Мәскәүҙә башҡорт рәссамының «Ағиҙел буйындағы ҡала» картиналар күргәҙмәһе тамамлана // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә башҡорт рәссамының «Ағиҙел буйындағы ҡала» картиналар күргәҙмәһе тамамлана\n12:42, 10 апреля 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 10 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nБер ай самаһы элек Мәскәүҙең Милләттәр йортонда хәйриә акцияһы башланды, 14 апрелдә иһә уға йомғаҡ яһала. Һүҙ башҡорт рәссамы Раушания Бәҙретдинованың «Ағиҙел буйындағы ҡала» күргәҙмәһе хаҡында бара. Автор картиналарҙы һатыуҙан килгән аҡсаны ҡаты сирле балаларға ярҙам йөҙөнән «Мәрхәмәт» (Өфө) һәм «Ғүмер бүләк ит» (Мәскәү) хәйриә фондтарына күсерергә хәл итте. Күргәҙмә асылған көндө үк тиҫтәгә яҡын картина һатылды, ә хәйриә фондтары өсөн 600 мең һумға яҡын аҡса йыйылды. Бөгөнгө көндә хәлле һәм вайымлы кешеләр авторҙың «Бал» һәм «Груша менән натюрморт» картиналарын һатып алып, сирле балаларға ярҙам итә ала, тип хәбәр итте Башҡортостандың Мәскәүҙәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге матбуғат үҙәге стажеры Нора Бенсауд.\nРәсәйҙең Рәссамдар союзы һәм Дизайнерҙар союзы ағзаһы, ЮНЕСКО-ның халыҡ-ара һынлы сәнғәт ассоциацияһы ағзаһы Раушания Бәҙретдинова — ғәжәйеп яҙмышлы кеше. Башҡортостанда тыуып үҫеп, юғары ижади үрҙәргә өлгәшкән рәссамдың өс балаһы бар. Йәнә бер сабыйҙы тәрбиәгә алған. Ул ҡаты сирҙе еңеп сыҡҡан, тормош ауырлыҡтарына бирешмәҫкә өйрәнгән һәм күптәнән инде мохтаждарға ярҙам итә. Әүҙем хәйриә эшмәкәрлеге алып барғаны өсөн былтыр ул Башҡортостанда «Йыл кешеһе» тип танылды.\nКүргәҙмә 14 апрелгә тиклем эшләй.\nТеги: хәйриә акцияһы,картиналар күргәҙмәһе


Республикала «Башҡортостан рустары соборы»ның IV съезы асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала «Башҡортостан рустары соборы»ның IV съезы асылды\n11:53, 29 марта 2016 Йәмғиәт\nРеспубликала «Башҡортостан рустары соборы»ның IV съезы асылды Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 29 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nӨфөлә «Башҡортостан рустары соборы»ның IV съезы бара. Форумға республика ҡала һәм райондарынан 200-ҙән ашыу делегат килде. Шулай уҡ башҡарма власть вәкилдәре, республика Дәүләт Йыйылышы, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаттары, милли-мәҙәни үҙәк етәкселәре һәм сит төбәктәрҙән ҡунаҡтар ҡатнаша.\nКөн тәртибендәге төп мәсьәлә – ойошма етәксеһенең һуңғы йылдарҙа башҡарған эше тураһында отчеты, ревизия комиссияһының яңы составын һайлау, башҡарма комитет составын яңыртыу. Сара сиктәрендә рус теле һәм мәҙәниәтенә, милләт-ара татыулыҡты, әхлаҡи проблемаларҙы нығытыуға бәйле мөһим мәсьәләләр тикшерелә. Ҡунаҡтар өсөн «Башҡортостан» дәүләт концерт залында мәҙәни программа ойошторола.\nБелешмә. «Башҡортостан рустары соборы»ның беренсе съезы 1998 йылда, икенсеһе – 2011 йылда, өсөнсөһө 2013 йылда уҙғарылды. Ойошма 1998 йылдың 27 мартында булдырылған. Соборҙың төп маҡсаты – рухи берҙәмлек, илһөйәрлек идеяларын таратыу, республикала йәшәүсе рус халҡының үҙенсәлекле мәҙәниәтен үҫтереү.\nТеги: милли сәйәсәт,башҡортостан рустары соборы


Архангел районында 555 тонна һалам әҙерләнгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАрхангел районында 555 тонна һалам әҙерләнгән\n17:16, 1 сентября 2010 Иҡтисад\nАрхангель районында мал аҙығы әҙерләү дауам итә. «Башинформ» агентлығына райондың ауыл хужалығы бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгө көндә 56 процент бесән, 70 процент сенаж әҙерләнгән. Шулай уҡ 555 тонна һалам бар. 1419 гектарҙа ужым культуралары сәселгән.\nКөн элгәре Архангел районында эш визиты менән Башҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншин булып китте. Ул тармаҡтың бер нисә предприятиеһын ҡараны. Шуларҙың береһе — «Уңыш» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Унда 400 баш эре мал тотола. Әлеге ваҡытта 690 тонна бесән һәм 4100 тонна сенаж әҙерләнгән. Икенсе объект –«Табын» муниципаль унитар предприятиеһы. Министр бында өҫтөндә эшләргә кәрәк проблемалар булыуын билдәләне. Атап әйткәндә, ул, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә малдарҙы ҡышлатыу өсөн биналар әҙерләргә кәрәк, тип белдерҙе. Предприятиеның ҡышҡылыҡҡа әҙерләнгән 410 тонна бесәне һәм 2800 тонна сенажы бар. Азат Йыһаншин 50 баш эре мал аҫралған «Рязановка» крәҫтиән-фермер хужалығында ла булды.\nВедомство башлығы районда ауыл хужалығы үҫешенә һәм кешеләрҙең эш шарттарына бәйле проблемалар менән танышты. Министр районда малсылыҡты үҫтереү зарурлығын һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nТеги: ауыл хужалығы, малсылыҡ, мал аҙығы әҙерләү


Рауил БИКБАЕВ: “Туған телем — минең өсөн оло бәхет, иң ҙур мөғжизә” » Башҡортостан гәзите\nРауил БИКБАЕВ: “Туған телем — минең өсөн оло бәхет, иң ҙур мөғжизә”\n27-03-2017, 20:09 // Әҙәби күстәнәс // Баҫып сығарырға\nРауил Төхвәт улының көндәлектәрҙән торған ҙур күләмле ике китабын, 14.11.1968 — 03.12.1999 (I том) һәм 01.01.2000 — 22.12.2009 (II том), йылдар арауығындағы көндәлектәрен ике тапҡыр уҡып сыҡҡандан һуң да, ҡайһы бер өлөштәрен яңынан ҡараштырам. Был яҙмаларҙы бик тә ҡыҙыҡлы, фәһемле, үҙенсәлекле әҫәр тип атар инем. Ҡайһы бер авторҙар үҙҙәренең көндәлек яҙмаларын гәзит-журнал биттәрендә баҫтырһа, уларға көлөбөрәк ҡарап: “Кеше үҙенең йөрәк серҙәре түгелгән көндәлектәрен меңәрләгән уҡыусыға тәҡдим итәме икән ни? Улар бит иң яҡын туғандарыңдан да йәшереп һаҡлана”, — тип аптырай торғайным. Ә Рауил ағайҙың әлеге мауыҡтырғыс китаптарын уҡып сыҡҡас, көндәлектәрҙең дә төрлөһө булыуын аңлап, түҙемһеҙлек менән яңыларын көтөп йөрөйөм.\n– Һорауҙарымды иң тәүге тәьҫораттарҙан башлайым әле. Халыҡ шағиры, әүҙем публицист, күренекле ғалим, йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән, оҙаҡ йылдар Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе кеүек тынғыһыҙ вазифалар башҡарыусы, әленән-әле командировкаларға сығып, төрлө дәрәжәләрҙә, төрлө аудиторияларҙа сығыштар яһаған кеше нисек ваҡыт арттырып, көндәлек тә яҙып ултыра алды икән?\n— Көндәлектәремде шулай ентекләп уҡып сыҡҡаның өсөн бик ҙур рәхмәт. Башҡорт әҙәбиәтендә көндәлектәр яҙыу традицияһы электән булған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Шәйехзада Бабичтың бер сумаҙан көндәлек блокноттары һаҡланып ҡалмаған. Мостай Кәримдең, Рәми Ғариповтың көндәлектәре баҫылды. Киләсәктә уларға тағы ла кемдәрҙекелер өҫтәлер, ләкин бик ҡалын ике том булып минең көндәлектәремдең баҫылып сығыуы — бындай хәлдең башҡорт әҙәбиәтендә әлегә тиклем булғаны юҡ ине.\nКөндәлектәремдә һөйләнгән хәлдәр сер түгел. Улар — минең кисергәндәрем, доғаларым. Ә бит доғалар йәшереп уҡылмай. Көндәлектәр яҙып барырға йәш саҡтан уҡ күнеккәнмен. Теләгәндә, ваҡыт табыла.\n— Шуныһы ҡыҙыҡ: тәүге китапта шағир-философ, икенсеһендә — философ-шағир, етәксе-шағир уйланыуҙары, күҙәтеүҙәре. Беренсе китапта (бигерәк тә тәүге өлөштәрендә) романтик рухлы, донъяға күберәк һоҡланып, киләсәккә яҡты өмөттәр бағлап йәшәгән ижадсы. Унда сағыу, үҙенсәлекле шиғри образдар күп. Тәбиғәткә нығыраҡ иғтибар ителә. Икенсеһендә (бигерәк тә һуңғы бүлектәрендә) үҙегеҙ уртаһында ҡайнаған ваҡиғалар, тарихи күренештәр, ил, республика һәм үҙ яҙмышығыҙ, дуҫ-иш, ҡәләмдәштәр хаҡында моңһоу, шатлыҡлы йәки һыҙланыулы уйланыуҙар, борсолоулы һәм ҡыуаныслы һығымталар, икеләнеүҙәр өҫтөнлөк иткәндәй. Заман шауҡымымы, тормош тәжрибәһенән киләме улар? Әллә мин яңылышаммы?\n— Тәүге китапта шағир-философ, икенсеһендә философ-шағир, етәксе уйланыуҙары күберәк тиелә. Ысынлап та, томдарҙың һәр береһендә — ике тарихи осор. Йәшәй-йәшәй уйланыуҙарҙа һыҙланыуҙар, ваҡиғаларҙың ижтимағилығы, тормош тәжрибәһе лә арта, әлбиттә.\n— Был яҙмаларҙы алдан уҡ китап итеп сығарырға ниәтләп яҙҙығыҙмы, әллә олоғайғас, көндәлектәрегеҙҙәге хис-тойғоларығыҙҙы, фекерҙәрегеҙҙе башҡалар менән дә уртаҡлашҡығыҙ килгәндән тәҡдим итергә булдығыҙмы уҡыусыларға?\n— Көндәлектәр алдан китап итеп сығарырға һис кенә лә уйлап яҙылманы. Олоғая килә уларҙы хәҙер китаптар итеп сығармаһам, аҙаҡ уны кем генә эшләп йөрөр, тип әҙерләнем. Әле көндәлектәрем өсөнсө томға ла тупланды, уға донъя күрергә яҙһын.\n— Көндәлектәр утыҙ йәшегеҙҙән башлана. Улар ошо йәштән генә яҙылдымы, әллә үҫмерлек осорон, студент-аспирант йылдарын бәйән иткәндәре лә булғайнымы? Булһа, ниңә уларын да индермәнегеҙ китапҡа?\n— Мәктәп йылдарымда яҙылған көндәлектәрем дә бер ни тиклем һаҡланған. Унда, мәҫәлән, Сталин үлгәндәге кисерештәр хаҡында әйтелә. Студент йылдарында көндәлектәр яҙылманы. Айырым тәьҫораттар теркәлгән төрлө йылдарҙағы дәфтәрҙәр ҙә байтаҡ, мин уларҙы томдарға индереп торманым.\n— Рауил Төхвәт улы, иң тәүҙә көндәлектәрегеҙ өсөн шәхсән рәхмәтемде еткерәйем әле. Унда барған хәл-ваҡиғалар бер үк мөхиттә йәшәп, автор-герой менән бер ҡор ижадсылары булғанлыҡтан, күбебеҙгә таныш бит. Мин, көндәлектәремә һирәк-мирәк кенә иғтибар иткән кеше булараҡ, һеҙҙең яҙмаларға ҡарап, шул осорҙағы хәлдәргә ҡарата үҙемдең уй-фекерҙәрем, күргән-кисерештәрем иҫкә төшә. Беҙҙең заманда йәшәгән күптәр өсөн хазина бит был китаптар. Ил-көн тормошо менән бер рәттән көндәрҙең ҡасан нисек тороуына ҡәҙәр мәғлүмәттәр бар бында.\nТарихи ваҡиғалар хаҡында уйланыуҙар бөгөнгө менән үрелеп бара йәки сағыштырыла. Бала сағығыҙ, үҫмерлек йылдарығыҙ, үҫкән ғаиләгеҙ хаҡында ла иҫтәлектәр һибелеп китә китаптарҙа.\nӘйтегеҙ әле, ағай, шағирлыҡ ҡайҙан килгән һеҙгә? Тәрән тамырлы ағас ҡына ныҡлы олонло, мул япраҡлы һәм емешле булыуы мөмкин. Йүкәлә алма үҫмәй, тип тә әйтәләр. Ғаилә тамырҙарығыҙ хаҡында тулыраҡ һөйләп китһәгеҙ ине.\n— Минең хәтирәләремдә башҡалар ҙа үҙ яҙмышындағы кисерештәрҙе иҫкә төшөрә икән, быға бик шатмын. Көндәлектәр фекер уртаҡлашыр өсөн яҙыла.\nТамырҙарым иһә тәрәндән килә. Нәҫелемдә шиғыр яҙыусылар, бәйетселәр, хатта рәссамдар ҙа күп булған. Әле лә барҙар. Минең быуын бик бәрәкәтле фольклор стихияһында үҫте. “Башҡорт халыҡ ижады” тигән томдарҙа яҡташ сәсәндәрҙең исемдәре күп, байтағын үҙем күреп, тыңлап үҫтем.\n— Ҡасан үҙегеҙҙе шағир итеп тоя башланығыҙ йәки ошо ижади юлдан китеүегеҙгә инандығыҙ? Ижад үҫешегеҙҙә донъя, ил һәм үҙебеҙҙең яҙыусыларҙың йоғонтоһо булдымы? Булһа, кемдәрҙе билдәләр инегеҙ?\n— Шиғыр яҙыуым мәктәптә ауылда башланды, стена гәзитендә һабаҡташтарымдың да, уҡытыусыларымдың да шиғырҙары баҫыла торғайны. Тимәк, ижади мөхит булған. Беҙ шиғыр яҙа башлаған дәүер шиғриәттә риторика осоро ине. Баязит Бикбайҙың “Ер” поэмаһы иҫтә ҡалған. Бабичтарҙы, “Урал батыр”ҙарҙы белмәй үҫтек. Ысын шиғри гәүһәрҙәр менән университетта уҡый башлағанда ғына таныша алдым.\n— Бала сағығыҙ, үҫмерлек осороғоҙ ниндәй йәнле картиналар булып күҙ алдығыҙға килә? Тыуған тәбиғәт, бала саҡ мөхите кеше яҙмышына тәьҫир итә аламы?\n— Бала саҡ – ниндәй генә ауыр замандарға тура килһә лә, ғүмерлек Илһам шишмәһе. Шул йылдарға — һуғыш осорондағы, унан һуңғы ауыр замандағы бала сағыма — уйҙарымда йыш әйләнеп ҡайтам. Уҡытыусы остаздарымды студент сағымда таптым.\n— Беренсе томда бәйән ителгән ҡайһы бер фекерҙәрегеҙҙе, инаныуҙарығыҙҙы үҙгәртеп яҙғығыҙ килмәнеме, әлеге олпатлығығыҙ бейеклегенән ҡарап? Бәлки, үҙгәртелеп ебәргән осраҡтар ҙа булғандыр?\n— Беренсе томдағы айырым фекерҙәрҙе үҙгәртеп яҙыу теләге тыуғаны юҡ. Яҙмышты бит яңынан яҙып булмай.\n— Беренсе томдың “Уҙған ғына ғүмер, ҡалған хәтер” тигән бүлегендә (7-се бит) “Халҡым быуаттар буйы әйтер һүҙен әйтә килгән, тик бөтә һүҙҙәр ҙә йыр-моңға һыйып бөтә буламы? Быуаттар буйына халыҡ күңеленә йыйылғанды беҙ әйтеп ҡалырға тейешбеҙ. ...Халҡыбыҙҙың мең йыллыҡ, ике мең йыллыҡ тормош юлы өсөн отчет, художестволы иҫәп-хисап бирергә бурыслыбыҙ” тигән юлдар тарихты өйрәнеү, тарихи әҫәрҙәр ижад итеүгә ҡайтып ҡаламы? Әлеге көндә был юҫыҡта беҙҙә ниндәй эштәр эшләнгән, алда тағы ниндәй бурыстар тора?\n— Халыҡтың әйтер һүҙе йыр-моңға ғына һыйып бөтмәй, әлбиттә. Башҡорт тарихын өйрәнеү быуаттар төпкөлөнә тәрәнәйә бара. Башҡорт халҡының, Башҡортостандың күп томлыҡ тарихтары яҙылды. Беҙҙең мәшһүр “Урал батыр” эпосының тәрәнерәк өйрәнелеүе һәм донъя күләмендә тулыраҡ баһалана барыуы мөһим, ләкин башҡарылаһы эштәр һәм бурыстар тағы ла ҙурыраҡ.\n— Һеҙҙе башҡорт әҙәбиәтендә иң уңышлы эшләгән һәм һәр береһе ваҡытында матбуғатта баҫыла килгән бәхетле ижадсы тип беләм. Ә һеҙҙең беренсе томда (8-се бит) “Ностальгия” йыл башынан бирле “Ағиҙел”дә һандан-һанға күсеп килде. “Шәп яҙылған” һ.б. һүҙҙәр байтаҡ булды. 8-се һанға килеп терәлгәс, өрктөләр — үтмәне. Шиғырҙар ғына ҡалды”, — тигән юлдар бар. Ул поэманы беләм мин. Юғары кимәлдәге поэтик ижад емеше китабығыҙҙа ла донъя күрҙе. Һеҙҙең поэмаға ла тотҡарлыҡтар булған икән дә. Башҡа әҫәрҙәрегеҙгә лә ҡағылманымы ундай елдәр?\n— Һәр яҙған әҫәре шунда уҡ донъя күргән бәхетле ижадсы ғына булып булманы шул. “Ностальгия” поэмаһының донъя күреүе ҡаршылыҡҡа осраны. Оҙаҡ йылдар китаптарыма индерә алманым. Һәр әҫәрҙән үткерерәк һүҙҙәрҙе сүпләп ултырыуҙар тураһында әйтеп тә тормайым, был дөйөм талапҡа, заман ҡағиҙәһенә әйләнгәйне. “Каруанһарай” поэмаһын “Ағиҙел” журналы алманы, уны өлөшләтә “Совет Башҡортостаны” гәзитендә баҫтырған егеттәрҙең шуның өсөн башына һуҡтылар. Иң яманы, әлбиттә, Шәйехзада Бабич тураһындағы монографиямдың ҡатмарлы яҙмышы булды. Уға мин уҙған быуаттың 60-сы йылдар аҙағында — 70-се йылдар башында тотонғайным. Ниңә ул эште башлайһың, Бабичҡа мөнәсәбәт үҙгәрҙе, уны программаларҙан алалар бит, тип әйтеүселәрҙең һүҙен тыңламаным, барыбер хеҙмәтемде яҙып бөтөрҙөм, әҙәбиәт секторындағы фекер алышыуҙа ул юғары баһаланды, әммә ғилми советта институт директоры Сайрановтың ярандары нахаҡ ғәйептәр ташланы һәм монография тыйылды, ләкин хәҡиҡәт барыбер еңде, хеҙмәтте рус телендә лә әҙерләнем һәм монография икеһендә лә баҫылып сыҡты. Һәйбәт үҙгәрештәр һөҙөмтәһендә Шәйехзада Бабичтың 100 йыллығы республикала шаулап үтте. Әйтергә кәрәк, Бабич хаҡында башҡорт һәм рус телдәрендә мин әҙерләгән һәм баҫылып сыҡҡан альбом да ошондай сериялағы тәүге баҫма ине. Артабан ундай әҙәби альбомдар классик һүҙ оҫталарыбыҙ М. Кәрим, З. Биишева, Р. Ғарипов һәм башҡалар тураһында күп сыҡты. Бабичтың 100 йыллығына шағирға ике бюст асылды, был да күп нәмә хаҡында һөйләй. Ә мин төҙөгән иҫтәлектәр китабы Бабичтың башҡорт рухиәтендәге урынын тамам ныҡлап раҫланы.\nКүрәһегеҙ, һәр эше матбуғатта баҫыла килгән бәхетле ижадсы тип мине атауы ҡыйын.\n— Томдарығыҙҙа шиғри юлдар күп. Бөтәһен дә тулы шиғыр итеп үҙгәртә алдығыҙмы ул?\n— Көндәлектәрҙең ике томында шиғри юлдар ысынлап та күп. Уларҙы яҙып бөтөп, тотош китап эшләп булыр ине, ләкин ҡайһы берҙәре тамамланған шиғырға әйләнһә лә, күбеһе шул көйө ҡалды.\n— Йәшлегегеҙгә яңынан ҡайтһағыҙ, тормошоғоҙҙа нимәләрҙе үҙгәртер инегеҙ?\n— Мөғжизәләр булып, йәшлегемә кире ҡайтһам, йәшлегемдең ҡәҙерен белер, бер көнөн дә бушҡа үткәрмәҫ инем. Хәйер, йәшлек һәр саҡ үҙенсә хаҡлы инде ул.\n— Хыянатты ғәфү итә алаһығыҙмы? Үҙегеҙ хыянат иткәнегеҙ булдымы? Хыянат итеү хисе хыянат ителеү хисе менән оҡшашмы икән? Был ғәмәлдең эреһе-вағы, ағы-ҡараһы буламы икән, көнсөллөктәге кеүек?\n— Боронғо аҡыллы китаптар әйтә: гонаһһыҙ, ғәйепһеҙ кеше юҡ, ти. Тимәк, хыянатһыҙ ҙа әҙәм балаһы юҡтыр, ләкин хыянаттарҙың да төрлөһө, кешене рәнйеткәне, хатта кешелекте рәнйеткәндәре була бит. Ғүмерҙә ғәфү ителмәй торғандары...\n— Көндәлектәрегеҙгә ҡарағанда нахаҡ ишеткәндәрегеҙ ҙә байтаҡ булған икән. Кешенең ғәйебе бар икән, нисек тә яуап бирә инде ул, ғәйебенең ҙурлығына ҡарап, язаһын алыу ҙа ғәҙеллек тип ҡабул ителә. Ә нахаҡ — сараһыҙлыҡ. Бындай хәлдән һеҙ нисек сығаһығыҙ?\n— Нахаҡ һүҙҙәрҙе күп ишеттем, әммә миңә ҡарата хаҡ әйтелгәндәре күберәк булды. Шуныһы үҙенсә ҡыуаныс та, йыуаныс та. Кеше барыбер һәйбәт ул. Һәйбәт яғы башҡаларға күберәк тейә.\n— Үҙегеҙ яҙғанса, заманында Өфө һеҙҙе лә “өф” итеп кенә ҡаршыламаған. Ғаилә ҡороп, баш ҡалала төпләнеп ҡалғас, ниндәй ауырлыҡтар кисерҙегеҙ? Ҡайһы берәүҙәр бит һеҙҙе бөтәһе лә уңай килеп торғанға ошондай ҙур уңыштарға өлгәшә алды тип уйлай. Бәлки, был ҡарашта хаҡлыҡ та барҙыр?\n— Ысынлап та, ауыл балаһын Өфө “өф!” итеп кенә ҡаршы алмай шул. Элек тә шулай ине, хәҙер бигерәк тә. Был ауырлыҡтар күптәребеҙҙең башынан үтте. Бер шағирҙың һүҙҙәре менән әйтһәк, “Беҙ подвалдан, ер аҫтынан сыҡтыҡ!”\nМин дә шундайҙарҙан. Университетты ҡатыным Фәриҙә менән бер йылда бөтөргәс, яңы тыуған улыбыҙ менән кешенең ташландыҡ, шулай ҙа йәшәр өсөн әҙерәк әтмәләнгән мунсаһында йәшәнек. Өфөгә Затондан килеп ингәндә иң беренсе булып ҡаршылаған йорт та беҙ йәшәгән урын ине. Шунан һуң ун йыл буйы Черниковкала күрше менән торҙоҡ. Ул саҡта мин фән кандидаты, Яҙыусылар союзы ағзаһы, Ғ. Сәләм исемендәге премия лауреаты булһам да, Өфөнөң беҙҙең эштән ныҡ алыҫтағы районында күрше менән донъя күрҙек. Ярай күршебеҙ Наталья Ивановна бик яҡшы кеше ине.\nБер ваҡыт миңә, Башҡортостан Яҙыусылар союзының поэзия секцияһы етәксеһенә, Ҡаһим Әүхәтов тигән һәйбәт шағир килгәйне. Ул ваҡытта ҡулъяҙмаларҙың ижади секцияла хупланыуы мотлаҡ ине. Килгән ҡәләмдәшемә күршем мәрйә апай ишек асҡан. Ағай менән матур ғына һөйләшеп ултырҙыҡ. Ҡаһим Әүхәтов ауылдашы, ҡорҙашы Әнғәм Атнабайҙа туҡтаған икән. Ҡайтҡас, яҡташына аптырап һөйләй икән: “Бына Бикбай, исмаһам, йәшәй! Аҫрау тота, ишекте аҫрауы асты!” Шундай саҡтарҙы ла баштан үткәрҙек, “аҫрау”ҙар тотоп та йәшәп алдыҡ.\n— 70 — 90-сы йылдарҙағы яҙмаларығыҙҙа, ҡайҙа ғына булмаһын, шиғыр кисәләренә халыҡтың залдар тултырып, эркелеп килеүе хаҡында иҫтәлектәр күп. Бындай осрашыуҙарҙа минең дә ҡатнашҡаным булды. Әле лә, һәйбәт ойошторолһа, яҙыусылар (кемдәр булыуына ла ҡарап, әлбиттә) менән осрашыуға килә инде әҙәбиәт һөйөүселәр. Тик барыбер ул саҡтағы ихласлыҡ, тәбиғилек, күңел күтәренкелеге ҡайтышыраҡ һымаҡ. Бәлки, яңылышамдыр. Бигерәк тә студенттарҙың, буласаҡ уҡытыусыларҙың, битарафлығы, хатта күренекле әҙиптәрҙең юбилейына ла йөрөмәүе аптырата мине. Интернет хәҙер көндәлек бәйләнешкә әйләнһә лә, барыбер йәнле аралашыуҙы алмаштыра алмай бит инде. Был һүлпәнлектең сәбәптәрен һеҙ нимәлә күрәһегеҙ?\n— Хәҙер әүрәткестәр бик күбәйҙе шул. Элек китап, матбуғат донъя менән бәйләнештең төп юлы булғандыр. Ә инде тере яҙыусының үҙе менән осрашыу уҡыусылар өсөн бөтөнләй көтөлмәгән хәл ине. Хәҙер бәйләнеш юлдары күбәйҙе, конкуренция артты. Быға тағы ла халыҡтың күңел төшөнкөлөгөн, күп идеалдарҙың емерелеүен, күптәр өсөн матди байлыҡтың төп маҡсатҡа әйләнеүен дә әйтергә кәрәк. Бәғзеләрҙең карьераһы өсөн нимәгә ул һинең шиғырың, сығарған китаптарың! Был күренеш хатта студенттарҙы ла кисәләрҙән ситләштерә. Ә күренекле әҙиптәрҙең кисәләргә йөрөмәүҙәре әҙәбиәттең, ижадтың дөйөм яҙмышы тураһында уйланмауҙан, үҙен үҙе генә ҡайғыртыуҙан, һауаланыуҙан да килә.\n— Рәми Ғарипов менән дуҫлығығыҙ хаҡында бөтә ғәләм белә. Шағир үлгәс, һеҙҙең, арҙаҡлы шағир булараҡ та, Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе вазифаһында ла, уның шәхесен тейешле юғарылыҡҡа күтәреү, исемен мәңгеләштереү буйынса эшләгән изгелектәрегеҙҙе һанап бөтөрөрлөк түгел. Республикабыҙҙың ҙур-ҙур һәм бәләкәйерәк залдарында гөрләтеп кисәләр, ғилми конференциялар уҙғарыу тиһеңме, китаптарын сығарыу, көндәлектәрен барлап, халыҡҡа тәҡдим итеү, теле-видеофильмдар сығарыу, уның хаҡында иҫтәлектәр, мәҡәләләр яҙып баҫтырыу, “Рәми” исемле ҙур күләмле проза әҫәре яҙып, башҡорт һәм рус телдәрендә китап итеп сығарыу, ағайыбыҙға Башҡортостандың халыҡ шағиры исемен юллап алып бирешеү кеүек һеҙҙең башланғыста һәм тырышлыҡта башҡарылған эштәр әҙипте бөгөнгө юғары дәрәжәһенә күтәрергә ярҙам итте. Бөгөнгө уҡыусыларыбыҙ күңелендә ул хәҙер ҡасандыр ҡыйырһытылған шағир образынан бигерәк бөйөк шәхес булып йәшәй.\nЭйе, Рәми ағайҙы республика буйлап, сит илдәргә лә командировкаларға йөрөүҙән дә бер кем тә тыйманы, ике, унан һуң өс бүлмәле фатир ҙа бирелде ғаиләһенә, теләһә, ижад йорттарына ла йышыраҡ йөрөй алыр ине. Яҙыусылар араһында уның ижадын ихлас хөрмәт иткән кешеләр ҙә етерлек ине... Ә ниңә улар күмәкләшеп яҡлаша алманылар икән Рәми Ғариповты? Кәрәк саҡта, үҙен дә тәнҡитләп йә кәңәштәр биреп? Һеҙҙең “Рәми” тигән китабығыҙҙы уҡығандан һуң да ҡала әле бындай һорауҙар. Әйткәндәй, был әҫәр магазинда ла күренмәй инде хәҙер. Рәми ағайға замандаш булған әҙиптәр араһында ла байтаҡ ине ил, халыҡ яҙмышы хаҡында ҡайғыртып ижад итеүселәр, бөтәһе лә юғары вазифалылар алдында дер ҡалтырап торҙо тип тә әйтеп булмай. Ошо ысынбарлыҡты хәҙерге йәштәргә нисек аңлатырға?\n— Рәми Ғариповтың үлеменән һуң үлемһеҙлеге башланды, был шағир иҫән сағына ҡарағанда вафатынан һуң күпкә бәхетлерәк булды. Рәми ағайҙың яҙмышына был бәхеттең килеүенә остаздың тоғро шәкерттәре бик ҙур өлөш индерҙе. Яҙыусылар союзында әҙиптең йәки шағирҙың исемен мәңгеләштереү тигән төшөнсә бар, хатта махсус комиссия төҙөлә. Ләкин беҙ — остазыбыҙ Рәми ағайҙың тоғро шәкерттәре Динис Бүләков, Тимер Йосопов, Сафуан Әлибаев, был рәсми сараларҙы көтөп торманыҡ. Аҙна һайын ҡатындарыбыҙ менән Надежда Васильевна янында йыйылдыҡ. Рәми ағайҙың ҡустылары Рауил менән Урал да даими килә торғайны. Шағирҙың бай архивынан блокноттарҙы бүлешеп алабыҙ ҙа бер аҙна үтеүгә тағы осрашабыҙ, нимәләр тапҡаныбыҙҙы уртаға өйөп һалабыҙ. Уларҙы матбуғатҡа әҙерләйбеҙ, яңы шәлкемдәр, яңы китаптарын төҙөйбөҙ.\nШул рәүешле “Табыныу” поэмаһы минең инеш һүҙ менән радионан тәүге ҡабат яңғыраны, Рәми Ғариповҡа Салауат Юлаев премияһы бирелде, ул Башҡортостандың халыҡ шағиры булды, тыуған йорто музейға, уҡыған мәктәбе Рәми Ғарипов исемендәге республика гимназияһына әйләнде. Һанай башлаһаң, бик күп эш башҡарылды. Рәми ағай башҡорт рухының символына әйләнде. Ә ниңә ағайҙар күмәкләшеп яҡлашып ҡала алманы икән тигән һорауға нимә тип яуап бирәһең? Бөйөк Мөхәмәтша Буранғолов та үҙе иҫән саҡта лайыҡлы хөрмәт күрмәне бит. Ә Һәҙиә Дәүләтшина, ә Таһир Байышев йәки Билал Юлдашбаев? Бындай ғәҙелһеҙлектәр, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ғәҙәти һаналды. Ағайҙар өсөн дә был хәлдәр ғәҙәти күренгәндер. Нимә генә тиһәң дә, 37-се йыл түгел бит, бөтәһен дә бер юлы ҡырып һалмағандар. Шуға шөкөр итеп йәшәгәндәр.\n— Беренсе томығыҙҙа (288-се бит) “Яҙыусының төп эше телмәр һөйләү түгел, әҫәр яҙыу. Бөгөн яҙыусыларҙан депутаттар һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре күберәк булһын. Мөмкинлектән файҙаланырға, ил, халыҡ яҙмышын хәл иткәндә, күберәк эшләп ҡалырға кәрәк” тигән юлдар бар. Ул саҡта үҙегеҙ депутат булырға ашыҡманығыҙ. Ниңә башҡа әҙиптәрҙе “ҡотортоп” та, үҙегеҙ был эшкә тотонманығыҙ икән? Һеҙҙең “сәйәси эштәрҙе сәйәсмәндәр эшләһен” тигән һүҙҙәрегеҙ ҙә бар. Ә үҙегеҙ етмешкә етеп килгәндә Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға һайланып, комитет рәйесе вазифаһын башҡарҙығыҙ. Әле килеп унда ла эшләп алғанға үкенмәйһегеҙме? Халҡыбыҙға ниндәй изгелекле закондар ҡабул итеүгә өлгәштегеҙ комитетығыҙ аша? Иҫегеҙҙә иң ныҡ ҡалған ҡабул итеү һәм һеҙгә төбәп яҙылған хат-мөрәжәғәт?\n— Һәр ижадсының төп эше — уның әҫәрҙәре. Оло дәрәжәләргә ашҡынып торманым. Яңы Башҡортостандың ижтимағи күтәрелеше ваҡытында депутат, хатта Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙа комитет рәйесе булғас, тәүге сығышым туған телде яҡлау, милли-төбәк компонентын һаҡлап ҡалыу хаҡында булды. Һуңғы хәстәрҙәр ҙә шул хаҡта ине, ләкин күп кенә милли республикаларҙың, шул иҫәптән Башҡортостандың президенттары был хаҡта — мотлаҡ һаҡлау хаҡында бик принципиаль һүҙ әйтһәләр ҙә, мәғариф системаһын емереү Рәсәйҙә дауам итте һәм уның әле лә туҡтағаны юҡ.\nЭлек совет заманында депутатты “халыҡтың ҡоло” ти торғайнылар. Халыҡ үҙе лә, бигерәк тә беҙ бәләкәй саҡтарҙа күп яҡтан ҡол хәлендә ине. Тимәк, депутат асылда “ҡолдоң ҡоло” булып сыға. Шул хәлендә ул нимә ҡыйрата алһын? Депутат әле лә шулай хоҡуҡһыҙ көйө ҡала.\nГраждандарҙы ҡабул итеүҙәге кисерештәрем шул хаҡтағы поэмамда әйтелгән. Шуны ла өҫтәп ҡуяйым: әҙип депутаттар күп булды, ә поэма яҙырға миңә генә насип итте.\n— Көндәлектәрегеҙҙе уҡып, иртүк (3-4-тәрҙә үк) тороп эшләй алыуығыҙға иҫем китте. Тәбиғәтегеҙҙең ошондай мөмкинлеге ижад кешеһе өсөн оло бәхет инде ул. Ижадығыҙҙың мул булыуында иртәселлектең дә роле ҙурҙыр. Ә көндәлектәрегеҙҙәге берҙән-бер тиерлек зарығыҙ — ул ваҡыт еткерә алмау. Һеҙгә лә етмәгәс...\n— Ваҡытты дөрөҫ файҙалана белеүем, бәлки, бәхетемдер, ләкин ваҡыт бер ваҡытта ла етмәй, бигерәк тә пенсияға сыҡҡас. Йәш саҡтарҙа ваҡыт әллә ҡайҙарҙа алыҫта һымаҡ, һин уға бик үк буйһонмайһың да төҫлө, ә олоғая килә уның менән ара ныҡ яҡыная, ул яныңда аңдып ҡына, ҡарауыллап ҡына тора һымаҡ.\n— Иртүк тороп яҙышҡанығыҙҙы белдек. Ә ниндәй миҙгел күберәк илһам алып килә? Һағышлы мәлдәрҙә, ғәҙәттә, һөйөү, бәхет хаҡында шәберәк яҙыла, тиҙәр, һәм киреһенсә... Был сәйерлек һеҙгә ҡағыламы?\n— Миҙгелгә ҡарап илһамланғаным юҡ. Шулай ҙа күңел тыныс, намыҫың таланмаған саҡта һәйбәтерәк яҙыла. Уйланыу сәғәттәре яҙыу ваҡытынан йыш ҡына күберәк була. Матбуғатты уҡып барырға тырышыу ҙа бик күп ваҡытты ала.\n— Рәми ағайҙың көндәлектәренән: “Минең Рауилдарым, Тимерҙәрем, Сафуандарым... бар” тигән һүҙҙәре билдәле. Ә һеҙ үҙегеҙҙән йәшерәктәрҙән кемдәрҙе рухташ, ижадташ, яҡын ҡустыларым тип әйтер инегеҙ?\n— Рухташ, ижадташ яҡын ҡустыларым тип әйтер кешеләрем байтаҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙың Рәйес Түләк, Буранбай, Ҡол-Дәүләт һымаҡтары янымда юҡ. Хәҙерге йәштәрҙән (уларҙы йәштәр тип булһа) Азамат Юлдашбаевты, Хисмәт Юлдашевты, Салауат Әбүзәрҙе, Мөнир Ҡунафинды, Зөлфиә Ханнанованы, Лариса Абдуллинаны, Флүр Ғәлимовты фекерҙәштәрем тип һанайым. Яҡын фекерҙәш өсөн был исемлек һис тә аҙ түгел.\n— Мин оҙаҡ ҡына йылдар кухняла ғына ижад утрауы тапҡан әҙибә булараҡ, яҙышыр өсөн кабинеттары булған яҙыусыларҙың Мәскәүгә йә көньяҡҡа ижад йорттарына китеп яҙышыуына аптырай торғайным, оҙон юлдарҙа ваҡыт, аҡса әрәм итеп йөрөгәнсе, уңайлы шарттар булған өйҙәрендә генә рәхәтләнеп ижад итмәй, тип. Һеҙгә йәшерәк саҡта ижад йорттарына барырға тура килдеме? Бөгөн унда бара алмаған һәм фатирҙары ла булмаған ҡәләмдәштәрегеҙгә ниндәй кәңәштәр бирер инегеҙ?\n— Мин бик оҙаҡ йылдар кабинетһыҙ шағир булдым. 2006 йылда 95 йәшендә әсәйем вафат булғас ҡына, үҙем эшләп ултырырлыҡ бүлмәм барлыҡҡа килде. Йәшерәк саҡтарҙа ижад йорттарына йыш йөрөй торғайным. Бигерәк тә Мәскәүгә иң яҡыны Переделкинола. Унда яҙылған шиғырҙарым һәм поэмаларым күп.\n— Көндәлектәрегеҙҙә бер нисә тапҡыр пьеса яҙыуығыҙ, уға бик етди тотоноуығыҙ хаҡында белдерәһегеҙ. Ул пьесағыҙ нимә хаҡында ине, ә ниңә сәхнәгә сыҡмай ҡалды?\n— Пьеса менән килеп сыҡманы. Ижад үкенесһеҙ булмай. Драматургияның драматургияға, йәғни алып-һатыуға, алыш-бирешкә әйләнеп китеүе, конфликттың, интриганың әҫәрҙәрҙә түгел, үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙә төп ҡағиҙәгә, дөрөҫөрәге, интриганлыҡҡа әйләнеп китеүе лә авторҙарҙы театрҙан биҙҙерә торғандыр.\n— Һеҙ яҙмышҡа ышанаһығыҙмы? Ни өсөн?\n— Яҙмышҡа ышанам. Яҙмыштан уҙмыш булыуына шикләнәм.\n— Йәшлек — илһам тулҡынында йөҙөп йөрөй торған осор. Ә бына әле, илһам килмәйерәк торһа, уны нисек саҡыраһығыҙ?\n— Илһам килмәй торһа, үҙем йәшлекте саҡырам, бергә аралашырға, тоҡанырға, янырға тырышам.\n— Һеҙ опера арияларын да, халыҡ һәм эстрада йырҙарын да берҙәй юғарылыҡта йырлай алған һирәк артист кеүек, шиғырҙар ҙа, поэмалар ҙа ижад итәһегеҙ. Улар нисәү? Ҡайһылары күңелегеҙгә нығыраҡ яҡын? Поэмаларығыҙҙың күпселеге 1980 — 2000 йылдарҙа яҙылған. Йәшлек кенә түгел, әллә шул осорҙағы рухи күтәрелештең дә йоғонтоһо булдымы икән?\n— Шиғырҙарымды, поэмаларымды һанап ултырғаным юҡ. Тәүге ҙур ижади уңышым “Вокзал” поэмаһы булды. Иң яҡындары шулар тип атап әйтә лә алмайым. Ғәҙәттә, иң яңы яҙылғандары яҡыныраҡ була.\n— Ҡайһы әҙиптәр менән (вафаттарын да иҫәпләп) разведкаға барыр инегеҙ?\n— Разведкаһыҙ һуғыш булмай. Разведкалар ҙа төрлөсә. Бергә барырлыҡ ҡәләмдәштәремде берәм-берәм атап тормайым. Разведка ла, разведчиктар ҙа һәр ваҡыт сер бит ул.\n— Ейәндәрегеҙ шиғырҙарығыҙҙы уҡыймы? Үҙҙәре яҙып ҡарағаны булдымы? Улар ниндәй һөнәр эйәләре? Уларҙы рухташ тип атай алаһығыҙмы? Ҡатынығыҙ Фәриҙә Яҡуп ҡыҙын шағир иренең уй-тойғоларын аңлаған, оҙон тормош юлында ауырлыҡтарҙы ла, бәхет-ҡыуаныстарҙы ла бергә кисерешкән, һеҙгә ижад өсөн уңайлы шарттар тыуҙырған, аҡыллы, белемле, сибәр һәм сабыр ҡатын тип беләм. Ә бына үҙегеҙ илле биш йыллап ғүмер кисергәндән һуң: “Эйе, мин ҡатынымдан уңдым”, — тип әйтә алаһығыҙмы? Бөтә серҙәрегеҙҙе лә уның менән уртаҡлашаһығыҙмы?\n— Айҙар улым шиғырҙар яҙа торғайны, һәр хәлдә минең һәр шиғырымды белә ине. Ейәндәремә шиғыр ене ҡағылмаған. Асҡар улым шахмат уйнай, яңыраҡ приз алды.\nКисерештәремде иң ныҡ аңлағаны, һис шикһеҙ, ҡатыным Фәриҙә. Әлбиттә, оҙон ғүмер юлында Фәриҙәмде, бер шиғырымда әйтелгәнсә, “Илле ожмахтарҙа йөрөттөм дә, илле тамуҡтарҙа яндырҙым”, ләкин тормош ни тиклем генә ҡатмарлы булһа ла, Ҡатынымдан уңдым тип икеләнмәйенсә әйтә алам. Бик оҙаҡ йылдар иғтибарлы килен дә була белде, аҡыллы ҡатын да булды.\nБөтә серҙәремде лә ҡатыным менән уртаҡлашам тип әйтә алмайым. Барыһын да белһә, зиһененә зыян килер тип ҡурҡам.\n— Сәхрәләрҙән сәфәрҙәргә сығып, бик күп илдәр күрҙегеҙ, юғары форумдарҙа ла ҡатнаштығыҙ, донъяның абруйлы кешеләре менән осраштығыҙ, был хаҡта байтаҡ әҙәби әҫәрҙәр, юлъяҙмалар яҙып баҫтырҙығыҙ. Шулар араһынан иң илһамлы ил, иң матур ҡала, иң ихлас халыҡ, иң талантлы кешеләр, иң бай яҡтар ҡайҙа?\n— Донъя буйлап күп йөрөнөм, ләкин трафарет булһа ла әйтәм: иң матуры тыуған яғың, иң яғымлылары — туғандарың, яҡташтарың.\n— Элек үҙегеҙ эшләгән Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты менән бәйләнеш тотаһығыҙмы? Унда эшләгән осороғоҙҙо нисек хәтерләйһегеҙ? Кемдәрҙе һағынып иҫкә алаһығыҙ?\n— Үҙем 30 йыл эшләгән Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтын ныҡ һағынам. Унда әҙәбиәтселәрҙең иң көслө заманында эшләнем, Ғайса Хөсәйеновтың тәүге аспиранты булдым. Ошо көндәрҙә оҙаҡ йылдар бер бүлмәлә ултырып эшләгән бик үҙенсәлекле теоретик Ким Әхмәтйәновҡа 85 йәш тулған булыр ине. Уға арналған ғилми советта бик ҙур сәбәп арҡаһында була алмауым үкенесле.\n— Һеҙҙең Яҙыусылар союзында рәйеслек иткән осор ниндәйҙер рухи, ижади күтәрелеш, үҫеш йылдары булды. Заманы ла тура килгәндер, бәлки. Яҙыусылар союзға кәңәш-төңәш итер өсөн дә, ярҙам һорап та, нимәләрҙер талап итеп тә теләгән ваҡыттарында бара алды. Күпме фатирҙар, ижад йорттарына, шифаханаларға йүнәлтмәләр бирелде. Мәскәүҙә, сит илдәрҙә, күрше өлкә, республикаларҙа, Башҡортостандың район һәм ҡалаларында әҙәбиәт, сәнғәт байрамдары, әҙәби дуҫлыҡ кисәләре гөрләп үтте. Үҙебеҙгә лә ҡайҙан ғына килмәнеләр ҡәләмдәштәребеҙ фестивалдәргә, юбилейҙарға, халыҡ менән осрашыуҙарға?! Был йылдар үҙегеҙ һәм ижадығыҙ өсөн нимә бирҙе? Һәр саҡ ғәҙел була алдығыҙмы? Хәҙер килеп был хаҡта нисек уйлайһығыҙ?\n— Мин Яҙыусылар союзында рәйес булып эшләгән йылдарға шундай юғары баһалар өсөн бик ҙур рәхмәт. Был йылдар ижадыма, ҡәләмдәштәремде аңлауыма күп бирҙе, тәжрибәм ныҡ артты. Әлбиттә, һәр ваҡытта ла ғәҙел була алмағанмындыр, уға ирешеүе бик ҡыйын бит.\n— Шәп оратор булыуығыҙҙы һеҙҙе яратып етмәүселәр ҙә инҡар итә алмай. Көндәлектәрегеҙгә ҡарағанда күбеһенә махсус әҙерләнәһегеҙ икән. Ә бит ҡапыл бирелгән һорауҙарға ла аҡыл һәм ихласлыҡ менән, иҫтә ҡалырлыҡ төплө итеп яуап бирәһегеҙ. Бер ваҡытта ла еңел-елпелекте хәтерләмәйем. Был тыумыштан килгән маһирлыҡмы икән, тәжрибә туплай-туплай өйрәндегеҙме?\n— Сығыштарға килгәндә, әҙерләнмәй булмай. Ҡайһы саҡта бәләкәй генә телмәр һәйбәт килеп сыҡһын өсөн бер нисә көн әҙерлек үтә. Ҙур докладтарҙы әйтеп тораһы ла түгел. Оло таланттарҙан өйрәнәм. Мостай Кәримдең һәр һүҙе уйланған публицистикаһына таянам.\n— Юлдар борғоланғанда ла,\nЙәшерәк сағығыҙҙағы ғүмер девизы һымаҡ итеп яҙған ошо шиғри юлдарығыҙҙан төрлө хәлдәрҙә ҡалған саҡтарымда ла үҙемә яуап табам. Ә үҙегеҙ был һүҙҙәрегеҙгә һәр ваҡытта ла тоғро булып ҡала алдығыҙмы?\n— Юлдар борғоланғанда ла\nБорғоланмайыҡ, күңел! —\nбыл һүҙҙәремә һәр саҡ тоғро ҡалырға тырышам. Тоғро була алдыммы икән – уныһын башҡалар әйтһен.\n— Йәш ҡәләмдәштәрегеҙгә теләктәрегеҙ...\n— Йәш ҡәләмдәштәргә теләгем шул: үҙҙәренән йәштәрҙе тиҙерәк яндарына туплаһындар, йәшләй ҡартаймаһындар.\n— Көндәлектәрегеҙҙә әҙибәләргә ҡарата ла йылы, өмөтлө һүҙҙәр күп әйтелгән. “Шағирәләр” тип аталған шиғырығыҙҙы башлап Союзда, Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арналған байрамда уҡып ишеттергәйнегеҙ. Шиғыр китабығыҙҙа ла донъя күрҙе. Беләһегеҙ: беҙ әҙәбиәткә килгәндә әҙибәләр һаны биш-алтынан артмай ине: Һәҙиә Дәүләтшина (вафат ине инде), Зәйнәб Биишева, Кәтибә Кинйәбулатова, Фәүзиә Рәхимғолова, Мөкәрәмә Садиҡова, Әлфинур Вәхитова... Хәҙер, шөкөр, ир-уҙамандарҙан күберәкбеҙ әле. Арабыҙҙа ҙур исемдәргә, наградаларға лайыҡ булғандар ҙа бар. Шағирәләр генә түгел, хикәйә, повесть оҫталарыбыҙ ҙа, күренекле тип нарыҡларлыҡ романистарыбыҙ, драматургтарыбыҙ ҙа бар. Был ҡыуаныслы күренеште заман менән бәйләп буламы? Әҙибәләр ижады әҙиптәрҙекенән айырыламы? Хис-тойғо, характерҙар асыу, сюжет ҡоролошо үҙенсәлектәре менән, мәҫәлән?\n— Ирҙәр менән ижад уттарына инеү ҡатын-ҡыҙға еңел түгел. Әлбиттә, донъяны улар үҙенсәрәк, нескәрәк тоя, ләкин таланттың енесе лә, йәше йәки ҡарты ла юҡ. Талант йә бар, йә юҡ. Был хаҡта күп әйтелгән. Әлеге әҙәбиәтебеҙҙә ҡатын-ҡыҙ авторҙарға ихтирамым бик ҙур.\n— Башҡорт әҙәбиәте ил әҙәбиәтендә ниндәй урын тота?\n— Матбуғатты уҡыйым да әҙәбиәтебеҙгә ҡыуанам, ләкин хәҙер илдә ижади бәйләнештәр бик һүлпән. Шуға уңыштарыбыҙ күренеп бармай башҡаларға.\n— 10-15 йылдан башҡорт әҙәбиәтен нисек күҙаллайһығыҙ?\n— 10-15 йылдан башҡорт әҙәбиәтенең нисек булырын әлеге 35 — 45 йәштәгеләр күҙаллаһын. Әҙәбиәтебеҙҙең киләсәге яңы быуын әҙиптәренең ижад үҙенсәлектәре, уларҙың уңыштары менән билдәләнәсәк. Беҙҙә тағы ла нығыраҡ асылыр йәш таланттар бар.\n— Арып-талған саҡтарҙа яңынан тәбиғи, шәп хәлегеҙгә ҡайтыу өсөн ниҙәр эшләйһегеҙ? Ҡайҙан көс-илһам алаһығыҙ?\n— Ундай саҡтарҙа дуҫтар менән бергә йыйылып алырға тырышам. Һыу инергә яратам. Ерҙән-һыуҙан көс алам.\n— Тағы ла нығыраҡ асайыҡ әле, Рауил ағай, һеҙҙе: ниндәй йырҙар, төҫтәр, сәскәләр, спорт төрҙәре, ризыҡтар яратаһығыҙ? Үҙегеҙ ниндәй аш-һыу әҙерләй беләһегеҙ?\n— Халыҡ йырҙарын һәр саҡ яратып тыңлайым. Сәскәләр бүләк итергә атлығып тормайым. Яратҡан шөғөлөм — йәйәү йөрөү. Аллаһы Тәғәлә яҙған ризыҡтарҙан ҡәнәғәтмен. Элек үҙем аш бешерергә ярата торғайным, хәҙер ул изге ғәмәлдән Фәриҙәне айырғым килмәй.\n— Яҙмыш — холоҡтан, тиҙәр. Һеҙ үҙегеҙҙең холоҡ-фиғелегеҙҙән ҡәнәғәтһегеҙме?\n— Үҙенең холҡо менән тулыһынса килешкән кешене осратҡаным юҡ.\n— Үкенестәрегеҙ күпме? Ҡайһыларын бөгөн килеп булһа ла үҙгәртергә тырышаһығыҙмы?\n— Үкенестәрем күп, тик үҙгәртер мөмкинлектәр ныҡ аҙая бара.\n— Иң бәхетле ете мәлегеҙҙе атай алаһығыҙмы?\n— Иң бәхетле ете мәлемде һанап та сыҡтым, ти, ә ҡапыл алдыма һигеҙенсеһе килеп баҫһа... Һанау буталасаҡ бит.\nЯңы ғына сыҡҡан шиғри китабым “Иң беренсе мөғжизә” тип атала. Туған телем — минең өсөн иң оло бәхет, иң ҙур мөғжизә. Унһыҙ башҡа мөғжизәләр һүнеп, һүрелеп ҡаласаҡ.\n— Фәһемле әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт, Рауил Төхвәт улы!\nАвтор: Гөлфиә ЮНЫСОВА әңгәмәләште.


Республиканың 21 районында көнбағыш йыйыу тамамланған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликаның 21 районында көнбағыш йыйыу тамамланған\n9:59, 16 октября 2012 Иҡтисад\n15 октябрҙә Башҡортостандың йәнә дүрт районы – Бөрө, Илеш, Ишембай һәм Кушнаренко хужалыҡтары көнбағыш һуғыу эштәрен тамамлаған. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта көнбағыш һуғып алыу эштәре республиканың 21 районында тамамланған.\nБР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, үткән ял көндәрендә генә төбәктә өс меңдән ашыу гектар майҙанда 3100 тоннанан ашыу көнбағыш йыйып алынған.\nУртаса уңыш гектарынан 8,2 центнер тәшкил итә. Бөгөнгө көнгә республикала 157 меңдән ашыу гектар майҙанда 129354 тонна көнбағыш һуғып алынған.


Рәсәй янғын һағы көнө менән!\n30 Апрель 2010, 11:30\n30 апрелдә илдә Янғын һағы көнө билдәләнә. Ошо айҡанлы Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса Баш идаралығының Янғынға ҡаршы дәүләт хеҙмәте һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса идаралыҡ хеҙмәткәрҙәрен һәм ветерандарын ҡотланы.\n«Янғын һүндереүсе һөнәре хаҡлы рәүештә яҡшы белем һәм тәжрибә, батырлыҡ һәм ҡыйыулыҡ талап иткән донъялағы иң хәүефле һөнәрҙәрҙең береһе тип иҫәпләнә. Һәр осорҙа кешеләр утҡа ҡаршы көрәшеүселәрҙең фиҙакәр хеҙмәтен юғары баһаланы һәм ихтирам итте. Беҙҙең көндәрҙә лә ут афәте бик йыш осраусы һәм эҙемтәләре буйынса иң хәүефле фажиғәләрҙең береһе булып ҡала.\nБөгөн Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Янғынға ҡаршы дәүләт хеҙмәте подразделениеларына янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү, кешеләрҙең ғүмерен, милкен һаҡлап ҡалыу буйынса яуаплы бурыстар йөкмәтелә. Республика янғын һүндереүселәре даими хәрби әҙерлектә тора, үҙҙәренең хеҙмәт бурысын намыҫлы үтәй һәм эштәре менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ала. Подразделениеларҙың ҡыйыу эш итеүе һөҙөмтәһендә былтыр ғына янғындарҙа 3656 кеше, 1,8 миллиард һумдан ашыулыҡ матди байлыҡ ҡотҡарылған.\nУтҡа ҡаршы көрәштә кешеләрҙе ҡотҡарыу хаҡына үҙҙәренең ғүмерен ҡорбан итеүселәрҙең исемдәре хәтеребеҙҙә мәңге һаҡланыр.\nХеҙмәтегеҙ артабан да янғындарҙан ышаныслы һаҡлар, Башҡортостан халҡы тотороҡлолоғо, тыныслығы гаранттарының береһе булыр, тип ышанам.\nҺеҙгә ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм бәхет, Ватаныбыҙ хаҡына хәүефле һәм изге хеҙмәтегеҙҙә артабан да уңыштар теләйем!


Юл-транспорт ваҡиғаһы урынын ҡалдырып киткән өсөн язаны көсәйтеү тураһында законға ҡул ҡуйылды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n15:13, 24 апреля 2019 Сәйәсәт\nЮл-транспорт ваҡиғаһы урынын ҡалдырып киткән өсөн язаны көсәйтеү тураһында законға ҡул ҡуйылды Фото: pnp.ru\nӨФӨ, 2019 йыл, 24 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nРәсәй Президенты Владимир Путин юл-транспорт ваҡиғаһы урынынан ҡасҡан водителдәрҙең енәйәт яуаплылығын көсәйтеү тураһындағы законға ҡул ҡуйҙы. Әгәр аварияла кешеләр зыян күрһә, ҡасҡан водителгә 3 йылға тиклем мәжбүри эштәр тәғәйенләнә йәки ул 4 йылға тиклем иркенән мәхрүм ителә. Кешенең ғүмере өҙөлһә, уның 2-7 йылға иректән мәхрүм ителеүе мөмкин. Һәләк булыусылар икәүҙән күберәк икән, 4-9 йылға тиклем иректән мәхрүм ителеү янай.\nБыға тиклем авария урынынан ҡасҡан өсөн 1-1,5 йылға водитель танытмаһын тартып алыу йәки 15 тәүлеккә тиклем административ ҡулға алыу ҡаралғайны.\nЭлегерәк Дәүләт Думаһына иҫерек килеш үлемесле юл фажиғәләренә килтергән өсөн 15 йылға тиклем иректән мәхрүм итеү тураһында закон проекты индерелде. Документ авторҙары бындай аварияларҙы аңлы рәүештә кеше үлтереүгә тиңләргә тәҡдим итте. Ҡәтғи сара иҫерек водителдәр ғәйебе менән юл-транспорт һәләкәте ҡорбандарын кәметер тип көтөлә.\nТеги: закондар, юл-транспорт ваҡиғаһы, ҡалдырыу, водителдәр


Водитель, ашыҡма, йәйәүлене үткәр!\n24 Ноябрь 2017, 12:25\nЙыл башынан республика юлдарында 3 мең ярымдан ашыу ауыр авария булған, уларҙа 421 кешенең ғүмере өҙөлгән, 4 мең ярымдан ашыу кеше ҡаты йәрәхәтләнгән.\nЮл-транспорт фажиғәләрен кәметеү, балаларға юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен өйрәтеү маҡсаты менән Малаяҙ ауылында рейд уҙғарылды. Сарала "Бергә" район хәрәкәте волонтерҙары, ЮХХДИ бүлексәһе, "Шоңҡар" балалар һәм үҫмерҙәр клубы хеҙмәткәрҙәре, 1-се Малаяҙ урта мәктәбе уҡыусылары ҡатнашты.\nАкция барышында инспекторҙар мәктәп янынан китеп барған автомобилдәрҙе туҡтатты. Һуңынан уҡыусылар водителдәр янына килеп, уларға юл хәрәкәте ҡағиҙәһенә ҡағылышлы иҫкәрмә биреп, листовка һәм хәтер дәфтәре тапшырҙы. Ә был дәфтәрҙә водителдәр өсөн файҙалы мәғлүмәттәр яҙылған. Шулай уҡ йәйәүлеләр ҙә иғтибарһыҙ ҡалманы. Балалар уларға ла листовкалар таратты. Ни тиһәң дә, водителдәр һәм йәйәүлеләр акцияға ыңғай ҡарашын белдерҙе. Барыһы акция барышында 150-нән ашыу листовка һәм хәтер дәфтәре таратылды.


Ирҙең даны – иленән, халҡы менән еренән » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ирҙең даны – иленән, халҡы менән еренән\nБашҡортостандың беренсе президенты, Арҙаҡлы шәхес Мортаза РӘХИМОВҠА – 85 йәш\n7 февралдә башҡорт халҡының хөрмәтле аҡһаҡалы, 1990 – 2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһына етәкселек иткән беренсе Президентыбыҙ Мортаза Ғөбәйҙулла улы РӘХИМОВ олпат байрамын – 85 йәшлек юбилейын билдәләй. Республикаға идара итеү дилбегәһен ул үҙ ҡулдарына уғата ҡатмарлы йылдарҙа — Рәсәйҙең яңы тарихының һынылыш осоронда алды. Был сәйәси тотороҡһоҙлоҡ һәм иҡтисади көрсөк, әхлаҡи һәм рухи ҡиммәттәрҙең үҙгәргән ваҡыты ине. Тап М. Ғ. Рәхимов етәкселек иткән дәүерҙә республикабыҙ иҡтисади үҫеш юлына баҫты, күп кенә емергес процестарҙан арынды, Башҡортостандың көс-ҡеүәте һаҡлап ҡалынды. Әлбиттә, ундай кимәлдәге киң ҡоласлы етәксенең хеҙмәт даирәһен тулыһынса баһалау бәғзе замандаштарға бер ни тиклем ауырҙыр ҙа, сөнки һәр ғәмәлгә ваҡыт баһа ҡуя. Тик шуныһы бәхәсһеҙ: Мортаза Рәхимовтың тынғыһыҙ ғүмере, фиҙакәр хеҙмәте тулыһынса халыҡҡа һәм тыуған республикаһына бағышланған.\n...Әле “УРАЛ” хәйриә фонды Советы рәйесе Мортаза Ғөбәйҙулла улы тыуған көнөн эшлекле кәйеф, көр күңел менән ҡаршылай, сөнки башҡараһы ғәмәлдәре, тормошҡа ашыраһы пландары бихисап. Ғөмүмән, “УРАЛ” хәйриә фонды – Рәсәйҙә финанс саралары һәм күрһәтелгән хәйриә ярҙамы күләме буйынса иң ҙур ойошмаларҙың береһе. Бында бик ябай, әммә хаҡ девизға таянып эш итәләр: “Беҙ булдырғандарға ярҙам итәбеҙ”. Тимәк, өҫтөнлөк – хеҙмәт һалынған, тормошто яҡшыртыуға йүнәлтелгән проекттарға.\nЮбилей алдынан билдәле шәхесебеҙ менән әңгәмә ҡороу форсаты тейҙе.\n– Мортаза Ғөбәйҙулла улы, әңгәмәләшеү мөмкинлеге биргәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт! Беҙ Һеҙҙең тормошта ғына түгел, ә тотош Башҡортостан халҡы өсөн иҫтәлекле ваҡиға алдынан осраштыҡ. Ошоға бәйле ниндәй уй-фекерҙәрегеҙ бар, юбилей көнөн ниндәй кәйефтә ҡаршылайһығыҙ?\n– Башҡорттарҙа тыуған көн билдәләү йолаһы юҡ бит ул (көлә — авт.). Был түңәрәк датала бер ниндәй ҙә тәрән мәғәнә күрмәйем, миңә ҡалһа, ҡәҙимге көн. Бына бит, һеҙ тағы ла йәшемде иҫкә алдығыҙ, ә кемдең ҡартайғыһы килһен? Әйткәндәй, юбилей хаҡында хәтергә төшөрөүселәр ифрат күбәйеп китте – тиҙерәк кенә үтеп китһен икән (йылмая — авт.).\nКәйеф иһә яҡшы, эшлекле. Республиканың оло юбилейы – 100 йыллығы яҡынлаша, был — бик мөһим дата. Ошо быуат эсендә Башҡортостан ифрат үҙгәрҙе, күпте күрҙе-кисерҙе. Тарихының ҡараңғы биттәре лә, яҡты яҡтары ла бар, әммә, дөйөм алғанда, тап беҙҙең республиканың ойошторолоуы Рәсәйҙең федератив төҙөлөшөнө нигеҙ һалған, тип әйтеү фарыз. Ғөмүмән, илдең башҡа төбәктәре араһында Башҡортостандың төрлө йәһәттән айырым статусы бар. Шуға ла 100 йыллыҡ тарихыбыҙға йомғаҡ яһарға һәм был юбилейҙы федераль етәкселек ҡатнашлығында лайыҡлы итеп үткәрергә кәрәк. Шул уҡ ваҡытта байрам уҙыр ҙа китер – алға ынтылыу, хәрәкәт итеү фарыз. Башҡортостандың артабанғы үҫеш стратегияһы нисек төҙөләсәк – бына ошо төп мәсьәлә.\n– Осрашыуға килер алдынан, тағы бер ҡабат биографияғыҙ менән ентекле танышып сыҡтым – иҫ киткес бай, фиҙакәр тормош юлы үтеүегеҙ, сағыу ғүмер кисереүегеҙ мәғлүм. Ошонан сығып, шундай фекер тыуҙы: “власть формулаһы” тигән ифрат күп яҡлы, ҡатмарлы, киң мәғәнәле төшөнсәне Һеҙҙән дә яҡшыраҡ аңлатҡан шәхес, табылмаҫ, моғайын. Ике тиҫтә йыл республикабыҙға етәкселек иткәндән һуң, рәсми власть даирәләренән ситләшһәгеҙ ҙә, Һеҙ төбәк кенә түгел, ил кимәлендәге иң көслө, сағыу сәйәсмәндәр рәтендә ҡалаһығыҙ...\n– Һуңғы ваҡытта журналистар миңә “Власть нимә ул?” тигән һорау менән йыш мөрәжәғәт итә. Власть – ул кешеләр хаҡына хеҙмәт итеү өсөн бирелгән вәкәләт, тәүге сиратта – ябай кешеләр өсөн. Ул оло яуаплылыҡ талап итә. Ҡулында етәкселек дилбегәһе булған шәхесте бик тәфсирләп, лупа аҫтында тигәндәй, тикшерәләр, шуға күрә һәр аҙым уйлап яһалырға тейеш. Үҙеңә бирелгән власты ҡулланғанда төп принцип – намыҫ аша атлап үтергә ярамай, ғәҙел булыу фарыз. Әлбиттә, шул уҡ ваҡытта урыны менән ҡатылыҡ, етдилек, талапсанлыҡ та кәрәк. Әгәр ҙә власть мөмкинлектәре үҙ мәнфәғәттәреңде ҡайғыртыу, шәхси мәсьәләләреңде хәл итеү өсөн файҙаланыла икән, был — һәләкәтле юл, яҡшыға килтермәйәсәк.\nШул уҡ ваҡытта власть – бөйөк ҡоллоҡ та. Һин үҙеңә бар ғәмәлдәрҙе һыйҙырырға, эшкә беренсе килеп, һуңғы булып ҡайтырға тейешһең. Көсһөҙлөк, йомшаҡлыҡ күрһәтергә, арырға хаҡың юҡ. Яңылыҡтарҙы тәүгеләрҙән белеп, ваҡытында ваҡиғалар ағымына ҡыҫыла белеү, хәлдәрҙе көйләү фарыз, шуға күрә иңеңә власть яуаплылығын йөкмәр алдынан ҡырҡ тапҡыр уйларға кәрәк.\n– Властың юғары даирәләрендә эшләгән, уның бар өҫтөнлөктәрен, мөмкинлектәрен белгән, тойған сүрәттә лә, ошо ифрат тәьҫирле төшөнсә Һеҙҙе урап үткән кеүек: ҡайҙа ғына булмаһын, иң тәүҙә халыҡсан булмышығыҙҙы, кешелеклелек, кеселеклелек кеүек күркәм сифаттарығыҙҙы телгә алалар. Һеҙҙе халыҡ ярата, ихтирам итә. Ошо йәһәттән власть һәм үҙ-үҙең булып ҡалыу кеүек төшөнсәләр хаҡында ни әйтерһегеҙ?\n– Бик дөрөҫ әйттегеҙ: власть мөмкинлектәрен ҡулға алып та, үҙ-үҙең булып ҡала белеү – халәт. Был — ябай мәсьәлә түгел, әммә рухың ныҡ булып, үҙ йүнәлешеңде тота белһәң, халҡың мәнфәғәтендә хеҙмәт итеүҙе маҡсат итеп ҡуйһаң, бик еңел хәл ителә. Барыһы ла кешенең шәхси сифаттарынан тора, тип әйтмәксемен. Әгәр ҙә етәксенең булмышы алыпһатарлыҡтан икән, тимәк, кешеләр өсөн файҙа көтмә, тигән һүҙ.\nӘгәр ҙә һүҙ республика етәксеһе хаҡында барһа, тағы бер үҙенсәлекте иҫәпкә алырға кәрәк. Беренсенән, “федераль йүнәлеш” тигән төшөнсә, ҡаты талаптар бар. Икенсенән, халыҡ мәнфәғәте, ҡәүем ихтыяжы тора. Ҡайһы саҡта беренсе ғәмәл икенсеһе менән тап килмәүе лә ихтимал. Ни эшләргә? Үҙ тәжрибәмә таянып әйтәм: төбәк башлығы юғары етәкселекте республика өсөн өҫтөнлөклө ҡарар ҡабул итеүҙә инандыра ала. Заманса әйткәндә, төбәк мәнфәғәттәрен лоббилау тип атала был. Шулай булырға тейеш тә. Һәр хәлдә, үҙем етәксе саҡта ошолай эш итә инем һәм Мәскәү беҙҙең һүҙгә һәр ваҡыт ҡолаҡ һалды.\nТөбәк мәнфәғәттәрен ҡайғыртыу өсөн Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың, Федерация Советында сенаторҙарҙың һәм, әлбиттә, республика етәксеһенең абруйы бар. Был институттарҙың барыһы ла тулы көсөнә эшләргә тейеш. Иламаған балаға имсәк ҡаптырмайҙар – һорағанға бирәләр.\n– Һеҙҙең хеҙмәткә, ғөмүмән, һөнәр оҫтаһына ҙур ихтирам менән ҡарағанығыҙ мәғлүм. Ошондай ҡанатлы һүҙҙәрегеҙ ҙә билдәле: һәр ғәмәлде һүҙ менән түгел, эш менән иҫбатларға кәрәк. Ошо йәһәттән фекерегеҙҙе ишетергә ине.\n– Эйе, минең өсөн хеҙмәт кешеһе һәр саҡ беренсе урында булды һәм әле лә шулай. Хәҙер һүҙ бутҡаһы бешереүселәр күп. Әммә кемдең кем икәнлеген башҡарған эшенә ҡарап ҡына баһалап була. Ҡулында власть булған кешеләр аҙыраҡ һөйләһен һәм күберәк эшләһен ине, сөнки иҡтисадты дебаттар менән генә күтәреп булмай.\n– Башҡортостан – йөҙҙән ашыу милләт татыу һәм берҙәм йәшәгән төбәк. Уның географик урыны ла ифрат үҙенсәлекле – ике ҡитғаны, Европаны һәм Азияны, тоташтырып торған республикала йәшәйбеҙ. Илебеҙ өсөн иҫ киткес ҡатмарлы ваҡытта, ижтимағи-сәйәси, иҡтисади үҙгәрештәр кисергән һынылыш осоронда сәйәси аҡылығыҙ һәм һиҙемләүегеҙ, шәп стратег булыуығыҙ беҙҙе аяныслы тетрәнеүҙәрҙән, милләт-ара низағтарҙан һаҡлап алып ҡалды. Холоҡ-фиғелдең интернациональ рухта формалашыуында кешенең ниндәй мөхиттә үҫеүе һәм ниндәй ҡиммәттәргә таянып тәрбиәләнеүе, һеҙҙеңсә, ҙур роль уйнаймы?\n– Ысынлап та, милләт-ара мәсьәлә – бик нескә төшөнсә. Башҡортостандағы төҫлө милләттәр гөлләмәһе, минеңсә, башҡа бер төбәктә лә юҡ. Һәм һәр ваҡыт беҙҙә халыҡтың татыу, теләктәш булыуына, үҙ-ара берҙәмлегенә ғорурланып йәшәнек. Кешенең башҡа милләт вәкиленә мөнәсәбәте күп осраҡта мөхиттән, йәмғиәттә өҫтөнлөк иткән ҡиммәттәрҙән һәм маҡсат-йүнәлештәрҙән тора. Ә был, үҙ сиратында, грамоталы дәүләт милли сәйәсәтен үткәреү юлы менән формалаша.\nҺуңғы йылдарҙа ошо мәсьәлә бер аҙ үҙ ыңғайына ҡуйылды, тигән фекерҙәмен. Элегерәк был ғәмәл Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы ҡарамағында булһа, хәҙер ведомство мәҙәниәт өлкәһе өсөн генә яуап бирә. Һөҙөмтә булараҡ, йәмғиәттә милли ҡәнәғәтһеҙлек тойғоһо барлыҡҡа килеүе ихтимал. Шуға ла дәүләт власы был мәсьәләнән ситләшергә тейеш түгел, власть – төп көйләүсе ролендә.\n– Милләт-ара татыулыҡ, халыҡ-ара мөнәсәбәттәр кеүек төшөнсәләр – донъя именлегенең нигеҙен тәшкил иткән, тыныслыҡты гарантиялаған төп шарттар. Шул уҡ ваҡытта, донъяға күҙ һалһаҡ, был тема төрлө ҡәүем-ҡитғаларҙы борсоған, низағлаштырған көнүҙәк проблемаларҙың береһе булып та ҡала. Ошо йәһәттән йәмғиәтте милләтселектән, шовинистик тәғлимәттәр тәьҫиренән, ошо нигеҙҙә үҙ-ара тыуған нәфрәттән ҡотҡарған “прививка”, йәғни һаҡланыу сараһы, Һеҙҙеңсә, нимәлә?\n– Был һорауға бер ни тиклем яуап бирҙем – грамоталы милли сәйәсәт, дөрөҫ тәрбиә булырға тейеш. Һәр даим ошоно иҫтә тотоу фарыз: һәр халыҡ – Аллаһы Тәғәлә булдырған оло мөғжизә, уларҙың һәр ҡайһыһы Тәңре тарафынан тигеҙ яратылырға һәм йәшәргә хоҡуғы бар. Бер кемдең дә халыҡтарҙы юҡҡа сығарырға, уларҙың теле һәм мәҙәниәте үҫешенә аяҡ салырға хаҡы юҡ.\n– Республикаға етәкселек итеүҙән ситләшкәндән һуң, фиҙакәр эшмәкәрлегегеҙ бер көнгә лә туҡталмағаны мәғлүм. Тап Һеҙҙең тырышлыҡ менән Рәсәйҙәге иң эре, ҡеүәтле хәйриә фондтарының береһе булдырылды. Уның фәҡәт халыҡ мәнфәғәтендә эшләгәне, меңдәрсә кешегә файҙа килтергәне билдәле. Шул уҡ ваҡытта, йәмғиәт булғас, ундағы проблемалар ҙа һис ҡасан бөтмәйәсәк, мәшәҡәттәр кәмемәйәсәк... Шәхсән үҙегеҙ эшегеҙҙән ҡәнәғәтлек тойғоһо кисерәһегеҙме? Ҡайҙан көс-ҡеүәт алаһығыҙ?\n– Эшемдән, әлбиттә, ҡәнәғәтмен. “Урал” фонды халыҡҡа ифрат ҙур ярҙам күрһәтә, тәүге сиратта – ябай кешеләргә. Ниҙер булдырыуға, төҙөүгә йүнәлтелгән эшмәкәрлек халыҡҡа өмөт бирә, улар Фондҡа рәхмәтле – тап ошо ғәмәлдәр миңә көс, дәрт-дарман өҫтәй, артабан эшләү теләге уята.\n– “Әр-Рәхим” мәсетенең төҙөлөп бөтөүен дә түҙемһеҙлек менән көтәләр. Был төҙөлөш, беренсенән, оҙаҡҡа һуҙылды. Икенсенән, бихисап ҡаршылыҡтарҙы үтергә тура килде. Мәғлүм булыуынса, уны һалып бөтөүҙе һорап, республика етәкселегенә ваҡытында хатта башҡа конфессия ағзалары ла мөрәжәғәт итте. Ҡыҫҡаһы, монументаль ҡорамдың тиҙерәк төҙөлөп бөтөп, ишектәрен асыуы принципиаль тарихи, рухи әһәмиәткә лә эйә... Нисек уйлайһығыҙ: бихисап йылдар үткәс, ошо данлыҡлы мәсет, мәҫәлән, Салауат Юлаев һәйкәле кеүек, баш ҡаланың йөҙөн билдәләгән төп символдарҙың береһенә әйләнеп китерме?\n– Әлбиттә, беҙ мәсет һалынып бөтөр, тип өмөтләнәбеҙ, ышанабыҙ. Республика башлығы ла ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе. Был бит миңә йә иһә Фондҡа ғына түгел, тәүге сиратта республика халҡы өсөн кәрәк. Һис шикһеҙ, төҙөлөш тамамланғас, был мәсет Башҡортостандың төп символдарының береһенә әүереләсәк. Хәйер, уны әле лә танып беләләр.\n– Республика Башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбировтың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһе хаҡында “Бик яҡшы, ыңғай тәьҫораттар ҡалдырҙы, бик үҙенсәлекле сығыш яһаны. Нимә күргәне, ни эшләйәсәге хаҡында әйтте. Уның ҡушҡандары, һис шикһеҙ, үтәлергә тейеш”, тигәйнегеҙ. Ғөмүмән, республиканы яҡшы белгән талапсан етәксе республика тормошона яңы һулыш өрҙө, ҙур өмөттәр уятты. Ошоноң менән килешәһегеҙме?\n– Эйе, ысынлап та, ул Башҡортостан үҫеше яңы һулыш алырына, бығаса хәл ителмәгән, торғонлоҡта ҡалған мәсьәләләр хәл ителеренә өмөт уятты. Шәхсән үҙем, барлыҡ башҡортостандар кеүек, шулай булырына өмөтләнәм. Һуңғы йылдарҙа республика байтаҡ ҡаҙаныштарын юғалтты, ҡайһы бер күрһәткестәр буйынса артта ҡалды. Төбәкте Рәсәйҙәге лайыҡлы урынына ҡайтарыу, минеңсә, Радий Фәрит улы өсөн – намыҫ эше. Бының өсөн уның көс-ҡеүәте лә, етерлек дәрт-дарманы ла, рухы ла бар. Бигерәк тә шуныһы мөһим: ул төбәккә ҡайҙандыр килгән кеше түгел, Башҡортостан – тыуған ере.\n– Бынан өс тиҫтә йыл самаһы элек, Рәсәй һәм Башҡортостан араһында вәкәләттәрҙе үҙ-ара бүлешеү хаҡындағы килешеүгә ҡул ҡуйып, республика милли йөҙөн һаҡлап ҡалды, үҙенең иҡтисади үҫеш юлын һайлау хоҡуғын яуланы. Нисек кенә булмаһын, үткән быуаттың ҡатмарлы 90-сы йылдары бер үк ваҡытта башҡорт халҡының тарихи үҙбилдәләнеш осоро ла булып тора. Ошо йәһәттән милләттең киләсәген, туған телде һаҡлау, яҡлау, үҫтереү мәсьәләләре әле лә ифрат борсоулы, көнүҙәк проблемаларҙың береһе булып ҡала...\n– Әлеге осор башҡорт халҡы өсөн ябайҙарҙан түгел. Туған телде өйрәнеү, милли кадрҙарҙы үҫтереү — көнүҙәк маҡсаттар. Шуны хәтерҙә тоторға кәрәк: Башҡортостан – башҡорттар дәүләт институттарына таянып, туған телен, мәҙәниәтен, үҙбилдәләнешен һаҡлап, киләсәген планлаштыра алған берҙән-бер урын. Халыҡтың ошо мөмкинлеген сикләү, миңә ҡалһа, енәйәт ул. Республика власының төбәк йөҙөн билдәләгән аҫаба халыҡҡа булышлыҡ итеү өсөн бик күп мөмкинлектәре бар. Республика башлығы ла, башҡорт халҡының Юрматы ырыуы вәкиле булараҡ, халҡын рәнйетергә ирек бирмәҫ, тип ышанам.\nИкенсе яҡтан, туған телде һаҡлауға, үҫтереүгә ҡағылышлы бөгөнгө проблемалар – берләшеү, тупланыу, һүҙеңде төплө һәм ҡаты итеп әйтә белеү өсөн сәбәп тә. Ғөмүмән, туған телен ҡәҙерләгән халыҡ ҡәҙерле булыр, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр. Унан һуң, башҡорттарһыҙ Рәсәй ни эшләргә тейеш? Беҙҙең юлыбыҙ уртаҡ. Халҡыбыҙҙың киләсәге – берҙәмлектә, берлектә. Мин уның яҡты киләсәгенә ышанам.\n– Тос фекерҙәрегеҙ, төплө кәңәштәрегеҙ өсөн ҙур рәхмәт!\nАвтор: Гүзәлиә БАЛТАБАЕВА әңгәмәләште\nТотош уҡырға 21 105


Яугир ҡартатайым » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Яугир ҡартатайым\nУға бер йәш тә тулмаған саҡта, 1921 йылғы аслыҡта, өс балаһын етем ҡалдырып, әсәһе үлеп китә. Күп тә үтмәй, атаһы ла был яҡты донъя менән хушлаша. Өс бәләкәй бала үкһеҙ етем ҡала. Ашарҙарына, йәшәргә урындары ла булмаған ас-яланғас, етем балалар кемгә кәрәкһен инде? Бер айҙан ағаһы ла вафат була. Икенсе көндө ике баланы – малай менән кескәй Фатиманы балалар йортона урынлаштыралар.\n1937 йылда 17 йәшлек егет, үҙен бер йәшкә өлкән итеп яҙҙырып, әрме сафына китә. Өс йыл хеҙмәт итеп, ҡайтыр ваҡыты еткәс, 1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланыуын хәбәр итәләр. Ул һалдат кейемен сисеп өлгөрмәйенсә, ҡулына ҡорал алып, Тыуған илен һаҡларға сафҡа баҫа. Ленинград фронтының 24-се мотоуҡсылар полкында шофер була, һуңынан 1068, 172-се уҡсылар полкында отделение командиры булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың февралендә һәм 1944 йылдың июлендә ҡаты яралана һәм госпиталгә эләгә.\nЛенинград, Карелия, Балтик диңгеҙ фронттарында һуғыша яугир. “Карелияны еңгән өсөн”, “Совет Полярьеһын обороналаған өсөн”, “Германияны еңгән өсөн” миҙалдары, “Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 30 – 40 йыл”, “СССР Ҡораллы көстәренә 50 – 60 йыл” юбилей миҙалдары, 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән наградланған ул.\n1946 йылдың сентябрендә ҡартатайыма тыуған яҡтарына кире әйләнеп ҡайтырға насип була. Ҡайтыу менән бер туған һеңлеһе Фатиманы эҙләй. Ул бәләкәй булғанлыҡтан, үҙенең Әлибаева икәнен онотоп, атаһының исемен фамилия итеп, Килсенбаева булып йөрөй. Ғүмеренең һуңғы һулышына тиклем туғанын шул хәтле көтә, ләкин уларға күрешергә яҙмай.\n1947 йылда ошо уҡ ауылдан Әбүбәкеровтар нәҫеленән Өммөгөлсөм исемле ҡыҙға өйләнә.\nҠайтҡас та ҡартатайым ең һыҙғанып эшкә тотона. Тылдағы бала-саға, ҡатын-ҡыҙҙарҙы алмаштырып, тракторсы булып эшләй башлай. ”Красный доброволец” колхозында уға төрлө эштәрҙе ышанып тапшыралар: малсы, тракторсы, һөтсөлөк фермаһы мөдире, тракторсылар бригадаһы бригадиры, иҫәпсе.\nҠартатайым яҡшы баҡсасы булараҡ та билдәлелек алған. Баҡсаһында ҡыяр, помидор, кишер, сөгөлдөр, хатта ҡауын менән ҡарбуз да сәсеп, күрше-тирәгә ауыҙ иттергән.\nЙыр-моң уның тоғро юлдашы булған. Оҙон көйҙәрҙән ”Фатима”, “Урал”, “Сәлимәкәй”, “Илсе Ғайса”ны йөрәккә үтеп инерлек итеп йырлаған, 70 йәшендә лә шаян башҡорт, матрос бейеүҙәрен өҙә баҫып бейегән.\nӨләсәйем менән ҡартатайым һигеҙ балаға ғүмер бүләк итеп, бөтәһен дә уҡытып, оло тормош юлына баҫырға ярҙам иттеләр. Тыныс тормошта ҡартатайым һуғыш һәм хеҙмәт ветераны исемен лайыҡлы йөрөттө.\nУны һәр бер байрамда ололап, хөрмәтләп, мәктәпкә һәм мәҙәниәт йортона төрлө осрашыуҙарға саҡырғандар. Уларҙа күҙ йәше аша һуғыш михнәттәрен хәтерләп һөйләр булған. Бер телем икмәкте бергәләп ашап, бер йотом һыуҙы бүлешеп эскән яуҙаштары, һуғыш яланында батырҙарса һәләк булған йәш кенә һалдат дуҫтарының ошо матур донъяла йәшәй алмағаны өсөн йөрәге әрнеп, гел илар булған. Һуғыш тураһында шиғырҙар, йырҙар, кинофильмдарҙы күҙ йәшен түкмәйенсә ҡарай алмаған.\nЙөрәктәргә уңалмаҫлыҡ яра һалып, 1992 йылда ҡартатайым яҡты донъя менән хушлаша.\nБөйөк Ватан һуғышының шаңдауы, ауыр йылдары беҙҙән йылдан-йыл алыҫлаша бара.\nТыуған ил, киләһе быуын тыныс тормошта йәшәһен өсөн йәнен-тәнен аямай, ауыр һуғыш михнәттәрен үҙ елкәһендә татыған, ҡыйыу, батыр, ҡурҡыу белмәҫ, изге күңелле, аҡыллы, эшһөйәр, илһөйәр ҡартатайым булыуы менән бик ғорурланам. Уның кеүек йәшлектәренең иң матур сағын ҡәһәрле һуғыш урлаған яугир һалдаттар, беҙгә шулай тыныс тормош яулап биреүегеҙ өсөн беҙ һеҙҙең алдығыҙҙа мәңге бурыслы.\nХәйбулла районы Байғусҡар урта мәктәбенең 11-се класс уҡыусыһы.\nСығыу ваҡыты 10-05-2013, 10:41 | Ҡаранылар: 1895\nЮбилей миҙалдары тапшырыласаҡ


Социаль селтәрҙәр менән банктар ҙа ҡыҙыҡһына | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nФинанс ойошмалар үҙҙәренең клиенттары- кредит алыусыларҙың ниндәй тормош алып барыуын социаль селтәрҙәр аша тикшереп барасаҡ. Мәҫәлән, кешенең фотоһүрәттәрен, төркөмдәрен анализлап, уға кредит биреү – бирмәү хәл ителәсәк. Биҙәнеү кәрәк-яраҡтары менән сауҙа иткән селтәрле маркетингта ҡатнашыусылар, тиҙ кредиттар йәки коллекторҙарға ҡаршы төркөмдәрҙә ултырыусыларға кредит бирелмәүе ихтимал. Ә бына позитив фотоһүрәттәр, мәҫәлән, кешенең теге йәки был сәйәхәттән фотоһүрәттәре банктарҙа уға ҡарата ышаныс тыуҙыра. Бындай клиенттар кредит ризалығына иҫәп тота ала. Социаль селтәрҙәр аша буласаҡ клиентты танып белеү тәжрибәһе көнбайыш банктарында электән ҡулланыла.


Ишле ғаиләгә – ишле ярҙам » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nИшле ғаиләгә – ишле ярҙам\nБала яратҡан халҡыбыҙҙа элек-электән ишле ғаилә ил күрке, дәүләт ҡеүәте һәм иң ҙур байлыҡ һаналған. Башҡортостан күп балалы ғаиләләр һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренсе урында тора. Күмәк бала үҫтереүселәргә дәүләтебеҙҙең дә ярҙамы мул. Тик ҡайһы берәүҙәр үҙҙәренә нимә тейешлеген белеп бөтмәй. Башҡортостан Республикаһы Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының ғаиләгә һәм балаларға социаль ярҙам бүлеге етәксеһе Анжелика Константиновна СЕНЬКОВА ҙур ғаиләнең көнитмешен еңеләйтерлек ярҙам төрҙәрен барлай.\nХәтерегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ: күп балалы тип өс һәм унан күберәк (шул иҫәптән уллыҡҡа, тәрбиәгә алынған) бәлиғ булмаған бала үҫтереүсе ғаилә иҫәпләнә.\nҺаулыҡ һаҡлау һәм балаларҙың ялын ойоштороу тәңгәлендә уларға түбәндәге дәүләт яҡлауы саралары ҡаралған:\n*медицина күрһәтмәләре булғанда 18 йәшкә тиклемге балаларҙы законға ярашлы протез-ортопедия әйберҙәре менән тәьмин итеү;\n*6 йәшкә тиклемге сабыйҙарҙы табип рецебы буйынса бушлай дарыуҙар менән тәьмин итеү;\n*медицина күрһәтмәләре булғанда 18 йәшкә тиклемге балаларҙы дауалау һәм шифахана тибындағы ойошмаларҙа, һауыҡтырыу лагерҙарында һәм башҡа һауыҡтырыу ойошмаларында беренсе сиратта урындар менән тәьмин итеү;\n*Башҡортостан сиктәрендә балаларҙың ялын, уларҙы һауыҡтырыуҙы беренсе сиратта ойоштороу, ял-һауыҡтырыу еренә бушлай барып ҡайтыуҙарын тәьмин итеү.\nМәғариф өлкәһендә лә ишле ғаиләләр өсөн билдәләнгән ярҙам бихисап:\n*сабыйҙарҙы мәктәпкәсә мәғариф учреждениеларына сираттан тыш алыу;\n*мәктәптәрҙә һәм һөнәри белем биреү учреждениеларында уҡыусыларҙы уҡыу программаларында ҡаралған федераль исемлектәге дәреслектәр, әсбаптар менән беренсе сиратта тәьмин итеү;\n*ике йылға бер тапҡыр аҙ килемле ишле ғаиләләрҙәге уҡыусыларҙың мәктәп формаһы хаҡын ҡаплау;\n*килеме аҙ ишле ғаиләләрҙең дәүләт һәм муниципаль дөйөм белем биреү мәктәптәрендә, шулай уҡ дәүләт һөнәри белем биреү ойошмаларында уҡыусы балаларын улар уҡып бөткәнсе (ләкин иң күбе – 23 йәш тулғансы) бушлай ашатыу;\nБеҙҙең министрлыҡ аша күрһәтелгән дәүләт яҡлау сараларын һанап үтәм.\n*Республикабыҙҙа әсәлек хеҙмәте маҡтаулы. Мәҫәлән, 1998 йылда илдә тәүгеләрҙән булып Башҡортостанда «Әсәлек даны» миҙалы тапшырыла башланы. Был дәрәжәле бүләккә биш һәм унан күберәк сабыйға ғүмер биреүсе (уллыҡҡа, ҡыҙлыҡҡа алыусы), уларҙы үҫтереүсе әсәләр лайыҡ.\n*18 йәшкә тиклемге туғыҙ һәм унан күберәк балалы ғаиләләргә элек ГАЗель микроавтобусы бүләк ителһә, хәҙер 600 мең һум аҡса бирелә.\n*Йән башына уртаса табыштары бала өсөн билдәләнгән йәшәү минимумынан артмаған ишле ғаиләләрҙә 2018 йылда тыуған өсөнсө, унан һуңғы сабыйға өс йәшкәсә 8 993 һум күләмендә пособие түләнә.\n*Аҙ килемле дүрт балалы ғаиләләргә – 1 500 һум, биш һәм унан күберәк балалыларына 2000 һум күләмендә айлыҡ пособие тейеш.\n*Өс һәм унан күберәк бәлиғ булмаған бала бағыусы аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә ай һайын торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр сығымдары өсөн аҡсалата компенсация бирелә. Уның күләме коммуналь хеҙмәттәр хаҡының республика стандарттарына ҡарата процентлата нисбәттә билдәләнә. Дүрт һәм унан күберәк бала тәрбиәләүселәргә был компенсация ҙурыраҡ.\n*Табышы бәләкәй ишле ғаиләлә тәрбиәләнеүсе өсөнсө һәм артабанғы бәпестәр өсөн йәш ярымдан өс йәшкә тиклем ай һайын 3000 һум түләнә.\n*Республикала ҙур ғаиләнең әүҙем эшмәкәрлеге лә хуплана. Аҙ килемле күп балалы ғаилә социаль контракт нигеҙендә адреслы ярҙамға хоҡуҡлы. Үҙ эшеңде асыу өсөн – 100 мең һумғаса, шәхси хужалыҡ алып барыуға – 50 мең һумға ҡәҙәр, эшкә урынлашыу маҡсатында артабан берәй һөнәргә уҡыу өсөн 15 мең һумға тиклем ярҙам алырға мөмкин.\nТағы ла шуны билдәләп үтергә теләйем. Торлаҡҡа мохтаж тип танылған, өс һәм унан күберәк бәлиғ булмаған бала тәрбиәләүсе ғаиләләргә йорт төҙөү өсөн бушлай ер участкаһы бирелә. Биш һәм унан күберәк бәлиғ булмаған балалы ғаилә торлаҡҡа сиратта тора икән, торлаҡ алыу өсөн сертификатҡа хоҡуҡлы. Тәүге ярҙам төрө БР Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы аша күрһәтелһә, икенсеһе – Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты аша. Ишле ғаиләләр үҙҙәренә тәғәйен ярҙамды юллап, мәнфәғәтен күрһен, тип саҡырам.


«Бишле»билдәһеме, әллә 100 балмы? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » «Бишле»билдәһеме, әллә 100 балмы?\nБДУ-ла белемде баһалауҙың яңы системаһы индерелде\nЯңы уҡыу йылының ике аҙнаһы үтеп тә китте. Һәр уҡыу йылында тиерлек уҡыу-уҡытыу системаһында ниндәйҙер үҙгәрештәр индерелә, реформалар үткәрелә. Быйыл иһә 1 сентябрҙән барлыҡ мәктәптәрҙә лә башланғыс синыфтар федераль дәүләт стандарттары буйынса уҡытыла башланы. Был яңылыҡ, бер яҡтан, балаларҙың һәләтен төрлө яҡлап үҫтереүгә, уларҙың сәләмәтлеген хәстәрләүгә йүнәлтелеүе менән әһәмиәтле булһа, икенсенән, һәр яңылыҡ үҙен аҡлармы, тигән шик-шөбһәләр менән ҡабул ителгән кеүек, яңы стандарттар нимәгә кәрәк тағы, элеккеһе лә бик яҡшы ине, тигән фекерҙәр ҙә күп. Мәктәп кенә түгел, юғары белем биреү системаһы ла даими үҙгәреш кисерә. Яңы йылдан юғары уҡыу йорттары ике баҫҡыслы белем биреү системаһына күсте. Хәҙер бакалавриатта дүрт йыл уҡып та юғары белемгә эйә булырға мөмкин, кемдәр иһә артабан уҡыуын дауам итергә теләй, улар магистратураға уҡырға инә. Миҙал ике яҡлы булған кеүек, бындай системаның да ыңғай һәм кире яҡтары бар. Мәҫәлән, тағы бер йылға студент тормошон оҙайтыу мөмкинлеге. Шул уҡ ваҡытта магистратураға уҡырға инеү өсөн йәнә имтихан тапшырыу кәрәк, өҫтәүенә, магистратурала бюджет урындары күп түгел, тимәк, түләп уҡырға тура киләсәк. Вуздарға ҡағылышлы һуңғы яңылыҡтарға килгәндә, яңы уҡыу йылынан юғары уҡыу йорттары студенттарҙың белемен 100 баллы система буйынса баһалауға күсә башланы.\nСит илдәге кеүек, Рәсәйҙә уҡыусыларҙың белемен баһалауҙың 100 баллы системаһын индерәләр икән, тигән һүҙҙәр күптән йөрөй ине. Ул ваҡытта, 5 баллы системаға өйрәнгәнлектән, быны бер ҙә бойомға ашмаҫ хәбәр тип ҡабул итә инек. Хәҙер иһә әкренләп 100 баллы системаға ла күсә башланыҡ. Иң беренсе сиратта уҡыусыларҙың белемен баһалауҙың юғары баллы системаһы берҙәм дәүләт имтихандарында индерелде. «Математиканан 75 балл йыйған», «рус теленән – 84», «биологиянан – 96» тигән һүҙҙәр хәҙер бер кемде лә ғәжәпләндермәй. Быйылғы уҡыу йылынан Башҡорт дәүләт университетында ла студенттарҙың белемен баһалауҙың яңы системаһына күсәләр. БДУ ректоры бойороғона ярашлы, 1 сентябрҙән вуздың бөтә факультеттары һәм институттарында ла студенттарҙың белемен баһалауҙың һәм уҡытыуҙың модуль-рейтинг системаһы индерелгән. Йәғни семестр дауамында студентҡа һәр фәндән балдар ҡуйыла, һуңынан уларҙың дөйөм суммаһы иҫәпләнә һәм шулар буйынса студенттың рейтингы билдәләнә: яҡшы уҡыймы ул, уртаса өлгәшәме, әллә иң артта һөйрәлеүселәр иҫәбендәме? Уҡыу йылы дауамында бер семестрҙа студент бер фәндән генә иң күбе 110 балл йыя ала. Был яңылыҡ әлегә беренсе курс студенттарына ғына ҡағыла.\nЯңылыҡтың маҡсаты – студенттарҙың сессиянан сессияға ғына түгел, ә семестр дауамында эҙмә-эҙлекле эшләүен, уҡыуын тәьмин итеү, үҙ аллы эшләүен әүҙемләштереү, университетта уҡыу процесын ойоштороу кимәлен, белем сифатын күтәреү. Хәҙер семестр башында беренсе курста лекциялар алып барыусы уҡытыусылар үҙенең фәне буйынса рейтинг-план төҙөргә тейеш. Унда иһә семестр барышында һәм аҙағында үткәреләсәк һынауҙар һәм улар өсөн ҡуйыласаҡ балдар күрһәтелә.\nБыл яңылыҡтың тағы бер үҙенсәлеге шунда: балдарының иҫәбенә ҡарап, студент сессия ваҡытында имтихан тапшырмайынса ла теге йәки был фән буйынса тейешле баһа ала аласаҡ: әгәр ҙә балдары 45-тән кәм булмаһа, «өслө»гә, 60 балдан юғары булһа − «дүртле»гә, 80 балдан күберәк булһа, «бишле» билдәһенә дәғүә итә ала. Әлбиттә, әгәр ҙә студентты «өслө» йәиһә «дүртле» билдәһе ҡәнәғәтләндермәһә, юғарыраҡ баһа алыу өсөн ул башҡалар менән бер рәттән имтихан тапшыра ала. Тимәк, һайлау мөмкинлеге лә бирелә.\nХәҙер студенттарҙың дәрескә йөрөүенә лә ҙур иғтибар биреләсәк. Лекцияларға йөрөгән өсөн улар рейтингына 6 – 10 балл өҫтәй алһа, ә практик дәрестәр өсөн – унан да юғарыраҡ.\n– Быйылғы йылдан бөтә вуздар ҙа федераль дәүләт стандарттарына күсте. Шул уңайҙан беҙ бер юлы студенттарҙың белемен яңыса баһалауҙы ла индерергә булдыҡ. Әлбиттә, быны артыҡ ҙур яңылыҡ тип тә әйтеп булмай, сөнки Рәсәй вуздарында ул күптән бар. Положениены әҙерләгәндә, беҙ уларға таянып эшләнек. Ә инде республика вуздарына килгәндә, БДУ-ның Нефтекама филиалын әйтергә мөмкин, шулай уҡ БДУ-ның филология, биология факультеттарында ла тәжрибә үткәрелде. Әлбиттә, студенттар тәүҙә был яңылыҡты ҡабул итмәне, уның файҙаһын сессия яҡынлашҡас ҡына аңланылар. Сөнки йыл әйләнәһенә уҡып, әҙерләнеп йөрөйһөң икән, сессияны тапшырыуы ла еңелерәк. Өҫтәүенә, белеүегеҙсә, балдарының һаны етһә, студент имтихан тапшырмаһа ла була.\nБындай система студенттарҙың белемен ғәҙел баһаларға ла ярҙам итә. Студент үҙенә ни өсөн ниндәй баһа ҡуйылғанын белеп тора һәм уҡытыусы уға бер нисек тә баһаны кәметә йә күтәрә алмай. Шулай уҡ хәҙер студенттар йыл буйы уҡымай йөрөп-йөрөп, сессия ваҡытында төрлө хәйләһен табып, имтиханды яҡшы билдәгә тапшыра алмаясаҡ. Бында барыһы ла көҙгөләге кеүек күренәсәк. Әлбиттә, уҡытыусыларға эш артты, улар контроль эш, үҙ аллы эш, лаборатор эш, курс эше, семинар дәрестәр өсөн нисә балл ҡуйыла – алдан әҙерләргә һәм студенттарға аңлатырға тейеш, – тип һөйләй уҡыу йортоноң уҡыу-методик идаралығы етәксеһе Светлана Родионова.\nСығыу ваҡыты 17-09-2011, 15:37 | Ҡаранылар: 1678


Ырымбур өлкәһендә - башҡорт мәҙәниәте байрамы\nИртәгә Александровка районының Ҡаяпҡол ауылында ойошторолған сарала өлкәнең Александровка, Красногвардейск, Новосергиевка, Переволоцк һәм Төйлөгән райондарының ижади коллективтары ҡатнаша. Башҡортостандан байрамға Көйөргәҙе районының ижади делегацияһы бара. «Милли ауыл»дың үҙәк аллеяһын башҡорт тирмәләре биҙәйәсәк, шунда уҡ халыҡ кәсептәре, биҙәү-ҡулланма ижады, милли аш-һыу, сувенирҙар күргәҙмәһе, йәрминкә эшләйәсәк. Әүҙем ял яратыусыларҙы спорт ярыштары, уйындар көтә. Ошонда уҡ башҡорт ауылдары, унда йәшәгән халыҡ тураһындағы стендтар менән танышырға мөмкин буласаҡ.


Ҡаҙағстанда «Бабич» һәм «Беренсе республика» фильмдары күрһәтелде\nҠаҙағстанда «Бабич» һәм «Беренсе республика» фильмдары күрһәтелдеНурсолтан ҡалаһының Дуҫлыҡ йортонда Булат Йосоповтың «Бабич» һәм «Беренсе республика» фильмдары күрһәтелде. Картиналар башҡорт телендә русса субтитрҙар менән барҙы. Фильмдар күрһәтеүҙе «Аҡбуҙат» башҡорт этномәҙәни берләшмәһе ойошторҙо.\nСараға Башҡортостанда тыуып үҫкәндәр, шулай уҡ Ҡаҙағстандың төп халҡы, студенттар, буласаҡ кинематографистар йыйылды. Фильм тамашасыларҙың күңеленә үтеп инде. Ҡарағандан һуң улар үҙҙәренең баһаһын видеоға яҙҙырҙы.\n«Экранда легендар шәхестәрҙе күреүебеҙгә шатбыҙ, артабан да үҙебеҙҙең тарих тураһында фильмдар ҡарарға теләр инек. Башҡорт актерҙары менән башҡортса фильмдар — беҙгә бик яҡын, беҙгә шул етмәй. Бындай картиналар йәштәргә бик ҡыҙыҡлы, уларға дөрөҫ юлға баҫырға ярҙам итә. Башҡорт кинематографистарының премьералар менән килеүҙәрен көтөп ҡалабыҙ», — тине тамашасылар.


БЮТ телеканалы фильмы Лас-Вегаста абруйлы наградаға лайыҡ булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБЮТ телеканалы фильмы Лас-Вегаста абруйлы наградаға лайыҡ булды\n12:08, 17 апреля 2013 Йәмғиәт\nРежиссер Гөлназ Ғәлимуллинаның «Күл янындағы йорт» («Дом у озера») документаль фильмы Нью-Йорк фестивалендә еңеү яулаған биш проект иҫәбенә инде. Наградлау тантанаһы көн элгәре Лас-Вегаста үтте.\nФильм Боден күле өҫтөндә 2002 йылдың июлендә булған фажиғәле ваҡиғаларға нигеҙләнгән. Ул Башҡортостанда һәм Германияла төшөрөлгән.\nТелеканалдың матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, конкурсҡа АҠШ, Ҡытай, Австралия, Бразилия, Франциянан — йәмғеһе 50 илдән 10 меңдән ашыу эш ебәрелгән. Шулай уҡ бәйгелә Рәсәй телеканалдары – НТВ һәм Russia Today журналистары ҡатнашҡан.\nХалыҡ-ара фестиваль жюрийы фекеренсә, Башҡортостан режиссерының эше — көслө, эмоциональ һәм юғары профессиональ кимәлдә башҡарылған.\nШуны ла билдәләп үтәйек, Нью-Йорк фестивале – радио, телевидение һәм реклама өлкәһендәге тәүге халыҡ-ара конкурстарҙың береһе. Ул 1957 йылдан алып үткәрелә.\nТеги: телевидение, бют, лас-вегас


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАҘЫЛЫ ҠЫМЫҘҘЫ БАЙМАҠҠА БАРЫП ТӘМЛӘ! - 2015 - Мәҡәләләр\nОшо көндәрҙә Әлшәй районы үҙәге Раевка ҡасабаһында Ҡымыҙсылар һәм Йылҡысылар республика бәйгеләре уҙҙы. Быйыл ҡымыҙсылар был бәйгегә унынсы тапҡыр йыйылһа, йылҡысылар ярышы икенсе тапҡыр ғына ойошторола. Ойоштороусылары - БР Ауыл хужалығы министрлығы, Әлшәй район хакимиәте. Бағыусылар - төрлө ойошма-предприятиелар. Мәҫәлән, иң төп бүләкте - тоҡом айғырын "Өфө" дәүләт ат һарайы" дәүләт учреждениеһы биргән.\nӘлшәй район һабантуйы уҙғарыла торған яланға ҡымыҙсылар - 30, йылҡы көтөүселәре 17 райондан килгәйне. Ҡымыҙ оҫталары үҙҙәре етештергән ҡымыҙҙың сифаты, ҡымыҙ һауытының биҙәлеше, ярлыҡтағы яҙыуҙарҙың дөрөҫ яҙылышы, хеҙмәт ҡоралдары үҙенсәлеге, ҡымыҙсылыҡ өлкәһенә ҡараған һорауҙарға яуап биреп көс һынашһа, йылҡысылар - атты туғарып, кире егеү йылдамлығында ла, үҙҙәре ишкән сыбыртҡыны шартлатыу таҫыллығында ла, хатта көтөүсе муҡсаһында булырға тейешле иң кәрәкле ҡорамалдарҙы, кәрәк-яраҡты дөрөҫ билдәләү буйынса ла ярышты. Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, һаулыҡҡа шифалы, йәнгә - танһыҡ "аҡ" алтыныбыҙҙы, кем әйтмешләй, республиканың иң шәп оҫталары етештергән ҡымыҙҙы тәмләп ҡарау, ҡымыҙсылар менән яҡындан танышыу мөмкинлеген ҡулдан ысҡындырманыҡ. Бәйгегә бик етди әҙерләнеп килгән, иң төп бүләккә лайыҡ булған Баймаҡ районы Ишмырҙа ауылы шәхси эшҡыуары Әҡлимә Булат ҡыҙы Әфләтунова менән ҡымыҙ "йәрминкәһе" барған урында иркенләп һөйләшеп булманы. Апайҙың ҡымыҙын тәмләп ҡарарға теләүселәр балға йыйылған һағыҙаҡ һымаҡ ябырылғайны. Ҡымыҙы тураһында апай үҙе лә бик матур итеп һөйләй, етмәһә. Ул ҡымыҙына, үҙе әйтмешләй, боронғоса итеп, ҡаҙы майы, еләк-емеш һала икән. Ҡаҙылы ҡымыҙҙы эсеп ҡарарға тура килмәне, ә бына еләклеһен тәмләп ҡарағас, уның үҙенсәлекле эсемлек икәненә инанылды. Автобустарға тейәлешеп, Әлшәй районының алдынғы ҡымыҙсыһы - Яңауыл ауылында уңышлы эш алып барған Руслан Ахуновтың ҡымыҙ әҙерләү фермаһын ҡарағандан һуң, Әҡлимә апай менән иркенләп әңгәмә ҡороп алдыҡ.\n- Ауылыбыҙҙа бөтәһе 254 йорт иҫәпләнә, - тип һөйләп китте Әҡлимә апай. - Меңдән ашыу кеше йәшәй. Күптәр йылҡысылыҡ менән шөғөлләнә. Районыбыҙ йылҡысылыҡ өсөн ҡулайлы урында урынлашҡан: яландарыбыҙ ҙа, ҡылғанлы тау һырттарыбыҙ ҙа, урман-тауҙарыбыҙ ҙа бар. Быйыл бесән дә һәйбәт уңды.\nҠайһы бер ауырлыҡтар ҙа бар инде, унһыҙ булмай. Мал артынан күҙ яҙлыҡтырмау, тәрбиәләү, йүнен күреү кәрәк. Әҙ генә күҙ яҙлыҡтырһаң, бәләгә тарыуыңды көт тә тор. Беҙ оло юл буйында йәшәйбеҙ. Бына шул беҙгә ныҡ ҡамасаулай. Юлға сыҡҡан малды йә ҙур машиналар һуҡтырып китә, йә йылҡылар үҙҙәре еңел машиналарға бәрелә. Беҙгә лә, водителдәргә лә уңайһыҙлыҡ тыуҙыралар.\nЯңыраҡ айғырыбыҙ ҡазаланып ҡуйҙы. Хәҙер колхоз-совхоздар бөтөп, ветврачтар кәмегәс, айғырҙар күбәйҙе. Һөҙөмтәлә, улар үҙ-ара һуғыша. Шундай бер айғыр беҙҙең айғыр менән тибешеп, беҙҙекенең бауырын йырта типкән. Айғырҙар ҙа кеше һымаҡ - үҙ ғаиләләрен һаҡлайҙар. Өс көн генә була - айғырыбыҙҙы һуйып алдыҡ.\nТағы бер бәлә: ҡараҡтар һөжүм итә, йыл һайын бер-ике тай юғалып тора. Тотолғандары юҡ әле.\nХалыҡ беҙҙең ҡымыҙҙы ярата. Йәйгеһен ҡымыҙ һатыуҙан ярайһы ғына килем дә алабыҙ. Үҙемсә һанап ҡарағаным да бар - айына 25-30 мең һум тирәһе йыйыла. Шуныһына ла ризабыҙ. Минең үҙемдең төп эшем дә бар бит. Төп эшем булмаһа, ҡыйынға ла тура килер ине. Мин хеҙмәт дәресе уҡытыусыһы булып, мәктәптә эшләнем. 2012 йылда ҡыҫҡартыуға эләккәйнем, магазин асып ебәрҙем. Ә йылҡысылыҡты миҙгел эше тип кенә ҡарайым. Ирем Тәлғәт Нурислам улы ла ат йәнле кеше. "Ҡара эште" ул башҡара инде, аттарҙы тәрбиәләй, ашата, бейәләрҙе һауынға алып килә.\nҠымыҙ конкурстарынан ҡалғаныбыҙ юҡ. 2012 йылда Бөрйәндә үткән ҡымыҙсылар конкурсында 2-се урын алғайныҡ. Был юлы еңеүсе булдыҡ. Айғыр бүләк итеүҙәре күктән көткән бәхет һымаҡ булды. Конкурс шарты буйынса, XI республика Ҡымыҙсылар һәм Йылҡысылар конкурсы икенсе йыл беҙҙә, ҡунаҡсыл Баймаҡ ерендә уҙасаҡ. Әйткәндәй, районыбыҙ хакимиәтенә оло рәхмәт - беҙҙең юл сығымдарыбыҙҙы улар ҡапланы.\nШулай итеп, йылҡы көтөүселәре араһында урындар түбәндәгесә билдәләнде: Федоровка районынан Салауат Насировҡа - 4-се, Әбйәлил районынан Раян Ҡәҙеровҡа - 3-сө, Стәрлетамаҡ районынан Айҙар Ғәббәсовҡа - 2-се, Әлшәй районынан Наил Ғәлиәкбәровҡа 1-се урын бирелде. Ҡымыҙсылар конкурсында Стәрлебаштан Альберт Ибраһимов - өсөнсө, Әлшәй ҡымыҙсыһы Рәфис Әминев - икенсе урын яуланы. Беренсе урын яулаусы менән таныштырҙыҡ инде - ул Баймаҡтан Әҡлимә Әфләтунова булды.\nЯҙылған: 13.07.15 | Ҡаралған: 744


Баланың ҡулдарын һаҡлап ҡала алманылар...\n17 Июль , 14:00\nТуймазы районының Балтай ауылындағы фажиғә тураһында яҙғайныҡ. Ток һуғып, реанимацияға эләккән ун йәшлек Илназдың әсәһе хәбәр итеүенсә...\nТуймазы районының Балтай ауылындағы фажиғә тураһында яҙғайныҡ.\nУн йәшлек Илназ тиҫтерҙәре менән футбол уйнап йөрөгән мәлдә трансформаторға барып тейә, ә ул көсөргәнеш аҫтында була. Токтан һуғылған бала ҡапыл ғына ҡулдарын ебәрә алмай, бешеп өлгөрә. Әлеге мәлдә ул Өфөләге тән бешеү үҙәгендә реанимацияла. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, табиптар Илназдың ҡулдарын һаҡлап ҡала алмаған.\nМалайҙың әсәһе Зөлфиә Дәүләтова белдереүенсә, балаға өс операция эшләгәндәр. Әлегә ауылда уларға ярҙам өсөн аҡса йыя башлағандар. Ғаиләлә ете бала тәрбиәләнә, шуларҙың икәүһе балалар йортонан алынған. Аталары - уҡытыусы, әсәләре - йорт хужабикәһе.\nБашҡортостандың Тәфтиш комитеты малайҙы ток һуҡҡандан һуң тикшереү эше башлаған. Ауылды электр уты менән тәьмин иткән ойошманың хеҙмәткәрҙәренән һорау алалар. 7 июль фажиғә булған урынды хоҡуҡ һаҡлау органдары вәкилдәре менән бергәләп барып ҡарағандар, ваҡиға шаһиттары менән осрашҡандар.\nҒаиләгә ярҙам итергә теләһәгеҙ, малайҙың әсәһенә аҡса күсерергә була. Банк картаһы 8-937-353-66-30 телефон номерына беркетелгән (Дәүләтова Зөлфиә Шамил ҡыҙы). Юрист Зөһрә Фәйзуллина, ғаиләнең ауыр хәлгә тарыуын иҫәпкә алып, теләге булғандарҙан Өфөләге тән бешеү үҙәгенә малайға күстәнәс алып барыуҙы ла һорай. Илназға ауыр операциялар үткәрергә, артабан йәшәргә өйрәнергә кәрәк. Бала һәм уның яҡындары ярҙамһыҙ ҡалмаһын ине.


Хоҡуғы - Яңы Ҡулайламалар - Стряпчий Юрист: Айырма\nХоҡуғы — Яңы Ҡулайламалар — Стряпчий Юрист: Айырма\nАдвокат кәрәк һеҙгә. Бер танылған. Һеҙ үҙ оҫталығығыҙ тел, белә, белмәй, ҡайҙа табаһы. Һеҙ хоҡуҡтарын юридик һорауҙарға яуап бирҙе. Стряпчий-был ярҙамсы суднолар, уларҙың яҡынса апелляция суды тормошҡа ашырыла. Стряпчий уларҙың хоҡуҡтарын һәм һөнәри тамамлаған уҡыусыларҙың үтә. Ярҙамсы суднолары булып тора адвокаты, юридик йәки үтенес һәм улар араһында физик берәмектәрҙе һәм вазифалы кешеһе. Адвокат һөнәрен әҙерлек һәм уларҙы хоҡуҡ өлкәһенә дәрәжәгә эйә була. Стряпчий-был эштәрен тикшереүҙең апелляция суды белгесе. Папкаларҙы уҡыусылар булдымы. эшмәкәрлеге уның өсөн, күҙ алдында апелляция судья. Авокадо нисә барлыҡ функциялары бар: суд өсөн кәңәшсе, әммә булдырыу өсөн бизнес һәм, проектты тормошҡа ашырыу, конфликт ҡасып, клиенттарын яҡлап etc: был суд процесы эшкәртеү, т. е. суд эштәрен алып бара. Был осраҡта, уларҙы позитив хоҡуҡҡа күрһәтә клиенттарына, улар өсөн, ул хәл итә ала, тип теләйем эш биреүсе уны. Папки, улар уҡый, яҙа һығымта, секретариат менән сығыш яһаны һәм тыңлауҙарҙа көн эшләй. Акт төҙөлә, договор (хеҙмәт килешеү, алыш-биреш.). Шулай итеп, адвокаттар, суд функциялары, уның функциялары хоҡуҡи һәм суд тикшереү барышында ҡыҫыла башлай, һәм ул ҡасан акттар консультацияға юлланығыҙ. Суд тикшереүе алып барған граждандарға һәм коммерцияға эштәре стряпчийҙары, суд апелляция. Ул барыһын ла эшләгән, тигән булып, уларҙың эшмәкәрлеге юғары бүлегендә тасуирлана.’. Был принцип, уны мотлаҡ булып тора. Был-шулай булғас, ни өсөн, судьялар ҡарары буйынса теләгән кеше обжаловать существо, ул кире ҡайтарыла стряпчий үтеп адвокат сығыш яһай. Суд тикшереүе алып барыу өсөн, ҡайһы бер осраҡта улар мотлаҡ булып тора һәм башҡа мотлаҡ түгел. Уны белергә кәрәк. Был осраҡта, әгәр улар булмаһа мотлаҡ түгел, үҙен бөтә яҡлап күрһәтеү һәм уларҙың клиенттары уҡ хәл, әгәр ҙә ул тели. Был ҡарарҙа ҡаралған. Стряпчий янында апелляция суды тормошҡа ашырыла. Апелляцион инстанция суды тикшереү эштәре үткәреү өсөн улар кәрәкле һәм файҙалы булды. Тимәк, был тикшереү апелляция башланған мәлдә, уларҙың нимәгә хеҙмәт итеүен. Тикшереү барышында, суд, адвокат сығыш яһай, папкалар булдырыу өсөн, бөтә ваҡытын һәм процедуралар. Кәңәшмә сиктәрендә, уны ваҡытында килә, шунса тапҡыр, күпме кәрәк. Файл өсөн эшкәртеү, кәрәкле әйберҙәрен бер нисә стряпчийҙары эшләй: клиенттар тураһында проконсультировать уңышҡа өмөт өйрәтергә саҡыра тәүге инстанциялағы суд ҡарары экспертиза һәм иҫәпкә алып, папкаһына, хоҡуғы булған кеүек, факттар менән шөғөлләнеүгә ҡарағанда был процедура: процессуаль төҙөү. Суд судья һығымта яһаған ҡул эштәре менән идара итеү яғында ҡарата дәғүәләр стряпчий папка. Стряпчий инә, шулай итеп, үҙәге процесс. Стряпчий бәхәсләшеү түгел. Папки өсөн, бер нисә әйбер эшләгән адвокат: ул үҙенең клиент хоҡуҡтарын цэрийға уның көсө папка булдырыу торған факттар, дәлилдәр, иҫбатлауҙар, суд уны сығыш etc уны суд тикшереүе алып бара. Адвокат-ул юрист, сөнки ул исем өсөн клиенттар эшләүҙе һәм иҫәп. Сөнки ул үҙенең клиенттары менән аралашыу өсөн, һуңғы ҡарар ҡабул итә ала, сөнки ул теләгән, ул эше өсөн. Адвокат клиенттың күрһәттеләр, клиентты түгел. Был исем клиентһығыҙ, тип, ул эшләй һәм, шуға күрә, һуңғы һорау. Клиенттар, шулай итеп, уның адвокаты барышында хәбәр итте.\nСтряпчий һәр ваҡыт тиерлек һөйләшеүҙәр үткәрҙек. Суд апелляция менән, уларға бәйле, улар йәшәргә тейеш. Дәүләттәрҙең һәм шул уҡ һаҡсы бер урында урынлаша, әммә юғары суд инстанцияһы эшләй ала торған пружиналы, уларға ҡарап, шарттарына бәйле. Адвокат түләү хаҡы билдәләнде. Адвокат клиенттың һәм улар араһында урынлашҡан. Йыш ҡына был пакеттар. Ҡайһы ваҡыт уларға бәйле.\nысынлыкта, билдәле адвокат, эшен бөтә элементтары, уларҙың хаҡын билдәләү ҡатнашты. Юридик ярҙамһыҙ судҡа сығымдарҙы тулыһынса йәки өлөшләтә финанслау өсөн адвокат һәм гонорар ала. Белер өсөн, суд юридик ярҙам хоҡуғына килтергән таблица, бүлеге ойошторҙо\nБулараҡ эшләй, мелиорация


“Көс рухта” проекты ғәмәлгә ашырыла\nӘүҙем йәмәғәтселәр тағын да грант алдылар\nУчалыбыҙҙа “Мәрхәмәтлек ҡыл” (АНО “Дари Добро”) исемле автоном коммерцияға ҡоролмаған ойошма уңышлы эшләп килә. Етәкселәре – Регина Данил ҡыҙы Абзалова. Сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән сабыйҙарҙың ата-әсәләре берләшеп, бер-беренә ярҙам итеүҙәре, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашыуҙары, аңлатыу-мәғрифәтселек эшмәкәрлеге йәйелдереүҙәре ихтирам тойғоһо уята.\nЗаман шарттарына яраҡлашып эш итеүҙәре лә һоҡландырмауы мөмкин түгел, сабыйҙарҙы шатландырыу, ваҡыттарын күңелле һәм файҙалы итеп үткәреүгә шарт булдырыу өсөн бар мөмкинлектәрҙе ҡулланалар. 2020 йыл “Сикһеҙ тормош” проекты менән грант алыуға өлгәшеп, компьютерҙәр, башҡа оргтехника, музыка аппаратураһы ҡайтарталар. Былтыр “Беҙ төрлө, беҙ тиң” проектына бирелгән грант аҡсаһына байтаҡ спорт инвентары алыуға өлгәштеләр, ошо уңай менән район-ара ярыштар ҙа үткәрелеүе тураһында гәзитебеҙҙә яҙғайныҡ инде.\nҺәм бына тағын да уңышҡа өлгәштеләр, матди базаларын апаруҡ нығыттылар. Был хаҡта беҙгә Регина Данил ҡыҙы һөйләп үтте:\n-Район һәм ҡала биләмәләрендә 368 сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән бала иҫәпләнә, инвалид йәштәргә, уларҙың ата-әсәләренә лә булышлыҡ итергә тырышабыҙ. Президент гранттарына конкурста ҡатнашып быйыл ғинуар айында йәнә еңеп сыҡтыҡ, 455 960 һум бүленә. “Көс рухта” проектыбыҙ физик мөмкинлектәре сикләнгән балаларҙы йәмәғәт тормошона, физик культура һәм туризмға йәлеп итеүгә йүнәлтелгән. Ошо арала грант аҡсаһына спорт тренажерҙары, фотоаппарат, принтер, палаткалар, йоҡлау тоҡтары, башҡа сәйәхәтселәр өсөн кәрәк-яраҡ ҡайтартылды.\n“Көс рухта” проектын бойомға ашырыу үҙенсәлекле балаларға махсус учреждениеларҙа ғына түгел, партнерҙарыбыҙ базаһында ла ( Туризм үҙәге, балалар-йәштәр спорт мәктәбе) шөғөлләнеүҙе күҙ уңында тота.\nТуризм һәм төбәкте өйрәнеү тәрбиә яғынан да, медицина йәһәтенән дә, социализация буйынса ла отошло. Кәмендә 80 кеше йәлеп итеп 3 төркөм булдырыуҙы күҙ уңында тотабыҙ. Дүрт ай дауамында балалар һәм уларҙың ата-әсәләре тәбиғәт ҡосағында йәшәйеш серҙәренә төшөндәрөләсәк, тәү медицина ярҙамы күрһәтеү, топография буйынса һәм башҡа махсус әҙерлек аласаҡ, хәүефһеҙлек, тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш ҡағиҙәләре аңлатыласаҡ, тыуған төбәгебеҙ менән яҡындан\nтанышасаҡтар, ғөмүмөн, фекерҙәштәр менән иркен аралашып, ваҡытты файҙалы һәм күңелле үткәрәсәктәр. Йомғаҡлау өсөн “Йәйғор” балалар спорт лагерында байрам сараһы үткәрергә ниәтләнәбеҙ.\n....Афариндан башҡа баһа юҡ инде. Кем генә, ниндәй йәштә булыуына ҡарамаҫтан, йәйге матур көндә йорт эсендә һарғайып ултырыу хилафлыҡ була торғандыр. Йылы, ҡояшлы көндәрҙең ҡәҙерен белеп ҡалайыҡ.


тарих, риүәйәттәр, легендалар | Әбйәлил - Абзелил - Part 3\nҒабдуллаһ әл-Фәиз әд-Дағстани\nУл — Изге Ҡөрьәндең йәшерен мәғәнәһен аңлаған, суфыйсылыҡ ҡанына һеңгән шәхес булған. Мөхәммәд пәйғәмбәр (с.ғ.с.) уның йөрәге була. Уның йәне илаһилыҡҡа өҫтөнлөк бирә, ул донъяға килгәндә, Ер яҡтылыҡҡа күмелгән. Кешеләр шәйехкә, фани донъяла ғына түгел, баҡыйлыҡҡа күскәс тә тыныслыҡ, бәхет табыу маҡсаты менән килгән, наҙанлыҡ, томаналыҡ уның мәғлүмәтлеге, белеме ярҙамында юҡҡа сыҡҡан.\nШәйех Абдуллаһ 1891 йылда Дағстанда врач ғаиләһендә тыуа. Уны әсәһенең ағаһы шәйех Шәрәфетдин әл-Дағстани тәрбиәләй һәм уҡыта. Һеңлеһе ауырға ҡалғас, шәйех Шәрәфетдин уға:"Һинең тыуасаҡ улың үткән һәм буласаҡ ваҡиғаларҙы күрәсәк. Ул үҙ осороноң «Әүлиә әл-Солтаны буласаҡ. Әүлиәләр „Мөхәммәд (с.ғ.с.) өммәте башлығы“, тип ололаясаҡ. „Минең бер йөҙөм Бар ҡылыусыға, икенсеһе Унан бар булғандарға ҡарай. Бер сәғәтте — Бар ҡылыусы, бер сәғәтте — Унан бар булғандар менән уҙғарам“, тип әйтер ул. Ул тыуғас, Абдуллаһ, тип исем ҡуш, сөнки ул яңынан ғәрәп илдәренә тәриҡәт таратасаҡ». тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nМөхәммәт Баһауетдин шаһ Наҡшбәнд әл-Бохари\nШәйех Мөхәммәд Баһауетдин әл-Бохари Наҡшбәнд Ҡаср-и-Хиндуан ауылында һөнәрсе тажиҡ ғаиләһендә тыуған. Һуңынан был ауыл уның хөрмәтенә Ҡаср-и-Арифам, тип атала, вафаты ла тыуған ауылында була. Уның атаһы туҡыусы һәм сүкеүсе булған («наҡш» фарсы телендә «биҙәк,» тигәнде аңлата). Суфыйсылыҡ тәриҡәтенең был тармағы, шулай итеп, уның һөнәре атамаһынан килеп сыҡҡан. Шәйех Баһауетдиндың тормошонда суфыйҙар менән тығыҙ бәйләнештә булған олатаһы ҙур урын тота. Нәҡ ул ейәнендә мистикаға ҡыҙыҡһыныу уята ла инде. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nШәйех Абдул Ҡадир\nСолтан Әүлиә әл-Ғауҫ әл-Әҙәм Шәйех Мөхөтдин Абдул Ҡадир әд-Джилани әл-Хәсәни әл-Хөсәйни (ғәләйһиссәләм)\nШәйех Мөхөтдин Абдул Ҡадир әл-Джилани (1077/472 — 1166/561) дини ғилем һәм Күк ҡанундары белгесе булған. Суфыйсылыҡ һәм Шәриғәт фәнендә абруйы шул тиклем юғары булып, уны заманының рухи ҡотобо булараҡ белгәндәр (Әл-Ғауҫ әл-Әҙәм). Ул христиан йыл иҫәбе буйынса 1077 йылда Ирандың төньяҡ-көнбайышындағы Джилани ҡалаһында тыуған. 18 йәшендә, дини ғилем һәм рухи остаз эҙләп, Бағдадҡа юллана. Шәйехтәр Абул Вафа ибн Акил, Мөхәммәд бин әл-Хәсән әл-Баклани һәм Әбү Зәкәриә Табризи — уның тәүге остаздары була. Ошо уҡытыусылар етәкселегендә ул Ҡөрьән тәфсирен, суфыйсылыҡ йолаларын, Мөхәммәд пәйғәмбәрҙең (с.ғ.с.) тормош юлын, теологияны, фикхты (ислам хоҡуғы), грамматиканы, Ҡөрьән филологияһын һәм уны уҡыу сәнғәтен, Ислам хоҡуғының Ханбала мәктәбен өйрәнә, быларҙан тыш, Шәфиғи мәктәбе буйынса ҡарарҙар ҡабул итеү хоҡуғын ала. Ҡөрьәнде яттан белә һәм уны ете төр алым менән уҡый алған. Дини ғилемдең 13 фәнен һәм уға яҡын фәндәрҙе үҙләштергәндән һуң, Мөхөтдин Абдул Ҡадир әл-Джилани шәйех Хәммәд бин Мөслим әд-Даббас етәкселегендә рухи юлға баҫа. Алдынғы ҡарашлы һәм Бағдадтағы бөтөн остаздар кимәленә еткәндәрҙең шәйехе әл-Мөбәрәк Сәйед бин әл-Хәсәндә бәйғәт ҡыла. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nШәйех Мөхәммәт Нәҙим Әл-Хаҡҡани Әл-Кипруси\nШәйех Мөхәммәд Нәҙим әл-Хаҡҡани Кипрҙа, Ларнакала, 1922 йылдың 23 апрелендә, шәмбе көн тыуған (мосолман календары буйынса 1340 йыл шәғбән айының 26-һы). Атаһының нәҫел тамырҙары Ҡәҙриә тәриҡәтен ойоштороусы шәйех Абдул Ҡадир Джиланиға барып тоташа, әсәһе яғынан — Мәүләүиә тәриҡәтенә нигеҙ һалыусы шәйех Джалалетдин Румиға. Шулай итеп, ул атаһы яғынан Мөхәммәд (с.ғ.с.) һәм Оттоман империяһы солтандары нәҫеленә ҡарай.\nКипрҙа үткән бала сағында шәйех Нәҙим олатаһы, Ҡәҙриә тәриҡәте шәйехе менән йыш аралашҡан. Олатаһы уны дини вазифаларға өйрәтә. Малай бәләкәйҙән үк иҫ киткес сифаттар — түҙемлек, киң күңеллек, дини тәғлимәткә ҡыҙыҡһыныу күрһәткән, ҡалала һәр кемгә кәңәш бирерҙәй һәм уның киләсәген әйтерҙәй аҡыллы кеше булып танылған. Биш йәштән ул йыш ҡына өйҙән китеп юғалып торған. Әсәһе уны мәсеттән йәки Мөхәммәд (с.ғ.с.) сәхәбәһе ҡәберенән барып табыр булған. Өйгә ҡайтырға өгөтләүҙәргә малай: «Мин бында, Өммө-Хирам янында, ҡалам ул — беҙҙең өләсәйебеҙ», — тигән. Ҡайһы берҙә малайҙың тере кеше менән һөйләшкән кеүек Өммө Хирам менән һөйләшеүен күрәләр, уны туҡтатырға теләүселәргә: «Ҡамасауламағыҙ, мин ошо ҡәберҙә ятҡан ҡарт өләсәйем менән хәбәрләшәм», — тип яуаплаған. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nБашҡортостан – әүлиәләр иле китабынаң өҙөктәр\nҘур ғилем эйәһе һәм дин әһеле, көслө табиб булараҡ даны таралған Йәғәфәр ишан ерләнгән зыярат Ауырғазы һәм Дәүләкән райондары осрашҡан ерҙә, Өршәк йылғаһынан өҫтәрәк, Тимәшкә ауылынан 2-3 саҡырым ерҙә урынлашҡан.\nИшан тураһында яҙма сығанаҡтар ҙа бар. Атаҡлы ғалим һәм мәғрифәтсе Ризаитдин Фәхретдинов та уның хаҡындағы мәғлүмәтте үҙенең “Аҫар” китабына индергән. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nҒүмерҙең бер аҙ иҫтә ҡалғандары\n(Мәрйәм ҡыҙымдың һорауы буйынса)\nМинең бала саҡ бик ауыр тормошта үтте. Иҫ белгән саҡта 5×5м яңғыҙ өй ине, ғаилә арыуыҡ ишле. Атайым-әсәйем, өләсәйем, өлкән апайыбыҙ бар ине. Әммә уны бик хәтерләмәйем. Әсғәт ағайым (1923 йылғы), Әхмәт ағайым (1927 йылғы), өсөнсө малай — мин (1929 йылғы), Йәсәр ҡустым (32 йылғы). Шул өйгә тар ғына итеп гәрбилдән солан эшләнгән. Был өйҙөң ҡаршыһында бер өй булған, уны тартып алып киткәндәр. Элекке кешеләрҙең өйҙәре шулай ҡара-ҡаршы булған, уртала — солан, келәт булған, шулай йәшәгәндәр. Беҙҙең ғаилә күп булыу сәбәпле, өйҙөң береһен ҡалдырғандар... тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\n— Ошо һалып алған нәмәләребеҙ Мөжәүир хәҙрәттеке түгелме икән? — тип әйтеп һала. — Әйҙә, урынына кире илтеп ҡарайыҡ. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nШәмиғол хәлфә (дауамы)\nСәғәҙәт Сәйфуллин һөйләгәндәрҙән\nБеҙ Һатлыҡ ауылында йәшәй инек. Бер саҡ ауырыу әсәйемде атайым Шафиҡтың дуҫына — Шәмиғол хәҙрәткә алып киттем. Ҡаршыбыҙға хәлфәнән сығып килгән ике таныш ҡатын тап булды. Улар әсәйемә былай тине: "Уй, Хөршиҙә, беҙ ифрат оятлы булдыҡ. Хәлфә өшкөрөп бөткәс, саҙаҡабыҙҙы алманы. «Аҡсағыҙҙы ҡыҙғанып, икәү-ара һөйләшеп килдегеҙ, аҡсағыҙ кәрәкмәй, тип оятҡа ҡалдырҙы. Ул беҙ уйлағанды ҡайҙан белде икән?»\nХәлфә беҙҙе: «Улым, атың тыңлашмаймы, сығынсылаймы? Атың да бик хәлһеҙ, ябыҡ ҡына шул», тип ҡаршы алды. Шунан: «Ни эшләп атындың ауыҙлығын һалдырманың, бар, һалдырып ин», — тип мине сығарып ебәрҙе. Мин хәлфәнең юлда оҙаҡлап килеүебеҙҙең сәбәбен дә, аттың ауыҙлығын һалдырмауымды ла асыҡтан-асыҡ әйтеүенә аптырап ҡалдым. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nБашҡорттар тураһында... тарихи-географик белешмә\n"... Башҡорттар менән осрашҡан ваҡытта уларҙың айыҡ аҡылы ғына тугел, ә уйлап табыу һәләтенә маһир икәне асыҡ күренә. Гөмүмән, уларҙың аҡылы зирәк һәм отҡор булыуы менән айырылып тора, был сифаттар башҡорттарҙың холҡонда ла ярылып ята; механик ғәҙәт кенә түгел, ә төрлө алымдар талап иткән һәм шәхси хыялдарға урын булған шөғөлдәргә тартылыуҙары ла шуның менән аңлатылалыр. Ер һөрөп, бер төрлө генә эш менән булышыу уның күңеленә ятып бөтмәй — был хәрәкәтсән холоҡтоң үҙенсәлеге.\n... Башҡорттоң аҡыл ҡеүәһе тураһында һүҙ йөрөтөүе ауыр, сөнки уларҙың шөғөлдәре был сифаттарға тулыһынса асылырға мөмкинлек бирмәй; шулай ҙа уларға тәбиғәттән тапҡырлыҡ, тиҙ отоп алыусанлыҡ бирелеүен инҡар итеп булмай. Был сифаттар башҡорттоң килеп тыуған хәлдән һәм кәртәләрҙән сыға белеүендә, үҙҙәренә оҡшаған эште башҡарыуында күренә..."\n(Живописная Россия; Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении. — Т. 8. Среднее Поволжье и Приуралъский край. — Ч.2. Приуральский край. — С Пб.; М., 1901.)\nЙәннәт баҡсаһы (аҙағы)\nЙәннәт баҡсаһы (аҙағы) Гүзәл СИТДЫҠОВА\nбашы ошо биттә; //nazir1965.com/tarix/j%D3%99nn%D3%99t-ba%D2%A1salary.html#more-5131\nМөздәлифәлә уҙған төн\nҒәрәфәттә ғәмәл-ғибәҙәт менән көндөң үткәне һиҙелмәй ҙә ҡалды. Рәхмәт тауынан ҡайтышлай бер аҙ юл яҙлыҡтырып, урап-урап, арып ҡайтһаҡ та, күңел байрам кисерә. Хатта ҡапҡылап килергә лә өлгөрҙөм. Төрөктәр беҙҙең урам ашаһында ҙур ҡаласыҡ булып урынлашҡан. Аш-һыу, сәй һатып торалар. Телдәре аңлайышлы булғас, туғандарымды күргәндәй һөйөнөп киттем, ризыҡтарын да һөйөнөп ашаным.\nҠояш байыу менән, ахшам намаҙынан һуң Мөздәлифәгә китергә ваҡыт етте. Оло йәштәгеләргә, ауырыуҙарға, ерҙә ятып төн үткәрергә хәле етмәҫтәйҙәргә автобусты алдан бирҙеләр. Ҡатындарҙың күбеһе шунда китте. Мин ”көслөләр” төркөмө менән ҡалдым.\nМөздәлифәгә ныҡ төнләтеп аяҡ баҫтыҡ. Килеп төшкән урыныбыҙҙа тимер селтәр кәртә эсенә индермәнеләр. Ҡараңғыла урын эҙләп шоссе буйлап һуҙылдыҡ. Эргәнән автобустар төтөн борҡотоп уҙып ҡына тора. Уларҙың фаралары яҡтыһында уң яғыбыҙҙағы тау, һарыҡташтар өйөмө шәйләнеп ҡала. һулда — осо-ҡырыйы күренмәгән кәртәле уйһыулыҡ. Эстә, урта тоштараҡ, бер ҡатлы ниндәйҙер ҡоролмалар күренгеләй.\nЭре аҙымдар менән хәтһеҙ генә барғас, ниһайәт, бер урында инергә рөхсәт бирелде. Тәпәш кенә сатырҙар ҡороп, кемдәрҙер кәртә буйына урынлашҡан да инде. Төпкәрәк уҙабыҙ. Аяҡ аҫты — ваҡ ҡына ташлы онтаҡ. Сүп-сары ла етерлек. Юлдан күренгән ҡоролмалар тәһәрәтхана икән, беҙгә яҡынырағынан килгән һуҡыр яҡтылыҡта һәрмәнә-һәрмәнә ятыр урын әҙерләнек. Имамыбыҙ йәстеүгә аҙан ҡысҡырҙы ла күмәкләп намаҙға баҫтыҡ. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nКОНТАКТЫ - 8 103 views\nФәхретдинов Ризаитдин. Нәсихәттәр - 5 160 views\nМөнәжәттәр - 5 050 views\n«Йәсин» сүрәсенең фазыйләттәре - 4 915 views\nСура 114, Ан-Нас (Люди), Ән-Нәс сүрәһе (Кешеләр) - 3 347 views


Башҡортостан буйынса Росреестр идаралығы ветерандар хаҡында хәстәрлек күреүҙе дауам итә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан буйынса Росреестр идаралығы ветерандар хаҡында хәстәрлек күреүҙе дауам итә\n15:00, 30 апреля 2010 Иҡтисад\nБашҡортостан Республикаһы буйынса Росреестр идаралығында Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн сираттағы асыҡ ишектәр көнө үтте. Өфөләге Идаралыҡтың документтар менән эш итеүсе бүлегенә бындай саралар башланғандан алып 77 ветеран мөрәжәғәт иткән. Шуларҙан хоҡуҡты дәүләт теркәүенең тиҙләтелгән берҙәм процедураһы менән 33 кеше файҙаланған, ҡыҫҡартылған срок буйынса Теркәү палатаһынан 34 белешмә бирелгән.\nИдаралыҡ мәғлүмәте буйынса, башҡа территориаль бүлектәрҙә лә асыҡ ишектәр көнө уңышлы үтә. Нефтекама бүлегендә 13 ветерандан документ ҡабул ителгән, Бөрө районында туғыҙ һуғышта ҡатнашыусы был хеҙмәттән файҙаланған, Стәрлетамаҡ һәм Сибай ҡалаларында дүртәр ветеран ҡыҫҡа ваҡыт эсендә документ юллаған. Иглин районында хоҡуҡтарҙы теркәүгә 11 документ пакеты ҡабул ителгән, дүрт ветеранға мәғлүмәт бирелгән.\nӘйтергә кәрәк, Нефтекама бүлеге белгестәре ветерандарға башҡа төрлө ярҙам да күрһәтә. Мәҫәлән, хеҙмәткәрҙәр инициативаһы менән үҙҙәренең аҡсаһына аҡса түләргә мөмкинселеге булмаған ветерандарға күсемһеҙ милеккә хоҡуҡтарын теркәүгә дәүләт пошлинаһын түләү башҡарыла. Бөгөнгө көндә хеҙмәткәрҙәр ете һуғыш ветеранына дәүләт пошлинаһын үҙҙәренең аҡсаһына ҡаплаған.\nТеги: росреестр, ветерандар


Тәүлек буйы... Интернетта » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Тәүлек буйы... Интернетта\nТәүлек буйы... Интернетта 22.08.2017 // Сәләмәт булайыҡ\nИнтернет селтәрендә оҙаҡ ултыраһығыҙмы? Төнөн, йоҡлап киткәнсе, виртуаль киңлекте гиҙеп, һуңғы яңылыҡтар менән танышаһығыҙ, Ер йөҙөнөң төрлө ҡәүемдәрендә йәшәгән кешеләр менән аралашаһығыҙ, ә иртән уянғас, ҡулығыҙ шунда уҡ гаджетҡа үреләме? Виртуаль донъя менән артыҡ мауығыуҙы әлегә сиргә тиңләмәйҙәр, әммә Интернет булмышығыҙҙы тулыһынса ҡолға әүерелдереүе ихтимал – шуны онотмағыҙ.\nЫсынбарлыҡты виртуаль тормош алмаштырғанын нисек аңларға һәм бәләнән нисек ҡотолорға? Профессиональ психотерапевтар һәм психологтарҙың кәңәштәренә ҡолаҡ һалайыҡ. Иң тәүҙә ихтыяжды билдәләү мөһим. Мәҫәлән, поликлиниканың эш көнө тәртибен йәки төнгө сәғәт 3-тә бал ҡорттарының ни өсөн татлы ризыҡты аҙыраҡ килтерә башлауын асыҡлау (етмәһә, һеҙ умартасы ла түгел!) — ике төрлө ғәмәл бит! Дуҫығыҙ яҙған яңылыҡты, уға яҙған комментарийҙарҙы күҙәтеп барыу, бөтөнләй белмәгән-күрмәгән кешеләр менән ҡыҙыу бәхәскә инеү кәрәкме һеҙгә? Интернет селтәрендә үткәргән ваҡытығыҙҙы анализлағыҙ. Әгәр ҙә һеҙ селтәр менән түгел, ә селтәрҙең һеҙҙең шәхесегеҙгә идара иткәнен аңғарһағыҙ, борсолоу урынлы.\n“Миңә, 24 сәғәт бәйләнештә булырға кәрәк, эшем шундай” тигәндәрҙе лә ишеткәнегеҙ барҙыр. Ысын күңелдән яуап бирегеҙ: тәүлек әйләнәһенә бәйләнештә булыу мөмкинме? Эшегеҙ аҙна дауамында көнө-төнө социаль селтәрҙә һәм сайттарҙа ултырыуға бәйлеме? Ә Хеҙмәт кодексын уҡығанығыҙ бармы? Һеҙҙең эш биреүсе, ысынлап та, хеҙмәткәр теләһә ҡайһы ваҡытта бәйләнештә булырға тейеш тип иҫәпләйме? Шулай икән, эшегеҙҙе алмаштырығыҙ йәки судҡа мөрәжәғәт итегеҙ. Әммә бындай хәлдең мөмкин булыу ихтималлығы бик түбән: ғәҙәттә, кешеләр “24 сәғәт бәйләнештә булырға кәрәк” тигән уйҙырманы үҙҙәре уйлап сығара. Әгәр ҙә һеҙ “ҡотҡарыу хеҙмәтендә” (112) эшләмәйһегеҙ икән, селтәргә ваҡыты-ваҡыты менән инеп сығыу ҙа етә. Ғөмүмән, ике сәғәт һайын ун минут самаһы ваҡытты Интернетҡа бүлһәгеҙ — таман. Эшегеҙҙе теүәлләнегеҙ икән, селтәрҙән сығығыҙ! Ҡалғаны һеҙҙең виртуаль киңлектә ултырыуығыҙҙы аҡларға тырышыу ғына.\nМессенджерҙарға ҡағылышлы йәнә бер шарт. Барлыҡ хат-хәбәрҙәргә шунда уҡ яуап биреү мотлаҡмы? Юҡ, әлбиттә. Ғәмәли тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, яҙмаларҙың 90 проценты һеҙ яуап биргәнсе бер нисә сәғәт көтөп тороу мөмкинлеген күҙаллай. Ҡыҫҡаһы, тиҙ генә яуап бирмәһәгеҙ ҙә донъя емерелеп төшмәйәсәк. Иң мөһим хаттар өсөн иһә фильтр ҡуйығыҙ. Ә дөрөҫөн әйткәндә, кисектергеһеҙ хәл килеп тыуғанда, кәрәк тип тапҡан кеше – туғандармы, етәксеме – шылтыратып һөйләшеүҙе хуп күрәсәк.\nГаджеттарға бәйлелек тә – көнүҙәк проблемаларҙың береһе. Интернет селтәренең тоҙағына эләккәндәр өсөн был наркомандың шприцына тиң. Төрлө сайттарҙан, ҡушымталарҙан туҡтауһыҙ саҡырыуҙар ағыла: “Сайтҡа ин, ҡара, ныҡ ҡыҙыҡлы, уникаль яңылыҡ, тормошоңдо үҙгәртерлек мөһим мөмкинлек!” һәм башҡалар. Ошо яҙмаларҙың 99 проценты кисектермәҫлек эшмәкәрлек талап итмәй. Ә социаль селтәрҙәрҙең билдәләрендә эленеп торған һандар ни тиклем ылыҡтыра. “Мин – популяр, минең менән ҡыҙыҡһыналар” тигән алдатҡыс тойғо ҡулдарҙы үҙенән-үҙе гаджетҡа үрелергә мәжбүр итә. Дөрөҫөн әйткәндә, компьютерҙа йәки телефонда ошо иҫкәрмәләрҙе һүндереп ҡуйыу отошлораҡ.\n“Алкоголизм йә наркомания менән сағыштырғанда, кешенең виртуаль киңлек менән артыҡ мауығыуы бер ни түгел” тигәндәр ҙә бар. Ни тиклем ҙур яңылышыу! Һеҙ бит үҙегеҙҙең ҡәҙерле ваҡытығыҙҙы, ҡабатланмаҫ ғүмерегеҙҙе бушҡа сарыфлайһығыҙ.\nИнтернет һеҙҙе тоҙаҡҡа эләктергәнен нисек аңларға? Бәйлелек — нимәнелер контролһеҙ ҡулланыу, ниндәйҙер ғәмәлгә самаһыҙ ваҡытты, көстө бүлеү. Шулай итеп, кеше ысынбарлыҡтан алыҫлаша бара, яуаплылыҡ, сама тойғоһон юғалта, ниндәйҙер күңелһеҙлектәрҙән виртуаль донъяға ҡаса. Көндәлек тормоштан ҡәнәғәтлек тойғоһо кисермәй икән, ул уны Интернет селтәренән эҙләй. Ә унда үҙегеҙҙе кем тип танытһағыҙ ҙа була. Әңгәмәләрҙә ят исем менән ҡатнашырға, теләк буйынса үҙен ир йә ҡатын тип билдәләргә, уҫал йә ымһындырғыс итеп яуап бирергә, хис-тойғоно йәшермәҫкә мөмкин. Ҡыҫҡаһы, мөмкинлектәр шундай күп, һәм был һеҙҙе арбай, ылыҡтыра, яулап ала.\nИнтернетта аралашҡандан һуң, уйҙарға батып, йоҡламай ятҡанығыҙ бармы? Әгәр ҙә кемдеңдер фекере менән килешә алмай, йоҡоһоҙлоҡтан йонсойһоғоҙ, ә тынысланыр өсөн виртуаль әңгәмәсене урынына ҡуйырға кәрәк икән – был да Интернетҡа бәйлелектең бер төрө. Үҙегеҙгә үҙегеҙ һорау бирегеҙ: ошо проблемалар һеҙгә кәрәкме? Бөтөнләй белмәгән-күрмәгән кешегә нимәлер иҫбатларға маташыу – үҙ-үҙеңә ышанмаусылыҡ билдәһе. Унан һуң, әңгәмәсе ниндәй фекерҙе еткерергә теләгәнен яҙманан ғына билдәләп булмай: ғәҙәттә, беҙ нимә уҡырға теләйбеҙ, шуны күрәбеҙ. Мәҫәлән, ҡайһы саҡта ҡатын-ҡыҙҙарҙан шундай зар-интизар ишетергә тура килә: йәнәһе, һөйгәненә ҡайнар хистәрен теҙеп яҙған, ә уныһы бер-ике ҡоро һөйләм менән яуап биргән. Был бит гүзәл зат уйлап сығарған уйҙырма! Ул яҙманы үҙе теләгәнсә аңлаған, ә ирҙең селтәр аша йылы һүҙҙәр яҙып ултырырға теләге лә, ваҡыты ла юҡ.\nҠайһы бер йәштәр бер үк фатир эсендә булып та, йәнле аралашыуҙы түгел, ә гаджет аша яҙышыуҙы хуп күрә. Был да — селтәргә бәйлелектең бер төрө, ысынбарлыҡта әңгәмә ҡора белмәүҙән килә.\nИнтернет аша танышып, оҙаҡ аралашып, ысынбарлыҡта осрашҡандан һуң, күҙаллауҙарҙың ни тиклем реаль образға тап килмәгәнен аңлағандар күпме! Ҡыҫҡаһы, селтәр ул – мираж, был донъя үҙ ҡанундары менән йәшәй, ҡәҙимге тормоштағы ҡағиҙәләр унда эшләмәй.\nӘгәр ҙә үҙегеҙҙә йәки яҡынығыҙҙа Интернет селтәренә бәйлелек билдәләре күрәһегеҙ икән, проблеманы кисекмәҫтән хәл итә башлағыҙ! Бының өсөн тәүҙә иң ябай һорауға яуап бирергә кәрәк: ни өсөн шунса ваҡытты һеҙгә виртуаль донъяла уҙғарырға, ихтыяр көсөгөҙгә ышанығыҙ, селтәрҙәге аралашыуҙы, лайктар ҡуйыуҙы йәки уларҙы кемдер ҡуйғанды көтөүҙе, бармаҡтарығыҙ талғансы комментарий яҙыуҙы һәм башҡа ошондайыраҡ эшмәкәрлекте ҡырҡа кәметегеҙ, гаджетты самалап тотоноғоҙ. Әгәр ҙә килеп сыҡмай икән, психологка мөрәжәғәт итегеҙ.\nИң мөһиме – кешене ысынбарлыҡҡа бурыс тойғоһо, яуаплылыҡ, ниндәйҙер донъяуи мәшәҡәттәр ярҙамында түгел, ә ҡыҙыҡһыныуҙар, хис-тойғолар, сәйәхәт, спорт һәм башҡа ғәмәлдәр менән ылыҡтырыу фарыз.\nИнтернеттағы абруйға таянып ҡына үҙегеҙҙең уңышлы икәнлегегеҙҙе билдәләү – ҙур хата, сөнки был – иллюзия, танылырға теләү, иғтибар көҫәү. Быны бәләкәй баланың мөхәббәт һәм йылылыҡҡа мохтаж булыуы менән сағыштырырға мөмкин. Аңлағыҙ: әгәр ҙә виртуаль донъя ысынбарлыҡтан мөһимерәк икән, тимәк, был — ниндәйҙер проблемаларҙан ҡасыу. Ә улар бер ҡайҙа ла китмәйәсәк, киреһенсә, хәл-торошто насарайтасаҡ ҡына.