Республикала эҫе көндәр тора | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспубликала эҫе көндәр тора\n02 августа 2016 — 15:34 ГТРК «Башкортостан»\nКиң мәғлүмәт сараларында ла был тема ҡайнар булып ҡала. Эҫенән нисек һаҡланырға, ҡояш һуҡмаһын өсөн нимә эшләргә? Табиптар, ҡотҡарыусылар үҙ кәңәштәрен еткерә. Айырым райондарҙа йәшенле ямғырҙар яуыуға ҡарамаҫтан, көндәр тонсоу. 30-36 градуслыҡ эҫе көтөлә. Был осорҙа, айырыуса, йөрәк сирлеләргә ҡыйынға тура килә. Табиптар уларға күләгәлә күберәк булырға кәңәш итә. Халыҡ эҫенән ҡасып пляждарға бара. Һыу буйҙары әле халыҡ менән шығырым тулы. Ҡотҡарыусылар уяулыҡты юғалтмаҫҡа, һыу ингәндә ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәргә саҡыра. Эҫе көндәр аҙна аҙағынаса торасаҡ.\n2 из 4737\nПарк эсендәге ҡала\nӨфөлә «Парк эсендәге ҡала» тип исемләнгән мәғариф семинар үтте. Сараны Башҡортостан ҡалаларының үҫеш институты һәм Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы республика ҡалаларында һәм ауылдарында ял өсөн бөтә уңайлы шарттар булдырыу маҡсатында ойошторҙо. Бөтә райондарҙан килгән хакимиәт вәкилдәре...\nБашҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығындағы янғын һүндерелгән\nБыл турала Хөкүмәт Йортонда үткән брифингта урман хужалығы министрлығы Марат Шәрәфетдинов хәбәр итте. Янғындың халыҡҡа хәүефе юҡ. Был хәл даими контролгә алынған. Урал аръяғына ут сығыу осраҡтарын күҙәтеү өсөн авиапатруль ебәрелә. Йыһандан да термонөктәләр буйынса күҙәтеү алып барыла. Башҡортостан...\nМәктәптәр үҙебеҙҙә үҫтерелгән йәшелсә-емеш менән тәьмин ителәсәк\nБашҡортостанда етештерелгән һөт, ит ризыҡтары менән бер рәттән мәктәп ашханалары үҙебеҙҙә үҫтерелгән йәшелсә-емеш менән тәьмин ителәсәк. Республика башлығы Радий Хәбиров был хаҡта Шишмә районына эш сәфәре барышында белдерҙе. Урал климатын баҡсасылыҡ өсөн ҡулайһыҙ тип тапҡандарға ҡаршы Шишмә...\nҺәр яҡлап та талантлы\nӨфө районында йәшәүсе 16 йәшлек Ринат Ҡотоев тураһында шулай тип әйтергә мөмкин. Үҫмер быйыл туғыҙынсы класты тамамлаған һәм үҙ аҡсаһына футбол мәктәбе ойоштороп ебәргән. Хәҙер бында бушлай 20-гән бала шөғөлләнә. Ринат Ҡотоев 9 йәшендә футбол менән шөғөлләнә башлай һәм был спорт төрө уның күңеленә...\nБыйыл Башҡортостан юғары уҡыу йорттарында бюджет урындары арта\nБыл хаҡта Рәсәй медиаүҙәгендә үткән матбуғат конференцияһында мәғариф министры Айбулат Хажин белдерҙе. Быйыл республиканың юғары уҡыу йорттарында 11 мең 264 бюджет урыны бүленгән. Айбулат Хажин шулай уҡ Берҙәм Дәүләт имтиханынан 100 бал йыйыусылар тураһындағы мәғлүмәтте лә еткерҙе. Әлегә улар...\nБашҡортостанда яңы күсмә ветеринар лаборатория һынау үтә\nУл газель автомобиле нигеҙендә эшләнгән. Яңы ҡорамалдар ярҙамында белгестәр малдарҙың тиҫтәләгән сирен тикшерә ала. Күсмә лабораторияла малдарҙан алынған ҡандың анализын тикшереү өсөн 30-ға яҡын махсус ҡорама бар. Улар ярҙамында табиптар һыйыр һәм быҙауҙарҙың тиҫтәләгән сирен тиҙ-арала тикшереп,...\nБашҡортостанда һуңғы тәүлектә COVID-19 йоҡтороуҙың 58 яңы осрағы теркәлгән. Республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, әле 226 пациент стационарҙа һаулығын нығыта. 80 сирленең хәле - ҡәнәғәтләнерлек, 113-өнөң - уртаса, 33-ө - ауыр хәлдә. 1 мең 467 кеше амбулатор шарттарҙа дауалана....\nБөрйән һәм Белорет райондары урмандарында сыҡҡан янғындар бөгөн һүндереләсәк. Һәр хәлдә, республика хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә урман хужалығы министры шундай вәғәҙә бирҙе. Урман янғындары 23 гектарҙа Учалы районында, 18-ҙәр гектарҙа Белорет менән Йылайыр, 12 гектарҙа Бөрйән районы...\nРадий Хәбиров транспорт системаһын 1 сентябргә әҙерләргә ҡушты\n“Транспорт сәғәтендә” пандемия осоронда пассажирҙар ташыуҙы ойоштороу, транспорт реформаһы барышы тикшерелде. Башҡортостанда әле меңләгән маршрут буйынса 10 мең автобус йөрөй. Радий Хәбиров билдәләүенсә, йәйге каникулдарҙан һуң пассажирҙар арта. Йәмәғәт траснпорты муниципаль маршруттарҙа...\nИшлелә мал ишәйә\nАуырғазы районында төбәктәге иң ҙур аграр предприятиеларҙың береһе - “Урожай” инвестиция проектын бойомға ашырыу барышы менән Республика башлығы Радий Хәбиров ҡыҙыҡһынды. Был һөт тауар фермаһы 6 м 530 һыйыр малын аҫрауға һәм 2 мең 980 баш мал үрсетеүгә иҫәпләнгән. Һөтсөлөк тармағын...\nБөтә ауырыуҙарҙан дауаланыу өсөн миллион һум аҡса\nТап ошо тылсымлы һүҙҙәргә ышанған пенсионер үҙен күрәҙәсе тип таныштырған ят кешегә бар аҡсаһын күсергән. Мөғжизәгә ышанған ҡатын хәҙер тынысланыр өсөн көн дә дарыу эсергә, етмәһә кредит түләргә мәжбүр. Республикала әле ике меңдән ашыу кеше үҙ карталарынан аҡса күсереп мутлашыусылар ҡулына эләккән...\n«Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалаһы» стеллаһының макетын һәм ҡуйыу урынын халыҡ һайлаясаҡ. Был турала ойоштороу комитетының тәүге ултырышында хәбәр иттеләр. Конкурсҡа бихисап эштәр ебәрелгән. Шуларҙың ун бише менән комитет ағзалары танышты. Макеттарҙың бишәүһе тауыш биреүгә сығарыла, йәмәғәтселек фекерен...\nХалыҡҡа ярҙам күрһәтеүҙең бер ысулы - социаль контракттар\nСоциаль контракт - граждан һәм халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү органдары араһында төҙөлгән килешеү. Документ гражданға адреслы социаль ярҙам күрһәтеүҙе күҙ уңында тота. Башҡортостанда Социаль килешеү программаһы 2014 йылдан алып эшләп килә. Быйыл республика ярлылыҡ кимәлен кәметеү буйынса ...\nБөрйән һәм Белорет райондары урмандарында янғын һүндереү дауам итә\nБыйыл янғын хәүефе миҙгеле башланғандан алып дөйөм 4 мең гектар майҙанда 109 янғын теркәлгән. Республика етәксеһе әйтеүенсә, урманға сыҡҡанда хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренә етди иғтибар бирергә кәрәк. Радий Хәбиров урман хужалығы министрлығына мөмкин тиклем ярҙам итергә саҡырҙы. Был хаҡта ул...\nБашҡортостан урмандарында дүртенсе һәм бишенсе класлы янғын хәүефе фаразлана\nРәсәйҙең Башҡортостан буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хәбәр итеүенсә, Әлшәй, Архангел, Бәләбәй, Бүздәк, Дүртөйлө, Йылайыр, Кушнаренко, Стәрлебаш, Туймазы, Саҡмағош һәм Шишмә райондары биләмәһендәге урмандарҙа айырыуса һаҡ булырға кәңәш ителә. Хәйбулла, Күгәрсен, Көйөргәҙе, Мәләүез,...


Ә Турат нимә аңлата? <?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />\nТурат тип аталыуға килгәндә, бал туралағы легендаларҙы ситләтеп үтеү мөмкин түгел. Шул легендаларҙың ҡайһаларын уҡып сыҡҡас ошоларҙы аңларға мөмкин. Хәҙерге Иләс ауылына ҡыҙ күҙләргә бер кейәү-егете ҡанатлы туры толпарға атланып килә. Кеше күҙенә күрһәтмәҫкә күпме генә тырышһа ла, әрһеҙ еңгәйҙәрҙән ҡотола алмаған. Уларҙың күҙе тейеүҙән ҡанатлы туры толпар-аты йән бирә. Уны ауыл эргәһендәге сағылға күмәләр. Шуға ла ауылға Турат (Туры + ат) сағылы исеме бирелгән.


Материалы за Октябрь 2009 года » Страница 4 » Архив газеты "Йәшлек"\nХужалары булғас башлы, эштэре бара яҡшы\nТотош дәүер ҡала офоҡта\n“Әсәлек даны” миҙалы – тағы ла 60 әсәгә Яңылыҡтар\n“Әсәлек даны” миҙалы менән тағы ла күп балалы 60 әсә бүләкләнде. Юғары дәүләт наградаларын уларға БР Президенты Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов тапшырҙы.\nРеспубликабыҙҙың төрлө төбәктәренән килгән күп балалы әсәләр араһында берәүһе генә булманы. Мортаза Ғөбәйҙулла улы әйтеүенсә, бының сәбәбе ҙур ихтирамға лайыҡ – Баҡалы районынан Людмила Пигина ғаиләһендә түҙемһеҙлек менән ошо көндәрҙә тыуасаҡ алтынсы баланы көтәләр.\nРеспублика йортонда күп балалы әсәләр һикһәненсе тапҡыр йыйыла һәм 4000-дән ашыу әсә был миҙал менән бүләкләнгән.\n– Республикала һуңғы дүрт ай эсендә тыуым кимәле артты, – тине Мортаза Ғөбәйҙулла улы. – Бөрйән районында был күрһәткес ике тапҡырға артығыраҡ.\nБР Президенты ҡулынан наградаларҙы алғанда һәр әсә республика башлығына улар хаҡында хәстәрлек күреүҙәре өсөн оло рәхмәтен еткерҙе.\nавторы: Альбина | 31 октября 2009 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nӨфө ҡалаһы буйынса Эске эштәр идаралығында – яңы етәксе Яңылыҡтар\nИлгиз Камил улы Садиҡов 1966 йылдың 9 октябрендә Учалы ҡалаһында тыуған. 1990 йылда — Һарытау юғары хәрби химик һаҡлау инженер училищеһын, 2006 йылда Башҡорт дәүләт университеты Сибай филиалының юридик факультетын тамамлаған.\n1990 – 1999 йылдарҙа РФ Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт үтә. 1999 йылдың мартында ЮХХДИ бүлеге начальнигы урынбаҫары – Учалы районы һәм ҡалаһы буйынса эске эштәр бүлегенең теркәү-имтихан төркөмө етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 2001 йылдың октябрендә район бүлегенең тыл тәьминәте буйынса бүлеге начальнигы урынбаҫары була. 2003 йылдың апрелендә – ошо уҡ эске эштәр бүлегенең ЮХХДИ бүлексәһе начальнигы. 2006 йылдың июнендә Учалы районы һәм ҡалаһы буйынса Эске эштәр бүлеге начальнигы вазифаһына тәғәйенләнә.\nКәрәкле мәғлүмәтте Интернет аша ла алырға була Яңылыҡтар\nБР Хөкүмәте Премьер-министры Р. Сарбаев Рәсәйҙең федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәте етәксеһе С. Васильев менән осрашыуҙа бөгөн иң тәү нәүбәттә хәл ителергә тейешле мәсьәләне – күсемһеҙ мөлкәт өлкәһендәге документтар әйләнеше процедураһын камиллаштырыу проблемаһына баҫым яһаны.\nБашҡортостан Республикаһы һәм Федераль теркәү хеҙмәте «Мәғлүмәти хеҙмәттәшлек тураһында» килешеүҙе ҡул ҡуйыуға әҙерләй. Осрашыу барышында С. Васильев, йыл һайын теркәү хеҙмәтенә мөрәжәғәт иткән республика халҡының күпселегенә реестрҙарҙан күсермә талап ителә, һөҙөмтәлә Теркәү палатаһында ҙур-ҙур сираттар барлыҡҡа килә, ә кәрәкле мәғлүмәттәрҙе һәм белешмәләрҙе өйҙә үк, йәғни Интернет аша ла алып була, тине. Был проблема Рәсәйҙең башҡа төбәктәренә лә хас, тип белдерҙе ул.\nЭлектр транспортында яңы тарифтар индерелә Яңылыҡтар\n1 декабрҙән Өфөлә электр транспорты менән файҙаланыуға яңы тарифтар индереләсәк. Ҡала советы депутаттары кисә ошондай ҡарар ҡабул итте.\nЙәғни трамвайҙа йәки троллейбуста йөрөү хаҡы бер айҙан туғыҙ һум торасаҡ, пластик карта буйынса йөрөү – һигеҙ һум, ә багаж хаҡы – алты һум. Тарифтарҙы үҙгәртеү буйынса сара электр транспорты эшенең һөҙөмтәлелеген күтәреү өсөн күрелә. Волга буйы федераль округындағы башҡа ҙур ҡалалар менән сағыштырғанда, Өфөлә электр транспортында йөрөү хаҡы иң түбәне булып ҡала. Мәҫәлән, Ырымбурҙа – 10, Пензала, Ульяновскиҙа – 8, Түбәнге Новгородта, Чебоксарҙа – 9 һум, Ҡаҙанда – 10, Һамарҙа һәм Пермдә – 12 һум. Ә ҡайһы бер ҡалаларҙа тиҙҙән тарифтарҙы 15 һумға тиклем күтәрергә йыйыналар.\nӘллә теләй, әллә юҡ\nРәсәй – бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инмәгән иң ҙур илдәрҙең береһе.\nУл был ойошмаға инеү өсөн 16 йыл буйына тырышты. 2004 йылда Рәсәй Европа Союзы менән сауҙа итеү тураһында килешеү ҙә төҙөгәйне. Алдан күҙаллауҙар буйынса, был килешеү глобаль ойошмаға инеүгә нигеҙ булырға тейеш ине.\nӘммә хәҙер Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы етәкселеге: «Рәсәйҙең беҙгә ҡушылырға ниәте юҡ», – тип хафалана башлаған. Илебеҙ Хөкүмәте Премьер-министры Владимир Путин былтыр Рәсәй, Ҡаҙағстан һәм Белоруссия сауҙа ойошмаһына тик бергәләп һәм таможня союзы ғына булараҡ инәсәк, тип хәбәр итте. Ойошманың Генераль директоры Паскаль Лами әйтеүенсә, Путиндың теләге ойошманың уставына бөтөнләй тап килмәй, өҫтәмә документтар ҡабул итеүҙе талап итә.\nКисә Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Федераль дәүләт теркәүе, кадастр һәм картография хеҙмәте етәксеһе Сергей Васильев менән осрашты. Һөйләшеү барышында Федераль һәм төбәк дәүләт теркәүе хеҙмәттәре араһында үҙ-ара эш итеү мәсьәләләре тикшерелде, күсемһеҙ милеккә хоҡуҡты теркәү өлкәһендә документтар әйләнеше системаһын камиллаштырыу саралары ҡаралды. Мортаза Ғөбәйҙулла улы Башҡортостан Республикаһы менән Федераль теркәү хеҙмәте араһында мәғлүмәти хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу тәҡдимен хупланы,\nяҡтар фекеренсә, документ граждандарҙың кәрәкле мәғлүмәт алыу процесын ябайлаштырыуға йүнәлтелергә тейеш.\n«Дауалар бар икән, дауалар тылсымлы Ғафури ерендә» Башҡортостан » Юбилейҙар\n«Красноусол» шифаханаһы ойошторолоуға – 85 йыл\nЫсындан да, һүҙле, йырлы, моңло инде ул был яҡтар!.. Теге донъяның һис кем күрмәгән ожмахы менән һаташып йәшәмәгеҙ – ул ошонда, иркен яландар, сауҡалыҡтар, йүкәлектәр, тонйораған күлдәр, шәмдәй шыршылар араһында. Ошонда тыуған бер лаҡап хәтергә килә. Имештер, Хоҙай кешеләргә ер-һыу өләшә башлағас, башҡорт, әллә баҙнатһыҙланып, әллә оялсанлығынан, бәлки, бүтән сәбәптәндер, Аллаһы Тәғәлә ҡаршыһына һуңлаған. Тартыныуын еңеп, Мәүләгә өндәшһә, бар ер-һыу таратылып та бөткән икән. Ни хәл ҡылып ҡарарға? Ҡәүем хәтлем ҡәүемде бер ниһеҙ ҡалдырып булмай ҙа инде. Һәм Хоҙай башҡорттарға үҙенә тип ҡалдырылған ер-һыуҙы бирергә ҡарар иткән.\n«Батыр» – исеменә күрә есеме Яңылыҡтар » Спорт\nКүптән түгел Мәскәү ҡалаһындағы тантанала «Батыр» физкультура-һауыҡтырыу комплексының директоры Урал Харисовҡа коллективтың Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүен раҫлаған Почетлы диплом тапшырылған\nӘбйәлил районы үҙәге Асҡарҙағы «Батыр» физкультура-һауыҡтырыу комплексы тураһында гел яҡшы хәбәрҙәр ишетеп торабыҙ. Уның тынғыһыҙ етәксеһе Урал Харисов төрлө спорт сараларын ойоштороп уҙғарғанда, үҫеп килеүсе быуынды һауыҡтырыуға ғына түгел, уларҙы тәрбиәләүгә лә ҙур әһәмиәт бирә. Уның ҡулы аҫтында эшләгән тырыш тренерҙар Ирек Мусин, Руслан Илһамов, Илмир Бүләкбаев, Дим Вәлиевтың тәрбиәләнеүселәре шуға ла спортта юғары уңыштарға өлгәшә, уҡыуҙа ла һынатмай, тәртип боҙоусылар рәтендә лә йөрөмәй. Яңыраҡ берҙәмдәр, егәрлеләр коллективы тағы ла бер еңеү яуланы. Беренсе тапҡыр үткәрелгән Бөтә Рәсәй «Арена» милли конкурсының һөҙөмтәләре буйынса, Өфөнөң «Биатлон» һәм Асҡарҙың «Батыр» комплекстары Рәсәйҙең спорт һәм ял өсөн иң өлгөлө ҡоролмалары тип танылды.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "ИЛКӘЙЕМӘ ЛӘ ШУЛ ҠАЙТЫР ИНЕМ..." - 2019 - Мәҡәләләр\nБашҡорт халҡының "Ғилмияза" тигән халыҡ йырындағы был юлдар ҡыҙҙың тыуған яғына ҡайтырға зар-интизар булыуын сағылдырһа, бөгөн илдәге иҡтисади тотороҡһоҙлоҡ, эшһеҙлек, аҡсаһыҙлыҡ ир-егеттәрҙе генә түгел, ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла ғаиләһен ҡарау, балаларын аяҡҡа баҫтырыу маҡсатында сит ерҙәргә сығып аҡса эшләргә мәжбүр итә. V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында ла ошо тема иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Оло ҡорға Италиянан һәм Испаниянан делегат булып ҡайтҡан социология фәндәре кандидаты Гөлнара НАФИҠОВА һәм психиатр-нарколог, психотерапевт Гөлгөнә ҒӘЙНУЛЛИНА менән ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәт миграцияһы, ир-ат абруйы һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләр буйынса әңгәмәләшәбеҙ.\nҒәҙәттә, тыуған ерҙән айырылып сит ерҙәргә оҙон аҡса артынан китәләр. Һеҙ Башҡортостанда ла аяғында ныҡ баҫып торған, үҙенең матди һәм рухи ихтыяжын ҡәнәғәтләндергән кешеләр инегеҙ. Сит илгә сығып китергә нимә мәжбүр итте һуң?\nГөлнара Нафиҡова: Ысынлап та, Италияла Башҡортостандан барып эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙар күп һәм уларҙың барыһының да маҡсаты бер - кемгәлер балаһын уҡытыу, кемгәлер ипотекаһын түләү, кемгәлер йорт һалыу өсөн аҡса эшләргә кәрәк. Әммә минең маҡсатым ундай түгел ине, сөнки беҙ ҡыҙым менән ял итергә генә барғайныҡ. Аспирантурала уҡығанда ла ял итергә йөрөй инем, унда таныштарым да бар. БДУ-ның Учалы филиалында эшләй башлағас, дөрөҫөн әйткәндә, баш күтәрергә лә ваҡытым булманы. Өс йыл үткәс, берҙән-бер көндө ҡыҙыма: "Былай булмай, беҙ ҡайҙалыр барып ял итергә тейешбеҙ", - тинем. Дөрөҫөн әйткәндә, йорт эргәһендә муйыл үҫеп ултырған, мин хатта уның барлығын да, йыл һайын сәскә атыуын да күрмәгәнмен, тоймағанмын. Шул тиклем эшкә сумғанмын. Шулайтып, 2009 йылда Италияға барып ҡайтырға булдыҡ. Тап шул ваҡытта илгә инеүҙе легалләштереү тураһында закон сыҡты. Таныштарыбыҙ: "Әгәр теләһәгеҙ, ҡалығыҙ, өс айҙа документ эшләп була, уның менән йыл һайын килеп йөрөй алаһығыҙ", - тине. Документтарҙы бирҙек. Ике ай эсендә закон сығыр тип көтәбеҙ, әммә ул сентябргә тиклем сыҡманы. Университетҡа шылтыратып, үҙ иҫәбемә отпуск алдым, уҡый торһон, тип ҡыҙымды ҡайтарып ебәрҙем. Беҙгә йыл һайын килергә рөхсәт биргән документты ярты йылдан ашыу көтөргә тура килде. Ҡыҙымды ҡабат саҡырып алдым һәм ул Италияла уҡыны. 1 сентябргә Башҡортостанға ҡайтырға тип йыйынғайныҡ, уҙған уҡыу йылы Рәсәйҙә иҫәпкә алынмай, ошо синыфты ҡабаттан уҡырға кәрәк, тинеләр. Ҡыҙым теләмәне һәм уның урта звеноны - 9 класты тамамлағанын көтөргә булдыҡ. Һуңынан тағы Башҡортостанға запрос ебәрҙек, әммә тағы ла кире яуап алдыҡ, йәғни ундағы уҡыу йылы бындағы менән тап килмәй. Шунан ҡыҙымдың урта белем алыуын көтөргә тура килде. Һуңынан ул институтҡа инде, биш йыл унда уҡыны. Шулайтып, 10 йылыбыҙ үтеп бара. Ҡыҙым институт тамамланы, ейәнемә 4 йәш, һаман ҡайтып булмай. Һәр кешенең үҙ тарихы, үҙ яҙмышы, үҙ күрәсәге инде. Мин Башҡортостанда ла аҡсаны насар эшләмәнем. Фатирым да бар ине. Етәкселек вазифаһын да тәҡдим иткәйнеләр, әммә юлым бөтөнләй уйламаған яҡҡа алып китте.\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Мин дә матди яҡтан ҡытлыҡ кисермәнем, хәҙерге йәштәр әйтмешләй, "шоколадта" йәшәнем. Үҙемдең медицина үҙәгем бар ине. Телевидениела "Һаумыһығыҙ" тигән авторлыҡ программаһын алып барҙым, айыҡ һәм сәләмәт тормош рәүешен пропагандалауҙы мин башланым тиһәм дә хата булмаҫ. Тапшырыуҙарымда айыҡ, етеш йәшәү мөмкинлеге үҙеңдән, үҙеңдең фекерләүеңдән тора икәнен, йолаларҙы онотмайынса, халыҡ медицинаһы менән дауаланып булыуын аңлатырға, иң мөһиме, аңды профилактикаға, үҙеңде-үҙең һаҡларға кәрәклегенә йүнәлтергә тырыша инем. Шул ваҡыттарҙа уҡ буҙа эшләй инем һәм хатта уның организмға файҙаһын Тәлғәт Зөлҡәрнәев етәкселегендә БДМУ-ның гигиена кафедраһында фәнни яҡтан тикшереп, ғилми эш башҡарҙым, эсемлекте үҙ исемемә патентларға тәҡдим дә алдым, әммә быға ҡаршы булдым, сөнки буҙа - ул беҙҙең милли эсемлегебеҙ, ә минеке генә түгел. Халыҡты алкоголдән айырып, күпләп буҙаға ултыртырға теләйбеҙ икән, ул халыҡтыҡы булырға тейеш, тип уйланым һәм күңел талабы буйынса эшләнем.\nӘбйәлилдә шәхси дауалау үҙәге төҙөтә башлағайным. Эш күплеге сәләмәтлегемде ҡаҡшаттымы, башҡа сәбәп булдымы, әммә бер ваҡыт сирләй башланым - йәйҙе еңел үткәрәм, ҡышын өйҙән дә сыға алмайым, ауырыйым. Табиптар һыуыҡҡа аллергия (криоген аллергия) тигән диагноз ҡуйҙы. Ысынлап та, йылы яҡҡа барып ял итһәм, һин дә мин йөрөйөм, бында ҡайтып, һыуыҡтар башланһа - өйҙән дә сыға алмайым. Ҡапыл барлыҡ пландар емерелде. Ике генә юл ҡалды: йә аллергияға ҡаршы гормональ препараттар ашап йәшәйем, астматикка һәм уның эҙемтәләре килтергән сирлегә әйләнәм; йә йылы яҡҡа китеп йәшәп ҡарап, унда сир юҡ була икән, тимәк, ҡалған ғүмеремде шунда йәшәргә тейеш булам. Мысырға барып ҡараным. Бынан гормондарҙа сығып киттем, унда барып өс аҙна йәшәгәйнем - һин дә мин йөрөйөм. Бында ҡайтҡайным - тағы ла сирле. Аптырағандан, унда климат йомшағыраҡ тип, фатирыма кеше индереп, ҡыҙымды ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып, Мәскәүгә сығып киттем. Унда ун йыл самаһы йәшәп, аллергия бөтмәгәс, ахырҙа, берәй йылы илгә барып йәшәргә ҡарар иттем. Шулай итеп, Испанияға барып төпләндек.\nЯҙмыш ҡушыуы буйынса сығып киткәнһегеҙ, Башҡортостан, тыуған ер һағындырамы?\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Һағындырыу ғынамы! Әле Өфөгә ҡайтҡас, Башдрамтеатр эргәһендәге паркта Зилә тигән бер делегат менән ҡайындарҙы ҡосаҡлап-ҡосаҡлап йөрөп, илап, танһығыбыҙҙы ҡандырып алдыҡ. Минеңсә, Испанияға бындағы бөтөн ғәҙәттәремде, башҡорт рухын эйәртеп сығып киттем инде, ҡалайтаһың. Ул бит беҙҙең гендарҙа ултыра. Испанияла күмер самауырҙан сәй эсәм, буҙа ҡоям, ундағы шарттарҙа ҡорот эшләргә өйрәнеп алдым. Үҙебеҙҙең эшкә барған башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарын йыйып, бергәләшеп сәйҙәр эсәбеҙ, үҙебеҙҙең төркөмөбөҙҙө төҙөнөк. Испания башҡорттарының кесе ҡоролтайын ойошторҙоҡ, тип көлөшәбеҙ. Италияға, Францияға бер көнлөк экскурсиялар ойоштороп, осһоҙло турҙар табышып, төрлө саралар үткәреп, лаванда ҡырҙарына саҡырып, бергәләп ҡаңғыр-көнгөр киләбеҙ. Рәхәтләнеп башҡортса һөйләшеп, ҡайтып килһәләр, Башҡортостан күстәнәстәре менән һыйланып, шулайтып йәшәйбеҙ. Шәхсән мин Башҡортостанды ныҡ һағынам. Хатта Өфөлә фатир һатып алып, йәйгеһен - Башҡортостанда, һыуыҡтар башланғас Испанияға барып йәшәргә тигән хыялым да юҡ түгел.\nҠатын-ҡыҙҙың сит илгә хеҙмәт миграцияһының төп сәбәбе - ғаиләнең иҡтисади нигеҙенең, йәғни матди хәленең ныҡ булмауы икәне бер кемгә лә сер түгел. Әммә күнеккән тормош рәүешен ҡапыл ғына бөтөнләй икенсе яҡҡа бороп ебәреү, барыбер ҙә, һәр кем өсөн ауыр, стресс. Ғәҙәттә, сит илгә кемдәр, ниндәй категория сыға?\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Әлбиттә, үҙ-үҙеңде һындырыуы еңел түгел, әммә нимәлер ҡылмайынса ла мөмкин түгел. Сит ергә барып эшләү - сир, ауыртыныу, ғазап, һәр яҡлап ауыр хәл. Минең һәр күсенеүем янғын аша үткән һымаҡ булды. Башҡортостандан Мәскәүгә күсенгәс, үҙемде, донъямды ҡабаттан "йыйҙым". Әммә балам эргәмдә булғанлыҡтан, уның өсөн хафаланыу, борсолоуҙан азат инем. Аҡса эшләргә барыусылар иһә ғаиләһен, балаларын ҡалдырып китергә мәжбүр. Испанияла Башҡортостандан, минең тыуған районым Әбйәлилдән дә барып эшләп йөрөүсе ҡатын-ҡыҙҙар бар. Көрсөккә тиклем уларҙы ниндәйҙер туристик агентлыҡ килтереп, эш табышып биреп, улар шунда берәй ғаиләгә инеп китеп, эшләгәндәр. Шунда уҡ йәшәйҙәр, ашайҙар. Ял көндәрендә ҡалаға сығалар. Барселонала Каталония майҙанында йыйылалар, үҙ-ара яңылыҡтары менән бүлешәләр, аралашалар, сәй эсәләр, бер-береһенә эш табышалар. Кризис башланғас, вакансия барлыҡҡа килә икән, уны ишетеп ҡалып, бер-береһенә һатыу кеүек күренештәр барлыҡҡа килгән. Аҡса килеп ҡыҫылһа, үҙегеҙ беләһегеҙ, аралар бер аҙ боҙолоп китә. Әммә йолаға тоғро ҡалып, һаман осрашалар. Балаларҙы, ҡарт-ҡороно, коляскала ултырған инвалидтарҙы ҡарау - ул бер категория эшселәр. Икенсе категория - эш эҙләп түгел, икенсе проблемалар буйынса мәжбүри рәүештә, әммә үҙ теләктәре менән барып сығыусылар. Ләкин Испания, бына мин барам да унда карьера эшләйем, тип уйлаған илдәр иҫәбендә тормай. Был ил күңел асып, ритайым стилендә йәшәй. Улар байрамдар ярата, барлыҡ провинцияларында тиерлек коррида законлы рәүештә үткәрелә. Дини байрамдары бик күп. Шуға, йүгереп йөрөп эшләйем, үҙемдең белемемде раҫлайым да карьера яһайым, тигән илдәр иҫәбенә инмәй.\nИкенсе категория кешеләр - нимәнәндер арып, ялҡып, нимәлер иҫәбенә йәшәргә мөмкинлектәре булыусылар. Улар йә тыуған ерендә фатирын ҡуртымға бирә һәм сит илдә тормоштан ҡәнәғәтлек алып йәшәй.\nӨсөнсө категория күптән унда төпләнгәндәр һәм пенсияға сыҡҡан ата-әсәһен саҡырып алыусылар.\nИң юғары категорияны ябай халыҡ "текәләр" тип йөрөтә. Улар 500 мең евроға бизнес йәки фатир һатып ала икән, шунда уҡ алтын карта һәм Испания гражданлығы бирелә. 10 көн эсендә испанлы булып китә: ил президентын һайлауҙа ла ҡатнаша, барлыҡ хоҡуҡтарға эйә була. Ундайҙар хатта башҡорттар араһында ла бар.\nГөлнара Нафиҡова: Категориялар буйынса, тағы бер категория бар: әгәр иҫләһәгеҙ, заманында ҡыҙҙарҙы сит илдәргә бейеү түңәрәктәренә саҡырған иғландар сыға торғайны. Дөрөҫөн әйткәндә, ундай категория интим хеҙмәт күрһәтә. Быны йәшереп ҡалдырып та булмай. Шундай иғландар буйынса Башҡортостандан барыусылар ҙа бар. Уларҙың ҡайһы берҙәре шунда кейәүгә сығып, хәҙер инде ғаиләле, матур итеп йәшәп ята. 2014 йылда ҡатын-ҡыҙҙарҙың хеҙмәт миграцияһы тигән темаға социологик һорау алыу үткәргәйнем. Уның һөҙөмтәләре буйынса ошо категория икенсе урында торҙо. Беренсе урында тап эш эҙләп сығып китеүселәр. Һәм шуны билдәләп китергә кәрәк: Рәсәй субъекттары араһында Башҡортостан Италияны ҡатын-ҡыҙ эшселәр менән тәьмин итеүсе төп төбәктәрҙең береһе булып тора. Бигерәк тә Баймаҡ, Учалы райондарынан, Стәрлетамаҡтан күптәр. 35-44 йәшлектәр дөйөм һандың иң ҙур өлөшөн алып тора - 36 процент самаһы. 75 процент мигрант ҡатын-ҡыҙҙарҙың 18 йәшкә тиклемге балалары бар. Күп осраҡта сит илгә сығып эшләүселәр тулы булмаған ғаиләләрҙән, айырылышыусы, яңғыҙ йәки тол ҡатындар булһа, никахта тороусылар 27 процент тәшкил итә. Уларҙың өстән бер өлөшө юғары йәки тамамланмаған юғары белемле.\nСебергә киткән ир-ат та, сит илдәргә сыҡҡан ҡатын-ҡыҙ ҙа, нисек кенә булмаһын, үҙенең тыуған ерендә эш, уға лайыҡлы түләү таба алмайынса ғаиләһенән айырылып, ситтә эшләргә мәжбүр бит... Мәҫәлән, кемдер сит илдә оло йәштәгеләрҙе тәрбиәләй, кемдер ашарға бешерә, өй таҙалай, тигәндәй. Беҙҙә лә бит социаль хеҙмәткәр тигән хеҙмәт төрө бар. Моғайын, лайыҡлы түләү булһа, ул ҡатын-ҡыҙ тыуған ерендә лә сит илдә башҡарған эштәрҙе эшләй алыр ине...\nГөлнара Нафиҡова: Барыһы ла мөнәсәбәттән тора. Италияла социаль хеҙмәткәр эшен башҡарыусыға эш биреүсе ниндәй мөнәсәбәттә лә, беҙҙә нисек. Рәсәйҙә кемдер берәйһенең өйөнә барып эшләһә, шунда уҡ ҡолға ҡараған кеүек ҡарай башлайҙар. Италияла бөтөнләй ундай мөнәсәбәт юҡ. Һирәк кенә осрайҙыр, бәлки, әммә нигеҙҙә яҡшы мөнәсәбәттәләр. Итальяндар законға буйһоналар, ҡануниәткә нимә нисек яҙылған - шуны үтәйҙәр. Әгәр ҙә хеҙмәткәргә кемдер эш хаҡын бирмәгән йәки әҙ түләгән, рухи яҡтан кәмһеткән икән, улар социаль хеҙмәттәргә мөрәжәғәт итә. Закон хеҙмәткәрҙе яҡлай, шунда уҡ ғәҙеллек булдырыла. Шул яғы ла ныҡ йоғонто яһайҙыр, моғайын.\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Мин аралашҡан ҡатындар барыһы ла шундай эштә. Яйлап асылып, үҙҙәренең яҙмыштарын әсенеп һөйләп алалар. Рәсәйҙә кеше күңелен уйлап тормайынса, кәмһетеп, йөҙөңдә йыртырға, тураһын бәреп әйтергә яраталар. Ә сит илдә, киреһенсә, эш биргән ғаилә уларға алиһәгә ҡараған кеүек ҡарай. Эш биреүсе хатта иҫкәрмә яһағанда ла бер ваҡытта ла түбәнһетмәй, киреһенсә, һәр ваҡыт үтенес белдерә, һәр ваҡыт "һеҙ" тип кенә мөрәжәғәт итә. Байрам һайын бүләктәр, премиялар бирәләр, йылына 13 эш хаҡын түләйҙәр. Әлбиттә, кеше эшкә рәсми рәүештә урынлашҡан булһа.\nЭлек сит илгә бара һалып эш тапһалар, бөгөн рәсми теркәмәй эшләтеү күренеше бөттө. Ундай эш биреүселәргә штраф 250 мең евро. Шуға хәҙер Испанияла рөхсәтһеҙ йәшәгән кешеләрҙе эшкә алмайҙар. Законлы рәүештә эшкә алыу тигән һүҙ илгә легаль рәүештә килгән тигәнде аңлата. Йә уның ваҡытлыса йәшәргә урыны, йә эшләргә рөхсәте булырға тейеш. Легаль рәүештә эшкә алыныу менән хеҙмәткәр закон яҡлауына эләгә. Уның медицина ярҙамына, эш хаҡына, ялына - бөтөн нәмәгә гарантиялы хоҡуғы бар.\nГөлнара Нафиҡова: Әлбиттә, улар үҙҙәренекен дә ҡулдан ысҡындырмай, итальяндар, мәҫәлән, һинең менән шулай матур итеп һөйләшәсәк, әммә үҙҙәренең мәнфәғәтен беренсе урынға ҡуя. Был - капитализм донъяһы. Мәғлүм булыуынса, Италияла шарап йылға булып аға, тигәндәй, әгәр ҙә хеҙмәткәр яңылыш эсеп ебәрә икән, итальяндар ҡарап тормай - шунда уҡ эштән ҡыуып сығарырға мөмкин. Закон был яҡтан да бик ҡаты.\nҺүҙ ҡатын-ҡыҙ хаҡында барһа ла, мәсьәләгә ныҡлап күҙ һалғанда, һәр осраҡта ла ҡатын-ҡыҙға ҡарағанда ир-ат үҙенең абруйын күберәк юғалта түгелме? Сөнки ир-ат ситкә эшкә китһә, балалар эргәһендә һәр саҡ әсәй була һәм ғаиләлә иң мөһим кеше, ғаилә башлығы әсәй, тигән фекер нығына. Өйҙә ир менән балалар ҡалып, әсәй эшкә китһә, әсәй аҡса табыусы һәм барыбер ҙә ул тотҡа кеүек күренә. Ошо хәл-торошта ир-аттың абруйын нисек һаҡлап ҡалырға?\nГөлнара Нафиҡова: Нисек кенә булмаһын, ситкә китеп эшләү - иң беренсе ғаиләләрҙе боҙа. Сөнки, ысынлап та, ир-аттың абруйы юғала, ғаиләлә табыусы, туйҙырыусы булып ир түгел, ә ҡатын-ҡыҙ күҙаллана. Балалар әсәһенә нығыраҡ иғтибар йүнәлтә, сөнки ул тәьминәтсе, ә атай, әйтерһең дә, кәрәкмәгән ғаилә ағзаһы. Икенсе яҡтан, ир бер яҡта, ҡатыны икенсе ерҙә булғанда бер-береңә ышанмаусылыҡ тыуа, көнләшеү башлана, ул хыянатҡа килтерә. Сит илгә эшкә йәш ҡыҙҙар барһа, улар сит милләткә кейәүгә сығып, шунда ҡала.\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Ир кешенең абруйы, баһаһы тураһында, ир менән һуңғы йылдарҙа ғына йәшәй башлаған кеше булараҡ, хатта яуап бирергә ауырһынам. Быға тиклем донъямды, тормошомдо үҙ аҡылыма, үҙ пландарыма, һаулығымдың мөмкинлегенә таянып алып барҙым. Әммә күҙәтеүҙәрем буйынса, хәҙер заманы шулай. Ирҙәр кәмһетелеп, комплекслы булып ҡалды. Совет заманында бер кемде лә эшҡыуарлыҡҡа өйрәтмәнеләр, барыбыҙ ҙа тиң инек. Йүгереп йөрөп сауҙа итеү, бол туплау, мал үрсетеү хилаф һаналды. Беҙҙең ирҙәр быға өйрәтелмәгән. Донъялар үҙгәреп киткәс, үҙгәрештәргә ҡапыл ҡулайлаша алмағандар диванда ятып хәмер эсеү йәки телевизор алдында һыра һемереп ултырыуҙы өҫтөн күрә башланы. Егәрлеләр үҙ эшен булдырҙы йә Себергә сығып китте, ә кемгәлер буйһоноп, ҡушҡанды ғына үтәп өйрәнеүселәр өйҙә ята.\nИлдә былай ҙа ирҙәр дефицит. Беҙҙең дәүер кешеләрен Афғанстан, Чечня, эскелек ҡырҙы. Ғаиләһен ҡарарлыҡ, мал табырлыҡ, абруйлы ирҙәрҙең булмауы ҡатын-ҡыҙҙың да бәләһе ул. Әммә ошо мәжбүри миграция арҡаһында булғанының да абруйы төшә, тарҡала. Беҙҙең система, беҙҙең сәйәсәт үҙе ирҙәрҙе ярҙамһыҙ, хоҡуҡһыҙ итә. Уларҙы кешегә һанамайҙар. Был беҙҙең дәүерҙең социаль проблемаһы ғына түгел, фажиғәһе. Ирҙәр абруйын беҙ яңы килгән быуындарҙа ғына тәрбиәләй алабыҙ. Тулыһынса үҙен-үҙе тәьмин итә алған, белемле, бөтөн ғаиләһе өсөн яуаплылыҡ тойған ирҙәр ҡабат барлыҡҡа килһен өсөн бер-ике быуын алышынырға тейештер.\nГөлнара Нафиҡова: Уйлап ҡарарһаң, был махсус сәйәсәт кеүек. Нисек инде шундай бай Башҡортостанда башҡорт ирҙәренә эш юҡ ул? Бер генә миҫал: төшкө ашты ашарға бер кафеға индем. Өҫтәл тултырып бер урында чечен егеттәре ултыра, арыраҡ - төрөктәр. Сығып барғанда ҡаршыма эшләп йөрөүсе төрөктәр осраны. Минең таныштарым араһында төрөктәр күп. Улар бында килеп эшләй башлағанда мин аспирантурала уҡый инем. Ҡустымды уларға эшкә урынлаштарҙым. Ике ярҙамсы эшсе. Береһе - төрөк, береһе - башҡорт. Эш хаҡын түләгәндә хужа төрөк егетенә бер төрлө сумма бирә, минең ҡустыма, ошо ерҙең аҫабаһына - ике тапҡырға кәмерәк. Эш күләме шул уҡ. Нишләп Хөкүмәт шундай мөнәсәбәттәрҙе тикшермәй, асыҡламай, ниңә программалар эшләмәй? Ситтән килгән кеше - хужа, ошо ерҙең хужаһы - ҡол хәлендә.\nМәҫәлән, шул уҡ Италияла йәки башҡа илдә иң беренсе сиратта үҙ халҡын ҡарайҙар. Әгәр ҙә үҙенеке юҡ икән, шул осраҡта ғына килгән кадрға мөмкинлек бирелә. Беҙ ял итергә барған йәйҙә үк, таныштарымда йәшәп, черешня йыйырға ярҙам иттек. Унда бөтөн ауылдарҙан киләләр. Иң тәүҙә үҙ халҡына бирә эште: әбейме ул, бабаймы - ҡарап тормай. Шунан ғына башҡаларға. Шунда минән, үҙ телеңдең алфавитын беләһеңме, тип һоранылар. Төрөк телен, ғәрәп телен, рус телен һ.б. беләм тигәс, ышанмайҙар. Әгәр шул тиклем күп телде беләһегеҙ, бай интеллектуаль запасҡа эйә икәнһегеҙ, бында нимә эшләп йөрөйһөгөҙ, тип аптырайҙар.\nҠайһы бер иҡтисадсылар иҡтисади хәлде яҡшыртыр һәм иҡтисадты күтәрер өсөн ҡатын-ҡыҙҙар эшләмәҫкә тейеш, ти. Сөнки ҡатын-ҡыҙ аҙ эш хаҡына эшләргә лә риза, һөҙөмтәлә ундайҙар һаны артҡан һайын эш биреүсе эш хаҡын кәмерәк ҡуя. Әгәр ҡатын-ҡыҙ эшләмәй өйҙә ултырһа, ир-ат үҙ хеҙмәте өсөн юғары баһа талап итәсәк, эш хаҡы күтәреләсәк. Был хаҡта нимә уйлайһығыҙ?\nГөлнара Нафиҡова: Бында инде ҡабат гендер мәсьәләһе ҡалҡып сыға. Шуға ҡарамаҫтан, беҙ барыбер ҙә мосолман республикаһы һәм ошоно иҫәпкә алырға, ниндәйҙер икенсе төрлөрәк ҡараш булырға тейеш. Был ҡатын-ҡыҙҙы кәмһетеү тигәнде аңлатмай, киреһенсә, ҡатын-ҡыҙға, йорт усағын һаҡлаусы булараҡ, күберәк өйҙә, ғаиләлә булыу, бала тәрбиәләү мөмкинлеген бирергә кәрәк. Өйҙә ултырып ул күберәк файҙа килтерәсәк: һау-сәләмәт, аҡыллы балалар үҫтерәсәк. Әгәр, ысынлап та, башҡорт илендә башҡорт ирҙәренә дилбегәне ҡулына тотторһаң, улар хужа булыр, яуаплылыҡ тойор ине. Ә беҙҙә, киреһенсә, ситтән килеүселәргә юл ҡуйып, үҙебеҙҙе башҡорт тип әйтергә лә ҡурҡып йәшәйбеҙ.\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Минең өсөн тормош нимәне раҫланы: Испанияла мосолмандар миграцияһы бик көслө. Тәүҙә уларҙың береһе килә, шунан яйлап ғаиләһен, туғандарын тартып ала. Дин тоталар, бер тамсы алкоголь ҡулланмайҙар. Ирҙәре эшләй, ҡатындары бала табып, өйҙә бала ҡарап ултыра, үҙ традицияларында тәрбиәләй. Үҙҙәренең милләтен бөтөн донъя буйлап көсәйтәләр. Тупылдатып 5-10-ар бала табалар, уларҙың һәр береһенә пособие түләнә. Балалары абруйлы белем усаҡтарында, вуздарҙа уҡый. Ошо мигрант ирҙәр берләшеп магазин асалар, көнө-төнө эшләйҙәр. Тиҙҙән Европаны баҫып аласаҡтар. Беҙ ҙә бит мосолмандар, тик нишләп үҙебеҙҙең илебеҙҙә лә көсәйә алмайбыҙ?\nБашҡортостанда йәшәүселәрҙең, бәлки, ниндәйҙер өлөшөнөң ситкә сығыу, сағыштыру мөмкинлеге лә юҡтыр, улар тормош шулай икән, тип тик йөрөй. Һеҙ - 5-се Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаттары. Секциялар эшендә милләттәштәргә һүҙегеҙҙе әйтә, уларҙың күҙҙәрен саҡ ҡына булһа ла аса, баштарына уй һала алдым, тип уйлайһығыҙмы?\nГөлгөнә Ғәйнуллина: Мин һәр саҡ үҙемсә халыҡ алкоголь ҡулланыуҙан туҡтамаһа, яйлап ҡырыла, аңы һәр саҡ томанлы булғанлыҡтан, аҡыл менән эш итә алмай икәнен аңлатырға тырышып йәшәнем. Әле лә шул фекерҙәмен һәм сығышымды ла шуға бәйләнем. Эскелек күп ғаиләләрҙең бәкәленә һуға, сөнки эскән кешегә диңгеҙ тубыҡтан, уның ваҡыты бушҡа үтә, яҡшы идеялар килмәй, сөнки ул һәр саҡ наркотик йоғонтоһо аҫтында була.\nПрофессиональ психолог-нарколог булараҡ, эскән кешенең йылына ете яңы кешене эскелеккә ылыҡтырыуын беләм. Айыҡ кеше үҙенең тәртибе менән шулай уҡ ете кешене айығыуға әҙерләй. Йәмғиәт шулай итеп һауығыуға табан бара, әммә эскән кеше сирле тоҡом, ғаиләһендә сәләмәт булмаған аң ҡалдыра. Ғаиләлә алкоголик бар икән, уның ҡатынында ла бәйлелек барлыҡҡа килә, уға ла алкоголик аңы күсә. Ул һәр саҡ ире эсә башлаһа ыҙа сигергә, балаларының яфаланыуына әҙерләнеп, шуны көтөп йәшәй. Ирҙең эсеүе туҡтаһа, тағы ла дәртләнеп китә, уның башҡаса эсмәҫенә ышана һәм ошо ҡулсанан сыға алмай. Уларҙың тормошо һикәлтәле юлдан бара: йә упҡынға осалар, йә тауға менәләр. Был - йәрәхәтле, яралы яҙмышлы ғаилә. Балалары ла ошо күренешкә программаланған. Үҙҙәрен кәм итеп ҡуялар, комплекс барлыҡҡа килә.\nГөлнара Нафиҡова: Халыҡтың эсеүе лә үҙенә күрә сәйәсәт бит ул. Иҫерек халыҡ менән идара итеүе еңел. Шуға күрә эскелекте пропагандалау киң ҡолас менән бара. Бына хәҙер башҡорт йәштәре араһында бик күп йәмәғәт ойошмалары бар. Улар бит сәйәсәт өсөн көрәшмәй, һәр ҡайһыһының үҙ юлы булһа ла, маҡсаттары бер - башҡортто уятырға, уйландырырға, айнытырға. Шул егет-ҡыҙҙарға юл бирергә кәрәк, әйҙә, үҙ юлдары менән барһындар, сөнки улар ошо йәмғиәттең уртаһында ҡайнап йәшәй, үҙ күҙҙәре менән күрә. Саҡ ҡына иркенлек булһа, улар 3-4 тапҡырға күберәк эшләрҙәр, һәр кем уларға тиңләшергә тырышырлыҡ ир-ат өлгөһө була алырҙар ине.\nСекцияла, әлбиттә, ҡатын-ҡыҙҙың хеҙмәт миграцияһы мәсьәләһен күтәрҙем. Уның ғаилә, йәмғиәт өсөн кире яҡтарын, хәүефен күрһәтергә тырыштым. Резолюцияға ошо һорауҙы индерерҙәр, тип ышанам. Был тема буйынса мин күп урындарҙа сығыш яһаным һәм бөтөн ерҙә ҡатын-ҡыҙҙың хеҙмәт миграцияһының төп сәбәбе булып ярлылыҡ тороуын күрһәтергә тырыштым.\nИрҙе ир иткән дә - ҡатын, хур иткән дә - ҡатын, тип юҡҡа әйтмәгәндәр. Ғәмәлдә, ир-ат ғүмер буйы ҡатын-ҡыҙҙың энергетикаһы менән йәшәй. Әгәр ул саф һәм таҙа энергетика ала алмай икән, яйлап был тормоштағы тәғәйенләнешен юғалта, икенсе юлдан китә, аҙаша, хаталана. "Башҡорт ҡатындары ла ирен алға ҡуйып, уларҙы яйлап-майлап, һылап-һыйпап, балаларын тәрбиәләп, үҙенең ыңғай энергетикаһы менән ирен ҡанатландырып, уға шарттар тыуҙырып өйҙә генә ултырһа, файҙа күпкә күберәк", - ти әңгәмәселәрем. Әммә бының өсөн ир-аттарҙың эш урыны, ғаиләһен тәьмин итерлек лайыҡлы эш хаҡы булырға тейеш. Ул ваҡытта сит илдәргә эшкә сығып киткән ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ ҙа тыуған илдәренә имгәкләп булһа ла ҡайтыр ине, моғайын...\nЯҙылған: 03.09.19 | Ҡаралған: 296


22 Март 2018, 11:49\nӨфөлә республика баҫмалары журналистары «Һылыуҡай-2018» республика телевизион гүзәллек бәйгеһендә ҡатнашыусылар менән осрашты. «Азимут» отеленең конференциялар залына 12 ҡыҙ, жюри ағзалары, бағыусыларҙың вәкилдәре йыйылды. Матбуғат конференцияһында журналистар «Матбуғат сибәре» өсөн тауыш бирҙе.\nТауыш биреү һөҙөмтәләре һәм бөтә номинацияларҙа еңеүселәрҙең исемдәре 23 мартта «Башҡортостан» дәүләт концерт залында иғлан ителә. Иң сибәр башҡорт ҡыҙына таж һәм төп бүләк — «Лада Гранта» автомобиле асҡысы тапшырыла.\n«Беҙ финалдың шоу кеүек үтеүен теләр инек, донъялағы матурлыҡ конкурстары һәм «Рәсәй һылыуҡайы» бөтә Рәсәй конкурсы кеүек үк, этаптарҙың бер өлөшөн финалдан тыш ойошторҙоҡ, — тип хәбәр итте «Bashkirian Beauty» студияһы директоры Линара Таһирова. — Төп этаптарҙың береһе — мәҙәни йәмәғәтселек вәкилдәре менән аралашыу айырым уҙҙы».\nКонкурста Өфө, Мәскәү ҡалаларынан, Әлшәй, Ауырғазы, Балаҡатай, Бишбүләк, Бөрйән, Ейәнсура, Ҡыйғы, Көйөргәҙе райондарынан 16-24 йәшлек һылыуҙар ҡатнаша. Араларында мәктәп уҡыусылары, студенттар һәм эшләп йөрөгән ҡыҙҙар ҙа бар. Улар киләсәктә үҙҙәрен эколог, уҡытыусы, табип һәм хатта ресторатор итеп күрә.\nБәйге 21 февралдә башланды һәм бер ай эсендә ҡыҙҙар Шүлгәнташ мәмерйәһендә, Республика перинаталь үҙәгендә булып, оҫталыҡ дәрестәре алып ҡына түгел, үҙ-ара дуҫлашып та өлгөрҙө. Иң иҫтә ҡалғаны бассейнда һыу аҫтында һәм ҡышҡы тауҙарҙа фотоға төшөү булған.\n«Миңә перинаталь үҙәктә бик оҡшаны, сөнки беҙ унда балалар өсөн гимнастика яһарға өйрәндек», — тине Азалия Заһитова.


Халҡыбыҙҙың аҫыл йондоҙо | Йәншишмә\nХалҡыбыҙҙың аҫыл йондоҙо\nНаписал в 9 ноября 2018, 09:42\nМостай Кәрим беҙҙең мәктәптә ҡунаҡта.\nМәктәбебеҙҙә Мостай Кәримдең тормошо һәм ижады буйынса әҙәби-музыкаль кисә үтте. Уны Регина Исмәғилева менән Мирас Сирбаев матур итеп алып барҙы. Уҡыусылар Мостай Кәримдең шиғырҙарын яттан һөйләне, йырҙарын башҡарҙы. Уҡытыусылары Фәйрүзә Хәмзә ҡыҙы Ҡарағолова менән V «А» синыфы әҙерләгән сығыш та көслө алҡыштарға күмелде.\nКисәгә мәктәптә оҙаҡ йылдар биология дәресенән уҡытҡан, хәҙерге көндә хаҡлы ялда булған Көнһылыу Зәки ҡыҙы Ҡотлобаева саҡырылды. Ул беҙгә бөйөк шағир менән нисек яҡындан танышыуы тураһында бәйән итте. «Бер мәл «Йәшлек» гәзите «Минең кумирым» тигән конкурс иғлан иткәйне. Баҫмала сыҡҡан бар мәҡәләләр менән танышып барҙым. Күмертауҙан башҡорт теле уҡытыусыһы Мостай Кәримдең үҙенең кумиры булыуы тураһында ҙур мәҡәлә яҙғайны. Әммә шағир менән осрашыуға гәзитте алдырған кешеләр генә саҡырыла ине. Ә был уҡытыусы «Йәшлек»кә яҙылмаған икән. Ныҡ йәлләнем үҙен. Шунан мин редакцияға, гәзиткә яҙылған квитанциямды уҡытыусыға бирәм, тип яҙып ебәрҙем. Уйламағанда икебеҙҙе лә Мостай Кәрим менән осрашыуға саҡырҙылар. Тәүҙә мин барырға ҡыймай торҙом, әммә барыбер ризалаштым, хөрмәт итмәү булыр, тип уйланым. Ул сарала Мостай Кәрим менән генә түгел, ә Ноғман Мусин, Нурия Ирсаева, донъя кимәлендә танылған күренекле офтальмолог Марат Аҙнабаев һәм башҡа билдәле шәхестәр менән күрештек. Осрашыуға шағир үҙе килә алманы, әммә беҙҙе эргәһенә саҡырып алды. Ул юғары ҡан баҫымы менән дауаханала ята ине. Ниндәйҙер ҙур тулҡынланыу менән барҙым, шундай бөйөк кеше менән осраштым бит. Эргәһендә оҙаҡ тормаһаҡ та, уның менән аралашыу миңә ниндәйҙер көс, энергия биргән һымаҡ булды… Үҙе лә, әҫәрҙәре лә мәңгелек», – тип һөйләне Көнһылыу Зәки ҡыҙы.\nӘҙәби-музыкаль кисәнән һуң.\nХөрмәтле уҡытыусыбыҙҙың сығышын барыһы ла йотлоғоп тыңланы. Шуны әйтеп үтергә кәрәк, Мостай Кәрим беҙҙең мәктәптә 2003 йылда булып киткән. Ул саҡта бөйөк шағирыбыҙ менән осрашыу ҙур байрам итеп үткәрелгән. Шул ваҡыттағы сығышын әле булһа ла яҡты хәтирәләр менән иҫкә алалар. Сара аҙағында һәр кем унан автограф алған. Мостай Кәримдең матур теләктәр яҙылған был китаптары әлеге көндә лә бик ҡәҙерләп һаҡлана.\n« Мәңге йәшәр беҙҙең йөрәктәрҙә\nБеҙҙең өйҙөң йәме »


Башҡортостанда ипотека проценттары 10 процентҡа тиклем кәмей | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n01 сентября 2016 — 16:19 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда ипотека проценттары 10 процентҡа тиклем кәмей.\nОшо маҡсатта айырым төркөм граждандар өсөн өҫтәмә субсидиялар бүленәсәк. Республика хөкүмәте президиумында ошо хаҡта ҡарар ҡабул ителде. Мәғлүм булыуынса, былтыр Рәсәй хөкүмәте илдең торлаҡ ипотека баҙарын көрсөктән сығарыу буйынса өҫтәмә саралар күргәйне. Шул иҫәптән, ипотека ставкаларын субсидиялау юлы менән 12 процентҡа тиклем кәметте. Хәҙер был проектҡа Республика хөкүмәте лә ҡушылды һәм өҫтәмә рәүештә ипотека кредиты ставкаларын тағы ла 2 процентҡа кәметергә йөкләмә алды. Дәүләт ярҙамына “Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ” программаһында ҡатнашырға хоҡуғы булғандар иҫәп тота ала. Был исемлеккә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаждар, 35 йәше тулмаған йәш ғаиләләр һәм ике йә өс балалылар инә.


Комарҙар һарайы — Башҡорт Википедияһы\n48°43′26″ с. ш. 27°31′19″ в. д.\nКомарҙар һарайы Викимилектә\nКомарҙар ғаиләһе һарайы Мурованые Куриловцыла урынлашҡан.\nБина тигеҙ булмаған ландшафтта урынлашҡан. Һарайҙың төп фасады ике ҡатлы, ә паркҡа сыҡҡан яғы — өс ҡатлы. Фасадтары өс ризалит менән симметриялы. Төп фасадтың үҙәк ризалиты ионик ордерҙың дүрт бағаналы портигы менән биҙәлгән һәм өс мөйөшлө фронтон менән тамамлана. Беренсе ҡат кимәлендә һарайҙың бинаһы буйлап бағаналарҙа галереялар китә, улар өҫтөндә ризалиттарҙа фигуралы таш консолдәрҙә балкондар урынлашҡан. Артҡы фасад алдында иң түбәнге ҡаттағы оранжереяла киң терраса урынлашҡан. Эске бүлмәләҙең планы — уртаһында урынлашҡан зал менән. 1960 йылдарҙа һарай ҡайтанан әҙ генә үҙгәртелә (вестибюле һәм икенсе ҡат тәҙрәләренең күләме һәм кимәле).\nЙылъяҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n17 быуат уртаһында Һарай яны кешеһе Николай Чуриланың һәм Зофия Лянцкоронскийҙарҙың ҡыҙы София Коссаковский Николайға кейәүгә сыға - шулай итеп Куриловцы Коссаковскийҙар ғаиләһенә күсә.\nРечь Посполитаяны өсөнсө тапҡыр бүлгәнгә тиклем Куриловцының хужаһы булып Пилява гербының Потоцкийҙарынан Катажина Косскаковская тора. Речь Посполитая бүленгәндән һуң (1569-1795) Куриловцыны Рәсәй хөкүмәте конфискациялай һәм Екатерина II Куриловцыны Комарҙарға тапшыра.\nСтанислав Комар дүрт ҡаласыҡтың һәм 10 000 подданныйы менән 36 ауылдың хужаһы булып тора. Үҙенең имениеларында Куриловцыны буласаҡ резиденция итеп һайлай. Чурилов замогы реставрацияға дусар булмаһа ла, ул уның нигеҙендә яңы һарай төҙөй.\nПотоцкий Коссаковскийҙарҙан Катерина\nЗамок Чурилів в Мурованих Курилівцях\nУкраина сср-ы архитектура ҡомартҡыһы һәм ҡала төҙөлөшө\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Комарҙар_һарайы&oldid=929784 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:43 19 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Күмертауҙа социаль партнерлыҡ буйынса ҡала өс яҡлы комиссияһы ултырышы үтте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nКүмертауҙа социаль партнерлыҡ буйынса ҡала өс яҡлы комиссияһы ултырышы үтте\n11:52, 28 апреля 2012 Сәйәсәт\n«Берҙәмлек. Хеҙмәт. Теләктәшлек» девизы аҫтында Беренсе май алдынан Күмертауҙың «Таң» мәҙәниәт һарайында хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәрҙе көйләү буйынса ҡала территориаль комиссияһының киңәйтелгән ултырышы үтте. Унда ойошма етәкселәре, профком рәйестәре, хеҙмәтте һаҡлау буйынса белгестәр ҡатнашты. Ултырышты үткәреү алдынан ҡала округында Бөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнөнә, шулай уҡ Яҙ һәм хеҙмәт байрамына ҡарата «Хеҙмәтте һаҡлау аҙналығы» үткәрелгәйне.\nТерриториаль өс яҡлы комиссия ултырышында уның координаторы, ҡала округы хакимиәте башлығы Борис Беляев сығыш яһаны, тәү сиратта ул Күмертауҙа эш хаҡы кимәленә баһа бирҙе.\n— Бәләкәй бизнесты иҫәпкә алмайынса, предприятие һәм ойошмаларҙа уртаса айлыҡ эш хаҡы 2011 йыл өсөн 15491,6 һум тәшкил итте. 2010 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырмаса, ҡалала уртаса хеҙмәт хаҡы 14,3 прцентҡа артты, — тип билдәләне ул. – 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса Күмертауҙа иң юғары эш хаҡы – финанс эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүселәрҙә, производствола һәм электр энергияһын, газ һәм һыу таратыу өлкәһендә эшләүселәрҙә, иң түбән эш хаҡы – нәшриәт һәм полиграфия эшмәкәрлегендә, ауыл хужалығында.\nУлтырыш барышында 2011 йыл һәм 2012 йылдың тәүге кварталы өсөн социаль партнерлыҡ буйынса эш һөҙөмтәләре, хеҙмәтсәндәр хоҡуҡтарын яҡлауҙа профсоюздар роле, балаларҙың йәйге сәләмәтләндереү ялын ойоштороу мәсьәләләре тикшерелде.\nСара аҙағында Борис Беляев производство хеҙмәткәрҙәре төркөмөнә «Хеҙмәт ветераны» һәм «Оҙайлы хеҙмәт стажы булған хеҙмәт ветераны» танытмаларын тапшырҙы.\nШул уҡ көндө «Таң» мәҙәниәт һарайында атҡаҙанған производство хеҙмәткәрҙәре, һөнәри оҫталыҡ конкурстарында еңеүселәр, хеҙмәт династиялары, хеҙмәт коллективтары вәкилдәре өсөн «Рәсәй ғорурлығы – хеҙмәт кешеләре» исемле концерт ойошторолдо.\nТеги: өс яҡлы комиссия, социаль партнерлыҡ


5 Февраль 2019, 12:18\n1 февралдә Өфө ҡалаһының “Торатау” конгресс-холында “Үргә ос!” Беренсе мәктәп белем биреү форумы булып үтте. Уның эшендә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров, мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Айбулат Хажин, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Эльвира Айытҡолова, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың мәғариф, мәҙәниәт һәм йәштәр эше буйынса дәүләт комитеты рәйесе Раил Әсәҙуллин, мәктәп директорҙары, мәғариф өлкәһенең урындағы үҙидара етәкселәре, башҡарма власть органдары вәкилдәре, һөнәри оҫталыҡ бәйгеләрендә еңеүсе уҡытыусылар – бөтәһе 745 кеше ҡатнашты.\nРадий Хәбиров сараның асылыу һәм йомғаҡлау өлөшөндә булып, халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм төбәк-ара олимпиадаларҙа еңеүсе уҡыусыларға һәм уларҙың республика Башлығы премияларына лайыҡ булған уҡытыусыларына дипломдар тапшырҙы.\n- Беҙ бөгөн Башҡортостандың мәктәп белем биреү системаһының ниндәй буласағын күҙаллар өсөн мәғариф өлкәһенең иң күренекле вәкилдәре менән беренсе тапҡыр ошондай форматта йыйылдыҡ. Беҙҙең алда мөһим бурыс-\nтар тора: ил президенты тәҡдим иткән “Мәғариф” милли проекты буйынса 2024 йылға белем биреү сифаты буйынса тәүге ун ил иҫәбенә инергә тейешбеҙ. Ошо ауыр бурысты үтәү буйынса фекер алышыу өсөн һеҙҙе форумға йыйҙыҡ, - тине төбәк башлығы үҙенең инеш һүҙендә уҡытыусыларға мөрәжәғәт итеп.\nФорумда белем биреү мөхитенең психологик хәүефһеҙлеге, инклюзив белем биреү, уҡытыусыларҙың һөнәри оҫталығын арттырыу, һәләтле балаларға үҫеш шарттары булдырыу, “Һанлы белем биреү мөхите” проектын тормошҡа ашырыу һәм башҡа бик күп мөһим темалар буйынса 10 дискуссия майҙансығы эшләне.\nФорумда Радий Хәбиров республика мәғариф системаһына үҙгәрештәр индерергә тәҡдим итте. Уға ярашлы, 1 сентябрҙән республикала юғары класс уҡыусыларын өлкәндәр тормошона әҙерләүсе «Үргә ос!» яңы мәғариф проекты эшләй башлай. Унда түбәндәге модулдәр бар:\n“Рулгә ултыр” – водитель таныҡлығын мәктәптә үк алыу; был осраҡта республика уҡыу алдынғыларына, күп балалы, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙәге балалар өсөн ташламалар йәки бөтөнләй бушлай уҡыу мөмкинлеге бирәсәк.\n“Дөрөҫ туҡлан” – сәләмәт туҡланыу мәҙәниәтенә өйрәтеү өсөн балаларға диетик аҙыҡтар менән махсус меню төҙөү;\n“Иркен һөйләш” – уҡыусыларҙы инглизсә һөйләшергә өйрәтеү;\n“Спорт менән дуҫ бул” – спорт төрҙәре менән шөғөлләнеүгә йәлеп итеү;\n“Сәләмәт йылмайыу” – барлыҡ ҙур мәктәптәрҙә (800-ҙән ашыу уҡыусы) стоматология кабинеттарын асыу. Башҡа мәктәп уҡыусылары стоматологка график буйынса йөрөргә тейеш.\n“Шахмат уйна” – балаларҙың аҡыл һәләтен һәм логик фекерләүен үҫтереү өсөн һәр уҡыусыны шахмат уйнарға өйрәтеү;\n“Бейе” – был модуль уҡыусыларға классик бейеүҙәрҙе, бигерәк тә вальсты,\nүҙләштерергә ярҙам итәсәк, һәр уҡыу йылы вальс бейеүҙәре менән тамамланырға тейеш.\nБынан тыш, «Үргә ос!» проекты ғаиләне, тыуған яҡты, милли традицияларҙы, мәҙәниәтте өйрәнеү дәрестәрен, милли спорт төрҙәренә, робот техникаһына һәм IT-технологияларға ылыҡтырыуҙы үҙ эсенә ала.\nПилот этабында республика Мәғариф министрлығы 10-11 мәктәпте һайлап алып, уларҙа күләмле проектты һынай башлай.\nБалаларҙың хыялы тормошҡа аша\nОшо уҡ форумда Радий Хәбиров республика мәктәптәрен биш көнлөк уҡыу программаһына күсерергә тәҡдим итте. Уның фекеренсә, балалар мәктәп программаларынан ныҡ арый, ял көндәрен улар ғаиләһе менән үткәрергә тейеш. Дәрестәр үткәрелмәгән 32 шәмбенең 8-е мәктәпкә бирелә. Был көндәрҙә уҡыусылар спорт ярыштарында, төрлө осрашыуҙарҙа, тарихи-мәҙәни сараларҙа ҡатнашасаҡ.\n- Артабан иң ҡатмарлы һәм мәшәҡәтле эш башлана, – тине төбәк етәксеһе. – Республиканың Мәғариф министрлығына был мәсьәләне өйрәнеп, мәктәптәргә биш көнлөк уҡыуға нисек һәм ҡасан күсеү, белем биреү процесын ҡайһылай итеп алып барыу тураһында аңлатыу эше үткәреү, кәңәш биреү бурысы ҡуйылды. Әлбиттә, бының төрлө үҙенсәлектәре бар. Мәҫәлән, сығарылыш класс уҡыусыларына көсөргәнеш тыуҙырырға ярамай, был алымды уларға ҡарата ҡулланырғамы, юҡмы – уйларға кәрәк. Әммә биш көнлөк уҡыуға күсәсәкбеҙ.Төбәк етәксеһе әйтеүенсә, был эш бер нисә этапта барасаҡ, ойоштороу мәсьәләләрен хәл итергә кәрәк буласаҡ.\nАуыл уҡытыусыларына ярҙам\nБашҡортостан Башлығы ауыл мәктәбен хәстәрләүҙе лә һыҙыҡ өҫтөнә алды.\n- Беҙҙең республика уникаль: беҙҙәге кеүек ауыл мәктәптәре селтәре киң тармаҡланған башҡа төбәкте табыуы ауыр. Төп бурысыбыҙ – йәштәрҙе мәктәпкә йәлеп итеү. Шуға күрә, “Ауыл уҡытыусыһы” тигән программаны раҫларға тәҡдим итәм. Быйылғы бюджеттың 60 миллион һумын 600-әр мең һумдан 100 ауыл уҡытыусыһына тапшырырға кәрәк тигән фекерем менән уртаҡлашырға теләйем. Был грантҡа ҡушып йорт төҙөү өсөн бушлай ер участкаһы ла бүлгән осраҡта, уҡытыусыһыҙ интеккән ауыл мәктәптәренә педагогтарҙы ылыҡтыра алыр инек.\nМуниципалитет етәкселәренең ер биреү йәһәтенән бурыстары күп. Был ҡарар ғына булып ҡалмаһын, ә ысынлап та эшләһен өсөн хәл итеү юлдарын уйлайбыҙ, - тине Радий Фәрит улы. - Ә торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн ташламаны индексациялау һәм уҡыусылар һанына ҡарап финанслауға килгәндә, республиканың Финанс министрлығында бюджеттың әлеге мөмкинлектәрен ҡарарҙар. Әлбиттә, барығыҙҙың да яҡшы йәшәүен теләйбеҙ. Ауыл мәктәптәренә ярҙам итәсәкбеҙ. Аҙ комплектлы ауыл мәктәптәренең матди-техник хәлен нығытыу, төпкөлдәге уҡытыусыларға финанс ярҙамы күрһәтеү белгестәргә ихтыяжды кәметәсәк, федераль белем биреү стандарттарын тормошҡа ашырыуға булышасаҡ.\nЭш хаҡтары кәмемәйәсәк\nБиш көнлөк уҡыуға күсеү уҡытыусыларҙың матди хәлендә кире сағылыш табырға тейеш түгел, тип белдерҙе республика етәксеһе Радий Хәбиров.\n- Педагогтарҙың хеҙмәт хаҡы ла, отпуск та ҡыҫҡартылмаһын, – тине ул. Радий Фәрит улы әйтеүенсә, “Үргә ос!” мәғариф программаһын тормошҡа ашырыуҙың беренсе этабына аҡса иҫәпләнгән һәм һалынған, ул сумма республика бюджеты өсөн ауыр “йөк” түгел. Республика етәксеһе әлеге йыйындың форматы оҡшауын да белдергән.\n- Уҡытыусыларға ошондай аралашыу ҡыҙыҡлы икәнен тойҙом. Ике яҡ өсөн дә файҙалы һөйләшеү булды, педагогтар кәрәкле мәғлүмәттәр алды, мин дә уларҙан күп нәмә белдем. Йыйында мәктәптәр эшмәкәрлеген, хәл итәһе ниндәй мәсьәләләр һәм бурыстар барлығын яҡшыраҡ аңланым.\nМәктәп автобустарын – “Башавтотранс”ҡа\nМәғариф йыйынында уҡыусыларҙы ташыу мәсьәләһе лә ҡаралды. Әле республикала 1320 мәктәп автобусы йөрөй, 1500 самаһы водитель эшләй. Төбәк етәксеһе Радий Хәбиров әйтеүенсә, был тармаҡта етди проблемалар бар.\n- Йәшермәйем, хәл итәһе мәсьәләләр етерлек, – тине ул. – Күптән түгел бер мәктәп автобусы водителенең юлға иҫерек килеш сыҡҡаны асыҡланды, Учалы районында шундай уҡ техника ҡоланы. Ни тиһәң дә, кадрҙар мәсьәләһе, ташыуҙы тәьмин итеү менән махсуслашҡан ойошма шөғөлләнергә тейеш. Республикала был йәһәттән ҡеүәтле дәүләт учреждениеһы “Башавтотранс” бар. Уҡыусыларҙы ташыу бурысы нәҡ уға йөкмәтеләсәк. Әлегә ойошмаға 56 мәктәп автобусы тапшырылған.\nБашҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов билдәләүенсә, уҡыусыларҙы ташыуҙы махсуслашҡан ойошмаға аутсорсингка биреп, мәктәп бер йылда бер транспорт өсөн түләүҙә уртаса 60 мең һумды экономия-лай аласаҡ. Шул уҡ ваҡытта водителдәрҙең хеҙмәт хаҡы 20-30 мең һумға тиклем күтәреләсәк.\nӘммә балаларҙы ташыуҙы аутсорсингка биреү тәҡдименә ҡайһы бер мәктәп етәкселәре ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Уларҙың фекеренсә, водителдең һәм автобустың мәктәпкә беркетелгән булыуы яҡшыраҡ. Техника үҙеңдеке икән, мәҫәлән, башҡа урындарға олимпиадаларға йөрөргә мөмкин. Өҫтәүенә уҡытыусылар һәм ата-әсә мәктәп хеҙмәткәре иҫәпләнгән водителгә нығыраҡ ышана. Йыйында әйтелеүенсә, райондарҙа кадрҙарҙы һайлап алыу мөмкинлеге юҡ, йәштәр аҙ, водителдәрҙең 70 проценты – өлкән быуын вәкилдәре. Шул уҡ ваҡытта, проблемаларға ҡарамаҫтан, үҙ эшен ихлас яратҡан һөнәр эйәләре байтаҡ.\n- Райондарға эш сәфәре барышында урындағы етәкселәрҙең яҡшы водителдәр тураһында һөйләгәне бар. Улар балаларҙы ярата, автобуста уңайлылыҡ тыуҙыра, хатта уҡыусылар өсөн йырҙар башҡара, – тип һөйләне йыйында Радий Хәбиров.\nРадий Хәбиров республика мәктәптәре рейтингын төҙөргә һәм ҡала һәм район мәктәптәре араһында иң яҡшы 10 мәктәпте гранттар менән билдәләргә тәҡдим индерҙе. Уныңса был сара мәктәптәрҙең үҫешенә булышлыҡ итәсәк. Шулай уҡ һәләтле уҡыусылар өсөн “көрәшергә” саҡырҙы.\n- Әгәр уҡыусы Берҙәм дәүләт имтиханын 100 балға тапшырған икән, ҡала, район хакимиәте башлыҡтары, мәктәп директорҙары һәм уҡытыусылар коллективы ул баланы ҡулынан ысҡындырмай, ғүмере буйы оҙатып йөрөргә тейеш. Был уҡыусы сит төбәктә белем алған осраҡта ла, ул республикаға ҡайтһын өсөн барыһын да эшләргә кәрәк.\nРадий Хәбиров мәктәп бар балалар өсөн, шул иҫәптән сәләмәтлектәре сиклеләргә лә, бер үк мөмкинлектәр бирергә те-йеш, тип иҫәпләй. Ошо йәһәттән ул мәктәптәрҙә ирекмәндәр эшен үҫтереү өҫтөндә бергәләп уйларға саҡыра.\n- Был бик мөһим, сөнки беҙҙең балаларыбыҙ мәктәп эскәмйәһенән белемле кешеләр булып ҡына түгел, ә гражданлыҡ позицияһы ныҡлы үҫешкән юғары әхлаҡлы шәхестәр булып сығырға тейеш. Юғары уҡыу йорттары абитуриенттары һәм студенттары араһында ирекмәнлек эшмәкәрлеген үҫтереүҙә өҫтәлмә саралар күрергә кәрәк, тине Радий Хәбиров.\nФорумда ҡатнашҡан уҡытыусылар төбәк башлығына үҙҙәрен борсоған һорауҙарҙы биреп, шунда уҡ яуап та алдылар. Беренсе тапҡыр үткән саранан тик яҡшы тәьҫораттар алыуҙары тураһында белдерҙе мөғәллимдәр.\nБеҙҙең райондан форумда район мәғариф бүлеге начальнигы урынбаҫары Р.М.Таһирова, Красноусолдағы 1-се, 2-се,3-сө, Сәйетбаба, Ҡарағай, Яңғыҙҡайын мәктәптәре директорҙары ҡатнашты.


Ҡайҙа үлем менән һатыу итәләр, хәбәр ит! | Йәншишмә\n13 ноябрҙән Рәсәйҙә «Ҡайҙа үлем менән һатыу итәләр, хәбәр ит!» акцияһының икенсе этабы башланды. Республика министрлыҡтарында һәм ведомстволарында ла «ҡыҙыу линия»лар эшләй. Эске эштәр министрлығының наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса идаралығы һәр кемде был сарала әүҙем ҡатнашырға саҡыра. Наркотик менән һатыу иткән йәки һаҡлаған кешеләр, наркопритондар тураһында белһәгеҙ, был турала эске эштәр министрлығының ышаныс телефонына тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында шылтыратып, әйтергә мөмкин: 8(347) 2793292. Анонимлыҡ һәм конфиденциаллек һаҡлана. Бер шылтыратыу ҙа иғтибарһыҙ ҡалмаясаҡ, мотлаҡ тикшереләсәк. Наркоманияға ҡаршы көрәштән берәү ҙә ситтә ҡалмаһын ине.\n« Ҡалала үҫкән, тимәгеҙ…\nОҙон тәнәфес оҙонайырмы? »


Әсә ҡуйынындағы бала (Булған хәл) өсөнсө бүлек\n4 Декабрь 2021, 12:55\nАна, ҡарлы тауҙар артындағы офоҡ ситенән ҙур аҡ йондоҙ күтәрелде. Көпә-көндөҙ яҡтырып торған ниндәй йондоҙҙор ул?\n...Күпмелер ваҡыттан Сөйөмбикә күҙҙәрен асты. Һи-и, буран тынған бит! Бар ғәләмде шомло тынлыҡ баҫып алған. Ҡатып ҡалған зәп-зәңгәр һауала ҡояш ялтлап тора. Тик ул нишләптер һис йылытмайсы. Сөйөмбикә әкрен генә ҡалҡынды, ҡарҙы шығырлата баҫып, ҡайҙалыр билдәһеҙлеккә атланы. Уға ҡаршы ҡыҙы йүгерә. Ни арала шулай үҫеп, буй еткергән тиһең! Йүргәктә ятыуына әле генә һымаҡ, ә инде еткән ҡыҙ булған. Ҡыҙы артынан тағы кемдәрҙер эйәргән. Бәй, әсәһе, ҡәйнәһе, Сәмиғ. Эй, Сәмиғулла эсмәгән сағыңда һәләк матур кешеһең дә һуң.\n...Буран таңға кинәт тынды. Әйтерһең дә, ул бөтөнләй булмаған: бүре булып олоп, йорт-ҡаралтыны теткесләп ҡоторонмаған, ҡарҙы борхолдатып, асыҡ урындарҙан ышыҡҡа күсереп һалмаған. Ә, һалған икән. Ана, ҡойма тиңлек көрттәр, урамда урыны-урыны менән әҙәм бейеклеге булып ятҡан һырынтылар был тирәнән күптән түгел дауыллы ғәрәсәт үтеүе хаҡында һөйләй. Әле килеп шылт иткән дә тауыш юҡ.\n– Сәмиғулла, балам, тора һал. – Нәҡиә, асырғанып, бер ни белмәй иҙәндә йоҡлап ятҡан улын уятты. – Килен бит юлға сыҡҡайны. Ҡайтып еттеме? Нисек ҡайтып етте икән?\n– Нишләп ҡайтарҙығыҙ һуң? – тип ғәйепте башҡаларҙан эҙләмәксе итте.\n– Аһ, аһ, үҙең, ҡайтып кит, тинең бит. Эттән алып, эткә һалып һүктең, – әсәһе үпкә белдереп иламһыраны. – Эсеп алһаң, холҡоң бармы...\nБөтөнләй ебеп-ҡаушап ҡалһа ла, кәнсәләргә барып, хәлде һөйләп бирерлек көс таба алды Сәмиғулла. Бригадир шунда уҡ кешеләрҙе күтәрҙе, милицияға хәбәр итте. Күп тә үтмәҫтән, ҙур булмаған ауыл умарта ише ҡайнарға тотондо.\nЯҫы саңғылар таҡҡан өс һунарсы өҫтәренә барып сыҡҡанда, ҡорһағына ятҡан туры алашаның һырынты аҫтынан башы ғына күренеп тора ине. Ауылға етергә ярты саҡрым ер ҡалған булған! Ә сана ҡайҙа? Сөйөмбикә егеүле атта сығып киткән, тигәйнеләр бит.\nНи уйларға, эште ниҙән башларға белмәй аптырашып торғанда, һунарсылар ҡолағына, ер аҫтынан ишетелгәндәй, бала илаған тауыш салынып ҡалды. Ирҙәр, һиҫкәнеп, бер-береһенә ҡарашты, барыһын да һүҙһеҙ аңлап, ҡайһыһы саңғы осо, ҡайһыһы ҡулы менән һылашып ҡатҡан ҡарҙы аҡтарырға тотондо. Күп тә үтмәҫтән, ирҙәрҙең береһе быуылып илаған сабыйҙы ҡулына алды.\nСабыйға бер ни ҙә булмаған. Ҡар ҡатламы аҫтында ул һыуыҡҡа бирешмәгән. Ә әсәһе. Сөйөмбикәнең аяҡ-ҡулы боҙ булып ҡатҡан, ә ҡуйыны әле йылы килеш. Ғәжәп! Әсә тәненең бар йылыһы, сабый ғүмерен ҡурсалап ҡалыр өсөн, бер урынға – уның ҡуйынына йыйылғанмы әллә? Әсәй үҙе өшөп һәләк булһа ла, уның йөрәге, аңы аҡтыҡ һулышына ҡәҙәр бала ғүмере өсөн көрәшкән. Көрәшкән һәм еңеп сыҡҡан: ун айлыҡ сабый мөғжизә менән тере ҡалған...\nСөйөмбикәнең шаҡырайып туңған кәүҙәһен һунарсылар артынса ауылдан килеп еткән трактор санаһына һалып алып ҡайттылар. Атай ҡулын һиҙеп, тынысланырға өлгөргән ҡыҙын ҡосаҡлаған Сәмиғулла, аңҡы-тиңке булып, алышыныр хәлгә ҡалып, кабинала ултыра. Соҡорло урында ҡапыл һелкенеүҙән уның кәпәсе осоп төштө. Тракторсы аптырауҙан ауыҙын асып, Сәмиғуллаға текәлде. Ирҙең кисә генә дегет ише йылҡылдап торған ҡара сәстәре әле килеп ап-аҡ ине. Сөйөмбикәнең ғүмерен ҡыйған ҡырау Сәмиғулланың башына ғына ҡағылып уҙҙы...\nБеренсе бүлек - https://bashgazet.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/2021-11-24/pensiya-fondy-i-k-rt-2595462\nИкенсе булек - https://bashgazet.ru/articles/-bi-t-m-m-ni-t/2021-11-25/s-uyynynda-y-bala-bul-an-h-l-ikense-b-lek-2595926


Билдәле башҡорт шағиры Сафуан Әлибай яҡты донъянан китте\n7 Июль 2014, 13:56\nБашҡортостан әҙәбиәте ҙур юғалтыу кисерҙе. 74-се йәшендә, оҙаҡ ваҡыт ауырығандан һуң билдәле башҡорт шағиры, тәржемәсе, драматург, прозаик, журналист Сафуан Әлибай яҡты донъянан китте.\nСафуан Әфтәх улы Әлибаев 1941 йылдың 21 февралендә Башҡорт АССР-ы Салауат районының Тирмән ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Тимер юлда, колхозда, Салауат районы гәзитендә эшләй. 1966 йылдан алып «Башҡортостан пионеры» гәзитендә хеҙмәт итә, әҙәби хеҙмәткәр, һуңынан баш мөхәррир була. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала директор булып эшләй. «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире була. «Беҙҙең юлдаш — яҡты ҡояш» тигән балалар өсөн тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1968 йылда донъя күрә. Шул ваҡыттан алып ололар кеүек, балалар өсөн дә тиҫтәләгән китап нәшер иткән.\nСафун Әлибайҙың ижадында тағы ла бер сағыу бит – ул Александр Пушкиндың, Рәсүл Ғамзатовтың, Давид Кугультиновтың һәм башҡа шиғриәт классиктарының әҫәрҙәрен башҡорт теленә бик яҡшы тәржемә иткән.\nБашҡорт шағирының лирикаһы рус, ҡаҙаҡ, украин, төрөкмән, немец, монгол телдәренә тәржемә ителгән.\nСафуан Әлибайҙың пьесалары төрлө театр сәхнәләрендә уңышлы ҡуйыла.\nБалалар өсөн «Тылсымлы шар» (1994) тигән китабы өсөн Сафуан Әлибай 1996 йылда Ганс Христиан Андерсен исемендәге халыҡ-ара ЮНЕСКОның Маҡтаулы дипломына лайыҡ була.\nСафуан Әлибайҙың шиғырҙарына композиторҙар Роберт Ғәзизов, Заһир Исмәғилев, Роза Сәхәүетдинова, Данил Хәсәншин, Рим Хәсәнов байтаҡ йырҙар яҙған. Сафуан Әлибай – Роберт Ғәзизовтың «Полет Марса» балалар операһының либретто авторы.\n«Шишмә» республика гәзите премияһына лайыҡ. Төрлө йылдарҙа Сафуан Әлибай республика Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы, БР Хөкүмәте янындағы Терминологик комиссия ағзаһы, Башҡортостан балалар фонды рәйесе урынбаҫары була.\n1986 йылда «Ҡойон» тигән йыйынтығы өсөн Сафуан Әлибай Ғәлимов Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһына лайыҡ була. 1991 йылда уға «Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» тигән маҡтаулы исем бирелә. 2007 йылда Сафуан Әлибайҙың исеме «Рәсәйҙең иң яҡшы кешеләре» энциклопедияһына индерелә. Башҡортостан Республикаһы Президентының Указына ярашлы Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнгән.


Альбина Миңлейәрова – Рәсәйҙең спорт мастеры\nБеҙҙекеләр шулай ул!\n8 Декабрь 2017, 13:40\nСпортсы ҡыҙ был исемде Белгород өлкәһенән алып ҡайтты.Стәрлетамаҡ физиккультура колледжы студенты, ун ете йәшлек Альбина уңыштары менән беҙҙе ҡыуандырыптора. Әйткәндәй, бында үткән ярыштарҙа йәш спортсыға бер нисә тапҡыр уңышйылмайҙы.\nСпортсы ҡыҙ был исемде Белгород өлкәһенән алып ҡайтты.\nСтәрлетамаҡ физик культура колледжы студенты, ун ете йәшлек Альбина уңыштары менән беҙҙе ҡыуандырып тора. Әйткәндәй, бында үткән ярыштарҙа йәш спортсыға бер нисә тапҡыр уңыш йылмайҙы. 1999 йылғы һәм унан кесерәк ҡыҙҙар һәм егеттәр араһында ауыр атлетика буйынса Рәсәй беренселеге лә иҫкәрмә булманы. Башҡортостан данын яҡлаған ҡыҙ 53 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында 140 килограмм күтәреп, алтынсы урын алды һәм Рәсәй спорт мастеры нормативын үтәне.\nРаевка ауыр атлетика мәктәбенән тренерҙар Наил Исламоратов, Рифат һәм Ришат Миңлейәровтарҙың таға ла бер тәрбиәләнеүсеһе, республика йыйылма командаһына ингән 10-сы синыф уҡыусыһы Руслан Моратхужин (башҡорт лицейы) ярыштарҙа Рәсәй спорт мастеры кандидаты исемен раҫланы.


Ҡый тапшыр ҙа аҡса эшлә\n2 Июль 2019, 17:42\nЯн-яғыбыҙҙа ѳйѳлгән “ҡый тауҙары”, сүп-сар мәсьәләһе тураһында байтаҡ яҙҙыҡ. Эйе, ѳҫкә ауып килгән сүп-сар ѳйѳмдәре кѳндән-кѳн үҫә, ә уны зыянһыҙ-ниһеҙ ҡайҙалыр олаҡтырыу илебеҙ ѳсѳн ҙур бәлә булып ҡала килә. Шулай ҙа был йәһәттән ниндәйҙер ыңғай үҙгәрештәр ҙә юҡ түгел.\nОшо кѳндәрҙә ҡалабыҙҙа беренсе Экопункт - икенсел сеймал ҡабул итеү нѳктәһе үҙ эшен башланы. Уны бойомға ашырыусылар - йәшлек дәрте ташып торған, тәбиғәттең, кешелектең бѳгѳнгѳһѳ, киләсәге ѳсѳн ихлас борсолған яҡташтарыбыҙ - Руслан Шакиров һәм Ярослав Шустал. Әйләнә-тирәне бысратҡан, гүзәл тәбиғәттең йәмен ебәргән сүп-сар менән күптән кѳрәш алып бара был шәп егеттәр. Урман-тауҙарға сәйәхәткә улар ҡый ѳсѳн махсус тоҡтарһыҙ йѳрѳмәй.\n- Бер ай элек танышым Елена Перминова менән “Күк ҡаялар” тигән ғәжәп матур урында 160 литрлыҡ ҡапсыҡтар менән йәмғеһе 50 тоҡ сүп-сар йыйҙыҡ. Район-ҡала хакимиәте ярҙамы арҡылы тоҡтарға тултырылған ҡыйҙы ҡала контейнерҙарына илтеп түктек. Шуны әйтер кәрәк, ерҙә аунап ятҡан сүп-сарҙың күп ѳлѳшѳ - пластик һәм алюмин һауыттар, шешәләр һәм ҡағыҙҙар. Уйлап ҡараһаң, тирә-яғыбыҙ ҡабат-ҡабат эшкәртелеү мѳмкинлегенә эйә икенсел сеймал менән тулған! Шулай итеп, ял һайын уҙғарылған сираттағы ѳмәнән һуң, дуҫым Ярослав Шустал менән ҡалала икенсел сеймал ҡабул итеү урыны асырға ҡарар ҡылдыҡ, - тип Экопункттың асылыу тарихын бәйән итте Руслан Шакиров.\n- Дѳрѳҫѳн әйткәндә, йылдар буйы тупланған сүп-сарҙы йыйып бѳтѳү - ике-ѳс кешенең генә хәленән килерҙәй эш түгел. Берәүҙәр йыя тора, икенселәр ташлай тора. Һәр береһенә нотоҡ уҡып, йә арттарынан ҡамсылап йѳрѳп булмай ҙа инде. Тимәк, тѳйәктәштәребеҙгә тирә-йүнде таҙа тоторға стимул бирерҙәй ниндәйҙер башланғыстың булыуы фарыз. Был йәһәттән ҡаланың үҙендә урынлашҡан Экопункттан да уңай нәмә юҡ. Кеше ҡала, тәбиғәт йәмен ебәргән сүп-сарҙы ла йыясаҡ, аҡсаһын да аласаҡ, - тип фекерҙәрен еткерҙе Ярослав Шустал да.\nЭкопункт әлеге ваҡытта ҡатырға, ҡағыҙ, алюмин банкалар, пластик һәм быяла һауыттар ҡабул итә. Мәҫәлән, пластик һауыттарҙың бер килограмы 5 һум, алюмин банкалар - 20, ҡатырға - 4, макулатура - 3,5 һум, быяла 30 тин тора.\nКүберәк социаль проектты хәтерләткән стартаптың яңы ғына эш башлауына ҡарамаҫтан, егеттәрҙе хуплап-йѳпләп торған фекерҙәштәре, ярҙамсылары ла бихисап. Тирлән, Абҙаҡ ауыл хакимиәттәре Экопункт менән бѳгѳндән үк хеҙмәттәшлек итергә, үҙ биләмәләрендә уның филиалдарын асырға әҙер.\nӘлбиттә, Руслан менән Ярославтың изге ғәмәлде еренә еткереп тормошҡа ашырыр ѳсѳн эшләйһе эштәре байтаҡ ҡына әле.\n- Экопункт барыһын да үҙенә йәлеп итеп, саҡырып торорға тейеш. Сит илдәрҙә был йәһәттән барыһы ла ифрат шәп ойошторолған: ҡабул итеү урындары яҡты, таҙа, һәр икенсел сеймал ѳсѳн айырым контейнерҙар ҡуйылған. Беҙ ҙә эшмәкәрлекте ошондай кимәлгә еткерергә маҡсатлаштырғанбыҙ. Иң мѳһиме - тәүәккәллек, фекерҙәштәр, ярҙамсылар булһын, - ти егеттәр ихлас йылмайышып.\nХәйер, ҡыйын эшкә ҡыйыу ҡулдар булғанда, ҡуйған маҡсаттар асманға ашмай ҡалмаҫ. Руслан Шакиров (һүрәттә уңда) менән Ярослав Шусталдың сүп-сар менән кѳрәштә әһәмиәтле аҙымын да тиҙ арала дәррәү күтәреп алырҙар.


Бөгөн Нуриман һәм Иглин райондарында үткән ҙур педсоветтың\nтөп темаһы "Мәғариф" өҫтөнлөклө милли проектына арнала.\nУның республикала тормошҡа ашырылыуы буйынса ҡайһы бер йомғаҡтар яһарға ла мөмкин.\nБеренсенән, БР Президенты Мортаза Рәхимов быға тиклем милли проектҡа индерелмәгән мәғариф учреждениеларының синыф етәкселәренә түләү тураһында указға ҡул ҡуйҙы, төбәк\nбуйынса эш хаҡына өҫтәмә лә һаҡлана. Был ҡарарҙы республика\nилдә беренселәрҙән булып ҡабул итте.\n54 ауыл һәм 55 ҡала дөйөм белем биреү учреждениеһы федераль бюджет иҫәбенә бер миллион һум күләмендә гранттар а ласаҡ. Инновацион программалар буйынса эшләүсе мәктәптәр араһында еңеүселәр асыҡланды, уларҙы дәртләндереү өсөн средство республика ҡаҙнаһына ҡайтарылды.\n100 мең һум күләмендәге грант формаһында президент ярҙамына лайыҡ буласаҡ 363 уҡытыусының исемдәре лә билдәле.\nМилли проект сиктәрендә иң яҡшы педагогтарҙы наградлау Уҡытыусы көнөндә үтәсәк.\nБөгөн республикала 700 - ҙән ашыу дөйөм белем биреү учреждениеһы "бөтә донъя селтәренә" сығыу мөмкинселегенә эйә. "Мәғариф" өҫтөнлөклө милли проектын тормошҡа ашырыу\nсиктәрендә республиканың 2677 белем биреү учреждениеһын интернетҡа тоташтырыу планлаштырыла. РФ Мәғариф һәм фән министрлығы һәм Миниформсвязь приказы менән был учреждениеларҙың исемлеге раҫланған да инде.\nӘлеге ваҡытта, РФ Мәғариф һәм фән министрлығынан бүленгән квотаға ярашлы, 30 мең һум күләмендә премия тапшырыуға республиканан 37 талантлы йәш кеше билдәләнгән. У лар - төбәк һәм төбәк - ара олимпиадалар, башҡа конкурстарҙа\nеңеүселәр. Кандидаттарға кәрәкле документтар әҙерләнгән, һаҡлыҡ кенәгәләре булдырылған, иҫәп асылған.\nТағы 41 кеше - халыҡ - ара һәм бөтә Рәсәй олимпиадалары һ әм конкурстарында еңеүселәр - 60 мең һум күләмендә премия аласаҡ.\nКүптән түгел шулай уҡ дөйөм һәм юғары белем биреү учреждениеларынан тыш, Рәсәйҙең иң яҡшы 100 башланғыс һәм ур та һөнәри белем биреү учреждениеһына ла дәүләт ярҙамы күрһәтеләсәге асыҡланды. Конкурста республиканың училище\nһәм лицейҙары, шулай уҡ урта махсус белем биреү учреждениелары ҡатнашасаҡ. Производствоның технологик\nтармаҡтары өсөн кәрәкле кадрҙар әҙерләүсе уҡыу йорттары ла ситтә ҡалмай. Был маҡсатҡа федераль бюджеттан биш миллиард һ ум бүлеү ҡарала.\nНоватор - педагогтар, иң яҡшы белем биреү учреждениелары, талантлы йәштәр өсөн Башҡортостан Хөкүмәте республиканың гранттар системаһын булдырырға ниәтләй.\nАвгуст педсоветы быйыл унынсы тапҡыр үтә. Унда йола буйынс а республика етәкселеге, шулай уҡ Мәскәүҙән килгән ҙур ҡунаҡ тар ҡатнаша, улар араһында РФ мәғариф һәм фән министры Андре й Фурсенко, уның ярҙамсыһы Ирина Ган һәм башҡалар бар.\nРеспубликаның мәғариф өлкәһенә булған иғтибар осраҡлы түгел. Ул Башҡортостандың уңышлы иҡтисади һәм социаль үҫеш ө лгөләренең береһе. Һуңғы биш йылда ғына уның үҫешенә 49 миллиард һум йүнәлтелгән, был тармаҡ бюджетын ике тапҡыр һәм хеҙмәт хаҡы фондын - өс тапҡыр арттырырға мөмкинселек\nбиргән. Үткән йылда мәғариф өлкәһенә 12 миллиард һум һалынған.\nБашҡортостанда йыл һайын яңы белем биреү учреждениелары т өҙөлә, булғандары реконструкциялана. 2001 - 2005 йылдарҙа 21 800 урынлыҡ 130 мәктәп төҙөлдө. Үткән йылда биш мең урынлыҡ 44 белем биреү объекты файҙаланыуға тапшырылған.\nБыйылғы йылда 7,5 мең урынлыҡ 37 объектты файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла, уларҙың 26 - һы - яңы мәктәптәр.\nМәғариф өлкәһендә финанс һәм матди ресурстарҙы файҙаланыу ө сөн 2005 йылда республикала 13 маҡсатлы программа эшләгән, у ларҙың туғыҙы әлеге ваҡытта уңышлы рәүештә тормошҡа ашырылған. Бөгөнгө көндә белем биреү системаһын артабан компьютерлаштырыу, янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү, ауыл мәктәптәрен үҫтереү программалары эшләй.\nУлар араһында "Башҡортостан Республикаһы балалары" тип аталған Президент программаһының "Талантлы балалар", "Балалар, үҫмерҙәр, уҡыусы йәштәрҙең ялын һәм\nсәләмәтләндереүен ойоштороу" һәм "Инвалид балалар" йүнәлештәре айырым урын биләй.\nБР Хөкүмәте шулай уҡ 2007 - 2009 йылдарға "Башҡортостан Республикаһының педагогик кадрҙары", 2007 - 2010 йылдарға "Балаларға, үҫмерҙәргә һәм йәштәргә өҫтәмә белем биреү системаһы үҫеше" тигән яңы программалар раҫларға ниәтләй.\nРФ субъектарының рәсми рейтингына ярашлы, "төбәктең мәғариф сәйәсәте" күрһәткесе буйынса, Башҡортостан илдә\nберенсе урын биләй. Белем биреү сифаты буйынса республика бишенсе урында. Республика вуздарының тотҡан урыны ла юғары.\nБөгөн Башҡортостандың мәғариф системаһына 5600 төрлө профилле учреждениелар инә, уларҙың 1894 - мәктәпкәсә, 3125 - дөйөм белем биреү мәктәптәре, интернат мәктәптәр, лицейҙар , гимназиялар, 33 киске мәктәп, 30 балалар йорто, 116 һөнәри училище һәм лицей, 299 өҫтәмә белем биреү учреждениеһы, 76 урта һәм 12 юғары һөнәри белем биреү учреждениеһы. Төрлө белем биреү учреждениеларында 1,2 миллион кеше уҡый, 198\nмең педагог һәм хеҙмәтләндереүсе персонал эшләй.


Рух бөтмәһә – тел бөтмәҫ.\n27 Июнь 2019, 23:33\nЯҡташыбыҙ, танылған яҙыусы, ағинәй Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева (Биктимерова) республикала башҡорт телен яҡлау һәм һаҡлау буйынса оҙайлы йылдар дауамында эш алып барған оло шәхес.\nЯҡташыбыҙ, танылған яҙыусы, ағинәй Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева (Биктимерова) республикала башҡорт телен яҡлау һәм һаҡлау буйынса оҙайлы йылдар дауамында эш алып барған оло шәхес.Ағинәй һуңғы осорҙа ғына Башҡортостандың әллә күпме ҡалаһында һәм районында осрашыуҙарҙа булды, “Бәйләнештә” социаль селтәрендә лә ул йәштәрҙән уҙҙырмаһа, һис ҡалышмай әүҙем яҙыша, халҡыбыҙҙың изге йолаларын пропагандалауға ҙур көс һала. Мәрйәм Сабирйән ҡыҙының ваҡыты бик тығыҙ – уның менән күрешергә, кәңәшләшергә, ярҙам һорарға теләүселәр күп, шуға ҡарамаҫтан, беҙҙең менән әңгәмәләшергә форсат таба алды. Әлбиттә, һеҙгә, хөрмәтле гәзит уҡыусылар, Мәрйәм Бураҡаеваның әйткән һүҙҙәрен түкмәй-сәсмәй еткерәбеҙ.\n- ”Тормош һабаҡтары»н яҙыу ниәте нилектән килеп сыҡты, әле был дәрестәр мәктәптәрҙә уҡытыламы?\nМиңә төрлө мәктәптәрҙә, йәғни башҡорт, башҡорт-рус мәктәптәрендә эшләргә тура килде. Әлбиттә, уҡытыусыларҙың Август конференцияларында ла ҡатнаштым, тәрбиә темаһына сығыштар ҙа яһаным. Әммә ул сығыштарға иғтибар итеүсе булдымы-юҡмы - билдәһеҙ ине. Сөнки мәктәптәрҙә тәрбиә эше икенсе планда ҡала килде. Отчеттар, мәктәптең баһаһы фәҡәт балаларҙың уҡыуҙағы өлгәше, юғары уҡыу йортона инеү һанына ҡарап ҡына билдәләнде һәм әле лә шулай. Әлбиттә, һәр уҡыусының төп бурысы - белем алыу. Әммә тормошта ошо белемде файҙалана алыу, маҡсатлы йәшәү, юғалып ҡалмау, профессия һайлау һәм ғаилә ҡороу өсөн иш һайлауҙа яңылышмау - бихисап ошондай тормош һабаҡтары мәктәптә бирелмәй ине. Киләсәк быуындың яҙмышын хәл итеүҙә мөһимдәрҙең дә мөһиме ошо мәсьәләләр мине һәр саҡ борсоно, уйға һалды. Ошо уйланыуҙар алып килде "Тормош һабаҡтары"на.\n«Ни өсөн тәрбиә мәсьәләһен хәл итеү тотош уҡыу предметы программаһы һәм дәреслектәр яҙыуға килтерҙе?» - тигән һорау тыуыуы ихтимал. Һәр халыҡтың үҙ тәрбиә ҡанундары булған һәм ул әле лә һаҡланып килә. Был тәрбиә ҡанундарының нигеҙе - кеше иң элек үҙ баһаһын белергә, үҙен, тиңдәр араһында тиң итеп тойорға тейеш. Кәм күңел менән йәшәү бер ваҡытта ла яҡшы һөҙөмтә бирмәй һәм кеше йәмғиәттә үҙ урынын тапмай; ғүмере, ҡанына һалынған һәләте, быуындан-быуынға күсә килгән рухи ҡиммәттәре юҡҡа сыға. Тәрбиәлә төп нигеҙҙе тәшкил иткән шарт - үҙ баһаңды белеү. Үҙ баһаңды белеү өсөн халҡың баһаһын белергә кәрәк. Кем һин? Ниндәй халыҡ вәкилеһең? Халҡың тарихы, мәҙәниәте, теле, ҡыҫҡаһы, халҡыңдың быуаттар буйы тупланған һәм әлегәсә һаҡланған рухи ҡиммәттәре тураһында хәбәрҙар булғанда ғына һин күкрәк һуғып ғорурлана һәм маҡсатлы йәшәй алаһың. Был тормошта үҙеңде юғалтмау өсөн төп шарттарҙың береһе - маҡсатлы йәшәү. Ваҡ маҡсаттар менән түгел, халыҡ һәм ил киләсәге юғарылығынан сығып ҡуйылған маҡсат кешене донъяға айныҡ ҡарашта булырға ҙур этәргес. Шуның өсөн "Башҡорт мәҙәниәте ("Тормош һабаҡтары" тип аталған һәм егерме йылдан ашыу уҡыусыларҙың ғына түгел, уҡытыусыларҙың да, атай-әсәйҙәрҙең дә яратҡан предметы булып уҡытыла килде. Һуңғы бер нисә йыл ғына системалы рәүештә уҡытыу аҡһаңҡырай, мәктәп директорҙары ҡарамағына ҡалдырылды һәм байтаҡ ҡына мәктәптәрҙә баланың киләсәген хәл итеүсе, балаға тормош һабаҡтары биреүсе предмет фәҡәт бер яҡлы ғына маҡсатҡа - имтихандарҙы уңышлы тамамлатыуға ҡайтып ҡалды. Артабан уҡыусының юғары уҡыу йортона инеү-инмәүенә ҡарап мәктәп эше баһалана. Әммә юғары белем тураһындағы дипломдарын тотҡан йәш белгестәрҙең ҡайҙа эш бар - шунда йөрөүҙәрен, хатта алған белемдәренең, түккән көстәренең бөтөнләй ихтыяжы булмаған йүнәлештә эшләүҙәренә иғтибар итеүсе лә юҡ. Хатта атай-әсәйҙәр ҙә быға күҙ йомоп ҡарай.\n-Һеҙ яҙған әсбап башҡорт теле һәм әҙәбиәте, тарих, йәмғәтте өйрәнеү фәндәренән уҡытҡан уҡытыусыларҙың, ғөмүмән, барлыҡ мөғәллимдәрҙең даими ҡулланыу китабылыр.\nӨс автор: улым Илгизәр Бураҡаев, ғалим Миндебай Юлмөхәмәтовтар менән берлектә яҙған программа буйынса күп уҡытыусылар эшләй. Уҡыусының, халыҡтың, илдең киләсәгенә бер яҡлы ғына ҡарамаған, һәр баланың, илдең, халыҡтың киләсәген үҙ хәстәренә алған мәктәп етәкселеге һәм уҡытыусылар ең һыҙғанып эшләй. Ундай мәктәптәр тәртип һәм маҡсатлы йәшәү яғынан айырылып тора\nӘ инде предметтың артабанғы яҙмышы хаҡында әйткәндә, беҙ, авторҙар, киләсәккә өмөт менән ҡарайбыҙ, сөнки заман һулышын тоябыҙ һәм "Башҡорт мәҙәниәте" предметын "Башҡорт тарихы" менән берләштереп, яңы талаптарға тап килтереп, программаны яңырттыҡ һәм камиллаштырҙыҡ. Авторҙар коллективы тулыланды: тарих фәндәре кандидаты Нурислам Ҡалмантаев ҡушылды. Мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова был предметты артабан дауам итеү һәм айырыуса тәрбиә эшендә даими файҙаланыу яғында. "Балалар һабантуйы", "Шәжәрә байрамы", "Йәйләү" программалары ошо предметты ғәмәли тормошҡа ашырыу маҡсатында барлыҡҡа килде, хуплап ҡаршы алынды, бөтөн республикаға таралды."Йәйләү" программаһы буйынса ял итеү балаларға шул тиклем оҡшай, улар үҙҙәрен тулыһынса асырға ынтыла, үҙ мөхитенә ҡайтыу шатлығын тоялар. Уларҙың ҡыуанысына ҡарап, аң аҙаштырыу өндәмәһенә ышанған атай-әсәйҙәрҙең балаларын ниндәй оло бәхеттән мәхрүм итеүҙәрен күреп йөрәк әрней. Ошо уҡ "Йәйләү"ҙә Өфөнән, Мәскәүҙән саф башҡортса һөйләшкән, йырлаған-бейегән, музыка ҡоралында уйнаған, тарихын яҡшы белгән балалар менән сағыштырып ҡарайым да туған телдең әһәмиәте тураһында яҙған-әйткән фекерҙәремдең дөрөҫлөгөнә ҡабат-ҡабат инанам.\nҒаиләмде аҫрайым, тип, ысынында, беренсе сиратта, тик күберәк аҡса эшләүҙе генә уйлаған ата-әсәләргә еткерер һүҙҙәрегеҙ?\n-Атай-әсәйҙәр ни өсөн аң бутаусылар фекеренә нығыраҡ ҡолаҡ һала икән? Ошо аңлашылмай. Ә бит...\nБеҙ әле йәшәү ҡағиҙәһе итеп алған ҡанундарҙан тыш Тәбиғәт ҡанундары бар. Кешелек донъяһы ла, ундағы бар тереклек тә, үҫемлек донъяһы ла ошо ҡанундар менән йәшәй, аҙ ғына тайпылыу ҙа төҙәтә алмаҫлыҡ хаталарға килтерә. Әммә Ер йөҙөндәге иң аңлы тип һаналған кешеләр ошо ҡанундарҙы тупаҫ боҙа. Сөнки кеше, әйтеп үтеүемсә, ни өсөндөр алдауға, алдаштырыуға, аң бутауға тиҙ бирешә. Мәҫәлән, “Урал батыр” эпосында кешене ҡол иткең килһә, уның теленә хужа бул тигән фекер әйтелгән. Аң бутаусылар быны оҫта файҙалана.\nБайлыҡ яратыусыларға – байлыҡ, һылыу ҡыҙға ымһыныусыларға – ҡыҙҙар, вазифа яратыусыларға – вазифа вәғәҙә итеп, телебеҙгә хужа булырға, телһеҙ ҡалған халыҡты илһеҙ ҙә ҡалдырып, ҡол хәлендә ҡалдырмаҡсылар. Ә ҡол кем ул? Үҙең өсөн йәшәмәү, икенселәр мәнфәғәте өсөн көс түгеү, ғүмереңде сарыф итеү.. Аң бутаусылар кешенең, айырыуса әсәйҙәрҙең иң нескә тойғоларына баҫым яһайҙар һәм иң ғәзиздәре - балалары мәнфәғәте аша эш итәләр. Имеш, туған тел - артыҡ йөк, балаң наҙан ҡала. Ә тәбиғәттә һәр йән эйәһе үҙ балаһы менән ӨН аша аралаша, өн аша яҡыная, күңелдәре өн аша тоташа. Ҡаныбыҙға һалынған тойғолар: күңел яҡынлығы, һәләт, илһам, сәләмәтлеккә тәьҫир, аң яҡтылығы, зирәклек ошо өн-моң аша асыла. Тимәк, ҡанға һалынған бөтөн рухи ҡиммәттәрҙең асҡысы – ул туған өн. Туған өнһөҙ ҡалыу, тимәк, туған тел аша аралашмау, балабыҙҙы туған телдән яҙҙырыу арҡаһында улар туған моңда йырламай. Тимәк, быуындан-быуынға күсә килгән ҡан һәләте уянмай; кеше йыр аша нерв күҙәнәктәренә ыңғай йоғонто яһай алмай, тимәк, үҙ сәләмәтлегенә тәьҫир итә алмай; балалар атай-әсәйҙәре менән күңел яҡынлығы тоймай (күҙ алдына килтерегеҙ әле, донъялағы бөтөн йән эйәләре лә балаларын үҙ өндәре менән иркәләй, үҙ өндәре аша табыша – баҡыра, баҡылдай, һайрай, сутылдай, өрә, мыяулай һ.б.). Ә кешеләр балаһы тыуғандан алып сит өнгә күсә, имеш, сәңгелдәктән үк имтихан бирергә әҙерләй. Тәбиғәт кеше мейеһенә шундай мөмкинлек биргән: кеше әллә нисә тел үҙләштерә ала, аңлай, һөйләшә. Тик туған телең – ҡан телең иҫәбенә булмаһын тигән фекер һалынған был сифатҡа. Үҙ аңыбыҙ менән йәшәйек, туғандар, тәбиғәт ҡанундарынан тайпылмайыҡ, баланы беҙ үҙебеҙҙең дауамыбыҙ итеп табабыҙ бит! - тип ҡабат-ҡабат өндәшке килә. Бындай тайпылыштар даими булып тора һәм шул арауыҡта беҙҙә мәҙәни яҡтан да, ғилем өлкәһендә лә үҫеш туҡтай. Үҙебеҙҙең Ейәнсура районында тыуып-үҫкән күренекле шәхестәребеҙҙе барлап ҡарағыҙ әле: барыһы ла тиерлек башланғыс белемде туған телендә алған һәм ҡанына һалынған һәләтте ошо алтынға бәрәбәр асҡыс менән асҡан. Артабан уны ниндәй телдә булһа ла үҫтереп була. Йәйләүҙә туған мөхитендә аҙ ғына йәшәп алған балаларҙың күңелдәре нурланып китеүен күреп, сикһеҙ ҡыуанам.\nТормош иптәшегеҙ Диҡҡәт ағай менән йәшәгән ғаилә, йәшлек йылдары ни менән иҫтә ҡалды?\nМин Диҡҡәт Бураҡаев менән һаман да бергә йәшәйем һымаҡ. Балаларҙы уның рухында тәрбиәләйем, бергә башлаған маҡсатты - йәғни халыҡ өсөн йәшәргә, туған халҡыбыҙҙың рухи байлығын ишәйтеүгә йәғни халыҡтың үҙ рухи байлығын өйрәнеп үҙенә ҡайтарырға тигән маҡсатты дауам итергә тырышам. Был йүнәлештә балаларым да әүҙем эшләй һәм башҡарылған эшебеҙгә һәр саҡ Диҡҡәт ҡарашы менән баһа бирәбеҙ.\nҺеҙ телде яҡлаған ағинәй. Халыҡ һеҙҙең сабыр һәм аҡыллы кәңәштәргә бик мохтаж.\n- Ҡурайлы илебеҙҙә – моң һаҡлайыҡ, Ураллы илебеҙҙә – ер һаҡлайыҡ! Йәшәйек! Ысын йәшәйек. Ҡайһы бер халыҡтар милләтте әсәйгә ҡарап билдәләй, ҡайһылары – атай милләтенән, ә беҙ, шәжәрәле халыҡ, милләтебеҙҙе ейәндәребеҙгә ҡарап билдәләйек. Ейәнең ниндәй телдә һөйләшә, ниндәй халыҡ рухында тәрбиәләнә – шәжәрә шуның менән дауам ителә йәки һуңғы нөктә ҡуйыла. Атай-олатайҙарыбыҙ шәжәрәне юҡҡа ғына ағас рәүешендә төҙөмәгән һәм шәжәрә йәғни нәҫел ағасы тип атамаған. Беҙ бит ағас төрөн тамырын ҡаҙып ҡарап та, олонон һыйпап та түгел, ә япраҡтарына ҡарап билдәләйбеҙ Тимәк, япраҡтар - ағас төрөн, ейәндәр нәҫел милләтен билдәләй. Ысын йәшәү – ул үҙең булып ҡалыуҙа. Халҡыбыҙға Ҡояш ғүмере теләйек!\n-Кем ул башҡорт халҡы, тип ҡапыл сит илдәгеләр һорау бирһә, нисек яуап ҡайтарырға?\n- Халҡыбыҙ бөйөктәр араһында бөйөк, зирәктәр араһында зирәк.Башҡорт - ул иң боронғо һәм иң заманса халыҡтарҙың береһе.\nМеңйыллыҡтар башында уҡ тиерлек телгә алынған, боронғо карталарҙа башҡорт булып билдәләнгән (ә бит уның менән бергә телгә алынған хазар, ҡыпсаҡ (половец), болғар һымаҡ бөйөк халыҡтарҙың исемдәре генә ҡалған!), башҡорт егерме беренсе быуатҡа тиклем башҡорт булып йәшәй. Беҙ әлегәсә үҙебеҙ булып йәшәүҙе дауам итәбеҙ, шул уҡ ваҡытта замандан да артта ҡалмайбыҙ: ҡурай ҙа тартабыҙ - органда ла уйнайбыҙ; боронғо “Һунарсы” бейеүен дә бейейбеҙ - “Сыңрау торна”легендаһын балет сәнғәте аша ла аңлатабыҙ, әлегә саҡлы бишбармаҡ та бешерәбеҙ, ҡымыҙ ҙа бешәбеҙ, ҡорот та ыҫлайбыҙ, талҡан да тартабыҙ, кирәм менән үрмәләп солоҡ балын да йыябыҙ – заманса аш-һыу ҙа әҙерләй беләбеҙ. Милли көрәшебеҙҙе лә онотмағанбыҙ - Америкаға барып бокс буйынса ла еңеп ҡайтабыҙ. Әкиәттәребеҙҙә телгә алынған сатраш уйынында ла, йәғни шашка ярыштарында ла тиҫтәләрсә дәғүәселерҙе еңеп ҡайтабыҙ, боронғо гимныбыҙ “Урал”ды ла онотмайбыҙ, опералар башҡарып донъя кимәленә лә сығабыҙ, һ.б. Сөнки беҙ бай мираҫлы халыҡ һәм тарихыбыҙ тәрәнгә киткән, мираҫыбыҙ яһалма бар ителмәгән, ҡаныбыҙға һеңгән, шул уҡ ваҡытта заман һулышын йәһәт кенә тойоп алырлыҡ яҡты зиһенлебеҙ ҙә.\n- Әңгәмә өсөн ҙур рәхмәт.


Рөстәм Хәмитов Агросәнәғәт форумында сығыш яһаны\n13 мартта Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Агросәнәғәт форумының пленар ултырышында сығыш яһаны. Унда Агросәнәғәт комплексында яңы технологиялар ҡулланыу алымдары тикшерелде.\nУлтырыш алдынан республика етәксеһе форум барышында ойошторолған XXVIII «АгроКомплекс» халыҡ-ара махсуслашҡан күргәҙмә экспозицияларын ҡарап сыҡты. Унда Рәсәй төбәктәре һәм сит ил компаниялары барлығы 300-ҙән ашыу техника һәм ҡорамалдар тәҡдим итә.\nРөстәм Хәмитов ауыл хужалығы техникаһы, малсылыҡ өсөн етештерелгән заманса ҡорамалдар менән танышты, етештереүселәр менән аграрийҙар өсөн субсидия, лизингты үҫтереү, химик сеймал һатып алыу кеүек мәсьәләләр буйынса фекер алышты.\nКүргәҙмәлә ҡатнашыусылар араһында инвесторҙар ҙа бар. Мәҫәлән, малсылыҡ өсөн ҡорамалдар етештереүсе Чехияның Farmtec компанияһы республика аграрийҙары менән хеҙмәттәшлекте үҫтереү мөмкинлектәре хаҡында белдерҙе.\n— Беҙҙе продукция сифаты һәм хаҡы ҡыҙыҡһындыра. Шулай уҡ ҡорамалдарҙың ҡайһы бер өлөшөн республикала етештереү мөмкинлеге ҡыҙыҡһындыра. Уның арҡаһында хаҡын да түбәнәйтергә мөмкин, – тине Рөстәм Хәмитов. – Әйҙәгеҙ был йүнәлештә эште башлайыҡ, бәлки предприятие төҙөй алырбыҙ. Баҙар беҙҙә киң. Күрше төбәктәр сифатлы ҡорамалдарға мохтаж.\nПленар ултырышта Башҡортостан Башлығы төбәк агросәнәғәт тармағын үҫтереү юлдары менән таныштырҙы. Мәҫәлән, республикала ауыл хужалығы кооперативтарын ойоштороу буйынса әүҙем эш башланды.\nРөстәм Хәмитов фекеренсә, барлыҡ илдәрҙә үҫешкән кооперация агросәнәғәт комплексын үҫтереүҙә мөһим роль уйнарға тейеш.\n— Бөгөн Башҡортостан Республикаһында был теманы әүҙем хуплайбыҙ, кооперативтарға ойошторолорға, уларға ҡорамал һатып алырға ярҙам итәбеҙ. Асылда иһә, ярайһы уҡ сығымдар бүләбеҙ – иҫәп йөҙләгән миллион һумға бара, – тине Рөстәм Хәмитов. – 2018 йылда һөт, ит, йөн, емеш-еләк эшкәртеү өсөн ҡорамалдар һатып алынасаҡ. Ауылда кешеләр үҙ-үҙҙәрен эш менән тәьмин итәсәк.\nТөбәк етәксеһе билдәләүенсә, Башҡортостан өсөн кооперация үҫеше айырыуса көнүҙәк.\n— Беҙҙә халыҡтың 38 проценты ауыл ерендә йәшәй. Хеҙмәт етештереүсәнлеге артыу, эшсе ҡулдар бушау сәбәпле уларҙы эшмәкәрлеккә йәлеп итергә кәрәк. Үҙҙәрен туйындырыу һәм эш хаҡы өсөн күп кенә ошондай бушаған кешеләр төньяҡҡа, вахтаға китеүе сер түгел. Граждандарҙы үҙебеҙҙә ҡалдырырға кәрәк, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең был юҫыҡта яҡшы ғына һөҙөмтәләр бар, әүҙемлек һиҙелә. Башҡортостан Республикаһында 54 муниципаль берәмек, туғыҙ ҡала округы. Бөтә ерҙә тиерлек ауыл хужалығы кооперативтарын ойоштороу буйынса әүҙем эш башланды.


Яҙ, ҡояш, күңелдәрҙең наҙға тулған мәле... Ғәҙәти көндөң тынлығын сирена тауышы боҙа. Унынсы пограна заставаһы районында Польша ил һаҡсылары менән бәйләнеш өҙөлгән...\nЯҙ, ҡояш, күңелдәрҙең наҙға тулған мәле... Ғәҙәти көндөң тынлығын сирена тауышы боҙа. Унынсы пограна заставаһы районында Польша ил һаҡсылары менән бәйләнеш өҙөлгән... Элемтәселәр ҡоралдарына тотона, хәүефле сигнал урынына йүнәләбеҙ һәм күрәбеҙ – беҙҙең Совет яғынан көслө ташҡын элемтә бағанаһын йыҡҡан. Уны багорҙар менән тартып алабыҙ һәм яр ситенә терәтәбеҙ. Нисек тә торһон өсөн ике яҡтан тарттырабыҙ, әммә тулы һыулы Көнбайыш Буг йылғаһы өҫтөнә тура килгән бағаналар араһындағы тимер сымдар сәнскеле бер йомғаҡҡа әйләнгән һәм уны тағатып алырға тырышыуыбыҙ бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәй.\nХәүеф төркөмө прапорщигы сараһыҙлыҡтың көнөнән поляктар менән берлектә элемтә линияһын тергеҙеү өсөн погранотряд командованиеһынан рөхсәт һорарға ҡарар итә. Шул саҡта башҡортҡа хас дыуамаллығым ҡалҡып сыға һәм проводтар буйлап барып, сеймәлгән урынды тағатырға була икәнлеге хаҡында белдерәм. Элемтә ашығыс рәүештә кәрәк, командир ҡул һелтәп, ризалыҡ бирә.\nТашҡын һыуға ҡолап төшмәҫ өсөн тырнаҡтарымды бағанаға батырырҙай булып өҫкә үрмәләйем, өҫкө ике сымға йәбешәм, үксәләрем менән аҫҡыларына баҫам. Сантиметрлап ҡына тигәндәй атлап, йылға уртаһына табан йүнәләм. Аҫҡа ҡарамаҫҡа тырышам, әммә күҙ ситенә боҙло ташҡындың ажарланып аҡҡаны сағыла. 4 миллиметрлы сымдар буйлап китеп барам, улар өҙөлөп киткән осраҡта бер кем дә ҡотҡара алмаясаҡ... Сеймәлгән сымдарҙы тағатып бөткәс, саҡ йылғаға осоп төшмәйем. Ҡабат ярға аяҡ баҫҡансы әсәйем күҙ алдынан китмәй, һанаулы ғына минуттарҙа бар ғүмерем күҙ алдынан үтә. Иптәштәрем минең иҫән-һаҡ ҡотолоуыма, бәйләнештең тергеҙелеүенә шул тиклем шат, күмәкләшеп мине оҙаҡ ҡына күккә сөйәләр...


Хаттар » "Урал" гәзите\n31-08-2015, 13:59 / Хаттар\nБыйыл беҙҙең ауыл балалары Абҙаҡ мәктәбе ойошторған йәйге лагерҙа ял итте.Улар ѳсѳн ял 1 июндә - Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау кѳнѳнә арналған театрлаштырылған байрам менән башланып китте. Был кѳндѳ бѳтә уҡытыусылар ҙа әкиәт геройҙары булып кейенеп, балаларға тамаша күрһәтте, тѳрлѳ уйындар уйнатты, татлы приздар таратты. Һуғыш йылы балалары ке- үек Фәридә апай ҙа күп ауырлыҡ күргән....\n17-06-2013, 15:29 / Хаттар\nЯрҙам ерҙә ятып ҡалмай\nБәлә ағас башынан түгел, әҙәм башынан йѳрѳй, тип боронғолар юҡҡа ғына әйтмәгән. Эйе, кеше бѳгѳн, иртәгә ни булырын да, ҡасан теге донъяға китерен дә, ниндәй ҡаршылыҡтарҙы, ауырлыҡтарҙы үтергә кәрәклеген алдан белеү түгел, күҙ алдына ла килтермәй. Күптәрҙең донъя мәшәҡәтенә күмелеп, был турала уйларға ваҡыты ла ҡалмай....\n29-01-2013, 10:14 / Хаттар\nСермәндәр башлыҡтан уңды\nСермән - районда иң ҙур ауылдарҙың береһе. Ауыл территорияһы бик ҙур булғанға күрә уны йәйен-ҡышын таҙалыҡта тотоу, халыҡҡа уңайлыҡтар тыуҙырыу ѳсѳн күп кѳс һалырға кәрәк. Ҡатмарлы шарттарҙа етәкселектең уңғанлығы ла, уңмағанлығы ла шунда уҡ асыҡ күренә. Беҙ ауыл хакимиәте башлығынан уңдыҡ, тип ауыҙ тултырып әйтә алабыҙ. Ни ѳсѳн тигәндә Айытбай Зәбир улы Әйүпов бер эштән ҡурҡып тормауы, нимәгә тотонһа, шуны килтереп сығарыуы менән алдыра. Әле Аҙнағол мәктәбендә эшләгән сағы хәтерҙә. Унда ла, әллә мәктәп тракторы булғанмы икән, Айытбай Зәбир улы шул ҡорос атта мәктәптең теге-был йомошон...\n29-01-2013, 10:13 / Хаттар\nХәмзә ағайыбыҙға рәхмәт!\nАсы ауылы халҡы исеменән хѳрмәтле ауылдашыбыҙ Хәмзә хажи әкбәр Ғәлләмовҡа “Урал” гәзите аша тағы ла ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Үткән йылда Хәмзә Ғәлләмов ауыл зыяратын кәртәләү ѳсѳн материал алып бирҙе. Ѳмәләр ойоштороп, зыяратты кәртәләп алдыҡ. Әлегәсә Хәмзә хажи бер үтенесебеҙҙе лә кире ҡаҡҡаны юҡ. Уның кеүек ярҙамсыл, ауылын, районын хәстәрләүсе кешеләр йѳҙ йылға бер тыуалыр....\n29-01-2013, 10:10 / Хаттар\nСабыйҙар һѳтһѳҙ ҡалды\nБеҙҙең ҡалала һѳт ашханаһы эшләй ине. Инде 40 йыл кѳн һайын меңдән ашыу ата-әсә бында сабыйҙары ѳсѳн һѳт, кефир һәм эремсеккә килә ине. Беҙҙә һѳт аҙыҡтарының сифаты ѳсѳн ҡурҡыу булманы, ә иң мѳһиме - балаларыбыҙ рәхәтләнеп һѳт, кефир эсте, эремсек ашаны. Хеҙмәтләндереү ҙә яҡшы булды. Ай аҙағында, бланк тултырған ваҡытта ғына, сират барлыҡҡа килде. Күп ата-әсәгә һѳт ризығы алыу сабыйҙары ѳсѳн берҙән-бер туҡланыу сығанағы. Бынан аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр ҙә бушлай һѳт алды....\n29-01-2013, 10:09 / Хаттар\nТырышлыҡ - уның булмышы\nМәғрур ҡарағайҙар бөйөклөгөнә һоҡлана-һоҡлана, уратып алған тәбиғәт серен аңларға тырышып, уй-хыялдар диңгеҙендә йөҙгәндә, Сермән ауылында йәшәүсе олатай-өләсәһенә бесән әҙерләшкәндә, әхирәттәре менән еләк-емеш йыйып, ҡыр-болондар гиҙгәндә, осраған һәр бер йән эйәһенең фиғелен күҙәткәндә, аяҡ-ҡулдар, йөҙ һыпырып ҡалған һәр гөл-сәскә, ағас-ҡыуаҡ торошона күҙ һалғанда, һәр миҙгелдә Нура йылғаһының ҡабатланмаҫ ағышын тыңлағанда, үҙенсә асыш яһай барған Белорет ҡыҙы Рәйсә бала саҡтан ғүмерен география фәне менән бәйләйәсәген алдан төҫмөрләп ҡуя....\n7-11-2012, 15:39 / Хаттар\nҺеҙҙең тормош - үҙе батырлыҡ\nБына, һәр йылдағыса, һары ҡанаттарын йәйеп, уҙған кѳҙҙән бер ере менән дә айырылмаған кѳҙ килде. Әүәлгесә кѳндәр йылы, ара-тирә ямғырҙар яуғылай, ағастарҙан һары, ҡыҙыл япраҡтар ҡойола....\n7-11-2012, 15:37 / Хаттар\nБәләкәй дуҫтарыбыҙҙан ѳйрән\nНимә ул Мѳхәббәт? Был һорау кешелекте һәр саҡ ҡыҙыҡһындырған. Һәр кем уны үҙенсә аңлай, иҫбат итергә тырыша. Кеше ғүмер буйы мѳхәббәт хәлендә йәшәй. Һәр кем үҙен ысын, эскерһеҙ ярата беләм тип иҫәпләй. Әммә был хаҡмы икән? Ата-әсәләр балаларын ташлай, үҫеп еткәндәре олоғайған ата-әсәһен ҡарамай. Яңылыҡтарҙа һәр саҡ ташланған сабыйҙар, ололар тураһында күрһәтеп торалар. Бер-береһен ѳҙѳлѳп яратҡан парҙар ташлаша. Мѳхәббәт үткәнме?...


Ун өс ауылды хеҙмәтләндерә, ә стоматолог юҡ...\n1 Июнь 2019, 15:44\nБайназар ауылы амбулаторияһына тағы өс табип киләсәк, шулай уҡ тәүлек әйләнәһенә дауаланыу мөмкинлеген биргән биш койка өҫтәләсәк.\nБындағы медицина хеҙмәткәрҙәре һәм ауыл халҡы менән һөйләшкәндә республика етәксеһе ошо хаҡта белдерҙе. Район үҙәк дауаханаһының баш табибы Илмир Фәтҡуллин Радий Фәрит улына 2015 йылға тиклем амбулаторияла 25 койка булғаны, уларҙың 15-енең тәүлек әйләнәһенә ҡабул иткәне хаҡында һөйләне. Хәҙер иһә – унау ғына.\n“Беҙгә тар профилле белгестәр етешмәй, хатта үҙебеҙҙең стоматолог та юҡ, – тип һөйләне ауыл халҡы. – Ә бит амбулатория 13 ауылдан алты мең самаһы кешене хеҙмәтләндерә! Шулай уҡ ҡайһы бер ҡорамалдарҙы ла яңыртырға кәрәк”.\nРеспублика етәксеһе белгестәр мәсьәләһенә бәйле Башҡортостан дәүләт медицина университетында маҡсатлы йүнәлеш буйынса белем алғандарға иғтибар бирергә тәҡдим итте. Уҡыу йортоноң өс сығарылыш студенты быйыл уҡ Байназарға эшкә киләсәк.\nҮҙәк район дауаханаһының баш табибы Илмир Фәтҡуллин муниципалитеттағы тораҡ пункттарҙың бер-береһенән алыҫ урынлашыуы сәбәпле, ҡайһы бер ауылдарға барыуҙың күп ваҡыт алғанын билдәләне. Был медицина ярҙамы күрһәтеү сифатына кире йоғонто яһай. Яуап итеп, Радий Хәбиров сираттағы "Сәләмәтлек сәғәте"нең көн тәртибенә Бөрйәндә һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу мәсьәләһен индерергә күрһәтмә бирҙе.\nУрындағы балалар баҡсаһын да киңәйтеү талап ителә. Ул 35 урынға ғына иҫәпләнгән, ә тәрбиәләнеүселәрҙең һаны – 57.\nБайназар халҡы һыу инеү урындарын төҙөкләндереүҙе лә һораны. Радий Хәбиров район етәксеһенә был мәсьәләне 1 июлгә тиклем хәл итергә ҡушты.


Өфөлә халҡыбыҙҙың данлыҡлы улы Кәрим Хәкимовҡа таҡтаташ асылды - Bash.News\nӨфөлә халҡыбыҙҙың данлыҡлы улы Кәрим Хәкимовҡа таҡтаташ асылды https://bash.news/news/111112_fl_xalybyy_danlyly_uly_krim_xkimova_tatatash_asyldy/?lang=bash\n30 ноя 2019, 23:57\nБашҡорттоң данлыҡлы улы Кәрим Хәкимов Яҡын көнсығышта Хиджаз, йәғни бөгөнгө Сәғүди дәүләтенең инглиз империалистарының баҫымынан ҡотолорға, йәш Совет республикаһы менән хеҙмәттәшлек булдырып, уларҙың да мөстәҡиллеген нығытыуға ҙур өлөш индергән илсе. Ваҡытында уның тырышлығы Сталин хакимиәте менән баһаланманы. Әммә хәҡиҡәт алыҫтан күренә тигәндәй, бөгөн Ҡыҙыл Паша Кәрим Хәкимовтың ни тиклем дөрөҫ сәйәсәт алып барғанлығы аңлашыла. Был турала хатта яңыраҡ Президент Владимир Путиндың Сәғүд Ғәрәбстанына сәфәре барышында билдәләнде. Күренекле башҡорт дипломатының ғүмер юлын БСТ каналы хәбәрсеһе Рәмзиә Кәримова байҡаны.\nКәрим Хәкимов һәм Әхтәм Абушахманов, совет дипломаты һәм актер. Улар икәүһе лә Ҡыҙыл Паша булып халыҡ хәтеренә ингән. Әммә тәүгеһенә был яҙмышты үҙ башынан кисерергә, икенсеһенә уны өйрәнергә һәм йөрәге аша үткәреп халыҡҡа еткерергә тура килә. Әхтәм Абушахманов әйтеүенсә, ролгә инеү ауыр булмай, сөнки ул Кәрим Хәкимов шәхесе менән йәш саҡтан уҡ ҡыҙыҡһына. Икенсенән, сәхнә оҫтаһы совет дипломатының биографияһын ныҡлап өйрәнә, хатта ғаилә ағзалары менән осраша. Хәҙисә ханым уға аяныслы ла, ҡыҙыҡлы ла тарихтарҙы күп һөйләй.\nКәрим Хәкимов 1892 йылда Бишбүләк районы Дүсән ауылында тыуған, Һарғайлы-мең ырыуы башҡорто. Ҡайһы бер тарихи мәғлүмәттәрҙә ябай крәҫтиән,\nикенселәрендә киреһенсә хәлле ғаилә, атаһы батрак тотҡан тип бирелгән. Нимәһе бәхәсһеҙ, тап ғилемгә ынтылышы, зирәклеге, уртаҡ тел таба белеүе уны батшалар кимәлендә эшләрлек дәрәжәгә күтәрә. Совет дипломаты, ғәрәп илдәрендәге тәүге тулы хоҡуҡлы илсе. Кәрим Хәкимов Сәғүд дәүләтенең барлыҡҡа килеүендә ҡатнаша һәм ил менән идара иткән хакимдың яҡын дуҫына әйләнә, ярымутрау халҡының ышанысын яулай. Хатта, ҡиммәтле бүләктәр менән ғәжәпләндерәләр.\nКәрим Хәкимов йәш советтар республикаһы менән ғәрәп дәүләттәре араһындағы мөнәсәббәттәргә нигеҙ һалған легендар шәхес. Ситтә ул һәр ваҡыт тыуған яғын һағынып йәшәй. Әйләнеп ҡайта, әммә халыҡ дошманы мөһөрө һуғып атыла. Ҡатыны Хәҙисә һигеһ йылға Алжир төрмәһенә ябыла. Туғандары фото-документтарҙы өй ҡыйығында ғына һаҡлап ҡала. Мәҫәлән, Кәрим Хәкимовтың әсәһенә бүләк иткән яулығы, музейға килгән ғәрәптәр әйтеүенсә, бик ҡиммәтле һәм ҡулдан туҡылған икән. Тартыу төрөпкәһе иһә тарихи фотолар аша таныш, уны туғандарына Кәрим Хәкимов ҡулға алынғандан һуң килтереп бирәләр. Ә Йәшертен тамға һуғылған архив документтары һуңғы йылдарҙа ғына асыла. Улар хәҙер Дүсән музейында һаҡлана.\nКәрим Хәкимов ғәрәп илдәрендә медицина ярҙамы күрһәтеүҙе, он, кәрәсин, һабын һымаҡ совет тауарҙарын һатыуҙы ойоштора, сауҙа хеҙмәттәшлегенә нигеҙ һала. Ғәрәптәр әле лә юғары сортлы онды "Московский" тип йөрөтә. Ә Кәрим Хәкимовты оло хөрмәт менән иҫкә ала. Дәүләт хакимы уның вәкәләттәре тамамланғандан һуң башҡа кешене был вазифала күрергә теләмәй, Советтар Союзы менән дә бәйләнештәр өҙөлә. Хеҙмәттәшлек ил тарҡалғандан һуң, 90-сы йылдарҙа ғына яңынан тергеҙелә.\nКәрим Хәкимов әле Рәсәй Ислам университеты урынлашҡан Ғәлиә мәҙрәсәһендә белем ала. Был аҙнала йортта мемориаль таҡтаташ асылды, күреүегеҙсә, мәғлүмәттәр дүрт телдә яҙылған. Осраҡлы ғына түгел Кәрим Хәкимовтың бар ғүмере халыҡ ара эшмәкәрлек менән бәйле, ул үҙе лә туғыҙ телдә иркен аралаша. Тарихсылар фекеренсә, һуңғы йылдарҙа Кәрим Хәкимовтың шәхесенә иғтибар арта, әммә дипломматтың тормош юлы тейешле кимәлдә өйрәнелгән тип әйтеп булмай, уның биографияһында асылмаған биттәр күп.


Дәүләт байрамдары, юғары кимәлдәге спорт ярыштары айҡанлы тантаналарҙы һәм рәсми сараларҙы Башҡортостан гимны менән башлап ебәрергә күнегелгән\nӘ бына Японияла йәшәүсе бер төркөм егеттәрҙең республика гимнын башҡорт телендә башҡарыуы ысын мәғәнәһендә ғорурлыҡ уята. Был хаҡтағы видеояҙма интернет киңлектәрендә барлыҡҡа килде.\nДан hиңә, Башҡортостан! тип йырлаған коллективтың Японияның ҡайһы төбәгенән булыуы билдәһеҙ. Әммә бер нисә кешенән генә торған коллектив республика гимнын башҡорт телендә башҡарған. Уларҙың һүҙҙәрҙе ҡайҙан өйрәнеүе тураһында мәғлүмәт юҡ. Шулай ҙа беҙгә мәғлүм булыуынса, Токиола башҡорт телен өйрәнеүсе студент Юто Һишияма йәшәй. Бәлки, нәҡ уның Башҡортостан гимнын өйрәнеүҙә ҡатнашлығы булыуы ихтимал.


Һайлау бюллетендәре 5 сентябргә тиклем әҙер буласаҡ\nБөгөн махсус эш төркөмө нәшриәттә булып, бюллетендәрҙе әҙерләү барышын ҡараны.\nӘле типографияла КОИБ-тар, йәғни комплекслы эшкәртеү ҡоролмалары өсөн һайлау бюллетендәре баҫыла, улар өс телдә әҙерләнә. Нәшриәт йорто хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, был бюллетендәрҙе баҫыуы ҡатмарлыраҡ булһа ла, эш ауыр түгел, бары иғтибарлы булыу талап ителә. Бюллетендәрҙә бер хата ла китергә тейеш түгел. Быйыл һаҡлау шрифттары ла нығытылған, күсермә яһау мөмкин түгел. Эш төркөмө билдәләүенсә, типографияла эш кимәле ҡуйылған талаптарға тура килә, иҫкәрмәләр юҡ.