Аллаһты таныу – Исламдың төп терәге | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Аллаһты таныу\n« Аҙан һәм Ҡамәт\nАллаһты таныу – Исламдың төп терәге\nПәйғәмбәребеҙ әйткән: «Кем дә кем ысын ихласлыҡ менән: Аллаһ — бар, Ул — бер, Аллаһтан башҡа Иләһә юҡ. Мөхәммәд — Уның ҡоло һәм илсеһе, тип геүаһлыҡ бирә икән, уның урыны — йәннәт», — тигән.\n«Ләә Иләәһә илләллааһ! тигән кәлимәгә Аллаһтың ниндәй ғәжәп миҫал килтергәнен беләһеңме? — ти Ҡөрьән. — Ул һүҙ яҡшы ерҙә үҫкән бик яҡшы бер ағас кеүек: уның тамырҙары ерҙә ныҡ тора, ботаҡтары күккә үрелгән. Раббыһының әмере менән ул емеште лә һәр ваҡыт биреп торор. Диндә бер дәлиле булмаған насар һүҙҙәрҙең миҫалы — тамырынан йолҡоп ташланған һәм һис бер нәмәгә ярамаған насар ағас кеүек: емеш тә бирмәй, башҡа нәмәгә лә файҙаһы юҡ».\n«Ибраһим» сурәһе, 24, 26-сы аяттар\nАллаһ — Ул бөтә нәмәнән хәбәрҙар, ғилеменең сиге, сабырлығының һәм түҙемлегенең самаһы юҡ. Сабырлығы — үтә лә ҡеүәтле камиллыҡ өлгөһө булған камиллыҡ.\nБыл камиллыҡ Уның бөтә сифаттарына ла хас.\nДин өйрәтә: ғибәҙәткә баҫыр алдынан кеше кем алдына барып баҫаһын белергә, алдына барып баҫҡан, затты танырға, уның барлығын күңеле менән тойоп торорға тейеш, ти.\nҒәрәптәргә Мөхәммәд, ғәләйһис-сәләм, 13 йыл дауамында «Ихлас» сүрәһен аңлатҡан.\nУл ваҡытта әле мәсеттәр ҙә һалынмаған, диндең төп терәктәре хаҡындағы хөкөмдәр бәндәләргә тапшырылмаған. Пәйғәмбәребеҙ әле күп диндәргә, шул иҫәптән христиан диненә лә хас булған яңылышыуҙарҙың асылын аңлатып бирә генә башлай. Мәккә мөшриктәренең аңына һеңгән күп аллалыҡтың да төрлө формаларының Исламға — тимәк, хаҡ дингә бер ҡағылышы булмауын дәлилләп бирергә тырыша.\nБыл сүрәлә Аллаһы Тәғәлә уға: бәндәләргә әйт, әйткән һүҙҙәреңдең хаҡлығына инанған хәлдә: «Ул — Аллаһ — Бер. Бер кемдән тыуманы, бер кемде тыуҙырманы. Уның күркәм исемдәре, шул исемдәр менән әйтеп бирелгән сифаттары, ысын мәғәнәһендә, камил, Ул өйрәткәндәр — изге. Кәмселектәрҙән Ул тулыһынса пак. Уға оҡшаған, Уға тиң булған бер кем юҡ.\nАллаһ — Ул самәд — баҡый, мәңгелек. Күктәрҙә һәм Ерҙә булғандар бөтә нәмәлә тик Уға ғына мохтаж. Бөтә йомоштары, үтенестәре, теләктәре менән кеше тик Уға ғына мөрәжәғәт итә. Доға менән Уның ҡаршыһына ғына килә, ярҙам эҙләй, ярҙам һорай, ярҙам көтә. Бөтә сифаттары ла иң камил сифатта булған өсөн дә ярҙамдың да иң лайыҡлыһын Ул үҙе генә бирә ала», — ти.\n«Ысынбарлыҡта, — тип аңлата Мәүләнә Мөхәммәд Али, — был — изге Ҡөрьәндәге бөтә хөкөмдәрҙе тамамлап ҡуйыусы сүрә. «Ихлас» һүҙе бында пакланыу, таҙарыныу тигәнде аңлата. Мәжүсилектән, Аллаһы Тәғәләнең Берҙән-Бер булыуын кешеләр уйлап сығарған ҡатнашмаларҙан таҙартыу тигән һүҙ була. Үҙебеҙҙе лә таҙарынырға саҡыра».\nБындай таҙарыныуҙарҙы бойомға ашырыу өсөн беҙ Ҡөрьәнгә ҡайтырға тейешбеҙ. Ҡөрьәнгә ҡайтыу ул уны бик тә бирелеп өйрәнеү, уйлап, фекер йөрөтөп, даими рәүештә уҡыу, аңлау, уның хөкөмдәрен күңелгә һеңдереү, инаныу һәм... Ҡөрьән хөкөмдәренә нигеҙләнеп йәшәү тигән һүҙ.\nБыл — иң мөһиме.\nКүңел паклығына, йән тыныслығына, рухи тынғылыҡҡа иманлы кеше һәр ваҡыт мохтаж. «Тынғылыҡ, табыу өсөн, — ти Ҡөрьән, — Аллаһты хәтергә алып ҡына торорға кәрәк».\n«Эй, мөьминдәр! — ти Ҡөрьән. — Аллаһты зекер итеп кенә тороғоҙ. Уның рәхмәте киң. Аллаһы Тәғәлә Һеҙҙе иманһыҙлыҡ ҡараңғылығынан иман яҡтылығына сығарһын тип, Уға доға ҡылып тороғоҙ. Иманлы, бәндәләргә Ул бик тә мәрхәмәтле һәм шәфҡәтле».\n«Әл — Әхзаб» (Ғәскәрҙәр) сүрәһе, 41-43-сө аяттар\n«Аллаһты онотма, Ул да һине онотмаҫ», — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.\nӘгәр ҙә Аллаһты онотмаһаң, Ул һинең динеңде һаҡлар, дин һәм әҙәп ҡыҫаларынан ситкә тайпылырға; юл ҡуймаҫ, кешеләрҙең яуызлығынан, шайтан ҡотҡоһонан, төрлө рәнйетеүҙәрҙән ҡурсалар. Аллаһ әйтә:; «Ундай кешеләрҙең һәр береһенең алдында ла, артында ла Аллаһ әмере менән уларҙы һаҡлап йөрөүсе фәрештәләр бар», — ти.\n«Әр-Рәғд» (Күк күкрәү) сүрәһе, 11-се аят\nХәҙрәти Ғүмәргә нисбәт итеп бирелгән хәҙистә уның: «Ярабби! Аяҡ өҫтө йөрөгән ваҡыттарымда мине Ислам дине менән ҡеүәтлә, ултырған саҡтарымда, йоҡоларға талғанда Ислам дине менән һаҡла!» — тип ҡабатлап ҡына тороуы тураһында һүҙ бара.\nБыл Ғаләмде лә, был Ғаләмгә оҡшамағандарҙы ла? Аллаһы Тәғәлә үҙе яралтып бар иткән.\nБеҙ — мосолмандар — Ерҙә һәм күктәрҙә булған иҫәпһеҙ-һанһыҙ бөтә булмыштарҙы яралтып бар иткән;\n— башланған ваҡыты һәм ахыры булмаған;\n— һәр саҡ бар, һәр саҡ берҙән-бер, ише, тиңдәше, башҡа бер нәмә менән дә уртаҡлығы булмаған;\n— яралтылмыштарҙың береһенә лә оҡшамаған;\n— барлығында һис бер нәмәгә мохтажлығы булмаған Аллаһы Тәғәләгә ышанабыҙ.\nУл һәр ваҡыт бөтә нәмәне күреп, белеп, тойоп, ишетеп тора. Уға бөтәһе лә билдәле, бер нәмә Унан йәшеренеп ҡала алмай. Уның ихтыярына бер кемдең ҡаршы торор көсө юҡ.\nУның үҙенә генә инаныу, иман менән ғүмер итеү мосолманлыҡ була.\nАллаһ әйтә: «Әгәр ҙә берәү күңелендә миңә ҡарата мөхәббәт тотҡан хәлдә миңә килеп юлыҡһа, уны мин йәннәттәремә индерермен; әгәр ҙә берәү минән ҡурҡҡан хәлдә Миңә килеп юлыҡһа, уны мин йәһәннәм утынан ситләттерермен; әгәр ҙә берәү минән оялған хәлдә миңә килеп юлыҡһа, һаҡсы фәрештәләремдән мин уның гонаһтарын онотторормон», — ти.\nРиүәйәттәр беҙгә ғәрәп ҡәбиләләренән берәүҙең тормошонан фәһемле һабаҡтар ҡалдырып киткән. Был ҡәбиләлә мөһим эштәрҙең бөтәһе лә үҙ-ара килешеп, ололарҙың һүҙен, кәңәшен тотоп эшләнә торған була.\nБер саҡ шулай был кешеләр иртә менән ауылда бөтә эттәрҙең үлеп бөткәнен күреп шаҡ ҡата. Әүлиәләренә килеп бының сәбәбен белергә теләйҙәр. Бер аҙ уйланып торғандан һуң әүлиә әйтә: «Эттәрҙең үлеп бөтәүендә һеҙҙең өсөн берәр хикмәт, ҡотолоу юлы барҙыр тип өмөт итәм», — ти.\nИкенсе төндә бөтә әтәстәр үлеп бөтә. Тағы ла әүлиәгә киләләр һәм тағы ла шул уҡ яуапты алалар: «Уларҙың үлемендә һеҙҙең өсөн берәр ғибрәт барҙыр тип өмөт итәм!»\nШул саҡта аранан берәү: «Хөрмәтлем! Эттәр — беҙҙең һаҡсыларыбыҙ, әтәстәр — мөәзиндәребеҙ ине. Уларҙың үлеменән ни файҙа?» — тип һорай. «Йәшерен серҙәрҙе Аллаһы Тәғәлә үҙе генә белә. Бында беҙгә билдәле булмаған берәр ҙур хикмәт йәшерелеп ҡуйылғандыр, бәлки», — тип кенә яуап бирә әүлиә.\nӨсөнсө төндә тағы ла бер бәләгә тарый был ауыл халҡы: ут тоҡандыра алмайҙар. «Ниндәй бәләгә юлыҡтыҡ һуң?» — тип аптырай халыҡ. Бәләләрҙең сәбәбе иртән асыла.\nТөнөн был төбәккә юлбаҫарҙар килеп сыға. Күрше ҡәүемдәрҙе баҫып алып, талап, хурлыҡҡа төшөрөп йөрөгәндән һуң улар был ҡәүем йәшәгән ауылға килеп етә. Киләләр: эт өргән, әтәстәр ҡысҡырған тауыштар ишетелмәй, ут әҫәре күренмәй. Бында кеше заты юҡтыр, бер эш тә барып сыҡмаҫ тип, юлбаҫарҙар ауылды ситләп үтә. Халыҡ үҙе лә иҫән ҡала, мал- мөлкәтенә лә зыян килмәй...\n«Аллаһты аңлай белгәндәр генә Унан ҡурҡа ла белә», — тиелә Ҡөрьәндә.\n«Фатир» (Яралтып бар итеүсе) сүрәһе, 28-се аят\nАллаһты таныу өсөн, әлбиттә, ғилем кәрәк, тип аңлата ғалимдар.\nЭйнштейн әйткән: «Аллаһ, — тигән, — ашыҡ уйнамай. Уның яралтылмыштарында осраҡлы нәмәләр ҙә, иғтибар ителмәй ҡалғандар ҙа юҡ. Ғаләмдең иҫ китмәле төҙөклөгө, теүәллеге, аһәңе алдында ғәжәпләнеп ғажиз ҡалырлыҡ. Тәбиғәтте ихлас өйрәнеүсе һәр кем үҙе лә теге йәки был дин тарафдары. Сөнки ул уның серҙәрен аса белеүсе, асыш яһаусы, яралтып бар итеүсенең ҡеүәтен, ҡөҙрәтен асып биреүсе. Ысын мәғәнәһендәге ғалимдың мин тәрән инанғанлыҡтан, имандан мәхрүм булыуы хаҡында күҙ алдына ла килтерә алмайым. Имандан өлөшө булмаған фәнгә лә ышаныу мөмкин түгел. Фәндән башҡа дин һуҡыр, диндән башҡа фән аҡһаҡ».\nҒалимдарҙың күбеһе Исламға ла фән аша килә, фән ҡапҡалары аша инә. Тома наҙандар тураһында халыҡ та бит: «Һуҡыр тауыҡҡа бөтәһе лә бойҙай», — тип кенә ебәргән.\nҒилем кәрәклеге тураһындағы фекерҙе Ҡөрьән үҙе лә дәлилләп кенә тора: «Ғилем бирелгәндәр белә: Әй, пәйғәмбәр! Раббыңдан һиңә индерелгәндәр — хәҡиҡәт. Улар бөйөк һәм Маҡтаулы Аллаһ юлына алып бара», — ти.\n«Сәба» сүрәһе, 6-сы аят\n«Кеше өс өлөштән тора, — тип өйрәткән боронғолар, — бер өлөшө — Аллаһы Тәғәлә өсөн, икенсеһе — үҙенә, өсөнсөһө — ҡорттар өлөшө. Аллаһы Тәғәлә өсөн булғаны — йән. Ул мәңгелек. Үҙе өсөн булғаны — ғәмәл, ҡорттар өсөн булғаны — тән. Аллаһты таныған кеше — күркәм тәбиғәтле, зирәк аҡыллы, игелек- изгелектәрҙе күп итеп эшләүсе кеше».\nИгелек бәндәнең иманын камиллаштыра, әҙәбен яҡшырта, йәнен хурлыҡҡа төшөрмәй.\nПәйғәмбәребеҙ әйткән: «Иманды дүрт нәмә кәметә, — тигән. — Улар — белгәнең менән эш итә белмәү, белмәгәндәреңде эшкә егеү, белмәгәнеңде белергә теләүҙән оялыу, белгән һәм белергә теләгәндәргә ҡаршы сығыу». Үҙ динен аңламаған, өйрәнмәгән, өйрәнергә теләп тә бармаған кеше иманын да һаҡлап ҡала алмай. Иман менән ғибәҙәттең сығанағы — Аллаһы Тәғәлә, Уның Китабы — Ҡөрьән, пәйғәмбәребеҙҙең Ҡөрьән аяттарына биргән аңлатмалары, хәҙистәр.\nИман менән ғибәҙәттең маҡсаты — бәндәне төрлө яҡлап камил тәбиғәтле кеше итеп тәрбиәләү.\nПәйғәмбәребеҙ үҙе лә әйткән: «Мин гүзәл холоҡтарҙы тағы ла юғарыраҡ күтәреү өсөн ебәрелдем», — тигән.\nДин өйрәтә: Ислам ҡанундары менән йәшәгән кешеләрҙән дә тәрбиәлерәк кеше юҡ, ти. Сөнки: иң ышаныслы хөкөмдәр — Ҡөрьәндә, иң файҙалы мәғлүмәттәр — Ҡөрьәндә. Иң ғәҙел, иң камил ҡанундар унда урын алған. Ҡөрьәнде даими рәүештә уҡып ҡына торған кеше, тимәк, әленән-әле пакланып, тулы камиллыҡҡа өлгәшкән кеше була.\n«Аллаһ, — ти Ҡөрьән, — кешеләрҙе Үҙенең мәрхәмәт-шәфҡәтен күрһәтеп кенә тороу өсөн яралтҡан. Мәрхәмәт-шәфҡәтен күрһәтеп тә тора. Үҙ рәхмәте менән уларҙы тура юлға төшөрә, хаҡ юлда йөрөтә. Йәһәннәм утын кәсеп иткәндәргә яза буласағы тураһында ла хәбәр бирә».\n«Хаҡ мөьминдәр, — ти Ҡөрьән, — Аллаһ хөкөмдәрен боҙмаҫ, Китап күрһәткән тура юлдан тайпылмаҫ. Ана шундай кешеләрҙе Аллаһ Исламдың хаҡлығын, хаҡ дин булыуын күрһәтеү өсөн яралтып бар итте. Аллаһ динен боҙоп, аҙғынлыҡҡа бирелгән кешеләр менән йәһәннәмде тултырырмын тигән хөкөмө менән Раббыңдың һүҙе тамам булды».\n«Һүүд» (Һуд) сүрәһе, 119-сы аят\nАллаһ бойора: «Иман килтермәгән кешеләргә әйт, — ти, — яуызлыҡтарҙың үҙегеҙ теләгәнен эшләгеҙ! Мин дә үҙем теләгәнде эшләрмен, тиң. Аллаһтың хөкөмөн көтөгөҙ, һеҙ күрәсәкте беҙ ҙә көтөрбөҙ».\nШул уҡ сүрә, 121-122-се аяттар;\nИслам динендә ғәҙеллек — беренсе дәрәжәләге вазифа.\n— Ғәҙел булығыҙ! — тип өйрәтә Ҡөрьән: — Ғәҙеллек — ул тәҡүәлеккә яҡын бер нәмә. «Эй, Мөхәммәд!: Бәндәләр араһында хөкөм йөрөтөргә теләһәң, ғәҙеллек менән хөкөм йөрөт. Аллаһы Тәғәлә ғәҙел кешеләрҙе һөйә».\nАллаһ — ғәҙел. Үҙенең яралтылмыштарына ла Ул эшләп йөрөгән һәр эшен тикшереп кенә тороу, аҡылды эшләтеү, ихтыяр көсөн игелеккә йүнәлтә белеү кеүек бик ҡиммәтле сифаттар менән бергә күрер өсөн күҙҙәр, ишетеү өсөн ҡолаҡтар, һөйләү өсөн тел, телде тыя белеү өсөн ирендәр биргән.\n«Шик юҡ, — ти Ул Ҡөрьән хаҡында ла хәбәр; биреп, — был Китап — Аллаһтан ҡурҡа белгәндәр өсөн етәкселек».\n«Әл-Бәҡара» (Һыйыр) сүрәһе, 2-се аят\n«Аллаһ Ул боҙоҡ әҙәмдәрҙе генә юлдан яҙҙыра, ә иманлы бәндәләрҙе тура юл менән йөрөтә».\nШул уҡ сүрә, 26-сы аят\n«Нәфсенең үҙе һәм уны үҙ теләгенә ярашлы итеп яралтҡан Аллаһ менән ант итәм, — тиелә Ҡөрьәндә, — яуызлыҡҡа бирелергә генә торған насарлыҡты ла, тәҡүәлек менән яҡшылыҡты ла Аллаһ уға үҙе өйрәтте. Нәфсеһен паклай белгән кеше уны гонаһтарҙан да ҡотҡара, яуызлыҡ менән нәфсеһен гонаһтарға батырған кеше Аллаһтың төрлө ниғмәттәренән дә мәхрүм ҡала. Был хаҡ».\n«Әш-Шамс» (Ҡояш) сүрәһе, 7—10-сы аяттар\n«Зекерҙең иң яҡшыһы — Ләә Иләһә илләл-лаһ, доғаның иң яҡшыһы — Әлхәмдүлилләһ», — тип өйрәткән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.\nТағы ла әйткән ул: «Эй, Аллаһ! Был кәлимәләрҙе биреп, һин мине илсең итеп ебәрҙең, бәндәләргә лә ошо кәлимәләрҙе әйтеп кенә торорға бойорҙоң. Был һүҙҙәр өсөн йәннәттәреңде вәғәҙә итәһең. Вәғәҙәләреңде һин бер ваҡытта ла боҙмайһың», — тигән.\nИслам — ул күндәмлек, кеселекле һәм кешелекле булыу, тәүфиҡ һәм әҙәп дине.\nРаббы — тәрбиәсе тигән һүҙ. Аяҡтарындағы хөкөмдәр менән бәндәгә Ул һәр ваҡыт тәрбиә биреп тора.\n«Кешегә Беҙ юлдың ике төрлөһөн күрһәтеп бирмәнекме? Уларҙың береһе — дин юлы, ауыр юл. Икенсеһе — динһеҙлек. Быныһы — анһат.\nЛәкин бәндә ауыр һәм текә юл менән китмәне. Ҡаялағы кеүек текә, ташлы юлдар менән йөрөгәндә генә һеҙ иманлы, сабыр, бер-берегеҙҙе игелеккә өндәүсе була алырһығыҙ.\nБына шундайҙар — уң яҡтағылар йәки йәннәт әһелдәре булыр».\n«Әл-Бәләд» (Ҡала) сүрәһе, 10—11, 17-18-се аяттар\n«Күктәрҙә һәм Ерҙә булғандарҙың бөтә нәмәһе Аллаһҡа билдәле булыуын белмәйһеңме әллә? Өс кеше һөйләшеп торғанда, Аллаһ — дүртенсе, биш кеше һөйләшеп торғанда, Ул — алтынсы. Бәндәләр бергә йыйылып әңгәмә ҡорғанда — күпме улар, әҙме — барыбер Аллаһ улар эргәһендә. Ул бөтәһен дә белеп тора. Һуңынан ҡиәмәт көнөндә лә ошо белгәндәре хаҡында хәбәр биреләсәк».\nКешеләрҙең бергәләп һөйләшкән һүҙе бит күп ваҡыт ғәйбәткә ҡайтып ҡала. Диндә был — ҙур гонаһ.\n«Кеше артында ғәйбәт һөйләп йөрөү тыйылғандан һуң да аҫтыртын ғына эш итеүселәрҙе күрмәйһеңме?\nУлар тыйылғандарға әйләнеп ҡайталар ҙа, гонаһ эштәргә биреләләр, бола ҡуптаралар, пәйғәмбәргә баш бирмәү тураһында кәңәш ҡоралар. Ә мөьминдәр эргәһенә килһәләр, Аллаһ һине сәләмләгәндән дә артығыраҡ итеп сәләм биргән булалар...»\n«Аҫтыртын эш итеүҙәр — шайтандан. Улар мөьминдәргә зыян килтереү өсөн эшләнә. Әммә Аллаһ ихтыярынан башҡа бәндәгә бер ниндәй ҙә зыян килтереп булмай. Шулай икән, үҙ эштәрен мөьминдәр Аллаһуға тәүәккәлләп кенә эшләһен».\n«Әл-Мөжәдәлә» (Һүҙ көрәштереүселәр) сүрәһе, 7-8, 10-сы аяттар\nДин өйрәтә: әгәр ҙә бәндә доғаларының ҡабул; булыуын теләһә, боҙоҡлоҡҡа ҡаршы тороуҙан да, игелеккә өндәүҙәрҙән дә туҡталып ҡалмаһын. Әгәр ҙә туҡталып ҡалыр булһағыҙ, боҙоҡ әҙәмдәр һеҙҙең үҙегеҙгә генә түгел, һеҙҙең әүлиәләрегеҙгә лә хужа; булып алыр ҙа, әүлиәләрҙең үҙҙәренең дә доғалары ҡабул булмай башлар.\nБер ваҡыт мөьминдәр әмире Ғәли хәҙрәткә килеп берәү: «Аллаһтың: «Миңә ғибәҙәттә булығыҙ һәм доға ҡылып ҡына тороғоҙ. Уларҙы ҡабул итеп, Мин әжерен дә бирермен», — тигән вәғәҙәһе булыуға ҡарамаҫтан, беҙҙең ҡылған доғаларыбыҙ ҡабул булмай...» — тип зарлана.\n— Һеҙҙең күңелдәрегеҙ һигеҙ төрлө хыянатҡа бара,, шуның өсөн доғаларығыҙ ҙа ҡабул булмай, — тигән Ғәли хәҙрәт.\n— Һеҙ Аллаһтың берлеген һәм барлығын танынығыҙ, ләкин һеҙгә бойоролған рәүештә Уның дәрәжәһен күрә белмәйһегеҙ. Шул сәбәпле Уны таныуығыҙ һеҙгә бер ниндәй ҙә файҙа бирмәй.\n— Һеҙ Уның пәйғәмбәренә инандығыҙ, ләкин пәйғәмбәребеҙ сөннәтенә эйәреп эш итмәйһегеҙ. Мөхәммәд, ғәләйһис-сәләм, алып килгән динде ҡабул иткәнһегеҙ икән, имандың емештәре ҡайҙа? Һеҙҙә ул күренеп торамы?\n— Һеҙ пәйғәмбәргә индерелгән Китапты уҡыйһығыҙ, ләкин уның хөкөмдәре менән эш итмәйһегеҙ. «Ишеттек һәм буйһондоҡ!» — тинегеҙ ҙә, Ҡөрьәнгә ҡаршы һүҙ һөйләй башланығыҙ.\n— Һеҙ, йәһәннәм утынан ҡурҡабыҙ, тинегеҙ ҙә, үҙегеҙ шул утҡа яҡынайыу өсөн даими рәүештә гонаһ эшләйһегеҙ. Ҡурҡыуығыҙ ҡайҙа?\n— Аллаһтың әжер-сауаптарын өмөт итеп һеҙ йәннәттәргә инергә тырышаһығыҙ, әммә унан алыҫлаштырып ҡына торған эштәргә биреләһегеҙ.\nТеләктәрегеҙҙе нисек аңларға?\n— Аллаһ һеҙгә шайтанды дошман күрергә бойорҙо һәм әйтте: «Шайтан һеҙгә — дошман. Уның дошман булыуын аңлай белегеҙ. Шайтандың дошманы булығыҙ!» — тине. Һүҙҙә һеҙ шайтанға — дошман, ғәмәлдәрегеҙ менән уның — дуҫтары. Шайтандың мәкерле соҡсоноуҙарына ҡаршылыҡ күрһәтә белмәйһегеҙ.\n— Һеҙ кешеләрҙәге етешһеҙлектәрҙе күрәһегеҙ, үҙегеҙҙә булғандарҙы күрмәмешкә һалышаһығыҙ. Доға¬ларға ишекте бөтөнләй ябып ҡуйғандан һуң, нисек итеп уларҙың ҡабул булыуына өмөт итәһегеҙ?\n— Аллаһтан ҡурҡығыҙ, игелеккә өндәгеҙ, бәҫегеҙҙе төшөрмәгеҙ, теләктәрегеҙҙе таҙартығыҙ, яуызлыҡҡа ҡаршы тора белегеҙ. Шул ваҡытта Аллаһы Тәғәлә һеҙҙең доғаларығыҙҙы ҡабул итер, — тигән.\n«Аллаһуға доға ҡылып та, шул доғаның ҡабул булыуы өсөн бер тырышлыҡ һалмай ҡул ҡаушырып ятҡан кеше — кереше булмаған йәйәнән уҡ атырға тырышҡан йүләргә оҡшаш, — тигән ул. — Маҡсатҡа өлгәшеү өсөн шул юлда тырышырға ла, рухи яҡтан үҙгәрергә һәм элек эшләгән хаталарыңа яңыса баһа бирә белергә лә кәрәк».\nБер ваҡыт пәйғәмбәребеҙҙән берәү: «Аллаһҡа нисек итеп доға ҡылырға? Бышылдап ҡына һөйләшер дәрәжәлә Ул беҙгә яҡынмы, әллә ҡысҡырып доға ҡылыр дәрәжәлә алыҫмы?» — тип һорай.\nШул ваҡытта был һорауға яуап итеп Аллаһтың бәндәләргә бик тә яҡын булыуы тураһындағы аяттар инә.\n«Бәндәләрем Минең турала һораһалар, әйт: бәндәләремә Мин бик тә яҡынмын. Ҡылған доғаларына яуап та биреп кенә торам. Тура юлда ҡалыу өсөн улар Минең үҙемә һәм һүҙемә ышанһындар, Ҡөрьән менән ғәмәл ҡылһындар. Шул ваҡытта уларға юлдарҙың иң хаҡ булғандары асылыр».\n«Әз-Зүмәр» (Халыҡ төркөмө) сүрәһе, 53-сө аят\n«Ҡөрьән тәрбиәһе булмаған кешенең күңеле — мәйет. Күңеленең мәйеткә әйләнеүен теләмәгән кеше Ҡөрьән менән тәрбиәләнһен».\n«Әл-Әнфәл» (Табыш малы) сүрәһе, 24-се аят\n«Һаҡ булығыҙ, — тип өйрәткән имам Садыҡ, — намаҙҙарығыҙҙы уҡығанда уны Аллаһуға маҡтау-ололауҙар, пәйғәмбәребеҙгә һәм уның әһле-бәйтенә салауаттар әйтмәй башламағыҙ, донъя-Ахирәт өсөн булған ихтыяждарығыҙҙы һорап, Аллаһҡа доға ҡылмағыҙ, Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылыр алдынан гонаһтарығыҙҙан тәүбә итегеҙ».\nБыл — беренсе талап.\nИкенсеһе — ашаған ашығыҙ хәрәмгә әйләнмәһен тиһәгеҙ, ғәҙел булмаған юлдар менән кеше малын үҙләштермәгеҙ.\nПәйғәмбәребеҙ әйткән: «Әгәр ҙә кеше доғаларының ҡабул булыуын теләһә, ризығын — хәрәмдән, керемен керҙән паклаһын», — тигән.\nҮҙенең Ҡөрьәнендә Аллаһ беҙгә: «Аллаһ биргән малды Аллаһ юлына тотоноп, Ахирәткә әҙерлән. Донъя тормошонда өлөшөң барын да онотма. Үҙенең мәрхәмәте менән Аллаһ һиңә мал биргән икән, һин дә мохтаждарға мал бир. Ер йөҙөндә боҙоҡлоҡ эшләп йөрөмә. Боҙоҡ кешеләрҙе Аллаһ һөймәй», — ти.\n«Әл — Ҡасас» (Хикәйә) сүрәһе, 72-се аят\nИслам диненең бөтә камиллығы менән майҙанға килеүе — бөйөк ваҡиға. Иманлы бәндәләргә генә хас сабырлыҡ, тормошта тынғылыҡ һәм тыныслыҡта игелек табыу, берҙәмлектә әҙәм булып ғүмер итеү, йәшәү рәүешендәге төрлөлөктө ҡабул итә белеү — бөтәһе лә Исламдан. Быны аңлай белмәгәндәр һәләкәткә бара, көс-ҡеүәттәрен, тынғылыҡтарын юғалтып, хурлыҡҡа төшә.\nАяттарҙа әйтелә: «Әй, иман килтергән бәндәләр! — тиелә. — Аллаһ алдында һәр ваҡыт ғәҙел һәм хаҡлыҡта булығыҙ. Башҡа халыҡтарҙан берәрһенә ҡарата булған асыу һеҙгә ғәҙеллектән тайпылыуға сәбәп булмаһын. Ғәҙеллек ул — тәҡүәлеккә яҡын. Аллаһтан ҡурҡығыҙ. Аллаһ Ул һеҙ эшләгәндәрҙең бөтәһен дә белеп тора».\n«Әл-Маиҙә» (Аш табыны) сүрәһе, 8-се аят\nҺәр кемгә Ислам ҡылған ғәмәлдәрен ғәҙеллек үлсәме менән барлап барырға, ғәҙеллектән бер аҙым да ситкә тайпылмаҫҡа бойора. Ғәҙеллек — диндең төп терәге, төп сифаты.\nУн дүрт быуаттан ашыу ғүмер дауамында Ҡөрьән беҙгә: «Күрәһеңме, уларҙың күптәре гонаһ эшләүҙә, дошманлашыуҙа, хәрәм ризыҡтар менән ризыҡланыуҙа бер-береһенән уҙҙырып ебәрергә тырыша. Улар эшләгән эш — ҡәбәхәтлек», — тип нәсихәт биреп тора.\nШул уҡ сүрә, 62-се аят\n«Әй, мөьминдәр! Яҡшы эштәрҙә, изге ғәмәлдәрҙә, юломдан һаҡланыуҙа бер-берегеҙгә ярҙам итешегеҙ! Гонаһ эштәрҙә, дошманлашыуҙа, яуызлыҡта ярҙам итешә күрмәгеҙ. Аллаһтан ҡурҡығыҙ, Уның хөкөмдәрен иғтибарһыҙ ҡалдырыуҙан һаҡланығыҙ! Дөрөҫлөктә, Аллаһ Ул һаҡлана белмәүселәрҙән ҡаты ғазап менән үс алыусы».\nШул уҡ сүрә, 2-се аят\nҠан һәм йән ҡыйыуҙарҙы, әҙәпһеҙлекте, енси аҙғынлыҡты, мал табыуҙа мәкерле булыу дәрәжәһенә еткән ҡомһоҙлоҡто, ришүәт кеүек иманһыҙлыҡтарҙы йәшереп тә, бәндәләрҙең күҙ алдында асыҡтан-асыҡ та эшләп йөрөүҙәрҙе Ислам ҡабул итмәй.\nӘхлаҡи боҙоҡлоҡҡа, аҙғынлыҡҡа, енәйәткә бирелгән кешеләр тураһында хәбәр биреп, Аллаһ әйтә «Әгәр ҙә дин әһелдәре, ғалимдар, әлбиттә, мөғәллимдәр, уҡытыусылар ҙа, кешеләрҙе һөйләп йөрөр ярамаған һүҙҙәр һөйләүҙән, хәрәм ризыҡтарға йәбешеп ятыуҙан тыйған булһалар, ниндәй ҙә яҡшы булған булыр ине. Ләкин тыйманылар. Был — бик яман», — ти.\nШул уҡ сүрә, 63-сө аят\n«Был аят, — тигән Ҡөрьән тәфсиренә аңлатмала биреүсе сәхәбәләрҙең береһе Ибн Ғәббәс, — тәрбиә эшенә, үҙ вазифаларына битараф булып ҡалған, уны һанға һуҡмаған өсөн үпкә, шелтә белдергән иң көслө аят».\nДин өйрәтә, әхлағы боҙолған йәмғиәттең әҙәбен яҡшыртыу өсөн илдең руханиҙары, ғалимдар, заһидтар бәндәләрҙең хата фекерҙәрен үҙгәртеү юлында саңға батып бөтөргә тейеш ине. Улар үҙҙәре битарафҡа әйләнеп китте.\nҮҙ вазифалары талап иткәнсә, яманлыҡтан тыйыу яҡшылыҡҡа өндәү урынына, бөтә нәмәгә улар күҙ йомоп ҡына ҡарай башланы, ти.\nҠөрьән аяттарында йәһүд һәм христиандар дин тураһында һүҙ барһа ла, был һүҙҙәр илдең рухи көстәрен әйҙәп барыусы ир-уҙамандарҙың бөтәһенә лә ҡағыла. Сөнки дин өйрәткәндәр — улар һәр кем үтәп, кенә торорға тейешле уртаҡ хөкөмдәр.\nПәйғәмбәребеҙ хәҙистәренә биргән шәрехтәрендә Ғәли хәҙрәт: «...Үткән дәүерҙә Аллаһы Тәғәлә бәндәләрҙе бары тик игелектәрҙе күрә белмәүе, яуызлыҡтарға сик ҡуя алмағандары өсөн генә үҙенең ләғнәтенә юлыҡтырҙы.\nДөрөҫөн генә әйткәндә, Аллаһы Тәғәлә йүләрҙәрҙе, йүләрлек менән гонаһ эшләгәндәре, аҡыл эйәләрен башҡаларҙы гонаһ эшләүҙән тыя белмәгәндәре өсөн ғазапҡа тартты», — тигән.\nШундайҙар хәленә төшмәҫ өсөн динебеҙ беҙҙе лә телектәрҙе хуплап тороуҙан, яуызлыҡты тыйыуҙан туҡталмаҫҡа өйрәтә.\n«Кеше ғүмере шәм кеүек булып янып тора, — ти ул, — шәмдәге майҙы ни тиклем генә һаҡлап тотһаң да, барыбер ул янып бөтә. Шуға ҡарамаҫтан, үҙенең тәрбиәһеҙлеге арҡаһында тормошта ғүмерҙең ҡәҙерен белмәгәндәр тулып ята: янаһы майы, филтәһе етерлек шәмде елгә ҡаршы ҡуйып, ул уны тиҙерәк яндырып бөтөрөргә тырыша».\n«Ер-күктәрҙәге аҡыл һәм йән эйәләренең бөтәһе лә үҙенә кәрәкте Аллаһтан һорай. Аллаһ — Ул үҙ вазифаһын үтәүҙән бер ваҡытта ла туҡталып тормай. Һәр эште белә, бөтә булмыштар өҫтөнән хөкөм йөрөтә».\n«Әр-Рахман» сүрәһе, 29-сы аят\nИман. Әхлаҡи ҡиммәттәр, Суҡбаев С. Х.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 20.02.2019 в 00:05, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


XVIII быуат урталары - XIX быуат башында Петр Беренсенең әүҙем тышҡы һәм эске сәйәсәте күп финанс сығымдарына килтереүе һөҙөмтәһендә илдә һалым системаһы ҡабаттан ҡаралып, Рәсәй йән башынан һалым түләтеүгә күсә. Был үҙ сиратында яңы төр берәмекте - "йән башын ревизиялауҙы", йәғни йән иҫәбен алыуҙы талап итә, Рәсәй дәүләтенең барлыҡ халҡын һалым һалыныусы һәм һалым һалынмаусы өлөштәргә бүлә. Беренсе категорияға крәҫтиәндәр, мещандар, цех һөнәрмәндәре, сауҙагәрҙәр инә. Икенсеһенә - дворяндар, диндарҙар, чиновниктар. Күпме икәнлектәрен асыҡлау өсөн "йән башына ревизия" тип аталған процедурала һалым һалынырға тейешле ҡатламдың ир заттары иҫәбе алынған. Улар йән башына һалым түләп, рекрут хеҙмәтен үтергә тейеш була. Йән иҫәбен алыуҙың беренсе өлгө материалдарын күрһәтеүсе ревизия сказкалары өйәҙ, губерна, дөйөм Рәсәй йомғаҡтары булып дөйөмләштерелә. Һөҙөмтә мәғлүмәттәре "оклад кенәгәләре", "иҫәп алыу кенәгәләре", "исемлек ведомостары" исемен ала. Ревизиялар шулай уҡ һалым түләмәгән кешеләрҙе лә дөйөм иҫәп өсөн иҫәпкә ала. Һалым түләүмәүселәрҙең бер өлөшө (дворяндар, чиновниктар) күпселек ревизияларҙа иҫәпкә алынмай, икенсе өлөшө (регуляр армия һәм флот, сит ил кешеләре) бөтөнөһөндә лә иҫәпкә алына. Бынан тыш, 1, 2, 6-сы ревизиялар ҡатын-ҡыҙҙарҙы иҫәпләмәй. Яңы ревизияға тиклем тәбиғи үҫештәге бөтөн үҙгәрештәр (тыуым, үлем) иғтибарға алынмай. 1718 - 1859 йылдар осоронда барлығы 10 ревизия уҙғарыла. Иҫәп алыу үҙе бер-ике йылға һуҙыла, һуңынан икенсе иҫәп алыуға тиклем ревизиялар үткәрелә. Уның барышында тәүҙә алынған мәғлүмәттәр тикшерелеп, тулыландырыла. Оҙайлы тикшереүҙәр шуны күрһәтә: һалым түләргә тейешле халыҡтың аҙына ғына ҡасып ҡалырға насип була.\nБеренсе ревизия. Ул 1718 йылдың 26 ноябрендә "Ревизия үткәреү тураһында"ғы указға һәм 1719 йылдың 22 ғинуарында Сенаттың "Һалым түләүсе ҡатлам кешеләренең дөйөм иҫәбен алыу, ревизия сказкаларын биреү, кешеләрҙе йәшереп алып ҡалған өсөн яза тураһында" указы буйынса үткәрелә. Ревизия "армия полктарында бөтөн дәүләттең крәҫтиәндәрен урынлаштырыу маҡсатын" алға һөрә. Ул ете йылдан ашыу (1727 йылға тиклем) бара. Беренсе ревизия Мәскәү, Петербург, Түбәнге Новгород, Ҡаҙан, Архангел, Смоленск, Себер, Аҙау, Киев губерналарында уҙа. Лифляндия (Рига губернаһы), Эстландия (Ревель губернаһы), Малороссия, Слобода Украинаһы был саранан ситтә ҡала. Яулап алынған ҡалаларға, Әстерхан һәм Өфө башҡорттары менән татарҙарына, Себерҙең яһаҡ түләүсе халҡына ревизия үткәрелмәй. Беренсе ревизия күпселек ҡатламдарға йә өлөшләтә, йә тотошлай ҡағыла. Һөҙөмтәлә, ул тәүге һалым түләүселәрҙе иҫәпкә алыу, финанс сиктәрен үтеп, һалым түләүсе һәм түләмәүселәрҙең барыһын да иҫәпкә ала башлай.\nИкенсе ревизия. 1743 йылдың 16 декабрендәге "Генераль ревизия тураһында"ғы указға ярашлы үткәрелә. Ул 1743-1747 йылдарҙы үҙ эсенә ала. Алдағы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң һәм ошо ревизия һөҙөмтәһендә түләнмәгән бурысты ҡаплатыу юлы аша армияны тотоу өсөн кәрәк булған 5 миллион һумдан ашыу аҡса табыла. Икенсе ревизияны үткәргәндә лә беренсе равизияны үткәреү һөҙөмтәһендә билдәләнгән сказкалар формуляры һаҡлана. Шулай уҡ, беренсе ревизиялағы кеүек, Малороссия, Балтик буйы террриториялары инмәй, яулап алынған ҡалалар халҡы, Әстерхан һәм Өфө башҡорттары менән татарҙары, Себерҙең "яһаҡ түләүсе сит кешеләре" иҫәпкә алынмай.\nӨсөнсө ревизия. 1761 йылдың 28 ноябрендә "Яңы ревизия үткәреү тураһында"ғы Сенат указына ярашлы ойошторола. Уның маҡсаты артабан да йән башына һалым йыйыуҙы дауам итеү була. Алдағы указ буйынса ревизияларҙы һәр 15 йыл һайын үткәреү ҡаралһа ла, өсөнсө ревизия 17 йыл үткәс, 1761 йылдан 1767 йылғаса уҙғарыла. Унда ревизия сказкаларының берҙәм баҫма формаһы индерелә, формуляры үҙгәрә. Был үҙгәрештәрҙе индереү һалым түләүсе йән башына ҡағылышлы һорауҙарға яуап алыу маҡсатынан индерелә. Ревизия сказкаларына һалым түләмәүсе ҡайһы бер ҡатламдарҙы индереү туҡтатыла. Был форма бер ниндәй үҙгәрешһеҙ икенсе ревизияға тиклем йәшәй. Уның төп өлөшөндә сказканы биреүҙең сәбәбе аңлатыла һәм мәғлүмәтте йәшереп ҡалдырғанда ҡаты яза бирергә әҙерлек белдерелә. Был иҫәп алыуҙа ла башҡорттар, Өфө һәм Әстерхан татарҙары, Архангелогород губернаһы саамиҙары иҫәпкә алынмай. Һалым түләмәүсе ҡатламдан регуляр армия һәм флот, диндарҙар, дворяндар, чиновниктар иҫәпләнмәй.\nДүртенсе ревизияны үткәреү 1781 йылдың 16 ноябрендәге "Бөтөн империяла яңы ревизия ойоштороу тураһында"ғы манифестҡа ярашлы иғлан ителә. Уны 1783 йылғаса үткәреү күҙаллана. Маҡсат шул уҡ - һалым түләүсе ҡатлам хаҡында мәғлүмәт туплау. Дүртенсе ревизиянан һуң Рәсәй империяһының бөтә территорияһы ревизиялар менән солғап алына. Бары тик Финляндия, Польша һәм 19-сы быуаттың беренсе яртыһында ғына Рәсәйгә ҡушылған Кавказ аръяғы террриторияһы ташламаға дусар була. Уларҙың халҡы башҡа юл менән иҫәпләнә. 4-10-сы ревизияларҙа дворяндар, сит ил кешеләре, чиновниктар, регуляр армия һәм флот иҫәпкә алынмай.\nБишенсе ревизия. 1794 йылдың 23 июнендә "Дәүләттә яңы ревизия үткәреү тураһында"ғы указға ярашлы башлана. Уның маҡсаты ла алдағыларыныҡына ауаздаш була. Ревизияны 1796 йылда тамамлау күҙаллана. 1794 йылдың 21 сентябрендә Сенаттың "О напечатании формы ревизской сказки и перечневой ведомости и о рассылке оныхъ во все Губернии для продажи сказо-подателямъ" указы ҡабул ителә. Сказка формаһы дүртенсе ревизияныҡына оҡшаш була. Рәсәйҙең барлыҡ территорияһы солғап алына.\nАлтынсы ревизия.1811 йылдың 18 майындағы манифест менән иғлан ителә. Уның 1812 йылдың 1 ғинуарына тамамланыуы күҙаллана. Был ревизияның айырмаһы шунда - ул тик ир заттарын ғына иҫәпкә ала. Сказка биреү формаһы ла шуның менән айырыла. Яңы йылға инде йән башынан аҡса йыйыу яңы һөҙөмтәләр буйынса атҡарыла.\nЕтенсе ревизия 1815 йылдың 20 июнендәге манифест менән иғлан ителә. Маҡсаты - 1812 йылғы Ватан һуғышы һөҙөмтәһендә кисерелгән юғалтыуҙарҙан һуң халыҡтың хәлен яҡшыртыу. Ревизия шул уҡ территорияла үткәрелә, яңы ҡушылған территориялар ғына ситтә ҡала.\nҺигеҙенсе ревизия 1833 йылдың 16 июнендәге манифест буйынса үткәрелә. Ул өс йыл самаһына һуҙыла. Иҫәп алыуға һалым түләүсе һәр кеше йәлеп ителә. Ғөмүмән, Рәсәй империяһы халҡы өс ҙур төркөмгә бүленә. Беренсе төркөмгә бөтөн һалым түләүсе ҡатлам инә. Икенсеһенә иҫәп өсөн генә кәрәкле төркөм халҡы (руханиҙар, ямщиктар) инә. Өсөнсө төркөмдө ревизияға бөтөнләй индерелмәгән ҡатлам (дворяндар, хәрби хеҙмәткәрҙәр) тәшкил итә. Перепись Финляндия, Польша, Кавказ аръяғынан тыш, бөтөн территорияны солғап ала.\nТуғыҙынсы ревизия 1850 йылдың 11 ғинуарындағы манифест буйынса уҙғарыла. Ул ике йылға һуҙыла, халыҡ иҫәбен алыу тәртибе үҙгәрешһеҙ ҡала.\nУнынсы ревизияны үткәреү тураһындағы манифест 1856 йылдың 26 авгусында сығарыла. Әммә ревизия 1857 йылдың 3 июнендә, уның ентекле уставы баҫылып сыҡҡас, башлана. Ҡырым һуғышы һөҙөмтәһендә халыҡ иҫәбендә һәм составында ҙур үҙгәрештәр була. Туғыҙынсы ревизия мәғлүмәттәре һалым йыйыуға ярашлы булмай сыға. Ревизия тик 1862 йылда ғына тамамлана. Ул Польша, Финляндия, Кавказ аръяғы һәм Көньяҡ Бессарабия (1856 йылда ул Румынияға күсә) территорияларынан тыш, илдең бөтөн территорияһында ла үтә.\nРәсәй империяһының беренсе дөйөм халыҡ иҫәбен алыу\nРәсәй империяһында 28 ғинуарҙа беренсе дөйөм халыҡ иҫәбен алыу 1895 йылдың 5 июнендә раҫланған ҡарар нигеҙендә үткәрелә. Ул, Финляндиянан тыш, бөтөн территорияны ялмап ала. Өфө губернаһында ла уҙғарыла. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу халыҡ-ара статистика ойошмаларының күрһәтмәләренә һәм башҡа илдәр тәжрибәһенә таянып үткәрелә. Халыҡ иҫәбен алыуға П. П. Семенов-Тянь-Шаньский етәкселегендәге Үҙәк статистика комитеты алып барған ҙур күләмле ойоштороу эштәре этәргес бирә. 1870 йылда уның инициативаһы буйынса Бөтә Рәсәй статистика съезы уҙа, унда халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү мәсьәләләре ҡарала. 1874 йылда уның тарафынан "Халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү тураһында положение проекты" әҙерләнеп, Рәсәйҙә халыҡ иҫәбен алыу буйынса комиссияға тапшырыла. 1895 йылда был документ раҫлана.\nКампания башында эске эштәр министры етәкләгән Баш перепись комиссияһы тора. Урындарҙа губернаторҙар йәки дворянлыҡтың өйәҙ етәкселәре торған перепись комиссиялары ойошторола. Программа үҙ эсенә 14 һорауҙы ала: 1. Фамилия, исем, атаһының исеме. 2. Енес. 3. Яҙылған кеше хужалыҡ башлығына һәм үҙ ғаиләһенең башлығына кем була. 4. Йәше. 5. Ғаилә хәле. 6. Ҡатламы. 7. Тыуған ере. 8. Теркәлеү урыны. 9. Йәшәгән урыны. 10. Урында булмауы, ҡайҙалыр китеүе йәки ваҡытлыса йәшәүе тураһында билдә. 11. Тотҡан дине. 12. Туған теле. 13. Белеме. 14. Шөғөлө.\nХалыҡ иҫәбен алыу өс төрлө иҫәп ҡағыҙҙарында алып барыла: 1. А формаһы - крәҫтиән хужалыҡтары өсөн. 2. Б формаһы - биләмә башлыҡтары өсөн. 3. В формаһы - ҡала халҡы өсөн. Был формалар беренсе биттең йөкмәткеһе буйынса ғына айырыла, ә эске биттәрҙең барыһы ла бер төрлө була.\nАуыл ерҙәрендә халыҡ иҫәбен алыу айырым хужалыҡтар буйынса үткәрелә, йәғни һәр хужалыҡҡа бер иҫәп ҡағыҙы тултырыла. Уға хужалыҡ составына ингән кешеләр ҙә, иҫәп алыу ваҡытында унда ваҡытлыса булғандар ҙа теркәлә. Һәр айырым хужалыҡта ғаиләнең бөтөн ағзалары ла, шулай уҡ туғандары һәм хужаға буйһоноулы булған һәм уның менән йәшәгән башҡа кешеләр ҙә инә. Яңғыҙаҡтарға айырым иҫәп ҡағыҙы тултырыла.\nҠалаларҙа иҫәп алыу айырым фатирҙар буйынса үткәрелә.\nХалыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре 1897 йылдың 28 ғинуарына билдәләнә. Был переписта иҫәпсе ике тапҡыр йөрөп сыға: беренсеһе билдәле датаға тиклем, икенсеһе - унан һуң. Беренсе тапҡыр йөрөп сыҡҡанда ул формулярҙар тултыра, икенсеһендә ошо осор эсендә булған үҙгәрештәрҙе индереп, иҫәп ҡағыҙына төҙәтеүҙәр индерә.\n1897 йылғы иҫәп алыуҙың маҡсаты өс категория - бөтөн булған, даими йәшәүсе, теркәлеүсе - халыҡты иҫәпләү. Уның етешһеҙлектәре лә була. Программала милләтте һәм синыфты (социаль сығыш) билдәләүсе һорауҙар булмай, ә инде белем тураһындағы һорау уҡыу урынын асыҡлаусы һорау менән берләштерелә. Халыҡ иҫәбен алыу Рәсәйҙең ситендәге халыҡтарҙы тулыһынса теркәмәй. Статистиктарҙың иҫәпләүенсә, Себерҙең ҡайһы бер халыҡтары 30 процентҡа тиклем иҫәпкә алынып бөтмәгән. Шуға ҡарамаҫтан, Рәсәй тарихында халыҡтың дөйөм иҫәбен алыуҙың, һис һүҙһеҙ, әһәмиәте ҙур. Уның һөҙөмтәләре губерналар буйынса 119 томда, дөйөм империя һөҙөмтәләре 2 томда баҫылып сыға. Өфө губернаһы буйынса 1901 һәм 1904 йылдарҙа Н. А. Тройницкий редакторлығында "Эске эштәр министрлығының Үҙәк статистика комитеты дәфтәрҙәре" нәшер ителә. Унда тел принцибы буйынса халыҡтың бүленеше хаҡында ҡыҙыҡлы мәғлүмәт бар.\nӨфө губернаһында туған теле тип:\nБашҡорт телен - 454361 ир-ат, 445549 ҡатын-ҡыҙ;\nУрыҫ телен - 402312 ир-ат, 431823 ҡатын-ҡыҙ;\nТатар телен - 94642 ир-ат, 90175 ҡатын-ҡыҙ;\nМишәр телен - 10414 ир-ат, 10543 ҡатын-ҡыҙ;\nТиптәр телен - 20352 ир-ат, 19603 ҡатын-ҡыҙ;\nМордва телен - 18224 ир-ат, 19065 ҡатын-ҡыҙ;\nСирмеш телен - 39618 ир-ат, 40990 ҡатын-ҡыҙ;\nСыуаш телен - 30248 ир-ат, 30368 ҡатын-ҡыҙ;\nВотяк телен 11451 ир-ат, 11050 ҡатын-ҡыҙ атаған.\nАбсолют халыҡ һаны буйынса Өфө губернаһы империяла күп халыҡлылар рәтенә инә. 1897 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса унда ике енестәге 2196642 кеше йәшәгән.\nЯҙылған: 05.11.20 | Ҡаралған: 255


Ҙур ауылдың терәге » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Ҙур ауылдың терәге\nҘур ауылдың терәге 14.02.2018 // Иман\nДинебеҙ ҡанунына ярашлы, мөьмин мосолманға хаж ҡылыу фарыз. Изге сәфәрҙең хәләл хеҙмәттә тапҡан аҡсаға ҡылыныуы мөһим. Кемдәндер алып торорға ла ярамай, киреһенсә, юлға сығыр алдынан барлыҡ бурыстарҙы түләп бөтөрөргә кәрәк.\nФарыз ғәмәлде үтәү бәхетенә өлгәшкәндәр араһында Мәсәғүт ауылынан Рәфҡәт Исламов та бар.\nУл Мәсетле районында дүрт балалы ишле ғаиләлә тыуған. Төҙөүсе һөнәрен алып, уның буйынса бер аҙ эшләгәс, Мурманск өлкәһендә хәрби бурысын үтәгән. Артабанғы тормошо Норильск ҡалаһы менән бәйле. 2007 йылда иһә Исламовтар Мәсәғүт ауылына күсеп ҡайтҡан.\n– Ҡатыным Тәнзилә Әхмәтсафа ҡыҙы менән ике ул үҫтереп, оло тормошҡа аяҡ баҫтырҙыҡ, – ти ир-уҙаман. – Өлкәне Руслан Норильск ҡалаһында йәшәй, ғаиләһендә ике бала буй еткерә. Улыбыҙ ҙа, киленебеҙ ҙә, әл-хәмдү лил-ләһ, дин юлында, намаҙ уҡыйҙар. Кинйәбеҙ Рөстәм иһә үҙебеҙҙең Мәсәғүттә ғүмер кисерә. Ҡатыны Әнисә менән ике бала үҫтерәләр. Бына шулай, Аллаға шөкөр, дүрт ейән-ейәнсәребеҙ бар.\nРәфҡәт Исламов – урындағы “Әл-Ислам” мәсетенең имам-хатибы. Бәләкәйҙән аят-доғаларҙы белеп үҫкән ул. Аҙаҡ, байтаҡ йәшкә етеүенә ҡарамаҫтан, ғәрәпсә уҡырға өйрәнеп, Өфөлә дини ғилем алып, хәҙер өс йыл инде Мәсәғүттә иманға әйҙәп йәшәй. “Ауылыбыҙ ҙур, унда ун бер мең самаһы кеше йәшәй. Әл-хәмдү лил-ләһ, хаҡ юлға ынтылғандар күп”, – ти имам-хатип.\nБылтыр сентябрҙә Рәфҡәт хәҙрәт хаж ғәмәлен үтәгән.\n– Изге сәфәр әҙәм балаһынан ҙур сыҙамлыҡ талап итә, – ти ул. – Хаждан башҡа кешегә әйләнеп ҡайтҡандай булаһың. Тормош мәшәҡәттәренә, ауырлыҡтарға еңелерәк ҡарай башлайһың. Бөтөн ҡәрҙәштәребеҙгә лә фарыз ғәмәлде үтәргә яҙһын, иншаллаһ.


Нисек кенә булмаһын, эшһеҙлек темаһы һаман да көнүҙәк булыуҙ ан туҡтамай. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: үткән йылда ғына эшкә уры нлашыу проблемаһы алдында 150 мең (!) яҡташыбыҙ торған. Үткә н йыл республикала эш менән тәьмин итеү хеҙмәтенә ошо тиклем\nкеше мөрәжәғәт иткән, был 2003 йыл менән сағыштырғанда 40 п роцентҡа күберәк.\nБөгөн кемдәр эшкә мохтаж һуң Быға тиклем бер ҡайҙа ла э шләмәгәндәр өсөн эшкә урынлашыу айырыуса ҡатмарлы проблема, улар эш эҙләүсе граждандарҙың дөйөм һанының 77,3 процентын т әшкил итә. Бынан тыш белгестәргә уҡыуҙан буш ваҡытта аҡса эш ләп алырға теләүсе студент һәм уҡыусылар ҙа мөрәжәғәт итә. У ларҙың һаны - 22,6 процент. Һәм тағы ла. Практика күрһәтеүен сә, ҡыҫҡартыуға эләккәндәрҙең дә эшкә урынлашыу йәһәтенән пр облемалары етерлек, улар 8,8 процент тәшкил итә.\nҺәм, һәр ваҡыттағыса, гүзәл заттарҙы эшкә алырға атлығып тороусылар ҙа аҙ. Шулай итеп, эшһеҙҙәр һанының 70, 2 процент ы ҡатын - ҡыҙ.\n16 - 29 йәштән үтмәгәндәргә эш табыуы ҡыйын икән ( дөйөм күләмдә улар 34 процент), пенсия алдында торғандарға ла еңел гә тура килмәй ( 14,5 процент).\nТеркәлгән эшһеҙ граждандарҙың 50,8 проценты башланғыс пр офессиональ һәм урта дөйөм белемгә эйә, 40 проценты - юғары һәм урта профессиональ белемлеләр.\nБөгөн эшкә урынлашыуы бухгалтер, балалар баҡсаһы тәрбиә сеһе, диспетчер, склад мөдирҙәре, инженер, кадрҙар буйынса и нспектор, кассир, лаборант, мастер, шәфҡәт туташтары, менедж ер, механик, секретарь, техник, уҡытыусы, фельдшер, экономис т, экспедитор һәм юриконсульттар өсөн айырыуса ҡатмарлы.\nБаҙарҙың талаптары икенсе төрлө. Уға агенттар ( реклама,\nстраховкалау), врач - педиатрҙар, терапевтар, зоотехниктар,\nмилиционер, риэлтор, сауҙа вәкилдәре, энергетиктар талап ит елә.\nЭшсе һөнәрҙәренә килгәндә, йөк тейәүсе, ихата һепереүсе,\nташсы, экскаватор машинисы, официант, балта оҫтаһы, аҙыҡ - түлек тауарҙары һатыусы, иретеп йәбештереүсе, слесарь - сант ехник, токарь, электриктар бөгөн ярайһы уҡ һорау менән файҙа лана.\nҺәм киреһенсә, бөгөн вахтер, гардеробсы, һауынсы, контрол ер, химик анализ лаборанты, маляр, ҡаҙанлыҡ операторы, ЭВМ о ператоры, тәрбиәсе ярҙамсыһы, тегенсе, хат ташыусы, ҡарауылс ы, йыйыштырыусы булып эшкә урынлашыуы проблема тыуҙыра.\nВакансиялы урындар сәнәғәт предприятиеларында, һаулыҡ һа ҡлау, социаль тәьминәт, мәғариф, фән һәм мәҙәниәт учреждение ларында, төҙөлөш тармағында һәм сауҙа һәм йәмғиәт туҡланыуы ойошмаларында һаҡлана.\nБөгөн дәүләт предприятиеларына ҡарағанда, коммерция предп риятиеларына эшкә урынлашыуы еңелерәк.\nҺәм, һандар хәбәр итеүенсә, ҡала халҡы ауылда йәшәүселәр гә менән сағыштырғанда эшкә анһатыраҡ урынлаша.\nӘйтелгәнде йомғаҡлаһаҡ, түбәндәге картина барлыҡҡа килә:\nбөгөн Башҡортостандың хеҙмәт баҙарында 30 - 45 йәшлек, юғар ы белемле (медицина, төҙөлөш, иҡтисади белеме булһа тағы ла яҡшыраҡ), ҡалала йәшәүсе ир - аттар һорау менән файҙалана.\nӘгәр ҙә һеҙ ауыл ерендә йәшәүсе, быға тиклем бер ҡайҙа ла\nэшләү тәжрибәһе булмаған, пенсия йәшендәге ҡатын - ҡыҙ йәки\nстудентка икән, ҡыйыныраҡҡа тура киләсәк. Бары башланғыс пр офессиональ белемгә эйә булһағыҙ, эшкә урынлашыу мәсьәләһен хәл итеү икеләтә ауыр булырына әҙерләнегеҙ.


Бөгөн Саҡмағошта сираттағы «Баҫыу көнө» республика семинар-кәңәшмәһе башланды\nӨс көн дауам итәсәк күләмле сараның маҡсаты иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын урыуҙы ойоштороу, тәжрибә уртаҡлашыу, ауыл хужалығы тармағында яңы алымдар үҙләштереү. Семинарҙың тәүге көнөндә Республика башлығы Рөстәм Хәмитов, Хөкүмәт һәм министрлыҡтар вәкилдәре, муниципаль район башлыҡтары ҡатнашты.\nУраҡ эштәре рәсми старт! Быйыл республика хужалыҡтары алдында ике миллион гектарға яҡын майҙанда урып-йыйыу эштәрен башҡарыу бурысы тора. Уңыштың яҡшы булыуы көтөлә, уны юғалтмайса йыйып алыу мөһим. Йыл һайын баҫыуҙарҙа 5-10 процент культуралар ятып ҡала. Был технологияның етешһеҙлегенә, ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәмәүгә бәйле. Бындай хаталарға юл ҡуйырға ярамай, тине республика башлығы Рөстәм Хәмитов.\nСеминар-кәңәшмә агросәнәғәт комплексының алдынғы технологиялары һәм алымдары менән танышыу мөмкинлеге менән әһәмиәтле. Тармаҡтың иң яңы һәм файҙалы техникаһы бер урында йыйылған. Район вәкилдәре өсөн шулай уҡ лекция формаһында үҫемселек һәм малсылыҡҡа ҡағылышлы тулы мәғлүмәт еткерелә. Тап бында Республиканың ауыл хужалығы мөмкинлектәрен күрергә була. Стәрлетамаҡта мәҫәлән үҙйөрөшлө сапҡыс етештерә башлағандар. Башта бында импортлы урғыс ҡулланылһа, әле предприятие үҙенекен сығарған.\nБындай комплекс сит илдең ошондай уҡ техникаһынан миллион ярым һумға арзаныраҡ. Сапҡыс баҫыуҙа һуңғы һынауҙар үткәс, күләмле етештерелә башлаясаҡ. Ихтыяж әле үк бар, айырыуса Ҡаҙағстан фермерҙары ҙур ҡыҙыҡһыныу күрһәтә, ти предприятие вәкилдәре.\nСеминарҙың тағы бер мөһим өлөшө тармаҡтың алдынғы хужалыҡтары менән танышыу. Быйыл ҡатнашыусылар райондың "Базы" кооперативы тәжрибәһен өйрәнде. Гектарынан 40 центнер самаһы уңыш алыусы хужалыҡ йылдам үҫешә. Бер-бер артлы яңы фермалар, һауын залдары тапшырыла. Тармаҡ алдынғыһы күптән түгел тенттан ҡуралар ҡуллана башлаған. Ул мал тотоу өсөн тулыһынса яраҡлы, тик бында бер һыйыр урыны хужалыҡҡ өсөн ике-өс тапҡырға арзаныраҡ.\nКиләһе объект - орлоҡ етештереү комплексы. Бындай объекттар булдырыу Республиканың ауыл хужалығы өсөн айырыуса әһәмиәтле тип билдәләй министрлыҡ вәкилдәре. Уларҙы һәр климатик зонала булдырыу шарт. «Базы» кооперативы мәҫәлән дәүләт ярҙамын көтөп тормаған, комплексты үҙ аҡсаһына төҙөп сифатлы орлоҡ табыу мәсьәләһен тулыһынса хәл иткән. Бында игенде таҙалау, киптереү, орлоҡҡа айырыу цехтары эшләй. Ноябрьҙә иген һаҡлағыс тапшырылырға тора, тулайым ҡеүәте 30 мең тонна тәшкил итәсәк. Тармаҡ предприятиеларына ошондай хужалыҡтарҙан миҫал алырға кәрәк тип билдәләне семинарҙың пленар ултырышында Рөстәм Хәмитов. Эштең сифатын күтәреү, сығымдарҙы кәметеү бөгөнгө иҡтисади шарттарҙа шаҡтай әһәмиәтле. Бюджет аҡсаһын нисек етте шулай тотоноу күренеше юҡҡа сығырға тейеш тине төбәк етәксеһе.\nКүрәһең, тиҙҙән хужалыҡтарға субсидия алыу өсөн һөҙөмтәле эш күрһәтергә тура киләсәк. Кәңәшмәлә Рөстәм Хәмитов ауыл хужалығын модернизациялау буйынса комиссия булдырырға тигән күрһәтмә бирҙе. Баҙар шарттарында элеккесә йәшәп булмай. Заманаға яраҡлашырға кәрәк. Ә бының өсөн бөтә шарттар бар, тик өйрәнергә теләк кенә булһын.


Ғаилә бәхете – ил бәхете » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ғаилә бәхете – ил бәхете\nҺәр кемдең үҙ маҡсаты, шөғөлө, эше бар.\nӘсәйем Рима һәм атайым Мирхәт Сәғитовтар икеһе лә Магнитогорск ҡалаһында эшләй, әсәйем – балалар баҡсаһында тәрбиәсе, атайым – металлургия заводында инженер. Уларҙың тәүге күрешеүҙәре былай булған. 1999 йылда Сибай педагогия колледжын тамамлағас, әсәйемде йүнәлтмә буйынса Әбйәлил районының Таштуй урта мәктәбенә эшкә ебәрәләр. Ул тәрбиәүи эштәрҙе ойоштороусы була.\nАтайым иһә ауылда 8 Март байрамына арналған “Йәгеҙ әле, ҡыҙҙар!” конкурсын ҡарарға килгән һәм тәүге тапҡыр ошо кисәлә әсәйем менән осрашҡан. Байрамға арналған дискотекала атайым әсәйемде бейергә саҡырған. Бер күрешеүҙә уларҙың күңелендә мөхәббәт уты тоҡанған. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң йәштәр сәстәрен сәскә бәйләгән.\nУлар ике тиҫтә йылға яҡын иңгә-иң терәп бәхетле ғүмер йомғағын һүтә. Беҙгә, ҡыҙҙарына, матур тәрбиә өлгөһө улар.\nМин Сибай гимназия-интернатының 11-се класында уҡыйым, һеңлем Эльвина 4-се класта белем ала. Аллаға шөкөр, бик татыу йәшәйбеҙ, бер-беребеҙгә һәр ваҡыт ярҙам итәбеҙ.\nӘсәйем наҙлы һүҙҙәре, тәмле аштары, йылы ҡараштары менән өйөбөҙҙө нурландырып тора. Эшен ярата, балалар баҡсаһында балаларҙы хәстәрләп, ҡурсалап, наҙлап ҡына ҡарай, ә беҙҙе инде айырыуса ярата, фәһемле кәңәштәр бирә, һәр саҡ дуҫтарса серләшәбеҙ.\nАтайымдың ҡулдары алтын. Ҡулынан килмәгән эше юҡ. Атай-әсәй – алтын ҡанат тигәндәй, икебеҙ ҙә атай-әсәйҙең йылы ҡанаттарына һыйынып үҫтек. Улар эшлекле, тырыш, ярҙамсыл кешеләр. Беҙҙең ғаиләлә шундай йола бар: ниндәй генә байрам булмаһын, уны ғаилә менән үткәрергә тырышабыҙ. Сәйәхәткә лә бергә сығабыҙ, яҡшы тәьҫораттар менән ҡайтабыҙ.\nКүптән түгел иһә хыялланған маҡсатым тормошҡа ашты — Сәғитовтар нәҫеле бергә йыйылып, Бөрйән районының Байназар ауылы эргәһендә ҙур байрам үткәрҙе. Нәҫелебеҙҙең шул тиклем дәррәү, ихлас йыйылыуына һоҡландым, туғандарҙың күплегенә иҫем китте.\n“Ырыуыбыҙ – ҡыпсаҡ, ағасыбыҙ – ҡарағай, тамғабыҙ – даға, ораныбыҙ – Тәңре, ҡошобоҙ – ҡарсыға” тигән яҙыуҙы тәү күргән кешеләр хәтерҙә һаҡлау өсөн ҡат-ҡат уҡыны. Бөрйән районының Байназар ауылында Сәғитовтар урамы бар.\nИң элек оло быуын вәкилдәре телмәр тотто һәм туғандарҙы таныштырҙылар, Сәғитовтар шәжәрәһен һөйләп бирҙеләр. Мин һәр береһенең телмәрен иғтибар менән тыңланым. Белмәгән ҡәрҙәштәрем байтаҡ булып сыҡты.\nИҫке Монасип башҡорто Килмөхәмәт Сәғит улы Биктимеровтың шәжәрәһен дә эшләгәндәр ине, шул шәжәрәнән ата-бабаларымды белдем, ветеран олатайҙарым тураһында ла байтаҡ мәғлүмәт алдым. Мәҫәлән, Әхмәтшәриф олатай мулла булған, һуғышта ҡатнашҡан. Батыр пулеметсы, Сталинград геройы иң ауыр алыштарҙа ҡатнашып, батырлыҡтары өсөн өсөнсө дәрәжә Дан ордены, “Батырлыҡ өсөн” миҙалы менән бүләкләнгән.\nМөхтәр Сәғитов – яҙыусы, фольклорсы-ғалим, Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. Уның исеме Бөрйән районының Иҫке Собханғол, Яңы Монасип ауылдарындағы урамдарға ҡушылған, музей асылған, бюст ҡуйылған. Шундай абруйлы туғандарымдың данлы эҙҙәренән йөрөүем – үҙе бер ғорурлыҡ.\nӘүлиә олатайымдың зыяратын да барып күрҙек. Ильяс мәзин Сәғитов Иҫке Монасип ауылында ерләнгән. Сәғитовтар араһы булған Ильяс олатай Зәйнулла ишандың уҡыусыһы булған. Әле уның ейән-ейәнсәрҙәре иҫән һәм Яңы Монасип ауылында йәшәй. Ильяс олатай бик белемле һәм көслө рухлы мулла, әүлиә булған, кешеләрҙе дауалаған. Беҙ ҡәберенә барып, уға рәхмәттәр әйттек, теләктәр теләнек, доға ҡылдыҡ.\n...Беҙҙең ғаиләнең тағы бер ғорурлығы – Рәсүл Сәғитов, билдәле журналист, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре. Ул да сарала әүҙем ҡатнашты.\nТуғандар менән аш татлы, тигән боронғолар. Ысынлап та, инәйҙәребеҙ бешергән тәмле ризыҡтарҙы туғандар бергәләшеп ашаны, уйын-көлкө, йыр-моң өҙөлмәне. Балалар ҙа, ололар ҙа маһирлығын, оҫталығын күрһәтте. Ярыштар ойоштороп, еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.\nОшо байрамдан һуң шәжәрә байрамы ни тиклем әһәмиәтле икәнлегенә төшөндөм. Тантаналы сараны ойошторған туғандарыма, шул байрамға алып барған атай-әсәйемә сикһеҙ рәхмәтлемен. Данлы нәҫелемә мин дә изге ғәмәлдәр менән ҡот өҫтәрмен әле.\nАвтор: Лиана СӘҒИТОВА Сибай гимназия-интернаты уҡыусыһы


Тамырҙарҙа – рухи ҡеүәт, киләсәккә илтер мәртәбә » Башҡортостан гәзите\n21-06-2017, 03:55 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға\nТирә-яҡҡа башҡорт көйҙәре ағыла, майҙан уртаһында ултырған тирмә хужаларса төҫ алып торғандай, мәсет, ишектәрен асып, инеп доға ҡыл, тип саҡырып тора. Ҙур сәхнә, тамашасыларға эскәмйәләр ҡуйылған, сауҙа рәттәре, балалар өсөн уйын майҙансыҡтары... Элекке йыйындарҙы хәтерләткән байрамға халыҡ ҡайһы яҡтарҙан ғына килмәгән дә илдең төрлө тарафтарында йәшәгән ауылдаштар ҡайһы төбәктәрҙән генә ҡайтып төшмәгән! Тамырҙары ошо ауыл менән бәйле һәр кем осрашыу көнөнән, юбилей тантанаһынан ҡалмаҫҡа тырышҡан. “Ауылымдың оҫта ҡулдары”, “Иҫке фоторәсемдәр”, “Тарих биттәрен барлағанда”, “Данлы яҡташтарыбыҙ”, “Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы мәктәбе тарихы” күргәҙмәләре әллә ҡайҙан үҙенә саҡырып тора, уларҙа боронғо дәүерҙән алып бөгөнгә тиклем бай мәғлүмәт тупланған. “Әхирәттәр” фольклор ансамбле йырлап-бейеп ҡунаҡтарҙы ҡаршылай һәм иртәнән байрам төҫө алған ауылда рәсми рәүештә тантана башланып китә.\nРәсми документтарға күҙ һалғанда, Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы тураһында тәүге мәғлүмәттәр 1752 йылдарҙа ғына теркәлгән. “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналының яуаплы секретары, ошо ауыл ҡыҙы Таһинур Бәҙретдинова Мөнир Шәйхетдинов менән берлектә “Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы тарихы” китабын сығарған. Байрамда Таһинур Зөфәр ҡыҙы йыйынтыҡ менән таныштырып ҡына ҡалманы, ә үткәндәр тураһында ла бәйән итте: “Тарихтан белеүебеҙсә, Иҙеүкәй ғәскәрендә һуғышҡан ҡыпсаҡтарға бирелгән ерҙәрҙә урынлашҡан боронғо тамырлы Ҡыпсаҡ-Әскәр. “Эске́р” төрки телдәренән тәржемә иткәндә “ғәскәр” йәки “һалдат”, عسكر‘askar тигәнде аңлата. Иҙеүкәй бей ваҡыттарында беҙҙең ауыл тарафтарында уға буйһонған Ҡыпсаҡ ғәскәрҙәре урынлашҡан була. Үҙенең еңеүле яуҙарынан һуң Иҙеүкәй был урындарҙы ҡыпсаҡтар ҡарамағына ҡалдыра, һәм халыҡ телендә был урындар “Ҡыпсаҡ ғәскәре” булып урынлаша. Һуңыраҡ ауыл булып ойошоп киткәс, үҙенең тәүге атамаһын юғалтмай, Ҡыпсаҡ-Әскәр ауылы булып йөрөй башлай. Урыҫ телендә “Кипчак-Аскар” булып рәсми ҡағыҙҙарға инеп китә. Тимәк, ауыл тамырҙары 1400 йылдарға барып тоташа”, – тине ул. Йыйынтыҡҡа Поль Огюст Лаббеның “В Башкирии” тигән яҙмаларынан өҙөк тә инеп киткән. Унда шундай юлдар бар: “Достигнув Демы, изобилующей рыбой, достаточно широкой и глубокой реки, я переправился через нее по примитивному мостку из веток, и очутился у ворот первой встреченной мною башкирской деревни, носящей название Кипчак-Аскарово...” Ауыл тураһындағы яҙмалар менән ошо йыйынтыҡтан тыш, “Ватандаш” журналының быйылғы 3-сө һанында ла танышырға була. Ҙур эш башҡарған китапты туплаусылар. Бында шәжәрәләр, ауыл тарихына ҡағылышлы мәғлүмәттәрҙән тыш, һәр өлкәнең хеҙмәт алдынғылары хаҡында яҙмалар, төбәккә бағышланған шиғырҙар ҙа бар. Һәр ауылдың ана шундай рухиәт хеҙмәтселәре шәжәрәһен тергеҙһә, тарих төпкөлөндәге сығанаҡтарҙы бөгөнгөләргә еткерһә, Ерҙең кендек бауына тағы ла нығыраҡ йәбешер халҡыбыҙ.\nРайон: Әлшәй районы.


Һәр баланың ҡәҙере бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Һәр баланың ҡәҙере бар\nҺәр баланың ҡәҙере бар 12.02.2019 // Белем һәм тәрбиә\nЯңауыл ҡалаһы һуңғы йылдарҙа ҙур төҙөлөш майҙансығын хәтерләтә, әле бында, әле тегендә күп ҡатлы йорттар ҡалҡа, социаль объекттар сафҡа инә. Шәхси йорт һалып ингән кешеләр ҙә байтаҡ.\nҠаланың иҫке коррекцион мәктәп-интернаты урынлашҡан майҙанда бөгөн төҙөлөш киң ҡолас менән бара, ҡеүәтле техника геүләүе иртә таңдан ҡара кискә тиклем тынмай. Әле интернаттың яңы корпустары төҙөлә. Республика өсөн мөһим төҙөлөштө Өфө ҡалаһының “Эстра” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте башҡара. Әйткәндәй, йәмғиәт республика өсөн мөһим социаль объекттарҙы тәүгә төҙөмәй, күптән инде төҙөлөш баҙарында үҙҙәрен ышаныслы һәм тотороҡло эшләгән ойошма итеп танытҡан. Шуға ла уларҙың эшмәкәрлегенән бөгөн күптәр ҡәнәғәт. Ә йәмғиәтте республика капиталь төҙөлөш идаралығы үҙ ҡанатына алған. Был ғәйәт ҙур объект “Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына — 100 объект” программаһы нигеҙендә бойомға ашырыла. Проект хаҡы — 337 миллион һумдан ашыу.\nГенераль подрядсы әҙерлекте октябрҙә үк башлаған. Шуныһы мөһим: был эшкә, нигеҙҙә, төбәк төҙөүселәре менән урындағы ҡеүәтле техника йәлеп ителгән.\nЯңы коррекцион мәктәп-интернат сафҡа инһә, киләсәктә ул ҙур майҙанды биләйәсәк, бөтә корпустар ҙа бер ҡыйыҡ аҫтында буласаҡ. Өс ҡатлы бинаны П хәрефе рәүешендә урынлаштырыу ҡаралған. Унда 190 урынға иҫәпләнгән мәктәп үҙ ишектәрен асасаҡ. Ул иһә спорт һәм тренажер залдарын, күп һанлы уҡыу кабинеттары менән оҫтаханаларҙы, китапхананы үҙ эсенә аласаҡ. Бынан тыш, 170 балаға иҫәпләнгән заманса интернат бинаһында балалар ял итәсәк. Ашхана, аш бешереү блогы һәм медицина кабинеттары асыу күҙаллана. Проект буйынса инженер селтәрҙәре һәм ҡоролмалары һалынасаҡ. Тағы ла гимнастика, физкультура менән шөғөлләнеү өсөн махсус урындар, волейбол, футбол майҙансыҡтары төҙөү күҙаллана. Тәрбиәләнеүселәргә баҡса үҫтереү мөмкинлеге лә буласаҡ, сөнки мәктәп ихатаһында уҡыу-тәжрибә участкаһы урынлашасаҡ.\nБында йылы автотуҡталҡа сафҡа ингән. Бөгөн төҙөүселәр уҡыу корпустарының стеналарын күтәреү менән мәшғүл. Башҡа блоктарҙа ла нигеҙ ҡаҙыу эштәре алып барыла. Шуныһы ҡыуаныслы: генераль подрядсылар ваҡыт менән иҫәпләшмәй, тәбиғәттең көйһөҙләнеүенә лә ҡарамай, бурысын намыҫлы, теүәл башҡара. Былтыр 47 миллион һумдан ашыу аҡса үҙләштерелгән. Тимәк, төҙөүселәр ошондай тығыҙ графикта һәм тотороҡло эшләһә, коррекцион мәктәп-интернат тәрбиәләнеүселәре киләсәктә яңы һәм заманса биналарҙа белем, тәрбиә аласаҡ.


Йылылыҡ өсөн икеләтә хаҡ - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфө ҡалаһының Баргузин урамындағы 19-сы йортта йәшәүселәр инде биш йыл рәттән ҡышҡы һыуыҡтарҙан ҡурҡып йәшәй. Ятаҡ авария хәлендәге йорттар иҫәбенә индерелмәһә лә, йәшәү өсөн шарттар шәптән түгел. Ә коммуналь хеҙмәт өсөн хужалар башҡалар менән бер тиң түләй. Улар хатта икеләтә артыҡ түләүҙәрен дә асыҡлағандар. Ни өсөн уртаҡ ҡулланыу урындарында радиаторҙарҙың булмауын асыҡлаған ваҡытта 2014 йылдан алып йылылыҡ өсөн икеләтә хаҡ түләүҙәрен белеп ҡала ла инде ятаҡта йәшәүселәр. Йыйылыш үткәреп улар ялыу менән прокуратураға мөрәжәғәт итә. Торлаҡ хужалығы идаралығының директор урынбаҫарына ҡарата административ тәртип боҙоу буйынса енәйәт эше асыла һәм уға 25 мең күләмендә штраф һалына. Идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре, икеләтә арттырып түләү тип әйтеү дөрөҫ түгел, ти һәм һәр йыл аҙағында түләүҙәрҙе яңынан иҫәпләүҙәрен белдерә.Шул уҡ ваҡытта, берҙәм иҫәп-касса үҙәгендә түләүҙәрҙе яңынан иҫәпләтеү мәсьәләһе менән мөрәжәғәт итеүселәрҙе теләр-теләмәҫ кенә ҡабул итәләр.Халыҡ берҙәм иҫәп-касса үҙәктәрендәге киҫкен мөғәлләмәгә зарлана. Кемдер әрләшеүҙән, мәшәҡәттән ҡасып, түләүҙәрен тикшертмәй һәм квитанцияға ярашлы хаҡ түләй. Шулай ҙа аңға һыймай: ни өсөн йыл һайын яңынан иҫәпләүҙәр алып барылғандан һуң да Баргузин урамының 19-сы йортонда йәшәүселәр ике йыл йылылыҡ өсөн артыҡ түләгән? Был осраҡлы хәлме, әллә халыҡтың мәсьәләгә төшөнөп етмәүе менән ҡулланыумы? Халыҡтың һорауына әлегә яуап юҡ.\n10 февраля Өфөлә һәм Благовещенский ҡалаһында наркотиктар таратыусы ойошҡан енәйәтсел төркөм ҡулға алынды\n10 февраля Социаль яҡлауға хәҙер тик мохтаждар дәғүә итә ала


Киләһе йыл Башҡортостанда яңғыҙ ҡалған ҡарттар һәм инвалидтар үҙ ғаиләләрен табасаҡ\nБының өсөн уларҙы ҡарауға алыусыларға ай һайын 6 мең 200 һум күләмендә матди ярҙам күрһәтелә. Был туралағы закон бөгөн Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтай депутаттары тарафынан ҡабул ителде. Көн тәртибенә барлығы алты тиҫтәгә яҡын мәсьәлә сығарылды, уларҙың 28-е - республика закондары проекты.\nРәсәйҙә бөгөн яңғыҙы ҡалған ҡарттар һәм инвалидтар өсөн махсус интертаттар эшләп килә. Уларҙа йәшәүселәрҙең һәр береһенә дәүләттән ай һайын 18 мең һум аҡса бүленә. Әммә һуңғы йылдарҙа бындай йорттарҙың күпләп кәмеүе күҙәтелә. Быға ҡайһы бер төбәктәрҙә ғаиләләрҙең мохтаждарҙы үҙҙәренә ҡарауға алыуы ла булышлыҡ итә. Киләһе йылдан тәжрибә Башҡортостанда ла ғәмәлгә ашырыла башлаясаҡ. Был туралағы закон проектын депутаттар икенсе-өсөнсө уҡыуҙа ҡабул итте.\nҠабул ителгән законға ярашлы, киләһе йыл дауамында республикала 24 кеше үҙ ғаиләләрен табасаҡ. Бының өсөн мохтажды ҡарауға алыусыға ай һайын 6 мең 200 һум күләмендә матди ярҙам бүлеү ҡаралған. Бер үк ваҡытта оло йәштәгенең 75 процент пенсияһы ла ғаилә бюджетын тулыландырасаҡ.\nӘле Өфөнөң тарихи өлөшөндә байтаҡ боронғо йорттар юҡҡа сыҡҡан, булғандары ла насар хәлдә. Шулай ҙа ҡайһы бер ҡомарҡыларҙың әүәлге ҡиәфәте бөгөн дә һаҡланып ҡалған. Миҫал итеп, Зәки Вәлиди һәм Цюрупа урамдары киҫелешендә урынлашҡан ошо йортта атап үтергә мөмкин. 19-сы быуатта дворян Россинскийҙар йәшәгән өй хәҙер ресторан итеп үҙгәртелгән.\nРеспубликала бөгөн тарихи һәм мәҙәни мираҫ объектары ғына түгел, уларҙың биләмәләре лә һаҡлауға мохтаж. Ошо маҡсатта халыҡ һайланыусылары ғәмәлдәге республика законына ла үҙгәрештәр индерҙе.\nБөгөндән автомобилен эвакуатор алып киткән водителдәр өсөн дә закон ябайлаштырылды. Бындай транспорт хужалары хәҙер штрафтарын бер ай эсендә түләй ала.\nДепутаттарҙың киләһе осрашыуы декабрҙә үтер тип көтөлә. Был айҙа Башҡортостан Башлығы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаясаҡ.


Балаларға арналған ғүмер » Башкортостан кызы\nБер-беребеҙгә бер ҡасан да битәр менән өндәшмәнек, пар ҡанаттар булып йәшәнек, тиҙәр улар йылмайышып. Ғаилә ҡороп, бәхетле ғүмер кисереүҙәренә тиҙҙән 57 йыл тула. Балалары ла уңышлы. Республикала Таңһылыу һәм Миҙхәт Байрамғоловтарҙы белмәгәндәр һирәк. Фиҙакәр шәхес, хөрмәтле уҡытыусы, тынғыһыҙ йәмәғәтсе улар икеһе лә.\nБаймаҡ районы Темәс ауылында Бөрйән ырыуы тубырҙаҡтар араһы Ғүмәр Мәхмүтйән улы Әүәлбаев ғаиләһендә дүртенсе бала булып донъяға килгән Таңһылыуҙың бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Биш баланы әсәһенә ҡалдырып, яуға киткән атаһы Ленинград блокадаһына эләгеп һәләк була. «Ғаилә усағын, сабыйҙарын һаҡлаусы һылыу ғына әсәйем арыҫланға әйләнде лә ҡуйҙы!» – тип һоҡлана ул барлыҡ донъя хәстәрен үҙ иңдәренә ауҙарған һөйөклөһөнә.\nТаңһылыу моңло бала була. Атаһы ла фронттан, ҡыҙымды йырлатмай ҡуймағыҙ, тип борсолоп хаттар яҙа. Моң – ул шундай аманат, һәр ваҡыт үҙенә юл таба. Ауырлыҡтар моңло кешене сыныҡтыра ғына.\nИң ҡыйыны – Темәс педучилищеһын тамамлап, уҡытыусы булып сыҡһам, бөтәгеҙҙе лә уҡытырмын, тип яҡты хыялдар ҡорған Салауат ағаһының мәрхүм булыуы. Һеңлеһенең 1-се класты тамамлау уңайынан үткәрелгән йыйылышына барған ағаһы уның «бишле»ләргә генә өлгәшеүенә һөйөнөп: «Таңһылыуың мөғәллимә һөнәрен һайлар, аяҡ атлағандан уҡытыусы булып уйнаны бит!» – тип юрағаны юш килә. Ҡыҙыҡай ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, Темәс педучилищеһына уҡырға инә. Әммә, ике йылдан ул ябылғас, уҡыуын Белореттағы педагогия училищеһында бөтөрөп ҡуйырға тура килә.\nАс ҡапҡаңды, яңы тормош!\nБына Таңһылыу Әүәлбаева, ҡулына Баймаҡ мәғариф бүлегенән алған йүнәлтмә тотоп, Әхмәр ауылына юллана. Директор ул барырға тейешле Атанғол ауылын өйрәтеп ебәрә.\nМәктәп тигәндәре кәртәләп тә алынмаған бәләкәй генә йорт икән, баҡтиһәң. Электр уты ла үтмәгән бер урамлыҡ ауылда өй беренсә йөрөп, ата-әсәләр менән танышып, яңы уҡыу йылына балаларҙы беренсе класҡа йыя йәш мөғәллимә. Ағастар күсереп ултыртып, уйнау майҙансыҡлы, сәскәле ихата булдырып, белем усағын эстән дә, тыштан да ялтыратып, ун ике уҡыусы менән уҡыу йылын башлай. Ай һайын тырыш уҡытыусыға тикшереү менән директор килә лә етә. Аҙаҡ асыҡлана: бер тигән егет һылыу Таңһылыуға күҙ һалып йөрөгән икән! Миҙхәт йөрәк серен аса, ҡыҙға тәҡдим яһай. Юғары белем алыу хаҡында хыялланам, Белореттан ары бер ҡаланы ла күргәнем юҡ, донъя гиҙеү ниәтем дә бар, тигәс, егет уға, бергәләп уҡырбыҙ, бергәләп күрербеҙ, тигән вәғәҙәһен бирә.\nҠыҙҙы әйттерергә, мәктәп атын егеп, Миҙхәт үҙе генә бара. Туғанһыҙ кешеме ни һин, тип бер аҙ ыҙалатып алғас, никах уҡыла. Ҡәйнә кеше, законлы яҙылышмай тороп, ҡыҙымды бер ҡайҙа ла ебәрмәйем, тигәс, ул шарт та үтәлә. Шулай итеп, йәштәр Әхмәр ауылында донъя көтөп алып китә. Мөхәббәт емеше булып тәүге балалары Фирғәт донъяға килә.\n«Ул заманда эшләгән кешеләр менән партия етәкселек итте, һорап торманылар, Ишмырҙа-Йүкәләр ауылына эшкә барырға бойороҡ алдыҡ. Өс айлыҡ йәш бала, ҡәйнәм менән бер ниндәй уңайлыҡтары булмаған бәләкәс кенә өйгә күсеп барҙыҡ, Ишмырҙа мәктәбендә һигеҙ йыл эшләнек», – тип хәтирәләргә бирелә Таңһылыу Ғүмәр ҡыҙы.\nБыл осор ҙа аҙаҡ бөтә республикаға билдәле булып киткән бейеүселәр Әсғәт Йәнбәков, Радик Тотманов, режиссер Сәлихйән Әфләтүнов кеүек дан уҡыусыларға белем, тәрбиә биреү менән әһәмиәтле.\n«Йәмәғәт башланғысында мәктәптә пионервожатыймын, балаларҙы бейергә, йырларға өйрәтәм, үҙем нәфис һүҙ оҫтаһы булып танылдым, ауылда радио селтәре бар ине, аҙна һайын сығарылған радиотапшырыу минең өҫтә, үҙешмәкәр түңәрәктәргә йөрөгәндәргә костюм тегеү, улар өсөн сценарий яҙыу ҙа минең ҡарамаҡта. Уның ҡарауы, беҙҙекеләр райондан Гран-при алып ҡайта ине! Үҙебеҙ кисен драма түңәрәгенә йөрөйбөҙ. «Егеттәр» пьесаһын сәхнәләштерәбеҙ», – тип хәтерләүенән уның төрлө яҡлап һәләтле шәхес, ысын мөғәллимә булыуын күҙаллайһың.\nИшмырҙа ауылында, Фирғәткә иш булып, Булат тыуа. Малайҙар бер-береһенә терәк, иптәш булып үҫә.\n1968 йылда Байрамғоловтар йәнә лә күсенә. Был юлы – Баймаҡ районы Төркмән ауылына, яңы төҙөлгән «Ирәндек» совхозына. Таңһылыу Ғүмәр ҡыҙына унда балалар баҡсаһы ойоштороп ебәрергә тура килә. Ылыҡтырыу өсөн, ҡушарлап өс ат ектереп, ауыл буйлатып йөрөтөп, шыршы байрамына индертә. Ата-әсәләр ҙә, тәрбиәләнеүселәр ҙә ҡәнәғәт ҡала. Өфөнән Таңһылыу Ғүмәр ҡыҙы алып ҡайтҡан проект буйынса ике йыл эсендә балалар баҡсаһын өлгөртәләр.\nИре Силәбе институтының химия-биология факультетын тамамлап, ҡулына диплом алғас, Таңһылыуға ла уҡырға форсат тейә. БДУ-ның филология факультетында ситтән тороп белем ала егәрле ҡатын.\nЙәмәғәтселек эштәрен бында ла күңел һалып башҡара ул. Фермала – агитатор, радио селтәрендә – диктор, мөхәррир, халыҡ тормошондағы етешһеҙлектәрҙе, ғаилә мөнәсәбәттәрен асыҡлаусы, тәртипкә һалыусы иптәштәр суды сәркәтибе, рәйесе, шулай уҡ концерт ҡуйғанда ла башлап йөрөүсе була ул. Йырлап та ебәрә, тамашаларҙа ролдәр башҡара.\nИң иҫтәлеклеһе, моғайын да, «Ҡарға бутҡаһы» йолаһы менән телевидениеға төшөүҙер. Милли кейемдәрҙе тергеҙеп, үткәреү тәртибен өйрәнеп, иҫ киткес бер рухи күтәренкелектә йәшәй улар был дәүерҙә. Үҙгәртеп ҡороуҙар башланғас, «Туғажман» фольклор ансамбле төҙөп, халыҡ йырҙарын башҡарып, сәнскеле-төртмәле таҡмаҡтар әйтеп, йолаларҙы сәхнәләштереп, һәр ауылда ошондай ансамбль төҙөргә дәртләндереп йөрөйҙәр.\nШулай итеп, Төркмән урта мәктәбендә 30 йыл эшләй, шул дәүерҙә класс етәксеһе булараҡ бер нисә быуын уҡытып сығара.\nУл арала балалары ла буй еткерә. Оло улдары – табип-реаниматолог, кесеһе инженер-механик һөнәренә уҡый. Артабан Фирғәт медицина буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, Булаттары өҫтәп юридик белем ала.\nУлдары, олоғайҙығыҙ, инде тыныс ҡына йәшәгеҙ, тип кәңәш биргәс, Байрамғоловтар, күкрәп торған баҡсаларын, матур өйҙәрен ҡалдырып, Баймаҡ ҡалаһына күсенә. Әммә янып өйрәнгән йөрәк өйҙә боҫоп ҡына ята буламы һуң? Ҡала китапханаһы эргәһендә эшләп килгән «Атайсал» клубына, «Ағинәйҙәр» төркөмөнә ҡушылып, үҙҙәренә яңы тормош асалар. Мәүжидә Айытҡолова етәкләгән «Ҡомартҡы» ансамбле ағзаһы булыуын айырыуса бер ғорурлыҡ менән иҫкә ала Таңһылыу Ғүмәр ҡыҙы. Салауат районына барып, Салауат йыйынынан, Йылайырҙа Ишмулла Дилмөхәмәтов көндәренән лауреат булып ҡайтыуҙарын һағынып һөйләй. Үҙе «Туған моңдар», «Оҙон көй» бәйгеләрендә ҡатнашып, халҡыбыҙҙың һирәк йырланылған боронғо йырҙарын башҡарып, призлы урындар яулап ҡайта.\n2010 йылда Хаж ғәмәлен үтәүенән дә ҡәнәғәт ул. Ире менән бергәләп барырға әҙерләнгән ерҙән, Миҙхәт Әсфәндиәр улы ауырып киткәс, алыҫ сәфәргә яңғыҙына юлланырға тура килә. Кипр, Греция, Төркиәгә улар икәүләп тә, балалары менән дә барып ҡайта. Шулай итеп, Миҙхәт Әсфәндиәр улы вәғәҙәһен үтәй.\nТүргә уҙғас та, тәҙрә янындағы яҡтыға ҡуйылған акварель менән төшөрөлгән һүрәткә арбалам. Бәләкәй инеш аша һалынған баҫма, гүйә, үҙенә тарта, саҡыра, бүрәнәләргә баҫып, алдағы һуҡмаҡтан урманға йүгереп кенә инеп китерҙәй булаһың. Был – Миҙхәт Байрамғоловтың әлеге мәлдә яҙған картинаһы. Һәүәҫкәр рәссам, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Баймаҡ районы Төркмән ауылында ҡурайға ҡуйылған тәүге һәйкәлдең авторы көслө рухлы уҙаман булып күҙ алдына баҫа. «Совет дәүерендә минең өсөн ижадҡа юл асылманы. Уның ҡарауы, яҙған лозунгыларымды һуҙһаң, Айға етер ине», – тип йылмая ул. Үҙнәшер менән өс китабын сығарған. «Дүртенсеһе – яҙылыу өҫтөндә», – ти ул. Байтаҡ шиғырҙары юғалыуын да әсенеп иҫкә ала. Уҙған быуаттың 50-се йылдарында тәүге күргәҙмәһе Баймаҡта ойошторола, Мәскәү университетында рәссамлыҡҡа ситтән тороп уҡып ҡайтҡас яҙған «Һауынсы» картинаһы Мәскәү күргәҙмәһен биҙәй, тап ошо эше арҡаһында Советтар Союзының баш ҡалаһында һүрәт төшөрөү оҫталығына өйрәтеү өсөн бушлай уҡырға саҡырыла.\nӨфөлә лә үтә уның күргәҙмәләре. «Урал» галереяһында һүрәттәре эленеп торғандан һуң, матбуғат-телевидениела сағылыш тапмағас, бер аҙ күңеле лә һүрелеп ала. Шәкәр диабеты арҡаһында бер аяғын ҡырҡтырғас, ижад эштәрен онотоп тора. Ни ғәжәп, ярты йылдан һуң, 86 йәше менән барған Миҙхәт ағай ҡулына ҡылҡәләмен ҡайтанан ала һәм... ошо һоҡланғыс картина тыуа! Янында «ыһ» тиһә лә йүгереп килеп еткән Таңһылыуы бар, атай тип өҙөлгән улдары, ейән-ейәнсәрҙәре. Картиналарымды ихлас күңелдән туғандарыма, дуҫтарыма бүләк итәм, ти Миҙхәт Әсфәндиәр улы. Фирғәт улының айырым бүлмәлә уның картиналары музейын булдырырға йыйыныуын да ғорурлыҡ менән әйтә атай кеше.\nҒаилә ныҡлығы – тәрбиә\nРеспублика перинаталь үҙәгенең баш табибы Фирғәт Миҙхәт улы Байрамғолов бала сағында кино актеры булырға хыяллана. Атаһы алып ҡайтҡан «Совет киноһы» китабы сәбәпсе буламы быға, әллә Төркмән ауылында йорттарының яртыһында участка дауаханаһында эшләгән табиптар йәшәүеме? Ауылдан бер нисә өйҙән ата-әсәләр Урта Азияға сәйәхәткә киткәнендә балалар ғына тороп ҡалып, мейесте иртәрәк томалап йоҡлап киткәс, Фирғәт ҡапыл уянып китә. Балаларҙың ҡоҫошоп, бик сәйер йоҡоға талыуы хафаға һала малайҙы. Өй елләнһен тип, ишектәрҙе асып, күршеләренә йүгерә. Шулай итеп, тиҫтерҙәре үлемдән йолоноп ҡала. Был да аҡ халатлыларға ихтирам уята.\nУл ваҡытта Ҡыш бабай янында Яңы йылды ла саҡырып йөрөтөр булалар. Ошо роль тап бәләкәй Фирғәткә йөкмәтелә: ул Ҡыш бабай менән етәкләшеп, бер ҡулына бенгаль уты тотоп, байрамға килеп сығырға тейеш була. Шығырым тулы залға ингәс, малайҙы яҡыныраҡ килеп күрәйем тип тағы ҡыҫалар, шул арала мамыҡтан эшләнгән башлыҡҡа уттың ҡыҙған тимеренән ялҡын тоҡана. Кешеләр аптырашып ҡаса башлай. Шул мәлдә әллә ҡайҙан боронғоса балитәктәрен елпелдәтеп, ауыр сәсәк шәлен бөркәнгән Шәрифә өләсәһе пәйҙә була. Бүрке янған малайҙы шәле менән ҡаплап, утты һүндергәс, бите янған баланы алып ҡайтып дауалай. Бешкән ерҙә йөй ҙә ҡалмауына әле һаман ғәжәпләнә ул. Ҡәҙерлеһенең халыҡ дауалау ысулдарын белеүе һоҡландыра.\nАтаһы самолеттарҙың моделен эшләргә өйрәтһә, әсәһе мәҙәниәткә һөйөү тәрбиәләй. Фирғәт Миҙхәт улының йыр-моңға битараф булмауы ла шунан. Моңло ғаиләнән булған баш табиптың дауахана гимнын үҙе башҡарыуы бер ҙә ғәжәп түгел.\nМедицина училищеһын тамамлап, бер аҙ эшләгәндән һуң, хәрби бурысын үтәй. Ҡайтҡас, Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә. Ун һигеҙ йыл 21-се дауаханала эшләгәндән һуң, 2-cе Республика клиник дауаханаһында табип, бүлек мөдире, баш табип вазифаларын башҡара. Ғаиләне һаҡлау үҙәген сафҡа индергәс, Республика перинаталь үҙәгенә баш табип итеп ҡуйыла. Әлеге заманса хәленә еткергәнсе бик күп көс һалырға тура килә уға.\n«Күҙ төбәп килгән барлыҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙың да өмөтөн аҡлайбыҙ, тип әйтә алмайым. Түлһеҙлек проблемаһын хәл итеү ғаиләнән, тәрбиәнән башланырға тейеш. Айырылышыуҙар күп. Енси бәйһеҙлек йыш ҡына ошо бәхетһеҙлеккә килтерә. Балаларыбыҙҙы йәштән һаҡларға бурыслыбыҙ. Бар эштең дә ваҡытында атҡарылыуы мөһим. Карьера, дәрәжә артынан ҡыуып, күптәр ваҡытын үткәреп ебәрә. Ҡатын-ҡыҙ Аллаһы Тәғәлә тарафынан иң тәүҙә әсә булырға яратылған, шуны онотмаҫҡа тейеш», – тигәнендә лә дөрөҫлөк бар.\nОло ҡыҙы Ғәлиә атаһы юлынан киткән. Табип булып эшләй. Тиҙҙән әсәй булырға йыйына. Морат менән Алһыу – әлегә мәктәп уҡыусылары. «Ҡатыным Гөлнара Фәнәүи ҡыҙы – табип-анестезиолог. Уңғанлығы, балаларҙы тәрбиәле, өйҙө тәртиптә тотоуы менән әсәйемә оҡшаған. Ул яҡтан күңелем тыныс», – ти Фирғәт Миҙхәт улы.\nИрҙе һанлау, балаға тәрбиә биреү, белемгә ынтылыш, маҡсаттарҙы бойомға ашырыу, кешелеккә хеҙмәт итеүҙе алға ҡуйған ғаилә татыу, бәхетле булыуы менән айырыла. Байрамғоловтарҙа был сылбырҙы Шәрифә, Таңһылыу, Гөлнара тигән тынғыһыҙ, сабыр, фиҙакәр заттар тотоп тора. Халҡыбыҙға арымай-талмай хеҙмәт иткән ир-егеттәребеҙгә улар терәк тә, таяныс та.


Күсемһеҙ милек менән килешеүҙәрҙе: күсемһеҙ милек сауҙа тураһында - Франция онлайн юристар!\nКүсемһеҙ милек менән килешеүҙәрҙе: күсемһеҙ милек сауҙа тураһында\nКүсемһеҙ милек менән килешеү-был һорауҙарҙың барыһына ла һәм, ғөмүмән, сәнғәт өлкәһен үҙ эсенә тәҡдимдәр һәм күсемһеҙ милеккә эйә булыу мөнәсәбәттәре ҡараған күсемһеҙ милек һатып, уны хоҡуҡи яҡтан мәхрүм теләйем. бӘгәр, күсемһеҙ милек өлкәһендә сауҙа билдәләргә кәрәк, тип билдәләне белгес ошондай ярҙам ала, уның менән ҡыҫылып, күсемһеҙ милек агентлыҡтары, аралашсыларҙан башҡа. Белергә кәрәк, тип, күсемһеҙ милек агентлыҡтары, агент сифатында, вәкилдәре. Унда эшләү өсөн үҙ исеме клиенттар, улар һатып булһа ла, ул уларҙың хеҙмәтенә мөрәжәғәт итә. Әгәр күсемһеҙ милек һатыу буйынса агенты агенты функцияһын үҙ өҫтөнә ала, шулай булыуға ҡарамаҫтан, аралашсы. Унда был ролде уйнай, сөнки уның өсөн яуаплы мөнәсәбәттәр һәм потенциаль һатып алыусылар һатыу. Агент күсемһе буйынса милек-аралашсы был үҙенә күрә, брокер яҡынлаша. Һуңғы, дөйөм алғанда, аэропорт профессиональ, һорау һәм тәҡдимдәр өсөн осраша.\nКүсемһеҙ милек менән килешеүҙәргә килгәндә, ул ябай кешеләр араһында күсемһеҙ милек агентлығы ярҙамы менән эшләүсе йәки эшләгән ул, - был килешеү йөкләмәләрен һатыу һәм һатып алыусылар менән операцияларҙа ҡатнаша.\nБыл осраҡта күсемһеҙ милек агентлығына мөрәжәғәт итеү, һуңғы роле шунда ғына түгел, өсөн, менән осрашырға, һорау һәм тәҡдимдең, шулай уҡ, күсемһеҙ милек өсөн һатып һулап. һатыу мөмкинлеге бирә, теләүселәр үҙҙәренең мөлкәтенән ҡотолорға, еңел итеп эшләргә мөмкин. Ысынлап та, был алым һатыу сауҙа күсемһеҙ милек һатып өҫтөнлөк бирергә тәҡдим ителә. Барыһы ла формальность профессионалдарса башҡара, һатып алыу урыны. Ул, мәҫәлән, яҙа белә, һатып тәҡдимдәр бар, ул шулай уҡ урындағы барыһы ҡыҙыҡһынып ҡараны-был операция, ҡыҙыҡһыныусы яҡтар күберәк, тигән кеүек тойола. Ул, ысынлап та талап итә « йыйып » үҙенең потенциаль һатып алынған. Бының өсөн, билдәле бер һатылған процедураларын үтәргә тейеш Был урында шәхси кешеләр араһында булыу, уларҙы шул иҫәптән иғлан баҫыла. Был юлы менән яһалған баҫма бушлай киндерҙә йә булмаһа иғлан итеү, урынлаштырыу йәки гәзите иғлан итеп, күсемһеҙ милек менән шөғөлләнә.\nDavčni odvetniki, odvetniški LMD strokovnjaki davčnih sporov


Анчисхати сиркәүе — Башҡорт Википедияһы\n41°41′44″ с. ш. 44°48′25″ в. д.\nАнчисхати сиркәүе Викимилектә\nАнчисхата (груз. ანჩისხატი) — Ғайса бәйғәмбәр әсәһе Раштыуа байрамына арналған VI быуат сиркәүе. Һаҡланып ҡалғандарҙан Тбилиси ҡалаһындағы иң боронғо сиркәү.\nГрузин йылъяҙмаларына ярашлы, сиркәүҙе Иберия батшаһы Дачи Уджармели(522—534 йй. тирәһе) төҙөгән, ул Тбилисины үҙенең баш ҡалаһы итте. Башта Ғайса бәйғәмбәр әсәһе Раштыуаһына арналған сиркәү 1675 йылда — Анчисхати тигән икенсе исем ала, был исем Анчий кафедраль соборынан (Тао-Кларджети) Ҡотҡарыусы (Анчий иконаһы) бик боронғо энкаустик икона хөрмәтенә күсерелгән. Ғосман баҫып инеүе осоронда ла, алтын тимерсе златокузнец Бек Опизари XII быуатта алтын ҡушылмалы көмөш тышлыҡ оклад эшләгән, шулай итеп иконаны һаклап ҡалырға тырышҡандар. Икона изге Мария сиркәүендә күп быуаттар дауамында һаҡланып килгән, хәҙер ул Грузия дәүләт сәнғәте музейының Алтын фондында һаҡлана.\nXV быуаттан XVII быуатҡа тиклем Грузияның фарсылар һәм төрөктәр менән алып барған һуғыштарында сиркәү бер нисә тапҡыр емерелгән.\nАнчисхати менән йәнәш кирбес манараны 1675 йылда католикос Доменти төҙөгән. Сиркәү планировкаһы 1870 йылдарҙа, көмбәҙ өҫтәлгәндән һуң, бик ныҡ үҙгәргән.\nСовет осоронда сиркәүҙе емерелеү ҡурҡынысынан һаҡларға (әүҙем яҡлаусы булып Давид Арсенишвили сығыш яһаған) тура килә, һаҡланған бинаны һөнәрселек кәсебе тауарҙары музейы биләгән, һуңынан бында художество оҫтаханаһы урынлашҡан. 1958 йылдан 1964 йылға тиклем реставрация эштәре (архитектор Р. Гвердцители етәкселегендә) үткәрелгән, һәм уға XVII быуат ҡиәфәте ҡайтарылған. 1989 йылда сиркәү яңынан эшләй башлаған. Анчисхати сиркәү йырсылар певчих хорының иң боронғо грузин йырҙарын сағыу башҡарыуы билдәле.\nАнчисхати — даға формаһындағы апсидалы өс нефлы базилика конструкцияның боронғолоғона ишаралай. Иң тәүҙә һары туф блоктарынан төҙөлгән булған, 1958—1964 йй. реставрация ваҡытында кирбес ҡулланылған. Бинаның өс сығыу урыны бар, әммә беҙҙең көндәрҙә көнбайыш сығыуы ғына ҡулланыла.\nҠорам эсендә 1630—1638 йй. Грузин православ сиркәүен етәкләгән католикос Евдемоз I Диасамидзе ерләнгән. Бөтә иконалар ҙа, католикос Николоз VI (Амилахвари) бойороғо буйынса 1683 йылда яҙылған запрестольный образдан башҡа, XIX быуат менән билдәләнә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Анчисхати_сиркәүе&oldid=896699 ҡабул ителгән\nГрузияның православ ҡорамдары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:09 5 июль 2019 үҙгәртелгән.


22 градусҡаса һыуыта\n22 Ноябрь , 12:37\nРеспубликала һауа температураһының үҙгәреүе көтөлә.\nСиноптиктар фаразынса, дүшәмбе, 22 ноябрҙә, көндөҙ бер аҙ епшек ҡар яуа. Урыны менән боҙлауыҡ, сымдарға һәм ағастарға һырый, юлдарҙа ҡар һырынтылары. Ел көнбайыштан талғын, иртән урыны менән көсәйеүсән. Һауа температураһы көндөҙ +2,-3 градус була.\nШишәмбе, 23 ноябрҙә, бер аҙ ҡар яуыуы, айырым райондарҙа буран сығыуы, юлдарҙа ҡар һырынтылары, тайғаҡ булыуы көтөлә. Ел көнбайыштан талғын, урыны менән көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә -6,-11, аяҙытҡанда -15, көндөҙ иһә -3,-8 градус.\nШаршамбы, 24 ноябрҙә, урыны менән бер аҙ ҡар яуа, юлдарҙың ҡайһы бер участкаларында боҙлауыҡ. Ел көнбайыштан талғын. Һауа температураһы төндә -13,-18, аяҙытҡанда -22, көндөҙ -8,-13 градус була.


Омскиҙа Һауа десанты ғәскәрҙәре казармаһының емерелеүе һөҙөмтәһендә башҡорт егете Азат Шәңгәрәев һәләк булды // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nОмскиҙа Һауа десанты ғәскәрҙәре казармаһының емерелеүе һөҙөмтәһендә башҡорт егете Азат Шәңгәрәев һәләк булды\n14:57, 16 июля 2015 Хәл-ваҡиғалар\nӨФӨ, 2015 йыл, 16 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nСиләбе өлкәһенең Арғаяш районы халҡы башҡорт егете Азат Шәңгәрәев менән бәхилләште. Ул Омскиҙа казарма емерелеү һөҙөмтәһендә һәләк булды. Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә аңлатыуҙарынса, Азат билдәле стронгмен Эльбрус Ниғмәтуллинда шөғөлләнгән, уға ҙур өмөттәр бағлағандар. Апрель айында 18 йәше тулған.\nҺалдатты һуңғы юлға оҙатыу өсөн бөтә ауыл халҡы килде. «Барыбыҙ ҙа яҡташыбыҙҙың фажиғәле һәләк булыуы тураһында хәбәрҙе тетрәнеп ҡабул иттек, — тине район башлығы Исрафил Вәлишин. — Азаттың туғандары һәм яҡындары өсөн йыуатыу һүҙҙәрен табыуы ҡыйын. Ауыр мәлдә ярҙамыбыҙҙы ҡабул итегеҙ».\nҺәләк булған һалдаттың ғаиләһенә район бюджетынан матди ярҙам күрһәтеләсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 12 июлдә Омскиҙа һауа десанты ғәскәрҙәре казармаһының емерелеүе һөҙөмтәһендә 24 һалдаттың, шул иҫәптән Башҡортостандан хәрби хеҙмәткә саҡырылған биш егеттең ғүмере өҙөлдө.\nТеги: ҡораллы көстәр һәм йәмғиәт,омскиҙағы фажиғә,төбәктәрҙәге башҡорттар


GoWikipedia - 4 апрель — Башҡорт Википедияһы\nХалыҡ-ара интернет көнө.\n1719 — Рәсәй империяһында Ладога каналын төҙөү башлана.\n1945 — Венгрия фашизмдан азат ителә.\n1959 — Судан менән Сенегал берләштерелгән дәүләт төҙөй (дәүләт бер йылдан һуң тарҡала).\nБикбов Мөхәррәм Мөхтәрәм улы (04.04.1957) — табиб-офтальмолог, ғалим. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2009). Башҡортостан Республикаһының (1996) һәм Рәсәй Федерацияһының (2013) атҡаҙанған табибы.\nТөхвәтуллин Расфар Мөхлис улы (4.04.1933) — социолог-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Социология фәндәре докторы (2000), профессор (2001). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Туймазы районы Иҫке Арыҫланбәк ауылынан.\n► 4 апрелдә тыуғандар\n1932 — Андрей Тарковский, кинорежиссёр, сценарист.\n► 4 апрелдә вафат булғандар\n1929 — Карл Бенц, немец инженеры, уйлап табыусы, автомобиль эшләп сығарыуға нигеҙ һалыусы.\n2012 — Хәкимйән Зарипов, башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы, юрист, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия лауреаты (1999).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=4_апрель&oldid=805338 ҡабул ителгән


Октябрҙә Өфөлә иң яҡшы автосервис исеменә конкурс башлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nОктябрҙә Өфөлә иң яҡшы автосервис исеменә конкурс башлана\n10:32, 15 сентября 2010 Иҡтисад\n1 октябрҙә Өфөлә «Иң яҡшы автосервис – 2010» ҡала конкурсын асыу тантанаһы үтәсәк. Ҡатнашыусыларға һөнәри оҫталыҡтарын һәм хеҙмәт күнекмәләрен күрһәтергә мөмкинлек буласаҡ. Уларҙың эшен компетентлы жюри баһалаясаҡ.\nОҫталар бер нисә номинацияла ярышырға тейеш. Улар араһында «Кузов ремонты», «Шиндарҙы иң яҡшы монтажлаусы», «Автомаляр», «Автойыуыу» һәм башҡалар бар.\nКонкурсты Өфө хакимиәте һәм Башҡортостан Республикаһы Автомобиль сервисы һәм транспорт предприятиелары ассоциацияһы ойоштора.\n«Башинформ» агентлығына ҡала хакимиәтенең хеҙмәттәрҙе координациялау һәм көйләү бүлеге начальнигы Ольга Завьялованың хәбәр итеүенсә, был көнкүреш хеҙмәтләндереү өлкәһе һуңғы арала йылдам үҫешә. Йыл һайын конкурстың халыҡ араһында абруйы күтәрелә бара.\nЕңеүселәрҙе рәсми рәүештә бүләкләү ноябргә билдәләнгән.\nТеги: конкурстар, сервис, автомобилдәр


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МӘҒЛҮМӘТ СЫҒАНАҠТАРЫ ЛА ЗАМАН ТАЛАПТАРЫНА ЭЙӘРҺЕН - 2016 - Мәҡәләләр\nМӘҒЛҮМӘТ СЫҒАНАҠТАРЫ ЛА ЗАМАН ТАЛАПТАРЫНА ЭЙӘРҺЕН\n"Киске Өфө" гәзитенең быйылғы 9-сы һанында педагогия фәндәре кандидаты Вәкил Хажин һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты деканы, филология фәндәре докторы Луиза Сәмситова менән диалогта телебеҙҙе һаҡлау, үҫтереүгә ҡағылышлы мөһим мәсьәләләр күтәрелә. Был мәсьәләләр буйынса "Башҡорт проекттары" берләшмәһе координаторҙарының үҙ ҡарашы бар һәм уны гәзит уҡыусылар менән дә уртаҡлашырға ҡарар иттек.\nБеҙ тиҙләнеш заманында йәшәйбеҙ. Хәҙер инде тормошобоҙҙо элемтә, социаль селтәрҙәр, мобиль яйланмалар, төрлө ҡушымталарһыҙ күҙ алдына ла килтермәйбеҙ. Технологиялар һәр йортҡа инеп кенә ҡалманы, ул беҙҙең ғәҙәттәребеҙҙе, кешеләр араһындағы аралашыу ысулдарын, эш процесын һәм мөнәсәбәттәрен тамырынан үҙгәртте. Ҡарашын киләсәккә төбәгән бер генә халыҡ та был үҙгәрештәрҙән ситтә тороп ҡала алмай. Беҙ ҙә ошо глобаль процестың бер өлөшө булырға тейешбеҙ. XXI быуатта үҙенең заманса киң мәғлүмәт саралары һәм мәғлүмәт сығанаҡтары булмаған халыҡ үҙ хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлауҙан мәхрүм ҡаласаҡ. Әгәр тиҙ арала был тармаҡты реформалау буйынса саралар күрмәһәк, телебеҙҙе һаҡлау ҙа, уны артабан үҫтереү ҙә бик ауырға төшәсәк. Был мәсьәләне уңышлы хәл итеү өсөн беҙгә бер юлы ике мөһим йүнәлештә барырға кәрәк.\nБеренсенән, башҡорт баҫмаларына халыҡтың ышанысын һәм тоғролоғон кире ҡайтарыу зарур. Бының өсөн өр-яңыса эшләргә өйрәнеү талап ителә. Был йәһәттән баш ватып тораһы ла түгел, бөтөн донъяла киң мәғлүмәт саралары бер төрлө үҫешә - булған тәжрибәне файҙаланып, өйрәнергә генә кәрәк. Бигерәк тә ҡала халҡының мәғлүмәткә һәм уның сифатына талабын иҫәпкә алыу мөһим. Күп ауылдар әлегә һәйбәт интернет бәйләнеше менән тәьмин ителмәгән, шуға ауылда йәшәүселәр сифатлы мәғлүмәт менән "иркәләтелмәгән", тимәк, уларҙың зауығына йүнәлеш тотоу - киләсәк тамырына балта сабыу ул. Концепцияны һәм тематиканы үҙгәртергә, баҫмаларҙағы фекер-ҡараштарҙы башҡорттар ғына түгел, төрлө аудитория вәкилдәре, шул иҫәптән туған телен белмәгән милләттәштәребеҙ ҙә ишетһен өсөн башҡа телдәрҙе лә файҙаланырға, социаль селтәрҙәрҙе һәм башҡа мәғлүмәт каналдарын үҙләштерергә, партнерлыҡ селтәрҙәренә һәм агрегаторҙарға берләшергә кәрәк. Башҡорттарҙың тауышы Рәсәй һәм донъя мәғлүмәт киңлектәрендә лә ишетелергә тейеш.\nИкенсенән, заманса фекерләгән, яңы ҡорамалдарҙы һәм йәш аудиторияның теләген аңлаған кешеләр талап ителә. Быға бойороҡ биреп кенә өлгәшеү мөмкин түгел. Шуға күрә башҡорт телендә заманса каналдар һәм мәғлүмәт ресурстары булдырыу һәм үҫтереү менән мәшғүл ойошмаларға, программаларға, айырым кешеләргә ярҙам итергә кәрәк. Беҙгә ҡеүәтле интернет киң мәғлүмәт саралары, социаль селтәрҙәрҙә ҡыҙыҡлы төркөмдәр, көндәлек тормошта ярҙам итеүсе мобиль ҡушымталар, онлайн радио һәм ТВ, шулай уҡ медиаканалдар (мәҫәлән, Youtube-тағы видеоканалдар) кәрәк. Кәрәкле экосистема булдырғанда контенттың төрлө автоматлаштырылған йыйыу һәм баҫтырыу системалары (агрегаторҙар, боттар) һ.б. ҙур роль уйнай. Тотош халыҡтың мөһим һәм етди мәсьәләләрен хәл итеү өсөн ҙур көс һәм ресурстар, миллиардтарса һумдар һәм ҙур дәүләт программалары кәрәк, тип уйларға күнеккәнбеҙ. Әммә технологик дәүерҙең шундай бер шәп яғы бар: нимәне нисек эшләргә кәрәклеген белһәң, ябай программалар ярҙамында ла ҙур мәсьәләләрҙе хәл итеп була. Мәҫәлән, башҡорт телендә аралашырға ярҙам иткән ябай ғына программа-клавиатура йәштәргә белем биреү йәһәтенән ҡиммәтле дәүләт программаларына ҡарағанда күпкә һөҙөмтәлерәк булып сығырға мөмкин. Ғилми институттың бер хеҙмәткәре айҙар буйы эшләгәнде селтәрҙәге ирекмәндәрҙең ҙур төркөмө уны бер нисә аҙнала башҡара. Ә бит ҡулланыусы айҙар буйына көтөп ултыра алмай, уға көнүҙәк мөмкинлекте бөгөн һәм хәҙер тәҡдим итергә кәрәк.\nБеҙ башҡорттар өсөн мотлаҡ башҡорт телендәге сайт, ҡушымта йә башҡа продукт эшләргә кәрәк, тип уйлайбыҙ. Һәр яңы башланғысты проектлауға, эшләүгә күп ваҡыт китә, шымарғансы, ул сейле-бешле һәм түбән сифатлы була. Шулай итеп, бындай продукт файҙаланыу тапмайынса, үҫешә лә алмайынса юҡҡа сыға. Үҙҙәрен "башҡорттоҡо" тип атаған башҡа программа продукттарының да абруйы төшә. Беҙгә бындай хата эшмәкәрлектән баш тартып, башҡорт телен, мәҙәниәтен һаҡлауға һәм үҫтереүгә, башҡорт халҡының үҫешенә булышлыҡ иткән һәм глобаль, төбәк баҙарына сығарыуға иҫәпләнгән программа йәки мәғлүмәт продукттарын әҙерләүселәргә иғтибар йүнәлтергә кәрәк. Шулай итеп беҙ тармаҡта үҙебеҙҙең эшҡыуарҙарыбыҙҙы һәм яҡшы проекттарҙы барлыҡҡа килтерәсәкбеҙ. Мәҫәлән, "Бәйләнештә" социаль селтәрен локалләштереүҙән һуң, унда башҡорт телендә бик күп төркөмдәр барлыҡҡа килде, селтәр эсендә үҙенең экосистемаһы булған тотош башҡорт сегменты үҫеп сыҡты. Шуның кеүек, башҡа продукттарҙы ла үҙебеҙгә яраҡлаштырырға мөмкин. Телде ҡулланыу өлкәһен киңәйтеү ҡатмарлы продукттарҙы үҫтереүгә этәргес булып тора. Әйтәйек, башҡортса тәржемәсе барлыҡҡа килеүе инглиз, рус фильмдарының һәм тапшырыуҙарының субтитрҙарын башҡортсаға тәржемә итеү мөмкинлеген бирәсәк.\nБеҙҙә башҡорт телендә төрлө мәғлүмәт сығанаҡтары - текстар, китаптар, журнал һәм гәзиттәр, музыка, кино һәм программалар һ.б. бар. Уларҙың күбеһе халыҡ инә алмаған архивтарҙа, китапханаларҙа һәм фондтарҙа ята, файҙаланыу өсөн яраҡһыҙ һанлы технологияларҙа һаҡлана. Әммә бөтә донъя селтәре барлыҡҡа килгәндән алып ошондай мәғлүмәттәрҙе ирекле ҡулланыу тел һәм мәҙәниәт үҫеше өсөн мөһим шарт булыуын иҫбатлай. Уларға юл ябылыуы халыҡтың үҫештә артта ҡалыуына килтерә. Башҡорт телендәге материалдарҙы һанлыға күсереү, эшкәртеү, һаҡлау, таратыу менән мәшғүл проекттарға ярҙам итеү зарур. Был мираҫҡа, ижтимағи әһәмиәткә эйә мәғлүмәттәргә "йәмғиәт байлығы" тигән статус бирелергә һәм уларҙы бөтә халыҡ файҙалана алырға тейеш. Йәнә шуныһы: әлегә интернетта башҡорттар һәм башҡорт мәҙәниәте тураһында мәғлүмәт бик аҙ, шуға күрә башҡа телдәрҙә йәки икенсе илдәргә һәм төбәктәргә ундай материалдарҙы әҙерләп таратыу менән шөғөлләнгән проекттарға ярҙам итергә тейешбеҙ.\nИлдар Кинйәбулатов, Марат Әхмәтшин,\n"Башҡорт проекттары" (www.bashkort.org) берләшмәһе координаторҙары.\nЯҙылған: 27.06.16 | Ҡаралған: 652


Һалымды түләү яйы » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЙыл аҙағы етәрәк, 1 декабргә тиклем, халыҡ күсемһеҙ милек (ер, торлаҡ), транспорт өсөн һалым түләргә ашыға. Ләкин һалым хаҡындағы һорауҙар йыл әйләнәһенә көнүҙәк. Журнал уҡыусылар был өлкәләге нескәлектәр хаҡында һорашып йыш мөрәжәғәт итә. Федераль һалым хеҙмәте Башҡортостан буйынса идаралығының физик шәхестәрҙең килеменә һәм милегенә һалым һалыу бүлеге етәксеһе Гүзәл Ришат ҡыҙы Вахитова аңлатма бирә.\n– Милек, транспорт һалымдарын түләгәндә кемдәргә ташламалар ҡаралған?\n– Ер һәм милек һалымдары урындағы һалымдарға ҡарай һәм һәр муниципалитет күләмде һәм ташламаларҙы үҙҙәре билдәләргә хоҡуҡлы. Муниципалитеттар араһында улар төрлө булырға мөмкин. Милек һалымы буйынса ташламаларға эйә булыусылар исемлеге ҙур. Уларға пенсионерҙар, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, инвалидтар, чернобылсылар, хәрби хеҙмәткәрҙәр һәм башҡалар инә. Өфө ҡалаһында шулай уҡ инвалид бала тәрбиәләүсе ата-әсәләр, етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм балалар, 18 йәшкә тиклемге өс һәм унан күберәк балаһы булған ата-әсәләр торлаҡҡа һалымдан азат ителгән.\nӨфө ҡала округы ҡала Советы ер һалымы буйынса һалым базаһын кәметеү рәүешендә ташлама билдәләгән. Был иһә күрһәтелгән сумма ер һалымын түләгәндә уның кадастр хаҡынан алып ташланасағын аңлата. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына – 90 000 һум, хеҙмәт ветерандарына – 100 000 һум, I төркөм инвалидтарға һәм бала саҡтан инвалидтарға – 90 000 һум, етем һәм ата-әсәләр ҡарауынан мәхрүм балаларға – 220 000 һум, ишле ғаиләләрҙәге ата-әсәләр һәм 18 йәшкә тиклемге балаларға кадастр хаҡынан 100 000 һум күләмендә ташлама ҡаралған.\nТашламалар һалым һалына торған бер генә объектҡа (1 йорт, 1 ҡаралты, 1 гараж, 1 ер участкаһы) бирелә.\nТранспорт һалымы төбәк һалымы тип иҫәпләнә, уның күләмен һәм ташламаларҙы төбәк власть органы билдәләй. Башҡортостан Республикаһы законы буйынса бөтә төр инвалидтар, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, хәрби хәрәкәттәр ветерандары, хеҙмәт ветерандары үҙҙәрендәге бер транспорт сараһына (йәғни бер нисә машинаһы булһа, береһен һайлап) һалымдан азат ителә.\nБөтә республика халҡы үҙ милкендәге транспорттың береһенә һалымды түбәнерәк ставка буйынса түләй.\nТашламаларҙан файҙаланыу йәки һалымдан азат ителеү өсөн ғариза яҙып, тейешле документтар менән һалым хеҙмәтенә мөрәжәғәт итергә кәрәк.\n– Беҙ түләргә тейешле милек һалымдары бер квитанцияла күрһәтелергә тейеш, тип ишеткәйнем. Әммә миңә килгән квитанцияла ауылдағы иҫке йортом өсөн һалым хаҡында хәбәр юҡ. Ни эшләп улай икән?\n– Быйыл халыҡҡа берҙәм белдереү ҡағыҙҙары (квитанциялар) ебәреү яңылыҡ булып тора. Йәғни һалым түләүсе тәү тапҡыр, Рәсәй Федерацияһы территорияһында нисә милке, уларҙың ҡайҙа урынлашыуы, үҙенең ҡайҙа йәшәүенә ҡарамаҫтан, бөтә милек һалымдары ингән бер квитанция алды.\nБыйыл тағы бер яңылыҡ бар – социаль ғәҙеллек хаҡына майҙаны 50 квадрат метрҙан аҙыраҡ йорт, 20 квадрат метрҙан бәләкәйерәк фатир, 10 квадрат метрҙан кәмерәк бүлмә өсөн милек һалымы һалынмай. Йорт 50 квадрат метрҙан ҙурыраҡ икән, һалым 50 квадрат метрҙан ашҡан майҙан өсөн генә алына. Был ташлама кеше милкендәге бөтә торлаҡҡа ҡағыла. Йәғни, ул бер нисә фатирға, йортҡа йәки бүлмәгә хужа икән, һәр ҡайһыһы буйынса һалымды РФ ҡануниәте билдәләгән нормаларҙан ашҡан майҙан өсөн түләйәсәк. Ә һеҙҙең иҫке өйөгөҙҙөң майҙаны, моғайын, 50 квадрат метрға етмәйҙер.\n– Милек һалымын түләмәүсене сит илгә сығармауҙары мөмкин, тиҙәр. Шул дөрөҫмө?\n– Әгәр ҙә милек һалымығыҙ индерелмәһә йәки уның буйынса түләп еткерелмәгән бурысығыҙ булһа, һеҙҙе аэропортта, вокзалда тикшереп, сит илгә сығырға рөхсәт итмәүҙәре ихтимал. Йыш ҡына Рәсәйҙән ситтә ял итергә теләүселәр үҙҙәренең бурыстары барлығын белмәй һәм бына шундай көтөлмәгән күңелһеҙлеккә тарый.\nҺалым инспекциялары түләргә мәжбүр итеүҙең башҡа сараларын да ҡуллана. Мәҫәлән, бурыслы кешеләрҙең мөлкәтен теркәү буйынса сикләүҙәр ҡуйылыуы мөмкин.


“Икмәккә мәҙхиә” йырланды\n2 ноябрҙә район мәҙәниәт һарайында “Таланттарҙың мең төҫө” тигән исем аҫтында хеҙмәт коллективтары араһында смотр-конкурс булып үтте.\nХеҙмәт коллективтарының сығышы матур бер байрамға әүерелде.\nРеспублика конкурсының ра-йон этабында мәктәптәр, балалар баҡсалары, мәҙәниәт йорттары, китапхана, социаль хеҙмәт, газ хужалығы һәм башҡа предприятие хеҙмәткәрҙәре үҙ һәләттәрен асты.\nТамаша үҙәк район китапханаһы хеҙмәткәрҙәре башҡарыуындағы йомро икмәктәр (карауайҙар) менән бейеүҙән башланды. Бейеүселәрҙең сығышын Красноусолдағы 1-се урта мәктәп педагогы Инна Ғәзетдинова башҡарған “Тыуған ил нимәнән башлана?” йыры алыштырҙы. Артабан “Фомин” икмәкханаһы икмәк бешереүселәренең “Өҫтәлдәге икмәккә дан!” тип исемләнгән шиғри композицияһы тамашасыларҙың күңеленә хуш килде. Ә бына Яңғыҙҡайын ауылының мәҙәниәт йорто һәм социаль хеҙмәткәрҙәренең Ленин исемендәге колхоз эшсәндәре менән берлектәге “Элек нисек ерҙе һөрөп-сәсеп урып һуғыуҙары”н сағылдырған фольклор композицияһын, Курорт мәктәбе уҡытыусыһы Айрат Сөләймәновтың “Сәсеүсе” бейеүен, “Миләшкәй” балалар баҡсаһы тәрбиәселәренең “Ғафури еренә дан!” тип исемләнгән музыкаль хорео-график композицияһын, “Тирәккәй” балалар баҡсаһы тәрбиәселәре коллективының “Икмәк һәм тоҙ” бейеү композицияһын тамашасылар яратып ҡарап, көслө алҡыштарға күмде. Красноусол башҡорт гимназия-интернатының уҡытыусы-тәрбиәселәре жюри хөкөмөнә бер нисә сығыш - “Ураҡсылар” бейеүен, “Йәйғор нурҙары” йырын тәҡдим итте. Был коллектив иң күп һанлы булыуы, юғары башҡарыу оҫталығы менән дә айырылып торҙо. Красноусолдағы 2-се мәктәп педагогтары ла конкурсҡа ике йыр әҙерләгән. Улар башҡарған йырҙарҙың береһе - үҙенсәлеклелеге менән айырылған “Трактористочка” (башлап йырлаусы – Миңзиә Йомағолова) йыры тамашасылар күңеленә хуш килде. Бурлы ауылы мәҙәниәт йорто хеҙмәткәре Эльвира Абдрахманова менән “Урожай” КХ-һы бухгалтеры Светлана Ғүмәрова “Сабата”, Сәйетбаба урта мәктәбе уҡытыусылары һәм мәктәпкәсә учреждение хеҙмәткәрҙәре ураҡсылар бейеүҙәрен, Ташлы ауыл биләмәһе башлығы Урал Вәзиров, “Газ-сервис” йәмғиәтенән Риф Фәтҡуллин, Табын ауы-лынан эшҡыуар Мгер Аванесян, Красноусолдағы 1-се урта мәктәптең уҡытыусы ир-егеттәр вокаль ансамбле, Мораҡ, Антоновка мәктәптәре коллективтары йыр-моңдарын бүләк итте. Үзбәк ауылынан элемтә хеҙмәткәре Рәшиҙә Ҡорбанғолова уҡыуындағы (4-се класс уҡыусыһы Радмир Ниғмәтуллин ярҙам итте) Әнғәм Атнабаевтың “Ҡара икмәк” шиғыры\nбуйынса ҡыҫҡа ғына сәхнә әҫәре ҙур тәрбиәүи әһәмиәткә эйә булды. Табын ауылындағы “Шәфҡәтлелек” стационар социаль хеҙмәтләндереү бүлексәһе (элекке ҡарттар йорто) хеҙмәткәрҙәре конкурсҡа “Блокада икмәге” тигән шиғри композиция һәм йыр алып килгәйне. “Бауырһаҡ” (бүләк) бейеүен башҡарған Красноусол башҡорт гимназия-интернаты секретары Гөлнур Хисаметдинова сәхнәгә саҡырып сығарылған “Урожай” КХ-һының алдынғы, 45 йылдан ашыу хеҙмәт стажына эйә механизаторы, күптән түгел 60 йәшен билдәләүгә ҡарамаҫтан, һаман да тыуған хужалығы баҫыуҙарында тир түккән Рәшит Яҡуповҡа бейеүен һәм һуңынан бауырһағын бүләк итте. Красноусолдағы 3-сө мәктәп педагогы Елена Зәйнешева икмәк хаҡында һөйләне, ошо уҡ мәктәп уҡытыусыһы Азамат Абдуллин менән хеҙмәткәр Алия Смирнова Ә.Атнабаевтың “Игеҙәктәр” спектакленән өҙөк менән тамашасыны илатҡансы көлдөрөп, бәйгегә үҙенсәлекле биҙәк өҫтәне. Икенсе йыл рәттән уҙған конкурстың сираттағыһы 3-сө мәктәп коллективы хоры (ҡатнашыусылар һаны буйынса иң күбе) башҡарыуында “Икмәк бөтәһенә лә баш” тигән йыр менән тамамланды. Дөйөм алғанда, конкурс үҙенең маҡсатына иреште, тиергә мөмкин, сөнки ҡатнашыусыларҙың төрлө өлкәлә эшләүенә ҡарамаҫтан, сәнғәтте яратыуы, йыр-бейеүгә маһирлығы, йәшеренеп ятҡан күпме һәләттәрҙең асылыуы һоҡланыу тыуҙырҙы.\nРайон смотр-конкурсын әҙерләп уҙғарыусы Елена Рябова һүҙ алып, бар коллективтарға ла рәхмәт әйтте, күпме һәләттәр асылыуын белдерҙе. Һәм былтыр конкурстың төбәк бәйгеһендә 8 ра-йон араһында 1-се урын яулауҙарын, 10 мең һумлыҡ сертификатҡа эйә булыуҙарын билдәләп үтте.\nАртабан һүҙ жюриға бирелде. Район мәҙәниәт\nбүлеге начальнигы Елена Соколова матур сығыштар өсөн барлыҡ ҡатнашыусыларға (ғорурланырлыҡ коллективтар булыуын да билдәләне), күркәм байрамды әҙерләп уҙғарыусыларға, режиссеры, район мәҙәниәт һарайының баш художество етәксеһе Елена Рябоваға һәм башҡаларға рәхмәт һүҙҙәрен белдерҙе.\nНиһайәт, төрлө номинациялар буйынса еңеүселәр аталды. Яңғыҙ йыр башҡарыусылар араһында Мгер Аванесян (Табын) – I, Урал Вәзиров (Ташлы) – II, Риф Фәтҡуллин менән Инна Ғәзетдинова (Красноусол) III дәрәжә Дип-лом менән бүләкләнде. Вокаль ансамблдәрҙән Красноусолдағы 1-се мәктәп ир-егеттәре ансамбле - I, 2-се мәктәп коллективы – II, Красно-усол башҡорт гимназияһы менән мораҡтар III дәрәжә Дипломға лайыҡ булды. Хореография (соло) номинацияһында Айрат Сөләймәнов (Курорт мәктәбе) - I, Гөлнур Хисаметдинова (КБГИ) - II, Э.Абдрахманова, С.Ғүмәрова (Бурлы) III дәрәжә Дипломдар менән бүләкләнде. Ансамблдәрҙән КБГИ-ға - I, сәйетбабаларға - II, үҙәк ра-йон китапханаһы, “Тирәккәй” балалар баҡсаһы коллективтарына III дәрәжә Дипломдар бирелде. Нәфис һүҙ номинацияһында Рәшиҙә Ҡорбанғолова (Үзбәк) - I, “Фомин” икмәкханаһы - II, Табын ҡарттар йорто хеҙмәткәрҙәре III дәрәжә Дипломдарға эйә булды. Шулай уҡ яңғыҙ нәфис һүҙ оҫталары Елена Зәйнешева менән Елена Сәмиғуллина I, II дәрәжә Дипломдар алды. Театр номинацияһында 3-сө мәктәп, фольк-лор номинацияһында Яңғыҙҡайын мәҙәниәт йорто коллективтары I дәрәжә Дипломдарға лайыҡ булды. Номинациялар буйынса еңеүселәр билдәләнгәндән һуң, дөйөм һөҙөмтәләр яһалып, “Таланттарҙың мең төҫө” смотр-конкурсының еңеүсеһе, йәғни иң яҡшы хеҙмәт коллективы тип 3-сө мәктәп һәләттәре табылды һәм 1-се урын да тап улар өлөшөнә яҙҙы, 2-се мәктәпкә – 2-се, “Миләшкәй” балалар баҡсаһына 3-сө урындар бирелде. Еңеүселәргә ра-йон хакимиәтенең Дипломдары, иҫтәлекле бүләктәре тапшырылды.


Рухташтарын йыйҙы Кейекбай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Рухташтарын йыйҙы Кейекбай\nРухташтарын йыйҙы Кейекбай 19.11.2011 // Әҙәбиәт\nСтәрлетамаҡта уҙған VI Кейекбай уҡыуҙары билдәле тюрколог, күренекле башҡорт яҙыусыһы Жәлил Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналды.\nҒалимдар, уҡытыусылар, уҡыусылар, киң йәмәғәтселек араһында танылыу алған фәнни-ғәмәли конференцияны Башҡортостан Мәғариф министрлығы, Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәтенең мәғариф бүлеге, Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы, Жәлил Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия ойошторҙо.\nСарала Башҡортостан Мәғариф министрлығы белгесе Гөлсәсәк Мөхәмәтйәнова, Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәтенең мәғариф бүлеге начальнигы урынбаҫары Ольга Шитикова, ҡала хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Зөфәр Зинәтуллин, Башҡорт дәүләт университеты профессорҙары Марат Зәйнуллин, Ғиниәт Ҡунафин, Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһы доценты Ғәлийән Ҡаһарманов, Ҡаранйылға ауылындағы Жәлил Кейекбаев исемендәге йорт-музей директоры Ғиндулла Шәйәхмәтов һәм башҡалар ҡатнашты.\nКонференцияға республикабыҙҙың 24 ҡала һәм районынан, Татарстан Республикаһынан Жәлил Кейекбаевтың эшен дауам итеүсе 200-ҙән ашыу уҡытыусы һәм уҡыусы килгәйне.\nКейекбай уҡыуҙарында ҡатнашыусыларҙы сәләмләп, Ольга Шитикова сараның бик юғары кимәлдә әҙерләнеүен билдәләне һәм матур йоланың киләсәктә лә лайыҡлы дауам итәсәгенә ышаныс белдерҙе.\nЖәлил Кейекбаевтың тәүге аспиранты булған Марат Зәйнуллин үҙ сығышында бөйөк ғалимдың яҡты һынын күҙ алдына баҫтырҙы.\n— Остазым абруйлы ғалим, дәүләт эшмәкәре генә түгел, студенттарҙың көндәлек тормоштары менән даими ҡыҙыҡһынып торған ябай, хәстәрлекле кеше лә ине, — тине Марат Вәли улы. — БДУ студенттары йәшәйәсәк дөйөм ятаҡтарҙы төҙөүҙе контролдә тотоу Жәлил Ғиниәт улының иңенә һалынғайны. Был эшкә ул шул тиклем дәртләнеп тотондо — иртәнән алып кискә ҡәҙәре төҙөүселәр араһында булды. Студенттар өсөн дөйөм ятаҡтарҙың ни тиклем кәрәклеген яҡшы аңлай ине. Уның ныҡышмалылығы менән объекттар ваҡытынан алда тапшырылды. Был да бөйөк шәхесебеҙҙең үҙенә тапшырылған һәр эшкә ни тиклем яуаплы ҡарауы тураһында һөйләй.\nҒиндулла Шәйәхмәтовтың сығышы ла берәүҙе лә битараф ҡалдырмағандыр, моғайын.\n— Жәлил Кейекбаевтың да тос өлөшө булған университетҡа нисә йылдар инде уның исемен биреү тураһында һөйләйбеҙ, әлегә ҡәҙәр боҙ урынынан ҡуҙғалмай. Бындай хәл менән беҙ ризалашырға тейешме? Дәүләт, хөкүмәт органдары беҙҙең тауышты ишетер һәм, Жәлил Кейекбаевтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында, Башҡорт дәүләт университетына ғалимдың исемен бирер, тип ышанғы килә. Тағы ла бер мәсьәлә хафаландыра мине: Жәлил Кейекбаевтың музейы үтә лә ҡыҙғаныс хәлдә. Ниндәй генә юғары власть органдарының ишектәрен шаҡып ҡараманыҡ, һаман бюст эшләргә теләгән кеше юҡ, экспонаттар ҙа аҙ.\nПленар ултырыштан һуң, Кейекбай уҡыуҙарында ҡатнашыусылар эште секцияларҙа дауам итте.\nКрасноусол ҡасабаһынан килгән апалы-һеңлеле Нурзиә һәм Нәзирә Әбделғужиналарҙың тыңлаусылар хөкөмөнә сығарған эштәре “Беҙ Кейекбай урамында йәшәйбеҙ” тип аталды. Улар олатайҙарының, өләсәйҙәренең хәтирәләрен туплап, ата-әсәләренең һөйләгәндәрен йомғаҡлап, ҙур ғына фәнни эш алып килгән. Балаларҙың III һәм IV кластарҙа ғына уҡыуҙарын иҫәпкә алғанда, был улар яғынан батырлыҡҡа тиң.\n— Бөгөнгө конференцияла ҡатнашҡан һәр бер кеше Нурзиә менән Нәзирә кеүек бар күңелдәрен һалып тырышһа һәм саранан Жәлил Кейекбаевтың тәғлимәтен дауам итергә кәрәк тигән фекер алып ҡайта алһа, тимәк, Кейекбаев уҡыуҙары үҙенең алдына ҡуйған маҡсатына тулыһынса өлгәште, тип ышаныс менән әйтергә була. Мин тағы ла бер нәмәне талап итер инем ошонда килгән уҡытыусыларҙан: улар бөгөнгө саранан алған тәьҫораттарҙы, бөртөгөн дә түкмәй-сәсмәй алып ҡайтып еткереп, үҙҙәре уҡытҡан балалар күңеленә һалырға тейеш. Жәлил ағай һәр телдең, һәр һүҙҙең үҙ моңо бар, ана шул моңдо һаҡларға кәрәк, тип өйрәтә ине беҙҙе. Ә бөгөн телебеҙ шул ҡәҙәре сүпләнде, моңон юғалтып бара, шуныһы ҡурҡыныс, — тине абруйлы ғалимдың тағы бер уҡыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Мәрйәм Бураҡаева.