Һүҙҙәрҙе ҡулланып графигы, һөҙөмтәләре-белешмә документы графигы уставы тип атала, уның төп ҡағиҙә ҡулланылған график тамғалар бар, фирма стилендә компанияһы өлөшө, брендтар, проектың йәки ойошма. Бөтә ғаләм күсереү графигы һәм арыным күмәклегендә берләштереп, барлыҡ предприятие һәм мәғәнәһе (динамизм, инновациялар, элегантность), фундаменталь бәйләнештәр булышлыҡ ул (тышҡы һәм эске). Үҙәк элемент булып тора логотип диаграммалар (логотип, символы, логотиптарға, һәм логотибын үҙгәртеү ҡушыу), һөйләшергә беҙ бөтә компаниялар мәғлүмәт табып, логотип менән әйткәндә, был оҡшашлыҡ төҙөү. Компания имиджы һәм уның эшмәкәрлеген сағылдырған Логотип тейеш, һәм шулай уҡ үҙенең клиенттарын тынысландырырға ул үҙенең имиджын нығытырға тейеш. Логотипты һәм төҫөн тартыу мөмкинлегенә эйә булырға тейеш, төрлө тереклек, йәки башҡа baseline, квадрат йәки тура мөйөшлө) компанияһы бөтә коммуникация сараһы булған. Мәҫәлән, алырға мөмкин бланк, цитаталар һәм счет-фактураһы, плакаттар, коммерция пластиналар, листовкалар, интернет-сайтында һәм транспорт компанияһы. Үҙенең логотибы булыуы ла, шуға ҡарамаҫтан, график, шулай уҡ типографический ҡулланылған атрибут һәм шрифт ҡуйған уставы, ҡағиҙә булараҡ, контент һәм шрифт шрифт дөйөм исеме. Төп компоненттарының береһе булып тора Типография ғаләм-график бизнес, ҡайһы бер компаниялар, renault символы булған кеүек тиклем шрифты булдырыу өсөн бүленгән. Уставы шулай уҡ төҫтәге сәскәләр туңып уйын менән һайларға ярҙам итә, төрлө төрлө сара ҡарата талаптарына яраҡлаштырып элемтә саралары һәм (йәки аҡ төҫлө фон фон). Төҫкә һаны сикләнеп ҡалырға тейеш, визуаль образы һәм уның конкурентлыҡ менән сағыштырғанда хәтерҙә өсөн ябай ҡоралдар (4 йәки биш төҫө, сөнки хәтерҙә ҡалдырыу һәм оптималь араһындағы компромистар ҡоралдар).\nуставының әһәмиәте, Pantone, CMYK, һан һәм rgb уналтылы, һәр төҫ ҡулланылған. Ҡайһы бер чартер итеү графигы өсөн компанияларға һәм адаптироваться үҙгәрештәргә ярашлы үҫешә. Устав маҡсаттарының береһе графигы, эҙмә-эҙлелек һаҡлау өсөн компания графигы график бөтә ҡаҙаныштары был. Уны ойоштороусылар-визуаль образы гарантиялай, бер төрлө, клиенттар уларға бирергә мөмкин, шулай уҡ бөтә партнерҙар (провайдеры, дизайнер, пресс). График, тимәк, аралашыу мөмкинлеге биреү « бер тауыштан » компанияһы менән оҫта һөҙөмтәләре ыңғай имиджын. Төшкө design corporate әйткәне (һүҙмә-һүҙ:»рәсем»компанияһы). Башҡа маҡсатта графигы, эҙмә-эҙлелек билдәләргә мөмкинлек биргән был еңел приема зонд менән бәйле төрлө графикаһы ҡаҙаныштарын ҡабатлау. Башҡа ҡыҙыҡһынған, әһәмиәтһеҙ түгел,-етештереү еңеләйтеү һәм тиҙләтеү мөмкинлеге киң коммуникациялар яңы график тулы аҡса, нигеҙҙә бар инде. Был һығымта, график һөҙөмтәле аралашыу өсөн кәрәк булыуы уставы бар, ҡайһы бер компаниялар кеүек би-би-си сайтында баҫылған web, уларға ярҙам итеү өсөн партнерҙар өсөн үҙ графигы файҙаланыла. Компания инструмент коммуникация хеҙмәттәре уставына алыштырғыһыҙ стратегияһы шулай уҡ графика, рәсем һәм уның шәхесен асыҡлау маҡсатында уның менән.\nгоспода, һеҙ ҙур эш эшләнегеҙ, минең уңыштарыма ихлас теләктәрен аммар algerie константин шуф һәм дан булды. Һаумы, беҙ һеҙҙең комментарий өсөн һеҙгә рәхмәт белдерәм. Әгәр телисез икән, һүрәт өсөн, һеҙҙең бизнес өсөн, беҙҙең өсөн түгел стесняйтесь Пинг мәғлүмәт мөрәжәғәт итә: Ниңә логотип ‘бизнесының был мөһим-компанияһы һеҙҙең стратегияһын. — Аудитория һәм урта бизнес-ҙур мөмкинлектәр. Пинг: Ни логотибын-бизнесының был мөһим-компанияһы һеҙҙең стратегияһын. — Үҙәк һәм аудиторияларында бизнес-мөмкинлектәре Ping: фирма стиле һәм уның ни өсөн һеҙҙең бизнес кәрәк шулай тип.\n— Imago Invenio


Бөрөлә «Керәшен һыуыҡтары» фестивале старт алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБөрөлә «Керәшен һыуыҡтары» фестивале старт алды\n14:12, 20 января 2011 Йәмғиәт\nXVII «Керәшен һыуыҡтары» республика эстрада йырҙары һәм бейеү фестивале Бөрөлә сираттағы ижади миҙгелен асты. Йола буйынса ул 19 ғинуарҙа конкурсанттар килеүе, теркәлеүе, йәрәбә һалыу һәм репетицияларҙан башлана. Был юлы ла барыһы ла ошо тәртиптә барҙы. «Башинформ» агентлығына Бөрө хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, фестиваль башланыуға боронғо Бөрө ҡалаһына 400-ҙән ашыу ҡатнашыусы килгән. Татарстан Республикаһынан, Силәбе һәм Свердловск өлкәләренән килеүселәр ҙә бар.\nБөгөн, 20 ғинуарҙа, Бөрө Ҡала мәҙәниәт һарайының концерт залында фестивалде асыу тантанаһы үтте, һәм «Вокал» номинацияһы менән беренсе конкурс көнө башланды.\nБынан алдағы йылдарҙағы кеүек үк, быйыл да фестиваль программаһының был номинацияһында ҡатнашыусылар күп. Урал Иҙелбаев етәкселегендәге жюри ағзаларына 70-тән ашыу конкурсантты тыңлап ҡарарға тура киләсәк.\n21 ғинуарҙа Ҡала мәҙәниәт һарайы сәхнәһенә хореографик һәм музыкаль коллективтар күтәреләсәк. Фестиваль лауреаттарҙың ике гала-концерты менән 22 ғинуарҙа, шәмбелә, тамамланасаҡ.


БӨЙӨК ЕҢЕҮ МЕНӘН ЙӘШТӘШ РӘХМӘТУЛЛИНДАР ҒАИЛӘҺЕ\n29 Ғинуар 2020, 16:00\nБаймаҡ районы Ишей ауылында 74 йыл бергә йәшәүсе ғаилә бар! Уларҙың буласаҡ ғаилә тормошона юл бала саҡта уҡ һалына: ул ваҡыттарҙа, йәғни Бөйөк Ватан һуғышы башланмаҫ элек, кешеләрҙең бар мөлкәте шул ағастан яһалған өҫтәл-урындыҡ, балаларҙың уйнаған уйынсығы–малайҙарҙың сыбыртҡыны “ат” итеп, ҡыҙҙарҙың ярыҡ сынаяҡ ватыҡтарын “тәсәй” тип уйнаған мәлдәрҙә башлана. Ғүмәр исемле малайҙың Мәймүнә һылыуға күҙе төшөүе шул булалыр инде: ул иң матур тип табылған сынаяҡ ярсыҡтарын ҡыҙға ташый, матур-матур сәскәләр бүләк итер була.Тулыраҡ беҙҙең сайтта уҡығыҙ.\nБаймаҡ районы Ишей ауылында 74 йыл бергә йәшәүсе ғаилә бар! Уларҙың буласаҡ ғаилә тормошона юл бала саҡта уҡ һалына: ул ваҡыттарҙа, йәғни Бөйөк Ватан һуғышы башланмаҫ элек, кешеләрҙең бар мөлкәте шул ағастан яһалған өҫтәл-урындыҡ, балаларҙың уйнаған уйынсығы–малайҙарҙың сыбыртҡыны “ат” итеп, ҡыҙҙарҙың ярыҡ сынаяҡ ватыҡтарын “тәсәй” тип уйнаған мәлдәрҙә башлана. Ғүмәр исемле малайҙың Мәймүнә һылыуға күҙе төшөүе шул булалыр инде: ул иң матур тип табылған сынаяҡ ярсыҡтарын ҡыҙға ташый, матур-матур сәскәләр бүләк итер була.\nУларҙың иңгә-иң терәшеп, шатлыҡта ла, ҡайғыла ла бергә йәшәүҙәренә 31 декабрҙә, кеше нәҡ мөғжизә көткән көндө, 74 йыл тулды. Әйтеүе генә анһат! Тотош китапҡа торошло ғүмер юлы үткән Мәймүнә инәй менән Ғүмәр олатайҙың бала саҡтары ла еңелдән булмай.\nМәймүнә Ғарифулла ҡыҙы—1926 йылдың 5 ноябрендә Ҡолсора ауылында, Ғү-мәр Тимерғәле улы 1927 йылдың 1 мартында Һәмән ауылында тыуған. Бала саҡ-тары Кейәүеште ауылында үтә. Бер ауылда булғас, һәр ваҡыт бергә уйнайҙар. Ул осорға торошло, Муллаҡай ауылына йөрөп, 4 класс ҡына белем алалар. Артабан инде урман ҡырҡыу кеүек ауыр эштә эшләйҙәр. Ҡул бысҡыһы менән һары таңдан ҡара кискәсә бил бөгөргә тура килә. Ул ваҡыттарҙа әле кешенең өҫтөндә йүнле кейем дә булмай. Эш күләменә ҡарата көнөнә 300 грамм ғына икмәк бирәләр.\nБөйөк Ватан һуғышы тамамланған 1945 йылдың 31 декабрендә улар өйләнешеп, Рәхмәтуллиндарҙың ныҡлы, ҡаҡшамаҫ “ғаилә карабы”н төҙөйҙәр. Шунан алып уларҙың ғаилә бәхете Бөйөк Еңеү шатлығы менән бергә бөгөнгәсә үрелеп бара. Аллаһы Тәғәлә бойорһа, быйыл халҡыбыҙ Бөйөк Еңеүҙе ололап ҡаршы алғанда, улар икеләтә байрам кисерер, тип теләйек.\nРәхмәтуллиндар башта Кейәүештелә тора, аҙаҡ бер аҙ ваҡыт Мәтемдә йәшәп алып, һуңынан инде Ишей ауылында төпләнә. 1946 йылда ҡыҙҙары Мәҙинә тыуа. Бәләкәс ҡыҙға ике йәш тулғас, Ғүмәр олатайҙы әрме сафтарына алалар. Ул ва-ҡыттарҙа һалдаттар өсәр йыл һалдат бурысын үтәргә тейеш була. Иран сигендә кавалерия дивизияһында хеҙмәт итеп, 1951 йылда Ғүмәр олатай 5 йәшлек ҡыҙы һәм ҡатыны янына ҡайтып төшә. Был ваҡытта инде Мәймүнә инәй сабый балаһына бауыр баҫып, малдарын ишәйтеп, матур ғына итеп донъяһын бөтәйтеп, ирен көтә. Артыҡ хафаланаһы түгел, Аллаға шөкөр, һуғыш тамамланған, илдә тыныслыҡ урынлашҡан.\nАрмиянан ҡайтҡас та Ғүмәр олатай әүәлге эшенә—урман ҡырҡыуға ҡабаттан тотоноп, хаҡлы ялға сыҡҡансы Икенсе Этҡол урмансылығында урман ҡырҡыусы булып, 40 йылдан ашыу эшләй. Тиҙҙән йәш ғаилә үҙҙәренә ҙурҙан йорт һалып инә. Уларҙың, Мәҙинә ҡыҙҙарынан тыш, тағы ла 7 балаһы донъяға килә. Мәймүнә инәй, башҡа ҡатын-ҡыҙҙар кеүек, ҡул эштәре менән булыша: балаларына үҙе күлдәктәр тегә, дебет шәл бәйләп, Магнитогорск баҙарына алып барып һатып, аҡса эшләй. Әйткәндәй, Рәхмәтуллиндар ғаиләһе ҡартайғансы мал тота, Мәймүнә инәй 85 йәшенә тиклем һыйырын үҙе һауа. Шулай итеп, Рәхмәтуллиндар балаларын үҙҙәренең өлгөһөндә хеҙмәт һөйөүсән, тырыш кешеләр итеп, намыҫ менән йәшәргә өйрәтә. Үҙҙәре уҡый алмағанға күрә, белемле итергә бар көстәрен һалалар, аҙаҡ инде оло тормош юлына баҫтырып, туйҙарын үткәреп, эйәле-башлы итәләр, үҙҙәре ейән-ейәнсәрҙәргә, бүлә-бүләсәрҙәргә олатай һәм өләсәй булалар. Икеһе лә биш намаҙҙарын ҡалдырмай уҡый, мәсеткә йөрөй, уларҙы аяттарға йыш саҡыралар. Ауылдаштары менән бергә мәсет һалдырыу эшенә лә ҙур көс һала Ғүмәр олатай.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, Ғүмәр олатай менән Мәймүнә инәйгә бала ҡайғылары ла кисерергә тура килә: бер нисә балаһын ер ҡуйынына һала улар. Шулай ҙа оло ҡайғыларынан һығылып төшмәй, күҙ йәштәрен йотоп, башҡа балаларына һәм ейән-ейәнсәрҙәренә үҙҙәрен бағышлап йәшәйҙәр. 8 баланан бөгөн 3 ҡыҙы—Мәҙинә, Әминә һәм Лилиә ата-әсәһенә терәк-таяныс булып, инде 93 йәштәренә аяҡ баҫҡан ата-әсәһен ҡарай. Мәҙинә Ғүмәр ҡыҙы уҡытыусылыҡҡа уҡып сығып, бер аҙ эшләгәс, аҙаҡтан хаҡлы ялға сыҡҡансы, халыҡ әйтмешләй “быткомбинатта” эшләй, Икенсе Этҡол ауылында йәшәй. Әминә исемле ҡыҙҙары ла хаҡлы ялда, ул Мәләүез ҡалаһында тора. Иң кеселәре Лилиә бухгалтерлыҡҡа уҡыған, Сибай ҡалаһында йәшәй.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, төрлө сәбәптәр арҡаһында, хәҙерге ваҡытта ҡайһы бер кешеләрҙең ғүмер оҙонлоғо 74 йәшкә лә барып етмәй. Аллаһы Тәғәлә Рәхмәтуллиндарға, бер-береһенә терәк-таяныс булып, иңгә-иң терәшеп йәшәр өсөн шундай оҙон тормош юлы насип иткән икән, тимәк, улар быға лайыҡ! Тормош ҡуйған һынауҙарҙы сабыр ғына үткәреп, күп ғаиләләргә өлгө булып тора улар. Айырыуса, хәҙер ғаилә ҡорған йәш парҙарға бигерәк тә фәһемле уларҙың тормош юлдары. Улар йәш саҡтарынан сынығып, бергә булырға тигән вәғәҙәләренән тайпылмайынса, ғаилә карабын сатнатмай-емермәй, инде 74 йыл бергә йәшәйҙәр. Ә бит улар Ғүмәр олатайҙың армияла хеҙмәт иткән өс йыл ваҡытын бер-береһен күрмәй, айырым үткәрергә, үҙ ҡулдары менән балаларын ер ҡуйынына ла тапшырырға мәжбүр була. Шулай ҙа улар һынмаған, бөгөлмәгән!\nИшей ауылының иң оҙон тормош юлын бергә үтеүсе ғаилә пары ул Мәймүнә инәй һәм Ғүмәр олатай Рәхмәтуллиндар!


Рух азатлығы яңы асыштар бүләк итә\n24 Июль 2019, 17:41\n“Ҡош юлы” башҡорт бард фестивале сиктәрендә ойошторолған шиғриәт бәйгеһе ниндәй сифаттары менән шәхсән күңелгә яҡын? Бында берәүҙе лә “яҙ, шулай тип яҙ, былай яҙырға кәрәк” тип ялбарып, үтенеп килтермәйҙәр. Киреһенсә, был конкурсты йәш ҡәләм тибрәтеүселәр үҙҙәре эҙләп таба. Эйе, бөгөн һәр кем шиғыр яҙа: ҡыйынмы ни, ҡулыңа ҡәләм ал да башыңа нимә килә, шуны теҙеп яҙып сыҡ? Шул уҡ ваҡытта, нисек кенә булмаһын, шиғыр яҙыуҙың үҙ талаптары, быуаттар дауамында кешелектә зауыҡ төшөнсәһен тәрбиәләгән юғары сәнғәт кимәле бар.\nҺәр йыл шиғриәт конкурсында ҡатнашыусылар матур-матур ике юллыҡтары, дүрт юллыҡтары менән таң ҡалдыра. Әҙер шағирҙар сыға йәштәр араһынан. Былтырғы конкурстың асыштары Ғәзиз Әбделмәнов менән Ләйсән Сәлимова тап шундайҙарҙан булды.\nБөгөндән китаптарын нәшерләп сығарырлыҡ. Уларҙың йыйынтығын ҡулға алыр көндө мин дә көтөп йөрөйөм! Һыҙланышлы, кисерешле шиғриәт. Буш һүҙле булмаҫ өсөн, уларҙың яҙғандарынан юлдар килтерәм. Ләйсән Сәлимова бына нимә тип яҙа:\nӨҫтәлемә теҙҙең ризыҡ,\nБелмәйем мин исемен.\nУтта бешкән бәрәңге тип,\nҮлә яҙған кешемен.\nБер тамсынан иҫерәм.\nБелһәң ине: ләззәт алам,\nҠара мунса еҫенән.\nӘсе ҡорот тәмләттем дә\nМәтрүшкәле сәй ҡойҙом.\n“Үҙ тапандым, уф”, – тиеп,\nЕңел һулап һин ҡуйҙың.\nҒәзиз Әбделмәновтың шундай юлдары нескә үҙенсәлектәрен асып һала:\nМин ғәйепле ғаләм алдында,\nЯрлыҡауға өмөт итмәҫлек\nБыл ғәйебем эҙәрлекләр төҫлө\nҺуңғы көнгә ҡәҙәр,\nҠанһыҙ йыртҡыс кеүек артымдан,\nМин ғәйепле ғаләм алдында.\nУтлы тамға кеүек был ғәйеп,\nБөртөк кенә хата мөһөрө\nХилафлыҡтың һаҡлар хәтерен,\nШомло ғәрлек булып,\nБулмаҫ кеүек уға күнегеп,\nУтлы тамға кеүек был ғәйеп.\nБар ғәйебем – көндөң бер көнөндә\nАхырына етеп сәмемдең,\nҺинең барлығыңда... шикләндем.\nАңлап шул ваҡытта\nШикләнеүҙе ҡыуҙым күңелдән,\nКөндәремдең тик бер көнөндә.\nӘллә юрый, һиңә табан юлдың\nИң урауын һәм иң оҙонон,\nУл юлдарҙа, йәнем,\nБерсә янып бештем, бер туңдым,\nИң ауырын һайлап юлымдың.\nБелһәм әгәр һинең исемде,\nХатта уның тик бер хәрефен,\nДоғаларҙың да иң шәрифе\nБулыр ине ул өн\nҺәм һәр бер көн\nМин ҡабатлар инем, көсөмдө\nҺаҡлар өсөн, һинең исемде.\nШәп бит! Быйыл шиғриәт бәйгеһенең баһалама ағзалары – шағирә, журналист, Ш. Бабич исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Лариса Абдуллина, шағирә, журналист, “Ҡош юлы-2014” республика шиғриәт бәйгеһе еңеүсеһе, “Ҡыл” йәш шағирҙар хәрәкәте етәксеһе Айгөл Йәмилева, шағир, “Ҡош юлы-2018” республика шиғриәт бәйгеһе еңеүсеһе Ғәзиз Әбделмәнов, шағирә, Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге премия лауреаты Миңзәлә Шөғәйепова, шағирә, уҡытыусы Ғәлиә Кәлимуллина, ғалимә, филология фәндәре кандидаты Айһылыу Вахитова, шағир, Ғаян Лоҡманов исемендәге премия лауреаты Фидаил Сафин. Һәр баһалама ағзаһы авторҙар хаҡында фекерҙәрен әйтте, кәңәштәрен бирҙе. Филология фәндәре кандидаты Айһылыу Вахитова, мәҫәлән, былай тине: “Күптәрҙә бер үк мотивтар йыш ҡабатлана. Был ныҡ ялҡыта. Отчет биргән һымаҡ “шулай иттем, былай иттем”, “шулай итһәм, былай итһәм” шаблондарынан ҡотолорға кәрәк. Икенсе стилдә яҙырға тырышҡан авторҙарға ла буталсыҡ фекерҙәр, нәмәләрҙән ҡотолоу мотлаҡ. Символизм, философия, логик эҙмә-эҙлелек тураһында онотмаһындар ине. Юғиһә эске структура менән тышҡы структураның бөтөнлөгө булмаясаҡ. Ҡоро һүҙҙәр генә килеп сығасаҡ. Ә ғәмәлдә иғтибарға лайыҡ авторҙар бар”.\nҠайһы бер юлдарға, шиғырҙарға айырым туҡталып китке килә. Архангел районынан Альбина Әбсәләмованың “Иңдәремдән тауҙар төшөр кеүек, Бәхетлерәк минән булһаң әгәр”, Белорет районынан Динә Солтанованың “Сыҡ та төн сатында балҡып торған Моңһоу айҙың сағыу нурын кис!”, Саҡмағош районынан Алина Әхмәтшинаның “Гүзәл йәшлегемә аяҡ баҫтым, Күңелемдә төҫлө, киң йәйғор.\nЯратҡандар рөхсәт көтмәһендәр: Ватылһын да ҡуйһын светофор!”, Бөрйән районынан Йәҙгәр Ҡәйүмовтың “Бәйләнештә”н инеп тормошома, Иң түренә үттең йөрәктең. Уттай уйнап шул йөрәгем менән, Күңелемдең боҙон иреттең”, Өфөнән Римма Санъярованың “Әсәйемдең һәр бер һүҙе Алтын ташҡа баҫылған”, Бөрйән районынан Нурзилә Усманованың “Бөрйән ҡыҙы – ниндәй ғорур исем. Әйткән саҡта ошо исемде Йөрәгемдән бөтмәҫ моң ағыла, Йырға ҡушып барлыҡ хисемде”, Ишембай районынан Зәйтүнә Усманованың “Үләнгә төшкән ысыҡ мин”, Бөрйән районынан Илүзә Йәмилеваның “Ер һуҡмағы беҙҙе айырһа ла, Йыһан киңлегендә беҙ бергә!”, Бөрйән районынан Ейәнбаевтың “Был донъяла ҡояш нуры кеүек, Мәңгелек ут беҙҙең арала”, Силәбенән Марат Дауытовтың “Йүгер, йүгер, Башҡортлоҡ! Халҡымды минең күтәр”, Бөрйән районынан “Көҙҙәремдең һары һағышынан Аралаған мине тик тынлыҡ”, Ишембай районынан Роберт Горбуновтың “Әсәй күрһәткән юл илтә Беҙҙе алтын көндәргә” кеүек шиғыр юлдары йәштәрҙең донъяны образлы ҡабул итеүе хаҡында һөйләй. Ә инде Айһылыу Дауытова (Ишембай районы) менән Нәркәс Ҡәйепҡолованың (Әбйәлил районы) яҙғандары моңло асыштары, яңыса фекер менән һоҡландырҙы. Айһылыуҙың яҙғандарында нимәһе менәндер шағирә Рәмзилә Хисаметдинованың ижадына ауаздашлыҡ тойҙом. Ә Нәркәс шиғриәткә яңы һулыш менән, үҙенең яңы юлы менән килгән. Шағир Рәшит Зәйнуллин кеүек. Йәштәр тип ҡарамайыҡ, китаптарын, шәлкемдәрен табып уҡыйыҡ.\nШулай итеп, “Ҡош юлы” башҡорт бард фестивале сиктәрендә ойошторолған шиғриәт конкурсында Гран-приға – Айһылыу Дауытова, беренсе урынға – Нәркәс Ҡәйепҡолова, икенсе урынға – Альбина Әбсәләмова, өсөнсө урынға Илүзә Йәмилева лайыҡ булды.\n“Башҡортостан” гәзитенең махсус бүләге – Зәйтүнә Усмановала, Роберт Горбуновта. “Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары” йәмғиәтенең махсус бүләге – Динә Солтановала. “Өмөт” номинацияһы Йәҙгәр Ҡәйүмовҡа тапшырылды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының махсус бүләге Алина Әхмәтшинаға бирелде. Башҡортостан Яҙыусылар Союзының махсус бүләге иһә – Силәбе егете Марат Дауытовта.\nЙәштәр килә ижадҡа, әҙәбиәткә, шиғриәткә! Был тәрән һәм зауыҡлы донъяға аяҡ баҫҡандарға “Ҡош юлы” ҡанат ҡуя. Йәштәргә милләтебеҙҙең “Урал батыр” кеүек бөйөк әҫәрҙәр ижад иткән халыҡ, бай башҡорт шиғриәте барлығын, шул уҡ ваҡытта рух азатлығы ғына яңы асыштар бүләк иткәнен оноторға ярамай.


Бөйөк рус яҙыусыһының 216 йыллығына\nБөгөн Көйөргәҙе районы Шабағыш ауылында Александр Пушкинға һәйкәл асылды. Ике метр бейеклектәге скульптура урындағы мәктәп биләмәһендә ҡуйылды.\nӘйтергә кәрәк, был урын бер ҙә генә осраҡлы һайланмаған. Сөнки бында республиканан ситтә лә киң билдәлелек яулаған рус классикаһы музейы эшләй. Уны 35 йылдан ашыу етәкләгән Рафиҡ Әминев яҙыусының тормошо һәм ижады тураһында һөйләгән байтаҡ материалдар туплаған. Уларҙың күбеһен хатта, һирәк осраусы экспонаттар исемлегенә индерергә мөмкин. Бөйөк яҙыусының тыуған көнө уңайынан асылған һәйкәл заманса материалдар ҡулланылып эшләнгән. Тантанала сығыш яһаусылар билдәләүенсә, скульптор Александр Козинин иң тәүҙә Пушкиндың бюсын ғына эшләргә ниәтләй, шулай ҙа ул әҙерлек барышында яҙыусының тулы кәүҙәһен һынландыра.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҒАШИҠТАР КӨНӨН БИЛДӘЛӘРГӘМЕ, ЮҠМЫ? - 2017 - Мәҡәләләр\nҺуңғы йылдарҙа, бигерәк тә йәштәр араһында, Изге Валентин йәки Ғашиҡтар көнөн билдәләү ғәҙәткә инеп китте. Был байрам Европала XIII быуаттан үткәрелә башлаһа, беҙҙең илдә 1990 йылдарҙа ныҡлап тамыр йәйҙе. Бөгөн Изге Валентин көнөн билдәләүҙән хатта мәктәп уҡыусылары, балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре лә ситтә ҡалмай. Улар төрлө бүләктәр әҙерләй, мөхәббәт тураһында шиғырҙар ятлай, кисәләр уҙғара.\n"Левада" үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙең 18-24 йәшлек граждандарының 81 проценты Ғашиҡтар көнөн билдәләй икән. Был байрамдың тарихын белмәгәндәр ҙә бик һирәктер. Бөгөнгө быуын йәштәре Зәки Вәлидиҙе йәки Владимир Ленинды белмәһә белмәҫ, әммә монах Валентин тураһында бик яҡшы хәбәрҙар. Шуныһы ҡыҙыҡ, сит ил монахын башҡорт, татар халҡы ла үҙ итте һәм хатта уның исемен дә үҙҙәренсә яраҡлаштырып, Вәли тип үҙгәртеп алды. Йәштәр менән бергәләп Изге Вәли көнөн билдәләгән ололар ҙа уның кемлегенә артыҡ иғтибар итеп тормай. Иң мөһиме - был көндө барыһы ла байрам итә, бүләктәр өләшә. Һөйгәнең берәү генә булырға тейеш, тип аңға һалынһа ла, байрам көндө бер түгел, әллә нисә кешегә атап бүләктәр, йомшаҡ уйынсыҡтар һатып алалар һәм бер юлы бер нисә ҡыҙға һәм егеткә һөйөү һүҙҙәре яҙылған открыткалар бүләк итәләр.\nЕгерме йылдан ашыу ваҡыт эсендә Изге Валентин көнөн билдәләүгә ҡарата ике төрлө ҡараш барлыҡҡа килде. Сит илдең беҙгә тағылған байрамын уҙғарыу иҫәрлек, тип һанаусы ватандаштарыбыҙ ҙа күбәйеп бара. 2006 йылда Үзбәкстандың матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы урындағы баҫмаларға 14 февралгә арналған мәҡәләләр баҫтырыуҙы тыя. Улар быны, Ғашиҡтар көнө христиан изгеһенең мөхәббәт мажаралары менән бәйле, мосолмандарға бер ҡыҫылышы ла юҡ, тип аңлата. Шулай итеп, үзбәктәр Изге Валентин көнөн ҡара исемлеккә индереүсе тәүге ил була. Ә бит хатта рус православиеһы сиркәүе лә был байрамға кире ҡарашта, сөнки ул да бер юлы әллә нисә кешегә ғишыҡ белдереү, ике кешегә генә билдәле булырға тейеш серҙе бөтә донъяға фаш итеүҙе тәртипһеҙ ғәҙәт тип һанай.\nЭйе, Изге Вәли беҙҙең мәҙәниәтебеҙгә, йәшәйешебеҙгә индерерлек ниндәй эш эшләгән һәм нимәһе менән изге ул, тип аптыраусылар, менталитетыбыҙҙы боҙоп, Валентин көнө тураһында көнө буйы һөйләгән телевидение һәм радиоға ризаһыҙлыҡ белдереүселәр етерлек. Әммә, эт өрөп торор, бүре йөрөп торор, тигәндәй, 14 февраль байрам булыуҙан туҡтамай һәм ул хәҙер инде 20 йылдан ашыу киң таралған байрам көнө булараҡ билдәләнә. Мәжүсилек замандарынан бөгөнгәсә килеп еткән был байрамдың тағы ла бер сәбәбе бар. Ул да булһа, коммерция. Әле IX быуатта уҡ Англияла, Францияла Валентин байрамы алдынан биҙәнеү әйберҙәре, сәскә, открыткалар һатыу кимәле иҫ китерлек артҡан. Был иһә ғашиҡтарҙан бигерәк, тауарын уңышлы осорған сауҙагәрҙәр, тауар етештереүселәр өсөн тағы ла ҙурыраҡ байрам һаналған. Бөгөнгө бизнес әһелдәре лә элеккеләренән ҡалышмай. Улар ҙа байрам уңайынан күберәк тауар һатып, кеҫәләрен ҡалынайтып ҡалырға тырыша. Библияла мөхәббәт символы йөрәк мең тапҡырҙан да күберәк ҡабатланһа, Ҡөрьәндә яратыу һүҙе 83 мәртәбә иҫкә алына икән. Шулай ҙа дин әһелдәре икенсе енескә ҡарата булған хис-тойғоларыңды бөтә ғәмгә белдереү тыйыла, был хис бары тик ике кешенең мөнәсәбәттәренә генә ҡағыла, уларҙы башҡаларға күрһәтеү кәрәкмәй, тип бара. Бөгөн был байрамға ҡайһы бер илдең депутаттары ла ҡаршы сыҡҡан. Мәҫәлән, Ҡырғыҙстандың бер депутаты мәктәптәрҙә валентинкалар өсөн тартмалар ҡуйыуҙы тыйырға тигән тәҡдим индерә. Уның фекеренсә, был балаларҙың психикаһына насар тәьҫир итә, сөнки кемдеңдер валентинкаһы күберәк, икенсеһенеке әҙерәк булыуы ихтимал, ә ҡайһы берҙәренә бөтөнләй эләкмәҫкә лә мөмкин. Һөҙөмтәлә баланың үҙбаһаһы төшә, үҙ-үҙенә ышанысы кәмей.\n14 февраль - ғашиҡтар көнө тураһында тарих етерлек. Был көндө байрам итеүҙән баш тартыусылар Валентин тураһында насар риүәйәттәр ҙә уйлап сығара. Тарихтарҙың ҡайһыһы дөрөҫ, ҡайһыһы уйҙырмалыр, ысыны береһенә лә аныҡ ҡына билдәле түгел. Тик шуныһы яҡшы аңлашыла, Изге Вәли тиһәләр ҙә, Валентин тиһәләр ҙә, байрамдың асылы бер - был көндө һөйгәнеңә артығыраҡ иғтибар, наҙ күрһәтеү һәм матур һүҙҙәр әйтеп, бүләктәр биреү. Уны билдәләү, билдәләмәү һәр кемдең шәхси эше. Үҙебеҙҙең тарихыбыҙҙа мөхәббәткә дан йырлаусы Изге Вәлиҙәр булмаһа ла, был көн эргә-тирәләгеләребеҙгә ихтирам, яҡшы мөнәсәбәт күрһәткән матур байрам булып ҡалһын, әйҙә. Байрам йәштәр араһында татыулыҡ, хөрмәт һәм берҙәмлек тойғолары уятһын. Ул ваҡытта күркәм холоҡло, матур ғәҙәтле замандаштарыбыҙға, йәштәребеҙгә лә һүҙ әйтеүсе булмаҫ. Мөхәббәт, яратыу хистәре 14 февралдә генә түгел, ғүмер буйы һәр ҡайһыбыҙҙың күңелендә булһын.\nЯҙылған: 13.02.17 | Ҡаралған: 691


Үҙәк урамдарҙың береһендә ябай ғына биш ҡатлы йорт тора.\nОйошма тураһында күрһәтмә булыуы, инеү ишеге лә күҙгә салын ып бармай. Тап ошо йорттоң бер нисә кабинетында Интерпол хеҙ мәткәрҙәре урынлашҡан. Башҡортостанда Интерполдың милли үҙәк\nбюро филиалы 1999 йылдың август айында барлыҡҡа килә, ә Рәс әй (дөрөҫөрәге ул ваҡытта СССР) 1990 йылдың 27 сентябрендә И нтерпол ағзаһы була. Рәсәй Интерполының 15 йыллығы алдынан Башҡортостан филиалы начальнигы Рим Кәримов журналистар менә н әңгәмәләште.\n- Махсус операцияларҙа, енәйәтселәрҙе ҡулға алыуҙа беҙҙең хеҙмәткәрҙәр һирәк ҡатнаша. Беҙҙең төп маҡсат - илдәрҙең хоҡ уҡ һаҡлау структуралары, халыҡ-ара енәйәтселек менән көрәш э шендә Интерпол ағзалары араһында эш итеүҙәрен тәьмин итеү, -\nХәҙерге ваҡытта донъяның 182 илендә Интерпол эшләй. 1905 й ылда Гамбургта халыҡ-ара енәйәтселек менән көрәшеү өсөн бар\nилдәрҙең дә полиция ведомстволарында айырым хеҙмәт булдырыу\nҡарар ителә. 1914 йылда Монакола уҙған беренсе халыҡ-ара ко нгреста енәйәт мәғлүмәттәрен иҫәпкә алыу буйынса бүлек булды рыу мәсьәләһе ҡарала. 1923 йылда Венала уҙған икенсе конгрес та Енәйәт полицияһы халыҡ-ара комиссия булдырыла, штаб-кварт ира Парижға күсерелә һәм телеграф адресы сифатында шартлы би лдәләр менән Интерпол ( халыҡ-ара полиция ойошмаһы) ҡабул ит елә. 1956 йылда Интерпол Уставы үҙ көсөнә инә, 1966 йылда шт аб-квартира Сент-Клуға күсерелә. 1989 йылдан алып хәҙерге ва ҡытҡа тиклем Генераль секретариат Лионда урынлашҡан.\n- Енәйәтселәрҙе эҙләү, наркобизнес һәм тышҡы иҡтисади енәй әтселек менән көрәш һәм урланған автомобилдәрҙе табыу - көнү ҙәк проблема булып тора, - тип белдерҙе Рим Кәримов. Үткән й ылда ғына сит илгә ҡыуылған 42 машина хужаларына ҡайтарылған . Урланған бар машиналар,енәйәт ҡылған һәм хәбәрһеҙ юғалған кешеләр тураһында Интерпол базаһында мәғлүмәттәр туплана, бө тә бүлексәләрҙең дә уға инеү мөмкинлеге бар.\nБашҡортостан филиалы штатында ун кеше эшләй. Уларға төп та лап - сит телде (инглиз һәм француз) белеү һәм хоҡуҡ һаҡлау структураһында эш тәжрибәһе.\n- Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Интерпол үҙен эшлекле структура итеп күрһәтте. Енәйәтсе ниндәй генә алыҫлыҡта булһа ла беҙҙе ң ҡулдар уға барып етә, - ти Рим Кәримов.


Үлгәндән һуң тормош бармы? | Йәншишмә\nҮлгәндән һуң тормош бармы?\nНаписал в 3 августа 2017, 16:07\nҠайҙалыр һауала осоп йөрөйөм.\n– Әйҙә, Юпитерға!\n– Юҡ, беҙ уны Венера планетаһына алырға килдек.\nТирә-яғымда төрлө планеталар уралып, һәр береһе үҙенә саҡырып бер була.\n– Мин бер ҡайҙа ла бармайым, Еремә ҡайтырға кәрәк, – тием.\nАңыма килгәндә дауаханала ята инем. Эргәмдә табиптар йүгереп йөрөй. Йәшәү менән үлем араһында булғанмын икән…\nҮҙе менән булған был хәлде бер танышым һөйләгәйне. Ысынлап та, шундай төрлө ваҡиғалар хаҡында йыш ишетеп торабыҙ. Клиник үлем тәжрибәһен һәм йөрәк-үпкә реанимацияһын өйрәнеүсе профессор Сэм Парния ла кешенең аңы мейе үлемен дә үткәрә ала, тип иҫәпләй. Ул 2008 йылдан ауыр хәлдә ятыусыларҙың кисерештәрен өйрәнеп, дәлилдәр йыйған. Күҙ алдына килгән күренеүҙәргә ҡарап фекер йөрөткәндә, йөрәк туҡтағас, аңлы рәүештә төшөнөү 3 минут тирәһенә тиклем ҡалған.\nКүптәр, бәлки, ҡайһы бер кешеләрҙән үҙ кәүҙәһенән йәненең айырылып сығыуы тураһында һөйләгәнен ишеткәне лә барҙыр әле. Бәғзеләр быға ышанмай, уйҙырма тип иҫәпләй. Америка йырсыһы Пэм Рейнолдс 35 йәшендә мейеһенә операция эшләткәндә үҙ иңендә татып ҡараған. Уны яһалма иҫһеҙләндереп, кәүҙәһен цельсий буйынса +15 градусҡа тиклем һыуытҡандар, ә мейеһе бөтөнләй ҡан килеүенән мәхрүм булған. Унан башҡа, күҙҙәре йомоҡ, ҡолаҡтарына тауышты томалаусы ҡолаҡсындар ҡуйғандар. Был ваҡытта ул үҙ операцияһын өҫтән ҡайҙандыр күҙәтә алған. Аҙаҡ Пэм нимә тип һөйләшеүҙәрен түкмәй-сәсмәй һөйләп биргәс, табиптар шаҡ ҡатҡан.\nИкенселәр үлем хәлендә ятҡанда баҡыйлыҡҡа күскән туған-тыумасалары менән осраша. Ошо ваҡытта күргән сағыу ваҡиғалар, һис тә яңылышыу түгел, тип иҫәпләй тикшеренеүсе Брюс Грейсон. 2013 йылда баҫтырған хеҙмәтендә, тереләр менән күрешеүселәргә ҡарағанда, теге донъяға китеүселәрҙе күреүселәр күберәк булыуын билдәләй.\nӘ бөтә донъяға билдәле Бельгия невропатологы Стивен Лорейс үлгәндән һуң тормош барлығына ышанмай. Үлемгә яҡын кисерештәрҙе физик күренештәр менән аңлатып була, ти ул. Лорейс һәм уның командаһы уларҙы һаташыуҙар һәм төш һымаҡ күренеп, бер аҙ ваҡыт үткәс, хәтерҙән юйыла, тип көтһәләр, клиник үлем осорондағы күренештәр һәр ваҡыт иҫтә йөрөүен асыҡлағандар.\nҮлемдән һуң йәшәү барлығы фаразын өйрәнеү барышында ғалимдар йөрәк туҡтауын кисергән 344 ауырыуҙан һорау алған. Шуларҙың 18 проценты күргәндәрен саҡ хәтергә төшөргән, 8 – 12 проценты уй-кисерештәрен һөйләп биргән.\n2008 йылда Америка нейрохирургы Эбен Александр бер аҙна үлем түшәгендә иҫһеҙ ятҡас, кеше ышанмаҫлыҡ нәмәләр күреүен бәйән итә: нур һибелә, унан моң да ағыла, шарлауыҡтар, һүрәтләп бөтә алмаҫлыҡ сәскәләр, миллионлаған күбәләк осоп йөрөй. Әммә ошоларҙы күргәндә уның мейеһе эшләмәгән була.\nТабип Ян Стивенсон 5 йәшкә тиклемге балаларҙан элекке тормошон иҫенә төшөртөп, 3 меңдән ашыу осрағын яҙҙыртып алып, тәжрибә үткәргән. Бер ҡыҙ хатта ҡайһы ҡалала йәшәүен, ғаиләһен, өйөн ентекләп һүрәтләп биргән. Шул урынды эҙләп табып, тикшергәндәр. Ул атаған 30 билдәнең 27-һе ысынбарлыҡҡа тап килгән.\nXX быуаттың 70-се йылдарында шаҡ ҡатырғыс хәбәр донъяны урап сыға. Көнбайыш Берлинда 12 йәшлек Елена Маркард ауыр йәрәхәттәрҙән һуң аңына килгәс, әлегә тиклем белмәгән итальян телендә һөйләшә башлай. «Исемем Розетта Кастельяни, 1887 йылда Италияла тыуғанмын», – тип белдерә. Ҡыҙҙы ул әйткән адрес буйынса алып барһалар, ишекте 1917 йылда үлгән Розеттаның ҡыҙы аса. 12 йәшлек(!) Елена уны таный һәм «Бына минең ҡыҙым Франса!», – тип ҡысҡырып ебәрә.\nПрофессор Роберт Ланц әйтеүенсә, ғаләмдәге бөтә мөмкинлектәр бер үк ваҡытта осрай. Әгәр ҙә күҙәтеүсе уларҙы ҡарарға хәл итһә, барыһы берәүгә генә тороп ҡала, имеш. Тимәк, ваҡыт, киңлек, йыһан – бөтәһе лә беҙҙең зиһенебеҙ арҡаһында йәшәп килә. Әгәр ҙә шулай икән, «үлем» кеүек әйберҙәр инҡар ителгеһеҙ осраҡҡа әйләнеп, аңдың бер өлөшөнә әүерелә. Ысынбарлыҡта беҙ кемделер үлгән кеүек тойһаҡ та, Ланц теорияһы буйынса, уның тормошо «мәңгелек сәскә» кеүек, ҡабаттан ата икән.\n« «Йәйләү» ялҡыны – йөрәгебеҙҙә\nСпорт һәм туризм байрамы »


«Тарих яҙабыҙ» | Йәншишмә\n«Тарих яҙабыҙ» тип аталасаҡ был конкурс. Әйҙәгеҙ, тыуған яғыбыҙ тарихын төплөрәк итеп өйрәнәйек. Бының өсөн өлкәндәрҙән үҙегеҙ йәшәгән яҡтағы ер-һыу атамаларының, ауылығыҙ исеменең ҡайҙан килеп сығыуы тураһында ҡыҙыҡһынып, яҙып алырға кәрәк. Уҡытыусыларығыҙҙан, атай-әсәйҙәрегеҙҙән, олатай-өләсәйҙәрегеҙҙән, инәй-бабайҙарҙан һорашып ҡарағыҙ. Бәлки, мәктәбегеҙҙең тыуған яҡты өйрәнеү музейында ла бай мәғлүмәттәр һаҡланалыр. Уларҙы эҙләп, табып, матурлап яҙып, беҙҙең редакцияға ебәрегеҙ. Һеҙҙең мәҡәләләрегеҙ «Йәншишмә» гәзите биттәрендә баҫылып сығасаҡ.\nМәғлүмәтте кемдән яҙып алғанығыҙҙы ла әйтеп үтергә онотмағыҙ. Иң мөһиме, һеҙ хеҙмәтегеҙ менән тарихыбыҙҙы байытыуға үҙ өлөшөгөҙҙө индерәсәкһегеҙ. Был иһә яҡшы баһаға лайыҡ: иң тырыштарҙы билдәләп, редакцияның Почёт грамоталарын, иҫтәлекле бүләктәр тапшырасаҡбыҙ.\nКонкурс йыл аҙағына тиклем дауам итәсәк. Үҙегеҙҙе һынап ҡарағыҙ, дуҫтар!\n« Дуҫтар менән күңелле\n«Ҡыш биҙәктәре» бәйгеһендә »


Хәбәрҙәр: АҠШ Рәсәйгә яңы санкциялар менән янай.\nАҠШ Рәсәйгә яңы санкциялар менән янай.\nАҠШ президенты Барак Обама аҙна аҙағына ҡәҙәр Рәсәйгә ҡарата яңы санкциялар индереү һәм Украинаға хәрби ярҙам күрһәтеү хаҡындағы законға ҡул ҡуйырға ниәтләй. Аҡ Йорт үҙенең белдереүендә был ҡарарҙың Рәсәйҙең Украина территорияһындағы эшмәкәрлеге менән бәйле булыуын хәбәр итә. АҠШ фекере буйынса, санкциялар Рәсәй иҡтисадына зыян һала һәм уны донъянан айырыуға булышлыҡ итә.\nРәсәй сит ил эштәре министрлығында Обама планына комментарий бирергә теләмәнеләр, үҙ фекерен улар закон үҙ көсөнә ингәс кенә әйтәсәк.\n“Был геосәйәсәт. Ҡайһы бер кешеләрҙең фекере буйынса, санкциялар- көсһөҙлөк, асыу билдәһе, ә был сифаттар сәйәсмәнде биҙәмәй. Мин бер нәмәгә инанғанмын: Рәсәй бирешмәйәсәк, көсәйә генә барасаҡ. Беҙҙең тарихта күпкә насарыраҡ мәлдәр булды,”-тип белдерҙе Лавров.\nЕвропа Берләшмәһе иһә, Донбасс конфликтын Украинаның суверенитетын һәм бөтөнлөгөн һаҡлап хәл итеү өсөн, барыһын да эшләйәсәк. Үҙенең Киевҡа тәүге визиты барышында был турала Европа дипломатияһы башлығы Федерика Могерини белдерҙе.\nУкраина президенты Петр Порошенко һәм Федерика Могерини фекере буйынса, Украинала тыныслыҡ булдырыуҙың берҙән-бер юлы- Минск килешеүенең бөтә пункттарын да үтәү.\nБынан алда Петр Порошенко хәбәр итеүенсә, Донбасста иғлан ителгән “тынлыҡ режимы” үтәлә башлаған, шишәмбегә ҡаршы төндә тәүге тапҡыр атыштар булмаған.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КӨНИТМЕШ МӨМКИНЛЕКТӘРЕБЕҘ БИК КҮП, УЛАР ОНОТОЛҒАН МИЛЛИ КӘСЕПТӘРЕБЕҘ МЕНӘН БӘЙЛЕ - 2017 - Мәҡәләләр\nКӨНИТМЕШ МӨМКИНЛЕКТӘРЕБЕҘ БИК КҮП, УЛАР ОНОТОЛҒАН МИЛЛИ КӘСЕПТӘРЕБЕҘ МЕНӘН БӘЙЛЕ\nРедакциябыҙҙың бөгөнгө ҡунағы - 30 йәштәрҙәге ир-егет. Төп эшенән тыш, йылҡысылыҡ менән шөғөлләнә, сәйәхәт итеүҙе лә ғәҙәт иткән, республиканың йәмәғәт тормошонда ла ҡатнашырға өлгөрә. Сибай егете Денис ӨМӨТБАЕВ үҙенең әле эшләгән эштәре һәм күңелендә йөрөткән идеялары менән уртаҡлаша.\nХәҙер башҡорттар элеккесә, ата-бабаларыбыҙса, ҡайһы ырыуҙанһың, тип таныша...\n- Бөрйән ырыуынанмын. Красноярск крайындағы Черненко тигән бәләкәй генә бер ҡалала тыуғанмын. Черненко минең тыуған урыным булһа ла, тыуған ерем түгел. Тыуған ерем, бәләкәй Ватаным тип мин Сибай ҡалаһын һанайым. Өс йәшем тулмаҫ элек ғаиләбеҙ Сибайға күсеп ҡайта. Ҡартатайым менән өләсәйемдең тик башҡортса ғына һөйләшеүен күреп, бала аҡылым менән (үҙем атай менән әсәйгә ғәҙәт буйынса русса ғына хәбәр ҡушыуым арҡаһындалыр), башҡорт теле - ҡарттар телелер, тип уйлауым хәтеремдә. Хәҙер башҡортса ла, русса ла, инглизсә лә иркен аралашам. Сибай ҡалаһының 13-сө башҡорт мәктәбендә (хәҙерге Р. Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейында) 8-се синыфты тамамлағас, уҡыуымды Өфөләге Р. Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында дауам иттем. Мәктәптән һуң Троицк ҡалаһының Урал дәүләт ветеринария медицинаһы академияһының (хәҙерге Көньяҡ Урал дәүләт аграр университетының) Сибай филиалына уҡырға индем. Ул уҡыу йорто студенттарын сит илгә практикаға ебәреүе менән күптәрҙе ылыҡтыра ине. Академияла үҙемә яңы офоҡтар астым. Әйтәйек, Швецияла практика үткән сағыбыҙҙа ҙур ғына бер һөтсөлөк фермаһында булғайныҡ. Мине урындағы фермерҙарҙың хужалыҡ итеү оҫталығы хайран ҡалдырҙы. Башҡортостанға ҡайтҡас: "Ниңә беҙҙең хужалыҡтар дөрләп эшләмәй, бөлөп барған хәлдә икән?" - тип аптыраным.\nУҡыуҙы тамамлағас, башта Өфөлә ветеринария дарыуҙары, һуңыраҡ ветеринария өлкәһенә кәрәкле медицина ҡорамалдары һатыу менән шөғөлләндем. Хәҙер инде лаборатория ҡорамалдары һатыу буйынса тағы ла ҙурыраҡ яуаплылыҡ талап иткән эшкә тотондом...\nБеҙ һинең сит илдәргә сәйәхәт итергә яратыуың тураһында ла ишетеп беләбеҙ...\n- Бер урында оҙаҡ тора алмайым - яйы сығыу менән, сәйәхәткә сығып китеү яғын ғына эҙләйем. Донъяны бер урында ултырып ҡына өйрәнеп булмай бит. Хәрәкәт итергә кәрәк. Мосафирлыҡ та, йылҡысылыҡ кеүек, башҡорттоң ҡанындалыр, тип уйлайым. Студент сағымда Бөйөк Британияла, Швецияла практика үттек бит инде, аң даирәмде киңәйтеп, тормошҡа бөтөнләй икенсе күҙлектән ҡарарға өйрәтте мине был илдәр. Европала тағы Финляндияла, Нидерландтарҙа, Польша, Чехияла, Австрияла, Германияла булдым. Элекке совет республикаларының барыһын да тиерлек йөрөп сыҡтым. Әзербайжан, Әрмәнстан, Грузия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан юлдарын да тапарға тура килде. "Салауат Юлаев һәйкәленән - Сыңғыҙхан һәйкәленә тиклем" тигән девиз менән Монголияла ла йөрөп ҡайттыҡ. Ике тапҡыр Һиндостанда булдым. Икенсе тапҡырҙа Һиндостанда бик оҙаҡ, ике ай ярым самаһы йөрөп ташланым.\nСәйәхәттәр күп мөмкинлектәр аса, төрлө асыштарға юлыҡтыра. Төрлө мәлдәрҙә төрлө хәлдәр, төрлө ауырлыҡтар килеп тыуырға мөмкин. Йөрөй-йөрөй, төрлө кәртәләр аша үтә-үтә, ауырлыҡтарҙы еңелерәк сисергә өйрәнәһең. Киң күләмдә, бөтөн Ер шары күҙлегенән ҡараһаң, һин ауырлыҡ тип һанағандар ябай ғына бер мәсьәлә булып күренә башлай. Сәйәхәт итеүҙең тап шул яғы ҡиммәт тә инде.\nМин үҙаллы сәйәхәт итәм. Агентлыҡтарҙан юллама һатып алып йөрөмәйем. Сөнки ул саҡта барыһы ла һинең өсөн алдан хәл ителгән була. Ҡайҙа барырыңды, ҡайҙа йоҡларыңды, нимә ашарыңды, кем менән аралашырыңды үҙең хәл итһәң, ҡыҙыҡлыраҡ. Шуға ла мин донъяла булған төрлө хәлдәрҙе, төрлө кешеләрҙе күреп, "Һәр кем үҙенсә хаҡлы" тигән ҡарарға килгәнмен. Мәҫәлән, элек ниндәйҙер бер мәсьәләгә ҡарашым бер яҡлы ғына булған булһа, бөгөн мин уға төрлө яҡлап, киң ҡараш менән баға алам.\nҺәр кемдең бәхете үҙ ҡулында. Бәхет кешенең уңайлы урында, вазифала ултырыу-ултырмауына ғына бәйле түгел. Кеше үҙен бәхетле лә, бәхетһеҙ ҙә итә ала. Һәр хәлдә, сәйәхәттәр мине бәхетлерәк итә.\nИлдәр буйлап сәйәхәт иткән сағыңда һине аптыратҡан күренештәр ҙә булғандыр...\n-Эйе, һәр ил, һәр төбәк сәйәхәтсе күңеленә үҙенә генә хас биҙәген һала. Әйтәйек, Ҡырғыҙстан тураһында бик йылы хәтирәләр һаҡлайым. Ҡырғыҙҙар менән аралаша-аралаша, уларҙың башҡорт халҡына бик яҡын, туғандаш халыҡ икәненә инандым. Оҡшашлыҡ аш-һыуҙа ла, һөйләштә лә, тышҡы ҡиәфәттә лә, холоҡта ла ярылып ята. Был илдә һине туғанлыҡ тойғоһо ташламай.\nЮлда йөрөгәндә ыңғай тәьҫораттар ҙа, кире тойғолар ҙа кисерелә. Ҡайһы саҡта үҙең өйрәнгән мөхитеңдән шул тиклем ныҡ айырылған мөхиткә барып инәһең. Ошондай айырмалыҡтарҙан сығып, Ер шарының ҙур, киң икәнен, халыҡтарҙың йәшәү урыны ни тиклем төрлө-төрлө булыуын аңлайһың. Монголияла беҙҙе иге-сиге булмаған сүллек, ҡырағай, ҡырыҫ мөхит уратып алғайны. Ауылдар араһында юлдар ҙа юҡ - йүнәлештәр генә төҫмөрләнә. Машинаңда 200-300-әр саҡрым ара үтәһең - берәй автомобиль түгел, йәйәүле осраһа, шәп әле. 360 градусҡа әйләнеп ҡарайһың - кеше әҫәрен күрермен тимә. Беҙҙә, киреһенсә, кеше аяғы баҫмаған урындарға юлығыуы ситен, тип сағыштырып ҡуяһың. Башҡортостандың иң төпкөл урмандарында аҙашһаң да, берәй тау башына артылһаң да, киҫеп ташланған ағастарға, электр бағаналарына тап булаһың. Ә Монголияла - киңлек. Ғаләм киңлеге. Ә кеше был киңлектә ҡом бөртөгө генә, тигән аңлауға киләһең. Ҡайһы бер кешеләр үҙҙәрен ҙур итеп, "алпамыша" итеп хис итә. "Алпамыша"лыҡ кешенең үҙенә лә, тәбиғәткә лә, эргә-тирәһендәге кешеләргә лә зыян килтерә.\nКешенең иң ҙур хатаһы - үҙен тәбиғәттән өҫтөн һанауы бит. "Алпамышалыҡ" шунан килә. Тәбиғәт менән кеше мөнәсәбәте - әсә менән бала мөнәсәбәте кеүек. Тәбиғәттән өҫтөн булырға ярамай. Монголия ише ҡырыҫ тәбиғәтле урынға барыу аңды "төҙәтеп" ебәрәлер, дөрөҫөрәк юлға баҫырға ярҙам итәлер, тип уйлайым. Ғөмүмән, сәйәхәт ҡылыу менән бәйле уйҙарымдың иге-сиге юҡ...\nДенис, һине йылҡысылыҡ менән дә шөғөлләнә, тинеләр. Һин - ҡала егете. Ҡала егеттәре ауыл хужалығы тармағына ҡыҙыҡһыныу белдереп бармай шикелле. Ә һине нимә этәрҙе икән был шөғөлгә?\n- Йылҡысылыҡты, беҙҙең ҡанға һеңгән шөғөл, тип әйтһәм, һис кенә лә арттырыу булмаҫтыр. Мине лә "ҡан тартыуы" әйҙәгәндер был шөғөлгә. Йылҡы малын бала саҡтан үҙ иттем. Баймаҡ районы Ишбирҙе ауылында йәшәүсе ҡартатайым, әсәйемдең атаһы, мине йыш ҡына бейәһенә атландырып йөрөтә, малдар тураһында төрлө ҡыҙыҡлы хәлдәр һөйләй торғайны. Үҙем дә мал-тыуар, кәртә-ҡура тирәһендә уралыуҙы әллә ни күрә инем. Ҡолондан тибелгән, ат өҫтөнән ҡолап төшкән, битем-башым күгәреп йөрөгән саҡтарым да булғыланы. Был ваҡиғалар ҙа минең аттарға ҡарата ҡыҙыҡһыныуымды һүрелдермәне.\nБыл ҡыҙыҡһыныуымды дөрләтеп ебәрергә тағы бер ваҡиға сәбәпсе булды. Атайым яғынан Ғаумулла исемле ҡарт ҡартатайым тураһында яҙма сығанаҡтарға, документтарға юлыҡтым бер саҡ. Уларҙы өйрәнеп, ошо ҡартатайымды күреп-белеүсе ололар менән һөйләшә торғас, уның тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәргә эйә булдым. XIX быуаттың 2-се яртыһында тыуып, 1946 йылда 87 йәшендә донъя ҡуйған ҡарт ҡартатайым Ғаумулла ла йылҡысы булған. Уның хужалығында йөҙләп баш йылҡы иҫәпләнгән. Беренсе Бөтә донъя һуғышында ҡатнашҡан. 1937 йылдарҙа "кулак" мөһөрө һуғылып, мал-мөлкәте, шул иҫәптән йылҡылары, тартып алынған. Оло йәштә булыуы арҡаһында ғына һөргөнгә ебәрелмәй ҡалдырылған. Ғаумулланың улы, минең ҡартатай, атайымдың атаһы, ғүмер буйы Сибай карьерында эшләне. Уның үҙенең ҙур хужалығы юҡ ине. Әммә ул йәшәгән йорт ихатаһындағы арбалар, күсәрҙәр, тәгәрмәстәр ҡасандыр был ғаиләнең йылҡысылыҡ менән шөғөлләнеүе тураһында һөйләй ине...\n...Ике йыл элек күңелдең иң төпкөлөндә ойоп, осҡон көтөп ятҡан булмышым уяндымы ни: ата-бабалар шөғөлөн дауам итергә булып киттем. Машинам менән Өфөнән Ирәндеккә сығам да китәм, сығам да китәм. Урман-тауҙарҙы бер итеп гиҙәм, утлап йөрөгән йылҡы өйөрҙәре осраһа, уларҙы күҙәтеп, ләззәт алам... Йәй аҙағында бер ағайҙың 15 йәш бейәһен һатып алыуымды әлеге булмышымдың тышҡа бәреп сығыуы тип аңларға кәрәктер. Шуларҙы үҫтереп алып киләм бына. Ирәндектең көнсығыш битләүендә тибендә йөрөгән малдарымды Рәүеф исемле бик яуаплы бер ағай ҡарай. Йылҡыларҙы һарайға бикләмәйбеҙ - тибендә йөрөтөү уларҙың һаулығы өсөн яҡшы, тип иҫәпләйем. Башҡорт тоҡомло бит улар, сыҙамлы, аҙығы - аяҡ аҫтында. Бәлки, быйыл яҙға ҡолондар ҙа килтерә башларҙар. 2018 йылға иһә, малҡайҙарҙың бөтәһе лә ҡолонлар, тип көтәбеҙ. Ҡуртымға бер ферма алдым. Ялан кәртәһенә бесән килтереп ауҙарҙым. Һарайы ла бар...\nБала саҡта, Ғәҙелшаның бейек бер ҡаяһында йорт һалып, хозур тәбиғәт мөйөшөндә йәшәһәң ине, тип хыялландым. Бөгөн, нисек кенә сәйер тойолһа ла, шул хыялым тормошҡа ашыу сигенә яҡынлап килә шикелле. Өй һаласаҡмын, тип үк әйтмәһәм дә, йылҡыларым шул төбәктә йөрөгәс, унда берәй йәйләү төҙөргә кәрәк буласаҡ бит инде.\nЙылҡысылыҡҡа бәйле башҡа проекттарың да бик ҡыҙыҡлы бит һинең, Денис. Мәҫәлән, 2016 йылда үткән "Өфөфорум" йәштәр мәғариф сараһында шуларҙың береһен тәҡдим иткәйнең...\n- Эйе, был форумдың "Умарта" тип аталған проекттар оҫтаханаһында үҙемдең "G-ребенок" (G-көс билдәһе, "көслө бала" мәғәнәһендә) тип аталған яңы проектымды тәҡдим иттем һәм баһалама комиссияһы ағзаларынан хуплау һүҙҙәре ишеттем. "G-ребенок" - балаларға әсә һөтөн алыштырырлыҡ бейә һөтө етештереү проекты. Бейә һөтөнөң составы әсә һөтөнөң составына оҡшаш икәне сер түгел. Минең проекттағы тәҡдим шундай: бейә һөтөн ҡымыҙ менән генә түгел, ә саф килеш, һаумал килеш балаларға эсереү уларҙы һауыҡтырыуға булышлыҡ итәсәк. Һыйыр йә кәзә һөтөнән етештерелгән ризыҡтар күп осраҡта балала аллергия тыуҙыра. Ә бейә һөтө, составында казеин бик әҙ булғанлыҡтан, гипоаллерген һанала. Күп кенә Европа илдәрендә, әйтәйек, Австрияла, Францияла, Германияла һәм Нидерландтарҙа бейә һөтөн балалар аҙығы етештереүҙә лә, косметикала ла күптән ҡулланалар. Киләсәктә "G-ребенок" - Башҡортостан брендтарының береһе булып китергә тейеш, тип ышанам. Был бик еңел генә тормошҡа аша торған проект түгел - бәлки, уны атҡарыу бер нисә йылға ла һуҙылып китер. Һәр хәлдә, һөҙөмтәһе буласаҡ.\nЙылҡысылыҡ менән бәйле тағы бер проектым тураһында ла һөйләп үтәйем. Интернет киңлектәрендә краудфандинг системаһына ҡоролған "Планета.ру" тигән сайт бар. Унда үҙеңдең проект-фекерҙәреңде урынлаштыраһың һәм уларҙы бергәләп атҡара торған кешеләрҙе йәлеп итәһең. Минең проектым "Башҡортостанда традицион йылҡысылыҡты тергеҙеү" тип атала. Бөгөн күп кеше атлы булырға хыяллана. Тик ул хыялын нисек тормошҡа ашырырға белмәй. Атты һатып алырға мөмкин ул, ләкин уны артабан ҡайҙа тоторға? Ә мин атлы булырға хыялланыусының ошо теләген хәл итәм дә инде. Проектта ҡатнашыусы минең менән килешеү төҙөй һәм бер бейә һатып алыуға аҡса күсерә. Ул аҡсаға мин бейә һатып алам, уға номер һуғып, реестрға индерәм. Артабан ул бейә минең көтөүемдә йөрөй, тәрбиәләнә. Уның ике ҡолоно акцияла ҡатнашыусыға дивидент рәүешендә беркетелә. Бейәне ҡарау ҙа, ҡолондарҙы бер йәшкә тиклем аҫрау ҙа тулыһынса минең яуаплылыҡта була. Бер йәштән һуң хужаһы ҡолондарҙы алып китә, һата ала йәиһә миңә ҡуртым хаҡын түләй ҙә, ҡолондары көтөүҙә йөрөүҙе дауам итә. Был проект сентябрь аҙаҡтарында ғына барлыҡҡа килгәйне. Өс ай эсендә ҡырҡтан ашыу кеше ошо акцияға ҡушылды, йәғни төрлө күләмдә проектҡа үҙ өлөшөн индерҙе. Уларҙан алты кеше берәр бейә өсөн аҡса күсерҙе. Һәр хәлдә, был идея менән ҡыҙыҡһыныусылар табылды һәм мин, милләттәштәребеҙҙе берләштерер идея тәҡдим итеп, уларҙы тоҡандырып ебәрә алыуыма ҡыуанам.\nБеҙҙең алдыбыҙҙа мөмкинлектәр шул тиклем күп. Ул мөмкинлектәр үҙебеҙҙең булмышыбыҙ, онотолған кәсептәребеҙ менән бәйле. Улар менән ҡыҙыҡһыныусы бер мин генә түгел. Беҙ, әүҙем йәштәр төркөмө, милли кәсептәрҙе тергеҙеү буйынса ҙур ғына проект әҙерләйбеҙ. Ул йылҡысылыҡты ла, ҡымыҙ бешеүҙе лә, ат бәй-геләрен дә, беҙҙең милләткә, төрки донъяһына хас булған төрлө онотолған башҡа кәсеп-шөғөлдәрҙе лә үҙ эсенә ала. Уларҙы тергеҙеп, яңы кимәлгә сығарып, донъяға күрһәтергә, тигән маҡсатыбыҙ бар. Һуңғы ваҡытта ошо йүнәлештә эшләйбеҙ. Мәғлүмәтте ишара итеп еткерәм. Ҡыҙыҡһыныусылар булыр, үҙ юлдарын эҙләр, табыр, тим...\nЗаман йәштәренә үҙ эшен тап милли кәсептәргә нигеҙләп башлау нимәһе менән отошло?\n- Уның яҡшы һөҙөмтәгә мотлаҡ килтерәсәк икәнен аңларға тейешбеҙ. Мин бөгөнгө көндә, мәҫәлән, башҡорт ҡорт балы етештереп уңмаған бер кешене лә белмәйем. Умартасылыҡ менән бәйле бар кәсептәрҙе тергеҙергә кәрәк беҙгә. Ул - беҙҙең булмышта. Шулай уҡ йылҡысылыҡ, таш, ағас эше, балаҫ һуғыу менән шөғөлләнеүселәр араһында ла уңышлы кешеләр бар, тип әйтә алам. Кәсептәребеҙ бик күп. Ата-бабаларыбыҙ тире эшкәртеп, күндән төрлө әйберҙәр теккән. Бөгөн берәү ҙә ошо шөғөлгә тотонмаған әле. Ғөмүмән, тиңдәр араһында тиң булып йәшәү өсөн боронғо кәсептәрҙе тергеҙеп, лайыҡлы көн итә алабыҙ икәнде аңларға ваҡыт етте беҙгә. Һөҙөмтәләр оҙаҡ көттөрмәҫ икәненә иманым камил.\nХәйер, матди һөҙөмтәһе булһын, тип кенә эшләргә ярамайҙыр был эштәрҙе. Мәҫәлән, кеше үҙ булмышына яҡын бер шөғөлдө бирелеп, яратып эшләһә, һөҙөмтәһе берәү генә булмаясаҡ. Төп һөҙөмтәһе - күңел тыныслығы, ҡәнәғәтлек. Икенсенән, табышы, килеме лә була әле уның. Уныһы - икенсе дәрәжәләге һөҙөмтә. Әгәр ҙә кеше табышына, килеменә икенсе дәрәжәләге һөҙөмтә итеп ҡараһа, башҡарғанының күңеленә ҡәнәғәтләнеү, рәхәтлек килтереүен үҙе өсөн өҫтөнөрәк ҡуйһа, яҡшыраҡтыр ҙа тип уйлайым. Кеше күпме генә эшләмәһен, һирәк осраҡта ғына матди яҡтан тулыһынса ҡәнәғәт була. Ҡәнәғәтһеҙлек менән упҡынға батҡансы, ҡәнәғәтләнеү менән юғарыға артылыу кәрәк, тип уйлайым.\nҺин әле рухи кимәлдә туғандаш, фекерҙәш кешеләр туплау ниәте менән янып йөрөйһөң. Ә үҙеңдең шәхси тормошоңда нисегерәк, йәнкәй-йәнәшеңде таптыңмы әле?\n- Өйләнгәнһеңме, юҡмы, тип һорауығыҙмы? Юҡ, өйләнмәгәнмен. Ул алдан планлаштыра торған эш түгел, ә үҙ ваҡыты менән була торған хәл, тип уйлайым.\nӘ шулай ҙа һинең сикһеҙ хыялдарың араһында ғаилә ҡороу тураһындағыһы ла һәм уны үҙеңсә күҙаллауың да барҙыр?\n- Әлбиттә, мин үҙ милләтем эсендә булған никахтар яҡлымын. Тормош-көнкүреште, йәки берлектәге эш-шөғөлдө кем менән булһа ла ҡороп булалыр. Әммә ғаилә ҡороуҙың нигеҙендә икенсе ҙур маҡсат ята: милләтте һаҡлап ҡалыу һәм милләттең һанын арттырыу. Был маҡсатты, әлбиттә, үҙ милләтеңдәге кешеләр менән генә атҡарып була. Бөгөн рухлы йәштәр күп. Улар әлеге мәсьәләгә лә яуаплыраҡ ҡарайҙар. Мин дә шундайҙар рәтендәмен. Милли рух, туған тел балаларға күберәк ҡатын-ҡыҙҙан, әсәнән күсә, тип уйлайым. Шуны күҙәтергә тура килә: ҡатнаш никахлы ғаиләләрҙә үҫкән балалар барыбер әсәйҙәре телен үҙ итеүсән. Мәҫәлән, башҡа милләт ҡыҙҙарына өйләнгән егеттәребеҙҙең балаларының башҡортса һөйләшеп йөрөгәне бик һирәк күренеш. Был аңлашыла ла. Әсә кеше күкрәк һөтө аша үҙенең генә түгел, ә әсәһенең, өләсәһенең, тотош милләтенең булмышын балаһына күндерә. Мәҫәлән, флешканы компьютерға ҡуябыҙ - бөтөн булған мәғлүмәт флешкаға күсә. Йырҙар башҡортса икән, улар флешкаға нисек бар, шул килеш күсә. Икенсе төрлөгә әйләнмәй. Бала менән әсәнең бәйләнеше лә шуның кеүек. Ҡатын-ҡыҙҙар - милли рухты, милләтте төп һаҡлаусылар, тигән һығымтаға киләм. Тимәк, балаларыңдың милләтеңде дауам итеүселәр булыуын теләйһең икән, үҙ милләтең ҡыҙына өйләнергә тейешһең! Был һәр башҡорт егете өсөн үтәлергә тейешле мотлаҡ ҡағиҙә, ҡанун!\nБашҡорт ғаиләһендә атай ҙа бик яуаплы, абруйлы урын биләй. Беҙ ул яуаплылыҡты күтәрергә лә әҙер булырға тейешбеҙҙер. Был турала ни уйлайһың?\n- Башҡорттоң "Атың барҙа ер таны, атаң барҙа ир таны" тигән мәҡәле бар. Эйе, әсәй кеше балаға милли рух таныта, атай кеше уға ир таныта. Шунлыҡтан, атайҙары балаларына иң тәүҙә ир булып танылырға тейеш. Кем ул ир? Ул - ғаиләһен дә, нәҫелен дә, милләтен дә, илен дә ҡурсалаусы көслө зат. Ҡыҙ бала атаһы өлгөһө аша ирҙең ниндәй булырға тейешлеген дә таный. Күп ҡыҙҙар ғүмер буйы үҙенең яҙмышына яҙғанын эҙләй. Тик кемде эҙләүен аныҡ ҡына күҙ алдына килтерә алмай. Атай ҡурсыуында үҫкән, атаһы ысын ир-егет өлгөһө күрһәткән ҡыҙҙарға иһә тормош юлдашын һайлауы ниндәйҙер кимәлдә еңелләшә. Ә ир бала өсөн атай бөтөн яҡлап - кеше менән аралашыуҙан башлап, төрлө тормош мәсьәләрен хәл итеүгә тиклем - өлгө, остаз.\nШуға күрә балаларыңа биологик атай-әсәй булыу ғына етмәй, ә донъяла йәшәүгә яраҡлаша, бар нәмәне үҙ төҫөндә күрә белгән, алдына маҡсат ҡуйып, шул маҡсатҡа өлгәшеү өсөн бар көсөн, һәләтен, тырышлығын һала алған шәхестәр тәрбиәләүсе атай һәм әсәй булыу мөһим. Күп кеше, баланы үҙем өсөн табам, тип уйлай, ә мин бындай фекер менән килешмәйем. Уйлауымса, беҙ балаларҙы бар донъя өсөн яралтабыҙ. Әгәр ҙә беҙгә тәбиғәт тарафынан шундай мөғжизә яралтыу мөмкинлеге бирелгән икән, бала табыуҙы үҙең өсөн генә эшләнә торған ғәмәл тип күҙ алдына килтереү мөмкинме?.. Бына шундай урыҡ-һурыҡ уйҙарым, фекерҙәрем ғаиләнең роле тураһында. Ғаилә ҡорғас, улар тағы ла нығыраҡ аныҡлана, асыҡлана, камиллашалыр, тип уйлайым...\nДенис Өмөтбаевҡа: "Замандың уңышлы башҡортон һин нисек итеп күҙ алдына килтерәһең?" - тигән һорауҙы бирмәгәнмен икән. Әммә әңгәмәбеҙ барышында ул һорауға яуап алынды, буғай. Заман башҡорто, Денис һымаҡ, үҙ алдына маҡсат ҡуя белә, яңынан-яңы өлкәләр менән ҡыҙыҡһына, үҙ-үҙен камиллаштырыу өҫтөндә эшләй, донъя гиҙә, күргәндәрен сағыштырып, һығымталар яһай, эш-шөғөл юҡ, тип, ҡул ҡаушырып ултырмай, ата-бабаларҙың традицион шөғөлдәрен тергеҙеү менән янып йөрөй, ул шөғөлдәрҙе заман технологиялары, мөмкинлектәре менән яраштыра. Әлеге әңгәмәлә Денис аша заман башҡортоноң башҡа сифаттары ла һынлана, улары тураһында үҙегеҙ уҡығыҙ һәм... матур өлгөгә эйәрегеҙ.\nЯҙылған: 16.01.17 | Ҡаралған: 958


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАРТТАР ЙОРТО - ҠАЙҒЫ ЙОРТОМО? - 2021 - Мәҡәләләр\nҠАРТТАР ЙОРТО - ҠАЙҒЫ ЙОРТОМО?\nЯңғыҙ ир кешене урынлаштырыу өсөн урын эҙләгәндә республиканың бер нисә ҡарттар йортона мөрәжәғәт итергә тура килде. Беҙҙең герой ғәрип, әммә аҡылы теүәл, үҙен хеҙмәтләндерә, көсө бар. Себерҙә эшләп ялға сыҡҡанлыҡтан, пенсияһы ла юғары ғына. Уға медицина ярҙамы булған, аҙыҡ-түлек менән тәьмин иткән, йыйыштырыусылары тәрбиәләгән махсус урын кәрәк булып, республикалағы бер шәхси ҡарттар йортонда туҡталдыҡ. Баҡтиһәң, беҙҙең республикала түләүле ғәриптәр йорттары юҡ икән. Уларҙың барыһы ла "ҡарттар йорто" тигән исем аҫтында.\nҠарттар йортонда йәшәүҙең иң беренсе яҙылмаған шарты - һине килеп күреп, тикшереп йөрөүселәр булмаҫҡа тейеш. Беҙҙең осраҡта ла шулай булды. Клиент ирекле инеп-сығып йөрөй алмай һәм уға килеүселәр ҙә эскә үткәрелмәй. Үтеү түгел, хәл белешеп тә булмай булып сыҡты. Күп тә тормай, бының сәбәптәре асыҡланды ла. Унда мәхшәр икән! Яҡлаусыһыҙ ҡарттарҙың бер нәмәгә лә хоҡуғы юҡ, ти. Унда бары иҙән йыуыусылар ғына хакимлыҡ итә икән. Әбей-һәбейҙе, эсеп эшлектән сыҡҡан ҡарттарҙы, ғәриптәрҙе теләһәләр һуғып ебәрәләр, теләһәләр ашһыҙ тоталар, теләһәләр йыуыныу бүлмәһенән мәхрүм итәләр. Ә түләүҙе айына шыҡылдатып һалдырып алалар, пенсияң күсмәһә, бер көн, бер минут тотмайҙар. Беҙҙең герой ҡарттар йортонда ике ай йәшәне, әллә нисә тапҡыр персонал менән ғауғаға инде. Ҡарттарҙы яҡлашып, әбейҙәрҙе һуҡҡылаған санитарҙар, техничкалар менән эләгешеп бөттө. Пансионаттың директорын саҡыртып-саҡыртып та, бер генә лә күрешә алманы. Ике айҙан "Бында минең йөрәгем сыҙамай" тип сығып, бер ҡалала ҡуртымға фатир алып, медицина хеҙмәткәре яллап йәшәүгә күсте. Һәм шул йортта булып сыҡҡан ваҡытын һаман яман төш кеүек итеп иҫләй, ҡалған йәшәүселәрҙе йәлләп, шундай шарттар тыуҙырған йорт етәкселеген һүгеп йыуана.\nҠарттар йорто ял йорто түгел, уныһы бар. Әммә һуңғы ваҡытта телевизорҙан күрһәтелгән ҡарттар йорто һәм республикабыҙҙағы шундай бер учреждениелағы хәл-ваҡиғалар был урындарҙың ысынлап ҡайғы йорто булыуын күрһәтте. Дәүләт учреждениеһы булһынмы, шәхси асылған ололарҙы, ғәриптәрҙе ҡарау йорто булһынмы, унда бит яҡлауға, ҡарауға мохтаж кешеләр өсөн яуаплылыҡ ята. Уларҙың пенсияһын тартып алып, аслы-туҡлы, ҡаҡ-һалҡында тотоу, уның өҫтәүенә, ҡурҡытыу, һуғыу, бикләү һәм башҡа яза төрҙәрен ҡулланыу - ул матди йә рухи яҡтан аҡлаймы үҙен? Минеңсә, бер яҡтан да аҡламай. Ундай йорттарға, әйтерһең, иң яуыз, иң ҡаты күңелле хеҙмәткәрҙәрҙе генә йыйғандар, тиерһең. Әллә шундай битараф, яҡшылыҡтан ваз кискәндәрҙе генә микән...\n"Ҡарттарҙы һин бағып ҡара" тиеүселәр ҙә булыр һәм уларҙың һүҙе дөрөҫ тә һымаҡ. Күптәренең ярауы аҫтында, аҡылдары шыйығайған, мыжыйҙар, оноталар, буталаларҙыр. Әммә был сәбәптәрҙең береһе лә кешелекһеҙлекте аҡламай. Ҡарттар йортона барып инеүҙәрендә уларҙың үҙҙәренең дә ғәйептәре етерлектер, шулай ҙа, былар ҙа мәрхәмәтһеҙлекте аҡламай. Ҡасандыр үлтереүсе, урлаусы, балалар ташлаусы, эскесе әҙәмдәр булһалар ҙа, бөгөн ярҙамға мохтаж, бала хәлендә ҡалғандарға изгелекле булыу - ул әҙәмилек билгеһе. Әгәр яманға яман, насарға насар ғына булып ҡалһаҡ, был донъя ҡайҙа барыр? Берәү ҙә ҡартлығында яңғыҙ ҡалыуҙан, кеше көнлө булыуҙан һаҡланмаған. Әжәл ғәли йәнәптәренең кемде ниндәй хәлдә килеп табырын бер Аллаһ ҡына беләлер...\nБер ваҡыт, ике меңенсе йылдарҙа булһа кәрәк, Баймаҡ районының Төркмән ауылында ҡарттар йорто була торғайны һәм шул хаҡта гәзиткә яҙырға тура килгәйне. Төрлө райондарҙан йыйылған ине ололар. Һәм шундағы мөнәсәбәт, йылы мөхит, таҙалыҡ хәтерҙә ҡалған. Бүлмә һайын әбей-һәбей ҡул эше менән булып, сәй эсеп, сөкөрләшеп ултыра, бабайҙар шахмат уйнай, гәзит уҡый ине. Ҡарттар йорто шулай була икән тигән уй ҡалған башта. Ә әле үҙем шундай йорттарға йөрөп сыҡҡандан, республика яңылыҡтарынан, ҡарттар йортондағы янғын афәтен ишетеүҙән күңелдә һаҡланған яҡты хәтирәләр юҡҡа сыҡты. Кешелектең иң ябай мөнәсәбәтенә, мәрхәмәткә мохтаж булған етем ҡарт-ҡороно, балаларҙы, ғәриптәрҙе йәберләргә, шулар иҫәбенә туйынып йәшәргә, таларға, өлөштәренә төшөргә, язаларға, уларҙың көсһөҙлөгөн үҙҙәренең бысраҡ нәфселәре файҙаһына тотонорға ынтылып торғандар ҡайҙан килеп сыға икән? Ҡарттар, балалар, ғәриптәр йорттары етәкселәре, хеҙмәт коллективы, был учреждениеларҙың йәшәйешен күҙәтеүсе өлкәләр, министрлыҡтар шул хәтлем дә битарафмы эштәренә? Был һорау үҙенән-үҙе телдән ысҡына. Сөнки Әбйәлил районындағы ҡарттар йорто көл-күмергә ҡалып, ҡорбандар билдәле булғас, республикабыҙҙың Хеҙмәт, ғаилә һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова был йорт хаҡында "белмәй" ҙә булып сыҡты (!). Әммә был ғына яуап уны аҡлаймы? Йәғни, шул дәрәжәләге етәксенең үҙ биләмәһендәге тотош бер ҡарттар йортон белмәй ҡалыуы уны һәм башҡаларҙы енәйәти яуаплылыҡтан азат итәме? Үкенескә ҡаршы, етәкселектең бәләнән ҡотолоп ҡала торған иң еңел юлы ошо.\nҠарттар һәм балалар йорттары кәмемәҫ тә һәм уларҙың йәшәйеше артыҡ үҙгәрмәҫ тә инде ул илдә. Был йорттарҙа ҡалдырылғандарҙың утыҙ процентының ғына ата-әсәһе һәм балалары юҡ, тип билдәләй бит статистика. Тимәк, был күренештәр йәмғиәттең үҙе һайлаған, үҙе сәбәпсе булған күрһәткестәре. Иң тәүге сиратта был ғаилә тәрбиәһенең аҡһауы. Балаларынан, ололарынан һәм ғәриптәренән баш тартмаҫлыҡ кимәлгә етә алырмы икән берәй ваҡыт кешелек? Билдәһеҙ...\nЯҙылған: 18.01.21 | Ҡаралған: 227


Радий Хәбиров М.Кәрим исемендәге фондтың ойоштороусыһы Тимербулат Кәримов менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n9:05, 22 октября 2018 Сәйәсәт\nРадий Хәбиров М.Кәрим исемендәге фондтың ойоштороусыһы Тимербулат Кәримов менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте\nБашҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров Мостай Кәрим исемендәге фондтың ойоштороусыһы Тимербулат Кәримов менән осрашты. Төбәк Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, осрашыуҙа башҡорт әҙәбиәте классигының тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған 2019 йылда Башҡортостанда һәм бөтә Рәсәйҙә уҙасаҡ юбилей сараларына әҙерлек барышы тикшерелде.\nТимербулат Кәримов төбәк етәксеһен «Мостай. Бер ҡасан да булмаған интервью» китабы менән таныштырҙы. Тәүге тапҡыр ул 2018 йылдың июнендә Мәскәүҙә «Ҡыҙыл майҙан» бөтә Рәсәй китап фестивале сиктәрендә тәҡдим ителде.\n«Яҙмыш ҡушыуы буйынса, беҙ Һеҙҙең менән Мәскәүҙә бергә эшләнек, осраштыҡ һәм республикабыҙ, уның мираҫы тураһында уйландыҡ. Беҙҙең һуңғы осрашыу Ҡыҙыл майҙанда иҫ киткес китаптар менән таныштырыу сараһында булды. Хәҙер беҙ Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған юбилей сараларын ҡаршылайбыҙ. Мостай Кәрим – илебеҙ, халҡыбыҙ тарихында иҫ китмәле бейеклектәге шәхес. Беҙ бик яҡшы мөнәсәбәттә булдыҡ. Минең өсөн ул Уҡытыусы, юғары әхлаҡлылыҡ өлгөһө ине. Көсөбөҙҙө берләштереп, халыҡ Мостафа Сафа улының әҙәби мираҫында тәрбиәләнһен, уны үҫтерһен өсөн бөтөн тырышлығыбыҙҙы һаласаҡбыҙ», — тине Радий Хәбиров.\nТимербулат Кәримов Радий Хәбировҡа ярҙамы өсөн рәхмәт әйтте: «Һеҙҙең менән Мостай Кәримдең тыуған көнө алдынан ватаныбыҙҙа осрашыуыбыҙ оло әһәмиәткә эйә. Ғаиләбеҙ һәм Мостай Кәрим исемендәге Фонд исеменән Һеҙгә ныҡ ауыр ваҡытта беҙҙең менән булғанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт әйтәһем килә. Мостайҙың исеме, уның ижади һәм, иң мөһиме, мәҙәни, әхлаҡи мираҫы республикабыҙҙағы башланғыстарға нигеҙ булыр тип ышанам».\nТеги: Радий Хәбиров, Мостай Кәрим


Инфоурок / Начальные классы / Другие методич. материалы / Ололар көнөнә арналған байрам сценарийы\nОлолар көнөнә арналған байрам сценарийы.\n-Һаумыһығыҙ, ҡәҙерле ҡунаҡтар!\n-Хәйерле көн, лайыҡлы хеҙмәт юлы үткән хөрмәтле ветерандарыбыҙ!\nБөгөн беренсе октябрь, Ололар көнө. Күңелдәрҙе һыйпап үтте, Шәфҡәтлек еле! Бөгөн бигрәк күңелле, Тәҙрәлә нурҙар уйнай. Шау-гөр килә мәктәбебеҙ, Барыһы уңған ҡалай. Өләсәйҙәр шат бөгөн, Олатайҙар мут бөгөн, Иң һөйкөмлө өләсәйҙәр, Иң аҡыллы олатайҙар Йыйылғандар бит бөгөн.\nАлтын көҙ...Ошо һүҙҙә күпме матурлыҡ бар, ни тиклем мәғәнә ята. Ғүмер көҙө- ҡартлыҡтың да үҙ матурлығы, үҙ мәғәнәһе бар, сөнки һеҙ сыуаҡлы, мул һутлы емештәре өлгөргән йәмле ғүмер миҙгелен кисерәһегеҙ төҫлө, уңыштарығыҙҙы барлап, тәжрибәләрегеҙҙе башҡаларға йомарт өләшә торған бәхетле мәлегеҙ һәм һеҙ шуның менән бәхетле.\nБөгөн, көҙҙөң матур бер мәлендә, Ололар көнөн билдәләйбеҙ. Шуныһы ҡыуаныслы- был байрам яҡшы традицияға, изге йолаға әүерелде. Ваҡыт тиҙ уҙа, өлкәндәр көнө лә үтер ҙә китер, тик үҙ яҙмыштары менән беҙгә үрнәк булған ололарға хөрмәтебеҙ генә бер үк һүрелмәһен.\nЕйән-ейәнсәрҙәр һөйөп, баллы-майлы сәйҙәр эсеп, балаларығыҙҙың ихтирамын тойоп хаҡлы рәүештә ял итеүегеҙгә ҡарамаҫтан, һеҙҙең дә йәшлек хәтирәләренә бирелеп, татлы һағыштарға сумып ултырған саҡтарығыҙ йыш булалыр.\nХөрмәтле ҡунаҡтар, һеҙҙе “Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө” менән ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ. Алдағы тормошоғоҙҙа именлек, сәләмәтлек, бәхетле, мул, татыу тормош теләйбеҙ.\nБер кем дә юҡтыр, Өләсәйем ише- Ул донъялағы Иң һәйбәт кеше! Бер кем дә юҡтыр, Олатайым төҫлө- Ул бик аҡыллы, Ул бик тә көслө!\nКүҙлек кейеп, кис ултырып, Бәйләй ойоҡ, бейәләй. Нисә ейән- бөтәһен дә Һис рәнйетмәй, теүәлләй. Атайым да, әсәйем дә Унан кәңәш һорайҙар. Ғаиләбеҙҙә бөтәһе лә Ололоҡлап ҡарайҙар. Кем ул? Өләсәй!\nБеҙҙе наҙлап ҡына тора Эй матур ҙа шул, өләсәйҙәр. Эш тигәндә ут кеүектәр, Эй батыр ҙа шул, олатайҙар.\nЙыр “Олатайым миҙалдары”.\nӨләсәйем уңған минең, Аш бешерә, сәй ҡайната. Ул ҡоймаҡты, тел йоторлоҡ бешерә. Йөн иләй, ойоҡ бәйләй Һис тә тик тормай ҡулы, Атайым да, әсәйем дә Бик яратабыҙ уны.\nОло инде өләсәйем, Байтаҡ ғүмер кисергән, Атайымды, туғандарҙы Яҡшы итеп үҫтергән. Тағы ла гүзәлерәк таңдар, Уянһын тыуған ерҙә. Өләсәйҙәр! Ҡояш ғүмере- Теләйбеҙ бөгөн һеҙгә.\nЙыр “Минең өләсәйем”\nУҡыусыларҙың “Ҡәҙерле өләсәйем, олатайым” темаларына яҙған иншаларын уҡытыу.\nНомер материала: ДВ-117322\nКонспект урока русского языка на тему "Слог.Перенос слова"


8 Ғинуар 2017, 00:54\nЛайка исемле этебеҙ хаҡында яҙырмын тип уйламағайным да. Уның шаулар тарихы ла юҡ, бер кемде лә янғындан да, һыуҙан да ҡотҡарманы. Ҡәҙимге ауыл эте булды. Башҡалар кеүек, ул да тоғро, ағайыма йә миңә, йә атай артынан ҡалмай эйәреп йөрөр ине...\nЛайка исемле этебеҙ хаҡында яҙырмын тип уйламағайным да. Уның шаулар тарихы ла юҡ, бер кемде лә янғындан да, һыуҙан да ҡотҡарманы. Ҡәҙимге ауыл эте булды. Башҡалар кеүек, ул да тоғро, ағайыма йә миңә, йә атай артынан ҡалмай эйәреп йөрөр ине. Ашауға әрһеҙ, нимә һалһаң, шуны йотоп торҙо. Тағы нимә, эйе, үҙебеҙҙең малды таный торғайны, ихатаға сит-ят кәзә- һарыҡ ҡына түгел, күршеләрҙең тауыҡ-әтәсен дә индермәне, үтһәләр, өрөп ҡыуа һалып сығара. Кеше-фәләнгә теймәне, шулай уҡ бөтөнләй иғтибарһыҙ ҙа ҡалдырманы, тик оятһыҙ рәүештә ташланманы, тешләмәне.\nӘ нишләп яҙырға булдым? Интернетты байҡағанда, күҙемә бер тарих килеп эләкте лә шунан хәтирәләргә төшөп кителде…\nТәүҙә уҡылған тарих\nВирджиния штатында (АҠШ) ғаилә йәшәгән: әсәй, атай һәм өс йәшлек улдары. Бер көн ун өс йәшлек Мо исемле эттәре ҡартайып үлеп китә. Бәләкәй малай беренсе тапҡыр үлем менән осраша. Ул һәр ваҡыт әсәһенән, Мо ҡайҙа, уның менән нимә булды, нишләп ул беҙҙең менән йәшәмәй, тип һорап бер була. Әсә кеше ни тип яуап бирергә белмәй ҙә, ул күктә йәшәй хәҙер, ти. Ләкин малай һаман тынысланмай, киреһенсә, һорауҙары арта ғына: нишләп күктә, унда нишләй? Шул саҡ әсәһенә шәп уй килә:\n– Әйҙә, беҙ уға хат яҙабыҙ, – ти улына. Адресын да тиҙ генә таба әсә: “Моға, күктәге эттәр донъяһы, уларҙың тоғро эттәре йәшәүсе ап-аҡ болотҡа”.\nҒаилә малай биргән бар һорауҙарҙы ла теҙеп хат яҙа ла, баяғы адресты теркәп, уны почта йәшнигенә төшөрә. Әсә, сабый йоҡлағас, хатты сығып алырмын әле, ти, ләкин онота.\nИртәгәһенә ғаилә почта йәшнигендә сәйер хат таба. Шуныһы ғәжәп: оҙатыусы адресы графаһында “Монан” тигән яҙыу була. Хатты асалар. “Мин күктәге эттәр донъяһында йәшәп ятам. Көнө буйы рәхәтләнеп уйнайым. Башҡаса һеҙгә ҡайтмайым, бында ла мин бик бәхетле. Люк, мин һине бик яратам. Минең менән дуҫ булғаның өсөн рәхмәт!” – шулай тип яҙылған була унда. Был юлдарҙы уҡығас, малай ҙа, атай-әсәй ҙә бик аптырай. Люк йылмайып ебәрә.\nҺуңынан асыҡланыуынса, был хатты почта хеҙмәткәре Зина Оуэнс яҙған була. “Люктың хаты мине бик тетрәндерҙе. Яратҡан яҡын дуҫты юғалтыу, нисә йәштә булыуға ҡарамаҫтан, бик ауыр. Сабыйҙың шундай керһеҙ хаты донъяның ни тиклем саф икәнен аңлатты һәм минең дә уға, ғаиләһенә изгелек эшләгем килде. Был ысын мәғәнәһендә мөхәббәт, эткә лә, дуҫҡа ла, тормошҡа ла”, – ти ул.\nӘ хәҙер үҙем менән булған тарих\nУл саҡта миңә туғыҙ йәш ине. Йәй. Атай колхоз эшендә, таң менән китә лә ҡараңғыла ҡайта. Минән ике йәшкә оло ағайым менән икебеҙгә ҡай саҡ әсәй аша эш тә ҡушып китә. Әбезшик теге холоҡһоҙ тананы кардоға бикләгән, Тупаҡҡа барып, шуны алып ҡайтһындар, тигән был юлы. Баҫыу ҡараусыны беҙҙә әбезшик тиҙәр, ә Тупаҡ тигәне дүрт саҡрымда ятҡан күрше ауыл инде.\nВелосипедтарға атланып киттек. Артыбыҙҙан, һәр ваҡыттағыса, телен һәлберәтеп Лайка эйәрҙе.\nКардоға барҙыҡ, малдарҙы ҡарайбыҙ, беҙҙең тана юҡ. Кире ҡайтырға сыҡтыҡ. Шул саҡ кардо янындағы иҫке вагонсыҡ аҫтынан ҙур бер эт килеп сыҡты ла өрә-өрә беҙәг табан килә башланы. Лайка тегегә тешен ыржайтты. Уңарса булмай, күләгә ятҡан тағы ике берәҙәк ҡалҡынды.\nБыл кәүҙәле өс эт беҙгә түгел, өрә-өрә Лайкаға ябырылды. Беҙ ҡурҡып ҡалдыҡ. Нишләргә белмәйбеҙ. Ҡысҡырабыҙ. Ситкә китеп таш бәреп тә ҡарайбыҙ, ләкин эттәрҙе айырып алырлыҡ түгел. Китте тауыш, сыйлау, саң-туҙан бураны ҡалҡты. Араларына барып инергә ҡурҡыта. Һыбай килгән бер ағай сыбыртҡыһы менән берәм-берәм һыҙырғас ҡына яуыз эттәр сыйылдап-сыйылдап тирә-яҡҡа һибелде. Ҡанһырап бөткән Лайка, ҡойроғон ҡыҫып, көс-хәл менән әҙерәк һыбайлынан ситкә китте. Теге эттәр һаман өрөп-өрөп уға ынтылып маташтылар, тик, һыбайлы тағы һелтәнгәс, сигенергә булдылар. Беҙ таш бәреп ҡалдыҡ.\n- Нимә ҡарап тораһығыҙ, маңҡалар, этегеҙҙе үлтерәләр ҙәһә, - тип беҙгә екерҙе лә ары китте ҡотҡарыусы.\nЛайка ауыл осона беҙгә эйәреп көскә һөйрәлеп сыҡты ла ятты. Ағайым, бар, ҡайтып арба алып кил, тине. Тиҙәк түгә торған яртылаш емерек арба бар ине, шуны әйтә. Китеп барам, ә күҙ алдымдан арт яғынан аҡтарылған ҡанлы тиреһе, уны эттең ыңғырашып ялауы китмәй. Мин китһәм, Лайка үлер кеүек тойолдо ла, ҡайтып етмәнем, яртылаш юлдан кире боролдом. Үҙем илайым. Кире килдем, эт һаман ята. Ағай эргәһендә ултыра.\n- Ҡайҙа арбаң? – ти үҙе.\n- Үҙең алып кил, мин бында ҡарайым, үҙем ҡарайым, - тим.\nАғай ҡайтып китте. Сәғәт эсендә арбаны һөйрәп килтерҙе. Лайка эргәһендә аяғымды бөкләп, шым ғына ултырҙым. Һуңынан баҫҡас ҡына аяғымдың ныҡ итеп ойоғанын тойҙом. Сәғәт буйы эттең бер нөктәгә генә төбәлеп ятыуы аптыратты, ҡуҙғалһам, уның бер ере ауыртыр кеүек ине миңә.\nЭтте арбаға һалырға маташабыҙ. Тик, тейә башлаһаҡ, ул ырылдай, сыйнап та ебәрә, һыҙланалыр инде мәхлүгең. Үҙен нисек тоторға ла белмәйбеҙ. Тешләп алыуынан да ҡурҡмайбыҙ, тик берәй ере өҙөлөп китмәһен, тип хәүефләнәбеҙ. Тәки һала алманыҡ. Аптырағас, юлға сығып бер аҙ барҙыҡ та “Лайка!” тип саҡырҙыҡ. Теге ҡалҡынды ла яйлап ҡына артыбыҙҙан төштө. Атлап килә лә, уң яҡҡа ҡыйшайып, йығыла яҙып китә, шулай ҙа артыбыҙҙан һөйрәлә. Беҙ, ул яңынан ятып ҡуймаһын тип, нисек тә туҡтамаҫҡа тырышабыҙ. Ағай – велосипедта, буш арбаны мин һөйрәйем. Хәлем бөттө, лыс тир булдым, һыуһаным. Шулай ҙа түҙеп киләм. Эттәр ысынлап та һере була икән, башҡаса ятманы, артҡы аяҡтарын һөйрәп тигәндәй ҡайтып етте Лайкабыҙ. Ҡайтты ла лапаҫ аҫтына барып ятты. Аҫтына ике тун һалырға маташҡайныҡ, тегене ҡуҙғалтып та булмай. Башын алға һондо ла алғы тәпәйҙәренә һалып ятты. Алдына һыу, ҡатыҡ сығарып ҡуйҙыҡ. Үрелмәй ҙә, күҙҙәрен алға төбәгән дә тик ята. Ҡанһыраған яраһын себендәр талай. Уға ла иғтибар итмәй. Себендәрҙе ҡыуып торам. Улары бигерәк әшәке, тәүҙә, ҡыуғас, бер сама юҡ булып торалар ине әле, аҙаҡ, бепегән фуражкам еленән “һикерәләр” ҙә шунда уҡ яңынан шул урынға барып ҡуналар. Эңерҙә атайым ҡайтҡас, этте ҡараны ла, дә-ә, мал булмаҫ ахырыһы, тине. Шулай ҙа яраларына ипләп кенә ниндәйҙер май һөрттө, эргәләренә кәргәлин һыланы. Яраларына тейгәндә Лайка әҙерәк ҡалҡына биреп ҡуйҙы ул, тик тауыш-тын сығарманы. Атайым яраһы менән булашҡанда, мин уның башын тотоп ултырҙым. Уның шул тиклем моңһоу күҙҙәренә ҡарап, аҡһыл, бысранған, ҡан уҡмашып ҡатҡан йөндәрен һыйпап ултырғанда, Лайканың көтөй сағы, таяҡ бәреп яңынан килтереүен теләп күпме мәшәҡәтләнеүем, сананы һөйрәп йөрөгәндәре – барыһы ла иҫкә төштө. Әле бәләкәйләнеп бөршәйеп кенә ятҡан кәүҙәһенә ҡарап, артҡы ике тәпәйенә баҫһа, уның нисек минең һымаҡ оҙон булыуын күҙ алдыма килтерәм. Шул саҡта майланған күҙҙәрен тағы ла уйнатып, осҡон сәсеп, шайыҡлы теле менән битте ялап ала ине. Тегенең шулай шаярғыһы килә. Йүгерһәм, ҡасмай тор әле, тип ипләп кенә быймамды тешләй, йығылһам, алғы тәпәйҙәре менән ҡарымды ҡағып, тор, ятма, ти. Шул нур бөркөп, уйнап, шаярып туймаҫ күҙҙәр бөгөн, тәрән һыу ятҡылығы кеүек, шомло, төпһөҙ, ҡараңғы. Быяла күҙ тигәндәре ошомо, хатта ул нисектер хәрәкәтһеҙ. Уға ҡарауы миңә шул тиклем ауыр, үҙемдең дә күҙем һыҙлай, кемдер уға бармағы менән баҫҡан кеүек, башым ауырта башлай. Бөгөн иртән ихатабыҙҙа һин дә мин йөрөгән Лайка миңә ни тиклем ҡәҙерле булғанын аңлап алдым. Ул шулай мәңге мал ҡыуып, ҡыҙыл телен арҡырыға һалып һаман беҙҙең арттан эйәреп, “Лайка!” тиһәң, әллә ҡайҙан йүгереп килеп ҡойроғон болғап, миңә һырығыр һы- маҡ та, тик баҡһаң, үҙенсә йәшәгән, үҙенсә көн күргән бер йән эйәһенең дә бер ваҡыт юлы өҙөлөргә мөмкин икән. Был туралағы уй һис ҡасан да башыма инмәгән. Шуға ул уғата йәл булып китте миңә. Унан бигерәк үҙемде лә йәлләйем,\nхәҙер беҙҙең урам, ихата Лайкаһыҙ, этһеҙ нисек торор? Балыҡҡа, еләккә, бесәнгә, урманға нисек Лайкаһыҙ бармаҡ кәрәк? Уны мин күҙ алдыма ла килтерә алмайым.\nТөнөн минең температурам күтәрелде, һаташып бер булдым. Ҡайҙалыр осоп төшөп киттем, киреһенсә, ҡайҙалыр өҫкә остом. Тик Лайканы төштә күрмәнем. Әсәйемдең: “Эт зәхмәте ҡағылғандыр”, – тип, дарыуҙар эсергәнен дә йоҡо аралаш ҡына ишетәм. Юҡтыр, тип уйлайым үҙем, эт бит мине һаташтырмай, тирләп ҡайтып, һыуыҡ һыу эскәйнем, шулдыр, тип әйткем килә лә, тик йыбанам.\nИртәгәһен тора алманым, ятырға ҡуштылар. Таһир ағайым- дан Лайканың хәлен һорашам. Уныһы:\n– Нишләһен, ята себенләп, – тип кенә яуаплай.\n– Ҡатыҡ та эсмәйме? – тим.\n– Юҡ, үлер ул, – тигәс, илағым килде лә стена яғына боролоп яттым.\nИртәгәһен тыныс йоҡланым. Иртән йыраҡта мылтыҡ атҡан тауыш ишетелгәндәй булды. Әллә төшөмдә ишетелде. Уянғанда атайым лесник ағай менән өҫтәл артында ултыралар ине. Күҙҙе асҡас та, атайҙан, Лайка нисек, тип һораным. Ул башымдан һыйпаны ла, ҡалай эткә эҫенеп киттең, яңыһын алырбыҙ, йәме, тине. Мин һикереп торҙом да лапаҫ аҫтына йүгерҙем. Тун өҫтө буш ине, бары Лайканың бер нисә төк аҡ йөнө генә ҡалған. Шул йөндө усыма йыйҙым да еҫкәп оҙаҡ ҡына ултырҙым. Иламаным. Илап оҙатҡым килмәне.\nБыл көндө ныҡ хәтерләйем, 12 июль ине ул. Шул көндө мин балалыҡтан сығып, егет ҡорона индем, тормошҡа аңлыраҡ ҡарай башланым. Ана шунда бар батырлығы Лайканың, ул миңә тормоштоң уйын түгел икәнен аңғартып китте.\nҮҫкәс, әрменән ҡайтҡас әле, атайҙан һорай ҡуйҙым:\n– Лайка үлгән көн төшөмдә мылтыҡ тауышы ишеткәндәй булғайным.\n– Лайка миңә лә бик ҡәҙерле ине. Ҡазаланғас, бик йәлләнем үҙен. Барыбер аяҡҡа баҫа алмаҫ ине. Баҡса артына күтәреп алып сыҡтым да лесник ағайыңдан аттырҙым. Язаһынан ҡотолдо- райыҡ, тинем. Һин дә һәләкәтен күңелеңә артыҡ яҡын алғас… Шунда күмдек тә.\nУнан һуң тағы ике этебеҙ булды. Тик ошо Лайка ғүмерҙә иҫтә ҡалды. Бала саҡтың тоғро дуҫы ла, йәнемдең бер өлөшө булып та.


Архивы Һаулыҡ һаҡлау - Курай\nКатегория: Һаулыҡ һаҡлау\nАктуаль / Һаулыҡ һаҡлау\nРеспубликаның Һаулыҡ һаҡлау министрлығында Нефтекама дауаханаһында балаларҙың һәләк булыу осрағына аңлатма бирҙеләр\nОшо көндәрҙә Нефтекаманың үҙәк район дауаханаһында ике бала вафат булды. Берәүһе — 15, икенсеһе 4 йәштә. «Әлеге ваҡытта улар суд-медицина экспертизаһына ебәрелгән, был үлемдең...\nСоциаль яҡлау / Һаулыҡ һаҡлау\nБашҡортостанда мохтаждарҙың яртыһының юғары технологик медицина ярҙамын алыу мөмкинлеге бар\n30 ноябрҙә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны. Сығышының байтаҡ өлөшөн ул һаулыҡ һаҡлау...\nТәмәке һәм наркотиктарға ҡаршы\nКраснокама районы Раздолье ауылы китапханаһында “Үҙеңде алдатма” тип исемләнгән темаға дискуссия ойошторолдо. Сарала үҫмерҙәр һәм 25 йәшкә ҡәҙәр йәштәр ҡатнашты. Дискуссия барышында тәмәке...\nРеспубликала грипп һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән сирләү осраҡтарының кәмеүе күҙәтелә\nБашҡортостанда киҙеү һәм киҫкен респиратор вирус инфекцияһы менән сирләү осраҡтарының кәмеүе күҙәтелә. Үткән аҙна менән сағыштырғанда республика буйынса һигеҙ, Өфөлә 11 процентҡа кәмегән. «Роспотребнадзор»ҙың...\nОРВИ менән ауырыусылар һаны арта\nЯңы йыл башынан Яңауылда йоғошло инфекция менән табиптарға тәүлегенә 60-тан артыҡ кеше мөрәжәғәт итә, табипты өйгә саҡыра. Тик ҡайһы берәүҙәр үҙ белдектәре менән дауалана,...\nБашҡортостандың медицина учреждениеларында яңы диспансерлаштырыу кампанияһы башланған. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ул 21 йәштән 90 йәшкә тиклемге граждандар өсөн бушлай өс йыл һайын уҙғарыла. Диспансерлаштырыуҙы үтеү...\nТөбәктә Гонконг киҙеүе лаборатор раҫланған\nБашҡортостанда Гонконг киҙеүе (H3N2), шулай уҡ РС-вирустар, парагрипп һәм аденовирустар лаборатор раҫланған. Бөтәһе киҙеүҙең 128 лаборатор раҫланған осрағы теркәлгән. Республика буйынса Роспотребнадзор идаралығында ошондай...\nГрипп эпидемияһы башланды\nБашҡортостанда киҫкен респиратор вирус инфекцияһы һәм грипп эпидемияһы башланды. Ҡулланыусылар хоҡуғын һәм кеше именлеген яҡлау өлкәһендәге күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә...


Төбәктә сауҙаны үҫтереү һәм урындағы тауар етештереүселәргә ярҙам итеү буйынса түңәрәк өҫтәлдәр уҙғарыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә сауҙаны үҫтереү һәм урындағы тауар етештереүселәргә ярҙам итеү буйынса түңәрәк өҫтәлдәр уҙғарыла\n9:50, 18 февраля 2014 Иҡтисад\nБөрөлә һәм Благовещенда сауҙа үҫеше һәм урындағы тауар етештереүселәргә ярҙам итеүгә арналған түңәрәк өҫтәлдәр уҙҙы. Улар «Башҡортостан продукты» проектын үҫтереү сиктәрендә БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты Башҡортостан сауҙа ассоциацияһы менән берлектә ойошторолдо.\nТөп маҡсат — тауар етештереүселәргә һәм ритейл вәкилдәренә заманса баҙарҙа үҙ бизнесыңды һаҡлап ҡалыу өсөн нисек эшләргә кәрәклеген аңлатыу. Икенселәй әйткәндә, етештереүселәргә күберәк һатырға һәм аҡса эшләргә ярҙам итеү, ә урындағы селтәрҙәргә һәм магазиндарға – бизнесты һаҡлап ҡалыу һәм федераль, транснациональ селтәрҙәр менән йотолоп ҡалмау.\n2013 йылдың июленән алып бындай түңәрәк өҫтәлдәр Өфөлә, Салауатта, Мәләүездә, Яңауылда, Борайҙа, Нефтекамала, Күмертауҙа, Стәрлетамаҡта, Октябрьскийҙа һәм Туймазыла үтте.\nБашҡортостан сауҙа ассоциацияһы рәйесе Виталий Черевков фекеренсә, ҡаты көнәркәшлек шарттарында, Рәсәй баҙарына эре транснациональ кеүек федераль сауҙа компаниялары ингән саҡта, был ҡыҫымға түҙер өсөн бөтә көстө һалырға кәрәк. Төбәк эре һәм бәләкәй ритейлдарға ярҙам итеү тиккә генә «Башҡортостан продукты» проектының төп маҡсаттарының береһе булып тормай.\nӘлеге ваҡытта төбәктә ҙур ҡулланыусылар йәмғиәте ойоштороу буйынса әүҙем эш алып барыла. Дөйөм стратегия булдырыу һәм үҙеңә уңайлы хаҡтарға продукция һатып алыу мөмкинлегенә эйә булыр өсөн уға Башҡортостандың эре һәм бәләкәй ритейлдарының инеүе планлаштырыла. Һөҙөмтәлә ул магазиндарҙа хаҡтарҙы кәметергә һәм һатып алыусыларҙың иғтибарын йәлеп итергә мөмкинлек бирәсәк.\nСауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетында билдәләүҙәренсә, урындағы ритейлды үҫтереү һәм нығытыу – был тағы ла республика етештереүселәре өсөн ҙур өҫтөнлөк. Үҙ продукттарын урындағы магазиндарға килтереү транснациональ һәм федераль компаниялар менән үҙ-ара уңайлы шарттарҙа хеҙмәттәшлек итә башлауға ҡарағанда еңел икәнен белмәйҙәрме ни.\nБөрөлә һәм Благовещенда түңәрәк өҫтәл үткәреү ярҙамында унда ҡатнашыусы һигеҙ тауар етештереүсе «Башҡортостан продукты» проектына инеү теләген белдерҙе. Сара бөтөү менән улар заявка бирҙе. Бынан тыш, ҡатнашыусылар белгестәр менән шәхси рәүештә әңгәмәләшә һәм ҡыҙынһындырған һорауҙарға яуаптар ала алды.\nБөгөнгө көнгә сатырлы бренд 75 республика етештереүсеһен берләштерә. Алдан хәбәр итеүебеҙсә, 2014 йылда БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты «Башҡортостан продукты» проектында ҡатнашыусыларҙың иҫәбен кәм тигәндә 200-гә тиклем еткерергә планлаштыра.\nПроект Башҡортостанда 2013 йылдан алып тормошҡа ашырыла. «Башҡортостан продукты» билдәһен әҙерләүсе – БР Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты. Бындай үҙ ирке менән маркалау юғары ҡулланыу сифатына эйә булыусы республика аҙыҡ-түлек тауарҙарын етештереүселәргә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән.


Башҡортостан ковидҡа ҡаршы плазма әҙерләү буйынса Рәсәйҙә тәүгеләр рәтендә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n11 августа 2020 — 11:33 ГТРК «Башкортостан»\nӘлеге көндә коронавирус йоҡторған 300-ҙән артыҡ пациентҡа плазма бирелгән һәм улар сирҙе еңеп сыҡҡан. Кемдәр ул ковидҡа ҡаршы көрәшкән донорҙар? Бер стакан сәй донорға хәл һәм көс өҫтәй. Сөнки ковидҡа ҡаршы донорға 600 миллилитр ҡан тапшырырға кәрәк. Процедура ғәҙәти күренеш кеүек. Әммә айырма шунда — улар коронавирус менән ауырыусылар өсөн плазма тапшыра. Коронавирус үткәргән кешеләрҙҽң организмы ҡанында ауырыуға ҡаршы тороусы айырым матдәләр эшләп сығара. Әгәр уларҙы ауыр хәлдәге сирлеләргә индерһәң, был матдәләр иммунитеттары көсһөҙ булған пациенттарға ярҙам итә. Был дауалауҙың бер ысулы булып тора. Вячеслав Гомолко короновирус сире тураһында ишетеп кенә белмәй. Сиргә улар бөтә ғаиләһе менән дусар була. Почетлы донор исемен йөрөткән ир-уҙаман был юлы үҙе кеүек сирлеләргә ярҙам итергә теләй.Ә ҡайһы берәүҙәр ковид-19 сирен кисергәнен бөтөнләй белмәй. Дмитрий исемле егет шундайҙар рәтендә. Республика ҡан тапшырыу станцияһы Башҡорт дәүләт медицина университеты менән берлектә плазма әҙерләүҙе май айында уҡ башлаған. Плазманы сирлегә биргәнгә тиклем ул бөтә төр вирустарҙан таҙартыу үтә.Бер нисә йыл элек ҡан тәғәйен пациентҡа барып еткәнгә тиклем бер нисә ай карантинда булһа, хәҙер инде юғары технологиялы аппараттар ярҙамында плазма сирлегә икенсе көнөнә үк индерелә.Коронавирусҡа ҡаршы вакцина уйлап табылғанға тиклем, плазма ауыр хәлдәге пациенттарҙы дауалауҙа ҡулланылған альтернатив алым. Әлеге мәлдә ковидҡа ҡаршы плазма 500 сирлегә бирелгән. Шуларҙың 300-ө һауығып сыҡҡан. Ә ҡалған 1200 доза әле махсус пробиркаларҙа һаҡлана. Әйткәндәй, бер кешегә уртаса ике доза тотонола. 600 миллилитр күләмдә тапшырған ҡан өсөн донорға 5 мең һум аҡса ла ҡаралған.


“Миңә ышаналар икән, тимәк – эшләйәсәкмен”\n20 Сентябрь 2017, 15:52\nБыл кеше, һикһән йәшенә етеп, әле бер көн дә пенсионер тип аталмаған һәм үҙен ундай итеп тоймай ҙа. Ул таҙа, ныҡ, әүҙем, асыҡ, аралашыусан.\nБыл кеше, һикһән йәшенә етеп, әле бер көн дә пенсионер тип аталмаған һәм үҙен ундай итеп тоймай ҙа. Ул таҙа, ныҡ, әүҙем, асыҡ, аралашыусан. Уның менән һоҡланмау мөмкин түгел һәм был кешенән өлгө алырға була. Бөгөн беҙ өлкән быуын кешеләренең төп яҡлаусыһы, район ветерандар советы рәйесе Нуриәхмәт Маннапов менән һөйләшәбеҙ.\n– Нуриәхмәт Миңлеәхмәт улы, бына 17 йыл инде Һеҙ район ветерандары ойошмаһын етәкләйһегеҙ. Ошо вазифала ирешкән уңыштарығыҙҙың ҡайһыһын иң әһәмиәтлеһе тип билдәләр инегеҙ?\n– Һис шикһеҙ, 2005 йылда ветерандар ойошмаһы башланғысы нигеҙендә барлыҡҡа килгән Еңеү паркын. Хәҙер ул хәрби техника менән тулыһынса комплектлаштырылған һәм ра-йондың иҫтәлекле урындарының береһе тип иҫәпләнә. Һәр экспонатты ҡайтарып урынлаштырыуҙа ҡатнашыуым менән сикһеҙ ғорурланам. Күптән түгел паркта видео күҙәтеү ҡуйылды. Был экспонаттарҙы һаҡлап тоторға мөмкинлек бирер тип өмөтләнәм.\n– Һеҙ хөрмәтле ветерандарыбыҙ менән аралашаһығыҙ. Күңелдәре нимә өсөн борсола?\n– Ҡасандыр шаулап иген үҫкән һәм техника гөрләгән ҡырҙарҙы урман баҫыуы. Радио һәм телевизорҙан фашизмды еңеүҙә СССР ролен кәметеп, Бөйөк Ватан һуғышы факттарын боҙоп һөйләүҙе ишетеү уларға айырыуса ауыр. Сөнки был үҫеп килеүсе быуындың донъяға ҡарашына кире йоғонто яһай. Һәм, әлбиттә, сәләмәтлек һаҡлау өлкәһендәге ҡыҫҡартыуҙар ҙа борсомай ҡалмай. Заманса технологиялар уҙышында, ябай кеше факторы күп ваҡыт артҡы планға күсә. Шулай уҡ дарыуҙар менән тәьмин итеү ҙә яҡшыларҙан түгел. Өлкән кешеләргә льготалы дарыуҙар етмәй.\n– Проблемалар бар, әлбиттә. Ләкин ыңғай яҡтар ҙа юҡ түгелдер. Ветерандар тормошо нисек үҙгәрҙе?\n– Беренсенән, пенсиялар артты. Һуңғы өс йыл эсендә районда 101 кеше (һуғышта ҡатнашыусылар, уларҙың тол ҡатындары) торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға сертификат алды. Һуңғы биш йылда бөтөн ауылдарҙа һәләк һәм вафат булған һуғышта ҡатнашыусыларҙың исемдәре яҙылған һәйкәлдәр һәм стеллалар ҡуйылды. Йыл да матур итеп Бөйөк Ватан һуғышында Еңеү көнө, Хәтер һәм ҡайғы көнө, Хәрби хеҙмәткә саҡырылыусы һәм Ватанды һаҡлаусылар көндәре һ.б. үткәрелә. Ауыл халҡы ҙур теләк менән “Мин яратам һине, тормош!” өлкән быуын вәкилдәренең ижади фестивалендә ҡатнаша. Газета редакцияһы һәм ЗАГС бүлеге менән бергә алтын, көмөш туйҙарын билдәләүсе парҙарҙы, шулай уҡ 90, хатта 100 йәштәрен үткәреүсе юбилярҙарҙы ҡотлайбыҙ.\n– Һеҙҙең үҙегеҙгә лә күптән түгел 80 йәш тулды. Был көндө ниндәй хис-тойғолар менән ҡаршы алдығыҙ?\n– Аптыраным, һөйөндөм. Йылдарым – минең байлығым. Район хакимиәте, туғандарым хөрмәтен тойоу бик күңелле булды.\n– Иң оҡшаған бүләкте әйтә алаһығыҙмы?\n– Ҡәҙерле ейәнебеҙ Адэля Башҡорт дәүләт медицина университетына уҡырға инде. Был бик ҙур һөйөнөс!\n– 80 йәш – ҙур ваҡиға. Хаҡлы ялға сығырға ваҡыт еткәндер, тип уйламайһығыҙмы?\n– Уйламайым. Ветерандарҙы ҡалдырғы килмәй. Миңә ышаналар икән һәм көсөм бар икән – эшләйәсәкмен. Эш тонуста тота һәм хәлһеҙләнергә ирек бирмәй.\n– Был урында булғанда тағын нимәләр эшләп өлгөрөргә теләйһегеҙ?\n– Әфғән һәм Чечен һуғыштарында ҡатнашыусыларҙың йәштәргә патриотик тәрбиә биреүҙә күберәк ҡатнашыуҙарына ирешергә телә-йем. Сөнки сәләмәт Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары ҡалманы. Ә устав нигеҙендә төп бурысымды – ветерандарҙың социаль хоҡуҡтарын яҡлауҙы – мин һәр ваҡыт тулыһынса үтәргә тырышам. Әлбиттә, район, ауыл биләмәләре, ойошмалар һәм учреждениелар етәкселәре, башланғыс ойошма рәйестәре ярҙамынан башҡа был мөмкин булмаҫ ине. Бының өсөн рәхмәт уларға. Яҡын киләсәктә планда ауыл клубтарында “1941-1945 йылғы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн” миҙалы менән бүләкләнгәндәр исемдәре (8772 кеше) яҙылған стендтар элергә ниәт итәм.\nМине борсоған тағын бер мәсьәлә бар. Ул тиҙ арала хәл ителер, тип ышанаһы килә. 2014 йылда район хәрби комиссариаты РФ Оборона министрлығы аҡсаһына һәйкәлдәр ҡуйылмаған Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар исемлеге асыҡланған ине. Район буйынса улар 900 кеше. Бөгөнгө көнгә тиклем Президент һәм Оборона министрлығы яғынан бер ниндәй күрһәтмә килмәне. Ейән һәм бүләсәләре Еңеү бүләк иткән бабаларын онотмайынса, ҡәберҙәренә йөрөһөн ине.\n– Һәр кешенең юлында уның үҫешендә ҙур роль уйнаған шәхестәр була. Үҙ остаздарығыҙҙы атағыҙ әле.\n– Нурислам Ислам улы Тазиев, Баян Абзал улы Сәйфуллин, Мөҙә-рис Иҙиәтулла улы Кәлимуллин. Бәхетемә, үҙ эштәренең оҫталары А. Гордиенко, Ш. Шайморатов,\nТ. Ғәзиев менән эшләргә тура килде. Тормош тәжрибәһе өсөн рәхмәтле-мен уларға.\n– Эшегеҙҙе яратаһығыҙ, күренеп тора. Ә ни өсөн?\n– Ветерандар, уларҙың ғаиләләре менән осрашыу, бәхетле йөҙҙәрен күреү мөмкинлеге өсөн.\n– Ә иң ауыр бирелә торғаны нимә?\n– Уларҙы һуңғы юлға оҙатыу.\n– Һеҙ – әлеге быуын күҙ алдына килтерә алмаҫлыҡ һынауҙар аша үткән һуғыш балаларының береһе. Нисек уйлайһығыҙ, кеше өсөн иң ҙур байлыҡ нимәлә?\n– Сәләмәтлек. Үҙеңде һаҡларға кәрәк. 1947 йыл ине. Атай һуғыштан ҡайтып, минең йәштәштәрем (10 йәш) менән бергә ҡасып тәмәке менән шаярғаныбыҙҙы күрҙе. Шунан ҡайыш эләктерҙе лә, былай тине:\n“Мин ете йыл хеҙмәт иттем, үлемдең күҙенә ҡараным, әммә ҡулыма был яман нәмәне алманым. Ә һин, оялмайынса, тартырға уйланыңмы?” Был һүҙҙәр ғүмеремә иҫемдә ҡалды һәм тәмәкегә бер ҡасан да үрелмәнем.\n– Кешеләрҙә ниндәй сифатты хуплайһығыҙ?\n– Ә үҙегеҙҙең ниндәй яғығыҙ күңелгә ятмай?\n– Артыҡ үҙ һүҙлелегем.\n– Нуриәхмәт Миңлеәхмәт улы, хәҙер бирәсәк һорауым күптәрҙе ҡыҙыҡһындыралыр. Әүҙемлегегеҙ, эшкә һәләтегеҙҙең сере нимәлә?\n– Барыһын ғаиләләге, өйҙәге атмосфера билдәләй. Мин һәр ваҡыт ҡаралған, тамағым туҡ, ишектән йылмайып ҡаршы алалар һәм оҙатып ҡалалар. Бының өсөн гүзәл тормош иптәшем Рәхилә Ғөбәйҙулла ҡыҙына сикһеҙ рәхмәтлемен.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Күреүебеҙсә, әле бик күп пландар менән янып йәшәйһегеҙ. Уларҙы тормошҡа ашырыр өсөн Хоҙай ярҙамынан, һаулыҡтан айырмаһын. Һүҙҙе йомғаҡлап, үҫеп килеүсе быуынға теләктәрегеҙ?\n– Булғандың ҡәҙерен белеп, уны һаҡларға өйрәнегеҙ. Һәм белемгә ынтылығыҙ. Белем – бар әйберҙең нигеҙе.\nМәҡәлә геройы тураһында\n1937 йылда Йәрмәкәй районы, Суҡҡул ауылында тыуған.\nӨс улы, бер ҡыҙы, алты ейәне бар.\nХеҙмәт юлы: танктар ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә; Семен Макар урта мәктәбендә уҡытыусы; КПСС райкомының ойоштороу бүлеге инструкторы; Энгельс ис., XXI партия йыйылышы ис., Салауат ис. колхоздарҙа партия комитеты секретары; Салауат ис. колхоз рәйесе; Приют ДСПМК прорабы; 2000 йылдың сентябренән – район ветерандар советы рәйесе. Хеҙмәт стажы – 61 йыл.\nНаградалары: фиҙакәр хеҙ-мәте өсөн “В.И.Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы” миҙалы; “РФ-ҙың Маҡтаулы ветераны”, “Райондың маҡтаулы гражданины”, “Хеҙмәт ветераны” исемдәре; РФ һәм БР етәкселегенең Маҡтау ҡағыҙҙары.\nРоман башҡорт ихтилалдарына арнала\nИзраилдә башҡорт ихтилалдары тураһында китап әҙерләйҙәр. Уның өҫтөндә Израиль гражданы, яҡташыбыҙ Рауил Садиҡов эшләй.\n«Роман өҫтөндә эшләйем. Ул башҡорт ихтилалдарына арналасаҡ. Әммә был тарихи йыйынтыҡ түгел, ә үҙем яҙған, ошо теманы ирекле тасуирлауым. Минең ҡарашҡа үҙенсәлекле модель уйлап таптым һәм 1735-1736 йылдарҙағы ваҡиғаларҙы анализлап ҡараясаҡмын. Ул ошо осорҙа барған ваҡиғалар теҙмәһендә башҡорт ғаиләһенең тарихы буласаҡ», – тип һөйләне Рауил Садиҡов.\nЯңыраҡ яҙыусы иврит телен-дәге яңы китап өҫтөндә эшен тамамланы. Дилогия «Мамзер» («Никахһыҙ тыуған бала») тип атала. Ул Израиль йәмғиәтендә-ге мөнәсәбәттәргә, уның донъя һәм дини өлөштәре араһындағы ҡаршылыҡтарға арналған. Үҙенең китабын Рауил Садиҡов Израилдә нәшер итергә күҙаллай.\nЯңы проект – мәктәп телевидениеһы\nРәсәйҙә мәктәп телевидениеһы проекты эшләй башлаясаҡ. Балалар мәктәптә эфирға сығыу өсөн үҙҙәре ил, донъя һәм төбәк яңылыҡтары әҙерләйәсәк, тип хәбәр итә «РИА Новости» агентлығы Рәсәй мәғариф һәм фән министры Ольга Васильеваға һылтанып.\nМинистр быны тормошҡа ашырылғыһыҙ нәмә тип иҫәпләмәй, сөнки Рәсәйҙең күп кенә мәктәптәрендә телевидение бар.\n«Беҙҙә ул мәктәп радиоһы аша ине, яңыраҡ бер нисә телевидение ойоштороп ҡараған осраҡтар ҙа булды. Был яҡшы эш», – тип Ольга Васильеваның һүҙҙәрен килтерә баҫма.\nУның һүҙҙәренсә, проектҡа аҡса күп кәрәк булмаясаҡ, сөнки мәктәп телевидениеһы өсөн ҡиммәтле техника кәрәкмәй, ә ҙур экранда күрһәтеү өсөн мөмкинлектәр һәр мәктәптә бар.\n«Башинформ» мәғлүмәт агентлығынан.