Мөхәмәтша Буранғолов халҡын да мәңгеләштереп киткән | Всемирный курултай башкир\nМөхәмәтша Буранғолов халҡын да мәңгеләштереп киткән\nОпубликовано 15.10.2018 пользователем Айгуль\tКомментировать\nБөгөн халҡыбыҙҙы “Урал батыр” эпосынан башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Был мәшһүр халыҡ әҫәре милләтебеҙҙе донъя кимәлендә таныта, ҡеүәте хаҡында һөйләй, тамырҙарыбыҙҙың тәрәнлеген раҫлай. Әгәр Аллаһ Тәғәләнең ҡөҙрәте менән атаҡлы сәсән Мөхәмәтша Буранғолов уны үҙ заманында яҙып алмаған, Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәр менән осрашмаған булһа?!. Хатта уйлауы ла ҡурҡыныс!\nЮҡҡа ғына мәғрифәтсе, дин әһеле Ризаитдин Фәхретдинов халыҡ ижады ынйыларын йыйыу менән шөғөлләнгән замандашы Мөхәмәтша Абдрахман улына: “Һин дөрөҫ юлдаһың. Тап ана шул фольклор мәғлүмәттәрен туплауың бик хуп эш!” – тимәгән, күрәһең. Ниндәйҙер эске тойомлау менән улар халыҡтың бөйөк риүәйәттәрен, эпостарын йыйыу мәңгелек хеҙмәт икәнлеген тойған, аңлаған. Донъяның бик һирәк халыҡтарының ғына бындай әҫәрҙәре бар.\n“Яҡшылыҡ булһын атығыҙ…”\nАллаһ Тәғәлә Ергә 124 меңдән ашыу пәйғәмбәр ебәргән, һәр халыҡтың үҙенеке булған, әммә төрлө дәүерҙәр, һынауҙар аша һирәктәрҙең генә һүҙе, ғәмәле был заманға килеп еткән. Урал батыр – ул беҙҙең халҡыбыҙҙың пәйғәмбәре. Тап шул әҫәрҙә әйтелгән төп фекер башҡа изге китаптарҙа ҡабатлана: “Яҡшылыҡ булһын атығыҙ, кеше булһын затығыҙ!”\nИң бөйөк һүҙ – ул “Урал батыр” эпосында. Шуға күрә Мөхәмәтша Буранғоловтың халҡыбыҙҙың аҫыл сәсәндәренән ошо мәшһүр эпосты яҙып алып, атын бүләк итеп, үҙе йәйәүләп ҡайтып китеүе лә һис бушҡа булмаған. Башҡорт әҙәбиәтенә классиктарҙы тыуҙырған Ырымбур еренең иң ҙур шәхестәренең береһе ул – 1888 йылдың 15 декабрендә Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Үрге Ильяс ауылында (халыҡ телендә – Тәңес) тыуған Мөхәмәтша Абдрахман улы. 1900 йылда эпосты яҙып алыуын иҫәпкә алғанда, был мәлдә егеткә ни бары 22 йәш булған. Ғәжәпләнмәҫ ереңдән тағы ла бер тапҡыр “Аллаға шөкөр!” тип ҡуяһың.\nБер көн алда беҙ Ҡәйепҡолда ла булып киттек. Унда Мөхәмәтша Буранғолов уҡытҡан мәктәп һаман һаҡлана, әлбиттә, яңыртылған. Беренсе Бөтә донъя һуғышы башланғас, йәш уҡытыусыны ла яуға алырға булалар. Ҡәйепҡол халҡы, муллаларҙы һуғышҡа алмауҙарын ишетеп, Мөхәмәтша Буранғоловҡа указлы мулла вазифаһын юллап, уны алып ҡала. Быларҙы беҙгә урындағы рухлы ағайҙарыбыҙҙың береһе, уҙған быуаттың 90-сы йылдарынан уҡ башҡорт милли хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан Миңнулла Ғәбитов һөйләне.\nОшо уҡ мәктәптә Мөхәмәтша Буранғолов дейеүҙәр нәҫеленән булған Ғәбделмән Абдразаҡовты ла уҡытҡан. Мәшһүр режиссерыбыҙ Әмир Абдразаҡовтың атаһы була инде. Ғәбделмән бабай бик дәү кәүҙәле булған, ғөмүмән, нәҫелдәре менән оҙон буйлы, киң күкрәкле улар. Бына кемгә оҡшаған икән беҙҙең данлыҡлы йырсыларыбыҙ Илдар менән Асҡар Абдразаҡовтар. Йәйҙәре ошонда үтте, йыш алып ҡайтыр ине улдарын Әмир ағай, тип хәтерләйҙәр ауылда. Абдразаҡовтарҙың йорто әле лә бар.\nБына ошо ҙур шәхестәрен һис ҡасан онотмай Ырымбур ере. Тап халыҡ сәсәне иҫтәлегенә таҡтаташ асыу тантанаһына Башҡортостандан да ҡунаҡтар саҡырып, халыҡты байрамға йыйҙылар.\nЯмғыр берсә яуып китә, берсә туҡтап ала. Стеланы асыр алдынан тамам тынып, ҡояш сыҡты.\nҠотлау һүҙе менән Красногвардейский районы хакимиәте башлығы Николай Валентинович Чернышев сығыш яһаны. Ул Мөхәмәтша Буранғоловтың эшмәкәрлеген ҙурлап, исеме халҡы хәтерендә мәңге йәшәүен билдәләне. Эйе, уның эше мәңгелеккә хеҙмәт итә, шул ҡаһарманлыҡты башҡаларҙың, башҡа милләт вәкилдәренең аңлауы ла мөһим. Николай Валентиновичтың йылы һүҙҙәре беҙҙең күңелдәргә лә май булып яғылды. Ырымбур өлкәһе Дәүләт Йыйылышының алтынсы саҡырылыш депутаты, аграр-сәнәғәт комплексы комитеты рәйесе Александр Жарков үҙ сығышында шулай уҡ халыҡ сәсәненең эшмәкәрлеген ҙурланы.\n– Һеҙҙең үҙегеҙҙә яҡты хәтер һаҡлана икән, тимәк, халҡы өсөн эшләгән шәхестәрҙең исеме онотолмаясаҡ. Ырымбур ере, минең аңлауымса, Башҡортостан өсөн бик күп арҙаҡлыларҙы үҫтергән төбәк! – тине ул.\nЫрымбур өлкәһе Хөкүмәте һәм губернаторы аппаратының эске сәйәсәт идаралығы начальнигы Баҙарғәле Ермәков телмәрендә Мөхәмәтша Буранғоловтың эшмәкәрлегенә генә түгел, ә башҡорт халҡының мәшһүр эпосына ла туҡталды: “Эпослы халыҡ – ул бәхетле халыҡ. Уны мәңгеләштереп, Мөхәмәтша Буранғолов халҡығыҙҙы ла мәңгеләштереп киткән!” – тине. Ысынлап та шулай. “Урал батыр” эпосы – ул башҡорт халҡына мәңгелеккә бирелгән паспорт тип атаһаҡ та, һис хата булмаҫ.\nҺеҙҙең ҡулығыҙҙан киләме?\nУрындағы совет депутаты, “Янтарь” крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Салауат Буранғолов әллә ни күп һөйләй торған егеттәрҙән түгел. Ул бары тик башҡорт халҡының атаҡлы сәсәне, яҡташы Мөхәмәтша Буранғоловтың эшмәкәрлеге менән ғорурланыуын белдерҙе. Йәнә ул – ошо стеланы асыуға төп көс һалған кешеләрҙең береһе. Бөтә матди сығымдарҙы үҙ өҫтөнә алып, бөгөнгө тантананы ойошторған милләттәшебеҙ ул. Ошондай ағайҙарыбыҙҙы күрһәң, беҙҙә лә тәрән ғорурлыҡ тойғоһо уяна.\nШундай уҡ әүҙем йәмәғәт ағзаларының береһе Нур Кучаевтың йортон фотоға төшөрөп алып ҡайтып, социаль селтәргә һалыуым булды, әллә күпме яҡты фекер, хуплау һүҙҙәре яҙылды, “лайыҡ”тар ҡуйылды. Эш шунда, уның йорто Үрге Ильяс ауылының Салауат Юлаев урамында урынлашҡан. Ул өйөнә батыр һәйкәленән панно элеп ҡуйған, ә ҡапҡаһында Башҡортостан байрағы елберләй! Шунан нисек һоҡланмайһың инде! Һеҙҙең ҡулығыҙҙан киләме ошондай аҙым яһарға?!.\nХалыҡ та аҡса йыйышҡан. Үҙенең сәхифәһендә Нур Кучаев Башҡортостан халҡына ла рәхмәтен белдерә: “Хөрмәтле Башҡортостан, башҡорт халҡыбыҙ! Иҫегеҙҙә булһа, 2017 йылдың февралендә республикала табындар йыйыны булғайны. Шунда Мөхәмәтша Буранғоловҡа һәйкәл ҡуйыр өсөн аҡса йыя башлағайныҡ. Һеҙҙең ярҙамығыҙ игелекле булды, барығыҙға ла иҫәнлек, һаулыҡ, ғаилә бәхете теләйем. Күмәк көс менән 14 мең һум йыйылды, тағы ла ярҙам итеүселәр табылды. Фәрзәнә Аҡбулатова, Гөлсөм Вахитова, Ғүмәр Ғайсин, үҙем дә ситтә ҡала алманым – 20 мең һум булып китте. Һәйкәл өсөн беҙ ҙә өлөшөбөҙҙө индерҙек!” Бағыусылар Марат Буранғолов, Лилиә Буранғолова ла стеланы асыуға үҙ көсөн һалған.\nОшо ерҙәге кешеләрҙең ҡеүәтен, ата-бабаларҙың рухын тойоп үҫкәнгә лә йәшләй генә Мөхәмәтша Буранғолов эпосты яҙып алған кеүек, бөгөн дә төбәктәге башҡорттарҙа милли асыл балҡып тора.\nБашҡортостан делегацияһы етәксеһе, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡорт халҡының тарихы комиссияһы рәйесе Нурислам Ҡалмантаев – сығышы менән ошо ауыл егете. Ул яҡташтарына бөйөк сәсәндең эшмәкәрлеген ҙурлағандары өсөн рәхмәтен белдерҙе, киләсәктә лә ошо юҫыҡтағы эштең дауам итеүен теләне. Әйткәндәй, Мөхәмәтша Буранғоловҡа асылған стела янында ғына Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡандарҙың стелаһы тора. Ундағы халыҡтың яртыһы – Буранғоловтар, яртыһы – Ҡалмантаевтар.\nНурислам Ҡалмантаев яҡташтарына Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Уға әүҙем йәмәғәт эшмәкәрҙәре Лилиә Мөнир ҡыҙы Буранғолова, Марат Әнүәр улы Буранғолов, Нур Абдрафиҡ улы Кучаев, Красногвардейский районы Плешан ауылы аграр техникумының тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәне уҡытыусыһы Дилара Шамил ҡыҙы Буранғолова, Красногвардейский районы Пушкин төп белем биреү мәктәбенең математика уҡытыусыһы Рифат Ҡунаҡбай улы Мәмбәтов лайыҡ булды. Ҡотлайбыҙ милләттәштәребеҙҙе! Уларға бүләккә башҡорт шәхестәренең З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә сыҡҡан фотоальбомдары, башҡортса китаптар тапшырылды.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының иң ҙур наградаһы – “Ал да нур сәс халҡыңа!” миҙалы менән эшҡыуар Салауат Буранғолов бүләкләнде. Халҡыбыҙҙа рухи байлыҡ етәрлек, беҙгә тиклемге быуындар уны был дәүергә килтереп еткергән, бөгөн ана шул эштәрҙе тағы ла ҡеүәтләр өсөн беҙгә Салауат Әхмәткирәй улы кеүек шәхестәребеҙҙең күберәк булыуы кәрәк.\nБашҡортостан Мәҙәниәт министрлығының Рәхмәт хаты менән шулай уҡ сараларҙы әүҙем ойошторған төбәктең башҡорт ҡоролтайы рәйесе урынбаҫары, Красногвардейский районының киң йәмәғәтселек менән эшләүсе белгесе Илмира Нурмәғәмбәтова бүләкләнде.\nКрасногвардейский районы Плешан ауылында Рәсәй халыҡтары телдәрендә “Ата-әсәм теле иҫән ул!” тип аталған төбәк шиғырҙар ятлау конкурсы үткән. Ошо сарала “Урал батыр” эпосын төрлө телдәрҙә яттан һөйләгән өс бала еңеүсе тип табылған. Был тантанала ла улар башҡортса, урыҫса, инглизсә эпосты ятлап, байрамға бер йәм өҫтәне. Уларға шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Рәхмәт хаты бирелде, китаптар бүләк ителде. Красногвардейскийҙың 1-се урта белем биреү мәктәбенән I класс уҡыусыһы Диана Гәрәева эпосты – башҡортса, Красногвардейский гимназияһының IV класс уҡыусыһы Тимур Буранғолов – урыҫса, Пролетар урта дөйөм белем биреү мәктәбенең VI класс уҡыусыһы Данил Нурмәғәмбәтов инглизсә яңғыратты. Уларҙы әҙерләгән уҡытыусыларына ла, ата-әсәләренә лә афарин!\nТулҡынландырғыс минуттар ҙа етте. Тап ошо өс балаға һәм район хакимиәте башлығы Николай Чернышевҡа стеланы асыу бәхете йылмайҙы. Бына ул: бер яғында – Мөхәмәтша Буранғоловтың һүрәте, икенсе яғында – “Урал батыр” эпосынан күренеш. Урал батырҙың вариҫтары, уның һүҙенә тоғро замана балалары эше был.\nСәсәндәрен ҙурлай был төбәк\nАртабан байрам урындағы клубта дауам итте. Хәйер, сараның унда дауам ителәсәген белгән кеүек, ваҡ күҙле ямғыр яуа башланы. Туйына инде дала һыуға, тип ҡыуанды халыҡ.\nМөхәмәтша Буранғоловтың юбилей сараһына Үрге Ильяс ауылы халҡы бик етди әҙерләнгән. Байрам программаһы “Урал батыр” эпосын сәхнәләштереүҙән башланып китте. Бына Йәнбирҙе (Ишбулат Дәүләтов) һунарға сығыр алдынан Йәнбикә (Әсмә Мостафина) һәм улдары менән һөйләшеп ултыра. Урал (Тимур Буранғолов) менән Шүлгән (Максим Буранғолов) үҙ-ара бәхәс ҡора. Ана нисек оҫта башҡара малайҙар ролдәрҙе, әйтерһең, боронғо замандарҙың һулышы сәхнә аша залға тарала. Яуыз (Гөлнара Әмирова), Ҡарт (Гөлдәр Яуышева), өлкән Урал батыр (Артем Буранғолов), өлкән Шүлгән (Сабир Буранғолов) ролдәрен еренә еткереп башҡарҙылар. Әҫәр менән таныштырып барған Мәрүәр Әмирова ла тамашасыларға эпостың йөкмәткеһен яңынан тергеҙеү өсөн тасуири уҡыу оҫталығын күрһәтте. “Урал батыр” һынлы “Урал батыр”ҙы сәхнәләштерергә йөрьәт итеүҙәре үҙе ни тора! Милли кейемдәрҙә әҙерләнгән сәхнә күренештәре байрамға ҡот өҫтәне. “Яҡшылыҡ булһын атығыҙ! Кеше булһын затығыҙ!” тигән юлдар яңынан оло ҡор әләме булып яңғыраны.\nБар тарихты яҡшы белә урындағы халыҡ. Мөхәмәтша Буранғоловтың “Сәлимәкәй” йырын яҙып алыуын иҫәпкә алып, ауылдың инәйҙәре ошо исемдәге фольклор төркөмөн булдырған. Етәкселәре Зимфира Ҡалмантаеваның һүҙҙәренә иғтибар итегеҙ:\n– Мөхәмәтша сәсәндең яҙып алған йыр тексы исеме йырҙа ғына ҡалмаһын, ғөмүмән, ятып ҡалмаһын тип, төркөмөбөҙгә исемен алдыҡ.\nАфариндан башҡа ни әйтәһең рухлы, иҫ китмәле матур инәйҙәргә ҡарап. Юҡҡа ғына башҡорт автономияһы өсөн көрәш ошо тарафтарҙа башланмаған, бында халыҡ рухы һәр саҡ ҡеүәтле, көслө, нурлы булған. Бөгөн дә шулай!\nДилә Буранғолованы был яҡтарҙа шағирә тип беләләр. Байрамда сәхнәнән уның шиғырҙары, йырҙары яңғырап торҙо. “Һин минең бәхетем – Үрге Ильяс” йыры залдағы халыҡҡа бик оҡшаны. Ә “Оло йөрәкле сәсән” шиғырын З. Ҡалмантаева менән С. Буранғолова уҡыны.\nҠыҙҙар башҡарыуындағы “Батмустар”, “Ҡоштар бейеүе”, “Әбйәлил ҡыҙы” сығыштары һәр кемдең күңеленә хуш килде. Софья Буранғолова, Дарина Буранғолова, Альбина Хөснөтдиноваларға ҡарап, беҙ ҙә һоҡландыҡ.\n“Һибелә сәсем” халыҡ йырын гармунда уйнап, Ишбулат Дәүләтов йырланы. Тауышы моңло ағайҙың!\nФилология фәндәре кандидаты, яҙыусы Фәнзил Санъяров был яҡтарҙа йәшәгән Табын ырыуы вәкилдәрен олуғ байрам менән тәбрикләне, халыҡтың үҙенең үткәндәрен яҡшы белеүен маҡтап телгә алды. Ғалим Зәкирйән Әминев “Урал батыр” эпосын яҙып алған Мөхәмәтша Буранғоловтан һорау алыу мәле документтары менән танышыуы тураһында һөйләне.\n– Ниндәй генә ҡатмарлы замандар булһа ла, ул халҡына, халыҡ ижадына тоғро ҡалған. Һорауҙарға бары тик үҙенең эше буйынса ғына яуап биргән. Бер кешене лә ғәйепләмәгән дә, берәүҙе лә һатмаған. Киреһенсә, һәр яуабында халыҡ һөйләй бит, Мәскәүҙә маҡтап яҙҙылар бит, тип үҙенең эпостары менән ҡыҙыҡһыныуын маҡтаулы эш икәнен аңлатырға тырышҡан, – тине.\nҺәр йорт тарих һөйләй\nТележурналист Сәрүәр Сурина – был яҡтарҙа күптән үҙ кеше. Ул һәр милләттәшен исемләп белә, күптәре хаҡында тапшырыуҙар эшләгән, халыҡ ижадының бөгөнгө сағылыштарын яҙып алған. Ул үҙ сығышында:\n– Хөрмәтле Үрге Ильяс ауылы халҡы, һеҙгә ихлас күңелемдән рәхмәтемде белдерәм, сөнки ышанып йөрәктәрегеҙҙә йөрөткән тарихи мәғлүмәттәр, халҡыбыҙҙың аҫыл ынйылары менән уртаҡлаштығыҙ. Аҫыл егеттәрегеҙ арҙаҡлы шәхестәрен ҙурлауға аҡсаларын йәлләмәгән. Ошо түгелме һуң быуындарҙы бәйләп торған көс?! – тине.\nРадиожурналист Фәрзәнә Аҡбулатова ла, уның һүҙҙәренә ҡушылып, Ырымбур халҡына тарихи хәтер өсөн рәхмәтен белдерҙе. Журналист Рәйсә Ғәлиева Ырымбур халҡын башҡортса баҫмаларға яҙылырға саҡырҙы.\nҮҙешмәкәр композитор Фәниә Дауытованы яҡташтары танып тора. Ул ырымбурҙарға үҙе ижад иткән йырҙарҙы башҡарҙы, туғанлыҡ бәйләнештәре хаҡында һөйләне.\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы Сәйҙә Ильясованы республикабыҙҙан ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙ ҙә яҡшы белә, таный, көтөп ала. Ул – баш ҡалабыҙҙа уҙғарылған Рәсәй төбәктәрендә йәшәгән милләттәштәребеҙ ҡатнашлығындағы мәҙәни сараларҙы ойоштороуҙа әүҙем кеше. Уның башҡарыуындағы халыҡ йырҙарын, эстрада әҫәрҙәрен тамашасылар бик яратып ҡабул итте. Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡурайсыһы Азамат Хәлилов ҡурайы менән дә, йыры менән дә әсир итте ғәм халыҡты. Әйткәндәй, ул – танылған ҡурай оҫтаһы Зыя Хәлиловтың улы. Бына шулай ҡандан күсә торғандыр ул милли тойғо.\nАуылда бөгөн мәктәп юҡ, бына шуныһы йәл. Балалар күршеләргә йөрөп белем ала. Әммә урындағы әүҙем йәмәғәт эшмәкәрҙәре һис аптырап ҡалмаған һәм унда музей булдырған. Бында боронғо башҡорт йорто әйберҙәре, милли кейемдәр, совет осоро менән бергә тарихҡа инеп ҡалған ҡомартҡылар урынлашҡан.\nМузейҙы туплауға Зимфира Ҡалмантаева күп көс һалған. Бөгөн Дилара Буранғолова ла халыҡтан әйберҙәр йыйыу менән шөғөлләнә. Киләсәктә, моғайын, мәктәп урынына булдырылған музей тағы ла тулыланыр. Ошо уҡ ишек алдында Мөхәмәтша Буранғолов йәшәгән өй нигеҙе лә һаҡланған. Бында һәр йорт тарих һөйләй, бында һәр кем тарихты яҡшы белә.\nТағы ла Мөхәмәтша Буранғоловтың биографияһына әйләнеп ҡайтабыҙ. 1912 – 1916 йылдарҙа Ҡәйепҡол мәктәбендә, Быҙаулыҡ ҡала хакимиәтенең халыҡ мәғарифы бүлегендә эшләгән ул. 1919 – 1920 йылдарҙа — Туҡ-Соран кантоны башҡарма комитеты рәйесе, 1922 йылда Башҡорт АССР-ының Халыҡ мәғарифы комиссариатының фәнни бүлеге ҡарамағындағы Башҡортостан көнкүрешен, мәҙәниәтен һәм тарихын өйрәнеү буйынса йәмғиәт ағзаһы итеп һайлана. 1937 йылда ҡулға алына, иреккә сыҡҡас, Башҡортостандың төрлө ҡалаларында, райондарында, педагогия техникумында уҡытыусы була. 1938 йылдан Өфөләге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй. Унда фольклор бүлегендә эш алып бара. Башҡорт халыҡ ижадына нигеҙләнеп бик күп пьесалар, драмалар яҙа. Улар театр сәхнәләренән күрһәтелә.\nХалыҡ был хаҡта беләме икән, уның “Прокурор” тигән сәхнә әҫәре лә бар. Ниндәй генә прокурорҙар үҙен хөкөм итһә лә, халыҡ сәсәненең исеме халҡына кире әйләнеп ҡайтҡан – 1943 йылда Мөхәмәтша Буранғоловҡа “Башҡортостандың халыҡ сәсәне” тигән маҡтаулы исем бирелә. Эйе, аҙаҡ уны милләтселектә ғәйепләп, 1950 – 1956 йылдарҙа һөргөнгә ебәрәләр. Тик милләтебеҙгә “Урал батыр”ын ҡайтарған шәхестең исемен бер ниндәй ҡара көстәр ҙә еңә алмаҫ, сөнки уның аты – яҡшылыҡ, исеме кеше булған!\nКатегорий: Башкирские населенные пункты, Видные деятели, Духовное наследие народа\n« День Республики Всемирный курултай башкир отметит выездным заседанием\nВсемирный курултай поздравляет Радия Хабирова »


«Пенсияла ла тик ятырға йыйынмайым» » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » «Пенсияла ла тик ятырға йыйынмайым»\n«Пенсияла ла тик ятырға йыйынмайым»\nНефтекама дәүләт филармонияһы директоры Рәйес Исмәғилев биш урында етәксе вазифаһын лайыҡлы тартты\nОшо көндәрҙә иң яҡын дуҫтарымдың береһе Рәйес Абдрахман улы Исмәғилевҡа 65 йәш тула. Ул – Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, оҫта ойоштороусы, эҙләнеүсән, тынғыһыҙ етәксе, әүҙем йәмәғәтсе, тоғро иптәш. Йәштәре 60-ты уҙған, һәр нәмәгә, һәр осраҡҡа үҙ ҡарашы, үҙ фекере булған ике уҙамандың сираттағы осрашыуындағы ихлас һөйләшеүҙе гәзит уҡыусыларға тәҡдим итәм.\n– Рәйес дуҫ, яҡшы етәксе, коллективтың лидеры булыр өсөн бер нисә бот тоҙ ашарға кәрәк. Ә һин биш урында директор йөгөн тарттың һәм тартаһың. Әйткәндәй, ни эшләп «һөргөнгә» ризалаштың? Һин бит Өфөлә бик «йылы» ғына урында эшләй инең...\n– Мин үҙемде ижад кешеһе тип һанайым, ә музей директорының шөғөлө башҡасараҡ. Икенсенән, гел баш ҡалала ғына эшләү ялҡытҡандыр ҙа, башҡа ерҙәрҙе күреү, икенсерәк мөхиттә үҙеңде һынап ҡарау теләге лә юҡ түгел ине. Филармония, мәҙәниәт усағы булараҡ, үҙенә генә хас бурысты үтәй – концерттар ойоштора һәм музыка сәнғәтен пропагандалай. Әүәлерәк миңә таныш театр ҙа, телевидение ла түгел, ә яңы бер донъя, ижад өсөн яңы бер йүнәлеш ине. Ифрат татыу, берҙәм коллективҡа эләктем. Урындағы етәкселәр менән уртаҡ тел таптыҡ, ҡала халҡы ла филармонияны үҙ итте, эркелешеп концерттарға йөрөйҙәр.\nМинең бурыс һәм маҡсат яулаған үрҙәрҙе бирмәү, тәүге етәкселәр башлаған эштәрҙе лайыҡлы дауам итеү, коллективтың ижади эшмәкәрлеген заман ҡуйған талаптарҙан сығып ойоштороу ине. Беҙҙең коллектив күп милләтле, сығыш яһаған жанрҙар ҙа күп төрлө: өс телдә эшләүсе эстрада төркөмдәре, әҙәби-музыкаль лекторий, цирк төркөмө, «Түңгәүер» бейеү ансамбле ижад итә. Йәштәр ҙә күп, быйыл ғына биш артист филармонияны тулыландырҙы.\nБалалар ижадын үҫтереүҙе, уларҙы сәнғәткә йәлеп итеүҙе лә күҙ уңынан ысҡындырмайбыҙ. «Сыңғыҙ һәм Тамерлан» тип аталған цирк эстрада төркөмөндә лә, «Түңгәүер» ансамбле ҡарамағындағы бейеү студияһында ла балалар шөғөлләнә. Ҡурайҙа уйнарға теләүселәргә Башҡортостандың халыҡ артисы Айбулат Рәхмәтуллин дәрестәр бирә. Фольклор ансамбле ойоштороп ебәрергә ниәтләйбеҙ.\n– Ҡалала абруйың ҙур. Һине филармония директоры ғына итеп түгел, әүҙем йәмәғәтсе лә тип беләләр...\n– Беҙ совет осоронда үҫкән кешеләр бит, ҡайҙа ҡушһалар, шунда барабыҙ (көлә). Йәмәғәт башланғыстарындағы вазифаларымды һанап тормайым, тартҡан атҡа тейәйҙәр ҙә тейәйҙәр, тип әйтәләрме әле. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының төньяҡ-көнбайыш төбәк ойошмаһы рәйесе вазифаһын атап үтер инем. Йәшерен-батырыны юҡ, был яҡтарҙа беҙҙең милләт кешеләре аҙ йәшәй, күрше республиканың йоғонтоһо ла ҙур. Берәй милли сара үткәреү ауырға тура килә. Әммә бирешмәйбеҙ, Өфөнән килеп ярҙам итеп торалар, төрлө районда йәшәгән рухлы милләттәштәребеҙгә таянып, эште дауам итәбеҙ.\n– 2006 – 2011 йылдарҙа М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театрының директоры булдың. Был һинең ижади, һөнәри һәм карьера үҫешендәге иң юғары нөктәлер, тип һанайым...\n– Әйткәнемсә, мин үҙемде һәр саҡ етәксе, директор йә иһә башҡа төрлө хужа итеп түгел, ә режиссер итеп күрҙем һәм шуға ышандым, фильмдар төшөрөү, спектаклдәр ҡуйыу, концерттар ойоштороу ине маҡсатым. Әммә алты йыл тирәһе театрҙың директоры булып эшләргә тура килде.\nТураһын әйтәм, театр директоры арбаһын тартыу еңел түгел. Тәү сиратта – хужалыҡ мәшәҡәттәре, аҡса табыу, ошонда хеҙмәт иткән кешеләрҙең тормош-көнкүрешен хәстәрләү. Бөтә тырышлыҡ, көндәлек мәшәҡәттәр, алдан хәстәрләүҙәр бер маҡсатҡа – ижади эшмәкәрлекте тәьмин итеүгә, заманса йыһазландырылған, иң талапсан тамашасының зауығына яуап бирерлек, юғары кимәлдәге спектакль-тамашалар ҡуйыуға йүнәлтелә.\nМин театрға килгәс, төҙөлөштө тамамлап ҡуйҙыҡ, декорациялар һаҡлау, уларҙы сығарыу урындарын эшләттек, артистарға өҫтәмә грим бүлмәләре булдырҙыҡ, бәләкәй сәхнәне эшкә ҡуштыҡ. Түбәнән һыу ағып тора ине, уны ремонтланыҡ. Автомобилдәр ҡуйырлыҡ уңайлы итеп гаражды йүнәттерҙек, яҡтыртыу техникаһы һатып алдыҡ, елләтеү системаһын яңырттыҡ. Композитор Юлай Үҙәнбаев менән тауыш яҙҙырыу цехын көйгә һалдыҡ, хеҙмәткәрҙәр өсөн айырым инеп-сығып йөрөү урынын (служебный вход) булдырҙыҡ, кафе астыҡ. Етерме?\nАртабан да һанап китә алам, әммә эш башы унда түгел. Иң мөһиме – ижади коллективҡа, ошонда хеҙмәт һалған бөтә кешегә тейешле шарттар тыуҙыра алдыҡ.\nАуыҙ тултырып һөйләрлек ижади эштәребеҙ ҙә бар ине. Әйтәйек, йыл һайын биш-алты премьера үтә торғайны. А. Әбүшаһманов ҡуйған «Кәкүк ояһы» спектакле «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестивалдә гран-при алды, тәүге тапҡыр «Алтын битлек» бәйгеһендә ҡатнашып, диплом алып ҡайттыҡ. Үҙебеҙҙең тамашалар менән Ҡытайҙа, Төркиәлә, Белоруссияла, Мәскәү, Санкт-Петербургта, башҡа республика-өлкәләрҙә гастролдәрҙә булдыҡ. Һанап китһәң, күп инде ул уңыштар.\n– Һин эшләгән саҡта ситтән режиссерҙар саҡырып спектаклдәр ҡуйыу ғәҙәткә инеп китте. Әле лә театрҙар ошо алымды ҡуллана. Минеңсә, был ике яҡлы сара. Дөрөҫ, ят ерҙән, баш ҡаланан килгән режиссерҙар ижади процесҡа ниндәйҙер яңылыҡ өҫтәй. Әммә был урындағы кадрҙарҙы ҡыҫырыҡлау кеүек килеп сыға түгелме? Ситтеке милли үҙенсәлектәрҙе лә белеп бөтмәй.\n– Мотлаҡ башҡа театрҙарҙан режиссерҙар саҡырырға кәрәк! Әйтәйек, беҙ үҙебеҙҙең спектаклдәрҙе ҡуйырға Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан, хатта Франциянан оҫталар саҡырҙыҡ. Аҙаҡ бер ҙә үкенмәнек, бына тигән тамашалар әҙерләп күрһәттек.\nТағы бер нәмә хаҡында әйтергә онотҡанмын. Мин эшләгән осорҙа театрға күп кенә йәш артист килде. Мәскәүҙәге Щепкин исемендәге училищела уҡыусы йәштәрҙең хәлдәрен белешеп, ярҙам итеп торҙоҡ. Артабан улар Өфөгә эшкә ҡайтҡас, барыһына ла фатир юлланыҡ. Хәҙер улар – театрҙың йөҙөн билдәләүсе актерҙар.\n– 1997 – 2006 йылдарҙа «Башҡортостан» киностудияһының директоры булып эшләнең. Йөҙә белмәгән кешене һыуға ырғыттылар булып сыға инде был, йә батаһың, йә ҡалаһың, тигәндәй.\n– Киностудиялағы осор – үҙе бер тарих. Хеҙмәткәрҙәрҙең ниндәй шарттарҙа эшләп ултырыуын күреп, иҫем китте. Шундай хәйерселекте, ошо тормошҡа битарафлыҡты тойоп, йәнем әрнене. Оло ағайҙар кабинеттарының юлын тапай башланым. Йөрөмәгән ер, инмәгән тишек ҡалманы. К. Маркс урамындағы «Өфөсельмаш» бинаһын ҡала хакимиәте етәкселәре ярҙамында үҙебеҙгә алып, ремонт үткәреп, эш бүлмәләре, кино төшөрөү павильондары булдырҙыҡ. Шулай ҙа бында төпләнеп китергә яҙманы, «БЭТО» берекмәһенең бушаған биналарына күсергә ҡуштылар, унда ремонт эштәре башланыҡ. Мин Мәскәүгә барып, ул саҡтағы мәҙәниәт министры М. Швыдкойға инеп, үҙебеҙҙең ҡайғы-хәсрәттәрҙе һөйләп бирҙем, ярҙам һораным.\nКүп тә үтмәне, министрлыҡ коллегияһы ултырышында Башҡортостан киностудияһын үҫтереү хаҡындағы мәсьәлә ҡаралды. Унда республика хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Х. Ишморатов, мәҙәниәт министры Т. Сәғитов ҡатнашты, тейешле ҡарар ҡабул ителде. Шунан һуң Мәскәүҙән, өс «КамАЗ» машинаһына тейәп киностудия өсөн ҡорамалдар, төшөрөү аппараттары, башҡа төр техника алып ҡайттыҡ. Артабан фильмдарға тауыш яҙҙырыу өсөн тон-студия астыҡ, павильондар эшләнек, кино төшөрөүҙе заманса компьютер технологияларына ҡулайлаштырҙыҡ. Юғары белемле, һәләтле режиссерҙарҙан, операторҙарҙан, журналистарҙан торған коллектив барлыҡҡа килде. Документаль фильмдар төшөрөүҙән тыш, нәфис киноға ла тотондоҡ. Фильм төшөрөү менән Башҡортостан телевидениеһында эшләгәндә үк шөғөлләнә башлағайным. Эшләнеше, художество кимәле, төшөрөү оҫталығы йәһәтенән уларҙы хәҙерге заман фильмдары менән сағыштырып булмай, әлбиттә. Әлеге техника, башҡа мөмкинлектәр юҡ ине бит ул саҡта. Әммә улар, тәүгеләр булғанғалыр инде минең өсөн ҡәҙерле. Бынан тыш, телевидениела эшләү дәүерендә илленән ашыу киноочерк, унға яҡын телеспектакль, тиҫтәләрсә концерт номеры төшөрөлдө. Бергә эшләгән ижадташ хеҙмәттәштәрем – операторҙар Л. Мешковты, Ф. Вәлиевты, режиссерҙар Ә. Абдразаҡовты, Н. Тибеевты һәм башҡаларҙы һағынып иҫкә алам, юҡһынам.\nХәтеремдә, 1991 йылда телевидениела ҙур структура үҙгәрештәре тормошҡа ашырылды, айырым редакциялар урынына төрлө йүнәлештәге ижад берекмәләре ойошторолдо, уларға журналистар, режиссерҙар, тауыш режиссерҙары инде, операторҙар беркетелде. «Баштелефильм» ижад-производство берекмәһе (ТПО) ошо юҫыҡта булдырылды.\nМаҡсат ижади көстәрҙе бергә туплау, һәр кемдең мөмкинлектәрен тулыһынса асыуға өлгәшеү, техниканы, башҡа ресурстарҙы һаҡсыл файҙаланыу ине. Был үҙгәрештәрҙе дөрөҫ аҙым булғандыр, тип һанайым. Ижади берекмәләр ойошторолғас, тапшырыуҙарҙың сифаты күтәрелде, тарихҡа, телгә арналған, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе пропагандалаған программалар эфирға сыҡты, башҡорт телендәгеләре күбәйҙе. Иң мөһиме – ижади процесс артабан камиллаштырылды, йәштәргә үҫергә юл асылды, мөмкинлектәр артты.\nЭлек-электән телевидениела документаль кинофильмдар төшөрөлдө, телепостановкалар ҡуйылды, әҙәби әҫәрҙәр буйынса тапшырыуҙар әҙерләнде. Үҙәктән йыл һайын тәүҙә – бер, аҙаҡтан ике сәғәтлек фильмдар төшөрөү өсөн аҡса бүленде.\nИжад берекмәһе ойошторолғас, беҙҙең үҙаллылыҡ артты, һәр нәмәне Мәскәү үҙәк телевидениеһы аша раҫлау бөттө тиерлек, урындағы бюджеттан өҫтәмә аҡса бирелде, автомашина, техник йыһаздар алдыҡ, дәртләнеп эшләй башланыҡ.\n– Тик оҙаҡҡа барманы шул тәүге директорлыҡ вазифаң: телевидениеға ижади етәксе – баш режиссер кәрәк булғас, һине шул урынға кире ҡайтарҙылар, киностудияға киткәнсе шунда хеҙмәт һалдың ...\n– Был урынға кире ҡайтырға бик теләмәһәм дә ризалаштым. Быға тиклем режиссер, баш режиссер булып эшләнем бит, тәжрибә бар ине.\n– Кеше ғүмер буйы эшләй алмай, һин дә пенсия йәшендә. Үҙеңдең киләсәгеңде нисегерәк күҙаллайһың?\n– Бер яҡтан ҡарағанда, был ғәҙәти күренеш кеүек, ҡасан да булһа туҡтарға, үҙең, ғаиләң, балаларың өсөн йәшәп ҡалырға кәрәктер. Икенсе яҡтан, көсөм бар, һаулыҡ әлегә – «тфү-тфү», бирешмәйем. Пенсияға сығып та әүҙем тормош менән йәшәргә була бит. Бәлки китап яҙырмын, режиссерҙар өсөн ҡулланма, йә берәй халыҡ театрында эшләрмен, студенттар менән драма түңәрәге ойоштороп ебәрергә тигән ниәт тә юҡ түгел. Мин 70-се йылдарҙа БДУ-ла шундай түңәрәкте етәкләгәйнем. Ҡала эргәһендә баҡсам бар, унда ла эш етерлек. Ейән-ейәнсәрҙәр үҫеп килә, йәшәйбеҙ әле!\n– Үткән юлың матур, ниәттәрең изге, артабан да шулай булһын, дуҫ!\nмәҙәниәт хеҙмәткәре Фәнил ҠОҘАҠАЕВ әңгәмәләште.\nСығыу ваҡыты 26-02-2018, 11:07 | Ҡаранылар: 158


Йәшәгән мөхит ниндәй – һаулығың шундай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Йәшәгән мөхит ниндәй – һаулығың шундай\nЙәшәгән мөхит ниндәй – һаулығың шундай 21.04.2017 // Шәхестәр\nМедицина фәндәре докторы, Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, Рәсәй һәм Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, профессор Марс Тимербулат улы ЮЛДАШЕВ – заман талаптарын тәрән аңлаған һәм уны үҙ асыштары, табыштары менән байытҡан шәхестәребеҙҙең береһе. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының “Хирургия өлкәһендә фәнни мәктәпте нигеҙләүсе” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булған ҙур ғалим – 300-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, 15 патент һәм 30 рационализаторлыҡ тәҡдиме авторы ла. Ә бына үҙенең ярты быуаттан ашыу эшмәкәрлегендә нисәмә мең кеше ғүмерен һаҡлап ҡалған, күпме ғаиләгә шатлыҡ, бәхет бүләк иткән – быларын һанап та, бизмәнгә һалып үлсәп тә булмай.\nМилләтебеҙҙең йөҙөн билдәләгән талантлы хирургты республикабыҙҙа ғына түгел, Рәсәй кимәлендә лә яҡшы беләләр. Үҙенең эшен дауам иткән, артабан алып киткән күп шәкерттәре менән ул хаҡлы рәүештә ғорурлана. Арҙаҡлы табип йәмле апрель айында үҙенең 80 йәшлек юбилейын билдәләй. Ошо уңайҙан Марс Тимербулат улына бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\n– Бер тамсыла диңгеҙ сағыла тигәндәй, кешенең киләсәген билдәләр мәлдәр бала сағында уҡ һалына. Ниндәй ине һеҙ үҫкән мөхит?\n– Тыуып-үҫкән яҡтарым данлы-шанлы тарихыбыҙҙан айырылғыһыҙ. Ҡаранай Моратов Ҡараһаҡал яуы еңелгәндән һуң, батша ғәскәре эҙәрлекләүенән ҡасып, үҙенең ырыуҙаштары менән Өршәк йылғаһы буйына килә һәм беҙҙең Ҡаранай ауылына нигеҙ һала. Стәрлебаш районындағы Бөрйән ырыуы вәкилдәре йәшәгән берҙән-бер ауыл ул. Баш полковник Ҡаранай батыр 1773 – 1775 йылдарҙағы ихтилалда ла башынан аҙағына тиклем ҡатнаша. Уның ҡаһарманлыҡтары тураһында хәҙер бай материал тупланған, теләгәндәр таныша ала.\nАта-бабаларым, ауыл ҡарттары үҙ тарихын яҡшы белде. Әсәйем – Бишбүләк районының Аҙнай ауылы ҡыҙы, тимәк, уның яғынан Мең ырыуына ла ҡарайым. Ошо ауылда тыуған театр режиссеры, актер Булат Имашев менән әсәйем – ике туғандар. Шуға ла зат-ырыуҙы, тамырҙарҙы ҡыҙыҡһынып, белеп үҫтем, тиергә була.\nҠартатайым Миңлеғәли бик рухлы һәм зиһенле кеше ине. Бөтөн башҡорт халыҡ йырҙарын белде. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашып, шунда урыҫса ла өйрәнеп ҡайтҡан. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ауылда ирҙәр ҡалманы, уның кеүек ҡарттар халыҡҡа ныҡ ярҙам итте, терәк булды. Колхозлашыу осоро башланғас, тәүгеләрҙән булып ширҡәткә инә, уны рәйес итеп һайлап ҡуялар. Яңы тормош төҙөүселәр Ҡаранайҙан дүрт саҡрым алыҫлыҡта Йәшелкүл тигән ауылға нигеҙ һала. Һуғыш йылдарында мин шунда йәшәнем. 1946 йылда атайым фронттан әйләнеп ҡайтҡанда, беренсе класты тамамлағайным.\n– Һуғыш һәм бала саҡ. Ике ҡапма-ҡаршы төшөнсә. Бала күңеле яуызлыҡты аңлап та бөтмәй, ул тылсымлы бер донъя эсендә йәшәй. Ул йылдарҙағы йыуаныс, шатлыҡ, өмөт... Ниндәй хәтирәләр һаҡлана?\n– Бала саҡ йыуанысы иң яҡын кешеләреңдең эргәңдә булыуында. Әсәй, ҡартатай, туғандарым атайҙың иҫән ҡайтып төшөрөнә ышаныс менән йәшәне. Ирҙәр фронтҡа алынып бөттө, ауылда тороп ҡалған бер нисә ҡарт, шул иҫәптән минең ҡартатай, колхоз эшендә булып, ауыр йөгөн күтәрҙе. Татыулыҡ, берҙәмлек хөкөм һөрә, шунһыҙ ҡыйынлыҡтарҙы еңеп булмаҫ ине. Бер тамсы шатлыҡ та диңгеҙ шатлығына әүерелгәндер.\nБала үҙенең хыялы менән дә шундай шатлыҡ-йыуанысты таба, күрә белә. Мәҫәлән, минән бер йәшкә өлкән ике туған ағайым Мөхәмәтйән менән мине ҡартатайым Грек утарына үҙенең танышына йомошҡа ебәрҙе. Бер мәл ағайым: “Әйҙә тал сыбығы һындырып алабыҙ ҙа шуны ат итеп сабабыҙ, шулай тиҙерәк барып етәбеҙ”, – ти. Сыбыҡ һындырып алдыҡ та ат итеп атланып, кемуҙарҙан баҫтырышып, юл буйлап йүгерәбеҙ. Шулай үҙебеҙсә тиҙ генә Грек утарына килеп еттек. Ә ҡайтышлай ҡар яуа башланы. Өҫтөбөҙҙә йоҡа күлдәк-ыштан, етмәһә, ялан аяҡбыҙ. Тубыҡтан ҡар кисәбеҙ. Өшөтә. Мөхәмәтйән: “Әйҙә алмашлап илайыҡ, илаһаң, йылындыра”, – ти хәҙер. Арыу уҡ туңған балаға күп кәрәкме ни? Ысынлап та, илап ебәргәйнем, йылынған һымаҡ булып киттем. Шунан Мөхәмәтйән илап ебәрҙе... Хатта өлкәндәр башына килмәгәндә лә, беҙ бер-беребеҙҙе йыуата белә инек.\nЙәшелкүлдә тәүге һынауҙарҙы үттек, шатлыҡ-ҡыуаныстарҙы кисерҙек. 1962 йылда медицина институтын бөтөп, йүнәлтмә буйынса Яҡутияға эшкә киттем, өс йылдан ҡайтып төшкәндә, ауылым юҡ ине инде. Хрущев заманында “киләсәкһеҙ” мөһөрө һуғылып, уны юҡ иттеләр...\n– Һеҙ күп милләтле Стәрлебаш районында үҫкәнһегеҙ. Ул дәүерҙә синфилыҡ алға һөрөлә, милләттәр юҡҡа сыға ла, дөйөм совет берлеге барлыҡҡа килә тигән идеология алып барыла. Шул уҡ ваҡытта көслө милли рухлы булыуығыҙ менән айырылып тораһығыҙ. Үҙегеҙҙең яҡтың тарихи шәхестәренең исемдәрен мәңгеләштереү, тамырҙарҙы барлау, хәтерҙе тергеҙеү өсөн күп эш атҡарҙығыҙ...\n– Атай, ҡартатай, әсәйемдең боронғолар тураһында һөйләүен, халыҡ йырҙарын яратып йырлауын күңелгә һеңдереп үҫтем. Үҙем дә бит оҙон йырҙарҙы яратып башҡарам. Атайым ваҡытында районда юғары уҡыу йорто тамамлаған берҙән-бер кеше ине. Уҡып ҡайтыу менән уны халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире итеп ҡуялар. 1939 йылда Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Еңеүҙе Одесса ҡалаһында ҡаршылай. Һуғыштан ҡайтҡас, уны партияның район комитетына эшкә алдылар. Стәрлебашта татар һәм рус мәктәбе генә бар ине. Мине татар мәктәбенә бирҙеләр. Башҡорт рухлы булдым, берәү ҙә мине һындыра алманы. Башҡортса һөйләшәм, дәрестәрҙә татарса яуап бирәм. Тик “дүртле” һәм “бишле” билдәләренә генә өлгәшкәс, хөрмәт иттеләр, беренселәрҙән булып комсомолға алдылар.\nМедицина институтына барырға хыял итә башлағас, атайым мине рус мәктәбенә бирҙе. Был саҡта ул үҙе ошо мәктәптең директоры ине. Ҡабат VIII класҡа ултыртты. Мин русса белмәйем, бер йыл буйы тиерлек таҡта янына сығып һөйләгәнем булманы. Шулай ҙа уҡыу йылы аҙағында телде шаҡтай үҙләштергәйнем инде һәм, мәктәпте тамамлағанда башҡалар һымаҡ уҡ һөйләшә инем. Ҡайҙа уҡыһаң да, тырышлыҡ һәм сәм кәрәк. Шул саҡта ғына ауырлыҡтарҙы, кәртәләрҙе еңел үтәһең.\n– Бынан ун дүрт йыл элек Ҡаранай ауылы тарихында һеҙ тәү тапҡыр “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамын ойоштораһығыҙ. Ҡуйған маҡсатығыҙға өлгәштегеҙме?\n– Мин – Ҡаранай Моратовтың туранан-тура тоҡомо. Тимәк, уның эштәрен дауам итеү, хәтерен мәңгеләштереү бурысы минең дә өҫтә. Ауыл ҡарттары, Ҡаранай батыр ике метр буйлы баһадир булған, уны һәр ат та күтәрә алмаған, тип һөйләй торғайны. Заманында атайым да “Совет Башҡортостаны” гәзитенә уның тураһында мәҡәлә яҙғайны. Ауылдың бай тарихы бар, тик уны йыйырға, тупларға кәрәк, тип яҡташтарыма мөрәжәғәт иттем.\nЫсынлап та, был эш бик йәнле барҙы. Маҡсатҡа өлгәшеү генә түгел, ары киттек. Ырыуҙарҙы туплау халыҡты ла туплаясаҡ, быға шикләнмәнем, сөнки беҙҙе тарихи хәтер берләштерә. 2009 йылда тирмәләр ҡороп, гөрләтеп “Шәжәрә байрамы” уҙғарҙыҡ. Район хакимиәте башлығы – Ҡаранай егете Фәнил Ҡаҙаҡбаевтың ярҙамы ҙур булды. Шул йыйында ауылдаштарға: “Ҡаранай батырға һәйкәл ҡуяйыҡ!” – тип тәҡдим яһаным. Рафаэль Зинуровҡа рәхмәт. Уның ярҙамында 2011 йылдың 31 майында район үҙәгендә батырыбыҙға һәйкәлде урынлаштырып, 2 июндә уны асыу тантанаһы булды. Был сараға күренекле ғалимдарыбыҙ М. Ҡолшәриповты, Н. Ҡолбахтинды, Ә. Сөләймәновты, шағир Ҡ. Аралбайҙы саҡырҙым. Бер нәмә күңелде ҡырҙы: ул саҡта батыр тураһында райондаштарыма мәғлүмәт еткерелмәгәйне әле. Шуға ла башҡа халыҡ вәкилдәренән “Кем ул?” тип һорағандар булды. Бынан һуң район гәзитендә бер-ике тапҡыр Ҡ.Моратовҡа арнаған мәҡәлә баҫтырып сығарҙым.\n– Һеҙ – йәштән үк маҡсатлы һәм уңышлы эшләгән, танылған табиптарҙың береһе. 90-сы йылдарҙағы рухи күтәрелеш бер үк ваҡытта һеҙҙе тынғыһыҙ йәмәғәт эшмәкәре итеп тә күрһәтте. Заманында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының “Башҡорт халҡының матди һәм рухи мәҙәниәте үҫешенә индергән ҙур өлөшө өсөн” тигән йәмәғәтселек премияһы лауреаты ла булдығыҙ...\n– Шөкөр, милләтем өсөн янып йәшәйем. Өс Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайын үткәрешеүҙә ҡатнаштым. Шул йылдарҙа Башҡарма комитеттың Сәләмәтлек һәм экология, ғаилә, әсәлек, балалыҡ һәм атайлыҡ мәсьәләләре буйынса комиссияһын етәкләнем. Сәләмәтлекте һаҡлау һәр саҡ көнүҙәк мәсьәлә булып ҡала. Ошо йылдарҙа әлеге темаға арналған бер нисә конференция үткәреп, резолюциялар ҡабул иттек. Улар артабан йүнәлешле эш алып барырға ярҙам итте. Күп мәсьәләләр бөгөн дә мөһим. Әйтәйек, ғаилә мөнәсәбәте, ғаиләне һаҡлау. Мәғлүмәттәр буйынса, бер йыл йәшәгәндән һуң, йәш ғаиләләрҙең өстән бере тарҡала, һөҙөмтәлә илебеҙҙә етем балалар һаны арта бара. Икенсенән, йылдың-йылы зәғиф балалар күберәк тыуа. Сәбәптәре – экологияның насарайыуында, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың баланы һуң табыуында. Ҡатындар баланы йәш, сәләмәт сағында табырға тейеш. Һаулыҡ кешенең йәшәү һәм эшләү рәүешенә, тирә-яҡ мөхиттең таҙалығына һәм нәҫелдән бирелгән генетик сирҙәргә бәйле. Ғәҙәттә, һаулыҡ һаҡлау системаһына мөрәжәғәт иткән саҡта кеше инде сәләмәтлеген юғалтҡан була.\nТирә-яҡ мөхиттең бысраныуы – иң ҙур ҡаза. Тәбиғәтебеҙ нисек кенә таланмай, бай нефть ятҡылыҡтары һурып алынды, тау сәнәғәте тирә-йүнебеҙҙе бысратыуын дауам итә, ул ерҙәрҙә үле һыу һәм ҡалдыҡтар ғына тороп ҡала.\n2010 йылда ир-ат сәләмәтлегенә, нәҫел арттырыу мөмкинлеген сикләгән сирҙәргә бәйле конференция үткәрҙек. Был проблемаларҙы күтәрергә кәрәк ине, сөнки ир-егеттәрҙең 18-30 проценты төрлө патологияға дусар ителгән. Был һан кәмемәй. Ир балаларҙа елһенеү ауырыуҙарының артыуы күҙәтелә. Хәйер, был ҙур проблема айырым һөйләшеү талап итер ине.\n– Республикабыҙҙа педиатрия хеҙмәте торошон нисек баһалайһығыҙ?\n– Педиатрия хеҙмәте республикала киң үҫеш алды. Беҙ уҡыған 60-сы йылдарҙа ул саҡ ярала ғына башлағайны. Педиатрия факультетында ғына ла бөгөн өс кафедра эшләй. Студенттар өсөнсө курсты бөткәс, клиникаға бара. Бишенсе-алтынсы курстарҙа, әлбиттә, табиптар күҙәтеүендә балаларҙы ҡарай-тикшерә һәм дауалай башлайҙар. 1971 йылда республикала тәүге тапҡыр балалар хирургияһы кафедраһы асып ебәрҙек. Ул саҡта ла бик шәп хирургтарыбыҙ бар ине, тик яңы тыуған сабый организмы өлкәндәрҙекенән айырыла. Һәр йәштең үҙенсәлеге бар, был бәхәсһеҙ. Шуға ла хирургияла махсуслашыу бик мөһим. Медицина университетында йыл һайын ун-ун биш балалар хирургы уҡытып сығара башланыҡ. Артабан республика клиник балалар дауаханаһында заман талабына ярашлы эштәр башланыҡ. Октябрьский, Стәрлетамаҡ, Салауат, Бөрө, Нефтекама, Күмертау ҡалаларында яңы бүлектәр асылды.\n– Уларҙы асыу ауыр булманымы?\n– Балалар хирургтары кәрәклеген тормош үҙе күрһәтте. Артабан Черниковкалағы 17-се ҡала дауаханаһында балалар өсөн хирургия, травматология, урология, ортопедия һәм башҡа бүлектәр булдырҙыҡ. Балалар хирургияһы буйынса табиптарҙы камиллаштырыу бүлеген асыу кәрәклеге лә асыҡланды. Профессор М. Мәүлетова менән Мәскәүгә барып, Башҡортостан өсөн уның зарурлығын иҫбатлай алдыҡ. Студенттарҙы ғына түгел, табиптарҙы ла уҡытырға тура килде.\nРеспубликабыҙҙың педиатрия хеҙмәте бик юғары урында тора. Төрлө ҡатмарлыҡтағы операциялар эшләнә. Хәҙер беҙгә илдең ҡайһы төбәгенән генә килмәйҙәр!\n– Социаль селтәрҙә шуны ла күрергә тура килә: илебеҙҙең төрлө өлкәләренән, ҡалаларҙан балаһына берәй сит илдә операция яһатыр өсөн аҡса һорап мөрәжәғәт итәләр. Ҡайһылыр операцияларҙы тик сит илдәрҙә генә яһайҙармы әллә?\n– Беренсенән, илебеҙҙә балалар хирургияһы үҫешкән һәм бөтөн ауырыуҙарҙы үҙебеҙҙә дауалап була. Мәскәү, Санкт-Петербургтан тыш, Новосибирск, Ҡазан, Томск дауаханаларында ниндәй генә операциялар эшләнмәй бөгөн! Икенсенән, шундай сирҙәр була, исемләп атап тормайым инде, ундай диагнозлы бала оҙаҡ йәшәмәй. Шуға ҡарамаҫтан, аңлашыла, ата-әсә мөғжизәгә өмөт итә...\n– Быйыл – Экология йылы. Һеҙ тап ошо өлкәгә ҡағылышлы күп сығыш яһанығыҙ. Сираттағы шау-шыулы хисап биреү йылы ғына булмаһын өсөн нимәгә иғтибар итергә кәрәк?\n– Хәтерләһәгеҙ, 2004 йыл Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы тип иғлан ителгәйне. Бынан тыш та тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләләре йыш күтәрелә, тик күбеһенсә ҡарарҙар ҡағыҙҙа ғына тороп ҡала, шул уҡ проблемалар йылдар буйы хәл ителеште көтә. Бына нисә йыл инде урманды ҡыралар. Ситтән ҡарап үткәндә, ағас үҫкән һымаҡ. Ә бына Бөрйән, Белорет биләмәләренә өҫтән ҡараһаң, урман урталары тап-таҡыр булып ҡалған. Ағиҙел ныҡ һайыҡты, сөнки йылға-һыуҙы урман ғына һаҡлай. Бер мәл быуалар быуырға керештеләр. Шул арҡала йылғаларҙың һыуы ныҡ кәмене, ундағы тереклек юҡҡа сыҡты. Һаҡмар йылғаһының хәле бик аяныслы. Бер йылда Бөрйәндә урман янды, унда барырға тура килде. Ни өсөн янғынды һүндермәйһегеҙ, үҙ ерегеҙ яна бит, тигәнгә, урманға хәҙер беҙ хужа түгел, тип яуап бирҙеләр. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында ла булғаным, карьерға төшкәнем бар. Ер менән мөғәмәлә итеү беҙҙә бик түбән кимәлдә. Зарарлы ҡалдыҡтар еребеҙҙә ҡала, алтын һымаҡ ҡиммәтле рудалар Екатеринбургка китә… Ул яҡтарҙа яман шеш ауырыу киң таралған. Был турала миндә мәғлүмәттәр етерлек. Сибайҙа, Бүребайҙа ҡалдыҡтар ер аҫты, ер өҫтө һыуҙарын ағыулап, йылдар буйы шул көйөнсә өйөлөп ята бирә. Ауыр металл тын юлдары ауырыуҙарын барлыҡҡа килтерә. Ул яҡтарҙа кешеләрҙә тын юлдары сирҙәре, аҙ ҡанлылыҡ йыш осрай. Ирҙәрҙең 60 проценты ғына пенсия йәшенә етә.\nБеҙҙең, йәғни табиптарҙың, бурысы – ауырыуҙарҙы дауалау, эҙемтәләргә ҡаршы көрәшеү, ә экологияны яҡшыртыу, иҫкәртеү сараларын тормошҡа ашырыу менән дәүләт органдары шөғөлләнергә тейеш.\nҮҙебеҙ йәшәгән, көн иткән мөхитте һаҡлау, ҡурсыу мөһимлеген аңлатып, йыш ҡына сығыш яһайым. Урал батыр васыят иткән беҙҙе туҡландырған ер, һулар һауа, эскән һыу тураһында кем ҡайғыртырға тейеш? Республикала йәшәгән бар халыҡтарҙы бергә туплау, уларҙың иғтибарын экология проблемаһына йүнәлтеү маҡсатында әле бына рус телендә мәҡәлә әҙерләгәнмен. Һаулыҡ, киләсәк быуын тураһында хәстәрлек беҙҙең милләткә генә кәрәкмәй, дөйөм йортобоҙҙо таҙа тотоу, сәләмәтләндереү – барыһы өсөн дә көнүҙәк.\nАвтор: Фәрзәнә АҠБУЛАТОВА.


Йылға йомғаҡ яһаласаҡ\nКиләһе аҙнала халыҡ ижады үҙәгендә райондың халыҡ хужалығы тармағы үҙенең үткән йыл йомғаҡтарын барлаясаҡ. Тантаналы йыйылышта үҙ һөнәренең алдынғылары тәбрикләнәсәк, халыҡ таланттары ҙур концерт менән ҡыуандырасаҡ.\nСтуденттар менән осрашыу\n3 февралдә Баймаҡта республика, Рәсәй, шулай уҡ сит илдәрҙәге юғары уҡыу йорттарында белем алыусы 5-се курс студенттары менән осрашыу үтәсәк. Был сара йәш белгестәрҙе уҡыу йорттарын тамамлағандан һуң эшкә тыуған яғына ҡайтарыу маҡсатында ойошторола.\n«БВ» – еңеүсе!\nУҙған йылдың һуңғы көндәрендә коллегаларыбыҙ – “Баймакский вестник” гәзите коллективы һөйөнөслө яңылыҡ кисерҙе. Улар Башҡортостан Республикаһында һайлау кампанияһына әҙерлек һәм уның барышы тураһындағы сараларҙы гәзит биттәрендә яҡтыртыу буйынса иғлан ителгән республика конкурсында “2011 йылда Башҡортостан Республикаһында һайлау кампанияһын киң мәғлүмәт сараларында иң яҡшы яҡтыртыусы” номинацияһында еңеү яулап, III дәрәжә Диплом менән бүләкләнде. Хөрмәтле коллегаларыбыҙҙы ҙур уңыштары менән ҡотлап, киләсәктә лә ҡәләм үткерлеге, ижади уңыштар теләйбеҙ!\n90 йәшлек юбилей\nӨмөтбай ауылында йәшәүсе донъяның әсе-сөсөһөн татыған, ғүмер йылғаһының шаршыларын кискән, ауылыбыҙҙың иң оло һәм абруйлы ағинәйе – Фәхиръямал Рамаҙан ҡыҙы Билалованың 90 йәше тулыу айҡанлы ауыл китапханаһы эргәһендә эшләп килгән “Атайсал” клубы ағзалары, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре менән берлектә кисә үткәрелде. Фәхиръямал инәйебеҙ оҙаҡ йылдар уҡыусыларға белем биргән, аҙаҡ хаҡлы ялға сыҡҡансы һатыусы булып эшләгән. Ул тормош иптәше менән ун бала тәрбиәләп үҫтергән, бөгөн 18 ейән-ейәнсәре, 23 бүлә-бүләсәре, 2 тыуасары бар.\nӘнүзә Мәжитова, китапханасы.\nИшмырҙа ауылында урамдар араһында дискотека үткәреү буйынса ярыш ойошторолған. Ул аҙна буйына дауам иткән. Йәштәр дискотеканы төрлө ҡыҙыҡлы уйындар, викторина һорауҙары, конкурстар менән биҙәгән. Ишмырҙа мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, йәштәрҙең сараны юғары кимәлдә ойоштороуы, улар араһында эскелек һ.б. алама ғәҙәттәрҙең күҙәтелмәүе, сәләмәт тормош алып барыуы айырыуса ҡыуаныслы.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 11:07 Комментариев нет:\nҺөт етештереү арта\n“Байҡара”ла миҙгел ойошҡанлы бара...\nТөш мәле. ”Байҡара” агрофирмаһының төп производство участкаһында – һөтсөлөк фермаһында, һауын мәле булмаһа ла, эш етерлек. Хужалыҡтың баш зоотехнигы Д.Ә. Йәнбәков малсылар Баязит Ҡашҡаров, Хәбир менән Миңлебай Йәнбәковтарҙың йәш малды тәрбиәләүҙәренә күҙ һалып, эштәренән ҡәнәғәт ҡалды. Уларға үҙенең теләк-талаптарын еткерҙе лә, 3-сө һауын көтөүе аҫралған базаға йүнәлде. Унда һауынсылар Миңниса Шәйәхмәтова, Әлмира Тотманова һәм Гөлйемеш Сапарова моциондан ҡайтҡан малдарҙы бәйләү эштәре менән мәшғүл ине. Дәүләтбай Әһел улын беҙ тап шул мәлдә тап иттек.\nБаш белгес оҙатыуында малсылыҡ комплексының барлыҡ участкалары менән яҡындан танышып, производство конвейерының тотороҡло эшләүенә тағы бер ҡат шаһит булырға тура килде.\nТауыштарҙы машина иҫәпләй\nРәсәй Федерацияһы Үҙәк һайлау комиссияһы Рәсәй Федерацияһы Президенты һайлауҙарында илдең 5233 һайлау участкаһында тауыштарҙы иҫәпләүҙең техник сараларын – һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплекстарын (КОИБ) ҡулланыу тураһында ҡарар ҡабул итте. 2011 йылдың декабрендә уҙған һайлауҙарҙа бындай комплекстар 76 субъектта 4828 һайлау участкаһында ҡулланылды.\nБашҡортостанда һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплексы һайлауҙарҙа байтаҡтан бирле ҡулланыла. Беренсе тапҡыр был техник сара 2003 йылда Дәүләт Думаһына һайлау мәлендә республиканың 22 һайлау участкаһында файҙаланылғайны.\nБылтыр Дәүләт Думаһына һайлауҙа Башҡортостан ҡала һәм райондарының 178 һайлау участкаһында тауыштар атап үтелгән комплекстар тарафынан иҫәпләнде. Өфөлә 14 комплекс урынлаштырылһа, Бәләбәй районының Приютово ҡасабаһындағы 11 һайлау участкаһының барыһында ла эшләне.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 10:56 Комментариев нет:\nХәүефһеҙлек режимы индерелә\nРайонда янғын хәүефе артыу сәбәпле һәм 2003 йылдың 6 октябрендә ҡабул ителгән “Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында”ғы 131-се федераль Законға ярашлы, Баймаҡ районы муниципаль район хакимиәте район биләмәһендә 2011 йылдың 30 декабренән 2012 йылдың 20 ғинуарына тиклем янғынға ҡаршы айырым режим индереү тураһында ҡарар ҡабул итте.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 10:55 Комментариев нет:\nҠалала 7-се маршрут автобусы хәрәкәте тергеҙелде (үҙгәрештәр менән). Иртәнсәк 07.15 сәғәттә Бөрйән урамынан (Көньяҡ микрорайоны) ҡуҙғала, һуңғы туҡталыш Мерәҫ һәм Коммунистик урамдар киҫелешендә. Башланғыс һәм һуңғы туҡталыш араһында ваҡыт арауығы 30 минут.\nЭш көндәрендә автобус хәрәкәте 20.15 сәғәткәсә, ял һәм байрам көндәрендә 17.15 сәғәткә тиклем.\nОлоларға юл хаҡы – 10 һум, мәктәп уҡыусыларына – 5 һум.\nБаймаҡ ҡала биләмәһе хакимиәте.\nЙәшәгеҙ һеҙ гел татыу!\nТатыулыҡтың сере бер-береңде ҡәҙер итеүҙән киләлер. 10 йыл күрше булып йәшәп, был ғаиләнең берҙәмлегенә, татыулығына һоҡланмаған көнөм юҡ. Бергә йәшәүҙәренә 60 йыл тула тип ишеткәс, хайран ҡалдым, һиҙмәҫтән ҡулға ҡәләм алдым.\n...Тәкәһуҡҡан ауылында көн иткән Фәйзулла Сырлыбаевтың апаһы Түбәнге Яйыҡбай ауылына кейәүгә сыҡҡас, ул ошо ауылда йәшәгән Ишбикә исемле һылыу менән таныша. Йәштәр күп тә үтмәй ҡауыша. Шулай итеп, ошо көндәргә 60 йыл үтеүенә улар үҙҙәре лә ышанып етмәйҙер. Уларға күпте кисерергә тура килә, Ишбикә инәйҙең атаһы мәрхүм булып ҡуйғас, әсәһен күсереп алып, 17 йыл бергә көн итәләр. 1967 йылда улар Тәкәһуҡҡандан Баймаҡҡа күсеп килә. Өс балаға ғүмер, һәр береһенә матур тәрбиә биреп, тормош юлына аяҡ баҫтыра Сырлыбаевтар. Әле Миңнур исемле ҡыҙҙары Өфөлә йәшәй, ике бала, бер ейәнсәр үҫтерә. Баймаҡта йәшәгән Гөлнур апайҙың үҙенең өс балаһы, бер ейәне бар, Рәйес ағай ҙа өс бала, ике ейәнсәр һәм бер ейән тәрбиәләй. Аҙнаның аҙағы етеүгә был ишле ғаилә бер ҡорға – атай йортона йыйыла. Ихата балаларҙың шат тауыштарына күмелә.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 10:53 Комментариев нет:\nШтрафтар күләме артты\n2012 йылдың 1 ғинуарынан Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһындағы кодекстың 12-се бүлегенә индерелгән штрафтарға ҡағылышлы үҙгәрештәр үҙ көсөнә инде.\nШулай итеп, светофорҙың ҡыҙыл утына туҡтамай үткән өсөн штраф күләме 1 мең һум тәшкил итә. Элек уның суммаһы 700 һумға тиң ине.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 10:50 Комментариев нет:\nДонъяла яҡшы кешеләр барыбер күберәк. Әгәр ҙә улар балаларға изгелек эшләһә, был бигерәк тә маҡтауға лайыҡ. Беҙҙең мәктәптең бағыусыһы, Сибай ҡалаһының “Универсал” ойошмаһы етәксеһе, хөрмәтле ауылдашыбыҙ Ишкилде Фазулла улы Ғафаров та шундай кеше. Ул үҙе лә: “Изгелек эшләргә ашығайыҡ, сөнки яҡшылыҡ икеләтә үҙеңә әйләнеп ҡайта”, – ти.\nЯҡын дуҫ һәм тәжрибәле юрист ине...\nРайоныбыҙ үҙенең билдәле шәхестәре, көслө рухлы кешеләре менән билдәле. Уларҙың рәтенә Салихйән Мөхәмәтғариф улы Иҫәнамановты ла индерергә була.\nСалихйән 6 балалы ғаиләлә тәрбиәләнә. Атаһы береһенән-береһе бәләкәй балаларын аяҡҡа баҫтырыу өсөн заводта тырышып эшләй. Иң өлкән Сабирйән исемле улдары Баймаҡ техникумында уҡый, бик һәләтле булыуы, матур шиғырҙар ижад итеүе менән айырылып тора. Уның шиғырҙары әле лә Иҫәнамановтарҙың ғаиләһендә ҡәҙерләп һаҡлана.\nДини рухлылар өсөн\nБаймаҡ ҡалаһында мосолмандарҙың дини ихтыяжын үтәгән мәхәллә ойошторолғандан алып ислам нигеҙҙәрен өйрәнеү курстары эшләп килә. Ул халыҡҡа иман нуры таратыу кеүек изге маҡсатты үтәй. Башта уҡыусылар һаны 5-6 кеше генә булһа, хәҙер улар йөҙҙән ашып китте. Был хәҙерге заман кешеһенең ислам, иман һәм ихсан төшөнсәләрен үҙ эсенә алған дин ғилеме менән ҡыҙыҡһыныуы арта барыуын күрһәтә. Сөнки Ҡөрьән – ул фән, хикмәт һәм бәхет сығанағы. Уның нуры күҙгә күренгән һәм күренмәгән донъяларҙы, әҙәм балаһының күңелен, аҡылын яҡтырта, ауырыуҙарға шифа һәм ял бирә. Ҡөрьән аша кеше сафтан-саф ҡеүәтле намыҫҡа, көслө иманға эйә була. Ә саф иман шишмәһе Ҡөрьәндең тәмен татыған кеше унан һис айырыла алмай.\nХалыҡтың һорауы буйынса, Баймаҡ районы имам-мөхтәсибе Хөрмәтулла хәҙрәт Буранбаев етәкселегендә 16 ғинуарҙан өс айлыҡ “Ислам дине нигеҙҙәре һәм Ҡөрьән һабаҡтары” исемле уҡыу курстары Баймаҡ район китапханаһында (һәр дүшәмбе 18.30 сәғәтәттә) һәм Сибай ҡалаһында Островский урамы, 5-се йортта (һәр шәмбе, йәкшәмбе 10.00 сәғәттә) эш башлай. Белешмә өсөн телефон 8 927 926 39 39.\nУҡырға теләгән бар дини рухлы ҡәрҙәштәребеҙҙе саҡырабыҙ.


18 Декабрь 2018, 12:46\nРайондағы криминоген хәл бу-йынса полицияның штаб начальнигы А.Р.Хәбибуллин сығыш яһап, рөхсәтһеҙ алкоголле эсемлектәр һатыуға килтереүсе 2 осраҡ асыҡланып, 700 л спиртлы эсемлек тартып алыныуы һәм башҡалар тураһында мәғлүмәт бирҙе. Район биләмәһендәге янғын хәле тураһында 74-се янғын часы начальнигы В.В.Отмахов һөйләне. Күпселек янғындар мейес һәм йылытыу ҡоролмаларын дөрөҫ ҡулланмау арҡаһында сыға тип билдәләне һәм яҡынлашып килгән Яңы йыл байрамдары ваҡытында айырыуса иғтибарлы булырға, пиротехника ҡулланыу ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә саҡырҙы. Райондың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһенә “Теп-ловодоснабжение” МУП-ы директоры С.О.Афанасьев байҡау яһап, предприятиеның хәл-торошо менән таныштырҙы. Шулай уҡ кәңәшмәлә ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйыу менән шөғөлләнәсәк “ДворЭкоСервис” ЯСЙ-е вәкиле сығыш яһаны.\nРайон хакимиәте башлығы Фәнзил Фәйез улы Сыңғыҙов кәңәшмәне йомғаҡлап, ауыл биләмәләре башлыҡтарына, учреждениелар, ойошмалар, предприятиелар, хужалыҡтар етәкселәренә байрамдарҙы хәүефһеҙ үткәреү өсөн ныҡлы эшләргә күрһәтмә бирҙе. Шулай уҡ кәңәшмәлә кисекмәҫтән хәл итеүҙе талап иткән башҡа көнүҙәк мәсьәләләр ҡаралды.


Башҡорт балы Нью-Йорктағы сауҙа селтәрҙәрендә һатыласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡорт балы Нью-Йорктағы сауҙа селтәрҙәрендә һатыласаҡ\n14:51, 13 января 2016 Иҡтисад\nБашҡорт балы Нью-Йорктағы сауҙа селтәрҙәрендә һатыласаҡ Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2016 йыл, 13 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nБөгөн, 13 ғинуарҙа, Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү институты балдың тәүге партияһын АҠШ-ҡа оҙата. 18,7 тонна продукт тейәлгән контейнер уҙған йылдың сентябрендә төҙөлгән оҙайлы килешеү сиктәрендә ебәрелә.\n«Башҡорт балының ошо партияһы Нью-Йоркка оҙатыла. Бал ҡалалағы сауҙа селтәрҙәренең береһендә һатыласаҡ. Америка фирмаһы менән килешеү 2015 йылдың 9 сентябрендә төҙөлгәйне. Быға тиклем улар Алтай менән эшләгән, әммә беҙ АҠШ-ғы лабораторияларға үҙебеҙҙең балды тәҡдим иттек, һәм ул юғары баға лайыҡ булды», — тип хәбәр итте Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү институтының директоры Әмир Ишемғолов.\nУның һүҙҙәренсә, Америка фирмаһы Башҡортостан етештереүселәренә ҡарабойҙай балына заказ биргән. Ул яҡын арала АҠШ-ҡа ебәреләсәк.\nТеги: башҡорт балы


Рәсәй хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы эшләмәгән кешеләрҙән һалым йыйыу тураһында закон проекты әҙерләй\nХеҙмәт йәшендә булып та рәсми эш урыны булмағандарға поликлиника һәм дауаханалар өсөн үҙҙәренә түләргә тура киләсәк. Был хаҡтың йылына егерме мең һум булыуы ихтимал, ти Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Максим Топилин. Вице-премьер Ольга Голодец әйтеүенсә, закон халыҡҡа эшләмәҫкә тыймай. Шул уҡ ваҡытта был категорияға ҡараусылар страховка иғәнәләре, шул иҫәптән мотлаҡ медицина страховкаһына ла түләмәй.\nДауаханаларға ла башҡа кешеләр иҫәбенә йөрөй. Улар илдә 7 миллион самаһы. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, түрәләр фекеренсә «әрәмтамаҡтар» 16 миллиондан аша. Тик бына шуныһы, эшләргә теләмәүсенән эш таба алмай интегеүсене нисек айырырға? Төпкөлдәрҙә бит күпме кеше эш урындары булмауҙан өйҙә ятырға мәжбүр. Хәҙер килеп уларға дауаланырға ла ярамай булып сыға түгелме?\nҒәниевтарҙың ихатаһында ҡаңғылдаған тауыштар бер ваҡытта ла тынмай. Тормош иптәшем ҡош ите ярата, шуға ла ҡаҙ, тауыҡ көтәбеҙ ти хужабикә. Ғаилә шулай уҡ эре мал аҫырай, быҙауҙар ҙа үҫеп килә. Тормош иптәше эштә булған арала мал-тыуар Инзира иңендә. Эш булмағанда шәхси хужалыҡ Ғәниевтарға төп ярҙам.\nИнзира Ғәниева, Ҡабаҡ ҡасабаһында йәшәүсе: «Үҙебеҙҙең ауылда тотоп ҡына эшләрлек эш юҡ, Өфөгә йөрөп эшләргә кәрәк. Шуның өсөн инде беҙ үҙебеҙ өсөн мал тотабыҙ, йәшелсә-емеш үҫтерәбеҙ, һатыу өсөн түгел, үҙебеҙгә етерлек».\nАуыл өсөн ғәҙәти күренеш. Эшһеҙлектән интегеүсе халыҡ үҙ көнөн үҙе ҡайғыртырға күптән күнеккән. Кем мал тотоп ит һата, кем башҡа кәсеп менән шөғөлләнә. Был бөгөнгө ауылдарҙың ысынбарлығы.\nҠабаҡта ла ошондай уҡ хәл. Ауыл ҙур ғына булыуына ҡарамаҫтан, бында эш биреүсе предприятиелар һәм ойошмалар бармаҡ менән һанарлыҡ. Шуға ла ирҙәр ғаиләһен ашатыр өсөн башлыса Себер яҡтарында эшләй, ә ҡатын-ҡыҙҙар шәхси хужалыҡ менән шөғөлләнә. Йәғни, йәшелсә-емеш үҫтерә, ҡош-ҡорт тота, был осраҡта нимә сәсәһең, шул өҫтәлеңә эләгә. Әлбиттә, бындай тормош көтөүселәрҙең күбеһенең хеҙмәт кенәгәһе лә юҡ.\nТимәк, улар эш хаҡынан һалым түләмәй, страховка фондтарына иғәнә лә күсермәй, ә төрлө социаль хеҙмәттәр менән бушлай файҙалана. Ләкин оҙаҡламай бындай анһат тормош тамамланыуы ихтимал, халыҡты яңы һынауҙар көтә. Ил хөкүмәтендә бер ҡайҙа ла эшләмәүсе һәм хеҙмәт биржаһында иҫәптә тормаусы граждандарҙан һалым алырға кәрәклеге тураһында һүҙ сыҡты. Сөнки, 326-сы федераль законға ярашлы, бөтә граждандар бушлай медицина ярҙамы алыу хоҡуғына эйә. Эшләүсе граждандар был уңайлыҡ өсөн эш хаҡынан алынған һалым аша түләһә, эшләмәүселәр өсөн бюджет, йәғни ҡабаттан рәсми рәүештә эшләүселәр түләй. Былай булырға тейеш түгел ти яңы һалым проекты авторҙары. Башҡортостан бюджетынан мәҫәлән, йыл һайын эшләмәүсе граждандарға медицина ярҙамы күрһәтеүгә 20 миллиард һумға яҡын аҡса йүнәлтелә.\nЮлай Ғәлийәнов, Башҡортостан мотлаҡ медицина страховкалау төбәк фонды директоры урынбаҫары: «38 миллиард һум аҡса бүленә. Уның яртыһын республика бюджеты бирә. Аҡса етә».\nХеҙмәт итеүсе гражданин алған медицина уңайлыҡтары өсөн аҡса ойошманың эш хаҡы түләү фондынан күсә. Мәҫәлән, әле республикала һәр эшләүсе кешегә йылына 9472 һумға медицина ярҙамы күрһәтеү ҡаралған. Әгәр ҙә кеше медицина ярҙамына мөрәжәғәт итмәй икән, аҡса мохтаж булыусыға китә. Шул рәүешле ҡиммәтле, йөҙҙәрсә меңлек операциялар мотлаҡ медицина страховкалау фондынан финанслана. Яңы һалым, бер ҡайҙа ла эшләмәгән килеш килем алыусыларҙан аҡса түләтеү ниәтендә булдырыла тип аңлаталар Кремлдә. Тәү сиратта улар дауаханаға мөрәжәғәт иткән осраҡта процедуралар өсөн үҙҙәре иҫәпләшергә тейеш. Башланғыс бер нисек тә эшкә урынлаша алмағандарға, ваҡытлыса өйҙә ултырып, хеҙмәт биржаһында иҫәптә тороусыларға зыян итергә тейеш түгел тип аңлата проект авторҙары. (интонацион акцент) Ләкин яңы башланғыс ҡайһы бер яуаплы органдарҙың эшен еренә еткереп башҡара алмауына ишара булып тора түгелме? Килемен дәүләттән йәшереүселәр менән көрәш ошо рәүешле йәмғиәт елкәһенә ятмаҫмы тип борсола социологтар.\nФәнил Фәйзуллин, Башҡортостандың фәндәр академияһы академигы: «Тимәк, дәүләт органдары үҙ эшен еренә еткереп эшләй, бюджетҡа аҡса килеүҙе тәьмин итә алмай. Тәү сиратта ошо юҫыҡта эшләргә кәрәк».\nЗакон проекты авторҙары күләгәлә эшләүсе эшҡыуарҙарҙы һәм йүнселдәрҙе көн яҡтыһына сығарырға теләүе аңлашыла, ләкин бер ыңғай мәжбүри рәүештә үҙ ыңғайына көн итеүселәрҙе лә һалымға дусар итеп ҡуймаһындар ине тигән хафа бар. Ауыл халҡы бит күп осраҡта теләп тә эшкә урынлаша алмай, күпме генә эҙләһәң дә, төпкөлдә вакансия тапмаҫһың. Үҙ хужалығың менән көн иткән өсөн һалым түләп, поликлиникаға мөрәжәғәт иткән өсөн дә аҡсаңды сығарып һала башлаһаң, оҙаҡламай ауыҙыңды асҡанда үпкәң дә күренә башламаҫ тимә. Шуға ла әгәр ҙә министр Топилиндың тәҡдиме законға әүерелеп китер булһа, башта ул ентекле тикшерелер тип ышанғы килә.


УТТАН ҠАЛМАЙ » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЯнғын кешелек тарихы дауамында әҙәм балаһы өсөн иң ҡурҡыныс һәм шәфҡәтһеҙ ҡаза булып ҡала. Йылъяҙмалар кескәй генә осҡондан ялҡын хасил булып, күҙ асып йомғансы таралған ут тотош ҡалаларҙы юҡ иткән йән өшөткөс фажиғәләр хаҡында һөйләй. Халыҡ «Уттан ҡалмай, бурҙан ҡала», тип белмәй әйтмәгән. Донъяла йыл һайын 90 меңгә яҡын кеше утта янып һәләк була. Республикабыҙҙа шул сәбәпле йыл башынан ундан ашыу ғүмер өҙөлгән. Янғындарҙың 80 проценты һаҡһыҙлыҡ арҡаһында торлаҡта, ҡаралты-ҡураларҙа сыға, тип билдәләй «Тармаҡ-ара институт» мәғариф учреждениеһының «Янғын хәүефһеҙлеге» кафедраһы уҡытыусыһы Вячеслав Николаевич ТАНГАЕВ. Уның оло бәләнән һаҡланыу ҡағиҙәләрен хәтеребеҙҙә яңыртыуы бигерәк тә әле, төбәгебеҙҙә янғын хәүефһеҙлеге айлығы барғанда, бик урынлы.\n«Ҡыҙыл әтәс» ҡунмаһын өсөн\nБелгес саҡыртып, электр сымы хәүефһеҙлегенә инанығыҙ – сөнки күп осраҡта янғын ҡыҫҡа ялғаныштан сыға. Йортоғоҙ иҫке, ә электр уты күптән үткәрелгән икән, сым яңыртыуҙы оҙаҡҡа һуҙмағыҙ. Ватыҡ розетканы, һүндергестәрҙе тиҙ арала алмаштырығыҙ. Бер розеткаға бер нисә электр йыһазы ҡабыҙыу бик хәүефле. Көнкүрештә көйһөҙ сәйнүк, фен, плитә кеүек әйберҙәрҙе файҙаланыу бәләгә килтереүе ихтимал. Эшләп ултырған электр йыһазынан ут сыға ҡалһа, һыу һибә күрмәгеҙ.\n*Өйҙә газ плитәһе булһа, газ хеҙмәте вәкилдәре ярҙамында уның төҙөклөгөн тикшерегеҙ.\n*Ремонт яһарға ниәтләһәгеҙ, утҡа сыҙамлы материалдарҙы һайлағыҙ.\n*Йорт эсендә тиҙ тоҡаныусан шыйыҡса һаҡламағыҙ.\n*Көнкүреш, баҡса сүбен ҙур тимер һауытта, йорттан һәм ҡаралты-ҡураларҙан кәмендә 50 метр йыраҡлыҡта ғына яндырыу рөхсәт ителә. Ялҡын телдәре таралмаһын, осҡон сәселмәһен өсөн, усаҡ эргәһендә тороу мотлаҡ. Был эш өсөн елһеҙ көн һайлау мөһим. Эргәгеҙҙә һис юғында биҙрә менән һыу, көрәк торһон.\n*Урманда, баҫыуға, бесәнлеккә яҡын урындарҙа усаҡ яғыу ҡәтғи тыйыла. Янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен боҙоусыларға 4000 һумға тиклем штраф һалыу ҡаралған.\nБәлә килһә, ни эшләргә?\nҠурҡыу хисе нисек кенә көслө булмаһын, уны баҫырға, тыныс ҡалырға тырышығыҙ. Сөнки ғүмергә хәүеф янағанда тик сәбәләнмәй генә үҙегеҙҙе, башҡаларҙы ҡотҡара алырһығыҙ. Янғын сығыуын һиҙеү менән стационар телефондан 01 йәки кеҫә телефонынан 112 номерҙары аша шылтыратып, адресығыҙҙы, нимә яныуын, исем-фамилияғыҙҙы әйтегеҙ.\nЭлектр утын тулыһынса һүндерегеҙ. Газды ябығыҙ.\nУтҡа ҡарағанда һөрөм еҫе әллә күпмегә ҡурҡынысыраҡ. Һуштан яҙып йығылыу өсөн уны бер нисә һулау етә. Ауыҙ-танауығыҙҙы еүеш сепрәк менән ҡаплағыҙ.\nЯлҡын ялмаған бинанан сыҡҡанда туп-тура баҫып түгел, эйелеп хәрәкәт итергә кәрәк. Сөнки аҫта кислород күберәк.\nХәүефһеҙ ергә сығырға мөмкинлек булыу-булмауын, көсөгөҙ етеү-етмәүен самалағыҙ. Мөмкинлек юҡ икән, ут, төтөн юлын ҡаплау сараһын күреп, ишекте тығыҙ ябығыҙ, уға, иҙәнгә һыу һибегеҙ, дымлы сепрәк менән тишектәрҙе ҡаплағыҙ.\nТәҙрәне асмағыҙ. Унан ингән һауа – ялҡынға ҡеүәт.\nУт күп ҡатлы йортта сыҡҡан икән, лифтҡа ултырмағыҙ, электр һүнеү менән лифт асылмайынса, ҡамауҙа ҡалыуығыҙ бар. Запас юлдарҙан, ялҡын ялмамаһа, баҫҡыстар аша төшөгөҙ.\nШуны хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: янғын һүндереүселәр беренсе сиратта һеҙҙең ғүмерегеҙҙе ҡотҡарырға тырышасаҡ, унан һуң ғына утҡа ҡаршы көрәшеп, матди ҡиммәттәрҙе һаҡларға ынтыласаҡ.\nБалаларҙы фажиғәнән һаҡлағыҙ\nНиндәйҙер бер илдә төрлө ҡитғаларҙан йыйылған балалар сәйәхәт ҡылғанда көтөлмәгән хәл килеп тыуғас, япон малайҙары һәм ҡыҙҙарының иҫ киткес юғары ойошҡанлыҡ һәм тыныслыҡ күрһәтеп, берҙәм рәүештә хәүефһеҙ урынға сығыуы һәммәһен таң ҡалдыра. Был осраҡлы түгел: япондарҙы сабый саҡтан ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә нисек һаҡланырға өйрәтәләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә быға иғтибар юҡ кимәлдә. Баланы бәләнән ҡурсалау өсөн иң кесе йәштән янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен төшөндөрөргә кәрәк. Розеткаларға, эшләп ултырған электр йыһаздарына ҡағылырға, бигерәк тә еүеш ҡул менән тейергә ярамауын аңлатығыҙ. Аш бүлмәһе – бәләкәй бала өсөн айырыуса хәүефле урын. Плитә өҫтөндә бешеп ултырған аштан, ҡайнап сыҡҡан сәйнүктән ары булырға өйрәтегеҙ. Сабый шырпы, ҡабыҙғыс менән уйнауҙың ҡурҡыныс икәнен, ғөмүмән, уттың ҙур бәлә килтереү ихтималлығын белергә тейеш. Унда уттан һаҡ булыу теләген уятыу зарур. Иң мөһиме – балаларҙы өйҙә үҙҙәрен генә ҡалдырып китмәгеҙ!


Эттән талатыр өсөн бала үҫтермәйбеҙ!\n23 Апрель , 11:00\nАртыҡ балабыҙ юҡ!#хоҡуҡһаҡлау\nУҙған аҙна аҙағында Учалы районында 4 йәшлек баланы эттәр талап үлтереүе хаҡындағы яңылыҡ барыбыҙҙы ла шаңҡытты. Ҡот осмалы хәл! Фажиғәле рәүештә ғүмере өҙөлгән баланың үлемендә беҙ, ололар, ғәйепле. Ысынлап та, һуңғы ваҡытта берәҙәк эттәр, бесәйҙәр күпләп үрсей. Хужаһы булғандар ҙа урамда бәйһеҙ йөрөй. Уларҙың артыҡ үрсеүен туҡтата алабыҙ бит. Был тәңгәлдә ветеринар станцияға ла мөрәжәғәт итеү етә. Эттәрҙе, бесәйҙәрҙе стерилләштерергә мөмкин. Ҡотолорға теләгәндәр күп осраҡта уларҙы йә мәктәптең ҡаҙанлығына, йә фермаға, йә икенсе урамға алып барып ташлап китәләр. Таныш күренешме?\nЯрат ауыл хакимиәте башлығы булып эшләгән сағымда берәҙәк эттәргә ҡаршы даими эш алып барыла ине. Бының өсөн полициянан рөхсәт юллап, ҡоралы булған кеше менән килешеү төҙөп, уға йәҙрәләр һатып алып биреп, уларҙы юҡ иттерә торғайныҡ. Бер яҡтан был “дүрт аяҡлы дуҫтарыбыҙға” ҡарата мәрхәмәтһеҙлек күрһәтеү булһа ла, халыҡтың именлеге хаҡына сараһыҙҙан шундай аҙымға бара инек. Бөгөн иһә быға ла рөхсәт биреү бөтөрөлдө.\nАуыл биләмәһенең ветеринар врачтары Әхәт Ҡарамурзин, Миңниәхәт Үҙәнбаев ауыл халҡы, уҡыусылар менән осрашыуҙарҙа үткәреп, эттәрҙән таралған йоғошло ауырыуҙар хаҡында мәғлүмәттәр биреп, профилактик саралар даими уҙғара торғайны. Был тәңгәлдә элекке ауыл Советы рәйестәре Рауил Исмәғилов, Мәүлетдин Мөхәмәтшиндар, ауылдың киләсәгенә һәм халыҡтың яҙмышына битараф булмаған, йәмәғәт ойошмалары менән дә төрлө йүнәлештә эш алып барҙыҡ. Профилактик йүнәлештәге листовкалар әҙерләп, уларҙы халыҡ менән таныштырып, ҡултамғаларын ала инек.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн был мәсьәләгә иғтибар кәмене. Урамда балаларҙың таныш булмаған эт-бесәйҙәрҙе һыйпап, уларҙы ҡулдарына алып, иркәләүҙәрен күрәбеҙ. Эхинококк таяҡсылары кеше организмына тап шундай бысраҡ ҡулдарҙан, тын юлдары аша үтеп инеүен онотмайыҡ. Тире ауырыуҙары ла күпселек осраҡта тап уларҙан йоға. Балаларыбыҙға аңлатыу эштәре алып барыу – ата-әсәләрҙең бурысы. Уларҙың һаулығы һәм ғүмере өсөн беҙ яуаплы! Беҙ балаларыбыҙҙы эттән талатып үлтереү өсөн үҫтермәйбеҙ!\nрайондың “Ағинәйҙәр” ойошмаһы рәйесе.\nФото интернет селтәренән алынды


Иглин районы үҙәгендә ихата футбол майҙансыҡтары барлыҡҡа килде\nТөҙөлөштө ауыл советы хакимиәте һәм райондың спорт комитеты ойошторҙо. Иглиндә -биш һәм Охлебинин ауылында бер уйын майҙансығы урынлаштырылды. Бөгөндән бында рәхәтләнеп туп типкән малайҙарҙы күрергә була. 4 август бында тәүге уйын үткәрелде. Райондың спорт комитеты рәйесе Ринат Ҡыямов әйтеүенсә, малайҙар тиҙҙән үтәсәк «Ихата чемпиондары лигаһына» әҙерләнә.\nБалаларҙың футбол майҙансыҡтары барлыҡҡа килеүенә ата-әсәләр ҙә шат. Район етәкселеге билдәләнеүенсә, был ихата футболының башы ғына. Йәштәр һәм балалар араһында сәләмәт тормошто пропагандалау төп маҡсаттарҙың береһе.


Өсөһө, етеһе, ҡырҡы мәжлестәре | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Өсөһө, етеһе, ҡырҡы мәжлестәре\n« Өсөһөн, етеһен, ... үткәреү ғәҙәте\nДәүер итеү, фидиә »\nКеше мәңгелек донъяға күскәндән һуң «өсөһө», «етеһе», «ҡырҡы»н үткәрергәме? Һуңғы йылдарҙа мосолмандар араһында шул хаҡта бәхәстәр ҡуйыра башланы. Өммәтебеҙ бер фекергә килә алмағанға, был мәсьәлә көндән-көн актуалдашыуын дауам иттерә. Шул сәбәпле, газета уҡыусыларыбыҙ менән берлектә, әлеге ғөрөф-ғәҙәттең рухи тормошобоҙҙа тотҡан урынын анализлап ҡарарға булдыҡ. Был традициябыҙҙы хупламаусыларҙың фекерҙәренә ҡолаҡ һалайыҡ.\nҠөръән-Кәримдә һәм пәйғәмбәребеҙ ﷺ сөннәтендә был мәжлестәрҙе үткәреү ярамағанлығы тураһында ҡәтғи дәлилдәр юҡ. Бер генә хәҙистән дә, Аллаһ Китабынан да: «Йә, мөьминдәр, һаҡланығыҙ!»йә иһә «Был ғәмәлдән алыҫ тороғоҙ!»тигән юлдар табан алмайбыҙ. Шуға күрә, был ғәмәлде харамға сығарырға хаҡыбыҙ юҡ. Ә белә тороп шундай хөкөм сығарған кеше диндән йыраҡ тороусы йә иһә кафыр булып һаналырға мөмкин.\nТрадициябыҙҙы ҡабул итмәүселәр ябай дәлилләргә таяна. Улар пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ: «Һәр бер яңылыҡ (биҙғәт) йәһәннәмдә», — тигән хәҙисен килтерә. Ләкин улар рәсүлебеҙҙең ﷺ тағы бер хәҙисен иҫтән сығара. Хәҙистә сөннәттең ике төрө тураһында әйтелә: «Кем ислам динендә яҡшы. ...» һәм «... насар сөннәт ҡалдырҙы».\nБелеүебеҙсә, «сөннә» тигән һүҙ ғәрәпсәнән «юл», «традиция» тигән мәғәнәгә эйә. Тимәк, традициялар ыңғай һәм кире була ала.\nҮрҙә күрһәтелгән дәлилдәрҙе күҙҙән кисергәндән һуң, объектив анализ яһауға күсәйек.\n1. Туғандар менән күрешеү.\nҒәҙәттә, был мәжлестәрҙә мәйеттең яҡындары йыйыла. Улар араһында бик алыҫтан ҡайтҡандары ла була. Тимәк, был ғәмәл оҙаҡ ваҡыт бер-берҙәрен күрмәгән кешеләрҙең аралашыуына, туғанлыҡ ептәрен нығытыуға килтерә. Шәриғәтебеҙҙә туғанлыҡ ептәрен һаҡлау ниндәй урын биләй һуң? Был һорауға хатта иң әҙ ғилемле мосолман кешеһе лә яуап бирә алыр. Был – фарыз ғәмәл. Туғанлыҡ ептәрен өҙөүселәргә Аллаһы Тәғәлә «Рәғд (Күк күкрәү)» сүрәһенең 25-се аятында былайыраҡ мөрәжәғәт итә: «Аллаһҡа итәғәт итергә ғәһед (ант) биргәндән һуң ғәһедтәрен боҙоусылар, Аллаһы Тәғәлә өҙмәҫкә ҡушҡандарҙы өҙөп, ер өҫтөндә төрлө боҙоҡлоҡтар ҡылыусыларға Аллаһтың ләғнәте буласаҡ һәм уларға бик яман йорт — йәһәннәм әҙерләнгән» (Был урында һәм алда Ноғмани тәфсире файҙаланыласаҡ).\n2. Сәләм биреү.\nКешеләр бер-берҙәре менән осрашҡас, билдәле, сәләм бирергә тейеш. Динебеҙҙә иҫәнләшеү тәртибенә ҡараған хөкөм шундай: беренсе булып сәләмләгән кеше сөннәт ғәмәлен үтәһә, яуап ҡайтарған өҫтөндәге фарызды үтәгән була. Был мәсьәләлә Ҡөръән-Кәрим: «Әй, мөьминдәр! Әгәр һеҙгә берәүҙән бүләк бирелһә, бүләк биреүсегә үҙегеҙ алған бүләк хәтле йәки артығыраҡ итеп бирегеҙ! Һис шикһеҙ, Аллаһ һәр нәмәне хисап ҡылыусы. (Бүләктең һәр мөьмин өсөн мөмкин һәм ләзем булғаны сәләм биреү һәм ҡайтарыуҙыр)» («Ниса (Ҡатындар)» сүрәһе, 86-сы аят).\n3. Ҡайғы уртаҡлашыу.\nӘлбиттә, мәжлескә йыйылыусылар был көндәрҙә ҡайғы — хәсрәттә ҡалған ғаиләнең борсоуын уртаҡлаша. Шәриғәт буйынса, был ғәмәл сөннәт һанала. Быға миҫал итеп күп һанлы хәҙистәр килтереп була. Ән-Нәсаи йыйынтығында яҙылған бер хәҙистә ир-ат хаҡында һүҙ бара. Ул кескенә улы менән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ дәрестәренә йөрөгән була.\nБер көндө уның улы вафат була һәм ул рәсүлебеҙҙең ﷺ дәресенә килә алмай. Аллаһ илсеһе үҙенең сәхәбәләренән уның тураһында белешә. Балаһы үлгәнен ишеткәс, пәйғәмбәребеҙ ﷺ ата кешенең ҡайғыһын уртаҡлашыу ниәте менән уның янына китә.\n4. Вәғәҙ һөйләү.\nМәжлес барышында имам, үтемле вәғәҙ һөйләп, нәсихәттәр биреү менән мәшғүл булырға тейеш. Ҡөръән — Кәримдең «Нәхел (Бал ҡорттары)» сүрәһенең 125 аятында: «Әй, Мөхәммәд ғәләйһиссәләм һәм уның өммәте! Раббыңдың юлы булған ислам диненә Ҡөръән дәлилдәре, тәьҫирле яҡшы вәғәҙдәр менән кешеләрҙе саҡыр(-ығыҙ), кешеләргә хаҡлыҡты төшөндөрөү өсөн иң күркәм юл менән көрәш(-егеҙ)! Әлбиттә, һинең Раббың Уның юлынан аҙашҡан кешеләрҙе һәм Ҡөръән юлында булған хаҡ мөьминдәрҙе белә», — тигән һүҙҙәр бар. Шуға күрә лә йәмәғәттең белем дәрәжәһенә ҡарап, имамдың вәғәҙ һөйләп Аллаһ юлына саҡырыуы – фарыз ғәмәл һанала.\n5. Ҡөръән уҡыу\nБыл – сөннәт ғәмәл. Имам Мөслим йыйынтығында: «Ҡөръән уҡығыҙ! Ул Ҡиәмәт көнөндә үҙен уҡыусыларға шәфәғәтсе булыр», — тип яҙылған.\n6. Доға ҡылыу.\nҠөръән-Кәримдә: «Раббығыҙ әйтте: „Миңә ғибәҙәт итегеҙ һәм доға ҡылығыҙ, Мин ҡабул итеп әжерен бирермен“. Әммә Миңә ғибәҙәт ҡылыуҙан тәкәбберләнеп баш тартҡан кешеләр, кескенә булып хур булған хәлдә, йәһәнәм утына тиҙ эләгерҙәр», — тиелгән («Мөьмин» сүрәһе, 60-сы аят). Доға, әгәр ҙә кеше яҡшыны теләһә, кешенең теләге менән бәйле булырға, рөхсәт ителгәнде һораһа — ихтыяры, ә инде бурыс итеп йөкләнгән әйберҙәрҙе һораһа, мәжбүри булырға мөмкин.\n7. Саҙаҡа өләшеү.\nНигеҙҙә, ул — сөннәт дәрәжәһендә. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ғәләйһиссәләм: «Хөрмә төшөнөң бер генә бөртегө менән булһа ла, үҙегеҙҙе йәһәннәм утынан һаҡлағыҙ», — тип әйткән. Беҙ был хәҙистән бәләкәй генә күләмдәге хәйер хаҡында һүҙ барғанлығын аңлайбыҙ.\n1. Килгән кешеләрҙе, ҡунаҡтарҙы туҡландырыу.\nБыл да сөннәт ғәмәлдәрҙән һанала. Бер хәҙис беҙгә түбәндәгеләрҙе ирештерә: «Әй, кешеләр! Сәләм таратығыҙ, бер-берегеҙҙе ризыҡландырығыҙ, туғанлыҡ ептәрен һаҡлағыҙ, кешеләр йоҡлағанда төнгө намаҙҙар үтәгеҙ һәм һеҙ йәннәт әһеле булырһығыҙ».\nЮғарыла әйтелгәндәрҙән сығып, барлыҡ хөкөмдәр буйынса ла нәтижә яһаһаҡ, уларҙың сөннәт дәрәжәһенән башлап хатта фарыз хөкөмөнә яҡын булыуына төшөнөрбөҙ. Шулай ҙа, төп нәтижә сығарырға ашыҡмаҫҡа һэм был мәжлестәрҙең вазифалары хаҡында фекерләп ҡарарға тәҡдим итәм.\nМиңә ҡалһа, мәжлестәрҙең нисек уҙыуына ярашлы рәүештә, «өсөһө», «етеһе», «ҡырҡы»н үткәреүҙе массакүләм мәғлүмәт саралары эшсәнлеге йә иһә ҡайһы бер йәмәғәт ойошмаһы йыйындар менән дә сағыштырып фекер йөрөтөргә мөмкин булыр ине. Билдәле булғанса, Мәккә шәһәрендә йәшәгән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ﷺ ислам динен халыҡҡа хәбәр итеү өсөн хаж ваҡытын оҫта файҙаланған. Был ваҡытта төрлө ҡәбиләләр Мәккәгә килә торған булған. Икенсе төрлө итеп әйткәндә, Аллаһ илсеһе халыҡтың күпләп йыйылған ваҡытын һайларға ынтылған.\nХәҙерге ваҡытта динебеҙҙе таратыу мөмкинлектәре бик күп. Миҫал өсөн, газета-журнал мәҡәләләре, радио-телевидение тапшырыуҙары, интернетта эш алып барыу, кеҫә телефоны һ.б. аша. Беҙ иһә үҙ сиратыбыҙҙа, иҫкә алып үткән мәжлестәрҙең дә дәғүәт булараҡ ҙур роль уйнамауын иҫкәртәйек. Әбей — бабайҙарыбыҙ, атай-әсәйҙәребеҙ татар мөхитендә динебеҙҙең һаҡланып ҡалыуында бындай мәжлестәрҙең ҙур урын тотҡанын яҡшы белә. Бөгөнгө көнд дә элеге вазифаны бындай төрҙәге мәжлестәр үтәп килә.\nБер һүҙ менән әйткәндә, «өсөһө», «етеһе», «ҡырҡы» мәжлестәре бик файҙалы сара булып хеҙмәт итә. Шуныһын да иҫкә тоторға кәрәк: беҙҙең был мәжлестәрҙе ниндәй дәрәжәлә дөрөҫ ойоштороуыбыҙ ҙа ҙур роль уйнай. Ифтар ҡылыу өсөн бысаҡ менән икмәк киҫеп булған кеүек, был ҡорал менән кеше ғүмерен дә өҙөп була. Шулай уҡ, элеге мәжлестәр менән беҙ кешеләргә ислам динен төшөндөр алған кеүек, уларҙы диндән ситләштерергә лә мөмкинбеҙ. Барыһы ла ниәтебеҙгә ҡайтып ҡала. Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ: «Бөтә ғәмәлдәр ҙә ниәткә ҡарап баһалана», — тигән хәҙисен иҫкә төшөрәйек. Әгәр ҙә ашҡа килгән имамды мәжлестә ризыҡ һэм саҙаҡа ғына ҡыҙыҡһындырһа, уның был ғәмәле ябай мосолмандар өсөн йәмһеҙ күренеш булып тойолоп, уларҙы диндән ситләштерергә мөмкин. Әлбиттә, мулланың был рәүешле ғәмәл ҡылыуы дөрөҫ түгел, был — динебеҙҙә тыйылған. Быныһын бидғәт тип атарға ла мөмкин.\nЛәкин хәҙрәт үҙ вазифаларын ихластан үтәп, ашҡа динебеҙҙе таратыу ниәте менән генә килеп, кәрәкле аят-хәҙистәрҙе, ғибрәтле ваҡиғаларҙы һөйләп, үтемле вәғәз уҡып, күркәм доға ҡыла алһа, уның был ғәмәлдәре аша кешеләр иманға килер һәм бындай мәжлестәрҙең ҡиммәте фарыз дәрәжәһенә ирешә алыр, Инша Аллаһ.\nТормошобыҙ ысынбарлығынан сығып, үрҙә килтерелгән тәҡдимдәрҙе ғәмәлгә индерә алһаҡ, динебеҙ милләтебеҙ тағын да ҙурырак үҫешкә ирешер, тигән өмөттә ҡалам.\nҒабдулла хәҙрәт Әҙһәмов\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 27.08.2020 в 22:12, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Мөхәббәтле ғүмер – оҙон ғүмер\nТеүәл 60 йыл элек, ҡыштың ап-аҡ көнөндә Лағыр ауылының бер матур урамында пар аттар менән килен төшә. Лағыр ауылы егете Рәхимйән Шаһиморат улы менән шул уҡ ауыл һылыуы Миндегөл Ғиниәт ҡыҙы Сабирйәновтар гөрләтеп туй үткәрә.\nЙәш кенә булыуҙарына ҡарамаҫтан, кейәү менән килен ең һыҙғанып донъя көтөргә тотона. Кейәү – бик аҡыллы, баҫалҡы, кешелекле, килен сибәр, уңған, кеселекле була. Рәхимйән ағайға төрлө колхоз эштәрендә эшләргә тура килә. Миндегөл апай сусҡа фермаһында хеҙмәт юлын башлай. "Эш еңелдән түгел ине. Ҡул менән бөтә ауыр эштәр башҡарылды. Һөнәремде яраттым, бәрәстәр күп үҫтергән өсөн, йәш кенә булһам да, Өфөгә делегат итеп ебәрҙеләр. Биш йыллыҡ алдынғыһы инем, – тип хәтерләй ул йәш саҡтарын.\nТормоштарына йәм өҫтәп беренсе улдары донъяға килә. Өс йылдан икенсе улдары тыуғас, шатлыҡтарының сиге булмай. Ләкин, бәләкәйҙәренә өс ай тигәндә, Рәхимйән ағайҙы әрмегә алалар һәм уға өс йыл ярым хеҙмәт итергә тура килә. Бар тормош ауырлыҡтары Миндегөл апайға төшә. "Ауыр саҡтарҙа таянырға атайым, әсәйем, ағайым, һеңлем, туғандарым булды. Уларға рәхмәтлемен", – ти хужабикә.\nРәхимйән әрменән ҡайтҡас, колхозға шофер булып керә һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы ошо эшенә тоғро ҡала. Алдынғы, тәртипле, эшен яратҡан эшселәрҙең береһе була. Йәштәр балаларын тәрбиәләй, өй һалып сыға. Тормош йәме булып тағы ике ул, бер ҡыҙ тыуа. Татыу, бер-береһен аңлаған ғаиләлә балалар ҙа матур үҫә. Белем алып, ауылда донъя ҡороп, балалар үҫтерәләр. Олатай-өләсәй 13 ейәне һәм 9 бүләсәһен дә тәрбиәләшә. Улар шатланып олатайҙарының йортона килеп йөрөйҙәр.\nСабирйәновтар бер-береһе өсөн генә тыуған кешеләр. Күҙ ҡарашынан, ярты һүҙҙән аңлашалар. Тауыш күтәреп һөйләшкәндәрен бер ҡасан да ишетмәҫһең. Рәхимйән ағайҙың әсәһен дә хөрмәтләп ҡаранылар.\n– Ғүмер булғас, ауырлыҡтар ҙа, күңелле саҡтар ҙа – төрлөһө була. Һәр хәлде аңлы аҡыл менән тыныс итеп үткәрергә кәрәк. Түҙемле, сабыр булыуға ни етә. Тормош көтә башлаған йәштәргә лә ошоно теләйем. Бер-береһен хөрмәт итһендәр, яратһындар, ғәфү итә белһендәр. Ғүмер бик тиҙ үтә, 60 йыл бергә ғүмеребеҙ алтмыш көнлөк һымаҡ үтте лә китте, – ти юбилярҙар.\nБыл ғаиләгә ҡарайым да, уйға батам. Бер-береһен хөрмәт иткән кешеләр генә бергә оҙаҡ йәшәй. Үҙҙәренән һуң аҡыллы балалар, матур, ышаныслы киләсәк ҡалдыра. Ауылым йәшәһен, һүнмәһен тип күп көс һалып йәшәгән Сабирйәновтар кеүек ғаиләләр күберәк булһа, ауыл үлмәҫ, башҡорттар кәмемәҫ. Ошолай бер-берегеҙҙең ҡәҙерен белеп, гәлсәр туйҙарға барып етегеҙ, ауылыбыҙҙың көҙгөһө, яҡты нуры булып, тыныслыҡта оҙаҡ йәшәгеҙ. Мөхәббәтле ғүмер генә оҙон ғүмер бит ул.


Әлмөхәмәт (Әбйәлил районы) — Башҡорт Википедияһы\nӘлмөхәмәт (Әбйәлил районы)\nРәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы Әбйәлил районындағы ауыл\nӘлмөхәмәт — Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районындағы ауыл, Әлмөхәмәт ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 659 кеше. Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804002.\nӘлмөхәмәт ауыл Советы, Әбйәлил районы һәм Йылайыр кантоны\n649 ↗748 ↘659\nБашҡорттар (96 %).\n2010 йыл 14 октябрь 659 317 342 48,1 51,9\nРайон үҙәгенә тиклем (Асҡар): 47 км\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Сиҙәм): 1 км\nБуранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы (24.06.1967), театр актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009).\nРәмил Ҡол-Дәүләт (30.05.1958—12.01.1998), шағир, драматург. Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты (1995).\nӨмөтбаев Рамаҙан Ғимран улы (7.04.1924—24.08.1997), дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм публицист. Ленин, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы. Иҡтисад фәндәре кандидаты. 1989 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ким Әхмәтйәнов исемендәге премияның беренсе лауреаты.\nӨмөтбаев Әсхәт Ғимран улы (10.03.1938—22.10.2007), хужалыҡ эшмәкәре. 1973—1999 йылдарҙа Сибай нефтебазаһы директоры. Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе, Сибай ҡалаһының почётлы гражданы.\nКим Әхмәтйәнов (05.02.1947—09.11.1980), башҡорт әҙәбиәте белгесе, тәнҡитсе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1960). Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге премияһы лауреаты (1972).\n↑ Он был истинным патриотом родной земли (К 75-летию видного руководителя нефтяной промышленности Башкирии Асхата Уметбаева).\n, 2013, 10 марта (рус.) (Тикшерелеү көнө: 6 март 2018)\nӘлмөхәмәт (Әбйәлил районы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 3 август 2019)\nАльмухаметово на портале «Генеалогия и Архивы» (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Әлмөхәмәт_(Әбйәлил_районы)&oldid=1005586 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 2 февраль 2021 в 16:02\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:02 2 февраль 2021 үҙгәртелгән.


Спортсы, философ һәм шағир\n9 Ноябрь 2017, 11:17\nКирзә ауылында йәшәүсе яҡташыбыҙ, гер күтәреү буйынса абсолют чемпион Альберт Миңлебаев — һоҡланғыс шәхес. Ул оҙаҡ йылдар сәләмәт йәшәү рәүеше алып бара, йәмғиәткә файҙа килтереү тураһында уйлана, ә спорт уның өсөн бөтөн бер философия.\nАльберт Миңлеғәлим улы 1960-сы йылғы, Кирзә урта мәктәбен, аҙаҡ Стәрлетамаҡ физик культура һәм спорт техникумын тамамлай. 1984 йылдан башлап Кирзә урта мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй. Бына 30 йылдан артыҡ ул халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнаша, бер тапҡыр ҙа еңеүһеҙ ҡайтҡаны юҡ. Уның титулдарын һанап та бөтөрөрлөк түгел: күп тапҡырҙар абсолют донъя, Европа, Евразия, Азия, Рәсәй, Белоруссия чемпионы, 17 тапҡыр Бөтә донъя Олимпия уйындары чемпионы, атҡаҙанған спорт мастеры, атҡаҙанған тренер, атҡаҙанған халыҡ-ара категориялы судья, дүрт тапҡыр Гиннесс рекордтары китабына ингән. Уҙған йыл март айында Архангельск ҡалаһында үткән сираттағы донъя һәм Европа чемпионатында ул 40 йәш һәм унан өлкәнерәктәр категорияһында бик күп дисциплинала еңеп, 100 тапҡыр донъя чемпионы һәм 50 тапҡыр донъя рекордсыһы булды.\nӘлегә тиклем дауам иткән спорт тормошонда Альберт Миңлеғәлим улы байтаҡ төрлө кубок, награда, миҙал, грамота, диплом, рәхмәт хаттарына (улар күптән меңдән ашыу булған) лайыҡ булған. Ул исемле алтын гер һәм алты спорт ордены кавалеры эйәһе лә. Был еңеүҙәрен һәм уңыштарын билдәле спортсы үҙенеке генә тип һанамай.\n“Ә күптән түгел билдәле яҡташыбыҙ сираттағы тапҡыр бөтә донъяға үҙенең көсөн күрһәтте. Гер спорты буйынса III Бөтә донъя Олимпия уйындарынан юғары дәрәжәләге барлыҡ наградаларҙы яулап, ул абсолют чемпион исеменә лайыҡ булып ҡайтты.\nОлимпиада сентябрь урталарында Витебск ҡалаһында (Беларусь) 50 илдән 550 гер күтәреүсе ҡатнашлығында үтте. Улар араһында Альберт Миңлебаев та бар ине. Уға икмәк тотоп милли йыйылма команда башында, үҙе артынан барлыҡ Рәсәй спортсыларын эйәртеп алып барыу хоҡуғы бирелде. Бынан тыш, Альберт Миңлеғәлим улы Азия йыйылма командаһы өсөн дә сығыш яһаны. Унда Азия дәүләттәренең иң көслө гер күтәреүселәре саҡырылғайны. Тағы ла шул уҡ ваҡытта үткән башҡа спорт сараларында ла ҡатнашты.\nШулай итеп, Олимпия уйындарының барлыҡ көнөндә спортсыбыҙ 11 алтын миҙал , биш кубок, 11 диплом, рәхмәт хаттарына лайыҡ булды, Олимпиаданың абсолют чемпион титулын яуланы, шулай уҡ донъя рекорды ҡуйҙы.\nА. Миңлебаев фекеренсә, уның йәшендә ошондай уңыштарға физик әҙерлек ярҙамында ғына өлгәшеп булмай, ә эске ынтылыш, рухи көс һәм донъя менән гармонияла булыу шарт. Спортсы тыуған яғына, кешеләргә һәм хатта үҙенең спорт юлдаштары — герҙәренә лә һөйөү менән баға.\n— Күптәр барыһына ла нисек өлгөрөүемә аптырай, мин бит спортсы ла, тренер ҙа, массажсы ла. Миңә көс тирә-яҡ донъяға булған һөйөүемдән килә, — ти ул.\nЯҡташыбыҙ ярыштарҙан күңел күтәренкелеге алып ҡайта: төрлө илдәрҙән килгән кешеләр менән аралашыу уға шатлыҡ, яңы тәжрибә, рухи байлыҡ бүләк итә.\n—Киләсәктә ярыштарҙа ҡатнашырмынмы, юҡмы, әйтә алмайым, ваҡыт күрһәтер. Ләкин күнекмәләрҙе ташламайым, шулар менән ғүмеремде оҙонайтам бит. Йәшәгән һайын күңелемә яҡын эш менән шөғөлләнеүемә инанам, — ти билдәле спортсы.\nТ. Хәлимов фотоһы


Төбәктең күп балалы әсәләре лайыҡлы наградалар алды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктең күп балалы әсәләре лайыҡлы наградалар алды\n17:01, 14 марта 2014 Иҡтисад\nТағы ла 58 ҡатын «Әсәлек даны» миҙалы эйәһе булды. Республика наградаһын, биш һәм унан да күберәк бала табыусы һәм тәрбиәләүсе, күп балалы әсәләргә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова тапшырҙы. Әлеге тантана – иҫәп буйынса 110-сы, ә миҙалдар инде 6351 ҡатынға тапшырылған.\n— Һис шикһеҙ, ғаилә, әсәлек, балалыҡ өҫтөнлөгө Башҡортостан Республикаһы социаль сәйәсәтенең төп йүнәлеше булып ҡала, — тип билдәләне вице-премьер. — Һәм, был йүнәлешкә ярҙам өсөн бүленгән финанс средстволарҙың һәм әхләҡи ресурстарҙың байтаҡ иҫәбенә ҡарамаҫтан, беҙгә хәл итергә кәрәк мәсьәләләр ҡала әле.\nЛилиә Ғүмәрова әйтеүенсә, күп балалы ғаиләләргә ярҙам итергә кәрәк. Үҙ ваҡытындағы ярҙам булышлығында күп кенә проблемаларҙан ҡотолоп булыр ине, тип иҫәпләй вице-премьер.\nӘлбиттә, бөгөн Лилиә Ғүмәрова наградалар тапшырған күп балалы әсәләр араһында, хужабикәләр байтаҡ ҡына, быға аптырарлыҡ та түгел: балалар уларҙың бөтә ваҡытын ала. Өйҙән тыш эшләгән ҡатындарҙың күптәре, йомшаҡлыҡ, мәрхәмәтлелек, кешелеклелек талап иткән һөнәр һайлаған – балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе, педагог-психолог, санитарка, һауынсы, почта таратыусы, ауыл Мәҙәниәт йорто хеҙмәткәре\nБарыһы өсөн наградлау тантанаһы ҙур ваҡиғаға әйләнде.\nТеги: наградлауҙар,«әсәлек даны» миҙалы


Сүриәлә ялҡын ҡасан һүнер? » Башҡортостан гәзите\nСүриәлә ялҡын ҡасан һүнер?\nСүриәлә барған ваҡиғалар, атап әйткәндә, унда Ислам дәүләтенә ҡаршы Рәсәйҙең Хәрби космос көстәренең ҡатнашыуы тураһындағы яңылыҡтарҙы, ваҡытлы матбуғат баҫмалары, телевидение, радио аша көн һайын бер нисә тапҡыр ишетергә мөмкин. Шулай уҡ беҙҙең авиация ярҙамында Сүриә хөкүмәте армияһының, ниһайәт, алға бара башлауы тураһында ла хәбәрҙарбыҙ.\nӘле алыштар Алеппо тирәһендә бара. Унда Сүриә армияһы, Иран һәм Ливан ғәскәрҙәре менән берлектә, ҡала эргәһендә боевиктар менән бәрелеште. Төп мәсьәләләр шунан ғибәрәт: Ислам дәүләте ғәскәрҙәрен биләмәнән бәреп сығарыу һәм Алеппо, Хомс, Дамаск, Латаки ҡалалары менән бәйләнеш булдырыу.\nХәрби хәрәкәттәр барған мәлдә ниндәйҙер үҙгәрештәр тураһында һөйләп булмай. Эйе, айырым уңыштар бар, ләкин Сүриә армияһының алға табан бик яй ҡуҙғалыуы күҙәтелә. Ниндәйҙер блиц-криг тураһында бер кем дә һөйләргә йөрьәт итмәй әле. Бәшәр Әсәд яҡлылар ҙа, Рәсәй хәрбиҙәре лә шымып ҡалыуҙы хуп күрә. Тик шуныһы асыҡ: беҙҙең хәрби базалар Сүриәлә оҙаҡҡа ҡаласаҡ.\nВладимир Путин Рәсәй ғәскәрҙәренең Сүриәлә барған операцияларҙа ҡатнашыуына аныҡлыҡ индереп былай тине: “Уның ҡәтғи сиктәре бар: авиация һәм башҡа ғәскәрҙәр фәҡәт террорсылар менән көрәшә. Шулай уҡ ваҡыт сикләүҙәре лә бар – Сүриә армияһының террорсыларға ҡаршы һөжүм башлауына тиклем”. Әйткәндәй, беҙҙең президент ниндәйҙер ҡаҙаныштарға ирешеү тураһында етди күҙаллауҙар яһамай. Донъяның барлыҡ Көнсығыш илдәрендәге кеүек үк, Яҡын Көнсығышта ла иртәгә ниҙәр булырын әйтеүе ауыр.\nСүриәлә Ислам дәүләтенә ҡаршы көрәштә Рәсәй ҡатнаша башлағанға тиклем, был ил тураһында бөтә күҙаллауҙар хаосҡа ҡайтып ҡалды. Күптәр уның эшмәкәрлеге Яҡын Көнсығыш, Төньяҡ Африка илдәренә тараласаҡ тип фаразланы. Хәҙер ҡараш бер аҙ үҙгәрә төштө. Сүриә өсөн осонда яҡтылыҡ күренгән тоннель аша өмөт юлы барлыҡҡа килде. Бында Рәсәй хәрби көстәренең тәьҫирен инҡар итеп булмай. Нәҡ ошо арҡала төбәктә көстәрҙең “хакимлыҡ” итеүе үҙгәрҙе. Шулай ҙа ҡайһы берәүҙәр Рәсәйҙең “Сүриә һаҙлығы”на батыуын фаразлай.\nСағыштырыу өсөн Советтар Союзының Афғанстандағы оҙаҡ йылдарға һуҙылған һуғышын алырға мөмкин. Һөҙөмтәлә 15 мең совет һалдатының, миллиондан ашыу афған халҡының ғүмере ҡыйылды. Советтарҙан һуң Афған еренә АҠШ барып тығылды, ләкин улар ҙа ҡуйған маҡсаттарына ирешә алманы. Тауҙар илендә әле лә граждандар һуғышы бара.\n“Беҙ Афғанстандан еңелеп сыҡманыҡ, ил етәкселегенең бойороғон үтәнек, – ти 1989 йылда унан совет ғәскәрҙәрен алып сыҡҡан генерал-полковник Борис Громов. – Афғандар “шуравиҙар” тураһында бөгөн дә яҡты хәтирәләр һаҡлай. Беҙ ил президенты Нәжибуллаға талиптарға һәм мөджәһиттәргә ҡаршы көрәш өсөн ныҡлы нигеҙ ҡалдырҙыҡ. Ни өсөн унда хәлдәр ҡырҡа үҙгәрҙе һуң – быныһы инде икенсе мәсьәлә.\nСүриәлә беҙҙең авиация ҡатнашлығындағы хәлдәр бөтөнләй башҡаса. Ислам дәүләте кеүек мәкерле һәм етди дошман менән алышҡанда, илебеҙ етәкселеге иң дөрөҫ юлды һайлаған: дошманды үҙ өңөндә юҡ итеү яҡшы. Миңә ҡалһа, авиацияны тағы ла көсәйтергә кәрәк, сөнки Хәрби космос көстәренең һөжүме Сүриә армияһының хәрәкәтенә юл асты.\nБигерәк тә ошоно һыҙыҡ өҫтөнә алғы килә: беҙҙең ғәскәрҙәргә ерҙә барған операцияларҙа ҡатнашырға ярамай. Был етди эҙемтәләргә килтерергә мөмкин, беренсе сиратта сәйәси планда”.\nСтратегик анализ үҙәгенең директоры Руслан Пухов бына нимә ти: “Сүриәлә барған ваҡиғаларға оҡшаш ике миҫал килтерәм. Беренсеһе – Алжирҙағы граждандар һуғышы. Унда үткән һайлауҙарҙа исламсылар еңгәс, хөкүмәт ғәскәрҙәре ҡаршы торҙо. Генераль штаб начальнигы ул саҡта былай тигәйне: “Ике миллион халыҡты үлтерһәк үлтерербеҙ, ләкин азат дәүләт булып ҡаласаҡбыҙ!”\nТөрлө мәғлүмәттәр буйынса, унда 220 мең самаһы кеше, шул иҫәптән 70 журналист һәләк булған. Конфликт хөкүмәттең еңеүе менән тамамланды. Исламдың ҡотҡарыу фронты һуғышты туҡтатыу тураһында иғлан итте, һуңынан “Ҡораллы ислам көстәре” хөкүмәт ғәскәрҙәре тарафынан тар-мар ителде. Әйткәндәй, Алжирҙа хәрби бәрелештәр әле лә булғылап тора.\nИкенсе миҫал – Анголалағы граждандар һуғышы. Унда МПЛА, ФНЛА, УНИТА тигән өс көслө төркөм бәрелеште. Шулай уҡ МПЛА яғында беҙҙең хәрби кәңәшселәр ҡатнаша, беҙҙең ҡоралдар ҡулланыла. 2002 йылда етәкселек МПЛА тарафынан тәҡдим ителгән тыныслыҡ урынлаштырыу шарттарын ҡабул итә. Ҡораллы конфликт тамамлана.\nТрагик юҫыҡ алған миҫалдар ҙа бар. 1989 йылда совет ғәскәрҙәре Афғанстандан сыҡҡанда, президент Нәжибуллаға ғәйәт ҙур биләмә, яҡшы ҡоралланған хөкүмәт ғәскәрен ҡалдырҙы. Киләһе ике йыл эсендә ундағы хәлдәр тотороҡло булды, тиҙҙән власть ҡолатыласаҡ тигән фараздарға ҡарамаҫтан, рәсми Кабул ышаныслы идара итте. Ләкин 1992 йылда Гайдар хөкүмәтенең штаттан тыш кәңәшселәренең береһе Нәжибуллаға хәрби техника, аҙыҡ-түлек менән ярҙам итеү кәрәкмәгәнлегенә күптәрҙе ышандыра. Тиҙҙән Афғанстан хөкүмәте ҡолатыла, ә президентты аҫып үлтерәләр. Был илдә хәҙер ниндәй ваҡиғалар барғанлығы барыһына ла мәғлүм”.\nСүриәләге ваҡиғалар үҫешенең билдәһеҙ булыуы тураһында күп кенә эксперттар һөйләй. Был, күрәһең, ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә киҫкен үҙгәрештәр булмауына ла бәйлелер. Өҫтәүенә Ислам дәүләтенә ҡаршы көрәштә Рәсәй менән АҠШ араһында килешеп эш итеү юҡ, американдар “быуаны” һәр саҡ үҙ яғына йырырға самалай, йәғни үҙ мәнфәғәттәрен генә ҡайғырта. Уларҙың был ҡылығы һуңғы дүрт йыл эсендә террорсыларҙың “һулышын” киңәйтеп кенә ебәрҙе. Авиация һөжүме иһә боевиктар юҡ итеү түгел, тыныс халыҡ өҫтөнә яуҙы. Сер түгел, Америка Ҡушма Штаттары Бәшәр Әсәдте ҡолатыу өсөн оппозицияны ғына түгел, Ислам дәүләте көстәрен дә ҡулланырға әҙер. Ләкин законлы рәүештә һайланған Сүриә етәкселеге Рәсәй, Иран, Ливия тарафынан яҡлау тапты.\nСүриәлә һәм Яҡын Көнсығышта барған ваҡиғалар башҡаса юҫыҡта йүнәлеш алырға ла мөмкин. Бәшәр Әсәд көс туплай барған һайын, элекке дошмандар – Ираҡ менән Ирандың дуҫлашып, Ислам дәүләтен һәм оппозицияны әүҙем финанслаған Сәғүд Ғәрәбстанына ҡаршы берләшеүе ихтимал.\n“1941 йылдың 22 июнендә Бөйөк Ватан һуғышында кемдең еңәсәген әйтеү мөмкин түгел ине, – ти “Яҡын Көнсығыш институты” бойондороҡһоҙ фәнни үҙәктең президенты Евгений Сатановский. – Шуның кеүек Сүриәлә барған ваҡиғаларҙың артабанғы үҫешен бер кем дә әйтә алмай. Нисек кенә булмаһын, был илдәге хәлдәр бөтә донъяға йоғонто яһаясаҡ”.\nНимә генә тиһәк тә, мәңге янған уттар ҙа, мәңге дөрләгән һуғыштар ҙа булмай. Улар ҡасан да булһа быҫҡып-быҫҡып һүнәсәк. Ләкин күпме кешене ҡан илатҡан, донъяны ҡыйратҡан афәт халыҡ күңелендә ғазаплы ялҡын булып оҙон-оҙаҡ йәшәр.


Баш ҡалала балалар йорттарын тамамлаусыларҙың V ҡала слеты уҙҙы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала балалар йорттарын тамамлаусыларҙың V ҡала слеты уҙҙы\n14:06, 2 декабря 2015 Йәмғиәт\nФото: Өфөнөң Опека һәм попечителлек идаралығы\nӨФӨ, 2015 йыл, 2 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡорт дәүләт педагогия университетында балалар йорттарын тамамлаусыларҙың V ҡала слеты уҙҙы. Сараны «Ғаилә» психология-медицина-социаль үҙәге менән берлектә баш ҡаланың Опека һәм попечителлек идаралығы ойошторҙо.\nСлет балалар йортон тамамлаусыларҙы ғына түгел, балалар йортонда һәм уларҙы алмаштырыусы ғаиләлә тәрбиәләнеүселәрҙе, уҡыусыларҙы һәм студенттарҙы, балалыҡты һаҡлау өлкәһендә эшләгән белгестәрҙе берләштерҙе. Бындай осрашыуҙар йолаға әүерелгән, уларҙың төп маҡсаты — элекке тәрбиәләнеүселәрҙең социаль яраҡлашыу һәләтен юғалтмауын иҫкәртеү.\nБелгестәр һәм тиҫтерҙәр менән аралашыуҙан тыш, иң яҡшы студенттар Өфө хакимиәте башлығы стипендиялары менән бүләкләнде. Хакимиәт вәкилдәре, педагогия университеты студенттары һәм уҡытыусылары уларҙы уҡыуҙағы һәм социаль-мәҙәни тормоштағы уңыштары менән ҡотланы. Сараларҙа әүҙем ҡатнашыусыларға Опека һәм попечителлек идаралығының рәхмәт хаттары тапшырылды.\nТеги: етем-балалар,балалар йортон тамамлаусылар слеты


Уҙған тәүлектә республикала алты юл-транспорт фажиғәһе теркәлгән\nУларҙа бер кешенең ғүмере өҙөлгән, биш кеше төрлө дәрәжәләге йәрәхәттәр алған. Көндөң тәүге яртыһында Мәсетле районынан Өфөгә килгән 45 йәшлек ПАЗ водителе Октябрь проспектында 70 йәштәр тирәһендәге ҡатынды бәрҙерә. Алынған ауыр йәрәхәттәрҙән һуң йәйәүле фажиғә урында вафат була.\nСтәрлетамаҡтың Имай Насыри менән Октябрь проспекты киҫелешендә теркәлгән аварияла өс автомобиль бәрелеште. Ваҡиға видекүҙәтеү ҡоролмаһына төшөрөлгән. Кадрҙан күренеүенсә, светофорҙың ҡыҙыл уты янып тороуға ҡарамаҫтан «Ford Fusion» водителе урамдар киҫелешен үтеп ҡалырға тырыша. Әммә ошо ваҡытта ул «Volkswagen», артабан «Lifan»ға бәрелә. Тикшереүәр барышында ғәйепле водителдең руль артына эскән килеш ултырыуы асыҡлана.


PDF | Печать |\t"Аманат" рубрикалары\t- Конкурстар\tАвтор: Administrator\t27.02.2017 00:00\t“Аманат” журналында “Игеҙәктәр – ғаиләлә биҙәктәр” (“Игеҙәгем-биҙәгем”) тигән конкурс иғлан ителгәнен ишеткәс, мин дә ҡатнашырға булдым.\nКонкурс: “Игеҙәктәр – ғаиләлә биҙәктәр”\nХәйбулла районының Аҡъяр ауылынан булам. Ғаиләлә өс бала үҫтек. Шамил менән мин – игеҙәктәр.\n80-се йылдар… Беҙгә 5-6 йәш тирәһе булғандыр. Элек туңдырма әлегеләй тулып ятманы бит инде. Шулай итеп, өйҙә эшләргә булдыҡ уны. Ярты кәстрүл байлыҡты бүлешә алмайынса, бер мәл һуғыша башланыҡ. Беҙҙең тауыштан ҡолағы тонған атайым, күп уйлап тормай, кәстрүлде форточканан тышҡа олаҡтырҙы. Беҙ, Шамил менән, бөтә низағтарыбыҙҙы онотоп, йәһәт кенә кейенеп, икенсе ҡаттан йүгереп төшөп, билдән ҡар кисеп, туңдырмабыҙҙы эҙләргә тотондоҡ! Шулай итеп, ниндәйҙер ҡаршылыҡҡа осраһаҡ, шунда уҡ, үпкәләребеҙҙе онотоп, берләшә торғайныҡ!\nБала саҡта беҙ йыш ҡына һуғыша инек. Ҡыҙ кеше булһам да, мин дә бирешеп барманым. Атай-әсәйҙән эләкмәйенсә ҡалмай бит инде, икебеҙ ике мөйөштә илап алабыҙ ҙа, шунан: “Дуҫ ҡына уйнайыҡ, йәме, Шәүрә (Шамил)?” тигән һүҙ әйтелеп, бәхәскә нөктә ҡуйыла.\nМин бәләкәйҙән алдараҡ йөрөнөм. Идеялар күберәк минән булһа, уларҙы тормошҡа ашырыу Шамилдан ине. Бер ваҡытта ла мәктәптә партала бергә ултырманыҡ. Мин бөтә фәндәрҙән дә тик “бишле”гә өлгәшһәм, игеҙәгем уҡыу яғына йомшағыраҡ булды. Өйгә эште гел минән күсерә торғайны.\nТағы ла бер ҡыҙыҡ ваҡиға хәтеремдә ҡалған. Бер заман Фәтих ағайым миңә матур плащ тотоп килде. Шамил, миңә лә шундай кәрәк тип, төнө буйына илап сыҡты. Аптыраған атайыбыҙ, иртә менән, универмагҡа барып, инәлеп (тауарға ҡытлыҡ ваҡыт), Шамилға ла плащ алып ҡайтты. Бер иш кенә булып, йөрөнөк шулай. Үҫкән саҡта, гел бер иштән кейенмәһәк тә, берәй элементы барыбер икебеҙҙә лә оҡшаш булыуын талап итә торғайныҡ.\nМузыка мәктәбендә шөғөлләндек. Мин Өфө сәнғәт училищеһының – фортепиано, һуңынан сәнғәт институтының композиция бүлеген тамамланым. Икенсе юғары белем дә алдым – хоҡуҡ белгесемен. Ә Шамил Төркиәлә Истанбул университетында уҡыны. Ҡурайҙа оҫта уйнай. Әлеге көндә Өфөлә йәшәй, шәхси эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә. Дүрт малайы бар. Мин дә унан ҡалышмайым, дүрт бала үҫтерәм.


Федераль милеккә тапшырыла\n10 Октябрь 2019, 09:38\n"Автомобиль юлдары" милли проекты сиктәрендә Башҡортостан аша үткән 4 трассаны федераль милеккә тапшырыу процессы башланды. Был хаҡта “Транспорт сәғәте” форматында үткән кәңәшмәлә төбәк дәүләт транспорт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы Тимур Мөхәмәтйәнов белдерҙе, тип хәбәр итә ведомствоның матбуғат хеҙмәте.\nҺүҙ М5 трассаһынан айырымланып Өфө аэропорты боролошона илткән Өфө-Ырымбур трассаһы участкаһы хаҡында бара. Юлдың был өлөшө 2019 йыл аҙағына ҡәҙәр федераль ҡарамаҡҡа күсереләсәк. Шулай уҡ сиратта тағы 3 юлдың: Ырымбур-Орск-Сибай-Магниторгорск трассаһының--132, Өфө-Пермь араһының баш ҡаланан алып Пермь крайы сигенә ҡәҙәр—216, Дүртөйлө-Нефтекама-Ҡәмбәркә юлының 97 саҡрымдары ла федераль милеккә күсерелеүе ихтимал. Республика Башлығы Р.Ф.Хәбиров ярты йылдан һуң был мәсьәләнең һөҙөмтәләренә ҡайбат әйләнеп ҡайтасағын белдерҙе.\nТимур Мөхәмәтйәнов әйтеүенсә, төбәк һәм муниципаль-ара юлдарҙы төҙөк тотоуға аҡса тейешле күләмдә бүленмәй. Әлеге мәлдә үрҙә атап үткән трассаларҙың һәр саҡрымын хеҙмәтләндеүгә йылына 228 мең һум аҡса бүленә. Сағыштырыу өсөн: федераль трассаның һәр саҡрымына иһә Рәсәй ҡаҙнаһынан 900 мең һумдан ашыу сығым һалына.


Һарымһаҡ ярҙамға ашыға\n25 Октябрь 2021, 16:19\nҺыуыҡ тейгәҺыуыҡ тейгәндә, киҙеү мәлендә уны нисек дөрөҫ ҡулланырға? Кәңәштәрҙе уҡыйыҡ, ндә, киҙеү мәлендә уны нисек дөрөҫ ҡулланырға? Кәңәштәрҙе уҡыйыҡ!\nҺарымһаҡ составында минераль матдәләр күп: углеводтар, инулин, полисахаридтар һ.б. Уның иң файҙалы үҙенсәлектәренең береһе – бактерияларға ҡаршы тороуы. Һарымһаҡ организмдың вируслы, һалҡын тейеү ауырыуҙарына ҡаршы тороуға булыша.\nУндай сирҙәр теймәһен өсөн аҙыҡҡа ваҡланған һарымһаҡ ҡушырға кәрәк. Миҫал өсөн, алманы ыуғыс аша үткәреп, уға ваҡланған һарымһаҡ һәм бал ҡушып салат яһау.\nУны сей килеш ҡабул итә алмаған осраҡта, бешереп ашарға йәки берәр тырнағын алып, һауытҡа һалып, өҫтөнә ҡайнар һыу ҡойоп, 30 минут ябып торорға кәрәк. Аҙаҡ һыуын эсеп, шунда бешкән һарымһаҡты ашарға була. Һарымһаҡтың ауыҙҙан килгән насар еҫен аир һәм аҡ кишер (петрушка) тамыры баҫа.\nЙүтәлдең башланғыс осорында (1-2 сәғәт) ауыҙ эсендә бер киҫәк һарымһаҡ тоторға кәрәк. Әгәр уны ваҡыт-ваҡыт аҙыраҡ тешләп алһағыҙ, шәбәйеүгә бер аҙым яһанығыҙ тигән һүҙ. Көслө йүтәлләгәндә, һалҡын тигәндә, грипп, ангина менән яфаланғанда, һарымһаҡты еҫкәргә кәңәш ителә.\nКиҙеү ваҡытында һәр бүлмәгә туралған һарымһаҡлы тәрилкәләрҙе ҡуйып сығырға кәңәш ителә. Ул вирусты үлтерә. Бер киҫәк һарымһаҡтың һутын һығып, уны 1/3 стакан йылы һыуға һалып болғатырға кәрәк. Бындай иретмәне тамсылап танауға тамыҙырға ярай.\nХроник бронхит, астмалы бронхит, һалҡын тейеү ауырыуҙары ваҡытында май әҙерләргә кәрәк. Дүрт аш ҡалағы туң майға бер тырнаҡ ваҡланған һарымһаҡ һалып бутап, күкрәккә һәм иңбашҡа һылағыҙ.\nҺарымһаҡты ашҡаҙан йәрәхәте, бөйөр ауырыуҙары, һары ауырыуы булғанда ҡулланырға кәңәш ителмәй.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ШИҒРИӘТЕБЕҘ ҮҘ АСЫЛЫНА ҠАЙТА - 2017 - Мәҡәләләр\nҮткән йомала М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында күренекле шағир, прозаик, тәржемәсе, йыраусы Мәүлит Ямалетдиндың "Ҡөрьән Кәрим сүрәләренә шиғри аңлатма" китабының исем туйына арналған "Рухи хазина" исемле кисә булып үтте. Кисәне Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты театр коллективы менән берлектә ойошторҙо. Тамашаның режиссеры - Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хөрмәтулла Үтәшев.\nКисә Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты вәкиле Әхмәт Әхмәровтың сәләмләү һүҙе һәм фатихаһы менән башланып китте. Артабан драма театры актерҙары берәмләп, икешәрләп, дүртәүләшеп сәхнәгә сығып, Мәүлит Ямалетдиндың Ҡөрьән сүрәләренә яҙған шиғри аңлатмаларынан өҙөктәр һөйләне. Һәр сығыштың аҙағынан дин, Аллаһы Тәғәлә тураһында йырҙар, темаға ярашлы концерт номерҙары яңғыраны.\nҠөрьәндең төрлө йөкмәткеләге һәм формалағы аңлатмалары, тәфсирҙәре бихисап. Ә бына Изге китабыбыҙ был рәүешендәге аңлатмала тәүге тапҡыр яңғыраны һәм, әйтергә кәрәк, тамашасының күңеленә хуш килде. Ул аңлатма китапҡа һалынған дөйөм йөкмәткенең меңдән, миллиондан бер өлөшөн тәшкил иткән хәлдә лә, уның сикһеҙлеген асырға ынтылыу әсбабы булараҡ әһәмиәтле. Тап шуның өсөн дә Мәүлит Ямалетдин был хеҙмәтен "Ҡөрьәндең тәржемәһе" тип түгел, ә "аңлатмаһы" тип атаған да инде. Әгәр ҙә башҡорт уҡыусыһы Изге китаптың үҙ телендәге ошондай шиғри аңлатмаһын тыңлап хушлана, һөҙөмтәлә дин юлына килә икән, тәржемәсе үҙ маҡсатына өлгәште тигән һүҙ. Кисәгә килеүселәрҙең өс сәғәт һуҙымында шиғри аңлатмаларҙы тын да алмай тыңлауы һөҙөмтәнең тап шулай булырына шик ҡалдырмай.\nӘгәр ҙә кешегә шағир һәләте бирелһә, был мотлаҡ Хоҙайҙың ғына хикмәтле бүләге һәм был һәләткә эйә булыусы иң беренсе нәүбәттә шул һәләтен Уға бағышларға, йәғни Аллаһҡа дан йырларға бурыслы. Тап шуның өсөн дә беҙҙең халыҡта шағирлыҡ менән диндарлыҡ икеһе бер бөтөн төшөнсә итеп ҡабул ителгән. Бының аныҡ миҫалы - күп һандағы суфый шағирҙарҙың булыуы. Бер Аҡмулла үҙе генә лә ни тора. Шуға күрә лә Мәүлит Ямалетдиндың шиғри аңлатмалары барлыҡҡа килеүен башҡорт шиғриәтенең үҙ асылына ҡайта башлауының гүзәл бер өлгөһө итеп нарыҡларға тейешбеҙ. Быға тиклем халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың хәҙистәрҙе шиғри юлға һалыуы ла тап шул күренеш тип аталырға хаҡлы.\nЙәш быуын вәкилдәре Мәүлит Ямалетдиндың Ҡөрьәнгә шиғри аңлатмаһын уҡығанда китапты Ҡөрьәндең үҙе тип түгел, фәҡәт аңлатмаһы тип ҡабул итеүе мөһим. Мин иһә аңлатмаларҙы уҡығас, шундай һығымталарға килдем:\nБеренсенән. Әгәр ҙә донъялағы барлыҡ ағастарҙы ҡырҡып, уларҙан ҡәләм яһап, барлыҡ һыуҙарҙы ҡара итеп манып яҙһаң да, Ҡөрьәндең йөкмәткеһен асып бөтөп булмаясаҡ, тип әйтелә бер ғилми китапта. Әгәр ҙә туған телебеҙ ошондай сикһеҙ мәғәнәгә һыйған йөкмәткене асыуға булышлыҡ итә икән, был башҡорт теленең һәм уны ижад иткән халыҡтың меңәр-меңәр йылдар һуҙылған тарихи тәжрибәһе барлығын, телебеҙҙә һәм халҡыбыҙҙа сикһеҙлеккә тиң мәғәнәүи көс булыуын аңлата. Беҙ Ҡөрьәндең туранан-тура тәржемәләрен уҡыған саҡта китапҡа һалынған тулы йөкмәткене күҙ алдына ла килтерә алмайбыҙ. Был Изге китаптың образлы теленән, һүҙҙәрҙең, һүҙбәйләнештәрҙең, һөйләмдәрҙең, ваҡиғаларҙың күп мәғәнәләргә эйә булыуынан да килә торғандыр. Аңлайышлыраҡ булһын өсөн "баҫма" һүҙен генә алайыҡ. Уның нигеҙендә бойороҡ һөйкәлешендәге "баҫ" тамыры ята. Әгәр ҙә беҙ ошо тамырҙан барлыҡҡа килгән исемде, йәғни йылға аша һалынған "баҫма"ны һәм матбуғат "баҫма"һы мәғәнәләрен тикшерә башлаһаҡ, был һүҙҙәр этимологияһының һәм шул һүҙҙәрҙе ҡулланып һөйләшкән халыҡтың меңәр йыллыҡ тарихына шаһит булабыҙ.\nИкенсенән. Халыҡтың тарихын аңлар өсөн иң тәүҙә уның туған телен өйрән, тиҙәр. Мәүлит Ямалетдиндың Ҡөрьәнгә был шиғри аңлатмаһы бер үк ваҡытта телебеҙҙең барлыҡҡа килеүе, уның бай йөкмәткеле стилистикаһының формалашыуы тураһындағы ғилми хеҙмәт тә булып тора. Унда быуаттар һуҙымында еребеҙҙе, динебеҙҙе, телебеҙҙе һаҡлап изге яуға күтәрелгән атай-олатайҙарыбыҙҙың ораны ла, аттар кешнәүе лә, сабыйҙар илауы ла, ҡатын-ҡыҙҙар сеңләүе лә, сәсәндәр һамағы ла, ҡурай моңо ла ишетелә. Ул тауыштар, ул моңдар кисәлә лә ишетелде.\nӨсөнсөнән. Үҙ тәғлимәтен аңлатыуға, таратыуға һалған фиҙаҡәрлеге өсөн Аллаһы Тәғәлә үҙенең сикһеҙ ҡөҙрәте менән башҡорт теленә, уны ижад иткән халыҡҡа мәңгелек ғүмер һәм мәрхәмәт итеп сауабын ҡайтарыр. Быйыл үҙенең елле юбилейын билдәләгән күренекле шағирыбыҙ, сәсәнебеҙ Мәүлит Ямалетдин да шундай уҡ сауапҡа эйә. Иншалла!\nШулай уҡ ошо китапты донъяға сығарыуҙа оло фиҙаҡәрлек күрһәткән Ҡадурий һәм Минзәлә Фазлетдиновтарға ла был сауап. Иншалла! Мин уларға ошо шиғырымды бағышланым:\nҺеҙгә ҡарап ҡына белеү мөһим\nҮтер ғүмерҙәрҙең ҡәҙерен.\nЕгәрле лә еңгәйебеҙ менән\nМәшһүр ағайыбыҙ Ҡадурий.\nМатур эштәр эшләнә ул, беләм,\nКүңелдәрҙә тыуһа матур уй.\nМатурҙарҙан-матур Минзәлә лә,\nЙә, әйтегеҙ, ерҙә мәсеттән дә,\nКүркәм йорттар бармы, матур өй?\nХоҙайға өй һалып, сауап алған\nМинзәлә лә менән Ҡадурий.\nИлебеҙҙә әле күпме ирҙәр\nЭшһеҙлектән йонсоп "ауырый"...\nКүпме йәнде эшле-ашлы иткән\nӘлдә барһың әле, Аллам, тиеп\nЯҙыр ине мәгәр Ғафури.\n"Ететау"ҙа күрһә йөрөгәнен\nБыл уларға мәдхиә лә түгел\nҺәм түгел дә мәгәр попурри.\nИсемдәре - халыҡ йөрәгендә:\nКисәнең аҙағында быйыл 70 йәшен тултырған күренекле шағирыбыҙ, шиғри аңлатмалар авторы Мәүлит Ямалетдинды тәбрикләү һүҙҙәре әйтелде. Башҡортостан Яҙыусылар союзы исеменән Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев, яҡташтары исеменән Мансур хәҙрәт Әлтәпов ҡотлау һүҙҙәре әйтте. Әхмәт хәҙрәт Әхмәров Рәсәй мосолмандары Диниә назараты баш мөфтөйө исеменән ҡотлап, юбилярға "Әбү Бәкер раҙыяллаһу әнһү" дәрәжәһендәге "Әл-Иғтисам"-"Берҙәмлек" миҙалы тапшырҙы. Китапты сығарыуҙа, мәсеттәр төҙөүҙә фиҙаҡәрлек күрһәткән Ҡадурий менән Минзәлә Фазлетдиновтар ҙа шундай уҡ миҙалға лайыҡ булды. Театр актерҙарына, кисәнең режиссерҙарына "Ҡөрьән-Кәрим сүрәләренә шиғри аңлатма" китабы бүләк ителде.\nЯҙылған: 05.06.17 | Ҡаралған: 667