ТАУЫҠ МЕЙЕ, ТИҺӘЛӘР ҘӘ...\n30 Ғинуар 2020, 13:00\nБыл хәлде олпат ҡына бер ағай бәйән итте.- Белеүегеҙсә, беҙ тау башында йәшәйбеҙ. Ауыл кешеһе булғас, ҡош-ҡорт аҫырамай булмай. Тауыҡтар себеш баҫып сығарғас, себештәре бәләкәй генә саҡта уларҙы кәкүк урлап теңкәгә тейә, аҙыраҡ ҙурая биргәстәре, әҙер иткә икенсерәк ҡоштар яу була, тағын да ҙурайғас – өсөнсөләре. Ҡыҫҡаһы, 100-ләгән себештән бары-юғы 30-40-ы тауыҡ булып етешә.\nБыл хәлде олпат ҡына бер ағай бәйән итте.\n- Белеүегеҙсә, беҙ тау башында йәшәйбеҙ. Ауыл кешеһе булғас, ҡош-ҡорт аҫырамай булмай. Тауыҡтар себеш баҫып сығарғас, себештәре бәләкәй генә саҡта уларҙы кәкүк урлап теңкәгә тейә, аҙыраҡ ҙурая биргәстәре, әҙер иткә икенсерәк ҡоштар яу була, тағын да ҙурайғаыс – өсөнсөләре. Ҡыҫҡаһы, 100-ләгән себештән бары-юғы 30-40-ы тауыҡ булып етешә.\nБер эштән ҡайтһаҡ, бер оя себештәр етемһерәп ҡалған –ә әсәләрен ҡош алған. Сырҡ-сырҡ килешкән булып, йәлләтеп кенә йөрөйҙәр, бахырҡайҙар. Ҡатыным менән был себештәр менән артабан ни булыр, тип һөйләшәбеҙ. Йомортҡа һалып йөрөгән бер тауыҡтың кискә табан әсәлек инстинкты уянып киттеме, йәлләү тойғоһо көсәйҙеме, баҫып ятҡан йомортҡаларын да онотоп, алды бит теге себештәрҙе! Ҡанат аҫтына алып, бөтөнләй үҙенеке итеп ҡарай башланы.\nҠара көҙ етте. Себештәр ҙә ҙурайҙы. Теге ҡурҡылдаҡ тауыҡ себештәрҙе ташламаны. Башҡаларын салһаҡ та, был ояныҡыларҙы салырға ҡыйманыҡ. Етемдәр бит, бынау тауыҡ алмаһа, яҙмыштары ни менән бөтөр ине – билдәһеҙ...\nБашҡа бер уй килде: тауыҡтың тауығы миһырбан эйәһе икән. Ана бит, әсәлек инстинкты уянып, бер оя себеште алып көттө. Ә беҙ, кешеләр, әллә кем булып йөрөһәк тә, бәғзе саҡ ошо тауыҡтыҡындай ҙа аҡылыбыҙ юҡ: бәғер ите булған балаларын тапҡас та яҙмыш ҡосағына ташлап киткән әсәйҙәр, балаларын ҡарашмаған “кәкүк” атайҙар, бала хаҡын үтәмәгәндәр аҙмы ни донъяла? Кавказда балалар йорттары юҡ, улар унда кәрәкмәй ҙә, сөнки теге йәки был сәбәп менән ата-әсәһенән яҙған балаларҙы яҡын туғандары алып көтә , тиҙәр. Ә беҙҙә? Тере етемдәр, социаль етемдәр тигән тотош быуын үҫеп килә түгелме?\nЗирәк булмаған, хәтере юҡ, аҡылына маҡтанырлыҡ рәте булмаған кешене беҙҙә “тауыҡ мейе” тип битәрләргә , кәмһетергә яраталар. Булмайыраҡ торһон әле – тауыҡтың мейеһе “аҡыл эйәһе” тип нарыҡланған әҙәми заттыҡынан күпкә шәп – быйыл йәй себештәрем менән булған ваҡиға ошоно раҫланы.\nЭйе, тормош булғас, төрлө хәлдәр була. Тауыҡтың тауығы менән булған ошо ябай ғына ваҡиға барыбер ҙә уйға һалырлыҡ. Мейе сырыштарын бураҙналап.


Йәйәү йөрөү өсөн һыу ҡамасауламай\n21 Ғинуар 2019, 14:00\n«Инцидент» системаһы ВКонтакте социаль селтәрендәге Бишбүләк ауылында йәшәүселәр тарафынан «Подслушано в Бижбуляке» битендә фекер алышыуға бәйле проблеманы асыҡланы. Килеп тыуған мәсьәләне асыҡлау үтенесе менән аноним пост баҫтырылды.\n«Әйләнә-тирәлә һыу, үтеп булмай, кемдеңдер канализацияһы йөрөрөгә мөмкинлек бирмәй. Овражная урамынан Тыныслыҡ урамын баҫты. Тоташ боҙ плюс һыу, үтеп китәһең — аяктар еүеш. Икенсе ай инде шулай. Кемгә мөрәжәғәт итeргә белмәйем».\nБишбүләк ауыл Советы ауыл биләмәһе башлығы Илдар Ситдиҡовяувап бирә:\n—\tОвражная hәм Тыныслыҡ урамдары араһындағы йәйәү йөрөй торған урында, ысндан да, боҙбарлыҡҡа килгән. Уның сәбәбе — соҡор буйлап аға торған туңған шишмә. Экология уйынса әйҙәп барыусы белгес-эксперт Геннадий Макеев, Бишбүләк районының баш архитекторы Рауил Мөхәмәтшин hәм Бишбүләк ауыл Советы ауыл биләмәһе башлығы Илдар Ситдиҡов составындағы комиссия әлеге участокты карап сыҡты hәм тикшерҙе. Канализациянан һыу аҡмай. 14 ғинуарға булған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, шишмәнән һыу үҙ юлы менән киткән, йәйәү йөрөгәндәргә һыу ҡомасауламай.


Стратегия-2030 | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 января 2017 — 16:23 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн Конгресс-холлда, республика иҡтисадының нигеҙен билдәләүсе предприятие-ойошмалар вәкилдәре йыйылды. Улар Башҡортостандың алдағы йылдарға үҫешен билдәләүсе Стратегия-2030 документы менән яҡындан танышы, үҙ тәҡдимдәрен еткерҙе. “Башҡортостанда мең дә бер кисә”. Ҡариҙел районынан 11-се класс уҡыусыһы Марсель Хәбибов 2030 стратегияһына индергән тәҡдименә шундай атама бирә. Киләһе ун өс йылда ул Башҡортостанды үҫешкән туризм төбәге булараҡ күрә. Стратегик инициативаларҙы иһә Мәскәүҙәге Сколково идара мәктәбендә уҡыған дәрәжәле белгестәр тәҡдим итте. Улар киләсәккә бурыстар билдәләр өсөн төбәктең үткән биш йылдағы эшмәкәрлеген ентекләп тикшергән. Һәм республиканың 2030 йылға үҫешен 5 тармаҡта берҙәм алып барырға тәҡдим итә. Был йәһәттән бизнес, власть һәм халыҡ бер-береһенә ышанып һәм таянып эш итергә тейеш һәм республикала донъя кимәлендәге конкуренцияға торорлоҡ юғары технологиялы һәм сифатлы тауар етештереп инвесторҙар менән ҡулланыусыларҙы киң йәлеп итеү мөһим, тип иҫәпләй. Шул уҡ ваҡытта төбәктә кеше мөмкинлектәрен һаҡлау һәм үҫтереүгә баҫым яһай. Фекер алышыуҙар интерактив тәртип алды. Тауыш биреү өсөн 150 эксперт саҡырылған. “Был документ бәлки бөтә йүнәлештәрҙе иҫәпкә лә алмағандыр, әммә ул бөгөнгө ысынбарлыҡҡа нигеҙләнгән, төбәктең үҫешендә уны терәк булараҡ ҡулланасаҡбыҙ”, — тине Республика башлығы Рөстәм Хәмитов. Стратегия 2030 инициативаһы буйынса йәмғиәттә күмәк фекер алышыуҙар ойошторола. Төбәк етәксеһе Башҡортостандың киләсәген билдәләүҙә йәмәғәтселектең әүҙем ҡатнашыуын хуплай. Фекер алышыуҙарға тап бөгөн старт бирелде. Киләһе йәй бар фекерҙәр һәм төҙәтмәләрҙе иҫәпкә алынып 2030 стратегияһын рәсми ҡабул итеү көтөлә. Башҡортостандың 2030 йылға тиклем социаль-иҡтисади үҫеш мөмкинлектәре етди тәҡдимдәр менән тулыланды. Стратегик инициативаларҙың маҡсаты – киләһе 13 йылда республика халыҡ йәшәйеше һәм иҡтисад күрһәткестәре буйынса илдә алдынғы 10 төбәк исемлегендә үҙенең лайыҡлы урынын алырға тейеш.\nВ Башкирии промышленные предприятия запустят новые инвестпроекты\nРадий Хабиров принял беспрецедентное для страны решение о страховании добровольцев\nИтоги года, экзамены и летний отдых: завтра в программе «Доброе утро, республика!» актуальный разговор с Айбулатом Хажиным\nЖары в мае ждать не стоит: в Башкирии объявлено штормовое предупреждение\nКакими будут южные ворота Уфы – не пропустите подробный репортаж «Вестей» в 21:05!\n«Счастье – это отрицательный анализ»: уфимский педиатр-волонтер, лечившая детей с COVID-19, рассказала о своей работе\n«Без вас будет вакуум»: Радий Хабиров поблагодарил волонтеров за работу в период пандемии\nСитуацию с коронавирусом в Башкирии обсудят в республиканском парламенте\n332 из 4875\nӨфөлә башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада уҙа\nУнда республика мәктәптәренән һәм Ырымбур, Силәбе, Ҡурған өлкәләренән 300-ҙән ашыу уҡыусы ҡатнаша. Олимпиада башҡорт мәктәптәре, башҡорт телен туған тел булараҡ һәм телде дәүләт теле булараҡ өйрәнеүселәр араһында үткәрелә. Эльвира Кирилова Мәләүез районынан килгән. Ҡыҙ...\nӘхмәт Зәки Вәлиди исемендәге милли китапханала төҙөкләндереү эштәре башланды\nБында айырым залдар яңыртыла башланы. Төҙөүселәр әйтеүенсә, китапхана танымаҫлыҡ булып үҙгәрәсәк. Яңы мебель ҡуйыласаҡ, иҙәндәр алмаштырыласаҡ. Милли китапханала һаҡланған боронғо ҡомартҡыларҙың барыһы ла яңыртылған. Төҙөкләндереү эштәрен яҙға Әхмәт Зәки Вәлиди исемендәге милли китапхананың...\nГерманияла криминаль хәл ҡатмарлаша. Ул тәү сиратта илгә килгән ҡасаҡтарға бәйле. Яңы йыл алдынан мигранттарҙың ҡатын-ҡыҙҙарға һөжүм итеүе йәмғиәттә ҙур борсолоу тыуҙыра. Ошондай ҡатмарлы шарттарҙа исламға ҡаршы ПЕГИДА хәрәкәтенең билдәлелеге арта. Ультра уң хәрәкәттәр вәкилдәре демонстрацияларға...\nБөгөн Рәсәй Прокуратураһы көнө\nИлдең төп хоҡуҡи ведомстволарының береһен булдырыу тураһындағы Указға батша Петр беренсе ҡул ҡуйған. Прокуратура алдында торған төп бурыстар тип Петр беренсе яуызлыҡты кәметеү йә уны юҡ итеүҙе, ғәҙелһеҙлек, законһыҙлыҡ һәм ришүәтслекте тамырынан ҡоротоуҙы атаған. Әле лә был бурыстар көнүҙәк булып...\nЮл хәрәкәте ҡағиҙәһен боҙған өсөн штрафтың ярты хаҡын ғына түләргә мөмкин\nТик ташлама булһын өсөн уны 20 көн эсендә административ хоҡуҡ боҙоу тураһындағы ҡарарҙа күрһәтелгән иҫәпкә күсерергә кәрәк. Автомобиль менән эскән килеш идара итеүселәр, ҡаршы яҡ юлдан хәрәкәт итеүселәр, теркәлмәгән транспорт менән идара итеүселәр ташламаларға өмөт итә алмай. Үткән йылда юл...\nИглин ауылында 29 йәшлек егет туңып үлде\nРишат Иҙиәтуллин төҙөлөш соҡорона ҡолай һәм сыға алмайынса ярҙам һорап туғандарына шылтырата. Егетте эҙләүгә полиция ла йәлеп ителә. Ләкин, яҡындары һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары уны таба алмай. Ә Ришат Иҙиәтуллин иртәнге бишкә тиклем кеҫә телефоны аша бәйләнештә була. Кем ғәйепле? Ни өсөн йәш егет...\nҠала коммуналь хужалығы көсөргәнешле режимда эшләй\nБар техника урамдарҙан үтеү мөмкинлеген тәьмин итеүгә йүнәлтелә. Тәбиғи ҡаршылыҡтарҙан да етди ҡамасаулыҡты ҡарауһыҙ ҡалдырылған машиналар күрһәтә, ти махсус хеҙмәт вәкилдәре. Өфөнөң Октябрь районы коммуналь хужалыҡ идаралығы улар менән заманса көрәшергә өйрәнгән. Тау эргәңә килмәһә, тау эргәһенә...\nДиниә назараты ҡарамағында ҡатын ҡыҙҙар өсөн махсус мәктәп асылды\nУнда һәр кем килеп нәзәкәтлек серҙәренә төшөнә ала. Хәҙерге йәмғиәттә үҙ урыныңды нисек табырға, башҡалар менән нисек дөрөҫ мөнәсәбәттәр төҙөргә? Һуңғы ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙары ошо һорауҙар ҡыҙыҡһындыра. Замана талабын иҫәпкә алып, республикала “Ҡатын-ҡыҙ нәзәкәтлеге мәктәбе” эшләй башланы...\nРеспублика Премьер-министры Күмертау ҡалаһында сәнәғәт предприятиелары һәм социаль объекттарҙы ҡараны\nМаячный ауылында май заводы төҙөлөшө бара. Уның инженер инфраструктураһы 2015-се йылда моноҡалалар үҫеше Фонды тарафынан раҫланды. Инвестор Александр Махров төҙөлөш барышын күрһәтеп, быйыл йәй заводтың тәүге сиратын сафҡа индереү күҙ уңында тотола, тип белдерҙе. Рөстәм Мәрҙәнов билдәләүенсә,...\nТөнъяҡ Корея һыу аҫты кәмәһенән баллистик ракета осорҙо. Ил властары шулай уҡ водород бомбаһының һынауҙы уңышлы үтеүе тураһында хәбәр итте. Ил вәкилдәре был һынауҙар Төнъяҡ Кореяның именлеген һәм мөстәҡиллеген тәьмин итеүгә йүнәлтелгән тип белдерҙе. Мао Цзедундың 7 метрлыҡ алтын ялатылған...\nБашҡортостан депутаттары микрофинанс ойошмалар эшмәкәрлеген көйләүсе федераль ҡануниәтте ҡатылатырға тәҡдим итә\nДәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев белдереүенсә, ошо өлкәләге хәл етди борсолоу тыуҙыра. Микрофинанс ойошмалар кешенең ауыр хәлгә ҡалыуы менән файҙаланып ҡалырға тырыша. Алған аҡсаны түләй алмаусылар коллекторҙар менән күҙгә-күҙ осрашырға мәжбүр. Коллектор хеҙмәттәре ҡулланған...\nӨфө утта янып зыян күргән сабыйға ярҙам итеү буйынса Бөтә Рәсәй акцияһына йәнә ҡушылды\nБаш ҡалала Матвей Захаренко хоҡуҡтарын яҡлауға арналған митинг үтте. Баланы бер нисә кеше уллыҡҡа алырға теләй. Ошоноң буйынса 14 ғинуарҙа суд ултырышы үтәсәк. Ләкин, ҡайһы бер ата-әсәләрҙе эш менән таныштырырға теләмәйҙәр.\nӨфөләге Зәки Вәлиди урамындағы бинала янғын сыҡты\n3 ҡатлы йорттоң ҡыйығы янды. Ут иртәнге сәғәт 6-лар тирәһендә сыға. Ел булғанлыҡтан ҡыҙыл әтәс менән көрәш ҡатмарлаша, уның башҡа биналарға күсеү хәүефе ҙур ине тип белдерә янғын һүндереүселәр. Ваҡиға урынына 20 ҡотҡарыусы һәм 11 берәмек махсус техника йәлеп ителде. Ҡотҡарыусылар ут менән 5 сәғәт...\nБашҡортостанда тәбиғәткә бәйле төрлө көтөлмәгән ваҡиғалар быйыл йыш ҡабатланыуы ихтимал\nАй баштарында республиканың көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыш райондарында, шулай уҡ, күрше Ырымбур өлкәһендә көслө буран арҡаһында, юлдарҙа тығындар барлыҡҡа килде, кешеләр машиналарында ҡамауҙа ҡалды, авариялар һаны артты, ҡайһы бер ауылдар утһыҙ ҡалды. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре...\nРеспубликаның ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы һауа торошо үҙгәрәсәк тип иҫкәртә\nБөгөн айырым райондаҙа ҡар яуасаҡ, көньяҡ-көнсығышта буран сығыуы ихтимал. Юлдарҙа боҙлауыҡ. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы билдәләнгән тиҙлекте һәм алда барыусы машина менән дистанция һаҡларға саҡыра. Халыҡҡа мөмкин булһа, оҙон юлға сыҡмаҫҡа, иғтибарлыраҡ булырға кәңәш итә.\nБөгөн Өфөлә хеҙмәт алдынғыларының бер төркөмөнә дәүләт наградалары тапшырылды\nРеспублика башлығы Рөстәм Хәмитов бүләкләнеүселәргә яңы йыл ҡотлауҙарын еткерҙе. Күркәм тантананың күркәм мәлдәре тураһында хәбәрсебеҙ Нәфисә Кинйәбаева репортажы.\nЙәшәү менән үлем араһында ҡалған балалар\nРеспублика балалар клиник дауаханаһының диализ бүлегендә 12 бала даими рәүештә “яһалма бөйөр” аппаратында ҡан таҙартып торорға мәжбүр. Унда дауаланыусыларҙы төбәктең йәмәғәт эшмәкәрҙәре Яңы йыл менән ҡотланы. Ҡаты ауырыуҙары арҡаһында башҡа балаларға ҡарағанда иртә ҙурайған, көслө рухлы егет-...\nИслам дәүләте террор ойошмаһы һуғышсылары Төркиәлә күнекмәләр үткән. Был турала Анкараның Спутник агентлығына ҡулға алынған төркөмсә ағзаһы һөйләгән. Ғыйраҡ армияһы Эр рамади ҡалаһы үҙәгендә хөкүмәт комплексын контролгә алды. Быға тиклем ул Ислам дәүләте ҡарамағында ине. Ғыйраҡтың Эр-рамади...\nӨфөлә һанлы телевидение буйынса ҡулланыусылар өсөн консультация һәм ярҙам үҙәге асылды\nҮҙәктә белгестәр һанлы һәм аналог телевидениеһының айырмаһы, тоташтырыу юлдары һәм һанлы сигналдарҙы ҡабул итеүсе махсус ҡоролмаларҙың төрҙәре тураһында тулы мәғлүмәт еткерә. Үҙәктә беренсе мултиплексҡа ингән 10 каналдың сифатын күреү мөмкинлеге бар. Үҙәк Октябрь революцияһы урамы...\nРеспубликала суррогат менән ағыуланыу осраҡтары арта\nЙыл башынан 1 меңдән ашыу кеше иҫерткес матдәләр менән зарарланып табипҡа мөрәжәғәт иткән, егерме кешенең ғүмере өҙөлгән. Статистиканан күренеүенсә, хәмерҙән ағыуланыусыларҙың күптәре - ир уртаһына етеүселәр. Белгестәр арзан хаҡҡа алкоголь һатып алмаҫҡа, ә Яңы йыл байрамы алдынан, бындай аҙым...\nРәсәйҙә турист эшмәкәрлеге нигеҙҙәре тураһындағы закон яңы редакцияла үҙ көсөнә инде\nУға ярашлы, сил илгә сығыусы туристар өсөн иң аҙ страховка 2 миллион һум буласаҡ.Страховкалау ирекле. Унан баш тартҡан осраҡта турист барлыҡ яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә ала. Законда әйтелеүенсә, ирекле страховкалау полисы барлыҡ сығымдарҙы ҡапларға тейеш. Законға үҙгәрештәр индереү дәүләт сит илдәрҙә үҙ...\nТөркиәнең ун биш гражданы Анкараға депортациялаған\nРеспубликаның суд приставтары Башҡортостан биләмәһендә эшмәкәрлек алып барған Төркиәнең ун биш гражданын кире Анкараға депортациялаған. Был турала федераль ведомствоның төбәк идаралығы етәксеһе Зариф Байғусҡаров белдерҙе. Суд приставтары шулай уҡ эш хаҡын ваҡытында түләмәгән...\nӨфөнән 4 кеше 15 йыл ғүмерен колонияла үткәрәсәк\nУлар енәйәтсел төркөм ойоштороуҙа һәм дизель яғыулығы урлауҙа ғәйепле тип табылды.2014-се йылда Орджоникидзе районында дүрт ир нефть үткәресте тишеп унан 53 тонна дизель яғыулығын урлай. Күрелгән зыян 1 миллион 500 мең һумға етә. Енәйәтселәр ғәйебен өлөшләтә генә таныған. Суд төркөм башлығын 5 йыл...


“Бер мөмкинлекте лә ҡулдан ысҡындырмайбыҙ” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Бер мөмкинлекте лә ҡулдан ысҡындырмайбыҙ”\n“Бер мөмкинлекте лә ҡулдан ысҡындырмайбыҙ” 24.07.2018 // Йәмғиәт\nДәүләкән төбәге яңырыу юлында\nӨфөнән 90 саҡрым самаһы алыҫлыҡта ятҡан Дәүләкән районына 1930 йылда нигеҙ һалына. Әлеге ваҡытта районда 39 меңдән ашыу кеше йәшәй. Дәүләкән халҡы күп милләтле булыуы менән дә үҙенсәлекле. Уны башҡорт, урыҫ, татар, украин, сыуаш, мари, мордва, немец һәм башҡа милләт вәкилдәре төйәк иткән. Балҡантау һәм республикалағы иң таҙа һыулы Асылыкүл кеүек тәбиғи ҡомартҡылары менән даны тирә-яҡҡа таралған төбәктең бөгөнгө һулышы, киләсәге хаҡында Дәүләкән районы хакимиәте башлығы Илгиз Фәнил улы МӨХӘМӘТЙӘНОВ менән әңгәмәләштек.\n– Илгиз Фәнил улы, һуңғы йылдарҙа тотороҡло эшләгән предприятиеларҙың ҡайһыһы айырыуса уңыштарға өлгәште?\n– Әлеге мәлдә районда 1055 бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекты бар. Ҙур предприятиеларыбыҙ ҙа иҡтисади йәһәттән етештереүсәнле эшләй. “Дәүләкән ит ярымфабрикаттары комбинаты”, “Дәүләкән икмәк ризыҡтары комбинаты” йәмғиәттәре, “Мартынова”, “Семенов”, “Павлуткина”, “Алмазик” аяҡ-кейеме” кеүек эшҡыуарлыҡ субъекттары “Башҡортостан аҙыҡ-түлеге” сифат билдәһенә лайыҡ булды. Төбәктә ауыл хужалығы менән шөғөлләнгән 13 йәмғиәт, 102 крәҫтиән (фермер) хужалығы бар. Улар араһынан “РегионАгро”, “Аграрные традиции”, “Ҡанаш”, “Ҡаҙанғолов тәжрибә-етештереү хужалығы”, “Дуҫлыҡ”, “ДМК-Агро”, “Восход” йәмғиәттәре, Владимир һәм Сергей Рихтер, Ғабдрахманов, Муллагилдин, Григорьева кеүек крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары уңышлы эшләй.\n– Әле ниндәй проекттар өҫтөндә эш алып барыла?\n– Былтыр сәнәғәт өлкәһендә бер нисә инвестиция проекты теркәлде. Шул иҫәптән уларҙың икәүһе республиканың өҫтөнлөклө инвестиция проекттары иҫәбенә индерелде: икенсел сығанаҡтарҙы эшкәртеү буйынса инновациялы комплекс һәм “Дәүләкәндең 1-се икмәк-ҡалас ризыҡтары комбинаты” йәмғиәте базаһында ҡатнаш аҙыҡ заводын төҙөү.\n“Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү” муниципаль программаһы буйынса былтыр эш асҡандарға бөтәһе 500 мең һум күләмендә финанс ярҙамы күрһәтелде. Республика бюджетынан дүрт эшҡыуарға 896 мең һум аҡса бүленде.\n– Социаль тармаҡты үҫтереү йүнәлешендә ниндәй эштәр атҡарыла?\n– Районда 22 дөйөм белем биреү һәм 19 мәктәпкәсә учреждение, 11 мәктәпкәсә төркөм бар. Әйткәндәй, ауылдарҙа аҙ комплектлы мәктәптәрҙә бушаған урындарҙа балалар баҡсаһы төркөмдәре ойоштороуҙы уңышлы файҙаланабыҙ. Һуңғы ваҡытта ошондай дүрт төркөм асылды. Былтыр, “Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына – 100 объект” программаһына ярашлы, 260 урынлыҡ балалар баҡсаһы файҙаланыуға тапшырылды.\nМәҙәни тормошҡа килгәндә, райондың туғыҙ коллективы “халыҡ”, алтауһы “өлгөлө” исемдәрен йөрөтә. Биш милли-мәҙәни үҙәк эшләй.\n– Һуңғы йылдарҙа республикала төҙөкләндереүгә иғтибар артты. Был йәһәттән һеҙҙә ниндәй эштәр башҡарыла?\n– “Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһына әүҙем ҡушылдыҡ. Һуңғы ике йылда бөтә ауыл биләмәләре лә конкурс шарттарын уңышлы үтәне. Һөҙөмтәлә биләмәләрҙе төҙөкләндереү, һыу үткәргестәрҙе яңыртыу, мәғариф һәм мәҙәниәт учреждениеларын ремонтлау, техника һатып алыу буйынса проекттар тормошҡа ашты. Быйыл иһә 12 ауыл биләмәһе ошо программаға эләкте. Улар бүленгән аҡсаға урамдағы һыу селтәрҙәрен ремонтлаясаҡ, һыу башнялары ҡуясаҡ һәм уның биләмәһен төҙөкләндерәсәк. Шулай уҡ Соколовка клубының ҡыйығына капиталь ремонт эшләү, Ҡаҙанғолға – трактор, Ҡаҙырғолға янғынға ҡаршы тағылма һатып алыу ҡаралған. Былтыр юлдарҙы ремонтлауға һәм төҙөүгә төрлө кимәлдәге бюджеттан 100 миллион һум самаһы аҡса сарыф ителде. Уға Ленинск ауылындағы Ҡояшлы урамы реконструкцияланды, Яңы Йәнбәк һәм Иҫке Көрмәнкәй ауылдарындағы асфальт юлдар төҙөкләндерелде. Сергиополь, Яңы Аҡҡолай, Яңы Яппар, Черниговка, Ташлы-Шәрип, Березовка, Ҡоръятмаҫ һәм башҡа ауылдарҙа юлдар ремонтланды.\n“Ҡала мөхите” программаһы буйынса ҡаланың үҙәк майҙаны һәм күп фатирлы һигеҙ йорт ихатаһы төҙөкләндерелде, фонтан эшләнде. Әлеге мәлдә Үҙәк парк үҙгәртеп ҡорола.\nБылтыр күп фатирлы алты йортҡа капиталь ремонт яһалды. Шулай уҡ 23 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылды. Шәхси торлаҡ төҙөлөшө өсөн 216 биләмә бүленде. Әлеге ваҡытта Байкал урамында – 42, Эшселәр урамында 24 фатирлы йорттар төҙөлә.\n– Ғөмүмән, район төрлө проекттарҙы уңышлы файҙалана, тип әйтергә була...\n– Эйе, бер мөмкинлекте лә ҡулдан ысҡындырмаҫҡа тырышабыҙ. Былтыр мәҙәниәт һәм мәғариф учреждениеларын ремонтлау һәм реконструкциялауға төрлө кимәлдәге бюджеттан 17 миллион һум аҡса бүленде. “Реаль эштәр” проекты нигеҙендә Сапай ауылындағы клубты ремонтланыҡ, Ҡоръятмаҫта мәктәпкәсә төркөм асылды. Сергиополь мәктәбенә, Рассвет мәктәбенең спорт залына, Романовка белем усағының ашханаһына капиталь ремонт яһалды. Балалар баҡсаларының йылытыу системаһын яңыртыу, һыу менән тәьмин итеү, ҡыйыҡ һәм тәҙрәләрҙе алмаштырыу эштәре лә туҡталмай.\nРайон мәҙәниәт йортоноң фасадына, Александровка һәм Рассвет филиалдарына капиталь ремонт яһалды, Сапай һәм Суйынсы-Николаевка филиалдары газ менән йылытыуға күсте.\n“Урындағы мәҙәниәт йорто” проекты сиктәрендә 1,5 миллион һумға ҡорамал, музыка ҡоралдары һәм Балалар сәнғәт мәктәбе өсөн сәхнә костюмдары алынды. Район мәҙәниәт йортоноң Мәкәш филиалында хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу маҡсатында Күп функциялы клуб асылды.\n– Әлеге мәлдә ниндәй проекттар бойомға ашырыла?\n– Ҡалала ла, ауылдарҙа ла төҙөкләндереү эштәре дауам итә. Быйыл Алға ауыл хакимиәте үҙәге бинаһының тәҙрәләре алмаштырылды һәм йылылыҡ системаһы яңыртылды. Әле Вперед ауылы балалар баҡсаһында, Сергиополь ауыл биләмәһе бинаһында, “Реаль эштәр” проекты буйынса Ташлы-Шәрип клубында, Яңы Йәнбәк мәктәбендә ремонт үткәреләсәк. Яңы Йәнбәктә мәктәпкәсә төркөм асыу ҡаралған.\n“Заманса ҡала мөхитен булдырыу” программаһына ярашлы, күп фатирлы йорттарҙың ихатаһын төҙөкләндереүгә – һигеҙ миллион һум, юл һәм тротуарҙар төҙөүгә 50 миллион һум аҡса йүнәлтеләсәк. Ғөмүмән, район һәм ҡала үҫеш, яңырыу юлында.


Өфөлә йәнлектәр өсөн тәбиғи йәшәү мөхите булған зоопарк төҙөләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә йәнлектәр өсөн тәбиғи йәшәү мөхите булған зоопарк төҙөләсәк\n17:44, 6 октября 2017 Йәмғиәт\nӨфөлә йәнлектәр өсөн тәбиғи йәшәү мөхите булған зоопарк төҙөләсәк Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2017 йыл, 6 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\nӨфөлә хайуандар өсөн тәбиғи йәшәү мөхите булған зоопарк төҙөләсәк. Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса 21 сентябрҙә «Ағиҙел» зоология баҡсаһы» дәүләт автономлы учреждениеһы булдырылды. Был — төрлө йәнлектәр өсөн тәбиғи йәшәү мөхите булған яңы типтағы зоопарк, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nУны ойоштороуға миллионлы ҡалала ғаилә, балалар менән бергәләп ял итеү өсөн заманса зоопарктың юҡлығы тураһында мәсьәләне күтәреп сыҡҡан өфөләрҙең мөрәжәғәте сәбәпсе булды.\n«Беҙ эште нулдән башлайбыҙ. Әлеге проектҡа тиклем ошондай күләмле заманса зоопарктар Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәйҙә лә төҙөлмәне. Бында йәнлектәрҙең тормошон күҙәтергә, матур юлдарҙан йәйәү ҙә, велосипед менән дә йөрөргә, саф һауа һуларға мөмкин, сөнки биләмә ағастар араһында урынлашасаҡ, бик күп һыу объекттары һәм аттракциондар буласаҡ. Беҙҙә планеталағы бөтә йәнлектәр йәшәйәсәк. Бында көнө буйы йөрөргә мөмкин һәм һәр кем үҙенә шөғөл табыр, планлаштырылған биләмә яҡынса 200 гектарҙы биләй. Йәнлектәрҙең һаны биш меңдән кәм булмаҫ тип күҙаллана», — тип һөйләне буласаҡ зоопарк хаҡында «Ағиҙел» зоология баҡсаһы етәксеһе Наталья Логунова.\nӨфөлә зоопарк төҙөү тураһында ҡарарҙың Экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биәләмәләре йылында ҡабул ителеүе символик мәғәнәгә эйә. Проектҡа Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы яуаплы.


Айыухан мажаралары… » Журнал\nЖурнал для детей » Тылсымлы һандыҡ » Әкиәттәр » Айыухан мажаралары…\nБаҫылды : 22-10-2014, 14:16 |\nРубрика: Әкиәттәр / Бәпембә / Хайуандар илендә / Ҡырағай йәнлектәр\n"Аҡбуҙат"та баҫылған: 10-2014\nИсеме: Айыухан мажаралары…\nАвтор: Гөлнара Күсәева\nӘкиәттәр / Бәпембә / Хайуандар илендә / Ҡырағай йәнлектәр\nМине цирктағы дуҫтарым Айыухан тип кенә йөрөтәләр. Ә кешеләр өсөн мин бер айыу балаһы ғынамын. Улар мине бер тәгәрмәсле велосипедта йөрөргә лә, бейергә лә, хатта, йырларға ла өйрәтә башланылар…\nТап шул саҡтарҙа Учалыға цирк артистары ултырған автобус менән йәнлектәр тейәлгән машиналар юлға сыҡты. Мине алып барған машина артта ҡалды. Юл шул тиклем насар, түҙер әмәл ҡалманы. Башым ситлек тимеренә бәрелеп йоҙроҡтай оро ултырттым. Машинабыҙ күпергә еткәс, ҡаршыға саң борҡотоп бер мотоцикл килеп сыҡты. Бәрелешмәҫ өсөн машина ситкә боролоп та өлгөрмәне, ситлек менән күперҙән аҫҡа тәгәрәнем. Йоҙаҡ ватылып, ишек асылып китте. Миңә шул ғына кәрәк ине. Бөтә көсөмдө йыйып табанымды ялтыраттым. Күк түбәле, йәшел һарай мине үҙ ҡосағына тартып алды. Хәҙер рәхәт йәшәйем мин бал ашап, балыҡ тотам. Ҡыш көндәре тураһында әйтеп тораһы ла юҡ. Машинала ҡағылып-һуғылып, бензин еҫкәп йөрөмәйем, рәхәтләнеп йоҡлап ятам. Тик шул төтөнгә тонсоҡҡан ҡала урамдары, уҫал машиналар, һуҡыр светофорҙар һаман да төшкә кереп ҡаңғырталар. Ҡотом осоп уянып китәм…\nБер көн шулай аяғым эргәһендәге ятҡан ағас киҫәге иғтибарымды үҙенә тартты. Кеше-фәлән йөрөмәйме икән тип яҡын тирәләге урмандарҙы байҡап килергә булдым. Маҡсатыма аҙым яһаным да шунда уҡ туҡтарға мәжбүр булдым. Кемдер минең өңөмдөң ауыҙын томалап ҡуйған. Бер ни аңлап өлгөрмәнем гөрһөлдәп ергә ауҙым. Башым ныҡ ауыртты, әйтерһең дә, ҡолағыма тимер сөй ҡаҡҡандар. Иҫем китеп юғарыға ҡарап оҙаҡ яттым. Бер шәлкем ҡояш нуры үтеп инде лә минең менән шаяра, тау башына менергә саҡыра башланы. Циркта мине ҡаяларға үрмәләргә лә, арҡан буйлап йөрөргә лә өйрәткәйнеләр. Ундағы үткәндәр иҫкә төшкәс, һикереп торғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Бөтә көсөмдө йыйып тоҙаҡ-соҡорҙан юғарыға ынтылдым. Бына мин тауҙың башында иркен тын алып, ҡулдарымды күккә һуҙып баҫып торам һәм: «Һаумы, һаумы ҡотҡарыусым!» — тип ҡояшты сәләмләйем.\nУчалы ҡалаһы 10-сы урта мәктәбе уҡыусыһы.\nМ. Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы


Хәбәрҙәр: АҠШ һәм Бөйөк Британияның махсус хеҙмәттәре “Ҙур егерме”ағзалары артынан шпионлыҡ иткән.\nАҠШ һәм Бөйөк Британияның махсус хеҙмәттәре “Ҙур егерме”ағзалары артынан шпионлыҡ иткән.\n2009 йылда Бөйөк Британияның һәм АҠШ-тың махсус хеҙмәттәре Лондондағы “егерме”саммиты ағзаларының телефондан һөйләшеүҙәрен тыңлаған һәм электрон почтаһын уҡыған, быларҙың барыһы ла ул саҡтағы премьер Гордон Браундың туранан-тура фарманы буйынса эшләнеүе лә ихтимал.\nБыл мәғлүмәттәр The Guardian ҡулына эләккән документтарҙа һаҡлана. Йәшерен ул материалдар Үҙәк разведка идаралығы һәм Американың Милли именлек агенствоһының элекке хеҙмәткәре Эдвард Сноуден тарафынан халыҡҡа сығарылған.\nГәзиттең раҫлауынса, Лондондаағы “егерме”саммиты ваҡытында Британия һәм Америка махсус хеҙмәттәре ул саҡта Рәсәй президенты посын биләгән Дмитрий Медведевтың телефон һөйләшеүҙәрен тыңларға тырышҡан. Бөйөк Британияның күптәнге союздаштары Төркиә һәм КАР вәкилдәре лә ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған.\nБритания яғынан Американың Милли именлек агенствоһы менән бергә алып барылған операцияла Хөкүмәт бәйләнеше идаралығы (электрон разведка хеҙмәте) һәм МИ-6 тышҡы разведкаһы ла ҡатнашҡан.\nБөйөк Британияның сит ил эштәре министры Уильям Хейгҡа аҡланырға тура килгән:” Британия закондарына ҡаршы килеп, Бөйөк Британия легаль юл менән ала алмаған мәғлүмәттәрҙе ҡулға төшөрөү өсөн,Ҡушма Штаттар менән бергәләп Хөкүмәт бәйләнеше үҙәген файҙаланылған тигән фараздар әйтелде.Был раҫлауҙар нигеҙһеҙ тип, яуаплылыҡ менән әйтә алам. ”\nАҙ ғына ваҡыт эсендә Көнбайыш махсус хеҙмәттәре менән бәйле икенсе ғауға ҡалҡып сыҡты. Был юлы инде телефон бәйләнештәрен һәм компьютер мәғлүмәттәрен күҙәтеүҙе терроризмға ҡаршы көрәшкә һылтанып бер нисек тә аҡланып булмай.


Интеллектуаль эшмәкәрлек һөҙөмтәләрен һаҡлау буйынса конференция үтәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИнтеллектуаль эшмәкәрлек һөҙөмтәләрен һаҡлау буйынса конференция үтәсәк\n17:35, 15 мая 2009 Иҡтисад\nӨфөлә "Сәнәғәттә һәм наноиндустрияла интеллектуаль эшмәкәрлек һөҙөмтәләрен хоҡуҡи һаҡлау" V халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы үтәсәк.\nУны үткәреү урыны итеп "Баштехинформ" республика фәнни-техник һәм мәғлүмәт комплексы һайланған.\nКонференция 20 майҙа сәғәт 10-да асыласаҡ. Форумда ҡатнашыусылар Граждандар кодексына ярашлы сәнәғәт милке объекттарын хоҡуҡи һаҡлау, республиканың нанотехнологиялар селтәренә ингән ойошмаларҙа техник ҡарарҙарҙы һаҡлау мәсьәләләрен тикшерәсәк. Шулай уҡ Рәсәй авторҙар берләшмәһенең халыҡ-ара эшмәкәрлеге һәм сәнәғәт милке объекттарын сит илдә патентлау тураһында ла һүҙ алып барыласаҡ.\n21 майҙа секциялар эше ойоштороласаҡ. Көн түңәрәк өҫтәл һәм дискуссия менән тамамланасаҡ. Артабан ҡунаҡтарҙы мәҙәни программа көтә.\nКонференцияның һуңғы көнө, 22 май, республиканың Интеллектуаль милекселек буйынса координацион советы ултырышы менән асыласаҡ. Шулай уҡ секция ултырыштары һәм дискуссия планлаштырылған.\nФорумда докладсылар сифатында Үҙәк, Волга буйы һәм Урал федераль округтарының интеллектуаль милекселек өлкәһендәге белгестәре сығыш яһаясаҡ. Конференция йомғаҡтары буйынса ғилми мәҡәләләр йыйынтығы сығарыласаҡ. Шулай уҡ "Интеллектуаль милекселек" күргәҙмәһе лә эшләйәсәк.\nТеги: конференция, сығыштар


Әхирәтегеҙҙе тыңлағыҙ, тик үҙегеҙсә һығымта яһағыҙ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Әхирәтегеҙҙе тыңлағыҙ, тик үҙегеҙсә һығымта яһағыҙ\n28.09.2018 Әхирәтегеҙҙе тыңлағыҙ, тик үҙегеҙсә һығымта яһағыҙ\nӘхирәтем үтә лә ҡыҙыҡ кеше. Нисә йыл аралашһаҡ та, ҡайһы саҡ көйөп китәм. Беҙҙең балаларыбыҙҙың араһы бик аҙ – дүрт кенә ай. Уныҡы – ҡыҙ, минеке – малай. Күбеһенсә һүҙ бала тәрбиәләү, аш-һыу йүнәтеү тураһында, ирҙәргә “зарланыуҙар” бит инде... Икебеҙ ҙә ниҙәр борсоғанын, уйландырғанын, оҡшамағанын һөйләп ултырабыҙ ҙа... Әхирәтем дә, эйе, шулай шул, уф-ф, мин дә шуға көйәм, тип үҙҙәренең ҡытыршылыҡтарын еткерә. Барыбер бер аҙҙан, юююююҡ, һине тыңлайым да, мин бик бәхетле икәнмен, тип эстән ҡыуанып ултырам, ти ҙә, башлай минең ирҙе тикшереп, үҙенеке менән сағыштырырға. Уны тыңлап ултырһам, сәстәрем үрә тора: ирем менән йәшәрлек түгел дә баһа! Алдан иремдең абруйын төшөрөрлөк бер-ике һүҙ әйткәс, әхирәтемде бер ни өндәшә алмай тыңлайым инде. Һәм бына нимә һиҙҙем: ни генә тураһында һөйләһәм дә, ул үҙен барыбер миңә ҡарағанда яҡшыраҡ, һәйбәтерәк, аҡыллыраҡ итеп күрһәтә, аҡыл өйрәтә башлай, кәңәштәр бирә. Хатта контролдә тоторға маташа, йәғни, шулай тип әйткәйнем, эшләнеңме, ти. Кисә балаларыбыҙҙы һөйләйбеҙ: икешәр генә йәш булһа ла, шуҡтар, матурҙар, аҡыллылар, үҙ һүҙлеләр һ.б. Шул мәлдә: “Малайҙар яй үҫешә, һин дә иғтибарлы бул, ана бит, ул Әлфинәнән ҡалыша, минең ҡыҙым шулай итә белә, ә һинең Рөстәм – юҡ”, – ти. Мин дә, һуң уларға ике генә йәш, һәм минең бала дүрт айға кесерәк, борсолаһы бер ни ҙә күрмәйемсе, тигәйнем, әхирәтем китте ҡыҙып: “Әйткәнде бер тыңламайһың, шуға ла бәхетһеҙһең! Ирең грамм да эсмәһен, тый, тинем, тыңламаның. Балаңды ҡара, тип торам – ишетмәйһең. Аҙаҡ үҙең бит миңә илаулап һөйләйәсәкһең ошо уҡ турала! Ана, иремә бер-ике тапҡыр ҡаты ғына әйттем, тыңламағас, әсәһенә еткерҙем, хәҙер араҡыны бөтөнләй тотмай! Баламды төрлө методика аша өйҙә үҙем үҫтерәм, артабан табиптарға алып барып тикшертәм – норма, тип ҡыуандыралар! Һиңә лә бит яҡшылыҡ өсөн әйтәм! Минеңсә эшләһәң, тормошоң күптән балҡып торор ине!”.\nЮҡ, уға үпкәләмәйем. Кәңәш тә һорағаным юҡ. Тик төрлө хәлде ҡайһы саҡ эсте бушатыр өсөн генә һөйләй торғайным... Ирем байрамдарҙа, ҡунаҡта эсә, тыйғаным юҡ, сөнки үҙ нормаһын белә. Балам да матур ғына үҫеп килә. Ниңә уны табип-психологтарға алып йөрөргә тейешмендер? Шулай ҙа эсем бошоп ҡуйҙы – ә кәрәкме миңә ошондай әхирәт? Ғөмүмән, тормошта ышаныслы әхирәттәр буламы?\nИлһөйәр, 27 йәш.\nӘхирәттәр – серҙәштәр темаһы бик сетерекле ул, Илһөйәр. Һис шикһеҙ, эскерһеҙ дуҫлығы менән ғүмер буйы бер-береһенә терәк булған әхирәттәр бар. Утты, һыуҙы, еҙ торбаларҙы көнләшеүсәнһеҙ, үсләшеүһеҙ һәм үсәүһеҙ үтеүе еңел түгел әхирәтһеҙ, тип ебәрә ҡайһы берәүҙәр. Ысынбарлыҡҡа тап киләме һуң был фараз? Йәш, яңғыҙ саҡта, әлбиттә, һәр бер ҡатын-ҡыҙҙың әхирәттәре хатта бер нисәү булып китә. Улар менән күңелле, эс серҙәреңде сисәһең, бергә ваҡыт үткәрәһең бит инде. Ситуация әхирәттәрҙең береһе кейәүгә сығыу менән үҙгәрә төшә, шулаймы? Сөнки яңғыҙ ҡыҙҙарҙың үҙ хәстәре, ирле ҡатындың бурыстары башҡа. Әгәр ҙә ике әхирәт бер-бер артлы, һеҙҙең хәлдәге кеүек, кейәүгә сығып, балалар табып, аралашһа, тағы ла ҡыҙығыраҡ. Һиҙәһегеҙме? Һеҙҙең осраҡта, әхирәтегеҙ үҙен һеҙҙән юғарыраҡ, аҡыллыраҡ, тәжрибәлерәк тип белә. Хатта ысынбарлыҡҡа тап килмәһә лә. Уйлап ҡарағыҙ, әгәр һеҙ ҙә тап үҙе кеүек ҡыланһағыҙ, дорфа яуап бирһәгеҙ, нисегерәк булыр ине? Ә һеҙ үпкәләргә уйламайһығыҙ ҙа, хатта ки “ҡыҙыҡ та ул минең әхирәтем” тип йылмаяһығыҙ. Хатығыҙҙан күренеүенсә, ул авторитар кеше, ахыры: ғаиләһендә лә ул нисек теләй – шулай ғына булырға тейеш, һеҙҙең дуҫлығығыҙҙа ла. Авторитар кешеләр менән дуҫлашыуҙың сере: гел генә “эйе, ярай, эһе” тип уларҙың һүҙҙәре менән килешеүҙән ғибәрәт. Тик был хәл оҙаҡҡа барырмы? Һеҙҙе лә уның аҡыл өйрәтеүе ялҡыта башлаған, шулаймы? Был осраҡта ипле һәм әҙәпле генә итеп (ундай кешеләрҙең ҡапыл тоҡаныусан да булыуын иҫтә тотоп) тормошоғоҙ өсөн артыҡ ныҡ борсолмауын үтенегеҙ. Үҙегеҙҙең унан кәңәш һорамауығыҙҙы, ә борсоған ҡайһы бер ситуациялар менән бүлешеүегеҙҙе генә еткерегеҙ. Йәғни, ошо урында һөйләштек тә оноттоҡ, башҡа был турала һүҙ ҡуҙғатып тормайыҡ, тип килешегеҙ. Зинһар, уны ла аңлағыҙ, ул да бит һеҙҙең өсөн борсола, белгәненсә һеҙҙе өйрәтә, тик бөтә кеше өсөн дә бәхет рецебы бер үк – тик уныңса ғына тип яңылыша. Әгәр компромисс таба алмаһағыҙ, әхирәтегеҙҙең үтә активлығы арағыҙҙы һыуытыуы ихтимал.\nҠатын-ҡыҙ үҙенең һайлап алған ирен, ғүмерлек йәрен, ғәзиз балаларының атаһын, ни тиклем әҙерәк яманлап йәки маҡтап башҡаларға һөйләй – ул шул тиклем тынысыраҡ йәшәйәсәк. Сөнки, кем берәү әйтмешләй, ҡатын менән ир араһынан хатта пуля үтергә тейеш түгел!


Байназар мөгәзәйе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Байназар ауылында урынлашҡан.\nБайназар мәктәбе уҡыусыһы Ғәзим Ғәлиндың фәнни-эҙләнеү эше.\nЕтәксеһе:Ғәлиуллин Ғәзим Уйылдан улы\nБайназар ауылында Ҡурыуҙы тауының итәгендә урынлашҡан һәм халыҡ телендә “Мөгәзәй” тип йөрөтөлгән келәт һәр кемде лә ҡыҙыҡһындыралыр. Уның тарихын белеү теләге мине өлкән быуын кешеләренә мөрәжәғәт итергә мәжбүр итте.\nИшҡыуатов Барый Солтангәрәй улы (1931 йылғы), Салауатов Зиннур Моталлип улы (1929 йылғы), Алтынбаев Ғизетдин Ғибат улы (1929 йылғы) менән әңгәмәләшкәндән һуң шул асыҡланды: был келәт бик борон ашлыҡ һаҡлау өсөн тәғәйенләнеп төҙөлгән икән.\nБайназар ауылының урындағы байы Үтәбаев Хәбир Әхмәтйән улы (1886 йылғы) Ҡурыуҙы тауы итәгендә иген һаҡлау өсөн амбар төҙөтөргә ҡарар итә. Аҡһаҡалдарҙың хәтирәләре буйынса, ауылдың үр яғынан келәт өсөн бешеп еткән ҡарағайҙарҙы ғына һайлап ҡырҡалар. Был ҡарағайҙарҙы ауылға тиклем Ағиҙел йылғаһы буйлап һаллап төшөрәләр.\nБыны бүрәнәләрҙәге багор эҙҙәре раҫлай. Бура өсөн ағастарҙы багор ярҙамында йылғанан һөйрәп сығаралар. Бүрәнәләрҙе аттар менән тау итәгенә ташыйҙар.\nБураны тик яҡшы, бешкән ағастарҙан ғына бурайҙар. Иҙәнен төҙ имәндәрҙе сабып, араһынан ек тә ҡалдырмай, бер-береһенә терәтеп йәйәләр. Мөгәзәйҙең эсе игендәрҙең төрлөһөн һаҡлау өсөн алты секцияға бүленгән.\nБайназар ауылында бындай ҙур келәтте төҙөргә баҙнат иткән кеше табылмай. Шуға ла Хәбир бай оҫталарҙы ситтән килтерә. Байназарҙан 45 км ситтә ятҡан Белорет районына ҡараған Әүжәндән урыҫтарҙы алып килеп яллайҙар. Амбарға ҙур ишектәр эшләйҙәр. Ишек шарнирҙарын махсус рәүештә Магнит ҡалаһынан эшләтеп алалар. Келәттең баш ябыуына тимерҙе Белорет ҡалаһынан алдыралар. Был ҡалаларҙа шул заманда уҡ металлургия алға киткән була.\nИшбаева Фәнүзә Рәжәп ҡыҙы (1953 йылғы) Мәрзиә өләсәһенең һөйләгәндәрен яҡшы хәтерләй. Хәбир бай келәттең эске эштәренә Бөрйән районы Мәһәҙей ауылынан ике балта оҫтаһын саҡырып ала.\nБереһе Фәнүзә инәйҙең олатаһы була: Ғарифуллин Тайып Кәтмулла улы (1882 йылғы), икенсеһе – Насыров Хисаметлин Низаметдин улы (1881 йылғы). Икеһе лә Беренсе империалистик һуғышта ҡатнашҡан кешеләр була. Амбарҙы 1905-1906 йылдарҙа төҙөп ҡуялар. Был ҙур, оҙон келәтте халыҡ араһында “Мөгәзәй” тип йөрөтә башлайҙар, йәғни МГЗ – местный государственный запас.\nӨләсәйем Алтынбаева Зәйтүнә Зекрия ҡыҙының хәтирәләре бик ҡыҙыҡлы. Колхоз осоронда мөгәзәйҙә сәсеүгә тигән орлоҡлоҡ иген һаҡлағандар. Өләсәйемдәр уны ҡыш буйы көрәк менән елгәреп, елләтеп сыҡҡандар, ярауайлаштырғандар.\nУның һөйләүе буйынса келәт ике яҡлап арҡыры бүлемдәр менән өсөшәр бураға бүленгән. Бураларҙың бейеклеге 2 метр самаһы. Аҫтан тәпәш кенә йәшник сығып торған. Был йәшниккә буранан үҙ ағышы менән әкрен генә иген ҡойолоп торған. Игенде шул йәшниктән тоҡтарға тултырғандар ҙа инде. Уртанан игенде тоҡтар менән индереп бушатыу һәм аҙаҡ кире сығарыу уңайлы булһын өсөн ярайһы ғына киң коридор ҡалдырылған.\nБыл бураларҙа төрлө иген һаҡлағандар. Игенде тоҡ менән мендереп бушатыу уңайлы булһын өсөн имәндән күсереп йөрөтмәле баҫҡыстар эшләнгән. Кеше тоҡ күтәреп, тотонмайынса ла менә алһын өсөн баҫҡыстар яҫы, киң булған. Баҫҡыстар ныҡлы, ауыр булғанлыҡтан ике кеше саҡ күтәреп күсерә алған.\n1920 йылдан алып 1922 йылға тиклем беҙҙең илдә аслыҡ була. Аслыҡтың юғары нөктәһе 1921 йылға тура килә. Ололар һөйләүенсә ошо мәлдә мөгәзәй морг хеҙмәтен дә үтәй. Аслыҡтан миктәгән халыҡтың ҡышҡы сатнама һыуыҡта ҡәбер ҡаҙырға көсө етмәй, үлгәндәрҙе ерләй алмай. Аслыҡтан вафат булғандарҙы эт-ҡоштан һаҡлап, мөгәзәйҙә штабель итеп һалып торалар. Аҙаҡ яҙ етеп, көндәр йылынғас, зыяратҡа алып барып ерләйҙәр. Был аслыҡта Байназар ауылы кешеләренең яртыһынан күбеһе ҡырыла.\nМөгәзәйҙе махсус сәсеүгә тигән бөртөклө культуралар һаҡлауҙа файҙаланалар. 1929 йылда илдәге аслыҡ ваҡытында ла был запасҡа теймәҫкә тырышҡандар. Шулай булһа ла был игенде урларға маташыусылар табылған. Был турала нигеҙҙе, иҙәнде ҡайырып асырға маташҡан эҙҙәр һөйләй.\n1917-1922 йылдарҙа илдә граждандар һуғышы бара. Был һуғыш беҙҙең яҡты ла урап үтмәй. Аҡтар менән ҡыҙылдар араһында барған был һуғышта мөгәзәйҙең түбәһенә пушканан атылған снаряд тейгән. Был хәл былай була. Ҡыҙылдар Иҫке Монасип ауылында төпләнгәс, аҡтар сигенеп Байназар ауылына киләләр һәм шунда нығыналар.\nАҡтарҙы ауылдан ҡыуып сығарыу өсөн, ҡыҙылдар Байназарҙы утҡа тоторға ҡарар итәләр. Пушканың тоҫҡаусыһы Байназар ауылы кешеһе була. Тыуған ауылын емермәҫ өсөн был патриот ҡыҙылармеец прицелдың координаталарын Ҡурыуҙы тауының битләүенә ҡарап үҙгәртә.\nШул снарядтарҙың береһе тейә лә инде мөгәзәйгә. Билдәһеҙ сәбәптәр арҡаһында снаряд шартламай ҡала, тик түбәлә туп йәҙрәһенең уйымы тороп ҡала.\n1929 йылда колхоз төҙөлгәс мәгәзәйҙе колхозға файҙаланыуға бирәләр. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ла, унан һуң да мөгәзәй халыҡ хужалығына хеҙмәт итә. Әкренләп амбар тирәләй игенде һаҡлау, киптереү һәм эшкәртеү өсөн түбәлектәр, складтар төҙөлә. Ошо рәүешле МГЗ колхоз бөткәнсе халыҡ мәнфәғәтендә файҙаланыла.\nАуылға бәлә килгән ваҡытта ла мөгәзәй халыҡты ҡотҡарып ҡала. Үткән быуаттың 60-сы йылдар аҙаҡтарында Ағиҙел йылғаһы ташып, ярҙарынан сыға һәм Байназар ауылын һыу баҫа. Барыр ере булмаған халыҡ бала-сағаһы менән мөгәзәйгә килеп тула. Һыу кире ярҙарына ҡайтҡансы кешеләр мөгәзәйҙә ятып-тороп йөрөй.\nКолхоздар бөтһә лә, мөгәзәйҙе емереп ташламайҙар. Ул әле лә тарихтың өнһөҙ шаһиты булып, Ҡурыуҙы битендә яралы ҡарт һалдат һымаҡ, беҙгә ата-бабаларҙан ҡалған аманат булып ултыра.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Байназар_мөгәзәйе&oldid=19824»\nПоследний раз редактировалась 18 март 2019 в 21:08\nБыл бит һуңғы тапҡыр 21:08 18 март 2019 үҙгәртелгән.


АҘНА БӘЙГЕҺЕ, 2-СЕ КИС. ҺӨҘӨМТӘ\n#аҙна_бәйгеһе Аҙна бәйгәһенең 2-се кисендә бирелгән башватҡыстың яуабы ошолай ине: Әсәм һыны – йөрәгемдә, Бар яҡшылыҡ, иман – унан. Әсәм фатихаһы менән Тормош юлында гел уңам. Асҡыс һүҙҙәрҙе табып, криптограмманы сисеп, дөп-дөрөҫ яуап биргән...\nАҙна бәйгәһенең 2-се кисендә бирелгән башватҡыстың яуабы ошолай ине:\nӘсәм һыны – йөрәгемдә,\nБар яҡшылыҡ, иман – унан.\nӘсәм фатихаһы менән\nТормош юлында гел уңам.\nАсҡыс һүҙҙәрҙе табып, криптограмманы сисеп, дөп-дөрөҫ яуап биргән Әлфинур Мусина, Ләйсән Янбаева, Зинира Мөлөкова-Яубаҫарова, Гөлназ Итбаева, Клара Урманбәтова, Таңһылыу Янбаева, Айгөл Ғүмәрова, Нәфисә Ҡыуандыҡова, Ризида Мөхәмәтйәнова, Айна Иманғолова, Эльза Илмөхәмәтова һәм Әминә Исхаҡова иҫәбенә 2-шәр мәрәй теркәлде.\nӘ башватҡыстың тәүге өлөшөн дөрөҫ табып та, криптограммала саҡ ҡына хата (әсәМ урынына әсәЙ тип яҙған) ебәргән Гөлнара Күcәкова, Зөлфәр Дәүләтшин, Айһылыу Сабирова һәм Зарема Ғабдуллина иҫәбенә берәр мәрәй яҙҙыҡ.\nКис осрашҡанға тиклем, дуҫтар!


Үҙенсәлекле операция | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n29 октября 2019 — 19:59 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика клиник онкология диспансеры тарихында тәүге тапҡыр микрохирургия реконструкцияһын ҡулланып операция үткәрелде. 62 йәшлек пациенттың телендәге һәм лимфа төйөндәрендәге яман шеш ҡырҡылып ҡына алынманы, ә телдең юҡ ителгән өлөшө тергеҙелде. Ошондай яңы мөмкинлектәр биргән яңы микроскоп “Һаулыҡ һаҡлау” милли проекты сиктәрендә алынған. Операция бүлмәһендәге пациенттың йөрәк тибеше туҡталмаһын өсөн хирургтар уның ғүмере өсөн көрәшә. 62 йәшлек ирҙең тел һәм муйынындағы лимфа төйөндәрендә яман шеш барлығы асыҡланған. Ул артабан да йәшәһен өсөн табиптарға ошо ағзаларҙың зарарланған өлөштәрен ҡырҡып ташларға кәрәк. Операция бер-нисә өлөштән тора. Уны Силәбе һәм Башҡортостан табиптарынан торған ике бригада эшләй. Беренсе бригада яман шеште юҡ итеү менән булышһа, икенсеһе ҡушар һөйәге тәңгәлендә беләктән тире киҫәген ҡырҡып ала.Өсөнсө этапта ошо тире киҫәге ҡырҡып алынған өлөшө урынына телгә ҡушып телегелә.\nМикрохирургия реконструкцияһын ҡулланып эшләгән тәүге операция ике аҙна элек кенә милли проект буйынса алынған яңы ҡоролма ярҙамында үткәрелә. Ул өс-биш миллиметрлыҡ ҡына тамырҙары бер-береһенә ҡушып тегеү мөмкинлеген бирә.Быға тиклем ошондай операцияларҙа тел ҡырҡып ҡына алынған һәм пациентҡа һөйләшеүе ауырайған. Хәҙер иһә “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектына ярашлы алынған микроскоп ярҙамында телмәр ағзаһы тулыһынса тергеҙелә.Республика клиник онкология диспансеры табиптары яңы алымды үҙләштергәс, микрохирургия һәм пластик операцияларға дусар булғандарға хәҙер ситкә йөрөргә кәрәкмәй. Бындай ҡатмарлы операциялар 6-8 сәғәт дауам итә. Табиптар пациенттарҙың һаулығы өсөн генә түгел, ә йәшәү сифаты ла яҡшыраҡ булһын өсөн тырыша. Әйткәндәй, диспансерҙа онкология менән ауырыусыларға операциялар бушлай үткәрелә.


Яңы Атйетәр — Башҡорт Википедияһы\n53°59′55″ с. ш. 56°02′41″ в. д.HGЯO\n80 205 804 006\n80 605 404 126\nЯңы Атйетәр (рус. Новоадзитарово) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 372 кеше. Почта индексы — 453483, ОКАТО коды — 80205804006.\nРайон үҙәгенә тиклем (Талбазы): 14 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Көйәҙебаш): 1 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Аҡкүл): 15 км\nАтйетәр ауылы Меркет-Мең улусы аҫабалары ерендә 1746 йылғы килешеү буйынса яһаҡлы татарҙар һәм 1747 йылғы килешеү буйынса типтәрҙәр тарафынан нигеҙ һалына. Башта Ҡунаҡҡол Атйетәров етәкселегендә 5 йорт була. Яңы ауыл уның атаһының исемен йөрөтә. Татарҙарҙы индереү 1758 йылдың 13 июнендә Өфө провинциаль канцелярияһы указы менән раҫлана. Шул саҡта уҡ бында тағы яһаҡлы татарҙарҙың 19 йорто күсенә. Мишәрҙәр бында 1813 йылдан башҡорттарҙан һатып алынған ерҙәрҙә йәшәй. Татарҙар керҙәшлек өсөн аҫаба башҡорттарға йыл һайын 30-шар һыуһар түләгән. Күсенгәндә һәр йорт бер тапҡыр 7-шәр һум аҡса түләгән. 1816 йылда 34 йортта 300 мишәр йәшәгән. 18 йылдан һуң уларҙың һаны 500 кешегә еткән. Типтәрҙәр 1783 йылда — 206, 12 йылдан һуң 257 кеше иҫәпләнгән. VIII ревизия 1834 йылда 568 типтәрҙе асыҡлаған. Мәсет һәм училище булған.\nЯңы Атйетәр ауылы халҡының бер өлөшө төп ауылдан айырылып сыҡҡас барлыҡҡа килә. 1795 йылда унда 5 типтәр иҫәпләнгән. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, мөгәзәй булған. 1906 йылда мәсет, мәҙрәсә, 2 мөгәзәй теркәлгән\n1920 йыл 26 август 877\n1939 йыл 17 ғинуар 647\n1959 йыл 15 ғинуар 562\n1989 йыл 12 ғинуар 452\n2002 йыл 9 октябрь 407\n2010 йыл 14 октябрь 372 173 199 46,5 53,5\nПушкин урам (рус. улица Пушкина)\n↑ Яңы Атйетәр // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яңы_Атйетәр&oldid=1143570 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:11 24 июнь 2022 үҙгәртелгән.


БР Президенты инвалид балалар тәрбиәләгән ғаиләләргә ер биреү инициативаһын хупланы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБР Президенты инвалид балалар тәрбиәләгән ғаиләләргә ер биреү инициативаһын хупланы\n13:58, 13 июля 2011 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов һәм республиканың Әсәләр ойошмаһы рәйесе Гөлшат Ибраһимова менән эш осрашыуы үткәрҙе. Республикала ҡануниәт кимәлендә инвалид балалары булған ғаиләләргә ярҙам сараларын камиллаштырыу кәрәклеге тураһында һүҙ барҙы.\n— Бөгөнгө көндә инвалид балалар тәрбиәләгән ғаиләләр өсөн торлаҡ менән тәьмин итеү мәсьәләһе көнүҙәк булып ҡала, — тип билдәләне Гөлшат Ибраһимова. — Федераль ҡануниәткә ярашлы был ғаиләләр өсөн ер биреүҙең ташламалы шарттары ҡаралған. Әммә Башҡортостанда был ҡануниәт нормаһы башҡарыусылар кимәлендә тәғәйен механизмдар булмауы арҡаһында үтәлмәй. Беҙҙең ойошмаға әсәләрҙән был проблемаға бәйле мөрәжәғәттәр килә башлағас, тейешле инициатива менән беҙ рәйес урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова йөҙөндә республика парламентына сыҡтыҡ. Депутаттар беҙҙе хупланы, һәм хәҙер был мәсьәлә төбәк етәкселеге контроленә алынды.\nБашҡортостан Президенты ла инвалидтар тәрбиәләнгән ғаиләләргә ер биреү нормаларын билдәләү өлөшөндә республика ҡануниәтенә төҙәтмәләр индереү инициативаһын хупланы.\nРөстәм Хәмитов республикала бөгөнгө көндә физик мөмкинлектәре сикләнгән нисә бала барлығы менән ҡыҙыҡһынды. Уға, Башҡортостанда 14 меңдән ашыу инвалид бала иҫәпләнә, тип хәбәр иттеләр. Һуңғы биш йылда был күрһәткестәрҙең уртаса биш процентҡа артыуы күҙәтелә. Был артыуға ауыл-ҡала күҙлегенән сығып ҡарағанда ла, статистиканың айырмаһы юҡ.\n— Инвалид балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә һәм инвалидтар ғаиләләренә ер участкалары биреү темаһы, һис шикһеҙ, көнүҙәк, – тип билдәләне Башҡортостан парламенты рәйесе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. — Бөгөн беҙ закон сығарыу акттары буйынса тәҡдимдәр индерергә, йәки ғәмәлдәге «Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында»ғы тейешле законға индереләсәк үҙгәрештәр өҫтөндә эшләргә һөйләшеп килештек. Мөмкинлектәре сикләнгән балалар тәрбиәләүсе ғаиләләргә ер алыуға ярҙам итәсәк моменттарҙы айырып яҙырға кәрәк. Әлегә аныҡ ҡына ниҙер әйтеүе ҡыйын, ләкин мин, был ғаиләләрҙе учасканы һатмаҫҡа, йәки ҡуртымға бирмәҫкә һәм башҡа ошондай шарттар менән сикләргә тейеш түгелбеҙ, тип иҫәпләйем. Әгәр төҙөргә мөмкинлеге бар икән, ғаилә мотлаҡ быны эшләйәсәк. Әгәр мөмкинлеге булмаһа, ер ғаилә өсөн фатир мәсьәләһен хәл итеүҙә башланғыс капитал буласаҡ. Миңә ҡалһа, бындай ҡараш ошо категориялағы граждандарҙың социаль ярҙамға хоҡуғын тулы кимәлдә ғәмәлгә ашырыр ине.


Бөгөн Рәсәйҙә сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алалар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБөгөн Рәсәйҙә сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алалар\n14:03, 30 октября 2013 Йәмғиәт\nБөгөн Рәсәйҙә – 1991 йылда РСФСР Юғары Советы Ҡарары менән булдырылған Сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алыу көнө.\nБыл иҫтәлекле көндә матәм акциялары, митингтар үтә, репрессияға дусар булыусылар һәйкәлдәренә гөлләмәләр һалалар, уҡыу йорттарында Хәтер дәрестәре үткәрелә.\n«Мемориал» хоҡуҡ һаҡлау үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, Рәсәйҙә сәйәси репрессияларға 800 мең самаһы кеше дусар булған. Был иҫәпкә репрессияланғандар үҙҙәре генә түгел, ә, эҙәрләүҙәр һөҙөмтәһендә ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалары ла инә.\nБашҡортостанда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, 50 меңдән күберәк кеше репрессияланған, әлеге ваҡытта «аҡланғандар» статусына эйә булған һәм сәйәси репрессиянан зыян күреүселәр тип танылған туғыҙ меңләгән граждан йәшәй.\nБелгестәр раҫлауынса, илдәге сәйәси репрессияларҙың ысын масштабы бынан да күберәк булған. Әлеге ваҡытта тоталитар режимдан зыян күреүселәрҙең теүәл һанын иҫәпләп сығарыу мөмкин түгел. Илдә миллионланған бер ғәйепһеҙ кешеләр репрессияланған һәм уларҙың күбеһе бер ерҙә лә иҫәпкә алынмаған.\nБашҡортостанда Сәйәси репрессия ҡорбандарын иҫкә алыу көнө алдынан Благовар районының Алексеевка ауыл Советы биләмәһе халҡы урындағы немец тарихи-мәҙәни үҙәге инициативаһы менән Рәсәйҙә репрессияланған немецтар һәйкәленә барҙылар.\nҺәйкәлдә булғандан һуң Милли йәштәр театрында «Ике донъя ҡунаҡханаһы» («Отель двух миров») спектаклен ҡаранылар.


Төҫлө быяла ярсыҡтары аша ҡараһаң, был фани донья нисек күренә икән моғайын, ул яғымлы ла, һалҡын да булып тойолалы р ул. Сәнғәт тигән илаһи донья беҙҙе уратып алған мөхиткә си т күҙҙәр менән ҡарау мөмкинлеге бирер өсөн хеҙмәт итәлер, кү рәһең.\nРинат Зөфәр улы Харисов - картиналарын Ғүмәр Хәйәмдең шиғриәте, Марк Шагалдың һынлы сәнғәте менән сағыштырырлыҡ үҙ енсәлекле рәссамдарыбыҙҙың береһе ул. Уның эштәренең күргәҙм әһе күптән түгел Нестеров исемендәге Башҡорт дәүәлт художест во музейында асылды. Был сараға рәссамдың картиналары католо гы ла сығарылды.\nБашҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы, 1989 йылд ан бирле Рәсәй рәссамдары союзы ағзаһы, "Инйәр" исемле Өфө и жади төркөмө, "Сыңғыҙхан" ижади берекмәһе ағзаһы бөгөн Өфө ҡ алаһында йәшәй һәм эшләй. Башҡорт дәүләт университетының худ ожество -графика факультетында уҡыта.\nРинат Харисовтың картиналары Рәсәйҙең байтаҡ музейҙар ында, Рус сәнғәте музейында ( Джерси - Сити, АҠШ, Париж, Фра нция) һаҡлана.\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, уның эштәрендә халыҡсанлыҡ яры лып ята. Сөнки ул үҙе ауыл малайы. Бәләкәй саҡтан ябай халыҡ тың аҡылын йырҙар, мәҡәләләр аша мейеһенә һеңдергән. Өләсәһе\nменән олатаһы ҡанына һеңдергән уға ауыл матурлығын, халыҡ а ҡылын. Иҫке һандыҡтан сығарылған сигеүҙәр, сағыу юрғандар, ҡ омған һәм көйәнтәләр менән ул әле булһа һоҡлана. Уның һәр бе р картинаһында үҙенә күрә бер сер бар, шул уҡ ваҡытта рәссам\nуны сисеү өсөн төрлө билдәләр ҙә күрһәтә. Уларҙы яҙыуҙар ме нән аңлатып та китә. Ә инде татар, ғәрәп телдәрен белмәгән к еше өсөн сер сер булып ҡала.\nМәҫәлән, "Аҡ ҡалпаҡ. Ғ. Туҡайға бағышлау" картинаһы. Унд а ҡыҙыл күлдәк, йәшел камзол кейгән, муйынына мәрйен таҡҡан\nбашҡорт һылыуы һүрәтләнгән. Тамашасыға ул йөҙө менән боролғ ан, артҡы планда ҡара фонға туҙҙан эшләнгән сәскәләр һәм ел әктәр төшөрөлгән. Зәңгәр һауала Ринат Харисов һүрәтләргә яра тҡан йондоҙҙар һәм ай. Әлбиттә, минең өсөн картина мөйөшөндә ге яҙыу бер нәмә лә һөйләмәй ине. Музейҙы ҡараусы картинаның\nбайрамса түгел икәнлеген, киреһенсә, аҡ ҡалпаҡ... ҡыҙҙың ҡә бер ташы икәнлеген аңлатты. Үҙе ул йондоҙҙар һибелгән ерҙә я та икән. Әммә уның картиналарын ҡурҡыныс, ҡара тондарҙа я ҙылған тип аңларға ярамай. Аҡ, зәңгәр, һары һәм алһыу төҫтәр гә лә өҫөнлөк бирә ул. "Аҡ ат", "Шишмә юлы", " Өс еләк", "Ал һыу ат", "Аҡ күгәрсен" кеүек картиналарында тормош яратыусан лығы ярылып ята.\nБР атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Эвелина Фенина рәссам тура һында былай ти:" Республика сәнғәтендә, ә ,бәлки, бөтә Рәсәй\nсәнғәтендә лә, Ринат Харисов айырым урын тоа. Уның ижады за ман сәнғәтенең дөйөм күренешенә саф шишмәләй.Халыҡсанлыҡ, та рихи дөрөҫлөккә нигеҙләнеп яҙылған картиналары мин ихтирам и ткән рәссамды тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күтәрә".


Был донъянап китте, тип.\nБыл донъянап китте, тип.\nУлар китде атаға,\nАта берләп анаға;\nһеҙ ҙә бер көн барырһыҙ\nБорон үткәп балаға.\nӘжәл етмәй үлмәк юҡ,\nАлла әмеренән ҡалмаҡ юҡ,\nӘжәл етеп үлгән һуң, һис кем ҡайтып килмәк юҡ.\nТәҡдир етһә, ҡалмаҡ юҡ,\nӘжәл ҡуйып Был донъянап китте, тип. алмаҡ юҡ,\nӘжәл етеп үлгөп һуң, һнс кем барын алмаҡ юҡ.\nБайҙап ҡарыз * алмаҡ юҡ,\nОрош-талаш ҡылмаҡ юҡ,\nЯрлыға көс ҡылмаҡ юҡ,\nАпанан бер туган һуц, һнс кем үлмәй ҡалмаҡ юҡ.\nХап фәҡир, илаһа ла, сабыр ҡылды, Яңғы Был донъянап китте, тип.ҙының үлгәнен инде белде.\n44а Хапым, уғлы үлгәнен игпеткәп һуң,\nБитен йыртып, зарланып, сәсен йолдо.\nКүңелен аулай, кары Ахун йыр әйтәҙо:\n— Бит йыртыуың, тәҡсир ханым, нә фаиҙаҙы? Был үлом — боронғонан ҡалған үлем,\nҮлмәһә барса йәнд Был донъянап китте, тип.әр, ул ҡайҙаҙы?\n...һай-һай үлем, һай үлем,\nАта менән ананан,\nҠарындаш берлә баланан Кемде айырмаҫ был үлем?\nЙортоңдағы бөйөмдән *\nКемде айырмаҫ был үлем?\nТөйә ҡалыр буздашып,\nЙылҡы ҡалыр кешнәшен;\nЙән айырылып сыға Был донъянап китте, тип.ҙы,\n446 Тәне менән хушлашын...\n45а ...Ғафил булдым, тимәгеҙ,\nҠатын ҡалһа, ир табыр,\nУлың ҡалһа, мал табыр,\nҠыҙың ҡалһа, бай табыр. 60 Йән үлемгә еткәндә,\nҒәрип башың пә табыр?\nМенгән атың буш ҡалыр,\nКейгән туның ҡуш ҡалыр Был донъянап китте, тип.,\nУйпан йоргән дуҫ ҡалыр.\nМенгән атың буш ҡалһа,\nМенеүгә ир табылыр;\nКейгән туның ҡуш ҡалһа,\nКейеүгә ир табылыр...\n46а Ҡары инде йырын йырлап бөттө,\nӨ й әсенә йыйылып ҡатын тулды.\nХапымдыц күңелен аулай килеп ине,\nБалаһын юҡтан, ханым тауыш ҡылды.\nБилен быуып Был донъянап китте, тип., яцгыҙын юҡтап нне, Ишеткәндең йөрәге талып ҡалды.\nЯңғыҙын юҡтап, ханым зар иңрәйҙс,\nБисара хапым өсоп күп нлайҙы.\nХанымдың балаһын юҡтап зарланғаны:\n— Бауырымдың параһы *,\nИке күҙем ҡараһы,\nЙәпем Был донъянап китте, тип. һойгән хан балам, Ьипо ҡайҙа күргәнмен? Кемде балам тигәймен? һип иҫемә тошкәпдә, Нисек сыҙап йөргоймеп?\nАлыҫ юлға китеп сәп, Әйтмәй киттең сереңде, Күрмәй ҡалдым йөҙөңдо. Был ни хәсрәт, йәп балам? һөймәй Был донъянап китте, тип. ҡалдым үҙеңде...\nЯңғыҙ ипең, бер инең,\nМең ҡайғыға йыр инең, Инде ҡайтеп йоройөп?\nЙөҙөң ҡайҙа күрәйен? Кемдең берлә йөрөйоп? Кемдең берлә торайын? һин иҫемә тошкәпдә, Ҡайте*п өмор һөрәнен? Асыҡҡанға аш биргән, Ғәрипт Был донъянап китте, тип.әргә ҡаш биргән 67, Дуҫты өсөн баш биргән, Яҡшы берлә яманды Ҡуйыр белгән 88 яңғыҙым, һипе ҡайҙан табайын? Моңло булған әкәңдең, Зарлы булған апаңдың Боҙоҡ булған күңелен 69 Кем аулайҙы, шырағым *..\nАрғыма Был донъянап китте, тип.ҡ мәп толпарың, Ласын менән шоңҡарың, Ҡарсыға мәп тойғопоң, Эйәһе юҡ булғанда,\nКем тотор һуң, шырағым?.\nБута ҡалды төйәһеҙ,\nЙортоц ҡалды эйәһеҙ, Әкә-шәптоң бинаһыҙ,\nЭҙләй ҡайҙан табайып?\nСерең бе Был донъянап китте, тип.ҙгә әйтмәнең, Юлда каруап күргәндә, Ҡайт тиһә лә, ҡайтманың. Эҙләгәнең алдында Йөрмәҫмине, яңғыҙым? Мәккә барып, хаж ҡылып, Теләп инем, яңғыҙым...\nҠарыльгкта экәцдец Иңрәр коно булды ипде; Яңғыҙ ҡалып, анаңды Был донъянап китте, тип.ң Зарлар көно булды инде.\nИкәү булһаң, шырағым, Ҡалмаҫмиие, берәүең?\nКем ҡулында булһаң да, Ҡылмаҫмипө һорауың?\n476 Хаҡ насибә һалманы 70,\nТоҡом беҙҙән ҡалманы;\nҠары көндә хур булдыҡ, Дәрдкә * дарман булманы.\nИнде ҡантеп йорәйеп?\nЙөҙон ҡайҙа к Был донъянап китте, тип.үрәнен?\nЯңғыҙ улдан айрылып,\nКем мән өмор һорәйеп? Арҡала һис фәтә юҡ 71, Алдым асыҡ, бала юҡ.\nКүҙ алдымда бар булһаң, Күрмәҫмннем, олоном?! Үлгән ерҙә бар булһам, Үлмәҫминем, ҡолоном?!\nЯт йорттарҙың эсендә Ҡайтеп йөрноң, шырағым? Дошмандарың ҡулында Был донъянап китте, тип. Ҡантеп йорнөң, шырағым?.. Ширагымды һүндерҙең, Дошманыңды тындырҙың. Зарлай өмөр үтһеп тип, Әсәңде яңғыҙ ҡалдырҙың. Был ini хәсрәт, ярапдар? Был ни ҡайғы, ярапдар? Күкрәктәге япган ут Копдәп-копгә траңлар.\nКүңлем Был донъянап китте, тип. ипде тынмаҫты, һүнгән шыраҡ янмаҫты, Яңғыҙымдың ҡәберен Күрмәй күңлем тынмаҫты.\nЙортом, ппдс атланың, Яңғыҙыма барайып,\nЕтом булмаҫ яңғыҙым, Мулаһын бер күрәйеп. Күрһәм, күңлем һыупырмы? Ҡашыпда аҙ көн торайын.\nЕтем булмаҫ, ярандар Был донъянап китте, тип., Йырлап күңлем асайын. Өс-дүрт китап сығарып, Моңлоларға сәсәйеп.\n48а Моңло әҙәм ишетһә,\nБер аҙ күңеле баҫылыр. Бисаралар булмаһа,\nБыл һүҙ ҡайҙан табылыр?!\nһ э р памаҙ шәм ваҡытыпда Ҡәләм* алдым ҡулыма.\nБыл Был донъянап китте, тип. һүҙҙәрҙе яҙғаныма Тәңрем һалды уйыма: Моңло ғнбрәт алһып тип, Үлһәм, һүҙем ҡалһын тип, Ьүҙем уҡыған әҙәмдәр Беҙгә фәтә * бпрһеп тип.\nМоңһоҙ — бер хаҡтыр 72, һәр бәндәнең моңо бар. Ғнбрәт Был донъянап китте, тип. алмаҡ китаптан Шәриғәттең юлы бар.\nДәлиле юҡ бер китап Ғибрәт өсөп яҙылды.\nМоңло әҙәм ишетһә, Ҡайғылы күңле баҫылды...^\nБороп-борон замапда бер Ғабдулла тигәп кешепең Буҙйегет исемле улы була. Ул бик матур була, уп ы бер күргән Был донъянап китте, тип. кеше «тағы ла күрһәм ине» тин йорөй. Буҙйегеттец Кәмәп исемле бик яҡын дуҫы була. Бер копдо Буҙйегет бик матур ҡыҙҙы төшөндө күрә. Тошөпдә ҡыҙ быға ошолай һойләгәп пкәп Был донъянап китте, тип., ти:\nМип юлыңа пптпзар,\nҠарай-ҡарай булдым зар.\nЕгет, буйға етеп һип,\nЯҡшы ерҙең гөлдәре,\nЙәпем йәпгә ҡушылып,\nБер йөрөр көн булырмы?\nЫсын хәҡиҡәт яр булһаң,\nБергә булһаҡ беҙ икәү,\nДиц ге Был донъянап китте, тип.ҙ кисеп, тау үтеп,\nМине эҙлә һип, егет.\nМине әҙлә һин, егет. <\nШул ваҡыт Буҙйегет йоҡлап ятҡан ереиәп уянып китә. [Уянып китһә,1 эргәһендә ҡыҙ юҡ, аптырап ҡала. Төш икәнеп белгәс тә, ул һәр ваҡыт Был донъянап китте, тип. ошо ҡыҙ тураһында уйлап йөрөй.\nПкеисе йылды Буҙйегеткә ун һигеҙ йәш тула. Ул ҡыҙҙы тағы тошөпдә күрә, төшөндә уға ҡыҙ ошолай тн:\nДүрт йыл булды, һаҡлайым,\nКиләме тин көтәмеп;\nХәбәре Был донъянап китте, тип.ң юҡ, үҙең юҡ,\nСәләмең юҡ, хатың юҡ,—\nти. Шул ваҡыт төштә Буҙйегет әйтә:\nБик матур бер ҡыҙ бит һин,\nЭҙләп барһам, илең әйт.\nМин илеңде белмәнем,\nГтинс ҡайҙан табармын?\nБыйыл керҙең т Был донъянап китте, тип.өшөмә, һине ҡайҙан табам мин?\nКүп ҡайғыға һалдың һип!\nТөштә мыңа ҡаршы ҡыҙ:\nАтың менеп сығарһың, Мине ҡабул күрһәң һип,—\nти. Буҙйегет уянып китә, ҡыҙ янында булмай. Егет бик ҡайғыра, ашамай, эсмәй. Дуҫы Кәмәй Был донъянап китте, тип. янына кнтә. Килә лә дуҫына әйтә, шулай төштә бер ҡыҙ күрҙем, тн. һөйләй:\nТөштә бер ҡыҙ күрәмен,\nХайран ҡалып йөрөймөп.\nҠайғы төштө башыма,\nАҡыл тапмай йөрөймөп.\nҠабул күрһәң, йәп ду Был донъянап китте, тип.ҫым,\nСәфәр сығыр уйым бар. һинән башҡа дуҫым юҡ,\nСерҙе сисер кешем юҡ,\nУны эҙлән үлһәм дә,\nРпза булам, йән дуҫым.\nДуҫы Кәмән был һүҙҙе ишеткәс:\nҠабул күрәм, барабыҙ,\nНи к Был донъянап китте, тип.үрһәк тә күрербеҙ.\n9 Заказ 305\nМии юлдашың булырмын,\nХеҙмәт итеп й орормо и, һинән айырылып ҡалмам,\nИкәү бергә булырбыҙ.\nМии бпт һинең юлыңда Ялғансы дуҫ булмамып,—\nти. Буҙйегет иптәшенән бындай яҡшы һүҙҙәрҙе ишеткәс, бик шатлана. Былар, бик к Был донъянап китте, тип.үп аҙыҡ алып, бер кемгә дэ әйтмәйенсә, дойә- гә атланып, тоштә күргән ҡыҙҙы эҙләргә сығып китәләр. Күп ерҙәрҙе үтеп бара торғас, дейеү пәрейҙәренең ауылына барып сығалар. Үтеп барғанда былар Был донъянап китте, тип.ҙы дейеү пәрейҙәре тотоп ала. Өс йыл тотҡон булып яталар. Бер кондо былар ҡасып кптәләр. Күп тә тормай, быларҙы тағы дейеү пәрейҙәре тота. Яңынан аяҡ-ҡулдарын сылбырлап, зинданға бикләйҙәр.\nБуҙйегет бер кондо ошолай тип пырлап ултыра Был донъянап китте, тип.:\nБейек тауға тап булдыҡ,\nТимер ойгә һалындыҡ,\nСьгкмаҡ беҙгә ҡайҙа ул,\nНиндәй илгә тан булдыҡ,\nБыл бәләнән ҡотолоп Юл йорөр кон булырмы?\nАтам менән инәмде Бер күрер кон булырмы?\nБыл илдән дүрг йылдан һуң, бер ди Был донъянап китте, тип.ңгеҙ буйына тошоп, кәмә менән ҡасып китәләр. Күп копдәр баралар, быларға ҡаршы күп кәмәле кешеләр осрай. Былар, беҙҙе тағы тоторга киләләр икән, тип бик ҡурҡалар. Кәмәләре менән ҡара-ҡаршы Был донъянап китте, тип. килеп туҡтайҙар. Был кешеләр Буҙйегеттсң ауылдаштары икән, сауҙа итеп йорой- ҙәр. Буҙйегет үҙенең ҡайҙа барғанын һойләп бирә. Теге кешеләр: «Ҡайт, тоштә күргән ҡыҙ артынан йоро иҙәрме ни?» — тип бик асыуланалар. Буҙйегет ризалашмағас Был донъянап китте, тип., уға бик күн аҙыҡ бирәләр. Китер саҡта Буҙйегет былай ти:\nХуш инде һеҙ, каруандар, һау-сәләмәт ҡайтығыҙ;\nБеҙҙән сәләм әйтегеҙ.\nБер эш башҡа тошкәстеп,\nЙором Был донъянап китте, тип.әй күңел түҙмәйҙер.\nКүп ҡайғылар күрҙек беҙ,\nИлап-плап поропок беҙ.\nҠайтып каруан порһәгеҙ,\nБик күн сәләм әйтегеҙ!\nКүп көпдәр баралар, бара торғас, былар Был донъянап китте, тип. ҡыҙ пошәгөп оргә барып отолор. Был бпк ҙур кала була. 11ц остағы ойго инеп сәләм бирәләр, үҙҙорепец башынан пиҙәр үткәнде ойҙәге бер ҡартҡа һой- ләп бирәләр. Былар икәү был ҡалала ай ярьш й Был донъянап китте, тип.өрөйҙөр, бер кешене лә танымайҙар. Буҙнегеттең әҙләгән ҡыҙы Сәхипъямал була. Шуға бер егет барын әйтә: «Мин бер бик матур егет күрҙем»,—ти. Был һүҙҙе ишеткәс, Сахиб ьямал үҙеиец ҡырҡ ҡыҙын әҙләргә ебәрә.\n— Тиҙ артынан барығыҙ,\nБе Был донъянап китте, тип.ҙҙән сәләм һалығыҙ,\nБеҙҙе эҙләп порөмәһеп, 71 Барын йоҙөи күрегеҙ,\nҠайҙағы? — тип (юрағыҙ;\nӘгәр уны танһағыҙ,\nБеҙгә алып килегеҙ,—\nтип, ҡыҙҙарын сығарып ебәрә.\nБу Был донъянап китте, тип.ҙйегет был ҡалала күп йөрөй, ләкин таба алмай. Бер кон- до иртәнсәк тош күрен уяна. Тшнондә быға бер ҡарт: «Сихнбъ- ямал был ҡалала, һин табырһың»,— ти. Буҙйегет тошон иптәше Кәмәйгә һөйләп. Былар Тағы ла Был донъянап китте, тип. ҡыҙҙы эҙләргә китәләр. Шул ваҡыт теге ҡырҡ ҡыҙға тап булалар ҙа уларҙың артынан эйәрәләр. Ҡыҙҙар бер өйгә инеп китә, ә Буҙйегет тышта торон ҡала. Ҡырҡ ҡыҙ инеп, Сәхнбъямалга Буҙйегетто тапмаганлыҡтарып әйтә. С Был донъянап китте, тип.әхнбъямал тәҙрә яныпа килеп ултыра ла ошолай тип йырлай башлап:\n— Ете йылдар булдым зар,\nЙэиеді йәнгә ҡушылып,\nБер йорөр көн булырмы?\nКүкрәктәге ҡайғыпап Ҡотолор көн булырмы?\nКиләм, тигән вәғҙәләр һилец булды бит ял Был донъянап китте, тип.ғай!\nБынан котоп килмәнең,\nБүтән ярҙы алдыңмы?\nБуҙйегет урам яҡта Сәхнбъямалдың әйткән һүҙҙәрен ишетеп тора. Был тауышҡа ҡаршы ул да тыштан тауыш бирә:\n— Мин бит һиңә ҡараным. 76 һине күптән таба пием,\nДиңгеҙҙәргә тап булдым,\nДошмандарға тап булдым Был донъянап китте, тип..\nСүлдә йороном һыу тапмай, һыуҙа йороном юл тапмай.\nДүрт йыл тулды киткәнгә,\nХапрап ҡалып йөрөпом мпп,\nКүи хәсрәттәр күрҙем мин.\nАта-инәмдән айырылып һине эҙләп йороном мин.\nТауҙан-таштаи Был донъянап китте, тип. үтеп мин,\nҺине эҙләп килдем мин.\nЙәрҙе күрер кон булһа,\nМинең менән бергәләп Ҡаршымда бар бер егег.\nЫсын һөйгән йәр булһаң,\nМине опғә кертерһең:\nЙәндән һойгәи йәремде,\nМин күрергә ашҡынам Был донъянап китте, тип.! —\nтп. Шул ваҡыт Буҙйегетте ойгә алын инәләр. Сәхибъямал менән Буҙйегет бергә ҡауышалар. Бик шатланышалар. Буҙйегсттәр бында бик шатланып бер аҙна торалар. Гармундар тартып, музыкалар ҡысҡырталар. Шул ваҡыт: «Сәхибъямал япыпа егеттәр кергән»,— тип ҡыҙҙы Был донъянап китте, тип.ң атаһы Таймас хапга барын әйтәләр. Ул арала Буҙйегет тә сыгып китә. Таймас хап бик күп кешеләр менән ҡыҙы янына килә, ҡыҙына бик асыулана: «Алай егеттәр индермә!»— ти. Сәхибъямал уның был һүҙенә ҡаршы:\n— Ҡолағым һаңғырау булғандыр,\nӘйтк Был донъянап китте, тип.ән һүҙҙе ишетмәй.\nБашта аҡыл бар саҡта, һеҙҙән аҡыл һорамам;\nДонъяла мин йорөмәм!—\nти. Таймас хап ҡыҙын бнк үгетләй, ләкин ҡыҙы ботәһенә лә ҡаршы килә. Шул ваҡыт хан: «Был минең ҡы Был донъянап китте, тип.ҙымды бнк аҙҙырып бөткән икән. ү\_лтерергә кәрәк уны!»— ти. Буҙйегет бер тау ҡырына барып ята ла дуҫы Кәмәй артынан Таймас ханға хат ебәрә. «Таймас хап, мин һинең ҡыҙътцды күп йылдарҙан бирле алырға Был донъянап китте, тип. нөрө- йом, һид шуға ризамы?»— ти. Был хатты Кәмәп ханға илтеп бирә, хан алып уҡый ҙа йыртып ташлай. «Хат килтереүсе был кешене хәҙер үк үлтерегеҙ!»— ти. Хандың бер иң яҡын туғаны була, ул: «һин, хан, яңылышаһы Был донъянап китте, тип.ң,— тп.— Илсегә үлем юҡ, ул кеше эше артынан йөрөй,— тп.— Әгәр ҙә үлтерергә теләйһең пкән, һин Буҙйегеттең үҙен үлтерт»,— тп. Шулай итеп, Кәмәп ҡотолоп китә.\nХан Буҙйегеттең артынан биш мең баһадир, уп бшп мең һалдат сығара. Былар Буҙйегет Был донъянап китте, тип. менән һуғышалар. Буҙйегет бер \_гҙе биш мең һалдатты үлтереп ойоп ҡуя. Был эшкә хап бнк аптырай, нисек тә булһа, Буҙйегетте үлтерергә бер хәйлә ҡора. Ботә ҡалаға ошондай һүҙ иғлан птә: «Мил ҡыҙымды Буҙйегеткә бирәм, туй була»,— ти. Э хап Был донъянап китте, тип. үҙе, йөҙ баһадир йыйып, туйҙа Буҙйегетте иҫертеп үлтерергә була. Сәхибъямал [атаһының мәкерен белмәйенсә]\nбик шатлана. Ул үҙепең ойопдә әҙерләнеп тора. Буҙйегет иптәше Кәмәп менән туйға килә. Кәмән тышта ҡала. Буҙйегет туй Был донъянап китте, тип.ҙа бик күп бал әсә, иҫерә. Кәмәп өйгә инһә, Буҙйегеттең иҫереп иҙәп- дә ятҡанын күрә, ә өйҙәге кешеләрҙең бөтәһенең дә ҡулдарында хәнйәр була. Кәмән Сәхибъямал янына югерә. Килә лә:\n— Хан туйыпап Был донъянап китте, тип. килдем мин,\nХандың уйын белдем мин,\nБоҙоҡтор уның уйы:\nӨйгә дошман тулғандыр,\nКүн эсендә бер яңғыҙ Әжәл көтөп яталыр.\nВәгәҙәләрең бар булһа,\nБуҙйегеткә йәр булһаң,\nБер ҡашыҡтан ҡаны Был донъянап китте, тип.ңды Ҡорбан итергә кәрәк.\nАралап алыр кеше юҡ,\nБыпы белергә кәрәк,—\nти. Сәхибъямал был һүҙҙе ишетеп, кейемдәрен дә кейенмәйенсә югерә. Туй булғап ергә бара, ботә халыҡ быға урын биреп тора. Шул ваҡыт Кәмән Сәхибъямалға әйтә I\nК Был донъянап китте, тип.үп дошмапдар эсендә Хәлһеҙләнеп ятҡанын Хәҙер үҙең күрәһең!\nСәхибъямал туйҙағы халыҡтарға ҡарап:\n— Сәләм бпрҙем, аталар, Ҡотло булһын туйығыҙ,\nКүп халыҡтарҙы йыйып Дороҫ түгел уйығыҙ. Дошмап өс Был донъянап китте, тип.өн туй булһа, Азат итен ҡуйығыҙ.\nБар әсенән айырған,\nҮҙ йортонан аҙашкап, Тунға булған ярлыпы Азат птен ҡунығыҙ. Ата-ппәпәп айырған Күҙе йәшле Буҙйегет — Алып килгән ҡаршында Юлдашы юҡ был ғәрип, һүҙҙәр әйтеп һөйләшергә Инт Был донъянап китте, тип.әше юҡ был ғәрип. Әйткән һүҙгә күнһәгеҙ, һорағапды бирһәгеҙ,\n10 Заказ 305\nКәңәш ҡылып халыҡҡа һүҙҙе ҡабул күрһәгеҙ,\nКүл пшеткәп аталар,\nАиа менән ағалар,\nКәңәш ҡылып ҡарағыҙ,\nМинең һүҙҙе тыңлағыҙ! —\nти Был донъянап китте, тип.. Туйға йыйналған халыҡ бер һүҙ өндәшмәй, ата-инәһе лә өндәшмәй. Сәхибъямал тағы ла әйтә башлай:\n— Аҡылһыҙға һүҙ әйтһәң,\nАта-инәмә һүҙ әйттем,\nУны ла ҡабул күрмәйҙәр,—\nти. Ата-пләһе бер һүҙ ҙә әйтмәй Был донъянап китте, тип.. Иҫереп ятҡап Буҙйегет яиыпа килә лә Сәхибъямал шулай ти:\n— Хан туйҙары була, тип Ҡыуанма һин был туйға,\nДошман кергән ҡуйынға,\nҠылыс етәр муйынға!\nЭй егет, һип, ой егет,\nКүп эсендә бер егет!\nАй Буҙйегет, к Был донъянап китте, тип.үҙеңде ас, һикереп тороп ишек ас!\nБуҙйегетте Сәхибъямал алдында үлтерергә батырсылыҡ ҡыла алмайҙар, Сәхибъямал сығып китмәй. Тышта Кәмәп был һүҙҙәрҙе ишетеп ойгә инә. Кәмәпдең туйҙағы халыҡҡа^бик^асыуы килә. Ошолай тип һөйләй башлай Был донъянап китте, тип.:\n— Атағыҙҙы үлтереп,\nҠатынығыҙҙы алғап юҡ,\nМалығыҙҙы алғап юҡ.\nБалта, бысаҡ ҡулығыҙҙа,\nНишләп бында тораһыҙ?\nДошман яуы килгәндә,\nАҡылы юҡ хандарҙың,\nУлар богөн тилергән! —\nти ҙә, Бу Был донъянап китте, тип.ҙйегет ятҡап ергә килеп, уға әйтә:\n— Мин илемә ҡайтырмын,\nАта-инәмде күрермен, һин илеңдә сағыңда,\nИкәү бергә йорөнок,\nһин илеңдә шәп инең, һәр бер эшкә дан инең!\nИгеҙ тыуғап балалай,\nЙөрөгән саҡтар бар ине;\nБер сәг Был донъянап китте, тип.әт та ҡаршыңдан Сыҡмаҫ көндәр бар ине.\nБоропғолай дуҫлашып Инде ҡайҙа йөрөрмөн?\nШулай ти ҙә был тышҡа сыға. Буҙйегет ҡасһа, ҡыуырға әҙерлән ҡуйған аттарҙың өҙәңгеләрен ҡырҡып, Буҙйегеткә бер я Был донъянап китте, тип.ҡшы атты әҙерләп ҡуя. Сәхибъямал Буҙйсгеттең башына һалҡын һыуҡоя, Буҙйегет күҙен аса. Сәхпбъямал ишеккә табан күрһәтә. Буҙйегет тышҡа югереп сыга ла дуҫы әҙерлән ҡуйған атты менеп ҡасып китә. Уның артынан ҡыуырға тип сы Был донъянап китте, тип.ҡһалар, береһе лә атына менә алмай, йығылып төшөп тпк торалар. Шунан былар аттарын яңынан эйәрләп, ҡыуа сығалар. Буҙйегет һуғыша башлай. Хандың ос мең баһадирен үлтерә, үҙе етмеш ерҙән яралана. Хан быға бик ҡурҡа, х Был донъянап китте, тип.әҙер тотоу менән үлтерергә булалар. Буҙйегет бер бик матур урман араһына барып ята. Үҙенең тыуған ауылы, һөйгән ҡыҙы Сәхибъямал һәм иптәше Кәмән иҫенә төшә* бик ҡайғырып бер бәйет әйтә:\nЯңғыҙлыҡҡа Был донъянап китте, тип. тошто минең башым,\nМинең былай йөрөгәнемде кем белә?\nҠайҙалыҡты белмәйҙер атам минең,\nҘур ҡайғыға төшөп минең яңғыҙ башым, һорарға кешем юҡ хәлде минең.\nАғастың башын киҫһәң, төбө ҡала;\nИкәүҙең береһе үл Был донъянап китте, тип.һә, бере ҡала.\nЯңғыҙҙың үҙе үлһә, кеме ҡала? —\nМенгән аты, кейгән кейеме дауға ҡала.\nТыуған илем, атам-ннәм иҫкә тошто,\nҠап аралаш аҡты инде күҙҙән йәшем.\nТуҙан баҫҡан юлымды,\nҠайғы баҫҡан күңелде,\nАсылыр көп Был донъянап китте, тип. булырмы?\nЯңғыҙлыҡҡа төшөп мин,\nДуҫты күреп буламы?\nСәхибъямал мепәп икәү Ҡауышыр кон булырмы?\nҠаршы килгән дошмандарҙы Бер ҡырыр көн булырмы?\nШулай итеп, ул был урманда Был донъянап китте, тип. уп көн ятып терелә лә, тагы ла ҡыҙҙың торған ҡалаһына китә. Буҙйсгеттең дуҫы Кәмән Сәхибъямал яйына барып йорөгәп. һөйләшкәндә, Сәхибъямал: «Буҙйе- гетте фәлән ҡарсыҡтың ойонә алып барырһың да, осәүл Был донъянап китте, тип.әп ҡасырбыҙ»,— тпгән. Кәмән ҡалала Буҙйсгетте барып таба, Сәхпбъямал әйткән ҡарсыҡтың ойонә алып бара, шунан ҡыҙҙы алып килә. Сәхибъямал кон һайын Буҙйегет япына кплеп йөрөй башлаган. Быпы бер кеше белеп ҡала ла ҡыҙҙың атаһыпа Был донъянап китте, тип. килеп әйтә.\n— Ҡыҙың коп һайып фәлән ҡарсыҡтың өйөпә бара,— ти. Батша был ҡарсыҡты саҡыртып ала ла:\n— һипең ойөңдә Буҙйегет бармы? — ти. Ҡарсыҡ:\n— Юҡ,— ти. Хаи:\n— Әгәр ҙә Буҙйегетте миңә тотторһаң, һиңә бик күп мал бирәм,— ти Был донъянап китте, тип..— Ошо ҡалалағы ботә ҡарсыҡтарға башлыҡ птеп ҡуям,— тп. Ҡарсыҡ:\n— Буҙйегет миндә,— тп. Хан бик күп баһадирҙәр ебәреп, ҡарсыҡтың ойопәп Буҙйегетте тоттора. Уны, аяҡ-ҡулдарын бәйләп, баҙар уртаһына алып баралар, шунда үлтерергә булалар.\nДуҫы Был донъянап китте, тип. Кәмән Буҙйегет япына бара, ул баҙар уртаһыпда аяҡ- ҡулы бәйле килеш ятҡай була. Буҙйегет иптәше Кәмәпде күреү менәп упы саҡырып ала ла ошолай тип әйтә башлай:\n— Эй, яҡып дуҫ, бире кил, һүҙҙе һиңә әйт Был донъянап китте, тип.әмеп.\nӘжәл килде башыма,\nМин пи хәлдәр итәйем! һинән башҡа дуҫым юҡ, һүҙҙе кемгә әйтәйем!\nӘй яҡын дуҫ, яҡын дуҫ,\nБыл илдәп һпн ҡайтырһың.\nҠайғыла ҡалған атама,\nЗарҙа ҡалған апама,\nЯңғыҙ бала Был донъянап китте, тип.ң һүҙе, тип Бик күп сәләм әйтерһең.\nҠайғыла булғап апама Сәләмемде әйтә күр!\nҠайгыһы күп апама Сәләмемде әйтә күр!\nБашымдағы бүркемде һип атама бирә күр Был донъянап китте, тип.!\nЯңғыҙ балам килә тип,\nАтам мпне көтмәһен.\nБармаҡтағы йоҙөкто Анам ҡулыпа бирерһең.\nМинең өсөн юлыңда Күңелен аулап йорорһөң.\nҠайғылы апамды күргәстеп,\nСабыр ҡыл, тин әйтерһоң.\nӘй яҡып дуҫ, яҡын дуҫ,\nМппең өсөн йорөп һип Был донъянап китте, тип.,\nКүп ҡайғылар күрҙең һин.\nМппең осоп йөрөп һип.\nҘур ҡапрыға тоштоң һин.\nТыуған илгә ҡайтҡастын,\nБалам юҡ, тип илаһа,\nСабыр ит, тип әйтерһең.\nАуылдаштар яныңа Ҡайтыу мен Был донъянап китте, тип.ән килерҙәр,\nБотә күргән халыҡҡа Беҙҙәп сәләм әйтерһең.\nБеҙҙе күрмәй ҡалғандар Беҙҙең «игә барырҙар.\nБеҙҙең ос «п иларҙар.\nАйырылыуҙы мин белдем,\nҠурҡа-ҡурка йороном Был донъянап китте, тип..\nСәхнбъямал йәр осон Был нужаны мин күрҙем.\nХуш бул инде, хуш, дуҫым,\nМинең аҡтыҡ һулышым!\nДуҫы Кәмәй был һүҙгә ҡаршы ошолай тп:\n— Эй Буҙйегет, Буҙйегет,\nБеҙ кесенән дуҫ инек.\nИнде айырылыу коп етте,\nХуш бул инде һин, егет.\nАна Был донъянап китте, тип.ң сыҡһа ҡаршыма,\nНи тип яуап бирермеп.\nӘй яҡын дуҫ, яҡын дуҫ, һинең осон үлһәм дә,\nКүн дошмандың эсенән Ҡотолоп сығып булманы.\nЙәндәп татлы йән дуҫым,\nБик күп бергә йоронөк.\nТулы йоҙоцдо күрмәнем Был донъянап китте, тип.,\nБылай булырын белмәпем.\nЯуыз убыр ҡарсыҡтың Былай булырын белмәнем,\nҠулымдағы хәнйәр менән Барып йәнен алманым.\nХандың бер кеше үлтереүсе кешеһе була. Шул килә лә, халыҡ уртаһында ятҡан Буҙйегеткә хәнйәре менән сәнсә. Бу Был донъянап китте, тип.ҙйегеттең бер ерен дә яраламай. Ошо рәүешле уға бпк күп сәнсә, хәнйәр үтмәй. Буҙйегет: «Минең итек табапында алмас хәпйәрембар, шуның мепәп үлтерегеҙ»,— тп. Олтанын аҡтарын, алмас хәнйәрен алын, шуның мепәп сәнсеп үлтерәл Был донъянап китте, тип.әр. Халыҡ илай, Буҙйегеттең дуҫы Кәмәп дә бпк илай, шунан ошондай бер бәйет әйтә:\n— һай, һай, донъя, һай, донъя,\nКемгә вафа * ҡалдың һнн?\nБик ҙур булған хайдарҙы Үҙ ҡуй(ы)ныңа алдың һип.\nА л ы п- а л ы н т у Был донъянап китте, тип. й майһың,\nКисә йорогәи дуҫымды Бөгөн айырып алдың һин!\nБуҙйегеттең өҫтөндәге кейемен һалдырһалар, ул бик матур була. Үлтергәнгә халыҡ бик үкенә, ханды бик һүгәләр. Зәйтүп 78 халыҡты, \_гкепмәгеҙ, тин өндәп йөрөй.\nС Был донъянап китте, тип.әхпбъямал Буҙйегетте әҙләп йөрөй, таба алмай, урамда бер егеттән һоран:\n— Дөйә килеп буҙлаһа,\nБалаһы уның бар микән?\nДөйә кеүек 77 Буҙйегет Был туйҙарҙа бар микән?\nҠуйҙар килеп ҡысҡырһа,\nБалаһы уны Был донъянап китте, тип.ң бар микәп?\nБылбыл кплсп һайраһа,\nҠыҙыл гөлдәр бар микән?\nҠыҙыл йөҙлө Буҙйегет Был илдәрҙә бар микән?\nЕгет уға яуап бнрә:\n— Былбыл кнлен һайраһа,\nҠыҙыл гөлдәр юҡ сығыр.\nҠыҙыл йөҙл Был донъянап китте, тип.ө Буҙйегет Был илдәрҙә юҡ инде.\nҠарағайлы ҡара урман,\nҮтмәҫ ергә киткән ул.\nҒүмер бупы әҙләһәң дә,\nЕтмәҫ ергә киткән ул.\nСәхибъямал был һүҙҙе ишетеү менән, Буҙйегеттең үлгәплеген белеп, бик илап, атаһы янына ҡайта. Атаһыпа ошолай ти:\n— Ишеттем Был донъянап китте, тип. мин, әй ата,\nАу ауларға китен һин,\nМоратыңа етеп һип,\nҠыҙыл ҡандар эсендә Бала шоңҡар аттың һип;\nВеҙ ҡаршыңа килгәндә,\nБеҙгә ҡаршы сыҡтың һип;\nТау башына мөпеп ятып,\nБала кепок аттың һип.\nДоиъя һиңә киң ҡалды,—\nБер көп Был донъянап китте, тип., атам, иларһың,\nУйлағанды белдем мин,\nІіппец уйыц шул ине: Буҙпегеттө үлтертеп,\nЭт Зәйтүнде килтертеп, Тәхетеңә ултыртын,\nЙорт эсендә туй ҡылын, Мпне бирмәк уй ине! һинең шундай уйыңды Әллә ҡасан белдем мин, һинең һойгән эт Зәйтүн, һыртын алтын Был донъянап китте, тип. итһәң дә, Эсеп баҡыр итһәң дә,— Буҙйегеттәй булмаҫ ул! Тотош алтын итһәң дә, Зәйтүн кейәү булмаҫ ул. Буҙйегеттең һойәгеп Мең Зәйтүпгә бирмәмен. Буҙйегеттең аҡылын Алтын ойгә бирмәмен. Буҙйегетем булмағас,\nБыл донъяла йорм Был донъянап китте, тип.әҫмеп.\n— Илама, балам, илама, Илдә яҡшы табылыр.\nИлдә яҡшы күн була,\nМин шуларға бирермен; Башымдағы тажымды, Ҡыҙым, һиңә бпрермеп; Аҫтымдағы тәхетемде, Ҡыҙым, һиңә бирермен; Арғымаҡтай аттарҙы, Ҡыҙым, һиңә бирермен; Донъя йоҙө киң, балам, һойг Был донъянап китте, тип.өнеңә бирермен. Тутыйғопггай егеттәр Бар ҙа һпне теләйҙәр.\nСәхибъямал атаһына бпк үпкәләп:\n— Буҙйегетем үлгәстсп, Нишләһәң дә булмайҙыр: Әсем боҙға тулғандыр, Йөрәгем таштай булғандыр. Башыңдағы тажыңды Алып кейер кешем ю Был донъянап китте, тип.ҡ; Аҫтындағы тәхетеңә Менеп ултырыр кешем юҡ; Ат яҡшыңды нишләтәйем? Алып мепер кешем юҡ;\nТуп яҡшыңды нишләтәйем? —\nАлып кейер кешем юҡ.\nБеҙҙәп һуңғы ҡыҙыңды Яратҡанға бирерһең.\nСәхибъямал Буҙйегетте әҙл Был донъянап китте, тип.әп таба, уны дарға аҫып ҡуйған булалар. Упы күреп һамаҡлай-һамаҡлай илай:\n— һинең башың, эй башың,\nКәүҙәң ята болғанып,\nҠара ҡоштай күҙҙәрең,\nҠыҙыл гөлдәй йөҙҙәрең һулыған Был донъянап китте, тип.ға оҡшайҙыр.\nБыл ҡаланы һин, егет,\nБер күрергә зар булдың.\nБыл донъянан кпттец һин, һеҙҙән донъя үтте инде.\nМин дә артыңдан кнтәмеи, һип алдымда йормәгәс,\nМин дә ерҙә йормәймен,—\nти ҙә өйөнә ҡайта. Ҡайта ла егетте тотторған ҡарсыҡты Был донъянап китте, тип. саҡыртып ала: «Әйт әле һин, ин эшләп Буҙйегетте тотторҙоң?— ти.— Хәҙер үҙеңде үлтерәм»,— ти. Ҡарсыҡ бик ҡурҡа, ҡалтырай. Сәхибъямал: «Юҡ, мин һине үлтермәйем; әгәр ерҙә торһам, үлтерер инем,— ти.— Мин дә Буҙйегет артынан китәм»,— тип, ҡарсыҡты сьг Был донъянап китте, тип.ғарып ебәрә.\nСәхибъямал Буҙйегеттең башын алып ҡайта ла бер бик яҡшы һарай һалдырта. Унда Буҙйегетте күмәләр. Сәхибъямал иптәштәрен саҡырып ала ла ошолай тн:\n— Эй дуҫтарым, дуҫтарым, һеҙ хуш булын ҡалығыҙ!\nИнде һе Был донъянап китте, тип.ҙҙе күрмәмеп,\nһау булығыҙ, дуҫтарым!\nШул ваҡыт бер ҡыҙ бының янына килә лә:\n— Эй йәп дуҫым, йән дуҫым,\nБер аҙ бергә йоро ипде.\nКүп ҡыҙҙарҙы айырма,\nДонъя һеҙгә ҡала инде,\nШатланышып Был донъянап китте, тип. йәшәгеҙ.\nТор, тиһәң дә, тормаймын,\nҘур ҡайрыға тоштөм мин,\nИнде әйтер һүҙем юҡ, һүҙем ҡалыр, үҙем юҡ.\nХуш булығыҙ, дуҫтарым! —\nти ҙәл кейемдәре янына килен, тағы ошолай тип әйтә:\nАлтын яға, хуш, тупым, һеҙҙе кейер кеше юҡ.\nАлтын Был донъянап китте, тип. эйәр, был юрға, һине менер кеше юҡ.\nАлтын биҙәк, кнц һарай, һиндә торор кеше юҡ.\nАтам мине күп итте,\nБашҡа ҡыҙы булдыпиһә,\nЭт Зәйтүнгә бирһен ул!\nШул ваҡыт Кәмән бик ҡайғылы йөҙ менән Был донъянап китте, тип. килеп инеп, ошолай ти:\n— Был ҡалала йороном мин,\nАйырылырҙы белдем мин.\nКү*ргән тошом алдымда,\nДуҫым ҡалды артымда.\nХуш булығыҙ, дуҫтарым!\nСәхибъямал үҙенең барлыҡ кейемдәрен, нәмәләрен ҡалалағы ярлы халыҡҡа тарата. Халыҡты йыя ла ошолай ти:\n— Беҙ донъянан Был донъянап китте, тип. китәбеҙ, һеҙ донъяла ҡалаһыҙ;


Эшкә уңышлы урынлашыу – карьераға юл\nБелем биреү учреждениеларында\n8 Июнь 2018, 11:29\nЙыш ҡына һөнәри колледж һәм училище тамамлаусылар эшкә урынлашыу проблемаһына юлыға. Белем алыу тураһындағы документтан тыш, эш биреүселәр стаж талап итә. Студенттар еңел генә яҡшы эш тапһын өсөн, Дыуан күп профилле колледжының Оло Ыҡтамаҡ ауылындағы филиалында Мәсетле районы эш биреүселәре менән осрашыу уҙғарылды.\nУҡыусылар менән осрашыуға районыбыҙҙың тотороҡло үҫешеүсе һәм эре предприятиеларының береһе – “Ленинский” ауыл хужалығы етештереү кооперативы етәксеһе Павел Ватолин, район үҙәген генә түгел, ә тотош районды икмәк һәм икмәк-күмәс изделиелары менән тәьмин итеүсе икмәкхана хужаһы – шәхси эшҡыуар Наталья Зырянова, шулай уҡ Төньяҡ-Көнсығыш район-ара халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең Мәсетле районы буйынса инспекторы Әлфиә Ғәлимова саҡырылғайны.\nПавел Ватолин һәм Наталья Зырянова йәштәргә үҙ предприятиелары һәм уларҙағы эш шарттары хаҡында һөйләне. Улар эш тәжрибәләре булмаған, әммә хеҙмәт итергә, аҡса эшләргә теләк белдергән колледж тамамлаусыларҙы эшкә алырға әҙер. Район предприятиеларында шулай уҡ һуңынан эшкә урынлашыу өсөн түләүле стажировка үтергә мөмкин. Әлфиә Ғәлимова был турала ентекләп һөйләне.\nӘңгәмә уҡыусыларҙа йәнле ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы. Улар эш хаҡы кимәле, кәрәкле күнекмәләр һәм файҙаланып булырлыҡ дәүләт программалары тураһында һорашты.\nОшоға оҡшаш осрашыуҙар сығарылыш уҡыусыларының эшкә урынлашыуына, уларҙың һөнәри юҫыҡ алыуына булышлыҡ итә. Шуның менән бергә потенциаль эш биреүселәр ҙә файҙа ала, сөнки мәғариф учреждениеһын тамамлаусылар – уларҙың буласаҡ кадрҙары.\nОсрашыуҙы йомғаҡлап, колледж-дың Оло Ыҡтамаҡ филиалы директоры Рөстәм Дистанов сығарылыш уҡыусыларын бәхетте ситтән эҙләмәҫкә, ә тыуған яҡта, ауылда ҡалырға өндәне.\n– Һеҙ – районыбыҙҙың киләсәге. Тап һеҙгә тыуған яғыбыҙ мәнфәғәтендә эшләргә, Мәсетле ра- йонын күтәрергә һәм данларға! – тине ул.


Бәлә ишек алдында көткән...\n25 Ноябрь , 08:50\nБашына тимер ҡоролма төшкән ҡыҙҙың хәле нисек?\nИке йыл элек үк Ишембайҙа туғыҙ йәшлек ҡыҙ баланың уйнап йөрөгән сағында өҫтөнә ихаталағы тимер ҡоролма ҡолап, ныҡ имгәнеүе тураһында күп яҙылғайны. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уҡыусы ғәрип булып ҡалған, уға яңынан-яңы операциялар талап ителгән, ә шул уҡ ваҡытта ғәйепле кеше һаман табылмаған, яуаплылыҡҡа тарттырылмаған.\nПолинаның уң битен өлөшләп тигәндәй йыя табиптар. Мейегә бәйле ерендә баланың ғүмере өсөн ныҡ ҡурҡалар, тик ҡыҙ көслө булып сыға, бирешмәй. Башҡортостандың Тәфтиш комитетында бәхетһеҙлек осрағы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатҡандар. Әммә әлегәсә был хәүефле ҡоролма өсөн яуаплы кешене таба алмағандар, сөнки икенсе көнөнә үк торлаҡ-эксплуатациялау идаралығы эшселәре уны бысып алып киткән һәм юҡ иткән.\n"Тәфтишселәр уны бөтә ерҙән, хатта тимер-томор йыйыу пунктында ла эҙләне, тик осона сыға алманы", ти ҡыҙҙың әсәһе. Тәүге тикшереүсе уны экспертизаға ебәрергә тейеш булһа ла, ҡоролма ҙур булғанлыҡтан, быны эшләй алмаған, ә фотоға ғына төшөргән.\nӘ был ваҡытта Торлаҡ-эксплуатациялау идаралығы етәксеһе Татьяна Магрицкая үҙ теләге менән вазифаһынан киткән. Уның өҫтөнән енәйәт эшен ҡарау судҡа төп дәлил - тимер конструкция булмау сәбәпле еткерелмәгән.\nӘ бәхетһеҙлеккә тарыған ғаилә дауаланыу өсөн миллион һумға яҡын аҡсаһын бөтөргән. Әле бала үҙен яҡшы тоя, тик башы ауыртыуға зарлана, ти яҡындары. Киләсәктә ҡыҙҙың йөҙөнә ҡиммәтле пластик операция кәрәк буласаҡ. Полина фажиғәгә тарығандан һуң тәүгә мәктәпкә барған, ә быға тиклем ул өйҙән уҡыған.


Бер йыл элек Санкт-Петербургта урланған сит ил маркалы автомобиль Дүртөйлө районында табылды\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен боҙоусы «Ниссан»ды инспекторҙар туҡтата. Руль артындағы 32 йәшлек ирҙең машинаға бер ниндәй ҙә документтары булмай.\nИномарка штраф туҡталҡаһына ҡуйыла. Тикшереү барышында, машинаның дәүләт теркәү номерҙары Ленинград өлкәһендәге икенсе транспорт сараһыныҡы булыуы, ә «Ниссанда»ғы завод номерҙарының үҙгәртелеүе асыҡлана. «Ниссан» автомобиле 2013 йылда Санкт-Петербург ҡалаһының Выборг районынан урланған. Машина хужаһына автомобиленең табылыуы тураһында хәбәр ителгән. Дүртөйлө районында йәшәүсе ир полиция хеҙмәткәрҙәренә тимер атты арзан хаҡҡа интернет аша һатып алыуын һәм уның документтары юҡлығын белмәүен әйтә. Әле тәртип һаҡсылары уның машина урлауҙа һәм номерҙарҙы үҙгәртеүҙә ҡатнашлығы булыу-булмауын тикшерә.


4 Декабрь 2017, 11:58\nРайонда 400-ҙән ашыу социаль әһәмиәтле объект, шул иҫәптән 255 – сауҙа, 51 – һаулыҡ һаҡлау, 88 – мәҙәниәт, 38 – идаралыҡ, 31 – мәғариф, 16 – почта элемтәһе һ.б. объекттар иҫәпләнә. Уларҙың күбеһе махсус уңайлыҡтар булдырыуҙы талап итә. Әлбиттә, хәл яйлап ыңғай яҡҡа үҙгәрә башланы, был айырыуса район үҙәгендә күҙгә ташлана. Әммә етешһеҙлектәр ҙә юҡ түгел.\n3 декабрҙә Халыҡ-ара инвалидтар көнө билдәләнде. Ул 1992 йылда БМО Генераль Ассамблеяһында сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр тап булған проблемаларға бөтөн илдәр халыҡтарының иғтибарын йәлеп итеү маҡсатында иғлан ителә. Был байрам түгел, ә инвалидтарға айырым иғтибар һәм ярҙам көнө.\nИнвалидтарға ғәҙәти тормош алып барыу өсөн кешеләр яғынан ярҙам кәрәк. Сәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнеүгә ҡарамаҫтан, уларҙың үҙ теләктәре, үҙ ҡыҙыҡһыныуҙары бар. Улар өсөн ҡаршылыҡһыҙ мөхит булдырыу һәр ҙур ауылда (ә ҡалаларҙы әйтәһе лә түгел) иң мөһим бурыстарҙың береһенә әйләнде. Һис шикһеҙ, физик мөмкинлектәре сикләнгән граждандар сәләмәт кешеләр менән тиң рәүештә мәҙәниәт уңайлыҡтары менән файҙалана, төрлө дәүләт учреждениеларына бара алырға тейеш. Сөнки инвалидҡа ла дауаханаға, халыҡты социаль яҡлау бүлегенә, Пенсия фонды бүлексәһенә, уҡыу йортона, почтаға, магазинға, бөҙрәханаға барырға, байтаҡ йомошон йомошларға тура килә. Әйткәндәй, район территорияһында 400-ҙән ашыу социаль әһәмиәтле объект, шул иҫәптән 255 – сауҙа, 51 – һаулыҡ һаҡлау, 88 – мәҙәниәт, 38 – идаралыҡ, 31 – мәғариф, 16 – почта элемтәһе һ.б. объекттар иҫәпләнә. Уларҙың күбеһе махсус уңайлыҡтар булдырыуҙы талап итә. Әлбиттә, хәл яйлап ыңғай яҡҡа үҙгәрә башланы, был айырыуса район үҙәгендә күҙгә ташлана. Теге йәки был учреждениелар күтәрмәһенә пандустар ҡуйыла, һис юғы саҡырыу төймәләре менән йыһазландырыла. Әммә етешһеҙлектәр ҙә юҡ түгел. Берәүҙәр, ишек төбөнә ике швеллер һала ла эш бөттө, тип иҫәпләй. Ә инвалид арбаһы унан күтәрелә аламы-юҡмы – был турала уйланмай. Пандустар ҡуйыу иһә инвалидтарҙың күп һанлы проблемаларын хәл итеүҙә тәүге аҙым булып тора.\n– Һәр кеше, шул иҫәптән балалар ҙа һаулыҡ торошона ҡарамаҫтан, үҙен йәмғиәттең тулы хоҡуҡлы ағзаһы итеп иҫәпләргә тейеш, – ти район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Р. Ҡунаҡбаев. – Был хаҡта ойошма-учреждениелар етәкселәре менән үткәрелгән кәңәшмәләрҙә, ултырыштарҙа әленән-әле әйтеп, етешһеҙлектәргә төртөп күрһәтеп торабыҙ. Мәҫәлән, яңыраҡ үткәрелгән рейд һөҙөмтәләренән күренеүенсә, район мәҙәниәт йорто, район дауаханаһы, халыҡҡа социаль ярҙам бүлеге, эске эштәр бүлеге, мәшғүллек үҙәге, “Салауат” ФСК-һы, КУС биналары, “Азия”, “Детский мир”, “Магнит”, “Пятерочка” магазиндары талаптарға ярашлы пандустар менән йыһазландырылған.\nРауил Ғибәт улы билдәләүенсә, етешһеҙлектәр ҙә байтаҡ. СниП буйынса ишектең киңлеге кәмендә 900 мм, бер пандустың бейеклеге кәмендә 0,8 м булырға, ауышлығы 8 градустан артмаҫҡа, таянғыстар 0,7–0,9 м бейеклектә булып, пандустың ике яҡ башынан 30 см сығып торорға тейеш. Әммә был талап 48-се дауаханала, мәғариф бүлегендә, үҙәк китапханала, Иҫәнғол ашханаһында һәм кафеһында, Пенсия фонды идаралығында, күп функциялы үҙәктә, МР хакимиәтендә, “Универсам”, “Сәләм” магазиндарында, “Фармленд” дарыуханаһында, Иҫәнғол ауыл биләмәһендә, поликлиникала һ.б. үтәлмәй.\nРейд барышында предприятиелар, учреждениелар етәкселәре, шәхси эшҡыуарҙар менән ошо йәһәттән әңгәмәләр үткәрелгән. Эшҡыуарҙар В. Ишәев (“Вега”), Ф. Ишбирҙин (“Авторитет”), Н. Баҙарғолова (“21-се быуат”), “Полушка” 2018 йылдың 1 майына ҡәҙәр пандустарҙы талаптарға яраҡлы хәлгә килтерергә вәғәҙәләнеләр. Әлегә саҡырыу төймәһе генә булған Һаҡлыҡ банкы етәкселеге киләһе йылдың икенсе кварталында пандус ҡуймаҡсы.\n– Әлбиттә, ярҙам программалар сиктәрендә генә булырға, шәфҡәтлелек һәм миһырбанлыҡ бер көн менән генә сикләнергә тейеш түгел. Беҙҙең көндәлек хәстәрлек бындай кешеләргә бер аҙ ваҡытҡа ғына булһа ла ауырлыҡтар тураһында оноторға ярҙам итергә, уларҙың күңелдәренә йылылыҡ һәм иртәгәһе көнгә ышаныс өҫтәргә тейеш, – тип йомғаҡланы Рауил Ғибәт улы.\nРайонда 2280 инвалид бар, шуларҙың 113-ө – бала, 55-е – коляскала ултыра.


Автомобиль урлау - рәшәткә артына тура юл\nБашҡортостандың юл инспекторҙары бурҙы туҡтатыр өсөн табель ҡоралы ҡулланырға мәжбүр була.\nПолицияға сит ил машинаһы юғалыуы хаҡында ғариза Өфөлә яҙылһа ла, хоҡуҡ һағындағылар «тимер ат»ҡа Белорет районында юлыға. Водитель трасса буйлап барғанда, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәрененең талаптарын үтәргә ашыҡмай, шуға күрә киҫкен саралар күрелә.\nМаксим Родионов, Башҡортостан буйынса эске эштәр министрлығының мәғлүмәт һәм йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлеге етәксеһе: «Машина тәгәрмәсе тишелгәндән һуң, автомобиль юлдан ситкә төшөп китә. Водитель ҡасыу яғын ҡарай, артабан ҡулға алына. Ғәйепләнеүсе Силәбе өлкәһенән булыуы асыҡланды, быға тиклем урлашыу статьяһы буйынса хөкөм ителгән. Осраҡ буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылды».


“Оҙон көй”ҙән еңеү менән ҡайттылар\n26 Ноябрь 2018, 13:06\nТуймазыла “Оҙон көй” башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың төбәк-ара конкурсының гала-концерты үтте.\nКонкурста республиканың һигеҙ ҡалаһынан һәм 22 районынан, Ҡазан, Силәбе ҡалаларынан, Ҡаҙағстандан барлығы 69 кеше ҡатнашты. Бәйге һөҙөмтәләре буйынса Гран-приға Ғафури районынан Рәмил Ҡотосов лайыҡ булды.\nБыл конкурста Балтас районынан Балалар сәнғәт мәктәбе уҡыусылары Азалия Хәсәнова, Айгиз Хәйҙәршин (уҡытыусылары Рәзидә Әхмәтова), Сөмбөл Солтанғәлиева, Амалия Ғәйниәхмәтова (уҡытыусылары Рая Хәмәева, Илшат Нурҡаев аккомпаниатор) ҡатнашты. Балалар һәр турҙа икешәр башҡорт халыҡ йыры башҡарып, лайыҡлы сығыш яһаны. Айгиз Хәйҙәршинға “Оҙон көй башҡарыу традицияларына тоғролоғо өсөн” номинацияһында махсус приз бирелде. Сөмбөл Солтанғәлиева конкурстың дипломанты булды. Амалия — II, Азалия III дәрәжә лауреат исемен яуланы. Өҫтәүенә, Амалия — телевизор, Азалия кеҫә телефоны менән бүләкләнде. Бынан тыш, ҡатнашыусыларҙың дүртеһе лә өсәр мең һум аҡсалата бүләк тә алды.\n— Быйыл конкурсанттар араһында сәнғәт мәктәптәре тәрбиәләнеүселәре аҙ булды. Мәҫәлән, Айгиз өлкәндәр менән бер категорияла көс һынашты. Уҡыусыларыбыҙ ҙур теләк менән бындай бәйгеләрҙә ҡатнаша. Конкурстарҙа улар төрлө йырҙар отоп ала, репертуарҙарын байыта, ижади яҡтан үҫә, камиллаша, — ти Рәзидә Әхмәтова.


Ҡатынға леопард һөжүм иткән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠатынға леопард һөжүм иткән\n15 февраля 2017 — 15:32 ГТРК «Башкортостан»\nҠатынға леопард һөжүм иткән.\nӨфөлә “Ағиҙел” баҡсасылар ширҡәтендә вольерҙағы леопардтың оло йәштәге ҡатынға һөжүм итеүе тураһындағы хәбәр йәшен тиҙлеге менән таралды. Ҡатын әле дауаханала ята. Әле ғәҙәттән тыш хәл урынында беҙҙең ижади төркөм эшләй. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ҡатынға Леопард ҡушаматлы эт ташланған булыуы ла ихтимал. Әммә урындағы халыҡ әйтеүенсә, йорттарҙың береһендә, ысынлап та, ҡырағай хайуандар аҫырала.


Беҙгә Ленин орденын ябай эшсе тапшырҙы\nБашҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығын байрам итеүгә, моғайын, Рәсәй Президенты Владимир Владимирович Путин да килер. Әйҙәгеҙ, бынан 50 йыл элек республика менән ил берҙәмлегенең 400 йыллығын байрам итеүгә юғары ҡунаҡтарҙан кемдәр килгәнлеген иҫкә төшөрәйек.\nЗыя Нури улы Нуриев "Ауылдан Кремлгә тиклем" китабында бына нимәләр яҙа:\n"1957 йылдың 15 июнендә иртәнсәк Башҡорт АССР-ы Юғары Советының Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуының 400 йыллығына арналған юбилей сессияһы үҙ эшен башланы. Тантаналы сессияла Үҙәк Комитет Президиумы ағзалығына кандидат Н.М. Шверник (делегация етәксеһе), СССР Юғары Советы Президиумы секретары М.П. Георгадзе, КПСС-тың Мәскәү өлкә комитеты секретары И.В. Капитонов составында СССР хөкүмәте һәм КПСС Үҙәк Комитеты делегацияһы ҡатнашты.\nСессияны мин астым һәм алып барҙым, сөнки ул саҡта мин Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесе лә инем.\nБайрам алдынан башҡорт халҡының сәнәғәтте, ауыл хужалығын һәм мәҙәниәтте үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары өсөн Башҡортостан Ленин ордены менән наградланды. Награданы Николай Михайлович Шверник тапшырҙы. Ул үҙ сығышында:\n- Иптәштәр! Бөгөн беҙ бында ҙур тарихи әһәмиәткә эйә булған Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 400 йыллыҡ датаһын билдәләргә йыйылғанбыҙ.\nҺеҙҙе бөйөк байрамығыҙ, шулай уҡ юғары наградағыҙ - Ленин ордены менән ҡотлайым.\nБыл юғары награда Башҡортостан эшселәренең, крәҫтиәндәренең, интеллигенцияһының илебеҙҙә социализм төҙөүҙәге тарихи ҡаҙаныштарын таныу билдәһе булып тора, - тине.\nИртәгәһенә көндөң тәүге яртыһында баш ҡаланың Совет майҙанында хеҙмәтсәндәр митингыһы үткәрелде. Унда телмәр менән хөкүмәт ойошмаһы етәксеһе Н.М. Шверник та сығыш яһаны.\n- Өлкән быуын кешеләре, - тине ул, - ниндәй ауыр шарттарҙа Совет власын раҫларға, емерелгән ауыл хужалығын аяҡҡа баҫтырырға, яңы социалистик ҡоролош буйынса тиңе булмаған эш башларға тура килеүен хәтерләй.\nХәҙер былар барыһы ла артта ҡалды...\nИлебеҙҙә сәнәғәт һәм ауыл хужалығы производствоһының нигеҙе булып торған ҡеүәтле индустрия төҙөлдө...\nСовет власы йылдарында Башҡорт АССР-ында, бөтә илдәге кеүек үк, ҙур үҙгәртеп ҡороуҙар булып үтте. Сәнәғәт үҫеште. Беренсе класлы техника менән йыһазландырылған яңы предприятиелар төҙөлдө. Алдынғы техникаға эйә булған яңы квалификациялы эшселәр һәм инженер-техник кадрҙар үҫтерелде.\nКүп тә үтмәй Шверникка Үҙәк Комитеттан шылтыраттылар һәм ашығыс рәүештә Мәскәүгә Үҙәк Комитет пленумына саҡырттылар. Унда Никита Хрущевты Үҙәк Комитеттың беренсе секретары посынан алып ташларға маташыу булған икән. Шулай итеп, Николай Михайлович юбилей тантаналарында аҙағынаса ҡатнаша алманы.\nЛәкин Башҡортостан менән ул 1926 йылдан уҡ таныш булған. Беренсе тапҡыр уның бында килеүе һәм биографияһы хаҡында, бер ыңғай тыуған көнө айҡанлы ла, ҡыҫҡаса таныштырып үтәбеҙ.\nНиколай Михайлович Шверник (1888 йылдың 17 майы - 1970 йылдың 24 декабре/ - Петербург эшсеһенең улы. 15 йәштән электромеханика заводында токарь булып эшләй. Петербургта, Николаевола, Тулала, Һамарҙа йәшерен эш алып бара. Октябрҙән һуң Һамар ҡала Советына етәкселек итә. Ауыр Граждандар һуғышы йылдарында Ҡыҙыл Армияла була, легендар 24-се Сембер тимер юл уҡсылар дивизияһының комиссары була, ул, әйткәндәй, Башҡортостан территорияһында ла һуғыша.\nҺуғыштан һуң Шверник Донбасты аяҡҡа баҫтырыуҙа ҡатнаша, һуңынан Ленинград губкомы, партияның Урал өлкә комитеты секретары була.\nПартия Үҙәк Комитеты секретары Н.М. Шверник тәүге тапҡыр Өфөгә 1926 йылдың декабрендә килә. Илдә ул саҡта троцкизмға һәм партияға ҡаршы булған башҡа төркөмдәргә ҡаршы көрәш бара. Башҡортостан ойошмаһы оппозицияға ҡаршы сығыш яһай, бында Шверниктың өлкә партия конференцияһындағы сығышы ла (1926 йылдың 18-23 декабре) үҙ ролен уйнай. Баҫылмаған доклад стенограммаһы беҙҙең элекке партия архивында һаҡлана. Конференция резолюцияһында шулай тиелә:\n"ВКП(б)-ның ХI Башҡортостан өлкә конференцияһы, ВКП(б) Үҙәк Комитеты секретары Шверник иптәштең докладын тыңлап, Үҙәк Комитеттың сәйәси линияһын һәм ғәмәли эшмәкәрлеген тулыһынса хуплай..."\n1929 йылдан 1944 йылға тиклем Николай Михайлович Бөтә Союз профсоюздар Үҙәк Советына етәкселек итә. Тап шул саҡта профсоюздар ҙур көс һәм абруй яулай. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ул эвакуация буйынса Советты етәкләй, башҡа мөһим йомоштарҙы үтәй.\n1946-1953 йылдарҙа Шверник СССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе була. Николай Михайлович Совет Армияһының танылған полководецтарына "Еңеү" орденын тапшырған көнөн иҫкә алып:\n- Мин, ябай эшсе, азат итеүсе армияға етәкселек иткән, батырлыҡ, героизм, һуғышыу оҫталығы өлгөһө күрһәткән кешеләргә юғары наградалар тапшырыу хөрмәтенә эйә булырмын тип, кем уйлаған инде, - тип һөйләй.\nҘур ҡаҙаныштары өсөн Н.М. Шверник үҙе лә Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була, биш Ленин ордены менән наградлана.


Башҡортостан «Таҙа яр» Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:33, 25 апреля 2018 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 11-30 майҙа Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы башланғысы менән «Таҙа яр» Бөтә Рәсәй акцияһы уҙғарыла. Сарала ҡатнашыуға республика Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының янғын-ҡотҡарыу, авария-ҡотҡарыу бүлектәре, йәмәғәт, ирекмән, студент һәм ветеран ойошмалары, әүҙем граждандар, шулай уҡ студенттар һәм 10-11 класс уҡыусылары йәлеп ителә.\nЭкологик акция һыу буйҙарында таҙалыҡ булдырыуға, йәмәғәтселек әүҙемлеген үҫтереүгә һәм тәбиғәтте һаҡлау сараларында ҡатнашыу аша балаларҙа һәм йәштәрҙә тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләүгә йүнәлтелгән. Ойоштороусылар урындағы экологик мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн халыҡтың, экология һәм тәбиғәтте һаҡлау өлкәһендәге белгестәрҙең, журналистарҙың, урындағы хакимиәт һәм бизнес-берләшмә вәкилдәренең көсөн туплауға ышана.\n«Уҙған йылдар тәжрибәһе күрһәтеүенсә, Башҡортостанда йәшәүселәр тыуған төйәгебеҙҙең тәбиғәтенә битараф түгел. 2017 йылда акцияла 11 525 кеше ҡатнашты. Республикала 347 һыу ятҡылығы таҙартылды», — тип хәбәр иттеләр Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы баш идаралығының матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: Ғәҙәттән тыш хәдәр министрлығы, экология


Өфө йылытыу миҙгеленә әҙер\nКоммуналь инфраструктура объекттарының әҙерлеген 100 процент менән баһаларға мөмкин.\nБөтә ҡаҙанлыҡтар, йылылыҡ селтәрҙәре ремонтланған. Шулай уҡ электр, һыу менән тәьмин итеү обьекттарында төҙөкләндереү үткәрелгән, ғәҙәттән тыш хәлдәр килеп сығыуҙы күҙ уңында тотоп яғыулыҡ запасы әҙерләнгән. Капиталь ремонт барлығы 30-ға яҡын участкала үткән. Йылытыу миҙгеленә әҙерлек өсөн 236 миллион һум аҡса тотонолған. Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Салауат Хөсәйенов әйтеүенсә, йылылыҡ ваҡытында биреләсәк. Социаль объекттарға йылы ғариза буйынса бирелә башлай. Ә бына йорттарға һауа температураһы биш тәүлек буйы 8 градустан һалҡыныраҡ булғанда ебәрелә, әммә идарасы компанияларҙың мөрәжәғәте буйынса йылыны алданыраҡ та бирергә мөмкин.


Матурлыҡ үҙебеҙ өсөн кәрәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Матурлыҡ үҙебеҙ өсөн кәрәк\nМатурлыҡ үҙебеҙ өсөн кәрәк 26.09.2018 // Йәмғиәт\nРеспубликала уңайлы ҡала мөхитен булдырыу программаһы уңышлы тормошҡа ашырыла. Уның һөҙөмтәһендә ҡала һәм райондарҙа урамдар, йорт алдары, ихаталар, йәмәғәт урындары тәртипкә килтерелә. Был йәһәттән Белорет ҡалаһында хәлдәр нисек һуң?\nЭш сәфәрен етәкселәр менән һөйләшеүҙән түгел, ҡала менән танышыуҙан башларға булдыҡ. Иң тәүҙә халыҡ менән осрашайыҡ, фекерҙәрен һорашайыҡ тигән ниәттән. Бер сығышында район хакимиәте башлығы Владислав Миронов: “Элек гөрләп торған ҡала паркының хәле шәптән түгел, ошо проект эсендә беҙ уны төҙөкләндерергә теләйбеҙ. Ул бөгөн ҡала халҡы ялын файҙалы һәм күңелле үткәреү өсөн ашҡынып килгән урынға әүерелергә тейеш”, – тигәйне.\nӘммә беҙгә ҡаланың бер яҡ осондағы был паркка навигатор күрһәткән юл буйынса тиҙ генә барып етергә насип булманы. Күп кенә урындарҙа юлдарҙы йүнәтеү эше барыу сәбәпле урап үтергә йә ҡаршы яҡтан килгән транспортты үткәреп ебәреү өсөн бер аҙ көтөп торорға тура килде. Уңайлы мөхит булдырыу өсөн ваҡытлыса уңайһыҙлыҡтар тыуҙырырға ла тура килә шул. Ниһайәт, Ленин урамына сығып паркка яҡынлаштыҡ тигәндә лә бер аҙ тотҡарландыҡ. Ремонт бара. Бына йөк машинаһы юлға асфальт бушатты. Шуны ғына көтөп торған егеттәр йәһәт кенә иҙмәне тарата ла башланы. Улар эшен теүәлләгәс, ҡеүәтле трактор юлды тигеҙләргә тотондо. Андрей Номадшинин юл ситенә бордюр теҙеү менән мәшғүл. Уңғандарҙы йәһәт кенә фотоға төшөрөп, тауҙар ҡосағындағы ҡаланың матурлығына һоҡлана-һоҡлана юлыбыҙҙы дауам итәбеҙ.\nАғастарҙан алтын япраҡтар ергә һибелә. Төш мәле булһа ла, паркта халыҡ шаҡтай ине. Бер төркөм балалар тренерҙары менән күнекмәләр үткәрә. Әкрен генә атлап килгән инәй менән танышабыҙ. Ғүмер буйы ҡала металлургия комбинатында эшләп хаҡлы ялған сыҡҡан, күптән түгел 75 йәшен тултырған Тамара Шилова ине ул. Заманында конькиҙа шыуыу буйынса спортсы ла булған.\n– Ошо паркты йүнәтеп шәп иттеләр әле, – тип һүҙ башланы ул. Элек ташландыҡ булғас, бында килеүе лә ҡурҡыныс ине. Эскеселәр, берәҙәктәр ояһына әйләнеп бара ине. Хәҙер матурланғас, ундай кешеләр юғалды. Кистәрен лампочкалар янып тора. Балаларға ла рәхәт. Ана, күрәһегеҙме, кинәнеп велосипедта йөрөйҙәр. Фатирым яҡында ғына булғас, гел ошонда ял итергә сығам. Һауа шундай саф бында.\nБелорет ҡалаһы хакимиәте башлығы Сергей Поляков, ваҡыты тығыҙ булыуға ҡарамаҫтан, бер үк ваҡытта “Уңайлы ҡала мөхите”, “Бәләкәй ҡалалар паркы” федераль проекттарында ҡатнашыуҙары хаҡында ихлас һөйләне.\n— Был программала халыҡтың үҙенең әүҙем булыуы шарт, – тип һүҙ башланы ул. – Ихатала нимә эшләргә, ниндәй йәмәғәт биләмәләрен, урамдарҙы, парк һәм скверҙарҙы төҙөкләндерергә икәнен үҙҙәре хәл итә. 2017 йылда башланған уңайлы ҡала мөхитен булдырыу эше быйыл да дауам итте. Быйыл был проектҡа урындағы инициативаларҙы хуплау программаһы өҫтәлде. Бығаса Өфө ҡалаһы биләмәһендә генә эшләй ине. Ул йорт алды ихаталарын төҙөкләндереүгә ҡайтып ҡала. Ике йыл эсендә ҡалала бығаса булмағанса йүнәтеү эше алып барылды, 20 процент самаһы ихаталар яңыртылды. Программа 2022 йылға тиклем дауам итә, эш киләсәктә лә ошо күләмдә барһа, һөҙөмтә ҡыуаныслы буласаҡ. Әлегә беҙ 75 йорт алды ихатаһын ипкә килтерҙек. Былар башлыса биш, туғыҙ ҡатлы йорттар.\nБының сере нимәлә һуң? Ҡала етәксеһе бындай йорттарҙа йәшәүселәр әүҙемлеге менән айырылып тороуын, беренселәрҙән булып заявка биреүен, смета-документацияһын әҙерләүен билдәләне. Программа шарттары буйынса был хәстәрҙәр уларҙың иңендә ята. Ике йыл эсендә балалар өсөн ун уйын майҙансығы барлыҡҡа килгән. Был, әлбиттә, ҙур булмаған ҡала өсөн ҙур күләм.\nПроекттың һөҙөмтәләре ҡыуаныслы: былтыр 41 йорт алды яңы ихаталы булһа, быйыл 34 өй тирәһе танымаҫлыҡ итеп үҙгәртелгән. Бынан тыш, йәмәғәт урындары ла матурлана, төҙөкләнә.\n– Беҙ ошо программаға ярашлы иҫтәлекле урындарҙы ла ипкә килтерәбеҙ, – тип һүҙен дауам итә Сергей Поляков. – Революционер В.К. Блюхер һәйкәле һәм эргә-тирәһе төҙөкләндерелә. Тарихҡа хөрмәт менән ҡарарға кәрәк.\nЛенин урамындағы Үҙәк сквер, бығаса ташландыҡ хәлдә булмаһа ла, ремонттан һуң бөтөнләй икенсе төҫ алған. Эскәмйәләр, яңы плитәләр һалынған, сәскәләр ултыртылған, атай-әсәйҙәр балалары менән килә, рәхәтләнеп ял итә. Матур урын үҙе матурлыҡҡа саҡыра шул.