Гөлнур Яҡупованың “Ҡатындар” трилогияһында тәбиғәт образы | Всемирный курултай башкир\nИң төп тәрбиәсе – Тәбиғәт\n“Кесе Йыһанында” – әсәһе ҡарынында уҡ тирә-йүн йоғонтоһон һиҙеп-тойомлау һәләтенә эйә булған, Оло йыһанға сыҡҡас, әсәһе Гәүһәрҙең, ҡартәсәһе зирәк Рәйхананың, орденлы өләсәһе Зөлхизәнең, ауылдаш инәй-апайҙарының тәрбиәһендә һөт өҫтөндәге ҡаймаҡ кеүек үҫкән Нурияның тағы ла бер тиңдәшһеҙ тәрбиәсеһе бар. Ул – тәбиғәт үҙе. Ғөмүмән, “Ҡатындар” трилогияһында тәбиғәт образы кеше яҙмыштарын, хәл-ваҡиғаларҙы тасуирлағанда һәр ваҡыт йәнәш һүрәтләнә. Тәбиғәт күренештәре, миҙгел стихияһы, хайуандар тормошон һүрәтләү аша психологик үҙенсәлек, кәйеф, яҙмыш боролоштарын, хыял, һиҙем кеүек тойғоларҙы ҡыялатып бирә белеү маһирлығына эйә Гөлнур Яҡупова.\nТрилогияның тәүге биттәрендә ҡарурмандағы бүре һуҡмағында осрашҡан ике йән эйәһенең – “азатлыҡ хаҡына әҙәми заттың муйынын сәйнәп ырғытырға һәләтле” бүре менән көсөк сағында ғына йыртҡыс ояһына килтереп ырғытылған Һарыгүҙҙең икеһенә генә аңлашылған “мәғлүмәти еҫ-тойомдар” тураһында хәбәр итеү аша автор әле кесе йыһанында яралғы хәлендә бәүелгән ҡыҙ баланың үҙ тормошонда төрлө яҙмыштар менән осрашырын иҫкәртә, ул тыуаһы мөхит менән таныштыра. Тәбиғәттә һәр кемдең үҙ урыны, үҙ миссияһы барлығын Әхмәҙин ҡартҡа этенең һеңгәҙәткәнсе һуғыуы аша төшөндөрә.\nБүреһуҡҡан ҡарттың бүре балаһын ҡулға эйәләштергән сағына әйләнеп ҡайтып, ни өсөн ризыҡты көсөктәренә ата бүре түгел, инә бүре ташығанын асыҡлап үтә яҙыусы. Был хәлдең тигенгә генә түгеллеген иҫкәртеп, балаларына ризыҡ ташыр, атай ҙа, әсәй ҙә урынына ғаилә йөгөн тартыр Гәүһәр яҙмышына әҫәр башында уҡ ҡыялатып ишара яһай.\nКескәй Нурияның Күрәнле ҡултығында үкереп ебәргән “үгеҙ” – мөншөгөр (өңшәүер) исемле ҡоштоң тауышын йотолоп тыңлауы, йофарға диҡҡәтен бүлеүе, алдына сығып үҫкән шәмәхә төҫөндәге умырзаяны турайтып ҡуйыуы һ.б. ошондай хәл-күренештәр барлыҡ тере йәндәргә генә түгел, киләсәктә кеше яҙмыштарына ла аяулы булыр холоҡ-фиғелен формалаштыра.\nТәбиғәтте кескәй ҡыҙ бала тирә-йүнде ҡабул итеү сараһы ғына түгел, ә иң мөҡәддәс теләк-ынтылыштарын бойомға ашырыр тылсымсы булараҡ та ҡабул итә. Тик тыуғандан бирле өлкәндәр ғәме менән йәшәгән сабый йыландар батшаһы Шаһимарандан әллә ниндәй баш еткеһеҙ мөғжизәләр көтмәй. Атайымды ситкә китеү ниәтенән төңөлдөр, тип үтенер инем тигән теләк йөрөтә Нурия.\nҮргә аҡҡан Зәңгәр шишмә лә күҙгә төртөп үрнәк күрһәтә трилогияла. Тәбиғәттә барған процестар аша бар кешелек иҫкәртелә. Кеше менән дә, тәбиғәт менән дә Юғары аң идара итә, үрҙәргә ынтылығыҙ, тигән фекер үткәрелә.\nТолпарлының ер кендеге икәнен аңлаған, осар тейендәрҙең ҡайтыу шатлығын кисергән ҡыҙ балаға тормоштоң ҡыуаныстарҙан ғына тормауын төшөндөрә тәбиғәт: тумыртҡаларҙың ҡарышлауыҡты ғына түгел, бал ҡорттарын да сүпләй торған ғәҙәте барлығын аса. Ғөмүмән, Бөйөк Тәрбиәсе – тәбиғәт шәхес формалаштырыуҙа туранан-тура ҡатнаша, Нурияны тормошта осрар һәр ҡыйынлыҡ, уйламаған ерҙән килеп сыҡҡан хөсөтлөктәр алдында юғалып ҡалмаҫҡа әҙерләүен дауам итә.\nТәбиғәт образы әҫәр туҡымаһына ваҡ-ваҡ деталдәр, күренештәр аша ла туҡылған. Ярып сәселгән картуф “салҡатан әйгәҙәгән әрмәнде ише” ағарып ятмаһын тип тырышҡан бәләкәс ҡыҙҙы әрмәнде-баҡаларға иғтибар иттереүе лә тигенгә түгел яҙыусының. Тәбиғәттең телен әле аңлай ғына башлаған (баҡаларҙың ярға сығып баҡылдауы ямғырға икәнен Гөлбикә апайға иҫбатлау ваҡиғаһы) ҡыҙҙың: “Ни хәжәте бар был донъяла баҡа-әрмәнделәрҙең?” – тигән һорауына тәбиғәт һуңыраҡ үҙе үк яуап бирә: һөрһөп ятҡан үле баҡаларҙы ас бүреләргә ризыҡ итеп, Әсмә, Әшрәф һәм Нурияны үлем ҡурҡынысынан һаҡлап алып ҡала.\nБесән мәлендә күбәләкте, сысҡанмы-баҡамы йотҡан йыланды һағалап йөрөүсе Нурияны урмандағы бүре һуҡмағынан кешеләргә атлығып ҡайтҡан Һарыгүҙ ҡурсалай.\nҠыҙыҡһыныусан, уйлы-ғәмле лирик геройҙың үҙе белгән һәр мәғлүмәтен әңгәмәсеһенә лә еткереү кеүек матур ғәҙәте бар. Өҙлөкһөҙ яуған ямғырҙы хөкөм ителгән кешенең түбәһенә һалҡын һыуҙы тамсылап тамыҙыуға ҡоролған ҡытай язаһы менән тиңләй ул. Ошо ыҙалы ямғырҙар аша тәбиғәт тә көҙ көнөндә буласаҡ йәшендең гонаһһыҙ йәндәре ҡыйырына ишара яһай. Бала сағында ҡойонға эләгеп, сәләмәтлегенә, зиһененә зыян килеп ҡалған Әсән аша ла фажиғә тураһында мәғлүмәт еткерелә кешеләргә, тик тәбиғәттең бындай серҙәрен аңлауға әҙер түгел әҙәм балалары. Ете ҡатынды муйынсанан өҙөлгән ете төймәләй йән яҡҡа тәгәрәүҙән ҡотҡарып ҡала алмай тәҡдир, ҡыҙғанысҡа күрә.\nТулған айҙың күҙенә ҡан һауыу күренеше тәбиғәттең әсәйһеҙ ҡалған балаларға, итәк тулы балалары менән тол ҡалған ирҙәргә, еткән ҡыҙын юғалтҡан ата-әсәгә ҡушылып иңрәүе ул. Ошо рәүешле Әхмәҙин ҡарттың йәмәғәте Көләкәс Сәғүрәнең донъянан китеренә лә ишара бирелә.\nЕтмештән өҫтәге Төхвәтуллаға, һарҡынтыһы – төпсөгө Зәйнулланың тыуыуы ваҡиғаһына тап килтереп, Толпарсыҡҡан төбөндәге иң ҙур йәйенде тотоп алыу шатлығын бүләк итә тәбиғәт. Яҙыусы, оҫта психолог булараҡ, ошондай ышандырырлыҡ ваҡиғалар менән тамғалай бара геройҙары яҙмыштарының хәл иткес бөгөлдәрен.\nЗөлхизә өләсәйҙең көндәше Гөлшәһүрә инәйҙең “дуғаҙаҡ ҡаҙ ише” яңғыҙ тороп ҡалмауы ла – һис көтмәгәндә тәбиғәт тарафынан бирелгән оло бүләк.\nТәбиғәттә лә, күңелдәрҙә лә яҙ\nТәбиғәт күренештәре геройҙарҙың күңел халәтен белдереү өсөн дә ҡулланыла. Нурияның йәшлек яҙы етеүе йәш бөрөләрҙең әскелтем тәм-еҫенә, күгүлән түшәлеп ятҡан дымлы ер тынына сорналыуына ауаздаш итеп бирелә.\nҺалҡын Биксәнтәйҙең саф, сөбөрләп ятҡан һыуы хәйләһеҙ күңелдәрҙең, саф күҙҙәрҙең, йәш йөҙҙәрҙең сағылышы менән тиңләнә. Толпарсыҡҡанда ат йөҙҙөргән Кәримде күл төбөнән ҡалҡып килгән толпарҙы эйәрләгән Һәүбән менән тиңләү – тәбиғәттең телен, боронғолоҡто аңлап ҡабул итеүсе төп геройҙың күңел офоҡтарының асыла барыуы. “Шөһрәтле күккә, илаһи Ҡояшҡа мин, Ер балаһы, рәхмәтле кеселеклелек менән, үҙемдең ябай бер әҙәми, тәбиғәттең бер күҙәнәге генә икәнемде аңлап табынам шул минутта”, – ти был турала Нурия үҙе.\nМөғжизәләр көткән йәш күңелдең һәр минуты илаһи: һирәк осрай торған Тауискүҙ исемле күбәләктең үҙенә ҡуныуы, махаонға ҡарап илһам алыуы (шиғыр ҡойоуы) шуға дәлил. Шаһимарандың әлегә осрамауы, йылан тип ҡабул иткәне үҙенең аҡ таҫмаһы булып сығыуы Нурияның үҙ яҙмышына үҙе тылсымсы булырын тойомлата.\n“Күгүләндә ялан аяҡ баҫып торған” аҡ ҡалпаҡлы умырзаялар йәштәр образы менән тиң ҡуйыла. Әшрәфтең Әсмәгә булған саф мөхәббәте тәүге күкрәү, наҙлы ләйсән ямғыры менән йәнәш һүрәтләнә. Нескә параллелдәр әҫәрҙең буйынан-буйына дауам итә: баҫыуҙың орлоҡ төшкәнен көтөүе – Әсмәнең һиҙеме раҫҡа сығыуы (Әшрәфтән балаһы тыуыры).\nАй урағы йәш күңелдең теләк-ынтылыштарын кәрәкле юҫыҡҡа бороп ебәреүе менән иғтибарға лайыҡ. Әкиәти карапҡа оҡшата уны Нурия. Елкәндәрен киреп елер үҙ Одисейын көтә.\nТормошта булған һөйөшөү, мөхәббәт сәхнәләрен үтә лә нәзәкәтле, итәғәтле итеп һүрәтләй автор. Бында ла тәбиғәт күренештәре уға ярҙамға килә: Төп геройҙыың һөйгәне Фатих менән ҡауышыу ваҡиғаһы һауала йәшен сатнауы, күк көмбәҙе өҫкә ауа башлауы кеүек стихиялы күренештәр менән еткерелә.\nАрыштар баш ҡоҫҡан мәлдә урам буйлап атлап килгән һылыу Фариза образы аша ҡатын-ҡыҙ ғүмеренең дә, тәбиғәттең дә иң матур мәлен ассоциациялана. Эргәһендәге Хәйрулланы ыласынға тиңләп был күренештең камиллығын тағы ла арттырып ебәрә автор. Тәбиғәт менән кеше союзының гармонияһы ошондай бихисап күренештәр менән иҫбатлана.\nТере заттың телен аңлап…\nЯҙыусы Гөлнур Яҡупова – ысын мәғәнәһендә тәбиғәт балаһы. Ул кейек-януарҙар тормошон, уларҙың холоҡ-фиғелен ышандырырлыҡ итеп һүрәтләй белеү оҫталығына эйә. Был маһирлығы уның бигерәк тә “Йыртҡыс ҡаны” повесында асыҡ сағылды. “Ҡатындар” трилогияһы баштан-аяҡ лирик герой исеменән һүрәтләнеүгә ҡарамаҫтан, автор ҡыҙыҡлы алым тапҡан – героиняһынан ваҡиғаларҙы “кино” рәүешендә тасуирлата. Йәш ҡыҙҙың олоғара мәғлүмәткә эйә булыуы китап уҡыусы тарафынан ғәҙәти хәл булараҡ ҡабул ителә ошо рәүешле. Айыуҙың ҡурай еләген яратыуы, умарта, солоҡ балын да ҡуймағаны, һоло ашарға әүәҫ булыуы хаҡында ла мәғлүмәт биреүе әҫәр туҡымаһына тәбиғи рәүештә үрелеп китә. Урман хужаһының кешегә ерле юҡҡа тейеп бармаҫы тураһында ла иҫкәртә автор.\nБоҙҙар ирегән ваҡыт\nҺыу турғайҙары – аҡ сәпсектәрҙең ҡойроҡтары менән “боҙҙо ярып”, йылғаның боҙон ҡуҙғатыуы күренеше ҡыҙыҡлы итеп һүрәтләнә әҫәрҙә. Күрәнле ҡуҙғалған мәлдә Татар әбекәйҙең килен ағасын боҙ өҫтөнә һалып ебәреүе уның үҙ яҙмышына ишара. Йәш сағында боҙҙоң һалҡын, зәңгәрһыу аҡ һыртына яҙмышын ышанып тапшырып, бәхеткә юлыҡһа, ҡушаматы есеменә тап килеп торған Әдисәйен тап ошо боҙҙар араһында юғалта Таһура. Боҙ – ул яҙмыш боролоштарына ишара, шул уҡ мәлдә ергә яңырыу алып килгән яҙ символы ла. Әдисәй ҡотҡарып алып ҡалған баланың ғүмере өҙөлмәүе ошо фекерҙе ҡеүәтләй.\nЗирәк Рәйхана тәбиғәттең башҡортто төп туйындырыусы, кейендереүсе генә түгел, бар итеүсе, һаулығын һаҡлаусы икәнен ейәнсәренә төшөндөрә. Ә тәбиғәт иһә таутишәр үләндең тәрәнгә киткән тамырҙарының тауҙы тотоп тороуы күренеше аша ҡатын-ҡыҙҙың донъя тотҡаһы икәнен өнһөҙ төшөндөрә.\nЗәңгәр шишмәнең саф һыуы, Рәйхана ҡартәсәйҙең шифалы доғалары менән ҡушылып, Фариза еңгәне алдаҡ гоманынан ҡотолорға ярҙам итә. “ “Доға ҡөҙрәте, ағын һыу дарманы, ихлас теләк ғәйрәте” – ошондай ябай ҙа, ҡатмарлы ла һүҙҙәр урғылды тел осомдан”, – ти был турала Нурия.\nӘсмә менән уның атаһының ҡаршыһына сыҡҡан, “имсәгенән сөрләп һөтө ағыусы” ҡоралайҙың шәфҡәт һорау ваҡиғаһы ла әҫәр туҡымаһына бер ҙә юҡҡа килеп ингән эпизод түгел, тәбиғәттең Әсмәне йән һөйгәне Артур һәм улы өсөн йән атҡан Сафия апайҙың хәленә инеүгә, алда буласаҡ фажиғәләрҙе ҡабул итеүгә ошо рәүешле әҙерләй башлауы ул.\nАйыусы ауылына юл тотҡан Нурияның аяҡ аҫтында һары, салт ҡыҙыл, бурҙат ҡыҙыл төҫтәге саған япраҡтарының ҡыштырлашып ятыуы ла янғын ҡурҡынысын алдан иҫкәртә.\nГаллей кометаһының ергә яҡынлап килеүе менән Чернобыль фажиғәһенә параллель үткәрелә.\nЙылҡы тибене өсөн тотолған яландар, ҡуян-төлкөләр үрсегән, ҡоралайҙар елгән битләүҙәрҙе һөрөп ташлап, яландарҙың Шәкетауға барып төртөлөүе тәбиғәттең рәнйешенә юлығыу икәнен яҡшы аңлай толпарлылар. Экологияға хәүеф янай. Тәбиғәт хәҙер үҙе кешенең ҡурсалауына мохтаж. Мөхәрләм бүләре Ильястың андыҙ тамырҙарын Зәңгәр шишмә үҙәненә күсереп ултыртыу ваҡиғаһы тәбиғәтте иман, әҙәптең ҡотҡарырына ишара. Тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш – иманлы булыу ул, тигән аналогия үткәрә автор.\nКешенең тәбиғәтте еңергә ынтылыуы самаһын белгәндә насар түгеллеге Бүреһуҡҡан олатайҙың бүрене, Бөркөтсө олатайҙың, Кәйҙерем Кәримдең бөркөттө ҡулға эйәләштереү ваҡиғалары аша һүрәтләнә.\nКүрәнленең сираттағы ташыуында Нурия менән Таһура әбекәйгә моряк кейемендәге ир сағымы (мираж) күренә. Тәбиғәт ваҡыты-ваҡыты менән әҙәмдәр хәтерен юймаһын өсөн ошондай мөғжизәләр күрһәтә икән. Курск дуғаһындағы алыштың йылдар үткәс, тыныс тормошта төшөрөлгән фотоһүрәттәрҙә сағылып ҡалыуы – быға сағыу дәлил. Хыял менән хәтер араһының ҡул һуҙымы ғына арауыҡта тороуын тик тәбиғәт кенә аңлата ала әлегә.\nСаҡмайылға таштарынан Әшрәфтең ут ҡабыҙыу ваҡиғаһы иһә беҙ ғәҙәти тип ҡабул иткән күренештәрҙең асылда мөғжизә икәнен иҫкә төшөрә төплө, тәрән аҡыллы герой – тәбиғәт.\nТәбиғәттең рәхмәте сикһеҙ\nТәбиғәттең бар нимәне ғәфү итеүе, бер ниндәй фажиғәләргә ҡарамайынса миҙгел һайын яңырып тороуы сөгөлдөр баҫыуының ҡышҡы мәлен һүрәтләгәндә сағыу һүрәтләнә. Ете ҡатындың ғүмере ҡыйылғандан һуң көйрәп янған ер аҡ биләүҙәге йәш бала кеүек тынған. Донъяның самимилығы, тәбиғәттең, Юғары аңдың бөйөклөгө түгелме ошо?!\nТалҡаҫ күленә ышылдыҡ аҡҡоштарҙың әйләнеп ҡайтыуы ер ҡотоноң яңырыуын символлаштыра. Талҡаҫтың хозур тәбиғәтен һүрәтләгәндә авторҙың тәрән аҡылы тос метафоралар ярҙамында асыла: ҡояш байыуы күренеше “ут эсенән һурып ҡына алынған ҡыҙыл ҡылыс күл есемен икегә айырҙы” рәүешендә бирелә. Брагиндың ошо күл буйында күрһәткән яуызлыҡтарына ишара был.\nТәбиғәт образы ярҙамында автор алда булыр ваҡиғаларҙы ҡыялатып ҡылыҡһырлай. Ваҡиғаларҙы баҙыҡлап, ҡуйыртып бирә, хатта ки сәйәси хәлдәргә лә “буяу” өҫтәй. Мәҫәлән, “Ҡайтып китегеҙ!”, – тип иҫкәртә Башҡортостандан килгән ҡунаҡтарҙы боронғо төрки теленән “Биш таш” атамаһын һаҡлап ҡалған Украиналағы таш ҡәберҙәр. Донецк өлкәһендә булыр сәйәси хәлдәрҙе һиҙемләтә тәбиғәт. Дәште Ҡыпсаҡ тамырҙарын онотҡан халыҡтың славян тамырҙарын да һанлап тормаҫын ҡыялатып иҫкәртә автор.\nКрасноводск ҡултығының һыуҙарында ҡыҙыл таштарҙың сағылышы тәрән уйҙарға һала Нурияны. Украинала Граждандар һуғышында ҡойолған ҡандар ҙа ағып төшкәнме?! – тигән фекере китап уҡыусыны был төбәктә Совет власының еңел генә урынлашмағаны, ҡандар ҡойолоуы, ҡойолоро тураһында уйланырға мәжбүр итә.\nТрилогияның “Оло йыһан – Кесе йыһан” исемле өсөнсө китабында кешенең үҙ асылы менән тәбиғәткә оҡшаш булыуы сағыу буяуҙарҙа яҡтыртыла. Нурияның хәтер ағасы, сер һандығы, шаһиты булған йәнағасы – тәбиғәт менән кеше союзы гармонияһы тос символы.\nМиҙгелдәр, төн, ай, үҫемлектәр һөйләшә әҫәрҙә, улар барыһы ла символик, сакраль мәғәнәгә эйә. Ай ҙа Нурияның яҙышыуын теләй, ҡеүәт бирә, сәмләндерә.\nТәбиғәт үҙенең “игеҙ һыңары” Нурияға иҫәпһеҙ-һанһыҙ серҙәрен асыуын дауам итә: Арҡайымда йыһан сәғәтен тоя. Нур ағылыуына шаһит була. Хатта селек үҙе аяҡҡа һарылып иҫкәртә Арҡайымдағы йылға атамаһының ҡайҙан килеп сыҡҡанын. Селектең боронғо атамаһы “ҡараған” икән дә баһа!. Тәбиғәт менән бер һулышта булғанда камиллыҡҡа ирешеү ауыр түгел икән бер ҙә! Тәүбәгә килеү тауында Нурияның тарихи хәтере яңырыуы, Дәште Ҡыпсаҡ рухының дәшеүе, Шамантауҙа һынау көтөрөнә иҫкәрмә алыуы ошо камиллыҡҡа ынтылыу юлындағы тәүге уңыштар, тәүге серҙәр генә әле.\nТәбиғәттең һәм кешелектең асылын, ҡиммәтен, бәҫен һеңдерерлек итеп аңлатырҙай, күңелдәргә аҙыҡ булырҙай әҫәр ул – Гөлнур Яҡупованың“Ҡатындар” трилогияһы.\nГөлнур ҠАСҠЫНОВА, филология фәндәре кандидаты, БДУ-ның Бөрө филиалы доценты.\nҠоролтайсылар Башҡортостандың тәүге баш ҡалаһына сәфәр ҡылды »


Хәбәрҙәр: Яман үлем ғәләмәттәре.\nЯман үлем ғәләмәттәре.\nЯман үлемдең сәбәптәре бар, мөьминдәргә ул сәбәптәрҙән һаҡланырға кәрәк. Уларҙың иң ҙурҙары – донъя тормошона ҡыҙығыу, донъя менән тәьҫирләнеү. Истиҡамәт–тоғролоҡтан китеү, имандың зәғифләнеүе, иғтиҡад боҙолоуы, гөнаһ эштәргә йәбешеү. Кем гөнаһтар ҡылып, ғүмерен яһилиәттә үткәрә, ул гөнаһтар уның йөрәгенә яҡын дуҫ булып урынлаша. Бәндә тормош дәүерендә нимәне дуҫ күрһә, яратһа, үлеме ваҡытында шул иҫенә төшөрә. Кемдең йөрәгендә күпселек урынды изгелектәр ала, үлеме ваҡытында ла шул изгелектәрҙе зикер итә. Кем ҡәлбен гөнаһтарға бирә, әжәле ваҡытында ла шул гөнаһтар менән була.\nТәҡүәлек һәм ғибәҙәт әжәл ваҡытына ҡәҙәр дауам иткәндә генә яҡшы үлемгә ирешергә мөмкин. Ҡайһы бер кешеләр, ғүмерҙәре дәүерендә изге ғәмәлдә булып, үлемдәре алдынан боҙоҡ, гөнаһлы эштәргә күсәләр, был уларҙың яман үлемдәренә сәбәп була. Пәйғәмбәребеҙ әйткән: «Ҡайһы ваҡыт кеше йәннәт әһелдәренең ғәмәлдәрен ҡыла, хатта уның йәннәт менән бер терһәк араһы ғына ҡала. Һуңынан ул ут әһелдәренең ғәмәлдәрен ҡыла башлай һәм утҡа керә.» (Бухари, Мөслим)\nСәһл ибн Сәғдү Сәғиттән килә: «Һуғыштарҙың береһендә бер кеше ҙур ауырлыҡтар менән һынала. Сәхәбәләр ул кешегә һоҡланып: «Бөгөн уға булған әжер беребеҙгә лә булмай,» – тиҙәр. Аллаһтың илсеһе: «Ул ут әһеле,» – ти. Ҡайһы бер сәхәбәләр: «Ул ут әһеле булғас, беҙҙең ҡайһыбыҙ йәннәт әһеле һуң?» – тип һорайҙар. Аранан берәү: «Мин уның дуҫы, уның нимә ҡылғанын ҡарайым,»–ти һәм артынан китә. Теге кеше бик ҡаты йәрәхәтләнә һәм, сабыр итә алмайынса, үлемен ашыҡтыра. Ҡылысының артын ергә, осон күкрәгенә ҡуя һәм үҙ-үҙен үлтерә.\nСәхәбә Аллаһтың илсеһе янына ҡайта һәм: «Һинең Аллаһтың илсеһе икәнлегеңә шәһәҙәт килтерәм,» – ти. «Күптән түгел һин: «Ул утта,» – тип иҫкә алған кешенең артынан мин күҙәттем. Ул бик ҡаты йәрәхәтләнде һәм үлемен ашыҡтырҙы. Ҡылысының артын ергә ҡуйып, осон күкрәгенә ҡуйҙы һәм үҙ-үҙен үлтерҙе.» Шул ваҡытта Аллаһтың илсеһе әйтте: «Кеше башҡалар күргән эштәрҙә йәннәт әһелдәренең ғәмәлдәрен ҡыла, шуға ҡарамаҫтан ул ут әһеле. Кеше башҡалар күргән эштәрҙә ут әһелдәренең ғәмәлдәрен ҡыла, шуға ҡарамаҫтан ул йәннәт әһеле.» Икенсе риүәйәттә: «Дөрөҫлөктә, ғәмәлдәр ахыры менән,» – тине. (Бухари, Мөслим)\nТоғро сәләфтәр яман әҗәлдән ысын ҡурҡыу мелән ҡурҡҡандар. Сәһл әт-Тәстәри әйтә: «Тоғроларҙың яман үлемдән ҡурҡыуҙары һәр миҙгелдә, һәр хәрәкәттә булды. Аллаһ тап шуларҙы сифатлап китабында: «Уларҙың йөрәктәре Раббыларына ҡайтыуҙы уйлап тетрәнә,» – тине. (Мөьминдәр 60.)\nЯман үлемдән ҡурҡыу һәр бер кешенең күҙ алдында һәр миҙгелдә булырға тейеш, сөнки ҡурҡыу бәндәне изгелеккә этәрә.


Сибайҙа авария хәлендәге торлаҡтан күсеүселәр 2016 йылдың аҙағынаса яңы фатирҙар аласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСибайҙа авария хәлендәге торлаҡтан күсеүселәр 2016 йылдың аҙағынаса яңы фатирҙар аласаҡ\n16:37, 8 августа 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 8 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.\nХалыҡты иҫке торлаҡтан күсереү программаһын тормошҡа ашырыу йәһәтенән Сибайҙа авария хәлендәге торлаҡтан күсеүселәр йыл аҙағынаса яңы фатирҙар аласаҡ. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Сибай хакимиәтендә хәбәр иттеләр.\n«Ағымдағы йылдың аҙағына тиклем өс төҙөлөүсе күп фатирлы йортта 24 торлаҡ алыу һәм унда авария фондынан 70 кешене күсереү планлаштырыла. Шулай итеп, быйыл иҫке торлаҡтан күсеүселәрҙең барыһы ла яңы фатирлы буласаҡ», — тип һөйләнеләр ҡала хакимиәтенең сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт һәм элемтә бүлегендә.\n2012 йылдың 1 ғинуарына Сибайҙа 87 күп фатирлы йорт авария хәлендә тип таныла. 2009-2016 йылдарҙа 47 күп фатирлы йорт төҙөлгән, 672 фатир һатып алынған, 1652 кеше күсерелгән. Халыҡты иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡтан күсереү программаһын тормошҡа ашырыу барышында өс кимәлдәге ҡаҙнанан 1 миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгән.


“Бөтәһенең дә беҙҙең дөйәне күргеһе килә”10.01.2018\nШүлгәнташ мәмерйәһе лә, бал, ҡурай менән бер рәттән, күптән инде республикабыҙҙың милли брендына әйләнгән. Әле лә уның асылып бөтмәгән серҙәре күп. Былтыр ғалимдарҙың мәмерйәлә граффити һүрәттәрен таҙартҡан саҡта дөйә һүрәтенә юлығыуы тағы ла бер ҙур табыш булды, ул донъя кимәлендә ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. “Бөтәһенең дә беҙҙең дөйәне күргеһе килә”, – ти Башҡортостан Республикаһының мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралығына ҡараған Башҡортостан Республикаһының күсемһеҙ мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге дәүләт бюджет учреждениеһы етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Данир Әхмәҙи улы Ғәйнуллин.\nШүлгәнташ мәмерйәһе ғалимдарға 200 йылдан ашыу билдәле, әммә әлегә тиклем ныҡлап өйрәнелмәгән тип иҫәпләнә. Әле уның иң төпкөлөнә тиклем бер кем дә барып етмәгән. Тәүге палеолит осорона ҡараған ат, мамонт һүрәттәре XX быуаттың 50-се йылдарында табыла. Таш быуат мираҫына зыян килмәһен өсөн, ул залдарға инеү тыйылған, бары тикшереүселәргә генә рөхсәт ителә.\nХалҡыбыҙҙың милли хазинаһы – Шүлгәнташтың киләсәге ниндәй буласаҡ? Уны һаҡлау йүнәлешендә ниндәй саралар күрелә? Данир ҒӘЙНУЛЛИН менән ошо хаҡта әңгәмәләштек.\n– Мәмерйәләр буйлап сәйәхәт итеү менән мауыҡмаһам да, яйы сыҡҡанда уларҙы ҡарауҙан баш тартмайым. Абхазияға барғанда Новый Афон мәмерйәһендә булып, ундағы хеҙмәтләндереү кимәленең юғарылығын, туристар өсөн тыуҙырылған уңайлыҡтарҙы, биләмәнең төҙөклөгөн күреп, һоҡланып ҡайттым. Шүлгәнташ был йәһәттән күпкә артта ҡалған.\nДанир Әхмәҙи улы, үҙенсәлекле тәбиғәт ҡомартҡыбыҙҙы берәй заман ошо кимәлдә күрһәтерлек итеп донъя кимәленә сығара алырбыҙмы?\n– Әле беҙ шул яҡҡа табан барабыҙ. 2012 йылда ЮНЕСКО комиссияһының ҡарары менән Шүлгәнташ ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мәҙәни мираҫына индереүгә дәғүә иткән объекттар исемлегенә өҫтәлде. Ошоға ярашлы, күп эш башҡарыла. Мәҫәлән, быйыл 20 километр араға асфальт юл һалыу планлаштырыла. Интернет үткәрелде, былтырҙан кәрәҙле бәйләнеш булдырылды. Хәҙер унда МТС, Билайн яҡшы тота. Туризмды үҫтереү өсөн был мөһим, сөнки туристарҙы заманса уңайлыҡтары, инфраструктураһы булмаған урынға йәлеп итеү мөмкин түгел.\nҺуңғы йылдарҙа беҙҙең делегация палеолит осорондағы мәҙәни мираҫты һаҡлау өлкәһендәге тәжрибәне өйрәнеү һәм сит илдәге коллегаларыбыҙҙың эше менән яҡындан танышыу маҡсатында Көнбайыш Европаға барҙы. Унда Испания һәм Франциялағы Альтамира, Эль-Кастильо, Лас-Монедас, Ласко II, Руффиньяк мәмерйә комплекстары, шулай уҡ Лез-Эзи-де-Таяктағы Тарихҡа тиклемге осор халыҡ-ара үҙәгендә һәм Ложери-От нығытмаһының Фон-де-Гом милли музейын ҡаранылар. Хосе Антонио һәм Жан-Жак Клемер кеүек етәкселәр граффити һүрәттәрен бөтөрөү мәсьәләһе менән ҡая һүрәттәрен реставрациялау буйынса баш белгес Эдуалд Гуилламетҡа мөрәжәғәт итергә кәңәш бирҙе. Эдуалд Гуилламет, 2015 йылда Шүлгәнташ мәмерйәһен һаҡлауға арналған II Халыҡ-ара симпозиумға килеп, объект менән танышҡандан һуң ғына был эшкә тотонорға ризалығын бирҙе.\nЭдуалд Гуилламет етәкселегендәге эшсе төркөм төҙөп, Альтамира, Ласко музейҙарының белгестәре менән кәңәшләшеп, экспедиция ойошторҙоҡ. Коллектив составына “Башҡортостан Республикаһының күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге” дәүләт бюджет учреждениеһы һәм “Шүлгәнташ мәмерйәһе” тарихи-мәҙәни музей-ҡурсаулығы” дәүләт бюджет учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре лә инде.\nМәмерйә лә ҙур үҙгәрештәр кисерҙе. Шул уҡ ЮНЕСКО эксперттарының талаптары буйынса мәмерйә эсендәге 120 квадрат метр майҙанда XX быуатта туристар ҡалдырған граффити һүрәттәрен, яҙыуҙарын юйҙырҙыҡ. II Халыҡ-ара симпозиумда Эдуалд Гуилламет тәүге эш һөҙөмтәләрен ҡуйҙы һәм ул сарала ҡатнашыусылар тарафынан тулыһынса хупланды, протоколда ла, ҡарарҙа ла теркәлде.\nЕвропанан киң билдәле ғалимдарҙы йәлеп иткәндә, үҙебеҙҙең белгестәрҙе өйрәтеүҙе лә күҙ уңында тоттоҡ, сөнки Рәсәйҙә әлеге ваҡытта мәмерйәләге һүрәттәрҙе реставрациялаусы белгестәр юҡ. Шүлгәнташ — илебеҙҙә ошондай һүрәттәре булған берҙән-бер объект. Үҙебеҙҙә өс кешенән торған төркөм төҙөнөк, улар ошо билдәле ғалимдар етәкселегендә өйрәнә. Таш быуаттың иң боронғо осорондағы һынлы һүрәттәрҙе реставрациялаусы белгес тигән сертификат алып, улар киләсәктә ошо йүнәлештә эшләйәсәк.\nКиләсәктә Башҡортостанда Бөтә Рәсәй ҡая һүрәттәрен реставрациялау буйынса фәнни үҙәк асыуҙы күҙаллайбыҙ. Элекке баҫҡыстар сереп, мәмерйәгә һәм һүрәттәргә насар йоғонто яһай ине. Былтыр уларҙы замансаға алмаштырыу эше башланды. Ул быйыл да дауам итәсәк.\nМәмерйәләге дымлылыҡты, микроклиматты үлсәп тороу өсөн Австрияла, Америка Ҡушма Штаттарында етештерелгән ҡорамалдар ҡуйылды. Хәҙер белгестәр унда айына бер тапҡыр ғына инеп, электрон форматта йыйылған мәғлүмәттәрҙе ала. Ә ЮНЕСКО-ның иң ҙур талабы – ошондағы һүрәттәрҙе һаҡлау өсөн мәмерйә эргәһендә музей комплексы эшләтеү.\n– Тимәк, киләсәктә туристарға Шүлгәнташ мәмерйәһенә инеү сикләнәме?\n– Унда халыҡты индереү-индермәү мәсьәләһе асыҡ килеш ҡала. Әле микробиологтарға йөкләмә биргәнбеҙ. Кешенең йөрөүе зыян килтерәме-юҡмы икәнлеген асыҡлау өсөн мониторинг алып барыла, шуға күрә ғалимдар яуап биргәндән һуң ғына мәмерйәгә көнөнә нисә кеше инә алыуын әйтербеҙ. Бәлки, бөтөнләй тыймауҙары ла ихтимал. Был эште административ юл менән генә яйға һалыу мөмкин түгел, сөнки ғилми нигеҙ булырға тейеш. Ғалимдар досьены яҙғанда ошо һорауға яуап бирәсәк.\nЕвропалағы Ласко, Альтамира кеүек мәмерйә комплекстары ғалимдарҙың төплө эҙләнеүҙәренән һуң ғына ябылған. Европала әле ябылмаған мәмерйәләр бар. Уларға кешенең зыяны теймәүе иҫбатланған.\n– Туризм Краснодар крайында ла ныҡ үҫешкән. Урындағы халыҡ диңгеҙгә ял итергә килгән кешеләрҙе фатирға индереп аҡса эшләй. Ырымбур өлкәһендәге данлы Илек күленә дауаланырға килгәндәрҙе лә үҙҙәрендә йәшәтеп, урындағы кеше файҙа күрә. Белорет районының Асы, Абҙаҡ ауылдарында ла ошондай юл менән кәсеп иткәндәр бар. Тимәк, тиҙҙән бөрйәндәр ҙә үҙҙәрен эш менән тәьмин итәсәк...\n– Әлеге ваҡыттағы “Шүлгәнташ” ҡурсаулығында урынлашҡан таҡта музейҙарға, брезент менән ҡапланған кафеларға юғары талап ҡуйған туристарҙы йәлеп итеү мөмкин түгел.\nКиләсәктә Бөрйәндә лә заманса мәмерйә комплексы төҙөү бындағы туризмды ҡырҡа үҙгәртәсәк һәм урындағы халыҡ файҙа ғына килтерәсәк. Әгәр ҙә матур комплекс төҙөп, туризмды заман талаптарына яраҡлаштырып алып барғанда, инфраструктура үҫешһә, яҡшы ҡунаҡханалар, кафе-ресторандар төҙөлһә, халыҡҡа яңы эш урындары булдырыласаҡ. Бөрйәндәр ҙә тирә-яҡты таҙа, бөхтә тотһа, туристар ҙа тәбиғәткә һаҡсыл ҡараясаҡ, бысратмаясаҡ, шуға ла үҙгәрештәрҙән ҡурҡырға ярамай.\nРеспублика, Бөрйән районы өсөн Шүлгәнташ мәмерйәһе — үҙе үк билдәле милли бренд. Беҙ уны аңларға, ҡабул итергә һәм үҫтерергә бурыслы.\n2017 йылда беҙгә Шове музей комплексынан белгестәр килгәйне. Билдәле ғалим Давид Хуге: “Шүлгәнташ ЮНЕСКО-ға индерелһә, бында туристар һаны бермә-бер артасаҡ. Әлеге ваҡытта һеҙ йылына 35 – 45 мең турист ҡабул итһәгеҙ, ЮНЕСКО-ға индереп, музей төҙөгәндән һуң бында йылына 150-200 меңгә тиклем турист киләсәк”, – тип әйтте. Бер яҡтан, туристар ағымының ҡырҡа артыуы мәмерйәгә лә, тәбиғәткә лә ҙур ауырлыҡ килтерәсәк. Икенсе яҡшы яғы бар – ул ошо төбәктә туризмды үҫтереүгә, урындағы халыҡтың тормошон яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк. Бөрйәндәр кафе, ресторан, ҡунаҡханалар төҙөп, үҙҙәре етештергән ауыл хужалығы ризыҡтарын һатып, төрлө хеҙмәттәр күрһәтеп, эшле буласаҡ.\nБеҙ Шове музей комплексында булғанда бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр менән таныштыҡ. Йылына 250-300 мең турист килә. 12 мең койка-урынға иҫәпләнгән ҡунаҡханалар һәм 18 мең койка-урынлыҡ ҡунаҡ йорттары төҙөлгән. Урындағы халыҡ өйҙәрен матур ҡунаҡ йорто итеп эшләп алған, шунда үҙҙәренең ауыл һәм фермер хужалығы ризыҡтары менән туристарҙы туҡландырып файҙа күрә.\n– “Шүлгәнташ” музей комплексынан башҡа тағы ла ниндәй яңы туристик объекттар булдырыу күҙ уңында тотола?\n– Эйе, белеүебеҙсә, Бөрйән районы – бөйөк эпостарыбыҙ “Урал батыр”, “Аҡбуҙат” тыуған һәм һүрәтләнгән төбәк. 2018 йылда Йылҡысыҡҡан күле янында Аҡбуҙат һәйкәлен урынлаштырыу ҡаралған. Эпостағыса мөһабәт һын халҡыбыҙҙы йәлеп итеп торған тағы бер изге урынға әйләнәсәк. Шулай уҡ Башҡорт солоҡсолоғы музейын булдырыуҙы ла күҙ уңында тотабыҙ. Уның проекты әҙер. Ул түңәрәк солоҡ ағасы формаһында буласаҡ. Туристар уның эсенә кереп, үҙҙәрен солоҡ умартаһы эсендәге һымаҡ тойоп, бал ҡорто донъяһы менән танышасаҡ. 2020 йылда үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһына Башҡорт этнографик комплексы төҙөү күҙаллана.\n– Мәмерйәлә дөйә һүрәтен табыу был төбәктең мәртәбәһен тағы ла арттырҙы түгелме?\n– Былтыр ноябрҙә Шүлгәнташ мәмерйәһендә V Халыҡ-ара экспедиция эшләне. Эдуалд Гуилламет етәкселегендә үҙебеҙҙең реставраторҙар Николай Григорьев, Нәсимә Яхина, Раян Әхмәтйәнов һүрәттәрҙе кальциттан таҙартыу эштәрен алып барҙы. Боронғо мираҫты тәртипкә килтереү — ЮНЕСКО тарафынан ҡуйылған талап. Таҙартҡан мәлдә бик үҙенсәлекле һүрәт килеп сыҡты – 17-19 мең йыл элек төшөрөлгән ике үркәсле дөйә. Бик үҙенсәлекле эш, сөнки ул – палеолит дәүерендә төшөрөлгән донъялағы берҙән-бер иң боронғо дөйә һүрәте. Табыштың үлсәме ҙур: оҙонлоғо – 60, бейеклеге 40 сантиметр самаһы. Ғалимдар уның төшөрөлгән ваҡытын билдәләй ала, датаһы бар, ә бит кальцит аҫтынан табылған башҡа күп кенә һүрәттәрҙең, геометрик һындарҙың ваҡытын асыҡлай алмайҙар. Европала палеолит дәүеренән ҡалған дөйә һүрәттәре юҡ. Был асыш тураһында сит ил матбуғатында, шул иҫәптән ғилми үҙәктәр, Ласко, Альтамира, Шове музейҙарының сайттарында ҙур асыш тип яҙып сыҡтылар. Ғөмүмән, Көнбайыш Европала бындай асыштар менән бик ныҡ ҡыҙыҡһыналар.\n– Асыш тотош Европаны шаулатһа ла, республика матбуғатында дөйә тураһындағы мәғлүмәт әллә ни сағыу яҡтыртылмаған кеүек тойола. Төбәк халҡы бындай яңылыҡтарға әллә ни иғтибар итеп бармаған кеүек. Бәлки, был ҡараш үҙебеҙҙең милли байлыҡтың ҡәҙерен белмәүгә ҡайтып ҡалалыр?\n– Эйе, беҙҙә ҙур тарихи асыш булды, әммә дөйә һүрәтен төймәләй итеп кенә күрһәтергә маташыусылар ҙа табылды. Был тар күңелле кешеләрҙең ҡарашы, ҡайһы берәүҙәрҙең ошо асыштың әһәмиәтен фәнни яҡтан аңламауы тураһында һөйләй. Асыштар нигеҙле алып барыла, сөнки бында юғары квалификациялы белгестәр йәлеп ителде. Европаның тәжрибәле, донъяла танылған, билдәле белгестәре менән хеҙмәттәшлек итеүҙе хуп күрҙек.\nИң мөһиме – дөйә һүрәтен Европа ғалимдары таныны. Әлеге ваҡытта ике Европа фәнни журналында һәм Рәсәй фәнни баҫмаларында был турала материалдар баҫтырырға йыйынабыҙ.\nБеренсенән, дөйәне асыу – Шүлгәнташтың ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мәҙәни мираҫы объекттары исемлегенә инеү мөмкинлеген тағы ла арттырҙы. Европа мәмерйәләрендә мамонт, ат, буйвол кеүек бер-береһенә оҡшаш һүрәттәр күп, ә дөйә кеүек үҙенсәлекле экспонаттар юҡ. Ә Шүлгәнташта береһендә лә ҡабатланмаған дөйә һүрәте бар.\nБыйыл Халыҡ-ара симпозиум үткәрергә йыйынабыҙ. Унда Көнбайыш Европанан ғалимдар килеүе көтәлә. Бөтәһенең дә беҙҙең дөйәне күргеһе килә. Быныһы ғалимдарҙың ҡыҙыҡһыныуы булһа, икенсеһе – туристарҙыҡы. Шүлгәнташтағы дөйә һүрәте Башҡортостандың билдәле милли брендына әйләнәсәк.\nӘкиәт уйлап сығарып, күктән алып һөйләү заманы үтте инде, шуға ла һәр эш фәнгә таянып башҡарылырға тейеш. Беҙ мәмерйәне өйрәнгәндә ошо талаптан ситкә тайпылмайбыҙ.\n– Ҙур эшкә тотонғанһығыҙ. Республика етәкселеге яғынан матди ярҙам бармы?\n– Былтыр республика Хөкүмәте объектты һаҡлау буйынса сараларҙы оҙайлы ваҡытҡа планлаштырыуға күсте. Уға ярашлы, “2017–2022 йылдарҙа “Шүлгәнташ мәмерйәһенең ҡаяға төшөрөлгән һынлы һүрәте” объектын һаҡлау, музейлаштырыу, ҡулланыу һәм популярлаштырыу” дәүләт программаһы ҡабул ителде. Ошо программаға нигеҙләнеп эшләйбеҙ. Бөтә фәнни сараларыбыҙ ҙа ваҡытында һәм тулыһынса Хөкүмәт тарафынан финанслана. Тәүге этап – реставрация эштәре, икенсе этап – Шүлгәнташ дөйәһенең 3D күсермәһен төшөрөү, һәр һүрәттең урынын табыу һәм билдәләү. Ғөмүмән, аэро-төшөрөү юлын файҙаланып, 3D модулдәрен эшләү бурысы тора.\nӘлеге ваҡытта музей проекты экспертиза үтте. Ул төҙөлөш “Башҡортостандың 100 йыллығына – 100 объект” исемлегенә ингән. Быйыл музей төҙөлә башларға тейеш. Объект Морат туғайында 1500 квадрат метр майҙанды биләйәсәк һәм мәмерйәнән 2,5 саҡрым алыҫлыҡта урынлашасаҡ. Ул – ябай музей комплексы ғына түгел, ә 150 урынлыҡ күргәҙмә һәм конференц-залдары, фәнни лабораториялары, һаҡлағыстары, уҡыусыларға дәрестәр үткәреү өсөн балалар фәнни үҙәге, тышта ҙур амфитеатры булған, заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған заманса объект. Киләсәктә Бөтә донъя фольклориадаһы, апимондия үткәреү мөмкинлеге тыуҙырасаҡ.\nМузей комплексын ни өсөн эшләйбеҙ? Бөтә туристар ҙа иң тәүҙә музейға инергә тейеш. Унда ҡалдыҡтарҙы таҙартыу системаһы ла ҡаралған. Әлеге ваҡытта Морат туғайына килгән бөтә “ҡырағай” туристар яраҡлаштырылмаған бәҙрәфтәргә йөрөй йә соҡор ҡаҙа башлай, тирә-яҡты тәләфләй. Ә бөтә бысраҡ һыуҙар йылғаға ағып төшә, Шүлгәнгә бара. Музей төҙөгәндә бөтә системаны үҙаллы итеп эшләйбеҙ һәм унда йыйылған бөтә бысраҡты ситкә алып китеп таҙартыу яғында торабыҙ. Музейға килгән туристар махсус урындарға йөрөйәсәк һәм тәбиғәткә зыян килтермәйәсәк.\nРеспубликаның төп маҡсаты – Шүлгәнташ туризм мәккәһенә әйләнергә тейеш. Әле был тәбиғәт ҡомартҡыһы халыҡта ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, әммә беҙ уларҙың ағымын тағы ла арттырырға тейешбеҙ. Музей – Бөрйән районының киләсәге, уның әһәмиәтен донъя кимәленә күтәрәсәк. Был төҙөлөш — урындағы халыҡтың иҡтисади именлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән инвестиция, тип иҫәпләйем.\nБөгөн бренд уйлап табыу өҫтөндә баш ватыу, эҙләү талап ителмәй, ә булғанын күрһәтә, таныта белергә кәрәк. Был йәһәттән ЮНЕСКО-ға инеү беҙҙең өсөн ҙур мөмкинлектәргә юл асасаҡ. Мәҫәлән, Булғар ҡаласығы, Свияжск (Зөйә) ҡомартҡылары, Ҡазан кремле ЮНЕСКО-ға индерелгән һәм уларҙың һәр береһенә йыл һайын 200 меңдән ашыу турист килә. Шуға күрә Шүлгәнташ менән генә сикләнергә ярамай, “Урал батыр” эпосын ЮНЕСКО-ның матди булмаған мәҙәни ҡомартҡылары исемлегенә индереү өҫтөндә лә эшләргә кәрәк.\nӘле Рәсәй Фәндәр академияһының археология институты менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөлгән. Санкт-Петербургтағы Бөтә Рәсәй геология институты, Өфөләге Тарих, әҙәбиәт һәм тел институты, йәғни бөтә ғилми учреждениелар менән эшләйбеҙ. Шове музей комплексы етәкселеге беҙҙә булғандан һуң, мәмерйәләрҙең оҡшашлығын иҫәпкә алып, фәнни эштәрҙе бергә дауам итергә, туризмды үҫтереүҙә һәм музейҙы төҙөүҙә ярҙам күрһәтергә теләк белдерҙе. Музейға мәмерйәләге һүрәттәрҙең күсермәһен француз белгестәре менән берлектә эшләргә йыйынабыҙ. Ике йылдан Шүлгәндә Рәсәйҙә аналогы булмаған берҙән-бер музей комплексы ҡалҡып сығыр, тип уйлайбыҙ. Урал батыр төйәге Башҡортостандың ғына түгел, Рәсәйҙең дә туризм мәккәһенә әйләнәсәк.\nАндорра Эдуалд ГУИЛЛАМЕТ, ҡая һынлы һүрәте өлкәһендәге эксперт:\n– Бик мөһим тарихи асыш был, сөнки донъя палеолит сәнғәтендә үҙенсәлекле һын. Ул Башҡортостанды һәм Рәсәйҙе ҡаяға төшөрөлгән сәнғәт авангардында Көнсығыш Европа сәнғәте менән бер рәткә ҡуя.\nБыл реставрация 70-се йылдарҙа Бадер башлаған һәм 2008 йылдан башҡа өйрәнеүселәрҙең алып барған эшенең дауамы булып тора. Был паннола ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрҙе һаҡлау мәсьәләһе барлығын һәр саҡ белдек, ул хәл итерлек. Иң тәүҙә, эш процесында булыуыбыҙҙы һәм реставрацияның әлегә тамамланмауы, алдағы йылдарҙа ла дауам итәсәге тураһында иҫтә тоторға тейешбеҙ.\nВячеслав Георгиевич КОТОВ, тарих фәндәре кандидаты:\n– Ҡая һүрәттәре менән дан алған ошондай тәбиғәт һәйкәле өсөн музей төҙөү — заман талабы. Шүлгәнташтың даны тирә-яҡҡа ныҡ таралған, шуға ла туристар күп килә. Музей иһә шул заман тураһында тулы мәғлүмәт биреү, лекциялар уҡыу өсөн дә уңайлыҡ тыуҙырасаҡ. ЮНЕСКО ҡанаты аҫтына инһә, уның мәртәбәһе артасаҡ, шулай уҡ мәмерйәне һаҡлау саралары күреләсәк.\nМузей асылһа, был төбәктән йыл әйләнәһенә туристар өҙөлмәйәсәк. Шүлгәнташ бөтә ял мөмкинлектәрен туплаған ҡеүәтле үҙәккә әйләнәсәк. Ә беҙҙең бурыс – Шүлгәнташты иң боронғо хәлендә һаҡлау.\nДөйә һүрәтен табыу — мөһим асыш. Был боҙлауыҡ осоронда ҡаяға төшөрөлгән берҙән-бер дөйә һүрәте. Ул бынан 15,5 мең йыл элек төшөрөлгән. Һүрәтте эшләү техникаһы ла юғары кимәлдә. Ҡая һүрәттәрен эҙләүҙе дауам итәсәкбеҙ. Улар табыласаҡ әле.\nМузей проекты өсөн –\n“Шүлгәнтәш” музей комплексы быуат төҙөлөшөнә тиң үҙенсәлекле объект буласаҡ.\nБылтыр октябрҙә XXV Халыҡ-ара “Зодчество” фестивалендә “Йәш архитекторҙар ижады” смотр-конкурсында Башҡортостан Республикаһының күсемһеҙ мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәгенең Гөлфиә Тажетдинова, Рөстәм Әлибаев һәм Илфат Аҡтуғанов составындағы авторҙар коллективы Бөрйән районында тарихи-мәҙәни комплекс төҙөү буйынса тәҡдим иткән эштең “Көмөш билдә” премияһына лайыҡ булыуы ошо хаҡта һөйләй.


Йөрәкте нисек һаҡларға\n20 Ғинуар 2020, 14:30\nБыл йәһәттән кардиологтар ниндәй кәңәштәр бирә?\n1. Бер ваҡытта ла артығын ашамағыҙ.\nЙөрәк яҡшылап эшләһен өсөн дөрөҫ туҡланыу һәм аҡһымдар (мускул туҡымаларының нигеҙе), углеводтар (энергия бирә) кәрәк. Әгәр күп ашаһаң, аҙыҡ ашҡаҙанға артыҡ йөк булып ята, һөҙөмтәлә ул йөрәккә лә насар тәьҫир итә. Кардиологтарҙың “застольное сердце” тип аталған термины ла бар. Ул - артыҡ ашауҙан йөрәк өйәнәге тотоуы. Шуға күрә өҫтәл артынан туймайыраҡ торорға кәрәк.\n2. Сельдерей һәм петрушкаға өҫтөнлөк бирегеҙ.\nКөнөнә 100-150 грамм селдерей ашау йөрәккә кәрәкле матдәләрҙе бирә. Бер сәй ҡалағы петрушканы ярты стакан һыуға болғатып эсеү йәки 30-40 грамм ашау ҡан баҫымын төшөрә.\n3. Томат һуты эсегеҙ.\nКүп һанлы тикшеренеүҙәр томат һутының йөрәк һәм ҡан тамырҙарына ярҙам итеүен күрһәтә. Шулай уҡ ул юғары ҡан, мейеләге баҫымдан ярҙам итә.\n4. Иммун коктейле эсегеҙ.\nЙөрәк яҡшы эшләһен өсөн ҡан баҫымын контролдә тотоғоҙ. Әгәр ул юғары булһа, иртәнсәк балан төнәтмәһенә 15-20 тамсы эхинацияны ҡушып эсегеҙ. Шулай уҡ цикорий, бал һәм лимон ҡулланыу ҙа ярҙам итә. Ҡан баҫымы түбән булғандарға ҡара бөрлөгән һәм имбирҙы ҡайнатып эсергә кәрәк.\n5. Калий һәм магний запасын туплағыҙ.\nКүҙ алдығыҙға килтереп ҡарағыҙ: бер туҡтауһыҙ бөтә организм буйынса ҡанды ҡыуыу өсөн йөрәккә күпме көс кәрәк! Ә йөрәктең тибешен ҡайғылы ғына түгел, шатлыҡлы ваҡиғалар ҙа үҙгәртеп ебәрә. Шуға күрә уны һаҡлау өсөн магний һәм калий кәрәк. Улар ҡабығы менән бешерелгән картуфта, йөҙөмдә һәм фасолдә бар. Бынан тыш, магний һәм калийлы витамин комплекстарын да ҡулланырға мөмкин.


Баш ҡаланың Октябрь районы ветерандары өсөн Өсөнсө быуын халыҡ университеты асыласаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡаланың Октябрь районы ветерандары өсөн Өсөнсө быуын халыҡ университеты асыласаҡ\n13:01, 9 ноября 2012 Сәйәсәт\nҠала Советы депутаты Светлана Николаева Өфө ҡалаһы Октябрь районы ветерандары менән осрашты. Сара «Юлаевсы» үҫмерҙәр клубында үтте, тип хәбәр иттеләр Өфө ҡала Советының матбуғат хеҙмәтенән.\nВетерандар үҙҙәрен борсоған төрлө мәсьәләләрҙе ҡуҙғатты. Тәү сиратта, уларҙы микрорайонда алып барылған төҙөлөш эштәре хафаға һала. Яңы йорттар төҙөгәндә балалар майҙансыҡтары, ағастар зыян күрмәһен, тип борсола ветерандар. Шулай уҡ ололар бындай осрашыуҙарҙың улар йәшәгән урынға яҡын булған үҙәктәрҙә үткәрелеүен теләне.\nДепутат, үҙ сиратында, ветерандарҙың тормошон ҡыҙығыраҡ итеү, яҡшыртыу буйынса айырым тәҡдимдәре менән бүлеште. Һүҙ микрорайон халҡы өсөн Өсөнсө быуын халыҡ университетын асыу хаҡында бара. Өлкән кешеләрҙе шулай уҡ Өфө буйлап экскурсиялар ҙа ҡыҙыҡһындыра. Уларҙың был теләген депутат хупланы.\nСветлана Николава һүҙҙәренсә, бындай экскурсияларҙы үткәреү мөмкинлеге бар һәм алдағы арала улар мотлаҡ ойоштороласаҡ.\n— Әлеге беҙҙең осрашыу – бик яҡшы башланғыс. Бындай саралар матур йолаға әүерелергә тейеш, — тине Светлана Николаева.


Сайт Салаватовой Алимы Дамировны - Для родителей\nШаршамбы, 08.04.2020, 14:30\nҺеҙҙе тәбрикләйем Ҡунаҡ | RSS | Төп бит | Для родителей | Регистрация | Инеү\nАта-әсәләр өсөн кәңәштәр.\nБаланы нисек бар, шулай яратығыҙ…\nБаланы тәрбиәләгәндә иң мөһиме ҡысҡырмаҫҡа, баланы нисек бар, шулай яратырға. Шулай итеп…\nБаланың һорауҙарына тыныс һәм дөрөҫ яуап бирергә. Ашыҡһағыҙ, ваҡытығыҙ булмаһа ла ҡысҡыра башламағыҙ, уны ҡапыл бүлдермәгеҙ.\nБаланың һорауҙарын етди ҡабул итегеҙ.\nБаланың үҙе өсөн генә айырым бүлмә булдырығыҙ.\nБала үҙенең эштәрен һәм ҡаҙаныштарын күрһәтә алған урын булһын.\nБаланың өҫтәлендәге тәртипһеҙлек ижади эш менән бәйле булғанда әрләшмәгеҙ. Әммә эште тамамлағас урынын йыйыштырып ҡуйыуын талап итегеҙ.\nБаланы ниндәйҙер уңыштары өсөн түгел, ә нисек бар шулай яратыуығыҙҙы күрһәтегеҙ.\nБалаға ҡулынан килерҙәй эштәр ҡушығыҙ.\nБалаға үҙ пландарын төҙөргә, ҡарарҙар ҡабул итергә ярҙам итегеҙ.\nЭшенең һөҙөмтәләрен яҡшыртырға булышығыҙ.\nҮҙегеҙ менән ҡыҙыҡлы урындарға сәйәхәткә алығыҙ.\nБалағыҙҙың кәмселектәрен күрһәтеп, башҡа балалар менән сағыштырмағыҙ.\nБаланы үҙаллы фекер йөрөтөргә өйрәтегеҙ.\nБаланы китаптар, уйынсыҡтар менән тәьмин итеп тороғоҙ.\nБаланы төрлө ваҡиғалар уйлап сығарырға, фантазияларға өйрәтегеҙ. Быларҙы бергә башҡарығыҙ.\nБаланы кесе йәштән китап уҡырға өйрәтегеҙ.\nУның ихтыяждарына иғтибарлы булығыҙ.\nТәүге тапҡыр халыҡ-ара кимәлдә бала хоҡуҡтарын яҡлау тураһындағы мәсьәлә 1924 йылда Милләттәр лигаһы тарафынан ҡабул ителгән Женева бала хоҡуҡтары декларацияһында күтәрелә. Әммә Икенсе бөтә донъя һуғышы уны тормошҡа ашырырға ҡамасаулай. 1945 йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы һәм уның Балалар фонды төҙөлөп, 1948 йылда Дөйөм кеше хоҡуҡтары декларацияһы ҡабул ителгәс кенә бала хоҡуҡтарын яҡлау мәсьәләһен маҡсатҡа ярашлы хәл итеү мөмкинлеге тыуа.\n1959 йылдың 20 ноябрендә БМО-ның Генераль ассамблеяһы бала хоҡуҡтары декларацияһын ҡабул итә. 1989 йылдың 20 ноябрендә Берләшкән милләттәр Ойошмаһының Бала хоҡуҡтары тураһында Конвенцияһы ҡабул ителә. Был документ ҙур әһәмиәткә эйә. Ул – бала хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу гарантияларын юридик яҡтан нығытыусы тәүге халыҡ-ара хоҡуҡи акт.\nКонвенцияға ярашлы, һәр бала үҙ-үҙе булып ҡалырға хоҡуҡлы. Бының төп билдәләре – исем, фамилия, гражданлыҡ, ғаилә мөнәсәбәттәре. Балаға исем ата-әсәһенең килешеүе буйынса бирелә. Фамилия ла ата-әсәһенән күсә. Ата-әсә балаға 16 йәш тулғанға тиклем генә уның исемен һәм фамилияһын үҙгәртергә хоҡуҡлы.\nБаланың ғаиләлә тәрбиәләнеү хоҡуғы\nИң мөһим бала хоҡуҡтарының береһе – уның ғаилә тәрбиәһенә хоҡуғы. Был хоҡуҡ балаға ғаиләлә йәшәү һәм тәрбиәләнеү мөмкинлеген тәьмин итә. Бер ниндәй йәмғиәт тәрбиәһе формаһы ла ғаилә тәрбиәһе менән сағыштырыла алмай.\nБала ата-әсәһе менән бергә йәшәү хоҡуғына эйә. Конвенцияның 10-сы статьяһына ярашлы, ҡатнашыусы дәүләттәр тарҡалған ғаиләләрҙе яраштырыуға йоғонто яһарға бурыслы. Бала мөмкин булған тиклем үҙенең ата-әсәһен белергә хоҡуҡлы.\nБала ата-әсәһенең хәстәренә, мәнфәғәттәрен яҡлауға һәм кешелек сифаттарын хөрмәт итеүгә хоҡуҡлы. Ата-әсә айырылышып, айырым йәшәгән осраҡта ла балаға уларҙың икәүһе менән дә аралашыу хоҡуғы бирелгән.\nБаланың ғаилә тәрбиәһенә хоҡуғы шулай уҡ үҙенең ҡартатайҙары, өләсәйҙәре, апайҙары, ағайҙары һәм башҡа туғандары менән аралашыуҙы ла үҙ эсенә ала. Баланың был хоҡуғы ата-әсәһенең никахы тарҡалған осраҡта ла һаҡлана.\nБала ғәҙәттән тыш хәлгә осрағанда (бәләгә тарыһа, ауыр сиргә юлыҡһа, йә ҡулға алынһа) яҡындарының айырыуса хәстәренә мохтаж. Шуға күрә бындай осраҡта етди нигеҙ булғанда ғына ата-әсәһе йә туғандары менән аралашыу тыйыла. Мәҫәлән, был кешеләрҙе реанимация палатаһына индереү бала ғүмере өсөн хәүеф менән янаһа.\nБаланың милек хоҡуғы\nБаланың милек хоҡуғы Ғаилә кодексы менән түгел, ә Граждандар ҡануниәте менән көйләнә. Балалар һәм ата-әсә бер-береһенең милкенә, милек хоҡуғына дәғүә итә алмай. Әммә улар бергә йәшәгән осраҡта үҙ-ара килешеү буйынса бер-береһенең милке менән файҙалана ала. Балаларҙың һәм ата-әсәләрҙең хоҡуғында булған милеккә бер ниндәй ҙә айырым хоҡуҡи режим юҡ.\nБала үҙенә тәғәйен милектең һәм унан алынған килемдең хужаһы иҫәпләнә. Алимент түләү тураһындағы законда ҡаралғанса, ата-әсәһенән һәм башҡа туғандарынан үҙен ҡаратыуға хоҡуҡлы. Түләнгән алимент, пенсия һәм пособие күләме лә баланың милек хоҡуғына инә, әммә бала мәнфәғәтендә был аҡса менән идара итеү хоҡуғы ата-әсәгә бирелгән. Ата-әсәләр йәиһә уларҙы алмаштырыусы кешеләр уларҙы баланы ҡарауға, тәрбиәләүгә һәм уҡытыуға тотонорға бурыслы.\nБынан тыш, Рәсәйҙәге һәр бала халыҡ-ара һәм эске ҡануниәттәр нормалары буйынса түбәндәге хоҡуҡтарға эйә.\nГражданлыҡ Һам сәйәси хоҡуҡтар өлкәһендә:\n– тыуғандан алып исемгә, гражданлыҡҡа, уларҙы үҙгәртеүгә;\n– ирекле рәүештә фекерен белдереүгә;\n– ирекле рәүештә Рәсәй сиктәренән сығырға һәм ҡаршылыҡһыҙ кире ҡайтырға;\n– балалар һәм йәштәр ижтимағи ойошмаларын төҙөүгә һәм уларҙа ҡатнашыуға;\n– баланың үҫешенә йүнәлтелгән һәм уның хоҡуҡтарына ҡағылышлы мәғлүмәт алыу мөмкинлегенә эйә булырға, шулай уҡ баланың именлегенә зыян килтереүсе мәғлүмәттән һаҡланырға;\n– тыныс шарттарҙа үткән митингыларҙа, демонстрацияларҙа ҡатнашырға.\n– үҙенең кешелек сифаттарын хөрмәт итеүгә;\n– бушлай башланғыс, төп һәм урта дөйөм белем һәм башланғыс профессиональ белем алыуға, шулай уҡ конкурс нигеҙендә дәүләт һәм муниципаль белем биреү учреждениеларында бушлай урта профессиональ һәм юғары белем алыуға;\n– Уставҡа ярашлы белем биреү учреждениеһы менән идара итеүҙә ҡатнашыуға;\n– ата-әсәһе белем биреү учреждениеһын һәм белем алыу формаһын һайлағанда үҙ фекерен әйтергә;\n– уҡыу йортона уҡырға ингәндә башҡалар менән бер үк хоҡуҡҡа;\n– үҙенең фекерҙәрен һәм инаныуҙарын ирекле рәүештә әйтергә һәм хөрмәт итеүгә;\n– уҡыу планы менән ҡаралмаған сараларға үҙ теләге буйынса йөрөргә;\n– үҙ туған телендә белем алырға.\nСоциаль яҡлау өлкәһендә;\n– пенсия алыуға, дәүләт яғынан социаль-көнкүреш ташламаларына; ҡараусыһын юғалтҡанда балаларға 18 йәшкә тиклем социаль пенсия тәғәйенләнә; бөтә балаларға ла айлыҡ пособие; ишле ғаиләләр балаларына 16 йәшкә тиклем табип рецебы буйынса бушлай дарыуҙарға, бушлай туҡланыуға.\nХеҙмәт мөнәсәбәттәре өлкәһендә:\n– дөйөм белем биреү учреждениелары уҡыусылары уҡыуҙан буш ваҡытында эшләй ала: 16 йәше тулмағандарҙы эшкә алыу тыйыла;\n– 18 йәштән кесе булғандар төнгө сменаға һәм эш сәғәтенән тыш эшкә йәлеп ителергә тейеш түгел;\n– ата-әсәһенең ризалығы буйынса 16 йәшлек үҫмер закон менән тыйылмаған эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә ала;\n– дөйөм белем биреү учреждениелары, предприятиелар, ойошмалар, учреждениелар менән килешеү төҙөп, өҫтәмә профессиональ әҙерлек алып бара ала; профессиональ әҙерлек ата-әсәләрҙең, уҡыусыларҙың ризалығы менән генә алып барыла;\n– уҡымаған, бер ҡайҙа ла эшләмәгән һәм мәшғүллек үҙәгендә теркәлгән 16 йәшлек бәлиғ булмағандар эшһеҙ тип таныла; 18 йәшкә тиклемге эшһеҙҙәр айырыуса социаль яҡлауға мохтаж тип иҫәпләнә.


дети » Страница 147\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Страница 147\nМахсус бит // 12-02-2011, 10:59\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, педагогия фәндәре докторы, БДУ профессоры Рафаэль Аҙнағолов үҙенең 70 йәшлек юбилейын билдәләй. Ул шулай уҡ «Йәшлек» гәзитенең тоғро дуҫы, әүҙем авторы ла. Рафаэль ағайҙы байрамы менән ихлас ҡотлап, һаулыҡ һәм оҙон ғүмер теләп, юбилей айҡанлы уның сираттағы фәһемле мәҡәләһен тәҡдим итәбеҙ....\n"һалҡын һуғыш" әсирҙәреме беҙ?\nМахсус бит / Проблема // 12-02-2011, 10:57\nБеҙҙең донъя тотошлайы менән «Ниңә?», «Нисек?», «Нишләп улай?» тигән һорауҙарҙан, «Аһ-аһ!», «Бынағайыш!», «Ыстағәфирулла!» тигән аптырауҙарҙан тора кеүек. Уйлай китһәң, аҙым һайын нәҡ ошо һүҙҙәр тел осона килә лә ҡуя. Эшкә юлым баш ҡаланың транспорт та, кеше лә мыжғып торған Октябрь проспектының буйынан буйына һуҙылған. Туҡталышҡа сығып барғанда уҡ башымда үрҙә әйткән һорауҙар, аптырауҙар ҡайнай. Ниңә ошо подъезд шул тиклем тәмәке төпсөгөнә, төкөрөккә батҡан? Ниңә бынау йәш кенә ҡыҙыҡай ауыҙына тәмәке ҡабып, иртә менән айҡала-сайҡала китеп бара? Атаҡ-атаҡ! Был автобус водителе бүрәнә ташыймы, кешеләрҙеме? Магазиндағы (почтала, поликлиникала һ.б.) сиратта ниңә тик торғандан талашып китәләр һуң ул? Әйткәндәй, аҙыҡ-түлек хаҡтары нишләп улай, сүпрә ондо ҡабартҡандай, үҫә лә үҫә икән? Ҡыҫҡаһы, бер кем дә, бер нәмәне лә «йүгәнләй» алмай кеүек тойола....\nМахсус бит // 12-02-2011, 10:56\nМәктәптә уҡығанда баҙнатһыҙ ғына егет инем. Үтә лә шым, ҡыйыуһыҙ булғаныма күрә лә ҡыҙҙар миңә бик иғтибар итеп тә бармағандыр. Урта мәктәпте тамамлағас, ауыл хужалығы институтына ситтән тороп уҡырға индем. Үҙебеҙҙең совхозда механизатор булып эшләй башланым. Шул йылды ауылыбыҙға киномеханик булып бер сибәр ҡыҙ эшкә килде. Күҙем төштө бит шул һылыуға. Тик уны күреү өсөн генә киноға йөрөйөм....\nСерен аса көндәлек – Һөйөү бит ул мәңгелек!..\nМахсус бит // 12-02-2011, 10:53\nБыл һарғайып бөткән көндәлек ҡулыма килеп эләккәс, хатта йәнем тертләп киткәндәй булды. Сөнки унда йәш кенә ҡыҙҙың тәүге саф хистәре теркәлгән, хатта мөлдөрәп ташып торған кеүек. Уны уҡыу берсә татлы тәүге хистәрҙе иҫкә төшөрһә, берсә һағышлы уйға һалды: ниндәй нескә күңел! Уны гәзит уҡыусы хөкөмөнә сығарыу хатта енәйәт кеүек. Шулай ҙа бындай көндәлектәр яҙыу һәләте унан киләсәктә яҙыусы яһар, бәлки. Кем белә?.....\nМахсус бит // 12-02-2011, 10:52\nБорон-борон заманда булған, ти, ярлы ғына бер кеше. Уның өс улы, бер ҡыҙы булған. Ул балаларын бик күп ауырлыҡ күреп тәрбиәләп үҫтергән. Балалары ла бик аҡыллы, бик һөнәрле булған. Оло улы шундай һөнәргә өйрәнгән: ул теләһә нәмәнең еҫен алыҫтан уҡ һиҙә икән. Уртансы улы мәргән атыусы, кинйә улы иҫ киткес көслө батыр, һеңлеләре донъяла тиңе булмаған һылыу, ти.\nЕгеттәр үҫеп етеүгә аталары ауырып үлгән. Көндәрҙән бер көндө улар өсәүләп һунарға сығып киткән. Әсәйҙәре урманға еләк йыйырға киткән, ти. Әсәләренең кәңәшен тотоп, ағалары һеңлеләрен өйҙә ҡалдырып, ишекте тышҡы яҡтан бикләгән, ти....\nМахсус бит // 12-02-2011, 10:51\n– Атай, күҙеңде йомған килеш ҡултамғаңды ҡуя алаһыңмы?\n– Улайһа, минең көндәлегемә ҡуй әле....\nМахсус бит // 12-02-2011, 10:50\nМин «Йәйғор» сығарылышын көтөп алам. Үҙем дә хикәйә, шиғырҙар яҙам. Шуларҙың бер нисәһен һеҙгә лә тәҡдим итмәксемен.\n7-се синыф уҡыусыһы.\nИльнур Буранбаевтың үлеме буйынса СКП 1 февральда эш асырға мәжбүр булды\nЯңылыҡтар таҫмаһы / Проблема // 10-02-2011, 19:59\nКүп тапҡырҙәр гәзиттәрҙә һәм интернет-сайттарҙа, шул иҫәптән беҙҙең гәзиттә һәм сайтта, Ильнур Буранбаефтың фажиғәле һәләк булыуы тураһында яҙғандан һуң СКП РБ эш асырға мәжбүр булды. Иҫләүегеҙсә, прокуратура кешеләре үҙҙәренең сығышында хатта беҙҙең гәзиткә лә ишара яһай биреберәк ҡуйғайнылар, йәнәһе, бер ниндәй ҙә үлтереү булмаған, ҡайһы бер гәзиттәр үҙҙәрен пиарлау өсөн был мәсьәләне ҡуҙғаталар" тип. Ләкин беҙ Ильнур Буранбаевты үлтергәндәр тип бер нисектә әйтә алмайбыҙ. Уны тикшерер өсөн, иҫбатлар өсөн хөкүмәт органдары бар. Һәм был юлы ла бер фажиғәнең нисек килеп сығыуын асыҡлар өсөн эш асыу мөһимлеген аңғартабыҙ....\nЙыры менән йәмләй тормошто\nМахсус бит / Письма // 8-02-2011, 10:42\nПоезда китеп барам. Ҡаршымда өс ҡатын-ҡыҙ ултыра: Мәүлиҙә апай, уның синыфташы Гүзәл апай һәм Гөлнара. Өсөһөндә өс төрлө яҙмыш. Уларҙы 20 йылдан ашыу беләм. Сөнки йәшлегем Иглин районының Яңы Ҡыбау ауылында үтте... Улар өсөһө лә матур итеп йырлай, өҙҙөрөп бейей ине. Бөгөн Мәүлиҙә апай хаҡында һөйләмәксемен....\nМахсус бит / Письма // 8-02-2011, 10:41\nБелорет районының Йөйәк ауылын ғорур тауҙар уратып алған, әйтерһең дә, ул ҙур ҡаҙан уртаһында ултыра. Ауылды уртаға бүлеп, наҙланып ҡына Инйәр йылғаһы аға. Йөйәгебеҙ яйлап ҡына үрләй: ырыҫлы йәштәр ҡырға китмәйенсә, гөрләтеп өйҙәр төҙөп, ауылда ҡалырға тырыша. Ауыл халҡына килгәндә, ир-егеттәрҙең күпселеге тимер юлында эшләй, урман эштәре менән шөғөлләнә, ә ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бәйләм бәйләй, балалар тәрбиәләй. Шулай уҡ эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр ҙә бихисап. Ауылыбыҙҙың дәрәжәһен, абруйын арттырыусы эшҡыуар Салауат ағай менән Дилара апай Зәйнәғәбдиновтар менән яҡыныраҡ таныштырырға теләйем....\nАртҡа 1 ... 143 144 145 146 147 148 149 150 151 ... 159 Алға


Бурысты бер кем дә онотмай » "Урал" гәзите\nРәсәй Федераль суд приставтарының Башҡортостан буйынса идаралығының Белорет бүлеге хеҙмәткәрҙәре суд ҡарарҙарын башҡарыу маҡсатында бурыслылар адрестары буйынса кѳн дә рейдҡа сыға. Йыл башынан 276 тапҡыр ошондай сара күрелгән. Үткән аҙнала алимент түләүҙән ҡасып йѳрѳгән атай-әсәйҙәр буйынса үткәрелгән рейдта беҙ ҙә ҡатнаштыҡ.\nТәүҙә Нижнее селение биҫтәһенең Революция урамында йәшәгән алиментсыға барҙыҡ. Ѳйҙә береһе лә юҡ ине. Машина килеп туҡтағанын күреп, күрше йорттан бер ир сыҡты. Суд приставы- башҡарыусы Гѳлсинә Ибраһим ҡыҙы Ғәлимова алиментсының ҡасан ѳйҙә булыуы менән ҡы-ҙыҡһынды һәм: “Үҙе килһен, бланк тултырһын. Әгәр ҙә килмәһә, суд приставтары уны розыскыға бирәсәк. Шулай уҡ 15 тәүлеккә ултыртыуҙары ла ихтимал”, - тип повестка ҡалдырҙы. Был ирҙең беренсе ҡатынынан булған балаға — 450 мең һум, икенсе ҡатындағы балаға 72 мең һум бурысы бар. Ленин урамындағы алиментсының әсәһе генә ѳйҙә ине. 25 йәшлек атаның 58 мең һум бурысы йыйылған.\n- Алиментсы йәшәгән ѳйҙәге әйберҙәргә арест һалырға хоҡуғыбыҙ бар. Улығыҙ ҡайтһа, суд приставтарына килһен. Беҙ уға Мәшғүллек үҙәгенә иҫәпкә торорға ярҙам итербеҙ, бәлки, эшкә урынлашыр, - тип аңлатты Гѳлсинә Ибраһим ҡыҙы. Кольцевая урамындағы алиментсы матур йортта йәшәй. Ирҙең икенсе ғаиләһе бар, үҙе тѳҙѳлѳш менән шѳғѳлләнә. Уның тәүге ҡатынынан булған балаһына 18 йәш тулған, әммә электән йыйылған 160 мең һум бурысты барыбер түләргә тура киләсәк. Уларға суд приставы алиментты түләргә кәрәклеген аңлатып, повестка ҡалдырҙы.\nСираттағы бурыслының әсәһе генә ѳйҙә ине. 32 йәшлек ирҙе туғандары алкоголизмдан дауалау ѳсѳн махсус уч- реждениеға һалған. Ул ике тапҡыр ѳйләнгән, һәр балаһына ла 120 мең һум бурысы йыйылған. Быйыл дүрт ай эсендә Белорет суд приставтары бүлегенә ҡала-райондан 243 башҡарыу эше килгән, шуларҙың 208-е тамамланған, 273 алиментсы рәсми эшләй. Бер ҡайҙа ла эшләмәгән 110 кеше бурыстарын ѳлѳшләтә түләп бара. 2015 йылда 20 алиментсыны Мәшғүллек үҙәгенә йүнәлтмә менән ебәргәндәр.\nАлиментты ваҡытында түләмәһәң, тиҙ генә буй етмәҫлек булып үҫә лә китә. Әлеге ваҡытта берәүҙең бурысы хатта 840 мең һумдан артҡан. Балалар йортонда балалары булған 66 ата-әсә иҫәпләнә, уларҙың 50 процентын ҡатын-ҡыҙ алиментсылар тәшкил итә. Барыһы ла тигәндәй алимент түләүҙән ҡасып йѳрѳй.\n- Яңыраҡ Новобельский ауылындағы алиментсының йѳк автомобилен ҡулға алдыҡ. Әгәр арест һалынған әйберҙең хаҡы 30 мең һумдан артмаһа, бурыслы үҙе һатып, аҡсаһын күсереү хоҡуғына ла эйә. Алиментсыларҙың 70 проценты ҡалала йәшәй. Ауылда торғандарҙың күбеһе ата-әсәһе иҫәбенә кѳн күрә, - ти Гѳлсинә Ибраһим ҡыҙы.\nӘлеге ваҡытта Рәсәйҙә минималь эш хаҡы 5965 һум тәшкил итә. Ошо сумманан сығып, эшләмәгән алиментсыға бер бала ѳсѳн - 6727 һум 05 тин, ике бала ѳсѳн - 8969 һум 41 тин, ѳс бала ѳсѳн - 13454 һум 11 тин түләргә тура киләсәк. Әгәр ҙә дүрт һәм унан да күберәк бала булһа, һәр бер балаға 3363 һум 52 тин түләргә тейешһең. Ике ҡатындан балаһы булғандарға, әгәр уларҙың һәр береһе алиментҡа бирһә, бер балаға 4484 һум 70 тин түләү ҡаралған. Хәҙер алиментсылар ваҡытында бурысын түләп барһын ѳсѳн тѳрлѳ саралар күрелә. 64 кеше федераль розыскыға бирелгән. Мәҫәлән, суд приставтары Росреестр, һалым инспекцияһы, банктар, кеҫә телефондары операторҙары менән бергә хеҙмәттәшлек итеп, яуыз алиментсыларға ҡарата тѳрлѳ саралар күрә, иҫәптәренә арест һала. Алимент буйынса бурыстары булғандарға сит илгә сығыу тыйыла. Шулай уҡ даими рәүештә “Асыҡ ишектәр” кѳнѳ үткәрелә. Ошондай сираттағы сара республиканың бѳтә суд приставтары бүлектәрендә 9 июндә кѳндѳҙгѳ сәғәт 2-нән киске 8-гә тиклем ойошторола.\nҺәр кем үҙен борсоған һорау менән суд приставтары хеҙмәтенә мѳрәжәғәт итә ала. Алиментсыларға ҡарата закондар йылдан-йыл ҡатылана. Әлеге ваҡытта Дәүләт Думаһы депутаттары бурыстары бул-\nғандарҙы автомобиль йѳрѳтѳүҙән тыйыу тураһындағы тәҡдим менән сыҡты. Шуға ла һәр кем уйланһын ине, сѳнки бурысты бер кем дә онотмаясаҡ, уны түләттереү ѳсѳн тѳрлѳ саралар күреләсәк.


Аҙна яңылыҡтары. Ҡытай Рәсәй балынан баш тартыуы ихтимал\nСит ил белгестәре экспортланған татлы ризыҡта сәләмәтлеккә насар йоғонто яһаусы матдәләр асыҡлаған. Сикләү башлыса Алтай балына ҡағыла. Ләкин башҡорт балы буйынса ла һорауҙар булыуы ихтимал.\nБыл хаҡта Рәсәй ауыл хужалығын күҙәтеү идаралығы сайты хәбәр итә. Ведомство биргән мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Алтай крайы балы составында Ҡытай республикаһында тыйылған метронидазол, фуразолидон һәм фурацилин табылған. Ризыҡ сифатындағы тайпылыштар тағы ҡабатланһа сит ил вәкилдәре экспорттан баш тартасаҡтарын белдерә. Шул уҡ ваҡытта Ҡытайға индерелгән бал күләменең 70 проценты Башҡортостандыҡы. Алтай хатаһы ҡабатланмаһын өсөн балды ентекле тикшереү талап ителә. Ләкин республикала ситкә сығарылған тауарҙың сифатын тикшереү шарттары тейешенсә ойошторолмаған.\nБалды сит ил талаптарына етерлек итеп тикшерер өсөн 30-40 миллион һумлыҡ махсус ҡорамалдар кәрәк. Тәбиғи балдың зарары тәү ҡарашҡа булырға ла тейеш түгел. Ләкин белгестәр Ҡытай коллегаларын хуплай. Баҡтиһәң умартасылар бал ҡортон төрлө ауырыуҙарҙан һаҡлау өсөн төрлө дарыуҙар ҡуллана. Күптәр уның миҡдарын , биреү ваҡытын да иғтибарға алып тормай. Һөҙөмтәлә антибиотиктар ҡорттар аша балға ла күсә. Ә ул үҙ сиратында кеше сәләмәтлегенә хилафлыҡ килтерә.


Тигеҙ тартамы үлсәүҙәр? » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nАллаһы Тәғәлә алдында бөтә заттар ҙа тигеҙ. Енес буйынса айырылыу ғына кешеләрҙе хоҡуҡи, әхлаҡи яуаплылыҡтан азат итмәй. Әммә Ер йөҙөндә бизмән төрлө яҡҡа тартыла: мәҙәни, дини йолаларға ышыҡланып, ҡырағай ҡылыҡтар ҡылына. Ҡатын кешенең хоҡуҡтары сикләнә, ирҙәр яфа сигә.\n«Гендер» – енестәр тигеҙлеге хаҡында һүҙ алып барғанда, күпкә глобалерәк социаль, сәйәси проблемалар күҙ уңында тотола.\nМахачкалаға гендер сәйәсәте буйынса халыҡ-ара форумға юлланғанда, донъяла был йүнәлештә ниндәй эшмәкәрлек алып барылыу хаҡында күҙ алдына ла килтермәй инем. Ҡарасәй-Черкес, Чечен Республикаларынан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркиә, Әзербайжандан, Рәсәйҙең күп ҡалаларынан килгән ҡатнашыусыларҙы туплаған конференция өсөнсөгә үткәрелә. Быйылғыһы «Йолаларҙы һаҡлап, заманса йәшәргә» тип аталды. Уның эшендә Башҡортостандан мин ҡатнаштым һәм гүзәл заттың гражданлыҡ әүҙемлеге, республикабыҙҙағы ҡатын-ҡыҙ ойошмалары, журналыбыҙ хаҡында һүҙ алып барҙым. Ағинәйҙәр хәрәкәте тураһындағы мәғлүмәтем ҡыҙыҡһыныу уятты.\nДағстан гендер сәйәсәте үҙәгенең генераль директоры Хәтимә Омарова:\n– Гендер буйынса конференциялар төрлө темаларға үткәрелһә лә, һүҙ тәбиғи рәүештә ике төп мәсьәләгә ҡайтып ҡала. Беренсеһе – ҡатын-ҡыҙҙың власть структураларына ҡуйылышы, икенсеһе – мосолман өлкәләренә ҡараған төбәктәрҙә гүзәл заттар менән дини радикализмдан, көсләүҙән ҡурсалаусы эҙмә-эҙлекле һәм күләмле эш алып барыу, психологик ярҙам күрһәтеү һәм улар менән шөғөлләнеүсе бүлектәр булдырыу. Йәмғиәттә енестәр араһындағы тигеҙлекте һаҡлау өсөн шәхси һәм йәмәғәтселеккә күрһәтелә торған тормошто аныҡ айырып ҡарау кәрәк. Мосолман әҙәбендә бала саҡтан ҡатын-ҡыҙға ир-атты хөрмәт итергә, ә егеттәргә ҡыҙҙарҙы ҡурсалап, ҡәҙерләп ҡарарға өйрәтәләр. Был ғаилә эсендәге мөнәсәбәттәр һәм унда берәү ҙә гендер тигеҙлекте һаҡлау хаҡында тылҡымаҫ, сөнки ул – һәр кемдең шәхси эше. РФ Конституцияһының 19-сы статьяһының 3-сө бүлегендә: «Ҡатын һәм ир тигеҙ иреккә һәм хоҡуҡҡа, уларҙы тормошҡа ашырыуҙа ла тиң мөмкинлектәргә эйә», – тиелә. Был конституцион-хоҡуҡи хәлгә ҡарай һәм маҡсатлы закондар сығарыуҙы, әүҙем социаль сәйәсәт алып барыуҙы, ҡатын-ҡыҙҙарҙың мөмкинлектәрен ирҙәрҙеке менән ғәмәлдә тигеҙләү өсөн киң льготалар һәм махсус гарантиялар булдырыуҙы талап итә. Ошо планда сит илдәр (Канада, Дания, Финляндия, Швеция, Португалия, Норвегия һәм башҡа) тәжрибәләре күрһәтеүенсә, төрлө өлкәләрҙә гендер тигеҙлеге буйынса конституцион принциптарҙы яйға һалған һәм уның үтәлешен тәьмин иткән махсус закон булдырыу мөһим роль уйнар ине. Йәки, бик булмаһа, тәүге осорҙа Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенә ҡараған Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан һәм Үзбәкстандағы партнерҙарыбыҙ тәжрибәһенә таянып, сәйәси партияларҙа енестәрҙең 30/70 процент нисбәтендә булыуын күҙәтеүсе закон индереүгә өлгәшеү ҙур һөҙөмтә бирер ине.\nНиндәй һығымталарға килдек? Йәнә лә Рәсәйҙең төп мәсьәләләренә әйләнеп ҡайттыҡ: ул да булһа ҡатын-ҡыҙҙарҙың власть структураларына ҡуйылыуы. Тағы ла ҡабатлайым: әгәр ҙә РФ Дәүләт Думаһында депутаттарҙың 30 проценты ҡатын-ҡыҙ булғанда, социаль йүнәлешле ҡануниәткә, шуға ярашлы ғәҙел дәүләткә өлгәшер инек.\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының Дағстандағы төбәк сәйәси советының президиум ултырышында Дағстан парламенты спикеры Хизри Шихсаидов 35 йәшкә тиклемге гүзәл заттарҙы депутатлыҡҡа кандидат итеп һайларға тәҡдим итә. Беҙҙең һәм Дағстандағы ҡатын-ҡыҙҙар ойошмалары эшмәкәрлеге йәмғиәттәге ҡалыплашҡан психологияны һындырырға ярҙам итер. Әйткәндәй, мин етәкләгән Дағстан гендер сәйәсәте үҙәгенә 14 йыл тула! Ошо дәүерҙә күп һынау үттек, шуға көтөлмәгәнлектәр килеп тыуманы. Урындағы власть конференцияны ойоштороусыларҙың береһе булараҡ сығыш яһаны. Шуға ла Дағстан Республикаһы Башлығы В.А. Васильевҡа һәм Премьер-министр А.А. Здуновҡа рәхмәтлебеҙ.\nДағстандағы тормошто үҙгәртеү теләге ошо йөктө тартырға этәрә. Мәскәү һәм Махачкала ҡалалары араһын тапайым. Бындағы тормош үҙәктәгенән ҡырҡа айырыла, ҡалыша, әммә һуңлап булһа ла, бөтәһен дә үҙгәрергә мәжбүр итә. Заман ҡуйған төҙәтмәләрҙе индереп, милли йолаларыбыҙҙы, мәҙәниәтебеҙҙе, телебеҙҙе һаҡлап ҡалырға тейешбеҙ. Донъялағы радикаль феминизм Кавказда ҡабул ителмәй. Европалағы тигеҙлек моделен иләктән үткәрмәйенсә тороп, үҙебеҙгә индерә башлаһаҡ, гендер тигеҙлек мәсьәләһенә барыһын ҡаршы ҡуясаҡбыҙ. Гендер тигеҙлеге тигәндә, беҙ киләсәк быуынды ошо принциптарҙа тәрбиәләү хаҡында һүҙ йөрөтөргә тейешбеҙ. Ҡатын нисек, балалары ла шундай! Бала биш йәшенә тиклем формалаша, әсә – уның тормошонда иң төп кеше. Тик йолаларға ғына таяныу ҙа дөрөҫ түгел, балаларыбыҙ йәшәйештә үҙ урынын табып, уңышлы шәхес булып китһен өсөн, заманса үҫешкән, юғары технологиялы донъянан интеллектуаль кимәл менән артта ҡалырға хаҡыбыҙ юҡ.\n– Ирекле журналистҡа төбәктәрҙә эшләү айырыуса ҡатмарлы, бигерәк тә күп телле булһа. Һәр төбәк үҙ мәнфәғәтен яҡларға тырыша, ә мин дөйөм һыҙаттарҙы тотоп алып, илдең икенсе осондағыларға ла ҡыҙыҡ, аңлайышлы булырлыҡ итеп һөйләргә тейешмен. Төп темаларымдың береһе – Сирияла ҡалған һәм Ираҡта төрмәләрҙә интеккән Рәсәй ҡатындары. Улар ИГИЛ эшмәкәрлегендә ҡатнашыусы булараҡ ҡулға алынған. Былтыр Рәсәйгә йөҙҙән артыҡ кеше сығарылды. Дағстан быйыл бер генә баланы алып ҡайта алды. Әлегә процесс туҡтатылған. Сығарылғандар араһында Башҡортостанда тыуғандар ҙа булды. Килеп эләгеү тарихтары ла төрлөсә. Дағстанда йәшәгән бер ханым үҙ тоҙағына эләккән ирҙәрҙе, бөтә мөлкәтен үҙенә ҡалдырып, Сирияға сығып китерлек итеп эшкәртә. Биш тапҡыр тол ҡалған ҡатын иркенән мәхрүм ителде. Икенсе бер Дағстан ҡатынының ире үҙенсә ғәҙеллек эҙләп шунда эләккән. Һәр нәмәлә уға буйһоноп өйрәнгән ҡатыны уның артынан эйәрә. Ире үлтерелә, йөклө ҡатын ҡулындағы ике балаһы менән Сирияла тороп ҡала. Ҡаланан ҡалаға күсереп йөрөтәләр. Ҡасып булмай, үҙен дә, бәләкәй балаларын да үлтерәсәктәр. Ике айға бер телефон аша аралашырға рөхсәт ителгән, һәр һөйләшеүе бәхилләшеү булып яңғырай. Әлеге ваҡытта ул ғүмерлеккә Ираҡ төрмәһенә эләккән. Бар йыуаныс – үҙе лә, балалары ла тере. Иренә буйһоноусан ҡатындарҙы теләгәйнегеҙме – бына улар. Тик уларҙы берәү ҙә ҡайтарып алырға ашҡынмай. Нимәгә икәне лә аңлашыла. Сөнки ул бөтәһе өсөн дә ҡурҡыныс тыуҙырасаҡ. Экстремизмға ҡаршы һөйләшеүҙәрҙә төптән уйлай белгән, үҙ аллы, ирекле ҡатын булырға өйрәтмәйҙәр. Әйткәндәй, тоҙаҡҡа эләккән Башҡортостан ҡатындары менән хәл икенсерәк. Ирҙәре Хәлифәткә юлланасаҡтарын әйткәс, ҡатындары баш тарта. Балаларын урлап алып киткәс кенә, улар артынан эйәрәләр. Хәрби көстәргә, судҡа мөрәжәғәт иткәс кенә, эҙләү эше асыу хаҡында ҡарар алына, был уларға Интерпол һәм башҡа халыҡ-ара ойошмалар аша эҙләргә мөмкинлек бирә. Атайҙар мөлкәттәре менән идара итә алмай, сөнки икенсе кешеләргә ышаныс ҡағыҙы ҡалдырылған. Шуға бар мөлкәт һатылып, аҡсаһы террористарға ебәрелгән. Балалары артынан барған ҡатындар, яулап алынған ерҙәрҙә ҡалып, Рәсәй властары килеп ҡушылғас ҡына ҡайтарылған. Шәхестәре асыҡланып, һорау алынғандан һуң өйҙәренә таратылғандар.\nМинең өсөн гендер темаһы – ресурстар темаһы. Заманса технологияларҙың үҫеше арҡаһында ирҙәрҙең физик эш көсө осһоҙая. Ҡатын-ҡыҙ хеҙмәте еңелләшә. Элек ир-ат үҙ енесе менән ярышһа, хәҙер ҡатын-ҡыҙҙар ҙа өҫтәлә. Ҡыйыныраҡ. Был осраҡта гендер – конкуренттан ҡотолоу яйы.\nАлия АЛИМЖАНОВА, Алматы ҡалаһынан Т. Жургенов исемендәге Ҡаҙағстан милли сәнғәт академияһының «Ҡаҙағстан тарихы һәм социаль фәндәр» кафедраһы мөдире, философия, культурология, этика һәм эстетика буйынса бик күп дәреслектәр авторы:\n– Гендер – ирҙәр һәм ҡатындар донъяһында тигеҙ хоҡуҡтар һәм мөмкинлектәр, улар араһындағы тиң мөнәсәбәттәр. Ҡаҙағстан буйынса был өлкәлә ҡырҡыу проблемалар юҡ. Күп быуатлыҡ милли мәҙәниәтле илдә, ҡатын иренә һәр ваҡыт иптәш булып, ҡатынға – әсәйгә, хәләл ефетенә, ҡыҙға ҡарата хөрмәт тәрбиәләнгән ерҙә гендер мөнәсәбәттәр тәбиғи үҫешә. Күп милләтле һәм мәҙәни үҙенсәлектәрҙе һаҡлауға йүнәлтелгән сәйәсәт алып барылған илдә быға мөмкинлектәр киң.\nНәдирә Берекеева, Ҡараҡалпаҡстандың Нукус ҡалаһындағы «ИСЕНИМ» («Ышаныс») мәғлүмәти-ағартыу ресурс үҙәге белгесе:\n– Көнсығыш ҡатыны заман һәм йолалар араһында ҡаңғыра. Хөкүмәт ҡатын-ҡыҙ өсөн ҡайһы юлдан китергә үҙе һайларға шарттар тыуҙырыуҙы тәьмин итергә тейеш. Ҡатын-ҡыҙҙарға мөнәсәбәттән сығып, мәҙәни кимәл, йәмғиәттең рухиәте, демократик үҙгәртеп ҡороуҙар юлында илдең ни ҡәҙәрем алға китеүе билдәләнә. Гражданлыҡ яуаплылығы, һайлау азатлығы, кешелек дәрәжәһе, ғәҙеллек тойғоһо Үзбәкстан ҡатындарының тормошона ныҡлы үтеп ингән. Йәшәү ҡәғбәләре, үҙ-үҙеңә, донъяға, хөкүмәткә һәм йәмғиәткә мөнәсәбәт үҙгәргән. Шулай ҙа проблемалар ҙа етерлек.\nҠануниәттә парламентта ҡатындарға 30 процент квота ҡаралған. Әммә 2014 йылғы һайлауҙар буйынса Ҡанундар сығарыу палатаһында 150 ир-атҡа 24 кенә ҡатын-ҡыҙ тура килә. Ҡатын-ҡыҙ-сенаторҙар 17 генә – был дөйөм сенаторҙар һанынан 17 процент тәшкил итә. Юғары етәксе органдарҙа хәл тағы ла ҡырҡыуыраҡ – гүзәл заттар 14 процент тирәһе. Урындағы власть органдарында, һайланған һәм тәғәйенләнгән урындарҙа ҡатын-ҡыҙҙар 17,1% тәшкил итә.\nУрындағы халыҡ депутаттары советтарында был һандар күпкә юғары. Мәҫәлән, Хорезм өлкәһенең Яңы баҙар районында депутаттарҙың 56,6 проценты ҡатын-ҡыҙ. Әммә бойондороҡһоҙ Үзбәкстандың 25 йыллыҡ тарихында бер генә гүзәл зат та әлегә хакимиәт башлығы итеп һайланманы. Һәр хакимиәттә урынбаҫар йәки комитет рәйесе – гүзәл зат. Юғары власть органдарында ҡатын-ҡыҙ әҙерәк һәм ниндәйҙер мәсьәләләргә тауыш биргән осраҡта уларҙың һаны бер нәмә лә үҙгәртмәй. Һүҙ юҡ, сәйәси ирек һәм был проблеманы тәрәндән аңлау гендер тигеҙһеҙлегенән арынырға ярҙам итер ине. Үкенескә күрә, хөкүмәткә ҡарамаған ойошмалар был мәсьәләләрҙә ҡыйыуһыҙ, эҙмә-эҙлекле эш алып бармай, мөмкинлектәре сикле йә күп осраҡта финанслауға мохтаж. Сағыштырып ҡарағанда, күрше Ҡаҙағстанда 2500 ҡатын-ҡыҙ ойошмаһы иҫәпләнһә, Үзбәкстанда иһә 250-гә яҡын.\nҠатын-ҡыҙға өй хужабикәһе тип кенә ҡараған ҡалыпты матбуғат саралары ла, илдең кино индустрияһы ла, ҡайһы бер билдәле шәхестәр ҙә яҡлай. Әлеге хәл Үзбәкстандағы күпселек ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҡшы белем алыуында ғына түгел, сәйәси карьера төҙөүҙә лә етди ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Әйткәндәй, илдәге матбуғат сараларын өҫтән генә ҡарап сыҡҡанда ла шул күҙгә ташлана: хатта журналистарҙа ла ирҙәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың тиң мөмкинлектәргә эйә булыуы хаҡында аныҡ төшөнсәләр юҡ. Мәҫәлән, ирҙәрҙән бер ваҡытта ла, карьераны ғаилә менән нисек бергә алып бараһығыҙ, тип һорамайҙар. Ә ҡатын-ҡыҙ менән әңгәмә был һорауһыҙ үтмәй. Иртә кейәүгә сығыу, ҡыҙҙарға, төп тәғәйенләнешегеҙ бала табыу һәм тәрбиәләү, ир бағыу, ҡәйнәгә ярау, тип сикләп ҡараған мөнәсәбәт хөкөм һөргән мәхәлләләрҙә ошо ҡалыптарҙан ҡотолоу өсөн эш алып барылырға тейеш.\nФорумдың етәкселәре, әүҙем ҡатнашыусылар менән һөйләшеүҙәрҙе йомғаҡлап, шуны әйтке килә: ҡыҙҙарыбыҙҙы өй тирәһе менән генә сикләмәй, маҡсатлы, ынтылышлы итеп тәрбиәләү, хыялдарына ҡанат ҡуйыу, белем алырға мөмкинлектәр булдырыуҙың һәр беребеҙҙең аңында башланыуын аныҡ тойоп эш итеү – беҙҙең әсәлек бурысыбыҙ.\nТеги: Ҡатын-ҡыҙ Гендер


Олимпиада тамамланды. Ванкуверҙың "Би-Си-Плейз" стадионында XXI ҡышҡы Олимпиада уйындарын ябыу тантанаһы үтте, Олимпиаданың эстафета флагы Рәсәйгә тапшырылды.\n2010 Уйындарын рәсми ябыу тантанаһында киләһе Олимпиаданың баш ҡалаһына махсус, почетлы роль бирелде. Йола буйынса Халыҡ-ара олимпиа комитеты президенты Жак Рогге Ванкувер мэры Грэгор Робертсон ҡулынан флагты алып, уны Сочи ҡалаһы мэры Анатолий Пахомовҡа тапшырҙы.\nВанкуверҙа Олимпиада уйындарын рәсми ябыу тантанаһында тамашасыларға 2014 йылдағы Олимпиада уйындарының "йондоҙло" визит карточкаһы күрһәтелде. Беҙҙекеләр бар донъяға билдәле кешеләре менән алдырҙы.\nРәсәй Гимны яңғыраны. Билдәле модель Наталья Водянова презентацияға старт бирҙе. Валерий Гергиев етәкселегендә симфоник оркестр Георгий Свиридовтың "Ваҡыт, алға" композицияһын башҡарҙы. Дирижер үҙе Ванкуверҙа ине, ә оркестры - Ҡыҙыл майҙанда. Оло экрандарҙан тамашасылар боҙҙа бейеүҙә олимпиада чемпиондары Татьяна Навка менән Роман Костомаровтың сығышын ҡараны. Рәсәй фигуристары киләһе Олимпиада уйындарының баш ҡалаһы - Сочила бейене - тауҙар, диңгеҙ, пальмалар...\nАртабан йәнә бер Рәсәй данына сират етте. Сәхнәгә Рәсәйҙең опера һәм балет теарҙары вәкилдәре сыҡты. Рәсәй программаһының һуңғы өлөшөндә стадионға элекке һәм хәҙерге билдәле чемпиондар - Ирина Роднина, Владислав Третьяк, Евгений Плющенко, Александр Овечкин һәм алмашсылар - йәш спортсылар сыҡты. Сочиға уңышлы Уйындар теләнеләр...\nВанкувер нимәһе менән хәтерҙә ҡалыр һуң? Рәсәй көтөлгән күләмдә миҙалдар яулай алманы. Наградаларҙың дөйөм иҫәбе буйынса беҙең ил алтынсы. Алтын миҙалдар буйынса бөтөнләй 11-се урындабыҙ. Иҫәп иң яҡшы дүртәүгә инеү ине...\nБиатлонсылар ғына билдәле кимәлде һаҡлай алды - уларҙа мөмкин булған 15-тән дүрт миҙал, шул иҫәптән ике "алтын" - ҡатын-ҡыҙҙар эстафетаһында һәм масс-стартта Евгений Устюговтыҡы.\nСаңғысылар ҙа дүрт миҙал яуланы. Бергәләп "алтын" һәм "көмөш" алған классик йөрөш спринтерҙары Никита Крюков менән Александр Панжинский герой булды. Улар булмаһа, хәлдәребеҙ бөтөнләй хөрт булыр ине.\nКоньки менән йүгереүҙә берҙән-бер герой - Иван Скобрев "баҡыр" менән "көмөш" миҙал яуланы. Бында башҡаса берәү ҙә үҙен күрһәтә алманы.\nБеҙҙә йәнә көтөлмәгән балҡыштар ҙа булды, мәҫәлән, сноубордта Екатерина Илюхинаның икенсе урын алыуы һәм спорттың батырҙар төрө - скелетонда өсөнсө урын яулаған Александр Третьяков ҡыуандырҙы.\nНиндәйҙер миҙалдарға шатландыҡ, әлбиттә, ләкин ул хәтле түгел, сөнки эйәләре күберәккә лә дәғүә итә ала ине. Бобслей пилоты Зубковтың бер генә "баҡыры" бар. Фигуралы шыуыуҙа көмөш һәм баҡыр миҙал ғына. Плющенкола "алтын" урынына "көмөш". Ольга Зайцева биатлон старттарының барыһында ла призер була ала ине, бер "көмөш"кә ризалашты. Башҡа атыусы ҡыҙҙар ҙа яҡшыраҡ сығыш яһай ала ине.\nМаксим Чудов та үҙен яҡшы яҡтан күрһәтер ине, ләкин уның ни бары ике мөмкинлеге булды. Шуның береһен һауа торошо боҙҙо. Икенсеһен ул ҡулдан ысҡындырманы, был этапты хатаһыҙ үтте һәм, команда менән "баҡыр" алып, уны шәхси уҙыштан юҡҡа төшөрөп ҡалдырыуҙарын иҫбатланы.\nВанкуверҙағы был уйындар Өфөнө һәм республиканы бөтөнләй миҙалһыҙ ҙа ҡалдыра ине. Осоусы саңғысы Дмитрий Васильевтың йәрәхәт алыуы бәкәлгә һуҡты. Ярай әле ахырҙа беҙҙе Максим Чудов ҡотҡарҙы - рәхмәт уға.\nБашҡортостандың башҡа атлеттары миҙалдарға дәғүә итмәне һәм үҙҙәренән юғарыраҡ һикерә алманы. Шулай ҙа дүрт йыллыҡ Уйындарына һайланғандары өсөн булһа ла улар маҡтауға лайыҡ.\nХоккейсыларға ла ҡыйынға тура килде. Был Канадаһы иртәрәк эләкмәһә - кем белә, эштәр икенсерәк тамамланыр ине, бәлки.\nКөйәрмәндәргә үкенес. Ә сәйәсмәндәр Олимпиаданы үҙҙәренең мәнфәғәтендә файҙалана. Депутаттар спорт министры менән олимпиада комитеты рәйесен эштән алыуҙы талап итә. Федерацияларҙы "таҙартыу" һәм тренерҙар штабын алмаштырыу кеүек талаптар ҙа яңғырай...\nРФ Премьер-министры Владимир Путин Олимпиада тураһында былай тине:\n- Йыйылма команданан күберәккә өмөтләнгәйнек, әлбиттә, ләкин башты түбән эйергә ярамай. Был етди анализға һәм һығымталар яһауға ваҡыт булыуын аңлата.\nХаталарҙы төҙәтеп, 2014 йылда Сочила үтәсәк Олимпиадаға ныҡлы әҙерләнергә кәрәк.\nКиләһе, беҙҙең, Олимпиадала нимәләр булырын күҙаллауы ла ҡурҡыныс. Ҡайһы бер дисциплиналар беҙҙең атлеттар өсөн - буш ялан, уларҙа йылдар буйы бер миҙал да яуланмаған. Иң яҡшы спортсыларыбыҙ ҙа үҙҙәренең дисциплинаһында позицияларын ҡалдыра...\nШулай ҙа ҡайғырырға ярамай. Кемгәлер артабан тырышып эшләргә, ә кемгәлер рәсәйлеләр өйөндә, иң яҡшы совет заманындағы кеүек үк, йәнә юғары әҙерлек һәм еңеүгә ҙур ынтылыш күрһәтер, тип көтөргә, өмөтләнергә ҡала.\nФото www. mossport. ru сайтынан.


Башҡортостанда 20 мең самаһы кеше рус теленән БДИ тапшыра // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда 20 мең самаһы кеше рус теленән БДИ тапшыра\n13:03, 30 мая 2016 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 20 мең самаһы кеше рус теленән БДИ тапшыра Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 30 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nБөгөн, 30 майҙа, Башҡортостанда рус теленән Берҙәм дәүләт имтиханын тапшыралар. Республика Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, имтихан ҡабул итеү пункттарына 20 мең самаһы кеше килә, уларҙың күбеһе быйыл мәктәп тамамлай. Республикала 104 имтихан тапшырыу пункты асылған.\nҠағиҙә боҙоуҙарға юл ҡуймау өсөн аудиторияларҙа видеокамералар урынлаштырылған. Бынан тыш, бөтә пункттарҙа ла федераль инспекторҙар, йәмәғәт күҙәтеүселәре, Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт хеҙмәткәрҙәре эшләй.\nРус теленән Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре 14 июнгә тиклем билдәле буласаҡ.\nРус теленән Берҙәм дәүләт имтиханы — мәктәп тамамлау тураһында таныҡлыҡ алыу өсөн мотлаҡ фәндәрҙең береһе. Уның һөҙөмтәләре теләһә ниндәй юғары уҡыу йортона инеү өсөн кәрәк.


Бөгөн хөкүмәт президиумы баш ҡаланың көнсығыш ҡапҡалары төҙөлөшө буйынса межалау проектын раҫланы\nДокумент тоннель һәм ике юл үткәргес буласаҡ урында ер бүлеү эштәре менән шөғөлләнеү мөмкинлеге бирә. Төҙөлөш тулы ҡеүәтенә ярты йылдан башланырға тейеш.\nМ5 һәм М7 федераль трассаларын берләштереүсе юлды төҙөү күптән түгел Санкт-Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумында хәл ителде. Уны финанслауҙы ВТБ 24 банкы үҙ өҫтөнә алды һәм проекттың хаҡы 74 миллиард һумға баһалана. Әйткәндәй, тәүге күҙаллауҙар буйынса көнсығыш юлын сафҡа индереү 30 миллиард һум булыр тип көтөлә ине. Күләмле проектты тормошҡа ашырыу Төркиә компанияһына тапшырылды. Кисә Истамбулда Башҡортостан концессия компанияһы менән Лимак төркөмөнә ҡараған йәмғиәт араһында төҙөлөш килешеүЕ төҙөлдө.\nПрезидиум ултырышында Башҡортостанда фәнни эшмәкәрлек йүнәлеше лә билдәләнде. Ғилми эштәр республиканың социаль-иҡтисади хәленә ҡарап көйләнә һәм ул 21 йүнәлеш буйынса үҫешәсәк.


Стәрлетамаҡ-Аллағыуат тимер юлындағы киҫелештә электричка «Белорус» тракторына бәрелә\nБәхеткә һәләк булыусылар юҡ. Хатта, тракторсы ла иҫән ҡалған, әммә ауыл хужалығы техникаһы селперәмә килгән. «Күмертау-Стәрлетамаҡ» йүнәлешендәге электричка пассажирҙары зыян күрмәгән. Трактор водителең светофор иҫкәртеүен инҡар итеүе тигән фараздар бар. Ғәҙәттән тыш хәлде Транспорт прокуратураһы тикшерә.


Рөстәм Хәмитов танылған кутюрье Вячеслав Зайцев менән осрашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов танылған кутюрье Вячеслав Зайцев менән осрашты\n15:23, 11 июня 2013 Йәмғиәт\nТанылған модельер Вячеслав Зайцев яңы мәктәп формаһын булдырыуҙа ярҙам итеү маҡсатында Өфөгә килде. Визит сиктәрендә ул Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашты.\n— Мин мәктәп формаһын булдырыу яҡлы, — тип билдәләне республика Президенты. – Алдағы ваҡытта тейешле документтар ҡабул ителәсәк һәм унда мәктәптәргә форма индереү тәҡдим ителәсәк.\n— Беҙҙең заманда, балалар мәктәп формаһы кейгән саҡта, бер ниндәй ҙә ҡаршылыҡтар килеп тыумай ине – уҡыусылар тигеҙ булманы, әммә барыһы ла береш булды, — тине Вячеслав Зайцев. – Бөгөн уҡыусылар ата-әсәләренең мөмкинлектәренән сығып төрлөсә кейенә. Был балаларҙың ысынбарлыҡҡа ҡарашы формалашыуына йоғонто яһай.\nӨфө трикотаж фабрикаһында, уның директоры Зөһрә Исмәғилева һүҙҙәренсә, мәктәп формаһы биш йыл элек әҙерләнә башлаған. Танылған кутюрье коллекцияны эшләп бөтөүҙә ҡатнашырға ризалыҡ биргән.\n— Күп эштәр эшләнгән, әммә алда ла башҡарыласаҡ эштәр етерлек, — тине Вячеслав Зайцев. – Кисә эскиздар эшләнем – бөгөн улар буйынса тегелгән форма өлгөләрен ҡараясаҡмын. Быйыл көҙ Мәскәүҙә яңы ҡышҡы коллекциям тәҡдим ителәсәк, уның деталдәре лә Өфө фабрикаһында тикшерелде.\nАлтынсы класҡа тиклемге мәктәп формаһы әҙер тиерлек. Өлкән класс уҡыусылары өсөн бер нисә әйберҙән торған формалар тәҡдим ителә. Вячеслав Зайцев Өфөнөң Рәсәйҙә мәктәп формаһын булдырыусы булып китеренә ышанысын белдерҙе.\nПрезидент менән осрашыу барышында Башҡортостанда әҙерләнгән коллекция буйынса консультациялар ойоштороу мөмкинлектәре тикшерелде. Әйткәндәй, ағымдағы йылдың октябрендә әлеге коллекция Парижда Башҡортостандың презентацияһы барышында тәҡдим ителәсәк.\nТеги: бр президенты,вячеслав зайцев,мәктәп формаһы


Шәхси Чартер Рейсы Самолеты Арзан Һоҡландыра Сан-Диего, Минең менән йәнәш Калифорния компанияһының самолеты ҡуртымға шылтыратып 877-626-9100 был цитата һеҙҙең өсөн буш ярҙам хеҙмәте тиҙ һәм етеҙ булһа аяҡтар был ҡапҡандан ҡотолоу мөмкин тиклем тәғәйенләнгән урынға барып, коммерция һауаға оса.. Ҡанаттарын кеше булараҡ кәрәклеге тураһында фекер күп була унда-летия . Бизнес өсөн сәфәр ойошторолдо муха, йәки йыш ҡына ғәҙәттән тыш шәхси проблемалары ялы. Был арта бара труднее, яҡшы осоусы самолетта арзан хаҡ буйынса интернетта асып рохля шылтырата ала хаҡын кәметергә тырыша порожний 877-626-9100.\nШәхси самолеты зафрахтовывать сан-диего\nМинең өсөн һеҙгә бер нисә һорауым бар, сездә бар, бизнес-ваҡиғаларға, башҡа урында булырға тейеш., һәм ҡарашы бар, һәм был тикшереү өсөн бизнес-инвестициялар? Быны эшләргә теләүселәр шулай итеп, һеҙҙе бында ҡурҡы тура түгел, һеҙ юҡҡа сығарыу йәки аэропортта осоу хәүефһеҙлеге һыҙаттары булған кешеләр бик күп. ца калифорния н паломар?\nӘгәр һеҙ ҡасан да булһа чартер самолеты оса, һеҙ беләһеңме, был тәжрибәнең ғәҙәти коммерция үҫешкәнлектән кеүек айырылып тора тип, көн йәки төн һеҙгә ҡасан да булһа хыяллана экзотик илдәрҙә шәхси чартер самолеты оса.? Был һөйләмдең буш рейс менән аяҡ скидочный, хәҙер сират һеҙгә үҙенең мөмкинлек һәм мөмкин стиль аэропортының коммерция ҡалышмай китте ҡыр, бай һәм данлыҡлы.\nКүп кенә кешеләр тип уйлай чартер самолеты өсөн генә түгел, зиннәтле башҡарма супер-класс донъяла иң бай кеше.. Ысынбарлыҡ., был бик үк дөрөҫ фекер түгел. Кәүҙәләнеш һәм шәхси абруйы менән һоҡландыра оса. Яҡшы нәмә юҡ, тип шәхси самолеты интерьер.\nАвиакомпания ла иң һәйбәт тәжрибә коммерция алыҫ сәйәхәт. Һығылмалылыҡты ғына түгел, унда бик күп, эш ҡасан етә хеҙмәт күрһәтеү, йәки беҙҙең тәҡдим кимәлдә комфорт . Һуңғы бер нисә йыл эсендә байтаҡҡа артҡан чартер самолеты америка ҡулланыла.. Был реактив самолеттың күп һанлы шәхси өҫтөнлөктәр билдәләне.\nШәхси Самолеты Уставы Сан-Диего\nҺеҙ ҡасан теләйһең алаһың да, тиҙ арала, алыҫлыҡта оло булыуына ҡарамаҫтан, ағымдағы һәм һеҙ тәғәйенләнгән урын бүлеү пункттары, һеҙ яҡшы вариант авиаперелет. Шәхси чартер рейс ала. сан-диего, Калифорния иң яҡшы ысулы булыуы ихтимал, һеҙҙең ғаилә йәки эшлекле сәфәр өсөн урындарҙа теләһә ниндәй тел наслаждаться..\nСамолеттар тип кенә фрахтование һеҙҙең өсөн ҡалыптар. Әммә, самолетҡа өҫтөнлөк турбовинтовой булып, муллыҡта бик йыш ала сығымдар тиҙ окупать.\nШәхси Чартер Самолеты Сан-Диего\nБашҡарма транспорт менән даими бәйләнешкә ихтыяж арта., бизнес менән мәшғүл була. лизинговый чартер менән сағыштырғанда, ҡасан булһа, шулай уҡ йорт хайуандарын бирергә, һеҙҙең өсөн ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндереү буйынса самолеттарҙы хеҙмәтләндереү хаҡы.\nСан-Диего, Коронадо, Линкольн-Эйкерс, Сан-Исидро, Милли Ҡала, Гров Лем, Чула-Виста, Бонит, Имеҙә Ла, Спринг-Вэлля, Бич Империал, Ла-Хойя, Эль Каджон, Санти, Дельта-Мар, Лейксайд, Пауэй, Зверобой-Санта-Фе, Джеймул, Солан-Бич , Диңгеҙ Ярына Кардифф, Энсинитас, Альп, Эскондидо, Карлсбадтағы, Dulzura, С-Маркос, Рамона, Виста, Текат, Потреро, Дескансо, Оушенсайд, Лагерь Пендлтон, Гать, Үҙән-Үҙәге, Ҡарағай Үҙәне, Bonsall, Санта-Исабель, Кампо, Сан-Луис Реү, Хулиан, Паум Вэлля, -Лагуна, Ҡайғы Паломар, Пал, Фоллбрук, Бульвары, Ранчита, Уорнер-Спрингс, Темекула, С-Клемент, Aguanga, Джакамба, Мерриета, Капистрано-Бич , Был-Кончик, Боррего Спрингс, Сан-Хуан Капистрано, Уайлдомар, Анза, Лагуна-Нигель, Ладер-Ранч, Лагуна-Бич , Алисо-Вьехо, Мишать Вьехо, Лагуна-Хиллз, Яр Ньюпорттың, Таж-Дель-Мар, Ньюпорттың-Бич, http://www.san.org/\nШәхси самолетты ҡуртымға сан-хосе


Берҙәм дәүләт имтиханы ваҡытында Башҡортостанда аудиторияларҙың 75 проценты онлайн-күҙәтеү режимында эшләйәсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБерҙәм дәүләт имтиханы ваҡытында Башҡортостанда аудиторияларҙың 75 проценты онлайн-күҙәтеү режимында эшләйәсәк\n20 мая 2016 — 16:08\nИмтиханы үтәсәк аудиторияларға ике күҙәтеү камераһы ҡуйылған. Имтихан барышында йәмәғәт күҙәтеүселәре лә эшләйәсәк. 27 майҙа — 11-се, 26-да туғыҙынсы кластарҙа дәүләт йомғаҡлау аттестацияһының төп этабы башлана. Имтихандар 22 июнгә тиклем дауам итә. Быйыл республикала туғыҙынсы класста уҡыусы 36 мең 692 һәм ун беренсе класта уҡыусы 20 842 кеше Төп дәүләт имтиханы һәм Берҙәм дәүләт имтиханы тапшыра.


Өфөлә йыһангирҙәр тәрбиәләнәсәк\nБөгөн баш ҡалала уҡыусыларҙың техник белемен арттырыуға йүнәлтелгән Гагарин үҙәге асылды. Ул кешенең йыһанға осоуына 55 йыл тулыуға арнала. Үҙәкте булдырыу - Рәсәй космонавтары идеяһы. Уҡыу үҙәгенең төп маҡсаты - техник белемле йәштәр үҫтереү.\nИкенсе синыф уҡыусыһының физика буйынса белеме шаҡ ҡатырмаһа ла аптыратып ҡуя. Үҙәктә тап ошондай һәләтле балалар тәрбиәләү маҡсаты ҡуйылған. Техник белемгә ҡыҙыҡһыныуҙы бәләкәйҙән үҫтерергә кәрәк, сөнки был -заман талабы.\nГеоргий Нуриәхмәтов, уҡыусы «Мин летчик булырға хыялланам. Сөни күктә иркен, рәхәт. Өс йәшемдән бирле һауаға алты тапҡыр күтәрелдем. Пассажир рәүешендә, әлбиттә. Санкт-Петербургҡа, Төркиәгә барҙыҡ».\nБалалар инженер һәм ай ти технологиялар, робот техникаһы түңәрәктәрендә шөғөлләнәсәк, математиканы төптән өйрәнәсәк. Уҡыусылар объекттың һанлы һүрәтләмәһенән алып уның етештерелгән продуктын алғансы күҙәтә ала.\nОлимпиадаларға әҙерләү, аэрокосмик белем биреү. Шулай уҡ техник конференциялар үткәреү, йәйге ай ти лагерҙар ойоштороу ҙа күҙаллана.\nҮҙәкте ойоштороу йыһангирҙар идеяһы. Уны асыу тантанаһында Рәсәй космонавтар федерацияһы президенты һәм космонавтар - ике тапҡыр Советтар Союзы геройы Владимир Ковалёнок менән Рәсәй геройы Сергей Ревин да ҡатнашты.\nСергей Ревин, космонавт: «Беҙҙең космонавтар үҙәккә килеп дәрестәр алып барасаҡ. Бәлки, бында шөғөлләнеүселәр араһында космонавтар сафына алырлыҡ йәштәр булыр. Бергә хеҙмәттәшлек итәсәкбеҙ. Йыһанға осоуға килгәндә Айҙы өйрәнеү мөһим булып ҡала килә. Ергә яҡыныраҡ планеталар ҙа йәш космонавтарҙы көтә».\nҮҙәктә балалар аҙнаһына ике тапҡыр шөғөлләнә. Уҡыу түләүле. Бер айға 2700 һум. Әлегә баш ҡала мәктәптәренән уҡыусылар йыйыла. Республика төбәктәренән килеп уҡырға теләүселәр булһа, каникул ваҡытында ла дәрестәр ойошторола. 10-12 апрелдә үҙәктә асыҡ ишектәр көнө үтә.


Орлоҡ-мул уңыштың нигеҙе | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Орлоҡ-мул уңыштың нигеҙе\nОрлоҡ-мул уңыштың нигеҙе\nНасар орлоҡтан яҡшы уңыш көтмә, ти халыҡ мәҡәле. Бының менән бәхәсләшеп булмай. Шуға ла игенсе был турала хәстәрлек күрә.\nКүп хужалыҡтарҙа яҙғы сәсеүгә, шулай уҡ һатыуға билдәләнгән орлоҡ материалын таҙартыу эше бара. Урындарҙа орлоҡтарҙы сортҡа айыралар, сәсеү кондицияһына еткерәләр. Ә сәсеүгә яраҡлылыҡ сифаты лаборатория шарттарында тикшерелә. Ниндәй сифатлы орлоҡтар һаҡлауға һалыныуын алдан белеү мөһим. Түбән һауа температураһының уларға кире йоғонто яһау ихтималын иғтибарҙан ситтә ҡалдырырға ярамай, шуға күрә келәттәрҙә ашлыҡтың дымлылығын контролдә тоторға кәрәк, сөнки температура режимын үтәмәү орлоҡтарҙың шытыусанлығына насар тәьҫир итә. Ошо йәһәттән сәсеү кампанияһы алдынан “Россельхозцентр” филиалының Хәйбулла бүлеге эшмәкәрлеге менән танышырға булдыҡ.\n-Бөтә ауыл хужалығы культуралары орлоҡтарына тулы анализ яһайбыҙ, йәғни уларҙың таҙалығын, шытыу һәләтен, дымлылығын, сирҙәр һәм ҡоротҡостар менән зарарланыу-зарарланмауын билдәләйбеҙ. Бынан һуң һынау протоколы төҙөлә. Тикшерелгән орлоҡтарҙың стандарт талаптарына яуап биргән һәр бер партияһына сертификат бирәбеҙ. Был орлоҡ материалын башҡа хужалыҡтарға һатыу хоҡуғын бирә. Әгәр ҙә орлоҡтар дымлылығы, шытыусанлығы һәм таҙалығы буйынса үрҙә әйтелгән талаптарға тап килмәһә, уларҙы таҙартыу, киптереү йәки орлоҡтарҙың әлеге партияһын алмаштырыу буйынса кәңәштәр бирәбеҙ, – ти “Россельхозцентр” филиалының Хәйбулла бүлеге начальнигы Рәйсә Ишкилдина.\n– Районда 12 йәмғиәт һәм 90 крәҫтиән (фермер) һәм шәхси хужалыҡтар менән берлектә эшләйбеҙ. Уларҙың һәр береһенең нимә сәсәсәге тураһында беләбеҙ, уларға тикшереү үткәрәбеҙ. Орлоҡтоң сифаты, дымлылығы, ҡоротҡостар менән зарарланыу ихтималлығы, ҡыйлылығы тикшерелеп, уға тулы анализ бирелә. Буласаҡ уңышты планлаштырғанда шуны иҫтә тоторға кәрәк: уңыш күләмендә сифатлы сорттың өлөшө 40–50 процент тәшкил итә, шуға күрә беҙҙең ерлек өсөн яраҡлашҡандарын дөрөҫ һайлап алыу һәм ҡулланыу игенселектә ҙур әһәмиәткә эйә.\nБарлыҡ хужалыҡтар ҙа тиерлек сәсеү орлоҡтарына тикшертеү үткәрҙе. Таҙалыҡҡа, шытыусанлыҡҡа һәм башҡаға кәрәкле бөтә анализ яһалды.\n2020 йыл уңышына ныҡлы нигеҙ һалыу өсөн район буйынса йәмғеһе 13 771,05 тонна, шул иҫәптән 6925 тоннаһы- бойҙай, 5813 тонна- арпа, 667-һоло, 23-тары, 7-ҡарабойҙай, 335-нут, 172,5 тонна етен, эспарсет-5 тонна, донник-9, суданка-4 тонна һәм 1 тонна күстерә орлоғо һалынған. Юғары уңыш алыр өсөн массалы репродукциялы сортты юғарыраҡ репродукциялылыға яүыртып торорға кәрәк,-тине 35 йыл баш агроном булып эшләгән Зөлфирә Мөхтәр ҡыҙы Далхина.\nБыл һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөн ерҙе яратҡан һәр кем яҡшы аңлай. Әлбиттә, һауа шарттарының нисек килеүе, ерҙе дөрөҫ һөрөү һәм эшкәртеү, сәсеү эштәрен сифатлы итеп алып барыу яңы уңыштың мул буласағына йоғонто яһамай ҡалмай.\nҺәр төбәктең тәбиғәт шарттарын иҫәпкә алып, төрлө эҙләнеүҙәр ярҙамында ғына барлыҡҡа килгән сифатлы орлоҡто сәсеү юғары уңышҡа алып киләсәге һәр кемгә билдәле. Гектар ҡеүәтен арттырыу, һәр гектарҙан мөмкин тиклем күберәк иген алыу, яңы сорттар сығарыу – дәүләт сорт һынау участкаһының төп маҡсаты.\nБыл коллективта өс кеше эшләй. Унда орлоҡто ергә сәсеүҙән алып ураҡҡа тиклем урындағы фермерҙар менән даими эш алып барыла.\nӘйҙәүсе агроном Гүзәлиә Нураева ауыл хужалығы үҫемлектәренең төрлө ауырыуҙарын, культураларға зыян килтереүсе ҡоротҡостарҙы өйрәнә, уларға ҡаршы тороу сараларын өйрәнә. “Ҡоротҡостарға ҡаршы тейешенсә көрәш алып бармаһаң, бөтә хеҙмәтең юҡҡа сығыуы ихтимал”,- ти ул.\nБыл өлкәлә эшләгән хеҙмәткәрҙәр энә күҙендәй ҡыйҙы ла күрә. Өлгөгә алынған орлоҡто улар лупа аша үткәрә. Һәр бер фермер үҙ теләге менән тикшермәй, культуралар сәсеү эше алдынан һынау үтергә тейеш. Был-дәүләт талабы. Сүп үләндәре менән зарарланған йәки шытым күрһәткестәре түбән булған орлоҡто сәсүе тыйылмаһа ла тәҡдим ителмәй.\n“Орлоҡ-мул уңыштың нигеҙе” тигән фекерҙә ойошма белгестәре. Ваҡытында башҡарылған эш кәрәкмәгән сығымдарҙан ҡотолорға мөмкинлек бирә тип билдәләй улар.\nГүзәл Бохарбаева («Хәйбулла хәбәрҙәре»)


Люксметр, рейка, ретрорефлектометр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБыл терминдарҙы лаборатория хеҙмәткәренән түгел, ә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекторҙарынан һирәк ишетерһең. Әммә ул күренеш бик тиҙҙән ғәҙәтигә әйләнәсәк. Киләһе репортаж республика инспекторҙарының заманса ҡоролмалары тураһында.Йыл башынан алып, 8 ай эсендә республикалағы бөтә юл фажиғәләренең 1246-һы юлдарҙың төҙөк булмауы, юл билдәләре һәм тамғаларының етешһеҙлектәре арҡаһында килеп сығыуы билдәле. Әгәр ҙә сағыштырып ҡарағанда, һәр икенсе авария тиерлек ошо сәбәптәр менән бәйле.Кәлейәнән сығып осҡан автомобилдәр, соҡорға эләккән тәгәрмәс арҡаһында транспорт менән идара итеүҙе юғалтҡан водителдәр һәм башҡа аяныслы хәлдәрҙе һүрәтләгән видеояҙмаларға көн дә шаһит булырға тура килә. Сафтан сыҡҡан милек, кеше ғүмере һәм битарафлыҡ. Кемдә ғәйеп: водителдәме, юл төҙөклөгөн иңенә алған хужаламы? Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дүләт инспекцияһының юл төҙөклөгөн күҙәтеүсе хеҙмәткәрҙәренә хәҙер ғәйеплене яуаплылыҡҡа тарттырыу еңелерәк. Сертификат менән нығытылған махсус рейка ярҙамында алынған үлсәмдәр суд өсөн шикһеҙ дәлил.Кәлейәләрҙең норманан ашҡан тәрәнлеге лә протоколға индереләсәк, ә юлдың төҙөклөгө өсөн яуаплы ойошманы штраф һәм юлды мәжбүри тигеҙләү көтә. Тағы ла бер яңы ҡоролма ярҙамында билдәләрҙең яҡтылыҡты ҡайтарыу үҙенсәлеген дә тикшерә ала хәҙер инспекторҙар. Бындай рефлектометр әлегә республикала берәү генә. Ул милли проект сиктәрендә алынған ҡоролмаларҙың иң ҡыйбатлыһы.400 приборҙың береһе – төтөн кимәлен үлсәгес. Ул автобустарҙың һәм йөк машиналарының техник хәлен асыҡларға ярҙам итә. Транспорт төрөнә ҡарап нормативтар төрлөсә. Ә һауа быстратыусыларға яза бер – штраф.Юл хаталарҙы ғәфү итмәй. Водителдең тәжрибәһе лә, руль да ныҡлы булырға тейеш. Һуңғыһын люфтомер асыҡлай.Ил президентының май указы ла, төбәк етксеһенең оператив кәңәшмәләрҙәге сығыштары ла юл фажиғәләрен, үлем осраҡтарын кәметеүгә өндәүҙән ғибәрәт. Водителдәрҙең иғтибарлылылығы, юл төҙөклөгөн күҙәтеүселәрҙең яуаплылығы, ә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекторҙарының техник яҡтан йыһазландырылыуы был маҡсаттарға ирешергә ярҙам итер.


Өфөлә «АгроКомплекс–2012» халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе асылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n14:53, 13 марта 2012 Иҡтисад\nБөгөн Өфөлә «АгроКомплекс-2012» 22-се халыҡ-ара махсуслаштырылған күргәҙмәһе асылды. Әлеге ваҡытта ул республикалағы берҙән-бер агросәнәғәт күргәҙмәһе һәм бер үк ваҡытта төбәк проекттары араһында иң ҙур ауыл хужалығы форумы иҫәпләнә.\n«АгроКомплекс»ты асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Республика башлығы әйтеүенсә, бындай күләмдәге агросәнәғәт комплексы ҡаҙаныштары күргәҙмәһен үткәреү – Башҡортостан өсөн үтә мөһим ваҡиға.\n— Барығыҙҙы ла республикала «АгроКомплекс–2012» махсуслаштырылған күргәҙмәһе эшләй башлауы уңайынан ҡотлайым. Беҙҙең күргәҙмәлә Нидерландтың Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Рональд Келлер етәкселегендәге Нидерланд Короллегенең ҙур делегацияһын сәләмләйем. «АгроКомплекс»тың халыҡ-ара кимәлгә күтәрелеүе ҡыуандыра, — тине Рөстәм Хәмитов.\n— Башҡортостанда эре ауыл хужалығы етештереүселәре эшләй, — тип дауам итте Президент. — Беҙ республиканың ауыл хужалығы ҡеүәттәрен арттыра барасаҡбыҙ һәм аграрийҙарға уларҙың эшендә бөтә яҡлап ярҙам итәсәкбеҙ. Пландарыбыҙ ҙур. Уларҙың үтәлешенә ҙур ресурстар һалғанбыҙ. Йыл һайын республикала ауыл хужалығы продукцияһы һиҙелерлек арта барһын, тигән теләктәбеҙ. Беҙ былай ҙа бөгөн Рәсәйҙә ауыл хужалығы производствоһында алдынғыларҙың береһе булып торабыҙ. Беҙҙең маҡсат – ауыл хужалығы буйынса илдә бер һүҙһеҙ лидерлыҡҡа өлгәшеү, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, «АгроКомплекс–2012» күргәҙмәһендә Рәсәйҙең 20 төбәгенән, шулай уҡ сит илдәрҙән 190-ға яҡын предприятие ҡатнаша. «АгроКомплекс»тың ойоштороусылары булып Рәсәйҙең Ауыл хужалығы министрлығы менән РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ярҙамында БР Ауыл хужалығы министрлығы, Башҡортостан күргәҙмә компанияһы сығыш яһай.


I Бөтә Рәсәй сәсәндәр конкурс-фестивале еңеүселәре\n20 Июнь , 12:08\nБөрйән районында балалар һәм йәштәр араһында уҙғарылған сәсәндәр фестивале еңеүселәре иғлан ителде.\nБөрйән районында балалар һәм йәштәр араһында I Бөтә Рәсәй сәсәндәр конкурс-фестивале тамамланды. Гала-концерт Иҫке Собханғол ауылының Мәҙәниәт йорто алдындағы майҙанда үтте. Ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы Бөрйән районы хакимиәте башлығы Ғәзиз Манапов, Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директоры Артур Әлибәков, Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды директоры Гөлназ Йосопова һәм Сәсәндәр үҙәге директоры Нәфисә Тулыбаева сәләмләне.\nЙәштәр араһында Гран-приҙы Баймаҡ районынан Мирас Үҙәнбаев һәм Ҡырғыҙ Республикаһынан Гулжигит Кубанычбеков яуланы. Лауреаттар дипломдар, ҡиммәтле бүләктәргә, шулай уҡ фестивалдең гәүһәр менән биҙәлгән алтын символына лайыҡ булды. 5-12 йәшлек ҡатнашыусылар араһында жюри Гран-при тапшырмаҫҡа ҡарар итте.\n5-12 йәшлек ҡатнашыусылар араһынан I дәрәжә дипломды һәм лауреат исемен – Дарья Топычканова (Өфө), икенсе урынды – Илмир Ҡужабаев (Бөрйән районы), өсөнсө урынды Альбина Ғәйфуллина (Мәләүез районы) алды.\nКрасноярск крайынан Мария Рау, Дыуан районынан Аида Йомағужина, Хәйбулла районынан Тимур Билалов махсус приздар менән бүләкләнде.\n13-25 йәшлектәр араһында I дәрәжә лауреаты исемен Тойғон Гоголев (Саха-Яҡутия Республикаһы) алды. II дәрәжә лауреаты – Гөлүзә Әхмәҙиева (Дәүләкән районы); III дәрәжә лауреаты – Велытяк Мария (Мәскәү ҡалаһы).\nОшо йәш категорияһында махсус бүләктәр Айһылыу Кәримоваға (К. Вәлиев исемендәге Сибай сәнғәт колледжы) һәм Миләүшә Дусыеваға (Баҡалы районы) бирелде.\nФото:Республика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәте


Былтыр республикала старт алған урындағы башланғыстарға ярҙам программаһы үҙ һөҙөмтәләрен бирә – ошо көндәрҙә Сәлихта балалар спорт майҙансығы асылды\nУларҙы башҡарыуға рес-публика бюджетынан аҡ-са алыу өсөн урындағы ҡаҙнаның һәм халыҡтың өлөшө булырға тейеш. Программала ҡатнашыу-ҡатнашмауҙы халыҡ үҙе хәл итә. Былтыр, мәҫәлән, райондан 11 ауыл Советы финалға үтте һәм үҙҙәрендәге көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеүгә өлгәште. Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советы буйынса Сәлих ауылында балалар спорт майҙансығын ҡороу тураһында ҡарар ҡабул ителһә, үткән аҙнала күҙҙең яуын алырлыҡ матур майҙансыҡ асылды. Беҙ барғанда унда байтаҡ ауыл халҡы йыйылғайны. Бәләкәстәр генә түгел, уларҙың ата-әсәләре, олатай-өләсәйҙәре лә шатлыҡтары менән уртаҡлашырға килгән. Спорт майҙансығының бик бай булыуы күҙгә ташлана. Иң бәләкәстәрҙең дә, мәктәп уҡыусыларының да зауығына тап килгән спорт һәм уйын йыһаздары урынлаштырылған. Балалар уларҙың әле береһендә, әле икенсеһендә уйнап кинәнә. Ошо ауылда йәшәүсе Мөслимә Мөхәмәҙуллина балалар майҙансығына ейән-ейәнсәрҙәре менән килгәйне.\n- Өфө, Ишембай ҡала-ларынан ҡайтҡан ейән-ейәнсәрҙәрем өсөн был майҙансыҡ матур ял урынына әүерелде. Эргәләге Мәктәп урамында йәшәйбеҙ. Көн һайын тип әйтерлек бергәләп майҙансыҡҡа киләбеҙ. Балалар ҙа шат, уларҙың рәхәтләнеп уйнағанын күреү үҙебеҙгә лә кинәнес. Тимәк, йыйған аҡсабыҙ файҙаға булды, тырышлығыбыҙ бушҡа китмәне, - тип һөйләне ул.\nСәлихта быға тиклем балалар майҙансығы бул-маған. Шуға ла бындай урын барлыҡҡа килеүе бәләкәстәр өсөн айырыуса шатлыҡлы ваҡиға. Әңгәмәгә хаҡлы ялдағы Ҡәҙриә апай Вәхитова ла ҡушылды.\n- Яҡында ғына йәшәйем. Ҡаланан ҡайтыусы ейән-дәрем уйнарын белгәнгә лә майҙансыҡ ҡороу ниәтен хуплап ҡабул иттем. Бик матур килеп сыҡҡан.\nСпорт майҙансығы мәктәп ихатаһы биләмәһендә урын-лашҡан. Күҙ-ҡолаҡ булып, ҡараштырып тороу яғынан да уның был урында булыуы отошло. Майҙансыҡты асыу тантанаһында йыһаздарҙы ҡәҙерләп, һаҡлап тотайыҡ, тигән һүҙҙәр яңғыраны.\nУрман-Бишҡаҙаҡ ауыл хакимиәте башлығы Әмир Сәфиуллин Халыҡ башланғыстарын хуплау программаһында ҡатнашып, ошондай күркәм балалар майҙансығы булдырыуға өлөш индергән өсөн ауыл халҡына рәхмәтен белдерҙе.\nБашҡа сығыш яһаусылар ҙа сағыу ҙа, бай ҙа балалар майҙансығына һоҡланыуын йәшермәне. Был эштең киләсәктә лә дауам итеренә ышаныс белдерҙеләр.\nУрындағы башланғыстарҙы хуплау программаһында районыбыҙ быйыл да әүҙем ҡатнашты. Билдәле булыуынса йыл башында ауыл Советтары буйлап халыҡ менән осрашыуҙар уҙҙы. Ауыл халҡы программала ҡатнашыу-ҡатнашмау ха-ҡында фекер алышты, ҡатнашҡан осраҡта ниндәй проблеманы хәл итергә кәрәклеген асыҡланы. Му-ниципаль райондан быйыл конкурстан 12 ауыл Советы үтте. Был, әлбиттә, халыҡтың үҙенең ауылын матурлау, төҙөкләүгә битараф бул-мауын сағылдырыусы бер билдә. Мәҫәлән, Урман-Бишҡаҙаҡтар быйыл һыу селтәрҙәренә капиталь ремонт үткәреүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы.\n- Әлеге көндә халыҡтан аҡса йыйыу эштәре бара, - тине ауыл хакимите башлығы Әмир Төхвәт улы.\nШулай уҡ Маҡар, Ҡыяуыҡ, Восток ауылдары халҡы ла һыу менән тәьмин итеү системаһына капиталь ре-монт үткәрергә тигән ҡарарға килгән. Яңы Әптек, Көҙән, Ғүмәр, Алаҡай ауылдарында мәҙәниәт йорттары, клуб-тарҙы ремонтлау буры-сы ҡуйылған. Түбәнге Әрмет менән Этҡол халҡы мәктәптәрен ремонтлауға өҫтөнлөк биргән. Верхоторҙа иһә яҡтыртыу системаһын модернизациялауҙы артабан дауам итеү ниәтләнә. Байғужа ауылының башланғыс мәк-тәбе был программа яр-ҙамы менән спорт залын ремонтларға йыйына.\nҒөмүмән, конкурс ко-миссияһы ағзалары ауыл биләмәләре хаки-миәттәренән 674 ғариза ҡарағандан һуң, 386 проект еңеүсе булып таныла. Уларҙың 12-һе Ишембай районынан. Урындағы баш-ланғыстарҙы хуплау прог-раммаһына ингән барлыҡ проекттар хаҡының 68,2 процентын республика ҡаҙнаһынан бүленгән аҡ-са тәшкил итә, бынан тыш эштәрҙе муниципаль ҡаҙнанан, халыҡтан һәм бағымсыларҙан финанслау ҡаралған.\nХалыҡ үҙе көс, тырышлыҡ һалған эштең ҡәҙере лә, әлбиттә, нығыраҡ буласаҡ. Мәҫәлән, шул уҡ балалар майҙансыҡтарының матур ғына килеш һаҡланыуына улар битараф ҡалмаҫ, ватыу-емереү кеүек күренештәргә юл ҡуймаҫ. Ауылда ҡайҙа ниндәй проблема барлығын унда йәшәүселәрҙән дә төптәнерәк белеүсе юҡ. Власть менән халыҡтың ҡулға-ҡул тотоношоп эш-ләүен сағылдырған был программанан ауылдарыбыҙ артабан да файҙаһын күрер, киләсәктә лә был уңайлы мөмкинлекте ҡулынан ыс-ҡындырмаҫ.\nРезеда ӘХМӘТГӘРӘЕВА, "Торатау" гәзите.\n«Салават Юлаев» второй раз в сезоне уступил СКА за рамками...\nНа Советской площади в Уфе высадили ели-крупномеры вместо снесенных старых...\nПожилые люди составляют почти половину заболевающих — врач-инфекционист