Тынғыһыҙ йөрәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Тынғыһыҙ йөрәк\nТынғыһыҙ йөрәк 13.02.2018 // Йәмғиәт\nВил ағай Өмөтбаев менән танышып, йышыраҡ күрешә башлағас, былай тинем: “Бар бит һоҡланғыс кешеләр, бар бит халҡыбыҙҙың аҫыл улдары, ғүмерҙәре йәштәргә өлгө булырҙайҙары!” Улар өгөт-нәсихәт тә уҡымай — тормоштары үҙе ҙур мәктәп. Әйткән һүҙҙәре аҡһаҡалдарса — сәп-күңелдең нескә ҡылдарына барып етә лә уйланырға мәжбүр итә. Сәсәндең думбыраһындағылай ошо ҡылдарҙы сиртә.\nВил Өмөтбаев — техник фәндәр докторы, Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының почетлы академигы, Рәсәйҙең Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техник хеҙмәткәре, бөгөн Өфө дәүләт нефть техник университетының геология кафедраһы профессоры... Һанай китһәң, осона сығырлыҡ түгел. Иң мөһиме — һигеҙенсе тиҫтәне ваҡлап, тормош юлынан ары атлағанда ла тынғыһыҙлығы, хәрәкәтсән булыуы һоҡландыра, оптимистик ҡарашы иртәгәһе көнгә дәрт, сәм өҫтәй. Айҙай ҡараңғылыҡты яҡтыртыр, заман ығы-зығыһын еңер өсөн генә лә уның һымаҡ ағайҙарҙы — ир уҙамандарын Хоҙай үҙе Ер йөҙөнә ебәрәлер.\nВаҡытында миңә Вил Өмөтбаев тураһында “Тынғыһыҙ йөрәк” тигән очерк яҙырға тура килгәйне. Ошо арала Вил Айса улының үҙенең ижадын (ғилми эштәрҙән тыш) байҡап, баҫмаға туплау бәхете тейҙе. Был сағында техник фәндәр докторы икенсе яҡтан — журналист булараҡ асылды. Вил ағай — республикала ғына түгел, нефть-газ сығарыу, эшкәртеү хеҙмәткәрҙәре араһында Рәсәйҙә билдәле шәхес. Ғилми эштәре киң танылыу алған. Әҙәбиәтте яратыуы, журналистикала танылыуы иһә күңел кәрәҙенең мөлдөрәмә тулы булыуы тураһында һөйләй. Һуңғы ике йылда Өмөтбаев бер-бер артлы “Ғүмер юлдары”, “Хәтирәле сәйәхәт” тип аталған, мәҡәлә һәм юлъяҙмаларҙан торған ике китап сығарҙы.\nВил Өмөтбаев — “Башҡортостан” гәзитенең тоғро дуҫы. Нефть һәм газ сәнәғәте, хеҙмәттәштәре, халҡыбыҙҙың шәхестәре тураһында мәҡәләләре, һүрәтләмәләре баҫылып тора. Үҙе әйтмешләй, иҫ белгәндән бирле гәзиттән айырылғаны юҡ. Хатта Алжирҙа — алыҫ Африка илендә сағында ла (1979 — 1982 йылдар) “Совет Башҡортостаны” гәзитен, “Ағиҙел” журналын илселек аша алдырып уҡый. Үҙ сиратыбыҙҙа беҙ ҙә даими авторыбыҙҙы юбилейы менән ҡотлап, “Тынғыһыҙ йөрәк” тигән очерктан әсәһе тураһында өҙөк тәҡдим итәбеҙ.\n“Балаларҙы ғына һаҡла...”\n“Полуторка” кабинаһы тупһаһына оҙаҡ баҫып бара политрук. “Балаларҙы һаҡла, Нәсиха, балаларҙы-ы...” — һикереп төшөп ҡалғанда һуңғы һүҙҙәре ошо була. Моғайын, аҙаҡ: “Эх, Днепрҙы ғына сығып етә алһындарсы, Днепрҙы-ы...” — тип тә теләгәндер. Кем белә. Шуныһы, машина күперҙе сығып ике көн дә үтмәй, фашист ҡоҙғондары уны бомбаға тота. Өс көндән иһә беҙҙең частар биләгән ерҙәр нимес ҡулында ҡала...\nЮҡ, кинонан өҙөк тә, яҙыусы фантазияһы ла түгел ул. Был ысынбарлыҡ. Көнбайыш Украина ерҙәренә фашист итеге иң тәүҙә баҫа. Һуңынан ғына: “Һуғыш сығырын һуңғы сиккә тиклем белмәгәндәр”, — тип тарих битенә яҙыласаҡ. Асылда иһә төрлө диверсиялар булып, йәғни ҡабатланып торған. Польша яғынан сығыусылар ҙа ниместең көстәре ил сигендә булыуын еткергән. Беҙҙең разведка ла хәбәр иткән. Шуға ла Станислав өлкәһенең Долина ҡалаһында хеҙмәт иткән офицер Айса Өмөтбаев һуғыш алды айҙарында өйөнә бик һирәк ҡайта башлай. Тәүлектәр буйы күнекмәләр үтә, дежурстволар йыш ҡабатланып тора.\n— Айса, ниңә ҡайтып та инә алмайһың һуң? — тип хафалана Нәсиха.\nБилдәле, Германия менән килешеү булғас, барыһы ла хәрби сер итеп һаҡлана. Хәйер, кешеләр араһында имеш-мимеш күптән йөрөй, хатта байтағы һуғыш булырына шикләнмәй ҙә башлай. Алдан ғаиләләрен ата-әсәһенә, туғандарына оҙаталар, булған мөлкәттәрен тейәп ебәрәләр. Айса ла хәүеф сығырын һиҙә. Тик, намыҫлы офицер булараҡ, ҡатынын, күрше-күләнен паникаға бирелмәҫкә саҡыра. Нәсиханы һуңғы сиккә тиклем тынысландыра:\n— Борсолма, күнекмәләр бөтһә, көн буйы һеҙҙең эргәлә булырмын, — ти.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы... Айса һуңғы тапҡыр өйөнән 21 июндә сығып китә. Уйсан була. Хушлашҡанда һөйгәнен ҡосоп үбә. Нәсиха ниндәйҙер хәүеф барлығын һиҙә. Ире элек бер генә лә улай хеҙмәтенә ашыҡмай. Әле иһә, әйтерһең, кире ҡайтмаҫҡа китә. Ниҙер әйтергә теләгән дә һымаҡ була, тик:\n— Бер үк борсолма, йәме. Эх, һеҙҙе элегерәк ауылға оҙатырға булған, — тип кенә көрһөнә.\nҺуңынан былай тип өҫтәй:\n— Кем белгән инде... Йә, ярай, барыһы ла яҡшы булыр. Балаларҙы ғына һаҡла...\nИшек ябыла. Нәсиха быуынһыҙ булып ултырып ҡала — йөрәге урынында түгел. Үҙе менән бергә алып килгән апаһының ун йәшлек ҡыҙы Сәриә уны тынысландырырға тырыша:\n— Нәсиха апай, ҡуй, илама, — ти ул, ҡатындың күҙҙәренән йәш эркелеүен күреп.\nНәсиха барып, төшөндә йоҡо баҙары кәштәләренән “мәмәй” эҙләп йөрөгән өс йәшлек Вилдең өҫтөнә яба, ун айлыҡ Ленаның башынан һыйпай.\n— Барыһы ла һәйбәт булыр, сабыйҙарым. Барыһы ла... Атайығыҙ нисек әйтте, шулай булыр...\n22 июнь. Таң һарыһы ла бөтөп өлгөрмәгән, ниңәлер көнбайыш яҡлап офоҡ ҡып-ҡыҙыл булып тора. Туҡ-туҡ-туҡ... Ишек ҡағалар. Дөп-дөп... Был юлы тибәләр.\n— Ыстаҡ, кем булыр икән? — Өҫтөнә халатын һалып, Нәсиха ишеккә килде. — Кем бар унда?\n— Нина, Нина! Ас, был мин — күршең, — ти тыштағы тауыш.\nНәсиха келәне тартты. Шуны ғына көткәндәй, күрше ҡатындың ялбыр башы күренде, күҙҙәре ҡурҡыуҙан аларған, йөҙө ағарған, элекке ҡып-ҡыҙыл ирендәре зәңгәрләнеп-күгәреп киткән.\n— Ни-нимә булды-ы? Айса менән берәр хәл булмағайы, — тип борсолдо Нәсиха.\n— Бөтәһе менән дә булды, Нина. Һуғыш сыҡҡан. Ирҙәрҙе фронтҡа оҙаталар. Беҙгә тиҙ генә вокзалға төшөргә ҡуштылар. Йәһәтерәк бул, балаларҙы кейендер ҙә, әйҙә, йүгерҙек. Төйөнсөгөңә бер аҙ ғына аҙыҡ һал...\nНәсиха бер ни аңламаны. Шулай ҙа мейе һырҙары буйлап: “Тиҙ бул, ҡабалан, балаларҙы ҡотҡар!” — тигән уй үтте. Иренең киткәндәге һүҙҙәре иҫенә төштө: балаларҙы һаҡла...\nКүкрәгенә ҡыҙын ҡосоп, бер яғына Вилде етәкләп, икенсе ҡулына бәләкәй сумаҙанын тотҡан Нәсиха йүгерешкән ҡатын-ҡыҙ артынан төшә. Эргәһендә апаһының ҡыҙы төйөнсөгөн һөйрәп тигәндәй йүгерә-атлай. Элегерәк ҡала ситендәге вокзал эргәлә генә һымаҡ күренһә, әле барып етерлек түгел. Етмәһә, төрлө уйҙарҙан ҡатындың башы шаңҡыған, тамағына табан үрмәләгән төйөр тынын ҡыҫа.\nВокзалдың эсендә генә түгел, тышында ла мәхшәр. Кемдер ҡысҡырып яҡындарын эҙләй, кемдәрҙер хәле бөтөп стенаға һөйәлгән. Өмөтһөҙлөк, төшөнкөлөк, ҡурҡыу — барыһы бергә ҡушылып, йөҙҙәренә сыҡҡан. Ҡайҙа барырға? Ни эшләргә? Береһендә лә икенсеһенең эше юҡ. Кисә генә күбеһе сит-ят ҡалала бер-береһенә туғандай инеләр, әле килеп ашарҙай булып ҡыланалар. Этешәләр, төртөшәләр. Һәр ҡайһыһы көнсығышҡа табан аҙ ғына булһа ла ара китергә, бындағы мәхшәрҙән ҡотолорға теләй. Үҙ-үҙеңде һаҡлау тигән ғәләмәт ҡандарында урғыла ла баштарында бер генә уй ойоша: мин генә ҡалмайым, балаларым ғына тороп ҡалмаһын.\nНәсиха ла сабыйҙарын ҡосҡан, Сәриәне етәкләгән. Был сағында уға бер ни кәрәк түгел: ошо балаларҙы ғына һаҡлаһын Хоҙай, тип теләй. Политрук ҡатыны булһа ла, үҙе коммунистик юғары уҡыу йортоноң комсомол бүлеген тамамлаһа ла, бындай саҡта кеше тәбиғи асылына ҡайта икән — Аллаһы Тәғәләгә һыйына, ярҙам һорай.\n— Нәсиха-а! Нәсиха!\nБәй, уға өндәшәләр түгелме? Әллә һаташа инде, ире Айсаның тауышы лаһа! Юҡ, һаташмай ҡатын. Айса аҙ ғына ваҡытҡа вокзалға килергә форсат таба. Нисек тә ғаиләһен был мәхшәрҙән йолоп алырға, балаларын һаҡларға кәрәк. Шуға ла политрук, бер автомашина шоферы менән һөйләшеп, вокзалдан кире өйҙәренә яҡындарын оҙата.\nУлар бер аҙ аҙыҡ, кейем алып, башҡа хәрби ғаиләләре менән Миргородҡа алып барған машиналарға эләгергә тейеш. Унда бер аҙ тынысыраҡ. Һәр хәлдә, поезға ултырып китерлек. Бына ошонда — вокзалда — Ҡыҙыл Армия офицеры Өмөтбаев ғаиләһе менән мәңгелеккә хушлаша ла инде. Һөйгәнен, балаларҙы кабинаға ултырта ла үҙе машина тупһаһына баҫып бара. “Балаларҙы ғына һаҡлай күр, Нәсиха”. Ошо була һуңғы һүҙҙәре. Ә ҡараштары, ҡараштары-ы... Ах, ғүмере буйы онотмаясаҡ уларҙы ҡатын: мөлдөрәмә тулы һағыш та, ялбарыу, үтенеү ҙә бар.\nШул саҡта Нәсиха нисек итеп үҙен иренең, үҙенең уны яратыуына тағы бер тапҡыр инана. Был хисте китапҡа яҙып бөтөрөп тә, аңлатып, йыр-һағышҡа һалып та булмай. Уны тойорға, тағы бер тапҡыр кисерергә генә мөмкин. Беҙҙең халыҡта аҙым һайын “яратам” тип сөсөләнеү юҡ. Әммә ошо ҡайнар тойғо саҡрымдар, йылдар аша һыуынмай. Ярты быуат үткәс тә, Нәсиха уның ҡайнарлығын һис юғалтмаясаҡ, мөхәббәт менән мөлдөрәмә тулы күңелен һуңғы минуттарына саҡлы, ожмах түрендә һөйгәне менән осрашҡансы һаҡлаясаҡ.\nМиргород әллә ни ҙур ҡала түгел. Хәйер, эш ҙурлыҡтамы ни, бында тимер юл станцияһы бар. Урал тарафтарына — Магнитогорск ҡалаһына литер (юл йөрөргә, аҙыҡ пайына бушлай рөхсәт) алған. Уларҙы бер мәктәп бинаһына урынлаштырып торалар. Етмәһә, Миргородҡа юлда ултырған ЗИС-5 машинаһы, ғөмүмән, колонна бомба аҫтына эләгә. Ярай әле шофер тәжрибәле, машинаһын нисек тә уттан алып сыға. Ҡатындарға таралып ергә ятырға, иген араһына һибелергә ҡуша. Аҙыҡ та бөтә. Ҡайҙа консерва банкаһы, ҡайҙа башҡа һауыт тотоп һыу алып килеүен-киләләр, тик балалар ас. Сабыйҙарға ҡот осҡос һуғыш сығыуын, атайҙарының утлы өйөрмә эсендә ҡалыуын, ни өсөн “мәмәй” генә түгел, хатта ҡатҡан ҡара икмәктең дә бөткәнлеген аңлатып ҡара. Ярай әле мәрйә ҡатындары бар, улар нәҙек кенә теленгән сало киҫәге бирҙеләр, шуларҙы булһа ла Вил менән Лена супылдатып һура. Сәриә: “Мин бит инде ҙур, ибет, апай”, — тип сер бирмәгән булһа ла, күҙҙәре әлеге сало киҫәгендә.\nБына поезд. Этешеп-төртөшөп, саҡ кәрәкле урынға ултыралар. Тышта иһә мәхшәрҙең мәхшәре: бер-береһенең башына менерҙәй булып талашалар, кемдер икенсеһенең яғаһын айырып төшөрә, өсөнсөһө ишеккә йәбешергә аҙаплана, тәҙрәгә устары менән һуғалар — ялбарыулы, өмөтһөҙ ҡараштарын эстәгеләргә төбәгәндәр...\nЯй ғына, саҡрым артынан саҡрымдарҙы һанай-һанай поезд көнсығышҡа табан бара. Тиҙерәк, тиҙерәк кәрәк ине лә... Юҡ, шул. Эстәгеләргә ул ҡала трамвайы шикелле бик аҡрын йүнәлгән, аҙым һайын туҡтаған һымаҡ...\nФиү-ү... Ба-ба-ахх... Был ни ғәләмәт? Ҡапыл эшелон туҡтап ҡала. Вагондағыларҙың ҡайһыһы коридор буйлап тәгәрәй, баштарын бәрә, өҫтәгеләр ҡолап төшә. Ҡысҡырыш, сыр-сыу...\n— Бомбаға тоталар, бомба-ға...\n— А-а... Ҡотҡарығыҙ, ҡыҫылып ҡалдым...\nЯрай әле Нәсихаларҙың урыны ишеккә яҡын. Ҡатын тиҙерәк балаларҙы эләктерә һала ла алдан сығыусыларҙың артынан эйәрә. Бер баҫҡысҡа баҫып өлгөрәме-юҡмы, аҫҡа табан тәгәрәй. Нисек тә ҡулындағы сабыйҙарын ғына ысҡындырмаҫҡа кәрәк, улар ғына кеше аяғы аҫтында ҡалмаһын. Ә апаһының ҡыҙы ҡайҙа?\n— Сәриә?! Сәриә-ә...\nИшетә буламы һуң ҡыҙыҡай: мәхшәрҙең мәхшәре ҡупты, гөрһөлдәп, сыйылдап бомбалар ярыла, кемдер ҡолай, кемдер өҫкә баҫа яҙып килә, абына, һөрлөгә, ҡолай...\n— Сәриә-ә... — Нәсиханың хәле бөтә. Күкрәгенә ике балаһын ҡосоп, ул да башҡалар артынан йүгерә. Бына иген баҫыуы. Барыһы шунда — ҡуйы булып үҫкән иген араһынан ышыҡ эҙләй. Әйтерһең, фашист ҡоҙғоно өҫтән күрмәй. Төйлөгәндән ҡасҡан себештәрҙе, ҡаҙ бәпкәләрен хәтерләтә бит улар. Уның һайын әйләнеп килгән самолет бомба ташлай, пулеметтан ҡурғаш яуҙыра.\nБәй, башҡортса өндәшәләр түгелме? Сәриә бит был, Сәриә! Тик ҡайҙа ҡысҡыра һуң ул? Ҡатындың башы зыңҡыған, бер ни аңларлыҡ хәлдә түгел. Вил менән Лена бер туҡтауһыҙ илай, күҙҙәре шарҙай булып асылған, һындары ҡатҡан. Кемдер төртә түгелме? Эйе, итәгенә йәбешкән бит. Бәй, Сәриә ләһа! Уф-ф... Нәсиха иҫһеҙ булып йығыла. Күпме ятҡандыр, аңына килгәндә Вил уның битен һыйпай.\n— Ма-ма-а, ма-ам, — ти сабый руссалап. — Ма-ма-а...\nӘсә кеше күҙҙәрен аса. Тынлыҡ. Сәйер тынлыҡ. Тик һауаға үрләгән төтөндәр генә болоттарға ҡушылып ер йөҙөнә күләгә япҡан. Кескәй генә сабый усына бер нисә бойҙай бөртөгө йомған.\n— Мам-ма... Мәм-мәм...\nҠыҙы иһә ирендәрен супылдата-супылдата күлдәге иҙеүен тартҡылай — уға ла “мәмәй” кәрәк. Ҡатындың башы сатнап һыҙлай, ваҡыты-ваҡыты менән мейеһен ниҙер телеп үткәндәй — ныҡ ауырта. Йә, Хоҙай, шундай афәттән дә алып ҡалдың икән, юҡҡа түгел. Тимәк, балалар хаҡы бар. Ошо сабыйҙар өсөн генә булһа ла торорға, йәшәргә кәрәк. Теште ҡыҫып түҙергә кәрәк. Шул саҡ иренең һүҙҙәре ишетелгәндәй, асыҡ тәҙрәнән кабинаға баҡҡан йөҙө күренгәндәй була: “Балаларҙы һаҡла, балаларҙы”, — ти ине уның ҡарашы.\nЯнған вагондар. Емерек тимер юл, арҡыс-торҡос рельстар. Бомба соҡорҙары. Улар тирәләй һибелгән мәйеттәр. Яралылар. Ыңғырашыуҙар. Ярҙамға саҡырыуҙар. Береһенең дә бүтәндә эше юҡ. Һәр кемдә үҙ ҡайғыһы — сатанлай-сатанлай, игенгә абына-һөрөнә урманға ашығалар. Һәр ҡайһыһы алдағы станцияға барып етергә тырыша. Нәсиха ла, балаларын ҡосоп, тегеләргә эйәрергә булды. Ләкин тағы изге кешеләр ярҙамға килде: был тимер юл төп тип иҫәпләнә икән, көтөп тор, оҙаҡламай беҙҙекеләр йүнәтер, тинеләр. Тылға инеп бомбаға тотҡан самолеттан һуң фашистың ҡоро ғәскәрҙәре әле генә килеп етмәйәсәк. Һәр хәлдә, илдә ни булғанын белмәгәндәргә, бер яңылыҡ ишетмәгәндәргә, Ҡыҙыл Армияның сигенә белмәҫлек көс булыуына инанғандарға шулай тойола.\nФаразлауҙар ысынға тура килде: паровоз әллә ни зыян күрмәгән икән, аранан янған вагондарҙы ысҡындырып, тимер юлсылар рельстарҙы йүнәтә башланы, алдағы станциянан да ике-өс белгес килде. Уларға ҡулына көрәк, кәлйә тота алған барыһы ла булышырға тырыша. Нәсиха ла шунда. Балалар эргәһенә барып-барып китә. Вил менән Ленаны Сәриә ҡарап тора. Ташлап ҡалдырылған сумаҙан, төйөнсөктәрҙән бер аҙ ризыҡ, йәшелсә-маҙар ҙа өләштеләр. Алыҫ булмаған йылғанан һыу алып килеүҙе хәстәрләнеләр. Шулай итеп, иртәгәһенә таңдан поезд тағы көнсығышҡа табан ҡуҙғала. Фашист ҡоҙғондары яуҙырған бомба ярсыҡтары, пулемет ҡурғаштары аша тағы ла нисәмә ҡат ҡотолоуҙар...\nҠатын оҙаҡ уйланып ятты. Юлда талсыҡҡан балалар шунда уҡ йоҡоға талды. Төшләнеп, ҡурҡып уянған саҡтарында барып өҫтәренә япты, тынысландырҙы:\n— Йоҡлағыҙ, йоҡла... Хәҙер бында тыныс, — тип Вилдең арҡаһынан һөйҙө, Ленаның башынан һыйпаны. Һуңынан тағы барып ятты. Осо-ҡырыйы күренмәгән уй йомғағын тағатты...\nҠайҙа уның һөйөклөһө? Һөйләүҙәренсә, нимес күптән ул хеҙмәт иткән ерҙәрҙе баҫып алған. Ҡаты һуғыштар ил эсенә табан ҡара яу булып килә. Ә бит бынан дүрт йыл элек кенә — 1937 йылда — Айсаны Өфөләге коммунистик юғары уҡыу йортоноң өс йыллыҡ партия бүлегендә уҡып йөрөгән еренән Көнбайыш Украинаға хәрби хеҙмәткә оҙатҡайнылар. Нәсиха үҙе Асҡар ауылына ҡайтып, комсомолдың район комитетына эшкә урынлашты. Хәйер, ул саҡта кем һорап торһон инде — тәүге сабыйы Вил тыуғансы шунда тәғәйенләнеләр. Күп тә торманы, яңы донъяға килгән улын күкрәгенә ҡосоп, Каменец-Подольск өлкәһенең Проскуров ҡалаһына юлланды. Ире 115-се уҡсылар дивизияһында политрук булып хеҙмәт итә ине.\nӨмөтбаевтар был ҡалала урынлашҡан часта оҙаҡ торманы: инде матур ғына итеп бергә йәшәй башланыҡ тигәндә беҙҙең ғәскәрҙәр тағы ла Көнбайышҡараҡ үтте. Германия яғынан Робентроп, СССР-ҙан Молотов ҡул ҡуйған килешеү буйынса ике ил (был пакт һуңынан сит ил министрҙары фамилиялары менән аталасаҡ) бер-береһенә һөжүм итмәҫкә, бер нисә ил өлөшө, шул иҫәптән Көнбайыш Польша беҙгә ҡушылырға тейеш була. Дөрөҫөн әйтергә кәрәк, ике яҡтың да ғәскәрен береһе лә икмәк-тоҙ менән ҡаршы алмай. Шул иҫәптән политрук Өмөтбаев хеҙмәт иткән 115-се уҡсылар дивизияһын да. Ул Польшаға 1939 йылдың 18 сентябрендә индерелә.\nНәсиха уйланды ла уйланды. Хәтер һандығын аҡтарҙы. Уның һайын уйҙары әле яңы кисергән мәхшәргә алып ҡайтты, тағы Польша тарафтарына алып китте. Ә бит ул саҡта ла нисәмә тапҡыр үлемдән ҡалды ире. Айса менән бергә хеҙмәт иткән күпме дуҫтары шунда башын һалды. Тик былар барыһы хәрби сер итеп һаҡланды. Финляндия һымаҡ асыҡтан-асыҡ һуғыш иғлан ителмәгәйне бит. Килешеүгә ярашлы, пролетариаттарҙың “һорауы буйынса” индерелгәйне ғәскәр. Бик ҡурҡыныс булды ул заманда ла: Польшала ғына түгел, Нәсиха ҡалған Проскуровта ла украин милләтселәре ҡоторҙо. Һалдат-офицерҙарҙы ғына түгел, һуңғыларының ғаиләләрен дә аяманылар. Шуға өйҙәрен һалдаттар һаҡланы, фатир тәҙрәләренә тиклем пулемет ҡуйҙылар. Торғаны ҡәлғә-крепосҡа әйләнде өйҙәр. Бер ҡайҙа сығырлыҡ түгел. Шулай Өмөтбаевҡа отпуск бирелеп, унан һуң Көнбайыш Украинаның Станислав өлкәһенә хеҙмәт итергә кире ебәрелгәнсе дауам итте.\nӘ Айсаға ҡыҫҡа ваҡытлы ял биргәс, Нәсиханың шатланғанын күрһәгеҙсе! Осоп ҡына йөрөнө ул саҡта йәштәр, осоп... Улар бит тыуған яҡтарына ялға ҡайта! Эх, тыуған яҡтар. Ялан тәпәй йүгереп үҫкән болондар, Ҡырҡты тауы битләүҙәре. Нәсиханың тыуған ауылы Мөхәмәттән алыҫ та түгел шишмә булып урғылып, сылтырап аҡҡан Бәләкәй Ҡыҙыл Айсаның тыуған төйәге Әлмөхәмәт эргәһенән үткән Оло Ҡыҙылға ҡоя. Әйтерһең, улар ҙа ошоноң өсөн генә ағып меңәр йылдар уҙғарған — йәштәрҙең ике йылғалай бергә ҡушыласағын алдан юраған, көтөп, тулҡындарын түбән табан йүгерткән.\nШундай мәл була, оҙаҡҡа һуҙыламы ул, юҡмы — белмәҫһең. Бәлки, йәшен уҡтары һауаны телеп үткән саҡлы ғыналыр, ҡараштар осраша ла ике йөрәк тертләп китә. Кем ниндәй тойғо кисергәндер, әммә быға тиклем хәрби хеҙмәттә дүрт йыл буйы һыр бирмәгән һалдаттың быуындары тотмай башлай, телһеҙ ҡала. Бер күреүҙән ғашиҡ булыу киноларҙа ғына була икән тип йөрөгән бәһлеүән менән ысын мөхәббәт китаптарға ғына яҙылалыр ул тигән сибәркәйҙең ҡараштары осраша ла... күңелдәре аша серле тойғо йөрәк түренә үтеп инеп, илаһи орлоҡто Мөхәббәт тигән ерлеккә һала.\nБыл мәл 1934 йыл менән билдәләнә. Асҡар мәктәбендә VII класты тамамлаған Мөхәмәт ауылы ҡыҙын уҡытыусы итеп Әлмөхәмәткә ебәргән булалар. Шул саҡта типһә тимер өҙөрлөк Айса Ҡазан ҡалаһында хеҙмәт итеп ҡайта. Былай ҙа тимерҙе ҡыҙыуында һуғып, тотҡан ерендә һындыра торған тәүәккәл егет ҡыҙға хистәрен еткерә лә уны атаһы тупһаһы аша атлата. Йәштән эшкә шәп, уңған өлкән улы Айсаның ҡарарына атаһы Әхмәтйәр ҙә, әсәһе Һәҙиә лә ҡаршы төшмәй. Етмәһә, һалдаттан ҡайтыу менән эшен дә тәҡдим итәләр: ун һигеҙ йәшендә үк ВКП(б) сафына ингән Өмөтбаевты “Большевик” колхозына (Ташбулат ауыл Советының Айыуһаҙы ауылына) парторг итеп тәғәйенләйҙәр.\nОҙаҡ, бик оҙаҡ уйланып ятты Нәсиха. Ире, туғандары ситтә ҡалманы, ата-әсәһенең яҙмышы күңелен телгеләне. Машинаға ултыртып ебәргәндән һуң Айсанан хәбәр юҡ. Ике апаһы, ҡустыһы Һаҙый (һуңынан һуғыштан ауыр яраланып ҡайтып, 38 йәшендә вафат була) иҫән-һау. Әсәһе лә үҙ йүнен үҙе күрерлек. Атаһы Баймырҙа ғына михнәттәр сигеп баҡыйлыҡҡа күсте. Уйланып, ҡайғырып ултырған сағында гелән бер йырҙы ҡабатлар булған бисара:\n“Бәләтүркәй тауҙың сейәһе\nБештениһә сөйҙә, үҙе юҡ,\nКейемдәре сөйҙә, үҙе юҡ,\nҠайҙа икән уның эйәһе?”\n“Ҡайҙа икән уның эйәһе?” Олатаһынан ҡалған кейемдәр ҙә сөйҙә эленеп тора. Үҙе юҡ. Исеменә күрә есеме тигәндәй, Баймырҙа тырышлығы арҡаһында хәлле генә йәшәй. Тәүге ғаиләһенән ике улы тыуа. Уларҙың береһе — Нуретдинды ун һигеҙ йәшендә (1919 йылда) аҡтар язалап үлтерә. Әллә хаҡ, әллә нахаҡ, имеш, ул ҡыҙылдарға Белорет ҡалаһына юлды күрһәткән. Баймырҙаның үҙен дә һуңынан “кулак” яһайҙар. Йәнәһе, ғаиләһендә тағы ике ҡустыһын тотҡан, “кеше эшен үҙ мәнфәғәтендә файҙаланған”. Ике атын, дүрт һыйырын, барлыҡ һарығын тартып алғандар, быларға сепаратор, башҡа нәмәләре лә өҫтәлгән. Шулай итеп, Нәсиханың атаһы аҡтарҙан да, Совет власынан да нахаҡҡа рәнйетелә. Йөрәге түҙерлекме һуң эштән алйыған, ике ғаилә ҡараған кешенең?\nНәсиха үҙе шул замандағы алдынғы йәштәрҙән ҡалышманы: Мөхәмәттә өс класты, Асҡарҙа етене тамамлап, уҡытыусы булды, комсомол сафына инде. Айсаға кейәүгә сыҡҡас, Ҡаҙмаш ауылына ете йыллыҡ мәктәпкә уҡытыусы итеп күсерҙеләр. Закон ҡаты бит — комсомол ҡайҙа ҡуша, шунда барырға тейешһең. Уның ҡарауы, оҙаҡламай икеһен дә Өфөгә коммунистик юғары уҡыу йортона ебәрәләр: ҡатынды бер йыллыҡ комсомол, ирҙе өс йыллыҡ партия бүлегенә... Ә инде 1938 йылдың буранлы февралендә район үҙәге Асҡарҙа улдары Вил донъяға килә. Сабый фанилыҡҡа яр һалғанда, атаһы Айса Көнбайыш Украинала хеҙмәткә политрук итеп оҙатылған була.\nЭй, был тормош. Бер ҡараһаң, күп тә үтмәгән. Ә арала тотош ғүмер ята төҫлө. Һуңғы сыуалыштарҙы, мәхшәрҙе уйлаһаң, ҡот оса. Әйтерһең, ир менән ҡатынды ике яҡ ярға айырып араларында упҡын хасил булған да көнләп, юҡ, сәғәт, минутлап киңәйә бара.\nНәсиха балалары менән апаһы Ғәлиә йортона килеп йығылған төндән һуң күп тә үтмәй, август айында Айсаның һәләк булыуы тураһында “ҡара ҡағыҙ” килтереп тотторалар. Тик ошо ай эсендә ҡәләм менән бер нисә һөйләм генә яҙылған, ҡош телендәй ике генә хат алып өлгөрә. “Балаларҙы һаҡла...” — тиелә унда. Хас та политрук Өмөтбаев машина кабинаһы тупһаһына баҫып барғандағы һүҙҙәрен ҡабатлай. Былар ҡолаҡ төбөнән ғүмер буйы китмәйәсәк, артабанғы тормоштоң асылын Әсә балаларын ҡурсалауға, уларҙы уҡытып, Кеше итеүгә арнаясаҡ...\nБалалыҡ эҙҙәрен һаҡлай Мөхәмәт\nБөгөн, һигеҙенсе тиҫтәне ваҡлаған сағында, Вил Айса улының уйҙары бала сағын бик йыш урай, Ғүмер тигән оло тауҙың башынан хәтергә уйылып ҡалған айырым хәлдәрҙе барлай. Ҡайһылары түбәндә — уйһыулыҡта таралған томан эсендә ҡалғандай, бәғзеләре иһә ап-асыҡ булып йылдар төпкөлөнән күңел кәрәҙен һуғара. Бәләкәй Ҡыҙыл йылғаһы буйындағы суҡ-суҡ булып тәлгәшләнгән муйыл, Ҡырҡты тауы битләүҙәрендәге сейә, еләк, олатаһы данлап йырлаған Бәләтүр, Сырҙан һырттарындағы ҡыҙыл, ҡара көртмәле, Йәҙгәр, Килендәр яландарындағы ҡымыҙлыҡ, йыуа тәмдәрен оноторлоҡмо һуң?!\nУтлы ғәрәсәтте үтеп, әсәһе менән Магнитогорск ҡалаһына нисек килеп етеүҙәре, һуңынан Мөхәмәткә ҡайтыуҙары тураһында аҙаҡ сәстәре салланған Өмөтбаев былай тип хәтерләр: “...Аслы-туҡлы, хәлдән тайып, Магнитогорскиға килеп еткәнбеҙ. Бында беҙҙе Асҡарҙан атлы ылау көтөп торған. Асҡарға килеп инеү менән Сәриә әсәһе йортона йүгергән. Ләкин Ғәлиә апай Мөхәмәт ауылына әсәһе янына (әсәйем яғынан беҙҙең өләсәй) ҡайтып киткән булған. Ә уларҙың йортонда Фәтҡулла Ишҡыуатовтарҙың ғаиләһе йәшәй икән. Беҙ ҙә бер ни тиклем ваҡыт өйҙәш булдыҡ. Улдары Рәфҡәт менән (һуңынан Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә киң билдәле педагог) дуҫлығыбыҙ шул замандан килә. Тормош ауыр ине, Украинанан сығып киткәндә бер әйбер ҙә алманыҡ. Бер аҙҙан әсәйем, Асҡарҙа райсобестағы вазифаһын ҡалдырып, тыуған ауылы Мөхәмәткә ҡайта. Бында ул колхозда, артелдә эшләй, ирҙәре, улдары һуғышҡа киткән ғаиләләрҙе уларға тәғәйенләнгән матди ярҙам менән тәьмин итеү буйынса ҙур тырышлыҡ күрһәтә. Бының өсөн уға йылдың теләһә ҡайһы миҙгелендә, көнөн дә, төнөн дә Асҡар, Ташбулат ауылдарына, Магнитогорск, Белорет ҡалаларына йөрөргә тура килә. Беҙҙе тәрбиәләү өҫтөнә II төркөм инвалиды булып ҡайтҡан ҡустыһының, һеңлеләренең дә балаларын ҡарашты, аяҡҡа баҫтырышты. Әсәйем “1941—1945 йылғы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда фиҙакәр хеҙмәте өсөн” һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнде. Балалары менән Өфөлә йәшәне, һикһән дүртенсе йәшендә вафат булды.\nАтайымдан ҡәләм менән яҙылған ике генә хат килде. 1941 йылдың авгусында әсәйем уның һәләк булыуы тураһында хәбәр ала. Атайыма утыҙ бер генә йәш була. Бик һөйкөмлө, йыйнаҡ, баҫалҡы кеше ине. Уның ҡыҫҡа, әммә сағыу ғүмере үҙ халҡына, Ватанына намыҫлы хеҙмәт итеүгә бағышланған...”\nМөхәмәт. Ожмахҡа тиң тәбиғәте менән һуғыш осоро, унан һуңғы ауыл күренеше һис тә тап килмәй төҫлө. Бер яҡтан йәйен йәшеллеккә күмелеп, муллыҡтан һығылған урман-болондар, тауҙар, уларҙы төйәк иткән ҡош-ҡорт, йәнлек, хайуандар донъяһы. Икенсе яҡтан, әҙәм йәшәгән өйҙәрҙә аслыҡ, яланғаслыҡ. Шуға бар халыҡ ҡырға тартыла, күптәрен йотлоҡтан да, ул алып килгән ауырыуҙарҙан да нәҡ ошо тирә-яҡ ҡотҡара. Хатта һалҡын ҡыш көндәрендә лә...\n— Элек беҙҙең яҡта ҡоралай күп булды, хәҙер улар сәпсим юҡ, — тип хәтер төйөнөн сисә Вил ағай. — Ауылда ҡалған олораҡ ирҙәр, үҫмерҙәр шуларға һунарға йөрөнө. Ағастан ярып саңғы эшләйҙәр ҙә, аҫтына ошо уҡ ҡоралайҙың тиреһен йәбештерәләр — тауға менгәндә кире шыумаҫҡа. Бәләкәй булһам да, бер тапҡыр әсәйҙең апаһы Ғәлиәнең улына, минең ике туған ағай Рафаэль Ғөбәйевкә эйәреп барҙым. Ҡар күп. Ҡоралайҙы ҡыуалар, ҡарҙың иң күп урынында теге бата. Ағайҙарҙың һәр береһендә икешәр метрлы таяҡ. Шуның менән мөгөҙ уртаһына һуғалар. Ушын алғас, һуйып, күмеп китәләр. Төндә генә барып алалар. Лесник беҙҙең туған ине. Шулай булһа ла ҡаты булды. Күрһә инде — төрмә. Кеше астан үлһә бер ни юҡ, ҡоралайҙы ашар өсөн алдың икән — хушлаш...\nҮҙенә иптәш булһын типме, әллә улы атайһыҙ ҙа ысын ирҙәрсә үҫһен типме, Нәсиха Вилде гелән үҙе менән алып йөрөй: һыбай йөрөгәндә алдына ултырта, йәйен — арбаға, ҡышын иһә санаға.\nБер шулай әсәһе илле саҡрымда ятҡан район үҙәге Асҡарға китергә йыйына. Ҡыш. Буранлап тора. Ныҡлап ҡараңғы төшкәнсе барып етергә кәрәк. Ул саҡта Нәсихаға фронтовиктарҙың ғаиләләренә ярҙам йөҙөнән бирелгән кейем, башҡа кәрәк-яраҡ алып ҡайтып өләшеүҙе йөкмәткән булғандар.\n— Тәки илап, санаһынан төшмәйем дә ҡуям. Кисен генә сығып киттек Асҡарға. Егермеләп саҡрым аранан һуң Ҡырҡты тауын үткәс, бүреләр олой башланы, — тип һөйләй Вил ағай. — Прәме эргәлә генә. Төн. Бер нәмә күренмәй. Етмәһә, буран ҡоторҙо. Минең күңелдә ошо бүре олоуы ғүмерлеккә ҡалған. Тик ул саҡта әллә ни төшөнмәгәнмендер инде. Шуныһы күҙ алдымда тора: алда-ан бер ут күренде. Ялан халҡы элек аттарҙы тибенгә сығарған, ана шуларҙың будкаһы булған. Кәрәсинле лампа янған икән. Әсәй атын шунда ҡыуа. Бүреләр яҡынайғандан-яҡыная. Ошондағы ирҙәр ҡотҡарҙы. Унда таң атҡансы буржуйка мейесендә йылынып, иртәнсәк тағы ҡуҙғалдыҡ...\nБындай мәлдәр әсәһе ғүмерендә бик күп була. Һуңыраҡ ҡатынды белгәндәр, яҡындары: “Кеше йәнле Нәсиха”, — тип нарыҡлаған. Улы Вил дә: “Ғүмере буйы кеше өсөн йәшәне, туғандары, ауыл халҡы өсөн”, — тип йылы хистәр менән иҫләр. Уға оҡшап үҙе лә гелән башҡаларға ярҙамға килер.\n1945 йыл. Илебеҙ тарихына ул фашистик Германияны еңгән йыл булараҡ яҙылыр. Кескәй Вил өсөн тәүләп мәктәп ишеген асыу, белем һуҡмағына ҡыйыуһыҙ ғына тәүге аҙымдар яһау ошонан башланыр. Уныһын бер аҙ ҡалдырып торайыҡ та, тағы олатаһынан ҡалған кескәй генә ике яҡлы иҫке өйгә ҡайтайыҡ. Ошонда Ғәлиә, Ғәлимә апалары, уларҙың балалары менән бергә Нәсихалар ҙа йәшәй. Нәҡ алда телгә алған йылды Мәхмүзә инәйҙең Һаҙый исемле улы ауыр яраланып ҡайта. Арҡаһы тимер ярсыҡтарынан телгеләнеп, сыбарланып бөткән була бахырҙың. Ошо яраларҙан төҙәлә алмай. Ҡыҫҡа ғына ғүмере һыҙланып үтә. Етмәһә, Ғәлимәнең ире Хәйбулла Һибәтуллин Белоретта хеҙмәт армияһында ҡаты ауырый — ашҡаҙанына операция яһайҙар. Уны Нәсиха ҡыш көнө ат санаһына һалып ҡайта. Ғәлимә апаһы үҙе лә аяныслы сиргә дусар була — фалиж (инсульт) һуға. Тәненең бер яғы эшләмәй. Муллаларға йөрөтөү ҙә, өшкөрөү, дауалауҙар ҙа файҙа бирмәй. Шулай итеп, Нәсиха иңенә нисәмә оло кешене, балаларҙы ҡарау төшә.\nБерсә үткән ғүмерен уйлапмы, яҡындарының яҙмышын хәтеренән тағы бер тапҡыр үткәрепме, һуңынан ул былай тип йырлар булған:\nТаң атмаған тип уйлағайным,\nҠояш ҡына ҡалҡыр мәл икән.\nХәсрәт уттарында үткәрһәң дә,\nҮтеп киткән ғүмер йәл икән.\nДаръяларына ҡарап торған инем,\nДаръяһына күрә яры бар.\nБәндәләргә ҡарап, зарһыҙ, тимә,\nБәндәһенә ҡарап зары бар...\nНәсиха балалары, яҡындары хаҡына бар булмышы менән эшкә сума. Ғүмере буйы иренә тоғро ҡалып, “Балаларҙы ғына һаҡла” тигән һүҙҙәрен йәшәү маҡсаты итеп ала. Үҙендәге ғәҙеллек, тырышлыҡ, күңел төшөнкөлөгөнә бирешмәү һымаҡ матур сифаттарҙы улы менән ҡыҙында ла тәрбиәләй. Юҡ, ул, шулай итегеҙ, былай итегеҙ, тип үҫтермәй балаларын — үҙе өлгө күрһәтә, эшһөйәрлекте ҡандарына һеңдерә...


Иглин районында ирекле көрәш буйынса республика беренселеге уҙҙы\nЯрышта республиканың 5 төбәгенән 100-ләгән спортсы ҡатнашты.\n13 йәштән 15 йәшкә тиклемге үҫмерҙәр араһында республика данын Европа һәм донъя кимәлендә яҡлаусылар, спорт мастерлығына кандидаттар ҙа бар. 38 килограмм ауырлыҡта еңеүсе Сергей Торосян һәм 4 тапҡыр донъя чемпионы Сергей Корнилаевтың ейәне Михаил Корнилаев кеүек спортсылар ирекле көрәш спортының иң алдынғы традицияларын дауам итә. Ярыш келәменә шулай уҡ гүзәл зат вәкилдәре лә сыҡты. Ярыш һөҙөмтәләре буйынса Тәтешле, Шишмә, Архангел һәм Иглин райондарының үҫмер ҡыҙҙары һәйбәт һөҙөмтәләр күрһәтте.


Шубертиада — Башҡорт Википедияһы\nШубертиада (нем. Schubertiade) — Франц Шуберт (1797—1828) музыкаһына арналған саралар. Тәүҙә шубертиада тип композитор ижадына арналған әллә ни ҙур булмаған шәхси концерттарҙы атайҙар, ә бөгөн был термин Шуберттың ижады менән бәйле булған концерттарҙың һәм фестивалдәрҙең атамаһы булып тора. Шубертиаданың аҫыл өлгөләре булып Австрияның Шварценбергында үткән саралар тора.\nШубертиада. (Юлий Шмид. 1897)\nXIX быуат башында Венала Шуберт музыкаһын һөйөүселәр, бағыусылар, шулай уҡ хәлле дуҫтары, шәхси йорттарҙа концерттар ойоштора. Мәҫәлән, 1815 йылдан башлап бындай концерттар австрия юрисы Шуберттың бағыусыһы Игназ фон Зойлянерҙың (нем.), һуңыраҡ Франц фон Шоберҙың (нем.), яҙыусы Эдуард фон Бауэрнфельдтың, рәссам Леопольд Купельвизерҙың һәм башҡа күптәрҙең йорттарында үткәрелә.\n1997 йылдағы шубертиада афишаһы\nҺәр ваҡыт уҡ булмаһа ла, күп кенә шубертиадалар Шуберттың үҙе ҡатнашлығында уҙғарылған. 1822 йылдан башлап Шуберт үҙе лә был терминды ҡуллана. Беренсе шубертиада үткәрелгәндә, Франц Шуберт шәхсән үҙе фортепианола танылған баритон Иоган Михаэль Фоглға, һуңғараҡ Карл фон Шентейнға аккомпаниатор була. 1827 йылдың көҙөндә Шуберттың «Ҡышҡы сәйәхәт» (нем. Winterreise) тигәнкүләмле әҫәрҙәр циклы донъя күрә. 1828 йылдың 28 ғинуарында йорт Йозеф фон Шпаун (нем.) йортонда композиторҙың үҙе иҫән саҡтағы һуңғы шубертиадаһы үтә.\nВенанан тыш, шубертиадалар башҡа урындарҙа ла үткәрелә, һәм улар әҙәби-музыкаль салон характерын йөрөтә. Бындай сараларҙа, Шуберт музыкаһын тыңлау менән бергә,шиғырҙар ҙа уҡығандар, бейегәндәр һәм иптәштәрсә уйындар ойошторғандар. Осрашыуҙарҙа йөҙҙән ашыу кеше йыйылыр булған. Билдәле ҡунаҡтар араһында Антон фрн Добльхофф-Дир (1800—1872), Мориц фон Швинд (1804—1871), Франц Лахнер (1803 −1890) һәм башҡалар булған.\nШварценбергтағы Шубертиада. Австрия, 2004 й.\nХХ быуатта шубертиада тип Шуберт исеме менән бәйле иң ҙур музыка фестивалдәрен атай башлайҙар. Шундайҙар рәтенә Австрияның көнбайышындағы Форарльберг федераль еренең Хоэнэмс һәм Шварценберг ҡалаларында 1976 йылдан алып йыл һайын үткәрелеп килгән Шуберттың иң ҙур музыкаль фестивалдәренең береһе инә. Нигеҙ һалыусыһы булып немец баритоны Герман Прей һанала. Фестивалдә 80-ләп төрлө сара үткәрелә, һәм унда яҡынса 35000 кеше килә.\nШубертиада үткәрелгән урындар исемлегенә Эттлинген, Дерцбах, Шнаккенбург, Люксембург, Биль ҡалаларын индерергә була. Шулай уҡ 1993 йылдан Испанияның Барселона ҡалаһы янындағы Вилабертран да был исемлекте тулыландыра.\nФестиваль ваҡытында лекциялар уҡыла, оҫталыҡ дәрестәре үткәрелә.\nШубертиадалар башҡа континенттарҙа ла үткәрелә. Мәҫәлән, 2012 йылдан башлап һәр йыл Американың Калифорния штатындағы Пасадин ҡалаһында, ул шубертиада шулай тип атала.\n↑ Шубертиада Шварценберг schubertiade.at (нем.)(нем.)\n↑ Шубертиада Вилебертран schubertiada.cat/ca/Ҡалып:Ref-ca(каталан.)\n↑ Шубертиада — уникальний фестиваль chubertiade.at (нем.)(нем.)\n↑ Шубертиада в Пасадине pasadenaschubertiade.org (инг.)(англ.)(англ.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шубертиада&oldid=806636 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:40 10 май 2018 үҙгәртелгән.


Яңы йыл байрамдарында республикала һауа торошо ниндәй була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:33, 13 декабря 2019 Йәмғиәт\nЯңы йыл байрамдарында республикала һауа торошо ниндәй була Фото: Ксения Калинина\nБашҡортостанда Яңы йыл байрамдарына, 2020 йылдың 1 ғинуарынан 8-нә тиклем һауа торошо билдәле булды. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, көслө һалҡындар көтөлмәй. Яңы йылдың беренсе көнө аяҙ, яуым-төшөмһөҙ була. Һауа температураһы көндөҙ -8, -10 градус, төндә -14, -16. 1 ғинуарҙа көслө ел фаразлана.\n2-5 ғинуарҙа көндөҙ -7, -9, төндә -12, -14 градус. Был көндәрҙә үҙгәреүсән һауа торошо, ҡар көтөлә.\n6 ғинуарҙан һиҙелерлек һалҡынайта: көндөҙ һауа температураһы -16, -18 градус, төндә -20, -22. Күбеһенсә, аяҙ, ҡояшлы, яуым-төшөмһөҙ була.


Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Туған телдәр көнөнә бағышланған флешмоб башлап ебәрҙе. Республика етәксеһе теләге булған һәр кемгә туған телендә яратҡан шиғырын һөйләргә һәм уны #Туғантел, #Роднойязык хэштегы менән социаль селтәргә һалырға тәҡдим итте.\n«Мине лә үҙемдең флешмобымды иғлан итергә ваҡыт тип ышандырҙылар шикелле. Быға һәйбәт һәм файҙалы сәбәп тә бар. Бөгөн – ЮНЕСКО иғлан иткән Туған телдәр көнө. Туған телдәр беҙҙе айырмай, ә киреһенсә, донъяны рухи яҡтан байыта тип иҫәпләйем», — тип яҙҙы Радий Хәбиров үҙенең социаль селтәрҙәге сәхифәләрендә.


Туғыҙ айҙа төбәктә 168,5 миллиард һум һалым йыйылған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТуғыҙ айҙа төбәктә 168,5 миллиард һум һалым йыйылған\n15:58, 19 ноября 2013 Иҡтисад\n2013 йылдың ғинуар-сентябрендә Башҡортостан территорияһындағы бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттарға 168,5 миллиард һум һалым һәм һалым органдары һалған башҡа мәжбүри түләүҙәр инде. Был 2012 йылдың ошо уҡ осорҙағы күрһәткесенән 10 процентҡа күберәк, тип хәбәр итте шишәмбе көнө «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе Марат Вәхитов.\nИдаралыҡ мәғлүмәттәренә ҡарағанда, федераль бюджетҡа 75 313 миллион һум аҡса (бөтә керемдәрҙең 44,7 проценты) күсерелгән, 2012 йылдың ғинуар-сентябрендәгегә ҡарағанда үҫеш 12,8 процент.\nБашҡортостан Республикаһының тупланма бюджетына 70 471 миллион һум ингән, үҫеш — 6,6 процент. Шуның 54 461 миллион һумы республика бюджетына (плюс 4,3 процент) ингән, 16 010 миллион һумы — урындағы бюджеттарға (плюс 15,3 процент).


ҠУНАҠ МЕНӘН БЕРГӘ ФӘРЕШТӘЛӘР ИНӘ ӨЙГӘ (хикмәтле хикәйә)\n19 Март , 17:15\nБер ҡатын Мөхәммәтﷺ пәйғәмбәргә иренең өйгә күп ҡунаҡ алып ҡайтыуына зарланған. Мөхәммәт пәйғәмбәр ﷺ бер нимә лә өндәшмәгән, тик бер аҙҙан ҡунаҡҡа киләсәген хәбәр иткән.\nИрле-ҡатынлы быға ныҡ ҡыуанғандар, ҡатын кеше күп итеп тәмлекәстәр бешергән.\nМөхәммәт пәйғәмбәр ﷺ уларҙа ҡунаҡ булғас, рәхмәт әйтә лә үҙе өйҙән сыҡҡанда тупһаға ҡарарға ҡуша. Тупһаны аша атлаған ҡунаҡ менән бергә төрлө ерәнес заттар ҙа - тараҡандар, бөжәктәр, селәүҙәр сыға икән. Хужалар таң ҡалған.Мөхәммәт пәйғәмбәрﷺ\nәйләнеп ҡараған да: "Бына шулай һәр ҡунаҡ менән йорттан бөтә насар нәмә китә. Шуға күрә кешене асыуланмай, ихлас ҡаршы алыр кәрәк. Аллаһ Тәғәлә ҡунаҡсыл өйҙө һәм уның хужаларын ярата. Унда ҡот һәм бәрәкәт инә", - тигән.\nТағы бер хәҙистә былай тиелә: "Әгәр Аллаһ Тәғәлә кемгәлер яҡшылыҡ ҡылырға теләһә, уға ҡунаҡ рәүешендәге бүләк яһай. Ҡунаҡ менән бергә йортҡа муллыҡ килә, уның менән бергә хужаның гонаһтары китә". Йәнә бер хәҙистә: "Ҡунаҡ килмәгән өйгә фәрештәләр инмәй", - тиелә.


19 Апрель 2018, 11:50\nСъезд урындағы үҙидара өлкәһендә мөһим бурыстарҙың береһе – муниципаль идаралыҡ сифатын һәм урындағы үҙидара органдары граждандарҙың тормош кимәлен күтәреү, халыҡ үҙенең социаль һәм иҡтисади хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу өсөн тигеҙ мөмкинлектәр булдырыу маҡсатында ҡабул иткән ҡарарҙарҙың һөҙөмтәлелеген арттырыуҙы тикшереү өсөн уникаль майҙансыҡ булып тора.\nСъезда ҡатнашыусыларҙы йөкмәткеле программа көтә. Төрлө саралар күҙалланған. Идара рәйесенең 2017-2018 йылдарға Совет эшмәкәрлеге тураһында отчет биреү, шулай уҡ яңы срокка берләшмәнең етәкселек органдарын һайлау һәр ваҡыттағыса пленар өлөштөң үҙәк мәсьәләләре булып тора. Һөҙөмтәләр буйынса йомғаҡлау документы ҡабул ителә. Уға муниципаль эшмәкәрлектең һәр йүнәлешен камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр инә.


Теркәлгән бразилия башҡа сайтында таныша - таныша, сайттың - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nУнда батшалыҡ уның изгелек түгел, ә яуызлыҡ, ул үҙенең бөтә ғүмерен ирең ҡапҡа көнө билдәле булһа, аҡһаҡалдар менән ултырған ерҙәр Ҡәлғәһе. Өҫтәл яҙмыш күренештәре менән Бәхет һорап, заказ яһай ике уңыш ике бокал. Булһын ҡатнаша һәм күрһәткән хеҙмәттәр күрһәтеү, был өҫтәл артына Мин һине көтәсәкмен. Өҫтәл һорап яҙмыш күренештәре менән Шатлыҡ, мөхәббәт һәм тәм өҫтәй.\nчтоб беҙ ике пар беҙҙә бер бөртөктәре сампади ҡулына коньяк, мин ышанам, минең дә мәлих, пустяк.\nрулетка менән ҡыҙ ч фото теркәлгән бушлай таныша осрашып таныштыҡ юллау өсөн скачать ч рулетка видео-таныштырыу урамы ч онлайн без рулетка егет видео трансляции чатта теркәлергә бушлай онлайн без рулетка 18 башҡа видеочивать бушлай таныша сайтында видео


Исмаҡайҙар "алтын йыуҙы"\n23 Апрель 2021, 15:00\nИсмаҡай ауыл клубы “XXI быуат йомғағы” республика конкурсының икенсе этабын үтте.\nБашҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм республиканың муниципаль берәмектәр хакимиәттәре ойошторған сара клуб тибындағы мәҙәниәт учреждениеһы эшмәкәрлеген йәнләндереү, халыҡты мәҙәни хеҙмәтләндереү сифатын күтәреү, ижади ҡаҙаныштарға дәртләндереү, башланғыстарҙа ярҙам итеү һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең абруйын күтәреүҙе маҡсат итеп ҡуйған. Ул “Күп тармаҡлы ауыл клубы” һәм “Модель мәҙәниәт йорто” статусына эйә булмаған ауыл клубтары ҡатнашыуы менән үҙенсәлекле.\nКонкурс “Иң яҡшы ауыл мәҙәниәт йорто” һәм “Иң яҡшы ауыл клубы” номинацияларында үтә. Беренсе этапты үтеү өсөн мәҙәниәт усағының эшмәкәрлеген сағылдырған презентация ебәреү талап ителһә, икенсе этапҡа үткәндәр йола байрамын сәхнәләштерҙе. Исмаҡай ауыл клубы “Алтын йыуыу” байрамын күрһәтте.\nКонкурстың талабына ярашлы, Интернет аша “PRO.Культура. РФ” платформаһына тоташҡас, алып барыусы Әнисә Хәйбуллина йолаға ҡыҫҡаса аңлатма биреп китте. Шаршау асылғас, сәхнәлә алтын приискыһы күренеше пәйҙә булды. Алтын йыуыу эшендә ҡулланылған төрлө әйберҙәр, эш ҡорамалдары ҡуйылған, бер мөйөштә алтын ҡабул итеү пункты урынлашҡан. Бер төркөм ҡатын-ҡыҙҙар алтын йыуалар, эргәләрендә бала-саға уларға ярҙамлашып, йүгереп йөрөйҙәр. Башҡаларҙан бер яҡ ситтәрәк йөрөгән Ғәйзулла ҡапыл ниндәйҙер ташҡа эләгеп йығылып китә лә, ташты уйната-уйната, ололар янына барып ҡушыла. Был ваҡытта ул таштың алтын булыуын белмәй әле.\nҠатын-ҡыҙҙар алтын табылмауына зарланып та алырға, эш араһында күңел асып йырлап-бейергә лә өлгөрәләр. Ғабдулла балаларға алтын йыуырға өйрәтә, ул табылһа, нимә эшләргә кәрәклеген аңлата. Бер саҡ үҙенең эшселәрен эйәрткән бригадир килеп инә: “Здравствуйте, здравствуйте, ағайҙар, апайҙар! Как хәлдәр? Удалось вам найти золото? Чем обрадуете?” - тип алтын тапшырыу пунктынан алтындарҙы ҡабул итеп ала. Эшләп арыған, тамаҡтары кипкән эшселәр бригадирҙы сәй эсергә саҡыра. Барыһы ла эш ҡоралдарын һалып, ял итеү урынына ыңғайлай, тик Ғилман ғына урынынан ҡуҙғалмай.\n- Эх, тамаҡ ялғарлыҡ бер нәмәм дә юҡ шул минең. Ни шул ҙур ғына алтын табып булмай бит. Әгәр мин ҙур алтын, хазина тапһам туйғансы ашар инем. Шунан өй һалыр инем, ҙурҙан. Матур ғына, аҡыллы ғына кәләш алып ебәрер инем. 50 йылҡы малым булыр ине, ә ваҡ малдың иҫәбе-һаны булмаҫ ине. Эх! Туған-тыумасаларымды ла онотмаҫ инем, ярҙам итер инем. Нисек кенә барып сығарға икән был хазинаға? Был хыялым тормошҡа ашырмы икән? Шайтан ғына өмөтһөҙ, ә мин бит кеше, - тип хыяллана ул яңғыҙ ҡалғас.\nТамаҡ ялғап алғас, эшселәр “Шахта” көйөн йырлай-йырлай йәнә эшкә тотоноуы була, күрше приискынан старателдәр килеп инә. Ғилман улар менән гәпләшкән арала Ғәйзулла уйнатып йөрөгән алтын ташын төшөрөп ебәрә: “Нимә төшөрҙөң һин, Ғәйзулла?” - тип һорай унан Мәрйенбикә. “Йылға буйында матур ғына таш тапҡан инем”, - тип ҡулындағын өлкәндәргә һона. Барыһы ла уның шундай ҙур хазина табыуын күреп шаҡ ҡата. Эшселәр, шатлыҡтан бейеп күңел асҡас, яңы көс, дәрт менән эштәрен дауам итә.\nҒилман ролендә Азамат Атауллин, Ғәйзулла - Нургиз Сафин, Ғабдулла - Радик Мәхмүтов, гармунсы Кирам - Харис Хитауллин, Ниғмәтулла - Данис Мөхәмәтшин, Гөлсәғиҙә - Зәйнәп Иҙрисова, кассир Рафиға - Рәүфә Йосопова, Мәрйенбикә - Гүзәл Ишбулатова, Фәүҡинур - Ләйсән Сафина, Хәмиҙә - Рәүилә Исхаҡова, Наҡия - Нәйлә Шакирова, Хәлимә - Фирүзә Әмирова, Зөләйхә - Эльвира Ноғайғолова, Сәкинә - Ләйсән Мөхәмәтшина, Кәримә - Регина Ҡужакова, бригадир - Владимир Павлович, Ольга - Элина Сафина, Катерина - Галина Еремеева, Николай - Андрей Авдеев, Константин - Алексей Кондратьев, Татьяна ролендә Елена Оника уйнаны.\n“Алтын йыуыу” йола байрамында ҡатнашҡан һәр кемдең өҫ-баш кейемдәре заманына тап килтереп һайланған, сәхнә биҙәлеше, әйберҙәрҙең дөрөҫ урынлашыуы ныҡлы уйлап эшләнгән. Сәхнәләштереүҙе әҙерләүҙә күп көс һалған клуб мөдире Регина Ҡужакованы был йәһәттән айырым билдәләп китмәү яҙыҡ булыр. Иртәнән кискә ҡәҙәр репетицияларға йөрөгән ағай-апайҙарға, балаларға, күмәк сәхнәлә Әүжәндән килеп ҡатнашҡан актерҙарға ошондай матур тамаша күрһәткәндәре өсөн ҙур рәхмәт.\n“XXI быуат йомғағы” республика конкурсының еңеүселәре 1-15 май арауығында билдәләнә. Исмаҡайҙар “Иң яҡшы ауыл клубы” номинацияһында *мотлаҡ еңерҙәр тигән ышаныста ҡалайыҡ!


Таңға тиклем бейергә һәм ҡиммәтле бүләктәр оторға ашығығыҙ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nТаңға тиклем бейергә һәм ҡиммәтле бүләктәр оторға ашығығыҙ\n22 февраля 2018 — 17:19 ГТРК «Башкортостан»\nЙылдың иң сағыу тамашаһы – “Башҡортса йондоҙло дискотека”ға һанаулы ғына көндәр ҡалды. 2 март бөтә республика халҡы һәм ҡунаҡтары “Өфө уттары”нда йыйыла. Таңғы тиклем йыр-бейеү, оҫталыҡ дәрестәре, ҡиммәтле бүләктәр, республиканың иң сағыу йондоҙҙары – бер урында. Беҙҙең телерадиокомпания, сығыш яһаясаҡ йырсылар, бейеүселәр, бағыусылар һәм киләсәк ҡунаҡтар сараға едти әҙерләнә. Төрлө төҫтәге күлдәктәр, еләндәр, күндән тегелгән һаҡалдар, түшелдеректәр. Был ҡыҙҙар 2 март Өфө уттарында үтәсәк “Йондоҙло дискотека”ға зауыҡлы һәм үҙенсәлекле милли кейем әҙләп, модельер Сәрүәр Аслаеваға килгән. Сөнки тап уның эштәре үткән сарала иң матуры тип танылды.Йылдың иң сағыу тамашаһына заманса милли кейемдә килеү йолаға әйләнеп бара. Ул рух күтәренкелеге, ғорурлыҡ һәм һоҡланғыс ҡараштарҙан тыш, бүләк отоу мөмкинлеге лә бирә. Рәсәй телевидение һәм радиотапшырыуҙар селтәре быйыл да үҙенең махсус призын әҙерләне.Дискотекаға килгән ҡунаҡтарҙы тағы ла бер ҡыуаныслы яңылыҡ көтә. Күптән түгел, “Мираҫ” йыр һәм бейеү фольклор ансамле солистары “Хәйерле иртә, республика” тапшырыу аша тамашасыларға бейеү һәләттәрен күрһәткәйне. 2 мартта “Өфө уттары” күңел асыу комплексында шәхсән уларҙың оҫталыҡ дәрестәрендә ҡатнашыу мөмкинлеге лә була. Алып барыусыларға килгәндә, 20 октябрҙә “Өфө уттарында” тамашасыларҙың күңелен күргән Фирҙәт Ғәлиев менән Ғәлимйән Ибәтуллин был кистә лә һеҙҙең менән бергә буласаҡ. Ә музыкаль яҡтан дискотеканы Диджей Фәтих биҙәй.2 мартта Өфө уттарында үтәсәк төп башҡорт дискотекаһында шулай уҡ, ошондай махсус фотобудка ла эшләйәсәк. Һәр килгән ҡунаҡ “йондоҙло төндә” бушлай фото төшөп, уны шунда уҡ баҫтыра аласаҡ. Бының өсөн ни бары “старт” кнопкаһына баҫып, эргәһендәге өҫтәлдә ятҡан ҡыҙыҡлы реквизиттарҙы: ҡып-ҡыҙыл ирен, ҡап-ҡара мыйыҡ, сағыу күҙлек йәки башҡа аксессуар тотоп, өс кадр эшләргә генә кәрәк. Әйткәндәй, фотола “Рәсәй 1-Башҡортостан” каналының һәм “Хәйерле иртә, республика” тапшырыуының логотиптары ла буласаҡ. Республиканың төп башҡорт дискотекаһында иң популяр йырҙар һәм иң шәп бейеү көйҙәре яңғырайасаҡ. Һәр быуын кешеһенә таныш булып, бөгөнгө көнгә тиклем үҙ составын юғалтмаған легендар “Ҡарауанһарай” фольклор-эстрада төркөмө лә йыр-моң һөйөүселәрҙе үҙ ижадына бейетергә әҙерләнә. Шулай уҡ, Любизар төркөмө, Зәйнетдин этно-шоу проекты, Ғәлинур Юламанов һәм башҡа билдәле йырсылар был төндә тик һеҙҙең өсөн сығыш яһай. Дискотекаға орнаментлы заманса костюмда, йәки мили кейемдә ир-егеттәр ҙә, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа килә ала. Ә төп приз көслө, йәки гүзәл заттарға эләгерме? Уныһын 2 март “Өфө уттары” комплексында үтәсәк “Башҡортса йондоҙло дискотека”ла беләсәкбеҙ. Ҡиммәтле бүләктәр генә түгел, таңға тиклем йыр-бейеү, республиканың иң сағыу йондоҙҙары һәм онотолмаҫ тәьҫораттар тик һеҙҙең өсөн! Һис шикһеҙ күңелле буласаҡ! Килегеҙ!


“МИН ДӘ ХӘРБИ ОФИЦЕР БУЛАМ!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » “МИН ДӘ ХӘРБИ ОФИЦЕР БУЛАМ!”\n“МИН ДӘ ХӘРБИ ОФИЦЕР БУЛАМ!” 12.05.2017 // Шәхестәр\n…Ишембай районының Көҙән ауылында була был хәл. Бишенсе класты тамамлағанда Фәрит мәктәптән ҡайтҡас та өй эштәрен тиҙ генә башҡара ла уйнарға сығып йүгерә. Сыға ла… туҡтап ҡала: урамдан бер һалдат килә икән. Аяҡтарына ялт итеп торған хром итектәр, өҫтөнә йәшел гимнастерка кейгән оҙон буйлы, киң яурынлы ағайға ул урынынан да ҡуҙғалмай һоҡланып ҡарап тора. Малайҙың иғтибарын бигерәк тә һалдат ағайҙың күкрәгендәге ҡояшҡа ялтырап торған, атлағанда сыңлап ҡуйған миҙалдары йәлеп итә. Шул саҡ уның күңелендә бер хыял бөрөләнә – үҫкәс, мотлаҡ хәрби кеше булырға!\n“Ҡалаға уҡырға барам!”\nБала саҡта ниндәй генә малай киләсәктә офицер булырға теләмәй икән?! Атыш уйыны, ҡул һуғышы, ғәскәр башлыҡтары хаҡындағы мауыҡтырғыс кинолар – барыһы ла бала күңелендә әлеге хыялдың башланғысы ул. Был башланғыс ваҡыт арауығы үтеү менән кемдер өсөн уйын ғына булып ҡала, тик ныҡыштар ғына хыялдарын барыбер ҙә тормошҡа ашыра. Фәрит Миһранов – икенселәр рәтенән. Физик яҡтан нығыныу, аң-белемде тәрәнәйтеү, сынығыу – хәрбиҙәрҙең барлыҡ сифаттарын үҙендә үҫтерергә тырыша ул. Һөҙөмтә оҙаҡ көттөрмәй, төрлө йүнәлештәге олимпиадаларҙа беренсе урындар яулай Фәрит. Еңел атлетика буйынса район йыйылма командаһы составына инә, был спорт төрөндә – беренсе, артабан икенсе разряд яулай, республика чемпионы исеменә лайыҡ була, ныҡыш үҫмерҙе республика резервына ла ҡуялар. Ә һигеҙенсене тамамлағас, хыялдар уны данлыҡлы Суворов училищеһына алып бара. Ҡазанда Фәрит имтихандарын физика һәм математиканан яҡшы билдәләргә тапшыра, ҡыуанысының сиге булмай егеттең. Тик бына рус теленән “икеле” ҡуйып сығарыуҙары көтөлмәгәнлек була. Шулай ҙа кире бороп ҡайтарырға йыйынмай уны уҡыу йорто етәкселеге.\n– Һинең еңел атлетика буйынса һөҙөмтәләрең яҡшы, әгәр ҙә училище исемен яҡлап ярыштарға йөрөһәң, спорт менән ныҡлы шөғөлләнһәң, беҙ һине ҡабул итәбеҙ, – тип шарт ҡуялар. Ләкин тәҡдим яһаусылар ауыл малайынан көтөлмәгән яуап ишетә.\n– Мин хәрби белем алырға теләйем, ә спорт менән былай ҙа шөғөлләнә алам, – тип аптырата Фәрит.\nАуылға ҡайтыу менән ул беренсе уңышһыҙлығынан уҡ артабан үҫешеүҙән ваз кисмәй, киреһенсә, атаһына мәсьәләне ҡабырғаһы менән ҡуя.\n– Йә күрше урыҫ ауылына уҡырға барам, йә ҡалаға белем алырға китәм. Бында (Көҙәндә) рус теленән алға ынтылыу мөмкин түгел, – тип ныҡыша.\nАтай кеше ни балаһының камиллашырға теләге булғанда ҡаршы килеп торамы ни?! Абдрахман ағай сығып китеп, Ишембай ҡалаһының 1-се интернат-мәктәбе етәкселеге менән һөйләшеп ҡайта.\nСит ерҙә юғалып ҡалмай буласаҡ офицер, еңеүҙәрен арттыра, ә унынсыны тамамлауға, рус теле серҙәрен филология факультетына барырға йыйынған класташтарынан бер ҙә насарыраҡ белмәй.\nАҡыллы спортсы егетте Башҡортостандың бер нисә юғары уҡыу йорто үҙенә “ҡаратырға” иҫәп тота, әммә Силәбе юғары хәрби автомобиль-инженер училищеһы курсанты сифатында үтә әңгәмәсемдең артабанғы дүрт йыл ғүмере. Автомобилдәрҙе файҙаланыу һәм ремонтлау буйынса инженер һөнәре үҙләштергән йәш лейтенантты Николаев ҡалаһына ебәрәләр.\n– Барып төшкәс, бөхтәлеккә, емеш-еләктең урамда матур итеп үҫеп ултырғанына хайран ҡалдым. Был ҡалаға ғашиҡ булмау мөмкин түгел ине, – тип хәтерләй офицер хәрби хеҙмәт башын. Тик гәзит уҡыусы мәҡәлә геройының бер урында ғына тапанырға яратмағанын аңлағандыр инде. Артабан ул хәрби эшкә нығыраҡ төшөнөү, үҫешеү маҡсатында Одесса ҡалаһына күсә. Рота командиры, штаб начальнигы… Яуаплылыҡты яҡшы тойған, ныҡыш офицерға вазифаларҙы ышанып тапшыралар.\nНисек кенә булмаһын, хәрби хеҙмәт хәрби уҡыуҙарға ғына ҡайтып ҡалмай шул. Ватанының намыҫын һаҡлап, ил сиген ҡурсалай һалдат, ҡуйылған бурысын үтәп, кәрәк икән, башын яуҙа һала. Тик хәүефһеҙлек сараларын күреү ваҡыт-ваҡыт илдең эсендә лә кәрәк була бит. Фәрит Миһранов егеттәре менән Чернобыль һәләкәтенең эҙемтәләрен бөтөрөүҙә әүҙем ҡатнаша. Билдәле, был бурыс ҡаҡшатҡан сәләмәтлек йыш ҡына шул мәлдәрҙе “хәтерләтеп” тора. Хәйер, авария һөҙөмтәһендәге мәхшәрҙәрҙе лә күреп, йөрәк һаман да әрнемәй түгелдер. Һәр хәлдә, ил өҫтөнә килгән ҡазаны бөтөрөүгә үҙ өлөшөн индергәненә офицер үкенмәй.\n– Ниндәй генә бурыс ҡуйылмаһын – һалдат уны лайыҡлы үтәргә тейеш! – ти ул ғорур рәүештә.\nДошман ҡурҡыныс түгел…\nТынғыһыҙ Миһранов аңлай: нисек тә булһа артабан белем алырға кәрәк һәм, күп уйлап тормай, Санкт-Петербургтағы тыл һәм транспорт хәрби академияһына уҡырға инә. Уны уңышлы тамамлағас, үҙ теләге менән Алыҫ Көнсығышҡа юл тота.\n– Хабаровскиҙа хеҙмәт иткәндә инде йәшлек осоронан сығып, тормоштоң күп яҡтарын төшөнөргә тура килде, – тип хәтирәләрен дауам итә Фәрит Абдрахман улы.\nНисек кенә булмаһын, ишек алдында үткән быуаттың иртәгәһе билдәһеҙ 90-сы йылдары бит. Завод-фабрикалар туҡтаған, колхоздар бөлгөнлөккә төшкән, хәрбиҙәрҙең хәлдәре лә маҡтанырлыҡ түгел. Ә бит нисәмә һалдат-офицерҙың артабанғы яҙмышы тура мәғәнәлә унан – полк командирының тыл буйынса урынбаҫарынан – торған. Һәр хәлдә, бында ла намыҫы ҡушҡанса, яуаплылыҡ тойоп үтәй офицер үҙ бурысын. Күп хеҙмәттәштәре әрме тормошонан ваз кисергә торғанда уларҙың хәлен нисек тә яҡшыртырға тырыша, һалдаттарҙы ла көсөнән килгәнсә ҡурсалай.\n–…Айҙар буйы эш хаҡы ала алмай яфаланабыҙ. Арабыҙҙа хеҙмәттән китергә рөхсәт һорап рапорт яҙғандар һаны арта бара. Хәйер, уларҙы ла аңларға мөмкин: ҡатындар тешен ҡыҫып түҙә, беҙҙең янда хеҙмәт итә, ә бына балалар… балалар йәл ине. Башҡортостанда булһаҡ, ярай ауылда торған туғандарҙан ярҙам көтөргә була. Һис юғында үҙең баҡсала бәрәңге сәсеп үҫтерә алаһың. Тик был бит Алыҫ Көнсығыш! – Меңләгән һалдаттар алдында нисәмә тапҡыр бойороҡ яңғыратҡан, ҙур дәрәжәле офицерҙарға рапорт биргән Фәрит ағайҙың тауышында тулҡынланыу һиҙелә.\nТыл хужаһының мәшәҡәттәре бер эш хаҡына ғына бәйле булһа икән дә. Бер көн уға электр энергияһы менән тәьмин иткән станция етәкселәре килә һәм тотонған ресурсҡа Мәскәүҙән аҡса күсмәгән өсөн утты һүндерәсәктәрен хәбәр итә. Бына һиңә, инде армияны электрһыҙ ҡалдырһындар инде… Бер уйлаһаң, илгә дошман бәреп инһә, Алла һаҡлаһын, ул станцияны барыбер шул ғәскәрҙәргә һаҡларға тура килә бит.\nШулай ҙа ҡораллы хәрбиҙәргә барыбер һаҡларға тура килә станцияны. Тик… дошмандарҙан түгел, ә өҫтәрәк телгә алып киткән янаусыларҙан, утты һүндермәһендәр тип. Бына шундай үҙенсәлекле ваҡиғалар ҙа үтә офицер башынан, әммә бында ла бала саҡ хыялына тоғро ҡала Фәрит Миһранов.\n– Дошман ҡурҡыныс түгел, арала йөрөгән вайымһыҙҙар, яуаплылыҡ төшөнсәһен аңламаған бәндәләр һәм һатлыҡйәндәр хәүеф тыуҙыра. – Был һүҙҙәр, уйлай китһәң, әрме тормошона ғына ҡағылмайҙыр.\nЭйе, Фәрит ағайҙай офицерҙар үҙ хәлдәре мөшкөл булыуға ҡарамаҫтан, торлаҡ-базаһыҙ интегеүҙәре аша Тыуған илдәре алдындағы бурысына тоғро ҡала. Ә бит ауырлыҡтарҙың үтеүен көтмәй, аҡсаға алданып, еңеллек эҙләп, сит илгә ҡасҡандар ҙа юҡ түгел.\n– Училищела уҡығанда ашын да, ҡайғыһын да, шатлығын да уртаҡлашҡан егеттәр менән бергә Украинаға эләгеүебеҙгә шатланып бөтә алмағайныҡ. Тик аҙаҡ, бер дөйөм ил икегә бүленеп, ике лагерға әйләнгәс, быға үкенгән дә булды. Ҡасандыр дуҫ булған егеттәр бөгөн беҙҙе дошман итеп күрә. Йәл… – Йәнә моңһоу уйҙар баҫа офицерҙы.\nӘрмеләге үкенесле күренештәр дәүләттәрҙең мөнәсәбәте, ил эсендәге буталсыҡтарҙан тыш та баштан ашҡан, әлбиттә. Фәрит Абдрахман улына төрлө частарҙа тыл буйынса эш алып барыу сәбәпле “бабайлыҡ” күренешенә ҡаршы көрәшергә тура килгән. Кавказ егеттәренең тәкәбберлеген йүгәнләгәндә хатта мулла ла саҡыртырға тура килгән. Бер күренешкә уның һаман да иҫе китә: йөҙҙән ашыу һалдаттан торған часты Дағстандан дүрт кенә егет “бейеткән”.\n– Хәйер, – ти ул, – минеңсә, “бабайлыҡтың” тамыры йәберләнгәндәрҙең үҙенән башлана. Йыуынырға теләмәгән, ваҡытында йоҡлау-ашауҙан баш тартҡандар табылып тора, уларҙы нисек тәртипкә килтерергә тейештәр һуң? Әммә был “бабайлыҡты” яҡлау түгел, кешесә итеп йәшәү өсөн кешегә үҙенә тырышырға кәрәк, тимәксемен.\n– Уйлай китһәк, – тип һүҙен дауам итә әңгәмәсем, – бөгөн, мәҫәлән, “бабайлыҡты” әрмелә генә күрәбеҙме ни? Түбәнге класта уҡығандарҙан өлкәнерәк малайҙарҙың аҡса талап итеүе – мәктәптәрҙә йыш күренеш. Училище, хатта вуз ятаҡтары хаҡында әйтеп тә тормайым…\nҺәр хәлдә, кешеләрҙең үҙ хоҡуҡтары өсөн көрәшмәүенә, үҙ бурыстарынан ҡасыуҙарына йөрәге әрней офицерҙың.\n“Дмитрий Анатольевич, һорауым бар…”\nКүңелһеҙ ваҡиғаларҙан һуң инде Мәскәү янында элиталы бригадала хеҙмәт итеп йөрөгәндә Фәрит Миһрановҡа өйөнән хәбәр килеп төшә. Әсәһе ҡаты сирләп аяҡтан йығыла. Ғүмеренең һуңғы мәлдәрендә булһа ла янында булайым типтер инде, яҡшы-яҡшы вазифалар тәҡдим ителеүгә ҡарамаҫтан, ул Башҡортостанға ҡайтырға ниәт ҡыла. Тыуған ил генә түгел, ғүмер биргән, күкрәк һөтөн имеҙеп үҫтергән әсә алдында ла изге бурыс бар бит әле. Быға ла етди ҡарай әңгәмәсем, шуға бер һүҙһеҙ ҡайтырға тигән етди уйға килә. Өҫтәүенә башҡа бер туғандары ла ҡоштай осоп сығып бөткән – ике ҡустыһы ағай юлынан китеп, йәнә “ил һаҡлау” һөнәрен үҙләштергән. Береһе – майор, икенсеһе прапорщик дәрәжәһенә күтәрелгән улар.\nХәрби офицер, яҡыныраҡ булайым тип, хеҙмәт юлын Стәрлетамаҡта дауам итә. Бында ла уның иңенә тыл мәсьәләләре йөкмәтелә. Ә инде отставкаға сыҡҡас, Рәсәй ДОСААФ-ының урындағы бүлексәһенә етәкселек итә башлай ул.\nИнде тиҫтә йылдан ашыу һалдаттар араһында йөрөмәһә лә, Фәрит Миһрановты, һис шикһеҙ, һаман да сафта тип иҫәпләргә булалыр. Бында ДОСААФ-тың оборона заказы буйынса әрмегә әҙерләнгән егеттәргә машина йөрөтөү серҙәренә төшөндөрөүе хаҡында ғына һүҙ бармай. Фәрит Абдрахман улының ҡала кимәлендә генә түгел, илһөйәрлекте үҫтереү буйынса дөйөм республика сараларында ла ҡатнашмаған ваҡыты һирәк. Мәктәптәрҙә осрашыуҙар, спорт һәм хәрби әҙерлек буйынса ярыштар үткәреү хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.\nБөтә тарафтан да әүҙем булырға тырыша Фәрит ағай. Мәҫәлән, “Берҙәм Рәсәй” партияһының урындағы эшендә уны күп көс һалған кеше булараҡ беләләр. Әйткәндәй, үткән йыл Рәсәй Дәүләт Думаһына депутаттар һайлағанда ул праймеризда ҡатнашты. Бер нисә йыл элек Өфөлә ил Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев менән осрашыуҙа урындағы етештереүселәргә һалым системаһын яңынан ҡарау буйынса тәҡдим индереүе иҫтә ҡалған. Ғөмүмән, хәрби тормош менән генә янған ҡырыҫ офицер түгел ул, ә тормошобоҙҙо бар яҡлап та матурларға ынтылған замандашыбыҙ.\nЙәмәғәте Рәйсә Хәким ҡыҙы менән әңгәмәсем интернатта уҡығанда уҡ таныша һәм, беренсе мөхәббәттәренә тоғро ҡалып, улар бөгөн дә бер-береһенә терәк-таяныс булып донъя көтә. Терәк тигәндән, хәрбиҙәр менән сәсен-сәскә бәйләгән ҡатын-ҡыҙ яҙмышына ниндәй өлөш төшкәне барыбыҙға ла мәғлүм. Бер ҡаланан икенсеһенә, унан тағы… Аңлауығыҙса, был тәҡдирҙән Рәйсә ханым да азат түгел. Тик “күсмә тормош”ҡа ул бер ҡасан да үкенмәй. Киреһенсә, иренең таянысы, серҙәше һәм хеҙмәттәше була – ул да хәрби кеше.\nБөгөн Миһрановтарҙың емештәрен татыр мәле. Был бәхетте кинәнеп кисерә улар. Ейәнсәрҙәре менән мәж киләләр, Бөйөк Еңеү парадына йыл да уға яңы хәрби форма тектерәләр. Фәрит Абдрахман улы уның менән гелән хәрби темаларға ла һөйләшә.\n– Ҡыҙым, һин үҫкәс офицер булаһыңмы? – тип һорай ул.\n– Мин дә хәрби офицер булам, иптәш полковник, – тип рапорт бирә Сабрина.\nБала күңеле – аҡ ҡағыҙ, тиҙәр. Ниҙәр яҙыла, шул тормошҡа ашыр. Был тәңгәлдә кескәй Сабрина өсөн хәүефләнер урын юҡ. Теләге булһа, ниңә хәрби форма кеймәҫкә?!\nФәрит ағай хәтерләгән “туҡһанынсы”ларҙы уның улы Олег үҙ иңендә татып үҫә. Атайҙарының айҙар буйы эш хаҡы алмағанлығын да күрә ул. Был ғынамы ни, ул йоҡоһонан уянғанда атаһы һәр саҡ хеҙмәттә, кис йоҡларға ятҡанда ҡәҙерле кешеһе әле һаман ҡайтмаған була… һәм ошо күренеш көн дә дауам итә. Ошоларға ҡарамаҫтан, Олег атаһының юлын дауам итеп, хәрби уҡыу йортон һайлай һәм капитан дәрәжәһенә еткәнсе лайыҡлы хеҙмәт итә.\nҒәҙәттә, кешеләр үҙҙәре эшләгән өлкәнең ауырлығын аңлаһа, балаларын башҡа һөнәр үҙләштерергә этәрә. Был осраҡта киреһенсә килеп сыҡҡан. Хәйер, Фәрит Абдрахман улы әйткәндәренән барыһы ла аңлашыла һымаҡ:\n– Ил һаҡлау – ата-баба аманаты. Тарихтан беләбеҙ, был бурысты үтәү бер ҡасан да еңел булмаған, әммә тыныслыҡта йәшәү өсөн ошо бурысты иңебеҙгә һалырға бурыслыбыҙ. Был хәҡиҡәтте һалдаттарға ғына түгел, улыма ла һәр ваҡыт һеңдереп килдем.


2 Февраль 2018, 11:38\nДекабрь урталарында «Атайсал» гәзите редакцияһын эҙләп сәстәренә сал ҡуна башлаған ике уҙаман килеп инде. Уларҙың береһе минең ауылдашым, Йылайыр районының Аралбай ауылы кешеһе Тауылбаев Фәйзулла ағай мәрхүмдең улы Әсхәт, икенсеһе—Әсхәттең дуҫы, Үрге Fәле ауылы кешеһе Дәүләтҡолов Ирек Ҡотлоғәфәр улы булып сыҡты.\nКүрешеп танышҡас, Әсхәт:\n—Мин быйыл Аралбай ауылында атайымдың нигеҙенә өй күтәреп сыҡтым. Унан тыш тыуған ауылымда иҫән ҡалған берҙән-бер бина—йөҙәрләгән йыллыҡ тарихы булған мәсетте ремонтлап бөтөп барам. Шулайтып, Аралбайҙы бөткән ауылдар иҫәбенән һыҙып ташларға ниәтләп ҡыр талашып йөрөп ятҡан көн. Ваҡыт табып, Аралбайға килеп сығығыҙ. Адресым: Һаҡмар урамы, 16-сы йорт. Ишегебеҙ һәр ваҡыт асыҡ,—тине.\n...Ауылдарҙың яҙмышы ла хас кешеләрҙеке кеүек: улар ҙа донъяға тыуа, балалыҡ, йәшлек осорон кисерә, балалар үҫтереп, гөрләп йәшәй һәм, ҡартайып, юҡҡа сыға, икән. Беҙ, балалар, уларҙың «үлгәнен»үҙ күҙҙәребеҙ менән күрмәһәк тә, ишетеп йөрөнөк. Ололар Ҡомкисеү, Шәмсетдин, Ҡәрйән, Йәйләү, Һаҡтау, Аҡташ исемле бөткән ауылдарҙы һағынып иҫкә алыр ине. Күпмелер ваҡыт үткәс беҙҙең һөйөклө ауылыбыҙға ла шундай уҡ яҙмыш янар тип кем уйлаһын?!\nҺаҡмарҙы һыулап, бейек-бейек тауҙар ҡуйынына һыйынып ятҡан бәләкәй генә Аралбайыбыҙҙы беҙ шул тиклем ныҡ яраттыҡ. Ундағы иркенлек, хозурлыҡ, ундағы матурлыҡ! Йәй буйы рәхәтләнеп, биҙрәләп еләк, сейә йыйыуҙар. Һаҡмарҙан сыҡмай, күгәреп бөткәнсә һыу төшөүҙәр. Көҙҙәрен үтә күренеп ятҡан боҙ өҫтөндә конькиҙа шыуыу. Оҙон ҡыш буйы саңғынан төшмәү...Ҡунаҡҡа килгән кешеләр, ожмах кеүек ерҙә йәшәйһегеҙ бит һеҙ, тип аптырай торғайны. Шуғамы икән, ҡасан да булһа бер ваҡыт беҙҙең Аралбайыбыҙ ҙа бөтөр тигән уй башыбыҙға инеп тә сыҡманы. Ожмахты ташлап китәләрме ни!\nОлоғайыу ғәләмәтеме икән, һуңғы осорҙа тыуған ауылым төшөмә йыш керә. Малайҙар йыйылып Ҡурҡыс башында көлгә картуф күмеп ашап ултырабыҙ икән, йә Һаҡмарға ауып торған ҡырҡҡан кеүек тура ҡая башында нигеҙгә таш сығарып йөрөйөм икән, тим. Лыс һыу булып тертләп уянып китәм дә йоҡлай алмай оҙаҡ уйланып ятам…Һағындырған Аралбайым, ҡайтып әйләнер кәрәк...\nИке меңенсе йылдар башында, ҡыш, Үрге Fәлегә төшөп, Һаҡмар буйлап Аралбайға йәйәү барҙым. Ауылда 11 өй ҡалған. Илтенбаев Хәмиҙулла, Боҫҡонов Абдулла, Һеләүһенов Аллабирҙе ағайҙар, Ҡотоева Камила инәйҙәр Сиҙергә (Сидоровка ауылын беҙҙең яҡта шулай атап йөрөтәләр) күсмәгәндәр ине әле. Элекке ут күршебеҙ Мәғәзирә инәйҙең инеп хәлен белдем. Ете-һигеҙ йылдан һуң ҡабат килһәм...өй урындарында тейелмәй ҡалған нигеҙ таштары, кесерткән, әрем баҫ-ҡан кәртә урындары һәм элек ишек алды булған урындарҙа үҫеп ултырған бойоҡ тирәктәр генә етемһерәп ҡаршы алды. Ҡурҡыс янында үҫеп ултырған мөһабәт ҡайын сереп ҡолаған. Ауылымдың элекке күрке—йөҙйәшәр мәсет кенә үҙ урынында моңайып ултыра.\nЯҡыныраҡ барып, ишеген асып инергә ҡыймай, оҙаҡ ҡарап торҙом мәсетемә. Тыныс ҡына ҡарап тороп булмай шул ауылымдан ҡалған берҙән-бер ҡомарт-ҡыға. Күҙҙән йәш бөртөктәре бәрә лә сыға, бәрә лә сыға. Танау төбө лә емшей. Балаларын үҫтереп, ситкә осороп, ҡартайып, хәле бөткән көндә яңғыҙ ҡалған ҡарт инәйгә оҡшатып ҡуям мин уны... Таяғын тотҡан да яңғыҙ үҙе өйө нигеҙенә ҡыҙынырға сыҡҡан... Бына-бына ҡытыршыланып ҡатҡан ҡулын һүнеп барған күҙҙәре өҫтөнә ҡуйыр ҙа көсһөҙ тауыш менән:\n—Улым, һин кемдең улы булаһың әле?—тип һорар кеүек...\nТүҙерлек әмәл юҡ.\n...Тауылбаев Әсхәт Фәйзулла улы 1966 йылда Аралбай ауылында тыуған. Тыуған ауылының башланғыс, Үрге Fәле һигеҙ йыллыҡ, Матрайҙың урта мәктәбен тамамлағас, Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итеп ҡайтҡан. Армиянан һуң Магнитогорскиҙа төҙөлөш техникумын тамамлаған, һигеҙ йыл Йылайырҙа хужалыҡ иҫәбендәге төҙөлөш-монтаж эштәре участогында эшләп алған. Өфөләге дәүләт хеҙмәте һәм идаралыҡ академияһында уҡып эксперт-баһалаусы һөнәрен алып сыҡҡас Краснодар ҡалаһында техник-эксперт булып эшләгән. Хәҙер тыуған яғында—Йылайырҙа йәшәй, шәхси предприятие асҡан.\n«Олоғайған һайын кендек ҡаның тамған тыуған төйәккә һөйөү арта ғына бара икән. Мин дә Аралбайҙы һағынып ҡаҡшаным. Түҙер әмәл ҡалмағас, өй һалып сыҡтым. Йылайырҙан теркәүҙән төшөп, Аралбайыма иҫәпкә торҙом. Хәҙер мин Аралбайҙа теркәлгән беренсе һәм хәҙергә бында йәшәгән берҙән-бер кеше. Тиҙҙән артырбыҙ тип торам. Былтыр ауылдашым Һеләүһенов Рәүеф Аллабирҙе улы ла атаһы нигеҙенә бура бушатты».\n«Әҙ генә бушаһам, Аралбайға сабам,—ти Әсхәт. Юҡ, ял итергә бармай ул тыуған ауылына, эшләргә ҡабалана. Зыяраттың кәртәһен рәтләп, матур итеп ҙур беседка яһап ултыртҡан. Мәсеттең тәҙрә яңаҡтарын, рамдарын яңыртып, ҡыйығын йәшел ҡалай менән ябып, алдын рәшәткә менән кәртәләп ҡуйған. «Быйыл манараһына тотонорға тип торабыҙ,—ти Әсхәт Фәйзулла улы.—Тик ярҙамсылар кәрәк булыр, моғайын. Ауылдаштарым араһынан ярҙамсылар табылһа бик яҡшы булыр ине. Дуҫым Ирек менән генә осона сығып булмаҫ—күтәрешеп, алып биреп торорға ла кеше кәрәк бит».\nИзге эш сауапһыҙ ҡалмаҫ, тиҙәр. Тыуған-үҫкән ере, яҡташтары өсөн борсолоп, Башҡортостан картаһынан төшөп ҡала яҙған ауылын терелтәм тип янып йөрөгән Әсхәт Фәйзулла улының да эше ерҙә ятып ҡалмаҫ, тип ышанайыҡ. Уға изге эшендә уңыштар теләп ҡалайыҡ һәм хәлебеҙҙән килгәнсе ярҙам итәйек.


Ҡариҙел районында сәйнүк музейы барлыҡҡа килеүе ихтимал - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n28 марта 2017 — 16:23 ГТРК «Башкортостан»\nҠариҙел районында сәйнүк музейы барлыҡҡа килеүе ихтимал.\nМеңгә яҡын сәйнүкте Байҡы ауылында йәшәүсе Ирина Пушкарева йыйған. Уның коллекцияһы менән беҙҙең хәбәрселәр ҙә танышты.Йорт эсендәге бер бүлмәһен ул бәләкәй музейға әйләндергән. Ханым был ҡыҙыҡлы шөғөлдө ҡаланан ауылға йәшәргә күскәс үҙ итә. Әле унда меңгә яҡын сәйнүк иҫәпләнә. Иринаның мауығыуын белгәс, дуҫ-таныштар ла уға ярҙам итә, һандыҡта һаҡланған элекке йә иһә яңы сыҡҡан сәйнүктәрҙе бүләк итә.Ирина Пушкарева уҙған быуат ҡурсаҡтарын да реставрациялау менән мауыға. Уйынсыҡтарға яңы өҫ-кейемдәр тегеп, үҙендә булмаған сәйнүккә алмаштыра. Бүлмәнең биҙәлешендә сигелгән селтәр әйберҙәр күп ҡулланылған, улар ҙа Совет заманы осоронан һаҡланып ҡалған матурлыҡ. Ирина Анатольевна бигерәк тә Свердлов өлкәһенең Сысерть фарфорына ғашиҡ. Был заводҡа, экскурсияға ла барып ҡайтҡан. Таныштары хатта уның тыуған көнөнә лә сәйнүккә исемен яҙып бүләк итә. Бындай сәйнүктәр музей кәштәләренең иң түренә ҡуйылған. Фарфор әйберҙәр коллекцияһын туплаусы ҡатын ҡасандыр Туймазыла етештерелгән һауыт-һабаға ла айырым мөйөш булдырған. Бында сәйнүктәрҙең күп төрлөһө бар. Мәҫәлән, был граждандар һуғышынан беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып килгән, ә быныһы яңы ғына балсыҡтан эшләнгән сәйнүк. Ирина һәр бер сәйнүктең ҡасан, кемдән алынғанын айырым дәфтәргә яҙып бара. Һәр береһенең тарихын яттан белә. Әлегә коллекцияла 864 сәйнүк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БӨЙӨК БАБИЧТЫ КИНОЛА КӘҮҘӘЛӘНДЕРЕҮ БӘХЕТЕ - ТАҺИРОВТА! - 2017 - Мәҡәләләр\nБӨЙӨК БАБИЧТЫ КИНОЛА КӘҮҘӘЛӘНДЕРЕҮ БӘХЕТЕ - ТАҺИРОВТА!\nАктер өсөн театрҙа йәки кинола бөйөк шәхестәрҙе уйнай алыу мөмкинлеге - уңышлы билет тартып сығарыу менән берҙер, моғайын. Башҡортостандың 100 йыллығына арналған һәм ошо көндәрҙә тамашасы иғтибарына тәҡдим ителәсәк "Бабич" фильмында ялҡынлы шағир, билдәле йәмәғәт һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт хөкүмәте ағзаһы Шәйехзада Бабич ролен башҡарған актерҙың был ролгә илткән юлы ла, үҙенең шәхесе лә күптәргә ҡыҙыҡтыр. Шуға ла М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры Илгиз ТАҺИРОВ менән әңгәмәбеҙҙә уның үҙенең күңел донъяһын асырға тырышырбыҙ.\nҺынауҙар нығыта ғына\nСиләбе өлкәһе Арғаяш районы Нуркин ауылында тыуып-үҫтем. Үҙебеҙҙең ауылда - башланғыс, күрше Бәжекәйҙә 9-сы класты тамамлағас, ауылдаш егеттәр СПТУ-ға уҡырға киттеләр. Атайым, ҡартайым механизаторҙар булһа ла, минең быға һәләтем юҡ ине. Гитара ҡыҙыҡһындыра ине мине, бейергә ярата инем. Мәктәптә уҡығанда заманса бейеүҙәр түңәрәгенә бер тапҡыр ғына барҙым да, ҡыҙҙар араһында бейеп йөрөй, тип егеттәр көлгәс, башҡаса барманым. Бер үҙемдең генә күрше ауылға йөрөп уҡығым килмәне. Шунан әсәйем менән атайым мине Өфөгә, 2-се педагогия колледжына уҡырға ебәрергә булды. Дөрөҫөн әйткәндә, өйҙә минең бер теләгемә лә ҡаршы килмәнеләр, бигерәк тә әсәйем бөтөн башланғыстарҙы ла хуплай ине. Гитарала уйнай башланым, ә инструментым юҡ ине. Әсәйемдең район үҙәгенән килгән автобустан гитара тотоп килеп төшөүен әле һаман тулҡынланыу менән хәтерләйем. Ошолар өсөн уларға ныҡ рәхмәтлемен.\nБеҙҙең төбәктә, Башҡортостанда уҡыйым, тип әйтеү генә лә ҙур ғорурлыҡ. Шулай мин яҙмышымды Өфө менән бәйләнем. Колледжда мин халыҡ бейеүҙәре менән ныҡлап шөғөлләндем. Хатта етәксебеҙ Земфира Ғабдулхаҡова хореография йүнәлешенә күсергә лә тәҡдим иткәйне. Тик әсәйем, тәүҙә бер һөнәр ал, аҙаҡтан ҡарарһың, тигәс, тыңланым. Ошо "Йәшлек" бейеү ансамбле мине насар йоғонтоларға бирелеүҙән дә һаҡлаған, сөнки әсәйҙәр йыраҡ, ә ҡаланың үҫмерҙе ылыҡтырырлыҡ нәмәләре күп. Ул замандар ярайһы ғына ҡатмарлы ине, ҡала егеттәре ауылдан килгәндәрҙең ябайлығынан файҙаланып, аҡса ла һыға ине. Етмәһә, буйға бәләкәймен һәм кемдең ялҡауы килмәй, барыһы ла миңә бәйләнә торғайны. 2-се курста ғына үҫеп киттем. Бөгөн уйлайым да, тормоштоң ошондай яҡтарын да үтергә тейеш кеше, беҙ бит унда һынманыҡ, лайыҡлы үтә алдыҡ, тип ҡуям. Актер булараҡ, бөгөн ошо мәлдә үҙем күргән, үҙем кисергән ваҡиғаларҙы образдар өҫтөндә эшләгәндә ҡулланам. Тормош тәжрибәһе актер өсөн бик мөһим. Бабич та әйтә бит: һынауҙар аша үтмәйенсә, рәхәтлек күрмәйһең. Үрҙәр еңел бирелмәй ул, ҡаршылыҡтарҙы үтә белергә кәрәк.\nБәләкәс тамашасыларҙы яратам\nКолледжды уҡып бөткәс, ике юл ине алда: йә әрмегә барырға, йә Аҡмулла исемендәге БДПУ-ла уҡыуҙы дауам итергә. Күреү һәләтем насарыраҡ булғанлыҡтан, әрмегә алманылар. Педагог булырға артыҡ ынтылыш булмағандыр инде, директорыбыҙ Артур Шәйхетдин улы Суриндың, сәнғәт институтына барып ҡара, тигән кәңәшен тотоп, Өфө дәүләт сәнғәт институтына киттем. Таңсулпан Бабичева курсында уҡыным, беҙҙе Милли йәштәр театрына әҙерләнеләр. Мостай Кәримдең "Оҙон-оҙаҡ бала саҡ" повесы буйынса ҡуйылған "Донъяның ярҙары икәү" спектакле менән тамамланыҡ институтты. Театрҙа ла уны уйнап йөрөнөк әле.\nБыл ябай ғына спектакль түгел ине, ул беҙгә - буласаҡ актерҙарға - оло мәктәп булды. Мин унда Мостай Кәрим ролен уйнаным һәм был ролдең минең күңелемдә бөгөн дә үҙенең урыны бар. Һәр образ өҫтөндә эшләгәндә үҙеңдең уға оҡшаш яҡтарыңды эҙләйһең. Шағирлыҡ уҡ булмаһа ла, шиғри һүҙҙең көсөнә ышаныс уянды минең күңелемдә. Бәлки, шуға ла шиғырҙар уҡырға яратамдыр. Театрҙағы тәүге ролем - Йәләлетдин атай, шулай уҡ Мостай Кәрим әҫәре буйынса. Тәрән, философик әйбер, репертуарҙа әле лә бар. Улым Алмас та уйнай унда, башта минең геройымдың улы булып уйнай ине, хәҙер Ҡуянов ролендә. Театрҙа Яңы йыл байрамдары мәлендә Ҡыш бабай булырға яратам, ғөмүмән, балалар менән эшләүе ауыр ҙа, рәхәт тә. Улар иң ихлас тамашасы, уларҙы ышандырыу өсөн үҙеңә лә бала булып ҡала белергә кәрәк. Ғөмүмән, ир-егеттәр бер ҡасан да өлкәнәймәйҙер ул. Күңел гел йәш булһа, йәшәүе лә еңелерәк, күңеллерәк бит.\nБалаңды түгел, үҙеңде тәрбиәлә\nКәләшем Әлфиә - Хәйбулла ҡыҙы, уның менән менән колледжда таныштыҡ. Ул да ансамблдә бейене. Осрашыуға саҡырам, ризалашмай ҙа ҡуя ине. Был мине сәмләндерҙе, артынан бик оҙаҡ йөрөнөм. Өс йыл дуҫлаштыҡ, унан өйләнештек. Бик матур тәрбиә алған ул, ҡайным менән ҡәйнәм бөтөн боронғо йола-ғәҙәттәрҙе теүәл үтәгән кешеләр. Тәүге тапҡыр ауылына барғанда, мине ауылдаштарына, был - беҙҙең ҡоҙабыҙ, тип әйттеләр. Сөнки егет кешенең ҡыҙға ҡунаҡҡа килеп йөрөүе ғәҙәти булмаған хәл уларҙа. Мин бесәнгә лә йөрөнөм, башҡа эштәрҙе лә эшләштем. Ғәҙәт буйынса ҡулды кеҫәгә тығып торһам, ҡулыңды кеҫәңдән ал, тип шыбырлап китә ине кәләш.\nМөхәббәт булһа, ғаилә тормошо кинәнес, шатлыҡ ҡына ул. Тәүге тапҡыр 21 йәштә атай булдым. Өлкән улыбыҙ Алмас Ф. Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында 5-се класта уҡый, кесеһе Азаматҡа 6 йәш. Мин уларға һәйбәт атай булырға тырышам. "Балаңды тәрбиәләмә, үҙеңде тәрбиәлә, сөнки ул барыбер һиңә оҡшаясаҡ", тигән аҡылға таянам. Алмас шиғыр һөйләп, төрлө бәйгеләрҙә ҡатнаша ине. Уны видеонан күреп, күп кенә таныштар, ҡулдарын һелтәп тороп һөйләүе лә һиңә оҡшаған, тип әйтә башланылар. Ҡараһам, ысынлап та шулай, атлап китеүҙәренә тиклем ҡабатлай. Башҡа ғаиләләрҙе күҙәтә башланым. Хатта атай менән әсәйҙең мөнәсәбәттәре бала ҡурсаҡ менән уйнағанда ла күренә. Үрнәк булырға ынтылмайым, әммә үрнәк булғанымды һиҙәм, шуға ла дөрөҫ өлгө күрһәтергә тырышам. Бәләкәй саҡта бергә уйнаған малайҙарҙың аталарына ҡаршы йүгереп барып, уларҙы ҡосаҡлап алыуҙарына аптырай торғайным. Мин ояла инем. Улдарым рәхәтләнеп ҡосаҡлай беҙҙе, үҙемә бала саҡта етмәгәнде уларға бирәм. Уйынсыҡтарға килгәндә лә, аҡса йәлләмәҫкә тырышам. Үҙем дә улар менән берәй уйынсыҡ тураһында хыялланып йөрөй башлайым һәм уны мотлаҡ һатып алабыҙ. Ғаиләлә атай ҡатыраҡ булырға, ә әсәй балаларға наҙ, һөйөү бирергә тейеш, тип иҫәпләйем. Балалар атай менән әсәйҙе яратһалар, улар башҡа кешеләргә лә яҡшы мөнәсәбәттә була аласаҡтар. Һөйләшәбеҙ улар менән, теләктәрен иҫәпкә алабыҙ. Балаларым минең йә әсәләренең амбицияларын тормошҡа ашырырға бурыслы түгел. Алмас бейей ҙә, театрға ла ихлас йөрөй, футболды нығыраҡ ярата. Ә бәләкәйе сәхнәгә ынтылмай, мэр булам, ти.\nБеҙ улар кеүек йәшәргә тейеш\nБыға тиклем төрлө клиптарҙа, "Тамыр" каналы фильмында төшкәнем булһа ла, "Бабич" кеүек етди проектта беренсе тапҡыр эшләнем. Таңсулпан Бабичеваның бер шәп сифаты бар: ул үҙе белем биргән студенттарының ижадын аҙаҡтан да күҙ уңынан ысҡындырмай, күҙәтеп бара. Бәлки, кастингта ҡатнашып ҡарарһың, тип ул тәҡдим итте. Шулай ҙа күңелдә шик яралды, Бабич - 24 йәшлек егет, мин инде 30-ҙы үткәнмен. Башта ауыр булды. Театр актеры булараҡ, үҙемде иркен тотоп өйрәнгәнмен. Бында саҡ ҡына ситкә баҫтыңмы, кадрҙан сыҡтың, тип иҫкәрмә яһайҙар. Беренсе көндө беренсе кадрҙа мин ишектән йүгереп инәм. Шуны төшөрөү өсөн 14-ләп дубль эшләгәнбеҙҙер ул. Актерҙар хисле кешеләр, саҡ ҡына берәй нәмә килеп сыҡмаһа, һәләтем юҡ, тигән уйҙар килә башлай башҡа. Етмәһә, оҙаҡ ижад итмәй, эҙләнеүҙән туҡтап торһаң, был хәл-торошоң һине ниндәйҙер күңел төшөнкөлөгөнә килтерә. Ә был киноны төшөргән мәлдә мин Мәҙәниәт министрлығынан эштән китеп кенә тора инем. Фильм миңә актерлыҡ һәләтемә, һөнәремә яңынан ышаныс тыуҙырҙы.\nГардемариндар, мушкетерҙар тураһындағы фильмдар ҡарап үҫкән кеше булараҡ, мин шул заманда тыуырға тейеш булғанмындыр ул, тип гел әйтә торғайным. Сөнки унда романтик рух, кешеләрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәре лә, хатта мөхәббәт тә башҡараҡ, ул шиғри, поэтик. Бабич та шиғри күңелле кеше. Бер мәлгә генә Бабич булып, уның дәүерендә йәшәп алыу минең өсөн оло мәктәп булды. "Бабич" фильмы үҙ эсенә алған тарихи осор - милләт өсөн мөһим мәл. Беҙ бөгөнгө милли профессиональ театр, музыка сәнғәте, матбуғат, нәшер эше һ.б. башланғысында торған өсөн ошо кешеләргә бурыслыбыҙ. Улар йәш, белемле булған, күп телдәр белгән, иң мөһиме, халҡының киләсәген яҡшыртыу өсөн үҙенең йәнен фиҙа ҡылырға ла ҡурҡмаған. Тағы ла шуныһы бар: улар бер команда була белгән, бер идеяға хеҙмәт итеүҙәре һөҙөмтәһендә күпкә өлгәшә алған. Әхмәтзәки Вәлиди йәки Бабич яңғыҙы ғына бер нәмә лә эшләй алмаҫ ине. Хәҙерге йәштәр күрһен, улар ҙа беҙҙең кеүек ике ҡуллы, ике аяҡлы кешеләр булған бит. Эйе, йәштәргә еңел түгел бөгөн, улар кем артынан эйәрергә, милләтсе тигән ярлыҡтар тағыуҙан хәүефләнмәйенсә нисек илеңде яратырға белмәй аптырана. Минең быуыным Юрий Гагаринды герой тип атай ине, бөгөн ниндәйҙер кеше-үрмәкселәр герой һәм балалар уға оҡшайым тип йорт башына менеп һикерергә лә әҙерҙәр. Бөгөнгө заман геройҙары буласаҡ йәштәребеҙ үҙебеҙҙең бөйөк шәхестәребеҙ миҫалында тәрбиәләнһен, һәр хәлдә, уларҙы белеп үҫһен ине.\nБабич ижадындағы яратҡан шиғырың ниндәй, тигәнгә: "Әлмисаҡтан һин шағирһың, тип, Хоҙайҙың әмере бар",- тип яуаплағайны Илгиз. Иң ҡыҙығы, тап Илгиз Таһировтар быуыны актерҙары яҙмышына башҡорт халҡының бөйөк шәхестәрен сәхнәлә уйнау өлөшө тейҙе. Улар күптән ошо шәхестәребеҙ яҙмышын үҙенекенә ҡушып үреп, уларҙың һыҙланыуҙарын да, ҡыуаныстарын да, өмөттәрен дә үҙенеке кеүек ҡабул иткән. Ошо көндәрҙә прокатҡа сығасаҡ "Бабич" фильмында беҙ уларҙың барыһын да күрәсәкбеҙ.\nЯҙылған: 10.04.17 | Ҡаралған: 620


Бөйөк Ватан һуғышында еңеүселәр араһында олатайым Әхмәҙулла Хәйрулла улы Ниғмәтуллин да бар. Ул 148-се уҡсылар дивизияһының 654-се полкында рядовой булған.\nОлатайым 1904 йылда Күгәрсен районының Юлдыбай ауылында ишле ғаиләлә алтынсы бала булып донъяға килгән. Улар бик етеш йәшәгән, күпләп йылҡы, һарыҡ-кәзә аҫраған. Мал күп булғас, май аҙағынан октябргә тиклем йәйләүгә сыҡҡандар.\nЮлдыбай ауылы хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан — тирә-яғын ҡалын урманлы тауҙар уратып алған. Эргәнән генә Тасы һәм Оло Эйек йылғалары аға. Ете километр алыҫлыҡта данлыҡлы Мораҙым тарлауығы урынлашҡан. Ошондай матур тәбиғәтле урында Әхмәҙулла олатайым ғәйрәтле башҡорт ир-уҙаманы булып үҫә. Тәүге белемде урындағы мәҙрәсәлә ала. Уға 10 йәш тулғанда Беренсе донъя һуғышы башлана. Ағалары Сәғиҙулла менән Ғәлиулла ошо ҡыйралышта була, һуңғараҡ Граждандар һуғышында ла ҡатнашалар. Олатайыма ирекһеҙҙән ошо шау-шыулы ваҡиғаларҙың уртаһында ҡайнарға тура килә. 1919 йылдың йәйендә Ырымбур казактары атаманы генерал-лейтенант А.И. Дутов етәкселегендәге аҡтар ғәскәре олатайымдарҙың мал-тыуарын, аҙыҡ-түлеген тартып ала. Ылауҙарҙы оҙатып барыу өсөн 15 йәшлек Әхмәҙулланы ла үҙҙәре менән бергә алып китәләр. Аҡтар, ҡыҙылдарҙың эҙәрләүенән ҡасып, көньяҡҡа — Ҡаҙағстан далаларына — юллана. Шулай итеп Әхмәҙулла ла ҡаҙаҡ еренә барып сыға.\nБында уға аҡтарҙан ҡотолорға мөмкинлек табыла. Һөжүм иткән Ҡыҙыл Армия частарында ағаһы Ғәлиулланың да булғаны асыҡлана. Ул Әхмәҙуллаға ат, кейем, юлға аҙыҡ-түлек биреп, өйөнә ҡайтарып ебәрә. Ләкин юлда ҡаҙаҡтар һөжүм итеп, малайҙың бөтөн әйберен тартып ала. Ас-яланғас, хәлһеҙ Әхмәҙулла бер нисә көндән һуң ғына өйөнә ҡайтып йығыла.\nСовет власы урынлаштырылғас, Юлдыбайҙың тирә-яғындағы 10 ауылды берләштереп, ауыл Советы ойошторола. 1924 йылда Ғәлиулла, Граждандар һуғышына тиклем Ырымбур ҡалаһындағы “Хөсәйениә” мәҙрәсәһендә белем алған кеше булараҡ, тыуған төйәгендә мәктәпкә нигеҙ һалып, тәүге уҡытыусы була. Һуңғараҡ Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, имен-һау әйләнеп ҡайта. Ҡатыны Нәғимә менән өс ул һәм өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр. Уларҙың Сәйфулла исемле улдары полковник дәрәжәһенә күтәрелә. Сәғүрә иһә Мораҡ педагогия училищеһын тамамлағандан һуң Ғафури районының Юлыҡ мәктәбенә эшкә ебәрелә. Ошонда Ҡауарҙы егете Әхмәр Ҡолманов менән танышып, тормош ҡоралар.\n1924 йылда 20 йәшлек Әхмәҙулла (ҡарт олатайым), 17 йәшлек Байрамбикә (ҡарт өләсәйем) менән ғаилә ҡора. Тормош үҙ ағышы менән бара. Уларҙың бер-бер артлы балалары тыуа. Колхозлашыу осоронда ҡатмарлыҡтар ҙа кисерәләр — уларға “кулак” мөһөрө таға яҙалар. Бәхетенә күрә, күрше утарҙа йәшәгән ҡыҙыл партизан, ауыл Советы башҡарма комитеты ағзаһы Федор Шлендин тигән кеше ярҙамға килә. Ул комиссия ағзаларына был ғаиләнең үҙ тырышлығы менән етеш йәшәүен һәм бөтә байлығын колхозға бирергә әҙер булыуын аңлата.\nБөйөк Ватан һуғышы башланыр алдынан Әхмәҙулла олатай ҡаты операция кисергән була. Шул сәбәпле уны фронтҡа алмай торалар. Ауыл Советы рәйесе итеп һайлап, бронь менән ҡалдыралар. Тылдағылар “Барыһы ла фронт өсөн!”, “Барыһы ла Еңеү өсөн!” тигән лозунгтар аҫтында эшләй, һәр ғаилә дәүләткә ит, һөт, йомортҡа, тире, мал тапшырырға тейеш була. Ошо эштәрҙе ойоштороуҙың күп ауырлығы ауыл Советы рәйесенә — олатайым — иңенә төшә.\n1943 йылдың февралендә ул үҙе теләп фронтҡа китә, Курск дуғаһына эләгә. “Беҙ алғы һыҙыҡта. Немецтар менән румындар 500 метр ғына алыҫлыҡта. Кисә төндә ике немецты “ҡулға төшөрөп”, штабҡа алып килдек. Ҙур, аяуһыҙ алыш көтөлә. Әгәр һәләк булып, ҡайта алмаһам, тип аманатымды еткерәм: уҡығыҙ, һәйбәт кешеләр булып үҫегеҙ”, — олатайымдың балаларына төбәп яҙылған бер хатындa ошондай юлдар бар.\n1943 йылдың 5 июлендә Бөйөк Ватан һуғышының иң ҡаты — Курск — Орел алышы — башлана. Унда ике яҡтан да ике миллиондан ашыу һалдат һәм офицер ҡатнаша, меңәрләгән танк, самолет, орудие йәлеп ителә. Ошо яуҙың береһендә ҡарт олатайым Әхмәҙулла ла 39 йәшендә генә батырҙарса һәләк була, Курск өлкәһендәге Кесе Архангел районының Тросна ауылы эргәһендәге туғандар ҡәберлегендә ерләнә. Уның кеүек һуғышҡа киткән 85 ауылдашының 54-е яу яланында һәләк була. Ҡарт өләсәйем иһә алты балаһы менән 35 йәшендә генә тол ҡала. Ул саҡта олатайым Рифҡәт йәш ярымлыҡ ҡына була.\nҠарт өләсәйем иртә етем ҡалған балаларын аяҡҡа баҫтырыу өсөн көндө төнгә ялғап тир түгә. Мораҙына ирешә ул – ул-ҡыҙҙарын лайыҡлы кешеләр итеп тәрбиәләп үҫтерә, белем бирә. Әммә һаулығы ныҡ ҡаҡшай — 69 йәшендә вафат була. Бөгөн уның өлкән ҡыҙҙарына — 90, 87, 82 йәш. Ә олатайым Рифҡәткә 71 йәш тулды. Ул Ҡара диңгеҙ флотында хеҙмәт итеп ҡайта, БДУ-ның тарих факультетын тамамлай, Ҡауарҙы мәктәбе директоры урынбаҫары, алты йыл ВЛКСМ-дың Ғафури район комитетының беренсе секретары, 12 йыл КПСС-тың район комитеты секретары, 18 йыл Красноусол балалар шифаханаһында белем усағы етәксеһе булып эшләп, хаҡлы ялға туҡтай. Ул — Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, мәғариф алдынғыһы.\nБайрамбикә менән Әхмәҙулла Ниғмәтуллиндарҙың нәҫел ебе дауам итә. Уларҙың алты балаһынан тыуған ейән-ейәнсәрҙәре 28-гә етә. Шулар араһында ҡәҙерле әсәйем Әминә лә бар. Ә бүлә-бүләсәрҙәре 40-тан ашыу булһа, тыуа-тыуасарҙары — 22. Ҡарт олатайым бөгөнгө яҡты тормош өсөн көрәшеп яуҙа һәләк булған. Уларҙың быуынын оноторға хаҡыбыҙ юҡ.\nБДУ-ның I курс студенты.


“Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”\n“Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” 10.07.2018 // Йәмғиәт\n1938 йылда Әлмөхәмәт ауылы янында “Буденный” колхозы ерендә барактар төҙөлөп, машина-трактор станцияһы барлыҡҡа килә. Артабан эшселәр үҙ йорттарын һала, аҡрынлап ауыл төҙөлә. Клуб, мәктәп эшләй. Халыҡ уны МТС тип йөрөтә башлай, ә рәсми телдә Әлмөхәмәт ауылы МТС-ы тип атала. Ул ваҡытта МТС райондың 12 колхозын хеҙмәтләндерә, сәсеү майҙаны ғына яҡынса 16 мең гектар тәшкил итә. Урып-сәсеү ваҡытында райондың бөтә техникаһы бында ремонтланып, баҫыу киңлектәренә сығарыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында алты берәмек техника һуғышҡа оҙатыла.\n1954 йылда төбәктә сиҙәм ерҙәрен үҙләштереү башлана, төрлө яҡтарҙан эшселәр йәлеп ителә, сәсеү майҙаны тағы ла арта. Яңы барлыҡҡа килгән машина-трактор станцияһында тәүге тракторҙар ЧТЗ, МТЗ, ШФЗ, шулай уҡ “Коммунар”, “Сталинец” комбайндары эшләй. 1958 йылда станция бөтөрөлә. Әйткәндәй, ауылда төрлө милләт вәкилдәре үҙ-ара дуҫ һәм татыу йәшәй.\nБашҡа ауылдарҙан айырмалы рәүештә, Әлмөхәмәт МТС-ы алдынғы ялан батырҙары үҫтерә. Социалистик Хеҙмәт Геройы Вафир Тайсин, Ленин ордены кавалеры Әбүталип Заманов, Башҡортостандың атҡаҙанған механизаторы Шәфҡәт Ишмырҙин, алдынғы игенселәр Рәшит Баҙранов, Рәшит Ғөбәйҙуллин, Ғәббәс Вәлиев, Зәкир Фазыловтар менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ауылдаштары. Ауылдың шатлығын уртаҡлашырға Әбйәлил район советы депутаты Ҡотдос Ғәзизов, Рәйлә Ғүмәрова, ветерандар советы рәйесе Язар Мөхтәров, Әлмөхәмәт ауылы биләмәһе башлығы Иҙрис Батыршин һәм башҡалар килгәйне. Иҙрис Салауат улы әйтеүенсә, осрашыуға халыҡ бик теләп әҙерләнгән. Байрам алдынан ауыл халҡы үҙенең йорт-ҡураһын, ихатаһын төҙөкләндергән, яңыртылмаған бер ҡапҡа, буялмаған бер ҡойма ҡалмаған. Ҡайҙан аҡса тапҡандыр ауыл кешеһе, әммә осрашыуҙы һәр кем үҙ йортон сәскәләй матурлап, урамдарын төҙөкләндереп, ҡунаҡтарын саҡырып ҡаршыланы. Әйткәндәй, бында, “Аныҡ эштәр” программаһына ярашлы, балалар майҙансығы булдырылған. Бөгөн ул кескәйҙәрҙең генә түгел, ата-әсәләрҙең дә яратҡан урынына әйләнгән.\nҺәр урам ҡунаҡтарҙы йыр-моң, мул табын менән ҡаршыланы. Шулай уҡ һәр ерҙә ҡул эштәренән торған күргәҙмәләр менән танышырға мөмкинлек булды, ололар йәштәргә халҡыбыҙҙың онотола барған кәсептәрен күрһәтте, милли аш-һыуын тәҡдим итте. Мәҫәлән, күренекле әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе, Салауат Юлаев премияһы лауреаты Ким Әхмәтйәновтың туғаны Әсмә менән Зиннәт Әхмәтйәновтар быуындан-быуынға тапшырыла килгән изге ҡомартҡыһы – һандыҡты иң түргә ултыртып, уның эсендәге әйберҙәр менән таныштырҙы, Зөлфирә менән Шафиҡ Яуынбаевтар өләсәйҙәренән ҡалған изге аманат – еҙ самауырҙа ҡайнаған хуш еҫле тәмле сәй тәҡдим итте. Зөлфиә менән Азамат Батыршиндар Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған олатайҙары Рәжәп Булатов хаҡында бик матур стенд әҙерләгән. 1943 йылда гвардия рядовойы Рәжәп Зәйнулла улы “За боевые заслуги” миҙалы менән наградлана. Йылдар үткәс, алыҫ Венгрия эҙәрмәндәре тарафынан был хаҡта туғандарына хәбәр ителә. Ошондай ҡыҙғаныс ваҡиға хаҡында уның ейәндәре бик бай мәғлүмәттәр туплаған.\nАртабан барыһы ла ҡасандыр колхоз һабантуйы үткән урынға, йәмле Ҡыҙыл буйындағы матур аҡланға йыйылды. Күрешеү шатлығынан ҡушылған күҙ йәштәре аша оҙаҡ йылдар һағындырған, бергә уҡыған һабаҡташтарҙы күреү, туғандар, ауылдаштар менән осрашыу минуттары бүләк иткән тантана йыр-моң, уйын-көлкө менән үрелеп барҙы. Сәхнәгә күтәрелгән һәр кем ошо изге ерҙең, тыуған ауылдың үҙҙәренең тормошонда ниндәй роль уйнауы хаҡында бәйән итеп, тыуған ауылдарына рәхмәт әйтте, ауылдаштарын тағы ла берҙәм, татыу һәм матур йәшәргә саҡырҙы. Сәхнәлә бер-бер артлы йәш быуын менән ололарҙың сағыу бейеүҙәре, дәртле йырҙары яңғыраны.\nШулай ҙа сараның иң тулҡынландырғыс мәле конкурстарҙа еңеүселәрҙе билдәләү булғандыр, сөнки һәр ғаилә осрашыуға етди әҙерләнгән, нисек тә ауылдаштары алдында йөҙ ҡыҙартҡыһы килмәгән, сәм һәм дәрт менән бар эште атҡарып сыҡҡан. “Иң матур йорт” номинацияһында Сәмсинур Хөсәйенова, Айһылыу Рожкова, Көнһылыу Яруллиналар еңеүсе тип табылды, “Өлгөлө йорт” исеменә Рифат Йосопов, Миҙәхәт Булатов, Таңһылыу Мусина, Ғәле Усманов, Фәрит Ғайсин, Әҙеһәм Батыршиндар лайыҡ булды, ә “Оҫта ҡулдар” булып Рәмил Янғолов менән Рауил Дәүләтовтар танылды. “Эшһөйәр ғаилә” номинацияһында Фирҙәүес һәм Радик Фазыловтар, Рәсимә һәм Нур Замановтар, Рәмилә һәм Шамил Ҡаһармановтар еңеүсе булды. Ауылдың иң оло ағинәйе Әминә Әхмәтова, иң йәш гражданы Тимур Ғайсин да бүләкһеҙ ҡалманы. Ғаилә йылында матур ғаилә ҡорған Илүзә менән Ғәлим Яуынбаевтарға, 1 сентябрҙә тәүге тапҡыр партаға ултырасаҡ Алина һәм Рената Абдуллиналарға ойоштороусылар иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы.\nТуғандарҙы бергә туплаған, дуҫтарҙы осраштырған, барыһын күрештергән, һөйөндөргән байрам бер тынала үтеп тә китте. Танһыҡтары ҡанмаған туғандар артабан һәр йортта табын ҡорҙо, иҫтәлектәре менән уртаҡлашты, күңелдәре булып, йышыраҡ осрашырға һүҙ ҡуйышып таралышты.\nИҙрис БАТЫРШИН, Әлмөхәмәт ауыл биләмәһе башлығы:\n— Әбйәлил районында тәүге тапҡыр барлыҡҡа килгән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы илле йылдан ашыу ойошторола. Мәҫәлән, бөгөн генә райондың ете ауылында “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамы гөрләп үтә. Әле күреүегеҙсә, беҙ эстафетаны киләһе йылға Әлмөхәмәт ауылына тапшырҙыҡ. Шуныһы ҡыуаныслы: ауыл халҡы был сараны үҙҙәре көтөп ала, ҡыштан уҡ әҙерлек эштәрен башлай, йорт ихатаһын төҙөкләндерә. Бер күрешеү – үҙе бер ғүмер, тип йырҙа йырланғанса, һәр кем үҙ туғандары, дуҫтары менән осрашты, уларҙың ғаиләһе, балалары менән танышты, аралашты. Бик кәрәкле байрам, быуындар бәйләнеше нығый, ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау буйынса ла бик әһәмиәтле.\nГөлдәр МЫРҘИНА, Магнитогорск ҡалаһы:\n— Мин, ошо ауыл ҡыҙы булараҡ, осрашыуға ашҡынып ҡайттым. Бала саҡ хәтирәләре, Ҡыҙыл йылғаһында һыу инеп йөрөүҙәр, һабаҡташтар менән осрашыуҙар күңелгә әйтеп аңлата алмаҫлыҡ рәхәтлек бирә. Ауылдаштарыма ҙур рәхмәт, байрамға шул тиклем ихлас әҙерләнгәндәр, ауыл матурайған.\nӘлфиә ЙОСОПОВА, байрамды ойоштороусыларҙың береһе:\n— Байрамдың матур үтеүенә бик шатмын. Бигерәк тә ауыл халҡына ҙур рәхмәт әйтке килә, улар ҙур дәрт һәм ихласлыҡ менән сараға әҙерләнде. Ваҡыттары тығыҙ булыуға ҡарамаҫтан, ауыл таланттары менән берлектә бай концерт әҙерләнек.


Хәбәрҙәр: КАР: ғәҙеллек тантана итәме?\nКАР: ғәҙеллек тантана итәме?\nБөгөн көндөҙ Марикана шахтаһында полиция менән бәрелеш ваҡытында кеше үлтереүҙә ғәйепләнгән таусылар һаҡ аҫтынан сығарылды. Көньяҡ Африка Республикаһың юстиция министры ҡулға алынған шахтерҙар адресына ғәйепләҙәрҙе тикшерергә ҡушты. Формаль рәүештә таусыларҙы рәсми тикшереү тамамланғас ҡына аҡларға мөмкин.\n30 августа прокурорҙар 270 шахтерға кеше үлтереүҙә ғәйепләү белдерҙе, апартеид заманынан ҡалған “енәйәт булған урындағыларҙың енәйәткә ҡағылыштары бар” тигән төҙәтмәнән сығып эшләнде был.\nЙөҙҙәрсә шахтер һәм уларҙың ғаиләләре ғәҙел булмаған ҡарарға ҡаршылыҡ йөҙөнән урамдарға сыҡты. Ә илдә һәләк булғандарҙы ерләйҙәр. Хөкүмәттең юғары дәрәжәле чиновниктары ла бергә уларҙың ҡайғыһын бүлешә. КАР президенты Джейкоп Зума бер аҙналыҡ матәм иғлан итте һәм фажиғәне тикшереү өсөн комиссия билдәләне.\nАвгуста 3 мең таусы, эш хаҡын икеләтә арттырыуҙы талап итеп, Марикана шахтаһының эшен туҡтатҡайны. 16 августа полиция эш урындарына ҡайтыуҙан баш тартҡан шахта эшселәренә ут асты. Һөҙөмтәлә, 34 кеше һәләк булды, 100 тирәһе кеше яраланды.


Башҡортостанда яҡшы менеджерҙар әҙерләп сығаралар, уларҙың күпселеге Германияла стажировка үтә ала, Өфөгә немецтарҙы беҙҙең идарасыларҙың әҙерлек кимәле менән ҡыҙыҡһыныу алып килгән, тип әйтергә мөмкин. Әммә белем кимәлен тикшереүҙән тыш, герман хөкүмәтенең артабан да\nРәсәйҙең мәғариф проекттарын яҡлау теләге ҙур урын биләй. Ошо көндәрҙә улар кандидаттар менән танышты, ә кисә һәм бөгөн ревизорҙарса ентеклелек менән Рәсәй Федерацияһының халыҡ хужалығы ойошмалары өсөн идара итеү кадрҙарын әҙерләү буйынса Президент программаһы сиктәрендә етәкселәрҙе стажировкалау һәм әҙерлек һөҙөмтәләрен баһалай.\n- Туғыҙ йыл эсендә немец педприятиеларына өс меңгә яҡын\nРәсәй менеджерҙары стажировка үтте, уларҙың 85 - е - Башҡортостандан, әйткәндәй, 2007 йылдың уртаһына тиклем Германия тағы 11 сығарылыусыны көтә, - InWent GmbH\nЙәмғиәтенең Рәсәй буйынса проекттар етәксеһе Рональд Шульц быларҙы саф урыҫ телендә һөйләй. - Нисек кенә булмаһын, Германия һәм Рәсәй менеджерҙары араһындағы төп айырмаларҙың береһе - планлаштырыу кимәле. Һеҙҙең\nидарасыларҙың бик һирәге генә биш - ун йыллыҡ план ҡора, башлыса улар бер - ике йылға планлаштырыу менән сикләнә.\nТөплө эшләп өйрәнгән немецтарҙың еңел косметик ҡатнашыу менән генә сикләнмәүен билдәләргә кәрәк - башҡа Европа һәм\nАзия предприятиелары һәм ойошмаларынан айырмалы рәүештә ула р Рәсәй идаралыҡ проектында ҡатнашыусыларҙың өстән бер өлөшө н тип әйтерлек ҡабул итә. Бынан тыш улар күптән түгел Рәсәй идарасыларына немец телен уҡытыуҙы финансларға тәҡдим итте.\nҮҙ - ара хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеү ваҡыты 2007 йылда тамамлана. Әммә июль айында Владимир Путиндың Указы ме нән Президент программаһы 2013 йылға тиклем оҙайтылды. Германия, Шульцтың һүҙҙәренә ҡарағанда, яңы хөкүмәт - ара килешеүгә ҡул ҡуйыуҙан баш тартмай, уның буйынса немецтар\nпрограммала тағы ла алты йылға ҡаласаҡ.\nИдара итеүсе кадрҙар әҙерләү буйынса Президент программаһына ярашлы, уларҙы төбәктәрҙә билдәле уҡыу йорттары нигеҙҙендә 500 сәғәт уҡытыу күҙ уңында тотолоуын\nхәтергә төшөрәйек. Беҙҙең республикала ул - БР Президенты эргәһендәге Башҡорт дәүләт хеҙмәте һәм идаралыҡ академияһы. Унан һуң бер йәки өс ай дауамында сит илдәрҙә стажировка үтеү көтә, һәм программаны ике көнлөк семинар тамамлай.


Халыҡ-ара саралар республикаға килеүсе туристар һанын арттыра\n17 Июль , 18:33\nФольклориада байрамы осоронда Башҡортостанға 60 мең тирәһе турист килгән. Билдәләп китеүебеҙсә, халыҡ-ара сара республиканың туристик имиджын күтәреүгә бер этәргес бирҙе. Башҡортостанды хәҙер күп илдәрҙә танып беләсәктәр.\nФестивалдең төп иғтибары республиканың бай мәҙәниәтенә, халыҡтар ижады һәм төрлөлөгенә, этнография туризмына йүнәлтелгән. Был хаҡта Башҡортостандың туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Эльвира Туканова белдергән.\nКомитет биргән мәғлүмәттәргә ҡарағанда, фольклориада осоронда баш ҡалабыҙ Өфөгә һәм муниципаль райондарға 57 мең 845 турист килгән. Сит төбәктәрҙең сәйәхәтселәре башлыса Башҡортостандың тәбиғәт һәйкәлдәрендә булған.\n37 ил һәм Рәсәй төбәктәренән килгән туристар Башҡортостанға мотлаҡ әйләнеп ҡайтыр тигән ышаныс бар. Бөтә донъя фольклориада тигән сара туризмдың үҫешенә этәргес бирә. Сараның йәй мәлендә, сәйәхәт турҙарының иң ҡыҙған осоронда булыуы беҙҙең музейҙарҙың, инфроструктура объекттарының, персоналдың ҙур кимәлдәге туристар ҡабул итеү мөмкинлеген күрһәтте, - тигән Башҡортостандағы Рәсәй туризм индустрияһы берлеге етәксеһе Кинйә Ҡускилдин.\nБылтыр республикаға 2 миллион тирәһе турист килгән. Быйыл иһә Рәсәй һәм халыҡ-ара кимәлдәге саралар арҡаһында Башҡортостанға килеүсе сәйхәтселәр иҫәбе 25-30 процентҡа артыр тип күҙаллана. Әгәр ҙә пандемия булмаһа, был сараның әһәмиәте ҙурыраҡ, туристар һаны тағы ла күберәк булыр ине.


Нефтекамала Башҡорт мәҙәниәте көндәре бара // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nНефтекамала Башҡорт мәҙәниәте көндәре бара\n15:29, 19 октября 2009 Сәйәсәт\nНефтекама ҡалаһында Башҡорт мәҙәниәте көндәре бара. Бында йыл һайын, ҡағиҙә булараҡ, октябрҙә, башҡорт теле һәм әҙәбиәте айлығы үткәреү матур йолаға әйләнде.\n“Башинформ” агентлығына ҡала хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Фәйрүзә Динеева хәбәр итеүенсә, айлыҡ программаһы төрлө концерттар, конкурстар, осрашыуҙар һәм күргәҙмәләргә бай.\nБашҡорт мәҙәниәте көндәре сиктәрендә Нефтекама дәүләт филармонияһында ҡала халҡы башҡорт яҙыусылары һәм шағирҙары менән осрашты. БР Яҙыусылар союзының 75 йыллығына арналған осрашыуҙа Рауил Бикбаев, Ҡәҙим Аралбаев, Ирек Кинйәбулатов, Хәсән Назар ҡатнашты. Гөлфиә Юнысова, Лариса Абдуллина, Рәмил Йәнбәков башҡорт поэзияһын һөйөүселәргә үҙҙәренең шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе.\nБашҡорт мәҙәниәте көндәре һәм Республика көнө сиктәрендә мәҙәниәт учреждениеларында БР дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителеүҙең ун туғыҙ йыллығына арналған байрам саралары булып уҙҙы. “Нефтселәр” мәҙәниәт йортонда ҡала предприятиелары һәм ойошмаларының хеҙмәт алдынғыларын тәбрикләнеләр, иң яҡшы студент һәм мәктәп уҡыусыларына Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендияларын тапшырҙылар.Ҡала паркында “Минең Башҡортостаным” исемле байрам концерты булып уҙҙы.\nТашкен ауылы мәҙәниәт йортонда сағыу “Шәжәрә байрамы” үтте. Ауылдаштарына башҡорт, рус, мари һәм татар ғаиләләре үҙҙәренең шәжәрәләрен әҙерләп күрһәтте.\nНефтекама китапханаларында башҡорт авторҙарының яңы сыҡҡан әҫәрҙәренең исем туйҙары үткәрелә. Улар араһында Мостай Кәрим һәм Әнғәм Атнабаев ижадтарына бағышланған хәтер кисәләре оло ҡыҙыҡһыныу уятты.