Материалы за Июль 2015 года » Страница 9 » Табын\n2015 йылдың икенсе ярты йыллығына\n"Табын” район гәзитенә яҙылыу дауам итә.\nАҙнаһына ике тапҡыр сыҡҡан гәзиттең хаҡы 6 айға 683 һум 28 тин (индексы – 50675), пенсионерҙар өсөн\n632 һум 88 һум (индексы -\nБесән сабыр мәл етте\n13 июля 2015 йыл | Ауыл хужалығы\nРайон хужалыҡтары бер-бер артлы "йәшел ураҡ”ҡа төшә башланы. Бөгөн "Урожай”, "Восход-СТ”, "Кузин” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрендә, "ШЭ "Сәғиҙуллин”, "ШЭ "Рәжәпов” крәҫтиән хужалыҡтарында ҡыҙыу темптарҙа сенаж һалалар, бесән әҙерләйҙәр.\n"Восход-СТ” аграр предприятие-һының бесән әҙерләүсе механизаторҙарын Цапаловка ауылы янындағы кәзә үләне яланында тап иттек. Игенйылға бүлексәһе бригадиры Филарит Йәнбәков та бында.\n40 гектарлы был баҫыуҙа эш эҙмә-эҙлекле алып барыла. Тулы булмаған ике көндә Алексей Михайлов роторлы сапҡыста 25 гектарҙы сабып сыҡҡан. Уның артынса тиерлек Флорид Юнысов кипкән үләнде тырматып, тигеҙ рәт итеп йыйып бара. Артабан инде Сергей Михайлов идара иткән бесән йыйыу-төргәкләү агрегаты эшкә ҡушыла. Уның артынан иһә полиэтилен пленкаға төрөлгән бесән төргәктәре генә ятып ҡала.\n- Әҙер бесәнде баҫыуҙа ҡалдырмайбыҙ, Игенйылғалағы ферма ихатаһына ташыйбыҙ, – ти бригадир. Радик Ҡотлозаманов тейәгән ҙур-ҙур төргәктәрҙе Марсель Рәхмәтуллин ташый икән.\nБүлексәлә кәзә үләне 137 гектарҙы биләй. Һәр сәғәтте тулыһынса һәм һөҙөмтәле файҙаланып эшләргә тырыша механизаторҙар. Төшкө ашты ла Антоновканан баҫыуға килтерәләр, - ти бригадир Филарит Йәнбәков. - Дөйөм тырышлыҡ менән ҡышҡылыҡҡа 600 тонна, йәғни 2000 төргәк бесән әҙерләргә тейешбеҙ. Үлән ҡалын, матур, тимәк, бесән мул буласаҡ.\nБилдәле булыуынса, әлеге көндә хужалыҡта һарыҡ ҡына аҫрайҙар.\n- Әлеге көндә Игенйылғалағы ферма бинаһын үҙебеҙҙең предприятиеға күсереү тәңгәлендә эшләйбеҙ. Әгәр ниәтебеҙ килеп сығып, ферма беҙҙең ҡарамаҡҡа күсһә, 50-60 баш ҡалмыҡ тоҡомло һыйыр малдары һатып алып, ит етештереү йүнәлешендә эш башларға уйлашабыҙ, - ти предприятие етәксеһе Руслан Бакиров.\n- Фермаға мал ҡайтһа, байтаҡ кешегә эш урыны булыр ине тип өмөтләнәбеҙ. Шуға ла бесәнде мул һәм сифатлы итеп әҙерләргә тырышабыҙ, - ти бригадир.\n13 июля 2015 йыл | Яңылыҡтар\n* 27 июндә ра-йон хакимиәте бинаһы ҡаршыһындағы майҙанда Йәштәр көнөнә арналған байрам сараһы үтә. Спорт саралары, төрлө уйындар, сығарылыш класс уҡыусыларын тәбрикләү тантанаһы күңелле дискотека менән тамамланасаҡ. Башлана 20.00 сәғәттә.\n* 25 июндә мәктәптәр-ҙә сығарылыш кисәләре үтә.\n* Республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғәлин селектор кәңәшмәһе уҙғарҙы. Уның белдереүенсә, рес-публикала ауыл хужалығы продукцияһы етештереү былтырғы менән сағыштырғанда бер аҙ кәмегән. Әле төп иғтибар мал аҙығы әҙерләүгә йүнәлтелә.\n* Ҡариҙел районының Абыҙ ауылында ағас-бетон ҡатнашмаһынан торған төҙөлөш блогы (арболит) етештереү цехы асылған.\n* Чита өлкәһенең 1150 квадрат километр майҙандағы ерен Ҡытайға ҡуртымға биреү тураһында һүҙ бара. Был майҙан Ҡытай Гонконгынан (1092) ҙурыраҡ.\n* Депутат Виталий Милонов кино һәм сериалдарға цензура индереү кәрәклеге тәҡдиме менән Рәсәй Мәҙәниәт министрлығына мөрәжәғәт иткән.\n* Санкт-Петербург ҡалаһында халыҡ-ара Иҡтисади форум башланды. Унда илдең төрлө төбәктәренән, шул иҫәптән Башҡортостандан Респуб-лика Башлығы Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге делегация ҡатнаша.\n* АҠШ-та 2016 йылда үтәсәк президент һайлауҙарына әҙерлек башланды. Юғары вазифаға элекке Дәүләт секретары Хиллари Клинтон (Демократтар партияһы) менән элекке президент Джордж Буштың энеһе Джеб Буш (Республикаһы партияһы) дәғүә итәсәге билдәле булды.\nҠалдыҡ та проблема тыуҙыра\n13 июля 2015 йыл | Йәмғиәт\nҺуңғы ваҡытта Красноусолда көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм һаҡлау йәһәтенән хәл бермә-бер киҫкенләште. Урам буйҙарына ҡуйылған контейнерҙарҙы йыйып алғас, ауылды сүп-сар баҫты тип әйтергә була, аҙым һайын тиерлек үҙенән-үҙе барлыҡҡа килгән сүплеккә юлығаһың.\n"Контейнерҙарҙы ниңә йыйып алғандар, беҙ сүп-сарҙы ҡайҙа түгергә тейеш?” – тип редакцияға шылтыратыусылар ҙа бихисап. Хәйер, Красноусолда ғына түгел, юл, йылға-күл буйҙарында, урман ситендә лә сүп-сар өйөмдәре туҙышып ята. Башҡа ауылдарҙа ла көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм һаҡлау проблемаһына иғтибар етешмәй. Хәл артабан да шулай дауам итеп, ашығыс рәүештә тейешле саралар күрелмәһә, яҡын киләсәктә тотош районыбыҙ биләмәһен сүп-сар баҫасаҡ. Бынан ҡотолоу юлдары бармы һәм был проблеманы хәл итеү йәһәтенән ниндәй саралар күрелә? Район хакимиәте башлығының төҙөлөш буйынса урынбаҫары Ф.З.Кейекбаев менән сираттағы әңгәмәбеҙ тап ошо хаҡта.\n- Фуат Зәки улы, районда көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, һаҡлау, утилләштереү буйынса эш барышын нисек баһалар инегеҙ?\n- Бөгөнгө көндә район биләмәһен-дә был проблема, ысынлап та, бик киҫкен тора. Был мәсьәләнең район Советы ултырышына сығарылыуы ла осраҡлы түгел. Халыҡтың ҡулланыу әүҙемлеге, сауҙа нөктәләре, автотранспорт паркы артҡан һайын көнкүреш ҡалдыҡтары ла күбәйә. Шул уҡ ваҡытта ҡалдыҡһыҙ эшләү технологияһы бик һүлпән индерелә. Был шарттарҙа ауыл биләмәләрен санитар таҙартыуҙы ойоштороу, етештереү һәм көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү төп сара булып тора. Билдәле булыуынса, 1 апрелдән район биләмәһендә ауылдарҙы санитар таҙартыу, йәшелләндереү һәм төҙөкләндереү буйынса ике айлыҡ иғлан ителеп, аныҡ бурыстар ҡуйылғайны. Уның һөҙөмтәләрен дөйөмләштереп әйткәндә, бөтә ауыл биләмәләре лә был мөһим эшкә берҙәй яуаплы ҡараманы. Дөрөҫ, экологик өмәләр үткәрелде, урам, юл буйҙары, йылға ярҙары таҙартылды, ә бына йыйылған бөтә сүп-сар, ҡалдыҡтар һаҡланған махсус сүплектәрҙе тәртипкә килтерергә, уны кәртәләп алырға "оноттолар”. Ә бит көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм һаҡлау өсөн урындағы үҙидара яуап-лы. 131-се һанлы Федераль Законда был хаҡта асыҡ әйтелә.\n- Красноусолда көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм һаҡлау, йәғни ауылды санитар таҙартыу менән "Красноусол коммуналь хужалығы” муниципаль унитар предприятиеһы ғына шөғөлләнә шикелле.\n- Дөрөҫ. Шәхси хужалыҡтарҙан һәм күп фатирлы йорттарҙан махсуслашҡан коммуналь хужалыҡ предприятиеһы сүп-сарҙы даими рәүештә йыйһа ла, көсөргәнешлелек һаҡлана. Бында, әлбиттә, ғәйеп ике яҡта ла бар. Урамдарҙан сүп-сар түгеү өсөн ҡуйылған контейнерҙарҙы йыйып алыу уйлап еткерелмәгән аҙым булһа ла, уның үҙ сәбәптәре бар. Беренсе сиратта халыҡ араһында аңлатыу эше аҡһай. Ҡуйылған контейнерҙарҙың эргә-тирәһе сүплек урынына оҡшауы ла шунан килә. Билдәле булыуынса, был контейнерҙар көнкүреш ҡалдыҡтары өсөн генә тәғәйенләнгән. Ә унда нимәләр генә тултырмайҙар. Өй башын алмаштырһалар - шифер, рубероидты, һарай һүтһәләр – тотош бүрәнәләрен килтереп өйәләр. Шул уҡ ваҡытта коммуналь хужалыҡта эре габаритлы ҡалдыҡтарҙы түгеүгә лә заявка ҡабул ителә. Ихаталағы бөтә сүп-сар, төҙөлөш ҡалдыҡтарын контейнер янына сығарып өйәләр, тик күрһәтелгән хеҙмәт өсөн айҙың-айы билдәле хаҡты түләргә кәрәклеген оноталар. Ә бит тотош ауыл биләмәһе буйынса ҡалдыҡтарҙы йыйып түгеү, сүплекте тейешле тәртиптә тотоу өсөн дә ҙур сығымдар талап ителә. Тап аҡса йыйылмағанлыҡтан коммуналь хужалыҡ үҙенең техника паркын тулыландыра, сүплектә ҡалдыҡтарҙы һаҡлау технологияһын һаҡлай алмай. Шулай итеп, йырып сыҡҡыһыҙ бер ҡулса хасил булды. Контейнерҙарҙы йыйып алыу ҙа сығымдарҙы кәметеү, халыҡты тәртипкә өйрәтеү маҡсатын күҙ уңында тотҡайны. Тик кешеләрҙең аңын тиҙ генә үҙгәртеп булмай. Шунлыҡтан элек контейнерҙар торған урындар сүплеккә әйләнде. Халыҡ аҙнаның билдәле бер көнөндә урамдар буйлап сүп-сар йыйып йөрөгән машинаны көтмәй, ҡайҙа теләй, шунда сығарып түгә. Ҡабатлап әйтәм, тимәк, беренсе сиратта, халыҡ араһында аңлатыу эштәрен көсәйтергә кәрәк. Икенсенән, был хеҙмәткә түләү тарифын ҡайтанан ҡарау ҙа зыян итмәҫ ине. Әгәр ҡалдыҡтарҙы йыйып түгеү, уны һаҡлау сығымдары аҡланмай икән, тарифты арттырырға кәрәк.\n- Фуат Зәки улы, тотош районда ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм һаҡлауҙы яйға һалыу, сүп-сар проблемаһынан ҡотолоу өсөн беренсе сиратта ниндәй саралар күрелергә тейеш тип иҫәпләйһегеҙ?\n- Район ауылдары биләмәһендә барлығы 70-ләп сүплек иҫәпләнә. Нигеҙҙә халыҡ сүп-сарҙы унда үҙе сығарып түгә, шунлыҡтан унда өйөлгән ҡалдыҡтарҙың күләме билдәһеҙ. Юғарыла әйтеп үткәнемсә, урындағы үҙидара етәкселәре был сүплектәрҙә тейешле тәртип булдырырға, унда инеү-сығыу юлдарын йүнәтергә, тирә-яғын кәртәләп алырға тейеш. Бына ошо йүнәлештә талапты көсәйтергә кәрәк. Ә Красноусолда 2003 йылда асылған сүплек 1,3 гектар майҙанды биләй. Был полигон 3 сиратҡа иҫәпләнеп, уны 2020 йылға тиклем файҙаланыу ҡаралған. Әммә ҡалдыҡтарҙы утилләштереү буйынса кисекмәҫтән саралар күрмәгәндә ҡалдыҡтарҙы унда урынлаштырыу проблемаһы тағы ла киҫкенләшәсәк. Шунлыҡтан эре габаритлы ҡалдыҡтарҙы ваҡлау ҡоролмаһы, ҡалдыҡтарҙы сорттарға айырыу линияһын төҙөү маҡсатҡа ярашлы буласаҡ. Әгәр был линияны төҙөй алһаҡ, тотош район бу-йынса йыйылған ҡалдыҡтарҙың күп өлөшө ҡайтанан эшкәртелер ине. Ә был тирә-яҡ мөхитте, тәбиғәтте һаҡлау, районда өҫтәмә эш урындары булдырыу тигән һүҙ. Шулай уҡ урындарҙа халыҡтан терегөмөшлө лампалар, приборҙар йыйыу өсөн стационар һәм күсмә пункттар ойоштороу өлгөрөп еткән мәсьәләләрҙең береһе.\nӘлегә иһә, тағы ла ҡабатлайым, халыҡ менән эште көсәйтергә, йәшәгән еребеҙҙең, эскән һыуыбыҙҙың, һулаған һауабыҙҙың таҙалығы үҙебеҙгә бәйле икәнен аңлатырға кәрәк. Йыйыштырған түгел, бысратмаған ер таҙа була, тигән хәҡиҡәтте кешеләрҙең аңына еткереү иң беренсе бурыс булырға тейеш.\nТағы ла, бөгөнгө көндә бер генә нәмә лә бушлай эшләнмәй һәм бирелмәй. Һәр эшкә түләргә кәрәк. Был ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм һаҡлауға ла ҡағыла. Әгәр халыҡ түгелгән сүп-сар, ҡалдыҡтар өсөн ваҡытында иҫәпләшеп барһа, был хәлгә ҡалмаҫ та инек. Контейнерҙарҙағы сүп-сар ваҡытында түгелер, ҡалдыҡтар йыйыу-сы махсус машиналар урамдар буйлап өҙлөкһөҙ йөрөр, полигон тейешле тәртиптә тотолор, ҡалдыҡтарҙы утилләштереү сараһы күрелер ине. Коммуналь хужалыҡ менән үҙ-ара аңлашып, ярҙамлашып эшләгәндә йәшәгән еребеҙ таҙа булып, ҡалдыҡтар проблемаһы хәл ителер.\n- Фуат Зәки улы, әңгәмә өсөн Һеҙгә ҙур рәхмәт.\nРедакциянан: Әйткәндәй, район Советы депутаты Ф.Ф.Кулагин етәкселегендәге махсус комиссия төҙөлөп, улар Красноусол, Табын, Имәндәш, Сәйетбаба һәм Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәләренә ҡараған ауылдарҙың санитар торошон тикшергәйне. Район Советы депутаты Марсель Ғүмәров рейдҡа йомғаҡ яһап, юғарыла телгә алынған етешһеҙлектәрҙе билдәләне, урындарҙа ҡалдыҡтарҙы һаҡлауға тейешле иғтибар бирелмәүен, тәбиғәтте бысратыусыларға, йәғни йылға, юл буйҙарына, урман һыҙаттарына сүп-сар түгеүселәрҙең административ яуаплылыҡҡа тарттырылмауын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Депутаттар ҙа биләмә башлыҡтарына тәбиғәтте һаҡлау йәһәтенән халыҡ араһында аңлатыу эшен әүҙемләштерергә, Красноусолда ҡалдыҡтарҙы түгеү өсөн тарифты күтәрергә тәҡдим итте.\nКөнкүреш һәм сәнәғәт ҡалдыҡтарын йыйыу, утилләштереү һәм эшкәртеү мәсьәләһе 11 июндә үткән район Советы ултырышында ла тикшерелде. Район Советы депутаттары - Марсель Ғүмәров, Рөстәм Ғөбәйҙуллиндың сығыштарын һәм тәҡдимдәрен иҫәпкә алып, ошо хаҡта махсус ҡарар ҙа ҡабул ителде.


Мәңгелек сер асылында » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nРеспублика Журналистар союзы Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Йосоповтың ярҙамы менән матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәре өсөн Бөрйән районы буйлап онотолмаҫ сәйәхәт ойошторҙо. Шүлгән һәм Урал эҙҙәрен юллаған экотурҙа «зәңгәр экрандар» аша һәммәбеҙгә лә яҡшы таныш БСТ каналының «Эҙәрмән» («Следопыт») тапшырыуын төшөрөүсе берҙәм һәм дәртле ижади төркөм дә ҡатнашты. Был тарихи, мөғжизәүи урында «Эҙәрмән» буйынса телевизор ҡараусыларҙың иғтибарын һәм ихтирамын яулаған Гүзәл Хәмитованың белемдәре сәйәхәтебеҙҙәге тәьҫораттарҙы байытты. Уның һәр күренеште төплө, нигеҙле итеп аңлатыуы, бихисап тапшырыуҙар циклы төшөрөүҙә ҡатнашыуынан ҡалған иҫтәлекле лә, мауыҡтырғыс та хәтирәләре менән уртаҡлашыуы үҙенең шәхесенә хеҙмәттәштәремдең ҡыҙыҡһыныуын уятты. Күптәр уны журналист һөнәрен үҙ иткән археолог, геолог, тарихсы, тип тә фаразланы. Ләкин уның музыкант икәнлеген белеү бөтөнләй көтөлмәгән асыш булды.\n...– Тапшырыуҙарҙы төшөргәндә йәшәү менән үлем араһында ҡалғаның бармы?\n– Ҡоҙоҡсумған – Рәсәйҙәге берҙәнбер шахта-упҡын. 78 метр тәрәнлегендәге ҡая. Мәмерйәгә төшкән ваҡытта ҡап-ҡараңғы, шуға хәүефле түгел. Ә ҡоҙоҡта бөтөнләй икенсе, ҡайҙа төшкәнеңде һәм ҡайҙа менгәнеңде күрәһең, шуныһы ҡурҡ ыныс. Өҫтән кеше бәләкәс кенә бөжәк һымаҡ күренә. Һуңғы тапшырыуҙы эшләгән ваҡытта ҡотҡарыусылар 5 кешене төшөрҙө. Улар ярайһы уҡ оло йәштә, 70-тән үткән, Ҡоҙоҡсумған мәмерйәһен асыусылар. Булат Вил улы менән Ринатҡа, әҙерлектәре минекенән ҡайтышыраҡ булыу сәбәпле, рөхсәт итмәнеләр. Төркөмдә ҡотҡарыусылар 5 кешене төшөргәнсе миңә камера менән үҙ яйыма төшөү ышанып тапшырылды. Улар менгәнсе мин дә күтәрелергә тейеш инем. Шул ваҡытта…\nӘңғәмәнең тулы вариантын журналдың 10-сы һанында уҡығыҙ.


Яҡшы адвокат табырға-һәр саҡ ҡатмарлы, хатта өсөн хоҡуҡи мәсьәләләр, карашка, ябай. Яҡшы адвокат табырға советы, хоҡуҡи ғәмәлдәре өсөн һеҙ: айырылышыу, эштәр, компанияһы төҙөлә, төҙөүсе компаниялар та, һәр эшҡыуар өсөн мөһим момент, уларҙың борсолоуҙарын һәм тулҡынланыуҙарын ҡушты. Үҙенең проектын алып барған сыуалыш күреп, әммә ҡурҡыу алдында күп формальность кәрәк. Шәхси хоҡуҡтарын филиалы, айырылышыу, никахты өҙөү ҡағыла, йәғни гражданлыҡ никахтарының йәки сиркәү тарафынан никахҡа. Ҡабул ителгән сараларға ҡарамаҫтан, психологик тәьҫир итеү менән сикләнгән.\nБеҙ йыш ҡына уйлап ала тип, адвокат ҡушылды. швейцария кеше ҡасан хәлдә, суд булғанға тиклем хәл ителергә тейеш.\nҺанлы технологиялар дәүере, веб-күпселек тармаҡ өсөн мөһим йәки хатта кәрәк. Күптән рекламаны тыйыу, хәҙер юрист һөнәренә эйә булыу мөмкинлеге. Беҙ һәр саҡ аңларға тырышты, ни өсөн адвокат ала, ул ғаилә хоҡуғы өлкәһендә махсуслашҡан, әгәр үҙ мәнфәғәтен яҡлау өсөн был ғына. Ҡасан айырылышыу-был күсә. Волна-был, әлбиттә, хәл, улар осраша хеҙмәткәрҙәрҙең береһе лә теләмәй. Әммә, билдәле булыуынса, был артыҡ моғайын, беҙ быны эшләргә тейеш. Әгәр беҙгә күп мөмкинлектәр бирә, фильмдар һәм сериалдар тураһында төшөнсә бар, йәғни судҡа барып, француз һәм америка, ул, ҡағиҙә булараҡ, был программа. Беҙ баҙарҙа эшләргә кеше таба һәм эшҡыуарлыҡ, инновацион проекттар менән даими киңәйә бара. Һәм күпселек түләүселәр булараҡ, кеше статусын йөрөтә. Ябайлығы өсөн һайлау өсөн, һәр саҡ беҙ, ҡағиҙә булараҡ, посоветуй юрист менән, беҙ унда иң яҡын. Аралашыу процесында алмашыуҙы еңеләйтеү һәм был, тимәк, был шулай. Ҡайһы бер бурыс, күсемһеҙ милек хужаһына йөкмәтелә. Ҡуртымға, йыш ҡына был тауарҙың гарантия бирә. Шул ҡайтыуҙан ул етәксе һайлау, уларҙың барыһы ла яҡшы тура килә уға. Компания исем-был мөһим. Компания исемен белеү телисез икән, ҡуллана йәки башҡа компанияларҙың белдерҙе ул. әлеге ваҡытта кемдер башҡа, домендар исемдәре кеүек. Испан баҙарынан эҙләргә, йәки яҡшы хәлдә булған европа баҙарын яулай.\nБына бер нисә советтары, бизнес башлар өсөн испанияла хата булмаҫ. Уставтары компанияһы булдырыу мотлаҡ һәм мөһим булып тора. Был ҡағиҙәләр йыйылмаһы, улар предприятие эшмәкәрлеге регламентын, шулай уҡ мөнәсәбәт. Суд приставтары-оратор, уларға кәрәк булған күп осраҡтарҙа, булараҡ өсөн компанияларға һәм айырым граждандар. Әммә был һөнәр тураһында нимәләр белергә кәрәк. Кеше күберәк тел эшҡыуарлыҡ сәйәхәт башланды. Insee мәғлүмәттәренә ярашлы, 2017 йылда 591 000 франция предприятиелары булдырыу, сенатҡа йәки t. йыш ҡына ятам шул уйҙарҙы, үҙ мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн суд тикшереү барышында адвокат тип югереп килә. Был этапта генә сикләнмәй, адвокаттың роле. Ҡарай, хәленән килһә, уның барлыҡҡа килеүе, кешеләрҙең ҡыҫылыуы мөмкин тиклем закон кеүек проблемаларҙы ла күтәрҙе. Был тикшерергә мөмкин буласаҡ, килешеүҙәр төҙөү өсөн компания йәки статусы, ым-ишара, иҫкәртеү, булдырмау өсөн йыш ҡына ҡиммәтле суд тикшерә. Нисек хоҡуғы-был төшөнсәләр, һәм ул эволюция бирелгәнлеген, непосвященный өсөн ярайһы уҡ ҡатмарлы буласаҡ, хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса ярҙамсыһы, адвокат ролен уйнарға мөмкин, хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса консультация биреү, барлыҡ клиенттар, теләһә ҡайһы өлкәлә, шарты менән, үҙ вәкәләттәре сиктәрендә был. Был осраҡта, суд юридик яҡтан йәки уның нисек башҡара ала партнеры булып нотариусҡа, йәки башҡа тағы профессионал булараҡ, бухгалтер. Советы һәм адвокат хеҙмәтенең судтың тикшерелгән клиенттар ҡасырға мөмкинлек бирә, тимәк, аҡса һәм ваҡытҡа экономия яһау. Бынан тыш, суд был ярҙамсыһы, мөмкин була башланы, проблемалар барлыҡҡа килә. Был хәл булһа, ул аралашсы ролен уйнауы, переговорщик, хәлдәрҙе тыныс юл таба. Күпселек һөнәри норма көйләнгәс, ул үҙенән. Бында, тәртип, профессиональ юрист адвокат тип атала. Ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙы берләштергән ойошма был биләмәләрҙең айырым закон булған. Юристар менән тәьмин итеүҙәге роле тора, тип һәр береһе һөнәри этика уны хөрмәт итеүҙә ҡатнаша. Шуға күрә бәйләргә мөмкин адвокат вазифаһына дәғүә итеүселәр бар, ул булырға тейеш, хоҡуҡ магистры, имтихан үтәсәк мәктәпкә йәки адвокат һәм франция йәки диплом эквивалент EDA тейеш. Ҡайһы бер адвокаттарыбыҙ йөкләмәләрҙе үтәп сығырға тейеш һуң, тип үҙ эшмәкәрлеге тураһында белдерҙе, предприятиеға мөрәжәғәт биҙәлгән үҙәгендә, уның йорто һәм табыу өсөн тәғәйенләнгән адвокаттар коллегияһы буласаҡ.\nКәрәк, тип билдәләне\nадвокатлыҡ һәр инстанция суды ҙур булды. Франция, 164 инстанциялағы судтарға ҙур илде бар, шулай итеп, 164 ултыра. Бына ни, тибеҙ, « Адвокат » йәки тағы « Адвокат » Тулуза. Рәйеслеге аҫтында баҫҡысҡа чижик, ул коллегалары уны ике йылға һайланды. Ул йөкләнеше, һәм адвокат араһында конфликттарҙы хәл дисциплинаһын үтәү, шул уҡ адвокат менән бәйле. Шулай мөмкин булһа, тип адвокат клиенттың араһында барған бәхәс һәм ул, мәҫәлән, эш хаҡы күләмен билдәләү тураһында. Хәҙрәт өсөн бәхәс ҡыҫылыуы мөмкин. Хоҡуҡи өлкәләр буйынса һорауҙары ҡыҙыҡлы булыуы, шөғөлләнеү өсөн бөтә һорауға адвокат һәм был мөмкин түгел, уларҙың барлыҡҡа килеүе. Шуның өсөн, уның өсөн яҡшы репутациялы нығыта ала, уның сфокусироваться тейеш, һәр хәлдә бер һөнәр. Шулай итеп, уҡыусылар хоҡуҡ, адвокат булырға теләп, тәүге йыл менән тикшерергә тейеш, һөнәр һайлау. Ҡағиҙә булараҡ, асыҡ һәм шәхси тармаҡты һайларға араһында уның тармаҡтары булған, әммә тағы ла тығыҙыраҡ схемаһы күренеп, уны юғары кимәлдә тапҡыр килә. Бына ни табып булмай юрисы, гражданлыҡ хоҡуғы өлкәһендә махсуслашҡан, шул иҫәптән, кеше мөлкәтен яҡлауҙы һәм уларҙың мәнфәғәттәрен, хоҡуҡтарын яҡлау ғаилә. Хатта бизнес менән шөғөлләнеү хоҡуғы булған граждандарҙы адвокат, күсемһеҙ милек йәки мөлкәткә бәйле бизнес менән үҙ клиенттары. Эштәр, шулай уҡ шәхси кешеләргә ҡағылған пружина контракт араһына инә, граждандарҙың хоҡуҡтарын юрист. Дөрөҫ варианттары алынған ҡайһы бер юристар, һаулыҡ булараҡ, хоҡуғы, хеҙмәт хоҡуғы, милек хоҡуғын йәки тән йәрәхәттәре хоҡуғы. Шәхси юридик шәхес хоҡуғы, адвокаттарға йыш мөрәжәғәт итә, хоҡуҡтары, юридик компаниялар йәки эш, өсөн, хаҡында айыртырға йәки ҡағыҙ бәхәстәр булдырмау мөмкин булһа үҙеңә. Юристар хоҡуғы буйынса гарантияларын, яҡлау сараларын үтәү мәсьәләләре һәм микрозаймдар алыуға мөмкин, хоҡуҡтарыбыҙ менән ҡулланырға, кредитлауға бәйле. Сит ил кешеләренә, гражданлығы алырға теләгән йәки яңы граждандары, сит илдәр граждандары проблемалар менән осраша, адвокатҡа мөрәжәғәт итә ала, сит ил кешеләре һәм Хоҡуҡ граждандар. Тик элементтары проблемаһына ҡағыла, тип милләте буйынса, мәҫәлән, килешеү, сит илдә етештерелгән, халыҡ-ара адвокат шөғөлләнәсәк. Булмаясаҡ, тип адвокаттар шөғөлләнергә ҡарар ҡабул өлкәһендә енәйәт хоҡуғы. Адвокат, кәңәшсе ролен өсөн был тармаҡ участвующий эйә булып, клиент мәнфәғәтен күҙәтеп тора һәм, уларҙың ҡасан хоҡуҡ боҙоу йәки енәйәт бизнес буталды. Шулай уҡ таможня һалымы мәсьәләләр һәм адвокат хоҡуғын ала ижадсылыҡ бары тик хоҡуғы, һалым уның менән бәйле бөтә формалары. Дәғүәселәр даими яңыртыу һәм Адвокат булырға тейеш, шуға күрә яңы һөнәр-адвокат. Был ҡағылмай, атап әйткәндә, адвокат әүҙемлеге, ышаныслы кешеһе, адвокат ролен эштәренә ҡағылышлы яңы технологиялар һәм элемтә ит. Был кешеләр үҙҙәрен бик ауыр таба, ысынлап та ла, заботиться улар клиенттар ҡыҙыҡһына. Бынан тыш, диплом, бына нисә критерий, исегездә тотоғоз, адвокат һайларға кәрәк. улар һөнәри: истец булып эштәре еңергә мөмкинлеге күберәк, йәки күреп, уның адвокаты һайлау хоҡуҡтарын яҡлау. була ул: яҡшы адвокатҡа ышандыҡ, уны барыһы папка, күберәк арзан һәм шул уҡ ваҡытта иғтибарлы, проблемаларынан ҡасыу өсөн тартҡан йәки уның яғынан ҡоҡуҡтар. ул яраҡлаштырылған: мөһим эшен бөтөн нескәлектәрен аңлатып, уны адвокат менән клиент уңайлы булырға тейеш, ток үтә. уның хаҡы: эште ҡарау, хаҡы адвокат, айырыла. Ул хаҡтарҙы сағыштырып түбәндәге һөнәрҙәр етерлек. Һәр саҡ клиенттарҙың һорауы консультациянан һуң тәүге цитаталар мөмкин. Ҡайһы бер осраҡта, булмай, сөнки хоҡуҡи дәүләттә адвокаттың ярҙамы менән ҡабул итеү яғы. Адвокаты ошо ҡарарға үҙҙәренең варианттарын һайларға мөмкин. Адвокат үҙ хаҡы ҡуйылған хоҡуҡлы булһа ла, улар мотлаҡ үткәреү ҡағиҙәләре, улар үҙ тарифтар умерять мәжбүр. Шуға ҡарамаҫтан, бизнес-юрист ҡайһы бер тол, түләү ысулдары төрләндерә уларҙы. Ҡурҡырға кәрәкмәй, мәҫәлән, бер сәғәт эсендә тышҡа иҫәбенә. Һуң, беҙ хаҡын белеп, уны ишетергә тейеш, тип, ул барлыҡ һалым аңлай. Мстители өсөн икеләтә арта, адвокат талап итәм, хаҡы килешеү, килешеү, риза булған хаҡ билдәләнә, әммә шарты менән, аванс түләү шарты менән йәки күрһәтелгән. Шул уҡ хәл, суд тикшереүе һөҙөмтәләренә ҡарап түләнә ала адвокат клиенттарға тәҡдим итә башланы. Бизнес йәки өсөн тағы бер коллектив, улар хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса даими дусар булһа, яҙылыу формула-тышҡа был мөмкинлектәрҙән аҡыллы иҫәбен, һанын билдәләү һәм дилижанс папка әгәр, булған адвокаттарҙан алыу йөкмәтелгән. Еңеллек бурыс адвокат, хаҡты кәметергә мөмкин талап, ҡасан да адвокаттың хаҡы түбәнәйтелә. Тамуҡ яҙылырға мөмкин клиенттар үҙ талаптары, үҙ папка әҙерләү һәм һаҡлау дөрөҫ. Шул факт, һорауҙарға тиҙ арала яуап биреү, уның бурысын шулай еңеләйтеү ярҙам адвокат бирә. Һары биттәр, әлбиттә, әммә кире осраҡта һирәк ынйыларын эҙләп. Был мөмкинлектән, иң беренсе нәүбәттә, адвокаттар исемлеген, ҡала төбәктә эшләгән суд, хакимиәте, шулай уҡ интернет-сайтының тейешле адвокат палатаһы. Бер ҡараш юрист каталог сайтов-франс, шулай уҡ адвокаттарҙың үҙ һөнәри буйынса тиҙ арала һәм еңел таба ала һәм клиенттар менән йәнәш. Тағы ла мәғлүмәтлерәк, cherche1avocat сайтында табырға мөмкинлек профессионалдар ғына түгел, иҫ киткес тура килә, әммә уның эшмәкәрлек сфераһында тулы мәғлүмәт һәм уның контакт һәм ваҡ япраҡ күрҙе. Адвокат һөнәрен тураһында күберәк белеү өсөн, милли советы сайты рәшәткә cnb. авокадо мәғлүмәт бик бай\nҠалдырыу үтенесе менән хат - хат өсөн бушлай Шаблон


Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация по башкирской литературе на тему "Р.Нигмати. Ҡыҙымдың һорауҙарына яуаптар" (5 класс)\n1909 йылдың 9 феврале - Һамар өлкәһе оло Чернигов районының Диңгеҙбай ауылында тыуа. 1916 йыл - ауыл мәҙрәсәһенә уҡырға йөрөй башлай. Ул бик зирәк, тырыш бала була. Ләкин оҙаҡламай ул ата-әсәһеҙ ҡала, балалар йортона алына. 1924 йыл - Өфөләге етем балалар өсөн асылған мәктәптә уҡый. 1930 йыл –Өфө рабфагын тамамлай. 1930-1959 йылдар – төрлө гәзит редакцияларында эшләй. 1933 йыл – “Кереш”исемле тәүге китабы баҫылып сыға. 1959 йыл - уға Башҡортостандың халыҡ шағиры тигән маҡтаулы исем бирелә. 1959 йыл – вафат була.\nКереш. Шиғырҙар. Өфө,1933. Дауылдар тыуҙырған ғүмер. Поэма, шиғырҙар.Өфө,1938. Йәмле Ағиҙел буйҙары. Поэма, шиғырҙар.Өфө,1938. Минең баҡсамда. Поэма, шиғырҙар.Өфө,1941. Бөйөк дуҫ тураһында йыр.Пьеса, Өфө,1945. Һайланма әҫәрҙәр. Поэма, шиғырҙар, тәржемәләр.Өфө, 1951. Һаҡмар ҡыҙы. Поэма, шиғырҙар.Өфө,1952.\nР.Ниғмәти йәмәғәт эшмәкәре шағир драматург тәржемәсе әҙип\nЙофар – хуш еҫле матдә; Сәсән – оҫта һүҙле, аҡыллы кеше; Елеккә май тиртеү – көс йыйылыу.\nЙәнләндереү - тәбиғәт күренештәрен йәки йәнһеҙ әйберҙәрҙе кешегә хас сифаттар менән һүрәтләү\nВатан тыуған ер атай-әсәй тауҙар- йылғалар урман- яландар ҡоштар- йәнлектәр\nҮҙ илең – алтын бишек. Сит илдә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан бул. Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуған-үҫкән ил яҡшы. Тыуған ерҙән дә матур ер юҡ. Иле барҙың көнө бар. Әсәбеҙ ҙә, атабыҙ ҙа – ғәзиз Ватаныбыҙ Иле ныҡтың биле ныҡ.\n1-се төркөм - Рәшит Ниғмәтигә ҡылыҡһырлама биреү; 2-се төркөм - Р.Ниғмәти исеменән уҡыусыларға хат – мөрәжәғәт яҙыу.\n1). Ватан тураһында өлгө буйынса шиғыр яҙырға. ___________ илем ___________ерҙәрең ___________теләгем ___________көндәрең 2).Шиғырҙы тасуири уҡырға өйрәнергә. 3).Шиғырҙан өҙөк ятларға.\nНомер материала: ДВ-221625


"Аҡ халатлы фәрештәләр ҡотҡарҙы"\n"27 июндә атайым менән әсәйемде райондан госпиталгә килтерҙек. Әсәйҙең хәле айырыуса ауыр, үпкәһенең 73 проценты зарарланып өлгөргән..."\nҠыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Зубов ҡасабаһында йөҙ палатанан, шуларҙың 82-һе айырым бокстар һәм 18 реанимация блогын тәшкил иткән, бер юлы 450 пациентты ҡабул итеү ҡеүәтенә эйә дауахана ҡалҡып сығыр тип кем уйлаған? Хәйер, бынан ике йыл элек йәшәү рәүешен тамырынан үҙгәрткән, барыбыҙҙы ла тәртипкә күндергән, санитария ғәмәлдәрен теүәл үтәргә мәжбүр иткән пандемия иғлан ителерен кем башына килтерһен?..\n“14 августа, ун көн буйы өйҙә поликлиника табиптары тарафынан дауаланып та хәл яҡшырмағас, “Ашығыс ярҙам” мине Зубовтағы ковид госпиталенә илтте. Әле һаман баштан үткән ваҡиғаларҙы иҫләп ҡарайым да, бында эләкмәһәм, моғайын, инде донъяла йәшәмәгән булыр инем, тип уйлайым. Мине ҡотҡарыусы фәрештәм, йәш кенә табип Айгөл Ғүмәрова, һауыҡтырыу өсөн нимә генә эшләмәне, хатта Мәскәү табиптары менән бәйләнешкә инеп, кәңәштәр алды. Үҙе лә бик матур, һөйкөмлө, йәш... Дауахана етәкселегенә, бүлексә мөдире Зәлифә Йосоповаға, медицина хеҙмәткәрҙәре коллективына эште лайыҡлы ойошторғандары, ауырыуҙарға кешеләрсә мөнәсәбәттәре өсөн ҙур рәхмәт!”– тип яҙа Зөлфирә Шаһимәрҙәнова.\n“27 июндә атайым менән әсәйемде райондан госпиталгә килтерҙек. Әсәйҙең хәле айырыуса ауыр, үпкәһенең 73 проценты зарарланып өлгөргән. Өҫтәүенә әллә күпме хроник сирҙәре бар. Уның өсөн өҙгөләнеүҙәремде аңлатырлыҡ түгел. Уларҙың икеһе лә В блогында ятты. Табиптар беҙгә “һауыҡтырыуға ышандыра алмайбыҙ, әммә ҡулдан килгәндең барыһын да эшләйәсәкбеҙ”, тине. Бөтәбеҙҙе һөйөндөрөп, әсәйем һауыҡты! Атай-әсәйемдең ғүмерен ҡотҡарған В блогының медицина хеҙмәткәрҙәренә рәхмәттән башҡа һүҙем юҡ,” – тип яҙа Сафиндарҙың ҡыҙы.\nКүҙгә күренмәгән“фронттың”алғы һыҙығында эшләгән, әллә күпме пациенттарҙан бары рәхмәт һүҙҙәрен ишеткән табиптарҙың береһе - В4 блогы мөдире Зәлифә Мөхәмәт ҡыҙы Йосопова менән әңгәмәне “Башҡортостан” гәзитенең алдағы һандарында уҡырһығыҙ.


2(2011) » Страница 3 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 2(2011) » Страница 3\nНовости / Башҡортостан // 11-01-2011, 18:43\nРәсәйҙә «Рәсәй Федерацияһы мәғарифы тураһында» закон проекты тирәләй фекер алышыуҙар 1 февралгә тиклем дауам итә. Был хаҡта үҙ ҡарашыңды zakonoproekt2010.ru. сайтында белдерергә мөмкин. Әйткәндәй, яңы федераль закон бер юлы ике документты – «Мәғариф тураһында» һәм «Юғары һәм вуздан һуңғы һөнәри белем тураһында» закондарын алмаштырасаҡ....\nБер күтәрелгәс, ҡабат төшөрмө икән?\nРубрикалар // 11-01-2011, 10:10\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов социаль йүнәлешле тауарҙар һәм хеҙмәттәргә билдәләнгән хаҡтарҙы ныҡлы контролгә алырға ҡушты\nЯңы йыл байрамы алдынан баш ҡаланың Затондағы күмәртәләп һатыу баҙарында картуфтың бер килограмы 32 һумға һатыла башланы. Әлбиттә, ошо сәбәпле магазиндарҙа, ябай баҙарҙарҙа 1 кг картуфтың хаҡы кәмендә 40 һум кимәлендә теркәлде. Әле лә «Социаль кәрзин» программаһында ҡатнашҡан супермаркеттар селтәрҙәрендә ваҡ ҡына картуфты ла 40 һумға һаталар. Башҡа йәшелсәләрҙең хаҡы ла һиҙелерлек күтәрелде. Мәҫәлән, сөгөлдөрҙөң хаҡы 40 һумға етте. Байрам алдынан эрерәк картуфтың хаҡы 55 – 60 һум тирәһе булды....\nНовости / Мәҙәниәт // 11-01-2011, 10:08\nТуған тел! Әгәр телемде белмәһәм, үҙемде бәхетле тип әйтә алмаҫ инем. Минеңсә, башҡорт теле – иң матур, иң гүзәл тел, һәм беҙ уны нисек бар шул килеш киләһе быуындарға еткерергә бурыслыбыҙ....\nӨфөләр... ҡуян һатып байыған икән\nРубрикалар // 11-01-2011, 10:08\nЯңы йыл каникулында Өфөнән туғандарыбыҙ ҡайтып төштө. Ҡала ығы-зығыһынан ялҡҡан ике улын бер аҙнаға ҡалдырып китергә булдылар. Ярай, ҡалдырһындар, балаларҙан тарыҡҡан юҡ – улар беҙгә ирмәк кенә. Башланғыс класта ғына уҡып йөрөһәләр ҙә, үҙҙәре килеп тороп шуҡ, зирәк малайҙар. Ҡулдарынан ноутбуктары, исмаһам, бер төшмәй – ҡаҙалып ятып ҡарайҙармы, уйнайҙармы шунда, шайтан ғына белһен инде....\n«Урал батыр» эпосының аҡ ҡағыҙға төшөрөлөүенә – 100 йыл\nНовости / Тарих // 11-01-2011, 10:03\nБаймаҡтар боронғо ҡомартҡыларға битараф түгел\nБашҡорт данын бөтә донъя кимәленә күтәргән меңәр йыллыҡ мәшһүр «Урал батыр» эпосыбыҙ ҙа ошо төбәктә Икенсе Этҡол ауылынан 1,5 км алыҫлыҡта ятҡан Бешәтауҙа, Хәмит сәсән утарында 1910 йылда, данлыҡлы Хәмит һәм Ғәбит сәсәндәребеҙ тарафынан һаҡланып, Мөхәмәтша Буранғолов тарафынан яҙып алына. 1959 йылда Хәмит сәсәндең ейәне, бейеүсе, таҡмаҡсы шағир Алтынғужа Хәмитов һәм ейәнсәре, ошо юлдарҙың авторы тарафынан ҡабаттан тергеҙелә. Сөнки 1958 йылда 83 йәшлек Минһаж Абдулов шул тарихты уларға һөйләгән була. Улар ошо урында шул замандан һаҡланып ятҡан ташты күтәреп ултырта....\nҮткәнебеҙ данлы, киләсәгебеҙ өмөтлө\nНовости / Мәғариф // 11-01-2011, 09:55\nСибай интернат-мәктәбе 1960 йылда эшләй башлай һәм 1961 йылдың мартында беренсе директор Ә. Мотаев етәкселегендә тантаналы асыла. Урал аръяғы төбәктәренән төрлө яҙмышлы балалар интернатта йәшәй. Уларға тулыһынса бушлай кейем бирелә һәм туҡланыу ойошторола. Интернат шарттарында һәр уҡытыусы, тәрбиәсе, хеҙмәткәрҙәр балаларға айырыуса күңел йылыһын бүлеп, ихлас һәм иғтибарлы булды....\n«Профессиональ скрипкасылар Башҡортостанда бармаҡ менән генә һанарлыҡ»\nНовости / Мәҙәниәт // 11-01-2011, 09:51\nКүптән түгел скрипкасы Илшат Мөслимовтың тәүге концерты үтте\nИлшат Мөслимов тураһында әллә күпме ишеткәнем дә, уйнауын тыңлағаным да бар ине. Йөҙөнә үк, ысын сәнғәт кешеһе, тип яҙылған ҡуйы ҡара бөҙрә сәсле, оҙон буйлы йәш егет, ҡулына скрипкаһын тотоп, залға сыҡһа, тамашасылар икенсе төрлө һулыш ала башлаған һымаҡ тойола торғайны. Биш йәшенән үк ҡулына скрипка тотҡан Илшат Н. Сабитов исемендәге 1-се музыка мәктәбендә, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында, аҙаҡ аспирантурала белем ала. Бөгөн ул Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында һәм БР Милли симфоник оркестрында эшләп йөрөй. Күптән түгел генә уның концертын ҡарарға тура килде....\nСорғотта башҡорт дискотекаһы\nНовости / Мәҙәниәт // 11-01-2011, 09:44\nҺәүәҫкәр йырсы Венер Ишмырҙин башҡорт, татар йәштәренең ялын файҙалы итеп үткәрә\nТөмән өлкәһенең Сорғот районында Башҡортостандан эшкә килеүселәр генә түгел, бында тыуып үҫкән башҡорт, татар йәштәре лә бихисап. Урамдан үткәндә йыш ҡына туған телебеҙҙә һөйләшкән яҡташтарыбыҙҙы осратыу күңелгә әйтеп аңлата алмаҫлыҡ һөйөнөс бирә. Артҡы тәҙрәләренә «Алла һаҡлаһын» тигән яҙыу, алғы яҡлап сүрәләр элгән еңел машиналар күп елдерә ҡала урамдары буйлап....


Тире — Башҡорт Википедияһы\nТире (лат. cutis) — кешенең йәки хайуандарҙың тән япмаһы — ҡатмарлы биологик орган. Биологияла — умыртҡалы хайуандарҙың тышҡы тән япмаһы.\nТире организмға сит матдәләр һәм есемдәр, башҡа организмдар, артыҡ дымдың үтеп инеүенән һәм механик зарарланыуҙан һаҡлай. Тиренең тән температураһын көйләү, кибеүҙән һаҡлау кеүек организмды һаҡлау функцияһы бар. Тире матдәләр алмашыныу процессында ҡатнаша. Тирелә бик күп һиҙеү рецепторҙары урынлашҡан (ауыртыу, температура, баҫым). Тире ҙурлығы буйынса иң ҙур ағза. Оло кешенең тән япмаһы майҙаны 1,5—2,3 м² етә, массаһы буйынса 4-6 %, ә гиподерма менән дөйөм массаның 16—17 % тәшкил итә.\n1 Тире төҙөлөшө\n2 Тиренең сығарылмалары\n2.1 Тире биҙҙәре\n2.2 Тир биҙҙәре\n2.3 Һөт биҙҙәре\n2.4 Лайлалы тиресә биҙҙәре\n3 Тиренең функциялары\n4 Сағыштырма анатомия\nТире төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТән япмаһының киҫелеше\nКешенең эпидермис һәм тире дерма төҙөлөшө.\nТән япмаһы эпидермис, дерма һәм тире аҫты май клетчаткаһынан тора (гиподерма).\nЭпидермис биш ҡат эпидермаль күҙәнәктәрҙән тора. Был ҡатламда мөгөҙ тәңкәләр, ҡауырһындар, тырнаҡтар, тояҡтар, ҡыуыш мөгөҙҙәр, төктәр барлыҡҡа килә. Тирегә төҫ биреүсе пигмент күҙәнәктәре, күп һанлы биҙҙәр эпидемиста урынлашҡан. Бүленеүсе куҙәнәктәр эпидермистың аҫҡы өлөшөн барлыҡҡа килтерә. Өҫкө өлөштә күҙәнәктәр үлә һәм аҡрынлап ҡуба бара.\nДерма, йәғни ысын тире. Был ҡатламда капиллярҙар, нерв төйөндәре, ҡан һәм лимфа тамырҙары, сәс төбө, тиренең мөгөҙ ҡатламы, май һәм тир биҙҙәре урынлашҡан.\nГиподерма йәғни тире аҫты клетчаткаһы — тиренең иң төптәге ҡатламы. Был ҡатламда организм запасҡа ҡалдырған май күҙәнәктәре була. Май ҡатламы тышҡы тәьҫирҙән һаҡлай һәм йылыны һаҡлай.\nТиренең сығарылмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТиренең өҫкө йөҙөндә уның анатомик сығарылмалары — тиренән һәм уның башлансыҡтарынан барлыҡҡа килгән үҫентеләр (сәс, төктәр, ҡауырһын япма, йөн япма, тырнаҡтар, тәңҡәләр, ҡабырсаҡтар, миңдәр, тояҡ, мөгөҙ һ.б.) һәм биҙҙәр (һөт, еҫ, тир, май һ.б.).\nТирелә урынлашҡан биҙҙәрҙең төрлө секрециялары шулай уҡ тәндең тышҡы япмаһының бер өлөшө булып тора.\nТире биҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМай биҙҙәре (sebaceous glands) — тышҡы секреция биҙҙәре. Улар кеше һәм башҡа имеҙеүселәрҙең тиреһендә урынлашҡан һәм майлы секрет (себум) бүлеп сығара. Голокрин биҙҙәренә (секреция ваҡытында күҙәнәктәре тулыһынса емерелгән һәм бөтә эстәлеге сергә әйләнгән биҙҙәр) ҡарай.\nТәүге тапҡыр уларҙы анатомист Мальпиги 1689 йылда тасуирлай. Улар устарҙан, табандарҙан һәм аяҡтың артҡы өлөшөнән тыш, тиренең бөтә өлкәләрендә лә тиерлек урынлашҡан.\nКешелә иң ҙур үҫешкә ирҙәрҙә тестостерон һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙа прогестерон тәьҫирендә бәлиғ булған саҡта етәләр. Улар һәр ваҡыт тиерлек сәс менән бәйле.\nМай биҙҙәренең ике төрө бар: сәс фолликулдары менән бәйле һәм үҙ -аллы булған биҙҙәр.\nСәс фолликулдары менән бәйле булмаған май биҙҙәре эпидермистың өҫкө йөҙөнә сәсһеҙ фолликул аша асыла. Улар тәндең айырым өлөштәрендә, мәҫәлән, тышҡы ҡолаҡ каналында, күҙ ҡабаҡтарында, ирендәрҙә, имсәктәрҙә, енес ағзаларында бар.\nСәс фолликулына бәйле май биҙҙәре тиренең башҡа өлкәләрендә лә осрай. Һәр сәс йәки төк фолликулын бер йәки бер нисә май биҙе уратып алырға мөмкин. Биҙҙәр arrector pili. мускулдары (сәсте йәки төктө күтәреүсе мускулдар) менән уратып алынған. Сәстең йәки төктең төбө махсус муҡсала була. Йәнәш урынлашҡан май биҙҙәренән бүленеп сыҡҡан матдәләр тирене, сәсте, төктәрҙе майлап тора. Шунлыҡтан улар һығылмалы була һәм һыуҙа еүешләнмәй.\nТир биҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТир биҙҙәре аша организмдан һыу һәм тарҡалған метаболик продукттар, тоҙҙар һәм бәүелсәнең артыҡ өлөшө сығарыла. Шулай итеп, тир биҙҙәре өҫтәмә бүлеп сығарыу ағзалары ролен үтәй.\nТир, тән өҫлөгөнән парға әйләнеп, уны һыуытып терморгуляцияның мөһим звеноһы булып тора. Шул юл менән эҫе ҡабыуҙан, көн һуғыуҙан һаҡлай.\nҺөт биҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺөт биҙҙәреҡатын-ҡыҙҙарҙа үҫешкән. Яңы тыуған сабыйҙы туҡландырыу өсөн бик мөһим булған күкрәк һөтө етештерә. Һөт биҙҙәренең булыуы имеҙеүселәрҙең төп билдәләренең береһе.\nһөт бик туҡлыҡлы һәм уның составында хайуан балаларының үҫеше өсөн кәрәкле бөтә матдәләр: һыу, майҙар, аҡһымдар, углеводтар, витаминдар һәм минераль тоҙҙар була.\nһөттөң аҡ төҫө уның составындағы майҙың үтә ваҡ тамсылар рәүешендә булыуына бәйле. Бындай май хайуан балаһының организмында еңел һеңдерелә һәм үҙләштерелә.\nЛайлалы тиресә биҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБалыҡтарҙың, ер-һыу хайуандарының тиреһендәге лайлалы тиресә биҙҙәре тирене дымландырып, шыуғалаҡ итеп тороусы лайла бүлеп сығара, Был һыуҙа йөҙгәндә ышҡылыу көсөн кәметә. Ер-һыу хайуандарының тиреһен ҡороға сыҡҡанда кибеүҙән һаҡлай.\nТиренең функциялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТиренең һуҙылыусанлыҡ һәләте\nТире түбәндәге функцияларҙы үтәй:\n— һулыш — тиренең кислородты йотоу һәм углекислый газ бүлеп сығарыу һәләте менән бәйле;\n— Һаҡлау — организмды механик һәм химик факторҙар тәьҫиренән, ультрафиолет нурланыштан, микробтарҙың үтеп инеүенән, һыуҙың тыштан үтеп инеүенән һаҡлай ;\n— терморгуляция — тиреләге ҡан тамырҙарының киңәйеүен һәм ҡыҫылыуын көйләп һәм тир аша тән температураһын көйләү;\n— көйләү функцияһы —тир аша организмдағы һыу-тоҙ балансын көйләүҙә ҡатнашыу;\n— бүлеп сығарыу (экскретор) — тир биҙҙәре аша организмдан метаболизм продукттары, артыҡ һыу һәм тоҙҙар, дарыуҙар сығарыла; бөйөрҙөң гипофункцияһы осрағында был эшмәкәрлек көсәйә;\n— депо — 1 л тирәһе ҡан дермалағы ҡан тамырҙарында һаҡлана;\n— эндокрин һәм метаболик — тирелә D витамины синтезланаһәм туплана, шулай уҡ ҡайһы бер башҡа гормондар ҙа туплана;\n— һиҙеү ағзаһы (рецептор) — тирелә баҫымды, тейеүҙе, ауыртыуҙы, һыуыҡты, йылыны ҡабул итеүсе төрлө рецепторҙар урынлашҡан. Улар кешегә йәрәхәтләнеүҙе, бешеүҙе, туңыуҙы булдырмай ҡалырға мөмкинлек бирә. Тиренең һиҙеүсәнлеге организмдың тирә-йүн менән үҙ-ара тәьҫир итешеүендә мөһим роль уйнай. Тире һиҙеүсәнлеген юғалтһа, кеше даими рәүеш тә имгәнеүҙәргә дусар була;\nҺәр төҫ умыртҡа һөйәгенән килгән нервыға (иннервация) тейешле тире өлөшөнә тап килә\n— иммун функция — антигендарҙы эләктереү, эшкәртеү (процессинг) һәм ташыу (транспорт) һәм артабан иммун реакцияһын булдырыу.\nҡалын тире (устарҙа һәм табанда) — ҡалын (400—600 мкм) эпидермистан, төктәр һәм май биҙҙәре юҡ;\nнескә тире (тәндең башҡа өлөштәрендә) —эпидермис ҡатлауы йоҡа (70-140 мкм); сәстәр, төктәр һәм тире биҙҙәре бар.\nСағыштырма анатомия[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҒөмүмән, хайуандың теләһә ниндәй тышҡы туҡымаһын тиерлек тире тип атарға мөмкин, әммә ысын тире тик хордалыларға ғына хас.\nБыуынтығаяҡлыларҙың үҙҙәренә генә хас үҙенсәлеге булып хитиндан торған кутикулалы тышҡы һөлдә тора. Кутикула эктодерма күҙәнәктәренән барлыҡҡа килә. Өс ҡатлауҙан тора — эндокутикла, экзокутикла һәм эпикутикла.\nПроторакаль биҙҙәр тарафынан етештерелгән стероид гормон экдисондарҙың тәьҫиренән ҡау һалғанда гиподермала яңы эпикутикула , ә уның аҫтында яңы эндокутикла барлыҡҡа килә.\nМоллюскыларҙа шулай уҡ эктодерманан ҡаты тышҡы япма — эзбиз ҡабырсаҡ барлыҡҡа килә. Әммә бындай төр япмаларҙы тире тип һанап булмай.\nЫсын тиреле хайуандарҙың иң түбән вәкиле булып ланцетник тора. Ланцетниктың тиреһе —тығыҙ арауыҡлы куб формаһындағы күҙәнәктәрҙән торған бер ҡатлы эпителий (эпидермис). Улар үҙҙәрен аҫтан көпләп торған йоҡа базал мембранала урынлашҡан.\nЭпидермис өҫ яҡтан эпидермаль биҙҙәр бүлеп сығарған һәм мукополисахаридтарҙан торған яры менән ҡапланған. Ул ланцелаттарҙың йоҡа тиреһен зарарланыуҙан һаҡлай. Эпителий аҫтында ҡойҡа һымаҡ тоташтырғыс туҡыманың йоҡа ҡатламы — кориум, йәки кутис ята. Тышҡы япмалары үтә күренмәле, пигментланмаған тиерлек.\nБалыҡтарҙың тышҡы япмаһы һөйәк тәңкәле тиренән ғибәрәт (ҡайһы бер балыҡтарҙа тәңкәләр юҡ). Башҡа умыртҡалыларҙағы кеүек, балыҡ тиреһе дермаға һәм эпидермисҡа (эпителиаль туҡыманан торған эктодермаль сығышлы тиренең өҫкө ҡатламы) бүленә.\nБалыҡтағы эпидермисы мөгөҙләнмәй. Эпидермистағы биҙҙәр мускусҡа оҡшаш секреция бүлеп сығара. Ул хайуандың тышҡы япмаларын һаҡлай. Тәңкәләр формалашыуҙа төп ролде тиренең эске ҡатламы — дерма башҡара. Тәңкәләр башта эзбиз яралғы фиғылында барлыҡҡа килә.\nТәңкәләр бер нисә төргә бүленә. Кимерсәкле балыҡтарҙың теш тибы буйынса үҫешкән плакоид тәңкәләре бар. Эволюция барышында плакоид тәңкәләр акулаларҙың һәм скаттарҙың яңаҡтарында теш барлыҡҡа килтерә. Плакоид тәңкә дентиндан тора. Ул тәңкәнең нигеҙен тәшкил итә. Дентин тыш яҡтан эмаль менән ҡапланған.\nХимик составы буйынса акулаларҙың һәм кеше тешенең дентины һәм эмале оҡшаш.\nИң ябай тәңкә ганоид тип атала. Ул нур ҡанатлы балыҡтарҙан иң примитив булған балыҡтарҙа, мәҫәлән, бикре балығында күҙәтелә. Бындай тәңкәләр бер-береһенә ятып тормай, ә бер-береһенә тығыҙ тейеп урынлаша. Балыҡ үҫкән ыңғайына улар ҙа үҫә, ҙурая бара.\nПластиналар өҫтән дентинға оҡшаған матдә ҡатламы — ганоин менән ҡапланған. Йыш ҡына бындай тәңкәләр балыҡтың (мәҫәлән, Polypteridae һәм Lepisosteidae ғәиләләренә ҡараусы) кәүҙәһен тоташ панцир булып ҡаплай.\nҠаҙылма суҡ ҡанатлы һәм ике һулышлы балыҡтарға, шулай уҡ хәҙерге суҡ ҡанатлы балыҡтарға космоид тәңкәләрхас. Ундай тәңкәләрҙең тышҡы йөҙө космин ҡатламынан тора, ә уның өҫтөндә дентин ҡатламы ята.\nАмфибияларҙың тиреһе шыма, йоҡа, йомшаҡ. Шыйыҡсаларҙы һәм газдарҙы сағыштырмаса еңел үткәрергә булышлыҡ итеүсе лайла бүлеп сығарыусы тире биҙҙәренә бай.Ҡайһы берҙәрендә лайла ағыулы йәки тире аша газ алмашыуҙы еңеләйтеү сифатына эйә булырға мөмкин. Тире ҡан капиллярҙарҙың тығыҙ селтәре менән сырмалған һәм өҫтәлмә һулыш алыу ағзаһы булып тора.\nТирелә мөгөҙләнеү һәм һөйәкләнеү элементтары бик һирәк осрай. Тирелә йыш ҡына пигментация күҙәтелә, улар һаҡлаусы төҫ барлыҡҡа килтерә. Организм үҫеш процесында тиреһен тоташ көйө ташлай.\nАмфибияларҙың тиреһе башҡа умыртҡалыларҙағы кеүек күп ҡатлы эпидермистән һәм ысын тиренән (кориум) тора.\nТиреләренең тышҡы ҡатламында кератин һалыныуына ҡарамаҫтан, амфибияларҙа әлегә тиклем дым юғалтыуҙан һаҡланыу сараһы үҫешмәгән. Шуның арҡаһында уларға етерлек дымлы урындарҙа йәшәргә тура килә.\nҺөйрәлеүселәр тиренең кибеүенә ҡаршы тороу һәләтенә эйә. Тиреләренең тышҡы яғы ҡалынайыу һәм мөгөҙләнеү (кератинизация) һөҙөмтәһендә мөгөҙ тәңкәләр йәки ҡалҡан барлыҡҡа килтерә. Ул ҡаты йәки һығылмалы булыуы мөмкин.\nКеҫәрткеләрҙә мөгөҙ тәңкәләр бер-береһенә ятып тора . Ташбаҡаларҙа тиреләге ҡалҡандар ҡушылып тоташ панцирь барлыҡҡа килтерә.\nМөгөҙ япмаларының алмашыныуы тулыһынса йәки өлөшләтә булырға мөмкин. Күп төрҙәрҙә был йылына бер нисә тапҡыр ҡабатлана. Тығыҙ һәм ҡоро тиренең биҙҙәре аҙ. Еҫле биҙҙәр йыш ҡына клоака янында урынлашҡан. Лайлалы биҙҙәре юҡ.\nТиреләрендә эске ҡатламының тышҡы өлөшөндә йыш ҡына махсус күҙәнәктәр — хроматофорҙар була. Был күҙәнәктәрҙә пигменттар: меланиндар һәм каротеноидтар етештерелә. Шулай уҡ хроматофорҙарҙа яҡтылыҡты сағылдырыуға һәләтле гуанин бар. Хроматофорҙар ярҙамында ҡайһы бер һөйрәлеүселәр сағыштырмаса ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тән төҫөн үҙгәртә ала. Хамелеондар — ошондай үҙсәнлеккә эйә булған иң билдәле вәкилдәр.\nҠоштарҙың тиреһе йоҡа, һығылмалы, майға бай. Тоташтырғыс туҡыма ҡатламында контурлы ҡауырһындарға беркетелгән һәм торошон үҙгәртеүсе шыма мускулдар күп.\nТире биҙҙәре юҡ, ҡоштарҙа берҙән-бер тире биҙе — ҡойроҡ умыртҡа һөйәге өҫтөндә урынлашҡан ҡоймос биҙе (килһеҙ ҡоштарҙа, ҡайһы бер туғаҙаҡтарҙа, күгәрсендәрҙә, тутыйғоштарҙа һ.б. юҡ).\nҠоймос биҙе майлы матдә етештерә. Ҡош суҡышы менән биҙҙән был майлы шыйыҡлыҡ тамсыларын һығып сығара һәм уның менән ҡауырһындарын майлай. Былай майлау ҡауырһындарҙы эластик һәм һығылмалы итә, ә һыу ҡоштарын еүешләнеүҙән һаҡлай.Ҡайһы бер ҡоштарҙың ҡолағы янында көкөрт биҙҙәре бар.\nҠоштарҙың үҙенә генә хас үҙенсәлеге булып суҡыштың булыуы тора. Гөбөргәйелдәрҙең яңаҡтары тышлығы кеүек, суҡыштар ҙа эпидермистың тышҡы ҡатламынан барлыҡҡа килә. Улар үҫеү барышында үҙгәреп тора.\nҠоштарҙың алғы ослоҡтары осоуға яраҡлаштырылғанлыҡтан, суҡыш уларҙың ҡайһы бер функцияларын үҙенә алған. Суҡыштың формаһы һәм төҙөлөшө ҡоштоң туҡланыу ысулына бәйле.\nҠоштарҙың бөтә төрҙәре өсөн дә хәҙерге замандың башҡа хайуандарында осрамаған ҡауырһын япмаһы булыуы хас Ҡауырһындар ҡоштоң суҡышынан һәм аяҡтарының дисталь өлөштәренән тыш кәүҙәһен тулыһынса ҡаплай.\nҠауырһындар үҫешкәндә мөгөҙләнеүсе күҙәнәктәрҙә пигменттар һалына, улар һәр төргә хас төҫтө билдәләй.\nИке төр пигменттар йышыраҡ осрай: меланиндар һәм липохромдар. Меланиндар ҡауырһындарға ҡара, көрән, ҡыҙғылт-көрән һәм һары төҫ бирә. Липохромдар сағыуыраҡ төҫ бирә: ҡыҙыл, йәшел, һары, зәңгәр һ. б.\nҠауырһындарҙа төрлө пигменттарҙың бер төҫкә ҡушылыуы төҫтө ҡатмарлаштыра. Аҡ төҫ пигмент булмағанда, ҡауырһындың һауа менән тултырылған үтә буш мөгөҙ күҙәнәктәренән яҡтылыҡтың тулы сағылышы ярҙамында барлыҡҡа килә.\nҠауырһындарҙың өс төрө бар: контур, мамыҡ һәм төктәр.\nКонтур ҡауырһындың ҡаты тар көпшәһе һәм уның ян-яҡтарында киң, йомшаҡ елпеүестәре бар. Елпеүестәрҙе көпшәнән ҡуйы булып айырылып киткән, мөгөҙ матдәнән төҙөлгән бик нәҙек төктәр барлыҡҡа килтерә.\n1-се рәт төктәре көпшәгә бер-береһенә параллель беркетелгән. Ошондай һәр төктөң ике яғынан тағы ла нәҙегерәк 2-се рәт төктәре айырылып китә. Был төктәр күрше төктәргә ятып тора һәм уларға бик бәләкәй ырғаҡтары менән йәбешә. Ҡауырһындың ошолай төҙөлөүе уны һығылмалы, еңел итә, һәм һауа уға бөтөнләй тиерлек үтеп инмәй.\nКонтур япма ҡауырһындар, черепицалар һымаҡ, остары менән бер-береһенә ятып, ҡоштоң тәнендә уның осоуын еңеләйтеүсе шылғыр тотош өҫлөк барлыҡҡа килтерә. Осҡанда ҡоштоң ҡанаттарындағы һәм ҡойроғондағы ҙур контур ҡауырһындар төп әһәмиәткә эйә.\nКонтур ҡауырһындар аҫтында ваҡ мамыҡ ҡауырһындар урынлашҡан. Уларҙың елпеүестәре йомшаҡ һәм кәүшәк, 2-се рәт төктәре юҡ. Ҡ айһы бер ҡош тарҙа мамыҡ та була, ул осонда суҡ кеүек төктәр шәлкеме булған ҡыҫҡа көпшәнән тора . Ҡауырһындар, бигерәк тә мамыҡ ҡауырһындар, һәм мамыҡ ҡош тәненең йылыһын һаҡлай.\nТөктәр араһында, көпшәләрҙә һәм айырым мамыҡ бөртөктәре араһында һауа күп була, ә ул йылыны насар үткәрә.\nҠоштар ҡәтғи периодик тәртиптә төләйҙәр: туҙған ҡауырһындар ҡойола, улар урынына яңылары үҫеп сыға\nҺөтимәрҙәрҙең тиреһенә сәс (йөн) булыуы һәм төрлө — тир, май, һөт, еҫле биҙҙәрҙең булыуы хас. Ҡайһы бер һыу мөхитендә тереклек иткәндәренән (киттәр, сиреналар) башҡа бөтә һөтимәрҙәрҙә лә йөн япмаһы бар. Йөн япманың функцияһы — термик изоляция, зарарланыуҙан һаҡлау. Күпселек төрҙәрҙең, шул иҫәптән приматтарҙың (кешенән башҡа) вибриссаһы бар. Улар тейеп һиҙеү функцияһын башҡарысы эре төктәр.\nМөгөҙҙәр — бөтә төрҙәре лә тиренең сығарылмалары булып тора. Күпселек тояҡлыларҙа эпидермис эшмәкәрлеге арҡаһында барлыҡҡа килә (шулай уҡ осло һәм яҫы тырнаҡтар, сәстәр).\nТырнаҡ —ҡоро ер умыртҡалыларҙың күбеһендә бармаҡ остарында үҫешә: һөйрәлеүселәрҙә, бөтә ҡоштарҙа, һөтимәрҙәрҙә һәм ҡайһы бер амфибияларҙа. Тырнаҡтың төп функциялары — хәрәкәткә, дошмандан һаҡланыуғаһәм һөжүм итеүгә булышлыҡ итеү. Һөтимәрҙәрҙә тырнаҡтар артабан нығыраҡ үҫеш алған. Приматтарға тырнаҡтары(кеше, маймылдар) яҫы тырнаҡтар хас.\nБармаҡ осоноң оптик томограммаһы\nКеше тиреһенең ҡатламдары\nКеше тиреһе өҫлөгө\nКеше тәнендә ҡалған яралар\n↑ Кожа в толковом словаре Ожегова. С. И. Ожегов, Н. Ю. Шведова. 1949—1992.\n↑ Кожа в статье Малой медицинской энциклопедии. — М.: Медицинская энциклопедия. 1991—96 гг. на dic.academic.ru\n↑ 4,0 4,1 Самусев, Липченко, 2002\n↑ 6,0 6,1 6,2 Быков, 2001, с. 56\n↑ Сравнительная анатомия. Десять физиологических систем органов. Кожа и её производные\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тире&oldid=1100599 ҡабул ителгән\nТән япмаһы системаһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:54 5 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Дәрес этаптарын ойоштороуҙа хикмәтле хикәйәттәрҙең роле\n5 Август 2020, 15:08\nБөгөн балаларға төплө белем һәм рухи-әхлаҡи тәрбиә биреү – йәмәғәтселек һәм мәктәп алдында торған иң ҙур бурыстарҙың береһе. Йәмғиәт ижади һәм тәнҡитле фекер йөрөтөргә һәләтле, көндәлек тормош һорауҙарын уңышлы хәл итеүсе, үҙ фекерен яҡлаусы, иҫбатлаусы уҡыусылар тәрбиәләүҙе талап итә. Уҡытыусы алдына, төрлө юлдар һәм алымдар ҡулланып, киләсәктә илдең хужалары була алырлыҡ белемле, аҡыллы, һау-сәләмәт һәм хәҙерге тиҙ үҙгәреүсән донъяға яраҡлаша алған балалар тәрбиәләү мәсьәләһе ҡуйыла.\nДәрестә бирелгән әҙер ҡағиҙәне ятлатыу, ҡалыплашҡан бер төрлө эштәрҙе башҡарыу хәҙер бер кемде лә ҡәнәғәтләндермәй. Алған белемде киләсәктә ҡулланырға өйрәтеү, нимәлер уйлап табыу, уҡыусының үҙаллылығын һәм ижади фекерләүен әүҙемләштереү, телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү тел уҡытыуға ҡуйылған төп талаптарҙы тәшкил итә. Бының өсөн уҡыусы дәрестән күреп, ишетеп, тойоп, күңеленә һеңдереп сығырға тейеш. Тимәк, дәрестең заманса, ҡыҙыҡлы, фәһемле булыуы мөһим.\nТел һәм әҙәбиәт уҡытыусыһының һәр дәресе, иң беренсе нәүбәттә, тәрбиә дәресе булырға тейеш. Көндәр буйы компьютер артында ултырған йә телефонынан айырыла алмаған уҡыусыны нисек уйландырырға һуң?\nДәрестә уҡыусыны фекерләргә өйрәткәндә, яңы технологиялар менән бер рәттән, халыҡ ижадының бар төрҙәрен дә уңышлы файҙаланып була. Алдан әйтелгәнсә, бала күңеленә аң, уй, мәғәнә һалырға кәрәк, ә улар – халыҡтың йәшәү рәүешендә. Дәрестә уҡыусыларҙың ижади фекерләүен үҫтереүҙә ситуатив әңгәмәләр ҡулланыу ыңғай һөҙөмтә бирә. Бының өсөн халыҡ ижадының матур өлгөһө – хикмәтле (уймаҡ) хикәйәттәрҙе, тормоштан алынған фәһемле миҫалдарҙы ҡулланырға мөмкин. Хикәйәттәрҙәге ололар донъяһының мораль-этик нормалары балала әхлаҡи сафлыҡ тәрбиәләй. Бөгөнгө оҫталыҡ дәресендә хикмәтле хикәйәттәрҙең роле хаҡында һүҙ барыр.\nНимә ул хикәйәт? Әҙәбиәттә – ысынбарлыҡтағы хәл-ваҡиғаны кинәйәле итеп һүрәтләүсе жанр. Тормошта – донъя ҡанундарын аңларға ярҙам иткән, тормош һабаҡтары биргән тарих, хәл-ваҡиға.\nХикәйәттәр иҫбатлауҙы талап итмәй, ә ҡатмарлы ситуацияларҙы сисергә ярҙам итә, фәһем бирә. Уларҙа кешегә түгел, ә уның ҡылыҡтарына ғына баһа бирелә.\nЛәкин дәрестәрҙә хикәйәттәрҙе файҙаланыу алымдары әлегә етерлек кимәлдә ҡаралмаған. Улар, айырым жанр булараҡ, ентекле өйрәнеүҙе талап итә.\nБашҡорт әҙәбиәтенең аҫыл өлгөләре, классик әҫәрҙәре – Ф. Иҫәнғоловтың “Хәмит күпере”, “Йылмайыу” хикәйәләре, Ғ. Хөсәйеновтың парсалары, З. Биишеваның “Һөнәрсе менән Өйрәнсек” хикәйәте – хикмәткә ҡоролған. Улар уҡыусыға тәрбиә, оло тормош һабағы бирә, бала күңелендә ғүмерлеккә уйылып ҡала.\nХикәйәттәрҙе нисек һәм ҡасан ҡулланырға була?\n1. Уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу этабында. (Теманы асыу, дәрескә инеп китеү маҡсатында.)\n2. Анализ өсөн текст сифатында.\n3. Яҙма, ижади эштәр өсөн текст булараҡ (мәҫәлән, “Өс ҡурсаҡ”, “Батша һәм көтөүсе” хикәйәттәре).\n4. Проблемалы ситуация булараҡ (уҡыусы хикәйәттә әйтелгәндәрҙе күңеле аша үткәрә, геройҙың ҡылығын, кисерештәрен үҙенең уйҙары менән сағыштыра, һығымта яһай).\n5. Дәрестең рефлексия этабында.\nФедераль дәүләт белем биреү стандарттары талаптарына ярашлы, хикәйәттәрҙе уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу этабында ҡулланыуға айырым туҡталып китәм.\nА. Хеҙмәт темаһына бағышланған әҫәрҙәрҙе өйрәнеү алдынан фәһемле хикәйәт тәҡдим итергә була. (Хикәйәт тыңлана, сюжетҡа ярашлы дәрестең темаһын асыҡларға тәҡдим ителә.)\n«Вафат булыр алдынан атаһы улына:\n– Улым, мин һинең инсафлы кеше булыуыңды теләйем. Васыятым шул: башҡалар хөрмәт итһен өсөн, үҙең башлап берәүгә лә ҡул бирмә! – тигән.\nАтаһы үлгәс, егет бер кеше менән дә күрешмәй икән. Кешеләр уға бик аптырағандар. Яуап итеп үҙҙәре лә егеткә ҡул бирмәй башлағандар, “тәрбиәһеҙ” тип йөҙөнә үк бәреп әйткәндәр. Егет аптырашта ҡалған…».\nҺеҙ уға ниндәй кәңәш бирер инегеҙ? («Хеҙмәте барҙың хөрмәте бар», ти халыҡ мәҡәле. Тырышып эшләп, хеҙмәтең менән хөрмәт яулаһаң, кешеләр үҙҙәре беренсе булып күрешергә ҡул һуҙырҙар.)\n– Был хикәйәтте ниндәй әҫәрҙәрҙе өйрәнгәндә ҡулланып була? (Ф. Иҫәнғоловтың «Хәмит күпере» әҫәрен өйрәнгәндә.)\nБ. Ижади эш өсөн тема асыҡлағанда.\n– Улым, үҫкәс һәр ауылға йорт һал, һинән дә бәхетле кеше булмаҫ, – тигән атаһы улына.\n– Анһат, кеҫәлә бер тин аҡса юҡ, ул йорттарҙы ҡайһылай итеп һалайым? – тип ғәжәпләнгән улы.\nАта кеше нимәгә ишара яһаған? Хикәйәтте һеҙ нисек дауам итер инегеҙ? (Ауыл һайын дуҫың булһын; ҡайһы ауылға барһаң да, дуҫыңа, үҙ өйөңә ингән кеүек, инерһең. Был ижади эштең темаһы – дуҫлыҡ.)\nВ. Бәхет темаһына әңгәмәләшкәндә.\n«Кеше тигән ғали йәнәптәре донъяға килер алдынан өҫтәгеләр уның ниндәй булыуы тураһында оҙаҡ баш ватҡандар. Аҙаҡтан көслө, аҡыллы, бәхетле булһын тигән уртаҡ фекергә килгәндәр. Шул саҡ ҡапыл берәүһе: «Йәмәғәт, әгәр кеше шундайын да камиллыҡҡа эйә икән, ул беҙҙең кеүек була бит», – тигән.\nАртабан, кәңәшләшеп, өс сифаттың береһен йәшерергә ҡарар итәләр. Улар, ниндәй сифатты йәшерергә, тип уйлана һәм бәхетте йәшерергә булалар. Тик ҡайҙа? Араларында иң башлыһы:\n– Кешенең бәхетен үҙенә йәшерәйек, әйҙә эҙләһен. Башы етһә, табыр, етмәһә инде... үҙенә үпкәләһен”, – тигән. (Оҫталыҡ дәресендә ҡатнашыусылар бәхеттең ҡайҙа булыуы тураһында фекерҙәрен әйтә: һөнәрендә, эшендә, балаларында, ғаиләһендә.)\nҺығымта. Бәхет кешенең үҙенән тора. Кемдер уны мөхәббәттә, дан-шөһрәттә, байлыҡта тапһа, икенселәре өсөн ул – ижадта, уңышта. Нисек кенә булмаһын, бәхет – беҙҙең үҙ ҡулыбыҙҙа.\nГ. Хикәйәттәрҙе тел дәрестәрендә ҡулланыу. Лексика темаһын үткәндә уҡыусыларға ошондай хикәйәтте тәҡдим итергә мөмкин.\n«Олатаһы ейәненә тормоштоң асылын аңлата:\n– Беләһеңме, улым, тормош – ул һинең күңелеңдәге ике бүренең алышы. Тәүгеһе – ҡурҡыу, нәфсе, асыу; икенсеһе – мөхәббәт, шатлыҡ, ихтирам.\n– Ә уларҙың ҡайһыһы еңә һуң? – тип һораған ейәне».\nҺеҙ нисек уйлайһығыҙ, ҡайһыһы еңер? (Оҫталыҡ дәресендә ҡатнашыусылар ейәндең һорауына яуап эҙләй. Олатайҙың яуабы: «Үҙеңдә ҡайһыһын тәрбиәләйһең, шуныһы еңә».)\nБалалар, ғәҙәттә, конкрет темаларҙан ялҡып китәләр. Дәрестә эштең башын ошондай формаларҙа төрлөләндереп биреү күпкә отошлораҡ. Уйланырға форсат булғас, уҡыусылар, мәсьәлә сискәндәге кеүек, эшкә ҡыҙыҡһынып тотона. Әлбиттә, хикәйәттәрҙе һәр дәрестә ҡулланып булмай, ә тура килгәндә файҙаланыу уҡыусыларҙы уйландыра, тормош ҡуйған сетерекле мәсьәләләрҙе хәл итергә ярҙам итә, үҙ фекерҙәрен әйтергә этәргес бирә. Хикәйәттәр баланы тормоштоң ыңғай яҡтары менән таныштыра, улар күңелендә төрлө фекер тыуҙыра, баланы тормошҡа әҙерләй, үҙ-үҙенә ҡарата ышаныс тойғоһо тәрбиәләй.\nШулай уҡ был хикәйәттәр, йәғни ситуатив әңгәмәләр ярҙамында уҡыусыларҙың түбәндәге коммуникатив компетенциялары формалаша:\n– дәрестә килеп тыуған һорауҙарҙы хәл иткәндә әүҙем ҡатнашыу;\n– ҡуйылған маҡсатты тел саралары ярҙамында хәл итергә, телмәр өлгөһө төҙөргә өйрәнеү;\n– дискуссия барышында анализ яһау, үҙ фекерен иҫбатлау, реаль аралашыуҙа ҡатнашыу;\n– ҡуйылған проблемаға ҡарашыңды белдереү.\nХикәйәттәр туған телеңдә иркен, таҙа һөйләшергә өйрәтеүҙә, балаларҙың телмәр эшмәкәрлеген байытыуҙа, фекерләү һәләтен үҫтереүҙә яңы мөмкинлектәр аса. Халыҡ педагогикаһын, заманға яраҡлаштырып, уҡытыу-тәрбиә эшендә ҡулланыу телгә һөйөү уятып ҡына ҡалмай, уҡыусыларҙың фекерләү ҡеүәһен үҫтерә, аң даирәһен киңәйтә.\nIV. Рефлексия. (Ҡатнашыусыларға хикәйәт тәҡдим ителә.)\n«Борон-борон заманда йәшәгән, ти, бер Аҡыл эйәһе. Барлыҡ кеше унан кәңәш һорап килер булған. Бер ваҡыт шәкерттәренең береһе: «Аҡыл эйәһе яуап таба алмаған һорау бармы икән?» – тип уйға ҡалған һәм тикшереп ҡарарға булған.\nУл сәскәле аҡландан бер күбәләк тотҡан да Аҡыл эйәһе янына килгән.\n– Хөрмәтле Аҡыл эйәһе, әйтегеҙ әле, минең устағы күбәләк тереме, әллә үлеме? – тип һораған. Ә үҙе, әгәр тере тиһә, усты һығырмын, үле тиһә, асырмын, тип уйлаған.\nАҡыл эйәһе уның ҡулдарына ҡарап та тормай:\n– Барыһы ла һинең ҡулыңда, – тип яуап биргән».\nБыл тормошта, ысынлап та, барыһы ла үҙебеҙҙең ҡулыбыҙҙа, хөрмәтле коллегалар!\nБаймаҡ ҡалаһының 3-сө мәктәбе уҡытыусыһы


Кама йылғаһы аша Башҡортостан һәм Удмуртия Республикаларын тоташтырыусы күпер төҙөлә\nКама һәм Буй йылғалары аша күперҙәр төҙөү тураһында килешеүгә 2013 йылдың октябрь айында ҡул ҡуйылғайны. Күләмле проектты тормошҡа ашырыуға дәүләт ҡаҙнаһынан 14 миллиард һум аҡса бүленгән. План буйынса күпер өс йылдан әҙер булырға тейеш.\nМихаил Андреянов,төҙөлөш ойошмаһы участкаһы етәксеһе: «Кама аша төҙөләсәк күпер ҡоролмаһының ауырлығы 8 мең 700 тонна. Әлегә 2 мең 700 тонна тимер килтерелгән. Ошо көндәрҙә 150 тонналыҡ 2 кран килергә тейеш. Улар килеп етеүгә тимер конструкцияны йыя башлайбыҙ».\nКүпер төҙөүҙә тәүлек әйләнәһенә 350 кеше эшләй. Төҙөүселәрҙең маҡсаты 15 километр оҙонлоҡтағы күперҙе 2016 йылдың көҙөнә файҙаланыуға тапшырыу.\nФедор Поленов, участка бригадиры: «Төҙөлөш йылдам бара. Әле монтажлау эштәре башҡарыла, ай аҙағына күперҙе тотоусы механизмдар ҡоролоп бөтөргә тейеш».


Янғында һәләк булыусылар ғаиләләренә 100-әр мең һум түләйәсәктәр // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nЯнғында һәләк булыусылар ғаиләләренә 100-әр мең һум түләйәсәктәр\n17:48, 24 января 2011 Сәйәсәт\nӨфөнөң «Европа» сауҙа үҙәгендә янғын ваҡытында һәләк булыусылар ғаиләләренә 100-әр мең һум компенсация түләйәсәктәр. Ҡалған зыян күреүселәр 50-шәр мең һум аласаҡ. Был турала республика башлығы Рөстәм Хәмитов БР Хөкүмәте ултырышында хәбәр итте.\nБР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Юрий Пустовгаровтың һүҙҙәренә ҡарағанда, бөтә илгә яңғыраған Пермдәге «Хромая лошадь» клубында ошондай уҡ фажиғәнән һуң янғында һәләк булыусылар ғаиләләре край бюджетынан 100-әр мең һум аҡса алған. Әммә ул саҡта был ваҡиғаның киң резонанс алыуы менән бәйле, был ярҙамдан тыш, федераль бюджеттан өҫтәп 400-әр мең һум аҡса бүленә.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Европа»ла янғын ваҡытында ике кеше һәләк булды — әсәһе бер үҙе тәрбиәләгән 17 йәшлек ҡыҙ һәм 40 йәшлек ир, ә уның балиғ булмаған балалары, шул иҫәптән яңы тыуған сабыйы ҡалды.\nТеги: һәләкәттәр, бр хөкүмәтендә


Йәй нисек буласаҡ?\n19 Апрель 2011, 14:42\n«Росгидромет»тың фаразлауҙары буйынса, быйыл яҙ һуңлаңҡырап килә, ә йәй экстремаль эҫе булмаясаҡ. Рәсәйҙең Европа территорияһында температура күрһәткестәре былтырғынан түбәнерәк, дөйөм алғанда, ил буйынса температура режимы уртаса статистик кимәлдән артмаясаҡ. Аномаль юғары температура Урал һәм Себер федераль округтарында, урыны-урыны менән Волга буйы федераль округында һәм Чукоткала көтөлә. Үҙәк, Көньяҡ, Волга буйы һәм Урал федераль округтарының ҡайһы бер төбәктәрендә – июль – сентябрҙә, Себер федераль округында майҙан сентябргә тиклем янғындар ихтималлығынан һаҡ булырға кәрәк. Хәйер, тип өҫтәй метеорологтар, былар тик фаразлау ғына, ә теүәл прогнозды биш көн алда ғына әйтеп була. Р. БАЙЫШЕВА.\n«Росгидромет»тың фаразлауҙары буйынса, быйыл яҙ һуңлаңҡырап килә, ә йәй экстремаль эҫе булмаясаҡ. Рәсәйҙең Европа территорияһында температура күрһәткестәре былтырғынан түбәнерәк, дөйөм алғанда, ил буйынса температура режимы уртаса статистик кимәлдән артмаясаҡ.\nАномаль юғары температура Урал һәм Себер федераль округтарында, урыны-урыны менән Волга буйы федераль округында һәм Чукоткала көтөлә. Үҙәк, Көньяҡ, Волга буйы һәм Урал федераль округтарының ҡайһы бер төбәктәрендә – июль – сентябрҙә, Себер федераль округында майҙан сентябргә тиклем янғындар ихтималлығынан һаҡ булырға кәрәк.\nХәйер, тип өҫтәй метеорологтар, былар тик фаразлау ғына, ә теүәл прогнозды биш көн алда ғына әйтеп була.


Хозур (роман) — Башҡорт Википедияһы\nТанпынар Әхмәт Хәмди\nХозур (төр. Huzur) — төрөк яҙыусыһы Әхмәт Танпынарҙың романы.\nРоман «Ихсан», «Нуран», «Суат», «Мумтаз» тигән дүрт өлөштән тора, һәр береһе персонаждарҙың береһенең исеме менән аталған. Романдар тасуирланған ваҡиғалар бер көн эсендә — Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан 1939 йылдың 31 авгусында — бара. Романға шулай уҡ персонаждарҙың флешбектары һәм иҫтәлектәре лә индерелгән.\nТасуирлау үҙәгендә — 27-28 йәштәрҙәге университет уҡытыусыһы Мумтаз. Мумтаздың атаһын грек ғәскәрҙәре үлтергән, йорттарын яндырған. Бынан һуң малай әсәһе менән ҡасаҡҡа әүерелә. Тиҙҙән әсәһе лә мәрхүм була. Мумтаз тәүҙә Аданда йәшәй, шунан Истанбулға күсә, бында ике туған ағаһы Ихсан ҡатыны менән йәшәгән була.\nИстанбулда Мумтаз романдағы ваҡиғалар башланырҙан бер йыл элек Нуран тигән йәш ҡатынға ғашиҡ була. Нурандың беренсе иренән Фатима исемле ҡыҙы була. Нурандың ҡыҙы әсәһенең Мумтаз менән бәйләнешенә бер ҙә шат түгел, һәм быны уңайы сыҡҡан һайын һиҙҙереп тора.\nШуға ҡарамаҫтан, Нуран менән Мумтаз туйға әҙерләнә. Ошо ваҡыт Нуран үҙенә күптән ғашиҡ булып йөрөгән Суаттан хат ала. Суат Ихсан һәм Мумтаз менән дә таныш. Нуран Суаттың хатын Мумтазға күрһәтә. Тиҙҙән Мумтаз, Нуран һәм Суат бер мәжлестә бергә булып сығалар. Суат бөтәһенән дә алдараҡ ҡайтып китә. Өйҙәренә ҡайтып инһәләр, Мумтаз менән Нуран унда үҙенә-үҙе ҡул һалған Суаттың кәүҙәһен таба.\nМумтаз һәм Нуран Суат менән хәлдә үҙҙәрен ғәйепле һанай. Нуран Мумтазды ташлай.\nИхсан ауырып китә, Мумтаз уны тәрбиәләй. Урамда Мумтаз таныштарынан Нурандың беренсе иренә кире ҡайтҡанын ишетә. Ихсандың хәле насарлана, Мумтаз табип саҡыра. Табип ауырыуға дарыуҙар алырға ҡуша. Дарыу алып ҡайтып килгәнендә Мумтаздың күҙенә Суат күренгәндәй була һәм ул аңын юғалта. Йығылғанда дарыуҙары ватыла. Өйгә ҡайтҡас, Мумтаз Ихсандың хәле яҡшырғанын белә. Өйҙә Мумтаз тағы аңын юғалта. Карауатта ятҡанда ул радионан дикторҙың һуғыш башланыуы тураһында белдергәнен ишетә.\n«Хозур» — Танпынарҙың беренсе романы. Тәүҙә ул 1948 йылдың февраленән июненә тиклем өҙөк-өҙөк «Cumhuriyet» гәзитендә баҫыла. 1949 йылда роман айырым китап булып сыға. Артабанғы йылдарҙа кәм тигәндә 15 тапҡыр ҡабат нәшер ителә.\nТөп герой Мумтаз образы өлөшләтә автобиографик, уға күп йәһәттән Әхмәт Таныпарҙың йәшлегендәге һыҙаттары хас. Мумтаздың ағаһы Ихсандың образын ул яҙыусы һәм шағир Яхъя Кемал Бейатлынан алып тасуирлай. Нуран образы ла ысын булған бер ҡатындан алынған. Суат образының ғына ысын прототибы юҡ, ул Ф. М. Достоевский әҫәрҙәре геройҙары йоғонтоһонда уйлап сығарылған.\nРомандың төп темаһы — Ататөрк реформалары барышында төрөк йәмғиәтенә көнбайыштың йоғонтоһо. Көнбайышлаштырыу аҙағына тиклем еткерелмәй, реформаларҙың күпмелер файҙаһы тейһә лә, «реформаларға тиклемге» йәмғиәттең күп яҡтары юғалтыла.\nЯҙыусы Орхан Памуҡ «Хозур»ҙы Истанбул тураһында яҙылған романдарҙың иң мәшһүре тип атай.\n1998 йылда драматург Кенан Ышыҡ роман нигеҙендә шундай уҡ исемдәге пьсаны сәхнәләштерә.\n↑ 1,0 1,1 Ахмед Хамди Танпынар и его роман «Спокойствие» (о некоторых стилистических особенностях формы и содержания произведения)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хозур_(роман)&oldid=807668 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:21 15 май 2018 үҙгәртелгән.


Өләсәйлек – оло бурыс » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Өләсәйлек – оло бурыс\nӨләсәйлек – оло бурыс 08.02.2019 // Йәмғиәт\nҠот ҡайтарыр заң.\nКем өләсәй наҙын татыған, кем “балдан татлы” бала булып иркәләнгән, шуның күңеле турая, йөҙө асыла, ул йә бала саҡ иҫтәлектәренә сума, йә ирәбеләнеп-хисләнеп үҙенең сабыйҙарына борола. Өләсәйҙе белмәй үҫкәндәр ҙә күп, улар үҙ йөрәгендәге тәбиғи тоҫмал, наҙ менән өләсәйлек бурысын кинәнеп үтәй һәм үҙе лә “балдан татлыны” тәмләп, бәхет үренә аша. Тимәк, өләсәйлек – кешенең булмышындағы донъяуи һәм рухи бурыс. Уны бер ниндәй заман шауҡымдары ла юя алмай, һәр ҡатын-ҡыҙҙың тормошто алға тарта, йәшәүҙе дауам итә торған эске көсө ул.\nБашҡорттоң туған-тыумасалыҡ һүҙ лөғәте бик иркен һәм бай, шулар араһында өләсәй тигән яҡын кешегә ҡарата мөрәжәғәт-өндәшеү һүҙҙәре ифрат төрлө: өләсәй, ҡәрсәй, ҡартәсәй, ҡартинәй, ҙуринәй, әсәй, әбей, нәнәй һ.б... Уларҙың барыһы ла башҡортҡа аңлашыла, һәр һүҙ беҙгә яҡын һәм ҡәҙерле. Был һүҙҙәрҙең береһенән дә әҙәби тел файҙаһына баш тартмайбыҙ, киреһенсә, ошо көнгәсә һәр кем ғаиләһендә борондан килгәнсә, ҡабул ителгәнсә үҙ яҡынына өндәшә, һәм халыҡ һөйләштәре “тел – тере шишмә, үлмәгән, бөгөнгә еткән” тигән ҡанун-аксиома буйынса йәшәп килә.\n1993 йылда “Башҡортостан” республика телерадиокомпанияһының “Хазина” ижад берекмәһендә бергә эшләгән коллегам, күренекле тележурналист Әлфиә Аҫылбаева-Батталова Ғафури районына командировкаға барҙы. Балҡып ҡайтып төштө лә: “Их, Сәрүәр, шундай шәп байрам булды Сәйетбабала! “Өләсәйем доғалары” тигән сараға барып эләктем, ниндәй бәхетле ауыл, улар бит өр-яңы халыҡсан йыйын үткәрҙе!” – тип хәбәр итте. Әлфиә Сәлимйән ҡыҙы бер аҙҙан йәнә Сәйетбабаға ашҡынып юлға сығып китте һәм бәхетле ауыл уҙғарған “Ил ырыҫы – ир-егет” тигән ғәжәп фәһемле, юғары рухлы кисә хаҡында һөйөнсөләне. Ул әҙерләгән тапшырыуҙар телевидение фондында әле лә һаҡлана.\nБыйыл мин дә Сәйетбаба башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенә “Өләсәйем доғалары” кисәһенә саҡырылдым. Көн һалҡын булһа ла, клубтың тамаша залы аллы-гөллө милли кейемдәр кейгән ҡатын-ҡыҙ, ир-егет, бала-саға менән тулы. Сәхнә артында ауыл мәҙәниәт йортоноң бейеү, йыр, баянсылар ансамблдәре геүләшеп үҙ сығышын көтә. Мәҙәниәт йорто фойеһында йыйнаҡ ҡына баҙар гөрләй: яңы ғына мөгәрәптән алынған бәрәңге, йылҡылдап торған һуған, кишер, сөгөлдөр, ҡышҡы танһыҡ ҡаймаҡ, һөҙмә, ҡатыҡ, ҡорот һәм башҡа муллыҡ емештәре һатыла. Шунда уҡ ауыл оҫталарының ҡул эштәре теҙелгән – һуғылған балаҫтар, һуҙма-түшәктәр, түр-юрғандар, мендәрҙәр – йәнең теләгәнде һайлап ал.\nСәйетбаба тарихи-мәҙәни үҙәге етәксеһе Рәзим Ибраһим улы Мәүлетҡолов, килеүселәрҙе ихлас ҡаршылап, икенсе ҡатҡа әйҙәй. 2004 йылда асылған үҙәк уңышлы эшләп килә, ти ул. Үҙәк хеҙмәткәрҙәре ал-ял белмәй: ауыл тарихын сағылдырған музейҙы тулыландырыу, Сәйетбаба ауыл биләмәһендәге клуб китапханаларының эшен йәйелдереү, төрлө яҡтан килгән ҡунаҡтарҙы ҡаршылау, сәхнәлә һәм сәхрәлә халыҡтың ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын күрһәтеү, милли аш-һыу тәмләтеү, ҡунаҡсыллыҡ йолаһын атҡарыу – ҡыҫҡаһы, улар һәр тарафҡа өлгөрөргә тырыша.\nСәйетбаба сәхнәһенә йәнгә йылылыҡ биргән йәшел шаршауҙар тартылған. Ситтәрәк торған ҙур экранда фильмдар күрһәтелә.\n“Әссәләмәғәләйкүм, хәйерле көн, хөрмәтле ауылдаштар! Рух мәккәбеҙ – Сәйетбаба беҙҙе күркәм сараға йыйҙы”, – тип башланды был кисә. Байрам түрендә үҙҙәренең йәшәү рәүеше менән ауылда абруй ҡаҙанған, балаларына өлгөлө тәрбиә биргән өлкән быуын инәйҙәре теҙелеп ултырған. Ауылдың имам-хатибы Флүр Ғималетдин улы Фәхриев аҙан әйтеп, “Фатиха” сүрәһен уҡый. “Бөгөнгө байрам беҙҙе изгелеккә әйҙәһен. Балаларыбыҙға һәм йәштәребеҙгә әхлаҡи тәрбиә биреүгә, халыҡта иманды нығытыуға, туған телде ҡәҙерләүгә, Ватанды һөйөүгә тарта торған илаһи нур булып, яҡшы юл күрһәтһен”, – тип теләк әйтә.\nАлып барыусылар Рәүилә Юлбарисова менән Гәүһәр Байбулдина “өләсәй” тигән һөйкөмлө заттың һәр кем өсөн ғүмер буйы онотолмай торған бер яҡты нур, рухи хазина һандығы, тәүфиҡ һәм мөхәббәт шишмәһе икәнен шиғри телдә тасуирлап, халҡыбыҙҙағы изге образды күҙ алдына баҫтырҙы.\nЗалда өләсәйҙәр байтаҡ ине, арала иң олоһон – туҡһанды ваҡлаған Фәриҙә инәйҙе сәхнәгә саҡырып ултырттылар. Артабан бөтә өләсәйҙәр хөрмәтенә Сәйетбаба йыраусыһы Наил Хызыров йыр башланы, балалар бейене, инәйҙең тормош юлы һүрәтләнде, экранда документаль фотоларҙан төҙөлгән музыкаль фильм күрһәтелде. Ауылдың йәме булып йәшәгән өләсәйҙәренә сәскәләр, бүләктәр күтәреп килгән балалары һәм ейәндәре, һәр тамашаға ҡыуанып, был фәһемле мәлгә һоҡланып ултырҙы. Мөнирә Ғәзизова, Рабиға Йәрмиева, Зөбәйҙә Һөйөндөкова, Мәрмәрә Сабитова һәм башҡа инәйҙәрҙең яҡындары күпте күргән оло быуындың тарихын тыңланы.\nБайрам сәхнәһенә бер-бер артлы ойоштороусылар күтәрелә: Сәйетбаба ауыл биләмәһе ветерандары советы рәйесе Зәкир ағай Ишмырҙин менән Сәйетбаба башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге етәксеһе Рәзим Мәүлетҡолов өсөн был кисә ябай ғына йыйылыш түгел, ул – ауылдың үткәнен, бөгөнгөһөн, киләсәген көҙгөләгеләй сағылдырған тәрән мәғәнәле күренеш. “Өләсәйем доғалары” кисәһе аша ауылдың ҡото ҡайта, тип иҫәпләй уҙамандар. Улар, сәхнә күрке булып ултырған Фәриҙә инәй Ғилмановаға рәхмәт әйтеп, уның сабыр, итәғәтле, изгелекле һәм уңған булмышын һәр кемгә үрнәк итеп ҡуйҙы.\nФәриҙә инәйҙең балалары сәхнә тултырып сығып баҫты. Араларынан Рәзилә Әбйәлилева, тулҡынлана-тулҡынлана, әсәләре хаҡында йылы һүҙ әйтергә ашыҡты:\n– Инәйемдең күргән-кисергәндәре үҙе бер китап яҙырлыҡ. Саҡ мәктәпкә уҡырға төшкән ваҡытында һуғыш сыға, атаһы фронтҡа китә, белем алырға ынтылған ҡыҙ алтынсы класҡа хәтлем гел “бишле” билдәләренә генә уҡый. Ләкин аслыҡ, яланғаслыҡ арҡаһында ул, уҡыуын ҡалдырып, өйҙә инәһенә ярҙам итә. Ун бер-ун ике йәшенән Ҡарауыл тауынан күтәреп утын ташый. Туғандарын аслыҡтан үлтермәҫ өсөн яҙ буйы үлән йыя, серегән бәрәңге сүпләй.\nБеҙ белә-белгәндән инәйебеҙ дин юлында, намаҙлы, доғалы булды. Беҙҙе лә гел Аллаһ юлына әйҙәне, кешене лә шуға өндәй: хаҡ юл – кешесә йәшәү, изгелек ҡылыу, яҡшыны ғына белеү, ти.\nШунан хөрмәтле ҡунаҡтар һүҙ алды: республиканың “Ағинәйҙәр” ойошмаһы етәксеһе Гөлфиә Янбаева, Ғафури районының “Табын” гәзите мөхәррире Гөлдәр Кинйәбаева, район башҡорттары ҡоролтайы етәксеһе Айҙар Рафиҡов, ағинәйҙәр ҡоро етәксеһе Рәмзиә Монасипова, ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы етәксеһе Рәйлә Рахманғолова, райондың Родина-Ватан ауылынан килгән ҡобайырсы Алтынбикә-Фәүзиә Ҡотлогилдина, ауыл мәсетендә ислам дине тарихын өйрәткән Суфия Юлбарисова халыҡҡа үҙ фекерҙәрен еткерҙе.\nСәйетбаба халҡы исеменән өләсәйҙәргә бик күп рәхмәт һүҙҙәре яуҙы был кисәлә.\nЫсынлап та, башҡорт ырыуҙары ҡайһы төбәктә йәшәһә лә, ниндәй һөйләштә һөйләшһә лә, ғаиләлә оло ҡатын-ҡыҙҙы – өләсәйҙәрҙе хөрмәтләй. Туғанлыҡ тамыры, бала саҡ шишмәләренән башланып өлкәнәйгәнсә дауам иткән оло рухи бурыс – өләсәйлек һәр ваҡыт мөһим булып ҡала. “Өләсәй доғалары” – һәр ауылда матур йола булып китерҙәй ҡотло байрам, ҡот ҡайтарыр заң.\nАвтор: Сәрүәр СУРИНА


2 Коринфтағы имандаштар берҙәмлегенә, Ғайса Мәсих аша Аллаға бағышланғандарға, Уның изгеләре булырға саҡырылғандарға һәм һәр ерҙә лә Раббыға – уларҙың һәм беҙҙең Раббыбыҙ Ғайса Мәсихкә мөрәжәғәт итеүселәрҙең бөтөнөһөнә сәләм.\n3 Атабыҙ Алланан һәм Раббы Ғайса Мәсихтән һеҙгә мәрхәмәт һәм именлек булһын!\n5 Шул сәбәпле Ғайса Мәсих аша һеҙ Рух тарафынан бирелгән бөтөн һүҙҙә лә, белемдә лә байынығыҙ.\n6 Шуның менән һеҙҙең арағыҙҙа Мәсих хаҡындағы шаһитлығыбыҙ раҫланды.\n7 Шуға күрә, Раббыбыҙ Ғайса Мәсихтең килеүен көткәндә, бер ниндәй ҙә рухи һәләткә мохтажлығығыҙ ҡалманы.\n8 Раббыбыҙ Ғайса Мәсих килгән көндә ғәйебегеҙ булмаһын өсөн, Алла үҙегеҙҙе һуңғы көнгә тиклем нығытасаҡ.\n9 Ул һеҙҙе Үҙенең Улы Раббыбыҙ Ғайса Мәсих менән һеҙҙең арағыҙҙа аралашыу һәм бәйләнеш булһын тип саҡырған. Алла Үҙ вәғәҙәһенә тоғро.\n11 Мин, имандаштарым, арағыҙҙағы ыҙғыш-талаштар хаҡында Хлоя йортондағыларҙан белдем.\n12 Арағыҙҙағы «Мин – Павелдыҡы», «мин – Аполлостыҡы», «мин – Кифаныҡы», «мин – Мәсихтеке» тип әйткәндәрҙе күҙ уңында тотам.\n13 Мәсих бүлгеләндеме ни? Әллә Павел һеҙҙең хаҡҡа арҡысаҡҡа ҡаҙаҡландымы? Бәлки, һеҙ Павел исеме менән һыуға сумдырылыу йолаһын үткәнһегеҙҙер?\n14 Аллаға шөкөр, мин арағыҙҙан Крисп менән Гайҙан башҡа береһен дә һыуға сумдырманым.\n15 Шуға күрә бер кем дә: «Павел мине үҙ исеме менән сумдырҙы», – тип әйтә алмай.\n16 Хәйер, уларҙан тыш мин Стефан өйөндәгеләр менән был йоланы атҡарҙым, әммә тағы берәйһен сумдырыуымды хәтерләмәйем.\n17 Ғайса Мәсих мине һыуға сумдырырға түгел, ә Һөйөнөслө Хәбәрҙе вәғәзләргә ебәрҙе. Вәғәзләгәндә, Мәсих арҡысағының әһәмиәте юғалмаһын өсөн, зирәк һүҙҙәр ҡулланырға тейеш түгелмен.\n19 Изге Яҙмала әйтелгәнсә:\n21 Алла Үҙенең зирәклеге буйынса билдәләгәнсә, донъя үҙ аҡылы менән Уны танып белә алманы. Шуның өсөн Ул иман тотоусыларҙы ахмаҡлыҡ тип һаналған Һөйөнөслө Хәбәр аша ҡотҡарыуҙы яҡшы эшкә һананы.\n22 Йәһүдтәр мөғжизәләр талап итә, гректар зирәклек эҙләй.\n23 Беҙ иһә арҡысаҡҡа ҡаҙаҡланған Мәсихте вәғәзләйбеҙ, был – йәһүдтәр өсөн мыҫҡыллау, башҡаларға – ахмаҡлыҡ,\n24 әммә Алла тарафынан саҡырып алынғандар өсөн, йәһүдме ул, грек булһынмы, Мәсих – Алла ҡөҙрәте һәм Алла зирәклеге.\n25 Алланың «ахмаҡлығы» кеше аҡылынан өҫтөнөрәк, һәм Алланың «көсһөҙлөгө» кеше көсөнән ҡеүәтлерәк.\n27 Әммә Алла, аҡыллыларҙы һәм көслөләрҙе юҡҡа сығарыр өсөн, донъя самаһы буйынса ахмаҡ һәм көсһөҙ тип һаналғандарҙы һайлап алды.\n28-29 Береһе лә Алла алдында маҡтанмаһын өсөн, донъяла мөһим һаналғандарҙы хур итер өсөн, Ул донъяның әһәмиәтһеҙ тип иҫәпләнгәндәрен һәм кәмһетелгәндәрен һайлап алды.\n30 Әммә һеҙ хәҙер Алла арҡаһында Ғайса Мәсихтәһегеҙ. Ғайса Мәсих – беҙҙең өсөн Алланан килгән зирәклек, Ул беҙҙең хаҡлығыбыҙ, изгелегебеҙ һәм гонаһтарҙан азатлығыбыҙ.\n31 Шулай итеп, Изге Яҙмала әйтелгәнсә: «Маҡтанырға теләүсе Раббы менән маҡтанһын».


15 Февраль 2011, 14:19\nАуылда иттең мул сағы. Гәзит уҡыусыларға унан әҙерләнгән төрлө ризыҡ тәҡдим итәм. Бешереп ҡарағыҙ. Бик тәмле килеп сыға. Көршәк ашыИтте, шаҡмаҡлап турап, майлы табала һуған менән ҡыҙҙырырға ла, көршәккә һалырға. Өҫтөнә кишер, картуф һалып, һыу ҡойоп, мейестә талғын ғына утта бешерергә. Табынға йәшел тәмләткестәр менән бирергә.\nАуылда иттең мул сағы. Гәзит уҡыусыларға унан әҙерләнгән төрлө ризыҡ тәҡдим итәм. Бешереп ҡарағыҙ. Бик тәмле килеп сыға.\nИтте, шаҡмаҡлап турап, майлы табала һуған менән ҡыҙҙырырға ла, көршәккә һалырға. Өҫтөнә кишер, картуф һалып, һыу ҡойоп, мейестә талғын ғына утта бешерергә. Табынға йәшел тәмләткестәр менән бирергә.\nҮткәрелгән итте һуған, кишер менән бергә ҡыҙҙырырға. Бешерелгән дөгө ярмаһы һалып, өҫтөнә соус ҡойорға. Запеканканы бер сәғәткә мейескә ҡуйырға.\nСоус әҙерләү өсөн 0,5 л һөт, 1 аш ҡалағы томат соусы, 100 г майонез, 1 – 2 йомортҡа , 100 г сыр кәрәк.\nӨйрәк итенән манты\nИтте ваҡ ҡына итеп шаҡмаҡлап турайбыҙ. Картуф, һуған турап, борос, тоҙ һалып бутарға.\nМантыға ҡамыр билмән ҡамыры кеүек әҙерләнә. Эслек менән ҡамыр әҙер булғас, мантыларҙы эшләп, бер сәғәткә бешерергә ҡуйырға.\nҡаҙ итенән бәлеш\nЭслек өсөн 1 кг ҡаҙ ите, 1 кг картуф, 250 г аҡ май, ике баш һуған, тоҙ, ҡара борос кәрәк. ҡамыр өсөн 2 йомортҡа, 200 г маргарин, ярты стакан һөт алына.\nҡамырҙы ике өлөшкә бүлеп йәйергә лә, бер өлөшөн табаға һалырға. Уға эслекте һалып, икенсе өлөшө менән ҡапларға. Бәлеште, майлап, уртаса ҡыҙыулыҡтағы мейестә сәғәт ярым бешерергә. Бешергәндә эслеккә аҙ ғына һурпа ҡойорға.\nТауыҡ итенән кәтлит\n500 г тауыҡ ите, 100 г аҡ май, 2 йомортҡа, 500 г көнбағыш майы, 100 г ҡаты сыр, тоҙ һәм тәмләткестәр кәрәк.\nТауыҡ итен ике тапҡыр ит турағыстан үткәргәндән һуң тоҙларға, 1 йомортҡа һытырға, тәмләткестәр һибергә. Һуңынан түңәрәк йәймәләр яһап, һәр береһенең уртаһына ҡырғыстан үткәрелгән сыр менән май ҡушып, кәтлит әүәләргә. Уларҙы туҡылған йомортҡаға манып, ваҡланған аҡ икмәк валсығында тәгәрәткәндән һуң ҡайнап торған майҙа ҡыҙҙырырға.


Боландар иленә сәйәхәт\n7 Сентябрь 2010, 15:46\nТүбәнге Вартаға барып еткәнсе башҡаса мажаралар булманы. Бынан ярты быуат элек Баграс ҡасабаһы эргәһендә Самотлор нефть ятҡылығын асыу арҡаһында барлыҡҡа килгән ҡала беҙҙе һибәләп кенә яуған ямғыры менән ҡаршы алды. Яҙ башынан алып үҙебеҙҙең Башҡортостанда күктән ергә бер тамсы ла һыу төшмәгәнлектән, беҙ бындағы ямғырға ла сикһеҙ шатландыҡ.\nСамотлор нефть ятҡылығын табыусыларға арналған һәйкәлде (Вартала йәшәгән халыҡ уны яратып, беҙҙең Алеша, тип йөрөтә) үтеп, тимер юл вокзалына боролғас, Нефтселәр урамы күренде.\n– Дядя Сибагат, быныһы «мөгөҙлөләр» урамы була инде, – тип ҡуйҙы әлеге телгә бөткән Сергей.\n– Боландар урамы тип яҙып элмәгәндәр ҙә баһа, «ҡара алтын» эҙләүселәр урамы тигән алтаҡта ҡуйғандар. – Мин Сережаның тел төбөн аңламай, ғәжәпләндем.\n– Татарстандың, Башҡортостандың күпме ир-аты Көнбайыш Себерҙә нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙә арҡа буйын сейләндерә, ә бәғзеләренең ҡатындары тегендә башҡалар менән типтерә. Әлбиттә, барлыҡ гүзәл зат та ирҙәренең вахтаға киткәнен генә көтөп торалыр, тип әйтмәйем. Шулай ҙа минең һүҙҙәремдә лә хаҡлыҡ бар бит. Шул сәбәпле әллә күпме ғаиләнең тарҡалғанын беләм. Нисәмә типһә – тимер өҙөрлөк, егет ана шул ғәрлекте күтәрә алмай, үҙ-үҙенә ҡул һала, йә эскегә һабыша. Ғаиләләр тарҡалыу арҡаһында күпме бала етем ҡала...\nИрҙәрҙең, оҙаҡ ваҡытҡа ғаиләләренән айырылып, ҡатмарлы шарттарҙа йәшәүе уларҙың репродуктив әүҙемлегенә лә кире йоғонто яһамай ҡалмай. Был, тәү сиратта, демографик хәлдең насарайыуына килтерә. Ғәрип балаларҙың ишәйеүе лә ошоноң менән бәйле түгелме ни? Һанай китһәң, оло бер проблема был, ағай.\nСергейҙың һөйләгәндәренә ҡолаҡ һалып, уйға ҡалып киләм. Ә бит нисек кенә бәғерҙе телгеләһә лә, егеттең усағының төтөнө тура сыға.\nТыуымдың кәмеүе, үлеүселәр һанының ҡырҡа артыуы, илдә хәйерселәр армияһының ишәйеүе Рәсәйҙең демографик һәм социаль торошона туранан-тура хәүеф менән янай, тип белгестәр әллә ҡасандан бирле саң ҡаға. Уларҙың фекеренсә, әгәр проблеманы кардиналь рәүештә хәл итмәгәндә, 2050 йылға илебеҙ халыҡ иҫәбе буйынса, башҡа дәүләттәр менән сағыштырғанда, ун һигеҙенсе урынға төшәсәк. Йәғни халыҡ һаны 26,1 миллионға кәмейәсәк. Ә быуат аҙағында был күрһәткес буйынса Рәсәй егерме икенсе баҫҡысты биләйәсәк.\nРеспубликабыҙҙағы барлыҡ предприятиелар ҙа тотороҡло эшләһә, уларҙа усҡа йомарлап ҡайтырлыҡ ҡына тиндәр түгел, ә йортоңдоң ишеген ғорурланып асып инерлек хеҙмәт хаҡы түләнһә, йөрөр инеме ни әҙәм балаһы, тыуған яғын ташлап, ғаиләһен ҡалдырып, айҙар буйы ғәзиз балаларын атай наҙынан мәхрүм итеп, ил ҡыҙырып, меңәр саҡрымда ятҡан Себер тарафтарына?\nИртәгәһенә, ҡайтыр юлға сығыр алдынан, ҡала зыяратына барып, ошонда ҡырҡ өс йәшендә генә һуңғы төйәген тапҡан Рәшит ағайымдың ҡәберен күрергә ҡарар иттем. Обь йылғаһы пароходсылығында капитан булып эшләй ине ул. Ниндәйҙер бер ошоғаса сер булып ҡалған сәйер ваҡиғала ҡатнашып, маңлайына бандит пуляһы алыуҙан яҡты донъя менән хушлашҡайны.\nВартала зыярат барлыҡ милләттәр өсөн дә уртаҡ, ҡайҙа урыҫ, ҡайҙа башҡорт, ҡайҙа татар, ҡайҙа башҡа милләт ятҡанын да айырырлыҡ түгел, барыһы ла ҡушылып бөткән. Аллаһы Тәғәлә алдында барыһы ла тигеҙ, тигәндәре ошолор инде, моғайын. ҡәберҙәрҙе барлап йөрөй торғас, күҙем түбәгә менде: ярты Башҡортостан халҡы бында күскән дә баһа! Юҡҡа ғына был яҡтарҙа шундай көләмәс йөрөмәй икән. Йәнәһе, берәүҙән, башҡорттар ҡайһы ҡаланы бер ниндәй ҡан ҡойошһоҙ алған, тип һорайҙар. Түбәнге Вартаны, тип яуаплай теге бәндә.\nҡала ҡан ҡойошһоҙ алынһа ла, Себерҙең ер аҫты байлыҡтарына илткән һуҡмағы Башҡортостан егеттәре һәм ҡыҙҙарының һөйәктәренән дә һалынған, тигән фекергә килдем мин Варта зыяратында йөрөгәндә.\nБашҡортостанға машинаны буш ҡыумаҫ өсөн, ҡайтыр юлға пассажирҙар алыу ниәте менән, ҡаланың тимер юл вокзалына килгәйнем. Ауыҙымды асып та өлгөрмәнем, алдыма күҙҙәренә ҡан һауған ир килеп баҫты.\n– Һин нимә беҙҙең һыныҡҡа ҡул һонаһың, шайтан алғыры! – Туҡтауһыҙ тәмәкеһен сәйнәгән бәндә ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. – Һин беләһеңме ҡайҙа килеп эләккәнеңде, мужик? Хәҙер башыңды йолҡоп алып ҡулыңа тотторһам, машинаңды ла алырға онотоп, Башҡортостанға ҡәҙәр йәйәү йүгерәсәкһең!\nТеҙ быуындарым ҡалтыраһа ла, һиҙҙермәҫкә тырышам.\n– Варта вокзалының алдын һиңә олатайың мираҫ итеп ҡалдырҙымы әллә? Ниңә утҡа бешкәндәй үрһәләнәһең?\nМинән бындай ҡыйыулыҡты көтмәгән теге әҙәм, нимә әйтергә белмәй, аҙға ғына баҙап ҡалды. Мин уның һайын, башты алйотҡа һалып, һөйләнгән булам.\n– Һинең бушҡа боғаҙ йыртыуыңдан кемгә файҙа, туған? Беҙ ҙә бында ат һуғарып йөрөмәйбеҙ, редакция ҡушыуы буйынса, һеҙҙең кеүек «бомбила»лар тураһында материал әҙерләйбеҙ. Әле һинең миңә екергәнеңде ана теге мөйөштән йәшерен камера менән киноға төшөрәләр. Әгәр мәҡәлә геройы булырға теләһәң, әйҙә, сәс төкөрөгөңдө.\nМинең һүҙҙәр әле генә көҙгө әтәс кеүек өҫтөмә менеп килгән егеттең өҫтөнә боҙло һыу һипкән һымаҡ тәьҫир итте. Ул аяҡ осона ласҡылдатҡансы төкөрҙө лә, Варта ҡалаһының барлыҡ журналистарын иң алама һүҙҙәр менән әрләп, ҡырмыҫҡа иләүе кеүек мыжғып торған халыҡ араһына инеп юғалды.\nМин дә, бында артабан ҡалыуҙың ғүмерем өсөн ифрат ҡурҡыныс икәнен аңлап, ҡойроҡто һыртҡа һалыуҙы хуп күрҙем. Күп телемә һалышып торһам, ҡабырғаларымды һанарға ла күп һорамаҫтар, валлаһи.\nБашҡортостанға машина менән ҡайтырға теләк белдергән өс егетте нисек табыуым тураһында айырым һөйләп тормайым, уныһы сер булып ҡалһын әйҙә. Әгәр Себер тарафтарына яңынан барырға насип булһа, кәрәге тейер тағы.\nЯңы юлдаштарымдың икәүһе Башҡортостандыҡы булып сыҡты, Анатолий исемлеһе Силәбе өлкәһенең Златоуст ҡалаһы эргәһендәге бер ауылдан икән. Күптән түгел иллеһен тултырған Толя ағайҙың үҙе уҙған вахтала эштә ваҡытта бөтөн донъяһына ут ҡапҡан. Бер нисә минутта ғүмере буйы бөртөкләп йыйған йорт-ҡаралтыһы янып көлгә әйләнгән дә ҡуйған.\n– Гаражда торған етенсе модель ВАЗ машинаһын, һунар мылтығымды һәм саңғыларымды ғына ҡотҡарып ҡала алғандар, – ти Анатолий. – Әле ғаиләм Златоустағы социаль приютта көн күрә. Мин эшкә киткәндә, урындағы хакимиәт ярҙамы менән элекке өй урынында яңы йортҡа нигеҙ һалып ҡалғайнылар, әле ул ниндәй хәлдәлер инде?\nЙортом янды, тип эшкә бармай ултыра алмаған Толя, тағы киткән Себер гиҙергә. Аҡсаң булмаһа, һин кемгә кәрәк? Етмәһә, еткән ҡыҙы сентябрь башында бәләкәйҙән бергә уйнап үҫкән егетенә кейәүгә сығырға әҙерләнә икән.\n– Ярай әле туғандар, дуҫтар ташламай, төрлө яҡтан ярҙам ҡулы һуҙырға ғына торалар. Аҡса ла йыйып бирҙеләр, кейем-һалымдары менән дә уртаҡлашалар, ҡатын шылтыратҡайны, йорт күтәрешергә лә бөтөн ауыл кешеләре дәррәү килгән. – Анатолий артта ултырһа ла, көҙгө аша күреп киләм, йөрәге һыҙлай ирҙең, ҡырлас танауы буйлап ҡуйы ерән мыйығына һаран ғына күҙ йәштәре субырлай.\nЮлдаштарымдың ҡалған икәүһе – Салауат ҡалаһында донъя көткән Сергей һәм Мәләүез егете Рәил дә, хеҙмәттәштәренең ҡайғыһын үҙҙәренеке кеүек ҡабул итеп, Златоуста төшөп ҡалып, Толяға бер-ике көн йорт һалыуҙа булышып ҡайтырға ҡарар итте.\nТүбәнге Вартаға Ишембайҙан барған егеттәр кеүек, былар үтә дыуамаллыҡ күрһәтмәне. Тегеләргә ҡарағанда йәштәре лә оло булғанғамы, әллә юлға ҡуҙғалыр алдынан үҙем дә пассажирҙарҙың машинала барғанда үҙҙәрен нисек тоторға кәрәклеге тураһында тотош лекция уҡығанғамы, үтә ипле ҡыландылар. Араҡы түгел, һыра ла йотманылар. Ашарға ла, хәжәттәрен үтәргә лә рөхсәт һорап ҡына туҡтаттылар. Төмәнде үтеп, ҡурғанға боролғас, костюм кеҫәһенә машина йөрөтөргә хоҡуғы барлығын белдергән документтарын һалып алған Сергей руль артына үҙе ултырҙы.\n– Ныҡ йонсоғанһың, ике-өс сәғәт булһа ла серем итеп ал, – тине ул хәстәрлекле тауыш менән. – Төндә барыбер ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре булмай ул.\nКүҙем шәмәреп килеп, ысынлап та, арығайным. Машинаның ҡуҙғалып киткәнен дә шәйләмәй, йоҡоға талғанмын. Уянып киткәндә, беҙҙе ҡыуып, ҡояш сығып килә ине инде, күк салт аяҙ. Аҡ боландар иле күптән артта ҡалған. Алда Силәбе, тағы ла алыҫтараҡ, ана, теге яғында, йәй буйы аяуһыҙ ҡояш ҡыҙҙырыуынан ваҡытынан алда көйгәнгә, һары, артабан һорғолт-көрән төҫтәге, ә алыҫлашҡан һайын күкһелләнгән артылыштар, ҡатлау-ҡатлау тауҙар артында, тыуған Башҡортостаным көтә мине. Ашығырға кәрәк.\n(Аҙағы. Башы 19-сы һанда).\nИшембай – Төмән – Түбәнге Варта – Ишембай.


Буранлы ҡыш | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n22 февраля 2019 — 19:05 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликаның көньяҡ райондарында йәшәүселәр беҙгә күҙ асҡыһыҙ буран сығыуы тураһында хәбәр итә. Был кадрҙар Көйөргәҙе районында төшөрөлгән. Ермолаево ауылы янында машиналар хәрәкәте туҡтаған, юл юҡ тип хәбәр итә шаһиттар. Республика биләмәһендә көслө ел хәүефе бөгөн дә һаҡлана. Юлдарға көрт һалыуы ихтимал. Ял көндәрендә лә ҡар яуасаҡ, тип иҫкәртә синоптиктар.


Уй-моңһоҙ йәшәү – йәшәү түгел\n7 Апрель 2020, 21:21\nДонъя булғас, булыр шатлығы ла,Ҡайғыһы ла торор атлығып...Кәтибә Кинйәбулатова.\nАта-әсә фиғеле, балаға мөнәсәбәт йәки сабый ҡәҙере, уны лайыҡлы кеше итеп тәрбиәләү, үҫтереү мәсьәләләре тураһында элеккесә фекерләп, күнегелгәнсә яҙыу йәки һөйләү хәҙерге заманда мөмкин түгелдер. Тирә-яҡ мөхиттең йоғонтоһо шулай көслөмө, әллә ата-бабанан бирелә килгән яҡты ғәҙәттәр онотоламы, ата-әсәнең балаһына мөғәмәләһендә һәм балаларҙың үҙҙәренә ғүмер биргән кешеләргә ҡарашында һиҙелерлек үҙгәрештәргә шаһитбыҙ. Һәм аҙ ғына булһа ла уйлай белгәндәрҙе был хәл хафаға һалалыр.\nГенетик яралғылары берҙәй үк булыуға ҡарамаҫтан, сабый әсәһе йәки атаһының клоны булып тыумай. Йән менән бергә тәбиғәт һәр кемгә үҙ килеш-килбәтен, холоҡ-фиғелен бирә. Һәләте лә, булдыҡһыҙлығы ла һәр кешенең – тик үҙенеке. «Бала тыуһын ине, атаһы юлын ҡыуһын ине», – тигән хаҡ теләктәрҙе ҡабат-ҡабат тәҡрарлаһаҡ та, үҙгәрә тороусы тормош, матди һәм рухи донъялағы кеше аңына йоғонто яһаусы шарттар балаларыбыҙҙы үҙ юлына тарта, башҡасараҡ холоҡло кеше итеп үҫтерә.\nЭлек, коммунистик хакимлыҡ йылдарында, әҙәби әҫәрҙәрҙә, матбуғатта балалар, башлыса, бәхетле яҙмышлы, тормош юлында фәҡәт аяҙ офоҡтарҙы ғына күргән өҫтөнлөклө социаль төркөм тип һүрәтләнә килде. «Бөтөн яҡшы нәмә – балаларға!» – был доктрина хәҙерге либераль-демократтарҙа мыҫҡыллы йылмайыу уятыуы ихтимал. Әммә ул ил хакимиәтенең етди эш-ғәмәлдәре менән нығытыла торғайны, балалар тураһындағы хәстәрлек оҙайлы, һәр йәһәттән ҡаралған программа рәүешен алғайны. Мин инде инҡилаптан һуң һәм яңы хакимлыҡтың етемдәргә ризыҡ, баш терәр урын, тәрбиә, белем биреүҙе тәүге бурыстарҙың береһе тип һанағанын иҫкә алып тормайым. Был – тарих сәхифәләренә ингән хәҡиҡәт. Үҙем дә, хәләлем дә, атайҙарыбыҙ яуҙа башын һалғас, әсәйҙәребеҙгә арҡаланып, хәстәрлекле дәүләтебеҙ барлығын даими тойоп үҫтек, уҡыныҡ, донъя ҡорғас, нығындыҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЫСЫН ГЕРОЙ МЕНӘН ОСРАШЫУ - 2022 - Мәҡәләләр\nЫСЫН ГЕРОЙ МЕНӘН ОСРАШЫУ\nОшо көндәрҙә М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында легендар осоусы-штурмлаусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевҡа арналған "Герой йондоҙо" спектакленең премьераһы булды. Ул Фәрит Әхмәҙиев пьесаһы буйынса ҡуйылған, авторҙашы һәм ҡуйыусы режиссер Башҡортостандың халыҡ артисы Ольга Мусина. Ҡуйыусы рәссамы Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Юлиә Ғиләжева, видеоинсталляция авторы - Эльвира Теүәлева. Муса Гәрәев ролен йәш актер Әбйәлил Үтәбаев башҡара, ә уның тормош иптәше Галя Мигунова ролендә Юлия Абрарова уйнай. Яңы спектакль тураһында уны ижад иткән кешеләрҙең, тамашасыларҙың фекерҙәрен һораштыҡ.\nФәрит Әхмәҙиев, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре, пьеса авторы: Муса Гәрәев тураһында пьеса яҙыу идеяһы биш йыл элек үк барлыҡҡа килгәйне һәм мин уны яҙып, электрон вариантта сыҡҡан китабыма ла индергәйнем. Быйыл геройҙың юбилейы айҡанлы уны М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры бик тығыҙ ваҡыт эсендә сәхнәләштерҙе, ниһайәт. Бында авторҙашым Ольга Мусинаның хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Мин бик күп мәғлүмәтте бөртөкләп йыйып төҙөгән биографик проектты йәнләндереп, сәхнә әҫәре талаптарына яраҡлаштырып, дөрөҫ ослап ҡуйырға ярҙам итте ул. Театрҙың ижади коллективының эше менән бик ҡәнәғәт ҡалдым, һәм бер мин генә шулай уйламайымдыр, тамашасының да бик йылы ҡабул итеүен тойҙом. Евгений Муса улы ла ауыр һуғыш йылдарын иңгә-иң терәшеп бергә үткән ата-әсәһе тураһындағы спектаклдең күңеленә ятыуы хаҡында белдерҙе.\nХалыҡтың был пьесаны шулай йылы ҡабул итеүенең сәбәбе шунда: Муса Гәрәев ысынлап та милләттең йөҙө ул. Бөгөн беҙҙең художестволы әҙәбиәттә лә, шиғриәттә лә, драматургияла ла шундай бөйөк шәхестәрҙе сағылдырыу, улар тураһында ижад итеү һәм халыҡҡа өлгө булырҙай образдар тыуҙырыу бик кәрәк. Сөнки һуңғы осорҙа күп әҙиптәр милли холҡо булмаған "бәләкәй кеше"не һүрәтләү менән мауыға. Ә бөгөн беҙҙең халыҡты яҡшы яҡтан күрһәткән персонаждар тыуҙырыу мөһим. Сәхнәлә башҡорт гел эсергә лә үҙ-үҙенә ҡул һалырға тейешме ни? Батырлыҡҡа, изгелеккә, ысын саф хистәргә, илһөйәрлеккә, кешеләрҙең бер-береһенә ҡарата яҡшы мөнәсәбәт күрһәтеүенә урын ҡалмағанмы ни хәҙер? Рус телендә ҡуйылған "Герой йондоҙо" спектакле халҡыбыҙ күңеле ошоларға һыуһаған булыуын сағылдырҙы һәм "бысраҡ күп булған һайын кеше нығыраҡ ҡыҙыҡһына" тигән ҡараштың төптө дөрөҫ булмауын раҫланы. Муса Гәрәев кеүек ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Волга буйы округында бүтән юҡ, тип ғорурланды илештәр был спектаклдең премьераһында.\nӘбйәлил Үтәбаев, актер: Был минең тәүге төп ролем һәм бөйөк башҡорт шәхесен һынландырыу бик яуаплы эш булды. Әле Муса Гәрәевты үҙ күҙҙәре менән күреп белгән, уның менән аралашҡан өлкән быуын вәкилдәре арабыҙҙа бар һәм уларҙы ышандырырлыҡ итеп уйнау кәрәк ине. Минең өсөн иң ауыры - һуғыш осорондағы мөхитте дөрөҫ сағылдырыу булды, сөнки мин, шөкөр, һуғыш күрмәгән быуын кешеһе. Яугирҙарҙың хис-тойғоларын етерлек кимәлдә тойоп белеү өсөн бик күп фильмдар, шул осорҙағы документаль хроника яҙмаларын ҡараным. Бигерәк тә осоусының "Штурмовиктар һөжүмгә бара" автобиографик китабы геройымдың характерын, булмышын аңларға ярҙам итте. Шул мөхиткә инеп киткәс, тулҡынланыу икенсе планға күсте. Аяҙ күк аҫтында тыуған быуын кешеһе өсөн ул замандағы кисерештәр ныҡ яҡын түгел, шуға күрә бындай темаларҙы яңынан күтәреп сығыу, асыҡлау, халыҡҡа күрһәтеү бик кәрәк һәм бигерәк тә илһөйәрлек тәрбиәләү йәһәтенән мөһим булыуын аңланым. "Герой йондоҙо" спектаклен айырыуса балаларға күрһәтергә кәрәк тип иҫәпләйем. Сөнки был спектаклдә һуғыш ҡына түгел, унда беренсе мөхәббәт, дуҫлыҡ, илһөйәрлек, юғалтыуҙар һәм тормош һынауҙарына бирешмәй йәшәүҙе, күңел күтәренкелеге һаҡлауҙы дауам итеү кеүек мөһим темалар сағылыш таба. Ул быуын кешеләре тормоштоң ҡәҙерен белгән, тиҙерәк йәшәргә ашыҡҡан.\nГөлназ Әхмәҙиева, тамашасы: Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғанда Муса Ғайса улына ни бары 22 генә йәш була, шул арала ул ике тапҡыр юғары наградаға лайыҡ булған, был бит иҫ киткес хәл. Тағы ла геройҙың утлы һуғыш яланынан бер тапҡыр ҙа ҡаты яраланмай имен-һау сыға алыуы ғәжәпләндерҙе. Уның шәхесенә совет заманында тейешле хөрмәт күрһәтелгән дә булған, ләкин һуңғы йылдарҙа онотоп китеүебеҙҙән шундай һығымта яһарға кәрәк: илебеҙ батырҙарын тере сағында белергә, улар мәңгелеккә күскәс тә киләсәк быуындар хәтерендә һаҡлап ҡалыу өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ.\nӘйткәндәй, май байрамдарында күрһәтелгән спектаклде ҡарарға күп йәштәр килгәйне. Ҡайһы бер осраҡтарҙағы кеүек, театрҙа ирекһеҙҙең көнөнән ултырабыҙ, тигәндәй ҡыланыусылар һис булманы араларында, шул тиклем йотлоғоп ҡаранылар. Тимәк, был спектаклде мотлаҡ бөтә ғаилә менән килеп ҡарарға кәрәк. Педагогиканың төп принциптарының береһе - үҙ үрнәгеңдә, сағыу шәхестәр өлгөһөндә тәрбиәләү. Тормошта ниндәйҙер уңышҡа өлгәшкән, матур кешелек сифаттарына эйә шәхестәрҙе күрһәтеп тәрбиәләү иң һөҙөмтәле ысулдарҙың береһе икәнен беләбеҙ. Бына был спектакль нәҡ шул талапҡа яуап бирә, киләсәгебеҙҙе үҙ башҡорттарыбыҙ өлгөһөндә тәрбиәләү бик мөһим. Юғиһә, һуңғы ваҡытта сит ил киноларын, әкиәттәрен ҡарап, сит геройҙар менән артыҡ мауығып китте балаларыбыҙ. Бының беҙҙе дөрөҫ яҡҡа йүнәлтмәүе лә асыҡ күренде бит инде. Уның урынын үҙебеҙҙең матур йолалар, образдар, шәхестәребеҙ алырға тейеш. Ә бит беҙҙең әле сәхнәгә күтәрә, ҙур экрандарҙан күрһәтә торған арҙаҡлыларыбыҙ бик күп.\nСпектаклдең ҡуйылышына килгәндә инде, театрҙың күптәнге тоғро тамашасыһы булһам да, был юлы мине тағы ла аптырата, һоҡландыра алдылар. Күңелде тетрәндерерлек спектакль булды "Герой йондоҙо". Сәхнә биҙәлеше ябай ғына булһа ла һауалағы алыштарҙы сағылдырыу өсөн бик матур алым таба алғандар, актерҙар мөкиббән китеп уйнаны. Муса Гәрев ролен йәш актер Әбйәлил Үтәбаев башҡарҙы һәм ул бөтәһенең дә күңелен яғымлылығы менән арбаны. Ҡайһы саҡта ҡыйыуһыҙ ғына итеп йылмайып ҡуя ул, шул саҡта нишләп ул батырлыҡ һыҙаттарын күрһәтмәй, күкрәген киреп баһадирҙарса дөп-дөп баҫып атлап йөрөмәй икән, тип тә уйлайһың. Тик герой тормошта шундай баҫалҡы, итәғәтле, ябай кеше булған, тиҙәр, һәм был башҡорттарға хас һыҙаттар бит! Муса Гәрәевты халыҡсан итеп кәүҙәләндерҙе театр һәм баш ҡала тамашасыһы уны ихлас ҡабул итте.\nЯҙылған: 13.05.22 | Ҡаралған: 73


Хәбәрҙәр: Марин Ле Пен: “Легаль булмаған мигранттарҙың балаларына бушлай белем биреүҙе туҡтатырға кәрәк.”\nМарин Ле Пен: “Легаль булмаған мигранттарҙың балаларына бушлай белем биреүҙе туҡтатырға кәрәк.”\nФранцияла урта белем биреү элеккесә бушлай булырға тейеш, әммә…легаль булмаған мигрант балалары өсөн түгел – үтә уң Милли фронт башлығы Марин Ле Пен шул хаҡта белдерҙе. Президент креслоһына дәғүә итеүсе Ле Пен, белем өсөн түләргә кәрәк, тип иҫәпләй.\nСәйәсмән, айырым алғанда, былай тип белдерҙе:\n“Минеңсә, ата-әсәһенең документтары булмаған балаларға бушлай һәм мотлаҡи белем биреү – мигранттарҙы тартып тороусы саң һурҙырғыс. Быға сик ҡуйырға кәрәк, дәүләт хеҙмәттәре һәм социаль страховкалар менән тәьмин итерҙән алда беҙҙең илдә эшләргә йыйынған сит ил кешеләре бер аҙ көтөргә тейеш.”\nЛе Пен тәҡдиме бәхәстәр тыуҙырҙы. Мәғариф министры Наджат Валло-Бельҡасем “Твиттер”ҙағы битенә былай тип яҙып ҡуйған:\n“Сит ил балаларына белем биреүҙе туҡтатырға ? Марин Ле Пен Француз Республикаһының намыҫына тап төшөрә.”\nМинистр шуны һыҙыҡ өҫтөнә алды: Ле Пен республика ҡиммәттәре хаҡында хәбәрҙар түгел күрәһең. Францияла Ферри законы бар. Ул XIX быуат аҙағында ҡабул ителгән һәм ғәмәлдән сығарылмаған. Закон, легаль булмаған ата-әсәләрҙең балаларын да индереп, бөтә балаларға ла мотлаҡи һәм бушлай белем биреүҙе күҙ уңында тота.


Башҡорт сәхнәһендә “Нәркәс” трагедияһы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡорт сәхнәһендә “Нәркәс” трагедияһы\n14 февраля 2017 — 16:34 ГТРК «Башкортостан»\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында премьера. Республиканың төп ижади коллективы Илшат Йомағоловтың “Нәркәс” трагедияһын сәхнәләштерә. Милли трагедия һәм милли рух. Артист Илшат Йомағолов авторлығындағы был спектаклгә уҙған быуатта уҡ ошондай баһа бирәләр. Бер яҙмыш аша тотош халыҡтың булмышын һүрәтләгән драманы хәҙер дүртенсе быуын актерҙар башҡара. Төп ролде башҡарыусы актриса Гөлнара Ҡаҙаҡбаева өсөн был сәхнә образы үҙенсәлекле һынауға әйләнгән. Сөнки төрлө йылдарҙа Нәркәс ролен Гөлли Мөбәрәкова, Рәмзиә Хисамова башҡарған. Милли театр өсөн “Нәркәс” “Ромео һәм Джульетта” спектакленә тиң. Шуға ла режиссер артистар алдында етди бурыс ҡуя. Мөхәббәт ҡиссаһындағы тағы ла бер төп роль – Тимерханды актерҙар Артур Кәбиров һәм Руслан Хайсаров алмашлап уйнай. Нәркәс трагедияһы башҡорт сәхнәһенә хәҙер дүртенсегә сыға. 1967-се йылда ҡуйылған спектакль ул ваҡытта мәҙәни революцияға тиң булған. Режиссер Лек Вәлиевтың эшенә тамашасылар үҙ баһаһын шунда уҡ бирә. Академтеатр премьеранан һуң барлыҡ спектаклдәрҙе репертуарҙан алып, ун бер көн дауамында тик ошо спектаклде генә ҡуйырға мәжбүр була. Бының сәбәбе бер һәм ябай — тамашасылар талабы.Был декорациялар һәм был кейемдәр – уларҙың барыһы ла 2001-се йылғы макеттар буйынса эшләнгән. Нәркәс трагедияһының премьераһын тамашасылар 17, 18 февралдә күрә ала.\nЗемля Санниковой - 28.01.20 В Уфе состоялся финал Международного конкурса "Мы читаем Мажита Гафури-2019"