Инфоурок › Другое ›Научные работы›Тел -белемдең асҡысы,ул-аҡыл баҫҡысы\nРайон фәнни-ғәмәли конференцияһы\n”Шәжәрә ул - йәшәү тамырыбыҙ“\nТема: Тел -белем асҡысы, ул-аҡыл баҫҡысы\nБашҡарҙы: Шиһабетдинова Резида .\nЕтәксеһе: башҡорт теле уҡытыусыһы\nҒизәтуллина Филүзә Фәрит ҡыҙы\nТел – тере шишмә - үлмәгән,\nБөгөнгә еткән !\nТел – һәр милләттең рухи һәм мәҙәни байлығы, " Халыҡтың иң боронғо тарихи көҙгөһө”. Тел юҡ икән – халыҡ та, милләт тә юҡ. Милләттең эске тәбиғәтен, матурлығын, байлығын күрһәткән билгеләрҙән тел иң беренсе урында тора. Кешелек аҡылы донъяға килтергән ҙур асыштар араһындағы иң даһи асыш, бер мөғжизә ул тел. Тел халҡы менән бергә үҫә. Шуның өсөн ул халыҡтың бөтә яҙмышын, бөтә булмышын сағылдыра. Шуның өсөн милләтте теле буйынса атап йөрөтәләр ҙә тип уйлайым. Халыҡ үҙе лә бит тыуған еренә, мәҙәниәтенә ҡарағанда ла телен алға ҡуя. Тел уның рухи донъяһын, милли тойғо менән милли ғорурлығын, ата-бабаһы менән балалары алдындағы тарихи бурысын үҙ эсенә ала. Кешелек донъяһы барлыҡҡа килгәндән алып кемдәр генә тыумаған да, кемдәр генә фани донъя менән хушлашмаған.Ә тел, боронғолар ҡалдырған тел, һаман йәшәй. Төрлө үҙгәрештәр кисерә, әммә йәшәй. Һәр милләттең үҙ туған теле йәшәй. Туған телен юғалтҡан милләт йәшәүҙән туҡтай.\nШуның өсөн һәр ата- әсә үҙ балаһына сәңгелдәктә үк туған телендә бишек йырын ишеттерергә,уның тәүге өнөн үҙ телендә әйттерергә бурыслы.Бала туған телендә йырларға,әкиәттәр һөйләргә,йомаҡтар белергә тейеш.\nМин - башҡорт ҡыҙы.Шуның өсөн дә телем башҡортса асылған,әле лә матур итеп башҡортса һөйләшәм.\nТуған телем - башҡорт теле, ысынлап та, матур.Ул минең өсөн атам- әсәм кеүек яҡын.Башҡорт теле беҙгә рус һәм инглиз телдәрен өйрәнеүгә һис тә ҡамасауламай, киреһенсә, ул телдәрҙе ныҡлы өйрәнеүгә булышлыҡ итә.\nБеҙ өйҙә һәр көн дә башҡортса һөйләшәбеҙ . Әсәйем Филүзә - башҡорт теле уҡытыусыһы. Шуға ла ул беҙгә ,ағайым менән миңә, туған телде ҡәҙерләргә,\nһаҡларға,ул телдә матур итеп һөйләшергә өйрәтә. Башҡорт телендә матур, яғымлы һүҙҙәрҙең күп булыуын беҙгә лә әйтә. Мәҫәлән, рәхмәт,һаумыһығыҙ , рәхим ит, тәүфиҡлы бул,төклө аяғың менән,аҡ юлдар теләйем,оҙон ғүмерле бул,\nхәйерле көн ,хәйерле юл ,хәйерле кис ,тыныс йоҡо кеүек һүҙҙәр беҙҙең телмәребеҙгә инде лә инде. “Яғымлы һүҙ- йән аҙығы” , ошо һүҙҙәрҙе һөйләһәң һинең мәҙәниәтең арта , тип беҙгә өйрәтә. Башҡорт халҡының тел, һүҙ тураһында мәҡәлдәрен дә ул йыш ҡуллана.\nТелһеҙ кеше-ярты кеше.\nТура юлды тел табыр.\nТеле барҙың юлы бар.\nКөйҙөргән дә тел,һөйҙәргән дә тел;\nбөлдөргән дә тел,көлдәргән дә тел.\nҮҙ телем-үҙ ҡылысым,атайҙан ҡалған ҡоросом.\nТел зиннәте –тура һүҙ.\nТел- белем асҡысы,ул аҡыл баҫҡысы.\nЙылы һүҙ - йән аҙығы,яман һүҙ - баш ҡаҙығы.\nЙылы һүҙҙән боҙ ирей.\nЯҡшы һүҙ йәнгә рәхәт, яман һүҙ йәнгә\nӘйткән һүҙ-атҡан уҡ.\nҠайһы бер мәҡәлдәр шул хәтле хиҡмәтле ул,уны төшөнөү өсөн тел асҡысы кәрәк.\nБыл әйтем - мәҡәлдәрҙе әсәйем беҙҙе тәрбиәләгәндә йыш ҡуллана .\nТимәк, тел ул тәрбиә сараһы ла булып тора.\nРәми Ғарипов, Баязит Бикбай, Рауил Бикбаев,Ҡәҙим Аралбаев,Зәйнәб Биишева,\nФакиһа Туғыҙбаева, Риф Тойғоновтоң тел тураһында яҙған шағирҙарҙың шиғырҙарын да яратып уҡыйым.\nБеҙҙең ғаилә шулай уҡ башҡорт матбуғатына ла күпләп яҙыла. “Шоңҡар”,”Ағиҙел”,”Аманат”,”Аҡбуҙат”журналдарына,”Инйәр”,Башҡортостан”,\n”Йәншишмә” гәзиттәренә. Шуларҙың мин уҡығандары : “Аманат”, ”Аҡбуҙат”журналдары ”Йәншишмә”гәзите.Был гәзит – журналдарҙы уҡып мин тағын да үҙ тиҫтерҙәрем ижады менән дә танышам,кәрәкле материалдарҙы һалып та ҡуям. Һәм башҡорт телендә матур һүҙҙәрҙең күп булыуына тағы ла бер ышанам.\nТел- белем асҡысы, ул- аҡыл баҫҡысы. Тимәк , кеше ни тиклем үҙ телендә башҡортса күберәк һөйләшә ,шул тиклем аҡылы ла күп, мәҙәниәте лә юғары була.\nҮҙ телебеҙҙе өйрәнәйек, һаҡлайыҡ һәм киләсәк быуынға тапшырайыҡ !\nНомер материала: ДБ-1471008


Туймазытехуглерод — Башҡорт Википедияһы\nРәсәй: Туймазы, Башҡортостан\nИлгиз Ҡотошов (генераль директор)\n«Туймазытехуглерод» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — Башҡортостан Республикаһының Туймазы ҡалаһында урынлашҡан нефть химияһы предприятиеһы. Бындай предприятиелар Рәсәйҙә ни бары ете генә. Ярты быуат дауамында бында синтетик каучук ингеҙендә резина эшләгәндә тултырыусы һәм көсәйтеүсе сифатында ҡулланылған техник углерод сығарыла. Эшләй башлаған 1958 йылдан алып бөгөнгәсә «Туймазытехуглерод» асыҡ акционерҙар йәмғиәте миллион ярым тоннанан ашыу техник углерод сығарған.\nТехник углерод шыйыҡ углеводород сеймалы — нефть һәм һәм таш күмер эшкәртеү продукттарының юғары температурала тарҡалыуынан барлыҡҡа килә. Техник углерод эшләү өсөн технологик ағым эсенә вертикаль реакторҙарҙы, һыуытҡыс — быуландырғыс һәм электрофильтрҙарҙы инә. Алынған техник углеродтың транспорт һәм технологик үҙенсәлектәрен яҡшыртыу өсөн уны өҫтәмә рәүештә эшәкртергә — гранулларға мөмкин. Экспортҡа күпселек осраҡта шундай продукция оҙатыла. Предприятиела техник углерод эшләү процесы тулыһынса автоматлаштырылған һәм механизизациялаштырылған. Продукцияны Рәсәй Федерацияһының 40-тан ашыу предприятиеһы (Санкт-Петербург, Мәскәү, Тамбов, Тула, Волжск, Краснодар, Саранск, Өфө, Екатеринбург, Омск, Барнаул ҡалаларындағы резино- һәм асбетехник изделиелар эшләүселәр), Германия, Польша, Украина һәм Үзбәкстан ҡуллана. Техник углерод ҡулланып алынған резина һығылмалылылығы һәм ныҡлығы менән айырылып тора.\nПроизводство һөҙөмтәлелеген һәм эш сифатын күтәргәне өсөн «Туймазытехуглерод» асыҡ акционерҙар йәмғиәте төрлө наградаларға лайыҡ була:\nПроизводство һөҙөмтәлелеген һәм эш сифатын күтәргәне, сауҙа эшмәкәрлеген киңәйткәне өсөн «Алтын пальма» (Канны) халыҡ-ара призы.\nТышҡы баҙарҙа һөҙөмтәле хеҙмәте өсөн — «Сәнәғәткә ярҙам итеү ассоциацияһының» алтын миҙалы (Париж).\nСәнәғәттең химия тармағындағы «Яҡшы эшлекле репутацияһы өсөн» Рәсәй-Швейцария бизнес-клубының алтын миҙалы (Мәскәү).\n«Сифат өсөн» Сауҙа клубы лидерҙарының халыҡ-ара призы (Мадрид).\nБашҡортостан Республикаһының тышҡы сауҙа бәйленештәрен үҫтереүгә индергән өлөшө, юғары профессионаллек һәм 2003—2006 йылдарҙағы экспорт операцияларын тормошҡа ашырыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн Башҡортостан Республикаһы Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығының дипломдары\nПредприятиеның рәсми сайты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Туймазытехуглерод&oldid=895780 ҡабул ителгән\n1958 йылда нигеҙләнгән компаниялар


МЕРКЕТ-МЕҢДӘР ҠОРҒА ЙЫЙЫЛДЫ - Новости - Электронная газета Аургазинского района «Аургазета» — новости, анонсы, объявления\n04.06.2021 17:18 Пятница\nИсточник: Башҡортостан» гәзите\nАуырғазы еренең Мораҙым ауылында Меркет-мең ырыуы йыйыны булды\nРеспубликабыҙҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башланғысы менән иғлан ителгән Башҡорт тарихы йылы барышында ҡала һәм райондарҙа башҡорт ырыуҙары йыйындары дауам итә. Бына бөгөн йәмле Ауырғазы еренең Мораҙым ауылында Меркет-мең ырыуы вәкилдәре йыйылды. Ҡунаҡтар араһында район хакимиәте башлығы Зөфәр Иҙрисов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе Ғәлим Яҡупов, билдәле тарихсы Салауат Хәмиҙуллин, башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды директоры Гөлназ Йосопова, ырыуҙың хөрмәтле вәкилдәре бар.\nТарихи Меркет-мең ырыуы ерҙәре Ауырғазы районындағы 16 ауылды — Мораҙым, Төрөмбәт, Усман, Сәлих, Түрһәгәҙе, Нәжметдин, Яңы Этекәй, Яңы Мостафа, Ситдиҡ-Мулла, Миңнебай, Өсбәлеш, Сөләймән, Үрге Бәгәнәш, Түбәнге Бәгәнәш, Юлдаш, Талбазы, шулай уҡ Миәкә районының Айыт ауылын, Әлшәйҙең Мырҙағол һәм Әбделкәрим ауылдарын, Стәрлетамаҡ районының Абдрахман ауылын үҙ эсенә ала.\nМеркет-меңдәр арҙаҡлы шәхестәре — беренсе башҡорт летчигы Ғәли Ишмырҙин, иҫ китмәле талант эйәһе – шағир Рәшит Назаров, яҙыусы, публицист, С. Юлаев ордены кавалеры Ғәзим Шафиҡов, телсе, әҙәбиәтсе ғалим, филология фәндәре докторы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Шәкүр, ғалимә-фольклорсы, филология фәндәре докторы, С. Юлаев ордены кавалеры Фәнүзә Нәҙершина, медицина фәндәре докторы Рәсимә Мырҙабаева һәм башҡалар менән хаҡлы рәүештә ғорурлана.\nЙыйын башланыр алдынан Мораҙым ауыл мәҙәниәт йорто ихатаһында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл тирәләй данлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы сафтарында яуҙа ҡатнашҡан Меркет-мең вәкилдәре иҫтәлегенә шыршылар ултыртылды. Тулҡынландырғыс сарала рәсми ҡунаҡтар, абруйлы ырыу вәкилдәре ҡатнашты.\nАҙаҡ йыйында ҡатнашыусылар халыҡ оҫталары, тыуған яҡты өйрәнеүселәр әҙерләгән күргәҙмәне ҡараны. Ул ырыу вәкилдәре тамырҙарын барлаған бихисап тарихи мәғлүмәттәр менән байытылған.\nМеркет-мең ырыуы тарихын байҡаған театрлаштырылған тамаша ла берәүҙе лә битараф ҡалдырманы. Әлеге ваҡытта йыйындың төп өлөшө башланып тора.


Материалы за Сентябрь 2009 года » Страница 4 » Архив газеты "Йәшлек"\nПрофсоюз берләштерҙе ---\n25 сентябрҙә Өфөлә Волга буйы федераль округы йәштәренең III профсоюз форумы асылды\nCарала Волга буйы федераль округының 14 төбәгенән барлығы 150-нән ашыу кеше ҡатнашты. Улар араһында студенттар ҙа, эшсе йәштәр ҙә бар. Форумдың төп маҡсаты – буласаҡ профсоюз лидерҙарын әҙерләү, тәжрибә уртаҡлашыу. Әлегә тиклем бындай форумдар Ҡаҙан һәм Пермь ҡалаларында үткән.\nЙәштәрҙе хәстәрләп Яңылыҡтар\nБашҡортостан Республикаһының 320 меңдән ашыу йәш ағзаһы булған профсоюздары йәштәр менән эшләүгә ҙур иғтибар бирә. Был мәсьәләнең әһәмиәтле булыуын иҫәпкә алып, өс йылға бер тапҡыр (2003 – 2006 – 2009) махсус социологик тикшеренеүҙәр үткәрелә. Унда профсоюздарға йәштәрҙең ҡарашы, ошо хәрәкәттә уларҙың үҙ-үҙен нисек тотоуы, проблемалары һәм профсоюздың шул проблемаларҙы нисек хәл итә алыуы асыҡлана.\n2003 йылда уҙған БР профсоюздар федерацияһы советы пленумы тотош йәштәр темаһына арналғайны.\nҺалымсыларҙың: «Һалымыңды түлә лә тыныс йоҡла», – тигән өндәүен күп граждандар ғәмәлдә әүҙем ҡуллана. Шуға ла Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы тәжрибә үткәрә. Һәр кем 15 авгус-тан 15 октябргә тиклем 8-904-73-61-001 номерына 12 һандан торған ИНН-ы менән SMS-хәбәр ебәреп, һалым түләүҙәре буйынса бурысын асыҡлай ала.\nБОЛГАРИЯ МЕНӘН ХЕҘМӘТТӘШЛЕК НЫҒЫЙ Яңылыҡтар\nӨфөгә өс көнлөк визит менән Болгария Республикаһының рәсми делегацияһы килде. Болгарияның дәүләт власы органдары етәкселәре, ҡала башлыҡтары, ғалимдар һәм йәмәғәтселек вәкилдәрен Башҡортостан менән таныштырыу өсөн бай йөкмәткеле программа әҙерләнгәйне.\nҠунаҡтарҙың сәфәре Болгария менән Башҡортостан араһында иҡтисад, фән һәм мәҙәниәт өлкәһендә хеҙмәттәшлекте артабан киңәйтеүгә йүнәлтелде.\nАлдан һайлауҙар башланды Яңылыҡтар\nРеспублика территорияһында 18 сентябрҙән 29-ына тиклем территориаль һайлау комиссияларында ваҡытынан алда һайлауҙар үтә. Участка һайлау комиссияларында ул 30 сентябрҙә башланасаҡ. 23 сентябргә ҡарата 158 кеше үҙ тауышын биргән дә инде. Улар, башлыса, студенттар һәм вахта ысулы менән эшләүселәр. Тауыш биреүселәрҙең иң күбеһе – Белорет һәм Илеш райондарының территориаль һайлау комиссияларында.\nБР Конституция суды рәйесе тәғәйенләнде Яңылыҡтар\nДүртенсе саҡырылыш БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 17-се ултырышында БР Президенты тарафынан БР Конституция суды рәйесе вазифаһына күрһәтелгән кандидатура хупланды – Люция Ғүмәрова БР Конституция суды рәйесе итеп тәғәйенләнде.\nЛюция Шаһибал ҡыҙы Ғүмәрова 1959 йылдың 1 ғинуарында Хәйбулла райо-нында тыуған. Хоҡуҡ белгесе һөнәре буйынса БДУ-ны тамамлаған, юридик фәндәр кандидаты, БДУ доценты. 1996 йылдан – БР Конституция суды судьяһы. 2008 йылда ҡайтанан республиканың Конституция суды судьяһы вәкәләттәренә эйә була. Илдус Әҙеһәмов-тың отставкаға китеүенә бәйле, БР Конституция суды рәйесе вазифаһын башҡара.\nБашҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән.\nҺАУЛЫҠ – ҮҘЕБЕҘҘЕҢ ҠУЛДА ---\nЙӘКИ МЕДИЦИНА СОВЕТЫНА ӨМӨТ ҘУР\nБишбүләк, Миәкә, Стәрлебаш райондарында һәм Мәләүез ҡалаһында үтәсәк һаулыҡ һаҡлау мәсьәләләре буйынса республика Советының күсмә ултырышына бер аҙна ваҡыт ҡалды. Быйыл бишенсе тапҡыр ойошторолған сара «Халыҡ сәләмәтлеге – Башҡортостан байлығы» девизы аҫтында уҙғарыла.\nМеңәр саҡрымлыҡ юл беренсе аҙымдан башлана ---\n«Шул тәүге аҙымға йөрьәт итеп баҫаһы ғына ҡала», – ти Тамара ЮЛДАШЕВА\n«Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррир урынбаҫары, шағирә, һәләтле журналист Тамара Юлдашеваның (Тамара Искәндәриә) ижтимағи-сәйәси, мәҙәни тормошобоҙҙоң көнүҙәк мәсьәләләре менән һуғарылған мәҡәләләре республикабыҙҙың ниндәй генә баҫмаһында донъя күрмәй. Уның яҙғандарында халҡыбыҙҙың тарихи үткәне лә, замандаштарыбыҙ образы ла сағыла, сәйәсәт, иҡтисад, социаль тормош, мәҙәниәт һәм мәғариф проблемалары ла күтәрелә. Бынан тыш, ул дүрт шиғырҙар йыйынтығы авторы ла.\nТамара Юлдашева менән әңгәмәбеҙ журналистың үҙе һәм журналистика хаҡында.


Ғәҙәти булмаған сыйырсыҡ ояһы\n7 Май 2019, 16:02\n“Юлдаш” радиоһы “Иртәнсәккәй тороп” тапшырыуының “Йә әле” рубрикаһында конкурс иғлан иткәйне.\nУның шарттары буйынса сыйырсыҡ ояһы эшләп, фотоға төшөрөргә һәм уны “Бәйләнештә” социаль селтәрендәге радио төркөмөнә һалырға кәрәк ине.\nКонкурста барыһы 24 эш ҡатнашты. Сыйырсыҡ оялары үҙҙәренең төрлөлөгө менән ғәжәпләндерҙе. Улар түңгәк, кирбес өй формаһында эшләнгән, төрлө рәсемдәр менән биҙәлгән.\nПионерҙар һәм уҡыусылар йорто уҡытыусыһы Лилиә Мөхөбуллина Оло Аҡа мәктәбенең хеҙмәт уҡытыусыһы Филарис Хөснөтдиновтың да эшен ебәргән.\n– Сыйырсыҡ ояһы алтынсы һәм етенсе класс уҡыусылары менән берлектә эшләнде, – тип һөйләй оҫта. – Ваҡ деталдәре бигерәк тә күп көс талап итте. Беҙ уны гараж ҡыйығына элеп ҡуйҙыҡ. Унда бер пар оялаған да инде.\nБыл эш конкурста барыһынан да күберәк ыңғай баһа йыйған, һөҙөмтәлә иң яҡшыһы тип табылған. 12 йыл стажға эйә хеҙмәт уҡытыу-сыһы Филарис Ҡасим улы радионың махсус бүләгенә эйә булған.\nСыйырсыҡ ояһы ысынлап та үҙенсәлекле килеп сыҡҡан. Ул ысын ауыл йортона оҡшаған: стеналары бүрәнәнән, тәҙрә яңаҡтары семәрле, ҡыйығы биҙәкле. Талантлы кешенең эше икәне күренә. Афарин!\nСыйырсыҡ – бик матур ҡош: ҡара ҡаурыйҙары ҡояш нурында йәшкелт, күкһел төҫтәрҙә уйнай. Алһыу төҫлө сыйырсыҡтар ҙа була. Тик бик һирәк кенә осрайҙар. Сыйырсыҡ – яҙ хәбәрсеһе. Ул тәүгеләрҙән булып йылы яҡтан ҡайтып төшә. Ата сыйырсыҡ инә сыйырсыҡтан алданыраҡ ҡайта. Оя ҡороу өсөн оҡшаған урын һайлай йәки кеше яһаған ояға урынлаша ла һайрай башлай.\nСыйырсыҡтар бөтә кешегә лә билдәле, улар ғәҙәттә туп булып йөрөй. Яҙғыһын һәм йәйгеһен башы, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара була, көҙгә табан ваҡ ҡына аҡ таптар барлыҡҡа килә, суҡышы һары, аяҡтары ҡыҙғылт көрән. Тауышы көслө. Яҙғыһын башҡа төрлө ҡоштарҙың тауыштарына оҡшатып, матур итеп һайрай. Күсмә ҡош. Киң таралған. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Һирәк ағаслы урмандар, балсыҡлы текә ҡабаҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Кеше яһаған ояларҙа һәм ағас ҡыуыштарында оялай. 5-8 бөртөк зәңгәр йомортҡаһы була.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЫЛ АФӘТ БЕҘҘЕ ҮҘГӘРТЕРМЕ? - 2020 - Мәҡәләләр\nБЫЛ АФӘТ БЕҘҘЕ ҮҘГӘРТЕРМЕ?\nИртәме, һуңмы, беҙ коронавирусты еңәсәкбеҙ. Был афәттән һуң беҙҙең тормошобоҙ, йәшәйешебеҙгә ҡарашыбыҙ үҙгәрәсәк, тигән ышаныстамын. Ниндәй үҙгәрештәр күҙаллайым?\nКешеләрҙең, шулай уҡ етәкселәрҙең дә, фәнгә, һаулыҡ һаҡлауға, белем алыуға ҡарашы үҙгәрәсәк. Кешелектең киләсәктә тереклек итеүе фәндең үҫешенә, белем кимәленә, заманса технологияларҙы үҙләштереүгә һәм башҡаларға бәйле икәнен пандемия беҙгә ап-асыҡ күрһәтте. Шунлыҡтан был өлкәгә сығымдар ҙа артасаҡ.\nДистанцион уҡытыу, эшләү, аралашыу феномены киләсәктә шулай уҡ үҫеш аласаҡ, сөнки был алым үҙенең өҫтөнлөгөн, һөҙөмтәле булыуын иҫбатланы. Өҫтөнлөгө нимәлә: берәү ҙә бер кемде лә сыбыртҡыламай, контролдә тотмай, үҙяуаплылыҡ тәрбиәләнә. Кем шуны аңлаған, бөтә күңеле менән эшкә, белем алыуға кереште, үҙенең мөмкинлектәрен тулыһынса файҙаланырға ынтылды, ижад мөхитенә сумды. Ә кемдәрҙә үҙойошоу түбән, етәкселәр ҡушҡанды ғына эшләп өйрәнгән, уларға ауыр. Киләсәктә ундайҙарҙың эшһеҙ ҡалыуы көн кеүек асыҡ, сөнки үҙойошоу бөгөн беренсе урынға сыға һәм һәр кешенән үҙтәрбиә, үҙ-үҙеңде камиллаштырыу, үҫтереү, башҡаларҙы артыңдан әйҙәү, үҙаң, лидерлыҡ сифаттарын үҫтереү һәм башҡа сифаттар өҫтөндә эшләү талап ителә. Ошо урында бер миҫал килтереп китәйем әле: республикала киң таралып киткән ағинәйҙәр, шулай уҡ ир-егеттәрҙең "Мәргән уҡсы"лар хәрәкәттәре лә үҙойошоу күренеше булды бит. Белеүемсә, был ойошмалар өҫтән төшөрөлгән ҡарар буйынса түгел, ә милләттәштәрҙең үҙ ихтыяры менән, асылыбыҙға, йолаларыбыҙға ҡайтыу ынтылышы менән ойошторолдо.\nЭйе, етеш тормошта йәшәү беҙҙең аңыбыҙҙы томаланы: маһайыу, тәкәбберлек саманан ашты, үҙебеҙҙе Ер йөҙөндәге бөтә нәмәне үҙгәртә ала торған иң көслө затбыҙ тип һанай башланыҡ һәм, кешелек тарихы күрһәтеүенсә, бер үк тырмаға баҫтыҡ... Бынан һуң кешеләрҙең тормошҡа, йәшәйешкә, кешелек ҡиммәттәренә ҡарашы үҙгәрер, тип өмөтләнәм. Кисә мөһим тип һаналған байлыҡ, дәрәжә бөгөн үҙенең әһәмиәтен юғалтты, коронавирус пандемияһы барлыҡ ҡатлам кешеләрен бер кимәлгә ҡуйҙы, бөтәһен дә өйҙәренә бикләне - байын да, ярлыһын да, түрәһен дә, көтөүсеһен дә... Дөйөм бәлә беҙҙе берләштерҙе - туғандарҙы, яҡындарҙы ғына түгел, ә етәкселәр менән халыҡты ла...\nТормошто яратыу, илһөйәрлек, изгелек, миһырбанлыҡ, туғанлыҡ кеүек сифаттарға икенсе күҙлектән ҡарай башлаясаҡбыҙ, йәғни уларҙың төп асылы өҫкә ҡалҡып сығасаҡ. Дингә ынтылыш көсәйәсәк, Аллаһы Тәғәләгә инаныу, уның барлығына, берлегенә, ҡөҙрәтенә ышаныу ҙа үҙгәрәсәк .\nҺуңғы йылдарҙа ярҙам итеү, изгелек эшләү - кешенең матди хәленә, дәрәжәһенә бәйле була барһа, киләсәктә быға ҡараш үҙгәрәсәк, тигән фекерҙәмен. Бушлай, эскерһеҙ, ихлас ярҙам итеү (бәләгә тарығандарға, өлкән йәштәгеләргә, ауылдаштарға) миҫалдары бөгөн дә бихисап бит. Бушлай аҙыҡ-түлек, һаҡланыу битлектәре, бирсәткәләр таратыусы күпме милләттәштәребеҙ барлыҡҡа килде. Шул уҡ ваҡытта ошондай көсөргәнешле мәлдән файҙаланып ҡалырға тырышыусы, тауарҙарын күп тапҡыр арттырып һатыусылар ҙа бар баҙарҙарҙа...\nӘлбиттә, был афәт барыбер ыңғай һабаҡтарын бирмәй ҡалмаҫ. Шул уҡ ваҡытта эске донъяһы боҙоҡ, көнсөл, һәр бер нәмәнән етешһеҙлек эҙләүсе, ғәйбәт таратыусылар барыбер кешелек сифаттарына өлгәшә алмаясаҡ, йәмғиәткә бер файҙа ла килтермәгән, әммә файҙалымын тип күҙ буяған ике йөҙлөләр, һәр аҙымында үҙ мәнфәғәтен генә ҡайғыртҡан, әммә халыҡ мәнфәғәтенә хеҙмәт итергә тейешле вазифаға ынтылғандар барыбер үҙгәрмәҫ, тип уйлайым...\nБаймаҡ районы "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе.\nЯҙылған: 27.04.20 | Ҡаралған: 330


Энергияны һаҡлау технологиялары төп сара булырға тейеш // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЭнергияны һаҡлау технологиялары төп сара булырға тейеш\n16:34, 27 мая 2009 Иҡтисад\nИҡтисадтың бөтә тармаҡтарында энергияны һаҡлау технологияларын файҙаланыу энергия ресурстары көрсөгөнә юл ҡуймау сараларының береһе булыуы мөмкин. Был турала Рәсәй нефть һәм газ сәнәғәтселәренең VIII конгресы пленар ултырышында Рәсәй нефть һәм газ инженерҙары йәмғиәте президенты Вячеслав Манырин белдерҙе.\n— Йылдан-йыл энергия сығанаҡтарына талап арта, — тине Вячеслав Манырин. — 2030 йылға кешелектең энергия ҡулланыуы бөгөнгө менән сағыштырғанда 50 процентҡа артырға тейеш, тип күҙаллана. Беҙгә янаған энергия ресурстарының көрсөгөнә ҡаршы көрәштең һөҙөмтәле сараһы булып энергияны һаҡлау технологияларын ҡулланыу торорға тейеш.\nРәсәй Федерацияһы Президентының 2008 йылдың 4 июнендәге Указы менән 2020 йылға Рәсәй тулайым эске продуктының энергия талап итеүен 2007 йыл менән сағыштырғанда кәмендә 40 процентҡа кәметеү бурысы ҡуйылды.\nКөнбайыш Европа илдәрендә 20 процентҡа кәметергә планлаштырылған. Тәү ҡарашҡа, беҙҙәгенән кәмерәк.\n— Әммә шуны иҫәпкә алырға кәрәк, — тине Вячеслав Марынин, — бөгөн Европа илдәрендә энергия талап итеү Рәсәйҙәгенән өс тапҡырға кәмерәк.\nТеги: энергияны һаҡлау, ресурстар


ТАУҘАРҘАН ДОНЪЯҒА БАҠҠАН ШАҒИР » Башҡортостан гәзите\nшишәмбе,шаршамбы, йома көндәрендә сыға 82 (27484)\n18 июль, шаршамбы, 2018 йыл\nТАУҘАРҘАН ДОНЪЯҒА БАҠҠАН ШАҒИР\n1-11-2017, 00:05 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға\nЙәнә йөрөп күреп ҡайттым әле\nТыуған ерҙәреңде, ағайым!\nҠайғыларын утҡа яғайым...\nМин дә һайрап йөрөгән булам әле\nҺинән ҡалған моңға эйәреп,\nКүңелемдә тыуған моңдарымды\nАсыҡ күңелдәргә елгәреп...\nҺин булғанға ихлас ҡабул итә\nМине лә бит ғәзиз Бөрйәнең.\nХалҡым минең – киләсәгем! тиеп\nҺин дә уға йәнең биргәйнең...\nУрал, Баҙал, Мәсем иҫән саҡта\nБуламы ни һине онотоп?!\nУлар барҙа башҡорт башын эйеп\nЙәшәмәҫ ул, елек ҡоротоп...\nЙәшәү менән үлем араһын, –\nЙылдар үткән һайын,\nМоңландырып йөрәк яраһын\nЯҡыныраҡ була бараһың!..\n– тип яҙҙым Самат ағайға арналған бер шиғырымда. Бөгөнгө яҙмам уның яҡты рухына бағышлана.\nТанылған шағир, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Самат Мәһәҙей улы Ғәбиҙуллин 1939 йылдың 30 октябрендә Бөрйән районының Аҫҡар ауылында тыуған. Өфөләге 1-се башҡорт республика мәктәп-интернатында, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған.\nБүздәк районының Ҡаңны-Төркәй урта мәктәбендә уҡытыусы булып хеҙмәт юлын башлаған ул. Артабан журналистикаға күсә. Нуриман, Күгәрсен районы, республиканың “Ленинсы” гәзиттәрендә эшләй. Һуңғы 16 йылда Бөрйән районының “Таң” гәзитендә бүлек мөдире, сәркәтип, баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһында көс түгә.\nСамат Ғәбиҙуллин минең остазым да, дуҫым да, серҙәшем дә булды... Ағай уйсан, әммә сәмсел шағир ине. Башҡортостаныбыҙҙың һоҡланғыс төбәгендә тыуып үҫкән уҙамандың күп шиғырҙары йәнтөйәгенә, ҡая-тауҙарына, урман-ҡырҙарына бағышланған. Уның үҙ тормошо һәм ижады ла, шиғри образдарҙа сағылған яҡташтарының яҙмышы ла йәшәүгә йәм, хеҙмәткә сәм бирә, ер-һыуынан, изге тупрағынан һутланған. Иң мөһиме – әҙип ижадҡа килгән йәштәр тип йән атты, уларға хәленән килгәнсә ярҙам итте, үҙе яҙған шиғырҙарына ул “балаларым” тип өндәшә ине.\n1990 йылғы ҡот осҡос ташҡындан һуң мин уны күреп ҡайтыр өсөн Иҫке Собханғолға барҙым, ул саҡта бөгөнгө кеүек асфальт юл бөтөнләй юҡ, бата-сума йөрөй инек. Самат ағайға Ағиҙел йылғаһы ярында ғына урынлашҡан ике ҡатлы таш йорттан фатир биргәйнеләр. Барып инһәм, иҙән тулы шиғырлы ҡағыҙҙар, ағайыбыҙ ташҡында һыуланыуҙан һарғайған шул ҡағыҙҙарын үтекләй. “Ағай, нимә эшләйһең һин үтек менән?!” – тиһәм, “Бына, балаларымды тәртипкә килтерәм ташҡындан һуң, ярай әле ағып китмәгәндәр!..” – ти...\nУл, йәй булһынмы, ҡыш булһынмы, йәйәүләп ауыл мәктәптәренән һәләтле балаларҙы эҙләй ине, тапһа, бала кеүек ҡыуанып, миңә хәбәр итә, “Зөфәр, мин дүртенсе синыфта уҡыусы Тәнзилә Дәүләтбирҙинаны таптым, бик һәләтле ҡыҙ, бына күрерһең әле уның киләсәген...” – тип ҡыуанғайны бер мәл. Эйе, Тәнзиләбеҙ бөгөн Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, танылған шағирә, драматург. Ә Самат ағайҙың йәнә бер уҡыусыһы Факиһа Туғыҙбаева бөгөн Башҡортостандың халыҡ шағиры исемен йөрөтә, һанай китһәң, улар күп, Аллаға шөкөр... Уны хәтерләгән һайын күңелемдән моң булып шиғыр ағыла:\nТынғы таба алмай бер йәнемә,\nҺине эҙләп барҙым Бөрйәнеңә.\nТабалмағас һине, мин түҙмәнем,\nБаҙал тауға менеп эҙләнем.\nШүлгәнеңә барҙым, күренмәнең,\nЙылҡысыҡҡан күле өндәшмәй.\nБабсаҡ бейҙең мәсете лә бикле,\nИсмаһам, ул сығып һөйләшмәй...\nАрҡырыға-буйға йөрөп сыҡтым,\nҺөйләһәң һүҙ, көлөр кеше лә:\nАйыу булып үкереп һине эҙләп,\nАйыу булып ҡайттым Өфөгә...\nДонъялар нисек кенә үҙгәрмәһен, Самат ағай Ғәбиҙуллиндың шиғриәте бер ҡасан да үҙенең ҡиммәтен юғалтмаҫ, тимен.\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nНурлана, нурлана, нурлана\nСалт ҡояш аҫтында тауҙарым.\nКүңелем ҡанатлы саҡтарҙа –\nШул тауҙар хаҡында йырҙарым.\nКиңәйә, киңәйә, киңәйә\nОфоҡтар тауҙарға менгәндә.\nҠаянан уҡталып хыялдар\nЙондоҙҙан йондоҙға елгәндәй.\nУралып, уралып, уралып\nТауҙарҙы аралап юл үтә.\nШул юлдан саҡ та соҡ елеүсе\nҺыбайлы күңелде елкетә.\nИл йәшәр, тел йәшәр, дан йәшәр,\nХалҡым һис һыр бирмәҫ яттарға:\nАлдарҙар, Салауат, Ҡаһымдар\nТоҡомо елгәндә аттарҙа!\nУралымды көмөш эйәр итеп,\nАуыҙлыҡлап ваҡыт толпарын,\nЕлеп үткән халҡым.\nУйнап ҡалған йәшен уттары.\nУрауҙарҙан ураулығы менән\nАйырылып торған юлдары.\nТик түҙемдән түҙемлеге менән\nАйырылып торған улдары.\nЙәбер-золомдарҙан ҡото осоп,\nОлаҡҡанда һанһыҙ замандар,\nЕрен-һыуын ҡурсып ауһа ауған,\nӘммә ҡалған улар Уралда.\nУрал менән халҡым шуға бөгөн\nЕр йөҙөндә берҙәй һөйкөмлө.\nУрал ғорур минең халҡым кеүек,\nХалҡым ғорур Урал шикелле !\nКүҙе була үрҙә, ҡояшта\nҠабарынып ҡалҡҡан ҡаяларҙың\nБаштарында бөркөт балаһы.\nКүҙләп ята үҙе тишеп сығыр\nБолот менән оя араһын.\nКеше лә бит, уйлап ҡарағанда,\nНәҡ шул бөркөт инде тәү башта:\nСәңгелдәктә ятҡан сағында ла\nКүҙе була үрҙә, ҡояшта.\nБаҫыр әле саған ҡаршыбыҙға\nТуҡ башаҡтар башын ергә эйһә,\nҺары алһа саған япрағын,\nАңғар, ваҡыт юлын дауам итә –\nҠапҡабыҙҙы шаҡый көҙ тағы.\nҺөйөүеңдең нуры тоноҡланһа,\nТашлап китһә әгәр яҡының,\nТимәк, һинең күңел түрҙәреңә\nҮрмәләне көҙҙөң һалҡыны.\nКүҙҙәреңдең ҡоросо ҡайтһа бер саҡ,\nСалланһалар сикә сәстәрең,\nБыл да ғүмер көҙөнөң эштәре.\nЛәкин, көҙ тип, бик бойоҡма, дуҫҡай,\nЙәшәр кәрәк әле теттереп.\nБаҫыр әле саған ҡаршыбыҙға,\nИңдәренә яҙҙы күтәреп.\n“Ирәкте”ләр ҡурай уйнай\nБашҡорттар ҡайҙа ғына ла ҡурайҙа уйнаған. Был


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺАҢҒЫРАУҒА СӘЛӘМ БИРҺӘҢ... - 2017 - Мәҡәләләр\nҺАҢҒЫРАУҒА СӘЛӘМ БИРҺӘҢ...\nАрабыҙҙа ҡолаҡтары насар ишеткән кешеләр йыш ҡына осрай. Һаңғырауҙарҙың күпселеге, әлбиттә, оло йәштәге кешеләр араһында. Пенсия йәшендәге, хатта унан да алдараҡ ишетеү һәләте насарайған атай-әсәйҙәребеҙ, инәй-олатайҙарыбыҙҙың уй-кисерештәре хаҡында уйланғанығыҙ бармы икән? Тыумыштан тома һаңғырау булған, тауыштың ни икәнен бер ҡасан да тойоп ҡарамаған (һөйләшә лә белмәгән) кешеләрҙең психологияһын өйрәнеүселәр, әлбиттә, бар. Улар өсөн махсус уҡыу йорттары эшләп килә, уларҙы үҙҙәренсә һөйләшергә лә өйрәтәләр. Әммә ҡасандыр яҡшы ишетеп йөрөгән кеше лә кинәт һаңғыраулана һәм ул кешенең үҙенә хас һәр төрлө кисерештәре булыуын үҙемдә татып беләм хәҙер. Элекке һөнәрем - ЛОР табип булыуҙан да файҙаланып, һаңғырау кешеләрҙең бәғзе бер "каприз"дарын дөрөҫ аңлаһындар өсөн, үҙемдең уйҙарым менән бүлешергә ниәтем.\nҺүҙҙе башлыса мәжлес, йыйын тирәһендә йөрөтәсәкмен, сөнки, кеше үҙенең һаңғыраулығын тап ана шул мәлдә, йәғни, башҡалар менән аралашыу ваҡытында айырыуса ныҡ тойоусан. Тап шул саҡта кеше үҙен бүтәндәр араһында бер аҙ камил булмаған һымаҡ итеп кисерә башлай. Ҡунаҡ-маҙарҙарҙа, йәиһә башҡа йыйындарҙа, кешеләрҙең үҙ-ара ниҙер һөйләшеп, көлөшөүҙәрен ҡарап ултырған күп кенә һаңғырауҙарҙың "мине һөйләйҙәр", тип уйлауы, хатта шуның өсөн башҡаларға үпкәләүе хаҡында ла ишеткеләйем. Әммә мин, үҙем ныҡ ҡына һаңғырау булыуыма ҡарамаҫтан, ошондай хәлгә объектив күҙлектән сығып бағырға һәм тирә-йүндәгеләрҙең нисек һәм кемгә ҡарап көлөшөүҙәренә әллә ни иғтибар итмәҫкә тырышам. Тик бөтә кешеләр ҙә нәҡ минең һымаҡ уйламай бит әле. Һаңғырау кешегә, ысынлап та, тап ана шулай тойола. Шунлыҡтан, иң тәүге кәңәшемде һаңғырауҙарға бирмәк булам. Арабыҙҙа һаңғырау кеше бар бит, тип кенә башҡаларҙың һөйләшмәй һәм көлөшмәй ултырыуы мөмкин түгел. Шуға күрә, нисек кенә көлөшмәһендәр, кешеләр бер ваҡытта ла һине һөйләмәй, уларҙың - үҙ хәстәре, тип уйлау кәрәк һәм быға һис тә иғтибар итеү ярамай. Һинең һаңғырауланыуыңда башҡалар ғәйепле түгел бит, шуның өсөн дә бүтәндәргә үпкәләү - ғәҙел түгел.\nӘммә, ҡәҙерле яҡташтарым, бына шундай хәлгә тарыған яҡындарыбыҙҙы, атай-әсәйҙәребеҙҙе, олатайҙарыбыҙҙы дөрөҫ аңларға тырышырға тейешбеҙ. "Һаңғырауға сәләм бирһәң - "атаң башы!" тип әйтер", тигән уйынлы-ысынлы бер әйтем дә йөрөй халыҡта. Хәс тә ялҡау, алдаҡсы, маҡтансыҡ, ҡурҡаҡ, йәиһә тағы ниндәйҙер бәғзе бер кешеләр хаҡында һүҙ йөрөткән кеүек үк, ҡолаҡҡа зәғиф кешенән мыҫҡыл иткән һымағыраҡ яңғырай был әйтем. "Һуҡыр күп күрер, сатан күп йөрөр" тигән әйтем дә бар. Быны ла сатан һәм һуҡыр кешләрҙең әллә ни оҡшатып етмәүҙәре мөмкин. Минең бөгөнгө һүҙем фәҡәт һаңғырауҙар хаҡында ғына. Шулай итеп, ҡайһы бер кешеләрҙең үҙҙәренә булған мөнәсәбәтен һаңғырауҙар бик үк адекват формала ҡабул итмәүе мөмкин. Был, бер яҡтан, һаңғырау кешенең субъектив тойғоларына бәйле булһа, икенсе яҡтан, бәғзе берәүҙәрҙең, ысынлап та, һаңғырауҙарға ҡарата уларҙы һанға һуҡмаған һымағыраҡ мөғәмәләлә булыуы мөмкин. Мәҫәлән, кешеләрҙең ниҙер һөйләшеп көлөшөп алғанын күреп, башҡалар араһында ултырған һаңғырау кеше янындағы берәйһенән нимә тураһында һүҙ барғанын һораша башлай (был - тәбиғи). Бына ошо саҡта, уның күршеһе ҡул һелтәп кенә ҡуя, иң яҡшы осраҡта ла "Һиңә әйтмәйҙәр", тип кенә ебәрә. Бындай яуап һинең һаңғырау яҡыныңды ниндәйҙер кимәлдә рәнйетеүе мөмкин. Ҡасандыр башҡалар кеүек үк тулыһынса ишетеп йөрөгән, үҙен әле лә нормаль тип һанаған был кешене ундай яуап, әлбиттә, мөрхәтһендермәй. Һаңғырау кеше, ғәҙәттә, һәр нәмәгә ҡыҫылып ултырыусан да булмай, әммә янында ултырған күршеһе уның һорауына бер-ике һүҙ менән генә булһа ла әҙәмсә яуап биргән хәлдә ул ифрат та ҡәнәғәт булып ҡалыр.\nХәҙер барыбыҙ ҙа урыҫсаға шәп. Әйтәйек, ун-ун бишләгән башҡорт араһына башҡортса бөтөнләй аңламаған бер урыҫ килеп эләкте, ти. Шул саҡ, ана шул икенсе милләт кешеһенә ҡарата оло хөрмәт тойғоһонан, барыбыҙ ҙа урыҫса һөйләшә башлайбыҙ (хатта йырҙарыбыҙ һәм таҡмаҡтарыбыҙ ҙа урыҫсаға әйләнә). Арабыҙҙа урыҫ телен насарыраҡ белгәндәр булып, кемдер берәү "яңылыш" башҡортса әйтеп ебәрҙе икән, урыҫ кешеһенең янында ултырған берәү, һис кисекмәҫтән, уның тәржемәсеһе булып китә. Был, әлбиттә, насар түгел. Туғандаш халыҡтарҙы барыбыҙ ҙа хөрмәт итергә бурыслыбыҙ. Әммә күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ: һеҙҙең һаңғырау яҡынығыҙ тап ана шул башҡортса белмәгән урыҫ кешеһе хәлендә! Тик уның янында тәржемәсеһе юҡ һәм бөтә кешенең дә ул ишетерлек итеп һөйләшеүе мөмкин түгел...\nИшетеүсе кешеләргә тағы бер кәңәшем бар. Йыйындарҙа ултырғанда һаңғырау яҡынығыҙға бер-ике мәртәбә булһа ла һөйләргә һүҙ бирегеҙ. "Йә әле, фәлән ағай (олатай, апай, инәй), ана шул хаҡта беҙгә һөйләп ебәр", тип, берәй нәмә әйтеүегеҙ уны ҡыйырһытмаҫ, киреһенсә, һеҙҙең уға ҡарата иғтибарығыҙҙы, яҡшы ҡарашығыҙҙы, хөрмәтегеҙҙе генә сағылдырыр.\nСиттән ҡарағанда, һаңғырау кеше, ысынлап та, аңра һымаҡ тойола. Уларҙың ҡабат-ҡабат һорашыуы бәғзеләрҙең йәненә лә тейә башлай... Шунлыҡтан, ҡайһы берәүҙәр һаңғырау кешегә саманан тыш ҡысҡырып, йәиһә, һантый кешегә өндәшкән һымағыраҡ тонда яуап биреүе мөмкин. Йыш ҡына һаңғырау кеше, берәй нәмәне икенсе төрлө ишетеп, "әҙәм көлкөһөнә" лә ҡалғылай. Шул саҡта уның ҡабатлап һорауы ни тиклем көлкөлө тойолһа ла, оло сабырлыҡ менән, етди тонда уға тейешенсә нәмәне аңлатып бирергә тырышырға кәрәк. Сөнки, яңылыш ишеткән кешенең: "Шулай-шулай, тинеңме?"- тигән һорауына бәғзеләрҙең, уны төҙәтеп әйтергә йыбанып, "эйе, эйе, шулай", тип, уны һанламағаныраҡ тонда яуап биреүе тағы башҡаларҙың сыр-сыу килеп көлөүенә сәбәп була. Ә шул мәл һеҙҙең был яҡынығыҙҙың, йомшаҡ ҡына итеп әйткәндә, нишләптер, бер ҙә көлкөһө килмәй... Шундай саҡта, әгәр һеҙ уның йөҙөнә иғтибар итһәгеҙ, һеҙгә бер ни ҙә өндәшмәгән хәлдә лә, уның ауыҙы бер аҙ йылмайған да һымаҡ итер, әммә күҙҙәре бер ни ҙә аңламаған, нимәгәлер рәнйегән бала кешенең ҡарашын хәтерләткәндәй булыр...\nҺаңғырау кеше бер әйткәндә ишетмәне икән, икенсегә ҡабатлағанда, шул һүҙегеҙҙе башҡасараҡ итеп, ауыҙығыҙҙы театр артистары һымағыраҡ асып, асығыраҡ әйтергә тырышығыҙ (тик ҡысҡырып түгел). Һаңғырау, ғәҙәттә, әңгәмәсеһенең ауыҙына ҡараусан. Сөнки уға ирендәргә ҡарап һүҙҙәрҙе асыҡлауы еңелерәк. Әйткәндәй, актерҙар һәм педагогтарҙы һаңғырау кеше яҡшыраҡ ишетә. Йә булмаһа, шул уҡ һүҙҙе урыҫ теленә әйләндереп ҡабатлап әйтеп ебәрергә була. Шуға ҡағылышлы минең менән мәҙәк хәл дә булғылай ҡайһы берҙә. Ейәнем менән телефондан һөйләшеп торғанда уның ҡайһы бер һүҙҙәрен, йәиһә, һөйләмен ишетмәһәм: "Улым, шул һүҙеңде урыҫса әйтеп ҡара әле", - тигән булам, аптырағас. "Ҡартатай, мин былай ҙа урыҫса әйтеп торам да баһа!" "Әй, улай булғас, башҡортса әйт..." - бына шулай формала һөйләшеп, бер-беребеҙҙе аңлап та алабыҙ бәғзе ваҡыт.\nҠайһы бер һаңғырауҙар берәй йыйынға барһа, үҙҙәренең ана шул етешһеҙлегенән оялып, мәжлестең башынан аҙағына тиклем һис бер һүҙ һөйләшмәй генә ашап-эсә һәм өйөнә ҡайтып китә. Ҡолаҡтары насар ишетеүгә ҡарамаҫтан, аҡылдары әлегә камил булған бындай кешеләргә иғтибар бүлеүҙе һис онотоу ярамай. Тыштан белгертергә тырышмаһалар ҙа, кешеләрҙең бындай категорияһы, ысынлап та, бик үпкәләүсән булып китә.\nЙылдар буйы һәр төрлө яңы мәғлүмәт ала алмау сәбәпле, һаңғырау кеше, ғәҙәттә, бер нәмәне ҡабат-ҡабат һөйләүсән. Шул саҡта ла ундай кешегә "Һин быны мең мәртәбә һөйләнең бит", тип бүлдереү ярамай. Оло кеше бындай нәмәләргә ифрат та ныҡ рәнйей һәм әкренләп үҙенә йомола бара. Туғандар, йәиһә таныштар йыйылышҡан һәр төрлө сараларға ла йөрөүҙән баш тарта башлай күп һаңғырауҙар. Сөнки бындай йыйындарҙы ул ысынлап та бик ауыр кисереүсән.\nҠайсаҡ мәжлестә ултырған һаңғырау кешегә башҡалар ҙа уның кеүек һөйләшмәй генә, тик ашап ултырған һымаҡ тойола. Ниндәйҙер бер мөһим нәмә иҫенә төшөп, ундай кеше кинәт кенә һүҙ башлауы мөмкин. Әммә шул саҡ уға барыһы ла ауыҙ тирәһенә бармаҡтарын ҡуйып, "Тс-с-с!" тип ишара яһай... "Әй, әттәгенәһе!" Арала нормаль кешеләрҙең береһе ниҙер һөйләп йәки йырлап ултырған икән дә баһа!.. Һаңғырау тағы бер һүҙ ҙә әйтә алманы, хатта үҙе уңайһыҙ хәлдә ҡалды. Бына шундай осраҡтарҙа теге кешенең "важный" телмәре бөтөү менән һаңғырау кешегә лә һүҙ биреү кәрәк шулай ҙа. "Йә, фәлән ағай, нимә әйтергә иткәйнең?" тигән һымағыраҡ итеп. Ул кеше, әгәр онотоп ҡуймаған булһа, әлбиттә, һеҙгә үҙенең бая әйтергә теләгән һүҙҙәрен әйтер.\nҺаңғырау кешеләр үҙҙәре саманан тыш ҡысҡырып һөйләшеүсән дә була. Был да уларҙың әҙәпһеҙлеге арҡаһында түгел. Ундай кеше хатта үҙенең тауышын да бик насар ишетә, шунлыҡтан, ҡысҡырып һөйләүе уның үҙ ихтыярынан тыш килеп сыға. Бына шул хаҡта ла башҡаларҙың белеүе зарур. Яңылыш ишетеү сәбәпле берәй көлкөлө хәл килеп тыуһа, уға күрһәтмәй генә көлөү, әлбиттә, мөмкин түгел. Әммә шул ваҡытта уның янына яҡын ғына килеп, йыбанмай ғына уға ошо хәлдең айышына төшөндөрөп биреү кәрәк. "Нишләп көлөшәһегеҙ?" тигән һорауын яуапһыҙ ҡалдырыуҙы һаңғырау кеше үҙен кәмһетеп ҡарайҙар тиеп ҡабул итә.\nҮҙ туғандарым араһында булған саҡта, юғарыла һанап кителгән проблемалар менән мин үҙем, шәхсән, әллә ни осрашҡаным юҡ, әлхәмдүлиллаһ. Сөнки мин һәр мәжлес башында иң тәүҙә үҙем уларға телмәр һөйләп алам. Шунда уҡ үҙемдең һаңғырау икәнлегемде тағы бер мәртәбә иҫтәренә төшөрәм һәм үтенестәремде алдан уҡ әйтеп ҡуям. "...Ә хәҙер инде, ҡәҙерле туғандар, һеҙ, яҡшы ишеткән кешеләр, үҙ-ара һөйләшегеҙ, көлөшөгөҙ, миңә әллә ни иғтибар итмәһәгеҙ ҙә була. Бик тә бик миңә әйтер һүҙегеҙ булһа, минең "тәржемәсем" - хәләл ефетем аша өндәшегеҙ..." Туғандарым минең бына ошо үҙенсәлегемә әллә ҡасан уҡ күнегеп бөткән.\nҠолаҡтарҙың насар ишетеүен ике төргә бүлеү мөмкин. Беренсеһе - ишетеү һәләтлегенең ваҡытлыса насарайыуы. Уның сәбәптәре бихисап. Сайыр пробкаһы, евстахиит (тымау ваҡытында), урта отит, ишетеү нервыларының зарарланыуы (кохлеарный неврит) һәм башҡалар. Ваҡытында табип-отоларинголог тейешле дауалау саралары үткәрһә, бындай сирҙәрҙән һуң, ғәҙәттә, ҡолаҡ ҡабаттан ишетә башлай. Шуның өсөн дә ошондай осраҡтарҙа табипҡа барыуҙы һис кисектермәҫкә кәрәк! Айырыуса, "кохлеарный неврит" тип аталған бик етди сирҙе уның иң башында, йәғни тәүге сәғәттәрендә үк дауалап өлгөрөп ҡалыу - мотлаҡ (ғәҙәттә, ниндәйҙер берәй вирус инфекцияһы мәлендә бер, йә ике ҡолаҡтың да кинәт кенә ишетмәй һәм сыңлай башлауы был сирҙең тәүге билдәһе).\nҺаңғырауланыуҙың икенсе төрө - ишетеү нервыларының атрофияһы, йәғни, кире ҡайтарып булмаҫлыҡ үҙгәрештәре сәбәпле, кешенең бер, йәки ике ҡолаҡҡа ла аҙмы-күпме кимәлдә ғүмерлеккә ишетеү һәләте насарайыуы. Ишетеү нервыларының һүнеүе - башлыса юғарыла әйтелгән кохлеарный неврит, йәиһә хроник отит, Меньер ауырыуы арҡаһында була. Шулай уҡ ҡайһы бер антибиотиктарҙы самаһыҙ ҡулланыуҙан, йәиһә оҙаҡ йылдар көслө тауышлы зыянлы производствола эшләү арҡаһында ла булыуы мөмкин. Әгәр ҙә табип-отоларинголог һеҙгә бына ошо хаҡта белгертә, ҡолаҡ аппараттары тураһында һүҙ сығара икән, быны ниндәйҙер бер ауыр трагедия итеп ҡабул итеү ярамай. Тәҡдирең менән килешергә генә кәрәк. Бәғзеләр һис бер өмөт булмаған һаңғыраулығынан ҡотолоу ниәте менән әллә күпме аҡса сарыф итеп, әллә ҡайҙарға сәфәр ҡылыусан. Ҡайһы берәүҙәр хатта ниндәйҙер экстрасенстарға, күрәҙәселәргә мөрәжәғәт итә башлай. Бындай осраҡта иң яҡшы кәңәш: ҡолаҡ аппараты һайлап алыу. Әммә ҡолаҡ аппараты ла күп кенә осраҡтарҙа ярҙам итмәй. Эш тауыш ишетеүҙә генә тормай, ә һүҙҙәрҙе аңлау һәләте лә сафтан сыға күпселек ваҡытта. Шунлыҡтан, күп кенә кешеләрҙең ҡолаҡ аппараттары, ғәҙәттә, өйҙә ята бирә. "Уны кейһәм, башым ҡаңғыра", ти ҡайсаҡ оло кешеләр. Был, ысынлап та шулай.\nМинең әлеге һаңғырау кешеләргә һәм уларҙың яҡындарына әйтелгән һүҙҙәрем башлыса ана шул ишетеү аппараты ярҙам итмәгән осраҡтарға ҡағыла. Әгәр ҙә бына шул хәлгә тарының икән, күҙ алдына ике аяғын да юғалтҡан кешене килтереү хәйерлерәк. Ундай кеше "аяҡтарымды үҫтер", тип, һәр төрлө табиптарға ла, сихырсыларға ла мөрәжәғәт итеп йөрөмәй, ә кешеләр араһында артабан да нормаль рәүештә йәшәү ысулын табырға тырыша, протез йә иһә инвалид коляскаһы хәстәрләй башлай. Әгәр кемгәлер шундай көнгә төшөргә яҙған икән, яҙмышың менән ризалашыу кәрәк һәм бер ваҡытта ла төшөнкөлөккә бирелергә ярамай. Урыҫтар әйтмешләй, оптимист булыу - бик яҡшы сифат! Һәр бер нәмәнең ыңғай яғын күрергә тырышыу кәрәк.\nӘ бит оло кешегә һаңғырауланыу, ысынлап та, бик файҙалы, бер яҡтан уйлаһаң! Миңә бер мәл Сибай мәсете имамы Әғләмитдин хәҙрәт былай тип әйткәйне: "Һәр төрлө кәрәкмәгән мәғлүмәт, ғәйбәт-маҙарҙы ишетеүҙең кире яҡтарын иҫәпкә алғанда, һаңғырауланыу бер ҙә насар нәмә түгел бит ул". Ифрат та дөрөҫ һүҙҙәр. Оло кешеләрҙең насар ишетеүҙәрен, ысынлап та, беҙгә Аллаһ Тәғәлә биргән һанһыҙ ниғмәттәрҙең береһе, тип ҡабул итергә кәрәктер. Әйткәндәй, ниндәйҙер бер хәбәрҙе (яҡшымы ул, насармы) кешенең һәр саҡ ишеткеһе килә, ә ишетһә - һөйләгеһе килә... Теләһә нимәне ишетеү ҙә, уны башҡаларға һөйләү ҙә шәриғәттә хупланмай, хатта йыш ҡына гонаһ, тип һанала. Бына шуның өсөн дә Аллаһы Тәғәлә тәҡдиреңә яҙғанға сабырлыҡ ҡылып, бары өсөн Уға шөкөр итеп, артабан һис бер бошоноу белмәй йәшәргә тырышыу кәрәк. Раббыбыҙ имандан айырмаһын, аҡылдан, күҙҙән яҙҙырмаһын, аяҡ-ҡулдарҙы һәм башҡа ағзаларҙы хәрәкәтһеҙ ҡалдырмаһын, амин, тип доға ҡылайыҡ.\nХәлил ҺӨЙӨНДӨКОВ, отставкалағы хәрби табип.\nЯҙылған: 09.01.17 | Ҡаралған: 665


Рус ҡыҙы башҡортса йырлай\n«Винтаж» төркөмөнөң элекке вокалисы, Мәскәү ҡыҙы Елена Созыкина башҡорт музыкаһы менән ҡыҙыҡһынған. Хәҙер йырсы «Заман» этно-төркөмөндә йырлай. Күптән түгел төркөм Латвияның Рига ҡалаһында толерантлыҡ көнөнә арналған сарала уңышлы сығыш яһап, тамашасыларҙы таң ҡалдырған.\nМәскәүҙәге башҡорт этно-шоу проекты 2013 йылда ойошторола. Музыканттар ошо ваҡыт эсендә Италия,Төркиә, Германия, Швейцария илдәрендә уҙғарылған төрлө конкурс-фестивалдәрҙә уңышлы сығыш яһап өлгөрә. Төркөм ағзалары әйтеүенсә, Латвияла үткән концертта публика төрлө булһа ла, башҡорт музыкаһына ҡыҙыҡһыныу берҙәй көслө була.\nТөркөмдөң бөтә ағзалары ла профессиональ музыканттар. Улар эстрада һәм халыҡ йырҙарын төрлө музыка уйын ҡоралдары, хәҙерге заман стилдәре менән «биҙәп» тамашасы хөкөмөнә сығара.\nРус ҡыҙы Еленаның башҡортса йырлауы күптәрҙе аптырата. Ә йырсы үҙенең киләсәген этник музыка менән бәйләмәксе. Шунлыҡтан ул аҙнаһына ике сәғәтен башҡорт телен өйрәнеүгә бүлгән.\nЕлена Созыкина, «Заман» этно-төркөмө йырсыһы: «Поют вместе со мной, очень многие после концерта сказались это необычное и плюс непривычное воплощение народных песен. И в этом есть энергия жизни и новое дыхание».\nЗаман менән бергә атлаған этно-төркөмдөң төп бурысы - башҡорт моңон тотош Рәсәйҙә, сит илдәрҙә, икенсе ҡитғаларҙа ишеттереү. Ошо маҡсатта улар яңынан-яңы проекттар өҫтөндә эшләп, төрлө ил сәхнәләрен яулай.


МИЛЛИ РУХЫБЫҘҘЫ ҺАҠЛАП\n«Йәшәү һуты биргән Ер генәм!» тип исемләнгән, тыуған ергә, тотош ғәләмгә һәм кешелеккә тәрән һөйөү тойғолары менән һуғарылған бай йөкмәткеле концерт программаһы Сибай концерт-театр берекмәһенең 23-сө ижад миҙгеленә үҙенсәлекле йомғаҡ яһаны. Милли мәҙәниәткә иғтибары, башҡорт халҡының сағыу фольклор өлгөләрен түкмәй-сәсмәй генә тамашасыларға илтеүе, йәш быуынды милли рухта тәрбиәләү эшенә тос өлөш индереүе менән Башҡортостаныбыҙҙа ғына түгел, унан ситтә лә ябай кешеләрҙең сикһеҙ һөйөүен һәм ихтирамын ҡаҙанған ижади коллектив үҙенең уҙған осорҙағы эш һөҙөмтәләрен тулыһынса асып бирә алды.\nМиҙгелде ябыу концерты—ул тотош йыл дауамында эшләнгән эштәргә байҡау яһау, был процестағы ыңғай һәм кире мәлдәрҙе анализлау, шуларҙан сығып, киләсәккә яңы маҡсаттар билдәләү тигән һүҙ. Дөйөм алғанда, Сибай концерт-театр берекмәһенең уңыштары ла, эшләп еткерәһе, ғәмәлгә ашыраһы мәсьәләләре лә байтаҡ ҡына.\nҺүҙҙе, ғәҙәттә, ыңғай, күңелде күтәрер, ҡанат ҡуйыр, дәрт өҫтәр уңыштарҙан башлау хәйерлерәктер. Һуңғы йылдарҙа берекмәлә күҙгә эленер, телгә алыныр алға китештәргә иғтибар итмәү, уларҙы күрмәй ҡалыу мөмкин түгел. Беренсе сиратта, артистарыбыҙҙың эшмәкәрлек даирәһе артыуын, йәғни сығыштар географияһы киңәйеүен билдәләп үтергә кәрәктер. Һуңғы бер-ике йылда ғына, мәҫәлән, беҙҙең сәхнә оҫталарына республикабыҙҙың төнъяҡ һәм төнъяҡ-көнсығыш райондары тамашасылары ла ихлас ҡул сапты. Концерттарҙан һуң, берекмәнең электрон сайтына килгән смс-хәбәрҙәр, ябай хаттар йырсыларыбыҙҙың, «Сибай» ансамбле бейеүселәренең уңышы хаҡында һөйләй. Мәҫәлән, Дүртөйлө ҡалаһында йәшәүсе Гөлсинә ханым Бикмәтова, ҡала мәҙәниәт йортонда беҙҙекеләрҙең сығыштарын ҡарап, шундай һүҙҙәр яҙып ебәргән: «Йәшлегемә ҡайтып килгән кеүек булдым... Йырсыларығыҙҙың моңонда тирбәлеп, ҡушылып йырлап ултырҙыҡ... Ә бейеүселәрегеҙҙең ихлас сығыштары бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Өйгә ҡайтышлай әхирәттәрем менән тик Сибай артистары хаҡында ғына фекер алыштыҡ... Йышыраҡ килеп тороғоҙ беҙгә—шундай рухлы, эстәлекле концерттар һәр кем өсөн үҙе бер байрам!». «Рәхмәт һеҙгә! Беҙгә килеп, шундай дәртле һәм рухлы сығыш яһанығыҙ... Уңыштар һеҙгә!»,—тип уға ҡушыла Адик Шәймәрҙанов...\nЫсынлап та, «Йырҙарымда—ерем һулышы», «Йәшәү һуты биргән Ер генәм!», «Исемеңдә һинең яҙмышың...», «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» һәм башҡа программалар тамашасыларыбыҙ күңеленә үтеп инде, уларҙың иң-иң нескә тойғоларын ҡуҙғатты. Беҙҙекеләрҙе хәҙер Миәкә, Саҡмағош, Бәләбәй, Ҡыйғы, Борай һ.б. яҡтарҙа ла көтөп алалар, дәррәү алҡыштар менән оҙатып ҡалалар.\nФилармония артистары менән бер ҡатарҙан халыҡҡа, айырыуса кескәй тамашасыларыбыҙға сағыу сәнғәт өлгөләре бүләк итеүсе «Сулпан» балалар театры актерҙары ла һынатмай. Уҙған ижад миҙгелендә улар йәш тамашасылар хөкөмөнә күренекле драматург Туфан Миңнуллиндың «Шүрәле—йән киҫәгем!», Николай Чапайкиндың «Уңмаған көн», Сергей Ильницкийҙың «Ваҡиға урынынан репортаж» пьесаларын сәхнәләштереп сығарҙы һәм уңышлы ғына сығыш яһаны. Әйткәндәй, «Сулпан»дар быйыл бай тормош һәм эшмәкәрлек тәжрибәһе үткән олпат театрҙар менән бер рәттән тәүге тапҡыр «Театр яҙы» фестивалендә ҡатнашты һәм ыңғай баһалар алды, өлкән коллегаларынан фәһемле фекерҙәр ишетте, ҡыҫҡаһы, был улар өсөн үҙенә күрә бер һабаҡ булды.\nМиҙгелде ябыу концертына килеүселәр иғтибар иткәндер моғайын: филармония коллективында тәжрибәле артистарыбыҙ менән бер ҡатарҙан байтаҡ йәштәрҙе лә күрергә мөмкин. Иң ҡыуандырғаны—йәштәр профессиональ сәхнәгә ҡыйыу аяҡ баҫа һәм ҡабатланмаҫ һәләттәре менән балҡый! Әлбиттә, былар барыһы ла тәү сиратта ҙур һәм татыу коллективтың «капитаны»—берекмә директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Айбулат Минеғәле улы Ҡотошовтоң идара итеү оҫталығына, ижади эшмәкәрлеккә дөрөҫ йүнәлеш бирә белеүенә бәйләнгән һәм бөтә коллектив уға тик ышаныс менән ҡарай һәм яңы идеялар, башланғыстар көтә.\n—Киләсәктә лә милли рухыбыҙҙы һаҡлап ҡалырға, сәнғәтебеҙҙе артабан үҫтереү эшенә үҙ өлөшөбөҙҙө индерергә, ҡыйыу аҙымдар менән алға атларға тырышасаҡбыҙ,—ти ул.—Әлбиттә, әлеге иҡтисади көрсөк осоронда бер нәмә лә еңел бирелмәй. Шуға ла мин ошондай мәлдә лә үҙҙәре һайлаған һөнәргә тоғролоҡ һаҡлап, эштә фиҙакәрлек күрһәткән, яҡшыға өмөт итеп йәшәгән артистарыбыҙға ҙур рәхмәтлемен!\nЙолаға ярашлы, миҙгелде ябыу концертында бер төркөм сәхнә оҫталарына Мәҙәниәт министрлығының, Сибай ҡала округы ҡала хакимиәтенең, Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитетының, берекмә етәкселегенең Рәхмәт хаттары һәм Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды. «Сибай» халыҡ бейеүҙәре ансамбле солистары Гүзәл Әсәҙуллина, Ләйсән Таштимерова, Илдар Хәтмуллин, «Сулпан» театры актеры Фәһим Сөнәғәтуллин, йырсылар Баязит Байназаров, Рөстәм Хәсәнов, Fаяз Fәйетбаев, Фаил Йортбәков, баянсы Дим Шәрәфиев, вокаль ансамбль етәксеһе Рәмил Туйсин, режиссерҙар Миңзилә Ҡотошова һәм Борис Мәхмүтовтар лайыҡ булды бындай ололауға. Шулай уҡ концерт-тамашаларҙы ойоштороу эшенә тос өлөш индергән ярҙамсыларыбыҙ—«Газпром»дың Сибай филиалынан Иршат Яйыҡбаев, Сибай гимназия-интернаты тәрбиәсеһе Рәүилә Кәримова, Сибай политехник колледжы уҡытыусыһы Даниса Солтановалар ҙа иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Ә даими тамашасыларыбыҙ Фәриҙә Байрамғолова менән Сәрүәр Әминева айырым билдәләп үтелде...\nШулай итеп, Сибай концерт-театр берекмәһе 23-сө ижад миҙгелен япты... Ә алда—ауыл-ҡалалар буйлап йәйге гастролдәр мәле! Тимәк, һеҙҙе, хөрмәтле гәзит уҡыусылар, беҙҙең артистар менән яңы осрашыуҙар, йырлы-моңло кисәләр көтә!\nҺүрәттә: концерттан күренеш.


13 Ноябрь 2010, 16:31\n...асыуландырҙыБилдәһеҙ кешеләрҙең «Коммерсантъ» гәзите журналисы Олег Кашинды урамда вәхшиҙәрсә туҡмап китеүе факты буйынса енәйәт эше асылған. Әле талантлы ҡәләм оҫтаһы ауыр хәлдә дауаханала ята. Олег Кашин һаман да үҙ аллы тын ала алмай, уның ғүмерен махсус ҡорамалдар ярҙамында ғына һаҡлап торалар. Егет ныҡ туҡмалған, хатта һөйәктәре һынған.Тәфтишселәр фекеренсә, журналисты туҡмарға ғына түгел, үлтерергә йыйынғандар. Шуға ла енәйәт эше ошо күҙлектән сығып тикшерелә. Билдәле булыуынса, Олег Кашинды Мәскәү ҡалаһының үҙәгендә урынлашҡан йорто янында ике кеше туҡмап киткән. Был хәл урындағы видеокүҙәтеү таҫмаһына ла инеп ҡалған. Алдан фаразлауҙар буйынса, журналистан ижтимағи-сәйәси темаларға яҙған мәҡәләләре өсөн үс алғандар.Үткер мәҡәләләре өсөн туҡмалған, хатта үлем хәленә тиерлек еткерелгән Олег Кашиндың яҙмышына Рәсәй етәкселеге лә битараф ҡалманы – енәйәтте асыуҙы РФ Президенты Дмитрий Медведев шәхсән үҙе тикшереп торасаҡ.\nБилдәһеҙ кешеләрҙең «Коммерсантъ» гәзите журналисы Олег Кашинды урамда вәхшиҙәрсә туҡмап китеүе факты буйынса енәйәт эше асылған.\nӘле талантлы ҡәләм оҫтаһы ауыр хәлдә дауаханала ята. Олег Кашин һаман да үҙ аллы тын ала алмай, уның ғүмерен махсус ҡорамалдар ярҙамында ғына һаҡлап торалар. Егет ныҡ туҡмалған, хатта һөйәктәре һынған.\nТәфтишселәр фекеренсә, журналисты туҡмарға ғына түгел, үлтерергә йыйынғандар. Шуға ла енәйәт эше ошо күҙлектән сығып тикшерелә. Билдәле булыуынса, Олег Кашинды Мәскәү ҡалаһының үҙәгендә урынлашҡан йорто янында ике кеше туҡмап киткән. Был хәл урындағы видеокүҙәтеү таҫмаһына ла инеп ҡалған. Алдан фаразлауҙар буйынса, журналистан ижтимағи-сәйәси темаларға яҙған мәҡәләләре өсөн үс алғандар.\nҮткер мәҡәләләре өсөн туҡмалған, хатта үлем хәленә тиерлек еткерелгән Олег Кашиндың яҙмышына Рәсәй етәкселеге лә битараф ҡалманы – енәйәтте асыуҙы РФ Президенты Дмитрий Медведев шәхсән үҙе тикшереп торасаҡ.\nКешелектең тәбиғәткә, хайуандарға һәм кейектәргә булған мөнәсәбәте һаман ыңғай яҡҡа үҙгәрмәй. Бөтә донъя ҡырағай тәбиғәт фонды мәғлүмәттәре буйынса, үткән ун йыл эсендә генә планетала 1069 арыҫлан үлтерелгән. Ысынында улар әллә нисәмә тапҡырға күберәк юҡ ителгән. Артабан да ошолай дауам итһә, ҡырағай арыҫландарҙың Ер йөҙөнән юғалыуы ла ихтимал.\nБөгөн бөтә донъяла 3,2 мең тирәһе оло йәштәге арыҫлан бар. Уларҙың күпселеге Һиндостан, Малайзия һәм Бангладешта йәшәй. Әлбиттә, арыҫландарҙы ҡыҙыҡ өсөн генә үлтермәйҙәр. ҡытайҙа уларҙың һөйәгенән бик шәп дарыу эшләнә, тырнаҡтары туристар яратҡан бетеүҙәргә әйләнә. Ә инде арыҫлан тиреһе өсөн Һиндостан менән Непалда ҙур ғына суммала аҡса түләргә әҙер булыусылар бик күп.\nАрыҫландарҙы юҡ итеүҙе туҡтатырға, браконьерҙарҙың эшмәкәрлеген бөтөрөргә кәрәк – был турала донъяның иң ҙур ойошмалары вәкилдәре лә йыш һөйләй башланы. Юҡһа йылдар үтеү менән ғорур хайуандарҙың фоторәсемдәре генә тороп ҡаласаҡ.\n«Оло егерме» саммитында ҡатнашыусылар коррупцияға ҡаршы бергәләп көрәшергә булды. Унда Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев та ҡатнашты.\nӘлбиттә, саммитта һүҙ күберәк халыҡ-ара ришүәтселек тураһында барҙы. Мөһим «егерме» иҫәбенә ингән илдәр етәкселәре ришүәтселек ярҙамында алынған килемде тартып алырға, коррупция менән шөғөлләнгән кешеләрҙе иленә индереүҙән баш тартырға, уларға һыйыныу хоҡуғы бирмәҫкә ниәтләй.\nҡыҫҡаһы, ришүәт алыу менән шөғөлләнгән вазифалы кешеләр үҙҙәрен ҙур ҡурҡыныс аҫтына ҡуясаҡ. Улар рәхәтләнеп сит илдәргә сығып йөрөй алмаясаҡ, икенсе эшкә күсеп, ҡолас йәйеп эшләү мөмкинлегенән яҙасаҡ. Етмәһә, ҡырын юл менән алынған килемдәренән дә ҡолаҡ ҡағасаҡтар.


Картуфҡа хаҡ төшә башланы\n21 Сентябрь 2010, 18:02\n«Рәсми булмаған» ауыл хужалығы йәрминкәләре башланғас, Өфө халҡының картуфты арзаныраҡ хаҡҡа алыу мөмкинлеге тыуҙы. Был турала бөгөн оператив кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.\nУның әйтеүенсә, үткән ял көндәрендә бындай йәрминкәләрҙә картуфтың килограмы 18 – 20 һумға тәҡдим ителгән, ә айырым осраҡтарҙа хаҡтар 16 – 17 һумға төшкән. Өфөгә картуфты ҙур күләмдә ҡоролоҡтан артыҡ зыян күрмәгән Ҡурған өлкәһенән һәм илебеҙҙең башҡа төбәктәренән, шулай уҡ Беларустан алып киләләр. Ял көндәрендә Өфөнөң йәрминкә майҙандарында йәшелсәләр менән сауҙа итеү дөйөм алғанда 400 машинанан алып барылған. 1500 тонна картуф, ҙур күләмдә һуған, кәбеҫтә, ит һатылған.\nКартуфҡа хаҡтың бер аҙ кәмеүенә ҡарамаҫтан, ул барыбер юғары булып ҡала. Сағыштырыу өсөн, уҙған йылдың ошо уҡ осоронда картуфтың килограмы 10-12 һум тора ине. Хәйер, 25 сентябрҙә рәсми ауыл хужалығы йәрминкәләре асылғас, урындағы властар һәм ҡала халҡы “икенсе икмәк”кә хаҡтар кәмер, тип өмөтләнә.


Бер нисә көн көслө бурандар уйнаған Хәйбулла районында, 17 йәшлек үҫмерҙең кәүҙәһе табылған\nБыл турала республика буйынса Тәфтиш комитеты идаралығы хәбәр итә.\nПолиция хеҙмәткәрҙәре баланы кесе йома кис уның юғалыуы хаҡында хәбәр килгәс эҙләй башлай. Күҙалланыуынса,17 март кис ике үҫмер Бүребай колледжынан сығып, һәр ҡайһыһы йәйәү үҙ ауылына юллана. Уларҙың береһе өйөнә бер нисә йөҙ метр ҡалғас ҡайтып етә алмай. Уның кәүҙәһе ҡар аҫтында табыла. Бала туңып үлгән, тип фаразлана. Ваҡиға урына ҡаргиҙәр менән оператив-тәфтиш төркөмө юлланған. Тәфтишселәр эксперт тикшереүҙәре уҙғарасаҡ.


Юҡҡа сығып барыусы төрҙәр — Башҡорт Википедияһы\nЮҡҡа сығып барыусы төрҙәр Викимилектә\nЭлек был турала бер кем дә борсолманы. Тиреһе, ите өсөн күпме кәрәк, шул хәтлем хайуандарҙы үлтерҙе. Халыҡ һанының артыуы, алыш-бирештең үҫеүе айырым төрҙәрҙең юҡҡа сығыуына килтерҙе.\nТик XVI быуат уртаһына ҡарай ғына һунар биләмәләренең бушауын күреп, йәнлектәрҙе аулауға сикләмәләр индерә башланылар. Әлбиттә, сикләү икенсе маҡсатты күҙ алдында тота: йәнлектәрҙең һанын тергеҙеү менән һунарҙы дауам итеүҙе.\nӘ инде төрҙәрҙе ҡырыуҙан, бөтөнләй юҡҡа сығыуҙан ҡурсалаусы тәүге тыйыуҙар XIX быуаттың аҙағында ғына, Европаның үҙендә лә ҡайһы бер төрҙәр юҡҡа сыҡҡас ҡына индерелә башлай. Зубрҙар юҡҡа сыға яҙа, 1627 йылда — тур, 1918 йылда тарпан юҡ була.\nКүп илдәрҙә айырым төрҙәрҙе һаҡлауға йүнәлтелгән закондар бар. Мәҫәлән, һунар итеүгә, ер ҙләштереүҙә сикләүҙәр йәки ҡурсаулыҡтар булдырыу. Ысынында, хәүеф янаған төрҙәрҙең бик әҙе генә юридик яҡтан яҡлау ала. Күпселеге иһә, йәмәғәтселектең күҙ уңына эләкмәй ҙә, яйлап ҡына юҡҡа сыға барыу өҫтөндә.\nҺуңғы 150 йыл эсендә күп төрҙәрҙең юҡҡа сығыуы борсоу һала. Төрҙәрҙең юҡҡа сығыу тиҙлеге, Ер тарихының алдағы бөтә дәүерҙәренән 10-100 тапҡырға арттҡан.Әгәр ошо темп һаҡланһа, көсәйһә,алдағы ун йыллыҡта юҡҡа сығыусы төрҙәр миллионлап буласаҡ.\nКүпселек кешеләр айырым имеҙеүселәрҙе йәки ҡоштарҙы һаҡлау өсөн теләктәшлек белдерһәләр ҙә, иң мөһим экологик проблема булып экосистемаларҙың тотороҡлоғына янаған хәүеф тора. Экосистеманы, мөхитте һаҡламайынса, төрҙәрҙе һаҡлап ҡалып булмай. Экосистемала аҙыҡ сылбырының иң мөһим быуыны булып торған төрҙәре юҡҡа сыға.\nТөрҙәр юҡҡа сығыу ниндәй эҙемтәләргә килтерә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөрҙең юҡҡа сығыуы тәбиғәтте ярлыландыра. Әхлаки яҡтан ҡарағанда ла, тәбиғи мөхитте һаҡлау- кешелектең бурысы. Ерҙәге һәр тереклектең йәшәүгә хоҡуғы бар. Экосистемала тотороҡлоҡ боҙолоуы аҙыҡ сылбырының өҙөлөнеүенән башлана. Бер төр юҡҡа сыҡтымы, икенсе төрҙә популяция тулҡындарында һикереш башлана. Был хәлдә экосистема ҡырҡа үҙгәреш кисерергә, хатта кире ҡайтҡыһыҙ үҙгәрергә мөмкин.\nДүртенсе сәбәп иң нескәһе. Сөнки һәр төр үҙенә генә хас генетик материал уникаль). Ҡабатланмаҫ үҙ ДНК-һы менән үҙенә генә хас химик матдәләр эшләй. Мәҫәлән, үҙәк Китай үҙәндәрендә татлы әрем үҫә. Ул үҫемлек артемизинин тигән препараттың берҙән-бер сығанағы. Артемизинин тапма ауырыуына ҡарата 100 проценты менән тәьҫир иткән көслө препарат (Jonietz, 2006). Был үҫемлек юҡҡа сыҡһа, тапма сиренә контроль күпкә көсөн юғалтасаҡ. Һәр төр менән уның үҙенә генә хас үҙенсәлекле матдәләре лә юҡҡа сыға. Төрҙәрҙең юҡҡа сығыуы менән әле беҙ асып, белеп өлгөрмәгән күпме матдәләр юғаласаҡ.\nХәҙерге юҡҡа сығыуҙар бынан 100 000 йыл элек тирәһе, кешенең планета буйлап таралыуы, кеше эшмәкәрлегенән экосистемала көйләнештең боҙолоуы, йәшәү мөхиттәренең емерелеүе менән башланған. 100 000-дән 10 000 йыл элекке арауыҡ алтынсы юҡҡа сығыуҙың «беренсе фазаһы» тигән исем алған.\nҠыҙыл китап (МСОП)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЮҡҡа сыҡҡандар исемлегенә 1500 йылдан юғалған төрҙәрҙе индерәләр. Уға тиклем европалылар бөтөнләй осрата алмағандар, сөнки Америка, Австралия асылмаған булған. Шулай уҡ йыш ҡына хайуандар тәбиғи сәбәптәрҙән үлгәндәр. Ул дәүерҙә браконьерлыҡ та була алмаған.Һунар итеүгә сикләүҙәр булмағанда ла, хайуандарҙың күплеге, ҡоралдар ябай булыуы промысло әһәмиәтендәге ҡиммәтле төрҙәрҙе лә һаҡлап торған. Юғалыу ҡурҡынысы янаған төрҙәрҙе төркөмләүҙә CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) классификацияһы ла ҡулланыла. Был халыҡ-ара һатыу итеүҙең төргә зыян килтерерҙәй юлдарын тыйыуға йүнәлтелгән.\nТөрҙәрҙе һаҡлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺаҡлауҙа сетерекле хәлдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙыш ҡына «Ҡыҙыл китапҡа» индерелеү менән төр браконьерҙар һәм коллекционерҙар өсөн табышҡа әйләнеп китә. «Тыйылған емеш тәмле» осрағы башлана. Икенсе сетерекле яҡ, ер хужаһы биләмәһенән яҙырға теләмәйенсә, ундағы «ҡыҙыл китап» вәкилен шым ғына юҡ итергә йәки уның йәшәү мөхитен емереп унан ҡотолорға тырышыуы мөмкин.\nЗаттар һаны элеккеһенән тиҫтәләрсә артҡан осраҡта ла, ареалдары күпкә бәләкәй булыуы бар. Мәҫәлән, алыҫ көнсығыш леопарды (40 тирәһе зат) 400000 гектар, йәки 400 квадрат километр биләмәлә йәшәй. Уның да күп өлөше Китайға тура килә. Уларҙың таралыуына ҡалын ҡарҙан ҡурҡыуҙары ҡамасаулай. Әҙ һанлы булыуҙары һәм туған-ара ҡауышыуҙар арҡаһында генетик төрлөлөк бик ярлы. Был, үҙ сиратында лейкемия кеүек нәҫел сирҙәренең ҡалҡып сығыуына булышлыҡ итә.\nУрмандарҙы ҡырҡыу, браконьерлыҡ (һөйәктәре көнсығыш медицинаһында юғары баһалана, тиреһенә лә һорау ҙур) ҙур хәүеф булып тора. Леопардтың тәбиғи дошмандары ла бар, амур юлбарыҫы. (отошло яғы-был биләмәлә йәнлектәр ныҡ һаҡлана (ә леопардҡа һунар 1956 йылдан ғына тыйыла). Күпмелер өлөше зоопаркта 1961 йылдан һаҡлана. Йыш ҡына унда икенсе төрсә(подвид) ҡытай леопарды менән ҡауышыуҙар осраштыра. Әммә ғалимдарҙың күпселеге был генетик яҡтан ныҡ ярлыланған популяция өсөн нәҫеллек материалын байытыу сығанағы тигән фекерҙә.\nU.S. Fish & Wildlife Service. Threatened and Endangered Species System (TESS) 2003 йылдың 20 июнь көнөндә архивланған.. Detailed information on Endangered, Threatened or candidate species in the U.S.\nThe Convention on Biological Diversity 2006 йылдың 29 август көнөндә архивланған.\nConservation Breeding Specialist Group, IUCN: CBSG «PHVA» Reports (Population and Habitat Viability Assessment) 2008 йылдың 19 февраль көнөндә архивланған.\nEndangered Species & Wetlands Report 2019 йылдың 13 июль көнөндә архивланған. Independent print and online newsletter covering the ESA, wetlands and regulatory takings.\n"Biodiversity and Conservation: A Hypertext Book by Peter J. Bryant 2011 йылдың 19 июль көнөндә архивланған.\nRead Congressional Research Service (CRS) Reports regarding Endangered Species 2008 йылдың 22 апрель көнөндә архивланған.\nBagheera website on endangered species 2006 йылдың 19 июль көнөндә архивланған.\nВымирающие виды животных и растений 2009 йылдың 23 ноябрь көнөндә архивланған. — Детская энциклопедия «What-this?».\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Юҡҡа_сығып_барыусы_төрҙәр&oldid=1065496 ҡабул ителгән


Курдтарҙың хәрби бүлексәләре һуңғы көндәрҙә Ғыйраҡтың Мосул ҡалаһы янындағы унлаған ауылды «Ислам дәүләте» террорсыларынан азат иткән. Йәкшәмбе башланған штурмға халыҡ-ара коалицияның авиацияһы ла ҡушылған. Ғыйраҡтың Хөкүмәт ғәскәрҙәре лә һөжүмгә күскән.\nТөркиә премьер-министры Бинали Йылдырым хакимлыҡ итеүсе фирҡә ултырышында фетнә өсөн яуаплыларҙы бик ҡаты яза көтә тип белдерҙе. Бынан тыш, Хеҙмәт хәрәкәте менән бәйле дәүләт хеҙмәткәрҙәренең барыһы ла эштән ҡыуыласаҡ. Төркиәлә әле һаман хәрби фетнә сәбәптәрен асыҡлау һәм уға ҡағылышы булған етәкселәрҙе ҡулға алыуҙар дауам итә.\nҠытай тәүгеләрҙән булып квантлы юлдашты орбитаға сығарҙы. Уның ярҙамында квантлы телепортация мөмкинлектәрен тикшереп ҡараясаҡтар. Ҡытай ғалимдары фекеренсә, тәжрибә һөҙөмтәләре Марсҡа осҡан экспедиция менән бәйләнеште ябайлаштыра ала.\nМәскәүҙә көслө ямғыр юлдарҙа хәрәкәтте ҡатмарлаштырҙы. Әммә спорттың экстремаль төрҙәрен яратыусылар хәрәкәт итеүҙең альтернатив ысулын уйлап тапҡан. Ҡалала 250 урамды һыу баҫҡан. Йәмәғәт транспорты ҙур ауырлыҡтар менән йөрөгән. Кешеләрҙе автобустарҙан эвакуациялағандар.


Презентация по башкирскому языку и литературе на тему "Атайымдың ос һәнәге" Н.Мусин (5 класс)\nИнфоурок / Другое / Презентации / Презентация по башкирскому языку и литературе на тему "Атайымдың ос һәнәге" Н.Мусин (5 класс)\nНоғман Мусин “Атайымдың ос һәнәге.” Һүҙьяһалыш.\nДәрестең маҡсаты: Н.Мусиндың тормош юлы һәм ижад юлы менән танышыу. Башҡорт телендәге һүҙьяһалыштың төрлө формаларын өйрәнеү. Эҙләнеү күнекмәләрен үҫтереү. Туған тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\nҺе-һе-һе-һе Һа-һа-һа-һа Һү-һү-һү-һү Һә-һә-һә-һә Артикуляцион күнегеүҙәр.\nФонетик-орфоэпик күнегеүҙәр Ҡайырылып әсәй бесән саба, Шулай саба ине элек тә. Мин ташыған булам ҡосаҡлап та, Һәнәк остарына элеп тә.\nНоғман Сөләймән улы Мусин (1931)\nНоғман Сөләймән улы Мусин 1931 йылдың 17 июлендә Ишембай районының Ҡолғона ауылында тыуған. Маҡар урта мәктәбен, Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтын, БДУ-ның филология факультетын тамамлаған. Армияла хеҙмәт иткән, тыуған ауылында дүрт йыл мәктәптә уҡытҡан. Оҙаҡ йылдар “Ағиҙел” журналы, “Башҡортостан” газетаһы редакцияларында, Башҡортостан китап нәшриәтендә,Яҙыусылар союзы идараһында эшләгән. 2001 йылда уға Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы тигән юғары исем бирелде.\nҺүҙлек эше: Һәнәк – вилы Ос һәнәге – вилы тройчатки Ҡомартҡы - реликвия,памятник. Һелкәүес - широкое, продолговатое - корыто для просеивания зерна Кәбән- стог Күбә - куча сена Эҫкерт - скирда\nОс һәнәге – вилы тройчатки\nҠомартҡы - реликвия, памятник.\nКәбән - стог\nКүбә - куча сена\nЭҫкерт - скирда\nЯл минуты Күрһәт әле, үҫкәнем, нисек бесән сабалар? Бына шулай, бына шулай, шулай бесән сабалар. Күрһәт әле, үҫкәнем, нисек бесән йыялар? Бына шулай, бына шулай, шулай бесән йыялар. Күрһәт әле, үҫкәнем, нисек кәбән ҡоялар? Бына шулай, бына шулай, шулай кәбән ҡоялар.\nТамыр Бесән Атай Әсәй Ҡорал Һәнәк Килен\nҠушма Ашъяулыҡ Көнбайыш Йәноҙаҡ Кинйәбай\nЯһалма Бесәнсе Күбәсе Шатлыҡ Ашанты\nПарлы Үлә-бата Хәбәр-хәтер Ут-һыу\n…, тор,улым,тор. Һаумы, … килен. Әсәйем … йәйеп ашарға ултыртып йөрөй. … йүгереп ҡайттым. Карточкалар менән эш\nБесән… Кәбән… Дуҫ… Шат… Уҡыу… Йыр…\nРәхимле бул күркәм сәхрәгә, Хуш еҫтәрен бөрккән сәскәгә, Рәхимле бул шишмә-ағасҡа, Һыуын һәм емешен алғас та. (Ҡайсын Кулиев)\nЭшләһәң, эш ҡарышмай .\nӨй эше. Тәбиғәтте һаҡлау тураһында һүрәт төшөрөргә. Һау булығыҙ.\nАхатова Амина Сафаргалиевна\nНомер материала: ДВ-559957\nӨз Астанам - өз ордам слайдтар


Асҡын районы Ҡышлауйылға ауылында мәктәп төҙөлөшөнә һалҡын ҡамасауламай\n26 Ноябрь 2018, 12:56\nБеренсе һалҡындар етеүгә ҡарамаҫтан, Асҡын районы Ҡышлауйылға ауылындағы мәктәп төҙөлөшө бер көнгә лә туҡталмай. Эштәр графикка ярашлы алып барыла.\n— Төҙөлөш ҡатнашмаларына туңыуға ҡаршы матдәләр ҡушыла, шуның өсөн беҙҙе һалҡындар ҡурҡытмай — ти участка начальнигы Илшат Гәрәев. — Эште ҡышҡы осорҙа ла туҡтатмаясаҡбыҙ, сөнки шулай булмаһа төҙөлөштө графикка ярашлы тамамлай алмаясаҡбыҙ. Ойошмабыҙҙың һалҡында эшләү тәжрибәһе бар.\nИлшат Нәғим улы билдәләүенсә, әлеге объектта 30 төҙөүсе эшләй, уларҙың етеһе — ярҙамсы эшселәр (урындағы халыҡ иҫәбенән), биш берәмек техника йәлеп ителгән.\nУчастка мастеры эш күләме тураһында һөйләгәндә, әлеге ваҡытта кирбес һалыныуын билдәләп үтте. Спорт залы урынлашасаҡ өлөшөндә эштең яртыһынан күбеһе үтәлгән. Был төп өлөштә лә башҡарылған. Ял көндәрендә төҙөүселәр балалар баҡсаһы урынлашасаҡ ергә нигеҙ блоктарын һала башланы. Мәктәп һәм спорт залына нигеҙ тулыһынса әҙер.\nБынан тыш, айырым торасаҡ янғын һағы резервуары өсөн котлован эшләнгән. Артабан уның стеналары һәм түшәменә арматура һәм бетон йәйеү башҡарыласаҡ.\nҠышлауйылға ауылында 60 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы менән берләштерелгән 120 урынлыҡ мәктәп төҙөлөшө “Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына 100 — объект” программаһы сиктәрендә бара. Уны ғәмәлгә ашырыуға республика бюджетынан 146 миллион һум бүленгән. Эште Өфө ҡалаһының “Корунд” йәмғиәте башҡара.


Ауыр металдар — аҡ ҡурғаш, баҡыр, висмут, кадмий, кобальт,ҡурғаш, никель,һөрмә, терегөмөш, цинктан торған төҫлө металдар төркөмө (тығыҙлыҡтары 4500 кг/ м³ ашыу). Баҡыр колчеданы мәғдәндәре составына инәләр.\nАғыулы Ауыр металдар менән тирә-яҡ мөхиттең бысраныуы экологик мониторинг ярҙамында билдәләнә; төп сығанаҡтары — сеймал табыу һәм яғыулыҡәҙерләү сәнәғәте, ҡара металлургия, төҫлө металлургия предприятиеларының сәнәғәт ҡалдыҡтары, гальваника цехтарының ағынты һыуҙары, антропоген ташландыҡтар; ер аҫты һыуҙарында ауыр металдар концентрацияһының артыуы тупраҡтың әсеүе менән (Геоэкология), һыу ятҡылыҡтарында — кислоталы ямғырҙар менән бәйле. Тәбиғи объекттарҙа ауыр металдар миҡдарын Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығының Дәүләт аналитик контроль идаралығы, “Ишембай” агрохимия хеҙмәте станцияһы, Йәшәйеш хәүефһеҙлеге институты, Экология үҙәге күҙәтә. БДАУ‑ҙа тупраҡта ауыр металдар барлығын асыҡлау (Н.А.Середа), Йәшәйеш хәүефһеҙлеге ҒТИ менән берлектә уларҙың тере организмдарҙа тупланыуы буйынса тикшеренеүҙәр уҙғарыла (Бысратыусыларҙың биоаккумуляцияһы). Химия иниститутында модификацияланған, “Паллада” ғилми‑производство фирмаһы ЯСЙ‑нда (Салауат ҡалаһы) органик (С.В.Алексеев, Ю.С.Дальнова, Б.С.Жирнов, А.А.Иващенко, С.В.Ковтуненко) ауыр металдар сорбенттары; Башҡортостан нефть эшкәртеү ғилми тикшеренеү институтында металһыҙлаштырыу процесы эшләнә. Дәүләт аналитик контроль идаралығында БДУ, Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбитаты менән берлектә Башҡортостандың Урал аръяғындағы бәләкәй йылғаларҙың ауыр металдар менән бысраныу кимәле (Н.Н.Александрова, А.А.Колчина, Ф.Х.Ҡудашева, В.И.Сафарова, Т.П.Смирнова, А.П.Ступин, А.Ә.Фәүхетдинов, Г.Ф.Шәйдуллина);\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ауыр_металдар&oldid=1050379 ҡабул ителгән


6 Апрель 2018, 13:06\nБаш ҡалабыҙҙың 13-сө махсус интернат-мәктәбендә «Шиғриәт – мөғжизәле ил» тип аталған шиғриәт байрамы булды. Унда балалар менән бергә уҡытыусылар, атай-әсәйҙәр ҙә сығыш яһаны. Ә инде Х синыф уҡыусылары Гөлфиә һәм Регина Арыҫлановаларҙың әсәһе шиғыр уҡып ҡына ҡалманы, йырлап, бейеп, хатта ҡумыҙҙа ла уйнап күрһәтте.\nБайрамда ҡатнашыусылар башҡорт, урыҫ, татар шағирҙарының шиғырҙарын яттан һөйләне. Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Фёдор Тютчев, Эдуард Асадов, Мостай Кәрим, Рәми Ғарипов, Муса Йәлил, Рәсүл Ғамзатов, Хәсән Туфан әҫәрҙәре яңғыраны был көндө.\nРаян Исҡаҡов ҡурайҙа уйнап, башҡорт халыҡ йырын башҡарыуы байрамға йәм өҫтәне. Ғәзим Сәйфуллин үҙе ижад иткән шиғырҙарын уҡыны.\nСәүиә ШӘЙӘХМӘТОВА, китапханасы.


20 Ноябрь 2010, 17:02\nҡыйғы районында йәшәүсе күп балалы йәш ғаилә – Айгөл һәм Юнир Латиповтар хаҡында был яҙмам. Тәү ҡарамаҡҡа ғәҙәти күренгән замандаштарыбыҙ өлөшөнә ҙур һынауҙар төшә, күп кенә тетрәнеүҙәр кисерергә мәжбүр итә уларҙы яҙмыш. Йәштәр Салауат районында тыуған: Айгөл Бишәүҙәр ауылы ҡыҙы, Юнир – Ахундыҡы. Биш йыл элек улар тормош юлын бергә үтергә һүҙ ҡуйыша. Юнир Айгөлдөң улы Батырҙы үҙ балаһылай күрә, артабан бер-бер артлы уртаҡ мөхәббәт емештәре – Салауат (2007 йылғы), Азалия (2008), Ынйы (2009) тыуа. Йәш ярымлыҡ ҡына сағында Батыр ҡапыл ҡаты ауырып китә.


Әсә бәхете » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Әсә бәхете\nБаймаҡ ҡалаһының 1-се мәктәбен 1972 йылда уңышлы тамамлаған Сәфирә бер ниндәй ауырлыҡһыҙ Сибай медицина училищеһына уҡырға инә. Мәктәптә алдынғы уҡыусы, әүҙем йәмәғәтсе булған ҡыҙға шәфҡәт туташы һөнәрен үҙләштереү еңел бирелә.\nҠулына диплом алған йәш белгесте йүнәлтмә буйынса тыуған районының Сыңғыҙ ауылына эшкә тәғәйенләйҙәр. Бында Сәфирәгә күп эшләргә тура килмәй – өс йыл дуҫлашып йөрөгән егете Ильяс Такалов өйләнешергә тәҡдим яһай һәм уны үҙенең районына – Йылайырға алып ҡайтып китә. 1975 йылдың көҙөндә ике йәш йөрәк гөрләтеп туй үткәрә. Сәфирә Ғәйнислам ҡыҙы Йылайыр үҙәк дауаханаһына эшкә урынлаша һәм ошо һаулыҡ һаҡлау учреждениеһында 40 йылға яҡын эшләп, былтыр ғына хаҡлы ялға сыҡты. Уның оҙайлы хеҙмәте оло баһа алды: тәүҙә “Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау отличнигы”, һуңынан “Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.\nХеҙмәттә генә түгел, шәхси тормошта ла уңды Сәфирә апай. Ильяс Исмәғил улы менән өс ул тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Өсәүһе лә Башҡорт дәүләт университетында юғары белем алып, өйләнеп, матур ғаилә башлыҡтары булып танылды. Килендәре лә төшөп ҡалғандарҙан түгел, барыһы ла юғары белемле. Өлкән улдары Илфат Рәсәй һаҡлыҡ банкының район филиалын етәкләй, Айгөл Фәрит ҡыҙы менән дүрт бала үҫтерәләр. Был ғаиләне районда ғына түгел, республика кимәлендә лә яҡшы беләләр. 2007 йылда Такаловтар “Йәш ғаилә” республика конкурсында гран-приға лайыҡ булды, ә былтыр “Байыҡ” республика бейеү конкурсында 2-се урын яуланылар. Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназия-интернатында уҡыған улдары Алмас бер нисә йыл рәттән “Байыҡ”та ҡатнаша, ә игеҙәк Айгиз менән Нургиз – бокс буйынса Башҡортостан, Рәсәй чемпионаттары призерҙары, “Әсә” исемле кинофильмда төп ролдәрҙе башҡарҙылар. Дүрт йәшлек Рушана ла сәхнәлә үҙен бик һәләтле ҡыҙ итеп күрһәтеп өлгөрҙө.\nӨлкән Такаловтарҙың уртансы улдары Самат бик яуаплы урында эшләй – район хакимиәте башлығы урынбаҫары вазифаһын башҡара, ҡатыны Оксана менән бер ҡыҙ, бер ул үҫтерәләр. Ә кесе улдары Илгиз килендәре Айгөл менән Өфөлә йәшәй, бер малай тәрбиәләйҙәр.\nШулай итеп, Сәфирә Ғәйнислам ҡыҙы – ете ейән-ейәнсәргә һөйөклө ҡартәсәй.\n– Мин яҙмышым менән, тормош юлдашым, балаларым, туғандарым менән бәхетлемен. Аллаға шөкөр, әсәйем иҫән, уға ошо көндәрҙә 80 йәш тула, – ти Сәфирә апай.\nТакаловтарҙың төҙөк, сағыу йортон “Өлгөлө йорт” тигән яҙыу биҙәй. Ә уларҙың матур ғаиләһенә Йылайыр ауылы советы ҡарары менән “Өлгөлө ғаилә” тигән маҡтаулы исем бирелгән. Бәхетле әсә, һөйөклө ҡартәсәй, уңған хужабикә Сәфирә Ғәйнислам ҡыҙы киләсәккә яҡты уйҙар менән йәшәй.\nСығыу ваҡыты 22-01-2015, 19:34 | Ҡаранылар: 666\nЯҙыусы Хәйҙәр Тапаҡовҡа – 60 йәш\n“ҒАИЛӘМ ҺӘМ ЭШЕМ – ИКЕ ҠАНАТЫМ”, –


Нижегородканың «Zоопарк» театры гастролдәре көтөлә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nНижегородканың «Zоопарк» театры гастролдәре көтөлә\n10:48, 2 декабря 2009 Йәмғиәт\nӨфөлә 9 — 11 декабрҙә Нижегородканың «Zоопарк» театры гастролдәре көтөлә. Ҡунаҡтарҙы Башҡортостан Республикаһының Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры ҡабул итәсәк, тип хәбәр иттеләр театрҙың матбуғат хеҙмәтенән.\nҮҙ гастроль репертуарына Нижегородка артистары балалар һәм уларҙың тыңлауһыҙ ата-әсәләре өсөн «Клаксон һәм Ластик. Мәшәҡәтле көн» музыкаль шоуын, шулай уҡ «М-П» һәм «Зоопаркта ни булған?» спектаклдәрен индергән.\n«М-П» спектакле, уны ҡуйыусылар әйтеүенсә, – ул Виктор Ерофеевтың шул уҡ исемдәге поэмаһына метафизик ишара. Спектакль режиссеры — Ирина Зубжицкая (Санкт-Петербург), ҡуйыусы рәссам — Наталья Белова, хореографы – Асия Горбачева. Художество яғынан биҙәүселәр – Владимир Ганин менән Елена Евграфова.\n«Зоопаркта ни булған?» пьесаһы ни өсөн ыҙғыш-талаш килеп тыуыуы, нисек кешеләр бер-береһе менән аралашмаҫ хәлгә етеүе тураһында бәйән итә.\nӘ «Клаксон һәм Ластик» шоуы геройҙары был ҡатмарлы заманда өлкәндәрҙе нисек тәрбиәләү тәжрибәһе менән уртаҡлаша. Тамашала музыкаль номерҙар күп һәм ул тамашасылар залы менән аралашыуға һәм уйындарға ҡоролған. Проект авторҙары үҙҙәре өсөн эталон итеп элекке «Радионяня»ны һайлаған.


Башҡортостан Республика Башлығы Р.З.Хәмитовҡа » Башкирское общественное движение "Кук буре"\nhttps://datadome.ru ищу инвестиции в строительство дата центра.\nПросм.: 1648 Дата : 30 июня 2016\nБилдәле булыуынса, Башҡортостан Рәсәйҙен башҡа субъекттары кеүек социаль иҡтисади көрсөк кисерә. Республика үҙ иҡтисади потенциалы буйынса бай төбәк булһа ла, илдә барған көрсөк барыбер үҙенекен эшләй. Көрсөк көндән көн республиканын бөтә инфраструктураһын солғай, шул уҡ ваҡытта уның эҙемтәләренән дәүләт һәм йәмғиәт структуралары ла ҙур зыян кисерә башланы. Көрсөк ауырлыҡтарынан иң тәү сиратта Башҡортостанда хәйерселек хәлендә йәшәгән аҙ килемле социаль ҡатламдар интегә. Улар иҫәбендәге пенсионерҙар, инвалидтар, талиптар, уҡытыусылар һәм башҡа бюджет өлкәһендә эшләүселәр ысынбарлыҡта лайыҡлы эш хаҡынан мәхрүм.\nҒөмүмән билдәләгәндә, көрсөк эҙемтәләре һөҙөмтәһендә республикала предприятиялар ябыла, эшһеҙлек күбәйә, халыҡтың тормош кимәле түбәнәйгәндән түбәнәйә.\nРеспублика етәкселегенең идараһына ҡарата ла башҡорт йәмәғәтселегенең әйтәһе репликалары һәм тәҡдимдәре күп. Һуңғы ваҡытта Башҡортостан криминаль төбәккә әүерелде. Көндән көн республикала енәйәттәр һаны арта, кешеләр хәбәрһеҙ юғала, дәүләт, суд власы структураларында, мәғариф системаһында коррупция сәскә ата.\nИнтернет сайттарында Башҡортостанды Рәсәйҙәге биш криминаль төбәктәр һанына индергәндәр. Мәскәү, Мәскәү өлкәһе, Краснодар крайы, Свердловск өлкәһенән һуң Башҡортостанды атағандар. Шул уҡ ваҡытта республика ришүәттәр алыу буйынса ла лидерлыҡ рейтингынан төшмәй.\nКоррупцияға ҡаршы республика етәкселеге бер ниндәй көрәш алып бармай. Ул мәсьәләне күтәргән башҡорт йәмәғәт ойошмаларының да талаптарын, үтенестәрен власть структураларында ултырған чиновниктар үтәмәй.\nБыйыл Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы сессияһында республика буйынса Эске эштәр министры М.И.Закомалдиндың отчеты тыңланды. Ләкин уның отчеты республика етәкселегенен хуплауына лайыҡ булды. Күптәр М.И.Закомалдиндың отставкаға ебәреүен көткәйнеләр, ә Башҡортостан етәкселеге, киреһенсә, уны маҡтаны ғына. Ул ғына ла түгел, Һеҙ ҙә 2015 йылдың сентябрь айында министр М.И.Закомалдинды « Халыҡтар дуҫлығы “ ордены менән наградланығыҙ.\nШул уҡ ваҡытта беҙ Башҡортостандың Федерация субъекттарындағы вәкиллектәрҙе бөтөрөүҙе, “Башнефть» акционер йәмғиәте менән республикалағы санаторияларҙы, курорттарҙы, ял йорттарын приватизациялауға йыйыныуҙы Федераль үҙәктең республикаға баҫымы итеп ҡабул итәбеҙ. Һуңғы ваҡытта республика вәкиллектәре Екатеринбургта, С.-Петербургта һәм Төркиә менән Ҡаҙаҡстанда бөтөрөлдө.\nФедераль властар тарафынан республикала алып барылған оптимизация, ҡайһы бер ҡалаларҙа заводтар асып, унда эшләргә сит ил халҡын ҡабул итергә йыйыныуҙы башҡорт йәмәғәтселеге хупламай. Мәҫәлән, властар Сибайҙа яңы завод асып, унда ҡытайҙарҙы индерергә һәм Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш төбәгендәге 5 районды (Мәсетле, Салауат, Ҡыйғы, Дыуан, Белоҡатай райондары) берләштереүе берәүҙе лә битараф ҡалдырмай. Бындай сәйәсәт урындағы халыҡтың эш урындарын бөтөрә, административ үҙәккә барыу ғына ул төбәктә йәшәгән халыҡҡа сығымдар талап итә.\nБыл төбәктәрҙә йәшәгән халыҡтың күпселеге башҡорттар. Эшһеҙлектән был төбәктәге йәштәр Себергә йәғни Рәсәйҙең башҡа төбәктәренә барып эшкә урынлаша. Республика Хөкүмәтенең “Урал аръяғы райондары үҫеше “ программаһы үтәлмәй.\nБаймаҡ, Әбйәлил, Бөрйән райондарынан милли мәғариф мәсьәләләре буйынса бик күп ялыуҙар йәмәғәтселеккә мәғлүм. Күп кенә милли мәктәптәрҙең башланғыс синыфтарында башҡорт телендә сыҡҡан уҡыу әсбаптары юҡ. Урындағы муниципаль район етәкселәре, мәғариф министрлығы тейешле уҡыу әсбаптары менән тьәмин итмәй. Район хакимиәттәрендә ултырған чиновниктар йәмәғәтселектең башҡорт телен белеү һәм өйрәнеү талаптарын инҡар итә. Был мәғлүмәттәрҙең барыһы ла башҡорт телен яҡлау өсөн Башҡарма власть өлкәһендә өҫтәмә закон сығарыусы акт ҡабул итергә мәжбүр итә.\nҺеҙгә һәм республика йәмәғәтселегенә мәғлүм булыуынса, әлеге мәлдә Рәсәйҙең Федерация Советы /В.Матвиенко / илдең субъекттарын эреләтеү мәсьәләләре менән мәшғүл. Улар яңы проект буйынса милли республикаларҙы күрше өлкәләр, крайҙар менән ҡушырға уйлайҙар. Һөҙөмтәлә Рәсәй Конституцияһында теркәлгән республикаларҙың дәүләтселеге юғала. Бындай сәйәсәтте беҙҙең йыйылыш хупламай һәм уны антиконституцион тип баһалай.\nШулай итеп, юғарыла яҙылғандар нигеҙендә БНПД(Башҡорт халҡының патриотик хәрәкәте) йыйылышы Һеҙҙән түбәндәге мәсьәләләрҙең хәл ителеүен һорай .\n1.”Башнефть” акционер йәмғиәтенең, республикалағы санаторийҙарҙың, ял йорттарының приватизацияланыуына юл ҡуймауын талап итә.\nАйырыуса “Башнефть» акционер йәмғиәтенең 50 % килемдәрен республика бюджетында ҡалдырыуҙы һорай.\n2.Интернет сайтында баҫылған статистика мәғлүмәттәре буйынса Башҡортостандың криминаль төбәккә әүерелеүен иҫәпкә алып , республика Эске эштәр министры М.И.Закомалдиндың отставкаға ебәреүен һорай.\n3.Федераль үҙәктең республиканы , дәүләт булараҡ, бөтөрөү өсөн баҫым яһауын иҫәпкә алып. Рәсәй Конституцияһында теркәлгән Башҡортостандың дәүләтселеген ҡурсалау өсөн барлыҡ сараларҙы һәм мөмкинселектәрҙең файҙаланыуын һорай. Торатау шиханын яҡлап алып ҡалған миҫалда республикала асылған заводтарға сит илдәрҙәге халыҡты килтермәү, Башҡортостандағы райондарҙы берләштермәү, Федерация субъекттарындағы республиканың вәкиллектәрен һаҡлау сәйәсәте үткәреүҙе хуплай.\n4.Халыҡтың үҙбилдәләнешендә милли мәғарифтың приоритет сфера икәнен иҫәпкә алып, айырыуса башҡорттар компактлы булып йәшәгән райондарҙа урындағы башҡорт милли мәктәптәрен тейешле уҡыу әсбаптары менән тьәмин итеүҙең контролгә алыуын һорай.\n5.Республиканың район, ҡала хакимиәттәрендә дәүләт телдәрен белмәгән чиновниктарҙың биләүен иҫәпкә алып, Башҡарма власт ь өлкәһендә өҫтәмә ике телде белеү кәрәклеге тураһында закон сығарыусы акт ҡабул итеүҙе һорай.\n6. Республикаларҙы күрше өлкәләр менән ҡушып, субъекттарҙы эреләтеүгә башҡорт йәмәғәтселегенең ҡаршылығын федераль властарға еткереүен һорай.\nЙыйылыш рәйесе _____________________________Ф.Муратбакиев\nЙыйылыш сәркәтибе ___________________________Р.Б.Зайнетдинова_\nМөрәжәғәт дөйөм йыйылышта ҡабул ителде\n18 июнь 2016 йыл Көйөргәзе районында Башҡортостан Республикаһы\nАдрес отправителя: РБ, г.Кумертау ,ул.Советская-5, Башкирское народно-патриотическое движение\nДобавить в закладки - | Напечатать | 30 июня 2016 ---\nМилләттәрҙе ҡыҫыу мәктәптәр ...


Башҡорт теле һәм әҙәбиәтен иң яҡшы белгән уҡыусылар асыҡланды\nТөбәк-ара кимәлдә үткән олимпиаданы йомғаҡлау тантанаһы бөгөн Өфөлә үтте. Быйыл бәйгелә республиканың төрлө ҡала-райондарынан һәм күрше төбәктәрҙән 300-ҙән ашыу бала һынау тотҡан.\nКөслө алҡыштар аҫтында сәхнә түренә күтәрелеү күңелле лә, тулҡынландырғыс та. Әммә был уңышҡа өлгәшеү еңел түгел. Төбәк-ара кимәлдә үткән олимпиадала еңеү яулау өсөн тырышлыҡ та, аң-белемгә ынтылыш та, ижади ҡараш та талап ителә.\nБыйыл олимпиада 300-ҙән ашыу уҡыусыны бергә йыйған, улар барыһы ла район-ҡала кимәлендә үткән һынауҙы уңышлы үтеп сығыусылар. Жюри ағзалары әйтеүенсә, олимпиада талаптары йылдан-йыл ҡатмарлаша бара, балаларҙың фекерләү ҡеүәһен үҫтереүгә иғтибар арта. Мәҫәлән, викторинаның даирәһе киңәйә, уға алдағы синыфтарҙа үткән дәрестәр буйынса һорауҙар ҙа, кластан тыш материалдар ҙа индерелә.\nОлимпиада өс этаптан торған - инша, викторина, тасуири уҡыу. Тәүге ике турҙа төплө белем талап ителһә, өсөнсө этапта ижадҡа урын бирелә. Мәҫәлән, Ейәнсуранан Айбулат Ҡотошев «Аҡмуллаға эйәреп» тигән шиғыр менән сығыш яһаған.\nОлимпиадала ҡатнашыусылар араһында күрше Силәбе, Ҡурған, Ырымбур өлкәһе уҡыусылары ла бар. Республика мәктәптәренән айырмалы уларға һынау әҙерләнеүе ауырға төшә.\nБыйыл олимпиалда 28-се тапҡыр үткән. Элекке еңеүселәрҙең күбеһе яҙмышын башҡорт теле һәм әҙәбиәте менән бәйләүен иҫәпкә алғанда бөгөн залда ултырыусылар араһынан да күренекле тел белгестәре, уҡытыусылар, журналистар сығыуына өмөт ҙур.


Оханск — Башҡорт Википедияһы\nОханск — Рәсәй ҡалаһы, Пермь крайы Оханский районының административ үҙәге,ҡала биләмәһе статусына эйә.\nОханское городское поселение[d] һәм Оханский район[d]\nОханское городское поселение[d]\n7087 кеше (1 ғинуар 2018)\n5 Ҡала менән бәйле кешеләр\nКама йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Кама буйлап Пермгә тиклем ара 126 км. Оханск аша Ҡазан-Пермь боронғо тракты үтә.Пермға тиклем 66 км. Яҡындағы Нытва тимер юл станцияһына тиклем ара 35 км тәшкил итә.\nОханскҙың нигеҙләнеүе Пермь крайын үҙләштереүсе. Строгановтар менән бәйле.\n1597 йылда Кама йылғаһынан алып Ошап тамағына тиклем ерҙәрҙе Строгановтар ала. Хәҙерге заман районындағы Острожка тораҡ пункты улар тарафынан иң беренсе булып нигеҙләнә (1597 йыл). Артабанғы йылдарҙа ошо ауыл аша рус халҡы был ерҙәрҙә тарала бара. Тораҡ пункттар барлыҡҡа килә.\nБатша Алексей Михайлович указы буйынса 1647 йылда строгановтарҙың аҫаба халыҡ иҫәбен алыу үткәрелә. Ошо иҫәп буйынса, кама йылғаһының уң яҡ ярында — Охань теркәлә. Соликамскиҙың халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәргән воеводаһы, уны «оханщик»тип картаға яҙып ҡуйған.\nСтроганововтарҙың аҫабаһы булараҡ Оханск улус тип аталған.\n1775 йылда император Екатерина II указына ярашлы, Оханский ауылы улус үҙәге була. 27 ғинуар (7 февраль) 1781 йылда Екатерина II Пермь губернаһын ойоштора. Оханский ауылына ҡала статусы бирелә һәм ул Оханский өйәҙенә әүерелә, уға 48 улус инә.\n1783 йылда Оханск өйәҙ ҡалаһының үҙ гербы була.\nҠала халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ, һунар итеү һәм балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Оханск, өйәҙ үҙәге, элеккесә күберәк ауылға оҡшап торған.\nXIX быуат башында Оханск өйәҙе яйлап башҡа ауылдарҙан айырыла, бигерәк тә Оханск йәшеллеккә күмелә башлай, 1828 йылда таштан Успенский соборы төҙөлә. Оханск дауаханаһы, ирҙәр мәхәллә училищеһы, ҡыҙҙар гимназияһы, реаль училище, типография, театр, почта, музей, китапхана барлыҡҡа килә.Ҡала үҙәгендә 30-ға кибет һәм таш усадьбалар барлыҡҡа килә. Уларҙың барыһы ла тиерлек бөгөнгө көндәргә тиклем һаҡланған.\nГраждандар һуғышы Оханский өйәҙендә кире яҡтан сағыла. Ҡала һәм район халҡы кәмей. Өйәҙ 1923 йылдың ғинуарында Оханскиҙа йәшәүҙән туҡтай. Уның территорияһында бер нисә район, шул иҫәптән Оханский районы барлыҡҡа килә.\n900 ↗1000 ↗1900 ↗2400 ↘1900 ↗3800 ↗7984\n↘7478 ↘7129 ↗8414 ↗8800 ↗8900 →8900 ↗9000\n→9000 ↘7994 ↗8000 ↘7800 ↘7700 →7700 ↘7600\n↗7607 ↘7250 ↗7300 ↗7301 ↘7205 ↘7129 ↘7096\nСәнәғәт предприятиеларынан — Оханск тегеү фабрикаһы.\nИкмәк комбинаты ҡаланың һәм райондың халҡын хеҙмәтләндерә .\nОханск урман хужалығы ағас эшкәртеү менән шөғөлләнә\nБөгөн ҡала халҡының бер өлөшө ауыл хужалығы менән шөғөлләнә.\nАстауров Владислав Борисович (1918—2003) — юғары математика һәм теоретик механика өлкәһендәге ғалим.\nБаневич Сергей Петрович (тыуғ. 1941) — композитор, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.\nБахтияров Алексей Николаевич (1871 — һуң 1915) — урал эре сауҙагәре, «Н. К. Бахтияров вариҫтары» сауҙа йортон етәкләүсе .\nВинокуров Василий Васильевич (1894—1938) — чекист, генерал.\nВолков Лев Анатольевич тыуғ. 1936) — Төмән мәҙәниәт академияһы профессоры.\nВяткин Александр Петрович (тыуғ. 1957) — Рәсәй буйынса Приморье крайы УФСБ начальнигы, генерал-лейтенант.\nЗаколодкинАнатолий Федорович (1896—1937) — хәрби разведчик.\nЗаколодкин, Сергей Иванович (тыуғ. 1959) — пермь архитекторы.\nЗеленин Алексей Нестерович (1870—1944) — пермь рәссамы.\nКалинин Борис Алексеевич (тыуғ. 1940) — молекуляр физика өлкәһендәге ғалим\nКоротаев Анатолий Александрович (тыуғ. 1931) — пермь ғалим-психологы.\nКузнецов Петр Нифонтович (1914—1964) — Советтар Союзы Геройы.\nМерзляков Юрий Иванович (1940—1995) — ғалим-математик.\nОвчинникова Зинаида Николаевна (1914—1955) — Социалистик Хеҙмәт Геройы.\nНешатаев, Татьяна Николаевна (тыуғ. 1952) — ғалим-юрист, РФ атҡаҙанған юрисы.\nПалладий (Пьянков е. п.) (1813—1882) — дин әһеле, яҙыусы, Олонецкий һәм Петрозаводский епискобы.\nПискунов Алексей Иванович (1921—2005) — ғалим-педагог.\nПулькис Владимир Антонович (1890—1970) — совет гигиенисы\nШардаков Игорь Александрович (1922—1982) — Советтар Союзы Геройы.\nШардаков, Павел Федорович (1929—2007) — рәссам-реалист, Рәсәйҙең атҡаҙанған рәссамы.\nШумилов Евгений Николаевич (тыуғ. 1951) — билдәле рәсәй тарихсы-медиевисы.\n↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 Народная энциклопедия «Мой город». Оханск. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 июнь 2014. 18 июнь 2014 тикшерелгән.\n↑ 9,0 9,1 Оценка численности постоянного населения Пермского края в разрезе муниципальных образований на 1 января 2006 (погрешность 150 человек) и 2007 (погрешность 50 человек) годов. Тәүге сығанаҡтан архивланған 25 ғинуар 2015. 25 ғинуар 2015 тикшерелгән.\n↑ Административно-территориальное деление Пермского края на 1 января 2008 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 август 2013. 18 август 2013 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Оханск&oldid=912288 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 8 октябрь 2019 в 19:37\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:37 8 октябрь 2019 үҙгәртелгән.


Песня «Хуш тип ҡулыңды бирәһең» исполнителя Фарит Бикбулатов. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Хуш тип ҡулыңды бирәһең»\nХуш тиеп ҡулыңды бирәһең,\nВәғәҙеңде ашығып өҙәһең.\nКүҙҙәрең йәшермәй - һөйәһең,\nИламайса нисек түҙәһең? (х2)\nАҙаҡҡы күперҙе яндырма,\nҺин мине өмөтһөҙ ҡалдырма.\nКүҙҙәремә тағын бер ҡара,\nКүрерһең, йөрәгем гел яра. (х2)\nДөнъяға килеп булмай ҡабат,\nТормошта беҙ икәү - пар ҡанат.\nҠанатһыҙ оса алмай ҡоштар,\nАйырылмаһын беҙҙең яҙмыштар. (х2)


Нефтекамала ветерандар күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарын теркәү тураһында таныҡлыҡ алды\n6 Май 2010, 16:49\nРосреестрҙың Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының Нефтекама бүлегендә ветерандар өсөн күсемһеҙ милеккә хоҡуҡты дәүләт теркәүе буйынса айлыҡ тамамланды. Ул «БР буйынса Дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография буйынса идаралығында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар өсөн Асыҡ ишектәр көнө» акцияһы сиктәрендә үткәрелде.\nКүсемһеҙ милеккә хоҡуҡты дәүләт теркәүе тураһында таныҡлыҡтарҙы тапшырыу тантанаһында бүлек хеҙмәткәрҙәре рәхмәт һүҙҙәре әйтте һәм геройҙарҙы Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы менән йылы ҡотланы. Ветерандарға таныҡлыҡ менән бергә сәскәләр ҙә тапшырҙылар.\nБыл акция менән файҙаланып, күп ветерандар бер нисә күсемһеҙ милек объектына хоҡуғын теркәү мөмкинлеге алды. Улар иҫәбендә – фатирҙар,баҡса йорттары һәм ҡоролмалар.\nРәсми өлөштән һуң сәй өҫтәле артында ветерандар менән аралашыу дауам иттерелде.\nАйлыҡ ваҡытында Нефтекама ҡалаһы буйынса бүлек күсемһеҙ милек объекттарына 42 хоҡуҡ теркәне, шул иҫәптән 23 — баҡса йорттарына һәм ҡоролмаларға, биш —гараждарға, 12 — ер участкаһына, ике — фатирға. Тағы 15 таныҡлыҡ һуғышта ҡатнашыусыларға яҡын араларҙа биреләсәк.\nТеги:еңеүҙең 65 йыллығыросреестр


Омикрон-штамы менән нисек ауырыйҙар | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 247961\n29 ноября 2021 — 13:02 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда коронавируслы инфекцияның 105 мең осрағы теркәлгән. Эксперттар «омикрон» штамы менән зарарланыу билдәләрен аңлатты.\nПандемия башынан республикала 105 мең 38 кеше коронавируслы инфекция йоҡторған, үткән ял көндәрендә йәнә 1341 яңы осраҡ теркәлгән. Дауаханаға һалынғандар һаны кәмегән, йәғни 540-тан 468-гә төшкән. Ауыр хәлдәгеләр ҙә әҙерәк, элек 102 булһа, үткән ял көндәрендә — 72. Өйҙә ете меңдән ашыу сирле дауалана.\n28 ноябрҙә тәүлек эсендә 25 үлем осрағы теркәлгән, бер көн элек был һан туғыҙға күберәк ине. Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан алынған мәғлүмәттәр буйынса пандемия башынан 3479 сирле вафат булған. Уларҙың 3101 – өлкән йәштәге кешеләр.\nВакциналарға тейеш 2 миллионға яҡын кеше беренсе прививканы ҡаҙатҡан, 2,4 миллион күләмдәге план буйынса 1 миллион 705 мең кеше тулыһынса вакцинация үткән.\nБелгестәрҙең етди иғтибарын коронавирустың Африкала табылған яңы «омикрон» штамы йәлеп итә. Ул тиҙ таралыу һәләтенә эйә. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһында яңы штамдың COVID-19 сирен үткәргәндәр өсөн айырыуса хәүефле, тип иҫкәрттеләр.\nОмикрон-штамм йоҡтороуҙың төп билдәләре – хәл бөтөү, баш ауыртыу. Шуға ҡарамаҫтан тән температураһы күтәрелмәй, тамаҡ ауыртмай, тип хәбәр итә Көньяҡ Африка республикаһының Медицина ассоциацияһы. Киң мәғлүмәт саралары белдереүенсә, «омикрон» эләктереү осраҡтары Израиль, Бельгия, Гонконг, Германия, Бөйөк Британия, Италия һәм Австралияла теркәлгән. 28 ноябрҙә Роспотребнадзор коронавирустың яңы штамы Рәсәйҙә табылмаған тип хәбәр итте.


Песня «Атай-әсәй ҡәҙерлеләрем» исполнителя Гульсум Бикбулатова. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Атай-әсәй ҡәҙерлеләрем»\nБеҙҙе оҙатҡанда күҙегеҙҙә\nҺағыш та,һөйөү ҙә сағыла.\nСал кергән сәстәрегеҙгә\nЕлдәр иркәләп ҡағыла.\nЙөрәгемден һеҙ яртыһы.\nҺеҙҙе һағынамын бигерәк\nКилә гел өйгә ҡайтаһы.\nТыуған өйҙөн йылы түрендә\nӨҫтәлдәлер ҡайнар сәйегеҙ.\nӘсәйҙен йылы икмәге\nБеҙҙен турала һүҙегеҙ.\nЙәшәгеҙ оҙаҡ атай,әсәй.\nЙылы ҡосағығыҙ һаҡлай\nБеҙгә ел-ямғыр тейҙермәй\nВ категории: 8 марта , 23 февраля


№24 (11227) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңы номер » №24 (11227)\n14.06.2019 №24 (11227)\n“Йәшлек” гәзитенең 24-се һанына күҙәтеү\nБашҡортостанда шаулап-гөрләп “Берҙәмлек” Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале бара. Гәзитебеҙ тәүге биттән үк ошо сағыу ваҡиға хаҡында һөйләй.\nБелеүегеҙсә, 2020 йылда Бөтә донъя Фольклориадаһы беҙҙең баш ҡалала үтә. Быйылғы “Берҙәмлек” уға әҙерлек сараһының береһе. Кемдәр килде, тиһегеҙме? 1 – 13 биттәрҙә Гөлнур Ҡыуатова менән Юлай Кәримов әҙерләгән репортажды уҡығыҙ. Шулай уҡ Өфө көнө лә билдәләнде. Сәғәт рәүешендә төҙөлгән фонтан хаҡында ла мәғлүмәт бар.\nБишенсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы асылыуға ике аҙна ваҡыт ҡалды. Был көнгә Башҡорт халҡының үҫеш стратегияһы әҙерләнергә тейеш. Уны кемдәр яҙа? Документ ниндәй стадияла? Был һорауҙарға яуапты “Башҡорт проекттары: стратегия халыҡҡа киләсәген берҙәм рәүештә күреү ысулын тәҡдим итә” мәҡәләһендә табырһығыҙ.\nОшо көндәрҙә медицина хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамдарын билдәләй. Был һанда талантлы табип Ишмырҙа Һиҙиәтов тураһында мәҡәлә менән танышырһығыҙ. Ишмырҙа Хәйернур улы Әбйәлилдә астырған хоспис бөгөн н индәй хәлдә икән?\nБер-берегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ. Гәзитебеҙҙең “Тормош юлдары ҡатмарлы” даими рубрикаһында баҫылған яҙманы уҡып, тап шулай тиергә кәрәк.\n“Иремде иҫән сағында ҡәҙер итмәнем дә, хәҙер үкенестәр солғанышында йәшәргә мәжбүрмен...” ти Баныу Ҡаһарманованың геройы.\n“Сәләмәтлек” махсус битендә Сажиҙә Лотфуллина шифалы үләндәрҙең русса-башҡортса атамаһын бирә.\nЗаһира исемле ҡыҙ баланың яҙмышы тураһында уҡығығыҙ килһә, Мостай Кәрим исемендәге хикәйәләр конкурсына килгән “Бәхеткәйҙәрең бер булмаһа...” хикәйәһен уҡығыҙ.


Сөйөмбикә(тертләп). Абау, ҡотомдо алдың, әсәйем. Ниңә үҙең иртәләнең?\nҺылыубикә.Әхирәттәрең, булышсыларың ҡайҙа?\nСөйөмбикә(көлөп). Бошонма, әсәкәйем, улар ана анауы тирәктәрҙең һәр олоно артынан һағалап торалар мине. Бер сулаға яңғыҙымды ҡалдырыуҙарын теләнем.\nҺылыубикә.Тик шулай ҙа ҡош-ҡорттан хәтәр заман. Ҡояш сығышы яғында — жуңғар-мағул әтрәгәләмдәре, көн байышында үҙебеҙҙең татар-хәтәр болғана. Урыҫ шымсыларынан да тынғы юҡ. Ана тора Алабайтал кисеүе, кем кисмәҫ, тиһең уны?.. Ә һин, шул тәңгәлгә текләп, күҙеңде талдыраһың...\nСөйөмбикә.Әсәкәйем, насарға юрамасы. Ул кисеүҙән, аша сығып, бәхеткәйем киләсәк...\nҺылыубикә.Ай-һай, оло юлдан кем килмәҫ тә кем китмәҫ...\nСөйөмбикә.Әсәкәйем, шулай ҙа кемдәр буласаҡ? Бөгөн һабантуйҙа, тим?\nҺылыубикә.Атайыңдан яҙа-йоҙа ғына сарпылып ҡалды. Әлбиттә, нурлы мәркәзебеҙ Көн-Өфөнән кенәз Исмәғил олатайың, Ҡазандан Бойорған Сәйет, йәнә Мәскәү илсеһе Кадыш Кудинов, Төркиә илсеһе Вәкил, Әстерхандан олатайың Ирзал Ураҡ хан, Һаҡмар тамағы Аҡтүбәнән Юныс ағайың, Ҡаҫмарт тамағы Ҡасанҡы-Саланан Үҫәргән бей бар... Әйткәндәй, Төркиә илсеһе, көрәш майҙанына сығарырға, тип, ҡарарға имәнес әзмәүер кәүҙәле, бер ултырыуҙа бер һарыҡ итен ашап бөтөрөрлөк төрөк батырын килтергән, ти...\nСөйөмбикә(йөрәкһеп). Ә Бәкәтәрҙән юҡмы ни?!\nҺылыубикә.Бәкәтәрҙән Йәнсура батыр бына-бына килеп етергә тейеш. Йәнсура батырһыҙ көрәш буламы ни ул? (Ҡыҙына текләп). Туҡта-туҡта, ниңә һораның әле?\nСөйөмбикә(оялып). Үҙең әйтәһең дәһә, Йәнсура батырһыҙ булмай, тип.\nҺылыубикә(уйланып). Уныһы улай ҙа ул... тегенеһе тегеләй шул... Саҡырылмаған ҡунаҡ кемдән дә яман тиҙәр әле?.. Төн уртаһында Ҡазан ханы Сафагәрәй юлығып ишек ҡаҡты, атайыңды тәмле йоҡоһонан уятты.\nСөйөмбикә.Ҡазан ханы?! Ни бысағыма йөрөй тағы?\nҺылыубикә.Беләһең бит ҡазандарҙы: ҡотороноп бер-береһенең боғаҙын сәйнәү, хан артынан хан , яңыртыу менән шөғөлләнәләр. Атайың әйтеүенсә, үҙҙәренең ҡулынан буҡлы йүкә лә килмәгәнләктән, Мәскәүҙең күҙенә тилмереп ҡарап, Василий кенәздең аяғына баш ороп, урыҫ ҡулынан , яңы хан ялбаралар. Иҫеңдәме, әле генә, бит, шул уҡ Мәскәү килтереп суҡайтҡан Ғәбделлатиф ханды ҡыуып ебәреп, ҡырымлы ошо Сафагәрәйҙе тәхеткә ултыртҡайнылар, инде уны ла, әрләп-хурлап, килгән тарафыңа олаҡ, тип быраҡтырғандар. Меҫкен Сафагәрәй кейәү, ҡатындарын, яҡындарын оҙон ылауға тейәп, бында килеп йығылған... ханлығын кире ҡайтарырға ғәскәр һораптыр инде.\nСөйөмбикә.Тамам теңкәгә тейҙе бит инде ошо ғауғалы Ҡазан татарҙары... Әле урыҫ менән уҫмаҡлаша, әле үҙ-ара ҡырҡыша. Былтыр ҙа, шул ханға ярҙамға барабыҙ, тип, Йәнсура батыр балтырына уҡ ҡаҙалдыртып ҡайтты, ә күптәре Ҡазандың Ар ҡырында ятып ҡалды. Әммә-ләкин ҡәҙеребеҙҙе белмәнеләр һәм белмәйҙәр — ауыҙ асҡан һайын, башҡорт тип әйтәһе урында нуғай тип түбәнһетәләр... Башҡорт һөйәген онтаусы тирмәнгә әүерелде был Ҡазан.\nҺылыубикә.Тәүбә-тәүбә, атайың ишетеп ҡуймаһын, бәпесем. Әле һаман, Ҡазанға ярҙамға йөҙ егерме мең яу бирергә яйым бар, тип ҡаны ҡыҙышып йөрөй, ҡарыулашһаң, һеркәһе һыу күтәрмәй... Исмәғил олатайың ғына ауыҙлыҡлап тотмаһа...\nСөйөмбикә.Ҡазанды яратмайым, Исмәғил олатайым яҡлы мин.\nҺылыубикә.Ҡазан да үҙебеҙҙеке, башҡорттоҡо. Заманында Туҡтамыш хан олатайыңдың мәшһүр улы Оло Мөхәммәт баш ҡала итеп ҡорған, беренсе ханы булған ер.\nСөйөмбикә.Ә ни өсөн Туҡтамыш хан олатайым була ул? Йеҙекәй бабамдың ҡан дошманы лаһа...\nҺылыубикә.Эй бәпесем, был донъяның этлектәрен белмәйһең шул әле һин... Минең Меңле ырыуы ҡыҙы икәнем мәғлүм бит үҙеңә. Ә Үҫәргән башҡорто Туҡҡужаның улы Туҡтамыш хандың әсәһе, бит, тап беҙҙең Меңле ырыуынан, тап беҙҙең үк тоҡомдан... Йәғни Ҡазан хандары ла асылында үҙебеҙҙең башҡорт тоҡомо улар...\nСөйөмбикә.Ә Ҡырым ҡарғаһы Сафагәрәй хан?\nҺылыубикә.Төптән үк уйлай китһәң, ул да башҡорт затынан булып сыға шул, бәпесем. Нәҡ Еҙекәй бабаңдан килгән нәҫел. Ҡыҫҡаһы, ҡайһы татар ханын соҡоп ҡараһаң да, төбөндә башҡорт ята.\nСөйөмбикә.Ы-ы-ы... аҙмыш башҡорттар! Бөтәһе лә беҙгә яу.\nҺылыубикә.Яҙмыштарҙан уҙмыш юҡтан аҙып та китәләр шул...


Ҡороған ағас япраҡ ярмай, емеш бирмәй...\n14 Май , 18:30\nНи өсөн ерҙә яланаяҡ тороп алыр кәрәк?\nЭргә-тирәбеҙҙә йөҙҙәренән нур сәсеп торған бәхетле кешеләр барыбер күберәк. Улар эргәһендә рәхәт, еңел, күңел изгелек, яҡтылыҡ менән тулыша. Ундайҙарҙың көндәлек тәжрибәһен өйрәнгәндә йәшәйештәрендә күп уртаҡ һыҙаттар барлығы күренә, тормошҡа, кешеләргә яратып бағыуҙары, изге күңелле булыуҙары менән айырылалар. Бәхетлеләрҙән һеҙгә лә бер нисә кәңәш тәҡдим итәбеҙ.\n1. Тирә-яҡтағы һәр тереклекте күрергә һәм яратырға өйрән - үлән, ағас, ҡоштар, йәнлектәр, ер, күк йөҙө һ.б. Уларға бөтә йөрәгең менән иғтибарлап баҡ - һәм китаптарҙа ла яҙылмаған белемгә эйә булырһың. Улар эргәһендә үҙең дә барлығыңды тойоу мөһим.\n2. Ер менән бәйләнеш булдырыуҙы хәстәрлә - һәр миҙгелдә лә бер аҙ ерҙә яланаяҡ баҫып тороуҙы ғәҙәт ит.\n3. Эстән нимәлер кимерә икән, урмандар, болондар буйлап йөрө. Йылға буйҙарына барырға тырыш - ағым һыу арыуҙы ала, уйҙарҙы таҙарта, хәсрәтте алып китә. Доғалар уҡыу, физик эш менән шөғөлләнеү ҙә күңелдә һиллек, тигеҙлек урынлашырға булышлыҡ итер.\n4. Һыуһағанды көтмәйенсә, ҡайҙа булһа ла таҙа һыу эсергә тырыш. Ул - дауаларҙың дауаһы. Татлы һәм тоҙло һыуҙан баш тарт. Беренсеһе бауырҙы ашаһа, икенсеһе ҡан тамырҙарын бөрөштөрә.\n5. Аш өҫтәлендә һәр көн йәшелсә, еләк-емеш түрҙән урын алһын. Үҙ еребеҙҙә ҡояш нурҙарына мансылып үҫкәне иң файҙалыһы иҫәпләнә. Беренсе урынға сөгөлдөрҙө ҡуйыуҙары юҡтан ғына түгел. Артабан - фасоль, ташҡабаҡ, еләк-емеш, кишер, помидор, борос, шпинат, салат, алма, виноград, слива.\n6. Итте һирәк ҡулланыу яҡшы, сусҡа итен бөтөнләй ашарға ярамай.\n7. Колбаса, ҡыҙҙырылған картуф, печенье, тәм-том, консерва, маринадтарҙың зыянлы аҙыҡ икәнен хәҙер белмәгән кеше юҡ. Улар урынын ярмалар, фасоль, йәшел ҡыяҡлы үләндәр тултырырға тейеш. Был осраҡта һоло менән туҡланған аттың ниндәй йөктәр тартҡанын, ә итһеҙ тора алмаған йыртҡыс йәнлектәрҙең ялҡаулығын миҫалға килтерергә булалыр.\n8. Әҙләп, әммә йыш ашау яҡшы. Асығыу тойғоһон баҫыу өсөн күберәк һыу, компот эсергә, сей йәшелсә, бөтөн ярмаларҙан бешерелгән бутҡа ашарға була. Аҙнаһына бер тапҡыр тәүлек буйы ашамай, һыу ғына эсеп тороу организмды нығыта, йәшәртә, йөрәккә көс өҫтәй, еңеллек бирә. Ашарҙан алда ла, аҙағынан да шыйыҡлыҡ эсергә кәрәкмәй.\n9. Иртә тороп, иртә ятыуҙы ғәҙәткә индереү отошло, шулай иткәндә, тән ныҡлы, рух сәләмәт булыр. Мейе төнгө ваҡытта, ҡараңғыла ғына, тулыһынса ял итә алғаны күптән мәғлүм. Әҙ ултырырға тырыш, әммә йоҡоң туйғансы йоҡла.\n10. Көндөҙ йөҙтүбән ятып серем итеп алыу һөҙөмтәле - ҡан башты һәм битте сафландыра. Ашағандан һуң йоҡлау ҡанды ҡуйырта, ҡан тамырҙарына май ултырта. Киске аштан һуң тышта ярты сәғәттәй йөрөп килеү файҙалы.\n11. Күп ваҡыт саф һауала йөрөргә тырыш. Торлаҡта һалҡынсараҡ булырға тейеш. Ҡул-аяҡтың - йылыла, ә баштың һалҡында булыуы яҡшы, тип боронғолар белмәй әйтмәгән.\n12. Тиҙ сирләүсән, өшөмһәк булғанда, организмды төрлө үләндәр ярҙамында нығытырға була: ҡарағат, ер һәм ҡурай еләктәре, уларҙың япраҡтарын, ваҡланған ботаҡтарын ҡайнар һыуҙа төнәтеп, көнө буйы эсеү иммунитетты күтәреүгә үҙ өлөшөн индермәй ҡалмаҫ.\n13. Сәтләүектәр тураһында айырым әйтергә кәрәк. Уларҙа мейе өсөн файҙалы матдәләр күп. Көн һайын бер балғалаҡ сәтләүек майы ҡулланыу ҙа мейе эшмәкәрлегенә ыңғай тәьҫир итә.\n14. Кешеләр менән иғтибарлы, мөләйем булыу зарур. Уларҙың һәр береһенән нимәгәлер өйрәнергә була. Кешеләрҙе ныҡ яҡын дуҫ та итмә, дошманлашма ла - артыҡ хәсрәтең булмаҫ.\n15. Эстәге камиллыҡ нимәнән ғибәрәт: һиңә яҙғаны үҙе килеп керер, тик сабырлыҡ менән көтә бел; һиңә тейеш түгел икән, күпме көс түгеп тырышһаң да эләкмәҫ.\n16. Йәнең һәм йөрәгең таҙа, саф, ә баш тыныс булһын - күрәҙәселәргә, йондоҙнамәгә ышанма.\n17. Күп хәрәкәт ит, яңы эш башлауҙан, яңы танышыуҙарҙан ҡурҡма - үҙең дә яңырырһың. Ҡул эшләгәндә баш ял итә, киреһенсә, баш эшләгәндә, тән көскә тулыша, сыныға.\n18. Ҡороған ағасҡа оҡшама - гел генә башҡаларҙан файҙа эҙләмә, үҙең дә изгелек сәсеүгә, был донъяла кемгәлер файҙалы булыуға өлгәш.\n19. Шаян, күңелле кеше бул, тик башҡаларҙан көлмә.


Һин – беҙҙең ҡояшыбыҙ! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Һин – беҙҙең ҡояшыбыҙ!\nӘсәйебеҙ Гөлфәр Хисмәтова 1938 йылдың 29 майында Әбйәлил районының Ташбулат ауылында тыуған. Уның бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Аталары яуға киткәндә өс йәшлек сабый булып ҡалған ҡыҙ, Йәһүдә, Ғәййәр ағаларына, Әнисә апаһына эйәреп, талымһыҙ, эшкә әрһеҙ, тырыш булып үҫә.\nӘсәләре Сабира һуғыш осоронда тылдағы барлыҡ ҡатын-ҡыҙҙар кисергән ауырлыҡтарҙы үҙ башынан үткәрә, балаларын аслыҡтан, үлемдән һаҡлап ҡала. Әсәйем бала саҡ иҫтәлектәрен һәр саҡ ауыл янындағы Ҡарабалыҡты күле менән бәйләп һөйләй. Ысынлап та, уларҙы ғына түгел, тотош ауыл халҡын аслыҡтан йолоп ҡалыусы, исеме үк әйтеп тороуынса, ҡара балығы бик күп булған Ҡарабалыҡты күле була. Кескәй ҡыҙ ялан-ҡырҙарҙа һарына, йыуа-ҡуҙғалаҡ, емеш-еләк йыйып, әсәһен һөйөндөрә. Өлкәнәйгәс, ошо йәнгә яҡын күле, туғайҙары тураһында шиғырҙар яҙасағын белмәй әле ул.\nБәхеттәренә күрә, аталары, һыңар аяғын юғалтып булһа ла, һуғыштан иҫән ҡайта. Тормош йәмләнә. Тырыш, уңған ғаиләләге балалар уҡыуға ынтылышлы була. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң 1959 – 1964 йылдарҙа әсәйем Башҡорт дәүләт университетының география факультетында уҡый. Гөлдәр ошо уҡ уҡыу йортоноң математика факультетына уҡырға бара. Тағы ла бер йылдан Иршат медицина университеты студенты булып китә. Барыһына ла өлгөрөү, аҡса табыу, еткереү ата-әсәһенә ауырға төшә. Шулай ҙа улар балаларының юғары белемле буласағын белеп һөйөнә. Балалары өмөттәрен аҡлай.\nӘсәйем, диплом алып, тыуған ауылы мәктәбенә эшкә ҡайта. Тәбиғәтте яратҡан ихлас күңелле, тырыш белгес ҙур теләк менән эшкә тотона. Үҙе кеүек үк уҡытыусы егет Моратты тап итеп, парлы тормош юлы башлай улар. Атайым оҙаҡ йылдар мәктәп директоры, профессиональ-техник училище директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләне. Атай-әсәйем Таштимер ауылына килеп төпләнә һәм урта мәктәптә эшләүен дауам итә.\nҒаиләлә беҙ дүрт ҡыҙ тәрбиәләндек. Үкенескә күрә, атайыбыҙ ҡаты сиргә дусар булды. Әсәйебеҙ, сирле атайымды ҡарау менән бер рәттән, беҙгә матур тәрбиә, һәр беребеҙгә юғары белем бирҙе. Илһам килгән саҡтарында шиғырҙар ҙа яҙҙы.\nУл матур һүҙе, өлгөлө эше, шәхси тормошо менән беҙгә үрнәк булды. Фәйрүзә апайым – иҡтисадсы, Фәрзәнә – биолог, Мәҙинә – юрист, мин филолог һөнәрен үҙ иттем.\nҺәр беребеҙҙең үҙ аллы матур тормош көтөү нигеҙендә әсәйебеҙҙең тәрбиә һабаҡтары ята. Беҙҙе ихлас күңелле, тырыш, тәртипле, әхлаҡлы итеп үҫтерҙе. Бөгөн ул ете ейән-ейәнсәрҙең бәхетле өләсәһе. Ҡунаҡсыл, ихлас күңелле, йомарт, кешелекле, йор һүҙле әсәйемде бөтә туғандары, күршеләре, ауылдаштары ярата, элекке уҡыусылары һәр саҡ хәлен белешә, оло хөрмәт менән осрашыуҙарға саҡыра. Байрамдарға, йыйындарға барғанда әсәйем үҙе яҙған шиғырҙарын уҡый, матур кәңәштәрен бирә. Әле лә тыуған нигеҙебеҙҙе һыуытмай, ауылда йәшәй. Ул – һәр беребеҙҙең көтөп алынған ҡунағы. Хәлдәребеҙҙе белешеп, ейән-ейәнсәрҙәрен һөйөп бер аҙ торғандан һуң ауылға ашҡына. Беҙ уның шулай һағынып, тыуған ауылыбыҙға ҡайтып китеүен аңлайбыҙ. Ысынлап та, үҙе әйткәнсә, тыуған ер һәр саҡ үҙенә тарта. Тыуған тәбиғәтенә ғашиҡ булып, шул ерҙә тир түгеп, нигеҙ ҡороп йәшәгән кеше үҙен башҡа ерҙә тулы бәхетле итеп тоймай. Әсәйем үҙ төйәгендә йәшәүенә, өлгөлө хеҙмәт юлы үтеүенә, балалары, ейән-ейәнсәрҙәренең именлегенә, татыулығына, ауылдаштарының етеш тормошона һөйөнә. Ә беҙ тыуған нигеҙебеҙҙе һаҡлап, уға ҡот-йәм өҫтәп йәшәүсе ҡәҙерлебеҙҙең һаулығына, әле лә йәштәрсә тапҡыр аҡылына һоҡланабыҙ. Ҡәҙерлебеҙгә оҙон-оҙаҡ йылдарға етер көс-дарман, зиһен сафлығы, шатлыҡ-ҡыуаныстар насип булһын ине. Киләсәктә лә ҡош юлындай булып ғүмер юлдарың дауам итһен әле.\nСығыу ваҡыты 22-11-2013, 13:28 | Ҡаранылар: 1301


Республика Ҡоролтайында «ҡоро» һабантуйҙарға йомғаҡ яһанылар // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n15:23, 25 июня 2019 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 25 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nБашҡортостанда һабантуйҙарҙың төп өлөшө уҙҙы, быйылдан улар республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың тәҡдиме менән хәмерһеҙ үткәрелде. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай спиртлы продукцияны көйләү тураһындағы законға тейешле төҙәтмәләр индерҙе. «Ҡоро» һабантуйҙарға тәүге йомғаҡ яһап, республика парламенты спикеры Константин Толкачев хәмер һатыуҙан баш тартыу байрамдарҙың күңелле үтеүенә йоғонто яһамауын билдәләне.\n«Унан тыш, Өфөлә, мәҫәлән, яңы сикләүҙәргә ҡарамаҫтан, һабантуй көнөндә Ҡала көнө һәм «Евразия йөрәге» фестивале киң ҡолас менән үтте, — тип яҙҙы Константин Толкачев «Фейсбук»тағы сәхифәһендә. — Республика халҡы яңы норманы ыңғай ҡабул итте. Ул хәүефһеҙлектә яҡшы сағылыш тапты. Һабантуй көндәрендә ниндәйҙер хәл-ваҡиғалар, йәмәғәт тәртибен боҙоуҙар теркәлмәне. Бәлки, ошо тәжрибәне күмәк халыҡ ҡатнашлығындағы башҡа байрамдарға, шул уҡ ҡалалар һәм ауылдар көндәренә таратыу тураһында ла уйларбыҙ».\nДәүләт Йыйылышы рәйесе 27 июнь – Йәштәр көнө лә хәмерһеҙ үтәсәген иҫкә төшөрҙө. Башҡортостанда шулай уҡ Белем көнөндә, Һуңғы ҡыңғырау байрамында һәм көн һайын киске сәғәт 10-дан иртәнге 10-ға тиклем спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыла.\nТеги: хәмерҙе тыйыу, байрамдар