Янып йәшәлгән ғүмер » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Янып йәшәлгән ғүмер\nТамыры ныҡтың олоно ла ныҡ.\nКешелек донъяһында, арҙаҡлы шәхестәренә ҡарап, милләткә ихтирам йәшәп килә, сөнки халыҡтың халыҡ булараҡ булмышын, милли йөҙөн тәү сиратта улар билдәләй, мәртәбәһен улар күтәрә.\nБөгөнгө әңгәмә тап шундай хөрмәтле шәхестәребеҙҙең береһе, күренекле дәүләт эшмәкәре, философия фәндәре докторы, Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы профессоры Фәниә ДӘМИНДӘРОВА менән.\n“Бурысым – милләтемә хеҙмәт итеүҙә”\n– Фәниә Вәли ҡыҙы, һеҙҙең менән студент саҡтан уҡ танышбыҙ. Бер бүлмәлә йәшәнек, бер үк уҡытыусыларҙан белем алдыҡ, һәр саҡ фекерҙәш булдыҡ. Студент саҡтарҙағы шул дуҫлыҡ бөгөн дә дауам итә, йыш ҡына юлдарыбыҙ киҫешә. Күҙҙәре янып торған сибек кенә ҡыҙыҡайҙан һеҙ хәҙер олпат, оло тормош юлы үткән күренекле шәхескә әүерелдегеҙ. Урындағы власть органдарында эшләп, тыуған районығыҙ Учалыла киң танылыу алдығыҙ. Хәҙер инде һеҙҙе дәүләт хеҙмәтендә, муниципаль берәмектәрҙә ең һыҙғанып эшләп йөрөүселәрҙең остазы тип беләбеҙ...\n– Учалы районының Ташҡыя тигән ауылында тыуып үҫкәнмен. Ярты ғүмерем ошо районда үтте, уңыштарым өсөн ошо төбәккә бурыслымын. Әммә тыуған төйәкте лә, атай-әсәйҙе лә, туғандарҙы ла кеше үҙе һайлап алмай. Уларын яҙмыш билдәләйҙер. Кеше өлгө булыр өсөн дә йәшәмәй бит. Мостай Кәримдең “Өс таған” повесындағы “Өлгө Яҡупты” иҫкә төшөрәйек. Һәр кем – үҙ заманының, халҡының балаһы. Уның шәхесе лә заманға ярашлы, халҡының ғөрөф-ғәҙәттәре, традициялары, менталитеты нигеҙендә формалаша. Был йәһәттән яҙмышыма рәхмәт.\nКүп балалы ғаиләлә тыуып үҫтем. Атайым – ябай колхозсы, һуғыштан һуң колхозда бригадир булып эшләне. Фин һәм Бөйөк Ватан һуғышында алған яралары уны бик иртә, мин бәләкәй саҡта уҡ яҡты донъянан алып китте. Әсәйем дә ғүмер буйы колхозда эшләне. 93 йәшкә етеп, 2000 йылда мәңгелек донъяға күсте. Бик аҡыллы, сабыр, итәғәтле ине ул, ысын мәғәнәһендә ил инәһе булды. Әле булһа, инде үҙем күптән өләсәймен, тормош бөгөлдәренең сетерекле мәлдәрендә уның әйткән һүҙҙәре, биргән кәңәштәре иҫемә төшә. Халыҡ педагогикаһының йоғонтололоғо, көсө лә шундалыр, тип ҡуям.\n– Шәхестең формалашыуында мөхиттең әһәмиәте ҙур шул. Ә ғаилә – иң әһәмиәтле, иң йоғонтоло нигеҙ ташы.\n– Миңә ғаилә мөхитенең тәьҫире көслө булды. Атайым менән әсәйемдең тырышлығы, ҡан-ҡәрҙәштәремдең татыулығы, ҡайғы-хәсрәттең дә, шатлыҡ-ҡыуаныстың да уртаҡ булыуы, донъя көтөүгә булған дөйөм маҡсат беҙҙе бер-беребеҙгә яҡын итте. Ағай-апайҙар кескәйҙәрҙе баға, уларға үҙҙәре белгәнде өйрәтә. Күмәк ғаиләлә балалар ана шулай туған йәнле булып үҫә.\nҺуғыштан һуңғы ҡытлыҡ йылдар. Алты баланы әсәйем яңғыҙы нисек аяҡҡа баҫтыра алды икән? Илебеҙҙә тормош яҡшырған һайын шул хаҡта уйлайым. Хеҙмәт һөйөргә өйрәткән, талапсан, ғәҙел, әсәйем йыш ҡулланған “Ил күргәнде күрербеҙ”, “Эшләгәндән кеше үлмәй”, “Сабырлыҡ төбө – һары алтын” тигән әйтемдәр һаман иҫемдә. Өлкән апай-ағайҙарымды башлы-күҙле итеп, үҙаллы тормош юлына аяҡ баҫтырғас, ул Рәүеф ағайым менән миңә: “Тормошобоҙ әҙ-мәҙ ипкә килде, инде һеҙҙе юғары уҡыу йортонда уҡытырға форсат бар, уҡытыусыларығыҙ ҙа гел маҡтап ҡына тора, – тине. – Ана, Жәлил Кейекбаев уҡытҡан университетҡа инегеҙ”.\n– Барыһы ла иҫтә, 1955 – 1960 йылдарҙа халҡыбыҙҙың икмәккә туйынып, әҙерәк башын ҡалҡытҡан сағы. Йәштәр күпләп юғары уҡыу йорттарына ағылды. Рәүеф ағайыңды ла беләм, яҙғандарын уҡып барам.\n– Ағайым бит Учалыһына, Ирәмәленә мәңгелеккә ғашиҡ. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, тыуған яҡты өйрәнгән филология фәндәре кандидатына тыуған яғынан да ғәзизерәк, матурыраҡ ер юҡ. Әле лә Учалыла йәшәй. Әҙәбиәт тарихына, теорияһына арналған монографиялар, хәҙерге әҙәби процесс мәсьәләләрен яҡтыртҡан мәҡәләләр йыйынтыҡтары, төбәкте өйрәнеүгә арналған баҫмалар авторы ул.\nҮҙемдең дә ғүмеремдең күпселек өлөшө Учалы районында үтте. Ошонда тормошҡа сыҡтым. Ирем Шәүкәт тоғро, ғәҙеллек яратҡан тура һүҙле кеше ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ғаилә бәхетебеҙ ҡыҫҡа булды. Уның иҫтәлеге булып ҡыҙыбыҙ ҡалды. Гөлнарабыҙ ҙа беҙҙең юлды дауам итә: тарих фәндәре кандидаты, доцент, Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында уҡыта. Ейәнем Йәмил – Өфө дәүләт авиация техник университеты студенты.\n– Һәр һүҙегеҙҙән атай-әсәйегеҙгә ихтирам, әйтеп бөткөһөҙ рәхмәт тойғоһо, хөрмәт һиҙелә. Тамыры ныҡтың олоно ла ныҡ, тиҙәрме әле?\n– Минеңсә, бала ата-әсәһенә ниндәй генә изгелек ҡылһа ла, үҙен яҡты донъяға тыуҙырған ҡәҙерле кешеләренә мәңге бурыслы булып ҡала. Был бурысты туған халҡыма хеҙмәт итеүҙә, туғандарыма мәрхәмәтле булыуҙа, еремде, милләтемде, әсәм телен яратыуҙа, фиҙакәрлектә күрәм.\n“Юғарылыҡты билдәләй тик юғары күңел”\n– Бер кем дә етәксе булып тыумай. Йәштәргә лә фәһемле булыр, әйтегеҙ әле, бының өсөн кеше ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш?\n– Оҙон ғүмер юлымды, йылдар буйы тупланған тормош тәжрибәмде байҡап ҡарайым да, бында ла яҙмыш тигән төшөнсәнең ҡыҫылышы барҙыр, тип уйлайым. Яҙмыш бит ул бәндәнең тормош һуҡмаҡтарын уйламаған-көтмәгән яҡҡа бороп ебәреүсән. Үҙенең мөмкинлектәрен белгән көслө ихтыярлы, ныҡышмал кешеләр өсөн был ҡурҡыныс түгел. Ундайҙар аныҡ маҡсаттар менән йәшәй, тәбиғәттән бирелгән һәләттәрен үҫтереү, ғүмерлек һөнәре кимәленә еткереү өсөн өҙлөкһөҙ тырышып эшләй.\n– Ә карьера тигән һүҙгә ҡарашығыҙ нисек?\n– Мин уны эшең, үҙең һайлаған һөнәр буйынса хеҙмәт баҫҡысынан үрләү тип аңлайым. Ул баҫҡыс буйлап профессиональ әҙерлеге камил булғандар, үҙ-үҙенә талапсандар, тәүәккәлдәр генә күтәрелә алалыр. Йәмғиәттә абруй яулаған етәкселәр, ғәҙәттә, кеше фекеренә иғтибарлы була, халыҡтан айырылмай.\n– “Юғарылыҡты билдәләй тик юғары күңел” тигән бит Мостай Кәрим. Беҙҙә хәҙер етәксе булырға ынтылған кешеләр араһында ошо фекергә тап килгәндәре һирәк һымаҡ. Һәр хәлдә “карьера” һүҙе халыҡта кире тойғо тыуҙыра төҫлө.\n– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы берәүҙе, власть биргән мөмкинлектән файҙаланып, үҙенең шәхси мәнфәғәттәрен ҡәнәғәтләндереү ымһындыра. Үҙ кеҫәһе менән дәүләт ҡаҙнаһын бутаған әҙәмдәр ҙә табылып тора. Әммә ил етәкселәре гел шундайҙарҙан ғына торһа, илебеҙ – ил, халҡыбыҙ халыҡ булып йәшәй алмаҫ ине. “Ил тигәндең кеме юҡ” тигән ҡобайырҙа ата-бабаларыбыҙ был турала ап-асыҡ итеп әйткән.\nКеме юҡ та, ние юҡ;\nАсы ла бар был илдең,\nТуғы ла бар был илдең;\n“Бир”ҙән бүтәнде белмәгән\nБейе лә бар был илдең;\nТыуған ерен һаҡлаған,\nИр намыҫын һатмаған\nБатыры бар был илдең!\nЙәмғиәттә кадрҙарҙы үҫтереү буйынса билдәле бер тәртип, система булырға тейеш. Совет заманында был эш юлға һалынған ине. Кадрҙарҙың иң түбән звенонан алып юғары вазифаларға тиклемге хеҙмәт юлы дәүләт органдарының, партияның күҙ алдында, уларҙы һайлап алыу (конкурентлыҡ) принциптары нигеҙендә үтә торғайны. Халыҡ та кемдең кем икәнлеген күреп торҙо.\nИжади һәләт, ҡайһы бер фәндәргә ҡыҙыҡһыныу тыумыштан бирелгән кеүек, етәксе булыу оҫталығы ла тәбиғәттән биреләлер. Ундайҙар үҙҙәре лә һиҙмәҫтән бәләкәйҙән әүҙем позициялы булып үҫә. Киләсәктә етәксе вазифаларҙа эшләү өсөн тәүге тәжрибәне бала мәктәптә ала. Мин үҙем дә ошо осорҙа күп нәмәгә өйрәндем.\n– Бер ваҡыт гәзиттә уҡытыусың Зөмәрә Хисмәтуллинаның: “Фәниә һеңлекәш – эске һәм тышҡы донъяһы менән дә, булмышы менән дә матур кеше. Бейеүсе янында – бейеүсе, сәсән янында – сәсән, йырсы янында – йырсы”, – тип яҙғанын уҡып, уҡытыусығыҙҙың булмышығыҙҙы ҡайһылай дөрөҫ тотоп алғанына инанғайным.\n– Мин үҙ ваҡытында илемдең, халҡымдың тарихын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын ентекле өйрәндем. Сәйәсәт, сәнәғәт, мәҙәниәт өлкәләрендә белемемде даими камиллаштырып торҙом. Педагог булараҡ, этика, психология фәндәренә ихтирам менән ҡараным. Әҙәп, иман һымаҡ мәңгелек ҡиммәттәрҙе ихтирам иттем. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхестәрен өйрәнеп, уларҙың йәшәйешенән үрнәк алдым. Ошоларҙан һуң, етәксе ниндәй булырға тейеш, тигән һорауыма яуап таптым: етәксе халҡынан айырылһа, ул етәксе булыуҙан туҡтай. Етәксегә төп талап – ул һәр саҡ кеше булып ҡалырға тейеш.\nШәхестәр халыҡ мәртәбәһен күтәрә\n– Һеҙ белә-белгәндән эш тип янып йәшәнегеҙ. Бик күп яуаплы урындарҙа эшләнегеҙ. Башта Пионерҙар йорто директоры, унан ВЛКСМ ҡала комитетының икенсе секретары, КПСС ҡала комитетының бүлек мөдире, идеология буйынса секретарь... Аҙаҡ район Советы башҡарма комитетында яңы вазифалар башҡарҙығыҙ. Айырыуса йәштәр менән эшләүгә ҙур иғтибар биреүегеҙҙе беләм...\n– Эйе, ул саҡтарҙа ауылдарҙа клубтар гөрләп торҙо, үҙешмәкәр түңәрәктәр эшләне, спорт менән шөғөлләнеү бик популяр ине. Йәш ғаиләләр, яңы килгән белгестәр, оло йәштәгеләр хаҡында хәстәрлек күреү ҙә беҙҙең иғтибар үҙәгендә булды.\nҺәр эштең уңышы – уның баштан дөрөҫ ойошторолоуында. Бөтәһен дә кадрҙар хәл итә. Беҙҙә мин белә-белгәндән, айырыуса Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителгәс, районда был мәсьәлә һәр саҡ иғтибар үҙәгендә булды, яуаплы урындарға талантлы белгестәрҙе үрләтеү контролдә тотолдо, милли кадрҙар әҙерләүгә иғтибар артты. Мәктәп һәм мәҙәниәт усаҡтарының матди нигеҙе нығынды. Өргөн, Ҡаҙаҡҡол, Рысай, Наурыҙ, Яңы Байрамғол, Озерный, Юлдаш ауылдарында яңы мәктәптәр төҙөлдө.\n– Учалы халҡы таланттарға ифрат бай. Республиканың 100 йыллығына арналған тамаша Өфөлә ниндәй юғары кимәлдә үтте. Халыҡ ижадының алтын фондына ингән йырҙар, эпостар, атаҡлы сәсәндәр төйәге бит ул Учалы! Республикабыҙға күренекле ғалимдар, яҙыусылар, шағирҙар, йырсылар, композиторҙар бүләк иткән төбәк! Шуға ла бында мәҙәни тормош гөрләп торалыр ҙа...\n– Талантлы кешеләр менән эшләү күңелле, шул уҡ ваҡытта яуаплы ла. Күңелле, сөнки эшләгән эшеңдең, түккән көсөңдөң һөҙөмтәһе күренеп тора; яуаплы, сөнки талант – Хоҙай биргән хазина, ул һаҡлауға, яҡлауға, бәпләп үҫтереүгә мохтаж. Талантлылар өсөн тейешле мөхит, шарттар булдырыу кәрәк.\nУл саҡтарҙа башҡарылған эштәр оноторлоҡ түгел: Көсөк ауылында Муса Мортазиндың музейы асылды, башҡортса “Яйыҡ” исемле үҙаллы гәзит сыға башланы, Муса Мортазин, Марат Минһажетдинов исемендәге премия булдырылды. Ҡаланың һәр хужалығында, һәр ауылда драма, бейеү, фольклор түңәрәктәре асылды. “Ләйсән”, “Ирәмәл” бейеү ансамблдәренең даны бөтә илгә, хатта донъяға таралды.\n– Ул осорҙа Учалыла байтаҡ күренекле шәхестәр үҫеп сыҡты...\n– Ошо йылдарҙа дөйөм эш өсөн янып йөрөгәндәрҙең береһе тарих фәндәре кандидаты Әлим Зарипов булды. “Атам төйәге һин, “Яйыҡ йорт” исемле китабы менән тәүгеләрҙән булып районыбыҙ тарихына ғалимдарҙың иғтибарын йүнәлтте. Уның эшен артабан филология фәндәре кандидаты Рәүеф Шаһиев дауам итте. Ғалим Учалы районының тәүге энциклопедияһын төҙөп баҫтырып сығарҙы, Муса Мортазин менән Марат Минһажетдиновтарға арналған бер нисә китабы донъя күрҙе.\nКүренекле яҙыусы-публицист Рәүеф Насировты айырым иғтибар менән телгә алырға кәрәктер. Ул оҙаҡ йылдар райондың “Серп и молот” гәзитендә мөхәррир булып эшләне. Советтар Союзы Геройы Александр Матросовтың башҡорт милләтенән, Учалы районының Ҡунаҡбай ауылынан булыуын раҫлатыуға күп көс һалды.\nУчалы яҙыусылар ойошмаһы етәксеһе, талантлы шағир Мәүлит Ямалетдинов менән Социалистик Хеҙмәт Геройы Рамаҙан Ниғмәтуллин тураһында ла йылы һүҙ әйтке килә. Заман ағышы, илдә барған үҙгәрештәр, халыҡ алдында торған проблемаларҙы хәл итеү юлдары, перспективалары тураһында бөтә нескәлектәренә тиклем хәбәрҙар, әүҙем шәхестәр булараҡ, уларҙың ниндәй ҙә булһа яңы идея, тәҡдим менән хакимиәткә килмәгән көндәре һирәк була торғайны. Асылда ҡала мәктәптәрендә башҡорт кластарын булдырыу, 12-се башҡорт гимназияһын асыу, балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәрен ойоштороу, үҙаллы “Яйыҡ” гәзитен сығарыу, музейҙар, премиялар булдырыу ошо шәхестәрҙең башланғысы һәм ҡатнашлығы менән башҡарылды. Муса Мортазин исемендәге премияны булдырыу анһат ҡына барманы. Исеме күптән аҡланһа ла, тырнаҡ аҫтынан кер эҙләүселәр табылды...\n– Эйе, хатта силсилә сылбырына ингән, исемен мәсеттәренә ҡушып, барса мосолман донъяһы һөйөп ҙурлаған яҡташығыҙ Зәйнулла ишан Рәсүлев хаҡында ла ниндәй генә уйҙырмалар таратылманы. Шәхестәребеҙ аша милләтебеҙҙең, халҡыбыҙҙың мәртәбәһе күтәрелеүен ниңә аңламайҙар икән?..\n– Шул саҡтағы ҡыйыулығыма аптырап ҡуям. Райондың идеология хеҙмәткәре булараҡ, бөтә яуаплылыҡты үҙ өҫтөмә алдым да, райкомдың беренсе секретары Фәрүәз Рәхим улы Шакиров менән кәңәшләшеп, Мәүлит Ямалетдинов менән Рамаҙан Ниғмәтуллинды Муса Мортазин эҙҙәре буйлап Украина яҡтарына командировкаға ебәрергә баҙнат иттек.\nМуса Мортазиндың тоғро исеме өсөн аҙ көрәшмәнек. Хатта аҙаҡ атаҡлы комбриг хаҡында бер нисә повесть донъя күрҙе, улар дәреслектәргә инеп китте.\nХәҡиҡәттең еңеүе район халҡын яңы еңеүҙәргә рухландырҙы. Шул осорҙа колхоз-совхоздарҙа партком секретары булып эшләгәндәр, хужалыҡ етәкселәре һәр яңылыҡтың алғы сафында булды. Халҡыбыҙҙың тарихын, боронғоһон ентекле өйрәнгәндән һуң, Спартак Ильясов хатта бер нисә роман, пьесалар яҙып ташланы.\n– Ул йылдарҙа суверенитеттың тәьҫире республикала бик көслө булды шул. Әйтерһең, илебеҙ өҫтөнән кешеләрҙе ижадҡа, хеҙмәткә илһамландырған ләйсән ямғыры үтте.\n– Ошо тәңгәлдә тағы бер шәхесте билдәләгем килә: ул ҡалабыҙҙа ғына түгел, бөтә СССР-ҙа ҙур төҙөлөш идаралығы начальнигы булып эшләгән берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ – Учалы ҡалаһының почетлы гражданы, БАССР-ҙың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған төҙөүсеһе, “Почет Билдәһе” ордены кавалеры Хәлиҙә Әхмәтйәнова. Барлыҡ төҙөлөш эштәре ошо абруйлы шәхес етәкселегендә барҙы. Ҡалабыҙға йәм биреп ултырған йорттар, социаль объекттар менән, әйтерһең, Хәлиҙә Ғәли ҡыҙы үҙенә лә һәйкәл ҡорҙо.\n– Фәниә Вәли ҡыҙы, һеҙ төрлө йылдарҙа эшләгән етәкселәрҙең, шәхестәрҙең, хеҙмәтсәндәрҙең исемен, улар башҡарған эштәрҙе ҙур хөрмәт менән иҫкә алдығыҙ. Күренеп тора, һеҙ – Учалының ысын патриоты, илһөйәре...\n– Шул саҡтағы илем, телем, ерем тип янып йәшәгән шәхестәрҙең һәр береһе тураһында китап яҙып булыр ине. Тыуған яғымдың ошондай аҫыл заттары менән аралашып, улар менән бергә ҡулға-ҡул тотоноп эшләү һөҙөмтәһелер, хеҙмәтемде күреп, баһалап, 1997 йылда баш ҡалаға эшкә саҡырҙылар.\nАллаһ Тәғәләм юлыма тағы ла бер изге күңелле кешене сығарып ҡуйған икән. Бер-беребеҙҙе ихтирам итеп, олоғайып барғанда, беребеҙгә беребеҙ терәк, таяныс булып, балалар, ейәндәр менән гөрләшеп йәшәп алып киттек. Яратҡан эшем бар, бында ла үҙемә фекерҙәштәр, дуҫтар таптым. Шулай ҙа тыуған яғым күңелем түремдә. Учалы халҡы үҙе шуны аңлап етәме икән, ожмахтың түрендә йәшәй бит. Ундағы кеүек мәғрур тауҙар, йөҙәр йәшлек шыршы, ҡарағас урмандары, зәңгәр күҙле күлдәр, көмөш һыулы шишмәләр, мең төрлө сәскәгә күмелгән болондар башҡа бер ҡайҙа ла юҡ. Кендек ҡаным тамған, тәпәй баҫҡан, тәүге эҙҙәрем ҡалған еремде, туғандарымды, дуҫ-иштәремде һағынам.\nФән менән шөғөлләнеү серҙәре\n– Белеүемсә, һеҙ Өфөлә лә үҙ мөхитегеҙҙе булдыра алдығыҙ.\n– Бындағы инфраструктура, театрҙар, мәҙәниәт, мәғариф, медицина, спорт объекттары төбәк ҡалалары менән сағыштырырлыҡ түгел. Мөмкинлектәр ҙә бөтөнләй икенсе. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайҙа ла бер ҡояш. Бында ла ҡайнап торған, ҡырмыҫҡа иләүе кеүек эшлекле мөхиткә килеп юлыҡтым. Тәүҙә Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтында профсоюз комитеты рәйесе булдым. Аҙаҡ академик Нияз Мәжитов саҡырыуы буйынса Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының яуаплы секретары, бер аҙҙан рәйес урынбаҫары вазифаһын башҡарҙым. Ул ваҡытта Ҡоролтай эше яйға һалынып ҡына килә ине. Эш быуа быуырлыҡ. Силәбе, Свердловск өлкәләрендәге ҡоролтайҙарҙың эшенә ярҙам иттек, байтаҡ методик семинарҙар үткәрҙек. Балтас районының Үрге Ҡарыш ауылында бик күп танылған ғалимдар ҡатнашлығында 1775 йылғы башҡорт ихтилалының етәксеһе Батырша Әлиевкә арналған ҙур ғилми-ғәмәли конференция уҙғарҙыҡ.\n– Ул осорҙа башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары хәрәкәтен тергеҙеүгә лә ныҡ иғтибар бирелде, эйе бит?\n– Миңә нәҡ ошо йүнәлештәге эштәр йөкмәтелде. Беҙ йәмғиәттең сираттағы пленумын йыйҙыҡ та ҡатын-ҡыҙҙарҙың әүҙемлеген үҫтереү, ролен күтәреү маҡсатында башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының съезын үткәрергә ҡарар иттек. Был эштәрҙең һөҙөмтәһе булараҡ өс хеҙмәт – ғалим, социолог Рим Вәлиәхмәтовтың “Бөгөнгө йәмғиәттә башҡорт ҡатын-ҡыҙы һәм ғаиләһе” тигән китабы, ошо уҡ исемдә республика ғилми-ғәмәли конференцияһының мәғлүмәттәре һәм башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан күренекле гүзәл зат тураһында “Башкирская женщина” тигән йыйынтыҡ донъя күрҙе.\n– Һеҙ һәр ваҡыт фән менән шөғөлләнергә хыяллана инегеҙ. Тыуған Учалығыҙҙы ҡалдырып, Өфөгә күсеп килеүегеҙҙең дә төп сәбәбе ошо булды шикелле. Яуаплы вазифалар биләү хыялығыҙҙы тормошҡа ашырырға ҡамасаулыҡ итмәнеме?\n– Фәндә ниндәйҙер яңы фекер әйтеү өсөн ғалим, үҙе һайлаған фән буйынса мөмкин булған барлыҡ хеҙмәттәрҙе өйрәнеп, шулар нигеҙендә генә асыш яһай ала. “Халыҡ традицияларының шәхес формалаштырыуҙағы роле” тигән темаға диссертация яҙырға ниәтләгәс, мин дә эште ошоларҙан башланым. Оҙаҡ йылдар халыҡ менән эшләү, шәхес тәрбиәләү традицияларын ентекле өйрәнеү көнүҙәк теманы асырға ярҙам итте. Әсәйемдең тәбиғәттән бирелгән төпкөл аҡылы, зирәк аңы, боронғоно, халыҡ ижадын, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы бик яҡшы белеүе лә этәргес, ярҙамсы булғандыр. Йыш ҡына, ниңә ғалимдар хеҙмәтен ата-әсәһенә йә яҡын кешеһенә бағышлай икән, ти торғайным. Диссертация өҫтөндә эшләгәндә шуның серен дә аңланым.\nРәүеф ағайымдың да йоғонтоһо ҙур булды. 2001 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланым. Уңыштар кешегә ҡанат ҡуя бит ул. “Йәмғиәттә рухи-әхлаҡи традициялар” тигән темаға докторлыҡ диссертацияһын ун йыл тигәндә яҡлауға өлгәштем.\n– Фән менән бер шөғөлләнгән кеше туҡтап ҡалмай торған. Исемегеҙ ҙә Фәниә – фән эйәһе бит. Һеҙҙең башта әле лә яңы пландар, идеялар тыуып торалыр?\n– Хәҙер туплаған ғилемемде академияла уҡыған студенттар, магистранттар менән уртаҡлашам. Академияла эшләүемә лә егерме йыл инде. Дәүләт органдарында, муниципаль берәмектәрҙәге етәкселәрҙең белемен камиллаштырыу менән шөғөлләнәбеҙ, төрлө ойошмаларҙа, учреждениеларҙа эшләгән белгестәр өсөн һөнәри әҙерлек курстары ойошторабыҙ.\n– Ҙур рәхмәт һеҙгә, Фәниә Вәли ҡыҙы. Оло юбилейығыҙ менән ихлас ҡотлайбыҙ, һаулыҡ, уңышлы, бәрәкәтле ғүмер теләйбеҙ!\nАвтор: Лира ЯҠШЫБАЕВА әңгәмәләште\nТотош уҡырға 2909


Ҡатын-ҡыҙҙың гүзәллеге—имандың яртыһы\n9 Июнь 2018, 16:21\nСибай ҡалаһының «Бикбау» магазинында урынлашҡан «Имран» сауҙа нөктәһе 2011 йылдан эшләп килә. Мосолман ҡатын-ҡыҙҙарын килешле, зауыҡлы итеп кейендереү, дини ғилем биреүсе әҙәбиәт, сәләмәтлек өсөн шифалы үләндәр, никах күлдәктәре, яулыҡтар, оҙон итәктәр менән һатыу итеү өсөн тәғәйенләнгән магазин һуңғы осорҙа майҙандарын киңәйтте, тауарҙар ассортиментын байытты. «Имран» йәмғиәтенең хужабикәһе—шәхси эшҡыуар Гөлфирә Рафаҡ ҡыҙы Сөйөшева менән изге Рамаҙан айында осрашып һөйләшеүебеҙҙең төп сәбәбе—Ураҙа ғәйете уңайынан ойошторолған «Саҙаҡа» акцияһы булды.\n—Беҙ бындай акцияны Ураҙа байрамы алдынан ғына түгел, даими ойоштороп торабыҙ. Ысынлап та, 15,16,17,18 июнь көндәре беҙҙең сауҙа нөктәһендәге барлыҡ тауарҙарға ла 50 процентҡа тиклем ташлама яһаласаҡ. Мохтаждарға, етем-дәргә хатта бушлай тауар биреү ҙә ҡарала. Саҙаҡа биреү—изге ғәмәл, уң ҡулың биргәнде һулаҡайы күрергә тейеш түгел. Бының менән беҙҙең мөлкәт кәмемәй, киреһенсә өҫтәлә генә,— ти кеше күңелле Гөлфиә Рафаҡ ҡыҙы.—Изге ай, изге көндә башҡарған тағы бер эшебеҙ хуплауға лайыҡ. Ҡала мосолман ҡатын-ҡыҙҙары ифтар мәжлесенә йыйылып, гүзәл заттар-ға арналған кисә уҙғарҙыҡ. Мөслимәләр-гә табип-гинеколог,педиатр, психолог, имиджмейкер, парикмахер менән аралашыу, улар үткәргән оҫталыҡ дәрестәре бик оҡшаны, мосолман кейемдәренән дефиле ла бик урынлы булды. Әйткәндәй, унда ҡатын-ҡыҙҙар тап беҙҙең сауҙа үҙәгендәге күлдәктәрҙе кейеп мода күрһәтте.\nҺәр ваҡыт яңылыҡҡа, нәзәҡәтлеккә, камиллыҡҡа ынтылған эшлекле ханым ҡалала 6 кешегә эш урыны булдырған. Шуларҙың 4-әүһе сауҙа нөктәләре һатыусылары булһа, 2-әүһе интернет селтәре аша һатып алыу, һатыу эше менән булыша. Һатыусылар ҡатын-ҡыҙҙарға яулыҡ ябыныу буйынса хеҙмәттәр күрһәтә, һатып алыусыларға дини һабаҡ биреүсе әҙәбиәт һайлашырға, күңел төшөнкөлөгөнә бирелеүселәргә тура юл күрһәтергә лә өлгөрә. Тауарҙар башлыса Ҡырғыҙстандан, Төркиәнән, Сәғүд Fәрәбстанынан килтерелә.\nСауҙа үҙәгенең төп бүлеге—йәш кәләштәргә тәғәйенләнгән тиһәң дә хата булмаҫ. Хәҙер йәштәр никахтың Аллаһ Тәғәлә алдында төп фарыз булыуын яҡшы аңлай, шуға ла уға ныҡлы әҙерләнә: мотлаҡ үҙенә килешле никах күлдәге, яулыҡ ала, биҙәнеү әйберҙәрен дә онотмай. Шулай уҡ бүлектә бирнә өсөн бөтә әйберҙәр ҙә—һандыҡтан алып буй юрған, яҫтыҡ, ҡорама, затлы тауарҙар, постель кәрәк-яраҡтары ла бар. Сәңгелдәкте лә әллә ҡайҙан эҙләп йөрөргә түгел. Ошонда уҡ кейәүгә кәләшкә мотлаҡ мәһәр, ҡалым, затлы бүләктәр биреү зарурлығы, ғаиләлә ир-ҙең, ҡатындың тотҡан урыны ла аңла- тыла. Ҡайһы берәүҙәр ислам дине ҡатын-ҡыҙҙы көпләндерә, шириғәт ҡанундары гүзәл затҡа ҡарата ҡаты тип уйлап ныҡ яңылыша. Хижаб, еңле күлдәк кейеү—королеваларға хас иғтибар һәм мөнәсәбәт, хәстәрләү күрһәтеү өлгөһө ул.\nҒFилем эстәргә килеүселәргә әҙәбиәт етерлек. Хатта уны ошонда уҡ ултырып уҡыу мөмкинлеге тыуҙырылған.\nҠатын-ҡыҙ ялтырауыҡҡа ҡыҙығыусан. Биҙәүестәрҙең ҡулдан эшләнгәне лә, фабрикала етештерелгәндәре лә күҙҙең яуын ала. Һуңғы арала витриналары милли биҙәүестәр менән тулыуға иғтибар иттем.\n—Халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, ғөрөф-ғәҙәттәрен юҡҡа сығармаҫ өсөн тырышабыҙ инде. Атаңдың ғына улы булма, халҡыңдың да улы бул, тиҙәр бит. Ҡул эштәре менән булышыусыларға тыуҙырған матурлыҡтарын аҡсаға әйләндерергә ярҙам итәбеҙ. Әйткәндәй, затлы таштар ме-нән биҙәлеп эшләнгән әйберҙәргә, милли костюмдарға һәр ваҡыт һорау ҙур,— ти эшҡыуар ханым.\nЗаманса кейем бүлегендә йәштәр, балалар өсөн дә модалы кейем-һалым күп. Сәләмәтлекте нығытыу өсөн ҡулланылған үләндәр кәштәһе лә туп-тулы. Аҡ, ҡара әнис майы,ҡына, дарыу үләндәре орлоҡтары, бөркәнсек яһау өсөн махсус ҡоролмалар—былар барыһы ла үтемле тауар. Зәм-зәм һыуы ла йәй көндәре генә түгел, йылдың ҡайһы миҙгелендә лә һатылып бөтә.\nСауҙа нөктәһендәге картина, сувенир, башҡортса открыткалар, хушбуйҙар һәм башҡа әйберҙәр ҙә үҙ хужаларын бик тиҙ таба.


Өфөлә Рәсәйҙә тыйылған «Хизб ут-Таһрир» ойошмаһы ағзалары ҡулға алынған\nБыл турала Федераль именлек хеҙмәтенең төбәк идаралығынан хәбәр итәләр.\nОйошма ағзаларын асыҡлау һәм ҡулға алыуҙа махсус хеҙмәттәргә полиция һәм Рәсәй гвардияһы вәкилдәре ярҙам иткән. Тентеү барышында уларҙың фатирында террор ойошмаһына йәлеп итеүҙә ҡулланылған тыйылған әҙәбиәт, техник ҡулайламалар табылған. Ете кеше, шул иҫәптән Өфө ойошмаһы лидеры әле һаҡ аҫтына алынған. Осраҡ буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.


КҮК АТТАҒЫ ҺЫБАЙЛЫ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » КҮК АТТАҒЫ ҺЫБАЙЛЫ\nӨлкәнерәк малайҙар тары башағы йьйырға бара икән һәм юл ыңғайы мине лә саҡырҙылар. Атай-әсәйем башаҡ йыя алыуыма ышанмаһа ла, ике туған Наил ағайыма ғына ышанып ебәрҙеләр. Ә был эш бик ауыр ҙа түгел икән. Ғүмеремдә беренсе тапҡыр өйгә ашарға яраҡлы нәмә алып ҡайта алыуыма ҡыуанып, башаҡ йыям. Яҡында ғына комбайн эшләй. Ҙурыраҡтар комбайнсы янына барҙы һәм ул тегеләргә тары ярмаһы бушата башланы. Был күренеш бик ныҡ кәйефемде ҡырҙы. Мин бит үҙем булдыра алыуымды күрһәтергә теләгәйнем, тоттолар ҙа эште боҙҙолар ҙа ҡуйҙылар. Тоғом тулы инде тип, комбайнсының ярҙамынан баш тарттым. Башаҡтарҙы ҡаҡҡылап-һуҡҡылағандан һуң, әсәйем ярманы йыйып, бутҡа бешерә башланы. Төшкө ашҡа саҡырғансы үҙемә эш таптым: ҡорос тимерсыбыҡты турайтырға булып киттем. Бының өсөн уның бер осон ситәнгә эләктерҙем дә, икенсе яғынан тарта башланым. Ҡапыл тимерсыбыҡ ситәндән ысҡынып китте лә, мин әллә ҡайҙа остом. Ҡайҙа тип уйлайһығыҙ? Асыҡ ҡар баҙына. Уңышлы ҡоланым, бер ерем дә йәрәхәтләнмәне, әммә унда баҫҡыс булмай сыҡты. "Бутҡаны минһеҙ ашап бөтөрәсәктәр!" – иң ҡайғырғаным бына нимә хаҡында булды. Ҡысҡырыуҙарым өйгә ишетелмәне, үҙем көс-хәлгә кискә генә баҙҙан сыҡтым. Миңә тип ҡалдырылған бутҡа мейестә тора ине – үҙ ғүмеремдәге иң тәмле бутҡа.\nАтайым ҡойма тарта. Таҡта етмәү сәбәпле, ҡойма эшләнеп бөтмәгән. Беҙ үтеп йөрөрлөк бер нисә тар ғына уйым яңы уйын уйлап сығарырға сәбәп булды. Тыҡрыҡҡа береһенән сығабыҙ, ә баҡсаға икенсеһенән инәбеҙ. Мин, өлкәнерәк булараҡ, алдан йүгерәм, ҡустым – арттан. Бына йәнә тыҡрыҡҡа йүгереп сыҡтыҡ һәм инә торған уйымға табан уҡталдыҡ, әммә ҡурҡыныс хәлгә тарыныҡ: Саях бабайҙың күршеләренең ҡотон алып торғанһөҙгәк үгеҙе әллә ҡайҙан тыҡрыҡта, беҙҙең артта хасил булды. Мин уйымға инеп өлгөрҙөм, ә ҡустымды үгеҙ ике мөгөҙө араһына ултыртып, ҡойма аша ташланы, ул ҡурҡып та өлгөрмәне, имен-аман ғына ишек алдына килеп төштө.\nТөбөндә төрлө төҫтәге таштар ятҡан, муйылдар араһынан аҡҡан урман йылғаһы янында атайым атын бәйләне.\n– Һин арбала ултырып тор, ә мин диләнкәгә барып киләм, – тине лә, һыу аша һикереп сығып, урман эсенә инеп китте. Мин йылғаны күҙәтәм, ул тын ғына аяғым аҫтында ниҙер шыбырлай һәм бер нисә аҙымдан һуң ҡуйы үҫемлектәр араһына инеп юғала. Тирә-йүндә ҡоштар һайрай, ҡайһы берҙәре, кешеләр кеүек һүҙҙәр әйткәндәй: "Атайыңды юғалттың, атайыңды юғалттың", – тип ирештергән кеүек. Миңә күңелһеҙ булып китте һәм атай артынан юлландым. Йылға аша һикереп сыҡтым да, атайым әле саҡ киткән беленер-беленмәҫ кенә һуҡмаҡтан атланым. Әммә һуҡмаҡ тиҙ арала ҡуйы үҫемлектәр араһында юғалды. Кире боролорға уйлайым, әммә бик тиҙ аҙашыуымды аңлайым. Тау итәгендә үҫкән минән дә оҙонораҡ сәнскеле ҡыуаҡлыҡтар араһына барып сыҡтым. Ҡулымды, битемде һыҙыра-һыҙыра, тауға менәм. Бына ҡайҙан мин арбаны күрәсәкмен, тип уйланым. Бына, исмаһам, бейеклек! Әммә атты күрмәнем, уның ҡарауы, алыҫта ауыл шәйләнде. Тауға менеү шул тиклем хәлемде алған, йоҡом килә башланы. Аҡландың ситендә генә ҡарт уҫаҡ үҫә, шунда йоҡлап алырға булдым, йоҡом туйғас, ҡайтырмын әле. Уҫаҡ япраҡтарының шыбырлашыуы мине тиҙ арала йоҡлап китергә өгөтләй. Атайымдың тауышынан уянам, ул илай. Мине табыуға өмөтөн өҙөп, ул да, бейектән ҡарап алырға ниәтләп, бында менгән һәм мине тап иткән... Уҫаҡ япраҡтары шыбырлауын ишетһәм, һәр саҡ тауҙағы ҡарт уҫаҡты, һалдат фуражкаһы кейгән атайымды, уның шатлыҡлы күҙ йәштәрен хәтерләйем...\nУрман – минең өсөн бейек ағаслы, әлегә тиклем билдәле булмаған үҫемлектәре булған серле донъя. Бына беҙҙең иҫке йәшел кәстрүлдә үҫкән фикус кеүек ҙур япраҡлы үҫемлек. Ҡоштарҙың күп төрлө тауышы, бөжәктәрҙең безелдәүе урманға айырым бер серлелек бирә. Яңы ғына сабылған бесән өҫтөндә, арбала ултырам, ат ҡарауыллайым. Атайым үҙенең урман ҡарауылсыһы булараҡ эштәре менән урманға инеп китте лә, ағастар араһында юғалды. Ат һәм арба еҫе, хатта арба ғына түгел, ә дегет еҫе – минең өсөн иң танһыҡ еҫ, сөнки ул тәбиғәткә сәйәхәт менән, әлегә тиклем таныш булмаған донъяны күреү менән бәйле. Яҙ көнө, ҡыштан һуң атай тәүге тапҡыр атты алып ҡайтып, арба күсәрен дегет менән майлай башлауға арба тирәләй иҫебеҙ китеп йөрөй башлайбыҙ. Соландан шулай уҡ ат еҫе килгән ҡамытты алып сығабыҙ. Беҙҙе бер һорау борсой: ҡайҙа бара, кемде үҙе менән ала? Беҙҙең иң ҙур ләззәт – ул атайҙың тубыҡтары араһына ултырыу һәм ғорур ҡиәфәт менән дилбегәне тотҡан килеш тирә-яҡты байҡап, һинән көнләшкән тиҫтерҙәреңде эҙләү. Бына арбаның бөтөнләй икенсе яғынан, урман эсенән атай күренә. Нисек итеп ул бер яҡҡа китеп, икенсе яҡтан ҡайта икән? Ҡулына ҡырағай сейә тулы һалдат фуражкаһын тотҡан. Атайҙың фуражкаһындағы кеүек тәмле сейәне ҡабат ғүмеремдә лә ашағаным булманы.\nБеренсе сентябрь. Бәләкәй Вәрисә өсөнсө класҡа китте. Көн ҡояшлы, тирә-яҡта бөтәһе лә матур һәм тантаналы! Ҡыҙсыҡ мәктәпкә яңғыҙы ғына бара, әсәһенән башҡа! Йәй ҡулдарын һәм аяҡтарын "себешләтеп", уның тәнендә үҙенең ҡотолғоһоҙ эҙен ҡалдырған. Йөҙө ҡояшта янған, сәсе матур итеп үрелгән һәм һыйыр майы менән майлап ҡуйылған. Китаптар һәм төшкөлөккә икмәк һалынған сумкаһы ергә саҡ етмәй ҡала, әммә кисә генә аҡҡа буялған туфлиҙарына, әсәһенең һеңлеһе биргән аяҡ кейеменә, тейә. Бейек үксәле, ялт итеп торған бындай туфлиҙар был көндө тик унда ғына, бер ни тиклем ҙурыраҡ, әммә ул уңайһыҙланмай. Кешеләр уға ҡарап, моғайын, көнләшәлер әле. Уның туфлиҙарына ҡарап, күлдәгенең терһәк урындары ямалыуын күрмәҫтәр ҙә әле, үҙе лә был хаҡта онотто. Иң мөһиме – үҙаллы мәктәпкә китеп бара һәм бейек үксәле ап-аҡ туфли кейгән! Ул үҙен донъялағы иң бәхетле һәм иң матур ҡыҙ итеп тоя һәм ҡаршыға осраған һәр кем уға ғашиҡтыр төҫлө!\nСығыу ваҡыты 7-08-2015, 13:25 | Ҡаранылар: 1094


Стәрлетамаҡ төрмәһендә ләлә сәскәләрен үҫтерәләр.\n9 Март , 14:02\nСтәрлетамаҡ холоҡ төҙәтеү колонияһына хөкөм ителгән ҡатын-ҡыҙҙар 8 мартҡа ҡарата ике меңдән ашыу ләлә сәскәһен үҫтергән.\nБаҡтиһәң, сәскәләрҙән тыш йәшелсә һәм йыл әйләнәһенә төрлө культуралар ҙа үҫтерелә. Колонияла тотҡондарҙы рәсми рәүештә эшкә урынлаштыралар, хеҙмәт хаҡы түләйҙәр. Ярҙамсы хужалыҡ республикалағы бөтә колонияларҙы йәшелсә менән тәьмин итергә булыша. Колония хеҙмәткәрҙәре үҫентеләр төрҙәрен арттырырға уйлай, тимәк, хөкөм ителгәндәр өсөн тиҙҙән эш урындары ла артасаҡ.\nУғрылыҡ арҡаһында колонияға килеп эләккән Анастасияның да яратҡан шөғөлө-баҡса эштәре менән булышыу. Яҙҙың иң күркәм байрамы - 8 мартҡа ләлә сәскәләрен өлгөртөү өсөн ҡыҙ быйыл айырыуса ҙур тырышлыҡ һалған.\n- Колония миңә хаталарымды таныуҙан тыш, күңеленә ятҡан эш табырға ла ярҙам итте,дүрт айҙан иреккә сығасаҡмын-ти Анастасия. Үҙе әйтеүенсә, эшһеҙлек һәм аҡсаһыҙлыҡтан законды боҙоуға барған ул. Әммә хәҙер барыһын да аңлаған. Әлеге ваҡытта уның ҡайтыуын өйөндә түҙемһеҙләнеп ҡыҙы һәм ата-әсәһе көтә.


29 Март 2019, 11:48\nЭлек халҡыбыҙҙа үҙ ғүмерҙәренә ҡул һалыусы кешеләр булмаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бындай үлем осраҡтары менән республикабыҙ хәҙерге ваҡытта алдынғылар рәтендә тора.“Атайҙарыбыҙ һуғышта баштарын һалғас, беҙҙе олатайҙар, бабайҙар ысын ир итеп тәрбиәләне”, – тип һөйләгәйне Учалы районының Муса ауылы аҡһаҡалы Лотфуллин Рафаил ағай. Ауыр ваҡытта был быуын кешеләренә бер ниндәй ҙә психолог кәрәкмәгән, олатайҙар, өләсәйҙәр тәрбиәһе, һүҙе уларға им, дауа булған. Ҡыҙғаныс: хәҙер егеттәребеҙ, олатай йәшенә етеү түгел, атай булып та өлгөрмәй, эскелеккә һалыша, башын элмәккә тыға. Иң ҡурҡынысы: эсеп үлеүҙәр, суицид ғәҙәти хәлгә әйләнеп бара.\n5 көн уҡыу\nИлебеҙҙә уҡыусы балаларҙың ижади һәләттәрен үҫтереү маҡсатында күп кенә эштәр башҡарыла. Төрлө конкурстарҙа, олимпиадаларҙа уңыштарға өлгәшкән балалар ҙа, уларҙы ҙур еңеүҙәргә алып килгән уҡытыусылары ла дәртләндерелә. Фән өлкәһендә лә йәштәребеҙ үҙҙәренең ҡаҙаныштары менән ҡыуандырып торалар. Яңыраҡ ҡына, “Ауыл уҡытыусыһы” тигән программа эшләй башлаясаҡ, тип һөйөндөрҙөләр. Күптән түгел баш ҡалабыҙҙа республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров, уҡытыусылар, директорҙар ҡатнашлығында “Ҡанатлан!” форумы үтте. Радий Фәрит улы үҙенең сығышында балаларҙың һаулығын нығытыу маҡсатында биш көнлөк уҡытыуға күсеүҙең мөһимлеге, һәр класҡа шахмат дәрестәрен керетеү, вальс бейергә өйрәтеү кәрәклеге тураһында әйтте. Эйе, балаларыбыҙ шахмат уйнарға өйрәнһәләр, логик фекерләү һәләттәре үҫер, вальс бейегән малайҙар-ҡыҙҙарҙа бер–береһенә яҡшы мөнәсәбәт, сәнғәтебеҙгә һөйөү тәрбиәләнер. Ә бына кинәт кенә биш көн уҡытыуға күсеү һиҫкәндерә, һағайта бит әле. Уҡытыу планында ҡаралған дәрестәр биш көнгә һыйып бөтәме, бигерәк тә ҙур кластарҙа. Көн һайын 7-8–әр дәрес уҡыу балаларға ауыр булмаҫмы? Уҡытыусылар ҡайһы бер темаларҙы тығыҙлатып бирәсәктәр. Былар ҙа уҡыусыларҙы нервы көсөргәнешлегенә килтерәсәк бит.\n2008 йылда уҡытыусының эш хаҡын күтәреү тураһында һөйләп ҡыуандырҙылар ҙа, артынса оптимизация пәйҙә булды. Мәғариф системаһында ҡыҫҡартыуҙар башланды. Иң беренселәрҙән булып туған тел дәрестәре кәметелде. Биш көнлөк уҡытыуға күсеү туған теленә битараф ата–әсәләр өсөн былай ҙа ҡыҫҡартылып бөткән әсә теле дәрестәрен алып ташлатыуға сәбәп булмаҫмы?\nДонъяуи белем нигеҙе - туған телдә\nАтайым, Ишмөхәмәтов Шәкир Аллабирҙе улы, йәй сессиялар тамамланып, ялға ҡайтһаҡ, төрлө һорауҙар биреп, белемебеҙҙе тикшереп ҡарар ине. Аҙаҡ:\n- Эй, китап кешеләре генә шул һеҙ. Донъяуи белемегеҙ юҡ. Ә тормошта бөтөнләй башҡаса була. Сабата ла үрә белмәйһегеҙ бит. Аллам һаҡлаһын, берәй нәмә була ҡалһа, ҡырылып үлеп бөтәһегеҙ инде, тип, көйөп, үҙенең дәлилдәрен килтерә башлар ине. “Сабата ла үрә белмәйһегеҙ” тигән һүҙен хәүефле, хәтәр хәлдәр булһа, тере ҡалыу юлдарын таба алмаҫһығыҙ, тип аңларға була. Ә донъяуи белем ҡайҙан килә һуң? Ул туған телеңдән, һин йәшәгән мөхиттән, тыуған ереңдән, халҡыңдың тарихынан, моңонан, йолаларынан килә. Глобализация осоронда йәшәйбеҙ, тип халыҡтарҙы туған телдәренән яҙҙырып, инкубаторҙар һымаҡ итеп тәрбиәләргә тырышҡан һымаҡ күрәм. Беҙ урыҫ телен дә яратабыҙ, Пушкин, Лермонтов, Толстой әҫәрҙәрен йотлоғоп уҡыныҡ. Үҙемә ҡалһа, тормошомда ҡыйын ваҡыттар булһа, С. Есенин шиғырҙарын уҡып, күңелемә йыуаныс ала инем. Ә шулай ҙа һәр кемгә үҙ туған теле дарыу һымаҡ. Сит ерҙәрҙә йөрөгәндә һиңә туған телеңдә өндәшһәләр, күңелеңә май булып яғыла. Хоҙай Тәғәлә әҙәм балаларын төрлө телдәрҙә һөйләшкән милләт кешеләре итеп яралтҡан, шулай булғас, халыҡтарҙы туған телдәренән яҙҙырырға яраймы һуң? Ҡыҙыҡ өсөн инкубаторҙар менән тәбиғи баҫылып сыҡҡан себештәрҙе күҙәтеп ҡарағыҙ. Шул себештәрҙең ҡайһыһы сосораҡ, һөйкөмлөрәк: ауыҙын асып, тик ашарға ғына һорап торған инкубаторҙармы әллә сырҡылдашып ем сүпләп йөрөгән төрлө төҫтәге матур–матур себештәрме? Инкубаторҙарҙы һуйырға ғына аҫрайҙар шул...\nТуған телебеҙ – ул беҙҙең иммунитетыбыҙ.\nОлатай-өләсәйҙәр тәрбиәһе кәрәк\nЭлек халҡыбыҙҙа үҙ ғүмерҙәренә ҡул һалыусы кешеләр булмаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бындай үлем осраҡтары менән республикабыҙ хәҙерге ваҡытта алдынғылар рәтендә тора.\n“Атайҙарыбыҙ һуғышта баштарын һалғас, беҙҙе олатайҙар, бабайҙар ысын ир итеп тәрбиәләне”, – тип һөйләгәйне Учалы районының Муса ауылы аҡһаҡалы Лотфуллин Рафаил ағай. Ауыр ваҡытта был быуын кешеләренә бер ниндәй ҙә психолог кәрәкмәгән, олатайҙар, өләсәйҙәр тәрбиәһе, һүҙе уларға им, дауа булған. Ҡыҙғаныс: хәҙер егеттәребеҙ, олатай йәшенә етеү түгел, атай булып та өлгөрмәй, эскелеккә һалыша, башын элмәккә тыға. Иң ҡурҡынысы: эсеп үлеүҙәр, суицид ғәҙәти хәлгә әйләнеп бара.\n“Гүргә кергән кире сыҡмаҫ”, тигәндәр ата–бабаларыбыҙ. “Хоҙай Тәғәлә һеҙгә ғүмер бүләк иткән, гүргә керергә ашыҡмай тороғоҙ. Һеҙ беҙҙең исемдәрҙе фамилия итеп алғанһығыҙ. Шәжәрәне дауам итергә, балаларығыҙға, ейән–ейәнсәрҙәрегеҙгә быуындар аҡылын, әсә телен тапшырырға тейеш инегеҙ бит. Ниңә бурысығыҙҙы үтәмәй, хурлыҡлы рәүештә ашығып килдегеҙ бында? Беҙ аманат итеп ҡалдырған Тыуған илебеҙҙе, халҡыбыҙҙы, туған телебеҙҙе кем һаҡлар? Үҙегеҙ менән бергә шәжәрәне дауам итер балаларҙы ла һәләк иткәнһегеҙ”, - тип рәнйейҙәр бит ата-бабаларыбыҙҙың рухтары.\nУчалы ҡалаһында күптәргә өлгө булған матур ғаилә йәшәне. Апай – башҡорт, ағай кеше урыҫ милләтенән ине. Тормоштары етеш, матур–матур балалар үҫтерҙеләр. Был ғаиләнең бер генә проблемалары ла юҡтыр, тип уйлай торғайным. Бер көн килеп апай миңә: ”Төндәрен гармун уйнап, туған телемдә йыр йырлап үтһәләр, йөрәгем түҙеп тора алмаҫлыҡ һағыш утына сорнала, күҙҙәремдән әсе йәштәр тәгәрәй. Ирем – һәйбәт кеше, һүҙем дә юҡ. Йәш саҡта ”мөхәббәт” тигән булып, уйланмаған аҙымдар эшләйбеҙ ҙә ул... Олоғайғас, уйландыра, үкендерә шул. Үҙ моңом, үҙ телем йөрәгемде телә, һары һағыштарға һала. Һәр кемгә тормош юлдашы итеп үҙ милләтенең кешеһен һайлау яҡшыраҡтыр”, - тине, уфтанып.\nКүрше Татарстан республикаһындағы туған тел яҙмышы мәсьәләһе менән дә ҡыҙыҡһынғаным булды. Уларҙа дәүләт эшмәкәрҙәренең саф татар телендә сығыш яһағандарын һоҡланып тыңланым. Яңыраҡ ҡына Татарстандың мәғариф министрлығы өлкәләрҙән татар теле уҡытыусыларын йыйып, Ҡазанда матур форум үткәрҙе. Беҙҙең Учалы районының Ахун мәктәбенән дә уҡытыусылар ҡатнашты. Магнитогорск, Силәбе ҡалаһынан килгән уҡытыусылар ата–әсәләрҙең: ”Факультатив ҡына етмәй, балаларыбыҙҙы туған телебеҙҙә уҡытыр өсөн татар теле уҡытыусылары, дәреслектәр кәрәк”, - тигән сәләмен тапшырғандар. Өлкәләрҙәге татар теле уҡытыусылары Татар Конгресы менән тығыҙ бәйләнештә эшләйҙәр. Беҙҙең уҡытыусыларыбыҙ ҙа үҙҙәренә кәрәкле китаптар тейәп ҡайтҡандар.\nЭш - иң шәп тәрбиә\nУйлаһаң, уйылып китерлек күренештәр күп инде. Хәҙер уҡыусыларҙы мәктәптә дежурствоға ла ҡуймайҙар. Беҙҙең быуын балалары колхозда көҙ уңыш йыйыуҙа ҡатнашты, мәктәпкә утынын да, бесәнен дә әҙерләште, Тимур командаһы менән ололарға ярҙам да итте - эштә сынығып үҫте. Уҡытыу процесында ғына баланың характерын тулыһынса белеп бөтөп буламы ни. Бергә эш эшләгәндә, походтарға йөрөгәндә, матур саралар үткәргәндә балалар асылып китә. Бер–береһенә ярҙам итеү, аңлау, дуҫлыҡ тойғолары арта.\nУҡытыусы ҡағыҙға күмелгән\nЙәмғиәттә уҡытыусы һөнәренең абруйы төшә барғаны һиҙелә. Хәҙер уҡытыусыға ҡарағанда уҡыусының хоҡуғы күберәк кеүек күренә. Интернет селтәре балалар менән ата–әсәләрҙең уҡытыусыға ҡарата агрессив мөнәсәбәттәрен сағылдырған материалдар менән сыбарланған. Йәштәрҙән кем хәҙер уҡытыусы булып эшләйем тип атлығып торор икән? Элек уҡытыусы һөнәре иң абруйлыларҙан һаналды. Шул юғары урындарҙы биләгән чиновниктарҙы, төрлө һөнәр эйәләрен уҡытыусы уҡытмағанмы, тәрбиәләмгәнме ни? Хәҙерге ваҡытта муйынына тиклем ҡағыҙ эшенә сумған уҡытыусы ҡасан дәфтәр тикшерергә, дәрес әҙерләргә, уҡыусылары менән фәһемле саралар үткәрергә, ғаиләһендә үҙ балаларын тәрбиәләргә тейеш? Уҡытыусынан һөҙөмтәле эш талап итерҙән алда, кәрәкмәгән отчеттарҙан азат итһендәр ине.\nМәктәптәрендә атыш, үлтереш ойошторған балалар тураһында сит ил тапшырыуҙарын ҡарай торғас, бындай фажиғәле хәлдәр үҙебеҙгә лә килеп етте. Мәктәпкә бысаҡ, мылтыҡ, пистолет тотоп барған балалар ҙа күренә башланы. Үҙҙәренән көсһөҙөрәктәрҙе язалап үлтереү осраҡтары ла йышайҙы. Ниңә шулай булмаһын, ти, телевизорҙан көнө–төнө үлтереш–ыҙғышты ғына күрһәтәләр бит. Кинофильмдарҙа хәҙерге геройҙар: олигархтар, уларҙың һаҡсылары, бурҙар, кеше үлтереүселәр. Әйтерһең дә, Рәсәйҙә бер ниндәй ҙә йүнле кеше ҡалмаған. Мультфильмдарын әйтеп тораһы ла юҡ - әллә ниндәй йән эйәләре. Мультфильм геройҙары ла үҙҙәрен тотоштары, ҡылыҡтары, матур булыуҙары менән күңелгә ятып торорға, өлгө булырға, зауыҡ тәрбиәләргә тейештәр ҙә баһа. Балалар Кеше–үрмәкес, Шрек һ.б. кеүек йән эйәләре тураһында фильмдар ҡарағандан һуң, уларҙы идеаллаштыралар, эргәләрендә генә йәшәгән өлгө алырлыҡ һәйбәт кешеләрҙе күрмәйҙәр. Мин үҙебеҙҙең быуын балаларын бәхетле кешеләр тип иҫәпләйем. Беҙ хеҙмәт батырҙары, Зина Портнова, Марат Казей, Шакирйән Мөхәмәтйәнов, Зоя Космодемьянская һ.б. өлгөһөндә тәрбиәләндек, улар һымаҡ матур, ҡыйыу булырға, Тыуған илде яратырға өйрәндек. Тыуған еренең тарихын, батырҙарын белмәгән, улар менән ғорурланыу тойғолары кисермәгән балалар үҫтергән илдең киләсәге нисек булыр?\nКүптән түгел генә интернет селтәрендә ниндәйҙер ятаҡта 14-15 йәштәр самаһындағы үҫмерҙе әзмәүерҙәй егеттәрҙең нисек ҡыйнағандарын видеонан күреп, кемдең генә ғәзиз балаҡайын туп урынына типкеләп йөрөтәләр икән, тип тетрәндем, күҙҙәремдән йәштәр тәгәрәне. Бер нисә кеше туҡмай, ҡыҙ кеше диванда тыныс ҡына күҙәтеп ултыра. Кемеһелер видеоға төшөрә. Хәҙер үҫмерҙәр араһында кешене туҡмап видеоға төшөрөп, интернетҡа ҡуйыу модаға кереп китте бит. Туҡмап–туҡмап, иҫһеҙ итеп диванға һуҙып һалып ҡуйҙылар. Әҙ генә лә кешене йәлләү тигән тойғо юҡмы икән ни хәҙерге үҫмерҙәрҙә? Ни йәнең менән түҙеп кешене ҡыйнағанды тыныс ҡына ҡарап ултырырға, видеоға төшөрөп торорға була. Хәҙерге балалар бергә уҡыған иптәштәренең әҙ генә етешмәгән яғын күреп ҡалһалар, кейеме, һөйләшеүе, үҙен тотоуы оҡшамай тигән дәлилдәр килтереп, күмәкләп ҡыйнарға тотоналар. Исмаһам шулар араһында “туҡтағыҙ”, тип берәй генә яҡлашыусыһы табылһасы. Юҡ шул. Кемдәрҙе үҫтерәбеҙ беҙ? “Кешегә изгелек эшлә, изгелек эшләһәң, күңелең үҫер, бәхетле булырһың. Изгелекле эш яман һәләкәттән һаҡлай. Һәр изгелек – саҙаҡа”, тип өйрәтерҙәр ине беҙҙе ололар. Яҡшылыҡты аңламаған, матурлыҡты күреп ҡыуана белмәгән, гел яуызлыҡ ҡына эшләп, шунан ҡәнәғәтлек, кинәнес тойғоһо алып йәшәгән, текә булып ҡыланған буш ҡыуыҡтарҙы, һөмһөҙ, бәхетһеҙ йәндәрҙе үҫтерәбеҙме?\nИман бар ерҙә\n1996 йылда Учалы ҡалаһында 12–се Башҡорт мәктәбе асылғайны. Ҡаланың башҡа мәктәптәренән мең ярымдан ашыу бала килде. Яңы уҡытыусылар коллективы, бер–береһен йүнләп белеп тә бөтмәгән балалар менән, әлбиттә, эшләп китеүе еңелдән булманы. Балаларыбыҙ итәғәтле, тәрбиәле булып үҫһендәр тигән маҡсатта, урта звено кластарында ғәрәп графикаһы дәрестәрен кереткәйнек. Боронғо тарихыбыҙ, әҙәби әҫәрҙәребеҙ ҙә ғәрәп графикаһында яҙылған бит. Бәлки, киләсәктә тарихыбыҙ, әҙәбиәтебеҙ менән ҡыҙыҡһынып, тәүсығанаҡтарҙы өйрәнеүсе уҡыусыларыбыҙ булыр тигән маҡсатты күҙ уңында тоттоҡ. Был дәрестәрҙе хәҙерге ваҡытта йома тапшырыуын алып барыусы журналист Морат Лоҡманов үткәрҙе. Морат Нәжип улы тәрән тәрбиәүи мәғәнәгә эйә булған хәҙистәр, халыҡ ижады өлгөләрен, бәләкәй генә фәһемле уймаҡ хикәйәләрҙе индереп, программа төҙөп алды. Балаларыбыҙ был әҫәрҙәрҙе ғәрәп графикаһында яҙырға өйрәнеү менән бер рәттән матур тәрбиә алдылар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, эш хаҡы ла әҙ генә булғас, уҡыусыларыбыҙҙың яратҡан уҡытыусыһы Өфөгә китергә мәжбүр булды. Күптән түгел генә Морат Нәжип улы менән тәүге уҡыусыларҙы иҫкә төшөрөп алдыҡ. Ул: ”Ғәрәп графикаһын өйрәнгән класс уҡыусылары үҙҙәренең итәғәтлелеге, мәҙәнилеге менән башҡаларҙан айырылып торалар. Әллә ҡайҙан килеп, мине эҙләп табып хәл һорашалар, никах уҡырға, балаларына исем ҡушырға саҡыралар”, - тип ҡыуанып һөйләне.\nБалалар хәҙер компьютерҙан, телефондан айырылмай, китап уҡымайҙар, тип зарланабыҙ. Эйе, хәҙерге йәштәрҙең тел байлыҡтары ярлыланып барғаны күҙгә күренеп тора. Телевизорҙан тапшырыуҙарҙы ҡарап, тыңлап ултырһаң, иҫең китә, ҡолаҡ ярылырҙай була. Балалар ғына түгел, ололарҙың да телдәре ҡыҫҡарған. Интервью биргәндә тейешле һүҙҙәрҙе таба алмай, аптырап ҡалалар. Яртылаш урыҫ, яртылаш башҡорт телмәре килеп сыға. Матур әҙәбиәттең шәхесте тәрбиәләүҙең бер сараһы икәнен дә онотмайыҡ. Ниндәйҙер дәртләндереү юлдарын табып булһа ла, уҡыусының күңелендә әҙәби китап уҡыуҙың тәмен тойҙороп, уҡырға йәлеп итергә кәрәк.\nИнтернет селтәрендә Берҙәм дәүләт имтихандары һәм уҡытыу эшендә төрлө үҙгәрештәр тураһында мәғлүмәттәр даими рәүештә баҫылып сығып тора. Йәш быуынды илебеҙҙең лайыҡлы граждандары итеп тәрбиәләү тураһында бер мәғлүмәт тә уҡығаным юҡ. Ниндәй генә осорҙа йәшәһәк тә, тәрбиә беренсе урында торорға тейеш. Башында тауҙай белеме булып та, тәүфиғы, иманы булмаған баланан ни фәтүә һуң. Өс таған: уҡытыусы, ата–әсә, балалар уҡытыу-тәрбиә процесында берҙәм булһалар, илебеҙҙең киләсәге тәрән белемле, интеллектуаль яҡтан үҫешкән, Тыуған илен яратҡан, батырҙары менән ғорурлана белгән, мәрхәмәтле, олоно – оло, кесене кесе тип белгән тәрбиәле йәштәр ҡулында ҡалыр.\nБашҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостандың


Ҡабул итеү башланды » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Ҡабул итеү башланды\nҠабул итеү башланды 01.08.2018 // Яңылыҡтар\n29 июлдә Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары ҡабул итеү тураһында тәүге бойороҡтарҙы баҫтырып сығарҙы. Берҙәм календарға ярашлы, маҡсатлы йүнәлтмә буйынса килгән абитуриенттар, шулай уҡ айырым хоҡуҡҡа эйә булғандар (инвалидтар, етемдәр), һынауһыҙ уҡырға алынған уҡыусылар, олимпиадаһы еңеүселәре һәм призерҙары студент булды.\nМ. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында 9 229 пакет документ ҡабул иткәндәр. Иң ҙур конкурс художество-графика һәм социаль-гуманитар факультеттарҙа: уларҙа дизайн, “Мөхит дизайны, график дизайн”, “Иҡтисад һәм идара итеү” йүнәлештәре буйынса бер урынға 22 кеше дәғүә итә. Артабан Филологик белем биреү һәм мәҙәни-ара коммуникациялар, Тарихи һәм хоҡуҡи белем биреү институттары, тәбиғәт-география факультеты килә.\nБөгөн БДПУ-ла 130 белем биреү программаһы тормошҡа ашырыла. Быйыл бюджет урындары былтырғы менән сағыштырғанда 66-ға артҡан. Федераль ҡаҙна иҫәбенә 1 699 урын бүленгән. Мәғлүм булыуынса, Башҡорт дәүләт педагогия университеты – республикала педагогик магистратураны ғәмәлгә ашырған берҙән-бер юғары уҡыу йорто. Унда уңышлы алып барылған онлайн-магистратура һәр урында һәм уңайлы ваҡытта белем алыу мөмкинлеген бирә.\nЮғары уҡыу йорттарына конкурс буйынса һайлап алыуҙың киләһе этабы 3 авгусҡа тәғәйенләнгән. Был көндә булған бюджет урындарының 80 проценты бүленә. Беренсе этапта ҡатнашыу өсөн бөгөндән дә һуңға ҡалмайынса ҡабул итеү комиссияһына аттестаттың төп нөсхәһен һәм уҡырға алыныуға яҙма ризалыҡ тапшырырға кәрәк. Урындарҙың ҡалған 20 проценты 8 августа икенсе этапта бүленә.


Йорттарға йылы бирергә! | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nХөкүмәт йортонда үткән оператив кәңәшмәлә был талапты Радий Хәбиров ҡуйҙы. Республика башлығы шулай уҡ төбәктә ҡайһы бер ҡалаларға ингән юлдарҙың торошон, шәхси йәмәғәт транспортының эшен ойоштороу тәртибен тәнҡиткә тотто. Төбәк үҫешендәге стратегик йүнәлештәрҙе асыҡлаған Указға ла ҡул ҡуйҙы. 2024 йылға Башҡортостан кеше потенциалы, уңайлы тормош мөхите, иҡтисади үҫеш, инвестициялар һәм инфраструктура күрһәткестәре буйынса илдә тәүге биш төбәк исемлегенә инергә тейеш. Радий Хәбиров министрлыҡ етәкселәренә Указдың айырым йүнәлештәренә ҡағылған аңлатма менән бөгөндән брифингтар ойошторорға ҡушты. Һауа шарттарының ҡырыҫлығы йорттарға кисекмәҫтән йылы биреүҙе талап итә. Торлаҡ коммуналь хужалыҡ министры вазифаһын башҡарыусы Борис Беляев дүшәмбе иртәһенә 45 муниципалитетта йылытыу миҙгеле асыҡ, тип белдерҙе. Республикала дүрт көн рәттән 8 градус йылынан кәм температура теркәлә, Радий Хәбиров ҡалған йорттарҙы 23 сентябрҙән үк йылыта башлау йөкләмәһен бирҙе. Транспорт һәм юл хужалығы дәүләт комитетының юлдарҙы хеҙмәтләндереү эшмәкәрлеген Республика башлығы ҡаты тәнҡиткә тотто. Нуғай ауылы яғынан Өфөгә ингән өлөштә юл буйын үлән баҫҡан, Бындай хәл башҡа муниципалитеттарҙа ла йыш осрай. Республика башлығы Стәрлетамаҡта һыу ағыҙа торған торбаларҙан күрелгән экологик зыян сәбәбен асыҡларға ҡушты. Бысраҡ шыйыҡсаны ҡайһы предприятие түккәнен билдәләп ғәйеплеләрҙе яуапҡа тарттырыр өсөн ведомство-ара эшсе төркөм булдырыласаҡ. Йәмәғәт транспорты эшендә тәртип урынлаштырыу мәсьәләһе лә киҫкен. Автобустарҙа терминал ҡуйыу йыйылған аҡса күләме тураһында ғәмәлдәге мәғлүмәтте асыҡлаған. Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы етәксеһе Марат Вахитов белдереүенсә, 2018 йылда пассажирҙарҙың 15 процентын ғына ташыған Башавтотранс 600 миллион, ә пассажир хеҙмәтләндергән ҡалған ойошмалар бары 11 миллион һум һалым түләгән. Республика башлығы тармаҡта коррупция шиген белдерҙе. Оператив кәңәшмәлә Радий Хәбиров йәнә бер тармаҡтағы законһыҙ эшмәкәрлекте хәтергә алды. Башҡортостандың экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу министрылығына ҡатламлы таш табыу өлкәһендәге законһыҙ эшҡыуарлыҡҡа сик ҡуйыу бурысы йөкмәтелгән.


Инфоурок › Начальные классы › Конспекты › Өсөнсө класта Башкортостан мәҙәниәте һәм тарихы дәресе (3 кл)\nӨсөнсө класта Башкортостан мәҙәниәте һәм тарихы дәресе\nДәрес темаһы: Ағас ултыртыуҙың файҙаһы.\nДәрес төрө. Ғәмәли мәсьәләләрҙе хәл итеү дәресе.\nШәхси сифаттарҙы үҫтереү өлкәһендәге үҫеш: белем алыуға ынтылыш;дәрестә башҡарған эштәрең өсөн яуаплылыҡ тойғоһо тәрбиәләү; тырыш булырға, һаулығың тураһында ҡайғыртырға кәрәклеген төшөндөрөү, парлашып (группала) эшләү процесында парталашыңа ярҙам итеү, уның эшен, фекерен күтәрешеү; үҙеңдең үтәгән эшеңә күршеңдең иғтибарын йәлеп итеү, уның баһаһын ишетеү һәм төшөнөү.\nМетапредмет өлкәһендәге үҫеш: дәрестең темаһын, маҡсатын билдәләргә күнегеү; һорауҙарға дөрөҫ, тулы итеп яуап бирергә өйрәнеү, бирелгән өлгөгә, инструкцияға ярашлы эш итә белеү; эшләгән эште йомғаҡларға, уның буйынса һығымта яһарға өйрәнеү.\nПредмет өлкәһендәге үҫеш: ағас ултыртыуҙың кешегә һәм тәбиғәткә булған файҙаһын асыҡлау, дөрөҫ итеп ағас ултыртырға өйрәнеү, үтелгәнде нығытыу.\nТынысландыҡ. Тәрән һулыш алдыҡ. Бер-беребеҙгә ҡарап йылмайҙыҡ. Ултырығыҙ. Дәресебеҙҙе башлайыҡ.\nДәресебеҙ ҡыҙыҡлы үтһен өсөн нимә эшләргә кәрәк икән?\nАктив яуап биреп, тырышып эшләйбеҙме?! Башланыҡ!\nТәбиғәт байлығы тип нимәгә әйтәләр? (ер өҫтөндә һәм аҫтында булған бөтәнәмәгә әйтәләр)\nУларҙы ҡулланғас, тиҙ арала яңыһы балыҡҡа киләме? (юҡ, сөнки улар барлыҡҡа килһен өсөн меңәр йыл кәрәк)\nЯңы теманы асыҡлау, бурыстар билдәләү.\nАлтын,көмөш, нефтте кеше ҡаҙып ала, ул бөтә. Алтын, көмөш, тимер рудаһы ла яңынан барлыҡҡа килмәй. Ләкин тәбиғәттең бер төр бик ҙур байлығын ишәйтеүҙә кеше үҙ өлөшөн индерә ала. Ул ниндәй байлыҡ икән? (ағас) слайд\nНисек күбәйтә алабыҙ? (ултыртабыҙ)\nҺеҙ ағас ултыртҡанығыҙ бармы? слайд\nӘ хәҙер ҡыҙҙар әҙерләгән видеояҙманы ҡарап үтәйек.\nБөгөн дәрестә беҙ нимәләр белербеҙ икән?\nДәрестең темаһын асыҡлағыҙ (Ағас ултыртыуҙың файҙаһы)\nТимәк, дәрестең маҡсаты ниндәй? (Ағастың ултыртыуҙың кешегә һәм тәбиғәткә булған файҙаһын асыҡлау)\nБеҙҙең тағы бер бурысыбыҙ бар бит әле: беҙ ағасты дөрөҫ ултыртырға ла өйрәнергә тейешбеҙ.\nЯңы белемдәр асыу.\nТаҡтала бирелгән схеманы бергәләп тулыландырайыҡ. Һеҙеңсә, ағас ултыртыуҙың файҙаһы нимәлә?\nБелемдәребеҙ етмәһә, информацияны ҡайҙан алырбыҙ һуң? (1-дәреслектән, 2-китап-журналдарҙан, 3- интернет селтәре, 4- оло кешеләрҙән һорау)\nГруппаларға бүленеп информация йыйыу.\nТик группала нисек эшләргә кәрәк?\nТикшерәйек. Таҡтаға элә барабыҙ. Кем күберәк белер икән?\nБашҡорттарҙың фекеренсә,ағас тамыры шулай уҡ йәшәү, йәшәйеш символы. Тамыры- халыҡтың үткәне, рухи байлығы, олоно- бөгөнгөһө, ботаҡ тармаҡтары- киләсәгебеҙ.\nҠасан ағас ултырталар? (яҙын йәки көҙөн- ағас бөрөлөре үҫмәгән саҡта)\nҺеҙ ағасты дөрөҫ ултырта беләһегеҙме һуң?\nӘйҙәгеҙ, группаларға бүленеп, ағас ултыртыу тәртибен, алгоритмын төҙөп ҡарайыҡ.\nҮҫентене ултыртыу бейеклеген билдәләү\nЕр менән күмдереү\nАғас үҫентеһен әҙерләү\nУлтыртып бөткәс ни эшләйҙәр? (тәрбиәләйҙәр)\nӘ хәҙер, тикшерәйек. (презентация б-са)\nҺеҙ дәрестә нимә белдегеҙ?\nАғас ултыртыуҙың файҙаһын белдек, үҫентене ултыртырға өйрәндек, нимә эшләргә ҡалды? (ниндәй ағас ултыртырға һайлау).\nНиндәй ағастар беләһегеҙ? Һүҙлек эше\nНи өсөн уларҙы һайларға теләнегеҙ?\nҮҙ – аллы эш.\nПарлашып, карточкаларҙағы һорауҙарға яуап биреп ҡарағыҙ.\nРәсәй символы булған ағас\nИң аҙаҡҡы булып сәскә ата\nБыл ағас ботаҡтары- ҡуяндарҙың яратҡан аҙығы\nБорон,уның ҡайырынан сабата, кәрзин үргәндәр\nҠала урамдарына йышыраҡ ултырталар\nБеҙ бөгөн дәрестә нимә белергә теләгән инек әле?\nБөгөнгө дәрестәге эшегеҙҙе баһалағыҙ:\nБик яҡшы, сөнки....\nТырышырға кәрәк ине, сөнки....\nДәрестең һуңында һеҙгә һәр йыл апрель айында үткәрелгән ағас ултыртыу акцияһына ҡушылып бер ағас үҫентеһен ултыртырға тәҡдим итәм...\nНомер материала: 490867


Милли музейҙа яңы күргәҙмә залы асылды\n15 Май , 21:30\nУл ҙурлығы, экспонаттарының үҙенсәлеге менән иғтибарҙы йәлеп итә.\nБашҡортостандың Милли музейында Бөйөк Ватан һуғышына арналған яңы күргәҙмә залын асыу тантанаһы үтте.\nСарала Башҡортостандың мәҙәниәт министрлығы вәкиле Ирек Иманғалин, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Ғәлим Яҡупов, Башҡортостандағы ветерандар советы рәйесе Валерий Шәрипов, Башҡортостан ветерандары комитеты рәйесе Владимир Попов, музей хеҙмәткәрҙәре, журналистар ҡатнашты.\nИрек Иманғалин Бөйөк Ватан һуғышы йылдарының ауыр әммә фиҙакәр булыуын, Башҡортостандан 700 меңдән ашыу һалдаттың яуҙа ҡатнашыуын, һуғыш һулышының һәр ғаиләгә ҡағылыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды.\n“Күргәҙмә залы күп кешене, айырыуса йәштәрҙе ҡыҙыҡһындырыр тип ышанам”, - тине ул.\nҒәлим Яҡупов милли музейға һәм уның филиалдарына 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәренең исемдәре тупланған китап-белешмә һәм Рәсәй геройы Миңлеғәле Шайморатовтың һәләк булған еренән алынған тупраҡ һалынған тубустар бүләк итте.\n“Шайморатовсылар” китабында 2700 яугирҙең исемдәре ингән, әле был эш тамамланды тигәнде аңлатмай. Сафтар тулылана, китаптың икенсе өлөшө лә донъя күрәсәк”, - тине ул.\nБашҡортостан ветерандары советы рәйесе Валерий Шәрипов Советтар Союзы, Рәсәй геройҙарының исемдәрен мәңгеләштереүҙең эш барышы, бында музейҙың роле хаҡында һөйләне, рәхмәт әйтте.\nБашҡортостандың ветерандар комитеты рәйесе Владимир Попов Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында нисек Рәсәйгә, Башҡортостанға ауыр булыуын, шулай ҙа республикабыҙ был ауырлыҡты лайыҡлы үтеүен билдәләне.\nБылтыр музейға Миңлеғәле Шайморатовтың йондоҙо тапшырылһа, быйыл Бөйөк Ватан һуғышы башланыуға 80 йыл тулыуға Милли музейҙа яңы күргәҙмә залы асылды.\nУл ҙурлығы һәм үҙенсәлекле экспонаттарға бай булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итә. Милли музейҙың өлкән ғилми хеҙмәткәре Антон Фокин уның буйлап экскурсия ойошторҙо, һәр стелла, һәр экспонат менән яҡындан таныштырҙы. Бында Башҡортостандың Бөйөк Ватан һуғышына индергән өлөшөнә бәйле күп мәғлүмәт тупланған, ошоноң менән ул йәш быуын өсөн әһәмиәтле.


Октябрь айының тәүге көнөндә Рәсәйҙә мөлкәт һалымын түләү кампанияһы тамамлана. 2 октябрҙән иһә үҙ ирке менән һалымды түләмәгән кешегә штраф һалынасаҡ. Атап әйткәндә, артабан һәр көнгә түләүҙе кисектергән өсөн пеня өҫтәлә.\n18 – 19 сентябрҙә республикалағы һалым инспекцияларында Асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла. Был сарала физик берәмектәрҙең мөлкәтенә һалым билдәләү тәртибе, шулай уҡ транспорт, ер һалымдары хаҡында ентекле мәғлүмәт алырға мөмкин. Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығындағы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, һалым органдарының барлыҡ офистары, шулай уҡ айырымланған территориаль эш урындары 18 сентябрҙә иртәнге сәғәт 8-ҙән киске 8-гә, ә 19-ында иртәнге сәғәт 10-дан көндөҙгө 3-кә тиклем халыҡты хеҙмәтләндерә.\nБелгестәр мөлкәт һалымының кем тарафынан һәм ниндәй ваҡыт эсендә түләнергә тейешлеге, билдәле бер муниципаль берәмектә ҡулланылған һалым ставкаһы һәм ташламалар хаҡында ентекле һөйләйәсәк, һалым һалыуға ҡағылышлы башҡа һорауҙарға ла яуап бирәсәк. Үҙҙәренә килгән белдереү ҡағыҙында ниндәйҙер хата тапҡан осраҡта граждандар урында уҡ ғариза яҙа ала.\nҺалым инспекцияһында “Физик берәмектәр өсөн һалым түләүсенең шәхси кабинеты” (https://Ik2.service.nalog.ru/Ik/) хеҙмәтенә теркәлергә була. Ул инспекция менән электрон бәйләнешкә инеү һәм мөлкәт һалымы буйынса иҫәпләшеүҙе контролдә тотоу мөмкинлеген бирә.\nВедомствола әйтеүҙәренсә, быйылғы 1 ғинуарҙан бирле һалым белдереүен бер тапҡыр ҙа алмаған һәм мөлкәте өсөн түләмәгән кешеләр был турала инспекторҙарҙы мотлаҡ иҫкәртергә тейеш. Хәбәр ебәреү алымы Рәсәйҙең Федераль һалым хеҙмәте сайтындағы “Физик берәмектәр” киҫәгендә (http://www.nalog.ru/rn02/fl/interest/imuch mes) урынлаштырылған. 2017 йылдың 1 ғинуарына тиклем бындай объекттарға һалым хәбәр ебәрелгән йылдан, йәғни быйылдан башлап билдәләнә.


Ҡалыпҡа һалынмаған яңы юридик ҡарарҙар кәрәк\nҮткән аҙна аҙағында Өфөлә Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай йортонда “Хоҡуҡ һәм иҡтисад. Стратегик партнерлыҡ” Рәсәй юридик форумының пленар ултырышы уҙҙы. Сарала Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты.\n“Әлеге сарала ҡатнаш-ҡандарҙың күбеһе үҙ ғүмерен ҡануниәткә, тәртип һаҡлауға, дәүләткә һәм халыҡҡа хеҙмәт итеүгә арнаған. Быйыл беҙҙә тағы бер тантаналы сара – Башҡортостанда юридик ойошманың барлыҡҡа килеүенә 70 йыл. Минең өсөн дә ул әһәмиәтле дата: Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамланым, унда эшләнем, диссертация яҡланым. Бында ла Башҡорт дәүләт универ-ситетының Хоҡуҡ институты уҡытыусыларын күрәм – йәштәрҙе лә, оҙаҡ йылдар эшләгәндәрҙе лә. Юбилей менән ҡотларға рөхсәт итегеҙ”, – тине төбәк етәксеһе.\nУл сығышында шулай уҡ республиканың әүҙем үҫешкән иҡтисадына ҡалып-ҡа һалынмаған яңы юридик ҡарарҙар кәрәк тип билдәләне. Радий Хәбиров иҡтисади эшмәкәрлек-те хоҡуҡи көйләүҙең мөһим әһәмиәткә эйәлеген һыҙыҡ өҫтөнә алып, коллегаларынан сағыу, ҡыҙыҡлы тәҡдимдәр көтөүен белдерҙе.\nДәүләт Йыйылышы – Ҡо-ролтай рәйесе Константин Толкачев пленар ултырыштағы сығышында хоҡуҡ һәм иҡти-сад нисбәтенә күп яҡлы ҡараш барлығын белдерҙе.\n"Бөгөн закондарҙы камиллаштырыу етеҙ бара һәм иҡтисади бәйләнештәрҙең ышаныслылығын, ғәҙеллелеген тәьмин итеп, хужалыҡ итеүсе субъекттар араһындағы мөнәсәбәттәрҙә сағыла, уларҙың мәнфәғәттәрен яҡлай, хәүефһеҙлекте, монополиялаштырыуға ҡаршы тороуҙы гарантиялай", – тине парламент рәйесе.\nБыйыл Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары яҙғы сессияла ҡырҡ ултырыш уҙғарып, уларҙа иҡтисад өлкәһенә ҡағылған иллегә яҡын закон проектын ҡараған. Мәҫәлән, инвестиция эшмәкәрлеге тураһындағы законға үҙгәрештәр индерелә. Ҡануниәттәге был үҙгәреш республиканың инвестициялар йәлеп итеү һәләтен арттырыуға йүнәлтелгән.\nФорумға ярашлы интеллектуаль уйындар ҙа ойошторолдо. Еңеүселәрҙе республика Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Андрей Назаров бүләкләне. Кис иһә "Йыл юрисы" премияһын тапшырыу тантанаһы уҙҙы.


ӨФӨ, 2018 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Азат Ғиззәтуллин/. Республикабыҙҙа билдәле ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдиновтың ғаиләһе Башҡортостанда социаль яҡтан иң әүҙем ғаилә тип танылды. Улар «Өлгө ал» республика конкурсында еңеү яуланы. Унда Башҡортостандың 43 ҡала һәм районынан йәмғиәткә файҙа килтергән, ауылды, ҡаланы йәки районды үҫтереүгә үҙ өлөшөн индергән 107 ғаилә ҡатнашты. Барлыҡ ғаилә ағзаларының социаль яҡтан әүҙем булыуы төп шарттарҙың береһе ине. Ғаиләләр өс этапта интернетта тауыш биреү юлы менән, шулай уҡ Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Анна Кузнецова етәкселегендәге махсус комиссия тарафынан һайлап алынды.\n«Ошондай исемгә лайыҡ булыу ҙур яуаплылыҡ өҫтәй, ғаиләбеҙ өсөн сит илдәрҙә йәшәгән яҡташтарыбыҙ ҙа тауыш бирҙе. Әлбиттә, бында тәү сиратта тормош иптәшем Гөлгөнәнең һәм ҡыҙҙарыбыҙ Ләйсән менән Илүзәнең, улыбыҙ Азаматтың өлөшө ҙур. Беҙҙең өсөн тауыш биргәндәрҙең барыһына ла ҙур рәхмәт. Үҙебеҙгә һәм башҡаларға халыҡтың мәҙәниәтебеҙҙе хуплауын һәм уның үҫешеүен иҫбатланыҡ. Башҡортостанда йәшәүселәр күрһәткән ошо ҙур ышанысты аҡларға тырышырбыҙ», — тине Зәйнетдиновтар ғаиләһе башлығы.


«Первушино» аэродромында Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн байрам концерты була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Первушино» аэродромында Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн байрам концерты була\n15:43, 30 апреля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\n9 майҙа «Первушино» аэродромында «Беҙҙең киләсәк» хәйриә фонды Өфөләге инициатив төркөм менән берлектә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн «1945 йылдың күге» тип аталған байрам концерты уҙғара. Сара Еңеүҙең 70 йыллығына арнала.\nОйоштороусылар хәбәр итеүенсә, байрам программаһында һуғыш йылдары йырҙары, милли һәм этник бейеүҙәр, балалар коллективтары сығышы, ресторандар араһында иң яҡшы һалдат бутҡаһына ярыштар, парашюттан һикереү ҡаралған.


Невский тип йөрөтөлгән кенәз Александр Ярославовичтың ғүмере ҡыҫҡа була - ул ҡырҡ йылдан саҡ ҡына күберәк йәшәй ( 1220 - йәки 1221 - 1263). 16 йәшендә Новгород кенәзенә әйл әнә, 20 йәшендә - 1240 йылдың 15 июлендә - Невала шведтарҙы тар - мар итә, ә 22 йәшендә Чуд күленең боҙо өҫтөндә данлыҡл ы\nБуласаҡ полководецтың ихтыяр көсө ауыр һәм хәүефле ваҡыттарҙа сыныға. Александрҙың ҡырыҫ һәм аҡыллы атаһы - кенәз Ярослав Всеволодович малайҙы бала сағынан уҡ дипломатияға, хәрби хәйләкәрлеккә һәм сыҙамлыҡҡа өйрәтә.\nБатый Урҙаһы Рәсәйҙе көнсығыштан йонсотҡанда, төньяҡ һәм\nкөнбайыштан уға рыцарь - крестоносецтар дәғүә итә башлай. Улар уңайлы мәлен тап килтереп, әлегә тиклем Батыйҙың ҡанлы\nитеге баҫмаған ерҙәргә ынтыла. 1240 йылдың июлендә Фин\nҡултығы һыуҙарында һаҡ хеҙмәте шведтарҙың меңләгән ғәскәре\nкилеүен күрә, йөҙәрләгән елкәнле кәмәләрҙә улар Нева тамағына яҡыная.\nКенәз Александр Ярославовичҡа был турала мәғлүм булғас, у л үҙенең дружинаһын ҙур алышҡа әҙерләй башлай.\nКрестоносецтарға етәкселек итеүсе швед Биргер утҡа май өҫтәй. Ул кенәзгә түбәндәге грамотаны ебәрә:" Әгәр ҙә миңә ҡаршы торорға уйлайһың икән, мин һинең ереңә аяҡ баҫтым да инде. Алдыма килеп баш эйеүең һәм шәфҡәтле булыуымды\nһорауың яҡшыраҡ булыр... Әгәр ҙә инде ҡаршы торһаң, ерҙәреңде юҡҡа сығарасаҡмын, үҙең һәм балаларың минең\nБыл хатты уҡыған кенәз ғәскәрен алышҡа күтәрә. 1240 йылдың\n15 июлендә ул шведтар көтмәгәндә һөжүм итә һәм уларҙың ғәскәрен тулыһынса тар - мар итеүгә ирешә.\n1240 йылғы Нева алышы дошмандарҙың төньяҡтан янауына сик ҡуя, һәм ошо һуғыштан һуң Невский тип йөрөтөлә башлаған Александр Ярославовичтың сәйәси йоғонтоһон көсәйтә.\nИке йылдан, 2142 йылдың бишенсе апрелендә, Александр Невский етәкселегендәге урыҫ ғәскәре Чуд күлендә тағы бер еңеүгә ирешә. Ул Урта быуаттың иң ҙур алышы булараҡ тарихҡа\nинә. Крестоносецтар был ҡан ҡойошта 500 һыбайлыһын юғалта, 50 рыцарь әсирлеккә төшә. Заманы өсөн был бик ҙур юғалтыу\nбулып иҫәпләнә. Һәм еңеү яулау Александр Невскийҙы ул осорҙоң иң ҙур хәрби начальниктары менән бер рәткә ҡуя.\nЯугирҙарҙың батырлығы һәм Александр Невскийҙың етәксе\nталанты сит ил илбаҫарҙарын еңеүҙе тәьмин итә һәм уларҙа урыҫ ерҙәрен баҫып алыу теләген юҡҡа сығара.\nАлександр Невский 1263 йылдың 14 ноябрендә вафат була. Ул\nурыҫ сиркәүе тарафынан изгеләр иҫәбенә индерелә. Петр Беренсенең ҡушыуы буйынса кенәздең кәүҙәһе Петербургтың Александр - Невский лавраһына күсерелә. Уның тормошо һәм эшмәкәрлеге урыҫ һәм совет тарихсылары, рәссамдары, яҙыусылары, композиторҙарының хеҙмәтендә сағылыш таба.\nӨфө картаһында Александр Невскийҙың исеме 1824 йылда, Александр Беренсе Александр Невский сиркәүенең нигеҙенә\nтәүге ташты һалғандан һуң барлыҡҡа килә.\nӨфөлә Александр Невский урамы 1957 йылдың алтынсы авгусында барлыҡҡа килә. Ул Калинин һәм Орджоникидзе райондарында урынлашҡан.


Инфоурок / Начальные классы / Конспекты / Башкирский язык 1 класс тема: Алфавит\nБАШҠОРТ ТЕЛЕНӘН АСЫҠ ДӘРЕС\nТЕМА: « АЛФАВИТ»\nҮткәрҙе; Хайруллина Н.А.\nКүсем башланғыс мәктәбе уҡытыусыһы\nМаҡсат: Алфавит тураһындағы төшөнсәне тәрәнәйтеү өҫтөндә эшләү.Алфавитта хәрефтәр һаны,тәртибе тураһында төшөнсә биреү. Һүҙҙәрҙе алфавит тәртибендә яҙыу күнекмәләрен камиллаштырыу.Башҡорт алфавитының үҙенсәлеген асыҡлау.Һүҙ байлығын арттырыу һәм телмәр үҫтереү.\nЙыһазландырыу: башҡорт теле алфавиты, һүрәттәр,плакат, икт.\nБөгөн беҙҙә «Башҡорт теле»\nРәхмәт һиңә!Һинең аша\n-Һаумыһығыҙ уҡыусылар,бөгөн һеҙҙә дәресте мин алып барасаҡмын.Минең исемем Нәзирә Ансар ҡыҙы булыр.\nБеҙ һеҙҙең менөн ошоға тиклем ниндәй китап буйынса уҡыныҡ?\nНимәгә өйрәтте ул беҙҙе?\nӘйҙәгеҙ «Әлифба» китабына ҙур рәхмәт әйтәйек.\nӘлифба! Рәхмәт һиңә!\n«Әлифба» китабы урынына беҙгә «башҡорт теле» китабы килгән икән.\nБыл китап беҙҙең белемдәребеҙҙе тағы күбәйтәсәк, артырасаҡ.Уның ярҙамында беҙ шыма, тиҙ һәм дөрөҫ итеп уҡырға,матур һәм шул уҡ ваҡытта хатаһыҙ яҙырға өйрәтәсәк.Шуға ла был китапты ла беҙ таҙа итеп ҡәҙерләп алып йөрөргә тейешбеҙ.Килештекме?\nӘйҙәгеҙ беренсе битен асайыҡ.\nНимә тип яҙылған?(Алфавит)\nНимә ул алфавит? Ҡайҙан килеп сыҡҡан был һүҙ?\nАлфавит һүҙенең мәғәнәһен,ундағы хәрефтәрҙең тәртибен асыҡлау,беҙҙең бөгөнгө дәрестең маҡсаты.\nБыл маҡсатҡа сығыу өсөн мин һеҙҙе әкиәт иленә сәйәхәткә саҡырам.Минең менән барырға ризаһығыҙмы? Күҙҙәрегеҙҙе йомоғоҙ! 1,2,3, Астыҡ!\nБорон-борон заманда әкиәт ҡалаһында матур-матур өйҙәрҙә йәшәгән ти хәрефтәр.Ләкин улар бөтәһелә бер өйҙә түгел,ә бүленеп-бүленеп йәшәгәндәр,хатта урамдары ла булған.\nӘйҙәгеҙ,уҡығыҙ әле был ниндәй урам!\nҠарағыҙ әле, улар беҙҙән йәшенеп бөткәндәр,әйҙәгеҙ беҙ уларҙы өйҙәренә урынлаштырайыҡ.\nНиндәй һуҙынҡыларҙы беләбеҙ? Әйҙәгеҙ уларҙы йырлап ишеттерәйек.\nМалайҙар ҡалын һуҙынҡыларҙы йырлай.(А-У-О-Ы )\nҠыҙҙар нәҙек һуҙынҡыларҙы(Ә-Ө-Ү-Э-И)\nӨйҙәренә индерәбеҙ. (плакетка яҙалар).\nӘ был өйҙә ниндәй һуҙынҡылар йәшәй икән? (ике өндө белдергән һуҙынҡылар Я-Ю-Е-Е)\nӘ хәҙер был урамға сығайыҡ.\nБыл урамда ла хәрефтәрҙе өйҙәренә урынлаштырайыҡ\nБыл йорт ҡатлы-ҡатлы, ниндәй хәрефтәр йәшәй икән? (парлы тартынҡылар,Б-П В-Ф Г-К Ғ-Ҡ Ж-Ш Д-Т Ҙ-Ҫ З-С )\nӘ был өйҙә парһыҙ яңғырау хәрефтәр,беҙ уларҙы сонор хәрефтәр ҙә тип әйтәбеҙ (Л М Н Ң Р Й)\nБында парһыҙ һаңғырау хәрефтәр (Х Һ)\nӘ был өйгә ниндәй хәрефтәрҙе индерәбеҙ (Ц Ч Щ) ,улар тик рус теленән ингән һүҙҙәрҙә генә осрай торған хәрефтәр.\nҠарағыҙ әле беҙҙең бит тағы ике хәрефебеҙ юҡ, уларға өй ҙә ҡалманы Ниндәй хәрефтәр улар ? (Ь, Ъ) /нәҙек айырыу билд. һәм ҡалын айырыу билдәһе.\n-Уларҙың өндәре лә юҡ, үҙҙәрен генә бер нисек тә ҡулланып та, уҡып тә булмай, улар кәрәк саҡта ғына киләләр, шулай булғас, әйҙә улар хәрефтәр араһында ҡунаҡ ҡына булып йөрөһөндәр\n-Шулай итеп Алфавит илендәге хәрефтәрҙе урынлаштырып бөттөк\n-Был илдә нисә хәреф йәшәй икән, һанайыҡ\nТағы ике билдә –(Ь,Ъ) (бөтәһе 42 хәреф.)\nбыл илдә тик башҡорт теленә генә хас хәрефтәр ҙә бар улар 9 (Һ,Ҡ,Ғ,Ҙ,Ң,Ҫ,Ә,Ө,Ү)\nшул арҡала башҡорт алфавитында рус алфавитына (33) ҡарағанда хәрефтәр күберәк бөтәһе (42 хәреф).\nШулай итеп һығымта яһайыҡ ;\nАлфавит ул хәрефтәрҙе билдәле бер тәртипкә килгән йыйылмаһы ысынлап\nта ҡарағыҙ әле таҡтала ла күрәбеҙ, парталарға ла ята\nАлфавитта һәм хәрефтең үҙ урыны һәм исеме була.\nАлфавит –ул грек һүҙе альфа+вита тигән һүҙҙәр ҡушылған альфа- порядок, йәки тәртип тигәнде аңлата\nӘйҙәгеҙ алфавитты уҡыйыҡ.\nБеҙ балыҡ булдыҡ\nЭште дауам итәбеҙ:\n-китаптың 4 се битен асабыҙ, 2 се күнегеүҙе уҡыйбыҙ. Кем уҡып ишеттерә?\n-3 сө күнегеү –һүҙҙәр төҙөйбеҙ\n-4 се күнегеү-ниндәй хәреф артыҡ – ни өсөн?\n-Тағы алфавитҡа күҙ йөрөтәйек\n-Нисә хәреф? /таҡтала эшләү/\n-Бишенсе хәреф?, унынсы ?\nӘ хәҙер ҡарағыҙ әле һеҙҙең парталарҙа һүрәттәр ята, шул һүрәттәрҙең беренсе хәрефен билдәләгеҙ һәм сығып алфавит тәртибендә теҙәлегеҙ\n-Башҡорт теленең алфавитында нисә хәреф?\n-Нисә тартынҡы? Нисә һуҙынҡы?\n-ике өндө белдергән хәрефтәрҙе әйтегеҙ\n-башҡорт теленә хас хәрефтәр?\n- алфавит беҙгә ни өсөн кәрәк?\nНомер материала: ДБ-360187


«Яратабыҙ һәм һағынабыҙ Һеҙҙе, Маэстро!»\nОшо исем аҫтында бөгөн баш ҡаланың Инвалидтар ижад йортонда Салауат Низаметдиновтың яҡты иҫтәлегенә арналған хәтер кисәһе үтә.\nУл республикабыҙҙа ғына түгел, Рәсәй кимәлендә лә, сит тарафтарҙа ла танылыу яулаған шәхес. Уны үтә лә емешле ижадсы - ете опера, симфониялар, хор һәм бихисап йыр авторы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғ. Сәләм исемендәге республика премияһы, Халыҡ-ара конкурстар, Рәсәй Композиторҙар союзының Дмитрий Шостакович исемендәге премияһы лауреаты булараҡ беләләр. Кисәлә уның яҡындары, ижадташ дуҫтары, уҡыусылары ҡатнаша. Салауат Низаметдинов ижад иткән йырҙар менән байытылған программа киске сәғәт биштә башлана.


Уҡығандар күктә осор, һыуҙа йөҙөр… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Уҡығандар күктә осор, һыуҙа йөҙөр…\nУҡығандар күктә осор, һыуҙа йөҙөр…\nйәки Сибай студенттарының Ҡытайҙы яулап ҡайтҡаны\nҮҙ көсөңдө һынау һәм тәжрибә уртаҡлашыу. Һүҙҙең нимә хаҡында барғанын аңлағанһығыҙҙыр, ярыштарҙың әһәмиәте хаҡында әйтеүем. Ни тиһәң дә, төрлө конкурстарҙа ҡатнашыу, кешеләр менән аралашыу шәхси үҫешеңә йоғонто яһамай ҡалмай. БДУ-ның Сибай институты етәкселеге лә ошо маҡсаттан сығып эш итә. Октябрь аҙаҡтарында йәш иҡтисадсылар командаһының Ҡытайға барып, Рәсәй намыҫын яҡлап ҡайтыуҙары ла ҙур мәртәбәгә эйә.\n– Аңлата алмаҫлыҡ тәьҫораттар менән ҡайттыҡ. 34 дәүләттән, атап әйткәндә, АҠШ, Канада, Германия, Ҡытай, Франция, Мексика кеүек көслө илдәрҙән килгән студент командалары араһында Рәсәй данын яҡланыҡ бит. Тойғоларҙы һөйләп кенә еткереп булмай, ә кисереү мөһим, – тип үҙ ҡыуаныстары менән уртаҡлашты студенттар.\nУларҙың әйтеүенсә, ECANTUS Халыҡ-ара бизнес-идеялар конкурсының Донъя кубогы өсөн ярыштарында ҡатнашыу хоҡуғы төбәк этабында еңгән өсөн бирелә. Баһалама составының KPMG, Pepsico, Coca-cola, Unilever кеүек эре компаниялар етәкселәренән тороуы бәйгенең кимәлен күрһәтмәй ҡалмай.\nКонкурстың беренсе көнө мәҙәни йәрминкә менән уны рәсми асыуҙы үҙ эсенә ала. Тәүгеһендә һәр команда инглиз телендә тыуған иле хаҡында мәғлүмәт бирә, ундағы халыҡтарҙың ғөрөф-ғәҙәттәре һәм традициялары менән таныштыра. Шулай уҡ милли кейемдәрҙә йыр-бейеүҙәрен күрһәтә, аш-һыуҙарын тәҡдим итә. Ҡатнашыусылар Рәсәй командаһының өҫтәленән оҙаҡ ҡына айырыла алмай тора. Ундағы төрлөлөккә һәм байлыҡҡа уларҙың иҫе китә.\nИртәгеһенә командалар һигеҙ лигаға бүленеп, үҙ проекттарын күрһәтә. Беҙҙекеләр Ҡытай, Нидерланд, Марокко менән бер лигала сығыш яһай. Һәр команда 17 минут эсендә үҙ эштәре хаҡында бәйән итергә тейеш була.\n– Башта конкурстың юғары кимәлдә үтеүен билдәләр инем, – ти иҡтисад фәндәре кандидаты, команда етәксеһе Урал Барлыбаев. – Көслө командалар араһында беҙҙең студенттар һынатманы, лайыҡлы сығыш яһаны. Командаларҙың киң масштаблы проблемалы проекттарҙы үҙ эсенә алған эше юғары баһаланды. Мәҫәлән, берәүҙәр эсәр һыуҙы таҙартыу мәсьәләһе буйынса сығыш яһаһа, ҡайһы бер илдәр үҙҙәрендә аҙыҡ-түлектең етешмәүен сағылдырҙы. Шуны әйтеү мөһим: конкурстан алып ҡайтҡан тәжрибә киләсәктә һис шикһеҙ ярҙам итәсәк.\nЯрыштың ҡағиҙәләре буйынса, финалға һәр лиганан ике команда сыға. Дөйөм финалда Ҡытай, Марокко, Ирландия һәм Порте көс һынаша, ә Донъя кубогын ҡытайҙар яулай.\nҠытайға барып ҡайтҡан студенттар менән уҡыу йортондағы матбуғат конференцияһы оҙаҡ ҡына дауам итте. Студенттар журналистарҙың һәр һорауына ентекле яуап биреп, фекерҙәре менән уртаҡлашты. Халыҡ-ара конкурс тағы ниндәй яғы менән оҡшаған һуң?\n– Конкурсанттарҙың үҙ-ара мөнәсәбәте, – тине егеттәрҙең береһе. – Әллә күпме дуҫ таптыҡ. Бигерәк тә Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан студенттары менән яҡшы аралаштыҡ.\n– Мәҙәни саралар юғары кимәлдә ойошторолдо. Ҡала буйлап экскурсияла йөрөнөк, – тип әңгәмәне дауам итте улар. – Бөтә ерҙәге таҙалыҡ, тәртип һоҡландырҙы. Урам һепереүселәр шул тиклем күп, урамда сүп-сарҙың күренеүе була, шунда уҡ юҡҡа сыға.\nЯҡташтарыбыҙ махсус ҡунаҡханала йәшәгән. Башта ятыраҡ тойолған аҙыҡ-түлектәренә тора-бара өйрәнгәндәр. Шулай ҙа иң туҡлыҡлыһы үҙебеҙҙең билмән, тип көлөштө улар.\nБизнесты үҫтереү һәм киң йәйелдереү кеүек ошондай конкурстарҙы Сибайҙа ла уҙғарырға теләгегеҙ юҡмы, тигән һорауға студенттар, яҡшы идея, киләсәктә тормошҡа ашырасаҡбыҙ, тип ҡуйҙы. Шулай уҡ һөйләшеүҙә мәктәп уҡыусыларын шефлыҡҡа алып, ошо йәһәттән эш алып барыу зарурлығы ла һыҙыҡ өҫтөнә алынды. Әйткәндәй, команда ағзаларының барыһы ла тиерлек – сығарылыш курс студенттары. Был иһә үҙ сиратында алмаш әҙерләүҙе талап итә.\nЫсынлап та, йүнселлекте үҫтереү йәһәтенән республикала был юҫыҡтағы конкурстарҙы уҙғарырға кәрәк. Бер нәмә лә эҙһеҙ үтмәгән кеүек, үҙ эштәрен асырға теләгән йәштәргә ярҙам булыр ине. Мәҫәлән, Ҡытайға конкурсҡа барып ҡайтҡан студенттарҙың береһе – Арыҫлан Байрамғолов ике йыл элек тыуған ауылында “Леспром” йәмғиәтен асып ебәргән. Әлеге ваҡытта 4-се курс студенты ҡулы аҫтында 12 кеше эшләй.\n– Эшҡыуарлыҡҡа тотоноуға факультеттың “ECANTUS” командаһына йөрөүем ярҙам итте. Тәүге һабаҡтарҙы ошонда алдым, – ти ул.\nНисек кенә булмаһын, тынғыһыҙлыҡты үҙ иткән студенттарға эш табыуы ауыр булмаясаҡ. Ни тиһәң дә, йәш иҡтисадсыларҙы бөгөндән үк үҙҙәренә саҡырыусы ойошмалар булһа, күпселеге киләсәктә үҙ эшен асып, илебеҙ йәшәйешен яҡшыртыуға өлөшөн индерергә теләй.\nСығыу ваҡыты 14-11-2014, 05:06 | Ҡаранылар: 1294\nМәғлүмәтте ваҡытында һәм дөрөҫ итеп еткереү – төп бурысыбыҙ\nАныҡ маҡсаттар менән – киләсәккә\n«Белем артынан ҙур ҡалаларға ынтылығыҙ!»


Мыяу" тип кем әйтте?(әкиәт). В.Сутеев - Wikisource\nМыяу" тип кем әйтте?(әкиәт). В.Сутеев\nМыяу тип кем әйтте? (әкиәт)\n"Мыяу" тип кем әйтте?\nКөсөк диван янындағы балаҫта йоҡлай ине. Йоҡо аралаш ул кемдеңдер «мыяу» тигәнен ишетеп ҡалды һәм, башын күтәреп, тирә- яғына ҡаранды. Ләкин бер кем дә күренмәне. «Моғайын, төшөмдә ишеткәнмендер»,— тип уйланы ул һәм уңайлыраҡ итеп кире урынына ятты. Тағы кемдер:\n— Мыяу! — тине.— Кем унда?..— Көсөк һикереп торҙо, бөтә бүлмәне ҡарап сыҡты, карауат аҫтына күҙ һалды, өҫтәл аҫтына инде — бер кем дә юҡ ине. Тәҙрә төбөнә менгәйне, ишек алдында йөрөгән Әтәсте күреп ҡалды. «Бына кем мине йоҡлатмаған икән!»—тип уйланы Көсөк һәм Әтәс янына йүгереп сыҡты.\n— Әтәс, һин «мыяу» тип әйттеңме?..-— тип һораны Көсөк Әтәстән.\n—\tЮҡ, мин... бына ошолай...— Әтәс ҡанатын ҡағып, ҡысҡырып ебәрҙе.— Ки-кирикүк!..\n—\tӘ башҡа нәмә әйтә белмәйһеңме?..— тип һораны Көсөк.\n—\tЮҡ, тик кикирикүк тип кенә әйтә алам,— тине Әтәс.\nКөсөк артҡы аяғы менән ҡолаҡ артын тырнаны ла өйгә ҡарай атланы. Болдорға етеүе булды, тағы кемдер яҡында ғына «мыяу» тине. «Әһә!»— тип уйланы Көсөк.— Был бында.\nУл болдор аҫтын ҡаҙа башланы. Соҡор барлыҡҡа килде, уның эсенән бәләкәй генә сысҡан килеп сыҡты.\n—\tҺин «мыяу» тип әйттеңме?— тип уҫал һораны унан Көсөк.\n—\tПи-пи-пи-пи,— тип сыйылданы Сысҡан,— ә кем улай тип әйтте һуң?\n—\tӘле генә кемдер «мыяу» тине бит, кем һүн?\n— Яҡындамы?— тип ҡурҡып китте Сысҡан.\n—\tБына бында ғына, бөтөнләй яҡында,— тине Көсөк.\n—\tҠурҡыныс... Пи-пи-пи!— Сысҡан сыйылдай-сыйылдай болдор аҫтына инеп юғалды. Ҡапыл Эт ояһы янында ҡысҡырып «мыяу» тип әйттеләр. Көсөк ояны өс тапҡыр әйләнеп сыҡты, ләкин берәүҙе лә осратманы. Ә оя эсендә кемдер ҡыбырлағандай булды... Көсөк ипләп кенә уға яҡынлашты. Ҡаршыһына ҙур ялбыр Эт килеп сыҡты.\n—\tР-р-р...— тип ырылданы Эт.\n—\tМин... Мин белергә теләгәйнем...\n—\tһеҙ «мыяу» тип әйттегеҙме?—тип шыбырланы Көсөк, ҡойроғон бот араһына ҡыҫтыпып.\n—\tМин?! Көлөргә уйланыңмы минән, Көсөк?!\nКөсөк ҡурҡышынан баҡсаға ҡасып инеп китте һәм ҡыуаҡлыҡ эсенә йәшенде. Бында ла, ҡолаҡ төбөндә генә, тағы ла кемдер:\n—\tМыяу!— тине. Көсөк ипләп кенә ҡыуаҡ араһынан башын сығарҙы.\nУның алдында, сәскә өҫтөндә, Бал ҡорто ултыра ине. «Бына кем «мыяу» тип әйткән икән?»— тип уйланы Көсөк һәм уны тешләп тоторға уйланы.\n—\tЗ-з-з!..— Асыуланған Бал ҡорто Көсөктөң морононан әсе итеп тешләп алды. Тегеһе, ауыртыуға түҙә алмай, шыңшый-шыңшый ҡаса башланы, Бал ҡорто артынан төштө.\n—\tЗ-з-з-з!.. Сағам мин һине!.. Сағам!..\nКөсөк быуа янына килеп етте лә һыуға сумды. Аҙаҡ, башын сығарып ҡарағанда, Бал ҡорто юҡ ине инде. Шул саҡ тағы кемдер:\n—\tМыяу!..— тине.\n— Һин миңә «мыяу» тип әйттеңме?— тип һораны Көсөк үҙе эргәһенән йөҙөп барыусы балыҡтан.\nБалыҡ бер һүҙ ҙә өндәшмәне, ҡойроғон болғаны ла һыу төбөнә төшөп юғалды.\n—\tБаҡ-баҡ-баҡ!— тип көлдө томбойоҡ япрағына ултырған Тәлмәрйен.— Һин балыҡтарҙың һөйләшмәгәнен белмәйһеңме әллә?..\n—\tБәлки, һин «мыяу» тип әйткәнһеңдер?— тип һораны Көсөк Тәлмәрйендән.\n—\tБаҡ-баҡ-баҡ!-— тип тағы көлдө Тәлмәрйен.— Һин ниндәй алйот икәнһең. Мин бит баҡылдайым ғына.\nУл да һыуға һикерҙе. Көсөк еүешләнеп, шешкән танауы менән өйгә ҡайтып инде. Диван янындағы балаҫҡа моңһоу ғына барып ятты. Ҡапыл:\n—\tМыяу!!!—тигән тауыш ишетелде.\nКөсөк ырғып торҙо, тәҙрә төбөндә йомшаҡ ала Бесәй ултыра ине.\n—\tҺау!.. Һау!.. Һау!..— тип өрҙө Көсөк һәм ялбыр Эттең үҙенә нисек ырылдағанын иҫенә төшөрҙө лә: — Р-р-р-р-р!..— тине асыуланып.\nБесәй ҡурҡыуынан арҡаһын күтәрҙе, ыҫылданы.\n— Ш-ш-ш!— тине, бышҡырҙы һәм йәһәт кенә тәҙрәнән ишек алдына төшөп китте. Көсөк үҙенең балаҫына кире әйләнеп килде лә тынысланып йоҡларға ятты. Хәҙер ул кемдең «мыяу» тип әйткәнен белә ине.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Мыяу%22_тип_кем_әйтте%3F(әкиәт)._В.Сутеев&oldid=352132"\nThis page was last edited on 17 April 2013, at 01:49.


Ғафури районының Ҡауарҙы ауылында шахмат уйынын ветеран уҡытыусы Рим Әхтәри улы Насиров башлап ебәрә\nХәҙер ул йолаға әйләнгән. Математика уҡытыусыһы Рим Насиров - шахмат уйыны менән студент йылдарынан шөғөлләнә. Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлау менән тыуған ауылы Ҡауарҙыла эш башлай. Ауыл йәштәрен һәм үҙ тиҫтерҙәрен мауыҡтырғыс уйын - шахматҡа ылыҡтыра.\nРайондың төнъяҡ зонаһы ярыштарында дүрт команда көс һынашты. Венер Ҡунафин, Салауат Түзбәков кеүек билдәле шахматсылар менән ярышҡа Өфөнән Абелғужиндар династияһы ла килгәйне. Рәсәй һәм донъя чемпионаттары призерҙары Динар һәм Рәшит Әбелғужиндарҙың тамырҙары Ҡауарҙы ауылынан булыуы күп нәмә тураһында һөйләй.\nОлатаһының исемен алған Рәшит 2010 йылда Анапала Рәсәй чемпионы исеменә лайыҡ булған. Уның бер туғаны Динар Әбелғужин спорт мастеры, "Мәскәү оупен" шахмат ярышында чемпион исеменә лайыҡ. Ул биш йәшенән шахмат уйыны менән мауыға.\nДинар Әбелғужин: «Шахматтар миндә сыҙамлыҡ,фекерләү ҡеүәһен үҫтереү кеүек ыңғай сифаттар тәрбиәләй. Мин был шөғөлөм менән киләсәкккә яҡты уй-маҡсаттар ҡора алам».\nҠауарҙы ауылында 920 кеше йәшәй. Бында һәр ғаиләлә тиерлек шахмат уйнайҙар. Ярыштарға әҙерлек ауыл ир-аттарынан физик һәм рухи көс тә талап итә. Уй-фекерҙе үҫтерә торған уйын ауыл кешеләре тормошон файҙалы ла, мауыҡтырғыс та итә.\nҒафури районының төнъяҡ зонаһы командалары ярышы сәмле уйын менән үтте. Дүрт команда араһында Ҡауарҙылар беренсе, икенсе урын Өфөнән Абелғужиндарҙа булһа, Сәйетбаба шахмат командаһы өсөнсө баҫҡысҡа күтәрелде. Шәхси беренселектә Башҡортостан чемпионы Динар Әбелғужинға етеүсе булманы .\nШахмат уйыны 2000 йыл элек Һиндостанда барлыҡҡа килә һәм сауҙа, иҡтисади бәйләнештәр аша донъя илдәренә тарала. Ғафури районының Ҡауарҙы ауылын да ысын шахматсылар мәктәбе тип атарға була. Тап ошо ауылдан шахмат уйыны менән бөтә Рәсәйгә һәм донъяға танылған Әбелғужиндар династияһы үҫеп сыҡҡан.


Рәсәйҙә аҙ килемле ғаиләләр өсөн өҫтәмә ярҙам саралары индерелә\n9 Март , 10:30\n8-16 йәшлек балаларға ай һайын аҡса түләнәсәк. Был хаҡта Рәсәй Президенты Владимир Путин хәбәр итте.\n«Дәүләт ярҙамы 1 апрелдән индерелә, ә беренсе түләүҙәрҙе ғаиләләр майҙа аласаҡ», – тине дәүләт башлығы. Владимир Путин бөгөн илдә йөклө ҡатындар һәм ете йәшкә тиклемге балалар тәрбиәләгән аҙ килемле ғаиләләр өсөн айлыҡ дәүләт түләүҙәре барлығын билдәләне.\nБынан тыш, 8-16 йәшлек балалар тәрбиәләгән яңғыҙ ата-әсәләргә ярҙам күрһәтелеүен иҫкә төшөрҙө. «Дәүләт үҙ яғынан ғаиләләрҙе яҡлау өсөн бөтәһен дә эшләйәсәк. Был – беҙҙең өҫтөнлөклө йүнәлешебеҙ», – тине Рәсәй Президенты.


Нәҫел ептәрен барлап\n7 Июль 2018, 12:34\nТуғандарҙы тупларға, тарихи тамырҙарын иҫкә алырға ибрайҙар Шәжәрә байрамына йыйылды. Һәр бер ара матур итеп үҙ нәҫел ағасын да эшләткәйне. Республикабыҙҙың төрлө тарафтарынан күп кенә яҡташтарыбыҙ ҡайтты. Бик күңелле, йәнле үтте сара, майҙан гөрләп торҙо.\nБашта байрамдың тантаналы өлөшө уҙҙы. Ауылдың муллаһы Әхмәтсәғит Яҡупов изге фатихаһын биреп, доға уҡыны. Байдәүләт ауыл советы рәйесе Шәһит Ҡолмөхәмәтов ҡор башлыҡтарына рәхмәт һүҙҙәрен еткереп, ауылды матурлауҙа ҙур өлөш индергәндәре өсөн Рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nУнан Ейәнсура районы советы рәйесе, ауылдашыбыҙ Тәлғәт Аҡбутинға һүҙ бирелде. Ул Ибрай ауылының тарихына ҡыҫҡаса байҡау яһаны.\n– Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылыбыҙ тәүҙә Урмансы исеме менән йөрөй. Ырымбур өйәҙе аша башҡарылған иҫәп буйынса, 1816 йылда ауылда ни бары 30 йорт булыуы билдәле. Унда ғаилә ҡороп, ойошоп 309 кеше йәшәгән: шуларҙың 140-ы – ҡатын-ҡыҙ, 169-ы – ир-ат. 9 ғаилә башлығы 2-3-әр ҡатын менән ғүмер иткән. 1859 йылда 82 йорт булған. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә халыҡ һаны 540-ҡа барып еткән. Шул уҡ йылда рөхсәт ителеп, ауылда мәсет эшләй башлай. Әлбиттә, һәр ваҡиға – донъяға килгән балалар, һәр ҡорған ғаиләләр, вафат булғандар теркәлә бара, – тине ул сығышында.\nЙәнтөйәгебеҙҙең барлыҡҡа килеүе тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәттәр юҡ икән. Өлкәндәр һөйләүе буйынса, халыҡ Өмбәт ауылынан күсеп ултырған. Быны күп кенә ара шәжәрәләренең Атнағол (Аҙнағол) исеме менән бәйле булыуы раҫлай.\nОшонда ерегеп, балалар үҫтергән, матур итеп донъя көткән уңған, өлгөлө ауылдаштарыбыҙ ҙа иғтибарһыҙ ҡалдырылманы, күптәре бүләк алып ҡыуанды.\nШундайҙарҙың береһе – Айгөл һәм Илһам Күсәрбаевтар. Улар бергәләп 8 бала тәрбиәләй. Күптәргә өлгө булырлыҡ ғаилә.\nАуылдың бер терәге булған Эльвира һәм Рамаҙан Усмановтар ҙа маҡтап телгә алынды. Улар үҙҙәре лә, балалары ла эшкә бик уңған. Ярыштарҙа ла һәр ваҡыт әүҙем ҡатнашалар.\nБайрам көндө Миңлегөл һәм Тәлғәт Аҡбутиндар, Алһыу һәм Марат Дауытовтар, Юлиә һәм Нурғәле Ҡолмөхәмәтовтар, Тәнзилә һәм Мөхәмәтдин Батталовтар, Дилә һәм Юныс Иҫәнсуриндар, Рәсилә һәм Илшат Ҡыҙрасовтар, Гөлсиә һәм Хәсән Ҡолмөхәмәтовтар, Миңзифа һәм Ғөбәйтулла Иҫәнсуриндар, Зарема һәм Рафиҡ Ҡолғариндар ҙа иҫтәлекле бүләктәр, дипломдар менән тәбрикләнде.\nБыйыл ғына донъяға килгән сабыйҙарҙың ата-әсәләре лә – Гөлшат һәм Илфат Ҡыҙрасовтар, Илүзә һәм Әлфәрис Иҙрисовтар онотолманы. Уларҙы сәхнәгә саҡырып, ҡотлап, бәпестәрҙең иҫән-һау булып үҫеүҙәрен теләнеләр.\n– Беҙҙә күркәм ғаиләләр бик күп. Улар булғанда ауылыбыҙ йәшәйәсәк, гөрләйәсәк әле, туғандар, – тине ҡотлау тантанаһын йомғаҡлап Шәһит Ғимран улы.\nБыл көндө Ибрайыбыҙҙы күтәреп, һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙыусыларға «Ауылдың хөрмәтле кешеһе» тигән исем бирелде. Бындай юғары баһаға Яҡуповтар нәҫеленән сыҡҡан яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры Мәрйәм Бураҡаева, Ҡабра тауының иң башына «Сәңгелдәк» ҡоролмаһын урынлаштырыусы Рамаҙан Уликанов, тыуған төйәгебеҙҙә иман йорто һалдырыусы Рәхимйән Кирәевтәр лайыҡ булды.\nБайрамдың тантаналы өлөшөнән һуң Ғүмәр Хөсәйенов һәм Әхмәтсәлим Яҡупов олатайҙар исеменә ҡурай, Шәһербаныу Ҡолмөхәмәтова исеменә йыр, Фәнил Яҡупов иҫтәлегенә баян конкурстары, Марс Кирәев иҫтәлегенә көрәш уҙғарылды. Ҡыя бағанаға менеү, тоҡ менән һуғышыу, ҡатыҡтан аҡса эҙләү, ғаилә эстафетаһы, көйәнтә менән һыу ташыу, тоҡ менән йүгереү, «ат сабышы», оҙонлоҡҡа һикереү, көршәк ватыу, дартс кеүек уйындарҙа өлкәндәр ҙә, балалар ҙа бик теләп ҡатнашты.\nӘ кискеһен ауылдаштарыбыҙға йырсы Заһир Иҫәнсурин етәкселегендә матур концерт тәҡдим ителде. Шәжәрә байрамы күңелле дискотека һәм сағыу фейерверк менән тамамланды.\nБына шулай ибрайҙар нәҫел ептәрен онотмай, һәр ваҡытта татыулыҡта, берҙәмлектә йәшәй. Ниндәйҙер ҙур бер эште лә бергәләп башҡарып ҡуялар. Шуға ауылыбыҙ көндән-көн матурлана, йәмләнә бара.


Баш ҡала пенсионерҙарына йәрминкәлә 500 вакансия тәҡдим ителде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБаш ҡала пенсионерҙарына йәрминкәлә 500 вакансия тәҡдим ителде\n11:16, 21 июня 2013 Иҡтисад\nПенсия һәм пенсия алды йәшендәге кешеләр өсөн ойошторолған вакансиялар йәрминкәһендә 500-ҙән ашыу буш эш урыны тәҡдим ителде.\nСарала 40-тан ашыу предприятие һәм ойошма ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр баш ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.\n— Йәрминкәгә килгән 300 кешенән 220-һе эш тәҡдим итеүселәр менән әңгәмәләшеүҙә ҡатнашты. Һөҙөмтәлә 130 кеше эшкә саҡырыу алды, — тип билдәләне халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәтенең бүлек начальнигы Ирина Турчина. – Эш эҙләүселәргә шәфҡәт туташы, методист, консьерж, һаҡсы, менеджер, заказдар ҡабул итеүсе, видеокүҙәтеү операторы һәм башҡа вакансиялар тәҡдим ителде.\nТәҡдим ителгән эш хаҡы кимәле — 10 мең һумдан ашыу.\nПенсионерҙар өсөн сираттағы күп профилле вакансиялар йәрминкәһе Өфөлә 12 сентябрҙә үтә.


БМО: Ауыл ҡатын-ҡыҙҙары көнө.\nЕр: Кредит союздары көнө (октябрҙең өсөнсө кесаҙнаһы).\nАҠШ: Бәшмәктәр көнө.\nЧили: Олатай һәм оләсәйҙәр көнө.\nАҠШ: Косметологтар көнө.\nҺиндостан: Студенттар көнө.\nРәсәй: Федераль миграция хеҙмәтенең адрес-белешмә хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1931: Бүздәк район гәзитенең беренсе һаны баҫылып сыға.\nРычков Николай Петрович (1746—1784), Рәсәй империяһы сәйәхәтсеһе, географ һәм этнограф. 1768 йылдан П. С. Паллас етәкселегендә Вятка, Ҡазан, Пермь, Өфө һәм Ырымбур губерналарына ойошторолған Академик экспедицияларҙа ҡатнашыусы, Башҡортостандың тәбиғәтен, мәмерйәләрҙе, баҡыр рудниктарын, төбәктәге баҡыр иретеү заводтарын, башҡорт, мишәр, татар һәм типтәрҙәрҙең көнкүрешен, йолаларын һүрәтләүсе.\nЗалалов Шәмсулғас (Карам) Ғәлимйән улы (1921—17.02.2006), мәғариф һәм совет органдары эшмәкәре. 1940 йылдан Белорет районы һәм Белорет ҡалаһы мәктәптәре уҡытыусыһы һәм директоры; 1953 йылдан — ҡала мәғариф бүлеге мөдире; 1957—1967 йылдарҙа ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, СССР-ҙың, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың мәғариф отличнигы. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районы Подлуб ауылынан.\nҒәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы (1926—19.02.1989), ғалим-педагог-методист, тел белгесе. 1968—1989 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент. Башҡорт телендәге «Әлифба»ны төҙөүсе. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1967).\nВәлиев Рифҡәт Нурый улы (1931), конструктор. 1962—1993 йылдарҙа Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1964—1972, 1975—1981 һәм 1986—1992 йылдарҙа конструктор бюроһы, 1972—1975 йылдарҙа цех начальнигы, 1981 йылдан баш конструктор урынбаҫары, 1984—1986 йылдарҙа баш конструктор. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1976).\nНәсибуллин Риф Шәхрислам улы (1936), юғары мәктәп ветераны, удмурт тел белгесе-диалектолог, шағир-тәржемәсе. 1972 йылдан Удмурт ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре; 1983 йылдан Удмурт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1984 йылдан — өлкән, 1992 йылдың авгусынан — төп ғилми хеҙмәткәр, сентябрҙән — лаборатория мөдире. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Удмурт Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1996), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).\nТурченко Владимир Иванович (1946), мәҙәниәт өлкәһе ветераны, баянсы, педагог, оркестр дирижёры. 1971—2012 йылдарҙа Салауат музыка училищеһы уҡытыусыһы, 1983—1988 йылдарҙа — директоры; бер үк ваҡытта 2000 йылдан Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһе филармонияһының рус халыҡ музыка ҡоралдары оркестрының баш дирижёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән хәҙерге Украинаның Новомосковск ҡалаһынан.\n15 октябрҙә тыуғандар\n15 октябрҙә вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=15_октябрь&oldid=1084437 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 14 октябрь 2021 в 18:53\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:53 14 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


“Алтын бишек” акцияһына йомғаҡ яһалды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n“Алтын бишек” акцияһына йомғаҡ яһалды\n25 октября 2019 — 20:17 ГТРК «Башкортостан»\n“Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуында күркәм ауыл, өлгөлө ғаилә һәм алтын ҡуллы оҫта номинациялыранда ҡатнашып иң күп тауыш йыйыусылар бүләкләнде. Был конкурс ниндәй хис-тойғолар ҡалдырҙы? Республика буйынса уҙғарылған “Алтын бишек” акцияһы йомғаҡтарын ҡатнашыусылар ғына түгел, ә башҡа райондар халҡы ла түҙемһеҙләнеп көткәйне. Ниһайәт, Рәсәй-Башҡортостан телеканалында барған “Хәйерле иртә, республика!” тапшырыуында “Күркәм ауыл”, “Өлгөлө ғаилә” һәм “Алтын ҡуллы оҫта” номинацияһына дәғүә итеп, беренсе урынға сығыусылар билдәләнде. Ауылдың алдынғы кешеләрен күрһәтеү һәм әлбиттә тыуған төбәктең тарихын, билдәле урындарын һөйләп ни өсөн алтынға тиңләгәндәрен иҫбатлау-конкурстың төп шарттары ине. Ярышта алты бәйгесенең өсәүһе егерме мең тирәһе тауыш йыйҙы.\nИң әүҙемдәр исемлегендә Тәтешле районы Шулған ауылы ла бар. Ул 19780 тауыш йыйған. Конкурстың бағыусылары “Агроспец прогресс Өфө” йәмғиәте вәкиле Яков Алсынов һәм РТРС-тың Башҡортостан буйынса идаралығы вәкиле Наталья Колупаева конкурста ҡатнашыусыларға махсус бүләктәрен тапшырҙы. “Алтын бишек” акцияһы бер юлы өс номинацияны үҙ эсенә алыуы менән үҙенсәлекле. Өлгөлө ғаилә исеменә лә дәғүә итеүселәр күп. Һәр береһе үҙҙәренең шөғөлдәрен һөйләне, балаларының уңыштары менән бүлеште. Һөҙөмтәлә, Әбйәлил районы Әбделмәмбәт ауылында донъя көтөүсе Ғәлиә һәм Сәлих Насыровтар иң күп тауыш йыйыусы булып танылды.\n“Өлгөлө ғаилә” номинациһяныда тап Насыровтар ғаиләһе лайыҡ тип һигеҙ мең ярым кеше тауыш биргән. Биш балаға ғүмер бүләк итеүсе ғаилә лә махсус бүләк-телевизорлы булды.Артабан студияны “Алтын ҡуллы оҫта” номинацияһында көс һынашып, беренсе урынға лайыҡ булыусы ҡунаҡ биҙәне. Йәнә Әбйәлил районы Әбделмәмбәт ауылында буҙа эшләүҙең борондан килгән серҙәрен һаҡлаусы Гөлйөҙөм Сафинаға һигеҙ мең кеше тауыш биргән. Әлбиттә, оҫта ҡулдар араһында ярышып, алдынғы урынға лайыҡ булыу еңелдән түгел ине, ти ханым. Ҡулдарына телевизор алып ҡыуаныусы ҡунаҡтар үҙҙәренең шатлыҡтарын һис йәшермәй ине. Хәҙер улар юғары сифатта беҙҙең телеканалдарҙы ҡарай аласаҡ. Ә бына “Алтын бишек” акцияһының төп призы- трактор ниндәй районға эләгер ине тигән һорау күптәрҙе борсой ине.\nБеҙҙең телекомпанияның сәхифәһендә тауыш һаны ла көндән көн үҙгәрә барҙы. Һөҙөмтәлә 27 меңдән ашыу тауыш йыйып Учалы районы Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылы төп призға лайыҡ булды. Йәйен дә, ҡышын да алыштырғыһыҙ техника хәҙер ауыл халҡына ҙур ярҙамсы булыр тигән өмөт уята. Конкурстың бағыусылары ла бәйгенең ҡыҙыу барғанын билдәләй. “АгроспецПрогресс Өфө” йәмғиәте вәкиле еңеүселәр менән аралашты, уларға уңыштар теләне. Бүләктәр тапшырылғас, беҙҙең телекомпанияның медиа үҙәгендә еңеүселәр менән матбуғат осрашыуы үтте. Улар килгән ҡунаҡтарҙың һорауҙарына яуап бирҙе, хис-тойғолары менән уртаҡлашты. Башҡортостандың һәр ауылы үҙенсәлекле. Республика буйынса уҙғарылған “Алтын бишек” акцияһы быны йәнә иҫбатланы, тип әйтһәк бер ҙә хата булмаҫ. Конкурс башында күркәм ауыл исеменә лайыҡ булған, өлгөлө ғаилә һәм алтын ҡуллы оҫталар йәшәгән ауылды ла һайлауы еңелдән булманы. Бер ауылдың ғына утыҙ меңгә яҡын тауыш йыйыуы-халыҡтың берҙәмлеген дәлилләй. Ауылда йәшәүселәрҙең әүҙем булыуы бигерәк тә ҡыуандыра. Шуға ла киләһе йылдарҙа ла “Алтын бишек” акцияһы йәнә иғлан ителер тигән өмөт бар.


Өфөнөң "Нефтяник Башкортостана" волейбол клубы сираттағы матчын үткәрҙе. Беҙгә ҡунаҡҡа көслө, һәм составы буйынса сағыу командаларҙың береһе - "Искра" ( Одинцово) килде.\nБыл ҡеүәтле коллективты еңеү "нефтселәрҙең" ҡулынан килә ине, әлбиттә. Өфө коллективы составында ла оҫта уйынсылар етерлек. Өҫтәүенә үҙ тамашасылары хуплап торғанда "Нефтяник Башкортостана" һәр саҡ тип әйтерлек лайыҡлы уйын күрһәтә.\nБеренсе партияла уҡ уйындың бик мауыҡтырғыс буласағы аңлашылды. Башта "Нефтяник Башкортостана" командаһы\nышаныслы рәүештә алға сыҡты, әммә артабан өҫтөнлөгөн юғалтып, бирешә башланы. "Искра" иһә беренсе сетта лайыҡлы еңеүгә өлгәште. Тик старттағы уңыш артабан күңелһеҙлек менән\nалмашынды - матчтың икенсе өлөшөндә Одинцово егеттәре һалҡын "нефть" душына дусар булды. Юрий Маричев командаһы оҫ та уйын күрһәтеп еңеүгә өлгәште. Партиялар буйынса иҫәп - 1 : 1.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, киләһе ике сетта "Искра" командаһы юғалтҡанын кире ҡайтарҙы, ә беҙҙекеләр йыш ҡына хаталана башланы. Шул уҡ "йондоҙло малайҙар" Османи Гуанторена, Тарас Хтей ҙа хатаһыҙ ҡалманы.\nҺөҙөмтәлә 3 : 1 иҫәбе менән "Искра" еңеп сыҡты, һуңғы өлөштә айырма айырыуса ҙур булды. Еңелеүгә ҡарамаҫтан, өфөлөләр иң көслө һигеҙ команда иҫәбенә инеп, плей - офф уйындарында ҡатнашыр, моғайын. Сөнки ҡалған дүрт клубтың уйын кимәле түбән, һәм уларҙың "тере ҡалыу" өсөн көрәштән ҡотолоуы мөмкин түгел. Әлеге ваҡытта "Нефтяник Башкортостана " алдында иң көслө һигеҙ команда исемлегенә инеүгә ҡарағанда\nла ҙурыраҡ бурыс тора. Ҡалған уйындарҙа мөмкин тиклем күберәк мәрәй йыйып, турнир таблицаһында дүртенсе, бик булмаһа, бишенсе урынға күтәрелергә кәрәк. Был позицияларҙың\nбереһен яулаған хәлдә, өфөлөләр беренсе раундта "Динамо" (Мәскәү), "Локомотив - Белогорье" (Белгород) һәм "Искра" (Одинцово) командалары менән осрашыуҙан ҡотоласаҡ. Рәсәй волейболының иң оҫта өс командаһы менән осрашыуҙан "ҡасып", "нефтселәр" ярымфиналда үҙҙәре өсөн уңайлыраҡ коллектив менән осрашыу өсөн көрәшә аласаҡ.


Шаран районында ике кешене йәшен атҡан\nЯҡынса мәғлүмәткә ярашлы, Тимер ауылы эргәһендәге яланда бесән сапҡан мәлдә ямғыр яуа башлай.\nИрле-ҡатынлы бесәнселәр таллыҡҡа йәшенә. Шул мәлдә парға йәшен уҡтары тейә. Һөҙөмтәлә уларҙың ғүмере өҙөлә. Өйҙәренә оҙаҡ ҡайтмағас ауылдаштары уларҙы эҙләргә сыға. Кәүҙәләргә күршеләре юлыға. Һәләк булыусыларҙы ауылдаштары тик яҡшы яҡтан ҡылыҡһырлай. Уларҙың өс бәлиғ булмаған балаһы булыуы билдәле.\nЙәшен атыу осраҡтары йышайыу сәбәпле, белгестәр хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен онотмау хаҡында иҫкәртә. Улар үтә лә ябай. Өйҙә электр приборҙары мөмкин тиклем һүндерелгән булырға тейеш, ә асыҡ урында йөрөгәндә яңғыҙ ағас төбөнә йәшенергә, һыу инергә, ергә ятырға ярамай. Иң мөһиме - кеҫә телефонынан һөйләшеү тыйыла.


ЙӘН ТАҘАЛЫҒЫ МӨҺИМ\nТөнгө намаҙын тамамлағас, Сәлихә йоҡлай алманы, оҙаҡ уйланып ятты. Үҙенең тормошон барланы. Иң кесе туғаны Хәлит яҙмышына борсолдо.Гел ҡыҙҙарҙан торған ғаиләлә бер бөртөк малай булып үҫте Хәлит. Бәлки шуғалыр ҙа уны апайҙарынан артығыраҡ күреп яраттылар. Fаиләлә башҡаларға ҡуйылған талаптар кинйә малайына ҡағылмай ине. Сәбәбе булған саҡта ла уға ҡарата ризаһыҙлыҡ, шелтә, иҫкәртеү ярамай һымаҡ ине. Үсегеп барыусан, һүҙ күтәрмәй торған холоҡло булып буй еткерҙе. Мәктәптә яҡшы уҡыны, уны гел башҡаларға өлгө итеп күрһәтә торғайнылар. Армияға барып ҡайтты, юғары укыу йортон ҡыҙыл дипломға тамамланы ла һөнәре буйынса бер көн дә эшләп ҡараманы. Йүнәлтмә буйынса тәғәйенләнгән районға ла барып торманы, үҙҙәре йәшәгән райондан төрлө урындарға һөнәре буйынса эшкә саҡырһалар ҙа барманы. «Өҫтөнә яуаплылыҡ алырға теләмәне»,—тип уйлай хәҙер Сәлихә туғаны хаҡында. Төрлө эштәрҙә йөрөштөрҙө. Эшләһә эш ҡулынан килә уның, үҙен хатта оҫта тиһәң дә хата булмаҫ. Тик уның тормошо нишләптер, ҡайһы ерҙәлер яңылыш юлдан китте.\nТөнгө намаҙын тамамлағас, Сәлихә йоҡлай алманы, оҙаҡ уйланып ятты. Үҙенең тормошон барланы. Иң кесе туғаны Хәлит яҙмышына борсолдо.\nГел ҡыҙҙарҙан торған ғаиләлә бер бөртөк малай булып үҫте Хәлит. Бәлки шуғалыр ҙа уны апайҙарынан артығыраҡ күреп яраттылар. Fаиләлә башҡаларға ҡуйылған талаптар кинйә малайына ҡағылмай ине. Сәбәбе булған саҡта ла уға ҡарата ризаһыҙлыҡ, шелтә, иҫкәртеү ярамай һымаҡ ине. Үсегеп барыусан, һүҙ күтәрмәй торған холоҡло булып буй еткерҙе. Мәктәптә яҡшы уҡыны, уны гел башҡаларға өлгө итеп күрһәтә торғайнылар. Армияға барып ҡайтты, юғары укыу йортон ҡыҙыл дипломға тамамланы ла һөнәре буйынса бер көн дә эшләп ҡараманы. Йүнәлтмә буйынса тәғәйенләнгән районға ла барып торманы, үҙҙәре йәшәгән райондан төрлө урындарға һөнәре буйынса эшкә саҡырһалар ҙа барманы. «Өҫтөнә яуаплылыҡ алырға теләмәне»,—тип уйлай хәҙер Сәлихә туғаны хаҡында. Төрлө эштәрҙә йөрөштөрҙө. Эшләһә эш ҡулынан килә уның, үҙен хатта оҫта тиһәң дә хата булмаҫ. Тик уның тормошо нишләптер, ҡайһы ерҙәлер яңылыш юлдан китте.\nСәлихәнең хәтерендә: Хәлит туғанының яңыраҡ ҡына армиянан ҡайтҡан сағы ине. «Мин дә Римдең командаһына яҙылам»,—тип шаяртты ул өйләнеү хаҡында һүҙ сыҡҡас. Ә Рим тигәнең тирә-яҡ ауылдарҙа «Ҡарт буйҙаҡ» исеме алған, өйләнмәй ҡартайған егет ине. Ул заманда буйҙаҡ йөрөп ҡартайған егеттәр юҡ кимәлендә булды. Ир балалар хеҙмәт итеп ҡайтыр ҙа, аҙна-ун көн эсендә эшкә сығып, өйләнеүҙе хәстәрләй ҙә башларҙар ине. Көлә етә, артынан һөрә етә тигәндәре ошолай булдымы, ысынлап та ҡартайғанса өйләнмәне лә ҡуйҙы Хәлит. Ҡасан ғына, ниндәй генә һүҙ һөйләһәң дә уйлап һөйлә икән ул. Аҡылһыҙ шаяртыуҙарға тормош шулайтып үҙ хөкөмдәрен сығаралыр.\nӨйләнергә ашыҡмаған Хәлитте әрһеҙ татар еңгәһе үҙҙәренең ауылындағы ултырып ҡалған бер ҡыҙ менән ҡауыштырырға маташып ҡарағайны, ул димләү ҙә бары һүҙҙә генә ҡалды. Өйөнә индереп алырға теләүсе яңғыҙ ҡатын-ҡыҙҙар ҙа күп булды, ә ул һаман егет булып йөрөй бирҙе. Бына хәҙер 50-не үтте Хәлит. Ата-әсәһе күптән гүр эйәһе. Уларҙан ҡалған донъя, мал-тыуар ҙа, атай йорто ла туҙып бөттө.\nБер уйлаһаң, Хәлит кенә яңғыҙ ҡартайғандарҙан түгел. Тик быныһы Сәлихәнең үҙ туғаны шул. Хәйер, Сәлихә башҡа буйҙаҡтарҙың тормошо өсөн дә әсенә. Э-э-эй, әҙәм менән әҙәм араһында ер менән күк айырмаһы тип уйланы Сәлихә теге саҡ телевизорҙағы бер тапшырыуҙа күргән аяҡһыҙ-ҡулһыҙ Ник Вуйчичты иҫенә төшөрөп. Ул Америка кешеһен ғәрип тип әйтергә тел дә бармай ҙа баһа! Ә Хәлит туғанының аяҡ-ҡулы бар, тән ағзалары теүәл, ә ул ысын ғәрип—унда йән ғәриплеге.\nТән ғәриплегенән Хоҙай үҙе һаҡлаһын! Ә йән ғәриплеге уғата ҡурҡынысыраҡ, хатта дошманыңа ла уны теләмәҫһең. Бөгөнгө тормошта һуңғылары артҡандан-арта ғына бара шул. Һап-һау, һөлөктәй һылыу ҡыҙ-егеттәребеҙ ниңә бындай ауырыуға дусар булды һуң әле?\nАлыҫ үткәндәрҙәге бер күренеш тағы ла күҙ алдына баҫты Сәлихәнең. Ул ваҡыт-ҡа 40-45 йыллап ғүмер үткән. Сәлихә еткән ҡыҙ. Атай атының арбаһына бар ғаилә менән тейәлеп, ауыл урамының түбәнге осонан үрге осо аша бесәнгә китеп баралар. Үрге оста эреле-ваҡлы бала-саға уйнап йөрөй. Улар сыр-сыу булып, атлы арба артынан йүгерә биреп тороп ҡалдылар. Араларында Дауыт исемле 7-8 йәштәр тирәһендәге ғәрип малай ҙа бар, аушаңлай-аушаңлай йүгереп маташа, ә үҙенең донъяһы теүәл, ауыҙы йырыҡ.\nСәлихәнең ул саҡтағы шул баланы йәлләүе! Әле балалығы менән үҙ хәленең ниндәй икәнен төшөнөп бөтмәгән малай оҙаҡ күҙ алдында торҙо. «Егет кенә булып етһә ни эшләр инде, бисараҡай»,—тип әрнене Сәлихә ул саҡта.\nӨйләнмәгән туғаны 30, унан 40, унан һуң 50 йәшкә етеп киткәндә гел әлеге Дауыт хәтергә килер булды.\nӘ Дауыттың яҙмышы ниндәй генә булды икән тейһегеҙме? Егет булып еткәндә лә Сәлихәләр арбаһының артынан йүгереп маташҡан теге саҡтағылай алсаҡ, ихлас булып ҡалды ул. Тап булған саҡтарҙа ла гел көр күңел менән сәләм биреп, хәл-әхүәл һорашып үтер булды. Кәмһенеп йөрөмәне, күңеленә оҡшаған бер һәйбәт ҡыҙҙың йөрәген ныҡышып-ныҡышып яуланы. Оҙаҡҡа һуҙмай өйләнеп тә ҡуйҙы. Әле өй һалып, дәртләнеп донъя көтә, балалар үҫтерә. Апай-ағайҙарына ауҙармай, оло йәштәге әсәһен дә үҙе ҡарай. Хәҙер уның тормошона ҡарап йәлләргә түгел, һоҡланырға, ҡыуанырға, үрнәк алырға ғына мөмкин. Тәне ғәрип булһа ла, йәне һау-сәләмәт булған бит Дауыттың. Бына ошоларҙы уйлаһаң аңлашыла ла инде динебеҙҙең «Тәнебеҙ эсендәге йәнебеҙҙе нығыраҡ ҡайғыртыу мөһимерәк» тип өйрәтеүе. Тағы ла «Йәш үтеп китеп, һаман да өйләнмәй, кейәүгә бармай йөрөү ҙә иман зәғифлегенән» тип әйтелә дини китаптарҙа.\nБар бәләләребеҙ ҙә иман зәғифлегенән тип тәүбә-доғаларын уҡып, һул ҡабырғаһына әйләнеп ятты Сәлихә. Йоҡлап, ял итеп уянырға кәрәк. Иртәгәнән бит мәсеттә ғәрәп телен өйрәнеү дәрестәре башланасаҡ. Ошо ныҡлы ҡарары менән Сәлихә йоҡлап китте. Ҡара төндөң аҙағынан мотлаҡ алһыу таң атасағы бәхәсһеҙ.


Өфөлә Уҡытыусы даны аллеяһына нигеҙ һалынды\n2 октябрҙә Өфөлә «Йәшел Башҡортостан» республика акцияһы барышында «Беренсе уҡытыусыға» скверында ағастар ултырттылар.\n2 октябрҙә Өфөлә «Йәшел Башҡортостан» республика акцияһы барышында «Беренсе уҡытыусыға» скверында ағастар ултырттылар. Өлкән класс уҡыусылары уҡытыусылары менән бергә Уҡытыусы даны аллеяһына нигеҙ һалды. Хәҙер скверҙы 90-ашыу шыршы, ҡайын, йүкә, миләш үҫентеһе биҙәй.\nАкцияла Өфө Хакимиәте башлығы урынбаҫары Гөлләриә Ялсыҡаева һәм баш ҡаланың Октябрь районы Хакимиәте башлығы Сергей Плотников ҡатнашты. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ уҡытыусыһы Лиза Агадуллина ла үҙенең исемле ағасын ултыртыу хоҡуғын алды. Тап ул скверҙа уҡытыусыға арналған композицияны булдырыуҙы тәҡдим итте.\n«Беренсе уҡытыусыға» скверы «Торлаҡ һәм ҡала мөхите» милли проектының «Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу» төбәк проекты ярҙамында барлыҡҡа килде. Шулай уҡ ҡалала уҡытыусы һәйкәленә конкурс иғлан ителде.


Байрам каникулдарында республикала янғын сығыу хәүефе бермә-бер арта\nБыл көндәрҙә ҡотҡарыусылар ҙа көсөргәнешле эш режимына күсерелә. Шәхси йорттар секторында иҫкәртеү һәм тикшереү саралары ойошторола. Бөгөн баш ҡаланың янғындан һаҡлау идаралығы хеҙмәткәрҙәре бер юлы Өфөнөң алты районда рейдҡа сыҡты.\nБаш ҡаланың Йәйғор баҡсасылар ширҡәте. Өфөгә яҡын урынлашҡанлыҡтан бында йыл әйләнәһенә йәшәүсе ғаиләләр һаны ҡырҡтан ашҡан. Тик бына шарттар ғына һис тә ҡаласа түгел. Янғын хәүефһеҙлеге баҡса йорттарында тейешенсә үтәлә тип әйтеп булмай.\nҠуралағы етешһеҙлектәр бер хәл. Газ булмауы арҡаһында баҡса йорттары башлыса электр ҡоролмалары ярҙамында йылытыла. Аш-һыу әҙерләү һәм башҡа эштәр ҙә шул ток үткәргестәргә бәйле. Сымдарҙың ҡағиҙәгә ярашлы үткәрелеүенә ҡарамаҫтан, электр приборҙарын файҙаланыуҙа етешһеҙлектәр байтаҡ.\nСатлама һыуыҡтарҙа айырыуса мейес менән һаҡ булырға кәрәк, ти янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеүселәр. Ҡыҙған кирбестәрҙән ут тиҙ арала тоҡаныуы ихтимал. Мейес эргәһендә яныусан әйберҙәр торорға тейеш түгел.\nТап ошо ябай ҡағиҙәләрҙең иңҡар ителеүе йыш ҡына күңелһеҙ хәлдәргә килтерә лә инде. Йыл башынан алып ҡына ике үлемесле тамаланған янғын да тап ошо сәбәптәр арҡаһында сыҡҡан.\nИлдар Мостафин, Өфөнөң янғындан һаҡлау идаралығы хеҙмәткәре: «Шәхси секторҙа янғын сығыуы айырыуса ҡурҡыныс тамамлана. Бындай йорттар ҙа бер-береһенә яҡын урынлашҡан. Махсус техникаға үтеп инеүе ауырға тура килә. Электр приборҙары, йылытыу ҡоролмаларының селтәрҙәре бындай йорттарҙа ғәҙәттә ҡағиҙә боҙоп үткәрелә. Һөҙөмтә бер –янғын».\nЯнғындан һаҡлау идаралығы хеҙмәткәрҙәре шәхси йортта йәшәүселәрҙең барыһына ла иҫкәрмәләр яһаны. Әгәр улар үтәләмәһә киләһе рейдта штраф һалынасаҡ. Янғынды һүндереүгә ҡарағанда бит уны алдан иҫкәртеү күпкә һөҙөмтәлерәк булыуы һәр кемгә яҡшы мәғлүм.