ЙӨРӘКТӘ ҠАЛҒАН ЯРА (хикәйә)\n11 Февраль 2020, 00:00\n— Беҙҙең шулай һуңлап осрашыуға кемде ғәйепләргә мөмкин? — тип Фәһимәнең моңһоу күҙҙәренә текәлде.— Ә мин бер кемде лә ғәйепләмәйем. Барыһы өсөн дә бары тик үҙем ғәйепле. — Фәһимә, уң ҡулы бармаҡтары менән ирендәрен ҡаплап, башын аҫҡа эйҙе.\n— Туҡта, ахмаҡ, ҡайҙа атаңлап инеп бараһың?!\nҒәләү ҡарттың көр тауышы өй эсендәгеләргә ла бик асыҡ ишетелде. Мәрзиә, йыуан муйынын һәләт кенә бороп, тәҙрәгә ҡараны ла:\n— Ана, Ғәләү ағай килеп тә етте. Ҡапҡа асыҡ, аты менән урам эсенә үк инһә икән дә. Әллә әйтәйемме? Йөктәрең ауыр бит, — тип иренә табан атланы.\nХәмзә, уң ҡулын һелтәп, ҡырт киҫте:\n— Торһон! Бер сумаҙан менән ярты тоҡ йөктө күтәрә алмаҫ тиһеңме? Һин, бар, балаларҙы уят, һигеҙенсе киткән, ә улар һаман йоҡо һимертә.\n— Һине оҙатҡас, уятырмын. Был арала бигерәк ныҡ арыйҙар. Көнө буйы тип әйтерлек мәктәптәләр, өйгә ҡайтҡас та эш етерлек уларға… Һин малайҙы барғас та күр инде, ебәргән нәмәләрҙе бирергә, аҡса ҡалдырырға онотма.\nХәмзә ҙур кәүҙәһенә килешле, әҙ генә иҫкерә башлаған күн курткаһын сөйҙән алып өҫтөнә кейҙе лә, әҙерләп ҡуйылған йөктәрҙе ҡулдарына эләктереп, ишеккә табан йүнәлде. Ҡатыны уға эйәрҙе. Сыҡҡас, арбаһы эргәһендә уларҙы көтөп торған Ғәләү ҡарт менән сәләмләшеп, хәл-әхүәлен һорашҡас, Мәрзиә уны сәй эсеп сығырға ҡыҫтап ҡараны, ләкин барыбер күндерә алманы.\nҺуғыштан һыңар күҙһеҙ ҡайтҡан Ғәләү ҡарт һаман почта ташый. Бына дүрт тиҫтә йылдан ашыуыраҡ ул тыуған ауылы Иҫке Йорттан һигеҙ саҡрым алыҫлыҡта ятҡан район үҙәгенә аҙнаға алты тапҡыр барып ҡайта. Был ваҡыт эсендә нисә атта кемдәрҙе генә ултыртып йөрөтмәне ул! Район үҙәгенә, ҡалаларға барыусылар кистән үк уға әйтеп, хәл белешеп ҡуялар. Ул бер кемгә лә баш тартмай, хатта өйҙәренә һуғылып алып китә. Һораһалар, үҙенә кәрәкмәһә лә, юлға иртәрәк тә сығып ҡуя. Элегерәк, машиналар аҙ саҡта, уның арба-санаһына ултырып барырға, ҡайтырға теләүселәр үтә күп була торғайны. Хәҙер инде кешеләр, бигерәк тә йәштәр, атта ғына барыуҙы мөрхәтһенеп еткермәйҙәр. Әммә олораҡтар һаман уға йәбешеп ята. Бер осор, пенсияға сығып бер ни тиклем эшләгәс, Ғәләү эшенән китеп тә торғайны. Почтаны төрлө кеше төрлө транспортта ташып ҡараны, ләкин уның һымаҡ берәү ҙә теүәл һәм етди эшләй алманы: йә хат-гәзиттәр юғалыштырҙы, йә бик һуңлап килде. Бына шулай ауылдың алмаштырғыһыҙ кешеһенә әүерелде лә ҡуйҙы. Тыңлаусан, егәрле кешенең ҡулы ла уртаҡ була шул ул.\nАрбаға сумаҙан менән тоҡто йәтешләп һалышҡанда, Мәрзиә кисә әйткәндәрен яңынан иренең иҫенә төшөрҙө:\n— Һеңлемдең ите сепрәккә төрөлгән. Ныҡ итеп әйт: әгәр кейәү менән айырылышһа, апаһына килеп тә йөрөмәһен. Өс йылын түҙгән, тағы ике йылын сыҙар, бәлки, амнистия булып, иртәрәк тә ҡайтып килер әле.\n— Ярар, ярар, әйтермен, апайың түҙергә ҡуша тиермен. Ә түҙә алмай ҡуйһа, берәйһенең ҡуйынына инеп китһә, сығырға теләмәһә? — Хәмзә, ҡатыны яғына башын бороп, һиҙелер-һиҙелмәҫ кенә йылмайып ҡуйҙы. — Ҡатын-ҡыҙ бер түҙемлеген юғалтһа, тотоп алып булмай торған…\n— Үҙеңдең ҡылыҡты ҡатын-ҡыҙға таҡма. Әтеү, мин һине белмәйем. Баҫылғаныңа нисә генә йыл.\n— Ә, бәлки, баҫылмағанмындыр? — Хәмзә, шаярғанын аңлатырға теләп, был юлы нығыраҡ йылмайҙы.\n— Тағы йөрө, әйҙә, өйҙәге ике ҡыҙыңдан, институттағы малайыңдан оялмаһаң. Ҡара һин уны, тиҙ генә ҡайт, ишетһәм-һиҙһәм, был юлы ғәфү итәһем юҡ, көтмә. Мал-тыуар, ҡош-ҡорт йәл, үҙем бара инем. Һеҙгә ышанып буламы, тамағығыҙҙы туйҙыра алмайһығыҙ…\n— Эй, әсәһе, әллә нимәгә төшәһең дә китәһең. Булмаҫтайҙы…\nХәмзә һүҙҙәрен әйтеп бөтөрә алманы, үҙ эше менән йөрөгән Ғәләү ҡарт килеп арбаға ултырыр-ултырмаҫтан ат урынынан ҡуҙғалды. Һалам түшәлгән ҡыҫҡа тирәсле ыҡсым арбаға Хәмзә лә йәһәт кенә ҡунаҡлап, оҙон аяҡтарын тартыбыраҡ ултырҙы ла ҡатынына тағы бер күтәрелеп ҡарап ҡуйҙы. Мәрзиәнең көрәнһыуланып киткән йөҙө лә, ҡара күҙҙәре лә бик борсоулы, хатта хәсрәтле булып күренде…\nТиҙҙән улар ауыл башындағы оло яланды урталайға ярып үткән ат юлына барып сыҡты. Тирә-яҡ тынлыҡҡа сумған. Тигеҙ юлда бер көйө генә тәгәрәгән тәгәрмәстәр тауышы ғына ишетелә. Биттәрҙе иртәнге еләҫлек иркәләй. Хәмзә күңелендә, күкрәгендә иркенлек, еңеллек тойҙо. Бындай мәлдә кеше иҫтәлектәргә, хәтирәләргә бирелеүсән. Хәмзә лә ошо ялан-юлдарҙа үткән бала сағы, үҫмер йылдары тураһында уйлана, иҫләй генә башлағайны, Ғәләү ҡарттың ҡапыл ғына биргән һорауы хәтирәләрен бүлдерҙе.\n— Хәмзә ҡустым, — тине ул ҡыҫҡа ғына һаплы сыбыртҡыһы менән атына еңелсә генә һуҡҡылап, — һинең ауылға ҡайтыуыңа нисә йыл булып китте?\n— Күп түгел әле, Ғәләү ағай, әммә ун дүрт йыл үтеп тә китте инде.\n— Мин һинең ауылға кире ҡайтасағыңды белдем.\n— Нисек белдең?\n— Белдем. Атайың кеүек һин дә ер балаһы. Атайың һуғыштан әйләнеп ҡайтһа, һине ауылдан улай сығара һалып та ебәрмәҫ ине әле. Ауыл балаһы ер-тупраҡһыҙ йәшәй алмай инде ул.\n— Уныһы, моғайын, шулайҙыр ҙа. Ун дүрт йыл буйы күңелгә нимәлер етмәй йөрөнө.\nҒәләү ҡарт Хәмзә яғына әҙ генә борола биреп ултырҙы ла, тамағын ҡырып алғас, тағы бер яңы һорауын бирҙе:\n— Үҙеңдән ишетәйем әле, Хәмзә ҡустым, ә ниңә сығып киттең? Дөрөҫөн генә әйт: үсектеңме, әллә ҙурыраҡ аҡса кәрәк булдымы?\n— Ауыл балаһы тыуған төйәгенән юҡтан ғына сығып китмәй инде ул. Йәшәрлек хәле, мөмкинселеге булһа, ҙур аҡса артынан да ҡыуып йөрөмәй.\n— Уныһы шулай, ҡустым, шулай. — Ғәләү ҡарт хуплап баш ҡағып ҡуйҙы.\n— Минең тарихты беләһеңдер тип уйлағайным.\n— Юҡ. Кеше бит төрлөсә һөйләй… Мин дә бит ул осор бер йыл самаһы район үҙәгендә эшләп булаштым. Үлергә торған бер ҡорсаңғы ат биргәйнеләр, ғәрлегемдән киттем дә барҙым, тик яҙға әйләнеп тә ҡайттым.\n— Ана шул-шул, кешелә намыҫ, ғәрләнеү бар. — Хәмзә кеҫәһенән тәмәке алып ҡабыҙҙы ла, тәмләп кенә бер нисә тапҡыр һурып алғас, иҫләй-хәтерләй, яйлап ҡына һөйләй башланы:\n— Мин тракторға ун биш йәшемдә ултырҙым. Ниндәй генә машинала эшләмәнем. Хәйер, уныһын беләһең инде. Ниңәлер бәләкәйҙән үк тимер-томорға тартылдым, тракторҙың гөрләп йөрөүенә һоҡлана торғайным. Кәрәкһә, тағы бер быуат эшләр инем. Ләкин бер саҡ ҡулыма ҡапыл килтереп һуҡтылар… Ә был хәл иртә яҙ менән булды. Шулай тракторҙа эшләп йөрөйөм. Өйләнгәйнем инде, бала ла бар ине. Бер көн бригадир, ул саҡта Ҡыям ағай ине, яланға тиреҫ ташырға ҡушты. Яландың күп урындарында ҡар ята. Көндәр һалҡын тора, егерме градустар булғандыр. Прицепҡа тейәп, ферманан ташыйым. Ара өс саҡрымдан ашыуыраҡ. Фермала унлаған кеше тейәй, ә яланда һигеҙе бушатып тора. Тейәгәнсе, тегендә бушатҡансы бер рейсҡа ярты көн ваҡыт үтә. Ҡыҫҡа көндә ике тапҡырҙан арттырып та булмай. Мотор бәләкәй әйләнештә генә эшләй. Ташбаҡа һымаҡ яй ғына йөрөп ятам шулай. Председатель үҙе килеп киткеләй. Күреп торам, асыулы-ярһыулы йөрөй был. Күрәһең, райкомдан ҡыҫалар, сводка талап итәләр.\n— Ул саҡта председатель кем ине, Шәрифйәнме?\n— Шул инде. Ул осорҙа бары Шиһаповтар династияһынан ғына ҡуя торғайнылар бит. Бына шулай…Теге беҙҙе ашыҡтырырға, тиҙләтергә теләй. Бер көн мин тоттом да: «Теләйһегеҙме, мин һеҙгә көнөнә ике рейс урынына биш-алтыны эшләйем?» — тинем. Аптырауҙан күҙҙәре түңәрәкләнеп китте. «Туғанҡайым, булдыра алһаң, эшлә берүк, Хоҙайға ялынғандай ялынам, — ти был, ярһып. — Бер нәмә лә йәл түгел, гәзиткә ҙур итеп портретыңды баҫтырып сығарабыҙ». «Уныһы кәрәкмәй, — мин әйтәм, — тейешенсә түләһәгеҙ, еткән… Ул саҡта яландағы бушатыусы кешеләрегеҙ кәрәкмәй. Бер үҙем барыһын да эшләйем».\nКис, ике рейс яһағандан һуң, мин прицепты мастерскойға алып килдем. Беҙ уны механик менән алынмалы, йәки шылдырмалы итеп эшләп тә ҡуйҙыҡ. Рычагыңа баҫаһың — тиреҫ аҫтындағы таҡта шыла ла йөк үҙенән-үҙе түгелә. Бер нәмәһе лә юҡ. Икәү урынына хәҙер инде тиреҫте ете тапҡыр сығара башланым бит. Бер нисә көн эсендә аҡ яланды ҡараға әйләндерҙем. Шунан икенсе, өсөнсө яланды башланым. Хисапсы, тонна-километрҙы иҫәпләп, яҙып бара. Яҙ айы ине бит. Аҡса бирер ваҡытты байрамдай көтөп йөрөйбөҙ. Атай йортонда йәшәй инек, ул сереп, емерелеп бара. Тиҙерәк бура алып (һөйләшеп ҡуйғайным инде), өй рәтләргә уйлайым. Бына-бына артырға ла торабыҙ, ҡатын икенсегә ауырлы йөрөй. Көтә торғас, аҡса алыр көн килеп етте. Әллә ниндәй өмөттәр менән кассаның тәҙрәһенә башты тығам. Ә унан кассир миңә: «Һине контораға инеп сығырға ҡуштылар», — ти. Үҙемсә, колхоз председателе, аҡса арыу булғас, рәхмәт әйтеп, тантаналы шарттарҙа үҙе бирергә булғандыр, тип уйлайым. Председатель бүлмәһенең ишеген асыуым булды, ул ултырғысында борғоланып ҡуйҙы ла:\n— Аңлашылмаусанлыҡ килеп сыҡты бит әле, иптәш Моратшин, — ти был. — Бухгалтер айлыҡ хеҙмәт хаҡынды һанап сығарғас, аптырап, үҙенә ышанмай, асыҡлау өсөн районға шылтыратҡан, ә унда, ярамай, бер кешегә ул тиклем аҡса тейеш түгел, тип әйткәндәр.\n— Ниңә ярамай, тиреҫте күп ташыу ярамаймы? — тип һорайым, аптырап.\n— Уныһын өндәшмәгәндәр, — тип күҙен йәшерә председатель. — Ә бына аҡса күберәк килеп сыҡҡанын әйткәндәр.\n— Мин бит уны намыҫлы рәүештә эшләп алған, — тим. Ярһыуымдан саҡ-саҡ үҙемде тотоп ҡалдым. — Бөтәгеҙгә лә файҙа бит. Һеҙ үҙегеҙ әйттегеҙ, тиҙерәк, күберәк сығарырға үтенеп һоранығыҙ.\n— Уныһы шулай ҙа бит, — ти председатель, үҙе һаман йөҙгә ҡарамай, — һин, ысынлап та, беҙҙе ҡотҡарҙың, ә бына эшеңде ысынлап баһаларға хоҡуҡ бирмәйҙәр.\nУл саҡтағы ғәрләнгәнде белһәгеҙ: йөҙ һумдан саҡ ҡына күберәк аҡса яҙғандар. Ә бит өйҙә аҡсаны, әйткәнемсә, дүрт күҙ менән көтәләр. Ҡатын хатта күпмеһен нисек файҙаланырға алдан иҫәпләп бөткәйне инде. Ә мин буш ҡул менән ҡайтып керҙем. Ғәрлегемдән теге биргән аҡсаларынан да бөтөнләй баш тарттым. Ҡатынымдың хәсрәтле йөҙөнә ҡараным да, асыуымдан, мастерскойға барып, теге эшләгән арбаның төбөн яңынан элеккесә яһап ҡуйҙым. Бер-ике көн эшкә сыҡманым. Аяҡ тартмай ҙа ҡуя… Аҙаҡ сығыуын сыҡтым, тик элеккесә ике рейс ҡына яһайым. Председатель яланда күренмәй, тағы бушатыусылар ебәргән… Бына шулай булды.\n— Эйе-е, ғәрлегеңә ныҡ тейгәндәр икән, ҡустым, — тине Ғәләү ҡарт, атын ҡыуа төшөп. — Хәҙер генә бит уравниловка хаҡында һөйләйҙәр, ул саҡта ундай һүҙҙе бөтөнләй белмәйҙәр ине бит. Бары тик «ярамай», «тейеш түгел» тигән һүҙҙәрҙе генә белделәр.\n— Ике рейс яһайым, уның ҡарауы, бухгалтер ҡәнәғәт, тыныс, финанс тәртибен боҙоу юҡ бит. Минең дә мәшәҡәт бөттө.\n— Бәлки, улар һинән биш йөҙ һум аҡсаларын йәлләп, яландан миллиондарҙы юғалтҡандарҙыр. Бына шулай кешеләрҙе ауылдан, ерҙән биҙҙереп бөттөләр.\n— Шулай шул… Ул көндәрҙә мине етәкселәрҙән берәү ҙә йыуатманы, йылы һүҙ әйтмәне. Әйтерһең, бер нәмә лә булмаған. Эш бит аҡсала ғына түгел, ғәҙеллектә… Уйланып йөрөнөм дә, бер көндө председателдең өҫтәленә ғариза һалдым. Хәл итеүен дә көтөп тормай, ҡалаға эш белешергә киттем. Дуҫ-таныштар аша тиҙ арала эш таптым, тракторҙа, унан экскаваторҙа эшләнем. Ярты йылдан ғаиләне алып килдем, тәүҙә ятаҡта торҙоҡ, унан өй һатып алдыҡ. Әлбиттә, уйлана башлаһаң, шул тиҙәк өсөн ауылды ташлап китеүе уңайһыҙ ҙа булып китә. Тик әҙәмдә намыҫ та бар бит әле.\n— Шулай булмай. Күпме кеше ауылдарҙан китте, иҫәпләй-һанай башлаһаң, иҫ китерлек. — Ғәләү ҡарт ауыл яғына боролоп ҡарап ҡуйҙы. — Ә бит беҙҙә башта ниндәй колхоз ине! Һуғыш булды, ул да ауылды бөтөрә алманы. Ике йөҙ илленән ашыуыраҡ йортло ауыл һыу буйлап ултырғайны. Хәҙер генә ул теләһә ҡайҙа йорт һалып сығалар… Өс меңдән ашыуыраҡ һөрөнтө ер бар ине. Күпме болондар!.. Һыйыр, башҡа мал-тыуар тота торғайны халыҡ. Келәттәрҙә иген бар, клуб, мәктәп һәйбәт ине. Матурлыҡ донъяһында йәшәнек. Бер нисә йыл эсендә барыһы ла тип әйтерлек юҡҡа сыҡты ла ҡуйҙы. «Перестройка» тигәндәре ауылдарҙы бөтөнләй бөтөрҙө. Хәҙер урамда, яланда йыр ишетмәҫһең…\n— Ҡайһы саҡ, ауыл халҡы боҙолдо, ҙур аҡса артынан ҡыуып, ҡасып бөттөләр, тип тә уйлайҙар. Һин дә, Ғәләү ағай, шулайыраҡ һорап ҡуйҙың бит.\nҒәләү ҡарт бирешергә теләмәне:\n— А как же, уныһы ла бар. Йәштәрҙә хәҙер ер ҡайғыһы юҡ.\n— Улай түгел, бар ул, тик уларҙы ерҙән биҙҙерҙеләр. Төрлөһөн төрлө ерҙә төрлөсә биҙҙерҙеләр. Берәүҙәрҙе, бына минең кеүек, яланда мыҫҡыл иттеләр, икенселәрҙең идарала күңелдәрен төшөрҙөләр. Бына шулай китте-барҙы… Кеше бит ул теләһә ниндәй ҡыйынлыҡҡа түҙә ала, ә бына ғәҙелһеҙлеккә ҡаршы тора алмай. Хәҙер һөйләйҙәр ҙә бит, тик ул ауылдарҙы тергеҙеү, аяҡҡа баҫтырыу, ах, нисек ҡыйын буласаҡ әле. Ғәйепле кешеләре лә юҡ бит. Ҡаланан ғына кеше килтереп, иген, бәрәңге, йәшелсә йыйҙырып йәшәп булмаясаҡ.\n— Быныһын дөп-дөрөҫ әйтәһең, ҡустым. Кеше үҙ ерендә йәшәргә тейеш, шул саҡта ғына уның үҙенә лә, ергә лә файҙа буласаҡ. Бына һинең кеүек егәрле, аңлы егеттәр, Аллаға шөкөр, ҡайта башланы бит әле. Тыуған ер тарта инде ул.\n— Шулай итеп, Ғәләү ағай, әйләнеп ҡайтырҙы белеп, һиҙеп йөрөнөң инде, ә? — тип һорай ҡуйҙы.\n— Белмәй һуң, ауыл балаһы — ауыл балаһы инде, уның кендеге ергә береккән.\n— Шулай, шулай. — Хәмзә алыҫҡа, ялан киңлегенә төбәлде. Ә үҙе күңеленә килгән: «Бөтәһен дә белеп етмәйһең, ағай, ауыл балаһының ҡала мөхәббәте лә бар ине шул. Әҙәм серен кем аңлап бөтһөн инде», — тигән уйҙарын әйтә алманы, әлбиттә, йөрәк төбөнә йәшерҙе.\nҒәләү ҡарт атын ҡыуа төштө. Алда ҡала йорттары күренә башланы…\nХәмзә килгәндә, Зәүрә икенсе сменаға эшкә китергә йыйынып йөрөй ине. Улар күптәнән осрашҡандары юҡ. Балдыҙы тағы ла ябығыңҡырап киткән, электән дә һомғол бил-кәүҙәһе бөгөлөп-һығылып тора, ҡаштарын тағы ла ҡыйғасландырып йолҡоп ебәргән, апаһыныҡына оҡшаған тура танауына, ҡояшта янып көрәнһыуланған йөҙөнә ялтыратып ниндәйҙер крем һылап ҡуйған, түше лә ярым асыҡ, үҙе ялан аяҡ йөрөп ята. Хәмзә ингәс тә артыҡ борсолманы: халат яғаларын бер-ике тапҡыр түшенәрәк тартҡылап ҡуйҙы ла тәүге ҡиәфәтендә ҡала бирҙе.\n— Ярар, еҙнәкәй, иртәрәк килдең, — тине ул йылытырға аш, ҡайнатырға сәй ҡуйып, — күршеләр ялда, ауылға киттеләр, ҡыҙым да яңы ғына мәктәпкә китте, ул төштән һуң уҡый. Бына көтөп йөрөр инең, әгәр мин дә ҡыҙып китһәм.\n— Институтҡа, малай янына барып килер инем. Өфөлә ни дуҫ-таныштар күп, ун дүрт йыл йәшәп кителде бит.\n— Күп, күп, — Зәүрәнең тауышында еңелсә генә кинәйәле төрттөрөп алыу ауаздары ишетелде, — онотолмағандары ла бар инде. Осратҡылап торам әле…\nХәмзә: «Кемде? — тип һорарға ауыҙын асҡайны, аҡылы етеп, тыйылып ҡалды. — Ярар, балдыҙ, бик төрттөрмә, һин яҡшы беләһең, минең дә белгән нәмәләр бар ул», — тиеүҙән ары китә алманы.\n— Ҡурҡма, ҡурҡма, апайыма әйтмәм, һин дә яҡшы беләһең, минең ундай ҡылыҡ юҡ. Ярар, әйҙә йыуын да ашап ал, унан ванна кереп сығырһың. Ә малайыңа барып торма, мәктәптән ҡайтҡас, Айгөл барып алып килер.\n— Быныһына риза, — тине лә Хәмзә, ҡулдарын йыуып, кухняға сыҡты. — Һин,\nЗәүрә, миңә шуны әйт: ҡасан бажа ҡайта?\nБалдыҙы ҡаштарын, яурынбаштарын күтәреп ҡуйҙы ла:\n— Ниндәй бажа? — тип, еҙнәһенә текәлде.\n— Белмәй… Ирең?\n— Ә минең хәҙер ирем юҡ. Карам разводҡа риза, ҡағыҙы килде инде.\n— Апайың һиҙенә ине. Айгөлдө атайһыҙ ҡалдырып ҡуймаһын, шулай эшләһә, мәңге ризалығым юҡ, ти. Миңә туҡып-туҡып ебәрҙе.\n— Ә уның атаһы бар инеме? Ҡыҙым бит уның йүнләп төҫөн дә хәтерләй алмай ҡалды. Уға бала кәрәкме ни, араҡы күрһә, беҙҙе түгел, үҙенең әҙәм икәнен онотто. Аҡсаһы барҙа уның бер ҡатлы, ахмаҡ икәнен белгән төрлө эскесе йолҡоштар янында буталды. Шулар башын да ашаны: үҙҙәре ҡылғанды быға япһарып, һыуҙан ҡоро сыҡтылар ҙа ҡуйҙылар. Ә ул бары минең менән генә этләштергә оҫта булды, үҙ-үҙен дә яҡлай алманы. Сыҡҡас иҫәпләшә, имеш.\n— Эй, балдыҙ, нисек кенә булһа ла, атай ҙа, әсәй кеүек, берәү була, икенсеһе булмаясаҡ.\n— Ундай атайҙың… Мәктәптә атаһы хаҡында һорашһалар, бала атайым бар ҙа, юҡ та тип әйтә алмай. Шуға бит икенсе мәктәпкә күсереп ҡараным. — Зәүрә, халат кеҫәһенән ҡулъяулығын сығарып, керпек остарына тейҙереп алды.\n— Ярар, балдыҙ, үҙең беләһең, — тине Хәмзә тауышын әкренәйтеп, сәйен тәмләп. — Тик ҡайтҡас, йәшәргә бирһә ярар ине лә?\n— Бирер, беҙ өсәү буласаҡбыҙ. — Еҙнәһенең аптырашлы ҡарашын күреп, Зәүрә һүҙен дауам итте. — Былай булғас, әйтеп бөтәйем инде. Мин бер егет менән таныштым. Ул минән биш йәшкә кесерәк, ләкин эш ундамы ни… Ҡыҙым да хәҙер уға өйрәнгән, күнегеп бара.\n— Апайың ҡул-аяғы менән ҡаршы буласаҡ.\n— Булмағайы, мин үҙемә-үҙем хужа, берәүҙең дә бәхилләүен һорамаясаҡмын. Унан мине бер кем, бер нәмә лә һыуындыра алмаясаҡ. Мин дә мөхәббәттең нимә икәнен яңы килеп белдем. Һинең хәлде лә хәҙер, еҙнә, нығыраҡ аңланым. Эҙләгән кешемде таптым. Ундай кешеләр донъяла һирәк була.\n— Башыңды юғалтҡанһың икән, балдыҙ.\n— Киреһенсә, яңы ғына йәшәй башланым.\n— Артыҡ иртә маҡтайһың түгелме?\n— Иртә түгел, ваҡытында… Ярар, еҙнәй, бына асҡыс, сыға ҡалһаң, үҙең менән ал, Айгөлдөң асҡысы бар. Мин йүгерҙем, юҡһа һуңға ҡалам, трамвай йыш ҡына булмай…\nЗәүрә ашығып сығып китте. Бейек үксәле итектәренең баҫҡыс буйлап шыҡылдауы байтаҡ ҡына ишетелеп торҙо әле. Хәмзә түрьяҡтан сығыуға, күтәреп килтергән әйберҙәре күҙенә ташланды. Һүҙгә бирелеп, күстәнәстәрен бирергә лә онотҡан. Уларҙы сумаҙаны менән тоҡтан алып, ҡайһыһын һыуытҡысҡа, ҡайһы берҙәрен балконға сығарып ҡуйҙы. Унан, ҡулына журнал эләктереп, мендәр ташлап, диванға һуҙылып ятты. Уҡый алманы, балдыҙының: «Осратҡылап торам әле», — тигән һүҙҙәре ҡолағында яңынан ишетелде. Күҙҙәре йомола барһа ла, уйҙары уяу, һаман уның хаҡында ине.\n…Бына ул Фәһимә менән ҡала буйлап килә. Ниңәлер икеһе лә ялан аяҡ. Ҡаланың нәҡ уртаһында, фонтан урынында, ҙур күл барлыҡҡа килгән. Тағы ла ҡойоп ямғыр яуа башланы. Хәмзә менән Фәһимә ышыҡланырға, инеп йәшеренергә урын эҙләйҙәр. Ләкин бер ҡайҙа мөмкинлек юҡ: һәр урынға кешеләр тулған, бөтә ишектәргә йоҙаҡтар эленгән. Хәмзә Фәһимәне ҡулдарына күтәреп ала ла күл аша теге яҡҡа сығырға ниәтләнә. Ләкин ниңәлер бөтөнләй хәле юҡ. Ямғыр көсәйгәндән-көсәйә бара. Хәҙер инде ул йәшен йәшнәтеп, күк күкрәтеп яуа. Хәмзә, һуңғы көсөн туплап, Фәһимәне күтәрә, тик бер-ике аҙым яһау менән, хәлһеҙләнеп, күл ситенә йығыла. Ике бите буйлап, эре ямғыр тамсыларына ҡушылып, ҡайнар йәштәре тәгәрәй. Ярай әле Фәһимә уларҙы күрмәй. Уның ҡарауы, ул үҙе ярһып-ярһып иларға тотона. Хәмзә Фәһимәне бигерәк йәлләй, ләкин ни хәл итәһең, бер ҡайҙа йәшенер урын юҡ, алға барыр көс-кәре ҡалмаған… Бәй, был кем? Ҡатыны Мәрзиә түгелме һуң? Ул ҡайҙан килгән, нисек пәйҙә булды һуң әле? Әллә Фәһимә Мәрзиә булып күрендеме? Юҡ, юҡ, ана ул да эргәлә бит… Хәҙер инде улар өсәүләп илайҙар… Йәшен йәшнәп, тағы күк күкрәй, ямғыр тағы ла нығыраҡ ҡоя. Хәмзә бер Фәһимәгә, бер Мәрзиәгә ынтыла, күтәрелергә маташа. Ләкин тора алмай, бөтөнләй хәле ҡалмаған… Ҡатындарҙың һәр береһе үҙ ҡайғыһынан илай.\n— Айгөлдө, кейәүҙе йәлләйем. Зәүрәнең был мөхәббәте лә бәхетһеҙ буласаҡ, — тип һыҡтаһа, Фәһимә:\n— Ниңә һаман килеп алмайһың? — тип үкһей.\nӘ Хәмзә үҙе көсһөҙләнгән, бер кем килмәгәнгә, ярҙам итмәгәнгә ғәрләнеп, йәш түгә… Ямғыр көсәйгәндән-көсәйә бара, йәшен күкте телә, гөрһөлдәүе генә, ҡайҙалыр алыҫҡа китеп, юғала бара…\nХәмзә тертләп, тирләп килеп уянды ла ырғып тороп ултырҙы. Әле генә күргән төшөнән айный алмағанлыҡтан, ҡайҙа ятыуын аңларға теләп, тирә-яғына ҡаранды. Төшөнгәс, еңел һулап ҡуйҙы ла быялалы ишектәр яғына атланы. Тышта ҡараңғы төшөп килә ине инде. Балконға сығып, тәмәке тоҡандырҙы. Һуңғы йылдарҙа ауылда, әллә эштә үтә ныҡ арығанлыҡтан, мажараһыҙ ғына йоҡлай торғайны. Шуға ла ул, тәмәкеһен һура-һура, әлеге төшөнән аптырабыраҡ ҡалды. Ниңәлер һулҡылдап йөрәге һыҙлап ҡуйҙы. Башында уйҙар буталды… Фәһимә осрамаһа, улар ҙа, моғайын, һаман баш ҡалала йәшәп ятырҙар ине әле. Мәрзиә Фәһимәне белмәгән саҡта улар бит ауылға яңынан ҡайтыу тураһында ауыҙ ҙа асмай торғайнылар. Тимер юл вокзалы яғынан һатып алған ағас йорттары ла бына тигән ине. Хәмзәнең хөкүмәт йортона ла сираты яҡынлашҡайны. Былтыр, бәлки, алған да булырҙар ине әле. Ишетеүенсә, «Стальмонтаж» заводына фатир бүлгәндәр. Хәйер, ҡайтҡаны һәйбәт. Хәҙер ҡалала йәшәү йылдан-йыл ауырлаша бара. Ауылда ла еңел түгел, әммә ергә яҡынһың. Ә ер, көсөңдө һалһаң, үлтермәй ул… Фәһимә менән дә бер саҡ, мөхәббәттәре ҡалһа ла, араларындағы мөнәсәбәт бөтөргә тейеш ине бит. Яҙын, мәлендә, бесән саба алмағанды, көҙөн кәбән ҡойоп буламы ни инде ул!..\nШулай ҙа уға Фәһимә хаҡында уйлау рәхәт, һағышлы булһа ла, һағыныулы, ләззәтле тойғо. Танышҡандары кисә генә булған кеүек. Ә бит байтаҡ йылдар элек — Хәмзәнең ҡалаға килгән йылының көҙөндә башлағайны мөнәсәбәттәре. Эш башлауына аҙна үтер-үтмәҫтән егеттәр ятағынан урын биргәйнеләр. Унда Марат исемле егет менән бергә йәшәне. Ул өйләнмәгәйне. Инде утыҙға яҡынлашҡан, уртараҡ буйлы, әммә төҫкә-башҡа күркәм был егет торғаны ут бөрсәһе инде. Тел тиһәң, телә лә һала, күрмәгән, белмәгән, һөйләшмәгән кешеһе юҡ. Бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙы арбарға оҫта. Төҫөнән бигерәк, баллы теле менән баштарын әйләндерә. Ҡыҙҙар үҙҙәре эҙләп килә. Баштараҡ ул Хәмзәне лә бер нисәүһе менән таныштырырға маташып ҡараны, тик тегенеһенең бер ҙә иҫе китмәгәс, артыҡ көсләшмәне. Бер көндө ул:\n— Шәмбегә тыуған көнгә саҡырҙылар, бер фатирға барабыҙ, хужаһы менән таныштырам, во! — тине уң ҡулының баш бармағын өҫкә сөйөп. — Әгәр әхирәте менән алдан танышып өлгөрмәһәм, үҙемдән ысҡындырмаҫ инем дә, ярай инде, дуҫҡа йәл түгел.\nХәмзә теге аҙнала ғына ауылға ҡайтып килгәйне, шуға ла был юлы, бер аҙ ғына уйланып ултырҙы ла, риза булды.\nХәмзә менән Марат саҡырылған фатирға сәғәт киске биштәргә килде, улар ишек асҡанда ҙур бүлмәлә ашамлыҡ, эсемлек ҡуйылған аҡ япмалы өҫтәл әҙер ине инде. Талғын ғына музыка уйнап тора, төрлө тәмле еҫтәр аңҡый. Ир-егеттәр ишектән күренеүгә, улар янына кухнянан, мөләйем йылмайып, төҫкә-башҡа бик һылыу ҡатын килеп сыҡты. Марат, уның уң ҡулының һыртына ирендәрен тейҙереп алғас, йорт хужаһы менән Хәмзәне таныштырҙы.\n— Танышырбыҙ, — тине хужабикә ышаныслы һәм яғымлы тауышы менән. — Мин хәҙергә берегеҙҙе урларға тейешмен, миңә ярҙамсы кәрәк.\n— Фәһимәкәй, мин һиңә, күреп тораһың бит, ярҙамсының да ниндәйерәген алып килдем әле, — тине Марат, Хәмзәгә төртөп күрһәтеп. — Кухнялағы бөтә эште һыпырып һалып эшләй.\n— Ҡарап ҡарарбыҙ. — Хужабикә серле генә йылмайып ҡуйҙы.\nУлар кухняға инделәр.\n— Бына быныһы һеҙгә, — тине лә Фәһимә яңы танышына алъяпҡыс тотторҙо. — Ә һеҙ аш-һыу әҙерләй беләһегеҙме?\nХәмзә көлөп кенә ҡуйҙы.\n— Әҙерләргә оҫта булмаһам да, ашарға оҫтамын.\n— Һәйбәт, кеше нимәгә булһа ла оҫта булырға тейеш, — һүҙгә оҫта Фәһимә Хәмзә алдына бер нисә балыҡ банкаһы ҡуйҙы. — Бына ошоларҙы аса тороғоҙ әле, ә мин ит менән булайым.\nПлитә өҫтөндә ҙур һауытта бешкән тауыҡтарға Фәһимә сәнске менән төрткөләп алды ла, әҙер икәндәрен күреп, һыуытҡыстан салат килтереп сығарҙы. Унан, тауыҡтарҙы алып, уларға ниндәйҙер май һөртөп ҡуйҙы. Хәмзә лә ике банканы етеҙ генә асты ла өсөнсөһөнә тотондо. Фәһимә менән улар йәнәш кенә тороп эшләйҙәр. Йәш ҡатындың буйы Хәмзәнекенән саҡ ҡына бәләкәйерәк. Фәһимәнең аҡ йөҙөнә матур танауы, ҙур зәңгәр күҙҙәре, тигеҙ тештәре һылыулыҡ өҫтәй, ҡупшы итеп өҫкә йомарлап бәйләп ҡуйылған ҡара сәстәре был һылыулыҡты тағы ла арттыра төшә.\nБер аҙҙан ул яңы танышына өндәште:\n— Булдымы, Хәмзә? Ә хәҙер бынау сәтләүектәрҙе ярғылағыҙ инде, — тине лә Фәһимә полиэтилен тоҡсайға яртылаш итеп тултырылған грек сәтләүектәрен һуҙҙы. — Булдыра алырһығыҙмы?\nХужабикә Хәмзәгә бәләкәй генә сүкеш тә тотторҙо.\n— Бындай шәп ҡорал булғас, булдырабыҙ уны.\nШул саҡ кухняға Марат килеп инде.\n— О, бында эштәр гөрләй икән, — тине ул, бер күҙен ҡыҫа төшөп, — бигерәк тәмле еҫтәр сыға. Әллә әҙерләп тә бөтөп киләһегеҙ, Фәһимә? Әлбиттә, шундай шәп ярҙамсы булғас… Әллә инде һеҙ эш менән генә булдығыҙ ҙа киттегеҙ? Мөхәббәт хаҡында ла һөйләшергә онотмағыҙ.\n— Ваҡыт юҡ, — тине Хәмзә, йылмайып. — Фәһимә эшкә сумдырҙы бит…\nОҙаҡламай аш-һыу әҙерләнеп бөттө. Саҡырылған башҡа ҡунаҡтар ҙа килгеләй торҙо. Залға сыҡтылар. Бер аҙ һөйләшеп ултырғас, Хәмзә икенсе бүлмәгә инде. Ул костюмын бында сискәйне. Бер аҙҙан бүлмәлә Фәһимә күренде. Хужабикә ҡапыл:\n— Тура һөйләргә, тураһын һорарға яратам, ғәфү итерһегеҙ. Әйтегеҙ әле, ҡатынығыҙ бармы? — тине.\nХәмзә Фәһимәнең өҙҙөрөп ҡарауынан, ҡапыл ҡуйылған һорауынан башта аптырабыраҡ ҡалды. Һорауға һорау менән яуап бирҙе:\n— Ә һеҙ нисек тип уйлайһығыҙ?\n— Мин төрлөсә уйлайым, шуға ла һорайым. Дуҫығыҙ, юҡ, тине, ә мин ышанмайым.\n— Минең дуҫтар бушты һөйләмәҫ. — Хәмзә яғымлы итеп йылмайҙы ла Фәһимәгә яҡыныраҡ килде.\n— Һеҙ бит ауылдан күптән түгел килгәнһегеҙ, ә ауыл егеттәре иртә өйләнә ул. Хәйер, мине алдарға ла була, мин тиҙ ышаныусан ҡатын.\n— Тимәк, алдарға мөмкин?\n— Ул саҡта әйтәм: минең ауылда ҡатыным да, балаларым да бар.\n— Был бигерәк тә һәйбәт. Ҡатыны барҙың ялҡыны бар, тиҙәр. Ул — ауылда, ә мин… бында. Әгәр оҡшаһам…\nХәмзә, тағы нығыраҡ яҡынлап, уң ҡулы менән тейер-теймәҫ кенә Фәһимәнең биленә ҡағылып ҡуйҙы:\n— Бына был, исмаһам, танышыу, — тине Фәһимә Хәмзәнең күҙҙәренә тура һәм серле ҡарап. — Бөгөн һеҙ минең егетем буласаҡһығыҙ. Һеҙҙәй егеттәр менән ҡасан танышырмын тип йөрөй инем әле. Күктән һорағанды Хоҙай ерҙән бирә…\n— Миңә лә, — тине Хәмзә тағы ла йылмайып, — тик шуныһы, танышлыҡты иртә башламаныҡмы? Үтә ҡыҙыл тиҙ уңып ҡуймаһын, тип ҡурҡам.\n— Уңмаҫ, иртә булғаны һәйбәт, мин барыһын да белергә тейеш. Холҡом шулай. Бер нәмәне лә иртәгәгә ҡалдырырға яратмайым.\nХәмзәгә, үҙе әйтмешләй, иртә башланған был һөйләшеү, әлбиттә, оҡшаңҡырап та етмәне. Был һүҙҙәрҙә ниндәйҙер балалыҡ, бер ҡатлылыҡ һиҙелде. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡайһы берҙәренә хас сифат — тәкәбберлек тә тойолдо. Ләкин Фәһимә уға ныҡ оҡшай, уның менән аралашыуы рәхәт тә, күңелле лә, еңел дә ине.\nӨҫтәл артына улар йәнәш ултырҙы.\nБаштараҡ бер аҙ тартынып ултырған ҡунаҡтар тора-бара иркенләй башланылар. Табында, Хәмзә менән Мараттан башҡа, тағы ла өс егет, дүрт ҡатын-ҡыҙ бар ине. Фәһимәне тыуған көнө менән ҡотлап тостар күтәрелде, бүләктәр тапшырылды. Оҙаҡламай йәштәр бейергә төштө. Хәмзә Фәһимәне саҡырҙы. Ә Марат, ҡыҙыҡайының мөлдөрәп ҡарап көтөп ултырыуына ла иғтибар итмәй, бер егет менән нимәлер хаҡындалыр ҡыҙып-ҡыҙып бәхәсләшә ине.\n— Ир-ат ғүмер буйы шулай булыр инде, — тине Фәһимә, Хәмзәгә нығыраҡ һыйынып. — Эштә ҡатын-ҡыҙҙы сәйнәр, ә ҡатын-ҡыҙ янында эш, политика һөйләп ултырыр…\nБына бер саҡ магнитофон ҡыҙыу ритмға ҡоролған көйҙәр уйнай башланы. Бөтәһе лә, ырғып-һикереп, заман бейеүен башҡарырға керештеләр. Хәмзә лә башҡаларҙан ҡалышманы… Минут һайын ул Фәһимәнең донъяһына инә барҙы, уға күңеле, йәне тартылғанын тойҙо, унан күҙҙәрен алманы.\nТағы ултырып ашап-эскәндән һуң улар Фәһимәнең бүлмәһенә инделәр.\n— Иң яратҡаным — бейеү, унан да шәберәк спорт юҡ, — тине лә Фәһимә, бүлмәһендәге шкафтан шарап сығарып, ике бокалға тултыра һалды. Береһен Хәмзәгә тотторҙо ла, алдағы шатлыҡтар өсөн тип, бөтөргәнсе эсеп ҡуйҙы.\nБыл юлы Хәмзә лә бокалды тиҙ бушатты.\n— Йә, нисек, минең фатир, дуҫтар оҡшаймы? — Фәһимә Хәмзәгә текәлде.\n— Фатирың да, дуҫтарың да оҡшай, ә үҙең нығыраҡ…\n— Тағы килерһеңме минең янға?\n— Мең тапҡыр.\nШул саҡ Фәһимә Хәмзәнең муйынынан ҡосаҡлап, ирендәренән үбеп алды:\n— Быныһы минең рәхмәтем билдәһе.\nБына бер саҡ тағы талғын музыка ағылды. Кемдер залдағы уттарҙы һүндереп ҡуйҙы. Хәмзә менән Фәһимә яңынан бейеүгә төштө. Бер аҙҙан ирендәре ҡауышты. Был юлы Хәмзә Фәһимәне ныҡлап, онотолоп үпте. Ә уныһы:\n— Һинең менән осраштырған ниндәй бәхетле көн был, — тип бышылданы. — Шараптан түгел, һинең наҙыңдан баштарым әйләнә…\n— Минең дә был йорттан һис кенә лә киткем килмәй.\n— Ә һин китмә. Мин һине бер ҡайҙа ла ебәрмәйем…\n...Таң атып килә ине инде. Фәһимә Хәмзәгә тағы ла нығыраҡ һыйынды ла:\n— Тағы бер әйт әле, мин һиңә оҡшайыммы? — ҡатын, фатирҙа берәү ҙә булмаһа ла, шым ғына һораны.\n— Тағы бер әйтәм: бик ныҡ оҡшайһың, — Хәмзә Фәһимәнең ирендәрен йомшаҡ ҡына итеп яңынан үбеп алды. — Минең осратасаҡ бәхетем бары һин булғанһыңдыр, һин минең өсөн… — Хәмзә үҙе лә аңлап етмәҫтән, теленә нисек килгәндер, ғүмерендә беренсе тапҡыр әллә күпме иркә һүҙҙәр әйтте.\nБыл саҡта Фәһимә илай ине.\n— Мин һине бер кемгә лә бирмәйем, бирмәйем, — тип Хәмзәне күкрәгенән, муйынынан ике ҡуллап ҡосаҡлап тағы нығыраҡ үҙенә тартты, биттәрен, сәстәрен һыйпаны. — Һин мине алдама… Ышан, мин насар ҡатын түгелмен. Тик миңә һиндәй ир-егет кәрәк. Ташламағаны. Намыҫлы булғаны… Йәллә мине… Мин бит япа-яңғыҙ. Ҡыҙым да һин генә бар...\nҠатындың бөтә тәне, ҡулдары ҡалтырай, күҙ-башы еүешләнде. Хәмзәнең үҙенең дә ниңәлер күңеле йомшарҙы — Фәһимәне тағы ла нығыраҡ күкрәгенә ҡыҫты…\nИртәнсәк Фәһимә уның эргәһендә юҡ ине. Хужабикә тороп йыуынған, өйөн йыйыштырып, залдағы оло өҫтәлгә ашарға әҙерләп ҡуйғайны. Йәнәш ултырып ашап-эсеп алғас, Фәһимә Хәмзәнең китергә йыйыныуын күреп:\n— Ҡасан киләһең? Килмәһәң, мин хәсрәттән үләсәкмен, — тип уның күҙҙәренә баҡты.\nХәмзә оҙаҡ өндәшмәне. Фәһимә тамам бойоҡто.\n— Ҡурҡма, килмәһәң, артыңдан эйәрмәм, — тине ул ситкә ҡарап, үҙ-үҙенә әйткәндәй.\n— Ҡурҡам шул, Фәһимә, — Хәмзә тәрән итеп көрһөнөп ҡуйҙы. — Һине юғалтыуҙан ҡурҡам. Ике баламды юғалтыуҙан ҡурҡам… Хыянаттан ҡурҡам…\n— Ә һин ҡурҡма. — Фәһимәнең зәңгәр күҙҙәре тағы ла уға төбәлде. Сыланған оҙон керпектәре аша улар үтә лә моңһоу, һораулы ҡарайҙар ине. — Яҙғаны булыр…\nӘ яҙғаны ямаулы булды. Хәмзә ғаиләһенән дә айырыла, Фәһимәне лә ташлай алманы. Йорт һатып алып, Өфөгә балалары менән ҡатынын күсергәс тә барыбер уға килеп йөрөнө. Ә Мәрзиә ҡалаға килеп йәшәй башлауының икенсе йылында өсөнсөгә бала тапты. Ошонан һуң Хәмзәнең башҡа килмәм, тип ант иткән саҡтары ла булды, тик барыбер һүҙендә тора алманы — яңынан Фәһимәне эҙләп тапты. Аҡылы тыйһа ла, йөрәгенә хужа була алмаған мәлдәре йыш булды.\nФәһимәнең тормошон хәҙер ул үҙ тормошо кеүек белә. Ҡыҙы ла уға өйрәнеп китте. Фәһимә үҙе ауыл ҡыҙы. Күгәрсен районынан. Атаһы райкомда беренсе секретарь булып эшләгән ваҡытта уҡ Өфөнән фатир һатып алған. Ләкин пенсияға сыҡҡас, уға баш ҡалала бер йыл да йәшәргә тура килмәй — инфаркттан йөрәге туҡталып, ҡапыл ғына донъя ҡуйған. Ғаиләлә берҙән-бер ҡыҙ булған Фәһимә ул саҡта университеттың география факультетында өсөнсө курста уҡыған. Бер йылдан һуң, бер аҙ ғына танышып йөрөгән дә, химия факультетын тамамлаусы Ринат исемле егеткә кейәүгә сыҡҡан. Бары өс йыл торғандар. Фәһимә бер саҡ:\n— Ирем командировкаларға йыш йөрөй башланы, — тип үҙе һөйләп биргәйне. — Баштараҡ быға иғтибар ҙа итмәнем. Заводтың эше буйынса ебәрәләр икән, тимәк, шулай кәрәктер тип уйлайым. Ваҡыт үтә торҙо. Ринат командировкаларҙан нисектер үҙгәреп ҡайта башланы: бер һүҙ әйтеп булмай — тоҡана ла китә. Юҡтан ғына бәйләнә башлай: йә уға аш-һыу тәмһеҙ, йә өйҙә тәртип юҡ, йә булмаһа мин уға ҡырын күҙ менән ҡарап йөрөйөм. Башта, бәлки, ысынлап та шулайҙыр тип, уныңса булһын өсөн, барыһын да эшләп ҡараным. Нисек тә уға ярарға, күңелен табырға тырыштым. Бала хаҡына. Ә ул төрлө сәбәптәрен табып торҙо, өйҙә, арала һүҙ-ыҙғыш өҙөлмәне. Әлбиттә, эштең нимәлә икәнен һиҙеп йөрөй инем инде. Бер көндө тураһын һорарға булдым. Ринат икенсе ҡатынды осратыуы, уны яратыуы хаҡында әйтте. Ул минуттарҙа нисек түҙгәнмендер, хәҙер үҙем дә аптырайым. Иламаным да, ҡысҡырманым да, тыныс ҡына: «Китә алаһың, мин һине тотмайым», — тинем. Бына шулай, ул минән китеп барҙы…\nХәмзә менән Фәһимә араһындағы мөхәббәт һәм мөнәсәбәт, улар үтә һирәк, уңды-һулды ҡарап, һаҡ осрашҡанғамы, Мәрзиә өсөн байтаҡ йылдар сер булып ҡалды. Бәлки шулай дауам итер ҙә ине. Бер ваҡыт Фәһимә кейәүгә сығырға уйы барлығын асып һалды. Хәмзә ҡамасауламаҫҡа теләп, уның янына бөтөнләй барыуҙан туҡтаны. Тик бер аҙҙан Фәһимә түҙмәй үҙе шылтыратты:\n— Ниңә оноттоң? Минең шаяртыуға ышандыңмы? — тине ул үпкәләп. — Минең өсөн һинән башҡа кеше юҡ…\nШундай яҡын, яғымлы, һағынған тауышты ишетеүгә Хәмзәнең ҡан баҫымы күтәрелеп, бармаҡ остарына тиклем йылы йүгерҙе. Тәнен рәхәтлек биләне, йөрәге ярһып тибә башланы. Ҡыуанысынан хатта яуап һүҙе әйтә алмай торҙо. Унан ғына, иҫенә килгәндәй, тәрән итеп һуланы ла:\n— Рәхмәт… көт, — тине.\nОшо һөйләшеүҙән һуң Хәмзә, күрешмәй торған осорҙоң әжерен ҡайтарырға теләгәндәй, Фәһимә менән йышыраҡ, мөмкин тиклем оҙағыраҡ осраша башланы. Балалары, ҡатыны алдында гонаһ, яҙыҡ ҡылыуын аңлап, үҙ-үҙен әрләп-һүгеп, күңел ғазаптары кисерһә лә, был бәхетле минуттарынан баш тартырға, ваз кисергә ниңәлер көсө етмәне. Фәһимәһенең дә тормошонда татыған иң гүзәл, иң ләззәтле мәлдәре бары Хәмзә менән осрашҡанда ине. Ике күңелгә бер һағыш, бер әрнеү, бер ҡыуаныс һалған мөхәббәт ине был. Тик хәйләле эшкә хәйер юҡ. Тора-бара хәбәр Мәрзиәгә лә барыбер килеп етте. Ул байтаҡ туланы. Эш, бәлки, ҙурға ла китер ине әле — Зәүрә ҡотҡарҙы.\nӘ бер саҡ аулаҡта еҙнәһенә:\n— Ярай әле апайым мин белгәндәрҙе белмәй, — тине ул, серле генә йылмайып. — Өйөңдән һөрөп сығарыр ине. Йәш түгелһең, етәр, күп шаярҙың…\nОшо һөйләшеүҙән һуң Хәмзәнең күңел төбөндә быҫҡып, әммә һүнмәй янған уты — уйы яйлап ҡына тоҡана башланы. Оҙаҡ ҡына уйланып йөрөгәс, Мәрзиәгә лә әйтте. Ҡаршы килер тип уйлағайны, юҡ, киреһенсә, ҡатыны хуплап, шунда уҡ элеп алды. Элегерәк бит яҡын да килмәй торғайны. Фәһимә хаҡында ишетмәһә-белмәһә, баш ҡаланан, балалары ҙурайып килгәндә, хәҙер ҙә ҡуҙғатып булмаҫ ине, әлбиттә.\nБына шулай, көтмәгәндә Өфөләге йорттарын һатып, улар тыуған ауылдарына яңынан ҡайтып төштөләр…\nХәмзә өйгә инде лә, яңы ғына күргән төшө менән әле генә күңеленән үткән иҫтәлектәрҙән аңҡы-тиңке килеп, оҙаҡ ҡына ҡуҙғалмай бер мөйөшкә текәлеп ултырҙы. Ҡулындағы, унан стеналағы сәғәткә күҙ ташланы. Биш тулып килә ине. Төшкә тиклем уҡытҡанлыҡтан, был ваҡытта Фәһимә ғәҙәттә мәктәптән ҡайтҡан була. Уны мотлаҡ күрергә кәрәк. Бына өс йылдан ашыу инде Хәмзәнең йөрәген бер нәмә өйкәп йөрөй. Ул да булһа — Фәһимә менән әҙәмсә хушлашып китә алмауына үкенеү тойғоһо. Күсенеү мәшәҡәттәре менән ауылға китер алдынан осраша алманылар ҙа ҡуйҙылар… Әйтерһең, уларҙың яҡынлыҡтары ваҡытлыса, бары йәшлек шаярыуы ғына булған. Быларҙы уйлаһаң, Фәһимәнең Хәмзәгә нисек үпкәләһә лә хаҡы бар. Өфө әллә ҡайҙағы Ҡаф тауы артында ятмай, ваҡытын, яйын табып, күптән килеп сығырға мөмкин ине. Ә инде хат яҙыуҙы Хәмзә етди эшкә һанаманы.\nӘгәр Фәһимә менән бөгөн дә осрашмаһа, аңлашмаһа, бәлки, башҡаса ғүмер буйы тура килмәүе бар. Донъя шулай ҡоролған — мәлендә хәл ителмәгән мәңгелеккә ҡала. Бөгөн тәүәккәлләргә тейеш ул. Әле ваҡыт бар.\nХәмзә урынынан ҡуҙғалды ла, ҡапыл туҡтап, тертләп ҡуйҙы. «Әгәр ул кейәүгә сығып ҡуйған булһа? — Был уйы уны стенаға килтереп терәгәндәй итте. — Юҡ, юҡ, мөмкин түгел, балдыҙы Зәүрә быны белер, әйтер-иҫкәртер ине…»\nФәһимәнең фатирына ҡыҙының дуҫтары килгән булып сыҡты. Инеү менән, йәштәр янында уңайһыҙлыҡ тойоп, Хәмзә хужабикәне урамға саҡырҙы. Фәһимә:\n— Бер ҡайҙа ла сыҡмайбыҙ, һин дә китмәйһең, өҫтөңдө һал, — тине лә йүгереп йөрөп сәй әҙерләй башланы. Хәмзәгә буйһоноуҙан башҡа сара ҡалманы. Оҙаҡламай ҡыҙҙар-егеттәр тиҙ генә йыйындылар ҙа, шау-гөр килеп, ҡайҙалыр сығып та киттеләр. Икәү генә ҡалғас, Хәмзә әҙ генә аптырабыраҡ, нимә эшләргә белмәй баҫып торҙо ла, һаҡ ҡына атлап, Фәһимә эргәһенә килде. Әйтерһең, ун алты йылдан ашыуыраҡ ваҡыт үтмәгән, бер кем дә, бер нәмә лә үҙгәрмәгән…\nХәмзәнең ҡулдары иңбаштарына тейер-теймәҫтән Фәһимә ҡапыл боролдо ла, көттөргән кешеһенең ҡосағына сумды.\n— Ниңә оноттоң? — тине ул, йылы сикәһен Хәмзәнең яңынан сыға башлаған һаҡаллы яңағына терәп. — Ғазапланһын, тигәнһеңдер…\n— Кем нығыраҡ ғазапланғандыр… — Хәмзәнең тауышы ҡалтырап ҡуйҙы, хатта үҙенә лә ят тойолдо. Һүҙҙе икенсегә борорға тырышты. — Ҡыҙың шунда уҡыймы, нисәнсе курста?\n— Шунда, мединститутта, өсөнсө курста. — Фәһимә Хәмзәнең ҡосағына һығыраҡ һыйынды. Унан, йәһәт кенә ысҡынды ла, кухняға ҡуйылған серванттың аҫҡы ҡапҡастарын асып, өҫтәлгә шарап ҡуйҙы.\n— Бына бит, — тине Хәмзә, эргәһендәге ултырғысҡа сүгәләп, — ваҡыт һыу кеүек аға… Үҙеңә оҡшап, ҡыҙың да матур.\n— Матурҙар ниңәлер гел бәхетһеҙ була. — Фәһимә шешәне, рюмкаларҙы Хәмзә алдына шылдырҙы. — Хужа бул, ас, һал… Ҡыҙымдың яҙмышы үҙемдекенә оҡшап ҡуймаһын — бына шунан ҡурҡам. Яңғыҙ йәшәргә яҙмаһын.\n— Шулай ныҡ үкенәһеңме ни?\n— Үкенгән саҡтарым күп була. Хәйер, артыҡ зарланмайым. Булғаны булған инде. Минең яратҡан кешем бар. Өс йылға бер булһа ла килгеләп сыға. Шул бәхет түгелме ни? — Фәһимә, ҡунағына ҡарап, мыҫҡыллы йылмайҙы ла рюмкаға үрелде. — Булмаһа, шул осрашыуҙы билдәләйек.\nХәмзәгә эҫеле-һыуыҡлы булып китте. Һалҡын, тәмле шарапты эсеп ҡуйғас:\n— Беҙҙең шулай һуңлап осрашыуға кемде ғәйепләргә мөмкин? — тип Фәһимәнең моңһоу күҙҙәренә текәлде.\n— Ә мин бер кемде лә ғәйепләмәйем. Барыһы өсөн дә бары тик үҙем ғәйепле. — Фәһимә, уң ҡулы бармаҡтары менән ирендәрен ҡаплап, башын аҫҡа эйҙе.\nХәмзә нимә әйтергә лә белмәне. Алдында ултырған ошо ҡәҙерле йән эйәһен, яңынан ҡосоп, йыуатҡыһы, иркәләгеһе килһә лә, тыйылып ҡалды.\n— Ярар, Фәһимә, — тине ул аптырағас. — Үткәндәрҙе ҡайтарып булмай инде… Нисек йәшәйһегеҙ үҙегеҙ?\n— Нисек булһын… — Фәһимә, башын күтәрҙе лә, йәшле күҙҙәрен һөрткөләп, бер аҙға һүҙһеҙ ҡалды, — бүре кеүек олоғо килгән саҡтар була. Ләкин түҙергә, хатта йылмайырға кәрәк. Хәйер, бер минме ни, минең кеүектәр күп бит ул… Кейәүгә лә сыға алыр инем, тәҡдимдәр ҙә булды. Сыҡмаған булдым, әллә кемгә, әллә нимәгә өмөтләндем. Бәхетле, бергә-бергә йәшәгән ғаиләләргә көнләшәм. Уларҙың барыһы бер урында: мөхәббәттәре лә, байлыҡтары ла, балалары ла, хатта, үлгәс ҡәберҙәре лә.\n— Ә ниңә, Фәһимә, беҙ шулай һуңлап осраштыҡ икән?\n— Һуңлап осрашыу юҡтыр ул. Минеңсә, донъяла бөтәһе лә үҙ ваҡытында килә. Иртә лә, һуң да түгел… Тимәк, беҙгә яҙғаны шулай булған…\nЯныңда яҡын кешең ултырғанда ваҡыттың аҡҡаны һиҙелмәй. Хәмзә менән Фәһимәнең, үкенеү-әрнеүҙәре нисек кенә ҙур булмаһын, күрешеү шатлығынан күңелдәре иләҫләнде, тойғолары яңыра, йөҙҙәре лә көләсләнә барҙы. Өс сәғәттән ашыуыраҡ ваҡыт үтһә лә, Хәмзә был үтә таныш, бөхтә фатирҙан, уның өсөн һәр саҡ өҙөлөп торған, аңлай, наҙлай, мәрхәмәтле була белгән Фәһимәһе янынан бер ҡайҙа ла киткеһе килмәне. Аҡылы ишеккә саҡырһа, йөрәге сыҡмаҫҡа бойорҙо. Ә Фәһимә, әйтерһең, уны үтәнән-үтә күреп торған. Икеләнеп ултырғандан һуң, күкрәгенән әйтер һүҙҙәрен һығып сығарҙы:\n— Хәмзә, был беҙҙең, моғайын, һуңғы осрашыуҙыр… Мин бик көттөм һине. Барыбер бер килерһең йә шылтыратырһың, тип өмөтләнгәйнем. Алдаманың, рәхмәт. Күңел бушап, эс бошҡаны бөтөп ҡалғандай булды. Ләкин китәһең… Һин китергә тейешһең, һәр нәмәнең сиге була…\n— Ә мөхәббәт? Беҙҙең мөхәббәттең сиге юҡ, Фәһимә.\n— Бәлки… тик беҙ уға сик ҡуйырға тейешбеҙ. Күптән ваҡыт. Минең ҡыҙым да ҙурайҙы, һинең балалар ҙа бәләкәй түгелдер. Яҡшыға алып бармаҫ был. Кешеләрҙән бигерәк, намыҫ алдында оят. Тормошомда һине осратҡанға бер ваҡытта ла үкенмәйәсәкмен. Мин күп нәмәләрҙе аңланым. Бәхетле сәғәт-минуттарым да булды…\n— Әллә ҡыуалайһың, Фәһимә?\n— Юҡ, ҡыумайым. Ҡыҙым да һине яҡшы белә, хөрмәт итә, моғайын, бөгөн әхирәттәре янында ҡалыр. Миңә лә башҡа бер кемде лә килтермәйәсәк. Тик мин һине башҡаса үҙемдә ҡалдыра алмайым… тура һүҙем өсөн ғәфү ит… Өмөтһөҙ мөхәббәт ялыҡтырҙы мине… Дөрөҫ аңла. Ҡатын-ҡыҙ яратҡан кешеһен оҙаҡ онота. Ана шуға ла оҙаҡ ғазаплана. Бөтөрәйек…\nФәһимәнең йөрәген һурып, ауыр әйтелгән һүҙҙәре Хәмзәгә ниндәйҙер йән еңеллеге килтерҙе. Был йортта ҡалыр ҙа башҡаса унан китә алмаҫ кеүек ине. Фәһимә уның да уй-тойғоларын әйтеп бирҙе. Ҡатын-ҡыҙ тәүәккәллерәк тә, батырыраҡ та шул ул.\nЭй, мөхәббәт, табыштырыр юлдарың киң булһа ла, ҡауыштырыр һуҡмаҡтарың ниңә бик тар икән?..\nХәмзә, ауылға ҡайтҡас эш менән онотолорға уйлаһа ла, байтаҡ йөрәкһеп йөрөнө. Ҡулдарына бермә-бер эш тапһа ла, күңеленә урын таба алмай яфаланды. Мәрзиә лә һиҙенде, ләкин өндәшмәне. Үҙе эҙләп тапҡан бәлә, әйҙә, ғазапланһын, тигәндер…\nТракторҙа эшләп йөрөгән Хәмзәне яҙға табан колхоздың баш инженеры итеп ҡуйҙылар. Булмайым, тип ҡырталашып ҡараны, тик механизаторҙар ҙа уны тыңламаны, һүҙҙәрендә ныҡ торҙолар.\nБер көндө Хәмзәгә Шәрифйән ҡарт осраны ла, хәл-әхүәл һорашҡас:\n— Ҡустым, теге саҡта тиреҫ сығарыу менән булған хәл һаман күңелде өйкәп йөрөй, ағайыңа ҙур үпкәң ҡалғандыр инде, — тине.\n— Эй, ағай, үткән эштән төш яҡшы, тигәндәй, онотолдо бит инде ул. — Хәмзә уң ҡулын һелтәп ҡуйҙы. — Донъяла була инде ундай хәлдәр.\n— Уныһы шулай ҙа ул, тик беҙҙә лә ғәйеп бар. Бөтә нәмәне юғарыға ҡарап ҡына эшләнек, нишләйһең. Шулай өйрәттеләр, ҡотто алып бөткәйнеләр бит. — Шунан Шәрифйән ҡарт һуғышҡа тиклем үҙен бер нисә айға нисек итеп ултыртып ҡуйғандарын һөйләп алды. — Ярар, ҡустым, — тине ул хушлашҡанда, — ауылға ҡайтып шәп эшләгәнһең, беҙ бит ауыл балалары, башҡа урында ерегә алмайбыҙ.\nХәмзә, эстән генә һыҙып, ҡарттың һуҙған ҡулын ҡыҫты. Унан күҙ ҡарашын ҡарҙан әрселә башлаған яландарға ташланы. Һәр тараф уға үтә серле, билдәһеҙлек эсендә кеүек тойолдо. Хәйер, уның үҙ тормошо ла шулайыраҡ бит. Ғүмер юлының һаҙҙары ла, сыуаҡ яҙҙары ла булды. Барыһына ла күнеккән ул. Бына тағы яңы миҙгел башланды. Кисә, көтмәгәндә, яңынан ҡар яуып үтте. Ә бөгөн яҙғы ҡарҙы ҡар ямғыры йыуа.\nХәмзә алға атланы. Ошо саҡ ҡолағында, күңелен талпындырып, ниндәйҙер моң ишетелгәндәй тойолдо. Бәй, Фәһимәнең яратып йырлаған йыры бит был. Хәмзә, аҙымдарын әкренәйтте лә, үҙе лә уны көйләй башланы.\nАғиҙелкәй аға икән,\nҠомдары ҡала икән.\nХәсрәттәре таралһа ла,\nМоңдары ҡала икән.\nЙыр тамамланыуға, Хәмзә йөрәгенән һығып: «Хәсрәттәре таралмай икән шул», — тип ҡуйҙы ла ҡараштарын тағы ла ялан офоҡтарына йүнәлтте. Ер өҫтөнән тәүге быуҙар тарала, һауала бары бер турғай талпына ине. Ул, бәғерҙе өҙөп, әллә ниндәй сәйер тауыштар сығарып, ҡысҡырып-ҡысҡырып ҡуя ла бер аҫҡа, бер өҫкә атлыға. Моғайын, уның да яратҡаны йыраҡта ҡалғандыр…


Ташаҫты — Башҡорт Википедияһы\n54°08′46″ с. ш. 56°47′07″ в. д.HGЯO\n↘123 кеше (2010)\n80 221 819 008\n80 621 419 136\nТашаҫты (рус. Таш-Асты) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 123 кеше. Почта индексы — 453063, ОКАТО коды — 80221819008.\nТашаҫты ауылы, Еҙем аша күпер\nАуған ҡайын. Еҙем йылғаһы. Уҡлыҡая\n6 Видеояҙмалар һәм матбуғатта\n2010 йыл 14 октябрь 123 62 61 50,4 49,6\nИмәндәш ауыл Советы биләмәһенә инә. Район үҙәгенән төньяҡ‑көнығышта 56 саҡрым һәм Аҡкүл тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 63 саҡрым алыҫлыҡта Еҙем йылғаһы буйында, Еҙем тәбиғи паркында урынлашҡан. Ауылға Стәрлетамаҡ өйәҙе Кәлсер-Табын улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һала, 1795 йылдағы сығанаҡтарҙа телгә алына. 1795 йылда 14 йортта 60 кеше иҫәпкә ингән. 1795—1920 йылдарҙа ауыл артыҡ үҫешмәй, 14-18 ихатанан тора. 1865 йылда 23 йортта 113 кеше йәшәгән. Ауыл халҡы малсылыҡ, игенселек, сана һәм ағас һауыт-һаба яһау, урман кәсептәре менән шөғөлләнгән. 1906 йылдан хәҙерге исеме менән йөрөй. Ауыл эргәһендә Киндерле мәмерйәһе, Октябрь мәмерйәһе, Ташаҫты археологик ҡомартҡыһы урынлашҡан. Халҡы: 1906 йылда — 116 кеше; 1920 йылда — 99 кеше; 1939 йылда — 198 кеше; 1959 йылда — 199 кеше; 1989 йылда — 119 кеше; 2002 йылда — 142 кеше; 2010 йылда — 123 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002).\nРайон үҙәгенә тиклем (Красноусольский): 56 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 63 км\nСалауат Әбүзәров (29.01.1967) — журналист, шағир һәм драматург. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2017).\n«Киске Өфө» Уҡлыҡаяла «Мәргән уҡсы» фестивале\nВидео Ташаҫты ауылы\n↑ А.З.Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 154-се б.\n↑ «Налог Белешмәһе» статистикаһында Ташаҫты ауылы\nТашаҫты // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 24 апрель 2022)\nА.З.Асфандияров «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» 154-се б.\n«Налог Белешмәһе» статистикаһында Ташаҫты ауылы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ташаҫты&oldid=1129387 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:35 24 апрель 2022 үҙгәртелгән.


Исемегеҙ хәтер күгендә - Журнал Агидель\nҺәм заманға үпкә белдерәмен,\nРәхимһеҙ уҫал заман, тип,\nЙомшаҡтарға бигерәк ҡаты ҡулы,\nЯҡшыларға бигерәк яман, тип.\nВайымһыҙлыҡ үҙәктәргә үтә,\nҺәм ғәмһеҙлек үрләй түрҙәргә:\nШағир халҡы өсөн бөтә шарттар\nТыуҙырылған тиҙерәк үлергә.\nҠайҙа барып бәрелергә белмәй\nСәбәләнә улар донъяла:\nЙәшәүҙәре гел тамуҡтан торғас,\nОжмахтарын эҙләп юғала...\nҺин ашыҡтың, беҙ һуңланыҡ, буғай...\nЗаман белмәй шағир ҡәҙерен...\n...Бер яҡ ситтә үҙең кеүек тыйнаҡ,\nМоңһоуланып ята ҡәберең.\nЗаман белмәй шағир ҡәҙерен.\nАсыла барған донъя\n...Ринат Хәйри – йәшлек шағиры, йәш йөрәклеләр йырсыһы. Был уның ижадына тулыһынса хас. Һәм иң аяныслыһы, иң үкенеслеһе лә шунда: ул беҙҙең аранан йәшлеген дә йырлап бөтөрә алмай китеп барҙы. Уның “Әле яҙ башы ғына” (1983) тигән тәүге йыйынтығы ла, “Эҙләйем һине” (1990) исемле китабы ла баштан-аяҡ йәшлекте йырлауға, йәшлек эҙләнеүҙәренә, юғалтыу-табыштарына, йәшлектең зәңгәр өмөт-хыялдарына арналған.\nҺәм тап бына ошо һағышлы эҙләнеүҙәр, дәртле яныуҙар һәм йәшлек ярһыуҙары менән тулы “Эҙләйем һине” китабының һәм “Ҡорбан” поэмаһының 1992 йылда (үлгәндән һуң) Республикабыҙҙың демократик йәштәр союзы премияһына (элекке Ғәлимов Сәләм исемендәге) лайыҡ булыуы үҙе үк күп нәмә тураһында һөйләй...\nКөҙ төҫлө лә түгел әле\nКөҙҙәрҙе күрҙек кенә бит,\nКөҙҙәргә индек кенә.\nКөҙөбөҙ етә беҙҙең дә,\nТинек тә, көлдөк кенә.\nКөҙ төҫлө лә түгел әле:\nҒүмер беҙҙең йәшлекте лә\nЙәй беҙҙән, күңелебеҙҙән\nАлмағаста – ал алмалар,\nӘле лә йыйылмаған.\nЙәшел үләндәр һаман йәш,\nҺылыу гөлдәр һул(ы)маған.\nӘллә көҙө оҙаҡлаған,\nӘллә йәйе һуңлаған?!\nЮғиһә, йәй төҫлө әле.\nҠайҙа һин, көҙ? Килһәнә!\nКемгә килер, кемгә килмәҫ...\nКөн дә килмәҫ... килһә лә.\nНисә шиғырлыҡ донъя был,\nНисә йырлыҡ ғүмерҙәр!\nРинат менән биш йыл буйы университетта бергә уҡыныҡ...\n...Мөләйем дуҫымдың шағир икәнен һуңғараҡ, икенсеме, өсөнсөмө курста белдем. Тәүҙә стена гәзитендә, тора-бара ваҡытлы матбуғатта йыш уҡыным шиғырҙарын, аҙағыраҡ әҙәби кисәләрҙә көсәнмәй һәм яр һалмай ғына һөйләр ине.\n...Ринаттың ваҡытһыҙ вафаты йөрәктәргә үткер шырау ише ҡаҙалды. Әммә уның яҡты иҫтәлеге, иң мөһиме, төйөрөм генә талантлы мираҫы ҡалды. Тимәк, Ринаттың икенсе ғүмере – йырлы яҙмышы – дауам итә...\nҮрмәт ауылы мәҙәниәт йортонда музей бүлмәһе эшләй, юбилейҙары уҙғарыла. Йәмәғәтселек Үрмәт зыяратындағы Шағир ҡәберенә гелән гөлләмәләр менән юллана. Рәхмәт инде тормош иптәше, хәҙер матбуғат ветераны Айһылыу Хәйретдиноваға, шулай уҡ билдәле журналист Ләйсән Ринат ҡыҙына: бөтә сараларҙы сағыу ойоштороуға, ижади мираҫын халыҡҡа еткереүгә күп көс һалалар.\n...Эйе, шағир ине Ринат. Баҫалҡы, уйсан, моңсол шағир ине. Әҙәби мираҫы ла шулай баҫалҡы, уйсан, моңсол.\nУниверситетты тамамлағас, Ринат Хәйри тыуған районына ҡайта һәм элек эшләп киткән гәзит эшенә егелә. Ғүмеренең аҙағынаса айырыла алмай ул Илештән. Шағирҙарҙы асылда яҙмыш йорт-төйәктән ситтә йөрөтөүсән. Шуға мәңгелек һағышҡа дусар булыусан шағирҙар. Ә Ринат Хәйри ер-төйәк һулышынан, уның аҫыл рухиәтенән һуғарылып ижад итте һәм күпселек шиғырҙарында ер кешеләре яҙмышы, ябай халыҡ көнитмеше, уның ҡайғы-шатлыҡтары кеүек темаларға мөрәжәғәт итте. Тыуған яҡтың хозур тәбиғәтенә һоҡланыуын, нәҡ шул матурлыҡтан илһамланыуын белдерә...\nБигерәк иртә әрәм булды Ринат... Яҙаһы ла яҙаһы ине әле уға, йәшәйһе лә йәшәйһе ине. Әммә шағирҙарҙың шундай бер бәхете бар: кәүҙәһе генә ер аҫтында ята шағирҙың, рухиәте – шиғри васыяты – күңелдәрҙә йәшәй.\nКәшәнәгә инеп китте\nҠош юлынан мәңгелеккә\nҠуҙғалып китте шағир.\n«Уятығыҙ Уралды» тип,\nҠуҙ һалып китте шағир.\nӘҙ генә лә йәшәмәне,\nЙәшәгәне әҙ генә.\nМоңло, уйсан ҡараштары –\nКүңелдәрҙә эҙ генә.\nБөтөнләйгә китмәне ул,\nКәшәнәгә инеп китте –\n“Үҙем йәшен инем”\nТалантлы шағир Ринат Хәйри менән Башҡорт дәүләт университетында беҙ бер осорҙа уҡыныҡ. Ҡаҡса ғына оҙон буйлы, ҙур һоро күҙле егет. Мөләйем, яҡты йөҙө менән күңелдәрҙе үҙенә әллә ҡайҙан тартып тора. Тик нишләптер йылмайғанда күҙҙәре гел һағышлы кеүек ине миңә. Сәбәптәре, моғайын, шағирлығынандыр. Ысын шағирҙар бит һәр саҡ уйлы-моңло була: донъя һәм кешеләр уларҙың хисле, нескә күңелдәрен гел генә һиҫкәндереп йә һоҡландырып тора…\n...Тыумыштан шағир булған таланттар ижад итмәйенсә тора алмай. Ринат Хәйретдинов студент йылдарында «Аҡсарлаҡтар» әҙәби-ижад түңәрәгенең әүҙем ағзаһы булды, әҫәрҙәре республика матбуғатында ла донъя күреп торҙо.\nБашҡортостандың халыҡ шағирҙары Әнғәм Атнабаев, Марат Кәримов кеүек өлкән әҙиптәр уның ижадына ҙур өмөттәр бағланы. Кем менән аралашһа ла, ихлас егет һәр ерҙә лә үҙ кеше ине. Уны уҡыусылары ла, студент иптәштәре лә, ҡәләмдәштәре лә яратты...\nБалалар шиғриәте һәр әҙиптән дә ювелир хеҙмәте талап итә. Бөйөк Максим Горький әйткәнсә, балаларға ололарға яҙған кеүек яҙырға кәрәк; ләкин ул ололарҙыҡынан да яҡшыраҡ булырға тейеш. Шағир нәҡ ошондай оҫталыҡҡа ирешә. Кескәйҙәр өсөн бер-бер артлы баҫылып сыҡҡан «Минең уйынсыҡтарым» (1986), «Хәрефтәр парады» (1988) китаптары ошо фекеремде дәлилләй. Ринат Хәйри балаларға өгөт-нәсихәт уҡымай; бала сүрәтенә инеп китә, уларҙы үҙе менән тиң күреп, яратып һөйләшә. Уның шиғырҙарына нескә юмор хас...\nШағирҙың ғүмере, ысынлап та, әҫәрҙәрендә дауам итә. «Мин үҙем йәшен инем» (2000), «Уҡырға өйрәнәбеҙ» тигән китаптары шуға дәлил.\nРинат Хәйри, донъяны тәрәндән өйрәнгән шағир һәм журналист булараҡ, проза әҫәрҙәре лә яҙып ҡалдырған. Уның «Ағиҙел» журналында баҫылып сыҡҡан «Упҡын ситендә» әҫәре уҡыусыларҙы тетрәндерҙе. Художество яғынан ул юғары кимәлдә...\n...Ринат Хәйри: «Үҙем йәшен инем», – тип яҙғайны. Эйе, Ринат йәшен кеүек балҡыны ла һүнде. Юҡ, «һүнде» тип әйтеү дөрөҫ түгел. Ул әҫәрҙәрендә һаман йәшен булып йәшнәй, күктәр булып күкрәй.


Сит ил тауарҙарын алмаштырыу шарттарында республикала бәләкәй ауыл хужалыҡтары ла йылдам үҫешә\nУчалы районының Ахун ауылы биләмәһендә ҡошсолоҡ, малсылыҡ һәм йылҡысылыҡ менән шөғөлләнеүсе 15 ферма хужалығы бар.\nЗөлфиә Усманова фермалағы һәр һыйырҙың холҡон яҡшы белә. Көн дә таңғы биштән тороп эшкә килә. Ауыл ерендә тыуып үҫкәнгә малҡайҙарҙы яратам, ти ханым.\nЗөлфиә Усманова, һауынсы: «Элек ауырыраҡ була торғайны, әллә нисә һыйырҙы ҡул менән һауа торғайныҡ, һөттө биҙрәләп ташый инек. Ә хәҙер аппараттар менән һауыу бик еңел».\nБер һыйырҙы һауыуға 15-20 минут ваҡыт талап ителә. Һауылған һөт махсус көпшәләр буйлап айыртыуға китә.\nЭшкәртелгән продукция иртәгәһенә һатыуға сығарыла. Ауыл ҡаймағы менән һөткә районда ихтыяж ҙур. Был урында ҡасандыр сусҡа фермаһы була. «Ҡыҙыл партизан» колхозы тарҡалғас, ул да юҡҡа сыға. Ферма тураһында иҫтәлек булып емерелә башлаған комплекс ҡына тороп ҡала. Эшҡыуар объектты һатып алып эш башлай. Фазылйән Садиҡов ауырлыҡтарға бирешмәй. Әле бында 120 баш һыйыр булһа, киләсәктә уларҙы 200-гә еткереп киләсәктә «500 ферма» программаһында ла ҡатнашырға теләй.\nФазылйән Садиҡов, шәхси эшҡыуар: «Субсидиялар, гранттар бирелә башлағас, йәштәр күп мөрәжәғәт итә башланы. Ниндәй документтар кәрәк булыуы менән ҡыҙыҡһыналар. Хатта, Силәбе өлкәһенән дә килделәр. Үҙебеҙҙең элекке колхоздың комплексын һатып алдым, ул 700 башҡа иҫәпләнгән. Биналарҙы төҙөкләндереүгә аҡса бүленергә тейеш».\nӘ был Учалы районының Ҡыйҙыш ауылы эргәһендәге ат фермаһы. Унда 150 баш йылҡы малы иҫәпләнә, уларҙың алты тиҫтәһе - Әмир Солтановтыҡы. Шәхси эшҡыуар йыл һайын ауыл халҡы йылҡыларын ҡарап, ҡымыҙ бешә. Был кәсеп ауыр булһа ла, табышлы, ти ул.\nӘмир Солтанов, шәхси эшҡыуар: «Ауылда эш булмай буламы!? Эш күп инде ул... Иген сәс, ер эшкәрт, һыйыр тот, һарыҡ аҫыра... Атайһыҙ ҡалғас ете йәштән йылҡысылыҡ менән шөғөлләнә башларға тура килде. Шунан өйрәнеп кителгәндер инде».\nБашҡорт халҡы өсөн ат - хужалыҡта ярҙамсы, яуҙа тоғро дуҫ. Был тоҡом, хатта, ҡышҡыһын да үҙенә аҙыҡ таба ала. Ҡымыҙ етештереү өсөн дә ул иң уңышлы һанала.\nШәхси эшҡыуар 2008-се йылда грант ота. Шунан ең һыҙғанып эш башлай. Мал аҙығы ҡиммәт булғанға финанс ауырлыҡтар ҙа тыуғылай. Йылдың уңышлы булыу-булмауына һауа торошо ла тәьҫир итә. Әлегә эшҡыуар ҡымыҙҙы район халҡы өсөн генә етештерһә, киләсәктә тармаҡты үҫтерергә, малдарҙы ишәйтергә иҫәп тота.


1 майҙан республикала минималь эш хаҡы 12 837 һумдан арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n17:52, 19 января 2018 Иҡтисад\n1 майҙан республикала минималь эш хаҡы 12 837 һумдан арта Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостанда, 15 процент күләмендәге Урал коэффициентын иҫәпкә алып, ошо күрһәткес 12 837 һумдан арта. Был эш биреүселәр, шул иҫәптән дәүләт, хеҙмәткәрҙәргә ошо сумманан күберәк түләргә тейеш тигәнде аңлата.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, илдәге иҡтисади хәлде яҡшыртыу иҫәбенә МРОТ күләмен, күҙалланғанса, 2019 йылдың 1 ғинуарынан түгел, ә 2018 йылдың 1 майынан уҡ йәшәү минимумы менән тигеҙләштереүҙәре мөмкин.\n2018 йылдың 1 ғинуарынан илдә минималь эш хаҡы 9 489 һум күләмендә билдәләнгән.\nМРОТ-ты арттырыу 1,5 миллион кешегә ҡағылды, уларҙың яртыһы бюджет өлкәһендә эшләй.\nБашҡортостанда, 15 процент күләмендәге Урал коэффициентын иҫәпкә алып, 2018 йылдың 1 ғинуарынан минималь хеҙмәт хаҡы 10 912 һум тәшкил итә.\nТеги: эш хаҡы, МРОТ


Лариса Абдуллина ниндәй мөхиттә үҫкән?\n20 Ғинуар 2018, 20:04\n1979 йылда СССР-ҙа үткән халыҡ һаны иҫәбен алыуҙан һуң мин дә, йүнләп яҙа белмәһәм дә, ҡулыма ручка алып, блокнот тотоп, халыҡ иҫәбен алырға сығып киткәнмен. Урамдарҙы урап, үҙемә кәрәк мәғлүмәттәрҙе, хатта бесәй, эт һандарын белешкәндән һуң, ҡайтып ҡапҡа төбөндә ултырғанда Йәнтүрә бабайҙы тап иткәнмен. Яуабымды хәҙер ҙә ғәжәп итәм: әллә Әнғәм Атнабаевтың “Игеҙәктәр” спектаклендәге журналисты күреп, әллә башҡа сәбәптән, интервью алам, тигәнмен. Фәрештәләрҙең: “Амин!” тигәненә тура килгәндер инде, һаман да интервью алыуҙан бушаған юҡ!\nЛариса Абдуллина, шағирә, танылған журналист, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре:\n– Бала сағымды иҫләһәм, иң тәүҙә ауылыбыҙҙа ҡартатайым, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, бик йәшләй яҡты донъянан киткән Ҡотләхмәт Самат улы Саматов һалған өйҙә үткән иң матур, иң ҡыҙыҡлы мәлдәрем иҫкә төшә. Ҙур булмаған йортобоҙ ауылдың уртаһында урынлашҡан. Бик ҡунаҡсыл, йомарт өләсәйем Саматова Аҡбикә Ниғмәтбай ҡыҙына әленән-әле әбейҙәр, күрше ауылдарҙа йәшәгән туғандар килә, туҡтала. Ғөмүмән, бәләкәй саҡта бөтә кешеләрҙең дә өйөнән шулай кеше өҙөлмәйҙер, тип уйлай торғайным.\nКүршелә лә шундай илгәҙәк, матур әбейҙәр йәшәне. Уларҙың һәр береһенең холоҡ-фиғелен өйрәнеп бөткәнмен. Мәҫәлән… Мәрзиә әбей бик йомарт, уға йүгереп кенә инеп сыҡҡан арала ла күстәнәс ашата, мине ярата, хатта исемемде лә башҡаларға оҡшатмай ғына: “Ларисуҡ!” – ти. Мәрхәбә әбей – торғаны бер кәмит тоҡсайы. Мин уның, килештереп, хатта урыны-урыны менән арттырып хәбәр һөйләгәнен яратам. Өләсәйем уны ҡунаҡҡа махсус саҡыра торғайны, сөнки Мәрхәбә әбей боронғо ҡыҙыҡтарҙы, халыҡ араһында таралған мәрәкәләрҙе белә. Ауылдағы бер кешене лә исеме менән атамай ине, шикелле, ул, сөнки һәр береһенә ауыл халҡы ҡулай ғына итеп ҡушамат таҡҡан. Ә Мәрхәбә әбей уларҙың тарихын да белә, иҫләй, халыҡсан артист кеүек итеп, был хаҡта һөйләп тә ебәрә.\nСания әбейҙән бер аҙ ҡурҡыңҡырайым, сөнки ул өйөндәге тәртипте боҙғанды яратмай. Ә башҡаларға өләсәйем алып барғанда бүтәндәрҙең өйөн “өйрәнеү”, йыйыштырам тигән маҡсат менән хатта әйберҙәрҙе күсереп бөтөү – минең яратҡан шөғөл.\nТәскиә әбейҙең беҙгә килгәнен яратам. Ул шул тиклем мул ҡуллы һәм киң күңелле. Килеп инеү менән иң тәүҙә минең менән иҫәнләшә, был һүҙ ҡушыуҙан әллә кем булып баҫып торам инде. Шунан яйлап ҡына күстәнәстәрен сығара башлай. Икмәк, май, ҡаймаҡ, кипкән ҡорот, лампасый, өрөк, башҡа кипкән емештәр алып килә ул. Лампасыйҙы, ҡоротто мин ашап бөтөрөргә лә ризамын да бит, өләсәйем дә, әсәйем дә кеше алдынан үрелеп алырға, ашарға ярамай, тип үҫтерә.\nӨләсәйемә эйәреп, ҡунаҡҡа барған саҡтар – үҙе бер мәрәкә, тамаша. Белһәгеҙ мин бала саҡтағы өйҙәрҙең йәмен, ҡотон! Хәҙер ундай күренештәр бик-бик һирәк ауылдарҙа, төбәктәрҙә һаҡланған.\nИшек төбөнән килеп ингәс тә түрҙәге тәҙрә башына рамға яҡын кешеләрҙең фоторәсемдәре ҡуйылған, уларҙың тирәсәһе сағыу открыткалар менән биҙәлгән. Иҫке көҙгөләр ҙә башҡа ине беҙ бала саҡта. Семәрләп эшләнгән рамдары үҙҙәре ни тора ине! Шул көҙгә алдын да ағас, тиренән эшләнгән ҡумталарҙа ауылым әбейҙәре муйынсаҡтарын, көмөш алҡа-йөҙөктәрен һаҡлай. Бына ул һауыттар – минең өсөн торғаны бер мөғжизә инде. Әбейҙәр сәй эскән арала әле береһен, әле икенсеһен кейеп, тағып ҡарайым. Күреп тә өндәшмәһәләр, тағып өй буйлап йөрөй башлайым, үҙемде артистар һымаҡ итеп тотоп, бейек кәштәләрҙә, йә һандыҡ башында эленеүле торған яулыҡтарын да барып алып, уларҙы йә итәк, йә күлдәк итеп уранып, кинәнгәнсе кейем алыштырам. Их, рәхәтлеге!\nМиңлебикә әбейгә шуға ла барырға яратҡанмындыр инде, ул һис ҡасан өйөндә хужа булып йөрөүемә бер ни өндәшмәй торғайны. Улай ғына ла түгел, ҡунаҡҡа барғас, миңә айырым һүҙ биреп, декламация һөйләтеп, йырлатып, күстәнәс тоттора.\nӨләсәйемә эйәреп йөрөп, ауылыбыҙ тирәһендәге ер-һыу атамаларын, тарихын белеп үҫтем. Быларҙың ниндәй байлыҡ булыуын ул ваҡытта аңлап та етмәгәнмендер әле. Йәнең Йәннәттә булһын, нәнәкәйем, тип йыш ҡабатлайым доғаларымда.\nОшо әбейҙәрҙән хуплау табып, 1979 йылда СССР-ҙа үткән халыҡ һаны иҫәбен алыуҙан һуң мин дә, йүнләп яҙа белмәһәм дә, ҡулыма ручка алып, блокнот тотоп, халыҡ иҫәбен алырға сығып киткәнмен. Урамдарҙы урап, үҙемә кәрәк мәғлүмәттәрҙе, хатта бесәй, эт һандарын белешкәндән һуң, ҡайтып ҡапҡа төбөндә ултырғанда Йәнтүрә бабайҙы тап иткәнмен. Яуабымды хәҙер ҙә ғәжәп итәм: әллә Әнғәм Атнабаевтың “Игеҙәктәр” спектаклендәге журналисты күреп, әллә башҡа сәбәптән, интервью алам, тигәнмен. Фәрештәләрҙең: “Амин!” тигәненә тура килгәндер инде, һаман да интервью алыуҙан бушаған юҡ!\nБала сағымдың иң матур күренеше ауылым әбейҙәре булһа, икенсе хозур миҙгелдәрем әсәйем менән йөрөгән сәфәрҙәргә бәйле. Мәктәпте уҡып бөткәндә Ҡара диңгеҙҙә лә, Ҡаҙағстандың бер нисә ҡалаһында, Себерҙә, Ҡурған өлкәһендә йәшәгән туғандарҙа ла, Башҡортостан ҡалаларына ла сәйәхәт ҡылғайныҡ беҙ. Шуға бөгөн дә сәфәрҙәрҙе яратам, уларҙан яңы дәрт, илһам тейәп ҡайтам. Ә ул сәйәхәттәрҙән әллә ниндәй тылсымға эйә булған сувенирҙар, ғүмерҙә күрмәгән китаптар, иҫең китерлек күлдәктәр, кейемдәр алып ҡайта әсәйем. Берҙән-бер балаһы булғас, бигерәк ҡәҙерләгән, һөйөп кенә үҫтергән ул мине. Бала саҡта исемем менән өндәшкәнен дә хәтерләмәйем: “Торнаҡай, Алтынай!” – тип өндәште ул миңә һәр ваҡыт. Юғары зауыҡтың нимә икәнен тәрән аңлаған, һәр саҡ уҡыуға, аң-белемгә әйҙәп үҫтергән ҡартатайымдың һүҙҙәре уның күңеленә һеңгән генә түгел, ә ҡан буйынса ла күскән, күрәһең.\nСовет осоронда һәр өйҙә китап, матбуғат баҫмалары булды. Халыҡ китап культы менән йәшәне, тын алды. Мәктәптәр, синыфтар хатта күберәк китап уҡыу буйынса ярыша торғайны. Урыҫ, башҡорт әҙәбиәте классиктарының шиғырҙарын яттан һөйләгән әсәйем кеүек була икән бөтә әсәйҙәр ҙә, тип уйлағанмын, күрәһең.\nЙылдар үтеп, һәр ғаиләнең үҙ ҡанундары, үҙ мөхите булыуын аңлағас, әсәйемдең шул тиклем сәнғәткә ғашиҡ булыуын, донъяға художестволы образдар аша бағыуын аңлап, тетрәнгәйнем. Уның рухи донъяһында төҫтәр ҙә бит ярым-яртылаш түгел, асыҡ, аныҡ, сағыу.\nБала саҡ һәр кем өсөн сағыу бер миҙгелдер ул, сөнки бала ата-әсәһе өсөн ҡәҙерле була, уны һәр саҡ ҡурсаларға әҙер торалар. Юҡҡа ғына ғалимдар бала саҡ кешенең яҙмышын билдәләй, тимәй, күрәһең. Балалары бәхетле булһын, тигән кеше уларҙы тыңлай белергә тейеш. Бала саҡтағы минең һәр һәләтем әсәйем тарафынан күтәреп алынған, теләгән һәр нәмәм ҡулымда булған, яратҡан кейемемдә үҫкәнмен.\nБик популяр бер йырҙағы кеүек минең дә: “Их, ҡайтырға бала саҡҡа, әсәйем һөйөр ине!” – тип әйткем килә…


Ҡырыммы, Сочимы әллә Тунисмы? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠырыммы, Сочимы әллә Тунисмы?\n30 мая 2016 — 16:44\nЯл миҙгеленә республика халҡы Төркиә һәм Мысырға алмаш эҙләй. Һумдың валюталарға ҡарата үҙҡиммәтен юғалтыуы арҡаһында былтыр күптәр ял маршрутын үҙгәртергә мәжбүр булды, ә быйыл йәйгә иң популяр йүнәлештәргә лә сикләү индерелгәс ҡайҙа ял итергә тигән һорау тағы ла ҡатмарлашты. Йәйге ялды ҡайҙа үткәрергә һәм республикала билдәле курорттарға лайыҡлы алмаш бармы? Яратҡан Канар утрауҙары хаҡында Аэлита Бәшироваға быйылға онотоп торорға тура килә. Рәсәй курорттары менән танышырға ваҡыт етте ти ул. Шуға ла ҡыҙ ҡышын йылы диңгеҙ яры урынына ҡарлы тауҙарҙы һайлаһа, ә йәйгә ул ғаиләһе менән Ҡырымға йыйына. Эске туризм йүнәлештәрендә Сочи иң популяр булып ҡала. Диңгеҙ, заманса инфраструктура, Олимпия ҡалаһы хәҙер Башҡортостан халҡы өсөн дә ҡиммәтле хыялдан ысынбарлыҡҡа әүерелә. Майҙа Өфөнән Сочиға тура авиарейстар асылды. Күптәр өсөн шунда уҡ юллама алырғамы әллә үҙаллы сығып китергәме тигән һорау тыуа. Ҡырымда ял итеүселәрҙең күбеһе тап ошо ысулды һайлай. Рәсәй туроператорҙар Ассоциацияһы мәғлүмәттәренән күренеүенсә, туроператорҙар аша ял итеү ҡырағай ялдан ҡарағанда осһоҙға төшә. Сит ил йүнәлештәренә килгәндә, Төркиә һәм Мысыр урынына күптәр Тунис, Греция, Въетнам Ғәрәп Әмерлектәре һәм Болгарияны һайлай. Шулай ҙа элекке кеүек сит илгә сәйәхәт ҡылыусылар ҡырҡа кәмей. Федераль миграция хеҙмәте идаралығында ла элекке кеүек сират юҡ. Сит ил паспортын юллаусылар бармаҡ менән генә һанарлыҡ ти белгестәр. Быға 2010 йылдан 10 йыллыҡ сит ил паспорттарын бирә башлау ҙа йоғонто яһай ти ведомствоның бүлек етәксеһе …Быйылдан эш башлаған “Республиканы ас” тип исемләнгән проект та төбәктә сәйәхәтселәр артыуына хуш килде. Бында бөтә курорт, ял урындары, туристик маршруттар тураһында мәғлүмәт алырға мөмкин. Тиҙҙән уның интернет варианты ла эшләй башларға тейеш. Әлегә Башҡортостан туристик продукттарын камил тип баһалап булмай. Сервис, инфраструктура аҫҡай, ул халыҡ-ара стандарттарға яуап бирмәй. Проект авторҙары был мәсьәләләрҙе район-ҡала етәкселәре менән берлектә хәл итергә күҙаллай. Республика халҡы ҡайҙа ял итергә тип икеләнһә, сит ил туристары инде Башҡортостанды һайлай. Валюта айырмаһы арҡаһында быйыл Рәсәйгә килеүсе туристар һаны артҡан. Һәм уларҙың күптәре тап Башҡортостанды һайлай.


Атай! Йылдар уҙа барған һайын, һинең һының, төҫөң – барыһы ла алыҫая, онотола барған кеүек… Тик онота буламы ни атайҙы кеше?!Исламғол улының әҙмәүерҙәй бәһлеүән кәүҙәле, дөм ҡара сәсле, типһә тимер өҙөрлөк егет булып буйға үҫеп еткәнен Динисламдың үҙенә генә күрергә насип булманы шул. 25 йыл Орск казактар отрядында хеҙмәт итеп ҡайтҡан илле йәшлек ирҙе – көрәштәрҙә ал бирмәгән Көтөр батыр вариҫын – ҡапыл ғына вафат булып китер тип кем уйлаған?\nАтай! Йылдар уҙа барған һайын, һинең һының, төҫөң – барыһы ла алыҫая, онотола барған кеүек… Тик онота буламы ни атайҙы кеше?!\nИсламғол улының әҙмәүерҙәй бәһлеүән кәүҙәле, дөм ҡара сәсле, типһә тимер өҙөрлөк егет булып буйға үҫеп еткәнен Динисламдың үҙенә генә күрергә насип булманы шул. 25 йыл Орск казактар отрядында хеҙмәт итеп ҡайтҡан илле йәшлек ирҙе – көрәштәрҙә ал бирмәгән Көтөр батыр вариҫын – ҡапыл ғына вафат булып китер тип кем уйлаған?\nЭх, Динислам, Динислам… Үҫәргән һылыуы Ғәзизә ирен өҙөлөп һөйҙө, наҙлы ҡатын булды… ә уны юғалтҡас, күңеле ҡатты ла ҡуйҙы. Яңғыҙ ҡатын Ғәзизә… Уң яғында ике ҡыҙы булһа, һул яғында – йөрәк тәнгәлендә гел Исламғоло ҡалҡан булды. Ах, Динислам, Динислам… Әле лә бына тигән терәк булыр ине ғаиләһенә. Ғаиләһенә генәме һуң? Ауыҙына бер тамсы ла шарап алмаған, һүҙен үлсәп кенә һөйләгән был ир уҙаманы хәрби эштәрҙә, ҡорҙарҙа иң мәртәбәле кәңәшсе, ҡунаҡтарҙан һанала ине, “Беләк буйы ҡаҙыны бер үҙе ашар,” – тип һөйләрҙәр ине уның тураһында.\nДинислам төҫө – Исламғол, әсәһе артынан бер тотом да ҡалманы. Балтапҡанға еләккә сығып китәләрме, йә Һике тамағына муйыл, ҡарағат тирергәме – төшкө сәй ваҡытына оҙон итәктәрен елпелдәтеп, күнәк тултырып ҡайтып та инә Ғәзизә. Шулай булмай ни: янында Ҡужанаҡ тәбиғәтенең бөтә еген белгән улы – ярҙамсыһы. Элекке шаян Исламғол түгел инде улы. Һоро күҙкәйҙәре лә бит кешене һынап ҡараусанға, уйсанға әйләнде. Кәүҙәгә лә ҡапыл тартылып, мыҡтыланып китте. Тормош йөгө балаһын да баҫынҡырай шул. Күҙҙәренә лә етемлек, атайҙы һағыныу һағышы сарпылды…\n1938 йылда бик күңелле ваҡиғалар алып килмәне Ғәзизәгә. Ғаилә тотҡаһына әйләнгән ҡолонсағын, Исламғолон, хеҙмәткә оҙатты. Тәүҙә Финляндия, аҙаҡ Бөйөк Ватан һуғышы тотошлайы менән үҙ эсенә, ут эсенә, ялмап алды Исламғолдо.\nПольша, Украина, Германия ерҙәре… Украин халҡы хуш күңеллеге менән алдырһа, немецтарҙың бөтә нәмәһе: ҡаралты, баҫыуҙары – төҙөк, айыҡ аҡыл менән эшләнгәне таң ҡалдырҙы башҡорт һалдатын.\nАртиллерия ғәскәрендә рядовой пулеметчиктан отделение командирына тиклем үрләүен дә - бер нәмә лә белмәй ине әсә улы тураһында. “Кенигсбергка ла еттек, әсәй! Көтөгөҙ, ҡайтырмын!” – шул ине 1945 йылдағы хаты. Ах, ул Еңеү яҙы… Кемгәлер был һуғыш май айында уҡ бөтһә, Ғәзизә өсөн көтөүҙәр дауам итте. Барлыҡ һалдаттар ҙа ҡайтып бөттө. Барлыҡ тип ни: 352 яугирҙән 149-ы ғына аяҡ баҫа алды тыуған ауылына. Тилмереп көттө әсә улын… Баҡһаң, ана ҡайҙа, Япония менән һуғышҡа ебәргәндәр икән Исламғолон.\nҠайтты иҫән-аман улы, йөрәккәйе. 8 йылға тиерлек һуғыштың кәттәһен күреп, ир ҡорона ултырып ҡайтып төштө һалдат. Тышта 1945 йылдың көҙгө йылы елдәре иҫә. Тик улар ғына фронтовиктың күңелен иретә, йылыта алырмы?! Әсәһенә лә, күрше-тирәһенә лә һуғыш тураһында – ләм-мим. Һөйләү түгел, һуғыш тураһындағы фильмдарҙы ла яратманы Исламғол. Имән кеүек ныҡ, зәп-зәңгәр күҙле Петр знакумы һаҫыҡ самогонын ҡыҫтырып килеп инһә, шуны әҙерәк кәктереп алғас, ҡосаҡлашып: “Тра-та-та говорил пулеметчик, тра-та-та говорил пулемет,” – тип йырлашҡан булалар. Йырлайҙар ҙа өнһөҙ генә илайҙар. Ни булғандыр инде эскәйҙәрендә, Тоцк лагерында хеҙмәт итеп, алғы һыҙыҡтарҙа иҫән-һау булып та, һуғыштан һуң бер-бер артлы һуҡыраясаҡ ҡорҙаштары Павел, Әхмәтйәндәр яҙмышы шаңҡыттымы уларҙы?!...\nИсламғол бәғерен яу ҡырында башын һалған нәҫелдәштәре – Исхаҡ ағаһын, хәбәрһеҙ юғалған Йыһанша ҡустыһын һағыныу ғазаптары ла әрнетте: яйлап өндәшмәҫерәккә әйләнде. Намыҫлы егет…эшкә егелде… Бер көндө, ваҡыт табып, ауыл уртаһындағы бәләкәй генә бөхтә ихатаға йүнәлде. Ишек алдында бер аҙ тапанып торғас: “Йә, был һынауҙы ла үтәйек.” – тигәндәй, хәрби кейемен, бөҙрә сәстәрен төҙәткеләп, яуҙан ҡайтмаған Исхаҡ ағаһының өй ишеген шаҡыны. Бисара еңгәй ишектән ингән хәрбиҙе күреү менән “Исхағым!” тиеп уйлап та өлгөрмәне, Исламғол ап-аҡ тештәрен йылтыратып: “Һаумы, еңгә?!” – тиеп күрешергә ҡулдарын һондо. Был күрешеүҙең шаһиты булып торған ҙур күҙле сибек кенә ҡыҙыҡай, әкиәт батырындай дәү ағайға ҡарап, икеһен дә тетрәндергес һорау бирҙе: “Әсәй, атай ошо төҫтә буламы?!” Сабый әйткән һүҙҙәрҙән донъя сайҡалып китте. Әсә, бөгөлөп, урындыҡ ҡырына ултыра төштө. Һуғыш михнәттәрен көнбайыштан көнсығышҡа тиклем айҡап сыҡҡан сержант шаңҡып ҡалды. Атай төҫө! Баланың был ике генә һүҙендә һуғышты тыуҙырған кешеләргә нәфрәт набаты ла, ут эсендә ятып ҡалған ир, ҡатын-ҡыҙ туғандарыбыҙға реквием дә, ас-яланғас, етемләнгән, яндырылған, атылған, аҫылған (фашист тарафынан) һуғыш балаларына мәдхиә лә ине. Исламғол сытырлатып баланы күкрәгенә ҡыҫты.\nАҙаҡ инде ҡулынан килгән ярҙамынан ташламаҫҡа тырышты. Бик яҡшы атай булырға, бәлки шул ваҡытта, уйланғандыр Исламғол. Яратып өйләнгән ҡатыны Миңзада менән 8 улға, 4 ҡыҙға атай булды. Балаларын ҡаҡманы, һуҡманы. Үҫә барҙылар, эшкә ылыҡтыра ла барҙы уларҙы. Бесән сабырға, сыбыртҡы-мурҙа үрергә, арба эшләргә, өй төҙөргә… Исламғолдоң балаларға мөнәсәбәте иҫ киткес ине. Әйтерһең дә, атайҙар мәктәбен бөткән! Йөрәген һыҙған нескә тойғоларҙан, йәйғорҙоң ете төҫөнән төҙөлгән ине был мозаика.\nАтай төҫө! Онотола буламы һуң?! Әле генә һымаҡ: беҙ һинең менән Еңеүҙең 45 йыллығына әҙерләнә инек. Дерелдәп киткән ҡулдарың менән костюмыңды парадҡа рәтләйһең. “Орден-миҙалдарыңды таҡ!” – тигәнгә, үпкәләгән булаһың. Яныңда йөрөгән ул-ҡыҙҙарыңа (мин шуларҙың береһе), бүлә-бүләсәләреңә ишаралап: “Һеҙ – минең миҙалдарым” – тиһең. Парад ҡайғыһы юҡ, беҙ барыбыҙ ҙа фотоға төшөргә ашығабыҙ. Эйе, дөрөҫ ашыҡҡанбыҙ, сөнки 1991 йылдың ғинуарында һине, ветеранды, күп ауыл халҡы һуңғы юлға оҙатырға йыйыласаҡ. Ҡояш та күренәсәк күк йөҙөндә.\nАтай! Һинең турала уйҙарым мине үткәндәргә алып ҡайта. Ауылым эргәһендә аҡҡан мул һыулы Ҡороюл йылғаһы үҙенең ярҙарына йәй буйына ҡош-ҡорттарҙы, сыр-сыу килгән балаларҙы йыя. Төшкө ашҡа ҡайтып килгән атайым, күперҙән үтеп барышлай, йылғала бер бата, бер ҡалҡа килгән әйберҙе күреү менән, бесәй етеҙлегендә һыуға һикерә һәм оҙаҡламай 8 йәшлек малайҙы тартып та сығара. Эйе, һин гел етеҙ, тәүәккәл булдың. Әйтерһең дә, контузия ла алмағанһың һәм дә яурын-башыңда 45 йылға яҡын йөрөгән пуля һине бимазаламаған.\nАтай! Еңеүҙең 75 йыллығына обелиск янына фронтовиктарҙы тәбрикләргә, иҫләргә барса халыҡ йыйылыр. Күҙҙәремде талдырып мин улар араһынан һине эҙләрмен. Бына-бына килеп сығырһың да, оло матур кәүҙәң менән ерҙе дер һелкетеп, кирза итектәрең менән зыңҡылдата баҫып, бейеп китерһең, ә үҙең шоңҡар тауышың менән:\nЭй, Маһисәрүәр, сәй ҡайнат,\nКилтер ҡоймағыңды майлап,\nКилтерһәң ҡоймағыңды майлап,\nЭсербеҙ сәйҙе яйлап, – тип таҡмаҡлап ебәрерһең төҫлө. Тик был хыял. Ә ысынбарлыҡ иһә балаларыңды һинең мәңгелек йортоң янына йыя. Унда, үҙең кеүек үк һомғол, 25 йәшлек ҡарағай сәләмләй беҙҙе. Бындағы тынлыҡ, ҡәберҙәр тынлығы, беҙгә ауыр саҡта ла бысраҡ эштәргә, күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәҫкә, ауыл тарихын, үткәндәрҙе онотмаҫҡа ҡуша. Сөнки илебеҙгә яҡты көндәр бүләк итешкән 7899 фронтовик-ейәнсураларҙы беҙ хәтерләргә бурыслы. Ейәнсура ерендә сыҡҡан “Хәтер китабы”нда, атай иҫән булһа, түбәндәге юлдарҙы уҡыр ине бер-бөртөк 19 йәшлек ҡустыһы тураһында: “Тукумбетов Яганша Динисламович, 1923 года рождения, башкир, призван 6 марта 1942 года. Погиб 20 августа 1942 года. Похоронен в деревне Поляна Смоленской области”. Шуныһы ҡыуаныслы булды, “Ейәнсура таңдары”нда (“Октябрь байрағы”) С.Абдрахмановтың “Октябрь ҡояшы аҫтында” мәҡәләһендә Йыһанша ағайҙың батырлығы тураһында бөтә яҡташтары ла беләсәк, тик атайым Исламғол өсөн ул мәңгелек “без вести пропал”дар рәтендә ҡаласаҡ, сөнки был ваҡытта инде ул баҡыйлыҡта күскән була…\nҒаилә альбомында бер фотонан Йыһанша ағай менән уның хеҙмәттәше Байбулатов ҡарай. Карточка артына: “Чишминская станция. 6 марта 1942 года. Родным. Не забывайте нас,” – тиеп яҙылған… Онотоп булмай шул һеҙҙе, туғандарым!\n“Тарих рухтарҙы аҙаштырһа ла, һындыра алманы. Ауыл һәр быуатта ла көслө ҡалһын тиһәң, һәр быуын балаһы үҙ атаһының төҫөн, рухын хәтерләргә тейеш. Смоленск өлкәһе – минең икенсе Мәккәм, унда хаж һылыу минең изге бурысым, хыялым, сөнки унда минең өсөн атайымдан ҡалараҡ иң ҡәҙерле кешем мәңгелек төйәген тапҡан. Уларҙың икеһен дә ауылдаштары әлегәсә яҡшы яҡтан хәтергә алалар, беҙҙә онотмайбыҙ, һағынабыҙ… Һағышым менән мин ҡәһәрләйем һуғышты.


БР мосолмандар Диниә назараты рәйесе һайланды\n26 Ноябрь 2013, 18:34\nБашҡортостан мөфтөйҙәре яҡындағы биш йылға перспективаларҙы билдәләне. Өфөлә Башҡортостан Республикаһы мосолмандары Диниә назаратының VII отчет-һайлау съезы үтте, унда БР мосолмандар Диниә назараты рәйесе итеп ҡайтанан Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин һайланды. Ул республика мөфтиәте етәксеһе вазифаһын тағы биш йыл биләйәсәк.\nСъезда мосолман ойошмалары, киң мәғлүмәт саралары һәм БР дәүләт власы органдары вәкилдәре ҡатнашты.\nЙыйылыусылар алдында БР Хөкүмәтенең беренсе вице-премьеры Рөстәм Мәрҙәнов, Рәсәй Мөфтөйҙәр советы рәйесе Рауил Ғәйнетдинов, Башҡортостан Республикаһының Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе Мөхәммәт Тажетдинов, БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет рәйесе Вячеслав Пятков, республика мөфтөйҙәре, башҡа конфессия вәкилдәре сығыш яһаны.\nУлтырыш барышында Башҡортостан мөфтиәтенең башҡарған эштәре тураһында отчет тыңланды.\n- Бөгөн республика Мосолмандары диниә назараты ислам ҡиммәттәре нигеҙендә шәхес тәрбиәләү, гражданлыҡ сифаттары, ватансылыҡ һәм дингә тигеҙ ҡараш булдырыу курсын алып ара. Шул уҡ ваҡытта дини белем биреүҙе үҫтереүгә, конфессия-ара диалогты киңәйтеүгә, дини экстремизмға ҡаршы тороуға айырым иғтибар бүленә. Киләсәктә лә һеҙҙең әүҙем позицияғыҙ быуындарҙың әхләҡи күсәгилешлеген һаҡлауға, Башҡортостан халыҡтары араһында дуҫлыҡты нығытыуға булышлыҡ итәсәгенә ышанам, — тине Рөстәм Мәрҙәнов.\nРауил Ғәйнетдинов мөфтиәттең ҡайтанан һайланған етәксеһе Нурмөхәмәт Ниғмәтуллиндың абруйын билдәләне.\n- Төньяҡ Кавказ, Алыҫ Көнсығыш һәм Себер, илебеҙҙең үҙәк өлөшөндәге дини идаралыҡтар етәкселәре уны яҡшы белә һәм ихтирам итә. Төрлө мәсьәләләр буйынса компромисс табыу һәләтен туғандаш диндәр – традицион конфессиялар башлыҡтары ла юғары баһалай. Уны Рәсәй Мөфтөйҙәр Советы ҡушма рәйестәре лә ихтирам итә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рауил Ғәйнетдинов.\nТеги:динисламбр мосолмандар диниә назараты


Дан ғаиләләр – ил ҡото! » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nДан ғаиләләр – ил ҡото!\nЫшаныс, тоғролоҡ, берҙәмлек, һөйөү ептәренән бәпләп сигелгән ғаилә бәхетен бер ниндәй ҡиммәттәргә лә тиңләп булмайҙыр. Ғүмер ағышындағы ел-дауылдарға, ваҡыт һынауҙарына бирешмәй, үҙ бәҫен, ҡәҙерен юғалтмай, йылдан-йыл нығына, тәрәнәйә барған хистәр ҡоршауында йәшәп, тормоштоң ысын мәғәнәһенә төшөнгән, бәхет серен асҡан абруйлы парҙар һәр ваҡыт ғорурлыҡ һәм һоҡланыу уята. Журналыбыҙҙың сираттағы сәфәрендә ихлас, егәрле һәм ижад һөйөүсән халҡы, Нөгөш һыуһаҡлағысы, тарихи Көнгәк тауы менән билдәле, шулай уҡ Башҡортостаныбыҙға Булат Рафиҡов, Динис Бүләков кеүек данлыҡлы шәхестәрҙе бүләк иткән бәрәкәтле Мәләүез еренә юл алыуыбыҙ ҙа оло, емешле хеҙмәт һәм тормош юлы үткән, яҡташтарына үрнәк, бер-береһенә тотороҡло ҡәлғә булып, гөрләтеп донъя көткән ишле ғаиләләр менән танышыуға арналды.\n... «Ныҡлы ғаилә – ил күрке» тигән сағыу сара әүҙем һәм рухлы ханым Рәзилә Ҡотлогилдина ойоштороуында фәһемле лә, хисле лә, ижади ҙа төҫ алды. Байрам майҙанында оҙон ғүмер юлы үткән тырыш ғаиләләр, өлгөлө атайҙар һәм уңған йорт хужабикәләре үҙҙәре менән таныштырып, бәхет һәм татыулыҡ серҙәре менән уртаҡлашып ҡына ҡалманы, тапҡырлыҡта, оҫталыҡта ла көс һынашты. «Үҙ-ара матур мөғәмәлә һаҡлап, һөйөүҙең һүнмәҫ көсөн үҙ тормош миҫалында иҫбатлаған ғаиләләрҙе тирә-яҡҡа танытайыҡ, оҫталыҡтарын күрәйек, зирәк кәңәштәрен тыңлайыҡ, тигән маҡсат менән ошо рухиәт майҙанына йыйылдыҡ. Ғаилә тотҡаһы булған ҡатын-ҡыҙҙарҙы, ышаныслы терәк – ир уҙамандарын данлау, шулай уҡ атай абруйын күтәреү, ата-бабаларҙан ҡалған аҫыл ҡиммәттәрҙе үҫеп килгән быуынға ҡәҙерләп тапшырыу – изге бурысыбыҙ», – тине Мәләүездең «Илһам шишмәләре» әҙәби түңәрәге рәйесе Рәзилә Фәттәх ҡыҙы, байрамды асып. Майҙан түрендә һәр ғаилә өсөн иң ҡәҙерле ҡомартҡыларҙың береһе — семәрле һандыҡ урын алғайны. Элек-электән хужабикәләр, өләсәйҙәр, ейәнсәрҙәре донъяға килеү менән, уларға бағышлап һандыҡ яһатҡан, бирнәлек әйберҙәр йыйған. «Етенән йыйһаң — етер, алтынан йыйһаң — артыр» тигән ололар. Изге Ҡөрьән китабын, һалдаттан килгән өскөл хаттарҙы, затлы милли кейемдәрҙе, еңгәй бүләктәре – йөҙөк-сулпыларҙы, ҡашмау-селтәрҙәрҙе һаҡлаусы тылсымлы һандыҡ ғаилә бөтөнлөгөн хасил иткән ниндәйҙер символик көскә эйә изге хазина кеүек тә ҡабул ителгән. Шуға һандыҡ эсендәге сер һәр ваҡыт ҡыҙыҡтырып, үҙенә йәлеп итә торғандыр. Семәрле һандыҡтың әллә күпме тарих һаҡлауын, уның ни тиклем бай, ҡәҙерле һәм мөһим ваҡиғалар шаһиты булыуын аңлау йөрәккә ниндәйҙер яҡты сатҡы ла өҫтәй, әйтерһең. Мәләүез районының төрлө тарафтарынан йыйылған күркәм ғаиләләр, үҙ сер һандығын асып, мөхәббәт тарихтарын, ғаилә йолаларын, уңыш серҙәрен бәйән итте.\nӘбет ауылынан Сәлхиә һәм Ривал Хайсаровтарҙың бергә татыу ғүмер итеүенә – 47 йыл. Сәлхиә Әхмәҙи ҡыҙы ғүмер буйына – һатыусы, ә тормош иптәше Ривал Хөснулла улы шофер булып эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан. Мәләүездә йәшәгән ҡыҙҙары Гөлнара өс ул тәрбиәләй. Сәлхиә апай әйтеүенсә: «Тормошта һауыт-һаба шалтырамай тормай, беребеҙ асыуланғанда, икенсебеҙ тынып ҡала. Әгәр үҙеңде тыйып өйрәнмәһәң, насар ғәҙәт аҙырға ғына тора бит ул, яманлыҡҡа, тиҫкәрелеккә юл ҡуйыу бер ҡасан да яҡшылыҡҡа килтермәй. Ҡатын-ҡыҙға тәбиғәттән мөнәсәбәттәрҙе көйләү һәләте һалынған, сиктән сығып сайпылмау, эске тигеҙлек, тыныслыҡ гүзәл заттың тышҡы матурлығын ғына түгел, һаулығын да һаҡлай».\nСмактан Гөлнизам һәм Миҙхәт Таштимеровтар 42 йыл бергә матур итеп донъя көтә. Тормош иптәше – колхоз рәйесе, үҙе уҡытыусы булып эшләгән. Өлкән улдары Илгиз дә, әсә юлын дауам итеп, уҡытыусы һөнәрен һайлаған. Ул – дүрт бала атаһы. Табип-невролог һөнәренә эйә Рәсимә ҡыҙҙары ике ҡыҙ, бер ул үҫтерә. Кеселәре Марат ҡатыны Гөлнара менән ике ҡыҙ тәрбиәләй. «Ишле ғаиләлә балалар ярҙамсыл да, эшсән дә, хәстәрлекле лә, сәмле лә булып быуын нығыта. Ғаилә ул усаҡ кеүек. Ундағы ҡуҙ ни хәтлем дөрләберәк янһа, унан сыҡҡан йылылыҡ та көслөрәк була. Ана шул ҡөҙрәтте йөрәгенә һеңдереп үҫкән балалар, үҙҙәре лә атай-әсәй булғас, түкмәй-сәсмәй киләһе быуынға тапшыра», – ти Гөлнизам Сәғит ҡыҙы...\n...Күңелле лә, фәһемле лә сара йыр-моң, уйын-көлкө менән үрелеп барҙы. Ғаиләләр үҙҙәре хаҡында бәйән итеп, йырлап-бейеп, шиғыр һөйләп кенә ҡалманы, телмәр һәм һүрәт төшөрөү оҫталығында ла ярышты. Ҡала мәҙәниәт йортоноң «Аманат» башҡорт фольклор вокаль-инструменталь ансамбле солисы Фәнил Яманаев ҡатнашыусыларға һәм ҡунаҡтарға йыр бүләк итте. Шағир Рәдиф Тимершин шиғыр һөйләне. «Башҡортостан ҡыҙы» журналы баш мөхәррире, танылған шағирә Гөлназ Ҡотоева абруйлы, татыу ғаиләләрҙе тәбрикләп, уларға Маҡтау ҡағыҙҙары һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы. «Ошондай күркәм ғаиләләр – илебеҙ терәге, – тине Гөлназ Мират ҡыҙы. – Кешене эш йәшәтә, хыял ҡанатландыра, тырышып донъя көткән, үҙ ҡулдары менән мөғжизә тыуҙырған, ҡайнар йөрәктәре менән тормошҡа йән өргән ғаиләләр – райондың ғына түгел, республикабыҙ биҙәге, йәме, ҡото ул. Оҙон-оҙаҡ бергә ғүмер иткән парҙарҙан беҙ ҙә үрнәк алабыҙ, уларҙың бәхете йәштәргә лә өмөт, мөхәббәткә ышаныс, талпынып йәшәргә ҡуҙ өҫтәй»...


Сафлыҡты, ныҡлыҡты һынаған быуат » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Сафлыҡты, ныҡлыҡты һынаған быуат\nСафлыҡты, ныҡлыҡты һынаған быуат 31.01.2017 // Йәмғиәт\nБашҡортостан мосолмандарының Диниә назараты 100 йыллығын билдәләргә әҙерләнә\nЯңыраҡ “Башинформ” мәғлүмәт агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты барлыҡҡа килеүҙең 100 йыллығын билдәләүгә әҙерлек барыуы тураһында һөйләнеләр. Бер быуатлыҡ юбилей быйылғы декабргә тура килә. “Төбәктең мосолмандар идаралығы 1936 йылда тарҡатылған булған, 1992 йылдан иһә тергеҙелә башланы. Бына инде сирек быуат дауамында халҡыбыҙ аңына хаҡ дин төшөнсәһен һеңдерергә тырышабыҙ. Төп маҡсатыбыҙ – рухлы, иманлы йәштәр үҫтереү. Әгәр саф күңелле, илһөйәр, Аллаһ тарафынан бар ҡылынған һәр нәмәгә мөхәббәтле балалар тәрбиәләһәк, бар илебеҙ тыныслыҡта, татыулыҡта йәшәйәсәк”, – тине Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты мөфтөйө Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин.\nБашҡортостанда Ислам диненең таралыуы тарихына килгәндә, белеүебеҙсә, ата-бабабыҙ уны 310 һижри, 922 миләди йылда тәүләп ҡабул иткән. Ғәрәп йылъяҙмасыһы Ибн Фаҙландың мәғлүмәттәренә күҙ һалғанда, Алмасхан исемле Болғар батшаһы хәлифә Мөхтәдир Билләһигә төбәккә ғалимдар ебәреүен һорап мөрәжәғәт итә. Диндарҙар, юлда ҙур ауырлыҡтар үтеп, ҡатмарлы хәлдәргә осрап, бик оҙаҡ килә. Беҙҙең Башҡортостандың көньяғынан үтеп китәләр. Шунда бер башҡорт егете менән күрешәләр, милләттәшебеҙ уларҙан “Ихлас” сүрәһен өйрәнеп ҡала.\nУн бер быуаттан ашыу ваҡыт эсендә динебеҙ тормошобоҙға шул тиклем ныҡ үтеп ингән. Ислам – йәшәү рәүешебеҙ. Уның ҡанундары тормош нигеҙен билдәләй: татыулыҡҡа, берҙәмлеккә, йән-тән сәләмәтлегенә ынтылыу, һәр саҡ изге уй-ниәттә ғүмер итеү, насар холоҡ-ғәҙәттән йыраҡ тороу, бер-береңә иғтибарлы, ихтирамлы булыу, мәрхәмәтлелек, намыҫ, яуаплылыҡ... Динебеҙ талап иткән ғәмәлдәр иһә ошо сифаттарҙы нығытыуға йүнәлтелгән. Мәҫәлән, Ураҙа – сабырлыҡҡа һынау, ҙур тәрбиә мәктәбе. Был ғәмәлдә фарыз ителгән сәхәрҙе алайыҡ. Уның нигеҙендә шундай хикмәттәр ята: иртәнге ризыҡты ҡалдырырға ярамай; ҡояш ҡалҡмаҫ элек тороп эш башлау уңышҡа илтә. Намаҙ уҡыу ваҡыттың, ғүмерҙең ҡәҙерен белергә өйрәтә...\nРәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назаратына килгәндә, уның тарихы 1788 йылдың 22 сентябренән — батшабикә Екатерина II Өфөлә Ырымбур мосолман диниә йыйылышын ойоштороу тураһындағы указға ҡул ҡуйған көндән — башланған. Был документта мосолмандарҙың империяның тулы хоҡуҡлы вәкиле булғаны ғына түгел, ә уның дәүләт булараҡ аяҡҡа баҫыуындағы ҙур өлөшө танылған. Указға ярашлы, ата-бабабыҙ үҙәге Өфөлә урынлашҡан дөйөм Рәсәй диниә идаралығын булдырыу мөмкинлеген алған. Был — ил тарихында ҙур ваҡиға. Бер яҡтан ҡарағанда, мосолмандарҙың күңелендәге күптәнге хыялы тормошҡа ашһа, икенсенән, дини ойошма булдырыу халыҡтың рухи үҫешенә генә тәьҫир итмәй, ә дәүләтте иҡтисади, сәйәси йәһәттән нығытыуға нигеҙ һала. Тарихтан да беләбеҙ, әле лә күреп торабыҙ: Рәсәй һәр ваҡыт үҙгәреш юлында, етәкселәр ҙә алмашына, әммә Ислам, халҡыбыҙҙы туплаған юғары көс булараҡ, үҙ урынында ҡала килә.\nСовет осоронда динебеҙ, һис шикһеҙ, өлкәндәрҙең эске һиҙемләүенә, Исламға ҡарата ҡанға һеңгән ҙур ихтирамға, киләсәк быуын алдындағы яуаплылыҡ тойғоһона таянып һаҡланып ҡалған. Күркәм тәрбиә һүҙ түгел, күңел аша тапшырылған. Хәйер, Ислам диненең асылы ла тап шунда. Рухи тәрбиә ул.\nЙыш ҡына шундай күренешкә тап булабыҙ: яҡшының эргәһендә яман өйөрөлөп йөрөй. Мәҫәлән, ағас-ҡыуаҡты, баҫыуҙарҙы ҡоротҡос бөжәктәр ашай, йәшелсә, еләк-емеште лә төрлөһө һағалай. Шуның шикелле, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, изгеләрҙән-изге динебеҙ ҙә төрлө ҡаршылыҡҡа дусар. Совет осоронан һуң тергеҙелеп кенә килеүенә ҡарамаҫтан, әле лә ауырлыҡтарға осрап тора. Традицион динебеҙҙе төрлө ағымдарға бүлгеләү, ҡайһы берәүҙәрҙең Исламды үҙ мәнфәғәтендә файҙаланып, ҡурҡыныс ғәмәлдәр ҡылыуы, боҙоҡ күңелен рухи ҡиммәтебеҙ менән ҡапларға тырышыуы һәм башҡа кире осраҡтар – быға аныҡ дәлил. Ошондай яуыз, мәкерле кешеләр тотош йәмғиәтте бысрата, динебеҙгә ҡара яға.\nБер-береһен яманлап, батырырға тырышып, үҙен барыһынан өҫтөн күреп йөрөгәндәрҙе лә, һис шикһеҙ, ҡоротҡос бөжәктәргә тиңләргә мөмкин. Бәғзеләренең диндар булып күренергә тырышыуы айырыуса хафаға һала. Улар Исламдың, халыҡтың киләсәген уйлаймы? Донъяның тыныслығын хәстәрләйме? Милләттәр үҙ-ара татыу йәшәһен өсөн тырышамы? Балаларға яҡты яҙмыш теләйме? Үҙенекен алға ҡуйып, күҙен йомоп тигәндәй алға үрмәләгән, ҡаршылыҡ күрһәткәнде иҙеп-тапап үтергә әҙер монафиҡтарҙың дингә ниндәй мөнәсәбәте бар?\nӘммә күреп торабыҙ: һуңғы йылдарҙа халыҡ күпләп дингә ҡайта. Милләтте, ерҙе, телде, үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙең тотороҡлолоғон, тән һәм йән сәләмәтлеген һаҡлау, иҡтисади үҫеш, социаль күтәрелеш һәм башҡа маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыуҙың нигеҙендә фәҡәт дин ятыуын халҡыбыҙ төшөнә башланы. Әлбиттә, ҡайһы берәүҙәр (улар айырыуса ҡалала осрай) быға һаман ҡаршы. Улар динде сәйәсәт, иҡтисад, мәғариф кеүек айырым бер тармаҡ тип ҡарай. “Гәзиттә был темаға артыҡ күп яҙаһығыҙ”, – тип әйткәндәр ҙә бар. Ғәмәлдә дин – тармаҡ түгел, ә йәшәү рәүеше, тәрбиә өлгөһө. Ул барлыҡ өлкәләргә үтеп инһә, тормошобоҙ күпкә ыңғай яҡҡа боролош алыр, бер-береңә насар мөнәсәбәт, ялғанлыҡ, уғрылыҡ, ике йөҙлөлөк, намыҫһыҙлыҡ, ялҡаулыҡ, яуапһыҙлыҡ, тәкәбберлек һәм башҡа кире сифаттар юҡҡа сығып, үҫеш мөмкинлеге артыр ине. Бөйөк “Ҡөрьән Кәрим”дә бөтөн тармаҡтарҙың эшмәкәрлегенә бәйле аҡыл тупланған.\nАуылдарҙың тамырын һаҡлау, халыҡты хаҡ юлға әйҙәү маҡсатында иман йорттары төҙөү күркәм күренешкә әүерелде. Был эште күберәк хәлле кешеләрҙең атҡарыуы мәғлүм. Аҡсаһын изге ниәттә, халыҡ мәнфәғәтендә тотоноп, улар күпме игелек ҡыла, рәхмәт ала!\nИсламдың үҫешенә бәйле барлыҡ яҡшы башланғыстарҙы дауам итеү, кире күренештәрҙе бөтөрөү маҡсатында Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты ҡарамағында бөгөн мәғариф, тышҡы хеҙмәттәшлек һәм йәмәғәтселек менән бәйләнештәр, йәштәр, хаж бүлектәре эшләй, шулай уҡ Көньяҡ Урал буйынса вәкиллек булдырылған. Бындағы “Хәләл” стандарты буйынса комитет, мәғлүм булыуынса, Рәсәйҙә беренселәр иҫәбендә төҙөлгәйне. Назарат дәүләт органдары, ижтимағи берекмәләр, белем биреү ойошмалары менән үҙ-ара мөнәсәбәткә һәр саҡ ҙур иғтибар бүлә. “Ошо йылдарҙа беҙҙә 38 мөхтәсибәт, ҡазыят, рәсми теркәлгән дүрт мәҙрәсә асылды”, – тип белдерҙе назарат рәйесенең беренсе урынбаҫары Әйүп хәҙрәт Бибарсов.\nЙөҙ йыллыҡтың саралар планына бик күп эш индерелгән: фәнни-ғәмәли конференциялар, күсмә семинарҙар, йәштәр менән осрашыуҙар... Апрелдә үк Өфөләге “Фәхретдинов уҡыуҙары”на илебеҙҙең төрлө тарафтарынан Ислам белгестәре, тарихсылар, ғәрәп телен өйрәнеүселәр һәм дин эшмәкәрҙәре йыйыласаҡ. Көҙгә тағы ла өс конференция, “түңәрәк өҫтәл”дәр, спорт ярыштары, йәштәр форумы һәм башҡа акциялар булыуы көтөлә. Юбилей тантанаһына ҡарата Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты тарихына арналған ҙур китап та нәшер ителәсәк. Әле уны әҙерләү менән бик күп ғалим, белгестәр мәшғүл.\nДәүләт менән дин араһында уртаҡлыҡ юҡ, тиһәләр ҙә, был фекер һуңғы йылдарҙа ныҡлығын юғалта бара. Киреһенсә, ике төшөнсәнең бер-береһенә тығыҙ бәйлелегенә аныҡ дәлилдәрҙе йыш күрәбеҙ. Бер нисә йыл элек Мәскәүҙәге Йәмиғ мәсетенең реконструкциянан һуң асылыуы уңайынан ойошторолған тантаналы сарала сығыш яһап, Рәсәй Президенты Владимир Путин иман йорттарының күп милләтле Рәсәй өсөн баһалап бөткөһөҙ әһәмиәткә эйә икәнлеген билдәләгәйне. “Илебеҙҙә төрлө халыҡ, дин вәкилдәре дуҫ-татыу йәшәй икән, бында, һис шикһеҙ, мосолман өммәтенең өлөшө ҙур, – тине ил башлығы. – Традицион Ислам – Рәсәйҙәге рухи тормоштоң айырылғыһыҙ таянысы. Уның тәрбиәүи ҡиммәттәре кешеләрҙе мәрхәмәтле, ғәҙел булырға, яҡындарыңды хәстәрләргә өйрәтә. Былар барыһы ла – именлектең нигеҙе”.\nАвтор: Даян МӘЖИТОВ.


Үҙ улым булһа ла, бәхиллегем юҡ\n8 Сентябрь , 12:35\nУлын маҡтағанға әбейҙең һарыуы тағы ла нығыраҡ ҡайнаны. – Шул әҙәм аҡтығың маҡтайһыңмы! Ул үҙенең хеҙмәте тиһеңме! Атаһы мәрхүм менән беҙҙең пенсия вис шул өйгә кереп китте. Һалған өйөнөң игелеген күрмәһен...\n- Улымды һыу буйына барып, сәсемде тарап ҡарғаным. - Нәсихә әбейҙең улына ҡарата шулай тип әйтеүенә иҫем китте. Әлегәсә үҙен донъяға тыуҙырған балаһы хаҡында берәүҙән дә был тиклем ҡот осҡос һүҙ ишеткәнем юҡ ине. Киреһенсә, күптәр балаһына һүҙ тейҙермәй. Ана, күршебеҙҙәге Сәлимә апай эш һөймәгән, инде утыҙ йәшенә етеп өйҙә ятҡан һәүереген данлап бөтә алмай. Күргән арала шул әзмәүерен маҡтап ала. Ә Нәсихә әбей...\nНәсихә әбейҙең дә холҡон яҡшы беләм. Бер ваҡытта ла кешенең матур сифатын күрмәҫ. Күрше-тирәһе менән дә татыу йәшәмәй шикелле. Һөйләгән һайын уларҙы яманлай, әрепләшеп, аралары боҙолоп бөткән. Әбей бына ярты йыл самаһы өс туған апаһында йәшәй икән. Белеүемсә, үҙе туғыҙ бала үҫтергән. Бөтәһе лә төрлө яҡҡа таралышып бөткән, кинйәләре ауылда ҡалғас, бергә йәшәйҙәр. Улы, килене менән булған мөнәсәбәте ҡыҙыҡһындырмаһа ла, ул эсендә йыйылғанын үҙенән-үҙе теҙҙе.\n"Бисәһенең һүҙенә төштө, - тип һүҙен дауам итте әбей. - Бер көн кемдәрҙәндер һуҡмыш килеш ҡайтты ла, ниңә беҙҙең һөйләп йөрөйһөң, тип йоҙроғо менән йоғоноп килә. Һуғып осора икән тип ҡотом осто. Бар, сығып кит, бүтән балаларың менән йәшә, тип ҡулымдан етәкләп урамға сығарып ебәрҙе. Әйберҙәремде ихатаға сығарып бырағытты. Йә, ошо балам иң яратҡаным булды бит. Бүтәндәре үҫкәндә етешһеҙлек заманы ине. Был иң бәләкәйе булғас, тәтәй кеүек кейендерҙек. Әҙәмдән оят, үҙең һалған өйҙән артыңа тибелеп сыҡ инде".\nБер сама һөйләгәс, әбей туҡтаны. Өйҙә ауыр тынлыҡ урынлашты. Унан күҙҙәре аларған әбей тағы һүҙен дауам итте.\n– Үҙ улым булһа ла, бәхиллегем юҡ. Эт күрмәгәнде күрһен! Ҡулдары тартышһын! - Уның был һүҙҙәрен ишетеү шул тиклем имәнес ине.\n– Ҡуй, әбей, үҙ балаңа улай тип әйтмә. Улығыҙ бына тигән! Алтын ҡуллы. Ҙур итеп яңы өй һалған. Әле генә һоҡланып ҡарап торҙом. Шундай ҙур, матур!\nУлын маҡтағанға әбейҙең һарыуы тағы ла нығыраҡ ҡайнаны.\n– Шул әҙәм аҡтығың маҡтайһыңмы! Ул үҙенең хеҙмәте тиһеңме! Атаһы мәрхүм менән беҙҙең пенсия вис шул өйгә кереп китте. Һалған өйөнөң игелеген күрмәһен. Үҙең генә шундай һарай кеүек һалырһың хәҙерге заманда!\n– Улай тимә әле! - Һүҙгә әбейҙең өс туған апаһы ҡушылды. - Нимә генә тимә, үҙ балаң, үҙ бауырың. Уйлап һөйләһәңсе.\nНәсихә әбей уның һайын ярһыны. Был осраҡта уға башҡа төрлө һүҙ әйтеү файҙаһыҙ ине. Ул йәнә асыуын сығарҙы:\n– Үҙен кисә йылға буйына барып, сәсемде тарап ҡарғаным. Бер генә лә бәхиллегем юҡ...\nБыл өйҙә башҡаса ултырыу мөмкин түгел ине. Тиҙерәк хушлашып, сығып киттем. Әбейҙең һүҙҙәре мейенән сыҡманы. Уны әсәйем менән сағыштырҙым. Электән яҡшы белгәс, килене, улы менән мөнәсәбәттәре киҫкенләшеүендә үҙенең дә ғәйебе булыуына шик юҡ ине. Улыңдың ғаиләһен һәр ваҡыт кемгәлер һөйләп йөрөү бер ҙә һәйбәт күренеш түгел. Улын да аҡлап булмай. Урам буйында теләһә кемдән хәбәр тыңлау ир-егетлек эшеме ни! Ауылда иһә берҙе бишкә түкмәстереп һөйләргә әҙер торған, шунан кинәнес алған ара бутаусылар ҙа, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бар шул.\nУнан һуң бер нисә йыл үтте. Бер көндө ауылдан:\n– Нәсихә әбейҙең улы менән килене Өфөгә килгәндә аварияға осраған, икеһе лә үлгән, - тигән ҡот осҡос хәбәр еткерҙеләр.\n– Балалары булмағанмы?\nУл көн ҡулыма эш барманы. Ниндәй ҙур ҡайғы! Уйламағанда береһенән-береһе бәләкәй өс бала етем ҡалды. Хәҙер уларҙы кем ҡарар? Улы менән килененә әсәһенең рәйнеше төштөмө икән тип? Бер нисә ай элек ҡайтҡанда ғына яңы өйҙәрен туйлағандар ине.\nИх, ниндәй ауыр саҡтарҙа ла бер-береңде аңлап, яңылыш һүҙ әйтеүҙән тыйылып йәшәһәк ине.


Инфоурок / Начальные классы / Конспекты / Телмәр төрҙәре. 3 класс\n3 класта башҡорт теле дәресе.\nТема: Телмәр төрҙәре.\nМаҡсат:Телмәр төрҙәрен ҡабатлау. Диалогта әүҙем ҡатнашып телмәр үҫтерергә.Аралашыу оҫталығын үҫтереү.Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү.\n-Һаумыһығыҙ уҡыусылар.Бөгөнгө дәресебеҙ башҡаларына ҡарағанда айырылып тора,сөнки бөгөн беҙгә ҡунаҡтар килде.Әйҙәгеҙ матур итеп, бер-беребеҙҙе,ҡунаҡтарҙы сәләмләп алайыҡ.\n- Хәйерле көн уң күршем,\n-Хәйерле көн һул күршем,\n-Хәйерле көн ҡунаҡтар,\n-Хәйерле көн уҡытыусым.\nХәйерле көн уҡыусыларым.Ултырығыҙ,дәресте башлайыҡ.\nУңыш ситуацияһын ойойоштороу.\nБашҡорт телендә матур ,таҙа һөйләшер өсөн телебеҙҙе шымартып алайыҡ.\nТаҡтала тиҙәйткес бирелгән,иғтибар менән тыңлайыҡ.\nБатырҙың эше лә батыр,һүҙе лә батыр ,үҙе лә батыр,йөҙө лә матур.\n(хор менән,рәттәр м-н,бер-нисә уҡыусынан һорау)\nӘ хәҙер ошо тиҙәйткесте дәфтәрҙәребеҙгә яҙып ҡуяйыҡ. (Бөгөн 4 март.,аҙнаның ниндәй көнө,класта эш) Был беҙең матур яҙыу минуты булыр.\nДәрестә барығыҙҙа батыр булығыҙ,матур ,мөләйем итеп яуап бирегеҙ.\nДәрестең темаһын асыҡлар өсөн видеотаҫма ҡарап үтәйек. Иғтибар менән тыңлап,ҡарап ултырығыҙ.Нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ икән?(тыңлау)\nКем нимә тейер? (уҡыусыларҙы тыңлау)(һөйләй,тимәк һөйләү телмәрен ҡабатлаясаҡбыҙ)\nБеҙ Р.Ниғмәтиҙең “ Ҡыҙымдың һорауҙарына яуаптар” поэмаһынан өҙөк тыңланыҡ.\nБәләкәй ҡыҙ атаһына ниндәй һорау бирҙе? (нимә ул Ватан?\nӘ һеҙҙеңсә нимә ул,Ватан?\nБыл поэманан бәләкәй генә өҙөк һеҙҙең китабығыҙҙа ла бирелгән,60-сы бит,1-се күнегеү.Эстән генә укып сыҡтыҡ.\nНиндәй һөйләү телмәре ҡулланылған. (диалог)\nДиалог икәне ҡайҙан белдегеҙ?(атай менән ҡыҙ аралаша)\nТимәк,нимә ул диалог?иҫкә төшөрәйек.(диалог- ике йәки бер нисә кешенең араһында ҡоролған һөйләшеү)\nЭш дәфтәрҙәренең 22-се битен асып,3-cө күнегеүгә яҙып ҡуяйыҡ.Афариндар.\nӘ хәҙер йәшел дәфтәрҙәребеҙгә китапта бирелгән өҙөктө күсереп яҙайыҡ.Диалог яҙыу ҡағиҙәһен иҫкә төшөрәйек.\nЫсынлап та, Ватан ул ҙур төшөнсә. Беҙ үҙебеҙеҙҙең Ватаныбыҙҙы – Тыуған илебеҙҙе,еребеҙҙе,ауылыбыҙҙы,йортобоҙҙо яратыратырға тейешбеҙ.Ә яратыу хистәр аша бирелә(через чувств)\nУл хистәрҙе ,уҡыусылар, һәр кем үҙенсә еткерә. Бына беҙҙең ауылдан сыҡан ҙур шәхестәр үҙҙәренең тыуған ауылына булған һөйөүҙәрен бына нисек еткерәләр.Мәҫәлән, Әхәмәҙин ағай Әфтәх үҙенең шиғыры аша,тыңлап үтәйек\nОжмахтарҙы ситтән эҙләмәйҙәр,\nКәрәк булған бында ҡайтаһы,\nКендегемде киҫкән Абҙағымда –\nЯҙмышымдың алтын уртаһы.\n- Әхмәт ағай Лотфуллин үҙенең картиналары аша һөйөүен сағылдыра.Уның тураһында хәҙер күп беләбеҙ ,беҙҙең Әҙиләнең олатаһы тейешле кеше шулай бит.Беҙҙең мәктәп тә ғорурланып уның исемен йөрөтә.\n- Ә бына беҙҙең ауылдан сыҡҡан Башҡортостандың атҡаҙанған йырсыһы Роза Аккучукова,ауылым тип йырламаһа ла,тыуған ауылына килеп клип төшөргән,ҡарап үтәйек.\nБәлки һеҙҙең арағыҙҙа ла йырсылар,рәссамдар,шағирҙар ултыралыр. Ниндәй генә һөнәр эйәләре булһаҡ та,кеше булып ҡалырға, үҙ тыуған ереңде һаҡларға, яратырға тейешбеҙ.\nМинең тыуған еремдә\nШундай бейек тауҙар,\nШулай ырғый балыҡтар,\nТағын белем алалар,\nУҡыйҙар һәм яҙалар.\nУҡыусылар, тағы ниндәй һөйләү телмәренең төрҙәрен беләбеҙ.(монолог)\nНимә һуң ул монолог?\nӘ хәҙер төркөмләп эш,бирелгән ситуацияға ярашлы монолог уйлап яҙығыҙ.\n1)Иртәгә дуҫыңдың тыуған көнө.Уны нисегерәк ҡотлау тураһында үҙ аллы һөйләнеп йөрөйһөң икән,ти.\n2) Ә һеҙҙе иртәгә теш врачына алып баралар икән,ти.\n3) Иртәгә “Йәгеҙ әле ҡыҙҙар “ конкурсы була икән ,ти\nӘ бына Әхмәҙин Әфтәхтең күңел түренән сыҡҡан һүҙҙәре ниндәй телмәр төрөнә ҡарай икән ?\nӘлбиттә ,яҙма телмәр. Ул уй-фекерен эҙмә-эҙ ҡағыҙ битенә теркәгән.\nVII. Рефлексив анализ.Баһалау.\n«Минең тыуған ауылым”тигән темаға инша яҙып килергә.\nВаҡыт ҡалһа 62бит,4-се күнегеү.\nИртәгә дуҫыңдың тыуған көнө.Уны нисегерәк ҡотлау тураһында үҙ аллы һөйләнеп йөрөйһөң икән,ти.\nҺеҙҙе иртәгә теш врачына алып баралар икән,ти.\nИртәгә « Йәгеҙ әле,ҡыҙҙар» конкурсы була икән,ти.\nНомер материала: ДБ-179714


Башҡортостан мәктәптәренә – спорт көрәше - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфөнөң Дим районында шәхси йорт янып китте\nБәхеткә күрә, унда бер кем дә булмай. Торлаҡ хужаһы эштән ҡайтып килгәндә тау башында ултырған өйөнән төтөн сығыуын күреп ҡала. Ул тиҙ арала килеп етә һәм эскә инеп һүндерергә керешә. Әммә, мөлкәтен ҡотҡарам тип, саҡ үҙе һәләк булмай ҡала. Зыян күргән хужаның ҡулдары яна. Уға шунда уҡ медицина...\nӨфөлә машиналар урлауҙа һәм наркотик һаҡлауҙа ғәйепләнеүселәр ҡулға алынған\nТәртип һаҡлаусылар уларҙы енәйәт өҫтөндә тотҡан.Полиция хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, енәйәтселәр бер көн эсендә ике тәртип боҙоуҙа ғәйепләнә. Улар тәүҙә машина ҡыуып алып китә, тәртип һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре ҡулға алғанда өҫтәүенә наркотик һаҡлауҙары асыҡлана. Енәйәтселәр үҙҙәре лә...\nЭшҡыуарҙы үлтерергә маташҡан ике енәйәтсегә ҡарата суд ултырышы үтте\n2017-се йылдың октябрендә Минһажев урамында урынлашҡан туҡталҡаларҙың береһендә 40 йәшлек Павел Кабановҡа һөжүм итәләр. Ҡорал менән атыусыларҙы шунда уҡ асыҡлап ҡулға алдылар. Улар енәйәт кодексының бер-нисә статьяһы буйынса ғәйепләнә. Әлегә икеһе лә изоляторҙа суд ҡарарын көтә. Кеше үлтерергә...\nБашҡортостан юғары уҡыу йорттарына ҡабул итеү кампанияһы тамамлана\nБыйыл республика университеттарына 20 меңдән ашыу абитуриент уҡырға инә. Миләүшә Динисламова 4 йыл Өфө дәүләт педагогия университетында уҡытыусы һөнәрен үҙләштергәндән һуң, артабан уҡыуын икенсе йүнәлештә дауам итергә теләп, магистратураға документтарын Башҡорт дәүләт университетының...\nБашҡортостан мәктәптәре яңы уҡыу йылына әҙер\nБелем биреү учреждениеларының әҙерлеген баһалау июлдә башланып, август уртаһында тамамланырға тейеш. Профилле комиссиялар составында мәғариф өлкәһе һәм хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәте вәкилдәре. Төп иғтибар мәктәптәрҙең капиталь ремонтына һәм материаль-техник базаһын яҡшыртыуға йүнәлтелә. Был аҙнала – 16...\nБашҡортостанда “Республиканың 100 йыллығына – 100 объект” программаһы сикәтерендә социаль объектар төҙөү дауам итә. Ҡыйғы районында 80 урынлыҡ мәктәп һәм 40 урынлыҡ яңы балалар баҡсаһы төҙөлә. Ҡыйғы районының Ләүйылға ауылындағы яңы белем усағы 70%-ҡа әҙер тиерлек. Әле объектта эске биҙәлеш эштәрен...\n“Демография” милли проекты сиктәрендә 2020-се йылға аҙағына тиклем Башҡортостанда 45 балалар баҡсаһы төҙөләсәк. Ошо турала Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау буйынса министры вазифаһын башҡарыусы Юрий Мельников хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, яңы учреждениеларҙа 7 мең урын булдырыласаҡ....\nРеспублика етәксеһе Белем көнөнә етди әҙерләнергә саҡырҙы\nУраҡты тиҙләтергә, яңы уҡыу йылына лайыҡлы башланғыс һалырға һәм тыуым кимәлен кәметмәҫкә. Республика хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә көнүҙәк бурыстар билдәләнде. Башҡортостанда үткән ярты йылда инвестициялар күләме 13,6 процентҡа артҡан. Был ҡаҙанышты төбәктә алып барылған дөрөҫ сәйәсәт...\nБашҡортостанда “Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит” хәйриә акцияһы бара. Уның барышында күп балалы, аҙ-тәьмин ителгән ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән, йәки инвалид, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларға уҡыу кәрәк-яраҡтары йыйыла.Акция 31 августҡа тиклем дауам итә. Әйберҙәр социаль приюттарҙа, балалар...\n2020 йылдан алып дарыуханаларҙа һатылған препараттарҙың маркировкаһы булыуы мотлаҡ. Бындай алым ялған дарыуҙарҙы сифатлыһынан айырырға ярҙам итә. Өҫтәүенә, киләһе йылдан алып телефонына сканер урынлаштырған һәр бер һатып алыусы теләгән дарыуҙы үҙаллы тикшерә ала. Махсус код уның ҡайҙа һәм ҡасан...\nБашҡаланың Орджоникидзе районында һайлау комиссиялары ағзалары менән бер рәттән ирекмәндәр өсөн дә махсус уҡыуҙар ойошторолдо.Ирекмәндәрҙең бурысы – физик мөмкинлеге сикле кешеләргә ярҙам итеүҙән ғибәрәт. Тауыш биреү барышында уларға йыш ҡына баҫҡыстан күтәрелергә булышыу, бюллетендәге яҙыуҙы уҡып...\nЮлдар торошо нисек?\nБашҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы республика халҡының автомобиль юлдары хаҡында фекере менән ҡыҙыҡһына. Һорауҙарға яуап биреү аноним, ул Башҡортостандың Юл фонды аудиты сиктәрендә уҙғарыла. Һөҙөмтәләр дөйөмләштерелеп файҙаланыла. Һәр кем 18 августҡа тиклем Башҡортостан Республикаһы...\nБашҡортостан Хөкүмәтенең ҡарарына ярашлы, 2019 йылдың 11 авгусы Ҡорбан байрамын байрам итеү менән бәйле байрам көнө тип иғлан ителә.Быйыл Ҡорбан байрамы йәкшәмбегә тура килә, шуға ла өҫтәмә ял көнө дүшәмбегә күсерелә. Шулай итеп, биш көнлөк эш аҙнаһында Башҡортостанда Ҡорбан байрымын билдәләү менән...\nБашҡортостандың туристик сувенирҙары\nӨфөлә беренсе тапҡыр “Башҡортостандың туристик сувенирҙары» конкурсы үтте. Унда республиканың 82 кәсепсеһе ҡатнашты. Был бәләкәй генә тирмә балсыҡтан әүәләнгән, башҡорт орнаменттары менән биҙәлгән, тирмә тышында кәрәк-яраҡтар урынлаштырылған, хатта уның эсе лә йыһазланған. Ауырғазы районы...\nРеспублика етәксеһе Радий Хәбиров туризмды иҡтисадтың мөһим өлкәһе тип атаны һәм ошо өлкә менән даими шөғөлләнәсәген белдерҙе. Башҡортостанда Туризмды үҫтереү концепцияһы сиктәрендә үҙенсәлекле туристик объекттар булдырыу, эшлекле туризм буйынса эште яйға һалыу, инфраструктура булдырыу, комплекслы...\nБашҡортостанда “Мәктәпкә йыйынырға ярҙам ит” хәйриә акцияһы бара. Уның барышында күп балалы, аҙ-тәьмин ителгән ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән, йәки инвалид, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларға уҡыу кәрәк-яраҡтары йыйыла. Акция 31 августҡа тиклем дауам итә. Әйберҙәр социаль приюттарҙа, балалар...\nРеспублика етәксеһе Радий Хәбиров медицина хеҙмәткәрҙәренә социаль ярҙам сертификаттарын тапшырҙы. Тантаналы сара сәләмәтлек сәғәте сиктәрендә үтте. 500 меңдән 1 миллион һумға тиклемге сертификаттар дәүләт программаларында ҡатнашҡан, ауыл ерендә эшләйәсәк медицина хеҙмәткәрҙәренә тапшырылды....\nСер түгел, мөмкинлектәре сикләнгән байтаҡ замандаштарыбыҙ өйҙән сыҡмай ултырырға мәжбүр, сөнки улар өсөн уңайлы шарттар юҡ. Баҫҡыстан йөрөй алмаған инвалидтарға үҙ йорттарында пандустар урынлаштырыу өсөн әллә күпме ойошмалар ишеген шаҡырға тура килә. Коляскала ярҙамһыҙ баҫҡыстан күтәрерлек...\nБашҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы республика халҡының автомобиль юлдары хаҡында фекере менән ҡыҙыҡһына. Һорауҙарға яуап биреү аноним, ул Башҡортостандың Юл фонды аудиты сиктәрендә уҙғарыла. Һөҙөмтәләр дөйөмләштерелеп файҙаланыла. Һәр кем 18 августҡа тиклем Башҡортостан Республикаһы Контроль-...\nТөҙөүселәр һөнәри байрамын билдәләй. Ошо уңайҙан Өфөләге Торатау Конгрес Холында тармаҡ хеҙмәткәрҙәрен ҡотлау һәм бүләкләү тантанаһы үтте.Башҡортостан төҙөлөш тармағы үҫеше буйынса илдә алдынғылар рәтендә. Үткән йылда ғына төбәк төҙөүселәре 6 меңдән ашыу яңы бина файҙаланыуға тапшырған....\n11 йәшлек Вадим Савельев грэпплинг көрәше буйынса үткәрелгән ярышта ҡатнашып Рәсәй чемпионы исемен ала. Йөрәгенә операция яһатыуына ҡарамаҫтан, ул яратҡан шөғөлөнә кире әйләнеп ҡайтырға көс һәм рух таба. Әле Вадим яңы үрҙәр яуларға әҙерләнә. Спорт ярыштарында иң мөһим әйберҙәрҙең береһе-махсус...\nТөбәк етәксеһе Радий Хәбиров кәңәшмәләрҙе туған телдә үткәреү тәҡдимен еткергәйне. Был, тәү сиратта, башҡорт телен үҫтереүгә һәм уны популяраштырыуға ҙур үтәргес. Ҡыйғы районы Советы ултырышы ла тәүге тапҡыр башҡорт телендә үтте. Ҡыйғы районы Советының утыҙ алтынсы ултырышы тарихи тип әйтергә...


СИТ ИЛ ГРАЖДАНДАРЫ ИҒТИБАРЫНА!\nРәсәй Эске эштәр министрлығының Ейәнсура районы буйынса бүлегенең миграция мәсьәләләре буйынса бүлексәһе начальнигы, полиция майоры Илнур Хәлитов Рәсәй Федерацияһы Президентының “COVID-19 яңы коронавирус инфекцияһы таралыу хәүефенә бәйле, сит ил граждандарының хоҡуҡи хәлен көйләү буйынса ваҡытлы саралар тураһында”ғы 274-се Указына (18.04.2020 й) ярашлы мәғлүмәт менән таныштыра.\nСит ил граждандарын Рәсәй Федерацияһы Президентының “COVID-19 яңы коронавирус инфекцияһы таралыу хәүефенә бәйле, сит ил граждандарының хоҡуҡи хәлен көйләү буйынса ваҡытлы саралар тураһында”ғы 274-се Указына (18.04.2020 й) ярашлы мәғлүмәт менән таныштырабыҙ.\nУказ Рәсәй Федерацияһына килгән барлыҡ сит ил граждандарына, шул иҫәптән визалы һәм визаһыҙ килеүселәргә ҡағыла. Уға ярашлы, илдә булыу йәки йәшәү мөҙҙәте 2020 йылдың 15 мартынан 15 июнгә тиклем тамамланған сит ил граждандарына был талап 90 көнлөк осор туҡтатылып тора. Был 90 көн эсендә сит ил граждандарынан йәки ҡабул итеүсе яҡтан ваҡытласы булыу, килеү урыны буйынса иҫәпкә тороу һәм даими йәшәү мөҙҙәтен оҙайтыу талап ителмәй. Шулай уҡ Рәсәй Федерацияһынан ирекле сығыу мөҙҙәте лә туҡтатылып торҙо.\nРәсәй Федерацияһында булып, эшкә рөхсәте йәки патенты булмаған сит ил граждандары 2020 йылдың 15 мартынан 15 июненә тиклем эшкә рөхсәтһеҙ, патентһыҙ эшләй ала. Был осраҡта уларға административ яуаплылыҡ ҡаралмай.\nШул уҡ ваҡытта иҫегеҙгә төшөрәбеҙ: Рәсәй Эске эштәр министрлығының Ейәнсура районы буйынса бүлегенең миграция мәсьәләләре буйынса бүлексәһе сит ил граждандарына дәүләт хеҙмәте күрһәтеүҙе тулы күләмдә һәм штаттағы режимда башҡара.\nИлнур Хәлитов, Рәсәй Эске эштәр министрлығының Ейәнсура районы буйынса бүлегенең миграция мәсьәләләре буйынса бүлексәһе начальнигы, полиция майоры.