Башҡортостанда V Төбәк-ара мөнәжәт әйтеүселәр бәйгеһе уҙғарыла // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда V Төбәк-ара мөнәжәт әйтеүселәр бәйгеһе уҙғарыла\n12:07, 5 сентября 2017 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 5 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостанда V Төбәк-ара мөнәжәт әйтеүселәр бәйгеһе уҙғарыла. Конкурс 20 сентябрҙә Сибайҙа Балалар ижады үҙәгендә була (Чайковский урамы, 1).\nТөбәк-ара мөнәжәт әйтеүселәр бәйгеһендә өс номинация ҡаралған:\n— мөнәжәт әйтеү,\n— нәсихәт башҡарыу,\n— Мәүлит Ямалетдиновтың шиғри юлдарға һалынған Ҡөрьән сүрәләрен башҡарыу.\nҺәр ҡатнашыусы төрлө характерҙағы ике йәки өс әҫәр башҡара. Конкурс ике йәш категорияһында (17 йәшкә тиклем, 18 йәштән өлкәндәр) яңғыҙ башҡарыусылар һәм коллективтар араһында үтә. Бәйге йомғаҡтары буйынса еңеүселәргә бер Гран-при һәм һәр йәш категорияһы буйынса һәр номинацияла 1-се, 2-се, 3-сө урындар бирелә. Ҡатнашыусыларҙың сығыштарын компетентлы жюри баһалай, уның составына Башҡортостандың билдәле сәсәндәре, мәҙәниәт һәм мәғариф эшмәкәрҙәре инә.\nҒаризалар 15 сентябргә ҡәҙәр Сибай ҡалаһы, Горняков проспекты, 14 адресы буйынса ҡабул ителә. Сибай сәнғәт колледжы, Мәүлитова Регина Шамил ҡыҙы, телефон һәм факс: 8(347-75) 2-46-32; 8-937-312-17-21, электрон адрес: regstar88@mail.ru.\nКонкурсты ойоштороусылар: Республика халыҡ ижады үҙәге булышлығында Сибай ҡалаһы хакимиәте, Сибай сәнғәт колледжының «Урал батыр» сәсәндәр мәктәбе, Сибайҙың Ағинәйҙәр ҡоро, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы.\nБәйгенең маҡсаттары һәм бурыстары:\n— башҡорт милли мәҙәниәтенең һирәк башҡарылған жанрын һаҡлап ҡалыу;\n— иң яҡшы мөнәжәт, нәсихәт, Мәүлит Ямалетдиновтың Ҡөрьән сүрәләренә шиғри аңлатмаларын башҡарыусыларҙы асыҡлау;\n— мөнәжәттәр башҡарыуға һәм уны тергеҙеүгә йәмәғәт ойошмаларының иғтибарын йәлеп итеү;\n— тере мираҫ миҫалында йәштәрҙә эстетик зауыҡ һәм илһөйәрлек тәрбиәләү.\nТеги: халыҡ ижады,конкурстар


Башҡортостандың идара итеүсе компаниялары етәкселәре һөнәри яраҡлылыҡҡа имтихан тапшырасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың идара итеүсе компаниялары етәкселәре һөнәри яраҡлылыҡҡа имтихан тапшырасаҡ\n15:47, 21 ноября 2014 Иҡтисад\nЛицензиялауға дәғүә итеүсе идара итеүсе компаниялар етәкселәре өсөн лицензия комиссиялары булдырыу һәм имтихандар графигы төҙөү 1 декабргә тиклем тамамланырға тейеш. Бының хаҡта РФ төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалығы министры Михаил Мень Рәсәйҙең дәүләт торлаҡ инспекторҙары менән кәңәшмәлә белдерҙе.\nМарт уртаһына тиклем бөтә идара итеүсе компаниялар башлыҡтары һөнәри яраҡлылыҡҡа имтихан тапшырырға тейеш буласаҡ. Әммә торлаҡ ҡануниәтен белеүгә квалификация имтиханын иң тәүҙә дәүләт торлаҡ инспекторҙары тапшырасаҡ – улар өсөн ул Мәскәүҙә 21 ноябрҙә үтә. Был имтихан идара итеүсе компанияларҙы лицензиялау буйынса кампанияның башланғысы буласаҡ.\nИке сәғәт дауамында дәүләт торлаҡ инспекторҙарына 100 һорауға яуап бирергә кәрәк. Артабан һәр имтиханды тапшырыусы менән Рәсәй төҙөлөш министры урынбаҫары, баш дәүләт торлаҡ инспекторы Андрей Чибис әңгәмә үткәрәсәк. Төбәк торлаҡ инспекторҙарына граждандарға капиталь ремонттан һуң йорттарҙы ҡабул итергә һәм, 2015 йылдың 1 майына тулыһынса тамамланырға тейеш, идара итеүсе компанияларға лицензиялауҙа ҡатнашырға ярҙам итергә кәрәк буласаҡ.\n— 1 апрелгә тиклем бөтә идара итеүсе компаниялар лицензия алыуға заявка бирергә тейеш, юғиһә уларҙың йорттары менән идара итеү муниципалитеттар тарафынан һатыуға ҡуйыласаҡ, —тип билдәләне Михаил Мень.\nИдара итеүсе компанияларҙы лицензиялау тураһындағы федераль законға 2014 йылдың илендә ҡул ҡуйылған. Хәҙер күп фатирлы йорттар менән идара итеү баҙарында лицензиялары булған идара итеүсе компаниялар, ә етәксеһе квалификация аттестатына эйә булғандары ғына ҡатнашырға хоҡуҡлы.\nТеги: идара итеүсе компанияларҙы лицензиялау,торлаҡ-коммуналь хужалығы


Оптималләштереү: эште еңелләштереүме, әллә ауырлаштырыумы? » "Урал" гәзите\nОптималләштереү: эште еңелләштереүме, әллә ауырлаштырыумы?\nРеволюция, коллективизация, приватизация… Йәшәйешебеҙҙең ниндәйҙер бер осорон сағылдырған ошондайыраҡ һүҙҙәргә бѳгѳн оптимизация тигән һүҙ ҙә килеп ҡушылды. Ә бит уйлап ҡараһаң, ниндәйҙер үҫеште, алға китеште, етештереүсәнлекте һынландырған был һүҙ мәғариф ѳлкәһенә, һәр хәлдә балаларға белем һәм тәрбиә биреүгә, бер ниндәй ҙә ҡыҫылышы юҡ һымаҡ. Әлбиттә, һүҙ юғары технологиялар индерелгән ҙур ҡалаларҙағы алға киткән мәктәптәр тураһында түгел, ә районыбыҙҙың бер-береһенән алыҫ урынлашҡан ябай ауыл мәктәптәре тураһында. Ә бит ҡулайлаштырыу проблемаһы бер бѳгѳн түгел, ә мәктәптәрҙе һәр бала иҫәбенә финанслауҙан башланды.\nОҙаҡ йылдар мәктәптә эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан бер тәжрибәле уҡытыусының һүҙҙәренә ҡарағанда, был ысулды уйлап тапҡан кеше, ысынлап та, бик ҡаты бәғерле булғандыр. Бәлки, ул беҙҙең ауыл мәктәптәрен күҙ алдына ла килтермәгән кешелер? Ғәҙәттә, ниндәйҙер реформа алдынан референдум үткәреү ҡаралған. Ни ѳсѳн балаларға ҡағылған реформалар референдумһыҙ үтеп китергә тейеш әле? Бының менән кешелек үҙ-үҙенә ҡаршы килә түгелме? Тәүге планда - балалар, иң яҡшыһы - балаларға, тигән һүҙҙәр буш булып сыға түгелме? Балаларға киткән сығымдарҙы ҡыҫҡартып ҡына алға китеп буламы икән.\nБаланы атай-әсәй йортонан айырып ситтә уҡытыуҙың кире яҡтарын һәр кем аңлай, сѳнки атай-әсәй, олатай-ѳләсәй наҙын тойоп үҫкәндәр генә ысын кеше булып үҫә. Хәҙер мәктәп-интернаттарҙа, балалар йорттарында баланы эшкә ҡушыу ҙа енәйәт һанала. Тормошҡа яраҡлашмаған ҡаты бәғерле кешеләрҙең йәмғиәтебеҙгә ниндәйҙер файҙа килтереүе икеле. Беҙ әле үк эшсе ҡулдар етешмәүгә зарланабыҙ түгелме?\nОптималләштереүҙе демогра-фик хәлде еңеләйтеүҙең бер ысулы микән тип тә уйлап ҡуяһың. Уҡыусылар һаны күберәк булһын ѳсѳн ауылдарҙа ла, ҡалала ла күпләп бала табырға тейешле булып сығалар инде. Бәлки, иң беренсе сиратта, эшһеҙлек проблемаһын хәл итергә кәрәктер? Һәр ауылда тиерлек сәскә атҡан эскелек афәте менән халыҡ һанының артыуы ла икеле. Балаларға булған бѳгѳнгѳ мѳнәсәбәт менән киләсәгебеҙҙе күҙаллау аяныс.\nМәктәп директорҙары һәм уҡытыусылары ошо турала нимә уйлай һуң? Һүҙ - уларға.\nӘнисә АҪЫЛҒУЖИНА, 1-се Инйәр мәктәбенең юғары категориялы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.\n- Мәғарифтағы барған оптималләштереү башҡорт теленә генә ҡағылды кеүек, башҡорт теле уҡытыусыларының эшһеҙ ҡалыуына, ауыл ерендәге башҡорт мәктәптәре ябылыуға, ғѳмүмән, Башҡортостан мәғариф системаһының, уҡыу-уҡытыу эшенең бер баҫҡысҡа түбән тѳшѳүенә килтерҙе, тип уйлайым.\nМәғариф - ул халыҡ тормошонда иң мѳһим тармаҡ. Иң изге тармаҡ, тиер инем, сѳнки ауылың да, ҡалаң да, республикаң да, дәүләт тә, мәктәп тә мәғарифтан башлана. Һуңғы йылдарҙа мәғарифта барған реформаларҙың, тәжрибәләрҙең күбеһе данлыҡлы мәғариф системаһынан баш тартып, һуҡыр рәүештә кѳнбайышҡа эйәреү һѳҙѳмтәһендә атай-бабайҙарыбыҙҙың матур традицияларынан баш тартыу, уларҙы юғалтыу. Милли тѳбәк компонентын белем биреү стандартынан алып ташлау - телһеҙ, милли рухһыҙ киләсәк тәрбиәләнәсәгенә килтереүе кѳн кеүек асыҡ. Мәҫәлән, һуңғы йылдарҙа мәғариф ѳлкәһендә индерелгән БДИ-ның ыңғай яғы: балаларға юғары уҡыу йорттарына инеү еңелләште. Әммә бының кире яғы ла бар: уҡыусылар тик БДИ-ға әҙерләнеп, бѳтѳнләй башҡа предметтарға ҡул һелтәп ҡарай. Мәҫәлән, башҡорт теленән дәүләт имтиханын бирергә кәрәкмәй һ.б., тип, нәфис әҙәбиәтте бѳтѳнләй уҡымайҙар, шуға ла уларҙың телмәре лә, уйлау һәләте лә насар үҫешә башланы, дәрестәргә лә ҡул һелтәп ҡарау кеүек кире күренештәр артты. Милли әҙәбиәтте уҡымағас, балалар халҡыбыҙҙың традициялары, халыҡ ижадының матур ѳлгѳләре, тарихыбыҙ менән таныш түгел.\nХәҙер мәғариф системаһында оптималләштереү процесы бара: мәктәптәр ябыла, уҡытыусылар ҡыҫҡартыла, эшһеҙ ҡала. Кемдәр бит әле - башҡорт теле уҡытыусылары! Туған телен, халҡының ғѳрѳф-ғәҙәттәрен, тарихын, тел, милләт, ил яҙмышы кеүек мѳһим мәсьәләләр уның шәхесенә, ижади эшләй алыуына туранан-тура бәйләнгәнлектән, башҡорт теле уҡытыусылары алдан күреүсе, юл ярыусы, әйҙәүсе шәхестәр. Тимәк, башҡорт халҡының юл ярыусы, әйҙәүсе шәхестәрен эшһеҙ ҡалдырыу. Мәғариф министрлығында милләтебеҙҙең йѳҙѳк ҡашы булған бер етәксене эштән ҡыҫҡартыу - башҡорт телен бѳтѳрѳүгә килтергән бер аҙым, был кирегә тәгәрәү бит - башҡорт телен туған тел, дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙа ѳлгәшелгәндәрҙән ҡолаҡ ҡағып, яңынан туҡһанынсы йылдар кимәленә тәгәрәү күҙ алдына баҫа лаһа. Иң аптыратҡаны шул: быйылғы уҡыу йылында индерелә башлаған «Дини мәҙәниәттәр һәм донъяуи этика нигеҙҙәре» дәресе туған тел дәрестәре иҫәбенә уҡытыла. Йәғни, федераль компонент милли-тѳбәк компоненты иҫәбенә уҡытыласаҡ. Ни ѳсѳн был предмет башҡорт теле иҫәбенә уҡытылырға тейеш? Был бит башҡорт телен уҡытмау ѳсѳн бер сәбәп кенә ләһә…\nОшо ерҙә мин йәмәғәт эшмәкәре, ғалим Фәнзил Фәйзуллиндың: «Үҙ ереңдә, үҙ илеңдә, үҙ тыуған ереңдә үҙ туған телеңде, үҙ тарихыңды ѳйрәнә алмау - трагедия», тигән һүҙҙәрен әрнеү менән ҡабатлайым.\nЭйе, ҡайҙа башҡорт телен яратмайҙар, шунда уны уҡытмау ѳсѳн сәбәп табалар икәне билдәле. Ә ниңә беҙ кемдәндер һорарға тейешбеҙ».\nДүрт быуатлыҡ тарихлы «Урал батыр» эпослы, шанлы тарихлы ғорур халыҡ үҙ ерендә Рәсәй гражданины шәхесен тәрбиәләп, үҙ дәүләтендә дәүләт телен, үҙ балаһына туған телен уҡыта алмаһа, нисек рухи тәрбиә бирә, ниндәй илһѳйәр шәхес үҫтерә алыр һуң?\nДанлы тарихлы, теле менән ғорурлана алырлыҡ халыҡтың үҙ ерендә еренә, теленә, мәҙәниәтенә булған хоҡуғын яҡлай алырына, рухи кѳсѳнә ышанғы килә.\nЗ. СѲЛӘЙМӘНОВА әҙерләне.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺӨНӘРИ ХӘҮЕФТӘН ДӘ ИҪКӘРТӘБЕҘ - 2016 - Мәҡәләләр\nҺӨНӘРИ ХӘҮЕФТӘН ДӘ ИҪКӘРТӘБЕҘ\nСоциаль страховка бөгөн дәүләттең социаль сәйәсәтен тормошҡа ашырыу сараларының береһе булып тора. Рәсәй Федерацияһы Социаль страховка фондының Башҡортостан Республикаһы буйынса төбәк бүлексәһе тарафынан ул ниндәй йүнәлештәр буйынса үтәлә һәм ниндәй эштәрҙә сағыла икән? Тәү сиратта ошо һорауға яуап табыу маҡсатынан дәүләт учреждениеһы идарасыһы Марат ЛАТИПОВҡа мөрәжәғәт иттек.\n- Әлеге ваҡытта төбәк бүлексәһе бер нисә йүнәлеш буйынса эшләй: ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ һәм әсәлек менән бәйле мотлаҡ социаль страховкалау, - тип башланы һүҙен Марат Мөъмин улы. - Был төр страховкалау буйынса эшкә рәсми урынлашыусы һәм страховкаланыусы булып иҫәпләнгән граждандарға ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса түләүҙәр - больничныйҙар, йөклөлөк һәм бала табыу менән бәйле пособие - декрет аҡсалары, йөклөлөктөң иртә срогында ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһына иҫәпкә торған өсөн, бала тапҡандан һуң бер тапҡыр бирелә торған һәм баланы йәш ярымғаса ҡарау өсөн пособиелар түләнә. Ерләү өсөн тәғәйенләнгән түләүҙәр ҙә ошо иҫәптән башҡарыла.\nБылтыр был төр страховкалау буйынса төбәк бүлексәһе сығымдары 11 миллиард һумдан ашыу тәшкил итте. Уларҙың ҙур өлөшөн - 6 миллиард һумдан ашыуын, әсәлек һәм балалыҡҡа бәйле түләүҙәр алып тора. 4,3 миллиард һумдан ашыу сумма ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ (больничный) өсөн түләүҙәргә йүнәлтелде. Быйылғы йылдың беренсе яртыһында ошо уҡ сығымдарҙың күләме 7 миллиард һумдан ашыу тәшкил итте.\nПрофессиональ хәүефтән страховкалау Фондтың тағы бер мөһим функцияһы булып тора һәм ул эшләүсе граждандарҙы дәүләт яҡлауының төп формаларының береһе. 2015 йыл йомғаҡтары буйынса производствола бәхетһеҙлек осраҡтары һәм һөнәри сирҙәр буйынса мотлаҡ социаль страховка сығымдары 1 миллиард 100 миллион һум булһа, быйылғы ярты йылда 500 миллион һум самаһын тәшкил итте. Социаль страховка фонды производствола зыян күреүселәргә ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса, һауыҡҡанға тиклем йәки эшкә яраҡһыҙлыҡ билдәләнгәнсе, уртаса эш хаҡының 100 проценты күләмендә пособие түләй. Зыян күреүселәр, теге йәки был кимәлдә хеҙмәт һәләтен юғалтыусылар, зыян дәрәжәһенән сығып, бер тапҡыр бирелә торған страховка түләүе менән тәьмин ителә. Һәр зыян күреүсе өсөн, күрһәтмәләр булғанда, медицина-социаль экспертиза учреждениелары тарафынан Реабилитация программаһы эшләнә, уға медицина, социаль һәм профессиональ реабилитация буйынса кәңәштәр инә.\nОшо программаға ярашлы, производствола зыян күреүселәрҙе Фонд шифахана-курорт, реабилитация үҙәктәренә путевкалар менән тәьмин итә, дарыуҙарға тотонолған сығым хаҡын ҡайтара. Шулай уҡ аяҡ һәм ҡул протездарын, аяҡ кейемдәрен һәм ортездарҙы эшләү, ремонтлау, күҙ, ҡолаҡ протездарын эшләү буйынса сығымдарҙы ҡаплай. Хәрәкәт мөмкинлектәре сикләнгән категория өсөн махсус транспорт саралары - ҡул менән идара ителеүсе автомобилдәр менән тәьмин итеү ҙә ҡаралған. Бындай автомобилдәр 7 йыл һайын алыштырыла.\nЭш урынында бәхетһеҙлек осраҡтарын, һөнәр буйынса сирҙәрҙе иҫкәртеү эшмәкәрлеге Һеҙҙең учреждение тарафынан да алып барыламы?\n- Әлбиттә, Социаль страховка фонды страховкалаусы ролен башҡарып ҡына ҡалмай, иҫкәртеү сараларына финанс яҡтан ярҙам да итә. Был предприятиеларҙың хеҙмәтте һаҡлау буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыуҙа иҡтисади ҡыҙыҡһындырыу механизмы булып та тора, сөнки программа шарттары буйынса Фонд предприятиеларға күсерелгән страховка иғәнәләренең 20 процентҡа тиклем өлөшөн производствола бәхетһеҙлек осраҡтарын һәм һөнәри хәүефте түбәнәйтеү буйынса сараларға файҙаланырға мөмкинлек бирә. Быйыл ошо маҡсатта предприятиеларға бүленгән аҡса 250 миллион һум самаһы тәшкил итәсәк.\nИнвалидтар, йәғни льготалы категория граждандарын хеҙмәтләндереү нисек тормошҡа ашырыла?\n- Был категория тураһында хәстәрлек күреү ҙә эшмәкәрлегебеҙҙең айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Төбәк бүлексәһе техник реабилитация саралары менән, шул иҫәптән протез-ортопедия ҡорамалдарын ремонтлауҙы ла индереп, тәьмин итеү буйынса федераль вәкәләттәрҙе тормошҡа ашырыу бурысын 2015 йылдың башынан үтәй башланы. 2014-2015 йылдар өсөн инвалидтарҙың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн өҫтәмә финанслау мәсьәләһенең ыңғай хәл ителеүе Фондҡа былтыр льготалы категория граждандарын реабилитациялауҙың техник саралары һәм протез-ортопедия ҡорамалдары менән 97 процентҡаса тәьмин итеү мөмкинлеген бирҙе.\nБынан тыш, льготалы категория граждандарын шифахана-курорттарға путевкалар менән тәьмин итеү һәм уларға ҡала-ара транспортында дауаланыу урынына бушлай барып ҡайтыуҙы ойоштороу ҙа беҙҙең ҡарамаҡта. Бының өсөн быйыл федераль бюджеттан 94 миллион һум күләмендә ассигнование бирелде. Үкенескә күрә, был сумма ихтыяжды бары тик 27 процентҡа ғына ҡәнәғәтләндерә. Путевкаларҙы бүлеү ҡәтғи рәүештә, инвалидтың ауырыу профилен иҫәпкә алып, ғариза биреү көнөнән сығып, сират буйынса тормошҡа ашырыла. Былтыр йыл дауамында льготалы категория граждандарына һәм уларҙы оҙатып барыусыларға 4728 путевка бүленде, шул иҫәптән инвалид балаларға һәм уларҙы оҙатып йөрөүсе ата-әсәләргә - 932. Быйылға 4267 путевка бүленеүе ҡаралған.\n2006 йылдан "Һаулыҡ" өҫтөнлөклө милли проекты тормошҡа ашырыла. Социаль страховка фонды уны тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашамы?\n- Был проект сиктәрендә Фонд тиҫтә йыл инде "Бала табыу сертификаты" программаһын тормошҡа ашыра. Программаның маҡсаты - ҡатын-ҡыҙҙарҙы йөклөлөк, бала табыу һәм сабыйҙың поликлиника күҙәтеүе үтеүе осоронда сифатлы һәм бушлай медицина ярҙамы менән тәьмин итеү. Был программа буйынса һаулыҡ һаҡлау учреждениелары алған аҡсалар ҡорамалдар, медикаменттар, кәрәкле башҡа әйберҙәр алыуға, шулай уҡ медицина хеҙмәткәрҙәренә өҫтәмә түләүҙәр өсөн тотонола. Былтыр 91 медицина учреждениеһы менән килешеү төҙөлөп, уларға 590 миллион һум аҡса бүленде, быйылғы йылға 568 млн һум бүлеү ҡаралған.\nМотлаҡ социаль страховкаһы иреклеһенән нимә менән айырыла?\n- Тәү сиратта, был айырма уларҙың атамаһында уҡ күренә - береһе мотлаҡ, икенсеһе - ирекле һәм кеше уны ирекле хәл итә. Эшкә рәсми урынлашыусы автоматик рәүештә социаль страховканың мотлаҡ ике төрө: ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ һәм әсә булыу сәбәпле; производстволағы бәхетһеҙлек осрағы һәм һөнәри ауырыуҙар буйынса страховкаланған тип иҫәпләнә\nЭшкә кеше ялламаусылар, шул иҫәптән, шәхси эшҡыуарҙар ҡануниәт буйынса Социаль страховка фондында теркәлеп, "үҙе өсөн" страховка иғәнәләре түләргә бурыслы түгел. Был осраҡта улар эшләмәүсе граждандарға тиңләштерелә һәм әсәлеккә бәйле түләүҙәрҙе халыҡты социаль яҡлау органдарында ала. Әммә, Социаль страховка фонды менән мотлаҡ социаль страховка буйынса ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ һәм бала табыуға бәйле ирекле хоҡуҡи мөнәсәбәт булдырып, улар эшләп йөрөүсе граждандар кеүек үк өҫтәмә пособиелар алыу хоҡуғына эйә була. Был осраҡта пособие күләме Федераль закон билдәләгән минималь эш хаҡы күләменән сығып иҫәпләнә. Ләкин был категорияға инеүселәргә законда производстволағы бәхетһеҙлек осрағынан һәм һөнәри ауырыуҙарҙан страховкалау ҡаралмаған.\nЯҙылған: 07.11.16 | Ҡаралған: 711


Күптән түгел М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Ырымбур губернаһының 270 һәм өлкәнең 80 йыллығына бағышлап уҙғарылған Беренсе Волга буйы театр фестиваленән ҡайтты (Ырымбур, 10-16 июнь). Театр фестивалдә Башҡортостан Республикаһы Президенты грантына ҡуйылып респбуликабыҙҙың театр мәҙәниәтендә күркәм ваҡиғаға әйләнгән «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға » (Т.Ғарипова, реж. О.Ханов) мюзиклы менән сығыш яһаны. Спектакль М.Горький исемендәге Ырымбур Рус дәүләт драма театры сәхнәһендә 15 июнь көнө уйналды. Әйтергә кәрәк, Беренсе Волга буйы фестивале Ырымбур өлкәһе Губернаторы – Хөкүмәт рәисе Ю.А.Берг ҡарарына ярашлы әҙерләнде. Фестиваль программаһы бай йөкмәткеле булды, унда спектаклдәрҙән тыш актер оҫталығы буйынса профессор Юрий Альшиц (Берлин), Ирина Промптованың мастер кластары тәҡдим ителде.\nБашҡорт дәүләт академия драма театрының спектакле Фестивалдең иң абруйлы – «Тамашасы һөйөүе» призына лайыҡ булды һәм тәнҡитселәр коллегияһы, жюри ағзалары билдәләүенсә, уның сағыу биҙәге һәм асышы, тип танылды.\n«Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклы, ысынлап та, ғәжәйеп үҙенсәлекле сәхнә күренеше: бында башҡорт халыҡ йолалары менән хәҙерге заман драматургияһы, музыка, йыр, хореография сәнғәтенең традициялары бер- береһенә үрелеп бирелгән. Мюзикл башҡорт халыҡ йыры “Ҡара юрға”ның сюжетына нигеҙләнгән. Унда әҙәм йәнле хайуан – Ҡара юрғаның кешеләр бәхете хаҡына ҡылған изгелеге һүрәтләнә. Бында героик әкиәт, социаль — көнкүреш мотивтары, героизм темаһы, кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәр барыһы ла асыҡ күренә. «Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» – сағыу һәм романтик, күңелгә үтеп инерлек, моңло спектакль. Күтәренке рух, юмор, махсус музыка, актерҙарҙың оҫта уйыны, зауыҡлы сәхнә костюмдары, заманса биҙәлеш тамашасыла онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдыра.\nОшо урында эпос хаҡында хәтергә төшөрөп үтеү ҙә хилаф булмаҫ. «Ҡара-юрға» — башҡорт халҡының ауыҙ- тел ижады өлгөһө. Ул шиғри формала ла, сәсмә рәүештә лә йәшәп килә. Эпос 1907 йылда мәшһүр башҡорт сәсәне, драматург Мөхәмәтша Буранғолов тарафынан Һамар губернаһы (Ырымбур өлкәһе Красногвардейск районы) Быҙаулыҡ өйәҙе Үрге -Ильяс ауылы кешеһе Хәсән Буранғоловтан яҙып алынған. Эпостың төрлө варианттарын халыҡтан ошо уҡ исем аҫтында Кирәй Мәргән, Әхмәт Сөләймәнов, Ғата Сөләймәнов та яҙып алған. Эпостың 10-лап вариаты Башҡортостан Фәндәр академияһы һәм Ырымбур өлкә архивында һаҡлана.\nФестивалдә ҡатнашҡан барлыҡ спектаклдәр буйынса ла фекер алышыу уҙғарылманы, бының өсөн иң ҡыҙыҡлы тип табылғандары ғына һайлап алынды. 15 июнь – » Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» спектаклен жюри ағзалары, тәнҡитселәр коллегияһы, фестиваль ҡунаҡтары ҡарап фекер алышы. Түбәндә бер нисә театр белгесенең сығыштарынан юлдар.\nТеатр тәнҡитсеһе Е.А.Павлова ( Ырымбур). Мин Олег Хановты быға ҡәҙәр актер булараҡ белә инем, ә был юлы уның режиссерлыҡ эшен ҡарап ҙур ҡәнәғәтләнеү алдым. Был өлкәлә лә Ханов О.З. шаҡтай юғары оҫталыҡ күрһәтте. Сағыу, күңелле, еңел сәхнә әҫәрегеҙ менән Һеҙ беҙгә ысын мәғәнәһендә байрам бүләк иттегеҙ. Рәхмәт .\nРәсәй режиссерҙар гильдияһы вәкиле Корчак М.М. Һеҙ фестивалдә үҙегеҙҙе барыһынан да күркәм, профессиональ кимәлдә күрһәттегеҙ. Һеҙҙең уйынығыҙҙан йәнле, һоҡланғыс энергетика ағылды, уны барыбыҙ ҙа тойҙо. Милли театрҙарҙың шундай баһалап бөткөһөҙ байлығы бар, был байлыҡ – ауыҙ- тел ижады, фольклор, традициялар. Һеҙ шуның менән бәхетле. Һеҙҙең кимәлде буш һәм йәнһеҙ тойолған Көнбайыш театрҙары менән сағыштырыу ҙа урынһыҙ. Актерҙарҙың уйыны, пластика, сәхнә биҙәлеше, костюмдар, сәхнә хәрәкәте, музыка – барыһы ла үҙ урынында, иҫ китмәле. Бындай ҙа күркәм, матур аткерҙар ҡайҙан был театрҙа? Ҡара юрға ла, Ҡолонсаҡ та, Әбләй, Ҡара бейә лә барыһы ла һөйкөмлө. Был спектакль һәр фестивалдең йәне булырлыҡ.\nТеатр тәнҡитсеһе Щербаков К.А. Спектакль ҙур ихтирам уята, бик шәп идея.Легенда нигеҙендә заманса мюзикл ижад итеү еңелдән түгел, етмәһә легенданың төп геройы кеше түгел, ә хайуан (ат) булһа, уғата ауыр. Әммә Һеҙ был эште еңеп сыҡҡанһығыҙ. Һоҡланғыс декорация, матур, бай костюмдар араһында артистар һис юғалып ҡалмай. Этнография артында бөгөнгө көн сағылыуы бигерәк һәйбәт. Герой менән героиня бик матур күренде. Труппа бик профессиональ Һәм ул иң ҡатмарлы пофессиональ бурысты ла тормошҡа ашырырлыҡ дәрәжәлә көслө. Бында Ҡара юрға менән Ҡара бейә мөнәсәбәтендә иреккә ынтылыш темаһы һалынған һәм ул да бик ышандырырлыҡ. Ҡара юрға – кешеләр янына ынтыла, ул миһырбанлы, изгелекле хайуан. Артист юғары дәрәжәлә һәйбәт уйнай. «Абсолют ирек» темаһы мюзиклда бик оҫта асыла. «Мин ялсы түгел, мин – ир күңеле, уның ике ҡанаты!», – ти Әбләйҙең (А.Ҡунаҡбаев) тоғро дуҫы Ҡара юрға ( Р.Хайсаров). Һәм мин уның был һүҙҙәренә ышанам.\nКарпова Н. Н. «Сатира» театрының әҙәбиәт бүлеге етәксеһе, театр белгесе.\nШуныһы шатлыҡлы, мюзиклдар илебеҙ сәхнәләрендә йышыраҡ күренә башланы. Тәүҙәрәк, был синтетик жанрҙың беҙҙең сәхнәгә ерегеп китеүе икеле, тигән фекерҙәр ишетелә ине. Музыкаль жанрҙы тамашасы ярата. Ә мюзикл үҙе театрҙың бөтә яҡлап та мөмкинлектәрен: режиссер һәм актер оҫталығын, вокаль, пластика, сценография һ.б. кимәлен күрһәтә. Режиссер боронғо эпосты заманса яңғырата алған, актерҙар иҫ киткес бирелеп, әҫәрҙе яратып, оҫта уйнай. Ҡара юрға үҙе ни тора! Үҙе артынан башҡаларҙы ла эйәртә. Хореография, музыка, биҙәлеш йәһәтенән дә әҫәр миңә бик оҡшаны. Массалағы артистарҙың да һәр ҡайһыһы үҙ урынында. Спектакль тере организм кеүек. Ул, моғайын, оҙон ғүмерле булыр. Шуны теләйем.


Өфөлә Коммунистик урамында бишенсе\nһанлы бәләкәй генә йорт һаҡлана. Был й ортта "Бында 1917-1918 йылдарҙа РСДРП б ашҡорт-татар төркөмө етәксеһе, Октябрь социалистик революцияһында һәм Гражданд ар һуғышында актив ҡатнашҡан Баһау Нури манов йәшәне" тигән башҡорт һәм рус тел дәрендә яҙылған таҡтаташ ҡуйылған.\nБашҡорт халҡының тоғро улы, революцио нер-коммунист, Баһау Нуриманов ни бары 25 йыл ғына йәшәй, әммә ул халыҡ хәтере ндә тәрән эҙ ҡалдыра.\nБаһау Нуриманов 1893 йылдың 12 майынд а Нуриман районы Яңы Күл ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы ба траҡлыҡта хеҙмәт итә. Күпмелер ваҡыттан\nһуң Нуримановтар ғаиләһе Силәбегә, аҙа ҡ Өфөгә күсеп китә. Баһау атаһы менән б уяусы булып эшләй. Ул крәҫтиән тормошон\nБаһау Нуриманов социал-демократтар ме нән яҡындан таныша, тыйылған әҙәбиәт ме нән мауыға, подпольщиктар ҡушҡан эште б ашҡара. Уға Өфө большевиктары А.Д.Цюруп а, А.И.Свидерский, Н.П.Брюханов ҙур йоғ онто яһай. Нуриманов февраль революцияһ ы көндәрендә большевиктар партияһы сафы на инә. РСДРП Өфө комитеты ағзаһы булар аҡ башҡорт һәм татар халҡы араһында аги тация эше алып бара, Өфө эшсе һәм һалда т депутаттары Советы исеменән сығыш яһа й, Петроградтағы ваҡиғалар тураһында һө йләй, Совет, һуғыш, тыныслыҡ һәм револю ция мәсьәләләре буйынса партия сәйәсәте н аңлата.\nРСДРП (б) алтынсы съезы ҡораллы ихтил алға курс ала. Өфө комитеты эше буйынса\nБаһау Нуриманов Көньяҡ Урал заводтарын а, башҡорт һәм татарҙар йәшәгән районда рға сыға. Ул башҡа большевиктар менән б ергә эшселәр һәм крәҫтиәндәр араһында а гитация алып бара, хәрби дружиналар бул дырыуҙа ҡатнаша.\n24 йәшлек революционер Өфө комитеты ҡ ушыуы буйынса Көньяҡ Урал татар һәм баш ҡорт большевиктарының съезын әҙерләй һә м уҙғара. РСДРП Өфө комитеты эргәһендә r`r`p-башҡорт төркөмө булдырыла. Уның м аҡсаты - туған телдә башҡорт һәм татар ҙар араһында социализм идеяларын тараты у. Баһау Нуриманов инициативаһы буйынса\nбольшевиктарҙың татар телендә "Алға" г әзите сыға. Гәзит РСДРП Уставын һәм Про граммаһын татар телендә баҫтыра, Башҡор тостан халҡы араһында большевиктар идея һын таратыуға ярҙам итә.\nАтаман Дутов менән көрәшкә Өфө, Һамар,\nҠазан эшселәре күтәрелә. Өфө губернаһы нда ойошторолған отрядтарҙың береһендә\nБаһау Нуриманов та була. Ул партия эше н генә алып бармай, ҡулына ҡорал алып Ы рымбурҙа һуғыша.\n1918 йылдың февралендә азат ителгән Ы рымбурҙа мосолмандарҙың хәрби-революцио н комитеты булдырыла, аҙаҡ инде губерна\nкомиссариаты. Баһау Нуриманов башҡорт тар исеменән унда ебәрелә. Тиҙҙән ул ко митет етәксеһе итеп һайлана.\n1918 йылдың йәйендә Көньяҡ Уралда Гра ждандар һуғышы башлана. Баһау Нуриманов\nҠыҙыл Армия частарын булдырыуға күп ва ҡытын бүлә. Мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн ул Мәскәүгә юллана. Унан әйләнеп ҡайтҡа с та сәйәси хеҙмәткәр сифатында Ҡыҙыл А рмия частары араһында була. Ҡыҙылдар Ыр ымбурҙан киткәс Орск ҡалаһында аҡтар ты лында эшкә ҡала. Бында Баһау Нуриманов ҡулға алына.\nР.Кузеев үҙенең "Имена, ставшие леген дами" тип аталған китабында Нуримановты ң һәләк булыуы тураһында ентекләп яҙған . Ырымбурҙағы хәрби совет Нуримановтың ҡулға алыныуын белгәс тә уны атыу тураһ ында ҡарар сығара. Ҡулдары бәйләнгән Ну римановты арбаға ултырталар, Урал йылға һы артына алып китәләр һәм шунда аталар . Был хәл 1918 йылдың октябрендә була.. .\nБашҡортостанда Нуриманов районы бар. Скульптор З.Басыров Баһау Нуриманов пор третын эшләне. Өфөлә Нуриманов исемендә


Иң яҡшы мәктәп автобусы йөрөтөүселәре ҡайҙа эшләй?\n18 майҙа «Башавтотранс» предприятиеһы автодромы майҙанында «Иң яҡшы мәктәп автобусы водителе» республика һөнәри оҫталыҡ конкурсының финалы уҙҙы.Унда республиканың 54 районынан һәм 8 ҡала округынан 115 кеше ҡатнашты.\nСараны асыу тантанаһында Башҡортостандың мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Илдар Мәүлитбирҙин, Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Азат Кәлимуллин, «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы директоры вазифаһын башҡарыусы Надир Самиев һәм башҡалар бар ине. Республиканың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Азат Кәлимуллин конкурста ҡатнашыусыларға сәләмләү һүҙ менән мөрәжәғәт итте.\n«Мәктәп автобусы водителенең маҡсаты – үҙенең пассажирҙарын мәктәпкә имен-һау алып барыу-алып ҡайтыу. Уның пассажирҙары — балалар, шуға күрә ошо водителдәрҙең һөнәри оҫталығына ла талаптар юғары», — тине Азат Кәлимуллин.\nӨфөгә «Иң яҡшы мәктәп автобусы водителе» республика һөнәри оҫталыҡ конкурсы финалына муниципаль этап еңеүселәре килде. Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитетының матбуғат секретары Лилиә Хәбибова хәбәр итеүенсә, ярыш һөҙөмтәләре буйынса түбәндәгеләр еңеүсе тип танылды.\n«Урта класлы мәктәп автобусы водителе» категорияһында («ПАЗ»)\n— беренсе урынды Иглин районынан Анатолий Суриков;\n— икенсе урынды Балтас районынан Азамат Нурисламов;\n— өсөнсө урынды Баймаҡ районынан Илдар Дәүләтбаев алды.\n«Бәләкәй класлы автобус водителе» категорияһында («ГАЗель-НЕКСТ»)\n— беренсе урынды Өфө районынан Юрий Чижик;\n— икенсе урынды Нуриман районынан Мансаф Хазеев;\n— өсөнсө урынды Учалы районынан Радик Юлмөхәмәтов яуланы.\nЕңеүселәргә, грамоталар һәм дипломдарҙан тыш, аҡсалата премиялар ҙа бирелә. Башҡортостанда мәктәп автобустары водителдәренең республика һөнәри оҫталыҡ конкурсы Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың ҡушыуы буйынса тәүге тапҡыр ойошторолдо.


Лондондын ҙурая барыуын туҡтатыу\n2005 (ике мең бишенсе) йыл — кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 2005 йылы, 3 мең йыллыҡтың 5 йылы, XXI быуаттың 5 йылы, XXI быуаттың 1 ун йыллығының 5 йылы, 2000 йылдарҙың 6 йылы.\nБөтә донъя физика йылы.\nБөтә донъя спорт йылы.\nАмстердам Төньяҡ диңгеҙ менән Норзе каналы менән тоташҡан.\n2012 йылдың ә ғинуарына ҡарата Амстердамда 801 847 кеше йәшәй, ҡала округы менән бергә 2.3 млн. Амстердам, Европала 6-сы урында булған, Рандстад агломерацияһы өлөшө булып тора.\nҠала атамаһы ике һүҙ ҡушылыуҙан барлыҡҡа килгән: «Амстел» — йылға атамаһы һәм «дам» - «дамба». XII быуатта бәләкәй генә балыҡсылар ауылы булған, Нидерландтарҙың Алтын быуаты осоронда Амстердам донъялаҡы иң әһәмиәтле порттарҙың береһенә һәм эре сауҙа үҙәгенә әйләнә.\nҠала төрлө мәҙәниәттәр үҙәге булып тора. Ҡалала 177 милләт вәкиле йәшәй. Амстердам, шулай уҡ Нидерландтарҙың фининс һәм мәҙәни үҙәге. Донъялағы 500 иң эре компанияларҙың 7-һе Амстердамда урынлашҡан. Улар араһында\nPhilips һәм ING Groep. Ҡалала электән эшләп килгән фонд биржаһы эшләп килә.\nГринпистың үҙәге лә Амстердамда урынлашҡан.\nБөйөк Брита́ния (ингл. Great Britain), рәсми исеме — Бөйөк Британияның һәм Төньяҡ Ирландияның Берләшкән Короллеге (ингл. The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland), инглиз телендә Берләшкән Короллек тип аталыуы ла осрай (ингл. United Kingdom) — Төньяҡ-көнбайыш Европалағы дәүләт, БМО Именлек Советы һәм Европа Берләшмәһе ағзаһы.\nБашҡалаһы — Лондон. Идара итеү формаһы — парламентлы (конституцион) монархия.\nМайҙаны — 244,9 мең км2. Дәүләт башлығы — королева (король). Халҡы — 60,4 млн кеше (2005): инглиздәр (83 %), шотландтар (8,6 %), валлийҙар (4,9 %), ирландтар (2,9 %). Рәсми тел — инглиз теле. Диндарҙарҙың күпселеге — протестанттар.\nЙәйге Олимпия уйындары — йәйге һәм бөтә миҙгел спорт төрҙәре буйынса иң ҙур халыҡ-ара ярыштары. Халыҡ-ара олимпия комитеты эгидаһы менән 4 йылға бер тапҡыр уҙғарыла. Олимпия уйындары 1896 йылдан алып үткәрелә башлай. Олимпия хәрәкәтенең хәҙерге заманда яңынан барлыҡҡа килеүе барон Пьер де Кубертен эшмәкәрлегенә бәйле.\nКарл Линне́й (швед. Carl Linnaeus, Carl Linné, лат. Carolus Linnaeus, 1761 йылда дворян титулын алғас — Carl von Linné; 23 май 1707 йыл, Росхульт — 10 ғинуар 1778 йыл, Уппсала) — швед тәбиғәтте өйрәнеүсеһе һәм табибы; хайуандар һәм үҫемлектәр доньяһының дөйөм классификацияһын төҙөүсе; был системала бөтә биология фәнендәге тикшереүҙәр дөйөмләштерелә һәм тәртипкә һалына. Линнейҙың төп хеҙмәте — биологик төр төшөнсәһен билдәләү, биноминаль (бинар) номенклатура төшөнсәһен индереү һәм актив ҡулланыу, систематик (таксонометрик) категориялар араһындағы аныҡ бәйленеште билдәләү.Линней — тәбиғәтте өйрәнеүсе иң билдәле швед ғалимы. Швецияла уны шведтарға үҙ илдәрен асҡан өсөн, сәйәхәтсе булараҡ хөрмәт итәләр, швед провинцияларында тикшеренеп, бер провинция икенсе провинцияға нисек ярҙам итә алғанын өйрәнә. Шведтар өсөн уның флора һәм фауна тураһындағы хеҙмәттәре генә түгел, ә көндәлек булараҡ яҙып барылған сәйәхәтнамәләре ҡәҙерле. Был яҙмалар бай һәм аңлайышлы тел менән яҙылған, әлеге көнгә тиклем нәшер ителә һәм уҡыла. Хәҙерге әҙәби швед теленең барлыҡҡа килеүен Линней менән бәйләйҙәр, Линней фән һәм мәҙәниәт әһеле.Швеция короллеге фәндәр академияһы ағзаһы (1739, академияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе), Париж фәндәр академияһы ағзаһы (1762) һәм башҡа фәнни ойошмалар һәм академиялар ағзаһы.\nЛос-Анджелес — Америка Ҡушма Штаттарындағы ҡала.\nПе́тер Симо́н (Пётр-Симо́н) Палла́с (нем. Peter Simon Pallas; 22 сентябрь 1741 йыл — 8 сентябрь 1811 йыл) — немец һәм рус энциклопедист ғалимы, XVIII—XIX быуаттарҙың тәбиғәтте өйрәнеүсеһе, географы һәм сәйәхәтсеһе.\nСанкт-Петербург Фәндәр академияһы ағзаһы (1767).XVIII быуаттың икенсе яртыһында Рәсәй территорияһында үткән фәнни экспедициялар менән танылыу ала, донъя һәм Рәсәй биология, география, геология, филология һәм этнография фәненә ҙур өлөш индерә.\nРио-де-Жанейро — Бразилия дәүләте территорияһында урынлашҡан ҡала.\nСеу́л (кор. 서울 Соуль — «башҡала») — Корея Республикаһының баш ҡалаһы. Халҡы 10 млн кешенән күберәк.\nСидней — Австралия дәүләте территорияһында урынлашҡан ҡала.\nТо́кио (япон. 東京 ja-Tokyo.og , «Көнсығыш башҡала») — Японияның башҡалаһы, уның административ, финанс, мәҙәни, сәнәғәт һәм сәйәси үҙәге.\nХонсю утрауының көньяҡ-көнсығышында, Канто тигеҙлегендә, Тымыҡ океандың Токио ҡултығы бухтаһында урынлашҡан. Префектура майҙаны 2187,65 км², халҡы — 13 051 965 кеше (1 июнь 2010), халыҡ тығыҙлығы — 5966,20 кеше/км².\nТокио башҡала округы — Японияның административ берәмеге, үҙ эсенә Токионың махсус райондарын, Тама өлкәһен һәм Токио башҡала округының утрау территорияларын (Идзу һәм Огасавара утрауҙары) ала.


Башҡортостан снюстар менән көрәшеүҙе ҡанун нигеҙендә алып барасаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nФевралдең унынан республиканың сауҙа селтәрендә ошондай ағыулы матдәләрҙе бәлиғ булмағандарға һатыу тулыһынса тыйыла. Закон проекты Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттарының утыҙынсы ғинуарға тәғәйенләнгән ултырышында бер юлы өс уҡыуҙа ла ҡаралып, ҡабул ителер, тип көтөлә. Был турала Парламент Президиумы ултырышында әйтелде. Снюстарға ҡаршы көрәшеү тәҡдиме менән республика етәксеһе Радий Хәбиров сығыш яһағайны. Депутаттар корпусы ла Башҡортостанда башлығы тәҡдимен хуплай. Башҡортостанда шулай уҡ өс һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә ер бүлемдәрен биреү тәртибе үҙгәрә. Был ҡатламға ҡараған ғаиләләрҙең хәҙер йорт төҙөү өсөн участкалар алмайынса, уның урынына 250 мең һум күләмендә бер тапҡыр түләнә торған аҡсаға ғариза яҙыу мөмкинлеге бар.


Ахирәткә әҙерләнәбеҙме? | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Ахирәткә әҙерләнәбеҙме?\nҠөръәндән хөкөм сығарыу »\nАллаһ Раббыбыҙ был донъя тормошон – ошо йәшәүҙе яралтты, шулай уҡ Ул үлемде лә булдырҙы. Йәшәү һәм үлем ул — кешенең ике халәте. Йәшәүҙән ҡурҡмаған кеше үлемдән дә ҡурҡырға тейеш түгел. Йәшәү ҙә, үлем дә Аллаһтың икһеҙ-сикһеҙ ҡөҙрәтенә дәлил булып тора. Берәү ҙә үҙ теләге менән, үҙе теләгән ваҡытта йәки үҙе теләгән урында донъяға килә алмай, доньянан үтеү ҙә беҙҙән тормай. Ни тиклем генә донъяны яратһаҡ та, барыбер ҡалдырып китәсәкбеҙ. Байҙың да, ярлының да, көслөнөң дә, көсһөҙҙөң дә, хужаның да, хеҙмәтсенең дә үлемдән ҡотолоп ҡалыу сараһы юҡ. Тәрәнәнерәк уйлаһаң, ул үлем дә — Аллаһтың бәндәгә күп хәҡиҡәттәрҙе танып белеү һәм аңлау өсөн яҙылған мәрхәмәте. Үлемгә әҙерләнеү ул – хаҡ мосолман өсөн үлемдән һуңғы халәткә, йәғни Ахирәт тормошона әҙерләнеүе.\nАллаһу Раббыбыҙ Ҡөръәни Кәримдә (67 се «Мөлөк» сүрәһе, 2 се аят):\n۞ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ\n2. Әлләҙии халәҡаль-мәүтә үәл-хәйәәтә лийәблүүәкүм әййүкүм әхсәнү ғәмәләү-үә һүүәл-ғәзииз үл-ғафуур.\n2. Кемдең яҡшыраҡ (изге) эш эшләгәнен һынар өсөн Ул үлем менән тереклекте булдырҙы. Ул олуғ, ярлыҡаусан!\nйәғни: «Ул (Аллаһ) үлемде һәм тереклекте халик ҡылды, йөкләмәләр йөкләп һеҙҙе һынар өсөн, ҡайһыларығыҙ яҡшыраҡ ғәмәлде икәнлеген белер өсөн», — тине. Әгәр иғтибар менән ҡараһаҡ, йәшәү үлемдән һуң килә. Тимәк, йәшәү үлем менән тамамланмай икән. Үлем артынан тағы икенсе төрлө йәшәйеш бар. Ул беҙ күргән-белгән үлсәмдәрҙә түгел, әммә ул бар. Әсә ҡарынында ла беҙ 4 ай ҙа 10 көн үле хәлдә инек, уның һуңынында Аллаһ әлмисаҡта яралтылған йәндәребеҙҙе беҙгә иңдерҙе. Шул тән тигән һауытта күпмелер йәшәгәс, йәнебеҙ үҙен донъя менән бергә яралтҡан Аллаһ хозурына күсәсәк. Әммә инде ергә килеп, тән менән бергә йәшәгәндән һуң йәндең халәте, мәңгелек рәхәттә йәки михнәттә булыуы ерҙә йәшәгән ҡыҫҡа ғына ғүмере менән бәйләнгән. Был донъяла нимә сәсһәң, теге донъяла шуны ураһың, шуның нәтижәләрен дә күрәсәкһең.\nҮлем ул — мәңгелек халәткә күсеү ҡапҡаһы ғына. Аллаһ ҡушҡандарын үтәп, тыйғандарынан тыйылып, нәфсендән өҫтөн булып йәшәгәнһең икән, үлем ул — мәңгелек сәғәдәткә күсеү ҡапҡаһы һәм хаҡ мөьмин мосолман унан ҡурҡмаҫ, йәнен еңел бирер. Әгәр үҙеңде генә яратып, Аллаһты танымайынса, нәфсеңә бирелеп был донъя ҡоло булып йәшәһәң, үлем — мәңгелек ғазапҡа алып кереүсе ҡапҡа, ундай кеше үлемдән ҡурҡа һәм йәнендә ауыр бирә.\nҮлем нимә ул?\nҮлем — донъя тормошоның һүнеүелер. Үлем — йәшәү вазифаһынан, йәғни фани тормоштан баҡый (мәңгелек) тормошҡа күсеүҙер, мәңгелек хәйәткә саҡырыуҙыр һәм мәңгелектең дә башылыр. Донъяға килгәндә, инсандарға йәшәү биреү Аллаһы Тәғәләнең тәкдире сәбәпле, Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте һәм хикмәте менән була. Шуның кеүек үлем дә Аллаһы Тәғәләнең теләге, Уның ҡөҙрәте, хикмәте менән була. Ғүмере буйы изгелек эшләгән кешенең үлеме лә яҡшылыҡтыр һәм бер ниғмәттер. Сөнки мәңгелек йәннәт тормошона бара торған ахирәт сәфәре үлем менән башлана. Ҡартайғас, йәшәүҙең ауырлаша барыуы һәм донъя тормошоның яуаплылығынан үлем менән азат ителә. Йәннәттә 99 баҡый дуҫтар менән ҡауышыуға сәбәп була торған үлем, әлбиттә, ниғмәттер. Үлем ул изге бәндәләр өсөн — тар, һыҙланыулы, дәғүәле һәм ҡурҡыныс донъя төрмәһенән сығарылып, киң, күңелле, шатлыҡлы, ғазапһыҙ үә мәңгелек Аллаһы Тәғәләнең рәхмәт даирәһенә ирешеүҙер.\nМиҫалға, инде ауырыу әбей-бабайҙар һыҙланып, Ғазраилды көтөп яталар. Улар был фани тормоштан туйғандар, тормош улар өсөн ғазап, ә үлем улар өсөн ниндәй ниғмәт икәнен әйтеп тораһы ла юҡ. Үлем Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте һәм ниғмәте булыу — тик хаҡ дин әһелдәре өсөндөр. Ә яуыз, кәфер бәндәләр өсөн үлем — ғазап эсендә ғазаптыр.\nҮлемгә әҙерләнеү ул — үлемдән һуң йәшәүгә әҙерләнеү. Гел һәм һәр ерҙә үҙендең фәҡәт Аллаһ ҡоло ғына икәнеңде һәм бер Аллаһҡа ғына ғибәҙәт итергә тейешлегенде аңлап, Уға, ғына ғибәҙәт ҡылып йәшәргә тейешһең. Хаҡиҡый мөьмин мосолман был донъя өсөн генә түгел, мәңгелек бәхете өсөн дә тырыша. Был осраҡта уға был донъяла ла, Ахирәттә лә ҡурҡыныс түгел.\nҺәр кем Аллаһ зиннәтләнгән аҡылын эшкә егеп, фекерләп ҡараһын, әҙерләнәме ул мәңгелектә йәшәргә һәм нисек әҙерләнә? Әле биреләсәк һорауҙарға һәр кем яуап әйтеп ҡараһын һәм үҙенең әҙерлегенә баһа бирер...\nКем һинең яралтыусың һәм хужаң, йәғни Раббың кем? Һәр ҡайһыбыҙ: «Раббым – бөтә ғаләмдәрҙең хужаһы Аллаһ», — тип әйтә. Әлхәмдүлилләәһ, Аллаһты танымаусылар күп түгел. Ҡаршы һорау: «Һәр саҡ Раббыбыҙ Аллаһ икәне иҫеңдәме, Уның ҡанундары буйынса йәшәйһеңме? Йәғни ышаныуың-таныуың телең менән генәме, әллә ғәмәлең менән дәме?» Йәшәүеңдең һәр миҙгелендә Аллаһ иҫеңдән сыҡмаһа, һәр эшеңде Ул ҡушҡанса һәм Ул риза булырлыҡ итеп йәшәһәң — борсолма. Ҡайһы ваҡытта иҫеңдән сығып китә икән, тыныслана алмайһың. Ауырлыҡ килгәндә генә иҫеңә алаһың икән, башҡа ваҡытта нәфсең артынан, мал-байлыҡ артынан сабаһың, башҡаларға оҡшар өсөн, үҙ рәхәтлегең өсөн йәшәйһең икән, бел, ул ваҡыттарҙа һинең Раббың — йә нәфсең, йә байлыҡ, йә кешеләр, йә шайтан. Аллаһ мул уңыш бирә, Уның беҙгә ҡушҡан хөкөмө лә бар: ундан бере һинеке түгел, йәтимдәр, меҫкендәр, мохтаждар өлөшө. Әле һин ул өлөште тейешле урынға тапшырҙыңмы? Юҡ икән, тимәк, Раббыбыҙҙы иҫтә тотмайһың, байлыҡҡа өҫтөнлөк бирәһең. Намаҙ ваҡыты инеп, намаҙ уҡымаһаң, ураҙа етеп, ураҙа тотмаһаң, ул ваҡытта кемгә буйһонаһың? Кем һине ышандыра ала шул ваҡыт әжәл килмәҫ, тип. Әгәр шул килеш үлеп китһәң, тимәк, Раббым, тип йә нәфсеңде, йә байлыҡты, йә шайтанды, йә кешеләрҙе һанап, донъянан көфөрлөк менән үтеп киттең, тигән һүҙ, Аллаһ һаҡлаһын. Кешеләр, бәлки, һине ышаныусы тип һанарҙар, әммә был осраҡта һин Аллаһҡа ышанып үлмәнең. «Раббым — Аллаһ», — тиһең икән, һәр саҡ Уның менән генә һәм Ул был ҡушҡанса ғына йәшә, шулай булһа, Ул да һинең менән булыр һәм ышаныусы булып, иман менән доньянан үтәрһең.\nҠайһы китап һинең китабың? «Китабым Ҡөръән», — тиһеңме? Бик яҡшы. Нимә һуң ул Ҡөръән? Ҡөръән ул — Аллаһтың кешелек дөньяһында биргән иләһи программаһы һәм инструкцияһы. Ер йөҙөндә кеше ҡулы менән эшләнгән һәр механизмдың да инструкцияһы бар. Әгәр инструкцияһын үтәмәһәң, ул сафтан сыға. Аллаһ та бөтә ғаләмдәрҙе яралтты һәм кешелек һәләк булмаһын өсөн йәшәү рәүеше нисек булырға тейешлекте Ҡөръәндә асыҡ аңлата. «Китабым Ҡөръән», — тиһең икән, ул һинең тышҡы һәм эске донъяны дөрөҫ итеп тәртипкә һалыуҙа һәм һиңә Аллаһҡа яҡын булыуға һәрсаҡ ярҙамсы булырға тейеш. Һәр ғәмәлеңде үҙеңде белә башлағандан алып һуңғы һулышыңа тиклем Ҡөръән буйынса алып бараһың икән, үлемдән ҡурҡма! Ә һин Ҡөръәнде ҡасан ҡулыңа алаһың? Әллә бер ҙә алмайһыңмы? Әллә мәйеттәр янында, байрамдарҙа, аш-һыу мәжлестәрендә генә уҡыр өсөн ҡулланаһыңмы? Тормошоңды башҡа ҡанундарға таянып, башҡа программалар буйынса төҙөгән булһаң, тынысланма, һин Ҡөръән юлында түгел, һин нәфсе юлында. Һин үлгәс, бәлки, һине Ҡөръән уҡыусы, Китап әһеле тип һанарҙар, әммә һиндә Ҡөръәндән бер ни ҙә юғын белмәҫтәр. Ҡайһы китап буйынса йәшәһәң, шул китап әһеле булып Аллаһ алдында иҫәп-хисап ҡылынырһың. Бөгөн кешелек донъяһы дөрөҫ юлдан тайпылды. Кешеләр бар нәмәне юҡтан бар итеүсе һәм уның Хужаһы булыусыға һәм Уның Китабына етерлек иғтибар һәм ихтирам менән ҡарамай. Хатта Аллаһ ҡушҡандарын үтәүҙе, тыйғандарынан тыйылырға тейешлекте шик аҫтына ала, яралтыусының бер ҡоло ғына, мәхлүге генә булған кешеләрҙең фекеренә өҫтөнлөк бирә. Әгәр гел шулай дауам итһә, кешелектең киләсәге бик күңелһеҙ бөтөр.\nПәйғәмбәрең кем? Әгәр: «Пәйғәмбәрем Мөхәммәд Мостафа салалааһу ғәләйһис үәс-сәләм», — тип һанайһың икән, уның һүҙҙәренә ҡолаҡ һал, ул өйрәткәнсә йәшә. Әгәр уның һүҙҙәре һинең йөрәгеңдә икән, тимәк, һин уның өммәте. Пәйғәмбәребеҙ өммәтенә мөрәжәғәт итеп: «Мин һеҙгә ике нәмә ҡалдырам. Әгәр һеҙ шуға ябышһағыҙ ысынлап та, бер ҡасан да дөрөҫ юлдан тайпылмаҫһығыҙ. Уның береһе -Аллаһтың китабы Ҡөръән һәм минең Сөннәтем», — тигән ине. Әле үҙеңә һорау бир: Пәйғәмбәребеҙҙең Сөннәтенә һиндә нимә бар? Иртән торғас беренсе аҙымыңдан башлап, ашаған ризығындың һәр киҫәге, йоҡларға ятыуың, балалар тәрбиәләүең Пәйғәмбәребеҙ өйрәткәнсә булһа, тимәк, һин уның өммәте. Борсолма! Киреһенсә икән, тынысланырға иртәрәк. Кемдәр өйрәтеүе буйынса, кемдәрҙән өлгө алып йәшәйһең, һин шулар өммәте. Пәйғәмбәребеҙ: «Минең Сөннәтемде ташлағандар минең өммәтем түгел», — тине. Икенсе йәшәйеште таныйһың икән, Әхирәт көнөнә ышанам, тиһең икән, Пәйғәмбәребеҙҙең Шәфәғәтенә ирешә алырлыҡ итеп был донъяла йәшәүеңде тәртипкә һал.\nНиндәй дин — һинең динең? Әйе «дин» тигәндә Ислам дине күҙ алдына килә. Сөнки бөтә пәйғәмбәрҙәргә килгән дин – ул Ислам дине. Ислам — кешеләрҙе Аллаһҡа яҡынайта торған берҙән-бер юл. Аллаһҡа яҡын булаһың килә икән, Ислам ҡанундары буйынса йәшә. Был дин — Ҡөръәндә яҙылған дин, Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа (с.г.в.) дине, Аллаһ дине. Ә хәҙер инде үҙеңә һорау бир? Йәшәү рәүешеңдә, ғаиләңдә Ислам диненән нимә бар, ҡайһы ҡанундарын үтәйһең? Юҡ икән, тимәк, динең Ислам түгел, урының Йәннәттә түгел. Хатта намаҙ уҡығанда ла Аллаһыны иҫкә алмайһың икән, тимәк, һин был юлда сит кеше, йәки ике йөҙлө, ялғансы. Ахирәт ғазаптарынан ҡотолайым, тиһәң, динең йөрәгең аша үтһен. Әлеге һорауҙар бик әһәмиәтле. Кеше тормошта әллә ниҙәр эҙләй, әллә ҡайҙарға ынтыла, әммә Аллаһынан йырағайып, ысын хаҡиҡый бәхетте юғалтыуын күп ваҡыт үлем килеүҙән элек аңлай алмай. Шуның өсөн Пәйғәмбәребеҙ: «Үлем — иң ҙур ғибрәт (һабаҡ) һәм иң ҙур ғибәҙәт», — тине. Үлем беҙгә ни өсөн йәшәүебеҙҙе аңларға, ғәмәлдәребеҙҙе төҙәтергә, күңелдәребеҙҙе нескәртә ярҙам итә. Аллаһу Тәғәлә бөтә тереклекте, ер-күктәрҙе яралтты. Шуларға хәлифә итеп аҡыл менән зиннәтләп кешене яралтты һәм әйтте:\n– йәғни: «Беҙ Әҙәм балаһын бар нәмәнән күркәмерәк итеп халиҡ ҡылдыҡ» («Тин» сүрәһе, 4 се аят).\nАллаһ биргән аҡылдарыбыҙ менән фекерләп был донъяла дөрөҫ юл — дин юлынан тайпылмайынса, фәҡәт Аллаһ ҡолдары ғына булып, нәфсе ҡоло булмайынса йәшәргә һәм донъянан иман менән үтеп, мәңгелек сәғәҙәткә күсенергә Аллаһ һәр ҡайһыбыҙға насип әйләһен.\nАллаһ Раббыбыҙ атабыҙ Әҙәм ғәләйһис сәләмгә аманат итеп биргән Ислам дине менән күңелдәребеҙҙе дауалап, таҙарынып, ҡальбе сәлим (йөрәк күңеле) менән: «Ләәә иләәһә илләллаааһ мүхәммәдүр-расүүлүллааһ», — тип донъянан үтергә, Аллаһтың вәғәҙә ҡылған йәннәттәренә инеп, уның рәхмәтен үә ниғмәтен күрергә насип булһа ине.\nЙә Раббым араларыбыҙҙа ысын мөьмин мосолмандарыбыҙҙы арттырһаң ине. Балаларыбыҙҙы, яҡындарыбыҙҙы, туғандарыбыҙҙы ла ошо юлға баҫтырһаң ине. Улар менән бергә намаҙҙар уҡырға, ураҙалар тоторға һәм башҡа изге эштәр ҡылырға насип итһәң ине. Шуларҙың сауаптарын алырға насип итһәң ине. Ҡиәммәт көндәрендә еңеллек менән һорауҙарға яуап бирергә насип итһәң ине, Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд салаллааһу ғәләйһис үәс-сәләмде беҙгә шәфәғәт ҡылыусыларҙан ҡылһаң ине, уның өммәтенән булырға насип итһәң ине. Барыбыҙҙы ла тамуҡ уттарынан һаҡлаһаң ине. Йәннәт баҡсаларына индереп ҡыуандырһаң ине!\nАмин! Йә Раббил Ғаләмин! Доға...\nИнтернет киңлектәренән алып, өҫтәлмәләр ҡушып, татарсанан тәржемә итем.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 21.02.2019 в 12:26, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Хорасан — Башҡорт Википедияһы\nКөнсығыш Ирандағы тарихи өлкә\nХорасан (Хөрәсән; фарс. خراسان — Xorâsân — ҡояш сыҡҡан яҡ) — Көнсығыш Ирандағы тарихи өлкә. «Хорасан» атамаһы Сәсәниҙәр заманынан уҡ билдәле. Хорасан донъяға зәғферән һәм барбарис етештереүсе булараҡ танылған, был үҫемлектәр өлкәнең көньяғында үҫә (йылына 170 тоннанан ашыу). Хорасан шулай уҡ келәмдәре һәм Фирҙәүсиҙең, Ғүмәр Хәйәмдең, Имам Ризаның төрбәләре менән билдәле.\n2 Хорасандың тарихы\n2004 йылдың 29 сентябрендә өс провинцияға бүленгәнгә тиклем Хорасан Ирандың иң ҙур провинцияһы була. Парламант (2004 йылдың 18 майы) һәм Опекундар Советы 2004 йылдың 29 майы) тарафынан раҫланған провинциялар:\nТөньяҡ Хорасан, үҙәге: Божнурд, башҡа округтары: Ширван, Жажарм, Мейнх һәм Самлаган, Эсфарәйен.\nКөньяҡ Хорасан, үҙәге: Биржәнд, башҡа округтары: Сараян, Нахбандан, Сарбишех\nХорасан Рәзәви, үҙәге: Мәшһәд, башҡа округтары: Гоучан, Даргаз, Ченаран, Сарахс, Фариман, Торбате-Жам, Тәйбад, Фердоус, Гәйен, Хаф һәм Раштхар, Кашмар, Бардаскан, Нишапур, Сабзевар, Гонабад, Калат, Бошруех һәм Хәлил Абад.\nОло Хорасан бөгөнгө көндә Иранға, Тажикстанға, Афғанстанға, Үзбәкстанға, Төркмәнстанға ҡараған биләмәләрҙе үҙ эсенә алған. Фарсияның ҡайһы бер төп ҡалалары Оло Хорасанда урынлашҡан булған: Нишапур (хәҙер Иранда), Мерв, Санджан (әле Төркмәнстанда), Герат. Оҙон тарихлы Хорасан күп баҫҡынсылар һәм империялар ҡулында булған: гректар, төркиҙәр, ғәрәптәр, үзбәктәр, сәлжүктәр, монголдар, сәфәүиҙәр һ. б.\nXIV—XV быуаттарҙа Хорасан мөһим фән һәм сәнғәт үҙәге була. Бында (башлыса Герат ҡалаһында) шағирҙар Лотфи, Жәми, Алишер Навои, Фиғәни Баба, Хөсәйен Байҡара солтан (Хөсәйни псевдонимы аҫтында яҙышҡан), рәссам Беһзад ижад иткән.\nБыл өлкәлә фарсылар — төп этник төркөм, әммә ҡатмарлы тарихлы Хорасан этник яҡтан сыбар, уның төньяҡ-көнбайышында — төркмәндәр, хорасан төркиҙәре, Боджнурд менән Качанда — ҡурдтар; көнсығышында —тәймуриҙар һәм жәмшиҙәр (дүрт аймаҡ берләшмәһенә ингәндәр), көньяҡ-көнбайышта — хеидаристар; көньяҡ-көнсығышта — бәлүждәр. Һуңғы йылдарҙа Афғанстандан ҡасаҡтар килеүе арҡаһында афғандар байтаҡ. Шулай уҡ хорасан ғәрәптәре, сиғандар һәм йәһүдтәр осрай. Хорасандағы телдәр: төрки хорасани, фарсы һәм ҡурд.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хорасан&oldid=753825 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 21 октябрь 2017 в 16:49


Рәсәй Президенты эргәһендә Башҡортостандың яңы тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп Роман Симандуев тәғәйенләнә - Bash.News\nРәсәй Президенты эргәһендә Башҡортостандың яңы тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп Роман Симандуев тәғәйенләнә\nРәсәй Президенты эргәһендә Башҡортостандың яңы тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп Роман Симандуев тәғәйенләнә https://bash.news/news/87703_rsj_prezidenty_ergend_bashortostandy_yay_tuly_xouly_vkile_itep_roman_simanduev_tjenln/?lang=bash\n09 ғин 2019, 23:07\nБыл турала "Коммерсант-Өфө" баҫмаһы хәбәр итә. Роман Симандуев быға тиклем бер нисә йыл дауамында республика етәксеһе Радий Хәбиров менән бергә Кремлдең эске сәйәсәт идаралығында референт булып эшләгән. Рәсми рәүештә яңы вазифала ул 15 ғинуарҙа эш башлар тип көтөлә.\nРеспублика хөкүмәтенән белдереүҙәренсә, Кремлдә юғары вазифа биләгән Роман Симандуев барлыҡ федераль министрлыҡ һәм ведомство етәкселәре менән уртаҡ тел табыу һәләтенә эйә. Радий Хәбиров уның алдында берҙән-бер бурыс ҡуя.\nМөмкин тиклем күберәк федераль программаларҙа ҡатнашып республикаға мөмкин тиклем күберәк федераль аҡсалар йәлеп итеү. Йәғни, тап Роман Симандуевҡа федераль министр ишеген тапаусы "башҡорт" булыу бурысы йөкмәтелә, тип билдәләнә мәғлүмәттә.\nБөгөн республика Хөкүмәте президиумының киңәйтелгән ултырышы үтте\n16:02, 18 фев\nМилли проекттар - үҫеш нигеҙе\n15:30, 18 фев\n«Сәйәси стартап» проекты старт алды.\n10:02, 18 фев\nРадий Хәбиров бөгөн Федерация Советы рәйесе урынбаҫары Ильяс Умаханов менән осрашты\nМәскәүҙә Рәсәй президенты янындағы мәғариф һәм фән буйынса дәүләт советы һәм президиумы ултырышы үтте\n19:10, 07 фев


Башҡортостандың «Фантазия» бейеү ансамбле П.И.Чайковский исемендәге Рәсәй сәнғәт конкурс-фестивалендә Гран-приға лайыҡ булды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың «Фантазия» бейеү ансамбле П.И.Чайковский исемендәге Рәсәй сәнғәт конкурс-фестивалендә Гран-приға лайыҡ булды\n15:43, 7 апреля 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 7 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nКраснокама районының «Фантазия» халыҡ бейеүҙәре ансамбле Ижевскиҙа «Зарни Пилем» П.И.Чайковский исемендәге Рәсәй сәнғәт конкурс-фестивалендә Гран-при алды. Николо-Березовка ауылындағы балалар сәнғәт мәктәбенең ижади коллективтары: «Ынйы» һәм «Алтынай» бейеү ансамблдәре беренсе һәм өсөнсө дәрәжә лауреат исеменә лайыҡ булды. Беренсе дәрәжә дипломант исемдәрен Краснокама районы Арлан ауылының «Аллегро» һәм «Йондоҙлоҡ» бейеү ансамблдәре яуланы. Бөтә коллективтарҙың уҡытыусылары һәм етәкселәре милли традицияларҙы һаҡлаған һәм йәш быуынды тәрбиәләү эшенә ҙур өлөш индергән, фестиваль хәрәкәтен үҫтереүгә булышлыҡ иткән өсөн «Рәсәй балалары» ижтимағи фестиваль хәрәкәтенең рәхмәт хаттары менән билдәләнде.\nФестивалдең исеме «Алтын күк» тип тәржемә ителә. Сара «Рәсәй балалары» ижтимағи фестиваль хәрәкәте, «Лира» балалар һәм үҫмерҙәр ижадын үҫтереү фонды, Ижевск ҡалаһы хакимиәтенең мәҙәниәт буйынса идаралығы ярҙамында ойошторолдо.\n«Жюри составында Мәскәүҙең һәм Санкт-Петербургтың бейеү сәнғәте өлкәһендәге төп белгестәре эшләне. Улар республика коллективтарының сығышын юғары баһаланы. Бында үҙҙәренең уҡыусыларына халыҡ-сәхнә бейеүенең матурлығын еткерә алған етәкселәрҙең роле ҙур», — тип һөйләнеләр Республика халыҡ ижады үҙәгендә.\nТеги: халыҡ ижады,фестиваль


План урока на тему "Антонимы" (4 класс)\nИнфоурок › Начальные классы › Конспекты › План урока на тему "Антонимы" (4 класс)\nТекст өҫтөндә эш: Ф.Фәтҡуллина “Эшҡыуарҙар”\n1. Уҡыусыларға грамматик теманы аңлатыу, антонимдарҙы текстан табырға өйрәтеү.\n2. Уҡыусыларҙың бәйләнешле һөйләү телмәрен, тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү, һүҙлек байлығын арттырыу.\n3. Халыҡ ижадына һөйөү, ҡыҙыҡһыныу уятыу; әхлаҡи сифаттар тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: дәреслектәр, мультимедиапроектор.\nОйоштороу: (слайд 1)\nЯҡшы үтһен көнөгөҙ!\nЯман эштән ҡараймаһын,\nҺул яҡтарға тайпылмаһын,\nТеманы асыу, проблемалы һорау ҡуйыу:\nКескәй дуҫтарым, тасуири итеп ошо шиғырҙы уҡып сығайыҡ әле! Ниндәй матур теләктәр шулай бит!? Ә хәҙер икенсе төҫ менән күрһәтелгән һүҙҙәрҙе тәржемә итеп ҡарайыҡ әле. Кем тиҙерәк, кем етеҙерәк?\nБалалар тәржемә итә. Яуаптарҙы тикшерәбеҙ. (слайд2)\nДөрөҫ, аҡыллыларым минең! Был һүҙҙәр ниндәй мәғәнәле һүҙҙәр?\nҠапма-ҡаршы мәғәнәле һүҙҙәр. Ә ҡапма-ҡаршы мәғәнәле һүҙҙәрҙе беҙ нисек атап йөрөтәбеҙ? (уҡыусыларҙың яуаптары тыңланыла). Дөрөҫ, афарин, үҫкәндәрем, улар антонимдар тип атала. (слайд3).\nТимәк, бөгөн беҙ һеҙҙең менән ниндәй теманы үтәсәкбеҙ?\nДөрөҫ, уңғандарым, бөгөн беҙ һеҙҙең менән антонимдар тураһында һөйләшәсәкбеҙ. (слайд4). Әйҙәгеҙ, дәфтәрҙәрҙе асып, матур итеп бөгөнгө числоны, дәрестең темаһын яҙып ҡуяйыҡ.\n- Әйҙәгеҙ әле, киләһе слайдҡа күҙ һалайыҡ. Унда бик матур бер мәҡәл бирелгән. Кем тасуири итеп уҡып күрһәтәм ти?\nҺөнәрле һөнәрен күрһәтер, һөнәрһеҙ үҙен күрһәтер.\n- Нисек аңлайһығыҙ был әйтемде? Уҡыусылар яуаптарын әйтә.\nУҡыусы һығымта яһай: - Эйе, балалар, кешенең күрһәтер һөнәре, һәләте бар икән, ул үҙен бар яҡлап аса ала, ә тотоп ҡына күрһәтер эше, һөҙөмтәһе булмаһа, юҡ ерҙән бар яһай алмай, шулай бит.\nАнтонимдар был мәҡәлдә: һөнәрле-һөнәрһеҙ.\nӘ һөнәр һүҙе нисек рус теленә тәржемә ителә, кем белә? Балалар тәржемә итә.\n- Һөнәр – ул професия, шулай бит. Ә һеҙ, уҡыусылар, ниндәй профессиялар беләһегеҙ? Әйҙәгеҙ, һанап китәйек әле.\nБалалар һөнәрҙәрҙе әйтәләр: табиб, водитель-шофер, уҡытыусы, менеджер, һатыусы һ.б.\n-Һай, афарин, балалар! Ниндәй төрлө-төрлө һөнәрҙәрҙе беләбеҙ икән беҙ! Һәр һөнәр эйәһе ихтирамға, хөрмәткә лайыҡ. Ә һеҙ беләһегеҙме, балалар, беҙ бөгөн һанап киткән бик күп һөнәрҙәр борон-борондан халҡыбыҙ кәсебе (промысла народные) булып, элек-электән йәшәп килә. Ниндәй һөнәрҙәрҙе һеҙ атап китә алыр инегеҙ? Бөгөнгө көн, мәҫәлән, бик заманса булған (актуаль) - йырсы, шағир, оратор, уҡытыусы, эшҡыуар (предприниматель), фермер кеүек һөнәр эйәләре элек нисек аталған икән?\nУҡыусыларҙың яуаптары тыңланыла.\n-Рәхмәт, йәш дуҫтарым! Ысынлап та, борондан халҡыбыҙҙың ерле кәсеп-һөнәрҙәре бөгөнгө көн профессияларға башланғыс биргән дә инде. Иғтибар менән ҡарап үтәйек әле (слайдтар китә: 6-10). Һәр береһенә туҡталып, аңлатып китәм. Сәсән кем ул, ниндәй сәсәндәрҙе беләһегеҙ? Уларҙың ҡулында айырылғыһыҙ юлдашы – думбыра һәм ҡумыҙ булған, күрһәтеп китәм. Мөғәллимдәр, шәкерттәр, абыстайҙар тураһында һөйләп үтәм. Бөгөн уларҙың эшен дауам итеүсе, мин уларҙың ейәнсәре. Ярлы шәкерттәр, аҡсалары булмаһа, уҡыуҙары өсөн аҙыҡлата түләгәндәр, йә булмаһа, мәҙрәсәлә бөтә булған физик эште башҡарғандар. Был – бартер тип атала. Артабан сауҙагәрҙәр тураһында. Улар – иң бай халыҡ булған. Улар алыпһатарлыҡ иткән, хәҙер уларҙы эшҡыуарҙар тип атап йөрөтәләр. Борон халыҡ кәсебенә бәйле килеп сыҡҡан, бөтөнләй икенсе төрлө аталған һөнәрҙәр хәҙер нисек атала икән? Слайдтан №11 ҡарап үтәбеҙ. Уҡыусылар, ә ҡайҙа беҙ һеҙҙең менән тағы ла антонимдарҙы күрҙек? (яуап: боронғо-хәҙерге). Дөрөҫ, уңғандарым!\nӘ бына бөгөнгө көн популяр булған эшҡыуар профессияһы кемегеҙгә оҡшай? Уның эше нимә менән бәйле? Йә, ҡулдарығыҙҙы күтәрегеҙ әле, кем эшҡыуар – предприниматель булғыһы килә?\nУҡыусылар ҡулдарын күтәрә. Айырым һәр уҡыусы менән һөйләм төҙөү китә.\nӘйҙә, бергәләп, минең эшҡыуар булғым килә! Тип әйтәйек әле. Индивидуаль эш төрө. Дәфтәрҙәргә яҙып ҡуябыҙ.\nУҡыусылар, беҙҙең алда ҡағыҙ битендә Ф.Фәтҡуллинаның “Эшҡыуарҙар” тип аталған тексы ята. Ул нимә тураһында икән? Балалар яуап бирә.\n-Эйе, әйҙәгеҙ, беҙ уның менән танышып китәйек әле. Тәүҙә мин һеҙгә тасуири итеп уҡып ишеттерәм, һеҙ иғтибар менән тыңлап ултыраһығыҙ. Артабан дауам итәрһегеҙ. Текст буйынса һорауҙар буласаҡ.\n-Уҡыусылар, текст нимә тураһында? Ҡыҫҡаса йөкмәткеһенә туҡталабыҙ. Ниндәй таныш һөнәрҙе ишеттегеҙ? “Һатыусы”.\nАртабан уҡыуҙы дауам итәбеҙ.\nУҡыусылар, тағы ла ниндәй һөнәр эйәләрен осраттыҡ текста? (бухгалтер, кассир). Дөрөҫ, үҫкәндәрем.\nКитаптар – ҡыйбат, дәфтәрҙәр – арзаныраҡ, тигән һөйләмде уҡыныҡ, балалар. Ҡайҙа бында беҙ бөгөн өйрәнгән антонимдар? Ҡыйбат-арзан. Дөрөҫ, афарин! (слайдтан ҡарап яҙалар).\nЯңы һүҙ ишеттек, шулаймы? Мин һеҙгә һөнәрҙәрҙе, боронғо башҡорт халҡының кәсептәрен һөйләгәндә, бартер тигән һүҙҙе ҡулланғайным. Тимәк, нимәне аңлата икән был һүҙ? Эйе, уҡыусылар, бартер – ул әйберләтә алыштырып алыу була. Борон аҡса урынына сауҙагәрҙәр әйберләтә тауарҙары менән алыш-биреш иткәндәр. Мәҫәлән, ҡиммәтле тиреләтә, батман-батман бал, көтөү мал менән.\nТекстан ниндәй яңы һүҙҙәр белдек? Әйҙәгеҙ, тағы бер ҡат ҡабатлап китәйек әле:\nВаҡытлыса – временно\nБурыс – долг\nТере аҡса – живые деньги (өйҙә күсереп яҙып килергә).\nТекстан һуң һорауҙарға яуап бирәбеҙ.\n-Уҡыусылар, арып киттек, эшләй-эшләй, әйҙәгеҙ, ял итеп алайыҡ. Башҡорт халҡының милли көйҙәренә өҙә баҫып алайыҡ әле.\nҠумыҙ – ҡулдарҙы өҫкә күтәреп сиртәбеҙ,\nДумбыра – ҡулдарҙы яурын тәңгәлендә сиртәбеҙ,\nҠурай – тыпырлайбыҙ. Башланыҡ! Уҡытыусы балалар менән бергә хәрәкәттәр эшләй.\n-Ял да итеп алдыҡ. Кире урындарға ултырҙыҡ.\n-Үҫкәндәрем, шулай итеп беҙ һеҙҙең менән бөгөн нимәләр белдек? Ниндәй яңы һүҙҙәр өйрәндек, әйҙәгеҙ иҫкә төшөрөп китәйек әле.\nУҡыусылар яуап бирә.\n-Шулай, уңғандарым! Беҙ бөгөн антонимдарҙы үттек, уларҙы дәфтәрҙәргә яҙып барҙыҡ, тасуири уҡыныҡ, тәржемә иттек. Борон халҡыбыҙҙың кәсептәре, элекке һөнәрҙәре менән таныштыҡ. Әйҙәгеҙ, дәрес һуңында халҡыбыҙҙың тағы ла бер матур мәҡәлен уҡып китәйек әле. (һуңғы слайд)\nНиндәй һорауҙарығыҙ бар? Барыһы ла аңлашылдымы?\nБаһалау. Өй эшен биреү. Яңы һүҙҙәрҙе яҙып, ятлап килергә.\nДәрес тураһында бихисап мәҡәләләр, китаптар яҙылған. Белем биреүҙең йөкмәткеһе һәм маҡсаттары үҙгәрә, уҡытыуҙың яңы саралары тәҡдим ителә, әленән-әле реформалар тыуып тора, ләкин дәрес белем биреүҙең төп формаһы булып ҡала килә.\nКүпме генә яңылыҡтар индерелһә лә, уҡытыусы менән уҡыусы дәрестең төп геройҙары булыуҙан туҡтамай. Уҡытыусының уҡыусыны шәхес итеп ҡабул итеүе, уның кисерештәренә, эске донъяһына иғтибарлы булыуы мөһим. Ә шәхесте үҫтереүҙең төп факторы – эшмәкәрлек. Эшмәкәрлек – баланың уйыны, уҡыуы, һөйләүе, фекерләүе ул. Шуға күрә, һәр уҡытыусы дәрескә план төҙөгәндә түбәндәге һорауҙарҙы күҙ уңында тотоп, уға ижади ҡараш аша килергә тейеш:\nНи өсөн? (һәр эштең маҡсаты билдәләнә);\nНисек? (уның тормошҡа ашырыу юлдары билдәләнә);\nНимәгә өлгәшергә тейеш? (һәр эштән ниндәй һөҙөмтә көтөлә).\nБөгөнгө көн мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙың сифатын күтәреүҙә башҡорт халыҡ ижады өлгөләрен ҡулланыу дәресте бар яҡлап байыта, уҡыусыла предметҡа ҡарата ҡыҙыҡһыныу, ихтирам, һөйөү тәрбиәләй. Фольклор үҙе үк тормош мәктәбе, башҡорт халҡының тере тарихы, милли паспорты. Телде өйрәнгәндә уны ҡоро күнегеүҙәр менән генә өйрәтеү артыҡ ҙур һөҙөмтәләр бирмәй. Милли традицияларҙы, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йола поэзияһын, сәсәнлек мәктәбен, халыҡ медицинаһы, мәҙәниәте, халыҡтың кәсептәре кеүек темаларҙы грамматик темаға үреп алып барыу – һәр дәрестә ҡуйылған маҡсатҡа ирешергә ярҙам итә.\nНомер материала: 172791\nПрезентация по математике "Смотр знаний" 4 класс\nУрок математики в 4 классе "Действия с длинами. Периметр многоугольника."\nКонспект и презентация урока литературного чтения К.Г.Паустовский\nУрок математики по теме "Чётные и нечётные числа" 2 класс\nУрок розвитку мовлення: Тема та мета тексту. Складання оповідання за опорними словами.\nКонспект урока по математике на тему "Состав числа 4" (1 класс)\nВопросы к интеллектуальному марафону .Раздел


Нефтекамск. Официальный сайт администрации городского округа - Башҡортостанда йылына 7 процент менән тәүге ипотека кредиттары бирелде - Яңылыҡтар - Новости\nӘле Рәсәй Һаҡлыҡ банкының Башҡортостан бүлексәһе йылына 7 процент менән тәүге 16 ипотека кредитын биргән. Яҡын арала тағы 190 кредит ғаризаһын ҡәнәғәтләндереү ҡаралған. Йыл аҙағына тиклем бөтәһе 1800 ҡатнашыусыны кредит этабына сығарыу күҙаллана.\n2014 йылдың 1 апреленән төбәктә бюджет аҡсаһы иҫәбенә берлектә финанслау шарттарында торлаҡ өсөн аҡса туплау дәүләт программаһы эшләй. Уның шарттарына ярашлы, граждандар 3-6 йыл буйына торлаҡ хаҡының бер өлөшөн түләү өсөн проектта ҡатнашҡан банктың («Һаҡлыҡ банкы» һәм «Уралсиб») махсус иҫәбендә аҡса туплай. Бындай вклад буйынса процент ставкаһы, ваҡытына ҡарап, 1-1,5% тәшкил итә. Айлыҡ иғәнәгә вкладтың 30% проценты күләмендә бюджет премияһы өҫтәлә. Иғәнәнең максималь күләме — 10 мең һум. Аҡса туплау осоро тамамланғас, программала ҡатнашыусы йылына 6-7% менән 4,5-9 йылға льготалы кредит алыу мөмкинлегенә эйә була, тип асыҡлыҡ индерҙеләр Башҡортостан хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтендә.\nТорлаҡ өсөн аҡса туплау системаһы тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты, Төҙөлөш һаҡламдарын үҫтереү буйынса дирекция һәм Һаҡлыҡ, Уралсиб банктарының ҡыҙыу линия телефондары буйынса алырға мөмкин: 8 (347) 218-08-93; 8 (347) 285-00-97.


ҮҘЕБЕҘ БУЛЫП ҠАЛАЙЫҠ,\nтуғандар бергә йыйылғанда булһа ла...\nМилләт киләсәге, яҙмышы тураһында күп һөйләйбеҙ, борсолабыҙ, ҡайһы саҡ ошонан ары уҙа алмайбыҙ. Ҡайһы бер мәсьәләләрҙе "юҡ-бар" тип һанайбыҙ. Эй, ҡуйсы, ваҡланмайыҡ, тибеҙ. Әммә, уйлап ҡараһаң, милләткә ҡағылған мәсьәләләрҙә ваҡ нәмә юҡ. Быға күптән түгел булған ваҡиғанан һуң тағы бер тапҡыр инандым.\nАуылда гөрләп туй бара. Ә мин туйҙы алып барыусы ролендәмен. Һәр кем туйҙың матур йолаһын атҡара: йәштәргә өгөт-нәсихәт, теләктәр белдерелә, бүләктәр тапшырыла. Бына бер йәш ғаилә кейәү менән кәләшкә туй бүләге тапшырҙы, ҡотланы ла, "Тағы бер бүләгебеҙ - бейеү!" тип иғлан итте. Шул арала аппаратура артында ултырған егет лезгинка көйөн яңғыратты. Ҡунаҡ егет ҡулдарын йәйеп, грузинса бейергә тотондо. Ярайһы оҫта ғына бейене был, ҡунаҡтар араһында ара-тирә ҡул сабыусылар ҙа ишетелде. Бейеүҙән һуң тәнәфес иғлан иткәс, яныма бер олатай килеп баҫты ла: "Табынды матур алып бараһың, һылыу. Тик ҡара әле, ҡунаҡтар араһында грузиндар бармы? - тине. -Туй мәжлесен алып барырға ҡуйғандар икән, тимәк, һин бында һәр сығыш өсөн яуаплыһың. Был мәжлестең тәрбиәүи һабаҡтары ла бар бит. Ана, балалар күпме бында, йәштәр ҙә байтаҡ. Улар аңына, туйҙар барғанда мотлаҡ грузин бейеүен бейергә кәрәк икән, тигән уй һалынды бит былай булғас. Бында "Буранбай" "Cибай" көйҙәре яңғырарға, "Байыҡ", "Ҙаһиҙә"ләр бейелергә тейеш! Йәнәшәбеҙҙә былай ҙа ситтәр ишәйҙе, теләйбеҙме-теләмәйбеҙме, йәштәребеҙ уларҙың кире йоғонтоһона бирелергә, уларҙың телен, мәҙәниәтен үҙләштерергә әҙер тора. Ана бит, егет кеше үҙенең бейеүен түгел, ә сит милләт бейеүен кинәнеп бейене. Шуға ла бына ошондай туғандар ғына йыйылған мәжлестәр үҙебеҙҙең рухта үтергә тейеш, тип иҫәпләйем мин..." - шулай тине лә, боролоп китеп барҙы олатайыбыҙ...\nОлатай хаҡлы ине. Шуға ла хатаны төҙәтеү өсөн бейеүсе егет менән һөйләшеп алырға булдым. Ул: "Апай, минең башҡорт бейеү көйҙәре яҙылған дискым үҙем менән юҡ ине шул. Унан һуң, бейегәс-бейегәс, башҡорт милли кейемен кейеп бейергә кәрәк бит инде..."- тип аҡланды. Туй аҙағындараҡ ҡунаҡтар араһынан кәүҙәле генә ике ағай теге егетте саҡырып сығарып, байтаҡ ҡына һөйләшеп торҙолар. Һуңынан егетебеҙ мәжлес барған залға инеп, башҡорт бейеүен бейене барыбер... Ошо ваҡиға оҙаҡ ҡына күңелемдән китмәне. Дөрөҫ әйтте олатай, һеңдереп әйтте: милләт мәсьәләһенә килгәндә, ваҡ нәмәләр булмай...\nЯҙылған: 02.06.14 | Ҡаралған: 1519


Инфоурок › Другое › Конспекты › Урок по башкирской литературе Я.Хамматов " Салауат"\nКомпьютер технологияһы ҡулланып эшләнгән дәрес өлгөһө. Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн .\nТема:Яныбай Хамматов “Салауат” (3–сө бүлек.)\nМаҡсат:а)уҡыусыларҙың телмәрен үҫтереү,әҫәргә ҡарата үҙ фекерҙәрен әйтергә өйрәтеү,һүҙлек байлығын арттырыу;\nб)Уҡыусыларҙа тыуған яҡҡа, уның үткәненә,азатлығы өсөн көрәшкән батырҙарға ихтирам тәрбиәләү,\nв) халыҡ йолалары, Салауат Юлаевтың бала сағы тураһындағы белемдәрҙе байытыу,башҡорт халҡының ҡунаҡсыллыҡ ғөрөф-ғәҙәттәрен асыҡлау.\nЙыһазландырыу: “Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге ”Н.Ф.Суфиянов, З.Ғ.Ураҡсин, компьютер,проектор,авторҙың портреты.\nДәреслек:Хөснөтдинова Ф.Ә.,Тикеев Д.С.,” Башҡорт теле һәм әҙәбиәте”. Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек”.-Өфө:\nКитап,2011. -86-90сы бит\n- I-Ойоштороу моменты.Һаумыһығыҙ, ултырығыҙ! Класта кем дежур? Дәрестә бөгөн бөтәһе лә бармы?\n- Үткән дәрестә ниндәй әҫәр менән таныша башлағайныҡ?Авторы кем? Әҫәрҙә һүҙ нимә тураһында бара?( Петербургтан рус академиктары И.И. Лепехин һәм П.И.Рычковтың башҡорт халҡы йәшәгән ерҙәрҙә өйрәнеү маҡсаты менән килеүе тураһында)\n-Мин һеҙгә улар тураһында мәғлүмәт эҙләргә ҡушҡан инем.(әҙерләнгән презентациялар менән танышыу. Ҡушымта1 ҡара)\nII-Өй эшен тикшереү.\nӘҫәрҙең үткән дәрестәрҙә уҡыған өлөштәре тураһында белемдәрегеҙҙе тест формаһында тикшерергә булдым.Дәфтәрҙәрегеҙҙе асып,бөгөнгө числоны яҙып ҡуйығыҙ. Һорауҙарҙы иғтибар менән уҡығыҙ(һорауҙар таҡтаға проектор аша сығарыла)\n1.-Петр Иванович Рычков һәм уның улы Андрей башҡорттарҙан ниндәй ярҙам һорай?\nа)Тирә-яҡ тәбиғәте менән таныштырырға;\nб)ыласын балаларын табыуҙа һәм эйәләштереүҙә;\nв)ҡайтырға аттар бирергә.\n.-Ыласын балаларын аулау нимәһе менән ҡурҡыныслы?\nа)ыласындар оя ҡороу өсөн иң текә ҡая таштарҙы һайлай;\nб)ыласын балаларын аулаусыларҙы язаға тарттырғандар;\nв)ҙур штрафтар һалғандар.\n-Ҡош балаларын кем төшөп ала?\nв)Иван Иванович Лепехин.\n-Салауатҡа ниндәй ҡурҡыныс янай?\nа)бөркөттәрҙең балаларын яҡлап һөжүм итеүҙәре;\nв)иптәштәре ташлап китеү.\n-Ыласын һәм бөркөт балаларына һунар нисек тамамлана?\nа)ояла ҡош балалары булмай;\nв)Салауат,бөркөттөрҙән ҡурҡып, ҡош балаларын алмай.\n-Был эш Салауатты нисек характерлай?\nа)йор һүҙле сәсән икәнлеген;\nб)яҡшы етәксе икәнлеген күрһәтә;\nв) ҡыйыу,тәүәккәл икәнлеген күрһәтә.\n( Парҙар менән эш.Эштәрҙе тикшереү,яуаптарҙы дөрөҫләү(таҡтаға сығарыла)\nIII-Текстың өсөнсө бүлегенә инеш.\nБалалар ,һунар уңышлы үттеме?Һунарсылар,ғалимдар тауҙан нисек төштөләр икән?Уларҙың мажаралары нисек тамамланыуын белер өсөн,уҡыуҙы дауам итәбеҙ.Тексты уҡыр өсөн таныш булмаған һүҙҙәр менән танышып үтәйек.Алдығыҙҙа (аңлатмалы һәм башҡортса- русса) һүҙлектәр,ике төркөмгә бүленеп эшләйбеҙ.(һүҙлектә булмаған һүҙҙәрҙе уҡытыусы алдан таҡтаға яҙып ҡуя йәки проектор аша сығара)\nIV- Һүҙлек эше\nКүҙ алды ҡамашыу-лишиться возможности что-то увидеть\nҺәрмәкләп барыу(һәрмәү)-идти на ощупь\nһиҙгерлек (һиҙгер) -чутье (яһалыу юлы)\nғауғалашыу( ғауға)-шуметь (яһалыу юлы),ҡысҡырышыу,тауышланыу(синонимдар)\nмәжлес- званый обед,ужин,пир (синонимдар)\n(Яуаптарҙы бергәләп тикшереү)\nV-Тексты өлөштәргә бүлеп уҡыу. Рус телендә ҡыҫҡаса эстәлеген һөйләү. Китаптағы һорауҙарға яуап биреү.\n-Ни өсөн һунарсылар тауҙан ҡараңғы төшмәҫ борон төшөп ҡалырға ашығалар?\nХатта йәй көндәрендә лә тау башында һыуыҡ.\n-Тауҙан төшкәндә аттар ниндәй ярҙам күрһәтәләр?\nУлар кешеләр юғалтҡан һуҡмаҡты табырға ярҙам итәләр.\n-Алған ҡош балаларын Салауат үҙендә ҡалдырамы, әллә бүләк итәме?(яуабын китаптан табып уҡығыҙ)\n-Ни өсөн яралы бөркөттө иреккә ебәрәләр?\nСөнки ул инә бөркөт. Ә инә бөркөт тағы ла балалар сығара. Был башҡорттарҙың тәбиғәткә һаҡсыл ҡарашын күрһәтә.\n-Йәйләүгә ҡайтыу менән ҡунаҡтар оҙатыу хөрмәтенә Юлай нимә уҙғара?(китаптан табып уҡырға) Мәжлес йыя.Йыраҡтан килгән хөрмәтле ҡунаҡтарҙы башҡорттар милли аштар менән һыйлап,күңел асып оҙаталар.\nУҡытыусы: Балалар.Был башҡорттарҙың Рәсәй хөкүмәте тарафынан ниндәй генә йәберләүҙәр кисереүенә ҡарамай,рус ғалимдарын ихтирам итеүен билдәләй,урыҫ халҡы менән дуҫ йәшәүен күрһәтә.\n-Табында ултырғанда Петр Иванович Рычковтың йөҙө үҙгәрә.Ни өсөн Юлайҙың һөйләгәндәре уларға оҡшамай?\nСөнки Юлай Ҡараһаҡал, Батырша исемдәрен телгә ала.\n-Ниңә уларҙың исемдәрен телгә алырға ярамай?\nУлар ихтилал башлыҡтары.\n-Батырҙарҙың исемдәре халыҡ күңелендә нисек һаҡлана?\nХалыҡ үҙенең ил уҙамандарын ихтирам итә һәм уларҙың исемдәре,халҡы өсөн ҡылған эштәре,яҙмышы хаҡында йырҙар һәм риүәйәттәр сығарып киләсәк быуындарға ҡалдыра.\n-И.И.Лепехин башҡорттарҙы тәбиғәт балаһы икәнен,уларҙың ҡыйыу һунарсы һәм яугир икәнлектәре тураһында яҙа.Тағы ла үҙ яҙмаларында башҡорттарҙың ниндәй сифаттарын күрһәтә?\nШаулашып таралышһалар ҙа,үҙ- ара ыҙғышҡандарын күрмәҫһең.\nУҡытыусы:Дөрөҫ,был сифат башҡорттарҙың берҙәм халыҡ икәнлеген күрһәтә.\nДәрестә үҙегеҙ өсөн ниндәй яңылыҡтар белдегеҙ?(Яуап)\nХалыҡ үҙенең батырҙарын,тарихын онотмай,илдең үткәне менән ғорурланған һәм ғорурлана.Ғөрөф- ғәҙәттәрен быуындан- быуынға һаҡлап алып килә.Ниндәй генә ҡунаҡ ҡапҡаһын ҡаҡмаһын ул уны хөрмәтләп ҡаршы алған һәм оҙатҡан.Әҫәрҙә уҡыған ҡайһы хөрмәтләү ғәҙәттәре беҙҙең көнгә тиклем килеп еткән?Был һорауға яуапты өй эше итеп бирәм.\nVII-Өй эше:1) презентация эшләргә (ҡунаҡсыллыҡ )\n2) башҡорттарҙың ҡунаҡсыллығы тураһында яҙылған өҙөктө һөйләргә өйрәнергә.\nУҡыусының академиктар тураһында яҙылған ҡыҫҡаса мәғлүмәте.(презентация формаһында бирелә)интернет ресурстарынан алынған.\nИван Иванович Лепехин- рус сәйәхәтсеһе,натуралист,географ,академик. 1768 йылда Санкт-Петербург Фәндәр Академияһы тарафынан Волга- Урал, Себер яҡтарын өйрәнеү өсөн ойошторолған экспедицияла ҡатнаша. 1770 йылда Урал буйлап сәйәхәт итә.Сәйәхәт һөҙөмтәләре тупланған “Дневные записки путешествия по разным провинциям Российского государства” исемле китабы баҫылып сыға.Башҡортостанда ул башҡорттарҙың ғөрөф- ғәҙәттәрен, йолаларын, тарихын өйрәнә һәм яҙып ала. Ыласын балаларын алыу һунарында үҙе лә ҡатнаша.Был эпизод Я.Хамматовтың беҙ әле уҡыған “ Салауат” әҫәрендә урын алған.\nРычков Петр Иванович- Башҡортостандың беренсе тарихсыһы.\nУл үҙенең яҙмаларында башҡорттарҙың тормош-көнкүрештәре, Рәсәй колонизацияһы,восстаниелар тураһында яҙа. 1734 йылда Ырымбур ҡалаһын төҙөү экспедицияһында ҡатнаша.Емельян Пугачевтың Ырымбурҙы ҡамап алыуының шаһиты була. Уның “Записи об Оренбургской осаде” яҙмаларын Александр Сергеевич Пушкин үҙенең “Пугачевтың тарихы” әҫәрендә ҡуллана.\n1760 йылда Шүлгәнташ мәмерйәһен өйрәнеп, ғилми эшен баҫтырып сығара.П.И.Рычков беренселәрҙән булып Башҡортостанда тимер һәм баҡыр , Илецк таш-тоҙ ятҡылыҡтары барлығын күрһәтә.\nНомер материала: ДБ-011383


“Кеше китап асҡан һайын офоҡтары киңәйә” » Башҡортостан гәзите\n“Кеше китап асҡан һайын офоҡтары киңәйә”\n1-07-2016, 06:20 // Әҙәби күстәнәс // Баҫып сығарырға\nУчалы яҡтарына юлға сыҡҡан һайын Талха Ғиниәтуллин иҫкә төшә... Юҡ, яҙыусы булараҡ ҡына түгел, ә шуға ҡарай үткән юлы, ныҡышмаллығы арбай уйҙарҙы. Тәүге яҙмаһынан алып исеме матбуғатта күренә башлағанға тиклем дә нисәмә йыл арауығы ята бит. Шунда ла туҡтап ҡалмаған. Хәҙер килеп – халыҡ яҙыусыһы. Әлеге мәлдә иһә биш томлығын сығарыу эштәре алып барыла.\n– Халыҡ яҙыусыһы Талха Ғиниәтуллиндың бала сағын нисек һүрәтләр инегеҙ?\n– Дөрөҫөн әйткәндә, бала сағым булманы. Атайым үлгәндә миңә 8 йәш ине, ә ике йылдан инәйһеҙ ҡалдым. Улар менән бәхилләшкәнгә тиклем дә, ауырыуҙары сәбәпле, балалыҡты күрмәнем тиергә була. Үҫмерлек осорон да татыманым. Ниндәй үҫмер булһын инде, әгәр ул йыртыҡ ыштанлы, бетле, ташланған малай икән?! Иҫ китмәле фәҡирлек булды. Туғандарҙан нәнәйем бай ине, ләкин унан кулак яһап, бар мөлкәтен тартып алдылар. Шулай итеп, ейәнен ҡарай алманы, үҙе лә аҡылынан яҙҙы. Тараҡан һәм бет тулған емерек кенә ағас өйөбөҙҙә тороп ҡалдым. Етеш үк булмаһа ла, тулы ғаиләле тиҫтерҙәремдән ситкә тибелгән инем. Улар үҙ-ара уйнай бирҙе, ә мин бар донъяға үс тоттом.\nТыуғандан 15 йыл үткәс, Белоретҡа ФЗО-ға сығып киттем. Унда инер өсөн бер йәш өҫтәп, тыуған йылымды 1924 итеп күрһәттем. Унан Свердловск яғына заводҡа ебәрҙеләр. Ашатыуҙарына килгәндә, икмәк бирҙеләр, тик ҡара ла, арыштан да түгел, ә бешеп етмәгән ниндәйҙер һыу ҡатнаш булды, йәнә бер туҫтаҡ борсаҡ өйрәһе эләгә ине. Унда елкә төбөнә биргеләп, арттан төрткөләп урыҫ теленә, эшләргә өйрәттеләр.\n17 йәштә әрмегә алындым. Сөнки, алда әйтеүемсә, тыуған йылымды ҙурайтып күрһәттем.\n– Әҙәбиәт менән танышыуығыҙ ниҙән башланды?\n– Әле Ураҙҙа йәшәгәндә үк шиғыр яҙғылаштырғаным булды. Үҫмер саҡта кем яҙып ҡарамағандыр инде?.. Йәнә шағирҙар ижадын уҡырға яраттым. Ғабдулла Туҡай, Һаҙый Таҡташтыҡын яҡын күрҙем. Шул уҡ ваҡытта тормоштары ла мине ҡыҙыҡһындыра ине. Мәҫәлән, Һаҙый Таҡташты, белеүемсә, үҙҙәренең әҙәбиәтселәре үк эҙәрлекләп интектергән. Ә ниндәй лирик булған бит! Эйе, ул колхоздар, тракторсылар тураһында түгел, ә үҙенең күңелдәгеһен яҙған. Шул уҡ хәл Рәми Ғариповтың тормошонда ла сағыла. Ни өсөн шулай?.. Үҙеңдекен күтәрергә, уға ярҙамлашырға кәрәк тәбаһа!\n– Ҡушаматығыҙ булдымы?\n– Илгиз Кәримов, Мостай Кәримдең улы, миңә “Илаҡ Талха” тигән ҡушамат биргәйне. Мин ул ваҡытта әле яҙыусы булырымды белмәй инем, юҡһа үҙемә “Илаҡ Талха” тигән псевдоним алыр инем. Бар бит инде Максим Горький, Демьян Бедный тигәндәре. Тик белмәнем, алтмыш йәштәргә тиклем яҙыусы булып һаналманым.\n– Ә һеҙҙең яҙыусы юлы нисек башланып китте?\n– Нисек яҙыусы булып киткәнем тураһында һөйләһәң, мине ғүмер буйы кемдер етәкләп алып барған кеүек. Рус телендә бер һүҙ белмәгән 15 йәшлек малай ауылдан сығып китә. Һәм тәүге рус һүҙҙәрен Белоретта әйтә башлай. “Ә, колхозный малайка, хәҙер таяҡ менән аяҡтарыңды һындырам!” тигән берәүгә, “ще те надо, ще те надо” тип яуаплағайным. Һәм шул малай һуңынан нисектер билдәле рус телле яҙыусы булып китә.\nМин бит күп уҡыным. Әрмелә булғанда, 1947 йылда, Украина яҡтары ине, әҙ-мәҙ һүрәт төшөргәнемде белеп ҡалғастар, мәҙәниәт йортона биҙәлеш эшенә алдылар. Кавалерияла инек, ә мин етәкселәрҙең һүрәттәрен, плакаттар эшләнем. Мәҙәниәт йортонда уҡ йоҡланым да. Китапханаһы ла бар ине. Шунда Антон Павлович Чехов менән осраштым. Ә тәүге тапҡыр уның менән Германияла күрешкәйнем.\n...Германия. Һуғыш бара. Һалдаттар буш өйҙәргә инеп, кемдер тәмәке, кемдер сәғәт эҙләй торғайны. Мин дә гонаһһыҙ булманым. Ә немецтар, практик халыҡ, ишектәрен бикләмәй ине. Һуң уны бикләһәң дә, барыбер инәсәктәр бит байлығыңды эҙләп, тәҙрә йә ишекте ватып булһа ла. Һәм бер шкафта Антон Чеховтың ҡалын томын таптым, шрифты ла революцияға тиклемге ине. Шуны уҡып маташтым. Сумкала оҙаҡ йөрөнө ул, һуңынан ҡайҙалыр ҡалдырып киттем. Чеховҡа тиклем мин үҫеп етмәгән инем.\nҺуңынан полк клубында “Енәйәт һәм яза”ны уҡыным. Достоевский ҡыҙыҡһындырғанға ла түгел, уны белмәй ҙә инем... Төн. Китапхананың диванында уҡып ултырам. Һәм Раскольников әбейҙе һуғып үлтергән еренә еткәс, мине ҡалтыратып ебәрҙе. Һуғышта булынды, алыштар үтелде, ит үткәргестәрҙән дә тере сыҡтым... Контузия, яра ла алынды... Ә ошо әҫәрҙә барыһы ла ябай яҙылған, ҡурҡытырлыҡ нимәһе лә юҡ, әммә әҙәби һүҙ күңелгә үтеп инде. Мин ҡалтырана башланым. Тышҡа сыҡтым. Ҡар яуа ине. Услап тороп ҡар йоторға тотондом. Шунда аңлап ҡалдым һүҙ көсөн, әҙәби һүҙҙең кешегә нисек тәьҫир итә алыуын.\nМин оҫта, уҡымышлы түгел инем. Әлбиттә, әҙәби алым, деталдәр тураһында ла бер ни белмәнем. Шулай ҙа яҙа башланым, әйтерһең, кемдер мине етәкләп бара ине.\nБер заман, ыңғайы тура килеп, юллама буйынса “Ҡыҙыу инеш”кә барҙым. Ял итеүселәрҙең күптәре – әҙәбиәтселәр. Һәм “кем иң күп китап уҡыған” кеүегерәк бәйгеләр ҙә уҙа торғайны. Береһендә мин еңеүсе булып сыҡтым. Ул заманда уҡымышлылар ҙа аҙ ине. Күптәребеҙ бит – өс кенә класс тамамлаған һуғыш балалары. Шунда берәү миңә “Чеховты уҡығаның бармы?” тигән һорау биргәйне. “Уҡып ҡарағайным, аңламаным”, – тип яуаплағас, “Дала” тигән әҫәрен уҡырға кәңәш итте. “Ә инде яҙышыр булһағыҙ, иң тәүҙә Мартен Идендың “Джек Лондон”ын уҡығыҙ”, – тип тә өҫтәгәйне ул. Һүҙҙәренә ҡолаҡ һалдым, һуңынан хатта айырыла алмай уҡыным “Дала”ны.\n– Тәүге тапҡыр әҫәрегеҙҙең ташҡа баҫылыуы һәм шуға ынтылғанда күрергә тура килгән ҡаршылыҡтар?\n– Өҫтә әйткәндән башланды ла инде барыһы ла. Чехов, Джек Лондон, Ремарк һәм башҡалар өйрәткәнсә яҙҙым. Ләкин шунда ла “Был яҙмаларың бер ваҡытта ла баҫылмаясаҡ, кәрзингә, кәрзингә, кәрзингә...” тинеләр.\nҺуғыш тураһында тәүге әҫәрем “Атака” исемле булды. Бакланов һәм башҡаларҙы уҡығандан һуң мин дә үҙемде ветеранский прозала һынап ҡарауым ине ул. “Атака”мды тотоп йә бер, йә икенсе баҫмалар буйлап йөрөй башланым. Һәр береһендә кире борҙолар. Шуны әйтер инем: редакцияларҙа ул заманда йәһүдтәр ултыра ине. Юҡ, был улар яғына ниндәйҙер яла ташлау түгел, бары уҡымышлы булыуҙарын билдәләгем килә. Сөнки улар һуғышҡа тиклем үк ғилемгә ынтылған, беҙҙән айырмалы, кәмендә туғыҙ класс тамамлаған.\nЙылдар үткәс, тағы ла редакция тупһаларын тапап сығырға хәл иттем. Өмөтһөҙ генә, бары уйынлы-ысынлы “ҡана, ҡарап ҡарайыҡ әле” тигәндәй. Күптән таныш “Знамя” журналына аяҡ баҫтым. Унда иһә яңы бер ҡыҙҙы эшкә алған булғандар икән. Бына ул ҡулына эләккән әҫәремде күҙ алдында уҡ уҡый башланы. Хатта айырыла алмайынса. Һуңынан: “Нисек инде был яҙманы ташларға мөмкин? Кондратьевтан кәм түгел дәбаһа!” – тип аптыраны. Бер аҙҙан Талха Ғиниәтуллиндың “Атака” тигән повесы баҫылып сыҡты. “Знамя”! О, ул журнал етди ине! Унда яҙыусылар берлектәренең етәкселәре генә баҫыла торғайны...\nШул ваҡиғаның иң күңелһеҙе – ташҡа баҫылыуҙан бер тәьҫорат та булмауы. Сөнки шул ҡәҙәре бушҡа йөрөүҙәремдән миндә бушлыҡ ине... Шунда Мостай Кәримдең улы: “Талха, һин ҡуҙғалдың”, – тине.\nШулай итеп яҙыусы булып киттем тиергә була. Төрлө ерҙәрҙә баҫыла башланым. Ләкин 1991 йыл еткәс, редакцияларға яңы заман ҡыҙҙар-егеттәре ултырҙы. Улары иһә “неформат” тип кире борор булды. Йәнәһе, колхоздар хәрәкәтен сағылдырған яҙмаларҙы ҡабул итмәйҙәр, һуғыш тураһында баҫмайҙар. Тышҡа бырғаттылар тиергә була хатта. Ҡалай ҙа минең әҫәрҙәремә Көнбайыштың, Франц Кафка, Марсель Прустың йоғонтоһо ингән – асыҡ яҙам.\n– Тәүге осошоғоҙ, үргә ҡарай күтәрелеүегеҙҙе бәйән итһәгеҙ ине...\n– Әҙәбиәт институтына ингәндә “Айыуташ” тигән әҫәремде алып барғайным. Ураҙ ауылы эргәһендә шундай тау бар. Аҫтында ғына ялан, шунда ҡуна ятып бесән саба торғайныҡ. Хәҙер уйлап ҡуям, бала сағым ауыр һәм бетле булһа ла, ул замандар барыбер шатлыҡ менән һуғарылған икән. Нисек тә мине ҡайҙалыр интернатҡа, балалар йортона ебәрмәүҙәре яҡшы бит. Бесән эшләгәндә лә ашата инеләр, ҡыуыш ҡороп йәшәнек...\nӘҫәрҙә иһә бер Марат тигән ауыл малайы шул Айыуташҡа сығып китә. Һәм шул егет үҙ арбаһында мине Әҙәбиәт институтына алып инә лә инде. Фамилиям эргәһендә торған ҡыҙыл “галочка” әле булһа күҙ алдында.\nҒариза яҙған ике меңләп кешенең туҡһаны ғына үтә ине унда. 45 кеше – көндөҙгө, 45 – ситтән тороп уҡыу бүлегенә. Мин икенселәр һанына индем. Крәҫтиән балаһына артығы кәрәкме ни? Был үҙе минең өсөн осош, тағы бер баҫҡысҡа күтәрелеү булды. Заводтағы станок янында тороусылар, фрезерлаусылар рәтенән институтҡа инеү баһалап бөткөһөҙ ине. Тимәк, мин – кеше, мин – студент!\n– Иҫегеҙҙә иң ныҡ уйылып ҡалған көнөгөҙ ҙә шул ваҡиғаларға бәйле түгелме?\n– Нәҡ шулай! Әҙәбиәт институтына ғариза биргәндә миңә 34 йәш ине. “Киләһе йылға килерһегеҙ”, – тинеләр тәүҙә. Станок төбөнән килеп баҫҡан кешегә күпкә өмөт итергә лә ярамай ине, әлбиттә. Сөнки күптәр обком, райком, яҙыусылар берлектәренең тәҡдимдәре менән, шылтыратыуҙар буйынса ҡабул ителде. Мин ни, папкамды алдым да барыһына ҡул һелтәп ишеккә табан йүнәлдем. Шул ваҡыт бер ҡатын: “Папкаңды ҡалдыр, төрлөсә була торған. Кем белә, ҡайһы берҙә өҫтәмә лә ҡабул итәләр”, – тип документтарымды алып ҡалды. Гел етәкләп, һаҡлап барыусы фәрештәм шунда ла эргәмдә торғандыр, күрәһең... Инде көҙ еткәс, мин онотоп бөткәс, Әҙәбиәт институтынан “Һеҙ конкурстан үттегеҙ” тигән хат килеп төштө! Мейемдә әллә нимә ҡуҙғалғандай булды. Ҡармағымды тотоп балыҡҡа сыҡ та кит! Байтаҡ ҡына юғалып, тәбиғәттә ҡунып йөрөнөм. Һәм шунда ғына нимәгә өлгәшкәнемде аңлап ҡалдым.\n– Ә һеҙҙең өсөн әҙәбиәт нимә ул?\n– Минең атайым иртә үлде. Ә ул: “Улым, үҫкәс, мин һине эшләтмәйәсәкмен, һин ҡалаға барып уҡырһың!” – тигәйне. Тол ҡалғас, әсәйем баш күтәрмәй эшләне. Шуның менән беҙҙең ғүмерҙәрҙе һаҡланы. Ул ваҡытта пособиелар ҙа булманы, кешеләр аслыҡтан үлде. Ә уларҙан һуң минең нимәм булһын тағы? Бына, уларҙан һуң торғаны – әҙәбиәт.\nМинең ике ҡатыным да яҡшы кешеләр булды. Улар үҙҙәрен ҡорбан итте тиһәм дә, яңылышмам. Беренсеһе бөтөнләй өҫтәл артына ултыртыр ҙа: “Яҙ! Эш хаҡың ғына бары нимә ул...” тиер ине. Беҙ уның менән утыҙ йылдан ашыуыраҡ йәшәнек. Ул йән һаҡсым булды минең...\nИкенсе ҡатынымды мин “инәй” тинем. Хатта үлгәнендә шундай бушлыҡ тойҙом: әйтерһең дә, күңелемдең төбөндә ысын инәйем менән хушлаштым. Сөнки бала сағымда инәйем үлгәндә мин илай ҙа, ҡайғыра ла белмәй инем. Ул ваҡытта бары азатлыҡ тойғоһо ғына тыуғайны. Имеш, хәҙер ул мейес башында ауырып ятмай... Йәнәһе, теләгән ҡайһы яҡҡа сығып китә алам... Был, әлбиттә, яҡшы түгел, ләкин сабыймын бит... Шулай, икенсе ҡатыным үлгәс, мин үҙемде тота алмай өс ай буйы иланым. Шул ваҡытта илап күҙемде лә бөтөргәнмендер... Хәҙер бик насар күрәм. Ике ҡатын-ҡыҙ, ике ҡатыным – барыһы ла минең өсөн әҙәбиәт!..\n– Туҡһан йәшкә тиклем тормош юлы үткән олуғ кеше булараҡ мөхәббәтте бар тиһегеҙме?\n– О, был ҡатмарлы һорау! Уға хатта Платон да яуап бирә алмаған. Бары “Платоническая любовь” тигәнен генә уйлап сығарған. Боронғо гректар ҙа яуап бирә алмаған быға. Ә нимә ул мөхәббәт? Бары тәбиғәт кенә бар. Һәм уның иң тәү маҡсаты – Ер шарын ғүмер менән тултырыу. Беҙ иһә – тәбиғәт балалары. Тимәк, ир менән ҡатын бала табырға тейеш. Шулай итеп, бер енестә икенсеһенә ҡарата тартылыу көсө тыуған. Леонардо да Винчи: “Әгәр кешеләрҙә ошо тартылыу булмаһа, юҡҡа сығырҙар ине”, – тигән. Ә беҙ ни бары шиғриәт, серенадалар менән биҙәй генә башлағанбыҙ уны...\nӘлбиттә, иҫкәрмәләр ҙә бар. Ул иһә тәбиғәт арттырып биргәндәргә ҡағыла. Мәҫәлән, Мәжнүн, Матильдаға ғашиҡ булған Фридрих Гейне һәм башҡалар. Тәбиғәт ҡанундары тайпылған уларҙан, һәм нәҡ улар шағир булып киткән, аҡылынан яҙған.\n– Үҙегеҙ тартылыу тойғоһо кисергән ҡыҙ тураһында әйтеп үтһәгеҙ ине...\n– Зөлҡәрнәй Насировтың Наилә тигән ҡыҙы булды. Бер ваҡыт Мәхмүт тигән малай менән уйнағаны өсөн көнләшеп, барҙым да тондорҙом ҡыҙға... Шулай итеп үҙемдең иғтибарымды күрһәткәнмендер. Йәнәһе, һуңынан ул минең менән генә уйнар тигәнмендер. Үҫә биргәс, Наиләгә әллә нисәмә дөйөм дәфтәр тултырып шиғыр яҙҙым. Барыһын да үҙенә тапшырҙым. Байтаҡ йылдар үткәс, уға ҡунаҡҡа индем, ул кейәүгә сыҡҡан ине инде. Теге дәфтәрҙәрҙе алып, айырым китап сығарырға уйлағайным, тик ире уларҙы утҡа яҡҡан булып сыҡты.\n– Кешеләрҙә һеҙҙе нимә йәлеп итә?\n– Изге күңелле булыуҙары тиемме... Юҡ, белмәйем... Кешеләрҙә мине һәләтлелек йәлеп итә, талант. Ялҡауҙарҙы бөтөнләй енем һөймәй! Крәҫтиәнме, балта оҫтаһымы, фрезерлаусымы, ул үҙ эшен белергә тейеш. Ғәмһеҙҙәр бер нисек тә йәлеп итмәй. Эшлекле кеше иһә ҡайҙа ла эш кешеһе булып ҡала.\n– Әҙәбиәттә үҙ һәләттәрен барлай башлағандарға нимә әйтер инегеҙ?\n– Уҡырға кәрәк күп итеп. Кеше китап асҡан һайын офоҡтары киңәйә. Һәм артыңа әйләнмәйенсә, кем нимә әйтер икән тимәйенсә яҙырға, фекереңде еткерергә кәрәк. Башҡорт әҙәбиәтендә әле булһа ниндәйҙер оялыу, баҙнатһыҙлыҡ. Мәйтәм, иптәштәр, етәр ҡамыт кейеп, нимәнәндер ҡурҡып йәшәргә!..\nЙәнә рухиәт кәрәк. Ә ул бит башҡортлоҡ ҡына түгел... Әйтәйек, урыҫтар гел генә “бәләкәй кеше” тураһында яҙған. Гоголдең “Шинель” әҫәрендәге Башмачкин тигәндәрен генә алайыҡ. Беҙҙекеләр уның шинель тегеүендә йәберләнгән кешене күрәләр. Шулайтмаһа ине! Ул заманда машинкала баҫып ултырыусыға чиновниктарҙан да күберәк эш хаҡы бирелгән. Тимәк, Башмачкиндың теләһә ниндәй магазиндан өр-яңы шинель алыу мөмкинлеге булған. Фатир алыу ҙа, өй эшсеһен тотоу ҙа уға бер ни тормаған. Тик ул үҙе өсөн шинель тегергә хәл итә. Ни өсөнмө? Сөнки гел машинка төймәләренә баҫып ултырыуҙан, эштән өйгә ҡайтып, өйҙән эшкә генә йөрөүҙән ялҡҡан була. Кешегә шул ваҡыт йәне һөйгән шөғөл – хобби кәрәк. Һәм ул буҫтау һатып алып, шинель тегергә хәл итә. Шуның менән үҙ ғүмеренә ниндәйҙер мәғәнә лә өҫтәй. Юғиһә күңелде бушлыҡ баҫа. Бына бит, ниндәй әҙәби тәрәнлек! Шул уҡ Чеховтың “Дала”һында, упҡында ятҡан кеше тураһындағы яҙмала ла мәғәнә ята. Ә бары нимәнелер һүрәтләү генә, ваҡиғаларҙы тасуирлау – ул әҙәбиәт түгел...\n– Әңгәмәне йомғаҡлап, тағы бер һорауымды бирәйем. Ауылға ҡайтырға йөрөйһөгөҙ икән, был юлы унда ҡалмаҡсыһығыҙмы?\n– Эйе, ауылда минең ҡыйшайып бөткән булһа ла өйөм бар. Ҡыш сығыуы унда, бәлки, ҡыйынға тура килер. Ләкин үлә ҡалһам да ошонда, атайым эргәһенә, күмерҙәр...\n– Әңгәмә өсөн ҙур рәхмәт!\nАвтор: Денис ҒИЛМАНОВ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҮҘЕБЕҘ ТУРАҺЫНДА ҮҘЕБЕҘ - 2017 - Мәҡәләләр\nҮҘЕБЕҘ ТУРАҺЫНДА ҮҘЕБЕҘ\n"Өфөнән һөйөү менән!" - шулай тип атала яңы башҡорт фильмы. Лирик комедия апрелдән республика кинотеатрҙарында күрһәтелә башлаясаҡ. Нимә тураһында һуң был фильм? Ошо һорауға яуап эҙләп, фильмдың режиссеры Айнур АСҠАРОВҡа мөрәжәғәт иттек.\nДонъя, шулай уҡ Рәсәй кинематографияһында ниндәйҙер билдәле бер ҡала исеме менән бәйле фильмдар байтаҡ ҡына. "Өфөнән һөйөү менән!" фильмы Өфө тураһындамы?\n- Һис шикһеҙ, Өфө тураһында ла. Өфө бит ул төрлө, ҡайһы саҡта ҡәтғи, уҫал, йәлләй белмәй, ҡайһы саҡта - мәрхәмәтле. Фильмда ҡала айырым бер персонаж кеүек. Беҙҙең геройҙар бөтәһе лә Өфөлә йәшәй һәм бөтөн ваҡиғалар Өфөлә бара. Шуға ла кино шулай тип атала. Өфө тураһында фильм төшөрөүҙең төп маҡсаттарының береһе - уны тотош Рәсәйгә танытыу. Унан һуң, баш ҡала булараҡ, Өфө беҙгә яҡын, беҙ уны яратабыҙ, уға ҡарап һоҡланабыҙ. Уға беренсе ҡараштан уҡ ғашиҡ булаһың һәм был тойғо һине бер ҡасан да ташламай.\nКино төшөрөү мәле Өфөлә киң масштаблы мәҙәни сараларға тура килде. Геройҙар Симфоник төн, Дизайн-Маркетта "ҡатнашты", шуға ла күп кеше кадрға эләкте. Шул уҡ Симфоник төнгә генә лә меңәрләгән тамашасы килгәйне. Шуға ла фильмда күптәр үҙен таныуы ла ихтимал, үтеп барыусы машиналар, урам буйлап йөрөүсе йәйәүлеләр, мәҙәни сарала ял итеүселәр үҙҙәре лә һиҙмәҫтән "кино геройҙары"на әүерелде. "Киноға кил һәм ҙур экрандарҙа үҙеңде тап!" - фильмдың бер слоганы юҡҡа ғына шулай яңғырамай.\nБыл - Һеҙ төшөргән һәм, ғөмүмән, башҡорт кинематографияһында һуңғы йылдарҙағы беренсе тулы метрлы фильм. Ниндәй ауырлыҡтар менән осрашырға тура килде?\n- Ижадсы өсөн ҡыҫҡа метрлы һәм тулы метрлы фильм төшөрөү араһында айырма ул тиклем түгел, сөнки икеһе лә ижади ҡараш, тырышлыҡ, көс, ныҡышмалылыҡ талап итә. Шулай ҙа тулы метрлы фильмды төшөрөү ауырыраҡ. Ваҡыт арауығы менән иҫәпләгәндә, мәҫәлән, фильмды 70 көн буйы төшөрҙөк, уға тиклем 2-3 ай әҙерләндек, ярты йыл инде монтаж, ҡорау эштәре бара. Өфөлә генә 40 урында төшөрҙөк, шуға ла ваҡыт һуҙылып китте. Былтырғы йәй күптәргә эҫе һауа торошо менән хәтерҙәрендә уйылып ҡалһа, беҙ уны ҡыҙыу һәм ҡыҙыҡлы эш мәле итеп иҫләйбеҙ. Картинаның матди яғына килгәндә, ул Башҡортостан Башлығы грантына төшөрөлдө. Уның суммаһы 4,5 млн һум. Был тулы метрлы кино өсөн бик аҙ күләм, шулай ҙа бюджет бәләкәй тип, эшкә илке-һалҡы ҡараманыҡ. Киреһенсә, команда бөтөн тырышлыҡты һалып эшләне һәм ул ҡиммәтле фильм кеүек күренә.\nМилли кинематографтың берҙән-бер етди проблемаһы ҡалды, ул да булһа, республика тамашасыһының урында төшөрөлгән фильмдарға ышанмауы, тиҙәр. Был дөрөҫмө?\n- Бөгөнгө көндә сит илдән индерелгән аҙыҡ-түлекте урындағы продукция менән алыштырыу кәрәк, тип күп һөйләнелһә лә, фермерҙар етештергән продукция магазин кәштәләрендә юҡ тиерлек, сөнки эре сауҙа үҙәктәре уларҙы алмай. Кинола ла шулай уҡ. Кинотеатр - ул шул уҡ магазин, ул тамашасыларға фильм тәҡдим итә. Әммә улар үҙебеҙҙә төшөрөлгән фильмдарҙы прокатҡа алмай, был бөгөнгө көндә ҙур проблема. Беҙ сифатлы кино, әйтәйек, хатта шул уҡ "Форсаж"ды төшөрһәк тә, кинотеатрға эләгә алмаясаҡбыҙ, сөнки прокат эшмәкәрлеге беҙгә буйһонмай. Республика кинотеатрҙарының расписаниеһын Екатеринбург, Мәскәү, Санкт-Петербург төҙөй, ә улар иһә Голливуд фильмдарына өҫтөнлөк бирә. Урындағы кинотеатрҙар беҙҙең киноны алырға теләһә лә, ала алмаясаҡ, сөнки прокат Голливуд фильмдары менән тулған. Икенсенән, тамашасы ла әлегә милли киноларға ышанмай. Башҡорт киноһы тураһында ғына һүҙ бармай бында, Рәсәйҙә төшөрөлгән һәр кино насар тигән фекерҙә күптәр. Был ҡараш менән дә яйлап көрәшергә, күберәк тамашасыларҙы милли кино менән таныштырырға кәрәк. Яйлап был хәлдән сығырбыҙ, тием, һәм тамашасылар урында төшөрөлгән яңы картиналарҙы һағынып көтөп ала башлар. Был фильмдың яҙмышына килгәндә, Өфөнөң 5 кинотеатрында ул 13 апрелдән күрһәтелә башлай, шулай уҡ республиканың 3-4 ҙур кинотеатрында, шулай уҡ район үҙәктәрендә урынлашҡан һәм кино күрһәтеү ҡоролмалары булған мәҙәниәт һарайҙарында уны ҡарау мөмкинлеге булыр, моғайын. Тиҙҙән Ҡаҙанға "Яңы кино" форумына барасаҡбыҙ, бәлки, күрше республикала ла уны прокатҡа сығарып булыр, әлегә Татарстандың бер кинотеатры менән килешеү бар.\nБашҡорт киноһының яҙмышы - һеҙҙең ҡулығыҙҙа, тип өндәшәбеҙ тағы бер тапҡыр тамашасыларға. Башҡорт кинематографияһы юҡ ул, тип өйҙә ултырғансы, бер тапҡыр барып ҡарау яҡшыраҡ икәнен үҙегеҙ ҙә аңлап тораһығыҙҙыр. Сөнки "Өфөнән һөйөү менән!" фильмы ул Өфө генә түгел, һеҙҙең һәм беҙҙең турала ла!\nЯҙылған: 13.03.17 | Ҡаралған: 653


Республика министрҙары һөнәр алмаштырасаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика министрҙары һөнәр алмаштырасаҡ\n17:38, 13 февраля 2014 Йәмғиәт\nБашҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, 2013 йылдың мартында старт алған, «Түрә һөнәрен алмаштыра» проектын тергеҙеүе тураһында иғлан итте.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, уның төп маҡсаты – эшсе һөнәрҙәрҙең абруйын арттырыу.\n— Беҙҙең маҡсат – бер кем дә шунда уҡ министр, депутат йәки президент булып китмәй. Эре түрәләр үҙ миҫалы менән йәштәргә ҡул менән эшләүҙең бер ни тиклем оят булмауын күрһәтәсәк. Өҫтәүенә бөгөн республика менән идара итеүсе күпселек власть органдары вәкилдәре үҙ хеҙмәт юлын нәҡ эшсе һөнәрҙәренән башлаған, — тип билдәләне БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат секретары Роза Кузьменко.\nБыйыл «Түрә һөнәрен алмаштыра» акцияһының тәүге ҡатнашыусыһы Башҡортостандың урман хужалығы министры Рәжәп Нәбиуллин буласаҡ, уның хеҙмәт юлы ҡасандыр Ишембай урман сәнәғәте хужалығында пилорамсы ярҙамсыһы сифатында башлана.\nӨлкән синыфтарҙа, ул саҡта булған уҡытыу-етештереү комбинаты сиктәрендә, «Стәрлетамаҡ төҙөлөш» трестының 1-се төҙөлөш идаралығында уҡый. Республиканың буласаҡ урман ведомствоһы башлығы мәктәпте 3-сө разряд балта оҫтаһы таныҡлығы менән тамамлай.\nБөгөн министр йәмәғәтселеккә балта оҫтаһы белемен күрһәтәсәк. «Түрә һөнәрен алмаштыра»-2014 акцияһының тәүге этабы «Ағиҙел ағас эшкәртеү комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә үтәсәк.\nБылтыр эшсе костюмын республиканың бер нисә министры кейеп ҡараны. Шулай итеп, Башҡортостандың Һаҡлау министры Георгий Шебаев икмәк бешереү заводында үҙен икмәк һалыусы сифатында татыны. Төбәктең аграр ведомствоһы башлығы Николай Коваленко ваҡытлыса һауынсы булды. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова бер аҙға штукатур-малярға әйләнде. Спорт һәм йәштәр сәйәсәте министры Андрей Иванюта токарь һөнәрен самалап ҡараны.\nТеги: халыҡ мәшғүллеге,проекттар


Республикала алкоголь һатыуҙы киске сәғәт 10-дан иртәнге 10-ға тиклем сикләргә тәҡдим итәләр // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n18:02, 21 февраля 2019 Сәйәсәт\nРеспубликала алкоголь һатыуҙы киске сәғәт 10-дан иртәнге 10-ға тиклем сикләргә тәҡдим итәләр Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2019 йыл, 21 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева.\nБашҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары республикала алкоголь һатыуҙы киске сәғәт 10-дан иртәнге 10-ға тиклем сикләү тураһында башланғыс менән сығыш яһарға ниәтләй.\nБашланғысты төбәк Дәүләт Йыйылышының профилле комитеты ултырыштарында ентекле өйрәнергә тәҡдим ителә.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге ваҡытта магазиндарҙа төнгө сәғәт 11-ҙән иртәнге 8-гә тиклем спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыла.\n«Әле социаль селтәрҙәрҙә алкоголде ваҡытлыса һатыуҙы артабан сикләү буйынса күп яҙалар. Киске сәғәт 10-дан иртәнге 10-ға ҡәҙәр сикләү индерергә тигән тәҡдим бар, — тип белдерҙе республика Дәүләт Йыйылышы рәйесе урынбаҫары Рөстәм Ишмөхәмәтов алкоголь продукцияһының законһыҙ әйләнешенә ҡаршы тороуға арналған түңәрәк өҫтәл ултырышында. — Был — эшҡыуарҙар берләшмәһе һәм башҡа ҡыҙыҡһынған яҡтар ҡатнашлығындағы фекер алышыу өсөн тағы бер ҙур мәсьәлә».\nТүңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар әйтеүенсә, төнгө һәм иртәнге сәғәттәрҙә алкоголь һатыуҙы тыйыу башланғысын барыһы ла хупламай. Бигерәк тә эшҡыуарҙар берләшмәһе араһында. Шуға һәр яҡтың фекерен иҫәпкә алырға кәрәк.\nСпиртлы эсемлектәрҙе ваҡлап һатыу өлкәһендә контролде көсәйтеү өсөн ведомство депутаттарға алкоголь продукцияһын һатҡан дөйөм туҡланыу предприятиелары өсөн талаптарҙың тулы исемлеген билдәләргә мөмкинлек биргән закон сығарыу инициативаһын индереү мөмкинлеген ҡарарға тәҡдим итте. Улар араһында — сауҙа объектының майҙаны, урындар һаны, санитар-эпидемиологик нормаларға тап килеү тураһында һығымта.\nТеги: алкоголь һатыуҙы сикләү


Ер өсөн талаш\nОктябрьский ҡалаһының Кувыкин урамында йәшәүселәр менән төҙөлөш компанияһы араһында балалар майҙансығы өсөн ғауға ҡупҡан. Яңы төҙөлгән йорт хужалары фатирҙарын һатып алғанда, эргәлә йөҙ квадрат метрҙан ашыу майҙансыҡҡа ҡыҙыға. Ләкин уның урынында яңы йортҡа нигеҙ һалына.\nТөҙөлөш планына ҡарағанда, был майҙанда 150 квадрат метрлыҡ балалар майҙансығы булырға тейеш. Рөстәм Закиров билдәләүенсә, төҙөлөш компанияһы уларға тәғәйенләнгән ерҙе тартып алып, йорт һала башлаған. Һөҙөмтәлә, рекламала ҡыҙыҡһындырған сағыу тәбиғәт урынына торлаҡ алдында ҙур бина ҡалҡып сыға.\nЙортта башлыса бәләкәй балалы йәштәр йәшәй. Ата-әсәләр әйтеүенсә, улар күрше ихаталағы майҙансыҡҡа сығырға мәжбүр.\nПроблеманы хәл итеү өсөн Кувыкин урамында йәшәүселәр төрлө ведомстволарға мөрәжәғәт итә. Күп кенә документтар ҙа йыйған. Ләкин йорт төҙөлөшө туҡтамай, бында эш ҡыҙыу бара, күрәһең. Компания юристы ла үҙҙәренең законға ҡаршы бер нәмә лә эшләмәүен белдерә. Төҙөлөш алып барыу өсөн рөхсәт ҡағыҙҙарын күрһәтә.\nХалыҡтан яуған туҡтауһыҙ ялыуҙарҙан һуң ҡала хакимиәте төҙөлөштө туҡтатыу тураһында ҡарар ҙа сығарған була. Ләкин һуңғылары судҡа дәғүә биреп документты ғәмәлдән сығара.\nШамил Фәррәхов, Октябрьский ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы: «Хәҙер беҙ төҙөлөштө туҡтатыу өсөн бер ниндәй ҙә сара күрә алмайбыҙ. Ә компания ҡулында суд ҡарары булғанлыҡтан, Кувыкин урамы 35/1 йортонда төҙөлөш дауам итә. Тимәк, ҡала хакимиәте торлаҡ-төҙөлөш кооперативы ялыуы буйынса суд тамамланғансы бер нимә лә эшләй алмай».\nСетерекле мәсьәләне суд ҡына хәл итә аласаҡ. Уның ҡасан тамамланасағы әлегә билдәһеҙ. Шулай ҙа йорт хужалары бирешергә йыйынмай. Үҙҙәренең хоҡуҡтарын яҡлап төрлө инстанцияларға мөрәжәғәт итеүен дауам итә.


Эстония башҡорттары «Вентспилс гөлләмәһе» халыҡ-ара фестивалендә билдәләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЭстония башҡорттары «Вентспилс гөлләмәһе» халыҡ-ара фестивалендә билдәләнде\n11:40, 18 ноября 2011 Йәмғиәт\nЭстония башҡорттарының «Ағиҙел» мәҙәниәт йәмғиәте VI «Вентспилс гөлләмәһе-2011» халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивалендә дипломант булды. Сара Латвияның Вентспилс ҡалаһында «Юрас варты» театр йортонда үтте, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына йәмәғәт рәйесе Флүзә Хәйруллина. Фестивалде Вентспилс ҡала думаһы һәм Йәмәғәт интеграцияһы эштәре буйынса министрлыҡ секретариаты ярҙамында Латвияның Милли-мәҙәни йәмғиәттәр ассоциацияһы ойошторҙо.\nИке йылға бер тапҡыр Вентспилста халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивале үткәрелә. Быйыл Латвия, Эстония һәм Белоруссиянан 29 коллектив 15 милләтең мәҙәни байлыҡтарын тәҡдим итте.\nРимма һәм Рита Баһаутдиновалар, Илнур Хәйруллин, Рәсүл Ҡадыров, Рената Шестакова, Әлмира Конго составындағы «Ағиҙел» йәштәр төркөмө башҡорт халыҡ бейеүҙәрен башҡарҙы, Илнур Хәйруллин ҡурайҙа уйнаны.\nЭстонияла йәшәүсе башҡорт егет һәм ҡыҙҙары сарала әүҙем ҡатнашҡаны өсөн «Латвияла милли мәҙәниәттәрҙе үҫтереү өсөн» номинацияһында диплом менән билдәләнде. Аҙ һанлы милләттәр эштәре буйынса департамент етәкселеге башҡорттарҙың «Ағиҙел» мәҙәниәт йәмғиәтенең Эстонияла башҡорт халҡының үҙенсәлекле мәҙәниәтен үҫтереү буйынса эшмәкәрлеген юғары баһаланы.\nВентспилстағы башҡорттар диаспораһы вәкилдәре «Ағиҙел» коллективына уңыштары өсөн үҙ рәхмәттәрен белдерҙе, тип хәбәр итте Флүзә Хәйруллина.\nТеги: милли мәҙәниәт, фестивалдәр, башҡорттар сит илдә


«ДЖУТ» (Һуңғы йәйләү)\n«А лтын битлек» Бөтә Рәсәй милли театраль премияһының «Маска плюс» программаһына инде, 2016 йыл\n«Театр кешеһе» Халыҡ-ара фестивалендә ҡатнашты (Силәбе ҡалаһы), 2016 йыл\nСпектакль 1 сәғ. 45 мин. бара\nруссанан Хөрмәтулла Үтәшев тәржемәһе\n« Бер кешенең үлеме – фажиғә,\nмиллиондарса халыҡтың һәләкәте – статистика»\nЭрих Мария Ремарк «Ҡара обелиск».\n«Мин етдимен. Мин дан — шөһрәт ҡаҙаныр, йә ҡоро фекер еткерер өсөн түгел, ә яҙмай булдыра алмағаным өсөн яҙам. Яҙам, сөнки башҡа бер шөғөл дә мин теләгәнсә һөҙөмтәле килеп сыҡмай. Эҙләнеүҙәре, өмөттәре, файҙаһыҙлығы һәм әрнеүҙәре, мөхәббәте һәм көсһөҙлөгө менән миңә кешеләр тормошо бик тә ҡыҙыҡлы. Әлегә асылмаған, төрлө — төрлө «тере» ысынбарлыҡ арбай мине».\nСығышы менән Ҡаҙағстандан булған Олжас Жанайдаровтың был пьесаһы 35 йәшлек кенә Рәсәй драматургын ғәйәт билдәле иткән әҫәр. Уны күп ерҙә ҡуялар. 6 пьесаһы араһынан «Джут» (Йот) документаль драмаһы, әҫәрҙә 30 — сы йылдарҙа Ҡаҙағстанда барған ваҡиғалар һүрәтләнгәнгә күрә, тәү нәүбәттә, Ҡаҙағстан театрҙары иғтибарын йәлеп итә. Автор күптән йот хаҡында яҙырға теләгән, сөнки бөгөнгө әҙәбиәттә был темаға мөрәжәғәт итеүселәр юҡ дәрәжәһендә. «Джут» хәҙер Ҡаҙағстан сиктәрен үтеп Рәсәйҙә лә ҡуйыла. Мәҫәлән, Мәскәүҙең ART и ШОК театрында сәхнәләштерелде. Башҡорт академия драма театры спектакле был исемлектең дауамы.\n«Джут» документаль драмаһында бер үк ваҡытта ике төрлө ваҡиға һүрәтләнә. Береһе — бөгөнгө көндә Мәскәүҙә, шул аслыҡты башынан үткәргән Әхмәттең ейәне Ербол менән Мәскәү журналисы Ленаның осрашыуы. Икенсеһе – 1930 йылдарға, Әхмәт менән Сәүленең аслыҡ афәтен кисергән тормошона, Ҡаҙағстан тарафтарына алып китә.\nМарат Ҡолшәрипов, тарих фәндәре докторы, профессор\nРуссанан башҡортсаға тәржемә авторы\n16 октябрь, 2015 й.\nСпектакль рус теленә тәржемә ителә


Аҡтаныш-Шишмә бөгөлө — Башҡорт Википедияһы\nТатарстан Республикаһы һәм Башҡортостан Республикаhы\nАҡтаныш-Шишмә бөгөлө — Татарстандың көнсығыш өлөшөндә һәм Башҡортостандың көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан тау тоҡомдары менән тулып етмәгән кире тектоник структура.\nКама-Кинәле бөгөлдәре системаһының үҙәк өлөшөн биләй. Сарапул бөгөлөнән Урал алды бөгөлөнә тиклем һуҙыла. Төньяҡ‑көнсығыш борты — Башҡорт палеокөмбәҙенең, көньяҡ-көнсығыш борты Көньяҡ Татар көмбәҙенең ситке өлөштәре менән сиктәш.\nЯлғаш формаһында, симметриялы түгел. Оҙонлоғо яҡынса 260 км, киңлеге яҡынса 160 км. Бөгөл борттарының тышҡы һәм эске зоналары бар.\nТышҡы (палеошельф) зоналарҙа бер нигеҙле яңғыҙ, барьерлы һәм ҙур рифтар таралған. Риф эзбизташтарының йәше — франс ярусының аҫҡын горизонты — фамен ярусының Волга аръяғы надгоризонты. Төньяҡ‑көнсығыш тышҡы зонала карбонатлы тоҡомдар — балсыҡлы‑карбонатлы, көньяҡ‑көнсығышта балсыҡлы‑кремнийлы фацияларға күсәләр. Бөгөлдөң төньяҡ‑көнсығыш борты буйында үҙәгендә Арлан ҡалҡыуы (оҙонлоғо 90 км, киңлеге 5—20 км, бейеклеге 30—95 м) булған Оло Арлан—Дүртөйлө барьерлы рифы урынлашҡан. Көньяҡ‑көнсығыш зонаһы ҡалынлығы 300—500 м тиклем булған ҙур ҡалын ҡатламлы, ҡайһы бер урында рифтарҙан торған эзбизташтарҙан ғибәрәт.\nЭске һуңғы турней зоналарында, борт буйы үрҙәрендә һәм локаль ҡалҡыуҙарҙың көмбәҙ тирәһе өлөштәрендә Благовещен, Волков, Гуровка, Ҡарасәйылға, Туғай, Маншыр, Яңы Уҙыбаш, Тубылғаҡ, Таймырҙа, Шаҡша, Щелкан, Сәрмәсән рифтары сылбыры үҫешкән. Рифтарҙың оҙонлоғо 1,5—4 км, киңлеге 2—16 км, бейеклеге 60—250 м, ҡабырғаларының ауышыу мөйөшө 8—11°. Ҡатламдар фамен һәм турней ярустарының карбонатлы тоҡомдарынан тора. Бөгөлдөң үҙәк өлөшөндә Ҡыҙыл‑Шишмә риф массивы урынлашҡан. Аҡтаныш-Шишмә бөгөлө буйында палеозойҙың турней ярусынан аҫҡы пермь ҡатламдарына тиклем карбонатлы тоҡомдарҙан торған валдар күҙәтелә, өҫкө турней эзбизташтарының ҡатламдары төрлө дәрәжәлә ашалған.\nБөгөл өҫкө девон төбөнөң төньяҡ-көнсығыш йүнәлешле киртләс буйында киҫкен тәрәнәйеүе арҡаһында барлыҡҡа килгән. Аҫҡы карбондың терриген һәм терриген‑карбонат тоҡомдары менән тигеҙләнгән. Аҡтаныш-Шишмә бөгөлө сиктәрендә 45 нефть ятҡылығы, шул иҫәптән Арлан нефть ятҡылығы һәм Маншыр нефть ятҡылығы асылған.\n↑ Актаныш-Чишминский прогиб\nМкртчян О.М. Закономерности размещения структурных форм на востоке Русской плиты. М., 1980.\nАҡтаныш-Шишмә бөгөлө // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Аҡтаныш-Шишмә_бөгөлө&oldid=1067073 ҡабул ителгән