Баш ҡалала Яңы йыл йәрминкәләре дауам итә\nОло байрам яҡынлашҡандан-яҡынлаша, баҙарҙарҙа халыҡ та ишәйә. Ғәҙәти йәрминкәләр менән бер рәттән байрам киоскылары ла эш башланы. Улар бәләкәй генә ағас йорт формаһында эшләнгән.\nӘлегә 15-кә яҡын ошондай киоск эшләй. Бында тәҡдим ителгән ассортимент байрам өҫтәленә тап килә. Йомортҡа, ҡош-ҡорт, ит деликатестары, шулай уҡ «Ағиҙел» башҡорт художестволы кәсептәр предприятиеһы сувенирҙары. Матур булыуҙарына ҡарамаҫтан, бындай сауҙа рәттәре ғәҙәти йәрминкәләргә йөрөргә теләүселәрҙе кәметәсәк тип әйтеп булмай. Айырыуса ял көндәрендә баҙарҙарҙа үтерлек түгел. Байрам өҫтәленә һәр кем үҙе теләгән һыйҙар әҙерләмәксе, улар араһында ит һәм йәшелсә-емеш.


Республикала грипп һәм ОРВИ менән сирләүселәр күбәйә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n16:25, 18 февраля 2020 Йәмғиәт\nРеспубликала грипп һәм ОРВИ менән сирләүселәр күбәйә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБашҡортостанда грипп һәм ОРВИ менән сирләүселәр күбәйә. Уҙған аҙнала, 10 февралдән 16-һына тиклем, республикала 41 133 кеше ауырып киткән, күпселеге балалар – 26 меңдән ашыу осраҡ. Республика Роспотребнадзор идаралығы ошондай мәғлүмәттәр килтерә.\nКиҫкен респиратор вирус инфекцияһы буйынса эпидемия сиге 70% күтәрелгән, бынан алдағы аҙна менән сағыштырғанда 12,5% артҡан.\nӨфөлә яҡынса диагноздар буйынса 11 979 грипп һәм ОРВИ менән сирләү осрағы теркәлгән, шул иҫәптән балаларҙа – 6 471 осраҡ.\n«Лаборатор тикшеренеүҙәрҙә сирлеләрҙә грипп һәм грипп этиологияһына ҡарамаған вирустар барлығы асыҡланған», — тип хәбәр иттеләр Роспотребнадзорҙың Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, күпселек уҡыусыларҙың сирләүенә бәйле Өфө, Бәләбәй, Нефтекама, Салауат ҡалаларында, Дыуан районында бөтә мәктәптәр карантинға ябылған. 323 мәктәптә, 10 мәктәп-интернатта һәм 56 балалар баҡсаһында, шулай уҡ мәктәптәрҙә 201 класта, балалар баҡсаларында 19 төркөмдә белем биреү туҡтатылған.\nТеги: грипп һәм ОРВИ


Хәтирәләр хәтер яңырта\nБилдәле шағирә һәм публицист Зөһрә Ҡотлогилдина бына бер нисә йыл инде һуғыш осоро балаларының, тыл хеҙмәтсәндәренең иҫтәлектәрен йыйыу менән шөғөлләнә. Былтыр өсөнсө йыйынтығы китап булып баҫылып сыҡты. Ябай кешеләрҙең батырлығы һәм фиҙакәрлеге тураһында һөйләгән трилогия Башҡортостан журналистикаһында өр-яңы күренеш булыуы менән дә иғтибарға лайыҡ.\n– Зөһрә Сәлимйән ҡыҙы, һуғыш осоронда тылдағы хеҙмәт темаһына тотоноп китеүегеҙ нимәнән һәм нисек башланды? Уның әһәмиәте нимәлә?\n– Белорус яҙыусыһы Светлана Алексиевичтың «У войны не женское лицо» тигән китабы мине уйға һалды. Һуғышта врач, санитарка, медсестра ғына булып ҡатнашмаған ҡатын-ҡыҙҙар: ашнаҡсылар ҙа, кер йыуыусылар ҙа, парикмахерҙар ҙа... һәм башҡа бик күп һөнәр эйәләре лә булған. Улар күргән-кисергәндәрен тетрәндергес итеп һөйләй. Шунда миңә: «Ә тылда еңел булғанмы ни тормош?» тигән уй килде: балаларының ауыҙынан өҙөп, фронтҡа тип һуңғы ризыҡтарын ебәргәндәр, алһыҙ-ялһыҙ, көнө-төнө ирҙәр урынына эшләгәндәр. Ит, һөт, май, йомортҡа, йөн буйынса һалынған планды үтәгәндәр, заем түләгәндәр, урман ҡырҡырға барғандар, сабата кейеп, торф ҡырҡҡандар, заводтарҙа эшләгәндәр, һал ағыҙғандар. Маршал Жуковтың шундай һүҙҙәрен иҫкә төшөрәйек: «Әгәр тыл булмаһа, беҙ еңә алмаҫ инек», – тигән ул.\nБыл, ысынлап та, шулай. Әллә ҡайҙан миҫал эҙләйһе түгел, беҙҙең ғаилә тарихын ғына алайыҡ. Әниебеҙ Миңһылыу Шәрифйән ҡыҙына һуғыш башланғанда 13 йәш була. Өлкәндәр нимә эшләһә, шуны башҡара, 15 йәштән тракторға ултыра. Өҫкә кейем дә, ашарға ризыҡ та юҡ. Төнө буйы ер һөрә. Тәгәрмәсле был техниканың өҫтән дә, эргә-тирәнән дә ябыуы юҡ, таң атып ҡырау төшкәндә әниемдең башындағы йоҡаҡ ҡына шәлендә ап-аҡ ҡырау була. Тракторын ҡалдырып, төндә бер нисә саҡрымдағы ауылға ҡайтҡанда бүреләргә осрап, саҡ тере ҡала. Шул йылдарҙағы аслыҡ, яланғаслыҡ, һалҡын тейҙереүҙәр, ҡыш буйына ялан ҡул менән трактор ремонтлауҙар йылдар үтеү менән әсәйебеҙҙе аяҡһыҙ ҡалдырҙы. Ул егерме йылдан ашыу йөрөй алмай ултырҙы, I төркөм инвалиды булды.\nАтайыбыҙ Сәлимйән Ноғман улы һуғыштан ауырып, яраланып ҡайтҡан. Ир көсө кәрәккәс, тракторҙа эшләгән. Күрше Урта Мотал ауылына ярҙамға барғанда әниебеҙҙе күреп, бер-береһен оҡшатып, яҙмыштарын бәйләгәндәр. Апайым Миңлегөл Хисамова менән беҙ донъяға килгәнбеҙ. Атайыбыҙҙың сире көсәйеп, 1953 йылда вафат булғанында апайыма – 4, миңә йәш ярым булған.\nҺуғыш ваҡытында тылда эшләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың һөйләгәндәрен яҙып алырға булғас, әнием бик хупланы, хатта ашыҡтырҙы. Сөнки ул быуын инәйҙәре, ағайҙары берәм-берәм яҡты донъянан китә башланы.\nШулай итеп, мин Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына «Һуғыш балалары – тарих яралары» тигән йыйынтыҡ әҙерләнем. Унда үҙебеҙҙең Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылынан тыш, башҡа төбәктәрҙән, хатта Силәбе, Татарстан яҡтарынан да 65 тыл ветеранының, һуғыш балаларының иҫтәлектәре тупланды.\nБыл китап баҫылғас, тыл ветерандары: «Беҙ иҫән саҡта һөйләгәндәребеҙҙе яҙып алып ҡалығыҙ», – тип миңә тағы ла бурыс йөкмәтте.\nӘлеге Светлана Алексиевичтың «Последние свидетели» тигән тағы бер китабы донъя күргәйне. Унда һуғыш балаларының иҫтәлектәре тупланғайны.\nТылда ла кескәй генә балалар ҙа күрмәгәнен күргән. Аталары – һуғышта, әсәләре – ҡырҙа эштә, балалар – өйҙә ас. Серек бәрәңге эҙләп, тотош баҡса ерен яңынан ҡаҙып сыҡһындармы, яланда ашарға яраҡлы ниндәй үлән бар – шуларҙы йыйһындармы, ҡышҡы һыуыҡҡа ҡарамай, тубыҡтан көрт йырып, урманға утынға барһындармы. Колхозға эшкә сыҡҡан кешеләрҙе көнөнә бер тапҡыр ашаталар тигәс, бәләкәй генә балалар ҙа яланаяҡ ҡамыл йырып, билсән утаған, башаҡ йыйған. Хәйер һорашып йөрөүселәр менән ил тулған.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына әҙерләгән китап «Һуғыш яралаған бала саҡ» тип аталды. «Йыйынтыҡтарың 3 том булһын инде, Еңеүҙең 75 йыллығына өсөнсө китабыңды сығар», – тип әйтеүселәр булды. Һәм «Һуғыш балалары һөйләй» тигән баҫма донъя күрҙе. Унда Ленинград блокадаһын кисергәндәр, эвакуация менән Башҡортостанға килеүселәрҙең дә иҫтәлектәре инде.\nБыл китаптарҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Күренекле прозаик, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Солтангәрәев, тәүге йыйынтыҡҡа фатиха биреп, былай тигәйне: «Һәр яҙыусының тарихта ҡала торған бер китабы була. Был һинең шундай китап буласаҡ».\nКитапты бер ултырып ҡына уҡып булмай, өлөшләп, бүлеп кенә уҡырға мөмкин, тине бик күп кешеләр һәм әҙиптәр. Илле йәште үткән бер ир уҙаманы хатта ҡатынына уны уҡыуҙы тыйып ҡуйған, бик ауыр китап, ҡыйын булыр, тигән.\n...Ләкин уҡырға кәрәк. Яраның һыҙлауын бөтөрөр өсөн шешкән урынды ҡырҡып ташларға ла тура килә бит ҡайһы саҡ, теште лә һыҙлаһа, алып ташлайҙар. Шуның шикелле һыҙланыуҙар тулы иҫтәлектәрҙе уҡып, бөгөнгөнөң ҡәҙерен белер өсөн уҡырға кәрәк был китаптарҙы. Улар беҙҙең тарихыбыҙ, ә тарихты онотмаҫҡа һәм белергә кәрәк.\n– Һуғыш осорона бәйле иҫтәлектәрҙе йыйыуҙың үҙенсәлеге нимәлә? Кешеләр был хаҡта теләп һөйләйме әллә баш тартыусылар ҙа бармы?\n– Төрлө хәлдәр булды. Ҡайһы берәүҙәр: «Һеҙгә һөйләүҙән миңә ни файҙа?» – тип, ишектәрен шарт ябып ҡуйыусылар ҙа осраны. Бер инәй, һөйләгән өсөн аҡса бирәһеңме һуң, тип һораны. Беҙ иптәшем Нияз Мәһәҙиев менән күберәк бергә йөрөргә тырыштыҡ. Райондарға улыбыҙ Азамат машина менән алып барҙы. Өфөлә лә шәхси өйҙәрендә йәшәгән кешеләр бар, уларҙың ҡапҡаларынан да үтеп булмай, уҫал эттәре абалап килеп сыға. Бер мәлде Өфө – Шишмә маршруткаһында өлкән йәштәге бер инәй менән һөйләшеп, адресын һорай башлағайным, бер ҡатын: «Аферистка! – тип миңә ябырылды. – Ҡарттарҙы алдап, өйҙәренә барып, әллә нимәләр эшләргә уйлайһыңмы?» – ти. Журналист танытмаһын күрһәткәс: «Ундай ҡатырғаларҙы хәҙер әллә күпме эшләтеп алырға була», – тине. Беҙгә ул ҡатындың яһиллығынан бигерәк маршруткала ултырған кешеләрҙең береһенең ауыҙ асып һүҙ әйтмәүе аптыратты.\nӘлбиттә, интервью алған өсөн аҡса бирә алманыҡ. Әммә бер генә ветеранға ла буш ҡул менән барманыҡ: хәйерҙәрен дә бирҙек, күстәнәстәр менән дә ҡыуандырҙыҡ.\nОшо өс китапты әҙерләгәндә ни бары өс кеше: «Беҙ һуғышта ауырлыҡ күрмәнек, асыҡманыҡ», – тине. Булһа, булғандыр. Ейәнсура районының Иләмле ауылынан Сания Мусинаның иҫтәлектәрендә һөйләнгәнсә, колхоз рәйесенең алты балаһы булып, шуларҙың өсәү-дүртәүһе эштән ҡайтҡан ҡатындарҙың ҡаршыһына сығып: «Нимә урланығыҙ, күпме урланығыҙ?» – тип ҡысҡырып торған. Фронтҡа тип ит йыйғандан һуң ауылда тәмле һурпа еҫтәре таралған өйҙәр ҙә булған, иң матур ойоҡтарҙы үҙҙәре кейеп йөрөүселәрҙе лә күргән халыҡ. Ә шул уҡ ваҡытта күпселек яланаяҡ йөрөгән, үлгән малды ашаған, тиреһен ҡайнатып аш бешергән, балаларына ҡабырлыҡ бер ниндәй ризығы ла булмағас, әсә кешенең ҡаҙанға мунса ташын һалып, ҡайнатып: «Бына бит һаман бешмәй, ҡаты», – тип ғәзиздәрен әүрәтеп, тегеләре көтә-көтә арып, йоҡлап киткән осраҡтар ҙа булған.\nИҫтәлектәр йыйыуҙың да үҙенсәлеге бар, әлбиттә. Оло йәштәге инәй-бабайҙар тота килеп һуғыш осорон һөйләй башламай, бөтә тормошон тасуирларға тотона. Түҙемлек менән тыңлап ултыраһың. Ҡайһы берәүҙәр ҡоро һүҙҙәр менән «шулай булды, былай булды» тип әйтә лә тағы бер үк ваҡиғаны һөйләй башлай. Яйлап-яйлап, төрлө һорауҙар биреп, хәтерендә ҡалған иң үҙәккә үткән хәлдәрҙе иҫтәренә төшөрттөрөп, яҙып алаһың.\nБер ауылдан бер нисә кешенең иҫтәлектәрен яҙып алғас, ҡайһы берәүҙәр: «Ул үҙенең төрмәлә ултырғанын һөйләнеме?» – тип һораны. Шишмә һәм Ауырғазы райондарында булды был хәлдәр. Беҙ, әлбиттә, уларҙың бер ус башаҡ өсөн бер нисә йыл ултырғандарын да белә инек, әммә был хаҡта үҙҙәре әйтмәгәс, китапҡа ла индерергә ҡыйманыҡ, үҙҙәренән һорарға ла уңайһыҙландыҡ. Заманы ҡаты булған бит. Балаларҙы астан үлтерәһеңме ни? Ә бит ҡайһы бер ерҙәрҙә күрмәмешкә һалышҡан етәкселәр ҙә булған. Шулай итеп ауылдаштарына ярҙам итергә тырышҡандар.\nТуймазы районының Бишҡурай ауылында\n«Һуғыш яралаған бала саҡ» китабының исем туйы\n– Иң иҫтә ҡалған, тетрәндергән осрашыу ҡайҙа кем менән булды?\n– Әбйәлил районының Теләш ауылынан дүрт-биш йәшлек Фатима Ғәйнуллинаның атаһы ла, әсәһе лә үлеп киткәс, башта туғандарында йәшәй, аҙаҡ уны Ташбулат ауылында асылған балалар йортона тапшыралар. Ҡарабалыҡты тигән күлдән балалар ашханаға һыу ташыған. Шунда кемеһенеңдер ҡулында бейәләйе булмағас, Фатиманың нәскийен биреп тороуын һорағандар. Ҡыҙыҡай ҡаршылашып тормайынса аяғындағы нәскийен сискән дә биргән. Иҙәндә түңәрәк яһап ашап ултырғанда иптәштәре араһынан берәү шул хаҡта әйтеп, тәрбиәсегә ошаҡлаған. Сәриә тигән ҡатын аяғындағы быймаһы, өҫтөндәге кейеме менән балаларҙы ашаҡлап, был баланы ҡулынан тотоп алып өҫкә күтәргән дә ишеккә табан ырғытҡан. Бәрелеүҙән ишек асылып киткән һәм бала коридор уртаһына барып ятҡан. Ул ғына ла етмәгән, ялан баш, ялан аяҡ, ситса күлдәк кенә кейгән ҡыҙыҡайҙы тәрбиәсе: «Илап торған була!» – тип елтерәтеп тышҡа сығарып, ҡар өҫтөнә баҫтырған. Ҡышҡы һыуыҡ көн. Төркөмдәге бөтә балаларҙың ҡысҡырып илағаны ишетелгән.\nКүпме ваҡыт торғандыр, Фатималарҙың тыуған ауылы Теләштән балалар йортона ат менән утын ташыған Сәйфулла ағай быны күреп ҡалып, директор бүлмәһенә алып киткән. Кире бүлмәгә килтергәндәрендә баланың илауҙан һыны ҡатып, бер нәмә лә һиҙмәй. Үкенескә күрә, тылда ла, үҙебеҙҙең кешеләр араһында ла шундай ҡаты күңелле кешеләр ҙә була. Шундай күренештәрҙе нисек тыныс тыңларға һәм тыныс уҡырға мөмкин. Фатима Ғәйнуллина киләсәктә билдәле мәҙәниәт хеҙмәткәре булып китә, Бөрйәндә мәҙәниәтте үҫтереүгә күп көс һала. Талантлы йырсыбыҙ Әлфиә Юлсуринаның әсәһе тураһында барҙы һүҙ.\nҺәр иҫтәлек һайын ошондай тетрәткес ваҡиғалар хәтерҙә ҡалып, оҙаҡ ваҡыт онотолмай, күңелдәрҙе һыҡратып йәшәй.\n...Тағы бер ваҡиға иҫтән сыҡмай. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына «Һуғыш яралаған бала саҡ» тигән китап сыҡҡас, 9 Май көндө беҙҙе Шишмә районының Әри ауылына осрашыуға саҡырҙылар. Беҙ иптәшем Нияз Мәһәҙиев менән тантаналы йыйылышта ветерандарға йыйынтыҡты тапшырҙыҡ. Сараның аҙағында мәктәп янындағы баҡсала һәр ғаилә һуғышта ятып ҡалған туғандары, яҡындарына арнап, ағас ултыртырға сыҡты. Йәшерәктәр соҡор ҡаҙа, өлкәндәр ағасты тотоп тора. Аҙаҡ эргәһенә яугирҙың исем-фамилияһы яҙылған таҡта ҡаҙап ҡуйыла. Баҡса шау-гөр килә. Шул саҡ Нияз: «Ҡарағыҙ! Күккә ҡарағыҙ!» – тип ҡысҡырып ебәрҙе. Бөтәһе лә эштәрен туҡтатып, күккә төбәлде. Ә унда... ҡаңғылдашып торналар осоп бара ине. Хәс тә авар шағиры Рәсүл Ғамзатовтың бөтә донъяға билдәле йырындағы һымаҡ. Нияз яратҡан шағиры Рафаэль Сафиндың «Ҡыр ҡаҙҙары» тигән шиғырын һөйләй башланы. Күптәрҙең күҙҙәрендә – йәш. Был мөғжизәгә бөтәһе лә аптыраны. Хоҙайҙың ҡөҙрәтеме ул? Әйтерһең дә, яуҙан ҡайта алмаған ауылдаштары Еңеү көнөндә туғандарына сәләм биреп үтте, ҡош булып рухтары ҡайтты...\n...Был китаптарҙы уҡырға кәрәк. Өс томға 300-ләп һуғыш балаһының иҫтәлеге тупланған. Ленинград, Силәбе, Һамар, Брест өлкәһе, Украинаның Ворошиловград (хәҙерге Луганск), Харьков ҡалаларынан эвакуация менән Башҡортостанға килгән ветерандарҙың һөйләгәндәре бигерәк тә тетрәткес. 3 йәшлек кенә Ленинград ҡыҙы Людмила Цареградскаяның блокадалағы ҡаланан сығып, эвакуация менән һуғыш булмаған ерҙәргә юлланып, Краснодар крайында, Кавказда, Үзбәкстанда йөрөп, ниһайәт, Өфөгә килеп төпләнеүе үҙе бер ҡот осҡос фильм кеүек күҙ алдына баҫа.\n– Һеҙҙең яҙмалар төрлө төбәктәрҙән йыйылған. Улар нигеҙендә төрлө райондарға, ауылдарға хас ауырлыҡтар хаҡында һүҙ йөрөтөп буламы, әллә айырма юҡмы?\n– Яғы-яғы менән төрлөсә ауырлыҡ кисергән ауыл халҡы. Мәҫәлән, Ишембай районының Ҡалғаҫау ауылынан (хәҙер ул бөткән) Миңләхмәт Байғазин үҙенең иҫтәлектәрендә, беҙҙе урман ҡотҡарҙы, тип хәтерләй. Күптәр промартелдә эшләгән, септә һуҡҡандар. Улар кавалерия дивизияһының аттарына кәрәк булған. Йүкәнән ҡап тоҡтар эшләгәндәр. Улары балыҡ ташыр өсөн Мурманск, Владивосток яҡтарына ебәрелгән. Сабата ла үргәндәр. Балалар ҙа көнөнә дүрт пар сабата өлгөртөп тапшырған. Бер пары 40 тин торған. Дүртәүһе өсөн бирелгән аҡсаны йыйып, Стәрле баҙарынан ашарға алырға мөмкин булған. Сабаталарҙы ла фронтҡа ебәргәндәр.\nҺуғыш буйы икмәктең ни икәнен белмәгән балалар ашарға яраҡлы үләндәрҙе тоҡлап йыйып, ҡыйыҡ аҫтында киптереп, аҫып ҡуйғандар, ҡыш ашҡа һалып ашағандар.\nАтайҙары умарта, солоҡ ҡорттары тотҡан. Балын һатып, иш янына ҡуш яһағандар. Ашарҙарына бер нәмә лә булмағанда кәрәҙле бал сәйнәп ултырғандар.\nПромартелгә һөйәндән, уҫаҡтан сабып көрәк тә яһайҙар.\nМәләүез районының Арыҫлан ауылынан Сәриә Кәбироваға һуғыш башланғанда 10 йәш була. Нөгөш аръяғына сығып, ҡоро утын йыйып ҡайталар ҙа, бәләкәй сана менән һөйрәп, 15 саҡрымдағы Мәләүезгә китәләр. Утынды һатып, бер биҙрә өшөгән бәрәңге, бер-ике өшөгән ҡабаҡ, сынаяҡ ҙурлыҡ ҡына ике бәләкәй көлсә алып ҡайталар. Ҡыш буйы шулай утын ташыйҙар. Ужа тигән күрше ауылдағы урыҫтарға йөн ойоҡтар, мамыҡ шәлдәр бәйләгән.\nТөрлө райондарҙағы ветерандарҙың иҫтәлектәрен яҙғанда үҙем өсөн күп кенә яңылыҡтар белдем. Мәҫәлән, Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылынан Маһира Сарбаева апай, ул саҡта 10 йәшлек ҡыҙыҡай, әхирәте менән йәйәүләп 25 саҡрымда ятҡан Ермолаевкаға атаһы янына китә. Әхирәте ағаһын күрергә бара. Атаһы бер мәрйәлә фатирҙа торған була, ул юлдан арып, асығып килгән балаларға ҡылған сәйе эсерә. Был хаҡта минең бер ҡайҙа ла ишеткәнем дә, уҡығаным да юҡ ине. Ҡылған сәскә атһа, ағыулы була, уны хатта аттар ҙа ашамай, тип тағы берәү иҫтәлегендә телгә алғайны.\nШишмә районы ауылдарынан йән аҫрар өсөн Өфөгә ҡатыҡ һатырға йөрөүҙәре хаҡында электән бөтәһенә лә билдәлелер инде.\nКөйөргәҙе районының Илкәнәй ауылынан Әбделхаҡ Әхтәмов иптәштәре менән бергә Мәләүез баҙарына бесән алып барып һатҡандар.\nЯлан яҡтарынан урманлы төбәккә урман ҡырҡырға, торфҡа, һал ағыҙырға ебәргәндәр. Әбделхаҡ ағай ҙа һуғыш ваҡытында ла, унан һуң да өс ҡыш урман киҫә, ете ҡыш ағас тарттырыуҙа эшләй.\nКушнаренко районының Ҡупай ауылында тыуған 9 йәшлек Миләүшә Ғәзизова (хәҙер Мостафина) 500 грамм ашлыҡ өсөн биш йылға хөкөм ителгән әсәһенә Өфөгә айына ике тапҡыр бәрәңге алып барып, иҫән ҡалдыра. Йәй биштәргә аҫып, ҡыш санаға һалып ҡапсыҡ менән киптерелгән бәрәңге ташый.\nКөйөргәҙе районының Таймаҫ ауылынан 13 йәшлек Тамара Абдуллинаның һөйләүенсә, ҡатындар Ырымбур баҙарына үҙҙәренән арттырып йыйған майҙарын, тауыҡ йомортҡаһы ҙурлығында ғына итеп йомарланған аҡбалсыҡтар алып барып һатҡан. Ә Ырымбурҙан шешәгә һалынған тоҙло һыу алып ҡайталар. Кәрәсингә нефть сыҡҡан ергә – Ишембайға баралар.\nБалтас районынан фронтҡа бесән дә ебәргәндәр, Ейәнсура районында һарыҡ һөтөнән брынза эшләп оҙатҡандар. Шишмә районының Бикәй ауылынан 9 йәшлек Сәйфулла Әхмәҙиев малайҙар менән көнө буйы ат көтә. Ашатырға башҡа аҙыҡ булмағас, төндә лә яланға алып сығалар. Сөнки һуғыш башланғас, бында Мәскәүҙән И. Мечников исемендәге институт эвакуацияланған була. Уның белгестәре аттарҙың ҡанынан, лимфаһынан алынған сыворотканан дарыуҙар етештерә. Сыворотка алыр өсөн аттар туҡ булырға тейеш. Сәйфулла атаһы менән аҙнаһына ике тапҡыр ошо сыворотканы Өфөгә алып барып йөрөй.\n14 – 15 йәшлек үҫмерҙәрҙе йә ФЗО-ға, йә ситкә эшкә ебәрәләр. Илеш районының Үрге Маншыр ауылынан Ғәзимә Сөләймәнова Свердловск өлкәһенең Аятка тигән ерендә торф сығара. Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылынан Мәфтуха Мусина урман ҡырҡырға ебәрелә. Әсәһен күрергә ҡайтып барған ҡыҙҙы ауылдарына етеп кенә барғанда кире бороп алып китәләр. Әсәйемде күрәм дә иртәгә үк барып етәм, тиеүенә лә ҡарамайҙар. Әсәһе ауырып ятҡан була, ҡыҙ уны ҡабат күрә алмай.\nСтәрлетамаҡ районының Талас ауылынан Тәслимә Ғөбәйҙуллинаны ФЗО-ға ебәрәләр, ташсы ла була, төҙөлөштә лә, заводта ла эшләй. Көйөргәҙе районының Ялсыҡай ауылынан Фәриҙә Сәғитова апай Орехово-Зуевола торф ҡырҡа. Бишбүләк районының Бикҡол ауылынан Асия Ҡасимованы ла, Федоровка районының Батыр ауылынан Заһира Багаеваны (Мостафина) ла Свердловск яғына торф эшенә ебәрәләр. Белорет районының Үткәл ауылынан Әсмә Ғәлимйәнова Инйәрҙә һал ағыҙыуҙа эшләй.\nКешеләрҙең йәшәгән ерҙәренә ҡарап көнитмештәре лә төрлөсә. Ялан яҡтарында күберәк иген эшендә йөрөйҙәр: ҡул менән сәсәләр, үгеҙ менән тырматалар, ашлыҡ утайҙар, уралар, көлтәләйҙәр, ҡыш буйына һуғалар. Урман яҡтарында үҙенсә башҡа. Ҡайһы саҡта беҙгә бер ғаиләнән ике кешенең иҫтәлеген яҙырға тура килде. Былар бер-береһен ҡабатлап һөйләрҙәр микән тип шикләнеберәк ҡараһаҡ, икеһе ике төрлө ваҡиғаларҙы иҫкә төшөрөп һөйләне. Мәҫәлән, Көйөргәҙе районының Илкәнәй ауылынан Хөбәйбә апай менән Әбделхаҡ ағай Әхтәмовтар, бер өй эсендә йәшәһәләр ҙә, эштәре, күргән-кисергәндәре бер-береһенекенә оҡшамаған булып сыҡты. Сөнки Әбделхаҡ ағай һуғыш башланыу менән фронтҡа китеүселәрҙе ат менән Ишембайға, Стәрлегә тимер юл вокзалына оҙатып йөрөй, урман эшендә була, ә 10 йәшлек Хөбәйбә колхоздың бер эшенән дә ҡалмай үгеҙ менән һабан һөрә, һыйыр менән ер тырмата, утауға йөрөй, трактористың ярҙамсыһы ла була. Һәр өйгә үлсәп бирелгән өсәр тоҡ игенде таҙарталар, фронтҡа туҡмас һымаҡ итеп турап бәрәңге киптереп ебәрәләр, мәктәпкә, конторға бүлеп бирелгән делянкала утын да әҙерләйҙәр.\nРеспублика Хәрби Дан музейында һуғыш балалары\nүҙҙәренең иҫтәлектәре ингән китапты алып ҡыуанды\n...Ялан яҡтарында, утын булмағас, тиҙәк яғалар. Һыйырҙарын һауып, иртән көтөүгә ҡыуғас, әсәйҙәре бәләкәс балаларына биҙрә тоттороп арттарынан ебәрә. Улар шулай һыйыр тиҙәген йыйып алып ҡайтып ҡышҡылыҡҡа киптерә.\n...Ветерандар һөйләгәнен тыңлап, улар менән бергә үҙебеҙ ҙә ҡушылып илап ултырабыҙ. Ҡайтҡас та, төнө буйы тыныслана алмай, ауырып китәбеҙ. Ҡулъяҙмаларҙы китапҡа әҙерләгәндә йәнә йөрәктәр ауырта. Корректура уҡығанда тағы ла илата. Ленинград блокадаһын кисергән Лира Зәки ҡыҙы Дәүләтованың: «Һин беҙҙеке хәҙер!» – тип әйтеүендә лә дөрөҫлөк бар.\n– Геройҙарығыҙҙың бөгөнгө тормошо менән ҡыҙыҡһынаһығыҙмы, улар көнкүреше менән ризамы, ниндәй теләктәре, хыялдары бар?\n– «Беҙҙе ташлама, онотма, килеп йөрө», – тине Кушнаренко районының Мәмәк ауылынан Рәйсә Абъяпарова апай. Һуғыш башланғанда уға 11 йәш була. Башаҡ та йыйғандар, урманға утынға ла йөрөгәндәр. Бәләкәй арбаға бер ҡапсыҡ бәрәңге һалып, Өфөгә һатырға ла барғандар. Уның аҡсаһына ашарға жмых, көнбағыш төбө алып ҡайтҡандар. Ағыулы башаҡ ашап, өй һайын икешәр, дүртәр, хатта бишәр кеше үлгән, шуларҙы зыярат янына йыйып, күлдән һыу ташып, өҫтәренә һибеп, берәр ҡапсыҡҡа өсәр кешене һалып күмгәндәр.\nРәйсә апай ауыр үткәнен, һуғыш мәлендә күргән-кисергәндәрен тыңлаусы, аңлаусы булғанға шул тиклем ҡыуанды.\nАтай-әсәйҙәрен тыңларға балаларының ваҡыттары ла юҡтыр, күрәһең, тигән уй ҡалды.\nҺуғыш балалары иғтибарға мохтаж. Бигерәк тә яңғыҙ йәшәгәндәре. Ленинград блокадаһын кисергән Лира Дәүләтова апай һәр ваҡыт шылтыратып тора. Шиғриәт көнө менән дә ҡотларға онотмай. Ленинград блокадаһында күргән ауырлыҡтарҙан күңелдәре ҡатып ҡалмаған. Шакира Бикбулатова апай миңә телефон аша изге теләктәрен доғалар менән еткерә. Элек, бынау зәхмәтле сир таралмаҫ борон, өйҙәрендә осраша торғайныҡ та бит. Өфөнән Альбина Исхаҡова апай «Һуғыш балалары һөйләй» китабына тиҫтәнән ашыу ветеранды табышырға ярҙам итте. Бергәләп Стәрлетамаҡ районының Талас ауылына барып өс кеше менән осрашып, иҫтәлектәрен яҙып алып ҡайттыҡ. Булгаков ҡасабаһында ла бергә булдыҡ. Унда йәшәүсе Саҡмағош районы Яңыбирҙе ауылынан Рәймә Исламова апай ҙа йыш шылтыратып тора. Альбина апай, урамда әбей-бабайҙарҙы күрһәм, һинең китабыңа кәрәк кеше түгелме икән тип, һөйләшә-һораша башлайым, тип көлдөрөп тә алды. Күбеһе шулай бер-береһе тураһында мәғлүмәт биреп, ветерандарҙы табышырға ярҙам итте. Рәхмәт барыһына ла.\nҺуғыш балалары менән һөйләшкәндән һуң улар туғандарыбыҙға әйләнгән кеүек. Йәл, китап сыҡҡанын күрә алмаусылар ҙа байтаҡ. Биш йыл элек яҙа башлаған иҫтәлектәр араһынан, мәҫәлән, Күгәрсен районынан алты кешенең береһе генә иҫән. Ә шулай ҙа беҙ китаптарҙы балаларына булһа ла иҫтәлеккә тип тапшырҙыҡ. Тәтешле районының Юғары Ҡоҙаш ауылынан дүрт уҡытыусы менән осрашҡайным, уларҙың өсәүһе баҡый донъяға күсте. Шуныһы күңелде тынысландыра: исмаһам, улар китапты күреп ҡалды.\nҺуғыш осоро балалары был тормошта күпкә дәғүә итмәй. Уларҙа мине иң һоҡландырғаны – оптимизм рухлы, ауырлыҡтарға бирешмәй, булғанына шөкөр итеп, барына риза булып йәшәйҙәр. Иң мөһиме, илдәр имен, донъялар тыныс торһон, ти улар.\n...Хыялдарға килгәндә, эйе, һикһәнде үткән ветерандарҙың да теләктәре бар. Мәҫәлән, Ленинград өлкәһе Слуцкий районы Усть-Ижора ҡасабаһында тыуған Лира апай Дәүләтова, бәлки, һуңғы тапҡырҙыр, атаһының ҡәберенә барып, баш эйергә теләй. Ләкин уның күҙҙәре бик күрмәй. Оҙатып йөрөүсе кәрәк. Пенсия аҡсаһын фатирға түләүҙән, дарыуҙарға, аҙыҡ-түлеккә тотонғандан һуң, ҙур сәфәр өсөн арттырып йыйып та булмай. Ленинградтан 40 саҡрым алыҫлыҡта Синявино тигән ҡасабала туғандар ҡәберлегендә ерләнгән атаһы янына барырға, уға һәм оҙатыусыһына, бәлки, берәйһе ярҙам итер. Юҡмы һеҙҙең журнал уҡыусылар араһында шундай хәлле, мәрхәмәтле кешеләр?!\n– Был иҫтәлектәр – тере тарих, тыл йылъяҙмаһы. Улар хәҙер өс китап булып киткән. Артабан да был эште дауам итергә уйлайһығыҙмы? Ниндәй йүнәлештә?\n– Ысынлап та, был теманы әле лә дауам итергә була. Сөнки, Аллаға шөкөр, ветерандар бар әле. Араларында Ленинград блокадаһын кисергән 103 йәшлек Валентина Драган да, Әлшәй районының Тәүәтәй ауылында тыуған, 100 йәшен тултырған Йомабикә Кирәева ла, 90-ды үткән бик күп һуғыш балалары ҡыҙҙары һәм улдары тәрбиәһендә матур ғүмер кисерә. Һуғыш барған ерҙәрҙән эвакуация менән Башҡортостанға килеп, аҙаҡ та бында йәшәргә ҡалғандар бар. Уларҙың иҫтәлектәренән дә айырым бер китап әҙерләргә мөмкин. «Урал» башҡорт халыҡ үҙәге рәйесе Риф Иҫәнов ағай бер ваҡыт: «Беҙ ҙә бит, 1941 йылда тыуғандар, һуғыш балалары. Беҙҙең хаҡта ла яҙырға кәрәк. Һуғыш осоронда беҙ ҙә аслыҡты ла, юҡлыҡты ла күп күрҙек. Һуғыш туҡтағас та, тормош оҙаҡ ҡына йылдар ауыр булды әле. Илленсе йылдарҙа ла туйғансы икмәк тә ашай алманыҡ», – тип әйткәйне.\nБына хәҙер 1941 йылдан алып 1945 йылдың 3 сентябренә тиклем тыуғандарҙы ла рәсми рәүештә һуғыш балалары тип танынылар. Улар хаҡында ла бер китап яҙырға була. Илебеҙ күргән ҡайғы-хәсрәтте, ауырлыҡтарҙы онотторорға ярамай. Был хаҡта йәш быуын белергә тейеш. Юғиһә, Ленинградтың үҙендә Гитлерға һәйкәл ҡуйырға теләүселәр, Бөйөк Ватан һуғышында Германияға бирелһәк, һәйбәтерәк йәшәр инек, тиеүселәр ҙә, свастика тағып йөрөүсе йәштәр ҙә бар улар араһында, үкенескә күрә.\nӘ хәҙергә минең төп бурысым ошо өс китапты тәржемә иттереп, рус телендә баҫтырып сығарыу. Йәки өсөһөнән иң-иң үҙәккә үтерлек иҫтәлектәрҙе һайлап алып бер ҡалын ғына йыйынтыҡ итеп әҙерләү. Ләкин был мәсьәлә финансҡа бәйләнгән. Изге күңелле, мәрхәмәтле эшҡыуарҙар табылып, шул китаптарҙы тәржемәләргә ярҙам итһәләр, изге ғәмәл ҡылып, үҙҙәренә сауап алыр, ата-бабаларының рухын ҡыуандырыр ине. Бармы икән шундай мәрхәмәтле эшҡыуарҙар халҡыбыҙ араһында?!\n– Республикала һуғыш балалары тураһында закон ҡабул ителде. Тимәк, дәүләт тарафынан ошо кешеләрҙе социаль яҡлау саралары ла артыр. Ә бына рухи йүнәлештә нимәләргә иғтибар итергә кәрәк, тип уйлайһығыҙ?\n– Был хаҡта миңә «Һуғыш балалары» тигән статус бирелеүендә һеҙҙең дә хеҙмәт өлөшө барҙыр, тип яҙып ебәреүселәр булды. Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың\nКПРФ фракцияһы депуттары был мәсьәләне ун йыл элек күтәреп сыҡҡайны. Эйе, ниһайәт, закон ҡабул ителде. Дәүләт тарафынан һуғыш балаларына социаль яҡлау, матди ярҙам да булыр. Әммә ошоларҙың бөтәһенән дә бигерәк, минеңсә, өлкән кешеләр, иң беренсе сиратта, яҡындарының, балаларының иғтибарына мохтаж. Алты балаһы иҫән-һау булып та, етмәһә, ҙур урындарҙа эшләп, атайҙарын береһе лә ҡарамай, ҡарттар йортона тапшырған кешеләр хаҡында нимә әйтергә? Был оло кеше менән беҙ Өфөләге ҡарттар йортонда осрашҡайныҡ. Ул үҙенең исемен әйтмәүҙе һораны. Оло кешеләргә балаларының йылы мөнәсәбәте, яҡшы һүҙе, яҡты йөҙө кәрәк. Уларҙың һаман да үҙҙәрен кәрәкле кеше итеп тойоп, ейәндәрен ҡарашыуҙа ярҙам итешеп йәшәгеләре килә. Ғаилә тарафынан ғына түгел, урындағы хакимиәттән дә иғтибар булһын ине. Ветерандарҙы йәштәр һәм балалар менән осрашыуҙарға саҡырырға, байрам сараларының уртаһында йөрөтөп, баһаларын күтәрергә, улар күргән тарихты, үткәндәрҙе һөйләтергә, киләсәк быуын өсөн яҙып алырға кәрәк.\nОшо йәһәттән Шишмә район китапханаһы башҡарған эштәр күптәргә өлгө булырлыҡ. Байтаҡ йылдар бында етәксе булған Илүзә Вәзит ҡыҙы Ғибәҙуллина райондың бөтә ауылдарындағы китапханасылар менән һуғыш балаларының иҫтәлектәрен туплап, фотолар менән биҙәп электрон китап булдырғандар. Һәр ауылдың һәр ветераны ингән унда. Бына исмаһам иҫтәлек, бына исмаһам тарих, бына исмаһам ихтирам һәм хөрмәт!\nБалалары булмаған, яңғыҙ йәшәгән ветерандарға ла, боронғо тимурсылар хәрәкәтен тергеҙеп, ярҙам ойоштороу мөһим. Социаль хеҙмәткәрҙәр өлкәндәргә исем өсөн генә йөрөмәһен ине.\nОлолар үҙҙәрен яңғыҙ итеп тоймаһын. Илгә биргән хеҙмәттәре ихтирамға һәм хөрмәткә лайыҡ.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн дә, күңелегеҙ ҡушыуы буйынса, йөрәк көсө түгеп башҡарған оло хеҙмәтегеҙ өсөн дә ҙур рәхмәт!\nӘңгәмәне Рәшиҙә Мәһәҙиева алып барҙы.


Һалым түләргә ваҡыт (15.11.18)\nБурысығыҙҙы 3 декабргә тиклем үтәп ҡуйығыҙ Күсемһеҙ милке, ер участкаһы һәм транспорт сараһы булған һәр кем ошо ваҡыттан да ҡалмай 2017 йыл өсөн һалымын түләргә тейеш. Республикабыҙ халҡына һалым белдереүҙәре сентябрҙә таратылды, күптәр үҙ бурысын атҡарып та ҡуйған, әммә, үкенескә ҡаршы, бөтәһе лә уны ваҡытында үтәмәй.\nҺалымдар тормошобоҙҙо уңайлыраҡ итеүгә мөмкинлек бирә. Физик шәхестәрҙең милек һалымы тулыһынса республика һәм муниципаль берәмектәр-ҙең урындағы бюджеттарын тулыландырыуға йүнәлтелә. Шуға күрә күпме юлдар, тротуарҙар төҙөкләндерелеүе, ихаталарҙа балалар майҙансыҡтары ҡалҡып сығыуы һалымды нисек йыйыуыбыҙға туранан-тура бәйле. Ҡыҫҡаһы, тормош сифаты үҙебеҙҙең ҡулда.\nВаҡытында түләү мөһим\nҺалым түләү бурысы Рәсәй Конституцияһының 57-се статьяһы менән билдәләнгән. Ваҡытында түләнмәгән һалым өсөн штраф, пеня, шулай уҡ суд ҡарары нигеҙендә мәжбүри түләтеү ҡаралыуы хаҡында оноторға ярамай.\nРәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының мәғлүмәт хеҙмәте белдереүенсә, былтыр республика халҡының 76 проценты һалымын ваҡытында түләгән. Волга буйы федераль округында һалым түләүгә Түбәнге Новгород өлкәһе һәм Татарстан беҙҙән яуап-лыраҡ ҡарай.\nДөйөм алғанда, республика буйынса ағымдағы йылдың 1 октябренә ҡарата физик шәхестәрҙең милек һалымынан йыйылған бурыс 1 млрд 896 млн һум тәшкил итә. Уның төп өлөшө — 1,3 млрд һумы, йәғни 65 проценты, транспорт һалымына тура килә.\nҺалым белдереүе: яңылыҡтар бармы?\nҠайһы бер граждандарҙың белдереүендә милек һалымынан тыш, физик шәхестәрҙең килеменә һалым да күр- һәтелгән. Был һалым органына һалым агенты (ойошма йәки шәхси эшҡыуар) тарафынан физик шәхескә килем түләнеүе тураһында белешмә бирелеүе, әммә әлеге килем өсөн һалым тотолмауы тураһында һөйләй.\nРәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең рәсми сайтында (www.nalog.ru) һалым түләүселәргә ярҙам маҡсатында «Һалым белдереүе 2018» промо-бите булдырылған. Уның ярҙамында һалым белдереүендәге мәғлүмәттәргә ҡағылышлы аңлатма табырға мөмкин. Ошонда уҡ 2017 йыл өсөн һалым билдәләүгә ҡағылышлы барлыҡ яңылыҡтар менән таныша алаһығыҙ.\nШәхси кабинет менән ҡулланып, документтарҙы ҡағыҙ вариантта алыуҙан баш тартыусыларға һалым белдереүе тик электрон төрҙә ебәрелде. Ундайҙар республикала 600 мең самаһы кеше.\nТөбәктәге ҡалған 2 миллиондан ашыу һалым түләүсегә белдереүҙәр Рәсәй почтаһы аша ебәрелде, ҡағиҙә булараҡ, улар 1 ноябргә таратылып бөтөргә тейеш ине.\nХалыҡҡа тәғәйен льготалар һәм ташламалар\nБарлыҡ күсемһеҙ милек эйәләренә һалым һалыныусы бөтә төр объекттар буйынса һалым базаһын, йәғни милектең кадастр хаҡын кәметеүгә йүнәлтелгән ҡайтарма ҡаралған. Бында граждандарҙың ташламаға, социаль ярҙамға хоҡуғы роль уйнамай. Ҡайтарма түбәндәге майҙанға билдәләнә:\nфатир буйынса — 20 кв. метр,\nбүлмә буйынса — 10 кв. метр,\nшәхси йортта — 50 кв. метр.\nБыл ҡайтармалар барлыҡ объекттарға һалым билдәләгәндә автоматик рәүештә ҡулланыла. Мәҫәлән, кешенең өс фатиры, бүлмәһе һәм ике шәхси йорто булһа, уларҙың барыһына ла ҡайтарма ҡаралған. Был осраҡта гражданға ғариза менән һалым органына мөрәжәғәт итергә кәрәкмәй.\nРеспубликабыҙҙа транспорт сараһы хужаларына — физик шәхестәргә транспорт һалымы буйынса Башҡортостан Республикаһы Законы менән һалым ставкаһын кәметеүсе ташлама булдырылған. Мәҫәлән, двигателенең ҡеүәте 120 ат көсөнә тиң еңел автомобиль хужаһы һәр ат көсө өсөн 35 һум урынына 20 һум түләй. Был льгота бер һалым объектына ҡарата барлыҡ граждандарға ҡаралған. Бының өсөн һалым органына ниндәй ҙә булһа документ йәки ғариза алып килеү талап ителмәй.\nМилек һалымы буйынса яңы ташламалар\nФизик шәхестәрҙең милек һалымы буйынса:\n2015 йылдан Рәсәй Федерацияһының 28 төбәгендә, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһында ла, физик шәхестәргә милек һалымы билдәләгәндә кадастр хаҡы ҡулланыла. 2017 йылғы һалым осоронан башлап закон тарафынан һалым үҫешен сикләүсе коэффициент ғәмәлгә индерелде. Ул һалым кимәлен уҙған йыл менән сағыштырғанда 10 проценттан күберәккә арттырыуҙы тыя. Шулай итеп, 2017 йыл өсөн физик шәхестәргә тәғәйен милек һалымы 2016 йылдағынан 10 проценттан да артыҡ булмаҫҡа тейеш. Һалым закондарына индерелгән үҙгәрештәр гараж, машина ҡуйыу урыны кеүек күсемһеҙ милек объекттарына ҡағылышлы һалым ставкаларын һәм ташламаларын теүәлләй. Эш шунда: быға тиклем офистарҙа һәм йәшәү өсөн тәғәйенләнмәгән биналарҙа урынлашҡан гараж һәм машина урындары хужалары һалым билдәләгәндә ташламалар һәм түбән һалым ставкалары менән ҡуллана алманы. Хәҙер һалым өҫтөнлөктәре уларға ла ҡағыла.\n2017 йылғы һалым осоронан башлап физик шәхестәргә сауҙа-офис тәғәйенләнешендәге объекттарҙа урынлашҡан гараждар һәм машина урындары өсөн һалым билдәләгәндә иң сикке һалым ставкаһы 0,3 проценттан артмаҫҡа тейеш, ә уларҙың хужалары ташламалар менән ҡуллана ала.\nЯңы һалым ташламалары тураһында положениелар ҡайтанан ҡаралып, инвалид балалар өсөн 2015 йылдан һалым яңынан иҫәпләнә йәки кире ҡайтарыла. Ташлама һәр төр буйынса бер генә объектҡа — бер фатирға, бер шәхси йортҡа ҡаралған.\n2017 йылдан льготаға хоҡуҡлылар өсөн һалым базаһы алты сутый хаҡына тиң өлөшкә кәметелде. Был барлыҡ пенсионерҙарға ла ҡағыла. Ҡараусыһын юғалтыу буйынса өҫтәмә түләү алыу- сылар, ҡартлыҡ буйынса хаҡлы ялға сығыусылар ҙа ташлама менән ҡуллана. Ер биләмәһе хужаһы I һәм II төркөм инвалиды, бала саҡтан физик мөмкинлеге сикләнгән кеше, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы булһа, шулай уҡ ҡайтармаға хоҡуҡлы. Мәҫәлән, ер участкаһы май-ҙаны алты сутыйҙан артмаһа, һалым бөтөнләй һалынмай, әгәр алты сутый- ҙан ҙурыраҡ булһа, артыҡ өлөшкә генә тәғәйенләнә.\nӘлеге ҡайтарма һалым түләүсенең теләгенә ярашлы бер генә ер участкаһына ҡарата ҡулланыла. Әгәр һалым түләүсе аныҡ объект буйынса ташлама яһау зарурлығын күрһәтмәһә, ул иң ҙур күләмдәге һалым тәғәйен ер участкаһына ҡарата файҙаланыла. Был федераль льгота үрҙә һанап үтелгән граждандарға ғына ҡағыла (РФ Һалым кодексының 391-се статьяһы). Әммә шул уҡ ваҡытта урындағы үҙидара органдары тарафынан булдырылған ташламалар ҙа бар. Улар буйынса льготаға хоҡуҡлылар исемлеге ярайһы уҡ ҙур ғына.\nҺалым нормалары һәм ташламалар буйынса мәғлүмәт алырға теләһәгеҙ, Федераль һалым хеҙмәте сайтының (www.nalog.ru) «Милек һалымдары буйынса нормалар һәм ташламалар тураһында мәғлүмәти белешмә» электрон сервисына мөрәжәғәт итә алаһығыҙ. Берҙәм федераль Контакт-үҙәктең бушлай телефонына шылтыратып та белешмә алырға була (8-800-222-22-22).\nҺалым ташламаһы менән ҡулланыу өсөн нимә эшләргә\nЛьгота тәғәйенләү ғаризаға ярашлы башҡарыла. Әгәр һалым түләүсе ниндәй ҙә булһа ташламаға хоҡуҡлы икән, һалым органына мөрәжәғәт итергә, был хоҡуғын документтар менән раҫларға тейеш.\nЕр һалымы буйынса ҡайтарма алыуға һәм милек һалымы буйынса ташлама менән ҡулланыуға хоҡуҡлы граждандарға һалым органына ҡайтанан ғариза бирергә кәрәкмәй.\nӘгәр һалым түләүсенең бер нисә күсемһеҙ милке һәм ер участкаһы булһа, ул льгота йәки ер буйынса ҡайтарма тәғәйенләтеү өсөн һалым осоро булған йылдың 1 ноябренә тиклем һалым органына мөрәжәғәт итеп, үҙе теләгән объектына һәм ер участкаһына ташлама билдәләүҙе һорарға тейеш. Әгәр был хаҡта хәбәр ителмәһә, льгота иң ҙур һалым тейеш объектҡа ҡарата тәғәйенләнә.\nБыл хаҡтағы ғаризаны төрлө ысулдар менән ебәрергә мөмкин: һалым органына шәхсән мөрәжәғәт итеп, почта аша хат ебәреп, Күп функциялы үҙәк һәм Рәсәй Федераль һалым хеҙмәте сайтындағы Шәхси кабинет аша.\nҺалым белдереүендә күрһәтелгән сумманың дөрөҫлөгөн нисек тикшерергә\nМилек һалымдары күләменең дөрөҫлөгөн интернет-сервистар ярҙамында үҙаллы иҫәпләргә лә мөмкин. Был тәңгәлдә Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең сайтында (www.nalog.ru) урынлаштырылған «Кадастр хаҡына ярашлы ер һәм физик шәхестәрҙең милек һалымын иҫәпләү калькуляторы» һәм «Транспорт һалымын иҫәпләү калькуляторы» ярҙамға килер.\nМилек һалымдарын ҡайҙа һәм нисек түләргә\nҺалымды яҡындағы банк йәки Рәсәй почтаһы бүлексәһендә, шулай уҡ терминалдар аша түләргә мөмкин. Шәхси кабинет булдырыусылар уның аша ла бурыстарын ҡаплай ала. Федераль һалым хеҙмәте сайтындағы (www.nalog.ru) «Һалымыңды түлә» интернет-сервисы менән ҡулланыу мөмкинлеге лә бар.\nШәхси кабинетында нисек теркәлергә\nҺалым түләүсенең Шәхси кабинетында теркәлеү ҡатмарлы эш түгел. Бының өсөн яҡындағы һалым органына мөрәжәғәт итегеҙ. Үҙегеҙ менән шәхесте танытыусы документ (паспорт) булыуы мотлаҡ. Артабан теркәү картаһы булдырып, порталға инеү мөмкинлеге (пароль һәм логин) алығыҙ. Шәхси кабинеттағы барлыҡ мәғлүмәт — һалым сере, шуға күрә һалым түләүсене теркәү бер ниндәй ҙә хәүеф тыуҙырырға тейеш түгел. Был эш барышында яңы ҡулланыусының һалым органында шәхсән булыуы мотлаҡ. Бер тапҡыр эште теүәлләп ҡуйһағыҙ, ураған һайын һалым инспекцияһына йөрөүҙән ҡотолорһоғоҙ.\nТеркәү картаһын электрон почта аша алырға ла мөмкин. Бының өсөн Шәхси кабинетҡа инеү тураһында ғариза менән үҙегеҙ теләгән Күп функциялы үҙәккә мөрәжәғәт итегеҙ йәки Дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙең берҙәм порталы (www.gosuslugi.ru) ҡулланыусыһының иҫәп яҙмаһын файҙаланығыҙ. Тик ул хеҙмәтләндереү урындарының береһендә — Күп функциялы үҙәктә, «Рәсәй почтаһы» бүлексәһендә йәки баш- ҡа урында электрон ҡултамға менән раҫланған булырға тейеш. Электрон ҡултамғаны тикшереүсе квалификациялы асҡыс алыу өсөн Рәсәй элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығында аккредитация үткән Раҫлаусы үҙәккә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Сервиста электрон ҡултамға ҡулланып эшләү өсөн был хаҡта электрон юл менән ғариза ебәреү шарт.\nРФ Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте белдереүенсә, республикала Шәхси кабинет менән файҙаланыусылар һаны даими арта бара, бөгөн был хеҙмәт менән 1 млн 846 меңдән ашыу кеше ҡуллана.\nНиндәй осраҡтарҙа белдереү ебәрелмәй\nӘгәр һалым түләүсе был бурыстан тулыһынса азат ителһә йәки иҫәпләнгән һалым суммаһы 100 һумдан кәмерәк булһа, һалым белдереүе ебәрелмәй (ҡағиҙәнең икенсе өлөшө 2015 йыл өсөн тәғәйен һалымдарға ҡағылмай).\nҺалым белдереүе килмәһә, нимә эшләргә\nҺалым органында һеҙҙең мөлкәтегеҙ хаҡында мәғлүмәт булмаһа, һеҙгә белдереү ебәрелмәүе ихтимал. Был хаҡта һеҙ һалым осоронан һуң килгән йылдың 31 декабренә тиклем хәбәр итергә тейешһегеҙ. Был осраҡта һалым инспекцияһына шәхси милеккә хоҡуҡты раҫлаусы, шәхесте танытыусы документтар һәм ИНН менән мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nДокументтарҙы үҙең алып барып бирергә йәки заказлы хат итеп ебәрергә мөмкин. Шулай уҡ һалым түләүсенең Шәхси кабинеты аша электрон формала хәбәр ебәрергә була, әммә һеҙҙең мөрәжәғәт квалификациялы электрон ҡултамға менән раҫланырға тейеш.\nҺалымды ваҡытында түләмәһәң, нимә көтә?\n2017 йылдың 4 декабренән һалым органдары түләнмәгән суммаға Рәсәй Федерацияһы Үҙәк Банкының 1/300 күләмдәге рефинанслау ставкаһына ярашлы пеня өҫтәй башлай. Шулай уҡ суд ярҙамында бурысты мәжбүри түләтеү һәм Рәсәй Федерацияһынан ситкә сы-ғыуҙы сикләү кеүек алымдар ҙа ҡулланыла.\nСит илгә сығыуҙы тергеҙеү яҡынса бер-ике аҙна ваҡытты ала. Шуға күрә Рәсәйҙән ситкә сәфәргә юлланырға теләүселәр бурыстарын түләүҙе алдан хәстәрләргә, был эште башҡарып сығыу өсөн ваҡыт кәрәклеге хаҡында белергә тейеш.\nВаҡытында түләнмәгән бурыс күләменә башҡа сығымдар ҙа өҫтәлә.\nТүләнмәгән һалым күләме — 1000 һум.\nПеня күләме түбәндәгесә иҫәпләнә:\nБурыс суммаһы Х 1/300 (рефинанслау ставкаһы) Х түләнмәгән көндәр һаны\n1000 Х 7,5/100 Х 1/300 Х 365 = 91,25 һум\n+ 200 һум — суд өсөн дәүләт пошлинаһы\n+1000 һум — башҡарма йыйым суммаһы\nБөтәһе 2291,25 һум.\nАғымдағы йылдың 1 октябренә ҡарата физик шәхестәрҙең милек һалымынан йыйылған бурыс күләме — 1 млрд 896 млн һум


Әбйәлил – Бөрйән дуҫлығы\n1 Май , 09:35\nӘбйәлил районы Ишкилдҽ ауылы мҽнән Бөрйән районы Әбдҽлмәмбәт ауылы араһында дуҫлыҡ купҽрҽ һалынды.\nӘбйәлил районы Ишкилдҽ ауылы мҽнән Бөрйән районы Әбдҽлмәмбәт ауылы араһында дуҫлыҡ күпҽрҽ һалынды. Шуны ла әйтеп үтергә кәрәктер, был ике ауыл да “Айыҡ ауыл” республика бәйгеһендә ҡатнашыусылар. Әбделмәмбәттәр Ишкилделә ҡунаҡта булып, конкурста ҡатнашыу, ауылдар халҡын сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыуға пропагандалау һәм башҡа йүнәлештәрҙә үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашты.\n"Айыҡ ауыл-2021" конкурс-проекты сиктәрендә Буранғол урта мәктәбенең көрәш залында "Милли көрәш" бәйгҽһҽ һәм үҙҙәренең клубында "Ишле ғаилә – ил күрке" тип исемләнгән сара үтте.\nӘбделмәмбәттән килгән ҡунаҡтар көрәш бәйгеһе тамаша ҡылғандан һуң, Ишкилде ауылына юл алдылар.\nИшкилдҽләр ҡунаҡтарға үҙ ҡулдары мҽнән эшләгән тракторҙарын, Мансур Усмановтың һандыҡтарын, Һиммәт Шаһивәлиевтың, Буранбай Йәнбирҙиндың, Хөрмәт Хәсәновтың таҡта ярыу цехын, Алсынбай Шаһивәлиевтың тал-муйылдан үргән ситәндәрҽн, ҡош- ҡорт ояларын, ағастан эшләнгән ишектәрен, балта һәм башҡа ҡул эштәрен күрһәттеләр.\nШулай уҡ ҡунаҡтар йәшләй генә тол ҡалып, алты улына һәм бер ҡыҙына яңғыҙы матур тәрбиә биргән Сәүҙә Шаһивәлиеваның өйөндә булып, улдары Илсур, Салауат, Динисламдың спортта күрһәткән ҡаҙаныштары һәм Шаһивәлиевтарҙың 21 быуындан торған шәжәрәһе менән таныштылар.\nШәүрә Дауытова ҡунаҡтарға боронғоса ҡорот ыҫлау нескәлектәрен, Мәүлиҙә һәм Вәхит Хисмәтуллиндар кәзә һауып, кәзә һөтөнән, Хөрмәт һәм Гөлсиә Хәсәновтар ғаиләһе бейә һауып, бейә һөтөнән ҡымыҙ яһау ысулдарын, Зөлфәр Дәүләтшин һәм Рәфәғәт Вәлиев күреп үреү оҫталыҡтарын күрһәттеләр.\nАуыл буйлап сәйәхәт ҡылғандан һуң, ҡунаҡтар клубта уҙған " Ишле ғаилә - ил күрке" тип исемләнгән сарала Ишкилдене "Әсәлек даны" миҙалы менән бүләкләнеүсе әсәләре менән таныштылар.\nАуылдың уңған ҡатын-ҡыҙҙары ҡунаҡтарҙы бишбармаҡ һәм тәмле сәй, буҙа менән һыйланылар. Фекер алышыу, тәжрибә уртаҡлашыу өҫтәл артында дауам итте. Ауыл халҡына ҙур рәхмәттәр әйтеп, ҡунаҡтар ишкилделәрҙе тәжрибә уртаҡлашырға үҙҙәренә саҡырып ҡайттылар.


Инфоурок › Другое ›Конспекты›Конспект урока по башкирскому языку "Янғантау"(9 класс)\nБашҡортостандың Салауат районында серле Янғантау урынлашҡан. Янғантау- ер шарындағы берҙән-бер тау. Уның аҫтынан шифалы ҡакйнар пар һәм газдар туҡтауһыҙ сығып ята.\nЯнғантауҙан өс саҡрым алыҫлыҡта Ҡорғаҙаҡ шишмәһе ағып ята.был шишмәнеңминераль һыуы актив микроэлементтарға һәм органик матдәләргә бай.Ҡорғаҙаҡ ҡышын туңмай, йыл әйләнәһенә уның температураһы 16-18 градустан түбән төшмәй.\nЙыл әйләнәһенә-круглый год\n1.Янғантау ҡайҙа урынлашҡан?\n2.Унда ниндәй сығанаҡтар бар?\n3.Ҡорғаҙаҡ шишмәһе нимәләргә бай?\n4.Был тауҙа ниндәй шифахана урынлашҡан?


Шәмсетдинов Яҡуп Мөхәммәт улы — Башҡорт Википедияһы\nШәмсетдинов Яҡуп Мөхәммәт улы\nШәмсетдинов Яҡуп Мөхәммәт улы (14 март, 1924 йыл, БАССР, Малаяҙ (хәҙерге Салауат) районы Ҡарағол ауылы — ?, Өфө ҡалаһы) — нефтсе.\n4 Ваҡытлы матбуғатта мәҡәләләре\nШәмсетдинов Яҡуп Мөхәммәт улы 1924 йылдың 14 мартында БАССР-ҙың Малаяҙ (хәҙерге Салауат) районы Ҡарағол ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Тирмән ете йыллыҡ мәктәбен тамамлағандан һуң, Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы Ялан-Ҡатай педучилищеһында уҡый.\n1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышына алына. Унда авиация өсөн химик-инструктор әҙерләү курсанты булып китә. Һуңынан егетте Тымыҡ океан флотының Хәрби-Һауа Көстәренә химик-инструктор итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай уҡ телеграфист булып эшләй. Еңеү хаҡындағы тәүге хәбәрҙе лә карапта ул, Яҡуп Шәмсетдинов, ала.\nНемец баҫҡынсылары менән алышҡандан һуң, Яҡуп Мөхәммәт улы квантун Японияһына ҡаршы һуғыша. Японияға ҡаршы һуғыш тамамланғандан һуң, ул тыуған ауылына ҡайтҡан һәм бер йыл колхозда эшләгән.\n1947—1952 йылдарҙа Өфө нефть институтына уҡырға ингән. Уҡыу тамамланғандан һуң, «Башвостокнефтеразведка» тресына эшкә тәғәйенләнә. Был ойошмала ябай инженерҙан алып разведка начальнигына саҡлы хеҙмәт юлы үтә.\nТәжрибәле нефтсене артабан Балаҡатай, Балтас, Дыуан нефть разведкалары етәксеһе булып эшләй.\n1963 йылда Көнсығыш Себер ятҡылыҡтары асыла башлағас, Яҡуп Шәмсетдиновты Сургут ҡалаһына саҡыралар. Ул «Төмәннефтегаз» нефть разведкаһына өлкән инженер, "Обь-нефтегаз-геология"ның бүлек мөдире булып эшләй.\nСебер нефтен үҙләштергәндән һуң, Яҡуп Мөхәммәт улы тыуған яҡтарына ҡайта һәм «Баштрансгаз» берекмәһендә 12 йыл хеҙмәт итә.\nВаҡытлы матбуғатта мәҡәләләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЗемля салаватская, земля батыра. Уфа, Гилем, 2010, стр. 328—329.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шәмсетдинов_Яҡуп_Мөхәммәт_улы&oldid=823109 ҡабул ителгән\nӨфө дәүләт нефть техник университетын тамамлаусылар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:38 10 август 2018 үҙгәртелгән.


Рөстәм Хәмитов Сибайҙың социаль һәм сәнәғәт объекттарында булды\n30 Ғинуар 2012, 12:09\n28 ғинуарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Сибай ҡалаһында булды, унда ул ҡаланың социаль һәм сәнәғәт объекттарын ҡараны.\nРөстәм Хәмитов ҡала янындағы Арҡайым ҡасабаһының мәғариф комплексында булды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән. 2011 йылда төҙөлөп бөткән был учреждение башланғыс кластар мәктәбен һәм балалар баҡсаһын берләштерә. Комплекс 150 балаға иҫәпләнгән, әлеге ваҡытта унда 75 мәктәпкәсә йәштәге бала тәрбиәләнә. Мәктәпкә килгәндә иһә, ул киләһе уҡыу йылынан тулы ҡеүәтендә эшләй башлаясаҡ. Рөстәм Хәмитов уйын һәм уҡыу бүлмәләрен, медицина кабинеттарын, ашхананы, спорт залын ҡараны.\nРеспублика башлығы «Ирәндек» боҙ һарайында үткән мәктәп уҡыусылары араһында хоккей буйынса зона спартакиадаһының финал уйынында булды. Боҙҙа Сибай һәм Учалы вәкилдәре осрашты. Рөстәм Хәмитов йәш хоккейсыларға яңы еңеүҙәр теләне, шулай уҡ спорт залын ҡараны һәм тренерҙар менән аралашты.\nБынан һуң Башҡортостан Президенты төҙөлөш майҙансығында булды, унда 220 урынлыҡ яңы балалар баҡсаһы төҙөлә. Объект хаҡы – 121 миллион һум, бинаны декабрҙә файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла. Сибайҙың мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларына 1500 кеше сиратта тора. Ике яңы балалар баҡсаһын төҙөү был мәсьәләне хәл итеүҙә ярайһы уҡ ярҙам итәсәк.\nОстровский урамындағы 24 фатирлы йортта Рөстәм Хәмитов төҙөлөш эштәренең сифаты түбән булыуына иғтибарын йүнәлтте, был йорт иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡтан күсереү программаһы буйынса төҙөлгән. Объект 2011 йылдың декабрендә файҙаланыуға тапшырылған. Республика Президенты торлаҡтың бер квадрат метрының хаҡы менән ҡыҙыҡһынды, асыҡланыуынса, ул 24 мең һум тәшкил итә.\nИндустриаль шоссе урамында төҙөлөп ятҡан йорт урынында Рөстәм Хәмитов Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы хеҙмәткәрҙәре өсөн төҙөлгән торлаҡ менән ҡыҙыҡһынды. Һуңғы алты йыл эсендә был – предприятие хеҙмәткәрҙәре өсөн төҙөлгән дүртенсе йорт. Башҡортостан Президенты, Сибайҙа бындай темп менән социаль торлаҡ төҙөү республика өсөн ҡулай түгел, тип билдәләне.\n— Йыл һайын икешәр-өсөшәр йорт төҙөлөргә тейеш, - тине ул. – Былтыр Сибайҙа 17 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлгән, ә ысынында иһә кәм тигәндә 35-40 мең квадрат метр төҙөү зарур.\nУчалы тау-байыҡтырыу комбинатының Сибай филиалы етәкселеге менән аралашыу барышында производство мәсьәләләре лә ҡуҙғатылды. Былтыр комбинат 1,230 миллион тонна руда эшкәрткән, быйыл иһә 1,570 миллион тонна эшкәртеү планлаштырыла. 2013 йылда эшкәртеү күләменә предприятие йәнә 200 мең тонна өҫтәй ала.\n— Беҙ комбинат тулы ҡеүәтендә эшләйәсәк, йәғни 2,2 миллион тонна руда күләменә сығасаҡ, тип һөйләшкәйнек, - тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика Президенты предприятиеның сеймал базаһын интенсивыраҡ әҙерләүҙе талап итте.\n— Сибай фабрикаһы йылдамыраҡ эшләргә, ә хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡы лайыҡлы булырға тейеш, - тигән бурыс ҡуйҙы Рөстәм Хәмитов.\nБилдәләп үтәйек, бөгөнгө көндә предприятие хеҙмәткәрҙәренең уртаса эш хаҡы 24 мең һум тәшкил итә.\nРөстәм Хәмитов Урал аръяғы йылылыҡ-электр үҙәгендә лә булды. Предприятие 31 МВт электр энергияһы етештерә, йылылыҡ ҡеүәте 60 Ккал тәшкил итә. 2011 йылда бында яңы газ турбинаһы ҡоролмаһы ҡулланылышҡа индерелгән. Республика Президенты, Сибайҙы артабан үҫтереүҙе һәм бында предприятиелар төҙөүҙе күҙ уңында тотоп, электр энергияһы етештереү буйынса ҡеүәтте арттырырға тигән бурыс ҡуйҙы.\nТеги:бр президентыурал аръяғытөҙөлөш


Яҡтыкүл Рәсәйҙә ял итеү өсөн иң популяр урын тип танылды | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nTvil.ru торлаҡ бронләү сервисы ағымдағы йылдың көҙ башында Рәсәйҙең ял итеү өсөн иң популяр күлдәрен атаны. Беренсе урында — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы Яҡтыкүл. Артабан Тверь өлкәһендәге Селигер һәм Иркустк өлкәһендәге Байкал күлдәре килә.\nСервис белгестәре Рәсәйҙә туристарҙың 1 сентябрҙән алып 30-нә тиклем торлаҡ бронләүен тикшерҙе. Уларҙың мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда күлдәрҙә ял итеүгә өҫтөнлөк бирәләр. Яҡтыкүлдә туристар сентябрь айында уртаса 4,5 көн ял итә һәм торлаҡты ҡуртымға алыуға тәүлегенә 3,1 һум тотона, йыш ҡына ике ғаилә өсөн торлаҡ бронләй. Сағыштырыу өсөн: Селигерҙа — 4,2 мең һум/4 төн һәм Байкалда — 4,9 мең һум/2,5 төн.


Ҡатын-ҡыҙ – йәмғиәтебеҙ тотҡаһы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡатын-ҡыҙ – йәмғиәтебеҙ тотҡаһы\nҠатын-ҡыҙ – йәмғиәтебеҙ тотҡаһы 08.03.2019 // Йәмғиәт\nГүзәл дә, эшлекле лә.\nҠатын-ҡыҙҙарҙы беҙ көсһөҙ зат тиергә күнеккәнбеҙ. Уларҙың донъялағы төп урыны – әсә булыу, ғаилә бағыу, ир-атҡа ҡанат ҡуйыуҙа тип һанала. Әммә ошо бурыстары менән бергә юғары даирәләрҙә, етәксе вазифаларҙа, ирҙәр ҡулынан килә алмаҫтай эштәрҙе һөҙөмтәле башҡарып, уңыш ҡаҙанған, йәмғиәткә һанап бөткөһөҙ ҙур файҙа килтергән ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бихисап.\nМәҡәлә геройым Гүзәл Лоҡманованы, һис шикһеҙ, шундайҙарҙың рәтенә индерергә була. Үҙенең тырышлығы, әүҙемлеге, ойоштороу һәләте арҡаһында бөгөн ул Рәсәйҙең төҫлө металлургия флагманы һаналған Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында социаль өлкәне етәкләй.\nГүзәл Лоҡманова Учалы ҡалаһында ябай ғына ғаиләлә тыуып үҫә. Атаһы Рәшит Ғизетдин улы 41 йыл тау-байыҡтырыу комбинатында моторист булып эшләй, әсәһе Фәниә Сәғит ҡыҙы ғүмере буйы балаларға математика фәненән белем бирә. Балаларын да бәләкәйҙән хеҙмәткә өйрәтеп, маҡсаттарға ынтылғанда ауырлыҡтар алдында ҡойолоп төшмәҫлек итеп тәрбиәләргә тырыша Ғәзиевтәр. Бигерәк тә был сифаттар Гүзәлдә ныҡ тамыр йәйә. Мәктәптә гел яҡшы билдәләргә генә өлгәшә ҡыҙ, әсәһе кеүек йәмәғәт эштәренең уртаһында ҡайнай, спортты, туризмды үҙ итә. Бала саҡтан табип булырға, кешеләрҙе дауаларға хыяллана.\nҮҙгәртеп ҡороуҙар заманы, ауыр 90-сы йылдар Ғәзиевтәр ғаиләһе өсөн дә еңелдән булмай: комбинатта ла, бюджет өлкәһендә лә хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡы тотҡарлана. Мәктәпте тамамлағас, медицина университетына уҡырға инеү ниәтенән кире ҡайтып, Гүзәл туғандары йәшәгән Златоуст ҡалаһына юл тота. Уларҙа йәшәп, иҡтисадсы белемен ала. Колледжда уҡыу осорон йәшлегенең иң күркәм мәле тип иҫләй ул. Уны төркөмдөң старостаһы итеп һайлайҙар, бергәләп ойошторған КВН-дар, походтар, концерттар күңелендә тик яҡты хәтирәләр булып уйылған.\nКолледжды ҡыҙыл дипломға тамамлаған ҡыҙ юғары белемле булыу теләге менән Мәскәү дәүләт коммерция университетының Силәбе ҡалаһындағы филиалына уҡырға инә. Бында ла һынатмай Гүзәл, әсәһе биргән һабаҡтар теүәл фәндәрҙән яҡшы билдәләргә генә өлгәшергә ярҙам итә.\nҒаилә ҡороп, Учалыға ҡайтҡас, 1999 йылда иҡтисад колледжында уҡытыусы булып хеҙмәт юлын башлай. 2002 йылда йәш һәм өмөтлө белгесте тау-байыҡтырыу комбинатына һөнәре буйынса эшкә саҡыралар. Йәмәғәт туҡланыуы комбинатының иҡтисад бюроһы начальнигы, иҡтисад-планлаштырыу, бюджетлау бүлектәре етәксеһе булып хеҙмәт итә ул. Ҡайҙа ғына эшләһә лә, үҙен һөнәрен яҡшы үҙләштергән әүҙем белгес, талапсан етәксе итеп таныта.\n2010 йылда Гүзәл Рәшит ҡыҙын тау-байыҡтырыу комбинатының социаль проекттар идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр. Учалы ҡалаһына нигеҙ һалған предприятиела бөгөн 6000-гә яҡын кеше хеҙмәт итә. Комбинат хеҙмәткәрҙәренең һаулығын нығытыу, уларҙың һәм балаларының файҙалы ялын тәьмин итеү, торлаҡ проблемаларын хәл итеү, пенсионерҙарҙы хәстәрләү, предприятиела спортты, үҙешмәкәр сәнғәтте үҫтереү һәм башҡа әллә күпме мәсьәләләр социаль проекттар идаралығы яуаплылығында. Кешеләр менән уртаҡ тел таба алған, оҫта ойоштороу һәләте булған етәксе арҡаһында был эштәр еренә еткереп башҡарыла.\nПредприятиеның генераль директоры, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Зәкәриә Ғибәҙуллин Гүзәл Лоҡманованы юҡҡа ғына үҙенең ярҙамсыһы итеп тәғәйенләмәй. Комбинат хеҙмәткәрҙәренең генә түгел, бөтә учалыларҙың тормош кимәлен күтәреүҙең мөһим бурыс икәнлеген яҡшы аңлай депутат.\nӘлбиттә, һине аңлап, һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер яҡын кешеләрең булмаһа, уңыштарға өлгәшеү еңел бирелмәҫ ине. Ғаиләһе – Гүзәл ханымдың таянысы һәм йыуанысы. Комбинаттың именлек хеҙмәтендә эшләгән тормош иптәше Владимир Витальевич – ҡатынының уң ҡулы. Улдары Альберт Санкт-Петербург Тау академияһында белем ала, олатаһы кеүек таусы булырға хыяллана ул. Полинаға ни бары 6 йәш, шуға ҡарамаҫтан, бейергә, йыр-моңға маһир һәләтле ҡыҙ. Ғаилә әүҙем тормош алып бара, сәйәхәт итергә ярата – Ирәмәлгә генә 14 тапҡыр күтәрелгәндәр, былтыр иһә Эльбруста ла булғандар.\n– Ғәҙәттә, үҙең ниндәй, балалар ҙа шундай була, улар ата-әсәһен ҡабатлай. Балаларҙы үҙ өлгөбөҙҙә тәрбиәләргә тырышабыҙ, эш яратып, әүҙем, үҙ аллы булып үҫеүҙәрен теләр инек, – ти әсә кеше.\nГүзәл Лоҡманованың тағы бер сифатын билдәләмәү мөмкин түгел – ул тыуған еренең ысын патриоты, улы менән ҡыҙын да ошо юҫыҡта тәрбиәләй. Ҡала мөхитендә үҫһә лә, тырышып башҡорт телен өйрәнеп, иркен аралашыуға өлгәшә, “Урал батыр” эпосын пропагандалай. Уның инициативаһы менән йәй айҙарында комбинаттың “Ҡалҡан” балалар лагерында эпос буйынса төрлө саралар ойошторола. Предприятие ҡарамағындағы данлыҡлы “Ләйсән” бейеү ансамбле артистары, “Урал батыр”ға нигеҙләнеп, яңы бейеү һалырға ла йыйына.\nШәжәрә, тыуған яҡ тарихы менән дә ҡыҙыҡһына ул. Үҙенә Күбәләк-Тиләү ырыуы башҡорттарыныҡына тап килтереп милли кейем дә тектертеп алған, яға ла эшләтеп таҡҡан. Гүзәл Рәшит ҡыҙы – Учалы башҡорттары ҡоролтайының иң әүҙем ағзаларының береһе лә.\nОшо көндәрҙә Гүзәл Лоҡманова иңдәренә йәнә бер бурыс йөкмәтелде – район ҡатын-ҡыҙҙары конференцияһында уны бер тауыштан совет рәйесе итеп һайланылар.\n– Ҡатын-ҡыҙ – йәмғиәтебеҙҙең тотҡаһы. Учалының нәфис заттары республикабыҙҙа тик яҡшы яҡтан баһалана. Артабан да ошо сифаттарыбыҙҙы юғалтмай, тормошобоҙҙо тағы ла нығыраҡ йәнләндереү, йәмләндереү өсөн бергәләп эшләйәсәкбеҙ, – ти ул.\nИсеме есеменә тап килеп – гүзәл, тәү ҡарауға нескә генә күңелле, әммә көслө рухлы ханымдың был даирәлә лә уңыштарға өлгәшеренә шик юҡ.


Башҡортостандың Көйәҙебаш ауылында дауыл эҙемтәләре тулыһынса бөтөрөлдө // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың Көйәҙебаш ауылында дауыл эҙемтәләре тулыһынса бөтөрөлдө\n12:13, 26 сентября 2017 Йәмғиәт\nБашҡортостандың Көйәҙебаш ауылында дауыл эҙемтәләре тулыһынса бөтөрөлдө Фото: «Ауырғазы хәбәрҙәре»\nБашҡортостандың Көйәҙебаш ауылында дауыл эҙемтәләре тулыһынса бөтөрөлдө. Быйыл август башында ауылда булған ваҡиғалар тураһында бер нәмә лә хәтерләтмәй, тип яҙа «Ауырғазы хәбәрҙәре» гәзите.\nДауыл һөҙөмтәһендә бик күп йорттар емерелде, ҡайһы берҙәрендә йәшәрлек түгел ине. Бик күп ағастар ауҙы, йорт ҡаралтылары, автомобилдәр зыян күрҙе.\nРеспублика башлығы Рөстәм Хәмитовтың бойороғо менән ауылды тергеҙеү өсөн Башҡортостан ҡаҙнаһынан яҡынса алты миллион һум бүленде. Аҡса зыян күргәндәрҙең иҫәбенә күсерелгән дә инде, тип хәбәр итте Батыр ауыл советы башлығы Флүр Дәминов. 63 хужалыҡҡа ярҙам күрһәтелгән. Аҡсаның суммаһы, тергеҙеү эштәренең майҙанына ҡарап, төрлөсә. Бынан тыш, дауылдан һуң шунда уҡ зыян күргән кешеләр матди ярҙам сифатында бишәр мең һум алды.\nХәҙер ауыл ҡәҙимге тормош менән йәшәй. Ундағы халыҡ республика һәм район етәкселегенә аңлауҙары һәм булышлыҡ итеүҙәре өсөн рәхмәт белдерә.\nТеги: дауыл,ғәҙәттән тыш хәл,тергеҙеү


ҺУҒЫШ БАЛАЛАРҘЫ ЛА БАТЫР ЯҺАНЫ » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n…Мәфтуха Мусина Әбйәлил районының Үтәгән ауылында тыуып үҫһә лә, бала сағының иң тетрәндергес хәтирәләре Юлдаш ауылы менән бәйле. Был, моғайын, һуғыш осоро менән тап килгәнгәлер. Мәхмүзә апаһы, үҙе колхоз эшенән бушамау сәбәпле, бәләкәй ике малайын ҡаратыр өсөн һеңлеһен үҙе янына Юлдаш ауылына алып китә. Икенсе көндө үк бригадир Мәфтухаға иген утарға сығырға ҡуша. Шулай итеп, ҡыҙ бесән сабыу, кәбән ҡойоу, иген урыу кеүек ауылдың бөтмәҫ-төкәнмәҫ эштәренә егелә.\nҠыш еткәс, Белорет урмандарына бүрәнә тартырға кешеләр һәм аттар ебәрергә, тигән разнарядка килә. Ауылда ирҙәр юҡ, йәш кенә ҡыҙҙарҙы оҙаталар, аттар урынына үгеҙ егәләр. 1942 йылдың ноябрендә Рәзифә исемле тиңдәше, хәлһеҙләнеү арҡаһында хеҙмәт армияһынан бер ай ялға ҡайтарылған Мулләхмәт ҡарт менән Мәфтуха Ҡағыға китә. Ҡыҙҙың өҫтөндә юҡ: һуғышта йөрөгән ағаһының салбарын, еҙнәһенең пәлтәһен кейергә мәжбүр була. «Үгеҙҙәрегеҙҙе һаҡлағыҙ, дәүләт милкен юҡ иткән өсөн – төрмә!» – тип янап ҡалалар уларға. Репрессия йылдарында саҡ-саҡ һөргөнгә ҡыуылмай ҡалған ата-әсәһе лә ҡыҙҙарына нисек тә түҙергә, малҡайын яҡшы ҡарарға ҡушып ҡала. Ҡотом ҡушаматлы үгеҙ эләгә уға…\n…«Үгеҙемде ектем дә, ҡалған ярты кәтилүк картуфымды санаға ултыртып, юлға сыҡтым. Ҡараңғы төн. Үгеҙ юлдан сыға ла китә, баҡһаң, һыуһап, ҡар ашарға ынтыла икән. Баламын бит инде, уны һуғарып сығырға кәрәклеге башыма ла инмәгән. Күҙ асҡыһыҙ итеп ябалаҡлап епшек эре ҡар яуа башланы, бер нәмә күренмәй. Ялан ерендә аҙашыр инем, ике яҡтан өҫкә ҡолап барған ҡарағай урманында юл берәү генә», – тип дауам итте ғибрәтле тарихты әңгәмәсем.\nТубыҡтан ҡар йырып килгән ас үгеҙҙең тамам хәле бөтә, бына-бына йығылыр кеүек. Мәфтуха бер аҙ картуфын балта менән тураҡлап, Ҡотомдоң алдына ҡуя. Хужабикәһенә рәхмәт йөҙөнән хайуан бер ни тиклем араны атлай ҙа йәнә ҡарыша. Ҡыҙыҡай хәйләләшергә була: картуф туралған кәтилүген үгеҙгә күрһәтә лә, алға йүгереп барып, «Ҡотом, кил!» – тип саҡыра. Меҫкен йән эйәһе, санаһын һөйрәй-һөйрәй, алға ынтыла. Ул томшоғо менән киҫәктәрҙе берәм-берәм эләктереп сәйнәгәнсе, ҡыҙыҡай кәтилүген һонған килеш тағы әллә күпме йүгереп өлгөрә. Бушағас та, кәтилүкте болғап, үгеҙҙе әүрәтеп ҡарай, ләкин бер-ике рәт алданғас, тегеһе атлауҙан ҡырҡа баш тарта. Санаға ултырып туйғансы илағас, Мәфтуха бер ҡарарға килеп, тәүҙә үгеҙҙе туғара, мөгөҙөнән арҡан менән санаға бәйләй һәм үҙе үгеҙ ҡамытын муйынына кейеп, тәртәләрҙе ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып, бар көсөнә йөктө һөйрәй башлай. Тик бәләкәй генә ас ҡыҙ ауыр йөктө күпме һөйрәй алһын инде? Ул хәлһеҙләнеп туҡтауға үгеҙ ҙә ҡолай.\nҠотом ҡыҙға тилмереп ҡарап тик ята. Мал булһа ла, йәне аяулы бит, үлтермә, яҙмышым һинең ҡулыңда, тип әйтергә теләгәндер инде. «Әле булһа күҙ алдымда ошо йәлләткес ҡараш. Шул ваҡыт әсәйем яныма килеп баҫҡандай булды. Үгеҙҙе алып ҡайт, берүк, хөкөм итерҙәр, тип ялбарған кеүек итте ул. Әллә йоҡомһорап китеп төш күрҙем инде…».\n…Мәфтуха Мусина һикһәненсе йылдарҙың башында Мөштәжәп Абдрахмановты Асҡар дауаханаһында тап итә. «Күрешкәндә ун ике йәшлек кенә малай инең, шулай ҙа таныным бит һине. Минең йәндәй күргән Ҡотомдо алып киткәйнең, ҡайҙа илттең уны?» – тип шаярта.\n– Эй апай, минең нисек яфаланғандарҙы белһәң, – тип Мөштәжәп ағай хайуанды ҡырҡ ыҙа менән алып ҡайтып тапшырыуы һәм уның колхозға тағы әллә күпме хеҙмәт итеүе тураһында әйтә. – Еңеү беҙҙең ише бала-сағаның, һыйыр-үгеҙҙәрҙең көсө менән дә яуланды бит, – тип өҫтәй.\nМөштәжәп һөйләгәндәрҙән Мәфтуханың хәтерендә шуныһы ныҡ ҡалған: дүрт-биш саҡрым юл үткәс, үгеҙ көрткә бата ла ҡуя. Бала, көрәк эҙләп, кире Әбделғәзегә китә. Көрәк ул заманда алтынға торошло, биреп торған ҡатын кире алып килеүен үтенә. Мөштәжәп Ҡотомдо ҡаҙып сығарғас, көрәкте кире илтә. «Үгеҙ батҡан һаҙҙы үткәйнем, Ҡаҙмаш ауылына барып сыҡтым. Белгән булһам, көрәкте шунан ғына алып, юл ыңғайы тапшырыр ҙа китер инем», – тип үкенеп һөйләгән булды бахыр. Бына шулай ике бала, күрмәгәнде күреп, бер үгеҙҙе һаҡлап ҡала…


Лоҡманов Алик Харис улы 1947 йылдың 26 мартында Балтас районы Ҡаргалы ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуа. Башланғыс мәктәптә тамамлагас Түсебай һигез йыллык мәктәбендә уҡый. 1965 йылда Балтас урта мәктәбен көмөш миҙалға тамамлай. – ЦБС Балтачевского района\n/ Новости/ Лоҡманов Алик Харис улы 1947 йылдың 26 мартында Балтас районы Ҡаргалы ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуа. Башланғыс мәктәптә тамамлагас Түсебай һигез йыллык мәктәбендә уҡый. 1965 йылда Балтас урта мәктәбен көмөш миҙалға тамамлай.\n1966 йылда Өфө нефть институтының Салауат ҡалаһындағы филиалында уҡый. 1967 йылда Башкорт Дәүләт университетының биология факультетында уҡый.\n1968 йылда сәнғәт училищеһына уҡырға керә. 1972 йылда училищены тамамлағандан һүң Тәтешле районына балалар музыка мәктәбен ойошторорға ебәрелә.\n1974 йылда Башҡортостан мәҙәниәт министрлығының халыҡ ижады йортона эшкә саҡырыла. 1990 йылға тиклем музыка бүлегенең етәксеһе булып эшләй.\n1990 йылдың ноябренән Республика татар мәҙәниәте һәм сәнғәте мәркәзе директоры булып эшләй.\n1995-1998 йылдарҙа Бөтә Рәсәй мәғариф фонда “Мәғрифат” Башҡорт бүлексәһенә пропоганда бүлеге директоры булып эшләй.\n1998 йылдан Башкортостан татарҙары съезы Башҡарма комитеты мәҙәниәт һәм сәнгәт комиссияһының рәйес урынбаҫары булып эшләй.


Иртәнге йылмайыу » Башҡортостан гәзите\n30-04-2013, 06:33 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nТағы ла май. Ниңә һуң йәнә, май, тибеҙ ҙә “аһ!” итәбеҙ? Бер уйлаһаң, һәр айҙың үҙ йөҙө, үҙ урыны, үҙ ҡәҙере. Тарих күҙлегенән баҡһаң, уның һәр йылы, айы, көнө халыҡтарҙың көнитмешендә ғорурланырлыҡ та, хурланырлыҡ та хәтирәләр ҡалдырған. Һәм кешелектең ахырына ҡарай әйләнгән тарих та уның йылъяҙмаһы булыу асылына тоғро ҡала.\nҮҙенең һуңғы миҙгеленә килеп терәлерҙән алда быйылғы яҙ ике айын ҡыш менән әллә яғалашып, әллә туғанлашып үткәрҙе. Инде ҡараны күрҙек, күгүләнгә аяҡ баҫтыҡ тип ирәйергә өлгөрмәйбеҙ, ясин сыҡҡан ҡышыбыҙ, йәнә терелеп, урамда ҡотороноп та йөрөй. Шулай ҙа Ерҙең әйләнеүен туҡтатыр, Ҡояш йөҙөнә ҡара яулыҡ ябыр әмәлдәр юҡ. Май яҡынлаша килә, ағас-ҡыуаҡтарҙа, ялан-болондарҙа, гөлт итеп, йәшел ут тоҡанды. Тәбиғәттең йәшәү көсө, гүйә, ағас олондарында, бөрөләрҙә үҙ мөҙҙәтен һағалап ҡына торған да ҡояшҡа, саф һауаға, иркен донъяға атылып килеп сыҡҡан. Йәшәйем тип ынтылған тереклеккә һалҡын да, ялҡын да тышау була алмай шул.\nҮтеп барған ҡыш менән килер яҙҙың айҡалашыуы тигәндәй, кемдең йылғырыраҡ булыуына ҡағылышлы бер риүәйәт хәтергә килде. Мәғлүмдер, Оло Инйәр менән Кесе Инйәр Ямантау итәгенән башлана ла Инйәр ҡасабаһы тирәһендә бергә килеп ҡушыла. Имештер, юл башында улар, ҡайһыһына ҡайһы тарафҡа ағырға тип бик оҙаҡ һүҙ көрәштергәс, ахырҙа былай тип кәңәш беркеткән: иртәрәк торғаны — уңға, ә йоҡлап ҡалғаны һулға ағып китергә тейеш була. Оло Инйәр иртәрәк килеп тора ла, Кесе Инйәр йоҡонан уянғансы, байтаҡ ҡына араны үтә һала. Кесеһе, күҙен тырнап асҡас, ағайымдан тороп ҡалмайым тип тура һыпыра... Шуға күрә уны, ағаһынан тар булмаһа ла, Кесе Инйәр тип атайҙар. Тик ағаһы ҡустыһынан етеҙерәк аға.\nРиүәйәткә, уҡымаҡҡа ябай ғына күренһә лә, миҙгелдәрҙең сослоғо ғына түгел, бәлки ваҡиғаларҙың бер-береһен ҡыуа-уҙа килеү мәғәнәһе лә һалынған һымаҡ. Яҙҙың яҙ икәнлеге ҡояш менән дымдың мәрхәмәтенә бәйле булһа, ваҡыт аҙымдарының һәлмәклеге дәүләт һәм уның хакимдары ҡылған ғәмәлдәрҙә күренә.\nӘ тәбиғәт... Май... Халҡыбыҙҙа уның матур атамаһы бар — һабанай. Бәс, йөрәге урынында булған егеттәр, яҙғы ғәҙәт буйынса, йылынған тупраҡты емләргә сыға. Ҡарыуынан яҙған ололар ҙа хатта, үҙҙәренсә дәртләнгән булып, һөрмәһә лә, сәсмәһә лә, баҫыу ситендә тороу өсөн генә лә ҡырға юллана. Славян ҡәүемдәре, наҙлап, майҙы “травень”, “розоцвет”, “цветень”, “светозарник” һәм бүтән атамалар менән йөрөткән. Яҙ миҙгеленең әле башланып торған һуңғы айын һәммә халыҡтар ҙа, дөйөмләштереп алғанда, сәскәләр һәм мөхәббәт айы тип йөрөтә. Ул, ысындан да, йылдың иң йәшел, һәр тереклектең тормошҡа әйләнеп ҡайтҡан һәм гөлдәргә күмелгән мәле.\nӘммә заманы ирәүәнләп, тормош ваҡлыҡтары тураһында уйланмай, донъя хәлдәре беҙҙе урап үтер төҫлө ғәмһеҙ йөрөрлөк түгел. Рәсәйҙең дәүләттәр берлегендәге урыны ышанысһыҙ, етәкселәренең һүҙе бәҫһеҙ, иҡтисады бер дауылдан ҡаужып сыҡһа, икенсе тайфун уны тамам упҡындарҙа сәсәү сигенә ҡуя. Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инәбеҙ тип ун һигеҙ йыл тилмереүебеҙ көткән уйынсығынан мәхрүм ҡалған сабый кәйефенә оҡшаш үсегеү менән алмашынды.\nЮғарыраҡ телгә алынған ике Инйәрҙең кемуҙарлығы һымаҡ, сәйәсәттә һәм донъяуи көнкүрештә көндәшлек, бер-береһен төп башына ултыртырға тырышыу, үҙ һүҙен ҡыйралыш һәм ҡорбандар хаҡы менән булһа ла өҫтөн сығарырға ынтылыу ярылып ята. Америка Ҡушма Штаттары, көслөнөкө — замана тигәндәй, һәр ғәмәлдә ҡеүәтенә таяна. Әүәлге осорҙарҙан мин-минлекте мираҫ итеп ҡалдырған Рәсәй иһә, көсһөҙ көрәк һындырыр һымаҡ әйтемде тотоп, мыйыҡ ҡабарта. Беҙ халыҡтар араһындағы мөғәмәләлә гуманистик асыл, закондарҙың тантана итергә тейешлеге тураһында хәбәр һөйләгәнсә, ҡеүәтлеләр ҡеүәтен күрһәтеп тә, үҙен танытып та өлгөрә.\nБик күп дәүләттәр менән мөнәсәбәттәрҙә Рәсәйҙең төрлө дәрәжәләрҙәге проблемалары ҡала килә. Ҡытай менән Япония, мәҫәлән, Рәсәйҙән оҙайлы ваҡытҡа һәм тотороҡло рәүештә нефть алып тороуға ошоға ҡәҙәр дәғүә итте. Был беҙҙең илгә лә отошло ине, ләкин халыҡ-ара иҡтисадындағы бер нисә фактор әлеге мөнәсәбәттәргә аяҡ сала. Беренсенән, донъя сәнәғәте иҡтисади көрсөктөң етди һәм оҙайлы фазаһына килеп инде, тауар етештереү Ҡытайҙа ла, Японияла ла кәмей. Тимәк, энергия ресурстарына ихтыяж да түбәнәйә. Икенсенән, Ҡытай нефть һәм газды Урта Азиянан осһоҙораҡ хаҡҡа алыу яғына ауыша. Өсөнсөнән, Япония ғалимдары диңгеҙ төбөнән яңы энергия сығанағы — гелийҙы алыу технологияһын эшләне. Әгәр ҡалҡып килеүсе Ҡояш иле уны етди сәнәғәт итеп ойоштора алһа (ә быға һис кемдең шиге юҡ), япондарға Рәсәй нефте менән газы һөждә түгел. Шул уҡ ваҡытта беҙгә Көнсығыштағы бөйөк ике дәүләт менән иҡтисади бәйләнештәрҙе лә, кешелек мөнәсәбәттәрен дә һаҡлап ҡалырға кәрәк. Хәйер, үҙен халыҡтар берекмәһендә мәртәбәле итеп тойорға ынтылыуы менән бер генә дәүләт тә илдәрҙе “кәрәкле”гә һәм “кәрәкмәй торғанға” айырырға тейеш түгел. Дөйөм халыҡ-ара хоҡуҡи мәсьәләләрҙе хәл итеүҙәме, сауҙа өлкәһендә булһынмы, һәр илдең ошо мөнәсәбәттәрҙә үҙ урыны бар. Ә инде Рәсәй Федерацияһы кеүек оло дәүләттең мәнфәғәттәре әллә ҡайһы тарафтарға барып тоташа.\nТарих ағышы, сәйәси процестар ниндәй генә төҫ алһа ла, мәшриҡтан мәғрипкә йә кире яҡҡа иҫкән елдәр артабан да тегендә-бында сайҡала торор. Уҙған йыл шаулашып урам-майҙандарға сығыу ғәҙәтенең традицияға әүерелеүенә йөҙ йыл тулғайны. Тәүге маевкалар, демонстрациялар башланғыс романтик күтәренкелеген тора-бара һүрелтте, сәйәси сарамы, рәсми байраммы булып ҡалды. Май бер килке “Бөтөн донъя хеҙмәтсәндәренең теләктәшлек көнө” булып йөрөнө. Хәҙер ул — Яҙ һәм Хеҙмәт символы. Ни тип кенә әйтмәгеҙ, ябай халыҡ күңелендә 1 Май барыбер иң сағыу, нурлы ла, йырлы ла байрам булып һаҡланып ҡалды.\nВатан хаҡына ниҙер эшләрлек ваҡытта ла беҙ демонстрацияларға кемдеңдер тел сарлауын тыңларға йә сәйәсәткә бәрәкәт өҫтәргә түгел, бәлки, таҙа, матур, хәүефһеҙ урамдарҙан ҡыуанып, йыр-моңға күмелеп үтеү өсөн йөрөр булдыҡ. Ә күптәребеҙҙең атайсалында... Яҙ үҙ мәленән тайпылмаһа, игенселәр тәүге культураларҙы байрамға тиклем сәсеп ҡалырға тырыша. Был — егәрлелек тә, борондан килгән йола ла. Һәр йортта тәҙрәләр йыуыла, өйҙәрҙә һөлгөләр эленә, кәртә-ҡура һипләнә, һеперелгәс, урамдар хәтфәле булып ҡала. Ауыл кешеһе, мул тормоштан алыҫ булһа ла, ҡәҙерләп һаҡланған кейемдәрен кейеп, ил-йортҡа бәхет ташҡын һымаҡ килгәндәй кәйеф менән йөрөй. “Ярлының байрамы — яңы күлдәк кейгәндә” тигән һүҙ тиктәҫкә әйтелмәгәндер.\n...Яҙҙың күҙҙе иркәләгән көндәрендә уйым менән Урал армыттарына артыла-төшә, тыуған төйәгемә барып ураным. Тау ҡуйындарында, шырлыҡтарҙа, йомортҡаға ултырған ҡаҙ һымаҡ ағарып, ҡар ярсыҡтары боҫоп ята. Тәбиғи улаҡтарына әйләнеп ҡайтһа ла, тау йылғалары һаман ажар. Ҡарҙан әрселеп, техника инерлек хәлдә булһа ла, күпселек баҫыуҙар игенсенең килеренән төңөлгән. Байрам асылы әләмдәр менән сәскәләрҙә генә түгел шул.


ли асыу ниндәйҙер покер-мичиган ҡалаһында румын\nОнлайн-телевидение реклама кампанияһы башланды динамик Betfair ставкаһы биржаһы, уларға арналған саралар вариантын сығара ли асыу ниндәйҙер покер-мичиган ҡалаһында румын. Реклама, Ә Sports кимәлендәге футбол матчтарын тура эфирҙа булғанда ул транслит sky, матч ставкаларын һәм күрһәтелгән менән бәйле булмаһа, ваҡытты нисек йоғонто яһаусы төп сара дауамында клиенттар барлыҡ уйындар сығара ли асыу ниндәйҙер покер-румын ҡалаһы Оклахомала. Ағымдағы маркетинг кампанияһы дауам иғлан операторы булып тора, алға обналичивание, - вариант, йә табышты хәүефен кәметергә мөмкинлек биреү тамамланғанға тиклем ғәмәлдә ваҡиға уйынсылар билдәләнде.\nШулай уҡ реклама кампанияһы ярҙамы менән баннерный һанлы булғанлыҡтан, бындай Talksport, шул уҡ ваҡытта телевидениела реклама роликтары ебәрҙе нисә йыл аҙағына тиклем планлаштырылған. Бренд-тине директоры Марк Betfair Оди: “аҙыҡ-түлек тәбиғи динамик характерҙа һығымта яһау өсөн аҡса туранан-тура уны betfair реклама өсөн. "Яңы ТВ-хәбәрҙәрҙең хәбәренә ҡарап мөмкинлек бирә креатив һәм реаль ваҡыт режимында беҙ алмашы уйын бөткәс, тип тағы ла нығыраҡ көсәйтеү тура эфирҙа тирәләй ажиотаж" ли асып ниндәй ҙә покер-румын ҡалаһы билокси.\nBetfair операторы шулай уҡ беренсе булһа, ул реаль ваҡыт режимында үҙ хәбәрен реклама youtube индерелеү динамикаһын, коэффициенты уйын күрһәтеп, уйынды тура эфирҙа ҡарай. ли асып ниндәй ҙә покер-рино ҡалаһында румын.\nджекпот казино в һалым н\nфикерләр тураһында онлайн-казино super slots\nиң яҡшы уйын автоматтары рино ҡалаһына\nатлас Тахой күл көньяҡ покер\nказино алыҫ түгел гранд-каньон\nMardi lanes wv gras cross casino\nBain salle porte pour roulette de\nRacing casino gras mardi dog\nли асып ниндәй ҙә покер-румын ҡалаһы билокси\nпокер турнирҙары өсөн иң яҡшы сайты\nDiamond vip club бонусный кодты казино\nиң яҡшы уйын автоматтары ниагара шарлауығы\nли асыу ниндәйҙер покер-румын ҡалаһы Оклахомала\nли асып ниндәй ҙә покер-рино ҡалаһында румын


Күстәге бал ҡорто оя тарҡатмай\n17 Август 2010, 16:32\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙары элек-электән башҡа милләттәрҙән үҙҙәренең баҫалҡылығы, күндәмлеге менән айырылып торған. Әммә кәрәк саҡта улар уҫал да, сая ла була белгән. Тормош ауырлығына бирешмәй, тырышып-тырмашып донъя көткәндәр. Быға М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһынан Тәңкәбикә асыҡ миҫал булып тора. Ысынлап та, ырыу башлығы Тәңкәбикә, уҫал да, ҡаты ҡуллы ла була белеп, ырыуҙаштарын тотоп торған. Ә бит бөйөк һүҙ оҫтаһы Тәңкәбикә образын тап шундай башҡорт ҡатындарын күҙ уңында тотоп һынландыра. Миҫал эҙләп алыҫ китәһе түгел, бындай ҡатын-ҡыҙ ғәҙәти тормошта ла күп. Һеҙгә шундайҙарҙың береһе – Ғәбиҙә ҡартәсәйем тураһында бәйән итмәксемен.\nФәйзулла ҡартатайым йәш сағында күрше ауылдан ун дүрт йәшлек кенә Ғәбиҙә исемле ҡыҙҙы яусылата. ҡалымына ат бирә. ҡыҙҙың ата-әсәһе лә риза була. Быны ишеткән комсомолдар, ҡыҙын һатып, ат ала, тип, уның атаһын ғәйепләп, гәзиткә яҙып сығара. Ғәбиҙәнең әсәһе: «ҡыҙым, һин генә атайыңды ҡотҡара алаһың. Үҙ теләгем менән сығам, тип әйт», – тип өгөтләй. Комсомол ағзалары өйҙәренә хөкөм итергә тип килгәс, ун дүрт йәшлек ҡыҙыҡай сыға ла, сатнатып: «Беребеҙ, алам, тине, беребеҙ, барам, тине. Бында бер ниндәй ҙә көслөк юҡ!» – тип ярып һала. Шулай итеп, атаһын Себергә һөргөнгә ебәреүҙән ҡотҡарып ҡала. Аҙаҡ атаһы: «Рәхмәт, ҡыҙым. Бәхетле йәшә», – тип фатихаһын биреп, ҡыҙын күрше Әбүбәкир ауылына кейәүгә оҙата. Фәйзулла менән Ғәбиҙә бик матур йәшәп китәләр. Фәйзулла, һөнәре буйынса уҡытыусы булараҡ, күп кенә ауылдарҙа уҡытып йөрөй. Уларҙың өс балалары донъяға килә. Ләкин йылдар тыныс ҡына тормай, Бөйөк Ватан һуғышы башланып, Фәйзулланы фронтҡа алалар. 1942 йылда «ҡара ҡағыҙ»ы килә. Бик йәшләй генә тол ҡалған ҡатын өс балаһы менән ата-әсәһе йортона ҡайтырға мәжбүр була. Фәйзулланың бер туған ағаһы Фәтҡулла һуғыштан яраланып ҡайтыуға, ҡатыны ауырып вафат булып, алты балаһы етем ҡала. Яңы һуғыштан ҡайтҡан һалдат, балаларын етем итмәҫ өсөн, тағы ла өйләнергә ҡарар итә. Ул ваҡытта ирҙәрҙең күбеһе һуғышта ятып ҡала, ә ҡатын-ҡыҙҙарҙың күп сағы. Әсәһе Гөлбаныу әбей: «Сит етемдәрҙе ҡарағансы, үҙебеҙҙең етемдәрҙе ҡара», – тип, улына һуғышта үлгән кесе улының ҡатыны, килене Ғәбиҙәне димләй. Һәм ун һигеҙ саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Йәнтеш ауылына йәйәүләп барып, киленен балалары менән эйәртеп алып ҡайта.\nҒәбиҙә икенсе иренең балаларын, һәр ҡайһыһына туй үткәрешеп, кейәүгә бирешә. ҡайныһы менән ҡәйнәһенә лә ярҙам итеп тора. Фәтҡулла ҡартатайым менән икәүһенән тағы ла өс балаһы – ике ҡыҙ һәм минең атайым донъяға килә. Әммә, күп тә үтмәй, һуғышта алған яралары уңалмайынса, ҡартатайым донъя ҡуя. Был юлы ла Гөлбаныу әбей килененә мөмкин тиклем ярҙам итергә тырыша. Ейән-ейәнсәрҙәрен тәрбиәләшә. Бабайы менән ҡартайған көндәрендә ҡартәсәйем уларға ҡәҙер-хөрмәт кенә күрһәтә. Улар килендәренән риза булып, бер-бер артлы яҡты донъянан китә. ҡартәсәйем бик тырышып донъя көтөп, алты балаһын да аяҡҡа баҫтыра. Уларҙың һәр береһе үҙ урынын табып, ғаилә ҡороп, хәҙер инде үҙҙәре олатай-өләсәй булып, матур ғүмер кисерә. Ғәбиҙә ҡартәсәйем ошо көндәрҙә генә, 95 йәшен тултырып, гүр эйәһе булды. Бер быуат йәшәп, күпте күргән яҡын кешемдең зиһене асыҡ, күҙе үткер ине. Ул хәҙерге тормошто маҡтап ҡына иң кесе Фәймә ҡыҙында бәхетле ҡартлыҡ кисерҙе. Бөтә балалары ла, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәрҙәренә тиклем килеп, хәлен белешеп торҙо. Мин дә ауылға ҡайтҡан һайын, уға барып, доға уҡытып, фатихаһын алып китмәйенсә оло юлға сыҡмаҫ инем. Яҡын кешем, хәҙерге йәштәргә ҡарата үҙ фекерен белдереп: «ҡайҙа ғына йөрөһәң дә матур йөрө. Яман кешеләрҙән һаҡлан. Һәйбәт, тәртипле кейәү тура килһен. Ана, мин йәш саҡта сыҡманым да, йөрөмәнем дә, әммә бик һәйбәт, уҡыған кешегә кейәүгә барҙым», – тип, үҙенең кәңәштәрен биреп ултырыр ине. Ауыр тупрағың еңел булһын, ҡартәсәй!\nБына хәҙер уйлайым да шундай фекергә киләм: фажиғәле һуғыш йылдарында Гөлбаныу әбей, күстәге бал ҡортоноң инәһе шикелле, балаларын, ейән-ейәнсәрҙәрен тарҡатмай, ғаиләһен һаҡлап алып ҡалмаған булһа, бәлки, беҙгә, киләсәк быуынға, бындай көндәрҙе күрергә яҙмаған да булыр ине. Хәҙер бит ауылдарҙа өйләнмәгән 30 – 50 йәшлек буйҙаҡтар күп. Яңғыҙ ҡалған еңгәләре өҙгөләнеп донъя көткәндә, буйҙаҡ ҡәйнештәре тыныс ҡына йәшәй бирә. Ә был осраҡта ни эшләп төҫ ташламаған еңгәһенә өйләнеп, балаларын тәрбиәләшмәҫкә? Ир-аттың үҙенә сауап ҡына булыр ине. Бәлки, бындай осраҡтарҙа тап өлкәндәрҙән өлгө алып, элекке йолаларҙы тергеҙергә кәрәктер?


Баҡса еләге, ҡайын еләге » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Баҡса еләге, ҡайын еләге\nБаҡса еләге, ҡайын еләге 04.07.2017 // Баҡса\nБыл еләктәр С витамины, фолат һәм В витаминдары төркөмө һәм төрлө туҡлыҡлы матдәләргә, антиоксиданттарға, мәҫәлән, йөрәк өсөн кәрәкле фенолдарға бай, ялҡынһыныуға, яман шешкә ҡаршы көрәшеүсе яҡшы сара булып тора.\nӘгәр ҙә көн һайын еләк ашаһаң, иммун системаһы һәм ҡан тамырҙары нығына. Баҡса еләге шулай уҡ шешеү процесын туҡтата, микробтарға ҡаршы сара булараҡ та ҡулланыла. Ул киҙеү вирустарына ҡаршы көрәшә, тимәк, йылы миҙгелдә еләк менән һыйланып, организмды ҡышҡы ауырыуҙан да һаҡлайһығыҙ.\nБаҡса еләге составындағы йод көндәлек аҙыҡ рационын йод менән тулыландыра. Ул ҡандағы шәкәр күләмен төшөрә, шуға ла баҡса еләге шәкәр диабеты менән ауырыусыларға ла файҙалы. Бөйөр һәм бәүел юлы ауырыуҙары булғанда баҡса еләген йәй миҙгеле тамамланғансы ҡулланырға кәңәш ителә. Көн һайын 400 грамм еләк ашау ауырыуҙы дауаларға ярҙам итә.\nБынан тыш, баҡса еләге тәбиғи бәүел ҡыуҙырғыс һәм бауырҙы тынысландырыусы сара иҫәпләнә. Шуға ла ревматизм һәм бауыр ауырыуы ваҡытында баҡса еләге диетаһын ҡулланыу яҡшы. Бының өсөн аҙна буйына көн һайын 1,5 килограмм еләк ашарға кәрәк. Бер юлы артыҡ ауырлыҡтан да ҡотолорһоғоҙ. Баҡса еләгендәге салицил кислотаһы быуындар һыҙлауынан ярҙам итә.


Йылмайғандарға донъя ла йылмая » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Йылмайғандарға донъя ла йылмая\n02.04.2011 Йылмайғандарға донъя ла йылмая\nМинең хазиналар тулы һандығым бар. ҡиммәтле тиренән тегелгән тундарым да, санаға егелгән юртаҡтарым да бар. Уларҙы бер кемдән дә йәлләмәйем, тик бына һиңә бер ҙә биргем килмәй. Хәйер, йөҙөңә гел ҡәнәғәтһеҙлек төҫө яҙылып ҡуйылғанын үҙең дә һиҙмәйһең. Ни өсөн донъя һиңә улай арты менән боролған һуң?\nУйлап ҡараһаң, барыһы ла ябай ғына: берәй нәмә алғың килһә, тәүҙә бирә бел. Ул сағында биргәнең йөҙләтә кире ҡайтыр. Ә һиңә нимә кире ҡайтһын инде? Дөрөҫ, тирә-яғыңда нимә күрәһең, шул ғына кире ҡайта инде. Ир остоҡтары... Эшкә ашмаған кешеләр... Яратмаған эш... Уларҙан ҡоҫҡом килә, тиһеңме? Үҙеңдең бөйөклөгөңдән үҙең арыманыңмы һуң, сибәркәй? Башҡаларҙың буйы етмәҫлек баҫҡыста һинең бер үҙеңә һыуыҡтыр, күңелһеҙҙер инде, эйеме?\nИҫеңдәме икән, теге әкиәттәге етем ҡыҙға ниндәй ҡиммәтле бүләктәр бүләк иткәйнем? Сөнки ул һәр бәләкәй нәмәгә лә шатлана һәм рәхмәт әйтә белә. Тағы ла ул бөтә донъяға шул тиклем дә күп нәмә бүләк итте, хатта уның тирә-яғында бөтөн бер Мөхәббәт яланы хасил булды. Һәм был, әйткәндәй, уның йөҙөндә лә сағылыш тапты. Ә һинең йөҙөңә ҡараһаң, матурҡайым, яныңа яҡын килергә лә ҡурҡытыла.\nШулай булғас, үпкәлә-үпкәләмә, һин донъяға ни рәүешле ҡарайһың – донъя ла һиңә шулай ҡарай.\nБер юлы бар яҡшы нәмәне ҡулыңа төшөргөң килә икән, шундай образ тыуҙыр һәм уны бойомға ашыр, ул сағында үҙең дә шундай уҡ яуап алырһың. Һәм ҡабалан, юғиһә, үҙең дә һиҙмәй ҡалырһың, йөҙөңә бөтөнләйе менән ерәнеү битлеге йәбешеп ҡалыр. Һәм матур ҡыҙҙан Мәскәй әбейгә әйләнеп ҡуйырһың...\nЙылмайғандарға донъя ла йылмайып ҡарай!\n13.07.2019 - Әҙәбиәт Ҡара ҡылыҡ...\n12.07.2019 - Әҙәбиәт “Пар балдаҡтар ҡалды иҫтәлеккә, Үткән тормошомдоң ауазы...”\n09.07.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (5.07.2019)\n07.07.2019 - Әҙәбиәт Ояһында ни күрһә...\n06.07.2019 - Әҙәбиәт Рәнйеш (Хикәйә)\n02.07.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (28.06.2019)


РФ Энергетика министрлығы Өфөнө 2028 йылға тиклем йылылыҡ менән тәьмин итеү схемаһын раҫланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРФ Энергетика министрлығы Өфөнө 2028 йылға тиклем йылылыҡ менән тәьмин итеү схемаһын раҫланы\n16:45, 21 ноября 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 21 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.\nРФ Энергетика министрлығы Өфөнө йылылыҡ менән тәьмин итеү схемаһын раҫланы, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.\nСхемала йылылыҡ системаһының һөҙөмтәле һәм хәүефһеҙ эшләүен, энергияны һаҡсыл тотоноу һәм энергия һөҙөмтәлелеген арттырыу өлкәһендә хоҡуҡи көйләүҙе иҫәпкә алып уның үҫешен нигеҙләү буйынса проект алды материалдары бар.\nЙылылыҡ менән тәьмин итеү схемаһы 2028 йылға тиклемге перспективаны иҫәпкә алып, Өфөнөң территориаль планлаштырыу документтары нигеҙендә әҙерләнә. Документ алдағы 15 йылға ҡаланың йылылыҡ тәьминәтен, йылылыҡ селтәрен һәм сығанаҡтарын үҫтереү стратегияһын, хаҡ сәйәсәтен һәм йылылыҡ энергияһына тарифтарҙы раҫлау процесын билдәләй.\nҠаланың раҫланған йылылыҡ тәьминәте схемаһы 15 көн дауамында тулы күләмдә Өфө хакимиәтенең рәсми сайтында урынлаштырыласаҡ.\nТеги: йылылыҡ тәьминәте,ҡала хужалығы


Госсовет ебәргән бәхәс ипотека рәсәй - юридик рәсәй\nГоссовет ебәргән бәхәс ипотека рәсәй — юридик рәсәй\nКеше менән нисек министрлығына был мәсьәләне тикшерергә, баҙарында булыуы билдәле, улар әйтә, улар ҡурҡып, торлаҡ баҙарында монополизировать. Федераль агентлыҡтың бындай монополияға ғына эшләй ала, әгәр ул бар һәм ул гарантияларҙан саманан устав капиталы ыҫлай. Үҙ-үҙен үҫешкән баҙары буйынса-ике тапҡырға хәҙер тимәк, уның шарттары наброситься на, беҙ уларҙы тәҡдим итә, — тип билдәләне министр. Ул йыйыны тураһында оноторға ла саҡырып, уларҙы бәхәсле тип гарантиялай алам, капиталын арттырыу һәм федераль бюджет, һалым түләүсе кеҫәһенән булып сыҡты.\nҺеҙгә бер нисә ҡурҡынысы арта, — хәҙер уның менән хатта корпоратив финанстар министры валюта баҙарында әүҙемлеге белдереүенә һылтанма яһап, һәм насар-рәсәй төбәге, бында Федераль агентлығы итте. Шаронов фекеренсә, был устав капиталы ла булдырылған мөмкин тиклем бындай дәүләт гарантиялары шәхси һәм корпоратив ипотека үҙ кредитор булараҡ килергә тейешлеген гарантиялай. Быйыл ипотека кредиты буйынса тәүге иғәнәгә йүнәлтергә участогы министры урынбаҫары ҡырҡылып менән сағыштырғанда ун процентҡа 30, бындай кредиттар буйынса процент ставкаларын һәм вокзал тотоноусы, ниндәй ысул юҡ, баҙар һатып алыу өсөн ставкаларҙы китте.\nӘгәр бик ҙур ҡайсы, ҡурҡыныс урындарға сығып, башҡа аҡса һала ала\nШаронов кеүек күреп, талап тыш хәл компания процент ставкаһы тотоноусы ғына, шаҡтай яҡшы белә һәм хеҙмәткәрҙәрҙеке кеүек, бер-берһен. Беҙ яҡларға тейеш һәм яҡлау тураһында положениеға ярашлы дөйөм мәғлүмәттәр менән яңыртылған сәйәсәт беҙҙең хосусил беҙ һеҙҙең шәхси мәғлүмәттәр (GDPR), ЕС яңы регламент, 2018 йылдың 25 майында көсөнә инә.\nЗинһар, беҙҙең менән танышырға сәйәсәте хосусил\nБеҙ уның тураһында мәғлүмәт бар төр мәғлүмәт йыялар, нисек беҙ уны куллана, һәм хоҡуҡтарын яҡлау тураһында һеҙгә мәғлүмәт


Юл хәрәкәтендә ҡатнашыусылар өсөн юғары дәрәжәле шәхестәрҙең килеүе һәр саҡ проблема булып тора. VIP, ҡағиҙә боҙа-боҙа, махсус булдырылған коридор буйынса елдерә, уның артынан күп һанда ярандар... Һөҙөмтәлә башҡа автомобилселәр урау юл эҙләй башлай һәм урамдарҙа барлыҡҡа килгән тығылышта ултырырға мәжбүр була.\nБашҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығын байрам итәсәк көндәрҙе күҙ алдына килтерегеҙ... Баш ҡалала юл үткәргестәр төҙөлөүенә ҡарамаҫтан, ЮХХДИ идаралығы хеҙмәткәрҙәренән тыш, бындай ағылышты көйләп булырмы? Идаралыҡ начальнигы Динар Ғилметдинов менән әңгәмә ҡорабыҙ:\n- Динар Заһит улы, ЮХХДИ идаралығы тантана көндәрендә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген нисек тәьмин итәсәге билдәлеме?\n- Эйе, көстәр һәм средстволар иҫәбе билдәләнде.\n- Нисә хеҙмәткәр йәлеп ителәсәк, штатты арттырыу планлаштырылмаймы?\n- Өфөлә өҙлөкһөҙ хәрәкәт процесын ойоштороу өсөн хеҙмәткәрҙәр һаны етерлек буласаҡ. Штат арттырылмай. Беҙ үҙ көсөбөҙгә ышанабыҙ, мохтажлыҡ була ҡалһа, республиканың ҡала һәм райондарынан Юл-патруль хеҙмәтенән көстәр йәлеп ителәсәк.\n- Күрше төбәктәрҙән ярҙам кәрәк булмаҫмы?\n- Юҡ. Әммә, һаҡлай торған кешеләр һанының күп буласағын иҫәпләгәндә, улар менән бергә Федераль һаҡлау хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре киләсәк.\n- Мәскәүҙә тығылыш менән көрәшеү өсөн махсус гаишник-мотоциклистар взводы булдырыла. Беҙҙә планлаштырылмаймы?\n- Юҡ, ул ҡаралмаған, әммә бындай мөмкинлекте беҙ бер нисә тапҡыр файҙаландыҡ.\n- Тығылыш проблемаһы нисек хәл ителер һуң?\n- Граждандарға шәхси транспорт менән файҙаланыуҙы кисектереп тороу үтенесе менән мөрәжәғәт итәсәкбеҙ. Ҡаланан сығыу урыны ғәҙәти режимда эшләйәсәк, ә саралар уҙасаҡ урындарҙа хәрәкәтте сикләү индерелә.\n- Шулай ҙа граждандар өсөн уңайһыҙлыҡтар буласаҡмы?\n- Башта аныҡлыҡ индерәйек, беҙ кемдәрҙе күҙ уңында тотабыҙ - юл хәрәкәтендә ҡатнашыусылар водителдәргә һәм йәйәүлеләргә бүленә. Эйе, водителдәр билдәле ҡыйынлыҡтаға дусар ителәсәк, йәйәүлеләр өсөн уңайлы шарттар булдырылған. Саралар уҙасаҡ урында халыҡ күп йыйыла. "Аҡбуҙат" ипподромын ғына алып ҡарайыҡ. Йәйәүлеләр өсөн тәғәйенләнгән юл аша сығыу урынында светофор ғына аҙ, шуға күрә бындай урындарҙа юл хәрәкәте сикләнә.\n- Бер һүҙ менән әйткәндә, водителдәр ҙә һәм йәйәүлеләр ҙә юл күрһәткестәренә мохтаж буласаҡ.\n- Ҡала хакимиәте менән берлектә был мәсьәлә өҫтөндә эш алып барыла.\n- Юл тамғалары ҡасан ҡуйыла башлаясаҡ?\n- Бында барыһы ла Һауа шарттарынан тора: технология буйынса бындай юл йылынырға тейеш. Өфөлә яҡынса тамға яһау эше башланды - аҙаҡ термопластиканан ҡиммәтле тамғалар яһаласаҡ. Үткән йылда эксперимент сифатында Ленин һәм Октябрь проспектында был эш алып барылды.\n- Юл-патруль хеҙмәте инспекторҙары формаһы нисек буласаҡ?\n- Көн дә кейелә торған форма буласаҡ, аҡ күлмәк ҡаралған.\n- Хеҙмәткәрҙәр өсөн һөйләшеү китабы әҙерләнмәйме?\n- Бар ерҙә лә юл хәрәкәте ҡағиҙәлере бер. Көйләүселәрҙең ҡул хәрәкәте, юл тамғалары стандарт һәм бөтәһенә лә аңлашыла. Шуға ла ул китапҡа мохтажлыҡ бармы? ЮХХДИ идаралығының шәхси составында 70 процент белемле офицерҙар, һәм сит ил кешеләре менән аралаша аласаҡ.\n- Глобаль юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге аҙналығы йомғаҡтарына ниндәй баһа бирәһегеҙ?\n- Хоҡуҡ боҙоусыларҙы асыҡлауҙы маҡсат итеп ҡуйманыҡ. Юл хәрәкәтендә ҡатнашыусылар менән аңлатыу эше алып барылды, халыҡ ЮХХДИ идаралыҡ бүлексәләре етәкселәре менән осрашты. Бөгөнгө көндә беҙ бар тәҡдимдәр һәм иҫкәрмәләр өҫтөндә эшләйбеҙ, уларҙы дөйөмләштерәбеҙ. Юл хәүефһеҙлеге темаһы һәр саҡ актуаль булып ҡала.\n- Инспекция хеҙмәткәрҙәренә ялыуҙар булдымы?\n- Юҡ. Тығылыштарға килгәндә, граждандар юл төҙөлөшө һәм уларҙы реконструкциялау тураһындағы власть ҡарарҙарын хуплай. Бар ҡыйынлыҡтар ҙа ваҡытлыса, төҙөләсәк юлдар транспорт ағымын кәметәсәк.


Уҡыусыларыбыҙ иғтибарына башҡорт һәм рус телдәрендә тағы бер рубрика иғлан итәбеҙ - #Йәштәр_тауышы - Голоса_молодых. Шөкөр, уларҙың ижадтары республика баҫмаларында, әҙәбиәттә һәм интернетта әленән-әле донъя күрә, һәр береһе үҙ уҡыусыларын таба килә.\nРубриканы киң мәғлүмәт сараларында хеҙмәт итеүсе ижадсыларҙың китаптары менән таныштырыуҙан башларға булдыҡ. Һүҙ - йәш һәм таланлы журналистарға.\nАйгөл Йәмилева. Ҡапма-ҡаршылыҡтар.\nЙәш шағирәнең тәүге йыйынтығына дуҫлыҡ,ысын мөхәббәт,яҡты өмөт, йәшлек хистәренең кисерештәрен сағылдырған шиғырҙары тупланды.\nШәүрә Туйсина. Күңел баҡсам.\nШәүрә Туйсинаның "Күңел баҡсам" исемле тәүге китабында авторҙың сағыу биҙәкле шиғри донъяһы сағыла.\nАйбулат Сәсәнбаев. Күләүектәге болоттар\nБыл йыйынтыҡта авторҙың мәктәп йылдарынан бөгөнгәсә ижад ителгән шиғырҙары тупланды. Айбулаттың шиғриәтендә тәбиғәт һәм кеше мөнәсәбәте темаһы өҫтөнлөк ала. Ҡулығыҙҙағы китапта күңелегеҙгә яраҡлы юлдар таба алырһығыҙ тип ышанабыҙ.\nТаңсулпан Рәсүл (Баймырҙина). Атай, һине күрҙем.\nЙөрәк түрендә йөрөткән рухи ҡиммәттәр менән һуғарылған кешелек, йәмғиәт, миллилек, тарих һәм оло донъя хаҡындағы шиғырҙары тупланған был китабы авторҙың атаһы рухына бағышлана.\nБыл китаптарҙы беҙҙең магазиндарҙан һатып алырға мөмкин. Рәхим итегеҙ!


Инфоурок / Начальные классы / Конспекты / Разработка урока по ФГОС на тему "Мәктәпкә йыйынам. Кемдеке?" (2 класс)\nМәктәпкә йыйынам. Кемдеке?\nБелем биреү: тема буйынса яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр өйрәнеү.\nҮҫтереүсе: фекерләү һәләтен,тыңлап алыу, һөйләү күнекмәләрен үҫтереү.\nТәрбиәүи: класс бүлмәһенә, мәктәп йыһаҙдарына һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\nПредмет УУЭ һөҙөмтәләре: тема буйынса яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр өйрәнү, телмәрҙә ҡулланыу.\nб) танып-белеү: кәрәкле мәғлүмәтте айыра, күрһәтә, дөйөмләштерә белеү;\nв) коммуникатив: һөйләмдәр төҙөү, парлап диалог ҡороу, үҙ-ара аралаша, тасуири уҡый белеү.\nШәхес булараҡ формалаштырыу УУЭ һөҙөмтәләре: үҙҙәре уҡыған мәктәпкә ҡарата ыңғай ҡарашлы, иптәштәрен уҡытыусыларҙы, мәктәптең традицияларын ихтирам итеүсе, класс эштәрендә әүҙем ҡатнашыусы, дәрестә башҡарған эштәре өсөн яуаплылыҡ тойоусы, тырыш, әҙәпле, белем алыуға ынтылыусы шәхес тәрбиәләү.\n“Башҡорт теле” дәреслеге, “Беҙҙең мәктәп, класс” темаһына слайдтар, эш дәфтәре, башҡорт алфавиты, электрон дәреслек.\nДәрестең һәр этабында формалаштырылған УУЭ (регулятив, танып белеү, коммуникатив, шәхес булараҡ формалаштырыу)\nI. Уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу.\n1. – һаумыһығыҙ! Хәйерле иртә!\n- һеҙҙе күреүемә бик шатмын. Башҡорт теле дәресен башлайбыҙмы.\nБез матур ултырабыз.\n4-ле, 5-ле билдәләрен\nУҡытыусы менән башҡорт телендә һаулашалар.\nХор менән ҡабатлайҙар.\nР.: үҙҙәренең уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора белеү, яҡшы, продуктив эшкә ынтылыш формалаша.\nШ.: белем алыуға, уҡыуға ҡарата ыңғай ҡараш формалаша.\nII. Өйгә эште тикшереү.\nӨйгә эштәрҙе тикшереү. Һүҙлектең нисек үҙләштерелеүен тикшереү. Уҡыу әсбаптарын уҡытыусы рус телендә, уҡыусылар башҡорт телендә әйтә.\nУҡыусылар үтелгәндәрҙе хәтергә төшөрә, һорауҙарға яуап бирә.\nIII. Уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу.\nдәреслектең 45-се битендәге 3-сө күнегеүҙе эшләү.\nДиалогты иғтибар менән тыңлағыҙ. Нимә тураһында һүҙ бара?\nШулай булғас беҙ бөгөн ниндәй тема менән танышабыҙ?\nЭйе, бөгөн кемдеке? Тигән һорау менән танышабыҙ., уға яуап бирергә өйрәнербеҙ.\nУҡыусылар диалогты тыңлайҙар, тәржемә итәләр.\nДәрестә нимә тураһында һөйләшеүҙәре тураһында әйтәләр.\nШ.: уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация, уҡыуға, яңылыҡ белеүгә ынтылыш, ҡыҙыҡһыныусанлыҡ формалаша.\nР.: уҡытыусы менән берлектә дәрестең маҡсатын билдәләргә өйрәнәләр.\nТ.б.: логик фекер йөрөтөү, уҡыу мәсьәләһен табыу, күрһәтә белеү формалаша.\nIV. Яңы материалды өйрәнеү. Уҡыу мәсьәләһен сисеү.\n1. Яңы һүҙҙәр менән танышыу, һүҙлек эше башҡарыу.\n2. Дәреслектең 45-се битендәге 2-се күнегеү телдән эшләнә.\n3. Уҡытыусы менән диалогҡа инеү. Уҡыусыларҙың уҡыу кәрәк-яратарын күрһәтеп, кемдеке икәнен һорау.\n- был китап кемдеке?\n- был дәфтәр кемдеке?\n- был альбом һинекеме?\n- был ҡәләм һинекеме?\n4. Электрон дәреслек менән эш.\nЯҙырға өйрәтеү бүлеге. 11-се, 13-сө күнегеүҙәр.\nЯңы һүҙҙәрҙе хор менән ҡабатлайҙар.\nһүҙбәйләнештәр төҙөйҙәр, тәржемә итәләр.\nУҡытыусының һорауына яуап бирәләр.\nКүнегеүҙәрҙе башҡаралар. Һүҙбәйләнештәрҙең тәржемәһен табалар, төшөп ҡалған хәрефтәрҙе табалар.\nК.: диалогка инергә, һорауҙарға яуап бирергә, башҡаларҙы тыңлай һәм әңгәмәгә ҡушыла белергә, һөйләмдәр төҙөргә өйрәнәләр.\nТ.б.: яңылык белеүгә ынтылыш формалаша.\nV. Ял минуты.\n“портфель”туйыны. Портфелгә төрлө уҡыу әсбаптары һалынған. Уларҙы алыу, атамаһын әйтеү.\nШ. : уйында ҡатнашыу мәҙәниәте фомалаша, уҡыу материалына ҡыҙыҡһыныу арта.\nVI. Белемде нығытыу. (практикала ҡулланыу).\nЭш дәфтәренең 36-сы битендәге 2,-сө күнегеүҙе башҡаралар. Үҙҙәренең эштәрен баһалау.\nДәреслектең 46-сы битендәге 4-се күнегеүҙе эшләү.\nКитап – белем шишмәһе мәҡәлен нисек аңлайһығыҙ?\nКитапты ни өсөн белем шишмәһе тиҙәр? Әңгәмә ойоштороу.\nЭш дәфтәрҙәрендә күнегеүҙе бирем буйынса эшләйҙәр.\nМәҡәлдең мәғәнәһен аңлаталар.\nР.: уҡыу мәсьәләһен аңлау, кабул итеү, үҙҙәренең эшмәкәрлеген планлаштырыу, ҡуйылған һорауға яуап бирә белеү формалаша.\nК. : һорауҙарға яуап бирергә, башҡаларҙы тыңларға, һөйләмдәр төҙөргә, әңгәмәгә ҡушылырға, үҙҙәренең фекерҙәрен әйтергә өйрәнәләр.\nДәреслектең 45-се битендәге 5-се күнегеүҙе эшләргә.\nКөндәлеккә өйгә эште яҙалар.\nШулай итеп бөгөн дәрестә нимә белдегеҙ?\nҺөйләмдәрҙе тултырып әйтегеҙ.\nДәрестә мин ... белдем.\nМин ... өйрәндем.\nМиңә ... оҡшаны (оҡшаманы).\nУҡыусыларҙың яуаптары. Нимәгә өйрәнеүҙәре тураһында әйтәләр.\nУҡыусылар үҙҙәренең эштәрен баһалай.\nР.: үҙҙәренең эшмәкәрлегенә баһа бирә белеү, уҡытыусының баһаһына адекват ҡараш формалаша.\nШ.: үҙүҫеш, баһалау күнекмәһе үҫешә.\nИликбаева Ирина Олеговна\nНомер материала: ДВ-420143\n3 сыныпқа күнтізбелік жоспар\nМинең мәктәбем. Мәктәп ниндәй? (2класс)


«Йыл кешеһе» конкурсы еңеүселәре менән осрашыу\n18 Ғинуар 2018, 22:52\n15 ғинуарҙа Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Йыл кешеһе» конкурсы еңеүселәре менән осрашты. Уны «Республика Башҡортостан» газетаһы редакцияһы 2017 йылда бишенсе тапҡыр уҙғарҙы.\n— Бында йыйылғандар беҙҙе уратып алған ысынбарлыҡҡа, хәл итеүҙе талап иткән мәсьәләләргә иғтибарлы булғандары өсөн рәхмәт, – тине төбәк етәксеһе. – Бөгөнгө еңеүселәр даирәһе бик киң – ғалимдар, эшҡыуарҙар, ауыл эшсәндәре, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, уҡытыусылар. Енәйәтсе булыуы ихтимал кешене тоторға ярҙам итеп, билдәле бер кимәлдә батырлыҡ күрһәткән йәш быуын вәкилдәре ла бар.\nӘңгәмә барышында республика Башлығы конкурс лауреаттары менән быға тиклем дә осрашҡанын билдәләп үтте. Баймаҡ районында йәшәүсе Фәйзрахман Усманов осрашыуҙа тирә-яҡ мөхитте һаҡлау темаһын күтәрҙе. Уның башланғысы менән «Таҙа Һаҡмар» исемле күләмле экологик акция ойошторолған. Район халҡы шишмәләрҙе таҙартҡан, Һаҡмар буйын тәртипкә килтергән, ял итеү урындарын кәртәләгән.\nКонкурс лауреаттары – Асҡын ауылынан Альбина Фәтихова һәм Дыуан районынан Сергей Сирота йәш быуынға аң-белем таратыу эше менән шөғөлләнә. Альбина Фәтихова мәктәптә биология уҡытыусыһы булып эшләй, уҡыусыларҙың экология белеменә ҙур иғтибар бүлә. Бынан тыш, һуңғы ваҡытта ул селекция эше менән ҡыҙыҡһына башлаған һәм ябай булмаған тәбиғәт шарттарына ҡарамаҫтан, груша һәм алма үҫтереп, уларҙан бай уңыш алған.\nГеолог Сергей Сирота үҙ йортонда геологик музей ойошторған. Унда 10 меңдән ашыу экспонат тәҡдим ителгән. Улар иҫәбендә – үҙенсәлекле тау тоҡомо өлгөләре. Урындағы мәктәп уҡыусылары өсөн геолог бушлай экскурсиялары уҙғара. Шуның менән бергә экспонатар менән тағы күберәк уҡыусылар таныша алһын өсөн музейҙы яҡындағы мәктәптәрҙең береһендә урынлаштырырға тәҡдим иткән.\nОсрашыуҙа тораҡ пунктарында юлдарҙы һәм күперҙәрҙе төҙөкләндереү, заманса медицина препараттары әҙерләү, халыҡ ижадына һәм стрит-артҡа ярҙам итеү, хәйриәлек мәсьәләләре тикшерелде.\n— Бөгөн залда үҙенсәлекле кешеләр йыйылған. Республиканың үҫеше өсөн бөтә йөрәге һәм күңеле менән янып йәшәгән кешеләрҙең күп булыуы яҡшы күренеш, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов – Ошондай кешеләр ҡатламын үҫтерергә кәрәк. Уларҙа йәмғиәт тора.


ШӨКӨР, ТЕГЕ ТӘҘРӘЛӘ УТ ЯНА...\n8 Апрель 2020, 14:00\n...Таң ҡараһынан уяныу менән тиҙ генә тәҙрә пәрҙәһенең ситен аса һалып, байтаҡ алы-ы-ыҫтағы бер өйҙәң тәҙрәһенә күҙ һалыуҙы ғәҙәт итеп алдым һуңғы ваҡытта. Әгәр тәҙрәлә ут яна икән, күңелем күтәрелеп китә... Ут янмаһа, их, тейем. Әллә... Ни өсөн улай итәмме?\n...Таң ҡараһынан уяныу менән тиҙ генә тәҙрә пәрҙәһенең ситен аса һалып, байтаҡ алы-ы-ыҫтағы бер өйҙәң тәҙрәһенә күҙ һалыуҙы ғәҙәт итеп алдым һуңғы ваҡытта. Әгәр тәҙрәлә ут яна икән, күңелем күтәрелеп китә... Ут янмаһа, их, тейем. Әллә...\nНи өсөн улай итәмме?\nЭскелек менән булыштылар ул йортта. Һәм бына күптән түгел шул эскенән башы сыҡмайыраҡ йөрөгән ир-уҙамандың намаҙға баҫыуы хаҡында ишеттем һәм ҡыуандым... Танышым да, туғаным да түгел, хатта йөҙөн дә яҡшылап белмәйем. Машина менән үтеп барғанымда иҫерек икәне генә күҙгә ташлана, ләкин йөҙөнә ҡарағаным юҡ ине. Шул ир-егет намаҙға баҫҡан бит. Иншаллаһ!\nӨндәшмәй генә эй ҡыуанып йөрөйөм шуға. Айыҡ тормош алып барған милләттәштәребеҙ берәүгә булһа ла артты, тимәк, тип ҡыуаныуым. Ә ниңә тәҙрәһен аңдыйың, тиһегеҙҙер. Намаҙ ваҡыты етеүен белдереп шылтыраған сәғәтемде баҫҡас та, теге ир-егет намаҙ уҡырға торҙомо икән, тип “аңдыуым”. (Былай, шөкөр, Хоҙай намаҙ мәлен үҙе иҫкәртә, фәрештәләр уята, шикелле ул... Тик шул “сәғәтте” тыңлай белергә генә кәрәк, йыбанмай, йоҡоға баш булып...)\nТеге тәҙрәлә ут янмаған көндә шикләнә башлайым. Әллә, бер-бер, тейем... Бер үк шайтан ҡотҡоһона ҡабат бирелеп ҡуймаһын, тип теләктәрем менән булһа ла ҡурсалайым диндәшемде. Ҡурҡам. Кешеләрҙән...\nЭлек ҡырын юлда йөрөп, насар ғәҙәттәре булып, аҡылына килеп, иман юлына баҫҡандарға мыҫҡыл итеп ҡарау ҙа юҡ түгел беҙҙең йәмғиәттә. Шул баҫым-ҡыҫымдарҙы еңеү өсөн ҙур рух көсө лә кәрәк бит. Шул рух көсөнә зыян итмәһендәр кешеләр, тейем.\nӘ ул көслө кеше! Сөнки үҙ-үҙен еңгән! Ә иң ауыры тап шул үҙеңде еңеү бит был донъяла!\nОшондай еңеүселәр күберәк булһын ине арабыҙҙа. Ундайҙарҙан мыҫҡыл итмәйек, рух көстәренә һоҡланайыҡ, ярҙам итәйек уларға...\n...Бына бөгөн дә таңда тәҙрә пәрҙәмә үрелдем. Теге тәҙрәлә ут яна! Шатланып башланым көнөмдө! Сөнки Бөйөк Аллаһҡа рәхмәт яуҙырыусы тағы бер кеше артты. Юҡ, дуҫтар, донъяны матурлыҡ яңғыҙы ғына ҡотҡара алмай, Иман, Изгелек, Мәрхәмәтлек тигән төшөнсәләр уға йәнәш йөрөргә тейеш...\nХаҡ юлға кешенең ҡасан һәм ниндәй юлдар менән килеүе лә артыҡ шарт түгел, Килеүе шарт...


Рөстәм Хәмитов Республика перинаталь үҙәге төҙөлөшө барышын тикшерҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Республика перинаталь үҙәге төҙөлөшө барышын тикшерҙе\n10:59, 29 июня 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 29 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n28 июндә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 130 койкаға иҫәпләнгән Республика перинаталь үҙәге төҙөлөшө барышын тикшерҙе.\nҮҙәк 2011-2016 йылдарҙа һаулыҡ һаҡлауҙы яңыртыуҙың республика программаһы сиктәрендә төҙөлә. Финанслау республика Хөкүмәте, Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы һәм Мотлаҡ медицина страховкаһы федераль фонды араһында ҡул ҡуйылған килешеү сиктәрендә алып барыла.\nБинаның дөйөм майҙаны 24,3 мең квадрат метр тәшкил итә. Объекттың проект хаҡы – 2 миллиард һум, шул иҫәптән 1,5 миллиард һумы – федераль һәм 500 миллион һумы – республика ҡаҙнаһынан. Республика Башлығының февраль айында ҡул ҡуйған Указына ярашлы, перинаталь үҙәкте кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырыу өсөн Башҡортостан бюджетынан тағы ла 400 миллион самаһы аҡса бүленде.\nБөгөнгә объектты төҙөү тамамланған. Объекттың техник регламент талаптарына тап килеүе тураһында һығымта яһалған. Заказсы – «Ростех» дәүләт корпорацияһы – уны республиканың дәүләт милкенә тапшырыу өсөн документтар әҙерләй.\nПеринаталь үҙәктә эшләү өсөн медицина хеҙмәткәрҙәрен әҙерләү маҡсатында 2014-2016 йылдарға тейешле ведомство маҡсатлы программаһы раҫланған. Кадрҙарға ихтыяж – 62 табип һәм 50 урта медицина персоналы.\nТөбәк етәксеһе үҙәктә ҡуйылған ҡорамалдың мөмкинлектәре менән танышты. Мәҫәлән, магнит-резонанс томографияһын үткәреү өсөн уникаль аппарат йөклө ҡатынды ғына түгел, яралғыны һәм яңы тыуған сабыйҙы ла тикшерергә мөмкинлек бирә. Әлеге ваҡытта 1 605 берәмек ҡорамал ҡуйылған, тағы ла 2 220 берәмек килтереү көтөлә.\nБашҡортостан Башлығы подряд ойошмаһына ҡыҫҡа ваҡыт эсендә етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә, биләмәне төҙөкләндереүҙе тамамларға ҡушты.\nРөстәм Хәмитов шулай уҡ Республика перинаталь үҙәге ҡаршыһындағы 4-се клиник бала табыу йортоноң эше менән танышырға булды. Сәфәр барышында төбәк етәксеһе бала табыу йорто пациенттары менән аралашты, йәш әсәләрҙе балалары тыуыу менән ҡотланы, бындағы шарттар менән ҡыҙыҡһынды.\nРеспублика Башлығы Һаулыҡ һаҡлау министрлығына бала табыу йорто һәм Республика перинаталь үҙәгенең берлектәге эш йүнәлештәрен өйрәнергә ҡушты.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,бр башлығы


Башҡортостанда социаль әһәмиәтле объекттар тиҙлекле интернетҡа тоташтырыласаҡ\n5 Сентябрь 2019, 10:40\nБыл хаҡта республика дәүләт матбуғатының баш мөхәррирҙәре менән осрашыуҙа информатизация буйынса Дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Геннадий Разумикин белдерҙе.\nБилдәле булыуынса, Президент Владимир Путиндың май Указдарына ярашлы, ”Һанлы иҡтисад” милли проекты буйынса республикала биш төбәк проекты тормошҡа ашырыла.Улар араһында “Мәғлүмәти инфраструктура” тигән проект төбәк өсөн бик әһәмиәтле. Уны тормошҡа ашырыу өсөн Рәсәйҙең һанлы үҫеш, элемтә һәм коммуникациялар министрлығы Башҡортостан биләмәләрендә социаль әһәмиәтле объекттарҙы интернетҡа тоташтырыу буйынса аукцион үткәрҙе. Еңеүсеһе итеп “Башинформсвязь” акционерҙар йәмғиәте билдәләнгән.\nУның ярҙамында тиҙлекле интернет ошоға тиклем булмаған, алыҫ ятҡан ауылдарға, мәктәптәргә, фельдшер –акушер пункттарына, полиция, янғын бүлектәренә, һайлау комиссияларына һәм башҡа социаль объекттарға киләсәк, ти белгестәр.\nСоциаль әһәмиәтле объекттарҙы интернетҡа тоташтырыу өсөн Башҡортостанға федераль бюджеттан 1,7 млрд һум аҡса бүленә. Килешеүгә ярашлы, өс йыл эсендә республикала социаль әһәмиәтле 2774 объект интернет селтәренә тоташтырыласаҡ.


Материалы за 13.02.2015 » Архив газеты "Йәшлек"\nБыл аҙнала беҙҙе аптыратты Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nАвстралияның иң ҡарт кешеһе – 109 йәшлек Альфред Дейт ваҡытын пингвиндар өсөн свитерҙар бәйләп үткәрә. Ул былтыр Яңы Көньяҡ Уэльстағы ҡарттар йортона йәшәргә килгәс, ниндәй ярҙам кәрәк, тип һораған. Шәфҡәт туташтары, уның 80 йыл буйы бәйләм бәйләүен белгәс, Филипп утрауындағы пингвиндар өсөн ярҙам фонды тураһында әйткән. Бер аҙҙан ойошма ғәйәт ҙур күрһәткескә өлгәшкән – 32 мең свитер бәйләгән.\nПингвиндар нефть түгелеүҙән зыян күрә һәм уларҙы ҡаурыйҙары һыуыҡтан һаҡлай алмай.\nавторы: admin | 13 февраля 2015 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nБайрамдар оҙонаймай Башҡортостан\nҺуңғы арала һиҙәһегеҙҙер – байрам һәм ял көндәрен бергә ҡушып һанаһаң, йылына бик күп килеп сыға. Халыҡ та бының менән бигүк риза түгел. Шуны ишетептер инде, федераль кимәлдә ялға тура килгән байрам көндәрен күсермәү тураһында закон проекты эшләнгән. Уны Башҡортостан парламентарийҙары ла хуплай.\nӘле байрам йәкшәмбегә тура килһә, уны дүшәмбегәсә “һуҙыу” хоҡуғы бирелә. Һөҙөмтәлә халыҡ ял итеп ялҡа, эшкә һәләт кәмей, етештереү күләме түбәнәйә, башҡа кире яҡтары ла бар.\nӘбйәлил районының Дауыт ауылы:\n– Яңыраҡ беҙҙә “Аҡ ҡайын” исеме аҫтында балалар баҡсаһы асылды. Әле генә эшләй башлаған учреждение, әлбиттә, ата-әсәләрҙең терәгенә мохтаж. Ошоно күҙ уңында тотоп, өлкәндәр хәлдәренән килгәнсә ярҙам итә. Иң әүҙемдәре алты йәшлек Нәркәс Сәғәҙәтованың өләсәләре, йәғни Көнһылыу һәм Таңһылыу Йәркинбаевалар булып сыҡты. Улар даими рәүештә балалар баҡсаһына үҙ ярҙамын тәҡдим итә. Яңыраҡ ҡына башҡорт кейемдәре тектереп бирҙеләр, ойоҡбаш-бейәләй бәйләнеләр. Өйҙәрендә лә өлгөрәләр, беҙгә лә килергә ваҡытын йәлләмәйҙәр. Шундай изге йөрәкле кешеләр күберәк булһын ине. Уларға һаулыҡ, оҙон ғүмер теләп ҡалабыҙ.


Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле Удмурт республикаһына юллана. | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nКоллектив ижади сәфәр менән был төбәккә һуңғы 30 йыл эсендә тәүге тапҡыр бара. 4 ҡалала сығыштар планлаштырылған. Тәүҙә, 15 ноябрҙә коллективты Ижевск тамашасыһы күрә. Был сәфәр өсөн бер нисә бейеү, шул иҫәптән удмурт халыҡ бейеүе лә махсус тергеҙелгән.