Шафиҡ Әминев-Тамъяни | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Мөнәжәттәр һәм йырҙар, таҡмаҡтар > Шафиҡ Әминев-Тамъяни\n« Исмәғил, ғәләйһис-сәләм\nИмамдар һәм түрәләр »\nСәсәндең сәскәне, ғәҙәттә, йыраҡ та төшмәй. Уның ул-ҡыҙҙары, ейән-ейәнсәрҙәре, ижадҡа маһирҙар сәсән һүҙен, шиғырҙарын ятлап алыр, йыш ҡына ҡағыҙға ла теркәп ҡуйыр булыусан. Шундайҙарҙан, мәҫәлән, Асҡарҙан сәсәндең ейәне Шамил Әминев, Нәғимә Илһамова, Зилә Имәғилева, Дәлилә Сафиуллина Шафиҡ сәсәндең шиғырҙарын яттан белгән, байтағын дәфтәргә лә күсереп ҡуйған. Ә бына Йәнгел ауылынан сәсәндең бүләһе Салауат Әминев олатаһының быға тиклем бер ҡайҙа ла баҫылмаған тиҫтәнән ашыу шиғырҙарын дәфтәргә күсереп һаҡлаған. Ул быларҙы Шафиҡ сәсәндең ижадын яҡшы белгән әсәһенән яҙып алған. Әммә улар, үҙҙәре әйтеүенсә, сәсән бабаларының һүҙен тотоп, берәүгә лә күрһәтмәҫ булған.\nСалауат Әминев шиғырҙарҙы әсәһе һөйләгәнсә һүҙмә-һүҙ түгел, ә иҫке төрки һүҙҙәрен хәҙерге телебеҙгә әйләндереберәк күсергән. Әсәһе нисек яттан һөйләгән — шул ярым төрки әҙәби телендә яҙып алһа, яҡшыраҡ булыр ине фән өсөн, әлбиттә. Әммә, бары менән байрам, был көйө лә уның Шафиҡ сәсән ижады икәне юйылмай.\nӘммә хәҙер ҙә, мөмкин булһа, ул шиғырҙарҙың телдән йөрөгән иҫке оригиналь вариантын ҡайтарғанда яҡшы булыр ине тарих өсөн. Нисек кенә булмаһын, был хәтерҙә һәм яҙмала йөрөгән Шафиҡ сәсән шиғырҙары уларҙың хәҙерге йәшәү рәүешен аңлата бит. Фән теле менән әйткәндә, быныһы тарихи эволюция күренеше.\nШафиҡ Әминев-Тамъяниҙың яҡташтары, туғандары сәсәндең тыуыуына 150 йыл тулыуына бағышлап «Тарих булып һуңғыларға...» (был сәсәндең үҙ һүҙҙәре) тигән кескәй китабын район типографияһында нәшер иткәндәр. Сығарыусылары Самат Фәйзуллин менән Рәхимә Мусина.\nКитаптың тәүге яртыһы Ғайса Хөсәйенов ҡулында булған һәм хәҙер Өфөлә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫмалар фондында һаҡланған ҡулъяҙма дәфтәр буйынса, «Ватандаш» журналында 1998 йылдың 6-сы һанында баҫылған шиғырҙарҙан торһа, икенсе яртыһы хәҙергәсә халыҡ телендә йәшәй килгән, бер ҡайҙа ла баҫылмаған яңы шиғырҙарынан ойошҡан. Был баҫма, шулай итеп, Шафиҡ Әминев-Тамъяниҙың телдән һәм яҙма аша беҙҙең көндәргә килеп еткән ижадын хәҙер шаҡтай тулы көйө күҙ алдыбыҙға баҫтыра ала.\n«Ватандаш» журналында Шафиҡ сәсәндең шундай шиғырҙары һәм шиғыр шәлкемдәре донъя күргәйне: «Бағышлау», «Кеше ғүмере» , «Урал» циклдары, «Башҡорт бабаларының тарихы», «Наҙанлыҡ хәле», «Вәкилдәргә мәрхәбә», «Туйға барыу», «Юлсылар», «Шәкерттәр хәле», «Тарих мең дә туғыҙ йөҙ...», «Йот йыл ғибрәте», «Балаға», «Ҡитға», «Мин йырлайым...», «Һауа таҙарҙы», «Бер мең дә туғыҙ йөҙ ҙә утыҙынсы...». Был шиғырҙарға һәм шиғыр циклдарына беҙҙең тарафтан инеш өлөштә тулы ғына баһалама бирелә, уларҙың идея-эстетик, поэтик әһәмиәттәре билдәләнә. Беҙҙе хәҙер Шафиҡ Әминев-Тамъяниҙың яңы табылған һәм тәү баҫмаға индерелгән шиғырҙарының идея-тематик йөкмәткеһе, поэтик үҙенсәлектәре, ижадына ниндәй яңылыҡтар өҫтәүе нығыраҡ ҡыҙыҡһындыра.\nБашта сәсәндең тормош юлын, шөғөлдәрен иҫкә төшөрәйек. Шафиҡ сәсән 1858 йылда Ырымбур губернаһы Юғары-Урал өйәҙе Тамъян- Түңгәүер волосы (хәҙер Башҡортостандың Әбйәлил районы) Әбделғәзе ауылында тыуған. Башта ауыл мәҙрәсәһендә, унан Троицкийҙа Зәйнулла Рәсүли мәҙрәсәһендә һабаҡ алған. Аҙаҡ үҙе ауыл мәҙрәсәһендә, йәйгелеген ҡаҙаҡ далаларында шәкерттәргә һабаҡ биргән. Ғүмере буйы крәҫтиән эше менән шөғөлләнгән. Шафиҡ мулла тигән исем-аты ғилемлеге, ижады сәсәнлеге менән тығыҙ бәйләнешле. Вафаты 1936 йыл. Бөгөнгө көндә мәрмәр һәйкәл ҡуйылған ҡәбере Әбйәлил районының Яңауыл зыяратында.\nСәсән тәбиғәтле Шафиҡ Әминев күргән, ишеткән бер мөһимерәк хәл- ваҡиғаға шиғыр сығарыр булған. Шуның фәһемлеләрен мәжлестәрҙә һөйләгән, үҙ күңеленә хуш килгәндәрен дәфтәренә теркәп ҡуйған. Берәй әҙәмдең кәмселеген, насар холоҡ-ҡылығын күрһә, уға шунда уҡ шиғыр сәпәгән. Ләкин дәфтәр-дәфтәр тупланған шиғырҙары үткән быуаттың утыҙынсы йылдар башында бер янғын ваҡытында юҡҡа сыҡҡан.\nШафиҡ Әминев сәсәндең әҫәрҙәренең бер өлөшө халыҡ хәтерендә, дәфтәрҙәрҙә бер аҙ һаҡланып ҡалған. Шуларҙың иң әһәмиәтлеһе — яҙыусы Әхтәм Ихсан институтта минең ҡулға тапшырған, утыҙынсы йылдарҙан килгән дәфтәр. Шулар аҙаҡ «Ватандаш» журналында ташҡа баҫылды. Уларҙың өлгөләре әҙәбиәтебеҙ тарихына, мәктәп дәреслектәренә инде.\nБына шунан ҡала дауамы «Тарих булып һуңғыларға...» китабының икенсе яртыһын тәшкил итә. Был китапта ла тәүге ҡулъяҙма дәфтәргә ингән шиғырҙарҙағы төп мотивтар яңғырай бара. Шул уҡ өгөт-нәсихәт, мәғрифәтселек рухы, яңы заманға, совет осорона һаҡсыл ғына тәнҡит, өгөт-өмөт өндәре. «Үҙ хәлемдән» шиғырында «Донъяның төрлө хәлен күрә килеп, барамын да һикһәндәргә етеп. Йәшәнем фәҡир хәлдә ҡырҡтан ары, ун биш йыл яҡшы ғүмер иттем бары» тип һөҙөмтәләр сығара.\nӘҫәрҙәрендә ғүмеренең һуңғы сирегендәге совет осорон, үткән быуаттың һуғыш, аслыҡ, йәмғиәттәге киҫкен үҙгәреш, коммунлыҡ хәсиәттәрен, шунан тыуған күңел үҙгәрешен, күңел юшҡынын һиҙҙертеп алғылай. «Ата-әсәһен юғалтҡан етем түгел; ала улға, ала ҡыҙға — киңдер күңел. Берҙәмлектә ғүмер буйы башҡорт халҡы, ҡай берҙәре ниңә хәҙер коммун яҡлы?» — тип һорауҙар бирә.\nҮҙ көсө менән ғүмер итергә, хәләл мал йыйырға, ҡәҙимгесә донъя көтөргә өйрәнгән эшсән сәсән үткән быуаттың егерменсе йылдарында коммун хужалыҡтар төҙөү, аҙаҡ колхоздарға берләшеү хәлдәрен үҙ шөғөлө, күңеле менән дә һис ҡабул итә алмай. Шул арҡала төрлө ҡыҫым, репрессияларға ла дусар ителә.\n«Бәхет ҡайҙа?» тигән шиғырында үткәндәргә ҡараш ташлап, хәҙергеһенә бағып, бәхет төшөнсәһенә үҙенсә тарихи баһа сығара:\nИлең өсөн яу сабыу ҙа, баш һалыу ҙа — был бит бәхет,\nТаҙа һауаң, таҙа һыуың алып бөтмәҫлек бәхет.\nБәхет тулҡынында булған нисә быуат ата-бабам.\nБына ошо һуңғы быуат бәхет ҡайҙа — хайран ҡалам.\nБына ошондай ҡараштары өсөн, яңғыҙ хужалыҡ булып ҡалғаны, яңы социаль системаға тел тейҙергәне өсөн власть органдары тарафынан эҙәрләүҙәргә дусар була.\nБыл осор ижадында «Ниндәй заман килде» тип киҫкен генә социаль- сәйәси һорауҙар ҡуйыуы ла һис осраҡлы түгел. Поэзияһында төшөнкө рухлы шиғырҙар ишәйә, бәйет, бәхилләшеү, васыятнамә ише жанр шәкелдәре пәйҙә була.\nШул уҡ ваҡытта тәрән уйланыуҙарға ҡоролған медитатив, философик йөкмәткеле шиғырҙары ҡағыҙға күсә. Шиғриәте лейтмотивы, жанр төрө, поэтикаһы менән байыға, төрлөләнә бара.\n«Бөркөтөм» исемле шиғырында бына ни ти ул:\nҺиңә ҡарап һоҡланырмын — туймаҫмын,\nЯндарыма уғым мәңге ҡуймаҫмын,\nҺин арбайһың күңелдәрен башҡорттоң,\nҺин — етәксе, һин — Уралда баш ҡортом.\nБыл шиғыр яңғырашы, поэтик хәсиәте менән дә уның поэзияһында символик һын һәм бөркөт саңҡытыр оран кеүек яңғырамалы.\nСәсән шағир ижады махсус өйрәнеүгә хаҡлы. Унда халыҡ поэтик ижа-ды традицияларының яҙма поэзия ҡаҙаныштары менән тығыҙ берегә барыуы күҙәтелә. XX быуатта сәсәнлек традицияларының нисек яңырып дауам итеүе ярылып ята.\nҒайса Хөсәйенов, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы.\nСигенә фәҡирлектең барып етеп,\nУҡыным бала саҡта һарыҡ көтөп,\nДонъяның төрлө хәлен күрә килеп,\nБарамын ди һикһәндәргә барып етеп.\nЙәшәнем фәҡир хәлдә ҡырҡтан ары,\nУн биш йыл яҡшы ғүмер иттем бары.\nИгенселек менән шөғөлләнгән ваҡытында Шафиҡ мулла күрше Үтәгән ауылында Шаһиғәли Әбүбәкеровтың тирмәненә он һалдырырға йөрөгән. Шаһиғәли ҙә тирә-йүнгә билдәле, йор һүҙле генә сәсән була. Халыҡ араһында Шафиҡ мулла менән Шаһиғәлиҙең «Самауыр» бәйете йәшәп килә:\nСамауыр сәүҙәге кәлсә,\nТауышы һайраған ҡоштор.\nҠунаҡтың күңеле хуштыр.\nУның булһа шәкәр-балы,\nДәхи булһа йыйыр наны.\nШулайтып һыйлаған байҙың\nСығалыр илдәргә даны.\nТаҡыя мулла бәйете\nБына дәхи бер хәбәр,\nҒәйебебеҙ күп булһа ла,\nҒәфү итегеҙ, ҡоҙалар.\nКилеп әйткән булғайны,\nБер кешеһе тулмағас.\nӨмөтөм дә юҡ ине,\nБылбыл һандуғастар кибе,\nБер аҙ ғына көйләйем.\nБер аҙ хәбәр һөйләйем.\nДөрөҫ тә беҙ ҡалманыҡ,\nИсемһеҙ ҙә барманыҡ,\nШул көйөнсә китеп барҙыҡ,\nЯҡшы тун да алманыҡ.\nЙәнйегеткә шат булдым,\nӘҙәм итеп күҙгә элгәс,\nБер аҙ шунда шомландым,\nТәртә төбө өҙөлгәс.\nАтым булды дағаһыҙ,\nТупыйым да ҡамаһыҙ,\nШул көйөнсә күмәкләшеп\nБеҙ ҡоҙаға барабыҙ.\nҠалын ҡарҙы йырҙыҡ беҙ,\nКүй-кәк итеп киттек беҙ.\nТөп ҡоҙаға килдек беҙ.\nАт яҡшыһын, тун яҡшыһын\nЭлишнийе ҡайтыр тиеп,\nЙөрәккә тоҙ һалалар.\nҺис берәүгә ҡарап булмай,\nБилбауымды кем алыр тип\nШул көйөнсә сисенеп,\nУлтырғайным мин менеп,\nУн биш тире тунымды\nҠасан сығам кейенеп?\nҠоҙа һайлап алған саҡта\nБер-бер(һе)нең бөйөрөнә төртәләр.\nКәүҙәм өлкән булғас та,\nКүп ашар тип ҡурҡалар.\nАтым арып килгәйне,\nБелмәйем ҡайҙа барырға,\nБер аҙ бәхет бар икән,\nШтаб булдым ҡарыуҙа .\nБуҙалары бик уңған,\nАртыҡ икән ҡымыҙҙан,\nУлар минән ҡасмай икән,\nҠаса икән намаҙҙан.\nНамаҙ эше шул ғына —\nТаҙа булһын түшәмең.\nБер-ике эйелеп бөгөлөргә\nӘллә итең төшәме?\nБелә ҡунаҡ ҡиммәтен.\nБалалары күп йәшәһен —\nЙөҙ йыл күрһен хеҙмәтен.\nАштары ла татлы икән,\nЙөҙҙәре лә яҡты икән,\nТаҡый мулла рәхәтләнеп\nҠырын төшөп ята икән.\nЗәйнулла ишан бәйете\nТарих мең туғыҙ йөҙ ҙә һәм\nТөштө ишан хәҙрәтенең\nАбыстайы бергә ине\nҺәм ике уғылдары.\nЙөҙ саҡырым барҙы аттар\nИшанды ҡаршы алмаға.\nБер хәсәнәт әйлә килеп\nКүп ғалимдар әҙер булды\nКилгән Ҡыпсаҡ, килгән Тамъян,\nКилгән Бөрйән ҡарарға.\nИке көн булды ҡунаҡта\nХажимөхәммәт хажи ла.\nИшан хәҙрәт ҡыҙы, имеш,\nШул хажиҙың ефете.\nХәҙрәттәр ҡылды тәү(ә)фиҡ\nКеме Тамъян хажилыр,\nКеме Бөрйән улылыр,\nЮлдарында ҡылды дәғүәт\nШул ҡәҙәре шат булдылар\nБоҫон бөркөп, самауыр ҡайнай,\nКүбеп бешкән икмәге.\nӘкрен генә сиртеп бешә\nҺимеҙ һарыҡ иттәре.\nҺис кәмемәҫ булды унда\nАп-аҡ ҡымыҙ күлдәре.\nҠайһы ки хәҙрәттәрҙең\nЖәмғиәт хәлен һорашты\nЗәйнулла ишан хәҙрәт,\nАуылына ҡылды доға,\nХужаһына — бәрәкәт.\nИшан менән хушлаштылар\nУнан алып китте ишанды\nСәғит сауҡаһы янында\n1 Хажимөхәммәт — Зәки Вәлидиҙең ҡайныһы.\n2 Шәйхинислам — Әбйәлил районы Салауат ауылынан (шул осорҙа) Троицкийҙа Зәйнулла ишанда белем алған шәкерт.\n3 Байсәғит уландары — Салауат ауылына Зәйнулла ишаңдың шәкерттәре.\n4 Сәғит сауҡаһы — ер-һыу атамаһы.\nИшанды ҡаршы алдылар,\nЙәм-йәшел хәтфә түшәктә\nШишмә буйында аҫылған,\nБайтаҡ ҡына ҡаҙандар,\nТирә яҡҡа яңғырап торҙо\nИшан уҡыған аҙандар.\nАл да ҡурайҙы көйләп,\nУлтырма ғәйбәт hөйләп,\nБер аҙыраҡ көйләгеҙ,\nҮткән йылдарҙы уйлап.\nҠурай үтә бер тауыш:\n«Ауыр булды быйыл ҡыш.\nТарихтарҙа hис күренмәй,\nБындай булған үткән эш.\nСәфәрҙәрҙә йөрөп беҙ,\nЙөрөгән ваҡыт күреп беҙ,\nБик күп ҡәүем халыҡтан\nҠалдыҡ өстән беребеҙ.\nКүрҙек ауыр йоттарҙы,\nАлды беҙҙең ҡоттарҙы,\nFибрәт менән күрҙек беҙ\nБикле торған йорттарҙы.\nҺис әҙәмдең болы юҡ,\nКәртә тулған малы юҡ,\nБулды аслыҡ афәте,\nБик күп булды вафаты.\nЭш тапмайса hөнәргә,\nЭш хаҡы юҡ түләргә.\nКөс ҡеүәт юҡ аслыҡтан\nКүрҙе аслыҡ бәләhен\nНиндәй ирҙәр ыласын,\nТашлап китеп бөттөләр\nҺөйгән ҡатын, балаhын.\nҠатын ирҙән төңөлдө,\nАҙыҡ эҙләп киткәндәр\nЮл буйында күп үлде.\nАуыр үлем күбәйҙе,\nАшаған эт, бесәйҙе.\nБик күбәйҙе хыянат.\nКескенә бер ҡиәмәт.\nСабый иммәй имсәкте,\nҺөтө-сыҡмай, бирһәк тә.\nӘле ғибрәт алмайбыҙ,\nАуыр йотто күрһәк тә.\nАртыҡ малы буш йөрөй,\nБик күп һаран байыңды\nЯңғыҙ атҡа төшөрҙө.\nМал бирмәне мәктәпкә,\nМәктәп алға китмәне,\nЙөҙ йылҡылы байҙар ҙа\nМохтаж булды икмәккә».\nАҙан әйтеп, намаҙ уҡыр саҡтарымда\nТороп ҡалдым ике юлдың саттарында:\nБер юлымдыр — бик-бик түбән упҡын юлы,\nБер юлымдыр — текә үргә бара туры.\nХәлем етмәҫ текә үргә ынтылаһы,\nТаш тәгәрәй, аяҡтарым-ҡалтыраны.\nБеренсегә тубыҡландым тын алырға.\nЮҡтыр ғәҙәт сит кешегә баш һалырға.\nЙортһоҙ ҡалыу ауыр түгел был донъяла,\nТик ҡатыным, бала-сағам бик ояла.\nИртән тороп кесе ҡыҙым һөт һораһа,\nТартып алған һыйыр юҡлығы тойола.\nБыуын-быуын башҡорт халҡын солғағандыр,\nҘур болғаныш, талаш-тартыш юл алғандыр.\nЮҡҡа сыҡҡан ауыл-ауыл йорттар янып,\nҠамсы һуҡҡан башҡорттарҙы берсә танып.\nБатырҙары баш күтәргән йәнә тағы,\nҒәйрәттәре -инде ташып торған сағы,\nАйырылғанды айыу ашар — әйтемдәре,\nҺис урамда тороп ҡалмаҫ йәтимдәре.\nАта-әсәһен юғалтҡан етем түгел,\nАла улға, ала ҡыҙға — киңдер күңел.\nБерҙәмлектә ғүмер буйы башҡорт халҡы,\nҠай берҙәре ниңә хәҙер коммун яҡлы? —\nҮҙ туғанын үҙе бер ҙә таныманы,\nДошман күрҙе коммун яҡлы булмағанды.\nТик ауылым кешеләре әле дөргөн,\nБүре йөрөр, сәүек эттәр, әйҙә, өрһөн.\nУпҡын юлына төшөргә ғәм бирмәне,\nКүрмәй ҡалдым йә шунлыҡтан мин төрмәне.\nҠайҙа булды батырҙары беҙҙең яҡлы?\nӘллә ҡамсы һуғыу тағы ҡабатланды,\nЮҡ, түгелдер. Батырҙары яра алды.\nҠылыс ярып сығарғандыр ҡара ҡанды,\nҠул тыйыуҙа, тел тыйыуҙа сара ҡалды.\nЙәш тамамы, ҡан тамамы — шәйләмәймен,\nМылтыҡ тотоп ҡылыс билгә бәйләмәймен.\nИнде ҡартмын, башҡорттарҙы әйҙәмәймен,\nЯҙып китәм булған хәлде, һөйләмәймен.\nМәңгелек кеүек күренә ғүмер ул беҙ йәш саҡта,\nУрта йәште уҙғас ҡына яҙам бер аҙ ошо хаҡта:\nГөл-сәскәләр күҙ алдында сәскә ата ла ҡоя,\nӘ кешеләр инде ҡасан ғүмер үткәнен тоя.\nЯҙҙан-көҙгә ҡош балаһы ҡанат ҡаға нығынып,\nӘ кешеләр бер йәшендә йәнә йөрөй йығылып.\nМин дә әле йәш ғүмерҙәр уҙмаҫтыр тип уйланым,\nҮтмәҫ кеүек йәш ғүмерем һоҡланып һис туйманым.\nАғын һыуҙа таш мүкләнмәй, мәңгелекмен тип уйлай,\nҺыу түгелдер, йылдар ашай, таш шуны бер ҙә тоймай.\nЮлдарҙың ғына осо юҡ, китһәң — китә лә китә,\nУҙар ғүмерҙең бар осо, яйлап үтә лә үтә.\nИнде ҡайтмаҫ йәш ғүмерем, үткәнен һиҙҙем бер көн,\nТаң һыҙылып, ҡош уянғас, үткәргәс оҙон бер төн.\n«Ейәнең тыуҙы, инеп күр! Һин — олатай!» Һин хаҡлы.\nҒәбделрәшит булһын атлы, был улым Шафиҡ затлы.\n«Олатай» һүҙе һикәлтә уҙар ғүмер юлыма,\nЯрты йәнем күсте кеүек яңы тыуған улыма,\nИнде мәңгелек күренмәй йәш саҡтағы кеүек ғүмер,\nШашып янған ут һүрелә, ҡуҙ һүнһә, ҡала күмер.\nШашып янған ағас түгел, йөҙ йәшәр мин ҡарағас,\nТамырҙарым ҡала, шөкөр, Хоҙайымдан һорағас.\nЭй, Хоҙайым! Ғүмеремде мәңгелек иттең бөгөн,\nБәүетәмен мин ҡәҙерләп сәңгелдәгемдең йөгөн.\nЭй бөркөтөм, осаһың һин күктәрҙә,\nКүҙең үткер, ғәйрәтең ҙур, саяһың,\nОя ҡороп, төйәк иттең мәңгегә,\nҺайлап алып Уралымдың ҡаяһын.\nБер ҡараһаң, һин матурһың ҡыҙҙарҙан,\nТөшөп ҡалмаҫ бәйеттәрҙән-йырҙарҙан,\nБер ҡараһаң, һин батырҙың-батыры,\nҺинән сыға башҡорттарҙың тамыры.\nҺин ҡалҡанһың Уралымды ҡаплаған,\nҺин яугирһың Уралымды һаҡлаған,\nДошманыңдың ташланаһың өҫтөнә,\nҺин — етәксе, һин — Уралда баш ҡортом!\nЭй бөркөтөм,, тырнаҡтарың ҡоростан,\nҺин аҡыллы аҡыллыраҡ урыҫтан,\nЯн айырмаҫ уҡты бер ҙә керештән,\nҺиңә ҡарап ғәйрәт алам, бирешмәм.\nҺин ҡул етмәҫ дошманыңа үрҙәрҙә,\nҺин күҙ күрмәҫ урмандарҙа-түрҙәрҙә,\nҺин берҙән-бер Уралыма тиң ҡошом,\nУрал тауҙай ҡиәфәтең-торошоң.\nТашлап барса кәсебемде, һабаҡ бирәм балаларға,\nЙәйәү атлап, саң туҙҙырып, етеп алыҫ далаларға.\nБулмаҫ бер ҙә үҙ яғымда ынтылыштар белем өсөн,\nБирер инем аң-белемде йәлләмәйсә барса көсөм.\nСыр-сыу килеп урамдарҙа сөр һуғыуҙы хуп күрәләр,\nСәбәп шунда: беҙ тарафҡа килеп сыҡмауы түрәләр.\nКешелер беҙ, йә түгел эт, йә ҡоралай һәм бүреләр,\nМал көтөргә бесән сабып, уҡыу кәрәкмәй тинеләр.\nБашҡорт түгел инде, ҡаҙаҡ аң-белемгә ынтылалыр,\nБеҙҙәр биргән йор һабаҡҡа ауыҙ асып таң ҡалалыр,\nБеҙҙәр биргән йор һабаҡты йотоп-йомолоп алалыр,\nБеҙҙәр биргән йор һабаҡты һатып ялынып алалыр.\nБелмәй күптәр аң-белемдә ятҡанлығын ҙур байлыҡтың,\nМал көтәм тип бесән саптың, аң-белемгә бик һайыҡтың,\nКисеүҙәрен кисмәҫ инем иртә яҙҙа мин Яйыҡтың,\nӘгәр үтһә тупһам аша ике улы ла Байыҡтың,\nҺатып алмаҫ ине улар аң-белемде күрше тороп,\nСығармаҫ та инем йәнә һәм ауылды кире бороп,\nӨндәү һүҙем, изге һүҙем, әйтерһең дә, ташҡа тейә,\nСәллә түгел, баштарында теүәтәйен бик хуп күрә.\nТашлап барса кәсебемде, тағы китәм далаларға,\nЙөрәк әрней, һеҙ, ҡәрҙәштәр, тоҙ һалыусы яраларға,\nБайлыҡ малда түгеллеген аңлатығыҙ балаларға,\nБайлыҡ аңда булғанлығын аңлатығыҙ балаларға.\nҠалдырамын был донъяны мәңгегә тим,\nЙәшәүҙәре был донъяла ожмахҡа тиң.\nБулһа ла бит, ни хәл итәң, китеү кәрәк,\nБер саҡ арыр күп һуғыуҙан бары йөрәк.\nШул саҡ уйҙар берсә китә бала саҡҡа\nТекәлгәнмен әсәй яҡҡан ҙур усаҡҡа,\nӘйтәм кеүек: «Атай, — тиеп, — үт түр яҡҡа,\nЯтып ял ит, ыҙалама, мин бар саҡта».\nБына уйҙар берсә китә егет саҡҡа,\nБелем алып булмайҙыр бит беҙҙең яҡта.\nИшетәмен: бар мәҙрәсә бик йыраҡта,\nҘур ғилемгә эйә булам шул тарафта.\nЯҙмыш бит ул, донъя ҡуя атай-әсәй,\nҠул аҫтымда ҡустыларым минең йәшәй.\nУларға бит ҡатын-ҡыҙҙың ҡулы кәрәк,\nҠаҙаҡ ҡыҙын хуш күрәлер минең йөрәк.\nБыл тормошом бер яғынан алға китһә,\nГөләнданым бала өсөн йүргәк текһә,\nҠустыларым йығылдылар тиф тейеүҙән,\nАлйыйыммы ҡайғы ҡатыш йән көйөүҙән.\nАуыр тупраҡ еңел булһын, ҡустыларым,\nЙөрәк һыҙлай, үтәлмәне бурыстарым.\nҠайғыларым ҙурҙыр инде — баҫыр кемдәр\nҺаналманы йоҡламайса үткән төндәр.\nҠыш көндәре булһалар ҙа оҙон төндәр,\nШулай ҙа бит таңдар ата, килә көндәр,\nЙөрәгемдә боҙ иретеп бала илай,\nГөләнданым түр яғында бишек йырлай.\nБер-бер артлы йылдар үтте һәм тағы ла,\nЯмғыры юҡ, сатнай-сатнай ер ярыла,\nИнде йәнә вафат булды килен, улым,\nИке ейән, һеҙгә тағы минең ҡуйын.\nБер бәләгә икенсеһе яҡын инде,\nКүп тә тормай әсәләрен ҡайғы еңде,\nБүлмәләрҙә сәскә-гөлдәр берҙәй шиңде,\nЭй, Хоҙайым, инде ниҙәр күрәм инде.\nЕтем ҡалған балаларым үҙ янымда,\nБулмайҙыр бит ҡатын алмай һәм тағын да,\nБына инде йәш ҡатыным үҙ янымда,\nАш наҡыҫы һиҙелмәйҙер бит табында.\nИке ҡыҙым, бер малайым барҙыр тағы,\nҠартлыҡ етә инде, көстөң үткән сағы,\nНи булһа ла тағы һалам нигеҙ ташы,\nНәғимәмдең әле нескә ҡара ҡашы.\nШатлыҡтарҙан ҡайғыларым күп булһа ла,\nИнде йөрәк күп тибеүҙән арыһа ла,\nТик уйҙарым уҙған ғүмер буйлап бара,\nҠарт көнөмә йәшәү көсө, өмөт һала.\nЮлсы килер, килгән юлы булһын таҡыр,\nАс ҡорһаҡҡа арып-талып ишек шаҡыр,\nҺөйәк бирһәң, ҡаҙы-ялы, иттәй күреп,\nИшек төбөн түрҙәй күреп урын алыр.\nЮлсы булыу — мәке юлы тапау түгел,\nИр-ат барҙа юлсы юлда була килә,\nЮлсы булмай, һин аҡһаҡал булам тимә,\nСабатаңды йәлләп, юлда туҙа тимә.\nЕр-һыу күрмәй, аҡыл кермәй ир кешегә,\nҠапҡаңды ас, юлсы юлдан килеп төшһә,\nҺорау көтмә ишек шаҡып төн ҡунырға,\nҺиңә лә бит килер бер саҡ юл тоторға.\nИге-сиге юҡтыр был уйҙарҙың,\nКүпме уйҙар йөрөй баштарҙа,\nУйҙар тулҡынына бер сумдыңмы,\nҺыуып ҡуя ҡайнар аштар ҙа.\nШатланыр ҙа инем был уйҙарҙан\nБер миҙгелгә әгәр арынһам,\nТөшөп тә генә ҡалһа ошо уйҙар,\nУйҙар уйлап килеп абынһам.\nҺағышы ла уйҙан, шатлығы ла,\nҠайғыһы ла уйҙан бирелә.\nЙәшлеге лә уйҙан, ҡартлығы ла,\nҺаулығы ла уйҙан, сире лә.\nӘйләнеп ҡарамай атлаһаң,\nҺиҙмәй ҙә ҡалырһың үткәнен,\nБик алыҫ ҡалғанын, бараһы\nЮлыңдың ҡыҫҡарып киткәнен.\nҒүмер ул — оҙон юл тармаҡлы,\nБуталсыҡ ошо юл алдыңда,\nҺәр кеше үҙенә юлбашсы,\nЮл белгән кешең юҡ яныңда.\nЮлдарҙы һайламай атлама,\nТапалған юлдарҙан барма һин,\nТапалған юлдарҙа тайғалаҡ,\nҺайлаған юлыңдан тайма һин.\nҺайлама ҡыҫҡаһын юл сатын,\nЮлһыҙ кит, ярып юл үҙеңә,\nҠыйыу бул, тейер бер форсаты.\nАлдыңда ҡая-таш — урама,\nЯрып үт, ғәйрәтле йәш сағың,\nАлдыңа үткән юл һис килмәҫ,\nСәмләнеп алға бар һин тағын.\nЮлдарҙың яҙығын һайлама,\nЯҙыҡ юл — мәңге йән ғазабы.\nҮрелеп ҡарама, күрмәҫһең,\nБөтөр тип юлыңдың аҙағы.\nТау-урман ян-яғың, аҙашма,\nСабыр бул, сығырһың далаңа,\nТаяғы буласаҡ ошо юл\nБараһы юлында балаңа.\nИҫтә һаман: ап-аҡ ҡарҙы тотоп\nАла инек ғәмһеҙ ауыҙға,\nСулпы-боҙҙо тәмләп имә инек,\nЯҙҙар килһә беҙҙең ауылға.\nТау буйына таңдан китә инек\nҠаты ҡарҙа һағыҙ сәйнәргә,\nҠыш бауыры оҙон, яҙ еҫтәрен\nӨлгөрәбеҙ бик тиҙ шәйләргә.\nСыйырсыҡҡа оя яһай инек,\nШатланышып йылы яҙ килһә,\nҠар һыуына юлдар яра инек,\nҺыуҙар менән тулһа ҙур билән.\nӘ кистәрен ҡайта инек өйгә\nАяҡ-ҡулдарыбыҙ һыу булып,\nАта-әсә йөҙө яҡты ҡояш,\nБалалары йөрөй өй тулып.\nҠара икмәк, туҫтаҡ тулы ойотҡан,\nТик ҡалаҡтар күмәк ярыша,\nТуҫтаҡ бушай, телдәр ҡалаҡ ялай,\nКүрмәмешкә әсәй һалыша.\nЭңер төшә, шәмгә ут алына,\nШөкөр итеп булған барына,\nҺыйынышып ҡыҙыл ҡуҙ ҡарайбыҙ,\nТеҙелешеп мейес янына.\nУрындыҡта атай арып талған,\nОло яҫтыҡ башы аҫтында,\nТалғын ғына һуҙып боронғо йыр\nОрсоҡ сиртә әсәй ҡаршында.\nУрамдары йәшел үлән, тик үтәлер арба юлы,\nҺаҙҙар баҫҡан йылғалары һыуҙар менән булған тулы.\nТөрлө сәскә болондары, йөрөй йылҡы, ҡолондары,\nҠара сәсле толомдары булған башҡорт килендәре.\nТуҫтаҡ-туҫтаҡ ҡымыҙ эсеп, ҡырып сәсен тап-таҡырға,\nАлты йәштән өйрәнгәндәр янын тартып уҡ атырға,\nҠыҙ-ҡырҡынды өйрәткәндәр илтифатлыҡ һәм әҙәпкә,\nБиш ҡатын бер иргә һыйған, ҡалмаҫһыңмы һин ғәжәпкә?\nҺауыттары гел ағастан,туҙҙан булған тырыздары,\nҠулдан-ҡулға күсер булған ҡаты булат ҡылыстары,\nТүшелдерек, алҡа, сулпы, ҡашмау булған тағыр биҙәү,\nКейәүгә ҡыҙ оҙатҡанда йола булған көйләп сеңләү.\nТырансанан сатыр ҡорған ярлылары кейеҙ юҡтан,\nРухы күтәренке, тик булһа ла киндер олтан.\nЮрау булған: ноҡот һалып, ҡот ҡойғандар, ыҫлағандар,\nЕн һуҡмаҫҡа бетеү таҡҡан, төшлөк һалып йоҡлағандар.\nЙөрөгәндәр: ҡурай ҡулда, шарап һыуын эсмәһә лә,\nБейеп-йырлап күңел асҡан йәше-ҡарты һәр кисәлә.\nҠатындары балаҫ һуҡҡан, киндер күлдәк тегер булған,\nБиш балаға тик бер түшәк, тик бер яҫтыҡ, тик бер юрған.\nТүр башында ҡамсы торған, ул ҡамсыға ир тотонған,\nМал табыуы, аш табыуы шул ир намыҫында торған.\nУның булған һаҡлар һыуы, һаҡлар ере, һаҡлар иле,\nСаф башҡортса шатырлатып һөйләр теле, тыуған теле.\nҠан аралау, ғөрөф ғәҙәт, йолаларҙы hаҡлағандар,\nУрыҫтарға аралашып, тәре түшкә таҡмағандар.\nДошман илгә баш тыҡҡанда атын бороп сапмағандар,\nЙән аямай, тән аямай, берен-бере hатмағандар.\nЙөрөр юлы бик hүрәпән, тауҙар, таштар, урман аша,\nТанау киҫеп, ҡамсы hуғып баш эйҙермәҫ Әбей батша.\nҺабантуйлы булған йәйҙәр, ат сабышлы hәм көрәшле,\nБыл шатлыҡтыр, был бәхеттер — булған йөҙҙәр шат көләсле.\nАзатлыҡ ирек уларҙа, hәр ырыуҙың үҙ тәртибе:\nОлолары ололанған, хөрмәт ителгән йәтиме.\nМәжбүр итеп тел тыйыуҙар булмаған — был бит бәхет,\nМосолмандан дин тыйыуҙар булмаған — был бит бәхет.\nИлең өсөн яу сабыу ҙа, баш hалыу ҙа — был бит бәхет,\nТаҙа hауаң, таҙа hыуың алып бөтөрмәҫлек бәхет,\nБәхет тулҡынында булған нисә быуат ата-бабам,\nБына ошо hуңғы быуат бәхет ҡайҙа — хайран ҡалам.\nЙөҙ саҡырым беҙҙең өсөн берҙәй алыҫ,\nАт саптырып бер-береңә хәбәр биреү.\nХәбәр етмәй, ярты юлда атың үлһә,\nНамыҫыңда яңғыҙ атың гүргә биреү.\nҠош осороп хәбәр биреү беҙҙә яҙыҡ\nТелеграф тигән нәмә юҡтыр инде,\nБаштарыңа ҡайғы төшһә, эй, мосафир,\nАт саптырып, ат үлтереп йөрө, интек.\nСуҡлы йүгән, көмөш эйәр ат өҫтөндә,\nСапҡынсыға ярап булмай ҡарт көнөмдә.\nТипһә тимер өҙөрҙәй бер егет кәрәк,\nХәбәрҙәрем етһен өсөн йәһәтерәк.\nӘжәл килһә ҡалып булмай йән биреүҙән,\nҺуңғы теләк, һуңғы һүҙҙәр әйтеү кәрәк.\nАра йыраҡ, килеп етмәҫ көткән кешең,\nЙән бирмәйсә инде күпме ятыу кәрәк.\nӨйөр өйөр йылҡы ҡыуған саҡта,\nБүртәhе бар уның, буҙы юҡ.\nЭскенәйем боша, йөрәгем яна,\nТөтөндәре бар ҙа, ҡуҙы юҡ.\nМенгән генә атым, ай, ҡуңыр күк,\nМенеп кенә сыҡтым эңер үк,\nЕлә генә сабып етә алманым,\nҮтеп кенә барған ғүмер үк.\nҺандыҡ та ғына hандыҡ ҡыҙыл алма,\nҺайлаhам да сыҡмай бөтөнө,\nҺауаларға сыҡмай төтөнө.\nЯҙғы ла ғына сыҡҡан нурлы ҡояш,\nНурҡайҙарын hибә донъяға.\nҮлтерер ҙә булғас, ник тыуҙырҙың\nОшо ла ғына фани донъяға\nНиндәй заман килде\nНиндәй заман килде беҙгә, hөйлә инде, hөйләп бир,\nЗарлы көйҙәрең сығамы, йырла инде, йырлап бир.\nЗарлы көйҙәрем сығырға — тыным ҡыҫа, hауа юҡ,\nСөрләп аға күҙ йәштәрем, дауаларға дауа юҡ\nНиндәй заман килде беҙгә, һөйлә инде, һөйләп бир,\nБелемлеләрҙе белмәйҙәр, һуҡырҙарҙыр, күрмәйҙер,\nТашҡа баҫыр яҙыуҙарым ҡағыҙҙалыр, үрҙәлер,\nТашҡа баҫыр яҙыуҙарым хәҙер инде гүрҙәлер.\nҠыштар үткәс килгән миҙгел ҡояшлы бер яҙ икән,\nОло юлым, ғүмер юлым — үтәһе бер һаҙ икән,\nМәйет көтөп осоп йөрөр ҡоҙғондары бар икән,\nШиҡыр-шиҡыр ошаҡ ташыр һайыҫҡаны бар икән.\nМәйет суҡыр оло ҡоҙғон, әллә ул да коммунмы?\nБелемле-аңлы кешеләр — улар өсөн табышмы?\nҠояшлы яҙ көндәрендә боҙлауыҡлы яуынмы,\nУра торған көҙгө иген — улар өсөн сабынмы?\nНиндәй заман килде беҙгә, һөйләһәң дә шым һөйлә,\nДөйә булып күренәлер ҡара тунда аҡ төймә.\nТоғролоҡ яҙ ҡағыҙға, йәшер, кеше күрмәһен,\nҺуңғы йәштәр уҡыр, тиһәң, китап баҫтыр, үлмәһен.\nШул китапты баҫыр өсөн булһаң бул ине ярлы,\nКүн итек түгел аяҡта, сабатаң булһын парлы,\nШул китапты баҫыр өсөн һин мулла булма затлы,\nКемдәр генә булһаң да бул, тик булма Шафиҡ атлы.\nЫрғып менеп ерән атым елдәй еләм,\nЕтәһе бар ерҙәремә етеп киләм,\nТояҡтары атҡайымдың гиҙә сиҙәм, үҙемме?\nБолоттарҙа, гүйә, йөҙәм.\nЕрән атым намыҫланып әйҙәй алға,\nҺөрөнмәйҙер тояҡтары юҡҡа-барға.\nТуҡтатайым — һыу буйы бит — бер аҙ ялға,\nТеҙгененән бәйләп ҡуйып бөҙрә талға.\nЕрән атым, ауыр йөгө өҫтән төшкәс,\nАяҡтарын кирә баҫып, бер һелкенгәс,\nКүҙҙәремә тура ҡарай, башын бороп,\nЯуабым юҡ, уйҡайҙарын белә тороп.\nТеле булһа, ҡара юрғам әйтер ине:\n— Һыу эсермәй һыу буйында тотаң мине,\nАйылымды ысҡындыр ҙа эл эйәрең,\nЙәй көнөндә толоп булмаһын кейәрең.\nЕрән атым теле булһа әйтер ине:\n— Хужаҡайым, өҙөлөп яратһаң да мине,\nҠарашымдан ғына аңлай алмайһың шул,\nАл йүгәнең, ашап алам, алыҫ бит юл.\nӘйтер ине: мин тоғ(о)ро һин хужаға,\nБәкәлдәрем өйкәләләр йыш тышауға,\nЕҙ ҡыңғырау тағып кисен муйыныма\nЙоҡлап китәң сумып ҡатын ҡуйынына.\nҠолаҡ тона, еҙ ҡыңғырау бик ҙур тауыш,\nБулһам да бит һинең өсөн бик ҙур табыш,\nҺырт буйымда юлаҡ-юлаҡ яра эҙе,\nҺин хужамдың сыбыртҡыһы уны теҙҙе.\nКүңелең килһә, ялым тарап, һин үрәһең,\nКүҙҙәремдә үпкә нурҙарын күрәһең,\nБашым һалып яурыныңа һин һөйәһең,\nАтың барға шатланаһың да көйәһең.\nҠыш һыуығы өҫтәремә септә яптың,\nҺоло һалдың алдарыма, һимеҙ атмын.\n— Күңелемә оҡшаған, — тинем, — бер ерән атым,\nТормош йөгөн ошоғаса бергә тарттың.\nБергә үткән юлды теҙеп әгәр һалһам,\nЕткән булыр инем мин йә айға барып.\nКүҙҙәреңә ҡарап бөгөн аңлап алам:\nҺинән ҡалһам, мин бит мәңге ҡулһыҙ ҡалам.\nЕрән атым, елдәй етеҙ елер атым,\nТояғыңа тышау һалмай бөгөн яттым,\nСыбыртҡыны ҡулдарымдан бәреп аттым,\nРәнйетмәмен бынан ҡала, ерән атым.\nАтлап барам Уралымдың урманында яңғыҙым,\nИнде орлоҡҡа күмелгән көҙ көндәре андыҙым.\nЙәйғор төҫөнә төрөнгән урмандары Уралдың,\nЙәйғорҙоң эстәрендә тейен уйнай — күрә алдым.\nШул йәйғорҙоң остарында айыу аунай һимеҙҙер,\nЙәйғор буйлап үрмәләүсе балалары игеҙҙер.\nШишмәләрҙә йәйғор уйнай ырғып, шашып, шаярып,\nБылар бағры балыҡтары юҡ булалыр таралып.\nҺыҙҙыралыр боронғо йыр ҡырҡып алып кем ҡурай,\nҠурай түгел, боландыр был — улар бит көҙ туй туйлай.\nҠояш нуры туҡтап ҡалды шул болотҡа төйөлөп.\nҠояш әйтә: «Эй, болотҡай, бигүк китмә йәйелеп,\nУралыма нурҙар төшмәй, үтәлмайҙыр кәйелеп,\nУралымдың урмандары көҙ көндәре ожмахтыр,\nБер сыҡмайса шул урманға нисек түҙеп тормаҡтыр.\nБер сыҡтыңмы шул урманға — онотаһың ҡайтыуҙы,\nОшо ожмахта йәшәгән ярлынан да бай тыуҙы.\nАуылымдың йәшәү рәүеше\nЙәйҙең оҙон көнө үтеп, ҡояш байый, кис етә,\nИнде һауылған һыйырҙар төнгө үрешкә китә.\nТөрлө тауыштар сығарып еҙ ҡыңғырау деү һуға,\nБәпкәһен юғалтҡан бер ҡаҙ йәнә ҡушыла уға.\nЭңер етә, аҡ һөт кеүек томан тарала ергә,\nЭшен бөтөп, ҡатын-ҡыҙҙар киске аш ҡуя иргә.\nҠомған алып кесе улы йыуҙыра атай ҡулын,\nТүргә уҙа атай кеше яратып, һөйөп улын.\nЙөҙөнән нур, иман һибеп әсәй кеше аш һала,\nӘле сәңгелдәктә ята имеҙәһе бер бала.\nТынға ҡала бөтә ауыл, ара-тирә эт өрә,\nКүк йөҙөн ҡаплай йондоҙҙар, инде төн хөкөм һөрә.\nЙоҡоға тала һәммәһе, ут һүндереп һәр бер өй,\nШул тынлыҡты ҡурай боҙа, таратып моңло бер көй.\nШым ғына башлай ҙа ҡурай, ярһый бара — ярһыу ат,\nЙөрәктәргә үтеп инеп, йоҡлатма, әйҙә, уят.\nШым ғына башлай ҙа ҡурай, моңға һала йән-яҡты,\nЙәш-елкенсәкте саҡырып, йоҡлатып ҡарсыҡ-ҡартты,\nӘкрен генә йыр ҡушылһа, оялғандай ҡурайҙан,\nҺайраған саҡта һандуғас сыҡмай тауыш турғайҙан.\nТауышҡайың бик тә моңло, оялмасы, батыр бул.\nҺандуғастар ҙа тиңләшмәҫ, тик ҡурайға тиңдер ул.\nОшо сихри моңдо тыңлай ҡалғандар һәр бер өйҙә,\nҮткән тормошо сағыла моңло, зарлы шул көйҙә,\nУфтанып күптәр яталыр, бер аҙға йоҡо осоп,\nҠаты йоҡоға талалыр йөрөгәс арып-йонсоп.\nТаң атыуға, уяныуға өйҙәлер ҡыҙы, улы,\nЮрғанын йүнләп ябалыр ҡәҙерләп әсә ҡулы,\nҠояш шаңдағы беленә, йәнә яңы көн тыуа,\nҺыйырҙар ҡайта үрештән туйынып тора-тора.\nҠыңғырау тауышына атлай аттарын эҙләп ирҙәр,\nЫсыҡ тамсыһы һибелеп ҡалдыра артта эҙҙәр,\nҠоштар һайрай, тауыштары тарала йән-яҡтарға,\nТөнгө ҡурай моңон улар тырышалар һаҡларға.\nБына тағы үтеп китер йәйҙең оҙон бер көнө,\nҺәм көндән-көн ҡабатланыр ҡурайлы моңло төнө.\nБәхил бул һин, изге һауам, тыуған тупраҡ,\nБәхил бул һин, атҡан ал таң, йондоҙ йыраҡ,\nБәхил бул һин, яҡты көнөм, эскән һыуым,\nҮлемһеҙ ҙә булмайҙыр бит, булғас тыуым.\nБәхил бул һин, яҡты ҡояш, күктә болот,\nНиндәй матур, был донъяны тот та онот.\nБәхил бул һин, мине күргән һәр бер ағас,\nНи күрерҙәр балаларым, етем ҡалғас...\nБәхил бул һин, күкрәк киргән ғорур Урал,\nКөнөм бөттө һин итәктә иркен һулар,\nБәхил бул һин, иртән төшкән ысыҡ тамсы,\nШул иртәлә һандуғасым тыңлаһамсы.\nБәхил бул һин, минең үткән һуҡмаҡ-юлдар,\nБер шатлыҡта, бер ҡайғыла үткән йылдар,\nЭҙ ҡалдырмай үткән кеүек инем үҙем,\nҠағыҙҙарҙа ҡалдырамын әйтер һүҙем.\nБисмиллаһи, тиеп, мин башлайым ошбу мөнәжәттең баштарын,\nТағәт ҡоллоҡ һис бер ҡыла алманым, әхирәттә инде нишләрмен.\nҠартайҙым бит инде, күҙем күрмәй, ҡолаҡтарым дәхи ишетмәй,\nОжмахыңа, Аллам, үҙең керет, тамуғыңа, Аллам, төшөрмә.\nЯманлыҡты артҡа мин ташланым, бисмиллаһи менән башланым,\nМинең күргәндәрҙе һис кем күрмәҫ, ни күрмәне ғәзиз баштарым,\nҺуҙылып ятып бер көн, әй, үлербеҙ, еңһеҙ генә күлдәк кейербеҙ,\nШул сифаттар менән тар ләхеттә ни тип әйтеп яуап бирербеҙ.\nНурлы ғына йөҙөм һулып ағыр ҡараңғыла, ҡәбер гүрендә.\nӘхирәттә Аллам иман бирһә, ултырырбыҙ йәннәт түрендә.\nРиза булып, беҙләр, әй, ҡолоңдан әхирәттә үткәр иманды.\nӘхирәттә, Мәүләм, мөйәссәр ҡыл камил сифат менән ликанды,\nТар ләхеткәйҙәрҙең эстәрендә людарыһыу соалын һорағанда,\nӘҙер яуаптарын телгә һалып, насир носратыңды бир, Алла.\nҒәрәсәттә ғәмәл уҡылғанда, хижил итмә, хата таптырып,\nҠылыстан да үткен сиратыңдан фарман үткәр, Аллам, саптырып.\nЕргә лә генә ҡарама, күккә ҡара, күк йондоҙо — ерҙең сырағы,\nӘхирәттә иман бирһә, ҡаршы килер ожмах борағы.\nЕрҙең һауаһына сыҙай алмай, менеп китәм бейек үңергә,\nУйланиһәм, ожодуб кисә кеүек, ғәжәп итәм үткән ғүмергә.\nАп-аҡ ҡына ап-аҡ ағунаның оялары була өлтөктә,\nТағат ҡоллоҡ һис бер ҡыла алманым, ғүмерҙәрем үтте этлектә.\nМәгәр үлгәнемде ишетһәгеҙ, эшегеҙҙе ҡуйып килегеҙ,\nҒаиләмдән әжер ял теләмәй, йыназамды уҡып күмегеҙ.\nВасыятым һеҙгә бәнем шулдыр, ата-әсәмә ярыш ҡаҙығыҙ,\nБаш осома матур таш ултыртып, исем-фамилиямды яҙығыҙ.\nТерегемдә ҡәҙерем булмаһа ла, вафат булһам, булыр ҡәҙерем,\nАта-әсәмә яҡын булһын, матур булһын ятҡан ҡәберем.\nГонаһтарым бик күп, тауҙан өлкән, ғәйептәрем шуға йәнәшә,\nКүргәнем бар шундай әҙәмдәрҙе — йән биргәндә йәнгә болаша.\nЙән бирмәҫтән борон ясин уҡың, ләхет эсенә күмгәс, тәбәрәк.\nКамил мине күмеп бөткәндән һуң, ултырығыҙ ҡәберем түңәрәк.\nМөйөшөмә минең ултыртығыҙ Ҡөрьән уҡып, доға белгәндән,\nАрыу бәндә ине, тиеп, маҡтап ҡуйығыҙ, терелмәмен ҡайта үлгәндән.\nЯлан ғына ерҙең сырлауығы сырлап оса күккә менгәндә,\nҠолһоуалла уҡып, тупраҡ һалың, тар ләхеткә илтеп күмгәндә.\nАтҡа һалып мине һеҙ илтмәгеҙ, тимгә һалып, йәйәү илтегеҙ,\nАрыу бәндә ине, тиеп, доға ҡылып, тәкбир әйтеп, ҡайтып китегеҙ.\nҮҙ зыяратыма ятҡым килә — бик күңелле ҡайын баҡсаһы,\nХәйер-саҙаҡаға бирер өсөн, булыр, әллә булмаҫ аҡсаһы.\n«Ватандаш» журналынан алынды, №4, 2009 йыл\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 07.03.2020 в 01:14, и размещена в категории Мөнәжәттәр һәм йырҙар, таҡмаҡтар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Башҡортостан Президенты Белорет районында йылытыу миҙгеленең барышын тикшерҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Белорет районында йылытыу миҙгеленең барышын тикшерҙе\n11:19, 13 января 2014 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов шәмбе, 11 ғинуарҙа, эш сәфәре менән Белорет районына барҙы. Республика башлығы яңы блоклы ҡаҙандарҙың эшен тикшерҙе, социаль объекттарҙы ҡараны, Тирлән ауылы халҡы менән аралашты, ветерандарҙың хәлен белеште.\nТирлән ауылында Рөстәм Хәмитов йорттарҙа һәм социаль өлкә объекттарында йылытыу системаһын реконструкциялау буйынса проектты тормошҡа ашырыу менән танышты, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән. Проект сиктәрендә йыл эсендә бөтәһе дүрт блоклы газ ҡаҙандары һалынған. Уларҙың берәүһенең эшен Башҡортостан Президенты тикшерҙе. Яңы ҡаҙанлыҡ бүлмәһе йылытыу миҙгеле башында тест үткәреү режимында сафҡа индерелде. Хәҙер ебәреү-көйләү эштәре тамамланған тиерлек. Ҡаҙанлыҡ Тирлән участка дауаханаһын йылы менән тәьмин итә. Элек медицина учреждениелары иҫке күмер ҡаҙанлығы менән йылытыла ине. Туҙған селтәрҙәр һәм объекттарҙың алыҫ урынлашыуы сәбәпле йылылыҡ ҙур күләмдә юҡҡа сыға торғайны. Һөҙөмтәлә, бер гигакалорий йылылыҡ ике мең һумға тура килә ине.\nОшо уҡ проект сиктәрендә ауыл биләмәһенең 431 фатирында шәхси газ ҡаҙандары ҡуйылды. Ул 2200 кешене йылы менән тәьмин итергә мөмкинселек бирҙе. Республика башлығына һөйләүҙәренсә, проектты тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә тирләндәрҙең йылылыҡ өсөн түләүҙәре ике тапҡырға кәмене.\n- Тирлән йылылыҡтың ҡиммәтлелеге арҡаһында оҙаҡ интекте, сөнки йылытыу системаһы файҙаһыҙ эшләне, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Хәҙер был мәсьәлә хәл ителде.\nЭнергияны һаҡсыл файҙаланыусы яңы ҡорамалды сафҡа индереүҙән иҡтисади файҙа күләме 7 миллион 200 мең һумдан уҙасаҡ.\n— Бындай проекттарға аҡса йәлләргә кәрәкмәй. Иң мөһиме, кешеләр отошта ҡала, — тигән ышаныс белдерҙе Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика башлығы хеҙмәт ветераны Нина Григорьевна Гаеваның хәлен белешергә тигән саҡырыуҙы ҡабул итте. Өлкән ҡатын Башҡортостан Президентына өс тапҡыр мөрәжәғәт итте. Ике мөрәжәғәте газофикациялау, өйҙө ремонтлау һәм канализация системаһын үткәреү тураһында үтенестәргә бәйле булды. Президент Хөкүмәткә һәм муниципаль район хакимиәтенә тейешле саралар күрергә ҡушты. Рөстәм Хәмитов йөкләмәләр үтәлешен үҙе тикшерҙе.\nНина Григорьевна республика башлығына ярҙам өсөн рәхмәт белдерҙе. Уның әйтеүенсә, шәхси газ ҡаҙандарын ҡуйғанға тиклем уға йылылыҡ өсөн ай һайын 2-шәр мең һум түләргә тура килә ине. Хәҙер был сумма 450 һумға тиклем кәмене.\nЭш сәфәре сиктәрендә Рөстәм Хәмитов ауыл халҡы менән аралашты, һорауҙарға яуап бирҙе. Тирләндәр туҙған йорттарҙы ремонтлау һәм балаларға уйын майҙансыҡтары төҙөү проблемаларын күтәрҙе.\n— Ауылды төҙөкләндереү буйынса эште беҙ мотлаҡ рәүештә дауам итәсәкбеҙ, — тип белдерҙе Башҡортостан Президенты.


Өфөлө Эльвира Орлова оҙаҡ йылдар тырыш хеҙмәте менән үҙе менән улына фатирға аҡса эшләгән. Мөмкин булғандың барыһын да "Йәшел яр" торлаҡ комплексы төҙөлөшөнә һалған.\n- 2008 йылдың майында килешеүҙе теркәп, өс миллион һум аҡса индерҙем, ә 2009 йылда беҙ яңы фатирға күсергә тейеш инек. Әле 2010 йыл тамамлана, әммә әлегә тиклем йорто ла юҡ! - ти ул "БАШвестЪ" хәбәрсеһенә алданған төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыусылар проблемаһы буйынса Республика Йортонда үткән ултырыштан һуң. Беҙҙең әңгәмәсебеҙ ҙә ошо категорияға эләккән кешеләр иҫәбенән.\nУның кеүектәр "Йәшел яр" торлаҡ комплексында 90-дан ашыу кеше. Дөйөм алғанда Башҡортостан буйынса ике меңдән ашыу өлөшсө аҡсаһыҙ, торлаҡһыҙ ҡалған, ә проблемалы йорттар иҫәбе 25-кә етә. Шуларҙың ҡайһы берҙәрен 13 декабрҙә етәкселәре, Дәүләт Думаһы депутаты Александр Хинштейн етәкселегендә "Берҙәм Рәсәй" партияһының вклад яһаусылар һәм төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса эш төркөмө вәкилдәре барып ҡараны. Ә иртәгәһенә улар күргәндәре менән БР Президенты Рөстәм Хәмитов үткәргән Хөкүмәт ултырышында ҡатнашыусылар менән уртаҡлашты. Алданған кешеләргә нисек ярҙам итеү һәм ғәйеплеләрҙе нисек яуапҡа тарттырыу буйынса власть вәкилдәре төҙөлөшкә аҡса индереүселәрҙең үҙҙәре һәм төҙөүселәр менән кәңәшләште. Кәңәшмәнең маҡсатын Александр Хинштейн аныҡ билдәләне - алданған өлөшсөләр категорияһындағы граждандарҙы нисек бәхетле фатир хужалары рәтенә күсерергә.\nТөп доклад менән Өфө мэры Павел Качкаев сығыш яһаны:\n- Оҙаҡҡа һуҙылған 25 төҙөлөштөң 19--ы Өфөлә урынлашҡан. Ике йорт йыл аҙағына тиклем сафҡа индерелергә тейеш, туғыҙ йорт - 2011 йылда, ҡалған һигеҙе - күп тигәндә 2012 йылда, - тип белдерҙе ҡала башлығы.\nУл иң ауырҙары - "Йәшел яр", "Етенсе күк", "Каскад" һәм "Ҡояшлы"ға айырым баҫым яһап, һәр объекттағы хәлдәр торошо хаҡында ентекләп һөйләне. Мәскәү ҡунаҡтары ла тап ошо иң ҡатмарлы төҙөлөштәрҙе барып күргәйне.\nҮрҙә билдәләнгән торлаҡ комплекстары буйынса бар гонаһтарын төҙөүселәр иҡтисади көрсөккә япһара алмай: күпселек йорттар төҙөлөшө 2004 йылға тиклем башланған һәм көрсөк башланырҙан күпкә алдараҡ файҙаланыуға тапшырылырға тейеш булған. Әлеге ваҡытта ғәйеплеләргә ҡарата бер нисә йөҙ енәйәт эше асылған, әммә алданған граждандарҙы тәү сиратта торлаҡ мәсьәләһе борсой: ҡасан улар, ниһайәт, үҙҙәренең фатирҙарын аласаҡ?\n- Беҙ көрсөккә килеп тығылдыҡ, - тип белдерҙе "Ҡояшлы" комплексына аҡса һалыусыларҙың инициатива төркөмө вәкиле Андрей Столяров. - Әлеге ваҡытта төҙөлөштө дауам итер өсөн аҡса алыр инек, бөтә фатирҙар һатылып бөткән. Унан тыш, булмаған фатирҙарҙы һатыу осраҡтары бар! Дөрөҫөн әйткәндә, кешеләр һауа һатып алған булып сыға. Улар төҙөүсе түгел, ә ысын енәйәтселәр төркөмө!\nБер үк бәләгә дусар булғандар исеменән Столяров төҙөүсене алмаштырыуҙы, ә элеккеһен закон буйынса хөкөмгә тарттырыуҙы талап итте.\n- Ысынбарлыҡта булмаған фатирҙарҙы һатыу - ысын мәғәнәһендә енәйәт ул, - тип белдерҙе Александр Хинштейн.\nКомпания-төҙөүсенең ултырышта ҡатнашыусы вәкиленә мөрәжәғәт итеп, ул был объектҡа булған бар дәғүәләрҙән хәҙер үк баш тартыуҙы талап итте, бының менән "Стройпроектцентр" асыҡ акционерҙар йәмғиәте директорҙар советы рәйесе Наил Зарипов ризалашырға мәжбүр булды. Уға тиклем ул булмаған фатирҙарҙы һатыуҙы йорттоң ҡаттарын арттырырға ҡарар итеүҙәре менән аңлатырға тырышты, әммә уның дәлилдәре нигеҙһеҙ тип табылды.\nПрезидент Хәмитов кәңәшмәлә ҡатнашыусыларға, төҙөлөштән баш тартыу буйынса бар юридик формаллектәр ҡағыҙҙа теркәлеп бөтмәйенсә, Зарипов Хөкүмәт бинаһынан сыҡмаясаҡ, тип вәғәҙәләне.\nХәҙер "Ҡояшлы"ға инвестор табырға кәрәк буласаҡ. Павел Качкаев әйтеүенсә, кандидаттар бар, һәм был декабрь-ғинуарҙа уҡ эшләнәсәк. Рөстәм Хәмитовтың билдәләүенсә, бындай объекттарҙы республика бюджеттан финанслай алмай, ләкин яңы төҙөүселәргә бөтә мөмкин булған преференциялар бирергә әҙер. Өлөшсөләрҙе иһә ул, уларҙың проблемаларын республика етәкселеге өҫтөнлөклө тәртиптә хәл итәсәк, тип вәғәҙәләне:\n- Беҙ һеҙҙең менән баррикаданың бер үк яғында, һәм был баррикаданы беҙ булдырманыҡ. Республика етәкселегенең бурысы - һеҙгә фатир биреү һәм ғәйеплеләрҙе яуапҡа тарттырыу, уларға ҡарата беҙ айырыуса ҡаты ҡарашта торабыҙ.\n- Был тиклем юғары кимәлдә беҙҙең менән тәүге тапҡыр осрашыу үткәрҙеләр, - тине "БАШвест"ҡа Эльвира Орлова. - Бығаса беҙ ведомство-ара комиссия ултырыштарында ҡатнаштыҡ, әммә улар, үҙегеҙ күрәһегеҙ, бер нәмәгә лә өлгәшә алманы. Һәр эштең нәтижәлелеге һөҙөмтәһе менән билдәләнә, ә һөҙөмтә юҡ икән, тимәк, эш файҙаһыҙ. Аныҡ ҡарарҙар ҡабул ителгән бөгөнгө ултырыштан һуң, әлбиттә, өмөт тыуҙы. Әммә был ҡарарҙар ҡабул ителеүҙән тыш, үтәлһен инде, тип көтәбеҙ.


4 Сентябрь 2018, 21:58\nНәфисә ҡапыл ғына бер ни аңламайыраҡ торғандан һуң, аңына барып етте. Эстән генә: был кирза итектәренең мажараларының осо-ҡырыйы бөтмәйәсәк икән әле, тигән уйы мейеһен ҡайнатты.\nИтектәрен ремонтҡа алып барғайны Нәфисә. Итек ремотлаусы:\n- Бындайҙарҙы күптән күргән юҡ, ҡайҙан таптығыҙ, апай?! Ташламай яҡшы иткәнһегеҙ, – тип ихлас эшләп тә бирҙе.\nӘ итек мажараһын белмәй шул. Нәфисәнең тормошонда мөһим йүнәлеш биргән итектәр ул.\n...Нәфисә берәм-берәм кирза итектәрен тоғонан сығарып сүплеккә ырғытты ла, мажаралар ошоноң менән бөтһөн ине, тип уйланы. Инде лә оҙағыраҡ торһа, билләһи, кире тоғона һалып алып ҡайтып китәсәк. Бушаған тоғон ыҡсымлап төрөп алды ла, ҡайтыу яғына юл тотто. Ниңәлер итектәре лә моңһоу ғына оҙатып ҡалдылар һымаҡ. Сөнки аҙыраҡ һүтелгән урындарын тегеп, кейерлек әле. Боролоп та ҡарарға ла уйы булды Нәфисәнең, йәлләй ине кирза итектәрен, ләкин ул уйынан тиҙ генә баш тартып, аҙымдарын ҡыҙыулатып, ҡайтыу яғына ыңғайланы. Уларҙы ташлауының сәбәбе лә ҙур шул. Ир кешенең аяҡ кейемдәре улар. Ә Нәфисә яңғыҙ ҡатын. Әлеге лә баяғы яңғыҙ ҡатынға ғәйбәт тағырға әҙер генә торалар. Бына ошо итектәрҙе кейеп йөрөп үҙенә бөткөһөҙ ғәйбәт йоҡторҙо ул. Күп тә атламаны, ҡаршыһына остағы «любопытная Варвара» ҡушаматы алған Сәриә тап булды:\n- АҺ, аһ, ҡайһылай тиҙ боролоп ҡайтып бараһың, әллә тегенең килмәнеме?!\nНәфисә ҡапыл ғына бер ни аңламайыраҡ торғандан һуң, аңына барып етте. Эстән генә: был кирза итектәренең мажараларының осо-ҡырыйы бөтмәйәсәк икән әле, тигән уйы мейеһен ҡайнатты. Сәлимәнең ғәйбәткә нөктә лә ҡуйырға тейешмен, тигән көнө лә бөгөн:\n- Килделәр, килделәр. Әйҙә, булмаһа, Сәриә, күрһәтәйем, ана-а-а-уында ятып ҡалдылар.\nАптыртып та бөттө ошо итектәре. Күпме аңлатып ҡарарға теләһә лә, ғәйбәт әллә нисәгә түңкәрелеп төрләнеп таралды инде ауылға! Имеш, Нәфисәгә көн дә бер ир килеп йөрөй. Йәнәһе лә, уларҙың уйҙарынса, ҡапҡа алдында теге кешенең аяҡ кейеменең эҙҙәре ярылып ятып ҡалалар. Яңы ғына яуған ҡар өҫтөндә. Эйе,эйе, билгеле генә. Иртәнсәк кире сыҡҡан юлы ҡалырға тейеш тәһә?! Әллә өйөндә тота Нәфисә теге ирҙе йәшереп?! Алыҫтан икенсе яҡтан да килә шикелле ул әҙәм, әй? Ауылдыҡы булһа, күптән беленер ине лә? Кәртә аҫтынан сығамы әллә? Көн дә тәҙрәмдә утым да һуңға тиклем яна бит минең?! Сүплеккә барып еткәс Нәфисә:«Ана-а-а, яталар», - тип ҡулы менән кирза итектәре ятҡан яҡҡа күрһәтте.\n- Ҡайҙа, икәүҙәрме ни?! – тип һораны Сәриә. Күҙе маңлайына менгән ҡатын алан-йолан ҡаранып: - Йә, инде тиҙерәк күрһәт, кемдәр улар? - тип ҡабаландырҙы.\nИртә менән эсеп тә алған, ауыҙынан самогон еҫе аңҡып тора. Башында керләнеп бөткән йәшел яулыҡ. Биҙәктәрен танырлыҡ та түгел хатта.Унан-бынан сәстәре ялбырашып күренә. Күптәнән тараҡ та теймәгән. Зәңгәр күҙҙәре төпкә батыуынан, арыуыҡтан туҡтамай эсеүе. Кешесә йүнле ризыҡ ашамауынан йөҙө ҡып-ҡыу булып шешенгән дә. Килен булып төшкәнендә ап-аҡ йөҙлө, маңлай сәстәре бер аҙ бөҙрәләнеп, ике сикәһе алма кеүек ҡыҙарып, балҡып торған зәңгәр күҙле сибәркәйҙән бер ни ҡалмаған хәҙер. Ике толомға һалып үрелгән сәстәре урынына йыуғысты хәтерләткән, уҡмашып бөткән сәстәр.Ниндәй матур ҡатын булар ине эсмәһә! Йәш кенә булыуына ҡарамаҫтан, төҫө оло сырайлы. Битендә күгәргән таптар ҙа бар. Эйәге нимәгәлер һыҙырылған. Яраһы яңы. Нәфисә Сәриәнең бындай ҡиәфәтенә ытырғанып, тәндәре өшөнөп киткәндәй булды: бындай ҙа кешеләр була икән дәһә донъяла, ни тип йәшәйҙәр бит? Берәй күңел иретерлек йүнле хәбәр һөйләһәләрсе, исмаһам.\n- Э- э-эх һеҙ! Мин һеҙҙең һымаҡтарға күрһәтергә лә ҡыҙғанамын, – тине, Нәфисә.\n- Ыстағафирулла, Нәфисә, сәпсим алйыған икәнһең дәһә! - тине Сәриә. Берсә һағайыңҡырап ҡарап ҡуйған һымаҡ та уға. Нәфисә аңлай ине. Ундайҙарҙы үҙгәртеп тә булмаясаҡ, яҡшы яҡҡа, бәләкәй бала булһалар аңлатыуға барырҙар ине... Ни китап, ни гәзит-журнал уҡымайҙар. Юҡты бар итеп ғәйбәт ҡороуҙарын, берәй сәбәп табып кәйеф-сафа асыуҙарын шәп кәсепкә һанай,ундайҙар. Нәфисә үҙе ипле һүҙле, йомшаҡ күңелле ҡатын. Кеше менән булышырға бөтөнләй яратмай ҙа. Ғәйбәт һөйләгәндәрҙе, эскелекте йәне лә һөймәй. Күптәр ошо ҡылығы өсөн яратыңҡырамайҙар ҙа уны. Кеше ыңғайына түгел, йәнәһе.\n- Ҡайҙа улар, бер кем дә юҡ табаһа?!»- тип аптырап йән-яғына ҡаранды Сәриә. Был ваҡытта Нәфисәнең\nкүҙҙәренән йәштәр тәгәрәй ине. Күңелендәге бер төйөр сиселеп киткәндәй булып бушанып, түгелеп иланы.\n- Нәфисә, нимә булды һиңә, ниңә илайһың, бер кем дә юҡ таһа?!» – тиеп, был ни ғәләмәт тағы, тигәндәй ғәжәпләнеп, күҙҙәрен ҡыҫа биреберәк тирә-яҡты байҡап эҙләүен дауам итте Сәриә.\n- Теге -е -е ятҡан түмәр шикелле, эйе-эйе түмәр шул. Бер әҙәм заты ла юҡ бында, Нәфисә? -тип һораулы ҡарашын Нәфисәгә төбәне.\nНәфисә һаман да сүплектән күҙен алмай, бер нөктәгә төбәлгән дә, һулҡылдап илай, сикәләре буйлап туҡтауһыҙ эре-эре күҙ йәштәре аға. Был ваҡытта итектәре лә хужаһы менән бергә илайҙарҙыр һымаҡ тойолдо Нәфисәгә. Бына ул бысраҡ сүп-сарҙы кисеп барып итектәрен алды ла күкрәгенә ҡыҫты. Үҙен түгел, ниңәлер ул итектәрен йәлләне. Нәфисәнән түгел, ошо кирза итектәренән көләләр.Ҡыш кәртә араһында рәхәтленеп мал-тыуарын ҡарашҡан ҡәҙерле итектәре бит һуң! Яҡшы материалдан эшләнгән кирза итектәрен Илһам улы:«Әсәй, һиңә өй араһында кейергә шәптәр» - тип алып ҡайтып биреп киткәйне. Ысынлап та, һалҡын ҡыштарҙа һис тә генә лә аяғы өшөмәне, табандары ла ҡалын, ер өҫтө тайғалаҡ мәлдә тайҙырып та бармай, еңелдәр ҙә үҙҙәре, һыуланып та бармайҙар. Бик тә уңайлылар. Кейгән һайын маҡтай-маҡтай икенсе яҙға килеп сыҡты быйыл. Был тамашаны ситтән ҡарап торған Сәриә:\n- Былар һинекеме һуң?! - тип аптырап, Нәфисәнең ҡулындағы бер итекте алып, табанына бер килке тексәйеп ҡарап ҡуйҙы.\nБер аҙҙан Нәфисәнең һаман да икенсе итеген тоғона һала алмай мәшәҡәтләнгәнен күреп, кирзаларын һалышып та бирҙе\n- Уй, аллам, был хәтлем дә кеше булыр икәнһең! Әйтһәң булмаймы һуң һиңә, минең итектәремдең эҙҙәре тип?! – тип, һөйләнде.\nҺуң, әйтеп ҡараһа ла тыңларға ла теләмәнеләр бит уны. Береһе лә ышанмағас, итектәрен тотоп урамға һәр береһенә күрһәтеп сығырға ла уйы бар ине, тик был уйын килештермәне.\n- Ҡайһылай яҡшы итектәр, ныҡ та икәндәр, бынауы тирәһен генә тектереп алһаң, була инде, Нәфисә? -тине Сәриә. Нәфисә уға бер ни тип тә яуап ҡайтарманы, итектәр һалынған тоғон алып, ҡайтыр яҡҡа юл алды. Бик ҡәҙерле булған аяҡ кейемен берәй көнө район үҙәгенә итек йүнәтеүсегә алып барасағын да күҙалланы. «Любопытная Варвара» ҡушаматлы Сәриә Нәфисәнең артынса уҡ килеп, уҙып китешләй, һаубуллашып, алдан ҡыҙыу-ҡыҙыу атлап урамға инеп тә китте. Ауылда тараласаҡ тағы бер ҙур яңылыҡты ашыҡтырыу теләгелер. Был ваҡытта Нәфисә ниндәйҙер бер тауҙай эш атҡарып сыҡҡандай хис итә ине үҙен. Ваҡиғаның ошолай тамамланыуын хуп күреп, иркен генә тын алып ҡуйҙы. Иртә яҙҙың йомшаҡ дымлы һауаһын һулай-һулай барышында бығаса ла булмаған яңы ҡараштар уянды Нәфисәлә. Ниңә баҫылды?! Ниңә бигерәк йомшаҡ әле ул?! Үҙемде үҙем яҡламаһам, кем мине яҡлар?! Иртәгәнән башҡасараҡ буласаҡмын! Юҡ, юҡ бына ошо секундтан уҡ! Мин төшөп ҡалғандарҙан булырға тейеш түгелмен. Ни ерем кәм уларҙан?! Батыр булырға, үҙ үҙеңде яҡларлыҡ һүҙемде лә берәгәйле генә әйтә белергә! Нәфисә киләсәкке тормошонда башҡаса булырға ҡәтғи ҡарар ҙа сығарып ҡуйҙы...


Аҡыл барыһын да еңер\nАҡландырмаһын да, үкендермәһен дә ине был донъя.\nМай айының һуңғы көнөндә бөтә донъяла тәмәке тартыуға ҡаршы көрәш көнө билдәләнә. Ни өсөн ул тотош планета кимәлендә билдәләнә тигән һорауға яуап бер: тәмәке тартыу – яман ғәҙәт, уға бәйлелек арҡаһында йыл һайын алты миллион кеше һәләк була, ти тикшеренеүселәр.\nБыл мәғлүмәтте белмәгән, тәмәкенең зыяны, алама ғәҙәт икәнен аңламаған кешеләр юҡтыр ҙа, тик ниңә әсе төтөн борхотоп тәмәке көйрәтеүселәр тирә-яғыбыҙ тулы? Әллә ҡайҙан эҙләйһе юҡ, бергә иңгә-иң терәшеп эшләгән, һәр береһен биш бармаҡтай белгән хеҙмәттәштәрҙең серен сисәйек әле. Нимә тип аҡланырҙар, нимә тип үҙҙәрен йыуатырҙар икән? Бәлки, уларҙың аҡылы, тәжрибәһе, үкенестәре кемгәлер насар ғәҙәттән арынырға ярҙам итер?\n– Егеттәр, 31 майҙа бөтә донъяла тәмәкеселәр менән көрәш көнө билдәләнгән. Был көрәштә кемдең еңеп сығыуына ышанаһығыҙ? Һүҙҙе барығыҙҙан өлкәнерәк, тормош тәжрибәһе мулыраҡ Нәсихтән башлайыҡ.\n– Әлбиттә, ҡасан да булһа сәләмәтлеген ҡайғыртҡан, балалары, ейән-ейәнсәрҙәре менән оҙаҡ йылдар гөрләшеп йәшәргә ниәтләгән, тәмәкенән ваз кискән кешеләр еңеү яулар тип уйлайым. Кеше ғүмере былай ҙа бер тотам еп кеүек кенә, үтә ҡыҫҡа.\nТартыуҙы илле йәштән һуң ғына ташланым. “Их, нимәгә элегерәк үҙемдә ихтыяр көсө тапманым икән” тип үкенгән дә бар.\nЙәш саҡта үҙем башҡалар менән теләктәшлек йөҙөнән көйрәткән булам, шулай ҙа уның насар ғәҙәт икәнлеген аңлағанға күрә тартыуҙы сикләргә тырышам. Таныштар көнөнә 1-2 ҡапты тартып бөтөргәндә, мин ул запасты аҙнаға һуҙырға маташам. Үҙ-үҙемә “алтын” юбилейға аяҡ баҫыу менән “ул хәшәрәтте ауыҙыма алмаясаҡмын” тип һүҙ бирһәм дә, тағы ла бер аҙ үҙем менән көрәшергә, ҡиммәтле ваҡытты әрәм итергә тура килде.\nХәҙер тәмәкеселәргә ҡарайым да уларҙың нисек һаулығының ҡәҙерен белмәүенә йәнем көйә. Мин үҙемде аңлы рәүештә дөрөҫ аҙым яһаным тип иҫәпләйем. Сәләмәтлеккә генә түгел, хатта тормошҡа ла ҡарашым тамырынан үҙгәрҙе.\n– Илдар, һинең ҡулыңа тәмәке алғаныңды бер ҡасан да күрергә тура килмәне. Әллә был ғәҙәтеңдән оялып, артыҡ күҙҙәрҙән йәшерергә тырышаһың инде?\n– Һеҙгә дөрөҫөн генә һөйләйем. Бер ҡасан да көйрәткәнем булманы. Хатта олораҡ күренергә тырышып, башҡа малайҙар төтөн борхоторға өйрәнгән саҡта ла. Ҡайһы берәүҙәр насар ғәҙәткә әүрәгәнен аҡлап, әрме хеҙмәтенә япһарырға тырыша. Һис тә улай түгел. Мин дә хеҙмәт иттем, тәмәкенең ниндәй ҡатнашы булһын һалдат тормошона?\nБеҙ – бер туған дүрт егет – беребеҙ ҙә тәмәке менән дуҫ түгелбеҙ. Ә атайым ғүмер буйы тартты, үҙебеҙҙең был холҡобоҙҙо бер нисек тә аңлата алмайым, әллә әсәйҙең һүҙҙәре үтемлерәк, һабағы нығыраҡ булдымы икән?\nҠулға тәмәке төпсөгө тотмайынса ла, бер-беребеҙ менән аралашырға һүҙен дә, темаһын да табабыҙ, уйын-көлкөһө лә етерлек. Насар ғәҙәткә бәйлелектән азат булыуыма ҡәнәғәтмен.\n– Алты йыл буйы тартмай йөрөп, йәнә иҫке ғәҙәтеңә тотонғаныңа кәләшең генә түгел, беҙ ҙә аптырайбыҙ. Нисек килеп сыҡты һуң ул? Ихтыяр көсөң бөттөмө, әллә башҡа сәбәбе бармы, Самат?\n– Йәш саҡта тәмәкеселәр менән бөтөнләй дуҫлыҡ булманы. Әрме хеҙмәтендә лә был яман ғәҙәткә ылығылманы. Киреһенсә, өлкәнәйә, аҡыл ултыра төшкәс ҡунаҡта-фәләндә, таныш-тонош менән әңгәмәләшкәндә “ала ҡарға”лай айырылып тормаҫ өсөн тәмәкегә үрелгәнемде һиҙмәй ҡалдым шикелле. Әле лә мин бит өйҙә тартмайым, ә бына эштә, урамда тәмәке менән “шаярыусылар” менән осрашып, гәп һатырға тура килһә, тәмәкегә үрелгәнемде һиҙмәй ҙә ҡалам. Насар ғәҙәт икәнен аңлайым, әлбиттә. Хатта үҫеп еткән улым да үҙемә аҡыл өйрәтә башланы, кәләш тә ҡәнәғәт түгел. Көндән-көн “был ғәҙәттән мотлаҡ ҡотолорға кәрәк” тигән уй нығынғандан-нығып, күңелде өйкәп тик тора. Ташларға кәрәк!\n– Ниәтең яҡшы, ейәндәреңә һабаҡ бирерлек тормош тәжрибәң буласаҡ икән, әләйһә. Ә бына күбәләк кеүек ике ҡыҙын ҡурсалап үҫтереүсе хеҙмәттәшебеҙҙең тәмәке көйрәтеүен күҙ алдына ла килтереүе ҡыйын. Әрме хеҙмәте лә, ян-яғындағы насар ғәҙәткә әүрәтеүселәр ҙә холҡон “һындыра” алмаған. Венер, сәбәбен аңлат әле беҙгә, ни өсөн был ғәҙәт ылыҡтырманы һине?\n– Әлләсе. Атайым ғүмер буйы малсылыҡта эшләне, ат йәнле булды. Тәмәкене көйрәтте генә! Ғөмүмән, ул саҡта “махорка” бик үтемле тауар ине. Хәҙер сигареттың ниндәй генә матур ҡаплыһы юҡ, тик шуны үҙ аҡсаңа һатып алып, һаулыҡҡа зарар килтерге килмәй. Иң аптыратҡаны – башҡалар “рәхәтләнеп” көйрәткәндә һис көнләшмәйем, ғөмүмән, тартыу теләге юҡ.\nКөн дә подъезд төбөнә йыйылған 14-15 йәшлек ҡыҙҙарҙың төн еткәнсе тәмәке һурыуына һушым китә. Күҙ-ҡолаҡ булырлыҡ ата-әсәләре юҡмы икән ни? Егеттәр араһында төтөн борхотоусылар күҙгә күренеп кәмеһә лә, закондар ҡәтғиләнһә лә, ҡатын-ҡыҙҙар, киреһенсә, был ғәҙәтте күберәк үҙ итә башланы. Ошо кейенгән-яһанған ҡыҙсыҡтарҙың һеҙҙең йортоғоҙға килен булып төшөүе лә ихтимал бит. Уларҙан ниндәй әсәй, өләсәй сығыр икән? Йәмғиәт өсөн ҙур бәлә был.\nИхлас яуаптарығыҙ өсөн рәхмәт һеҙгә, ир-егеттәр! Яҙмыштар, тормош тәжрибәһе төрлө булһа ла, тел төбөгөҙҙән шул аңлашылды: ҡайһы бер “йомшаҡлыҡ”тарҙы еңгәндә, тәмәке менән көрәштең иң алдынғы сафында барыу мөмкинлеге бар. Бының өсөн майҙандарға сығыу, лозунгтар күтәреүҙең кәрәге юҡ. Үҙ өлгөгөҙгә таянып, яҡындарығыҙҙы артығыҙҙан эйәртә лә, сәләмәт тормош тыуҙыра ла алаһығыҙ. Ошо тыныс, күркәм, насар ғәҙәттәрҙән азат мөхиттә ғаиләләрегеҙ менән оҙаҡ ғүмер итергә яҙһын.


Еңеү һалдаттары үлемһеҙ! — Викидәреслек\nЕңеү һалдаттары үлемһеҙ!\nТереләрҙең - ҡәҙерен, үлгәндәрҙең ҡәберен бел, тип белмәй әйтмәй халыҡ – Бөйөк Ватан һуғышында еңеүгә 75 йыл үтһә лә, бөйөк Еңеүҙең бәҫе кәмемәй, еңеүселәрҙең даны һүрелмәй, улар хаҡында яҡты иҫтәлек йөрәктәрҙән юйылмай...\nЯҡты иҫтәлек йөрәктәрҙән юйылмайҮҙгәртергә\nОлатайым Бикмәтов Рәшит Динмөхәмәт улы хаҡында әсәйемдән күп тапҡырҙар матур хәтирәләр ишетеп үҫһәм дә, бала саҡта балалыҡҡа барып, артыҡ иғтибар бирелмәгәнме – барыһын да “шулай булырға тейеш”, тип ҡабул ителгән. Тик олоғая бара үткәндәр хаҡында күберәк уйлайһың, элеккеләрҙе күңелдән барлап, баһа бирәһең, ҡиммәтен аңлайһың икән.\nӘсәйем үҙе гүр эйәһе инде хәҙер. Уның яугир атаһы тураһында шундай ҡәҙерле хәтирәләрен тағы бер ҡат күңелдән барлап, икеһенең дә рухтарын шатландырайым, тигән маҡсатта быйыл йәй туғаным Ғаффар ағай Бикмәтов менән олатайымдың ҡәберен эҙләп, дәһшәтле һуғыш үткән яҡтарға юлландыҡ. Волгоград өлкәһенең Клетский районының Үрге Бузиновка ауылы янында Сталинград өсөн ҡаты бәрелештәрҙә Ватанын һаҡлап ҡорбан булғандарҙың туғандар ҡәберлеге бар. Ана шул изге ергә булды сәфәребеҙ...\nОлатайым Бикмәтов Рәшит Динмөхәмәт улы 1908 йылда Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килгән. Атаһы Динмөхәмәт, совет власы булыуға ҡарамаҫтан, диндар кеше була – ул ваҡытта тыйылһа ла, намаҙ уҡый, ураҙаларын ҡалдырмай.\nӘсәйем мәрхүмә Иманғолова Әсмә Рәшит ҡыҙы һөйләүенә ҡарағанда, олатай башта мәҙрәсәлә белем ала, унан, ул осорҙа транспорт булмау сәбәпле, Стәрлегә йәйәү йөрөп уҡый. Бала сағы Иҫке Монасиптың Кепес тигән яғында йәйҙәрен Мәжит ҡустыһы менән Ағиҙелдә балыҡ ҡармаҡлап, һыу инеп үтә.\n1931 йылда Стәрлетамаҡ педагогия техникумының уҡытыусылар әҙерләү курсын тамамлағас, Бикташта уҡыта, аҙаҡ Нәби ауылына уҡытыусы итеп ебәрелә, һуңынан директор вазифаһын башҡара.\nПартия мәктәбен тамамлағас, Монасип ауылында комсорг була, партия эштәрен алып бара. 1941 йылда, һуғыш башланыр алдынан, уны Иҫке Собханғолға райсоветҡа эшкә алалар, ләкин ул унда оҙаҡ эшләй алмай – беренселәрҙән булып һуғышҡа китә.\nҒәфиә өлөсәйем ( Яңы Монасиптыҡы) 28 генә йәшендә 3 бала менән тороп ҡала. Һуғышҡа тиклем дә, унан һуң да колхозда бил бөгә. Әсәйем һөйләүенсә, олатайым командирҙар курсын үтеп, Әлкә ҡасабаһында йәш һалдаттарҙы һуғышҡа әҙерләү буйынса инструктор булып эшләй.\n1942 йылда уның взводынан 2 һалдат һуғышҡа бармаҫ өсөн ҡаса - дезертир була. Ул ваҡыттағы закон буйынса хәрби трибунал Рәшит олатайҙы офицер званиеһынан рядовойға төшөрә һәм штрафбатҡа оҙата. Әгәр ҙә шул ике ҡасмаһа, атайым тере ҡайтыр ине, тип илай торғайны әсәйем...\n1942 йылда фашист ғәскәрҙәре Сталинград ҡалаһын алып, көньяҡҡа юл асырға уйлай. Сталинград өсөн ҡаты һуғыштар бара. Рәшит олатай 6-сы гвардия кавалерия дивизияһы составындағы 23-сө гвардия кавалерия полкында рядовой булып һуғышҡа инә.\nСталинград эргәһендәге немец фашист ғәскәрҙәрен ҡамауҙа ҡалдырыр өсөн, 1942 йылдың 19 ноябрендә иртәнге сәғәт 07:30 минутта Совет армияһы 15 000 орудие, минометтарҙан атып, Совет Армияһының көсөн, ҡаһарманлығын бөтөн донъяға күрһәтеп, контрһөжүмгә күсә.\nДон йылғаһы яғындағы Клетский районының Үрге Бузиновка ауылы янында барған ҡаты бәрелештәрҙең береһендә 1942 йылдың 20 ноябрендә олатайым һәләк була.\nИҫке Монасип уҙаманының – заманына күрә уҡымышлы кешенең, диндар ир-азаматтың ерҙәге ғәмәлдәре ошо ерҙә Ватан өсөн, матур һәм тыныс киләсәк хаҡына ҡан ҡойошта шәһиттәрсә өҙөлә лә инде...\nҮрге Бузиновкалағы туғандар ҡәберлегенә олатайым да ерләнгән. Ҡәберлек ауыл уртаһында, матур ерҙә - паркта урынлашҡан. Унан сәскәләр, гөлләмәләр өҙөлмәй, тимәк, кеше килә, туғандарын - ил батырҙарын иҫкә ала...\nӘсәйем мәрхүмә ғүмере буйы: “Эх, атайымдың ҡәберен табып, эргәһенә барып ҡайтыр кәрәк ине”, - тип үкенес ҡатыш хыяллана ине. Уға яугир атаһының ҡәберенә барып, рухына бағышлап аят-сүрәләр уҡып ҡайтыу бәхете яҙмаһа ла, ошо бурысты миңә атҡарырға тура килде.\nЭйе, Тыуған ил өсөн ҡорбан булғандар үлемһеҙ, тиҙәр бит. Олатайым Бикмәтов Рәшит Динмөхәмәт улы – шулар иҫәбендә... Хәйҙәр ИМАНҒОЛОВ. Байназар ауылы "Таң "гәзите 20 ноябрь, йома, № 93 (10437)\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Еңеү_һалдаттары_үлемһеҙ!&oldid=23788»\nПоследний раз редактировалась 2 декабрь 2020 в 18:27\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:27 2 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


12 октября 2015 — 15:45\nБелоруссияның әлеге президенты Александр Лукашенко ошо вазифаға ҡайтанан һайланды. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, уның өсөн һайлаусыларҙың 82 проценты тауыш биргән.\nҺуңғы илле йылда тәүге тапҡыр Кубаға Американан чартер самолеттары төшкән. Үткән йыл декабрь ике ил президенттары Америка менән Куба араһында мөнәсәбәттәрҙе көйләргә һөйләшеп килешкәйне.\nТөнъяҡ Корея хеҙмәт партияһының 70 йыллығын билдәләй. Ошо айҡанлы милләткә мөрәжәғәтендә ил етәксеһе Пхеньян ҡораллы көстәрҙең ҡеүәтен арттырасаҡ тигән. Яңыраҡ Пекин Пхеньян менән бәйләнештәрҙе нығытыу тураһында белдергәйне.


Иҫке Балтас ауылынан Шәймөхәмәтовтар ғаиләһе “Иҙел буйының уңышлы ғаиләһе-2018” конкурсында Башҡортостан данын яҡланы\n27 Сентябрь 2018, 17:19\nБыйыл “Бала саҡты ҡайтарыу” фестивале һәм “Уңышлы ғаилә” конкурсы берләштерелеп, Мордва Республикаһының Саранск ҡалаһында үткәрелде. 14 төбәк данын берәр ғаилә яҡланы. Башҡортостан исеменән сығыш яһау яуаплылығы беҙгә — Балтас районынан Шәймөхәмәтовтар ғаиләһе иңенә йөкмәтелде.\nРеспубликабыҙҙың йөҙөн тулыһынса билдәләрлек ун минутлыҡ сығыш әҙерләп алып барҙыҡ бәйгегә. Өр-яңы, сағыу итеп махсус тегелгән костюмдарҙа башҡорт бейеүен башҡарҙыҡ, халыҡ уйын ҡоралдары ансамбле булараҡ сығыш яһаныҡ (ҡурайҙа — ҡыҙҙарым Илина һәм Тамара, ҡубыҙҙа Эльвина, Булат, Илина, Илмира, Сулпан уйнаны), сараның темаһына тура килтереп махсус яҙылған йырыбыҙ ҙа барыһының да күңеленә хуш килде. Ҡунаҡтарҙы ҡул эштәре күргәҙмәһе алдында икмәк, сәк-сәк, башҡорт балы менән йырлап-бейеп ҡаршы алдыҡ. Оптимистик рухта әҙерләнгән видео, слайд-шоу оҙатыуында барған сығышта ғаиләнең 12 ағзаһы ла әүҙем ҡатнашты.\nУңышлы ғаилә. Балаға ғүмер бирергә әҙерләнгән һәр ғаилә нигеҙҙә уңышлы булырға тейеш. Бер-береһенә, араларын бәйләгән хискә, киләсәктә балаға төрлө яҡлап үҫеү өсөн лайыҡлы шарттар тыуҙырасағына ышаныс булғанда ғына ир менән ҡатын яуаплы аҙымға бара ала. Ә сит кеше балаһын, бер тапҡыр ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған баланы алып тәрбиәләү өсөн ғаилә тағы ла уңышлыраҡ, рухлыраҡ, татыуыраҡ булырға бурыслы. “Иҙел буйы округының уңышлы ғаиләһе – 2018” бәйгеһендә нәҡ шундай ғаиләләр ҡатнашты. Был сараны ярыш итеп аңлау һәм күрһәтеү, бәлки, дөрөҫ тә түгелдер.\n14 ғаилә — 14 яҙмыш. Һәр береһенең уңыштары республика һәм өлкәләр өсөн генә түгел, тотош Рәсәй өсөн ҡиммәт. Беҙ конкурс көндәрендә ошо мөнәсәбәтте, ҡарашты тойҙоҡ. Иҙел буйы округы тәьминәте һәм ойоштороуында өс тәүлек буйына Саранскиҙа “Олимпия” ҡунаҡханаһында йәшәнек, ресторанда туҡландыҡ, июндә футбол буйынса донъя чемпионатын ҡабул иткән ҡала буйлап экскурсияларҙа йөрөнөк. Яуаплы кешеләр балаларҙың хәле менән ҡыҙыҡһынып торҙо, уларҙың теләктәрен үтәргә ашыҡты. Беҙ, ата-әсә булараҡ, дәүләт тарафынан үҙебеҙгә күрһәтелгән хөрмәт менән ун балабыҙ алдында ғорур булдыҡ. Бәйге барышында, 22 сентябрҙә, ҡыҙыбыҙ Илмираға 13 йәш тулды. Ул һүрәт төшөрөргә ярата. Балтас балалар сәнғәт мәктәбенең художество бүлегендә ихлас шөғөлләнә. Ҡыҙыбыҙҙы сәхнәгә мендереп ҡотлап, бик кәрәкле, бай ассортиментлы буяуҙар йыйылмаһы бүләк иттеләр. Ошо иғтибарға күңелем тулып: ”Һинең буласаҡ ғаиләң дә беҙҙеке һымаҡ ил күрке, ил хөрмәтлеһе булһын!” — тип теләнем.\nФестивалдә 14 төбәктән балалар йорттарында тәрбиәләнеүселәр спорт, интеллектуаль, музыкаль конкурстарҙа ҡатнашты. Уларҙа командалар үҙенсәлектәре буйынса билдәләнде. Абсолют еңеүселәр түгел, ниндәй ҙә булһа йүнәлеш буйынса уңыштар асыҡланды. Беҙҙең ғаиләгә Рәсәй Президентының Иҙел буйы федераль округында тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡултамғаһы менән “Изге йөрәк” номинацияһында диплом һәм ҡиммәтле бүләк тапшырылды. Шәхсән минең өсөн диплом алыу түгел, әле өс йыл элек кенә ғаиләбеҙгә ингән, бишеһе лә психик һәм педагогик үҫеш яғынан тиҫтерҙәренән күпкә артта ҡалған, икеһе инвалидлыҡ яҙмышына дусар булған балаларыбыҙҙың талантлы ағай-апайҙары менән бергә ҙур сәхнәлә — Иҙел буйы округы дәрәжәһендә гөрләтеп сығыш яһауы оло бүләк булды. Был — беҙҙең татыу ғаиләбеҙҙең, олатай-өләсәйҙәр, туғандар, дуҫтар, уҡытыусылар, тәрбиәселәрҙең уртаҡ берҙәм эш һөҙөмтәһе. Уларҙың һәр береһенә рәхмәт!\n12 кешелек ғаилә һәм өс кешелек ярҙамсыл төркөм менән Саранск ҡалаһына юлланыу — арзан эш түгел. Ғөмүмән, ғаиләбеҙҙең Иҙел буйы округы дәрәжәһендә үткән конкурс сәхнәһенән Балтас районы, Башҡортостан Республикаһы исемен позитив яҡтан күрһәтеүе — ғаиләбеҙгә битараф булмаған райондаштарыбыҙҙың, район хакимиәте башлығы Илгиз Әхүәс улы Субушев етәкселегендәге команданың берҙәм эш һөҙөмтәһе. Беҙ — Гөлнара һәм Филүс Шәймөхәмәтовтар, балаларыбыҙ Алһыу, Эльвина, Илһам, Тамара, Булат, Илина, Азат, Илмира, Сулпан, Мирас — үҙебеҙҙе ошо ҙур коллективтың бер күркәм өлөшө итеп тойҙоҡ. Рәхмәт!


“Рух” һәм Ирек » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » “Рух” һәм Ирек\nТик үкенес, ҡасандыр Ҡазан, Өфө ҡалаларының билдәле йырсылары саҡырыуынан баш тартып, ижады менән үҙ районын, үҙ ерен күтәрер өсөн Хәйбуллала ҡалыусы Ирек Атановтың хеҙмәте һаман да юғары исем менән баһаланмаған.\nҮткән быуаттың 90-сы йылдарында башҡорт эстрадаһына йәшендәй йәшнәп, балҡып, ҙур яңылыҡ булып шаулап килеп ингән “Рух” төркөмө замандың төрлө үҙгәрештәрен, быуындарҙың үҫешен үҙ тарихында кисерҙе. Төркөмдөң солистары, музыканттары бер аҙ үҙгәрҙе, юғалтыуҙар ҙа кисерҙе, әммә үҙ алдына ҡуйған маҡсаттарына хыянат итмәне. Башҡорт йәштәрен туплап, егерме йылдан ашыу сәхнәне биҙәй улар. Баш ҡалабыҙҙан алыҫта, Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында йәшәүҙәре лә ижадҡа кәртә түгел.\nКүптән түгел төркөмдөң етәксеһе, билдәле композитор, музыкант Ирек Атановтың юбилейын билдәләп, Хәйбулла районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге ҙур концерт программаһы күрһәтте. “Йырҙарым – яҙмышым минең, ғүмерем…” тип аталған тамашала райондың һәүәҫкәр йырсылары һәм “Рух” төркөмөнөң төрлө йылдарҙағы солистары бер сәхнәлә сығыш яһаны.\nАтановтар ғаиләһен Хәйбуллала белмәгән кеше юҡ. Ғәлиә апай менән Насибулла ағай балаларының күңеленә йыр-моңға, сәнғәткә һөйөү орлоғо сәскән, илһам шишмәләренә башланғыс биргән. Эшсән ғаилә башлығы хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләһә, зыялылар затынан булған, дин тәғлимәттәре буйынса донъя көткән әсәләре балаларына әҙәп, әхлаҡ, матур күңел бүләк иткән. Баҡый донъяға күскән ата-әсәһенә рәхмәт йөҙөнән концерт программаһын Ирек Атановтың ҡәҙерле кешеләренә бағышлап яҙған йырҙары асты. Уларҙы композиторҙың бер туған апаһы, “Юлдаш” йыры – 2014” конкурсы лауреаты Фәнидә Атанова башҡарҙы. Һөнәре буйынса табип, ә йыр-моңо менән кешеләрҙең күңелен дауалаусы сибәр ханымға ҡарап, Атановтарҙың талантына тағы ла бер инанаһың.\nРайон мәҙәниәт йортоноң талантлы артистары Гөлфиә Хәләфетдинова, Урал Аҡъюлов, Лина Яҙыҡбаева, Азат Исҡужин, Фәнзил Ибраһимов, Сәриә Асҡарова, “Шәжәрә”, “Аҡтамыр” вокал һәм “Сиҙәм” халыҡ бейеү ансамблдәре, Ейәнсура районы ҡунағы Хәлиҙә Ҡолшәрипова Ирек Атанов ижад иткән йырҙар менән сығыш яһаны. Ә сәхнәгә “Рух” төркөмө сыҡҡан саҡта уларҙы тамашасылар аяҡ үрә баҫып ҡаршыланы. Коллективҡа талантлы, ысын мәғәнәһендә милли рухлы шәхестәр йыйылған. Йырсылар Юлай Асҡаров, Зөфәр Байғусҡаров, Винер Салауатов, музыканттар Айтуған Акилов, Филүс Сәлишев, Илгиз Исмәғилев һаман да халыҡтың һөйөүен юғалтмай, лайыҡлы ижад итә. Матур репертуар, сифатлы аранжировка, ҡабатланмаҫ йырҙар өсөн төркөм ағзалары етәкселәре Ирек Атановҡа рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Ә үҙ сиратында ул үҙенең мәрхүм булған ижадташ дуҫтарын иҫкә алып үтте. Байрам хужаһы бейеүсе Нуретдин Иҫәнбаев, шағир Ғилман Ишкинин, төркөмдөң тәүге етәксеһе Ғәзинур Биктимеров хаҡындағы яҡты иҫтәлектәре менән бүлешеп, улар ижад иткән йырҙарҙы яңғыратты.\nХәйбулла ерендә үткән бер генә сара ла Иректең ижад иткән йырҙарынан башҡа үтмәй. Уларҙа авторҙың күңел кисерештәре, мөхәббәт хистәре, тыуған яҡҡа, телгә һөйөү сағыла. Музыкант бик күп шағирҙың ижадына мөрәжәғәт итә. Концертта уның Венер Фәттәхов, Резеда Бүләкова, Люциә Ғәббәсова, Зөһрә Фәйзуллина һүҙҙәренә яҙылған йырҙары яңғыраны. Ҡасандыр “Йәшлек” гәзите башланғыс һалған “Урал моңо” конкурсы ярҙамында билдәлелеккә табан тәүге аҙымдарын яһаған “Рух” төркөмө бөгөн дә баҫма менән бәйләнеш тота, дуҫлыҡ ептәре өҙөлмәй. “Йәшлек”тең хәбәрсеһе, шағирә Гөлнур Ҡыуатова менән уртаҡ хеҙмәт емештәре булған тиҫтәнән ашыу йыр ике ижадсының дуҫлығы хаҡында һөйләй. Ижадташ дуҫын ғүмер байрамы менән тәбрикләү өсөн, алыҫ араларҙы яҡын итеп, шағирә үҙе лә килгәйне.\n– Бар республика халҡына йәшәр өсөн йәшлек дәртен өләшкән “Йәшлек” гәзитенә ижадҡа башланғыс биргәне өсөн рәхмәтлемен. Беҙҙең тарих туранан-тура был баҫмаға барып тоташа. 25 йыллыҡ көмөш юбилейын билдәләүсе гәзит “Рух”тың һәм башҡа төркөмдәрҙең талантлы егеттәренә, ҡыҙҙарына, айырым йырсыларға ижад өсөн юл асты, – тине Ирек Атанов, рәхмәт һүҙҙәрен еткереп.\nХәйбулла районы хакимиәте хеҙмәткәре Шәкир Дәүләтшин юбилярға барлыҡ яҡташтары исеменән рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Лариса Мәмбәтова, Аҡъяр тау колледжы директоры Рәмил Арыҫланов үҙ сығыштарында Ирек Атановтың ижад өсөн күңелен аямай хеҙмәт итеүе, талантының үҙенсәлектәре хаҡында һөйләне.\nТик үкенес, ҡасандыр Ҡазан, Өфө ҡалаларының билдәле йырсылары саҡырыуынан баш тартып, ижады менән үҙ районын, үҙ ерен күтәрер өсөн Хәйбуллала ҡалыусы Ирек Атановтың хеҙмәте (бик күп конкурста еңеү яулауына, ҙур сәхнәләрҙә сығыш яһауына ҡарамайынса) һаман да юғары исем менән баһаланмаған. Хәйер, сәхнә кешеһе өсөн иң ҙур бүләк – ул халыҡ һөйөүе. Тамашасылар залында алма төшөрлөк тә урын булмауы, гөлләмәләр, һәр йырҙың көслө алҡыштар менән оҙатылыуы ижадсының халыҡ араһында яулаған абруйы хаҡында һөйләй. Тимәк, Ирек Атановтың йырҙары үҙ тыңлаусыһын тапҡан. Бер нисә быуын тыңлап кинәнгән “Рух”тың, Ирек Атановтың йырҙарын беҙҙең балаларға ла тыңлау насип булһын.\nСығыу ваҡыты 6-06-2015, 15:09 | Ҡаранылар: 1157\nКүңеленән урғыла моң , халыҡсан моң\nХәйбулланың сәхнә биҙәге


Үҙ-ара аңлашыусанлыҡ һәм тыныслыҡ көнө.\nРәсәй: Ватанды һаҡлаусылар көнө.\nБеларусь: Ватанды һаҡлаусылар көнө.\nҠырғыҙстан: Ватанды һаҡлаусылар көнө.\nКөньяҡ Осетия: Ватанды һаҡлаусылар көнө.\nДнестр буйы Молдава Республикаһы: Ватанды һаҡлаусылар көнө.\n1958: Мәскәүҙәге Поклонный тауында буласаҡ Еңеү һәйкәленә тантаналышарттарҙа нигеҙ һалына.\nҒабдулла Амантай (1907—10.07.1938), башҡорт шағиры, балалар яҙыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре.\nӘһлиуллин Зәйнулла Заһиҙулла улы (1922—1998), педагог, журналист. «Ҡыҙыл Йондоҙ» һәм «Ватан һуғышы» ордендары кавалеры.\nВәлиев Абдулла Хәбибулла улы (1922—24.01.1944), Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. Советтар Союзы Геройы (1943).\nӘһлиуллин Миниәхмәт Кәбир улы (02.1927—21.08.2003), яҙыусы, педагог.\nАрыҫланов Наил Ибраһим улы (1932), хужалыҡ эшмәкәре. Ленин ордены кавалеры ().\nШәрифғәлиев Әҙһәм Шәрифғәле улы (1937), РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе, Ленин, «Почёт билдәһе» һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры, Өфө ҡалаһының Орджоникидзе районы почётлы гражданы ().\nАйҙар Ғәлимов (1967), йырсы, Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм Татарстан Республикаһының (2008) халыҡ артисы.\nАзат Фазлиәхмәтов (1967), радиожурналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2015).


Илһөйәр Ирек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » Илһөйәр Ирек\nИлһөйәр Ирек 12.05.2017 // Башҡорт донъяһы\nНи өсөн башҡорт халҡының донъя кимәленә күтәрелерҙәй әҙәбиәте, сәнғәте милли сиктәрҙә генә ҡалып килә? Ғәмәлдә тәржемәселәр, халыҡтың рухи хазинаһын донъяға таратырға ынтылып торған илһөйәрҙәр юҡ кимәлендә. Германияла йәшәп тә башҡорт өсөн бихисап изге эштәр атҡарған күренекле яҡташыбыҙ Ирек Фәннүр улы Байышев менән оҙаҡ ҡына ошо хаҡта һөйләшеп ултырҙыҡ.\n— Халҡыбыҙ өсөн нисек тә күберәк эшләп ҡалырға ине, — тине көрһөнөп Ирек. — Башҡорт донъя кимәлендә танылыуға лайыҡ. Тарихи үткәнебеҙҙе генә алайыҡ. Ысын мәғәнәһендә бөйөк халҡыбыҙҙың көсө ҡаһарман шәхестәребеҙ менән билдәләнә.\nӨфөлә тыуып үҫеп, Мәскәүҙә юғары белем алған, немец ҡыҙына ғашиҡ булып, бөтөнләйгә ситкә сығып киткән, инде оҙаҡ йылдар Германияның Лейпциг ҡалаһында эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгән, сит телдәрҙе һыу кеүек эскән Ирек Байышевтың күңеленә ысын илһөйәрлек, ата-бабаларының үткәне, әсә теле менән ғорурлыҡ тойғоһо бәләкәй сағынан һалына.\n— 1812—1814 йылдарҙағы француз яуы хаҡында һүҙ сыҡҡанда, Наполеонды еңеүҙең 190, 200 йыллыҡтарын билдәләгәндә, ни өсөн үҙенең 28 полкын илбаҫарҙарға ҡаршы көрәшкә ташлаған башҡортто берәү ҙә телгә алмай, белмәй?! Ғәрләндем, — ти Ирек. — Үҙ халҡымдың данлы үткәнен донъяға күрһәтеү хыялы шунда тыуҙы. Артабан инде дуҫым, журналист Нәсүр Йөрөшбаев менән һөйләштек-кәңәшләштек тә немец властарына ярҙам һорап мөрәжәғәт иттек...\nҺөҙөмтәлә бөгөн Лейпциг, Дрезден ҡалаларында француздарға ҡаршы йән аямай һуғышҡан башҡорт яугирҙәре хөрмәтенә һәйкәл ҡуйылған, Шварцала ҡасандыр мәргән башҡорт көмбәҙенә уҡ атҡан сиркәүҙә иҫтәлекле таҡтаташ асылған, ағас уҡ серегәнлектән, немецтар уны тимергә алмаштырған. Ирек иһә иптәштәре менән уны алтын ялатылғанына алмаштырып ҡуйған.\nӘ Лейпцигтағы “Сидиҡа йорто”н (“Haus Zidika”) кем генә белмәй Германияла! Әсәһе Сидиҡа Шәйхетдин ҡыҙы Өфө дауаханаларының береһендә терапевт булып эшләгән. Архангел районының Тәүәкәс ауылында донъяға килеп, ҙур ауырлыҡтар менән медицина институтын тамамлаған Сидиҡа нескә хисле, бай рухлы кеше була, шиғырҙар яҙа. Ул яҡты донъяларҙан китеп барғас, бына нисәмә йыл инде Иректең күңелендә бөткөһөҙ һағыш йәшәй.\nГерманияла үҙ эшен асып, матди йәһәттән ныҡлап аяҡҡа баҫҡас та, егеттә ғәзиз әсәһенең исемен мәңгеләштереү уйы уяна. Үҙенең офисынан тыш йәнә ун ябай немец ғаиләһе йәшәгән матур, ыҡсым йортҡа Ирек Фәннүр улы “Haus Zidika” исемен бирә. Йорттоң фасадын милли кейемдәге башҡорт һыбайлыларының һындары биҙәй. Улар араһында мәрхүмә Сидиҡа Шәйхетдин ҡыҙының, шулай уҡ Иректең атаһы Фәннүр Әйүп улының төҫтәрен тоҫмалларға мөмкин. “Сидиҡа йорто”н биҙәүгә ситтә йәшәгән яҡташыбыҙ, рәссам Азат Ҡужин ҙур көс һалған.\nӘйткәндәй, Фәннүр Әйүп улы, күптән түгел улы Иректең ярты быуатлыҡ юбилейында, ейәндәрен, Мәскәү эргәһендәге Пушкин ҡалаһында йәшәгән ҡыҙы Гөлнур менән кейәүе Жәлилдә лә ҡунаҡ булып, ил гиҙеп ҡайтҡан. Фәннүр ағай хаҡлы ялға тиклем баш ҡалалағы ҙур төҙөлөш ойошмаһында баш бухгалтер булып эшләгән. Тыумышы менән ул Дыуан районының Иҫке Хәлил ауылынан, затлы Байышевтар нәҫеленән.\nБалаларынан ситтә йәшәһә лә, Фәннүр Әйүп улы — ҡыҙы менән улы, ейәндәре өсөн оло терәк һәм кәңәшсе. Уның ил тарихына һәм бөгөнгөһөнә, башҡорттоң данлы көрәш юлына арналған китаптар, журнал-гәзиттәр менән тулы китапханаһына, һәр төрлө тарихи материалдар, фото һәм экспонаттар һаҡлаған шәхси архивына ҡарайым да уйлап ҡуям: юҡ, Иректә илһөйәрлек тойғоһо Бородино көндәрен үткәргәндә генә уянмаған, был тойғо уға төпсөр, ныҡышмал атаһынан һәм шиғри күңелле әсәһенән күскән.\nТағы бер хәҡиҡәтте танымау мөмкин түгел: нәҫелдәрендә һәр кем халҡы өсөн оло, изге эштәр атҡарып, милләттең данын арттырған. Ә бит уйлап ҡараһаң, ниндәй генә милләт вәкиле юҡ бында! Әммә Байышевтарға тамыры килеп ҡушылған бөтәһе лә башҡорт рухлы.


Рәсәй банкы Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттарына арналған көмөш тәңкә сығарасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәй банкы Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттарына арналған көмөш тәңкә сығарасаҡ\n15:36, 15 декабря 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 15 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.\nРәсәй банкы 2015 йылдың июлендә Өфөлә үтәсәк Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләт башлыҡтары Советы ултырышына һәм БРИКС-ҡа ингән дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтары осрашыуына арналған 25 һумлыҡ яңы көмөш тәңкә сығарасаҡ. 2015 йылдың иҫтәлекле һәм инвестиция тәңкәләре исемлеге Үҙәк банктың рәсми сайтында бирелгән. Киләһе йылда мең данаға яҡын тираж менән самиттарға бағышланған аҡса һуғыласаҡ. Ул 925 келәймәле көмөштән яһаласаҡ. Ҡиммәтле металдың саф ауырлығы 155,5 грамм тәшкил итәсәк.\nТеги: шос һәм брикс саммиттары, иҫтәлекле тәңкә


Медицина юғары уҡыу йорттары исемлеге Украина 2017 - Белем Братан\nМедицина юғары уҡыу йорттары исемлеге Украина 2017\n“EducationBro” Журнал әҙерләү рейтингында медицина юғары уҡыу йорто, Украина. Беҙ ышанабыҙ, был мәғлүмәт ярҙам итәсәк студенттарға һайларға иң яҡшы вариант өйрәнергә медицина Украинала. MBBS courses in Ukraine рух һәм юғары юғары сифатлы һәм түбән бәҙәр.\nБында топ 8 медицина вуздарының иң яҡшы Украина:\n8. Тернополь Дәүләт Медицина Университеты\nТернополь Дәүләт Медицина Университеты алды көнө 8 район етәксе һ. б. рейтинг медицина юғары уҡыу йорттары. Уҙған йылдарҙағы кеүек..\nБыл яҡшы МУ? Барынан ҙа элек – сит ил студенттары уны яраталар.\nРейтинг төҙөгәндә беҙ ҡасан, менән әңгәмә ҡорҙоҡ ҡайһы бер студенттар университеттан. Тернополь медицина институты юғары уҡыу йорттары студенттары үҙе тураһында бик ыңғай фекер әйтте һәм әйтә, ул. бында уҡыу оҡшай. Бер үк ваҡытта, уның билдәләүенсә, иң күп университет кампусы модернизациялауға мохтаж.. Т минуса булараҡ, улар белдергән, был ҡала бер ни тиклем күңелһеҙ, әҙерәк күңел шунда. Тик бына мәғариф арзан, күп студенттар өсөн мөһим булған был. Беҙ ышанабыз, киләһе йыл дәүләт медицина университеты хәлен яҡшыртыу хист Тернополь.\n7. Донецкий Милли Медицина Университеты\nДонецкий Милли Медицина Университеты хәҙер насар ваҡыт. Был номер 3 уҙған йыл., әммә ғына эләгә 7-се урынды биләй. 2017. -Украинаның көнсығышында һуғыш хәрәкәттәре, ул ҡаланың үҙен үҙгәртергә мәжбүр була.. Был, һис шикһеҙ, кире йоғонто яһай, уның рейтингта. Булмаһа, был факт, беҙ идем, тип уйлаған бирергә, уға беренсе йәки икенсе хеҙмәт урыны.\nБеҙ һаман да ышанмай, тип, килгән бер аҙ ваҡыт өсөн был иң яҡшы университеты. Әлеге ваҡытта студенттар’s ниндәй эҙләргә мөмкин-яҡшы вариант.\n6. Одесский Милли Медицина Университеты\nУҙған йылдарҙағы кеүек.. Һыу ала однм 6 рейтингтағы урын. Университетында тағы ла бер, улар үҙ сайтында һәм социаль селтәрҙәрҙә түбәнерәк вазифа биләүсе. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был мәсьәлә юғары уҡыу йорттарына ҙур украина.\nҮс иткәндәй, был фактор бар, ә иң аҙ һанда ыңғай йоғонто рейтингында позицияларын, байтаҡ ине, бынан тыш, университет түгел ине юғарыраҡ күтәрелә 6 линия. Һис шикһеҙ, иҫке йыһаздар һәм биналар, талап итә ремонтлау был да яман. Университеты ҡалала урынлашҡан Одесса, был төп курорт һәм ил потом. Был бирә өсөн оло мөмкинлектәр ялын ойоштороу, студенттар, әммә был тормошҡа насар йоғонто яһай хаҡы. Студенттары’ фекер Одесский Милли Медицина Университеты төрлө. Барыһы да студенттар бөтөнләй ҡәнәғәтләндерелде университеты.\n5. Ивано-Франковске Милли Медицина Университеты\nТомы 5 ҡабат. Ни өсөн улар социаль селтәр менән бәйле һәр кем әйтә. Һәм юғары уҡыу йорттарына веб-сайттар алмаштырыу мохтаж. Был’ң ҡот осҡос хәл өсөн ҙур күләмдә украина юғары уҡыу йорттары. Хәҙер тураһында Ивано-Франковске Милли Медицина Университеты.\n-Был ҡала’оло т. Ҡайһы бер студенттар үк насар фекерҙәр тураһында үҙ университеттарҙа, әммә ҡайһы һөйләштеләр, был бик һәйбәт. Улар рух, төрлө фекерҙәр сифаты белем биреү тураһында, ләкин уларҙың күбеһе уйлай мәғариф ҡиммәтрәк башҡа мед вуз Украина.\n4. Милли Медицина Университеты Исемендәге Богомолец\nБылтыр юғары уҡыу йорттары рейтингы йылдың иң яҡшы булды беҙгә., әммә ул да еңелә. 3 позиция. Богомолец исемендәге милли медицина университеты-иң яҡшы, әммә был талап итә prepaymen һәм сит ил студенттары бик дорого.\nУл Украина урынлашҡан башҡалаһында – Киев. Заманса белемгә эйә булған һәм уның сифаты яҡшы студенттарға уңайлы булһын өсөн. Бында шулай уҡ уҡыу ауыр. Сөнки, әгәр аҡсаң күп булмаһа һәм медицина украина өйрәнергә йыйына., һеҙ һайлаған исем милли медицина университеты Богомолец.\n3. Львовский Милли Медицина Университеты\nЛьвовский Милли Медицина Университеты икенсе урынға күтәрелде рейтингтар беҙгә.. Университет тураһында төрлө фекерҙәр, булыуға ҡарамаҫтан, барыһы да студенттар бик ҡәнәғәт Львова. Хеҙмәткәрҙәре журналы EducationBro ярата, үҙ кампус белем биреү һәм сифатын. Был, ысынлап та ла, яҡшы университеты өсөн, өйрәнергә, медицина Украинала. Беҙ ышанабыз, был икенсе йылда университет лайыҡлы урын.. Кем белә, бәлки, аҙ ғына тырышлыҡ һәм ул экрандарға сығасаҡ беренсе урынға киләһе йылда? Беҙ күрербеҙ.\n2. Милли Медицина Университеты Винница\nМилли Медицина Университеты Винница 3 урын биләй рейтинг быйыл беҙҙең йыл..\nБыл университеты студенттары уның тураһында яҡшы фекер ҙә бар.. Шулай уҡ беҙ беләбеҙ, был университетының сит ил студенттары араһында популяр тип,. Ай-һай, әйтергә кәрәк, ВНУ насарыраҡ сайт,беҙ’т табан уны рәсми районыбыҙҙың социаль селтәрҙәрҙә. Һәм беҙ быға бик ғәжәпләндем, ҡасан тапҡан уларҙың сәхифәне элемтәләр пост. Беҙ йәшәйбеҙ, хәҙерге донъяла, һәм беҙ уйлайбыҙ, һәр университет булырға тейеш туп-тулы сара бөгөн төп социаль селтәрҙәрҙә. Беҙ шулай уҡ, тип һанаусылар күп өлөшө иҫкергән ҡорамалдарҙы яңыртыуға мохтаж һәм университеты.\n1. Буковина Дәүләт Медицина Университеты\nБына нисек күренә топ-медицина университетында Украина 2017!\nБуковина Дәүләт Медицина Университеты бик күренекле һәм популяр Украинала. Ул ҡазандан ҡалала маленько, әммә был ҡала бар, үҙ Шарм. Беҙ бик яҡшы быға ғәжәпләнәһегеҙме был ҡала һәм уның атмосфераһы. Университет көсәйтә, был эффект тағы ла күберәк. Төп бинаһын ҡараны етерлек. Беҙ шулай уҡ белем биреү сифаты һәм уҡыу өсөн түләү хаҡы оҡшап. Студенттарҙың күбеһе шулай тип һанай, сөнки улар бик яҡшы университеты. Был буковина дәүләт медицина университетын йыл-ул бик ғәжәйеп урын, медицина курсын өйрәнеү өсөн (Бер Генә Лә Медицина, Стоматология, Дарыухана, Китеүе) украина һәм Европа..\nОшо йылдың 1 урын түбән хаҡы түбән хаҡ менән университетында уҡыта буласаҡ һәм тормош. Шул ваҡытта, был’оло ы университеты. Сөнки, беҙ, ысынлап та тип уйлайым, сөнки был студенттар өсөн йыл еңелдән булманы күпкә артыҡ, Украина өсөн һайлау өсөн медицина университетында белем ала.. Һеҙ бында аласаҡһыҙ медицина белеме матур, һеҙҙең Студент тормошо буласаҡ яркой һәм күңелле.\nКем белә, бәлки, вәзғыят үҙгәрәсәк, киләһе йылда! Алаймы, Украина-бына был район тигән өйрәнеү өсөн медицина. Ул привлекательно үҙ бәҫе һәм йәшәү өсөн түләү өйрәтеү.\nМәғлүмәт йыйыу AbroStudy.com – Халыҡ-ара, сит ил студенттары өсөн белем биреү\nПроцесс ҡабул итеү бүлмәһе & Украинала талаптар


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АҘАШТЫРЫУСЫ САҠЫРЫУҘАРҒА ЙӘШТӘРЕБЕҘ ЮЛЫҠМАҺЫН - 2015 - Мәҡәләләр\n"Ислам дәүләте" тураһындағы хәбәрҙәр бер нисә йыл элек ишетелә башлағайны. Был террористик берләшмә әҙ генә ваҡыт эсендә үҙ сафтарына бөтә донъя буйлап кешеләр йәлеп итеү эшен киң йәйелдерҙе. Экстремистик характерҙағы материалдар 15 телгә тәржемә ителеп, видеохостинг, социаль селтәрҙәр, үҙҙәренең һәм берләшмәгә лояль мөнәсәбәттә булған ваҡытлы матбуғат саралары аша таратыла. Улар әленән-әле заманса технологияларҙы үҙләштерә һәм вербовкалау өсөн яңы форматтар эҙләй.\nКүптән түгел Египеттың дини бойороҡтар буйынса баш идаралағы хәбәр итеүенсә, "Ислам дәүләте" оҙаҡламай үҙ рәтенә яңы ағзалар вербовкалау стратегияһын үҙгәртеп, эшмәкәрлеген ғәрәп төбәгенән Кавказ, Үҙәк Азия һәм Индонезия тарафтарына күсерәсәк. Был райондар осраҡлы рәүештә һайланмаған. Берләшмәнең вербовкалаусыларына иҡтисади, социаль һәм мәҙәни өлкәлә "проблемалары" булған дәүләттәрҙә эшләү еңелерәк. Бындай тенденция, башлыса, Урта Азия республикалары - Ҡырғыҙстан һәм Тажикистанға - хас. Ә Ҡаҙағстан һәм Үзбәкстанда хәлдәр икенсе төрлөрәк. СССР тарҡалғандан һуң был дәүләттәр етештереү ҡеүәттәренең бер аҙын ғына булһа ла һаҡлап ҡала һәм иҡтисади йәһәттән яңы реаль ысынбарлыҡҡа яраҡлаша алды. Унан тыш, улар Тажикистандағы кеүек оҙайлы хәрби конфликттарҙы һәм Ҡырғыҙстандағы һымаҡ сәйәси күтәрелештәрҙе урап үтеү мөмкинлеге тапты.\n"Ислам дәүләте" террористик ойошмаһының "ғәҙел дәүләт" төҙөү идеяһы яңы ғына барлыҡҡа килмәгән. Асылда, "Ислам дәүләте" әлеге ваҡыттағы дәүләт ҡоролошона альтернатива тәҡдим итә һәм ул тик бер генә критерийға - "ғәҙеллеккә" таянасаҡ, тип бара. Халҡы булмаған дәүләт - дәүләт түгел, шуға ла "Ислам дәүләте" етәкселәре үҙҙәре рәтенә яңынан-яңы граждандар йыйыу эшмәкәрлеген киң йәйелдерә. Террористик ойошмаға килеүселәрҙе бер нисә категорияға бүлергә мөмкин. Беренселәре - һай белемле һәм бәләкәй, тотороҡһоҙ килемле кешеләр. Был төркөмгә ҡарағандар нәҡ ярлылыҡты әлеге дәүләттәрҙәге ғәҙелһеҙлек билдәһе тип һанай һәм улар өсөн берләшмә тәҡдим иткән идея ҡараңғы тоннелдең осонда күренгән яҡтылыҡҡа тиң. Үҙҙәренең әлеге хәленән күңелдәре ҡайтҡан һәм төшөнкөлөккә бирелгән был төркөм кешеләре "иман өсөн ыҙа сигеүсе" роленә риза була. Нәҡ улар "Ислам дәүләте" етәкселәре үлемдар сифатында ҡулланған радикалдар рәтен тулыландыра ла инде. Икенсе төркөмгә ҡарағандар ошондай уҡ "хәүефлеләр" рәтендә. Улар ҙа үҙҙәренең әлеге тормошо менән риза булмаған, эргәһендәге, илдәге, ғөмүмән, бөтә донъялағы хәлде үҙгәртергә теләүсе, тирә-яҡтағыларҙан күңеле ҡайтҡан, көс ҡулланырға яратыусы кешеләр. Шул уҡ ваҡытта улар йәмғиәттә бейек социаль урын биләүсе, белемле һәм тәү ҡарашҡа уңышлы кешеләр.\nВербовкаланыусыларҙың йәштәр менән эш итеү алымы башҡаларҙыҡынан ҡырҡа айырыла. Тормошта үҙҙәрен эҙләүсе һәм йәш көрсөгөн кисереүсе үҫмерҙәр һәм йәштәрҙең психологик үҙенсәлектәрен файҙалана улар. Икеләнеүсән йәштәр үҙҙәрен ниндәйҙер бер сәйәси, дини һәм башҡа социаль ойошма вәкиле сифатында "табырға" тырыша.\n"Ислам дәүләте" эшмәкәрлеге менән бөтә донъя илдәре лә көрәш алып бара һәм үҙ граждандарын уның рәтенә барып эләгеүҙән араларға тырыша. Мәҫәлән, Рәсәй быйыл халыҡ араһында был берләшмә идеяһын пропагандалау менән көрәшеүсе ФСБ-ның махсус бүлеген булдырҙы. Үзбәкстанда, Тажикистанда ла ошо уҡ юҫыҡта эшмәкәрлек йәйелдерелә. Ҡаҙағстанда һәм Ҡырғыҙстанда, шулай уҡ Рәсәйҙә телефон аша консультатив ярҙам күрһәтеүсе "ҡыҙыу линия" эшләй.\nМахсус хеҙмәттәр мәғлүмәттәренә ярашлы, "Ислам дәүләте" сафында әлеге ваҡытта 2 мең тирәһе Рәсәй, 300-ҙән ашыу Ҡырғыҙстан, 200 тирәһе Үзбәкстан, 400-ҙән ашыу Тажикистан һәм Ҡаҙағстан граждандары бар. Күренеүенсә, мәсьәлә көндән-көн ҡатмарлаша һәм бөтә дәүләттәрҙең дә тиҙ арала ошо юҫыҡҡа иғтибарын тағы ла арттырыуҙы һәм үҙ граждандарын был ҡапҡандан һаҡлап ҡалыу юлын табыуҙы талап итә.\nЯҙылған: 14.09.15 | Ҡаралған: 1060


Версия для печати >Ил онотмаҫ батырын!\nИл онотмаҫ батырын!6-02-2013, 14:21 / 1941-1945\nШулай ҙа, башҡорт халҡының үтенесен иҫәпкә алып, генералдың хәрби батырлыҡтарын билдәләргә ҡарар ителде. Рәсәй Президентының 2012 йылдың 21 ноябрендәге 1561-се Указына ярашлы, Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфөләге 29-сы махсус тәғәйенләнештәге отрядына генерал-майор Миңлеғәле Минһажетдин улы Шайморатов исеме бирелде”.\nӘлбиттә, халҡыбыҙҙың ҡаһарман улы юғары исемгә һис шикһеҙ лайыҡ. Ләкин кеше үҙе тыуҙырған “ҡалыптар” аша һикереп сыға алмай, күрәһең. Нисек кенә булмаһын, батырлыҡ — исемдә, түшкә миҙал тағыуҙа ғына түгел бит әле. Данлы генералыбыҙ ҙа Салауатыбыҙ, Батыршаларыбыҙ, Ҡаһымдарыбыҙ, Зәкиҙәребеҙ кеүек халҡыбыҙ йөрәгендә йәшәр!\nИсточник - bashgazet.ru


Шакшаның яҡшы мәктәбе » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Шакшаның яҡшы мәктәбе\nШакшаның яҡшы мәктәбе 28.03.2017 // Йәмғиәт\nДөрөҫөн әйткәндә, Башҡортостан ауылдарының бик күп башҡорт мәктәптәрен беҙ яҡшы беләбеҙ, әммә баш ҡалалағы милли уҡыу йорттарынан тыш, байтаҡ белем усаҡтарын күргәнебеҙ ҙә юҡ. Ә бит уларҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте нисек уҡытылыуы хаҡында һәр яҙыусы, һәр шәхес ҡыҙыҡһынырға бурыслы. Тел уҡытылмай, балалар башҡортса аралашмай, тип яр һалыр алдынан, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаларына уҡыу йорттарына барып, уҡытыу сифатының шаһиты булыу маҡсатынан ижади бәйләнештәр урынлаштырырға тәҡдим итәм. Бик күп яҙыусыларыбыҙ Өфөлә, республиканың башҡа ҡалаларында йәшәй. Ә ни өсөн әле беҙ уларҙа милли әҙәбиәт, мәҙәниәт ни рәүешле уҡытылыуы менән ҡыҙыҡһынмаҫҡа тейеш? Ауылдарҙа йәшәгәндәр ҙә төбәк мәктәптәрен үҙ ҡурсыуы аҫтына алһа, файҙалы булыр ине. Уҡыусылар тере әҙиптәрҙең һүҙен тыңлап үҫһә, тел әһәмиәте хаҡында улар ауыҙынан ишетһә, был күренеш бала күңеленә тәьҫир итмәй ҡалмаҫ ине.\nШакша биҫтәһенең 78-се мәктәбенә тәүгә барыуым. Дөрөҫөн әйткәндә, саҡ эҙләп таптым. Баҡтиһәң, ул Өфөнөң иң боронғо мәктәптәренең береһе икән дә: үҙенә Кенәз ауылы эргәһендә 1904 йылда уҡ нигеҙ һалынған. Ике класс бүлмәләрендә I – IV класс уҡыусылары бүленешеп уҡыған. Дүрт йыллыҡ белем биргән мәктәп 1970 йылға тиклем эшләгән. Тора-бара ауыл тимер юлға тиклем үҫеп, халыҡ һаны артып, яңы белем усағы һалыу ихтыяжы килеп тыуған. Күмәк көс менән уҡыу йорто һалынып та ҡуйылған. Ҡасим, Кириллово, Базелеевка һәм Шакша ауылдарынан килеп уҡырға теләгәндәр ҙә күбәйгәс, уҡыусыларҙың һаны бермә-бер артҡан. Башта бер нисә йәш төркөмөн бергә туплаһалар, аҙаҡ һәр класс айырым белем ала башлаған.\nМәктәптә дәрестәрҙән тыш саралар, физика, химия буйынса кисәләр, үҙешмәкәр түңәрәктәр ойошторолған. Һәр дәүерҙә уҡыу йортон етәкләүселәр табылған, әммә 78-се мәктәптең үҫешенә ҙур өлөш индергән кешеләрҙең береһе Иван Демидко булған. Ауыр йылдарҙа уҡытыусылар коллективы балаларға белем биреү эшен генә түгел, дөйөм мәктәп усағын аяҡҡа баҫтырыу менән дә мәшғүл булған. Яков Герасимов етәксе итеп тәғәйенләнгәс, урта мәктәп булдырыла. 1948 йылда 12 уҡыусы аттестат алып сыға.\nӘлбиттә, балалар һаны артҡан һайын мәктәп өсөн яңы бинаға ихтыяж арта. Тик ҡайҙа һалырға һуң? Протез заводы эргәһендәге буш урын һайлана. 1956 йылда нигеҙ һалынған мәктәпте сафҡа индереүҙә уҡыусылар ҙа ҡатнаша. Элегерәк шулайыраҡ ине шул: мәҫәлән, беҙ ҙә туған мәктәбебеҙҙе төҙөү эшендә ҡатнаштыҡ һәм ошо рәүешле хеҙмәт тәмен татып үҫтек.\n1957 йылда сафҡа ингән уҡыу йортонда яңы тәртип урынлаштырыла: сменалап уҡыған балалар линейкаға йыйыла башлай, дежурҙар кластарҙа, коридорҙа тәртип һағына баҫа. Штакетник менән уратып алынған мәктәптең спорт майҙансығы, баҡсаһы ла була. География уҡытыусыһы Ә. Бикташева үҙ фәне майҙансығын эшләп, тирә-яҡты йәшеллеккә күмә. Уға йәш белгес Г. Параскевас та ярҙамға килә. Ҡыҙҙарға тегеү серҙәре менән уртаҡлашҡан В. Ведерниковаға ла айырым сәғәттәр өсөн оҫтахана булдырыла. Коллективта хор, драма түңәрәге, Ғ. Ғәлләмов етәкселегендә тынлы оркестр ҙа эшләй.\nШуныһы ҡыҙыҡлы, был мәктәптә балалар һаны, башҡалар менән сағыштырғанда, һәр саҡ бик күп. 1960 – 1962 йылдарҙа йәнә лә уҡыусылар һаны артыу сәбәпле, уҡыу йортона өс ҡатлы төкәтмә төҙөлә башлай. Ул 1964 йылда сафҡа инә, ә инде 1980-дә Калинин районының 78-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә.\nБөгөн дә бында балалар һаны байтаҡ: 592 уҡыусы белем ала, шуларҙың 351-е – урыҫтар, 149-ы – татарҙар, 59-ы – башҡорттар. Уларҙан тыш, бында мари, сыуаш, украин, белорус, грек, азербайжан, тажик, литва, корей, үзбәк, езид милләте вәкилдәре лә уҡый. Урыҫ телле булһа ла, мәктәптә башҡорт теле туған тел булараҡ III – VII кластарҙа өйрәнелә, ә дәүләт теле булараҡ, II – XI кластарҙа уҡытыла.\nБында ҡурайсылар түңәрәге лә эшләй. Балаларға – Данил Мезинцев, Әмир Гулов, Данил Ғәлләмов, Данил Зөбәйеровҡа – милли музыка ҡоралы серҙәрен билдәле ҡурайсы Руслан Кирамов өйрәтә. Төрлө милләт балалары уҡыуына ҡарамаҫтан, бында туғанлыҡ мөхите һаҡланған, йәнә лә уҡыусылар дәүләт имтихандарын уңышлы тапшыра, юғары уҡыу йортона юлланыусылар ҙа етерлек.\nУҡыу йортонда мине иң тетрәндергәне – ул 467-се Львов гвардия Ҡыҙыл Йондоҙ орденлы миномет полкына арналған музей. Баҡтиһәң, Курск дуғаһында дан ҡаҙанған, Берлинғаса барып еткән, Праганы азат итеүҙә ҡатнашҡан полк тап Шакшала ойошторолған булған. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы менән бергә, беҙгә йәш быуынды тап ошондай тарихи миҫалдарҙа тәрбиәләргә кәрәк тә.\n1980 йылда булдырылған музейға инеү менән “Үлемһеҙ полк” булып теҙелеп торған яугирҙәрҙең портреттары ҡаршы алды. Дөрөҫөн әйткәндә, ирекһеҙҙән күҙҙән йәш эркелде. Ошо ерҙән илен һаҡларға тип Бөйөк Ватан һуғышына юлланған йәш кенә ағайҙар (ҡайһы берҙәре малайҙар ғына кеүек) уларҙан баға. Мәктәп директоры Жанна Ращепкинаның әйтеүенә ҡарағанда, заманында музей булдырыу ниәте лә беренсе полк командиры Иван Копиндан сыҡҡан. Музей экспозицияһында полктың үткән юлы сағыу картала күрһәтелгән. Унда шулай уҡ яугирҙәрҙең наградалары, рәхмәт хаттары, Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы пулемет таҫмаһы, китаптар урынлаштырылған. Һуғыш яланынан килгән хаттарҙы, совет офицеры планшетының ҡайышын, иҫтәлекле миҙалдарҙы бында бик ҡәҙерләп һаҡлайҙар. Музейҙа даими рәүештә уҡыусылар, башҡа мәктәп балалары, килгән ҡунаҡтар өсөн экскурсия яһайҙар. Һуғыш яланы картинаһын һүрәтләгән диорама нимәһе менәндер шул осор хаҡындағы кинофильмдарҙың кадрын да хәтерләтә.\nБеҙ мәктәпкә барған көндә уҡыусыларға милли рух, туған тел әһәмиәте хаҡында уҡытыусылар, килгән ҡунаҡтар ғына һөйләп ҡалманы, ә балаларҙың биргән һорауҙарына яуап биреп, улар тарафынан әҙерләнгән сығыштарҙың да шаһиты булдыҡ. Радмила Ғәлиәхмәтова, Ирина Голубцова, Эвелина Турсумәтова, Ильвина Исхаҡова, Аделина Әхмәрова, Алина Рәхмәтуллина башҡортса матур йырҙары менән ҡыуандырһа, ҡурайсылар ансамбле моңло көй менән арбаны. Балаларҙың һәр сығышы сағыу ине: эскерһеҙлек, ихласлыҡ әллә ниндәй туңған күңелдәрҙе лә иретер!\nЭвелина Турсумәтова, Маргарита Әҙиәтуллина, Алһыу Мусина, Данил Ғәлләмов башҡортса шиғырҙар уҡыны. Рәхмәт уларға туған телгә, әҙәбиәткә булған яҡты мөнәсәбәттәре өсөн! Радмир Миңлеғәлиев, Аделина Әхмәрова, Ильвина Исхаҡова, Екатерина Урманова, Наҙгөл Мусина беҙгә әкиәт тә сәхнәләштереп күрһәтте. Милли бейеүҙәр башҡарған Мәҙинә Ғәлиуллина менән Камила Сабирйәнованың сығыштары ла сараны йәмләне.\nБыл көндә Өфө ҡалаһы Калинин районының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыусыларын 78-се мәктәптә мәғариф бүлеге йыйғайны. Методист Миләүшә Хәбирова балаларҙы ҡала шарттарында ла милли рухта тәрбиәләү маҡсатынан даими рәүештә ошондай саралар ойоштороу яҡлы. Сараны мәктәптең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Айгөл Бикмәтова, Гүзәлиә Ғәниева, Айгөл Ғабдрахманова әҙерләгән.\nБалаларҙың сығышын ҡарап ултырыу бик күңелле, әлбиттә, ә бит уларҙы ла ошондай сараларға әҙерләргә, башҡортса йырҙарҙы, шиғырҙарҙы өйрәтергә кәрәк. Туған телгә һөйөү тәрбиәләү ул бер көндә генә башҡарыла торған эш түгел. Әммә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары иңенә бөгөн тағы ла ҙурыраҡ яуаплылыҡ ятты: ата-әсәләр менән бергә уҡыусыларҙы милли рухта, туған мөхиттә тәрбиәләү, тамырҙар ҡото хаҡында һөйләү, шәжәрәләр барлау.\nМәктәп музейына ингәндә “Үлемһеҙ полк” сафында беҙҙе танкист Шакирйән Хәйҙәр улы Ҡәйүмов ҡаршы алғайны. Кемдең ғәзиз олатаһы икән ул? Моғайын, был һорауыма яуапты эҙәрмән уҡыусылар аша таба алырмын. Уларға уҡытыусылар ҙа ярҙамға килергә тора бит!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӘШТӘРЕБЕҘ ҮҘ ТЕЛЕБЕҘҘӘ ЙЫРЛАҺЫН - 2014 - Мәҡәләләр\nҮткән быуаттың 90-сы йылдарында республиканың бар райондарында ла рок төркөмдәре күпләп барлыҡҡа килгәйне. Йәштәрҙең рок музыкаһы аша үҙенең тауышын ишеттереү теләге көслө булғандыр. Башҡорт эстрадаһы күгендә бер-бер артлы "Каруанһарай", "Дәрүиш", "Ант", "Аҡйондоҙ", "Рух" рок төркөмдәре ҡабынды, был йүнәлеш ярайһы ғына үҫеш тә алғайны. Тора-бара райондарҙа эшләп килгән төркөмдәр юҡҡа сыҡты. Шуға ла башҡорт рогы йүнәлешен йәнләндереү эшмәкәрлеген башлап ебәреү өсөн быйыл фестивалгә Урал аръяғы райондары хакимиәттәре башлыҡтарын, уларҙың урынбаҫарҙарын, мәҙәниәт бүлеге етәкселәрен, мәҙәниәт йорттары директорҙарын саҡырҙыҡ. Әлегә тиклем Ырымбур, Силәбе өлкәләре, Ҡаҙағстан Республикаһы менән хеҙмәттәшлек итһәк, киләсәктә "Ҡурай" телеканалы менән берлектә проект булдырып, Рәсәйҙә, хатта сит илдәрҙә көн итеүсе башҡа төрки телле халыҡтарҙы саҡырып, "Бөйөк дала" фестиваленең статусын үҫтереү теләге бар. Шуға ла республика райондарында ла рок йүнәлеше алға китһен, уға йәштәрҙе, балаларҙы ылыҡтырырға ине. Мәҫәлән, районыбыҙҙың "Рух" төркөмө бөгөн дә бик популяр, уны бар башҡорт йәштәре лә яратып тыңлай. Хәҙер беҙҙә уларға лайыҡлы алмаш булырҙай йәштәр күп, "Аҡъяр" тип аталған төркөмдө тамашасы бик йылы ҡабул итте.\nИң мөһиме, өсөнсө тапҡыр ғына үтеүенә ҡарамаҫтан, "Бөйөк дала" фестивале бер урында тапанмай, ул үҫеш юлында. Тамашасыға ҡыҙыҡлы булһын өсөн, сараны төрләндерергә тырышабыҙ. Былтыр байкерҙарҙы, Сибайҙан "Ҡара дракон" клубын саҡырғайныҡ. Быйыл байкерҙарҙың һанын арттырҙыҡ, улар Сибай, Баймаҡ, Ырымбур өлкәһенең Гай ҡалаһынан килделәр һәм яҡшы итеп сығыш яһанылар. Орск ҡалаһының авиация клубы сығышы, ошо уҡ ҡаланың утлы акробатик-экстремаль шоуы фестивалде йәнләндереп ебәрҙе. Халыҡ ял итте, бейеп, күңелен асты.\nШулай ҙа "Бөйөк дала" башҡорт рок-фестиваленең үҙенсәлеге - был сарала тере тауыш ишетергә мөмкин, уны тыңлаған һайын тыңлағы килеп кенә тора. Ике йыл рәттән махсус аппаратураны арендаға алһаҡ, быйыл район хакимиәте Мәскәүҙән ҡорамалдар, музыка ҡоралдары һатып алды. Йәштәребеҙ үҙебеҙҙең йырҙарҙы тыңлаһын, ижад итһен, илһөйәр булып үҫһен, ә беҙ үҙебеҙҙең ҡулдан килгәнсә быға ярҙам итәсәкбеҙ.\nЯҙылған: 01.09.14 | Ҡаралған: 824


Ауыл кешеһенең "Мерседесы"\nАуыл кешеһе тыумыштан практик булараҡ, һәр ваҡыт аҡса түг еүҙе кәметергә тырыша. Хатта совет ваҡытында, колхоз йә совх озда һөт тултырылған ике - өс феләкте лә "Кировецта" ташыған да, ауыл кешеһе, мотоциклын гаражында ҡалдырып, балыҡ тоторғ а велосипедта бара торғайны. Мәскәүҙә шәхси хужалыҡта мал то тоуҙы сикләү тураһында билдәле ҡарар сыҡҡас та башҡорт ауылд арында штрафҡа иҫтәре китмәйенсә, ат тотоуҙы дауам иттеләр. Ә нисек итеп унһыҙ һыйырға бесән килтерергә, ҡышҡылыҡҡа утын\nташырға Урал аръяғында ат ул быуаттар буйлап килгән халыҡ йолаһы ла. Машина менән сағыштырғанда аттың ни тиклем әрһеҙе рәк һәм ышаныслыраҡ булыуы тураһында әйтергә лә түгел.\nАуыл хужалығы министрлығынан алынған мәғлүмәттәргә ҡараға нда, 2004 йылдың башына Башҡортостанда 154 мең 400 ат иҫәплә нгән. Тик бары 62 мең 600 йылҡы малы ( 40,5 процент) хужалыҡ тарҙа, ҡалғаны шәхси секторҙа булған. Республикала булған й ылҡы малының 70 проценттан ашыуы Башҡорт Урал аръяғында тупл анған. Башҡортостан аттар һаны буйынса Рәсәйҙә беренсе урынд а тора.\nБеҙҙең яҡтарҙа был малҡайҙың төп бурысы - хужаһына трансп орт булып хеҙмәт итеү. Һуңғы ун йылда аттар һаны артыу менән\nбер рәттән ауылда эшһеҙлек проблемаһы ла кәмеүен оноторға я рамай. Ат булғас, уны егеү кәрәк - яраҡтары, арба - санаһыҙ ҙа булмай. Тимерсегә лә йомош төшмәй тормай. Шуға күрә Урал аръяғы райондарында артель тибында төҙөлгән, йылҡысылыҡты хе ҙмәтләндереүгә махсуслаштырылған ойошмалар барлыҡҡа килде л ә инде. Экономистар иҫәпләп сығарыуынса, ат тотоу ( ашатыу, арба, сана...) яңы "Жигули" хаҡының ике процентына ғына торо ш итә. Бынан тыш йылҡы малы бит - ҡолонсаҡ, ҡымыҙ, юғары сиф атлы ит тә.\nҮткән йылдың яҙ айында Баймаҡ районында эш сәфәре менән Г ерхард Айхенбергер булып киткәйне. Ул билдәле ғалим, Швейцар ияның "Транскарна" ит концерны вәкиле. Һүҙ ит етештереү өлкә һендә хеҙмәттәшлек тураһында барҙы.\nБашҡорт Урал аръяғы йылҡысылыҡты тергеҙеү һәм үҫтереү буй ынса Рәсәйҙә эталон булып тора. Быға бәйләп, 190 йыл элек ( 1814 йылдың беренсе мартында) рус армияһында башҡорт атсылар ының да Наполеонды тар- мар итеүҙә ҡатнашып, Парижға инеүҙәр ен иҫкә төшөрөп үтке килә. Тимәк йылҡысылыҡты үҫтереү - ул ата - бабаларыбыҙҙың хәрби данын онотмау тигән һүҙ.\nБашҡортосанда йылҡысылыҡты үҫтереү буйынса дәүләт програм маһы ҡабул ителде һәм уңышлы эшләп килә.


“Аҡйондоҙ” артистары » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » “Аҡйондоҙ” артистары\nӘҙәби әҫәрҙәр уҡыған балалар бик һирәк хәҙер. Тарих, шәхестәр яҙмышы тураһындағы рефераттарҙы интернеттан алып ҡына, йөкмәткеһе менән танышып та тормайынса, өйгә эш «эшләүселәр» ҙә бар.\nБалаларҙың ҡыйыулығын, тел байлығын арттырыу, уларҙа илһөйәрлек тәрбиәләү маҡсатында, шәхестәребеҙ яҙмышы, улар йәшәгән осор, халҡыбыҙ тарихы менән нығыраҡ таныштырыр өсөн мәктәбебеҙҙә эшләп килгән «Аҡйондоҙ» балалар театры Әхмәтзәки Вәлиди, Рәми Ғарипов, Салауат Юлаев, Йосоп Арыҡов, Мифтахетдин Аҡмулла, Мөйтән бей, Сураман батыр кеүек бик күп шәхестең яҙмышын өйрәнеп, уларҙың образын сағылдырып, ҡыҫҡа тамашалар ҡуя.\nРеспублика кимәлендә лә уңыштарыбыҙ байтаҡ. Ошо көндәрҙә Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, ауылдашыбыҙ Рәүис Заһитовтың, беҙҙең уҡыусыларҙың сығышын күреп, күҙҙәренә йәш тулды һәм ул: «Һеҙгә, балалар, «Халыҡ театры» исеме бирергә кәрәк! Сәхнәлә ҡайнап йәшәһәм дә, һеҙҙең шулай уйнағанығыҙ мине тетрәтте! Их, ни өсөн беҙ уҡығанда шундай тамашалар ҡуйманыҡ икән?» – тип һоҡланыуын белдерҙе.\nБеҙҙең «Аҡйондоҙ» коллективына төрлө синыф балалары тупланған. Репетициялар дәрестәрҙән һуң үтә, әммә уҡыусыларға бер-береһен йыйып алыр өсөн бер генә өндәшеү ҙә етә. Бөтә сценарийҙы тулыһынса ятлаған балалар ҙа бар, тимәк, уларҙың ишетеү һәм үҙләштереү һәләте бик көслө. Дәрестә уҡыу тиҙлеге түбән булғандар ҙа тамашала оҫта уйнауы, бөтәһенең дә ролен яттан белеүе менән хайран итә. Декорацияларҙы ла балалар үҙҙәре йыя. Ситәнгә тал да киҫеп килтерәләр, түмәрен дә, йүгәнен дә табалар, ҡыҫҡаһы, сценарий әҙерләп кенә өлгөр.\nМәктәп сәхнәһенең йөҙөк ҡашы булған уҡыусыларыбыҙ Динар Ғимашев, Әлисә Оморҙаҡова, Салауат Дәүләтшин, Салауат Мөхәмәтйәнов, Рәмзиә Нурмөхәмәтова, Лариса Ғатауллина, Рәсимә Яруллина әле лә юғары уҡыу йорттарының сәхнәләрендә төрлө сараларҙы алып бара, уларҙың уңыштарын күреп, ишетеп ҡыуанабыҙ, сөнки улар ҙа – «Аҡйондоҙ»ҙоң сағыу «йондоҙ»ҙары.\nбашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.\nИҫке Мөхәмәт ауылы.\nСығыу ваҡыты 5-04-2013, 11:30 | Ҡаранылар: 1065\nБашҡорт халыҡ йырҙарына ғашиҡ «йондоҙ»\nҠыҙ һүҙе лә бер була\n“Февраль. Буран… Шағир иленә сәйәхәт”\nБейеүҙәрҙә – халҡым тарихы, бейеүҙәрҙә – халҡым яҙмышы!\nҺеҙ театрға йөрөйһөгөҙмө?