«Еңел пар йәки Яңы йыл менән...»\n9 Ғинуар 2020, 12:26\nБейеү – уның бар тормошо. Сәхнәлә башҡорт ир-егетенең мөһабәт һынын, саялығын, ғорур холҡон һәм тәбиғи сибәрлеген кәүҙәләндергән бейеүсе ул Башҡортостандың халыҡ артисы Риф Ғәбитов. Тормош иптәше Светлана менән өс балаға ғүмер биргән, алты ейән-ейәнсәргә өләсәй-олатай булған күркәм ғаилә йорт хужалығына журнал биттәрендә урын бирҙек.Риф Ғәбитов ихатаһында үҙ ҡулдары менән ғәжәйеп шәп мунса һәм үҙенсәлекле деталдәрҙән торған интерьерҙар булдырған.\nЯңы йыл байрамы төрлө мөғжизәләре менән килә. Тылсым, илаһилыҡ, ғәжәйеп донъя – был байрамдың асылы. Өфөнән алыҫ түгел Жилино ҡасабаһында йәшәүсе Риф Ғәбитов та Яңы йылға урамдағы шыршыһын биҙәй. Быйыл да ул декабрь баштарында уҡ йәшел ҡупшыҡайын матурлап ҡуйған.\n– Артыҡ нәмә элмәнем, ләкин уның уттары алыҫтан янып, кешеләрҙе үҙенә ылыҡтырып тора, – ти артист.\nИжади кеше булыу һәр нәмәлә сағыла. Сәхнәлә иҫ киткес үҙенсәлекле бейеүҙәр һалыусы ижадсы тормошта ла матур, зауыҡлы йәшәй.\nРиф Ғәбитовтың урамында тәү күҙгә салынған ҡаралты – мунса һәм уның янындағы ҙур кәрзин.\nМунса – әкиәт донъяһы. Уның һәр бер детале, интерьерҙың һәр өлөшө тап әкиәт сюжетын хәтерләтә. Ҡыш бабайҙың урман йортомо, әллә йәнлектәр йәшәйме?\n– Барыһы ла – урмандан. Был ағас ботағы кеҫәрткегә оҡшаған, ә быныһы – ҡарышлауыҡ, ағасҡа үрмәләп бара кеүек ул. Шуларҙы эҙләп табам да, йышып, лакка буяп, тигеҙ бүрәнәләргә ҡатам, – тип аңлата артист.\nШуға Риф Ғәбитовтың мунсаһында кеҫәрткене генә түгел, йыланды ла, башҡа урман йәнлектәрен дә күрергә мөмкин. Ағастарҙың киҫелгән түңәрәктәрен дә оҫта файҙаланған артист. Уларҙан декор яһаған да өҫтөнә матур көҙгө элеп ҡуйған.\nТупһала йүкә ағасынан эшләнгән семәрле таяу тора. Уны бүрәнә көйө терәтеп ҡуйып эшләгәндәр. Ә оҫталары – Риф һәм Светлана Ғәбитовтар. Электр бысҡыһы, балта, йышҡы ярҙамында ошондай матур тупһа килеп сыҡҡан.\n– Ҡулы белгән кешегә бер нимә лә кәрәкмәй. Атайҙан өйрәнеп ҡалғаныма ҡыуанып бөтә алмайым. Тыуған яғым – Белорет районының Аҙналы ауылы. Атайым ошондайыраҡ эштәргә бик оҫта булды, – тип һөйләй Риф Ғәбитов.\nЖилино ҡасабаһындағы йортона артист 10 йыл элек күскән. Уны ла ҡатыны менән бик оҙаҡ эҙләгәндәр. Бер нисә тапҡыр килеп ҡарағандар. Әҙер йорт, әллә ни үҙенсәлеге юҡ, әммә янындағы урманлыҡ бөтә етешһеҙлектәрҙе лә юҡҡа сығарған. Риф Ғәбитовтың сәләмәтлек һуҡмағы ла бар унда. Саф һауала һуҡмаҡты көнөнә бер нисә тапҡыр урап сыға. Шунда таба ла инде үҙенә кәрәк эш материалдарын.\nӘйткәндәй, Риф Ғәбитовтың мунсаһы ике ҡатлы буласаҡ. Ундай мунсалар ҙа була икән? Өҫтә, ҡыйыҡ башында, бер бүлмә әҙерләнә. Эсендә ваҡ-төйәк эштәре ҡалған. Икенсе ҡатта Риф Фәтих улы башҡорт тирмәһе эшләй. Буласаҡ бүлмәнең каркастары ҡуйылған, артист яйлап материалдар йыя.\nТыштағы баҙ ҙа – Риф Ғәбитовтың ғорурлығы. Уны ул тормош иптәше Светлана өсөн уңайлы булһын, ҡатын-ҡыҙ кәрәк нәмәһен алғанда тәрән, уңайһыҙ баҙға төшөп ыҙаламаһын тип эшләгән. Артистың баҙы – ҙур бер подвал, унда уңайлы баҫҡыстар төшә. Өҫтөнә йылытма (теплица) ҡуйылғанға, баҙ ҡышҡы запасты ла яҡшы һаҡлай.\nРиф Ғәбитовтан тағы бер идея – ул гаражында аяҡ кейемдәре өсөн айырым һауытлы стеллаж яһаған. Унда барлығы 64 пар туфли, кроссовки, итек һыйған. Йәй көндәре бында ҡышҡы, ҡышҡыһын йәйге аяҡ кейемдәре һаҡлана. Һәр нәмә үҙ урынында.\n– Һеҙ ниндәй осраҡта ремонт эшенә тотонмаҫ инегеҙ? Аҡсағыҙ булған хәлдә лә...\n– Уйланылмаған, сығымлы ремонт эшенә тотонмайым. Минең йортомда һәр нәмә кәрәкле. Артығы юҡ. Ижади ҡараш, илһам менән эшләргә тырышам. Бейеү һалғанда үҙемде нисек яуаплы тотам, төҙөлөш эшендә лә шулаймын.\n– Риф Фәтих улы, уҙған Ҡабан йылы нимәһе менән иҫтәлекле булды?\n– Ҡабан – ҡабан инде. Зарланырлыҡ ҡурҡыныс нәмәләр булманы. Аллаға шөкөр. Ләкин артыҡ иҫтә ҡалырлығы ла юҡ. Үҙ йортобоҙ булғас, балалар ошонан өҙөлмәй. Мин ейән-ейәнсәрҙәргә шыршы биҙәйем, ҡар һындар эшләйем. Быйылғы Ҡомаҡ йылына ла әҙерләндек. Тик, ҡар булмау сәбәпле, һуңғараҡ ҡалдыҡ. Ҡомаҡ бик имәнһеҙ хайуан. Уны нисегерәк итеп эшләйһең. Ҡар өйөмөн өйәһең дә, ҡолаҡтарын, моронон, ике күҙен төртөп ҡуяһың.\n– Һеҙ, ижад кешеһе булараҡ, яңы бейеүҙәр ҡуйыу эшен дә туҡтатмайһығыҙ. Социаль селтәрҙәге сәхифәгеҙҙә лә төрлө бейеүҙәрҙең тарихы, костюмдар...\n– Эйе. Бейеү – ул минең булмышым. Яңы композициялар хаҡында һәр ваҡыт уйлап йөрөйөм. Әле «Аҫаба» тигән бейеү һалырға ниәтем. Аҫабаның нимә икәнлеген тәрән аңларға кәрәк. Боронғо фотоны, ундағы башҡорттарҙың кейгән кейемдәрен күрҙем дә бейеү һалыу теләге тыуҙы. Бейеү шул фотоға нигеҙләнәсәк. Хатта мин уның хәрәкәттәрен дә күрәм. Был үҙенә күрә беҙҙең данлы ата-бабаларыбыҙға хореографик һәйкәл буласаҡ.\n– Бейеү һалғанда иң ауыры нимә? Уның тарихын өйрәнеүме?\n– Әлбиттә, уныһы ла бар. Тарихын өйрәнмәйенсә бейеү һалып булмай. Ләкин бейеүҙең сығымдары күп. Бер бейеүгә ике миллион һум тирәһе аҡса кәрәк. Иң ҡыйбаты уның – костюмдары. Аҡсаларҙың ҙур өлөшө шунда сарыф ителә. Шуға бик анһат эш түгел ул.\n– Ҡомаҡ йылын ҡаршылағанда журнал уҡыусыларға ниндәй теләктәрегеҙ булыр?\n– Ҡомаҡ – ул имәнһеҙ булһа ла, бик бөтмөр, үҙен ҡайғырта торған хайуан. Шуға ла мин йыл мул, уңышлы килһен, тип теләйем. Барыбыҙ ҙа һау-сәләмәт, бер-беребеҙҙе һаҡлап йәшәйек. Йыл тик яҡшы хәбәрҙәр генә алып килһен!


Өфөлә VI «Туғанлыҡ» халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестивале асыла // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә VI «Туғанлыҡ» халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестивале асыла\n12:10, 7 сентября 2017 Мәҙәниәт\nӨфөлә VI «Туғанлыҡ» халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестивале асыла. Фестиваль баш ҡалала 7-14 сентябрҙә уҙғарыла. Театр форумы Хакасия, Ҡырғыҙстан, Дағстан, Азербайжан, Ҡабарҙа-Балҡар,Сыуашстан, Ҡаҙағстан, Татарстан һәм Башҡортостандан төрки донъяһының ижади коллективтарын йыя.\nКиске сәғәт 5-се яртыла М. Ғафури исемендәге Башҡорт театры алдында фестивалде асыу тантанаһы һәм ҡатнашыусылар парады була. Унан алда фестиваль ҡунаҡтары Салауат Юлаев һәйкәленә сәскә һала.\nСпектаклдәрҙе «Туғанлыҡ-2017» фестивале жюрийы баһалай. Йола буйынса, конкурс спектаклдәрен театр тәнҡитселәре коллегияһы ҡарай һәм тикшерә.\nФестиваль барышында Б. Йосопова исемендәге Актерҙар йортонда Мәскәү Театр тәнҡитселәре ассоциацияһының театр белгесе Игорь Овчинниковтың «Театрҙа интернет технологиялары», «Театр маркетингы» лекцияһы, Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзының милли театрҙар кабинеты рәйесе Борис Манджиев менән түңәрәк өҫтәл һәм Б. Щукин исемендәге Театр институты ректоры, Рәсәйҙең халыҡ артисы Евгений Князев (Мәскәү) менән ижади осрашыу үткәрелә.\n«Төрки телле театр һәм мәҙәниәттәр диалогы» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияның махсус ҡунағы — театр белгесе, Голдсмитс университеты профессоры Мария Шевцова (Бөйөк Британия, Лондон).\nСара барышында шулай уҡ М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында конкурста ҡатнашҡан театр артистары менән этноконцерт һәм Ҡырмыҫҡалы районында Театр йыйыны ҡаралған.\nVI «Туғанлыҡ» халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестивален ябыу тантанаһы 14 сентябрҙә киске сәғәт 7-лә М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия театрында үтә.\nТеги: театр фестивале,Туғанлыҡ


19 Октябрь 2020, 16:39\n(Рәсимә Ураҡсинаның тыуыуына 70 йыл)Бөгөн һиңә бары 70 тулған булыр ине...Хәтирәләр өйөрөлтәп алып китте.Мин мәктәп тамамлап, университеттың тәүге курсында уҡып йөрөгәндә сәләмең килеп етте. «Ныҡ талантлы бала, әле асыласаҡ әле», – филология фәндәре докторы, яратҡан шағирәм Рәсимә Ураҡсинанан алған был һүҙҙәр миңә дөрөҫ юлдан барыуыма ышаныс, көс өҫтәне.\nҺуңынан беҙ уның менән ныҡ итеп дуҫлашып киттек. Эс серҙәрен бүлештек. Бер көндө тик Ҡотоеваға бағышлайым тиер ине. Баҡсаһындағы һәр ҡыуаҡ, ағас, сәскә хаҡында һөйләп, мунсаһында сабып, сәйҙәр менән һыйлап, аҙағынан ҡосаҡ-ҡосаҡ сәскәләр бүләк итеп, баҡса емештәрен тултырып ҡайтарыр ине. Шулай бик күп йылдар дауам итте. Мин уның хужалыҡсыл, таҙа, һәр яҡтан уйлап донъя көтөүенә һоҡлана инем. Ә бәлештәре ниндәй тәмле була ине.\nБер ваҡыт Төркиәнән килгән дуҫыбыҙҙы уның дачаһында һыйланыҡ. Һеҙгә ҡыйын булмаһын, миндә башҡорт мунсаһында төшөп, күңеле булып ҡайтһын, тине. Ҡунаҡ бик оҡшатты. Башҡорт ҡунаҡсыллығы шулай була тип маҡтап аҙаҡ был хаҡта журналында ла яҙып сыҡты.\nҮлер йылында нишләптер май айында уҡ саҡыра башланы. Аптырап ҡалдым. Мине ул октябрь айҙарында саҡыра ине бит. «Иртәрәк саҡырам быйыл, аптырама. Шул хәтлем һөйләшәһем килә һинең менән. Ярай кире ҡаҡманың, килдең», – тип һөйөндө ул ҡосаҡлашып күрешкәс. Шулай уҡ ҡабатланмаҫ осрашыу булды ул. Шунан ул ҡапыл ғына операцияға инде. Эргәһенә хәлен белергә барҙым. «Көртмәле алып килеүең шәп булды! Ошондай нәмә ашағым килеүен ҡайҙан белдең?» – тине ул. Белдем дә, әммә был беҙҙең һуңғы осрашыуыбыҙ булыуын ҡайҙан беләйем?\n– Тиҙерәк йүнәл. Беҙ һине яратабыҙ! – тием мин. Беҙ, сөнки минең һымаҡ бик күптәргә уның күңел йылыһы етә ине. Уҡыусылары һәр ваҡыт уның эргәһендә булды.\n– Һин дә үҙеңде һаҡлап йөрө. Мин дә һине яратам, балаҡай. Бөтә көсөм менән тырышырмын һауығырға, – тип оҙатып ҡалған апайҙың вафатын ишетеү бик ауыр булды. Ул киткәндәге бушлыҡ әле һаман да үҙен тойҙорта. Һағындырта ихлас, эскерһеҙ, йомарт дуҫым. Минең өсөн ул үлмәгән, ә бары икенсе үлсәмгә күскән, һаман да уңыштарым булһа, ҡыуанып, хуплап, көйөнөстәрем булһа, бергә көйөнгәндәй тойола. Ул барыбер етмәй, уның ихлас алҡыштары, ҡыуаныуы етмәй. Ихлас итеп, бөтә йөрәктән бөгөн күктәргә бышылдайым: йәнең йәннәттә булһын, Рәсимә апай!


Еңел түгел бер хеҙмәт тә » Башҡортостан гәзите\nЕңел түгел бер хеҙмәт тә\n30-05-2015, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nРайонда машина менән һауыу операторҙары һәм яһалма ҡасырыу буйынса белгестәр араһындағы конкурс күркәм йолаға әйләнде. Малсыларҙың оҫталығын арттырыу, тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында ойошторолған сара “Трудовик” ауыл хужалығы предприятиеһында үткәрелде.\nБыйыл тәүге тапҡыр крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары ла ҡатнашты.\nЯрыштың былтырғы еңеүселәре Софья Подшивалова менән Алла Кофонова республика байрағын күтәрҙе, Ергән үҙешмәкәрҙәренең дәртле йыр-моңдары еңеүгә ынтылыш, кәйеф өҫтәне.\nМашина менән һауыу операторҙары йылдағыса ике этапта ярышты. Беренсеһендә теоретик белем, йәғни һауыу технологияһы, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәү, медицина картаһының булыу-булмауы тикшерелде. Практик оҫталыҡ мәлендә иһә һауыу аппаратын ваҡытҡа һүтеп йыйыу күнекмәһен күрһәттеләр, шулай уҡ һөттөң сифатын билдәләнеләр.\nКонкурсанттар араһында оҙаҡ йылдар эшләп тәжрибә туплағандар ҙа, йәштәр ҙә бар ине. Шуға күрә еңеүселәр айырым-айырым билдәләнде. Төп төркөмдә I урынды Алла Кофонова (“Ашҡаҙар” АХК-һы) яуланы. Зүлиә Иҫәнғолова (Салауат исемендәге АХК) – II, Лилиә Кечина (“Прибельский”) III урынға сыҡты. Фермер хужалыҡтары араһында Мария Улядарова, Алһыу Ҡотлоюлова, Фаягөл Бикбаева үҙҙәрен иң оҫталары итеп танытты. Йәштәрҙән Дарья Матова (“Ашҡаҙар” АХК-һы) еңеүсе булды.\nКрәҫтиән (фермер) хужалыҡтарынан призлы урындарға Камилла Манакова (Кальянов), Наталья Букаева (Мәҡсүтов), Рузанна Кәшәфетдинова (Кәшәфетдинов) лайыҡ булды. Ир-егеттәр араһында Айрат Шәриповҡа тиңләшеүсе юҡ ине.\nЯһалма ҡасырыуҙың малсылыҡты үҫтереүҙә әһәмиәте ҙур. Үрсем бар икән, тимәк, һөт тә, ит тә, иҡтисади үҫеш тә була. Шуға ла район хужалыҡтары был тармаҡҡа ҙур иғтибар бүлә.\nТәүҙә һөнәргә ҡағылышлы һорауҙарға яуап бирҙеләр, һуңынан белемдәрен практикала күрһәттеләр. Лабораторияла микроскоп менән эшләү, яһалма ҡасырыуға кәрәкле ҡоралдарҙы әҙерләү, ҡулланылған ысулдарҙы күрһәтеү ҙә тәжрибә талап итә.\nЯрышта Людмила Ермилова (“Трудовик” АХК-һы) еңде. Икенсе һәм өсөнсө урындарҙы Григорий Котов (“Ашҡаҙар” АХК-һы) менән Мөнир Бикбулатов (Салауат исемендәге АХК) бүлеште. Ветеринария станцияһы белгестәре араһында Софья Подшивалова – I, Людмила Захарова – II, Юлия Бражникова III урынға сыҡты.


Яңы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышының беренсе ултырышы 28 сентябрҙә уҙа // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n16:50, 18 сентября 2018 Сәйәсәт\nЯңы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышының беренсе ултырышы 28 сентябрҙә уҙа Фото: Олег Яровиков\nӨфөлә Башҡортостан Республикаһы алтынсы саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың тәүге ултырышы 28 сентябрҙә уҙа. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов тейешле Указға ҡул ҡуйҙы.\nДокумент 18 сентябрҙә Башҡортостандың рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, 9 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға һәм урындағы үҙидараның вәкиллекле органдарына депутаттар һайлау уҙҙы.\n9 сентябрҙә Берҙәм тауыш биреү көнөндә 22 һайлау кампанияһы үтте. 147 мандат алмаштырылды.\nАлты партия вәкилдәре Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары мандатын алды. «Берҙәм Рәсәй» — 79, «КПРФ» — 15, ЛДПР — 7, «Ғәҙел Рәсәй» — 5, «Рәсәй патриоттары» — 2, «Йәшелдәр» — 1. Төбәк парламентына Сәнәғәт округынан үҙ-үҙен күрһәткән Айрат Кәримов үтте.\n«Республика Конституцияһына ярашлы, «Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай тураһында» законы менән парламенттың яңы составының беренсе ултырышы һайланғандан һуң 30-сы көнгә йыйыла, ләкин республика Башлығы үҙенең уны ваҡытынан алда йыйыу хоҡуғынан файҙаланды, – тине парламент рәйесе Константин Толкачев. – Тәүге ултырышҡа тәү сиратта ойоштороу мәсьәләләре сығарыла. Парламент Рәйесен, уның урынбаҫарҙарын һайлау, идара итеү предметтарын, исемдәрен, һанын, даими комитеттарҙың составын билдәләү бурысы тора. Дәүләт Йыйылышының структураһына бәйле мәсьәләләр ни тиклем алдараҡ хәл ителә, депутаттарҙың яңы саҡырылышы шунса тиҙерәк тулы ҡеүәттә эш башлай. Тормош урынында тормай, республика өсөн байтаҡ мөһим закон сығарыу ҡарарҙарын ҡабул итергә кәрәк. Шуға күрә беренсе ултырыштан һуң күп тә тормай икенсеһе үткәрелер, моғайын».\nБеренсе пленар ултырыштан һуң, «Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай тураһында» Законына ярашлы, парламенттың элекке саҡырылышының вәкәләттәре ваҡыты тамамлана һәм яңы саҡырылыш эшләй башлай. Шуға тиклем бишенсе саҡырылыш эшен дауам итә, уның структураһы һәм етәксе органдары һаҡлана, тип билдәләнеләр Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәтендә.


Башҡортостан үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев халыҡ һайлауҙарға ҡағылышлы һорауҙарына яуап бирҙе - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостан үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев халыҡ һайлауҙарға ҡағылышлы һорауҙарына яуап бирҙе.\nҺайлаусылар теркәүҙән төшөрөү танытмаларын алыу тәртибе, өйҙән тауыш биреү, йәшәгән урынды ваҡытлыса ҡалдырып киткән осраҡта һайлауҙа ҡатнашыу мөмкинлектәре тураһында һорауҙар бирҙе. Кешеләр шулай уҡ һайлау алды кампанияһында агитация мәғлүмәттәрен урынлаштырыу, һайлау участкалары эше менән дә ҡыҙыҡһынды. Тура бәйләнеш ваҡытында барыһы 20 һорау ҡабул ителде.\n09 сентября Өфө районында М5 юлында машина аҫтында ҡалып йәйәүле һәләк булды\n09 сентября Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре


Ырыҫ – тырыш ҡулында » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Ырыҫ – тырыш ҡулында\nЫрыҫ – тырыш ҡулында 02.02.2018 // Иман\nИсламдың төп нигеҙе, мәғлүм ки, сабырлыҡ һәм туҡтауһыҙ хеҙмәт. Тормош тап ошо сифат-ғәмәлдәр арҡаһында алға бара. Әҙәм балаһы, ниндәй генә ауырлыҡ килмәһен, сабыр булырға, ваҡытын бушҡа сарыф итмәй, файҙалы хеҙмәткә бүлергә тейеш. Әл-хәмдү лил-ләһ, бөгөнгө күпселек ауылдарыбыҙ халҡы ошо ҡанун-ҡағиҙәне тормош нигеҙе итеп алып, изге төйәгенең, тыуған нигеҙенең ҡотон һаҡлап, ырыҫын арттырып йәшәй.\nШундайҙарҙың береһе – мәһәҙейҙәр. Бөрйәнде республика менән бәйләп торған төп юл буйында ҡаршылаған тәүге ауылдың халҡы элек-электән уңғанлығы, берҙәмлеге менән данлы. Бәләкәй генә төйәген айырым дәүләттәй итеп тота улар. Һис ҡасан зарланғандарын, уныһы-быныһы юҡ тип көрһөнгәндәрен ишетмәҫһең, урам буйында бушты юҡҡа ауҙарып, хәбәр һатып, ваҡыт уҙғарып йөрөгәндәрен күрмәҫһең. Барыһы ла эш менән мәшғүл. Районда әйтеүҙәренсә, уҙған быуат аҙағындағы яңы иҡтисади ҡоролошҡа тәү сиратта мәһәҙейҙәр яраҡлашҡан. Был ауылдың оло юл буйында ятыуына, Бөрйәндең “ҡапҡаһы” булыуына ла бәйлелер.\nҠапҡа тигәндән, район ҡунаҡтарын һәр саҡ ихлас ҡаршы ала мәһәҙейҙәр. Уларға айырыуса мәҙәниәт, матбуғат, мәғариф өлкәләре хеҙмәткәрҙәре йыш килә. Ауылда туғыҙ йыллыҡ мәктәп, клуб, балалар баҡсаһы уңышлы эшләй. Халыҡ милли баҫмаларға күпләп яҙыла, йәш быуынды ла башҡортса гәзит-журнал уҡытып үҫтереүгә аҡса йәлләмәй.\nБалаларҙы хәстәрләүҙең йәнә бер өлгөһө: күптән түгел “Реаль эштәр” проектына ярашлы мәктәп янында уйын майҙансығы асылған. “Берҙәм Рәсәй” партияһы башланғысын урындағы халыҡ, етәкселек, ҡырҙа йәшәгән ауылдаштар дәррәү күтәреп алып, төҙөлөштө ғәмәлгә ашырып, йәш быуынды сикһеҙ ҡыуандырған.\nБелем усағы эргәһендә шулай уҡ күптән түгел иман йорто ҡалҡып сыҡҡан. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Сәйҙә Ғәбдинур ҡыҙы әйтеүенсә, изге ғәмәлгә юл ярыусы – эшҡыуар, Афған һуғышы ветераны Фәнис Сәйәхов. Ул мәсет төҙөү өсөн ағас йүнләп алғас, ир-ат күмәкләп бура бураған, нигеҙ ҡорған, күтәргән. Артабан тышҡы һәм эске эштәргә төрлө оҫталар йәлеп ителгән. Хәҙер инде ҡалҡыулыҡтағы мөһабәт иман йорто әллә ҡайҙан үҙенә саҡырып торғандай. Ҡалған бәғзе эштәр тамамланыу менән мәсетебеҙ ишеген асасаҡ, тип ашҡынып та, тулҡынланып та көтә мәһәҙейҙәр.\n– Фәнис Мотаһар улы был ғәмәлгә юҡтан ғына тотонмағандыр, – ти уҡытыусы Сәйҙә Сәйәхова. – Тарихҡа күҙ һалһаҡ, борон Мәһәҙейҙә мәсет төҙөлгәс, уның олатаһы Ғөбәйҙулланы Әбйәлилдең Ҡаҙмаш ауылынан ғаиләһе менән күсереп алып килеп, указлы мулла итеп тәғәйенләйҙәр. Бик уҡымышлы кеше була ул, халыҡҡа, шул иҫәптән йәш быуынға дини тәрбиә биреүгә күп көс һала. Ошо юлды лайыҡлы дауам итеүгә, олатаһының изге уй-ниәттәрен ныҡлап бойомға ашырыуға этәргес бирҙе Фәнис Мотаһар улы.\nМәһәҙей халҡының ғына ҡыуанысы түгел был – уртаҡ шатлыҡ. Бөрйәндең “тупһаһы”нда урынлашҡан яңы мәсет оло юлдан үткән, районға ҡунаҡҡа килгән һәр кемде сәләмләп ҡаршылай, фатиха биреп оҙатып ҡала хәҙер. Иманлы ерҙә, иншаллаһ, ырыҫ-бәрәкәт тағы ла артыр.


Рәсәйҙең һәм Европаның планета-ара миссияһы тарихта тәүге тапҡыр Марсҡа осҡан. Ул ҡояш системаһындағы ҡыҙыл планетала тереклек эҙҙәрен тикшерәсәк. Фәнни аппараттар менән йыһазландырылған «Протон-М» ракетаһы Байконур космодромынан бөгөн старт алған. Белгестәр уның тәғәйен планетаға ярты йылдан һуң барып етәсәген фаразлай.\nБоливияла еңел моторлы самолет халыҡ менән шығрым тулы баҙар өҫтөнә ҡолаған. Ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә ете кеше һәләк булған, 15-е йәрәхәтләнгән. Ҡорбандар араһында пилот менән өс пассажир ҙа бар. Фажиғәгә һауа судноһының түбәндә осоуы сәбәпсе булыуы ихтимал.\nБразилияла өс миллиондан ашыу кеше ил президенты Дилма Русефты оставкаға ебәреү талабы менән митингка сыҡҡан. Иң ҙур ҡаршылыҡ акциялары Бразилиа, Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро һәм Ресифи ҡалаларында үткән. Урындағы оппозиция фекеренсә, дәүләт башлығы һалым ҡануниәте нормаларын боҙоп, дәүләт аҡсаларын маҡсатҡа яраҡһыҙ файҙаланған.\nАлыҫ Көнсығышта Амур йылғаһы аша яңы күпер төҙөләсәк. Был туралағы килешеүгә бөгөн Ҡытайҙың Харбин ҡалаһында ҡул ҡуйылған. Благовещен менән Хэйхэ ҡалаларын тоташтырасаҡ объект быйыл йәй төҙөлә башлар тип көтөлә. Уны сафҡа индереүгә 19 миллирд һумға яҡын аҡса талап ителәсәк. Сығымдарҙың өстән ике өлөшөн Рәсәй, ҡалғанын Ҡытай финанслай.\nСэмми ҡушаматлы тюлень яр буйында урынлашҡан ресторандың иң көтөп алынған ҡунағы. Дублиндағы туҡланыу учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре диңгеҙ хайуанын балыҡ менән эйәләштергән. Тюлень ярҙамында ресторан хужаһы өҫтәмә табыш ала башлаған. Сөнки диңгеҙ буйындағы кафе Ирландияның баш ҡалаһында иҫтәлекле урындарҙың береһенә әүерелгән.


Аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшөнә өлгө ҡағиҙәләр һәм дизайнерҙарса ҡараш кәрәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАҙ ҡатлы йорт төҙөлөшөнә өлгө ҡағиҙәләр һәм дизайнерҙарса ҡараш кәрәк\n17:21, 2 апреля 2010 Иҡтисад\nШәхси йорттарҙа йәшәү мәҙәниәтен булдырырға кәрәк. Шундай белдереү яһаны «Рәсәй терәге» президиумы ағзаһы Евгений Шлеменков Өфөлә барған Аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө буйынса бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә.\n— Үкенескә күрә, илебеҙ граждандары шәхси секторҙа йәшәргә өйрәтелмәгән, — тине ул. – Был бик йыш үҙ белдеклеге менән ҡойма ҡуйыуға, ер участкаһы территорияһында өҫтәмә биналар төҙөлөшөнә һәм башҡаларға килтерә. Шуға күрә фатирҙарҙағы ҡәтғи талаптар кеүек шәхси йорттарҙа йәшәү өсөн өлгө ҡағиҙәләр ҡабул итергә кәрәк.\nЕвгений Шлеменков аҙ ҡатлы йорттар төҙөлөшөндәге йәнә бер проблеманы – проекттарҙың бер типта булыуын билдәләне.\n— Эконом класындағы торлаҡ минималләштерелгән һәм күңелһеҙ булырға тейеш, тигәнде аңлатмай, — тип иҫәпләй «Рәсәй терәге» президиумы ағзаһы. – Профессиональ архитекторҙарҙы күберәк йәлеп итергә кәрәк. Хаҡын арттырмайынса ла, йорттарҙы уңайлыраҡ һәм төрлөрәк итергә мөмкин.\nТеги: аҙ ҡатлы йорт төҙөлөшө, кәңәшмә


Республика статистары Өфөлә бензинға хаҡтарҙы атаны // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n9:20, 16 марта 2018 Иҡтисад\nРеспублика статистары Өфөлә бензинға хаҡтарҙы атаны Фото: Ксения Калинина\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nРеспублика статистары Өфөләге яғыулыҡ ҡойоу станцияларында бензинға һәм дизель яғыулығына ҡулланыу хаҡтарын атаны.\nБашстаттың аҙналыҡ һайланма мониторинг мәғлүмәттәре буйынса, дизель яғыулығына уртаса хаҡ 40,57 һум тәшкил итә. Автоһәүәҫкәрҙәргә АИ-92 маркалы бензин – 37,52 һумға, АИ-95 – 40,51 һумға, АИ-98 44,49 һумға төшә.\nУҙған йылдың 13 марты менән сағыштырғанда, Өфөлә дизель яғыулығының хаҡы – 6 процентҡа, 92-се бензин 5,2 процентҡа артҡан. Был ваҡыт эсендә АИ-95 маркалы бензин 4,5 процентҡа ҡиммәтләнгән.\nТеги: статистика, бензин, хаҡтар


Асҡында сүпте сорттарға бүлеү узелы урынына— контейнерҙар майҙансығы\n29 Август 2018, 18:13\nИнициатив төркөмдөң сираттағы ултырышында бер тауыштан ошондай ҡарар ҡабул ителде.\nАсҡындарҙың ағымдағы йылда Урындағы башланғыстарҙы хуплау программаһында ҡатнашыуы уңышлы булды: икенсе тапҡыр тәҡдим ителгән “Асҡын ауылында сүпте сорттарға бүлеү узелын һатып алыу һәм урынлаштырыу” проекты конкурс һайлап алыуҙы үтте. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, сығарыу һәм утилләштереү мәсьәләһенә ҡағылышлы Законға үҙгәрештәр индерелеү сәбәпле, сүпте сорттарға бүлеү узелын һатып алыуҙың кәрәге ҡалманы. Республиканың барлыҡ төньяҡ райондарын хеҙмәтләндерәсәк төбәк операторы, беҙҙең осраҡта “Дюртюлимелиоводстрой” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең килеүе муниципалитет алдына яңы бурыс ҡуя — контейнерҙар һатып алыу һәм уларҙы урынлаштырыу майҙансыҡтары эшләү.\nПроект сметаһында күрһәтелгән суммаға килгәндә, “Асҡын ауылында сүпте сорттарға бүлеү узелы урынлаштырыу” исемен “Асҡын ауылында контейнерҙар майҙансығы эшләүгә алыштырыу” уға йоғонто яһамаясаҡ. 1884910 һумға (1 миллион һум — республика бюджетынан, 150-шәр мең һум урындағы бюджет һәм иғәнәселәрҙән, ҡалғаны — район үҙәге халҡынан) 26 контейнерҙар майҙансығы эшләргә һәм һәр береһенә бишәр контейнер һатып алырға була. Әммә Асҡын ауыл Советы биләмәһе башлығы Рәзиф Махатов әйтеүенсә, район үҙәген тулыһынса тәьмин итеү өсөн был ғына етмәй, сөнки бөгөнгә бирелә 126 урам иҫәпләнә. Әлеге ваҡытта уларҙы урынлаштырыу өсөн уңайлы урындар билдәләнә.\nБынан тыш, сметала ҡаралған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын ваҡытлыса һаҡлау полигонын кәртәләү эше ҡала. Төбәк операторы ҡаты көнкүреш коммуналь ҡалдыҡтарҙы ғына йыйыу сәбәпле, бирелә төҙөлөш һәм шәхси ярҙамсы хужалыҡ эшсәнлеге ҡалдыҡтарын ҡабул итәсәк һәм эшкәртәсәктәр.\nСметала ҡаралған пресс та ҡала. Яҡын киләсәктә “Асҡын йылылыҡ селтәрҙәре” муниципаль унитар предприятиеһы базаһында халыҡтан аҡсалата иҫәп-хисапҡа быяла һауыттар, ҡағыҙ һәм пластик әйберҙәр ҡабул ителәсәк.\nИсеме үҙгәртелгән проект тормошҡа ашырылһын өсөн республика бюджетынан аҡса күскән, хәҙер халыҡтың ҡатнашыуы кәрәк. Был программаның мотлаҡ шарты. Был осраҡта асҡындар 584910 һум йыйырға тейеш. Ләкин әлегә сумманың ни бары 34 проценты, йәиһә 196950 һум ғына йыйылған.


Ғәйнәләр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ғәйнәләр\nҒәйнәләр 12.09.2015 // Йәмғиәт\nҒәйнәләр башҡорт ҡәбиләләре араһында иң боронғоларҙан һәм күп һанлыларҙан иҫәпләнгән. Әле улар Башҡортостандың Асҡын һәм Тәтешле, Пермь өлкәһенең Барҙа, Ҡуйыҙа, Пермь райондарында йәшәй. Барҙа районының Тулва йылғаһы буйында, мәҫәлән, һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 49 мең башҡорт йәшәүе асыҡланды.\nҒәйнәләр торған урындар хаҡында мәғлүмәт ХVIII—XIX быуаттар сығанаҡтарында йыш осрай. 1841 йылда хәрби топографтар тарафынан ауылдарҙың тулы исемлеге бирелгән. Мәскәүҙең Үҙәк дәүләт хәрби архивында һаҡланған мәғлүмәттәр нигеҙендә уларҙы һанап китәм. Башҡорттар Елпачиха, Уймуйын, Федорий, Устунтор, Ҡашҡа, Ишмен, Кәкерсе, Күҙемйәр (йәки Әүжән), Сыуаш, Ҡудаш, Аҡбаш, Ишем, Чалый, Яңы Бисура, Барҙыбаш, Моста, Березники, Барҙым, Чита, Краснояр, Айлуш, Төндөк, Шлыҡ, Иҫке Әшәп, Солтанай, Һиҙән, Батырбай, Иҫкилде, Һараш, Танып, Яңы Әшәп, Үрге Әшәп, Иҫке Пайтин, Мәмәт, Яңы Ҡайпан ауылдарында йәшәгән. Был төйәктәр Пермь губернаһының Аса өйәҙенә ҡараған, Пермь өйәҙендә Ҡуян һәм Ҡолтай тигән боронғо башҡорт ауылдары ла булған. Бөгөн дә уларҙың исемен һаҡлаған Барҙым, Березники, Елпачиха, Краснояр, Күҙемйәр, Яңы Әшәп ауыл Советтары бар, Ҡуян менән Ҡолтай ауыл Советтары ла һаҡланған.\nМәскәүҙәге архивтарҙың береһендә ғәйнәләрҙең килеп сығыуы хаҡында бик ҡыҙыҡлы документ һаҡланған. ХVIII быуат аҙағына ҡараған был ҡағыҙҙа: “Улар үҙҙәрен башҡорт тип иҫәпләй һәм... Болғар өлкәһенән сыҡҡан тархандарҙан тип йөрөтә. Һөйләүҙәре буйынса, ХII быуат аҙағында улар йәшәгән урынын ташлап киткән һәм Урал тауҙары араһына килеп һыйынған. Ҡайһы берҙәре Пермь губернаһына урынлашҡан”, — тип яҙылған. Төньяҡ башҡорттарының тарихын яҡшы белгән титуляр советник Н. Попов ғәйнәләрҙең Болғар өлкәһендә йәшәгән тархандарҙан сыҡҡанын раҫлай. Әйткәндәй, был бер башҡорт халҡы өсөн генә хас түгел, башҡа халыҡтарға ла ҡағыла. Ғәйнәләрҙең сығышы хаҡында профессор Р. Кузеевтың ҡарашы иғтибарға лайыҡ. Уның фекеренсә, тархан этнонимы Дунай болғарҙары — венгрҙар — Волга буйҙары — башҡорттар сылбырын аңлата. Был берләшмәләр араһында бәйләнеш күптән йәшәгән. Этноним Волга буйынан көнсығышҡа һәм төньяҡ-көнсығышҡа таралған. Күсеп килгән болғарҙар араһында хәҙерге Башҡортостан ерендәге тархан ғәйнәләр ҙә булған. Улар юрматы, йәнәй һәм башҡа ырыуҙар менән бергә башҡорт этносының үҙәген тәшкил иткән. Ғәйнәләр үҙҙәренең боронғо илен — Болғар өлкәһен — ташлап киткән. Сығанаҡтар буйынса, Кама буйында башҡорттар ХIII—XIV быуаттарҙа барлыҡҡа килгән, ләкин XII быуатта уҡ ғәйнәләрҙең Көньяҡ Уралға күсеүе күрһәтелгән. Башҡортостанға ғәйнәләр Танып йылғаһы буйлап төшкән. Артабан улар ҡатайҙар һәм ҡыпсаҡтарҙың төньяҡ-көнсығышҡа күпләп күсеүе арҡаһында төньяҡҡараҡ киткән. Ошо мәлдә ғәйнәләр ҡыпсаҡтар менән ныҡ аралашҡан.\nҒәйнәләрҙең һаны хаҡында ла мәғлүмәт байтаҡ. Аса өйәҙендәге 28 ауылда — 6773, Пермь өйәҙендәге икәүҙә 1147 кеше йәшәгән. Ә инде 1841 йылда был ике өйәҙҙә башҡорттарҙың һаны — 14 меңдән, ә 1853 йылда 18 меңдән ашыуға еткән.\nБилдәле булыуынса, 1798—1865 йылдарҙа Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы булған. Башҡорттар хәрби казак сословиеһына ҡараған. Ғәйнәләр беренсе кантонға ингән. 1828 йылда унда бер нисә обер-офицер, сановниктар, писарҙар, бер нисә мең казак иҫәпләнгән. Артабанғы мәғлүмәттәр буйынса, ХIХ быуат уртаһына хеҙмәткәрҙәр һаны кәмегән. Был батша хөкүмәтенең төньяҡ башҡорттарҙы хәрби хеҙмәткә әҙерләп йәлеп итеүе менән аңлатыла. Беҙҙә элек ҙур етәкселәр байҙар араһынан сыҡҡан тигән хата ҡараш йәшәгән, ғәмәлдә иһә ябай кешеләр араһынан сыҡҡан хеҙмәткәрҙәр ҙур ғына уңышҡа өлгәшкән. Мәҫәлән, беренсе кантонда ябай ғаиләнән сыҡҡан Баһауетдин Мөхәмәҙиев етәкселек иткән. Ул башта казак, һуңынан сотник, есаул булған. Баһауетдиндың Елпачихала ике йорто һәм ике тирмәне иҫәпләнгән. Ике ҡатынынан тыуған өс ул һәм дүрт ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән. Кантон етәксеһе Сәйфелмөлөк Мәхмүтов тә ябай ғаиләлә тыуып үҫкән. Ул да түбәндән юғарыға үрләгән.\nҠуян һәм Ҡолтай ауылында йәшәгән ғәйнәләрҙең игенселек менән шөғөлләнеүе хаҡында яҙма документ бар. Бынан 350 йыл элекке мәғлүмәт башҡорттарҙың шөғөлө хаҡында тулыһынса күҙалларға мөмкинлек бирмәһә лә, ҡайһы бер яҡтан бик ҡиммәт. Ғәйнәләр ултыраҡ тормошҡа һәм игенселеккә башҡаларҙан иртәрәк күскән. Көнгөр бургомистры Юхнев яҙған мәғлүмәттәр ошо хаҡта һөйләй: “Аса юлы башҡорттары йорттарҙа йәшәй. Уларҙың сәсеүлеге һәм игене күп, йәйге мәлдә дала буйлап күсеп йөрөмәйҙәр, урыҫтар кеүек өйҙәрҙә йәшәйҙәр. Башҡа халыҡтарҙыҡы кеүек, уларҙың да малы ишле, бесәнде күп сабалар”.\nБашҡорттар игенселектән башҡа малсылыҡ, ағас әҙерләү, һунарсылыҡ һәм умартасылыҡ менән дә шөғөлләнгән. Н. Попов ғәйнәләрҙең көнкүреше хаҡында ентекләп яҙып ҡалдырған. Башҡорттар, ти ул, малдарын ҡыш мәлендә үҙ йортонда тота, шулай ҙа игенселек — уларҙың йәшәүенең төп сығанағы. Ер эшкәртеү өсөн һуҡа, тырма, ураҡ һәм салғы ҡулланғандар. Йәйге осорҙа ғәйнәләр төп йәшәгән урынынан алыҫ түгел йәйләүҙәргә күсә торған булған. Бында инде торлаҡты ваҡытлыса ғына иҙәнһеҙ, тәҙрәһеҙ, түбә таҡтаһыҙ төҙөгәндәр.\nАрхив сығанаҡтары ер биләмәләренең күләме хаҡында ла фекер йөрөтөргә мөмкинлек бирә. Байтаҡ ҡына ауылдарҙа (Ишмен, Барҙым, Краснояр, Шлыҡ, Иҫке Әшәп, Танып) ни бары берәр дисәтинә иген сәсһәләр, башҡа ауылдарҙа — ике-өс, ә бына Ишем ауылында 12,7 дисәтинә сәскәндәр.\nИгенселектең алға китеүе арҡаһында уны эшкәртеү ҙә ярайһы уҡ яҡшы үҫеш алған. Бында һәр ауылдың үҙенең, ҡайһы берҙәренең икешәр-өсәр тирмәне булған. 189 йорттан торған Елпачиханың Әмзе йылғаһында өс тирмәне булған. Улар өсөн йылға һәм быуалар бик оҫта файҙаланылған.\nҒәйнәләрҙең малсылығы хаҡында ла документтар байтаҡ мәғлүмәт килтерә. Аса өйәҙе хужалыҡтары буйынса фекер йөрөткәндә, ҡайһы бер ауылдарҙа һәр ихатаға бер-ике һыйыр малы, бәғзеләрендә өс-дүрт, бер нисәһендә бишәр баш тура килеүе хаҡында әйтелә, һәр ихатала бер-ике ат, бынан тыш, һәр ғаиләнең һарыҡ-кәзәһе булған. Документтар буйынса фекер йөрөткәндә, һыйыр малдары төп урынды биләгән, артабан — йылҡы һәм һарыҡ-кәзә. Малсылыҡта ошондай структура — бөтә урында ла бер сама тиерлек.\nҒәйнәләрҙең хужалығында ағас эше байтаҡ урынды биләгән. Улар төҙөлөш өсөн ағас киҫкән, һал ағыҙған, йүкә әҙерләгән, ыҫмала һәм дегет ҡайнатҡан. Пермь өйәҙендә, документтар буйынса, бер йылда нисә күнәк дегет ҡайнатылыуы, күпме тал ҡайырыһы, күпме һалабаш һалыныуы хаҡында мәғлүмәттәр бирелгән. Улар металлургия заводтарында үҙләштерелгән.\nҒәйнәләр умартасылыҡ менән дә ихлас шөғөлләнгән. Бигерәк тә тәүге осорҙа солоҡсолоҡ киң таралған булған. Ләкин артабан иҡтисади яҡтан файҙалыраҡ ысулға күскәндәр — рамлы умарталарҙа күс тоторға өйрәнгәндәр. Бында йәшәгән халыҡтың көнкүреше һәм мәҙәниәте лә үҙгәртеп ҡоролған. Игенселек уларҙың эшмәкәрлегенә төп йүнәлеш биргән. Малсылыҡтан был тармаҡҡа күсеү уларҙың көнкүрешен үҙгәрткән. Хәҙер башҡорт ауылдары урыҫтарҙыҡынан бер ни менән дә айырылмай башлаған. Йорттар элекке кеүек ойҡашып түгел, ә туп-тура урамдар булып урынлаштырыла, урыҫ мейесе менән йылытыла башлаған.\nҒәйнәләрҙең күбеһе Пермь өлкәһе составында йәшәгән, ләкин бындағы башҡорттар төп башҡорт халҡы менән бәйләнешен өҙмәгән. Был бигерәк тә идара итеүҙең кантон системаһы мәлендә көслө булған. Ләкин Октябрь революцияһынан һуң ғәйнә башҡорттарының Башҡортостан менән бәйләнеше насарайған. Бында йәшәгән башҡорттарҙың үҙаңы һүнмәгән. Бына ни өсөн һәр төрлө йәмәғәт ойошмаларының бындағы халыҡ менән мөнәсәбәтте һәм бәйләнеште нығытырға ынтылыуын хуплағы килә. Бигерәк тә туған телде уҡытыуға, халыҡтың тарих һәм мәҙәниәтен өйрәнеүгә ынтылышты бөтә яҡлап яҡларға кәрәк. Ғалимдар, яҙыусылар, сәнғәт эшмәкәрҙәре был мәсьәләләрҙә республиканан ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙгә ярҙам ҡулы һуҙырға тейеш.\nРим ЯНҒУЖИНдың “Башҡорт ҡәбиләләре тарихынан” китабынан.\nРияз от 13.09.2015, 09:07\nРим ағай был китабын нисәнсе йылдарҙа баҫтырғайны? Тиҫтәләр йылдар үтеп китте бит. Статистик күрһәткестәр хәҙер ныҡ үҙгәрҙе. Унан да бигерәк, хәҙерге Пермь башҡорттарының үҙҙәренең фекерен белергә зарури. Мин Барҙы районында һуңғы биш-алты йылдарҙа ике тапҡыр булдым. 1990-2000 йылдарҙа терелә башлаған башҡортлоҡ рухы һүнә барғанын шәйләнем. Башҡорт теле һәм мәҙәниәте уҡытылмай, башҡортса матбуғат юҡ, башҡорт ауылдары бөтөп бара, йәштәр татарлашҡан, дөрөҫөн әйткәндә, руслашҡан... Хатта оло йәштәгеләр ҙә "бзҙнең ата-бабалар башҡырт булғаннар, ә без үҙебеҙ татарларбыз", тип торалар. Башҡортостан Республикаһы идаралағында башҡорттар ҡайғыһы юҡ, ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙгә иғтибар юҡ. Хатта ки республикала йәшәгән башҡорттарҙы йәберләйҙәр... Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты эшләмәй, сөнки башҡорттар тураһында ҡайғыртыу урынына, нисектер булһа ла ошо финанс-олигархик режимды һаҡларға һәм нығытырға көс һала...\nСайыр от 16.09.2015, 00:19\nСалауат Хәмиҙуллин ырыуҙар тураһында китаптар сығара түгелме?\nӘ ниңә уларҙан материал бирмәҫкә гәзиттә? "Киске Өфө" бик матур яҙа бит, халыҡҡа аңлатырға кәрәк башҡорттоң ырыуҙары күплеген.\nРияз от 18.09.2015, 07:49\nМөхтәрәм Admin, рәхмәт иғтибарығыҙ өсөн. Мин үҙем күргәнде генә яҙҙым. Бәлки Һеҙгә фәнни рациональ ойошторолған идаралыҡ менән байҙар ойошторған идаралыҡ араһындағы айырмалыҡты белеү заруриҙыр? Миллиардерҙар бер ваҡытта ла халыҡсан демократик ғәҙел йәмғиәт төҙөгәне юҡ. Әгәр улар ундай ҡоролош төҙөһә, барыбер ихтилал булып уны бәреп төшөрәләр. Был тарихи ҡанун һәм факт!\nadminka от 18.09.2015, 12:08\nХәйерле сәғәттә, Рияз ҡәрҙәш! Мин һеҙҙең тел төбөн аңлаған кеүекмен. Башҡорт ҡоролтайының яңы башҡорт байҙарын үҫтерергә, үҙ буржуазиябыҙҙы булдырырға теләүенә ҡаршыһығыҙ, тигән фекер тыуғайны башта. Пермдәге ғәйнәләргә килгәндә, ысынлап та, хәлдәре бик мөшкөл.


18 ч бушлай рулетка - Кафе танышты онлайн видео чат\nҡыҙы-экспонентка, Лионда ғәрәп ҡатын-ҡыҙҙарының йыйылышы булып теләгән ҡатын-ҡыҙҙар менән осрашыу франция\nСәләм, егеттәрЛионда мин иртә менән, мин теләгән ир-егет таба һәм, сөнки тел менән шөғөлләнгән ир-атты өсөн мөхәббәт.\nДэви менән осрашыу тураһында иғлан джан был ир-ат, дүрт йыл ул насар, был бик милой йылмайып һәм задница йөнлө тәндәре менән, һин миңә әгәр теләп ҡушыла.\nӘҙер булыр, ҡасан осрар, MSN мин үҙемдең ҡалдырған. Әлегә, балалар. Лионда мин насар, бөгөн иртә менән, мин теләгән ир-егет табып, сөнки мин теләмәйем, мөхәббәтте ир-егет менән шөғөлләнеү өсөн был осрашыу тураһында иғлан. j йыллыҡ ир-ат, дүрт йыл ул насар, был бик милой йылмайып һәм йөнлө тәндәре менән задница, әгәр телисез икән, миңә ҡушыла. Әҙер булыр, ҡасан осрар, MSN мин үҙемдең ҡалдырған.\nМенән осрашыу ирекле мөнәсәбәттәр өсөн ҡатын-ҡыҙы s\nБыл улар өсөн мөһим\nҺин ҡатын-ҡыҙ менән мөнәсәбәтте эҙләп, уларҙы ирекле Rh ne-Alpes (E engraverai, Savoie, Haute-Savoie, ne Rh, Ain, me Dr, Loire), оверндә күрше швейцария һәм департаменттарҙан береһеҠатын-ҡыҙға һеҙҙең менән бәйләнеш eacuterie eacuterinel val p ҡуймағыҙ, ул һеҙҙең талаптарға тура килә, уларҙа файҙалы һәм eacutesire мөнәсәбәте менән билдәләнә. Өҫтәмә мәғлүмәт алыу өсөн өс йәки башҡа кеше менән бәйләнеш өсөн, беҙ уларға ышан, зинһар, беҙҙең менән бәйләнешкә буйынса телефон: туғыҙ neufneuf септун шестисекундный un - биш алты e cinqdeux neufneuf cinqun септун. Мин кем менән осрашыу-да, кем тура эскутеир иң тәрән. Тәбиғи һәм саф ҡатындар-Джун C eacutelibataire, эҙләү eacuterieuse s ҡарашҡа, алмашыу, изгелек һәм sinc eacuterit eacute.\nБер үк ваҡытта ул тулы һәм ябай мауығыуҙары төрлөлөгө, әммә был ғына түгел.\nC eacutelibataireЖелание, кем ғаиләһе өсөн ҡиммәтле. Маврикий утрауында менән, йөҙөн балҡытып йылмайҙы һәм уның менән бик матур. Иң ҡәҙерле еакутелибатарИ менән күргән. Балалар уны ярата. Ашнаҡсы, изысканный, уны ярандары акушерлыҡ акттар һәм мөхәббәт өсөн ашнаҡсы.\nФизик C eacutelibataireA, ул һеҙҙе тартҡан һулыш. Ул бик матур, тип C ur: блондинка менән зәңгәр күҙле, оҙон сәсле, һомғол һәм төҙөк. Уны гримерка. Матур һәм йәш ҡатынды түшәккә eacutery libreDouce eacutepar һайлау S, сөнки ул күп булған өсөн бирелә.\nУның матур күҙҙәре зәңгәр һәм һоро, аҡһыл сәсегеҙҙе уртаса оҙонлоҡта.\nВиртуаль, уның өсөн түгел. EacutelibatairePassionately көҫәй һәм түләү C, c был тормошҡа һөйөү менән ҡараған үҙ ҡулына алырға мөмкинлек иҫ киткес eacutelibataire. Eacutesireuse ҡулланыу s D c eacutelibat eacuterieusement термин булараҡ уның өсөн, уның бәхетле булыуын белә ине.\nУл профессиональ c eacutelibataireвысшая өсөн ҡала тормошо, мөхәббәт өсөн, тормош, уның менән эшләүе шул уҡ хәл.\nУның хыялы: тышҡы һәм ҡатын-ҡыҙ булып күренә. көрән, еакутеминов һәм ҡылансыҡ. M C eacutelibataireElle eacutelicatessese мөхәббәт тарихы менән сәскәләргә кү (импровизированный ял шәм янында) һәм ҡаты ойошмалар үҙ тормошо.\nҺәм красавчик, eacutecierez һиҙеүсәнлеген sa eacute ҙур булды.\nC eacutelibataireСладкое кеше, agr eacuteable tr element, r egravele egravele fid eacutev парҙар кеүек, татлы, ярата, заботиться үҙе тураһында һөйлә. Эшһеҙ (тоноҡ эакутерия менән проблема юҡ), ике балаға әсәй була. C струиться экутелибатар силуэт, f экутерический тышҡы ҡиәфәте, оҙон матур сәстәре, сәсе һайлау көрән, көрәнһыу экутелировать рәүешендә, иғтибарҙы тотола.\nР эакутека кәрәкмәй, түләү һы, carr һайлау, уның кәрәклеген тойоп биреү, тәҡдим, наҙын бирә. 'S libreBlonde Union eacutepar һайлау, pacutetillante, милой йылмайып, һәм паразит формаларҙа f eacuteminines, ул. мин яҡшы. Мин бәхетле, күңелле, сентименталь, уның тормош һәм яратыу хистәре. Мин дә янында булды. C eacutelibataireTr ҡатын-ҡыҙ бик матур, саф уның eacuteduira уның матур күҙҙән, оҙон сәсе һәм матур, ҡыҙҙырылған тәбиғи, һәм уның йылмайып, ҡояш нурҙарын әле. юмор менән. Очарование илдең көньяҡ eacutelibataireFemme C, иң яҡшы юмор излучать, кешеләргә йылылыҡ һәм хуплау. Был әсәһе - профессиональ һәм тормош уның ғаилә ыҙғыштары. Eakuteminine EakuteeF ү, soign һайлау, хәҙерге заман, тип, уның эшмәкәрлеге менән бәйле ғәҙәттән тыш үткәрергә ярата. Ул әҙерләргә мөмкин, веселиться, кинотеатрҙарға йөрөү, гулять. Һин уны яһағанын кешеләр яратып бүленә. Сөнки бөгөн күп C eacutelibataireA v u: ғаилә булдырыу. Эйе, шулай. Фаза ҡушыла. эвтаназия һеҙ, һеҙ өс-ун дүрт йыл, EakuteeF Eakuteminine. Ү һәм йылдам, оҙон сәс, йылы йылмайыу, көлөү күҙ һалып, уның янында тағы бер аҙ булыуҙан тыш, һөйкөмлөлөк тип атала. Өлкәндәр, инвалидтар, ярата, eacutee амити кеүек. divorc eacuteeMaman тултырып тәғәйенләнгән (ғаилә мөһимерәк), eacuteeMaman. f eacuteminit һаҡлау тауышы матур, ҡыйыу һәм тыныс була. Ул зәңгәр сәскә төҫө. Унда ҡатнашыусылар. Остроумный, күргән һәм күрәбеҙ. Экутелибатар экутерин аҙ булһа, йылмая, голубоглазый блондинка, уның ни тиклем күберәк очарование. Традицион рухи һәм әхлаҡ, ғаилә ҡиммәттәре, уны булдырыу өсөн түгел был. Диворк араһында экутеибокута приборҙары, көрән, уртаса оҙонлоғо, сәстәренең, бөгөлөш f экутеинина, чувственность экутеинистический. Һиҙгер, эакутерой эакутеновый, эмоциональ һеҙҙең теләге. Ғаилә төҙөү, бала йорттарында йылы көлөү менән. Eacuterieur eacuteco ҡатын-ҡыҙ.\nDivorc eacuteeBien уның тәне. Матур формаһы - миниатюра был эакутировать, улар уны ҡыуандырһа һәм ул шатлыҡ менән ҡабул ителә. Унда барыу тураһында улар менән ҡулың ҡулы шәхес. күнелле, дуҫтарса, эакутеновый эакутер.\nСайтында танышырға Гутоминский өлкәһе\nҺүҙ улар үҙ ҡиммәте\nЮҡ йәки ниндәй бренд"көслө ҡораллы кеше тураһында"ни өсөн үҙенә ала, сөнки маникюр кран йәки йөрөтөү билдәләнде фиҙаҡәр хеҙмәте ойоштороусы булып тораБынан тыш, хәстәрлек, ярҙам, ихтирам, аңлау һәм ҡабул дөйөм байлығы (алмаһын өсөн,"был хаҡ, тип ни булыр ине, уйындар өсөн кәрәк"). Мин намыҫлы булырға, яҡшылыҡ, мөхәббәт диңгеҙ буйлап сәйәхәт итә, тәбиғәт һөйөү, минең кеүек алырға һәм 15 йыл буйы ул, шәхси тормошо миңә вегетариан отбросы, сәйәхәттәр, йәйәү йөрөү, йөҙөү, ғилми әҙәбиәттең уҡыусыларға белем бирә. Һәр хәлдә, бер ниндәй ҡатмарлыҡ булмаҫ ине ул, мин оптимист булырға тырышабыҙ. Минең уйлауымса, иң яҡшы кеше мин, тик мин бында, кешеләрҙең ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн. Һәм уйлана кешеләр, һәм минең барлыҡ хәстәрлек һәм изгелек эшләү. Мине борсоған. Мин хәҙер ысын дауам булырға теләгән кеше, ҡырағай сәскәләрҙән генә түгел, ябай, әммә уның архидея һәм кольцо, нарциссов, ҡурсалап ҡатмарлаштыра"(в) Бодров бигерәк тә. Кеше - был кешеләрҙә ғәҙеллек тойғоһо эйә булған, тормош тәжрибәһен, өлөшләтә аңлай. Гениаллек түгел, иҫәрләнергә түгел. Күтәрелде. Буласаҡ бер нәмәгә ҡарамаҫтан долгом, һәм тимәк ҡулланыла. Мин дә беренсе аҙымдарын яһаған йәки бер алманың ике параграфтан, ә унан һуң, ул шунда уҡ ҡаса. Блоғына үҙемдең менән мөнәсәбәт төҙөү. Ҡыҙ әгәр аңлаһа, һәм ул ныҡлап эшләргә кәрәк, эшләү өсөн йәшәргә түгел, ә эше - ул төрлө әйбер, ләкин, ғәҙәттә, ул-әхлаҡи һәм ғаилә ҡиммәттәрен юғары булып өлгөрөп етә. Мөмкин тип әйтергә нигеҙ ҡушылыуының характеры кимәле булараҡ, ул донъя өсөн ыңғай булырға тейеш, әгәр тәбиғәт изгелек етерлек. Был бәхет, ҡамасауларға тейеш түгел уларға тыш, был мөнәсәбәттәрҙе, йәғни беҙ уларҙы уҡып, беренсе сиратта нимә эшләргә. Һеҙ сайтында онлайн минскиҙа таныштырҙы. Минск ҡалаһында һәм башҡа кешеләрҙе бушлай ҡарай ала анкета һеҙ теркәлгән булып, улар кеше көсө менән осрашты. Бер нисә минут аралашыуҙан һуң һеҙ аласаһы инеү менән тере кеше теркәлгән. Ханымдар һәм әфәнделәр, өмөт, мөхәббәт һәм ыңғайы, минскиҙағы осрашыу күңелле, туйҙар һәм никах тиклем.\nСайтында танышырға була Хоккайдо, етди мөнәсәбәт өсөн бушлай\nСериозни отношения, за мъже Сантяго дел Естеро\nчатта теркәлергә булмаған рулетка бушлай теркәү видеочивать 18 видеочивать онлайн чатрулетка теркәү бушлай булғас таныш бушлай онлайн видео чат башҡа танышыу сайттарына теркәлдем онлайн видео танышты ҡыҙы менән бушлай ч рулетка кейәүгә теләп таныштырҙы. чатрулетка ҡыҙы 18


Берлек — Башҡорт Википедияһы\n80 205 810 003\n80 605 410 111\nБерлек (рус. Берлек) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 25 кеше. Почта индексы — 453472, ОКАТО коды — 80205810003.\nБерлек ауылы XX быуаттың 20 -се йылдар уртаһында барлыҡҡа килә, уға Исмәғил һәм Кесе Ибрай ауылдары крәҫтиәндәре нигеҙ һала.\nк) Ибрай ауыл Советы Берлек ҡасабаһының\nАуылдың исеме «Берлек» колхозы исеменән алынған («берлек», «берҙәмлек» һүҙенән).\n2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (74 %).\nРайон үҙәгенән төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Кесе Ибрай): 4 км\n↑ улицы д. Берлек\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Берлек&oldid=1132615 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:24 5 май 2022 үҙгәртелгән.


Ғүмерен халыҡҡа бағышлаған кеше | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҒүмерен халыҡҡа бағышлаған кеше\n13 февраля 2018 — 15:56 ГТРК «Башкортостан»\nЯбай эшселәрҙең мәнфәғәтен яҡлаған етәксе, Башҡортостандың Профсоюздар федерацияһы рәйесе вазифаһын 22 йыл башҡарған Әмирхан Сәмерханов үҙенең юбилейын билдәләне. Тантанала Әмирхан Мирҡадам улына республика Башлығының рәхмәт хаты ла тапшырылды. Һәр метры, һәр кирбесе профсоюз эшселәренең рухы менән һуғарылған бинаны хеҙмәткәрҙәр хаҡлы рәүештә үҙ йортобоҙ тип йөрөтә. 20 йылдан ашыу эшселәрҙең мәнфәғәтен яҡлауға күп көс һалған етәксе өсөн дә профсоюздар йорто – тыуған йортона әйләнгән. Әмирхан Сәмерханов үҙенең тыуған көнөн тап ошонда билдәләүе лә һис осраҡлы түгел. Аяҡ-үрә тороп ҡайнар алҡышлауҙар, ҡосаҡ-ҡосаҡ гөлләмәләр. Әмирхан Мирҡадам улын ҡотларға яҡындары, хеҙмәттәш дуҫтары, уны яратҡан һәм хөрмәт иткән һәр кем ашыҡты. Изге теләктәр, бүләктәр араһында Республика Башлығының рәхмәт хаты ла тапшырылды.Әмирхан Сәмерханов профсоюздың ғына түгел, ә тотош республиканың үҫешенә ҙур өлөш индергән шәхес. Хеҙмәт юлын уҡытыусы эшенән башлаған егет, үҙ тырышлығы менән рәйес вазифаһына тиклем үҫеп, 22 йыл дауамында ябай эшселәрҙең мәнфәғәтен яҡлай.Яҡшы етәксе генә түгел, яҡшы дуҫ, иптәш, кәңәшсе лә ул. Әмир Мирҡадам улы күптәр өсөн үрнәк, уның тормош һәм хеҙмәт юлы өлгө булып тора.Арҙаҡлы шәхестең тәжрибәһенә һәм кәңәштәренә мохтаж әле лә ҙур. 80 йәшендә лә ул Рәсәйҙең Бойондороҡһоҙ профсюздар федерацияһы рәйесе кәңәшсеһе вазифаһын башҡара. Рәсәйҙә профсоюз ойошмаларының барлыҡҡа килеүендә әүҙем ҡатнашҡан, үҙен аямай, халыҡ өсөн эшләгән көслө шәхес Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры исемдәренә лайыҡ. Ә иң мөһиме, халыҡ ихтирамы, халыҡ һөйөүе тип аталған юғары награда ла уныҡы.


22 Ноябрь 2019, 00:00\nЕфросинья тигән исемде тәүләп ишетеүем булһа ла: «Кем һуң ул?» – тип һорарға ҡыйманым. Моғайын, берәй туғанылыр, йә күп һанлы ғаилә дуҫтарыбыҙҙың береһенең ҡыҙылыр. Һораһам: «Һин минең туғандарҙы ғүмер буйы белмәнең инде», – тип, тағы үпкәләй башлар...\n– Һуйҙың?! Ниңә, ҡасан? - ҡатын миңә, әллә юрамал, әллә ысынлап, бик уҫал итеп ҡараны.\nӘ бер аҙҙан тынысланып, ҡатын менән икәүләп һимеҙ һарыҡ ите ашап, һурпа эсеп, йоҡларға яттыҡ. Әммә тиҙ генә йоҡлап китә алманыҡ. Һәр кем үҙ уйына сумды. Ҡатын, моғайын, Ефросиньяның иртәгә буласаҡ туйын күҙ алдына килтергәндер. Ә мин, икенсе сериалдан һуң һыйырҙы һуйырға тура килмәгәйе, тип уйланым...


Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан "Китап" нәшриәтенең китап һатыу-күргәҙмәһе республикабыҙҙың төньяҡ-көнбайыш төбәгенә сәфәр ҡылды. Бөгөн ул дәртле-дарманлы дүртөйлөләр ерендә булды. Райондың мәҙәниәт йортонда ул әҙәбиәт һөйөүселәренә яңы китаптарын тәҡдим итте. Әйткәндәй, бында бөгөн Башҡортостандың эстрада йондоҙо Ризуан Хәкимов етәкселегендәге концерттың уҙыуы барыһы өсөн дә бик уңай булды. Бер яҡтан, халыҡ Ризуан Хәкимовтың моңло йырҙарын тыңлап һөйөнһә, икенсенән, күңеленә оҡшаған, рухиәтен үҫтергән китаптарҙы алып, икеләтә ҡыуанды. Бигерәк тә, Ҡөрьән китабының яңы баҫмаһы, «Урал батыр», Рим Әхмәдовтың өс киҫәктән торған «Одолень-трава», «Үләндәр – һинең дуҫтарың һәм дошмандарың», «Одолень-трава эҙҙәре буйлап» китаптары, мәктәп һәм мосолман календарҙары, уҡыу ҡулланмалары, һүҙлектәр уҡыусы күңеленә хуш килде.\nОшондай уҡ сауҙа-йәрминкәһе иртәгә, йәғни 26 февралдә, Нефтекама ҡалаһында ла ойоштороласаҡ. Китапханасыларҙы, мәктәп уҡытыусыларын һәм уҡыусыларын, мәктәпкәсә белем биреү учреждение тәрбиәселәрен, хеҙмәткәрҙәрен, ғөмүмән, киң ҡатлам китап уҡыусыларын төштән һуң сәғәт 2-лә Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында һәм киске сәғәт 7-лә Ҡала мәҙәниәт үҙәгендә көтөп ҡалабыҙ.\nХөрмәтле әҙәбиәт, сәнғәт һөйөүсе дуҫтарыбыҙ! Кисен бер юлы Радик Юлъяҡшиндың концертын ҡарап та, күргәҙмәнән күңелегеҙ теләгән яңы китаптарҙы һатып алып та ҡайтырға теләһәгеҙ, Нефтекама ҡалаһының мәҙәниәт үҙәгенә рәхим итегеҙ!\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ: һатыу-күргәҙмәләребеҙ Башҡортостандың һәм нәшриәттең ойошторолоуына 100 йыл тулыу айҡанлы «100 ауыл һәм ҡала» акцияһы сиктәрендә уҙа.


Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Тематическое планирование по башкирскому языку (как государственный), 9 класс\n9-сы класс, башҡорт (дәүләт) теле\nБашҡорт халыҡ ижады буйынса 7-8-се синыфтарҙа алған белемдәрҙә алған белемдәрҙе ҡыҫҡаса ҡабатлау. Йыр, таҡмаҡ, легенда, ҡобайыр, әкиәт жанрҙарын иҫкә төшөрөү.\nХалыҡ ижалы (фольклор) тураһында дөйөм төшөнсә. Халыҡ ижады һәм яҙма әҙәбиәт. Улар араһындағы уртаҡлыҡ һәм айырма. Фольклор әҫәрҙәренең тыуыу һәм йәшәүе.Фольклорҙың әһәмиәте. Фольклорҙа халыҡ педагогикаһының сағылышы. Ауыҙ-тел ижадының яҙма әҙәбиәт үҫешендәге роле.\nБашҡорт халыҡ ижадының традицион жанрҙары.\nИң боронғо мифтар, ҡыҫҡаса мәғлүиәт.\nЙола поэзияһы. Башҡорт халыҡ йолаһына бәйле төрҙәре.\nХалыҡтың художестволы аңы үҫешенә йырҙарҙың һәм бәйеттәрҙең тотҡан урыны. Уларҙа халыҡтың поэтик тарихының һәм рухи донъяһының сағылышы.\nХалыҡ ижадының сәсмә формалары: әкиәттәр, легендалар, риүәйәттәр, көләмәстәр. Уларҙың халыҡ фантазияһын сағылдырыуҙары, жанр үҙенсәлектәре.\nХалыҡтың афористик жанры: мәҡәлдәр, йомаҡтар, әйтемдәр. Халыҡ хәтере һәм традицион халыҡ институты төшөнсәһе.\nХәҙерге башҡорт фольклоры һәм уның үҫеш тенденциялары. Йыр жанрының киң үҫеш алыуы. Профессиональ сәнғәттә халыҡ йыры.\nДәреслек, хрестоматия, башҡорт халыҡ ижады (томлыҡтары)\nХалыҡ ижады тураһында һөйләргә өйрәнергә.\nЙола поэзияһы, әкиәттәр. ҡобайыр, бәйеттәр, сеңләүҙәр, афористик ижад, көләмәстәр\nҠушма һөйләм тураһында төшөнсә.\nЯбай һөйләмдәрҙән айырмалы уларҙың кәмендә ике ябай һөйләмдән тороуы. Ҡушма һөйләм составындағы ябай һөйләмдәрҙең бер-береһенә бәйләнеү юлдары һәм саралары. Уҡылған әҫәрҙәрҙән ябай һәм ҡушма миҫалдар килтереү.\nТерәк таблица, электрон дәреслек\n11-се күнегеү, 12-се бит.\nТелмәр, ябай һәм ҡушма һөйләм\nУрал батыр эпосы.\nУрал батыр эпосы.Уның боронғолоғо, мифологик нигеҙе. Төп идеяһы – халыҡ бәхете хаҡында тәбиғәттең стихиялы көстәренә ҡаршы көрәште данлау. Кешенең бөйөклөгө, тәбиғәт менән халыҡтың үлемһеҙлеге темаһының сағылышы.\nУрал һәм Шүлгән образдары. Ҡобайырҙың художество үҙәнсәлектәре. “Урал батыр” эпосының боронғо донъя мәҙәниәтендә тотҡан урыны.\nУрал батыр эпосы, дәреслек\nЭпостан өҙөк ятлаларға,\nҺунар, Йәнбирҙе, Йәнбикә, Урал, Шүлгән, ҡабырсаҡ, Һомай ҡош\nТеркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәр, уларҙа тыныш билдәләренең ҡуйылышы.\nТеркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәр, уларҙа тыныш билдәләренең ҡуйылышы. Алда уҡылған әҫәрҙәрҙән теҙмә ҡушма һөйләмгә миҫалдар табып, уларға синтаксик анализ эшләү.\n26-сы күнегеү. 32-се бит.\nТеркәүесһеҙ теҙмә ҡушма һөйләмдәр\nТеркәүесле теҙмә ҡушма һөйләмдәр. Улар эргәһендәге тыныс билдәләре. Теҙмә ҡушма һөйләмдәге ябай һөйләмдәрҙе бәйләүсе теркәүестәр.\n29-сы күнегеү, башҡорт теленә тәржемә итеп яҙырға, 34-се бит.\nЙыйыу, ҡаршы ҡуйыу, бүлеү, аныҡлау, һығымта яһау теркәүестәре\nДиктант «Октябрь». Белемде һәм темалар үҙләштерелеүен тикшереү.\nИҙеүкәй менән Мораҙым.Тарих һәм халыҡ эпосы. Әҫәрҙә нуғай осоро тарихының сағылыш дәрәжәһе. Азатлыҡты яҡлап хандарға ҡаршы көрәш темаһы. Иҙеүкәй образы. Уның йөҙөндә халыҡ үҙенең батырын, ил башлығын күрергә теләүе. Иҙеүкәй менән Мораҙым – ата менән ул мөнәсәбәте, батырлыҡ традициялары.\nҺабрау – башҡорт халыҡ йырауы. Уның аҡһаҡаллығы. Ватансылыҡ тойғоһо.\nТуҡтамыш хан. Хандар, әмирҙәр араһында тәхет өсөн тартыш, янъял. Аҡһаҡ Тимер яуы. Бының эпос сюжетенда бирелеш рәүеше.\nЭпостың поэтик үҙенсәлектәре. Ҡырҡыу хәл-ваҡиғалар һәм мажаралылыҡ. Әҫәрҙең композицияһы. Теле һәм стиле.\nҺорауҙарға яуаптар әҙерләргә, 40-сы бит.\nАлтын Урҙа, Иҙеүкәй, Мораҙым, хан, ҡул аҫтында, баш бей, ҡуҙғаған, серге, миктәлеп, фарман. Уҡалы, бей, ҡәмәр. ҡамҡа тун\nЭйәртеүле ҡушма һөйләмдәр. Баш һәм эйәрсән һөйләм.\nЭйәртеүле ҡушма һәйләмдәр. Баш һәм эйәрсән һөйләм.\nЭйәртеүле ҡушма һөйләмдәр, улар тураһында төшөнсә. Эйәрсән һөйләмдрәҙең мәғәнә һәм төҙөлөшө яғынан бүленеше.\nБаш һәм эйәрсән һөйләмдәрҙең урынлашыу тәртибе, улар арһындағы тыныш билдәләренең ҡуйылышы. Эйәртеүле ҡушма һөйләмдәрҙең үҙ-ара синонимлығы һәм вариантлылығы. Уҡылған әҙәби әҫәрҙәрҙән эйәртеүле ҡушма һөйләмдәргә миҫалдар килтереү.\nДәреслек һәм карточка-р.\n39-сы күнегеү, 42-се бит.\nТаяҡты тотҡан еренән һындырыу; тейһә - тейенгә, теймәһә - ботаҡҡа.\nЭйәрсән һөйләмде баш һөйләмгә бәйләүсе саралар. Тыныш билдәләре.\nЭйәрсән һөйләмде баш һөйләмгә бәйләүсе саралар, бәйләнеү юлдары. Баш һәм эйәрсән һөйләмдәрҙең урынлашыу тәртибе, улар арһындағы тыныш билдәләренең ҡуйылышы. Эйәртеүле ҡушма һөйләмдәрҙең үҙ-ара синонимлығы һәм вариантлылығы. Уҡылған әҙәби әҫәрҙәрҙән эйәртеүле ҡушма һөйләмдәргә миҫалдар килтереү.\n41-се күнегеүҙе эшләргә, 44-се бит.\nИнтонация, килеш ялғауҙары, хәл, сифат, шарт ҡылым ялғауҙары, бәйләүестәр, мөнәсәбәт һүҙҙәр.\n«Башҡортостан - минең яҙмышым».\nИнша «Башҡортостан - минең яҙмышым».Яҙма һөйләм телен үҫтереү. Республикаға ҡарата һөйөү тәрбиәләү.\nҒорурлыҡ, ҡыуаныс, дан, изгелек, мәрхәмәт, яҙмыш\nБоронғо әҙәби ҡомартҡылар. Уғыҙнамә.\nБоронғо әҙәби ҡомартҡылар. Уғыҙнамә. Боронғо әҙәбиәт. Боронғо төркиҙәр һәм уртаҡ төрки әҙәбиәт. Руник төрки ташъяҙмалар. Ҡыҫҡаса аңлатып үтеү: Мәхмүт Ҡашғари һүҙлеге, ундағы йыр, дастан, мәҡәл үрнәктәре. Уғыҙнамә хикәйәте.\nДәреслек, хрест - я\nХикәйәнең йөкмәткеһен һөйләргә өйрәнергә.\nУғыҙнамә, уғлы, ирәбе, мәжүси, һәләк итеүҙәре ихтимал, мәртәбәле, фал, күрәҙәлек, хаким итеү, ике яры.\nҠол Ғәли «Ҡисса-и Йософ».\nҠол Ғәли «Ҡисса-и Йософ». Идея-тематик йөкмәткеһе һәм художестволы үҙенсәлеге.Авторы тураһында. Поэманың ҡулъяҙма көйө таралыуы. Баҫмаһы. Башҡорт халыҡ варианттары.\nҠол Ғәли «Ҡисса-и Йософ» әҫәренең тулы варианты.\nҺорауҙарға яуаптар уйларға. 57-се бит.\nТөрки теле, пәйғәмбәр, ҡисса, көнләшеп ҡарағандар, төш юрау, үс алыу, ожмах, каруан, Мысыр иле.\nЭйәрсән һөйләм төрҙәре, мәғәнә яғынан бүленеше. Эйәрсән һөйләмдең төрөн баш һөйләмдән сығып бирелгән һорау ярҙамында билдәләү. Эйәрсән һөйләм баш һөйләмдәге мөнәсәбәтле һүҙҙе асыҡлаһа, уның мәғәнәһен мөнәсәбәтле һүҙҙең ниндәй һөйләм киҫәге булыуҙан сығып билдәләү. Әҙәби әҫәрҙәрҙән эйәртеүле ҡушма һөйләмдәргә миҫалдар килтереү.\n45-се күнегеүҙе яҙып үтәргә, 61-се бит.\nЙомартҡанан йөй эҙләү, йөҙөк ҡашы урынына йөрөү\nҺөйләм һәм яҙма телмәрҙе үҫтереү, тәбиғәтте һаҡларға саҡырыу.\nХәрәзмиҙең “Мөхәббәтнамә” әҫәре.\nХәрәзмиҙең “ Мөхәббәтнамә” әҫәре. Идея-тематик йөкмәткеһе, тел-стиль, поэтик үҙенсәлектәре.\nҺорауҙарға яуаптар уйларға. 68-се бит.\nМосафирлыҡ ҡылыу, Ғазраил, әҙәм, ғәҙел, вәзир, фәҡир, ғиллә, тамуҡ, михнәт, ғибәҙәт\nЭйә һөйләм тураһында белешмә биреү, телмәр үҫтереү.\n49-сы к-негеүҙе эшләргә. 70-се бит.\nҠоролтай, сәйәси һәм гражданлыҡ хоҡуҡтар\nХәбәр эйәрсән һөйләмдәрҙең төҙөлөшөн өйрәтеү, тыныш билдәләренең ҡуйылышын күҙәтеү\nДәреслек, схемалар тупланған диск\n53-сө күнегеүҙе эшләргә, 75-се бит.\nИкмәгенә май яғыу. Ер тишегенә инерҙәй булыу\nКонтроль диктант «Тәбиғәтте һаҡлайыҡ! ».\nУҡыусыларҙың белемен тикшереү,\nТәбиғәтте һаҡларға саҡырыу.\nТәбиғәт темаһына сығыш (доклад) әҙерләргә.\nДиктант тексы буйынса\nҠуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу.\n“Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу” өҙөгөн уҡып, мәғәнәһен аңлатыу; “вәғәҙә” төшөнсәһенең мәғәнәһен биреү.\n82-се бит. һорауҙарға яуаптар бирергә.\nАу, һөмһөҙ, тәхет, уғыл, уғрылар, килмешәк, баҙарған, әмер, йәлләттәр, ваз кисеү, ҡәтғи.\nАныҡлаусы һөйләмдең телмәрҙәге мәғәнәһен билгеләү; схема менән күрһәтеү\n56-сы күнегеүҙе эшләргә, 86- сы бит.\nДилбегәне ҡулға алыу; ете ят\nЙырауҙар. Башҡорт халҡының һүҙ оҫталары йырауҙар һәм сәсәндәлҙең йәмәғәт тормошонда тотҡан урындары. Уларҙың халыҡ шағирҙары, педагогы, тарихсыһы, ил-йорт аҡһаҡалы булыуы.\nҺорауҙарға яуаптар бирергә, 92-се бит.\nЙырау, ҡосҡан. Сайраған,монар, тонйорау, хурлыҡ, ҡаҙа\nТултырыусы һөйләмдәр тураһында белешмә биреү, уларҙың һөйләмдәге ролен билгеләү.\n62-се күнегеүҙе яҙып үтәргә, 89-сы бит.\nМөнәсәбәт һүҙ, бәйләүес, шарт һөйкәлешле ҡылым,\nАсан Ҡайғы. Ҡаҙтуған йырау.\nАсан Ҡайғы. Ҡаҙтуған йырау. Уларҙың тормошо һәм ижады тураһында айырым мәғлүмәттәр, риүәйәттәр.Был йырауҙарҙа һүҙ оҫталығы һәм музыкаллек һәләттәренең берләшеүе.\nЙырауҙар тураһында һөйләргә әҙерләнергә.\nЗаң, ҡәрҙәштәр, мәйел, ҡәһәр, һөйөнөс, анам, кендек, ябалаҡ, баҡа, саян.\nВаҡыт һөйләмдәр тураһында белешмә биреү, телмәрҙә ваҡыт һөйләмдәрҙең сағылышын һәм ролен билгеләү; башҡорт телендә дөрөҫ һәм матур һөйләргә, аралашырға өйрәтеү.\nБиремдәр менән карточ-р.\n67-се күнегеү, 104-се бит.\nИҫкә төштө - һабан екте. Баш менән таш ярыу.\nСәсәндәр ижады. Сәсәнлек сәнғәте. Сәсәндәрҙең йыраусылыҡ традицияларын дауам итеүе. Исемдәре билдәле һәм әҫәрҙәге хәҙергәсә һаҡланған сәсәндәр.\nБашҡорт халыҡ ижады (том.)\nДәреслектән 96-107-се б. уҡырға.\nҮҫәргән, кәңәш-төңәш иткән, йомаҡ, һүҙ төйнәп, ғәййәр, тайяр.\nИнша «Минең яратҡан әҫәрем».\nИнша «Минең яратҡан әҫәрем ». Яҙма телмәрҙе үҫтереү. Әҙәби китаптар уҡырға саҡырыу.\nМатур (нәфис) әҙәбиәт\nХәл һөйләмдәр. Урын һөйләм.\nХәл һөйләмдәр тураһында белешмә биреү; телмәр үҫтереү. Урын һөйләмдәрҙең мәғәнәһен аңлатыу.\n70-се күнегеү, 105-се бит.\nАяҡты юрғанға ҡарап һуҙыу, теле тимер тишә.\nБайыҡ сәсән. Биографияһы. Ижади эшмәкәрлеге. Байыҡ сәсәндең ҡаҙаҡ аҡыны Бохар менән әйтешкәне. Сәсәндең йәш Салауатҡа һамаҡлап әйткәне, Байыҡ сәсән ижадының халыҡсанлығы. Идея юғарылығы. Художество көсө.\nСәсәндәр тураһында презентация.\n“Байыҡ сәсәндең Салауат батырға әйткәне” әйтеш уҡырға, 110-111-се бит.\nДияр, ыҡлаған, ҡашҡа, ғәйеп булған, аҡлатҡан, усҡар, ҡаҡ ер, ҡолаҡсын, ҡуш\nБуранбай Йәркәй сәсән.\nБуранбай Йәркәй сәсән.Тормошо һәм ижады. Ҡурайсылыҡ һөнәре һәм үҙе сығарған йырҙары.\n111-115-се биттәрҙән уҡырға.\nБөҙрә, меҫкен, беҙҙәрҙәйҙе, ғибрәт, һыртлан, бүҙәнә, тәүәккәл, үҙәк, салғы, күбә, күк ала, сауыл, вафат, тибен тибеү, шипкән, важибат.\nДиктант «Ҡамыр батыр».\nУҡыусыларҙың белемен тикшереү.\nҮтелгәндәрҙе ҡабатларға, сәсәндәр тураһында һөйләргә әҙерләнергә.\nҒәбит сәсән. Ишмөхәммәт сәсәндең шәкерте. Эпик жанрҙан торған бай репертуары. Сәсәндәр ижадында фольклор һәм әҙәбиәт традицияларының сағылышы.\n“Иҙел менән Яйыҡ” өҙөгөн уҡырға, 116-сы бит.\nСолоҡ, байманлыҡ. Ишәйә, түлләнә, көтөр ер, биләм, торлаҡ\nТәржемә эше. Һүҙ байлығын үҫтереү.Һүҙлектәр менән эш.\nКарточкаларҙағы бирем буыйнса тәржемә итергә.\nСалауат Юлаев тураһында 8-се синыфта үткәнде ҡыҫҡаса ҡабатлау.”Тыуған илем”, “Уралым” шиғырҙарын иҫкә төшөрөү.\nС.Юлаевтың тормошо һәм яу тураһында һөйләүгә күсерҙән алда 1773 - 1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һығышы хаҡында тарих дәресе буйынса үткән материалды хәтергә төшөрөү.\nСалауаттың тормошо һәм яҙмышы. Салауат – башҡорт халҡының легендар батыры һәм сәсән шағиры. Уның шиғырҙарының һаҡланыу тарихы.\nӘҫәрҙәренең тематикаһы һәм идея йүнәлеше. Тыуған тәбиғәтте һөйөү. Азатлыҡ өсөн көрәш, батырлыҡ, кешелеклелек. Шиғырҙарының поэтик үҙексәлектәре.\nБашҡорт фольклорында, художестволы әҙәбиәтендә һәм сәнғәтендә Салауат образын күрһәткән әҫәрҙәр.\nӘҙәбиәт теорияһы. Тарихи шәхес һәм әҙәби герой. Прототип. Таприхи ваҡиға һәм художестволы әҫәр (С.Злобиндың “Салауат Юлаев” романын миҫалға алыу.)\n5-се бирем 120-се бит.\n“Яу”, “Уҡ” шиғырҙарын ятларға.\nБөтә ғаләм, сихырсы, мәкер-хәйлә, шөһрәт, сойорғоттом, хур ҡыҙы, Зөһрә йондоҙо, ер хуры, ожмах шәүләһе, һындарың, фәрештә, телем зәғиф, һүҙем зәғиф.\nБүгәсәүгә ҡушылылып, ир-батырға ҡуш булып.\nБүгәсәүгә ҡушылылып, ир-батырға ҡуш булып. Ҡобайырҙың идея – тематик йөкмәткеһе. Салауаттың йырҙары.\nҺорауҙарға яуаптар уйларға. 125-се бит.\nБүгәсәү, Йәмәлкә, саңҡылдау, янған үрттәй. оран, ялпы, хитап, бихисап, һанаты менән батшаның, Яйыҡ, тышауын йолҡам, Тамъян, Бөрйән, Ҡыпсаҡ, Үҫәргән, Түңгәүер, Ҡатай, йәбер-золом.\nИнша «Тарихи шәхес һәм әҙәби герой»\n«Тарихи шәхес һәм әҙәби герой»темаһына инша яҙыу; Яҙма телмәрҙе үҫтереү; Салауат Юлаев тураһында белгәндәрҙе системаға һалыу.\nИнша яҙып бөтөрөргә\nТарихи шәхес, ваҡиға\nРәүеш һөйләмдәр тураһында белешмә биреү; телмәр үҫтереү\n75-се күнегеүҙе эшләргә, 128-се бит.\nБәхет йондоҙо ҡалҡыу, һүҙ өсөн күршегә инмәй\nСәбәп һөйләм .\nСәбәп һөйләм тураһында белешмә биреү.\n78-се күнегеүҙе эшләрҙә, 130-сы бит.\nКүҙҙән сүп эҙләү, күңел ҡылын сиртеү\nҒәли Соҡорой ижады.\nТормош юлы. Шәжәрәһе. Уның поэтик яҙмаһы. ”Тәуарихи Болғария” әҫәре. Шиғырҙары.\nҒәли Соҡорой тураһында белешмәләр менән гәзит, китаптар, буклеттар, дәреслек\nҒ. Соҡорой тураһында һөйләргә әҙерләнергә.\nМаҡсат һөйләм .\nМаҡсат һөйләмдәр тураһында белешмә биреү\n81-се күнегеү, 132-се бит.\nЫжғыр ел, көлөмһөрәү, хәбәр алыу\nКүләм-дәрәжә һөйләм тураһында белешмә биреү\nДәреслек, дид. материал\n84-се күнегеү. 140-сы бит.\nСыҡмаған ҡояшҡа йылыныу; өс быҙауға кәбәк айыра белмәү\nШарт һөйләм. Кире һөйләм.\nШарт һәм кире һөйләм тураһында белешмә биреү; был һөйләмдәрҙең телмәрҙәге ролен күрһәтеү.\n91-се күнегеүҙе эшләү, 143-сө бит.\nҺәнәк һорағанға көрәк биреү; ҡомдан арҡан ишеү\nТеҙмә һәм ҡушма һөйләмдәр тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nТеҙмә һәм ҡушма һөйләмдәр тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау.Улар составындағы ябай һөйләмдәрҙең үҙ-ара теҙеү юлы менән бәйләнеүе, теркәүесле һәм теркәүесһеҙ бәйләнеш.\n96-сы күнегеүҙе эшләргә, 146-сы бит.\nШаян бала, бейек ҡая, сая кеше, яй һөйләй, елек майы, емеш һуты, һөт ойой, йүргәк йыуам.\nҺөйләм төрҙәре буйынса диктант «Ҡоштарҙы ашатығыҙ!».\nҮтелгән темалар буйынса йомғаҡлау эше, белемде дөрөҫ һәм урынлы ҡуллана белергә өйрәтеү. Ҡоштарға һалҡындарҙа ярҙам итергә саҡырыу.\nРус ғалимдары һәм яҙыусылары ижадында Башҡортостан темаһы сағылышын күрһәтеү, урыҫ һәм башҡорт әҙәбиәтенә иғтибар итеү. Тыуған Республикаға,Ватанға һөйөү тәрбиәләү.\nҺорауҙарға яуаптар әҙерләргә, 150-се бит.\nСәйәсәт, ғилми хеҙмәт, ҡыҙыҡһыныу, әүҙемләшеп китә.\nКүп эйәрсәнле ҡушма һөйләмдәр һәм уларҙа тыныш билдәләре.\nКүп эйәрсәнле ҡушма һөйләмдәр һәм уларҙа тыныш билдәләре ҡуйылышын аңлатыу, белемде тәрәнәйтеү.\n99-сы күнегеүҙе эшләргә, 153-сө бит.\nҠыйылғас, үрәтник, түңәрәкләшеп.\nИзложение «Данлы мәктәп».\nИзложение «Данлы мәктәп». Яҙыу телмәрен үҫтереү.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы һәм һуғыштан һуңғы осор мәктәптәр тураһында мәғлүмәт биреү.\nҒәли Соҡорой. Яҡташ яҙыусы тураһында тәрәнтәк һөйләү, музейы, шиғырҙары тураһынды мәғлүмәттәр биреү, яҡташ яҙыусылар ижадына ҡәҙер, хөрмәт уятыу.\nСоҡорой шиғырҙарын уҡырға.\nТормошо һәм ижад юлы. Бала һәм үҫмер сағы: мәҙрәсә йылдары. Аҡмулла башҡорттар, ҡаҙаҡтар араһында. Китаптары: “Дамелла Шиһабетдинхәҙрәттең мәрҫиәһе” (1892) һ.б. Аҡмулланың автобиогрфик әҫәрҙәре.Туҡһанбай ауылында Аҡмулла музейы.\nХалыҡты мәфрифәткә өндәү, феодаль иҫкелеккә, дини фанатизмға ҡаршы көрәш. Аҡмулла поэзияһының төп идея йөкмәткеһе.”Башҡорттарым, уҡыу кәрәк” шиғыры.\nШиғыр ятларға “Башҡорттарым уҡыу кәрәк”\nТимерғаҙыҡ, ҡибла, инсаф, мәшһүр. Бөхтә, ҡаяу, аты зиндан. Остаз, залимдар, пәйғәмбәр, сауҙа, тауис, мастаҡ.\nТеҙемдәр һәм уларҙа тыныш билдәләре .\nТеҙемдәр, йә уларҙың тиң кисәктәре, йә тиң һөйләмдәре күп булыуы һөҙөмтәһендә ҡатмарландырылған ябай йәки ҡушма һөйләм булыуы. Теҙемдәрҙең төрө, төҙөлөшө, уларҙың ҡушма һөйләм булыуы. Теҙемдәрҙең төрө, төҙөлөшө, уларҙың структураһында һәнәу һәм йомғаҡлау бүлеген барлыҡҡа килтереүсе конструкцияларҙың булыуы. Һанау һәм йомғаҡлау бүлегенең ҡайҙа килеүенә ҡарап, тыныш билдәләренең ҡуйылышы. Теҙемдәргә ҡобайырҙарҙан миҫалдар табыу.\n107-се күнегеүҙе эшләргә, 170-се бит.\nЭнә менән ҡойо ҡаҙыу, ҡоҙағый ашы менән ҡунаҡ һыйлау\nДиктант «Шифалы үҫемлек».\nБелемде тикшереү. Дарыу үләндәре тураһында белешмә биреү.\nМөхәмәтсәлим Өмөтбаев «Башҡорттар».\nТормошо, ғилми, әҙәбиһәм ижтимағи эшмәкәрлеге.Старшина булып эшләүе.\nӨмөтбаев мөғрифәтсе һәм шағир.\nХикәйәне уҡырға, 181-183-сө бит.\nМиҫле, арар, шадкам, кисерһең яр ғазиҙарҙан, әйям, һәнкам, хозур, аҡ ҡалпаҡ, наҙ, хайран өләң.\nТыныш билдәләренең ҡуйылышын ҡабатлау. Тыныш билдәләре тураһында дөйөм төшөнсә. Тыныш билдәләрен төркөмләү. Һөйләм төҙөлөшө, мәғәнәһе, интонация һәм тыныш билдәләре ҡуйылышы.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте, һүҙлектәр\n113-сө күнегеүҙе эшләргә, 186-сы бит.\nҠомға һеңгән һыу кеүек, турғай тубығынан\nҺөйләм аҙағында тыныш билдәләре .\nҺөйләм аҙағында тыныш билдәләре: нөктә, һорау, өндәү билдәләренең ҡуйылыу осраҡтары.\nДәреслек, терәк таблицалар\n116-сы күнегеү, 188-се бит.\nҺыу һөлөгөндәй. арпа эсендә бер бойҙай\nӨтөрҙөң ҡуйылыу осраҡтары.\nӨтөрҙөң ҡуйылыу осраҡтары: ябай һәм ҡушма һөйләмдәрҙә өтөрҙөң ҡуйылышы.\n121-се күнегеү, 190-сы бит.\nЕлһеҙ тирәк һелкенмәҫ\nРизаитдин Фәхретдин «Сәлимә», «Әсмә».\nРизаитдин Фәхретдин «Сәлимә», «Әсмә» повестарының идея – тематик йөкмәткеһе. Мәғрифәтселек ҡараштарының бирелеше. Ыңғай образдар. Кире образдар.Повестарҙың жанр үҙенсәлектәре, теле, стиле, детектив элементтар.\nРизаитдин Фәхретдин «Сәлимә», «Әсмә» әҫәрҙәре менән китаптар, дәреслек.\nҺорауҙарға яуаптар, 196-сы бит.\nМәктүб, ошбу, һәүәҫле, ғаҡыллы, кеби\nҺыҙыҡтың ҡуйылыу осраҡтары.\nҺыҙыҡтың ҡуйылыу осраҡтары. Ябай һөйләмдәрҙә һәм ҡушма һөйләмдәрҙә һыҙыҡтың ҡуйылышы. Тыныш билдәләренең ҡуйылышын уҡылған әҫәрҙәрҙән алынған миҫалдарҙа күрһәтеү.\nДид. Материал, терәк таблица, дәреслек\n124-се күнегеүҙе эшләргә. 192-се бит.\nәүлиә, ынйы-гәүһәр. мосафир, ғәжәйеп бер донъя\nИнша «Һаулыҡ – ҙур байлыҡ»\nИнша «Һаулыҡ – ҙур байлыҡ».\nЯҙма телмәрҙе үҫтереү.\nСәләмәт тормош тураһында фекерләшеү.\nҺаулыҡ, сәләмәт тормош\nФәтхелҡадир Сәләймәнов “ Тимербай ҡурайсы" хикәйәһенең йөкмәткеһен уҡыу. Темаһын, идеяһын асыҡлау. План төҙөп, һөйләргә өйрәнеү.Тимербай образы аша башҡорт халҡының яҙмышын һүрәтләү.\n5-се бирем, 210-сы бит.\nСадә, хасиятлы, киәле, күбәтә, һаба, мәҡбәрә, кеүәҫ, йәйләү. Ғасыр, тәгәс\nНөктәле өтөр, ике нөктә, йәйәләр һәм тырнаҡтар ҡуйылыу осраҡтары.\nНөктәле өтөр, ике нөктә, йәйәләр һәм тырнаҡтар ҡуйылыу осраҡтары.Синтаксис һәм пунктуация буйынса үтелгәндәрҙе дөйөмләштереү һәм системаға һалыу.\nТерәк таблицалар, дәреслек\n135-се күнегеүҙе эшләргә, 202-се бит.\nУсағының төтөнө тура сыға\nМәжит Ғафури «Шағирҙың\nМәжит Ғафури «Шағирҙың алтын приискыһында».Тормошо. Белемгә ынтылышы. Троицк, Ҡазан, Өфө мәҙрәсәләрендә белем алыуы. Бөтә тормошо, эшсәнлеге Башҡортостанда үтә. Ижади эшмәкәрлегенә 1924 йылда 20 йыл тулыу байрамы. Уға Башҡортостандың халыҡ шағиры исеме бирелеүе.\n“Шағирҙың алтын приискыһында” повесы, уның автобиографик характерҙағы әҫәр булыуы. Повеста иҫке йәмғиәт шарттарында йәшәгән эшселәрҙең, шәкерттәрҙең ауыр тормошон сағылдырыу. Әҫәрҙең образдар системаһы. Зиннәт, Мәжит, Фәйзулла, Шакир, Лотфулла кеүек шәкерттәрҙең белемгә ынтылышы, ауырлыҡтар алдында баш эймәүе. Сәлим, Сибғәт бабайҙар, ҡарауылсы ҡарт, ат башы ҙурлығы алтын тапҡпн башҡорт эшсеһе, ҡаҙаҡ егеттәре образдары. Ауыр тормош һөҙөмтәһендә һаулыҡтары ҡаҡшаған, физик яҡтан зәғифләнгән эшселәрҙең рухи ныҡлығын, киң һәм саф күңелле кешеләр булыуын асыу.\nПрииск хужалары Закир һәм Шакир Рәмиевтар, управляющийҙар тупаслығы, эрелеге, кешеләр ғүмере менән иҫәпләшмәй байлыҡ артынан ҡыуыуҙары.\nӘҫәрҙә синфи көрәш юлы.менән генә эшселәрҙең үҙ хоҡоҡтарын яулап алыуы мөмкин, тигән идея үткәрелеүе.\nПовестың композицион үҙенсәлектәре, сюжеты, контраст алымының уңышлы ҡулланылыуы. Тел – стиль сараларының байлығы.\nМ. Ғафуриҙың портреты, дәреслек\nХудожестволы образ тураһында уҡырға, 248-се бит.\nУтар, тәпән, әүәләү, ишан, хәҙрәт, мәхәллә, төпсөнөп һорашҡан, ҡолаҡтар үрә торҙо, шәп кәсеп, хәлфә, өйлә намаҙы, мөрид, сапан, кәйлә, ҡорамаларҙан теркәп тегелгән, ҡара һаҡалың ҡайҙа барһаң да артыңдан ҡалмаҫ, ғилемең ояты юҡ, донъяның әсеһен-сөсөһөн күп татыған, тәҡдир, аҫтыртын рәүештә, зәһәр, үткер егет, ат башылай алтын, күҙҙәребеҙҙе майҙан уртаһына аттыҡ, имза\nКонтроль диктант «Башҡорт милли аш-һыуҙары».\nКонтроль диктант «Башҡорт милли аш -һыуҙары».\nБашҡорт халҡының милли аш-һыуы тураһында мәғлүмәт биреү.\nШәйехзада Бабич «Халҡым өсөн», «Бер минут».\nШ.Бабичтың тормошо һәм ижад юлы.\nБабич – шиғыр оҫтаһы. Поэзияһының төп үҙенсәлектәре: халыҡсанлыҡ. Тәрән мәғәнәлек, юғары художестволылыҡ, поэтик теленең, шиғыр төҙөлөшөнөң ябайлығы һәм еңеллеге.\nШ.бабичтың башҡорт әҙәбиәтендә тарихында тотҡан урыны.\nВидео фильм, шағир портреты, дәреслек\n“Халҡым өсөн” шиғырын ятларға, 250-се бит.\nЗауҡым өсөн, көләс, һырғаҡ, булһын фиҙа, парса-парса булды меҫкен күкрәгем, утлы йөрәк, үткен күңел, киҫкен күңел\n139-сы күнегеү, 217-се бит.\nБитләүҙәрҙә, гүйә, ҡатҡылланған, ерлектән\nИзложение «Ураҡ өҫтө ине».\nТелмәр үҫтереү, өйрәнелгән темаларҙы һәм яңы һүҙҙәрҙе ҡулланып изложение яҙыу, икмәккә дан йырлау.\nмәҡәлдәр яҙып килергә.\nШ. Бабич «Башҡортостан», «Башҡорт халҡына көйлө хитап».\nШ. Бабич «Башҡортостан», «Башҡорт халҡына көйлө хитап». Ш.Бабичтың Башҡортостан, уның үткәндәре, бөгөнгөһө һәм киләсәге тураһындағы шиғырҙары.\nШиғырҙар уҡырға 259-265-се биттәрҙән.\nЗалим, намыҫ, фаш, ҡаһарман, хәләл, тәрсим, ғәкес инҡилапсы, залим түрәләргә башын бирмәй, ҡара көскә, мәлиәттән сыҡтыҡ, ер тарайҙы, ил ҡарайҙы, форсат ваҡыт, мәғрүр халыҡ, ҡалды хайранға, яуыз фекер, тыу\nЙыл дауамынды өйрәнелгәндәрҙе йомғаҡлау.\nБашҡорт телендә әҙәби китаптар уҡырға.\nНомер материала: ДВ-320022


1 Декабрь 2018, 12:58\nТөбәк фермерҙары республиканың ауыл хужалығы тармағын үҫтереүгә үҙ өлөштәрен индерә. Беҙҙең ҡырыҫ тәбиғәт шарттарында, алдарында осраған ауырлыҡ-тарға бирешмәйенсә, үҙ ерҙәрендә крәҫтиән-фермер хужалыҡтарын ойоштороп, тырышып эшләгән йәштәр маҡтауға лайыҡ.Баймаҡ районының Кәрешкә ауылында йәшәүсе Линар Әхмәтов 2014 йылда фермерлыҡ эшенә тотонған. Хеҙмәткә һөйөү уға атаһынан бирелгәндер, моғайын.\nТөбәк фермерҙары республиканың ауыл хужалығы тармағын үҫтереүгә үҙ өлөштәрен индерә. Беҙҙең ҡырыҫ тәбиғәт шарттарында, алдарында осраған ауырлыҡ-тарға бирешмәйенсә, үҙ ерҙәрендә крәҫтиән-фермер хужалыҡтарын ойоштороп, тырышып эшләгән йәштәр маҡтауға лайыҡ.\nБаймаҡ районының Кәрешкә ауылында йәшәүсе Линар Әхмәтов 2014 йылда фермерлыҡ эшенә тотонған. Хеҙмәткә һөйөү уға атаһынан бирелгәндер, моғайын. Фирғәт Юлай улы Әхмәтов «Сибай» совхозы тарҡалғанса бүлексә идарасыһы вазифаһында эшләгән, ҡыҫҡаһы эштең рәтен белгән кеше. 9-сы кластан һуң Линар Баймаҡ һөнәрселек училищеһына уҡырға инә һәм киң профилле водитель-тракторсы һөнәрен үҙләштерә. Тоцк ҡалаһында танк хәрби ғәскәрҙәрендә әрме хеҙмәтен үтәп ҡайта ул. Тырыш егет бер ҙә эшһеҙ ятмай, Сибай ҡалаһының бер предприятиеһында һаҡсы, Кәрешкә мәктәбе ҡаҙанлығында эшсе булып эшләп тәжрибә туплай. Артабан 4 йыл тирәһе совхозда водитель булып йөрөй. Хужалыҡ тарҡала башлағас, Әхмәтовтар ферманы ҡуртымға алып ҡалырға ашыға. Һуңынан, бүлексәнең симменталь тоҡомло 23 баш һыйырын һатып алып, үҙҙәренең эшен башлап ебәрә.\n—Йәйгеһен 200 гектар ерҙе ҡуртымға алдыҡ. Йылдан-йыл сәсеүлек ерҙәрен иркенәйтә барып, хәҙер 850 гектар май-ҙанда сәсеүлек һәм бесәнлегебеҙ бар. Яйлап малдың һанын да арттырыуға ирештек. Хужалыҡта 140 баш мал иҫәпләнһә, шуларҙың 80-е—һауын һыйырҙары,—ти йәш фермер Линар Әхмәтов.\nСовхоздың элекке һауынсылары эшләгәнгәме, хужалыҡ эштәре ыңғай һәм ырамлы бара. Куйбышев бүлексәһенең алдынғы һауынсылары Люциә Камил ҡыҙы Мөхәмәтғәлина менән Нәзилә Йәноҙаҡ ҡыҙы Иҫәнаманова малҡайҙарҙы күңел биреп баға. Көнөнә 260 литр һөт һауып алып торалар, кәрәк икән һыйырҙарҙың аҫтын да таҙарталар.\n—Ауылда эш булыуы—үҙе бәхет. Өйҙә ултырып та, ситкә йөрөп эшләп тә арыныҡ. Шуға күрә, үҙебеҙ белгән эшкә ҡуш ҡуллап тотондоҡ. Эш хаҡын ваҡытында алып торғас, фермаға атлығып торабыҙ,—ти уңған һауынсылар.\nЛинар үҙенең башланғысын хуплап, бар хәленсә ярҙам итеп тороусы атаһы Фирғәт Юлай улына һәм әсәһе Зилә Вәлиулла ҡыҙына рәхмәтле. Улар кәләше менән төп йортта, ата-әсәһе менән бергәләп донъя көтә. Кәләштең дә бик шәбен эләктергән Линар. Аҡъярҙан төшкән килен Рәфилә Йәүҙәт ҡыҙы ферма быҙауҙарын үҙе ҡарай, сиратлап һауынсы апайҙарын да ял иттереп ала. Әхмәтовтарҙың татыу ғаиләһендә уларҙың эшен дауам итерҙәй уландары үҫеп килә. Өлкәне Амур Баймаҡ ҡалаһының лицей-интернатының 6-сы класында, ә кесеһе Юнир Кәрешкә мәктәбенең 3-сө класында белем ала.\n—Эште башлап ебәргәнбеҙ икән, артабан уны үҫтерергә кәрәк, тип һанайым. Стартап программаһы буйынса алған 300 мең һумға беҙ таналар һатып алдыҡ. Хәҙер артҡа юл юҡ, тик алға ҡарап йәшәргә кәрәк,—ти Линар Әхмәтов.\nОшондай ныҡышмал, тырыш ир-егеттәребеҙ булғанда, еребеҙ хужаһыҙ ҡалмаясаҡ.


Грозныйҙа шартлау һөҙөмтәһендә яраланыусылар урындағы дауаханаларға урынлаштырылған - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nГрозныйҙа шартлау һөҙөмтәһендә яраланыусылар урындағы дауаханаларға урынлаштырылған\nРеспублика буйынса эске эштәр министрлығы яраланған хеҙмәткәрҙәрҙе тикшереү өсөн табип-санитар бүлек хеҙмәткәрҙәрен Чечняға ебәрергә ҡарар иткән. Әле шартлау һөҙөмтәһендә яраланыусылар Грозный дауаханаларына урынлаштырылған. Уларға тейешле ярҙам күрһәтелә. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Грозный ҡалаһы янындағы Контроль-үткәрәү пунктында террорсы үен шартлата. Һөҙөмтәлә, башҡортостандан 6 полиция хеҙмәткәре яралана. Террорсылар Грозный ҡалаһына Еңеү парадына барырға йыйынған. Улар байрам ваҡытында бомба шартлатырға ниәтләнгән, тип хәбәр итәләр Эске эштәр министрлығынан.\n11 мая Бөрйән районының утһыҙ ҡалыуы халыҡ өсөн яңылыҡ түгел\n11 мая Башҡортостан халҡы банктарҙа 303 миллиард ярым һум аҡса һаҡлай


Ауыл хужалығына мөнәсәбәтте үҙгәртергә кәрәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 ноября 2015 — 15:59\nРеспубликала төбәк башлығы Рөстәм Хәмитовтың Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға хатын тикшереү дауам итә. Хөкүмәт алдында инвестициялар, федераль гранттар, дотациялар, субсидиялар йәлеп итеү бурысы ҡуйылған. Хатта иҡтисади мәсьәләләргә төп урын бирелгән. Сәнәғәт һәм ауыл хужалығы эшмәкәрлеген һөҙөмтәле итеүгә иғтибар итергә ҡушылған. Ул ғына түгел Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов ауыл хужалығында алдынғы биш төбәк исемлегенә инеүҙе талап итә. Республика етәксеһе әйтеүенсә, һуңғы осорҙа тармаҡҡа инвестициялар ике тапҡырға артҡан һәм 7 миллиард 800 миллион һумға еткән. Аграрийҙарға ярҙам итеү йәһәтенән йыл һайын 6 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленә. Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, ауыл хужалығына мөнәсәбәтте үҙгәртергә кәрәк.


Әрем менән дауалау\n26 Октябрь 2021, 12:48\nБыл үҫемлек һалҡын тейҙереү, баш ауыртыуы, киҙеү, бронхит, артрит һәм артроз, радикулит кеүек иң таралған ауырыуҙарҙан арынырға һәм ашҡаҙан, эсәк, бауыр эшмәкәрлеген көйләргә ярҙам итә. Шулай уҡ бөтә организмды нығытыу һәм витаминдар менән байытыу йәһәтенән дә уның файҙаһы баһалап бөткөһөҙ күп.\nУны борон-борондан төрлө ауырыуҙарҙы дауалауҙа файҙаланғандар. Әбүғәлисина ла әремдең эфир майын дауалау процедуралары үткәргәндә ҡулланған. Уны һалҡын тейеүҙән, туберкулездан дауалағанда кеүәҫкә, шарапҡа шифалы тәмләткес булараҡ өҫтәгәндәр. Төнәтмәһе менән һөйәктәр, бил ауыртыуын дауалағандар. Организмдан селәүсендәрҙе сығарыу өсөн әрем сәйе эскәндәр. Тағун һәм ваба эпидемияһы ваҡытында йорт эсендәге һауаны зарарһыҙландырыу өсөн әрем төтәткәндәр йә иҙәнгә түшәгәндәр.\nҮләндең эфир майы иммунитетты нығыта, нервы системаһын көйләй, ялҡынһыныуға, аллергияға, вирустарға ҡаршы йоғонто яһай, һауаны микроорганизмдарҙан таҙарта.\n✔Невроздан, йоҡоһоҙлоҡтан, сәбәпһеҙ көйәләнеүҙән ун көн әрем ваннаһы ҡабул итергә кәңәш ителә. Бының өсөн 150 г яңы өҙөлгән, йә булмаһа киптерелгән япраҡҡа бер литр ҡайнар һыу ҡойоп, һауыттың ҡапҡасын ныҡ итеп ябып, ярты сәғәт тоторға. Һуңынан әҙер төнәтмәне һыу тултырылған ваннаға ҡойорға. Ваннаны йөрәк тәңгәлен һыуға тейҙермәй ултырып ҡына инергә кәрәк. Йыуыныу бүлмәһенең ишеген дә ҡыҫып ҡуйыу хәйерлерәк. Әйткәндәй, был процедура артыҡ майҙы иретеп, уны организмдан сығарырға ла ярҙам итә.\n✔Невроздан һәм йоҡоһоҙлоҡтан дауаланыу өсөн махсус яҫтыҡтар эшләргә була. Бының өсөн уның яртыһына – әрем, ҡалған өлөшөнә тигеҙ күләмдә бөтнөк үләне менән ҡомалаҡ тултырырға. Яҫтыҡтан килгән хуш еҫ тиҙ үк йоҡоға тартыр.\n✔Көслө баш ауыртыуҙан әремдең эфир майы ярҙам итә. Бының өсөн ҙур булмаған ҡара һоро төҫтәге шешәгә һыу тултырып, бер-ике тамсы эфир майы тамыҙығыҙ һәм ҡапҡасын ябып, яҡшы итеп болғатығыҙ. Баш ауырта башлағас, шуны бер нисә тамсы бинтҡа йә мамыҡҡа тамыҙып, маңлайға, сикәгә һөртөргә һәм яҡшы итеп ыуырға.\n✔Бронхиаль астма менән интегеүселәргә тын алыуҙы еңеләйтеү өсөн, оҙайлы йүтәлдән ялҡынһыныуға һәм микробтарға ҡаршы тороу сараһы булараҡ, күкрәк тәңгәлендә әремдең ике тамсы эфир майы ҡушылған хуш еҫ таратыусы һауыт йөрөтөргә ҡушалар.\n✔Бал ҡушылған әрем һуты ололарҙың баш ауыртыуын баҫа, ишетеү һәләтен көсәйтә. Уның шулай уҡ гепатиттан да файҙаһы бар.\n✔Әрем япрағынан әҙерләнгән төнәтмәнең бауыр, үт юлы, ашҡаҙан-эсәк тракты ауырыуҙарынан файҙаһы ҙур. Бының өсөн бер ҡалаҡ кипкән япрағына ике стакан һыу ҡойоп төнәтергә, һөҙөргә һәм тәүлегенә өс тапҡыр берәр ҡалаҡ эсергә.\n✔Бәүел ҡыуығынан таштарҙы сығарыу өсөн 100 г япраҡты бер литр һыуҙа ебетергә һәм ҡайнатып сығарып, 400 г шәкәр өҫтәргә һәм талғын утта ҡуйырғансы тоторға. Уны көнөнә ике-өс тапҡыр берәр ҡалаҡ эсергә.\n✔Әсе әрем аппетитты күтәрә. Шуға күрә лә уны оҙайлы ауырыуҙан һуң хәлһеҙләнгән, үтә ябыҡҡан ауырыуҙарға тәғәйенләйҙәр. Мәҫәлән, бер үк күләмдә әрем япрағы, меңъяпраҡ һәм ваҡланған бәпембә тамырына бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 5 минут талғын утта ҡайнатырға. Һыуынғас, һөҙөп, ашарҙан 20 минут алда берәр ҡалаҡ эсергә.\n✔Бал менән лимон ҡушып әҙерләнгән әрем сәйе лә аш эшкәртеү органдарының эшмәкәрлеген яҡшыртыуға булышлыҡ итә. Уны көнөнә өс тапҡыр 1/4 стакан эсергә кәңәш итәләр.\n✔Һалҡын тейеп ауырыуҙың тәүге билдәләре һиҙелә башлау менән һыуға бер-ике тамсы эфир майы тамыҙып, шуның менән тамаҡты сайҡатырға мөмкин. Ғөмүмән, һалҡындан, вирустарҙан һаҡланыу өсөн өйҙә кипкән сәскәләрҙән әҙерләнгән гөлләмә араһына бер-ике әрем үләне ҡыҫтырып тотоу ҙа файҙаға ғына.


Силәбе өлкәһе губернаторы Алексей Текслер менән осрашыу\n4 августа Өфөлә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Силәбе өлкәһе губернаторы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Алексей Текслер менән осрашты. Формаль булмаған шарттарҙа яҡтар социаль-иҡтисади, милли-мәҙәни өлкәләрҙә төбәк-ара хеҙмәттәшлекте нығытыу, сәнәғәт һәм туризм йүнәлешендә утртаҡ проекттарҙы тормошҡа ашырыу тураһында фекер алышты.\n- Силәбе өлкәһе – ул беҙҙең ут күрше. Уңышлы үҫешеүсе төбәк. Унда 150 меңдән ашыу башҡорт йәшәй, уларҙың үҙҙәрен яҡшы тойоуҙары, милли мәҙәниәт үҫешеүе, милләттәштәребеҙгә туған телде өйрәнеү өсөн шарттар булыуы беҙҙең өсөн бик мөһим, – тине Радий Хәбиров. – Алексей Леонидович менән бөтә йүнәлештәр буйынса үҙ-ара ярҙам буласаҡ тип килештек. Беҙ үҙебеҙҙең яҡтан матди һәм методик ярҙамды мотлаҡ көсәйтәсәкбеҙ.\n- Мин Башҡортостан тураһында һөйләгәндә һәр ваҡыт айырым тулҡынланыу кисерәм. Рәсәйҙең энергетика министры урынбаҫары, «Башнефть»тең директорҙар советы рәйесе булғанда ла бында йыш ҡына килә инем, шуға республика тураһында ишетеп кенә беләм тип әйтмәҫ инем, – тине Алексей Текслер. – Беҙҙең төбәктәрҙе етди иҡтисади, мәҙәни бәйләнештәр берләштерә. Шул уҡ ваҡытта ынтылаһы үрҙәр, шуға билдәләгән уртаҡ пландар ҙа бар. Беҙҙең өлкә бик ҙур, күп милләтле. Тәбиғи, башҡорттар мөһим урын алып тора. Һис һүҙһеҙ, беҙ артабан да уларға һәр яҡлап ярҙам күрһәтәсәкбеҙ.\nТөбәк етәкселәре ғәмәлдәге килешеү нигеҙендә тауар әйләнеше, сәнәғәт һәм туристик потенциалды үҫтереү буйынса хеҙмәттәшлек даирәләрен киңәйтеү тураһында һүҙ ҡуйышты.\nРадий Хәбиров менән Алексей Текслер Салауат Юлаев һәйкәле янында булды, республика халҡы менән аралашты. Улар рәтендә күптән түгел Силәбе өлкәһенән Башҡортостанға күсеп ҡайтҡан йәш ғаилә лә бар ине. Улар, күсеүебеҙгә ҡарамаҫтан Силәбе өлкәһендәге яңылыҡтарҙы күҙәтеп барабыҙ тинеләр һәм Силәбе өлкәһендә йәшәгән башҡорттарға айырым иғтибар бүлгәндәре өсөн төбәк етәксеһенә рәхмәт белдерҙеләр.


Тыуған яҡты өйрәнәләр\n20 Декабрь 2017, 13:03\nР. Шәрипов исемендәге Сабай һәм Таулар урта мәктәптәре уҡыусылары республика конкурсында еңеү яуланы.\nЙыл һайын Өфөлә тикшеренеү эштәренең тыуған яҡты өйрәнеүгә бағышланған «Ватан юлдары буйлап» тип исемләнгән республика конкурсы үтә. Уның маҡсаты – балалар менән туристик-тыуған яҡты өйрәнеү, тикшеренеү эшен үҫтереү. Быйыл әлеге конкурс сиктәрендә 1-5-се класс уҡыусылары араһында беренсе тапҡыр уның өҫтәмә этабы үтте.\nI этап йомғаҡтары буйынса, финалға ошо номинацияла иң күп балл йыйған уҡыусылар саҡырылды. Сабай мәктәбенән 6-сы класс уҡыусыһы Лилиә Әхмәтгәрәеваның «Ике завод һәм профсоюздар һарайы төҙөгән музыкант Аршат Ихсанов», Таулар мәктәбенән 4-се класс уҡыусыһы Айһылыу Ғәлләмованың «Яҡташыбыҙ – Социалистик Хеҙмәт Геройы Рәшит Мансуров» тигән эштәре юғары баһа алды (ғилми етәкселәре З. Сәйетова һәм Г. Шайморатова).\nОшо көндәрҙә Балаларҙың туризм, тыуған яҡты өйрәнеү һәм экскурсиялар һауыҡтырыу-мәғариф республика үҙәге базаһында конкурсҡа йомғаҡ яһалды. Уҡыусылар тикшеренеү эштәрен лайыҡлы тәҡдим итте һәм еңеүгә иреште. Сара ваҡиғаларға бай булды. Республика мәктәптәре уҡыусылары өсөн Башҡортостан тарихы музейы буйлап экскурсия ойошторолдо. Конкурсты асыу тантанаһынан һуң балалар тикшеренеү эштәрен яҡланы, аҙаҡтан уларға мәҙәни программа тәҡдим ителде. Балалар опера һәм балет театры музейында булды. Сәйәхәтте ойошторған өсөн Р.Шәрипов исемендәге Сабай мәктәбе директоры А. Арыҫлановҡа һәм водитель Р. Мостафинға рәхмәт белдерәбеҙ.\nЙәш тыуған яҡты өйрәнеүселәрҙе ҙур еңеүҙәре менән ҡотлайбыҙ!\nТыуған яҡты өйрәнеү эше тағы ла әүҙемләшер һәм киләһе йылда Бүздәк районынан яңы еңеүселәр менән танышырбыҙ, тип ышанабыҙ.


Беҙҙең проекттар Тыныс тормошта ла батырлыҡҡа урын бар... 18.03.2015 Тулырак 23 февраль – Ватанды һаҡлаусылар көнө 26.02.2015 Тулырак Тыныс тормошта ла батырлыҡҡа урын бар... 16.02.2015 Тулырак Һеҙҙең арағыҙҙа исемдәре маҡтауға лайыҡ кешеләр бармы? 10.02.2015 Тулырак Ғәмбәрә Хоҙайбирҙина 28.01.2015 Коммунистик хеҙмәт ударнигы, социалистик ярыш алдынғыһы, "Сода" заводында төҙөүсе булып эшләгән хеҙмәт ветераны. Уның тормошо һәм күркәм эштәре тураһында. Тулырак Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Сәүиә Сираева ижады һәм тормошо тураһында һөйләй 03.12.2014 Тулырак "Алтын ҡаурый" премияһы лауреаты Рәзилә Низамова. 08.10.2014 Тулырак Фән докторы Әхмәт Рәхимов. 30.09.2014 Тулырак 25 йыл башланғыс класс балалары уҡытҡан Альберт Дәүләтйәнов. 23.09.2014 Тулырак Ғүмәр Теләшев - Социалистик хеҙмәт геройы, Рәсәйҙең атҡаҙанған нефтсеһе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рационализаторы. 28.05.2014 Ғорурланырлыҡ шәхестәрҙең береһе - 29 йәшендә генә "Герой" исеменә лайыҡ булған Ғүмәр Теләшев хаҡында тапшырыу.\nТулырак Һуғыш осоро балаһы, ижади шәхес Наил Хәмитов. 06.05.2014 Тулырак Әсәҙуллин Рәйел Мирвай улы менән осрашыу. 30.04.2014 Тулырак "Ҡыҙыл таң" газетаһы хеҙмәткәре, утыҙ йыл ғүмерен журналистика өлкәһенә бағышлаған, ижади күңелле шәхес Рәзилә Низамова. 17.04.2014 Тулырак Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәдиф Тимершин менән әңгәмә. 16.04.2014 Тулырак Позитив ҡарашлы, үҙ эшенең оҫтаһы, өлгөлө ғаилә башлығы, хоҡуҡ өлкәһендә генә түгел, ә тормоштағы һәр һорауға төплө яуабы булған Рәйес Вәлиәхмәтов хаҡында. 26.03.2014 Тулырак Ғәли ағайҙың үҙе генә белгән йәшәү серҙәре бар... 05.02.2014 Ветеринария фәндәре кандидаты, доцент, хезмәт һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғәли Моратшиндың 85 йыл уҙған ғүмер юлы - ауыр, ҙур һынауҙар аша үтелгән...\nТулырак "Бөйөктәрҙә Туҡайлыҡты,Пушкинлыҡ, Лермонтовлыҡты Күрергә генә кәрәк!" Был шиғыр юлдарының авторы, шағир Салауат Рәхмәтулла тураһында тапшырыу. 29.01.2014 Тулырак Дәүләкәндән ижади ҡарашлы шәхес Наил Хәмитов менән осрашыу. 15.01.2014 Оло быуын кешеләре менән бер рәттән тормош йөгөн үҙ иңендә тартҡан һуғыш осоро балалары…\nТулырак Яңы йылды ҡаршылап... 30.12.2013 Тулырак Үҙең өсөн түгел, башҡалар өсөн йәшәргә кәрәк... 27.11.2013 Башҡортостан матбуғат һәм киң мәғлүмәт сараларының атҡаҙанған хеҙмәткәре Алик Шакировтың тормошо.


4 Декабрь 2010, 17:15\nХалҡыбыҙҙың быуындан-быуынға тапшырыла килгән бай хазинаһы – һоҡланғыс ауыҙ-тел ижады өлгөләре бар. Шулар араһында үҙенең боронғолоғо, күләме, йөкмәткеһе һәм әһәмиәте буйынса «Урал батыр» эпосы айырым урын биләй. Унда – халҡыбыҙҙың асылы, тарихы, мәҙәниәте, ғөрөф-ғәҙәттәре, йәшәү мәғәнәһе, изгелек һәм яуызлыҡ, яҡшы менән яман, тыуым, үлем һәм үлемһеҙлек кеүек мәңгелек төшөнсәләр... Эпостың күп кенә образдары һәм мотивтары бөтә донъя фольклоры образдары һәм мотивтары менән ауаздаш. «Урал батыр» эпосына 4000 йыл булһа, уны күсереп яҙып алыуға ғына ла быйыл 100 йыл тула. Ошо айҡанлы баш ҡалабыҙ Өфөлә БР Фәндәр академияһының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, БР Фәндәр академияһы, БР Мәҙәниәт министрлығы, ЮНЕСКО эштәре буйынса Башҡортостан Республикаһы комитеты ойоштороуында «Урал батыр» һәм донъя халыҡтарының рухи мираҫы» тип аталған халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция үтте. Унда республикабыҙҙан һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән 300-ҙән ашыу ғалим ҡатнашты. Пленар өлөштә һәм секция ултырыштарында барлығы 150-нән ашыу доклад тыңланды. Унда «Урал батыр» эпосына һәр яҡлап күҙәтеү яһалды, уны киң ҡатлам уҡыусыларға еткереү, төрлө телдәргә тәржемә итеү, сәсәндәр мәктәбен үҫтереү буйынса башҡарылған эштәр барланды, шулай уҡ этнолингвистика һәм этнолингвофольклористиканың көнүҙәк мәсьәләләре лә тикшерелде.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙы республика етәкселеге исеменән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина сәләмләне:\n– Республика етәкселеге исеменән күп милләтле Башҡортостан ерендә, мәртәбәле форумда һеҙҙе сәләмләүемә бик шатмын. Бында йәшәүсе халыҡтарҙың этник үҙенсәлеген, мәҙәниәтен һаҡлап алып ҡалыу өсөн республикабыҙҙа бөтә шарттар ҙа булдырылған. «Урал батыр» эпосы, мифологияны өйрәнеү буйынса үҙенсәлекле сығанаҡ булараҡ, заманыбыҙҙың эпик мәктәбе талаптарына ярашлы, бөгөнгө көн күҙлегенән сығып, яңынан өйрәнелә. Әлеге кәңәшмә иһә яңы ғилми концепциялар, асыштар һәм эҙләнеүҙәр өсөн стимул, ә уның һөҙөмтәләре «Урал батыр» эпосын ЮНЕСКО-ның кешелектең рухи мираҫы шедеврҙары исемлегенә индереүгә нигеҙ булып торасағына ышанам.\n– Бөйөк «Урал батыр»ыбыҙ тағы бергә йыйҙы. «Урал батыр»ҙың йөҙәр, меңәр йылдар дауам иткән төп рухы – ул халҡын берләштереү, кешеләрҙе изге эштәр өсөн туплау. Һуңғы йылдарҙа тамырҙарыбыҙҙы өйрәнеүгә, шәжәрәбеҙҙе барлауға ҙур иғтибар бирелә, ә уйлап ҡараһаң, һәр беребеҙҙең шәжәрәһе «Урал батыр»ҙан башлана. Беҙ барыбыҙ ҙа – «Урал батыр»ҙың балалары. «Урал батыр» эпосы – донъя әһәмиәтендәге күренеш. Был шедеврҙы 1910 йылда Мөхәмәтша Буранғолов Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәрҙән яҙып алмаған булһа, бөгөн башҡорт халҡы үҙ туған телендәге ниндәй бөйөк һәйкәлдән мәхрүм булыр ине, – тине БР Дәүләт Йыйылышы – ҡоролтай депутаты, Башҡортостандың халыҡ шағиры, БР Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Рауил Бикбаев пленар ултырыштағы сығышында.\nКонференцияла сығыш яһаусы башҡа ғалимдар ҙа, эпосты донъя кимәлендә билдәле бөйөк әҫәрҙәр рәтенә индереп, уның әһәмиәтен юғары баһаланы. «Уҡыған һайын уның яңы биттәре, тәрән мәғәнәһе асыла. Һәр һүҙендә тәрән фәлсәфә ята. Тормош дәреслеге булырҙай китап», – тине улар. ҡөрьән урынына уҡыла торған әҫәр, тигән фекерҙәр ҙә әйтелде. Хатта сит өлкәләрҙән килгән фольклорсылар ҙа «Урал батыр»ҙы ҡыҙыҡһынып уҡыуын һәм халҡыбыҙҙың шундай әҫәр ижад иткән сәсәндәре булыуына ихтирамын белдерҙе.\n– Һәр эпос – ул халыҡ ижадының иң сағыу өлгөһө. Ул башҡа фольклор жанрҙарын да үҙ эсенә ала. Шуға күрә, эпосты өйрәнгәндә, уны монументаль әҫәр булараҡ баһалау кәрәк. Унда халыҡтың тарихы, этнографияһы, психологияһы сағылыш таба. Тап шуның өсөн дә яҡут фольклористикаһында «Олонхо» эпосы ЮНЕСКО буйынса рухи мираҫ шедевры статусына лайыҡ булды. «Урал батыр» ҙа бөтә донъяла танылыу алыуға лайыҡ, – тине Рәсәй Фәндәр академияһының Себер бүлеге филология институтының әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре, филология фәндәре докторы Евгения Кузьмина.\n– Мин «Урал батыр»ҙың рус телендәге варианты менән генә танышмын. Шулай ҙа башҡорт эпосын донъяның классик әҫәрҙәре мираҫына индереү дөрөҫ булыр ине, тип уйлайым. Ул быға лайыҡ, – тине Д. И. Гулиа исемендәге Абхаз гуманитар тикшеренеүҙәр институты директоры урынбаҫары Зураб Джапуа.\nПленар ултырышта шулай уҡ Зөһрә Рәхмәтуллина, Фирҙәүес Хисамитдинова, Фәнүзә Нәҙершина, Розалиә Солтангәрәева кеүек күренекле ғалимдар сығыш яһаны.\nБилдәле булыуынса, «Урал батыр» эпосын 1910 йылда Башҡортостандың халыҡ сәсәне Мөхәмәтша Буранғолов Баймаҡ районында Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәрҙән яҙып алған.\nФилология фәндәре докторы, профессор, яҙыусы Рәшит Шәкүр был турала бына нимә ти: «19 йәшлек Мөхәмәтша ҡурайсы, 7000 юллыҡ эпосты яттан белеүсе сәсән Ғәбит Арғынбаев менән 1907 – 1908 йылғы иҫәп алыуҙа осраҡлы ғына таныша. Әммә ошо осрашыу уның яҙмышында хәл иткес роль уйнай, уның үҫмер саҡтағы халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһыныуы профессиональ ҡыҙыҡһыныуға әүерелә. Күп йылдар дауамында үҙенең остазы менән бәйләнеш өҙөлмәй. «1910 – 1912 йылдарҙа мин Ғәбит сәсән менән Ырымбурҙа ун көн икешәр тапҡыр аралаштым. 1918 йылда унда 15 көн, ә 1920 йылда 4 ай йәшәнем», – тип яҙа ул. Икенсе сәсән – Хәмит Әлмөхәмәтов тураһында бик аҙ билдәле: бәлки, Буранғоловтың уның тураһындағы иҫтәлектәре беҙгә килеп етмәгәндер».\nБаймаҡ районының мәғариф бүлеге методисы Яңылбикә Мөхәмәтйәнова редакцияға ебәргән хатында «Урал батыр» эпосының яҙып алыныу тарихын былай тип бәйән итә:\n«Хәмит Хужәхмәт улы Әлмөхәмәтов 1861 йылда Ырымбур губернаһына ҡараған Икенсе Этҡол ауылында, күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Бәләкәйҙән бик зирәк, йор һүҙле, отҡор бала булып үҫә. Аң-белемгә ынтылышлы баланы атаһы Аҡмулланың һабаҡташы Таһир Дәүләтшин мәҙрәсәһенә уҡырға бирә. Ул унда бик тиҙ ғәрәпсә уҡырға-яҙырға өйрәнә. Артабан Муллаҡайҙа Абдулла Сәиди мәҙрәсәһендә сәсәнлек-шағирлыҡ (ораторлыҡ) һөнәренә өйрәнә. Ошо мәҙрәсәлә ул Ғәбит сәсән Арғынбаев менән таныша. Улар яҡын дуҫтар булып китә. Һуңынан Ғәбит Хәмит сәсәндең бер туған һеңлеһе Заһиҙәгә өйләнә.\n1910 йылдың йәмле йәй айҙарында «Хөсәйениә» мәҙрәсәһендә уҡып йөрөгән 22 йәшлек шәкерт Мөхәмәтша Буранғолов, халыҡтан ауыҙ-тел ижадын йыйыу, уларҙы яҙып алыу маҡсаты менән, Бөрйән ырыуы яҡтарына килә. Ләкин ул Икенсе Этҡолда Хәмит сәсәнде осрата алмай. Сәсәндең сираттағы сәфәргә сыҡҡан осоро була. М. Буранғоловҡа Түбәнге Иҙрис ауылында йәшәүсе Ғәбит сәсән Арғынбаевҡа барырға кәңәш итәләр. Шунан һуң ул Ғәбит сәсән менән осрашып, унан бик күп ҡобайыр һәм бәйет яҙып ала. Ғәбит сәсән Хәмит сәсәндән биш йәшкә оло була. Мөхәмәтша Буранғолов унан «Урал батыр» эпосын һөйләүен һорағас: «Хәмит ҡайнағамдан үтеп, халҡыбыҙҙың изге ҡомартҡыһын үҙем генә һөйләй алмайым», – тип яуап бирә. Бер нисә көндән Ғәбит сәсән атын егеп, Мөхәмәтшаны ултыртып, Икенсе Этҡол ауылына юлланалар. Хәмит сәсән Мөхәмәтшаның изге ниәтен белгәс, алыҫ сәфәрҙән яңы ғына ҡайтып тороуына ҡарамаҫтан, ҡорбан салырға ҡарар итә. Абдулов тигән ауылдашынан ҡорбанлыҡ һарыҡ һатып ала. Ауылдан алыҫ түгел Бишҡайын һаҙлығы буйына сығып, сәсәндәр ҡорбан салып, ҡаҙан аҫа. Изге доғалар уҡып, ҡорбан ашынан ауыҙ иткәс, улар М. Буранғоловҡа халыҡ ҡомартҡыһы «Урал батыр» ҡобайырын алмашлап яттан һөйләргә тотона. Сәсәндәр бишәр-алтышар йөҙ юлды бер туҡтамай яттан һөйләй. Быуаттар буйы телдән-телгә күсеп килгән башҡорт халҡының изге ҡомартҡыһы «Урал батыр» ошо ерҙә тәүге тапҡыр ғәрәп хәрефтәре менән аҡ ҡағыҙға яҙыла...» Быны ул Хәмит сәсәндең ейәнсәре Сәлимә апай Әлмөхәмәтованың һөйләгәндәренән сығып яҙған.\nНи генә тимә, бөгөн беҙ Ғәбит һәм Хәмит сәсәндәр, Мөхәмәтша Буранғолов арҡаһында «Урал батыр» эпосы кеүек ҡабатланмаҫ рухи мираҫҡа, бөйөк фәлсәфәүи әҫәргә, тиңе булмаған тормош әсбабына эйәбеҙ. Уны ҡәҙерләп һаҡлау һәм киләсәк быуынға тапшырыу – беҙҙең изге бурысыбыҙ.\nКонференцияла ҡатнашыусы арҙаҡлы ғалимдар ҙа, «Урал батыр» эпосы бөтә донъя рухи мираҫ шедеврҙары исемлегенә индерелергә тейеш, тигән фекер әйтте. Шулай уҡ 2011 йылды «Урал батыр» йылы тип иғлан итеү, Өфө аэропортына, республика ҡала һәм райондары урамдары һәм майҙандарына «Урал батыр» исемен биреү, баш ҡалала Мөхәмәтша Буранғоловҡа һәйкәл асыу кеүек тәҡдимдәр индерелде.


Нефтекаманың «Торос» хоккейсылары «Рязань» клубының ҡапҡаһына асҡыс таба алды\nИлдең юғары хоккей лигаһы лидерҙарының береһенә ҡаршы уйында яҡташтарыбыҙ өс тапҡыр уңышҡа өлгәште. Ә үҙ ҡапҡаларына ике шайба ғына үткәртте.\nШуныһын билдәләргә кәрәк, дәғәүселәр быйылғы миҙгелдә айырыуса уңышлы сығыш яһай. Ул үҙ боҙонда бер кемгә лә отолмай тиерлек. Әммә был юлы хужалар ғәмәлдәге Рәсәй чемпиондарына ҡаршы тора алманы. Был еңеүҙән һуң Башҡортостан командаһы 77 мәрәй туплап турнир таблицаһының өсөнсө урынына күтәрелде. Иртәгә Нефтекама коллективы Воронежда урындағы "Буран" менән көс һынаша.