Хәбәрҙәр: Нью-Йоркка яңы ғәрәсәт яҡыная.\nНью-Йоркка яңы ғәрәсәт яҡыная.\nҒәрәсәттәр Нью-Йоркка тынғылыҡ бирмәй. Америка мегаполисы мэры Майкл Блумберг, Американың көнсығыш яр буйына яҡынайып килгән яңы штормға ҡаршы тороу өсөн, ашығыс саралар күрергә ҡушты. Властар ҡаланың бөтә пляждарын һәм парктарын ябырға бойорҙо, шулай уҡ ҡаланың уйһыу райондарында йәшәүсе халыҡты өлөшләтә эвакуацияларға ниәтләй.\n“Парктар һәм пляждар шаршамбының төш ваҡытынан алып бер тәүлеккә ябыласаҡ. Был дөйөм хәүефһеҙлек өсөн эшләнә. Көслө ел ботаҡтарҙы, хатта тотош ағастарҙы ауҙарыуы ихтимал, һәм, әлбиттә, тулҡындар хәүеф тыуҙыра. Беҙ үҙҙәренең иҫәрлеге арҡаһында диңгеҙгә барып ингән кешеләр артынан ҡотҡарыусылар ебәрергә теләмәйбеҙ,-”тип белдерҙе Блумберг.\nЯңыһы емергес “Сэнди”ғәрәсәте Нью-Йоркка ябырылып бер аҙна үткәс башланырға тора, әммә быныһы ул ҡәҙәр үк ҡеүәтле булмаҫ, тип көтөлә. Ҡайһы бер райондарҙың халҡы әле булһа йорттарына ҡайта алмай, әйтергә кәрәк, күптәрҙең ҡайтыр урындары ла юҡ. Нью-Йорк, Нью-Джерси штаттарында кешеләр бөгөн дә харабаларҙы тәртипкә һала, ғәрәсәт эҙемтәләре менән көрәшә.


«Тамыр» балалар телеканалында яңы проект старт ала - Bash.News\n«Тамыр» балалар телеканалында яңы проект старт ала\n«Тамыр» балалар телеканалында яңы проект старт ала https://bash.news/news/1697_tamyr_balalar_telekanalynda_yay_proekt_start_ala\n«Ҡош юлы. Балалар» тип исемләнгән конкурста гитарала уйнап йырлаусы малай-ҡыҙҙар көс һынаша. Күптән түгел тапшырыуҙың тәүге сығарылышы эфирға төшөрөлгән.\n«Ҡош юлы» йәштәр хәрәкәте менән берлектә ойошторолған телевизион бәйгелә республиканың төрлө төбәктәренән 20-ләп үҫмер ҡатнашырға теләк белдергән. Тәүге турға 16 бала үткән. Күптәре ҙур ТВ буйынса тәү тапҡыр сығыш яһай. Финал май аҙағы - июнь башында үтә. Улар унда тәүге тапҡыр ҙур сәхнәлә гитарала уйнап йырлаясаҡ.\nКонкурс шарттарына ярашлы, һәр йәш музыкант остаздар алдында бер йыр башҡарырға тейеш. Йыр тамамланыу менән конкурсантты үҙенә алырға тигән теләгән йондоҙ ҡул күтәрә. Әгәр остаздарҙың һаны берәүҙән артыҡ булһа, дәғүәселәр шыбаға тотоша. Кем өҫкө сыға, йәш гитарасы шуның йондоҙлоғона эләгә.\nПроектта 7 йондоҙ үҙенә уҡыусы һайлай. Улар барыһы ла «Ҡош юлы» бард-башҡарыусылар конкурсы еңеүселәре. Артур Кәбиров, Миңзәлә Яхина, Ренат Абдулов, Альбина Шәмсетдинова, Тимур Йосопов, Ришат Сөләймәнов һәм Тимур Ямаловтарҙың исеме күптәребеҙгә таныш.\nКонкурсҡа теләктәшлек күрһәтеүселәр күп, ти ойоштороусылар. «Самрау» ижадханаһы бөтә ҡатнашыусылар өсөн дә футболкалар әҙерләгән. Фоторәссам Эдуард Дилмөхәмәтов профессионал фотосессия ойошторған. Бынан тыш, йәш йырсылар менән «Йәншишмә» гәзите менән «Аманат» журналдары таныштырып барасаҡ.\n«Ҡош юлы. Балалар» конкурсының тәүге сығарылышы 2 март «Тамыр» телеканалының тыуған көнөндә эфирға сыға. Һәр ҡатнашыусыға уңыштар теләйек! Әлегә «Ҡош юлы. Балалар» бөтә илдә балалар өсөн ойошторолған берҙән-бер бард йыры бәйгеһе.\nИзге күңелле балалар ярыша\n13:18, 21 авг\nБалтас районынының Түбәнге Һикеяҙ ауылында төҙөкләндерелгәндән һуң ауыл клубы сафҡа инде\n21:30, 16 авг\n15:51, 16 авг\nБөгөн Борай районында “Йәйғор” республика балалар ижады конкурсы башланды\n16:32, 15 авг


Арауыҡ үлсәме — Башҡорт Википедияһы\nТөрлө үлсәмдәге фигураларҙың яҫылыҡҡа проекциялары\nҮлсәнеш — объекттың торошон һүрәтләү өсөн кәрәк булған бәйһеҙ параметрҙар һаны, йәки системаның иреклек дәрәжәһе һаны.\n2.1 Арауыҡ үлсәмдәре\nҮлсәмгә билдәләмә биреүгә бер нисә ҡараш бар, мәҫәлән\nВекторлы арауыҡ үлсәме\nКүмәклектең комбинаторлы үлсәме уның комбинаторлы үҙсәнлектәре нигеҙендә билдәләнә һәм ирекле тиҫкәре булмаған һан булырға мөмкин.\nДөйөм билдәләмә үлсәм теорияһында бирелгән.\nЛебег үлсәме, йәки топологик үлсәм.\nМетрлы арауыҡтың Хаусдорф үлсәме.\nМинковский үлсәме фракталдарға дөйөмләштереүҙе рөхсәт итә, шуның менән бергә уларҙың үлсәме ирекле тиҫкәре булмаған һан булырға мөмкин.\nФизикала[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nШулай уҡ ҡарағыҙ: Пространство в физике\nАрауыҡ үлсәмдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКлассик физика теориялары өс үлсәмле физик үлсәмдәрҙе һүрәтләйҙәр.\nЯрашлы рәүештә Квадрат, куб һәм тессеракт\nӘйләнәнең яҫылыҡта торошон билдәләү өсөн өс параметр етә: үҙәгенең ике координатаһы һәм радиус, йәғни: яҫылыҡта әйләнәләр арауығы — өс үлсәмле; шул уҡ яҫылыҡта нөктәләр арауығы — ике үлсәмле; шулай булыуға ҡарамаҫтан әйләнә үҙе — әйләнәлә нөктәләр арауығы — бер үлсәмле: уның теләһә ниндәй нөктәһе бер параметр менән һүрәтләнә ала.\nБеҙҙең планета йөҙөнөң йыш ҡулланыла торған моделдәре сиктәрендә, Ер өҫтөндә ҡаланың урынын билдәләү өсөн (был осраҡта ҡала ике үлсәмле объект итеп түгел, ә нөктә итеп ҡарала) ике параметр етә, атап әйткәндә: географик киңлек һәм географик оҙонлоҡ. Ярашлы рәүештә: бындай моделдәрҙә арауыҡ ике үлсәмле була (ҡыҫҡаса — 2D, ингл. dimension һүҙенән), ҡарағыҙ геопространство.\nБеҙҙең физик ысынбарлыҡтың йыш ҡулланыла торған моделдәре сиктәрендә ниндәйҙер объекттың урынын билдәләү өсөн, миҫалға — самолёттың (самолёт был осраҡта өс үлсәмле объект итеп түгел, ә нөктә итеп ҡарала), требуется указать өс координата күрһәтеү талап ителә — киңлек һәм оҙонлоҡҡа өҫтәп бейеклекте белергә кәрәк. Шулай итеп: бындай моделдәрҙә арауыҡ өс үлсәмле була (3D). Самолёттың хәҙерге урынын билдәләү генә түгел, ваҡыт моментын да билдәләү өсөн, был өс координатаға дүртенсеһе (ваҡыт) өҫтәлергә мөмкин. Әгәр моделгә йүнәлеште лә өҫтәһәң (самолёттың ҡырынайыуын, тангажын, курстан тайпылыуын), ул саҡта тағы ла өс координата өҫтәлә һәм моделдең ярашлы абстракт арауығы ете үлсәмле булып китә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Арауыҡ_үлсәме&oldid=959654 ҡабул ителгән\nГеометрия буйынса тамамланмаған мәҡәләләр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:32 24 июль 2020 үҙгәртелгән.


Бөрйән, ҡыпсаҡ, үҫәргән һәм тамъян ырыуҙарының берләштерелгән шәжәрәләрендә уларҙың юлбашсыларының 1564 йылда Мәскәү батшаһы Иван Грозныйға тоғролоҡҡа ант биреүҙәре хаҡында мәғлүмәт бар. Әммә ошо тарихи ваҡиғаның күрһәтелгән йылда булыуына шик бар. Көньяҡ башҡорттары, Алтын Урҙа тарҡалғандан һуң, Нуғай ханлығына буйһондоролған була. XVII быуат башында нуғайҙар ҡалмыҡтар ҡыҫымына дусар ителеп, элегерәк биләгән ерҙәрен ҡалдырып китергә мәжбүр була. Тимәк, тарихи Башҡортостандың көньяғындағы ерҙәрҙе биләгән башҡорт ырыуҙары тап шундай сәйәси ваҡиғаларҙан һуң ғына, шул уҡ ҡалмыҡ баҫымынан да зыян күрмәҫ өсөн, Рус дәүләте менән бәйләнеш булдырып, билдәле бер шарттар менән ошо дәүләт составына инеп китә. Башҡорт тарихсыһы Ә.З. Әсфәндиәров юрматы башҡорттарының үҙҙәре биләгән аҫаба ерҙәренә батша хакимиәтенән алған грамотаһында күрһәтелгән дата "лета 7117 августа 21 дня", йәғни 1609 йылдың 21 авгусында, тиелгән. Ә көньяҡтараҡ йәшәгән башҡа башҡорт ырыуҙарының юрматыларҙан да алдараҡ Рус хакимиәте менән бәйләнешкә инеүен дәлиллләүсе башҡа мәғлүмәттәр табылмаған. Шул уҡ шәжәрәләрҙә бөрйән, үҫәргән, ҡыпсаҡ, тамъян ырыуҙары биләгән ерҙәрҙең көньяҡ сиктәренең элекке Нуғай ханлығы баш ҡалаһы Сарайчукҡа тиклем барып етеүе хаҡында бәйән ителә, ә бының XVII быуат башынан да иртәрәк булыуы мөмкин түгел.\nӘ бына Ю.Бикбов табып нәшер иткән Үҫәргән хроникаһында ата-бабаларының Урал бейҙән һуң йәшәгән вариҫтарының исемдәре Рус дәүләтенә ҡушылыу айҡанлы билдәле булған Бикбау бейгә тиклем һаналып китә: "... Урал бейҙән - Арапан бей (Туҡтамыш хан замандашы), Арапан бейҙән - Тимер Ҡанҡа бей (Бораҡ хан замандашы), һуңғыһынан - Ҡараса бей (Жәнибек хан замандашы). Әйтергә кәрәк, Чучи хан (Алтын Урҙаны нигеҙләүсе Сыңғыҙ хандың өлкән улы) династияһынан ике Жәнибек хан була, беренсе Жәнибек - Алтын Урҙа хакимы, хиджраның 760 йылдарында булған, икенсе Жәнибәк - Ҡырғыҙ-Ҡайсаҡ урҙаһын нигеҙләүсе, тәүгеһенән 100 йыл аҙағыраҡ йәшәгән, Урус хандың ( Аҡ Урҙа хакимы) вариҫы. Ҡараса бейҙән - Сарыш бей (Ҡасим хан замандашы), Сарыш бейҙән - Аҡмачуҡ бей, һуңғыһынан - Тоҡмачуҡ бей, Тоҡмачуҡ бейҙән - Дәтигәс бей, Дәтигәс бейҙән - Бикбау бей (рус батшаһы Иоанн Грозныйҙың замандашы), башҡа башҡорт юлбашсылары менән бергә 1556 йылда рус подданствоһын алған".\nXIX быуат этнографы Д.Н. Соколов үҫәргәндәр хаҡында бына нисек яҙған: "Башҡорт ҡәбиләләре араһында иң күп һанлыларҙан һаналған үҫәргәндәр Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш тарафтарын, Һаҡмарҙың урта ағымында Зәйҙең ике яғы буйлап, Урал йылғаһына еткәнсе тиерлек булған ерҙәрҙе биләй. Төньяҡ-көнсығыштан улар түңгәүерҙәр, төньяҡ-көнбайыштан ҡыпсаҡтар менән сиктәш, был ҡәбиләнең территорияһы, Көньяҡ Урал тауҙары менән бергә, Башҡортостандың сиктәренән көньяҡҡа, башҡорттарҙың элекке дошмандары булған ҡырғыҙҙар яғына табан сығыбыраҡ тора. Ҡәбилә биләгән ерҙәрҙең майҙаны 7 000 кв. саҡрым самаһы, халҡы 42 000 тирәһе". Был мәғлүмәт XIX быуат аҙағына ҡарай.\nКөньяҡ башҡорттары хаҡында рус ғалимы П.И. Небольсиндың иҫкәрмәһе иғтибарға лайыҡ: "Үҫәргән, Түңгәүер һәм айырыуса Бөрйән олоҫтары башҡорт халҡының иң аҫыл өлөшөн тәшкил итә: был халыҡ оҙон буйлы, сәләмәт, ныҡ тәнле, ҡыйыу һәм эшмәкәр".\nҮҫәргән ырыуы башҡорттарының бөгөнгө вариҫтары Башҡортостандың Дәүләкән, Ейәнсура, Йылайыр, Күгәрсен һәм Хәйбулла райондарында йәшәй. Үҫәргәндәрҙең боронғо аҫаба ерҙәре Ырымбур өлкәһенең хәҙерге Гай, Орск, Ҡыуандыҡ, Саракташ райондарына ҡарай, бында ла әлегәсә уларҙың вариҫтары йәшәй. Шулай уҡ Һамар һәм Һарытау өлкәләренең ҡайһы бер ауылдарында үҫәргән ырыуы вәкилдәренең барлығы билдәле.\nЗаманса геногеография мәғлүмәттәре үҫәргән ырыуы башҡорттарының сығыштары буйынса төрлө этник компоненттарҙан хасил булыуын раҫланы. Ошоға тиклем үткәрелгән генетик тикшеренеүҙәр үҫәргән ырыуының ирҙәр генофондында түбәндәге гаплотөркөмдәр булыуын асыҡланы: N1c1-M178 (49%), J2-M172 (38%), N1 (5%), R1a1-M198 (4%), R1b1a2 - M269 (4%).\nҮҫәргәндәрҙең N1c1-M178 гаплотөркөмө уларҙың ата-бабаларының бер өлөшө Хорезмдың Кердер ерлегендә көн иткән уғырҙарҙан булыуын дәлилләй. Ғөмүмән, ошо гаплотөркөмдөң айырым субкладтарына ҡараған генетик нәҫел линиялары башҡорттарҙа, яҡуттарҙа, ханты-мансиҙарҙа, чукчаларҙа, буряттарҙа, монголдарҙа, япондарҙа, ненецтарҙа ғына түгел, байтаҡ ҡына Европа халыҡтарында ла киң таралған, уның процент нисбәте фин-уғырҙарҙа - норвегтарҙа, латыш, литва, фин, удмурт һәм мариҙарҙа күп. Күрәһең, ошо гаплотөркөмдөң тәү бабалары Байкал буйы территорияһынан төньяҡҡа табан күсенгән, уларҙың вариҫтары артабан Урал тарафтарына, һуңынан, бынан 4500 йылдар самаһы элегерәк, Европаға барып еткән. Үҫәргәндәрҙең икенсе бер ҙур гаплотөркөмө - J2-M172. Ул Азияла ла, Европала ла киң таралған. Төньяҡ Кавказда - ингуштарҙа (88%), чечендарҙа (56%), әзербайжандарҙа (30%), грузиндарҙа (27%), әрмәндәрҙә (22%). Был гаплотөркөм Месопотамияла, Тигр һәм Евфрат йылғалары арауығында хасил булып, артабан Кипрға (37%), Иракҡа (34%), Ливанға (26%), Төркиәгә (24%), Грецияға (23%), Сицилияға (23%), Үҙәк Италияға (23%), Албанияға (19,5%) тарала. Төрлө тарафтарҙа йәшәүсе йәһүдтәрҙең 19-ҙан алып 25 процентҡа тиклеме ошо уҡ гаплотөркөмгә ҡарай.\nҮҫәргәндәрҙең гаплотиптарына J-PF5197 линияһына ҡараған гаплотиптар иң яҡыны, тип иҫәпләнә. Улар хәҙерге ваҡытта Ғәрәп ярымутрауында һәм Көньяҡ Азияла (Һиндостан, Пакистан) йәшәгән халыҡтарҙа табылған. Күрәһең, үҫәргәндәрҙең J2-M172 гаплотөркөмөнә ҡарағандары ҡасандыр Арал диңгеҙе, Һырдаръя тарафтарында көн иткән мөйтәндәрҙең вариҫтарылыр.\nҮҫәргәндәр дөйөм башҡорт тарихында күренекле урын биләй. Рус дәүләтенә ҡушылғандан бирле улар башҡорт халҡының үҙ ерҙәре, ғөрөф-ғәҙәттәре, батша хөкүмәте менән килешеүҙәрҙә ҡаралған хоҡуҡтары өсөн береһе артынан береһе тоҡанып торған ихтилалдарҙа әүҙем ҡатнаша, башҡалар менән бер рәттән тиңһеҙ юғалтыуҙарға дусар була. Үҫәргән башҡорттары Рәсәй империяһы алып барған яуҙарҙа ҡатнаша, 1812 - 1814 йылдарҙа француз баҫҡынсыларына ҡаршы һуғышта батырлыҡтар күрһәтеп, батшалыҡтың хәрби орден-миҙалдарына лайыҡ була.\n(Дауамы. Башы 10-12-се һандарҙа).\nЯҙылған: 27.03.20 | Ҡаралған: 342


Республикала талпандан зыян күргәндәрҙең һаны арта // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала талпандан зыян күргәндәрҙең һаны арта\n15:20, 20 мая 2016 Йәмғиәт\nРеспубликала талпандан зыян күргәндәрҙең һаны арта Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостанда талпандан зыян күргәндәрҙең һаны арта. Республика буйынса Роспотребнадзор идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, 19 майға талпандан тешләнгән 3753 кеше, шул иҫәптән 1249 бала медицина ярҙамы һорап мөрәжәғәт иткән. Уҙған аҙнала ғына был һан 2496 (812 бала) тәшкил иткән.\nӘммә Гигиена һәм эпидемиология үҙәге лабораторияһында тикшерелгән 2756 талпандың 155-е энцефалит вирусы менән зарарланған. 212 бөжәктә боррелиоз сирен ҡуҙғытыусы вирус табылған.\nБелгестәр тәбиғәткә сыҡҡанда һаҡланыу сараларын күрергә — тәнде ҡаплаған махсус кейем кейергә һәм махсус препараттар ҡулланырға кәңәш итә. Талпан кешегә ҡаҙалғанда бер ниндәй ҙә ауыртыу һиҙелмәй, шуға күрә үҙеңде даими тикшереп торорға кәрәк.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,талпан энцефалиты


25 июня 2015 — 15:42\nАмерика дәүләт секретары Джон Керри ҡушма штаттарҙың махсус хеҙмәттәренең Франция етәкселәренең телефондан һөйләшеүҙәрен тыңлауы тураһындағы хәбәрҙәрҙе кире ҡаҡты. Быға тиклем Викиликс милли именлек агентлығы Францияның өс президентының телефондан һөйләшеүҙәрен тыңлаған тип хәбәр иткәйне.\nЕреванда ҡаршылыҡ акцияһында ҡатнашыусылар пикетты тәүлек әйләнәһенә дауам итергә ҡарар иткән. Улар Әрмәнстанда электр энергияһына хаҡтарҙы арттырыу тураһындағы ҡарарҙы ғәмәлдән сығарыуҙы талап итә. Акцияла ҡатнашыусылар сәйәси талаптар ҡуймауы һәм Украиналағы кеүек майҙан ойоштормаясағы тураһында белдерә.\nЗабайкалье крайында урмандар яна. Ут 750 гектарҙы ялмап алған. Крайҙа янғынға ҡаршы махсус режим индерелгән. Янғындан 200 йорт, 18 ауыл зыян күргән. Бер ауыл тулыһынса янып бөткән.\nРәсәй футбол союзы башҡарма комитеты Фабио Капеллоны илдең йыйылма командаһы баш тренеры вазифаһында ҡалдырыу өсөн тауыш бирҙе. Ойошманың яңы президентын һайлау 2 сентябрға тәғәйенләнде.


“Ауыл табибы” тигән исеме бар... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » “Ауыл табибы” тигән исеме бар...\n“Ауыл табибы” тигән исеме бар... 29.01.2019 // Социаль мәсьәлә\nБүздәк районының Күҙәй ауылы район үҙәгенән бер аҙ ситтәрәк урынлашҡан: йомоштарҙы йомошлайым тиһәң, биш тиҫтә километрға яҡын юл үтергә кәрәк. Ә сирләп-фәлән китһәң? Ай-һай, тикшерелеү һәм дауаланыу өсөн был арала көн дә йөрөү һис тә еңелдән түгел, бигерәк тә балалы ғаиләләргә, оло йәштәгеләргә. Шуға ла үҙендә 500-ләп самаһы кеше йәшәгән Күҙәй генә түгел, күрше-тирә ауылдарҙың халҡы өсөн дә урындағы табип амбулаторияһының даими эшләп тороуы ифрат мөһим. 1937 йылдан үҙ эшмәкәрлеген башлаған, тарихыбыҙҙың төрлө осорҙарын үткәргән, һәр саҡ халыҡ сәләмәтлеге һағында торған был учреждение иһә бөгөн яңы һулыш кисерә.\nКешеләрҙең бына ошондай ябай, әммә мөһим өмөттәрен аҡлап, ауыл тормошона йәнлелек һәм ышаныс өҫтәп, бынан ике йыл самаһы элек йәш табип Эльвина Мәсәлимова Күҙәйгә эшкә килгән. Благовар районының Мирный ауылында тыуып үҫкән ул. 2017 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлаған.\n– Атайым менән әсәйем – ябай ауыл кешеләре. Медицина менән ҡыҙыҡһыныу иһә бала саҡтан килә. Әллә ғаиләлә берҙән-бер бала булғанға, яҡындарым бер ваҡытта ла хыялдарымды сикләмәне – күңелемә ятҡан шөғөлдө һайланым. Бына ошолай, үҙем теләп-тырышып табип булып киттем, – ти Эльвина Дамир ҡыҙы.\nӘле генә юғары уҡыу йортон тамамлаған йәш белгестең төпкөлдәге Күҙәй табиплыҡ амбулаторияһына эшкә килеүенә бәғзеләр аптырап та ҡалғандыр, сөнки йәшерен-батырыны юҡ, хәҙерге йәштәр үҫеш өсөн ҡулай булған ҡала поликлиникаларын, дауаханаларын йә булмаһа район үҙәктәрендәге ҙур медицина учреждениеларын үҙ итә. Был йәһәттән дә яуабы әҙер Эльвинаның: бер ваҡытта ла ҙур ҡала мөмкинлектәре уны ҡыҙыҡһындырмаған, һил ауыл тормошо, күңелгә яҡын таныш кешеләр менән аралашып, уларға файҙа килтереп лайыҡлы тормош юлы үтеү – белгестең хыялы.\nКүҙәйҙәге медицина учреждениеһында бер табип, шәфҡәт туташтары, лаборатория белгестәре – йәмғеһе тиҫтәләп белгес эшләй.\nБыға тиклем халыҡты оҙаҡ йылдар дауамында тәжрибәле доктор, кешелекле һәм кеселекле белгес Рида Ғәли ҡыҙы Теләпова дауалаған. Пенсия йәшенә еткәс тә кешеләрҙең үтенесе буйынса байтаҡ йылдар эшләгән әле ул. Урынына килгән йәш белгес Эльвина Мәсәлимованы ихлас ҡаршы алған, халыҡ менән танышып, эштең айышына төшөнгәнсе кәңәштәре менән ярҙамлашып, олпат тәжрибәһе менән уртаҡлашып, дәртләндереп торған.\n– Коллектив мине, ғөмүмән, бик йылы ҡаршы алды. Хәйер, бында ихлас, ярҙамсыл кешеләр йәшәгәнен һәм эшләгәнен алдан уҡ ишетеп белә инем. Шуға үҙем дә асыҡ күңелле, башҡаларға файҙалы булырға тырышам. Ауыл ерендә халыҡтың күҙ терәп торған табибы булыу иңгә иҫ киткес ҙур яуаплылыҡ өҫтәй бит ул. Ҡайһы саҡта бәғзеләр, сире йонсотҡандан бигерәк, бер аҙ гәпләшеп, донъяуи хәлдәрҙе барлап алырға, йылы һүҙ ишетер өсөн дә инеп сыға. Мәҫәлән, кемдеңдер балалары оҙағыраҡ ҡайтмаған, ҡайһыһының ниндәйҙер ғәмәлгә күңеле ҡырылған... Бына ошондай ваҡытта ла ауылдаштарымды тыңларға, аңларға тырышам. Һүҙ менән дә күңел дауалана бит, – тип йылмая Эльвина Дамир ҡыҙы.\nХәйер, тормош һәүетемсә аҡһа ла, төрлө хәлдәр килеп тыуғанда, һәр саҡ тейешле медицина ярҙамы күрһәтә бындағы белгестәр. Дөйөм практика табибы Эльвина Мәсәлимова, фельдшер-акушер, балалар шәфҡәт туташы, процедуралар яһаған шәфҡәт туташтары, анализдар алған лаборатория белгестәре – һәммәһе лә тәүлек әйләнәһенә халыҡтың һаулығы һағында. Стационар шарттарҙа дауаланыу өсөн алты койка-урын да ҡаралған. Ә Күҙәй ауыл биләмәһе ярайһы ғына ҙур: 11 ауылда ике меңдән ашыу кеше йәшәй. Иң алыҫ тораҡ Күҙәйҙән 20 километр самаһы алыҫлыҡта урынлашҡан, медицина ярҙамы кәрәк булған осраҡта, амбулаторияның махсус автомобиле һәм водителе бар.\n...Күптән түгел йәш табип Эльвина Мәсәлимованың тормошонда тағы бер ҙур ваҡиға булған – һөйгән кешеһе менән ғаилә ҡорған ул. Тормош иптәше лә Благовар районынан, ауыл хужалығы белгесе. Эльвина кеүек Күҙәйҙе үҙ итә. Әлегә йәштәрҙең, әлбиттә, үҙ торлаҡтары юҡ, ваҡытлыса мөйөш табылған. Әммә тормоштарын йәмләп ебәрерлек өмөттәре лә юҡ түгел: ер участкаһы һатып алғандар, “Ауыл табибы” программаһы буйынса түләнгән бер миллион һум аҡсаны ла торлаҡ өсөн тотонмаҡсылар.\nАвтор: Махсус битте Гүзәлиә БАЛТАБАЕВА әҙерләне


“Беренсе республика” кинофильмында буласаҡ балет йондоҙо Нинель Юлтыева роле тап Аделинаға эләгә.\nЯҡташыбыҙ, Рудольф Нуриев исемендәге башҡорт хореография колледжы уҡыусыһы Аделина Степанова өсөн уҙып барған йыл иҫтәлекле булды. Республика көнөндә БСТ каналында “Беренсе республика” тип аталған тарихи нәфис фильмдың премьераһы күрһәтелде, унда Аделина ла төштө.\nМин Аделина менән Раевка ауылының 250 йыллығын байрам иткәндә таныштым. Уның эштәре халыҡ-ҡулланма ижады йәрминкәһендә тәҡдим ителгәйне. Ул ваҡытта Раевка гимназияһының өсөнсө синыфында уҡыған һәләтле ҡыҙ Раевка сәнғәт мәктәбенең хореография бүлегендә Рима Сәйет ҡыҙы Усманова төркөмөндә лә шөғөлләнә ине. Аделина бәләкәйҙән балерина булырға хыялланды. Дүртенсе синыфты тамамлағас, Рудольф Нуриев исемендәге башҡорт хореография колледжына уҡырға инергә булғас, уның был ҡарарын Раевка үҙәк район дауаханаһында шәфҡәт туташы булып эшләүсе әсәһе Раушания, райгазда эшләгән атаһы Владимир, шулай уҡ апаһы Юлия һәм ҡустыһы Даниил да хуплай. Ул имтихандарҙы уңышлы тапшыра һәм яҡшы бейеү техникаһы күрһәтеп, колледжға уҡырға инә.\nШул ваҡыттан бирле өс йыл үтте. Иртән - ул күнекмәләргә һәм классика дәрестәренә йөрөй, төштән һуң мәктәптә уҡый, тик “бишле” билдәләренә генә өлгәшә.\n“Беренсе республика” кинофильмында буласаҡ балет йондоҙо Нинель Юлтыева роле тап Аделинаға эләгә. Колледжда үткән кастинг ваҡытында ҡыҙ классик бейеү күрһәтеп, шиғыр һөйләгән. Бер аҙнанан һуң ғына һөҙөмтәләр билдәле була. Һәм, ниһайәт, ул – кинола!\n- Фильмды былтыр йәй көнө Өфөнөң Затон биҫтәһендә төшөрҙөләр, - ти ейәнсәрен оҙатып йөрөүсе өләсәһе Флүрә Саҙрый ҡыҙы Сафина. – Киноға төшөү иртәнге туғыҙҙан төн уртаһына тиклем дауам итте. Аделина йәш Нинель роленә бик тиҙ күнекте.\nКүмәк сценаларҙа Флүрә Саҙрый ҡыҙы ла ҡатнашҡан. Уның әйтеүенсә, майҙансыҡта барыһы ла дуҫтарса, ихлас мөнәсәбәттә була. Бер-береһенә ярҙам итеп, дәртләндереп торалар. Фильм башҡорт телендә бара һәм рус субтитрҙары менән оҙатыла.\nАделина кинола төшөү бәхетенә ирешһә лә, уның хыялы прима-балерина булыу. Ә бының өсөн тырышырға, күп эшләргә кәрәк. Йәш балерина III “Малый Нуреевский” фестивалендә ҡатнашҡан, унда “Һыуһылыу” хореография постановкаһында бейегән. Ул шулай уҡ “Баядерка”, “Корсар” постановкаларында ҡатнашҡан. Аделина колледж труппаһы составында республика буйлап гастролдәргә лә сыға. Яңы йыл яҡынайған һайын репетициялар ҙа күберәк. Сөнки тылсымлы әкиәттәр мәле яҡынлаша. Аделина “Снежная королева”, “Морозко” яңы йыл спектаклдәрендә лә бейегән. Был миҙгел дә бик мауыҡтырғыс буласаҡ.\nБына шундай ҡыҙ ул Аделина - яҡшы уҡый ҙа, балет постановкаларында бейей, кинола төшә, өҫтәүенә бик сибәр ҙә! Ул “Рәсәйҙең иң матур ҡыҙы” конкурсында ҡатнашҡан һәм 12 йәшлек һылыуҙар араһында етенсе урында яулаған, конкурс үткәреү күләмен иҫәпкә алғанда, был бик яҡшы һөҙөмтә.


Берҙәм тауыш биреү көнө ноябргә күсерелмәй // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБерҙәм тауыш биреү көнө ноябргә күсерелмәй\n16:25, 23 января 2014 Сәйәсәт\nДәүләт Думаһы берҙәм тауыш биреү көнөн ноябргә күсереү тураһында индерелгән закон проектын кире ҡаҡты. Берҙәм тауыш биреү көнө алдан билдәләнгән сентябрҙең икенсе йәкшәмбеһе.\nТауыш биреү көнөн күсереү тураһындағы башланғыс менән «Ғәҙел Рәсәй» депутаттары сыҡты. Эсерҙар фекеренсә, һайлауҙарҙы ноябргә күсереү һайлаусыларҙы күберәк йәлеп итеүгә йүнәлтелгән һайлау алды агитацияһын тулыһынса үтәргә, белем биреү йорттарында уҡыу процесын боҙмаҫҡа мөмкинлек бирер ине, тип хәбәр итә « РИА Новости».\nДәүләт Думаһының Конституция ҡануниәте һәм дәүләт төҙөлөшө буйынса профилле комитеты закон проектын кире ҡағырға кәңәш итте. Депутаттар был фекерҙе хупланы.\nТеги: берҙәм тауыш биреү көнө,дәүләт думаһы


«Алтын тирмә» - Башҡортостан телевидениеһы тарихындағы берҙән-бер телевикторина. Республикабыҙҙың иң татыу, зирәк ғаиләләләре - сағыу шоуҙың йөҙөк ҡашы. Өс кешенән торған ике команда алып барыусы биргән һорауҙарға яуап эҙләй. Башҡорт башватҡыстары төҙөү оҫтаһы Илдар Ғәбитовтан һәм төрлө төбәктә йәшәүсе дуҫтарыбыҙҙан килгән береһенән-береһе ҡыҙыҡлыраҡ, мауыҡтырғыс викторина һорауҙары «Алтын тирмә» тапшырыуына йәм өҫтәй.\nБеҙҙең уйында һәр бер теләгән кеше ҡатнаша ала. Бының өсөн тапшырыу барған мәлдә смс уйынының һорауына «Тирма» тип яҙып, 8889 һанына дөрөҫ яуап ебәреү етә. Еңеүсене бүләк көтә.\n«Алтын тирмә» уйынында ҡатнашырға теләһәгеҙ, 291-25-51 телефонына шылтыратығыҙ. Теләк-тәҡдимдәрҙе хат менән дә ҡабул итәбеҙ. Адресыбыҙ: Өфө ҡалаһы, Ғафури урамы 9/1. «Алтын тирмә» тапшырыуы.


Фельдшерҙар ауырыу буйынса "больничный" бирә ала\n18:15 - 06.12.2018\nРеспублика етәксеһе Радий Хәбиров фельдшерҙарға ауырыу буйынса ҡағыҙҙар биреүҙе рөхсәт итергә ҡушты. Был турала ул Хөкүмәттә үткән "Сәләмтәлек сәғәте"ндә белдерҙе. Төпкөл ауылдарҙа йәшәүселәр "больничный" артынан район йәки участка дауаханаларына йөрөргә мәжбүр. Фельдшер-акушер пункттарында иһә...\nДонор булырға теләүселәрҙең регистры төҙөләсәк\n17:30 - 06.12.2018\nАғзаларҙы донорлыҡҡа алыу һәм күсереп ултыртыу менән шөғөлләнәсәк медицина учреждениелары исемлеге йәмәғәтселек ҡарамағына сығарылды. Реестрҙа баш ҡаланың ете дауаханаһы бар. Закон проекты кешенең иҫән сағында уҡ донор булыу теләген билдәләүҙе күҙ уңында тота. Риза булыусыларҙың регистры төҙөлә...\n“Уйын бүлмәләре” тураһындағы закон проекты тикшерелде\n16:40 - 06.12.2018\nӨфөлә сауҙа үҙәктәрендә балалар уйын бүлмәләрен урынлаштырыу һәм йыһазландырыу мәсьәләһенә арналған түңәрәк өҫтәл ойошторолдо. Республикала эшләгән сауҙа үҙәктәре вәкилдәре, депутаттар ил кимәлендә ҡабул ителәсәк “Уйын бүлмәләре” тураһындағы закон проектына үҙ тәҡдимдәрен индерҙе. "Ултырыш...\nДмитрий Медведев журналистар менән осраша\n16:10 - 06.12.2018\nПремьер-министр Дмитрий Медведев йылдың төп һөҙөмтәһе тип дефицитһыҙ бюджетты атаны. Бөгөн хөкүмәт рәйесе журналистар менән осраша. Министрҙар Кабинетының эш һөҙөмтәләре барлана. "Дмитрий Медведев менән әңгәмә" 11-се тапҡыр үтә. Премьер-министр бөгөн Рәсәй-1, Рәсәй 24, Раша...\n"Башавтотранс" водителдәр һәм кондукторҙар эҙләй\n16:05 - 06.12.2018\n"Башавтотранс" предприятеһына водителдәр һәм кондукторҙар талап ителә. "Хеҙмәткәрҙәр алынғандан һуң, ике сменала эшләү мөмкинлеге тыуа", - ти “Башавтотранс” ойошмаһы матбуғат секретары Гүзәл Сәғәҙиева. Башҡортостандың дәүләт транспорт комитеты 690 миллион һумға яңы йөҙ автобус һатып алыуҙы...\n"Юлдаш" радиоһы ваҡиға эҙенән\n15:50 - 06.12.2018\nӨфөлә йәшәүселәр асыҡ торған канализация ҡоҙоҡтары тураһында хәбәр итә. Уларҙың береһен Совет районында йәшәгән Людмила исемле ҡатын асыҡлаған. "Шәхси йорттар секторында һыу үткәргәндәр, соҡор ҡаҙылған һәм ул фанера менән ябып ҡуйылған. Соҡорҙоң тәрәнлеге 2 метр самаһы. Ул Проломная урамындағы...\nЯңы етәксе тәғәйенләнде\n15:45 - 06.12.2018\nБашҡортостандың Рәсәй президенты янындағы тулы хоҡуҡлы вәкиленең беренсе урынбаҫары итеп Андрей Федоров тәғәйенләнде. Республика етәксеһе Радий Хәбиров ошо туралағы Указға ҡул ҡуйҙы. Документ рәсми мәғлүмәттәр порталында урынлаштырылған.\nБелорет ҡалаһында мәктәп түшәме ишелә\n15:40 - 06.12.2018\nУҡыу йылы башланыр алдынан Белорет ҡалаһындағы 8-се мәктәптең түшәме ишелеп төшә. Ошо сәбәпле, уҡыусыларҙы белем алыу өсөн "Ровесник" үҫмерҙәр клубына, 21-се балалар баҡсаһына һәм 18-се мәктәпкә күсерәләр. Килеп сыҡҡан көтөлмәгән хәл башҡа төрлө проблемалар ҙа тыуҙыра. "Бөгөн мәсьәләләрҙе хәл...\nОктябрьскийҙар сәләмәт тормош яҡлы\n15:10 - 06.12.2018\n"Сәләмәт ҡалалар, райондар һәм ауылдар" берләшмәһенә Башҡортостан муниципалитеттары араһынан беренсе булып Октябрьский ҡалаһы ҡушылды. Рәсәй Йәмәғәт палатаһында үткән ултырышта ошо турала белдерелде. Октябрьский ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Октябрь Латыпов әйтеүенсә, был ойошмаға инеү башҡа...\nЗакон үҙ көсөнә инде\n14:50 - 06.12.2018\nДәүләт Думаһы Башҡортостан парламентын тәҡдим иткән законды хупланы. Ул армияға мотлаҡ саҡырылышты ойоштороуға бәйле. Документҡа ярашлы, саҡырылыш комиссияларын мотлаҡ рәүештә урындағы хакимиәт башлыҡтары етәкләргә тейеш. Закон ҡабул ителде, был норма ил буйынса ғәмәлдә була.\nРәсәй һәм Ҡытай спортсылары Өфөлә көс һынаша\n14:20 - 06.12.2018\nӨфөлә Ҡышҡы Рәсәй-Ҡытай йәштәре уйындары уҙғарыла. Ул 15-18 декабрҙә үтә. Һәр дәүләттән 100-гә яҡын спорты ҡатнаша. Рәсәй командаһы составында 20-гә яҡын төбәк, шул иҫәптән, Башҡортостан вәкилдәре сығыш яһай. "Республика турнирҙы ҡабул итергә тулыһынса әҙер", - ти Йәштәр сәйәсәте һәм спорт...\n14:15 - 06.12.2018\nСтәрлетамаҡтағы йоғошло ауырыуҙар дауаханаһында косметик ремонт башланған. Палаталарҙы тәртипкә килтерергә кәрәклеге тураһында республика етәксеһе Радий Хәбировтың шәхси аккаунтына пациенттарҙың береһе яҙған. Был мәсьәлә Башҡортостан Хөкүмәтендә булған кәңәшмәлә лә ҡаралған. Ул уҙған аҙнала...\nБашҡортостанға электробус килә\n13:30 - 06.12.2018\nИлдә троллейбустар сығарған "Тролза" тигән иң ҙур завод Рәсәй ҡалаларында яңы транспорт менән таныштыра. Исемлектә Стәрлетамаҡ та бар. 2015 йылда ҡалала электробустар төҙөү предприятиеһын асыу планлаштырылғайны. Әммә проект ғәмәлгә ашманы.\nТокка һуғылған малайҙың ике ҡулы ла киҫелә\nБәләбәйҙә юғары көсөргәнешле электр сымдарынан токка һуғылған малайҙың ике ҡулын да киҫергә тура килгән. Балалар ташландыҡ бина янында уйнап йөрөгән. 9 йәшлек малай электр бағанаһына менгән, яңылыш 10 мең вольтҡа яҡын көсөргәнешле ток үткән сымға ҡағылған. "Баланы ҡала дауаханаһына алып ...\nБашҡорт бал ҡорттары Үзбәкстанда ҡышлаясаҡ\n12:30 - 06.12.2018\nБашҡортостан менән Үзбәкстан араһында хеҙмәттәшлек үҫешә. Вице-премьер, ауыл хужалығы министры вазифаһын башҡарыусы Илшат Тажетдинов Урта Азия дәүләтенең Фирғәнә өлкәһе башлығы Шөһрәт Ғәниев менән осрашты. Иҡтисади бәйләнештәрҙе нығытыу тураһында һүҙ булды. Агросәнәғәт өлкәһендә хеҙмәттәшлек...\nТариф ошо айҙа билдәле була\n12:00 - 06.12.2018\nБашҡортостанда халыҡтан сүп-сар йыйыу, уны транспортлау һәм сорттарға бүлеү хаҡында килешеүҙәр төҙөү тәртибен аңлаттылар. Яңы йылдан был бурыс төбәк операторҙарына йөкмәтелә. 12 районда көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү өсөн яуаплы ойошма вәкиле Евгений Юдинцев квитанция өсөн түләргә...\nӨфө ҡарға күмелмәйәсәк\n11:30 - 06.12.2018\nӨфө урамдарын ҡарҙан таҙартыу өсөн 4 яңы ауыр грейдер алынды. Белгестәр әйтеүенсә, был техника юлдарҙы ҡалын ҡарҙан һәм боҙҙан таҙартыу өсөн тәғәйенләнә. Быйыл башҡалаға 39 берәмек ҡар таҙартыу техникаһы алына. Республика етәксеһе Радий Хәбиров ошо турала белдерҙе.\nБоҙ ҡуҙғалды, ахырыһы\n11:00 - 06.12.2018\nЙыл аҙағына тиклем Башҡортостанда оҙаҡ төҙөлмәй торған өс йорт файҙаланыуға тапшырыла. Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, улар Өфө районы "Яңы Булгаков", Дим районы "Көмөш шишмә" торлаҡ комплекстарында урынлашҡан. Әле эштәр тамамланыу алдында, 199 ғаиләнең...\nӨфөлә көрәшселәр йыйыла\nКиләһе аҙнала Өфөлә халыҡ-ара көрәш сәнғәте форумы уҙғарыла. Был сарала ике меңдән ашыу спортсы — Рәсәйҙең 40-тан ашыу төбәгенән, сит илдәрҙән төрлө көрәш мәктәптәре вәкилдәре ҡатнашырға теләк белдергән. Форумға килеүселәрҙе бай программа — бөтә төрҙәге каратэ буйынса Рәсәй турниры, көрәш...\n«80 исем» тигән китап сығарыла\nӨфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының юбилейына арналған “80 исем” китабы әҙерләнә. Был башланғыстың инициаторы — театрҙың генераль директоры Илмир Әлмөхәмәтов. Китаптың материалы ике ҙур бүлеккә — операға һәм балетҡа бүленгән. Һәр бүлектең йөкмәткеһен 80 артист, дирижер, режиссер,...


“Төрлө хәлгә әҙер булырға тейешбеҙ”\n21 Март 2020, 12:39\nӘле Башҡортостанда коронавирус менән сирләүселәр юҡ һәм уның таралыуына юл ҡуймаҫ өсөн республикала ғәйәт етди саралар күрелә.\nСит илдән ҡайтыусыларҙа коронавирус булыуға шик тыуа ҡалһа, анализдары асыҡланғансы уларҙы ваҡытлыса тотоу өсөн обсерват булдырылған. Ул аэропорттан йыраҡ түгел, Өфө районындағы “Сәләмәтлек шишмәһе” шифаханаһында урынлашҡан.\nКисә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Андрей Назаров, Премьер-министр урынбаҫары – ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова һәм Премьер-министр урынбаҫары Ирек Сәғитов, шифаханала булып, уның әҙерлек кимәлен ҡараны.\n–Бәлки, шифахананы карантиндағы пассажирҙар өсөн файҙаланырға ла тура килмәҫ. Әммә беҙ төрлө хәлгә әҙер булырға тейешбеҙ, – тине Андрей Назаров. Ул Өфө аэропортына килеп төшөүселәргә контролде көсәйтеү, тәү сиратта коронавирус таралған илдәр һәм төбәктәрҙән ҡайтыусыларҙы ныҡлап тикшереү, уларҙың анкета тултырыуын етди иғтибарға алыу мөһимлеген билдәләне.\nФото БР Хөкүмәте сайтынан алынды.


Мореснет — Башҡорт Википедияһы\n(Нейтраль Мореснет битенән йүнәлтелде)\nМореснетттың рәсми булмаған байрағы (1883)\nМореснет (Морне) йәиһә Нейтраль Мореснет (Нейтраль Морне) – 3,5 кв. км. ҙурлығындағы 1816 йылдан 1919 йылға тиклем йәшәгән кес кенә Европа иле. Уның ике ҙур күршеһе – Нидерланд һәм Пруссия - был ерҙәр кемгә тейеш булыуында уртаҡ фекергә килә алмай, һөҙөмтәлә, уны ике ил дә тигеҙ етәкселек иткән нейтраль өлкә яһарға ҡарар итә. Һуңынан был өлкә үҙаллылыҡ ала. Төрлө илдәрҙән ҡасҡалаҡтар Мореснетҡа ағыла, бында полиция булмай, бында йәшәүселәр гражданлығы булмаған кешеләр булып һанала, әммә уның үҙ гербы һәм флагы була. Тик 1919 йылдан һуң ғына – Беренсе донъя һуғышынан һуң – Версаль Килешеүе буйынса Нейтраль Мореснет Бельгия ҡарамағына күсә.\nМореснетттың урыны һәм тирә-яғы.\n1815 йылғы Вена конгресы барышында Европа картаһы сәйәси көстәрҙең яңыса бүленеүенә яраҡлаштырыу өсөн байтаҡҡа үҙгәртелә. Яңынан һыҙылырға тейеш сиктәрҙең береһе – яңы Нидерланд Ҡушма короллеге һәм Пруссия араһында була. Сиктең күпселек өлөшөндә һәр яҡ та элекке һыҙыҡтар менән ризалаша, тик Мореснет өлкәһендә генә ҡыйынлыҡтар тыуа. Мореснет һәм Яңы Мореснет ауылдары эргәһендә ҡиммәтле цинк табыу шахтаһы урынлашҡан була. Нидерланд та, Пруссия ла был ятҡылыҡты үҙ өлөшөнә керетергә теләй. 1816 йылдың 26 июнендә килешеү юлы табыла: Мореснет өлкәһе өс өлөшкә бүленә. Мореснет ауылы Нидерландтыҡы, Яңы Мореснет – Пруссияныҡы, ә шахта һәм күрше урынлашҡан Келмис ауылы ике яҡ та етәкселек иткән уртаҡ өлкә тип табыла. Сиктәр 1818 йылдың 23 сентябрендә рәсми билдәләнә.\nНейтраль Мореснет формаһы менән нигеҙе Ахендан Льежға барған төп юлда булған өсмөйөшкә оҡшаш була. Ауыл һәм шахта ошо юлдың нәҡ төньяғында урынлашҡан. 1830 йылда, Бельгия Нидерландтан бойондороҡһоҙ дәүләткә әүерелгәс, Мореснет менән идара итеүҙә ҡатнашыу Нидерландтан Бельгияға күсә.\nНейтраль Мореснетта йәшәүселәрҙең төп эшмәкәрлек урыны цинк шахтаһы була, һәм ул күрше илдәрҙән күп кенә эшселәрҙе үҙенә йәлеп итә, шулай ҙа был өлкәлә йәшәүселәр һаны бер ҡасан да 3000-дән артмай. Бында йәшәүҙең ҡайһы бер өҫтөнлөктәре була, мәҫәлән, түбән һалымдар, ике күрше ил өсөн дә тауар керетеү өсөн һалымдарҙың бөтөнләй булмауы, хаҡтарҙың түбәнлеге. Почта хеҙмәте һымаҡ күпселек хеҙмәттәр Бельгия һәм Пруссия араһында бүленгән була. Урындағы халыҡтың шулай уҡ ҡайһы илдең хәрби хезмәтен үтергә һем ҡайһы илдең юрисдикцияһына ҡарарға икәнен һайлау мөмкинселеге була. Бында йәшәүҙең кире яғы – Нейтраль Мореснетта йәшәүселәр бер илдең дә гражданы булып һаналмай, һәм Мореснеттың үҙ хәрби көстәре булмай.\n1885 йылда, шахта тотонолоп бөткәс, Нейтраль Мореснеттың артабанғы яҙмышы тураһында икеләнеүҙәр үҫә башлай. Был өлкәлә казино йә почта хеҙмәте һымаҡ үҙаллы ойошма булдырыу тураһында фекерҙәр тәҡдим ителә, ләкин был тәҡдимде урындағы үҙидара органы кире ҡаға. Иң шәп тәҡдимде доктор Вильгельм Молли яһай - ул 1908 йылда ул Нейтраль Мореснетты эсперанто теле төп теле булып һаналған илгә әүерелдерергә тәҡдим итә.\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, был ҙур булмаған илдең үҙаллылығы аҙағына яҡынлаша. Бельгия ла, Германия ла уға булған дәғүәһенән бер ҡасан да баш тартмай. 1914 йылда, Беренсе донъя һуғышы ваҡытында, Германия Бельгияны баҫып ала һәм 1915 йылда был өлкәне үҙ биләмәләренә ҡуша.\n1919 йылғы Версаль килешеүе Нейтраль Мореснетты Бельгия ҡарамағына биреп, йөҙ йыл элек иғлан ителгән нейтраль өлкә мәсьәләһен хәл итә. Германия Икенсе донъя һуғышы ваҡытында был өлкәне ҡыҫҡа ваҡытҡа үҙ биләмәләренә ҡайтанан ҡуша, әммә ул 1944 йылда Бельгияға кире ҡайтарыла.\nБөгөнгө көндә донъя эсперантистарында был өлкәнең тарихы Доктор Молли тәҡдим иткән Эсперанто иле булараҡ ҡыҙыкһыныу уята. Яңы Мореснеттағы ҙур булмаған музей Нейтраль Мореснетка арналған экспонаттарҙы ла үҙ эсенә ала.\nNeutral Moresnet (нид.) (эсп.) (нем.) (инг.) (фр.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мореснет&oldid=691235 ҡабул ителгән\nАйырым статуслы территориялар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:45 26 май 2017 үҙгәртелгән.


Исеме – халыҡ хәтерендә\n14 Сентябрь 2010, 15:05\nРеспубликабыҙҙың бөйөк шәхесе, халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең хәтер кисәһе Дүртөйлө ҡалаһында шағирҙың бюсына сәскәләр һалыуҙан башланды. Артабан сара шағир исемен йөрөткән башҡорт гимназияһында дауам итте. Уҡыусылар шағирҙың ижадына арналған әҙәби-музыкаль композиция тәҡдим итте. Гимназия директоры Гөлшат Хөсәйенова шағир ижадының әһәмиәте тураһында һөйләне. Шағирҙың ҡыҙы Алһыу Нәжметдинова үҙенең хәтирәләре менән уртаҡлашып: – Атайым яҡты тормош ҡорҙо, өмөт, намыҫ, ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк юлын үтте. Беҙ һәр беребеҙ шуға ынтылырға тейешбеҙ, – тине.\nРеспубликабыҙҙың бөйөк шәхесе, халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең хәтер кисәһе Дүртөйлө ҡалаһында шағирҙың бюсына сәскәләр һалыуҙан башланды.\nАртабан сара шағир исемен йөрөткән башҡорт гимназияһында дауам итте. Уҡыусылар шағирҙың ижадына арналған әҙәби-музыкаль композиция тәҡдим итте. Гимназия директоры Гөлшат Хөсәйенова шағир ижадының әһәмиәте тураһында һөйләне. Шағирҙың ҡыҙы Алһыу Нәжметдинова үҙенең хәтирәләре менән уртаҡлашып:\n– Атайым яҡты тормош ҡорҙо, өмөт, намыҫ, ғәҙеллек һәм дөрөҫлөк юлын үтте. Беҙ һәр беребеҙ шуға ынтылырға тейешбеҙ, – тине.\nШағирҙың Үр башындағы ҡәбере янында Миңеште урта мәктәбе уҡыусылары, уҡытыусылар, райондың туған тел уҡытыусылары йыйылып, сәскәләр һалды.\nИжадсының ҡәләмдәш дуҫтары Мөфтәҙин Ғиләжев, Фәнис Рәхмәтуллин һәм Рафаил Хафизов дуҫлыҡ йылдарын хәтергә төшөрҙө, халыҡ шағирына бағышланған шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Миңеште урта мәктәбе уҡыусылары ла данлыҡлы ауылдаштарының ижады менән яҡшы таныш. Улар шағирҙың әҫәрҙәре нигеҙендә әҙәби композиция әҙерләгән.\nХәтер кисәһе шағирҙың йорт-музейында дауам итте.


(9 августа битенән йүнәлтелде)\nАҫаба халыҡтар көнө.\nКитап һөйөүселәр көнө.\nСингапур — Республика көнө.\nКАР — Ҡатын-ҡыҙҙар көнө.\nКанада — Тыныслыҡ һаҡлаусылар көнө.\nТөҙөүселәр көнө (августың икенсе йәкшәмбеһе).\nБашҡортостанда Умартасылар көнө (августың икенсе йәкшәмбеһе).\n► 9 августа тыуғандар\n► 9 августа вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=9_август&oldid=961320 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:19 7 август 2020 үҙгәртелгән.


Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда дүртенсе йыл рәттән эш әүҙемлеге күрһәткестәре яҡшыра» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда дүртенсе йыл рәттән эш әүҙемлеге күрһәткестәре яҡшыра»\n10:40, 27 мая 2015 Иҡтисад\nРөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда дүртенсе йыл рәттән эш әүҙемлеге күрһәткестәре яҡшыра» Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2015 йыл, 27 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\n26 майҙа Республика йортонда Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Башлығы ҡарамағындағы Инвестиция мөхитен яҡшыртыу буйынса йәмәғәт советы ултырышын үткәрҙе.\n— Башҡортостанда дүртенсе йыл рәттән эш әүҙемлеге күрһәткестәре яҡшыра. Ошо ваҡыт эсендә төп капиталға инвестициялар күләме 30,5 процентҡа, шул иҫәптән былтыр 4,1 процентҡа артҡан. Шуныһы ҡыуаныслы: ағымдағы йылдың беренсе кварталында уҙған йылдың шул осорона ҡарата үҫеш 9 процент тәшкил итә, — тине республика етәксеһе.\nРөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, төбәктә инвестиция мөхитен яҡшыртыу өсөн муниципаль кимәлдәге эште ойоштороуҙы яңынан ҡарарға кәрәк. Ошо маҡсатта республика Хөкүмәте эшҡыуарҙар ойошмалары менән берлектә Муниципаль берәмектә уңайлы инвестиция мөхитен тәьмин итеү буйынса урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлеге стандарты проектын әҙерләгән. Яҡын арала проект раҫланасаҡ.\nРөстәм Хәмитов инвестиция мөхитен яҡшыртыу буйынса мөһим бурыстарҙы билдәләне — индустриаль парктар төҙөү, кластерҙар булдырыу һәм уларҙы үҫтереү, шул иҫәптән импортты алмаштырыу сәйәсәте сиктәрендә, шулай уҡ кадрҙар мәсьәләһен хәл итеү.\n— Ябай булмаған иҡтисади шарттарҙа республиканың инвестиция үҫеше стратегияһы ла үҙгәрештәр кисерә. Шуның менән бергә Башҡортостан Хөкүмәте инвесторҙар өсөн бюджет стимулдары, дәүләт өҫтөнлөктәрен биреү гарантиялары, льготалы һалым һалыу мөмкинлектәренән баш тартырға йыйынмай. Әммә быйылдан башлап төп эш ойошторолған проекттарға өҫтәмә капитал һалыуға бәйле буласаҡ, — тип хәбәр итте төбәк Башлығы. — Рәсәйҙең иң эре банктары менән килешеүҙәргә ҡул ҡуйылған.\nРөстәм Хәмитов, шәхси инвесторҙарҙың хәүефен кәметеү өсөн эшҡыуарлыҡ менән берлектәге йәмәғәт инфраструктураһы объекттарын төҙөү буйынса эште киңәйтергә кәрәк, тип билдәләне. Дәүләт-шәхси партнерлыҡ һәм концессия килешеүҙәре тәжрибәһе республика һәм муниципаль кимәлдә файҙаланылырға тейеш. Бының өсөн республикала Инвестиция фонды булдырылған. Дөйөм күләме — 300 миллион һум. Транспорт, тирә-йүнде һаҡлау һәм спорт өлкәһендә яҡынса 50 миллиард һумлыҡ биш проект хупланған да инде.\nУлтырыш барышында Башҡортостан Башлығы республика Хөкүмәтенең иҡтисад бүлегенә бер аҙнала ғәмәлдәге һәм потенциаль инвесторҙарға, башҡарма власть органдарына һәм муниципалитет етәкселәренә Инвестиция мөрәжәғәтен әҙерләп, баҫтырып сығарырға ҡушты.\nУлтырышта дәүләт-шәхси партнерлыҡ механизмдарын мәғариф өлкәһендә ҡулланыу мәсьәләләре тикшерелде.\nТеги: инвестициялар, инвестиция мөхите, бр башлығы


10 июня 2015 — 17:09\nАмерика Ҡушма Штаттары һәм тағы ла ете ил Рәсәйгә ҡаршы яңы санкциялар индереүе ихтимал. Был турала Американың финанстар министры Джейкоб Лью белдергән. Барак Обама һүҙҙәренә ҡарағанда, Рәсәй ҡораллы көстәре Украинаның мөстәҡиллегенә янай. Мәскәү был ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға һәм Украина биләмәһендә рәсәй хәрбиҙәре юҡ тип раҫлай. Украина көстәре Донецк аэропортын утҡа тотҡан. Донецк халыҡ республикаһының оборона министрлығы хәбәр итеүенсә, аэропортҡа илткән юлдар ҙа ут эсендә ҡалған. Ошо сәбәпле эргә-тирәләге күп ҡатлы йорттарға ут ҡапҡан. Һәләк булыусылар һәм йәрәхәтләнеүселәр тураһында хәбәр ителмәй. Мерс коронавирусынан һәләк булыусылар көндән-көн арта бара. РИА новости агентлығы хәбәр итеүенсә, 444 кеше вафат булған. Үлемесле сирҙе йоҡтороуҙың 1 мең 200 осрағы асыҡланған. Рәсәй үҙәк банкы инвест-экобанк, социаль коммерция банкы һәм евроинвест банктарының лицензияларын алды. Улар хәүефле кредит сәйәсәте алып барған, кредиторҙар алдында үҙ бурыстарын ваҡытында үтәмәгән. Евроинвест банкы енәйәтсел юл менән алынған килемделегалләштереүгә ҡаршы тороу ҡануниәтен боҙған.


Мәҙәниәткә фашистар килтергән зыян » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Мәҙәниәткә фашистар килтергән зыян\nМәҙәниәткә фашистар килтергән зыян 21.06.2016 // Йәмғиәт\nКешелек йәшәйешендә йылдар артынан йылдар үтә… Яңынан-яңы йәш быуын тормошҡа аяҡ баҫа. Әммә халыҡ хәтеренән Тыуған илебеҙ халыҡтарының фашизмға ҡаршы көрәшендәге Бөйөк Еңеүе бер ваҡытта ла юйылмай.\nБыл ҡәһәрле һуғышта еңеүгә ҡорал көсө, матди әҙерлек, үҫеш кенә түгел, йәмғиәттәге халыҡтың аңы, рухы, йәшәүгә, сәйәсәткә ҡарашы, әхлаҡлылығы, әҙәплелеге, үҙ-ара дуҫлығы ла ҙур өлөш индерҙе. Был сифаттарҙы тәрбиәләүҙә мәҙәниәттең, рухи ҡоралдың көсө, тотҡан урыны баһалап бөткөһөҙ.\nБыл мәҡәлә архив материалдарына һәм нәшер ителгән тарихи хеҙмәттәргә таянып яҙылды. 1945 йылдың 25 ноябренән 1946 йылдың\n1 октябренә тиклем Германияла Халыҡ-ара хәрби трибуналда Нюрнберг процесы ҡарала. Унда бөтәһе 23 дәүләт вәкиле ҡатнаша. Судҡа 24 хәрби енәйәтсе саҡырыла. Ошонда уҡ фашистарҙың илебеҙ мәҙәниәтенә килтергән зыяны тураһында документаль фильм да күрһәтелә.\nСССР Юғары Советы Президиумы тарафынан төҙөлгән Ғәҙәттән тыш дәүләт комиссияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, 1941 йылғы дәүләт хаҡтарында зыян күләме 2 триллион 679 миллиард һум тәшкил итә. Комиссия ошо мәсьәләгә ҡағылышлы дүрт миллионға яҡын актты тикшерә.\nДошман баҫып алған биләмәләрҙе азат иткәндә Совет Армияһы һәм союздаштарҙың ғәскәрҙәре ҡулға төшөргән документтар дәүләт комиссияһы билдәләгән факттарҙың дөрөҫлөгөн раҫлай. “Ғәскәргә үҙе туҡталырлыҡ биналарҙағы янғынды ғына һүндереү бурысы ҡуйыла, – тип яҙған немец генерал-фельдмаршалы фон Рейхенау ғәскәрҙәрҙең көнсығышта үҙҙәрен тотоу тәртибенә ҡағылған фарманында. – Большевиктарҙың хакимлығын хәтерләткән башҡа ҡоролмалар, шул иҫәптән биналар ҙа юҡ ителергә тейеш. Көнсығыштағы тарихи һәм художество ҡиммәттәренең әһәмиәте юҡ”.\nСит ил эштәре министры Риббентроп башланғысы буйынса һәм уның етәкселегендә Германияла махсус тәғәйенләнештәге батальон төҙөлә. Уның алдына советтар биләмәһендәге бөтә ғилми учреждениеларҙы, һарайҙарҙы тикшереү, архивтарҙы “аҡтарыу” һәм табылған ҡиммәттәрҙе Германияға оҙатыу бурысы ҡуйыла. Фашизмдың төп “идеологтары”ның береһе Розенберг етәкселек иткән махсус штаб тап ошоноң менән шөғөлләнә.\nДошман артҡа сигенгәндә лә ҡиммәтле мәҙәниәт һәм сәнғәт ҡомартҡыларын емереүҙе, талауҙы дауам итә. Үрт һалыусылар менән минасыларҙың махсус отрядтары предприятиеларҙы, торлаҡ йорттарҙы ғына түгел, ғилми ойошмаларҙы, мәктәп, балалар баҡсаһы, госпиталь, институт, китапхана, театр, клуб, музей биналарын, бүтән тарихи ҡомартҡыларҙы яндыра һәм шартлата.\nУл осорҙа Новгород, Псков, Смоленск, Гжатск, Ржев, Вязьма, Тихвин, Торжок, Сычевка һәм башҡа ҡалалар быуаттар буйы боронғо рус архитектураһы ҡомартҡыларын һаҡлай. Иң күркәмдәрҙең береһе булған Новгород иһә тулыһынса тиерлек яндырылып, ер менән тигеҙләнә. Ҡаты һуғыш барышында ХI-ХII быуаттарҙың байтаҡ сәнғәт һәм архитектура һәйкәле емерелә. Новгород кремленең иң боронғо ҡоролмаһында – ХI быуатта төҙөлгән София ҡорамында – фашист ғәскәрҙәре фрескаларҙы, көмбәҙҙәрҙе, диуарҙарҙы вәхшиҙәрсә юҡ итә, ялатылған алтынды ҡырып ала. Эсендәге әйберҙәр, шул иҫәптән Борис Годунов бүләк иткән барлыҡ иконалар урлана.\nАркажилағы ХII быуатта һалынған Благовещение сиркәүен фашистар дот һәм казарма рәүешендә файҙалана: миһрапҡа һәм диуарҙарға амбразуралар урынлаштыра, диуарҙарҙағы фрескаларҙы ватып төшөрә. Урта быуат архитектураһы ҡомартҡыһы – Нередица тауындағы Спас сиркәүе – артиллерия утынан һәләк була. ХIV быуаттағы Новгород архитектураһының тағы ла бер үҙенсәлекле ҡомартҡыһы – күренекле рәссам Феофан Грек тарафынан биҙәлгән Спас-Преображение сиркәүе – дошмандың күҙәтеү пунктына һәм утҡа тотоу нөктәһенә әүерелә. Сиркәүҙең көмбәҙендә һәм көнсығыштағы диуарҙың өҫкө өлөшөндә илбаҫарҙар амбразуралар аса, бинаның көнбайыш, урталағы запас диуарҙарын тулыһынса тиерлек емерә. Фашистар ҡулынан шулай уҡ Юрий, Деревяницы монастырҙары һ.б. һәләк була. Гитлер ғәскәре Новгородта затлы фрескалар менән биҙәлгән Никола, Федор Стратилат, Спас, Успение, Архангел Михаил ҡорамдарына ла етди зыян килтерә.\nНовгород кремлендә фашистарҙың казармаһы, келәттәре, ҡорал оҫтаханаһы урынлаша. Ҡалалағы 88 тарихи-художество ҡоролмаһының икәүһе генә әллә ни зыян күрмәй.\nСмоленск – тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡыларға бай ҡала. Немецтар баҫып ингәнгә ҡәҙәр бында ҡиммәтле коллекциялар һаҡланған дүрт музей була. Художество музейында тарихи-художество, тарихи-көнкүреш, этнография ҡомартҡылары – Франциялағы күргәҙмәгә ҡуйылған картиналар, иконалар, бронза, фарфор, ҡойолған әйберҙәр, туҡымалар – һаҡлана. Боронғо ҡалала гитлерсылар юлдарында осраған бар һәйкәлдәрҙе, музей, мәктәп, китапхана биналарын ҡыйрата, ҡиммәтле коллекцияларҙы үҙ иленә оҙата. Тап шул осорҙа Петропавловск, Архангел (Свирь), Иоанн Богослов, Үрге Никольск, Введенск сиркәүҙәре, Троицк монастыры шартлатыла, Спас һәм Духовская сиркәүҙәре тулыһынса яндырыла. 1812 йылғы һәйкәлдең туптары ла, Кутузовтың бронза һәйкәле лә Германияға оҙатыла.\nПсковта фашистар ХIV быуатта төҙөлгән үҙенсәлекле Светогорск монастырының Раштыуа соборын, 1470 йылғы Никита сиркәүен, фасадтары таш менән биҙәлгән Меньшиков палаталарын емерә, Псков кремленә лә етди зыян килтерә. Боронғо Псков архитектураһының берҙән-бер ағас ҡомартҡыһы – Гоголь урамындағы йорт – харабалар аҫтында ҡала. Поганкиндарҙың йортона килтерелгән зыян ғына ла ул замандағы хаҡтарҙа 308 мең һум күләмендә баһалана.\nРәсәй биләмәһендә дошман ғәскәрҙәре тарафынан 3 мең боронғо монастырь һәм сиркәү емерелә. Ваҡытлыса баҫып алынған биләмәләрҙәге 991 музейҙың 427-һе талана. Мәҙәниәт учреждениеларына һәм ҡомартҡыларына 1 268,8 миллион һумлыҡ, шул иҫәптән музейҙарға 652 миллион һумлыҡ зыян килтерелә. Ростов, Смоленск, Псков, Брянск, Новгород, Краснодар, Курск, Сталинград, Симферополь, Ставрополь, Одесса, Таганрог, Ҡырым музейҙары утҡа тотола. Пятигорскиға эвакуацияланған Ростов һынлы сәнғәт музейы экспонаттары Германияға оҙатыла. Был экспонаттар араһында танылған рәссамдарҙың картиналары, Донателлоның скульптуралары ла була. Сталинградта иһә И.Е. Репиндың, В.А. Серовтың, В.Е. Маковскийҙың, И.И. Шишкиндың, И.К. Айвазовскийҙың, А.А. Ивановтың байтаҡ картинаһы һәләк була.\nКалининградта өлкәнең төп музейы, Завидовола шағир С.Д. Дрожжиндың йорт-музейы, шулай уҡ бихисап тыуған яҡты өйрәнеү музейҙары яндырыла, талана, туптарҙан зыян күрә. Сычевкала дошман 5 меңдән ашыу картина һаҡланған музейҙы яндыра. Өлкә картиналар галереяһында фашистар И.И. Левитандың, Б.М. Кустодиевтың, П. Ротариҙың, В.Д. Поленовтың, А.Г. Венециановтың, В.К. Бялыницкий-Бируляның һ.б. рәссамдарҙың әҫәрҙәрен алып китә.\n1942 йылдың июлендә Острогожск ҡалаһында И.Н. Крамскойҙың музейы шартлатыла, ундағы барлыҡ ҡиммәттәр Германияға оҙатыла. Шаһиттар әйтеүенсә, экспонаттарҙы тейәгәндә байтаҡ фарфор, быяла әйберҙәр, скульптуралар ватыла. Зыян күләмен аныҡ ҡына билдәләй ҙә алмайҙар, сөнки музейҙағы әйберҙәрҙең иҫәбе хаҡында кенәгәләр юғала.\nГамбург археология музейы директоры Матестың скиф әйберҙәрен һәм алтын экспонаттарҙы урлауы билдәле. Немец армияһының пропаганда бүлеге мөдире Лаберт менән гестапо етәксеһе обер-лейтенант Краузе иһә Таганрог тыуған яҡты өйрәнеү музейындағы барлыҡ йыһазды, фарфор әйберҙәрҙе, боронғо ҡоралды, иконаларҙы фашист түрәләренә тарата.\nҠырымда ла гитлерсылар совет халҡының мәҙәни байлығына ҙур зыян килтерә. Алупка һарай-музейынан ғына улар 1 269 экспонатты үҙләштерә. Улар араһында В.Е. Маковскийҙың, И.К. Айвазовскийҙың, А.И. Куинджиҙың, М.К. Клодтың, А.Н. Бенуаның, К.П. Брюлловтың картиналары, фарфор, быяла әйберҙәр була. Һарай китапханаһындағы ҡиммәтле китаптар йыйылмаһының 3 607 томы юҡҡа сыға.\nСимферополь картиналар галереяһы һәләк була. Артабан эвакуациялау өсөн ҡаланан Керчҡа оҙатылған музей фонды, шул иҫәптән танылған “Перекопты штурмлау” панорамаһы макеттары һәм Баҡсаһарай музейы коллекцияһы бомбаға тотоу һөҙөмтәһендә тулыһынса тиерлек юҡ ителә. М.В. Нестеровтың, В.М. Васнецовтың, К.П. Брюлловтың, И.К. Айвазовскийҙың, В.Е. Маковскийҙың, Виже-Лебрендың, В.А. Тропининдың, Н.А. Касаткиндың, В.В. Верещагиндың, К.А. Савицкийҙың, В.Д. Поленовтың, Н.А. Ярошенконың картиналары, Баҡсаһарай музейы коллекцияһындағы Ҙур Ҡөрьән, пергаментҡа ҡулдан яҙылған Ҡөрьән, башҡа ҡулъяҙмалар һәләк була. Баҡсаһарайҙағы 2 074 ҡиммәттең ни бары 200-ө генә һаҡланып ҡала. Улар иҫәбендәге 50 картина менән 150 гравюра һуңыраҡ Феодосия картиналар галереяһы менән бергә Ереванға эвакуациялана.\n1942 йылдың авгусында баржала күсерелгәндә Сталинград картиналар галереяһы экспонаттары ла, уларҙың исемлеге яҙылған кенәгәләр ҙә юғала.\nҒәҙәттән тыш дәүләт комиссияһы күрһәтмәһе буйынса РСФСР музейҙарындағы художество ҡиммәттәренә килтерелгән зыян күләме асыҡлана. Курск, Калинин, Краснодар, Калуга, Дондағы Ростов, Сталинград, Симферополь, Феодосия, Алупка һәм Баҡсаһарай музейҙарынан урланған һәм зыян күргән экспонаттарҙың иң ҡиммәтлеләре иҫәпкә алына. Зыян күләме тиҫтәләрсә миллион һум тәшкил итә.\nМәскәүҙә фугас бомбаларынан Третьяков галереяһының төп корпусы һәм бүтән өҫтәмә биналары емерелә. А.С. Пушкин исемендәге Һынлы сәнғәт музейының ҡыйығы, түшәме, кәрнизе, диуарҙарындағы һырлы биҙәктәр етди зыян күрә. Ленинградтағы Петергоф, Пушкин, Павел, Ораниенбаум, Гатчина һарай-парк ансамблдәре бомбаға тотола. Петергофта Монплезир, Марли, Эрмитаж, Коттедж һәм Ҙур һарайҙарҙан Германияға 34 214 экспонат, шул иҫәптән рус, француз, инглиз, итальян оҫталары яһаған 4 950 йорт йыһазы, XVIII һәм XIX быуат фарфоры, фонтан янындағы скульптуралар, шул иҫәптән Петр I батшаның Швецияны еңеүенә арналған “Арыҫландың ауыҙын ҡайырыусы Самсон” тигән бронза скульптура, 32 фигуранан торған Нептундың бронза төркөмө, Волхов, Нева йылғаларының, Нимфа һәм Арыҫландар каскадындағы башҡа статуялар Германияға оҙатыла. Ҙур һарайҙы фашистар яндыра, затлы плафондарын сәп рәүешендә файҙалана. Англия һарайын иһә ауыр туптар емерә.\nМонплезирҙағы павильондарҙың һәм галереяларҙың ағас ҡоролмалары, кабинет, йоҡо һәм ҡытай бүлмәләренең йыһазы юҡ ителә. Ассамблея корпусының иҙәне, ишектәре, тәҙрә рамдары һүтеп алына. Дәүләт комиссияһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Петр һарайындағы мөлкәткә килтерелгән зыян күләме генә 5 миллиард һумдан ашыу тәшкил итә.\nПушкин ҡалаһында гитлерсылар Екатерина һарайының ҙур өлөшөн яндыра. Артиллерия туптарынан фасадтарҙың архитектураһы һәм скульптураһы, шул иҫәптән Растрелли төҙөгән бүлмәләрҙең өс йөҙ метрлыҡ анфиладаһы, алтын ялатылған һырлы биҙәктәр, көҙгөләр, плафондар, Тореллиҙың, Джорданоның, Брюлловтың һәм башҡа рус, итальян оҫталарының картиналары, затлы йыһаз менән биҙәлгән тәхет залының бер өлөшө һәләк була. Фашистар Екатеринаның бүлмәләрен, Лион, Арабеска, Ҡытай залдарын емерә. Гәрәбә бүлмәнән мәрүәт менән биҙәлгән гәрәбә панноны, Аҡыҡ бүлмәләрҙән йәшмә менән бронзаны урлайҙар.\nИшкәкле һәм елкәнле суднолар коллекцияһы ла һәләк була. Илбаҫарҙар уларҙы быуаларҙа йөрөү өсөн файҙалана, унан шартлата. Пушкин паркындағы меңләгән ағас ҡырҡыла. Пушкин һарай-музейҙарына килтерелгән зыян аҡсалата сағылышта 4 миллиард һумдан ашыу күләмдә баһалана.\nПавловскиҙа Риббентроптың махсус тәғәйенләнештәге батальоны һәм Розенберг штабы командалары Греция залын, тәхет ҡуйылған залдың кариатидаларын емерә, плафондарҙы вата, мәрмәр вазаларҙы, фрескаларҙы, скульптураларҙы урлай, иҙәнде һүтә, стеналарҙағы панноларҙы, гобеленды һыҙырып ала. Хатта Россиҙың китапханаһын утҡа тоталар. Алһыу павильонды, Һунарсы, Һөт йорттарын – ут нөктәләре, Вольерҙы – тимерлек, И.П. Мартостың “Ата-әсәләргә һәйкәл”ен һәм “Мавзолей” скульптура төркөмдәрен сәп итеп файҙаланалар. Парктағы скульптураларҙың бер өлөшөн дошман үҙ иленә оҙата, ҡалғанын ҡыйрата. Күперҙәрҙе, ҡоймаларҙы, эскәмйәләрҙе емерәләр. Паркта 70 меңгә яҡын ағас киҫелә. Аҡсалата сағылышта ҡыйратылған, яндырылған, таланған әйберҙәрҙең күләме 3 миллиард һумдан ашыу тәшкил итә.\nГатчино һарайына фашистар үрт һала. Ленинградта иһә артиллерия утынан һәм бомбаға тотоуҙан Ҡышҡы һарай, Адмиралтейство бинаһы, Рус музейы, элекке Сенат һәм Синод, Таврида һарайы, Тау институты, Павел полкының әүәлге казармалары, Инженерлыҡ (Михайлов) һарайы хараба хәлендә ҡала.\nПетропавловск ҡәлғәһе, элекке Дәүләт банкы, Баш почтамт, Елагин һарайы, Ҡунаҡһарай, Исаакий соборы, Художество академияһының китапханаһы, университет, Фәндәр академияһының ғилми учреждениелары һәм башҡа уникаль биналар зарар күрә.\nА.С. Пушкиндың Михайловское ауылындағы усадьбаһы, Святогорск монастырындағы ҡәбере, дуҫтары Осипов-Вульфтарҙың биләмәһе булған Тригорское, шулай уҡ Воронич ҡаласығы һәм ауылы 1922 йылда уҡ Совет Хөкүмәте тарафынан дәүләт ҡурсаулығы тип иғлан ителгән. Халыҡ был ерҙәрҙе ҡәҙерләп һаҡлай. Һуңыраҡ, 1936 йылда, ҡурсаулыҡҡа Святогорск монастыры, А.С. Пушкиндың туғандары Ганнибалдарҙың имениеһы булған Петровское, Савкино ҡаласығы ҡушыла. 1943 йылдың көҙөндә оккупация осоронда фашистар биләмәләге барлыҡ хазинаны машиналарға тейәп, Германияға юллана.\n1944 йылдың февралендә Михайловское ауылы хәрби объектҡа әүерелә. Паркта немецтар траншея ҡаҙый, нығытмалар ҡора. Ҡайын һәм ҡарағай аллеяларын киҫеп, юлдарға өйәләр, Тригорское усадьбаһындағы боронғо паркка мина һалалар. Святогорск монастыры бомбаға тотола, төп сиркәү – Успение соборы – ике тапҡыр шартлатыла.\nБөйөк шағирҙың ҡәберен гитлерсылар сүп-сар өйөмөнә әүерелдерә, ҡоймаларын, уға илткән баҫҡыстарҙы емерә, сигенгәндә ҡәбергә мина һала.\nП.И. Чайковскийҙың йорт-музейын баҫып алған фашистар данлыҡлы композиторҙың ҡулъяҙмаларын, музей китапханаһындағы китаптарҙы, ноталарҙы, гравюраларҙы, йыһазды мейескә яға. Бай архивы, әҫәрҙәренең ҡулъяҙмалары, хаттары һаҡланған бүлмәне немец илбаҫарҙары оҫтаханаға әүерелдерә, кабинетында – казарма, музейҙың алғы яғында мотоциклдар өсөн гараж аса. П.И. Чайковскийҙың бюсын урамға сығарып ташлайҙар, Глинканың, Глазуновтың, Рубинштейндың бюстарын ваталар. “Ҡарға дама”, “Черевичкалар” операларына һәм “Аҡҡош күле” балетына декорациялар макеты ҡыйратыла, композитор С.И. Танеевтың пианиноһы, Чайковскийҙың итальян рәссамы төшөргән портреты, гравюраларҙың бер өлөшө, китаптар, ноталар үҙләштерелә.\nЯсная Полянала бөйөк рус яҙыусыһы Лев Толстойҙың йортон гитлерсылар итек оҫтаханаһы һәм казарма итеп файҙалана. Йорт йыһаздарын емерәләр, ҡиммәтле әйберҙәрҙе, экспонаттарҙы урлайҙар. Әҙәби музейҙа иһә госпиталь ойошторола. Яҙыусының әйберҙәре, ҡулъяҙмалары, китаптары яндырыла, күп кенә картиналары үҙләштерелә.\nСпас-Лутовиново ауылында И.С. Тургеневтың йорт-музейы етди зыян күрә. Илбаҫарҙар яҙыусының бюсын ҡыйрата, боронғо йыһазды мейескә яғып, бинаны йылыта, баҡсалағы ағастарҙы ҡырҡа. Сигенгәндә лә немец һалдаттары вәхшилеген дауам итә: мәктәпте шартлата, бөтә ауылға үрт һала.\nҒүмеренең байтаҡ йылдарын рус рәссамы И.Е. Репин “Пенаты” усадьбаһында үткәргән. Уның ҡәбере лә ошонда. Рәссам вафат булғас, йортонда музей асылған. Фашистар был биләмәне баҫып алыу менән йорт-музейҙы яндыра, экспонаттарҙы үҙләштерә. Эвакуация осоронда ҡотҡарып ҡала алмаған ҡиммәтле китаптар ҙа, башҡа мөлкәт тә эҙһеҙ юғала.\nГитлер ғәскәре Таганрогта А.П. Чеховтың, Тихвиндағы Н.А. Римский-Корсаковтың, Калугалағы А.Э. Циолковскийҙың йорттарын да юҡ итә. Немецтар баҫып алған биләмәләрҙә 44 мең театр, клуб, ҡыҙыл мөйөш, 82 мең башланғыс һәм урта мәктәп емерелә, 334 юғары уҡыу йорто талана. Ҡиммәтле ҡулъяҙмалар, китаптар, библиографик мәғлүмәттәр һаҡланған китапханалар зыян күрә. Оккупация ваҡытында күмәк китапханаларҙан 100 миллиондан ашыу китап урлана һәм яндырыла.\nРәсәйҙә генә (Мәскәү һәм Ленинград өлкәләренән тыш) гитлерсылар 8 меңдән ашыу клубҡа, мәҙәниәт һәм уҡыу йорттарына зыян килтерә. Сталинград, Курск һәм дошман ваҡытлыса баҫып алған башҡа ҙур ҡалаларҙағы мәҙәни-мәғрифәт учреждениелары емереклектәр хәлендә ҡала. Ростов ҡалаһында һәм өлкәһендә тыуған яҡты өйрәнеү, Революция музейҙары, Горький исемендәге, Музыкаль комедия, Балалар театрҙары, кинотеатрҙар, бөтә район һәм ауыл китапханалары емерелә, 200 мең баҫма, шул иҫәптән сит телдә яҙылған 60 мең китап, 40 мең берәмек гәзит-журнал, СССР халыҡтарының 80 телендәге 120 мең китап яндырыла. Төбәкте өйрәнеүгә һәм белешмәләргә ҡағылған, шулай уҡ техник китаптар Германияға оҙатыла. Воронежда фашистар өлкә, ҡала һәм 33 ауыл китапханаһын хараба хәлендә ҡалдыра.\n1943 йылда Смоленскиҙа юлды тигеҙләү өсөн ваҡ таш кәрәк булғас, гитлерсылар мәктәп бинаһын шартлата. Ҡаланан сигенгәндә лә улар барлыҡ китапханаларҙы ҡыйратыуын дауам итә.\nКраснодар һәм Ставрополь крайҙарында, Сталинград, Воронеж, Ростов, Курск өлкәләрендә, Төньяҡ Кавказдағы ҡайһы бер автономиялы республикаларҙа һәм өлкәләрҙә һуғышҡа тиклем 9 011 китапхана эшләһә, 1943 йылда улар 1 113 ҡалған, ә 2 309 киноҡулайламаһынан – ни бары 341.\nЛенинград китапханаларына миллиондарса һумлыҡ зыян килтерелә. Октябрь революцияһы архивында дошмандың профсоюз китапханаларына килтергән зыян күләме хаҡындағы акттар һаҡлана. Ул документтарҙа Ижора, “Красный треугольник”, механика заводтарының, С.М. Киров исемендәге мәҙәниәт һарайының, Володарский һәм Ленин исемендәге мәҙәниәт йорттарының китапханалары телгә алына. С.М. Киров исемендәге Ленинград дәүләт академия опера һәм балет театры бинаһына 19 артиллерия снаряды эләгә. Пушкин исемендәге дәүләт академия драма театрына төшкән авиабомбанан бик күп декорациялар янып юҡҡа сыға.\n1941 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙәге Евгений Вахтангов исемендәге театр бинаһына дошман фугас бомбаһы ташлай. Шулай уҡ Дәүләт академия бәләкәй театры, Горький исемендәге МХАТ ҙур зыян күрә. Новгород театрҙары ла, Мәскәү, Ленинград, Киев, Ростов, Сталинград, Краснодар, Калуга, Воронеж, Орел, Калинин, Тула, Одесса, Ялта филармониялары ла ошондай уҡ аяныслы яҙмышҡа дусар ителә.\nРостов өлкәһендә драма, музыкаль комедия, йәш тамашасы театрҙары, уҡыу йорттары гитлерсылар ҡулынан һәләк була. Ялта, Пятигорск театрҙары яндырыла. Калинин өлкәһендәге мәҙәниәт учреждениелары 24 миллион, Смоленскиҙа – 11 миллион, Тулала 7 миллион һумлыҡ зыян күрә.\nАвтор: Клара ӘСФӘНДИӘРОВА.


Зәңгәр хыялдарҙы ысын итеп » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nЕгәрле, сәмсел, ҡыйыу Оксананы студент йылдарынан беләм. Сәнғәт институтының актерҙар әҙерләү бүлегендә уҡыған сағында ҡурсаҡ театрында эшләп йөрөнө, һуңынан Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрына урынлашты. Ләкин күңелендәге дизайнерлыҡ рухы уға тынғы бирмәне, эҙләнеүсән ҡыҙ яйлап яратҡан шөғөлөн төп һөнәренә әйләндереп алды.\nУл йылдарҙа Оксана теккән кейемдә сәхнәгә сыҡмаған әртис ҡалмағандыр. Тора-бара үҙ коллекциялары менән модельерҙар бәйгеләрендә ҡатнашып, шул өлкәлә апаруҡ билдәлелек тә яулап өлгөрҙө. Өфөлә үткән «Көҙгө мода» аҙнаһында күрһәткән «Балҡыш» коллекцияһын танылған модельер Вячеслав Зайцев айырым билдәләп, «Ҡупшы кейем» номинацияһында диплом тапшырған уға.\nХәләл ефете Әбйәлил егете Азат Ямуров та ижади кеше, оҙаҡ йылдар «Тамыр» студияһының тауыш мөхәррире булды. Уның тауышы менән тәржемәләнгән йәнһүрәттәрҙе балалар айырыуса яратып ҡарай ине. Әлеге ваҡытта телевидениела, яңылыҡтар хеҙмәтендә эшләй, колледжда уҡытып та йөрөй. Тәүге улдары Дим дә, «Сәңгелдәк»тә эшләп, тамашасы һөйөүен яуланы. Оксана иһә хыялындағы кейемдәрҙе ысынбарлыҡта кәүҙәләндереү менән булды. Оксана менән Азаттың бер-береһенә хөрмәтле ҡарашы һәр ваҡыт һоҡландыра.\n«Бала саҡта кибеткә барған һайын бәләкәй генә һары уйынсыҡ себеш алдырта торғайным. Шуларға ҡулъяулыҡтан кейем тегеп уйнай инем. Шкафтағы төрлө туҡымаларҙан нимә бесеп ташлаһам да, әсәйем өндәшмәне. Киреһенсә, маҡтап-маҡтап мин теккән итәкте кейеп йөрөнө. Ҡартәсәйемдең һуғыштан һуң Германиянан ҡайтарылған теген машинкаһы бар ине. Ҡыҙыҡһыныуымды күреп, атайым шуны майлап, ҡараға буяп, миңә бирҙе. Уны аҙаҡ Өфөгә лә алып килдем, тәүге заказдарымды шул машинала тектем. Иҫке универмагта туҡымалар бүлеген күреп нисек ҡыуанғанымды белһәгеҙ, хатта ауылға, бында туҡыма күп, нимә теләһәң дә тегеп була, тип хат яҙып һалғанмын», – ти Оксана Ғәлимйән ҡыҙы, хыялының нисек яралғанын хәтерләп.\nБаш ҡалабыҙ ауылдан килеп төпләнеүсе йәштәрҙе ҡолас йәйеп ҡаршылап тормай. Шулай ҙа ныҡышмал пар ауырлыҡтар алдында ҡаушап ҡалмай, ипотекаға өс бүлмәле фатир алыуға өлгәшә, шул арала дүрт балаға ғүмер биреп өлгөрә. Хәләленә ярҙам итергә тырышып, иш янына ҡуш булһын тип, Оксана ла һөнәрен ҡулланып төрлөсә аҡса эшләй.\n«Донъяла бер нәмә лә осраҡлы булмайҙыр. Бер мәл, мәсеткә барғанда, малайҙарҙың күҙе кибеттәге сувенирҙарға төштө. Һатыусы, быларҙы алғансы китап алығыҙ, тип, намаҙ тәртиптәрен өйрәткән йыйынтыҡтар тотторҙо. Дим улым уларҙы атаһы менән ентекләп уҡып сыҡҡан. Шунан, бында бит намаҙ уҡыу мотлаҡ фарыз тип яҙылған, беҙ ниңә уҡымайбыҙ ул, тип, атаһын аптыратҡан. Әмиләне алып ҡайтҡас, ҡараһам, улым менән ирем ҡиблаға ҡарап намаҙ уҡып ултыралар. Ни эшләйһегеҙ ул, тип шаярып барып төртөп тә ҡараным. Бәпескә ҡырҡ көн тулғас, һин дә уҡый башларһың, тине ирем.\nДүрт балам менән мәж киләм, йоҡлаған араларында тегәм, интернет аша заказдар ҡабул итәм, һис бушаған юҡ. Гел кейем моделләү хаҡында китаптар уҡыным, төрлө күлдәктәр уйлап сығарып, ҡағыҙға төшөрөп ҡараным. Шуларҙы халыҡҡа тәҡдим итерлек етештереү фирмаһы асһаң ине, тип хыялландым. Шулай бер көн фильмдағы әңгәмәгә иғтибар иттем. Бер бизнесмен икенсеһенә, хыялыңды тормошља ашырыр өсөн берәмләп түгел, күмәртәләп һат, ти. Уның һүҙҙәре миңә лә ярҙам итте. Күмәртәләп һатыр өсөн махсус яңы коллекция уйлап сығарҙым. Ислам дине ҡушҡанса дөрөҫ, әммә заманса модалы никах күлдәктәре ине улар. Башта ауыр булды, бик үк күмәртәләп булмаһа ла, никах күлдәктәре һатылған салондарҙа беҙҙең дє кейемдєр урын алды. Бер-ике ай эсендә теккән әйберемә һорау барлығы асыҡланды. Нисек кенә ҡатмарлы булһа ла, үҙ эшемде башларға ҡарар иттем. Күлдәк тегә торған цех һәм магазин астыҡ. Тәүҙә үҙем генә тектем. Магазинды тултырыр өсөн тиҙ арала туҡһан күлдәк әҙерләнем. Ун биш йылға яҡын көн дә заказға кейем тегеп туплаған тәжрибәмде тормошта ҡулланмай ҡалһам, үкенесле буласаҡ, тигән уй ҡанат ҡуйҙы. Уйлап сығарған яңы лекалоларым, өлгөләрем бер генә тегелеп әрәм булып ҡалмаһын да, тигәнмендер. Хоҙайҙың бер ҡөҙрәте булдымы, берәм-берәм кеше килә башланы, бер аҙҙан ярҙамсылар алырға тура килде. Хәҙер һатыусы, бесеүсе, тегенселәр яллап, ойоштороу эштәрен тормош юлдашыма тапшырып, үҙем моделдәр уйлап сығарып, уларҙы үлсәмләп тегеү өсөн өлгөләр әҙерләү менән генә мәшғүлмен. Шәхси эшҡыуар статусынан баш тартып, яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт булып ойоштоҡ. Шөкөр, Аллаһы Тәғәлә беҙгә ирем менән бер тормош юлынан ҡулға-ҡул тотоноп барырға насип иткән», – ти Оксана Ғәлимйән ҡыҙы.\nТеккән әйберҙәре үҙ-үҙенә реклама булып, оҫта уйлап сығарған кейемдәрҙе юллап, Ҡазан, Мәскәү ҡалаларынан да килеп килешеү төҙөүселәр табыла. Бынан тыш Ямуровтарҙың зауыљлы мосолман күлдєктєрен үҙебеҙҙең Сибай, Туймазы Октябрьский, Стәрлетамаҡ ҡалалары һәм ҡайһы бер ҡасабаларҙың эшҡыуарҙары ла һатыу өсөн даими ала. Шулай итеп, күмәртәләп һатҡан етештереүсе булыу хыялына аҙымлап-аҙымлап яҡыная бара ныҡыш һылыу.\nОксананың Ейәнсура районы Яңыбай ауылында йәшәгән ата-әсәһе Хәлиҙә һәм Ғәлимйән Ҡансуриндар бөтмөрлөктәре менән дан алған ғаилә. Дүрт ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, икенсе ҡыҙҙары Гөлфинә йәшләй генә яҡты донъяларҙан китеп барған. Унан кесерәк туғаны Яҙгөл үҙе менән бергә эшләй, ул да иман ҡанундарына таянып йәшәй. Тормош иптәше менән ике бала тәрбиәләй. Кинйәләре Зилиә Мәскәүҙә, ГИТИС-та рәссамлыҡҡа уҡый. Әйткәндәй, фирманың бренд үҙенсәлектәрен тап Зилиәләре уйлап табып, һүрәткә төшөргән. Магазин исемен кесе ҡыҙҙары хөрмәтенә «Самийа» тип атаған Ямуровтар.\nБалалары урыҫ телле балалар баҡсаһына, мәктәбенә йөрөһә лә, Ямуровтарҙың ғаиләһендә тик башҡортса аралашалар. Улдары Ғалимдар, дүрт кенә йәшендә халыҡ әкиәттәрен һөйләү буйынса республика ярышында беренселек яулап, әртислеге менән таң ҡалдырҙы. Дим ағаһы сәмләнеп китеп, икенсе йылы ошо уҡ бәйгелә Өфө буйынса Гран-при алды. Әйткәндәй, Ямуровтар, үҙҙәре ролдәргә бүленеп уҡып, «Моң» студияһында башҡорт халыҡ әкиәттәренән торған аудиодиск та сығарған. Янына ћүрәтле буям дәфтәре лә эшләгәндәр. «Һә» тигәнсе һатылып бөткән ул.\nТуған телдәрен, милли йолаларҙы хөрмәт итеп, иман шартын тотоп, ауырлыҡтар аша булһа ла үҙ эштәрен булдырып, баш ҡалабыҙҙа йәшәп ятҡан дүрт балалы матур, ижади, татыу башҡорт ғаиләһенә ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел. Тамсы тама-тама таш тишә, тиҙәр. Башланғыс капиталдың булмауын кәртә итеп тормай, һәләттәренә таянып, хыялдарына табан атлаған был тәүәккәл һәм ныҡыш пар күптәргә үрнәк булырлыҡ.