Юлай Ғәйнетдинов: «Ҡурайҙың коды бар…»\n14 Август 2019, 13:53\nКүптән түгел “Шоңҡар”ҙың ҡунаҡтарҙы арбау көсөнә эйә тәмле сәй табыны артында йәнә бер бик йәнле һөйләшеү булып үтте...\nКүптән түгел “Шоңҡар”ҙың ҡунаҡтарҙы арбау көсөнә эйә тәмле сәй табыны артында йәнә бер бик йәнле һөйләшеү булып үтте. Рубрикабыҙҙың сираттағы ҡунағы, арҙаҡлы ир-уҙаман Юлай Ишбулды улы Ғәйнетдинов үҙе өс сәғәт дауамында, тәмләп-тәмләп, “һигеҙенсе мөғжизә”беҙ, Аллаһы Тәғәләнең башҡорт халҡына инселәп биргән ҡөҙрәтле лә, изге лә бүләге булған ҡурай һәм халыҡ ижадының көсө, хикмәте хаҡында бәйән ҡылды. Башҡорт халыҡ сәнғәте, ижады ҡомартҡыларын уның һымаҡ та нығыраҡ яратҡан, ҡәҙерләгән, башҡаларҙан да һаҡсыл мөнәсәбәт талап иткән кеше, бәлки, юҡтыр ҙа… Әңгәмәне уҡып сыҡҡас, һеҙ ҙә ошоға инанырһығыҙ, моғайын…\n“Шоңҡар”ҙар. Юлай ағай, һеҙҙе, халыҡ ижадын бөтә йөрәге менән һөйгән, тоғролоҡло, рухлы һәм, ғөмүмән, һәр яҡлап та ҡыҙыҡлы ир-уҙаманды, мәртәбәле шәхестәр менән күңелдәр булғансы кинәнеп аралаша торған махсус рубрика ҡунағы рәүешендә күрә алыуыбыҙға бик шатбыҙ. Һәм һеҙҙе, һис икеләнмәйенсә, халҡыбыҙҙың ғүмерен оҙайтыусылар иҫәбенә индерә алабыҙ…\nЮлай Ғәйнетдинов. Баймаҡтар әйтмешләй, иң тәүҙә әҙәмгә һанап саҡырғанығыҙ өсөн рәхмәт! Беҙҙең халыҡта саҡырылыу тураһында бик матур һүҙҙәр бар. Шуларҙың береһе – саҡырғанда бармаһаң, саҡырылыуға зар булырһың. Саҡырыуҙың ҡәҙерен белергә кәрәк. Үҙең хөрмәт иткән кешеләр саҡыра икән, кире ҡағырға ярамай, тигән фекерҙәмен…\n“Шоңҡар”ҙар. Ғәҙәти һорауыбыҙҙы бирәбеҙ: самауыр тигәс, күҙ алдығыҙға нимәләр килеп баҫа?\nЮлай Ғәйнетдинов. Әлбиттә, бала сағым, тыуып үҫкән йорт, атай-әсәйем, ҡартәсәйем, туғандарым... Баймаҡ районының Таулыҡай ауылында йәшәнек. Атайым колхозда механик булып эшләне. Әсәйем – мәктәптә уҡытыусы. Ҡартәсәй күберәк беҙҙең менән йәшәне. Шулай күмәкләшеп самауыр сәйе эсеүебеҙ күҙ алдына баҫа. Атайым командировкаларға йыш йөрөнө. Колхоз транспортына алмаш өлөштәр эҙләп хатта Ҡаҙағстан яҡтарына ла йыш барып ҡайта ине. Ул саҡта еңел машина юҡ. Водитель менән “ГАЗ-53”-кә ултырып сығып китәләр ҙә өс-дүрт көндән һуң ғына әйләнеп ҡайталар. Атайҙың иҫән-имен йөрөп ҡайтыуы беҙҙең өсөн оло ҡыуаныс. Шундай күренеш хәтерҙә: күмәкләшеп самауыр табыны артында ултырабыҙ. Атай беҙҙе һағынырға өлгөргән, алмаш-тилмәш арҡабыҙҙан һөйөп ала, күстәнәстәр ҙә алып ҡайтҡан. Әсәй табын тирәләй йүгереп йөрөй. Һәм атай ипләп кенә “Шәүрә”не йырлап ебәрә. Әсәйемдең исеме – Шәүрә…\nАтайым да, әсәйем дә оҙон көйҙәрҙе ифрат ныҡ яратты. Икеһе лә йәтим үҫкәндәр. Атайым 17 йәшендә генә һуғышҡа алынып, 50-се йылда ғына хеҙмәттән ҡайта. Күп тә үтмәй әсәйгә өйләнә. Шулай донъя көтөп алып китәләр. Әсәйем Темәстән. Атаһы – Кәлимулла Исҡужин ‒ сәйәси золом ҡорбаны. 30-сы йылдарҙа Темәстән 66 кешене алып киткәндәр. Шуларҙың бишәүе Исҡужиндар араһынан, йәғни беҙҙең нәҫелдән булған. Ғөмүмән, был аранан данлыҡлы кешеләр күп сыҡҡан. Ул урам бөгөн Әҙеһәм Исҡужин исемен йөрөтә.\nБына шундай араға әсәй мәрхүмә мине ебәреп, бәләкәйҙән шул Таулылар араһының нисек йәшәгәнен күреп үҫтем. Бабайҙары йә һуғышта ҡалған, йә сәйәси золом ҡорбандары. Әбейҙәре ни хәтлем яҡын әхирәттәр. Бер-береһен яҡын күреп, һәйбәт йәшәнеләр. Уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәте бөгөн дә күҙ алдымда. Әҙеһәм ағай, әйтәйек, әрменән әсәһе Ғәлимә инәйгә посылка ебәрә икән, ул шуны бөтәһенә лә өлөш сығарып, тарата. Бына ҡарағыҙ, ниндәйен үҙ-ара татыулыҡ!\n“Шоңҡар”ҙар. Әҙеһәм Исҡужин һеҙҙең ағайығыҙ булып сыға инде?\nЮлай Ғәйнетдинов. Әсәйҙең ике туған ҡустыһы. Уның атаһы Динислам менән минең әсәйҙең атаһы Кәлимулла – бер туғандар. Ҡунаҡҡужаның уландары. Әҙеһәм ағайҙы бәләкәйҙән күреп үҫтем. Хәрби летчик булды. Отпускы ваҡытында Баймаҡҡа ҡайтһа, мотлаҡ беҙгә Таулыҡайға килә ине. Минең атай менән әсәйҙе яҡын күрҙе.\n“Шоңҡар”ҙар. Ғаиләлә нисә бала үҫтегеҙ?\nЮлай Ғәйнетдинов. Өс бала үҫтек. Ә былай дүртәү инек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Батыр исемле ҡустым биш кенә йәшендә фажиғәле һәләк булып ҡалды. Уны әле лә онотмайым. Әлфиә һеңлем әсәйемдең юлын дауам итә, уҡытыусы булып эшләй. Ағайым Салауат 2004 йылда вафат булып ҡалды.\nМатематик булып китеүем\n“Шоңҡар”ҙар. Атай-әсәйегеҙ һеҙҙең бөтәгеҙҙе лә уҡытырға тырышҡан инде?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Беҙҙә ижади мөхит хөкөм һөрҙө. Әсәй ҡыҙыҡтыра белә торғайны. Ниндәйҙер ҡыҙыҡһыныуың барлығын күрһә, шуны үҫтерергә булышлыҡ итә. Ысын педагог булды ул. Атай инде күп һөйләмәй. Ләкин уның бер маҡтау һүҙе бик ҙур дәрәжәгә тиң ине.\nМәктәптәге уҡытыусыларым ысын шәхестәр булды. Тыуған ауылымда һигеҙенсене тамамлағас, Өфөнән комиссия килеп, беренсе интернат-мәктәпкә уҡыусылар һайлауҙары хаҡында ишетеп ҡалдыҡ. Имтихандарҙы уңышлы тапшырып, шунда уҡырға инеп киттем. Интернатта уҡыған йылдарҙы, класташтарҙы бик һағынып иҫкә алам.\nМатематика белгесенең ҡурайсылар бәйгеһендә Гран-при яулауы\n“Шоңҡар”ҙар. Ошо конкурста еңеүсе булғас, яҙмышығыҙ үҙенән-үҙе хәл ителде лә ҡуйҙымы?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе, был хәл мине ныҡ уйландырҙы. Хәйрулла ағай ҙа, бындай ынтылыш булғас, етди тотоноу, музыкаль белем алыу кәрәк, тип ҡеүәтләне. Мин шул арала йәһәт кенә сәнғәт училищеһында белем ала һалып сыҡтым. Уныһы ла ҡыҙыҡ булды. Ул йылы ситтән тороп уҡыуға ҡабул итеү булманы. Фольклорсы Фәрит Камаев мине бик ныҡ хөрмәт итә ине. Әйҙә, СССР халыҡ контроленә яҙып ҡарайыҡ, көндөҙгө бүлеккә алырға рөхсәт бирерҙәр, моғайын, тип ярҙамға ашыҡты. Мин эштән айырылмайынса ғына көндөҙгө бүлектә уҡып сыҡтым. Ул осорҙа статистика идаралығында инженер-программасы булып эшләп йөрөйөм. Сөнки 1978 йылда атай мәрхүм булып ҡалғас, әсәйгә матди ярҙам булһын тип, университеттан шунда күсергә тура килгәйне. Ул осорҙа әсәй 45 һум пенсия ала, һеңлем уҡып йөрөй. Университетта 125 һум эш хаҡы ала инем. Бында килһәм, шунда уҡ 180 һум түләйәсәктәр. Шуға, матди йәһәтте ҡайғыртып, статистика идаралығына эшкә күстем. Һәм шул осорҙа сәнғәт училищеһында ла уҡып сыҡтым. Уҡыған урын менән эш араһы яҡын ғына. “Перекур” мәлендә йүгереп кенә барып берәй имтихан йәки зачет тапшырып киләм. Эшләгән урында минең уҡығанды белмәнеләр ҙә хатта. Ә уҡымай булмай ине. Оҙон көйҙәр тураһында мәҡәләләремдә нотаһын яҙыр өсөн музыкаль белем кәрәк. Беҙҙең оҙон көйҙәрҙең метроструктураһы ҡатмарлы, уның пульсын тотоп алыуы, эләктереп алыуы анһат түгел, был һәләт һәр кемгә лә бирелмәй. Һәйбәт ишетеү, эшкә яуаплы ҡарау кәрәк. Үкенескә күрә, бөгөн бәйгеләрҙә илке-һалҡы яҙылған ноталарҙы уйнаусыларҙы ла, һәйбәт сығанаҡтарҙан өйрәнеп тә илке-һалҡы уйнаусыларҙы ла тыңларға тура килә.\n“Шоңҡар”ҙар. Был осраҡта халыҡ ижадына хилафлыҡ килмәйме һуң?\nЮлай Ғәйнетдинов. Шуға юл ҡуймаҫҡа тырышабыҙ инде. 2006 йылда республика ҡурайсылар бәйгеләренең икенсе турына билет системаһын индерҙек. Сөнки ҡайһы бер ҡурайсыларға, дөрөҫөрәге, ҡурайҙа уйнаусыларға (бөгөн мин ҡурайсы тигән һүҙҙе бик һаҡ ҡулланам) ысын ҡурайсы булыу өсөн эшләргә лә эшләргә әле. Күптәрҙең оҙон көй репертуары һай, тарихтарын белмәйҙәр. Тарихын белмәгәс, көйҙө бөтә нескәлегендә яңғырата ала алмайҙар. 50 билеттан башлағайныҡ, хәҙер уларҙың һаны 100-гә етте. Башта етди ҡараманылар. Әммә билет системаһының уйын түгел икәнлеген тиҙ арала төшөндөләр. Ҡурайсы ул ҡурай моңо аша халҡының тарихын һөйләүсе. Киләсәктә 200, 300 көйгә лә барып етербеҙ, Алла бирһә.\nМоң академияһы тамамлауым\n“Шоңҡар”ҙар. Әлегә бәйгелә ҡатнашҡан ҡурайсы мотлаҡ рәүештә 100 көйҙө белергә тейеш инде… Ә һеҙ кемдәрҙе үҙегеҙҙең остазым тип иҫәпләйһегеҙ?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе, мотлаҡ белергә тейеш. Үҙемә килгәндә, минең менән бер кем дә, бер ваҡытта ла ҡурай өйрәтәм тип махсус шөғөлләнеп ултырманы. Ләкин ике кешене остазым тип һанайым, береһе – Әҙеһәм Исҡужин, икенсеһе – Кәрим Дияров. Әҙеһәм ағай интернатта ҡурай мөхитен булдырған кеше. Ә мөхит кешене үҙе тәрбиәләй. Килгәйнем, һәр өсөнсө, дүртенсе малай ҡурайҙа уйнай. Ә мин һыҙғырта ла белмәйем. Шулай ҙа, теләк булғас, артыҡ ауырлыҡһыҙ ғына өйрәнеп китә алдым. Бала саҡта мин гармунсы инем. Ауылда гармунда уйнап, кустовой смотрҙарҙа мәктәптең хорын йырлатып ултыра торғайным.\n“Шоңҡар”ҙар. Хәҙер гармунда уйнамайһығыҙмы?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эләкһә, ҡыҙыҡ өсөн уйнап алам. Баяндан айырмалы рәүештә, гармундың теләһә ҡайһы теленән теләһә ниндәй көйҙө уйнап булмай. Уның үҙенең музыкаль төҙөлөшө бар. “Строй” тип атала ул. Ҡурайҙың үҙ төҙөлөшө. Гармунда уйнаған кешегә ҡурайҙың көйләнешен тойоп алыу ауыр бирелмәне. Белгән көйҙәрҙе шунда уҡ рәхәтләнеп уйнай ҙа башланым.\nОстаздарым хаҡында һүҙҙе дауам итәм: 1974 йылда Таулыҡайға ҡайтҡанда, мотоциклға атланып, танышыу ниәте менән, Ниғәмәткә Кәрим ағай Дияровҡа барҙым. Мин уны ишетеп тә, күреп тә белә инем былай. 65-се йылда Таулыҡайҙа смотр булырға тейеш ине. Шунда Ниғәмәт ауылы ҡурайсылары беҙгә килеп репетиция яһаны. Төркөм менән сал сәсле бер олпат ағай матур итеп етәкселек итә. Ҡурайсыларҙы әҙерләп бөткәс, әбейен йырлатып алды. Тауышы иҫ киткес матур ине. Әсәйем менән атайымдың уларҙы хөрмәт менән Фәрзәнә һәм Кәрим Дияровтар тип әйтеүе иҫтә ҡалған.\n“Шоңҡар”ҙар. Ул саҡта һеҙ ҡурайҙа уйнай белмәйһегеҙ әле?\nЮлай Ғәйнетдинов. Уйнай белмәйем. Әммә ҡурай моңон яратам. Ул минең өсөн изге бер моң ине. Ҡурай тауышын ишетһәм, шунда уҡ туҡтап ҡала торғайным.\n“Шоңҡар”ҙар. Әсир итә лә ҡуя инде...\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Әле лә шулай. Оҙон көй оҫтаһы уйнаһа, йырлаһа, тыныс тыңлай алмайым. Яҙмаларым күп, мөмкинлек булғанда тыңлайым. Күптәр юҡ инде. Күҙ йәштәре менән тыңлайым. Йөрәккә үтеп инә бит. Бынан тыш был ағайҙарҙың, апайҙарҙың яҙмышы ла мәғлүм. Ҡайҙан килә был моң ‒ шуны беләм. Бына шул ныҡ тәьҫир итә…\nКәрим ағай хаҡында: ул ҡурылдай астмаһы менән сирләй ине. Мин килгәндә өйәнәк тотҡан мәле булған. Индем, күрештем. Бына ‒ оло кеше: кем балаһы булыуымды ғына һораны. Шәүрә менән Ишбулды Ғәйнетдиновтарҙың улымын, һеҙҙең менән танышырға тип килдем, тим. Дүрт тояҡлы “Днепр” магнитофонына ҙур катушканы ҡуйҙы ла әйләндереп ебәрҙе был. Үҙе уйнай алманы, яҙмаларын ғына тыңлатты. Береһе бөтһә, икенсеһен ҡуя. Дүрт сәғәт ҡымшанмай ғына тыңлап ултырҙым. Хәҙер мин шуны аңлайым ‒ ул мәлдә Кәрим ағай мине һынаған. Шунда ул был хазинаны кемгә ҡалдырырға икәнлеген күргән. Һәм көҙгөһөн миңә посылка килеп төшөүе хаҡында хәбәр килде. Барһам, Кәрим ағай теге яҙмаларын һалған. Хат та ебәргән. Ялтырауыҡ һүҙҙәр юҡ. Ябай ғына итеп көйҙәрҙе нисек дөрөҫ өйрәнеү хаҡында кәңәштәрен теркәгән.\n“Шоңҡар”ҙар. Ул таҫмаларға үҙе уйнаған көйҙәр яҙҙырылған инде?..\nЮлай Ғәйнетдинов. Үҙе уйнап, тарихын һөйләп, йырлап һәм әбейе йырлап яҙылған таҫмалар. Тарихтары менән 114 көй.\n“Шоңҡар”ҙар. Хәтәр ҙур байлыҡ та баһа был!..\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Быны мин нимәгә һөйләнем? Шунда дүрт сәғәт тыңлап ултырыу минең өсөн моң академияһы булды. Шуға ла хаҡлы рәүештә Кәрим Дияровты остазым тип әйтә алам. Ул миңә моң академияһы бирҙе. 1978 йылда Йомабай Иҫәнбаев исемендәге тәүге бәйгелә Кәрим ағайҙың яҙмаларынан өйрәнгән “Күбәташ” тигән көйҙө һәм “Боронғо Ҡарабай”ҙы уйнаным. Һис тә шаштырыу түгел ‒ Заһир ағайҙың йөрәген тотоп тыңлағанын күрҙем. Иң беренсе ҡотлау телеграммаһын Кәрим ағай ебәрҙе шунда. Әгәр бәйгегә Кәрим Дияров үҙе килгән булһа, Гран-при кемдеке була ине!? Ул өйәнәге тотмаған саҡта үлгәнсе көслө уйнаны. 1978 йылда Өфөгә килгәнендә аҙна буйы ятаҡта минең бүлмәлә йәшәне. Мин уны Башҡортостан радиоһына алып барҙым. Шунда көйҙәрен уйнап яҙҙырҙы. Улар бөгөн фондта һаҡлана. Ул мо-о-оң, ты-ы-ын! Тауышы гөрләп тора ине. Бәйгелә Кәрим Дияровтың илсеһе булып, шул бүләкте алғанмындыр инде тип тә уйлап ҡуям хатта.\n“Шоңҡар”ҙар. Кәрим Дияров, Ғата Сөләймәнов, Ишмулла Дилмөхәмәтов кеүек мәшһүр ҡурайсылар булған бит инде. Бөгөн улар кеүек юғарылыҡҡа етеүселәр бармы? Әллә улай сағыштырыу дөрөҫ түгелме?\nЮлай Ғәйнетдинов. Кәрим Дияров заманында: “Үҙ ғүмеремдә (ул 1910 йылғы ине, 1986 йылда вафат булды) Хәмит Әхмәтовтай ҙа көслө ҡурайсыны белмәйем” − тине. Ә Хәмит Әхмәтовтың мәшһүрлеге ҡайҙан килә? Ул Бирғәле ҡурайсының дауам итеүсеһе. Сәсән дә булған ул. Күсей ауылынан. Уның хаҡында Сергей Рыбаковтың 1894 йылғы яҙмалары бар. Ул ҡурайҙы шул тиклем оҫта яһаған һәм ғәйрәтле уйнаған. Ә ғәйрәтле уйнар өсөн тын, рух менән бергә ниндәйҙер бер ҡөҙрәт кәрәк! Ниндәйҙер бер ҡөҙрәт!.. Хәмит Әхмәтовтың яҙмаларын тыңлағанда был асыҡ ишетелә.\n“Шоңҡар”ҙар. Хоҙай биргән…\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Бына шул ҡөҙрәт Бирғәле ҡурайсынан Хәмит Әхмәтовҡа күскән. Кәрим Дияров шуны ишеткән кеше. Ишмулла Дилмөхәмәтов та 1943-1949 йылдарҙа Хәмит Әхмәтов эргәһендә үҙе бер мәктәп үтә. Ишмулла ағайҙың ғәйрәтле уйнауында атаһы Ишҡәле Дилмөхәмәтов та, Хәмит Әхмәтов та, Бирғәле ҡурайсы ла бар. Мин уларҙы традицион ҡурайсылар тип атайым. Ә бына бөгөнгө көндә беҙ, үкенескә күрә, ана шул традицион башҡарыуҙы юғалтып барабыҙ. Ҡурайҙа уйнаусылар күп тә бит, тик традицион башҡарыусылар аҙ. Күптәр еңел юл менән барыуҙы хуп күрә шул хәҙер…\nҠурайлы һәм ҡурайсылы халыҡ булыу шарттары\n“Шоңҡар”ҙар. Синтезаторға, оркестрға ҡушылып уйнауҙы һеҙ еңел-елпелек тип ҡабул итәһегеҙ, тимәк?\nЮлай Ғәйнетдинов. Симфоник оркестрҙар менән уйнаһындар. Был бит ҡурайҙың данын күтәрә. Әйтәйек, беҙҙең Роберт Юлдашев Владимир Спиваковтың “Мәскәү виртуоздары” оркестры менән сығыш яһай икән, иҫ киткес бит! Спиваков та бит Роберттан теләһә нәмәне һорамай! “Сыңрау торна”ны уйнауын теләй! Роберт “Сыңрау торна”ны уйнай. Оркестрға бик талантлы, көслө музыканттар йыйылған. Улар ҡурайға ярҙам итә. Ҡурай нисек теләй, шулай яңғырай. Мин Роберттың үҙенә: “Һинең өсөн ҡыуанам, әммә көйҙәрҙе боронғо ҡурайсылар кеүек уйнарға өйрәнеүеңде дауам ит, ‒ тип кәңәш бирәм. ‒ Әгәр ҙә шуларҙы уйнаһаң ғына ысын ҡурайсы булаһың”, ‒ тим. Ысын ҡурайсы ‒ ул иң тәүҙә башҡарыу традицияларының үҙенсәлектәрен һаҡлаусы, боронғо ҡурайсылар һымаҡ боронғоса уйнаусы һәм, иң мөһиме, тарихсы.\n“Шоңҡар”ҙар. Баяғы һорауға әйләнеп ҡайтҡанда, сағыштырыу бер үк ваҡытта бик үк дөрөҫ тә түгел инде?..\nЮлай Ғәйнетдинов. Дөрөҫ түгел. Тағы ла ҡабатлайым, бөгөн ҡурайсыларға ҡарағанда ҡурайҙа уйнаусылар күберәк. Сөнки элекке талаптан ҡарағанда, ҡурайсы кимәленән алыҫыраҡ торалар. Бына ҡарағыҙ әле, ҡурайсылар бәйгеһе тураһында 1944 йылда Ғиниәт Ушанов Ғата Сөләймәновҡа нимәләр һөйләгән? Ғата ағай шуны теркәп ҡуйған. Ҡурайсыларҙың бәйгеһе нисек үтә? Улар нимә теләй, шуны уйнамай, ә баһалаусы нимәне һорай, шуны башҡарып ишеттерә. Башҡа берәй көйҙөң тарихын һорауҙары ла ихтимал. Икенсе баҫҡыста һынау тағы ла ҡатмарлана төшә. Әйтәйек, ике көйҙө уйнап ишеттерә, ике көйҙөң тарихын һөйләй. Шуларҙы үтәһә – өсөнсө турға сыға. Ә уныһы инде – иң ҡатмарлыһы. Ҡурайсының көйҙө, тарихты ғына белеүе аҙ. Уның ғәйрәтле уйнай белеүе мөһим. Тауышы ел ыңғайына билдәле бер алыҫлыҡҡа ишетелергә тейеш. Бына ошоларҙы башҡара икән, төп приз – ҡонан ат – ҡурайсыныҡы.\nБөгөн беҙ билеттар һанын 100-гә еткерҙек тип әйттем бит инде. Жюриҙа ултырыусылар был көйҙәрҙе мотлаҡ белергә тейеш. 100 көйҙө белеү анһат түгел бит ул. Жюри араһында көйҙө белгәне, белмәгәне бар, ти. Белмәгән кешенең баһалап ултырыуы ҡатнашыусының йөрәгенә теймәйме ни?! Көйҙө белмәйенсә, нисек дөрөҫ баһа бирә ала ул?! Шуға ҡурайсылар, икенсе тур алдынан, баһалаусылар үҙҙәре лә билет алып уйнап күрһәтһен, тигән талап ҡуя башланы. 2006 йылдан алып үҙем, ҡайҙа баһалау ағзаһымын, шунда икенсе тур алдынан билет алып, уйнап күрһәтәм. Беренсенән, шулай булыуы дөрөҫ. Икенсенән, бәйгесегә мораль йәһәттән ярҙам. Юлай ағай ҙа һынауҙы үтте бит әле. Уның да көйҙө онотоуы, иҫенә төшөрә алмауы мөмкин ине бит, ә бына ҡурҡмай сыҡты ла билет алды, тип уйлай улар… Шулай ҙа инде…\n“Шоңҡар”ҙар. Үҙегеҙ шул 100 көйҙөң бөтәһен дә беләһегеҙҙер инде?..\nЮлай Ғәйнетдинов. Аллаға шөкөр! Бәлки, күберәк тә беләмдер! 2009 йылда ҡурайсы кодексы ҡабул итек. Быға ҡайһы берәүҙәр сәйерһенеп ҡараны. Ләкин был кәрәк ине. Ул мәсьәләне иң тәүҙә Әҙеһәм ағай Исҡужин күтәреп сыҡты. 1999 йылда “Башҡортостан” гәзитендә уның “Ҡурайсы намыҫы” тигән мәҡәләһе баҫылды. Бына шунда ул ҡаты ғына итеп: ”Ҡурай – ул беҙҙең рухи байлығыбыҙ, ҡомартҡыбыҙ. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, арабыҙҙа аҡса өсөн рухи ҡомартҡы менән кәсеп итергә әҙер булыусылар юҡ түгел”, – тип яҙҙы. Ысынлап та, бөгөн күрше халыҡтарға барып, аҡсаға ҡурайҙа уйнарға өйрәтеүселәр бар. Рухи байлығыбыҙҙы аҡсаға һатырға мөмкинме һуң?! Бына шуға ҡабул иттек был кодексты. 2016 йылда һуңғы съезда “Ҡурайсы кодексы”н яңынан ҡарап, бер пунктты көсәйттек: Ҡурай – башҡорт халҡының милли ҡаҙанышы, хазинаһы, Башҡортостан Республикаһының дәүләтселек символы. Уны ситтәрҙең үҙләштереүенә юл ҡуймаҫҡа!\n“Шоңҡар”ҙар. Әммә үҙләштерәләр бит!..\nЮлай Ғәйнетдинов. Үҙегеҙ күрәһегеҙ, хәҙер “Ҡурайсылар ҡурай уйнамаҫ, татар ҡурайҙары булмаһа”, − тиеүҙән дә тартынмайҙар.\n“Шоңҡар”ҙар. Уларҙың үҙҙәренең ҡыҫҡа ҡурайҙары, йәғни һыбыҙғылары бар түгелме?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе, башта һыбыҙғыларын ҡурай тип атап маташтылар. Ләкин бөгөн улар беҙҙең ысын ҡурайға ынтыла… Үкенескә күрә, ҡурайға күҙҙәре ҡыҙып йөрөүселәр тағы бар.\n“Шоңҡар”ҙар. Ҡаҙаҡтарҙың да ҡурайға “күҙе төшкән” тип әйтмәксеһегеҙме әллә?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Тәлғәт Муҡышевты уҡытып ҡайтарҙылар ҙа, хәҙер ул консерваторияла ҡурай буйынса дәрестәр бирә… Әммә һәр халыҡ музыка ҡоралының үҙенең репертуары була. Ҡурай беҙҙең башҡорт халҡының ҡаҙанышы бит инде, табышы. Беҙҙең тарихи көйҙәр – һәммәһе лә ҡурайсылар сығарған көйҙәр. Тик ҡурайҙа ғына башҡарыла торған көйҙәр барлығын белеп тораһығыҙ бит. “Сыңрау торна”, мәҫәлән. Ә ҡаҙаҡтарҙың, ҡурайҙары булмағас, ҡурай менән уйнарлыҡ көйҙәре лә юҡ. Уның ҡарауы, ҡаҙаҡтар өләң башҡарырға, думбыра сиртергә маһир. Ҡурайҙы ысын көсөндә яңғыратыр, конкурстарҙа ҡатнашыр өсөн улар беҙҙең көйҙәрҙе башҡара.\n“Шоңҡар”ҙар. Ә беҙҙең көйҙәрҙе башҡарыуы насармы ни?\nЮлай Ғәйнетдинов. Башҡорт халыҡ көйөн башҡара ла, ҡаҙаҡ халыҡ көйө тип иғлан итә шул. Бына эш нимәлә тора! Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәлдәр шулайыраҡ. Беҙ үҙебеҙҙең боронғоса уйнауҙы һаҡлап ҡына ҡурайлы һәм ҡурайсылы халыҡ булып ҡала алабыҙ.\n“Шоңҡар”ҙар. Кире осраҡта ҡурайҙа уйнаусылар күбәйәсәк, ҡурайсылар булмаясаҡ инде?\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Бөгөн Өфө дәүләт сәнғәт институтында традицион башҡарыу кафедраһы эшләй. Исемде дөрөҫ ҡуйыуын-ҡуйғандар ҙа бит. Әммә шуға ынтылалармы икән?! Ҡайһы берҙә быға шикләнеп тә ҡуям, сөнки бәйгеләрҙә баһалау комиссияһында ошо институт студенттарының бәғзеләрен тыңлап ултырһаң, береһенән береһен айырып булмай. Бер ҡалыпҡа һалынған. Ә элекке, боронғо традицион ҡурайсыларҙың һәр береһенең үҙенең моңо булды. Хатта бер үк көйҙө бер үк төбәктә төрлө варианттарҙа уйнанылар. Беҙ уларҙы күрҙек, ишеттек.\n“Шоңҡар”ҙар. Һәр студенттан ундай оҫталыҡты талап итеү, бәлки, дөрөҫ тә түгелдер, һайлап алған бер кешегә генә бирелә торған һәләттер ул, моғайын, ысын ҡурайсы булыу…\nЮлай Ғәйнетдинов. Дөрөҫ әйтәһегеҙ. Ошо темаға һүҙ сыҡһа, Заһир Исмәғилев та: “Юлай, ҡурайсы – ул “штучный тауар”, ‒ тиер ине.\n“Шоңҡар”ҙар. Һеҙ конкурстарҙа ҡурайсыларҙы күп күрәһегеҙ. Күҙегеҙгә боронғоса ғәйрәтле итеп уйнай алғандар ҙа салынмай ҡалмайҙыр, моғайын?..\nЮлай Ғәйнетдинов. Салына, әлбиттә. Әйтәйек, бөгөн Красноусол ҡасабаһында йәшәүсе Буранбай сәсәндең туранан-тура нәҫеле булған Рәмил Мостафа улы Ҡотдосовҡа ҙур өмөттәр бағлайым. Бына ошо егеттә мин киләсәктә ысын халыҡ ҡурайсыһын һәм йыраусыһын күрергә теләйем. Рәмилдең тәүге остазы ҡурайсы, йыраусы, бейеүсе Фәттәх Аралбаев та әсәһе Таңһылыу еңгәй яғынан Буранбай сәсәндең туранан-тура нәҫеле. Рәмилдең икенсе остазы ҡурайсы Нурғәле Ҡайыҡбирҙиндың уҡыусылары һуңғы йылдарҙа ҡурайсылар бәйгеләрендә даими Гран-при яулай. Нурғәлегә үҙенең уҡыусылары менән ярышырға тура килә, һәм остаз бирешмәй, был ҡыҙыҡ та, һоҡланғыс та. Шулай уҡ заманыбыҙҙың мәшһүр ҡурайсыһы, традицион башҡарыу оҫталығына эйә Мөхәммәт Усман улы Түләбәев иҫән. Ул Белорет районы Шығай ауылында йәшәй.\nҺөйгәнем, ҡыҙым, ейәндәрем\n“Шоңҡар”ҙар. Шәхси һорауҙар ҙа бирергә мөмкиндер?\nЮлай Ғәйнетдинов. Билдәле бер сиктәрҙән сыҡмаһағыҙ, ярай.\n“Шоңҡар”ҙар. Балаларығыҙ, ейәндәрегеҙ хаҡында һорарға ине…\nЮлай Ғәйнетдинов. Рәхмәтулла ағай Бүләкәнов әйтмешләй, бәхетебеҙ балаларҙа инде. Ул, мәрхүмкәй, шундайын мәғәнәле кеше ине. Яңғыҙ йәшәне. Һуғыш алдынан Өфөгә киткәс, ҡатыны башҡа кешегә тормошҡа сыҡҡан. Балаһы үлгән. Бүтән балаһы булмаған. Юлай ҡустым, балалар – донъя сәскәһе, тип әйтә торғайны. Шул сәскәләргә ҡыуанып йәшәйбеҙ инде…\n“Шоңҡар”ҙар. Ысынлап та, сәскә кеүек матур ҙа, аҡыллы ла ҡыҙ үҫтергәнһегеҙ. Шулай ҙа күберәк бала теләмәгәйнегеҙме?\nЮлай Ғәйнетдинов. Барыһы ла теләкккә генә бәйле булмайҙыр шул. Хоҙайҙың биргәненә шөкөр. Ейәндәребеҙ, бәлки, беҙҙе был йәһәттән күберәк шатландырыр. Аллаһы Тәғәлә оҙон ғүмер насип итеп, бүлә-бүләсәләр һөйөргә лә яҙһа ине тип теләйбеҙ.\n“Шоңҡар”ҙар. Өйләнеүегеҙ нисегерәк булды?\nЮлай Ғәйнетдинов. Статистика идаралығының хисаплауҙар үҙәгендә өлкән инженер-программасы булып эшләп алыуым хаҡында әйткәйнем бит. 1979 йылдың 23 мартында шул саҡтағы Рус драма театры бинаһында БАССР-ҙың 60 йыллығына арналған кисә ойошторолдо. Шунда Александров Александр Александрович тигән бик шәп удмурт кешеһе: “Егет булһаң, егет бул, әйҙә, отделдан ҡалма, һин дә шунда бар”, – тип мине лә дәртләндерҙе. Ана шул Александр Александрович минең яҙмышты хәл итте лә инде. Беҙҙең бүлек бик татыу ине. Әсхәт Мирзаһитовтың “Бәхтигәрәй” тигән пьесаһын яҙа-йоҙа ҡараныҡ. Шулай ҙа буфет тирәһендә күберәк уралдыҡ. Өҫтәлдәр һый менән тулы, “тахил шарабы” ла мул ғына. Спектакль бөткәс, күңел асыу, бейеүҙәр башланды. Ундай кисәләрҙә парлы бейеүҙәрһеҙ ҙә булмай. Талғын көй башланғас тирә-яҡҡа күҙ һалдым… һәм шунда уҡ буласаҡ кәләште күрҙем. Сөнки иғтибарҙы йәлеп итерлек ине шул...\n“Шоңҡар”ҙар. Тәү ҡараштан уҡмы?..\nЮлай Ғәйнетдинов. Эйе. Тәү ҡараштан уҡ… Бейеүгә саҡырҙым. Башта русса аралаштыҡ. Талғын көй бөткәс, урынына оҙатып ҡуйҙым. Бер ни тиклем ваҡыттан йәнә талғын көй… Йәнә теге һылыуҙы саҡырҙым. Минең хәтер һәйбәт була торғайны. Телефон номерҙарын яҙып та тормайынса иҫтә ҡалдырам. Ул саҡта Өфөнөң телефон һандары ла бишәүҙән генә тора ине. Икенсе тапҡыр бейегәндә исемен, телефон номерын һораным, ҡайһы район ҡыҙы булыуы менән ҡыҙыҡһындым. Ә ул Өфөнөкө булып сыҡты. Шуға аптыраным: Өфөлә тыуып үҫеүенә ҡарамаҫтан, ауыл ҡыҙы һымаҡ ябай, мәҙәниле, һауалылыҡтың әҫәре лә юҡ, үҙен матур тота белә. Шуныһы менән дә күңелгә ятты. Был бейеүҙән һуң да матур ғына итеп урынына оҙатып ҡуйҙым. Артабан беҙ бүлек менән нығыраҡ “мауығып” киттек. Мин уны оноттом. Оҙатыу тураһында һүҙ ҙә юҡ. Иртән уянғас, ниндәйҙер бер яҡтылыҡ тоям. Ҡайҙан был яҡтылыҡ? Кисәге ваҡиғаларҙы күҙҙән уҙғарам. Туҡта, мин бит кисә бер ҡыҙ менән таныштым. Телефон номеры ла, исеме лә иҫтә. Бәйләнеш башланды. Ысынлап та мин эҙләгән ҡыҙ булып сыҡты бит был һылыуҡай. Дуҫлығыбыҙ бик әүҙем барҙы. Мин әүҙемлек күрһәттем. 8 июнь тыуған көнө ине. Яҡын дуҫтарын, әхирәттәрен, туғандарын саҡырҙы. Шунда мәжлес мәлендә ҡотлау һүҙе әйтергә тип баҫҡан урында, тоттом да, буласаҡ кәләштең атаһына: “Әгәр ҙә ул риза булһа, ҡыҙығыҙҙың ҡулын һорайым”, ‒ тип мөрәжәғәт иттем. Барыһы ла шаҡ ҡатты ла ҡуйҙы. Шунда кәләштең бер туған ағаһы Мөҙәррис ҡайнаға, мәрхүм, өҫтәл аша миңә: “Кейәү!” ‒ тип ҡул һуҙа. Кәләш иһә, мин риза, тип ҡысҡырып ултыра алмай бит инде. Айрат ҡәйнеш тә: “Риза ул, риза, риза”, ‒ тип нығытып ҡуйҙы. Бөтәһе лә шулай еңел генә хәл ителде лә ҡуйҙы. Ҡайтып әсәйгә һөйөнсөләй һалдым да, 3 ноябрҙә яҙылышып, туй үткәрҙек. Быйыл бергә йәшәгәнгә 39 йыл була. Иң аптыратҡаны шул: ул нисек минең менән шул сама йәшәй алды икән? Минең ауыр холоҡҡа нисек түҙә икән? Хәйер, башҡа кеше булһа, мин дә тора алмаҫ инем…\n“Шоңҡар”ҙар. Тәүәккәл кеше икәнһегеҙ шулай ҙа…\nЮлай Ғәйнетднов. Тәүәккәллек тә, ныҡышмалылыҡ та, арҡырылыҡ та бар. Ауылда атайҙың ҡушаматы – кәрше ине. Ул арҡырының да арҡырыһы тигәнде аңлата. Кәләш алғандағы тәүәккәллек ана шуның менән дә бәйлелер. Бәләкәйҙән ҡурҡыу белмәү тигән бер сифатым булды. Ныҡышмалылығым, принципҡа тоғролоғом бер аҙ ҡамасаулап та ҡуя, әлбиттә. Ундай кешенең дошмандары ла күберәк була. Әммә үҙ принциптарыңа хыянат итеүҙән, үҙ-үҙеңде һатыуҙан ни мәғәнә?!\n“Шоңҡар”ҙар. Арҡырылығығыҙ шәхси тормошта нығыраҡ ҡамасаулаймы, әллә эштәме?\nЮлай Ғәйнетдинов. Әйттегеҙ тағы! Ҡатын-ҡыҙҙан да арҡырыраҡ зат бармы был донъяла?! Һин ниндәй генә арҡырының арҡырыһы булма, ҡатының барыбер арҡырыраҡ була. Мәшһүр йыраусы, хәҙер инде мәрхүм Мөхәмәтйән Ҡаҙаҡбаев (беҙ бик яҡын дуҫ булдыҡ) бер йәшенән ҡартатаһы тәрбиәһендә үҫкән. Ҡартатаһы мулла, ҡартәсәһе абыстай булған. Тәрән аҡыл эйәләре тип иҫләне уларҙы һәр саҡ. Эш шунда, элек башҡортта ҡанбаба тәрбиәһе тигән төшөнсә булған. Ғаиләлә яңғыҙ ҡыҙ үҫһә, уның өлкән улын атаһы менән әсәһе тәрбиәләгән. Мөхәмәтйән ағай шундай тәрбиә алған кеше. Уның оҙон көйҙәрҙе, мөнәжәттәрҙе тәрәндән белеүе ана шул ҡанбаба тәрбиәһенән килә лә. Мөхәмәтйән ағай хаҡында телгә алыуым был осраҡта шуға бәйле. Уның әсәһе лә, өләсәһе лә: “Донъялағы иң ахмаҡ ир генә ҡатынымды еңдем тип әйтә ала”, ‒ тиер булған икән.\n“Шоңҡар”ҙар. Ейәнегеҙ Азамат та ҡурайҙа уйнайҙыр әле?..\nЮлай Ғәйнетдинов. Ҡурайға ҡыҙыҡһыныуы бар. Ләкин мин уға көсләп таҡмайым. Кеше башта күңеле менән өлгөрөргә тейеш. Мин үҙем, ҡурайҙа уйнарға ун дүрт-ун биш йәштә генә өйрәнгән кеше, уға тотоноу бер ваҡытта ла һуң түгел, тип иҫәпләйем. Ейәнем бәләкәй генә булһа ла рухлы ул. Минән “Азамат” йырын өйрәнеп алып, тыуған көнөмдә башҡарып ишеттерҙе. Ейәнсәребеҙ Мәликә лә отҡор, аҡыллы бала. Ейәнгә – 10, ейәнсәргә 5 йәш. Әйткәндәй, ейәнем төҫкә миңә оҡшаған: ап-аҡ йөҙлө, күк күҙле. Ейәнсәрем өләсәһенә тартҡан.\nХалыҡ мираҫы ‒ сакраль әйбер\n“Шоңҡар”ҙар. Был һөйләшеүҙә оҙаҡ йылдар дауамында һеҙ әҙерләп алып барған “Хазина” тапшырыуы хаҡында телгә алмау мөмкин түгел, әлбиттә… Нисегерәк башланып китте был эш?\nЮлай Ғәйнетдинов. Ул рәсми рәүештә 1991 йылдың 21 июлендә башланды тип әйтергә мөмкин. Шул көн мин телевидение штатына эшкә килдем. Элегерәк тә халыҡ ижадына бәйле тапшырыуҙар аҙ икәненә иғтибар итә торғайным. Был хаҡта “Башҡортостан” телерадиокомпанияһының ул саҡтағы генераль директоры Салауат Әмирхан улы Килдинға әйтмәй булдыра алманым. Ул миңә ышанысын белдереп, йәшел ут бирҙе. “Хазина” ижад берекмәһе шулай барлыҡҡа килде. Иң тәүге тапшырыуҙы Сөләймән Абдуллиндан башланым. Оло йәштәге халыҡ ижады маһирҙары менән тапшырыуҙар эшләп өлгөрөү маҡсаты тора ине минең алда. Хоҙайға шөкөр, байтаҡ шәхестәребеҙҙе мәңгеләштереп ҡалыуға өлгәштек. 300-ҙән ашыу яҙма телевидение фондында һаҡлана хәҙер. Улар цифрлаштырылған. Ютубта ла бар. Алға китеп шуны әйтәм. Был эште бөгөн дә дауам итергә иҫәп тотам. Ул осорҙа күп нәмәләр хаҡында әйтергә ярамаған, шул сәбәпле шәхесте тейешле кимәлдә аса алмаған саҡтар булды. Бөгөн уларҙы әйтергә мөмкин. Шуға ла күптән түгел Башҡортостан Юлдаш телевидениеһы директоры Шамил Булат улы Ишемйәровҡа “Хазина”ла “Хазина” хаҡында” тигән цикл өҫтөндә эшләргә теләүемде белдереп мөрәжәғәт итеп, ыңғай яуап алдым. Был цикл хәҙер эфирға сыға башланы ла инде.\nБашҡорт халыҡ ижадын тергеҙеү, уны халыҡҡа еткереү хыялы күңелгә һис тә тынғы бирмәй. Мин, хыялый, берәй мөғжизә килеп сығып, ваҡыт арауығын үтеп, Буранбай, Ғәбит сәсәндәр, Мөхәмәтша Буранғоловтар менән “Хазина” тапшырыуы эшләп булһа ине тип тә уйлап ҡуям. Беҙҙең халыҡ ижады өлгөләрен быуындан-быуынға тапшыра килгән шәхестәр ‒ ябай ғына кешеләр түгел бит. Хоҙай бәндәләре, йәғни шул миссияны тормошҡа ашырыр өсөн тыуған заттар бит улар. Күҙ алдына килтерегеҙ әле, Ғәбит сәсән “Урал батыр”ҙы һөйләгәндә, туҡтаһа, ары дауам итә, шул ваҡиғалар шауҡымынан сыға алмаған. Оҙаҡ ҡына һалҡын һыу эскән. Шунан ҡурайын ҡулына алған, әллә күпме көй уйнағас ҡына йөрәге баҫылған. Быны ул күңеле менән ундағы герой ҡайҙа − шунда йөрөүе, йәғни шундағы ваҡиғаларҙың уртаһында ҡайнауы, шул тойғоларҙы кисереүе менән аңлатҡан. Был үҙе бер мөғжизә түгелме ни?!\nӘ тыңлаусы Мөхәмәтша Буранғолов та яҙып ала алмай. Ғәбит сәсән менән бергә ваҡиғалар уртаһында ҡайнай, әҫәрләнеп ултыра. “Урал батыр”ҙы дүрт ай дауамында тыңлап, күңеленә һеңдерә лә һуңынан ғүмер буйы тиерлек күңеленән сығарып ҡағыҙға теркәгән. Ә бит Ғәбит сәсән теләһә кемгә түгел, үҙенең лайыҡлы алмашсыһы булырҙай кеше булғанға ғына ла “Урал батыр”ҙы тап Мөхәмәтша Буранғоловҡа бәйән иткән. Улар араһында рухи бәйләнеш булған тигән һүҙ был. Халыҡ ижады ҡомартҡылары билдәле бер кешенән билдәле бер кешегә тапшырыла торған мөғжизә шул бына. Тапшыра торған кеше кәрәк. Ул изге, хәҙергесә әйткәндә, сакраль әйбер. Ундай мираҫты кәрәкле урында, кәрәкле мәлдә, кәрәкле кешегә генә тапшырыу талап ителә. Бына шуның арҡаһында ла “Урал батыр” беҙгә килеп еткән.\nҺәм ҡурай менән дә шул уҡ хәл. Ысын ҡурайсы, боронғо ҡурайсылыҡ оҫталығы ла шәхестән шәхескә тапшырыла. Ҡурайҙың коды бар. Уны тота килеп кенә уйнап булмай. Ул код – һинең ҡаныңда, башҡорт рухлы булыуыңда. Ысын башҡорт рухы юҡ икән – ҡурайсы ла юҡ.\nХалыҡ йырҙары менән дә шул уҡ хәл. Ә инде беҙҙең иң ҡатмарлы йырыбыҙ – “Урал”. Уны анһат ҡына йырлап була, “Буранбай” түгел дә инде, тиеүселәр яңылыша. “Урал”ға башҡорт халҡының тарихы һыйған. Әҙеһәм Исҡужин, Сөләймән Абдуллин, Мәғәфүр Хисмәтуллин, Иншар Солтанбаевтар башҡарыуында “Урал”ды күҙ йәше менән тыңлайым. “Урал”дың да коды бар! Уны теләһә кем йырлай алмай, йырлауын йырлар ҙа тик “Урал” булмаҫ.\n“Шоңҡар”ҙар. Ул кодтың гендар аша сит тарафтарҙа йәшәп ятҡан берәй башҡорт егетенә йә ҡыҙына бирелеүе лә ихтимал да инде?...\nЮлай Ғәйнетдинов. Бик мөмкин. Был хаҡта Назар Нәжми “Урал” поэмаһында: “Башҡортлоҡ ул милләт кенә түгел, ҡурай кеүек ябай, ҡатмарлы. Әгәр ҙә һин ысын башҡорт булһаң, йырлап күрһәт миңә “Урал”ды!” тип яҙҙы лаһа! Назар ағайҙың башҡортлоҡто, “Урал”ды, ҡурайҙы шул тиклем дә нескә тойоуына хайран ҡалырлыҡ бит!\nАлыҫ йөрөйһө түгел. Туймазыла “Оҙон көй” башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың төбәк-ара бәйгеһендә күрше төбәктәрҙә, үҙебеҙҙең көнбайыш, төнъяҡ-көнбайыш райондарҙа йәшәүселәр араһында башҡорт халыҡ йырҙарын ни тиклем оҫта башҡарыусыларҙы күрергә насип булды. Шуларҙың береһе ‒ Светлана апай Вәлиева. Ундағы рух! Сығышы менән Татарстандың Аҡтаныш районы Ямаҙы ауылынан. Башҡортлоғон белә. Бала саҡта шундай таҙа итеп башҡорт телендә һөйләштек, рәхәтләнеп башҡорт көйҙәрен башҡарҙыҡ, ти. Башҡа тарафтарға барһаҡ, “Ана, башҡорт районынан килгән, әйҙә, башҡорт йырын йырлап күрһәт,” ‒ тип һорап-һорап йырлата инеләр, ти. Светлана апай вафатынаса оҙон көйҙәр башҡарҙы, халҡының патриоты булды. Бындай миҫалдар күп. Сит тарафтарҙа көн күргән йәки үҙебеҙҙәге татар районы тип иҫәпләнгән райондарҙа йәшәүсе башҡорттарҙың күбеһе ниндәй ырыуҙан булыуын да белә. Бына Борай районының Оло Баҙраҡ ауылында Советтар Союзы геройы Тажетдин Ғиләжетдинов хаҡында тапшырыу төшөрҙөк. Паркинсон ауырыуы менән түшәктә ята ине. Беҙ килгәс, саҡ ҡалҡынып: “Беҙ Эске йылан ырыуы башҡорттарыбыҙ”, ‒ тигәйне, илап ебәрә яҙҙым.\nАна шулай, башҡортлоҡто баҫым, сит-ят йоғонто менән генә оноттороп булмай, етди кешеләр барыбер үҙ тамырҙары менән ҡыҙыҡһына, тарихын, шәжәрәһен өйрәнә, белә. 1912 йылда Фазыл Туйкин үҙенең “Ҡурай” тигән шиғырында: “Ҡыҙҙар ҡурай уйнай келәттә”, ‒ тип яҙған бит. Хәҙерге Татарстан Республикаһы Лениногорский районы Зәй-Ҡаратай ауылында тыуып үҫкән Юрмый ырыуы башҡорто ул. Көнбайыш, төньяҡ-көнбайыш башҡорттары араһында ҡурайҙа күберәк ҡатын-ҡыҙҙар уйнаған. Краснокама районының Әшит ауылынан Ғилминур тигән ҡурайсы булған. Уның ейәнсәре Рәшиҙә Мостафина оҙон көй бәйгеләрендә лауреат булып йөрөй хәҙер. Һәм оҙон көй башҡарыуым өләсәйҙән килә, ти. Хәтәр бит! Быларҙың барыһы ла мин бая телгә алған кодтың барлығын дәлилләй түгелме ни?!\n“Шоңҡар”ҙар. Башҡорт халҡы, уның ижады, рухи ҡомартҡылары, ысынлап та, үҙе бер мөғжизә инде. һеҙҙе тыңлайһың да, шул милләттең вәкиле булыуыңа ғорурланып, һөйөнөп ултыраһың. Ә һеҙ ‒ шул изге ҡомартҡыларҙы халыҡҡа ҡайтарып биреүсе. Хоҙай һеҙгә оҙон ғүмер бирһен, Юлай ағай! Ошо изге миссияғыҙҙы артабан да дауам итергә, халҡыбыҙ хазиналарын киләсәк быуынға ла түкмәй-сәсмәй еткерергә яҙһын! Ғәйрәтле ҡурайсылар, рухлы аҫыл ир-уҙамандар яңынан тыуып торһон, Алла бойорһа!\nЮлай Ғәйнетдинов. Яҙмыштыр, күрәһең. Шулай тура килде: ғүмерем башҡорт моңон һаҡлаусылар янында үтте һәм дауам итә. Һәм мин шуның менән бәхетлемен дә…\nХикмәт эйәһе, әүлиә Лоҡман-Хәким, күпме йәшәнең, тигән һорауға: “Мең йыл, сөнки һәйбәт кешеләр менән күрешеп ултырыуыҙы бер ғүмергә һананым”, ‒ тигән бит. Мин дә һеҙҙең менән бер ғүмер йәшәнем. Күңелем бушап ҡалды. Рәхмәт!


КӘРЗИН ҮРӘЙЕК... ГӘЗИТТӘН » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nТал сыбығынан, һаламдан үрелгән матур-матур әйберҙәрҙе күргән, һоҡланған, хатта тотоп ҡараған бар. Ә бына ябай ҡағыҙҙан, хатта гәзит биттәренән кәрзин үреүҙәре хаҡында белә инегеҙме? Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында йәшәүсе Гөлфирә КӨНӘФИНА бөгөн беҙҙе ҡағыҙҙан кәрзин үрергә өйрәтә.\nКәрзин үреү өсөн гәзит ҡағыҙы, ойоҡ энәһе, ПВА елеме, ағас буяғанда ҡулланылған морилка, һыу нигеҙендәге лак (аквалак) кәрәк булыр.\nЯбай гәзит биттәрен ҡулланырға мөмкин, кибеттәге йомшаҡ яҙыу ҡағыҙын һатып алырға ла була. Офис ҡағыҙы ҡатыраҡ, үргәндә һынып бара.\n1. А4 форматындағы ҡағыҙҙы буйға 3 тигеҙ өлөшкә ҡырҡабыҙ. Ҡағыҙҙың өҫкө уң яҡ мөйөшөнә елем һөрткәс, аҫҡы һул мөйөшөнән башлап энә ярҙамында төрәбеҙ. Килеп сыҡҡан таяҡсаның аҫҡы яғы киңерәк, ә өҫтө нәҙек була, сөнки эш барышында уларҙы бер-береһенә кейҙереп барасаҡбыҙ.\n2. Таяҡсаларҙың яртыһын – саған төҫөнә, ә икенсе өлөшөн палисандрға буяйбыҙ. Киптерәбеҙ.\n3. 8 таяҡсаны икешәрләп ошо рәүештә һалабыҙ. Былар – төп таяҡсалар, икенсе төрлө уларҙы бағаналар тип атайыҡ.\n4. Яңы ике таяҡса алып (былары – «эшсе» таяҡсалар), һәр ике таяҡсаны фотола күрһәтелгәнсә бергә ишәбеҙ.\n5. Беренсе рәтте ишеп сыҡҡандан һуң икенсе рәтте шул уҡ ысул менән дауам итәбеҙ. Таяҡсаларҙы оҙайтыу өсөн, яңынан ике таяҡса алып, киң осона ПВА елеме тамыҙабыҙ ҙа тегеләренә кейҙерәбеҙ. Таяҡсалар үрелеп бөткән һайын шул рәүешле оҙайтып барабыҙ.\n6. Кәрзиндең төбө әҙер. Килеп сыҡҡан түңәрәктең икенсе яғын әйләндереп һалабыҙ. Кәрзиндең ситен эшләү өсөн бағаналарҙы беренсеһен – икенсеһе аша, икенсеһен өсөнсөһө аша һәм артабан бөтәһен дә шул уҡ ысул менән урап сығабыҙ.\n7. Артабан «эшсе» таяҡсаларҙы икенсе төҫлөһө менән алыштырабыҙ, бының өсөн уларҙы ҡырҡып, елем тамыҙабыҙ ҙа икенселәрен кейҙерәбеҙ. Шул уҡ алым менән үреүҙе дауам итәбеҙ.\nИке рәт үргәндән һуң, биҙәкле итер өсөн, ике таяҡсаның береһен ҡырҡып, икенсе төҫлөһөн йәбештерәбеҙ ҙә артабан үрәбеҙ.\n8. Кәрзиндең ситен киңәйтер өсөн, бағаналарҙы тыш яҡҡа ҡарай бөгәбеҙ һәм эште дауам итәбеҙ. Кәрәкле бейеклеккә еткәс, ике «эшсе» таяҡсаны ла бер төҫлө итеп алабыҙ ҙа һуңғы ике рәтте үрәбеҙ.\n9. Ике «эшсе» таяҡсаны икенсе төҫлөһө менән сатрашлап, тотҡа эшләйбеҙ. Кәрәкле оҙонлоҡтағы тотҡа әҙер булғас, кәрзиндең икенсе яғына елем ярҙамында йәбештерәбеҙ.\nКәрзинде ике ҡатлаклайбыҙ. Кипкәс, бына ошолай сәскәләр менән биҙәп ҡуйғанда ла була.\nҠағыҙҙан кәрзин генә түгел, икмәк һауыты, батмус, өйҙө биҙәр башҡа әйберҙәр ҙә үреп була. Хатта кәштә, журнал өҫтәле, пуф, кәнәфи эшләгәндәр ҙә бар. «Был эшкә тотоноуыма дүрт йыллап инде. Ялҡытмай ҙа, арытмай ҙа. Әле кәнәфи үрергә хыялланып йөрөүем. Кеше ышанмаҫлыҡ тойолһа ла, ҡағыҙҙан хатта мебель дә эшләп була ул! – ти Гөлфирә. – Үткән йыл петуния сәскәләренә һауыт үреп элгәйнем, тышта торһа ла, һис бирешмәнеләр. Яңы идеялар тыуып ҡына тора».\nГөлшат ИШБУЛАТОВА ойошторҙо.


Өфөлә юлдар тәртипкә килтерелә башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 мая 2018 — 16:31\nСалауат Юлаев проспектында, Өфө-Аэропорт юлында әле күләмле ремонт эштәре бара. Ошо сәбәпле водителдәргә сәғәтләп тығындарҙа торорға тура килә. Өфөлә ҡар менән бергә асфальт та ирене тигән, лаҡап бар. Был, ысынлап та, юҡҡа түгел. Сөнки яҙ етеү менән урамдар водителдәр өсөн автомобилдәрҙе һынау полигонына әйләнә. Тейешле һалымдарын ваҡытында түләп барған водителдәрҙең сыҙамлығы күпмегә етер? Хакимиәттәрҙе лә аңларға кәрәк. Юл һалыу еңел эш түгел. Беҙҙең канал журналистары Сипайлово биҫтәһендә барлыҡҡа килгән ҙур соҡорҙар хаҡында сюжет эшләгәндән һуң, был тирәлә юлдар бер аҙ рәткә һалынған. Тик Өфөнөң ҡалған райондарында юлдар һаман шул көйө. Шуға ла халыҡ ҡала хакимиәтенә көн һайын тиерлек ялыу менән мөрәжәғәт итә. Юлдарҙы төҙөкләндереү эштәре тәүлек әйләнәһенә бара. Тик соҡорҙар, тәү сиратта, кешеләр әйткән урындарҙа ғына ямала. Соҡорло юлдарҙы юлдарҙы Өфөнөң теләһе ҡайһы урамында осратырға мөмкин. Юлдарҙы быйыл да көҙгә тиклем тәртипкә килтерергә вәғәҙәләйҙәр. Бына шулай, юлдарҙың бер өлөшөн тәртипкә килтергән арала, икенсеһе йөрөмәҫлеккә әйләнә. Водителдәр иһә автосервисҡа тиклем юл боҙолмаһын, тип шаярта.


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте - Фонетика\nФонетика — телдең өндәр төҙөлөшө, өндәр составы; тел ғилеменең өндәр составын өйрәнә торған бүлеге. Лингвистик әҙәбиәт шулай аңлата. Методик әҙәбиәттә был төшөнсә икенсе төрлөрәк аңлатыла. «Фонетика — телмәр өндәрен, уларҙың төрлө шарттарҙа нисек үҙгәреүен өйрәнеүсе фән». Методикала бына ошо һуңғы аңлатма нығынып ҡалған. Уҡытыу методикаһында өндәрҙең төҙөлөшөн түгел, ә телмәр өндәрен һәм уларҙың үҙгәреү шарттарын асыҡлау мөһим.\nХәреф — телмәр өнөнөң яҙыуҙағы тамғаһы. Телмәр өндәренең яҙыуҙағы тамғаларын өйрәнеүсе фәнде графика тип атайҙар. Фонетика орфоэпия һәм орфография менән дә бик тығыҙ бәйләнгән. Әгәр орфоэпия тигән төшөнсә әҙәби телдә дөрөҫ һөйләү ҡағиҙәләрен аңлатһа, орфография үҙ сиратында әҙәби телдә дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләрен үҙ эсенә ала.\nҮрҙә һанап кителгән төшөнсәләрҙең аңлатҡан мәғәнәләрен уҡытыусы балаларҙың зиһененә еткерергә тейеш. Телмәр берәмеге булған һүҙ өндәрҙән барлыҡҡа килә. Өнһөҙ һөйләү телмәре юҡ. Өндәрҙең яҙыуҙағы тамғалары — хәрефтәр — булмаһа, яҙыу телмәре лә булмаҫ ине. Тимәк, фонетика — телдең өндәр системаһын өйрәнеүсе фән. Башҡорт теленең мәктәп курсында фонетикаға ҙур урын бирелә. Фонетика телдең башҡа кимәлдәрен (мәҫәлән, лексика, морфология, синтаксис һ. б.) бәйләп тороусы бүлеге иҫәпләнә. Сабый ҡайһы бер һүҙҙәрҙе әйтә башлаһа, баланың теле асылып килә, тиҙәр. Уҡыусыларҙың да «теле асылһын өсөн», уларға фонетиканың төп ҡағиҙәләрен төшөндөрөү мөһим. Өндәрҙе дөрөҫ итеп әйтеү телмәргә күркәмлек өҫтәй, кешегә аңлайышлы итә. Сөнки аралашыуҙың төп шарты — кешегә аңлайышлы булыу.\nФонетиканы өйрәнеүҙең, уның ҡанунлыҡтарын белеүҙең әһәмиәте түбәндәгеләргә ҡайтып ҡала:\n— телмәр өндәрен дөрөҫ әйтә белеү — телдең орфоэпик ҡағиҙәләрен төшөнөү тигән һүҙ;\n— телмәр өндәрен үҙләштереү баланың орфографик күнекмәләрен үҫтерә;\n— өндәрҙе дөрөҫ итеп әйтеү телмәрҙең аныҡлығын белдерә. Телмәр аныҡлығы үҙ сиратында — һөйләү һәм яҙыу телмәренең нигеҙ ташы һәм күркәм телмәрҙең төп сығанағы булып тора;\n— әҙәби телдең фонетик ҡанунлыҡтарын үҙләштергән бала орфоэпия менән орфография араһындағы айырмалыҡтарҙы үҙ аллы танып белеү һәләтенә эйә була.


Краснокама районында «Алтын көҙ» байрамы үтәсәк // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nКраснокама районында «Алтын көҙ» байрамы үтәсәк\n11:00, 6 сентября 2013 Мәҙәниәт\nКраснокама районында 8 сентябрҙә «Алтын көҙ» байрамы үтә. Райондың мәҙәниәт бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, Николо-Березовка ауылының үҙәк майҙанында был көндө ауыл хужалығы йәрминкәһе ойоштороласаҡ, унда урындағы ауыл хужалығы кооперативтары, шулай уҡ мәктәптәр ҡатнашасаҡ. Белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәре мәктәп участкаларында үҫтерелгән продукцияһын тәҡдим итәсәк.\nКонцерт программаһы сиктәрендә художестволы үҙешмәкәр коллективтар үҙ оҫталыҡтарын күрһәтәсәк. Байрам ҡунаҡтары өсөн спорт ярыштары, викториналар, төрлө конкурстар ҡаралған.\nКраснокама районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге начальнигы Лира Мостаева һүҙҙәренсә, «Алтын көҙ» байрамын үткәреү уларҙың төбәгендә матур йолаға әүерелгән.


Ни күререн белмәйенсә...\n21 Ноябрь , 23:00\nКүрәҙәсенән ярҙам һораған\nИнтернет селтәре аша кем генә ниндәй генә тәҡдим менән сыҡмай! Йондоҙнамә менән киләсәкте асыҡлаусылар, күберәк аҡса эшләргә ярҙам итеүселәр, яҙмышыңды юраусылыр, сирҙәреңдән арындырыусылар...\nУларҙың ярҙамын ҡабул итеү өсөн теләктән тыш аҡсаң да мул булһын. Бындай хеҙмәттәр күрһәтеү менән етди шөғөлләнгәндәре лә бар, әлбиттә, шул уҡ ваҡытта еңел аҡса көҫәп алдарға маташыусылары ла, уларҙан алданыусылар ҙа етерлек.\nБына ғибрәт булырлыҡ йәнә бер миҫал.\nСентябрь башында 58 йәшлек ҡатын "Тик-ток"та ҡыҙыҡтырырлыҡ видео күрә, унда ир "Таро" кәрте менән ярҙам итә алыуы тураһында һөйләй.\nҠатындың ошо мәлдәрҙә ҡыҙы сирләп торған була, шуның өсөн әлеге реклама менән ныҡлап ҡыҙыҡһына. Ир менән яҙышып килешкәндән һуң, кәрт ярҙамында киләсәген ишетеү, яҙмышында нимәнелер үҙгәртеү өсөн 550 һум аҡсаһын күсерә. Ире менән ҡыҙының араһын яҡшыртыуға тип тә аҡса ебәрә.\nТаросы клиентын ҡулынан ысҡындырғыһы килмәй, яңынан-яңы тәҡдим сығарып ҡына тора: ҡыҙың ауырығанға бөтә туғандарыңды ла дауаларға кәрәк, ти ул. Был ғөрөфтө үткәрмәһә, уларҙы ҙур хәтәр көтә, тип ҡурҡыта.\nҺөҙөмтәлә ҡатын бер файҙаһыҙға бик күп суммалағы аҡсаһынан ҡолаҡ ҡаға. Һуңлап булһа ла, ҡатын алдаҡсыға тап булыуын аңлай ҙа бит...\nСоциаль селтәрҙәрҙә аралашҡанда һаҡ булығыҙ. Тикшерелмәгән, билдәһеҙ сайттарҙың һылтанмаларына инмәгеҙ, тип йәнә бер тапҡыр хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен иҫегеҙгә төшөрәбеҙ.


Йондоҙнамә (15-21 апрель) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Йондоҙнамә (15-21 апрель)\n15.04.2019 Йондоҙнамә (15-21 апрель)\nАҙна уртаса килергә оҡшай. Шишәмбелә иғтибарлы булығыҙ. Был көндө ниндәйҙер сәйер ваҡиғаға осрауығыҙ бар. Уны ваҡыт үткәс кенә тулыһынса аңларһығыҙ, моғайын. Иң һәйбәт көндәрегеҙ – йома һәм шәмбе.\nОсорҙоң тәүге яртыһы үтә көсөргәнешле үтер. Дөйөм хәлдәр һеҙҙән түҙемлелек, егәрлелек, ҡайһы саҡта хатта батырлыҡ та талап итер. Күптәргә дошмандары менән асыҡтан-асыҡ көрәшергә тура килер. Иң ауыр мәлдә йондоҙҙар ярҙамынан ташламаҫ.\nОшо арала элек боҙолған мөнәсәбәттәрҙе ялғай алырһығыҙ, ләкин был оҙаҡҡа бармаҫ. Шишәмбелә ниндәйҙер юғалтыуҙар кисереүегеҙ ихтимал. Артабан хәлдәр ҡатмарлана башлар. Ҡайһы бер алдан төҙөгән маҡсаттарығыҙҙан баш тартырға ла мәжбүр булырһығыҙ.\nВаҡыттығыҙҙы әүҙем үткәрерһегеҙ, ләкин аҙнаның йомғаҡтары ҡәнәғәтләндермәҫ. Был тәбиғи, сөнки үҙаллы эш итеү мөмкинлеге юҡ, эшмәкәрлегегеҙ икенсе кешеләр менән бәйле булыр. Йомала ниндәйҙер ҡатмарлы мәсьәләнең сисеү юлын табырһығыҙ.\nҺәләттәрегеҙҙе күрһәтергә мөмкинлектәр булыр һымаҡ. Ниндәйҙер мөһим эште тамамларһығыҙ. Аҙна араһында файҙалы бәйләнештәр ҙә булдырырһығыҙ, һеҙгә уларҙың аҙаҡ кәрәге тейәсәк.\nБөтә эштә лә ышаныслы кешеләргә таянһағыҙ, һәйбәт булыр ине. Күп һөйләгән һәм күпте өмөт иткәндәрҙән ары тороуығыҙ хәйерле. Шаршамбыла уйламаған ерҙән килем алырһығыҙ. Быға уртаҡ тел таба белеүегеҙ ярҙам итер.\nЭштәрегеҙ яйлана башлар һымаҡ. Матди ҡыйынлыҡтар ғына бер аҙ дауам итер. Шаршамбынан һуң йондоҙҙар әүҙемлегегеҙҙе кәметергә ҡуша. Иңегеҙгә артыҡ яуаплылыҡ алмаҫҡа тырышығыҙ. Күберәк күҙәтегеҙ, фекер төйнәгеҙ.\nБыл аҙнала күмәк башҡарған эштәр яҡшы барыр. Быға кешеләр менән уртаҡ тел таба белеүегеҙ һәр саҡ булышлыҡ итер. Хатта ҡайһы бер хәлдәрҙе алдан төҫмөрләрһегеҙ. Аҙна һаулыҡты нығытыу өсөн дә уңайлы.\nТөп эшегеҙҙә хәлдәр бигүк һәйбәт булмаҫ кеүек. Етәкселәрҙән кемдер эшегеҙгә ҡарата ҡәнәғәтһеҙлек белдерер. Аҙна барышында ҡайһы бер маҡсаттарығыҙҙы үҙгәртергә лә тура килер, моғайын. Ниндәйҙер ыңғай ваҡиға ла булыр, ләкин ул һеҙгә бәләкәй булып күренер.\nАлдығыҙҙа яңы мәсьәләләр ҡалҡып сығыр. Бәғзеләр элек белмәгәнде өйрәнергә мәжбүр булыр. Ғөмүмән, бындай хәл һеҙҙе бер ҙә борсомаҫ, тормошҡа яңыса ҡарай башларһығыҙ. Яңы таныштарығыҙға тулыһынса ышанмауығыҙ хәйерле.\nАҙна һәйбәт булыр. Тап был арала ниндәйҙер ҙур эште уңышлы тамамларһығыҙ кеүек. Был үҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙҙы тағы ла арттырыр. Шаршамбыла өмөтлө осрашыуҙар булыуы мөмкин. Йомала ыңғай ваҡиғалар көтөгөҙ.\nМәл яңы эштәрҙе башлау өсөн уңайлы. Бәғзеләргә башҡалар менән етәкселек итергә лә тура килер бәлки. Элек хәлдән килмәҫлек күренгән ниндәйҙер ҙур эште лә урынынан ҡуҙғата алырһығыҙ. Бәләкәй уңышһыҙлыҡтар осраһа ла, аҙна менән ҡәнәғәт ҡалырһығыҙ.


21 Декабрь 2016, 21:13\n22 декабрь – Энергетиктар көнөБыйыл Башҡортостандың Энергетика системаһы үҙенең 96 йыллығын билдәләй.\nУл бына нимәләр һөйләне:\n-Быйылғы йылды һәйбәт хеҙмәт күрһәткестәре менән тамамлайбыҙ. Бынан 7-8 йыл элек үк башланған эшебеҙҙе дауам итеп, 0,4 квт-лы 24,8 км оҙонлоҡтағы электр сымдарын изоляциялы сымдарға (СИП) алмаштырҙыҡ. Шулай уҡ хужалыҡ иҫәбенә 10 трансформатор урынлаштырыуға 380 мең һум аҡса тотонолдо. Иң мөһим эштәребеҙҙең береһе - Толпар ауылына 1,5 млн һумлыҡ СИП сымдарын һуҙыуҙы тамамланыҡ. Ошондай уҡ суммаға республикала тәүгеләрҙән булып 10 квт-лы һауа линияларында ике һүндереү ҡоролмаһы урынлаштырҙыҡ. Улар диспетчерға зыян күргән участкаларҙы тиҙ арала асыҡларға һәм компьютер аша һүндерергә мөмкинлек бирә. Ҡоролмалар эргәһендә кәрәҙле телефон бәйләнеше өсөн уңайлы Wi-Fi булдырылған. Ҙур сығымдар талап итһә лә, был ҡоролмалар үҙҙәрен тулыһынса аҡлай тип әйтә алам. Өсөнсө йыл инде "Аҡыллы электр селтәрҙәре" программаһы сиктәрендә ҡулланылған электр энергияһын автоматик иҫәпләү счетчиктары (АСКУЭ) урынлаштырыу эштәрен алып барабыҙ. Быйыл ошондай 81 иҫәпләү приборы ҡуйылды. Боҙолған осраҡта уларҙы үҙебеҙ алмаштырабыҙ. Киләһе йылға был һанды 500-гә еткерергә планлаштырабыҙ. Бындай ҡоролмалар башлыса электр энергияһы күп юғалған төбәктәргә ҡуйыла. 2013 йылдан бирле ошондай 1000 ҡоролма урынлаштырылған. Предприятиебыҙ 10 мең абонентты ((хужалыҡтар, юридик шәхестәр менән бергә) хеҙмәтләндерә, беҙҙең ҡарамаҡта 10 квт-лы 548 км, 0,4 квт-лы 600 км электр линияһы, 381 трансформатор подстанцияһы бар. Район халҡын сифатлы электр энергияһы менән тәьмин итеү өсөн күп кенә эштәр башҡарылды, ошо тармаҡта 7 млн һум аҡса үҙләштерелде. Уңыштарыбыҙ ҙа юҡ түгел. Мәҫәлән, Ишембай электр станцияһы йәмғиәтенә ҡараған 5 РЭС араһында техник-иҡтисади күрһәткестәр буйынса икенсе урында киләбеҙ. Быйыл линияларҙа авариялы энергия туҡтатыу осраҡтарын 89-ға тиклем кәметтек, ә 2015 йылда 139 осраҡ теркәлгәйне. Тимәк, ҡулланыусыларыбыҙ өсөн уңайһыҙлыҡтар әҙерәк булған. Ә был беҙгә бик мөһим. Әлбиттә, барлыҡ уңыштарыбыҙ нигеҙендә үҙ эшенә яуаплы ҡараған, юғары һөнәри оҫталыҡҡа эйә, берҙәм коллективтың көндәлек хеҙмәте ята. Беҙҙә барлығы 60 кеше эшләй. Араларында ҙур хеҙмәт стажына эйә булғандар ҙа бар. Шундайҙарҙан өлкән диспетчер Рәмил Зөбәйҙуллин (эш стажы -39 йыл) күптәргә өлгө булырлыҡ. Әйткәндәй, байрам уңайынан оҙаҡ йылдар фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн Р.Зөбәйҙуллин менән мастер Александр Шевелевты бүләкләп китәсәкбеҙ.\nҺүҙемде йомғаҡлап, бар коллективты, хөрмәтле ветерандарҙы һөнәри байрамыбыҙ һәм яҡынлашып килгән Яңы йыл байрамы менән ҡотлайым, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә бәхете, эштәрендә уңыштар теләйем. Киләһе йылдарҙа ла һәр йортта йылы һәм яҡты булһын өсөн тырышып эшләрбеҙ тип ышанам.\nГ.СИРАЕВА яҙып алды.


“Бына беҙ!” тип ҡысҡырмайҙар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Бына беҙ!” тип ҡысҡырмайҙар\n“Бына беҙ!” тип ҡысҡырмайҙар 12.02.2019 // Йәмғиәт\nШундай ғаиләләр була – татыулыҡтарына, эшсәнлектәренә һоҡланып туймаҫлыҡ. Улар үҙҙәре “Бына беҙ!” тип әллә ҡайҙан ҡысҡырып та тормай, тыйнаҡ ҡына йәшәй, эшләй бирә.\nМәүлиә менән Рөстәм Ғөбәевтәр тураһында тап бына ошондай һүҙҙәр әйтергә була. Уларҙың ҡулға-ҡул тотоноп, хәләл көстәре менән өй төҙөп, өс бала тәрбиәләп, гөрләтеп донъя көтөүенә ике тиҫтә йыл тулып килә.\nМәүлиә Тимерәй ҡыҙы – Балтас районының Түбәнге Ҡанһөйәр ауылы ҡыҙы, ә тормош иптәше Рөстәм Зифил улы — Яңауыл районының Байсар ауылынан. Тормош елдәре уларҙы Нефтекама ҡалаһында таныштыра.\n— Нефтекамаға килеп, балалар баҡсаһына тәрбиәсе булып урынлаштым, ятаҡтан урын бирҙеләр. Берҙәм, ҙур ғаилә кеүек йәшәнек, байрамдарҙы күңелле итеп үткәрә торғайныҡ. Бер мәл дуҫ ҡыҙҙар менән Яңы йыл бал-маскарадына йыйындыҡ. Байрамға шәмәхә төҫөндәге матур күлдәгемде кейҙем. Күрше ятаҡтан егеттәр килгәйне. Шулар араһынан оҙон буйлы сибәр егет мине бейергә саҡырҙы. Танышып, дуҫлашып киттек, ә һуңынан инде арабыҙҙа мөхәббәт хисе ҡабынды, – был һүҙҙәрҙе һөйләгәндә Мәүлиә Тимерәй ҡыҙының йөҙөндә нур балҡый.\nАта-әсәһенең танышыу тарихын инде бер нисә тапҡыр ишетһә лә, балалары ла йотлоғоп тыңлай. Эйе, йөрәктең иң түрендә һаҡланған беренсе күрешеү, танышыу минуттары нисә һөйләһәң дә татлы шул... Йәштәр, оҙаҡҡа һуҙмай, өйләнешә.\n— Иптәшем бик тырыш, ҡулынан килмәгән эше юҡ, – ти Мәүлиә ханым, Рөстәм Зифил улының булдыҡлылығы менән ғорурланып. – Өйҙө нигеҙенән башлап үҙе һалды, һәр ҡаҙағына тиклем үҙ ҡулы менән ҡаҡты. Ул – ташсы ла, электрик та, иретеп йәбештереүсе лә.\nРөстәм Зифил улының һөнәре бик яуаплы, төплө белем, тәжрибә талап итә. Ул – “Нефтехимпром Поволжье” йәмғиәтендә свкажиналарҙы химик эшкәртеү буйынса оператор.\nМәүлиә Тимерәй ҡыҙы – ике тиҫтә йыл инде “Бәпембә” балалар баҡсаһында тәрбиәсе, тормошон бәләкәстәрһеҙ күҙ алдына ла килтерә алмай. Тырыш хеҙмәте маҡтау грамоталары менән билдәләнгән.\nҒөбәевтәр балаларын хеҙмәт, ғәҙеллек, намыҫ кеүек сифаттар аша тәрбиәләй.\n— Эштең рәтен белеп, хеҙмәткә хөрмәт менән ҡарап үҫһендәр, – ти ата-әсә бер тауыштан. – Замана ата-әсәһе балаларына эш ҡушыуҙан ҡурҡа. Был дөрөҫ түгел. Беҙ хужалыҡтамы, өйҙәме, нимәгә тотонһаҡ та, балалар менән бергә башҡарырға тырышабыҙ. Атаһы ағас эше менән булыша башлаһа, һигеҙ йәшлек Рәмил шунда уҡ ҡулына ҡаҙаҡ, сүкеш ала, ана, күптән түгел ултырғыс эшләп ҡуйған, – ти әсә кеше, кинйә улы менән ғорурланып.\nЭйе, балалары һүҙ тейҙерерлек түгел. Улар – ата-әсәһенең дә, үҙҙәре уҡыған 4-се мәктәптең дә ғорурлығы. Өлкәндәре Руслан – башҡорт теле, физика, астрономия фәндәре буйынса мәктәптә һәм ҡалала үткән олимпиадалар еңеүсеһе. Әлеге көндә ул – Өфө дәүләт авиация техник университеты студенты.\nУртансылары – мөләйем Лилиә V класта уҡый, ағаһынан бер ҙә ҡалышмай, “бишле” билдәләренә генә өлгәшә. Ул үткән уҡыу йылында башҡорт теле буйынса ҡала олимпиадаһында еңеү яулаған. Шулай уҡ башҡа фәндәрҙән дә уңыштары тос ҡына.\nКинйәләре Рәмил – II класс уҡыусыһы, бик теләп “Урал батыр” эпосын ятлай, ағаһы һәм апаһы кеүек яҡшы уҡырға, күпте белергә теләй.\nРухлы ғаилә тип беләләр Ғөбәевтәрҙе Нефтекамала. “Ғаилә – туған тел һаҡсыһы” республика конкурсының муниципаль этабында балаларын милли рухта тәрбиәләгән, туған телдә иркен аралашҡан 11 ғаилә ҡатнашты. Ғөбәевтәр “Иң татыу ғаилә” номинацияһында еңеү яуланы. Үҙ сығыштарында “Туҡмаҡ әйләндереү”, “Йөҙөк һалыу” кеүек фольклор уйыны өлгөләре менән таныштырып, йырлап-бейеп сығыш яһанылар. Конкурста ҡатнашыу өсөн, алыҫ араларҙы яҡын итеп, Балтас районынан Мәүлиә ханымдың әсәһе Мәмдүҙә Сәлим ҡыҙы ла килгәйне. Уның балаларҙы, милләттәштәребеҙҙе иманға өндәгән мөнәжәте үҙе бер матур тамаша булды.\n– Конкурста ҡатнашыу кемдең идеяһы? – тип һорайым.\n– Ғаиләмде мин “ҡоторттом”, – ти Мәүлиә Тимерәй ҡыҙы. – Барлыҡ уйҙарымды тормошҡа ашырырға әҙер торған ирем, балаларым тәҡдимемде шунда уҡ күтәреп алды.\nҒөбәевтәрҙең сығышы тамашасыларҙың да, баһалама ағзаларының да күңеленә хуш килде. “Башҡортостандың халыҡ артисы, Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе, билдәле ҡурайсы Айбулат Рәхмәтуллин ҡулынан бүләккә ҡурай алыу иң тулҡынландырғыс һәм ҡыуаныслы мәл булды”, – ти Рөстәм Зифил улы.\nБына шундай һоҡланғыс ғаилә йәшәй Нефтекама ҡалаһында. Уларға киләсәктә лә именлек, сәләмәтлек һәм уңыштар ғына юлдаш булһын.\nАвтор: Гөлфирә БАЙБУЛАТОВА\nРайон: Нефтекама ҡалаһы


Баҫыуҙан оло юлға\nЙөк автомобиле водителе үлсәү контроле пункты алдында кузовындағы шәкәр сөгөлдөрөн юлға ауҙарған. Был хәл бөгөн Шишмә районында теркәлде. Юл-патруль хеҙмәте инспекторҙары ауырлығын тикшереү өсөн прицеплы КамАЗды туҡтата. Әммә яза алыуҙан ҡурҡҡан транспорт хужаһы арбаһындағы йөктө юлда бушатырға тотона. Тикшереү барышында сеймал Бүздәк районындағы хужалыҡтарҙың береһенән шәкәр заводына алып китеп барылғаны асыҡлана.\nЮлды бысратыу осрағы буйынса инспекторҙар административ протокол төҙөгән, шулай уҡ йөк автомобиленең тормоз системаһында етешһеҙлектәр ҙә табылған.\nСалауат Хилалов, Башҡортостандың үлсәү контроле хеҙмәте баш белгесе: “Йөктө үлсәргә йөрөгән ваҡытта, водитель монтировка менән кузовтағы сөгөлдөрҙөң бер өлөшөн ергә бушатты. Бының менән ул башҡа транспортҡа ҡамасаулыҡ килтерҙе. Һөҙөмтәлә, водителгә ҡарата ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре протокол төҙөнө. Автомобиль махсус туҡталышҡа йүнәлтелде”.\nҮлсәүгә баҫмағанға күрә инспекторҙар автомобилдең күпме йөк тейәгәнен билдәләй алмаған. Шуға ҡарамаҫтан, водителгә түгелгән сөгөлдөр менән ҡайтанан контроль үтергә кәрәк буласаҡ. Ауырлыҡ тейешле норманан юғары булған осраҡта штраф күләме бер нисә тапҡырға артыуы ихтимал. Туҙып ятҡан шәкәр сөгөлдөрөн иһә урындағы юл хужалығы хеҙмәткәрҙәренә ваҡытлыса юл ситенә этеп ҡуйырға тура килде.


Күп балалы ғаиләләр түләүле парковканы бушлай файҙалана ала | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n01 марта 2021 — 16:13 ГТРК «Башкортостан»\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары был ҡағиҙәне рәсми нығытырға тәҡдим итте. Төбәк парламентының сираттағы ултырышында дүрт тиҫтәнән ашыу закон проекты ҡаралды. Электр ҡеүәтендәге автомобилдәргә ихтыяжды хәстәрләү маҡсатында транспорттың был төрөндә йөрөгәндәр өсөн дә түләүле парковкаларҙы бушлай файҙаланыу мөмкинлеге ҡарала. Закон проектында билдәләнеүенсә, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, 1-се, 2-се, 3-сө төркөм инвалидтарына был социаль яҡлау сараһын күрһәтеүҙе Республика хөкүмәте көйләй. Дәүләт Йыйылышы- Ҡоролтай депутаттары Эске эштәр министры һәм Рәсәй тәфтиш комитетының Башҡортостан идаралығы етәксеһенең 2020 йылдағы эш һөҙөмтәләре тураһындағы отчетын тыңланы.


Хәбәрҙәр: Глобаль климат килешеүенә ҡул ҡуйылды.\nГлобаль климат килешеүенә ҡул ҡуйылды.\nРәсәй климат үҙгәреүенә ҡағылышлы Париж килешеүенә ҡушылды. Нью-Йорктағы БМО-ның штаб-фатирында 170-тән ашыу ил вәкиле документҡа ҡул ҡуйҙы. АҠШ дәүләт сәркәтибе Джон Керри, был мәлдең ҙур символға эйә булыуын күрһәтеп, тантанаға ейәнсәре менән килгәйне.\nУҙған йылдың декабрендә Парижда COP21 климат конференцияһында ҡабул ителгән килешеү тексында атмосфераға углекислый газды бүлеп сығарыуҙы кәметеү буйынса йөкләмәләр алынды.\n“Бығаса БМО тарихында бер көндө килешеүгә ҡул ҡуйыу өсөн 170 ил вәкилен бергә йыйып булғаны юҡ ине. Хәҙер был йөкләмә генә түгел, ул халыҡ-ара хоҡуҡиәттә үҙ урынын алған текст. Артҡа юл юҡ һәм был ҙур алға китеш,”-тип белдерҙе француз президенты Франсуа Олланд.\nЛеонардо Ди Каприо, актёр һәм изге ниәт илсеһе:\n“Беҙ бер-беребеҙҙе ҡотлай алабыҙ, тик һеҙ, үҙ илдәрегеҙгә ҡайтып, был тарихи килешеүҙә бирелгән вәғәҙәгеҙҙе үтәмәһәгеҙ, бер нәмә лә үҙгәрмәйәсәк. Ғәмәл ҡылыу ваҡыты етте - аныҡ һәм бығаса күрелмәгән ғәмәлдәр.”\nҒалимдар фекеренсә, атмосфераға углекислый газды бүлеп сығарыу температураның күтәрелеүенә һәм кире ҡайтарып булмай торған климат үҙгәрештәренә алып киләсәк. Илдәр температураның уртаса күтәрелешен Цельсий буйынса 2 градустан, хатта 1,5 градустан арттырмаҫҡа һүҙ бирә. Яңы климат килешеүе 2020 йылда Киото протоколына алмашҡа киләсәк.


Без- йондоҙҙар! - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n„Башҡортостан„ дәүләт концерт залында 4 йылдан һуң, йәнә, Гәлсәр һандуғастар! 7 ноябрҙә барыһының да күңелен яулаған проекттың гала-концерты уҙҙы. Рәсәй – Башкортостан телерадиокомпанияһында телефестиваль башланыу хаҡында иғлан итеү менән, тап ошо йәштәр тв тупһаһын атлап үтте лә инде. Ярты йыл эсендә 1-се, 2-се турҙы уңышлы уҙған 70 конкурсант араһынан һайлап алынған 20 финалист Башҡортостан дәүләт концерт залына сыҡты. Ҡабатланмаҫ алып барыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Земфира Байбулдинаны тамашасы дәррәү алҡышҡа күмде.Гәлсәр һандуғас-2015 телефестивале сиктәрендә «Гәлсәр һандуғас ҡанаты аҫтында» проекты гала-концерттың иң тулҡынландырғыс, йәнгә үтеп итерлек мәле булды. Гәлсәр һандуғас-2015„ телевизион эстрада йыр конкурс-фестивалендә Шәмдәләрҙә генә һинең утың юҡ йыры „Йыл йыры„ номинацияһын яуланы. Исемгә йырсы Хәйбулла егете Йәмил Баймырҙин, авторҙар Әлфис Ғаязов, Рәдиф Зарипов гәлсәр статуэткалар менән бүләкләнде. „Шәмдәлдәрҙә генә утың юҡ„ йыры ярты йыл эсендә тамашасылар, радиотыңлаусылар һәм телевизор ҡараусыларҙың күңелен яулап өлгөрҙө һәм бер тауыштан йыл йыры тип билдәләнде. Бынан тыш „Йыл асышы„ „Өмөт„ „Оҫта башғарыусы„ номинацияларында билдәләнделәр, Башҡортостан радиоһының яратҡан йырсыһы, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең Республика профсоюзының махсус приздары ла тапшырылды. Гала-концертта була алмағандар өсөн Рәсәй каналында һәр йома Гәлсәр һандуғастың махсус телеверсияһы күрһәтеләсәк.


Башҡортостанда хәүефле юлдар картаһы төҙөлдө - Bash.News\nБашҡортостанда хәүефле юлдар картаһы төҙөлдө\nБашҡортостанда хәүефле юлдар картаһы төҙөлдө https://bash.news/news/85027_bashortostanda_xefle_yuldar_kartay_tld/?lang=bash\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы белгестәре Өфөлә һәм республикала юл-транспорт ваҡиғалары күпләп теркәлгән урындарҙың картаһын төҙөнө.\nБындай участкаларға һуңғы 12 ай эсендә бер-береһенә оҡшаш 3-тән ашыу һәм бер нисә төрлө 5-тән күберәк авария теркәлеү һөҙөмтәһендә кешеләр һәләк булған, биләмәләр ситендәге 1 километр, биләмә эсендәге 200 метр оҙонлоҡтағы юл участкалары һәм киҫелештәре инә.\nВедомство етәксеһе Динар Ғилметдинов әйтеүенсә, проблемалы урындар видеотеркәү ҡоролмаларын яңыртыу һәм участкаларға бәйле башҡа етешһеҙлектәрҙе бөтөрөү өсөн асыҡлана. "Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар" милли проектына ярашлы, инспекция алдында 2024 йылға тиклем һәр 100 мең кешегә юлда һәләк булыусылар һанын 4-кә тиклем кәметеү бурысы тора.\nТөбәктә әле был күрһәткес 12 ярымға тиң. Динар Ғилметдинов белдереүенсә, бынан 10 йыл элек республикала хәүефле юл участкалары 400-ҙән ашһа, хәҙер улар 138-гә ҡалған. 100 участка баш ҡалаға, 7-шәр урын федераль һәм республика юлдарына, ҡалғандары район-ҡалаларға тура килә.\nДинар Ғилметдинов, Башҡортостандың ЮХХДИ идаралығы етәксеһе: “Иң күп авариялар Өфөлә. Республиканың башҡа ҙур ҡалаларында ла авариялар күп”.\nКөндәрҙең насарайыуы сәбәпле, инспекторҙар көсөргәнешле эш режимына күсерелгән. Бөгөн ете экипаж "Һамар-Өфө-Силәбе" трассаһының Иглин районындағы участкаһында күләмле тикшереүҙәр ойошторҙо. Документтарҙы тикшергән ваҡытта инспекторҙар водителдәрҙе һауа шарттарының боҙолоуы тураһында иҫкәртеп, юлдарҙа иғтибарлы булырға кәңәш итә. Ошондай уҡ күләмле рейд бөгөн Өфө-Ырымбур трассаһының Мәләүез районы участкаһында ла үтә.


Дүрткүҙ, турғай, Оҙонбуй сәхнәнән юғалмаҡсы » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Дүрткүҙ, турғай, Оҙонбуй сәхнәнән юғалмаҡсы\n14.09.2010 Дүрткүҙ, турғай, Оҙонбуй сәхнәнән юғалмаҡсы\n««Беҙгә барыбер» КВН командаһы ағзалары менән яҡшы таныш кешеләр уларҙың ниндәй шаян, йор һүҙле икәнен һәйбәт белә. Шулай булмай, уҡыусы, студент саҡтарынан уҡ сәхнәнән шаян һүҙҙәр һөйләп, «Шаяниум»дарҙа ҡатнашып йөрөүсе егеттәр бүтәнсә булдыра ла алмайҙыр.\nКоманда тәүге тапҡыр 2003 йылда Башҡорт йәштәре иттифағы тарафынан ойошторола. Әммә тора-бара беренсе составтағы йәштәрҙең күбеһе уҡып бөтөп таралыша, эшкә урынлаша, бүтән яҡтарға сығып китә. «Беҙгә барыбер»ҙәрҙән тик Әлмир генә тороп ҡала. Тик оҙаҡ яңғыҙ йөрөмәй ул, үҙ тирәһенә йәш, талантлы, ижади ҡарашлы элекке КВН-сыларҙы туплай башлай. Һөҙөмтәлә командаға Линар Хәлилов (Дүрткүҙ), Вәғиз ҡрымсурин (Турғай), Руслан Әһлиуллин (Оҙонбуй) һәм Әлмир Мөхәмәтйәров (Бамбучо) йыйыла. Республика, ҡала шаяндар һәм тапҡырҙар конкурстарында ҡатнашып, тиҙ үк популярлыҡ яулай егеттәр, тәүге урындарҙан төшмәйҙәр. Ә 2007 йылда уҙғарылған республика башҡорт һәм татар КВН командалары араһында уҙғарылған фестивалдә жюри ағзалары бер тауыштан уларға гран-при тапшыра. «Йәшлек-шоу»ҙа ла йыл һайын төрлө номинация ала улар.\nСәхнәнән шаяртып йөрөүҙән генә башланған эштең маҡсаттары кешеләрҙе көлдөрөүгә генә ҡайтып ҡалмай, ә күпкә тәрәнерәккә барып тоташа. Башҡорт теленә, башҡорт юморына ҡыҙыҡһыныу уятыу, уны үҫтереү һәм Рәсәй кимәленә – Мәскәүҙәге юғары лигаға сығарыу һәм йәштәрҙе йәлеп итерлек проекттар булдырыу – ошондай маҡсаттарға табан яйлап юлдар һалына башлаған да инде.\n2007 йылда команда йыл һайын октябрь айында уҙғарылып торған «Беҙгә барыбер» кубогына Башҡорт КВН лигаһын асҡан. Ярыштарға Өфө йәштәре генә түгел, сибайҙар, стәрлетамаҡтар ҙа әүҙем ҡушыла. «Шаян уйын» һәм «Шаяниум» юмор фестивалдәренең жюрийында ла ултыра команда ағзалары.\nӘммә «Беҙгә барыбер»ҙәр юмор өлкәһендә генә эшләмәй. Улар быйыл сентябрҙә «Беҙгә барыбер» продюсерлыҡ үҙәге асты. Башҡортостанда әле ундай үҙәк юҡ. Ә был эш талантлы, төрлө яҡтан һәләтле йәштәрҙе табып, улар менән маҡсатлы эш алып барыу, улар алдында ниндәйҙер юлдар асыу өсөн башланған. Юғиһә йәштәр бит яҙмыш ҡосағына ташланған, уларға ярҙам итеүсе, «йондоҙ» итеп балҡытыусылар юҡ кимәлендә. Шуға ла үҙ һәләтен үҫтерергә теләктәре булғандарҙың мөрәжәғәт итеүен көтөп ҡала егеттәр.\nӘ 19 сентябрҙә, әйтеп үткәнебеҙсә, «Беҙгә барыбер» КВН командаһының «Өфө уттары» клубында матур юбилей кисәһе үтәсәк. Өр-яңы программа тәҡдим ителәсәк байрамда иң «текә» артистар, иң шәп юмор, конкурстар, шаян уйындар көтөлә. Һеҙҙе аптыратып, шәп егеттәр йырлап, бейеп тә күрһәтәсәк. Тамашасыларға юбилей уңайынан бүләк итеп Өфө ҡалаһының иң танылған ди-джейҙары ла сығыш яһаясаҡ. Ә бөтәһен дә «аһ» иттерерлек фокусты байрамға саҡырылған иллюзионист күрһәтәсәк – «Беҙгә барыбер»ҙең егеттәрен сәхнәнән юҡ итәсәк! Әммә юҡҡа борсолмағыҙ, улар әле генә бөтөнләйгә юғалмаясаҡ. Шул уҡ иллюзионист уларҙы кире ҡайтарасаҡ, тигән өмөт бар. Шуға ла егеттәрҙе юғалмаҫ элек күреп ҡалырға теләһәгеҙ, кисәгә рәхим итегеҙ. Бүләктәр ҙә тотоп килһәгеҙ, юбилярҙар һис тә асыуланмаҫ. Сәхнәнән, ысын күңелдән йылмайып, баш эйә-эйә һеҙгә рәхмәт әйтеүҙәре лә бар.


Башҡорт телеме? Ул мотлаҡ уҡытылырға тейеш! | Всемирный курултай башкир\nБашҡорт телеме? Ул мотлаҡ уҡытылырға тейеш!\n22 июндә Башҡортостан Фәндәр академияһының ултырыштар залында Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының киңәйтелгән ултырышы үтте. Көн тәртибенә “Башҡорт телен өйрәнеүҙең әһәмиәте, уны һаҡлауҙың, үҫтереүҙең проблемалары һәм хәл итеү юлдары” темаһы сығарылды. Был мәсьәлә даими рәүештә күтәрелеп тора һәм был юлы ла башҡорт теленең ҡулланылышы, үҫеше һәм уның киләсәге өсөн тәү сиратта башҡорттар үҙебеҙ яуаплы һәм ошо йүнәлештә ең һыҙғанып эшләргә тейеш икәнлегебеҙ тағы бер ҡат раҫланды. Әммә әлегә һүҙ һөйләүҙән ары киткәнебеҙ юҡ.\nБөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзалары май айында мәғариф өлкәһендәге норматив документтарҙың үтәлешен өйрәнеү маҡсатында Архангел, Ауырғазы, Дәүләкән, Ейәнсура, Йылайыр, Күгәрсен, Стәрлебаш райондарының 30 мәктәбен тикшерҙе. Шул уҡ айҙа баш ҡалалағы бер төркөм ата-әсәләр “Рус телле уҡыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса” комитет төҙөп, мәктәптәрҙә, аныҡлап әйткәндә, 39-сы гимназияла, йәнәһе лә, башҡорт телен көсләп уҡытыу, ата-әсәләрҙе уҡытыу планын һайлау хоҡуғынан мәхрүм итеү мәсьәләһен күтәрҙе. БР Мәғариф өлкәһен контролләү һәм тикшереү буйынса идаралыҡ менән БР Прокуратураһы улар яҙған хатты сәбәп итеп алып, шулай уҡ Башҡортостандың белем биреү учреждениеларын тикшерҙе. Тәүге тикшереү мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу мәсьәләләренә ҡағылһа, икенсеһе – дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыуҙы үҙ эсенә алды. Әлбиттә, бөгөнгө ысынбарлыҡта ике мәсьәлә лә мөһим. Шул уҡ ваҡытта, әгәр туған тел булараҡ башҡорт телен уҡытыу федераль дәүләт белем биреү стандарттарына индерелеп, ҡануниәт йәһәтенән нығытылһа, дәүләт теле булараҡ башҡорт теле яҡлаулы ла, яҡлауһыҙ ҙа.\nТуған тел булараҡ башҡорт теле уҡытылған мәктәптәрҙә лә башҡа милләт балаларының хоҡуғы боҙолмай, сөнки улар был ваҡытта параллель рәүештә үҙҙәренең туған телен өйрәнә, йәғни татарҙар – татар, рустар – рус теле төркөмөндә уҡый. Ә бына рус мәктәптәрендә башҡорт теле дәүләт теле булараҡ уҡытыла һәм ул уҡыу пландарының вариатив өлөшөндә тормошҡа ашырыла. Ә закон буйынса хәҙер уҡыу планының вариатив өлөшөндә өйрәнеләсәк предметтар ата-әсәләрҙең дә фекерен иҫәпкә алып һайлана һәм, әгәр улар ҡаршы булғанда, башҡорт теле уҡытылмауы ла ихтимал. Ул мотлаҡ уҡытылһын өсөн уны урындағы Мәғариф министрлығы төбәк уҡытыу предметы статусы биреп, нығытып ҡуйырға тейеш була. Быны 2012 йылда донъя күргән РФ Мәғариф һәм фән министрлығының рекомендацияһы ла рөхсәт итә. Унда: “РФ субъекттары төбәк белем биреү программалары әҙерләргә, әсбаптарға (төбәк) экспертиза үткәрергә, әсбаптар нәшер итергә хоҡуҡлы”, – тип яҙылған. “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында” Федераль законда “…милли республикаларҙың икенсе дәүләт телдәре был республикаларҙың закондары нигеҙендә өйрәнелә”, тигән юлдар бар.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, “Башҡортостан Республикаһында мәғариф тураһында” законында башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға бәйле аныҡ аңлатмалар бирелмәй. Шуғалыр ҙа Башҡортостан Мәғариф министрлығы чиновниктары дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыу планын мәктәп компоненты кимәленә төшөрә. Ошо күҙлектән ҡарағанда, ата-әсәләр ҡаршы булған осраҡта, рус һәм башҡа милли мәктәптәр яңы уҡыу йылынан дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡыуҙан баш тартыуы һәм был белем биреү учреждениеларында дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыу бөтөрөлөүе ихтимал. Шул уҡ ваҡытта, бынан тиҫтә йылдар самаһы элек Татарстан Респубикаһында ла шундай инцидент күҙәтелә һәм ата-әсәләрҙең береһе хатта ошо мәсьәләне РФ Конституция Суды кимәленә алып барып еткерә һәм… еңелә. Рәсәй Федерацияһының Конституция суды 2004 йылдың 16 ноябрендә 16-П һаны аҫтында Татарстанда башланғыс, дөйөм һәм урта һөнәри белем биреү учреждениеларында дәүләт теле булараҡ татар телен уҡытыу илдең Төп Конституцияһына ҡаршы килмәүе, сөнки татар телен өйрәнеү уҡыусыларға йомғаҡлау аттестациялары үтеүгә, төп дөйөм белем һәм юғары белем алыу тураһында документ алыуға кәртә булып тормауы; был Ҡарарҙың һуңғы булыуы, ҡабаттан ҡаралмауы, ҡабул ителеү менән көсөнә инеүе һәм башҡа органдар, вазифалы кешеләрҙең раҫлауын талап итмәүе билдәләнә.\n2011 йылдың 27 ғинуарында РФ Конституция Суды 88-0-0 һанлы билдәләмәһендә Сыуашстандан шундай уҡ һорау менән мөрәжәғәт иткән Д. Н. Козловтың ялыуын ҡарауҙан баш тарта, сөнки республикаларҙың дәүләт телдәрен белем биреү учреждениеларында мотлаҡ уҡытыу, республикаларҙың дәүләт телен уҡыуҙан берәүҙең дә баш тарта алмауы тураһындағы документ (үрҙә атап кителгән 2004 йылдың 16 ноябрендәге 16-П ҡарар) бер тапҡыр ҡабул ителгән һәм ул һаман да көсөндә ҡала. Тимәк, ошондай осраҡтарҙа ла Рәсәй Федерацияһының барлыҡ милли субъекттарында рус теле менән бер ҡатарҙан икенсе дәүләт телен уҡытыуға юридик нигеҙ бар, тип иҫәпләргә мөмкин.\nЛәкин, БР Прокуратураһының республика мәктәптәрен тикшереп, уҡытыу процесындағы етешһеҙлектәрҙе асыҡлап ҡарар сығарыуынан һуң, хатта республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу буйынса сара күреләсәге тураһында белдереүен иҫәпкә лә алмайынса, баш ҡаланың ҡайһы бер мәктәптәрендә уҡытыусыларға 2017/2018 уҡыу йылында уҡыу планы үҙгәреү һәм башҡорт телен өйрәнеүгә бүленгән сәғәттәрҙең кәмеү ихтималлығы тураһында иҫкәртеү (уведомление) таратылған да инде. Ирекһеҙҙән, тағы ла “Афарин!” тиергә генә ҡала. Сөнки башҡорт теленә ҡаршы булыусылар мәғлүмәт булыу менән уны ғәмәлдә ҡуллана, ә башҡорттар, кәмәһенә һыу инә башлағансы, битарафлыҡта йөрөй бирә. Шулай булмаһа, бынан бер нисә йыл элек төбәк компонентына ингән фәндәрҙе, шул иҫәптән башҡорт телен дә, Рәсәй Мәғариф һәм фән министрлығы грифы менән нәшер ителгән дәреслектәр менән уҡытыу мотлаҡ икәнлеге асыҡланып, башҡорт теле әсбаптары ҡулланыуға яраҡһыҙ тип табылғанда, Татарстандың 21 китабы талаптарға тура килә ине инде. Беҙҙекеләр тағы һуңланы. Ярай, иҫке китаптар менән уҡытыуҙы 2018 йылға тиклем рөхсәт иттеләр, әммә мәғариф системаһында йыл 1 ғинуарҙан түгел, ә 1 сентябрҙән башлана икәнен дә оноторға ярамай. Икенсенән, 2014 йылда Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ошо мәсьәләгә һәм башҡорт телен (шул иҫәптән дәүләт теле булараҡ та) уҡытыуға бәйле киңәйтелгән ултырыш үткәрҙе. Унда урындағы ҡоролтай рәйестәре, хакимиәт башлыҡтарының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫарҙары, мәғариф идаралыҡтары етәкселәре ҡатнашты. Иң ҡыҙыҡлыһы – ҡатнашыусыларҙың барыһына ла туған телдәрҙе уҡытыуҙы яҡлаған хоҡуҡи нормативтар тупланмаһы бирелде һәм улар артабан мәктәп директорҙарына, уҡытыусыларға еткерелергә тейеш ине. Ҡоролтай ултырышының һөҙөмтәһе бөгөн килеп асыҡ күренде лә инде: башҡорт теле уҡытыусылары үҙҙәрен яҡлай алырлыҡ хоҡуҡи белемгә эйә түгел. Бында, әлбиттә, БР Мәғариф министрлығынан алып, БДБҠ, башҡа йәмәғәт ойошмалары һәм милли матбуғат сараларының эшләп еткермәүен дә билдәләргә кәрәк. Ләкин таяҡтың иң ауыр башы Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетына һәм уның барлыҡ саҡырылыш делегаттарына, Башҡарма комитет ағзаларына төшә. Өфөлә, башҡа ҡалаларҙа заманында зыялыларыбыҙҙың башҡорт мәктәптәре астырыу өсөн башҡорт ғаиләләрен ҡала буйлап, өйҙән-өйгә эҙләп йөрөгәне мәғлүм. Бөгөн мәктәптәрҙә (нигеҙҙә, башҡа телле) ата-әсәләр балалары башҡорт телен уҡымаһын өсөн башҡорт теле дәрестәренән баш тартып, үҙҙәрен икенсе милләт итеп күрһәткәндә һәм был башҡорт теле уҡытыусыларының өнһөҙ ризалығы менән башҡарылған мәлдә, ҡайҙа улар, башҡорт халҡының абруйлы, милләт яҙмышын иң алғы рәттәрҙә тороп хәл итергә тейешле, кәрәк икән, өйҙән-өйгә йөрөп башҡорттарға башҡортлоҡто аңлатырға тейешле вәкилдәре? Башҡорттарҙың аумаҡайлығы һәм милләттәштәребеҙҙең үҙ теленә битарафлығында рустар ҙа, татарҙар ҙа, башҡа милләт вәкилдәре лә ғәйепле түгел икәнен һаман аңламайбыҙ… Ғөмүмән, Башҡортостанда башҡорт теленә иғтибар һәм ихтирам тейешле кимәлдәме? Әгәр етәкселәр башҡорт телен белмәй, эш ҡағыҙҙары нигеҙҙә бер телдә генә алып барыла, ултырыштар-йыйылыштар рус телендә үтә икән, ниндәй ихтирам тураһында һүҙ булыуы мөмкин? Мәҫәлән, 14 июндә Татарстандың Дәүләт Советында Мәғариф, мәҙәниәт, фән һәм милли мәсьәләләр буйынса комитеты милли мәғариф мәсьәләләренә арналған ултырыш үткәрә. Уның эшендә ТР Дәүләт Советы рәйесе урынбаҫары Рима Ратникова, Премьер-министр урынбаҫары, мәғариф һәм фән министры Энгель Фәттәхов, муниципаль белем биреү учреждениеларының вәкәләтле органдарының профиль комиссиялары етәкселәре, комитет ҡарамағындағы эксперт советы ағзалары ҡатнаша. Ә ниңә беҙҙең республиканың дәүләт органдары вәкилдәре ҡуҙғалмай? Ни өсөн “һыуға батыусыны ҡотҡарыу – батып барыусының үҙенең ҡулында” булырға тейеш һуң?\nЭйе, бөгөн мәғариф өлкәһендә башҡортса уҡытыу, башҡорт телен уҡытыу, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу, дәреслектәр, уҡытыу пландары менән проблемалар булыуы асыҡланды, белем усаҡтарының уставтарын ҡайтанан ҡарау талап ителә. Был йүнәлештә Мәғариф министрлығы һәм уға ҡараған учреждениелар, власть органдары, йәмәғәт ойошмалары берҙәм, бер йүнәлештә эш алып барғанда ғына ыңғай һөҙөмтәләргә өлгәшергә мөмкин. Ҡыҫҡаһы, эшләргә кәрәк, йәмәғәт!\nАрхивы Выберите месяц Сентябрь 2019 (66) Август 2019 (47) Июль 2019 (29) Июнь 2019 (9) Май 2019 (4) Апрель 2019 (15) Март 2019 (8) Февраль 2019 (9) Январь 2019 (17) Декабрь 2018 (18) Ноябрь 2018 (16) Октябрь 2018 (17) Сентябрь 2018 (7) Июль 2018 (2) Июнь 2018 (2) Май 2018 (7) Апрель 2018 (16) Март 2018 (11) Февраль 2018 (6) Январь 2018 (8) Декабрь 2017 (11) Ноябрь 2017 (21) Октябрь 2017 (21) Сентябрь 2017 (19) Август 2017 (12) Июль 2017 (48) Июнь 2017 (61) Май 2017 (51) Апрель 2017 (62) Март 2017 (50) Февраль 2017 (72) Январь 2017 (36) Декабрь 2016 (75) Ноябрь 2016 (62) Октябрь 2016 (42) Сентябрь 2016 (41) Август 2016 (22) Июль 2016 (34) Июнь 2016 (65) Май 2016 (51) Апрель 2016 (62) Март 2016 (70) Февраль 2016 (24) Декабрь 2015 (1) Июнь 2015 (1)\n« Һүҙ сәнғәтендә – милләт яҙмышы\nВ Челябинской области отметили 275-летие башкирской деревни Акбашево »


2024 йылға республика тулыһынса көнкүреш ҡалдыҡтарын айырым йыйыуға күсергә тейеш\n3 Февраль 2021, 14:20\nБыл турала Хөкүмәт Президиумы ултырышында Премьер-министр Андрей Назаров белдерҙе. Әле республикала көнкүреш ҡалдыҡтарын бүлеп йыйыу йыйыуға 30-лап муниципалитет - төбәк халҡының 40 проценты йәлеп ителгән.\nЙыл аҙағына был күрһәткесте 70 процентҡа еткереү күҙаллана. Ауыл ерендә контейнер майҙансыҡтарына селтәрле контейнерҙар, ҡалаларҙа - ҡағыҙ, быяла, пластик һәм сорттарға бүленмәгән ҡалдыҡтар өсөн айырым бактар ҡуйыласаҡ. Эште яйға һылу өсөн күп ҡатлы йорттарҙа сүпүткәрәгестәрҙе ябыу, киләсәкт яңы йорттар төҙөгәндә уларҙы бөтөнләй проектҡа индермәү ҡарала.


«Туған тел–2011» Республика татар йыры конкурсы Дүртөйлөлә үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Туған тел–2011» Республика татар йыры конкурсы Дүртөйлөлә үтәсәк\n12:18, 1 марта 2011 Йәмғиәт\n«Туған тел» Республика татар йырҙарын башҡарыусылар конкурсын үткәреү урыны үҙгәрә. Быйылдан башлап ул элекке кеүек Өфөлә түгел, ә Дүртөйлөлә үтәсәк.\nЙәш таланттарҙы бында көтәләр ҙә инде: сираттағы, иҫәбе буйынса туғыҙынсы конкурс Дүртөйлөлә 17-18 мартта үткәрелә. Унда ҡатнашыу өсөн 15 йәштән 30 йәшкә тиклемге татар халыҡ һәм эстрада йырҙарын һәүәҫкәр башҡарыусылар саҡырыла. Был категорияға шулай уҡ урта махсус уҡыу йорттары вокал бүлектәренең беренсе һәм икенсе курс студенттары, махсус белемле, ләкин профессиональ сәнғәт өлкәһендә эшләмәгән солист-вокалистар ҙа ҡарай. Рәсәйҙең башҡа төбәктәре вәкилдәре лә конкурста ҡатнаша ала.\nҺайлап алыу этабында конкурсанттарға ике әҫәр башҡарырға тәҡдим ителә: татар халыҡ йыры, татар йәки башҡорт композиторы йыры йәки автор йыры — башҡарыусының һайлауына ҡарап. II турға үткән ҡатнашыусылар яңы программа тәҡдим итә.\n«Туған тел» конкурсының гала-концерты 18 мартта үтәсәк. Финалға сығыусылар менән бергә унда популяр башҡорт һәм татар эстрадаһы артистары ҡатнашасаҡ.\nТеги: конкурстар Әлфиә Әһлиуллина


Хасан Усманов. Слушать песни исполнителя и скачать онлайн\nВаҡыттарҙы һиҙмәйҽм Тик мин һинҽ эҙләйҽм Һәр тарафтан ҡарап Эҙләйҽм һәм күҙләйҽм. Яҙҙар ҽткәс көтәм Йәйгә өмөт итәм Һинҽ гҽнә көтөп Көҙҙәр,ҡыштар үтә. Ҡайҙа һуң һин йәрҽм Минҽң яҙмыш парым. Ошо йырҙарымда Бар булған моң-зарым. Яҙҙар ҽткәс көтәм Йәйгә өмөт итәм Һинҽ гҽнә көтөп Көҙҙәр,ҡыштар үтә. Мин бҽләм, ышанам Ышанам, инанам Һин көткәндҽ бҽлҽп Уйҙарҙа йыуанам. Яҙҙар ҽткәс көтәм Йәйгә өмөт итәм Һинҽ гҽнә көтөп Көҙҙәр,ҡыштар үтә.\nҒүмерҙәр бер генә\nИкебеҙгә бер яра\nМин - умырзая\nМоң тибрәләй күктәр киңлегендә, Ҡоштар китә алыҫ ерҙәргә. Сылбыр-сылбыр булып ҡоштар китә Тирәктәре йәшел илдәргә. Тирәктәре йәшел илдәргә! Беләм инде, беләм, еңел түгел, Киткәнем бар тыуған илдәрҙән! (2 раза) Һау буллашыу йәшел күҙҙәремдә Көҙгө елдәр ҡоса илдәрҙән. Беләм инде, беләм, еңел түгел, Киткәнем бар тыуған илдәрҙән. Киткәнем бар тыуған илдәрҙән! Сит илдәрҙә ҡалмаҫ ҡоштар ҙа бит, Ҡабат тыумай яҡты донъяға, Ҡанатлы ҡош нишләп ҡайтмай ҡалһын Тыуған ергә, тыуған ояға? Тыуған ергә, тыуған ояға? Беләм инде, беләм, еңел түгел, Киткәнем бар тыуған илдәрҙән! (2 раза)\nҠайғым да, шатлығым да һин\nТуй йыры (Гөлназ Ҡәҙербирҙина менән)\nРәхмәтлемен яҙмышҡа (Зилә Усманова менән)\nҺөйәм тиеп бер һүҙ яҙ әле\nЯҙмыштарҙа балан әсеһе\nБеҙ булырбыҙ бергә


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Талха Ғиниәтуллин\nТалха Ғиниәтуллин (1926)\nТалха Ғиниәтуллин 1926 йылда Башҡортостандың Учалы районы Ураҙ ауылында тыуған. Ауылдаштары һәм йәштәштәре кеүек уға йәшләй үҙ заманының иң ауыр йөктәрен күтәрешергә тура килә, колхоз эше менән шөғөлләнә. Бөйөк Ватан һуғышы башланған йылда ФЗО-ға уҡырға китә. Уны тамамлағас, заводта әллә ни оҙаҡ эшләргә тура килмәй, 1943 йылда әле ун етеһе лә тулып өлгөрмәгән егетте хәрби хеҙмәткә алалар. Оҙаҡламай Талха фронтҡа барып эләгә һәм һуғыш тамамланғансы ауыр фронт, яу юлдарын үтә, бер нисә тапҡыр яралана. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн миҙалдар менән бүләкләнә.\nТалха Ғиниәтуллин тыуған яҡтарына, Ураҙ ауылына йыш ҡына ҡайтып йөрөй, яҡташтары менән бәйләнеште өҙмәй.\n"ҺАЛДАТ ПРОЗАҺЫ" ГЕНЕРАЛЫ Талха Ғиниәтуллин. Был исем башҡорт әҙәбиәт һөйөүсеһенә хәҙер яҡшы таныш. Республика гәзит-журналдарында, нигеҙҙә, минең тәржемәлә, повесть, хикәйәләре баҫылып тора һәм бөгөнгө башҡорт прозаһын уның әҫәрҙәренән башҡа күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Ул әҙәбиәтебеҙгә һуғыш темаһын, һуғышҡа яңы ҡараш, пацифистик идеялар алып килде, прозабыҙҙы үҙенсәлекле стиль, яңы геройҙар, яңы кисерештәр, фекер-һығымталар менән байытты. Үткән һуғыш тематикаһын киң һәм тәрән яҡтырта алған рус прозаһында шартлы рәүештә өс йүнәлеште төҫмөрләргә була: генералитет (Чаковский, Карпов, Стаднюк...), лейтенант (Бондарев, Бакланов, Богомолов, Быков, Воробьев, Курочкин...) һәм һалдат (Астафьев, Кондратьев...) прозаһы. Тәүге төркөмдөң тасуир итеү объекты — полк, дивизия, корпус, армия, фронт, хатта Верховный башкомандующий ставкаһы, лейтенанттарҙыҡында — взвод, рота, батальон кимәле, ә һалдаттар төркөмөндә, билдәле, отделение, отделениелағы айырым һалдат. Кондратьевҡа тиклем ябай һалдат, оло һуғышта ҡатнашҡан бер берәмек хаҡында яҙған әҙип булманы ла тиерлек, күп әҙиптәр һуғышты йышыраҡ офицерҙар, генералдар кимәлендә генә яҡтыртты, ә дошман менән күҙгә-күҙ, йөҙгә-йөҙ осрашҡан рядовойҙы күрмәмешкә һалышты. Был ғәҙелһеҙлектең үҙ объектив һәм субъектив сәбәптәре бар, шуға күрә "күрмәмешкә һалышты", "күрәләтә яҙманылар" тип өҙә генә әйтеү бигүк дөрөҫ тә булмаҫ. Шулай килеп сыҡты: урта һәм югары рангылағы офицерҙар араһынан сыҡҡан әҙиптәр күберәк тә, әҙерлеклерәк тә ине, ә рядовойҙар, сержанттар составында ҡәләм тотоусылар аҙыраҡ, булғаны ла ҡыйыуһыҙ (фронтта офицерҙарҙан ҡурҡҡан кеүек — юғары даирәнән ҡурҡыу стереотибы), унан килеп, йәмғиәт социаль яҡтан быға әҙер түгел, Еңеү эйфорияһы дауам итә ине. Бер-бер артлы генералдар, маршалдар мемуарҙары донъя күрҙе, һуғышта иң төп көс беҙ булдыҡ, тип лейтенанттар күкрәк ҡаҡты, ә һалдат һаман, бойороҡ тыңлағандары һымаҡ, өндәшмәүсе төркөм булып ҡала бирҙе. Бына бер мәл Кондратьев, уның артынса уҡ Генатулин (Талха Ғиниәтуллин) бына ошо өсөнсө йүнәлеште башлап ебәрҙе. 80-се йылдарҙа яҡташыбыҙ элекке СССР-ҙа һуғыш темаһына яҙыусыларҙың иң күренеклеһе булып танылды. Уның фамилияһы билдәле прозаиктарҙың исем-шәрифе менән бергә аталды, әҫәрҙәре күҙәтеүҙәрҙә тикшерелде, өлгө итеп ҡуйылды. Үҙәк журналдар, үҙәк нәшриәттәр повесть, хикәйәләрен баҫты. Айырым әҫәрҙәре Германияла, Польшала, Чехословакияла, Ҡытайҙа, Һиндостанда, һ. б. илдәрҙә донъя күрҙе, һөҙөмтәлә беҙ тап Талха Ғиниәтуллин прозаһы аша генералдар, лейтенанттар биргән бойороҡ һуңғы инстанция булған ябай һалдатҡа барып етеүен, уның, ошо бойороҡҡа буйһоноп, окоптан күтәрелеүен һәм бойороҡтоң үтәлеү-үтәлмәүе барыбер ҙә һалдаттың көсөнә, таҫыллығына, ныҡлығына бәйле икәнен күрҙек. Ни генә тимә, алыш, бәрелеш уңышы — армия иерархияһының иң түбән вәкилдәре елкәһендә. Берлиндың Трептов-паркында Е. Вучетичтың "Азат итеүсе һуғышсыға" тигән билдәле скульптураһы бар ине (хәҙер бармы-юҡмы, белмәйем), проза өлкәһендә шундай геройҙы табырға ҡушһалар, мин һис икеләнмәй Т. Ғиниәтуллиндың ябай һалдатын, үҙе әйтмешләй, "пехтура"ны атар инем. Талха Ғиниәтуллиндың әҙәбиәткә килеү юлы ауыр, һикәлтәле. Торғонлоҡ йылдары идеологияһы уның ижадын ҡабул итмәне, ошо идеологияға нигеҙләнгән социалистик реализм принциптары әҙип өсөн дә ят ине. Һөҙөмтәлә уның тәүге хикәйәһе — 1961 йылда, йәғни яҙыусыға 36 йәш саҡта, беренсе китабы 1969 йылда, йәғни яҙыусыға 44 йәштә саҡта ғына донъя күрә. Бик ҡыйбатҡа төшә уға башҡалар һымаҡ шыма яҙа белмәүе, бик ҡыйбатҡа төшә көтөүгә ҡушылмай яңғыҙ йөрөүе. Һуғыш дөрөҫлөгөн, сигенеүҙе, ҡурҡыуҙы, һуғышҡа бармаҫ өсөн бармаҡтарын ҡырҡҡан, күҙен боҙған, аҡылдан "яҙған" кешеләрҙе һүрәтләгән повестары кире ҡайтарыла, ә "Һөжүм" тигән повесы ун биш йыл буйы редакциянан-редакцияға йөрөй, баҫылған башҡа әҫәрҙәре лә ҡыҫҡартылып, төҙәтелеп, цензуранан таралып сығарыла. Улар нәшер ителһә, совет ҡоролошон тотоп торған бағаналар ауыр, социалистик идеялар шик аҫтына алыныр инеме икән ни? Юҡ, әлбиттә. Илдә бер партиялыҡ ҡына хөкөм һөргән кеүек, дөрөҫөрәге, шуның һөҙөмтәһе булараҡ, бер идеология ғына йәшәй, әҙәбиәттә, сәнғәттә соцреализм хакимлыҡ итә — саҡ ҡына ситкә баҫтыңмы, үҙеңсә фекерләй, теге йәки был күренеште үҙеңсә тасуирлай башланыңмы, һин — диссидент. Талха Ғиниәтуллиндың төп бәләһе, әҫәрҙәренең унар, ун бишәр йылдар буйы саңланып журнал, нәшриәт кәштәләрендә ятыуының сәбәбе лә ана шул үҙенсә яҙыуында, дөйөм хорға ҡушыла белмәүендә, тирә-яҡты, кешеләрҙе, йәмғиәттәге кире яҡтарҙы үҙенсә күреүендә, тормошто нисек бар шул көйө һүрәтләүендә! Әгәр ул ваҡиғаларҙы шымартһа, осло мөйөштәрҙе урап үтһә, әлбиттә, дөйөм ҡор тарафынан ҡабул ителеп, күптән төрлө кимәлдәге награда, премияларға лайыҡ булған булыр ине... Талха Ғиниәтуллин әҫәрҙәренең күбеһе — автобиографик характерҙа. Иртә атай-әсәйһеҙ ҡалыу, ауыр бала саҡ, ФЗО, завод, һуғыш, һуғыштан һуң төрлө төҙөлөштәрҙә эшләү, институт, яҙыша башлау, әҫәрҙәренең баҫылмауы уның күп кенә повестарында ҡабатлана, бер-береһенә күсеп йөрөй. Йәғни автор, нигеҙҙә, үҙе кисергәнен, үҙенең башынан үткәндәрҙе яҙа, шуға ла улар ифрат тормошсан, ышандырғыс, хис-тойғоға, бала саҡ, йәшлек кисерештәренә бай. Еңел уҡылһа ла, Т. Ғиниәтуллин прозаһы ҡатмарлы, күп ҡатлы, күп ҡырлы. Уға фекер тослоғо, характерҙар, уйҙар бәрелеше, тәрән психологизм хас. Герой тормошо ауыл, ил тормошо менән бергә, йәнәшә бара, илдәге хәл-ваҡиғалар солғанышында сағыла, ул — уның, сәйәсәттең, ҡоло, шул уҡ ваҡытта актив ҡатнашыусыһы ла, шуны ижад итеүсе лә. Т. Ғиниәтуллин әҫәрҙәре йыш ҡына тормоштоң ҡараңғы яҡтарын яҡтыртыусан. Яҙыусы, нигеҙҙә, үҙен яҙа, тиҙәр. Үҙ башынан үткәндәре шулай һоро төҫтә булғас, нисек оптимистик рухта яҙырға тейеш һуң? Ә, үтә натурализмға бирелеп китә, тигәндәргә минең фекер былай. Беҙ бындай прозаға күнекмәгәнбеҙ, фекерләү кимәле, ҡабул итеү кимәле түбән әле беҙҙең, художестволы әҙәбиәттә төрлө тасуирлау, күрһәтеү сара-алымдары булыу ихтималлығын уйлап еткермәйбеҙ. Ул шулай яҙа, һәм беҙгә уны нисек бар — шулай ҡабул итергә кәрәктер. Әҙиптең ижад даирәһе һуғыш тематикаһы ғына түгел, әлбиттә. Ул бөгөнгө көн темаһына ла, балалар, йәштәр, ҡарттар тураһында ла берҙәй талантлы итеп яҙа ала. Шулай ҙа мин уның ижад кредоһын былай тип билдәләр инем: һуғыш һәм һуғыш ҡалдырған һағыш. Һуғыш үтте, һағышы ҡалды һәм был йән яраһы һис төҙәлмәй, киреһенсә, йылдар үткән һайын, тәрәнәйә генә бара. Ваҡыт — табип, ул бөтәһен дә дауалай, тиҙәр. Т. Ғиниәтуллин геройҙарын ул дауаламай, ә һыҙландыра, үкендерә, төштәренә кереп йонсота. Мәҫәлән, әҙиптең "Һуғышта йөҙ аҙым" исемле хикәйәһендә ошондай юлдар бар: "Ғүмерем буйы йүгерәм, арҡамда автомат прицелының кескәй ҡара тәреһен тойоп, йылдар аша йәшенер өсөн асыҡ мунса ишегенә ынтылам. Кем белә, бәлки, үлемдән ҡасам тип, ҡотолғоһоҙ рәүештә атыу көткән урынға йүгерәмдер..." Был юлдарға аңлатма кәрәкмәй, ҡеүәтләп шуны ғына әйтмәксемен: һуғыш ваҡиғалары, һуғыш күренештәре яҙыусының әҫәрҙәренә төрлө юҫыҡтан тороп, төрлө һында тасуирлана, әммә бар ерҙә бер нәмә ҡабатлана, ул — йөрәккә инеп ултырған һары һағыш... Шуныһы ҡыуаныслы: Т. Ғиниәтуллин русса яҙһа ла, күп әҫәрҙәренең мөхите — башҡорт ерлеге. Урал тәбиғәте, тау-һыуҙары, ялан-туғайҙары; күп әҫәрҙәрендә — башҡорт характеры, ғөрөф-ғәҙәттәре, йолалары, исемдәре. Әҙип үҙе тыуған ерҙәренән алыҫта йәшәгәнгәмелер, бөтә ижадында ҡыҙыл еп булып ниндәйҙер һағыныу һәм ностальгия һиҙелә, ул юлдарҙа — эмоциональ күтәренкелек һәм һоҡланыу. Шундай уй ҙа башҡа килә: яҙыусы Ураҙҙа йәшәһә, тәбиғәт хозурлығын шулай һоҡланғыс тасуирлай алыр инеме икән? Юҡтыр. Көн дә күргәндең бәҫе бөтәлер, төҫө уңалыр... Ошо уйға икенсеһе лә ялғана: әҙип үҙ ауылында йәки Өфөлә йәшәһә, әлегәсә юғары кимәлдәге хикәйә, повестар ижад итә алыр инеме икән? Шикләнәм. Мәскәү юғарылығын, Мәскәү кимәлен бындағы провинциализм менән сағыштырырлыҡмы. Аралашыу, юғары ерҙә юғары булырға тырышыу сәмен дә онотмайыҡ. ...Дөрөҫөн әйткәндә, юбилей мәҡәләһе булманы инде был. Йыйынтыҡтарын, айырым әҫәрҙәрен һанау, авторҙың уларҙа сағылыш тапҡан уй-фекерҙәрен барлау урынына хикәйә, повестарын уҡыу, тәржемә итеү барышында тыуған ҡайһы бер күҙәтеүҙәрем менән уртаҡлашыу ғына килеп сыҡты. Хәйер, мин әллә ни олоға дәғүә лә итмәнем. Оло әҙиптең, ҙур художниктың тәрәнлеген асыу, уның рухи донъяһына үтеп инеү — етди ғалимдар, етди тәнҡитселәр эше. Киләһе көндәрҙә уның ижады буйынса монографиялар, мәҡәләләр яҙылыр, әҫәрҙәре уҡыу дәреслектәренә инер, исеме әҙәбиәт һөйөүселәрҙең теленән төшмәҫ. Минең быға иманым камил. Талха Ғиниәтуллин ижады быға һис шикһеҙ лайыҡ. (Әмир Әминев) 2000 й.


Гәзиттең номеры: 94 » Гәзиттең номеры: 94 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 94\n«Биш ҡыҙым - биш шатлығым»24.11.2017\nЯҙмышына мең рәхмәтле Айгөл Фәттәхова. Янында сәскәләй биш ҡыҙы, ҡар-бурандарҙан һаҡлап, яҡлап барыусы ныҡлы терәге - ире бар.\nАйгөл Шәфҡәт ҡыҙы Килмәк ауылынан, Булат Ғиниәт улы Комсомольскийҙан. Береһе - көньяҡта, икенсеһе - төньяҡта йәшәһәләр ҙә, ике йәш йөрәк бер-береһен табып ғаилә ҡора. Ғаилә Учалы ҡалаһында төпләнә. Айгөл Шәфҡәт ҡыҙы 10-сы мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта, тормош иптәше тау-байыҡтырыу комбинатында слесарь булып эшләй.\n- Әйҙә, үтегеҙ, һеҙҙе күптән көтәбеҙ, - тип фатир ишеген мөләйем ҡатын асты.\nКүп бала тапҡан ханымға һис оҡшамаған, ыҡсым ғына кәүҙәле. Бала табыу гүзәл затты йәшәртә, тип дөрөҫ әйтәләр. Айгөл Шәфҡәт ҡыҙы быға асыҡ миҫал.\nТөпкө бүлмәнән күҙҙәренән шуҡлыҡ осҡондары сәсрәгән өс ҡыҙсыҡ тыпырлашып килеп сыҡты. Сабинаға - 6, Самираға - 4, бәләкәстәре Заринаға 3 йәш.\nТормош балалар менән йәмле25.11.2016\nҺәр бала үҙ ризығы менән тыуа. Сабыйын тәү тапҡыр күкрәгенә ҡыҫҡан әсәнән дә бәхетлерәк, бала һөйөүенә төрөнөп йәшәгән атайҙан да ғорурыраҡ кеше, шат ауаздарға күмелгән йорттан да яҡтыраҡ мөхит бармы икән донъяла? «Әсә мөхәббәте ҡояштан ҡайнар, йондоҙҙарҙан бейек, диңгеҙҙәрҙән тәрән бит ул», - тип сағыштырған Риф Мифтахов. Ҡатын-ҡыҙҙың бар булмышы, тәбиғәттән һалынған асылы ошоға ҡоролған. Был йәһәттән, Рәсүл ауылында йәшәүсе Әлфинә Камалетдинова бәхетле ҡатын. Ул биш балаға ғүмер бүләк иткән.\nӘлфинә Айрат ҡыҙы Иҫтамғол ауылы һылыуы, тормош иптәше Харис Талха улы Ҡотойҙан. Тәү-ҙә тормош иптәшенең ауылында йәшәйҙәр, һу-ңынан Әсәлек капита-лына Рәсүлдән йорт һатып алып шунда күсәләр.


Башҡорт Википедияһында «Башҡортостан 100» вики-марафонының сираттағы этабына старт бирелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда нисек баланы ғаиләгә алырға?\n17:26, 22 февраля 2018 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 22 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\n«Беҙ реаль эштәр башҡарабыҙ. Кисә «Башҡортостан 100» халыҡ-ара супер-викиконкурсының дүртенсе этабы башланды. Социаль селтәрҙә Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре һәм дуҫтарыбыҙ «туған телеңдә бер мәҡәлә» акцияһын әүҙем күтәреп алды. Кисә ҡатнашыусылар һаны — 14, мәҡәләләр 15 ине. Берәүһе — украин, өсәүһе азербайжан телендә. Рәхмәт, дуҫтар!» — тип хәбәр итә Facebook селтәрендәге сәхифәһендә танылған журналист һәм Башҡорт Википедияһының әүҙем ирекмәне Зәйтүнә Ниғәмәтйәнова.\n«Был — ысын мәғәнәһендә халыҡ-ара конкурс. Бынан алдағы этаптарҙа, башҡорт ирекмәндәре менән бергә, бүрәт, украин, лезгин, эрзян, белорус, азербайжан, грузин, мари, рус, әрмән, тыва, чечен, Люксембург, Ҡырым татарҙары бүлектәре вәкилдәре ҡатнашты. Улар Википедияла Башҡортостан тураһында 2500 самаһы мәҡәлә яҙҙы», — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев.\nКонкурстың дүртенсе этабының партнеры — «Берҙәм Рәсәйҙең йәш гвардияһы» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе.\n«Йәш гвардия ағзалары тарихи хәтерҙе һаҡлауға Рәсәй Федерацияһы Президенты гранты сиктәрендә вики-марафонды яҡлау башланғысы менән сығыш яһаны. Хәҙер беҙ бишенсе, һуңғы этап, шулай уҡ әүҙем мөхәррирҙәр — «Башҡортостан 100» вики-марафоны еңеүселәренә Башҡортостанға вики-экскурсия ойоштороу өсөн партнерҙар эҙләйбеҙ», — тип өҫтәне Башҡорт Википедияһы администраторы.\nТеги: Википедия, республиканың 100 йыллығы


Телефон менән фото менән танышты - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nМенән бразилияның бразилиа онлайн на тәржемәсе\nБразилия тәбиғәте теле юҡ\nПортугал теле-йәмғиәттең айырым бер өлөшө шулай тип аталды ғәҙәти булып, ул ысынбарлыҡҡапортугал теле вариациялары булыуы тороуы ла артыҡ.\nБразилия менән америка британия һәм португал һәм инглиз версиялар араһындағы айырма бары тик хәҡиҡәтте сағыштыра.\n«айырым» тел теле араһында айырма ҡайһы бер тармаҡтарына булышлыҡ сағыла был. Әммә бөтә телдәре тураһында һәм бразилия кеүек тойола өсөн берҙәм универсаль тураһында һөйләү мөмкин түгел,...\nМенән булдырылған һәм йыл ҡыҙ өсөн никах ғаилә менән телефон менән таныштырҙы. Фото менән булһа теркәлгән\nӘгәр һеҙҙе кеше, үҙе бөтә ул\nХалыҡ-ара сервис биреп булмай, шуға күрә төрлө илдәрҙә кеше менән аралашыу мөмкинлеге барБынан тыш, һеҙ был сайта таба алаһығыҙ мөхәббәт үҙе генә түгел, әммә ябай кешеләр менән, һеҙ улар аңламай. Дуҫтары менән аралашты, фотоға һәм алмаштары булғандың барыһын да эшләй, һеҙҙең өсөн күңелле аралашыу булды. Половинка таба алмай күп кенә кешеләр икенсе реаль тормош үҙе, сөнки беренсе осрашыуҙа кешенең незнаковый менән бара алмай. Бразилия менән танышыу...\nПортугал теле, бразилия - видео ҡарау\nБразилия теленең нигеҙе\nПортугал теленә өйрәтеү буйынса беҙҙең менән бергә интернет бразилия(интернет)беҙҙең каналды яҙылған - видео төркөмөнә инеп таныша бразилия - бразилия менән португалия теле буйынса уҡыу түләүһеҙ вебинар ғариза яҙып ҡалдырған. Әгәр һеҙ португал телдә уҡырға теләүе португал теле һәм португал теле телдәре тапма әгәр һеҙ был һүҙҙәр һеҙ ждет әгәр һеҙҙең видео һеҙҙең өсөн португалия менән мөнәсәбәте айырым.\nЧерновцы никах теркәү өсөн бушлай һәм етди мөнәсәбәт юҡ танышыу, осрашыу һәм\nСпаткання з дзяўчатамі на Філіпінах для замужжа і сур'ёзных адносін\nрулетка видео чат иң яҡшы ч рулетка иғлан танышты таныш булмаған теркәлгән видео онлайн топ 10 чатрулетка бөтә донъя ҡыҙ менән танышып видео без теркәлгән видеочивать чатта теркәлергә рулетка менән ҡыҙы 18 фото танышты видео сайтында танышырға


Шос һәм Брикс илдәренең меңдән ашыу эшҡыуары ҡыштың тәүге көнөн Өфөлә ҡаршыланы\nБөгөн баш ҡалала бизнес форум асылды. Абруйлы сарала Рәсәйҙең 34 төбәгенән һәм тиҫтәнән ашыу сит илдән делегаттар ҡатнаша. Форум ике көн буйы дауам итә. Уның сиктәрендә түңәрәк өҫтәлдәр, фекер алышыу майҙансыҡтары, килешеүҙәргә ҡул ҡуйыу ҡаралған.\nКөньяҡ Африка эшҡыуарҙарының башҡорт балын тәмләп иҫе китте, татлы ла, шифалы ла, төрҙәре лә күп һәм оҙаҡ та һаҡлана. Баҡтиһәң, уларҙа нәҙекәйбилдәр балды көнбағыштан ғына йыя һәм алты аҙнанан һуң ҡулланып булмай икән, боҙола башлай. Африкаға күстәнәскә башҡорт балы алына, ә эшлекле һөйләшеүгә килгәндә ҡунаҡтарҙы авиация сәнәғәте өсөн Башҡортостан яғыулығы ҡыҙыҡһындыра. Улар үҙҙәре лә биояғыулыҡ етештерә авокадо менән мангонан.\nЧаук Филипп Джр, авиация компанияһының идарасы директоры: «Мин бында аэропорттарға яғыулыҡтың тура заводтан оҙатылыуын һәм бик юғары сифатлы булыуын ишетеп килдем. Ошо өлкәлә хеҙмәттәшлек итеү ниәте бар».\nӘ бына ҡытайҙар башҡорт балы тураһында ғына түгел, халыҡтың йолалары, ғөрөф-ғәҙәттәре тураһында ла яҡшы хәбәрҙар. Хэйлунцзян провинцияһында милләттәштәребеҙ байтаҡ, хатта мосолман учреждениелары ла бар. Уларҙы күк төҫтәге алтаҡталар буйынса танып була. Ҡытайҙар күстәнәскә ағас ҡалаҡ алырға уйлай, баҡтиһәң, ҡытай балалары 4 йәшкәсә таяҡ урынына ҡалаҡ тота икән, тик мәрмәрҙән. Был провинция Рәсәйгә яҡын, шуға уларҙы хеҙмәттәшлектең бөтә йүнәлештәре лә ҡыҙыҡһындыра.\nШос һәм Брикс илдәренең бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумы икенсе тапҡыр үтә. Был юлы урта һәм бәләкәй бизнесты борсоған бик күп проблемалар хаҡында һүҙ бара, отчет материалдарын кәметеү, документация буйынса үҙәкләштерелгән мәғлүмәти ярҙам, инфраструктураны яҡшыртыу, дәүләт һатып алыуҙарында ҡатнашыу һәм башҡалар. Тауарҙы сит илдәргә сығарыуҙың да үҙ нескәлектәре бар.\nФорумда алыҫ сит илдәрҙән тыш , элекке союздаш республика вәкилдәре күп, улар менән хеҙмәттәшлекте көйләү айырыуса уңайлы. Әле тап төбәктәр араһындағы эшлекле бәйләнештәрҙе нығытыуға ныҡлы иғтибар бирелә.\nСара Башҡортостан эшҡыуарҙары өсөн дә файҙалы. Күп кенә йүнселдәр яңы идеяларҙы тап ошонда таба йәки инвесторҙар менән таныша. Мәҫәлән, әле Ҡыйғылар крахмал етештереү ниәте менән яна, был уй былтырғы форумдан һуң тыуған.\nФорум сиктәрендә бөгөн үк бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйылды. Үҙ ҡаҙаныңда ҡайнап ҡына алға китеп булмай, яңы башланғыстарға нигеҙ һалыу өсөн башҡа төбәктәрҙең эш тәжрибәһе менән танышыу, фекер алышыу мотлаҡ. Һәм ҡануни документтар ҙа ошондай осрашыуҙарҙың һөҙөмтәләре, тәҡдимдәр буйынса ҡабул ителә. Сарала\nШос һәм Брикс илдәренең бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумы ике көн буйы дауам итә. Былтыр сара күберәк танышыу, фекер алышыу форматында барһа, быйыл аныҡ проекттар өҫтөнлөк итә. Иғтибар үҙәгендәге төр йүнәлештәр-ауыл хужалығы, франчайзинг, йәш йүнселдәр иҫәбен арттырыу. Шулай уҡ бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә йүнәлтелгән уңышлы ҡануни һәм финанс документтар буйынсча тәжрибә уртаҡлашыу ҙа ҡаралған.


СКА-ны тағы еңдек\n18-ендә «Салауат Юлаев» Ҡаҙанда «Аҡ Барыҫ» менән сәкәләште. Сентябрҙә юлаевсылар үҙ боҙонда унан еңелгәйне. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был юлы ла бәхет беҙгә йылмайманы. Өфөләрҙән Антон Бурдасов иҫәпте асыуы булды, хужалар уны тигеҙләп тә ҡуйҙы. Артабан «Аҡ Барыҫ» уйынсылары, бер-бер артлы йәнә ике шайба индереп, уңышты нығытты. Ҡапҡасыбыҙ Йоха Метсоланы Андрей Кареев алмаштырҙы, көрәш ҡыҙҙы, әммә иҫәп башҡаса үҙгәрмәне: 1:3. Еңелдек.\n22 октябрҙә юлаевсылар үҙ боҙонда «Авангард» уйынсыларынан өҫтәлмә ваҡытта футбол иҫәбенә еңелде: 0:1. Еңелеүгә ҡарамаҫтан, был уйында иң шәп уйынсы тип юлаевсыларҙың голкиперы Йоха Метсола танылды. Ул үҙ ҡапҡаһына ташланған 43 шайбаның 42-һен ҡаҡлыҡтырған.\nИке көн элек «Салауат» Санкт-Петербургтың СКА-һын ҡабул итте. Беренсе уйында юлаевсылар уларҙы 4:1 иҫәбенә ҡыйратҡайны. Был юлы ла уңыш яҡташтарыбыҙға йылмайҙы. Еңеү голын уйын тамамланырға 20 секунд ҡалғанда Теему Хартикайнен индерҙе. 2:1.


Туҡланыуҙа етешһеҙлектәр асыҡлана\n3 Декабрь 2018, 19:44\nРайондың белем биреү усаҡтарындағы туҡланыуҙың аутсорсинг системаһына күсеүе ата-әсәләрҙә әленән-әле ризаһыҙлыҡтар тыуҙырып тора. Бер ҡатын “Бәйләнештә” социаль селтәре аша республика етәксеһенә мөрәжәғәт итеп, уның һорауы “Инцидент” программаһы күҙәтеүенә эләкте. Тулыраҡ...\n“Мәктәптәге төшкө аш баланың һаулығын формалаштыра. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә шундай ғаиләләр ҙә бар: мәктәптә һәйбәт туҡланыу – балалар өсөн ҡайнар аш ашауҙың берҙән-бер мөмкинлеге. Шуға балалар туҡланыуы – бик һиҙгер өлкә, эшебеҙҙең һәм иғтибарыбыҙҙың мөһим йүнәлеше”, – тигәйне Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий ХӘБИРОВ республиканың белем биреү учреждениеларында туҡланыуҙы ойоштороу мәсьәләһенә арналған кәңәшмәһендә.\nРайондың белем биреү усаҡтарындағы туҡланыуҙың аутсорсинг системаһына күсеүе ата-әсәләрҙә әленән-әле ризаһыҙлыҡтар тыуҙырып тора. Бер ҡатын “Бәйләнештә” социаль селтәре аша республика етәксеһенә мөрәжәғәт итеп, уның һорауы “Инцидент” программаһы күҙәтеүенә эләкте.\n“Радий Фәрит улы, мәктәптәрҙәге һәм балалар баҡсаларындағы аутсорсинг туҡланыу системаһына ҡарата берәй сара күрһәгеҙ ине. Мәҫәлән, бөгөн Янғантау мәктәбендә төшкө ашҡа 140 грамм манный бутҡаһы булды. Ярай беренсе кластар, ә өлкән класта уҡыусыларға шундай аштан һуң 5 дәрес ултыраһы барәле. Беҙгә ниңә аралашсылар кәрәк? Йәшелсәне һәр саҡ үҙебеҙҙең мәктәптең баҡсаһында үҫтерә инек. Уҡыусылар рәхәтләнеп ашай торғайны. Быйылдан балалар аслы-туҡлы йөрөй, ашҡаҙандары ла ауырта башланы. Мәктәп уҡыусылары төшкә тиклем уҡый ҙа ул, ә киске бишкә тиклем йөрөгән балалар баҡсаһы сабыйҙары ни эшләргә тейеш?” – тип яҙған унда әсәләрҙең береһе.\nСалауат районы хакимиәте башлығы Марс КАШАПОВ, һорауҙы ҡабул итеп, һуңынан “Бәйләнештә” селтәрендә уға яуап яҙҙы.\n– Һеҙҙең мөрәжәғәт буйынса район хакимиәтенән комиссия аутсорсинг компанияһы вәкиле Рәфис Зәйнетдинов менән берлектә Янғантау мәктәбендә һәм балалар баҡсаһында туҡланыу ойоштороуға тикшереү үткәрҙе, – ти унда район башлығы. – Тикшереү икенсе блюдоларҙың нормаға тап килеүен, йәғни 200 грамм булыуын асыҡланы. Туҡланыуҙы ойоштороусы мәктәп яны участкаһы йәшелсәләрен дә алып, улар ризыҡ әҙерләүҙә файҙаланыла. Балалар баҡсаһын сифатһыҙ аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү осраҡтары ла, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тикшереү мәлендә билдәле булды.\n29 ноябрҙәге менюны тикшергәндә, икенде (полдник) ашы йәшелсә винегретынан (60 гр.), шәкәрле сәй (200 гр.), бойҙай оно икмәгенән (30 гр.) торғаны асыҡланды. Ул блюдолар бергә – норма. Әммә винегретты бөтә балалар ҙа яратмай, шуға ла ашауға туймайҙар. Комиссия туҡланыуҙы ойоштороуға яуаплы кешеләргә менюны үҙгәртеп, уны сифатлы аҙыҡҡа алмаштырырға ҡушты.\nСентябрҙә граждандарҙың мөрәжәғәте буйынса беҙ аутсорсинг компанияһы һәм ата-әсәләр комитеты вәкилдәре менән кәңәшмә уҙғарҙыҡ. Унан һуң хәл яҡшырҙы. “Янғантау” шифаханаһы менән дә төп аҙыҡ-түлекте (ит, һөт продукцияһын, икмәк-булка изделиеларын) тәьмин итеүгә һөйләшеүгә өлгәштек. Блюдолар менюһы нормаһына ла төҙәтмәләр индерелде. Шуларҙан бутҡа, бәрәңге иҙмәһе 140-тан 200 грамға тиклем арттырылды.\nАта-әсәләр комитеты ҡарарына ярашлы, районда иртәнге аш хаҡы бер кешегә, йәшенә ҡарамай, көнөнә 20 һум тора. Әлбиттә, был тәҡдим ителгән норманан аҙ һәм ул барлыҡ уҡыусыларға ла бер үк. Туҡланыу өсөн иғәнә хаҡы ата-әсәләр йыйылышында билдәләнә. Ата-әсәләр иғәнәһе суммаһын арттырғанда ғына норманы күбәйтергә һәм ассортиментты киңәйтергә мөмкин. Хәл яҡшы яҡҡа үҙгәрер тип, һеҙҙең кеүек, мин дә ышанам.


«Берҙәм Рәсәй» партияһының реаль эштәр проекты Өфөнөң Совет районын төҙөкләндереүгә лә ҙур өлөш индерә\nӘй урамында асылған балалар майҙансығы быға асыҡ дәлил. Эргә-тирәлә йәшәүсе халыҡтың депутаттарға ғаризаһы нигеҙендә бында заманса уйын майҙансығы сафҡа инде.\nОшо көнгә тиклем был тирәлә балалар майҙансығы булмау сәбәпле, ҡыҙҙар-маалйҙар күрше йорттарға уйнарға йөрәгән. Үҙҙәрендә заманса майҙансыҡ асылыу олоһо-кесеһе өсөн ҙур ҡыуаныс. Айырыуса күмәк бала тәрбиәләгән әсәләрҙең шатлығының сиге юҡ.\nӘй урамының 75-се йорто алдында төҙөлгән майҙансыҡ хәүефһеҙ һәм сағыу төҫтә. Өлкәндәргә балалары өсөн хафаланырға түгел. Бөтә майҙансыҡ ус төбөндәге кеүек һәр яҡтан күренеп тора.\nБынан ары был ихатала йәшәүсе балалар буш ваҡытын компьютерға текләп үткәрмәҫ. Майҙансыҡта уҡыуҙан ҡайтышлай кесе йәштәге мәктәп уҡыусылары ла туҡталып, саф һауала уйнай ала.\nБалалар майҙансығы бында йәшәүсе ата-әсәләрҙең депутаттарға мөрәжәғәте нигеҙендә төҙөлгән. Уны төҙөүгә һәм йыһазландырыуға 250 мең һум аҡса бүленгән. Өфөнөң Совет районында тағы ла ошондай уҡ 13 майҙансыҡ сафҡа инәсәк. Балалар майҙансығы булмаған башҡа йорттарҙа йәшәүселәр ҙә үҙҙәренең балалары өсөн уйын майҙансыҡтары төҙөтөүҙе һорап урындағы власть вәкилдәренә мөрәжәғәт итә ала. Мөрәжәғәт реаль эштәр проекты нигеҙендә тормошҡа ашырыласаҡ.


Рөстәм Хәмитов: «Башнефть» акциялар пакетын Башҡортостан милкенә тапшырыу – республикабыҙ өсөн тарихи ваҡиға // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Башнефть» акциялар пакетын Башҡортостан милкенә тапшырыу – республикабыҙ өсөн тарихи ваҡиға\n10:56, 23 июня 2015 Сәйәсәт\nРөстәм Хәмитов: «Башнефть» акциялар пакетын Башҡортостан милкенә тапшырыу – республикабыҙ өсөн тарихи ваҡиға Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 23 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\n«Башнефть» компанияһының 25 процент плюс бер акцияһын Башҡортостан милкенә тапшырыу – тарихи ғәҙеллекте тергеҙеү һәм яңы финанс мөмкинлектәрен алыу йәһәтенән республика өсөн тарихи ваҡиға. Ошо хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов журналистар менән осрашыуҙа белдерҙе. Төбәк етәксеһе Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡул ҡуйған тейешле указға аңлатма бирҙе.\nРеспублика Башлығы, Башҡортостанға тапшырылған акциялар пакетының хаҡы 90 миллиард һум самаһы тәшкил итә, тип билдәләне.\n– Акцияларҙың бөгөнгө хаҡы юғары түгел. Уларҙың хаҡы артҡан осраҡта Башҡортостан пакетының хаҡы ла күтәреләсәк. «Башнефть» компанияһы үҫешергә, үҙенең акционерҙарына табыш килтерергә тейеш. Республика шунан сығып ошо пакет – 25 процент плюс бер акция – менән идара итәсәк, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика етәксеһе фекеренсә, «Башнефть» акциялар пакетын алыу төбәк өсөн яңы мөмкинлектәр аса.\n– Беҙ төрлө социаль бурыстарҙы хәл итеүгә күберәк аҡса йүнәлтә аласаҡбыҙ. Был нефть табылған биләмәләрҙе (мин республикабыҙҙы күҙ уңында тотам), социаль именлекте үҫтереүгә бәйле. Был мәҙәниәтте, фәнде, мәғарифты, спортты үҫтереү мәсьәләләренә ҡағыла. Бер һүҙ менән әйткәндә, бөгөнгө көндә республика алдында торған төрлө эштәр һәм бурыстар. Рәсәй Президентының Указы республикаға ҙур объекттарҙы финанслау һәм социаль бурыстарҙы хәл итеү мөмкинлеге бирә, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк Башлығы.\nБашҡортостан етәксеһе 2014 йылғы дивидендтарҙы файҙаланыу буйынса уй-ниәттәре менән уртаҡлашты.\n– Компания дивидендтарының суммаһы яҡынса 20 миллиард һум тәшкил итәсәге хаҡында иғлан ителгәйне. Уның сирек өлөшө 5 миллиард һум буласаҡ. Ошо аҡсаларҙың күбеһе мәктәптәр, дауаханалар, балалар баҡсалары, юлдар һалыу, һыу үткәргестәр төҙөү өсөн тотоноласаҡ. Күпмелер өлөшө спорт командаларына ярҙам итеүгә йүнәлтеләсәк, – тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.\n«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте Рәсәйҙең 20-нән ашыу төбәгендә һәм сит илдә эшмәкәрлек алып бара. Үткән йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙә нефть табыу буйынса алтынсы (17,8 миллион тонна) һәм уны беренсел эшкәртеү буйынса дүртенсе урынды (21,7 миллион тонна) биләй.\nТеги: башнефть, бр башлығы