«Алма ағасынан алыҫ төшмәй»\nСпециальный приз Агентства по печати и СМИ за цикл публикаций, отражающих экономическую привлекательность Республики Башкортостан - Нигаматьянова Зайтуна Наримьяновна («Киске Офо»)\nЙыш ҡына ата-әсәләрҙең балаларын “атаңа оҡшап” йәки “әсәңә оҡшап” тип битәрләгәненә шаһит булаһың. Ә маҡтарға тура килһә инде, әлбиттә, “үҙемә оҡшап” тигән һүҙҙәр ҡулланыла. Ғәмәлдә, был ниндәй дәрәжәлә ысынбарлыҡҡа тура килә һәм улар нигеҙлеме? Алма ағасынан алыҫ төшмәй, тигәндәре дөрөҫмө, әллә уның ситкә тәгәрәүе лә мөмкинме? Атай-олатайҙарҙың ғаилә ҡорғанда ете быуынын тикшереүе урынлымы? Барлыҡ һорауҙарға яуапты Башҡортостанда, Рәсәйҙә генә түгел, сит илдәрҙә лә билдәле ғалимә, биология фәндәре докторы, профессор, БР Фәндәр академияһы академигы, РФА Өфө ғилми үҙәгенең Геномика һәм кешенең молекуляр генетикаһы лабораторияһы мөдире, популяцион һәм медицина генетикаһы белгесе Эльза ХӨСНӨТДИНОВА менән әңгәмәлә сағылдырырға тырыштыҡ. Һүҙ – гәзитебеҙҙең сираттағы ҡунағына.\n– Генетика менән шөғөлләнеү теләге Мәскәүҙә аспирантураға уҡырға ингәс, медик-генетик үҙәктә барлыҡҡа килде. Унда мин популяцион генетика (төрлө популяцияларҙың - башҡорттарҙың, рустарҙың, татарҙарҙың һ.б.) генетик тарихы менән шөғөлләнергә тейеш инем. Нигеҙҙә, барыбыҙ ҙа төрлө-төрлө, бигерәк тә нәҫелдән килгән ауырыуҙарҙың генын өйрәндек. Хәҙер барлыҡ ауырыуҙарҙың ике төркөмгә бүленеүе мәғлүм: 5 проценты нәҫелдән килә, 95 проценты башҡа бик күп факторҙарға бәйле сирҙәр. Йәғни уларҙың барлыҡҡа килеүенә бирешеүсәнлек гены яуап бирә. Әммә кешенең, мәҫәлән, миокарда инфарктына, гипертонияға бирешеүсәнлек гены бар икән, ул мотлаҡ ауырыясаҡ, тип раҫлап булмай. Был гендар әүҙемләшһен өсөн тирә-яҡ мөхит факторҙарының йоғонтоһо булырға тейеш. Мәҫәлән, әгәр кеше тәмәке тарта, спиртлы эсемлектәр эсә, майлы ризыҡты саманан артыҡ күп ҡуллана, спорт менән шөғөлләнеү түгел, артыҡ бер аҙым да атламай икән – былар барыһы ла үҙенең эҙен ҡалдыра. Улар ошо гендарҙы “уята” ла инде, йәғни гендар менән бергәләп миокарда инфаркты йәки гипертония барлыҡҡа килеүгә этәрә. Әгәр имен булмаған тирә-яҡ мөхит факторҙары йоғонтоһо юҡ икән, йәки бирешеүсәнлек гены аҙ булһа, кеше ауырымай.\nМине, әлбиттә, ошо тикшеренеүҙәр ҡыҙыҡһындырҙы һәм аспирантура тамамлағас, Башҡортостан Фәндәр академияһының Биохимия һәм генетика институтында медицина генетикаһы менән шөғөлләнә башланым. Сөнки был йүнәлештә ауырыуҙарҙы иҫкәртеү кеүек мөһим эштәр менән шөғөлләнеп буласаҡ икәнен күҙалланым. Мәҫәлән, кемдер нәҫелдән килгән ауырыу менән сирләй һәм уның балаһына ла күсеүенән ҡурҡа икән, ул иртә йәки бала тыуғанға тиклем ДНК-диагностика үткәртеп, һөҙөмтәне белә ала. Әгәр яралғы ниндәйҙер мутацияға эйә икән, беҙ ундағы сир төрөн, уны дауалап буламы, юҡмы икәнлеген асыҡлайбыҙ. Дауалау мөмкин булмаһа, табип, әлбиттә, аборт яһатырға ҡушасаҡ. Әгәр беҙ ниндәйҙер сирҙең генында мутация барлығын, әммә уны дауалап була икәнлеген асыҡлаһаҡ, ул ваҡытта баланы табырға мөмкин. Мәҫәлән, фенилкетонурия – аҡыл үҫешенең артта ҡалыуы. Атай-әсәй һау-сәләмәт булырға, әммә ошо сир булған мутациялы генды йөрөтөүселәр булып иҫәпләнергә мөмкин. Баланың сирле икәнен бала тыуғанға тиклем асыҡлау өсөн ДНК-диагностика үткәрелә. Мутация булған осраҡта ла фенилкетонурияны дауалап була һәм бала тыуғас та уға шунда уҡ дауалау препараттары, йәғни етешмәгән фермент бирелә. Артабан инде бала сәләмәтләнә. Тағы бер миҫал итеп галактоземия – һөт шәкәрен ҡабул итмәүҙе алайыҡ. Ҡарап тороуға ғәҙәти бала тыуа, уны шунда уҡ әсәһенә имеҙергә бирәләр, әммә өс көн үткәс, ул үлә. Ата-әсә үҙҙәрендә шундай уҡ мутациялы хромосома йөрөтөүен һәм балаға тапшырыуын башына ла килтермәй. Был осраҡта хатта бер тамсы һөт тә үлемесле булыуы ихтимал. Балала һөт шәкәрен эшкәртә торған фермент юҡ. Был осраҡта инде баланы тыуғас та һөтһөҙ диетаға ултыртырға кәрәк. Һөтлө ризыҡтар ҡулланмағанда ул башҡа тиҫтерҙәренән бер яғы менән дә айырылмаясаҡ.\n- Ысынлап та, ер йөҙөндә үҙенең геномында нәҫелдән күсеүсе ниндәйҙер сирҙең мутацияһын йөрөтмәгән бер генә кеше лә юҡ. Кәм тигәндә, һәр беребеҙҙең генында 10 мутациялы ген бар. Шуға ла гендарындағы сирҙәр тап килгән ике кешенең ғаилә ҡороуы хәүефе бик юғары. Беҙ нәҫелдән күсеүсе 30 сирҙе өйрәндек, гендарҙа улар өсөн яуап биргән мутацияларҙы таптыҡ, һәм һөҙөмтәләрҙе “Республика перинаталь үҙәге”нең медик-генетик консультацияһы эшмәкәрлегенә индерҙек. Әлеге ваҡытта Башҡортостанда яралғыға ошо 30 ауырыу буйынса ДНК-диагностикаһы уҙғарыла. Бигерәк тә ғаиләлә ниндәйҙер сирле кеше булып, ата-әсә тыуасаҡ балаһының сәләмәтлеген белергә теләһә, ошо үҙәктә тикшереү үтә ала.\nИкенсе төркөм тирә-яҡ мөхит йоғонтоһона бирелеүсе факторҙарға бәйле тигәйнем инде. Был төркөм өсөн дә иртә ДНК-диагностикалау үткәрә алабыҙ. Бында инде балаға 7-10 йәки 20 йәш булыуы мөмкин. Уларҙа теге йәки был сиргә бирешеүсәнлек гены бармы икәнлеген асыҡлайбыҙ һәм профилактика өсөн нимәләр эшләргә кәрәклеген тәҡдим итәбеҙ. Төрлө төбәктә, төрлө этник төркөмдә бирешеүсәнлек гены һәм гендағы мутациялар төрлөсә. Мәҫәлән, Австралияла гендағы мутациялар бер төрлө, беҙҙә, мәҫәлән, башҡорттарҙа, татарҙарҙа, бөтөнләй икенсе төрлө. Яҡуттарҙа ул бөтөнләй дүртенсе төрҙә булыуы мөмкин. Бирешеүсәнлек гены менән дә шундай уҡ күренеш. Мәҫәлән, ҡурылдай астмаһын булдырыусы бирешеүсәнлек гены ҡайҙалыр Францияла – бер төрлө, беҙҙең этник төркөмдәрҙә – бөтөнләй икенсе төрлө. Шуға күрә беҙ ошо гендарҙы, бигерәк тә үҙебеҙҙең төбәк территорияһында йәшәгән этник төркөмдәрҙекен, өйрәнергә тейешбеҙ. Һәм бала тыуғанға тиклемге ДНК-диагностика үткәреүҙе ошо этник төркөмдәрҙәге ауырыуҙар буйынса ғәмәлгә ашырыу зарур. Был республиканың һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә ҙур файҙа тип уйлайым, сөнки был тикшереүҙәр республика халҡы мәнфәғәтенә эшләнә бит.\nӘлбиттә, тикшеренеү бик ҡиммәтле, шуға ла беҙ 30-50 илде берләштергән халыҡ-ара консорциумға инәбеҙ. Ағза-илдәр үҙ территорияһы буйынса ауырыуҙарҙы өйрәнә, мутациялы гендарҙы таба, беҙ уларҙың ҡорамалдарын файҙаланып, үҙебеҙҙә шундай уҡ эшмәкәрлек алып барабыҙ һәм, дөйөмләштереп, тотош донъя буйынса генетик карта төҙөйбөҙ. Миграция ағымдары көслө ваҡытта был да бик мөһим. Шуға күр,ә бөтөн донъя ошо картаны, сит ил граждандарында ниндәй мутациялар барлығын белергә тейеш. Сөнки ул медик-генетик консультацияға килә икән, ҡабул итеүсе табип генетик картаны ҡарап ҡына уның ниндәй мутациялары барлығын асыҡлай аласаҡ. Ә бер сир өсөн яуаплы мутациялар 1000-дән артыҡ булыуы ихтимал. Мәҫәлән, беҙгә бер ғаилә килеп, балаларында аныҡ бер сирҙең мутацияһы бармы, юҡмы икәнлеген тикшереүебеҙҙе һораны икән, ти. Беҙ барлыҡ мутацияларҙы ла эҙләп ултыра алмайбыҙ, быға тотош ғүмер ҙә етмәйәсәк. Шуға күрә, мәҫәлән, башҡорттарға ниндәй мутациялар хас икәнен аныҡ беләбеҙ икән, шулар буйынса тикшереү үткәреп, ике сәғәт эсендә һөҙөмтәне күрәбеҙ.\n– Хәҙер геномикала яңы йүнәлеш барлыҡҡа килде – фармокогенетика. Ул шәхси һиҙгерлек гендарын һәм дарыуҙарға, дауалау препараттарына тотороҡлолоҡ гендарын өйрәнә. Раса айырмалыҡтары һөҙөмтәһендә, беҙгә тура килгән дарыуҙың икенселәргә кире йоғонто яһауы ла мөмкин. Йәғни Европа халҡына тура килгән дарыу азиаттарға бөтөнләй тура килмәүе ихтимал. Йәки европалыларға дозаны 1 миллиграмм күләмендә ҡулланырға кәрәк булһа, африкандарға 0,5 миллиграмм йәиһә ике тапҡырға күберәк ҡулланырға кәрәк буласаҡ. Ни өсөн теге йәки был дарыуҙы ҡулланғандан һуң кешеләрҙә кире һөҙөмтә барлыҡҡа килә, хатта үлемесле булыуы ла бар? Америала эшләгәндә бер профессорҙың лекцияһына йөрөнөм. Ул быны шулай аңлатты: кардиоцентрға, мәҫәлән, миокарда инфаркты менән 10 кеше һалынды икән, ти. Барыһына ла бер үк дарыу бирәләр. Бишеһе терелеп сыға, бишеһе вафат була. Ә сәбәп ябай ғына: бишәүҙә - шәхси һиҙгерлек гены, ә ҡалғандарында инде шәхси тотороҡлоҡ гены булған, шуға был препарат уларға ярҙам итмәгән. Йәғни һәр кешегә шәхси ҡараш, шәхси дозаны һайлап алыу кәрәк. Тап шул һайлап алынған доза уға ярҙам итәсәк. Бөгөн нимә күрәбеҙ: бары тик 20 дауалау препараты өсөн генә шәхси һиҙгерлек һәм тотороҡлолоҡ гены тикшерелгән. Уларҙың инструкцияһында аныҡ итеп, мәҫәлән, 1:1 генотиплы кешеләргә был дарыуҙы шунса миҡдарҙа ҡулланырға кәрәк, ә инде 2:2 генотиплы кешеләргә был препаратты ҡулланырға ярамай, ул кире һөҙөмтә бирәсәк, тип яҙылған.\nБеҙ ҙә үҙебеҙҙең лабораториябыҙҙа тикшеренеүҙәр алып барабыҙ. Галоперидол (шезофренияны дауалағанда ҡулланыла) препаратына шәхси һиҙгерлек һәм тотороҡлолоҡ гендарын өйрәнәбеҙ һәм шәхестең ниндәй генотипҡа ҡарауынан сығып, төрлө дозала ҡулланыуҙы тәҡдим итәбеҙ. Ҡурылдай астмаһын дауалаусы препараттарҙы ла тикшерәбеҙ. Был бик мөһим һәм артабан, киләсәктә, беҙҙең медицина тармағы ауырыуҙы түгел, ә аныҡ сирлене дауалар тип күҙаллайбыҙ. Сөнки медицина шәхси буласаҡ, йәғни һәр ауырыуҙы уның генетик үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, индивидуаль рәүештә дауалаясаҡтар. Ҡыҫҡаса ғына итеп аңлатҡанда, шундай картина күҙаллана: бөгөн бөтөн донъя буйынса 2 мең кешенең геномындағы 3 миллиард пар хәреф тулыһынса уҡылған. Хәҙер төрлө популяциялар бер-беребеҙҙән нимә менән айырылыуыбыҙҙы асыҡларға тырыша. Шулар барыһы ла уҡылып бөткәс, һәр кемгә барлыҡ гендары яҙылған генетик паспорт биреләсәк. Табиптар шуларҙы уҡырлыҡ дәрәжәлә белемле булырға тейеш һәм ул медицина генетикаһын аңларға, кешенең генетик паспортына ҡарап – дауалау препаратын, олоғая бара уның ниндәй ауырыуҙары ҡалҡып сығыу ихтималлығын алдан күреп, профилактика сараларын тәғәйенләргә тейеш. Йәғни медицина профилактик йүнәлешле буласаҡ.\nПопуляцион генетика күҙлегенән ҡарағанда һәр популяцияны айырып өйрәнеү ҙә мөһим. Сөнки гендар төрлө, мәҫәлән, көньяҡ, төньяҡ, һ.б. Кеше быуаттар буйы бер территорияла, бер төбәктә йәшәп, шундағы климатҡа, йышлыҡтарға өйрәнә һәм икенсе ергә күсенеп китһә, ауыр кисерә, ауырый башлай, һаулығы насарая. Сәбәп ябай – беҙҙә адаптация гены юҡ.\nГенетик паспорттар һәм донъяның генетик картаһы ғына түгел, хәҙер спортсының генетик картаһы эшләнә. Мәҫәлән, беҙ балаларыбыҙҙы ниндәйҙер спорт менән шөғөлләндерергә тырышабыҙ. Ә уның теге йәки был спорт төрөнә бирешеүсәнлек гены бармы, юҡмы икәнен уйлап та тормайбыҙ. Хәҙер иһә баланы спортҡа биреүҙән фәтеүә булырмы, юҡмы икәнен дә асыҡларға мөмкин. Шулай уҡ репродуктив сәләмәтлектең генетик картаһы бар. Йәғни ни өсөн ҡатын-ҡыҙ балаға уҙа алмай, ни өсөн ауырын йөрөтә алмай, һ.б. Йәғни барлыҡ йүнәлештәр буйынса ла генетик карталар эшләргә мөмкин. Рәсәйҙә лә улар ҡулланыла һәм беҙ ҙә үҙебеҙҙең инстиутта уларҙы эшләй алабыҙ. Сит илдәрҙә иһә медицина тикшереүен генетик карта менән үтәләр.\nДөрөҫөн әйткәндә, беҙҙең лабораторияла етерлек мәғлүмәт һәм база бар, әммә уны тормошҡа ашырыу өсөн финанслау зарур. Ә беҙҙең эшмәкәрлек әлеге ваҡытта фән менән генә шөғөлләнеүгә ҡайтып ҡала. Әгәр халыҡҡа хеҙмәт күрһәтә башлаһаҡ, уның өсөн ваҡыт һәм был хеҙмәтте тормошҡа ашырыу өсөн ниндәйҙер үҙәк, махсус лаборатория асырға кәрәк буласаҡ. Ә хеҙмәткәрҙәргә килгәндә инде, белгестәр етерлек, сөнки минең етәкселегемдә генә 100-ҙән ашыу фән кандидаты, 10 фән докторы, генетика буйынса белгестәр әҙерләнде.\n– Уларға ла, шулай уҡ суицид, агрессия тәртибенә лә бирешеүсәнлек гендары бар һәм улар өйрәнелгән, беҙҙең лабораторияла ла тикшерелә. Әммә бирешеүсәнлек гендары бары тик имен булмаған факторҙар йоғонтоһонда ғына үҫешә икәнен дә билдәләйек. Мәҫәлән, кемдәлер бындай гендар бар һәм уның аш табынында һәр саҡ шешә ултыра, кәйеф-сафаға ҡоролған табындар йыш үткәрелә, дуҫтары ла эсергә яратыусыларҙан икән, тимәк, был кеше алкоголикка әйләнә. Әгәр ата-әсә балаһында шундай гендар булыуын күҙаллап, уны кире йоғонто яһаған компанияларҙан аралай, үҙе насар өлгө күрһәтмәй икән, ундай бала алкоголикка әйләнмәй. Йәғни бында нисбәт 50:50 тиергә мөмкин. Шулай уҡ ата-әсә балаһының һәр икеле билдәһе йәки һәр уңышһыҙлыҡтан һуң депрессияға бирелеп, үлер сиккә еткәнен тойһа, шунда уҡ психологҡа мөрәжәғәт итергә тейешлеген дә күҙ уңында тоторға тейеш. Баланы үҙ-үҙенә ҡул һалыу сигенә еткермәү зарур. Әммә һәр ҡайһыбыҙҙа психологик тәжрибә булыуға ҡарамаҫтан, бушамайбыҙ, ваҡытыбыҙ юҡ, эшебеҙ күп, һ.б. Әгәр кешелә ундай бирешеүсәнлек гены юҡ икән, уның икеле алыуҙарға ла, әрләүҙәргә лә иҫе китмәйәсәк. Миҫал өсөн Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында концлагерҙарҙа булған ватандаштарыбыҙҙы ғына алып ҡарағыҙ. Ниндәй ауыр шарттарҙа ла улар йәшәү өсөн көрәшкән. Ә бит уйлап ҡараһаң, үҙ ғүмереңә ҡул һалыу ошо ауырлыҡтарҙан ҡотолоуҙың иң еңел юлы булыр ине.\nНаркоманлыҡ менән дә шундай уҡ хәл. Бер ваҡыт мәктәптә уҡыусыларға лекция уҡырға тура килде. Улар үҙҙәре белдереүенсә, кластағы балаларҙың 70 проценты наркотик ҡулланып ҡараған. Әгәр кешелә наркотиктарға бирешеүсәнлек гены бар икән, уға бер тапҡыр наркотик ҡулланып ҡарау ҙа етә. Әгәр был ген булмаһа, организм ул ағыуҙы бөтөнләй ҡабул итмәйәсәк һәм ҡоҫтора башлаясаҡ. Йәғни кемдә спиртлы эсемлектәргә, наркотикка, тәмәкегә бирешеүсәнлек бар икән, ул шунда уҡ ошо ҡармаҡҡа ҡабасаҡ. Шуны ла оноторға ярамай: бөтөн нәмә үҙеңә һәм тәрбиәгә, һине урап алған мөхиткә бәйле. Юҡһа, үҙендә бирешеүсәнлек гены булыуын асыҡлаусылар баштарын страус һымаҡ ҡомға тығып, маңлайыма нимә яҙылған, тип, үҙ-үҙҙәренә ҡул һелтәп ҡуйырға әҙер генә тора. Ә бит ошо мәлдә кеше ҡап уртала тора һәм ҡайһы яҡтың еңеүе тап үҙеңә бәйле.\nГендар шулай уҡ характер һыҙаттарына, темпераментҡа йоғонто яһай. Ғаиләлә ике бала булып, береһе шуҡ, хәрәкәтсән, икенсеһе тыныс һәм яй икән, бында ла 40-50 процент осраҡта гендар яуаплы. Сангвиник йәки меланхолик баланы икенсе кеше итеп тәрбиәләү мөмкин түгел, ләкин саҡ ҡына үҙгәртергә була. Әммә ата-әсә шуны ла белергә тейеш: әгәр бала ултырған урынында сыҙай алмаһа, уны хоккейға түгел, шахматҡа йәки шашкаға бирергә кәрәк. Йәки – киреһенсә. Шул осраҡта ғына баланс буласаҡ.\nБелем биреү системаһын ҡарағанда, мәҫәлән, бер бала математиканы ярата, әммә гуманитар фәндәрҙе бер нисек тә үҙләштерә алмай, йәки – киреһенсә. Генетика күҙлегенән ҡарағанда, бында ла гендар үҙ ролен уйнаймы?\n–Белем биреүҙе лә персоналләштерергә йәки төркөмдәргә бүлеп алып барырға кәрәк. Сөнки балаларҙың барыһы ла бер кимәлдә һәләтле түгел. Кешеләр бер-береһенән ныҡ айырыла. Шуға күрә, баланы мәктәпкә әҙерләгәндә үк, бер ниндәй гендарға япһармай ғына, уның һәләтен асыҡлап, шул йүнәлеште һайларға кәрәк. Әлбиттә, хәҙер психологик генетика бар, ул сит илдә киң таралған һәм беҙ ҙә ошо йүнәлештә эш башланыҡ. Йәғни әлеге ваҡытта математиканы өйрәнеүгә һәләт генын тикшерәбеҙ. Эйе, ундай ген бар, әммә ул һәр кемдә лә түгел. Бала төп нигеҙҙәрҙе өйрәнергә, мәктәп программаһын аңлай алырға мөмкин. Ә артабан инде ул был предметты үҙләштерә алмай. Шуға ла бала мәктәпкә уҡырға ингәндә үк уның менән психологтар эш алып барып, теге йәки был предметҡа һәләт кимәлен асыҡлап, махсус йүнәлешле мәктәптәргә йәки синыфтарға бирергә кәрәк.\n– УЗИ организмға бөтөнләй кире йоғонто яһамай. Рентгентты, ысынлап та, йыш үтергә ярамай. Сөнки иң аҙ күләмдәге доза ла кеше организмында тупланырға мөмкин. Ул саҡта инде ниндәйҙер үҙгәрештәр буласаҡ. Әммә бында ла шәхси һиҙгерлек гены үҙ ролен уйнай. Химия терапияһы ла шундай уҡ һөҙөмтәгә эйә, уның да һәр кешегә йоғонтоһо төрлөсә. Иң мөһиме – һәр нәмәлә сама белергә кәрәк. Яман шештең барлыҡҡа килеү теорияһы буйынса, организмда мутациялар каскады бара. Мәҫәлән, кемдер нурландырыу алған, кемдер көслө антибиотик ҡабул иткән һәм организмдың ниндәйҙер өлөшөндә мутация барлыҡҡа килә. Әгәр 10-15 мутация туплана икән, яман шеш гендарына һиҙгер урында яман шеш барлыҡҡа килә лә инде. Мәҫәлән, кешелә ябай ғына шеш бар икән, ниндәйҙер этәргес булыу менән уның күҙәнәктәре туҡтауһыҙ бүленә башлай һәм яман шешкә әүерелә. Әммә бында ла процесс һәр кешелә төрлөсә күҙәтелә. Мәҫәлән, Чернобыль фажиғәһе эҙемтәләрен бөтөрөүҙә күпме кеше ҡатнашты, барыһы ла бер полигонда булыуға ҡарамаҫтан, һәр кемдә уның эҙемтәһе төрлөсә. Былар барыһы ла шәхси һиҙгерлеккә бәйле. Беҙ үҙебеҙҙең ниндәй дәрәжәлә һиҙгер икәнлегебеҙҙе белмәйбеҙ. Шуға күрә, ҡабатлағандан доға иҫкермәй, тигәндәй, тағы бер тапҡыр әйтергә мәжбүрмен – медицина персональ һәм профилактика йүнәлешендә булырға тейеш.\n–Был, нигеҙҙә, изоляцияла йәшәгән милләттәргә ҡағыла. Мәҫәлән, Дағстан тауҙарында йәки йәһүдтәр араһында ниндәйҙер изоляцион популяциялар бар. Йола буйынса, улар башлыса үҙ-ара ғына ғаилә ҡора (хатта яҡын туғандар үҙ-ара никахҡа инә) һәм был традиция быуаттар төпкөлөнә барып тоташа. Шул сәбәпле, популяцияла ҡайһы бер ауырыуҙарҙың тупланмаһы барлыҡҡа килә. Башҡорттарҙа иһә башҡаларҙа йыш осраған ауырыуҙар юҡ тиерлек (улар борон-борондан үҙ ҡәбиләһендә ете быуын айырылыуын ныҡлы күҙәткән, унан һуң, икенсе ҡәбилә-ырыуҙарҙан ҡыҙ алыу, ҡыҙ биреү йолаһы киң таралған). Булғандарының да ҡайһы берҙәре Европала, икенселәре Азияла күҙәтелгән күләмдә. Сөнки башҡорттар азиат компонентына эйә, мәҫәлән, Пермь крайындағы, Бөрйән районындағы башҡорттарҙың 50 процентында – азиат, 50 процентында Европа компоненты бар. Татарҙарҙа иһә был күрһәткес – 8-12, рустарҙа 3-5 процент ҡына. Йәғни, милләт-ара, бер милләт араһындағы ғына никахтар яҡшыраҡ, тигән фекер ниндәйҙер осраҡта дөрөҫ, ниндәйҙер осраҡта хаталы. Әммә төп мөһим факт - геномдарҙың төрлөлөгө, сөнки ул осраҡта сирҙәр кәмерәк була. Милләт, халыҡ ни тиклем аҙыраҡ, шул тиклем гендарҙа бер иш мутациялар күберәк һәм бындай популяция вәкилдәре ғаилә ҡорғанда сирле бала тыуыу хәүефен арттыра.\nИмеш, балаға интеллект – әсәнән, ә ҡалған бөтөн нәмә атайҙан бирелә, тиҙәр. Был ысынбарлыҡҡа тап киләме?\n- Дөрөҫөн әйткәндә, әлегә тиклем интеллект гены табылмаған. Бәлки, улар бик күптер, геномда гендар дөйөм алғанда 25-30 мең икән, бәлки, улар араһынан бик күп гендар интеллект өсөн яуап бирәлер. Йәғни был – күп факторлы билдә. Һәм был генды күпме генә эҙләмәһендәр, улар бик күп һәм исемлек ахырынаса төҙөлмәгән. Хатта генийҙарҙы ла тикшереп ҡарайҙар, әммә бынан бер ниндәй һығымта ла яһау мөмкин түгел. Шуға күрә, балаға интеллект әсә яғынан тапшырыла, тигән фекер бары тик фекер генә булып ҡала, ә фәнни яҡтан раҫланмай.\n– Эйе, уҙған быуаттың 80-се йылдарында, Волга-Урал төбәгенең генетик популяцияһын, бигерәк тә башҡорттарҙы өйрәнә башлағанда, фин ғалимдары менән берлектәге экспедицияға Ринат Мөхәмәт улы менән сыҡтыҡ. Башҡорттарҙың генетик тарихын, популяцияһын ҡан төркөмдәре буйынса тикшерҙек. Ул саҡта ДНК кимәлендә тикшереү юҡ ине әле. Яңы ысулдар барлыҡҡа килгәс (геномдың анализы, ДНК анализы), беҙ уның менән ҡабат экспедицияларға бергә сыға, халыҡтың ҡанын тикшереүгә алып, унан ДНК-ны айырып, популяцияларҙың генетик тарихын гендар кимәлендә тикшерә башланыҡ. Бик күп берлектәге баҫма материалдарыбыҙ ҙа донъя күрҙе.\nВолга-Урал төбәгендәге популяцияларҙың генетик тикшереү һөҙөмтәләре – ҡан төркөмдәре һәм ДНК кимәлендәге тикшеренеүҙәрҙең, нигеҙҙә, бер-береһенә тап килеүе генетик тарихта тағы ла нығыраҡ аныҡланған картина барлыҡҡа килтерә. Әммә әлегә аныҡ һығымта яһау мөмкин түгел. Сөнки беҙ хәҙер айырым гендарҙы тикшерәбеҙ. Хатта шундай кимәлгә еттек – гендарҙың 650 мең полиморф вариантын өйрәнәбеҙ. Ә улар бик күп, әлеге ваҡытта 50 миллион варианты билдәле. Йәғни гендар 25-30 мең, ә һәр гендағы варианттар һаны бик күп. Барлыҡ популяцияларҙа ла 50 миллион вариантты өйрәнеү өсөн бөтөн геномды тулыһынса уҡырға кәрәк. Шул ваҡытта ғына беҙ популяциялар араһында ниндәй генетик структура, ниндәй генетик яҡынлыҡ, ниндәй генетик тарих булыуын, ҡасан барлыҡҡа килеп, ҡасан был территорияға күсенеүҙәрен һ.б. ышаныслы раҫлай аласаҡбыҙ. Ә әлегә 650 мең вариантты уҡыу ярҙамында ниндәй мәғлүмәт алғанбыҙ, шуларҙың һөҙөмтәһе хаҡында ғына һөйләйбеҙ.\nМәҫәлән, Волга-Урал төбәгендәге популяциялар араһында, башҡорттар монголоидыраҡ (50 процент азиат компоненты), мордва популяцияһы европиодыраҡ. Башҡорттар Урта Азия һәм Себер популяцияларына оҡшаш, ә мордваларҙың популяцияһы рустарҙың, украиндарҙың популяцияһына тартым, ә бына сыуаштар, удмурттар ошо популяциялар араһында ниндәйҙер арауыҡ торошонда тора. Бынан тыш, барлыҡ төрки халыҡтары, төрки теллеләр, Волга-Урал төбәгендә йәшәүсе башҡорт, татар, сыуаштар ғына түгел, Ә Урта Азияла, Себерҙә, Кавказда, Балканда йәшәүселәр - улар барыһы ла Көньяҡ Себер сығышлы. Йәғни беренсе тапҡыр төрки халҡы Көньяҡ Себер, Монголия территорияһында барлыҡҡа килеп, һуңынан ғына Европаға табан күсенә башлаған. Һәм был яҡынса беҙҙең эраның VI – XI быуаттарына тура килә. Күсенеү юлында улар урындағы халыҡтар менән осраша һәм урындағы компонент менән ҡушылып, Көнбайышҡа үткән һайын азиат компонентын юғалта бара. Популяцияларҙың ҡатын-ҡыҙ өлөшөн һәм ир-егет өлөшөн айырым өйрәнеү мөмкинлеге лә бар. Сөнки метхандриаль ДНК бары тик әсә яғынан ғына тапшырыла. Метхандриаль ДНК-ны өйрәнеп, ҡатын-ҡыҙ тарихының нисек булыуын тикшерергә мөмкин. Ә У-хромосоманы өйрәнеп, ир-ат тарихының нисек булыуын күҙалларға була. Шуныһы ҡыҙыҡ, ҡатын-ҡыҙ линияһы буйынса азиат компоненты нығыраҡ һаҡланып ҡалған.\nРинат Йосоповтың был донъянан иртә китеүе бик йәл. Күпме эшләнмәгән эштәр ҡалды. Лабораторияла тикшеренеүҙәр үткәргәндән һуң, һөҙөмтәләрен алғас, уларҙы этнография, антропология күҙлегенән баһалау өсөн гелән Ринат менән фекер алыша, кәңәшләшә торғайным. Ә инде генетика һөҙөмтәләре краниологияныҡы (кеше һәм хайуандарҙың баш һөйәген өйрәнеү) менән тап килһә, ҡыуанысыбыҙҙың сиге булмай торғайны. Әлбиттә, бик үкенесле: Ринат Мөхәмәт улының яҙылған докторлыҡ диссертацияһы яҡланмай ҡалды, бик күп ҡулъяҙмалары донъя күрмәне. Һуңғы тапҡыр, мин ҡайҙалыр командировкала саҡта, Ҡаҙағстандан бер сумка боронғо һөйәктәр алып ҡайтып ҡалдырған һәм ДНК тикшереүе үткәреп, тарихты тергеҙергә, һөйәктәрҙең кемдеке булыуын, күҙалланған нәҫелдәре менән уртаҡлыҡтары бармы икәнен асыҡлауҙы үтенгән (мәғлүм булыуынса, Ринат Йосопов был һөйәктәрҙең Ҡараһаҡалдыҡымы икәнлеген асыҡларға теләгән. – Авт.). Ринат Мөхәмәт улы вафат булғас, был тарихтың осон таба алманым, хатта был һөйәктәрҙе тикшерергәме, юҡмы икәнлеген дә белмәйем, ҡыҙыҡһыныусы ла юҡ.\n– Гаплотөркөм – шул уҡ генетика ул. Бының өсөн ҡандан ДНК-ны айырып алалар һәм айырым өйрәнәләр. Йәмәғәтселек шаулаған R1 һәм R2 гаплотөркөмдәре буйынса төрлө фекерҙәр бар. Әммә генетиктар өсөн был яңылыҡ түгел. Метхандриаль гендарҙы беҙ бынан 20 йыл элек тикшергәйнек инде. Ә Y-хромосомалар буйынса минең бер хеҙмәткәрем диссертация яҡланы һәм ул интернетҡа сыҡҡас, барыһы ла уның эшенә һылтана башланы. Беҙ, ғәмәлдә, ваҡыттан саҡ ҡына алдараҡ барабыҙ һәм ниндәй генә яңылыҡтар йәки асыштар булһа ла, иң тәүҙә сит ил баҫмаларында баҫылабыҙ, сөнки беҙгә абруйлы журналдарҙа сығыш яһау зарур, грант алыу-алмауыбыҙ тап шуға бәйле лә инде. Башҡортостанда иһә күпмелер ваҡыт үткәс кенә баҫылабыҙ йәки интернетҡа сығабыҙ. Йәғни беҙ хәҙер сит илдә донъя күргән мәҡәләләргә баҫым яһайбыҙ, грант яуларға, тикшеренеү эштәрен артабан дауам итер өсөн аҡса алырға тырышабыҙ. Дөрөҫөн әйткәндә, республикала йәки Рәсәйҙә институттың ниндәйҙер ҙур эшенең шаңдауы ғына яңғырай.\nГенетиктарҙың халыҡ-ара конгрестарында даими ҡатнашҡан һәм һәр ваҡыт докладтар менән сығыш яһаған, Германия, Төркиә, Венгрия, Финляндия, Италия, Португалия, Канада, Австралия, Ҡытай, Франция һ.б. илдәрҙә тәжрибә уртаҡлашҡан, Амстердамдағы Кеше генетикаһының Европа йәмғиәте, “Кеше геномы” халыҡ-ара йәмғиәте (Лондон) ағзаһы, лабораторияһы Рәсәй Фәндәр академияһының биш маҡсатлы финансланыусы программаһында грант яулаған әңгәмәсем Эльза Камил ҡыҙы: “Генетика – төрлө күҙаллауҙар ихтимал булған фәндәргә ҡарағанда көслөрәк. Әммә әлеге ваҡытта күпме өйрәнелгән, тикшерелгән, шул күләмдә генә һығымта яһарға мөмкин. Икенсе йылға картина бөтөнләй икенсерәк булыуы ихтимал. Сөнки кеше геномында һаҡланған мәғлүмәтте уҡыуыбыҙҙы дауам итәбеҙ. Бары тик шуны ғына ныҡлы ышаныс менән әйтергә мөмкин: кеше яралғанда уҡ уның ДНК-һына нисек тыуыуынан алып, нисек йәшәп, нисек баҡыйлыҡҡа күсергә тейешлеге хаҡында барлыҡ программа һалынған. Ләкин халыҡта “Хоҙайға ышан, тик үҙең дә ауыҙ асып йөрөмә”, тигән әйтем дә бар. Бөгөн генетик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә кешенең бирешеүсәнлек, мутация һ.б. гендарын асыҡлап, уның тормошона үҙгәрештәр индерергә, сәләмәтлеген һаҡларға, ғүмер оҙайлығын арттырырға мөмкин”, - тигәйне. Тимәк, һау балалар, сәләмәт милләт, ауырыуһыҙ йәмғиәт хыял ғына түгел, бары тик ил, дәүләт етәкселегенең уны тормошҡа ашырырға теләге һәм мөмкинлеге булыуы ғына шарт...


19 Март 2019, 12:50\nӘлшәй районы муниципаль район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары итеп Солтанғолов Айҙар Тимерхан улы тәғәйенләнде.\nЭлек был вазифаны башҡарған З. З. Әхмәтов пенсияға сығыуға бәйле, үҙ теләге менән вәкәләттәрен туҡтатты.\nА. Т. Солтанғолов 1967 йылда Әлшәй районы Ибрай ауылында тыуған. Юғары һөнәри белемгә эйә – 1991 йылда Башҡорт дәүләт университетын, 2002 йылда Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара академияһын тамамлай.\nХеҙмәт эшмәкәрлеген Совет армияһы сафында хеҙмәт иткәндән һуң, 1988 йылда Дәүләкән районының Дүртөйлө урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай, артабан директорҙың уҡыу-уҡытыу буйынса урынбаҫары булып эшләй. 1994 йылдан 2000 йылға тиклем – Дәүләкән мәктәп-интернаты директоры. 2000 йылда Дәүләкән ҡалаһы һәм Дәүләкән район хакимиәтенең мәҙәниәт, кино, спорт һәм туризм идаралығы етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 2001 йылдан 2003 йылға тиклем - Дәүләкән ҡалаһы һәм Дәүләкән районы хакимиәтенең халыҡ мәғарифы идаралығы етәксеһе. 2003 йылда Раевка ауылының башҡорт лицейы директоры булып эшләй. 2003-2007 йылдарҙа Әлшәй районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлегенә етәкселек итә. 2007-2019 йылдарҙа – Әлшәй районы муниципаль район хакимиәтенең мәғариф бүлеге етәксеһе.\n“Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы”, “Рәсәй Федерацияһының дөйөм белем биреү почетлы хеҙмәткәре”, “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исемдәр бирелгән.


Төбәктә пенсионерҙар, уҡыусылар һәм студенттар электричкала ярты хаҡҡа йөрөй ала // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә пенсионерҙар, уҡыусылар һәм студенттар электричкала ярты хаҡҡа йөрөй ала\n14:10, 9 сентября 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 9 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров./.\n1 сентябрҙән 31 декабргә тиклем уҡыусыларға һәм көндөҙгө бүлектә белем алған студенттарға электричкала юл йөрөүгә 50 процентлы ташлама бирелә, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһының матбуғат хеҙмәтенән. Һәр унынсы пассажир — уҡыусы, тип билдәләнеләр компанияла.\nБашҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, 2015 йылдың 31 октябренә тиклем хеҙмәт ветерандары; 1941 йылдың 22 июненән 1945 йылдың 9 майына ҡәҙәр тылда эшләүселәр; сәйәси репрессияларҙан зыян күреүселәр һәм реабилитация үтеүселәр, хәрби пенсионерҙар һәм башҡа категорияға ҡараған граждандар өсөн ҡала яны поездарында юл йөрөүгә ташлама ҡаралған. Ташламалы билет алыу өсөн шәхесте раҫлаусы, шулай уҡ льготалы статусты раҫлаған документ күрһәтелергә тейеш.


Отпечаток - Presse-Nachrichten.com\nМәғлүмәттәренә ярашлы § 5 TMG:\nХужаһы: Томас Баумгартнер\nLohauser 54a баҫа.\nҒилми йәмғиәттәр ағзалары ТПП Дюссельдорф\nЯуаплылыҡтан баш тартыу (Яуаплылыҡтан баш тартыу)\nӨсөн яуаплылыҡты йөкмәткән\nХеҙмәте менән тәьмин итеү кеүек хистәр беҙ ярашлы § 7 Abs.Был законға ярашлы, дөйөм йөкмәткән өсөн үҙегеҙгә биттәр TMG 1. Уға ярашлы §§ 8 ҡәҙәр 10 Беҙ TMG хеҙмәттәрҙең сифатын тәьмин итергә тейешбеҙ., растет һаҡлау йәки сит мәғлүмәт биреү йәки хәлде контролдә тота, противоправный эшмәкәрлеге күрһәтеү. Закон буйынса йөкләмәләр алынған мәғлүмәттәргә ярашлы, дөйөм көс ҡулланыу йәки ҡамауҙа ҡала.. Бындай белем менән генә мөмкин конкрет дата боҙоу яуаплылыҡ. Беҙ тейешле хоҡуҡ боҙоу тураһында билдәле булған әгәр, кисекмәҫтән эсендә бөтөрөп булған беҙ.\nҺылтанмалар өсөн яуаплы\nБеҙҙең тәҡдимдәр тышҡы сайтҡа һылтанма, беҙ уларҙы ҡарау өсөн бер ниндәй ҙә йоғонтоһо юҡ. Шуға күрә беҙ улар өсөн яуаплы йөкмәткеһе алмай.. Тейешле йөкмәткеһе бәйле биттәр өсөн яуаплылыҡ һәр ваҡыт провайдер хужаһы йәки сайтынан. Был булған һылтанмаларҙы боҙоуы юридик сайтында урынлаштырыу мөмкинлеген тикшерҙе мәл. Законһыҙ урынлаштырылған мәлдә һылтанмалар йөкмәткеһе. Аныҡ дәлилдәр нигеҙһеҙ боҙоу бәйле башҡа биттәр даими контролендә тора.. Боҙоуҙар тураһында хәбәрҙе һуң, беҙ тейешле һылтанмалар бөтөрә.\nЮйҙырыу/портал беҙҙә матбуғатты алдырыусылар һылтанмалар, улар,\nаҫтына түгел §§ 8 ҡәҙәр 10 TMG кәмей, өҫтәмә хаҡы өсөн!\nВзиматься единоразовый 10 ЕВРО плюс НДС.\nМөхәррирләү/үҙгәртергә Матбуғат эсендә үҙгәрештәр\nМөхәррирләү/үҙгәртергә эсендә үҙгәрештәр Матбуғат Түләүле!\nБыл контент эшләүҙә авторлыҡ хоҡуғын биттәренән һәм сайттар аша немец тейеш. Үрсеү, Мөхәррирләү, Авторлыҡ хоҡуғын файҙаланыуға йәки ырыу таралған һәм теләһә ниндәй яҙма ризалығынан тыш авторы сиктәрендә тейешле талап итә. Нигеҙ һалынған. Сокращенно загрузки һәм был биттәрендә, айырым ғына тәғәйенләнгән өсөн, коммерция маҡсаты. Әгәр операторының сайтында булдыра алмай йөкмәткеһе, авторлыҡ хоҡуғын тормошҡа ашырыу, өсөнсө заттар. Атап әйткәндә, йөкмәткеһе түгел, өсөнсө зат браузерҙәр. Әгәр һеҙ барыбер күреп авторлыҡ хоҡуҡтарын боҙоу, тейешле күрһәтеү тураһында беҙҙән һорайҙар. Беҙ хоҡуҡ боҙоу тураһында билдәле булған әгәр, кисекмәҫтән бөтөрә булырға тейешле материалдар.\nИҫкәрмә ярашлы, онлайн-бәхәс beilegungs-ҡарар\nБеҙ законға ярашлы эшләргә бурыслыбыҙ., Европа платформаһы интернет ҡулланыусылар барлығын күрһәтеү бәхәс beilegungs, бәхәстәрҙе көйләр өсөн ҡулланырға мөмкин, суд индерелергә тейеш булмаған. Европа платформаһының ҡоролмалар өсөн яуап биргән комиссия. Европа онлайн-платформа табырға мөмкин бында бәхәс beilegungs: http://ec.europa.eu/odr. Беҙҙең E-Mail: presse@thb-marketing.com\nӘммә иң мөһимен онотма, беҙ ҙә әҙер, бәхәстәре процедуралары көйҙәре. онлайн сиктәрендә ҡатнашыусылар европа-платформа бәхәс beilegungs. Рәхим итеп ҡулланыу беҙҙең юғары бәйләнеш өсөн E-Mail һәм телефон.


Өфөнөң төньяғындағы Новоалександровка ҡасабаһы сәнәғәт кластеры булараҡ үҫешәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөнөң төньяғындағы Новоалександровка ҡасабаһы сәнәғәт кластеры булараҡ үҫешәсәк\n16:39, 28 июля 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 28 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\nӨфөнөң төньяғындағы ташландыҡ Новоалександровка ҡасабаһы сәнәғәт йүнәлеше буйынса кластер булараҡ үҫешәсәк. Был хаҡта Өфө хакимиәтенең Баш архитектура һәм ҡала төҙөлөшө идаралығы етәксеһе Илдар Ибраһимов мэрияла үткән матбуғат конференцияһында белдерҙе.\n— Әлеге ваҡытта планлаштырыу документтары менән шөғөлләнәбеҙ, — тип һөйләне Илдар Ибраһимов. — Аңлашыла, был биләмәлә сәнәғәт предприятиелары ғына буласаҡ, башҡа объекттар өсөн санитар-һаҡлау зоналарын үтәү мөһим.\nНовоалександровка ҡасабаһы Өфөнөң төньяғында Ағиҙел буйында урынлашҡан. 1992 йылдан 1995 йылға тиклем халыҡты нефть сәнәғәте предприятиеларының санитар-һаҡлау зоналарынан ситкә күсергәндәр.


Ҡағиҙәләр тулыһынса инҡар ителгән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠағиҙәләр тулыһынса инҡар ителгән\n08 октября 2018 — 16:42 ГТРК «Башкортостан»\nТуймазы районында аварияға осраған мотоцикл водителенең таныҡлығы булмаған. Был турала бөгөн республиканың юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр иттеләр. Октябрьский-Туймазы юлында кисә 46 йәшлек ир Стелз мотоциклында фажиғәгә тарыны. Ул урында уҡ һәләк булған. Ике тәгәрмәсле транспорт водителе башына шлем кеймәгән булған.


Мөхәббәт баҫҡыстары » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nФани донъяла һәр нәмә үҫеш кисереү һәләтенә эйә. Кешеләр араһындағы иң көслө тойғо – мөхәббәттең дә үҫеш юлдары бар. Донъяла нисә кеше йәшәй, һөйөүҙең дә төрө шул самалыр, тиер кемдер. Эйе, улай ҙа дөрөҫ. Әммә ғашиҡ булған һәр кеше бер үк төрлө хис-тойғолар даръяһы аша үтә. Был беҙҙең организмда барған үҙгәрештәргә, мөхәббәт ҡанундарына бәйле. Әлбиттә, һәр үҫеш баҫҡысының билдәле генә сиктәре юҡ. Улар бер-бер артлы талғын ғына үтергә йәки шартлауға хас тиҙлек менән ҡыҫҡа мәлдә генә сағылырға мөмкин.\nХыялға бирелеү осоро. Уратып алған кешеләр араһынан йәки фоторәсемдән ниндәйҙер бер кеше уттай иғтибарҙы йәлеп итә. Уға ҡарап һоҡланаһың. Уның менән осрашыу, һөйләшеү шатлыҡ хисе уята. Ирекһеҙҙән йышыраҡ күрешеү, осрашыу форсаты табырға тырышаһың. Ҡайһы берҙә ике яҡ та быға ынтыла. Ҡағиҙә булараҡ, был осорҙа етди ниәттәр әлегә юҡ.\nТылсымлы осор. Ғашиҡ йән һөйгәненә наҙлы тойғоларын йүнәлтә. Төрлө ысулдар менән ҡыҙыҡһыныуын уятыу, яҡшы тәьҫир ҡалдырыу, оҡшарға теләү ниәте менән яна.\nЙөрәктәр асылған осор. Был мәлде “кәрәҙле миҙгел” тип тә йөрөтәләр. Ғашиҡтар бер-береһенә йөрәк серҙәрен асып, бар донъяны наҙ һәм йылылыҡ менән солғай. Улар, онотолоп, хыял диңгеҙендә гиҙә. Бар ғаләмдә тик үҙҙәре генә, тип уйлайҙар. Икеһе лә яҙмышына насип ителгән яртыһын табыуына ҡыуана. Әлбиттә, был – мөхәббәт үҫешенең иң бәхетле осорҙарының береһе. Әммә тап ошо мәл мөхәббәтте һүндереү ҡурҡынысы менән янай. Әлегә, мөнәсәбәттәр нығынып өлгөрмәгәндә, ғашиҡ йәрҙәр енси бәйләнешкә инергә тейеш түгел. Был осорҙа эстәге ялҡынды юғары тойғоға әйләндерә алыу мөһим һәм отошло. Ошо хәлдә лә уның ҡөҙрәте яҡынса дүрт йылға һуҙыла. Һуңынан тиҙ генә һүрелеүе лә ихтимал.\nҒалимдар раҫлауынса, ҡайнар мөхәббәт тойғоһо махсус “ғашиҡлыҡ гормоны” – гипофиздың бүленеп сығыуына булышлыҡ итә. Статистик күҙәтеүҙәргә ҡарағанда, ашығып ғаилә ҡорған йәштәрҙең айырылышыу\nосраҡтарының 50 проценты дүрт йыл бергә ғүмер иткәндән һуңға тура килә.\nШулай итеп, яҡты хистәрҙең гөлдәй сәскә атыуын теләһәгеҙ, уның тәүҙә тамыр ебәреүен, япраҡҡа морон төртөүен, унан наҙлы сәскәгә бөрөләнеүен көтөү мотлаҡ. Йәғни, ялҡынлы тойғоларҙың ысын мөхәббәт ҡолона әйләнеүен сабырлыҡ менән көтөү һәм енси яҡынлыҡтан баш тартып тороу ысын мөхәббәт хисен бөтә сағыулығында татырға ярҙам итәсәк.\nӨйрәнеү осоро. Иң ауыр һәм яуаплы мәл. Рухи һәм аң-белем тәңгәлендә лә, социаль һәм хужалыҡ итеү мөнәсәбәттәрендә лә, хис-тойғо өлкәләрендә лә уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙарығыҙ барлыҡҡа килергә тейеш. Йән һәм тән йылылығын тойоуҙан ләззәт кисереү ғашиҡтарҙың эске бәйләнешен тағы ла нығыта. Һәр кем яратҡанын камил сүрәттә күҙ алдына килтерә һәм уға юғары талаптар ҡуя. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙгә башҡаларҙың ысынбарлығын нисек бар, шулай ҡабул итеүе ауыр. Был, тәү нәүбәттә, сабырлыҡ һәм бер-береңә иғтибар, шулай уҡ нескәлек талап итә. Үкенескә ҡаршы, тап ошо дәүерҙәге тәүге күңел һыуыныуҙары һөйөүҙең артабанғы яҙмышына кире йоғонто яһай.\nӘйтергә кәрәк, әлеге осорҙа ғашиҡтарҙың йөрәктәре йыш ҡына ябылып ала. Уны өс сәбәп ябылырға мәжбүр итә: һөйгәнеңде\nартыҡ камиллаштырыу арҡаһында уның етешһеҙлектәрен күреп, тетрәнеү, киләсәк алдындағы хәүеф, үтә ялҡынлы хис, тәүге аңлашылмаусанлыҡтар. Иң ҡыҙығы: был осор сикһеҙ дауам итергә мөмкин. Шуға ла тап ошо арауыҡта һөйгән йәрҙәр араһында эске көсөргәнеш, күңел имгәнеүе барлыҡҡа килеү ҡурҡынысы һаҡлана. Артабанғы баҫҡысҡа күтәрелеү өсөн хис-тойғоларҙы юҡҡа сарыф итмәй, бер-береңде аңлау, берҙәм булыу фарыз.\nИжад итеү осоро. Яратҡан кешеләрҙең йөрәктәре көндән-көн асыла бара һәм һүнмәҫ йылылыҡ менән сорнала. Хәҙер улар ғаилә ҡорорға һәм яңы йән эйәһенә ғүмер бирергә әҙер. Һөйгән йәрҙәр, ел-дауылдарға ҡаршы торорҙай, тылсымлы көскә эйә мөхәббәт баҡсаһы ҡорған һәм унда һәр сәскә бөртөгө ҡәҙерле. Улар балаларын да нисек бар, шулай ҡабул итә. Бында бер кемде лә йәберләмәйҙәр һәм үҙгәртеп ҡорорға тырышмайҙар. Ысын мөхәббәткә инанған һәм уның һәр һынауын лайыҡлы үткән парҙарға бәхет йылмая. Һөйөүгә, яҡты нурға тулған йөрәк инде бер ҡасан да ябылмаясаҡ.\nҠорбан итеү осоро. Тормоштоң айырым бер миҙгелендә ғашиҡтар һөйөүҙең ныҡлығын дәлилләрҙәй тағы бер ҡаҡшатҡыс һынау үтә. Һәр кем быны үҙенсә кисерә. Ҡайһы берҙә мөхәббәтте һаҡлау хаҡына үҙеңде ҡорбан итергә лә тура килә. Әлеге осорҙа парҙар араһында яһалма йәки көсләп тағылған тойғолар һәм мөнәсәбәттәр юҡҡа сыға. Ышаныслы һәм ныҡлы ҡәлғә – тик мөхәббәт кенә ҡала.\nКамиллыҡҡа ирешеү осоро. Яратҡан йәндәрҙең йөрәктәре инде ҡушылып, бер һулыштан тибә. Хәҙер улар араһында бер ниндәй айырма ла юҡ. Улар – Ер шарының ҡеүәтле мәғлүмәт тупланмаһын тәшкил иткән изге йыһан һулышының бер бөтөнө. Алыҫ араларҙа ла бер-береһенең ауырыуын, шатлығын, һағыныуын тоялар. Йөрәктәренән урғылған мөхәббәт шишмәһе, тирә-яҡты һәм ваҡытты илаһи камиллыҡҡа күмеп, һөйөү нуры менән һуғара, сикһеҙ йәшәү ҡеүәте бирә. Хатта көслө ауыртыу ҙа, тетрәнеү ҙә мөхәббәт утын, йәшәү ҡеүәтен һүндерә алмай. Мөхәббәттең юғары баҫҡысына еткән йәндәр, баҡыйлыҡҡа күскәс тә, айырылмай. Кемдер иртәрәк мәрхүм булып ҡалһа, ул донъяға яңынан бергә тыуыр өсөн, ерҙәге һөйгәнен көтә.\nҺөйөүҙең ете үҫеш осорон үткән һәм был өлкәлә камиллыҡҡа өлгәшкән парҙарҙы Хоҙай Тәғәлә үҙ ҡөҙрәте менән һуғара һәм мөхәббәт емештәре – балаларына бәхет бүләк итә.


06 июня 2017 — 16:06 ГТРК «Башкортостан»\nҠытайҙа нефть-химия заводында шартлауҙа кәм тигәндә 8 кеше һәләк булған. Завод биләмәһендә шыйыҡ газ тултырылған цистерна шартлаған. Утты һүндереүгә 900 ҡотҡарыусы һәм янғын һүндереүсе 170 машина йәлеп ителгән.\nЛондондағы теракттар ҡорбандары иҫтәлегенә Парижда Эйфель башняһында ут һүндерелгән. Лондон күперендә өс террорсы йәйәүлеләрҙе тапатып, һуңынан халыҡҡа бысаҡ менән ташланғайны. ИГИЛ террор ойошмаһы террор ғәмәле өсөн яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алған.\nЛондонда йәшәүсе мосолмандар терактта һәләк булғандарҙың яҡындарының һәм туғандарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашты һәм ИГИЛ-ға протест белдерҙе. Бөйөк Британияның мосолмандар шураһы ла махсус мөрәжәғәт менән сыҡты. Унда “Изге Рамаҙан айында бындай аҙымға тик дине булмаған кеше генә бара ала,”-тип әйтелә.\nРостов өлкәһендә тракторҙарҙа “Бизон Трек шоу-2017” тип аталған экстремаль ярыштар үтте. Быйыл механизаторҙарға трамплинлы 15 саҡырымлыҡ ауыр трассаны үтергә тура килде. Ярышта Ставрополь крайы фермеры еңеү яулаған.


Китап – иң ҙур бүләк, ти атайым\n13 Октябрь , 12:35\nХаҡлы ялға сыҡҡас, атайыбыҙ үҙенең күргән-кисергәндәрен, ауыл тарихын һәм тормошон, ҡыҙыҡлы хәлдәрҙе, уйланыуҙарын, төрлө ваҡиғаларға фекерҙәрен аҡ ҡағыҙға төшөрә. Уның уй-фекерҙәре тупланған ҡалын дәфтәрҙәр һаны тиҫтәгә тулып китте.\nТүбәнге Таулыҡай ауылында йәшәүсе ҡәҙерле атайыбыҙ Салихов Әхәт Варис улына 75 йәш тулды. Ул 1946 йылдың алтын көҙөндә Заһира һәм Ғәбделварис Салиховтарҙың ғаиләһендә тәүге бала булып донъяға килә. Ҙур, татыу ғаиләлә алты малай буй еткерә.\nАтайыбыҙ бәләкәйҙән белем алырға ынтыла, ике ауыл аша ятҡан Беренсе Этҡол урта мәктәбенә ҡар-буранға, ел-ямғырға ҡарамай йөрөп уҡый. Теүәл фәндәрҙе үҙ итеүе һөнәр һайлағанда ҙур роль уйнай. Әрме хеҙмәтен үтеп ҡайтҡас, Магнитогорск ҡалаһында юғары уҡыу йортон тамамлап, математика һәм физика уҡытыусыһы һөнәренә эйә була һәм ғүмере буйы һайлаған юлына тоғро ҡалып, Таулыҡай урта мәктәбендә балаларға белем өләште. Тиҫтә йылдан ашыу мәктәп директоры вазифаһын да башҡарҙы. Әле лә уҡыусылары, бергә эшләгән коллегалары атайыбыҙҙы онотмай, оло хөрмәт, рәхмәт һүҙҙәре менән телгә ала, килеп хәл белешеп китә. Ҡасандыр белем биргән шуҡ малайҙарҙың, тиҫтә йылдар үткәндән һуң “Әхәт Варисович, ошо сал сәстәреңдең нисәүһен беҙ ағарттыҡ икән…” – тип рәхмәт һүҙҙәре белдереүе уҡытыусы хеҙмәте өсөн иң оло баһалыр, моғайын.\nЭшендә ул балалар күңеленә асҡыс таба белгән талантлы уҡытыусы, оҫта ойоштороусы, ғәҙел етәксе булып танылһа, өйҙә әсәйебеҙгә ышаныслы тормош юлдашы, ныҡлы терәк, беҙгә өлгөлө атай, ейәнсәрҙәренә, бүләһенә яратҡан ҡартатай ул. Әсәйебеҙ Гөлйәүһәр Ғәни ҡыҙы менән бына инде 50 йылдан ашыу иңде-иңгә терәп, матур донъя көтәләр, беҙгә лайыҡлы тәрбиә биреп, белем алырға ярҙам итеп, оло тормошҡа аяҡ баҫтырҙылар. Әле лә улар беҙҙе ярҙамынан ташламай, тыуған йортобоҙҙоң ҡотон һаҡлап, тырышып донъя көтә. Байрамдарҙа һәм йәй айҙарында атай йорто шау-гөр килеп тора, балаларының ғына түгел, ейәнсәрҙәренең дә һағынып ҡайтыр, йыйылыр урыны булыуына Хоҙай Тәғәләгә мең рәхмәтлебеҙ.\nКиң күңелле, оло йөрәкле атайыбыҙ – ғүмер буйы үҙенең туғандары тураһында ла хәстәрлек күреп, терәк-таяныс булып йәшәүсе оло ағай ҙа. Ғаиләлә иң өлкән бала булараҡ, йәшләй генә етем ҡалған биш ҡустыһы өсөн дә яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала, әсәйебеҙ менән һәр береһенең туйын үткәреп, башлы-күҙле итеп, оло тормошҡа аяҡ баҫтыралар.\nБеҙҙең атайыбыҙ үҙенең аҡылы, сабырлығы, фиҙаҡәр хеҙмәте менән ихтирам яулаған кеше, ауылдаштары өсөн хөрмәтле уҙаман. Ниндәй генә эшкә тотонһа ла, һәр саҡ урын-еренә еткереп, намыҫ менән башҡара. Кәңәш һорап килгәндәргә төплө кәңәшен йәлләмәй, ярҙам һорағандарға ярҙам итә. Оҫта ҡуллы атайыбыҙ теләһә ниндәй көнкүреш техникаһын йүнәтә белә, ағас эшенә, баҡса үҫтереүгә лә маһир.\nБынан биш йыл элек атайыбыҙ 70 йәшлек юбилейына ҡарата ауылда 70 төп ағас ултыртҡайны. Был изге эшкә балалары, туғандары, яҡындары ла ихлас ҡушылды.\nӘ ҡәҙерле кешебеҙҙең 75 йәшлек юбилейына беҙ, балалары, үҙенсәлекле бүләк әҙерләп тапшырҙыҡ. Атайыбыҙ теүәл фәндәр уҡытыусыһы булһа ла, ул әҙәбиәтте лә ярата, әле лә күп уҡый. Хаҡлы ялға сыҡҡас, атайыбыҙ үҙенең күргән-кисергәндәрен, ауыл тарихын һәм тормошон, ҡыҙыҡлы хәлдәрҙе, уйланыуҙарын, төрлө ваҡиғаларға фекерҙәрен аҡ ҡағыҙға төшөрә. Уның уй-фекерҙәре тупланған ҡалын дәфтәрҙәр һаны тиҫтәгә тулып китте. Бына шулар араһынан иң ҡыҙыҡлы, фәһемле ерҙәрен туплап, уның юбилейына "Заманым, кешеләр һәм үҙем тураһында" тигән китабын нәшер иттек. Был уның өсөн ысын мәғәнәһендә сюрприз булды! “Минең өсөн иң ҙур бүләк булды был”, - ти атайыбыҙ ҡыуанып.\nКитапҡа тыуған ауылыбыҙ Таулыҡайҙың һуғыштан һуңғы осорҙан бөгөнгәсә көнкүреше, ауылдаштар, туғандар, күршеләр, атайыбыҙҙың дуҫтары, класташтары, комсомол комитетында, мәктәптә эшләгән йылдары ингән. Ғөмүмән, китап бик ҡыҙыҡлы, уҡымлы, матур килеп сыҡты, тип уйлайбыҙ. Атайыбыҙҙың ижад ҡомарың һүнмәһен, тағы ла оҙаҡ йылдар әсәйебеҙ менән бәхетле, оҙон-оҙаҡ йәшәргә яҙһын!


Май айында ғына оҙатып ҡалған ҡыңғырау сыңы балаларҙы хәҙер уҡырға саҡыра. Тотош ғаиләләр был көндәрҙә магазин-баҙарҙар буйлап йөрөй. Йылдың үҙенсәлеге шунда: улар араһында балалары быйыл Башҡортостан мәктәптәренә барыусы Украина ҡасаҡтарын да күрергә мөмкин.\nБер баланы мәктәпкә әҙерләү өсөн 5-6 мең һум кәрәк тигән фаразыбыҙ дөрөҫ булманы. Нисек кенә арзанды эҙләһәләр ҙә, бер уҡыусыға кейем һәм башҡа кәрәк-яраҡ алыуға ата-әсәләргә кәмендә 10 мең һум аҡса сығарырға кәрәк. Ата-әсәләр - хаҡына, ә балалар матурлығына һәм биҙәлешенә ҡарай. Коллегабыҙ Ленария Ямалетдинованың улы Нурислам быйыл I класҡа бара. Бәхәстә Нурислам еңде. Әсәһе уңайлырағын алырға тырышһа ла, малай автомат патроны макеты эленгән сумканы алды. Атайҙар бик бошоноп бармаһа ла, әсәйҙәр ныҡ һайлана. Улар араһында мәктәп формаһы эҙләп күрше өлкәләргә барып ҡайтыусылар ҙа табылды. Ҡыҙы Әҙиләне мәктәпкә әҙерләүсе Розалиә Усманова ла әйберҙе ете ҡат үлсәп кенә ала. Мәктәпкә әҙерләнеү тарихында быйылғы йыл үҙенсәлекле килеп сыҡты. Украина ҡасаҡтары ла республикала йәшәүсе ата-әсәләр менән бергә баҙар-магазиндар буйлап саба. Донецктағы һуғыштан Башҡортостанда һыйыныу тапҡан Александра Костицынаның ғаиләһе лә бөгөн юрғанына ҡарап аяғын һуҙа.\nАлександра Костицына, Украина ҡасағы: «Ҡыҙым «Авангард» гимнастика клубында шөғөлләнә. Тренерҙар Алина Азат ҡыҙы менән Яна Азат ҡыҙына рәхмәт. Ирем көнлөксө булып эшкә урынлашты, аҡсаһын көн дә алып тора. Шунлыҡтан баланы мәктәпкә әҙерләү өсөн әйберҙе берәмләп һатып алабыҙ».\nБашҡа сығымдар ҙа көтә. Мәктәпкә барған көндән төрлө түләүҙәр башлана, ти ата-әсәләр. Йыл буйына был аҡсалар ҙа кәмендә 10 мең һумға барып баҫа. Алға ҡарап йәшәүсе тәжрибәле әсәләр быны үҙҙәре һынап ҡараған.


Башҡортостанда карантин | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 марта 2020 — 18:07 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡаланың алты дауаханаһы инфекцион госпиталь ойоштороу ҡағиҙәләре буйынса дәрәжәһен үҙгәртә. Республика хөкүмәте коронавирус инфекцияһы таралыуҙы иҫкәртеүҙең өҫтәмә сараларын видео бәйләнеш кәңәшмәһендә барланы. Йоғошло сиргә юғары кимәлдәге әҙерлек тәртибе тураһындағы Указға бөгөн йәнә яңылыҡтар индерелә. 50-нән күберәк кеше ҡатнашҡан күмәк саралар тыйыла, кинотеатр, бассейндар менән бер рәттән фитнесклубтар тулыһынса эшен туҡтата. Сит илдән ҡайтҡандар өсөн 14 көнлөк изоляция ҡәтғи һаҡлана. Радий Хәбиров сирлеләр менән бәйләнеш иткән табиптарға өҫтәмә түләүҙәр мәсьәләһен хәл итеү, миллион кеше йәшәгән Өфөлә 65 йәштән өлкәндәрҙе хәүефтән аралау сараларын күрергә ҡушты. Был хаҡта норматив акт тиҙ арала әҙерләнергә тейеш. Пандемия сәбәпле килеп тыуған хәлдә кешеләр именлеге менән бер рәттән иҡтисад хәүефһеҙлеген дә хәстәрләргә тура килә.\nРадий Хәбиров республика бюджеты етди үҙгәрештәр кисерәсәк, тип белдерҙе. Социаль объекттар төҙөлөш кисектерелә, ҡайһы бер төбәк программалары туҡтатылып тора. Республика башлығы муниципалитет етәкселәренә лә сығымдарҙы кәметергә тәҡдим итте. Ә бына карантин ҡағиҙәләрен үтәргә йөкләмә алғандарҙың, киреһенсә, яуаплылығын арттырыу мөһим. Роспотребнадзор йәмәғәт ойошмалары һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары менән изоляциялағы граждандарҙың ҡағиҙә үтәү-үтәмәүен даими күҙәтеүгә ала. Марттың беренән 26-һына тиклем республикаға 20 меңгә яҡын яҡташыбыҙ сәйәхәттән ҡайттҡан. Сит илдән ҡайтыусылар йәнә көтөлә.\nӨфө аэропортында биологик материал ҡабул итеүсе бер нисә нөктә эшләй. Төбәктә коронавирус инфекцияһын асыҡлау буйынса лабораториялар һаны ла арта. Әлегә тиклем улар Өфөлә дүртәү булһа, 26 марттан тағы ла дүрт дауа учреждениеһында анализдар алына. Тикшереү тестары етерлек. Был хаҡта эпидемилогия һәм гигиена үҙәгенең баш табибы Анна Казак сираттағы брифингта белдерҙе. Коронавирус инфекцияһын сикләүгә юғары әҙерлек сараларына ярашлы бөгөндән Өфөләге бер нисә дауахана йүнәлешен үҙгәртә. Дим районындағы өсөнсө ҡала клиникаһы дауаханаһы 30 марттан махсус тәртиптәге эшкә күсергә әҙерләнә. Әле бында инфекцион госпиталь талаптарына ярашлы әҙерлек эштәре бара. Һаулыҡ һаҡлау министры ашығыс ярҙам машиналары өсөн санитар эшкәртеү нөктәһе төҙөлөшөн, бүлектәр, йыһаздар әҙерлеген тикшерҙе. Табиптар менән аралашты. Персонал махсус белешмә алған. Бөгөнгә әҙерлек 90 процент, ти дауахана баш табибы. Өфөлә коронавирус инфекцияһы йоҡторған сирлеләрҙе ҡабул итергә йәнә биш дауахана әҙерләнә. План буйынса операция йәиһә дауаланырға стационарға ятырға әҙерләнгәндәр был осорға башҡа дауалау учреждениеларына йүнәлтеләсәк.


Республикала торлаҡтың 70% ашыуы кредитҡа төҙөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n11:02, 19 ноября 2018 Иҡтисад\nРеспубликала торлаҡтың 70% ашыуы кредитҡа төҙөлә Фото: Олег Яровиков\nБыйыл тәүге 10 айҙа Башҡортостанда дөйөм майҙаны 1,618 миллион квадрат метрлыҡ 20 мең фатир сафҡа индерелгән. Был уҙған йылдың ғинуар-октябренә ҡарағанда 10,5 процентҡа кәмерәк, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.\nЙыл башынан республикала һәр мең кешегә 398 квадрат «торлаҡ» һалынған.\n2018 йылдың 10 айы йомғаҡтарына ярашлы, Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында йорттарҙы файҙаланыуға тапшырыу буйынса Башҡортостан икенсе урында тора. Йән башына торлаҡты сафҡа индереү буйынса республика дүртенсе урынды биләй.\nТорлаҡ төҙөлөшө структураһында халыҡтың үҙ иҫәбенә һәм кредит ярҙамында төҙөгән торлаҡ өлөшө 71 процент тәшкил иткән. Башҡортостанда йәшәүселәр дөйөм майҙаны 1,149 миллион квадрат метрҙан ашыу 10,6 мең өй һалған. Был үткән йылдың ғинуар-октябрь айҙарына ҡарағанда 8,6 процентҡа кәмерәк.\nРеспубликаның юридик берәмектәре — төҙөүселәр ошо уҡ ваҡытта дөйөм майҙаны 469 мең квадрат метрҙан ашыу йорттарҙы файҙаланыуға тапшырған. Был уҙған йылдың ғинуар-октябренә ҡарағанда 15 процентҡа аҙыраҡ, тип йомғаҡ яһаны статистиктар.


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Хәсән Назар\nХәсән Назар (1942)\nХәсән Мөҙәрис улы Назаров 1942 йылдың 15 ғинуарында Ейәнсура районының Таулыҡай ауылында тыуа. Ҡужанаҡ ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағас, ауылда көтөү көтә, колхозсы була. Бөрө кооператив училищеһында уҡып, Яңыбайҙа сельпола эшләй. Өс йыл һалдат бурысын үтәй.\nБөрйәндә “Таң” гәзите редакцияһында ижад көсөн һынай. 1967 йылдан — Өфөлә. “Ленинсы”, “Ағиҙел” редакцияларына күсә. Ситтән тороп, Мәскәүҙәге А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡый. Ғүмеренең күп йылдары “Башҡортостан” гәзите менән бәйле. Радио һәм тележурналист юлдарын да үтә. Артабан — “Йәшлек” гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары. Унан йәнә “Ағиҙел”гә ҡайта — шиғриәт һәм сәнғәт бүлеген алып бара.\n“Бөркөттәр төйәге” тигән беренсе йыйынтығы 1971 йылда сыға. “Шоңҡар сөйәм” (1992), “Заман заңы” (1995), “Асманға ашыу” (2000) исемле китаптары донъя күрҙе, һуңғыһы өсөн уға республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелде (2001).


Өфөлә барлыҡ алданған өлөшсөләр 2013 йылда торлаҡ аласаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә барлыҡ алданған өлөшсөләр 2013 йылда торлаҡ аласаҡ\n10:54, 17 октября 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостанда алданған өлөшсөләр мәсьәләһе 2013 йылда хәл ителәсәк. Был хаҡта шишәмбе, 16 октябрҙә, республика Президенты Рөстәм Хәмитов Өфө хакимиәтендә үткән кәңәшмәлә хәбәр итте. Ҡала мэрияһына ул проблемлы объекттарҙы ҡарап сыҡҡандан һуң килде.\n— Баҡалы урамындағы «Ҡояшлы» биҫтәһе. Эштәр алып барыла. Бәлки, беҙ теләгәнсә ул тиклем тиҙ һәм масштаблы түгелдер, әммә ҡайһы бер йорттар буйынса ҡарарҙар ҡабул ителде. 2013 йылда был биҫтәне төҙөп бөтөрбөҙ, тип уйлайым, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн унда Күсемһеҙ милек үҙәге менән бергә Торлаҡ төҙөлөшө фонды эшләй, был ике ныҡлы ойошмаға беҙ ышанабыҙ.\n«Йәшел яр» комплексындағы хәлдәр ауырыраҡ – ул рейдерлыҡ юлы менән тартып алынған, әммә уны ла алдағы йылда файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.\n— Әммә унда юристарҙы, хоҡуҡ белгестәрен көрәш көтә, — тине Президент. – Юридик йәһәттән ундағы хәл иң ауыры. Комплексты өлөшсөләр алдында бер ниндәй ҙә яуаплылығы булмаған компания тартып алған. Улар йортто төҙөп бөтөп, уны һатырға уйлай, ә өлөшсөләрҙе бер ниһеҙ ҡалдырмаҡ була. Әммә улай булмаясаҡ – әлбиттә, власть тулыһынса өлөшсөләр яғында һәм кешеләрҙең хоҡуҡтарын яҡлау өсөн, иң ҡаты варианттар ҡулланыласаҡ.\n«Йәшел яр»ға килгәндә, ундағы өлөшсөләр араһында бер юлы бер нисә фатир һатып алған кешеләр күп. Улар был фатирҙарҙы артабан һатырға уйлаған.\n— Тәү сиратта йәшәргә урындары булмаған кешеләр фатир аласаҡ, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов. – Бынан һуң ғына бизнес эшләргә теләгәндәрҙең мәсьәләләре хәл ителәсәк.\nАлданған өлөшсөләрҙең инициативалы төркөмө вәкиле Андрей Столяров барыһы исеменән Президентҡа ярҙам итеүе өсөн рәхмәт белдерҙе. Уның һүҙҙәренсә, енәйәт эшендә ҡатнашҡан кешеләрҙе тикшереү барышында иректә ҡалдырырға ярамай, сөнки уларҙың төҙөлөш барышына, һөҙөмтә булараҡ, өлөшсөләр яҙмышына йоғонто яһауы бар. Бынан тыш, Торлаҡ төҙөлөшө фонды йорттарҙы төҙөп бөтөп, фатирҙарҙы баҙар хаҡы менән һатыуы мөмкин, тигән хәүефен белдерҙе Андрей Столяров.\nТорлаҡ төҙөлөшө фонды үҙ файҙаһын күрергә теләгән коммерция ойошмаһы түгел, тип яуапланы быға Рөстәм Хәмитов.\n— Беҙҙең бурыс – һеҙгә фатир биреү. Бюджет ресурстарын йәлеп итеп, был мәсьәләне тулыһынса хәл итергә булдыҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент.\nРеспублика башлығы билдәләүенсә, Өфөлә ҡалған проблемалы йорттарҙы төҙөп бөтөү өсөн (ә улар бөгөнгө көндә унау), яҡынса ике-ике ярым миллиард һум аҡса талап ителә.\nТеги: бр президенты,алданған өлөшсөләр


Бөгөн – Халыҡ-ара стандартлаштырыу көнө // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБөгөн – Халыҡ-ара стандартлаштырыу көнө\n16:05, 14 октября 2013 Йәмғиәт\nБөгөн, 14 октябрҙә, Халыҡ-ара стандартлаштырыу көнө билдәләнә. Был көндө 1946 йылда Лондонда стандартлаштырыу буйынса милли ойошмаларҙың конференцияһы асыла. СССР менән бергә 25 илдән 65 делегат йыйыла. Уларҙың эш һөҙөмтәһендә Халыҡ-ара стандартлаштырыу буйынса ойошма – International Organization for Standardization (ISO) төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә.\nБыл һөнәри байрам предприятиеларҙы стандартлаштырыу хеҙмәте белгестәренең, үҙенең эш урынында сифат, һынау, сифат менеджменты кеүек мәсьәләләрҙе хәл итеүсе һәр кемдең байрамы.\nБөтә цивилизациялы донъяла стандартлаштырыуҙы үҫеш нөктәһе, сауҙаның мөһим факторы һәм ҡулланыусылар мәнфәғәттәрен яҡлау ҡоралы тип иҫәпләйҙәр.\nӘлеге ваҡытта етештереүселәрҙең яуаплылығы арта бара. Халыҡ-ара һәм милли стандарттар продукцияның сифатлы һәм хәүефһеҙ булыуын иҫбатлаусы нигеҙ булып тора. Стандарттар бизнес мәнфәғәтендә булдырыла. Сифатлы продукт сығарыуҙың башҡа ҡоралы юҡ. Яңы стандарттарҙа бөтә инновациялар сағылыш таба, сит илдәрҙең алдынғы тәжрибәләре ҡулланыла. Шуның өсөн Рәсәйҙең милли стандарттары халыҡ-ара стандарттарға эҙмә-эҙлекле тап килтерелә.\nБеҙҙең республикабыҙҙа ярты быуаттан ашыу стандартлаштырыу, уны норматив тәьмин итеү мәсьәләләрен дәүләт төбәк Стандартлаштырыу, метрология һәм һынауҙар үҙәге — «Башҡортостан Республикаһында Стандартлаштырыу, метрология һәм һынауҙар үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһы хәл итә.\n«Башҡортостан Республикаһында Стандартлаштырыу, метрология һәм һынауҙар үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһы — республика территорияһында РФ ҡанундарына ярашлы техник көйләү, стандартлаштырыу һәм метрология өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен алып барыусы ойошма. Үҙәк белгестәре предприятиеларҙың һәм дөйөм республиканың иҡтисади үҫешенә булышлыҡ итеүҙе үҙенең төп бурысы тип иҫәпләй.


Эйе, 88-се миҙгел урындағы мәҙәниәт усағы йылъяҙмаһына күп кенә сағыу биттәр яҙҙы. Уларҙың барыһы менән дә артистар театр миҙгелен ябыу кисәһендә тамашасы, йәмәғәтселек менән ихлас уртаҡлашты.\nБыл көнгә тәғәйенләнгән Сәрүәр Суринаның "Абау, димсе килә!" спектакленән һуң театрҙың директор вазифаһын башҡарыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Айбулат Миңнеғәле улы Ҡотошов артистарҙы тәбрикләп, ҡотлау һүҙҙәре еткерҙе.\nУл намыҫлы эшләп йөрөүсе актерҙар Радик Ғәлиуллинға, Әмир Үтәбаевҡа, яҡтыртыҡ цехы мөдире Нәфис Сәфиуллинға, күп йылдар актер булып эшләгән, шиғыр оҫтаһы Ринат Ибәтуллинға Мәҙәниәт министрлығының Почет грамоталарын, баш режиссер Лиана Ниғмәтуллинаға, актриса Гөлфинә Ибәтуллинаға, әҙәбиәт бүлеге мөдире Динә Бәшироваға министрлыҡтың Маҡтау ҡағыҙҙарын тапшырҙы.\nБеҙ яратҡан тамашасыларыбыҙҙы ла онотманыҡ, йыл дауамында улар менән осрашып, аралашып торҙоҡ. Театр һөйөүселәр бик күп, әлбитә. Шулай ҙа улар араһынан Ельская Наталья Владимировнаны иң әүҙеме тип таптыҡ. Ул театрҙың художество етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рөстәм Рамаҙан улы ҡулынан 89-сы ижад миҙгелгә абонемент алып ҡыуанды.\nСалауат театрының "Бәйләнештә" социаль селтәрендә "Театр йондоҙо" номинацияһына онлайн-тауыш биреү конкурсы уҙғарылды. Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Нәүфилә Яҡупова меңдән ашыу тауыш йыйып, тамашасы һөйөүөнә лайыҡ булды. Уға "LOFT" фотостудияһына сертификат тапшырылды.\nТамашасы һәм актерҙар өсөн тулҡынландырғыс минуттар - 1993 йылдан тап Салауат театрында ғына йәшәп килгән матур йола "Йыл актеры" премияһы еңеүсеһен иғлан итер мәл етте... Уны театрҙың баш режиссеры Лиана Ниғмәтуллина тапшырҙы. 88-се ижад миҙгелендә ҡуйылған спектаклдәрендәге ролдәре өсөн актриса Рәмзиә Мәҡсүтова иң шәбе тип табылды. Әйтеп үтергә кәрәк, ул тормош иптәше актер Рафаэль Ғәйнуллин менән пандемия ваҡытында онлайн рәүештә Б.Абдуразаковтың "Йөрәк майым..." спектаклен сығарҙылар. Ҡуйыусы режиссеры - Айдын Салбанов (Ҡазахстан).\nОлжас Жанайдаровтың "Бер, ике, өс" спектакле миҙгел башында Мәскәүҙә үткән "Артмиграция" йәш режиссер фестивалендә ҡатнашты. Режиссеры – Илсур Ҡаҙаҡбаев. Шулай уҡ ошо әҫәр менән 4 июндә Татарстандың Яр Саллы ҡалаһында уҙасаҡ XVIII "Рәсәйҙең бәләкәй ҡала театрҙары" фестиваленә юлланасаҡ.\nЯңыраҡ театр эргәһендә эшләп килгән «Арлекин» өлгөлө балалар студияһы М.Кәримдең "Өс таған" спектакле менән «Алтын асҡыс» Берлин халыҡ-ара асыҡ онлайн-конкурсында Гран-при яуланы, «Иң яҡшы ир-егет ролен башҡарыусы» номинацияһында Вәзирҙе уйнаған Алан Шамёнов еңеүсе тип танылды. Спектаклдең режиссеры - Радик Ғәлиуллин.


Башҡортостан һәм Мәскәү Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан һәм Мәскәү Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы\n9:15, 28 апреля 2012 Сәйәсәт\nЙома, 27 апрелдә, Мәскәүҙең Халыҡ-ара Музыка йортонда республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән баш ҡала мэры Сергей Собянин Башҡортостан һәм Мәскәү араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник һәм социаль-мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы.\nЯҡтар фәнни-техник, иҡтисади һәм башҡа төрлө мәғлүмәт менән алмашыу, шулай уҡ иҡтисадтың төрлө өлкәләрендә үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеү өсөн уңайлы шарттар булдырыу тураһында һөйләшеп килеште.\nМәскәү мэры Сергей Собянин төбәктәрҙең бихисап хеҙмәттәшлек ептәре, күп быуатлыҡ тарих менән бәйле булыуын билдәләне. Башҡортостан менән Мәскәү араһындағы тауар әйләнеше 20 миллиард һумдан ашыу сумманы тәшкил итә, әммә төбәктәр бәйләнеше аҡса менән генә сикләнмәй, әлбиттә. Мәскәүҙә 1000 студент уҡый, ике меңдән ашыу республика кешеһе Мәскәүгә дауаланырға килә. Фәнни, етештереү, сәнәғәт учреждениелары кимәлендә лә әүҙем хеҙмәттәшлек алып барыла.\n— Был Килешеүгә ҡул ҡуйыу илдең ике ҙур төбәге араһындағы бәйләнештәрҙе үҫтереүгә етди этәргес бирәсәк, тип ышанам. Минең уйымса, Килешеү Мәскәүгә лә, Башҡортостанға ла файҙаға ғына буласаҡ, — тип билдәләне Сергей Собянин.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та Башҡортостан менән Мәскәү араһындағы хеҙмәттәшлектең ҙур перспективалары булыуына ышана.\n— Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәре – буш формаллек кенә түгел, ә ҡыҙыҡлы, оло, сағыу ваҡиға, — тине республика башлығы. — Меңләгән кеше килгән, әүҙем һөйләшеүҙәр алып барабыҙ, инвесторҙар эҙләйбеҙ, иҡтисади ҡеүәтебеҙҙе күрһәтәбеҙ, һәм бынан тыш, беҙҙең төбәктә ял итеүе, һауыҡтырыу үтеүе яҡшы булыуын, бик яҡшы курорттар селтәре барлығын күрһәтәбеҙ. Мәскәү халҡы элек-электән Башҡортостанға ял итергә йөрөй, һәм һәр ваҡыт бик ҡәнәғәт ҡайталар. Бынан тыш, иҡтисади мөнәсәбәттәр ҙә әүҙемләшә: предприятиеларыбыҙ тығыҙ кооперацияға инә. Бөгөн уларҙың күбеһенең милекселәре Мәскәүҙә йәшәй һәм, киреһенсә, Мәскәү предприятиеларының хужалары — Өфөнән, Башҡортостандан. Дөрөҫөн әйткәндә, шулай булырға тейеш тә. Бәйләнештәр ҙә арттырыла барасаҡ. Улар үҫтереләсәк, ә бөгөнгө Килешеүгә ҡул ҡуйыу – бындай хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙең сираттағы этабы ул. Хәҙер иһә беҙ Башҡортостанда Мәскәү делегацияһын көтөп көтәбеҙ, һеҙҙе ҡунаҡҡа саҡырабыҙ.\n— Мәскәү кеүек эре иҡтисади, индустриаль үҙәк менән Килешеү төҙөү беҙҙең өсөн бөтә яҡтан да отошло, — тип белдерҙе журналистарға республика Президенты. – Беҙ Мәскәүҙә Башҡортостандың бер нисә сауҙа нөктәһен асырға тәҡдим итергә йыйынабыҙ, күргәҙмәләр һәм презентациялар үткәреү өсөн баш ҡалала фирма магазиндары булһын ине. Берлектәге эшмәкәрлек планын әҙерләргә, ошо Килешеүҙе үтәү өсөн аныҡ пункттарҙы билдәләргә, һәм уларҙы тормошҡа ашыра башларға кәрәк.\nМәскәүҙә Башҡортостан көндәре тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов был эштең мәғлүмәти планда булыуын билдәләне.\n— Был — донъя күләменә сығыу, беҙгә, республикаға, инвесторҙар йәлеп итеү. Был йәһәттән ҡарағанда билдәле уңыштарға өлгәштек. Бөгөн Рәсәйҙең Сауҙа-сәнәғәт палатаһында ҙур ҡыҙыҡлы һөйләшеүҙәр үтте, һәм бик күп бизнесмендар беҙгә килергә теләк белдерҙе. Уларҙың 5 йәки 10 проценты булһа ла республикала үҙ бизнесын башлаһа, бик шәп буласаҡ. Шуға ла был практиканы дауам итәсәкбеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nӨҫтәп үтәйек, Мәскәүҙең Музыка йорто алдындағы майҙанда урынлашҡан башҡорт тирмәләре, үҙенсәлекле этнофольклор ихатаһы байрам ҡунаҡтарына башҡорт мәҙәниәте менән танышырға мөмкинлек бирҙе. Интерьер әйберҙәре, милли кейем, йолалар, республика бренды — башҡорт балы — былар барыһы ла башҡорт халҡының үҙенсәлектәрен, милли традицияларҙы һәм төрлө дәүерҙәге оҫталар сәнғәтен асырға ярҙам итте. Мәскәүлеләр баллап сәй эсте, ҡымыҙ, сәк-сәк, ҡаҙылыҡты тәмләп ҡараны. Ихатаны Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та инеп күрҙе.\nЙомалағы сараларҙы Башҡортостандың сәнғәт оҫталарының концерты йомғаҡланы.\nМәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәре шәмбе, 28 апрелдә, Башҡортостан кинематографистары менән төшөрөлгән документаль, нәфис һәм анимацион фильмдар күрһәтеү менән тамамлана.\nТеги: БР Президенты,Мәскәүҙә Башҡортостан көндәре


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӘШӘҮ РӘҮЕШЕН ҠАБАТТАН ҠАРАР МӘЛ - 2020 - Мәҡәләләр\nКоронавирус. Хәүефле лә, серле лә сир. Әлегәсә ғалимдар уның килеп сығышы хаҡында аныҡ ҡына яуап бирмәй, төрлө фекерҙәр яңғырай. Уны нисек дауалау тураһында донъя медиктары баш вата. Ә шул ваҡытта ул томан кеүек, ер шары өҫтөнән шыуышып, барлыҡ ҡитғаларҙы ла ҡаплай бара. Ғәмәлдә нимә һуң ул халыҡ араһында "тажлы вирус" атамаһын алып, бөтөн донъяны баҫып алырға һәм тубыҡландырырға тырышҡан зәхмәт? Ошо күңелде ҡытыҡлап торған һорау менән Башҡорт дәүләт медицина университетының Микробиология-вирусология кафедраһы мөдире, медицина фәндәре докторы, микробиолог-иммунолог Марсель ТОЙҒОНОВҡа мөрәжәғәт иттек.\nБыл коронавирус тигән афәт әллә ҡайҙан килеп сығып, һәүетемсә генә барған донъяның аҫтын-өҫкә килтерҙе. Бөгөн хәүефле заманда йәшәйбеҙ тиһәк тә, күптәр быға әле һаман ышанып етмәй кеүек. Ысынбарлыҡта хәл-торош нисек, шул хаҡта һөйләп китһәгеҙ ине.\n- Был коронавирусты Америка ғалимдары уйлап сығарған тигән фекер йәшәй ине миндә һәм ул көндән-көн нығына бара, ни өсөн тигәндә, 2015 йылда уҡ улар Nature журналында ошо турала, был вирустың кеше өсөн бик хәүефле булыуын һүрәтләп, ғилми мәҡәлә баҫтырғайнылар. Ошо ваҡиғанан һуң 5 йыл үткәс, ул беҙҙең көндәлек тормошобоҙға килеп инде. Бында мин нимә тип фаразлайым: минеңсә, уның тәьҫирен һынап ҡарарға ғына уйлағандарҙыр, әммә һөҙөмтә көткәндәгенән башҡасараҡ килеп сыҡҡандыр. Был вирус киҙеү вирусы менән ҡушылып, химерный вирус (мутант) барлыҡҡа килгән. Тәбиғәттә улар ҡушылмай, ә киҙеү бик тиҙ мутациялана һәм тиҙ үҙгәрә. Коронавирусҡа ла киҙеү кеүек үк билдәләр хас. Шуға күрә лә ул кеше ҡулы менән эшләнгән тип уйлайым.\nБөгөн Рәсәй вирусологтары ғына түгел, ошо тармаҡ белгестәре бындай хәлдең килеп тыуыуын дөйөм медицина өлкәһенең башҡа - оборона, хоҡуҡ органдары һ.б. кеүек өҫтөнлөклө булмауы һәм табиптарҙың ҡыҫҡартылыуы, хатта вирусологтарҙың етерлек булмауына ла бәйләй. Был хаҡта ни әйтерһегеҙ?\n- Әлбиттә, илебеҙҙә табиптарға ла, ғалимдарға ла мөнәсәбәт ниндәйҙер ҡалдыҡ принцибы буйынса ҡоролғайны. Уларҙың эш хаҡтары ла түбән булды. Шуға күрә, фән өлкәһенә килгән кешеләр ҙә бик һирәк. Ә фән өлкәһендә, мәғлүм булыуынса, ниндәйҙер билдәле кимәлдәге үрҙәр яуламай, асыштар яһамай тороп, ҙур аҡса эшләп булмай. Бөгөнгө көндә финанс йәһәтенән ярҙам булмаһа, яҡшы фәнни эш башҡарыуы ла мөмкин түгел. Ә бит ошо фәнни эш менән шөғөлләнеүселәргә лә, халыҡты дауалаусы төрлө кимәлдәге медицина хеҙмәткәрҙәренә лә ғаиләһен дә ҡарарға, уларҙы ашатырға, эсерергә, кейендерергә кәрәк. Шуға илдә бөгөнгө көндәге хәл-торош бик көсөргәнешле.\nБашҡортостанда электән билдәле һәм абруйлы "Иммунопрепарат" предприятиеһы бар. Бөгөнгө көндә унда ошо сир менән көрәш буйынса нимәләр эшләнә, ниндәй препараттар уйлап табыла, ғөмүмән, урында ниндәйҙер эш алып барыламы?\n- "Иммунопрепарат"ҡа килгәндә, ысынлап та, заманында ул республика ғына түгел, тотош Рәсәй өсөн тап инфекцион, аллергия, соматик сирҙәрҙе диагностикалау, профилактикалау һәм дауалау, иммунитетты коррекциялау препараттары етештереү йүнәлешендә эшләгән предприятие була торғайны. 2003 йылдан ул "Микроген" Фәнни-етештереү берекмәһе акционерҙар йәмғиәте ҡарамағына күсте һәм хәҙер унда эшләнгән препараттарҙың күбеһен етештереүҙе туҡтаттылар. Әйтәйек, бына интерферон. Уның инъекция формаһында эшләнгәне инферон тип аталды һәм ошо предприятиела етештерелде. Бына бөгөнгө вирусҡа уның тәьҫире бик шәп булыр ине, сөнки организмда вирусҡа ҡаршы берҙән-бер һаҡланыу сараһы - ул интерферон. Уны вирус килеп эләккән саҡта лейкоциттар бүлеп сығара һәм ул вирусҡа туранан-тура йоғонто яһай. Әммә "Иммунопрепарат" уны 2017 йылдан бирле етештермәй, сөнки Мәскәүҙән заказдар булманы һәм производство туҡтатылды. Ә тап ошо препараттың вирусҡа ҡаршы көсө, тәьҫире ныҡ көслө булыуын үҙ тәжрибәбеҙҙә һынап ҡарағайныҡ бит инде: киҙеү, башҡа вирустар ваҡытында уны ҡаҙайбыҙ ҙа, икенсе көнөнә кеше һин дә мин һауығып китә ине.\nДонъя яңылыҡтарын күҙәтеп барғанда һәм төрлө илдәрҙең ғалимдары фекере буйынса шул мәғлүм: бөгөн коронавирус тиҙ үҙгәрә һәм уның аныҡ ҡына ниндәй ағзаға тәьҫир итеүе билдәле түгел...\n- Вирустар тере һәм тере булмаған материяларҙың араһында тороусы беренсе йән эйәләре. Уларҙы йәнлегә индерһәң, ул үҙе үрсергә тейеш, әммә ул үҙаллы үрсей алмай; ә йәнһеҙгә индерһәң, ул икенсе йән эйәләренең күҙәнәктәренә инеп, шунда үҙҙәренең функцияларын башҡара, йәғни үрсей һәм күҙәнәкте тулыһынса үҙенә буйһондороп, уның системалары менән үҙенә яңы вируслы өлөштәр синтезлаштырып ала. Шуға күрә вирустар иң ябай ҡоролошло организм булып һанала, уның күҙәнәгендә ДНК, йә РНК молекулаһы, шуны уратып торған капсидтар ғына бар. Шуға ҡарамаҫтан, бөгөн фән үҫешкән тиһәк тә, ошо яңы вирустың синтезлашыуы һөҙөмтәһендә коронавирусҡа ҡаршы йүнле дауалау ысулдары таба алмайбыҙ әле.\nБөгөн республиканың ҡайһы бер дауаханалары һәм медиктары үҙҙәре инфекция сығанағы булып тора. Был хәлдең килеп тыуырын алдан күҙаллап була инеме, шул хаҡта иҫкәртеүҙәр булдымы, әллә булып та ҡолаҡ һалыусылар табылманымы?\n- Бөгөнгө көн ысынбарлығынан сығып ҡарағанда, нәҡ шулай килеп сыҡты, дауаханаларҙа эшләгән табиптар, шәфҡәт туташтары, күп кенә башҡа хеҙмәткәрҙәр был ауырыуҙан үҙҙәре зарарланды һәм бөгөн үҙҙәре үк ошо сирҙең сығанағы булып тора. Был хәл, әлбиттә, бик аяныслы. Үкенескә күрә, был ваҡиға Рәсәй күләмендә генә түгел, Ер шарына таралды. Әлбиттә, афәттең былай таралып китерен һәм шундай эҙемтәләргә килтеререн берәү ҙә күҙалламаны, сөнки ошондай хәл беренсе тапҡыр күҙәтелә. Хатта, дөрөҫөн әйткәндә, дауаханалар ғына түгел, тотош илдең медицина системаһы ла быға әҙер түгел ине: костюмдар, битлектәр, күҙлектәр һәм башҡа һаҡланыу саралары булманы. Шуға күрә кәрәкле костюмдарҙы эҙләп табып, хеҙмәткәрҙәрҙе тәьмин иткәнсе ваҡыт үтеп китте. Ә был ваҡытта вирус киң таралып өлгөрҙө. Ул бит һин дауаланыусымы, дауалаусымы - ҡарап тормай, уның өсөн барыһы ла бер. Әлбиттә, республикалағы иң ҙур дауалау учреждениеһы булған Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһында дауаланыусыларҙы ла өйҙәренә, райондарына ҡайтарыу ярамай ине. Уларҙың анализдарын алып, һөҙөмтәләр билдәле булғас ҡына ҡайтарырға кәрәк булғандыр.\nШундай риүәйәт бар: бер ҡалаға сир килә һәм ҡапҡа аша ингәндә, унан: "Бында нишләп йөрөйһөң?"- тип һорайҙар. "Мин был ҡаланың 5 мең кешеһен үлтерергә килдем", - тип яуаплай ул. Әммә ҡалала 40 меңдән ашыу кеше үлә. Сир кире сығып барғанда унан: "Һин бит 5 мең кешене генә үлтерәм, тигәйнең, ниңә 40 меңдән ашыу кешене үлтерҙең?" - тиҙәр. "Мин 5 меңде генә үлтерҙем, ә ҡалғандары ҡурҡыштарынан үлде", - тип яуаплай сир. Бөгөн йәмғиәттә лә шундай ҡурҡыу менән йәшәүселәр юҡ түгел, ғөмүмән, ҡурҡыу - сирҙең беренсе дуҫы. Һәр нәмәнән шикләнеп, ҡурҡып йәшәүселәргә ниндәй кәңәштәр бирергә мөмкин?\n- Ысынлап та, тағун тураһында шундай риүәйәт бар. Бөгөн дә күптәр коронавирус сиренән ҡурҡып, хәүефләнеп йәшәй, сөнки радио, телевидение, киң мәғлүмәт саралары аша көсөргәнеш тыуҙырып, гел ошо хаҡта һөйләп ғауға тыуҙырылды. Күп кеше ошо мәғлүмәт йоғонтоһона бирелеп, бигерәк тә хроник сирҙәре булғандар, организмдарына зыян килтерҙе, тыныслығы боҙолдо. Медицина күҙлегенән ҡарағанда, коронавирус - типик ауырыу. Кемдең организмында шәкәр, йөрәк сире, юғары ҡан баҫымы кеүек хроник ауырыуы бар, уларҙа был сир киҫкенләшеп, үлемгә килтереүе мөмкин. Ә йәштәр, ғәҙәттә, хатта сирләгән осраҡта ла, һауығып сыға. Шуға, артыҡ ғауғаламаҫҡа, организмға алдан уҡ ҡурҡыу программаһы һалмаҫҡа, киреһенсә, уны көслөрәк итеү саралары күрергә кәрәк.\nӘлеге ваҡытта иң мөһиме - иммунитетты күтәреү һәм шәхси гигиена ҡағиҙәләрен һаҡлау. Ҡурсаланыу һөҙөмтәһендә күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр хатта урамға ла сыға алмай һәм баҡсаларға барырға рөхсәт ителеү менән улар тәбиғәт ҡосағына ашығасаҡ...\n- Тел төбөгөҙҙө аңланым. Тап ошо ваҡытта кешеләр баҡсаларға бара башлаһа, халыҡта сысҡан биҙгәге тип аталған геморрагик биҙгәк менән зарарлана. Ул да вирус инфекцияһы булып тора. Шуға күрә минең теләгем: ниһайәт, тәбиғәткә сыҡтыҡ, тип һаҡланыу саралары тураһында онотоп ебәрмәгеҙ - дача өйҙәре ҡыш буйы буш торғас, унда кимереүселәр үрсей. Бигерәк тә быйыл ҡыш йылы булды, сысҡандар күпләп үрсене, үлмәне, өйҙәрҙә уларҙың тиҙәге менән ошо вирустар сығырға мөмкин. Шуға ла участкағыҙға барғас, урамда тәрән итеп тын алып, битлек, ҡулдарға бирсәткә кейеп, өйгә ингәндә тын алмай ғына тәҙрәләрҙе, ишектәрҙе асып бер 10-15 минут елләтеп алырға кәрәк. Шул ваҡытта саң менән вирустар осоп сыға. Шулай уҡ һаҡланыу сараларын үтәп, өйҙө тулыһынса йыуып сығарыу ҙа мотлаҡ.\nИкенсе хәүеф - талпан энцефалиты. Коронавирус менән параллель рәүештә сысҡан биҙгәге һәм талпан энцефалиты килеп сығып, улар бергә ҡушылһа, сирҙе дауалау тағы ла ҡатмарлашасаҡ. Шуға күрә, бөгөн, ысынлап та һаулығығыҙ үҙегеҙҙең ҡулығыҙҙа икәнен бер генә минутҡа ла иҫегеҙҙән сығармаһағыҙ ине.\nКүптәр, ысынлап та, өйҙә ҡурсаланыуҙа ултырыу ваҡыты үтә лә, ҡабат элеккесә гөрләтеп йәшәп алып китәбеҙ, тип уйлай...\n- Бөгөн донъяла күп кенә тармаҡтар туҡтап ҡалды. Урта, бәләкәй эшҡыуарлыҡ ябылды. Күптәрҙең кредиттары, ипотекалары бар ине. Әлбиттә, күптәрҙең тормошҡа ҡарашы үҙгәрәсәк, сөнки кешелек донъяһы ҡайҙа, нисек, нимә өсөн йәшәгәнен бөтөнләй онотоп киткәйне. Бына ошондай ҙур һәләкәтле хәл-торош һәр кешенең башына һеңеп, ниндәйҙер уй-тойғолар уятыр, һығымта яһатыр, тип уйлайым. Һәм дә табиптарға, медицина хеҙмәткәрҙәренә, ошо өлкәләге фәнни эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүсе ғалимдарға, ғөмүмән, медицина тармағына ҡараш үҙгәрер тип өмөтләнәм.\nБыға тиклем медицина хеҙмәткәрҙәренең,"Сәләмәтлегегеҙ - үҙ ҡулығыҙҙа", тигәне күпселектең бер ҡолағынан инеп, икенсеһенән сыға ине. Бөгөнгө хәл-торош уның күсмә мәғәнәлә генә түгел, ғәмәлдә шулай булыуын раҫланы. Улай ғына ла түгел, күптәр тормош рәүешен ҡабаттан ҡарап сыҡҡандыр, бәхет өсөн күп тә кәрәкмәй икәнен, хатта сәләмәтлек кенә түгел - барыһы ла үҙ ҡулыбыҙҙа икәнен аңлағандыр, моғайын.\nЯҙылған: 27.04.20 | Ҡаралған: 393


Остом-киттем... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Остом-киттем...\nОстом-киттем... 03.07.2018 // Йәмғиәт\nЭлегерәк, байҙар әле “десятка”ла елдергәндә, “Мин, моғайын, кешеләр машина урынына самолетта оса башлағас ҡына автомобиль алырмын инде” тип йыш ҡына зарлана торғайны бер ағай. Хәҙер был һүҙҙәрен иҫенә лә төшөрмәй ул – үҙе ике “унынсы”ны туҙҙырҙы. Ә кешеләр, ул әйткәнсә, һаман да “ҡанатлы” автомобилдә елдермәй әле.\nШулай ҙа, мәғлүмәттәргә таянғанда, яҡын киләсәктә оса торған автомобилдәр күпләп етештерелә башлауы ихтимал. Өлгө өсөн, тәжрибә нигеҙендә һауаға күтәрелгән техника тураһында әленән-әле ишетелеп тора.\nМатур дизайн, аҡыллы идара итеү системаһы, хәүефһеҙлек буйынса конкурентлыҡ иткән машина етештереүселәр нисек тә клиенттарын юғалтмаҫҡа тырыша һәм яңынан-яңы алымдар уйлап табып тора – “ҡанатлы” машина ана шул мөхиттең бер билдәһе, күрәһең. Кемдер оса торған такси етештерергә йыйына, бәғзеләр “Ашығыс ярҙам” моделен әҙерләй.\nӘлбиттә, яңы төр машиналар ғәҙәти автомобиль формаһында буласаҡ тигәнде аңлатмай был. Бәлки, ул вертолетҡа ла оҡшар, осоусы дрондар ҙа күп хәҙер. Әммә, белгестәр фекеренсә, барыбер ғәҙәти автомобилгә тартым буласаҡ.\nТаксиға килгәндә, уны Porsche компанияһы етештерергә иҫәп тота. Был алымын компания вәкилдәре кешеләрҙе тығындарҙа ултырыуҙан ҡотҡарыу ниәте менән атҡарырға уйлай. Уларҙың иҫәбе буйынса, автомобилдә ерҙән ярты сәғәт үтерлек юлды хәҙер өс минутта осорға мөмкин буласаҡ. Осоу аппараты тигәс, был машинаға идара итеү өсөн махсус лицензия талап ителеүе көн кеүек асыҡ. Әммә “Порше” вәкилдәре әйтеүенсә, рөхсәт кәрәкмәйәсәк, сөнки идара системаһы автоматлаштырылған.\nШул уҡ ваҡытта 2030 йылда Германияла халыҡты оса торған “Ашығыс ярҙам” машиналары хеҙмәтләндерә башлауы мөмкин. Был мәсьәләне дәүләт кимәлендә хәл итергә йыйыналар. Бындай төр автомобиль һауала төтөн сығарып китеп бармаҫ инде. Шуға ғалимдар уның осоу мөмкинлеге генә түгел, двигателе өҫтөндә лә ныҡлы эшләй. Яҡынса күҙаллауҙар шуны билдәләй: мотор ябай яғыулыҡ менән хәрәкәт итмәйәсәк.\nӘйткәндәй, киләсәктә шулай уҡ осоусы мотоциклдар ҙа етештерелә башлауы ихтимал. Быныһы инде бигерәк ҡулай буласаҡ, сөнки күп сығым талап ителмәй, ул еңел һәм ҙур түгел. Ошо урында үҫмер саҡта ауылда “тимер ат”тарҙы этеп тоҡандырған мәлдәр иҫкә төшә. Хәйер, яңы төр техника ерҙән этеп йүгергәндәренән әллә нисәмә тапҡыр сифатлыраҡ булыр шул.\nБер рәхәттең — бер ҡыйыны, тигәндәй, был машиналар менән һауала нисек идара итергә һуң? Ярай, осоуға ҡамасаулаған ҡарғаны компьютерҙа күреп булыр, ә бына ҡаршыға осҡан машинаның водителе иҫерек булһа... Шул уҡ ерҙәге юл-транспорт ваҡиғаһы килеп сыҡмаҫмы? Әле юлдарҙа йылына меңәрләгән кеше автомобиль ҡорбаны була...\nНи генә тимә, тығындарҙа ултырған “Ашығыс ярҙам” бригадаһы тиҙ генә килеп етеп, кешенең ғүмерен ҡотҡарып ҡалһа, бер ҙа насар түгелдер. Һәр хәлдә, оса башлағас белербеҙ. Уныһы инде ҡасан булыр – автосәнәғәт магнаттарынан тора. Ҡасандыр электромобиль дә фантастика булып тойола ине. Ана хәҙер шундай автомобилдә Жириновский әфәнде үҙе елдерә. Кешенең баш мейеһен икенсе кешегә күсереп ултыртҡан, бесәйгә электрон ҡойроҡ яһаған заманда осоусы автомобилдәрҙе лә оҙаҡ көтмәҫбеҙ.


Машинанан - велосипедҡа\n25 Сентябрь 2018, 18:00\nҮткән аҙнаның шәмбеһендә Бөтә донъя автомобилһеҙ көн билдәләнде. Ошо уңайҙан республикала һәр төрлө йүнәлештәге акциялар уҙғарылды. Был көндә халыҡҡа үҙ машиналарын ҡабыҙмай, йәмәғәт транспорты менән файҙаланырға, велосипедтарға ултырырға тәҡдим ителә. Уның төп маҡсаты – халыҡ иғтибарын экологияға, һулаған һауаның бысраныу проблемаһына йүнәлтеү. Тәүге “Автомобилһеҙ бер көн” 1973 йылда уҡ Швейцарияла үткәрелә. Илдә яғыулыҡҡа ҡытлыҡ башланғас, власть граждандарҙы 4 көнгә машиналарҙан баш тартып торорға саҡыра. Автомобилде ҡалдырыу акциялары Европа дәүләттәрендә лә бик йыш уҙғарыла. Францияла бындай сара 1998 йылда үтә. Унда илдең 20 ҡалаһы ҡатнаша. Ике меңенсе йылдар башында был хәрәкәткә донъяның 35 дәүләтенән меңдән ашыу ҡала ҡушыла. Байтаҡ илдәрҙә 22 сентябрҙә шәхси автомобиль ҡулланыу ҡануниәт тарафынан тыйыла. Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып 2005 йылда Белгород башлап ебәрә. Уларҙан һуң Түбәнге Новгород ҡалаһы, 2008 йылда иһә Мәскәү, 2009 йылда Өфө ҡалаһы ҡушыла. Хәҙер был хәрәкәт республиканың төрлө райондарына ла таралған.\nРәсми мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Башҡортостанда ғына йылына 885 мең тоннанан ашыу ағыулы матдәләр сығарыла. Шуларҙың яртыһы автомобилдәргә тура килә. Йылдан йыл артҡан машиналар һанын иҫәпкә алғанда, был күрһәткестең дә арта барыуын күҙаллауы ауыр түгел. Баш ҡалала ғына йыл һайын 30 меңдән ашыу яңы машина теркәлһә, башҡа ҙур төбәктәр тураһында әйтеп торорға ла түгел. Хатта мегаполистар менән сағыштырғанда бәләкәй ауыл һымаҡ ҡына күренгән беҙҙең район үҙәгендә лә машиналар ҡайнап тора. Хәҙерге заманда йәйәүлеләр һаны машина йөрөтөүселәргә ҡарағанда күпкә әҙерәк. Сөнки ҡасандыр машина байлыҡ, зиннәт һаналһа, бөгөн килеп унһыҙ “аяҡһыҙ-ҡулһыҙ” һымаҡ та булып китәһең.\nЙәмәғәт транспорты тип ураған һайын такси саҡыртыу ҙа, эшкә һуңлап ҡуймайым тип сәғәтеңә ҡарай-ҡарай “Газель” көтөп тороу ҙа уйын түгел заман менән бергә атларға тырышҡан эш кешеһенә. Шулай ҙа бер көн булһа ла уңайлыҡтан баш тартып, велосипедҡа йәиһә йәмәғәт транспортына ултырыу халыҡҡа артыҡ әллә ни ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Һәр хәлдә экология файҙаһына бер көн машинанан йәйәүгә күсеү кешенең үҙе өсөн икеләтә файҙалыраҡ.\nБеҙҙең велоуҙышсылар Мораҡ 1-се урта мәктәп эргәһенән Мораҡ үҙәк район дауахана яғынан урап килеп, бер көнгә машинанан баш тартыусыларға теләктәшлек белдерҙе. Шуныһы ҡыуаныслы: сарала төрлө ойошма хеҙмәткәрҙәре лә әүҙем ҡатнашты. Юғиһә күп кенә ошондай йәмәғәт сараларын мәктәп уҡыусылары көсө менән үткәрергә ғәҙәтләнгәнбеҙ. Әлбиттә, мәктәп уҡыусылары бындай сараларҙа ҙур теләк менән ҡатнаша. Шулай ҙа кемдәндер (бигерәк тә балаларҙан) талап итерҙән алда үҙеңә өлгө булырға ла кәрәктер ул. Сөнки, ни генә тиһәң дә, балалар –ололарҙы, ябай эшселәр түрәләрҙе үрнәк итеп күрә.\nГөлдәр АБДУЛЛИНА фотоһы.


Өфөлә Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының III съезы үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының III съезы үтә\n16:50, 13 апреля 2015 Йәмғиәт\n28 апрелдә Өфөлә Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының III съезы үтә. Ойошма республикала йәшәгән халыҡ вәкилдәренең 30-ҙан ашыу рәсми теркәлгән милли-мәҙәни берекмәләрен берләштерә. Власть органдары менән милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыуға йүнәлтелгән һөйләшеү алып барыу, Башҡортостанда тыныслыҡты һәм татыулыҡты һаҡлау уның бурыстарының береһе булып тора.\n«Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы» төбәк йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе Әхәт Мостафин һөйләүенсә, буласаҡ съездың программаһы киң һәм төрлө.\n— Беҙ Ассамблеяның Уставына үҙгәрештәр индерергә теләйбеҙ. Асылда Советтың бер рәйесе урынына өс рәйестәш буласаҡ. Элек улай түгел ине. Улар республикалағы төп өс халыҡтың вәкиле булыр, моғайын, — тип аңлатма бирҙе Әхәт Мостафин.\nСъезда Ассамблея Советының яңы составы һайлана. Форумда ҡатнашыусылар Башҡортостандағы бөтә милли-мәҙәни үҙәктәрҙең халыҡ ижады күргәҙмәһен ҡарай ала. Шулай уҡ китаптар һәм белем биреү программалары ла тәҡдим ителә.\nТеги: бр халыҡтары ассамблеяһы,милләт-ара бәйләнештәр


Башҡа бушлай танышыу сайттарына теркәлдем - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nСайтында танышырға"кривой рог", башҡа бушлай танышыу сайттарына теркәлдем\nУны киң даирәлә ҡулланыу өсөн генә түгел, предприятиелар, шул иҫәптән интернетҺуңғы ваҡытта бигерәк тә танышыу сайты уның нисек популяр булып китте. Һеҙ был кешеләрҙе районда яҡшы ысул менән таныштырҙы. Күп онлайн-миссия өсөн хәүефһеҙ һәм файҙалы йүнәлеше шулай. Beboo умещается был ябай ғына, иҫ киткес, әгәр ҙә һеҙҙең шанс эҙләгеҙ, тигән бер кеше була. 30 беҙ тәҡдим иткән критерийға, уларҙы эҙләү өсөн файҙаланыусылар һаны иҫәпкә алыу нигеҙендә профиль түбәнәйеүе теркәлгән.\nБыл һеҙҙең ышанған кеше хоҡуҡтары тәгәрмәстәр булыуы мөмкин.\nҺеҙ беҙгә һәм сервис аралашыу мөмкинлеге бирә һезгә ошай. Был фотоны береһенең үҙ һине анализ. Ярҙам менән онлайн-һеҙгә ҡарата мөнәсәбәте дауам видеочинать тулыһынса хәл итергә ярҙам итә ала. Эшләргә ҡурҡа. Түгел стесняйтесь танышыу сайты яҙылған, иғлан етди мөнәсәбәттәр һәм башҡа йүнәлештәр бер-береһе менән нисек алышыуҙары һәм beboo.\nОмск булып, башҡа бушлай танышыу сайттарына теркәлдем.\nКүбеһе һеҙҙе хәтерләмәй\nТеләһә ниндәй өлөшө бөтөнләй булмай мөнәсәбәттә аралашырға кәрәкҮҙ һорауын бирҙе: - һеҙҙең тирәләй кешеләр менән аралашыу һеҙҙең ҡасан һуңғы тапҡыр таныш. Хәҙерге заманда күп кеше мәшғүл, һәр ваҡыт ашыға, яңы кешеләр менән аралашырға ҡурҡа. Әлбиттә, был бер сәбәп булыр, тик әйтерһең кеүек мөнәсәбәттә. Етди мөнәсәбәттәр өсөн урын атҡаҙанған популярлыҡ менән файҙалана.\nМөхәббәт кеүек, үҙегеҙгә ҡаршы\nСайтында танышырға - береһе йәш, әммә үҙҙәрен танытып интернет-ресурстары, улар һеҙ ярҙам кешеләр табырға кәрәк, улар менән етди мөнәсәбәттәр булырға бөтә мөмкинлектәре бар. Ылыҡтырылған, омск ҡалаһында йәшәгән ли һеҙ, Екатеринбург, Мәскәү йәки Суздаль. Интернет ярҙамында, шулай уҡ географик урыны мөһим түгел.\nСайтында танышырға красноярск, башҡа бушлай танышыу сайттарына теркәлдем\nЗинһар, минең менән һылтанмай\nДөгө менән түшәкте һәр көн проснуться һәм"Hitomebore"әммә йыш күрергә бара һәм аҙҙан һәм бәләкәй дуҫтарым, балалар һәм ғаилә байрамдары ваҡытында уларға үҙҙәрен яңғыҙ һәм көслөрәк тоя, һәм был яҡтан бигерәк тә һеҙҙең менән һәм һеҙҙең көтөп ултырыу мөмкин түгел, теләсә ниндәй заказ рок өмөтһөҙлөкХәрәкәттәр үткәрмәй кәрәк, ул бәхет килтерер һеҙгә. сайтта танышырға, уларҙы етди мөнәсәбәттә теркәп, кеше яратмаған һәм ярата, һәм төҙәтеү. Бөтә хата булмаҫ, әммә мин асырға тырыша, хата булмаҫ, һәм әлегә бындай мөмкинлек таба. Иң мөһиме - иманды юғалтыу була ла эҙләп таба алмай. Шулай уҡ сайтта танышырға тәҡдим биба һәм ҡатын-ҡыҙҙар кеүек, ир-егет, ҡатын-ҡыҙ, ир-аттар төрлө йәштәге, социаль хәл һуң был, шул, ул рәсәйҙә. Һуң, бөтөн, һеҙ әҙер реаль хистәрҙән. Был Красноярск, Сочи йәки Төп Владивосток, россия киң даирәлә тип теләйем ҡатнашыусыларҙың береһе тураһында.\nСайт танышу бу Сямэнь, бушлай сайт танышу өчен җитди мөнәсәбәтләр.\nбашҡа өлкәндәр өсөн видео теркәү танышты ҡыҙы таныштырҙы онлайн видео чат случайных танышыу 18 видеочивать онлайн шунда таныштыҡ. ҡатын-ҡыҙ белергә танышты таныш булмаған онлайн видео чат рулетка менән телефон ч без интернета секс видео менән бушлай таныша өлкәндәр өсөн видео-таныштырыу


Аҙна яңылыҡтары. Билдәле шәхестәрҙең билдәһеҙ яҡтары\nБөгөндән «Аҙна яңылыҡтары»ның һәр сығарылышында республика һәм ил тормошона тос өлөш индергән шәхестәребеҙ хаҡындағы яҙмалар шәлкемен башлайбыҙ. Улар беҙҙең арала юҡ, ләкин башҡарған эштәре тарихты, халҡыбыҙ ирешкән ҡаҙаныштарҙы сағылдыра, йылъяҙмабыҙҙы байыта. Тәүге геройыбыҙ - Малик Яҡшымбәтов. Башҡорт кино сәнғәтен үҫтерергә күп көс һалған оҫтаның исеме республика, Рәсәй төбәктәрендә генә түгел, Ҡаҙағстанда ла киң билдәле.\n«Башҡортостан» киностудияһы тарафынан төшөрөлгән тәүге тулы метражлы документаль фильм. «Азатлыҡ ҡапҡаһы» тип аталған яҙма 1992 йылда Советтар Союзы тарҡалғас та ижад ителгән. Колхоз-совхоздарҙың бөлгөнлөккә төшөүе, гөрләп торған ауылдарҙың юҡҡа сығыуы, эшһеҙлектең ғәҙәти күренешкә әйләнеүе... Ул саҡтарҙа булғанды бар тип һөйләүҙән халыҡ тартынған. Малик Яҡшымбәтов тәүгеләрҙән булып ысынбарлыҡты күрһәтә\n«Азатлыҡ ҡапҡаһы» документаль фильмында тормош күренештәре, проблемалар асып һалына. Режиссер фильмына геройҙарҙы үҙе табып йәлеп иткән. Улар иҫәбендә Әбйәлил районы сәсәниәһе Гөлнур Мәмлиева ла бар. Һәр деталь үҙенсәлекле бер сюжетҡа ҡоролған. Милли кейем аша мәҫәлән, Малик Яҡшымбәтов башҡорт халҡының үткәнен һәм киләсәген яҡтыртырға тырышҡан.\nМалик Яҡшымбәтов Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтында белем алған. Башҡорт улы бер урынға биш тиҫтәләп кеше дәғүә иткән конкурсты үтеп, күренекле режиссер Григорий Чухрай етәкселегендә уҡый. Тәүге стажировканы Малик Нәсих улы телевидениела үткән.\nМалик Яҡшымбәтов 1944 йылдың 18 апрелендә Кемеров өлкәһендә тыуған. Атаһы Нәсих Яҡшымбәтов сығышы менән Әбйәлил районынан. «Хәтер китабы» мәғлүмәттәре буйынса, ХХ быуаттың 30-сы йылдарында Әбйәлил һәм Баймаҡ районында йәшәүсе бар Яҡшымбәтовтар Кемеров өлкәһенә һөргөнгә оҙатыла. Быға Нәсих Яҡшымбәтовтың бер туған апаһы Нәфисә Әхмәтзәки Вәлидиҙең тормош иптәше булыуы сәбәпсе була. Һөргөндә Маликтың бер туғандары Рәмилә менән Намик Яҡшымбәтовтар донъяға килә\nМалик Яҡшымбәтов бәләкәйҙән теремек бала булып үҫте, тип хәтерләй туғандары. Уҡыуҙа ғына түгел, эштә лә һынатмаған. Мәктәпте тамамлау менән алтын приискыһына эшкә төшә.\nМалик Яҡшымбәтовтың нәҫеленән ғөмүмән, бик күп арҙаҡлы кешеләр сыҡҡан. Улар араһында төрлө тармаҡ вәкилдәре бар.\n1969 йылда институтты тамамлағандан һуң, ул «Ҡаҙаҡфильм» киностудияһында эш башлай. 20-нән ашыу документаль һәм документаль-публицистик картина төшөрә. Йәмәғәт һөйөүен яулай. 1991 йылда иһә тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайтҡас «Башҡортостан» киностудияһының художество етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә «Салауат Юлаев көндәре», «Аксаков һәм Башҡортостан» документаль-публицистик һәм Төркмәнстанда үткән Халыҡ-ара «Көмөш ярым ай» кинофестивале премияһына лайыҡ булған «Азатлыҡ ҡапҡаһы» художестволы фильм ижад итә. Малик Нәсих улының һуңғы эше шағир Шәйхзада Бабич тормошона арналған булған.\nБашҡортостандың тәүге кинорежиссерын Әбйәлилдәр ҙур хөрмәт менән иҫкә ала. Уға арнап төрлө мәҙәни саралар, хәтер кисәләре үтә. Малик Яҡшымбәтовтың ата-әсәһенең йорто әле лә һаҡлана. Әйткәндәй, бынан өс йыл элек район үҙәге урамдарының береһенә шәхестең исеме бирелгән.\nМалик Яҡшымбәтовтың эшләнмәгән, тормошҡа ашмаған хыялдары ҡала. Милли кинематографияға нигеҙ һалыусыларының береһе үҙ милләте тураһында күпләп фильмдар төшөрөү һәм башҡорт халыҡ йыры «Азамат»ты өйрәнеү теләге менән яна. Ҡасандыр уны атаһы йырлаған булған.


Ваҡытлыса уңайһыҙлыҡтар – дөйөм мәнфәғәткә\n20 Август 2019, 12:04\nМораҡ үҙәк район дауаханаһында барған төҙөлөш эштәрен халыҡ күргәндер инде. Үҙгәрештәр ниндәйҙер кимәлдә халыҡ өсөн уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра. Тик улар – ваҡытлыса ғына.\nБыл тәңгәлдәге һорауға табип-терапевт Лариса Баваддинова асыҡлыҡ индерҙе:\n- Балалар поликлиникаһы бинаһына 1 августан ремонт эштәре башланыу сәбәпле, балаларҙы ҡабул итеү ваҡытлыса бала табыу бүлегенең 1-се ҡатында башҡарыла, төп поликлиника яғынан инергә, унда “Балалар поликлиникаһы”тигән яҙыу ҡуйылған. Стоматологтар хәҙер терапия бүлегендә (көндөҙгө стационар урынлашҡан бинала) 1-се ҡатта дауалай. Психиатр, нарколог кешеләрҙе ваҡытлыса инфекция бүлегендә ҡабул итә (ингән ер алғы яҡтан, айырым), шулай уҡ дерматолог та хәҙер был бүлектә, ҡан төркөмө асыҡланған бүлмәлә ултыра.\nВаҡытлыса уңайһыҙлыҡтарға түҙеп була, уның ҡарауы, реконструкциянан һуң дауаханаға ҡот инеп китер әле. Бөтәһе лә халыҡ мәнфәғәте өсөн!


7 Сентябрь 2010, 16:11\nДепутаттар яңыса эшләйәсәкРФ Дәүләт Думаһы көҙгө сессияны яңы форматта башлай. Палатаның көҙгө сессияһы 7 сентябрҙә пленар ултырыш менән асыла. Халыҡ депутаттары иң беренсе сиратта торф янғындарына һәм Рәсәйҙә аномаль эҫелектең эҙемтәләрен бөтөрөүгә бәйле закон проекттарын ҡарамаҡсы. Шулай уҡ сессия программаһының төп пункттарының береһе – киләһе йылға төп финанс законы. Министрҙар Кабинеты 2011 һәм алдағы өс йылға федераль бюджет проектын индерергә тейеш. Бынан тыш, депутаттарҙы «Полиция тураһында» президент закон проекты ла көтә. Дәүләт Думаһы үҙе иһә яңыса эшләйәсәк. Яҙғы сессия аҙағында Дума регламентына халыҡ депутаттарының эш тәртибенә бәйле махсус төҙәтмәләр индерелгәйне.\nДепутаттар яңыса эшләйәсәк\nРФ Дәүләт Думаһы көҙгө сессияны яңы форматта башлай.\nПалатаның көҙгө сессияһы 7 сентябрҙә пленар ултырыш менән асыла. Халыҡ депутаттары иң беренсе сиратта торф янғындарына һәм Рәсәйҙә аномаль эҫелектең эҙемтәләрен бөтөрөүгә бәйле закон проекттарын ҡарамаҡсы. Шулай уҡ сессия программаһының төп пункттарының береһе – киләһе йылға төп финанс законы. Министрҙар Кабинеты 2011 һәм алдағы өс йылға федераль бюджет проектын индерергә тейеш. Бынан тыш, депутаттарҙы «Полиция тураһында» президент закон проекты ла көтә. Дәүләт Думаһы үҙе иһә яңыса эшләйәсәк. Яҙғы сессия аҙағында Дума регламентына халыҡ депутаттарының эш тәртибенә бәйле махсус төҙәтмәләр индерелгәйне.\n«Роснефть»тә яңы президент\n«Роснефть» компанияһының директорҙар советы Рәсәй Президенты Дмитрий Медведевтың ҡушыуы буйынса компанияның беренсе вице-президенты Эдуард Худайнатовты президент вазифаһына тәғәйенләне.\nЭдуард Худайнатов 2010 йылдың 6 сентябренән үҙенең вәкәләттәрен үтәй башлаясаҡ. «Бөгөн «Роснефть» Рәсәйҙең нефть тармағында иң алдынғы урындарҙы биләй. Эдуард Юрьевичтың тормош тәжрибәһе, тармаҡты һәм компанияны яҡшы белеүе уны тағы ла юғарыраҡ үҫеш этабына сығарырға булышлыҡ итер тип ышанам», – ти директорҙар советы рәйесе Игорь Сечин, яңы президентҡа ҙур өмөттәр бағлап.\nӘлеге вазифаһына тәғәйенләнгәнгә тиклем Худайнатов 2008 йылдан алып компанияның вице-президенты, беренсе вице-президенты вазифаларын биләй, ә «Роснефть»кә килгәнсе «Севернефтегазпром» компанияһын етәкләй.\nКүккә күтәрелер урынға...\nЯл көнөндә Германияның Нюрнберг ҡалаһы янында ҙур авиашоу үткәрелә.\nБындай үҙенсәлекле тамашаны ҡарарға бик күп халыҡ йыйыла. Әммә көтмәгәндә матур тамаша фажиғәгә әүерелә. Ҙур булмаған самолет күккә күтәрелер алдынан кешеләргә барып бәрелә. Һөҙөмтәлә бер кеше һәләк була, 33 кеше төрлө тән йәрәхәттәре ала. Самолет менән идара итә алмаған осоусыға бер нәмә лә булмаған. Әле һәләкәттең сәбәптәре асыҡлана.


Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Башҡорт Википедияһы\nТемәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы\nТемәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы — Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы, Башҡортостандың беренсе баш ҡалаһы Темәс ауылында урынлашҡан музей.\nТемәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы бинаһы\n1.1 Төп экскурсиялар\n2 Урындағы иҫтәлекле урындар\nМузей 1963 йылда ойошторолған. Тәүҙә ул ауыл мәктәбенең бинаһында булған. 1985 йылда Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, тыуған яҡты өйрәнеүсе (краевед) — Барый Мирхәйҙәр улы Буранбаевтың инициативаһы буйынса Темәс ауыл советының ултырышында музейға айырым здание бирелеүе хәл ителә. Шулай итеп, музейға Башҡортостандың Беренсе Хөкүмәте зданиеһы бирелә. 1989 йылда Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы Башҡортостан Республикаһының Милли музейының филиалы — Урал аръяғында беренсе дәүләт музейы булып китә.\nБеренсе башҡорт хөкүмәте эшмәкәрлеген һүрәтләүе экспозиция.\n1991 йылдың 13 июнендә тантаналы рәүештә Темәс тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейының күргәҙмәһе асылды. Музейҙа 3000 тирәһе экспонат һанала. Бында күбеһенсә Темәс ауылының тарихы, Башҡортостандың Беренсе Хөкүмәте, Башҡортостандың автономияһын иғлан итеү менән бәйле тарихи документтар, фотоһүрәттәр һаҡлана.\nМузей Урал аръяғы халҡының мәҙәниәтен һәм уның көнкүрешен сағылдырған экспонаттарға бай. Музей фондының күп өлөшөн тарихи документтар, фотоһүрәттәр, һирәк осраған китаптар тәшкил итһә, ике залында башҡорт халҡының мәҙәниәтен һәм тормошон сағылдырған экспонаттар урынлашҡан: боронғоса йыһазландырылған өй бүлмәһе, милли кейемдәр, ҡул менән һуғылған балаҫтар, шаршауҙар, һолғо, ашъяулыҡтар, баш кейемдәре, хараустар һ.б. Мәҙәниәт һәм көнкүреште сағылдырған экспонаттар араһында һирәк осрай торған коралл таштар, көмөш тәңкәләр менән биҙәлгән селтәр бар. Еҙ самауыр, ҡомған, кәсә, подностарҙан торған һауыт-һаба коллекцияһы үҙенә айырым иғтибар йәлеп итә. Ағастан эшләнгән һауыт-һабалар ҙа күп төрлө: йүкәнән — батман, көбө, тәпән; ҡайын ағасынан — киле, ҡоштабаҡ, туҫтаҡ; ҡайын тамырынан уйылып эшләнгән ижау.\n«Ҡоралдар» фонды Беренсе донъя һәм граждандар һуғышы ваҡытындағы мылтыҡтар, винтовкалар, штыктар менән сағылдырылған. II—IV быуаттарға ҡараған сармат ҡылысы ҙур тарихи әһәмиәткә эйә. Унан тыш экспонаттар араһында 1917—1919 йылдарҙағы уникаль архив тарихи документтар һәм фотоһүрәттәр, 2001 йылда Зәки Вәлидинең ҡыҙы Иҫәнбикә, улы Субидәй һәм ейәнсәре Сара килгәндә төшөрөлгән фотоһүрәттәр һаҡлана.\nМузейҙың ғорурлығы булып Зәки Вәлидинең өҫтәле һанала.\nМузейҙың экспозицияһында 1919 йылда үткән Беренсе Башҡорт хөкүмәте ултырышының эш ваҡыты һынландырылған. Унда Беренсе Башҡорт Хөкүмәте ағзаларының балауыҙҙан эшләнгән фигуралары бирелгән. Был композиция 1919 йылдың ғинуар-март айҙарында булған республиканың ҡатмарлы тарихи биттәренә аңлылыҡ индерә. Мәҙәниәт һәм көнкүреште өйрәнеүгә арналған залда 1755—1756 йылдарҙағы Батырша (Абдулла Алиев) етәкселегендәге ихтилалға арналған диорама күрһәтелгән. Шулай уҡ музейҙа Бөйөк Ватан һуғышына, Темәс педучилищеһына, балалар йортона ҡағылған, Темәс ауылынан сыҡҡан күренекле шәхестәр тураһында мәғлүмәттәр табырға була. Музейға нигеҙ һалыусы: Барый Мирхәйҙәр улы Буранбаев. Шулай уҡ музейҙы үҫтереүҙә Ситдиҡов И. Х., Йәнчурин Р. Х., Валеев С. Г., Ирназаров А. И., Ғәлимов Л. А. һәм ауыл халҡы әүҙем роль уйнаны.\nМузейға йылына 2500 тирәһе кеше инә. Ҡунаҡтарҙың күп өлөшөн Өфө, Сибай, Магнитогорск ҡалаларында уҡыған студенттар, Баймаҡ, Хәйбулла, Әбйәлил, Бөрйән райондарының мәктәп уҡыусылары тәшкил итә. Шулай уҡ музейға Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты М. Ғ. Рәхимов, күренекле сәйәсәтселәр, ғалимдар, артистар, яҙыусылар килеп тора. Унан тыш бында АҠШ-тан, Япониянан, Иорданиянан, Франциянан, Финляндиянан, Төркиәнән ҡунаҡтар булғаны бар.\nМузейҙың төп маҡсаты: балаларҙа һәм йәштәрҙә тыуған илгә һөйөү уятыу, уның тарихы менән таныштырыу.\nБина: музей 1896—1897 йылдарҙа төҙөлгән ике этажлы боронғо йортта урынлашҡан. Уның беренсе этажы Әмин карьерының ташынан эшләнһә, икенсе этажы инде Темәс кирбес заводының ҡыҙыл ташынан ҡоролған. Диуарҙарҙың ҡалынлығы 1 метр. 37 тәҙрәһе, 2 ишеге бар. Элекке фотоһүрәттәр буйынса ҡарауыл вышкаһы һәм 2 балкон тергеҙелгән. Был здание республика әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты тип танылған һәм дәүләт ҡомартҡыһы булараҡ һаҡ аҫтына алынған.\nТөп экскурсиялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙәшен кеүек йәшәлгән ғүмер\nҠыҙыл Армияла беренсе башҡорт генералы\nБашҡорт автономияһы һәм З. Вәлиди\nБатырша етәкселегендәге башҡорт ихтилалы, 1755—1756 йылдар\nТемәс ауылы тарихы\nЛекциялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРеспублика, район, ауыл тарихы буйынса, «Ҡанатлы Бабич», «Башҡорт халғының данлыҡлы улы З.Вәлиди», «Беҙ наркотиктарға ҡаршы».\nУрындағы иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Ҡарағай морон», ҡурғандар табылған ер, II — беҙҙең эраға тиклем IV (һуңғы быуаттарҙағы Сармат), ошо урында З. Вәлиди Темәс ҡалаһына нигеҙ һалырға планлаштырған\nТипография биналары, унда 1918 йылдың йәйендә Шәйехзада Бабич булған\nТемәс педучилищеһы бинаһы (1936—1956 йылдарҙа)\nХөсәйенов Әбүбәкер хәҙрәт йорто, З. Вәлиди йәшәп киткән\nМозафар бай йорто, М. Мортазин йәшәй\nРус мәктәбенең тәүге бинаһы\nЗ. Биишева эшләгән мәктәп бинаһы\nКомпозитор Рәүеф Мортазин тыуып үҫкән йорт\nРамиевтың алтын һатҡан кибете.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Темәс_тарих_һәм_тыуған_яҡты_өйрәнеү_музейы&oldid=961758 ҡабул ителгән\nБаймаҡ районының иҫтәлекле урындары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:35 8 август 2020 үҙгәртелгән.


Республикала “Торатау йыйыны” йыл да үткәреләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n03 июля 2019 — 14:19 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика Хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә подъездарҙы ремонтлау, Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә сүп-сарға бәйле хәл буйынса бик ҡаты һөйләшеү булды. Радий Хәбиров чиновниктарҙы, тәү сиратта, ябай кешеләр тураһында уйларға саҡырҙы. Башҡортостан Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмә республикалағы иң көнүҙәктәрҙең мәсьәләләрҙең хәл ителешенә бәйле. Уларҙың береһе халыҡ-ара апимондия форумы һәм төбәктең федераль программаларҙы ҡатнашыуы. Ауыл ерен үҫтереүгә бәйле проект иғтибар үҙәгендә ҡаласаҡ. Башҡортостандың ошо йүнәлештә әүҙем ҡатнашыуы өсөн ауыл хужалығы министры вазифаһын башҡарыусы Илшат Фазрахманов шәхсән яуаплы буласаҡ. Республика етәксеһе Радий Хәбиров был турала айырым белдерҙе. Башҡортостанда этнофестивалдәр һаны йәнә берәүгә артып, ул йыл һайын даими үткәреләсәк. Һүҙ быйыл беренсегә уҙған “Торатау йыйыны” тураһында. Республика етәксеһе Радий Хәбиров Хөкүмәт алдында ошондай бурыс ҡуя. Радий Фәрит улы әйтеүенсә, тағы ла бер маҡсат Бөтә донъя башҡорттарының бишенсе ҡоролтайы һөҙөмтәләре һәм унда ҡабул ителгән документтарҙы бойомға ашырыу. Башҡортостан алдында мәҙәни өлкәләге уңыштар ғына түгел, ә социаль йүнәлештәге программаларҙы тейешле кимәлдә үтәү маҡсаты бар. Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә был хаҡта айырым әйтелде. Мәҫәлән, адреслы инвестицион программа. Уға ярашлы, мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын төҙөү. Быйыл балалар өсөн 29 баҡса төҙөп, ҡулланыуға тапшырылырға тейеш. Уларҙа 3 мең 800 сабыйға урын буласаҡ. Шул уҡ ваҡытта, бөгөн Башҡортостанда балалар өсөн тәғәйенләнгән 12 баҡса авария хәлендә. Тағы ла шуныһы, бөгөн яңы төҙөлөүсө күп кенә биҫтәләрҙә инфраструкутраға иғтибар етмәй. Радий Хәбиров әйтеүенсә, 2024-се йылға тиклем Башҡортостанда балалар баҡсаларында урындарға бәйле мәсьәлә тулыһынса хәл ителергә тейеш. Тағы ла шуныһы, беренсе июлдән индерелгән үҙгәрештәрҙе даими күҙәтеп барыу фарыз. Башҡортостанда күп ҡатлы йорттарҙың подъездарын яңыртыу, ремонтлау кәңәшмәлә ҡаралған төп мәсьәләләрҙең береһе ине. Быйыл 4 меңдән ашыу подъезд тәртипкә килтерелергә тейеш. Был йәһәттән миллиард һумдан ашыу аҡса бүленә. Республика етәксеһе региональ операторҙар эше менән тулыһынса риза түгел. Башҡортостандағы һөт кухнялары һәм һөт фабрикаһы ла оператив кәңәшмәнең көн тәртибенә сығарылған мәсьәләрҙең береһе. Стәрлетамаҡта башлаған проект хәҙер республика кимәлендә лә тарала. Ул Нефтекама, Сибай, Октябрьскийҙа, шулай уҡ Белоретта эшләйәсәк. Балаларҙың уйын майҙансыҡтарындағы хәүефһеҙлеккә лә бөгөн иғтибар етмәй. Ҡалаларҙа әле ошондай меңгә яҡын ҡоролманы алыштырыу кәрәк. Нефтекама менән Салауат ҡалаларына ошо һорау ҡатмарлы ҡала. Һәм шишәмбе кәңәшмәһенең тәүге һөҙөмтәһе – Башҡортостандағы төбәк операторы етәксеһе Ринат Дәминов үҙ теләге менән биләгән вазифаһынан китте. Республика етәксеһе Радий Хәбиров шулай уҡ Өфөнөң Октябрь районы хакимиәте башлығына ла ҡаты иҫкәртең яһаны. Төп сәбәп – Сипайлово биҫтәһендәге хәл. Баш ҡаланың иң ҙур микрорайоны бөгөн сүп аҫтында. Башҡортостан шулай уҡ Берҙәм Дәүләт Имтихандары һөҙөмтәләрен дә барлай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һынауҙар мәлендә ун уҡыусы үҙәктәрҙын ҡыуып сығарылған. Тағы ла 24 кеше имтихандарҙы бөтөнләй бирә алмаған. Шул уҡ ваҡытта юғары уҡыу йорттарында ҡабул итеү кампанияһы старт алды. Университет-институттар иһә бөгөн абитуриенттар менән эш алып бара.


Аҡ юл һеҙгә!\nРайон хакимиәте башлығы Дәмин Марат улы Юлановтың сығарылыш уҡыусыларына ҡотлау сәләме.\nҠәҙерле сығарылыусылар, педагогтар һәм ата-әсәләр!Һеҙҙе күркәм байрам һәм тулҡынландырғыс ваҡиға – Һуңғы ҡыңғырауменәнысынкүңелдәнҡотлайым!\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, быйыл ул шарҙарһыҙ, сәскәләрһеҙ үтә, уҡытыусыларҙың, ата-әсәләрҙең, педагогтарҙың йылы һүҙҙәре яңғыраған тантаналы линейка ла, һуңғы мәктәп ҡыңғырауы сыңы ла булмай. Шуға ҡарамаҫтан, ул уҡыусылар, уҡытыусылар, ата-әсәләр өсөн мәктәптән айырылыу һағышы, киләсәккә яҡты өмөттәр менән тулы иң тулҡынландырғыс байрамдарҙың береһе.Алда – оло тормошҡа аяҡ баҫыу, һөнәр һайлау, үҙаллы ҡарарҙар ҡабул итеү һәм улар өсөн яуаплы булыу осоро.\nБыл көндә ата-әсәләргә еңел булмаған хеҙмәттәре, аңлауҙары, оҙайлы 11 йыл эсендә күрһәткән түҙемлектәре өсөн хуплау һүҙҙәре еткерергә теләйем. Һеҙҙең ярҙам балаларығыҙ өсөн мәктәптә лә, тормоштарының киләһе этаптарында ла берҙәй үк мөһим. Шулай уҡ уҡытыусыларға оло рәхмәт менән мөрәжәғәт итәм, һәр уҡыусының тормошонда һеҙҙең ролегеҙ ғәйәт ҙур. Һеҙ балаларҙың аҡылына һәм йөрәгенә һалған аң-белем уларҙың киләсәк тормошонда уңыш нигеҙе буласаҡ.\nХөрмәтле сығарылыусылар! Һеҙгә сифатлы белем алыуығыҙҙы, үҙ эшегеҙҙе табыуығыҙҙы, үҙегеҙ, ғаиләгеҙ, районыбыҙ һәм Тыуған илебеҙ өсөн файҙа килтереп, хеҙмәт итеүегеҙҙе теләйем.Үҙегеҙгә ышанығыҙ һәм һәр саҡ алға барығыҙ.