Киш (Шумер) — Башҡорт Википедияһы\nБоронғо Месопотамиялағы ҡала һәм дәүләт\nКиш (шум. KišKiš) — Боронғо Месопотамияла (Ираҡ) Бабилдан төньяҡ-көнсығышҡа 18 километрҙа урынлашҡан ҡала һәм дәүләт.\nБоронғо Ике йылға араһы\nКиш ҡалаһы (хәҙ. Телль-Ухаймир) беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡта боронғо торамалар урынында нигеҙләнә. Киштың йәмәғәт илаһы Забаба була. Һуңғыраҡ осорҙа барлыҡҡа килгән Хурсанг-калама (һүҙмә-һүҙ «Илдең урманлы тауы») ҡалаһы ла Кишҡа ҡарай.\nБеҙҙең эраға тиклем XXVIII быуатта Киш шумер ҡәбиләләренең 1-се берләшмәһенең үҙәге була. Башланғыс династия осоронда Кишта ярым легендар I Киш династияһы хакимлыҡ итә, әммә был династия «Батшалар исемлеге» буйынса ғына билдәле.\nТәүҙә I Киш династияһының хакимдар исемлеге Этана менән башлана. Һуңыраҡ Киш исемлеге башына (Этана алдынан) урындағы семит ҡәбиләләренең башлыҡтары һәм тотемдар өҫтәлә, был исемлектең, моғайын, «батшалар» исемлегенә ҡағылышы булмағандыр.\nБеҙҙең эраға тиклем XXVII быуатҡаса Киш хакимдары Төньяҡ Ике йылға араһында иң ҡеүәтлеләре була.\nБеҙҙең эраға тиклем яҡынса 3500 йылда бында боронғо шына яҙыу барлыҡҡа килә (Киш таҡтаташы).\nБеҙҙең эраға тиклем XXVII быуатта Урук ҡалаһы менән алышта үҙенең хакимлығын юғалта.\nБеҙҙең эраға тиклем XXIV быуатта Киш шумер батшаһы Лугальзагеси тарафынан емертелә, тиҙҙән аккад батшаһы Саргон тарафынан тергеҙелә. Артабан Киш үҙ аллы ҡала булараҡ әһәмиәтен юғалта, Бабилияның, Әһәмәниҙәр дәүләтенең, Парфия батшалығының һәм Сәсәниҙәр дәүләтенең эре провинциаль үҙәге булыуҙан үтмәй. Ҡаҙыныуҙар барышында (1912 һәм 1923—1932) ике бинанан торған һарай ҡалдыҡтары (беҙҙең эраға тиклем XXVIII—XXV быуаттар) табыла; был ике бинаның боронғорағы дүрт мөйөшлө планлы, манаралы ҡәлғә диуары менән уратылған, икенсеһе һуңыраҡ төҙөлгән һәм көнсығыш өлөшөндә үҙәге буйлап 4 колонналы тар залдан, көнбайышында парапетына колонналар ултыртылған галереянан тора. Башланғыс династия осороноң некрополе (беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡтың 2-се сиреге) тикшерелгән. Аккад һәм унан һуңғы осорҙарға ҡараған биналар, шына яҙыулы документтар архивы асылған (беҙҙең эраға тиклем III—I мең йыллыҡтар).\nАнри де Женуйак етәкселегендәге француз археологтары төркөмө Кишта беренсе ҡаҙыныуҙарҙы 1912 һәм 1914 йылдар араһында үткәрә. 1923—1933 йылдарҙа унда Стивен Лэнгдон етәкселегендәге инглиз-американ төркөмө лә эшләй (Oxford-Field Museum Expedition — Оксфорд музейы экспедицияһы).\nШумер һәм Аккад батшалары исемлеге\nТелль-Ухаймир ҡаласығы, Ираҡ\nКиштан балсыҡ таҡтаташтар (беҙҙең эраға тиклем 3500 йыл)\nКиш ҡаҙылмаларында табылған ваза (беҙҙең эраға тиклем III быуат)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Киш_(Шумер)&oldid=818367 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 июль 2018 в 16:50\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:50 5 июль 2018 үҙгәртелгән.


Медицина хеҙмәткәрҙәре байрамды нисек үткәрәсәк?\n21 Июнь , 14:30\n14.00 сәғәттә “Ватан” паркында ҡунаҡтарҙы байрам концерты көтә, алдынғыларға дәүләт наградалары, амбулатор звеноһы өсөн автомобилдәр тапшырыласаҡ.\n24 июндә республикала Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнәсәк. Сарала 300-ҙән ашыу медицина хеҙмәткәре федераль һәм төбәк наградалары менән бүләкләнәсәк. Улар араһында Лука Крымский миҙалы, Рәсәй Президентының Рәхмәт хаты, Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы тигән маҡтаулы исемдәр, Почет грамоталары бар.\nӨфөнөң алты майҙанында 10.00 сәғәттән медицина хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләү башлана. Бына ул майҙандар: “Торатау” конгресс- холы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының ике залы, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай, Башҡорт дәүләт медицина университеты корпусы залдары, Һаулыҡ һаҡлау министрлығының конференц-залы.\n11.30 сәғәттә Башҡорт дәүләт драма театры майҙаны алдында медицина ойошмаларының ижади коллективтары тарафынан ойошторолған концерт үтәсәк. 12.50 сәғәттә медицина хеҙмәткәрҙәре парады башлана, 700-ҙән ашыу кешене туплаған колонна Зәки Вәлиди урамы буйлап “Торатау” конгресс-холына тиклем үтәсәк.\n14.00 сәғәттә “Ватан” паркында ҡунаҡтарҙы байрам концерты көтә, дәүләт наградалары, амбулатор звеноһы өсөн автомобилдәр тапшырыласаҡ.\nФото: Башҡортостан ДТРК-һы


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАЙҘА ҺЕҘ, МАЛАЙҘАР? ЙӘКИ ИР-ЕГЕТТЕҢ ЭСКЕЛЕК ҠОРБАНЫ БУЛҒАНЫ ТУРАҺЫНДА - 2020 - Мәҡәләләр\nҠАЙҘА ҺЕҘ, МАЛАЙҘАР? ЙӘКИ ИР-ЕГЕТТЕҢ ЭСКЕЛЕК ҠОРБАНЫ БУЛҒАНЫ ТУРАҺЫНДА\n"Каруанһарай" төркөмө егеттәренең электән үк йырлаған бер йыры йыш ҡына ҡолағымда сыңлай: "Ҡайҙа һеҙ, ҡайҙа һеҙ, һай, башҡорт егеттәре? Ҡайҙа һеҙ, ҡайҙа һеҙ, Уралым бөркөттәре?.." Был йырҙың һүҙҙәре лә, көйө лә йөрәктәргә үтеп, милләтен һөйгән күптәрҙе уйға һалырлыҡ! Ҡыҙҙарға ҡарағанда байтаҡҡа күберәк тыуып та, утыҙ-ҡырҡ йәштәрҙән һуң әҙәйә башлап, инде илле-алтмышҡа яҡынайғанда ике тапҡырға тиерлек кәмегән көслө зат хаҡында һүҙем.\nЭлегерәк, беҙ йәш саҡта, илдә ир-аттың сағыштырмаса әҙерәк булыуын үткән ҙур һуғыш менән бәйләйҙәр ине. Донъя күләмендә унда-бында булып торған бер аҙ локаль конфликттарҙы иҫәпкә алмағанда, етмеш биш йыл элек үтеп киткән Бөйөк Ватан һуғышынан һуң ир-аттарҙы "алып китерлек" әллә ни оло яуҙар ҙа булғаны юҡ, Аллаға шөкөр. Әммә… ирҙәр һаман күпләп кәмей бара. Ошо хаҡта йыш ҡына уйланып, уйҙарымды ҡағыҙға төшөргөләйем. Мәктәпте бергә тамамлаған синыфташтарымды ғына барлайым да, ана шул миҫалда башҡалар хаҡында фекер йөрөтәм. Ысынлап та, уйынмы ни! Беҙ, егермегә яҡын малай, унынсы синыфты тамамлап, ҡулыбыҙға өлгөргәнлек аттестаты алып (ҡыҙҙарҙы әлегә һанамайым) сыҡҡайныҡ. Һәммәләребеҙҙең шат йөҙө әле булһа күҙ алдымда. Һәр кемебеҙҙең киләсәккә ҙур өмөтө, ниәте бар ине. Барыбыҙ ҙа матур тормош ҡороп йәшәргә хыялландыҡ. Кемебеҙҙер артабан юғары, урта уҡыу йорттарына ынтылды, икенселәребеҙ халыҡ хужалығына эшкә төштө. Мәле еткәс, илебеҙ ҡуйған бурысты - хәрби хеҙмәтебеҙҙе үтәп, имен-һау тыуған яғыбыҙға әйләнеп ҡайттыҡ. Мәктәпте тамамлауға егерме йыл тулғас, синыфташтар менән тәүге мәртәбә осрашыу кисәһе үткәргәнебеҙ хәтеремдә. Малайҙарыбыҙҙың өсәүһе юҡ ине инде. Күмәкләшеп уларҙы йәлләп иҫкә алдыҡ…\nБөгөн килеп, егеттәребеҙҙең алтыһы ғына иҫән! Һуғышта ла кеше улай ҡырылмайҙыр. Бала-сағаларының, ейән-ейәнсәрҙәренең нисек үҫкәнен дә күрә алмай яҡты донъя менән хушлашҡан синыфташтарымды йәлләйем. Ҡасандыр типһә тимер өҙөрҙәй булған, арыҫландай егеттәребеҙҙең, сирләп вафат булған бер-икәүһен генә иҫәпкә алмағанда, күпселектең "йәшел йылан" арҡаһында китеүе айырыуса үкенесле. Хәмергә битараф булмаған, хатта бер аҙ ваҡыттан уның "ҡоло" булып киткән егеттәребеҙ насар инеме һуң? Юҡ, әлбиттә! Барыһы ла эшһөйәр, яҡшы күңелле, аҡыллы малайҙар ине. Бына шул шайтан эсемлегенә ҡарата "мөхәббәт тойғоһо" ҡайһы арала күңелдәргә инеп оялаған һуң? Ошо һорауға яуапты һәр кемебеҙ белә торғандыр, моғайын, әммә хәҡиҡәтте танығылары килмәүселәр күберәк. Яуап эҙләп, әллә ҡайҙа бараһы юҡ. Эскелек арҡаһында ирҙәре күпләп үлмәгән берәй ауылыбыҙ бармы һуң хәҙер? Берәй танышыбыҙҙы, йә туғаныбыҙҙы ғына миҫал итеп килтерәйек әле: мәҫәлән, бер ғаиләлә бер ир эскелек арҡаһында үҙенә-үҙе ҡул һала. Уны "Яҡшы кеше ине…" тип йәлләй-йәлләй ерләйҙәр. Әммә шул көндә үк, йыназа уҡыған мулла, күрше-күләндәр таралышып бөткәс, мәрхүмдең ағай-энеһе "ҡайғыһын йыуа" башлай - шул уҡ хәмер менән… Яратҡан, яҡын туғанынының яҡты донъянан китеүенә төп сәбәпсе булған араҡы менән! Етмәһә, мәрхүмдең үлемендә башҡа сәбәптәрҙе эҙләргә тотоналар: йәнәһе, килен насар булған, "баш төҙәтергә" аҡса бирмәгән. Йәнәһе, йәндәй күреп йөрөгән Фәлән дуҫы уға "шулай-шулай" тип әйтеп ғәрләндергән. Йәнәһе, эштәге нәшәлниге насар булған, ныҡ итеп әрләгән…\n…Эскегә бирелгәндәрҙең тормош юлын яҡынса күҙҙән үткәрәйек әле. Бала тыуғас та күп ғаиләлә мотлаҡ иҫерткес эсемлектәр менән "тәпәй" йыуалар. Артабан был бала һәр бер байрамда, тыуған көндәрҙә йыйылып, табын ҡороп, өлкәндәрҙең рюмка сәкәштереүен күреп үҫә. Күреү генә түгел, хатта ул был шөғөлгә ҡыҙыға башлай. Нисек ҡыҙыҡмаҫһың: атайға ла, әсәйгә лә күңелле, улар көлә-шаяра, йырлай, бейей. Уларға ҡунаҡҡа килгән Фәлән ағай менән Фәләнбикә апайҙарға ла күңелле. Тимәк, бөтә кеше шулай йәшәргә тейеш, тик тағы бер аҙ ғына үҫәһе бар… Оҙаҡламай мәктәп йылдары үтеп, сығарылыш кисәһе лә етә. Был кисәнән һуң атай-әсәй балаһының иҫән-имен мәктәп тамамлауы, үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫыуы хөрмәтенә тағы табын ҡора. Инде "үҫеп еткән" улдарына үҙҙәре үк "тылсымлы" шыйыҡсаны ҡойоп бирә. Егет, бер аҙ тартынған булып тора ла, төп күтәрә һуғып ебәрә. Сөнки был уның тәүге рюмкаһы түгел… Атай-әсәйҙең өлгөһөндә ул һигеҙенсе синыф тирәләрендә үк иптәштәре менән был эсемлекте татып ҡараған була. Ә әлегеһе уға ата-әсәһе тарафынан бирелгән рәсми рөхсәт… Шундай уҡ эске табындары ҡороп, "аҡ юл" теләп, баланы әрме сафына оҙаталар. Әрмелә хәмерҙән ял итеп, бер ҡарауҙа ҡыҙҙарҙың йөрәген яуларлыҡ, кемдер әйтмешләй, "ыздарауай һалдат" булып ҡабаттан өйөнә ҡайтып төшә егетебеҙ. Уның уйында хәмер эсеү теләге, бәлки, бөтөнләй булмайҙыр ҙа. Әммә, оло үкенескә, уны өйҙә тағы ла шайтан эсемлеге ҡуйылған табын менән көтөп торалар…\nБер аҙҙан ҡайҙалыр эш башлап, егетебеҙ өйләнергә йыйына. Туйҙы ла ата-әсә "тейешенсә, йөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәҫлек" итеп үткәрә бит инде. Йәштәр айырым донъя көтә башлай. Инде иргә эйәләшеп өлгөргән "йәшел йылан" матур ғаиләнең йәмен ебәреп, иреш-талаш сәбәпсеһенә әйләнә. Ирҙең йыш ҡына өйгә "ҡырын тейәп" ҡайтыуын хәләл ефете, әлбиттә, өнәп етмәй. Ләкин алкоголизм тип аталған сирҙең ниндәйҙер бер стадияһына инеп алған ир ҡатынының иҫкәрмәләрен ҡабул итмәй. Ғаиләлә ығы-зығы дауам итә. Бер көн килеп, "тәрән бахмур" хәлендәге ир-егет үҙ теләге менән яҡты донъяны ташлап китергә ҡарар итә…\nБыл - бәғзе берәүҙең донъянан туйыу осрағы. Ә бит алкоголь менән ныҡ ағыуланыу сәбәпле әле яҡты донъяның тәмен татып та өлгөрмәгән йәш кешенең йөрәге кинәт кенә эшләүҙән туҡтап та ҡуя… "Үлеп барам бит, "Скорый" саҡырта һалығыҙ!" - тип яҡындарына тилмерә барып үлеп киткәндәр йәл. "Әсәкәйем, ҡотҡар!.." тип ҡысҡыра-ҡысҡыра үлә бәғзеләр. "Ошонан тере ҡалһам, башҡаса араҡыны ауыҙыма ла алмаясаҡмын!.." тип анттар биреүселәр хаҡында ла ишеткән бар. Иң үкенеслеһе: күп осраҡта кешене ҡотҡарып ҡалып та булмай, урыҫтар әйтмешләй, инде поезд киткән була… Иң һуңында судмедэксперт булып эшләгән табип был үлемдең сәбәбе хаҡындағы актта "Алкогольная кардиомиопатия" тип аталған диагноз ҡуя. Әлбиттә, аҙаҡтан мәрхүмдең туғандары, яҡындары араһында: "Тиҙ ярҙам" һуңлап килгән, йә иһә "Табип (фельдшер) дөрөҫ ярҙам күрһәтмәгән", тигән имеш-мимештәр йөрөмәй ҡалмай…\n"Ни өсөн ир-егет был донъянан иртә китә?" тигән һорауға яуапты бына ҡайҙан эҙләргә кәрәк. Уның тамырынан. Илебеҙҙә, күпселек ғаиләлә "норма"ға һаналған хәмер эсеү тигән алама ғәҙәтте ҡуймай, йәғни эскелектең тамырын бөтөнләйгә ҡоротмай тороп, ир-егеттәребеҙҙең иртә үлемен кәметеп тә булмаҫтыр. Ә хәҙер модаға инеп киткән "мәҙәни эсеү" тигән термин - ул мәкерле шайтандың әҙәм балаһын хәйләләп кенә юлдан яҙҙырыуының сираттағы бер ысулы. Ир-егеттәребеҙҙе эскелектән азат итә алмаһаҡ, милләт именлеге хаҡында ла ныҡ хәүефләнергә урын бар, йәмәғәт. Шуға ла хөрмәтле ата-әсәләргә: "Киләсәктә балаларығыҙҙың хәмер арҡаһында харап булыуын теләмәһәгеҙ, хәҙерҙән үк үҙегеҙҙе тәрбиәләй башлағыҙ. Ҙур ҡунаҡмы, туй-муймы ул, мәжлес өҫтәлдәрегеҙҙән хәмерҙе бөтөнләйгә юҡ итегеҙ! Сабый бала ундай нәмәне күреп үҫергә тейеш түгел", - тип әйтәйем тигәйнем…\nЯҙылған: 17.03.20 | Ҡаралған: 500


Сабырлыҡ - һәр хикмәттең башы | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Сабырлыҡ — һәр хикмәттең башы\n« Ғәфләт сире\nДонъяның асыл мәғәнәһе »\nСабырлыҡ — һәр хикмәттең башы\nБер бәләкәй генә төрөк ауылында йәшәгән Хөсәйен исемле бер егет күрше ҡыҙына өйләнә. Туйҙарында бик дини белемле булған ике кеше лә ҡатнаша. Хөсәйен быларҙың үҙ-ара һөйләшкәндәрен тыңлап тора һәм был ике кешегә, уларҙың ғилемле булыуына иҫе китә. Улар яттан Ҡөрьәндең оло сүрәләрен уҡып, шуларға күп яҡлап аңлатма бирә инеләр. Хөсәйен был аҡһаҡалды ғалимдәрҙең ғилем камиллегенә нисек ирешеүҙәре менән ҡыҙыҡһына башлай. Улар уға оҙаҡ йылдар буйына Истамбулдағы ҙур дини академияларҙа белем алыуҙары тураһында әйтәләр.\nЗөфәф төнөнән һуң икенсе көндө иртә менән Хөсәйен үҙенең ҡатынына әйтә: «Миңә егерме йәш һәм әлегә тиклем кәрәкле булған бер нәмә лә белмәгәнемде аңланым. Шуға күрә Истамбулға уҡырға китәргә теләйем. Үтенәм, хужалығыбыҙҙы һәм ата-әсәләремде мин кире әйләнеп ҡайтҡансы тиклем ҡара. Ғалим булғас, әйләнеп ҡайтырмын».\nХөсәйен үҙенең өйөнән бер нисә аҙна юлда урынлашҡан Истамбулға китә. Ул фәндәрҙе өйрәнеп һәм бер уҡытыусынан икенсе уҡытыусыға белем артынан йөрөп, утыҙ йыллыҡ ғүмерен шунда үткәрә. Хөсәйенгә илле йәш тулғас, ул иң юғары дәрәжәләге ғалимға бирелә торған сапанды кейеп, юлға сыға.\nҠайтҡанда, Хөсәйен үҙенең өйөнән бер нисә көнлөк юлда урынлашҡан бәләкәй генә ауылда туҡтала. Хәҙер инде кис булғанға күрә, ул ауылдағы мәсеткә намаҙ уҡырға инә. Ошондай ҙур дини ғалимде үҙҙәренең мәсеттәрендә күреүҙәренә ауыл кешеләре бик ҡыуаналар. Намаҙ уҡығандан һуң, унан өгөт-нәсихәт һөйләүен үтенәләр. Бөтәһе лә иҫтәре китеп, уның аҡыллы фекер йөрөтөүен тыңлайҙар.\nВәғәз һөйләргә үтенгән кешеләрҙең береһе, Хөсәйенде үҙенең өйөнә ҡунаҡҡа саҡыра. Киске аштан һуң игенселек менән шөғөләнгән хужа Хөсәйендән нисек уның шул ғалим дәрәжәһенә еткәнлеге тураһында һорай. Хөсәйен уға үҙенең туйҙың икенсе көнөндә үк Истамбулға уҡырға киткәнен әйтә. Ул өйөнән егерме йәшлек егет булып китһә, хәҙер инде илле йәшлек ир булып ҡайтасағын әйтә. Бынан күп йылдар элек ҡалдырған дуҫтары һәм ғаиләһе тураһында һөйләгәндә, Хөсәйендең күҙҙәренән йәштәр аға.\n- Мин һиңә һорау бирә аламмы? — тине иген игеүсе.\n- Әлбиттә, ниндәйһен теләйһең, шуның тураһында һора ,—тип яуап бирҙе Хөсәйен.\n- Һәр хикмәттең башы булып нимә тора?\n- Бөтә нәмәгә лә ярҙамды Аллаһтан һорау — бына хикмәттең башы.\n- Юҡ, был хикмәттең башы түгел.\n- Хикмәттең башы — ул бөтә эштәрҙе Аллаһтың бөйөк исеме менән башлау.\n- Был да дөрөҫ яуап түгел, — тип ҡаршы килде игенсе.\nХөсәйен утыҙ йыл буйына өйрәнгән әйберҙәрен әйтә, ләкин игенсе уларҙы ҡабул итергә теләмәй. Ахыр сиктә бирелә һәм Хөсәйен игенсенән был һорауға яуапты үҙе беләме икән, тип һорай. Игенсе ыңғай яуап бирә. Хөсәйен унан, һәр хикмәттең башы нимәнән башланғанын үҙенә лә өйрәтеүен үтенә.\n- Мин һиңә утыҙ йыл буйына барып етмәгән аҡылды бер көн эсендә генә өйрәтә алмайым. Һин бик аҡыллы һәм ысын күңелдән Аллаһҡа бирелгән кешеһен. Мин һине хикмәттең тамырына бер йылдан һуң өйрәтермен һәм әйтермен, тип ышанам. Бар шундайҙар — быға ни тиклем өйрәнергә теләһәләр ҙә, өйрәнә алманылар.\nХикмәттең башын белеү өсөн Хөсәйен бер йыл игенселә ҡалырға була. Икенсе көндө игенсе, Хөсәйенде үҙе менән ҡырға алып китә. Улар шул тиклем күп эшләйҙәр, хатта Хөсәйендең, өйгә ҡайтҡансы, хәле бөткән була. Шулай бер йыл буйына дауам итә. Хөсәйендең ғүмерендә бер тапҡыр ҙа, шул хәтле күп эшләгәне булмай. Ул был хикмәттең нимәнән башланғанын белер өсөн эшләй. Ләкин ҡасан булһа ла ул игенсенән уның тураһында һорамаһын, ул уға көтөргә ҡуша. Бына бер йыл да үтеп киттә. Эшселәр өйҙәренә ҡайтып киткәс, Хөсәйен игенсенән һәр хикмәттең башы ни икәнлеген әйтеүен һорай.\n- Иртәгә иртә менән әйтермен, — тип яуап ҡайтарған.\n- Уға бының өсөн шул тиклем аҙ ғына ваҡыт кәрәкме ни? — тип әйтеп ҡуя Хөсәйен.\n- Уның тураһында ҡыҫҡаса һөйләп була, ләкин аңлар өсөн бик күп ваҡыт кәрәк.\nИртә менән, иртәнге аштан һуң, игенсе үҙенең ҡатынына, улар өсөн мәртәбәле булған ҡунағына юл өсөн ҡапсыҡ менән ризыҡ әҙерләргә һәм уға бер аҙ яңы ғына бешкән икмәк, еләк-емеш һәм ит һалырға ҡуша.\n- Ризыҡ тураһында онот, — тип ҡысҡыра Хөсәйен. — Миңә тик һәр хикмәттең башын ғына әйт.\n- Сабыр бул, — тип әйтә, үҙенең ҡунағы өсөн күстәнәс әҙерләп йөрөгән игенсе.\n- Мине алдарға тырышма. Мин бер йыл буйы ишәк кеүек һиңә хеҙмәт итем, бары тик һәр хикмәттең башын белер өсөн генә. Әйт, нимә ул?\n- Сабырлыҡ, — тип яуап бирә игенсе.\n- Юҡ, мине тағы көтөргә мәжбүр итмә, — тип үтенә Хөсәйен — Һин миңә хәҙер үк әйтергә тейеш!\nИгенсе Хөсәйенгә табан борола һәм бик етди итеп әйтә:\n- Һәр хикмәттең башы — сабырлыҡ.\n- Һин минән ахмаҡ яһаның һәм мине ҡулландың. Мин сабырлыҡ тураһында яҙылған бөтөн бер китап һөйләй алам. Ҡөръәндәге сабырлыҡ тураһында яҙылған һәр юлды беләм.\nИгенсе уға яуап бирә:\n- Мин һинән бер йыл элек һәр хикмәттең башы нимәнән башланғанлығын һорағас, яуап бирә алманың. Яуапты белер өсөн бер йыл буйы миндә тораһыңмы, тип һорағас, ризалаштың. Ул ваҡытта минең һорауыма яуапты һин аңларлыҡ түгел инең. Йыл буйына мин һине сабырлыҡтың нәмә икәнлегенә һәм әһәмиәтле нәмәне белер өсөн һин нисек сабыр булырға тейешлегенә өйрәттем. Һин үҙеңдең әсе тәжрибәңдә сабырлыҡтың ни икәнен белдең. Һәм был, ысынлап та, һиңә айырым бер фән булып хеҙмәт итә һәм итәсәк. Үҙенең белемдәрен һәм аҡылын тормошта ҡуллана белмәгән ғалим ишәккә тиң ул.\nБыл ябай игенсе генә түгел ине. Был ысын уҡытыусы, дөрөҫөрәге, уны тыңларға әҙер булған кешеләрҙе дөрөҫлөккә өйрәтеүсе рухи остаз ине. Уның ярҙамы менән Хөсәйен утыҙ йыл буйына алған белемдәрен ысын тормошта ҡулланырға өйрәнде.\nХөсәйен, иртә менән ишеткәндәре тураһында уйлап, әкрен генә өйөнә табан юл тота. Тыуған йортона ҡайтып еткәндә, инде ҡараңғы төшкән була. Тәҙрәгә ҡараған ине, шунда өй эсендә бер йәш кенә егет менән ултырған ҡатынын күреп ҡала. Ҡатыны егетте бер ҡулы менән ҡосаҡлай, ә икенсе бер ҡулы менән сәсенән һыйпай ине. Хөсәйен тетрәнде һәм үҙе булмаған ваҡытта уның ҡатыны икенсе кеше менән йәшәй башлаған, тигән уй уны ярһытып ебәрҙе. Хөсәйен өйөнә ҡайтҡан ваҡытта ҡараҡтарҙан һаҡланыр өсөн Истамбулда һатып алған уҡ-һаҙағын ҡулына ала. Был ваҡытта уларҙың икеһен дә атып үлтерергә теләгән ине.\nКөтмәгәндә ул бер йыл буйына дауам иткән сабырлыҡ дәресен иҫенә төшөрә. Кешенең ғүмерен өҙөү — ябай нәмә түгел. Хөсәйен башта барыһын да асыҡларға, һуңынан ғына был мәсьәләгә сиселеште табырға уйлай. Ул кешеләр киске намаҙға йыйыла башлаған ауыл мәсетенә табан йүнәлә. Ауыл халҡын, бөйөк ғалим кейеменә төрөнгән Хөсәйендең тышҡы ҡиәфәте, бик ғәжәпкә ҡалдыра. Улар уны танымай бик ололап ҡаршылайҙар. Урындағы халыҡ араһынан Хөсәйендән өлкән булған ҡарттарҙың күбеһе ҡәбер эйәләре булғандар. Уның бөтә дуҫтарының инде ейәндәре үҫеп килә.\nШул ваҡытта ғалим быларҙан һорап ала:\n- Бынан бик күп йылдар элек Истамбулға киткән Хөсәйен исемле кеше хаҡында берәр нәмә беләһегеҙме?\nБер ир яуап бирә:\n-Бына инде утыҙ йыл буйына, уның тураһында бер нәмә лә ишеткәнебеҙ юҡ. Ул туйҙан һуң икенсе көндө уҡырға киткәс, уның ҡатынына бер ҙә еңел булманы. Икеһе бергә үткәргән берҙән-бер төндәренән һуң ул балаға уҙҙы. Һәм әлегә тиклем үҙенең улын аяҡҡа баҫтырыу өсөн бөтә көсөн ҡуйҙы. Ире тураһында бер нәмә лә белмәһә лә, малайын үҫтерҙе, уға белем бирҙе. Ул беҙҙең имам һәм уҡытыусыбыҙ. Киске намаҙҙы уҡыр өсөн, оҙаҡламай килергә тейеш.\nБыл һүҙҙәрҙән һуң, Хөсәйен тетрәнә. Ул үҙенең ҡатынына һәм улына төшкән һынауҙарҙы уйлап, шунда уҡ илап ебәрә. Мәсеткә имам кейемен кейгән, матур ғына бер йәш егет инә. Ул Хөсәйен өйөндә күргән был йәш егет ине.\nНамаҙ уҡыу тамамланғас Хөсәйен үҙен сабырлыҡҡа өйрәткән рухи остазы ауылына табан йүнәлә. Уны-быны белмәгән улы ғалимды оҙата бара. Барып еткәс игенсе алдында теҙләнә һәм әйтә:\n- Мең рәхмәттәр, мең фатихалар һиңә, минең бер кем менән дә сағыштырғыһыҙ уҡытыусым!\nБылар эргәһенә йыйылған халыҡ был сәйер ғәмәлдең нимә аңлатҡанын һорайҙар. Хөсәйен уларға үҙенең башынан үткән бөтә кисерештәрен һөйләп бирә. Ахырҙан үҙенең йыл буйы бер аҡыллы игенсенән сабырлыҡҡа өйрәнеп, буласаҡ һәләкәттән һаҡланып ҡалғанын әйтә. Ул янында баҫып торған улын ҡосаҡлай һәм өйҙәренә ҡайтып китәләр.\nХөрмәтле дуҫым! Хөсәйен менән булып үткән был ғүмер ваҡиғаһында бик күп ғибрәттәр бар. Беренсенән, ғилем алыу — дәрәжә биреүсе ғәмәл булһа ла, әгәр ҙә ул тормош тәжрибәһе менән нығытылмаһа, уның бер ниндәй файҙаһы ла ҡалмай. Ғилеме булған әммә тәжрибәһе булмаған кеше үле кеүек. Үленең бөтә ағзалары урынында булһа ла, уларҙы хәрәкәт иттереүсе һәм йәнләндереүсе йән булмағас, уның бер ниндәй ҙә файҙаһы булмай. Тән йән менән генә камилләшкән кеүек, ғилем дә тәжрибә менән генә камиллаша. Ҡыҙғанысҡа, бөгөнгө дәүерҙә Хөсәйен дәрәжәһендә ғалим, тип аталған мәғлүмәт эйәләре бик күп. Уларҙы ситтән тыңлап торғанда, әйтерһең дә, ҡоштар кеүек һайрайҙар. Әммә уларҙың һайрауҙарында йән юҡ, рухилыҡ юҡ, тыңлаусыларҙы изгелеккә дәртләндереүсе нур юҡ. Сөнки был һандуғас кеүек һайраған ҡоштар мәғлүмәт алыу һәм алған белемдәрен башҡаларға аңлатыу, еткереү менән генә шөғөлләнәләр. Үҙ өҫтәрендә эшләмәйҙәр. Алған белемдәре аша нәфестәрен тәрбиәләмәйҙәр. Һәм ҡайһы бер мәлдә ябай игенсенән дә хикмәтһеҙерәк булып ҡалалар.\nИкенсенән, ысынлап та, һәр уңышлы эштең башы, сабырлыҡҡа нигеҙләнә. Хөсәйен остаздың: «Һәр хикмәттең башы — сабырлыҡ», — тигән һүҙенең мәғәнәһе бөтә кешеләрҙең тормоштарында сағыла. Сабырлыҡһыҙ бер нәмә лә эшләп булмай: ғилем дә алып булмай, ғалим да, бай ҙа булып булмай. Сабырлыҡһыҙ хөрмәтле атай-әсәй һәм бала ла булып булмай, остаз һәм шәкерт тә булып булмай. Сабырлыҡһыҙ диндар кеше булып Аллаға ла яҡынайып булмай, гонаһтарҙан да һаҡланып һәм арынып бөтөп булмай. Сабырлыҡһыҙ донъя һәм ахирәт уңыштарына ла ирешеп булмай.\n- Әй һөйөклө дуҫым! Һәр ваҡыт ғилем ал, тәжрибә тупла, үҙ өҫтөңдә эшләүҙе онотма, сабырлыҡ сифаты менән сифатланыусы бул.\n153. Йәә әййүһә-лләҙиинә әәмәнү-стәғиинүү биссабри үә-ссаләәти иннәллааһа мәғәссаабириин.\n«Әй, иман килтереүселәр» (һәр хәлегеҙҙә) таяныусы булығыҙ, намаҙға һәм сабырлыҡҡа. ( Һәм белегеҙ), ысынлап та Аллаһы Тәғәлә сабырлы кешеләр янында». Әл-Баҡара сүрәһе.\nМәхмүт хәҙрәт Шәрәфетдин."Шамил" мәсете имам-хатибы. «Бәхетлеләрҙең серҙәре» китабынан.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 02.03.2019 в 21:53, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Франция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nФранция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе\n13:18, 22 июня 2015 Иҡтисад\nФранция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 22 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nФранция ауыл хужалығы өлкәһендә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә теләк белдерҙе. Был хаҡта бөгөн, 22 июндә, Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында Францияның Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы вәкиле Жан-Морис Рипер белдерҙе. Баш ҡалаға уның етәкселегендәге Франция делегацияһы килде.\n«Беҙҙең килеүебеҙ, Рәсәйҙәге иҡтисади ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, Францияның Башҡортостан менән ҡыҙыҡһыныуын дәлилләй. Ауыл хужалығы — Башҡортостандың, шул уҡ ваҡытта Францияның да иң көслө тармаҡтарының береһе», — тип билдәләне Жан-Морис Рипер.\nИлсе Франция республикаға аграр комплекста йәш кадрҙар әҙерләүҙә ярҙам күрһәтергә әҙер булыуын, шулай уҡ француздарҙың малсылыҡты үҫтереү, орлоҡ әҙерләү һәм аграр секторҙың башҡа йүнәлештәре мәсьәләләрендә үҙ-ара килешеп эш итеү менән ҡыҙыҡһыныуын билдәләне.\nФранция делегацияһы составына, аграр сектор компаниялары вәкилдәренән тыш, һаулыҡ һаҡлау, энергетика, транспорт предприятиелары инә.


Ялғанды ысындан айырырға өйрәнергә кәрәк\n17 Июня , 21:50\nӨлкән класс уҡыусыларын интернеттағы фейктарҙы танырға өйрәтәсәктәр\nБөгөн интернетта таратылған мәғлүмәт күләме ғәйәт ҙур. Был мәғлүмәттәрҙең бөтәһе лә дөрөҫ түгел. Ә шул уҡ ваҡытта интернеттағы фейктар тормошобоҙға реаль зыян килтереүе ихтимал. Мәҫәлән, иҡтисади көсөргәнеш тыуҙырырға. Йәки вакцина менән чиплау һәм үҙаллы дауаланыу ысулдары тураһында ялған мәғлүмәт еткерергә. Әгәр өлкәндәр был хәбәрҙәргә әле бер аҙ икеләнеп ҡараһа, балалар йыш ҡына барыһын да ысын тип ҡабул итергә мөмкин.\nПетербург халыҡ-ара иҡтисади форумында Рәсәй Мәғариф министрлығы һәм «Төбәктәр диалогы» коммерцияға ҡарамаған автономиялы ойошмаһы берлектәге мәғариф проектын тормошҡа ашырыу тураһында һөйләшеп килеште. Ул уҡытыусыларҙың һәм өлкән класс уҡыусыларының һанлы белемен арттырыуға йүнәлтелгән. 16 июндә ҡул ҡуйылған Мәғариф министрлығы һәм «Диалог» килешеүе сиктәрендә уҡытыусылар берләшмәһе ялған мәғлүмәттәрҙе танырға һәм дөрөҫ булмағандарына ҡаршы тороуға йәлеп ителә.\n«Төбәктәр Диалог» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһының генераль директоры Владимир Табак мәктәптә үк һанлы белемгә өйрәтергә кәрәк тип иҫәпләй. Шуға күрә Мәғариф министрлығы менән берлектәге проект хәҙер бик мөһим. Ул берлектәге тырышлыҡтың балаларҙы социаль селтәрҙәрҙә хәүефһеҙ тоторға өйрәтәсәгенә һәм уларҙы мәғлүмәти хәүефтән ҡотҡарырына ышаныс белдергән\nӘйтергә кәрәк, Мәғариф министрлығы интернетта дөрөҫ булмаған мәғлүмәттәр менән көрәшеү буйынса эште беренсе йыл ғына алып бармай. «Минең мәктәбем» дәүләт мәғлүмәт системаһын булдырыу уның иң мөһим өлөшө булды, унда уҡыусылар бөтә мәктәп фәндәре буйынса тикшерелгән мәғлүмәт ала аласаҡ. Рәсәй мәғариф министрының беренсе урынбаҫары Александр Бугаев һүҙҙәренсә, «Төбәктәр диалогы» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы менән был килешеүгә ҡул ҡуйыу ошо мөһим йүнәлеште тормошҡа ашырыуҙа тағы ла бер дәртләндереү сараһы буласаҡ.


Ике Владимир - Кристовский һәм Шахрин - алама егеттәр түг ел, күрәһең. Йонсоу дүшәмбе менән ямғырлы шишәмбене генә хәтергә төшөрөгөҙ: "Уматурман" һәм "Чайф" төркөмдәренең ижадын яратыусылар өшөп - туңырға әҙерләнде, концерт асыҡ\nмайҙанда, Ҡашҡаҙан күле эргәһендәге паркта үтергә тейеш ине . Тик юҡ: тәғәйенләнгән көнө - кесаҙна - заказ биргән кеүек,\nйөҙө асылды, йондоҙҙар үҙ программаһын тыныс күңел менән уйнай алды, ә тамашасыларға ҡулсатырҙар менән дә ҡоралланырға тура килмәне.\nТыныс тигәс тә, был күсмә мәғәнәлә әйтелә, әлбиттә.\nЫсынбарлыҡта иһә кис бик күңелле һәм шау - шыуға бай булды.\nАйырыуса концерттың ике "мобиль" компания - "Евросеть" һәм LG"" тарафынан ойошторолоуын иҫәпкә алғанда.\nИке команда ла ("Чайф" һәм "Уматурман") Өфөлә тәүге тапҡы р түгел - ә Шахрин иһә үҙен бөтөнләй "ерле халыҡ вәкиле" тип танытты - шуға күрә кисәнең "үҙебеҙҙекеләрсә" үтеүе бер кемде лә аптыратманы. Ике Владимир ҙа номерҙар араһында\nтамашасылар менән аралашыуҙан баш тартманы, ә концертҡа тиклем ике сәғәт алдан улар матбуғат вәкилдәре менән һөйләшт е һәм үҙ сығыштары менән попсаға һуғыш иғлан итеүҙәрен ишетеп бик ныҡ аптырашта ҡалды. Һәр хәлдә журналистарға таратылған релиздарҙа шулай тип яҙылған ине. Үҙен поп - музы ка уйнаусы тип иғлан иткән "Уматурман" лидеры бөтөнләй ҡыҙыҡ лы хәлдә ҡалды.\n- Мин бындай исем аҫтындағы турҙа ҡатнашыуыбыҙ тураһында тәүгә ишетәм, - тип елкәһен тырнаны Кристовский.\nУның аҙашы ла попсаға ҡаршы булмауы хаҡында белдерҙе.\n- Кемгә ҡаршы көрәшергә һуң Трусикта ғына сәхнәлә һикереүсе ҡыҙҙарға ҡаршымы Һуң улар матур бит, - тип белдерҙе Шахрин. Ә етди әйткәндә, көрәшеү - беҙҙең эш түгел. Беҙҙең эш - попсаға үҙебеҙҙең шөғөлдө ҡаршы ҡуйыу.\nАртабан "Чайфтың" лидеры үҙенең ижади юлда ниндәй этаптар\nүтеүе тураһында бәйән итте. Популярлыҡ яулауҙың миңә билдәле өс юлы бар, тине ул: финанс ( "барыһына ла мәғлүм"), енси ( "тәнеңде сифатлы файҙалана белеү") һәм "яҡшы йыр яҙыу\n(был үҙе тураһындалыр, моғайын).\n- Беҙ, тәбиғи, тәүге ике юлы менән файҙаландыҡ, - тип шая ртты Кристовский һәм әгәр ҙә музыка булмаһа, үҙе өсөн футбол\nйәки автомобиль уҙышын һайлау теләген белдерҙе. Ә уның хеҙ мәт\nисемлеге бәләкәй түгел: парикмахерлыҡҡа ла уҡый, иретеп\nйәбештереүсе була, эшҡыуарлыҡта көсөн һынай, автозаправкала оператор, хатта мәйетханала санитар булып та эшләй. Владими р Шахрин иһә үҙен музыкаһыҙ күҙ алдына ла килтерә алмай.\n- Шоу - бизнеста ҡалам, - тине ул ябай ғына итеп.


Аҙна аҙағына Башҡортостанда һауа температураһы норманан һигеҙ градусҡа юғарыраҡ була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n8:41, 5 декабря 2019 Йәмғиәт\nЙома, 6 декабрҙә, Башҡортостан биләмәһендә әүҙем йылы фронт өҫтөнлөк итә. Синоптиктар температураның норманан 6-8 градусҡа юғарыраҡ буласағын фаразлай.\nЙылы фронт зонаһында һауа торошо боҙола: ҡар, епшек ҡар, ямғыр яуа, урыны менән буран сығыуы ихтимал. Бынан тыш, метеорологтар белдереүенсә, елдең тиҙлеге секундына 22 метрға тиклем етергә мөмкин.\nҺауа температураһы уртаса өс градус һалҡындан ике градусҡаса йылы. Аяҙытҡанда минус 16 градусҡа тиклем.\nКесаҙна, 5 декабрҙә, бер аҙ ҡар яуыуы көтөлә. Ел көнбайыштан, көньяҡ-көнбайыштан талғын. Һауа температураһы төндә -9,-14 градус, көндөҙ 5-10 градус һалҡын. Юлдарҙың айырым участкаларында боҙлауыҡ, иртән урыны менән томан, күреү мөмкинлеге 500-1000 метрҙан кәмей.


Бөгөн Өфө дәүләт авиация-техник университеты тәүге студенттарҙы ҡабул итте - Bash.News\nБөгөн Өфө дәүләт авиация-техник университеты тәүге студенттарҙы ҡабул итте https://bash.news/news/102155_bgn_f_dlt_aviaciyatexnik_universitety_tge_studenttary_abul_itte\nӨфө дәүләт авиация-техник университетына барлығы 5 меңдән ашыу абитуриент документтарын тапшырған. Шуларҙың меңдән ашыуы бөгөн студент тип иҫәпләнә.\nПриказға ҡул ҡуйылған ручканы университет ректоры, уңышҡа тип, студенттарға бүләк итте. Был күренеш матур йолаға әйләнгән. Ручканы беренсе курс студенты Мирон Матешук тота. Егет маҡсатлы рәүештә уҡыу йортона уҡырға инә. Бәхетле ручка хужаһына: "Тырыш булһаң, уҡыуҙан ҡыуылыу янамай", – тип вәғәҙәләне ректор.\nМирон Матешук: “Ручканы залға ташлау йолаһы тураһында кисә генә уҡыным, миңә эләгер тип уйламаным да. Тантанаға ике класташым менән килдем, улар ҙа бында уҡырға инде. Тура миңә осоп килгән ручканы тотоу ҡапыл ғына килеп сыҡты”.\nСара Өфө дәүләт авиация-техник университеты майҙанында дауам итте. Яңыраҡ ҡына мәктәп уҡыусылары булған егет-ҡыҙҙар хәҙер инде вуз студенты. Был шатлыҡлы ваҡиғаға күптәре ата-әсәләре менән килгән.\nЯңы уҡыу йылына бөтә мәктәптәрҙә лә йылы бәҙрәф булырға тейеш


Үрге Австрия — Башҡорт Википедияһы\n▲1 482 095 (3 урын)\n11 980 км² (4 урын)\nҮрге Австрия (нем. Oberösterreich) — төньяҡ Австрияның федераль ерҙәре. Линц — административ үҙәге һәм иң ҙур ҡалаһы.\nАвстрияның иң төньяғында урынлашҡан, уны Дунай йылғаһы көнбайыштан көнсығышҡа ике өлөшкә бүлә. Ул Чехия һәм Германия, шулай уҡ Австрия ерҙәре булған Түбәнге Австрия, Зальцбург һәм Штирия менән сиктәш. Оҙонлоғо төньяҡтан көньяҡҡа табан 145 км тәшкил итә, ә көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай — 165 км. Үрге Австрия илдең бөтә майҙанының 14,3 % биләй, Австрияның башҡа ерҙәре араһында күләме буйынса дүртенсе : 11 980 км2 (Австрияның бөтә майҙаны 83 871 км2 тәшкил итә). Түбәнге Австрия Штирия һәм Тироль ерҙәренән генә ҡалыша.\n5 Дөйөм карта\n7.1 Монастырҙар һәм аббатлыҡ\nТерриторияһының күп өлөшөн тауҙар һәм убалар биләй. Төньяҡта һәм төньяҡ-көнсығышындағы убалы тәпәш таулыҡ (400—900 м) Мюльфиртель, ул көньяҡтан кристаллик Чехия массивын әйләндереп алған. Был массив менән Көнсығыш Альптар араһында Инфиртель тигеҙлеге һыҙаты урынлашҡан. Дунайҙан көньяҡтараҡ төньяҡ Альп 300—800 метрға күтәрелгән тау итәге башлана, бер нисә бәләкәй Кремстан, Штайр һәм Эннс йылғалары менән бүлгеләнгән. Үрге Австрияның иң көньяҡ өлөшө — Көнсығыш Альптар тауының иң бейек түбәһе Дахштайн (2995. м.). Бында Альп тауҙарының иң көнсығыш боҙлоҡтары ята.. Төп һыу артериялары: Дунай йылғаһы (111 км), Траун (132 км), Эннс (90 км), Инна (68 км) һәм Штайр (67 км). Альп тауҙарының төньяҡ итәгенән Аттерзкий (45,9 км2), Траунзей (24,5 км2), Мондзе (14,2 км²) һәм Халлштаттерзкий (8,4 км²) күлдәре урынлашҡан. Һыу майҙаны бөтә территорияның 2,11 % йәки 252 км2 биләй.\nКлиматы уртаса континенталь. Уртаса йыллыҡ температура 7-9 °С. 2000 м ашыу бейеклектә булған тауҙарҙа — −1 °С. Йыллыҡ яуым-төшөм нормаһы 750 мм алып мм 800 мм тиклем, Альп тауҙары итәгендә 1000, ә 1500 м ашыу бейеклектә яҡынса 2000 мм. Таулы райондарҙа ҡар 7-8 ай самаһы ята.\nХәҙерге Үрге Австрия территорияһында кешенең йәшәй башлауы палеолит дәүерендә башлана. Рим империяһы ваҡытында өлкә Дунайҙан көньяҡҡа табан Норик провинцияһыныҡы булған. Халҡының күпселек өлөшөн кельттар тәшкил итә. VI быуаттан көнбайыш райондарында герман ҡәбиләләре баварҙар йәшәй башлай. VI—VII быуаттарҙа төбәктең көнсығыш өлөшөндә аварҙар, көньяҡ-көнсығышта — славяндар йәшәй. 788 йылда Инн һәм Эннс йылғалары араһындағы ерҙәр Бөйөк Карл франк дәүләте составына ингән.\nҮрге австрия административ картаһы\nЕр территорияһы 4 эре районға бүленә: Хаусрукфиртель, Иннфиртель, Мюльфиртель һәм Траунфиртель. Үрге австрия өс штатутарштадт (Линц, Вельста һәм Штайр) һәм 15 өлкәнән тора :\nВельста WE 45,88 882 58 Вельста\nШтайр SR 26,54 140 38 Штайр\nБраунау-ам-Инн BR 1040,38 333 98 Браунау-ам-Инн\nЭфердинг EF 259,46 786 31 Эфердинг\nФрайштадт FR 993,86 148 65 Фрайштадт\nГмундный GM 1432,62 320 99 Гмундный\nГрискирхен GR 578,99 759 62 Грискирхен\nКирхдорф-ә-де-Кремстан KI 1239,79 518 55 Кирхдорф-ә-де-Кремстан\nЛинц-Ланды LL 460,25 140 169 Линц\nПерг PE 613,18 963 65 Перг\nРид-ул-Иннкрайс RI 585,01 617 58 Рид-ул-Иннкрайс\nРорб RO 827,95 472 56 Рорба-Бергенәм\nШердинг SD 618,49 393 56 Шердинг\nШтайр-Ланды SE 971,70 489 58 Штайр\nУрфар-Умгебунг UU 649,33 889 81 Линц\nФеклабрукка VB 1084,26 876 130 Феклабрукка\nВельста-Ланды WL 457,66 243 68 Вельста\n2016 йылдың 1 ғинуар мәғлүмәте буйынса төбәктә 1 453 733 йәшәй. Линц (200 841 кеше йәки Үрге Автрияның бөтә халҡының ≈14 %) — ҙурлығы байынса Австрияның Вена һәм Грац ҡалаларынан өсөнсө ҡалаһы. Бында Автрияның һәр етенсе кешеһе тиерлек йәшәй. Халыҡ тығыҙлығы бер квадрат метрға 121 кеше тура килә.\nҮрге Австрияла бөтә Австрия халҡының барлығы ≈16,7 % халҡы тупланған (Автрияла барлығы 8 699 730 кеше йәшәй) .Халыҡ һаны буйынса Үрге Австрия Түбәнге Австриянан (1 653 419 кеше) һәм Венанан (1 840 573 кеше) ҡалыша. Уның эшкә яраҡлы халҡы яҡынса 700 мең кеше тәшкил итә, шуларҙың 61 % тирәһе хеҙмәтләндереү өлкәһендә (сауҙа һәм туризмды индереп), 33 % сәнәғәттә һәм 6 % ауыл хужалығында эшләй. 2007 йылда эшһеҙлек күләме 3,6 % тәшкил итә, уртаса сағыштырғанда бөтә ил буйынса 6,2 % түбән.\nТөбәктә йәшәгән халыҡтың 80 % — католиктар.\nҮрге Австрияла халыҡ һаны буйынса иң эре ҡалалар (2021 йыл мәғлүмәте буйынса, кеше)\n100 000 артыҡ кеше\n100 30 000 000 кешегә тиклем\n15 30 000 000 кешегә тиклем\n10 15 000 000 кешегә тиклем\n5 000 кешегә 10 000-гә тиклем\nҮрге Австрияның тораҡ пункттары\nХалльштатт һәм Халльштат күле\nҮрге Австрия — илдең мөһим сәнәғәт төбәге. Бында 700-ҙән ашыу эре предприятие урынлашҡан, ә сәнәғәт етештереү 23 % тәшкил итә (2001). Төп сәнәғәт үҙәге: Линц, Браунау-ам-Инн, Эннс, Вельс, Траун, Гмунднен һәм Штайр. Төп тармағы: целлюлоза һәм ҡорос ҡойоу сәнәғәте, машиналар эшләү, төҫлө металлургия . Үрге Австрияның иҡтисады бер нисә эре компаниялар һәм күп һандағы ваҡ һәм уртаса предприятиеларҙың сиратлашыуы менән характерлана. Үрге Австрия территорияһында 42 меңдән ашыу компания эшләй. Сәнәғәт тауарҙары етештереүселәр 22 процент тәшкил итә. Иҡтисад өлкәһененең төп тармағы хеҙмәтләндереү өлкәһе булып тора. Яҡынса 44 проценты ерҙең эске тулайым продукты ошо секторҙа формалаша. Сәнәғәт өлөшө 30 % тәшкил итә, алдынғы тармаҡ булып ҡорос ҡойоусы, металл эшкәртеү һәм химия тармағы, шулай уҡ машиналар эшләү. Был Үрге Австрияның бөтә сәнәғәт етештереү продукцияһының 58 % тура килә һәм 60 %-ҡа сәнәғәт иҡтисады секторында тора. Бынан тыш целлюлоза-ҡағыҙ һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте тармаҡтары ҙур роль уйнай. Линцта Австрияланың иң ҙур караптар төҙөү верфе бар.. Ҙур компанияларҙан һанала: «Фес-Мировых Гер» (прокат һәм ҡорос етештереү), «Сименс ФАЙ» (металлургия сәнәғәте өсөн ҡорамалдар етештереү предприятиеһы), «БМВ Мотор» (двигателдәрен етештерә), «Хабау» (төҙөлөш), «Штайер-Моторс» (дизель двигателдәре етештереү).\nАуыл хужалығы менән төбәктә бик аҙ кеше мәшғүл булыуға ҡарамаҫтан, (7,1 %), был тармаҡтың дөйөм етештереүсәнлеге күпкә юғары. Иген культуралары Иннфиртель һәм Энс үҙәндәрендә етештерелә. Бынан тыш, туғайҙар мөһим әһәмиәткә эйә, шуларҙың 60 % таулы һәм убалы урында урынлашҡан. Был райондарҙа бөтә ауыл хужалығы предприятиелары ерҙәрҙең яртыһы урынлашҡан.. 30 меңдән ашыу предприятие теркәлгән, улар яҡынса 570 мең гектар ер эшкәртә. Үрге Австрия илдең ит-һөт продукттарын төп етештереү өлкәһе. Уның өлөшөнә илдең 32 процент һөт, 30 % һыйыр һәм 38 % сусҡа ите етештерелеүе тура килә.. Бында яҡынса илдең 25 % бөтә ит-һөт предприятиелары урынлашҡан.\nҮрге Австрияға йыл һайын 7 миллиондан ашыу турист килә. Туризмдың төп үҙәге Зальцкаммергут районында урынлашҡан. Иң популяр курорттары: Санкт-Вольфганг-им-Зальцкаммергут, Шаллербах, Халльштатт. Саңғы, һыу, йәйәүле һәм ат туризмы киң үҫешкән. Был тармаҡтар иҡтисадтың мөһим терәге булып тора. Сит ил туристарҙың ҡуныуы буйынса ер дүртенсе урынды биләй (Австрия, сит ил туристар ҡуныу һаны буйынса Европала алтынсы урынды биләй, ә туризм буйынса йән башына килем — беренсе), шуларҙың 85 % ауыл еренә тура килә. Туристарҙың иғтибарын бигерәк тә йәлеп итә: Зальцкаммергут, үҙенең популяр күлдәре менән; милли паркы «Калькальпен», Заувальд һәм башҡа райондары.Үрге Австралия территорияһында тарихи һәм мәҙәни иҫтәлекле урындар күп.\nМонастырҙар һәм аббатлыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮрге Австрияла бик күп боронғо монастырҙар урынлашҡан:\nМондзе — элекке бенедиктинтар ордены монастыры, Үрге Австралияла иң боронғо монастырь (748);\nЛамбах — бенедиктин ордены аббатлығы (1056);\nРайхерсберг — августиндар аббатлығы (1084);\nЭнгельсцелль — траппистар ордены монастыры (1293);\nВильхеринг — цистерциандар ордены аббатлығы (1146);\nИзге Флориан монастыры — августиндар аббатлығы (1071);\nКремсмюнстер — бенедиктинтар ордены аббатлығы (777).\n↑ 1,0 1,1 Предварительные данные о численности населения федеральных земель, политических округов и политических общин Австрии на 1 января 2016 года (нем.)\nХөкүмәт ер (нем.)\nОбщина ер (нем.)\nТуризм һәм ял итеү (нем.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Үрге_Австрия&oldid=1031221 ҡабул ителгән\nАвстрия административ бүленеше\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:29 23 апрель 2021 үҙгәртелгән.


Тәбиғәт ҡанундарына буйһонмаһа ла... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Тәбиғәт ҡанундарына буйһонмаһа ла...\nХәҙерге заманда пластик һауыт-һабаны утилләштереү мәсьәләһе көндән-көн ҡырҡыулаша, уны ҡулланғандан һуң ҡайҙа итергә, нисек юҡҡа сығарырға ла белмәйҙәр, ә кибеттәр аша был һауыт беҙгә ағылыуын дауам итә. Ә уның беҙҙең көнкүрешкә килеп инеүен, хәтерләйһегеҙҙер, нисек ҙур шатлыҡ менән ҡаршылағайныҡ: быяла кеүек ватылмай, ағас йәки ҡағыҙ һымаҡ серемәй, ҡабат-ҡабат ҡулланырға мөмкин, күҙ яуын алырлыҡ матур, ниндәй генә рәүештә эшләнмәгән...\nХәҙер килеп, ул оло бәләгә әйләнде: ҡайҙа ғына туҙып ятмай. Әгәр ҙә ҡағыҙ яҡынса ике йылда сереп юҡҡа сыҡһа, быяла һауыт егерме йылдан булһа ла тарҡалһа, пластик һауыт бер ҡасан да серемәй, сөнки органик матдәнән яһалған. Икенсе төрлө әйткәндә, тәбиғи юл менән барлыҡҡа килгән әйбер түгел, шуға тәбиғәт ҡанундарына ла буйһонмай. Ҡалаларҙа ундай һауыт өсөн айырым контейнерҙар ҡуйып ҡарайҙар, йәғни сүп-сар йыйыусылар сортҡа айыра, тик бының һөҙөмтә биргәне әллә ни һиҙелмәй әлегә. Яҙ ҡар ирегәс тә, юл ситтәрендә ошондай һауыт-һабаның километрҙарға һуҙылыуын күрмәү мөмкин түгел. Химияны көнкүреш әйберҙәре яһарға өйрәткән йәмғиәт махсус контейнерҙарҙы тейешенсә ҡулланыу кимәленә етмәгән әле.\nҠалдыҡтар менән эш итеү – ҙур сығым талап иткән шөғөл. Шуға күрә 2019 йылда Рәсәйҙә пластик һауыттарға экологик һалым түләтеүҙе ҡанунлаштырырға ниәтләйҙәр. Уны ошондай пластикты етештергән предприятиелар түләргә тейеш буласаҡ. Бөгөнгә тауар һалынған ҡапты утилләштереү уның хаҡында иҫәпкә алынмай. Әйтәйек, ҡағыҙ стакан менән пластиктан эшләнгәненең хаҡы бер үк, ләкин уларҙың тәүгеһе сереп йәки янып юҡҡа сыҡһа, икенсеһен йыйырға, махсус урынға ташырға һәм утилләштерергә тура килә.\nЕвропаның күп кенә илдәрендә һатып алыусы тауарҙы ҡапҡа һалынған килеш алырғамы, әллә ҡапһыҙмы икәнен үҙе хәл итә. Ҡап өсөн ул айырым хаҡ түләргә тейеш. Тимәк, артабан ҡалдыҡтарҙы эшкәртеүсе ойошманың ошо ҡапты утилләштереү буйынса сығымын алдан түләй булып сыға. Киләсәктә беҙҙең илдә лә тауарҙы проектлағанда уҡ уны ҡулланыу ваҡыты бөткәс тә утилләштереү сығымдарын иҫәпкә алырға тейеш буласаҡтар.\nРәсәйҙә пластик ҡаптарҙы ҡайтанан ҡулланыу буйынса ыңғай миҫалдар бар. Екатеринбургтағы “Термопласт” заводында, ҡулланылған пластик һауыт-һабаны эшкәртеп, клумба һәм газондар өсөн кәртә яһайҙар.\n– Әле эшҡыуарҙарға ҡулланылған тауарҙы үҙаллы утилләштереү мөмкинлеге бирелгән, мин был ҡарар иртәрәк ҡабул ителгән тип иҫәпләйем, – ти экология буйынса эксперт Альбина Дударева. – Ошо хәл экологик һалым күләмен ныҡ кәметәсәк. Предприятиеларҙың ысынында ниндәй саралар күреүен контролдә тотоуы, пластикты бөтә ил буйлап йыйыуҙарын һәм эшкәртеүҙе күҙәтеп барыу ҡатмарлы. Бындай эштә үҙаллылыҡҡа күсер өсөн айырым этапты үтергә – бөтәһенең дә ҡаҙнаға түләп барыуына өлгәшергә кәрәк, ләкин ҡарар ҡабул ителгән һәм эште контролдә тотоуға халыҡ үҙе лә ҡушылырға, “Роспотребнадзор”ға ярҙам итергә тейеш.


Иң Яҡшы Уйын Бушлай Онлайн Порно - Коллекция Онлайн Уйын Өлкәндәр Өсөн\nБөгөн Һеҙ Яҡшы Уйындарының Түләүһеҙ Аҡыл Шартлатып Кисәләр Порно\nПорноигра иң яҡшы бушлай - был уйын өсөн өлкәндәр өсөн иң яҡшы порно сайттар. Мин беләм, һеҙ, бәлки, ҡайһы берҙәре уйлай, был порноигр исемлегенә эләгеүе мөмкин түгел, сөнки беҙгә оҡшаған һәм беҙ бөтә фантазияларын төрлө төрлө һын. Ярай, был дөрөҫ, беҙ белмәгән һәм был, ҡасан был коллекцияһы булдырыла. Был категорияның иң яҡшы урынына беҙ һайлауға барабыҙ, унда уйнарға яратыусылар күберәк секс-уйын, һәр уйында иң яҡшы категория ә һуңынан һайлауҙар. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ яратып, һеҙ улар менән уйын иң яҡшы интернет категория таба. HTML5 һәм һәр саҡ яҡшы уйын барлыҡҡа килә., Был HTML5 сайтында уйын ғына күрһәтеп, шуға күрә бындай реалистик барғандай тойола. Тәбиғи хәрәкәт итә, һеҙҙең уйын һәм алыу процесы көйләп, тулыһынса контролдә тоторға тәҡдим gnu, һәм һеҙ хатта тауыш яҡшырта ала.\nБыл сайты бар, унда барыһы да ирекле һәм сикләнмәгән. Церебраль был сайтта һеҙ кәрәк, кәрәк түгел һеҙ представляет безгә ниндәй ҙә булһа шәхси мәғлүмәтте, һеҙ беркасан ла буласак платформа һәм башҡа йүнәлтелгән. Был уйында бөтәһе асыҡтан-асыҡ енси, тотош дискрет. Былар барыһы ла һин ҡалдырған аҡыл менән. Был берләшмәләр ҡайһы бер функциялы платформа индереү, хатта беҙ, уйынсылар бер-беребеҙҙе хәбәрҙәребеҙ аша бәйләнештә булыу мөмкинлеге биргән комментарийҙар һәм форумдар. Өлкәндәр үҙ ваҡытында күсереү өсөн сәбәптәр булып бөтә бөтә күңелемдән һеҙгә беҙҙең сайттың., Уйын беҙгә йөҙ булып, даими һәм яңы сайттар өҫтәргә.\nБөтөнләй Яңы Һәм Иң Яҡшы Уйындар Теләйем Бушлай Неограниченный Контент Порно\nҠасан сездә бик күп уйын, интерактив порно һеҙ килтермәй торған, башҡа кәрәк түгел һеҙгә сайты секс-уйын, кончать булһын мәжбүр итә, сезне. Порно бик күп интерактив булды һәм беҙҙе, беҙ уларҙы тәҡдим итә ала. Бында күрһәтелгән бөтә төп категория Интернет. Барлыҡ, һеҙҙе яратҡан, һеҙ тип табылған һәм һеҙ хентай порнофильм-тубал, үҙенсәлектәре, шулай уҡ, донъя уйындары өсөн хас енси, бында ҡушыла. Уйын, беҙҙең уларға булған, рәхәтерәк, д сеанс секс - ч түләүле менән онлайн-моделе веб-камера. Беҙ һезгә настроить детка мөмкинлектәр тәҡдим итәбеҙ, уларҙы һеҙ трахать, һеҙ мажараларға һәм персонализировать., Беҙҙең яңы быуын был уйын етеш тормош сексуаль. Продумывать барыһы ла яҡшы, барыһы өсөн тәғәйенләнгән һәм, тәжрибә һеҙҙең өсөн мауыҡтырғыс бирелә.\nИнде уйын йөҙ сәғәт коллекцияһы процесын тәьмин итә ала, һәм беҙ яңы контент сайтты даими өҫтәне. Бөтә уйындар, була ул беҙгә, шул тиклем протестировать булһа, нисек беҙ уларҙың скачать. Беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, юғары сифаты өсөн беҙгә уларҙың критерийҙарына тап килә. Хатта беҙҙең ҡайһы бер тәржемә өсөн беҙ уларға һәм үҙебеҙгә приема хентай япония уйын уйната. Коллекция һуңғы уйында барыһы өсөн ххх. Барыһы өсөн беҙҙең көйәрмәндәр. Һеҙ, һис шикһеҙ, оргазм һуң һеҙ беҙҙең яңы сайтҡа беренсе булып уйын береһе беҙҙең өсөн иҫ киткес преданный өлкәндәр ижады.\nСайттар, Улар Һеҙҙең Өсөн Кәрәк Уйын\nБер ҙур проблемалары булыуы менән порноигр сайтында. Дурной пользовательский тәжрибәһе лә яҡшы һәм уларҙың күбеһе тәҡдим итә. Уларҙың күбеһе реклама тултырыгыз, һеҙҙең сит яҡ һәм улар платформаның ебәрә, һеҙ ҡайҙа тағы ла күберәк реклама ҡарарға мәжбүр була. Әммә беҙҙең өсөн бында донъя уйынын сексуаль үҙгәртеп, беҙ башлауы менән һәм беҙ. Беҙҙең иң яҡшы сайттарҙың береһе булыр, был йүнәлештә һеҙ уларҙы күрмәйһегеҙ. Аҙ икән, тип интерфейсы беҙҙең айырылып, күсеү еңел бирелә, әммә беҙгә шулай уҡ яҡшы китапхана ойошторған категория менән булып, уйындар һәм хатта теги һүрәтләнә.\nСайтының интерфейсы беҙҙең кеүек, сөнки барлыҡ уйындар һәм коллекцияһынан, тәҡдим итә, ул, беҙ, һеҙ компьютер кеүек асыҡ, һәм был мобиль айланмалар. Бөгөн беҙ тәҡдим кросс-платформалары өсөн тәжрибә кәрәк багктар интернет менән күңеллерәк бөтә. Мобиль телефондар һәм компьютерҙар теркәп һәм енси етәксе һ. б. башҡа уйындар уйнай, ниндәй ҙә булыуы шарт.


Бесәй яратыусылар өсөн | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 200948\n19 ноября 2020 — 11:59 ГТРК «Башкортостан»\nОҙаҡламай Өфөлә ҡала шарттарына яраҡлашҡан иң отошло бесәй тоҡомо барлыҡҡа киләсәк. Был үҙенсәлекле проект өҫтәндә башҡаланың фелинология федерацияһы эшләй. Уларҙың тәүге һөҙөмтәләре лә бар. Таныш булығыҙ, был бесәйҙең исеме Амбер. Уға бер йәш. Амбер Бонсай тип аталған үҙенсәлекле проектта ҡатнаша. Йортта тәрбиәләнә торған иң отошло бесәй тоҡомон сығарыу эше менән Башҡортостандың фелинология фелерацияһы шөғөлләнә. Был ойошма тиҫтә йылдар бесәйҙәрҙе ентекле өйрәнә, дүрт аяҡлы хайуандар ҡатнашлығында күргәҙмәләр, хужалары өсөн оҫталыҡ дәрестәре ойоштора. Әлеге ваҡытта федерация яңы төр бесәй сығарыу менән мәшғүл. Идеаль бесәй айырым стандарттарға яуап бирергә тейеш. Был өс бесәй ҙә тәжрибә өсөн. Улар барыһы ла иң отошло бесәй исеменә дәғүә итә. Шулай ҙа, характеристикалары буйынса иң өмөтлөһө  — Пиксель исемлеһе. Пиксель ҡыҫҡа йөнлө, тотороҡло психикалы матур бесәй, кәүҙәһе генә ҙурыраҡ, ти белгестәр. Белгестәр бесәйҙәрҙең генотиптарын ентекле өйрәнә, ҡайһы бесәйҙең ниндәй гены өҫтөн икәнен яҡшы белә. Ошо рәүешле айырым сифаттарының быуындан-быуынға күскәнен алдан билдәләй ала. Бонсай төрөнөң йәнә бер үҙенсәлеге – уның холоҡ-фиғеле. Яңы төр бесәйҙәр тыныс, шул уҡ ваҡытта шаярырға ла яратыусан, Улар кешенең кәйефен әйтерһең бер ҡараштан аңлай. Аҡыллы, аралашыусан һәм иң мөһиме иркә бит улар. Бындай бесәйҙәр һәр кемдең күңеленә хуш килер. Яңы тоҡом сығарыу еңелдән түгел. Был эш белем, түҙемлек һәм иң мөһиме бик күп ваҡыт талап итә. Селекцияла тиҫтәгә яҡын төрлө тоҡом бесәйҙәре ҡатнашҡан. 4 йыл эш дәүерендә 4 быуын бесәй үҫеп сыҡҡан, бөтәһе 70-тән ашыу бесәй тыуған. Проект өсөн уларҙың унауһы ғына алып ҡалынған. Ҡалғандары өсөн яңы йорт, хужалар табылған. Башҡараһы эштәр байтаҡ әле, ти фелинологтар. Стандарттарға тап килерҙәй тоҡом сығарғас, уны рәсми рәүештә теркәү мотлаҡ. Кем белә, бәлки, бер нисә йылдан Өфөлә сығарылған яңы тоҡом бесәй бөтә донъяла танылыу яулар.


Хәбәрҙәр: Һуңғы киҫәтеү. Гези паркы ҡаршы торорға йыйына.\nҺуңғы киҫәтеү. Гези паркы ҡаршы торорға йыйына.\nТөркиә премьер-министры Тайип Эрдоган Гези паркын яҡлауҙан асыҡтан-асыҡ ҡаршылыҡ күрһәтеүгә күскән манифестацияла ҡатнашыусыларға һуңғы киҫәтеү яһаны. Аҙна ярым буйы демонстрацияларҙың үҙәге булған Таксим майҙанында муниципаль хеҙмәт хеҙмәткәрҙәре тәртип булдыра. Хөкүмәт башлығының тәүәккәл белдереүенә ҡарамаҫтан, ҡаршылыҡ акцияһында ҡатнашыусылар китергә уйламай.\n“Паркты берәү ҙә яулап алырға тейеш түгел. Беҙ ошоғаса түҙемле булдыҡ, әммә беҙҙең түҙемлегебеҙ бөтөп бара. Был минең һуңғы киҫәтеүем. Мин ата-әсәләргә мөрәжәғәт итәм: зинһар, балаларығыҙҙы тәртипкә саҡырығыҙ,-”тине Тайип Эрдоган.\nИке аҙна инде манифестанттар палаткалы ҡаласыҡта йәшәй. Көс ҡулланыу менән янау ҙа, референдум үткәрергә тәҡдим яһау ҙа уларҙы сигенергә мәжбүр итә алманы.\n“Премьер министрҙың үҙ дөрөҫлөгө. Ә беҙҙең дөрөҫлөк- паркта ҡалыу, беҙ үҙебеҙҙең демократик хоҡуҡтарыбыҙҙы тормошҡа ашырабыҙ. Улар беҙҙе көс ҡулланып сигенергә мәжбүр иткәс, һөҙөмтәһен шунда күрербеҙ. Барыһы ла беҙҙең менән бер фекерҙә.”\n“Әгәр улар штурм башлаһа, беҙ икенсе урамға күсәсәкбеҙ. Унда ла килһәләр, башҡа районға, аҙаҡ киләһенә. Стамбул ҙур. Беҙ һәр ваҡыт бында буласаҡбыҙ.\nҺуңғы мәғлүмәттәр буйынса, Стамбулдағы акцияны яҡлау йөҙөнән Анкара үҙәгендәге паркта ҡаршылыҡ күрһәтеүселәрҙе полиция ҡыҫырыҡлап сығарған. Күптәрҙең фекере буйынса, властар был юлы тәүәккәл эш итмәксе- Гези паркын штурмлау тиҙ арала башланып китеүе лә ихтимал.


10 Ғинуар 2017, 22:29\nМәңгелек йортобоҙ булған зыяратты тәртиптә тотоу һәр ауыл кешеһенең изге бурысы булып тора. Бөгөн йәшәгән йортобоҙ нисек бөхтә булһа, зыярат та шулай ҡараулы булырға тейеш.\nТуғандарыбыҙ, яҡындарыбыҙ ерләнгән урындарҙы тәртиптә тотоу, ҡарт, ҡороған ағастарҙы киҫеп сығыу, ҡороған үләндәрҙе таҙартыу, ҡәбер рәшәткәләрен буяу эштәре – былар барыһы ла мәрхүмдәрҙең рухын хөрмәтләү ул.\nҮтәк ауылында мәңгелек йортҡа иғтибар көндән-көн арта. Зыяраттың ағас ҡоймаларын тимер бағаналарға алмаштырыу һәм сетка менән уратып тотоу тураһында һүҙ сыҡҡас, ауыл халҡы дәррәү күтәрелде. Был изге эшкә ауыл биләмәһе хакимиәте лә аҡса керетте, ҡалған сумма халыҡтан йыйылды. Ҡойма тотоуҙа төп эште Ринат Маликов, буяу эштәрен ауылдың бюджет өлкәһендә эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙары башҡарып сыҡты. Ошо изге эшкә үҙ өлөшөн индереүсе ауылдаштарыбыҙға хакимиәт исеменән ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Алда әле башҡараһы эштәр күп. Шуға ла ауылда йәшәүселәр генә түгел, ситтә йәшәүсе ауылдаштарыбыҙ ҙа ошондай дөйөм эштәрҙән ситтә ҡалмаҫтар, тип ышанғы килә.


Ябайлығы менән бөйөк » Архив газеты "Йәшлек"\nЕлкәң иҫән булһа, ҡамыт табыла.\nМӘРХҮМДЕ ЙЫУЫУ ҠАҒИҘӘЛӘРЕ\nКер һәм күңел таҙалығы\nЯбайлығы менән бөйөк Башҡортостан » Хәтер\nМиңә үҙ ваҡытында эш буйынса әҙәбиәт, сәнғәт һәм матбуғат өлкәләрендә дан ҡаҙанған шәхестәрҙең күбеһе менән осрашырға тура килде. Шуларҙың береһе Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим булды. Уның үҙен күреү, аҡыллы һәм мөғжизәле һүҙҙәрен тыңлау минең өсөн һәр ваҡыт оло бәхет ине. Тормошта төрлө әҙәм осрай – яҡшыһы ла, яманы ла. Ә Мостай Кәрим һымаҡтары меңдәр, хатта миллиондар араһында берәү. Аллаһы Тәғәлә уға барыһын да етерлек күләмдә биргән: буй-һын, тышҡы матурлыҡ, бәйғәмбәрҙәй аҡыл, шөһрәтле тел – барыһы ла бар унда. Үҙ халҡының бөтә шатлыҡ-ҡайғыһын һыйҙыра алған киң күңелле кеше ине ул.\nӘйткәндәй, беренсе тапҡыр Мостайҙы күреү бәхете миңә үткән быуаттың 60-сы йылдары башында тейҙе. Ул бер нисә әҙәбиәт, сәнғәт эшмәкәре менән бергә Яңы Мишәр ауылында үткән һабантуй байрамына килгәйне. Хәтерләүемсә, йыйылған халыҡ уны оҙаҡ көттө, тик ниндәйҙер сәбәп менәндер, улар көн ауышыуға ғына килеп етте. Кешеләрҙең күбеһе таралып, аҙ ғынаһы ҡалғайны. Шуға ҡарамаҫтан, бөйөк шағир ябай Мостай булып, үҙенең бик күп шиғырын уҡып ишеттерҙе. Уны күреү менән ниңәлер үҙенең шиғыр юлдары ҡылт итеп иҫкә төштө: «Рядовой Кәримов, өс аҙым алға сыҡ, авангардта барасаҡһың юл асып!» Ысынлап та, биш тиҫтә йыл буйына шағир Мостай Кәрим башҡорт әҙәбиәтендә авангардта юл асып барҙы. Ә инде Рәсүл Ғамзатов, Сыңғыҙ Айтматов, Давид Кугультинов һәм Ҡайсын Кулиевтар менән йәнәш күп милләтле совет әҙәбиәтенең бер яҡты йондоҙо булып балҡыны.\nБайрамда ҡатнашыусы башҡа Өфө ҡунаҡтарын хәтерләмәйем. Тик шуныһы ныҡ иҫтә ҡалған: һорауҙарҙың күбеһе Мостай Кәримгә төбәлгәйне һәм ул һәр береһенә бик ентекле, ихлас яуап бирҙе. Бына нисек бөйөк тә, бер үк ваҡытта ябай ҙа булған тиҫтәләгән йылдар буйына әҙәбиәтебеҙҙе әйҙәгән шағирыбыҙ. Бөгөн дә күҙ алдымда: халыҡ шағирының һирәк кенә ҡалған кешеләр алдында бирелеп китеп шиғыр уҡыуы. Былары инде – балалыҡ хәтирәләре.\n1979 йылдың июне. Беҙ Атлас Камалов менән Өфөлә партия-совет хеҙмәткәрҙәренең белемен камиллаштырыу курсында уҡып йөрөйбөҙ. Шул арала Башҡортостанда Украина әҙәбиәте көндәре башланды. Кисен Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында үткән тантанала ҡатнашып, икенсе көндә Салауат Юлаев һәйкәле урынлашҡан майҙанға йүнәлдек. Иртәнге сәғәт 11-ҙә Украина яҙыусылары менән осрашыуға арналған сараны асып та ебәрҙеләр. Башҡортостан әҙиптәре үҙҙәренең украин ҡәләмдәштәре менән ярышып-ярышып сығыш яһай, тирә-яҡ ҡурай моңона күмелгән. Шул арала беҙ, бер төркөм ҡала һәм район комитеттары инструкторҙары, бик ҡыйынһынып ҡына Мостай Кәримгә яҡынлаштыҡ. Ул инде үтә ябайлыҡ күрһәтеп, һәр беребеҙ менән ҡул биреп күреште, ҡайһы яҡтан булыуыбыҙҙы һорашты. Баҡһаң, һәр районда уның таныштары бар икән, уларҙың һаулығы менән ҡыҙыҡһынды. Беҙ инде бер аҙ батырайып киттек һәм Мостафа Сафа улынан бергәләшеп иҫтәлеккә фотоға төшөүен һораныҡ. Ишембайҙан Шәүкәт исемле егеттең фотоаппараты ла бар ине. Ул ваҡытта бөтә булған дан-шөһрәткә күмелгән Мостай Кәримдең тиҙ генә риза булыуы мине үтә лә ғәжәпләндерҙе. Йәнәшенә Украинаның халыҡ шағиры Иван Драчты саҡырҙы, шул арала Ғайнан Әмири ҙә килеп етте. Ә инде шағирҙың тормош иптәше Рауза апай беҙҙең эргәгә баҫманы. Беҙ нисек кенә ҡыҫтаһаҡ та, уның яуабы бер булды: «Мин шағир түгел, тик шағирҙың ҡатыны ғына». Ниндәй аҡыллы баҫалҡылыҡ һәм бик урынлы әйтелгән һүҙҙәр! Шул арала, ҡайҙандыр һиҙеп ҡалып, беҙҙе өлкә гәзиттәренең фотохәбәрселәре уратып алды. Беҙҙең Шәүкәткә фотоға төшөрөр өсөн урын да ҡалманы, үҙе лә баҙап ҡалды шикелле.\n– Шәүкәт, төшөрөп өлгөр! – тип оран һалдыҡ. Мостай ағай ҙа: «Шәүкәт, үҙеңде ҡара, быларға ышаныс юҡ», – тип әйтеп һалды. Ниңә улай тип әйткәндер, әлегә тиклем белмәйем. Шул ваҡытта булып алған бер ҡыҙыҡ күренеш хәтерҙә ҡалған. Мостай ағай Иван Драчҡа беҙҙең турала, шаяртып: «Они бывшие секретари обкома», – тип әйтеп һалды. 24 – 25 йәшлек егет-ҡыҙҙарҙы күреп, дуҫы уға аптырап ҡарағас, Мостай ағайыбыҙ, ашығып: «Будущие секретари», – тип төҙәтеп ҡуйҙы. Тағы шуныһы. Бында мине уның ҡатынына – Рауза апайға ҡарата булған мөнәсәбәте айырыуса хайран ҡалдырҙы. Әйтерһең дә, кисә генә ҡауышҡан ике үтә лә бәхетле ҡыҙ менән егет тора ине беҙҙең алда. Бөтәһе лә тәбиғи, яһалмалыҡтың эҙе лә күренмәй.\nӨсөнсө осрашыу 1982 йылдың йәйендә үҙебеҙҙең районда булды. Бер көндө ул ваҡытта КПСС райкомының беренсе секретары булып эшләгән Зәки Ҡадиҡов үҙенең кабинетына саҡырҙы. Инһәм, ни күрәм, унда Мостай Кәрим үҙе ултыра. Алдан бер ни хәбәр итеү юҡ. Беренсе секретарь мине: «Кәримов», – тип таныштырғас, ул: «Минең туғандар Мәсетлелә лә бар икән», – тип ҡуйҙы.\nМостай Кәрим район халҡы менән осрашырға теләге барлығын белдерҙе. Мин шунда уҡ район үҙәген һәм «Коммунист» колхозын тәҡдим иттем. Сөнки ул йылдарҙа халыҡ бик әүҙем, кешеләрҙе йыйыу ауыр мәсьәлә түгел ине. Тик бер нәмә борсоно: билдәле әҙипкә ябай кешеләр тарафынан теләгән һорауҙарын биреү мөмкинлеге буласаҡмы? Үҙемдең шигемде белдереүем булды, ул шарҡылдап көлөп ебәрҙе лә, Сыңғыҙ Айтматов менән булған хәлде, бер көләмәсте һөйләне.\nМостай Кәрим ябай кешегә лә йылы һүҙ таба белә ине, һөйләшкәндә йөҙө һәр ваҡыт асыҡ булды. Яҙыусыларҙың да төрлөһө килә ине. Ун битлек бер китабы баҫылып та, кәперәйеп, кеше танымай, тик беренсе секретарҙы ғына талап иткәндәре лә булды. «Буш һауыт ныҡ шалтырай», – тип юҡҡа ғына әйтмәгәндер боронғолар.\nОсрашыуҙарҙа ул, башлыса, үҙенең яңы әҫәрҙәре менән таныштырҙы, ижади пландары менән уртаҡлашты. Башҡорт әҙәбиәтенең торошо тураһында һөйләгәндә айырыуса йәш әҙиптәрҙең ижадына баҫым яһаны, минең аңлауымса, улар уны ҡыуандырһа, шул уҡ ваҡытта борсолоуға һала ине.\nБына ниндәй оло йөрәкле шағир ине ул юғары талант эйәһе Мостай Кәрим. Заманында миңә йәшләй генә үлеп ҡалған башҡорт шағиры Миәссәр Басиров бер ваҡиға һөйләгәйне. Республиканан бер нисә яҙыусы Көнсығыш илдәренең береһенә әҙәби конференцияға бара. Ҡайҙан килгәндәрен аңлатып ҡарайҙар, ләкин Башҡортостанды белеүсе юҡ. Шунда береһе: «Ә ниндәй күренекле шәхестәрегеҙ бар?» – тип һорап ҡуя. Бер нисә билдәле кешенең, республика етәкселәренең исем-шәрифтәрен әйтеп ҡарайҙар, ләкин белеүсе юҡ. Мостай Кәримдең исемен атау менән, улар: «Мостай – Көнсығыш бәйғәмбәре, быуатыбыҙ ире», – тип шатланыша.\nБына шулай халыҡ шағиры тиҫтәләрсә йылдар буйына үҙенең ижады һәм йәшәйеше менән тыуған еренең данын күтәрә. Мин шунда уйлап ҡуйҙым: тик оло йөрәкле, киң күңелле бөйөк шәхестәр генә күтәрә ала ябай кешелек донъяһын буй етмәҫлек бейеклектәргә. Ысынлап та, халыҡ илсеһе булып, кешеләр өсөн йәшәгән икән мәңге онотолмаҫ Мостайыбыҙ.\nҺуңынан да Өфөлә булғанда халыҡ шағиры менән бер нисә тапҡыр осрашып һөйләшергә тура килде. Һәр ваҡыт ихлас булды. Мостай Кәримдең мөләйем асыҡ йөҙө бөгөн дә күҙ алдымда, мөғжизәләргә тулы аҡыллы һүҙҙәре йөрәк түрендә.\nРәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар союзы ағзаһы.\nавторы: Нур | 23 октября 2008 | | Фекерҙәр (0)\nМостай ҡояшы мәңге байымаҫ\nИҫтә, һаман да\nРУХ ҺҮНМӘҺӘ, ИЛ ҮЛМӘЙ\nЙыры йәшәй йөрәктәрҙә\nӘҙәби марафон Келәштән старт алды


Башҡортостан дәүләт корпорацияһынан - Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондынан - 6,7 миллиард һум аҡса ала ала. Әгәр билдәле бер шарттар үтәлһә.\n- Ябай ғына итеп әйткәндә, беҙҙә төбәктәр реформалаштырыу буйынса ҡайһы бер шарттарҙы үтәгән осраҡта, уларға таратыу өсөн аҡса етерлек, - тип аңлата Өфөгә Башҡортостан Республикаһының Фондтан средстволар алыуға заявкаһын әҙерләү мәсьәләләре буйынса күсмә кәңәшмәгә килгән Фонд вәкилдәре. - Беҙ, дәүләт был тармаҡтан китһен ине, ә үҙ инвестициялары менән шәхси бизнес унда килһен, тип теләйбеҙ.\nОшо маҡсат менән хәҙер халыҡҡа килеп тыуған мөмкинлектәр тураһында аңлатыу буйынса киң кампания йәйелдерелде. Күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр РФ Президенты Владимир Путин тарафынан бирелгән ҙур бәлеште - әлегә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды ҡарамағында булған 250 миллиард һум аҡсаны бүлеүҙә нисек ҡатнаша аласаҡтарын белергә тейеш.\nБәлешкә, йәғни миллиардтарға, юл бик ябай. Йортта йәшәүселәр дөйөм йыйылыш йыйырға һәм унда үҙҙәренең йортонда йәшәү сифаты уларҙы ҡәнәғәтләндермәүе тураһында ҡарар ҡабул итергә тейеш. Һуңынан йыйылыш протоколы муниципалитетҡа ебәрелә. Унда протоколдар ҡарала, һәм әгәр йорт ысынлап та ремонтҡа мохтаж тип танылһа, заявка тейешле төбәк органына ебәрелә. Төбәк заявкаларҙы туранан-тура дәүләт корпорацияһына ебәрә. Һәм унда, эксперт департаментында, ыңғай йәки кире ҡарар ҡабул ителә.\nФонд вәкилдәренең БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев менән осрашыуында ошо турала һүҙ барҙы. Осрашыуҙа Фонд средстволарын алыуға республика заявкаһын әҙерләү, шулай уҡ 185-се "Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды тураһында"ғы Федераль законды тормошҡа ашырыу һәм Фонд средстволарын тотоноу мониторингы мәсьәләләре ҡаралды.\nБР Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында 185-се законда күрһәтелгән талаптарға тап килгән һигеҙ муниципаль берәмек башлыҡтары менән семинар-кәңәшмә үткәрелде. Кәңәшмәлә был муниципалитеттар заявкаларын әҙерләү менән бәйле мәсьәләләр тикшерелде.\nЭксперт департаменты директоры Сергей Крайнев, был эштә иң ҙур роль халыҡҡа бирелә, тине. Халыҡ үҙе идара итеүсе компания һайлай йәки торлаҡ милекселәре ширҡәте төҙөй, һуңынан ниндәй эштәр башҡарырға планлаштырыуы тураһында ҡарар ҡабул итә. Һуңынан инде үҙ теләген протокол йәки заявка формаһында төҙөп, уны муниципалитетҡа ебәрә. Чиновниктарҙың эше документтарҙы төрөүгә генә ҡайтып ҡала. Халыҡ ғәмәлде башлай һәм ул, ремонтланған йортто ҡабул итеп, был ғәмәлде тамамлай. Бынан да ябайыраҡ сылбырҙы хатта уйлап табыуы ла ҡыйыныраҡтыр.\n6,7 миллиард һум лимитты республика дүрт йыл эсендә ала ала. Бер миллиард 350 миллион һум быйыл уҡ бүленеүе мөмкин.\nОшо көндәрҙә үк Башҡортостандан Мәскәүгә торлаҡ йорттарҙы капиталь ремонтлауға финанс ярҙамы күрһәтеүҙәрен һорап беренсе заявка ебәрелергә тейеш. БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ғиман Әсәҙуллин әйтеүенсә, ул республиканың һигеҙ ҡалаһы - Өфө, Салауат, Стәрлетамаҡ, Күмертау, Сибай, Нефтекама, Дүртөйлө, Туймазы - документтарынан төҙөлгән. Фондтың заявкаларҙы ҡарау срогы - 30 көн. Ләкин, ғәҙәттә, улар тиҙерәк ҡарала. Әгәр ыңғай ҡарар сығарылһа, аҡса июлдә бүленәсәк. Был заявка буйынса 200-ләп күп фатирлы йортто ремонтларға мөмкин буласаҡ. Икенсе заявка документтарҙы әҙерләүгә ҡарап ебәреләсәк.\nКрайнев әйтеүенсә, былтыр йыл аҙағында бер төбәк тә Фонд аҡсаһын алыу өсөн кәрәкле шарттарға яуап бирмәгән. 2008 йылдың 1 ғинуарына биш төбәк "өлгөрөп еткән". Хәҙер инде - 45. Аҡса алты төбәккә бүленгән дә инде. Әле 14 заявка ҡарала.\nРемонтҡа аҡсаны тотоноуҙы эксперт департаменты контролдә тота.\n- Ләкин был яҡтан да иң ҙур ышаныс граждандарға, - тине Крайнев. - Улар процесты дөйөм йыйылыш протоколы менән башлай һәм уны, кәрәкле ремонт үткәрелде, сифатына ҡарата бер ниндәй ҙә дәғүәбеҙ юҡ, тип күрһәтелгән протокол менән тамамлай.


15 Октябрь 2021, 10:10\nБашҡортостан Башлығының мәҙәниәтте һәм йәштәр сәйәсәтен үҫтереү мәсьәләләлре буйынса кәңәшсеһе Радик Юлъяҡшин (Элвин Грей) оҙаҡ уйланғандан һуң COVID-19-ҙан прививка яһатҡан.\nАртист социаль селтәрҙәрҙәге үҙенең сәхифәләренә яҙылыусыларына “бөтә кире һәм ыңғай яҡтарын уйланым да, табип менән кәңәшләшеп быны эшләнем” тигән.\n«Мин хәҙер COVID-19-ҙан прививка яһаттым. Йәмғиәттә даими булғанда беҙ үҙебеҙҙең генә түгел, шулай уҡ башҡаларҙың һаулығы өсөн дә яуаплы. Әлеге ваҡытта тап вакцина ярҙамында вирустарҙан ышаныслы һаҡланып булла. Һәр беребеҙҙең үҙенсә һайларға хоҡуғы бар, мин бары тик үҙемдеке менән бүлешәм. Яҡындарығыҙҙы һәм үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ», — тип яҙған популяр артист.\nБыға тиклем Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин кешеләр әүҙем прививка яһата башланы тип белдерҙе. Төбәктә яңы коронавируслы инфекцияға ҡаршы вакцинаның беренсе компонентын 1 374 700 кеше ҡабул иткән, икенсеһен 1 238 126 кеше яһатҡан. Республикала коллектив иммунитет булдырылһын өсөн 1,9 млн кеше вакцина ҡаҙатырға тейеш.\nӘлеге ваҡытта төбәктә прививка яһатыу өсөн 145 пункт асылған. Өфөлә «Торатау» Конгресс-холында, «Башкирия» лайфстайл-үҙәгендә, «Планета» сауҙа үҙәгендә төшкө сәғәт 1-ҙән киске сәғәт 7-гә тиклем мобиль пункттар эшләй. Йәшәгән урындағы поликлиникаларҙа ла вакцинация үтергә мөмкин.


Берҙәм дәүләт имтиханында – иң юғары балл!\n9 Июнь , 11:21\nИглиндың 3-се һанлы мәктәбе уҡыусыһы Аделина Носратуллина химиянан берҙәм дәүләт имтиханын 100 баллға тапшырҙы\nБерҙәм дәүләт имтихандарының тәүге һөҙөмтәләре билдәле булды. 26 майҙа үткән һынауҙарҙы 20 уҡыусы иң юғары баллға тапшырҙы. Улар араһында Иглин районынан Аделина Носратуллина ла бар. Әүҙем ҡыҙ химиянан 100 балл йыйҙы.\nАделина мәктәптә уҡыу дәүерендә бөтә предметтарҙан да бары тик “бишле” билдәләренә генә өлгәшә. Уҡыуҙағы уңыштары өсөн һәр йыл аҙағында маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә. 2021 йылда Һәләтле ҡыҙ сәнғәт мәктәбен ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Һәр йәй каникул осоронда ул лагерҙа вожатый булып эшләй («Уңыш академияһы» балалар ялы ойошмаһы). Ҡыҙ мәктәп тормошонда ла әүҙем ҡатнаша.\nАделинаға химия нескәлектәрен Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы Ираида Михайловна Кулакова уҡыта. Уның педагогик стажы утыҙ биш йылдан ашыу. Педагогтың уҡыусылары йыл һайын сығарылыш имтихандарында юғары балл йыйа. Сығарылыш уҡыусыларының күпселеге юғары һәм урта медицина уҡыу йорттарында белем ала. Уның уҡыусылары Иглин үҙәк район дауаханаһында ла эшләй. Аделина ла яҙмышын медицина менән бәйләргә хыяллана. Иҫәбе – Башҡорт дәүләт медицина университетына уҡырға инеү.\nБындай тырыш ҡыҙҙың хыялы, һис шикһеҙ, тормошҡа ашасаҡ, тип ышанғыһы килә.\nАвтор:Сирина Фәррәхова, Иглин районы.


Ҡурайлы, баллы Ялтала » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡурайлы, баллы Ялтала\nҠурайлы, баллы Ялтала 24.06.2016 // Йәмғиәт\nКүптән түгел Ҡырым Республикаһының бар донъяға билдәле Ялта ҡалаһына юл төштө. Ул тәү сиратта Советтар Союзы, Америка Ҡушма Штаттары һәм Бөйөк Британия вәкилдәренең Икенсе донъя һуғышынан һуң Европа дәүләттәре ҡоролошон билдәләгән 1945 йылғы Ялта конференцияһы менән бәйле тарихҡа инеп ҡалған. Был халыҡ-ара сара уҙған Ливадия һарайы алдында ошо өс ил етәкселәре Сталин, Рузвельт һәм Черчилль осрашҡанын сағылдырған монументаль обелиск ҡуйылған. Ҡаланың иҫтәлекле урындары менән ныҡлап танышыу, Ҡара диңгеҙ буйында йөрөү, айырыуса бында йәшәүсе төрлө милләт һәм һөнәр вәкилдәре менән яҡындан аралашыу бай тәьҫораттар ҡалдырҙы. Түбәндәге яҙмалар нәҡ ошо хаҡта.\nМилләт бәҫен күтәреүселәр\nҠырым Республикаһында, дөйөм алғанда, ике меңдән ашыу башҡорт һәм татар йәшәй. Бында һүҙҙең айырым халыҡ тип һаналған Ҡырым татарҙарына бөтөнләй ҡағылмағанын билдәләргә кәрәк.\nҮҙҙәрен туғандаш халыҡ вәкилдәре иҫәбенә бары тик һөйләү теле нигеҙендә генә индереүселәр — башлыса Башҡортостанда йә аҫаба башҡорттар йәшәгән күрше төбәктәрҙә тыуып үҫкәндәр. Уларҙың һәр ҡайһыһының алыҫ Ҡара диңгеҙ ярҙарындағы Ҡырым ярымутрауында төпләнеү сәбәбе үҙенеке: Ҡырым татарҙарын депортациялау һөҙөмтәһендә эшсе ҡулдар кәмегәнлектән, кемдер һуғыштан һуң һәм артабанғы йылдарҙа йүнәлтмә менән эшкә ебәрелгән; Красноперекопск ҡалаһындағы сода заводына Стәрлетамаҡ һәм Салауаттан килеп, ошонда йәшәргә ҡалған оператор һәм инженерҙар бар; ҡайһы берәүҙәр сәләмәтлегенә бәйле табиптар кәңәше менән маҡсатлы рәүештә төйәкләнгән; ҡатын-ҡыҙ араһында иһә был яҡтарға килен булып төшкәндәр күберәк. СССР ваҡытында илдең Ҡораллы Көстәрендә, бигерәк тә Ҡара диңгеҙ флотында хеҙмәт иткән һәм хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң йәшәү өсөн күп яҡтан ҡулайлыраҡ был тарафтарҙы һайлаған элекке хәрби яҡташтарыбыҙ ҙа ҙур ғына төркөмдө тәшкил итә.\nРеспубликаның баш ҡалаһы Симферополь, шулай уҡ Севастополь, Алушта, Евпатория һәм Ялта ҡалаларында башҡорт-татар милли-мәҙәни үҙәктәре ойошторолған. Уларҙың, атамалары кеүек, эшмәкәрлек әүҙемлеге лә төрлөсә. Нисек кенә әйтһәң дә, яҡташтарҙың бергә йыйылып-аралашыуҙары, уй-фекерҙәре һәм, иң мөһиме, һағыштары менән уртаҡлашыу урынына әйләнгән был йәмәғәт ойошмаларының булыуы, әлбиттә, һөйөндөрә. Сит тарафтарҙа халҡыбыҙҙы танытыу йәһәтенән дә, милләт бәҫен күтәреү йөҙөнән дә улар файҙалы эш атҡара. Тик был милли-мәҙәни үҙәктәрҙе шул уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡанаты аҫтына ныҡлабыраҡ тартһаҡ ине. Әлегә уларҙың ҡайһы берҙәре “үҙ көнөбөҙҙө үҙебеҙ күрәбеҙ” тигән һымағыраҡ, ситтәрәк үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнауҙарын дауам итә. Башҡа төбәктәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙгә ҡарата халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың “Башҡортостанда башҡорт булыу еңел, һин сит ерҙә башҡорт булып ҡара” тигән бик тәрән мәғәнәле һүҙҙәрен йышыраҡ иҫкә төшөрһәк ине...\nЯлтала бөгөн 150-гә яҡын башҡорт һәм татар ғаиләһе көн күрә. Әйтелгәнсә, дөйөм Ҡырымдағы кеүек, күптәре сығышы менән Башҡортостандан. Улар араһында “һин татар” йә “мин башҡорт” тип милләт айырыу юҡ, бындағылар өсөн яҡташлыҡ, туғанлыҡ һәм дуҫлыҡ төшөнсәләре тәрәнерәк һәм киңерәк мәғәнәгә эйә.\nБар йәһәттән әүҙемдәр\nЮлға сығыр алдынан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының яуаплы хеҙмәткәре Тәнзилә Исхаҡованан Ҡырым Республикаһында теркәлгән башҡорт милли-мәҙәни ойошмалары хаҡында белештем. Ялта ҡалаһындағы “Иҙел-Урал” үҙәге етәксеһе, Ҡоролтайҙың “Ал да нур сәс халҡыңа!” миҙалына лайыҡ булған арҙаҡлы яҡташыбыҙ Даларис Имелбаев менән мотлаҡ күрешергә тәҡдим иттеләр.\nҠалаға килеүҙең икенсе көнөндә үк шылтыратҡайным, Даларис Ғимран улы, һүҙ әйтергә лә бирмәй, үҙенә саҡырҙы. Ҡара диңгеҙҙән әллә ни алыҫ булмаған ерҙә, тау битендәге соҡорораҡ урында һалынған туғыҙ ҡатлы йорттағы фатирында ҡатыны Рәйлә Мырҙәғәли ҡыҙы менән алсаҡ йылмайып ҡаршы алдылар. Артабан, ҡайтырға юлланғансы, Имелбаевтар менән бер нисә тапҡыр осраштыҡ, улар һәр саҡ милләтебеҙгә хас ҡунаҡсыллыҡ күрһәтте. Аралашыу барышында ерҙәштәребеҙҙең үҙҙәре хаҡында ла ентекләп һорашып-белештем, тыуған төбәктән ситтәге көнитмеше менән яҡындан таныштым. Ялтала йәшәгән милләттәштәребеҙҙең ҡайһы берҙәре менән дә Даларис ағай һәм Рәйлә апай булышлығында күрештем.\nҮҙенең етенсе тиҫтәһен ваҡлаусы Даларис Имелбаев — Йомағужа (хәҙерге Мәләүез) районының Түбәнге Таш ауылы егете. Йомағужала урта мәктәп тамамлағандан һуң Мораҡтағы һөнәрселек училищеһында төҙөүсегә уҡыған. Артабан, маҡтауҙарға лайыҡ булып, урындағы колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһында эшләп алған да әрмегә саҡырылған. Тейешле ике йылды үткәргәндән һуң да СССР Оборона министрлығының махсус тәғәйенләнештәге инженер ғәскәрҙәре сафында хеҙмәтен дауам итеп, башлыса хәрби объекттар төҙөүҙә ҡатнашҡан. Ул замандарҙа илдең күп кенә мөһим төҙөлөштәренә хәрбиҙәрҙең йәлеп ителеүен иҫкә төшөрһәк, отставкалағы өлкән прапорщик Имелбаев сирек быуатлыҡ хеҙмәт дәүерендә сафҡа индергән социаль-мәҙәни һәм көнкүреш биналарының, күп фатирлы йорттарҙың һанын күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Улар араһынан Ҡырым ярымутрауының көньяҡ яр буйҙарындағы ҡалаларҙа әле лә эшләп килгән бихисап шифахананы, шул иҫәптән Форостағы хөкүмәт дачаларын айырып билдәләргә кәрәк.\nМилләттәштәребеҙгә хас тырышлыҡ, әҙәплелек һәм намыҫлылыҡ кеүек матур сифаттар Даларис Ғимран улына тәбиғәттән бирелгән. Хеҙмәте барышында Симферополь Юғары хәрби-сәйәси төҙөлөш училищеһын уңышлы тамамлай, ул частың райком хоҡуҡтарына эйә булған ВЛКСМ комитеты секретары итеп һайланып, шул вазифаны оҙаҡ ҡына уңышлы башҡара. Бынан тыш, тиҫтә йылға яҡын Хәрби трибуналда халыҡ ултырышсыһы була.\nНамыҫлы һәм өлгөлө хеҙмәте “Хәрби төҙөлөш отличнигы” исеме, миҙалдар, күп һанлы маҡтау ҡағыҙҙары һәм башҡа бүләктәр менән баһалана. Бар булмышын дөйөм эшкә арнағандарҙың күптәренә бирелгән “Маҡтаулы хеҙмәт өсөн. В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы” миҙалын да ала. СССР Ҡораллы Көстәренән комсомолдың XXVII съезына делегат итеп һайланыуы, йәштәр союзы хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Армия конференцияһында ҡатнашыуы ла күп нәмә хаҡында һөйләй. ВЛКСМ Үҙәк комитетының Маҡтау ҡағыҙы, “Комсомолда әүҙем эшләгәне өсөн” һәм “Биш йыллыҡтың йәш гвардеецы” билдәләре лә Имелбаев өсөн үтә ҡәҙерле.\nХаҡлы ялға сыҡҡан хәрбиҙәрҙең, ниндәй генә эшкә тотонһалар ҙа, хатта үҙҙәре өсөн ятыраҡ шөғөлдө лә аныҡ һәм күңел биреп башҡарыуҙары күптән билдәле. Даларис Ғимран улы ла нәҡ шундай. Уның ҡала ойошмаларының береһендә әле лә тырышып хеҙмәт итеүе, күптән инде теген машиналарын төҙәтеү менән уңышлы шөғөлләнеп, мәктәптәрҙең хеҙмәт дәресе үткәреү кабинеттарын шулар менән йыһазландырыуы хаҡында айырым һөйләргә була. Әммә милләт йәнле һәм йәмәғәтсел ир-уҙамандың “Иҙел-Урал” башҡорт милли-мәҙәни үҙәгендә ике тиҫтә йылдан ашыу алып барған эшмәкәрлеге күпкә мөһимерәк.\nБыл ижтимағи ойошма хаҡында Даларис ағай үҙе лә, уның “уң ҡанаты” Рәйлә апай ҙа сәғәттәр буйы һөйләй ала. Үҙәкте рәсми теркәү, уға ҡалала йәшәүсе милләттәштәрҙе йәлеп итеү, артабан бергәләшеп төрлө саралар ойоштороу кеүек бөтә эштәрҙе башлап йөрөүселәр ҙә, уларҙың уртаһында ҡайнаусылар ҙа – нәҡ шул ирле-ҡатынлы Имелбаевтар. Берәү булһа, төрлө сәбәп табып, был йәмәғәт вазифаһына күптән ҡул һелтәр ине. Тик ныҡлы тәртипкә күнеккән, тырыш һәм, иң мөһиме, милли рухлы яҡташыбыҙ ундайҙарҙан түгел. “Силәгенә күрә — ҡапҡасы” тигәндәй, бәләкәйҙән бер класта уҡып, йәшлек йылдарында яҙмыштарын бәйләгән ҡатыны Рәйлә апай ҙа бар йәһәттән уға ярҙамлаша. Ҡыҫҡаһы, был кәрәкле эшкә Имелбаевтар парлашып егелгән, тыуған ерҙән алыҫта милләтебеҙҙең тулы хоҡуҡлы вәкиле булыуҙы үҙҙәренең көндәлек булмышына әйләндергән.\n— Ай һайын ниндәйҙер дөйөм сара үткәрергә тырышабыҙ, – тип бәйән итте Даларис Ғимран улы милли-мәҙәни үҙәк эшмәкәрлеге хаҡында. – Ун ике һәүәҫкәрҙән торған “Шишмә” исемле фольклор ансамблебеҙ бар, уны төрлө байрамдарға, бигерәк тә Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуына, Еңеү көнөнә арналғандарына даими саҡырып торалар. Уларға, шулай уҡ бындағы һәм башҡа ҡалаларҙағы һабантуйҙарға беҙ милли кейемдә, Башҡортостан флагын тотоп барабыҙ. Үҙем ҡурайҙы ҡалдырмайым.\nШулай тине лә, әңгәмәсем яратҡан көйҙәрен уйнап ишеттерҙе.\n— Ҡалала ойошторолған туған телдәр фестиваленән бер йылда ла ситтә ҡалғаныбыҙ булманы, – тип иренең һүҙҙәрен дауам итте Рәйлә Мырҙағәли ҡыҙы. – Башҡорт телендәге сығышыбыҙҙы милли бейеүҙәр менән биҙәйбеҙ. Башҡа халыҡ вәкилдәре беҙҙең йыр-моңдарыбыҙҙы бик йылы һәм ихтирам менән ҡабул итә. Башҡорттарҙың энергетикаһы ныҡ көслө, тиҙәр.\n“Иҙел-Урал” башҡорт ойошмаһын башҡа төр эштәре буйынса ла Ялтала күптән беләләр. Хакимиәт башлығы Валерий Косарев, мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Светлана Базилюк, ҡала Советы депутаттары милләттәштәребеҙҙең эшмәкәрлеген ыңғай баһалай. Әүҙемдәргә йыйылып аралашыу өсөн ҡала мәҙәни үҙәгендә махсус бүлмә бирелгән.\n– Үҙебеҙҙе ныҡлап танытыу төрлө йылдарҙа Ялтала йәшәгән арҙаҡлы яҡташтарыбыҙ хөрмәтенә таҡтаташтар ҡуйыу мәсьәләһен күтәреүҙән башланды, – ти Даларис Ғимран улы. – Хәҙер бында Башҡортостандың данлы улдарына өс таҡтаташ бар: беренсеһе — Йәрмәкәй районында тыуған Советтар Союзы Геройы, Берлинды тәүгеләрҙән булып бомбаға тотҡан хәрби осоусы Ғәли Мәжитовҡа, икенсеһе – яҙыусыбыҙ Ғәлимйән Ибраһимовҡа, өсөнсөһө – ғалим һәм яҙыусы Аҡсуриндар нәҫеленән булған Рәүеф ағай Аҡсуринға.\nАлда әйтелгәндәргә Даларис Имелбаевтың Ҡырымдағы башҡорт һәм татар йәмғиәтенең ОБСЕ-лағы тулы хоҡуҡлы вәкиле булыуын, нескә хистәргә ҡоролған шиғырҙар яҙыуын, уларҙы йыйынтыҡ итеп баҫтырыуын да мотлаҡ өҫтәргә кәрәк. Уның бар яҡтан да ныҡлы терәге булған ҡатыны Рәйлә апайға килгәндә инде, ул – “Шишмә” фольклор ансамбленең әүҙем ағзаһы ла, өҫкө кейем оҫтаһы булараҡ, үҙешмәкәрҙәр өсөн башҡорт милли кейемдәре тегеүсе лә.\nИмелбаевтар өс ҡыҙға ғүмер биргән, бөгөн ейән-ейәнсәрҙәре шатлығын кисерә. Оҙон ғүмер насип итһен милләт йәнле яҡташтарыбыҙға! Уларҙың матур эштәрендә яңынан-яңы уңыштар юлдаш булһын.\nХеҙмәтенән йәм тапҡан\n“Иҙел-Урал” башҡорт милли-мәҙәни үҙәгенең ағинәйе Йәмилә апай Хисамова быйыл декабрҙә үҙенең 86 йәшен тултырасаҡ. Шуға ҡарамаҫтан, үҙенең әүҙемлеге, йор һүҙлелеге менән күп йәштәргә үрнәк булырлыҡ. Ул бай һәм үҙенсәлекле тормош һәм хеҙмәт юлы үткән, был турала һөйләүен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланыҡ.\n— Ҡайҙа ғына йәшәһәм дә, “мин – Башҡортостандан” тип маҡтанып йөрөнөм, — тип һүҙ башланы ул. – Тыуған яғым — Стәрлебаш районының Мөхәмәтдәмин ауылы. Ете балалы ғаиләлә үҫтем. Ауыр һуғыш йылдарында буй еткерҙем, бар йәштәштәрем кеүек, бик иртә колхоз эшенә егелергә тура килде. Аҙаҡтан Белорет тарафтарында урман киҫеүҙә булдым, Ишембай менән Күмертау араһындағы тимер юлды төҙөүҙә ҡатнаштым. Дөйөм рух күтәренкелеге менән йәшәнек, һәр ерҙә тырыштыҡ...\nЯңы буй еткергән ҡыҙ иңенә төшкән ифрат ауыр хеҙмәтте Йәмилә инәй бөгөн ҡәҙимге һымаҡ итеп кенә хәтергә ала. Ауырлыҡтарға бер ҙә зарланмай, үҙ яҙмышынан тулыһынса ҡәнәғәт булыуын бер нисә тапҡыр әйтеп үтте. Ямғырсы ауылы егете Әхтәм менән яҙмышын бәйләй, уны тиҙҙән әрмегә алалар, алыҫ Томск өлкәһендә тейешле хәрби хеҙмәтен тултырғас, ауылға ҡайта ла, 1953 йылда кирегә юллана. Атом электр станцияһы төҙөлгән “Томск-7” ябыҡ ҡалаһында йәшәй башлай улар. Был биләмә туранан-тура Мәскәүгә бойһоноп, ул ваҡыттағы СССР Урта машиналар эшләү министрлығы ҡарамағында була, хәҙер Атом энергетикаһы буйынса федераль агентлыҡҡа ҡарай. Йәмилә инәйҙең ярты быуатҡа яҡын ғүмере шунда үтә.\nБөтөнләй тиерлек мәктәптә йөрөмәһә лә, уҡый-яҙырға үҙаллы өйрәнә. Ул ғына түгел, махсус курста парикмахер һөнәрен үҙләштереп, тәбиғәттән бирелгән тырышлығы, хеҙмәт һөйөүсәнлеге арҡаһында даими тиерлек алдынғылар рәтендә була. 1967 йылда уҡ “Коммунистик хеҙмәт ударнигы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Артабан һәр биш йыллыҡта юғары күрһәткестәре өсөн заманында юғары баһаланған “Социалистик ярыш еңеүсеһе”, “Биш йыллыҡ алдынғыһы” билдәләрен ала. 1970 йылда “Маҡтаулы хеҙмәт өсөн. В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы” миҙалы менән бүләкләнә, “Һөнәре буйынса иң яҡшы” исеменә лайыҡ була. Хаҡлы ялға, “Хеҙмәт ветераны” миҙалы биреп, ҙурлап оҙаталар үҙен. Бының өҫтөнә “1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында өлгөлө хеҙмәте өсөн” миҙалы менән бүләкләнеп, һуғыш ветераны статусына тиңләнгән Йәмилә Ғәйзулла ҡыҙы байрам һайын юғары кимәлдәге етәкселәр, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаттары ҡул ҡуйған ҡотлауҙар алып ҡыуана. Ябай кешенең фиҙакәр эшмәкәрлегенең шулай баһаланыуына шатланып бөтә алмай инәйебеҙ. Ғәмәлдә, был – үҙенең бар ғүмерен арнаған хеҙмәтенә хаҡлы баһа.\n— Үҙ бурыстарымды һәр саҡ намыҫ менән башҡарҙым, — тип тыйнаҡ ҡына хәтерләй был турала әңгәмәләшем. – Булмышым шулайҙыр инде, гел яңылыҡҡа ынтылдым. Ҡатын-ҡыҙҙың күркәм булаһы килә бит, шуны иҫәпкә ала инем. Белешмә-китаптарҙан уҡыйым да, дарыухананан кәрәкле ҡатнашмалар алып, төрлө сәскә яраҡлы буяу һәм лакты үҙем яһай торғайным. Шуға ла бер нисә быуын ханымдар миңә сиратҡа күпкә алдан яҙыла ине.\nТәү ҡарашҡа хеҙмәт алдынғыһының уңыш нигеҙе ябай ғына һымаҡ. Әммә фәҡәт үҙ һөнәрен яратыуы, уны күңел биреп башҡарыуы һөҙөмтәһендә өлгәшкән ул барыһына ла. Тыумыштан нескә хисле, әле оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, үҙенең уй-фекерҙәрен дәртләнеп шиғыр юлдарына һалыусы замандашыбыҙ йәшерәк сағында ла илке-һалҡы эшләй алмағандыр ул. Уның бар тәбиғәте-булмышынан уңғанлыҡ нуры һирпелеп тора бит.\nҺәр әсәнеке кеүек Йәмилә апайҙың да оло ҡыуанысы – балалары. Уның өс улы хәҙер үҙҙәре — һигеҙ малай һәм бер ҡыҙ атаһы. Ялтала йәшәгән төпсөгө Рәмил, килене Әлфиә көн дә тиерлек хәлен белешеп тора, эш мәшәҡәттәре менән әсәләре янына килә алмағанда, мотлаҡ шылтыраталар. Спорт гимнастикаһы буйынса үҫмерҙәр араһында донъя чемпионы исемен яулаған ейәнсәре Эвлияның, ейәне Арыҫландың теннистағы һәм бейеүҙәге уңыштарына сикһеҙ шатлана бәхетле өләсәй.\nҠырым Республикаһында үҙенсәлекле осрашыуҙар ҙа көткән икән. Тәүгеһе Ялтала булды. Ул көндө ҡаланың үҙәк майҙанына бихисап һатыу палаткалары ҡуйылғайны. Нимә генә тәҡдим итмәйҙәр уларҙа?! Рәт буйлап үткәндә, ситтәрәк ҡуйылған береһенең эске яғынан “Республика Башкортостан” тигән ҙур ғына яҙыу күҙгә салынды. Яҡыныраҡ барғас, Салауат һәм Ҡыйғы райондарының исемдәрен уҡыным. Был сауҙа нөктәһенең тыуған яҡтар менән ниндәй бәйләнеше булыуын белмәһәм дә, палатка хужаһына “Һаумыһығыҙ!” тиеп башҡортса өндәштем. Үҙебеҙсә яғымлы ғына яуап биргән алсаҡ һеңлекәш менән һөйләшеп киттек.\n— Илина Зәйнуллина булам, Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы Түбәнге Ҡыйғы ауылынанмын, — тип шат йылмайып таныштырҙы ул үҙе менән. – Ҡырым халҡына башҡорт балы һәм умартасылыҡтың башҡа тауарҙарын һатам. Халыҡ уларҙы бик теләп ала. Әлегә Ялталамын, иртәгәләргә Симферополь ҡалаһына юлланам. Унда фестиваль буласаҡ.\nИлинаның ҡартатаһы Марат бабай умартасы булған. Үҙ шөғөлөнә улы Айратты, Илинаның әсәһенең ағаһын, ныҡлап өйрәткән. Уныһы Өфө районының Михайловка ауылында умартасы булараҡ оҫталығын тағы ла камиллаштырған, бал ҡортон наҙлап тәрбиәләүҙең фәнни һәм практик нигеҙҙәрен ныҡлап үҙләштергән. Әле 150-нән ашыу күс тота. Балды үҙҙәрендә, яҡын-тирәләге район үҙәктәрендә, Силәбе өлкәһе ҡалаларында, Өфөлә һаталар. Ҡорт ҡарап, бал алыу ике туған ағаһы Айрат иңендә булһа, татлы һәм файҙалы аҙыҡты һатыуҙы Илина үҙенә алған.\n— Башҡа эш юҡ бит, – ти йәш йүнсел үҙе был хаҡта. – Нисек инде өйҙә ҡул ҡаушырып ултыраһың...\nМинең менән әңгәмәләшкән арала яҡташым палатка алдында туҡталған апайҙарға маҡтап-маҡтап бал ғына түгел, прополис менән перга ла һатып ебәрҙе. Тегеләре үҙҙәре менән яғымлы һәм алсаҡ һөйләшкән, бер тотлоҡмай башҡорт балының файҙалы яҡтарын тасуирлаған Илинаға рәхмәттәр яуҙырып, оло ҡәнәғәтлек менән ҡайтырға юлланды...\nУл арала мин палатка кәштәләрен күҙҙән үткәрҙем. Ысынлап та, умартасылыҡтың ниндәй генә төр тауары юҡ икән бында. Һәр ҡайһыһы матур һәм ыҡсым һауыт-шешәләргә тултырылған, тейешле яҙыуҙары бар. Ниндәй күләмдә кәрәк – Илина һораған хәтлене тиҙ арала һауытҡа һалып, үлсәгесенә килтереп тә ҡуя. Әйткәнемсә, эш араһында һатып алыусыларҙың һорауҙарына төплө яуап биреп тә, бал хаҡында өҫтәмә мәғлүмәт еткереп тә өлгөрә. Махсустарын иҫәпләмәгәндә, ҡала һәм район үҙәктәрендә ойошторолған көҙгө йәрминкәләрҙә үҙебеҙҙең умартасыларҙың башлыса бал ғына тәҡдим иткәненә, башҡа төр продукттарға һатыусыларҙың үҙҙәренең дә, һатып алыусыларҙың да әллә ни иғтибар бирмәгәненә күнеккәнгә күрә, был фекерҙәремде Илина менән уртаҡлаштым.\n— Эйе, шулайыраҡ шул, – тип ризалашты ул. – Беҙҙә башлыса бал ғына алалар. Ә бындағы кеүек оло баҙарға махсус килгәнһең икән, бары бер-ике төр тауар менән генә йыраҡ китеп булмай... Табыш алыу, әйбереңде үтемле итеү хаҡында уйлайһың икән, тәү сиратта тауар төрлөлөгөн хәстәрләмәй, халыҡҡа уларҙы рекламалау юлдарын уйламай булмай. Ҡыҫҡаһы, баҙар ҡанундары өйрәтә инде...\nБыл йәһәттән Илина Зәйнуллина ярайһы уҡ тәжрибә туплап өлгөргән. Шөғөлөнә тотоноуына ете йыл тирәһе була. Иң тәүҙә республиканың умартасылар берләшмәһе тәҡдиме менән Мәскәү өлкәһенең Коломенск ҡалаһындағы Бөтә Рәсәй бал фестиваленә барған. Унда ҡатнашыу бик тә оҡшап ҡалған үҙенә. Ойоштороусылар менән танышҡан, бәйләнештәр урынлаштырған һәм йыл әйләнәһенә ил төбәктәре буйынса күсеп йөрөүсе күргәҙмә-һатыу төркөмөнә саҡырыу алған. Шунан бирле татлы тауар тейәлгән 15-се маркалы “Лада” машинаһында ил гиҙә Ҡыйғы ҡыҙы. Ул ғына түгел, республикабыҙҙы үҙебеҙҙән ситтә танытыуға, башҡорт балын пропагандалауға туранан-тура һәм апаруҡ тос өлөш индерә. Быны күп милләттәштәребеҙгә хас булған ихласлыҡ һәм изгелек ташып торған йәшлек дәрте менән башҡара.\n— Ауыр түгелме һуң? – тип һораным сит тарафтарҙа көтмәгәндә осраған яҡташымдан.\n— Юҡсы, — тип яуапланы Илина. – Күп кенә ойоштороу мәсьәләләре дөйөм хәл ителә. Үҙем урындағы гәзиттәргә башҡорт балының өҫтөнлөктәре тураһында материалдар әҙерләп бирәм. Һатыуға килгәндә – уныһына күптән өйрәнгәнмен инде. Һәр ҡалала кәмендә икешәр аҙна булабыҙ, ваҡытлыса фатир табып туҡталам, хәҙер бер ерҙә лә был мәсьәлә ауырлыҡ тыуҙырмай. Алдан хәбәр бирһәң, көтөп торалар. Кеҫә телефоны, интернет булғас, өйҙәгеләр менән даими бәйләнештәмен.\nСпорт менән бала саҡтан дуҫ булыуы ла Илинаның күсмә тормошона ыңғай йоғонто яһай. Ул мәктәптә уҡығанда еңел атлетика менән әүҙем шөғөлләнгән. 800 һәм 1500 метр аралыҡҡа йүгереүҙә спорт мастеры нормаһын үтәгән. Үрге Ҡыйғының 2-се мәктәбендә физик культура уҡытыусыһы булып эшләгән тренеры Радик Авзал улын (әйткәндәй, бал ҡорттары ҡарау уның да яратҡан шөғөлө икән) да тик ыңғай яҡтан ғына иҫкә төшөрә. Үҙендә ныҡышмалылыҡ, ауырлыҡтар алдында ҡаушап ҡалмау кеүек сифаттарҙы тәрбиәләгәне өсөн уға, башҡа уҡытыусыларына ла оло рәхмәт әйтә. Хеҙмәт һөйөүгә, үҙаллылыҡҡа һәм яуаплылыҡтан ҡурҡмауға өйрәткәндәре өсөн ата-әсәһенә лә тик йылы һүҙҙәр юллай Илина.\nКүптән таныш фекерҙәшемдәй күреп аралаштым йыраҡ Ялтала осратҡан яҡташым менән. Икенсе көндө ул Симферополь ҡалаһына юлланырға тейеш ине. Унда уңышлы барып етеп, көндәлек эшенә дәртләнеп тотонған. Был хаҡта миңә Ҡырым ярымутрауындағы хәрби дан ҡалаһы Севастополдә туристик экскурсияла булғанда танышҡан икенсе бер яҡташыбыҙ, Мишкә районы вәкиле Наталья еткерҙе. Ул да диңгеҙ буйындағы бер майҙанда башҡорт балын һәм республикабыҙҙа етештерелгән башҡа тауарҙарҙы урындағы халыҡҡа Илина кеүек бик әүҙем тәҡдим итә ине. Үкенескә ҡаршы, ваҡыт ныҡ самалы булыу сәбәпле, уның менән ныҡлап танышыу насип булманы, яҡташымды фотоға төшөрөү менән генә сикләнергә тура килде.\nРайон: Өфө – Ялта.


Өфөнөң тарихи өлөшөндә биш йорт һаҡлана торған статусҡа эйә булды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n17:30, 18 сентября 2019 Мәҙәниәт\nӨфөнөң тарихи өлөшөндә биш йорт һаҡлана торған статусҡа эйә булды Фото: Яндекс.Панорама\nӨФӨ, 2019 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Вероника Ниғмәтуллина/.\nМәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы идаралығы Өфөнөң биш боронғо йортон муниципаль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерҙе, тип хәбәр итә «КоммерсантЪ-Өфө».\nӨйҙәр XIX-XX быуаттағы Өфөнөң тарихи төҙөлөш өлөшө булып тора. 2017 йылдан алып объекттар асыҡланған мәҙәни мираҫ объекттары исемлегендә булды.\nӘйтәйек, Зенцов урамындағы Лихтанский йорто, Октябрь революцияһы урамындағы Шамов йорто, Сахаров утарының Көнбайыш йорто, Сперанский утарының көнсығыш йорто, Аверьяновтар йорто реестрға индерелергә тейеш.\nРеестрға объекттар тарихи-мәҙәни экспертиза үткәрелгәндән һуң индерелгән. Башҡортостандың баш ҡалаһында күп йылдар инде ҡала үҙәгендәге мәҙәни мираҫ объекттарын емереүгә ҡаршы көрәш тынмай. Быйыл майҙа властар әүҙемселәр менән берлектә инвесторҙар өсөн льготалы шарттар менән боронғо биналарҙы реставрациялау программаһын әҙерләне.\nТеги: Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы идаралығы, боронғо йорттар, ҡомартҡылар реестры


Башҡортостанда дөйөм сәсеү майҙаны 3,3 млн. га тәшкил итә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда дөйөм сәсеү майҙаны 3,3 млн. га тәшкил итә\n17:24, 24 марта 2010 Иҡтисад\nБыйыл Башҡортостанда сәсеү майҙаны 3,3 миллион гектар тәшкил итәсәк – 2009 йылдағынан 128 мең гектарға күберәк. Республика хужалыҡтары ике миллион гектарҙан ашыу майҙанда яҙғы сәсеү үткәрәсәк.\nИген һәм ҡуҙаҡлы иген культуралары сәсеүлектәре 3,7 процентҡа киңәйә. Ашлыҡтар 1,9 миллион гектарҙан ашыу баҫыуҙарҙы биләйәсәк.\nТехник культураларға бүленгән майҙандар бер сиреккә тиерлек – 23 процентҡа арта. Дөйөм алғанда, улар 248 мең гектарҙы биләйәсәк. Шуның 65 мең гектары – шәкәр сөгөлдөрөнә, 130 меңе көнбағышҡа бүленәсәк.\nМай бирә торған культуралар, картуф һәм йәшелсә майҙандары элеккесә ҡала. Был культураларҙың структураһы баҙар талаптарына ярашлы билдәләнде.\nБыйыл ҡарабойҙай сәсеүлектәренә 100 мең гектарға тиклем бүленә. 50 мең гектарҙы – рапс, ике мең – соя, 1,2 мең гектарҙы етен аласаҡ.\nБР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл кукуруз сәсеүлектәрен 90 мең гектарға тиклем киңәйтеү көтөлә. Шуның 22 мең гектарын орлоҡҡа кукуруз биләйәсәк.\nКүп йыллыҡ үләндәр майҙанында юғары аҡһымлы ҡуҙаҡлы культуралар сәсеүлектәре 80 процентҡа артырға тейеш. Йәғни хужалыҡтар күберәк люцерна, галега, тумыртҡабаш (клевер), эспарцета һәм балйыйыр үләндәре сәсәсәк. Ә бер йыллыҡ үләндәр структураһында судан үләне, могар, кәрешкә һәм борсаҡ менән мал аҙығы тарыһы күберәк майҙанды биләйәсәк.\nБашҡортостанда ит малсылығы әүҙем үҫешә. Шуның менән бәйле республикала сабынлыҡтарҙың һәм көтөүлектәрҙең продуктлылығын күтәреү буйынса маҡсатҡа йүнәлешле эш алып барыласаҡ.\nТеги: ауыл хужалығы, яҙғы-баҫыу эштәре


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҮҘЕБЕҘҘЕҢ КӘСЕПТӘРҘЕ ТЕРГЕҘЕРГӘ КӘРӘК, ТИНЕМ... - 2017 - Мәҡәләләр\nЙөрөгән таш шымара, ятҡан таш мүкләнә, ти халҡыбыҙ. Һәр кем йөрөй-йөрөй, ил-йорт күрә-күрә, ут-һыу кисә-кисә тәжрибә туплай. Беҙҙең бөгөнгө геройыбыҙ ҙа Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында эшләп, төрлө халыҡтарҙың көнитмешен өйрәнгәндән һуң, тыуған яғына ҡайтып, халыҡ кәсептәренә нигеҙләнгән кейеҙ-быйма баҫыу цехы аса. 2012 йылда Әбйәлил районы үҙәге Асҡарҙа быйма, кейеҙ баҫыу цехы асып ебәреп, һатып алыусыларына киң ассортиментлы тауар тәҡдим итеүгә өлгәшкән Йәмил Рафиҡ улы БАЙМЫРҘИН тураһында бөгөнгө һүҙебеҙ. Ул үҙенең уңыштары, быйма, кейеҙ баҫыу эшенең ҡыҙыҡлы, шул уҡ ваҡытта ауырлыҡтары тураһында бәйән итер. Был әңгәмәне уҡығандан һуң уҡыусыбыҙ үҙенә фәнни нигеҙле тәжрибә алыр, тип ышанабыҙ.\nБыйма баҫыу эшенең нескәлектәре тураһында аҙымлап һөйләһәгеҙ, шат булыр инек...\n- Быйма, кейеҙ баҫыу төрки халыҡтарында киң таралған кәсептәрҙең береһе. Ул башҡорттар өсөн дә хас күренеш. Сөнки халҡыбыҙ элек-электән малсылыҡ менән көн күргән. Башҡорттоң ҡуй көтөүҙәренең иге-сиге күренмәгән. Быйма баҫыу төрки халыҡтарында барлыҡҡа килгән шөғөл, тип әйтергә була, сөнки, тарихтан билдәле булыуынса, төрки халыҡтары аяҡтарына кейеҙ туҡымалар урап йөрөр булған. Минең күҙаллауымса, бөгөн билдәле силғау һымаҡ булғандыр ул боронғо аяҡ кейеме. Славян халыҡтары төркиҙәрҙең был асышын камиллаштырыуға өлгәшкән. Улар уралған кейеҙ аяҡ кейемен һыуға манып, аҙаҡ мейестә ҡыҙҙырып, уңайлы итеп ҡырҡып, быйма рәүешенә килтергән. Шулай итеп, халыҡтарҙың күп йыллыҡ тәжрибәһенән сығып, беҙ бөгөн белгән быйма барлыҡҡа килгән дә инде.\nШөғөлөбөҙ ниҙән ғибәрәтме? Һарыҡ малының йөнөн ҡырҡып алып, уны йыйып, таҙартып, эшкәртәһең дә, тетәһең. Борон өләсәйҙәр уны ҡул менән тетһә, бөгөн цехтарҙа йөн теткес машина ярҙамға килә. Беҙҙең дә ундай машинабыҙ бар. Тетелгән йөндән быйма "һалабыҙ". Быйма "һалып", килеп сыҡҡан нәмәне өйрөлтөп, эҫе һыуҙа йыуып, уға ҡалып кейҙереп, мейескә тығып, эшкәртеп, таҙартып, ҡырҡып, тигеҙләп сығарһаҡ, әҙер быйма барлыҡҡа килә. Әйткәндәй, йөн ҡырҡҡандан алып мейестән быйма килеп сыҡҡансы биш көн үтеп китә. Бер быймаға биш көнлөк хеҙмәт талап ителә, тимәк. Шуға, быйма баҫыу эше еңелдән түгел ул. Мәшәҡәте күп. Әле мин 5 кенә операцияны һананым. Уларҙың араһында тағы ваҡ әҙерлек эштәре бар.\nЙәмил ағай, бындай эште башлар өсөн бик аҡыллы баш кәрәктер. Һеҙ был тиклем аҡылды ҡайҙа тупланығыҙ? Ҡайҙа белем алдығыҙ?\n- Беҙ йылдар үткән һайын аҡыллыраҡ булмайбыҙ - тәжрибәлерәк кенә булабыҙ, тип әйткән бер аҡыл эйәһе. Шул ҡағиҙәнән сығып ҡарағанда, һорауығыҙҙы, бәлки, әлеге уңыштарығыҙға илтер тәжрибәне ҡайҙан алдығыҙ, тигән формала биреү урынлыраҡ булыр. Магнитогорск дәүләт тау-техник университеты энергетика факультетының автоматлаштырыу һәм экология бүлеген 2006 йылда тамамлағас, Свердловск өлкәһенә эшкә юлландым. Ошо сәфәрҙән башланды ла инде минең Рәсәйҙең төрлө ҡалалары буйлап күсеп йөрөүем. Эшем, хеҙмәтем талап ителгән урындарҙа эшләй-эшләй, бик күп ерле халыҡтар менән аралашырға, уларҙың көнкүрешен өйрәнергә, фекерләү үҙенсәлеген тойомларға форсат тыуҙы. Ошо 6 йыл эсендә үҙ халҡыбыҙҙың көнитмеше, уның бөгөнгөһө, милли традициялары, кәсептәренә нигеҙләнеп, заманса, заман талаптарына тап килерлек эш асыу идеяһын күңелемдә йөрөттөм. Үҙебеҙҙең кәсептәрҙе тергеҙергә кәрәк, тигән ныҡлы ҡарарға килдем. Халҡыбыҙ борон-борондан ағас һырлау, тимер сүкеү, күн эшкәртеү, кейеҙ баҫыу, балаҫ һуғыу һымаҡ көнкүреш тауарҙарына булған ихтыяжын үҙ көсө менән ҡәнәғәтләндергән. Ағас эшендә оҫталыҡ үрҙәренә артылыусы замандаштарыбыҙҙың бихисап булыуын иҫәпкә алып, ә кейеҙ баҫыу, быйма баҫыу өлкәһе әлегә етерлек кимәлдә үҙләштерелмәүенә баҫым яһап, үҙ эшемде ошо йүнәлеш буйынса башларға булдым. Быйма, кейеҙ баҫыу нескәлектәрен үҙ эшенең оҫталарынан өйрәндем. Уларҙың оҫтаханаларына йөрөнөм, эшен күҙәттем. Ҡайһы бер ағай-апайҙарҙы үҙебеҙгә саҡырып, оҫталыҡ дәрестәре күрһәтеүенә өлгәштем. Кейеҙ, быйма баҫыуҙың заманса инновациялары интернет селтәренән дә өйрәнелде. Шулай итеп, белемде бөртөкләп йыйҙым. Әле лә өйрәнеүҙән туҡтағаныбыҙ юҡ. Бөгөн дә яңынан-яңы оҫталыҡтар үҙләштереүгә, һөнәребеҙҙе яңы ысулдар менән камиллаштырыуға, эш процесыбыҙҙы тағы ла нығыраҡ ҡулайлаштырыуға көсөбөҙҙө һәм ваҡытыбыҙҙы йәлләмәйбеҙ. Халыҡтан йөн йыйып, йөндән төрлө-төрлө әйберҙәр: ҡаталар, быймалар, кейеҙҙәр эшләй башланыҡ. Артабан эш күләмебеҙҙе арттырып, кейеҙҙән тирмәләр ҡороуға ла тотоноп киттек. Хәҙер заказға ла эшләйбеҙ тирмәне. Халыҡты юрғандар менән дә тәьмин итәбеҙ. Унан тыш, беҙҙең бик оҫта ҡуллы ҡыҙҙарыбыҙ бар - улар быймаларға матур, күҙ яуын алырлыҡ биҙәктәр сигә, ойоҡбаштар бәйләргә лә өлгөрә. Беҙгә ныҡ ярҙам итә улар. Бергәләп татыу ғына эшләп, халҡыбыҙҙы тауарҙарыбыҙ менән тәьмин итеп, йәшәп ятҡан көнөбөҙ. Эште ҡулайлаштырыуға, оптималләштереүгә һөнәрем буйынса инженер булыуымдың да ярҙамы тейә.\nБыл эштең ауырлыҡтары ла барҙыр бит, уларҙы һеҙ генә, һеҙҙең һымаҡ оҫталар ғына белә. Ниндәй ҡыйынлыҡтар аша үтергә тура килде?\n- Әлбиттә, эшеңде яратып башҡарһаң, уның күп нескәлектәрен өйрәнһәң, уның тураһында сәғәттәр буйы һөйләрлек мәғлүмәткә эйә булаһың инде. Минең һымаҡ уҡ, һеҙ ҙә үҙегеҙҙең күңелегеҙгә ятҡан өлкәлә эш башлай алаһығыҙ. Бының өсөн нимә кәрәклеген һеҙ минһеҙ ҙә яҡшы беләһегеҙ. Йәғни, был эште башлар өсөн сыҙап торғоһоҙ көслө теләк кенә кәрәк. Ауырлыҡтарға килгәндә, ҡайһы ғына эште алғанда ла, үҙ ауырлығы була инде ул. Беҙҙең эштә күп нәмә ҡул оҫталығыңа, бармаҡтарыңдың етеҙлегенә, һиҙгерлегенә һәм күңелеңдең, кәйефеңдең күтәренке булыуына бәйле. Һуңғыһы барлыҡ хеҙмәткәрҙәр өсөн дә мөһим талаптыр, минеңсә: кәйефең булмаһа, эшең дә бармай. Ошолар, йәғни, оҫта ҡулың, яҡшы кәйефең, яҡты уйҙарың булған саҡта һәм сыҙап торғоһоҙ теләгең бар икән, оҫталыҡ үрҙәренә артыла башларға тәүәккәлләй алаһың.\nҺеҙҙе, моғайын, финанс мәсьәләләре лә ҡыҙыҡһындыра торғандыр. Уңайҙан файҙаланып, беҙгә үҙ ваҡытында финанс ярҙамы күрһәткән Әбйәлил районы хакимиәтенә оло рәхмәтемде еткерергә теләйем. 2010 йылда йәш эшҡыуарҙарға үҙ эштәрен башлап ебәреү өсөн аҡсалата ярҙам - стартап дәүләт программаһы эшләй башланы. Беҙ ҙә ошо программа сиктәрендә субсидия алдыҡ. Беҙҙән бары тик үҙ эшебеҙҙе башлап ебәреү өсөн кәрәк булған ҡорамалдар исемлеген төҙөү, аҙаҡ, ҡорамалдар һатып алынғас, дәүләткә улар тураһында отчет биреү генә талап ителде. Беҙ, мәҫәлән, был эшкә 100 мең һум һалһаҡ, дәүләт тә шундай уҡ суммала ярҙам итте. Дөйөмләштереп, ябайлаштырып әйткәндә, шулай.\nСеймал тураһында ла әйтеп китеү урынлы булыр...\n- Беҙҙең район элек-электән малсылыҡ өҫтөнлөк иткән райондарҙың береһе булды. Шунлыҡтан, әлеге көндә иҡтисади хәлдең, ауыл хужалығының ниндәй хәлдә булыуына ҡарамаҫтан, беҙҙең районда 30 меңдән ашыу һарыҡ малы иҫәпләнә. Һәр һарыҡтан, яҡынса әйткәндә, 500 граммдан 1 килограммға тиклем йөн ҡырҡып алыу мөмкинлеген иҫәпкә алғанда, йылына беҙҙең районда яҡынса 30 мең килоға яҡын сеймал әҙерләнә, тип әйтергә була. Әлбиттә, беҙ үҙебеҙҙең ҙур булмаған цехыбыҙҙа бөтөн был күләмде үҙләштереп, эшкәртеп өлгөрә алмайбыҙ. Беҙгә уның 4 тоннаһы ла етә. Ҡалған сеймал сит өлкәләргә, сит райондарға тарала. Был районыбыҙҙың етештереү ҡеүәте тураһында һөйләй.\nКонкурентлыҡ ҡамасауламаймы эшегеҙгә?\n- Кейеҙ, быйма баҫыусылар республикала, илдә беҙ генә түгел икәне һәр кемгә мәғлүм. Беҙҙең районда ла, күрше райондарҙа ла кейеҙ, быйма баҫыусы коллегаларыбыҙ бар. Улар менән беҙ тығыҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ һәм сама менән ярышабыҙ. Хаҡты кәметеп, күршеләрҙе "батырырға" тигән уй башыбыҙға ла инеп сыҡмай. Күмәртәләп алыусыларға ташламалы хаҡ менән тауар оҙатһаҡ та, ваҡлап алыусы клиенттарыбыҙға күршеләребеҙ, коллегаларыбыҙ ҡуйған хаҡ менән һатабыҙ тауарҙы. Конкуренттарҙы "батырайым", үҙ өҫтөнлөгөмдө булдырайым, тигән маҡсат менән эшләгән хәлдә, ундай "эшҡыуарҙар" йыш осраҡта уңышһыҙлыҡҡа дусар була - үҙе "бата". Миңә ҡалһа, халыҡ кәсептәре менән шөғөлләнгән эшҡыуарҙар бер-береһен аяп, коллегалары менән хеҙмәттәшлек итеп эшләргә бурыслы, беҙ шулай эшләйбеҙ ҙә. Мәҫәлән, беребеҙҙең ниндәйҙер ҡорамалы ватылһа, икенсебеҙгә ярҙам һорап барабыҙ бит. Коллегалар Учалы, Баймаҡ, Сибай, Магнитогорск, Силәбе ҡалаларында һәм беҙҙең районда ла бар. Һәр ҡайһыһының үҙенең генә өҫтөнлөк биргән тауары бар. Кемдер, мәҫәлән, быйма баҫыуға махсуслаша, кемдер кейеҙ эшләүгә, ә бәғзе берәү йөн иләп, ойоҡбаштар бәйләп, һатыуға сығара. Йәғни, бер кем дә күршеһенә ҡамасауламай. Беҙ иһә, универсаллеккә йөҙ борғанбыҙ. Әҙ-әҙләп, төрлө тауар етештерәбеҙ.\nЙәмил Рафиҡ улы Баймырҙин һымаҡ эшлекле, фекерле, ғәмле, кешелекле замандаштарыбыҙ күберәк булһа ине, тигән теләктә әңгәмәне йомғаҡлайбыҙ. Уҡыусылар үҙҙәренә кәрәкле һығымтаны үҙе яһағандыр, тигән ышаныста ҡалабыҙ.\nЯҙылған: 27.03.17 | Ҡаралған: 429


Күңелемә яҡын күлдәр иле\n12 Май , 11:44\nЕңел машинала елдереп, Нуриман районының Яңы Күл ауылына яҡынлайбыҙ. Ҡаршыбыҙҙа тәпәш кенә тау күренә.\n– Анау ҡалҡыулыҡ нимәгә оҡшаған? – тип һорай әсәйем.\nИғтибарлап ҡарайым. Япраҡҡа бөрөләнергә өлгөрмәгән ҡайындар ҡарайып, тигеҙ генә булып теҙелгән. Тауҙың ауыл яғына ҡараған битләүендә ағастар юҡ, ул һөҙәк кенә булып, алға сығып тора. Алыҫтан ҡарағанда тау тыныс ҡына ятҡан терпене хәтерләтә икән дә!\n– Был тауҙы беҙ Терпетау тип йөрөтә инек, – ти әсәйем. – Терпегә оҡшағанға. Ә борон уның исеме бөтөнләй икенсе булған... Ауыл яңы барлыҡҡа килгәндә, уның итәгенә беренселәрҙән булып Әрҙәшир исемле кеше килеп төпләнә. Шуға тауҙы Әрҙәшир тауы тип йөрөтә башлайҙар. Унда йыш ҡына ырыу аҡһаҡалдары йыйылып, кәңәш ҡорор булған, шуға ла Ырыутау, Йыйын тауы тип тә атағандар.\n– Ә һин уны ҡайҙан беләһең?\n– Миңә Хәмит олатайың һөйләне, ә уға – атаһы.\nМашинанан сығып, тау битләүенең иң бейек урынына күтәреләбеҙ.\n– О-о-о, ниндәй матур! – Әле яңы ғына ҡарҙан әрселгән яҙғы ауыл эсендә ҙур һәм бәләкәй генә күпме күл ялтырап ята!\n– Ауыл эсендә һәм уның тирә-яғында 50-ләп күл бар, – тип һөйләп алып китә әсәйем. – Олатайың уларҙың исемдәрен, онотолмаһын, киләсәк быуын да белһен, тип яҙып ҡалдырған. Бына улар: Олокүл, Тирмән күле, Сәлмәкәй, Уҫман күле, Упҡынлы, Еләкле, Бәләкәй Ҡушкүл, Дәү Ҡушкүл, Шыршылы, Күтерле күл, Күҙләүек, Бәләкәй Ҫалабаш күле, Дәү Ҫалабаш күле, Хөбәйбә күле, Шәфей, Баҙый, Сүгәрмәк, Бәләкәй Баймән, Дәү Баймән, Әхтәр күле, Зөфәр күле, Туҡсыбай, Оҙонҡыуаҡ күле, Упҡынлы, Ҡамышлы, Тирән күл, Никуар, Ташлыкүл, Уҫаҡ күле, Кәргеләт күле, Нескәкүл, Ҡаракүл, Сәбе күле, Сипкә күле, Ҡунаҡбай күле, Яңғыҙ ҡайын күле, Солтан күле, Күлмәкләр, Фәхри күле, Күгимән күле, Бигуҫак күле, Вәли күле, Ҡаракүл, Мәҙинә күле, Кәнзи күле, Йәмниха ҡойоһо, Ғайса һаҙы (һуңынан «Әскәр күҙе» тип йөрөтөлә башлай), Бәҙри Сауҡаһы.\n– Ә ауыл уртаһындағы ана-а-ау ҙур ике күл нисек атала ул?\n– Олокүл һәм Сәлмәкәй, – тип һүҙен дауам итә әсәйем. – Олокүлдең һыуын эсер өсөн генә ҡулланалар. Унда кер йыуыу, һыу инеү тыйылған. Яҙ етеү менән Олокүлгә аҡҡоштар төшә. Йәй көнө йәштәр балыҡ ҡармаҡлай. Сәлмәкәйҙең һыуын эсмәйҙәр, шуға ла ҡатын-ҡыҙҙар унда иркенләп кер сайҡай, ә бала-саға, йәштәр рәхәтләнеп һыу инә.\nСәлмәкәй күленең исеменә бәйле легенда бар. Имеш, борон заманда бер байҙың ғаиләһендә Сәлимә исемле етем ҡыҙ йәшәгән. Уның тормошо бик ауыр булған. Бер көндө ҡыйырһытыуҙарға түҙә алмай, ул күлгә ташлана. Кәүҙәһен таба алмайҙар. Сәлимә батып үлгән күлде Сәлимәкәй күле тип йөрөтә башлайҙар. Тора-бара Сәлимәкәй Сәлмәкәйгә әйләнә.\nБәҙри Сауҡаһы күленең исеменә бәйле легенда ла бар. Уны Хәмит олатайың яҙып ҡалдырған: «Бер бай булған. Баҙарҙа теҙелеп ултырған көршәктәрҙе аты менән тапата ла, ватылған көршәктәрҙең хаҡын түләп китә торған булған. Башҡа ватыла торған нәмәләрҙе лә шулай иткән. Уға бер кем бер һүҙ ҙә әйтә алмаған. Әсәһе Бәҙриямал ҡартайғас, бай унан ялҡҡан да бер күл буйына алып барып, ҡырмыҫҡа түңгәгенә (иләүенә) ултыртып киткән. Ул шунда ҡырмыҫҡаларҙан ашалып, интегеп үлгән.\nБыл байҙың үҙенә лә ҡартлыҡ килгән. Аяғы ла, ҡулы ла йөрөүҙән туҡтаған. Быны халыҡ әсәһен рәнйетеүҙән күргән. Байлығы бөтөнләй бөткән. Ултырған килеш шыуышып, хәйер һорашып йөрөүгә ҡалған. Һәр йорт эргәһендә: «Минән ғибрәт! Минең кеүек булмағыҙ!» – тип ҡысҡыра торған булған. Әсәһе кеүек, ул да интегеп үлгән. Әсәһе үлгән ер эргәһендәге күлде халыҡ Бәҙри Сауҡаһы күле тип йөрөтә башлаған».\nӘсәйемдең тыуған яғы – Нуриман районының Яңы Күл ауылындағы ер-һыу атамаларын яҙҙым. Олатайым Хәмит Һаҙыев әйтеп, яҙып ҡалдырған мәғлүмәттәрҙе ҡулландым.\nФатима Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһының IX синыф уҡыусыһы.