Гәзиттең номеры: 29 » Гәзиттең номеры: 29 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 29\nМилли традициялар нигеҙендә быуындар бәйләнешен һаҡлау, ғаилә мөнәсәбәттәрен нығытыу, үҙ быуыныңдың, халҡыңдың, тыу-ған төбәгеңдең тарихын өйрәнеү, башҡорт халҡының йолаларын тергеҙеү, йәш быуынға әхлаҡи һәм рухи тәрбиә биреү маҡсатында «Яйыҡ» гәзите шәжәрә төҙөү буйынса конкурс иғлан итә. Конкурсҡа тәҡдим ителгән шәжәрә схема формаһын-да А3 форматына төшөрөлөргә, шәхестәр тураһында яҙма (2-3 бит) рәүешендә лә булырға мөмкин. Шулай уҡ район ауылдарының шәжәрәһе лә ҡабул ителә.\nЭштәрҙе редакцияға электрон вариантта килтерә йәки электрон почтаға ебәрә алаһығыҙ. Иң яҡшы тип табылған авторҙың эше гә-зиттә баҫыласаҡ һәм «Яйыҡ»тың иҫтәлекле бүләгенә эйә буласаҡ, ҡалған бөтә эштәр гәзиттең сай-тында урын аласаҡ.\nКиләсәк беҙҙең ҡулда14.04.2017\nОшо көндәрҙә ҡаланың Ижад һарайында «Беҙҙең киләсәк - үҙебеҙ» лозунгыһы аҫтында Йәштәр форумы уҙҙы, унда 15 йәштән 18 йәшкә тиклем 200-гә яҡын кеше ҡатнашты. Был мәртәбәле йыйын ҡалабыҙҙа беренсе тапҡыр үткәрелә. Уның маҡсаты - йәштәрҙең тәғәйенләнешен табыуы һәм ошо йүнәлештә үҫеүе өсөн шарттар булдырыу. Сарала өлкән кластар уҡыусылары, студенттар, ирекмәндәр, йәштәр ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты. Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм буйынса комитет тырышлығы менән ойошторолған форум юғары кимәлдә үтте.\nФорумдың эше шулай уҡ секциялар ултырыштарында барҙы: хәрби-пат-риотик тәрбиә, сәләмәт тормош, тормош ҡиммәттәре, ижад һ.б. Һәр кемгә үҙен кәрәкле юҫыҡта һынап ҡарау мөмкинселеге булды.\nИң бәхетлеләрҙең береһе - мин13.04.2017\nИң бәхетлеләрҙең береһе - мин,\nАта-бабам ерендә тыуғанмын.\nОшонда үҫеп, буй еткереп,\nАғай, атай, олатай булғанмын.\n«Бәхет» төшөнсәһен һәр кем үҙенсә аңлай. Ошо көндәрҙә 85 йәшлек юбилейын ҡаршылаусы Оҙонгүл ауылының тәүге ир-егет уҡытыусыһы Ишмөхәмәт Рамаҙанов, һәр хәлдә, үҙен бәхетле һанай.\nХозур тәбиғәтле Оҙонгүл ауылында тыуып-үҫеп, буй еткереп, уҡытыусы һө-нәренә эйә булғас, ғаилә ҡороп, тыуған ерҙә ерегеп 41 йыл ауылдаштары-ның бала-сағаһына белем һәм тәрбиә бирә. Ғү-мер буйы мөғәлимлелек итә. Юҡҡамы ни, йәш сағынан уҡ ололап «ағай» тип өндәшәләр.Үҙе әйтмешләй ағай булыуы анһат түгел - белем һәм тәртип кә-рәк. Оло яуаплылыҡ, ты-рышлыҡ, дөрөҫ йәшәү рәүеше лә талап ителә ауыл уҡытыусыларынан.Ауыл ерендә эшләгән башланғыс класс остаз-дары хәреф танытып, һандарҙы ҡушып-алып белем биреп кенә ҡалмай, бала күңеленә тәрбиә орлоҡтары сәсеп, уны тормош тигән оло һуҡмаҡҡа ныҡлап аяҡ баҫтырырға әҙерләй. Шуғалыр ҙа инде беҙҙе ул бөтә нәмәгә өйрәтте - төймә лә тектек, ҡулъяулыҡ та сиктек, ҡышын сана шыуҙыҡ, трамплиндан һикерҙек, «Йәшерәм яулыҡ» та уйнаныҡ. Мандолина сиртеп йыр дәрестәре үткәреүен, май аҙағы яҡынлашһа, бөтә мәктәп менән экскурсияларҙы көтөп ала инек.\nМәҙәниәт өлкәһе йомғаҡ яһаны13.04.2017\nФилармонияла райондың мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең киңәйтелгән кәңәшмәһе үтте. Унда уҙған йылда атҡарылған эштәргә йомғаҡ яһалды һәм 2017 йылға пландар билдәләнде. Кәңәшмәлә район хакимиәте, мәҙәниәт бүлеге вәкилдәре, мәҙәниәт йорттары, музыка һәм сәнғәт мәктәптәре, сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы хеҙмәткәрҙәре, китапханасылар ҡатнашты. Ултырышты район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Гордиенко алып барҙы.\nИң башта 2016 йыл һөҙөмтәләре менән мәҙәниәт бүлеге начальнигы Ирек Әхмәҙиев сығыш яһаны. Әлеге көндә ҡала-район буйынса 118 мә-ҙәниәт учреждениеһы эшләп килә: 65 филиалы менән район мәҙәниәт йорто, 34 филиалы менән үҙәк район китапханаһы, 4 филиалы менән үҙәк ҡала китапханаһы, ҡаланың тарих-крайҙы өйрәнеү, Ахун ауылының тарих-крайҙы өйрәнеү, Көсөк-Маяҡ ауылының М. Мортазин музейҙары, балалар өсөн бер музыка, бер художество һәм ете сәнғәт мәктәптәре. Уларҙа 373 кеше хеҙмәт итә.\nМансурға сәфәр ҡылдыҡ13.04.2017\nРайонда йәшәһәм дә, Мансур ауылын күргәнем юҡ ине. Учалы районының ағинәйҙәр ҡоро рәйесе Мәрзиә Солтанбаева Мансур ауыл биләмәһенә «Үҙ һаулығың үҙ ҡулыңда» исемле кәңәшмәгә сағырғас, ҡуш ҡуллап риза булдым.\nАуыл Советы хакимиәте башлығы Ишбулды Батыршин ҡунаҡтарҙы ҡаршы алып мәҙәниәт йортона тиклем оҙа-та барҙы.\nМәҙәниәт йорто яңы, ыҡсым, яҡты, ә иң мөһиме - йылы. Матур итеп йыйыштырылған. Килеп инеү менән боронғо һандыҡ, келәмдәр, самауыр, еҙ тас, ҡомған ҡуйылған.\nДоғалар изге көскә эйә15.04.2016\nДоғаларҙың көсөн Огайо университетынан Донн Юнг исемле доктор үҙенең тикшеренеүҙәре менән иҫбатлаған. Бының өсөн ул үҙе йәшәгән штаттың үлем буйынса мәғлүмәттәр базаһына мөрәжәғәт итеп, 1989 йылдан алып 2000 йылға тиклемге осорҙа яман шеш менән ауырып үлгән кешеләрҙең медицина карталарын анализлап сыҡҡан. Нигеҙ итеп Юнг өс мөһим датаны - Раштыуаны, Изгелек көнөн һәм пациенттың тыуған көнөн алған. Һәм ошо ваҡытта үлемдәр кәмегәнме-юҡмы икәнлеген тикшергән. Һөҙөмтә шуны күрһәткән: үлеп барыусыларҙың күбеһе үлемен байрамдың иртәгәһе көнөнә тиклем кисектерә алған. Тимәк, үлемдең дә «ял»дары була икән.\nБөтә ауырыуҙар ҡурҡыуҙан, тиҙәр табиптар. Билдәле тикшеренеүсе Ален Бомбар карап һәләкәткә осрағандан һуң диңгеҙҙә ҡалған кешенең штормдан да, ашарына, эсеренә булмауҙан да түгел, ә ҡурҡыуҙан үлеүен иҫбатлаған. Бының өсөн ул шундай тәжрибә үткәрә: бер ай океанда бәләкәй генә һалда һыуһыҙ, аҙыҡ-түлекһеҙ йәшәй һәм ҡурҡыуын еңә алғанға тере ҡала. Ошо уҡ сәбәп буйынса, яман шеш менән ауырыусыларҙың дингә ышаныусылары атеистарға ҡарағанда биш йылға оҙағыраҡ йәшәй. Доға ярҙамында улар ҡурҡыуын еңә, донъяның мәңгелек түгел икәнлеген яҡшы аңлай, ысын ҡиммәттәрҙе баһаларға өйрәнә. Был уларҙы тынысландыра һәм иммунитеттарын нығыта.\nТехника хәле тикшерелде15.04.2016\nАуыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре ҡыҙыу мәл - яҙғы баҫыу эштәре алдында тора. Сәсеүҙең ваҡытында һәм сифатлы үтеүе, шул иҫәптән, техниканың төҙөклөгөнә лә бәйле. Учалы ауыл хужалығы колледжы нигеҙендә уҙғарылған зональ кәңәшмәлә тракторҙарҙың һәм тағылмаларҙың техник торошона бәйле һорауҙар ҡаралды. Кәңәшмәлә республиканың Урал аръяғы һәм төньяҡ-көнсығыш райондарының дәүләт техник надзоры етәкселәре ҡатнашты.\nРайон хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев кәңәшмәлә ҡатнашыусыларҙы сәләмләп ҡыҫҡаса урындағы хәл-торош менән таныштырҙы.\n- Районыбыҙҙа сәнәғәт, ауыл хужалығы предприятиелары бар, уларҙа байтаҡ техника иҫәпләнә. Шулай уҡ, шәхси секторҙа ла үҙйөрөшлө машиналар һаны йылдан-йыл арта бара. Һуңғы күрһәткес буйынса райондың республикала тәүге урындарҙа булыуын (1414 берәмек) крәҫтиән-фермер, шәхси хужалыҡтарҙың артыуына бәйле тип аңларға кәрәк, - тине ул.\nБашҡортостанда яҙғы һунар миҙгеле иғлан ителде: апрель айының һуңғы шәмбеһенән (23 апрель) 10 календар көн дауамында. Рөхсәт алған һунарсылар ҡурпысыҡ (вальдшнеп), ҡыр ҡаҙҙары (һоро ҡаҙҙан тыш), ата өйрәк, ҡор һәм һуйырға кәсеп итәсәктәр. Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы аныҡ иҫкәртте: айырыуса һаҡланған тәбиғәт территорияларында, шул иҫәптән беҙҙең райондағы «Ирәмәл» тәбиғәт паркында һәм «Урал-Тау» тәбиғәт заказнигында бөтә төр һунарҙар ҡәтғи рәүештә тыйыла.\nМәхәллә һәм имам14.03.2014\nИзге Ҡөрьәндә: «Аллаһтан ҡурҡығыҙ, мөьминдәр араһында фетнә, дошманлыҡ тыуҙырыуҙан һаҡланығыҙ, шул ваҡытта Аллаһтың рәхмәтен алырһығыҙ», тип әйтелә. Имам үҙ мәхәлләһендә исем ҡушыу, никах, мәйет оҙатыу, халыҡ менән намаҙҙар уҡыу, дини һорауҙарға яуап биреү менән шөғөлләнә.\nМәхәлләлә был эштәрҙе фәҡәт имам йәки имам рөхсәт иткән кеше генә башҡара ала. Башҡа кеше быны эшләһә - фетнә сығарыусы һанала. Бөгөнгө көндә төрлө китаптар күп, теләгән кеше дини тәғлимәткә өйрәнә ала, тиер ҡайһы берәүҙәр. Шулай ҙа бер генә аҡыллы, уҡымышлы имам бар икән, мәхәлләлә тыныс буласаҡ.\n«Хакимдарығыҙ үҙегеҙгә ҡарап ҡуйылыр», - тигән аят бар. Етәксебеҙ боҙоҡ икән, тимәк, үҙебеҙ ҙә бик үк төҙөк түгел. Имам һайлағанда кешенең ғилеме беренсе урынға ҡуйыла, шулай уҡ кешелек сифаттары, нәҫелендә муллалар күпме булыуы иҫәпкә алына. Әлбиттә, буйһоноу, итәғәт итеү, тәү сиратта, Аллаһҡа һәм уның пәйғәмбәрҙәренә тейешле, унан һуң үҙебеҙ билдәләп, һайлап ҡуйған етәкселәргә.\nТырышҡан - үҙ юлын тапҡан14.03.2014\nЙыш ҡына бөгөнгө йәштәр хаҡында ялҡау, маҡсатһыҙ, битараф тигән һүҙҙәрҙе ишетергә тура килә. Мискә балда бер ҡалаҡ дегет тигәндәй, арабыҙҙа ундайҙар ҙа бар, әлбиттә. Әммә бөтәһен дә бер ҡалыпҡа һалып һөйләү урынына өлгөр, тырыш егет-ҡыҙҙарыбыҙға иғтибарҙы күберәк бүлһәк файҙалыраҡ булыр. Уларға ҡарап үҫеп килгән быуын үрнәк алһын, яҡшыраҡ булыуға ынтылһын.\nРинат Төлкөбаев шундай йәштәрҙең береһе. Физика-математика фәндәре кандидаты, доцент дәрәжәһенә лайыҡ Ринат сығышы менән ябай ауыл егете. Ул 1981 йылда Кәрим ауылында тыуған. Башта Комсомольск ҡасабаһында уҡый, аҙаҡтан үҙ ауылындағы мәктәпте тамамлай. Башланғыс кластарҙа уҡ ул депутат булырға хыяллана. Һәм хыялына тоғролоғон һаҡлай, мәктәптә тырышып уҡый, бигерәк тә теүәл фәндәрҙе үҙ итә. Һөҙөмтәлә, «5» һәм «4» билдәләренән генә торған өлгөргәнлек аттестатын алыуға ирешә. Ғаиләлә улар ике бала тәрбиәләнә. Әсәләре Рәсимә Төлкөбаева Зилә ҡыҙының да, Ринат улының да уҡытыусы һөнәрен һайлауҙарын теләй. Һөҙөмтәлә, Зилә Белорет педагогия колледжына, ә Ринат БДУ-ның математика факультетына юл тота. Белемгә ынтылыусан, тырыш егет уҡыу йортонда ла һынатмай. Төрлө конференцияларҙа әүҙем ҡатнаша, ғилми эҙләнеүҙәрҙе яҡын күрә. «Кешенең үҙ фекере булырға тейеш, һәр һөйләгәнегеҙҙе дәлилдәр менән нығыта барығыҙ, үҙ һүҙегеҙҙә ныҡ тороғоҙ», - тип һәр ҡайтҡанда өйрәтә балаларын әсәләре.


Витя Черевичкин исемендәге балалар паркы — Башҡорт Википедияһы\n47°13′37″ с. ш. 39°44′57″ в. д.HGЯO\nВитя Черевичкин исемендәге балалар паркы\nТарихи район Дондағы Ростовтың Пролетар районы\nНигеҙ һалына 1880 йыл\nВитя Черевичкин исемендәге балалар паркы Викимилектә\nВитя Черевичкин исемендәге балалар паркы — Дондағы Ростов парктарының береһе; ҡалалағы берҙән-бер балалар паркы. Совет урамында, ҡала үҙәгенән алыҫ түгел, яр буйында урынлашҡан.\nАлександр баҡсаһы революцияға тиклем\nПаркка 1880 йылда нигеҙ һалына. Уның тарихи атамаһы — Александр баҡсаһы — Нахичевань ҡала Думаһы ҡарары буйынса "Император ғали йәнәптәре Александр II хакимлыҡ итеүенең тантаналы 25 йыллығына" бағышлап бирелә. 1894 йылда бында Александр колоннаһы — Н. Н Дурбах проекты буйынса итальян архитекторы Тонетти төҙөгән 11 метрлыҡ Александр бағанаһының күсермәһе ҡуйыла. 1994 йылда гранит күсермәгә совет йылдарында алып ташланған иҫтәлекле таҡтаташтар һәм ике башлы сәмреғош кире ҡуйыла. Хәҙерге ваҡытта колонна урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.\n1936 йылдан парк "Пионерҙарҙың һәм мәктәп уҡыусыларының балалар паркы" тип атала. Унда күперле канал һәм тамашалар өсөн сәхнә ҡорола. 1965 йылдан немец оккупанттары тарафынан үлтерелгән Ростов үҫмере Витя Черевичкин (1925-1941) исемен йөрөтә. Унан алдараҡ, 1961 йылда уға Ростов скульпторы Н. В. Аведиков эшләгән бюст-һәйкәл ҡуйыла.\nВитя Черевичкин паркы Дондағы Ростовта ғына түгел, ә Ростов өлкәһендә берҙән-бер балалар паркы. Мәктәпкәсә һәм мәктәп йәшендәге балаларға тәғәйенләнә. Бында балалар аттракциондары ҡаласығы, балалар манежы (батут), аквапарк һәм "Шхуна" балалар уйын комплексы урынлашҡан. Никахҡа инеүселәр парк күперенә бәхет йоҙаҡтары элә башлағандан һуң, хәҙер ул "Мөхәббәт һәм бәхет күпере" тип атала.\n2000 йылда Мәҙәниәт идаралығы ярҙамы менән парк реконструкциялана - яңы балалар уйын майҙансыҡтары ҡуйыла, яҡтылыҡ сығанаҡтары урынлаштырыла, аллеяларға плиткалар һалына.\n↑ Парк им.\n↑ 3,0 3,1 Детский парк им.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Витя_Черевичкин_исемендәге_балалар_паркы&oldid=649076 ҡабул ителгән\n1880 йылда барлыҡҡа килгәндәр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:38 4 февраль 2017 үҙгәртелгән.


Башҡортостанға Германия Федератив Республикаһының Генераль консулы килде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанға Германия Федератив Республикаһының Генераль консулы килде\n17:39, 25 февраля 2016 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 25 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБашҡортостанға эш сәфәре менән Германия Федератив Республикаһының Екатеринбургтағы Генераль консулы Штефан Фридрих Кайль килде. Таныштырыу сәфәре сиктәрендә республика Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов менән осрашыу уҙҙы. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Өфөләге вәкиле Венер Ғәлиәкбәров һөйләне.\nОсрашыуҙа инвестиция һәм гуманитар хеҙмәттәшлекте киңәйтеү хаҡында һүҙ барҙы. Яңы берлектәге предприятиелар булдырыу тәҡдиме яңғыраны. Рәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, былтырғы йомғаҡтар буйынса Башҡортостандың Германия Федератив Республикаһы менән тышҡы сауҙа әйләнеше 250 миллион долларҙан ашыу тәшкил иткән. Шулай уҡ студенттар менән алмашыуҙы киңерәк ғәмәлгә индереү темаһы ла тикшерелде, бында Башҡорт дәүләт университеты әүҙем ҡатнаша. 2016 йылда Рәсәй-Германия йәштәре менән алмашыу программаһы тормошҡа ашырыла.\nСәфәр барышында Генераль консул Өфөләге «Витценманн — Руссия» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте етештереү компанияһында һәм «Бухен Индастриал Сервисез» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә, «Hallo Deutsch» немец телен өйрәнеү үҙәгендә булды, 86-сы гимназия етәкселеге, Юғары мөфтөй, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин менән осрашты.


ЧУПАКАБРАНАН ҠОТОЛОУ ЮҠ! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » ЧУПАКАБРАНАН ҠОТОЛОУ ЮҠ!\nӘллә ҡайҙа, ер аяғы ер башынан – Мексиканан сыҡҡан тип һаналған чупакабраның Башҡортостанда ла шашып йөрөүе аптыратҡыс хәл инде, әлбиттә. Урындағы халыҡ әйтеүенсә, был йән эйәһе бигерәк тә республикабыҙҙың Мәсәғүт, Дыуан кеүек райондарын үҙ иткән. Ул яҡтан йылына бер нисә тапҡыр: “Чупакабра малыбыҙҙы, ҡош-ҡортто тамаҡланы”, – тигәнерәк шылтыратыуҙар булып тора. Тик был шылтыратыуҙарҙың ҡайһыһын ныҡлап тикшерә башлаһаң да, ныҡлы ғына фекергә килеп булмай – әллә шул убыр йонсота халыҡты, әллә инде ҡоторған эт йәки төлкө кеүек хайуандар үҙенең тамағын ҡайғыртып йөрөй. Тик шулай ҙа беҙ “утһыҙ төтөн сыҡмай” тигән фекерҙәбеҙ һәм малығыҙға шундай серле йән эйәләре ташланған осраҡтарҙа боҫоп ҡалмаҫҡа, беҙгә шылтыратырға, фотоға төшөрөп өлгөрөргә тырышырға кәңәш итәбеҙ.\nЧупакабра көҙөн Дыуан районындағы бер ауылда йәшәүсе хужаның 67 йорт ҡуянын һәм 24 тауығын тамаҡлап сыҡҡан, тигән мәғлүмәт бар. Был серле йән эйәһе һарай ишеген нисектер асып инеп, шундағы тауыҡ һәм ҡуяндарҙы ҡанға батырған. Береһен генә лә ашамаған үҙе, йолҡҡослап ҡына сыҡҡан тиҙәр.\nХужа билдәләүенсә, һарай ишеге бикле булған, төлкө, бүре һәм башҡа хайуандарҙың уны бер нисек тә аса алмауы аңлашыла. Йорт ҡуяндарына барып етеү өсөн тимерсыбыҡтарҙы ла өҙөргә тура килгән билдәһеҙ был затҡа. Көсөнә хайран ҡалырһың. Тәү ҡарашта һарайға берәй бур инеп сыҡҡандыр кеүек тойола. Ләкин бер генә мал да юғалмағанлыҡтан, был фараз юҡҡа сыға. Һәм тағы ла шуныһы: кеше нимә тип ҡош-ҡортто, ҡуяндарҙы йолҡҡослап ырғытһын инде, бының ни мәғәнәһе бар?\nХужалар был йән эйәһенең эҙҙәрен төлкөнөкөнә лә, бурһыҡтыҡына ла, бүренекенә лә оҡшатмай. Кешеләр араһында чупакабранан ҡурҡыу бар, халыҡ уны билдәһеҙ бер убыр зат тип һанай һәм нисек тә булһа юҡ итеү сараһын табырға тырыша.\nШулай уҡ яңыраҡ ҡына ҡан эскес Хәйбулла районының Ураҙбай ауылында ла күренгән, тип хәбәр иттеләр.\nОшондай хәбәрҙәрҙең дөрөҫлөгөн тикшереү өсөн төрлө белгестәрҙең дә фекерен өйрәнеү мотлаҡ. Ғәҙел булһын өсөн шуны билдәләп үтергә кәрәк: һунар инспекторҙары чупакабраға бөтөнләй ышанмай. Улар фекеренсә, ваҡ малдарға һәм ҡош-ҡортҡа ҡырағай эттәр һөжүм итә. Хужаһыҙ берәҙәк эттәр ҡырағай хәленә төшә, әммә улар үҙҙәрен урманда, тәбиғәт шарттарында туйҙыра алмай. Шуға ла ҡоторған кеүек ауылдарға һөжүм итәләр ҙә инде. Хәҙер эттәргә, бесәйҙәргә ҡарата яҡшы мөғәмәлә талап итеп лаф ороусылар күп, ләкин шул йән эйәләрен даими ашатып тороусылар ғына һирәк. Гуманлы ҡараш арҡаһында берәҙәк эттәр шул тиклем күбәйгән. Өҫтәүенә, улар ас. Аслыҡтан тимерсыбыҡтарҙы түгел, йыуан-йыуан тимер рәшәткәләрҙе лә һындырып ырғыта алалар. Ә ҡош-ҡортто, ваҡ малдарҙы үлтергәндән һуң ашамайынса ҡалдырып китеүҙәре кемдеңдер уларҙы ҡурҡытыуына ғына бәйле. Ә инде бер үк ваҡытта әллә нисәмә йән эйәһен ботарлап ташлауын аслыҡтан йонсоған эттәрҙең запас йыйырға маташыуы тип аңлаталар.\nЫсынлап та, утһыҙ төтөн сыҡмай. Убыр тураһында бик йыш ишетергә тура килә, моғайын, бында ниндәйҙер сер барҙыр.\nСығыу ваҡыты 7-02-2014, 16:08 | Ҡаранылар: 1581\nЧупакабра, ниһайәт, тотолған\nӘЛЛӘ БУЛДЫ, ӘЛЛӘ БУЛМАНЫ…\nЙыртҡыстар ниңә ҡотора?\nЭстонияла ғәжәп бүрене үлтергәндәр\nАУЫЛДЫ БҮРЕ БАҪҠАН


ШИҒЫР, ЙЫР ЙӘШӘҺӘ, ИЛ ЙӘШӘР\nХоҙай биргән яҡты көндәр\nЙылмайып, көлөп тора.\nОшо матурлыҡҡа баҡһам,\nҺағыштар һүнеп тора.\nСәскәләр балға тулышҡан,\nЙүкәләр әйҙәп тора.\nЙүкә сәскәһенең тәмен\nХуш еҫле сәйҙән һора.\nХатта урам мөйөшөндә\n«АҠТАРҒАНДАЙ ДӘФТӘР БИТЕН...»\nТелем минең, һүҙ хазинам,\nӘсәйем биргән байлыҡ,\nҺинең менән мин ҡеүәтле,\nАҡылым һәр саҡ айыҡ.\nЙәшәүемдең икмәге һин,\nТелем-телем – икмәгем.\nҺинең менән наҙ өләштем,\nАуыр йөктәр йөкмәнем.\nЙүнһеҙҙәргә борос булдым,\nЕРҘӘ ЙӘШӘЙБЕҘ ИКӘН... Ерҙә эшләргә бурыслыбыҙ\n“Киләсәктә был ерҙәргә Хоҙай үҙе ҡыҙығыр...” тип яҙған мәшһүр башҡорт шағиры Шәйехзада Бабич Урал буйҙарын ҡыҙырғанда. Был юлдарҙы уҡығанда Уралтауҙың бар йәмдәрен бер үҙенә туплаған Әбйәлил ере лә күҙ алдына баҫа. Ысынлап та, бер түгел ике Ҡыҙыл йылғаһы яғалап аҡҡан зәңгәр күлдәр иле Әбйәлилдең бер яғын мәғрур Ирәндек, Ҡырҡты, Өрпәк тауҙары ҡаплап торһа, икенсе яғында күҙ күреме етмәҫ далалар башлана. Ҡола тауҙары ла, ҡая таштары ла, ҡояш нурҙары төшмәгән ҡараңғы урмандары ла бар был ерҙең. Берҙәй үк тәбиғи байлыҡтары менән дә, кешеләре менән дә дан тота был ил. Әбйәлил районы хакимиәте башлығы Рим Һатыбал улы СЫҢҒЫҘОВ менән ҡорған әңгәмәбеҙ тап шул хаҡта.\nМәжит Ғафури, Башҡортостандың халыҡ шағиры\nӘй, ҡәләм! Шатлыҡ менән ҡараңды түк!\nТәбрик итеп милләтемә яҙам мәктүп.\nҺәр йәһәттән хөрриәттәр асылғанға,\nБыл көндә хәсрәтемдән шатлығым күп.\nШатланып был эштәргә: “Афарин!” тип,\nМилләтте шатлыҡ менән ҡылам тәбрик.\nКүңелемдән бар ҡайғылар бары китте,\nӘсәнән яңы тыуған балалар тик.\nБыйыл 17 июлдә илебеҙ Президенты В.В. Путин Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығын байрам итеү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы. Был юбилей үткән быуат башында Рәсәй Федерацияһына нигеҙ һалыусы Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы төҙөлөүенә бәйле һәм Рәсәй менән уртаҡ тарихыбыҙ өсөн ысын мәғәнәһендә мөһим ваҡиға.\nИл етәкселегенең әлеге датаға ҙур әһәмиәт биреүе һис тә осраҡлы түгел. Ни тиһәң дә, тап башҡорт халҡының ҙур дәүләт составында үҙаллы республика булдырырға теләк белдереүе һәм һөҙөмтәлә БАССР-ҙың барлыҡҡа килеүе менән хәҙерге федератив ҡоролошҡа нигеҙ һалынған.\nБаймаҡтың район китапханаһы Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман Мусиндың ижадына арнап әҙәби-ғәмәли конференция үткәрҙе. Унда райондың барлыҡ китапханасылары, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары саҡырылғайны. Конференцияла шул осорҙа Талҡаҫ шифаханаһында ял итеүсе Ноғман Мусин үҙе лә ҡатнашты.\nҺүҙ “Һуңғы солоҡ” романының художество үҙенсәлектәре тураһында фекер алышыуға ҡоролһа ла, яҙыусының башҡа әҫәрҙәре, ҙур ижад юлы тураһында ҡыҙыҡлы һөйләшеүгә күсеп китте.\nНоғман Мусин әҙәбиәт һөйөүселәрҙең бик күп һорауҙарына яуап бирҙе, хәҙерге башҡорт әҙәбиәтендәге күренештәр тураһында ла һөйләне.\nМәләүез ҡалаһында йәшәгән Зөфәр Толомғужин әҙәбиәт һөйөүселәргә бер нисә китабы, шулай уҡ шәжәрәләр тупланмаһы менән таныш. Ә был йыйынтығына прозаиктың һуңғы йылдарҙа яҙылған хикәйәләре, повесы һәм “Йәнем рәхәте” тигән күләмле әҫәре ингән.\n– заман ҡаҙанышы\nXXI быуат уртаһында кеше китап һатып алып уҡымай, уны интернеттан табып, экрандан ғына уҡыу ғәҙәт ителгән хәҙер, тип ышандырырға тырыша беҙҙе төрлө-төрлө гаджеттар яратыусылар. Донъяны тиҙ арала яулап алырға тейешле электрон тормош беҙгә күптән килеп етеп, һаман ышаныслы урын яулап ала алмаһа ла (ҡайҙа барма, электрон версияғя ҡушып уның ҡағыҙ вариантын да таптыралар), был яңылыҡтар йәшәйешебеҙҙә киңерәк таралыу яулай бара.


Дәүләкән районы эшсәндәре беренсе булып шәкәр сөгөлдөрө сәсеүҙе тамамланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nДәүләкән районы эшсәндәре беренсе булып шәкәр сөгөлдөрө сәсеүҙе тамамланы\n14:52, 13 мая 2011 Иҡтисад\nДәүләкән районы эшсәндәре шәкәр сөгөлдөрө сәсеүҙе республикала беренсе булып тамамланы. Сөгөлдөр плантациялары районда хәҙер 650 гектарҙы биләй. Әлеге ваҡытта республикала был техник культура 44047 гектар майҙанда сәселгән. Татлы тамыраҙыҡтар йәмғеһе 63 мең гектарҙы биләйәсәк.\nБР Ауыл хужалығы министрлығының оператив мәғлүмәте буйынса, Башҡортостанда 13 майға 1 млн 18 мең гектар майҙанда яҙғы сәсеү үткәрелгән. Саҡмағош районы игенселәре - 47,3 мең гектарҙың 38,6 мең гектарын (82%), Миәкә районы хужалыҡтары 51,7 мең гектарҙың 41,3 меңен (80%) сәскән.\nСаҡмағош районы игенселәре генә иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын сәсеүҙе тулыһынса тамамланы. Ауырғазы, Баҡалы, Илеш, Мәләүез, Туймазы райондарында һуңғы гектарҙарҙа сәсеү алып барыла. Бөгөн Ҡырмыҫҡалы районы аграрийҙары сәсеүҙе тамамларға тейеш.\nКөнбағыш 132134 гектар майҙанда сәселгән. Был культура буйынса планды Йылайыр, Миәкә, Өфө, Хәйбулла, Шаран райондары үтәгән.\nТеги: ауыл хужалығы, сәсеү-2011, шәкәр сөгөлдөрө


Арбаңды -ҡыш, санаңды йәй әҙерлә\nРеспублика аграрийҙары мал аҙығы хәстәрләй. Шаран, Саҡмағош һәм Мәләүез райондарында компания тамамланған. Республиканың күп хужалыҡтарында план 50 процентҡа үтәлгән. Ҡырмыҫҡалы районы эшсәндәре баҫыуға 8 июндә төшкән.\nАуыл хужалығы эшсәндәре көндө төнгә ялғап, баҫыуҙан ҡайтмай эшләй. Ашау ҙа ошонда уҡ. Ауыр эштән һуң һурпа, сәй менән тәмле ҡоймаҡтарҙы улар көтөп ала. Рифҡәт Бикмәтов баҫыуҙа 40 йылға яҡын тир түгә. Ергә һөйөү нәҫелдән килә, ти уҙаман.\nРифҡәт Бикмәтов, механизатор: «Техника импортный, яртыһы үҙебеҙҙеке. Улар менән эшләүе еңелерәк. Атайым, әсәйем уолхозда эшләне. Уларҙың юлы менән киттем инде».\nТөшкө ял тамамланыуға яңынан техника геүләй башлай. Баҫыуҙың бер өлөшөндә бесән тигеҙ рәттәргә һалынһа, артынса уҡ махсус техника кипкән үләнде рулондарға төрә. Тәүлегенә 80-гә яҡын ошондай прессланған бесән сығарыла. Бер өйөм 50 һыйырҙы туйҙырырға етә.\nӘ был комбайн бер юлы ике эште башҡара. Саба ла, рәттәргә лә йыя. Сәғәтенә 25 километр арауыҡты эшкәртә ала. Дөйөм алғанда - техника етерлек. Уңыш та мул.\nАйрат Мөхәмәтҡолов, Ҡырмыҫҡалы районының ауыл хужалығы идаралығы етәксеһе урынбаҫары: «Былтыр күп йыллыҡ үләндәр әҙерәк уңыш бирҙе. Быйыл күпкә яҡшыраҡ. Бына был үлән, ваҡытында сабылып, киптерелеп рулондарға һалына. Шуға ла сифаты яҡшы. Шуға ла ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы етерлек буласаҡ».\nҠырмыҫҡалы районында мал аҙығы әҙерләү буйынса план ҡырҡ биш процентҡа үтәлгән. Хужалыҡтар кәзә, люцерна һәм күстерә үләндәренә өҫтөнлек бирә.\nКәзә үләне шуныһы менән уңайлы, уны баҫыуға сәсһәң 12 йыл буйы уңыш бирә. Бынан тыш, үләнде миҙгеленә бер нисә тапҡыр сабып алырға мөмкин. Әле бында уның тамыры ғына ҡалһа, бер айҙан баҫыуҙы йәшел үлән ҡаплаясаҡ. Быға әлбиттә, һауа торошо ла тәьҫир итә.\nӘйткәндәй, һауа торошоноң эҫе тороуы ауыл хужалығына ҡамасауламай. Киреһенсә, бесән эшләүгә көндәр ыңғай булышлыҡ итә. Ә әҙерләнгән сенаж махсус соҡорҙарға һаҡлауға һалына. 5 мең баш һыйыр малы булған фермаға 150 тонна мал аҙығы әҙерләргә кәрәк. Әле бында план 40 процентҡа үтәлгән. Ауыл хужалыҡтары өсөн ҡыҙыу мәл дауам итә.


Версия для печати > Ниязбай Сәлимов 60 йәшлек юбилейын билдәләй!\nГлавная > Новости, Члены союза > Ниязбай Сәлимов 60 йәшлек юбилейын билдәләй!\nНиязбай Сәлимов 60 йәшлек юбилейын билдәләй!\nБөгөн танылған яҙыусы, журналист, ғалим, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Милли архивының директор урынбаҫары, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Жәлил Кейекбаев исемендәге премия лауреаты Ниязбай Булатбай улы Сәлимов күркәм юбилейын - 60 йәшен билдәләй! Ҡәләмдәшебеҙҙе ихлас ҡотлайбыҙ һәм оҙон ғүмер, ҡоростай ныҡлы һаулыҡ-сәләмәтлек, аҡ бәхеттәр, ғаилә именлеге, илһамлы ижад теләйбеҙ!\nНиязбай Булатбай улы Сәлимов (Нияз Сәлимов) 1958 йылдың 27 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Яугилде ауылында тыуған. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлағас, хеҙмәт юлын Йөҙимән урта мәктәбендә директор урынбаҫары булып башлай. Шунан бер йыл тыуған ауылы мәктәбендә директор була.\n1984 йылда талантлы йәш белгес «Йондоҙ» район гәзите мөхәррире урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнә, биш йылдан республика йәштәренең «Ленинсы» гәзите мөхәррире урынбаҫары итеп үрләтелә. Башҡорт йәштәренең үҙ аллы гәзите «Йәшлек»те булдырыуға ҙур көс һала, уның тәүге мөхәррир урынбаҫары була.\n1990 йылда Ниязбай Булатбай улы Ғафури районының «Звезда» — «Йондоҙ» гәзите мөхәррире итеп ҡуйыла. Уның тырышлығы менән 1991 йылда Башҡортостанда тәүгеләрҙән булып үҙ аллы башҡортса «Табын» гәзите донъя күрә. Ырымбур өлкәһе йәмәғәтселеге үтенесе буйынса, ошо гәзит редакцияһы ерлегендә 1993 йылда Ниязбай Сәлимов Ырымбур башҡорттарының «Каруанһарай» гәзитен нәшер итә.\nТиҙ арала абруй ҡаҙанған «Табын» гәзите мөхәррирен «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире вазифаһына эшкә саҡыралар. Өс йылдан ашыу ваҡыт эсендә ул ошо баҫманың тиражын ике тапкырға тиерлек арттырыуға ирешә.\nБер монография, ике брошюра, балалар өсөн дүрт китап авторы, фәнни йыйынтыҡтарҙа баҫылған тиҫтәләгән хеҙмәте донъя күргән.\n1997 йылдан алып Ниязбай Булатбай улы Башҡортостан Президенты Хакимиәтендә эшләй. 2001 йылдан граждандарҙың мөрәжәғәттәре менән эшләү бүлегенә етәкселек итә.\n2011—2015 йылдарҙа «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире булып эшләне. 2015 йылдың сентябренән Башҡортостан Республикаһы Милли архивының директор урынбаҫары.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы.\n«Табын ырыуы» йәмәғәт ойошмаһының идара рәйесе (февраль, 2017)\nҠурсаҡ булғы килмәне. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1992.\nАтайым йомаҡтары. — Өфө: Китап, 1995.\nӘнүзә һәм шуҡ кәзә. — Өфө: Китап, 1997.\nБурлинская средняя школа: вчера и сегодня. Уфа: Городская типография, 2000.\nБашҡорт әҙәби теленең публицистика стиле. — Өфө: Китап, 2003.\nҠояш — ул ҡош?: Шиғырҙыр. — Өфө: Китап, 2006.\nУраҡ осоро: Шиғырҙыр. — Өфө: Китап, 2008.\nХалыҡ сәсәне Вәлиулла Ҡоломбәтов. — Өфө: Матбуғат донъяһы, 2016.


Аҙна һайын – отош! | Йәншишмә\nАҙна һайын – отош!\nНаписал в 11 января 2018, 10:36\nКүңелгә моңһоу булып ҡалды әле. Аҙна һайын бүләк оттороп, гәзит уҡыусыларыбыҙ менән бергә ҡыуанырға күнегеп тә киткәнбеҙ икән. Йылдың аҙаҡҡы бүләктәрен дә уйнаттыҡ. Яңы йыл алдынан бәхет кемдәргә йылмайҙы икән? Салауат районы Арҡауыл ауылынан Мөслимә Мөхтәбәрова, Учалы районы Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылынан Н. Йосопова, Көйөргәҙе районы Яҡшембәт ауылынан Ильяс Сәлтәшевтарға! Ана шулай «Йәншишмә»гә яҙылғандар бүләкле лә, гәзитле лә булды.\nБарығыҙҙы ла Яңы йыл менән ҡотлайбыҙ!\nКемдәр «Йәншишмә»гә яҙылырға өлгөрмәй ҡалды? Ҡайғырмағыҙ. 15 ғинуарға тиклем яҙылһағыҙ, гәзит февралдән өйөгөҙгә килә башлар. Байрамдар үткәс тә почтаға йүгерегеҙ. Бергә булайыҡ, бергә ҡалайыҡ, дуҫтар!\n« Тулһын ырыҫ-бәхеттәр!


В рамках презентации актеры Национального молодежного театра имени Мустая Карима прочитали стихи и прозаические отрывки из книги. Собравшимся также показали видеосюжет о презентации книги, прошедшей в Москве в рамках Книжного фестиваля «Красная площадь».\nГТРК "Башкортостан" о презентации книги\nБөгөн Өфөлә күренекле һүҙ оҫтаһы, шағир, прозаик, драматург һәм публицист, философ һәм йәмәғәт эшмәкәре Мостай Кәримдең 100 йыллығына арналған саралар башланды. Юбилей йылы «Тулыһынса беҙҙеке» девизы аҫтында уҙа.\nТәүге сара — «Мостай. Бер ҡасан да булмаған интервью» китап-альбомы менән таныштырыу Башҡорт опера һәм балет театрында уҙҙы. Шағирҙың ҡыҙы, Мостай Кәрим исемендәге фонд директоры Әлфиә Кәримова билдәләүенсә, исем туйы фекерҙәштәрен — Башҡортостандың халыҡ шағирының ижадын һөйөүселәрҙе бергә тупланы.\n«Башҡортостанда Мостай Кәримде хәтерләйҙәр, ләкин Мәскәү милли шағирҙарҙың, яҙыусыларҙың исемдәрен онотҡан. Тәү сиратта йәш быуынды Мостай Кәримдең ижады һәм шәхесе менән таныштырырға кәрәк, — тине Әлфиә Мостай ҡыҙы. — Китап уҡыусы уны кеше булараҡ яҡындан белһен ине. Бында уның билдәле бер ваҡиғаларға ҡағылышлы уй-фекерҙәре, поэзияһы, прозаһы, көндәлектәренән өҙөктәре, публицистикаһы».\nКитап төҙөү идеяһы — шағирҙың ейәне, Мостай Кәрим исемендәге фондты ойоштороусы Тимербулат Кәримовтыҡы. Уны фонд булышлығында «Инеш» нәшриәте сығарған. Ошо үҙенсәлекле китапта автор уҡыусы менән тормош, Тыуған ил, күңел, мөхәббәт һәм дуҫлыҡ хаҡында фәлсәфәүи әңгәмә ҡорған кеүек. Төҙөүселәре Алексей Фенин һәм Гөлнара Белозерова, Мостай Кәримдең ижадын өйрәнеп, ижадының тотош ил контексында шағирҙың яҙмышы тураһында төшөнсә бирә, уны хәҙерге нәфис әҙәбиәттең сағыу, тәрән һәм үҙенсәлекле күренеше итеп күрһәтә алырлыҡ өҙөктәрен һайлаған.\n«Китап бик тиҙ — 4,5 ай эсендә әҙер булды. Гөлнара Белозерова Мостай Кәримдең бөтә ижадын өйрәнде, — тип һөйләне Алексей Фенин. — Был китап бөгөнгә, иртәгәгә генә түгел, ә оҙаҡҡа. Ғаиләһе ҙур ярҙам күрһәтте, шул иҫәптән материалдар менән дә».\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбай йыйылыусыларға Мостай Кәримдең алыҫ 1969 йылда Бөрйән районы уҡыусыларына яҙған хатын күрһәтте. Хатында ул Ҡәҙим Әбделғәлим улы етәкселегендә (ул ваҡытта әҙәбиәт уҡытыусыһы) 50 йәше менән ҡотлаған һәм портретын төшөрөп ебәргән балаларға рәхмәт һүҙҙәрен белдерә. Шағир башҡорт әҙәбиәте аҡһаҡалына арналған шиғырын да уҡып ишеттерҙе.\nБашҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Ленара Иванова Мостай Кәримдең автографын иң ҡәҙерле иҫтәлек итеп һаҡлауы тураһында хәбәр итте һәм 2019 йылда шағирҙың юбилейы юғары кимәлдә уҙыр тип вәғәҙәләне.\nСара барышында Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актерҙары шиғырҙар һәм китаптан өҙөктәр уҡыны. Шулай уҡ китаптың Мәскәүҙә «Ҡыҙыл майҙан» китап фестивале барышында уҙған исем туйынан өҙөк күрһәтелде.\nКитап ҙур бүләк форматында сығарылған һәм сағыу биҙәлгән. Шәхси, республиканың билдәле фотографтары архивынан фотоһүрәттәр менән байытылған.\nИсем туйына йыйылыусылар тәүгеләрҙән булып ошо үҙенсәлекле китапҡа эйә булды. Һатыуҙан килгән аҡса хәйриәлеккә йүнәлтелә. Баҫма тиҙҙән Өфөләге китап магазиндарына һатыуға сыға.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИЗГЕ РАМАҘАН БАШЛАНА - 2021 - Мәҡәләләр\nИЗГЕ РАМАҘАН БАШЛАНА\nМосолмандар көтөп алған изге Рамаҙан айы башлана. Был ай - ураҙа тотоу, тәүбә ҡылыу, төнгө намаҙҙар уҡыу, саҙаҡа таратыу, Ҡөрьән-Кәримде уҡыу мәле. Был айҙа үҙен мосолман тип һанаған һәр кеше мотлаҡ рәүештә ураҙа тоторға тейеш. Ауырлы йә имеҙеүсе ҡатындарға, сәфәрҙә булғандарға, сирлеләргә ураҙанан тыйылыу рөхсәт ителә. Рамаҙан айындағы ураҙа еренә еткереп тотолғанда ғына камил һанала һәм Аллаһ тарафынан ҡабул ителә.\nМосолмандар был изге айҙы көтөп ала. Мысырҙа, мәҫәлән, урамдар төрлөсә биҙәлә, йорт-тирә яғы таҙартыла, яңы йыһаздар һатып алына, хәленән килмәгәндәр яңы балаҫ алып булһа ла түшәргә тырыша. Рамаҙан айы килеп еткәс инде Мысыр урамдарында ифтар (ауыҙ астырыр) өсөн махсус палаткалар ҡуйыла. Унда теләгән кеше инеп ашап сыға ала. Рамаҙан айы шулай уҡ төнгө намаҙҙарҙы көсәйтеү менән дә билдәле. Был айҙа йәстү намаҙынан һуң тәрәүих намаҙы уҡыла. Күптәр ураҙа тотоу ҡояш ҡалҡҡандан алып байығанға тиклем ашау-эсеүҙән тыйылыу ғына тип уйлап, яңылыша. Ураҙа тотоуҙың маҡсаты күпкә бөйөгөрәк. Төп маҡсат - тәҡүәлеккә ирешеү, тимәк, Аллаһтан ҡурҡыу, Уның ризалығына ынтылыу. Иң тәү сиратта Рамаҙан айы тәүбәне яңыртыу, көсәйтеү айы булып тора. Был айҙың Рамаҙан атамаһына "гонаһтарҙың янып бөтөүе" тигән мәғәнә һалынған. Ошо изге айҙа мосолман гонаһтары өсөн тәүбә ҡылып, изге эштәр эшләп, уларҙан арына. Гонаһһыҙ кеше булмай. Гонаһтарҙан арыныуҙың иң яҡшы юлы - ихлас күңелдән тәүбә ҡылыу. Сөнки: "Ысынлап та, Аллаһ тәүбә ҡылыусыларҙы ярата" ("Әл-Баҡара", 222).\nУраҙа тотоуҙың киләһе маҡсаты - ихтыяр көсөн нығытыу. Рамаҙан айында кеше ашап-эсеүҙән тыйылып, күберәк изге эштәр эшләргә ынтылып, насар эштәрҙән ары торорға тырышып, ихтыяр көсөн нығыта. Рух ныҡлығы, ихтыяр көсө күп ауырлыҡтарҙы йырып сығырға ярҙам итә, күңел төшөнкөлөгөнән аралай. Юҡҡамы ни, зәғиф, ауырыу кешеләр һау-сәләмәт кешеләргә ҡарағанда күпкә рухи яҡтан көслөрәк, маҡсаттарына ынтылыусаныраҡ була. Тимәк, улар булғанына шөкөр итә белә.\nРамаҙан айында әҙәм балаһы шулай уҡ ихласлыҡҡа өйрәнә. Сөнки ураҙа тотоуҙың төп шарты - ихлас ниәт. Беҙ ураҙаны ихлас күңелдән тик Аллаһ Тәғәлә өсөн генә тоторға, ошо ниәтебеҙҙе көн һайын яңыртып торорға тейешбеҙ. Бөтә ғәмәлдәрҙең дә ихлас күңелдән эшләнеүе - уларҙың ҡабул булыуы өсөн төп шарт\nУраҙа тотҡан кеше гонаһтарҙан ары торорға, нәфсеһен тыйырға, тыйылған ғәмәлдәрҙән йөҙ борорға тырыша. Уға мотлаҡ телен насар һүҙ һөйләүҙән тыйырға кәрәк. Сөнки ғәйбәт һүҙ һөйләү, алдашыу ураҙаны боҙа. Аллаһ Тәғәләгә бындай кешенең ашап-эсеүҙән тыйылыуы кәрәкмәй. Ураҙа тотаһың икән, тимәк, бөтә тән ағзаларыңды ла гонаһтан араларға тейешһең.\nТимәк, ураҙа тотоуҙың тағы бер маҡсаты - әхлағыңды үҙгәртеү. Рамаҙан айында гонаһтарҙан ары торорға тырышыу менән бер рәттән, әҙәбең өҫтөндә лә эшләргә кәрәк. Был изге айҙа талашып, әрләшеп йөрөү килешмәй. Кем дә булһа һине битәрләргә тотона, талашырға сәбәп эҙләй икән, Бәйғәмбәребеҙ өйрәткәнсә: "Мин - ураҙала", - тип әйтергә кәрәк.\nАшап-эсеүҙән, ғәйбәт һүҙ һөйләүҙән, әрепләшеүҙән баш тартыу өсөн ихтыяр көсөнән тыш, ҙур түҙемлек тә кәрәк. Тимәк, ураҙа тотоуҙың тағы бер маҡсаты - сабырлыҡҡа өйрәнеү. Аллаһ сабырҙарҙы ярата. Ҡыйын саҡтарҙа ла сабырлыҡ күрһәтә белергә кәрәк. Тейешенсә сабырлыҡ күрһәтеүселәргә әжер-сауаптар ҡаралған: "Ысынлап та, сабыр булғандарға әжерҙәре тулыһынса иҫәпһеҙ-һанһыҙ бирелер" ("Әз-Зумар", 39).\nОшо маҡсаттарҙың барыһынан да сығып, дөйөмләштереп әйткәндә, ураҙа тотоу - ул Раббыбыҙға буйһонорға ла өйрәнеү. Әммә был буйһоноуыбыҙ ураҙа тотҡан ваҡытта ғына түгел, даими булырға тейеш. Изге Рамаҙан айынан алда ошо маҡсаттарҙы тағы бер ҡат иҫкә төшөрөп, ниәтебеҙҙе дөрөҫләргә онотмаһаҡ ине.\nРамаҙан айының ҡасан башланыуына килгәндә инде, беҙ уны Бәйғәмбәребеҙ өйрәткәнсә, айға ҡарап беләбеҙ. Тимәк, Шәғбән айының 29-сы йәки 30-сы көнөндә яңы айҙың тыуыуын күҙәтергә кәрәк. Яңы ай тыуа икән - Рамаҙан айы башланды, ураҙаға инергә ваҡыт, тигән һүҙ. Ә инде бер йыл алдан астрономик календарь төҙөп, шуның буйынса ураҙаны башлау дөрөҫ түгел. Сөнки ҡайһы саҡта яңылышлыҡ китергә мөмкин. Яңы айҙың ҡасан башланырын бары Аллаһ ҡына белә. Уны алдан уҡ билдәләп ҡуйыу мөмкин түгел.\nЯҙылған: 09.04.21 | Ҡаралған: 176


Гүзәл зат рулдә\n22 Октябрь 2021, 15:53\nЮлда уҙышырға сыҡмай, хәүефһеҙлеккә өҫтөнлөк бирә, ҡағиҙәләрҙе еңел үҙләштерә\nИң мөһим өҫтөнлөгө - гүзәл заттар юлда бер ҡасан да провокацияға бирелмәй, йәки башҡа машиналар менән ҡыуышмай, ти белгестәр. Беренсенән, уға ҡыҙып китмәҫкә ҡатын-ҡыҙға хас һаҡлығы, үҙе хаҡында ғына түгел, балалары тураһында ла уйлауы ярҙам итә. Икенсенән, ул юлды ир-егет һымаҡ көрәш майҙаны тип хис итмәй һәм өҫтөнлөгөн дәлилләргә ынтылмай. Ир-егет маневр яратһа, ҡатын-ҡыҙға был хас түгел икән. Уның маҡсаты – бер урындан икенсе урынға иҫән-имен барып етеү.\nКөслө зат ғәҙәттә, машинаны шәп йөрөтөүе менән айырылып торорға тырыша, ашыҡмаһа ла уҙырға ынтыла һәм үҙенекенән “текәрәк” тимер атҡа ҡыҙыға.\nҠатын-ҡыҙҙың юл ҡағиҙәләрен боҙорға тырышмауы шулай уҡ иҫбатланған факт, ти белгестәр. Ул бер ҡасан да светофорҙың һары утына сыҡмай, кәрәкмәгәнгә тиҙлекте арттырмай. Юлда көтөлмәгән хәл осрағына мөрәжәғәт итерҙәй кешеләр исемлеге ҡулында буласаҡ. Ир-ат башта проблеманы үҙе хәл итергә тырышып ҡараясаҡ.\nИр-ат машинаны шәплегенә ҡарап һайлаһа, ҡатын-ҡыҙ өсөн был мөһим түгел, ти белгестәр. Ул хатта автомобилдең төҫөн дә беренсе урынға ҡуймай. Ә хәүефһеҙлеккә ҙур иғтибар бирәләр. Уңайлы булһын өсөн сағыштырмаса бәләкәйерәгенә күҙе төшөүсән.\nҒөмүмән, ҡатын-ҡыҙҙа машинаға ниндәйҙер айырым мөнәсәбәт юҡ, икән. Ә ир-ат автомобилде дуҫы урынына күрә, хатта “гәпләшергә” мөмкин.\nГүзәл зат машина йөтрөтөргә тиҙ өйрәнә, ҡағиҙәләрҙе еңел үҙләштерә, тик кәрәк ваҡытта юғалып ҡалыуы бар.\nХөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ! Һеҙҙең бәлки, гүзәл зат водителдәргә бәйле ҡыҙыҡлы мәлдәрегеҙ барҙыр, яҙып ебәрегеҙ.


Тарихын онотмай тәүәкәндәр\n13 Июль 2018, 11:43\nБашҡортостандың тәүге Президенты Мортаза Рәхимовтың тыуған ауылы Тәүәкәндә "Ауыл көнө" байрамы үтте.\nТәүәкән мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Илмира Буранбаева һөйләүенсә, Тәүәкән ауылы тарихы Алтын Урҙа ойошторолоу ваҡытына барып тоташа.\n- 1229 йылдарҙа ( ҡайһы бер тарихсылар 1243 йылдар тип иҫәпләй) Алтын Урҙа дәүләтенең барлыҡҡа килеүе мәғлүм. Ул Рәсәйҙең бик күп өлөшөн яулап ала. Башҡорттар йәшәгән ер ҙә Алтын Урҙа составына инә. Ләкин һуңғараҡ, 1502 йылдарҙа ул тарҡала, Ҡаҙан ханлығын Аҡ батша (Иван Грозный) яулап ала һәм башҡорттарға Рус дәүләтенә ҡушылырға тәҡдим итә. 1552 йылдан 1559 йылға тиклем бөтәһе лә Рус дәүләтенә ҡушылып бөтә.\nШул иҫәптән беҙҙең Сәңкем-Ҡыпсаҡ ырыуы ла Рус дәүләтенә ҡушыла. Аҡ батша башҡорттарҙың еренә теймәҫкә тигән фарман бирә. Ләкин ул фарман Иван Грозныйҙан һуң килгән батшалар тарафынан юҡҡа сығарыла һәм башҡорт ерҙәрен тартып алыу башлана. Беҙҙең ауыл халҡы элек был ерҙә түгел, ә хәҙерге Нөгөш буйынса ултырған була. Воскресенск баҡыр иретеү заводы төҙөлә башлау менән уларҙы ҡыуа башлайҙар. Әлбиттә, беҙҙең халыҡ үҙ төйәге өсөн һуғыш менән баш ҡалҡытырға ла мәжбүр була, әммә Рус дәүләте ҡеүәтлерәк, көслөрәк булыу сәбәпле, мәжбүри рәүештә күсеп киткән. Ә ауылдың яртыһы тороп ҡалған.\nНөгөштөң һул яҡ ярында Шәрип тигән ауыл бар, ана шул ауылды улар нигеҙләгән. Шәрип ауылы халҡы һөйләүенсә, Тәүәкән Сурағолов исемле уҙаман етәкселегендә уның дуҫы Буранбай менән (ул иһә Бикес ауылыныҡы) Торай тигән ергә килеп ултырғандар. Әммә уларҙы тағы ла ҡыуалар. Һәм улар бына хәҙерге Тәүәкән ауылы еренә килеп төпләнә, - ти тарихсы.\nБыл ваҡиғаға 260 йылдан ашыу ваҡыт үткәнен иҫәпкә алһаҡ, Тәүәкән ауылы яҡынса 18 быуаттың урталарында нигеҙләнгән. Ауылға исем биргән ҡыпсаҡ ырыуы старшинаһы Тәүәкән Сурағаловтың улы Мөхәмәдиәр Тәүәкәнов 1780-1841 йылдарҙа йәшәгән. Ул йылдарҙа ауылда 19 йортта 86 кеше йәшәгәнлеге мәғлүм. 64 йылдан йорттар һаны - 55-кә, кешеләр 332-гә етә. 1920 йылда иһә 110 йортта 496 кеше йәшәгәнлеге теркәлгән.\n1842 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, 264 кеше игенселек менән шөғөлләнгән.\nСәңкем ҡарт нигеҙе\nХалыҡта йөрөгән тағы бер риүәйәт тә бар. Нөгөш буйҙарында урынлашҡан Александровка тигән ауыл урынында Сәңкем ҡарт ырыуы ултырған булған. Башҡорт ырыуҙары үҙ-ара һуғышҡанда, сәңкем ырыуы низағҡа ҡыҫылмайынса, хәҙерге Тәүәкән ауылы урынлашҡан ергә күскән. “Ҡар иреһә –Нөгөш таша, ғауға булһа –сәңкем ҡаса” тигән әйтем шул замандан ҡалған. Сәңкем ҡарт иһә бик зирәк аҡыллы, күҙаллаусан булған, ҡурҡаҡлыҡтан күсенмәгән ул, ырыуҙы һаҡлау уйынан сығып эш иткән. Ауылдың тәүге исеме лә Сәңкем ҡарттан килгән.\nТәүәкән ауылында мәктәп-мәҙрәсә 1914 йылда асыла. Совет осоронда иһә белем биреү йүнәлеше үҙгәреп, 1918 йылда яңы мәктәп барлыҡҡа килә. Тәүге уҡытыусы Әхмәҙулла Әбдрәхимов заманына күрә төплө белем эйәһе, оҫта ҡуллы, ижади ҡарашлы рәссам була. 1923 йылда 4 йыллыҡ мәктәптең яңы бинаһы төҙөлә һәм етәксеһе итеп Суфий Ҡаразбаев тәғәйенләнә.\nЕте йыллыҡ мәктәп иһә Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас ҡына барлыҡҡа килә. Уҡытыусылар Яхъя Ульябаев, ирле-ҡатынлы Әбүшахмиевтар, Рәхмәтулла Вәхитов, Әхмәтғәли Йәнғолов балаларға белем биреүҙән тыш, үҙешмәкәр ижади түңәрәктәр ҙә алып бара, мәктәп баҡсаһында йәшелсә-емеш үҫтереүҙе башлап ебәрә.\nҺуғышҡа тиклем мәктәптә Вәли Ғиззәт улы Зәйнуллин да эшләй. Ул тәүге балалар баҡсаһын ойоштороусы ла.\nЕте йыллыҡ мәктәп директоры булып Хәмзә Дәүләтшин да эшләй. Аҙаҡ инде Ришат Мәғизов, Рәшит Бикмөхәмәтов, Әхмәҙиә Яхин, Ғимран Ибраһимов та директор вазифаһын атҡара.\nТәүәкән ауылында шулай уҡ “Тәүәкән” хужалығы ла уңышлы эшләп килә. 2002 йылда асылған ауыл хужалығы ойошмаһының малсылыҡ, игенселек, ҡошсолоҡ, һөтсөлөк һәм башҡа йүнәлештәге эшмәкәрлеге тотош донъя кимәлендә танылыу яуланы.\nУлар менән ауыл йәмле\nЙырҙағыса, ауыл йәмле Таһир-Зөһрәләр менән, тигәндәй, һәр ауыл абруйлы шәхестәре, алдынғы эшсәндәре, уңғандары менән данлы. Ерҙе кеше биҙәй тип юҡҡа әйтмәйҙәрҙер. Байрамға халыҡ хәленән килгәнсә әҙерләнгән. Былай ҙа төҙөк, матур ауыл тағы ла күркәмләнеп киткән. Йорт-ҡуралар ипкә килтерелеп, буяуҙары яңыртылған, ишек алдарында аллы-гөллө сәскәләр күҙҙе ҡамаштыра.\nТантанаға саҡырылған хөрмәтле ҡунаҡтарҙы ауыл осонда һыуһын менән ҡаршылағас, ауыл тарихы менән таныша-таныша үҙәк урам буйлап атланыҡ.\nТәүге туҡталыш – 75 баланы үҙ ҡосағына алған “Бәпембә” балалар баҡсаһы булды. Быйыл беренсегә барасаҡ ҡыҙҙар-малайҙар ҡунаҡтарға шиғыр һөйләп, йыр йырлап, бейеп үҙ һөнәрҙәрен күрһәткәс, мәсеткә юлландыҡ. Әйткәндәй, “Ғәлимә” мәсете районда ғына түгел, тирә-яҡта иң матур иман йорто һанала. 1994 йылда төҙөлгән ағас мәсет эргәһендә был иман йорто 2002 йылда ҡалҡа. Унда ҡунаҡтар ауыл имамы Абдулғәни хәҙрәттең ошо ауылдан сыҡҡан әруахтар рухына бағышлаған аятын тыңланы, мәсет иғәнәһенә хәйер-саҙаҡа һалды.\nАртабан Сәңкем урамы буйлап ауыл уңғандары әҙерләгән байрам табындарын ҡарау, халыҡ менән аралашыу өлөшө башланды.\nАлыҫтан уҡ күмәк кешеләр тупланғанлығы күренгән, өй эргәһендә ҡул эштәренән бай күргәҙмә, һый-ниғмәттән һығылып торған өҫтәл ҡуйылған йорт янына туҡталабыҙ. Улар Ҡаразбаевтар икән. Венер ағай менән Наилә апай 4 ир балаға ғүмер һәм тәрбиә биргән. Наилә апай оҙай йылдар мәктәп директоры булып эшләне, бөгөн ул хаҡлы ялда. Уҡытыусылыҡ эшен бөгөн уның төпсөк улы Йәмил менән дүрт килене дауам итә.\nМөнирә инәй Хәйсәрова әҙерләгән өҫтәл дә ризыҡ төрлөлөгө менән айырылып торҙо. Бәлеше лә, сәк-сәк, бауырһаҡтары ла, ит ризыҡтары ла, ҡайнар самауыр сәйҙәре лә халҡыбыҙҙың ни тиклем дә мул ҡуллы, ҡунаҡсыл, йомарт икәнлеген иҫбатлай. Ул оҙаҡ йылдар “Ҡыҙыл байраҡ” колхозында алдынғы һауынсы була. 4 балаға ғүмер һәм тәрбиә биреп, үҙ аллы тормош юлына аяҡ баҫтырған.\nОло улы Илдыуат та матур ғаилә ҡороп, етеш донъя көтә, икенсе улы Шәкир иһә ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған кәсеп - ҡортсолоҡ менән шөғөлләнә, Йомабай ағай - алдынғы механизатор, ҡыҙы Сәлимә тормош иптәше Рәмил ағай менән район үҙәгендә донъя көтә. Бөтәһен дә башлы-күҙле итеп бөткән Мөнирә инәй бөгөн бәхетле ҡартлыҡ көндәрен кисерә тиһәк, һис тә арттырыу булмаҫ.\nӘбейҙән ҡасҡан урамы\nАртабан юлыбыҙ халыҡ телендә Әбейҙән ҡасҡан тип аталған урамға төшә. Ҡайынлыҡ артында үҙе бер ауылды хасил иткән был урамға башлап йәштәр төпләнгән икән. Өйләнешеп, ғаиләләре ишәйә башлағас, ҡайны-ҡәйнә йортонан айырылып, үҙ йорттарын һалып ингән улар. Шуға ла йор телле ауыл халҡы килендәрҙе әбейҙән ҡасты былар, тип шаяртыр булған. Урамдың рәсми атамаһы Ҡайынлы ла матур яңғырай, шулай ҙа Әбейҙән ҡасҡан тигәне халыҡсаныраҡ, миңә ҡалһа. Урындағы “Сәңкем” халыҡ фольклоры ансамбле был хаҡта таҡмаҡ та сығарып йырлай әле.\nФәйрүзә апай менән Нурмөхәмәт ағай Әбдрәхимовтар ҙа байрамға күңелен һалып әҙерләнгән. Килгән ҡунаҡтар эргәһендә бөтөрөлөп өйөрөлгән хужабикә менән йорт хужаһы ауылдаштары араһында ихтирам ҡаҙанған. Уларҙың ғаиләһендә өс бала – ике ҡыҙ һәм ул тәрбиәләнә. Оло ҡыҙҙары хәҙер үҙ аллы, Өфө ҡалаһында уңышлы ғына эшләп йөрөй, улдары әрмелә гражданлыҡ бурысын атҡарһа, бәләкәй ҡыҙҙары Стәрлетамаҡта юғары уҡыу йортонда белем ала.\nӘлмира апай менән Рауил ағай Әбдрәхимовтар ҙа уңғанлығы, эшһөйәрлеге менән ихтирам яулаған. Рауил ағай оҙаҡ йылдар ауыл хужалығында эшләп “Атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” исеменә лайыҡ була.\nФәрҙәнә инәй Рәхимова ла ҡунаҡсыллығы менән айырылып торҙо. Уның ҡыҙы Рәүфә - “Изгелек” хәйриә фонды директоры, республикала күптәргә билдәле шәхес.\nАльбина менән Марс Әбдрәхимовтар шартына еткереп әҙерләнгән. Әбдрәхимовтарҙың татыу ғаиләһендә өс бала – оло ҡыҙҙары Лилиә күптән үҙе ғаиләле, улдары Иштуған менән өсөнсөлә уҡыған Алмас ата-әсәһе ҡосағында иркәләнә.\nУңған хужабикәләр бешергән манты, ҡаҡланған ҡаҙ, тәмле-татлы бәлештәр, ҡоймаҡтар, бауырһаҡтар, ул емеш-еләге, ул танһыҡ шешлеге – барыһы ла байрам хөрмәтенә бар күңелен һалып бешерелгән-төшөрөлгән. Ҡунаҡтар алдына нимә һалып, нимә ҡуйырға белмәй өтәләнгән ҡунаҡсыл хужа менән хужабикәгә ҡарап һоҡланмай мөмкин дә түгел: һыйлауҙары ысын башҡорт йолаһына торошло!\nБайрам яланда дауам итте\nКөндәрҙең һуңғы арала эҫе тороуын иҫәпкә алып, ағас ышығында ғына сәхнә ҡороп, ауыл халҡына тамаша ҡылыуға уңайлы булһын өсөн эскәмйәләр ҡуйып ебәргәндәр.\nТантананы асып, район хакимиәте башлығы Ғайса Янбаев ауыл халҡын сәләмләне. Байтаҡ йылдар “Тәүәкән” хужалығы етәксеһе булып эшләгән хакимиәт башлығы халыҡ өсөн күптән үҙ кешегә әйләнгән.\nменән “Биш ҡайын” кафеһы мөдире Гөлнур Әлмөхәмәтованы почет грамоталары менән бүләкләне,\nауылдың фельдшер-акушерлыҡ пункты акушеркаһы Рүзәлиә Ташбулатова, мәктәптең хужалыҡ эштәре бүлеге мөдире Фәнил Әлмөхәмәтов һәм “Сәңкем” халыҡ фольклоры ансамбленә рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nТәүәкәндәрҙе байрам уңайынан “Урал” хәйриә фонды белгесе Ришат Зәйнәғәбдинов та, район хакимиәте башлығының ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары Михаил Чижков та тәбрикләне. Ришат Рәшит улы тәүәкәндәргә ауылдаштары Мортаза Ғөбәйҙулла улының сәләмен тапшырып, ауылдың киләсәктә тағы ла матурайыуын, йәшәү кимәленең тағы ла күтәрелеүен теләне, яҡташтарының Ҡотлау хатын уҡып ишеттерҙе.\n-Тәүәкән ауылының йылдам үҫешендә яҡташығыҙ, тәүге Президентыбыҙ Мортаза Ғөбәйҙулла улының хеҙмәте, ысынлап та,баһалап бөткөһөҙ ҙур. Үҙенең тыуған төйәген хөрмәт иткән ил ағаһына оҙон ғүмер, һаулыҡ теләйек. Уның эшмәкәрлеге республикала әле булһа дауам итә. Ауылдың иң ҙур байлығы – уның уңған, эшһөйәр халҡы икәнлеген ул да яҡшы аңлай, юғары баһалай. Мортаза ағай әйтмешләй, бер-беребеҙҙең ҡәҙерен белеп, татыулыҡта-хөрмәттә йәшәргә генә кәрәк, - тине Ришат Рәшит улы һүҙен йомғаҡлап.\nҠотлау һүҙен ауыл хакимиәте башлығы Марат Хәйсәров та еткерҙе.\n- Тәүәкән ауылында төрлө холоҡло кеше йәшәй. Ҡайсаҡ ыңғайҙарына ла торорға тура килә. Шулай ҙа, уңған, егәрле, һәр эште еренә еткереп эшләүҙәре менән һоҡландыра. Ауыл байрамына ла бергәләшеп, берләшеп әҙерләндек. Нимә генә әйтһәк тә, нимә генә ҡушһаҡ та, теүәл итеп эшләп ҡуя, кәрәкле ваҡытына атҡарып сыға белә ауыл халҡы, - тип ауыл халҡын үҙенсәлекле ҡылыҡһырлап та ҡуйҙы ауыл хакимиәте башлығы.\nБайрам бүләге менән матур\nНиндәй байрам бүләкһеҙ булһын инде. Тәүәкәндәр ҙә был тәңгәлдә ауылдаштарын хөрмәт итеп, иғтибарын, ихтирамын күрһәтеп, олоһон да, кесеһен дә лайыҡлы билдәләп үтте. Йәмәғәт эшендә әүҙемлек күрһәткәндәре өсөн Илдус Әбдрәхимов, Ләлә Сәйетбатталова, Зәки Иҫәнгилдин рәхмәт хаттары менән бүләкләнде. Бынан тыш “Тәүәкән” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте лә оҙаҡ йылдар намыҫлы һәм фиҙаҡәр хеҙмәт иткән алдынғы хеҙмәткәрҙәренә лә рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nҒаилә йылы иҫәпкә алып, “Иң татыу ғаилә” номинацияһын да булдырғандар. Ауылдың иң татыу ғаиләләре исемлегендә Зөфиә менән Рәсүл Шәһәровтар, Мәйсәрә менән Абдулғәни Алсынбаевтар, Розалия менән Данил Дәминдәровтар, Земфира менән Флүр Ҡаразбаевтар, Рәмилә менән Шәрифйән Шәһәровтар, Миңлегөл менән Кәбир Иҫәнгилдиндар, Гүзәл менән Дим Әбдрәхимовтар, Фәриҙә менән Роберт Әлмөхәмәтовтар, Гөлгөнә менән Илнур Иҫәнгилдиндар, Гөлназ менән Илшат Хәлитовтар тулыландырҙы.\n“Өлгөлө йорт” номинацияһында Нәйлә менән Венер Ҡаразбаевтар, Илмира менән Сынбулат Ғафаровтар, Фәриҙә менән Руфат Әбдрәхимовтар, Мәймүнә Ишкинина, Фәйрүзә менән Нурмөхәмәт Әбдрәхимовтар, Рәйфә менән Хаживәли Шәһәровтар, Флүзә менән Илфат Хәлитовтар, Гөлзирә менән Рәхимйән Шәһәровтар, Гөлнур менән Фуат Әбдрәхимовтар, Филүзә менән Илшат Шәһәровтар билдәләнде.\nЙыр-моң яратҡан ғаиләләр ҙә иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Ни тиһәң дә, ауылда үткән бөтә мәҙәни сараларҙы йәмләй, биҙәй бит уларҙың сығыштары.\nАуылдың иң оло кешеһе Шәрифә инәй Ҡаразбаева булһа, иң йәше – Рәйҙә Руфат ҡыҙы Әбдрәхимова икән. Ғаилә йылы уңайынан 60 йыл бергә ғүмер иткән Флүрә менән Вәхит Шәһәровтар, 50 йыл иңгә-иң терәшеп донъя көткән Гөлзирә менән Рәхимйән Шәһәровтар ҙа бүләкләнде.\nЯңы ғына барлыҡҡа килгән йәш ғаиләләр был көндә айырыуса иғтибар үҙәгендә булды. Йәштәр ҡауышып, туйҙар гөрләп тора икән, тимәк, ауылдың ғына түгел, илебеҙҙең, милләтебеҙҙең киләсәге бар тигән һүҙ. Ошо көндәрҙә генә никахлашҡан Йәнгүзәл менән Азамат Алтынбаевтар, Гүзәл һәм Фидан Сәлиховтар ҡабыҙған ғаилә усағының мәңгелек булһын, өйҙәрендә ҡот уйнап, балалар тауышы гөрләп торһон тигән изге теләктәребеҙҙе лә еткерәбеҙ.\nБайрамға мул һый-ниғмәт әҙерләгән аш-һыуға оҫта хужабикәләр ҙә бүләк алып ҡыуанды. Бына улар: Наилә Ҡаразбаева, Фәйрүзә, Әлмира, Альбина Әбдрәхимовалар, Мөнирә Хәйсәрова, Фәрҙәнә Рәхимова.\nБайрам үтә лә китә, әммә сара айҡанлы башҡарылған эштәр ҡала, туған-тыумасалар, күрше-күлән, әҡрәбәләр араһында дуҫлыҡ-татыулыҡ көсәйә, берҙәмлек арта. “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамын маҡсаты ана шунда ла инде.\nБӨТӘ ФОТОЛАРҘЫ ҠАРАР ӨСӨН ОШОНДА БАҪЫҒЫҘ


Ырымбур, Силәбе, Свердловск, Ҡурған, Һамар һәм Һарытау өлкәһендә «Юлдаш»\n«Юлдаш» йыр-моң һәм мәғлүмәт каналы тапшырыуҙарын Ырымбур, Силәбе, Свердловск, Ҡурған, Һамар һәм Һарытау өлкәһендә йәшәүсе милләттәштәребеҙ ҙә тыңлай аласаҡ.\n«Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһы менән «Спутиниктелеком» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһындағы килешеүгә ярашлы, 8 -11 сентябрҙә был төбәктәрҙә радио тулҡындарын тапшырыу өсөн яңы ҡоролмалар урынлаштырыла. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, башҡорттарҙың байтаҡ өлөшө республиканан ситтә йәшәй. Милләттәштәребеҙ бигерәк тә Силәбе, Ырымбур, Свердловск, Һамар, Һарытау, Ҡурған өлкәләрендә һәм Пермь крайында күпләп төпләнгән. Башҡортостандан ситтә йәшәүсе башҡорттарҙың социаль-иҡтисади үҫешен тәьмин итеү - дәүләт кимәлендәге бурыстарҙың береһе. Атайсал менән бәйләнештәрҙе нығытыуҙың әһәмиәте, тарихи тамырҙарҙы юғалтыуға юл ҡуймауҙың мөһимлеге тураһында Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға Йыллыҡ мөрәжәғәтнәмәһендә республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов та билдәләп үткәйне.\nВолга буйы федераль округының иң яҡшы радиостанцияһы булып танылған «Юлдаш» йыр-моң һәм мәғлүмәт каналы тапшырыуҙарын республиканан ситтә йәшәүсе милләттәштәребеҙгә еткереү - рухи-мәҙәни ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндереү буйынса билдәләнгән эҙмә-эҙлекле саралар планын ғәмәлгә ашырыуҙың бер өлөшө генә. 8 сентябрҙә тапшырғыс Силәбе өлкәһе Арғаяш районында, 9-нда Ҡурған өлкәһенең Әлмән, Сафакүл райондарында, 11 сентябрҙә Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районында сафҡа инә. Һамар өлкәһе менән Пермь крайында тиҙҙән «Юлдаш» каналы тапшырыуҙарын тыңлаусыларға еткереүсе ҡоролмалар сафҡа инергә тейеш.


Ямғыр аҫтындағы уйын\nҮткән мәҡәләмдә юҡҡа ғына мин "Содовик" беренсе дивизион диңгеҙендә "йөҙә" тип яҙғанмын. Күҙ тейҙе, буғай. "Себер" (Новосибирск) командаһына ҡаршы өйҙәге икенсе матчын башҡорт командаһына ямғыр аҫтында үткәрергә тура килде. Майҙан бик үк сифатлы булмағанлыҡтан, унда һыу йыйылды һәм ф утболсылар өсөн йә тормоз, йә тупты шымартыусы май булып хеҙмәт итте.\nӘммә ләкин был кистәге уйынды насар тип әйтә алмайым. Тамашасылар ҡапҡаға дүрт туп индерелеүенә шаһит булды, беренсе дивизион футболсыларынан бындай һөҙөмтәне аяҙ көндә лә бик йыш көтөргә тура килмәй. Ямғырҙан ҡурҡып тормайынса стадионға килеүселәр бер ҙә үкенмәне. Уйын һөҙөмтәһе - "Содовик" файҙаһына 3:1. Был матур уйын уларҙың хәтерендә оҙаҡ һаҡланасаҡ әле.\nСпорт журналистары һөнәренең бер үҙенсәлеге бар. Төрлө спорт сараларына барыу өсөн аҡса кәрәкмәй - эшең шул бит. Әммә һуңғы матч бушлай үтмәне - Өфөнән Стәрлетамаҡҡа тиклем барып кире ҡайтыу өсөн юлдаш менән икебеҙгә бензин хаҡын түләргә тура килде. Рәсәй кубогында Нальчиктың "Спартак" командаһы - премьер - лиганың бөгөнгө лидеры менән тигеҙ иҫәпкә уйнаусы Себер командаһын күрге килде шул. Унан тыш тағы ла бер факт йәлеп итте. Ике клуб та әле һүрәтләнгән мат ч алдынан мәрәйҙәрен юғалтты. Башҡорт командаһы аутсайдер - "Металлург" (Красноярск) менән тигеҙ иҫәпкә уйнаны, ә Себер командаһы Екатеринбургта "Уралға" биреште. Тегеләренең дә, быларының да бары тик еңеүгә ынтылыуы аңлашыла.\nҺөҙөмтәлә уйын шул тиклем мауыҡтырғыс булды, хатта юлға киткән аҡса ла йәл түгел .\nУйын яланында күләүектәр йәйелеүенә ҡарамаҫтан, баштан уҡ\nике команда ла бик яҡшы фрагменттар күрһәтә башланы. Йәғни ялан, боҙ, паркет. асфальт, ҡом һәм башҡаларҙың сифаты алама\nбулды тигән һылтауҙар башҡаса ҡабул ителмәй, оҫталыҡ һәм теләк булғанда ҡамыш йәки кесерткән араһында, хатта сүплек өҫтөндә лә лайыҡлы уйын күрһәтергә мөмкин.\nУл мәлгә "Себер" командаһының турнир таблицаһында юғарыраҡ тороуына ҡарамаҫтан, беҙ әҙәпһеҙ рәүештә нәҡ ошо к оманда ҡапҡаһы артына барып баҫтыҡ. Ниңә икәне аңлашылалыр. Гол ингәнен көтәбеҙ. Һәм ул оҙаҡ көттөрмәне. Бишенсе минутта\nуҡ Александр Шуленин үҙ маҡсатына иреште, голкипер Максим Л евицкий уға ҡаршы бер нимә лә эшләй алманы.\nИкенсе гол - Эдуард Зацепин иҫәбендә.\nАртабан стәрлетамаҡтар үҙ ҡапҡаларын һаҡлауға күберәк иғтибар бүлергә ҡарар итте. Алғы планға сыҡҡанда ла бик һаҡ\nҡыландылар. Ҡаршы яҡ, беренсе таймдағы кеүек үк, хәүефле\nмәлдәр барлыҡҡа килтерҙе, әммә Виталий Астаховтың ышаныслы уйнауы һәм һаҡсыларҙың фиҙакәрлеге "Соданы" һаҡланы.\n"Себер" ҡапҡаһына өсөнсө гол осрашыу аҙағында индерелде. Ә инде "себерҙәр" үҙҙәренең холҡон уйындың һуңғы минутында к үрһәтте. Һөжүм, туп Владимир Нагибинда - һәм иҫәп 3:1.\nТренерҙарҙың уйынға ҡыҫҡаса комментарийҙары.\n"Содовик" футбол клубының баш тренеры Александр Игнатенко:\n- Беренсе тайм - был миҙгелдә өйҙә үткәрелгән уйындарҙың\nиң шәп өлөшө. Тәнәфестән һуң уйынсылар күберәк иҫәпте һаҡла у хәстәрен күрҙе.\nБөгөн ямғыр яуыуына ҡарамаҫтан тамашасылар күп булды. Уларҙың ярҙамын тойҙоҡ. Мин егеттәргә әйткәнем бар: көйәрмән\nйомшаҡлыҡтан башҡа барыһын да кисерә. Еңелергә лә мөмкин, т ик уйынға бар көсөңдө һалырға кәрәк. Зацепин бөгөн бик тырыш ты.\n"Себер" футбол клубының баш тренеры Александр Игнатенко:\n- Беҙ һәр ваҡыт еңелә башлағас ҡына уянабыҙ. Бөгөнгө\nеңелеүебеҙ үҙебеҙ ғәйепле.


Театр һәр миҙгелдә кескәй тамашасылар өсөн Яңы йыл байрамы ойоштора. Шыршы тирәләй Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыу, төрлө әкиәт геройҙары менән осрашыу балаларҙың көтөп алған тамашаһы. Ә иң мөһиме, сәхнәлә кескәйҙәрҙе Яңы йыл әкиәте көтә. Был юлы балаларға А. Волковтың «Зөбәржәт ҡала тылсымсыһы» (Волшебник изумрудного города) тигән әҫәре буйынса спектакль тәҡдим ителә. Режиссеры Илсур Ҡаҙаҡбаев. «Зөбәржәт ҡала тылсымсыһы» бәләкәстәр (6+) өсөн ысын мәғәнәһендә яңылыҡ! Спектаклдең сәхнә биҙәлеше үҙе ни тора! (Рәссамы — Альберт Нестеров). Мультипликация, заманса тауыш һәм яҡтылыҡ эффекты, сағыу костюмдар, актерҙарҙың сәхнәнән бөркөлгән ихласлығы, эскерһеҙ уйыны, дәртле музыка (композиторы — Урал Иҙелбаев) йыр һәм бейеүҙәр, персонаждарҙың тамашасы менән аралашыуы – барыһы — барыһы ла хас әкиәттәгесә, тылсымлы, мөғжизәле! Шуны ла әйтәйек, «Зөбәржәт ҡала тылсымсыһы»нда тәрбиәүи һүҙ бөгөнгө тиктормаҫ кескәйҙәр үҙҙәре аңлап һығымта яһарлыҡ, ауыҙ асып ҡарарлыҡ кимәлдәге уйын аша бирелә.\nСпектаклдең хореографы — Бөтә Рәсәй заман бейеүҙәрен ҡуйыусылар конкурстары лауреаты Ю.Андриянов, мультипликатор- Р.Шәрәфетдинов. Әкиәттә бик күп геройҙар ҡатнаша. Спектакль рус һәм башҡорт телдәрендә уйнала.\nБалалар өсөн Яңы йыл тамашалары: 23 -30 декабрҙә (10.30, 13.00, 15.30 сәғ.), 3-5 ғинуарҙа (10.30, 13.00, 15.30 сәғ.), 6-10 ғинуар(10.30, 13.00 сәғ.) көндәрендә була. Күңелле мәлдәр, шатлыҡлы көндәр һеҙгә, бәләкәстәр һәм ата-әсәләр!


Башҡортостанда ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше арта\n16:53, 27 июня 2012 Иҡтисад\nБашҡортостанда ваҡлап сауҙа итеү әйләнеше биш ай йомғаҡтары буйынса 209 млрд 317,2 млн һум тәшкил иткән. Ғәмәлдәге хаҡтарҙа ул уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда туғыҙ процентҡа артҡан. Төбәк статистиктары йыл башынан алып ҡулланыусылар баҙары торошон да анализлаған.\n103 млрд 475,9 млн һум суммаһына эсемлектәр һәм тәмәке изделиелары менән бергә аҙыҡ-түлек продукттары һатылған. Аҙыҡ-түлеккә ҡарамаған тауарҙар буйынса ярайһы ҙур үҫеш (бер юлы 10 процентҡа) күҙәтелә – 105 млрд 841,3 млн.\nМай һөҙөмтәләре буйынса ла үҫеш динамикаһы һаҡлана. Шулай итеп, яҙҙың һуңғы айында ваҡлап сауҙа итеү әйләнешене 48 млрд 64,2 млн һум тәшкил иткән. Бер айҙа ул фактик хаҡтарҙа 9,3 процентҡа артҡан.\nТеги: ҡулланыусылар баҙары,хаҡтар


Бөгөн тәбиғәт ғәрәсәте Краснокама һәм Яңауыл райондарындағы бер нисә ауылға зыян килтерҙе\nКөслө өйөрмә йорт ҡыйыҡтарын осорҙо, автомобилдәрҙе түңкәрҙе.\nБыл һәүәҫкә видеояҙма Краснокама районында Ағиҙел ҡалаһы эргәһендә төшөрөлгән. Көслө өйөрмә күҙ асып йомғансы тотош ауылды юҡҡа сығара.\nКраснокама районының Ҡарый ауылында ғәрәсәт зыян килтермәгән йорт ҡалманы тип хәбәр итә урындағы хакимиәт башлығы Владислав Петров. Мәктәп һәм социаль объекттар зыян күргән. Йорттарға электр һәм зәңгәр яғыулыҡ биреү туҡтатылған. Әле ғәҙәттән тыш хәл урынына махсус хеҙмәттәр килгән. Улар баһалауынса, ауыл 2-се дәрәжә ҡатмарлыҡтағы торнадо аҫтында ҡалған. Бәхеткә, кешеләр ҡазаланмаған. Әлеге ваҡытта, ваҡиға урынында махсус хеҙмәт эшләй. Шаһиттар әйтеүенсә, дауыл аңғармаҫтан башланып, бер-нисә минут эсендә донъяның аҫтын-өҫкә килтергән.\nКөслө дауыл бөгөн Яңауыл районында ла күҙәтелде. Төбәккә ул байтаҡ зыян килтереүе тураһында мәғлүмәт бар. Тәбиғәт ғәрәсәте Ураҡай, Кониг, Истәк, Иҫке Көйөк ауылдарын электәргән. Яңауылда бигерәк тә көнсығыш биҫтәһенә зарар килгән. Шаһиттар билдәүенсә көслө ел хатта йөк автомобилдәрен түңкәргән. Яңауыл үҙәк дауаханаһына 14 кеше ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән. Тәбиғәт ғәрәсәтендә ике кешенең ғүмере өҙөлөүе тураһында ла хәбәр ителә. Уларҙың кәүҙәһен ҡотҡарыусылар емереклектәр араһынан сығарған.


Башкортостанда кеше сәләмәтлеге өсөн хәүеф осраҡтары йышая\nякшәмбе, 22 октябрь 2017, Казан вакыты 09:27\nӨфөлә ҙур кибеттәрҙең береһендә кеше сәләмәтлеге өсөн хәүефле ризыҡ һатҡандар. “Окей” гипермаркетынан аҙыҡ алып 16 кеше табиптарға мөрәжәғәт итән, уларҙың барыһында ла эсәк йоғошло сире тапҡандар.\nҠулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, уларҙың барыһы ла тиерлек дауаханала. Сир йоҡторғандар бәлеш, йәшелсә салаты һәм ҡыҙҙырылған тауыҡ ашаған булған. “Окей” маркетын тикшергәндә ризыҡ әҙерләүҙә гигиена талаптарын тупаҫ боҙоу осраҡтары асыҡланған. Әлегә был эште тикшереү дауам итә.\nКүгәрсен районында себер язваһы, йәғни түләмә осрағы асыҡланған. Ун көн самаһы элек ат һуйып ашайҙар. Бер аҙналай ваҡыт үткәс хужабикәнең хәле насарая башлай, уның тән ҡыҙыулығы күтәрелә, тәненә ҡыҙыл таптар сыға. Табиптар сирлене Мораҡ район дауаханаһына оҙата. Эпидемиологтар йылҡы итен йыйып алған, хәҙер лаборатор тикшереүҙәр үтә.\nРеспублика биләмәләрендә һыуҙа батыусылар һаны арта. Нагаево ҡасабаһы эргәһендә Ағиҙелдә 24 йәшлек ҡыҙҙың ғүмере өҙөлгән. Иглин районында 43 йәшлек кеше Ләмәҙ йылғаһына батҡан. Ул иҫерек булған. Йыл башынан Башҡортостанда 97 кешенең ғүмере һыуҙа өҙөлгән, уларҙың 30-ы июлдә батҡан.


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 01.11.2016\nБөгөн Сочи ҡалаһы янында экскурсияға алып йөрөүсе «Робинсон» вертолеты шәхси йорттар өҫтөнә ҡолаған. Фажиғәлә бер кеше һәләк булған, тағы ла 6 пассажир төрлө дәрәжәләге тән йәрәхәттәре алған. Ғәҙәттән тыш хәлдең сәбәбен белгестәр техник етешһеҙлектәргә бәйләй. Шулай уҡ тәжрибәле пилоттың тупаҫ хаталаныуы ла инҡар ителмәй. Осраҡ буйынса тикшереү башланған.\nҠытайҙың Чжухай ҡалаһында үткән авиасалонда хужалар тәүге тапҡыр бишенсе быуын яңы J-20 истребителен тәҡдим иткән. Был самолетты күптәр Американың F-22 Raptor һәм F-35 истребителенә Ҡытай яуабы тип ҡабул итә. Азия иле һауа судноһының күп кенә техник характеристикалары башҡаларҙан сер итеп һаҡлана. Шулай ҙа ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, караптарға ҡаршы ракеталар менән йыһазландырылған J-20 Тымыҡ океан акваторияһын һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән.\nУн айға һуҙылған сикләүҙәрҙән һуң Төркиә Рәсәйгә цитрус емештәр оҙата башлаған. Мандариндарҙың тәүге партияһы супермаркет кәштәләрендә урын алған да инде. Сит ил етештереүселәре ватандаштарыбыҙҙы киләһе йылдың мартына тиклем 600 тоннанан ашыу продукция менән тәьмин итергә ниәтләй. Статистик мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, төрөктәр йыл һайын 4 миллион тоннаға яҡын цитрус емештәр үҫтерә. Продукцияның 42 проценты экспортҡа, йәғни донъяның 93 иленә оҙатыла.\nЗимбабвела бер төркөм һунарсылар батҡаҡҡа батҡан фил балаһын ҡотҡарған. Улар арҡан ярҙамында томшоҡло хайуанды ҡоро ергә һөйрәп сығарған. Әммә асыуы ҡабарған фил яуап итеп үҙенең ҡотҡарыусыларына ташланған. Күңелһеҙ хәл ваҡытында ҡазаға тарыусы ике яҡ та зыян күрмәгән.\nРиола үткән йәйге олимпия уйындарынан силтәштерелгән Рәсәй еңел атлеттарына аҡсалата компенсация түләнәсәк. Спорт федерацияһынан хәбәр итеүҙәренсә, 40 миллион һумға яҡын сумма дүрт тиҫтәнән ашыу атлет араһында бүленәсәк. Атап үткәндә, Елена Иҫәнбаева, Сергей Шубенков һәм Мария Кучина дүртешәр миллион һум аласаҡ. Рәсәйҙең быйылғы олимпия уйындары чемпиондарына ла яҡынса шунса уҡ күләмдә матди ярҙам күрһәтелде.


«Йәшлек» гәзите булдырған премия «Бөтә Рәсәй»ҙә танылды\n14 Октябрь 2015, 18:18\nӨФӨ, 2015 йыл, 14 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/. Дагомыста үткән «Бөтә Рәсәй-2015» Рәсәй журналистар союзының XIX фестивалендә «Йәшлек» гәзите булдырған «Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы» журналистар акцияһы илдең республика, край, округ һәм өлкә гәзиттәре араһында лауреат тип танылды. Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Всеволод Богданов гәзиттең баш мөхәррире, Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе Артур Дәүләтбәковҡа лауреат дипломын тапшырҙы.\nБашҡортостан Журналистар союзында хәбәр итеүҙәренсә, йыл һайын «Йәшлек» гәзите Булат Солтангәрәев исемендәге уҡыусылар һәм йәштәр конкурсын уҙғара. Уның маҡсаты — йәштәрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләү, шәхесте төрлө яҡлап үҫтереү, шулай уҡ ижади кешеләрҙе асыҡлау һәм уларға ярҙам күрһәтеү.\n2014-2015 уҡыу йылында конкурста 100-ҙән ашыу 10-11 класс уҡыусыһы ҡатнашты. Улар йәштәрҙең мөһим проблемаларын һәм уларҙы хәл итеү юлдарын сағылдырған мәҡәләләр тәҡдим итте. Конкурсанттар жюри ағзаларын ҡыҙыҡлы фекерҙәре, яңы идеялары, Булат Солтангәрәевҡа арналған шиғырҙары менән таң ҡалдырҙы. Уларҙа уның изге эштәрен һәм идеяларын дауам итеү теләге сағыла. Конкурс тураһында положение баҫылып сыҡҡас, гәзиттең тиражы ла артты.\nБулат Солтангәрәев – милләтебеҙҙең аҡыллы, алдынғы ҡарашлы, итәғәтле, белемле, илһөйәр рухлы егете ине. Илебеҙҙе хәстәрләп, уға яҡты киләсәк юрап йәшәне, һәр яҡтан файҙалы булырға тырышты. Төрлө кимәлдәге фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнашты, олимпиадаларҙа еңелеү белмәне. Спортҡа ла маһир булды ул. Үкенескә күрә, бынан дүрт йыл элек көтөлмәгән фажиғә 17 йәшлек Булаттың ғүмерен өҙҙө.\nТеги:киң мәғлүмәт сараларыпремияларфестивалдәр


Улус эргәһендә ике ҙур мөгәзәй бар ине. Үлгән кешеләрҙе шунда, утын кеүек бер-береһенең өҫтөнә һалып, шыплап тултыра барҙылар. Ҡәбер ҡаҙырға ер туң, ас кешенең хәле юҡ...\n1921-1922 йылдарҙағы ҡот осҡос аслыҡ айырыуса беҙҙең халҡыбыҙға оло афәт килтергән. Хәҙерге быуын йәштәре китаптарҙан уҡып, фильмдарҙан ҡарап, башҡа халыҡтар, милләттәрҙең яҙмышы тураһында күберәк белә, тип фаразларға мөмкин. Мәҫәлән, ҡайһы бер йәштәр Бөйөк Британиянан бай пассажирҙарҙы тейәп Америкаға сәйәхәткә сыҡҡан «Титаник»тың диңгеҙ төбөнә китеүенә һәм ундағы 1,5 мең пассажирҙың үлеменә нығыраҡ ҡайғыра. Шулай уҡ Нью-Йорктағы күккә олғашҡан Бөтә донъя сауҙа үҙәгенең ҡыйралыуына, унда һәләк булған бер нисә мең кешенең үлеменә лә борсолоу белдерә. Ә бына халҡыбыҙҙың йөҙәрләгән мең кешеһенең йәнен ҡыйған 1921-1922 йылдарҙағы афәт тураһында бик аҙ белә.\nБыл, әлбиттә, уларҙың ғына ғәйебе түгел. Шул уҡ «Титаник» фажиғәһе тураһында ла, Америкалағы шартлау хаҡында ла көн-төн телевизорҙан һөйләйҙәр, гәзит биттәренән тешөрмәй яҙалар. 1921-1922 йылдарҙағы тарихи хәҡиҡәтте лә журналистар, тарихсылар, уны ишетеп белгән барса кешеләр – һәммәбеҙ ҙә киң мәғлүмәт сараларында эҙмә-эҙлекле яҡтыртып торорға бурыслыбыҙҙыр. Был йәһәттән журналист Рәлис Ураҙғоловтың Башҡортостандың Үҙәк дәүләт архивы мәғлүмәттәренә таянып яҙған күләмле мәҡәләһе ҙур әһәмиәткә эйә булды.\nБыйыл ошо афәткә – 100 йыл. Халҡыбыҙҙың һанын күпләп кәметеүгә килтергән был мәхшәрҙең эҙемтәләре әле һаман дауам итә, минеңсә. Быны әленән-әле иҫебеҙгә төшөрөп тороу, бигерәк тә халыҡ иҫәбен алған саҡта, бик мөһим. Фәһем алып, рухыбыҙҙы нығытып, халҡыбыҙҙы ишәйтеп, киләсәккә ынтылып, ҙур өмөт менән йәшәргә яҙһын.\n1921-1922 йылдарҙағы аслыҡтың халҡыбыҙға ни тиклем ҙур юғалтыуҙар, сәйәси, мораль, матди зыян килтереүен, уның эҙемтәләренең бөгөнгө көндәргә тиклем килеп етеүен Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантонының Таймаҫ улусы миҫалында ғына ла күреп була.\n1917 йылда Таймаҫ улусында 6777 кеше йәшәй һәм 15510 баш мал иҫәпләнә (БР ҮДТА. Ф.Р-472. 0п.1. т.1. Д.1296.). 1922 йылда 10 процентлы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу Таймаҫ улусында ла үткәрелә һәм уны аслыҡҡа тиклемге 1920 йылда үткән Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу материалдары менән сағыштырып өйрәнеү аныҡ һығымталар яһарға ярҙам итә. Был – башҡа кантондарҙағы улустарға ла хас күренеш – шул осорҙа Башҡортостандағы хәл тураһында дөрөҫ фекер йөрөтөргә мөмкинлек бирә.\nТүбәндә 1920 һәм 1922 йылдарҙа Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төҙөлгән сағыштырыу килтерәм. Ул ваҡытта Красный Лог, Аҡташ-Һарат, Урай, Ҡарамалы утарҙарында – урыҫтар, Васильевскийҙа – мордвалар, Андреевскийҙа – украиндар, Зәк-Ишмәттә – башҡорттар, татарҙар, ҡалған ауылдарҙа башҡорттар йәшәгән. Сығанаҡтарҙан күренеүенсә, башҡорттарҙың – 66 проценты, татарҙарҙың – 69,3, мордваларҙың – 92,3, урыҫтарҙың 99,3 проценты аслыҡтан һуң иҫән ҡалған. Украиндар 101,6 процентка арткан. 1920 йылда 100 улуста барлығы 3259 башҡорт булып, улар дөйөм халыҡтың 58,8 процентын тәшкил итһә, 1922 йылда 2179 башҡорт, йәғни 52 процент ҡалған. 1110 башҡорт үлгән, 43 башҡорт сабыйы донъяға килгән. Бөтә үлеүселәрҙең 76 проценты – башҡорттар (БР ҮДТА. Ф.Р-472. Оп.1. Д.805. Д.973.). 1917 йылдан алыл 1922 йылға тиклем Таймаҫ улусы буйынса 12492 баш мал кәмегән. Революция һәм Граждандар һуғышы йылдарында (1917–1920 йылдар) улус буйынса 1232 кеше үлгән. (БР ҮДТА. Ф.Р-472. 0п.1. т.1. Д.1296. Д.805.).\nИң күп юғалтыу кисергән башҡорт ауылы – улус үҙәге Таймаҫҡа туҡталайыҡ. 1920 йылда Таймаҫ ауылында малдар һаны: барлыҡ мал – 1035 баш, йылҡы – 362, һыйыр – 316, ваҡ мал – 357, һарыҡ – 193, кәзә – 164, ҡош-ҡорт – 650. Сәселгән майҙан (дисәтинәлә): бойҙай – 257,22, һоло – 51,17, арыш – 40,94, тары – 18,10, арпа – 4,83, киндер – 3,50, етен – 2,43, ҡауын-ҡарбуз, йәшелсә – 2,40, картуф – 14,37 (735 бот), барлығы – 394,96. (БР ҮДТА. Ф.Р-472. Оп.1. Д.805).\nӘгәр 1917 йылда Таймаҫ ауылында барлыҡ мал өс меңдән ашыу тәшкил итеп, шуның бер меңдән ашыуы йылҡы малы булһа, күреүебеҙсә, 1920 йылға был һан өс тапҡырға кәмегән. Был – әлбиттә, революция, Граждандар һуғышы эҙемтәләре. 1920 йылда Таймаҫта 218 хужалыҡтан туғыҙ ғаиләнең бер ниндәй ҙә малы булмаған. Шулар араһына 1922 йылда ике ғаилә – Бикбирҙин Ғөбәйҙулла (дүрт кеше) менән Яматов Әхмәтғәлиҙең (ике кеше) ғаиләһе генә иҫән ҡалған. Һәләк булған ете ғаиләлә 1920 йылда 31 кеше теркәлгән. Ун ғаиләнең берәр-икешәр генә ваҡ малы булған. 45 йәшлек Юлғотлин Әпҡәдирҙең өс кешенән торған ғаиләһенең 1920 йылда барлығы 11 баш малы (биш йылҡы, ике һыйыр, дүрт баш ваҡ мал) булып, 5,33 дисәтинә ергә ашлыҡ сәсеп, 0,04 дисәтинә ергә өс бот картуф ултыртһа ла, барыһы ла аслыҡ йылында үлеп бөткән. Юлдыбаев Зәйнетдин (40 йәш, биш кеше) алты баш эре мал, бер баш ваҡ мал тотҡан, алты дисәтинә ергә ашлыҡ, 0,05 дисәтинәгә биш бот картуф сәскән. Исмәғилева Мәғипъямал (48 йәш, өс кеше) – алты баш эре мал, ике баш һарыҡ, Юлдыбаев Хәмиҙулла (56 йәш, ете кеше) алты баш эре мал, ике һарыҡ аҫыраған, 6,5 дисәтинә ергә ашлыҡ сәскән. Байғотлин Шөғәйеп (38 йәш, ике кеше) – ике баш йылҡы, ике баш һыйыр, бер кәзә аҫыраған, 0,67 дисәтинә ергә иген сәскән... Байтаҡ малы булып та юҡҡа сыҡҡан тиҫтәләгән ғаиләләр исемлеген бик күп дауам итергә булыр ине. Шулай итеп, ишле мал тотоп та, кешеләрҙең өй эсе менән береһе лә иҫән ҡалмай ҡырылыуын аслыҡ ғәләмәте менән генә аңлатып буламы икән?\nМинеңсә, халыҡтың ҡырылыуының төп сәбәбе хужалыҡтарҙың иҡтисади тигеҙһеҙлегендә генә түгел. Бының асылын нығыраҡ аңлау өсөн йотлоҡтоң шаһиты булған оло быуын кешеләренең һөйләгәндәренә күсәйек. Атайым Ҡобағошов Миңләхмәт (1913 йылғы) шуларҙы һөйләгәйне: «Ямғыр яумағас, бөтә нәмә янып-көйөп бөттө. Ашарлыҡ үлән ҡалмағас, мал йәй көнө үк ҡырыла башланы, ҡалғаны ла йонсоп, ҡабырғалары күренеп ябыҡты. Беҙ ете гектар иген сәстек. Буйы ҡәләм оҙонлоғо ғына булды, ураҡҡа эләкмәне. 30 бот самаһы ашлыҡ алдыҡ. Атай “һаҡлап ашаһаҡ, ете кешегә етә”, тине. Ете баш йылҡы, бер-ике тана, өс-дүрт баш һарыҡ һуйҙыҡ. Иттең байтаҡ өлөшөн, баш-тояҡтарын күрше-тирәгә, мохтаж кешеләргә хәйер итеп таратып сыҡтыҡ. Ит түҙәме ни инде, тиҙ кәмене. Картуф юҡ, уңманы. Көҙгә табан күп кешеләрҙең ашарына бөтөп, алабута, үлән, ағас ҡайыры, шаҡы-шоҡо ашап көн күрҙе. Хәйерселәр күбәйҙе, халыҡ күпләп ҡырыла башланы. Аслыҡ ҡына булһа, бер хәл, ваба сире таралды. Ҡырғын ауылдың бер осонан килде, бер ғаилә ҡырылып бөткәс, күршеһенә күсте, улар өй эсе менән үлеп бөткәс, тағы икенсеһенә, өсөнсөһөнә... Әйтә торғайнылар: «Был ғиллә үлем кеше булып күҙгә күренеп килә икән. Әҙер тор, иртәгә һине алып китәм, һинең сират», – тип әйтеп китә икән. Иртәгәһенә был һөйләгән кеше ысынлап та үлә. Шулай, алдан уҡ үлерен белеп, үлемде әйтергә килгән «кеше» тураһында күптәр һөйләп ҡалдырған. Ғибрәтле хәлдәр күп булды инде. Миңлехаят урынында Заһит ҡарт тора ине. Ул үлгәс, әбейе Зарифа бер бесәйгә, эс-ҡарындан эшләнгән колбасаға Гөлзаһира инәйгә өйөн һатып үлде. Быҙауын ашайым тип, мөрйәнән төшөп, бер ғаиләне һуйып та сығып киттеләр. Тирмәнсене лә мөрйәнән төшөп үлтерҙеләр. Аслыҡ йылы ниндәй генә он булһын инде тирмәндә. Беҙ ҙә өйҙөң тәҙрәһен яҡты саҡта уҡ ябып, эс яҡтан бикләп, малдарҙы таш һарайҙарға ябып, тимер ишекте йоҙаҡлап тота торғайныҡ. Атай йоҡламай, мөрйәнән төшһәләр тип, балта тотоп ята торғайны. Һыйырҙы оло һыуға ҡыуып эсерә инек. Һыу буйындағы йортта бер әбей йәшәй ине. Шулай бер барғанымда, һыйырҙы эсерҙем дә, ҡайтып килһәм: «Миңләхмәт, кил әле, күмәс бирәм», – тип миңә табан килә. Күҙенән ҡурҡтым, ҡапыл мине һәрмәкләгәйне, һыйырҙың ҡойроғона йәбештем дә шыйыҡ сыбыҡ менән һуҡҡайным, елдереп сығып китте һыйыр, әбей арҡамдан һәрмәп, саҡ эләктермәй ҡалды. Ҡайттым да илайым. Әнәйем: «Нимә тип баланы йөрөтәһең? Үҙең эсер!» – ти атайға. Ул: «Ул Гөлйөҙөм – йүнһеҙ әбей ул», – ти. Шул әбей аслыҡ йылында кеше ашаған, тип һөйләнеләр. Уның өйөн бер мулла һатып алғас, атайым өй боҙошорға барған. Баҙынан биш баш килеп сыҡҡан: өс ҡыҙ, ике ир бала башы. Ул әбей 1933-1934 йылдарға тиклем йәшәне. Йөҙө ҡап-ҡара йылтыр, күҙҙәре бүре күҙе һымаҡ ине. Ана шул йылдары кешеләргә убыр күп күренә ине. Мин үҙем дә 1938 йылда армиянан ҡайтҡас, күргеләнем бер-ике тапҡыр. Тынысһыҙ була башлағас, ҡарттар кәңәшләшеп, был әбейҙең ҡәберен асып ҡарарға булды. Асһаҡ, ерләгәненә бер нисә йыл үтһә лә, мәйет серемәй, ҡып-ҡыҙыл булып, сей көйө ята ине. Ҡарттар мәйетте йөҙ түбән әйләндереп, елкәһенә уҫаҡ ҡаҙыҡ ҡаҡтылар. Шунан һуң ғына тынысланып ҡалды убыр.\nТағы аслыҡ йылына ҡайтайыҡ. Беҙҙең урамда ике келәт бар, ишек алдында тағы ике таш келәт. Бер саҡ тәҙрәнән ҡарап торам. Кешеләрҙе туҡмап-туҡмап алып киләләр ҙә беҙҙең келәткә бикләйҙәр. Берәүҙе алып киләләр, ат урлаған икән. Ҡулын артҡа шаҡарып бәйләгәндәр, кәүҙәле генә кеше. Ауыҙына ат башын тешләткәндәр, ҡулдары бәйле, тибеп осоралар, һуғып йығалар, шулай итеп туҡмап үлтерҙеләр. Ҡайһыһын бер ус бойҙай, бер ҡаҙаҡ алабута оно өсөн дә туҡмайҙар, язалап үлтерәләр ине. Аслыҡтың эше насар. Аслыҡ – ас, бер-береһенә хас, тигән һүҙҙәр бар бит.\nАслыҡ йылы халыҡ өсөн ашхана астылар. Һауыт тотоп, ҙурыраҡтар барып ала, бәләкәйҙәр бара алмай, ҡурҡыныс. Шулай ҙа мин барғыланым, ул саҡта һигеҙ йәш ине. Унда биш-алты кеше эшләне. Ҡыуандыҡов Шәрәфулла ҡарт, оло ғына йәштә, аҫтына тире йәйә лә, тубыҡланып утын киҫеп ултырыр ине. Уның улдары бик уҫал кешеләр булды, ҡайһыһы келәт мөдире, ҡайһыһы шул Американан килгән кукуруз, маисты Ырымбурҙан килтертә, бер улы волость башҡарма комитеты рәйесе, килендәре икмәк һала, аш бешерә.\nАслыҡтан ауылда 500-ҙән ашыу кеше ҡырылды. Улус эргәһендә ике ҙур мөгәзәй бар ине. Мәйеттәрҙе шунда, утын урынына бер-береһенең өҫтөнә һалып, шыплап тултыра барҙылар. Ҡәбер ҡаҙырға ер туң, ас кешенең хәле юҡ. Яҙ етеп, үлән ҡалҡа башлағас, иҫән ҡалғандар урман, яландарға барып, үлән ашап, ҡайһыныһы шешенеп, шунда ятып үлде. Ҡайһы берәүҙәр ярамаған үлән ашап, илереп, бер нәмә белмәй, сыр яланғас ауылға ҡайтып йығыла ине. Яҙ еткәс, хәле бар кешеләрҙе ойоштороп, зыяратта мәйеттәрҙе бер нисә урынға ерләнеләр. Бер урында – 150-ләп кеше, икенсе ерҙә – 74, тағы бер урында – 84, тағы ике урында йөҙләп кеше ерләнгән. Әле бына уйлап ултырам. Ишекте тире менән бөргәндәр, нисә йыл торғандыр, иҫкереп ҡатып бөткән. Тимербулат тигән кеше килгән: «Шуны бир әле, Ғимран ағай, бешереп ашайым», – ти. Тағы этебеҙ бар ине, атайым теге кешене йәлләп, шул этте лә бирҙе.\nБеҙ тыуғандан бирле йүнле ваҡыт булманы, восстание, революция китте, унан аслыҡ, колхоз төҙөү, саҡ ҡына тыныс торғайныҡ, һуғыш сыҡты. Ҡуй инде... Шулай булғас, халыҡ нисек үрсеһен?\n1922 йылда яҙға сыҡҡас, олатайың тау битендә атын көтөп ултырған. Шунда күҙ алдында бер ат ҡарағы атын алып киткән. Шунан ул:\nБыйыл йәйҙә ултыра алманым\nАтлы тимер арбаға.\nЗекер, тәсбих әйтә алманым\nЙән яратҡан Аллаға, – тип йыр сығарҙы. Көҙгә бер башмаҡты ҡолонло бейәгә алмаштырып, атлы булдыҡ. Ул заманда атһыҙ йәшәп булмай ине».\n1997 йылда Насир бабай Баязитовтан (1906 йылғы) шуларҙы ишеттем: «Аслыҡ йылында аты булған бер аҙ хәллерәктәрҙе Ырымбурға ылауға йөрөттөләр. Юл буйында ҡурҡыныс, һөжүм итәләр. Ҡайҙа ҡарама – мәйет. Шунан шул эшкә лә ҡуштылар: ат менән яҡын-тирәлә яланда, ауыл араларында мәйеттәрҙе, хәлһеҙ тәгәрәгән кешеләрҙе йыйып йөрөнөк. Көн һайын тиҫтәләгән мәйетте мөгәзәйгә килтереп тапшырҙыҡ. Ҡыш көнө уларҙы туң көйө өйөп, ике мөгәзәй ҙә тулды. Яҙ, ер ирей башлағас, зыяратта һай ғына соҡор ҡаҙынылар, кешенең хәле юҡ. Шунан, мәйеттәрҙе ике кеше ике яғынан тотоп шул соҡорға ырғыта, нисек барып төшһә лә төшә, тырым-тыраҡай, өҫтө-өҫтөнә. Күбеһенең ағзалары теүәл түгел ине, йә ҡулы юҡ, йә бото киҫеп алынған. Мөгәзәйҙә үк урлап ашағандар. Шулай йөҙәрләбен бер нисә урынға ерләнек. Хәҙер шул урынды йүнләп белгән кеше юҡ. Ҡуй инде, бындай бәлә-ҡазаларҙы күрһәтмәһен инде балаларға».\nШулай итеп, 1921-1922 йылдарҙа Таймаҫта аслыҡтан ғына түгел, ваба (холера) ауырыуынан да күп ҡырылғандар. Шуныһы аптырата: документтарҙан күренеүенсә, урыҫ ауылдары аслыҡтан ул тиклем интекмәгән, холера ла урап үткән был ауылдарҙы. Ә беҙҙән өс саҡрымда ғына урынлашҡан Андреевка, киреһенсә, ошо ҡытлыҡ йылы үрсеп киткән. Бәлки, был хәл башҡорт халҡының социаль-көнкүреш шарттарының ауыр булыуы менән аңлатылалыр.\nXIX быуатта йоғошло сирҙәрҙең таралыуын өйрәнгән земство табибы, тикшеренеүсе Д.П. Никольский раҫлауынса, 40 процент башҡорт, 41 процент урыҫ йәшәгән Өфө губернаһында 1896 йылда йоғошло ауырыуҙарҙың 10 проценты – башҡорттарға, 80 проценты урыҫтарға тура килгән һәм халыҡтың дөйөм сирләү күрһәткесе лә башҡорттарҙа урыҫтарға ҡарағанда түбән булған. (Б.Х. Юлдашбаев. История формирования башкирской нации. Уфа. 1972. 62-се б.). Иҫәп алыу мәғлүмәттәренән күренеүенсә, 1920 йылда йән башына сәселгән ер Таймаҫта 0,48 дисәтинә тура килһә, урыҫ ауылдарында был күпкә аҙыраҡ һәм был мәғлүмәттәр 1921 йылдың йәйенә ауылдарҙа тороп ҡалған запас аҙыҡ тураһында ла бер аҙ тоҫмаллау мөмкинлеген бирә. Шулай булһа ла, 1921-1922 йылда Таймаҫта 92 йорт бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан, 24 фамилия бөткән!\n1922 йылдың яҙында күпме ергә нәмә сәселгән, мәғлүмәттәргә мөрәжәғәт итәйек. Барлыҡ һөрөнтө ер — 1022,26 дисәтинә. Сәселгән (дисәтинә): тары – 34,79, бойҙай – 19,95, арыш – 11,34, һоло – 7,64, ҡарабойҙай – 6,49, арпа – 1,66, киндер – 1,30, етен – 1,06, көнбағыш – 0,96, борсаҡ – 0,80, картуф – 11,41 (717 бот). Баҡса культуралары: ҡарбуз – 0,13 дисәтинә, ҡабаҡ – 600 төп,кәбеҫтә – 645 төп, ҡыяр – 1240 төп, борос – 150 төп, шалҡан – 150 төп, сөгөлдөр – 60 төп, кишер – 400 төп.Башҡа төр культуралар – 0,17 дисәтинә. Барлығы 103,81 дисәтинә ер сәселгән. (БР ҮДТА. Ф.Р-472. Д.973. ОП.1). Күренеүенсә, байтаҡ ҡына ергә орлоҡ һалынған. 1922 йылда иген ныҡ уңған. Йонсоған, иҫән ҡалған халыҡ хәл алып, үҙ көнөн, йүнен күргән.\nВаҡыт үтһә лә был мәхшәрҙе кисергән быуын уны онота алмай. Оло кешеләр менән һөйләшкәндә һәр береһе барыбер ошо ҡот осҡос афәт йылдары хәтирәһенә төшөп китә торғайны, ләкин ундай ҡарттар ҙа, шаһиттар ҙа ҡалманы.\nАслыҡ тураһында мин бәләкәйҙән үк атай-әсәйҙән ишетеп үҫтем. Бынан 10-15 йылдар элек атайым шул туғандар ҡәберлектәрен эҙләп, табып күрһәтте. Селек, сейәлек баҫып бөткән уны. Зыяраттың майҙаны ла бик ҙур булғас, табыуы еңел булманы. Шул ваҡытта миндә был урынға иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйырға тигән фекер уянды. Аллаға шөкөр, был уйымды 2003 йылда тормошҡа ашырҙым.\nЭйе, ул замандарҙа кеше ғүмере себен урынына ла тормаған, уның һаулығы берәүҙе лә борсомаған. Ниһайәт, һуңғы йылдарҙа тарихыбыҙға йөҙ менән боролдоҡ. Республикабыҙҙа дәүләт кимәлендә кеше шәхесенә иғтибарҙы арттырыуға йүнәлтелгән төрлө саралар эҙмә-эҙлекле бойомға ашырыла.\nЯҙып үтеүемсә, быйыл 1921-1922 йылғы афәт ваҡиғаларына 100 йыл тула. Был дата билдәләнергә тейеш. Нисекме? Уныһын бергәләп уйларға кәрәк. Мин, мәҫәлән, халҡыбыҙға күп юғалтыуҙар килтергән 1921-1922 йылғы аслыҡ ҡорбандары иҫтәлегенә республика кимәлендә һәйкәл асылырға тейеш, тип иҫәпләйем.\nҠабатлап әйтәм: тарихта билдәле булған ваҡиғаларҙан тап ошо аслыҡ йылында башҡорт халҡы иң күп юғалтыу кисергән, был осорҙа йөҙәрләгән мең кешенең ғүмере өҙөлгән. Беренсе бөтә донъя һуғышы, революция, Граждандар һуғышы тыуҙырған, илде бөлгөнлөккә төшөргән сәйәсмәндәрҙең сәйәси ҡорбандары улар. Тимәк, улар сәйәси ҡорбандар тип аталырға ла хаҡлы. Был һәйкәл халыҡҡа ҡарата эшләгән яуызлыҡтар башҡа ҡабатланмаһын, килер быуындар фәһем алһын, был әсе хәҡиҡәтте белеп үҫһен өсөн кәрәк. Йәш быуынды китап менән генә түгел, тере тарихты күрһәтеп тә тәрбиәләргә кәрәк. Беҙ, тереләр, ҡорбандарҙың рухтарына баш эйергә, сәскәләр һалырға бурыслыбыҙ.\nМәҡәләнең авторы – Өлфәт ҠОБАҒОШОВ.


Башҡортостанда 1-4 кластар өсөн туҡландырыуҙы бушлай ойоштороу мәсьәләһе өйрәнелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n18:50, 16 июля 2019 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 1-4 кластар өсөн туҡландырыуҙы бушлай ойоштороу мәсьәләһе өйрәнелә Фото: автор\nБөгөн Нефтекамала төбәк туҡландырыу операторҙарының беренсе республика форумы уҙҙы. Белгестәр һәм эксперттар мәктәптәрҙә һәм балалар баҡсаларында туҡландырыуҙы яҡшыртыу мәсьәләләрен өйрәнеү өсөн йыйылды. Форум башланғанға тиклем Радий Хәбиров был өлкәләге иң яҡшы тәжрибәләр менән танышты. Профессиональ туҡландырыу операторҙары үҙҙәренең матди-техник базаһы, технологик процестарҙы нисек оптималләштереүҙәре тураһында һөйләне.\n«Мәктәп туҡланыуы – төп мәсьәләләрҙең береһе, беҙ уның менән ныҡлап шөғөлләнәсәкбеҙ. Ул балаларыбыҙҙың сәләмәтлеге, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең ҡайһы бер балалар өсөн – мәктәптәге йылы аҙыҡ берҙән-бер тәмле ашау мөмкинлеге», — тине Башҡортостан башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы, форумда ҡатнашыусылар алдында сығыш яһап.\nБыл өлкәлә эшләгән бизнес республика яғынан ярҙам күрәсәк, төбәк операторҙары ла, үҙ сиратында, мәктәпте сифатлы һәм сәләмәт ризыҡ менән тәьмин итергә тейеш, тип билдәләне республика етәксеһе.\nХөкүмәттең социаль блогы 1-4 кластарҙа уҡыусылар өсөн мәктәптә бушлай туҡланыу мөмкинлеген эшләргә тәҡдим итә, тип һөйләне Радий Хәбиров. Төбәк Финанс министрлығы иҫәптәре буйынса, ошоға йыл һайын республика бюджетынан 1,5 миллиард һум талап ителәсәк. Башҡортостан башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы фекеренсә, был һорау ентекле өйрәнеүҙе талап итә.\nМәктәп уҡыусылары өсөн берҙәм туҡланыу стандарты – берҙәм меню индереүҙе уйларға кәрәк. Шул уҡ ваҡытта мәктәптәрҙә ризыҡ сифатлы, тәмле һәм файҙалы булырға тейеш.\nРадий Хәбиров төбәктәге мәктәп туҡланыуы операторҙары алдында дәүләт контроле системаһының индерелеүен иғлан итте.\n«Ул дөйөм була, әммә беҙ уны язалау сараһы итеп түгел, ә намыҫһыҙ мәктәп туҡланыуын тәьмин итеүселәргә тәьҫир итеү сараһы булараҡ индерәбеҙ. Бөтәһе лә балаларҙы насар туҡландырырға ярамағанлығын аңларға тейеш», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк етәксеһе.\nРадий Хәбиров һүҙҙәренсә, бер төркөм аҙыҡ-түлек республикабыҙҙа «закондан тыш» булырға тейеш. Мәҫәлән, Латин Америкаһы илдәренән килтерелгән брикеттағы итте мәктәп туҡланыуына яҡын килтерергә ярамай. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостан етештереүселәре лә үҙ продукцияһына хаҡты арттырмаҫҡа тейеш. Республика етәксеһе төбәк операторҙары осһоҙ хаҡҡа аҙыҡ-түлек алырлыҡ берҙәм база булырға тейеш тип иҫәпләй. Ә Башҡортостанда мәктәп туҡланыуы Рәсәйҙә иң яҡшыларҙың береһе булырға тейеш.\nТеги: мәктәп туҡланыуы


Гепатит - бауырҙың дошманы\n28 Июль , 14:40\nВируслы гепатит төрлө юл менән кешегә йоға. А һәм Е гепатиты вирусы күп осраҡта таҙа булмаған һыу, ашамлыҡтар һәм бысраҡ ҡул аша эләгә. В, С, Д гепатиты вирустары ҡан аша йоға (наркотик матдәне инъекция менән индергәндә, татуировка, пирсинг ҡуйҙырғанда, косметик, маникюр, педикюр һәм башҡа процедуралар яһағанда, инструменттар стериль булмағанда, тире йәрәхәтләнгәндә), шулай уҡ бала тапҡанда ауырыу әсәнән балаға һәм һаҡланмаған енси мөнәсәбәттәр ваҡытында.\n28 июлдә бар донъяла гепатитҡа ҡаршы көрәш көнө уҙғарыла. В гепатитының вирусын аныҡлай алған Нобель премияһы лауреаты Америка врачы Барух Самюэль Блумбергтың тыуған көнө хөрмәтенә әлеге көн 28 июлгә билдәләнгән. Статистика буйынса, һәр өсөнсө кешелә гепатит осрай.\nБыл ҡурҡыныс сир. Ул - күп йоғошло булмаған факторҙар, шул иҫәптән алкоголь, ҡайһы бер фармокологик препараттар һәм башҡа сәбәптәр һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан бауыр ялһыныуы. Әммә гепатит ауырыуына килтергән сәбәптәрҙең иң таралғаны - вирустар. Хәҙерге ваҡытта гепатиттың биш төрө билдәле, уларҙың барыһы ла кеше өсөн ҡурҡыныс.\nВ һәм С гепатиты айырыуса ҡурҡыныс, улар хроник формаға күсеп бауыр циррозына һәм бауырҙа яман шешкә килтерергә мөмкин.\nВакцина яһатыу - А һәм В гепатитын профилактикалауҙың иң һөҙөмтәле алымы. Яңы препараттар барлыҡҡа килеүе һөҙөмтәһендә хроник С гепатитын дауалауҙа уңыштар бар, тулыһынса дауаланыу мөмкинлеген дә бирә. Хроник В гепатитын вирустарға ҡаршы дауалау организмды вирустарҙан тулыһынса азат итмәй, әммә ҡанда уның һанын кәметә, был үҙ сиратында цирроз һәм бауырҙағы яман шеш ҡурҡынысы кәмеүенә килтерә.


Хөкүмәт баланы һатып алмай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Хөкүмәт баланы һатып алмай\nХөкүмәт баланы һатып алмай 14.03.2017 // Йәмғиәт / Анонстар\nДәүләт йәш ғаиләләргә ярҙам итә\nӘлфиә менән Айҙар Иҫәнсуриндарҙың өйләнешеүенә ярты йыл самаһы. Әлегә үҙ мөйөштәре юҡ, ҡуртымға алынған фатирҙа торалар. Даими йәшәү урындары булмағас, бала табыуҙы ла кисектерергә мәжбүрҙәр ...ине. Ине... Сөнки бирәм тигән ҡолона сығарып ҡуйыр юлына тигәндәй, үткән аҙнала республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Башҡортостанда демографик хәлде яҡшыртыу буйынса өҫтәмә саралар тураһындағы Указға ҡул ҡуйыуы Иҫәнсуриндарҙың ғаилә пландарына ҙур үҙгәрештәр индергән. Хәйер, бер уларҙыҡына ғынамы икән?\nУказға ярашлы, 2017 йылдың 1 ғинуарынан тәүге бала тыуғанда ғаиләгә торлаҡ һатып алыу (төҙөү) йәки ипотека торлаҡ кредиты буйынса төп бурыстың ҡалған өлөшөн ҡаплау өсөн 300 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған социаль түләү билдәләнә. Документ күптәрҙе шатландырҙы, әлбиттә. Үҙаллы тормошҡа яңы ғына аяҡ баҫып торған ғаилә өсөн 300 мең һум ярайһы уҡ ҙур ярҙам. Унан һуң республикала төрлө социаль программалар элек-электән уңышлы эшләп килһә лә, бындай ҙур суммалағыһы тәүгә күрһәтелә. Әммә кәйефе ҡырылғандар ҙа юҡ түгел. Сөнки был дәүләт ярҙамы тураһында һүҙ сыҡҡас та күптәр уны алырға өмөтләнгәйне шул. Кемдәр дәғүә итә һуң был суммаға?\nСоциаль түләүгә 2017 йылдың 1 ғинуарынан беренсе балалары тыуған ғаиләләр дәғүә итә. Йәштәрҙең икеһе лә 35 йәштән өлкән булмаҫҡа тейеш. Бынан тыш, уларҙың торлаҡҡа мохтаждар исемлегендә тороуы шарт. 300 мең һумды эконом-класлы торлаҡ һатып алыуға, ипотеканы ҡаплауға йәки төҙөлөштө тамамлауға тотонорға рөхсәт ителә. Социаль түләүҙе әсәлек капиталы менән дә берләштерергә була. Субсидия юллау өсөн урындағы район йәки ҡала хакимиәтенә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Түләү 2019 йылдың 1 ғинуарына тиклем ғәмәлдә буласаҡ.\nӘйткәндәй, Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов БСТ каналының “Аҙна яңылыҡтары” тапшырыуына биргән интервьюһында билдәләүенсә, бөгөнгө көндә әлеге программа шарттарына республикала 2124 ғаилә тура килә. Уларҙың барыһы ла торлаҡ шарттарын яҡшыртыу буйынса сиратта тора. Әгәр был йәш ғаиләләрҙең 2017 йылдың 1 ғинуарынан 2019 йылдың 1 ғинуарына тиклем тәүге балалары тыуа икән, улар 300 мең һумды бер ҡаршылыҡһыҙ ала аласаҡ. “Әлбиттә, сират үҙгәреп торасаҡ. Кемдер бөгөн үк әлеге программа хаҡында ишетеп, сиратҡа баҫыуҙы тиҙләтер, кемдер ғаиләһен ишәйтеүгә йөрьәт итер. Әйткәндәй, ярҙамды берәү ҙә аҡсалата ҡулына алмаясаҡ. Ул федераль кимәлдә эшләп килгән әсәлек капиталы форматында бойомға ашырыласаҡ. Иң мөһиме, был программаны аҡса һуғыу сығанағы тип түгел, ә ярҙам, йәштәргә ярҙам һәм этәргес тип аңларға кәрәк. Эйе, әлегә был пилот проект ҡына. Ике йылдан уның һөҙөмтәләрен барлаясаҡбыҙ һәм республика Башлығына отчет бирәсәкбеҙ. Проекттың артабан ниндәй форматта эшләү-эшләмәүен ваҡыт күрһәтер”, – тине Салауат Тәлғәт улы.\nРеспублика Башлығы Рөстәм ХӘМИТОВ:\n– Был ярҙамды тәүге балалары тыуған барлыҡ ғаиләләр ҙә түгел, ә сиратта торған, торлаҡҡа мохтаждар ғына аласаҡ. Республикала ошондай ике мең самаһы ғаилә иҫәпләнә. Ике мең ғаиләгә балалары тыуғанда торлаҡ һатып алыуға йәки ҡатмарлы кредит килешеүҙәренең бурысын кәметеүгә ярҙам итә алһаҡ, бик яҡшы буласаҡ.\nРәшиҙә СОЛТАНОВА, Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе:\n– Бик урынлы һәм ваҡытлы Указ. Ҡайһы берәүҙәр, ни өсөн беренсе бала өсөн ул? Икенсе, өсөнсө өсөн кәрәк, тиҙәр. Улай тип әйтмәҫ инем. Беренсенән, был беҙҙең йәштәребеҙгә этәргес буласаҡ. Юҡһа, хәҙер күптәр ғаилә ҡорорға ашҡынып бармай. Тәү планға бала, ғаилә түгел, ә эш, карьера, матди байлыҡ сыҡты. Унан һуң теркәлгән никахтар һаны артыр тип күҙаллайым. Йәшерен-батырын түгел, йәштәр хәҙер гражданлыҡ никахына өҫтөнлөк бирә. Өсөнсөнән, һуңғы йылдарҙа күп кенә гүзәл заттарыбыҙ никахлашмай ғына, “үҙем өсөн” тигән принциптан сығып бала таба. Бының сәбәптәре, бәлки, күпкә тәрәнерәктер, шулай ҙа әлеге программа ла был проблеманы ыңғай хәл итеүҙә үҙ өлөшөн индермәй ҡалмаҫ, моғайын.\nҒәлиә МӨХӘМӘТЙӘНОВА, Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы доценты, педагогия фәндәре кандидаты:\n– Йәш ғаиләләр өсөн ҙур ярҙам. Йортло булыу – күптәр өсөн көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе. Бигерәк тә йәштәр өсөн. Уйлап ҡарағыҙ, бөгөнгө көндә ана шул торлаҡ мәсьәләһе арҡаһында ғына күпме ғаиләләр тарҡала, күпме сабыйҙар етемлектә үҫә. Шуға ла республика етәкселегенең был проектын киләсәкте һаҡлау һәм яҡлау маҡсатынан яһалған аҙым тип баһалайым һәм был эштең һөҙөмтәлелегенә ышанам.\nНаил ФӘТТӘХОВ, йәш атай:\n– Атай-әсәйемдәр менән бергә йәшәйбеҙ. Ғинуар уртаһында улыбыҙ тыуҙы. Торлаҡ мәсьәләһен хәл итеү теләге бар ине лә ул, әммә аҡса булмағас, ни эшләргә белмәй аптырай инек. Себер яҡтарына эшкә китәйемме икән әллә, тип тә уйлай башлағайным. Ваҡытлы сара булды был. Хөкүмәткә рәхмәт.


Депутат менән осрашыу һөҙөмтәле үтте\n29 Ғинуар 2018, 17:18\nРайон Мәҙәниәт һарайында Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Валентин Павлов райондың ауыл биләмәләре башлыҡтары һәм ауыл старосталары менән осрашты.\nСтаросталар ауыл халҡының мәнфәғәттәрен яҡлай.\nОсрашыуҙа район Хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллин, Мәсетле районы Советы секретары Альберт Сәғҙәтов, Хакимиәт башлығының төҙөлөш, иҡтисади үҫеш һәм йәшәйеште тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Азамат Ҡәләмов ҡатнашты.\nЙыйылғандар формаль булмаған хәл-шарттарҙа башлыҡтарҙы һәм старосталарҙы күптән борсоған проблемалар һәм мәсьәләләрҙе тикшерҙе.\nМәсетле – ауыл хужалығы районы, шуға күрә төп мәсьәләләр нәҡ ошо тармаҡҡа ҡағылды. Староста-ларҙы дәүләттең ни өсөн ауыл хужалығы продукцияһына хаҡтарҙы контролдә тотмауы ҡыҙыҡһындыра. Һатып алыу хаҡтарының түбән булыуы арҡаһында ябай фермерҙар интегә. Бөгөн, илде сифатлы һәм экологик таҙа продукция менән тик үҙебеҙҙә етештереү генә тәьмин итә алғанда, аграрийҙарға дәүләт ярҙамы кәрәк. Тик шулай ғына улар эштәрен уңышлы алып бара һәм сит илдән индерелгән тауарҙар менән конкуренцияға ҡаршы тора аласаҡ.\nшәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙан артыҡ продукцияны ҡабул итерлек әҙерләүҙәр контораһы кеүек ҡабул итеү пункттары эшен тергеҙеү ҙур ярҙам булыр ине.\nХужалыҡтарҙа үҫтерелгән картуф сорттарын яҡшыртыу тураһында ла уйлар-ға кәрәк. Бының өсөн маҡсатлы эш алып барырға һәм был эшкә тотонорлоҡ әүҙем, тырыш кешеләр кәрәк. Район Хакимиәте ундайҙарға ярҙам итергә әҙер.\nМалдарҙы һатыу өсөн ихаталарҙа һуйыуҙы тыйыу тураһындағы яңы закон фермерҙарға ныҡ ҡына ҡыйынлыҡ тыуҙырҙы. Малды һуйыу цехына алып барырға кәрәк, был ярайһы уҡ сығымдар талап итә. Бер нисә тапҡыр инде әйтелгәнсә, күп мәсьәләләрҙе, шул иҫәптән, әлеге проблеманы ла хәл итергә кооператив төҙөү ярҙам итәсәк. Берләшеп, ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәр сығымдарын кәметәсәк һәм үҙ продукцияларын һатыуҙың отошло каналдарын табасаҡ.\nБынан тыш, талап ителмәгән пай участкалары, ауылда медицина хеҙмәткәрҙәренең етешмәүе, район халҡына бүленгән урман лимитын арттырыу кәрәклеге һәм баш-ҡалар хаҡында һөйләштеләр. Валентин Николаевич һәр бер һорауҙы яҙып алды, уларҙың ҡайһы берҙәре буйынса тейешле инстанцияларға депутат запростары ебәреләсәк. Бер проблема ла иғтибарһыҙ ҡалмаясаҡ.


Республиканың ҡайһы ҡала-районында алкоголдән йышыраҡ үләләр?\n12 Октябрь 2020, 12:35\nИсемлектә Баймаҡ та бар...\nЙыл башынан август айына тиклем Башҡортостанда араҡы эсеп 105 кеше вафат булған. Роспотребнадзор фажиғәләрҙең ҡайҙа теркәлеүе хаҡында белдерә.\nИң күп вафат булыусылар Өфө ҡалаһында теркәлгән – 28 осраҡ. Өфө районында – 11, Иглинда – 8 кеше. Тағы ла Стәрлетамаҡ ҡалаһында 5 кеше эсеп үлгән. Нефтекамала 4 кеше ағыуланып, яҡты донъя менән хушлашҡан. Туймазы ҡалаһында – 3, Белорет, Октябрь, Ишембай, Салауат, Әбйәлил, Баҡалы, Дыуан, Илеш, Туймазы, Федоровка райондарында 2-шәр кеше һәләк булған.\nАғиҙел, Баймаҡ, Бөрө, Күмертау, Мәләүез, Учалы ҡалаларында һәм Архангель, Асҡын, Ауырғазы, Баймаҡ, Бәләбәй, Белорет, Благовар, Бүздәк, Борай, Ҡариҙел, Мәләүез, Миәкә, Краснокама, Нуриман, Стәрлетамаҡ, Саҡмағош, Шишмә, Шаран райондарында берәр кешенең алкоголдән вафат булыуы теркәлгән.\nУҙған йылда ошо ваҡытта 162 кеше эсеп үлеп ҡалған.\nӨҫтәп китергә кәрәк, Өфө яңылыҡтар селтәрендә республиканың бер төбәгендә 9 айлыҡ сабыйҙың алкоголдән ағыуланыуы тураһында мәғлүмәте бар халыҡты тетрәндергәйне. Уйланығыҙ! Эсеүҙең яҡшыға килтермәүен аңларға ваҡыт!


Өфөлә Карл Маркс урамындағы йорт яна // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nӨфөлә Карл Маркс урамындағы йорт яна\n15:32, 6 апреля 2015 Хәл-ваҡиғалар\nӨФӨ, 2015 йыл, 6 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлия Антипина/.\nӨфөлә Карл Маркс урамы, 49 адресы буйынса урынлашҡан ағас йорт яна. Һәләк булыусылар һәм зыян күреүселәр юҡ, тип белдерҙеләр урында эшләүсе Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре. Ошо тирәлә Карл Маркс урамы буйлап автомобиль хәрәкәте сикләнгән — ваҡиға урынында янғын һүндереүселәр эшләй, шулай уҡ газ буйынса авария хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре лә килде. Эргә-тирәләге йорттарға бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс янамай. Шаһиттар әйтеүенсә, бында йыш ҡына асарбаҡтар йыйылыр булған.\nЯнғын сәбәптәре асыҡлана.