Йәшлектә яралған дуҫлыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Юбилейҙар » Йәшлектә яралған дуҫлыҡ\nЙәшлектә яралған дуҫлыҡ 01.08.2017 // Юбилейҙар / Шәхестәр\nЯҡын күргән тиҫтәләгән кешеләрем араһынан өс дуҫымдың урыны күңелдең иң түрендә. Балалыҡ дуҫым Вәкил Әбделхалиҡ улы Әхмәтов менән үҙем иҫ белгәндән бирле бергәбеҙ. Вәли Ғәбит улы Байморатов менән илле ете йыл бер-беребеҙгә ышаныслы таянысбыҙ. Ә инде өсөнсө дуҫым Тәлғәт Ниғмәтулла улы Сәғитов менән дуҫлығыбыҙ бынан ярты быуат элек комсомолдағы хеҙмәт юлыбыҙҙан башланды.\nТәлғәт менән ғүмеребеҙҙә тәүге етди һынау тотоуыбыҙ 1959 йылда уҡ булғайны-булыуын. Ул ваҡытта беҙ, ауыл малайҙары, Башҡорт дәүләт университетына имтихан тапшыра инек. Күбебеҙ Киров урамындағы ағас ятаҡтарҙа йәшәйбеҙ. Көтөү-көтөү булып университетҡа консультацияларға, имтихандарға йөрөйбөҙ, юл ыңғай медицина институтының ашханаһына инеп тамаҡ ялғаған булабыҙ. Шунда яҡындан танышып аралашмаһаҡ та (ни тиһәң дә, конкуренттарбыҙ, баҙнатһыҙлыҡ та, бәлки, ҡамасаулағандыр), оҙон буйлы, күпереп торған ҡара сәсле, ыҫпай кейенгән, күҙлекле тиҫтер хәтерҙә ҡалғайны.\nИмтихан һөҙөмтәләре минең файҙаға булмай сыҡты, конкурстан үтә алмай ҡайтып китергә мәжбүр булдым. Бер йыл үҙебеҙҙең совхозда төрлө эштә йөрөгәндән һуң, тағы бәхетте һынамаҡҡа, Өфөгә юлландым. Был юлы уңыш миңә лә йылмайҙы. Хыялым тормошҡа ашты – студент булып киттем. Сентябрҙә колхозға эшкә ебәрҙеләр, октябрь айында ғына уҡыу башланды. Шунда былтыр имтихан тапшырған егеттәр араһында теге күҙлекле һомғол егетте университеттың дүртенсе ҡатында йыш осрата башланым. Аҙаҡ белеүемсә, был егет, Тәлғәт Сәғитов, минең һабаҡташым, бүлмәләшем Күгәрсен егете Вәли Байморатов менән мәктәп-интернатта бер класта уҡыған дуҫтар булып сыҡты. Минең архивта уларҙың шул саҡ икеһе төшкән фотоһы ла бар.\nОшо урында Тәлғәт менән минең яҙмышта киләсәктә дауамы буласаҡ хәлдәрҙе иҫкә алыу мөһим. Ул саҡта юғары уҡыу йорттарында студент тормошоноң йәнлелеге ундағы комсомол, профсоюз ойошмаларының, студсоветтарҙың әүҙемлегенә бәйле ине. Буласаҡ белгестәрҙе уҡыуҙан тыш төрлө фәнни-ижади түңәрәктәргә ылыҡтырыумы, студотрядтарҙың, агитбригадаларҙың эшен, студенттар ялын, төрлө мәҙәни, спорт сараларын ойоштороумы, мохтаждарға ярҙам хәстәрләүме – барыһының да башында комсомол комитеты менән профкомитет, студсовет лидерҙары торҙо. Бер мәл былар ятаҡҡа урын биреүҙе лә уға мохтаждарҙың төрлө түңәрәктәргә әүҙем йөрөүенә бәйләй башланы. Шул талап Тәлғәттең, хатта конкурс үтеп, хорға, Вәли дуҫым менән минең бейеү түңәрәгенә йөрөй башлауыбыҙға сәбәп булғайны.\nБеҙ уҡыған йылдарҙа факультет комсомол ойошмаһын, аҙаҡ университет комсомол комитетын Тәлғәттең курсташы, дуҫы Роберт Байымов етәкләне. Төрлө сараларҙа, конкурс-фестивалдәрҙә, агитбригадаларҙа әүҙем һәм уңышлы ҡатнашыуыбыҙҙы күреп йөрөгән Роберт башта Тәлғәтте, торараҡ мине лә комсомол эшенә өгөтләп күндерҙе. Ул саҡта Роберт Байымовтың ошо тырышыуы, мөмкинлектәребеҙҙе һиҙемләүе яҙмышыбыҙға ниндәй йоғонто яһарын белмәй инек әле. Тәлғәттең дүрт йыл комитет ағзаһы булып йөрөгәне, әлбиттә, иғтибарһыҙ ҡалмай: 1964 йылдың мартында әле диплом эшен дә яҙып бөтөрмәгән V курс студентын комсомолдың Өлкә комитетына инструктор итеп эшкә саҡыралар. Дүрт айҙан диплом да уңышлы яҡлана, күңелгә ятҡан эш тә бара. Әммә барыһы ла һин уйлағанса ғына булмай шул.\nБерҙән-бер терәк-таянысының диплом алғанын түҙемһеҙлек менән, көндәрен һанап көткән Зөләйха апай Тәлғәтте Маҡарға ҡайтырға өгөтләй. Әсәһенең хәлен күңеле менән аңлаған, яҙмышын әсә фатихаһынан башҡа күҙ алдына ла килтермәгән улы, оҙаҡ көттөрмәй, эшен, һөйгәнен ҡалдырып, ҡайтып төшә лә эш белешергә Ишембайға мәғариф идаралығына юл тота. Унда йәш белгесте ҡолас йәйеп ҡаршы алалар ҙа заманында данлыҡлы шәхестәрҙе тәрбиәләгән Маҡар мәктәбенә директор итеп тәғәйенләмәксе булалар. Мәктәп тәжрибәһе булмаған йәш белгес көтөлмәгән тәҡдимдән ҡәтғи рәүештә баш тарта, хатта завучлыҡҡа ла ризалығын бирмәй. Һөҙөмтәлә ябай уҡытыусы булып эш башлай. Тик оҙаҡҡа түгел. Әсәһе янында һайлаған һөнәре буйынса үҙе теләгәнсә эшләргә, йәшәргә бирмәйҙәр егеткә. Ике ай ҙа эшләп өлгөрмәй Тәлғәт, уны Ишембай ҡала-район комсомол ойошмаһының беренсе секретары Р. Фәхретдинов, үҙенә саҡыртып икенсе секретарлыҡҡа өгөтләй, хатта шунда уҡ фатир ҙа, Зөләйхә апайға эш тә вәғәҙәләй. Тәлғәт тәҡдимдән баш тартҡас, мәсьәләне пленумға ҡуялар, хатта КПСС ағзалығына кандидатлығын да иҫенә төшөрәләр.\nТәлғәт Ниғмәтулла улы был ваҡиғаны хәҙер көлөп кенә иҫкә ала. Баҡһаң, ул пленум алдынан бер нисә танышын үҙен яҡлап һүҙ әйтеүҙәрен һораған икән. Ойоштороу мәсьәләләренә күскәс, Тәлғәт үҙенең риза түгеллеген бында ла ҡабатлай. Пленум ағзаларынан кемдер берәү “Теләмәгән кешене ниңә мәжбүр итеп торабыҙ һуң?” тигәнерәк фекер әйткәс, күңеленә йылы йүгерә, өмөтләнеп теге егеттәргә ҡарай, улары ҡуҙғалырға ла уйламай ултыра бирә. Мәсьәләне тауышҡа ҡуйғас ҡына, теге өсәү ҡаршы ҡул күтәреп “яҡлай”.\nШулай итеп, 1965 йылдың октябрендә Тәлғәт Сәғитов тағы үтә лә тынғыһыҙ комсомол эшенә егелә. Оҙаҡламай ул – Ишембай ҡала-район комсомолының беренсе секретары. Ошо йөктө дүрт йылдан ашыу тарта. Ул етәкләгән осорҙа Ишембай комсомол ойошмаһы республикала алдынғылар иҫәбендә ине. Беренсе сиратта Тәлғәт Сәғитов урындағы ойошмаларҙың эшен әүҙемләштереп, улар менән бергә ауыл йәштәрен, эшсе йәштәрҙе спортҡа, үҙешмәкәр түңәрәктәргә ылыҡтырыуға иғтибарҙы көсәйтә. Уңыш йыйыу кампанияһында йәш механизаторҙарҙың ярышын ойоштороп, дәртләндереү сараларын да үҙ өҫтөнә ала, йәш һауынсыларға ҡарата ла шул рәүеште ҡуллана. Ҡалалағы йәш эшселәр араһында һөнәри конкурстар даими үткәрелә башлай. Уҡыусыларҙың йәйге ялы ла иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Районда яҡташ яҙыусылар ҡатнашлығында әҙәби аҙналыҡтар үткәреү ҙә Тәлғәттән башлана.\nТәлғәт Сәғитов менән илле йыл элек комсомолдан башланған хеҙмәт юлыбыҙ, дуҫлығыбыҙ хаҡында һүҙҙе дауам иткәндә, тағы бер ваҡиға хәтергә килә. 1967 йылдың майында мине, әрме хеҙмәтенән һуң Хәйбулла районының мәғариф бүлегендә эшләп йөрөгән кешене, көтмәгәндә комсомолдың өлкә комитетына эшкә саҡырҙылар. Эш башлап та өлгөрмәгәнем, ике көндән мине Ҡазанда үтәсәк йәш яҙыусылар семинарына Башҡортостан делегацияһы етәксеһе итеп ебәрҙеләр. Шул сәфәребеҙҙә ял ваҡыттарында, кис ҡала буйлап йөрөгәндә, Волга буйлап сәйәхәт ҡылғанда фекер алышыуҙарҙа ижади йәштәрҙе дәртләндереү саралары, ошондай семинарҙарҙы үҙебеҙҙә лә даими үткәреү ихтыяжы тураһында фекерҙәр яңғыраны. Ғәҙәттә, ундай командировкаларҙан һуң ентекле отчет яҙҙырыу тәртибе бар ине. Ундағы йәш ижадсыларҙы дәртләндереү тураһындағы фекер ул саҡтағы идеология секретары Ф. Яҡупов өсөн яңылыҡ түгел ине, сөнки быға тиклем дә матбуғат биттәрендә, Яҙыусылар союзында ул мәсьәлә әленән-әле ҡуҙғатыла торған.\nОҙаҡламай комсомолдың өлкә комитеты бюроһы ҡарары менән ижади йәштәрҙе дәртләндереү маҡсатында, шулай уҡ йәштәр хаҡында яҙылған иң яҡшы әҫәрҙәр өсөн Ғәлимов Сәләм исемендәге премия булдырылды. Шул уҡ йылда тәүге лауреаттарҙың исеме раҫланды. Яҙыусыларҙан беренсе премияға Ибраһим Ғиззәтуллиндың “Юлға сығыр алдынан” (1967) әҫәре лайыҡ булды. Һуғышта алған яранан йөрөү мөмкинлеге сикләнгән яугир яҙыусыға премияны ул йәшәгән Ишембай районының Әрмет ауылына барып тапшырыу миңә йөкмәтелде. Был ваҡытта Ишембай комсомолын Тәлғәт Сәғитов етәкләгәнен үрҙә телгә алғайныҡ инде. Әрметтәге сарала ойоштороу мәшәҡәттәре тулыһынса уның иңенә төштө. Сара бик юғары кимәлдә, бөтә нескәлектәрҙе иҫәпкә алып үткәрелгәйне. Тәлғәт үҙәктән килгән вәкил, студент йылдарынан күрә-белә йөрөгән һабаҡташы булараҡ та миңә иғтибар-илтифат, йылы мөғәмәлә күрһәткәйне. Ә мин уның бер аҙ олпатлана төшөүенә, йәштәр лидеры булараҡ үҙен ябай тотошона, ойоштороусы ярҙамсыларына ихтирамлы мөнәсәбәтенә, иплелегенә иғтибар итеп йөрөнөм.\nЗөләйха апай менән Ибраһим ағайҙың өйҙәрендәге табында Тәлғәттең ололарға булған кеселекле иғтибарын, хәстәрен, үтә лә йылы, йәнде иретерлек мөнәсәбәтенә һоҡланғайным. Ауыр яҙмышлы, әммә йылы ғаилә шарттарында ижадтан йәм табып йәшәгән ҡаһарман яугиргә, уның ифрат хәстәрлекле хәләле Зөләйха апайға, уларҙың йәшәйешенә ҡарата Тәлғәттең күңел төбөнән сыҡҡан ихтирам һүҙҙәре һаман хәтерҙә. Шул онотолмаҫлыҡ хәтирәләр өсөн бөгөн дә рәхмәт дуҫыма.\nАртабан да ғүмеребеҙ һуҙымында уның көслө дәлилле, тыңлаусыларын ауыҙына ғына ҡаратҡан, күңелдәрҙе арбаған сығыштарын төрлө аудиторияларҙа күп ишетергә насип булды миңә.\nОшо урында, бер аҙ төп ваҡиғаларҙан ситләшеп булһа ла, Тәлғәттең шәхси тормошона күҙ һалып алырға мөмкин. Билдәле, комсомол эшендә шәхси проблемаларың икенсе планға күсеп тора. шул арҡала, үкенескә ҡаршы, беҙҙең ҡатын-ҡыҙ коллегаларыбыҙҙың байтағының ғаиләһеҙ тороп ҡалғандары булды. Ә ир-ат (Т. Сәғитов та) ул мәсьәләне ваҡытында хәл итеүҙе күҙ уңынан ысҡындырмаҫҡа тырышты. 1966 йылдың апрелендә Тәлғәт, буйҙаҡлығына нөктә ҡуйып, өйләнергә ҡарар итә. Ә инде килене менән ейәндәрен һөйөргә хыялланған Зөләйха апай, әлбиттә, ихлас фатихаһын бирә.\nЯҙмышына яҙғаны, студент йылдарында яратышып, һүҙ бирешкән яҡташы Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы – Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған дипломлы вокал белгесе генә түгел, ғәжәп талантлы, студент сағынан уҡ йыр һөйөүселәргә таныш йырсы ла. Бөгөн иһә Фәрзәнә Сәғитова – Өфө сәнғәт институты профессоры, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, кафедра мөдире.\nЙәштәрҙең барлыҡ туғандары, дуҫтары йыйылған никах тантанаһының ҡыҙған мәлендә, барыһын да аптыратып, көтмәгәндә Ишембай ҡалаһы һәм районы етәкселәре тулы составта килеп инә һәм Тәлғәт менән Фәрзәнәне сәскәгә күмәләр. Изге теләктәрен әйтеп, иҫтәлеккә бүләктәрен ҡалдырып, ҡамасауламайыҡ тигәндәй, нисек килһәләр, шулай ашығып китеп тә баралар. Был хәл, минеңсә, күпте һөйләгәндәй: берҙән, комсомол лидерының йәштәр араһындағы ғына түгел, рәсми органдар алдындағы абруйын да күрһәтһә, икенсенән, етәкселектең ғаиләле Тәлғәт Сәғитовты Ишембайҙа төпләндерергә тырышыуҙарына ла ишара ине. Уның һымаҡ әҙерлекле кадрҙы кемдең юғалтҡыһы килһен? 1967 йылда йәштәрҙең тәүге улдары тыуғас, донъялары түңәрәкләнгәндәй һымаҡ. Әммә Фәрзәнәнең үҙ һөнәре буйынса юғары белем алыу хыялы тынғы бирмәй быларға, имсәк бала ғына тотҡарлап тора. Азаматтарының ике йәше тулғас ҡына, 1969 йылдың йәйендә, бар ғүмерҙәре шунда үтәсәк Өфөгә юлланалар.\nТәлғәт Сәғитовты комсомол даирәләрендә инде яҡшы беләләр. Элек бер нисә ай бергә эшләгән өлкә комитетындағы коллегалары Володя Свиридов, Нина Пищаевалар уны үҙҙәрендәге вакансияға өгөтләй. Тик Байҡал Ғәбитовҡа ғына (өлкә комитетының идеология секретары) Тәлғәттең Өфөгә күскәнен белдермәҫкә кәрәк, тиҙәр, сөнки идеология бүлегендә лә урын бар икән. Баҡһаң, шул ваҡытта уны Ғәбитов та эҙләткән икән, беҙ бүлектә был хаҡта белмәй ҙә инек әле. Булған тәҡдим-мөмкинлектәрҙән Тәлғәт беҙҙең бүлекте һайлай.\nШулай итеп, 1969 йылдың июлендә ул идеология бүлеге мөдире урынбаҫары булып эш башлай. Һөҙөмтәлә Ишембайҙа алған тәжрибәһенә бында тағы ла яуаплыраҡ, ҡатмарлыраҡ бурыстар өҫтәлә. Хәтеремдә, тәүге көндән үк ул етәкләгән бүлектә генә түгел, башҡа коллегалары араһында ла үҙен иркен тотто, яңы урынға тиҙ күнекте. Бында, әлбиттә, тәү сиратта, уның күркәм кешелеклелек сифаттары менән алсаҡлығы сәбәпсе булғандыр.\nБеҙгә йылдан ашыу (мин Мәскәүгә уҡырға киткәнгә хәтле) быға тиклем башлаған эштәрҙе дауам итергә кәрәк ине: мин традицияға ингән конкурстар, смотр-фестивалдәр, семинар-конференцияларҙы күҙ уңында тотам. Бынан тыш, Ғ. Сәләм исемендәге комсомол премияһы комиссияһының эшен, революция һәм граждандар һуғышында һәләк булған шаһиттарға һәйкәл ҡуйыу фондына аҡса туплауҙы ойоштороуға ла яуаплы инек. Айырым ижади коллективтар менән дә шөғөлләндек. Мәҫәлән, Приборҙар эшләү заводының Салауат Юлаев исемендәге мәҙәниәт һарайы янындағы Геннадий Анищенко етәкселегендәге бейеү ансамблен (хәҙерге “Мираҫ” йыр һәм бейеү ансамбле) шефлыҡҡа алыуыбыҙ һөҙөмтәле булды. Хатта бер тапҡыр Г. Анищенко менән Баймаҡ, Хәйбулла райондары ауылдарында бейеү өлгөләре өйрәнеп йөрөгәйнек. Геннадий Васильевичтың беҙҙең Мәмбәт балалары уйыны нигеҙендә һалған бейеүе “Мираҫ” репертуарында әле лә һаҡлана. Хәтерҙә, Софияла үтәсәк Бөтә донъя йәштәре фестивален  хеҙмәтләндереү хоҡуғы өсөн һайлап алғандар Мәскәү комиссияһы ансамблдең репертуарын ҡарап, юғары баһаланы, тик ағзалары саманан тыш күмәк тип үткәрмәнеләр. Республиканан ике ҡурайсы менән Рәшиҙә Туйсинаны ғына алдылар. Уның урынына Г. Анищенко ансамблен комсомолдың үҙәк комитеты Себер нефтселәрен (Төмән өлкәһе) хеҙмәтләндереүгә командировка ойошторҙо. Етәкселекте Тәлғәт тағы миңә ҡушты.\nЭ. Эпштейн тигән һәләтле музыкант ойошторған, ул заман өсөн ят “Кузнецы грома” тигән рок-төркөм менән дә шөғөлләнеп ҡараныҡ. Мәҙәниәт министры К. Төхвәтуллинаның үтенесе буйынса комиссия төҙөп, С. Юлаев исемендәге клубта коллективтың репертуарын тыңланыҡ, әммә аңламаныҡ, оҡшатманыҡ, хупламаныҡ. Йәнә Өфө авиация институтының Миша Рабинович (хәҙер ул Республика рус академия театрының художество етәксеһе, Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре) етәкләгән Студенттар театрының (СТЭМ) Болгарияға гастролен дә ойошторҙоҡ. Юл ыңғай ғына әйтәйем: Михаил Исаакович Рабинович менән дуҫлығыбыҙ бөгөн дә дауам итә.\nТ. Сәғитов заманында йәш йырсылар, рәссамдар ҙа иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Беҙ йыл да үткәрә килгән Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика йәш йырсылар конкурсы ғүмерле булды. Ғ. Сәләм премияһы лауреаты Ф. Кащеевтың тәүге күргәҙмәһен дә ойошторғайныҡ. Ҡалайҙы сүкеп, үҙенсәлекле әҫәрҙәр тыуҙырған йәш оҫта Мансуровҡа оҫтахана юллашҡаныбыҙ ҙа булды. Ул егет тә Ғ. Сәләм премияһын алды. Бына шундай эреле-ваҡлы эштәребеҙҙең барыһы ла Мәҙәниәт министрлығы, ижади союздар менән бергә атҡарылды. Өлкә комитет башланғыстары яҙыусылар (Ә. Мирзаһитов), композиторҙар (З. Исмәғилев), рәссамдар (Р. Нурмөхәмәтов) союздары тарафынан һәр ваҡыт хуплана торҙо.\nИдеология секретарының быларҙан тыш та башҡараһы эштәре тауыҡ сүпләһә лә бөтөрлөк түгел ине: ҡала, район комитеттары менән даими бәйләнеш, уларҙың эшенә беҙҙең йүнәлеш буйынса күрһәтмәләр биреү, матбуғат саралары менән эшләү, лекторҙарға йәштәр проблемалары буйынса материалдар әҙерләтеү, иҫәпһеҙ-һанһыҙ рәсми сараларҙы ойоштороу, уларҙа ҡатнашыу уның яуаплылығында булды.\n1970 йылда, К. Төхвәтуллинаның кәңәшен тотоп, мин Мәскәүгә уҡырға юллама алдым. Өлкә комитеттың Маҡтау грамотаһын биреп, бик матур оҙатҡандары әле лә күңелдә. Уға тиклем бүлек етәксеһенең тырышлығы һөҙөмтәһендә мине һәм коллегаларымды В. И. Лениндың 100 йыллыҡ юбилей миҙалы менән дә бүләкләгәйнеләр. Шулай ваҡытында баһаланды беҙҙең комсомолдағы тырышлыҡтарыбыҙ. Мин комсомол эшенән киткәс, Тәлғәт менән бәйләнештәребеҙ бер ни тиклем һүлпәнәйҙе, әлбиттә. Шулай ҙа бер-беребеҙҙе яҙлыҡтырманыҡ, юғалтманыҡ: эш-шөғөлөбөҙҙө, тормошобоҙҙо белешә-күрә йөрөнөк.\n1972 йылда, Б. Ғәбитов Мәскәүгә дипакадемияға уҡырға киткәс, Тәлғәтте идеология секретары итеп үрләтәләр. Тынғыһыҙ сәркәтиплек тағы өс йыл дауам итә, ғүмер ҙә үтә тора, уға 33-сө йәш китеп бара.\nТ. Сәғитовты күптән өлгөргән кадр тип белгән партия өлкә комитетының бүлек мөдире К. Төхвәтуллина уны үҙенә инструктор итеп алмаҡсы булып йөрөгәндә, Яҙыусылар союзы рәйесе Әсғәт Мирзаһитов “Миңә Сәғитов һымаҡ егәрле, грамоталы ойоштороусы кәрәк” тип, партияның Өлкә комитеты секретарының ризалығын алып өлгөрә. Шулай итеп, халыҡ әйтмешләй, “ете ятып, бер төшөнә инмәгәндә”, 1975 йылдың башында Тәлғәт Яҙыусылар союзына барып эләгә. Әйтергә түгел, алһыҙ-ялһыҙ ун йыл ғүмерен биргән комсомол эше менән сағыштырғанда бында хөрриәт һымаҡ тойола уға: бөтөнләй икенсе мөхит, икенсе тәртип-мөнәсәбәттәр. Шулай ҙа яуаплы кешегә ҡайҙа ла эш. Илке-һалҡылыҡты өнәмәгән Т. Сәғитов килгәс, Яҙыусылар союзының эше бермә-бер йәнләнә: яҙыусыларҙы төркөм-төркөм райондарға әҙәби осрашыуҙарға йөрөтөү, радио, телевидениела сығыштарын ойоштороу, милли республикалар менән алмаш әҙәбиәт көндәре үткәреү, ветеран яҙыусыларға матди ярҙам күрһәтеү, ижад йорттарына командировкалар хәстәрләү, юбилейҙарға бәйле ижад кисәләре үткәреү кеүек эштәрҙең уңышлы атҡарылыуы яуаплы секретарҙың әүҙемлегенә бәйле.\nТәлғәт Ниғмәтулла улы һымаҡ төплө әҙерлекле кадрҙы Яҙыусылар союзында оҙаҡ тотмауҙары алдан уҡ билдәле ине инде. 1977 йылдың ғинуарында була был хәл: уны әлеге К. Төхвәтуллина етәкселегендәге мәҙәниәт бүлегенә инструктор итеп күсерәләр. Бында ла оҙаҡ эшләтмәйҙәр, бер көн, ризалығын да һорап тормай (партия ағзаһы бит), уны республикала сыҡҡан берҙән-бер сатира һәм юмор журналы “Һәнәк”кә баш мөхәррир итеп тәғәйенләйҙәр.\nТәлғәт Сәғитовтың хеҙмәт юлын байҡайым да бер нәмәгә иғтибар итәм: партия өлкә комитеты уны үҙе аяуһыҙ контролдә тотҡан идеология учреждениеларының төрлөһөндә эшләтеп һынаған, тәжрибә туплатҡан. Әйткәндәй, ул заманда партияның кадрҙар сәйәсәте шул тәртипкә (принципҡа) ҡоролған булған. Ана бит комсомолдан һуң тағы 15 йыл уның яҙмышы матбуғат саралары (“Һәнәк” журналы, радио, телевидение) менән мәҙәни мөхиткә (Яҙыусылар союзы, Мәҙәниәт министрлығы, партия өлкә комитетының мәҙәниәт бүлеге) бәйле була.\nУҙған быуаттың 90-сы йылдары башында мине Стәрленән Өфөгә Хөкүмәт аппаратына мәғариф һәм мәҙәниәт бүлеге мөдире итеп эшкә саҡырҙылар. Шул уҡ йылда “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире Мансур Әйүповты Хөкүмәт рәйесенең социаль-гуманитар мәсьәләләр буйынса урынбаҫары итеп ҡуялар, ә уның урынына Тәлғәт Сәғитов бара. Шунан бирле беҙ тағы республиканың дөйөм мәнфәғәттәре менән йәшәй башланыҡ, тип әйтергә мөмкин, рәсми сараларҙа, кәңәшмәләрҙә йыш осраштыҡ, күрештек.\n1995 йылда I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайын үткәргәс, күптәрҙе аптыратып, үҙем теләп, Өфө ҡалаһы хакимиәтенә башлыҡ урынбаҫары вазифаһына барҙым. Хөкүмәт етәксеһе Р. Баҡыев был аҙымымды хупламаһа ла, барлыҡ һорауҙарымды ҡәнәғәтләндереп, йылы оҙатты.\nПрезидент указы менән 1997 йылда Т. Сәғитовты мәҙәниәт министры итеп раҫлағас, Өфөнөң байтаҡ мәҙәни-рухи мәсьәләләрен бергәләп, кәңәшләшеп хәл итә башланыҡ. Бигерәк тә кадрҙар мәсьәләләрен һәм ситтән йышайған гастролерҙарҙың сығыштарын тәртипкә килтереү йәһәтенән министрлыҡтың ҙур ярҙамын тойҙоҡ. Был, бер яҡтан, Өфөнөң баш ҡала статусы менән бәйле булһа, икенсенән, Тәлғәт Ниғмәтулла улы мине министрлыҡ коллегияһы ағзаһы булараҡ та “еккеләне”.\nБынан тыш, 1997–2001 йылдарҙа министр Т. Сәғитов етәкселегендә Өфөлә инде традицияға әйләнгән эре халыҡ-ара мәҙәни саралар (төрки телле театрҙарҙың “Туғанлыҡ” фестивале, үҙешмәкәр коллективтарҙың “Дуҫлыҡ” фестивале, Р. Нуриев исемендәге балет сәнғәте, Ф. Шаляпин исемендәге опера йырсылары фестивалдәре, С. Аксаков көндәре һ. б.) үтә торҙо. Министр Өфөләге, Стәрлеләге сәнғәт учреждениеларының матди базаһын нығытыуға, төҙөлөп ятҡан яңы биналарҙы сафҡа индереүгә өҫтөнлөк бирҙе. Өфөнөң мәҙәни йөҙөнә, тормошона йәм өҫтәгәндәрен телгә алыу урынлы булыр. Өфө “Нур” татар дәүләт театрының мөһабәт бинаһы, Хәрби дан музейы, Ш. Хоҙайбирҙин, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейҙары өфөләрҙе генә түгел, сит ҡунаҡтарҙы ла ҡыуандырып ҡаршы алды. Республиканың Милли музейы ла капиталь ремонттан һуң ошо осорҙа ишектәрен яңынан асты. Йыл да үткәрелә килгән йөҙәрләгән башҡа мәҙәни саралар тураһында әйтеп тораһы ла түгел.\n2001 йылда Тәлғәт Ниғмәтулла улы министр вазифаһынан пенсияға сыҡты. Ҡайҙа ғына эшләһә лә, коллективтағы һәр кемгә йәшенә, дәрәжәһенә ҡарамай, ихтирамлы һәм иғтибарлы булғанын күптәр һағынып иҫкә ала хәҙер. Сетерекле мәлдәрҙә лә бер кемдең дә яҙмышын боҙоп, гонаһын алманы Тәлғәт Ниғмәтулла улы.\nСиттә йөрөгәндә, ғәҙәттә, фәһемле һөйләшеүҙәр, йылы осрашыуҙар хәтерҙә, күңелдә ҡалыусан. Бер йылы (90-сы йылдар аҙағы булһа кәрәк) Төркиәлә рәсми командировкала йөрөгәнебеҙҙә төрлө тарафтарҙан килгән ҡунаҡтар менән аралашҡанда, бигерәк тә ил Президенты С. Демирель менән осрашҡанда Тәлғәт Ниғмәтулла улы үҙен тотошо, башҡаларҙы иғтибарлы тыңлағаны, төплө фекерләүе менән айырылып торҙо. Сараны ойоштороусыларҙың да беҙҙең делегацияға мөнәсәбәте һиҙелерлек иғтибарлы булды. Мине аптыратҡаны сараны ойоштороусыларҙың береһе – билдәле йырсы, композитор Полад Бюль-Бюль оғлының (ул хәҙер Азербайжан Республикаһының Рәсәйҙәге илсеһе) Сәғитовҡа “Тәлғәт” тип ҡосаҡ ташлап күрешкәне булды. Баҡһаң, улар йән дуҫтар булып сыҡты. Тәлғәт Ниғмәтулла улын Ҡаҙағстандың элекке мәҙәниәт министры Дүсән Касеинов менән дә күптәнге дуҫлыҡ ептәре бәйләй. Улар икеһе лә – Башҡортостан менән мәҙәни бәйләнештәрҙе нығытыуға тос өлөш индергән шәхестәр. Бының да төп сәбәбе, һис шикһеҙ, Т. Сәғитовтың абруйында. Уны барыһы ла үҙ күрҙе. Яҡут (Саха) Республикаһының мәҙәниәт министры, күренекле режиссер, драматург Андрей Борисовтың үҙенең “Хунн хикәйәте” әҫәренең дуҫы Т. Сәғитовҡа арналыуын хәбәр иткәс, тамашасыларҙың уны алҡыштарға күмеүе күп нәмә хаҡында һөйләй.\nТағы бер сәйәхәтебеҙ һағындырып күңелдә йөрөй. Уныһы Хәйбулла яҡтарына булды. Ғәҙәттәгесә, эшлекле осрашыуҙар, мәҙәниәт учреждениеларының эше менән танышып үтте бер көнөбөҙ. Министрҙы бигерәк тә район мәҙәниәт йортоноң хәле ҡыҙыҡһындырҙы. Район етәксеһе Ф. Ҡаҙаҡбаев, быуаларға экскурсия ойоштороп, уларҙың хужалыҡтарға әһәмиәте, тәбиғәткә йоғонтоһо хаҡында һөйләп йөрөнө.\nӨфөгә ҡайтыр ваҡыт еткәс, Тәлғәт Ниғмәтулла улы: “Миҙхәт, тыуған яғыңа килеп, әсәйеңде күрмәй, фатихаһын алмай китһәк, гонаһ булыр ул”, – тип, минең әйтергә ҡыймай йөрөгәнемде үҙе ҡуҙғатып шатландырғайны. Алдан хәбәрһеҙ килеп төшһәк тә, туғандарым, бигерәк тә әсәйем Тәлғәтте үтә йылы ҡаршыланы. Хатта арҡаһынан дөпөлдәтеп һөйөп тә алды шикелле оҙата сыҡҡанында. Аҙаҡ мин ҡайта йөрөгәндә әсәйем гел һорашыр ине Тәлғәтте. “Оло дәрәжәле кеше ҡайһылай кеселекле, илтифатлы”, – тип һоҡланыр ине. Ә мин дуҫым өсөн тағы бер ҡыуандым шунда.\n“Башҡортостан” гәзитенең һуңғы бер һанында Нурмөхәмәт хәҙрәт: “Кеше күңеленә барыһы ла һыя – әрнеүҙәр ҙә, нәфрәт тә, әммә туғандарға, ғаиләгә, балаларға булған һөйөү күңелдәрҙе сафландыра, изге ғәмәлдәргә әйҙәй, дәртләндерә”, – тип яҙғайны. Сәғитовтар ғаиләһендә лә үҙ-ара күркәм мөнәсәбәт, ир ҡорона ингән улдарына, килендәренә, ейән-ейәнсәрҙәренә, туғандарына ҡарата хәстәр, ҡәҙер-хөрмәт – төп ҡанун. Бының сығанаҡтарын аңларға тырышып, уйланғаным да булды.\nЙорттарында булғандар бер күренешкә иғтибар итмәй ҡалмай: аш бүлмәһенең иң түрендә Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы менән Тәлғәт Ниғмәтулла улының ҡәҙерлеләре – аталары менән әсәләренең һөйкөмлө йөҙ-төҫтәрен һаҡлаған ҙур ике портрет тора. Теләйһеңме-юҡмы, ана улар балаларының көнкүреш-ғәмәлдәрен, тәртибен, үҙ-ара мөнәсәбәттәрен, хатта өҫтәленә ҡуйған тәғәм-ризыҡтарын да, өй эсендәге бөхтәлекте лә баһалағандай. Шуғамылыр өҫтәл янында ипле һөйләшеүҙәр, итәк-еңде йыйып ултырыуҙар бында ғәҙәткә ингән.\nФәрзәнә менән Тәлғәттең “иркәм” тип яғымлы һөйләшеүҙәре – балаларына ғәжәп матур өлгө, тәьҫирле тәрбиә үрнәге. Бында ата-әсәнән һеңгән телгә, моңға, рухиәткә ихтирам йәшәй. Йырламаған кеше юҡ был ғаиләлә. Ҡыҫҡаһы, Сәғитовтарҙың ғаилә тормошо үҙе бер китапҡа торошло.\nЯҙмамда мин беҙҙең комсомол йәшлегебеҙҙе хәтерләгәндәрҙең, үкенескә, һирәгәйә барғанын иҫләп, шул осорға, хеҙмәтебеҙ юл башындағы ҡайһы бер мәлдәргә иғтибар бүлергә тырыштым, Т. Сәғитовтың һоҡланғыс яҙмышының ҡайһы бер сәхифәләренә туҡталдым. Уйҙарым менән мәҡәләм башында телгә алған өс дуҫыма яңынан ҡайтҡанда шуны өҫтәй алам: бала саҡ, йәшлек дуҫтарым менән беҙҙе яҙмыштарыбыҙҙың уртаҡлығы – атайһыҙ үҫкән һуғыш балаларына хас булғанса, тормошта үҙ юлыбыҙҙы үҙебеҙ ярыуыбыҙ, уй-ынтылыштарыбыҙҙың, башҡа кешелек сифаттарыбыҙҙың оҡшашлығы ғүмергә бәйләгәндер.\nХәҙер инде беҙ дүртебеҙ ҙә – оло йәштәге кешеләрбеҙ. Әммә оло йәшебеҙ, Сибай – Мораҡ – Өфө аралары беҙгә йыш ҡына осрашып-күрешергә, телефондан хәл-әхүәлдәребеҙҙе белешергә бер ҙә ҡамасауламай. Киреһенсә, аралашыу-хәбәрләшеүҙәребеҙҙән дәрт, оло кинәнес алып, йәшәү рәүешебеҙҙән ҡәнәғәт булып, араларҙы һыуытмаҫҡа тырышабыҙ. Шулай тормош та, дуҫлығыбыҙ ҙа дауам итә.\nБылтыр июль айында Сибайҙа Вәкил Әбделхалиҡ улының 75 йәшлек юбилейын байрам иткәйнек, быйыл февралдә Вәли Ғәбит улының 75 йәшен Күгәрсен районында киң билдәләнеләр. Беҙ ҙә ҡатыным менән Мораҡҡа барып, уларҙың ҡыуаныстарын уртаҡлашып, хәтирәләрҙе яңыртып ҡайттыҡ.\nӘле ошо арала абруйлы дәүләт эшмәкәре, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Ишембай районының почетлы гражданы, бар ғүмерен республиканың матбуғатын, мәҙәниәтен үҫтереүгә арнаған олпат шәхес Тәлғәт Сәғитов үҙенең 75 йәшен билдәләй. Ошо форсаттан файҙаланып, Тәлғәт Ниғмәтулла улы хаҡында матбуғат сараларында һүҙ әйтергә теләүселәр етерлек булыр тигән фекерҙәмен. Уның ише Рәсәйҙә, унан ситтә лә билдәле шәхестең фәһемле яҙмышының сағыу яҡтарын күп һанлы дуҫтары, элекке коллегалары, һабаҡташтары тулыраҡ асыр тип ышанып тамамлайым яҙмамды.\nАвтор: Миҙхәт МӘМБӘТОВ.


Теләктәрҙең теләйбеҙ иң изгеһен\n10 Февраль 2021, 01:21\nҠәҙерле ЮЛДАШ ағайыбыҙ! Һине 60 йәшең – юбилейың менән ҡотлап, иң изге, яҡты, матур теләктәребеҙҙе юллайбыҙ: көслө рухлы һәм кешелекле, йомарт һәм ярҙамсыл, бәхетле һәм сәләмәт бул! Уй-теләктәрең тиң, тыуар таңдарың тыныс, һаулығың ныҡлы, ғүмерең бәхетле булһын! Ауырымай, ҡайғы-хәсрәт күрмәй, оҙон ғүмер итеп, Зилә еңгәй менән ғаилә шатлығы, балаларығыҙҙың, яҡындарығыҙҙың игелеген күреп йәшәгеҙ.\nТыныс булһын күңелең.\nТеләйбеҙ беҙ йөрәктән!\nҺис кисектермәй ысынға ашһын


Күңелебеҙҙә – һәр саҡ ҡояш » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Күңелебеҙҙә – һәр саҡ ҡояш\nКүңелебеҙҙә – һәр саҡ ҡояш 01.06.2018 // Йәмғиәт / Анонстар\nБөгөн – Халыҡ-ара_балаларҙы_яҡлау_көнө\nКүк йөҙөн болот ҡаплаған һалҡын көндә йән йылыға иҙрәй, яҡтылыҡҡа күҙ сағыла аламы? Әлбиттә! Яныңда балалар шау-гөр килһә, күңел күге гелән ҡояшлы. 1 июнь алдынан, күркәм йолаға ярашлы, редакцияға хеҙмәттәштәребеҙҙең мәктәпкәсә йәштәге сабыйҙары килеп еткәс, был хаҡлыҡҡа йәнә бер ҡат инандыҡ.\nБалалар баҡсаһында ла бер-береһенән айырылмаған әхирәттәр Әҙилә Усманова менән Фатима Аҡъюлова, тәүгеләрҙән булып килеп етеп, етәкләшеп бүлмәләр буйлап һаулыҡ һорашып сыҡты. Рәсем төшөрөргә яратҡан ҡыҙсыҡтар бүләккә сағыу һүрәттәрен дә алып килгән икән. Иркә, наҙлы ҡыҙҙар йыр-бейеүгә лә әүәҫ. Вәт, оҫта үҙҙәре!\nБиш йәшлек Әҙилә Әһлиуллина иһә – торғаны “ут”. Киләһе йыл мәктәпкә барырға әҙерләнгән ҡыҙ шиғырҙы күп белеүен, оҫта йырлауын тағы бер ҡат күрһәтеп алды. Балалар баҡсаһында үткәрелгән “Барыһынан да шәберәк” проектында еңеү яулаған ул!\nИке йәшен яңы тултырған Сабина Ғимаева, бындай сарала тәүгә ҡатнашыуына ҡарамаҫтан, аптырап ҡалманы. Үткер, ҡыҙыҡһыныусан ҡыҙсыҡ таныш түгел донъяны йүгереп йөрөп өйрәнде. Юлиә менән Камила Миңғәлиевалар иһә фотоға төшкәндән һуң ауылға йыйыныуҙарын һөйөнсөләне.\nБер башҡа үҫкән, етдиләнгән Азамат Абдуллин, сабыйҙарҙың сыр-сыу килгәнен йылмая биреберәк ҡарап торҙо ла, йәнә һүрәт төшөрөүен дауам итте. Балалар баҡсаһын тамамлап, Ф. Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһына барырға йыйынған ағай кешенең шаярып йөрөргә ваҡыты бармы һуң? “Һаумы, һаумы, әкиәт!” конкурсында еңеү яулаған, спортҡа шәп малай уҡыуға бөгөндән әҙер.\n...Күмәкләп фотоға төшкәндә күңелле шау-шыу айырыуса ҡыҙҙы. Әммә бер нисә секундҡа булһа ла тын ҡалып, фотоаппаратҡа ҡарап ҡул болғарға өлгөрҙө балалар. Күңелдәргә улар ҡундырған ҡояш әллә күпме уңышҡа, еңеүҙәргә юл ярасаҡ әле!


Әхмәр Ғүмәр - Үтәбай\n«Башҡорт рухлы урыҫмын...»\nЛев Толстой үҙенең «Тәүбәгә килеү» («Исповедь») тигән автобиографик әҫәрендә Һамар губернаһының Кәрәлек башҡорттары араһында булыуы хаҡында яҙа. Уны бында бик ауыр кисерештәр алып килә. Ғүмеренең был осоронда яҙыусы йәмәғәтселеккә, сиркәүгә, батшалыҡҡа протест белдереп, сиркәүҙән һәм яҙған әҫәрҙәренән баш тартып, хатта үҙ-үҙенә ҡул һалыр сиккә етә. Башҡорттар араһына ул ҡайныһының тәҡдиме буйынса ҡымыҙ эсергә, һаулығын нығытырға тип 1862 йылдың май аҙағында килә. Кәрәлек буйында ул барлығы ун тапҡыр була.\nӘхмәр Үтәбаев, Марат Әминев\nӨфө президенттарҙы көтә\n8-10 июлдә Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәренең саммиттары үтәсәк.\nБик күп сит ил етәкселәре ҡатнашлығындағы бындай ҙур форумды ҡабул итеү мәртәбәле һәм үтә лә яуаплы эш. Башҡортостан бер нисә көнгә бөтә донъяның иғтибар үҙәгендә буласаҡ. Журнал уҡыусыларыбыҙҙы бөгөн ШОС, уға ингән илдәр менән яҡынданыраҡ таныштырмаҡсыбыҙ.\nОлолоғо ябайлыҡта һәм ғәҙеллектә ине\n(Тимер Арыҫландың тыуыуына – 100 йыл)\nТыуған илем, ғәзиз тыуған ерем\nБағып-һөйөп йәшәтә мине.\nМин дә уның ошо хөрмәтенә\nЛайыҡ булып йәшәһәм ине.\n«Бәхетең булһа, ҡайтып килермен...»\n1974 йыл. Башҡорт дәүләт университетының математика факультетында 4-се курста уҡып йөрөйөм. Әҙһәм Исҡужин ағай менән уртаҡ танышыбыҙ Дамир Вәлиев (ул саҡта БДУ доценты, аҙаҡ билдәле ғалим, йәмәғәт эшмәкәре): «Беҙҙең яҡта халыҡ боронғо йырға, ҡурай моңона һыуһаған. Артистар еңел-елпе генә йырҙар йырлап китә, беҙгә барып концерт ҡуйып ҡайтығыҙ әле», – тип икебеҙҙе лә күндерҙе.\nДыуанымдың данлы улы\nАрҙаҡлы яҡташым, яҙыусы-фронтовик Низам Ҡәриптең “Күгәрсендәр” исемле хикәйәһе ошолай башлана: “Беҙҙең ауыл йәй көнө бигерәк матур була. Хәйер, һеҙҙең ауыл да шулай булалыр инде. Әллә ҙур һыу буйында ултырғанға, әллә урмандар, талдар күп булғанға, йәй булдымы – тирә-яҡты хуш еҫ ҡаплап ала…” Ошо юлдарҙы нисәнсегә уҡыйымдыр, аныҡ ҡына белмәйем, әммә уҡыған һайын уҡығы килеп кенә тора. Берҙән, ихласлығы менән арбаһа был әҫәр, икенсенән, унда тасуирланған Әхмәр түбәһе, Ҡоштотҡан,\nВатандың тоғро һаҡсылары\nКүге аҫтында йәшәгән, һауаларын еҫкәгән, һыуын эскән, икмәген ашаған ватанығыҙҙы ныҡ һөйөгөҙ, уның исемен бөйөк итеү өсөн тырышығыҙ, малығыҙҙы ҡыҙғанмағыҙ һәм көстәрегеҙҙе аямағыҙ. Ватан хаҡында бындай фиҙаҡәрлек күрһәтмәгән кеше унда йәшәргә лайыҡ түгел.\nҺуғыш ҡупмаһын, хәтерҙән сыҡмаһын...\n(Матбуғатта Бөйөк Ватан һуғышы темаһын яҡтыртыуға бәйле профессиональ-этик ҡағиҙәләр)\nЕңеү байрамы яҡынлашҡан һайын матбуғатта, радио-телевидениела Бөйөк Ватан һуғышы темаһы киңерәк сағылдырыла. Уға арнап махсус акциялар ойошторола, конкурстар үткәрелә. Әммә май айы үтеп китеү менән ул онотола, һуғыш ветерандары ла журналист яҙмалары геройы булыуҙан туҡтай.\nБашҡорт халҡының күренекле яҙыусыһы Һәҙиә Дәүләтшинаның тыуған яҡтарын барып күреү, Һамар башҡорттары менән танышыу теләге күңелдә күптән йәшәп килә ине инде. 1984 йылда Бөрө дәүләт педагогия институтының филология факультеты уҡытыусыһы, ассистент Әминә Абдуллинаның (әле профессор) ике студент ҡыҙ менән был яҡтарға барып ҡайтыуы тураһындағы мәҡәләне уҡығас, был теләгебеҙ көсәйҙе генә.


Табыш алам тиһәң, тәүҙә сығым түк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Табыш алам тиһәң, тәүҙә сығым түк\nТабыш алам тиһәң, тәүҙә сығым түк 30.11.2018 // Иҡтисад\nИнвестиция мөхитен яҡшыртыу буйынса сессия уҙҙы.\nӨфөлә яңы проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса стратегик инициативалар агентлығының (АСИ) стратегик сессияһы үтте. Был сара республикалағы инвестиция мөхитен яҡшыртыуға арналды.\nСессияла Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров аныҡ бурыстар ҡуйҙы.\nАСИ командаһынан Инвестиция мөхитен үҫтереү департаменты етәксеһе Виталий Храмушин, Агентлыҡтың Волга буйы федераль округындағы вәкиле Сергей Бочаров, Инвестиция мөхитен яҡшыртыуҙың маҡсатлы моделдәрен тормошҡа ашырыу идаралығы етәксеһе Марат Фәттәхов, Төбәк үҫеше департаментының төбәктәр селтәренә ярҙам идаралығынан Александр Везиров һәм башҡалар сығыш яһаны. Башҡортостандан сессияла Хөкүмәт Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов, республиканың иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков, башҡарма власть органдары, эшҡыуарҙар һәм эксперттар йәмғиәте вәкилдәре ҡатнашты.\n– Беҙҙең республикала инвестициялар менән шөғөлләнгән тәғәйен генә ойошма юҡ, – тине Радий Фәрит улы. – Ә был йүнәлеш бөтә иҡтисадҡа йоғонто яһаған шарт булып тора. Башҡортостанда ошо эшмәкәрлек менән системалы шөғөлләнгән ведомство булдырайыҡ.\n– Рәсәй төбәктәрендәге инвестиция мөхите буйынса милли рейтингта республиканың ҡайһы бер күрһәткестәре түбәнәйҙе, ҡуйылған маҡсаттарға ирешә алмау хәүефе тыуҙы. Инвесторҙы йәлеп итеү өсөн ныҡлы эшләргә кәрәк. Шул турала ла уйланайыҡ, – тине Рөстәм Мәрҙәнов.


Өфө хирургтары яңы үрҙәр яулай\nБаш ҡала табиптары үпкә эмфиземаһын скальпелһыҙ дауаларға өйрәнә.\nСир ауырыуҙың үпкәһендәге туҡымаларҙы ҡаҡшата, һөҙөмтәлә орган ҡанды кислород менән байыта алмай. Күҙәнәктәрҙе тәьмин итеү өсөн йөрәк көсөргәнешле эшләй, аҙаҡ ул да эшлектән сыға. Элек эмфиземаны дауалау күкрәк ярыуҙы талап иткән. Был ысулды организм ауыр кисерә, ти табиптар. Башҡорт дәүләт университеты клиникаһы һатып алған ҡорамалдар операцияны эндоскоп ярҙамында башҡарыу мөмкинлеге бирә. Табиптар махсус клапан ярҙамында үпкәнең зыян күргән өлөшөн ябып ҡуя. Әле республикала был ысул буйынса өс кешегә операция яһалған. Уларҙың хәле яҡшы, ти табиптар.


Аҡмулланың аҡ йорто » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Аҡмулла » Аҡмулланың аҡ йорто\nАҡмулланың аҡ йорто 10.02.2012 // Аҡмулла\nБала саҡ хәтирәләре... Туҡһанбай ауылы...\nЙәйҙең матур бер көнөндә беҙҙең ишек алдына егелгән ат килеп керҙе, ат арбаһынан миңә таныш түгел бер ағай төштө. Ҡәртнәйем (беҙҙең яҡта, Бишбүләк районының Аҙнай ауылында, ҡартинәйҙе ҡыҫҡартып шулай тиҙәр) шат йөҙ менән теге ағай менән барып күреште, хәл-әхүәлдәрен һораша башланы. Ағай аты менән булышҡан арала тиҙ генә ҡәртнәйемдән ҡунаҡтың кем икәнлеген, ҡайҙан килгәнен һораным. Баҡтиһәң, ул беҙгә туған кеше булып сыҡты, Туҡһанбай ауылынан икән. Ауылдың исеме бик сәйер тойолдо миңә. Ниңә ошондай атама биргәндәр, унда 90 бай йәшәгәнме?\nБына ошо көндән башлап был ауылды күреү теләге миңә тынғылыҡ бирмәне. Оҙаҡламай хыялым тормошҡа ашты, ул яҡтарға юлыбыҙ төштө. Күпме ваҡыт миңә тынғы бирмәй йөрөгән ауылды барып күргәс, уның ябай ғына булыуы әҙерәк күңелемде төшөрҙө, ҡыҙыҡһыныуым һүрелә төштө.\nТуҡһанбай ауылының килеп сығышын, тарихын китаптан уҡып белдем, ул кеше исеменән килеп сыҡҡан икән.\nОшонан һуң күп тә үтмәне, Туҡһанбай ауылынан Аҡмулла исемле атаҡлы шағир сыҡҡан икән, уға арнап музей асалар, юлдарҙы төҙөкләндерәләр, ауылды йәмләндерәләр тигән хәбәр таралды.\nМузей асылыу тантанаһына беҙҙе лә саҡырҙылар, ул ваҡытта мин VIII класта уҡып йөрөй инем. СССР-ҙың барлыҡ төбәктәренән, сит илдәрҙән килгән абруйлы ҡунаҡтарҙы ҡаршы алдыҡ. Уларҙың тулҡынланып һөйләгән телмәрҙәрен йотлоғоп тыңланыҡ, аҙаҡтан музейға ағылдыҡ.\nБына, ниһайәт, беҙгә лә сират етте, тулҡынлана-тулҡынлана музейға индек. Әйберҙәр һәм ҡомартҡылар ике залда урынлаштырылған. Беренсе залда — Туҡһанбай ауылы тарихына ҡағылышлы документтар, Дим буйы башҡорттарының көнкүрешен, йәшәйешен сағылдырған экспонаттар, Аҡмулланың тормошон күҙалларға ярҙам итеүсе әйберҙәр. Икенсе залда — Мифтахетдин Аҡмулла тураһында документтар, ҡулъяҙмалар, китаптар. Экскурсия үткәргән хеҙмәткәр шағирҙың биографияһы, тормошо, ижады хаҡында һөйләне, экспонаттар менән таныштырҙы. Ваҡыт үткәне һиҙелмәне лә, көн кискә ауышты, беҙ “Музейҙың почетлы ҡунаҡтары” тигән дәфтәргә тәьҫораттарыбыҙ хаҡында яҙып, хеҙмәткәрҙәргә рәхмәттәребеҙҙе әйтеп, күтәренке күңел, ҙур ҡәнәғәтлек менән ҡайтыр юлға сыҡтыҡ.\nҠайтҡанда бар һөйләгән һүҙебеҙ Аҡмулла, уның музейы хаҡында булды. Их, ниңә ул беҙҙең ауылда тыуманы икән, беҙҙә лә музей асырҙар, ауылды төҙөкләндерерҙәр ине тигән уй ҡайнаны башта.\nБеҙҙең хыялдарыбыҙ ҙа тормошҡа ашты: тыуған ауылым Аҙнайҙа ла музей асылды, сөнки бында РСФСР-ҙың, БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, актер, режиссер Булат Имашев (Имашев Тимербулат Ғөбәйҙулла улы) тыуған.\nАҡмулла музейында тағы ла бер нисә тапҡыр булдым. 2006 йылда бөйөк шағирҙың 175 йыллыҡ юбилейы айҡанлы музейға реконструкция үткәрелде. Аҡмулланың бюсы, яңы экспозициялар, улар араһында иң ҡиммәтле һаналған ҡомартҡы — Аҡмулланың үҙ ҡулы менән эшләгән китап ҡуйыр өсөн йыйылмалы ултырғысы. Шағирҙың биографияһын аныҡлаусы документтар, төрлө архивтарҙа табылған ҡулъяҙмалар, нәҫел шәжәрәһе, яңы китаптар, музыка ҡоралдары, рәсемдәр, портреттар, фотоһүрәттәр — быларҙың барыһы ла изге йортто йәмләп тора. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаттарына, уның тормошон һәм ижадын өйрәнеүселәргә, Миәкә районынан сыҡҡан яҙыусыларға, күренекле сәнғәт әһелдәренә бағышланған стенд та бар. Әлбиттә, барыһын да һөйләп бөтөрөп булмай, Туҡһанбай ауылына йәм өҫтәп ултырған Аҡмулла музейын барып күрергә, шағир шишмәһенән шифалы һыу эсеп, илһам алып ҡайтырға тәҡдим итәм.\nӘле мин — Нефтекама ҡалаһының башҡорт гимназия-интернатында китапхана мөдире. Уҡыусыларға белем, тәрбиә биреүгә китапхана, әлбиттә, ҙур өлөш индерә. Барлыҡ йүнәлештәрҙә лә эшләйем, әммә тыуған яҡты, башҡорт халҡының тарихын, әҙәбиәтен, мәҙәниәтен, туған телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын өйрәнергә өҫтөнлөк бирәм, уҡыусыларҙы милли рухта тәрбиәләүҙе төп маҡсатым тип һанайым.\nТырышҡан мораҙына ирешкән тигәндәй, бергәләп башҡарһаң, барлыҡ эштең, үткәрелгән сараларҙың емеше мул була.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - САНКЦИЯҒА БЕҘҘЕҢ ЯУАП - 2022 - Мәҡәләләр\nСАНКЦИЯҒА БЕҘҘЕҢ ЯУАП\n...Икенсе яҡтан, был санкция тигәне күп нәмәгә күҙҙе аса түгелме? Бер заман уянып китһәк, ни күрәбеҙ: беҙҙе ашатыусы Ашан да, Макдоналдс менән KFC ла юҡ; өҫтөбөҙҙө бөтәйтеүсе сит ил кейем-һалым брендтарының бутиктары ла ишектәрен бикләгән; хатта косметикаһы ла беҙҙе йыуындырып-биҙәндереүҙән баш тарта, имеш.\nОшо хәл тәүҙәрәк, нишләптер, бөйөк сатирик М.Салтыков-Щедриндың бер төн эсендә ашнаҡсыһыҙ, хеҙмәтсеһеҙ, йыйыштырыусыһыҙ тороп ҡалған помещигын күҙ алдына килтерҙе. Бәй, шулай булмай: бөгөн беҙ үҙебеҙ тегеп кейенергә, үҙебеҙ үҫтереп туҡланырға, үҙебеҙ етештереп ҡулланырға онотоп барабыҙ түгелме, йәмәғәт? Илдә үҙ көсөбөҙ менән һәр төрлө ҡулланыу тауарҙары, аҙыҡ-түлек һәм хеҙмәттәр күрһәтеү кимәле ни бары 30 процент тәшкил итә, ти мәғлүмәтле белгестәр. Ә ҡалған проценттарҙы сит илдәрҙән һатып ҡына алабыҙ икән, үәт ғибрәт! Дөрөҫөрәге, уларҙың компаниялары беҙҙе тамам үҙҙәренә бәйле итеп, буйһондороп торған да баһа. Баяғы ғәфләт йоҡоһолор, күрәһең: булһа - булды, тип әҙерҙе һатып алып, әҙерҙе кейеп, ҡай арала шулай тамам битараф һәм пассив ҡулланыусыға әйләнгәнбеҙ икән? Дөрөҫөн әйткәндә, үпкәләштән булмаһын, паразиттарса йәшәү рәүеше була түгелме был?\nӘҙергә бәҙерлек айырыуса еңел сәнәғәт һәм аҙыҡ-түлек етештереү өлкәһенә ҡағыла. Макдоналдс, Бургер Кинг менән Ашан ашата, төрөк менән ҡытай кейендерә... Башҡа нимә кәрәк? Ҡалаларҙа эшләп торған үҙебеҙҙең бына тигән ашханаларыбыҙ, самауырлы ҡайнар сәйханаларыбыҙ сит ил брендтары тарафынан ҡыҫырыҡланып, һә тигәнсе юҡҡа сығарылды. Бер "Пышка"быҙ тороп ҡалды, тик ундағы хаҡтарға яҡын барырлыҡ түгел. Эре сауҙа-сервис үҙәктәрен сит илдәрҙең Zara, Stradivarius, Bershka, Рull and Bear, H&M, GloriaJeans һәм башҡа шундай бутиктар баҫып алды һәм улар күбеһенсә йәштәр һәм урта йәштәгеләрҙе йәлеп итһә, өлкәндәр ҡытай-төрөк тауары менән дә хушһынды. Рәсәйҙең дә бар тиҙәр ул әлеге компанияларҙан һис кәм булмаған брендтары, ләкин улар, күрәһең, юғары мода ихтыяжын ҡайғырталыр, шуға улар хаҡында халыҡҡа бер ни ҙә мәғлүм түгел. Сит ил етештереүсе-монстрҙар урындағы башланғыстарҙы быуа тора, ахыры.\nАҙыҡ-түлек баҙарында ла аңлайышһыҙ хәлдәр барҙы. Үҙебеҙҙең крәҫтиән һәм фермер хужалыҡтары, эре агрокомплекстар уңышлы ғына эшләүгә ҡарамаҫтан, магазиндарҙа фәҡәт Египет һәм Израиль ҡомлоҡтарында үҫтерелгән йә компьютерлаштырылған системалы гигант теплицаларҙан килтерелгән картуф-кишер-помидор ғына тулып ятты. Үҙебеҙҙең "Алексеевка" совхозында йыл әйләнәһенә ҡыяр, помидор, борос, баклажан, ер еләге һәм башҡа тағы әллә нәмәләр үҫтерелеүен легенда итеп һөйләгәндәрен генә ишетә инек, уның ҡарауы, фирма магазиндарында тоҙло кәбеҫтә менән ҡыярҙан башҡаһы һирәк була ине. Үкенескә, бөгөн был хужалыҡтың хәле мөшкөл, тиҙәр: һатып ебәрерҙәрме, "ҡолағынан" тартып көрсөктән сығарырҙармы - киләсәк күрһәтер. Йәл, ә бына тап бөгөн кәрәк бит илгә ана шундай хужалыҡтар. Импорт продукцяны үҙебеҙҙең тауарҙар менән лайыҡлы алыштырыр өсөн.\nХәйер, эксперттар ышандырыуынса, илдә аҙыҡ-түлеккә ҡытлыҡ булмаясаҡ, уныһы раҫ. Ә бына электроника һәм автомобиль, автозапчастар һәм комплектлау изделиелары, медицина техникаһы, фармацевтика, автомобиль һәм авиация төҙөлөшө, резина һәм пластмасса изделиелар, электр ҡорамалдары етештереү һәм башҡа шуның кеүек өлкәләргә ауырға тура киләсәк, ти белгестәр. Уйлап ҡараһаң, бер бәләкәй генә деталь дә ҙур проблема килтереп тыуҙырырға һәләтле бөгөн, сөнки советтарҙан һуңғы осорҙа ла әле эшләп килгән күп завод һәм фабрикалар көрсөккә ҡалып, бер-бер артлы ябылып бөттө, дәүләт тарафынан ватан ҡеүәттәрен һаҡлап ҡалыу өсөн бер ни ҙә эшләнмәне. 90-сы йылдар ахырында эштән туҡтаған "Вега" радиозаводының да, Пермь крайындағы аныҡ машиналар төҙөү предприятиеһы ла, "Рекорд" та, "Биохим" да, башҡалары ла - "барлығы 78 мең завод баҙар оккупанттары менән тиңһеҙ көрәштә" ябылыуға дусар ителде, тип яҙа Newsland мәғлүмәт порталы.\nӘлеге иҫкә алынған "бәләкәй генә" деталь - ул Тайвань тигән бәләкәй генә биҫтәлә эшләнеүсе юғары технологиялы чиптар. Сәнәғәт тармаҡтары, энергетика, транспорт, хатта финанс та ошо ярымүткәргес электроникаһыҙ эшләй алмай. Әлеге Тайвань, Рәсәйгә ҡаршы санкцияларға ҡушылып, беҙҙе чиптар менән тәьмин итеүҙән баш тартты. Уны биҫтә тип атауҙың ғилләһе шул: рәсми рәүештә Ҡытайға ҡараған һәм уның территорияһындағы был утрау тулыһынса танылыу алмаған ил иҫәпләнә, ә Ҡытай уны, ғөмүмән, үҙенә буйһондормаҡсы. Был ыҙғыштан, бәлки, беҙгә лә өлөш сығыр? Ҡытайҙың сәнәғәт министры хәрби көс ҡулланып булһа ла Рәсәйгә чиптар ебәреүҙе май баштарына яйға һалырға ниәтләй, ти. Ышанырғамы быға, юҡмы, әммә интернет буйлап шундай хәбәр йөрөй. Ә бит ошо чиптарҙы эшләү өсөн кремний менән неон да, палладий ҙа үҙебеҙҙә табыла, шулай булғас, ниңә был кәрәкле, мөһим деталде үҙебеҙҙә етештермәҫкә? Ниңә бөрсәләй генә ярым-ил ишаратына йөҙ һыуы түгеп инәлергә, кәмһенергә? Ҡайҙа Рәсәйҙең элекке держава ҡеүәте, ҡайҙа беҙҙең гөрләп торған завод-фабрикалар, эшсе синыф ҡайҙа?\nЭйе, хәҡиҡәт үҙгәрмәй: бөтәһе өсөн дә бер көн яуап тоторға тура килә шул. Элекке данды, абруйҙы ең һыҙғанып тотоноп, фиҙаҡәр хеҙмәт менән генә ҡайтарырбыҙ, ҡайтарһаҡ. Бына шул булыр санкцияларға беҙҙең яуап!


Материалы за Ноябрь 2015 года » Башҡортостан гәзите\nБашҡортостандың Башлығы "Башҡорт балы" хаҡында...\nЙәмғиәт // 30-11-2015, 18:27\nРөстәм Хәмитов "Башҡорт балы" брендының барлыҡҡа килеү тарихын теркәргә тәҡдим итте. Уның һүҙҙәренсә, бренд сығышы менән Архангель районынан.\nЙәмғиәт // 28-11-2015, 01:07\nРайон тураһында мәғлүмәт туплағанда ҡайҙа ғына булманыҡ! Беҙҙе оҙатып йөрөгән вәкил, данлы Ҡандракүлде, ике республика өсөн дуҫлыҡ күпере ролен үтәп, тыныс ҡына ағып ятҡан Ыҡ йылғаһын һәм бүтән иҫтәлекле урындарҙы алып барып күрһәтеүҙән тыш, ауылдар тормошо менән дә таныштырҙы, ауыл хужалығы уңғандары менән осраштырҙы. “Ғүмерем буйы колхозда эшләнем – ер һөрҙөм, иген үҫтерҙем, ғөмүмән, етәкселек ниндәй бурыс ҡушты, шуны үтәнем.\nКом: 1 // Уҡынылар: 1185 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБала тыуғас – яңы һулыш\nЙәмғиәт // 28-11-2015, 01:06\nСабый бүләк иткән саҡта Хоҙай ҡатын-ҡыҙға иҫ киткес көс һәм сыҙамлыҡ та ебәрә, тиҙәр. Төндәрен йоҡламаған йәш әсәнең яңы дәрт менән таңды ҡаршылауын, үтә йыуаш ҡатындың ҡапыл ҡыйыуланып китеүен, ҡайһы берҙәренең быға тиклем беленмәгән һәләттәренең асылыуын тағы нисек аңлатырға?!\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 28-11-2015, 01:06\nҺеҙ һүрәттә күргән автобус ябай түгел, библиобус тип атала. Район ауылдары буйлап йөрөй. Унда интернет бар, күсермә эшләтеп алырға була, яҙғандарыңды баҫтырып алыу мөмкинлеге лә ҙур. Бынан тыш китапханасылар әҙәби кисәләр, әҙиптәр менән осрашыуҙар үткәрә, бай күргәҙмәләр ойоштора. Мәҫәлән, Миләүшә Бәҙғетдинова менән Вероника Столбова сираттағы сараға әҙерләнә.\nКом: 0 // Уҡынылар: 850 тапҡыр // Тотош уҡырға\nИҡтисад // 28-11-2015, 01:06\nРөстәм Әкрәм улы менән оҙаҡ аралашмаһаҡ та, уның тормош девизын, уй-маҡсаттарын асыҡ төҫмөрләнек. Ҡыҫҡаһы, көнө-төнө эш тип янған уңғандар шикелле, ул да тик ятыуҙы белмәй. Ғәҙәттә, әҙәм балаһына ҡушылған исеменең уның яҙмышына йоғонтоһо ҙур тигән инаныу йәшәй. Рөстәм Миңзаһитов та үҙенең предприятиеһына “Миләш” тип осраҡлы рәүештә исем бирмәгән. Йә булмаһа, был турала үҙенән һорайыҡ.\nХәйерле юл һиңә, “бриллиант”!\nСпорт һәм туризм // 28-11-2015, 01:05\n“Бриллиант”тың кем икәнен көйәрмән яҡшы белә. “Салауат Юлаев”тың 4-се һанлы һаҡсыһы ул. Йәл, был аҙнала клуб иң оҙаҡ уйнаған хоккейсыларының береһе менән хушлашты.\nКом: 0 // Уҡынылар: 764 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Әҙәби нағыш” – Миәкәлә!\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 28-11-2015, 01:03\nБыл тормошта бары ла уртаҡ булды:\nСерле төндәр, сихри иртәләр,\nУртаҡ булды күпме һөйөнөстәр,\nЮлда беҙҙе көткән кәртәләр.\nКом: 0 // Уҡынылар: 938 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Күләгә” төрки донъяһында танылды\nЙәмғиәт // 28-11-2015, 01:03\nКом: 0 // Уҡынылар: 866 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБарыһы ла кеше хаҡына\nЙәмғиәт // 28-11-2015, 01:00\nМәғлүм булыуынса, Рөстәм Мәрҙәнов республика Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһына тәғәйенләнде. Ошо айҡанлы ул журналистар менән осрашыу үткәреп, уларҙы ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирҙе.\nТөп иғтибар — иҡтисадҡа\nИҡтисад // 28-11-2015, 01:00\nЭлекке көн Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға мөрәжәғәт менән сығыш яһаны. Һәр ваҡыттағыса, уға иғтибар ҙур булды. Депутаттар Мөрәжәғәтнамә буйынса үҙ фекерҙәрен белдерҙе.\nҺәр бала яҡты киләсәккә хоҡуҡлы


8 960 04 11 803 номеры ҡара исемлектә!\n"Билайн" кәрәҙле элемтә абоненттары иғтибарына! Еңел аҡс а яратыусылар һеҙҙең янсыҡҡа һунар итә! Һәм уларҙың ҡармағына эләкмәҫ өсөн башта беҙҙең мәғлүмәткә иғтибар итегеҙ.\nКисә кеҫә телефоныма миңә билдәле булмаған номерҙан шылтыраттылар. Үҙен "Европа плюс" радиостанцияһы вәкиле тип таныштырыусы егет минең кеҫә телефоны отоуым тураһында белдерҙе. "Беҙҙең компьютер нәҡ һеҙҙе һайланы! - тип шат тауыш менән дауам итте әңгәмәсем. - Һәм үҙ призығыҙҙы алыу\nөсөн ошо номер буйынса шылтыратығыҙ. Шатлыҡлы хәбәрен әйтеп бөтөү менән ул элемтәне өҙҙө. Был турала коллегаларыма\nәйткәс, күптән түгел бер хеҙмәткәребеҙгә ошондай уҡ шылтыратыу булыуы асыҡланды. Ул әйтелгән номер буйынса бер нисә тапҡыр шылтыратһа ла элемтәгә инә алмаған. Минең\nиһә "юлым уңды".\nИсем - шәрифтәремде һәм адресымды белешкәндән һуң, оператор Леонид акция шарттарын аңлатыуға күсте. Асыҡланыуынса, "текә" кеҫә телефонына хужа булыр өсөн шул\nминутта уҡ "Билайн" экспресс - түләү картаһы артынан йүгерергә кәрәк икән. "20 у. е. суммаһына карта һатып алығыҙ ,\nуның һаҡлағыс ҡатын юймағыҙ, ә тағы ла беҙгә шылтыратығыҙ! Теүәл ярты сәғәт көтәбеҙ! - Леонидты минең өсөн шатланыу тойғоһо быуа ине буғай. - Беҙ һеҙгә Мәскәүҙән шылтыратабыҙ, призды почта аша ебәрәсәкбеҙ!" Артабан ул минең номерҙың лимитһыҙ хеҙмәтләндерелеүе тураһында нимәлер һөйләне.\nКарталар артынан йүгерер алдынан мин "Билайндаң" белешмә\nхеҙмәтенә шылтыратырға булдым. Асыҡланыуынса, компания бындай акциялар үткәрмәй икән.\n- Беҙгә был һорау менән шылтыратыусы кеше бер һеҙ генә түгел, - тине оператор. - Мутлашыусыларҙың шарттарын үтәргә ашыҡмауығыҙ бик яҡшы. Үҙҙәренең 20 долларын юғалтыусылар ҙа байтаҡ. Әлеге ваҡытта беҙҙең хәүефһеҙлек хеҙмәте был эш менән шөғөлләнә.\n- Таныш тарих, - тине Башҡортостан Республикаһында "Билай н" кәрәҙле элемтә селтәренең матбуғат хеҙмәткәре Зарина Ғайсина.- Бындай һөжүм итеүҙәргә беҙҙең абонентар ғына түгел , барлыҡ кәрәҙле компанияларҙың клиенттары ла дусар ителә. Б еҙ киң мәғлүмәт саралары, үҙебеҙҙең сайт аша клиенттарыбыҙҙы ошондай хәлдең мөмкин булыуы тураһында даими рәүештә киҫәтеп торабыҙ. Ғөмүмән, үҙ акцияларыбыҙға киң реклама ойошторабыҙ. Һәм ниндәйҙер шылтыратыу шик тыуҙыра, һеҙгә билдәле булмаған акция тураһында хәбәр итәләр икән, белешмә хеҙмәтенә шылтыратып был хәлде мотлаҡ асыҡлағыҙ.\nНамыҫһыҙ эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүселәрҙе эләктереү - хоҡуҡ һаҡлаусыларҙың бурысы, тип дауам итте матбуғат\nхеҙмәткәре. Кәрәҙле компания иһә мутлашыусылар шылтыратҡан номерҙы блокка ҡуйырға һәм был SIM - карта теркәлгән кешене башҡаса үҙ абоненттары исемлегенә индермәҫкә генә һәләтле. Әйткәндәй, тәртип һаҡсылары бындай эш менән шөғөлләнеүселәрҙе беренсе тапҡыр ғына иҫәпләп сығармай. Статистика буйынса, ҡулға эләгеүселәр араһында күпселек Ҡазан һәм Тулала йәшәүсе кешеләр булыуы билдәле, мутлашыусылар араһында өфөлөләр тура килгәне юҡ әле.\nРадиола ла беҙгә шул хәбәрҙе әйттеләр: бындай акция үткәргәнебеҙ юҡ, шылтыратыу еңел кәсеп менән байырға\nяратыусыларҙың сираттағы "шаяртыуы".\n"Европа Плюсҡа" бындай "лохотрон" менән тәүге тапҡыр ғына\nосрашырға тура килмәй, - тинеләр радиостанцияла. - Был әҙәмдәр юҡҡа ғына яҡшы билдәле компаниялар исеменән эш йөрөтмәй - таныш брендты ишеткәс, кеше "теҙгенен бушата" һәм\nбарлыҡ шарттарға ла ризалаша.\nТағы ла тәүге номер буйынса шылтыратам һәм тағы ла Леонидҡа\nтап киләм. "О, һеҙ ваҡытында шылтыраттығыҙ. Карта алдығыҙмы " - тип шатланды ул. Мин иһә үҙ сиратымда "Билайнға" һәм "Европа Плюсҡа" шылтыратыуымды белдерҙем. "Быға нимә әйтерһегеҙ" - тип һораным. Яуап итеп Леонид йыш - йыш һулыш\nалды һәм - трубканы ташланы...


Башҡортостанда урып йыйыу эштәре йылдам бара | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 августа 2020 — 11:34 ГТРК «Башкортостан»\nКөндәрҙең боҙолоп тороуына ҡарамаҫтан, Башҡортостанда урып йыйыу эштәре йылдам бара. Ауыл хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, 900 мең тонна самаһы иген һуғылған. Үткән йыл менән сағыштырғанда гектар көсө 7 центнерға күберәк. Был, тәү сиратта, минераль ашламаларҙы киң ҡулланыуға, юғары уңыш биреүсе орлоҡтар сәселгән майҙандарҙың артыуына бәйле. Бүздәк, Илеш, Саҡмағош, Ҡырмыҫҡалы һәм Ауырғазы райондарында гектәр ҡеүәте бик юғары тип хәбәр итәләр ауыл хужалығы министрлығынан.


Ҡырмыҫҡалы районында емеш-еләк питомнигын тергеҙеү күҙаллана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә йылға буйында ҡул-аяҡтары бәйләнгән ирҙең мәйете табылған\nҠырмыҫҡалы районында емеш-еләк питомнигын тергеҙеү күҙаллана\n10:46, 24 ноября 2014 Иҡтисад\nҠырмыҫҡалы районында емеш-еләк питомнигын тергеҙеү күҙаллана Фото: БР Президентының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2014 йыл, 24 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул иткән саҡта Ҡырмыҫҡалы районында тыуған, хәҙер Өфөлә йәшәүсе Сергей Заруцкий республика башлығына Боҙаяҙ емеш-еләк питомнигындағы хәлде һөйләне. Алма, ҡурай еләге, сейә, крыжовник һәм башҡа культуралар үҫкән, ҡасандыр сәскә атыусы хужалыҡ һуңғы йылдарҙа ташландыҡ хәлгә килгән һәм эшләмәй тиерлек.\n2008 йылда «Башинком» ғилми-файҙаланыуға индереү предприятиеһы уның нигеҙендә «Ҡояшлы Боҙаяҙ» экологик емеш-еләк совхозын ойоштора. Әммә питомникты тергеҙергә маташып ҡарауҙар булмай тиерлек. Белдереүсенең әйтеүенсә, булған ҡорамалдар сығарыла, үҫемлектәр ҡаралмай.\n— Бөгөн санкциялар хаҡында һөйләйбеҙ, шуға күрә йәшелсә-емеш беҙгә кәрәк. Бына бит – Өфө эргәһендә генә. Яҡшы проект. Әгәр яҡшы кеше тотоноп эшләһә, емеш-еләк тә, алма иҙмәһе, ҡайнатма ла эшләргә булыр ине, – тип билдәләне республика етәксеһе.\nРөстәм Хәмитов Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғалинға һәм Ҡырмыҫҡалы районы хакимиәте башлығы Фәнзил Сыңғыҙовҡа хәлде асыҡларға һәм питомниктың ғәҙәти эшмәкәрлеген тергеҙеү буйынса тәҡдимдәр индерергә ҡушты.\n— Әгәр ҡуртымсы насар икән, уны ҡыуырға кәрәк. Бәлки хужалыҡты тергеҙергә теләүсе барҙыр, – тип айырып әйтте Башҡортостан Президенты.\nТеги: бр президенты,граждандарҙы ҡабул итеү,ауыл хужалығы,ҡырмыҫҡалы районы


Балтас районында йәшәүсе Зәриә Хәбипова үҙ ҡанаты аҫтына етемдәрҙе лә һыйындыра\nКиң күңелле, йомарт, оло йөрәкле, көслө рухлы кешеләр — Балтас районы Шауъяҙы ауылынан Зәриә һәм Рәфис Хәбиповтар тормоштоң йәмен, тәмен тойоп йәшәй. Ә иң мөһиме: шул йәшәү сәмен үҙҙәренең өс балаһынан тыш ғаиләләренә ҡабул иткән дүрт сабыйға ла бүләк итәләр. Али, Айша, Малик һәм Фирүзде яҙмышыбыҙ бүләге улар тип, бер күреүҙән яҡын иткән, күңел түрҙәренән урын биргән Хәбиповтар.\nЗәриә — иҫ киткес ыңғай энергия сығанағы. Уның тирәһендә — туҡтауһыҙ хәрәкәт, эшсәнлек, байрам, алға ынтылыу, маҡсаттарға ирешеү. 2016 йылда ғаиләләренә ҡабул иткәндә төрлө яҡтан үҫештәре артта булған балаларының бөгөнгө уңыштары тураһында сәғәттәр буйына һөйләй ала ул. Шул арала арҡаларынан һөйөп маҡтап алырға ла, урынлы итеп шелтәләргә лә өлгөрә әсәй кеше. Зәриәнең асыҡ һәм киң күңеленә балалар ҙа ихлас яратыуҙары менән яуап бирә. Бер-береһен аңлау, ғаиләлә үҙ-ара татыулыҡ, рухи яҡынлыҡ атай-әсәйгә балаларына матур тәрбиә бирергә, уларҙың киләсәген ҡайғыртып йәшәргә көс бирә.\nҠосаҡтарына сит балаларҙы ҡабул иткән, йөрәк йылыһы бүләк итә алған ғаиләләрҙең һәр береһенең үҙ яҙмышы. Был етди аҙымға уларҙы төрлө сәбәптәр этәрә. Хәбиповтарҙың да үҙ юлы. Ейәндәрен юғалтыу ҡайғыһы аша килә улар был ябай булмаған ҡарарға. Күңелдәрендә сарыф ителмәй ҡалған бөтмәҫ-төкәнмәҫ наҙҙы яҙмыш тарафынан ҡыйырһытылған дүрт бер туғанға өләшәләр. Был йөктө иңдәренә алырға тулы хоҡуҡтары бар Зәриә менән Рәфистең. Уларҙың хеҙмәт йылдары Пыть-Ях ҡалаһында үткән. Ғаилә башлығы 34 йыл иретеп йәбештереүсе, Зәриә һатыусы булып эшләгән. Өс бала үҫтереп, уларға тормошта үҙ урындарын табырға ярҙам иткәндәр. Әлеге ваҡытта дүртенсе ейәндәре тыуыуын көтәләр. Балалары Себер яҡтарында төпләнгән. Ә Рәфис менән Зәриә пенсия йәшенә етер алдынан Шауъяҙыла, ғаилә башлығының тыуған йорто менән йәнәшә, өй тергеҙергә ниәтләй. “Ялдарға ҡайта-ҡайта 10 йыл дауамында төҙөнөк,” — ти Рәфис Хәбипов.\nЗәриә менән Рәфистең уңғанлығы, булдыҡлылығы мал менән тулы ихаталарынан күренеп тора. Хужалар йыл һайын ҡаҙ, өйрәк, бройлерҙар үҫтерә, һәр береһенең һаны бишәр тиҫтәнән кәм булмай. Төрлөһөнән итен, һөт ризыҡтарын, йәшелсә-емешен мулдан етештерәләр. Балалар менән бергәләп ҡышҡылыҡҡа береһенән-береһе тәмле салаттар, ҡайнатмалар әҙерләйҙәр. Аш-һыуға Айша бигерәк оҫта. Әсәһенең уңғанлығы, етеҙлеге уға өлгөлөр, күрәһең. Мәктәптән ҡайтҡас та ни арала яулығын ябынып, алъяпҡысын кейеп ала, табын әҙерләй башлай. Ҡунаҡтар ҡаршы алырға ярата: сәк-сәк тә бешерә белә, тигеҙ итеп туҡмас та киҫә, салаттар ҙа яһай ул. “Таянысым, уң ҡулым!” — тип маҡтап туймай уны Зәриә. Өлкәндәр Мәскәүҙән алып ҡайтҡан попугайҙарҙы ла IV класта уҡыусы Айша тәрбиәһенә ышанып тапшырған. Ә малайҙар — II, III, V класс уҡыусылары Фирүз, Малик һәм Али һәр ваҡыт атайҙарына ярҙамға әҙер. Аҙбар-ҡура тирәһендә улар хужа. “Улдарым бик уңған. Эш ҡуша башлаһаң, мин дә мин тип ярышалар. Уҡыуҙа ла һынатмай балалар. Мәктәптә төрлө сараларҙы алып баралар, спорт уйындарында ҡатнашалар, әүҙемдәр”, — ти Зәриә.\n«Балаларҙы үҫтереп, аяҡҡа баҫтырырға көсөбөҙ етһә ине, тип сәләмәтлек һәм ғүмер һораным Аллаһынан балалар йорто алдына баҫып. Уларҙың беҙгә төбәлгән күҙҙәрендәге һағышты, өмөт һәм ышанысты һүҙ менән әйтеп аңлатып булмай. Беҙ — уларҙың донъялағы берҙән-бер таянысы. Аҡлай алһаҡ ине балалар ышанысын!» — ти бәхетле һәм үҙ миссияларына яуаплы ҡараусы ата-әсә.\nРөстәм Вәлиев фотолары.


Компенсация түләнгән – күсәсәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Инцидент » Компенсация түләнгән – күсәсәк\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың социаль селтәрҙәге сәхифәһенә килгән һорауҙарға асыҡлыҡ индереү эше туҡтауһыҙ бара.\n“Өфөгә Затон яғынан ингән юл буйындағы өй күсерелмәне, уға ҡыйбатлы ҡоймалар ҡуялар, өҫтәүенә эргәһендә – нигеҙһеҙ рәүештә эленгән тиҙлекте кәметеү билдәһе. Был үткән бар кешегә уңайһыҙлыҡ тыуҙыра. Ниңә улай булған, кем шуға юл ҡуйған? Был йорттоң хужаһы ҙур етәксеме, әллә төҙөлөш ойошмаһы начальнигымы, танышлыҡ буйынса өйөн күсертмәүгә өлгәшкәнме? Ул осраҡта башҡалар өсөн шул уҡ майҙандан мәжбүри тәртиптә фатир биреү законы ҡайҙа? Кешеләрҙе йонсотҡан был ваҡиғаны тикшерергә кәрәк”.\nХатҡа Өфө ҡалаһы хакимиәтенән яуап бирҙеләр:\n“Өфөгә Затон яғынан ингән юл буйындағы йорт С. Чекалин, 12 адресы буйынса урынлашҡан. Уны алыу буйынса эш судтың беренсе һәм апелляция инстанцияларында ҡаралды, ошо нигеҙҙә шулай уҡ суд экспертизаһы үткәрелде.\n2018 йылдың июлендә республика Юғары судының апелляция ҡарарына ярашлы торлаҡ йортон алыу өсөн милек хужаларына компенсация түләнде.\nҠануниәт буйынса, ошо хаҡ ҡапланғандан һуң ғына күсеү процедуралары башлана ала. Шулай уҡ милек хужаһы, компенсация түләнгәс, яңы йәшәү урыны һайлау, алыу һәм күсеү маҡсатында әлеге йортонда алты айға тиклем ҡалыу мөмкинлегенә эйә.\nӘле өйгә хоҡуҡи йәһәттән Өфө ҡалаһы хакимиәте хужа, йортто һүтеп күсереү 2019 йылдың икенсе кварталына планлаштырылған”.\nАвтор: Д. ИШМОРАТОВА\nБлаговар районында йәшәгән ҡатын төбәк етәксеһе Радий Хәбировтың социаль селтәрҙәге сәхифәһендә йыл...


Башҡортостан гидронимдары тураһында\n1 Башҡортостандағы һыу сығанаҡтары атамалары\n2 Ыҡ йылғалары\n3 Өфө гидронимы\n4 Боронғо пермь топонимикаһы\n4.1 Әй, Буй, Зәй, Уй, Аҡа, Йүрүҙән йылғалары\n4.3 Уҫы йылғаһы\n4.4 Учалы менән Өргөн күлдәре\n5 Берҙәм һинд-европа тамырлы гидронимдар\n5.1 Танып йылғалары\n5.2 Базы йылғаһы\n5.3 Сөн йылғаһы\n5.5 Бөрө йылғаһы\n5.6 Ҡармасан менән Сәрмәсән\n5.7 Шаран йылғаһы\n5.8 Лабау йылғаһы\n5.9 Тауыш йылғасығы\n5.11 Ләмәҙ йылғалары\n5.13 Көгөш — Усолка\n5.14 Дим йылғаһы\n6 Башҡортостандың көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш гидронимдары\n6.6 Ҡуҡрауыҡ шарлауығы\n7 Башҡортостандың көньяҡ-көнбайыш гидронимдары\n8 Көньяҡ Башҡортостан гидронимдары\n8.2 Үр (Орь)\n9 Һамар һәм Һаҡмар\n10 Стәрле йылғаһы\n11 Башҡортостандың башҡа йылғалары\nБашҡортостандағы һыу сығанаҡтары атамаларыҮҙгәртергә\nЭтнонимдар менән топонимдар, шул иҫәптән, гидронимдар тығыҙ бәйләнгән. Улар ҙа шулай уҡ күп ҡатлы һәм төрлө осорҙа барлыҡҡа килгән.\nУларҙың тәүатамаларының әйтелеше һәм мәғәнәһе һәр быуын һайын күпмелер үҙгәреш кисергән, һәм йыш ҡына төрлө синонимдар ҡатнашмаһынан торған гибрид топонимдар барылҡҡа килгән.\nҠайһы берҙә бер үк топонимдар һәм гидронимдар төрлөсә аңлатылыуы мөмкин.\nГидронимдарҙы алфавит тәртибендә түгел, төрлө булыуҙарына ҡарамаҫтан, айырым төбәктәрҙә боронғо ҡәбиләләрҙең этномәҙәни бәйләнештәре дәрәжәһен асыҡлау маҡсатында, географик зоналар буйынса комплекста ҡарарбыҙ. Шуның менән бергә ҡайһы бер осраҡта бер типтағы бер нисә гидронимды параллель рәүештә сағыштырырбыҙ.\nТелсе ғалим А. А. Камалов Башҡортостандың төрлө райондарында бер үк атамалы гидронимдар осрауын боронғо дәүерҙә ҡбиләләрҙең төрлө тәбәктәргә күсенеп йөрөүе менән бәйләй.\n1. Мәҫәлән, көнбайыштағы Кама йылғаһының ҡушылдығы ҙур Ыҡ йылғаһы, көньяҡ-көнсығыштағы Һаҡмарҙың ҡушылдыҡтары — Оло һәм Кесе Ыҡ, төньяҡ-көнсығышта Әйҙең ҡушылдығы Оло һәм Кесе Ыҡ йылғалары, Урал аръяғында — Тубылдың ҡушылдығы Ыҡ, Ыҡ күле һәм ҙур Яйыҡ (Урал) йылғаһы.\nТикшеренеүселәрҙең күпселеге «ыҡ» термины фин-уғыр сығышлы. Манси телендә ja—йылға, венгрҙарҙа jo—йылға, финдарҙа joki—йылға, ханттарҙа jihk—һыу.\nБашҡорттарҙа «ик» термины Ыҡ тип әйтелә, һәм был төрки телле халыҡтарҙың «аҡ» (течь) терминына яҡынайта. Шулай итеп, Ыҡ гидронимы төрки телдәрҙә лә аңлайышлы.\n2. Өфө гидронимы ла киң географик координатаға эйә. Силәбе өлкәһенең төньяҡ-көнбайышында ике бәләкәй генә йылға — Өфө, Өфәйле, Өфәле күле һәм Өфәйле тау һырттары. Шул урындан ҙур Өфө йылғаһы үҙенең башын ала һәм Өфө ҡалаһы янында Ағиҙелгә ҡоя.\nБашҡортостандың баш ҡалаһының атамаһы ла Өфө йылғаһы менән бәйле. Башҡаса аңлатмалар ҙа бар, әммә улар ышандырырлыҡ түгел.\nУдмурт һәм комиҙарҙың телендә «ва-ву» термины һыу, «ув» — түбән, уйһыулыҡ тигәнде аңлата. Ува, Өпәйле, Уф-доршор, Уф-туга, Улва, Тулва, Сылва һ. б. фин-уғыр халыҡтары йәшәгән өлкәләрҙә осрай.\n«Уфф—уффа» термины боронғо мадьяр телендә «урман йылғаһы» тигәнде аңлатҡан тип фаразлайбыҙ.\nБоронғо пермь топонимикаһыҮҙгәртергә\nӘй, Буй, Зәй, Уй, Аҡа, Йүрүҙән йылғаларыҮҙгәртергә\n3. Башҡортостандың төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш райондарында Әй, Буй, Зәй, Уй, Аҡа, Йүрүҙән гидронимдары осрай.\n«Ай-ой» ялғаулы гидронимдарҙы А. К. Матвеев боронғо пермь топонимикаһына ҡарата.\nМанси телендә «урай» — йылға йырҙаһы (старица), коми телендә «арай» —түбән, еүешерәк туғай, үҙән (ложбина).\nОсетин телендә «aj» (ай) — һоҡланыу билгеһе «был ниндәй мөғжизәнең мөғжизәһе!», ә тажиктар телендә «сой-чуй» — йылғасыҡ, шишмә, сыуаш телендә «ай» — түбән урын, тау араһындағы йылға.\n«Ай-уй» ялғаулы гидронимдар, моғайын, һинд-европа сығышлы.\nӘйҙең ҡушылдығы Аҡа әйтелеше буйынса Волга (Иҙел) ҡушылдығы Ока атамаһына оҡшаш, моғайын, фин-уғыр сығышлы.\nБашҡортостанда Йүрүҙән (Юрюзань) гидронимы бик популяр.\nКоми телендә «ю» — йылға, йылғасыҡ, удмурт телендә «юр» — тауыш, шау-шыу. Шунан сығып, Йүрүҙән — шаулап ағыусы йылға.\nКоми телендә «вөрю» — урман йылғаһы\n«БАССР топонимдары һүҙлеге»ндә былай тип яҙылған: «Йур» — ҙур, бор. башҡ. телендә үҙән — уйһыулыҡ, йылға\nШул уҡ төбәктә Әй йылғаһының уң ҡушылдығы Уҫы йылғаһы бар. сыуаш телендә «уҫы» — ысыҡ коми телендә «уса» — һандуғас.\nКоми Республикаһындағы Печера ҡушылдығы Уса йылғаһы һандуғас йылғаһы тип атала.\nУчалы менән Өргөн күлдәреҮҙгәртергә\n4. Көнсығыш Башҡортостандағы Оло һәм Бәләкәй Учалы күлдәрен дә һандуғас күлдәре тип аңлатырға кәрәктер, моғайын. Удмурттар телендә «уча» — һандуғас\nШунда уҡ Учалы күле менән йәнәш тағы бер ҙур күл — Өргөн күле бар. Удмурт телендә ул баҡыр тигәнде аңлата. Улар икеһе лә бер осорҙа бер ҡәбилә халҡы тарафынан шулай аталғандыр.\nӨргөн гидронимын «киң» тигән монгол термины менәнт билдәләү (БАССР топонимдары, 117 б.) дөрөҫкә оҡшамаған. Сөнки «өргөн-баҡыр» мәғәнәләренең тап килеүе кире ҡаҡҡыһыҙ.\nБерҙәм һинд-европа тамырлы гидронимдарҮҙгәртергә\n5. Төньяҡ Башҡортостандағы Оло Танып һәм Бөрйән районындағы Оло Нөгөш йылғаһы ҡушылдығы Танып\nТажиктар телендә Танып «танба» — плотина, быуа.\nОло Танып ҡушылдығы — Ар гидронимы.\nБоронғо фарсы һәм осетин телдәрендә «ар» термины — йылға. Шулай уҡ венгр телендә лә «ар» — йылға. Үзбәк телендә лә «ар» термины «арыҡ», йәғни һуғарыу каналы тип, ә төрки телендә «ыр» (течь) формаһында ҡулланыла.\nАр, Ор, Ур, Ыр гидронимдары, моғайын, берҙәм һинд-европа тамырының төрҙәре булып тора.\n6. Базы гидронимы, Ағиҙел йылғаһының ҡушылдығы. Баз термины фарсы телендә асыҡ зәңгәр, коми телендә — ҡара еләк төҫөндә, төрки телдәрҙә баҙ - соҡор, упҡын (йылғаның текә ярҙарына тура киләлер).\nАғиҙелдең ҡушылдығы Сөн менән көнбайыштағы Ыҡтың ҡушылдығы Һүрәм бер типтараҡ.\nУдмурт телендә «сюм» — йылға ҡултығы, затон, ә «сөн» — балыҡ атамаһы — голавль.\nСөн гидронимы менән йәнәшә Чалл-Чаллы (Яр Саллы ҡалаһы). Фарсы телендә чал, чалаб — соҡор, сөңгөл, эсенә һыу тулған соҡораҡ.\nМанчар топонимы ике өлөштән тора. Фарсы телендә «ма-ман» — һыу, «чар» — йырын, соҡор, текә яр, йәки «ман» — ер, урын, «чар» - бейек битләү, текә яр (обрыв), йырын (овраг). Тимәк, Манчар — текә ярлы һыу, йылға\n7. Бөрө гидронимы, Ағиҙелдең ҡушылдығы (шунан — Бөрө ҡалаһы.\nФарсы теленә һөйләштәре яҡын курд телендә «Ber» (бер-бир) — диңгеҙ, һинд һәм тажик телдәрендә бэһр-бэр — диңгеҙ, ҡултыҡ. «Бирь» термины ла һинд-иран сығышлы.\n«БАССР топонимдары һүҙлеге»ндә, П. И. Рычковҡа һылтанып, термин мәғәнәһен «бүре» һүҙенә ҡайтарыу ышандырырлыҡ түгел.\nҠармасан менән СәрмәсәнҮҙгәртергә\n8. Ҡармасан менән Сәрмәсән (Чермасан) гидронимдарын бер нисә вариантта аңлатып була.\nСыуаш телендә (боронғо булғар термины) «ҡар-ҡара» — ярһыу, көслө. Фарсы телендә «ма» термины — һыу, шыйыҡлыҡ. Тимәк, Ҡармасан гидронимы — ярһыу, көслө йылға (һыу).\nСәрмәс — ан (аффикс) термины бор. төркисә үрелеү, уралыу (обвиваться, обкручиваться), шулай уҡ төрки телдә ул минең менән бергә балыҡ һөйрәп сығарҙы тигән мәғәнәгә эйә. Күреүегеҙсә, ике миҫал да йылға, һыу менән бәйләнгән.\nСәрмәсән гидронимын тағы ла икенсе төрлө лә аңлатып була. Фарсы телендә «сар» — башы, сығанағы, үре йәки таҙа, асыҡ, «ма-мә» — һыу. Сәр—мә—сән, тимәк, йылға башы, үре йәки таҙа, үтә күренмәле йылға. Әгәр гидронимды Чармасан тип әйтһәң, текә ярлы йылға тип аңлатырға була.\nТағы бер вариант: венгр телендә «harman» — ысыҡ тигәнде аңлата.\n«БАССР топонимдары һүҙлеге» Сәрмәсән һәм Ҡармасан гидронимдарын антропоним нигеҙендә барлыҡҡа килгән тип аңлата (90, 91 б.).\nКүреүебеҙсә, һинд-европа, һинд-иран һәм төрки сығышлы терминдар үҙ-ара яраша һәм уларҙың ниндәй телгә ҡарағанлығын айырыуы еңел булмай.\nАлда һанап киткән гидронимдар эргәһендә Шаран йылғаһы ла бар.\nБоронғо төркисә «шар» термины — ямғыр тауышы, һыу ағымы, ә «шара» — урын-ер, төбәк атамаһы.\nБындай семантика башҡорт телендәге «шарлай-шарлау» — йылға тауышы, борғаланып ағыу«шарлауыҡ» тигәнгә тап килә. «БАССР топонимдары һүҙлеге»ндә был термин һаҙ, һаҙлыҡлы урын (169 б.) тип билдәләнгән.\n9. Лабау (лабаво) гидронимы, Өфө йылғаһының һул ҡушылдығы.\nКоми телендә «лаб» — урмандағы еүеш урын, венгр телендә «лап-лаб» — һаҙ, тажик телендә «лаб-лаби» йәки «лаболаб» — ҡырыйына тиклем һыу тулған.\nБында боронғонан килгән сармат-алан һәм фин-уғыр бәйләнештәре менән аңлатырға мөмкиндер.\nӨфө йылғаһының уң ҡушылдығы кескәй генә Тауыш йылғаһының мәғәнәһе исеменә тап килә. Фарсы, төрки һәм башҡорт телдәрендә «taus» шау-шыу, тауыш, өн мәғәнәһенә эйә. Ҡасандыр йылғасыҡ көслө һәм гөрһөлдөп аҡҡандыр хәҙер бик ҡыҙғаныс хәлдә.\nЭҫем (Сим) гидронимын төрлөсә аңлатып була. Курд телендә «сем-сим» — түбәнге ағымы, фарсы телендә «сим» — ҡорман (балыҡ) йәки көмөш, коми телендә «сим» — ҡуңыр, буръяҡ, ә «сима» — ҡармаҡ ҡалҡыуысы (леска). Моғайын, термин һинд-иран сығышлы.\nЛәмәҙ (Лемезы) гидронимы Башҡортостандың Иглин, Дыуан һәм Ҡыйғы райондарында осрай, әммә терминдарҙың нигеҙе бер төрлө булһа ла, әйтелеше ике вариантлы: Ләмәҙ һәм Нәмәҙ. «Ләм» — башҡорт һүҙе, тимәк ләмле йылға (илистый). Фин-уғырса «lem» термины — балыҡ итенән бешерелгән шыйыҡ өйрә. Курд телендә «нэмэз-нимз» — уйһыулыҡ.\nМоғайын, Ғафури районындағы Ләмйән йылғаһы, тауы һәм ауылы атамаһын шул уҡ терминдар категорияһына индереп булалыр. Ә урындағы халыҡ «ләм» — аҙыҡ-түлек, ризыҡ, туҡлыҡлы матдә тигәнде аңлата ти.\nАғиҙел йылғаһы ҡушылдығы Өршәк гидронимы ике өлөштән тора: «өр (ур)» — йылға (Обь йылғаһы бассейны ҡушылдығын ҡара), коми һәм удмурттарҙа «яуым-төшөм, ҡурйын» (гуща) — моғайын, Өршәк йылғаһы туғайҙары урыны-урыны менән һаҡлыҡлы, ләмлелер.\nКөгөш — УсолкаҮҙгәртергә\nУсолка гидронимы минерал составы менән айырыла. Шунан сығып, «әсе» — тоҙлойылға тиҙәр. Коми телендә «усьны» — шарлама, сыуаш телендә «уса» — ысыҡ мәғәнәле һүҙҙәр бар.\nИҫкәрмә: Көгөш — Усолка йылғаһының башҡорт телендәге атамаһы. Урындағы халыҡ уны Тоҙлойылға тип тә йөрөтә.\nФәүзиә Ҡотлогилдинанан өҫтәмә мәғлүмәт:\nКөгөш йылғаһын Күгеш йылғаһы менән бутаусылар бар. Улар икеһе ике йылға. Күгеш йылғаһы инеш кенә булып элекке Бейәләйкүл (әлеге ваҡытта юҡҡа сыҡҡан) ауылының өҫ яғынан башлана. Күпмелер ағып барғас ул Ишембай районы биләмәһенә кергән Һарғай ауылынан өҫтәрәк Биктәр тауы эргәһендә Рәүҙәк йылғаһына барып ҡоя. Рәүҙәк йылғаһы Һаралы ауылына барып етмәҫ элек Оло Рәүҙәк һәм Кесе Рәүҙәк йылғаларынан берләшкән йылға. Оло Рәүҙәк Рәүҙәк башында башлана, ә кесе Рәүҙәк элекке Сәфәртуйы (хәҙер юҡҡа сыҡҡан ауыл) яғынан ағып килә. Ике Рәүҙәк Сатра яланында бергә ҡушылалар. Рәүҙәккә ҡойған тау йылғаһы Күгештә бағыр, бәрҙе, ҡоморой, сабаҡтар бар. Рәүҙәк башы яланына беҙҙең Иҫәкәй ауылынан да бесән сабырға бара торған инеләр.\nӘ Көгөш йылғаһы Һаралыға барышлай һул яҡта ятҡан Айыулы яланынан башлана. Ул был яланда табаҡ ҙурлыҡ ҡына булып ер өҫтөнә ҡалҡа ла үҙенә юл ярып, элекке Үҙбәйҙәк (60-сы йылдарҙа урынынан күсерелеп юҡҡа сыҡҡан ауыл) эргәһенән ағып үтә. Тәүҙә бәләкәй генә башланған ошо йылғаға эреле-ваҡлы күп кенә шишмәләр ҡушылғас киңәйә башлай. Пчелосовхоз янына килеп еткәндә инде ул апаруҡ ҙур ғына йылғаға әйләнә. Уның һыуы таҙа, тоҙо ла юҡ, эреле–ваҡлы балыҡтар йөҙгән ҡәҙимге йылға ул Көгөш.\nУнан Көгөш йылғаһы Курорт ауылына етмәҫтән алда эреле-ваҡлы шифалы минераль шишмәләр менән тулылана. Бына был тирәлә инде Көгөш йылғаһына күп кенә минераль тоҙло шишмәләр ҡушылғас, көмөш кеүек таҙа, сөсө һыуы тоҙло тәм ала.\nШуғалыр инде был йылғаны урыҫ телендә Усолка тип йөрөтә башлайҙар. Көгөш йылғаһы хәҙер ике исемле Көгөш–Усолка булып китә. Красноусол ауылына етмәҫтән алдараҡ Көгөшкә Бәләкәй Төлкәҫ һәм Оло Төлкәҫ йылғалары ҡушылып, ул тәрәнәйә һәм киңәйә. Элек быяла заводы эшләгән саҡта завод мейесенә яғыр өсөн Көгөш йылғаһы буйлап өҫтән ағас ағыҙғандар һәм багорҙар менән тартып сығарып утын әҙерләгәндәр. Завод тирәһендә уның быуаһы ла булған.\nКрасноусол эргәһенән ағып үтеп Көгөш йылғаһы Заречный (Заготскот) ауылына теймәй генә эргәһенән үтә лә Родина–Ватан ауылы яғына юл тота. Заречный ауылынан ағып сыҡҡан шишмә лә Көгөшкә ҡушыла. Ә Ватан ауылы янында Көгөшкә әллә нисә бәләкәй шишмәнең, шул иҫәптән минең Селтер тип исем ҡушҡан шишмәмдең дә һыуын үҙенә алған Бирешле исемле бәләкәйерәк йылғасыҡ та барып ҡушыла. Бына шулай, күп кенә ҡушылдыҡтарҙы йыйғас, инде ҙурайған һәм тәрәнәйгән Көгөш–Усолка йылғаһы Табын ауылына барып етә. Бында инде уны көслө ағымлы аҡ йылға Ағиҙел көтөп тора. Көгөш үҙенең шифалы һыуҙарын Ағиҙелгә ҡоя. Ағиҙел Камаға, Кама Оло Иҙел-Волгага, Оло Иҙел Каспий диңгеҙенә минең бәләкәй генә Селтер шишмәмдең һыуын да алып бара. Көгөш йылғаһының һыуы артыҡ йылы ла, артыҡ һыуыҡ та түгел, уртаса йылылыҡта. Йәй көнө Көгөш буйы һыу инеүселәр менән тулы була. Төбөндә ваҡ ҡом булһа ла, эре таштар юҡ. Ярының бейек ерҙәре лә бар, күбеһенсә һөҙәк, йәм-йәшел үләнле һәм туғайлы уның ярҙары. Йәй көнө Көгөш буйында ниндәй генә ҡоштар һайрамай! Ҡоштар оркестры кеүек! Мин һандуғастар һайрағанда, кәкүктәр саҡырғанда видеоға төшөрөп алғаным да бар. Тәбиғәт матурлығына бик күп шиғырҙарым арналған. Бәлки йәшәгән еремдең иҫ киткес матурлығы миңә илһам өҫтәп кенә торалыр ҙа әле. Бына шундай матур беҙҙең ауылыбыҙ эргәһенән көмөш таҫма булып ағып ятҡан Көгөш йылғаһы! Ошо йылғаға һөйөүөмдө мәңгеләштереп сираттағы китабымды КӨГӨШ МОҢДАРЫ тип атамаҡсы булдым. Фәүзиә Ҡотлогилдина–АЛТЫНБИКӘ. 5.02.2018\n10. Дим бассейны гидронимдары ҡыҙыҡ һәм ҡатмарлы. Ошо атамаға оҡшашыраҡ йылғалар Татарстандың Бөгөлмә районында Ыҡ йылғаһының ҡушылдығы Дым йылғаһы бар. Обь йылғаһы ҡушылдыҡтары — Тым һәм Пим, шулай уҡ Венгриялағы Дъема топонимы әйтелеше менән оҡшаған. Башҡорттар һәм удмурттар телендә «дым» — еүеш (влага, сырость). Б. э. IV б. Аму—Даръяның ҡушылдығы Дим йылғаһы булған.\nБашҡортостандың көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш гидронимдарыҮҙгәртергә\nҠара—Ҡаран, Нөгөш, Мәләүез, Мәнәүез гидронимдары, бик һирәк булһа ла, көньяҡ-көнсығыш райондарҙа ла осрай.\nТелсе ғалим А. А. Камалов «ҡаран» терминын башҡорт һүҙе, күләүек (полынья) тип аңлата. Моғайын, шулайҙыр, ләкин башҡа бик күп оҡшаш терминдар менән сағыштырып китәйек. Фарсы телендә «куран» — ағым (течение, поток), курд телендә «кара» — май, тажик телендә «канор» — йылға яры, коми телендә «кунар» — болот, сыуаш телендә «карла» — шауларға, «каран» — күк күкрәүе. Һөҙөмтәлә, ҡаран — ярһыу, көслө һыу ағымы мәғәнәһендәге һинд-иран сығышлы термин.\nНөгөш гидронимын «нагыз» — яҡшы, гүзәл һәм «нахыр» — йылға тажик терминдары менән сағыштырырға мөмкин.\nҠайһы бер топоним һәм гидронимдарҙың тамырҙары шул тиклем ҡатмарлы сиселгәне түбәндәге миҫалдарҙа күренә: Иглин районындағы Таутөмән ауылының исемен урынлашҡан урыны буйынса тау түбәне, тау яғы тип аңлатып булыр ине, бәлки. Әммә tymy-tyma — ырыу, туған-тыумаса, туғандар мәғәнәһендәге осетин термины бар. Механик рәүештә башҡорт терминдары менән сағыштырғанға ҡарағанда, осетин термины дөрөҫөрәктер.\n«БАССР топонимдары һүҙлеге» шундай уҡ исемле этноним менән бәйләй, әммә бер ниндәй ҙә аңлатма бирмәй (83 б.). Йәиһә Башҡортостан урмандарында үҫкән ҡаҙаяҡүләненән тип яҙалар. Беҙгә «ҡаҙаяҡ» терминының сығанаҡ нөктәһен аңлау кәрәк. Был термин Фарсы телендә ҡазъягы — болан мөгөҙө тигән һүҙ бар. Япраҡтары симметриялы урынлашҡан, еңел бөкләнеүсе һәм үргә табан конус формаһында барып тоташҡан абаға үләне, ысынлап та, болан мөгөҙөн хәтерләтә.\nБорон замандарҙа болан сармат-аландар иң хөрмәт иткән хайуан булған. Топоним һәм гидронимдарҙың мәғәнәһе бик ҡатмарлы һәм серле булып боронғо дәүер менән үрелә.\n11. Мәләүез менән Мәнәүез бер типта, әйтелештәрендә лә айырма күп түгел. Иглин һәм Мәсетле райондарындағы Мәләкәс, Ейәнсура районындағы Мәлә, Дыуан районындағы Мәләт һәм Салауат районындағы Малаяҙ уларға яҡын тора. Был гидронимдарҙы семантикаһы һинд-иран сығышлы, моғайын.\nТунгус телендә «ма» — һыу, удмурт телендә «мэлэсъ» — аҡбур йә балсыҡ менән буръяҡланған һыу, тажик телендә «малла» — асыҡ һары, осетин телендә «малл» — күл, йылғаның тәрән ере, фарсы телендә «ма» — тере һыу, «мализ» — һөлөк, «узуз» — һыу шауы, сылтырауы.\nӘгәр мал+узуз булһа, моғайын Мәләүез — һарғылт балсыҡ менән буръяҡланған йылғаның, һыуҙың сайпылыуы, сылтырауы.\nТунгус һәм фарсы телдәрендәге «ма» терминдарының һәм тажик «малла»һы менән удмурт «мэлэсъ»ының яҡын мәғәнәләрен билдәләп үтер кәрәк. Башҡорт телендәге һыу ятҡылыҡтары буйында күренеп ятҡан балсыҡ тигәнде аңлатҡан «мәте» һүҙе сығышы менән һинд-иран терминдарына бәйле.\n«БАССР топонимдары һүҙлеге»ндә, йәнәһе, «мәнәүез» — торған һыу тигәнде аңлата (110 б.) тип яҙылған. Ләкин Мәләүез дә, Мәнәүез дә торғон сығанаҡ түгел, киреһенсә, шәп һәм шаулап аға.\nМәләкәс, Мәлә, Мәләт һәм Малаяҙ гидронимдары удмурт термины «мэлэсъ» — аҡбур йә балсыҡ менән буръяҡланған һыу һәм тажик телендәге «малла» — асыҡ һары мәғәнәләре менән бер-береһенә оҡшаш.\n12. Был шарлауыҡ тураһында урындағы халыҡ бик күп риүәйәт-легендалар һөйләй. Боронғо төрки һүҙлектә Ҡоҡраҡа термины тураһында былай тиелгән: «Һыу ағымын бейектән, күктән, эләктереп алған күк күкрәгән тауыш». Тап ошо һүҙҙәр шарлауыҡтың характерын ҡылыҡһырлай.\nБашҡортостандың көньяҡ-көнбайыш гидронимдарыҮҙгәртергә\n13. А. К. Матвеевтың Рә, Рәз, Рәүәт, Рәүзәк, Рясток терминдарының фарсы теленә бәйле тигәне дөрөҫ. Уларға тағы ла Ряря, Ревля, Ремяшь һ. б. терминдарҙы өҫтәргә мөмкин.\nКурд телендә «ру» — йылға, «ряря» — сыбар, тотороҡло түгел, йырҙаһын алмаштырыусан, «руни» — таҙа, «руун» — яҡты, асыҡ. Фарсы телендә «раһраһ» — тулҡынлы, (рифленный), «руанреван» — ағыусы, ағымлы, «раһаб» — үткәргес, һыу үткәргес канал\nКөньяҡ Башҡортостан гидронимдарыҮҙгәртергә\n14. Мәләүез районындағы Тур (Верхотур), Учалы районындағы Тора йылғалары. Көнбайыш Себерҙә Иҫәт йылғаһы бассейнында Тура—Тара йылғалары осрай, Венгрияла Тур йылғаһы бар. Фарсы телендә «тур» — балыҡ тотоу ҡулайламаһы (невод, сеть), «тар» — темный, матовый, «тәр»—«тәри» — матовый, тажик телендә «тар» — дым, осетин телендә «tur» — шәп ағымлы һәм был беҙҙең йылғаларға тап килә.\n15. Үрҙә әйтелгәнсә, венгр телендә «ар» — ағымды аңлата. Көньяҡ Уралда Үр (Орь) гидронимы венгрҙар телендә һаҡсы, ә «оранг» термины — һаҡсы фәрештә Башҡортостандың ҙур Үр йылғаһы күпмелер осорҙа боронғо уғырҙарҙың көньяҡ сиге була, һәм уғырҙар тап уны һаҡсы тип дөрөҫ атағандар.\nҺамар һәм ҺаҡмарҮҙгәртергә\n16. Һамар гидронимы Башҡортостан сиктәренән тыш, әммә сиктәренә яҡын урынлашҡан. һәм дүрт районында шундай атамалы тораҡ пункттар — Һамар, Самарка, Самарские — бар. Г. М. Васелевич яҙғанса, Һамар, Шамар, Хамар топоним һәм этнонимдары ханттарҙа һәм мансиҙарҙа осрай. Башҡортостанда ла, Венгрияла ла бер төрлө: Һамар, Таҙлар, Мажар, Унғар тигән атамалар билдәле.\nБашҡорт телендә «һамар» — тотҡосло ҙур ағас туҫтаҡ, венгр телендә «hamar» — тиҙ, шәп, тажик телендә: 1. «самара» — емеш, 2. «самур» — кеш, фарсы телендә «шәмәр» — быуа, һыуһаҡлағыс, «самур» — ҡама (выдра)\nСебер термины ла фарсы телендә һуҫар тигәнде аңлата. Үзбәкстанда Сәмәрҡәнд ҡалаһы, Ираҡта, Бағдад ҡалаһы янында — Самарра бар.\nҺәр халыҡ «һамар» терминының мәғәнәһен үҙ аллы билдәләй. Шулай ҙа башҡортса — «туҫтаҡ», венгр телендә — «шәп», тажик телендә — «емеш», фарсы телендә — «быуа, һыуһаҡлағыс, ҡама» һыу менән бәйле\nҺаҡмар — Яйыҡ — Урал йылғаһының уң ҡушылдығы. Һаҡмар — йырҙарҙа данланған билдәле йылға. Төркмән телендә «сакар» термины — оазис, әйтелеше буйынса Һаҡмар терминына яҡын. Осетин телендә «Sak» (сак) — көс, күл йә йылға тармағы. Фарсы теленең бер төрө булған охар телендә «саке» — йылға, фарсы телендә «ма» — һыу. Шулай булғас, Һаҡмар — ҡеүәтле, көслө ағымлы йылға. Бында тағы бер мәсьәлә ҡалҡа: лингвист В. И. Абаев билдәләгәнсә, скиф телендә «мар» — үлтереү тигәнде аңлатҡан. Шулай булғас, Һаҡмар йылғаһы исеменең мәғәнәһе ғүмергә ҡурҡыныс менән янаған йылға тип аңларға мөмкин. Скифтар һәм Сактар, моғайын, йылғаның шәп, ярһыу ағымынан ҡурҡҡандыр. Бәлки, был осраҡлы ғына тап килеүҙер?\nШуның менән бәйле, 1930-сы йй. билдәле крайҙы өйрәнеүсеһе Г. Вильдановтың Һаҡмар терминын «һаҡ бар» — йөрөгәндә һаҡ йөрө, ҡурҡыныс тигәнде аңлатҡан.\nБашҡортостандың төньяҡ һәм көньяҡ райондарында Саҡмағош исемле йылғалар осрай. Өс өлөштән тора: саҡ-ма-ғош «саҡ» — тармаҡ, «ма» — һыу«гош» — шаулау, гөжләү. Шулай булғас, Саҡмағош — гөжләп торған йылға тармағы тигәнде аңлата.\nСаҡмағош гидронимының икенсе билдәләмәһе лә бар. «БАССР топонимдары һүҙлеге»ндә «саҡма» — саҡматаш (кремний), ә «гош-кош» — ҡыуыш, аласыҡ тип билдәләнә.\n17. —Ас—аш приставкалы топонимдар менән гидронимдарҙың мәғәнәһе төрлөсә аңлатыла.\nМәҫәлән, Асы, Ассы, Асҡар, Асау, Асҡын, Асылы, Ашиҡ, Ашҡаҙар һ. б.\nОсетин телендә «асс-ассы» — ҡыр өйрәге йәки кулик, «ас» — дәүмәл, «ас-ассы» — аландар, тажик телендә «асил» — ысын, яҡшы, таҙа, башҡорт телендә «аҫыл» — затлы, «асыл» — асыл (сущность), боронғо төрки телдә «асли» — затлы, яҡшы, төркмән телендә «ассы» — шым, әкрен.\nОсетияла Терек ҡушылдығы Ассы йылғаһы бар. —Ас—аш приставкалы терминдарҙы В. А. Кузнецов иран сығышлы этник атамаларға индерә. —Ас—аш приставкалы топонимдарҙың, шул иҫәптән гидронимдарҙың күплеген иҫтә тотоп, боронғо фарсы йә боронғо төрки термин категорияларына индереү яҡлыбыҙ. Мәҫәлән осетиндарҙың «аехсидын-ахсидын» — ҡайнау, ярһыу башҡорт гидронимы Асҡын менән тап килә. Сөнки был йылға тау аҫтынан сыҡҡанда, ҡайнаған һыуҙы хәтерләтеп, гөрһөлдәп ағып сыға. Дәүләкән районындағы Асылыкүл тураһында ла шулай тип фекер йөрөтөргә мөмкин.\nАслы гидронимын тажик термины «асли» — тәбиғи, яҡшы, гүзәл; боронғо төрки «асли» — затлы менән сағыштырһаҡ, уларҙың сығышы тураһында икеләнеү ҡалмай.\nТағы икенсе варианттары ла бар. Үрҙә әйтелгәйне. Осетин телендә «ас» термины — дәүмәл, йәғни ҙур, бик дәү мәғәнәһендә. Был да Асылыкүлгә тап килә. Күлде Аслыкүл тип түгел, ә башҡорт телендәге «әсе» — асы, тоҙло мәғәнәһенән сығып, Асылыкүл тип аңлатыу ҙа бар. Был фекерҙәрҙең һәр береһе Асылыкүл атамаһын аңлатыуға яраҡлы.\n18. Халыҡ йырҙарҙа данлаған Ашҡаҙар термины шулай уҡ ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Ул Ашҡ—а—ҙар тигән өлөштәрҙән тора. «Дар—ҙар» термины асыҡ аңлашыла — йылға, һыу, ҙур ағым. Тажик һәм курд телендә «ашҡ-әшк» — күҙ йәше, илау, һуҙынҡы а — союз. Әйтер кәрәк күҙ йәше лә шыйыҡса һәм һыу менән бәйле. Шулай итеп, урыҫ һүҙе илау менән фарсы термины ашк бер төрлө мәғәнә аңлата.\nБында Ашҡаҙар гидронимы менән һунарҙа һәләк булған егет өсөн илаусы ҡатын-ҡыҙҙар араһында ассоциация барлыҡҡа килә: «... шәшкеләргә китеп вафат булды... йәш көйгә». Күҙ йәше йылғаһы (ашк-ашка) менән башҡорттарҙың легенда-йыры Ашҡаҙар араһында уйламағандан тап килеү күҙгә ташлана.\nТағы шундай терминдар бар: тажик телендә «ашколунд» — илап, күҙҙәре шешмәкләнеп бөткән үрҙә яҙылғанды раҫлай. Төркмән телендә «ашак-ашакы» — аҫҡы нимә, түбәнге өлөш. «БАССР топонимдары» һүҙлегендә гидронимдың беренсе өлөшө «ашка», имеш, аҡ, таҙа тигәнде аңлата тип яҙылһа ла, фарсы телле халыҡтарҙың бер һүҙлегендә лә тапманыҡ. Фарсы телендә аҡ һәм таҙа — пак һәм саф\n19. Ашҡаҙар һәм Стәрле (шунан: Стәрлетамаҡ) гидронимдары — игеҙәк йылғалар, моғайын, бер заманда атама алғандар. Стәрле әйтелеш буйынса өс өлөштән тора: «эс (is)» — приставка-алмаш (осетин теле), алып китә-килтерә, «тар-тур-тэр» (вариация) — шәп һыу—йылға, «ле» — аффикс. Тимәк, Эс (is)-тэр-ле — шәп аҡҡан һыу, йылға. Фарсы теле төрө булған афған телендә Stәr (стэр) — ҙур, боронғо һинд телендә Sthura (стэурэ) — ҡеүәтле.\n«БАССР топонимдары» һүҙлегендә (131 б.) Стәрле өс—төр—лө йәғни өс сығанаҡтан баш алған йылға булараҡ билдәләнә. Әммә гидронимдарҙаң тамырҙары тәрән боронғолоҡтан. Кем генә мең йыл элек йылғаның алыҫтағы сығанаҡтарын эҙләп йөрөгән икән? бының булыуы мөкин түгел.\nСтәрлетамаҡ янында Ҡуғанаҡ йылғаһы аға. Был йылғаның семантикаһы беҙгә бик асыҡ түгел. Йылғаның атамаһы «ҡамыш» терминынан сыҡҡан тигән аңлатма бар. Бында Ҡуғанаҡ гидронимы удмурт телендәге «Ковгыны» — ямғыр шауы тигәнгә тап килгәне күренә.\nБашҡортостандың башҡа йылғаларыҮҙгәртергә\n20. Башҡортостанда тағы шундай гидронимдар осрай: Зига, Егән (Зигян), Ергән (Зиргян), Еҙем (Зилим), Еҙем-Ҡаран Зилим-Каран, Йылайыр (Зилаир) һ. б.\nБыл гидронимдарҙың әйтелеше, аҙ ғына айырмалыҡ менән, бер төрлө. Фарсы һәм удмурт телендә: «зерни», «заерни», «зарни», «зир» — алтын, алтынланған, был гидронимдарҙың мәғәнәһен билдәләй. Әйтер кәрәк, Башҡорт һүҙлегендә башҡорт телендә «зәр» — алтын термины бар. Ишембай районында Маҡарҙа эшләгәндә, урындағы халыҡ Егән йылғаһында йөҙгән өйрәк һәм ҡаҙҙарҙың тамағында алтын бөртөктәре тапҡандарын һөйләй торғайны, тип яҙа автор.\nБында шуны билдәләп китер кәрәк: удмурт телендә «зирьян» — һыуҙы ташлау ырғытыу термины Ергән һәм Егән гидронимдары менән оҡшаш. Әйтелеш буйынса Еҙем, Еҙем-Ҡаран, Йылайыр яҡындар. Фарсы телендә «зи—зил» термины — бик көслө, башҡорт телендә «зилзәбәр» — шәп (моментальный).\nТимәк, Еҙем гидронимы — шәп ағымлы. Сыуаш телендә «карла» — шаулау, «кара» — ярһыу, көслө, «каран» — күк күкрәү. Еҙем-Ҡаран гидронимы шәп аҡҡан, ярһыу, шаулы йылға тигәнде аңлата.\nЙылайыр гидронимы ла алдан әйтелгәнгә оҡшаш.\nБашҡорт һәм фарсы телдәрендә «зил»—«зи-зир» — шәп, башҡорт телендә «айыр» — ҡушылдыҡ, йылға тармағы, коми телендә «йир» — төпһөҙ күл, йылға тәрәнлеге тигән мәғәнәләр шәп ағымлы, тулы һыулы. Шул уҡ ваҡытта удмурт термины «зильыр» — һыу сылтырауы һәм ҡойолоуы тигәнде күҙ уңында тотор кәрәк. 21. Тағы ла Шүлгән, Шәре, Шәһәр, Шыр һ. б. Уларҙың сығанаҡ тамырҙары, моғайын, бер төрлөлөр. Тажиктарҙа «чар» — йырын, текә яр (обрыв), «чары» — тылсым, сихыр, «чараен» — ағым, ҡырғыҙҙарҙа «чур» — үре, фарсыларҙа «шыр-шыр» — сылтырау, тауыш, һыу ағымы (струя).\nБашҡорт—урыҫ һүҙлегендә «шур» — үҫемлектәр илауы, яҙ көнө ағас һутының ағыуы тип билдәләнгән. Курдтарҙа «чур» термины — ағым, тамсы, «шуре» — аҡҡан һыу шауы, сылтырау, «чуран» — аға, тама. Данлыҡлы Шүлгәнташ ҡомартҡыһы менән бәйләнгәнлектән, беҙҙе барынан элек Шүлгән атамаһының мәғәнәһе ҡыҙыҡһындыра.\nШүлгән терминын шау-шыу, сылтырау йә ағым, эзбиз шыйыҡсалы һыу тамсыһы тип аңлатырға мөмкин. Фарсыға яҡын «чуран» курд термины һәм башҡортса «шүлгән» яңғыраш буйынса ла, йөкмәткеһе буйынса ла бик яҡын. Ике халыҡтың диалекттары һәм һөйләштәре араһындағы терминдар айырмаһы.\nБашҡортостанда, берәмек булһа ла, Балҡан, Ҡафтау, Һиндостандағы кеүек Кәшмир, Тажикстандағы кеүек Манчар.\nБалҡан болғарҙар телендә текә, бейек тау йә тауҙар сылбыры. Ҡафтау (ҡаф) — фарсы телендә ерҙең бер сигенән икенсе сигенә тиклемге мифик тау.\nТелсе ғалим С. Ф. Миржанова Башҡортостан гидронимдары атамаларының 1/3 өлөшөн төрки телдәрҙә, шул иҫәптән башҡорт телендә, аңлатып булмай, тип яҙҙы. Бындай топонимдарҙы һәм гидронимдарҙы махсус хеҙмәт яҙып өйрәнергә кәрәк.\nБашҡортостандың төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш райондарында гидронимдар фин-уғыр, ә көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш райондарында гидронимдар сармат-алан ҡәбиләләренән үҙләштергән фарсы сығышлы.\nҺинд-иран, боронғо төрки һәм һинд-европа нигеҙҙәренә барып тоташҡан гидроним һәм топонимдар осрай.\nБоронғо халыҡтарҙан башҡорт теленә терминдар, йыш осраҡта ҙур үҙгәрештәр кисереп, тауар кеүек механик алмашыу йәки ҡолас йәйеп биргән бүләк итеп түгел, ә тығыҙ бәйләнештәр, ҡушылыу, ҡауышыу, йотолоу, йәғни халыҡтың формалашыу процесы һөҙөмтәһендә яйлап ингән.\nЭтнонимдар, топонимдар һәм гидронимдар крайҙың боронғо тарихының мөһим аспекты. Уларҙы объектив, тәрән, бөтә яҡтан өйрәнмәй тороп, башҡорт халҡыны килеп сығыуын аңлау, асыҡлау, күҙ алдына килтереү мөмкин түгел.\nШундай анализ һөҙөмтәһендә «...башҡорттар, халыҡ булараҡ, ҡайҙандыр килеп сыҡмағандар, ә Көньяҡ Уралда урындағы ҡәбиләләрҙең ҡатмарлы һәм оҙайлы үҫешендә, күсеп килгән төрки телле халыҡ менән ҡушылыу һөҙөмтәһендә, формалашҡан»\nҠалып:БЭ2013/index.php/info/2-statya/12515-zigan-reka Егән йылғаһы\nР. Б. Ахмеров. Наскальные знаки и этнонимы башкир (Из записок историка-краеведа). V. О семантике некоторых башкирских этнонимов и топонимов. VI. О гидронимах Башкирии, 73-97 с. Уфа: «Китап», 1994\nтоп 30 Башҡортостан йылғалары\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Башҡортостан_гидронимдары_тураһында&oldid=22284»\nПоследний раз редактировалась 21 июль 2020 в 21:02\nБыл бит һуңғы тапҡыр 21:02 21 июль 2020 үҙгәртелгән.


ҠОРБАН КИЛТЕРЕҮ, илаһтарға, изгеләргә, ата-бабаларға, төрлө әруахтарға һ.б. мәрхәмәт күрһәтеү һәм шөкөр ҡорбандары килтереүҙән торған дини йола. Бөтә диндәрҙәлә бар. Ҡанлы (кеше, хайуан), ҡанһыҙ (аҙыҡ‑түлек, әйбер һ.б.) ҡорбандар була, күмәкләп йәки айырым башҡарыла. Башҡорттарҙа Ҡ.к. исламға тиклемге дини инаныуҙарға бәйле, анимистик (ҡара: Анимизм) күренештәргә нигеҙләнгән.\nВафат булған туғандарына аҙыҡ, ҡорал, хужалыҡ кәрәк‑ярағы һ.б. ҡалдырыу йолаһы Ҡ.к. иң боронғо төрҙәренең береһе була. Кешене Ҡ.к. “Урал батыр” эпосында (“...Үҙе һәм атаһы хөрмәтенә... Ҡатил кешеләрҙе ҡорбанға килтерә...”), “Ямғыр саҡырыу” йолаһында (кешеләрҙе йылғаға ырғы‑ тыу), “Кәкүк” йола бейеүендә (ҡатын‑ҡыҙ тәненең өлөштәрен “өҙөп” кәкүккә “биреүҙе” кәүҙәләндергән хәрәкәттәр яһай), “Әбәк” һәм “Ҡыуышыу” уйындарында (һынауҙарҙы үтмәгән кеше “яна”, “үлә” йәки “ташҡа әйләнә”) һ.б. сағылыш тапҡан. Ҡояшҡа (эңерҙә, көн м‑н төн тигеҙләшкәндә — аҡ ат, ҡояш тотолғанда – ҡара ат), Күккә (һөт йәки ҡымыҙм‑н йыуылған ат), Ергә (һарыҡ башын, ҡорбан ҡанын, һөтлө һауытты ергә күмеү), Утҡа (туй йолаһы – кәләштең утҡа туң май ташлауы) арналған Ҡ.к. киң таралған була. Ҡояшҡа һәм Тәңрегә (ҡара: Тәңрелек) тантаналы Ҡ.к. йолаһы билдәле. Ҡ.к. тау башында күмәк кеше алдында башҡарып, аҙаҡ ҡорбан малының ите м‑н һыйланғандар. “Мир ҡорбаны” йәмәғәт Ҡ.к. байрамы һәм община Ҡ.к. м‑н “Ололар аяты” иҫкә алыу йолаһы билдәле, уларҙы йылҡы салып, ҡәбиләнең уңышлы булыуына, ата‑бабаларға арнап күмәк табын ҡороп үткәргәндәр. Ғәҙәттә аҫау йылҡы, ҡара йәки аҡ һарыҡ (сәләмәт, инәүләнмәгән, йола тамғалары һалынмаған һ.б.) ҡорбан итеп килтерелгән.\nҠоролоҡ ваҡытында ямғыр саҡырыу өсөн болоттар хужаһына, яугирҙар һуғышҡа китер алдынан һуғыш рухына — ҡара һарыҡ; ямғырҙар оҙаҡҡа һуҙылғанда көн асылһын өсөн Ҡояшҡа (“Аҡ теләккә сығыу” йолаһы), алыҫ сәфәрҙәрҙән иҫән‑һау әйләнеп ҡайтһын өсөн Хызырға, ата‑бабалар рухына, изге ағастар рухына һыйыр йәки аҡ һарыҡ ҡорбан ителгән. Эпидемиялар ваҡытында һауығыу өсөн ошондай уҡ йола башҡарылған. Мал тиреһен йоланы башҡарған дин әһеленә биргәндәр, итте иһә, ауырыуҙың үҙенән башҡа, бында булғандарҙың барыһы ла ашаған. Сирҙе ауырыуҙан сепрәк ҡурсаҡтарға күсереү йолаһын башҡарғанда, әтәс йәки ҡаҙ һуйып, уны сирҙең рухына ҡорбан иткәндәр. Әгәр көнкүрештә көрәк, һәнәк йыш һынһа, тимер рухына ерән йәки көмөшһыу ат ҡорбан иткәндәр, уңышлы һунарҙан һуң һөңгөгә йәки уҡҡа ит киҫәктәре кейҙергәндәр. Түлһеҙ ҡатындар ауырға ҡалһын өсөн мәмерйәләр, ҡороған йылғалар, йырындар, ҡаялағы ярыҡтар (ҡатын-ҡыҙҙың енси ағзаһына оҡшаш һанап) эйәләренә ҡорбан килтергәндәр (ҡорбан һарығының ҡанын ағыҙыу, май йәки ҡымыҙ һөртөү). Һуңынан Ҡ.к. төрҙәре яйлап символик төҫ ала бара: ергә йомортҡа ҡабығын күмгән‑ дәр, ағастарға төҫлө таҫмалар бәйләгәндәр, йылғаға тәңкә, ҡабырсаҡ, мәрйен ырғытҡандар һ.б. Ҡорбан малының ҡаны бөркөлгән төрлө таштар (“Яҙаташ”, “Йәй ташы”, “Ҡолоҡай ташы”) ямғыр саҡырыу, йортто һаҡлау, яуыз заттарҙы ҡыуыу йәки изге заттарға (ҡара: Эйә) мәрхәмәт күрһәтеү өсөн; быуындарҙы, биҙгәкте һ.б. дауалағанда ҡулланылған. Ислам дине таралғас, малды Ҡ.к. мосолман байрамдары, ерләү йолалары, туй, исем ҡушыу һ.б. мөһим ваҡиғалар ваҡытында үткәрелгән. Шулай уҡ йорттоң ҡотло булыуын теләп, өй нигеҙен ҡорғанда (“нигеҙ ҡорбан”), ырыуҙың сәскә атыуы (“нәҫел ҡорбан”), ауырыуҙарҙан, бәлә-ҡазанан һаҡланыу (“нәҙер ҡорбан”) һ.б. өсөн Ҡ.к. башҡарылған. Ҡ.к. өсөн сатраш һәм тулҡын кеүек һыҙыҡтар, хайуан (бүре, бөркөт, үгеҙ башы, һарыҡ башы, һарыҡ мөгөҙө) йәки үҫемлек рәүешендәге биҙәктәр м‑н биҙәлгән ҡорбанлыҡтар (ағастан, тимерҙән, таштан, һөйәктән) ҡулланылған. Ерләү йолаларын башҡарғанда ҡорбанлыҡтарҙы яндырылған усаҡ алдына, ҡәберҙә мәйет эргәһенә ҡорғандар. Ҡ.к. ваҡытында шыйыҡлыҡ түгеү өсөн моронло ҡабырсаҡтар, эсеү өсөн тимер ағас һауыттар, үҫемлектәрҙең һутын һығыу өсөн таштар, таҙартыу өсөн һөҙгөстәр, ҡорбан эсемлеге, ҡан йәки май өсөн ҡалаҡтар ҡулланылған.\nӘҙәб.: Башҡорт халыҡ ижады. 1‑се т. Йола фольклоры. Өфө, 1995; Инан А. Шаманизм тарихта һәм бөгөн. Өфө, 1998.


Инсаф Гран-при яуланы\n9 Октябрь 2018, 12:01\nСентябрь һуңында Салауат районының Малаяҙ ауылында милли батырыбыҙ Салауат Юлаевҡа арналған хәтер һәм ҡәҙер кисәһе үтте.\nБыл бәйгелә республикабыҙҙың төньяҡ-көнсығыш төбәгенән һәм Ҡариҙел районынан конкурсанттар ҡатнашты. Салауат Юлаевтың шиғырҙарын яттан һөйләү конкурсы уның йорт-музейында үтте. Шағир йөрәкле Салауат Юлаевтың әҫәрҙәрен һөйләүгә бар уҡыусылар ҙа ентекле әҙерләнгән. Улар иҫ киткес тәрән хистәр менән һуғарылды. “Башҡортостан” гәзитенең әҙәбиәт һәм мәҙәниәт бүлеге мөдире, шағирә, журналист Лариса Абдуллина конкурстың ҡунағы, баһалама комиссияһы ағзаһы булды. Уның тәрән фекерле әҫәрҙәре, Салауат Юлаевҡа бағышлап яҙған шиғыры бәйгеселәргә илһам өҫтәне.\nЗональ конкурста беҙҙең егеттәр уңышлы сығыш яһаны. Ләмәҙтамаҡ мәктәбе уҡыу-сыһы Юлдаш Хафизов өлкәндәр төркөмөндә II урын яуланы. Дыуан-Мәсетле мәктәбенән Инсаф Вәлиев урта кластар уҡыусылары араһында Гран-приға эйә булды. Әбдрәхим мәктәбенең башланғыс кластар уҡыусыһы Дмитрий Нурғәлин почет грамотаһы һәм махсус приз менән бүләкләнде.\nДыуан-Мәсетле мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.\n6-сы класс уҡыусыһы Инсаф Вәлиев бындай ижади бәйгеләрҙә тәү тапҡыр ғына ҡатнашмай. Былтыр ул “Урал-батыр” башҡорт халыҡ эпосын яттан һөйләүселәр республика конкурсында ҡатнашып, Шүлгән ролен башҡарҙы. Инсаф “4” һәм “5” билдәләренә генә уҡый, “Крайҙы өйрәнеү” түңәрәгенә йөрөй, ҡумыҙҙа уйнай. Буш ваҡытында шиғырҙар, шулай уҡ йәнлектәр һәм планеталар тураһында китаптар уҡырға ярата. Ул һәләттәрен асырға ярҙам иткән һәм үҙ көсөндә ышаныс тыуҙырған уҡытыусылары Флорида Һиҙиәт ҡыҙы менән Эльвира Дамир ҡыҙына рәхмәтле.\nИнсафтың ата-әсәһе – ижади һәм тырыш кешеләр: әсәһе – башланғыс кластар уҡытыусыһы, атаһы – фермер. Улар һәр яҡлап балаларына ярҙамлашалар.


БР Президенты Туймазыла баҙарҙағы һәм магазиндарҙағы хаҡтарҙы сағыштырҙы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБР Президенты Туймазыла баҙарҙағы һәм магазиндарҙағы хаҡтарҙы сағыштырҙы\n11:47, 3 мая 2011 Иҡтисад\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менәнТуймазыла булғанда ауыл хужалығы баҙарындағы хаҡтарҙы ҡала супермаркеттарының береһендәге хаҡтар менән сағыштырҙы. Тәү ҡарашҡа сағыштырыу баҙар файҙаһына кеүек. Магазинда картуф 48 һум торһа, баҙарҙа ул 40 һумға һатыла. Магазинда бер килограмм ҡыяр 90 һум тора, баҙарҙа – 90-110 һум. Икмәктең хаҡы магазинда 12 һумдан 16 һумға тиклем. Уны Октябрьскийҙан, Туймазы һәм Өфө икмәк комбинаттарынан алып киләләр. Һөт баҙарҙа арзаныраҡ. Ит баҙарҙа 170 һум тора.\nРөстәм Хәмитов һатыуға сығарылған продукцияның ҡайҙан килтерелеүен һораны. Һуғанды баҙарға нигеҙҙә Иглин, Шишмә райондарынан, ҡыярҙы Туймазы районынан, ә картуфты Израилдән алып килеүҙәре асыҡланды.\nТеги: БР Президентының эш сәфәре, аҙыҡ-түлек баҙары, хаҡтар


Сир сигенмәй әле\n11 Февраль , 16:20\nБөтә донъялағы кеүек үк Сибай ҡалаһында ла коронавирус менән сирләүселәр һаны арта. Ауырыуҙың яңы төрө «омикрон» тиҙ арала таралыуы менән хәүефле. Ошоға бәйле ҡала мәктәптәре уҡыусылары дистанцион уҡыуға күсерелде.\nБалаларҙың күпләп сырхауы сәбәпле, белем усаҡтарының 1-11 класс уҡыусылары өйҙән уҡырға мәжбүр. Ирәндек лицейы һәм 11-се мәктәптә генә айырым кластар ошо рәүешле уҡыһа, ауырамаған балалар мәктәпкә йөрөүен дауам итә. Өҫтәмә белем биреү учреждениелары ла балаларҙы ҡабул итмәй, дәрестәр дистанцион үтә. 11 февралдә сирләүсе уҡыусылар һәм уҡытыусылар һаны тикшереләсәк. Артабанғы уҡыу процесының барышы хәлдең тотороҡланыуына бәйле.\nТабиптар сирҙән һаҡланыуҙың иң ышаныслы ысулы – ковид-19-ға ҡаршы прививка яһатыу тип белдерә. Быға ҡәҙәр 18 йәшкә тиклемгеләргә вакцинация ярамай тиһәләр, уҙған йылдың йәйендә һаулыҡ һаҡлау министрлығы балаларға ла дарыуҙы һалдырыу кәрәклеген хупланы.\n--Әлеге ваҡытта ҡалала 3 прививка яһатыу пункты эшләй. Береһе Аструм сауҙа комплексында урынлашһа, үҙәк майҙанда КАМАЗ автомобиле тора. Шулай уҡ поликлиникала прививка яһаталар. 3 пункт та ялһыҙ эшләй.\nҠалалаштарҙы прививка яһатырға саҡырам. Шулай ул ревакцинацияны ла оноторға ярамай, сөнки 6 айҙан привиканы яңыртырға кәңәш ителә. Ревакцинация булараҡ теләгән вацинаны һалдыра алаһығыҙ, бөгөнгө көндә үҙенең алыштырғыһыҙ булыуын Спутник ви препараты дәлилләне. Ул ике компоненттан тора, ти баш табиптың амбулатория-поликлиника эше буйынса урынбаҫары Гүзәл Һөйөндөкова.\nҺуңғы көндәрҙә ҡалала короновирус йоҡтороусылар кәмей төштө. Әлеге мәлдә ковид госпиталдә 27 сирле дауалана, бер кеше реанимацияла ята.


Материалы за 26.03.2018 » "Урал" гәзите\n26-03-2018, 10:51 / Социаль ѳлкә\nСпорт комплексы сафҡа инде\nБашҡортостандың 100 йыллығын билдәләү буйынса әҙерлек эштәре бара. Юбилей датаһына ҡарата республикала 100 объект төҙөү планы ҡаралды. Межгорьелағы физкультура-һауыҡтырыу комплексы - “Башҡортостандың 100 йыллығына - 100 объект” республика программаһы исемлегенә индерелгән объекттарҙың береһе. Күптән түгел реконструкциянан һуң тулыһынса яңыртылған физкультура-һауыҡтырыу комплексы спорт һөйөүселәргә үҙ ишектәрен асты. Спорт комплексын тантаналы асыу сараһында республика ҡунаҡтары - Республика Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Марданов, “Транснефть-Урал” акционерҙар йәмғиәте, Башҡортостан...\n26-03-2018, 10:49 / ---\nБыйыл Белорет районы йорттарға капиталь ремонт яһау ѳсѳн былтырғынан ике тапҡырға күберәк аҡса аласаҡ. Әле 34 күп фатирлы йортҡа капиталь ремонт яһау планлаштырылған. Шуларҙың 27-һендә лифттарға ремонт, 14 йорттоң ҡыйығы, 10 йорттоң фасады яңыртыласаҡ. Былтырғы кеүек быйыл да ҡайһы бер йорттарға бер юлы ике тѳрлѳ ремонт яһаласаҡ. Мәҫәлән, ҡаланың Куйбышев урамындағы 4-се йорттоң да ҡыйығы һәм фасады яңыртыласаҡ. Капиталь ремонт ѳсѳн бѳтәһе 112 млн. һумдан ашыу аҡса бүленгән. Был сумма былтырғынан ике тапҡырға күберәк. Бындай мѳмкинлек белореттарҙың капиталь ремонт ѳсѳн әүҙемерәк һәм...\n26-03-2018, 10:48 / ---\n1991 йылдың 6 июлендә “РСФСР-ҙың урындағы үҙидаралыҡ органдары тураһында” тигән закон ҡабул ителә. 1992 йылда ул “Рәсәй Федерацияһының урындағы үҙидаралыҡ органдары тураһында”тип үҙгәртелә. Яңы система, законға һәм Конституцияға ярашлы, халыҡ мәнфәғәтенән, уның тарихи, милли-этник үҙенсәлектәренән сығып, урындағы мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн булдырыла. Шул арҡала бөгөн урындағы үҙидаралыҡ институты йәмғиәттә иң мөһим һәм ҡеүәтле ролде үтәй. Үҙидаралыҡ органы, дәүләт ҡуйған бурыстарҙы теүәл үтәү менән бер рәттән, йәмәғәт ойошмалары менән дә тығыҙ бәйләнеш тота һәм шуның менән халыҡ һәм дәүләтте...\n26-03-2018, 10:45 / ---\nИҫтәлек булып йәшәр\n“Йөҙ тапҡыр ишеткәнсе, бер тапҡыр күр” ти халыҡ мәҡәле. Баш ҡалабыҙ Өфөгә ике көнлөк экскурсияға барған Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы уҡыусылары ошо хәҡиҡәткә тулыһынса ышанғандарҙыр, моғайын. Гимназия директоры Ғәлийәнова Зөлфиә Басир ҡыҙы ойошторған сәйәхәт мауыҡтырғыс та, фәһемле лә булды. Өфөләге тәүге туҡталыш - “ЮНЕСКО-ның ассоциацияланған мәктәбе”- 39-сы һанлы гимназия. Унда беҙ Туған телдәр көнөнә арналған Жәлил Кейекбаев исемендәге VII Халыҡ- ара фестивалендә ҡатнаштыҡ. Был сараға республиканың 24 ҡала һәм районынан командалар килгәйне. Онлайн-режимда Азербайжан,...\n26-03-2018, 10:43 / ---\nЛицей-интернаттың II класс уҡыусылары менән, йырсы Тәнзилә Үҙәнбаеваның юбилейына арнап, "Һоҡланыу минуттары" исемле осрашыу үткәрҙек. Унда халыҡ йырсыһының тормошо һәм ижады менән таныштыҡ, йырҙарын тыңланыҡ. Йыр-моң - халҡыбыҙҙың яҙмышы, йәшәйешебеҙҙең айырылғыһыҙ бер өлөшө булып тора. Халҡыбыҙҙың ошо хазинаһын беҙгә ишеттергән, еткергән һандуғастарыбыҙҙың береһе - Нөгөш ҡыҙы Тәнзилә Хәмит ҡыҙы Үҙәнбаева. Тәнзилә Хәмит ҡыҙы Мәләүез районы Түләк ауылында биш бала тәрбиәләнгән ғаиләлә тыуған. Атаһы көтөүсе булһа, әсәһе төҙөлөштә эшләй. Ул ата- әсәһенә тѳп ярҙамсы була. Уның әсәһе яғынан...


Башҡортостанда муниципаль һайлауҙарҙа ваҡытынан алда тауыш биреү башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда муниципаль һайлауҙарҙа ваҡытынан алда тауыш биреү башланды\n11:31, 3 сентября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 3 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБашҡортостанда шаршамбы, 3 сентябрҙә, ваҡытынан алда тауыш биреү башланды. 2014 йылдың һайлау кампанияларында ул тик муниципаль һайлауҙарҙа участка һайлау комиссияларында бара. Тауыш биреү 13 сентябрҙә тамамлана.\nВаҡытынан алда тауыш биреү 20 муниципаль берәмектәге 188 һайлау участкаһында уҙғарыла, тип аңлаттылар БР Үҙәк һайлау комиссияһында. Атап әйткәндә, Межгорье ҡалаһында ябыҡ административ-территориаль берәмек Советы депутаттарының төп һайлауҙарында, өс ҡала округы (Өфө, Стәрлетамаҡ, Октябрьский) Советы депутаттарының өҫтәмә һайлауҙарында; өс ҡала биләмәһе (Благовещен, Мәләүез, Учалы) Советтары депутаттарының өҫтәмә һайлауҙарында, 12 муниципаль район Советтары депутаттарының өҫтәмә һайлауҙарында. Яҡынса мәғлүмәттәргә ярашлы, урындағы һайлауҙарҙа 43 депутат мандатын ҡатнаштырыу планлаштырыла.\nТеги: муниципаль һайлауҙар


Ҡыйыу иргә - өс бүлмәле фатир!\n13 Май , 19:48\nИнтернет буйлап таралған видеяҙманы күптәр ҡарағандыр: унда ир кеше тәҙрәнән ҡоларға торған баланы ҡотҡара. Асыҡланыуынса, был хәл Ҡаҙағстандың Нур-Солтан ҡалаһында була.\n37 йәшлек Сабит Шонтакбаев йорто янынан китеп барған саҡта юғары ҡаттағы фатирҙың тәҙрәһендә эленеп торған өс йәшлек баланы күреп ҡала һәм ике лә уйлап тормай уны ҡотҡарырға йүгерә. Ир был фатирҙың аҫтындағы йортҡа инә һәм уның тәҙрәһе аша сығып, сабыйҙы ысҡындырып ала ла өйгә индерә.\nВидеояҙманан күренеүенсә, был мәлдә баланың да, уны ҡотҡарған ирҙең дә ғүмерҙәренә хәүеф янай. Тик Сабит үҙе тураһында уйлап тормай.\nҺәм бына бөгөн ошо хәлдең дауамы билдәле булды. Ҡыйыу иргә өс бүлмәле фатир бүләк иткәндәр һәм бөтә бурыстарын ҡаплағандар! Асыҡланыуынса, Сабит Шонтакбаев өлкәнең икенсе ҡалаһында йәшәгән, Нур-Солтанға төҙөлөштә эшләү өсөн 15 көн элек килгән булған. Өйҙә уның ҡатыны һәм дүрт балаһы – өс малай, бер ҡыҙ – бар. Ғаиләнең үҙ фатиры булмаған. Ир бәләгә тарыған бала йәшәгән йортта ҡуртымға фатир алып торған.\nБөгөн уны Нур-Солтандың аҡымы үҙенә саҡырып, эшкә урынлашыуҙа, кредиттарын ябыуҙа, ғаиләһен баш ҡалаға күсереүҙә ярҙам итәбеҙ тигән.\nӘ фатирҙы уға G-Park төҙөлөш компанияһы һәм Ғәбит Сатмағәмбәтов исемендәге шәхси хәйриә фонды бүләк итергә булған. Был йорттағы яңы фатир оҙаҡламай төҙөлөп бөтәсәк. Ҡыйыу иргә үҙенә оҡшаған планировка һайлау мөмкинлеге биргәндәр, ул 100 квадрат метр самаһы майҙанлыҡ өс бүлмәле фатирҙы һайлаған.\nӘйткәндәй, икенсе бер фонд уға фатир алырға аҡса йыйыу тураһында иғлан иткән булған, хәҙер ир фатирлы булғас, йыйылған аҡса ремонтҡа тотоноласаҡ тигәндәр.\nОҙаҡламай ир ғаиләһен яңы фатирға күсерәсәк. Ҡала аҡымы уны урындағы локомотив заводына, балаларын мәктәпкә, балалар баҡсаһына урынлаштырырға ярҙам итәсәк, шулай уҡ ҡатынына ла эш табышасаҡтар.\nБер изгелек мең бәләнән ҡотҡара тигәндәре ошолор.