Яҙ етте — презентация на Slide-Share.ru 🎓\nПрезентация на тему: Яҙ етте\n
Больше презентаций на Slide-Share.ru
\nПервый слайд презентации: Яҙ етте\nЯҙ, яҙ, яҙ етә, Тәҙерәне астылар. Тып-тып итә, Эре-эре тамсылар.\nСлайд 3: Маҡсат: тема буйынса уҡыусыларҙын һөйләү күнекмәләрен артабан үҫтереү; грамматика буйынса үтелгәндәрҙе системалаштырыу; тыуған яҡтын матурлығын күрергә, тәбиғәткә һөйөү тәрбиәләү\nСлайд 4: Уйын. Яҙ темаһына миҫалдар килтереү\nСлайд 10: Бәпембә\nСлайд 11: умырзая\nСлайд 13: Алфавит\nСлайд 14: Башҡорт телендә нисә хәреф ? Баш ҡорт телендә … хәреф. Нисә тартынҡы өн ? … тартынҡы өн. Нисә һуҙынҡы өн ? … һуҙынҡы өн\nСлайд 16: Ниндәй хәрефтәр менән һүҙҙәр башланмай ? … хәрефтәр менән һүҙҙәр башланмай\nСлайд 17: --------------------------------------------------------------\n- күгәрсендәр - ҡояш - өй - турғайҙар - ҡар бөртөктәре - - боҙбармаҡ - тамсы\nСлайд 18: Боҙбармаҡтар нинә илай ?\nБөгөн иртүк уянды.Нурҙары күп, йылы. нурланды. йылмайышты. Ҡыйыҡтарҙан тамды. “Яҙ етте!” – тип шатланды. Йылғарҙа боҙ ҡуҙғалды. гөрләште, сырылдашты: “Рәхмәт, ! !“ Тәүге сәсәкәләр ҙә ҡыуандылар: “Рәхмәт, ҡояш! Рәхмәт боҙбармаҡтар!” шатланды: “Беҙ ендек! Беҙ ҡыш бабайҙы ендек!” та шатлығынан нығыраҡ ҡыҙҙыра башланы. тамды. дәртлерәк һайранылар. Ләкин илай ине. (С.Әлибай.)\nБоҙбармаҡтар нинә илаған ? Сөнки … (боҙбармаҡтар ирегән, юғалған), (яҙ еткән)\nСлайд 20: Һөйләмдәрҙе тәртипкә килтерегеҙ\nТиҙҙән, килә, яҙ. Ирей, ҡарҙар, аға, гөрләүектәр, тама, тамсылар. Ҡояш, ҡыҙҙыра, нығыраҡ. Ҡоштар, йылы яҡтан, ҡайта. Балалар, ояһы, сыйрсыҡ, яһай. Яҙҙын беренсе, күренә,сәскәһе, умырзая.\n* Етте, яҙ, көткән. * Ирей, ҡарҙар, аға, гөрләүектәр, тама, тамсылар. * Ҡояш, ҡыҙҙыра, нығыраҡ. * Ҡоштар, йылы яҡтан, ҡайта. * Балалар, ояһы, сыйрсыҡ, яһай. * Яҙҙын беренсе, күренә,сәскәһе, умырзая. Көткән яҙ етте Ҡарҙар ирей, гөрләүектәр аға, тамсы тама. Ҡояш нығыраҡ ҡыҙҙыра. Йылы яҡтан ҡоштар ҡайта. Балалар сыйырсыҡ ояһы яһай. Яҙҙын беренсе сәскәһе умырзая күренә.\nСлайд 22: Һөйләмдәр буйынса һүрәт төшөрөү\nт с ы р л ә а м г ө я ү у м ы р ҙ е к ү й з а к ә л ә ш я о ү е ш ғ м ҡ л к е ы р о ә я л а н ш н й ә м л е Капля, солнце, ручей, лужа, дождь, птица, зеленый, гора, трава, подснежник, красивый, поле.\nСлайд 24: Өй эше: яҙ темаһына ребустар төҙөү. Мәҫәлән: 10 мырзая\nПоследний слайд презентации: Яҙ етте


Бөгөн иртән Өфөлә автозаправка янды\nЯнғын Киров районының Мокроусов ауылындағы шәхси автозаправка станцияһында сыға. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, ут сығыу осрағы иртәнге сәғәт унда теркәлгән. Асыҡланыуынса, ялҡын телдәре ер өҫтөндәге өс цистернаға ҡапҡан, уларҙың икәүһе буш торған. Утҡа ҡаршы көрәшкә бер нисә янғын һүндереү отряды йәлеп ителгән. Хәбәр ителеүенсә, янғын ун ике тула ун биш минутта һүндерелә.\nСалауат Миһранов, 22-се отрядтың янғын һүндереү хеҙмәте етәксеһе: «Диспетчер хеҙмәтенә янғын сығыу осрағы тураһында хәбәр килгәс тә, ваҡиға урынына юлландыҡ. Бында килгәндә дизель яғыулығы һалынған бактар емерелгән ине. Шәхси яғыулыҡ ҡойоу станцияһындағы янғынды һүндереүгә ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының дүрт берәмек техникаһы, 15 хеҙмәткәре йәлеп ителде».\nШаһиттар әйтеүенсә, иртәнге сәғәт ундарҙа бында көслө шартлау ишетелә. Ул ваҡытта яғыулыҡ ҡойоу станцияһында бер хеҙмәткәр булған, әлеге ваҡытта унан һорау алына. Шәхси яғыулыҡ ҡойоу станцияһы яҡынса мәғлүмәттәргә ярашлы, законһыҙ эшләгән. Ваҡиға сәбәптәрен асыҡлау маҡсатында бында тикшереү эштәре дауам итә. Бәхеткә, зыян күреүселәр юҡ. Ут күрше биналарға тоҡанмаған.


«Айыҡ ауыл» республика конкурсына Саҡмағош районы Рапат ауылы ла ҡушылды - Bash.News\n«Айыҡ ауыл» республика конкурсына Саҡмағош районы Рапат ауылы ла ҡушылды\n«Айыҡ ауыл» республика конкурсына Саҡмағош районы Рапат ауылы ла ҡушылды https://bash.news/news/111106_ajy_auyl_respublika_konkursyna_samaosh_rajony_rapat_auyly_la_ushyldy\n30 ноя 2019, 23:20\nАуылда төп иғтибар сәләмәт быуын үҫтереүгә йүнәлтелгән. Бының өсөн тейешле шарттар ҙа булдырыла: спорт менән шөғөлләнеүселәргә төрлө секциялар, ауыл мәсетендә балалар өсөн дин дәрестәре үткәрелә. Рапат халҡы йыл һайын «Урындағы башланғыстарға ярҙам итеү» программаһында ҡатнаша.\nАйыҡ тормошто пропагандалауға йүнәлтелгән акция талаптарына ярашлы, Рапат ауылында күләмле сара үтте. Унда урындағы мәктәп, мәҙәнәит йорто коллективтары, бөтә ауыл халҡы ҡатнашты. Йыр-моңға һәләтле үҙешмәкәр сәнғәт оҫталары ауылдаштарына концерт программаһы тәҡдим итте.\nКисәлә гәүһәр туйҙарын билдәләгән Ильясовтар ғаиләһе тәбрикләнде. Рапаттарҙың «Айыҡ ауыл» республика конкурсында еңеп сығыуға өмөтө ҙур. Маҡсаттары – конкурста ҡатнашып башҡа ауылдарҙы ла сәләмәт тормошҡа саҡырыу.


Төбәктә «Эшсе һөнәрҙәр – яңы быуын йәштәренә» проекты старт алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә «Эшсе һөнәрҙәр – яңы быуын йәштәренә» проекты старт алды\n15:49, 20 мая 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостанда «Эшсе һөнәрҙәр – яңы быуын йәштәренә» проекты старт алды. Уны ойоштороусылар булып «Аҡбуҙат» ипподромы дәүләт унитар предприятиеһы сығыш яһай. Уҡыусыларға һөнәр һайлауҙа ярҙам итеү, шулай уҡ эшсе һәм ауыл хужалығы өлкәһендәге һөнәрҙәрҙе пропагандалау проекттың төп маҡсаттары булып тора. Уның сиктәрендә йәштәр алдынғы предприятиеларға барып, уларҙың етештереү ҡеүәтен өйрәнәсәк, тарихы менән танышасаҡ һәм теге йәки был һөнәрҙә үҙҙәрен һынап ҡарай аласаҡ.\nПроектҡа республиканың бер нисә предприятиеһы йәлеп ителде. Улар араһында — «Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы» дәүләт унитар предприятиеһы, «ЕСМ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Авиация технологиялары технопаркы», Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе, «Сәләмәтлек шишмәһе» профилакторийы.\nПроектта тәүгеләрҙән булып Белорет районы Үҙән ауылының балалар йортонда тәрбиәләнеүселәр ҡатнашты. Экскурсия программаһы барышында уҡыусылар Өфө трикотаж фабрикаһының текстиль цехтарында булды, модельерҙар, дизайнерҙарҙың нисек эшләгәнен күрҙе. «Аҡбуҙат» ипподромында ҡунаҡтар тимерсе һөнәре, һыбайлылар һәм йылҡысылар эшмәкәрлеге менән танышты, атта йөрөнө, ипподромда һәр шәмбе һайын үткәрелгән ярыштарҙы ҡараны.\nАртабан төркөм «ЕСМ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә юлланды. Билдәле булыуынса, бында юғары технологиялы электрохимия станоктары етештерелә. «ЕСМ» йәмғиәте станоктары Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә сәнәғәттең төрлө тармаҡтарында ҡулланыла.\nИң аҙаҡтан балалар «Сәләмәтлек шишмәһе» профилакторийында урынлашҡан икмәкханала булды. Цех яңы ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Ҡунаҡтар изделиеларҙан ауыҙ итте, икмәкхана эшмәкәрлеге менән танышты.\nБарлыҡ предприятие етәкселәре балаларҙы үҙҙәре ҡаршы алып, уларҙы ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирҙе. Проектта ҡатнашҡан ҡайһы бер предприятиелар балалар йорто хакимиәтенә йәштәрҙе эшкә урынлаштырыу буйынса артабан хеҙмәттәшлек итергә тәҡдим итте.\n«Аҡбуҙат» ипподромы дәүләт унитар предприятиеһы ҡаланың башҡа предприятиеларын да проектта ҡатнашырға саҡыра.\nТеги: проекттар,«аҡбуҙат» ипподромы


Башҡортостанда пенсионер ваҡытлы матбуғат менән мәхкәмәләшә\nӨфөлә йәгшәгән Евгений Кареев республика матбуғатын мәхкәмәгә биргән.\nУл киң мәғлүмәт саралары тураһында федераль ҡанундың айырым матдәләре боҙолоуҙы, үҙенең ватандашлыҡ хоҡуҡтарының йәберһетелеүен белдерә. Мәғлүм булыуынса, 27 августа Өфөлә пенсионерҙар автобустарҙа ташламалы йөрөүҙе бөтөрөүгә ҡаршы урам йыйыны уҙғарғайны. Ҡаршылыҡҡа сығыусылар янына премьер-министр Раил Сарбаев барҙы.\nУл ташламаларҙың 15 октябргәсә, йәғни дача миҙгеле тамамланғанға тиклем ғәмәлдә буласағын да әйтте. Пенсионерҙар 3 сәғәт самаһы торғандан һуң таралышты. Әммә ошо ваҡиғаларҙы Башҡортосанда телевидене ла күрһәтмәне, гәзиттәр ҙә яҙманы ти дәғүәләшеүсе.\nБашҡаланың Совет районы мәхкәмәһендә Евгений Киреев атлы кешенән ысынлап та ошо турала ҡағыҙ алыуҙарын хәбәр итәләр. Әгәр ҙә мәхкәмәгә юллау ҡағыҙҙары дөрөҫ тултырылмаһа, эш бөтөнләй ҡаралмаясаҡ та. Ә пенсионер әхлаҡи зыян өсөн республика мәғлүмәт сараларынан компенсация талап итә. Шуныһы ла мәғлүм, Кирәев әфәнде ғәйепләгән компанияларҙың береһе - Бөтә Өфө телеканалы был ваҡиға тураһында йөмләле сюжет күрһәтте.\nБашҡортостанда 1 сентябрҙән пенсионерҙар һәм милиционерҙар өсөн ҡала эргәһе автобустарына ташламалар бөтөрөлә. Улар ҡала эсендә айына 50 тапҡыр ярты хаҡҡа йөрөй ала. Ҡала яны автобустарында льгота менән хеҙмәт ветераны статусына эйә булғандар һәм ғәриптәр генә файҙалана.\nПенсионерҙар бөгөн дә ҡаршылыҡҡа сыҡты. Был юлы улар уҙған аҙналағы кеүек Ҡала шураһы ҡаршыһындағы майҙанға түгел, ә Үҙәк баҙар эргәенә йыйылды, ике сәғәткә.


Яңы йыл ғаилә байрамы\nБөтә Рәсәй йәмәғәт фекерен өйрәнеү үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, ватандаштарыбыҙҙың 77 проценты байрамды ғаиләһе менән үткәрергә теләк белдергән. Һәр унынсы респондент ҡунаҡҡа барырға йыйына. Граждандарҙың 2 проценты Яңы йылды ресторан һәм төнгө клубтарҙа, баҡса йорто йәки шифаханаларҙа ҡаршы алырға теләй. Шулай уҡ сит илгә барыусылар ҙа юҡ түгел. Респонденттарҙың 1 проценты шулай тип яуаплаған.


Кәрәкле һәм ижади һөнәр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Кәрәкле һәм ижади һөнәр\nКәрәкле һәм ижади һөнәр 11.09.2018 // Йәмғиәт\nКеше йәмғиәт барлыҡҡа килгәндән алып туҡтауһыҙ төҙөй һәм ижад итә. Төҙөүсе һөнәре донъяла иң кәрәклеләрҙән һанала, һәр заманда ла маҡтаулы. Күгәрсен районының Мораҡ ауылында урынлашҡан “Гидрострой” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте эшсәндәре лә үҙҙәренең тырыш хеҙмәте менән төҙөүсе һөнәрен данлай. Улар, нигеҙҙә, торлаҡ, социаль-көнкүреш биналарына капиталь ремонт эшләү менән шөғөлләнә. Биналарҙы заманса төҙөкләндереп, уларҙың хеҙмәт итеү ваҡытын оҙайталар, торлаҡ хужаларына уңайлы көнкүреш шарттары тыуҙыралар.\nЙәмғиәттең ойошторолоуына һанаулы ғына йылдар үтһә лә, ул төҙөлөш майҙанында үҙ урынын лайыҡлы биләй, заказсыларҙың ышанысын аҡларлыҡ итеп, техник һәм технологик ҡаҙаныштарға нигеҙләнеп эшләй, төҙөлөш мәсьәләләренә заманса ҡараш менән айырылып тора.\nПредприятиеға үҙ эшенең оҫтаһы Радик Байназаров етәкселек итә. Коллектив сәмле хеҙмәте, берҙәм тырышлығы менән йылдан-йыл төбәк иҡтисадын үҫтереүгә тос өлөш индерә. Ундағы 12 белгестең һәр береһе фиҙакәр хеҙмәте менән танылған.\n– Үткән осорҙа беҙ тиҫтәләгән торлаҡ йортҡа, йәмәғәт биналарына капиталь ремонт эштәрен башҡарҙыҡ. Үҙебеҙҙең райондан тыш, Мәләүез, Күмертау ҡалаларында ла эш алып барабыҙ. Предприятиебыҙ заманса ҡоролмалар, техника менән тәьмин ителгән. Техник базаның ҡеүәте йылдан-йыл арта бара.\nӘлеге ваҡытта “Уңайлы мөхит” федераль программаһына ярашлы, Мораҡ ауылында йәмәғәтселек урындарында пандустар төҙөүҙе дауам итәбеҙ, балалар өсөн уйын майҙансығы, тротуарҙар һалдыҡ. Ауылдың Ленин урамында торлаҡ йортҡа капиталь ремонт эшләнек, З. Биишева урамындағы бер йорттоң электр селтәрҙәрен тулыһынса яңырттыҡ. Заказдарҙы тендерҙарҙа яулайбыҙ, – ти Радик Хөснулла улы.\nУл коллективтың уңған һөнәр оҫталарын маҡтап телгә алды. Мастер Денис Айытҡолов, баш хисапсы Елена Корягина, эшселәр Ринат Абдуллин, Азат Әбйәлилов үҙ эштәрен ҙур яуаплылыҡ тойоп, күңел йылыһын һалып башҡара.\nБөгөн төҙөлөш баҙарында конкуренция көслө. Заказсылар бөтә төр төҙөлөш эштәрен башҡарырға һәләтле, тотороҡло үҫеш алған ойошмаларға өҫтөнлөк бирә. “Гидрострой” йәмғиәте тап шундайҙарҙан һанала. Шуға ла коллективты киләсәктә ҙур эштәр, яңы төҙөлөштәр көтә, тип ышаныс менән әйтергә була.\nАвтор: Г. СӘХИЕВА


Халыҡты халыҡ иткән тел, йәки уны яҡлау кем иңендә? - Wikisource\nХалыҡты халыҡ иткән тел, йәки уны яҡлау кем иңендә?\nИжад итеү ваҡыты: 2015. Нәшер ителгән: 2015. Сығанаҡ: Эльза Мөхәмәҙиева. Халыҡты халыҡ иткән тел, йәки уны яҡлау кемдәр иңендә? // «Киске Өфө» гәзите, 2015, 22-28 август, № 34\nБашҡорт теле дәүләт статусына эйә булғандан алып, телебеҙҙе үҫтереү йәһәтенән бик күп эштәр атҡарылыуын танымау мөмкин түгел. "Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында"ғы законыбыҙ бар, милләтебеҙҙе танытҡан абруйлы шәхестәребеҙ, заманса ҡарашлы йәштәребеҙ ҙә байтаҡ. Кәрәк саҡта уларға таянабыҙмы, уларҙың ярҙамын тоябыҙмы? Ғөмүмән, телебеҙҙе яҡлау һәм һаҡлау өсөн ниндәй эштәр башҡарабыҙ? Ошолар хаҡында Белорет районының мәғариф системаһында эшләүселәр фекерен ишеттермәксе булдыҡ һәм һөйләшеүгә Белорет районының мәғариф идаралығы етәксеһе Марина Владимировна САРАНЦЕВАны, Белорет ҡалаһының 17-се гимназияһы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Розалия Закир ҡыҙы ӘҠСӘНОВАны, Белорет педагогия колледжы уҡытыусыһы Мәҙинә Мөждәбә ҡыҙы СОЛТАНОВАны, 21-се мәктәп директоры Владимир Лукич КРИВОУСты әңгәмәгә саҡырҙыҡ.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары иңендә киләсәктә милләтебеҙҙең көсөн, йөҙөн күрһәткән, теленә битараф булмаған белемле шәхестәр тәрбиәләү бурысы ята. Бөгөн ошо бурысты нисегерәк үтәй улар?\nР. Әҡсәнова: Башҡорт теле уҡытыусыһы үҙенең тел һағында тороусы көрәшсе икәнен яҡшы аңларға тейеш. 1991 йылдан алып рус мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытам. Республикабыҙ үҙаллылыҡ яулаған осорҙа аҙнаһына 3-әр сәғәт башҡорт теле уҡыта торғайныҡ. Хәҙер Федераль дәүләт мәғариф стандарттарына һылтанып, башҡорт теле дәрестәре һаны йылдан-йыл кәмей бара. 2015-2016 уҡыу йылында, мәҫәлән, VI, VII, VIII, IX кластарҙа ғына башҡорт теле дәүләт теле булараҡ өйрәнеләсәк. Башланғыс кластар, урта звеноның V класы, X-XI класс ситтә тороп ҡаласаҡ. Эштәр ошо йүнәлештә барғанда бер нисә йылдан һуң башҡорт теленең дәүләт теле булараҡ уҡытылмаясағы яҡшы күҙаллана. Телде туған тел булараҡ өйрәнгән башҡорт балалары төркөмдәрендә лә хәл маҡтанырлыҡ түгел. Әлбиттә, бында бар бәләне Федераль стандарттарға ғына япһарыу ҙа ҙур хата. Ошондай ҡатмарлы осорҙа ла ҡайһы бер башҡорт теле уҡытыусыларының үҙ эшенә аҡса эшләү сығанағы булараҡ ҡына ҡарауы күңелде ҡыра. Үҙе ошо фәндән уҡытып та, балаларын башҡортса уҡытырға теләмәгән уҡытыусылар ҙа бар. Милләт, тел киләсәге хаҡында юғары трибунанан матур һүҙҙәр һөйләгән ҡайһы берәүҙәрҙең дә балаларын башҡорт телендә уҡытыуҙан баш тартыу миҫалдары бар. Шуға күрә, телгә һөйөү тәрбиәләү уҡытыусыларҙың ғына бурысы тип ҡарау һис тә дөрөҫ түгел.\nМ. Солтанова: Ысынлап та, беҙ бөгөн башҡорт телен уҡытыу өлкәһендәге проблемаларҙа уҡытыусыны ғына ғәйепләргә күнеккәнбеҙ. Ә бит нигеҙ ғаиләлә һалына. Тәрбиәне үҙеңдән башла, ти халыҡ. Әгәр ҙә ата-әсә өйҙә башҡортса һөйләшә, ғөрөф-ғәҙәттәрен хөрмәт итә икән, ошо мөхиттә үҫкән бала ла бер һүҙһеҙ уларҙың юлын ҡабатлай. Мәктәптә бала бары тик күңелендәге телһөйәрлек, илһөйәрлек орлоҡтарын үҫтерә, телдең халыҡты булдырыусы төп ҡорал икәнен нығыта, телмәрен грамматик яҡтан камиллаштыра ғына. Йәш быуынды тәрбиәләүҙә, милли үҙаң үҫтереүҙә, туған телгә һөйөү тәрбиәләүҙә иң тәүҙә ата-әсә яуаплы, шул уҡ ваҡытта ауыл хакимиәттәре, мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре, район, ҡала башҡорттары ҡоролтайҙары, ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар ҙа был эштән ситтә торорға тейеш түгел.\nҠайһы бер ата-әсә, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу баланың өлгәш кимәленә насар йоғонто яһай, ваҡытты ала, тип һанай. Уларҙың төп дәлилдәренең береһе - бөтә бала ла тел үҙләштереүгә һәләтле түгел, тип һанау. Әммә, алгебра, химия, хатта йыр, рәсем дәрестәре буйынса ла барыһы ла алдынғы түгел. Тик был йәһәттән береһе лә ҡаршылашмай ҙа, дәғүә лә белдермәй...\nВ. Кривоус: Үҙ телеңде белмәү, унан баш тартыу енәйәткә тиң, тип һанайым. Бала ғына түгел, ололар ҙа ни тиклем күберәк тел белә, шул тиклем нығыраҡ үҫешкән, киңерәк ҡарашлы, тәрәнерәк фекерле була. Бер телде өйрәнеү икенсе телде өйрәнеүгә теләк тыуҙыра, этәреш бирә. Бары тик туған телде белеп кенә икенсе бер халыҡтың менталитетын аңлап, мәҙәниәтен хөрмәт итеп була. Бөгөнгө заман балалары быны яҡшы аңлай. Проблеманы барыһын да бала өсөн үҙе хәл итергә тырышҡан ата-әсә тыуҙыра. Ысынлап та, Яңы федераль стандарттар буйынса уҡытыу башҡорт телен ҡыҫырыҡлауға килтерҙе. Бөгөн башҡорт теле урта звенола ғына ҡалды. Башланғыс һәм ҙур звеноларҙа ул бөтөнләй уҡытылмай. Баланың көсөнә ышанмауҙанмы, әллә инде артыҡ ҡурсаларға тырышыуҙанмы, милләте менән башҡорт булғандар ҙа туған тел өйрәнеүҙән баш тартып, ғариза тотоп килә. Ата-әсәләргә аңлатырға тырышабыҙ, тик һәр береһен өгөтләп ултырыу ҙа дөрөҫ түгел. Башҡорт теле һис һүҙһеҙ уҡытылырға тейеш. Бары тик мотлаҡ үтәлергә тейеш булған ныҡлы закон кәрәк.\nР. Әҡсәнова: Башҡорт теле яҡшы уҡырға ҡамасаулай, тип уйлау хата фекер. Мәҫәлән, минең ҡыҙым башҡорт телен беренсе кластан алып туған тел булараҡ уҡыны. Берҙәм дәүләт имтихандарын бер ҡыйынлыҡһыҙ тапшырып, Силәбе ҡалаһының Көньяҡ Урал дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инде. Бөтә нәмә үҙебеҙҙән тора. Ҡыҙыҡ өсөн күрше Татарстан менән сағыштырып ҡарайыҡ. Бөгөн башҡорт теле дәреслектәренә экспертиза үткәрергә аҡса юҡ, тип аңлатһалар, Татарстан был йәһәттән бөтә дәреслектәренә лә экспертиза эшләтеүгә өлгәшкән. Ысынлап та, аҡса юҡ, мөмкинлектәр һай икән, халыҡҡа мөрәжәғәт итергә лә була бит. Ҡасандыр Ырымбурҙа Каруанһарай һынлы Каруанһарай төҙөп ҡуйған халыҡ был юлы ла битараф ҡалмаҫ ине. Рөхсәт алыу өсөн хатта батшаның үҙенә барып еткәндәр бит. Милләте, теле өсөн янғандар бөгөн дә бөтмәгәндер, тигән ышаныс та бар әле. Башҡорт балаларын уҡытыу теләге менән Санкт-Петербург ҡалаһында тау училищеһы асҡан Исмәғил Тасимовты ла иҫкә төшөрөү насар булмаҫ. Уртаҡ ҡараштарҙы, фекерҙәрҙе берләштереп эш иткәндә әллә ниндәй мәсьәләләрҙе лә еңеп сығырлыҡбыҙ беҙ. Башҡорт телен уҡытыу буйынса бәхәстәр булырға ла тейеш түгел. Тел бөтһә, халыҡ бөтөүен аңлатып торорға ла кәрәкмәй.\nМилләтебеҙҙең туған телде һаҡлауға һәм үҫтереүгә битарафлығы күңелде ҡыра. Саф башҡортса һөйләшкән йәштәребеҙ ҙә кәмей төҫлө. Күбеһе урыҫ һүҙҙәрен ҡушып һөйләшә, ә башҡорт телендәге ҡайһы бер һүҙҙәрҙең мәғәнәһен бөтөнләй төшөнмәй ҙә. Ниндәй ул бөгөнгө йәштәребеҙ? Телен беләме, тарихын ололаймы, ғөрөф-ғәҙәттәрен һанлаймы?\nМ. Солтанова: 25 йылдан ашыу студенттар менән эшләйем. Йәшереп тораһы түгел, беренсе курсҡа килгән студенттарҙың телмәр мәҙәниәте, интеллект кимәле ҡайһы берҙә аптырата ла. Ни тиклем генә ҡыҙғаныс булмаһын, буласаҡ уҡытыусылар ярым русса, ярым башҡортса һөйләшә, мәҙәниәт, тарих буйынса ябай ғына һорауҙарға яуап бирә алмай. Шул арҡала улар бер төркөмдә уҡыған рус милләтле студенттар араһында ла абруй яулай алмай. Әлбиттә, араларында рухлы, туған телендә иркен һәм матур һөйләшкән студенттар ҙа бар. Уларҙың был сифаты, әлбиттә, ғаиләнән килгән тәрбиә нигеҙе.\nР. Әҡсәнова: Йәштәрҙә телмәр мәҙәниәтен үҫтереү, уның бәҫен күтәреү өсөн халыҡ араһында абруй яулаған, белемле, вазифалы кешеләребеҙҙең өлгөһө кәрәк. 20 башҡорт араһында 1 сит милләт вәкиле ултыра икән, беҙҙекеләр мотлаҡ шул телдә сығыш яһай. Халыҡ алдында сығыш яһағандар үҙ фекерен русса ла, башҡортса ла аныҡ һәм матур итеп еткерә алыуын да күрһәтә белергә тейеш. Был йәһәттен профессорыбыҙ Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы Хисаметдинованы үрнәк итеп ҡуйыр инем. Телебеҙҙең абруйын күтәреү өсөн уның ниндәй эштәр башҡарыуын һанап тороу кәрәкмәйҙер. Бер нисә йыл элек ул Әбйәлил районының Рәхмәт ауылына бер төркөм төрөк егеттәрен килтергәйне. Егеттәрҙең халыҡ менән саф башҡорт әҙәби телендә аралашыуы ауылдаштар араһында ҙур һоҡланыу тыуҙырҙы. 5 йыл рәттән Санкт-Петербург ҡалаһынан Рәхмәт ауылына килеп, урындағы халыҡтың мәҙәниәтен, көнкүрешен, телен өйрәнгән студенттарҙың башҡорттарға ҡарап менән һоҡланыуҙарын, уларҙы тәрән фекерле, мәҙәниәтле, бай тарихлы тип билдәләүен иҫәпкә алһаҡ, халҡыбыҙҙы башҡалар алдында нисегерәк итеп күрһәтеү үҙебеҙҙән тороуын бәхәсһеҙ ҙә аңларға була. Шуға күрә теленә, тарихына һоҡланыу уятыу өсөн юғары вазифалы милләттәштәребеҙ йәштәрҙе үҙ артынан эйәртә белергә тейеш.\nМилләттәштәребеҙҙең белеме, мәҙәнилеге туған халҡыбыҙҙың ысын йөҙөн, уның булмышын, башҡа милләттәр араһында тотҡан урынын билдәләй. Халыҡ үҙенең белемле кешеләре менән көслө, тип фекер йөрөтһәк, башҡорт телен уҡытыу буйынса проблеманы нисегерәк хәл итеп булыр ине?\nМ. Солтанова: Урыҫ телле аудиторияға тырышып-тырышып башҡорт телен өйрәтәбеҙ. Халҡыбыҙҙың тарихы, мәҙәниәте менән таныштырабыҙ. Ләкин, әлегә уҡытыу системаһында билдәле бер аныҡ, камиллаштырылған система юҡ. Ошо сәбәптәр арҡаһында беренсе курсҡа килгән студенттар башҡорт телен артабан өйрәнеүгә ҡәнәғәтһеҙлек белдерә. Мин барыбер ҙә бер нәмә лә аңламайым, беҙ мәктәптә әкиәттәр генә уҡып ултырҙыҡ, йәиһә бары тик тәржемә генә яһаныҡ, тигәнерәк дәлилдәр килтерә. Тағы шуныһын да әйтергә кәрәк, Яңы мәғариф стандарттары башҡорт телен ҡыҫырыҡланы, тибеҙ. Ә бит федераль стандарттар төбәктәрҙең үҙенсәлеген, туған телдәрҙе өйрәнеү, этномәҙәни ерлектә тәрбиә алыу хоҡуғын инҡар итмәй. Тимәк, мәктәптәрҙә шул уҡ туған тел, тормош һабаҡтары, Башҡортостан әҙәбиәте һәм тарихы дәрестәре лә үткәрелергә тейеш. Һис шикһеҙ, беҙ яңы стандарттарҙа ҡуйылған талаптарҙы үтәп еткермәйбеҙ.\nВ. Кривоус: Башҡорт телен уҡытыуҙан береһе лә баш тартмай. Мәҫәлән, беҙҙең гимназияла бының өсөн бөтә шарттар ҙа бар. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн айырым кабинеттар ҙа заманса итеп йыһазландырылған. Традицион рәүештә Башҡортостан мәҙәниәте, башҡорт кухняһы көндәре уҙғарабыҙ. Башҡорт телен уҡытыуға ҡағылған бәхәстәрҙе бөтөрөү өсөн республика Мәғариф министрлығы Рәсәй Мәғариф министрлығына сығып, был мәсьәләне законға таянып, аныҡ хәл итергә тейеш. Мәскәү менән килешмәйенсә, ыңғай һөҙөмтәләр булмаясаҡ. Көнбайыштан өлгө алырға кәрәкмәй. Беҙҙең үҙебеҙҙең Конституциябыҙ, дәреслектәребеҙ бар. Тағы ла ҡабатлайым, бары тик бөтәһе лә мотлаҡ үтәргә тейеш булған закон ғына етмәй. Быныһы инде теле, милләте өсөн янып йөрөгән, юғары вазифа биләгән башҡорт интеллигенцияһының бурысы.\nМ. Саранцева: Әлбиттә, ата-әсә хоҡуғы тигән нәмә лә бар. Минеңсә, бер генә закон да уларҙың теләгенә ҡаршы килә алмай. Шуға күрә Владимир Лукичтың алда әйткән һүҙҙәренә саҡ ҡына ҡаршы килеп, бары тик ата-әсәләр менән килешеп, аңлатыу эштәре алып барғанда ғына уңышҡа өлгәшергә була, тиер инем. Мәғариф тураһындағы закон уҡыу планын һайлау мөмкинлеге лә бирә. Был осраҡта ата-әсәләрҙең тәҡдимдәре, теләктәре лә иҫәпкә алына. Һәр кем үҙ балаһының яҡшы, алдынғы булыуын теләй. Ошонан сығып, ата-әсәләр Берҙәм дәүләт имтиханына индерелгән йәки киләсәктә кәрәк буласаҡ фәндәргә өҫтөнлөк бирә. Башҡорт теленең дә ошо иҫәпкә инеүен теләгән уҡытыусы, һис шикһеҙ, үҙ һөнәренең оҫтаһы, балала ҡыҙыҡһыныу уята белерлек заманса ҡарашлы булырға тейеш. Эшеңдең һөҙөмтәһе бар икән, ата-әсәләр ҙә дәғүә белдермәҫ, улар менән уртаҡ тел табыуы ла ҡыйын булмаҫ. Муниципаль райондағы мәғариф системаһын контролдә тотҡан орган булараҡ, башҡорт телен уҡытыу мәсьәләһе лә һәр саҡ иғтибар үҙәгендә, директорҙар менән дә эш алып барабыҙ. Уларҙың башҡорт теле уҡытыусыларына тейешле шарттар булдырыуын, кабинеттарҙы заманса йыһазландырыуын талап итәбеҙ. Киләһе уҡыу йылына сәғәттәр бүленешен дә иғтибар үҙәгенә алырға, күберәк дәрестәр индерергә тырышасаҡбыҙ. Бының өсөн төбәк милли компоненттарынан сәғәттәрҙе алып, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеү дәресенә ҡушырға уйлайбыҙ. Мәҫәлән, 4-се кластарҙа төбәк компонентының 2 сәғәтен башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеүгә биреп була. Шуны ышаныслы итеп әйтә алам, башҡорт телен уҡытыу башҡа фәндәрҙе өйрәнеүгә саҡ ҡына булһа ла кире йоғонто яһамай. Өҫтәмә сит тел өйрәнеүҙең бик күп ыңғай яҡтарын килтерергә була.\nБашҡорт телен өйрәнеүҙе дөрөҫ һөйләм төҙөп, шиғыр ятлауҙа ғына күргән уҡытыусы бала күңелендә телгә һөйөү тәрбиәләй алырмы? Рухи ҡиммәттәрҙе, тәрәнерәк төшөнсәләрҙе аңламайынса, кемделер быға өйрәтеп буламы?\nМ. Солтанова: Сит милләт уҡыусыһына дөрөҫ һөйләм төҙөп, матур итеп шиғыр ятлау мотлаҡ түгел. Башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙа тәрәнерәк мәғәнә ята. Төркөмдә төрлө милләт студенттары бар, шуға ла дәрестәрҙә халыҡтар дуҫлығына, башҡорт халҡының иң боронғо һәм юғары мәҙәниәтле халыҡ булыуына баҫым яһайбыҙ. Телебеҙҙең боронғолоғон мифологияларға, эпостарға бәйле иҫбатлайбыҙ. Ғөмүмән, хәҙер инде тормошҡа үҙ ҡарашы, аныҡ маҡсаты булған студенттар менән эшләгәндә, сит телде өйрәнеү уны белеү өсөн генә түгел, ә халыҡ менталитетын, тарихын, ғөрөф-ғәҙәтен аңлау, 450 йылдан ашыу килгән дуҫлыҡты һаҡлау өсөн дә өйрәнелеүен төшөндөрөү мөһим.\nЙыл һайын башҡорт теле буйынса олимпиадалар, тасуири уҡыу, һөйләү, ижади һәм ғилми эҙләнеү эшенә конкурстар ойошторабыҙ. Әҙәби һөйләү ҡеүәһен үҫтереүгә инде 10 йылдан ашыу эшләп килгән башҡорт театр студияһы ла ҙур ярҙам күрһәтә. Төбәк кимәлендә уҙғарылған төрлө фестивалдәрҙә, КВН-дарҙа ҡатнашыу телгә һөйөү генә уятып ҡалмай, ә рухи яҡтан ныҡ, әхлаҡлы, берҙәм йәштәр тәрбиәләргә лә ярҙам итә.\nВ. Кривоус: Баланы сит телгә өйрәтәһең икән, тәү сиратта унда теләк, сәм уята белеү мөһим. Әммә райондың мәғариф идаралығы етәксеһе әйтеүенсә, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары араһында квалификацияһын күтәрергә теләгәндәр һирәк. Ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн үҙеңдең һөнәрең буйынса бар яҡлап та камил булыу шарт. Ата-әсәләрҙең һүҙенә ҡолаҡ һалһаң, тағы ла бер шундай проблемаға осрайһың. Бөтә фәндәрҙән дә яҡшы билдәгә уҡыған сит милләт балаһының башҡорт теленән өслө алыуы бөтә эште боҙа. Бына ошонан башлана ла инде ризаһыҙлыҡ, башҡорт теле кәрәкмәй, тигән дәғүәләр. Быларҙы булдырмау өсөн уҡытыусының ҡалыплашҡан алымдарҙан ситтә тороуы, баланы дәртләндереү алымдарын файҙалана белеүе кәрәк. Уҡымай, тип, "икеле" ҡуйып ҡына проблеманы хәл итеп булмай.\nМ. Саранцева: Ысынлап та, район-ҡалалағы 96 башҡорт теле уҡытыусыһының 26-һы юғары, 35 уҡытыусы - 1-се, ҡалғандары иһә 2-се категориялы йәиһә бөтөнләй категорияһы юҡ. Ҡаланыҡылар әүҙемерәк булһа ла, райондыҡылар һаман да йоҡонан уянып бөтә алмай. Уларҙы үҙебеҙ көсләп тиерлек категорияларын күтәрергә саҡырабыҙ. Хәҙер аттестацияны ла ниндәйҙер һөҙөмтәләр булғанда ғына үтергә мөмкин. Бөгөн башҡорт теле буйынса Берҙәм дәүләт имтиханын биреүселәр юҡ тиерлек. Былтыр район-ҡалала 3 кенә бала башҡорт теленән БДИ тапшырһа, дәүләт имтиханын тапшырыусы 9-сы кластар араһында башҡорт телен һайлағандар бөтөнләй булманы. Тимәк, уҡытыусы балала үҙ фәненә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уята белмәгән, уртаҡ тел таба алмаған. Инновацион уҡыу учреждениеһы һаналған башҡорт гимназияһы, лицей-интернат та был осраҡта һүлпәнлек күрһәтә. Бөгөн ҡағыҙ, теүәл һандар заманы. Эшеңдең һөҙөмтәһе бар, хеҙмәтең менән хөрмәт яулай алаһың икән, үҙ фәнеңде уҡытыу буйынса башҡаларҙан нимәлер талап итергә лә мөмкинлек ҙурая.\nР. Әҡсәнова: Яҡшы уҡыған бала - ул бөтә яҡлап та яуаплы бала. Әгәр ул ысынлап та тик яҡшы билдәләргә генә уҡый икән, башҡорт теленән дә шундай уҡ өлгәш буласаҡ. Үрҙә әйтеп китеүебеҙсә, бөтә бала ла телсе, йырсы йәиһә математик була алмай. Бында бары тик тырышлыҡ, ныҡышмаллыҡ менән генә алдырырға мөмкин. Эргәбеҙҙә бер генә инглиз дә, француз да йәшәмәй. Ләкин, ошо телдәрҙе яҡшы үҙләштереп, был өлкәлә уңыштарға өлгәшкән балалар ҙа етерлек. Башҡорт теле лә башҡа фәндәр кеүек яуаплылыҡ талап иткән фән. Ата-әсәләр үҙҙәре юҡтан проблема яһамаһа, рус телле балалар ҙа теләп башҡорт телен өйрәнә. Бөгөн яңы технологиялар алға киткән заманда ҡалыплашҡан алымдар менән уҡытҡан уҡытыусылар ҙа ҡалмағандыр. Һәр кем үҙ дәресен мөмкин тиклем ҡыҙыҡлыраҡ, байыраҡ итеп үткәрергә тырыша. Бында эш уҡытыусы оҫталығынан ғына тормай. Тәү сиратта, баланың телгә ҡарата хөрмәте, уны өйрәнеүгә теләге булырға тейеш. Ә инде ата-әсәләр үҙҙәре үк башҡорт теленән баш тарта икән, ниндәйҙер һөҙөмтәләр тураһында һүҙ ҙә булыуы мөмкин түгел. Телеңде ихтирам итмәүеңә, балаңда уға ҡарата хөрмәт уятмауыңа ҡарап ҡына, башҡа бер милләт тә һине үҙенеке итеп ҡабул итмәйәсәк.\nТелебеҙ хаҡында мәдхиә йырлап, бай тарихыбыҙ менән генә ғорурланып йәшәп булмай. Заман һәр беребеҙҙән юғары кимәл, етди бурыстар үтәүҙе талап итә. . .\nР. Әҡсәнова: Халҡыбыҙ белемле кешеләре менән генә көслө. Нәҡ уларҙың хеҙмәт һөҙөмтәһе менән үҙебеҙ хаҡында сит милләткә белдерәбеҙ, хөрмәт уятабыҙ. Маҡсаттарыбыҙҙы тормошҡа ашырғанда ла улар ярҙамына таянырға тырышабыҙ. Күптән түгел республикалағы белем усаҡтарын заманса йыһаздар менән тәьмин итеүсе фирма директоры менән һөйләшергә тура килде. Уның әйтеүенсә, баш ҡалала хәлдәр яҡшы булһа ла, райондарҙа башҡорт теле кабинеттары иң аҙаҡҡы сиратта йыһазландырыла. "Сит милләтле бизнесмен булараҡ, миңә барыбер, әммә республикаға исем биргән халыҡҡа ҡарата шундай ҡараштан күңел әрней", - тигәйне ул. Һәр саҡта ла халыҡ алдында йөрөгән белемле кешеләребеҙ ошондай осраҡтарҙы ла күҙ уңынан ысҡындырмаһын ине. М. Солтанова: Белемле кешеләребеҙ үҙ телен, тарихын, мәҙәниәтен биш бармағылай яҡшы белергә, юғары телмәр мәҙәниәтенә эйә булырға тейеш. Был төшөнсәләргә һөйөү, хөрмәт ғаиләлә үк тәрбиәләнһә, уны камиллаштырыу, байытыу педагогтар иңенә төшә. Шуныһы үкенесле, быға тиклем ҡала шарттарында ла балалар баҡсаһында уҡ башҡорт телен өйрәтеү яйға һалынғайны, оптималләштереү процесы был башланғысты юҡҡа сығарҙы. Хатта буласаҡ уҡытыусыларҙы, тәрбиәселәрҙе әҙерләгән педагогия колледждарында хәҙер әҙәбиәт, балалар әҙәбиәте, тасуири уҡыу, туған телде уҡытыу методикаһы дәрестәре уҡытылмай. Ә был предметтар - буласаҡ уҡытыусылар өсөн иң кәрәклеһе. Китап, әҙәбиәт - үҙе үк тәрбиә сығанағы, әҙәби тел өлгөһө. Бәлки, быйылғы йыл "Әҙәбиәт йылы" тип иғлан ителеү уңайы менән мәсьәлә ыңғай хәл ителер?\nШулай итеп... Һөйләшеүҙән шундай һығымта яһарға булыр ине: тел уҡытыуҙа булған проблемалар араһында хәл ителмәҫтәйҙәре юҡ, күп нәмә үҙебеҙҙән тора. "Бәлә атта ла, тәртәлә лә" тип бушҡа ғына әйтмәй инде халыҡ. Башҡорт телен уҡытыу тураһында бик оҙаҡ һөйләшергә, ҡыҙыу бәхәстәр алып барырға була. Нимә генә тимәйек, бары тик телебеҙ аша ғына үҙебеҙҙе донъяға таныта алабыҙ. Битарафлыҡ, вайымһыҙлыҡ арҡаһында телен генә түгел, бөтә халҡын юғалтыусыларҙы ла тарих яҡшы иҫләй. Атты йәки тәртәне генә ғәйепләүҙән туҡтап, һүҙҙән аныҡ эшкә күсергә лә ваҡыт етеүен күптән танырға ваҡыт түгелме?\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Халыҡты_халыҡ_иткән_тел,_йәки_уны_яҡлау_кем_иңендә%3F&oldid=533001"\nThis page was last edited on 9 November 2017, at 17:53.


Бөрө районынан тракторсы Александр Старцевты Ҡыҙыл Армияға 1941 йылдың декабрь көндәренең береһендә атаһы менән бергә алалар. Саҡырыу пунктында хушлашалар, мәңгегә тип уйлайҙар. Советтар Союзының ҙур территорияһында Бөйөк Ватан һуғышы, фашистарға ҡаршы аяуһыҙ көрәш бара.\nАтай менән ул төрлө хәрби часҡа эләгә.\nТәүҙә Александр Старцевты Өфөгә кесе командирҙар курсына ебәрәләр. Тиҙҙән автоматсы, кесе сержант Старцев фашистарға ҡаршы һуғышҡа инә, сигенеү әрнеүен кисерә.\nЛәкин фронтта ла мөғжизәләр булғылай икән. Был 1942 йылда була. Саңлы дала юлы буйлап хәрби часть бара. Колонна менән йәнәштән артиллеристар үтә. Ҡапыл пушкаларҙың береһенән һалдат "Сашка!" тип шатланып ҡысҡырып ебәрә. Петр Николаевич Старцев улы Александр менән һуғыш юлдарында шулай осраша. Фронтта бындай хәлдәр бик һирәк була. Шуға күрә командирҙар, әгәр ул атаһы менән йәнәш һуғышһа дөрөҫ булыр, тип ҡарар итә. Һәм автоматсы Александр Старцев артиллерист булып китә. Элекке тракторсы техниканы ярата, шуға күрә орудиеның айышына тиҙ төшөнә, етмәһә, эргәһендә атаһы - артиллерист- тоҫҡаусы. Командирҙар яңы яугирҙы маҡтап бөтә алмай. Ләкин өлкән Старцев уға тынғылыҡ бирмәй:\n- Әлегә һин насар артиллерист. Пушканың айышына төшөнөп, үҙ бурысыңды аңланың да, шуның менән эш бөттө, тип уйлайһыңмы? Һуғышта, Сашка, һәр береһе бөтә орудие өсөн эш итә белергә өйрәнергә тейеш.\nҺәм Александр һуғыш шарттарында һәр орудие номерының эш нескәлектәрен өйрәнә. Һуғышта сафтан сыҡҡан иптәшеңде алмаштыра алыу - бик мөһим эш.\nАртиллерист-тоҫҡаусы булараҡ Александр Старцев 1942 йылдың көҙөндә тәүге һуғышҡа инә.\nӘ алда Курск дуғаһындағы бөйөк алыштар тора. 1943 йылдың 5 июлендә - ҡот осҡос турағыс башы. Фашистар һаман да фронтты өҙөргә һәм Мәкәүгә юл алырға өмөтләнә. Һуғыш ерҙә лә, күктә лә бара. Бомбалар һәм снарядтар шартлауҙан, танк армадалары күтәргән ҡором һәм саң болотонан төнгө кеүек ҡараңғылыҡ урынлаша.\nИке һөҙәк ҡалҡыулыҡ араһында йәшеренгән уйһыулыҡта беҙҙең орудие тора. Уның эргәһендә дары ҡоромона буялған дүрт һалдат. Был кесе сержант Александр Старцевтың расчеты. Дошман ҡыҫырыҡлауын дауам итә. Ҡалҡыулыҡ һыртынан ун ете танк күренә. Уларға ҡаршы бер орудие һәм дүрт һалдат. Артиллеристар тура тейҙереү өсөн дошманды яҡыныраҡ ебәрә.\n- Огонь! - тип команда бирә Старцев. Фашистарҙың ялҡын ялмап алған баштағы танкы ҡалҡыулыҡ итәгендә тынып ҡала.\nИкенсе танк яндырыла.\nТиҙҙән ҙур усаҡҡа әүерелгән дүрт танктан ҡуйы ҡара төтөн бағанаһы күккә күтәрелә. Ҡалғандары артҡа сигенә. Яңы һөжүмгә әҙерләнеү өсөн.\nӘ Старцевтың ҡороусыһы юҡ, ул һәләк була.\nДошман танкылары яңынан һөжүмгә сыға. Александр был алышта ҡороусы өсөн дә, тоҫҡаусы өсөн дә эш итә, үҙе үк ата. Ул үҙ һалдат бурысын үтәй, һәм яҡшы үтәй. Кесе сержанттың хәтерендә ҡалған һуңғы күренеш - алыҫта ике дошман танкы дөрләп яна, ә сылбыры ватылған береһе ҡалҡыулыҡта ҡатып ҡалған. Ҡапыл орудие эргәһендә снаряд шартлай, һәм Александр Старцев башҡа бер нәмә лә хәтерләмәй. Ул госпиталдә иҫенә килә.\nБыл ваҡытта командование Александр Петрович Старцевты Советтар Союзы Геройы исеменә күрһәтеү өсөн награда документтары әҙерләй.\nДокументтарҙа шулай тип әйтелгән:\n"122-се гвардия артиллерия полкы орудиеһы тоҫҡаусыһы гвардия кесе сержанты А.П. Старцев 1943 йылдың 6-7 июлендә Белгород өлкәһе Яковлево ауылы эргәһендәге оборона һуғыштарында батырлыҡ күрһәтте...\n6 июлдә танкылар батареяға һөжүм итә. 17 фашист танкы иптәш Старцевтың орудиеһына табан юл ала. "Тыуған ил өсөн! Сталин өсөн!" тип ҡысҡырып, ул ут ҡойоно аса. Атыу позицияһын төтөн һәм ялҡын ялмап ала, күктән "юнкерс"тар туҡтауһыҙ бомба яуҙыра. Тиңһеҙ көрәш һөҙөмтәһендә дошмандың өс Т-4 танкы һәм дүрт уртаса танкы яндырыла. Дошман ут рубежын ала алмай.\n7 июлдә, атыу позицияһына дошман танкылары һәм пехотаһы яҡынлашҡас, иптәш Старцев, яраланған, ҡанһыраған көйөнсә, үҙ орудиеһынан һуңғы снарядына тиклем ут яҙыра. Дүрт немец танкын һәм ете автомашинаһын юҡ итә".\nӘйтергә кәрәк, рәсми документ йәнле яҙылған, яҡташыбыҙҙың "йондоҙло" алышының дөйөм картинаһын тулыландыра.\n1943 йылдың 21 сентябрендә А.П. Старцевҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирәләр. Был турала Александр Петрович госпиталдә белә. Аңлашыла, уның палатаһындағы яралылар уның ҡайҙан, кем булыуы хаҡында һораша башлайҙар. Александр 1922 йылдың 21 октябрендә Бөрө районының Старицино ауылында тыуыуы тураһында һөйләй. Мәктәпте тамамлаған, тракторсы булып эшләгән. Ошо хеҙмәт посынан армияға киткән.\nЯраланғандан һәм госпиталдә дауаланғандан һуң Александр Старцев Хәрби-диңгеҙ авиация техник училищеһы курсанты итеп алына. Училищены тамамлағас, һаулығы ҡаҡшау арҡаһында Совет Армияһы сафынан демобилизациялана. "Гражданка"ла ул хәрби- диңгеҙ формаһын кейеп йөрөй. Ул уға бик тә килешә. Быға һеҙ һуғыштан һуң төшкән һүрәтен ҡарап инана алаһығыҙ.\nАрмиянан демобилизацияланғандан һуң Александр Петрович Пермь ҡалаһында төпләнә. Һыуытҡыс ҡоролмалары буйынса механик булып эшләй. Бер нисә мөһим рационализаторлыҡ тәҡдиме индерә. Башҡортостанда Геройҙы онотмайҙар, Бөрө ҡалаһында урамдарҙың береһенә уның исеме бирелгән.


Иман иле – Мәккә | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > тарих, риүәйәттәр, легендалар > Иман иле – Мәккә\n« Әсәләр доғаһы\nСауапҡа ирешеү юлдары »\nИман иле – Мәккә\nХаж мөмкинлеге булған, бәлиғ һәм һау,сәләмәт кешеләргә фарыз. Ибраһим һәм Исмәғил пәйғәмбәрҙәр тарафынан тергеҙелеп, улар, башҡа пәйғәмбәрҙәр һәм сәхәбәләр ғибәҙәт ҡылған урын булғанға күрә, Ҡәғбәтулла мөбәрәк бер ғибәҙәтхана иҫәпләнә. Шуның өсөн дә Аллаһы Тәғәлә беҙгә шул ғибәҙәтхананы зыярат ҡылырға ҡушҡан. Быны атҡара алған кешеләргә ҙур әжер һәм сауаптар вәғәҙә иткән. Ғалимдарҙың һүҙҙәренә нигеҙләнеп, хаж Һижриҙең алтынсы йылын да фарыз булған, шул нигеҙҙән Аллаһы Тәғәлә аят иңдергән: “Аллаһ ризалығы на өмөт менән хаж һәм үмрәне иң камил рәүештә үтәгеҙ” (Баҡара сүрәһе,196-cы аят).\nБеҙ – Рәсәйҙә динһеҙлек хөкөм һөргән осорҙа донъяға килеп, ғүмеребеҙҙең ярай һы өлөшөн Советтар дәүерендә үткәргән быуын. Бигерәк тә “бәләкәй халыҡтар”ҙың зыялылары күпләп юҡ ителгән 1937 йылда ауылдарҙа мәсеттәр емертелеп, муллалар атылып, динде тар-мар итергә тырышыуҙарына ҡарамаҫтан, беҙҙең бәләкәй генә боронғо Усман (Ҡаҙморон) ауылында уҙған быуаттың 70-се йылдары урталарына тиклем, мәсет булмаһа ла, уҡымышлы мулла – Аҫылгәрәй бабай Әхмәтов иҫән ине. Уның Ураҙа, Ҡорбан байрамдары алдынан ауылдағы һәр йортҡа инеп, Ҡөрьән аяттарын уҡып йөрөүен ауылдаштар әле булһа хөрмәт менән иҫкә ала. Иҫемдә, 60-сы йылдарҙың ҡояшлы иртәһендә, ниндәйҙер дини байрам алдынан, Аҫылгәрәй олатай беҙгә килеп инде. Өлкәндәр өйҙә юҡ, иҙәндәр тап-таҙа итеп ҡырып йыуылған, урындыҡта йыуып киптерелгән, әле таҫлап төрөлмәгән кер өйөмө ята. Бабай уларҙы ипләп кенә этәреп, ҡиблаға ҡарай йәтешләп ултырҙы ла: “Балалар, һеҙ тик кенә ултырып тороғоҙ, мин Ҡөрьән уҡып алам”, – тип бәләкәй генә дүрт баланы йөҙҙәребеҙҙе ҡиблаға ҡаратып теҙеп ултыртып ҡуйҙы. Ул доғаларын тамамлап, бергәләп “әппәр” итеп ҡуйғас, мин, балаларҙың иң ҙурыһы булараҡ, бабайға өсмө-бишме тин тимер аҡса бирәм хәйергә. Тағы ла бергәләп “әппәр” итәбеҙ. Шулай бәләкәй саҡтан күңелдә уйылып ҡалған изге Ҡөрьән доғалары, матур дини йолалар ғүмеребеҙ буйына күңел түрендә һаҡланып, изге аманат булып беҙҙе оҙата килә. Заманында сәйәси золомға дусар ителеп, Аҡ диңгеҙ каналын төҙөгән Аҫылгәрәй мулла бабайыбыҙҙың йәне йәннәтте биҙәйҙер, тип уйлайым.\nҺәр кешенең тормош нигеҙендә ғаиләһенән, үҙен уратып алған мөхитенән алынған тәрбиә ята. Биш бала тәрбиәләп үҫтергән, һуғыш ветераны атайым Исламғәли һәм әсәйем Миңнисаның: “Балаҡайым, кейемең урыҫ булһа ла, күңелең дөрөҫ булһын,” – тигән һүҙҙәре ҡолағыбыҙҙа бөгөн дә яңғырап тора. Беҙ был һүҙҙәрҙең мәғәнәһенә йәшәй-йәшәй төшөнәбеҙ. Әйткәндәй, атайым берәй нәмә тураһында аңлатһа: “Төшөндөңмө?”– тип һорай торғайны. Ә үҙебеҙҙең нәҫелдә 1937 йылда атылған мулла бабайыбыҙ тураһында беҙ бәләкәй саҡта бик һөйләп барманылар. Ләкин уның тураһында миңә урта мәктәпте тамамлап, юғары уҡыу йортона ингән саҡта, Совет власы һағында “уяу” торған ҡайһы бер ауылдаштар тиҙ белгертте. Улар КПСС Өлкә комитетына: «...мулла нәҫеленән булған Рәмзиә Бикәнәсованы ни эшләп юғары уҡыу йортона алдығыҙ?” – тип ялыу яҙып ебәрҙеләр. Ул бабайҙарҙың йәндәре йәннәттә булһын, балаларының балаларына ла юғары белемдәр алып, мул, матур тормошта үҙ урындарын табып, әйләнә-тирәһендәгеләргә игелекле кешеләр булып ғүмер итеүҙәрен теләйем. Ошо ялыуҙан һуң мин мулла бабайым Муллағәли Ғәйнулла (1864 – 1937) улы Бикәнәсовтың яҙмышы менән нығыраҡ ҡыҙыҡһына башланым. Төрлө архивтарҙа ҡаҙыныуҙар, бабайыбыҙ яҙмышы тураһында ғына түгел, шул осорҙа Ауырғазы районынан ҡулға алып юҡ ителгән башҡа дин әһелдәре, муллалар яҙмышы тураһында ла ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙе асыҡларға насип булды. Бына уларҙың исемдәре: Фәхретдин Миңлеғәзетдин улы Нәжметдинов, 1874 йылғы, Солтанморат ауылы муллаһы; Бәхтиәр Ғәбделнасир улы Әбдрәшитов, 1866 йылғы, Түбәнге Ҡарамалы ауылы муллаһы; Мөхәмәтғариф Мөхәмәтсафа улы Уразбахтин, 1863 йылғы, Батыр ауылы муллаһы; Ҡорбанғәли Сафа улы Насиров, 1884 йылғы, Мораҙым ауылынан; Исхаҡ Хафиз улы Шафиҡов, 1900 йылғы, Сәлих ауылынан; Хөсәйен Мөфтәхетдин улы Кәримов, 1870 йылғы, Талбазы ауылынан; Муллағәли Ғәйнулла улы Бикәнәсов, 1864 йылғы, Ҡаҙморон ауылынан. Мулла бабайыбыҙ 1937 йылдың 23 ноябрендә ҡулға алынып, 1937 йылдың 14 декабрендә Өфө төрмәһендә атыла. Уның менән бергә булған Исхаҡ Шафиҡов та атып үлтерелә. Әйткәндәй, ул күренекле яҙыусы Ғәзим Шафиҡовтың нәҫеленән. Палачтар үҙ эшенең оҫталары булған, ҡорбандарын ҡасан юҡ ителеүен сәғәт,минутына тиклем күрһәтеп яҙып барған. Был ҡот осҡос язаны атҡарыусының фамилияһы ла теркәп ҡуйылған.\nШулай итеп, 2012 йылдың 19 октябрендә көндөҙгө сәғәт 1-гә беҙҙе Өфө аэропортына йыйҙылар. Документтарҙы барлап, төрлө инструктаждар үтеп, төнгө сәғәт ун икеләр тулғас ҡына, “Төрөк һауа юлдары” самолетына ултыртыу башланды. Иорданияның Акаба ҡалаһына илтәсәк самолет хеҙмәткәрҙәре баштарына яулыҡ ябынған мөләйем, тыйнаҡ стюардессалар булыуы хажға барыусыларҙы таң ҡалдырҙы. Биш сәғәттән һуң Акабаға килеп төшкәс, бөтә уңайлыҡтары булған “Мерседес-бенц” автобустарында, күп таможнялар үтеп, Мәккәгә йүнәлдек. Һәр туҡталышта йыуынып, тәһәрәт алырға, намаҙ уҡырға бөтөн уңай лыҡтар бар. “Юл ғазабы – гүр ғазабы” тигән әйтемдең дөрөҫлөгөн үҙ елкәбеҙҙә татып ҡарарға мәжбүр ителгән мәлдәр ҙә булғыланы. Ләкин беҙ уларҙы Аллаһының бөйөк һынауы икәнен һис кенә лә иҫебеҙҙән сығарманыҡ. Өфөнөң «Ғуфран» мәсетендә, әле 2011 йылда уҡ, беҙҙең төркөмдө уҡытып, хажға барырға әҙерләгән Тулҡын хәҙрәттең төплө белем биргәненә мең-мең рәхмәттәр уҡыным. Уға Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте яуһын. Хәҙрәтебеҙ иҫкәрткәйне: “Мәккәгә барыу еңел түгел. Аллаһының рәхмәтенә ирешеү ҡыйынлыҡтар аша килә. Ниәттәрегеҙҙе дөрөҫләгеҙ. Саф ниәттәр менән генә йөрөргә кәрәк. Ибн Мәсғүд әйткән: “Мәккәнән башҡа ҡалаларҙа Аллаһы Тәғәлә яман ниәт өсөн кешене тиҙ язаламай. Ул ниәтен ғәмәлгә ашырмайынса. Ләкин Мәккәлә кеше яман уйҙар өсөн дә яза ала, ниәтен ғәмәлгә ашырмаһа ла.” Быға дәлил – Ҡөрь әндең “Хаж” сүрәһендәге 25,се аяты: “Ысынлап та, иман килтермәй, Алла юлынан тайпылған, Беҙҙе унда йәшәүселәргә лә һәм күсеп йөрөүселәргә лә халыҡтар өсөн уртаҡ итеп һалынған “Харам мәсет”тән ситләшкән, золом менән мөртәтлек ҡылырға уйлаған кешеләргә ғазаплы язаны Беҙ күрһәтербеҙ” (22:25).\n“Түҙемле булырға тырышығыҙ. Сәфәр – ул һынау. Сәфәр сыҡмай тороп, кешене белеп булмай,” – тип өйрәтте хәҙрәт һәм һүҙҙәрен һәр саҡ хәҙистәр менән дәлилләй торғайны. “Бер ваҡыт Үмәр Ибн Әл,Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, хәҙрәт янына бер мосолман килеп, икенсе берәүҙе маҡтай башлағас: “Һин уның менән сәфәрҙә булдыңмы?” – тип һорай. “Юҡ”, – тип яуаплай теге мосолман. “Кеше менән сәфәрҙә булмайынса, һин уны маҡтама,”– тигән уға хәҙрәти Үмәр.\nИзге сәфәргә юлланғанда үҙеңә юлдаштар һайлау ҙа сөннәт ғәмәлдәргә инә. Беҙ бүлмәлә, бер ғаилә кеүек, алты кеше йәшәнек. Икенсе тапҡыр хаж ҡылыусы Әминә һәм Флүрә абыстайҙарҙың тәжрибәләре беҙгә генә түгел, күрше,тирәләге хажиәләр өсөн дә файҙалы булды. Һөнәре буйынса табибә Флүсә хажиәнең дә ярҙам,шәфҡәте бөтәбеҙгә лә етте. Нәсимә һәм Рәзидә абыстайҙарҙың тормош тәжрибәләре лә минең өсөн бик фәһемле ине. Уларҙың барыһына ла Аллаһының рәхмәте яуһын! Алға китеп шуны әйтәйем: беҙ, алты хажиә, хаждан һуң да туғандарса аралашып, дини байрамдарҙы Ҡөрьән табындарында бергәләшеп билдәләп йәшәйбеҙ.\nХаж ҡылыусы ниәтен һәр ваҡыт дөрөҫләй, ул уны ниндәйҙер донъя мәнфәғәте өсөн йәки маҡтау йәки хажи исемен йөрөтөү өсөн түгел, бәлки, Раббыһына яҡынайыр, Уның ризалығы өсөн генә ҡыла. Юлға сығыр алдынан васыятыңды, бурыстарыңды яҙып ҡалдырыу ҙа бик яҡшы эш һанала, ваҡытлыса алған кеше әйберҙәрен кире ҡайтарыу йәки ҡалдырып тороуға рөхсәт алыу, сөнки йәшәү һәм үлем Бөйөк Раббыбыҙ ҡулында бит. Шулай уҡ үткән гонаһтарыңа үкенеп тәүбә итеү һәм уларҙы бүтән ҡабатламауҙа ныҡлы ниәтләү, берәйһенең хаҡһыҙға мал-мөлкәтен үҙләштергән булһаң, уны хужаһына ҡайтарыу. Ғөмүмән, кешеләрҙе бәхилләтеп, үҙеңде шулай киләсәк ҙур әжер,сауаплы юлға әҙерләйһең.\nХаж йәки үмрә ҡылғанда иң беренсе мөһим эш ихрамдан башлана. Ихрам –ул хаж ғәмәлдәренә кергәндәге ниәт, үмрә ҡылырға теләгән кеше йылдың теләһә ниндәй айында ниәтләй ала, әммә хаж ҡылыусы фәҡәт ҡайһы бер көн дәрҙә генә ниәтләй ала. Ул көндәр: Шәүәл айы, Зөлҡәғиҙә айы һәм Зөлхизә айының беренсе ун көнө. Хажға йәки үмрәгә ниәтләнеп кереү өсөн махсус урындары бар. Ул миҡат тип атала. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәс сәлләм, ихрам хәленә керә торған биш урынды билдәләп ҡуйҙы, хажи шул “миҡат” урындарынан ғына ихрам хәленә керә ала. Бына ул биш “миҡат”: Зөлхүләйфә, Әл-джүхфә, Карн Әл-мәнәзил, Йәләмләм, Зәтү ғирҡ. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, әйткән: “Был миҡаттар ошо ерҙәрҙә йәшәгән кешеләр һәм шулай уҡ миҡат тирәһенән хаж йәки үмрә үтәйем тип үтеп барыусылар өсөн урын” (Бохари һәм Мөслим хәҙис йыйынтыҡтарында). Хажиҙарға миҡатты ихрам хәленә кермәйенсә үтеп китеү тыйыла. Белә тороп үтеп китә икән, уға кире барып ихрамға керергә кәрәк буласаҡ. Шулай эшләмәһә, Мәккәлә булған ваҡытта бер һарыҡ салып, уны фәҡирҙәргә таратыу мәжбүри буласаҡ.\nБеҙ Мәккәнән 410 саҡрымда, Мәҙинә ҡалаһынан йыраҡ түгел, Зөлхүләйфә тигән ерҙә туҡтап, йыуынып, ихрам кейемдәрен кейгәс, ошо минуттарҙа ҙур ихласлыҡ менән үлемде лә иҫкә алып, ике рәҡәғәт нәфел намаҙҙарын уҡығас: “Аллаһүммә инни үридүл-хәжжә фәйәссирһү ли үә тәҡаббәлһү минни”,– тип Хажға ниәт ҡылдыҡ. Мәғәнәһе: Йә Рабби, мин хаж ҡылырға ниәт иттем; инде Һин уны миңә еңел ҡыл һәм уны минән ҡабул ит”. Ниәт ҡылғандан һуң ошо тәлбиәне уҡыныҡ: “Ләббәйкәл-лааһүммә ләббәйк, ләббәйкә ләә шәриикә ләкә ләббәйк, иннәл-хәмдә үән-ниғмәтә ләкә үәл-мүлкә, ләә шәриикә ләк!” Мәғәнәһе: ”Бына мин Һинең ҡаршыңда, Йә Аллаһ! Бына мин Һинең ҡаршыңда! Бына мин Һинең ҡаршыңда, юҡ Һиңә тиңдәшлек, бына мин Һинең ҡаршыңда! Бөтөн маҡтау Һиңә бөтөн ниғмәт һәм хужалыҡ Һиндә, юҡ Һиңә бер ниндәй тиңдәшлек!” Был тәлбиәне артабан ысын күңелдән, йөрәгең, йәнең,тәнең менән йыш ҡына, һәр саҡ өсәр тапҡыр әйтергә кәрәк. Ирҙәр ҡысҡырып, ә ҡатын,ҡыҙҙар тауышын күтәрмәй генә әйтә.\nНиәт ҡылып, ошо тәлбиәне уҡығандан һуң, беҙ, хажиҙар, “ихрам”лы тип атала башланыҡ. Ихрам хәлендәге хажиға ҡайһы бер ярамаған ғәмәлдәр бар: сәс, тырнаҡ киҫеү. Әгәр хажи, ихрам хәлендә була тороп, онотоп, белмәйенсә киҫһә йәки яңылыш тырнағы һынып төшһә, уға гонаһ юҡ. Хажиға барлыҡ хушбуй,еҫле майҙарҙы кейемендә, тәнендә ҡулланыуҙан тыйылырға кәрәк. Һәр бер мосолманға – ирме, ҡатынмы, ихрам хәлендәме, юҡмы – берәүгә лә Мәккәлә һунар менән шөғөлләнергә һәм был эштә ярҙамлашырға ярамай. Шулай уҡ һәр бер мосолманға – ирме, ҡатынмы, ихрам хәлендәме, юҡмы – берәүгә лә Мәккәлә ағас йәки йәшеллекте өҙөргә, һындырырға ярамай, әммә кешеләрҙең үҙҙәре ултыртҡандары был хөкөмгә инмәй. Шулай уҡ, һәр бер мосолманға – ирме, ҡатынмы, ихрам хәлендәме – юҡмы, берәүгә лә Мәккәлә берәйһенең юғалтҡан йәки төшөрөп ҡалдырған байлығын алырға ярамай, ләкин юғалған әйберҙе хужаһына ҡайтарыр өсөн алыу зыян итмәҫ. Ихрам хәлендә булған хажиға өйләнеү, танышыу, өйләндереү, таныштырыу, бигерәк тә ир менән ҡатын араһындағы яҡынлыҡ мөнәсәбәттәре тыйыла. Ихрам хәлендә булған ир кешегә башына кейеү тыйыла, әммә онотолоп йәки белмәйенсә кейеп ҡуйһа, иҫкә төшөрөү менән һалһа, уға гонаһ булмаҫ. Ихрам хәлендә булған ир кешегә кеше ҡиәфәтендә тегелгән кейемдәр (күлдәк, салбар һ.б.) һәм ябыҡ, арты ябыҡ аяҡ кейемдәрен кейеү тыйыла. Ҡатын,ҡыҙҙар өсөн махсус ихрам кейеме юҡ.\nБеҙҙең төркөм автобустарға ултырырға сыҡҡанда, Зөлхүләйфәлә ҡойоп ямғыр яуып үткәйне. Был ямғыр беҙҙең Мәккәгә килеү менән һис кенә лә бәй ләнмәгән. Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте менән, беҙҙә ҡышын ҡар яуған кеүек, йылдың ошо миҙгелендә бында ямғырҙар яуа икән. Артабан төндә, ихрам хәлендә, юлыбыҙҙы Мәккәгә ҡарай дауам иттек. Юлдарҙа беҙҙәге кеүек тығындар юҡ, асфальт көҙгө һымыҡ ялтырап ята, хатта стаканға һалынған һыу ҙа сайпылмай. Туҡталыштарҙа хажиҙар автобустары янында бушлай күстәнәстәр, һуттар, зәм-зәм һыуҙары тарата. Улар бөтөн кешегә лә етә, хатта артып ҡала, ләкин тәүҙә ошо минуттарҙа беҙҙең ҡайһы берәүҙәребеҙҙә элекке Совет заманында сираттар ҙа этешеп-төртөшөп әйбер өсөн тартҡылашҡандан ҡалған яман ғәҙәттәр уянған саҡтар ҙа була. Ояла белгәндәргә ғәрәптәр алдында уңайһыҙ, әлбиттә, ләкин әлеге теге “ҡара һаҡал”, ҡайҙа ғына барһаҡ та, һаман үҙебеҙ менән бергә…\nНиһайәт, алдыбыҙҙа – донъяның иң гүзәл ҡалаһы Мәккә! Ул тауҙар,таштар араһында урынлашҡан, шуға күрә ҡалаға килеп ингәнсе күренмәй. Мәккәгә барып инеүҙең дә әҙәбе һәм доғаһы бар. Бына ул: “Эй Раббым! Был Һинең изге һәм бәрәкәтле ҡалаң! Минең итемде, ҡанымды, тәнемде тамуҡ утына харам ҡыл һәм дә Ҡыямәт көнөндә үҙеңдең әүлиәләрең сафтарында ҡыл.” Тағы ла күп мәртәбә “ләббәйкә” уҡыла. Мәккәлә һөйөклө пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, тыуған (571 йәки 570 йылдың 30 авгусы), йәшәгән. Бында уға вәхи килгән һәм Ҡөрьән инә башлаған. Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә был ҡаланы ахрызаманға тиклем имен,аман һаҡлаясағын хәбәр итә.\nБарлыҡ уңайлыҡтары булған ҡунаҡханаға урынлашҡас, йыуынып, тәһәрәтләнеп, ике рәҡәғәт нәфел намаҙы уҡып, Ҡәғбәтуллаға, Әль-Харам Мәсетенә юлландыҡ. Меңәрләгән халыҡ диңгеҙе шул тарафҡа ағыла. Хәҙрәттәребеҙ беҙҙең төркөмдө сафтарға теҙеп, миллионлаған халыҡ араһында юғалып,нитеп ҡалһаң ни эшләргә икәнен тағы ла бер тапҡыр аңлатҡас, доғалар уҡый,уҡый, йәйәүләп беҙ ҙә ҡуҙғалабыҙ. Хаж көндәрендә Мәккәлә йәйәү йөрөйҙәр, сөнки халыҡ бик күп, юҡҡа ғына, буласаҡ мәхшәр көнөн күрһәтә бында Аллаһы Тәғәлә, тимәйҙәрҙер.\n“Әйҙә, үтегеҙ, Рәсәйҙән килгәндәр”, – тип бер кем дә һиңә юл күрһәтеп, юл биреп тормай унда. Аллаһы Тәғәлә ярҙамы менән, таҫыллығыңды ла ҡушып, әйләнә-тирәләге күршеләреңдең йөҙ,ҡиәфәтен, килеш-килбәтен иҫеңдә ҡал дырырға тырышып, ҡулыңдан килһә, өлкәнерәктәргә ярҙам ҡулы ла һуҙып, алға юрғалайһың. Етәксе хәҙрәттәрҙең кәңәш-күрһәтмәләренә үтә лә иғтибарлы булырға һәм мотлаҡ ҡолаҡ һалырға кәрәк, сөнки улар хажда тәү тапҡыр түгел, уларҙың күбеһе ғәрәп телен яҡшы белә һәм ғәрәптәр менән иркен аралаша. Арафатта йәки Мөздәлифәлә аҙашып ҡалып, хәҙрәттәр көс-хәл менән эҙләп алып ҡайтҡан кешеләр ҙә осрай, сөнки һәр кемдең үҙ холҡо, үҙ топографик хәтере.\nУң аяҡ менән, доғалар уҡый,уҡый, донъялағы иң ҙур мәсет – Әл-Харамға инәбеҙ… Нурға күмелеп ултырған Ҡәғбәтулланы тәүге күреү менән, уға күҙең төшкәс тә, доға уҡыйһың. Был мәсеттең гүзәллеген тасуирларға, Аллаһының бөйөк ниғмәтен үҙ күҙҙәрең менән күреүҙән йөрәктәрҙәге кисерештәрҙе уҡыусыға еткерергә һүҙҙәр етмәй, бәлки, Аллаһы Тәғәлә һәм уның ҡоло араһында ошо минуттарҙа тыуған нескә бәйләнештәрҙе матур һүҙҙәргә төрөп, ҡағыҙға төшөрөүҙең кәрәге лә юҡтыр, был юлдарҙы уҡырға насип булғандарға: Аллаһы Тәғәлә Һеҙҙәргә лә Мәккәгә барып, хаж ҡылырға юлдар асһын, тип теләктәр теләйһем генә килә.\nАллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә 15 урында Мәккәнең был Мәсетен Изге Мәсет тип иҫкә ала. Иннә әүүәлә бәйтиү-уудыиғә линнәәси ләлләҙии бибәккәтә мүбәәрәкәү-үә һүдәл-лилғәәләмиин”. Мәғәнәһе: “Ысынлап та, кеше өсөн Мәккәлә һалынған беренсе йорт –мөбәрәк, ул ғаләмгә юл күрһәтә” (Баҡара сүрәһе, 96,сы аят).\n“Әйт: “Миңә Ул изге иткән ошо ҡаланың (Мәккәнең) Раббыһына ғибәҙәт ҡылырға ҡушылды. Бөтә нәмә – Уның ҡулында. Миңә мосолман булып, Ҡөрьән уҡырға ҡушылды,”– тиең. Хаҡ юлдан барған кеше үҙе өсөн бара, ә аҙашҡан кешегә әйт: ”Мин өгөтләүсе-киҫәтеүсе генә бит,”– тиең. ”(Ән,Нәмл сүрәһе, 91, 92,се аяттар). Ошо факттар – мосолмандарға Аллаһының был изге йортон хөрмәтләргә тейешлеген иҫбатлаусы дәлил. Ибраһим пәйғәмбәргә һәм уның улы Исмәғилгә Аллаһы Тәғәлә Әҙәм ғәләйһиссәләм төҙөгән был йортто тергеҙергә бойора. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт (салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм) һәм беренсе хәлиф Әбү Бәкер Әс,Сиддиҡ, Аллаһ унан разый булһын, заманында был йорт үҙгәреш кисермәгән. Бары тик икенсе хәлиф Үмәр Ибн Әл,Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, ваҡытында, башҡа халыҡтар ҙа Ислам юлына баҫа башлағас, изге Мәсетте киңәйтеү талап ителә. Хәлиф мәсет тирәһендәге йорттарҙы һатып алып емертә лә, мәсет алдындағы майҙанды киңәйтеп, яңы стеналар төҙөтөп, унда шәмдәр ҡуйырға бойора, ҡапҡалар эшләтә. Унан һуң килгән хәлифтәр, батшалар һәм әмирҙәр ҙә Аллаһ Йортона ҙур иғтибар бирә.\n1. Үмәр Ибн Әл,Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, ваҡытында киңәйтеү (17 Һижри), (639 й.).\n4. 91 Һижриҙә (709 й.), Әл-Вәлид Бин Әбдел Малик хакимлыҡ иткән осорҙа, Изге Мәсет бинаһын киңәйтеп, яңынан төҙөйҙәр. Мысырҙан һәм Сириянан мәрмәр колонналар килтерелә. Әл,Вәлид Мәсеттә колонналар ҡуйыусы беренсе хәлиф була.\n5. 139 Һижриҙә (755 й.), Әбү Йәғәфәр Әл,Мансур тарафынан Мәсет тағы ла ҙурайтыла, яңы ябыҡ галереялар төҙөлә, Мәсеттең стеналары орнаменттар менән биҙәлә.\n6. 160 Һижриҙә (777 й.) хаж ҡылғанда Хәлиф Әл-Мәһди ғибәҙәт ҡылыусылар өсөн Мәсеттең бәләкәй икәненә иғтибар итә һәм уны төньяҡ һәм көньяҡ тарафтарынан киңәйтергә фарман бирә. Төҙөлөш эштәре тамамланғас, Ҡәғбәтулла Мәсеттең көньяғына күскәнлеге беленә. 164 Һижриҙә хаж ҡылған ваҡытта Әл-Мәһди быға иғтибар итеп, Ҡәғбәтулла уртала булһын өсөн Мәсеттең майҙанын көньяҡтан да киңәйтергә бойора. Атаһы башлаған эште улы Муса Әл,Һаҙый 167 Һижриҙә тамамлап ҡуя.\n1368 Һижри йылында Сауд Ғәрәбстаны Батшаһы Әбдел Азиз Ибн Абдрахман Ас-Сауд Ике Изге Мәсетте киңәйтеү, яңыртыу тураһында мосолмандарға хәбәр итә. Беренсе сиратта Мәҙинәләге Пәйғәмбәребеҙ Мәсетен яңыртыу тамамланғас, 1375 Һижри йылының Рабиғел,әүәл айының 4-се көнөндә (1955) Мәккәләге Изге Мәсеттә эштәр башлана. Ваҡытты һаҡлау маҡсатынан, проектты эшләү һәм төҙөлөш бер ҡатарҙан алып барыла. Төҙөүселәр яңы галереяны хаж башланғансы төҙөп тапшырырға тырыша. Шул маҡсаттан сығып, төҙөлөштө ике яҡтан – көнсығыш һәм көньяҡтан алып барыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1375 Һижриҙың 23 шәғбанында әҙерлек эштәре тамамланғас, яңы проекттың ташы һалына. Йыл аҙағына юл хәрәкәте төҙөлөш майҙанынан ситкә алынғас, яңы галереяны төҙөү башлана. Ниһайәт, хаж ҡылыусылар, мең йыл эсендә беренсе тапҡыр, Сафа һәм Мәрүә тауҙары араһында йәйәү йөрөүселәр һәм сауҙагәрҙәр менән бәрелешмәйенсә, ғибәҙәттәрен үтәргә мөмкинлек ала.\nХаҡ Тәғәләбеҙгә сикһеҙ рәхмәтебеҙҙе – шөкрәнәләребеҙҙе белдереп, Ҡәғбәтулланың Хажар-әл-асуад (ҡара таш) мөйөшөнән тауаф ҡыла башланыҡ. Ирҙәр тәүге өс әйләнеште еңелсә йүгереп, ҡатын,ҡыҙҙар атлап үтә. Ҡәғбә тирәләй тауаф ҡылыу намаҙ ҡылыу кеүек, ләкин тауаф ҡылғанда һөйләшергә рөхсәт ителә. Әммә әйтелгән һүҙҙәрҙең яҡшылыҡ, изгелек хаҡында ғына булыуы шарт. Йәмән мөйөшөнә еткәс, ошо доғаны уҡыйбыҙ: “Раббәнә ‘әәтинә фиддүнйәә хәсәнәтәү-үә фил-әәхыирати хәсәнәтәү-үәҡинәә ғәҙәәбәннаар”. Мәғәнәһе: “Йә Раббыбыҙ! Был донъя тормошонда һәм әхирәт тормошонда беҙгә изгелек (рәхәтлек) бир һәм беҙҙе ут ғазабынан һаҡла” (Баҡара сүрәһе, 201-се аят).\nҠәғбәтулланы ете мәртәбә әйләнгәс, Ибраһим маҡамы (урыны) аръяғында ике рәҡәғәт намаҙ уҡыла. Беренсе рәҡәғәттә Фатиха сүрәһенән һуң Ихласты, икенсе рәҡәғәттә Фатиханан һуң Кәәфируун сүрәһен уҡыйҙар. Шунан һуң бәрәкәтле зәм-зәм һыуҙары эселә. Уны Ҡәғбәтуллаға ҡарап, баҫҡан килеш, өс йотом итеп эсеү тейеш. Һыу тултырылған мискәләр эргәлә генә. Һыуыҡ тейҙереүҙән ҡурҡһаң, йәшел тамғалар ҡуйылған мискәләрҙән эсәһең, сөнки уларға йылы һыу һалынған. Зәм-зәм һыуын эскәндә, ошо доғаны уҡыйһың: “Аллаһүммә инни әс-әлүкә ризҡан үәсиған үә ғильмән нәфиғән үә шифа’ән мин күлли да’ин”. Мәғәнәһе: “Йә Рабби, мин Һинән киң ризыҡты һәм файҙалы ғилемлелекте һәм һәр бер ауырыуҙан шифаны һорайым”.\nАллаһы Тәғәлә был ерҙә Исмәғилгә Зәм-зәмде асҡанға тиклем бында һыу ҙа, бер ниндәй торлаҡ,фәлән дә булмаған. Исмәғил әсәһе Хәжәр менән һыуһыҙ интеккән саҡта, Ябраил фәрештә ҡанаттары менән ерҙе соҡоп (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа үксәһе менән тибеп), һыу табып, Аллаһының хозуры менән, уларҙы сарсауҙан ҡотҡара. Хәжәр шатланып, ҡуш услап һыу ала башлай (ғәрәпсә “тазамма” –“ ҡуш услап”). Һуңғараҡ Джаргам дәүерендә был ҡойо юҡҡа сыға һәм буласаҡ Пәйғәмбәр, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, донъяға килгәнсе, уның олатаһы Әбдел Моталлиб Зәм-зәм ҡойоһоноң урыны ҡайҙа икәнлеген төшөндә күрә. Ул ҡойоно яңынан ҡаҙып сығара. Изге зәм-зәм фонтаны ахрызаманға тиклем мосолмандарҙы үҙенең шифаһы менән һуғарасаҡ. “Ер йөҙөндәге иң шифалы һыу – ул зәм-зәм һыуы,”– тигән Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм (Ибн Маджа). Сауд Ғәрәбстаны Батшалығы 1399 Һижри йылында (1979) Зәм-зәм һыу сығанағының теүәл урынын асыҡлап, шишмәләренең картаһын төҙөй. Хаж ҡылыусыларҙы таҙа эсәр һыу менән тәьмин итеүсе завод 1404 һижри йылдың Рамаҙан айында (1984) сафҡа инә, һәм уның эш мәкәрлеген Һыу ресурстары министрлығы күҙәтә. Һәр хажиға тыуған иленә ҡайтыр алдынан унар литр зәм-зәм һыуы ил батшаһы исеменән бүләк итеп бирелә.\n“Ислам донъяһына сәйәхәт” китабының авторы, билдәле дин ғалимы Шәйех Ғәбдрәшит Ибраһим (1850 – 1944): “Зәм-зәм һыуын 12 йыл шешәлә үҙем менән йөрөттөм, унын төҫө лә, сифаты ла үҙгәрмәне”, – тип яҙып ҡалдырған. Ул уны, Аллаһы Тәғәләнең ризалығы менән, бәүел ҡыуығын һәм күҙҙәрен дауалау өсөн ҡулланған һәм дауаһын тапҡан. Шунан һуң Сафа һәм Мәрүә тауҙары араһында 7 тапҡыр сәғи ҡылаһың. Был йола, нигеҙҙә, Исмәғилдең әсәһе Хәжәрҙең Сафа һәм Мәрүә тауҙары араһын һыу эҙләп ете тапҡыр урап сығыуы менән бәйле. Сафа тауына яҡынайғанда ошо доғаларҙы уҡыйбыҙ: “Иннә-ссафәә үәл-марүәтә миң шәғәә’ири-лләәһи” (Баҡара сүрәһе, 158,се аят). “Сафа һәм Мәрүә – Аллаһының Шәриғәтенән” “әбдәьү бимә бәдәьәЛ-лааһу биһи” “Аллаһ башлаған урындан, мин дә шунан башлайым.”\nТау башына менеп еткәс, өс тапҡыр тәҡбир әйтелә. Сафа тауынан төшөп, Мәрүә тауына йүнәләбеҙ һәм унда ла шул уҡ доғаларҙы уҡыйбыҙ. Ике тау араһы 400 метр, улар күптән инде гранит, мәрмәр һарай эсендә ҡалған. Бер тауҙан икенсеһенә йүгергән хажиҙар, әйткәнемсә, бер-береһенә ҡамасауламай. Теләйһең икән, сәғиҙе баҫҡыстан аҫҡа төшөп, түбәнге баҫҡыстан үтһәң дә була. Унда быяла менән көпләнгән тауҙарҙың итәген күреү мөмкинлеге лә бар, бөтөн ерҙә кондиционерҙар эшләй. Хажиҙарға шундай уңайлыҡтар булдырғандарға Аллаһының рәхмәт-бәрәкәте яуһын!\nӘгәр ҙә берәй хажи хәлһеҙләнһә йәки ауырып китһә, уға махсус коляскалар алып, сәғиҙе тамамлап ҡуйырға мөмкинлек бар. Сәғи барған ваҡытта ирҙәр ике йәшел бағананы йүгереп үтергә тейеш. “Ҡайһы бер ҡатын,ҡыҙҙар, хаталанып, ошо араны йүгереп үтә, был улар өсөн ярай торған эш түгел”, – тип иҫкәртә хәҙрәттәр.\nЗөлхизә айының һигеҙенсе көнө иртә менән ҡунаҡханалар эргәһенә бер-бер артлы автобустар килә. Барлыҡ хажиҙар Изге Мәккә менән Мөздәлифә ара һында урынлашҡан Минаға күсә, унда бер-ике төн ҡунып сығыу өсөн өр-яңы түшәк (ҡаралты) кәрәк-яраҡтары менән йыһазландырылған, бөтөн уңайлыҡ тары булған палаткаларға урынлаштыралар. Эргәлә генә сәйҙәр ҡайнап ултыра, бер туҡ тауһыҙ аҙыҡ-түлек тараталар. Беҙ, Башҡортостандан килгән хажиҙар, Америка, Бөйөк Британиянан килгән хажиҙар менән күрше генә йәшәнек. Ошо урында бындай уңайлыҡтарҙы булдырған, беҙҙе шул ерҙәрҙә урынлаштырыуҙы хәстәрләп, ойоштороп йөрөгән үҙебеҙҙең етәксе, хәҙрәттәребеҙ Рәсәйҙең хажға барыуҙы үҫтереүгә ярҙам күрһәтеүсе хәйриә фондынан Илдар Нечаевҡа, Шамил хәҙрәткә (Якимчук Александр), Руслан Хәлиловҡа, Таһир Исмәғилевҡа, Илфат Сафинға, Рәфҡәт Вилдановҡа, Өфө хәҙрәттәре Рөстәм Ғатауллин, Илһам Шәрипов, Тулҡын Кәримбердиев, Вәсил Тимерғәлиев, Шәмсетдин Сиражевтарға һәм хаж ҡылырға рөхсәт биргән илебеҙ Рәсәй, Башҡортостан етәкселәренә рәхмәттәребеҙҙе еткерәһем килә. Уларҙың тырышлығы арҡаһында беҙ, Башҡортостан мосолмандары, 20653 Рәсәй мосолмандары составында, 2012 йылда хаж ҡылдыҡ.\nИртәнге намаҙҙан һуң автобустарҙа Изге Мәккә ҡалаһынан 25 саҡрымдағы Арафат тауына йүнәләбеҙ. Бында билдәле Әр-Рахма тауы һәм “Нимра” мәсете урынлашҡан. Хажиҙар өсөн Арафатта ла барлыҡ уңайлыҡтар булдырылған: палаткалар янында сәй эсергә мөмкин, ҡояштан ышыҡланыу һәм климатты яҡшыртыу маҡсатында, Арафа үҙәнендә 100 мең төп ағас ултыртылған. Бында өйлә, икенде намаҙҙары уҡыла. Арафатта баҫып тороу хаждың бер рөкене булып тора. Унан башҡа хаж дөрөҫ булмай. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, әйткән: “Хаж – ул Арафатта баҫып тороу” (Әбү Дауд, Тирмизи). Арафат тауында баҫып тороу – ҡояш сыҡҡан көндәрҙең иң хәйерле көнө. Зөлхизә айының 9-сы көнө ҡояш сыҡҡандан алып – ҡояш байығансы, хажиҙар бөтөнөһө лә Арафатта бер урында йыйылыша. Доғалар Ҡәғбәтулла яғына ҡарап ҡылына.\nҒәрәфә көндө күп тапҡыр ошо доғаны уҡыныҡ: “Ләә иләәһә илләл-лааһү үәһдәһү ләә шәриикә ләһ! Ләһүл-мүлкү үә ләһүл-хәмдү, үә һүә ‘аләә күлли шәйьин ҡадиир!” Мәғәнәһе: “Аллаһтан башҡа ғибәҙәт ҡылырҙай лайыҡлы зат юҡ, Ул бер үҙе генә лайыҡлы, Уға бер ниндәй ҙә тиңдәштәр юҡ, бөтөн солтанлыҡ, бөтөн байлыҡ Уның ҡулында, һәм Ул һәр бер эшкә көсө етеүсе!”\nЗөлхизә айының туғыҙынсы көнөндә, ҡояш байыу менән, хажиҙар тәлбиә әйтеп, Аллаһыны маҡтап, ошо көндө Арафат тауында баҫып тороға мөмкинлек биргән Раббыбыҙға шөкөр итә,итә, әкренләп автобустарға тейәлеп, Мөздәлифәгә юл тота. Мөздәлифәгә етеү менән ахшам менән йәстүҙе бергә ҡушып, йәстүҙе ике рәҡәғәткә ҡыҫҡартып уҡыйбыҙ. Сөннәт буйынса хажиҙар Мөздәлифәлә ҡунып, иртәнге намаҙҙы унда уҡып китә. Беҙ ҙә шулай эшләнек. Әммә ҡатын,ҡыҙҙарға, бала-сағаларға, өлкән йәштәгеләргә, шулай уҡ уларҙы оҙатып йөрөүселәргә Мөздәлифәнән ярты төндән һуң да китергә рөхсәт бар. Мөздәлифәнән яңынан Минаға ҡайтабыҙ. Шайтанға таш атыу йолаһын үтәү өсөн ҙур өс таш бағаналар төҙөлгән. Иң беренсе Ҙур джамаратҡа ырғытыу өсөн борсаҡтан саҡ ҡына ҙурыраҡ ете ваҡ ташты Мөздәлифәлә үк йыяһың. Киләһе көндәрҙә башҡа джамараттарға атыу өсөн таштарҙы Минаның үҙендә лә йыйырға була. Минаға барғанда ла Аллаһыны иҫкә төшөрөп тәлбиә әйтеп барыла. Минаға етеү менән, таш атыу өсөн, Мәккәгә яҡыныраҡ урынлашҡан Ҙур джамаратҡа табан йүнәләбеҙ. Ошо ғәмәлдәрҙе үтәгәс, ҡорбан салына. Сәс, тырнаҡтарҙы киҫеп, Мәккәгә ҡайтабыҙ. Унда Ҡәғбәтуллаға килеп тауаф ҡылыу башлана. Хаж шуның менән тамамлана.\nБеҙҙең төркөм хажда теүәл бер ай булды. Мәрхүм атай,әсәйҙәребеҙ, олатай-өләсәйҙәребеҙ, туғандарыбыҙ өсөн – үмрә хаждар үтәргә лә мөмкинлектәр биргән Аллаһы Тәғәләгә шөкрәнәләр ҡылдыҡ. Төнгө сәғәт өс тулғансы тороп, иртәнге намаҙға Әл-Харам мәсетенә йөрөнөк. Унда уҡыған бер намаҙ башҡа мәсеттәр ҙә уҡыған 100 мең намаҙға тиң, тиелә. Төнгө сәғәттәрҙә меңәрләгән халыҡтың Әл-Харам мәсетенә ағылыуынан, ҡала өҫтөндә яңғыраған аҙан та уыштарынан йөрәктәр елкенә, күҙҙәрҙән йәштәр аға… Шул минуттарҙа Аллаһы Тәғәләнең китабы Ҡөрьәндән тап ошо аяттар күңелгә килә: “Үә ләә тәмши фил-ардыи мәрахән иннәкә ләң тәхриҡаль-арда үә ләң тәблүғаль-джибәәлә тууләә.” Мәғәнәһе: “Әллә кем булып маһайып йөрөмә: барыбер Ерҙе үтә тишә алмаҫһың, тау бейеклек була алмаҫһың.” (“Әл-Исра” сүрәһе, 37). Уның артынса уҡ:“Әлхәмдүлилләһ”, “Лә Илаһу ил Аллаһ” доғаларын ҡабатлайһың.\nҮҙеңде ожмахҡа килеп ингәндәй хис итәһең. Һиңә Аллаһы Тәғәлә ошо хозурлыҡты күрергә насип иткәненә, Уға булған һөйөү хистәренән, үҙеңдә сикһеҙ ҡанатланыу тойғолары кисерәһең. Эй Раббым, хаждарыбыҙҙы ҡабулдарҙан ҡыл. Аллаһының ҡоло, бәндә, хаж ҡылдым тип ғорурланып, маҡтанып (әстәғәфирулла тәүбә!) йөрөргә тейеш түгел, сөнки хаждың төп сауабы – әхирәт өсөн бит.\nЕтәксе-хәҙрәттәребеҙ беҙгә көндөҙҙәрен бер нисә тапҡыр гүзәл ҡала Мәккә менән танышыу экскурсияһы ойошторҙо. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, тыуған Мәккә ҡалаһының иҫтәлекле урындарында булыуҙы, ул йәшәгән замандарҙан ҡалған мәсет менән танышыуҙан башланыҡ. Мәсет урынлашҡан районда ҙур төҙөлөш эштәре барыу сәбәпле, уның эсенә инеү тыйылғайны. Был ҡомартҡы хазинаны беҙ, күҙҙәребеҙ талғансы, тыштан ғына күҙәттек.\nМәккәлә яңы мәсеттәр 200,300 метр һайын күҙҙәрҙең яуын алып ултыра. Улар ҙың архитектураһы төрлөсә, бер мәсет тә икенсеһен ҡабатламай. Аҙан ваҡыт тарында яңғыраған аҙан тауыштары, Аллаһы Тәғәләнең бөйөк симфонияһы булып, һауала тирбәлә. Был ваҡыттарҙа ҡунаҡханала булһаҡ, йүгереп етенсе ҡатҡа – йорттоң түбәһенә ашыға торғайным. Ҡала өҫтөнә таралған изге аҙан моңо әле лә ҡолаҡтарҙа ғына түгел, йөрәктәрҙә яңғырап тора.\nХажға барыусыларға Мәҙинә-Мөнәүәрә ҡалаһында булыу сөннәт ғәмәлдәрҙән һанала. Уны хажға тиклем йәки унан һуң да үтәргә мөмкин. Беҙ Мәҙинә-Мөнәүәрә ҡалаһына хаждан һуң, илебеҙгә ҡайтып барғанда, туҡталдыҡ. Оҙаҡ булырға тура килмәһә лә, Пәйғәмбәребеҙ Мәсетендә мәсет намаҙын, иртәнге һәм өйлә намаҙҙарын уҡырға, “Ҡоба,” Ҡыблатайни” мәсеттәрендә лә намаҙҙар уҡырға, мосолмандар Мәккә мөшриктәре менән һуғышҡан Ухуд тауҙарын күрергә насип булды.\nПәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, әйткән: “Мосолмандар өс Мәсеткә: Мәккәләге Әл-Харамға, Минең Мәсетемә (Мәҙинәлә) һәм Әл-Аҡсаға (Иерусалимда) барырға ашҡынырға тейеш”. Мәҙинәгә беҙ төндә килеп, ҡунаҡханаға урынлашҡас та, ғөсөл ҡойоноп, Пәйғәмбәребеҙ Мәсетенә ашыҡтыҡ. “Бында уҡыған бер намаҙ башҡа урындарҙа уҡыған мең намаҙҙан артығыраҡ”, – тип әйтеп ҡалдырған Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм. Пәйғәмбәребеҙ Мәсете Ул Мәккәнән Мәҙинәгә күсеп килгәс тә төҙөлгән. Мәсетте төҙөүҙә Үҙе лә әүҙем ҡатнашҡан. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, вафат булғандан һуң ошо мәсеттә, 632 йылдың 8 июнендә, ерләнгән (11 Һижриҙең рабиғәль-әүәл айының 12-һендә).\nИслам тарихында һалынған беренсе мәсет – Ҡоба мәсете – Мәҙинә ҡалаһының ошо уҡ исемдәге бик матур районында урынлашҡан. Бында һалҡын һыулы шишмәләр күп икән. Шуға күрә мәсеттең тирә-яғында хөрмә пальмалары, йәшелсә-емеш баҡсалары йәйрәп ята. Уҙған быуаттың 80-се йылдарында үткәрелгән иң ҙур реконструкциянан һуң Ҡоба мәсете өс тапҡырға ҙурайған. Хәҙер унда 12 – 15 мең кеше һыя. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, әйткән: “Кем йортонда тәһәрәтләнеп, Ҡоба мәсетенә килеп, ике рәҡәғәт намаҙ уҡый, уға әжере – үмрә ҡылғандағы кеүек сауап.” Аллаһы Тәғәлә Ҡоба мәсете тураһында Ҡөрьәндә былай тигән: “Ул (алдаҡсылар) мәсетендә бер ваҡытта ла торма, тәүге көндән үк тәҡүәлек менән һалынған мәсет (Ҡоба мәсете) һиңә торор өсөн яҡшыраҡ. Унда – сафланырға яратҡан кешеләр. Алла сафланғандарҙы ярата” (Тәүбә сүрәһе, 108-се аят). Ибн Үмәр, Аллаһ унан разый булһын, әйтеп ҡалдырған: “Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, был мәсеткә йыш килә торғайны һәм икешәр рәҡәғәт намаҙ уҡый ине”.\nМәҙинәнең төньяғында, Бани Сальма ҡалҡыулығында, әл-Аҡыҡ үҙәне янында урынлашҡан Әл-Ҡыблатайни мәсете лә Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, йәшәгән саҡта уҡ һалынған. Бер ваҡыт Пәйғәмбәребеҙгә, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, сәхәбәләре менән Ҡәғбәгә ҡарап намаҙ уҡыған ваҡытта, Иерусалимда урынлашҡан “Әл-Аҡса” мәсетенә боролоп намаҙ уҡырға вәхи килгән. Бөтәһе лә Уның артынан эйәргән. Тик 17 айҙан һуң ғына мосолмандар яңынан Ҡәғбә яғына ҡарап намаҙ уҡый башлағандар. Шуның өсөн был мәсет ике Ҡыблалы, “Ҡыблатайни” тип атала. Аллаһы Тәғәләнең рәхмәт-шөкрәнәләре менән беҙҙәргә лә был мәсеттә намаҙ уҡырға насип булды.\n“Мосолмандар һәм Мәккә кафырҙары араһындағы Ухуд һуғышы Мәҙинәнең төньяғындағы шул исемдәге тау янында була. Был тауҙың оҙонлоғон ҡайһы бер ғалимдар ете, ҡайһылары ун ике километр тиҙәр, – тип һөйләне беҙгә Тулҡын хәҙрәт. – Заман ахыры еткәс, Аллаһы Тәғәлә был тауҙы ожмахҡа аласаҡ икән”. Һуғыш өсөнсө Һижри йылының шәүәл айында була (23 март, 625 йыл). Көрәйшиттәр Мәҙинәгә өс мең кеше, өс мең дөйә һәм ике йөҙ аттан торған ғәскәр менән килә. Мөхәммәт Пәйғәмбәр, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, уларҙың яҡынлашыуын бер аҙна элек белеп, көтмәгәндә һөжүм итеүҙәренән һаҡланып, ҡалаға яҡын ерҙәргә төнгө һаҡсылар ҡуйырға әмер бирә. Дошман ғәскәре Айнайн һәм Ухуд тауҙары эргәһенә килеп туҡтағас, Пәйғәмбәр, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, мосолмандарҙы Мәҙинәне обороналау тураһындағы кәңәшмәгә йыя. Ирҙәргә Ул ҡаланы ҡалдырып китмәҫкә, дошманды тар урамдарҙа ҡаршылап, һуғышырға бойора, ә ҡатын-ҡыҙҙарға өй баштарында урынлашырға ҡуша. Ләкин Уның менән башҡаларға ҡушылып һуғышҡа барырға бик теләмәгән, өйөндә ҡалыуҙы хуп күргән ике йөҙлө, эскерле Абдулла ибн Убайй ғына килешә. Йәш сәхәбәләр дошман менән асыҡ урында, киң майҙанда һуғышырға теләй, һәм ахыр сиктә уларҙың тәҡдиме ҡабул ителә. Ҡарт сәхәбәләр, йәштәрҙе шелтәләп, былай ти: “Һеҙ Пәйғәмбәрҙе, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, тыңларға тейешһегеҙ, сөнки Уға күрһәтмәләр Аллаһы Тәғәләнән килә бит”. Йәштәр шул минутта Пәйғәмбәр, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, янына йүгереп килеп: “О Аллаһының Пәйғәмбәре, беҙ хаталандыҡ. Нисек теләйһегеҙ, шулай хәл итегеҙ. Беҙ ҡаршылашмаясаҡбыҙ», – тиҙәр. Ләкин был ваҡытта Мөхәммәт, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, һуғыш кейемдәрен кейеп, сатырынан сыҡҡан була. Йәштәргә Уның яуабы ҡәтғи яңғырай: “Һуғыш кейеме кейгән пәйғәмбәр, һуғышмайынса, уны һала алмай! Һеҙ мин ҡушҡанды үтәгеҙ! Аллаһ исеме менән һуғышығыҙ! Әгәр ҙә Һеҙ ғәскәри бурысығыҙҙы үтәгәндә түҙемле булһағыҙ, Аллаһы Тәғәлә Һеҙгә үҙенең мәрхәмәтен күрһәтер.” Мосолмандарҙың отряды өс төркөмгә бүленә. Төшкө намаҙҙан һуң, Мөхәммәт Пәйғәмбәр, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, ғәскәр башында Ухуд тауына ҡарай ҡуҙғала. Шайхан тигән ергә еткәс, ғәскәрен ҡарап сыға, һәм иң йәш һуғышсыларға һуғыш яланынан китергә бойора. Шайхан һарайҙары янында Пәйғәмбәр, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, ахшам һәм киске намаҙҙарҙы уҡый һәм лагерҙы һаҡларға илле һуғышсыны тәғәйенләп, төндө шунда уҙғара. Таң алдынан бынан китеп, аш-Шаут тигән ерҙә иртәнге намаҙҙы уҡый. Бында үрҙә телгә алынған Абдулла ибн Убайй, Уға буйһонмайынса, үҙенең өс йөҙ кешеһен алып, Мәҙинәгә ҡайтып китә. Шулай итеп, бер меңлек мосолман ғәскәрендә барлығы ете йөҙ генә кеше тороп ҡала. Ошо ваҡиға айҡанлы Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьән аяттары ебәргән: “Үә мәә әсаабәкүм йәүмә-лтәҡаль-джәмғәәни фәби’иҙни-лләһи үә лийәғләмәл-мүьминиин. Үә лийәғләмә-лләҙиинә нәәфәҡуу үә ҡиилә ләһүм тәғәәләү ҡаатилүү фии сәбиили-лләәһи әүидфәғүү ҡаалүү ләү нәғләмү ҡитәәләл-ләттәбәғнәәкүм һүм лилкүфри йәүмә’иҙин әҡрабү минһүм лил’иимәәни йәҡуулүүнә би’әфүәәһиһим мәә ләйсә фии ҡулүүбиһим үә-ллааһу әғләмү бимәә йәктүмүүн.” Мәғәнәһе: “Ике төркөм осрашҡанда күргән бәләгеҙ Алла рөхсәте менән булды, мөьминдәрҙе Ул белһен өсөн, ике йөҙлөләрҙе белһен өсөн булды. Уларға әйтелде: “Килегеҙ, Алла юлында һуғышығыҙ йәки ҡыуып ебәрегеҙ! – тиелде. Улар: “Һуғышты белгән булһаҡ, Һеҙгә эйәргән булыр инек,”– тине. Улар ул көндө иманға ҡарағанда кафырлыҡҡа яҡыныраҡ булды. Улар күңелендә булмағанды теле менән әйтә. Ә Алла уларҙың нимә йәшергәнен яҡшыраҡ белә”. (Ғимран сүрәһе, 166,167,се аяттар).\n“Бына һин иртәнсәк, ғаиләңде ҡалдырып, мөьминдәрҙе һуғыш сафына теҙер өсөн сыҡтың, ә Алла ишетеп, белеп тора! Бына һеҙҙең ике төркөмөгөҙ ҡаушап ҡалды, ә Алла уларға – ярҙамсы: мөьминдәр Аллаға таянһын!” (Ғимран сүрәһе, (121,122,се аяттар).\nМонафиҡтарҙың мосолман ғәскәренән айырылыуы Аллаһының мәрхәмәте һөҙөмтәһендә була. Был ваҡиға мосолмандарҙың сафтарын хәлһеҙләндермәй, киреһенсә, ике йөҙлө, ҡурҡаҡ йәндәрҙән ҡотолғас, улар рухи яҡтан тағы ла көслөрәк һәм ғәйрәтлерәк һуғышсыларға әйләнә. Мәкерле һәм хыянатсылар менән һуғыш яланында бергә булыу хәүефлерәк, һәм ул мосолмандарҙың әхлаҡи көстәренә ҡурҡыныс янар ине. Ухуд һуғышы мосолмандарҙың еңелеүе менән тамамлана. Һуғышта Пәйғәмбәребеҙҙең, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, ағаһы Хәмзә ибн Әбд-әл-Моталлиб һәләк була. Яу яланында ятып ҡалған мосолмандарҙы шунда уҡ, һуғыш майҙанында, ерләгәндәр. Беҙгә уларҙың ҡәберлектәре урынын күрергә насип булды.\nИслам тарихында һәм бөтөн кешелек цивилизацияһында Изге Мәккә ҡалаһы айырыуса мөһим урын алып тора. Миллиардтан артыҡ мосолмандың ҡарашы көн һайын Мәккә тарафтарына төбәлгән. Йыл һайын миллионлаған мосолман һауа, диңгеҙ һәм ҡоро ерҙән үҙҙәренең Аллаһы ҡаршындағы бурыстарын үтәү өсөн Изге Мәккә ҡалаһына ашыға.\nСауд Ғәрәбстаны хөкүмәтенең статистика хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылда изге урындарға 3,5 миллион мосолман хаж ҡылған, был 2011 йыл менән сағыштырғанда 8 процентҡа күберәк һәм хаж, әлхәмдулилләһ, хәүеф,хәтәрһеҙ үткән. Мәккәлә хажиҙар Аллаһының ҡунаҡтары һанала, улар тураһында хәстәрлек күреү Сауд Ғәрәбстаны Батшалығының вазифаһы һәм изге бурысы булып иҫәпләнә. Улар уны ҙур яуаплылыҡ һәм намыҫ менән атҡарғанын үҙ күҙҙәре беҙ менән күрҙек. Уларға Аллаһының рәхмәте һәм бәрәкәте яуһын, тип изге теләктәр теләнек һәм имен-аман Башҡортостаныбыҙға әйләнеп ҡайттыҡ.\nРәмзиә БИКӘНӘСОВА. «Ағиҙел» журналы №9, 2013 йыл.\nЙәннәт баҡсаһы; https://nazir1965.com/tarix/j%D3%99nn%D3%99t-ba%D2%A1salary.html\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 30.11.2019 в 01:50, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Бөтә донъя буйынса Видео бикләп, яңынан — YouTube\n‘Дин һәм фән сатанизм’ был уның тәүге исеме был видео күрһәтелә. Бер нисә ай элек мине бөтөрә! Мин рәт-рәт баҫылып, ерҙә глобус һүрәт өсөн бөтөрә. Хәҙер билдәле булыуынса, ер яҫы, наса-ның һәм беҙ тип мөрәжәғәт итә, сөнки, һәр кеше был эштең бурыстары тураһында люцифер был цэрийға дьявольский һөйөүселәр! Кеше өсөн, улар ҙы ҡарай, алырға ваҡыт талап ителһә, аңлар өсөн уның, рәхим итеп, ул бөтә кешелек өсөн дарыуҙар кәрәк!\nСайты Aubrais Бушлай Онлайн Les Ч Fleury Таныштырҙы. Бынан тыш Теркәү Һәм Башҡа бушлай таныша Гонес цитата, һеҙ хәтерҙә тейеш, джиһадист, ҡабул итеү. Был бүлектә прокуратура тикшереү төркөмө парижға терроризм менән шишәмбе килтереп. Террористик хәүеф ҡорбан, теркәү башлана. Сысҡан Dun сиртеү, беҙҙең менән бушлай таныша ч яһаны. Ағзалары, уларҙың интернет. Бушлай һәм тиҙ майҙа теркәлгән. Ябай теләге өсөн бушлай танышыу сайттарына теркәлдем. Төп бушлай онлайн видео чат cam теркәлгән ч танышты ч башҡа веб-камералар бушлай, видео, чат, француз теле таныштырҙы. Чатта теркәлергә бушлай буласаҡ, тип непорочное сифаты менән кеше. Бушлай күрһәтелә, таныша-таныша, сайттың һәм интернет өсөн йөрөмтәл вебкамера chainistes бронирование танышты, бушлай бирә белеү, ә. Һәм ирне, ул, нисек эҙләргә һәм мөхәббәт һеҙҙең безгә йәки план задница никахты бара.\nИнтернет булды улар\nҺуңғы теркәлгән. Студенттар секс менән бушлай таныша танышыу сайттарына теркәлдем иль-де-франс facebook бушлай йәки осрашып фекер алышыу секс без теләсә ниндәй ҙә төҙәтмәләр. Йәки ҡатын-ҡыҙ, ул тел менән онлайн кулачок йәки ял ваҡыттарын күңелле үткәрә. P көнсығыш партнерҙар-not rut p биреү шарттарын hottinguer осрашыуҙа ла теркәлгәйне веб-хостинг хеҙмәте менән бушлай PHP, MySQL, ҡаты дисктағы урынды Мб, PHP һәм MySQL башҡа туп-тулы бушлай күсереп хупланы Беҙ фильм, сериал, китаптар, һәм башҡа бик күп спектаклдәр, файл, turbo, etc, популяр сайтында танышырға йәки Бушлай Онлайн Sursee һәм eMule. Гренландия гренландия был тауҙар башҡа тауҙарға танышты сайтында танышырға сайтында танышырға өсөн түләү кеүек өлкән koksijde lirions яһаны, тип күп. Шуға ҡарамаҫтан, ул етди секс без танышыу сайты танышыу сайттарына теркәлдем.\nдуҫ сайтында танышырға сайтында танышырға макинтошы ысынлыкта, онлайн танышыу, танышыу хеҙмәте онлайн, танышыу сайты түләүһеҙ ҡулланырға. Көнбайыш нисек танышыу сайттарына теркәлдем. Off on Лозанна, Cam-чан. Бының өсөн сайттар менән таныштыралар онлайн видео чат кеше. Башҡа теләһә ниндәй Сайтында теркәү һәм интернет менән бушлай онлайн ч танышырға, чат, ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат өсөн йәш cougar. Бөтөнләй бушлай башҡа сайты битендә танышырға сайтында теркәлеү бушлай таныша түләүле түгел cougar cougar танышты таба.\nБашҡа тармаҡтарҙа французса таныша lande таныштырҙы. Read More танышыу сайты Түләүһеҙ Етди Анден DS сездә бар, сөнки улар һеҙгә килгән. Теркәлгән, минималь, ул trek ауыр уйнарға мөмкин. Интернет сайттарында барлыҡ таныш, ләкин ул, күрәһең, быны ғына түгел. Zaventem, ым-ишара менән инә йәки элек патриархаль ҡарағанда, уйлап түгел, бельгияның баш задница карту таныштырҙы. Шлюха план планды алмаштырырға иғлан задница бельгия задница теркәү бушлай булғас. Был-иң яҡшы сайт Тип уларға ҡушылды, ч-яңы осрашыуҙар һәм етди яһау мөмкин түгел ни өсөн һеҙҙең теркәлгән йәки француз һәм башҡа бушлай онлайн\n← интернет буйынса танышыу\nч онлайн видео Андроид →


Иғтибар үҙәгендә – “Торатау” конгресс-холлы. Әсәйҙәр үҙҙәренең мөмкинлеген күрһәтә.\n17 майҙа “Торатау” конгресс-холлының күргәҙмәләр залында “Әсәйҙәр үҙҙәренең талантын аса” вернисажы асыласаҡ. Сарала һәүәҫкәр рәссам әсәйҙәр үҙҙәренең эше менән ҡатнаша. Күргәҙмә Башҡортостан етәксеһенең хәләл ефете Каринэ Хәбирова тәҡдиме менән ойошторолдо. Билдәле булыуынса, ханым үҙе, әсәй булғас, һүрәт төшөрөү менән шөғөлләнә башлаған һәм башҡа әсәйҙәрҙе лә үҙенә эйәрергә саҡыра.\n– Бала менән өйҙә ултырған саҡта әсә кешелә үҙен раҫлау тойғоһо барлыҡҡа килә. Мин үҙемде сәнғәттә таптым, – ти Каринэ Хәбирова. – Ошо йүнәлештә мин әсәйҙәрҙе берләштерергә ҡарар иттем. Әгәр һүрәттәрҙе ҡараһаң, ыңғай хис-тойғолар барлыҡҡа килә һәм йәшәргә ярҙам итә.\nБарыбыҙға ла мәғлүм, Рәсәйҙә демография проблемалары киҫкен тора. Башҡортостанда ла шул уҡ хәл күҙәтелә. Тыуымдың кәмеүен иҡтисади проблемаларға ғына ҡайтарып ҡалдырыу дөрөҫ булмаҫ, сөнки йәшәү кимәле түбән булған ауыл ерендә, айырым райондарҙа, киреһенсә, балалар күберәк тыуа. Шуға күрә Хөкүмәт тыуымды арттырыу өсөн төрлө дәртләндереү саралары күрә. Ошо йәһәттән, бәлки, мәҙәни саралар үткәреү, әсәйҙәрҙе ҡыҙыҡһыныу йүнәлеше буйынса төрлө ҡорға туплау үҙ һөҙөмтәһен бирер.


Куйбышев тимер юлында ташылған йөк күләме ярты йыл эсендә 8 процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nКуйбышев тимер юлында ташылған йөк күләме ярты йыл эсендә 8 процентҡа артҡан\n15:00, 19 июля 2010 Иҡтисад\nАғымдағы йылдың алты айында Куйбышев тимер юлы 30,4 миллион тоннанан ашыу йөк ташыған, был уҙған йылдың ошо уҡ осорондағы күрһәткестән 8 процентҡа күберәк.\nКуйбышев тимер юлының йәмәғәтселек менән бәйләнеш хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, нефть продукттары өлөшө бөтә йөктөң 60 процентын тәшкил иткән. Уҙған йылдың беренсе ярты йыллығына ҡарағанда нефть продукттары 8 процентҡа күберәк ташылған.\nНефть һәм уны эшкәртеү һөҙөмтәһендә алынған продукттарҙан тыш, Куйбышев тимер юлында йөктөң 30 номенклатуралы төркөмө тейәп оҙатыла. Беренсе ярты йыллыҡ һөҙөмтәләре буйынса 20 төр йөк буйынса йөк ташыуҙың артыуы күҙәтелгән.\nШуны ла билдәләргә кәрәк, йөк күләменең артыуы Рәсәй эсендә лә, экспортҡа оҙатыуҙа ла теркәлгән. Ярты йыл эсендә Куйбышев тимер юлында экспорт уҙған йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 8 процентҡа артҡан. Сит илгә Куйбышев тимер юлы станцияларынан башлыса нефть продукттары, химикаттар һәм сода оҙатыла.\nБелгестәр әйтеүенсә, магистралдең яуаплылыҡ зонаһында эшләгән төбәк сәнәғәт потенциалының тергеҙелеүе һәм үҫеше арҡаһында төп йөк номенклатураһын тейәп оҙатыу буйынса ыңғай динамика күҙәтелә. Бында тимер юлсыларҙың клиенттар йәлеп итеү һәм яңы транспорт маршруттарын ойоштороу буйынса алып барған һөҙөмтәле эше мөһим роль уйнай.\nШуны ла билдәләргә кәрәк, нефть продукттарын ташыуҙа беренселек Куйбышев магистраленең Башҡортостан бүлексәһендә.


Балаҡарға | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > тарих, риүәйәттәр, легендалар > Балаҡарға\n« Тәһәрәттең фаҙыйләттәре\nӘбйәлил районында — грэпплинг »\nБашҡорт батыры һунарҙан ҡайтыуына — бисәкәйе юҡ. Тиҙ генә баҡыр һөңгөһөн ала ла юлға сыға. Ҡаҙак батыры йәшәгән йәйләүгә барып етә был. Һаҡлыҡ менән генә тирмә һайын тыңлап йөрөй торғас, бер аҡ тирмә эсендә әкрен генә илаған тауыш ишетә. “Бәй, был минең ҡатыным даһа, йәһәтерәк тауыш бирәйем”, — тип, шыбырлап ҡына өндәшә быға. Ҡатыны: “Ни күрһәм дә, ирем менән күрәйем”, — ти ҙә, ғыр-шыр йоҡлап ятҡан ҡаҙаҡ ҡуйынынан шым ғына ысҡынып, тирмә алдына сыға.\nШул уҡ төндө улар байтаҡ ҡына ер үтә. Икенсе төндө лә арыу ғына ер артта ҡала. Тик өсөнсө төндә ҡатын, ауырып китеп, хәлдән тая. Былар бер ҡыуаҡлыҡҡа килеп етеп йәшеренәләр. Бер аҙҙан сабый ир бала донъяға килә. Арттарынан ҡыуып килгән һыбайлы ҡаҙаҡтар быларҙы күрмәй үтеп китә.\nБала тауышлана, илай. Әсәнең хәле ауырлаша. Баланы күтәреп барған килеш ҡасыу хәүефле. Ошо саҡ ир менән ҡатын ҡыуаҡлыҡта бер ҡарға ояһы күреп ҡалалар ҙа, баланы шул ояға һалып ҡалдыралар. Үҙҙәре төн буйы китәләр, көн булһа, ҡыуаҡлыҡ-шырлыҡтарҙа боҫоп яталар икән, ти. Былар көс-хәл менән шулай килеп, Яйыҡ йылғаһын аша сығып өлгөрәләр. Ҡаҙаҡ ҡыуғынсылары, йылғаға етеп, бер аҙ ҡарап торалар ҙа, кире ҡайтып китәләр. Был ваҡытта Яйыҡ йылғаһы ике халыҡтың ер сиген айырып торған була.\nИр менән ҡатын, байтаҡ мәшәҡәттәр күреп, тыуған ауылдарына ҡайтып етә. Бер аҙ ваҡыт үтеп, йорт-ил тирәһе тыныслана башлағас та, балабыҙҙың һөйәк-һаяҡтарын булһа ла ерләп киләйек тип, сабыйҙарын ҡалдырған урынға килһәләр, ни күҙҙәре менән күрһендәр — балалары, ағас ботағына тотоноп, баш осонда йөрөгән ҡарғаларға ҡарап, талпынып ултыра, ти.\nҠарғалар баланы ата-әсәһенә бирмәй маташҡан. Нисек етте шулай сабыйҙы ҡулға алып, юлға сыҡҡас та, ҡарғалар уны ҡурсалап, ҡарҡылдашып, хәтһеҙ ер оҙатып киләләр. Бала ла үрҙә осоп килгән ҡарғаларға ҡарап, ҡысҡыра-ҡысҡыра илап барған, ти.\nБалаларының тере булыуына ғәжәпләнеп, ата-әсә бөрсә ҡыуанышҡан, берсә илашҡан. Ошо саҡ балаға “Балаҡарға” тип исем дә ҡушалар. Ауыр кисереш быларҙың күңеленә моң һалып, көй булып ағыла.\nБалаларын берсә әсә ҡулында, берсә ата ҡулында күтәреп, һамаҡлай-һамаҡлай ауылдарына ҡайтып инһәләр, бөтә халыҡ ғәжәпкә ҡала. “Балағыҙҙың исеме кем?” тигән һорауға “Балаҡарға” тип яуап бирәләр ҙә, булып үткән хәлдәрҙе түкмәй-сәсмәй көй менән әйтеп бирәләр:\nҠарғалар, һеҙ ҡарағыҙ, ҡарағыҙ!\nДошман беҙҙе ҡыуып килә,\nИлгә ҡасып барабыҙ, барабыҙ.\nЭй..., тәрирә-тирә-тирәрәм дә,\nЭй, ҡарғалар, мең рәхмәт,\nҮлмәгән бит балабыҙ, балабыҙ.\nБирегеҙсе балабыҙҙы —\nҠулыбыҙға алабыҙ, алабыҙ!\nБулғанһың бит балаҡарға, балаҡарға,\nӘйләнеп беҙгә ҡара, беҙгә ҡара.\nКүлдәй күҙ йәштәрен түктем,\nКүҙ керпегем ҡаҡманым, ҡаҡманым,\nӨмөтләнеп һине көттөм,\nКүкрәк һөтөн һаҡланым, һаҡланым.\nБашҡорт халыҡ йырҙары, йыр-риүәйәттәре китабынан, автор Фәнүзә Нәҙершина\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 14.02.2017 в 02:46, и размещена в категории тарих, риүәйәттәр, легендалар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Елдән етеҙ Аҡбуҙаттай, үтте лә китте Ҡоролтай…\n2 Июль 2019, 14:31\nV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшен тамамланы. Йәйҙең йәмле мәлендә планетаның төрлө ҡитғаларынан йыйылған милләт вәкилдәренең бер майҙанға тупланып фекер алышыуы, осрашыу шатлығының урғылып ташыуы, июнь кистәрен бергәләп үткәреү, батыр яҙмышлы шағир Шәйехзада Бабич һәйкәлен күмәкләп асыу тантанаһы, Торатау эргәһендә йыйында аралашыу, шифалы ләйсән ямғырылай, йылы тойғолар ҡалдырып үтте лә китте.\nБишенсе тапҡыр республикабыҙҙа ойошторолған Ҡоролтай үҙ өҫтөнә өр-яңы йөкләмәләр алды, бурыстар билдәләне. Һигеҙ секцияла милләттең йәшәйешенә, көнүҙәк проблемаларына арналған ултырыштар эшләне. Шуларҙың иң мөһимдәренең береһе – “Демография һәм милләт һаулығы” тип аталғаны үҙенә байтаҡ делегаттарҙы һәм ҡунаҡтарҙы йәлеп итте. Һаулыҡтан да ҙур байлыҡ булмауын, сәңгелдәк эленмәгән, сабый тауышы яңғырамаған йорттарҙың, хеҙмәткә һәләтле йәштә сит тарафтарға китеүселәрҙең һаны артыуын барыбыҙ ҙа белә, күрә. Ошо мәсьәләләрҙең ҡырҡыулығын кәметеү – көн ҡаҙағында торған олоғара бурысты хәл итеү юлдарын һәр делегат, һәр сығыш яһаусы үҙенсә билдәләне.\nРәсәй Фәндәр академияһы ғилми-тикшеренеү социологик үҙәгенең Башҡортостан филиалы директоры, социология фәндәре кандидаты Рим Вәлиәхмәтов докладында хәҙерге башҡорт йәмғиәтендәге демографик проблемалар һәм тенденциялар тураһында һандар, факттар ярҙамында бай мәғлүмәт бирҙе. Рәсәйҙә башҡорттар урыҫ, татар халҡынан ҡала – өсөнсө урында (1,5 миллиондан ашыубыҙ). Ғалимдың әйтеүенсә, “беҙгә һан буйынса борсолаһы юҡ, әммә телде һаҡлау проблемаһы киҫкен тора”.\nДемография өлкәһендә эшләүсе ғалимдарҙың әйтеүенсә, йыл да Башҡортостандан 46-47 мең кеше ситкә китә, күпселеге – 29 йәшкә тиклемге егет-ҡыҙҙар. Айырыуса Ханты-Манси автономиялы округына эшкә ағылыусы йәш-елкенсәк күп, икенсе һәм өсөнсө урында – Силәбе өлкәһе һәм Татарстан. Ваҡытлыса хеҙмәт миграцияһы күләме буйынса Башҡортостан илдә өсөнсө урында, былтыр эш эҙләп сит тарафтарға юлланыусылар һаны 161,8 меңгә еткән, был – хеҙмәткә һәләтле халыҡтың 8,7 проценты тигән һүҙ.\nОшо хаҡта тарих фәндәре кандидаты Гөлдәр Хилажеваның башҡорт этносының социаль-демографик үҫешенә миграцияның тәьҫире, “Башнедра” коммерцияға ҡарамаған партнерлыҡ идараһы президенты Рәсих Хәмитовтың үткән һәм киләсәк йылдарҙың экологик зыяны тураһында сығыштары фәһемле лә, тетрәндергес тә булды. Медицина фәндәре докторы Тәлғәт Зөлҡәрнәевтең башҡорттарҙың туҡланыуындағы ыңғай һәм кире яҡтар, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаеваның сәләмәт йәшәү, айыҡлыҡ тураһында сығыштарында яңғыраған теләк-фекерҙәр, Мәскәүҙән килгән йәш делегаттар, ғалимдарҙың тәҡдимдәре лә мотлаҡ иҫәпкә алыныр, ҙур эштәргә юл асыр тигән уйҙабыҙ.\nҠайһы бер мәсьәләләргә яңыса ҡараш, яңыса эшләү зарурлығы ла һиҙелде ултырышта. Айырыуса шуларҙың береһенә, ҡулдан килерҙәй һәм һөҙөмтә булырҙай бер йүнәлешкә халыҡтың иғтибарын йүнәлтәһе ине.\nБелеүебеҙсә, беҙҙең алда илдә гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү буйынса ҙур эш тора. 2019 йылда Рәсәй Президенты грантына иғлан ителгән I конкурста 1644 проектҡа “йәшел ут” асылды, уларҙы тормошҡа ашырыуға 3,35 миллиард һум аҡса бүленеүе – ошоға сағыу миҫал. Ошо конкурстың II этабына заявкалар биреү дауам итә, проекттарҙы тормошҡа ашырыуға 4,5 миллиард һум аҡса йүнәлтеү ҡарала. “Ҡоролтайға тап ошо мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмай, ең һыҙғанып эшкә тотонорға кәрәк, тип иҫәпләйем, һәр ағза үҙенең тәҡдимдәре менән фекер алышыуҙа ҡатнашып, социаль әһәмиәтле проекттарҙы эшләүгә үҙ өлөшөн индергәндә һис көтөлмәгән уңыштарға өлгәшеү мөмкин. Кемдеңдер әйткәнен, ҡушҡанын көтөп ятырға түгел, ә үҙеңдән башларға кәрәк.\nБашҡортостан Башлығының гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереүгә йүнәлтелгән конкурсына ла заявкалар ҡабул ителә бөгөн. Илле миллион һумлыҡ грантты алыу өсөн йәмәғәт ойошмалары үҙ проекттарын тәҡдим итәсәк. Халыҡтың социаль мәсьәләләрен, тын алышын яҡшы тойған, “ауыртҡан” ерҙәрен белгән урындағы Ҡоролтай ағзалары өсөн дә был бик ҡулайлы эш майҙаны булыр ине”, – тип үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты медицина фәндәре докторы Сәлиә Мырҙабаева.\nӘйткәндәй, Рәсәйҙә 2025 йылға тиклем ирекмәнлекте үҫтереү концепцияһы раҫланыуы ла коммерцияға ҡарамаған ойошмаларға эште йәнләндереү өсөн ҙур мөмкинлектәр аса. Был проект, йәштәрҙең белеменән тыш, ҙур тормош һәм эш тәжрибәһе туплаған профессионалдарҙың көсөн, абруйын ҡулланыу мөмкинлеген бирәсәк. Мәскәү ҡалаһынан Ҡоролтай эшендә ҡатнашҡан йәш ғалимдарҙың береһенең “беҙ кәңәшсе-тәрбиәселәрҙең һүҙенә мохтажбыҙ, мин ошо йәһәттән Сәлиә Мырҙабаеваның ярҙам итеүен, кәңәшсе булыуын һорар инем”, – тип мөрәжәғәт итеүе һис юҡҡа түгел.\nЫсынлап та, беҙҙә хаҡлы ялдағылар араһында көслө шәхестәр, аҡыл эйәләре, ойоштороу һәләтлеләр, таланттар ифрат күп. Ирекмәнлек хәрәкәтендә ошо шәхестәрҙең: ғалим һәм сәйәсмәндәрҙең, педагог һәм табиптарҙың, мәҙәниәт, хоҡуҡ, социаль, бизнес өлкәһендә эҙ ҡалдырған профессионалдарҙың ҡеүәтен урынлы файҙаланғанда, тау-таш аҡтарырға булыр ине.\nБылтыр илдә ирекмәндәр һаны ике тапҡырға артты. Башҡортостанда был хәрәкәтте йәнләндереү өсөн ресурстар етерлек. Ирекмәнлектең ошо йүнәлештәрен Рәсәй Хөкүмәте мотлаҡ яҡлаясағына, ярҙам күрһәтәсәгенә барыбыҙҙы ышандырҙы. Бына улар: белем биреү, интеллектуаль ирекмәнлек һәм илһөйәрлек өлкәһендә юридик консультация, ветерандарға ярҙам, хәрбиҙәр ҡәберлектәрен төҙөкләндереү, хәтер акциялары үткәреү һәм башҡа саралар; медицина өлкәһендә – төпкөл ауылдар халҡына медицина ярҙамы күрһәтеү, донорлыҡ акциялары, дауаханаларҙа ауырыуҙарҙы тәрбиәләү һ.б; социаль, мәҙәниәт һәм спорт, экология өлкәләрендә лә ирекмәндәр өсөн эш “яланы” бик киң. Иң яҡшы идеялар матди яҡтан дәртләндереләсәк, илдә таратыласаҡ, коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың иң-иңдәре субсидиялар аласаҡ. Ошо мөһим эштәрҙең уртаһында Ҡоролтайҙың һәр ағзаһы ҡайнап, башҡаларҙы ла үҙҙәре артынан эйәртә алһа, тормошобоҙҙоң тағы ла яҡшыраҡ яҡҡа үҙгәрәсәгенә, файҙалы эш менән шөғөлләнеүҙең йәшәү мәғәнәһен көсәйтеүенә килтереүенә шик юҡ.\nБер мәҡәләлә генә күп яҡлы етди мәсьәләләрҙе үҙ өҫтөнә алған секция ултырышын тулыһынса яҡтыртыу, бөтә ҡыҙыҡлы, төплө фекерҙәрҙе халыҡ иғтибарына сығарыу мөмкин түгел. Әммә Ҡоролтайҙа яңғыраған һәр сығышҡа матбуғат биттәрендә яңынан әйләнеп ҡайтасаҡбыҙ, өйрәнәсәкбеҙ әле. Заман яңыса эшләүҙе талап итә, хатта ҡайһы бер иҫке мәсьәләләрҙе лә, ҡалыптарҙан ҡотолоп, яңыса хәл итергә тура киләсәк.\nМарс ЮЛДАШЕВ, профессор, медицина фәндәре докторы:\n– Тәүге ҡоролтайҙарҙы ҙур дәрт һәм өмөт менән ойоштороуҙа, үткәреүҙә ҡатнашҡан кешеләрҙең береһе мин. Һәр береһе уның ниндәйҙер мәсьәләләрҙе сисергә, йүнәлештәр билдәләргә, республикабыҙ абруйын күтәрергә ярҙам итте. Бишенсе Ҡоролтай “Яңыса йәшәргә кәрәк!” тигән девизды күтәреп сыҡҡандай тойола. Бөтөрөлгәнде, юҡҡа сығарылғанды – тергеҙергә, яңы йүнәлештәрҙе билдәләргә кәрәк. Халыҡ өсөн иң мөһиме – һаулыҡ. Ошо өлкәлә “боҙ” ҡуҙғалыуы өмөтләндерә. Республика етәксеһенең сығышы күңелгә ятты, бергәләп, иңде иңгә терәп, аңлашып эшләгәндә ҙур бурыстарҙы атҡарыр көс бар беҙҙә.\nЛиана ӘХМӘТШИНА, V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты, Владимир өлкәһе:\n– Беҙҙең халыҡҡа берҙәмлек етмәй. Ҡайҙа ғына йәшәһәк тә, бер-беребеҙгә таяныс, кәңәшсе булырға кәрәк. Ситтә йәшәгәндә айырыуса берҙәмлек баһаһы арта.\nВладимир өлкәһендә лә башҡорттар етерлек, республикабыҙ тормошонан айырылмаҫҡа тырышабыҙ. Утыҙлаған кеше башҡорт теленән диктант яҙыуҙа ҡатнаштыҡ, китапхана ойошторҙоҡ. Киләсәктә һабантуйҙар үткәрергә хыялланабыҙ. Берҙәмлек булһа, милләт йөҙөн һаҡлай алырбыҙ, сит ерҙә лә Башҡортостан тигән гүзәл ил барын танытырбыҙ.


Рәсәй Оборона министрлығының рәсми вәкиле Игорь Конашенков Американың Рәсәй террорсылар менән көрәштә уңышҡа өлгәшә алманы, тигән белдереүен кире ҡаҡты. Америка ИГИЛ менән һуғышҡан осорҙа боевиктар күберәк биләмәләрҙе яулап алды тине ул. Джет Пак компанияһы башлығы Дэвид Мейман яңы реактив...\nБерәҙәк эттәр өсөн приют бер тин аҡсаһыҙ тороп ҡалған. Ойошманың тупланған бөтә аҡсаһы лицензияһы тартып алынған банкта тороп ҡалған. Хәҙер приютты тоторға һәм эттәрҙе ашатырға матди мөмкинлектәр юҡ. Вольерҙа 70-ләгән эт. Һәр береһенең үҙенең аяныслы яҙмышы. Был спаниель менән ҡатнаш тоҡомло ике...\nӨфөлә Затон биҫтәһенә илткән яңы күпер был аҙнала асыла. Рәсми тантана 7 октябргә тәғәйенләнгән, тип белдерҙе ҡала мэры Ирек Ялалов. Был яңы технологиялар буйынса төҙөлгән һәм аэродинамика ҡоролмалары ҡуйылған республикалағы берҙән-бер күпер, тине ул. Йома көндө Затон күпере менән бер рәттән...\nЕкатерибург-Өфө автобусы аварияға осраны. НЕФАЗ водителе юғары тиҙлектә экскаваторға килеп бәрелә. Рейс автобусының барлыҡ пассажирҙары ла иҫән. Экскаватор йөрөтөүсенең мейеһе һелкенгән, ҡабырғалары һынған. Ә техника юл ситенә төшөп түңкәрелгән.\nИглин районында пассажир автобусы менән йөк автомобиле бәрелеште. Мәскәү-Силәбе юлының Иглин районы аша үткән өлөшөндә пассажир автобусы менән йөк автомобиле бәрелеште.Краснодар крайынан 39 йәшлек водитель дистанция һаҡламай, Иглин-Өфө маршруты буйынса алда китеп барыусы автобусҡа бәрелә....\nБашҡортостандың следж-хоккей буйынса командаһы чемпионатҡа әҙеләнә. 17 кешенән торған командала чемпионатҡа әҙерлек етди бара. Әбйәлил районынан килгән Флорид Кәримов командала бер ай элек кенә шөғөлләнә башлауына ҡарамаҫтан, һиҙелерлек уңыштарға өлгәшкән дә инде. Следж-хоккей Паралимпиадаға...\nХәйбулла районында Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбайға 75 йәш тулыу уңайынан юбилей саралары үтә. Ҡәҙим Әбделғәлим улы Аралбаев 1941 йылдың 1 сентябрендә Хәйбулла районы Таңатар ауылында тыуа. Урта мәктәпте тамамлағас, колхозда шофер булып...\n«Арткино» IX Бөтә Рәсәй ҡыҫҡа метражлы автор киноһы фестиваленең «Тамашасылар фекере буйынса иң яҡшы фильм» номинацияһында «Әсә» фильмы еңеү яуланы. Башҡорт фильмы, иң күп тауыш йыйып, 2015 йылдың иң яҡшы ҡыҫҡа метражлы фильмы тип танылды. Уны Башҡортостан Башлығы грантына Шәүрә Шәкүрованың...\nРәсәйҙә йәшәгән халыҡтарҙың тарихын, мәҙәниәтен, әҙәбиәтен һәм йолаларын беҙҙең республика халҡы яҡшы беләме? Быны бөгөн Рәсәйҙең бөтә субъекттарында ла үткәрелгән “Ҙур этнографик диктант ” акцияһы һөҙөмтәләренә таянып әйтергә мөмкин буласаҡ. Ул Башҡортостандың ҡала-райондарында ла һәм Өфөнөң бер...\nТөркиәлә Фәтхулла Гюлендың туғаны Кутбеттин ҡулға алынған. Ул террор ойошмаһы ағзаһы булыуҙа ғәйепләнә. Анкара Фәтхулла Гюленды йәй илдә дәүләт фетнәһен ойоштороуҙа шикләй. Америкала йәшәгән Гюлен, йәнәһе лә, үҙе яҡлыларҙы Эрдоганды властан бәреп төшөрөргә саҡырған. Юғары рада депутаты Надежда...\nБөгөн Башҡортостан парламентында киләһе өс йылға бюжет проекты тикшерелә башланы. Әлегә ул Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың президиум ултырышы ҡарамағына сығарылды. Тиҙҙән ул комитеттарға тапшырыласаҡ.\nБөгөн республикала граждандар оборонаһы буйынса күнекмәләр башланды. Улар өс көн дауам итәсәк. Бынан тыш, граждандар оборонаһы айлығы сиктәрендә көстәрҙең төрлө ғәҙәттән тыш хәлдәргә, халыҡты һаҡлауға әҙерлеге лә тикшереләсәк. Киң күләмле бындай сара, тәү сиратта, белемде камиллаштырыу,...\nКөйөргәҙе районында автобус юлдан сығып түңкәрлегән. Транспортта водитель менән бергә 12 кеше була. 2 пассажир дауаханаға эләккән, тағы ла 3-һенә табип ярҙамы күрһәтелгән. Авария бөгөн төнгө икеләр тирәһендә Ермолаево ауылы янында, Өфө-Ырымбур трассаһында теркәлә. Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт...


Аль-Айн Университеты фән һәм технология - БҒӘ уҡый.\nҠала : Аль-Айн\nЙәғни : АА\nНигеҙләнгән : 2004\nОнотмағыҙ discuss Al Ain University of Science and Technology\nАль-Айн Университеты фән һәм технология (АА) is licensed and its degree programs are accredited by the Commission for Academic Accreditation of the Ministry of Education’s Higher Education Affairs Division in the United Arab Emirates. Университет эйә ике төп кампус. One is located in Abu Dhabi, берләшкән ғәрәп әмирлектәре баш ҡалаһы, ә тағы Аль-Айн, шулай уҡ ҡайһы бер ҡала булараҡ-баҡса.\nАШАУ тәҡдим итә 21 программаһын бакалавриат, 5 уҡыуҙы тамамлау класс уҡыусыһы һәм программаларын 1 professional diploma through the colleges of Engineering and Information Technology, Дарыухана, Бизнес-Етәксе, Коммуникация һәм МАССАКҮЛӘМ мәғлүмәт саралары, Закон, һәм уҡытыу, Гуманитар һәм социаль фәндәр. The University has conducted several studies with the intent of launching more degree programs as and when they obtain approval from the Ministry of Higher Education and Scientific Research.\nThe College of Pharmacy has obtained international certification from the American-based Accreditation Council of Pharmacy Education (ACPE). Был-тәүге һәм берҙән бер университеты БАЛА алыу өсөн был төрө аккредитациялау, шулай уҡ; the College of Law received full accreditation from the Supreme Council for Evaluation, Фәнни тикшеренеүҙәр һәм юғары белем Францияла (HCERES).\nАА булырға омтыла үҙәге алдынғы тәжрибәне өйрәтеү, ул яуап бирә баҙары ихтыяждарына һәм әҙерләй, сығарыу класс обладают фәнни һәм техник компетенциями, улар кәрәк булған өсөн, уларҙы карьера. Университет актив роль уйнай, ойоштороу аша белем сифатын уҡыу-уҡытыу һәм фәнни тикшеренеүҙәр. Был киммәттәр берләшмәләр ҡатнашыу һәм кертеүсе формалаштырыу менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәре учреждениелар һәм ойошмалар әҙерлек нигеҙендә өйрәнеү, технологик, һәм иҡтисади үҫеш, илдең һәм региондың.\nКолледжы мәғариф, Гуманитар & Социаль Фәндәр\nҺеҙ телһеҙме discuss Al Ain University of Science and Technology ? Теләсә ниндәй һорау, комментарийҙар йәки аңлатмалар\nУниверситеты заманса фәндәр Дубай


Рәсәйҙәрҙең 21 проценты уҡытыусы һөнәрен абруйлы тип һанай // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРәсәйҙәрҙең 21 проценты уҡытыусы һөнәрен абруйлы тип һанай\n13:00, 30 августа 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 30 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nРәсәйҙәрҙең 21 проценты уҡытыусы һөнәрен абруйлы тип һанай, 37 проценты ҡапма-ҡаршы фекерҙә. 1 сентябрь алдынан Бөтә Рәсәй йәмәғәт фекерен өйрәнеү үҙәге ил халҡына «Уҡытыусыларҙың эшен нисек баһалайһығыҙ?» тигән һорау менән мөрәжәғәт итте. Һорауға яуап биреүселәрҙең 62 проценты балаларының һәм ейәндәренең уҡытыусылары менән ҡәнәғәт булыуын белдерҙе. Бары тик 14 проценты ғына бөгөн уҡытыусыларҙың күпселеге үҙ бурыстарын үтәп еткермәй тип иҫәпләй. Һөнәри талаптарға тап килмәүҙе йыш ҡына хеҙмәт хаҡының түбән булыуы (29 процент), эштең күплеге (12 процент), шулай уҡ тейешле квалификация, тәжрибә юҡлығы (10 процент) һәм эшкә ҡыҙыҡһыныу булмауы (11 процент) менән бәйләйҙәр.\nРеспонденттарҙың 53 проценты заманса мәктәптәргә ҡарағанда уларҙы яҡшыраҡ уҡытҡандар тип иҫәпләй. Һорауға яуап биреүселәрҙең 14 проценты кире фекерҙә.\nРәсәйҙәрҙең 48 проценты мәктәптә белем биреүҙе «уртаса», 31 проценты — «насар», 14 проценты «һәйбәт» тип баһалаған.


«Ҡыҙыл әтәс»кә ҡаршы - заманса техника\nБөгөн Өфөнөң 8 март ҡасабаһының янғын һүндереү бүлегендә күп функциялы ҡотҡарыу машинаһы һынау үтте.\nҺыуҙың баҫымы 55 метр бейеклектә лә ерҙәге кеүек үк. Был күп функциялы ҡотҡарыу машинаһының төп өҫтөнлөгө. Ун йыл дауамында янғын һүндереү идаралығы хеҙмәткәрҙәренең авиация университеты менән берлектә эшләнелгән проектына патент алынған. Бындай ҡоролма Рәсәйҙә берәү генә.\nУт телдәренә ҡаршы көрәштә һәр минут һанаулы. Заманса ҡоролмалар менән эш иткәндә ҡыҙыл әтәсте ауыҙлыҡлауы күпкә еңел, тип билдәләй янғын һүндереүсе Илнар Хажиев.\nБыл уникаль ҡоролмала юғары баҫым аҫтында һыу менән һауа ҡушыла. Техника алты ябай янғын машинаһын алмаштыра ала. Киләсәктә яңы техника өлгөһө өҫтөндә тикшеренеүҙәр үткәреп, уны тағы ла камиллаштырыу юлдары ҡарала.


Бөгөн Башҡортостандың Милли музейында «Әҙәби бала саҡ» акцияһына йомғаҡ яһалды\nАлдан хәбәр итеүебеҙсә, музей хеҙмәткәрҙәре ярты йыл дауамында ХХ быуатта нәшер ителгән балалар өсөн китаптар, китап уҡыусы балалар төшөрөлгән фотоһүрәттәр ҡабул итте.\nМузейҙа 1940-1980 йылдарҙағы балалар әҙәбиәтенең уҡыу залы асылды. Бында килгән һәр кем бала саҡта ата-әсәһенең, олатай-өләсәйҙәренең ниндәй китап яратҡанлығын белә, шиғырҙар һәм әкиәттәр, мажаралы һәм тарихи әҫәрҙәр уҡый алды. Тәҡдим ителгән йыйынтыҡтарҙың барыһын да музейға Өфө халҡы бүләк иткән. Шулай уҡ ҡунаҡтар 1960-1980 йылдарҙа белем алған уҡыусыларҙың мәктәп кәрәк-яраҡтарын күрҙе, ХХ быуат уртаһындағы әлифбалар һәм дәреслектәр менән танышты.