Яҡшылыҡтан яҡты эҙ ҡала - "Шоңҡар" журналы\nЯҡшылыҡтан яҡты эҙ ҡала\nУйлай китһәң, ҡыҙыҡ был донъя: йәш саҡта, ауыл урамында саң туҙҙырып бейеп ҡайтҡанда, һуңғараҡ хеҙмәт юлын башлап көн дә иртән эшкә ашыҡҡанда, мәле еткәс төн уртаһында сәңгелдәктәге сабыйыңды бәүеткәндә “их, бер туйғансы йоҡлаһаң ине!” тип хыялланаһың. Ә инде олоғайып, быларҙың барыһы ла артта ҡалғас, күпме теләйһең – шунса йоҡларға ине лә, юҡ, булмай икән... Дауахана палатаһында танышҡан Миңһылыу исемле апай менән икебеҙҙе йоҡо алманы ул төндө. Һүҙгә әүәҫ күршем, хәтирәләр ебен тағата-тағата, мине үҙенең алыҫта ҡалған яҙмыш өйрөлтмәктәренә алып китте.\n– Йәшем ун етелә ине, – тип башланы һүҙен Миңһылыу апай. – Көтмәгәндә тормошто пыран-заран килтергән һуғыш сыҡты. Бәләкәй генә ауылыбыҙҙағы булған ир-ат ил һаҡларға китте. Ә беҙҙе, яңы иҫ белә башлаған бер нисә үҫмерҙе, Күркәтауға – төпкөлдәге ҡара урманға – һал ағыҙыу эшенә оҙаттылар. Әсәйҙән айырылып өйрәнмәгәс, ҡурҡыта, шомландыра. Ярай әле, арабыҙҙа беҙҙән саҡ ҡына ҙурыраҡ Ҡотлогилде тигән ағай бар, уға таянырбыҙ... Үҙемде шулай йыуатырға тырышып өйҙән сығып киттем. Һай, беҙҙең күргәндәр! Кейем юҡ, ашау яғы наҡыҫ. Ә эште әзмәүерҙәй ирҙәр кеүек ҡолас киреп эшләргә кәрәк. Ниңә тауҙың иң бейек түбәһендә, ҡая таштар өҫтөндә үҫә икән был һомғол, һылыу ҡарағайҙар, тип уйлай-уйлай көнө буйы ҡул менән ағас бысабыҙ. Берәүҙәр йыуан бүрәнәләрҙең ботаҡтарын әрсей, икенселәр бер урынға өйөп бара. Бер аҙҙан уларҙы һыуға этеп төшөрөп ағыҙып ебәрәбеҙ. Берсә тирләп, берсә өшөп, тубыҡтан еүешләнеп, кис етеүгә һыуыҡ барактарға ҡайтып йығылабыҙ. Ҡотлогилде ағай, ысынлап та, беҙгә таяныс ине. Өҫ-башты мейес йылыһына киптерергә ҡуйғанбыҙмы, аяҡ кейемебеҙ түҙерлекме – ул барын да күреп, һәр нәмәне хәстәрләргә тырыша. Уның иғтибарлы ҡарашы аҫтында шаян һүҙҙәрен тыңлап ашағанғамы, шыйыҡ аш та, рәтһеҙ генә бутҡа ла тәмлерәк тойола...\nВаҡыт шулай үтә торҙо. Ҡайһы мәлдә һәм нисегерәк килеп сыҡҡандыр, шул Ҡотлогилдегә үлеп ғашиҡ булғанды һиҙмәй ҙә ҡалғанмын. Аслы-туҡлы көндәремдең, өшөп-туңып йоҡлаған төндәремдең ауырлығын күңел түрендәге татлы уйҙар менән еңеләйтәм. Көндән-көн һүрәнерәк йылытҡан ҡояш нурына үҙемдең ҡайнар хисемде өҫтәйем дә, донъям яҡтырып китә. Уны күрһәм, ауылды, әсәйемде һағыныу тойғоһо ла баҫылғандай була. Бик оҫта йырсы ла бит әле үҙе. Моңло тауышы бар донъяны хайран итә, бөтә хәсрәттәрҙе оноттора...\nКөҙгө йонсоу көндәрҙең береһендә уның йөҙө нисектер уйсан, бойоҡ күренде. Нимә булды икән? Ниңә ул бик күңелһеҙ? Оҙаҡламай үҙе яныма килде. “Хәлең нисек, Миңһылыу?” – тип өндәште лә күҙҙәремә шундай тултырып ҡараны! Ҡулға ҡорал алырға уға ла сират килеп еткән, һуғышҡа китә икән. “Ауылға ҡайтып хушлашып китергә бер генә көн бирҙеләр, – тине ул. – Айырылғы килмәй һеҙҙән, эҫенгәнмен...” – тип өҫтәне. Ҡайҙа беҙҙең ғүмерҙә лә бойоҡмаҫ, тапҡыр телле ағайыбыҙ? Әле ҡаршымда ауыр эштә сынығып олпатланған, ҡыйғас ҡара ҡашлы, теремек ҡарашлы, үтә лә етди сырайлы ыласындай егет баҫып тора.\n– Мин дә ауылға ҡайтам! Һинән ҡалмайым! – тип һалдырҙым.\n– Ярамай, һылыу, һеҙгә эшләргә кәрәк. Еңеү өсөн тырышырға. Аңланыңмы?\n– Юҡ, аңлағым килмәй! Алып ҡайт мине ауылға, ағай, зинһар өсөн!\n– Шулай ҡартмынмы ни, ағай ҙа ағай тиһең, – тип шаяртты ул, маңлайыма төшкән сәс бөртөгөнә бармаҡ остары менән ҡағылып. – Ә мин, үҫә бирһәң кәләш итеп алырмын үҙеңде, тип уйлап йөрөгән булам...\nҠайттым уның менән ауылға. Һөйгәнем миңә һағышлы, шатлыҡлы, мөхәббәтле, ҡабатланмаҫ серле бер төн бүләк итте. Һәм иртәгеһенә, ергә тәүге ҡырпаҡ ҡар-күбәләктәр һибелгән һалҡын иртәлә, ул алыҫта барған оло яуға, дошманға ҡаршы ҡаты алышҡа юлға сыҡты.\n– Яратам һине, Миңһылыу. Мине көтөрһөңмө?\n– Мин дә яратам, көтөрмөн...\nУның моңо, беҙҙе ҡауыштырған иң бәхетле төн һәм бер-беребеҙгә биргән антыбыҙ ғүмерлеккә йөрәгемә уйылып ҡалды...\nКүркәтауға килеп, һал ағыҙыуҙа эшләүемде дауам иттем. Ауыр булһа ла, яҡты өмөттәр менән йылытылған ярты йылдан ашыу ваҡыт үтте. Йөрәгем аҫтында йөрөткән тере йәнгә лә өйрәндем. Тик тормошомдоң артабан нисек булырын күҙ алдына килтерә алмайым. Күпме көтһәм дә, Ҡотлогилденән ҡош телендәй ҙә хәбәр килмәне. Бер-ике хатынан башҡа өйҙәренә лә хәбәре юҡ, тип ишеткәс, күңелде ҡара шәүлә ҡаплағандай булды. Ә ҡәһәрле һуғыш һаман бөтмәй...\nӘҙәм балаһына шатлыҡ килгәндә лә, бәләгә ҡалғанда ла бер нәмә хас, күрәһең: ул үҙенең тыуған еренә, өйөнә ашҡына. Минең менән дә шулай булды. Иртәле-кисле туңдырып, көндөҙ аҙ ғына йылытып яҙ моронлай башлағайны, бер кемгә лә әйтмәйенсә, ҡайтыр юлға сыҡтым. Һепертмә буран төштән һуң бөтөнләй ҡоторондо. Күҙ асҡыһыҙ ғәрәсәтте көскә йырып алға барам. Аҙашмаһам ғына ярар ине, Хоҙайым, ярҙам ит, тип ҡабатлай аслыҡтан, һыуһауҙан кипкән ирендәрем. Бит-ҡулдарым, аяҡтарым өшөүҙе тоймай ҙа башланылар. Бер мәл алда ниндәйҙер ҡара шәүлә күҙгә салынды, шунан уның бәләкәй генә ҡоролма икәнен, хатта ҡайҙандыр нәҙек кенә төтөнмө-быумы сыҡҡанын абайланым. Ни булһа ла булыр, тинем дә, йән көскә ишек бауын тарттым. Йөҙөмә тоноҡ йылылыҡ бәрелде, эстә дөм-ҡараңғы. Мунса икән. Яғылған, ныҡлап һыуынырға өлгөрмәгән. Һәрмәнеп һикене эҙләп таптым, ҡулым һауыт төбөндәге имшеү һыуға ҡағылды. Яҙмышыма күнеп, ошо мунсала ҡунып сығырға булдым.\nИртәнән тәғәм ризыҡ булмаған эс-бауырым өҙөлөп барыуға ҡарамай, йылынып, күҙем эленә башлағайны, тышта аяҡ тауышы ишетелде. Һиҫкәнеп тороп ултырҙым. Йөрәк дарҫлап тибә. Ишек асылыуға, һыуыҡ һауа менән бергә тәпәшерәк буйлы берәү килеп инде. Эске һиҙемләү менән уның ҡатын-ҡыҙ икәнен шәйләнем.\n– Апай тип әйтәйемме, инәйме, зинһар, ҡурҡмағыҙ. Зарураттан килеп индем бында, юл кешеһе мин, – тип көс-хәлгә өндәшә алдым.\nҠатын аптырап ҡалды, шулай ҙа ҡурҡаҡтарҙан түгел икән, тиҙ генә бәләкәй тәҙрә уйымындағы һуҡыр шәмде ҡабыҙып ебәрҙе һәм миңә текәлде:\n– Зарураттан тиһеңме? Ҡайҙа юл тотоуың, ниңә бындай көндә яңғыҙ сәфәргә сыҡтың?\n– Күркәтауҙан ҡасып ҡайтып барам. Йөклөмөн мин, апай...\n– Эй ҡыҙ бала, ҡыҙ бала... Шундай хәлдә юлда йөрөргә яраймы һуң? Шөкөр ит, ауылға килеп етә алғанһың. Урманда ҡалһаң нишләр инең, йә инде! – тип аптырай ят апай.\nШул саҡ күҙем алдында осҡон сәсрәнеме ни, бил тәңгәлендә бығаса тоймаған-белмәгән йән-тән ауыртыуы хасил булды. “Ай-ай!” – тип асырғанып ҡысҡырып ебәргәнемде һиҙмәй ҙә ҡалдым.\n– Бушаныр сағың еткән түгелме? Йә, Хоҙай, еңеллек бир инде... Рәхмәт төшкөрө, кистән танаҡайым быҙаулағайны әле. Таң һыҙыла башлағас, шул малҡайға мунсалағы һыуҙы эсерәйем тип кенә ингәйнем. Бына нисек килеп сыҡты... Ай, Алла... – Апай миңә һикегә уңайлап ятырға ҡушты. – Ошонда ҡайнымдың бәкеһе була торғайны, баланың кендеген ҡырҡырға ярап ҡалыр, – тип үҙ алдына һөйләнгәндәй, ялғашҡа һыу ҡоя башланы.\nТеге ауыртыу бер нисә мәртәбә ҡабатланып күҙҙән ут сәсрәтеп алыуға мунса эсен сағыу, көр илау тауышы тултырҙы.\n– Сөбханалла, сабыйың донъяға килде, һылыу, әсәй булдың...\n– Апай, миңә бала кәрәкмәй, мин әсәй була алмайым, – тип иланым да ебәрҙем.\n– Атаҡ, нисек инде кәрәкмәй? Бына бит ул теп-теремек, бар ағзалары ла теүәл уҫлаптай малай! Хәҙер күкрәгеңә һөт төшөр, сабыйҙы имеҙергә әҙерлән.\n– Кәрәкмәй, кәрәкмәй, мин уны көтә алмайым! – үҙем һаман илауҙан туҡтамайым.\n– Улай тип ауыҙыңды ла асма, ҡара уны! Матур ғына егет булып үҫеп китер, үҙеңә иш булыр. – Ҡатын әллә ниндәй еңеллек, таһыллыҡ менән баланы тиҙ генә йыуындырып, үҙе кейеп килгән бишмәткә төрҙө лә йәтеш йомарлаҡты эргәмә килтереп тә һалды. – Икегеҙ ҙә бер аҙ хәл алығыҙ, мин өйҙән йылы сәй алып киләйем. Унан малайың имергә таптыра ла башлар, – тине лә апай нисек килеп ингән шулай юҡ булды.\nЙылы. Әллә нисек рәхәт һымаҡ. Тәҙрә уйымынан ҡыҙарып ҡояш яҡтыһы төшә, яңы көн тыуып килә. Ҡыҙыҡ, минең улым бар, бөгөндән мин әсәй, көлөп-шаярып йөрөгән Миңһылыу ҡайҙалыр юҡҡа сыҡты. Ҡотлогилде беҙҙе күрһәсе ошо минутта, ни әйтер ине икән? Ҡайҙа ул, тереме, әллә үлеме? Улы барлығын уға нисек хәбәр итергә?\nБашты йөҙ төрлө һорау быраулай. Ауылға, әсәйемә нисек ҡайтып инермен? Ул ни әйтер? Баланы ҡарай алырмынмы? Әллә ошонда... йылы урында ҡалдырып китергәме? Хәйер, нисек ҡалдырып китәһең, ана бит, күҙен емелдәтеп берсә уға, берсә бына-бына һүнергә торған елпек шәмгә текләп ята. Шундай йомро, йомшаҡ ҡына, әллә ниндәй татлы еҫ килә үҙенән. Оҙаҡ-оҙаҡ ятһаң ине ошо йылыға иҙерәп...\nЕтеҙ атлап теге апай килеп инде.\n– Йә, һылыу, тәмләп кенә сәй эсеп ебәр, бер-икәүҙе ыуыҙ ҡоймағы ҡойоп өлгөрҙөм әле, әйҙә ауыҙ ит. Әлдә абзыйың мейескә ут яғып ебәргән, – тип үҙ күреп хәбәрен теҙә. – Һорарға онотоп торам: исемең нисек, һылыу?\n– Миңһылыу, – тим, әллә мәтрүшкә, әллә ҡарағат япрағы һалынған тәмле сәйҙе һемереп.\n– Матур икән исемең. Битеңдә миңең бар ҙаһа, әсәйең шуға ошо исемде ҡушҡан инде, – тигән һығымта яһап ҡуя.\nАҙна-ун көн буйы үҙ балаһын көткән үҙ әсәм кеүек ҡараны ул беҙҙе. Мине лә ипле генә итеп малайға эҫендерҙе: “Ҡарасы, бигерәк матур, туп-тумалаҡ бит әле, бик һөйкөмлө кеше булыр, күңелем һиҙә”, – тип әйләнгән һайын баланы һөйөп ала. Мин иһә өркәк тай кеүек мунсала ҡото алынып ултырған Миңһылыуҙан көндән-көн сабыйымды ихлас яратып, ләззәтләнеп күкрәк һөтөн биргән йәш әсәгә әүерелә барам.\nУлымдың кендек инәһе Сафия апай беҙҙе бар хәленсә юлға әҙерләп, фатихаһын биреп оҙатты. “Һылыу, был бала һинең тормошоңа ҡот-ырыҫ килтерер, исемен Ырыҫкилде тип ҡуштыр, – тине ул хушлашыр алдынан. Исем миңә лә оҡшаны: Ырыҫкилде Ҡотлогилде улы... Яңғырашы ла, мәғәнәһе лә күңелгә ятышлы. Шулай итеп, беҙ Ырыҫкилде менән имен-һау ауылға ҡайтып төштөк. Әммә унда беҙҙе еңел тормош көтмәй ине.\n– Кем балаһын күтәреп ҡайттың? Никахһыҙ тыуған баланы ҡарап ултыраһым юҡ! – тип ҡырт киҫте әсәйем мине күреү менән.\n– Әсәй, ул бит минең улым, һинең ейәнең... – Донъялағы иң яҡын кешем был һүҙҙәрҙе ишетергә теләмәй ине...\nШулай йәшәлде, үлмәнек. Унан Еңеү яҙы килде. Тереләр әйләнеп ҡайтты, минең һөйөклөм, тормошта таяныр терәгем яу ҡырында ҡалды. Ата-әсәһе бар ине, тик ни өсөндөр ейәндәренә ҡарата уларҙың күңеле бикле булды. Ғәйепләмәйем уларҙы. Быға хаҡым юҡ. Заманы ауыр ине, һәр кемдең үҙ ҡайғыһы үҙенә тигәндәй... Артыҡ тамаҡ яуы кемгә кәрәк?\nШулай, үҙем ауылда мыҫҡыллы ҡараштарҙы, арттан әйтелгән быш-быш хәбәрҙәрҙе күтәреп, балам урамда тиҫтерҙәренең үсекләүҙәрен, кәмһетеүҙәрен татый-татый йәшәүҙе дауам иттек. Колхозда һауынсы булып ең һыҙғанып эшләнем. Алдынғы ла булдым. Тик минең ише йәшлеген һуғыш өҙгән яңғыҙаҡ ҡатындарға яҡшыһынан алда яман дан тиҙерәк йәбеште. Барын да үҙ иңемдә күтәрҙем. Түҙҙем. Парлыларҙан, бәхетлеләрҙән көнләштем, төндәрен һығылып иланым. Шулай ҙа күҙ һалып маташыусыларға яуабым бер булды: “Мин улымдың атаһын көтәм. Ҡайтып инһә, ни әйтермен?” Улыҡайымдың урындыҡта яҫтыҡты гармун итеп тотоп тартҡылап, йырлап ултырыуын күргән һайын уны гармунлы иткем килде. Аҡсамды йыйнап-төйнәп йөрөй торғас, район баҙарына барып ялтырап торған гармун алып ҡайттым. Баламдың ҡыуанғаны шунда! Атҡа атландымы ни?! Көйө лә бит әле симешкә сирткәндәге кеүек бер-бер артлы сығып ҡына тора. Ауылдағы иң шәп гармунсы булып китте улым. Үҙенең тауышы ла моңло, ғәйрәтле – йырлап ебәрһә, тәҙрә быялаһы зыңлап тора. Табындарҙың, сәхнәләрҙең түре тик уныҡы хәҙер.\nМәктәптә уҡыуын тамамлап, колхозға бесән әҙерләүҙә ярҙамлашып йөрөгән мәлендә Рыҫкилдегә армияға саҡырыу ҡағыҙы килде. Улымдың гармунда уйнауын тыңларға күмәк халыҡ йыйылды. Ә ул инәлтеп тормай, һыҙҙыра ғына көйҙәрҙе. Кемдер күңеле нескәреп күҙ йәшен һөрткөләп ҡуя, бәғзеләр: ”Афарин, шәп егет булып сыҡтың, әрменән имен-һау йөрөп ҡайт, көтәбеҙ! – тип гармунсы егеттең арҡаһынан ҡаға.\nАуыл урамынан гармун тартып йырлап армияға киткәнендә улымдың һыу һөлөгөндәй һылыу ир-егет булып үҫеп етеүен, бар булмышы менән атаһына оҡшауын күреп таң ҡалдым. Ошо бала булмаһа тормошом ҡалай шыҡһыҙ, ҡот осҡос буш булыр ине, тип уйланым, Хоҙайҙан уға тәүфиҡ һәм ғүмер һораным.\nРыҫкилде әрменән хат артынан хат яҙҙы. Күңел йыуанысы ине улар миңә. Шатлығымды кем менән уртаҡлашырға белмәй йөрөгәндә Сафия апай иҫемә төштө. Оҙаҡ уйлап торманым, күрше районға юлға сыҡтым. Улымдың хаттарын, фоторәсемен алдым. Ҡайҙа йәйәүләп, ҡайҙа үткенсе машиналарға эләгеп, Сафия апайҙың ауылына барып еттем. “Кем әле һин, күргәндәй ҙә булам... Миңең бар битеңдә, бәй, Миңһылыу, һинме был?!” – тип ул мине илай-көлә ҡосаҡлап алды.\nСафия апай апаруҡ олоғайған, йәмәғәте гүр эйәһе булғас, кесе улының ғаиләһе менән ғүмер кисерә икән. Ялан-ҡырҙар гиҙеп емеш-еләк йыя, һәр төрлө дарыу үләндәрен киптереп, ҡышҡы һыуыҡтарҙа күрше килендәрҙең сабый-маҙары ауырып китһә, шифалы сәй эсереп, доғалар уҡып дауалай. Булмышы менән изге йән инде был апай.\nИң иҫтәлеклеһе шул булды: Сафия апайҙың улы ат егеп беҙҙе ҡасандыр мажаралы йәшлегебеҙҙең шаһиты булған Күркәтауға алып барҙы. Хәтирәләрҙе яңырта-яңырта һөйләшеп, серләшеп һүҙҙәребеҙ бөтмәне. Сафия апай улымдың фотоларын ҡарап бигерәк һөйөндө. “Лайыҡлы ул үҫтергәнһең, уның өсөн ғорурланып үткәр ҡартлыҡ көнөңдө, – тине ул миңә. – Атаһын һуғыш тартып алһа ла, мөхәббәт, наҙ менән донъяға яралған бала бит ул. Яҡындарыңа аят уҡытҡанда йәшлек йәрең Ҡотлогилдене телгә алырға онотма, һылыу. Сауабы төшөр үҙеңә...”\nҒүмергә етерлек яҡты, йылы тойғолар менән ҡайттым оло йөрәкле Сафия апайымдан. Ауыр мәлдә уның сабырлығы, мөләйемлеге, ихласлығы күҙ алдына килә лә, тормош яңынан нурланып, йәмләнеп киткәндәй була.\nРыҫкилде улым әрме хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, уҡып һөнәр алды. Әсәйем мәрхүмәнән ҡалған иҫке өйөбөҙҙө бөтәйтеп, төкәтмә төкәттек. Мине эшемдән хаҡлы ялға оҙаттылар.\n– Әсәй, өйгә килен төшөрһәк, нисек ҡарайһың? – тип ҡайтып инде бер көн улыҡайым.\n– Ризамын, балам, ҡуш ҡуллап ризамын! – тинем улымдың тыйнаҡ, ипле уҡытыусы ҡыҙҙы күҙләп йөрөүен белгәс.\nСамаға ҡарап туй үткәреп, киленле булдым. Шөкөр, уңдым киленемдән. Нисәмә йыл бер ҡыйыҡ аҫтында йәшәп, ҡырын ҡарағанын тойғаным юҡ. Биш ейән-ейәнсәр бүләк иттеләр миңә. Барлыҡ күңел йылымды, наҙымды ошо алтын бөртөктәрендәй сабыйҙарға биреп иркәләп-һөйөп үҫтерештем, бар хәлемсә ярҙам иттем. Бергә ҡыуандым, бергә борсолдом балаларым менән. Бер-бер артлы буй еткереп, йорттан осоп китә лә башланы ҡошсоҡтарым. Бәхетем бар, Аллаға шөкөр. Аяҡ-ҡулдарҙың өҙлөкһөҙ һыҙлауы ғына йонсота, уныһы һуғыш касафаты инде.\n...Шуны әйтәм әле, һылыу, тормош юлымда Сафия апай кеүек изге фәрештә осрамаһа, бөгөнгөм ниндәй булыр ине икән? Аллам һаҡлаһын, баламды ташлап китһәм, ҡәҙер-хөрмәттә өй түрендә ултырыр инемме? Эйе, бәғзе бәндәләр үҙ туғанынан изгелек күрмәгәндә, ҡайһы саҡ бөтөнләй сит-ят кеше һиңә ярҙам ҡулы һуҙып, йән туғаныңа әйләнә, ғүмер юлында һине уның изгелеге, фатихаһы оҙатып бара. Яҡшы кешенән ерҙә яҡты эҙ ҡала ул...\nИртәнге тынлыҡта Миңһылыу апайҙың йәшлек мөхәббәте Ҡотлогилдегә, Сафия апаһына, үҙенең һәм йәренең ата-әсәһенә бағышлап, уларҙың рухының тыныс булыуын һорап уҡыған доғаһының илаһи тәьҫирендә бәүелеп, татлы йоҡоға талғанмын.


Тархан (титул) — Башҡорт Википедияһы\nТархан (ҡаҙ. дарқан; ғәр. طرخان; башҡ. тархан; ҡыт. 達干; монг. дархан[иҫкәрмә 1]; фарс. ترخان; татар. tarxan, тархан; саха дархан, тархан; cыу. турхан) — төрки аҡһөйәктәренең өҫтөнлөклө сословиеһы. Титул төркиҙәрҙә һәм монголдарҙа, башҡа дала халыҡтарында ҡулланылған.\n1.1 Алтын Урҙа осорона тиклем\n1.2 Алтын Урҙа осоро һәм Алтын Урҙа тарҡалған осор\n1.3 Рәсәй дәүләте составында\nАлтын Урҙа осорона тиклем[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөрки ҡағанаты замандарынан (550-745 йылдар) билдәле. "Бойла-баға-тархан", "баға тархан" һәм "тархан" чиндары йәки титулдары булған.\nХазар ҡағанатында хәрби-ырыу башлыҡтарының юғары сословиеһы вәкилдәре тархан тип йөрөтөлә. Авар ҡағанатында тархандар һалым йыйыусы булып хеҙмәт итә, улар ҙа аҡһөйәктәр ҡатламына ҡарай. Беренсе Болгар батшалығында тархан Византиялағы стратегҡа тиң юғары хәрби чин була.\nАлтын Урҙа осоро һәм Алтын Урҙа тарҡалған осор [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМонгол хакимлығы ваҡытында тархан исеме хан ярлыҡтары менән тапшырылған, Аҡһаҡ Тимер ғәскәрендә лә тархан юғары звание булған. Аҡһөйәк феодалдарҙың эре вәкилдәре иҫәбенә инмәгән хәлдә лә, тархандар һалымдарҙан һәм яһаҡтарҙан азат ителгән һәм киң хоҡуҡтарҙан файҙаланған. Алтын Урҙа ханы Тимер Ҡутлуғ 1397 йылда Мөхәммәт тигән бер кешегә биргән ярлыҡта тархандың ерҙәргә, һыуҙарға, баҡсаларға, мунсаларға, тирмәндәргә, ул биләгән «буш урындарға», ауылдарға һәм башҡа мөлкәткә хоҡуҡтары һаналған. Тархандың ерҙәре һәм башҡа мөлкәте тейелгеһеҙ булған. Ул йөҙөмлөктәр өсөн алына торған түләүҙәрҙән, амбар пошлиналарынан, ырҙын өсөн түләүҙән, арыҡтарға һалына торған яһаҡтан азат булған. Ярлыҡ тархандан пошлина ла, үлсәү хаҡы ла, юл хаҡы ла, «ҡарауылға түләүҙәр» ҙә алмаҫҡа ҡуша. Унан төрлө түләүҙәр талап итеү, уны эҙәрләү, ҡыҫыу һәм башҡалар тыйылған була. Тархандар хоҡуҡ йәһәтенән дә айырым урын алып тора: «Уның ғали йәнәптәре янына инеүенә ҡаршылыҡ тыуҙырмаҫҡа бойорола, уның һәм балаларының туғыҙға тиклем яҙыҡ эше өсөн яуаплылыҡ талап итмелмәй, ылау һалымы өсөн унан ат алынмай һәм улар һәр төрлө түләмдәрҙән (тәкәлиф) азат». Дөйөм алғанда, Алтын Урҙа осоронда тархандар, мөлкәткә ҡағылышлы һәм башҡа хоҡуҡтар алып, йәмғиәттең тотош бер социаль ҡатламын хасил итә. Званиеһын һәм хоҡуҡтарын раҫлаған Алтын Урҙа ярлығына эйә башҡорт тархандары ла Алтын Урҙаның башҡа тархандарына бирелгән өҫтөнлөктәр һәм хоҡуҡтарҙан файҙаланғандыр, тип иҫәпләнә.\nРәсәй дәүләте составында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРәсәй дәүләтендә яһаҡ түләмәгән һәм жалованье алмаған хеҙмәттәге башҡорттарҙы, шулай уҡ хеҙмәттәге татарҙарҙы (мәҫәлән, ҡасим татарҙарын), мариҙарҙы, ҡалмыҡтарҙы, мордваларҙы, мишәрҙәрҙе тархан тип атағандар. Башҡорттарҙа мираҫҡа тапшырыла торған тарханлыҡ һәм хосуси тарханлыҡ булған. Улар һалымдарҙан һәм йөкләмәләрҙән азат ителгән, башҡорт аҫаба ерҙәрендә өлөш һайлап алыу хоҡуғына эйә булған, ләкин хәрби хеҙмәтте үтәргә тейеш булған.\nСоциаль статусы буйынса тархандар баяр балаларына тиңләштерелгән.\nЗвание хәрби, дипломатик һәм башҡа хеҙмәт уңыштары өсөн бирелгән. Тархандар йәмәғәт ерҙәренән өлөш һайлдарға һәм уға хужа булырға, башҡа дәүләт льготаларынан файҙаланырға хоҡуҡлы булған.\nСыуаштарҙа Рәсәй дәүләтенә ҡушылғанға тиклем ваҡ ер биләүселәр, феодалдар тархан (турхан) тип йөрөтөлгән.\nӘрмәнстанда һәм Грузияла Фарсы хакимлығы осоронда тархан титул-фамилияһы ҡайһы бер әрмәндәргә һәм грузиндарға бирелгән, уларҙа Тарханян һәм Тарханашвили тигән фамилиялар әле лә осрай.\nТарханлыҡ ярлығы урыҫ батшаһына хеҙмәткә күскән мордваларҙы һәм татарҙарҙы яһаҡ түләүҙән ҡотҡарған.\nТитул билдәле инглиз яҙыусыһы Клайв Стейплз Льюистың китаптарында телгә алына; Тархистан тигән уйлап сығарылған дәүләттә йәшәгән аҡһөйәктәр тархан тип йөрөтөлә.\n↑ Тарханы Золотой Орды(недоступная ссылка)\nСтатья «Тархан» в «Энциклопедии Башкортостан» 2007 йылдың 19 октябрь көнөндә архивланған.\nСайт «Башкирские тарханы» 2012 йылдың 4 ғинуар көнөндә архивланған.\nСтатья «О тарханах башкирского племени тунгаур» на историко-краеведческом портале «Ургаза.ру»(недоступная ссылка)\n↑ [http: www.gramota-t.ucoz.ru Сайт "Тарханная грамота"].\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тархан_(титул)&oldid=1057876 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:21 11 август 2021 үҙгәртелгән.


Рөстәм Хәмитов Төркиә илсеһе Өмөт Ярдым менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n21 апрель, Шәмбе\nРөстәм Хәмитов Төркиә илсеһе Өмөт Ярдым менән осрашты\n9:38, 27 января 2015 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 27 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\n26 ғинуарҙа Республика йортонда Рөстәм Хәмитов Төркиә Республикаһының Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Өмөт Ярдым менән осрашты. Илсе Башҡортостан Башлығына Анкара губернаторының рәсми саҡырыуын тапшырҙы.\n«Беҙгә билдәле булыуынса, һуңғы 10-15 йылда Төркиәгә республика етәксеһе кимәлендә сәфәр ойошторолғаны юҡ. Һеҙҙе үҙегеҙгә уңайлы ваҡытта Төркиәлә көтөп ҡалабыҙ. Был осрашыу мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә ҙур өлөш индерәсәк. Кәрәк тип иҫәпләһәгеҙ, делегация составына республиканың сауҙа-сәнәғәт палатаһы вәкилдәрен, эшҡыуарҙарҙы индерергә мөмкин. Теләгегеҙ булһа, Төркиәнең башҡа ҡалаларына ла сәфәр ойошторасаҡбыҙ», — тине ул.\nӨмөт Ярдым Рөстәм Хәмитовты Мәскәүҙәге Төркиә вәкиллегенә Башҡортостандың презентацияһын үткәрергә саҡырҙы. Төркиәнең Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе ШОС саммитына һәм уға әҙерлек эштәрен уҙғарыуға ҡағылышлы һорауҙарҙы ла ҡарарға тәҡдим итте.\nРөстәм Хәмитов бизнес өлкәһендәге хеҙмәттәшлекте нығытыу идеяһын ыңғай баһаланы. «Былтыр Башҡортостан менән Төркиә араһындағы тауар әйләнеше 300 миллион доллар тәшкил итте. Берлектәге предприятиелар һәм проекттар эшләй. Төркиә төҙөүселәре «Әсә һәм бала» клиникаһын сафҡа индерҙе, улар ШОС һәм БРИКС саммиттары айҡанлы төҙөлөүсе объекттарҙа эшләй. Төҙөлөш, нефть химияһы, машиналар төҙөү, ауыл хужалығы, еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ тармаҡтарында үҙ-ара табышлы хеҙмәттәшлек бойомға ашырыла. Гуманитар хеҙмәттәшлек һәр саҡ юғары кимәлдә булды. Төркиә менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ, бындай аралашыу дауам итәсәк. Йәштәребеҙ һеҙҙең университеттарҙа уҡый, ә һеҙҙең студенттар беҙҙә белем ала. Был яйға һалынған «ағымдар». Әгәр улар арта икән, был бик һәйбәт», — тине Рөстәм Хәмитов.\nТеги: башҡортостан башлығы осрашыуҙары\nЗадай вопрос власти: на сайте «Электрогазеты» стартуют онлайны\nВ Башкирии в детском саду воспитатель опрокинула кастрюлю с кипятком на ребенка 11:49, 19 апреля 2018


Боҙҙа һаҡлыҡ саралары\n5 Ноябрь 2019, 19:45\nҠыш еткәнен һәр кем көтөп ала. Тик был аҡ миҙгел үҙенең матурлығы менән бергә хәүефле яҡтары менән дә билдәле. Бала-саға боҙҙа уйнағанда, ир-егет боҙ өҫтөндә балыҡ ҡармаҡлағанда, йылға аша сыҡҡанда йыш ҡына күңелһеҙ осраҡтар килеп сыға.\nЙөҙә белеү генә бында ярҙам итмәй. Ҡышҡы һалҡын һыуҙа тән температураһы тиҙ төшә һәм кешене хәрәкәтһеҙ ҡалдыра. Шуға күрә боҙ өҫтөнән үткәндә, йылға ярында йөрөгәндә һаҡлыҡ сараларын күреү мотлаҡ.\nБоҙға ҡар ятһа, бүтән урында боҙ ҡалынлығы 10 сантиметр булғанда ла, ҡар аҫтында 3 сантиметр ғына тәшкил итеүе мөмкин. Көҙ, яҙ осоронда төркөм менән боҙ аша сыҡҡанда кешеләр араһы 5-6 метр булырға тейеш. Саңғы менән йоҡа боҙ аша сыҡҡанда аяҡ кейемен саңғының бауынан ысҡындырырға кәрәк. Шулай уҡ саңғы таяҡтарының бауын ҡулдан ысҡындырыу ҙа дөрөҫ булыр. Был осраҡта рюкзакты бер яурынға ғына аҫырға кәрәк. Таяҡтар менән төртөп, боҙҙо тишергә лә мөмкин.\nЙылғаға шишмә һыуы ҡойған урын йылыраҡ була, шуға күрә ул тирәлә боҙ һәйбәтләп туңмай, туңһа ла йоҡа була.\nБалыҡ тотҡанда бер урында боҙҙа күп мәке уйырға ярамай. Шулай уҡ бер урында күмәк кеше урынлашыуы ла хәүефле. Һәр балыҡсы үҙе менән 12-15 метр оҙонлоҡта ныҡлы бау алып йөрөргә тейеш. Бауҙың осона 400-500 грамм ауырлыҡта йөк тағырға, ә икенсе осон тотонорлоҡ итеп төйөнләргә кәрәк.\nБоҙ йоҡа булғанда балаларҙың тауҙан һыу яғына ҡарап сана, саңғы шыуыуы ла һәләкәткә килтереүе мөмкин. Ҡыҫҡаһы, боҙҙа һаҡ булығыҙ. Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы һаҡлағыҙ.


Эт менән бесәй(әкиәт). Тамара Ғәниева - Wikisource\nЭт менән бесәй(әкиәт). Тамара Ғәниева\nЭт менән бесәй ( әкиәт )\nавтор Тамара Ғәниева\n.Нәшер ителгән: 1993 йыл. Сығанаҡ: "Ҡондоҙ ҡойроғо ".-Өфө"Китап ",1993 йыл\nЭт менән бесәй\nБер хужаның эте менән бесәйе булған, ти. Эт ишек алдында, асыҡ ерҙә, көн иткән, ә бесәй, билдәле инде, өйҙә йәшәгән. Матур йәй үтеп, Уралиә иленә ҡарлы ҡатыш ямғырлы көҙ килгән, хужа ишек алдына һирәк- һаяҡ, мал-тыуар ҡарау йомошона ғына сығып йөрөй башлаған. Эт өсөн эт көндәре башланған. Юҡ, үҙенең йорт-ҡураны ҡарауыллау бурысынан баш тартмаған ул, ләкин үҙәккә үткес һалҡындан ҡалын йылы туны ла йылытмағас, ул өйгә инеп сығырға булған. Инһә, ни күҙе менән күрһен, йәй көнө лә сыуаҡта йылынырға яратҡан бесәй, мейес башына, иң йылы урынға менеп, мырлап, кинәнеп йоҡо һимертә. Бына һиңә — мә! Нимәгә тоталарҙыр ошо бесәйҙе, бер эшкә лә ярамаған көйө, рәхәттә йәшәй, тип асыуы килгән, ти, эттең. Хужаға уның кеүек хеҙмәт итһә — бер хәл.\n—\tХужам,— тип өндәшкән эт, өйҙәге йылыға кинәнеп киткән йөндәрен тырпайтып,— мин һиңә тоғро хеҙмәт итәм, мал-тыуарыңды, йорт-ҡураңды ҡараҡтарҙан, айыу-бүренән һаҡлайым, ә һин мине, ни өсөндөр, тышта, һыуыҡта, тотаһың, ә бесәй ундай хеҙмәтте күрһәтмәй, тик, барыбер, мейес башында, йылыла, йәшәй. Ғәҙел түгел бит.\nБыл һүҙгә хужаның да күңеле тулып киткән. «Эйе шул,- тип уйлаған ул,— был йәнлектәрҙең икеһе лә миңә яҡын, икеһе лә ҡәҙерле. Эттең эше күп, бурысын да намыҫлы үтәй. Бәлки, уны — өйҙә, бесәйҙе тышта тотоу ғәҙел булыр. Икеһе лә өйҙә торһа, һыйыша алмайҙар, мейес башында урын да тар».\n—\tБыны бер кем дә үпкәләмәҫлек итеп, ғәҙел хәл итергә кәрәк,— тип әйткән, ти, хужа.— Булмаһа, һеҙҙең арала ярыш уҙғарайыҡ та, кем еңә — шул өйҙә йәшәр.\nБөтәһе лә ошо ҡарарға риза булғандар, ти. Ысынлап та, ярыш — ярыш инде ул, үпкәләштән булмаҫ, исмаһам.\nКөндәр ҡышҡа тартып, ер өҫтөн туңдырғас, хужа бесәй менән этте эйәртеп, һунарға киткән. Өйҙән байтаҡ ара үткәс, әлеге килешеү тураһында һүҙ ҡуҙғатҡан ул.\n— Кем дә кем,— тип әйткән хужа,— ошонан алып өйгә тиклем араны тиҙерәк йүгереп үтә, шул — өйҙә, кем артта ҡала, шул тышта йәшәр.\nЭт менән бесәй старт һыҙығына баҫҡан. Хужа: «Бер, ике, өс!»— тигәс тә, ярышсылар өйгә табан йүгереп кит-кән. «Моғайын да, эт еңер ул»,— тип уйлаған хужа, сөнки арыу-талыуҙы белмәгән этте ул сысҡан тоторға ла йыбанған, күберәген йоҡо һимертергә яратҡан бесәйҙән бер аҙ нығыраҡ яратҡан.\nЯрышсылар йән-фарманға йүгереп китеп барғанда, алдарында юлаусы күренгән. Күҙе ялтырап торған эттең үҙенә табан йүгереп килгәнен күргән юлаусы ҡурҡыуға ҡалған. «Бәй,— тип уйлаған ул,— мине тешләргә итә бит был эт!» Шулай уйлаған да юлаусы, аяҡ аҫтынан таш алып, эткә бәргән.\nЭттең быға бик хәтере ҡалган. Тотҡан да, өрә-өрә, таш бәреп ҡасҡан кеше артынан йүгергән. Ә унан байтаҡ артта ҡалған бесәй өй яғына табан һыпыртыуын белгән.\nБесәй менән ярышҡа сығыуҙары иҫенә төшкән эт өйгә килеп ингәндә, бесәй кирелеп китеп мейес башында ята, ти.\nБыға эттең генә түгел, хужаның да кәйефе ҡырылған. Тик, нишләйһең бит, ярыш — ярыш инде ул. Шулай ҙа хужа этен йәлләп, уға таҡтанан оя ҡағып биргән. Ояға ямғыр, ҡар-фәлән үтмәй, ти, үтеүен. Тик... оя ни — оя инде, мейес башы түгел.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Эт_менән_бесәй(әкиәт)._Тамара_Ғәниева&oldid=353838"\nThis page was last edited on 29 April 2013, at 10:51.


24 Ғинуар 2019, 18:44\nҺаҙлыҡ тәрәнәйә барҙы. Бына Лотфулла ҡапыл муйынынан һыуға батты, һаҫыҡ шыйыҡлыҡ уны үҙенә һура башланы. Лотфулла тонсоға, ҡысҡырырға итә, әммә ни ғәжәп: тауышы сыҡмай ҙа ҡуя. Көсәнә торғас, ниһайәт, яр һалды:\nЛотфулла ҡасып бара. Йәнтәслимгә сабыуына ҡарамаҫтан, ниңәлер аҙымдары бер ҙә ырамай, урынынан һуҙылған кеүек тә түгел. Аяҡтарын көс-хәл менән алмаштыра, тыны ҡурылып хәле бөтә. Бына ул ҡоймалар менән уратып алынған ниндәйҙер йорттарҙы артта ҡалдырып, ҡыуаҡлыҡтар, ара-тирә ҙур ағастар үҫкән асыҡ урын буйлап йүгерә. Ҡайһы тирә булғандыр, Лотфулла таныманы. Елдереүен белде.\nЯман ҡурҡыу тойғоһо уны һаман алға ҡыуа. Шул ҡурҡыныс тойғонан ҡасып бара ул. Әммә, нисек кенә унан ҡотолорға теләмәһен, шәүләһе ҡалдырмай уны, артынан эйәреп, эҙенән килә.\nБына аяҡ аҫтында һыу лыштырҙай башланы. Лотфулла үҙенең һаҙлы урынға барып инеүен самаланы. Шунда ла ҡурҡыуҙан ҡотолоу тойғоһо көслө ине әле унда: йән көсөнә һаман алға ынтылды. Ҡайырылып ҡарап, артынан килеүсенең ҡайһы тирәләрәк икәнлеген белеү зарурлығы ла башына инеп сыҡманы.\nҠыуалаусының кемлеген йәки кем булырға тейешлеген самалай Лотфулла: Хәлфетдин ул. Әллә ҡасандан йыйылып килгән үсен ҡайтарырға ашҡына.\n– А-а, ярҙам итегеҙ! Батам!\nҮҙ тауышына уянып китте. Карауатында йән-тиргә төшөп һаташып ята, имеш. Ҡарсығы ла тауыш бирҙе:\n– Ҡарт. Һаташаһың бит. Уң яғыңа әйләнеп ят.\nӘммә йоҡоһо ҡасҡайны инде. Лотфулла бер аҙ иҫәнгерәп ятты ла, күҙенә йоҡо инмәҫен белгәс, ялан аяҡлап ҡына алпан-толпан сығыр яҡҡа атланы. Ишек алдына баҫып көҙгө саф һауаны туйғансы һуларға ине иҫәбе. Юл ыңғайында сөйҙә эленеп торған иҫке бишмәтен дә эләктерҙе. Тәмәкеһе менән шырпыһы шунда булырға тейеш. Итеген кейҙе. Ихата төбөнә үтеберәк йыуан түмәргә ултырырға уйлағайны ла, ҡурҡыу тойғоһо уға ишек алдын яҡтыртҡан лампочканан ары атларға форсат бирмәне. Киң болдорға ултырып, Лотфулла яйлап ҡына тәмәкеһен тоҡандырҙы.\n– Ҡара һин аны. Хатта төшкә кереп яфалай, – тип үҙ алдына һөйләнде ул. Етмеште ҡыуған Лотфулланың тәмле йоҡоһон бүлгән нәмә юҡ-бар түгел ине шул. Ярты быуат самаһы элек булған ваҡиғаның бер шаһиты, яңыраҡ үҙе менән осрашып, күңелһеҙ иҫтәлектәрҙе яңыртып ебәргәйне.\n...Стәрле баҙарына йыш йөрөмәһә лә, нужаһы төшһә, Лотфулла барғылай. Был юлы ла ҡарсығы менән икеһенә йылы быйма, кейем кәрәк булып киткәс, бер һарығын һуйҙы ла, күршеһенең машинаһына тейәп, ҡала баҙарына йүнәлде. Көҙгө һалҡын көн. Ары-бире күктән ялҡау ғына булып ҡар күҙе төшкөләй. Аяҡ аҫты ныҡлы туңып өлгөрмәгән, бысраҡ. Кешеләрҙең дә күбеһе ҡышҡы кейемдә.\nЛотфулла һуғымын тиҙ генә һатып ебәрергә ниәтләгәйне лә, килеп сыҡманы. Килеп һорашалар ҙа, хаҡын белгәс, “ҡиммәт бит”, тип ары атлайҙар. “Беҙгә булһа, донъя шулай тиҫкәреләнә лә китә торған”, тип һуҡрана-һуҡрана, Лотфулла тауарының хаҡын бер аҙ төшөрөргә мәжбүр булды. Шунан ғына уның сауҙаһы асылды, ҡала халҡы тин өсөн дә өҙөшөргә әҙер бит ул.\nНи ғиллә менәндер, бер саҡ үҙенең алдынан ғына сәйер ҡараш ташлап үтеп киткән оло йәштәге ябыҡ ҡына кешене шәйләне. Үҙенән ниндәйҙер һалҡынлыҡ бөркөлә төҫлө. Теге әҙәм туҡталып торманы, һынамсыл, шул уҡ ваҡытта ауыр ҙа ҡарашын ит һатыусынан алмай ғына ары уҙҙы. “Йөҙө таныш та кеүек. Кем булыр был?” Хәтер һандығын аҡтарһа ла, Лотфулла уны иҫенә төшөрә алманы. Бер аҙҙан теге ябыҡ әҙәм тағы әйләнеп килде лә, Лотфуллаға терәлеп тиерлек туҡтаны:\n– Һинме, түгелме икән тим. – Ауыр ҡарашын Лотфуллаға төбәп, уның кәүҙәһен энә күҙәүенән үткәргәндәй, ентекләп ҡарап сыҡты. – Илле йылға яҡын ваҡыт үтеп китте бит. Таныуы ла ауыр.\n– Хәлфетдин? – Лотфулла ҡарлыҡҡан тауышын үҙе таныманы. – Һин, һин...\n– Үлмәнеңме ни, тимәксеһеңме? Юҡ. – Хәлфетдин көсәнеп көлдө. – Ржев котелында тере ҡалғас, йәшәйбеҙ әле.\nЛотфулла тәмәке сығарып ҡапты. Хәлфетдингә лә тәҡдим иткәйне, тегеһе ҡырҡа баш тартты:\n– Аллам һаҡлаһын! Fүмерҙә ауыҙға алғаным булманы.\nҺүҙ ялғанманы. Һәр кем үҙ хәстәрен кисерҙе. Лотфулла баҙарға бөгөн килеүенә үкенеп бөтә алманы: “Хәйерһеҙ, нимә тип бөгөн килдем икән, теге аҙнаға ҡалдырырға булған”. Хәлфетдиндең башында иһә икенсе төрлөрәк уйҙар ҡуйырҙы: “Ҡатыраҡ бәрелдем, шикелле. Хәҙер инде... үткән эшкә салауат... барыбер кире ҡайтарып булмай”.\nТынлыҡты Хәлфетдин боҙҙо:\n– Ә мин һине ошондайыраҡ итеп күҙ алдына килерә инем дә. Беҙ бер сама йәштә булһаҡ та, ана ниндәй таҙа, имән кеүекһең. Һуғышта булдым тиһәң, моғайын, ышанмайҙарҙыр ҙа әле. Беҙҙең кеүек передовойҙа ятһаң, атакаға йүгертһәләр, һин дә минең кеүек һаулыҡҡа туймаған ҡарт сирләшкәгә әйләнгән булыр инең.\n– Ҡара әле, Хәлфетдин. Әллә һин мине ҡурҡытмаҡ булаһың инде? – Лотфулла үҙен ҡулға алырға өлгөргәйне. – Ней тип әллә ҡасан булған нәмәне ҡуҙғатып йөрөйһөң? Ул саҡта мин кем инем дә, һин кем инең? Уахыты ниндәй ине? – Һуңғы һүҙҙәрҙе Лотфулла тауышын күтәрә биреберәк әйтте.\n– Кем икәнлегемде мин ул саҡта ла яҡшы белдем. Тик, бөтә власть һиңә ҡаршы булғас, бер ни ҙә эшләп булмай ине. – Хәлфетдиндең тауышы бер аҙ йомшарҙы. – Тик һин ул заманға һылтанма. Ул саҡта ла кешеләр араһында эттәр әҙ булманы.\n– Ҡыҙыҡ. – Лотфулла үҙенең хәле ныҡлығын белеп, һөжүмде көсәйтте. – Һин үҙеңде кешеләргә, мине эттәргә индерәһеңме? Беләһеңме, андай аскарблинье өсөн мин һине ҡайҙа ебәрә алам!?\nУлар ҡысҡырып бәхәсләшеп китте, һәр ҡайһыһы үҙ тауышын өҫкә сығарырға ынтылды. Тауышланышыуҙарына тирә-яҡтағылар ҡолаҡ һала башланы. Яҡында йөрөгән милиционер ҙа килеп етте. Уң ҡулын бүркенә тейҙереп алды ла, кемлеген белдереп, Лотфуллаға һораулы ҡараш ташланы:\n– В чем дело, гражданин? Чего не поделили?\n– Иты бывший салдат штрафбата, – тине Лотфулла һул ҡулы менән Хәлфетдингә күрһәтеп. – Пришул разбираться. Как будты яго я в тюрьму пасадил.\nМилиционер Хәлфетдингә боролдо:\nХәлфетдин шым ғына башын һелкте. Милиционер әҙәпле кеше булып сыҡты. “Һеҙ икегеҙ ҙә оло кешеләр, үҙегеҙ аңлашығыҙ. Тик бында тауышланып, кеше көлдөрмәгеҙ”, тине лә китеп барҙы.\n– Ярай, Лотфулла. Һинең белән иҫке хәтирәләрҙе барларға килмәнем мин мында. Тик шуны ҡолағыңа ныҡ итеп киртеп ҡуй: һине, үлгәс, ата-олатайҙар һөйәге ятҡан изге урынға һалмаһындар. Анда һинең кеүектәр өсөн урын юҡ. Һинең кеүек ғазраилдарҙың емтеге – сүплек баҙында.\nХәлфетдин, һүҙ тамам тигәнде белдереп, китеп барҙы. Үҙенең баҙарға килеүе, һөйләшеүҙең ошолай килеп сығыуы өсөн ул да бик үкенде. “Бәлки, йөрөмәҫкә кәрәк булғандыр. Әллә ни йомошо ла юҡ ине. Аҙ булдымы ни был донъяла Лотфулла кеүек үҙебеҙҙең һалдаттарға арттан атып ятҡан бәндәләр?” Был уйҙы шунда уҡ икенсеһе алмаштырҙы: “Улар ҙа бойороҡ үтәне бит. Лотфулла булмаһа, башҡалары табылыр ине”. Тәүге уй тағы ҡаршы төштө: “Лотфулла кеүектәрһеҙ, донъя ла йәмлерәк, ғәҙелерәк булмаҫ инеме ни?”\n...30-сы йылдар башы. Совет Рәсәйендә большевиктарҙың кулактарҙы синыф булараҡ юҡ итеү, крәҫтиәндәрҙе колхозға ҡыуалап индереү өсөн бар көс һәм хәйләһен эшкә ҡушҡан мәл. Ике-өс йыл элек кенә әҙәм рәтле донъя көтә башлаған Хөснөтдин – Хәлфетдиндең атаһы ла кулактар исемлегенә индерелде. Fаилә ағзалары көсәйә барған эске хәүеф менән афәт килерен көттө. Хөснөтдин НЭП башланған мәлдә бер атлы, бер һыйырлы ябай ауыл крәҫтиәне ине. Властар юл ҡуйғас, ул бар көсөн һәм һәләтен донъяһын ишәйтеүгә екте. Үҙе лә йоҡламаны, балаларына ла уйнарға форсат тейҙермәне. Шулай тырыша торғас, йылҡы малын дүрт башҡа, һыйырҙарын бишкә еткерҙеләр. Иген баҫыуҙары ла ныҡ ҡына киңәйҙе. Егерме туғыҙынсы йылдың йәйендә Хөснөтдин алты мөйөшлө, ауылдың иң бай кешеһе Әфтәхтекенән һис тә ҡалышмаған йортто бөтөрөп инде. Тик таҡта ҡойма урынына әлегә ситән менән хушланырға тура килде.\n– Мына, балалар, әҙәмсә йәшәй башлар көн дә бар икән. Теге уахытларҙы минең гел эш ҡушып тороуыма рәнйеһәгеҙ, аның ҡарауы хәҙер ҡурсаҡ кеүек өйҙә йәшәйһегеҙ, – тип тамам күңеле булып һөйләнгәйне. – Ана шулай ул донъя, этләнмәйсә тороп көтөп булмай ул аны.\nҮҫмер Хәлфетдин ул саҡтарҙа атаһының һөйөнөсөн аңлап та еткермәй ине. Хатта бер аҙ кәйефе лә ҡырылды, сөнки элек үҙе менән уйнаған тиҫтерҙәре хәҙер Хәлфетдиндән ситләште.\nҠот осоп, йән өшөп көткән көн 1930 йылдың ҡышында килде. Ҡораллы кешеләр Хөснөтдинде ғаиләһе менән урамға сығарҙылар ҙа санаға ултырырға ҡуштылар. Кескәйҙәр илашты. Әсәһе ихата тултырып теге ҡораллы кешеләрҙе ҡарғаны. Атаһы ғына бер ни ҙә өндәшмәне, һүҙһеҙ генә сананан урын алды. Хатта ҡатынын да тыйҙы:\n– Әсәһе! Аларға ҡысҡырып ни файҙа? Күрәһең бит, алар ҙа кеше көнлө кешеләр.\nАуылдан киткәс күргән нужаны һөйләп тә килештерерлек түгел. Әҙәм балаһына ҡарата шундай дәрәжәләге йыртҡыслыҡты Беренсе донъя һуғышы окоптарында аунап, артабан граждандар һуғышында ла булырға өлгөргән Хөснөтдин тәүләп күрә ине. Әммә ул тешен ҡыҫып түҙҙе, балаларын да шуға өндәне. Хәйер, балаларын тип, ете йәндән, һөргөндөң һуңғы урыны булған Иркутск яҡтарына килеп тәгәрәгәндә, дүрт кеше генә ҡалғайны: атаһы, Хәлфетдин, Шәмсетдин ағаһы һәм Fилметдин ҡустыһы. Әсәһе, ике һеңлеһе, юлда һалҡын тейеп, ауырып үлде. Ҡәберҙәре икһеҙ-сикһеҙ Себер тарафтарында тороп ҡалды. Хәҙер уларҙың ҡайҙа икәнлеген дә асыҡлап булмай торғандыр.\nЧеремхово ҡалаһындағы шахтаға эшкә килгәс тә, атаһы бар ҡайғы-һағышын эш менән баҫты, хатта хеҙмәт алдынғыһы булып китте. Малайҙары ла атаһына эйәрергә мәжбүр, башҡаса мөмкин дә түгел ине. Ләкин шахталағы ауыр эш инде олоғайып барған Хөснөтдиндең һаулығын ныҡ ҡына ҡаҡшатҡайны. Ул үпкәһе шешеп, бер ай самаһы ауырып йөрөнө лә түшәккә йығылды. Үлер алдынан малайҙарын янына саҡырып алды.\n– Улҡайҙарым. Күреп тораһығыҙ, минең дә ата-олатайҙарым янына китер уахытым һуғырға күп ҡалманы. Үҙегеҙ беләһегеҙ, ғүмерем буйы тырышып эшләнем. Барығыҙҙы ла яҡшы донъяла йәшәтергә тырыштым. Килеп сыҡманы. Күрәһең, яҙмышым шулдыр. Донъялар ҡалай үҙгәреп китте бит. Нишләйһең, илгә үс тотоп булмай. Һеҙгә уасыятым шул: бер ҡасан да эштән ялҡауланмағыҙ, баш тартмағыҙ. Кешенең бәхете хеҙмәттә ул. Ә ялҡау кешегә бәхет бер ҡасан да тәтемәй.\nИкенсе теләгем шул: әгәр булдыра алһағыҙ, теләһәгеҙ тим инде, тыуған яҡтарға ҡайтығыҙ. Түрәләр ҡаршы килмәҫ, мин аныһын һөйләшеп ҡуйҙым. Тағы ла бер теләгем бар: үс алыу юлына баҫмағыҙ, анан бер файҙа ла сыҡмаҫ. Әйттем бит: илгә үс тотоп булмай ул. Үҙегеҙ генә ҡаза-фәлән күрерһегеҙ. Яҡшы йәшәргә теләһәгеҙ, камсамулға, партияға керегеҙ. Бөгөн шунһыҙ булмай.\nАталарын һалҡын ер ҡуйынына биргәс, туғандар араһында шундай ҡыҫҡа ғына һөйләшеү булып алды.\n– Атайҙың уасыятына нисек ҡарайһығыҙ, ҡустылар? – Шәмсетдин ҡаршыһында ултырған туғандарына берәм-берәм күҙ йүгертеп сыҡты.\n– Мин ауылға ҡайтырға булдым. – Хәлфетдин был уйҙы алдан уҡ төйнәп ҡуйғайны. – Атайым дөрөҫ әйтте, сит яҡтарҙа йөрөү туйҙырҙы ла.\n– Мин атайымдың, илдән үс алып булмай, тигәненә ҡаршы. – Fилметдиндең күҙҙәрендә асыу осҡондары баҙлап китте. – Ошо интеккәндәребеҙҙең хаҡын барыбер ҡайтарасаҡмын.\nЛәкин ун ете йәше лә тулмаған үҫмер үҙен алда ни көткәнен белмәгән икән. Ошо һөйләшеүҙән һуң бер ай ҙа үтмәне, уны шахта баҫып үлтерҙе. Серек штректарҙың һынып, кешеләрҙе баҫыуы шахтала йыш була торған хәл ине шул.\nШәмсетдин әлегә был яҡтарҙа ҡаласағын әйтте. Уның үҙ иҫәп-хисабы бар: өйләнергә лә йыйына ине, буғай. Байтаҡ ваҡыт бер татар ҡыҙына ғишыҡ тотоп йөрөүе ҡустыларына ла билдәле ине. Хәлфетдинде тыуған яҡтарға аҡсаны күмәкләп йыйып оҙаттылар.\nУн тәүлектән ашыу ваҡытты юлда уҙғарып, май урталарында Хәлфетдин үрге Шәкәргә ҡайтып төштө. Ауыл улар киткән мәлдән һуң әллә ни үҙгәрмәгән дә. Шул уҡ иҫке һалам башлы, емерек ситәнле өйҙәр, ситән буйҙарында ятҡан кәзәләр, урамда әләм-һәләм кейенеп уйнап йөрөгән бала-саға. Соҡор-саҡырҙарға кисә яуған ямғыр һыуҙары мул итеп йыйылып ята. Ҡаршы тап булған ауылдаштары менән баш ҡағып иҫәнләшә-иҫәнләшә, Хәлфетдин тыуған йортона яҡынлашты.\nУрамда кеше бик күренмәй, сәсеүҙәләр икән. Ҡайтҡан юлында шуға иғтибар итте: һөрөнтө ерҙәр күбәйгән, хатта ғүмер баҡый һабан күрмәгән кәртә артына саҡлы һөрөп ташлағандар. Уйлана-уйлана Хәлфетдин тыуған өйөнә лә килеп етте. Бына ул барлыҡ ғаиләләре менән бөтә көс-кәрҙе биреп һалған йорт. Күпме тир, йоҡоһоҙ төндәр, тынғыһыҙ көндәрҙе йотҡан ул. Урам яҡҡа ҡараған өс тәрҙәлә бер ниндәй ҙә ҡорғандар күҙгә салынмай. Атаһы ҡәҙерләп ултыртҡан тирәктәрҙе кәзәләр кимереп бөтөргән, ситән ауып ята. Ишек төбөнә ҡаҙаҡланған фанераға иғтибар итте Хәлфетдин: хәҙер бында колхоз идараһы менән ауыл советы урынлашҡан икән.\nТетрәнеү ҡатыш тәрән тойғолар кисереп, Хәлфетдин ары уҙҙы. Ауыл осондараҡ атаһының бер туған ҡустыһы Йәмғетдин йәшәргә тейеш. Оло йәштә инде ул, моғайын, колхоз эшенә йөрөмәйҙер. Ысынлап та ҡарт юлсыны урам яҡтағы оло ташта арҡаһын ҡояшҡа ҡыҙҙырып ултырған килеш ҡаршы алды. Өҫтөндә иҫке сәкмән, башында – таҡыя. Көн йылы булыуға ҡарамаҫтан, аяғына йылы тула ойоҡ, галош кейгән. Бирешкән Йәмғетдин, ултырһа ла, арҡаһының көмрәйгән булыуы күҙгә ташлана. Йыйырсыҡтар баҫҡан йөҙөн салланған һаҡал-мыйыҡ биҙәй. Ҡырлас йоҡа танауының осона ҡором буялған, ахырыһы, ҡарайып тора. Хәлфетдин килеп етеп сәләм биргәс кенә ҡарт өтөлә-ҡырыла урынынан ҡалҡынды.\n– Бәй-бәй, Хәлфетдин туғаным, һинме ни? Танымай ҙа торам. Ни хәлдә генә ҡайтып еттең? – тип мосолмандарса ике ҡулын биреп күреште Йәмғетдин. Уның бураҙналар йырғылап бөткән ҡарт йөҙөнә йылмайыу ғәләмәте сыҡты. Хатта тешһеҙ ауыҙында бер-ике бөртөк һары тештәре лә күренеп ҡалды.\n– Яҡшы. – Хәлфетдин башҡа ни әйтергә лә белмәне.\n– Ярар, ярар, – тине ҡарт, урынынан ҡуҙғалып. – Әйҙә, өйгә керәйек. Мында тороп ни. Юлдан арып-асығып ҡайтҡанһыңдыр. Ризыҡланып алайыҡ.\nХужа кеше үҙе алдан төштө.\nАғаһының өйөн яҡшы хәтерләй Хәлфетдин. Әллә ҡасан килтереп һалған яҫы таш һаман да тупһа төбөндә ята. Шул уҡ иҫке, ярыҡтары аша себен осоп үтерлек шығырлап асылған ишек. Ер иҙән, бәләкәй генә тәҙрәләр. Стеналарҙа ла әллә ни күренмәй, иҫке кейем-һалымдан тыш. Мөйөштә, һикелә, ятыу ҡаралтыһы өйөлгән. Хәйер, бер яңылыҡ бар икән: радио һөйләй. Быныһы инде совет власы бүләге. Йәмғетдиндең ҡарсығы Шәмсеҡәмәр һикелә ойобораҡ ултыра ине, Хәлфетдинде күргәс, өтәләнеп тороп күреште. Хәл-әхүәл һорашҡанда хатта күҙ йәше лә сығарып алды:\n– Эй, Хоҙайым! Нейә шундай нужа күрһәтәһеңдер инде бәндәләреңә?\nЙәһәтләп йөрөп хужабикә самауыр ҡуйҙы, сепрәк ашъяулыҡҡа арыш икмәге телеп һалды, әрселмәгән картуф, һыйыр майы ла өҫтәне. Шәкәр-фәлән күренмәне. Тыуған ауыл шишмәһе һыуы булғанғамы, әллә ялан үләндәре ҡушылғанғамы, сәй Хәлфетдингә бик тәмле тойолдо.\nТамағын бер ни тиклем туйҙырғас, Хәлфетдин, рәхмәт әйтеп, ситкәрәк шылды. Хәбәр донъяуи хәлдәргә төшөп китте. Уны Йәмғетдин ҡарт башлап ебәрҙе.\n– Ҡунаҡҡа ғынамы, әллә бөтөнләйгәме, Хәлфетдин? – Хужа “амин” тотоп, битен һыпырғас, һораулы ҡарашын ҡунағына төбәне. Уның оҙон хәбәр тыңларға йыйынғаны күренеп тора ине.\n– Бөтөнләйгә ҡайттым, абзый, – тине Хәлфетдин, ҡарт менән ҡарсыҡҡа алмаш-тилмәш ҡарап. – Атай донъя ҡуйҙы. Аныһын һеҙгә хәбәр итеп торманыҡ инде. Әсәйем менән ике һеңлем юлда уҡ үлеп ҡалғайнылар. Үлер алдынан атайым бында ҡайтырға уасыят итеп әйтте. Шәмсетдин абзыйым белән Fилметдин туғаным әлегә анда ҡалдылар.\nХөснөтдиндең үлеме Йәмғетдин өсөн көтөлмәгән хәбәр ине, шуға күрә ентекләп һорашты, күҙенән йәштәр ҙә сыҡты.\nҠарттарҙың бар һорауҙарына ла яуап биреп бөтөргәс, Хәлфетдин үҙен борсоған мәсьәләгә күсте:\n– Ҡайтыуын ҡайттым да, тик мына ҡайҙа торормон икән тим.\n– Үҙебеҙҙә торорһоң. – Йәмғетдин шунда уҡ ихласлығын белдерҙе. – Күңел һыйһа, башҡаһы һыя инде ул. Тик силсәүиткә барып, әйтеп кил. Хәҙер тәртип ҡаты бит.\nБыныһын Хәлфетдин уйлағайны инде. Ауыл советында кемдәр эшләгәнен белеште лә, барып әйләнергә булды. Яңы власть уларҙың өйөндә бит. Бер ыңғай тыуған нигеҙен дә күреп сығыр.\nАуыл советы рәйесе булып шул уҡ Сабит Алтынбаев эшләй икән. Йорттоң эске яғы тупһа аша үткән Хәлфетдинде тетрәтте. Ул ҡола ялан кеүек буш ине. Уң яҡ ситтә Алтынбаев өҫтәл биләп ултыра, һул яҡта тағы ла кемдер. Ауыл советы рәйесе етди төҫ менән алдында ятҡан ҡағыҙҙарға текәлгән. Ул ишек асылыуға башын күтәреп ҡараны ла, Хәлфетдинде күргәс, эшенән айырылып, ултырғыс тәҡдим итте. Бер ҙә үҙгәрмәгәйне Сабит: ас яңаҡтар, ҡыҫҡа ғына алдырылған сәс, ҡылыстай ҡырлы танау. Өҫтөндәге һоро гимнастеркаһы ныҡ ҡына туҙған, ямау һалған урындары ла күренә. Һул яҡ стена буйында ултырған икенсе кешене лә таныны Хәлфетдин: ауыл советы сәркәтибе Лотфулла. Тик уның фамилияһын ғына иҫенә төшөрә алманы.\n– Нихәл, Хәлфетдин туған? Иҫән йөрөп, һау ҡайттыңмы? – Рәйес яғымлы күренергә тырышты. Әйтерһең, теге ваҡытта Хөснөтдин ғаиләһен кулакка сығарып, ул түгел, икенсе кеше ҡыуҙырған. – Ҡунаҡҡамы?\n– Юҡ, Сабит абзый. Бөтөнләйгә ҡайттым. – Хәлфетдин тураһын әйтте лә һалды. Уның был яуабы Лотфулланың да ҡолаҡтарын ҡарпайтты. Сәркәтип, урынынан тороп, Хәлфетдингә яҡынланы. Ҡулын кеҫәһенә тығып тыңларға әҙерләнде.\n– Алай. – Мәжитов бындай яуап көтмәгәйне. Бер аҙ албырғап ҡалды, әммә оҙаҡҡа түгел. Был бүлмәлә власть икәнлеген тиҙ генә иҫенә төшөрҙө. “Алда синфи дошман тора, ә һин уның менән кәнфитләнәһең”, тип эстән генә үҙен һүкте.\n–Иҫеңә төшөрәйем, туған, алай булғас. Беҙ бит һеҙҙе совет власына дошман булған өсөн ауылдан һөрҙөк. Кире ҡайтауыллау юҡ. Мында һиңә урын булмаҫ. – Алтынбаев урынынан тороп, тегеләй-былай йөрөндө. – Һиңә Себергә кире китергә тура килер.\n– Нисек, кире? Мин шахта белән иҫәп-хисапты өҙөп ҡайттым. Патшистый. Минең яңы власть алдында бер гөнаһым да юҡ. – Хәлфетдин кеҫәһенән ҡағыҙҙар сығарып, Алтынбаев алдына һалды. – Мына справкаларым да бар.\nРәйес ҡағыҙҙарҙың һәр береһенә, энә күҙәүенән үткәргәндәй, оҙаҡ итеп текләп торҙо. Уҡынымы икән? Моғайын, күп нәмәләрҙе аңламағандыр. Урыҫсаһы таҡы-тоҡо ғына бит. Шулай ҙа үҙ һүҙенән ҡайтырға теләмәне. Юҡ, был малайға ирек ҡуйырға ярамай. Элеккеләр өсөн хаслашыр, үсләшер. Китә бирһен.\n– Эйе, справкаң яҡшы яҙылған, – тип хәйләләште Алтынбаев. – Ләкин калхузда һиңә эш юҡ, туған. Һин былай ит: Стәрлелә завут һалалар, әле анда эшселәр бик күп кәрәк. Аҡсаһын да түләйҙәр. Һин бит донъя күргән кеше, мындағы труттинға эшләп йөрөмәҫһең инде. – Алтынбаев хәбәрен йылмайып, яҡын кешеһенә кәңәш биргәндәй тамамланы.\nБыл тәҡдим Хәлфетдинде уйландырҙы. Ысынлап та, ҡалала яҡшыраҡ булмаҫмы? Яҡын бит, ҡайтып йөрөр. Уның яҙмышы шулай көтмәгәндә хәл ителде лә ҡуйҙы. Завод төҙөлөшөнә кисәге эшсене шунда уҡ ҡабул иттеләр. Дирекция өсөн ул әҙер эшселәр синыфы вәкиле бит. Ә ҡалала ундайҙарҙың баҙары юғары: тәртипте яҡшы беләләр. Йәшәр урыны ла табылды.\nЛотфулла – ауылдың иң фәҡир кешеләренән Кәшфулла улы. Олатаһы Носратулла башҡорттоң аҫаба ерҙәрен һуңғы межелеуҙа ҡупҡан болала әүҙем ҡатнашҡаны, “батшаға тел тейҙергәне” өсөн төрмәлә ултырып сыҡҡандан һуң, ғаиләһе тамам бөлөп, ерһеҙ ҡалғайны. Носратулла тәүҙә тамаҡ хаҡына ауыл байҙарына бил бөктө, артабан зимагорлыҡта йөрөп, ауыр нужа сигеп, фәҡирлектә донъя ҡуйҙы. Балалары ла уның яҙмышын ҡабатланы. Кәшфулла тыумыштан, күҙе ҡылый булыу арҡаһында, Герман һуғышына алынманы. Ә бына Граждандар һуғышынан ситтә тороп ҡала алманы, ҡыҙылдарҙа обозда йөрөнө. Кәшфулланың уртансы улы Лотфулла ни мөғжизә менәндер синфи яҡтан бик аңлы булып сыҡты, йәш кенә көйө яңы властың ауылда төп терәгенә әйләнде. Комсомолға инде, колхоз төҙөүҙә әүҙем ҡатнашты. Ауылға беренсе булып бәреп ингән Ҡыҙыл отряд командирының буденовкаһындағы ҡыҙыл йондоҙ, әйткән һүҙҙәре үҫмерҙең ҡолағына ярып инеп, күңелендә мәңгелеккә уйылып ҡалды.\n– Беҙ һеҙгә яңы тормош килтерҙек. – Тотош күндән кейенгән командир, тыштан көйәҙ булыу менән бергә, телгә лә бик оҫта ине. – Бынан һуң илдә байҙар, ярлылар булмаясаҡ. Беҙ иҙеүселәр синыфын һепереп түгәсәкбеҙ. Байҙарға аяу булырға тейеш түгел. Беҙгә синфи уяулыҡ кәрәк.\nМәҙрәсәлә ике ҡыш ҡына һабаҡ алыуға ҡарамаҫтан, Лотфулла бик отҡор малай ине. Тиҙ арала хәреф танып алды, ҡулына килеп эләккән һәр китапты уҡыны. Хатта Карл Маркстың ни мөғжизә менәндер район үҙәгенә килеп юлыҡҡан “Капитал” китабын алып ҡайтып уҡып маташҡайны, әммә бер ни ҙә төшөнә алманы.\nЕгеттең зирәклеген, ҡушҡан бер йомошто еренә еткереп үтәгәнен күреп, уны власть тирәһенә үрләтергә тырыштылар. Милли кадр. Синфи яҡтан да өлгөргән. Тәүҙә Лотфулла комсомолдар башлығы булды, аҙағыраҡ – ауыл советы секретары.\nХәлфетдин Лотфулланан бер-ике йәшкә олораҡ булыуға ҡарамаҫтан, улар бергә уйнап үҫте. Дуҫ-иптәшлек ептәре, Хөснөтдиндәр хәлләнә башлағас ҡына өҙөлдө. Теге ваҡыт ауыл советына килеп ингән Хәлфетдинде танығас, Лотфулла бер сама аптырап ултырҙы. Сөнки Хәлфетдиндең тере ҡалыуына ышанмағайны. Уның уйынса, алыҫ Себергә һөрөлгән синфи дошман шунда үлеп ҡалырға тейеш. Ләкин Хәлфетдин, ни мөғжизә менәндер, яҙмыш һынауҙарын үтә алған. Яраҡлашҡан. Тик ул әле лә дошман булыуҙан туҡтамаған. Шул тиклем яфаларға дусар иткән власты Хәлфетдиндең ғәфү итеренә ышанмай Лотфулла, синфи уяулыҡ ҡушмай. Дошман бер ҡасан да дуҫҡа әүерелә алмай.\nЭйе, синфи уяулыҡтың файҙаһын ғүмерендә күп татыясаҡ әле ул. Армиянан йөрөп ҡайтҡас, уны Алтынбаев урынына ауыл советы рәйесе итеп тәғәйенләйәсәктәр, хөкүмәт заданиеларын теүәл үтәгәне өсөн күп маҡтау һүҙҙәре ишетәсәк. Һуғыш башланғас та фронтҡа көҙгә табан ғына алынасаҡ. Унда ла...\nКүпме ваҡыт уҙһа ла, Лотфулла ул көндәрҙе яҡшы хәтерләй. Район үҙәгенә саҡырылғас, төркөмдә бер тиҫтә самаһы ғына кеше һәм барыһы ла йә партия хеҙмәткәрҙәре, йә теге йәки был кимәлдәге етәкселәр булып сыҡты. Өфөнән уларҙы бер вагонға ултыртып, көнбайышҡа оҙаттылар. Был ваҡытта Калинин өлкәһенең Ржев ҡалаһы тирәһендә бик оҙайлы һуғыштар бара ине. Уларҙы йылы һәм ҡоро блиндажға урынлаштырҙылар. Иртән гимнастерка яғаһында ике шпалы булған сиртһәң, атылып ҡаны сығырҙай ҡыҙыл йөҙлө, ҡалын кәүҙәле, мыйыҡлы командир түбәндәгеләрҙе һөйләне:\n– Иптәштәр! Үҙегеҙгә мәғлүм, фронтта хәлдәр бик ауыр. Дошман, оло юғалтыуҙар кисереүгә ҡарамаҫтан, һаман Мәскәүгә ынтыла. Беҙҙең яҡтан да юғалтыуҙар күп. Айырыуса тере көс йәһәтенән. Шуға күрә Баш хәрби командование фронтҡа иректән мәхрүм ителгән төрмә контингентын да ебәрергә ҡарар итте. Кисә беҙҙең алда бер штраф батальоны позиция биләне. Унда яңы ғына төрмәнән сығарылған уголовниктар, йәки сәйәси яҡтан ышанысһыҙ бәндәләр. Әлбиттә, улар һөжүмгә бөтәһе бер кешеләй ябырылмаҫ. – Командир бер аҙ тын торҙо. Сафтарға күҙ йүгертеп сыҡты. – Хикмәт унда ла түгел, беҙ уларҙың сигенеүенә юл ҡуймаҫҡа тейешбеҙ. Өс тәүлектән һуң батальон һөжүмгә күсергә тейеш. Һеҙҙең яңы бурыстарҙы беҙ өҫтәмә рәүештә аңлатырбыҙ.\nЛотфулла хеҙмәт итәсәк взводҡа штраф батальонының һөжүме уңышлы булыуын тәьмин итеү бурысы ҡуйылды. Взвод алғы позициянан ярты саҡрым самаһы тылда урынлашҡайны. Взводты пулеметтар менән ҡоралландырҙылар, бурысты аңлаттылар. Ҡалын кәүҙәле командир һүҙен былай тип тамамланы:\n– Һеҙҙән теүәл хәрби уяулыҡ талап ителә. Сигенеүселәргә, паника тыуҙырыусыларға пулемет утын файҙалана алаһығыҙ. Сталин иптәштең “Ни шагу назад!” тигән бойороғон үтәү – беҙҙең төп бурыс.\nХәлфетдин, завод төҙөлөшөндә ике ай самаһы эшләгәндән һуң, тыуған ауылына ҡайтып әйләнергә булды. Уның уйынса, йәй уртаһы етте, хәҙер халыҡ бесәнгә төшкән булырға тейеш. Йәмғетдин ағаһы ла, Шәмсеҡәмәр еңгәһе лә оло кешеләр, һыйырҙары, ваҡ малдары бар. Уларға бесән әҙерләү ҡыйындыр, ҡайтып ярҙам итергә кәрәк, тип уйланы. Юл ыңғай күрҙе: ысынлап та ауыл халҡы Оло туғайға бесәнгә төшкән, унда-һанда кемдәрҙеңдер салғы һелтәгәне күренә.\nҠарт менән ҡарсыҡ Хәлфетдинде үҙ улдары кеүек шатланып ҡаршы алды. Ситтә йөрөгән балаларынан, ишетеүенсә, бер ниндәй ҙә ярҙам юҡ икән. Хатта ҡайтып хәл дә белешмәйҙәр, ти. Айырыуса еңгәһе һөйөндө:\n– Кемде ҡушып бесән саптырырға белмәй тора инек. Ҡәйнеш, ҡайтып, бик яҡшы иткәнһең.\nЙәмғетдин ағаһының иһә үҙ хәстәре:\n– Һин, туғанҡай, күптән салғы тотҡаның юҡтыр. Онотоп бөткәнһеңдер әле. Саба алырһыңмы икән? – тип борсолоуын белдерҙе.\n– Берҙә онотманым, абзый. – Хәлфетдин үпкәләгән кеүек итте. – Бәләкәйҙән сабырға өйрәндем бит. Бер белгән нәмә онотолмай ул.\nИртәгеһен ул ҡояш менән бергә тороп, кистән Йәмғетдин ағаһы сүкеп ҡуйған салғыны алды ла туғайға йүнәлде. Көн кисәгеләй ҡоро, эҫе булырға оҡшаған. Тимәк, төшкә тиклем ең һыҙғанып эшләргә була. Хәлфетдиндең кәйефе яҡшы. Ләкин ауыл осонда уға Лотфулла тап булып, бөтә хыял-ниәттәрен селпәрәмә килтерҙе.\n– Бесәнгә китеп барышмы? – тине ул, сәләм дә бирмәй, йәшел күҙҙәрен ҡыҫа төшөп. – Тик Сабит абзый әйткәнде онотма: ағай-энеңә юҡ-бар һөйләп йөрөмә!\n– Ниндәй “юҡ-бар”? – Хәлфетдин ниҙер һиҙенеп, ҡапыл туҡтаны. – Нимәгә төрттөрәһең? – Лотфулланың көтөлмәгән мөнәсәбәте уны ярһыта биреп ҡуйҙы.\n– Нимә икәнен үҙең белергә тейеш! – Лотфулла үҙен эре тотто. – Кулак ҡотҡоһон. Һин онотһаң да, беҙ онотманыҡ әле. Шуға күрә телеңде тыйыбыраҡ тор, тип әйтәм.\n– Ҡайтып атайыңа аҡыл өйрәт, йәме! – Хәлфетдин тоҡанды ла китте. – Күпме мыҫҡыл итергә була!? Кулак ҡалдығы, имеш. Атайым берәйһен, мына һине, яллап эшләттеме? Һеҙҙеңсә әйткәндә, иҙҙеме? Беҙ барыһын да үҙ көсөбөҙ белән булдырҙыҡ. Һеҙ урам ҡыҙырып, мейес башында йоҡо һимертеп ятҡанда беҙҙе ат урынына егеп эшләтте атайым. Нәмә, Лотфый, ауыҙ йыраһың? Һин Күндерәктә йәй буйы һыу ингәндә, беҙҙең ҡулдан йә балта, йә көрәк, йә салғы, һәнәк төшмәне.\n– Һинең атайыңды кулакка мин сығарғанмы ни? – Лотфулла үҙенекен тылҡыны, – Ни тип әтәсләнәһең? Алай шәп булғас, ана, район түрәләренә барып әйт!\n– Әйтеп ни файҙа? – Хәлфетдин китергә йыйынды. – Аларға ғәйепте кемгәлер япһарырға кәрәк ине. Таптылар. Иң егәрле, иң бөтмөр кешеләрҙе ауылдан ҡыуып бөттөгөҙ. Хәҙер, ана, йыйын ата ялҡау белән эшегеҙ ҙә бармай. Калхузығыҙ этеп-төртөп ... – Хәлфетдин әйтеп бөтөрмәне. Артығын ысҡындырыуҙан һаҡланды.\n– Но-но! Әйттем бит, телеңде тый, тип! – Лотфулла бармағын юғары сөйҙө. – Үкенергә тура килмәгәйе.\nХәлфетдин яуап бирмәне, үҙ юлынан китте. Төшкә тиклем кирелеп тороп бесән сапты. Ысыҡта үлән йомшаҡ ине әле. Туғай һауаһына ләззәтләнеп бер туҡтамай эшләне лә эшләне ул. Бакуйҙар рәте артҡан һайын күңеле лә үҫте. Төшкә ашарға алып килгән Йәмғетдиндең сабылған бесәнде күреп иҫе китте:\n– Үәт, Хәлфетдин, ен кеүек эшләп ташлағанһың бит! Мин ике көндә лә был тиклем саба алмаҫ инем. Үәт маладис! – Ҡарт ашамлыҡ тултырған төйөнсөктө бер ҡуйы тал төбөндә сисә башланы. – Кил, туғаным, тамаҡ ялғап, ял итеп ал. Еңгәң тауыҡ һуйып, һурпа бешерҙе. Әйҙә, эш ҡасмаҫ.\nШул саҡ Йәмғетдиндең күҙенә сабынлыҡтың ауыл яҡ башында яҡшы аттар егелгән затлы арбанан төшөп торған ярым хәрби кейемле ике ир салынды. Туп-тура улар яғына киләләр. Ҡарт, ниндәйҙер хәүеф буласағын һиҙенеп, күҙҙәрен сылт-сылт йомғоланы. Хәлфетдин иһә иғтибар итмәгәнгә һалышып, ашауын белде. Асыҡҡайны ул. Иртәнге ике сынаяҡ сәй менән генә йыраҡ китеп булмай шул.\nТегеләр район милицияһынан икән. Улар янына килеп туҡтанылар. Береһе, өлкәнерәге:\n– Хәлфетдин Вахитов син буласыңмы? – тип Хәлфетдингә ҡараны.\n– Эйе, мин. – Хәлфетдин ҡаушауын белдермәҫкә тырышып, ашауын дауам итте. Тик кәйефе боҙолғайны инде. Лотфулла менән һөйләшкәндең эҙемтәһе икәнлеген аңлай башлағайны ул. Тимәк, һатҡан. Ҡыҙыҡ, нимә тип әйтте икән? – Ни йомош, абзыйлар?\n– Йомыш? – Һүҙгә икенсеһе, ерән мыйыҡлыһы ла ҡушылды. Уның уҫал кеше икәнлеге йөҙөнә үк сыҡҡайны. – Йомыш йомышлап йөрергә без сиңа урам малаемы ни? Әйдә, жыен, син антисоветский пропаганда өчен кулга алынасың. Сиңа өч минут вакыт, тиз бул!\n– Ниндәй антисауитски брапаганды ул? – Һүҙгә Йәмғетдин дә ҡушылды. – Аның мында ҡайтҡанына икенсе көн генә. Бер ҡайҙа ла барманы, бер кем белән дә осрашманы. – Ҡарт әле бер, әле икенсе милиционерға ҡараны. – Һеҙ яңылышмайһығыҙмы, туғаннар? – тине ул, йомшағыраҡ булырға тырышып.\n– Абзый, син кысылма. Нинди пропаганда икәнен ул үзе белә. – Ерән мыйыҡ Хәлфетдингә яҡынайҙы. – Әйт абыеңа, бүген иртән сельсовет секретаренә ничек итеп совет власын сүктең?\n– Ә-ә. Лотфулланың этлеге икән, абзый. Иртән аның белән бер аҙ әйткеләшеп алғайныҡ шул. Ҡайтҡанды яратмай һөйләнә ине. – Быларҙы Хәлфетдин ағаһына әйтте. – Йәл, абзый, ихлас ярҙам итергә теләгәйнем, килеп сыҡманы. Хәҙер мине көтмәгеҙ инде.\nХәлфетдинде милиционерҙар ике яҡлап, йәнәһе, ҡасып китмәһен, арбалары янына алып китте. Бындай ғәҙелһеҙлекте күреп йөрәге әрнегән Йәмғетдин ҡарттың күҙенән йәштәр бәреп сыҡты. Тәүҙә ирендәре дерелдәне, яурындары ҡалтыранды, унан ҡарт балалар кеүек ҡысҡырып, үкһеп илап ебәрҙе. Оло йәштәге кешенең был ҡылығында баш-баштаҡлыҡҡа нәфрәт тә, көсһөҙлөгөнә ғәрләнеү, әрнеү ҙә бар ине. Милиционерҙар уға иғтибар ҙа итмәне. Тик Хәлфетдин генә, ҡайырылып:\n– Илама, абзый. Күҙ йәшенә ҡалған көн юҡ бит әле. Былар аны аңлай беләме? – тине.\nАрба күҙҙән юғалғансы Йәмғетдин унан күҙен алманы. “Берәй хата килеп сыҡҡандыр ҙа, Хәлфетдинде, бәлки, төшөрөп ҡалдырырҙар”, тип өмөтләнде. Ләкин ул яңылышты.\nБер аҙнанан Хәлфетдин Вахитовтың өҫтөнән мәхкәмә булып, уны, совет власын хурлаған өсөн тип, биш йылға иркенән мәхрүм иттеләр. Егет Пермь өлкәһендәге бер холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына оҙатылды. Атаһының кәңәшен тотоп, ул яҙмышына буйһондо. Бар хәсрәт-ҡайғыларын эш менән баҫырға тырышты. Нормаларҙы үтәне, хатта арттырып үтәне. Дөрөҫ, бер саҡ уголовниктар араһынан кемдер килеп, төрмә хакимиәтенә ярамһаҡланған өсөн үс аласаҡтарын белдергәс, Хәлфетдин тыныс ҡына былай тине:\n– Һинең, туған, Себерҙәге Черемхово шахталары тураһында ишеткәнең бармы? Белмәһәң, иптәштәреңдән белеш. Ана шул тамуҡтан тере ҡайтҡан кеше мин. Ҡурҡа торған күлдәгем туҙған инде.\nУрман йығып, көндәргә көндәр ялғана торҙо. Ике-өс йыл ғүмер шулай үтеп тә китте. Көнбайыш тарафтарында хәлдәрҙең ҡырҡыулашыуы, Гитлер Германияһының Европа дәүләттәрен бер-бер артлы яулап алыуы, СССР сигенә яҡынлашыуы хаҡында төрмәлә лә һөйләй башланылар. Һуғыштың ҡотолғоһоҙлоғона күптәр шикләнмәй ине. СССР менән Гитлер Германияһы араһындағы бер-береңә һөжүм итмәү тураһындағы ике яҡлы солохҡа ышаныс көндән-көн кәмене. Һуғыш хәрәкәттәре башланыу хаҡындағы хәбәрҙе Пермь лагерҙарындағыларға шул көндө үк ишеттерҙеләр. Уны һәр кем үҙенсә ҡабул итте.\n– Советтарға каюк! – тине ғүмер буйы яңы власты күрә алмаған уголовниктар. Ләкин ундайҙар күп түгел ине.\n– Дошман көслө. Уны техника менән килә тип һөйләйҙәр. Беҙҙекеләр ҡаршы тора алырмы икән? – тип хәүефләнде икенселәр.\n– Гитлер Советтар Союзын теҙләндерә алмаясаҡ. Рәсәйҙе еңеү мөмкин түгел. – Был “политическийҙар” фекере. Ундайҙар ҙа урман йығыусылар араһында күп булманы.\nҺуғышты битараф ҡабул итеүселәр ҙә юҡ түгел ине. Совет власы тарафынан ялған ғәйеп тағылып, хөкөм ителгәндәрҙән тора ине был төркөм. Улар өсөн кем еңһә лә барыбер. Арала, дошман еңә ҡалһа, иреккә сығырға өмөтләнеүселәр ҙә юҡ түгел. Хәлфетдин дә ошолайыраҡ уйлай. Атаһының яңы власть тарафынан эҙәрлекләнеп ҡаты яфаларға дусар ителгәне, үҙҙәренең ҡара тир түгеп тергеҙгән донъяларынан мәхрүм ителгәндәре өсөн, билдәле, Хәлфетдин властарҙы ғәйепләне. Хатта Көнбайыштан килгән яу ошо гөнаһтар өсөн яза кеүек тә ҡабул ителә ине. Һәр хәлдә Хәлфетдин дошманға үс менән янған ҡайһы берәүҙәр фекерен уртаҡлашыр өсөн үҙенә бер ниндәй ҙә нигеҙ тапманы.\nТөрмә тотҡондарына эш бермә-бер артты. Урман һуғышыусы ил өсөн тағы ла күберәк кәрәк булып сыҡты. Шул уҡ ваҡытта гитлерсыларҙың көслө ташҡын булып Советтар иле эсенә көндән-көн нығыраҡ үтеп инеүе тураһында хәбәрҙәр ҙә йышайҙы.\n– Немецтың самолеты ла, танкылары ла бихисап. Хатта пехотаһы ла йәйәү түгел, мотоциклдарҙа елдерә, ти. Большевиктар армияһы ҡаса. Пленға батальоны, полктары менән төшәләр икән. Сталин, “Бер аҙым да сигенмәҫкә!” тигән бойороҡ биргән. Буйһонмағандарҙы урынында тотоп аталар икән, кеүек хәбәрҙәр йөрөнө.\nЙәй ҙә аҙағына яҡынлашты. Бер заман лагерҙа, “һуғышҡа беҙҙе лә аласаҡтар икән, һуғышырға һалдат етмәй икән”, тигән имеш-мимеш таралды. Күптәрҙе был һағайтты, сөнки уларҙың тыныс лагерь тормошон минут һайын үлем һағалаған окопҡа алмаштырғыһы килмәй ине. Хәбәр дөрөҫ булып сыҡты. Бер көн хөкөм ителгәндәрҙе лагерь майҙанына теҙҙеләр. Ҡайҙандыр килгән бер хәрби телмәр тотто:\n– Хөкөм ителеүселәр! Һеҙҙең бында совет закондарын боҙған өсөн ебәрелеүегеҙ бер кемдә лә шик тыуҙырмай. Әммә бөгөн ул турала хәбәр һата торған ваҡыт түгел. Дошман ил эсенә үтеп инеп бара. Беҙҙең бурыс – уны туҡтатыу!\nОшо урында оратор ҙур пауза яһаны. Был уның төп һүҙен, бында килеүенең маҡсатын килештереберәк, көслөрәк һәм йоғонтолораҡ әйтеү өсөн һайлаған маневры ине. Артабан Көнбайышҡа табан ҡыуалау. - Тыуған ил һеҙгә үҙ ғәйебегеҙҙе ҡан менән йыуыу мөмкинлеге бирә. Кем дә кем һуғышҡа үҙ ирке менән барырға теләй – ике аҙым алға!\nСафтар һелкенмәне лә. Киреһенсә, ризаһыҙлыҡ тауыштары ишетелде:\n– Беҙҙең тыуған илебеҙ юҡ. Уны беҙҙән тартып алдылар.\n– Һаҡлар мөлкәтем үҙе менән. Үҙегеҙ һуғышығыҙ!\n– Ә-ә, Гитлер томшоғоғоҙҙо емерҙеме ни?!\nБыларҙы ишетеп торған хәрбиҙең яңаҡтары тартышып китте, ирендәре дерелдәне.\n– Һуңғы һүҙҙе кем әйтте? Йөрәге үҙендә булһа, сыҡһын!\n– Мин әйттем. – Саф алдына оло йәштәге ҡаҡса ғына буйлы бер әҙәм сыҡты. Ирендәрендә мыҫҡыллы йылмайыу сағыла. Таныны Хәлфетдин: ул “Штырь” ҡушаматлы, бар ғүмерен тиерлек төрмәлә уҙғарып, күпте күргән уголовник Орел мужигы Тимофей Кудашкин ине. – Ни эшләтерһең, начальник?\n– Һинеме, лагерь туҙаны? Һине мин тараҡан урынына һытам. – Командир тиҙ генә кобураһын ысҡындырып, наганын алды ла Кудашкинға төҙәп атып та ебәрҙе. Күкрәгенә тейгән пулянан теге шунда уҡ йөҙө менән туҙанлы ергә ҡапланды.\nСафтағылар ҡырмыҫҡа иләүеләй хәрәкәткә килде. Икенсе пуляны хәрби командир һауаға ебәрҙе.\n– Молчать! Хәрби ваҡыт законы буйынса мин һеҙҙең барығыҙҙы ла аттыра алам. Дошман һүҙен һөйләгән өсөн. Тағы бер тапҡыр ҡабатлайым, кем дә кем Тыуған ил алдындағы ғәйебен ҡаны менән йыуырға риза – ике аҙым алға!\nБиш-алты кеше ҡыйыуһыҙ ғына саф алдына сыҡты.\n– Ошо ғынамы ни? – Командир төрмә начальнигына ҡараны. – Исемлекте уҡығыҙ!\nБыл юлы саф алдына сығыуҙан бер кем дә ҡотолоп ҡала алманы.\nХөкөм ителеүселәрҙе лагерҙан алып сығып киттеләр. Кисен улар поезға ултырып Көнбайыш тарафтарына китеп бара ине инде. Арлы-бирле винтовканан атырға, окоп ҡаҙырға өйрәткәндән һуң, хәрби кейем өләштеләр ҙә фронтҡа ҡыуҙылар. Шуны самаланы Хәлфетдин: уларҙың иҫән ҡалыуын бер кем дә хәстәрләмәй. Киреһенсә, үлемгә ҡыуалар кеүек.\nУларҙы Калинин фронтының Ржев ҡалаһы янына алып килделәр. Ике көндән һуң штраф батальоны һөжүмгә күсергә тейеш ине. Комбат, ә ул 58-се статья* буйынса хөкөм ителгән элекке бригада комиссары Музыченко, батальонды взводтарға, отделениеларға бүлеп, командирҙар тәғәйенләне. Улар барыһы ла кисәге хөкөм ителгәндәр араһынан ине.\n... 1 сентябрь көнө быҫҡаҡлап ямғыр яуыу менән башланып китте. Таң атыр атмаҫтан һөжүмгә әҙерләнә башларға бойороҡ бирелде. Һалдаттар винтовкаларын, патрондарын барланы. Штыктарын һынап ҡараны. Ни өсөндөр граната бирмәнеләр.\n– Приготовиться к атаке! – тип ҡысҡырҙы взводный. Отделение командирҙары бойороҡто үҙенекеләргә еткерҙе. Окоптар эсендә ҡуҙғалыш башланды.\n– За Родину! Вперед, братцы! – Взводный винтовкаһын тотоп окоптан күтәрелде лә алға йүгерҙе. Уның артынан башҡалар ҙа теләр-теләмәҫ кенә ҡуҙғалды. Ике-өс минут самаһы шулай барҙылар. “Ура!” тауыштары һүрән генә ине.\nБына бер саҡ дошман артиллерияһы телгә килде. Тирә-яҡта бер-бер артлы ярылған снарядтар гөрһөлдәүенә яралыларҙың үҙәк өҙгөс тауыштары ҡушылды. Күптәр шунда уҡ ергә ятты. Атака тонсоҡто. Кемдәрҙер хатта винтовкаларын ташлап, артҡа йүгерә башланы. Һуңғыларға Хәлфетдин дә ҡушылды, сөнки дошман окобына етерлек түгеллеген самалап алғайны ул.\nӘммә, ни ғәләмәт менәндер, уларҙы үҙҙәре яғынан көслө пулемет уты ҡаршыланы. Тағы ла бер нисә кеше ергә ҡоланы.\n– Братцы! Это заградотряд!** С наших позиций стреляют, – тип кемдер асыҡлыҡ индерҙе. Был ғәскәр тураһында Хәлфетдиндең ишеткәне бар, бына хәҙер үҙенә лә кисерергә тура килде. Ни эшләргә? Немецҡа ҡаршы барыуҙан мәғәнә юҡ, снаряд теткеләп ташлаясаҡ. “Ә нишләп әле ул үлемгә ҡаршы барырға тейеш? Үҙенә ни тиклем яфалар килтергән власты яҡлап! Ни хаҡы бар уның мине үлемгә ҡыуырға? Үҙен һаҡлап ҡалыу өсөнмө? Минең өсөн немец ни, әлеге власть ни. Икеһе лә үлемемде теләй. Юҡ, лутсы мин бер дошманымды булһа ла дөмөктөрөп үләм!” Хәлфетдин ҡәтғи ҡарарға килеп, үҙ позицияларына табан шыуышты. Ҡапыл тоҡанған үс алыу тойғоһо көсәйә барҙы: тиҙерәк, тиҙерәк! Башҡалар ҙа уның артынан эйәрҙе. Башҡаса пулемет тауышы ишетелмәне. Заградотрядсыларҙың һөйләшкәне ишетелеп тора.\n– Ты кого жалеешь? – Командир, ахырыһы, асыулы тауыш менән кемделер һүгә. – Эти же преступные элементы. Уголовники! Другой раз я тебя самого отправлю на передовую. Понял?\nИкенсе тауыш ҡыйыуһыҙ ғына ниҙер мығырҙай. Аҡлана, күрәһең. Әммә уның ни әйткәнен Хәлфетдин ишетмәй.\nШыуыша торғас, ул окопҡа килеп етте. Траншеяға һикереп төшкәс, ундағы пулеметсы менән күҙмә-күҙ осрашты. Пулеметсының йөҙө таныш кеүек тойолдо. Тик хәрби формала тәүге тапҡыр күреү генә бер аҙ албырғатты.\n– Лотфулла? – Хәлфетдиндең күҙҙәре ҙур булып асылды. – Һин ни эшләп мында? Нишләп үҙеңдекеләргә атаһың!? – тип өҙөк-өҙөк һорауҙар бирҙе ул. Ауылдашы иһә өшдәшмәне, күҙҙәрен шарҙай асып уға текәлде. Әммә яуап урынына Хәлфетдиндең башына арттан наган төйҙәһе менән һуҡтылар. Ул, аңын юғалтып, окоп төбөнә ауҙы.\nИҫенә килгәндә, һалҡын блиндажда ята ине. Кемлеген асыҡларға өлгөргәндәр ахырыһы. Шуғалырмы, расходҡа сығарманылар. Махсус бүлеккә саҡырып һорау алғандан һуң, “тыуған ил алдындағы ғәйебен ҡаны менән йыуыр” өсөн, яңынан штраф ротаһына оҙатылды. Бындай хәлдәр фронтта бик һирәк була, ләкин осраштырғылай. Бәлки, яҙмыш уның ошоғаса күргән яфалары, түҙемлеге өсөн йәлләгәндер.\nТәүге һөжүмгә барғанда уҡ Хәлфетдин үлем көҫәне, әммә яраланманы ла. Күрәһең, урыҫтың “батырҙан пуля ҡурҡа” тигәне хаҡтыр. Күпме тапҡыр уға ярһып һөжүмгә барырға тура килде, ләкин барыһынан да рәт һалдаты Вахитов имен-аман сыҡты. Бер тапҡыр снаряд ярсығынан аяғы, икенсегә ҡулы яраланыу уның өсөн иҫәп түгел ине. Ләкин бының менән генә һынау бөтмәгәйне әле. Бер ҡаты алышта уларҙың төркөмө ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында ҡамауға эләкте. Иҫен юғалтҡан Хәлфетдин дошманға әсир төштө. Себергә барғандағы тормошто хәтерләткән тамуҡ ине был. Ҡасырға маташты, тотолдо, туҡмалды. Тағы ҡасырға итте, тағы ла тоттолар. Сит ерҙәрҙә, телде лә белмәгәс, ҡасып ҡайҙа ғына бара алаһың?!\nУны концлагерға оҙаттылар. Күргән нужалар, йәберләүҙәр!.. Шулай ҙа тағы тере ҡалды. Һуғыш тамамланып килә ине инде. Фашист ҡоллоғонан уларҙы американдар ҡотҡарҙы. “Һеҙҙе большевиктар Себергә һөрәсәк”, - тип үҙҙәренә саҡырҙылар, Ләкин Хәлфетдин ниңәлер ышанманы. Советтар яғына сығарыуҙарын һораны. Уның ихтыяры ҡабул булды. Ләкин үҙ илендә уны азатлыҡ түгел, ысынлап та американдар әйткән лагерь көткән икән. Дошманға үҙ теләгегеҙ менән әсир төшкәнһегеҙ, тип уларҙы Колымаға һөрҙөләр. Тағы ла шахта тормошо. Тик йәш, шәп саҡтар уҙғайны, һаулыҡ та ныҡ ҡына ҡаҡшағайны. Хәлфетдин был тамуҡтан тәнендә саҡ торған йәнен усына тигәндәй тотоп сыҡты. Был яҡтарҙа үлеп ятҡыһы килмәне.\nАтаһының васыятын тотоп, тағы ла тыуған яҡтарына ҡайтырға ниәт итте. Стәрлегә барып әҙерләүҙәр контораһына эшкә инде. Үҙе кеүек етем ҡатынға йортҡа керҙе. Ләкин был юлы тыуған ауылына ҡайтырға бер ҙә теләге булманы. Хатта пенсияға сыҡҡас та, сөнки элекке иҫтәлектәр бик әсе ине шул.\nБөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 50 йыллығы айҡанлы сыҡҡан район гәзите уның ҡулына осраҡлы ғына килеп эләкте. Ҡараһа, “Ветерандар йәштәр менән осрашты” тигән мәҡәлә иғтибарын йәлеп итте. Унда Лотфулла Ҡоланбаевтың да исеме әйтеп кителгән. “Иҫән ҡалған икән, башкиҫәр”, – Хәлфетдиндең башына килгән тәүге уй шул булды. Ни өсөндөр Лотфулланы күргеһе, битенә төкөргөһө килде. Бының өсөн генә, билдәле, ауылға юлланып булмай ине.\nЯҙмыш уларҙы шулай көтөлмәгәнсә осраштырҙы. Бер урамда уйнап үҫкән, һуңынан кемдәрҙеңдер сәйәсәт ҡорбанына әүерелеп, синфи дошман булып киткән бер милләт балалары ни өсөн ошолай яҙмышҡа дусар ителеүҙәрен аңлап еткермәне.\nБыл осрашыуҙан һуң Лотфулла ныҡ ҡына үҙгәрҙе. Ауырыуға әйләнде. Ҡан баҫымы йыш күтәрелде, хатта ерле-юҡҡа ла хәле бөтә башланы. Табиптар тикшереп ҡараһа ла, бер ни ҙә таба алманы. Ҡарт күҙгә күренеп һулыны.\nЯрты йылдан Лотфулла тамам түшәккә ятты. Аҙна самаһы бер иҫенә килеп, берсә аңын юғалтып ята торғас, яҡты донъянан мәңгегә китте. Уны ерләшергә район үҙәгенән вәкил дә ебәргәйнеләр. Ҡәберҙе зыяратта ҡаҙынылар. Ни ғәжәп: мәйетте алып килгәндә, зыярат ауыҙы алдында уның юлын ауыл халҡына таныш булмаған оло йәштәге бик ябыҡ кеше бүлде.\n– Ауылдаштар! Лотфулланың әруахтар араһында ятырға хаҡы юҡ. Мында беҙҙең атай-олатайҙар ята. Үткән һуғышта Лотфулла заградотрядта булып, беҙҙең кеүектәргә арттан тороп пулеметтан атып ятты. Һеҙ, бәлки, мине танымайһығыҙҙыр ҙа. Хөснөтдин Вахитовтың уртансы улы Хәлфетдин мин. Беҙҙең ғаиләне 30-сы йылда кулакка сығарып, Себер һөргәйнеләр. Күбебеҙ шунда башын һалды, – тине.\nЛотфулланың оло улы Хәтмулла күҙен аҡайтып Хәлфетдин янына килде.\n– Һин нимә һөйләйһең? Һиңә кем ышанһын! Кит хәҙер үк юлдан! – тине ул ҡартты тупаҫ этәреп. – Кулак ҡалдығы. Ҡыҫылып йөрөмә мында.\nЛәкин Хәлфетдиндең юл бирергә уйында ла юҡ ине.\n– Ауылдаштар, һеҙ хата эшләйһегеҙ. Был кеше ... – ул һүҙен тамамлап өлгөрмәне. Хәтмулла ҡапыл ике ҡулы менән күкрәгенән этеп ебәргәнгә зыяраттың таш ҡоймаһына башы менән килеп бәрелде лә, арҡаһы менән ергә ҡоланы. Бер килке аптырап ҡалған кешеләр уның янына яҡын юларға баҙнат итмәй торҙо. Иҫтәренә килеп күтәреп ҡарағанда, ҡарттың йәне әруахтар янына киткәйне инде.\nЛотфулланы зыяратҡа ерләнеләр. Ә Хәлфетдин өсөн ҡәбер зыяраттан бик ситтә, ҡасандыр ҡыҙыл отряд тарафынан атылған Әфтәх бай ҡәбере янында ҡаҙылды. Яңы ҡәбергә хатта исемен яҙып та торманылар. Ҡаҙыҡ ҡына ҡуйҙылар.\nЙылдар үтте. Илгә “үҙгәртеп ҡороу”, “баҙар иҡтисады”, “демократия” тигән төшөнсәләр килде. Кемдәрҙер элекке байҙарҙы, муллаларҙы маҡтарға тотондо. Ауылда элекке ғөрөф-ғәҙәттәр тергеҙелеп, дини йолаларҙы башҡарырға ла мулла ла табылды. Әммә зыяраттан ситтә күмелгән ике ҡәбер – Әфтәх бай менән Хәлфетдиндекенә яҡын юлаусы табылманы.


96(2011) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 96(2011)\nНовости / Спорт // 10-12-2011, 15:30\n«Зенит» менән ЦСКА плей-оффҡа сыҡты\nФутбол буйынса чемпиондар лигаһының төркөм уйындарында һуңғы осрашыуҙар булып уҙҙы.\nУнда Рәсәй клубтарынан «Зенит» менән ЦСКА командалары ҡатнашып, уңышҡа өлгәште. Тәүгеһе Португалияла урындағы билдәле «Порту» футболсылары менән уйнаны һәм улар менән 0:0 иҫәбенә айырылышып, плей-оффҡа сыҡты. Ә бына «Порту», төп бәйгенән төшөп ҡалып, юлын Европа лигаһында дауам итәсәк....\nАраларҙы яҡынайта «Тура бәйләнеш»\nМахсус бит // 10-12-2011, 15:09\nБыл аҙнала ла «Йәшлек»тең дежур телефоны аша йәнле аралашыу тынманы. Гәзит уҡыусылары үҙҙәрен борсоған ниндәй генә һорауҙар менән мөрәжәғәт итмәй. Берәүҙәр заманға, тормоштағы проблемаларға ҡарата күңелендә йыйылған аһ-зарын түкһә, икенселәр урындағы власть етәкселәре аша хәл ителмәгән мәсьәләләрен асыҡлауҙа ярҙам һораны. Әлбиттә, беҙҙе «дүртенсе власть» вәкилдәре тип йөрөтһәләр ҙә, журналистар хоҡуҡ белгестәре, социаль яҡлау бүлеге хеҙмәткәрҙәре түгел. Әммә «Йәшлек» уҡыусыларының үтенестәренә яуапһыҙ ҡала алманыҡ....\nРубрикалар // 10-12-2011, 15:02\nКәңәш тә һорап яҙмайым, тормошҡа ла зарланмайым, бары тик күңелемдәгеһен ҡағыҙ биттәренә төшөрһәм, еңелерәк булып китер, тип кенә өмөтләнәм. Сер һөйләр кешеләрем дә юҡ тиерлек, булғандары ла янымда түгел. Мин шиғыр яҙырға яратам, әммә унда ғына бөтә күңелемде һыйҙырып бөтөп булмаҫ кеүек. Әлегә көндәлек башламағанмын, йәнемде телгеләргә әҙер кешеләрҙең асып уҡыуҙары бар. Шулай ҙа башымда сыуалған уйҙарҙы ҡайҙалыр түгергә кәрәк. Был яҙмамды шул башланмаған көндәлегемдең бер бите тип ҡабул итегеҙ....\nЕйәнсура буйлап сәфәр...\nМахсус бит // 10-12-2011, 15:01\nТәгәрмәсте тәгәрләтеп ебәрһәң, ул инерция буйынса бара-бара ла туҡтай. Халыҡтың гәзит-журналдарға яҙылып килеп-килеп, бер мәл туҡтап ҡалыуын шул тәгәрмәскә оҡшатам. Ошо тәгәрмәсте ҡуҙғатып ебәреү өсөн этәргес көс кәрәк. Тыуған районыма бер аҙналыҡ сәфәремде ошо көскә тиңләр инем....\nҠайтып, эш күрһәтегеҙ әле үҙегеҙ!\nРубрикалар // 10-12-2011, 15:00\nЯратып уҡыған гәзитебеҙ аша, һуңлаңҡырап булһа ла, ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотлағым килә. Һәр кемгә сәләмәтлек, мөхәббәт һәм изгелектәр генә теләйем. Ауылда йәшәгән һәр кемдең эш урыны һәм киләсәк бәхетле ҡартлығы булһын ине лә бит. Тик улай ғына килеп сыҡмай шул.\nБеҙ, ауыл кешеләре, ҡайсаҡ төрлө урындарға етәксе итеп ҡуйған кешеләрҙең кандидатуралары менән риза түгелбеҙ. Ауыл хужалығын, урмансылыҡты етәкләйәсәк кешеләр үҙҙәре ауылдан сыҡҡан, хужалыҡта эшләгән, беҙҙең проблемаларҙы белгән һәм хәл итергә ҡулынан килерҙәй булырға тейеш. Алдаҡсылар, ялҡауҙар һәм бурҙар етәксе итеп һайланмаһын ине....


БР Башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа киләһе йылға Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаны » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » БР Башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа киләһе йылға Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаны\nРөстәм Хәмитов был етенсе Мөрәжәғәтнамәһен республиканың дөйөм социаль-иҡтисади хәл-торошона баһа биреүҙән башланы. “Рәсәй Президенты Владимир Путин ил Хөкүмәте алдына тотороҡло үҫешкә, иҡтисад үҫеүенә күсеүҙе тәьмин итеү, эшҡыуарлыҡтың әүҙемләшеүен нығытыу, халыҡтың йәшәү сифатын күтәреү бурыстарын ҡуйҙы. Сит илдәр менән сауҙа хәлдәре үҙгәреүе, бюджет сикләүҙәре шарттарында быны, эске резервтарға, инновацияларға һәм яңы идара технологияларын индереүгә таянып, иң тәү сиратта эшләргә кәрәк”, – тине төбәк Башлығы.\nРөстәм Хәмитов һөҙөмтәлелек тураһында күп һөйләне. Һөҙөмтәле идара итеү йүнәлештәрен билдәләне. Дәүләт хеҙмәте күрһәтеүҙе камиллаштырыу буйынса фекерҙәре яңғыраны.\nРеспублика Башлығы үҙ Мөрәжәғәтнамәһендә әйтеүенсә, федераль үҙәк билдәләгән стратегик үҫештең төп йүнәлештәрен беҙ Башҡортостандың “үҫеш нөктәләре”н менән тулыландырырға тейешбеҙ.\n“Йәмғиәт беҙҙән татыу команда эше һәм күҙгә күренеп торған аныҡ ҡаҙаныштар көтә. Бурыстар ҡатмарлы, ҙур. Улар ресурстарҙың ғына түгел, ә көс, белем, тәжрибә, ихтыяр көсө һәм холоҡтоң да ҡушылыуын талап итә. Бергә ҡуйылған маҡсаттарға ирешербеҙ тип ышанам”, – тине Рөстәм Хәмитов.\nРөстәм Хәмитовтың сығышы стенограммаһы: poslanie-hamitova.doc [147 Kb] (cкачиваний: 16)\nҒәфүр Ғөбәй улы СӘЛИХОВ, философия фәндәре докторы, профессор, Рәсәй философия йәмғиәте вице-президенты, Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультеты деканы:\n– Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға мөрәжәғәтнамәһендә республиканың бөгөнгө хәл-торошона баһа биреп, сәйәсәткә, иҡтисадҡа, мәғарифкә, медицинаға, социаль өлкәгә, торлаҡ-коммуналь хужалығына айырым туҡталып үтте. Хәҙерге глобалләштереү заманында, донъя кимәлендә яңы технологиялар, яңы техника ныҡ алға киткән ваҡытта төп иғтибар бөгөнгө заман кешеһенә, уның йәшәү кимәлен яҡшыртыуға йүнәлтелергә тейеш, тип билдәләне.\nРөстәм Зәки улы әле техника һәм технология үҫешендә дүртенсе сәнәғәт революцияһы күҙәтелә, тине һәм шуның сиктәрендә яңы ҡарарҙар ҡабул итә белеүсе идарасы кадрҙар кәрәк, тип билдәләне. Йәғни кадрҙар алмашыныуы талап ителә.\nБына ошоға ҡағылышлы шуны әйткем килә. Әле эшләп килгән кадрҙар – улар юғары профессионалдар һәм уларҙы һөнәри оҫталығын һыҙып ташлап булмай. Ә киләсәккә яҡшы кадрҙар тәрбиәләү өсөн йәштәр сит илдә белем алырға тейеш, тип иҫәпләйем. Англияла, Германияла, Америкала, Японияла һ.б Әгәр ҙә беҙ кадрҙарҙы үҙебеҙҙә генә әҙерләһәк, улар яҡшы, лайыҡлы, белемле, юғары квалификациялы кадрҙар буласаҡ, әммә донъя киңлеге, донъя кимәлендә күреү һәләте етмәйәсәк. Шуға күрә кадрҙар алмашыныуы тәбиғи юл менән, эволюция юлы менән барырға тейеш. Элекке кадрҙар үҙҙәренең профессиональ белеме, тәжрибәһе менән уртаҡлаша, йәштәрҙе тәрбиәләү. Яңы кадрҙар әҙерләүҙе мин шулай күҙ алдына килтерәм.\nРеспублика башлығы халыҡтың килемен арттыуы, иҡтисадты үҫтереү мәсьәләһенә лә туҡталып үтте. Минеңсә, халыҡтың килемен арттырыу өсөн иң беренсе сиратта яңы эш урындары кәрәк. Яңы предприятиелар, сәнәғәт үҙәктәре асылырға тейеш. Ауыл ужалығын үҫтерергә тейешбеҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн тотош Рәсәй кимәлендә күп кенә баҫыуҙар эшкәртелмәй ята, мал хужалығы комплекстары тулы көсөнә эшләй алмай. Һөҙөмтәлә кешеләр эшһеҙ ҡала. Былар барыһы ла социаль-иҡтисади үҫешкә, кешенең етеш тормошона йоғонто яһай.\nӘмир ИШЕМҒОЛОВ, Бөтә донъя башҡорттары Ҡотолтайы рәйесе, Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең генераль директоры:\n-Мөрәжәғәтнәмәлә республика башлығы төбәктең экономик яҡтан алға бырыуы тураһында әйтеп үтте. Халҡыбыҙҙың көнкүрешен яҡшыртыу маҡсатында аныҡ фекерҙәр әйтелде. Һаулыҡ һаҡлау, мағариф, ауыл хужалығы өлкәһендә, кадрҙар әҙерләү буйынса алдағы йылда башҡарылаһы эштәр, хәл итәһе проблемалар ҡаралды, республика Хөкүмәтенә төрлө тармаҡтар буйынса эшләргә аныҡ күрһәтмәләр бирелде.\nУмартасылыҡты үҫтереү буйынса ла Рөстәм Зәки улы Хәмитов үҙ фекерен еткерҙе. Башҡорт балын донъя күләменә күтәреү өсөн бөгөнгө көндә уның үҙ хаҡы юғары килеп сыға. Шуның өсөн республикала балды етештереү күләмен арттырырға кәрәк. Беҙҙә 175 мең тонна бал етештерерлек мөмкинлек бар, әммә бөгөнгө көндә беҙ тик 12 мең тонна ғына етештерәбеҙ.\nИкенсенән, сит ил талаптарына яуап бирерлек лабораториялар, уларға ҡиммәтле ҡоролмалар кәрәк. Был йәһәтән киләсәктә эш алып барыр өсөн республика башлығының, Хөкүмәттең ярҙамы булыр тип ышанабыҙ.\nДөйөм алғанда, Рөстәм Зәки улы Хәмитов билдәләнгән йүнәлештәр буйынса эштәр башҡарылып, республикала йәшәйеш кимәле яңы ритм менән артабан да алға барыр тип ышанам.\nСығыу ваҡыты 9-12-2016, 13:23 | Ҡаранылар: 625\nПрограмма проведения фестиваля "Дни молодежной науки в Республике Башкортостан" и XII специализированной выставки "ОБРАЗОВАНИЕ. НАУКА. КАРЬЕРА-2012"\nҒүмәр ауылы кешеләре тауҙы бөтөрөүгә ҡаршы сыҡты\nБашкортостан – в тройке лидеров среди регионов ПФО, привлекательных для туризма


ЙЫЛ ПРЕДПРИЯТИЕҺЫ! Һаҙлыҡты ла, көрттө лә йырып » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » ЙЫЛ ПРЕДПРИЯТИЕҺЫ! Һаҙлыҡты ла, көрттө лә йырып\nЙЫЛ ПРЕДПРИЯТИЕҺЫ! Һаҙлыҡты ла, көрттө лә йырып 25.12.2018 // Иҡтисад\n...Уның өсөн һаҙлыҡ ни ҙә бысраҡ ни, тәрән һыуҙан да, көрттән дә йөҙөп сыға ул, ә тигеҙ юлға бер төшөп алдымы, артынан ҡыуып етермен тимә. Был вездеходтар ғәҙәти машина-трактор үтә алмаҫлыҡ урындарға кешеләр, ҡорамалдар алып бара.\nБынан тыш, “ДТ-10”, “ДТ-30” машиналарының үҙҙәренә лә әллә нисәмә төр ҡорамал урынлаштырырға була. Ғөмүмән, бөтә яҡлап та шәп техника. Иң мөһиме – әлеге ҡеүәтле транспортер үҙебеҙҙә, Ишембай ҡалаһындағы “Витязь” машиналар эшләү компанияһында, сығарыла. Завод – Рәсәйҙә ошондай техниканы етештергән берҙән-бер предприятие.\n“Витязь” оборона заказдарын үтәй, шул уҡ ваҡытта сәнәғәт компаниялары өсөн вездеходтар әҙерләй. Гусеницалы транспортерҙарҙы юлһыҙ һәм климат шарттары ауыр булған Алыҫ Төньяҡта, Алыҫ Көнсығышта, Арктика, Антарктидала күрергә мөмкин.\nПредприятиеның тарих башы 1977 йылға барып тоташа. Ә 1981 йылда иһә унда тәүге продукция әҙер була. Ошо мәлдән алып заводтың даны бөтә донъяға тарала. Төрлө йылдарҙа завод фән һәм техника өлкәһендә юғары наградаларға эйә була, ә тәүге генераль конструкторы Константин Осколков хеҙмәте Ленин ордены менән баһалана.\nБөгөн компания “Уралвагонзавод” холдингына ҡарай. Заводта 1,5 мең кеше эшләй, хеҙмәт хаҡы юғары. Ауыр иҡтисади шарттарға ҡарамаҫтан, предприятие, сығарған техникаһы һымаҡ, кәрәк саҡта уңышлы итеп “һаҙлыҡтан йөҙөп сыға”, “көрттө йырып” бара, йылдам үҫешә.\n“Уралвагонзавод”тың генераль директоры Александр Потапов белдереүенсә, “Витязь” етештереү ҡеүәтенең 40 процентын әлеге мәлдә гражданлыҡ продукцияһы йәки тыныс шарттар өсөн тәшкил итә. Тимәк, Рәсәй Президенты Владимир Путиндың оборона сәнәғәте комплексында гражданлыҡ продукцияһы өлөшөн арттырыу буйынса йөкләмәһе уңышлы үтәлә.\nКүптән түгел Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Ишембай районында эш сәфәре менән булғанда завод менән танышып:\n– “Витязь” – Рәсәйҙең ҡеүәте һәм өмөтө. Был предприятиеның продукцияһына ихтыяж бар, тимәк, уның үҫешенә булышлыҡ итергә кәрәк, предприятие дәүләт ярҙамына иҫәп тота ала, – тип белдерҙе.


Йәш балаларҙың үлем осрағы һанын кәметеү күрһәткесе буйынса Башҡортостанда ыңғай һөҙөмтәләр кәрәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n24 января 2020 — 18:28 ГТРК «Башкортостан»\nБыл хаҡта Радий Хәбиров сәләмәтлек сәғәтенең сираттағы ултырышында белдерҙе. 2019 йылдың 11 айында республикала тыуған мең баланың һәр бишенсеһе һәләк булған. Сәләмәтлек сәғәтенең Республика клиника перинаталь үҙәгендә ойошторолған күсмә ултырышында яңы тыуған балаларҙың үлем осрағын кәметеү, һаулыҡ һаҡлау өлкәһен кадрҙар менән тулыландырыу һәм медицина хеҙмәткәрҙәренең һөнәри белемен камиллаштырыу мәсьәләләре ҡаралды. Фекер алышыуҙарға тиклем Радий Хәбиров перинаталь үҙәктең бала табыу һәм балалар реанимацияһы бүлеге шарттары менән ҡыҙыҡһынды. Клиника йылына 10 меңдән ашыу бала табыусыны ҡабул итә.\nТабибтар билдәләүенсә, былтыр улар республика тыуған етлекмәгән балаларҙың 40 процентын ҡабул иткән. Радий Хәбиров Өфөнөң өсөнсө һанлы бала табыу йортонда киҫкен хәлдә ҡалған ауырлы ҡатындың һәм уның тыуасаҡ балаһын ҡотҡарғанда күрһәткән һөнәри оҫталығы өсөн операция бригадаһы табиптарына Башҡортостан Республикаһының Маҡтау грамоталарын тапшырҙы. Ошондай уҡ дәүләт наградаһына һөнәри оҫталыҡ буйынса Бөтә Рәсәй конкурсының “Иң яҡшы шәфҡәт туташы” номинацияһында икенсе урын алған Ирина Тюсенкова ла лайыҡ булды.


UNITED STATES бушлай видео чат ҡала, Chat Webcam, урындағы аҡш-ҡа ҡаршы видео, чат осраҡлы Cam\nИң Chat Rooms Live Video USE на рәхим итегеҙ, кеше һеҙҙең менән таныш урындарҙы эшләй ала видео чат АҠШ Өсөн бирергә һезгә Спонтанный Тере Ч тойоп, кәрәк һәм беҙ башҡа файҙаланыусының башҡа йөк чатта теркәлергә Америка менән бушлай таныша өсөн корей чатрулетка яҡшы альтернатива. Осрашыу видео — камера сит ил корея знакомств’Ҡәнәғәтләндереү s: Видеочивать менән таныш кеше Ч-рулетка, таныш кешеләр менән аралашыу, Осраҡлы танышырға, чат, яңы танышҡан дуҫың менән, Аноним, Онлайн-ч, яңы танышҡан дуҫың менән Веб-камера — Ҡунаҡ-Ч-Интернет-чат аноним\nJW Уйынсыларын таба алмай, йәғни кәрәк һезгә Был үҙгәрештәр ниндәй ҙә үҙ эсенә яңыртыу мөһим түгел Өҫтәмә Messenger яңыртыу, Player JW таба алмай, йәғни кәрәк һезгә. Таба алмай икән, һин кәрәк Бүлегенә рәхим итегеҙ»Темаһына йыш hp кәрәк-транслит в режиме UX, анализ ваҡытында түләү системаларын аналитик һәм реклама статусын биллинговый итте». Сайтта ла табырға мөмкин Facebook эшләй бета-версияһы, ә Messenger бета-версияһы windows store’ҙан, бөгөн facebook сығарылған, яңыртыла өсөн үҙе Facebook бета-һәм өҫтәмә Messenger бета-версияһы эшләй башланы. Бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр юҡ, был ике мөһим яңыртылған Ҡушымта илсеһе, яңыртыу, Webcam Software Spy Home Security бушлай скачать, уларҙы даими контролдә тота веб-камералар урамда,…\nКорея ч — онлайн-видеочивать»сит ил кешеләре менән осрашыу\nСәләмләү, көньяҡ кореяға киләһе ҡағиҙәләре бик ҡәтғи, бизнес һәм ир-егеттәр өсөн костюмдар кейгән, ҡоңғорт төҫтә, аҡ күлдәк һәм консерватив, шул уҡ ваҡытта ҡатын-ҡыҙ нисек ярата, төҫтә кейенгәндәре өсөн уртаса һәм консервативно өсөн ҡулланыла. Корей урындағы культы — был, ысынлап та палатаһы, сөнки улар компаньон, ә бөгөнгө көн менән ҡыҙыҡһынған партнерҙар өлгөрә. Шуға ҡарамаҫтан, беҙ бында һеҙгә сәләмләү, кеүек шул һәм корей, корей теләгән, урындағы кешеләр менән аралашыу, Чаттар аша, Ч, Ч, сат урыны көньяҡ корея һәм малай менән ҡыҙҙың, ҡыҙ менән малай тере чат һәм, урындағы, сайт ч ҡыҙы менән көньяҡ корея, сат, Сат менән корея, көньяҡ корея, малай һәм…\nСоветтары тураһында һөйләне, нисек Корея менән флирт ҡыҙ — көн Панда\nҠыҙ ярата һәм корея менән осрашыу сәбәбсе булды. Әммә, ваҡыт күҙлектән ҡарағанда, беҙ өйрәнеү советтары тураһында һөйләне, нисек яһарға менән флирт ҡыҙ корея теле. Ҡайһы берҙә был кәңәштәрҙе ҡулланыу. был дисциплинаны манераһы, йәғни, әгәр һеҙ башҡа ҡатын-ҡыҙҙар менән барырға теләй. Әммә уларҙың күбеһе ҡулланыла. Ҡатын-ҡыҙ корея ғына. Әгәр һеҙ эҙләсе алыҫ көнсығыш мөхәббәт, һеҙ адресы буйынса килә. Сеуль текә ҡатын-ҡыҙ менән осраша башланыҡ. Ҡайһы бер аяғы эшләргә кәрәк һеҙгә, ҡатын-ҡыҙ өсөн идеаль тап килә улар ярҙам итер һезгә барлыҡ стендтар. Әгәр һин ир-егет, ҡыҙҙар менән осрашыуында корея көнбайыш мөмкинлеге күберәк була. Беҙ ҡыҙҙарҙың яратабыҙ өйрәт һин, корей. Һунар бара, —…\nВидео танышты, корея ? иң яҡшы урын булыу өсөн ҡыҙ менән танышып видео онлайн-ч, сит ил кешеләре\nкиләһе быуындар был тармаҡ сайттарында танышырға була. Инновацион онлайн-видеочить, ҡатын-ҡыҙ менән танышырға мөмкинлек ярҙамында тигәнсе мең веб-камера. Функциональ һәм ябайлығы һәм идеалдарҙы үҙ эсенә сат кәйефе, әлеге ҡыҙҙар менән ҡайҙа танышырға мөмкин. Бер төймәгә баҫыу менән осрашыуында корея ҡыҙы шәхси контакттар видеосистема итергә булышлыҡ итә. Ябай басыгыз»Старт»һәм ҡыҙ шунда уҡ һеҙҙең менән бәйләнгән булыуы, уларҙа һеҙ бер ваҡытта ла иртә менән ҡаршылай. Таныштырҙы видео — онлайн ҡушыла. һеҙ-берҙән-бер ҡыҙы видео ч Химия өсөн яҡынса бер сәғәт эсендә йәки еңеүсе була. Ҡыҙ осрашыу һеҙҙең өсөн күберәк интернет ҡаршы, аноним һорау ярҙамында веб-камера. Видео өсөн корей теле Танышыу, ышаныслы һәм хәүефһеҙ тәьмин…\nҺеҙ нисек белергә, селтәр корея егете. Корей менән осрашыу\nЯҡшы поужинать мин теләр инем, эсергә һәм посмеяться, ниндәйҙер корей көньяҡ Корея. Кем белә, бәлки табылыр, корей шундай сибәр мин ҡайҙа? Һеҙ бик ҡиммәтле кәңәштәрен, рәхмәт. Мин беләм, интернет кеүек, әммә өҫтәмә исеме аҫтында Мокимокисать булған, тимәк, һин уны ҡулланырға мөмкин булһын өсөн, корейҙар менән һөйләшә. Мин уны беренсе тапҡыр ҡуллана. Эйе, мин ышанам, һин уның менән файҙалана алмай Шулай уҡ ҡарарға мөмкин speak kakapo ҡулланып, төркөмдәрҙә һөйләшеү алып барырға һәм унда күрһәтелгән телефонға шылтыратырға мөмкин. Был өҫтәмә ике корея телендә яҙылған, әммә улар файҙаланған кешеләр бар донъяла. Ышана, мин ниндәй булһа ла ярҙам итә-шул ваҡытта Уңыштар, яҡшы поужинать һәм…\nМенән осрашып, беренсе тапҡыр көньяҡ корея, ил фильмдары менән танышыуҙан баш тарта онлайн корея\nФин, видео ярҙамында мин бик күп күреү тураһында беренсе тапҡыр осрашабыҙ, һәм, мин уйлайым:»хоҙайым минең, сөнки был таң ҡалдырҙы». Минең корея егете булған, тик уның күп миль үтеүсе өсөн, минең менән осрашыуың, намыҫ һәм мин әйтә алмаймын, ни өсөн татлы түгел, мин бындай ваҡытта кем нимә эшләргә. Был әҙәмдең, һәм мин үҙем шундай бәхетле тоя. Кем өсөн был ҙур арауыҡ түгел, бирә. Мин белмәйем, бындай дистанция оҙон булыуы мөмкин уртаһында бик ҡатмарлы булған, әммә был ғына тормай шул, ҡасан беҙгә бер-береһен күрмәгән. Голландияла мине, корея республикаһы Хеджун. Беҙгә яңы мөнәсәбәт алыҫлыҡ Йыш ҡына, — тип әйтте, ара мөнәсәбәттәр, һин тип…\nМенән нисек танышып онлайн ҡатын-ҡыҙ Корея\nӘлбиттә, кеше булып, ҡатын-ҡыҙ менән танышыу өсөн квалификациялы, әммә проблемалар бар. Ябай, сөнки уның үҙ йорто һеҙгә эшләүе уңайлы булған, тигән һүҙ түгел, тип һеҙҙең эштәре бара. Был ғына түгел, ә шул, һин беләһең, шулай уҡ, интернет һиңә ҡатын-ҡыҙ нисек белергә мөмкин. Корея стресс һеҙ башҡа ҡатын-ҡыҙҙар менән аралаша ала. Ысынлап та, смартфон, һеҙҙең менән аралашып, һеҙҙе ҡатын-ҡыҙ корея телдәренә тиклем. Был һинең өсөн күпкә уңайлы буласаҡ барыһын да эшләй. Һәм был ғына түгел, ә шул, ауыртыу һиндә түгел тип отторжение тураһында хәстәрлек күрергә кәрәк. Һин уның өсөн алдан һайлау. Корей ҡатын-ҡыҙы, ул егеттең тәжрибәһе һәм сит ил селтәрҙәренең эҙләйек…\nМенән осрашыу күҙалларға мөмкин\nОсрашыу бик ҡатмарлы булырға мөмкин. Көтөп ҡәнәғәтләндерерлек башҡа мөһим, мөмкин булған һәр саҡ еңелдән түгел. Әммә был өҫтәмәләр мәҙәни айырмалыҡтар булыу, уны бөтөнләй яңы көршәк пандоры. Артабан уҡыу, белер, тип, көткән була, әгәр телисез икән, корея осрашты. Яңғыҙ эҙләүе еңел мәсьәлә илдәге һәр кешегә мөмкин буласаҡ. Нәҡ ошо сәбәп арҡаһында, көньяҡ корея тыш, дустар өсөн эшләргә ҙур өлөшөн сватовство. Урын алһа әйбер ҡалдырыу теләге булған осраҡта, был килтерергә мөмкин незнакомец, корей өсөн потенциал бар иптәштәрен күреп, күңелдәр, һеҙгә ни булған ике (ҡайһы бер дәрәжәгә) ҡатыны һәм ире. Һеҙ дуҫ булһа ла, нисек эшләгән, шулай амортизаторы, уның өсөн хыялый булған эскесе,…\nМенән танышыу сайттарында, интернет сайтында танышырға, Бушлай корея\nКорея республикаһы иң яҡшы сайттары өсөн бушлай таныша Уны табып, корея республикаһы менән таныштырырға тип беҙҙең хеҙмәте түләүһеҙ Бөгөн теркәлгән, иғландар өсөн персонал ҡарап, синг, Сус шәрҡиә Ә ул күренмәне, һәм интернетҡа тоташтырыу, беҙҙең хеҙмәттәр ҙә бушлай онлайн кореяла ҡулланыла таныштырҙы. Бөгөн республикала Корея башланы\nБыл мәғлүмәт өсөн яратҡан урыны, беҙҙең ҡыҙҙар менән танышып Корея\nИҫәпкә, Был ҡатын-ҡыҙ нимә эшләй расаға ҡарамайынса, һәр саҡ еңелдән түгел. ысынлыкта, был бик күп ир-егеттәр, йәшәү районы, бында башлыса ҡатын-ҡыҙҙар уны үҙ халҡына үҙе уратып алған. Шуға бәйле, ҡайҙа һеҙ йәшәгәнен, ни өсөн бер йәки ике ҡыҙын табыуы ҡатмарлы булған мөмкин көндәлек эшмәкәрлеген тамамлауға улар. Был түгел, тимәк, матур һәм күңелле булып манераһы таба алманы ҡыҙ корея теле, шулай булғас, һеҙгә рәхмәт, улар менән һәм кемдәр менән мөнәсәбәт урынлаштырыу. Тимәк, һеҙгә тағы ни аҙығы тура килә, белер, тип, уның хыялдары һәм ҡыҙҙар кореянка. Корея-түлек магазин комфорт зонаһында ситтә аҙ булды һеҙгә, нисек ризыҡ әҙерләй. Һеҙ, моғайын, бик яҡшы аш-һыу…\nКорея кеүек, ир-атты — ҡатын-ҡыҙ. Корей менән таныштырыу\nУл мин дуҫ булып, сеул алмашыу менән шөғөлләнер булғас, күптән уның менән никахлашҡан һәм корея теле. Барыһы ла һәйбәт яңғыраны һәм шулай, тик һин генә белгән дуҫы булараҡ, ул бик алыҫ һәм һыуыҡ. Улар бер нисек тә белә. Сөнки туғанлыҡ йәки был, тип, уны оят, тип, уның кореянка түгел. Мин ҡыҙым янында булғанда, сеул ҡалаһында була, һәм ул оҙаҡ ваҡыт корейҙар менән осрашты. Һәйбәт яңғырай, һәм бөтә был, үҙ берһен тик һин генә белгән кеүек, һәм ул һалҡын ҡарата был бик алыҫ. Белгән осраҡта ла аҙ түгел. Сөнки туғанлыҡ йәки был, тип, уны оят, тип, уның упаковывать кәрәк түгел. (азия…\nКөньяҡ корея бүлмәһе, сат менән незнакомцы, Осраҡлылыҡ булып теркәлгән\nChat бүлмәләренән live, халыҡ-ара номерға бушлай шылтыратыу, теркәлгәне булмаған. Төҙөү, өҫтәүенә бушлай уртаҡлашты һәм сатнаны, кешеләр төркөмө, көньяҡ таныш булған кешеләр менән таныштырыу өсөн урын көньяҡ корея, көньяҡ африка. Шулай уҡ был урында, улар тураһында белемде ҡайҙа ала урталаша үҙ донъяһы, үҙ мәҙәниәте. Был урында, унда булған һөйләшеүҙе үҙ эшен яратҡан, кеше менән донъя күреү һәм танышыу, шулай уҡ уның идеяһы була. Незнакомец менән осрашыу булһынмы, бер ҡасан да улар һинән алдараҡ белдем. Яңы дуҫтар лунная заводь. Үҙ бүленгән ҡурҡыу менән незнакомцы, незнакомец алдында еңел әйтә. Таныш түгел кешеләр менән һөйләшә, ярҙам итә ала прояснять тормош ҡатмарлыҡтары, был һорауға яуап…\nТиҙ үҫә веб-сайттар, шул иҫәптән мөмкинлек биргән веб-камералар, бөтә донъя буйынса яңы ҡулайламаны функцияһын өҫтәргә була һеҙгә\nУның хәтерендә,»видеочить онлайн»- был сайт, ул осраҡлы рәүештә тоташтырырға мөмкинлек биргән веб-камералар менән бөтә донъяға. Кеше һәр ваҡыт мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡлы булырға мөмкинлек табырға, улар менән һөйләшеүҙе ҡыҙыҡлы. Ләкин, күрәһең, кем менән бәйләнеш һеҙгә нимә булһа ла, тәненең бер өлөшөн һеҙ кем күрһәтелгән, улар, ғәҙәттә, һеҙгә кейем менән ҡаплап булмай ине. Ч-н бәйләнеш рулетка бер йүнәлешле-бер-бер, әммә һеҙ бер ч икенсеһенә күсеп, төймәгә басыгыз»вперед». Локаль сайт эшләр өсөн функционалы булыуы менән шылтыратып,»рулетка сайтына»һалынған, IP-адресы файҙаланыусылар, әммә уҡырға инә алмай Web-сайттар хеҙмәтенең бите лә бар. Хәҙер, насар йәки яҡшы яҡтары, тамағы һәм уртаҡ идеялар һеҙҙе таныштырып live корея перезапускать chat (итә…\nИлдәре, унда ҡыҙҙары — донъялағы иң матур\nИлдә булған бөтә донъя матур, ләкин ысынында, илдәр һәм халыҡтар бер, бөтә булған йылы уңыштар һәм иң матур ҡыҙ менән сағыштырғанда был вазифаһын башҡа. Әммә был түгел, тимәк, был илдәрҙең матурлығы менән генә сикләнмәй. Мин булдым, әгәр һеҙ ҡатын-ҡыҙ һәм ир-егеттәр ни таба ала күп, матур, йылы һәм матур, нисбәтте күпкә күберәк. Шуға күрә был илдәрҙең исемлеген ҡарап, унда донъялағы иң матур ҡыҙҙар, иң юғары дәрәжәлә ҡушыла. Колготки йәш ҡыҙҙарҙың һәм ҡатын-ҡыҙҙар үҫеше уртаса тире һәм Сингапур. Притягательность сағылыш таба һәм уның үҙенсәлектәре үҙенсәлекле, төбәктәрҙәге кеүек. Улай ғына ла түгел, иҫ киткес оҙон һәм сәс, был ханым бик ҡыҙыҡ, беҙгә…\nКузатеп, код тикшереү, СМС-хәбәрҙәр төҙәтеү һәм башҡа бик күп Chatroulette джокер\nпроблемалары менән даими осрашып, телмәр инеүселәр файҙаланыусы һаҡлаулы сикләү тураһында ҡасан, елғыуар булып, һәм башҡа кеше тураһында имеш-мимештәр таралды. Шулай итеп, булған проблемаларҙы, уларҙың законлы тураһында хәбәр башҡа кулланыусылар, һәм улар өсөн трафик юғалта. Сөнки күп кеше булһа, йәки ул был сайтты ҡулланыу злоупотреблять, мәшәҡәтле файҙаланыусы өсөн булдырылған һәм был тенденция бар, ҡулланыусы булараҡ, системаға ингәс, ул мандат ала. Хәҙерге ваҡытта хеҙмәте өлкән кеше өсөн генә уңайлы һәм өлкән. Шулай итеп, камера алдында тороу файҙаланыусы йәки голыш раздеваться мөмкин, яуызлыҡ йәлеп иткәне, әүҙемлек һәм һөҙөмтәле енси булдырмау мөмкин булған. Өдату-ла эшләй сайтында һәм системаға верификация SMS-код Өсөн ҡабул ителә ала,…\nәйберләр, улар кореяға я ненавижу — Ли нигеҙ һала\nРизыҡ миндә нәфрәт түгел, нисек таковой. Мин корея ризыҡ ярата. Я ненавижу шул ябай ғына факт, шулай тип әҙерәк эсенән. Әлбиттә, һайлау мәҙәниәтен киң билдәләне. Ненациональный корея теле байтаҡ булды, шуға күрә корея теле ресторандар өсөн бөтә талаптарға ярашлы урта мәктәбе тәм-том ҙур дәрәжә. Ә, бәлки, был ғәжәп корея. Мин йәй дымлы һәм эҫе. Был бөтә донъя өсөн сауна кеүек ҡала. Мин һалҡын һәм таҙа, душ, йылғаның иң ағын һәм бер нисә минут-минең күлдәк аҫтында. Ә унда таҙа, йылылыҡ тулҡындарының ҡасан килә. Шулай уҡ былтырғы эҫелә ҙур булған, балыҡ кеүек, һыу хужалығы башлаусы фермер көнсығыштан көньяҡ корея ул вафат була….\nСайтында танышырға корея\nБыл заманда беҙ йәшәгән быуаттарҙағы кеүек, мең кеше булып, корейҙар һәм азия сайтында танышырға була өсөн мөхәббәт романтикаһы, һәм никах мөнәсәбәттәре. Корей хеҙмәттәр менән танышыу, хатта мең йәки миллион ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙ һеҙҙе күрҙем, яңғыҙ, көньяҡ Корея, башҡа илдәр шәхси йүнәлеш аффикстары һәм уларҙың. Аҙағында, корей теле сайтында танышырға барып тоташҡан ул, был, теге, кем теләй үҙ фекерҙәшен таба. Ул үҙ тормошон үҙгәртергә теләүселәргә өсөн көньяҡ Кореяла, америка, улар киләсәк өсөн эшләй һәм йәшәй. Бөгөн улар баланы теләп һәм яҡшы киләсәге өсөн үҙ көндәре булған. Һәр осраҡта, корей ҡатын-ҡыҙ өсөн кейәүгә һәйбәтерәк булыуы тураһында бер нисә әйбер. Хутынья ҡатын-ҡыҙ корея…\nменән осрашыу тәүге ойошма»ҡатын-ҡыҙ корея ғаилә»\nНамыҫлы әйтәм, мин тағы ла барып бик ышанам, был мөмкин буласаҡ. Мин алаһы әйберҙе корей телендә аңлатҡан, егеттәр менән зәңгәр булыр, ләкин минең эш ҡасан етә шәхестәрҙе күрһәтеү, минең ысын шәхес — ғәжәп әйбер. Күрәһең, унда башҡа теле, минең шәхес һәм аҙ айырыла. Был-тигән һүҙ түгел, һеҙҙе лә бер-береһен белә, әммә, оҙаҡ биш йыл элек беҙ юлдары менән беренсе осрашыу үткән, (был вазифаны партнерлыҡ һылтанмалар бар, тигәнде аңлатмай, тип, уларҙың проценты һатып ала, әгәр ҙә һеҙ һатып һуң төймәгә баҫты. Рәхим итеп, иғтибар, сайттың был сара ҡалмай. Ярҙам өсөн рәхмәт.) Был ваҡиғалар бик тиҙ булһа, был минең өсөн еңел булманы…\nҠатын-ҡыҙҙар, ир-атты эҙләй, мөнәсәбәт, персонал\nЮғары тормайым мин, мин леди, кейәүҙә түгел, йәше, иренең ҡасан да булһа мин, мин үл, яҡшы исемлеге, бер ҡурҡыусылар, һәм бер ыңғай. Һаумы, мин-был джо, грубая Кейт исеме Испания, бер ваҡытта ла кейәүҙә була, һәм мин, һәм ул мөхәббәт, мин ысынлап та, мөхәббәт һәм эҙләнә. Никахҡа етди мөнәсәбәттәргә килтермәй һәм мин эҙләгән, мин эҙләгән кеше менән ltr, вежливый персонал һәм дуҫтарса булырға уларҙың, яңы тормош башлар өсөн, ай-һай, талаптар. Мин ябай кеше һәм ябай, еңел һәм уңайлы ысулы. Мин бер аҙҙан, мөхәббәт кем һаман да ышанам. Мин уны эҙләп. Элек мин беркасан ла уникаль һәм кейәүҙә булған, йәш ҡатын-ҡыҙ тырыш…\nМенән осрашыу булған ир-аттарҙы нисек бай төбәгендә һәм көньяҡ корея\nРәсми рәүештә булараҡ билдәле корея республикаһы, корея республикаһы, Төньяҡтан бай илдәр иҫәбенә инә. Бынан тыш, көньяҡ кореяла һатып алыу һәләте паритеты буйынса донъя унынсы урынды биләй. Илдә граждандар файҙалана стандарттарын тормошҡа континентының иң бейек береһе. Шулай булғас, әгәр һеҙ сит илдә дата ла вокзал ҡаршы, көньяҡ корея — урынға, ҡара көсө менән бай булһын ир-егеттәр, һеҙгә ҙур тәьмин итә һәм был нечто ҡарағанда, ябай һәм донъяуи тормош уңайлы. СОВЕТЫ: яңғыҙ ирҙәр күп булһа көньяҡ корея партия бай миллионер, уның ҡатын-ҡыҙҙарының һәм кейәү эҙләү өсөн осрашты. Двигатель буйынса тиҙ йөрөшлө йөрөтөү төп һыҙаттарының береһе булып тора корея иҡтисадҡа, бигерәк тә егерменсе…\nКорея осрашыр — аралашыр өсөн иң яҡшы урын таныш һәм дуҫтары менән яңы кешеләр менән таныштым. Корея телен ҡулланыу онлайн н танышыу, башҡа беҙ һеҙгә бер береһен чат мөмкинлеген файҙаланыусы тәртибе һәм был осраҡлы алырға мөмкин. Chatrandom Chatroulette бушлай альтернатива булып тора, унда таныш түгел кешеләргә ярҙам менән ҡаршы ала һеҙҙең веб-камера. Наслаждайся ч осраҡлы беҙгә, Юҡ, хәҙер ҡарап. Был төр танышты сайтында урынлашҡан Интернет, видеочивать хеҙмәте. Был корей телендә аралашыу оҡшаған, ә беҙгә таныш сайт аша аралашыуы тураһында кеше өсөн ҡулланылған веб-камералар. Бушлай селтәре аралашыу, беҙ ни эшләп бында. Сайтында танышырға һәм корея кеүек хеҙмәттәр — бушлай ч был…\nСат, видео аша бушлай тоташтырыуға веб-камералар\nВидеочивать бушлай, өлкәндәр һәм балалар өсөн күңел яҡшы. Бөтә донъя сәләмләү, беҙ кешеләрҙе, бигерәк тә бындай ил булараҡ, бөйөк британия, АҠШ, Рәсәй, Канада, ғына, сөнки улар күпселекте тәшкил итә. Тауышлы чат һәм улар бушлай ҡулланыу мөмкинлеге тәҡдим ч веб-камера. Башҡа кулланыусылар өсөн загрузить һеҙҙең профиль видеочат ҡайһы бер фотоһүрәт мөмкинлеге булманы, шулай булғас, һеҙ был тема ч булдырырға мөмкин. Кәрәк түгел беҙгә церебраль файҙаланыусылар өсөн беҙҙең бөтә мөмкинлектәр файҙаланыла сайтында. Һәм башҡа кешеләр менән аралашыу аша бушлай теркәү веб-камера. Был сайтта һеҙ беҙҙең һәр беребеҙҙең үҫешенә ярҙам итә ала. Хәл ябайҙан булмаһа проконсультировать һеҙ социаль селтәрендәге ҡайһы бер сайттарҙа беҙҙең…\nТуй танышыу өсөн сайтҡа буйынса\nУйынсылар, понтапедор атҡан, һәм ир-егет никах йыш ҡына булып тора, ҡатнашыу өсөн аҡса түләргә теләмәй, һәм һөҙөмтәлә осраҡта непристойность уйнай. Бөтә фекеренсә, улар беҙҙе баҫтырып, күҙен асып мәҡәләләр»иң яҡшы интернет-сайтында танышыу», сайты була, ул, моғайын, буласаҡ арранжариама уйын, үҙ-ара ярашҡан. Һеҙ әйткәнсә, сайтында танышырға була тип баһаланы»субъектив», сөнки теләге булған кеше төрлө, һәм үҙ ихтыяжын тормош маҡсаты һәм ял романтикаһыҙ булмай. Әммә, һорау алыуға ярашлы, беренсе аҙым конкурентлыҡ, ҡайһы бер сайттарында онлайн таныша, матур һәм яҡшы эш эшләр өсөн йәрәшелгән мөнәсәбәттәр буйынса алға. Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ эҙләсе был осраҡлы танышыу, мөхәббәт, мөнәсәбәт полиамористический өсөн ир-егеттәр, ҡатын-ҡыҙҙар менән мөнәсәбәт, онлайн танышырға…\nбулараҡ туғыҙ төшөрәбеҙ,»Видео-осрашыу»үҙ тарихын үҙе Мэнди\nСөнки Корея киң таралған мәғәнәһе монахиня ҡала һеңлеһе, апаһы һәм ҡустыһы булғас, һеҙ тип атарға була. Әммә, кем ҡасан килгән корей-йәғни, был уларға кеше тип иҫәпләмәнем, күршеләре һәм уның ғаиләһе өсөн, күрһәт, кемдәр улар кеүек ғаилә. Хафаға мөһим түгел, корей әгәр киләсәк өсөн, һеҙҙең өсөн, был титул береһе тип атай, уның кеүек булырға ине, әгәр был ғаилә. Был түгел, тимәк, һине ысын ғаиләһенең бер өлөшө булыу — был ябай килә уларға. Был ҡайһы бер корей йөрөргә яратам, ҡыҙҙар, улар өсөн һин вуаль бик оҡшаны, сөнки улар был-мәжбүр итә тойғо түгел, тип күпкә күберәк был ҡыҙға, шулай уҡ йәш кеше. Башҡалар…\nМенән таныштырыу клубтарының иң яҡшы гид ҡыҙҙың тормош ҡытай буйынса исемлегенә\n© 2020 Видеочить Ҡытай


Күренекле яҙыусы Талха Ғиниәтуллин баҡыйлыҡҡа күсте - Bash.News\nКүренекле яҙыусы Талха Ғиниәтуллин баҡыйлыҡҡа күсте\nКүренекле яҙыусы Талха Ғиниәтуллин баҡыйлыҡҡа күсте https://bash.news/news/109477_krenekle_yayusy_talxa_initullin_bayjlya_kste\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Учалы районының Почетлы гражданины, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, яҙыусылар союзы ағзаһы Талха Ғиниәтуллин арабыҙҙан китте.\nТалха Йомабай улы 1925 йылдың 20 апрелендә Учалы районы Ураҙ ауылында тыуған. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Белорет ҡалаһындағы ФЗО-ла уҡый. Заводта эшләй. Ун етеһе тулыр-тулмаҫтан Бөйөк Ватан һуғышында илебеҙҙе фашистарҙан азат итеүҙә ҡатнаша.\nҺуғыштың да иң ҡыҙыу нөктәһендә Кенигсбергта, Ленинграл өсөн ауыр алыштарҙа ҡатнаша, һәр ваҡыт алғы һыҙыҡта разведкала йөрөй. Батырлыҡтары өсөн 1-cе дәрәжә «Ватан һуғышы», 2-cе дәрәжә «Дан» ордендары , Кенигсбергты алған өсөн миҙалы менән бүләкләнә.\nҺуғыштан һуң, М.Горький исемендәге әҙәбиәт институтында белем ала. Тәүге хикәйәләрен ХХ быуаттың 50-се йылдарында яҙа башлай. Тәүге әҫәре 1961 йылда «Дружба народов» журналында донъя күрә. Талха Йомабай улы рус телендә ижад итеүсе башҡорт яҙыусыһы. Уның әҫәрҙәрен Рәшит Солтангәрәев, Әмир Әминев башҡорт теленә тәржемә итә.\n«Һөжүм»,«Таштар араһында», «Бригада бутҡаһы» әҫәрҙәре алғы һыҙыҡта һуғышҡан ябай һалдаттың уй-кисерештәрен тасуирлай. «Окоп дөрөҫлөгө»н яҙғаны өсөн уны идеологя өлкәһендәгеләр өнәп бөтмәй. Яҙыусы шулай уҡ йәмғиәттең кире күренештәрен: эскелекте, наркоманияны фашлап яҙа, йәштәрҙе тыныслыҡтың ҡәҙерен белергә саҡыра.\nЯҙыусы, һуғыш ветеранының әҫәрҙәре донъяның 20-нән ашыу теленә тәржемә ителгән. Китаптары Мәскәүҙә, Польшала, Францияла, Чехословакияла, Ҡытайҙа , Америкала ташҡа баҫтырылған. 94 йәштә булыуына ҡарамаҫтан рух ныҡлығы, йәшәү йәме ташламаны әҙипте. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны,Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Учалы районының почетлы гражданины Талха Йомабай улы Ғиниәтуллин менән хушлашыу 9 ноябрҙә, тыуған ауылы Ураҙҙа үтә. Яҙыусы тыуған ауылында ерләнә.\nШишмәлә - “Ике аҡҡош”\n“Мостай Кәримгә һөйөү менән!”\n13:20, 20 ноя\n“Нур”ҙа – “Гөргөри кейәүҙәре”\nКүгәрсен районының «Оло Эйек» яҡташтар ойошмаһы осрашыу үткәрҙе\n23:22, 18 ноя\n«Ҡорос» халыҡ театры республиканың һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында сығыш яһаны\n22:55, 18 ноя


Башҡортостан Төркиә менән бәйләнештәрҙе нығыта\nИке яҡ араһындағы хеҙмәттәшлек хаҡында һүҙ бөгөнгө осрашыуҙа ла барҙы.\nКүптән түгел Башҡортостан делегацияһы Төркиә предприятиеларының эшмәкәрлеге менән танышып ҡайтҡайны. Әле Яҡын Көнсығыш ҡунаҡтары яуап сәфәре менән беҙҙең республикаға килде. Төрөктәр Башҡортостанда төҙөлөш һәм сауҙа өлкәһендә эшләргә йыйына. Бөгөн улар Затон баҙарында булып логистика үҙәген, мөмкинлектәрҙе ҡараны. Баҙар етәкселеге әйтеүенсә, был хеҙмәттәшлек санкция сиктәрендә бик отошло. Европанан килтерелгән йәшелсә-емеш урынын төрөктәрҙе аласаҡ. Алыҫ Көнсығыш эшҡыуарҙары алма, әфлисун, мандариндан тыш, киптерелгән емештәр, сәтләүектәр ҙә килтерергә уйлай. Башҡортостан вәкилдәре фекеренсә, беҙҙә был хеҙмәттәшлекте көйләү өсөн бөтә уңайлыҡтар бар, шуға күрә яҡын киләсәктә төрөктәрҙән тәүге ылауҙарҙы көтөргә генә ҡала.