Атаҡлы «икеле» тоҡсайы яҙмалары | Йәншишмә\nАтаҡлы «икеле» тоҡсайы яҙмалары\nНаписал в 30 ноября 2018, 10:22\nТағы ла мәктәп тураһында. Унан ҡайҙа китеп ҡотолаһың? Мәктәпте яратырға ла, яратмаҫҡа ла мөмкин… Әгәр оҡшатһаң, уны үҙеңдеке, тип иҫәпләһәң, көлөргә лә ярай. Мәҫәлән, уҡытыусыларҙан, уҡыусыларҙан, ата-әсәләрҙән… Үҙеңдән. Был – зыянһыҙ көлөү.\nУрыҫ балалар яҙыусыһы Артур Гиваргизов үҙенең хикәйәләрендә иң мөһим һорауҙарға яуап бирә. Ҡыҙҙар илауҙан туҡтаһын өсөн уларға ниндәй шиғырҙар уҡырға кәрәк? Күгәрсен ҡауырһындарынан яһалған елпеүес нисә өй эше тора? Физика закондарына ышанырға кәрәкме әллә улар былай ҙа эшләйме? Ҡайһыһы кәрәклерәк – урыҫ телеме йәки зажигалкамы? Ә иң мөһиме – нисек атаҡлы ғына түгел, ә бик уңышлы «икеле» тоҡсайы булырға?\n1 сентябрь, тәнәфес.\n– Ҡара әле, – тип һораны Серёжа отличник Сереберцеванан, – һин ни өсөн отличник ул? Бәлки, берәй үҙенсәлекле аҙыҡ ашайһыңдыр йәки эсәһеңдер?\n– Юҡсы, – ҡыҙ уйға талды. – Пепси, чипсы ғына.\n– Мин дә – пепси, чипсы, – тине Серёжа, – улайһа, һин ни өсөн отличник?\n– Был гендарға бәйле, – тине Сереберцева, – гендарға, һөйөклө Серёжечка.\n– Әһә, белдем! – Серёжа ҡысҡырып ебәрҙе.\nУл сығып йүгерҙе. Тиҙ арала дарыуханаға килеп инде.\n– Һеҙҙә гендар бармы? – тип һораны.\n– Беҙҙә гематогендар ғына, – тинеләр дарыуханала.\n– Бирегеҙ әле, – Серёжа ҡыуанды, – алтыны. Юҡ, етене!\nМалай ете гематоген ашағас, тағы ла мәктәпкә йүгерҙе. Химияла – «икеле», ә алгебрала минус «икеле» алды.\nСерёжаның асыуы килде, Сереберцеваның артынан ҡыуып етеп, тегенең ҡулдарын ҡайырырға тотондо.\n2 сентябрь, физика дәресе.\n– Нимә, Гаврилов, шунда уҡ «икеле» ҡуйырғамы әллә таҡта янына барып урап киләһеңме? – тип һораны Вера Петровна. Серёжа үпкәләне.\n«Минең дәрес әҙерләмәгәнемде ҡайҙан белә икән? – тип уйланы ул. – Ниңә былай тип әйтә?!»\n– Вера Петровна, һеҙ минең әҙер түгеллегемде ҡайҙан беләһегеҙ? – тип һораны Серёжа.\n– Һин бит бер ваҡытта ла әҙерләнмәйһең! – Вера Петровна ғәжәпләнде.\nСерёжа баҫты ла һуҡ бармағын юғары сөйҙө, нимәгәлер ҡолаҡ һалғандай, шулай бер минут баҫып торҙо.\n– Был шулай, – тип ризалашты ул, – бәлки, бөгөн әҙерләнгәнмендер?\n– Ысынлап тамы? – тип һораны Вера Петровна.\nСерёжа уйға батты. Ул иғтибарһыҙ ғына Коперникка, шунан Ньютонға ҡараны, ниһайәт, яуап бирҙе:\n– Хәҙер «икеле» ҡуйырға мөмкинме? – тип һораны Вера Петровна.\nСерёжа сәғәткә ҡараны.\n– Хәҙер мөмкин, – тип ризалашты ул, – сөнки беҙ асыҡланыҡ.\n– Айырма нимәлә һуң? – тип һораны Вера Петровна.\n– Шунда: мин «икеле»не ете минут һуңыраҡ алдым, – тип яуапланы Серёжа.\n– Аңламайым, – тине Вера Петровна, – бынан һиңә еңел буламы?\n– Атайым: «Физикала һис юғы биш минут сыҙап тора алһаң, һиңә футбол тубы алып бирәм», – тине. Ә мин ете минут түҙҙем, – тип белдерҙе Серёжа.\n– Беҙ – шаһиттар, – тине Кулаков, Зубов һәм Сереберцева.\n– Аңлашылды, – тине Вера Петровна.\n3 сентябрь, дәрестәрҙән һуң.\nБер ваҡыт Серёжаны һәм отличник Сереберцеваны бүлмәне йыйыштырырға ҡалдырҙылар.\n– Һин, әйҙә, иҙәнде йыу, – тине Серёжа, – ә мин таҡтаны һөртөрмөн.\n– Юҡ, булмай, – тине Сереберцева, – лутсы киреһенсә.\n– Яҡшы, – тине малай, – тағы ла сәскәләргә һыу һибермен.\n– Таптың асыҡ ауыҙҙы, – тине ҡыҙ.\n– Ярай, – тине Серёжа, – тағы ла ултырғыстарҙы партаға ҡуйырмын.\n– Һөйләшкем дә килмәй, – тине Сереберцева.\n– Һин – насар хужабикә, – тине малай. – Үҫкәс, мин һиңә өйләнмәйәсәкмен.\n– Ҡурҡытты берәү, – тине Сереберцева, – хәҙер үләм. Йә, ярай, үҙем барыһын да йыуам.\n– Ә мин таҡтаны һөртәм, – Серёжа ҡыуанды.\n– Ултыра бир, – Сереберцева һуҡранды. – Пинжәгеңдәге кеҫәң һүтелгән. Әлдә миндә еп менән энә бар әле. Зубов менән тәнәфестә йүгерәһең дә шунан йолҡош һымаҡ йөрөйһөң.\n4 сентябрь, әҙәбиәт дәресендә.\nСерёжа отличник Сереберцеваның ни өсөн шиғырҙар яратыуын бер ваҡытта ла аңлай алманы.\n– Ҡара әле, Сереберцева, – тип һораны ул нисектер, – өйгә эш итеп бирһәләр, уҡығаныңды аңлайым, ә һин бит бирмәһәләр ҙә, уҡыйһың, тип һөйләйҙәр?\n– Эйе, – тип яуапланы Сереберцева, – шиғырҙар миндә төрлө тойғо тыуҙыра.\n– Беҙ быларҙың барыһын да ишеттек, – Серёжа көлөмһөрәне, – әҙәбиәт дәресендә уҡытыусынан.\n– Ышанмаһаң – кәрәкмәй, – ҡыҙыҡай иңбашын һикертеп ҡуйҙы.\n– Әлбиттә, ышанмайым, – тине Серёжа, – аңларға ла теләмәйем. Бәлки, бының өсөн ата-әсәйең һиңә өҫтәп аҡса бирәлер? Дөрөҫөн әйт, ә? Һүҙ бирәм, бер кемгә лә һөйләмәйем.\n– Улар миңә бер нәмә лә бирмәй, – Сереберцева асыуланды, – теңкәмә теймә, әтеү, кәрәгеңде алырһың!\n– Йә, ярай, – Серёжа тынысланманы. – Беҙҙең Таня ныҡ илай, йылғала ята тубы. Э-э-э… Артабан хәтерләмәйем. Һиңә ни булды, Сереберцева?! Һин илайһыңмы?!\n– Теңкәмә теймә, Гаврилов, – Сереберцева иланы, – ҡыҙыҡлыраҡ берәй нәмә һөйләй алманыңмы ни? Хәҙер көнө буйы һыҡтап йөрөйәсәкмен.\n– Бына һиңә кәрәк булһа?! – Серёжа хайран ҡалды. – Нисек тәьҫир итә! Хәҙер, Сереберцева, хәҙер… М-м-м-м… Коля ауылда пулемёт тапҡан… юҡ, улай түгел. Хәҙер, хәҙер, саҡ ҡына түҙ… М-м-м… Бәләкәй малай ағасҡа үрмәләгән… тағы ла улай түгел. Ә, бына! Иҫемә төштө! Иламаһын ул былай, туп йылғаға батмай. Батмай, Сереберцева! Ура! Йә, нисек, еңелме?\n– Еңел, – Сереберцева танауын тартты.\nЕлпеүес күпме тора?\n5 сентябрь, оло тәнәфес.\nБер ваҡыт Серёжа отличник ҡыҙға былай тине:\n– Сереберцева, хәҙер мин һиңә Зубовты еңеүемде арнайым.\n– Көрәшкәндәрҙе енем һөймәй, – тине ҡыҙ. – Арнамаһаң да була.\n– Йәл, – Серёжа күңелһеҙләнде.\n– Йәл түгел, – Зубов ҡыуанды.\n– Ә күгәрсен ҡауырһындарынан елпеүес теләйһеңме? – тип һораны Серёжа.\n– Күрһәт һуң, – тине Сереберцева. – Ҡарайыҡ.\n– Бына, – тине Серёжа һәм елпеүес сығарҙы, – мин уны үҙем яһаным. Беҙҙең сарҙаҡта ҡауырһындар күп.\n– Елпеүесте алам, – тине Сереберцева, – алгебранан өйгә эш өсөн.\n– Әҙ, – Серёжаның ҡаштары йәмрәйҙе.\n– Теләмәһәң – кәрәкмәй, – тине Сереберцева.\n– Сарҙаҡҡа менгәндә башымды урҙаға бәрҙем, – Серёжа үпкәләне. – Бәлки, мейем һелкенгәндер.\n– Ярай, алгебранан һәм химиянан, – Сереберцева ризалашты. – Тағы ла ҡауырһындар килтерерһең, мин үҙемә күлдәк тегәм.\n– Әлбиттә, килтерермен! – Серёжа ҡыуанды.\n– Миңә китергә яраймы? – тип һораны Зубов.\n– Эйе, – тине Серёжа, – һин бөгөн башҡаса кәрәкмәйһең.\nАлександр Невский кем ул?\n6 сентябрь, тарих дәресендә.\nСерёжа тарих дәресендә тәҙрәгә ҡарап ултырҙы. Ул уҡытыусының нимә тураһында һөйләүен ишетмәне, уның ҡарауы, туңдырма палаткаһы янында ниндәйҙер малайҙың эскимо ашауын күрҙе. Иғтибар менән ҡарағас, Кулаковты таныны.\n«Афарин, – тип уйланы Серёжа Кулаков хаҡында, – барыһын да төп башына ултыртты. Ата-әсәһе, улыбыҙ мәктәптә, тип йөрөйҙөр, ә бында, ул ауырый, тип уйлайҙар. Кулаков маладис, эскимо ашай. Миңә лә шулай итергә ине».\n– Гаврилов, һин ниндәй уйға баттың? – тип һораны уҡытыусы.\n– Былай ғына, – Серёжа ауыр һуланы. – Ҡыйыу кешеләр барлығы, уларҙың тормошо бик шәп булыуы тураһында.\n– Һин Александр Невскийҙы күҙ уңында тотаһыңмы ни? – тип төпсөндө уҡытыусы. – Был тарихтың һине уйланырға мәжбүр итеүенә мин бик шатмын.\n– Эйе, ысынлап шулай, – тине Серёжа. – Сығырға мөмкинме?\n– Ярамай, – тине уҡытыусы.\n«Эйе, – тип уйланы Серёжа, – Кулаков хаҡлы: ысынлап та, уҡытыусылар менән дә, ата-әсәләр менән дә бер ни килеп сыҡмай».\n7 сентябрь (йәкшәмбе), ҡунаҡтан ҡайтышлай.\nБер ваҡыт Серёжа 545-се мәктәптең V «Б» синыфы уҡыусыһы Катя Селёзневаның көндәлеген тапты. Ә ул ысын имзалы «бишле»ләр менән тулғайны. «Был көндәлекте 545-се мәктәпкә алып барырға кәрәк, Катя Селёзневаны үҙҙәре эҙләп табырҙар әле, – тип уйланы Серёжа. – Бәлки, уны милицияның балалар бүлмәһенә алып барырға кәрәктер. Йәки юғалған әйберҙәр өҫтәленә. Йәки Революция музейына».\nСерёжа ҡулына ҡараны юйыусы махсус япон юйғыс алды, «Селёзнева Катя» һәм «545»-те юйҙы, ошондай уҡ зәңгәр ҡара менән «Гаврилов Серёжаның», «754» тип яҙҙы һәм «Дневник ученицы V класса «Б» Гаврилова Серёжи» килеп сыҡты*.\n– Тәртипһеҙлек, – тине Серёжа, «цы»ны юйып, «ка» тип яҙҙы.\nМалай өйгә ҡайтҡас, көндәлекте атаһына күрһәтте.\nУныһы ҡағыҙҙы һыйпаны, микроскоптан ҡараны… Имзаларҙың ысын булыуына инанғас:\n– Афарин! Урамда йөрөргә сығырға мөмкин, – тине.\n*Башҡорт телендә, урыҫ телендәге шикелле, исемдәр төрлө енес (род) менән йөрөтөлмәгәнлектән, һөйләм тәржемә ителмәне. (Тәржемәсе иҫкәрмәһе).\n8 сентябрь, дәрестәрҙән һуң өйгә ҡайтҡанда.\nСерёжа ҡайһы берҙә Зубовтың елкә төбөнә ҡундыра. Уныһы елкәһенә мендәр, һуңынан ҡапҡасы битлеген бәйләне, ә бер ваҡыт кактус таҡты ла уны сәстәр менән йәшерҙе.\n– Зубов торған һайын хәйләләшкәндән-хәйләләшә, – тип зарланды Серёжа дуҫы Коля Кулаковҡа. – Тиҙҙән мин уның елкәһенә ҡундыра алмаясаҡмын.\n– Ә һин тибеп осор, – тип кәңәш итте Коля. – Шулай итеү хәүефһеҙерәк. Кактусты хәтерләйһеңме?\n– Нисегерәк әле! – Серёжа сырайын һытты. – Ул саҡта ҡулым ике көн ауыртты.\n– Бына күрҙеңме? – тине Коля, – тибеүгә күс, хаҡ эш.\n– Мин уйлармын, – тип ризалашты Серёжа.\nИртәгеһенә Зубов елкәһенә ҡапҡан тағып килде. Мәктәп буйлап Серёжаға өҫтән ҡарап йөрөнө. Ныҡ йәнен көйҙөрҙө инде. Серёжаға хатта ул төкөргән һымаҡ күренде.\nШунан ни Зубов янына барҙы ла тегегә берҙе типте. Ул ағарынды, өҫтән ҡарауын туҡтатты.\n– Йә, нисек? Килеп сыҡтымы? – Коля Кулаков Серёжанан һораны. – Аяғыңды имгәтмәнеңме?\n– Әлегә килеп сыҡты, – тип яуапланы Серёжа борсолоп, – ә артабан нисек булырын белмәйем.\n– Өмөтләнәбеҙ, – тине Коля.\n– М-м-м, эйе, – Серёжа ризалашты.\nХөрмәт итеүҙән туҡтанылар\n9 сентябрь, физкультура дәресендә.\nСерёжа – үҙҙәренең синыфында иң хөрмәтле кеше, сөнки ул – иң көслөһө. Быны физкультура буйынса билдә – үҙгәрешһеҙ плюс «бишле» раҫланы.\nСерёжанан барыһы ла кәңәш һораны. Мәҫәлән, насар билдә барлыҡҡа килгән көндәлекте ни эшләтергә? «Икеле» ҡуйған уҡытыусы менән? Компьютер алып бирмәгән ата-әсә менән? Сереберцева менән?\nСерёжа һәр ваҡыт ҙур ҡәнәғәтләнеү менән бушҡа кәңәштәр бирҙе. Мәҫәлән, көндәлекте пепси-колала иретергә, ата-әсәгә үс итеп свинка менән сирләргә, Сереберцеваға гөрҫ итеп тәгәрәһен өсөн, ғәҙәттәгесә, төртөргә, ә уҡытыусының ҡулъяулығына борос һибергә, пальтоһының еңенә кактус тығырға.\nАҙаҡ малай ғәҙәтләнде һәм үҙ хәленән ҡәнәғәтләнеү алыуҙан туҡтаны. «Бушҡа кәңәштәр бирмәйем», – тип яҙҙы ул. Табличканы күкрәгенә тағып ҡуйҙы.\nЛәкин Серёжаның кәңәштәренән башҡа бер кем дә бер нәмә лә эшләй алманы. Көрһөндөләр, мығырландылар, ни хәл итәһең, түләй башланылар. Аҡса бер кемдә лә юҡ ине – бутербродтар менән ҡотолдолар.\nТәмле ине улар, Серёжа ашаны, ашаны ла өс айҙан һуң шул тиклем ныҡ таҙарҙы, бейеклеккә егерме метр һикереү генә түгел, ғөмүмән, иҙәндән айырыла алманы.\nСерёжаға физкультуранан «икеле» ҡуя башланылар. «Нимә һеҙ, үҙемде танымайһығыҙмы әллә?! Был мин – Серёжа бит!» – тип күпме генә ҡысҡырмаһын, барыбер насар билдә ҡуйҙылар.\nҺуңынан төҙәтә алмаҫлыҡ хәл булды – Зубов Серёжаға «дирижабль» тигән исем таҡты. Уны тибеп осорорға теләгәйне лә, әммә йыуанайған аяҡтарын күтәрә алманы.\nОшо ваҡыттан алып Серёжаны хөрмәт итеүҙән туҡтанылар, әлбиттә, кәңәш һорап уға берәү ҙә мөрәжәғәт итмәне.\nСтеналарҙа ниндәй яңылыҡтар бар?\n10 сентябрь, оло тәнәфес һәм дәрестәрҙән һуң.\nБер ваҡыт Серёжа ангина менән ауырыны, ләкин барыбер мәктәпкә килде, стенаға «Торпедо» – чемпион» тип яҙҙы, сөнки был команда көйәрмәне ине. Яҙҙы ла хәле бөтөп йығылды.\nБыны Сереберцева күреп ҡалды. Ул «Торпедо»ны юйҙы ла «Ньютон – чемпион» тип яҙҙы, сөнки отличник ҡыҙ Ньютон фанаты ине.\nЯҙыуҙы химия уҡытыусыһы күрҙе. Ул «Ньютон»ды юйҙы ла «Менделеев» тип үҙгәртте.\nМәктәп директоры ла ситтә ҡаламы ни? Ул башын сайҡаны ла: «Беҙҙең мәктәп – чемпион. Барыбыҙ ҙа – бер ғаилә», – тип төҙәтеп ҡуйҙы.\nБыл яҙыуҙы йыйыштырыусы Тамара апай күрҙе. Ул барыһын да юйҙы ла нитробуяу алып ҙур хәрефтәр менән: «Нисек һеҙгә оят түгел! Ай-ай-ай! Һеҙ ни өсөн Серёжаның «Торпедо»һын юйҙығыҙ? Малай мәктәпкә температура менән килде, ә һеҙ үҙегеҙҙекен яҙҙығыҙ. «Торпедо» – чемпион», – тип төҙәтмәһенме?!\nТамара апай Серёжаның өләсәһе ине.\nБыны Сереберцева күрҙе. Ул яҙылғандарҙы ике сәғәт буйы юйып маташты, ләкин барыбер килеп сыҡманы.\n11 сентябрь, биология дәресендә.\nСерёжа йоҡлағанға һабыша белә. Күҙҙәрен йома, ә барыбер бөтәһен дә ишетә, хатта күрә – ярыҡтан. Был оҫталығы арҡаһында ул янындағыларҙың үҙе хаҡында ни уйлауын белде.\n– Матур егет, – Чеснокова йоҡлаған Серёжаға ҡарап ҡыйыу әйтте.\n– Танауы сурайып тороуы йәл, – Сереберцева көйөндө. – Ҙурыраҡ.\nСерёжаға Чеснокова түгел, Сереберцева оҡшағанлыҡтан, ул пластик операция яһатырға – танауын ҡыҫҡартырға булды.\nБер көндө хирургҡа барып, барыһын да аңлатты. Ә табип:\n– Һиңә ни өсөн танауыңды ҡыҫҡартырға? – тине. – Барыһы ла – сағыштырмаса: әгәр һин яңаҡтарыңды ҙурайтһаң, танауың улар фонында бәләкәй булып күренәсәк. Яңаҡтарҙы операцияһыҙ ҙа ҙурайтырға мөмкин. Ни бары күберәк макарон ашарға кәрәк.\nСерёжа хирургтың һүҙен тыңланы. Бик күп итеп макарон ашай башланы. Бер айҙан, ысынлап та, уның яңаҡтары ҙурайҙы, танауы ҙур булып күренеүҙән туҡтаны.\nӘ мәктәпкә килгәс, партаға ятты ла йоҡлағанға һабышты.\n– Ни эшләптер Гаврилов ныҡ йыуанайған, – тине Чеснокова, – яңаҡтары мендәр кеүек.\n– Һин ир-егеттәр матурлығында бер нәмә лә аңламайһың, – тине Сереберцева, – хәҙер унда барыһы ла килешле.\nБыл һиҙҙермәй тыңлауҙан һуң Серёжа Сереберцеваны киноға саҡырҙы.\n– Ах, – тине Сереберцева, – һин минең уйҙарҙы уҡыйһың.\n«Уҡымайым, ә һиҙҙермәй тыңлайым», – Серёжа үҙ алдына көлөмһөрәне.\n12 сентябрь, урыҫ теле дәресендә.\nБер ваҡыт урыҫ теле дәресендә Серёжа Гаврилов сәйер йөкмәткеле яҙыу алды: «Гаврилов, – тиелгәйне унда, – әгәр һин партаға баҫып, көслө итеп әтәс булып ҡысҡырһаң, мин һинең көндәлегеңә «бишле» ҡуям». Һәм имза: «Елена Николаевна».\nУҡытыусыһы бик талапсан, элек бындай яҙыуҙарҙы бер кемгә лә яҙғаны юҡ ине.\n«Сәйер, – тип уйланы Серёжа, – бик сәйер». Ул уҡытыусыға ҡараны, һиҙҙермәй генә йылмайҙы, күҙен ҡыҫты. Яуап итеп Елена Николаевна сырайын һытты, тештәрен шығырлатты, йоҙроҡ төйнәне.\n«Сәйер, – тип уйланы Серёжа, – бик сәйер». Ул партаға менеп баҫты. Елена Николаевна күҙҙәрен ҡыҫты, Серёжаға күренеүенсә, баш ҡаҡҡан һымаҡ булды.\n– Ах! – тип ҡысҡырып ебәрҙе Сереберцева һәм һуштан яҙып Мячиковтың ҡосағына йығылды.\n– Герой! – Чеснокова һоҡланып бышылданы ла Зубовтың ҡосағына йығылды.\n– Хәҙер сырылдай, – Кулаков көлөмһөрәп бармағын сикәһе тирәһендә әйләндерҙе.\n– Кики-ри-күк, – тине Серёжа әкрен генә.\n– Көндәлек! – Елена Николаевна шатлығынан ҡул сапты. – Гаврилов, хәҙер үк миңә уны бир, атайыңдан башҡа мәктәпкә килмә!\n– Һуң һеҙ үҙегеҙ бит? – Серёжа ғәжәпләнде.\n– Атайыңды алып кил! – тип ҡысҡырҙы Елена Николаевна һәм бармағы менән ишеккә төртөп күрһәтте. – Бөгөн үк! Хәҙер үк!\n«Сәйер, – тип уйланы Серёжа, – бик сәйер».\nЛәкин иң сәйере шунда ине: Елена Николаевна, вәғәҙә иткәнсә, ысынлап та, Серёжаға «бишле» ҡуйҙы. Әммә «билдә янына ҡыҙыл ручка менән былай тип яҙылғайны: «Хөрмәтле Александр Петрович, ашығыс рәүештә һеҙҙе мәктәптә көтәм. Әгәр бында килә алмаһағыҙ, мин үҙегеҙҙе иртәгә киске етенән ун икегә тиклем «Динамо» метроһы» станцияһында зал уртаһында көтәм. Е. Н.». «Ашығыс» һүҙе бер нисә тапҡыр уратып алынған һәм аҫтына ике һыҙыҡ һыҙылғайны.\n– Сәйер бер нәмә лә юҡ, – тине дәрестәрҙән һуң аҡыл эйәһе Зубов, – Гаврилов, иҫеңә төшөр, үткәнендә атайың килеүгә Елена Николаевна үҙенә яңы причёска яһатҡайны, яһалма керпектәр йәбештергәйне.\n– Барыһы ла бик аңлашыла, – һушына килгән Чеснокова ауыр һулап Зубовҡа мөләйем ҡараны.\n– Был шундай романтикалы, – Сереберцева ауыр һулап Мячиковҡа мөләйем ҡараны.\n– Моғайын, – Серёжа ризалашты, күңелендә сиреккә, бәлки, хатта уҡыу йылына ла «бишле»гә әҙ-мәҙ генә өмөт барлыҡҡа килде.\nБарыһына ла ярап булмай\n13 сентябрь, дәрестәр башланырға өс минут ҡалғас.\nБер ваҡыт Серёжа бер юлы ике уҡытыусыға – урыҫ теле һәм йыр уҡытыусыһына ярарға булды.\n8 сәғәт 27 минутта мәктәп тәҙрәләре аҫтында гитарала 43-сө күнегеүҙе йырланы. Шунан Серёжа 44, 45, 46-сы күнегеүҙәрҙе, изложениены, диктантты һәм, ниһайәт, «Егерменсе быуаттың икенсе яртыһында нәфис әҙәбиәттә «икеле» тоҡсайының образы» тигән темаға иншаны йыр итеп башҡарҙы. Уҡытыусылар тәҙрәнән ҡараны, ҡәнәғәт ҡалдылар, шикелле.\nҮҙенә ҡысҡырмауҙарынан рухланған Серёжа инглиз алфавитын йырланы. Шунан инде 18-се параграфты – «Боронғо Римда ҡол биләүселек ҡоролошо»н, «Урта һыҙатта хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы»н, Менделеев таблицаһын, ҡабатлауҙы, күҙәнәк төҙөлөшөн…\nБарыһын да йырлап бөткәс, ҡәнәғәт ҡалған уҡытыусылар уға «бишле» ҡуйҙы. Физкультура һәм хеҙмәт уҡытыусылары ғына «икеле» сәпәне.\n«Барыһына ла ярап булмай», – тип уйланы Серёжа.\nҒәҙәттә, Серёжа күсерә\n14 сентябрь (йәкшәмбе), өйҙә, төндә.\nҒәҙәттә, Серёжа өйгә эштәрҙе Сереберцеванан күсерә, быға тыныс ҡарай: «Булһа ни? Сафсата. Ул мине ярата ла баһа». Ләкин ҡайһы берҙә насар уйҙар: «Сереберцева мине яратмай башлаһа?» – уға йоҡларға ирек бирмәне.\nШунан малай төндә карауатынан һикереп тороп, яҙыу өҫтәле артына ултырҙы, математиканан мәсьәлә сисергә йәки шиғыр ятларға теләне. Ләкин бер нәмә лә килеп сыҡманы.\nШунан Серёжа тулҡынлана башланы, Сереберцеваға шылтыратты.\n– Алло, – тине ҡыҙҙың атаһы ҡарлыҡҡан тауыш менән.\n– Ленаны мөмкинме? – тип һораны Серёжа.\n– Нимә?! Тағы ламы?! Төнгө сәғәт дүрттә?! – тип ҡысҡырҙы Сереберцеваның атаһы. – Мин һиңә Ленаны күрһәтермен әле! Тәртипһеҙ! – Һәм трубканы ташланы.\nБындай һөйләшеүҙәрҙән һуң Серёжаға тағы ла ҡыйыныраҡ булды. Бәхетенә күрә, насар уйҙар башына көн дә килмәне, тик йәкшәмбе һәм кесаҙнала ғына.\nФизика уҡытыусыһының «бишле» ҡуйырға теләгәне\n15 сентябрь, физика дәресендә.\n– Ҡара әле, Серёжа, – тине нисектер физика уҡытыусыһы, – мин йыртҡыс түгел. Әгәр һин физиканан нимәлер белһәң – әйт, «бишле» ҡуям.\n– Ни әйтергә һуң? – тип һораны Серёжа.\n– Бына, мәҫәлән, бөтә есемдәргә лә тартыу көсө тәьҫир итеүен. Әйт. Йә… ҡабатла. Бөтә есемдәргә лә…\n– Булдыра алмайым, – тип мығырланы Серёжа. – Үҙем ышанмаған нәмәне ҡабатлай алмайым.\n– Нисек инде? – Физика уҡытыусыһы ғәжәпләнде. – Йә, яҡшы, ышанмаһаң – кәрәкмәй. – Ул йылмайҙы. – Һин ҡабатла ғына, ә мин һиңә шунда уҡ журналға «бишле», ә? Өйөңә ҡайтармайым, ә? Йөҙ тәңкә бирәм, ә?\n– Булдыра алмайым, – тине Серёжа ҡәтғи итеп, – ышанмайым.\n– Ә һин нимәгә ышанаһың һуң? – тип ҡысҡырҙы уҡытыусы.\n– Шүрәлеләргә, Мәскәй әбейгә, Үлемһеҙ Кощейға, Эрэкэ-Дьэрэкэға, осоусы парталарға, – тине тыныс ҡына Серёжа.\nШунан уның партаһы иҙәндән күтәрелеп ишеккә табан осто.\n– Ултыр, Гаврилов, – тине физика уҡытыусыһы, – «икеле!»\nСерёжа партаны тотто ла ултырҙы.\nУҡытыусылар бер-береһен күрә алмай\n16 сентябрь, урыҫ теле дәресендә.\nУҡытыусыларҙың бер-береһен күрә алмауы бөтәһенә лә билдәле – улар бер-береһен яратабыҙ тигән булып ҡылана ғына, сөнки барыһы ла үҙенең предметын иң мөһиме тип иҫәпләй. Урыҫ теле уҡытыусыһы ла шулай һанай. Бына әле «Иң-иң мөһим предмет» тигән темаға инша яҙырға ҡушты ла инде. Бер генә һөйләм яҙыу ҙа етә: «Иң мөһим предмет – ул урыҫ теле», хатта хаталар менән дә «бишле» алаһың. Серёжанан тыш, бөтәһе лә шулай итте лә, сөнки ул, ғөмүмән, нимә хаҡында һүҙ барыуын аңламаны. Предмет – ниндәйҙер ҡаты нәмә, тип уйланы һәм зажигалка тураһында яҙҙы.\n– «Иң мөһим предмет, – тип ҡысҡырып уҡыны Серёжаның иншаһын уҡытыусы, – зажигалка. Унһыҙ тәмәке тартып булмай». Иҫең киткән икән, – ул уҡыуҙан туҡтаны, – тартып булмай. Үтеп барыусы берәйһенән ут һора, бына шул.\n– Сүлдә булһаң? – тип тыныс ҡына ҡаршы төштө Серёжа.\n– Унда ҡомдан да тоҡандырырға була, – тип яуап бирҙе тыныс ҡына уҡытыусы. – Сүлдә ҡом эҫе.\n– Яҡшы, – Серёжа тыныс ҡына ризалашты, – тундрала, минус иллелә?\n– Унда булмай, – тип ризалашты урыҫ теле уҡытыусыһы.\n– Улайһа, ни өсөн «икеле»? – тип һораны Серёжа.\n– Сөнки беҙ тундрала түгел, – тыныс ҡына ауыр һуланы урыҫ теле уҡытыусыһы. – Тундрала түгел, – көтмәгәндә ул ҡысҡырып ебәрҙе, – иң мөһим предмет – бөйөк һәм ҡеүәтле урыҫ теле ул!\n17 сентябрь, педсоветта.\nБер ваҡыт уҡытыусылар атаҡлы «икеле» тоҡсайы, өс тапҡыр IV «Б» синыфы уҡыусыһы Гаврилов Серёжаны педсоветта «Ни өсөн балалар уҡырға теләмәй һәм дәрестәрен әҙерләмәй?» тигән темаға доклад менән сығыш яһарға ҡушты.\n– Күк йөҙө аҫтында эшләмәүҙең файҙаһы менән сағыштырырлыҡ бер нәмә лә юҡ. Сөнки Даоның законы ошонда, – тип башланы Серёжа. – Белемлелек бөтөрөлгәс, ҡайғы ла булмаясаҡ.\n– Ә физика?!– тип ҡысҡырҙы урындан физика уҡытыусыһы. –Унан башҡа һин, Гаврилов, хатта Ерҙең түңәрәк икәнен дә белмәҫ инең!\n– Ул нисек улай булһын? – Серёжа ғәжәпләнде.\n– Нисекме! – география уҡытыусыһы түҙмәне, сумкаһынан үҙ-үҙеңде һаҡлау сараһы булараҡ һәр ваҡыт йөрөткән суйын глобус сығарҙы. – Бына глобус шикелле!\n– Яҡшы, – Серёжа көлөмһөрәне һәм бармағы менән океанға төртөп күрһәтте, – улайһа, ни өсөн һыу түгелмәй?\n– Ер уны магнит кеүек тарта! – тулҡынланыуҙан ҡыҙарынған физика уҡытыусыһы тағы ла һикереп торҙо.\n– Магнит һыуҙы тартмай, – тине Серёжа һәм талсығып күҙҙәрен йомдо. – Мин быны балалар баҡсаһында уҡ белә инем инде.\nФакил МЫРҘАҠАЕВ тәржемәһе.\nРубрика: Өлкәндәр ижады\t| Комментировать | Permalink\n« Китапханаға – ғаилә менән!


16 Июнь , 13:00\n– Картуф менән бәшмәк ашайым! Картуфты үҙем үҫтерҙем, бәшмәкте үҙ ҡулдарым менән йыйҙым – барыһы ла үҙемдеке!– Ә көнбағыш майы?– Эйе, үҙем һыҡтым. Күршеләрҙән! ***\n– Бында һеҙҙең нисек, тынысмы? – тип һорай бәшмәксе ауылда осраған беренсе кешенән.\n– Тыныс, барыһы ла тәртиптә, бер кем дә юҡ.\n– Яҡшы, улайһа, мин киттем, бәшмәк тулып яталыр, моғайын?\n– Әйтә алмайым, әлегә бер кем дә кире әйләнеп килмәне.\nМиңә нимә нығыраҡ оҡшағанын аңламайым, бәшмәк йыйыумы әллә көҙгө урманда бысаҡ тотоп әкрен генә йөрөүме?\nКөндөҙгө электричкала кеше әҙ, бәшмәкселәр, ғәҙәттә, кискә табан килеп тула. Ҡыҙмаса өс ир ҡыҙып-ҡыҙып һөйләшә. Кәрзиндәре буш. Туҡталышта пассажирҙар инә. Береһе ирҙәр янына ултыра ла, буш кәрзиндәрҙе күргәс, һорай:\n– Бәй, бәшмәк тапманығыҙмы ни? Әллә үҫмәгәнме?\n– Тулып ята, тик беҙҙең араҡы бөттө.\n– Ҡатыным бәшмәк йыйыу менән мауыға башланы. Йыйып тоҙланы ла ағай-энегә ебәрҙе.\n– Улар ни тине һуң?\n– Хәҙер беҙҙең ағай-эне юҡ.\nЯңы йыл. Бүлмә уртаһында матур итеп биҙәлгән шыршы тора. Ата-әсәһе ҡомарлы бәшмәксе булған бәләкәй малайҙан һорайҙар:\n– Шыршы аҫтында нимә була?\n– Һары бәшмәк!\n– Мин ҡара көртмәле бөйөрөк яратам, шуға күрә 100 процент күрәм.\n– Ә мин бәшмәклене, 150 процент күрәм.\n– Был нисек була инде?\n– Булмаған нәмәне күрәм.\nУрманда бәшмәксе аҙаша. Тегендә, бында һуғылып бер көн йөрөй, ике… Өсөнсө көндө икенсе бәшмәксегә тап була.\n– Ура, ниһайәт! Мин өс көн аҙашып йөрөйөм.\n– Ниңә ҡыуанаһың? Минең аҙашҡанға бер ай инде!\nБәшмәксе Әптрәй утыҙ йыл инде урмандан сыға алмай интегә. Уны бәшмәктәр ебәрмәй.\nКүп тапҡырҙар өйләнгән ирҙән һорайҙар:\n– Беренсе ҡатының ниңә үлде?\n– Бәшмәктән ағыуланды.\n– Ә икенсеһе?\n– Ә һуңғыһы?\n– Баш мейеһе һелкенеүҙән үлде, – тип аңлата ир, – бәшмәк ашарға теләмәгәйне.\n– Бына тигән бәшмәктәр! – ти ир ҡатынына. – Рецебын ҡайҙан алдың?\n– Криминаль романдан.


Һоҡланырлыҡ тормош юлы\n23 Ғинуар 2018, 12:10\nМағаш тауына һыйынып ҡына ултыра Абдулла ауылы. Баҡса артынан ғына йәмле Еҙем йылғаһы аға. Был ауылда егәрле, тырыш, бер туғандай берҙәм, татыу халыҡ йәшәй.\nЗаманында Мәжит Ғафури исемендәге колхоздың 3 фермаһы араһында Абдулла ауыл фермаһы алдынғылыҡты бирмәне. Унда бөтәһе мең баштан ашыу һыйыр малы бар ине. Килен булып төшкәс, ошо фермала һауынсы булып эш башланы ла инде Сибәрбикә апай. Уның төркөмөндә 24 баш һыйыр малы булды. Исеме генә һауынсы, ысынында, уларҙың ҡулынан көрәк-һәнәк төшмәй. Дежур булған көндө үҙҙәре утын да быса. Ут яғып, һыу йылытып, көнөнә 25-30 феләк йыуалар. Һыйырҙар быҙаулаһа, быҙау ҡарау, уларға үлән ҡайнатып эсереү, мал һарайын һылап, аҡлау, һыйырҙарға аҙыҡ таратыу ҙа һауынсының эше ине. Ә эш хаҡы күпме һөт һауаһың, шуға ҡарап түләнә. Дөрөҫ, һуңғараҡ эш ярайһы уҡ еңелләште. Коллективта Сибәрбикә апайҙы өлкән һауынсы итеп билдәләйҙәр. Районда “3000-селәр” исемлегенә ингән Абдулла ауыл фермаһының һауынсылары араһында ул да була. 1974 йылда фермаға “Комсомол йәштәр фермаһы” тигән исем бирелә. Бер эштән дә ҡурҡмаған тырыш апайыбыҙ йыйылыш булған һайын маҡтап телгә алына, күп тапҡырҙар ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнә. Миҙалдарының, Маҡтау грамоталарының иҫәбе-һаны юҡ. Ике тапҡыр ауыл Советы, бер тапҡыр\nрайон Советы депутаты итеп һайлана. Колхозда бригадир, ферма мөдире булып эшләгән Хәлит еҙнә менән коллективта абруйлы хеҙмәткәрҙәр була улар. Ябай һәм ғәҙел кеше ине еҙнәбеҙ. Икеһе лә хеҙмәт ветераны булып хаҡлы ялға сыҡтылар. Береһенән-береһе матур, аҡыллы 5 балаға ғүмер биреп, 33 йыл бергә иңгә-иң терәшеп, татыу йәшәнеләр. Улдары Илгиз Салауат ҡалаһында эске эштәр бүлегендә алыштырғыһыҙ хеҙмәткәр булып эшләп, пенсияға сыҡты. Ҡыҙҙары Земфира менән Рәйсә медицина юлын һайланы, икеһе лә үҙ эшенең оҫтаһы тигән исемгә лайыҡтар. Гөлнара – кулинар. Гөлфира кооперация техникумын тамамланы. Үҙҙәре атай-әсәй булған балаларҙың һәр береһе матур итеп донъя көтә.\nТормоштоң аяуһыҙ саҡтары ла бар шул – 64 йәшендә генә еҙнәбеҙ ҡаты сирҙән вафат була. Ауырлыҡты еңеп өйрәнгән Сибәрбикә апайыбыҙ бөгөлөп төшмәй, иңенә төшкән ҡайғыны сабырлыҡ менән күтәрә белә. Еҙнәбеҙ менән бергә йыйған донъяһының ҡотон, бәрәкәтен ебәрмәй, утын һүндермәй йәшәй. Әлегә тиклем мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрай, баҡса тултырып бәрәңге, йәшелсә-емеш үҫтерә. Хәҙерге көндә 9 ейән-ейәнсәре бар. Йөрәк йылыһын ҡушып, уларға ойоҡбаш-бейәләйҙәр бәйләп һөйөндөрә. Өләсәйҙәренә ярҙамға ейән-ейәнсәрҙәр ҙә йыш ҡайтып тора. Туғандарының хәл-әхүәлен белешергә лә өлгөрә апайыбыҙ. Ҡайғы-шатлыҡтарыбыҙҙы уртаҡлашыусы ла, кәңәшсе-серҙәш тә ул. Күрше хаҡы – тәңре хаҡы тигәндәй, ярҙамға мохтаж булып ҡалған күршеләрен ҡарашып, һуңғы юлға оҙатышырға ла ваҡытын һис йәлләмәне изге йөрәкле Сибәрбикә апайыбыҙ. Тормош һынауҙарына бирешмәй, балаларына оло терәк булып йәшәгән, 65 йәшендә лә сибәр, мөләйем апайыбыҙға һоҡланабыҙ. Бәхетле ҡартлыҡта, ҡыуаныстар кисереп, йәшә лә йәшә әле, Сибәрбикә апай!


5 Май , 17:15\nТиҙҙән мин кейәүгә сығып, Башҡортостанға ҡайтып киттем. Ҡыҙым донъяға килде. Бер мәл ошондай төш күрәм: имеш, ҡыҙымды ҡосаҡлап ҡайҙалыр оҙон коридорҙан барам да барам. Баламдың асыҡҡанын тоям, шуға ҡабаланам. Ниһайәт, урын табып, ҡыҙымды имеҙергә ултырҙым...


Косметологта булғандан һуң, Өфө ҡыҙының бите шешеп киткән - Bash.News\nКосметологта булғандан һуң, Өфө ҡыҙының бите шешеп киткән\nКосметологта булғандан һуң, Өфө ҡыҙының бите шешеп киткән https://bash.news/news/100454_kosmetologta_bulandan_u_f_yyny_bite_sheshep_kitkn\nӨфөлә йәшәүсе Гөлнара Марчина өй шарттарында косметология хеҙмәте күрһәткән оҫтанан зыян күрә. Ҡашын буятҡандан һуң, аллергия ҡуҙғый. Күңелһеҙ хәлдә ҡалған ҡатын табиптар рөхсәт итмәһә лә, бөгөн поезда юлда. Шулай ҙа Рәсәйҙең көньяғында ял итеп ҡайтҡас та, ул сәләмәтлегенә зыян килтергән белгескә ҡарата тәфтиш комитетына ғариза яҙырға йыйына. БСТ хәбәрсеһе Гөлназ Хәйбуллина дауам итә.\nГөлнара Марчина көҙгөгә ҡараһа, күҙ йәштәренә күмелә. Геленджикҡа юлланыр алдынан керпек һәм ҡаштарын матурлайым тип ул өйҙә ҡабул итеүҙәр ойошторған белгескә мөрәжәғәт итә. Әммә процедура һөҙөмтәһе генә ҡыуандырмай - бите шешә, хатта, кеше күрмәҫ хәлгә етә. Икенсе көнгә уны дерматит диагнозы менән «Тиҙ ярҙам» машинаһында дауаханаға оҙаталар. Ҡатын диңгеҙгә барыуҙан баш тартырға була, әммә һуңынан тынысланып, поезға алдан һатып алынған билеттарҙы кире тапшырмай. Ғаиләһе менән юлға сыға.\nГөлнара Марчина: “Укол ҡаҙайбыҙ, дарыуҙар эсәбеҙ. Табиптар ике аҙна ошолай була тине, ҡайтыуыма бөтөр, бәлки. Стационарҙан баш тарттым, сөнки балалар ныҡ көттө диңгеҙҙе”.\nҠатын керпек, ҡаш ҡойолоуға ла зарлана. Был хаҡта ул процедуралар яһаған белгескә лә хәбәр итә. Һуңғыһы үҙ сиратында ҡатынға аҡсаны кире ҡайтара. Юлиә беҙҙең менән осрашыуҙан баш тартты, шулай ҙа телефон аша үҙенең ғәйепле булмауын билдәләне. "Бер ниндәй иҫбатлаусы дәлилдәр юҡ,"-тине ул. Процедура алдынан алдан иҫкәртеүҙәр ҙә яһаған.\nЮлиә: “Мин унан хна матдәһенә алергия булмауы тураһында бер нисә тапҡыр һораным?! Ул юҡ тине, 17 сәғәттән шешенә башлауы тураһында хәбәр итте. Мин уға ярҙам тәҡдим иттем, ә ул аҡсаһын ҡайтарыуҙы һораны”.\nГөлнара Марчина дауалау курсына киткән сығымдарҙы ла оҫтанан ҡаплатырға йыйына. Адвокаттар иһә был осраҡта Тәфтиш комитетына мөжәғәт итергә кәрәклеген билдәләй.\nАлександр Войцех, адвокат: “Асыҡларға кәрәк, белгестең был эшмәкәрлек менән шөғөлләнергә хоҡуғы, тейешле белеме булғанмы-юҡмы. Ниндәй шарттарҙа косметологик процедураларҙың башҡарылыуын. Хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирмәгән хеҙмәт күрһәтелмәгән өсөн енәйәт статьяһы ҡаралған”.\nБәхеткә, Гөлнара Марчина бите шешеүе менән генә сикләнә. Табиптар билдәләүенсә, эҙемтәләр тағы ла көслөрәк булыуы ихтимал ине. Косметологик саралар кешегә төрлөсә тәьҫир итеүе мөмкин, шуға оҫталарҙың күбеһе процедуралар алдынан махсус тестар яһап, организмдың реакцияһын тикшереп ҡарай.\nРезеда Фәйзуллина, медицина фәндәре докторы, профессор: “Эҙемтәләре ҡурҡыныс. Анафилактический шок булыуы ихтимал һәм башҡа ауыр реакциялар”.\nБөгөн социаль селтәрҙәрҙә йөҙҙәрсә иғлан - керпек үҫтереү, ҡаш буяу буйынса ҡыҫҡа курстар үтәләр ҙә, шунда уҡ клиенттарҙы ҡабул итә башлайҙар. Өй шарттарында аҡса эшләйҙәр. Косметология салондарына ҡарағанда, хаҡты күпкә арзаныраҡ ҡуйғанға күрә, уларға ихтыяж да юғары. Шул уҡ ваҡытта аҡсаны кеҫәлә ҡалдырам тип дауаханаға эләгеү хәүефе лә бар.\nГөлнур Ниғмәнова, табип-онколог: “Кем Һеҙгә гарантия бирә ала, ҡорамалдарға стреилизация үткәрелгәнме-юҡмы, гепатит менән дә сирләргә мөмкин. Шуның өсөн уйлап ҡарағыҙ, бер-ике генә курс үткән кешегә генә бараһығыҙмы, әллә профессионалдарғамы?!”\nКосметология салондарында, медицина клиникаларында хеҙмәт күрһәтеүгә сертификат, һәр йыһазға тиклем теркәү таныҡлығы була. Иң мөһиме - ҡул аҫтында аптечка. Клиенттың сәләмәтлеге тәүге урынға ҡуйыла.\nБашҡортостанға нигеҙ һалыусыларҙың береһе Ибраһим Исхаҡовҡа һәйкәл асылды\n23:39, 23 июл


Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында башҡорт эстрадаһының легендар йондоҙо, «Дәрүишхан» төркөмө солисы Дим Ҡоләхмәтовтың йәғни, Дим Мәннәндең яҡты иҫтәлегенә арнап төшөрөлгән документаль фильм күрһәтелде. Хәтер кисәһендә шулай уҡ рок музыканты ижад иткән йырҙар ҙа яңғыраны.\n«Һуҡмаҡһыҙ юлсы» тип исемләнгән хәтер кисәһендә Дим Мәннәндең йырланмаған йырҙары ҡалмағандыр. «Дәрүишхан» төркөмө солисы 90-сы йылдарҙа башҡорт эстрадаһында рок музыкаһы жанрына нигеҙ һала, башҡарыу оҫталығы менән халыҡ һөйөүен яулай. Дим Мәннәндең ижады Калифорния рок-н-ролы музыкаһы менән ауаздаш. Биш ҡыллы музыка ҡоралынан ағылған йыр бер кемде битараф ҡалдырмай. Йырҙары заманса яңғырашлы ла, рухлы ла. Уларҙы тамашасы әле булһа яратып тыңлай.\nДим Мәннәндең яҡты иҫтәлегенә арналған кисәгә халыҡ күп килде. Саранан йыр-моң һөйөүселәр генә түгел, дуҫтары, яҡындары ла ситтә ҡалманы. Улы Данил Ҡоләхмәтов өсөн дә хәтер кисәһе онотолмаҫ тәьҫорат ҡалдырҙы.\nКисә легендар йондоҙҙоң ижадына, тормошона арналды. Дим Мәннәндең рухына бағышлап «Һуҡмаҡһыҙ юлсы» тип исемләнгән документаль фильм күрһәтелде. Ижадсының туғандары, ауылдаштары, ҡасандыр тормош юлдары киҫешкән кешеләр хәтирәләре менән уртаҡлашты. Йәш режиссер Ләйсән Мәзитова тырышлығында ижад ителгән әҫәр Дим Мәннәнде сағыу шәхес, ижадсы, сәхнә йондоҙо булараҡ асып бирҙе.\nБашҡорт эстрадаһы йондоҙоноң яҡты маяғы булып хәтерҙә ҡалған сәхнә оҫтаһының ижадын үҙ итеүселәрҙе бергә йыйған осрашыу бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Дим Мәннәндең ижадына тоғро тамашасылар ижадсыны хәтерләп иланы ла, ҡушылып йырланы ла.


Милләттәштәренә терәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » Милләттәштәренә терәк\nМилләттәштәренә терәк 27.01.2012 // Башҡорт донъяһы\nРедакцияға дәртле баҫып, ихлас йылмайып килеп ингән апай шунда уҡ иғтибарҙы йәлеп итте. Татарстанда йәшәүсе Рәхимә Ғәббәсова-Вәлиуллина булып сыҡты был ханым. Уртаҡ тел тиҙ табылды, ул үҙенең тормошо һәм бөгөн ниндәй уйҙар менән янып йөрөүе тураһында һис тартынмайынса һөйләп бирҙе.\nҺүҙен йәшлегенән башланы. Күгәрсен районында тыуып үҫкән телсән, үткер ҡыҙ Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инергә тип Өфөгә килә. Тәүге имтихандарҙы уңышлы тапшырһа ла, урыҫ телен белмәү сәбәпле һынауҙы тулыһынса үтә алмай. Әлбиттә, юғары маҡсат ҡуйып йәшәгәнгә күрә, ныҡ ғәрләнә, шулай ҙа юғалып ҡалмай һәм икенсе йәй тағы ла киләм тигән ниәт менән ҡайтып китә. 1966 йылда Ташкентта ер тетрәй. Унда барып, бер-ике йыл дауамында ҡаланы тергеҙеүҙә ҡатнашҡандар үҙҙәре теләгән юғары уҡыу йортона имтиханһыҙ инәсәк тигән ҡарар сыҡҡанын белеп ҡалғас, Рәхимә Үзбәкстан яҡтарына юлланырға тәүәккәлләй.\nБында ла юғалып ҡалмай: ең һыҙғанып эшкә керешә, төҙөлөш техникумына уҡырға инеп, һөнәр алып сыға. Шунда татар егете менән өйләнешә. Яҡшы эшләгәне өсөн ҡыҙҙы тәүҙә бригадир, аҙаҡ мастер итәләр. Шәп белгесте юғалтҡылары килмәгәнгә күрә, ике бүлмәле фатир ҙа бирәләр.\nШулай, яҙмышына буйһоноп, сит яҡтарҙа тороп ҡала Рәхимә апай. Әммә башҡорт ҡыҙының милли рухы һүнмәй. Йәне менән һәр ваҡыт тыуған илендә була ул. Телен, мәҙәниәтен бер ҡасан да онотмай. Туҡһанынсы йылдар башында Ташкентта башҡорттарҙың милли-мәҙәни үҙәге асылыуы тураһында ишетеп ҡалғас, шунда уҡ уларҙы эҙләп таба. Үҙенең шиғырҙарын тәҡдим итә, “Ирәндек” ансамблендә шөғөлләнә башлай. Дәртле ҡатын яңы ғына барлыҡҡа килгән үҙәктең үҫешенә ҙур өлөш индерә. Йыр-бейеү менән төрлө ҡалаларға сығып, үҙенең башҡортлоғон танытып та йөрөй.\nШулай ҙа тыуған ил барыбер үҙенә тарта. 2004 йылда Вәлиуллиндар ғаиләһе Рәсәйгә ҡайтырға ҡарар итә. Бының сәбәпсеһе кесе ҡыҙҙары була: ул Ташкенттағы медицина университетын ҡыҙыл дипломға тамамлай ҙа, сит ерҙә эшләгем килмәй, әйҙә, ҡайтайыҡ, тип ата-әсәһенең ҡылын тарта.\n— Һүҙемдә нығыраҡ торһам, Күгәрсен районына йәки Өфөгә ҡайтыр инек, әммә ир кешенең тыуған яғында йәшәргә кәрәк тип, Татарстанды һайланыҡ, — ти ул.\nСаба районында йорт алып, шунда йәшәп китәләр. Тормош уртаһында ҡайнарға күнеккән Рәхимә Вәлиуллина бында ла шымып ятыуҙы хуп күрмәй. Тәүҙә ул республиканың ете районын хеҙмәтләндергән “Саба тулҡындары” телерадиокомпанияһына бара, шиғырҙар яҙыуын һәм радио аша сығыш яһарға теләүен әйтә. Тапшырыуҙарҙың береһендә ул шиғырҙарын саф башҡортса уҡып ишеттерә, халыҡҡа был оҡшай. Рәхимә апай туҡталып ҡалмай: тағы бер нисә тапшырыуҙа ҡатнашҡандан һуң, ҡыйыуланып китеп, радио етәкселегенә башҡорт телендә үҙ тапшырыуын асырға теләүе тураһында әйтә. Быға ла ризалыҡ бирәләр. Шунан бирле аҙна һайын Татарстанда Рәхимә Вәлиуллинаның башҡорт телендәге тапшырыуҙары эфирға сыға.\n— Халыҡты Башҡортостан яңылыҡтары менән таныштырам, ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр бирәм, үҙебеҙҙең йырҙарҙы, ҡурай моңон тыңлатам. Эфирҙы районда йәшәүсе башҡорттар ҙа, татарҙар ҙа ярата, көтөп ала, — ти ул.\nҠазанға барып, ундағы башҡорт ҡоролтайы рәйесе Фирҙәүес Бәшированы ла таба апай. Уны үҙенең тапшырыуына саҡырып, төбәк башҡорттары тураһында һөйләтә башлай. Был да халыҡ тарафынан дәррәү ҡабул ителә. Хеҙмәтенең һөҙөмтәһе булараҡ, Рәхимә апайҙы бөгөн Татарстан райондарының күпселегендә беләләр.\nБеҙҙең редакцияға Рәхимә Вәлиуллина ҙур шатлығы менән уртаҡлашырға килгәйне: “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһында аҙна һайын 15 минут сығыш яһау мөмкинлеге биргәндәр икән. Хәҙер ул Татарстандың төрлө райондары буйлап милләттәштәребеҙҙе эҙләп табырға, улар тураһында тапшырыуҙар әҙерләргә һәм тыуған республикаһы халҡына мәғлүмәт еткереп торорға ниәтләй.\nӘйткәндәй, Башҡортостан юлдаш телеканалы Ҡазанда күрһәтһә лә, Саба районында уны тотоуы еңел түгел икән. Тынғыһыҙ Рәхимә апай бының менән килешмәй һәм мәсьәләне хәл итеү юлдарын эҙләй. Уға “тәрилкә” элеп ҡуйырға тәҡдим итәләр. Бөгөн яҡташыбыҙ үҙебеҙҙең телдәге телетапшырыуҙарҙы көн дә кинәнеп ҡарай, “Юлдаш” радиоһын да иртәнән кискә тиклем рәхәтләнеп тыңлай.\nҮҙенең районында йәшәүсе башҡорттарҙы эҙләү менән ихлас шөғөлләнә ул. Шулай милләттәштәренең байтағын табып ала. Тапшырыуҙары аша башҡорттар үҙҙәре лә Рәхимә апайҙы эҙләп килә. Апайҙың иң ҡыуанғаны — һуңғы халыҡ иҫәбен алыуҙа Саба районында 50-гә яҡын кешенең үҙен башҡорт тип белдереүе.\nРәхимә апайҙың киләсәккә пландары ҙур. Ул Саба районында башҡорт милли-мәҙәни үҙәген асырға йыйына. Бының өсөн районда ҡоролтай үткәреү маҡсатын ҡуйған. Күгәрсен районы хакимиәте башлығынан ярҙам һорағас, Фәрит Мусин уның башланғысын хуплаған, хөрмәт йөҙөнән милли костюм да бүләк иткән. Хәҙер апайыбыҙ районда үткән һәр сарала ошо кейем менән сығыш яһаясаҡ. “Әйҙә, башҡорт икәнлегемде белеп торһондар! Былай ҙа мине “башҡорт апайы” тип кенә йөрөтәләр”, — ти ул.\nРәхимә апай — өс ҡыҙ әсәһе: өлкәне Ташкентта йәшәй, йөҙөү буйынса Үзбәкстан чемпионы; икенсеһе — телсе, ғәрәп һәм француз телдәрен яҡшы белә, Киевтағы илселектә тәржемәсе булып эшләй; өсөнсөһө — Ҡазанда билдәле табип. Ҡатын, әсә һәм үҙ милләтенең аҫыл ҡыҙы булараҡ бик бәхетле тормош кисерә апайыбыҙ бөгөн. Беҙ уға уңыштар һәм барлыҡ изге башланғыстарының тормошҡа ашыуын теләйбеҙ.


СИБАЙҘАР АЛДЫНҒЫЛЫҠТЫ БИРМӘЙ\nЙәйҙең һуңғы кѳндәре мәғариф хеҙмәткәрҙәре ѳсѳн үтә лә тынғыһыҙ мәл. Себеште кѳҙ һанайҙар тигәндәй, йыл ағымында башҡарылған эштәргә йомғаҡ яһарға ла ваҡыт етте. Күптән түгел Стәрлетемаҡ ҡалаһында республика уҡытыусыларының август кәңәшмәһе үткәйне. Унда сибайҙарҙы айырып билдәләп, эштәренә юғары баһа биреүҙәре бик күпте һѳйләй. Тимәк, ҡалала эштәр яҡшы ҡуйылған. Сибай ҡалаһы мәғариф бүлеге начальнигы Ғаяз Әхмәҙулла улы Хәсәновтың республика кәңәшмәһендә сығыш яһап, башҡалар менән тәжрибә уртаҡлашыуын да телгә алмайынса булмай. Әле булдыҡлы етәксе бар кѳсѳн ҡала буйынса үтәсәк август кәңәшмәһенә йүнәлткән. Мәртәбәле сара алдынан беҙ уға мѳрәжәғәт итеп, һѳйѳнѳслѳ хәбәрҙәре, яңылыҡтары менән уртаҡлашыуын һораныҡ.\n—Август кәңәшмәһе уҡытыусылар, тәрбиәселәр, балалар менән эшләүсе ойошмаларҙың ғына түгел, бѳтә йәмәғәтселектең эше. Һуңғы йылдарҙа уның барышы менән барыһы ла ҡыҙыҡһына. Был аңлашыла ла. Сѳнки йыл һайын программалар үҙгәрә бара. Сибай мәктәптәрендә үҙ фәнен яҡшы белгән тәжрибәле, кѳслѳ педагогтар эшләй. Быны тѳрлѳ конкурстарҙа күрәбеҙ. Республика кимәлендә уҙғарылған «Йыл уҡытыусыһы» бәйгеһендә быйыл «Ирәндек» лицейынан музыка уҡытыусыһы Т.Б.Вершинина, Рамаҙан Ѳмѳтбаев исемендәге башҡорт лицейының рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Р.С.Байбулова, 8-се мәктәптән башҡорт теле һәм әҙәбите уҡытыусыһы Г.Н.Мѳхәмәтғәлиналар тѳрлѳ номинацияларҙа еңеү яуланы. Балалар ижады үҙәге педагогы Е.А.Каплина иһә «Йыл педагогы» исеменә лайыҡ булды.\nУҡыу-уҡытыу эштәре «Беҙҙең яңы мәктәп» программаһына ярашлы башҡарыла. Уҡыусыларға ѳҫтәлмә белем һәм тәрбиә биреүгә, уларҙың үҙ аллылығын үҫтереүгә, һаулығын нығытыуға ныҡлы иғтибар бүленә. 2011-2012 уҡыу йылы уңыштары ҡыуандыра. Рәсәй, республика кимәлендә уҙғарылған конкурс-олимпиадаларҙа 28 призлы урын яуланды. Был йәһәттән гимназия, 9-сы лицей, Ирәндек лицейы, гимназия-интернат, Рамаҙан Ѳмѳтбаев исемендәге башҡорт лицейы, 1-се мәктәп уҡыусылары айырылып торҙо. Һѳҙѳмтәләр ҡаланың данын арттыра ғына.\nБерҙәм дәүләт имтихандары былтырғы менән сағыштырғанда күпкә уңышлыраҡ үтте. Быйылғы сығарылышта 36 уҡыусы—алтын, 33-ѳ кѳмѳш миҙалға тамамланы. Ҡала буйынса уртаса күрһәткес 56, 3 балды тәшкил итә. 427 уҡыусының 426-һы имтихандарҙы уңышлы бирҙе.\nБалаларҙың йәйге ялын ойоштороу—иң мѳһим эштәрҙең береһе. «Шифа» ял лагеры, белеүегеҙсә, Рәсәй лагерҙары араһында беренсе урынға сыҡҡайны. Ысынлап та, лагерҙың эшмәкәрлеген йәнләндереүгә етәкселек тарафынан ҙур әһәмиәт бирелә. Бер санаторий-профилакторий, ҡала ситендә ѳс лагерь эшләп килә. Бынан тыш мәктәп яны, профилле, палатка лагерҙары бар. Быйыл ҡала ситендәге лагерҙарҙа йәмғеһе—1222, Сибай санаторий-профилакторийында 310 бала ял итте. Дауахана янындағы кѳндѳҙгѳ стационарҙа 152 бала һаулығын нығытты. Шулай уҡ үҫмерҙәрҙе эшкә урышлаштырыу мәсьәләһе лә хәл ителде. Мәшғүллек үҙәге менән берлектә уҡыусыларҙан махсус бригадалар ойошторолдо. Быйыл 445 үҫмер эш менән тәьмин ителде.\nЯңы уҡыу йылына мәғариф учреждениелары йылдағыса ныҡлы әҙерләнә. Әйткәндәй, беренсе класҡа ҡабул ителәсәк балаларҙың һаны ла артты. Барлығы 773 ҡыҙ һәм малай беренсе класҡа киләсәк. Бигерәк тә гимназияны, 9-сы лицейҙы, 12-се мәктәпте үҙ итәләр, бында ғариза биреүселәр һаны күберәк. Улар-ҙың һәр береһе беренсегә 4-шәр класс ҡабул итәсәк. Ә бына ҡаланың 5-се, 10-сы, 11-се, 14-се мәктәптәре әле лә балалар йыйыуын дауам итә. Арҡайым ҡасабаһы мәктәбенә беренсе класҡа 31 уҡыусының килеүе кѳтѳлә. Проблемалар ҙа юҡ түгел. Уҡытыусыларҙың социаль хәле, әсә телен һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙағы ауырлыҡтар, хеҙмәткәрҙәрҙең ҡыҫҡартыуға эләгеүе, балалар баҡсаһында урындар етешмәүе кеүек етди мәсьәләләр хәл итеүҙе талап итә. Мәғарифта нисек уҡытыу, ниндәй методикаларҙы ҡулланыу, тәрбиә эштәре хаҡында фекер алышыуҙар тынмаясаҡ. Йәнә йәш белгестәрҙе эшле итеү мәсьәләһенә иғтибарҙы йүнәлтергә тырышабыҙ. Уларҙың оҫталығын күтәреү, эшен күрһәтеү маҡсатында Сибай мәктәптәрендә «Йылдың йәш белгесе» тип исемләнгән ҡала конкурсы йыл дауамында барҙы. Еңеүселәрҙең исеме август конференцияһында тантаналы рәүештә иғлан ителәсәк һәм еңеүсегә 30 мең һум күләмендә аҡсалата премия тапшырыласаҡ,—ти Ғаяз Әхмәҙулла улы.


Ниңә күп ҡатындар сатанлай?..\n26 Декабрь 2018, 15:37\nӘле ғүмер көҙөнә лә етмәгән ҡатындарҙың урам буйлап сатанлап барыуын күреп, “бөгөнгө көслө медицинаның был ғәҙелһеҙлеккә ҡаршы ниндәйҙер сараһы барҙыр бит?!” тигән һорау тыуа. Был һорауҙы беҙ Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының ревматология бүлеге табибы, юғары категориялы ревматолог, медицина фәндәре кандидаты Гөлшат Флүр ҡыҙы Фәтхуллинаға бирҙек. “Йылдың иң яҡшы терапевы” исеменә лайыҡ табип менән әңгәмә журналдың киләһе һанына әҙерләнә. Ә әлегә уның ҡыҫҡаса яуаптарын тәҡдим итәбеҙ.\n– Артроз – донъяла иң таралған ауырыуҙарҙың береһе. Ул быуындар араһындағы һеңерҙәрҙең ялҡынһынып, яйлап ҡына тарҡалыуынан ғибәрәт. Был иһә кешенең хәрәкәттәрен сикләп, тормош сифатын ҡырҡа насарайта. Сир уҙынғанда, мәҫәлән, аяҡтар ныҡлап сатанлап, һыҙлағанда, төндәрен ауыртыу йоҡо бирмәгәндә, ғәҙәттә, һеңерҙәр генә түгел, мускулдар, улар янындағы һөйәк тә ялҡынһынған була.\nҺуңғы йылдарҙа артроз бик “йәшәрҙе”. Мәҫәлән, 40 йәште үткән һәр икенсе ҡатында тубыҡ артрозы күҙәтелә. Әммә сир тубыҡта сағыла икән, тимәк, ул ҡалған быуындарға ла ҡағылған. “Туҙған” тубыҡ быуындарын яңыртып булмай, ләкин ауырыуҙы баҫып, хәлеңде һәйбәтләп йәшәргә мөмкин.\nБыуын сиренә килтергән сәбәптәр күп: артыҡ ауырлыҡ, имгәнеүҙәр, аҙ хәрәкәтле тормош йә киреһенсә, быуындарға ҙур көс төшөрөү, шәкәр диабеты һәм матдәләр алмашыныуы боҙолоуға килтергән башҡа сирҙәр… Артроз менән бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙар яфалана, уға әүәҫлек йыш ҡына әсәнән ҡыҙға күсә.\n– Был сирҙән һаҡланыу өсөн ни эшләргә?\n– Кәүҙә ауырлығын контролдә тотоу мөһим. Сөнки артыҡ килограмдарҙан быуындар таушала. Туҡланыуҙы яйға һалып, матдәләр алмашыныуын көйләргә кәрәк. Кальцийға, фосфорға, аҡһымға, микроэлементтарға бай ризыҡтарға өҫтөнлөк бирегеҙ. Мәҫәлән, өҫтәлегеҙҙә эремсек, ҡатыҡ, балыҡ, майһыҙ ит, кәбеҫтә, сөгөлдөр, кишер, ҡабаҡ кеүек йәшелсәләр булһын. Һурпаны түбәндәгесә әҙерләргә кәңәш итәм: ит һалынған һыуҙы, ҡайнап сыҡҡас, түгегеҙ ҙә яңы һыу һалып ҡайнатығыҙ. Шулай эшләһәгеҙ, һурпала быуын өсөн зарарлы пурин тигән матдә юҡҡа сығыр. Өшөмәҫкә, ауыр күтәрмәҫкә тырышығыҙ. Быуындарға гимнастика, массаж файҙалы. Хәрәкәттә бәрәкәт икәнен онотмағыҙ, тик артыҡ көс төшмәһен. Көндәлек тормошта бейек күтәрмәле туфлиҙа түгел, өс-дүрт сантиметрлы үксәле уңайлы аяҡ кейемендә йөрөгөҙ.\n– Ә был сиргә тарыған ҡатындарға ниндәй кәңәш бирер инегеҙ?\n– Артроз – аҡрынлап үҫешеүсе ауырыу. Ауыртыныу тойғанһығыҙ икән, тимәк, биш-ете йыл элек үк быуындар үҙгәрә башлаған. Тубыҡ тирәһендә саҡ ҡына сәнсеү һиҙһәгеҙ ҙә, атлағанда әҙ генә һыҙланһағыҙ ҙа, балтырҙы көҙән йыйырған һымаҡ булһа, кисекмәҫтән табипҡа мөрәжәғәт итегеҙ. Бөгөн артрозды дауалау алымдары күп, улар сирҙең кимәленә ҡарап һайлана. Дарыуҙар, физиотерапия, шифаханаларҙа сихәтләнеү һеҙгә ҡәҙимге тормошҡа ҡайтырға, йәшәү сифатын яҡшыртырға ярҙам итә. Сир ныҡлап көсәйгән икән, операция яһап, эндопротездар ҡуйыу яҡшы һөҙөмтәләр бирә. Мин журнал уҡыусы ҡатын-ҡыҙҙарҙы үҙ һаулығына бик иғтибарлы булырға саҡырам!


Стәрлетамаҡта Туҡай тыҡрығындағы йортта янғын сығыу һөҙөмтәһендә ун ике кешенең ғүмере өҙөлдө\nУтта һәләк булыусыларҙың икеһе 35 һәм 53 йәштәге ҡатын-ҡыҙ, унауһы 26 йәштән 56 йәшкә тиклемге ирҙәр. Улар барыһы ла Рәсәй граждандары. Фараз буйынса, янғын төҙөк булмаған электр сымдарынан сыҡҡан. Әле тикшереү эштәре дауам итә.\nЯнғын барыһының да тәрән йоҡоға талған мәле - сәғәт таңғы биштәр тирәһендә сыҡҡан. Ут сығыуы тураһында тәүҙә өйҙөң икенсе яртыһында йәшәүселәр һиҙеп ҡала. Ҡатын бер балаһы менән төтөн ялмап алған йорттан сығып өлгөрә. Тауышҡа күршеләр ҙә килеп етә. Улар әйтеүенсә, янғындың башланған мәлендә йорт эсендәгеләр иҫән булған. Эстән ярҙам һорап ялбарыу, ығы-зығы тауышы ишетелгән. Ләкин уларҙы ҡотҡарырға береһенең дә хәленән килмәй. Йорт кеше инә алмаҫлыҡ ҡәлғә булып сыға.\nИшекте саҡ емереп ингән ҡотҡарыусылар йорттағы кешеләрҙең кәүҙәһен генә сығара алған. Уларҙың барыһы ла һөрөмдән ағыуланып үлгән. 26 йәштән алып 56 йәшкәсә 12 кеше. Икеһе ҡатын-ҡыҙ. Тәүҙә ҡайһы бер мәғлүмәт сығанаҡтарында һәләк булыусылар эшкә килеүсе сит ил граждандары тигән хәбәр таралды. Ләкин Туҡай тыҡрығында йәшәүселәр был мәғлүмәтте тәүҙән үк иңҡар итте. Улар әйтеүенсә, йортта наркомания һәм алкоголизмдан яфаланғандарҙы дауалағандар. Һуңынан был фараздарҙы тәфтиш комитеты ла дәлилләне.\nСтәрлетамаҡтағы фажиғә тураһында ишетеү менән республика башлығы ла ваҡиға урынына юлланды. Унда Рөстәм Хәмитов ғәҙәттән тыш хәл менән яҡындан танышып, янғын осрағы буйынса ашығыс кәңәшмә уҙғарҙы.\nӨфөгә ҡайтҡас Рөстәм Хәмитов Республика Профосюздар федерацияһының отчет-һайлау йыйылышын Стәрлетамаҡтағы янғында һәләк булыусыларҙы бер минут тынлыҡ менән иҫкә алыуҙан башларға тәҡдим итте.\nТуҡай урамында йорт ҡуртымға бирелгән булған. Һәр ваҡыт төрлө кешеләр йөрөнө, ти урындағы халыҡ. Ләкин тауыш ҡуптарыу, тәртипһеҙлек кеүек күренештәр теркәлмәгән. Киреһенсә, йортта йәшәүселәр күршеләргә ярҙам итеп торған. «Содействие» социаль яраҡлашыу үҙәге наркомания менән яфаланыусыларҙы тап ҡул эше ярҙамында дауалай. Ҡайһы бер иҫбатланмаған мәғлүмәттәр буйынса ойошманы секта, тип тә атайҙар. Әле уның хажаларын, ағзаларын асыҡлау буйынса тикшереү эштәре бара. Осраҡ буйынса һаҡһыҙлыҡ арҡаһында ике һәм унан да күберәк кеше үлеменә юл ҡуйыу статьяһына ярашлы, енәйәт эше лә ҡуҙғатылды.


Ғүмере заяға уҙмаған » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Ғүмере заяға уҙмаған\nТәбиғи, бай ҡыҙының тормошо ал да гөл бара. Өләсәйем хәтерләй ине - бала сағында сәстәрен хеҙмәтсе ҡатындар үрер булған. Тик бына оло тормош тупһаһы аша кинәттән атларға тура килә - әллә 1929, әллә 1930 йылда Сажиҙәне атаһы 15 йәшендә генә күрмәгән-белмәгән кешегә кейәүгә бирә. Сөнки Фәррәх олатайҙың тоҡомо репрессиялар тәгәрмәсе аҫтына эләгә, төрлөһө төрлө яҡҡа тарала. Абдулла олатай бик айыҡ аҡыл менән эш итә - ҡыҙым сит ауылда ярлы кешелә тормошта булғас, исмаһам, уға бәйләнеп тормаһындар... Ә өләсәйемдең бәләкәй туғаны Сәлихәне Магни-тогорск ҡалаһына, балалар йортона ҡалдыралар. Нисә йыл үткәндер, ата-һы төндә ишек шаҡып: «Сажиҙә, ас, был атайың», - тип килеп китә. Хәләл көс менән етеш йәшәргә күнеккән кеше, ҡыҙының ниндәй шарттарҙа йә-шәүен күргәс, ултырып илай. Сәй эсеп алғас, таңға табан ҡуҙғалып китә. Үҙенең килгәнен бер кемгә лә һөйләмәҫкә ҡуша.\nХәйер, өләсәйемдең ире, олатайым Муллағәләм ипле һәм белемле генә кеше була. Колхозда механизаторҙарҙың бригадиры вазифаһын үтәй. Кешеләргә бик һәйбәт ҡарашта була ул. Бына, мәҫәлән, шул репрессия ваҡытында бер төркөм кешеләрҙе, алып китергә, тип келәткә ябып ҡуялар. Олатайым үҙе ағза булып торған ниндәйҙер комиссия йыйҙыртып, бары-һын да тотҡондарҙың йорттары буйынса алып китә. «Үҙегеҙ ҡарағыҙ, ниндәй ауыр йәшәйҙәр, улар ниндәй халыҡ дошмандары булһын!» - тип ҡалғандарҙы оялта. Тотҡондарҙы аралап алып ҡала, әммә аҙағынан бының өсөн үҙен дә ҡулға алалар. Мөғжизә менән генә иҫән ҡала.\nӨләсәйем 1946 йылда биш балаһы менән яңғыҙ тороп ҡала. Ике һыйырҙың һөтө менән генә тере ҡалалар. Унда ла һалым менән баҙаталар.Балаларҙың ауыҙынан өҙөп, һөттө һыпыра тартып алып сығыр булалар. Өләсәйем нисек тә бирешмәҫкә тырыша. Колхозда көлтә бәйләй, бесән саба (бик оҫта салғысы булып таныла). Эш хаҡы итеп колхоз көнөнә берәр кило он менән түләй. Аҙаҡ келәттә, фермала ҡарауылсы булып эшләй. «Беҙҙе хәленән килгәнсә ҡурсаланы, бер ауыр һүҙ әйтмәй, яратып үҫтерҙе», - тип хәтерләй атайым.\nШәхсән үҙенә килгәндә, асыҡ йөҙлө, һөйкөмлө ҡарашлы, тыныс, үтә йомарт, изге күңелле кеше ине өләсәйем. Бер ваҡытта ла күңелһеҙләнеп, ауыр уйҙарға бирелеп ултырғанын хәтер-ләмәйем. Өйөнә керһәң, ниндәйҙер мөғжизәле аҡ һәм йылы тулҡын эсенә эләккән кеүек хис итә торғайным үҙемде. Һәр ваҡыт күкрәк тауышы менән, тыныс ҡына көйләп йөрөр ине. Кеше килеү менән йәһәт самауырын ҡуя, урындыҡҡа ултырып сәй эсә торғайныҡ. Ашъяулығы үҙе бешергән бөккәндәр, бөкөрөштәр менән тулы булды. Еләктән ҡаҡ өҙөлмәне. Олоһо-кесеһенә лә тиң, ихтирамлы ҡараны. Бер генә миҫал: хәтеремдә, ейәнсәре Ләлә ҡунаҡҡа килгәс (Байрамғолдан), уның хөрмәтенә күрше йәшәгән ҡыҙҙарҙы ҡунаҡ сәйенә саҡырғайны. Ә Ләләгә ни бары 7-8 йәш самаһы! Ҡышҡы һыуыҡтарҙа, Рита әхи-рәтем менән уйнап арығас, өләсәйгә йүгерә торғайныҡ. Көлөшә-көлөшә сәй эсәбеҙ, ноҡот һалдырабыҙ. Әхирәтем дә уны һағынып иҫкә ала. Уның йомартлығы бала сағында мул, бай йәшәгәнгә ҡайтып ҡалалыр әле! Ә бәлки тормош михнәттәре кеше менән һәр саҡ бүлешергә өйрәткәндер? Хәйерселек тик мал-тыуар булыу-булмауға ғына бәйле түгел бит, бәғзе кешеләр аҙ ғынаны ла йомарт һәм бәрәкәтле итеп тота белә. Үзбәкстандағы ҡыҙынан посылка килһә, ундағы ҡуйыртылған һөт, грек сәтләүеге, шоколад-кәнфиттәр менән беҙҙе һыйлап шатлана ине. Ейән-ейәнсәрҙәрен ныҡ яратты инде. Беҙҙе ҡарағанда һис тә көсөн йәлләмәне.\nӨләсәйем йор һүҙле, телмәргә бай, хәбәрҙәрен кинәйә менән һөйләй торғайны: «Бур, кешенең әйберен урлаһа, бәхетен дә кеҫәһенә һалып алыр», «Ҡарғыш төшмәй, рәнйеш төшә», «Берәү йомош менән керһә, булған әйбереңде юҡ тимә, юҡлыҡҡа тартыр». Бик дини кеше булды. Ҡөрьәнде латинса уҡыны, тәсбих тартты, Хоҙайҙы һәр ваҡыт телгә алыр ине. Атеизм дәүерендә быға бәғзе кешеләрҙең сәйерһенеүенә бик сабыр ҡараны. Үлеренә бер-нисә көн ҡалып телдән яҙғас та: «Ана, Аллаһ», - тип түшәмгә күрһәтте. 1994 йылдың 6 апрелендә, 80 йәшендә баҡыйлыҡҡа күсте.\nМин өләсәйем менән ғорурланам, матур бала саҡ бүләк иткәне өсөн бик рәхмәтлемен. «Был донъяла ике генә кеше һине һағынып иҫкә ала икән, һинең йәнең үлмәй», - тип әйтәләр. Нисек кенә булмаһын, өләсәйемдең яҡты иҫтәлегенә бағышлап шиғыр яҙҙым. Уҡыған саҡта үҙегеҙҙең олатай-өләсәйҙәрегеҙҙе иҫкә алығыҙ, ҡәҙерле гәзит уҡыусылар - ниндәй ауыр шарттарҙа ла кеше булып ҡала белгән һоҡланырлыҡ быуын ине бит улар!\nУҙған һайын ҡарайым,\nӨләсәйҙең уты юҡ.\nУты ла, мөрйәһе лә,\nУрынында өйө юҡ.\nКескәй генә саҡтарҙан\nМин оло ҡунаҡ инем.\nӨҫтәл һый менән тулы,\nУрыным түрҙә ине.\nЙырын һуҙа шатланып,\nЕйәнсәрен бик көткән:\n«Беҙгә ҡунаҡтар килгән,\nСәрфинкә күлмәк кейгән».\nУл бешергән аштарҙың\nТелә алма бөккәнен,\nЙөрәгемә ти, ята.\nҺибә ноҡот таштарын:\n-Ҡырҡ бер ташым,\nҺөйләп ебәр яҙғанын.\nБуш төшмәне һинең,- ти,\n- Тупһаң да, ҡулдарың да.\nЙөрәгең дә ҡуш икән\nБерәү бар юлдарыңда.\nҠурсағын эшләп бирә\nМатур ғына тауарҙан.\nБыл хәтлем оҫталыҡты\nАлған икән ҡайҙарҙан?\nҒәрәпсә лә, русса ла\nУҡый белә торғайны.\nӘ Ҡөрьәнде ҡәҙерләп\nТүр башына ҡуйғайны.\nКөйләп кенә һөйләгән\nҠымтып ҡуйған төндәрен.\nАллам - һаҡсым бар, тиеп\nБеҙгә аҡ нур таратты.\nБарыһы ла хәтерҙә,\nЙылдар юя алмаған.\nТимәк, һинең өләсәй,\nҒүмер бушҡа уҙмаған.\nҠартатайыма Ҡартатайым киткән һуғышҡа, Беҙҙе фашистарҙан ҡотҡарырға. Яу ҡырында ятып ҡалған, Берлин ҡалаһы янында. Ҡалды һинең исемең генә, Исемең... Тотош уҡырға\nӘсирлектең әсе көндәре\nМинең олатайым Бикмөхәмәтов Айса Бикмөхәмәт улы 1908 йылда Рысай ауылында тыуған. Йәше еткәс, Камилә исемле ҡыҙға өйләнеп, матур итеп донъя ҡоралар.... Тотош уҡырға\nЯҙғы ҡояш кеүек улар\nЙылы нур бөркөлә Әсә иң бөйөк кешеҡ Әсәйҙәрҙән ҡояштай йылы нур бөркөлә. Минең әсәйемдең исеме Ася. Ул бик матур һәм яғымлы. Әсәйем мине иртәнсәк... Тотош уҡырға\nТормош юлдары ҡатмарлы\nӘсәйем Хөснә Гәбделнафиҡ ҡыҙы Габдуллина Яңы Байрамғол ауылында 1908 йылда урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Олатайым Гәбделнафиҡтың иген... Тотош уҡырға\nӨләсәйем Нурҙиҙә Москова яҙҙың иң матур мәлендә Әй-Көсөк ауылында донъяға килгән. Ул изгелекле, игелекле, теремек ҡыҙ була. Үҫеп еткәс, Һөләймән... Тотош уҡырға


Стәрлетамаҡ филиалы | ҺУҠЫРҘАР ӨСӨН БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКА МАХСУС КИТАПХАНАҺЫ\nГлавная » Китапхана тураhында » Структура » Филиалдар » Стәрлетамаҡ филиалы\n453103, Стәрлетамаҡ, Свердлов урамы, 71\n(3473)438304 , brbs-str@rambler.ru\n«Иң яҡшы моделле махсус китапхана» номинацияһында\nҡатнашырға ғариза биреү\nСтәрлетамаҡ Башҡортостанда ҙурлығы буйынса икенсе урында тороусы иң матур ҡала, унда 270 мең кеше йәшәй.\nУл Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында, Стәрле һәм Ашҡаҙар йылғалары ҡушылған ерҙә урынлашҡан. Ҡаланың исеме ике һүҙҙән килеп сыҡҡан: Стәрле – йылға исеме һәм тамаҡ (йылға тамағы). Уның янында дүрт бейек тау (шихандар) бар. Уларҙы барлыҡка килтереүсе таш булып ҡатҡан риф массивтары туристар һәм спортсыларҙың яратҡан урыны. Стәрлетамаҡ Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәйҙә лә иң йәшел һәм таҙа ҡала һанала. Ул республика конкурстарында бер-нисә йыл рәттән тәүге урындарҙы яулай, ә 2007 йылда «Рәсәйҙең иң төҙөк ҡалаһы» Бөтә Рәсәй конкурсында «Алтын ҡала» титулына лайыҡ булды.\nСтәрлетамаҡтың тормошон уның мәҙәниәте – һоҡланғыс театрҙары, мәҙәниәт һарайҙары, фестивалдәре һәм халыҡ ижады конкурстары, китапханаларынан тыш күҙ алдына килтереүе ҡыйын.\nСит кешеләргә «Һуҡырҙар өсөн..» һүҙбәйләнеше ят кеүек күренә. Ә белгән кеше аңлай: күреү һәләтен юғалтҡан кешегә китап – донъяға берҙән-бер тәҙрә, дуҫ һәм кәңәшсе, әңгәмәләш һәм табип, ә уҡыу  йәшәүгә тиң.\nКүреү һәләтенән мәхрүм кешеләргә мәғлүмәт ағымында йүнәлеш биреү һәм уны дөрөҫ ҡулланыу – тулыһынса комплектланған һәм модернизацияланған китапхананың бурысы.\nКүрмәгән һәм күреү һәләте насар булған ҡулланыусыларға мәғлүмәт ресурстары бар яҡтан да аңлайышлы булһын өсөн һуҡырҙар өсөн Башҡортостан Республика махсус китапханаһының Стәрлетамаҡ филиалы «Иң яҡшы китапхана - 2007» конкурсында ҡатнашып, « Иң яҡшы махсус китапхана» номинацияһында еңеү яуланы, Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының автоматлаштырылған эш урындары төҙөү өсөн грантына лайыҡ булды. Был грант «Асыҡ донъя» – айырым ихтыяжлы уҡыусылар өсөн махсус китапханаларҙа белем һәм мәғлүмәт алыу мөхитен булдырыу проектын тормошҡа ашырыу өсөн бирелде.\nСтәрлетамаҡ филиалы хеҙмәткәрҙәре үҙ китапханаларында яңы модель һәм уңай имидж булдырыу өсөн ҙур көс һала. Филиал бөгөн –моделле китапханалар стандартына яуап биреүсе Рәсәйҙәге берҙән-бер махсус китапхана.\nУндағы һәйбәт комплектланған фонд ҡулланыусыларға төрлө формала һәм форматтағы баҫмалар тәҡдим итә: ябай китаптарҙан тыш, «ҡул менән» уҡый торған Брайль китаптары ла бар. Грампластинкалар фонотекаһы күрмәгән кешеләргә радиоспектаклдәр һәм китап яҙмаларын тыңларға мөмкинлек бирә. Тифломагнитофон ярҙамында «һөйләшеүсе» китаптар башта ҡағыҙ төргәктәрҙә, ә һуңынан аудиокассеталарҙа сығарыла башлай. Хәҙер һуҡыр ҡулланыусылар араһында иң популяры  – электрон «һөйләшеүсе» китаптар.\nЛәкин китапҡа эйә булыу ғына етмәй, ә уны ҡулланыусыларға уңайлы ваҡытта, кәрәкле урында табып бирергә ярҙам итеү ҙә мөһим. Китаптар доняһының компасы һаналған картотека һәм каталогтар, уларҙың электрон папкалары китапханасыларҙың иң ҙур ярҙамсылары. Моделле махсус китапхана – үҙ микрорайонының социаль - көнкүреш һәм хоҡуҡи мәғлүмәт үҙәге лә. Унда һуҡырҙар һәм насар күреүселәргә белем биреү, уларҙың ялын ойоштороу, мәғлүмәт менән тәьмин итеү буйынса ла ҙур эш башҡарыла. Хеҙмәткәрҙәрҙең ижади эше, яңы технологиялар ҡулланыу – уҡыусыларҙы юғары кимәлдә хеҙмәтләндереү, уларҙы төрлө мәғлүмәт менән тәьмин итеүҙең тәүшарты. Ябай булмаған уҡыусыларҙы бында ҙур иғтибар, айырым йылы атмосфера көтә.\nКитапхананың бай мәғлүмәт ресурстары менән һуҡырҙар һәм насар күреүселәр генә түгел, ә инвалидтарҙың башҡа категориялары ла ҡуллана ала. Был маҡсатта «Традицияларҙы һаҡлау – яңылыҡтар индереү» проекты эшләнгән. Ул 2004 йылдан бойомға ашырыла. Китапханала мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡһындырғыс формала осрашыу кисәләре, яңы китаптар презентацияһы, музыкаль һәм әҙәби кисәләр, «Һаулыҡ өсөн яҡшы кәңәштәр» клубының ултырыштары үтә. Уҡыусыларға төрлө тематикалы әҙәбиәт менән танышыу, аралашыу, ял итеү өсөн китапханала тыныс, уңайлы шарттар булдырылған. Күреү һәләтенән мәхрүм уҡыусылар яңы технологиялар ярҙамында электрон баҫмаларҙы уҡыу һәм Интернет менән файҙаланыу өсөн автоматлаштырылған эш урындары менән тәьмин ителгән. Бөгөн бында һәр көн үҙгәрештәргә бай. Беренсенән, мәғлүмәти үҫеш, филиал был йүнәлештә ҙур уңыштарға өлгәште. Шул уҡ ваҡытта китап уҡыусыларҙың интеллектуаль кимәле күпкә күтәрелде: улар үҙ микрорайондарынан ситкә китмәй генә, кәрәкле мәғлүмәткә эйә була ала.\nХәҙер был китапхана уҡыусылары, аралашсыларҙан башҡа, үҙ аллы, кәрәкле көндәлек мәғлүмәтте ала ала. Бының өсөн махсус программалар һәм яраҡлаштырылған технологиялар киң ҡулланыла, улар бай һәм күп төрлө мәғлүмәткә юл аса. DVD плеер һәм музыкаль үҙәктәр, компьютерҙар ярҙамында ла китапты тыңларға мөмкин.\nМахсус техник һәм компьютер ҡорамалдары мәғлүмәтте экрандан уҡырға ярҙам итә, был күреү һәләте сикләнгәндәр өсөн бик мөһим.\n«Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында» законға ярашлы, уҡыусылар документтарҙы һәм китаптарҙы электрон формала туған телдә уҡыу мөмкинлегенә эйә, бының өсөн улар махсус компьютер ҡорамалдары менән тәьмин ителгән. Һуҡыр уҡыусылар «Консультант плюс» хоҡуҡи мәғлүмәт системаһын һәм CD дискылағы тулы текстлы базаны файҙалана ала.\nСәләмәтлектәре сикләнгән уҡыусылар һуҡырҙар өсөн Башҡортостан Республика махсус китапханаһының сайты менән файҙалана ала. Бында башҡорт һәм рус телендәге китаптарҙың тулы текстары бирелгән. Төп китапхана сайтында һуҡырҙар өсөн беренсе моделле китапхананың махсус бите булдырылған. Киләсәктә Стәрлетамаҡ филиалы уҡыусылары һуҡырҙар өсөн Башҡортостан Республика махсус китапханаһының үҙ электрон каталогы һәм Башҡортостан Республикаһындағы бөтә дөйөм ҡулланышлы китапханаларҙың да каталогтары менән файҙалана аласаҡ.\nКитапхана хеҙмәткәрҙәре һуҡырҙар өсөн Башҡортостан Республика махсус китапханаһы хакимиәтенә, Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, бағыусылар һәм башҡа китапханалар ярҙамында, үҙ китапханаларында башҡаларҙан айырылып торған уңайлы шарттар булдырҙы. Һуҡырҙар һәм насар күреүселәрҙең мәғлүмәт реурстары менән файҙаланыу, заманса китапхана стандарттарына яҡынлашыу мөмкинлеге артты. Уҡыусыларҙың айырым контингенты менән эшләү өсөн 2 штат берәмеге булдырылған. Филиал менән Хәйбуллина Лилиә Тимерғаяз ҡыҙы етәкселек итә, Гатина Ләйсән Радим ҡыҙы китапханасы булып эшләй. Даими рәүештә үҫеп, яңырып, төрләнеп торған мәғлүмәт технологияларын ҡулланыу өсөн һәр саҡ белемде камиллаштырып тороу талап ителә. Китапханасылар үҙ аллы һәм «төп» китапхана программистарынан өйрәнеү һөҙөмәһендә алған белемдәрен ғәмәлдә уңышлы файҙалана. Шулай уҡ улар белемдәрен һуҡыр һәм насар күреүсе ҡулланыусыларға ла еткерә. Билдәле шағир Иосиф Бродский «Һуҡырҙар яҡтылыҡты һәм күләгәне белмәй, донъяны ҡулдары менән тотоп ҡарап йәшәй…», — тигән. Бөгөн махсус китапхана үҙенең һуҡыр һәм насар күреүсе уҡыусыларына белем нурҙарын таратып, башҡалар менән бер рәттән, мәғлүмәт менән тәьмин итеү өсөн бар мөмкинлектәрҙе лә файҙалана.


Баймаҡ районында «Ҡыҙҙар ҡайтты ауылға» исеме аҫтында ойошторолған күркәм байрам популярлыҡ яулай - Bash.News\nБаймаҡ районында «Ҡыҙҙар ҡайтты ауылға» исеме аҫтында ойошторолған күркәм байрам популярлыҡ яулай https://bash.news/news/99450_bajma_rajonynda_yar_ajtty_auyla_iseme_atynda_ojoshtorolan_krkm_bajram_populyarly_yaulaj\n27 июн 2019, 22:54\nБыл матур сараны үткәреү бер йыл элек, ауылдың ҡатын‐ҡыҙҙар советы һәм ағинәйҙәр тарафынан планға алынғайны. Иң беренсе ауылдан ситтә йәшәгән һәр‐ бер ҡыҙ тураһында мәғлүмәт тупланды. Ҡәҙерле ҡунаҡтар ҡайтыуға йорт‐ҡура тирәләре йыйыштырылды, бер нисә тапҡыр өмә үткәрелеп, ауылдың тирә‐яғы сүп‐сарҙан таҙартылды.\nИрҙәре, балалары, ейән‐ейәнсәрҙәре менән 300 ашыу Өмөтбай ҡыҙҙары ашҡынып ҡайтты тыуған ауылына. Башҡорт, татар, байназар урамы ҡыҙҙары мәсет янында осрашты. Ауыл клубын,ҡасандыр белем алған мәктәпте барып күргәндән һуң “Мохан” яланында үткәреләсәк сараға юл тоттолар.\nӨмөтбайҙар районда йыр, бейеү буйынса алдынғылыҡты бер кемгә лә бирмәй, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре ойошторған йыр, бейеү менән үрелеп барған байрам барыһының да күңеленә хуш килде. Ауылдың ағинәйҙәре ҡорған тирмәлә ҡунаҡтар ҡул эштәре күргәҙмәһен ҡарап, тәмле буҙа менән дә һыйландылар.\nБайрам хөрмәтенә биш ғаилә ҡорбан салдырҙы, барлыҡ йыйылған халыҡты һыйлап бик ҙур сауап алды улар. ”Мохан” буйында кискә тиклем йыр‐моң, шат тауыштар яңғырап торҙо. Ғүмерҙәре ситтә үтһә лә,күңелдәрендә матур хәтирә булып ҡаласаҡ был байрам ҡыҙҙар күңелендә.


Ваҡытында килһен бәхет! » Башкортостан кызы\nХужабикә ҡунаҡ саҡырһа, айырыуса бер алсаҡлыҡ менән донъяһын йыйыштыра: өй эсендәге барлыҡ әйберҙәрҙе ялтыратып йыуа-йыша, таҙалай, иҫкеләрен һепереп түгә, яңырта, ишек алдын ялт иттереп ҡуя, аш бүлмәһендә иң тәмле ризыҡтар әҙерләнә, үҙе лә өҫ-башын ҡупшылай: иң матур күлдәген кейә. Оло ваҡиға көтөү һөйөнөсө хужаларҙың йөҙөн балҡыта, сырайын аса.\nҠунаҡ беҙҙең халыҡта айырым бер дәрәжәгә эйә. Борон-борондан саҡырылып өй тупһаһын ашатлап ингән кеше нимә әйтһә, уның теләге ҡанун рәүешендә ҡабул ителгән. Ул өй эсендә нимәне тотоп ҡарап оҡшатһа, шуны бүләк итер булған ҡунаҡсыл халҡыбыҙ. Күҙен ҡыуандырырға, һүҙен ололарға, хәтерен һаҡларға тырышҡан ата-бабаларыбыҙ ҡәҙерле кешенең.\nШОС һәм БРИКС саммиттарын Рәсәйҙең башҡа ҡалаһында йә төбәгендә түгел, ә тап Башҡортостанда үткәреүҙе хәл иткәндә, халҡыбыҙҙың ихласлығы ла күҙ уңында тотолғандыр. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә бер нисә халыҡ-ара ҡунаҡхана ҡалҡып сығыуынан, Өфө аэропортының яңы халыҡ-ара терминалы сафҡа индерелеүенән, саммиттар үтәсәк Конгресс-холл, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры һәм башҡа бик күп урындарҙа төҙөкләндереү эштәре алып барылыуынан баш ҡала халҡы тарихи бер ваҡиға яҡынлашыуын асыҡ тойҙо.\nЙәмле йәйҙә Өфөбөҙ, гөл-сәскәләргә күмелеп, донъя күләмендә билдәле мәртәбәле ҡунаҡтарҙы ҡабул итте. Башҡортостан тәбиғәте, ҡунаҡсыл халҡы менән генә түгел, юғары даирәләрҙәге халыҡ-ара форумдарҙы үткәрерлек инфраструктуралы булыуы менән дә килеүселәрҙе хайран ҡалдырҙы. Республикабыҙ бөтөн донъя кимәлендә танылды. Ил башлыҡтары йыйылған мәртәбәле йыйындарҙа Рәсәйҙең, һөйөклө Башҡортостаныбыҙҙың данын һәм ҡеүәтен үҫтерәсәк, сауҙа-иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе яйға һаласаҡ килешеүҙәргә, декларацияларға ҡул ҡуйылды, артабан бәйләнештәрҙе нығытасаҡ эштәр билдәләнде.\nКөтөп алған ҡунаҡ, бәхет – ваҡытында килһен, ти беҙҙең халыҡ. Тулҡынланып көткән ваҡиға тарих биттәренә күсте. Ҡунаҡтар таралғас, ҡала бушап ҡалғандай. Өфө урамдарында бала-саға тыныслыҡ ҡошо – күгәрсендәрҙе һыйлай. Бына әсә арбала йоҡлаған сабыйы менән сәскәләрен балҡытҡан урамдарҙан атлай. Ер йөҙөндәге тыныслыҡ, муллыҡ, бәрәкәт өсөн эшләнгән изге башланғыстар, ваҡытында килер бәхет булып, илебеҙҙең билен нығытһын, таңдарыбыҙ аяҙ атһын – донъялағы барлыҡ әсәләрҙең дә теләге ошолор.


Быны-бына Яңы, 2010 йыл етәсәк. Сәғәттәр ун икене һуҡҡанда, ҡулдарҙа шампан бокалдары тотоп, иң йәшерен теләктәрҙең үтәлеүен юрайбыҙ һәм уларҙың мотлаҡ тормошҡа ашасағына ышанабыҙ. Яңы йыл төнөндә бит, бала саҡтағы кеүек, мөғжизәгә ышанғы килә!\nӘммә теләктәрҙең үтәлеше күп ваҡыт үҙебеҙҙән тора. Теләктәребеҙҙе бойомға ашырырлыҡ хәл-ваҡиғаларҙың сихри үҫеше өсөн бер аҙ көс һалырға ла, был маҡсатҡа ниндәй йүнәлештә аҙым яһарға ла белергә кәрәк.\nКем дөрөҫ йүнәлеш күрһәтер ҙә, ҡыйынлыҡтар, ҡаршылыҡтар тураһында иҫкәртер һуң? Мөғжизә тыҙырыусылар юҡ бит... Шулай ҙа... Алда үҙенсәлекле байрам тороуын онотмағыҙ. Һәм ошо яңы йыл алды көнөндә үҙенең яратҡан уҡыусылары өсөн БАШв естЪ" матур тылсым эйәһен тапты. Ул иһә, үҙ сиратында, еләкт әребеҙҙе үтәр өсөн барыһын да эшләргә тырышты.\nЙондоҙҙар тураһында хәбәрҙар булған һәм киләсәккә күрәҙәлек иткән кеше булараҡ, астролог-кәңәшсе Ирина Винюкова өфөлөләрҙе 2010 йылда нимәләр көтөүе тураһында бәйән итте, буласаҡ сюрприздар һәм, әлбиттә, хәүеф-хәтәр тураһында ла иҫкәртте.\n- Яңы йыл төнө бик үҙенсәлекле булмаҡсы, - тип хәбәр итә "БАШвестЪ"уҡыусыларына Ирина Винюкова. - 1 ғинуар 00.20 сәғәттә, барыһы ла бокалдар күтәреп, бер-береһен Яңы йыл етеүе менән ҡотлағанда, ай тотолоуы көтөлә. Әммә бынан ҡурҡырға ярамай. Ләкин ҡайһы берәүҙәргә ай тотолоуы ныҡ ҡына тәьҫир итәсәк. Уларҙа артыҡ хис-тойғоға бирелеү, ярһыу\nкүҙәтеләсәк. Шуға күрә был төндө иҫерткес эсемлектәр менән мауығырға кәңәш ителмәй. Тейешенән артыҡ эскәндәр генә хис-тойғоға бирелә, уйланмаған аҙымға бара, һөҙөмтәлә, кәрәкмәгән эштәр эшләй.\n31 декабрҙән 1 ғинуарға ҡарата төндә Аҡ юлбарыҫ йылын ҡаршыларға йыйынғандарҙы күңелһеҙләндерергә тура килер. Ирина Винюкова иҫегеҙгә төшөрә, был арала Үгеҙҙе Юлбарыҫ алмаштырмай әле. Һуңыраҡ булыр был ваҡиға. 14 февралдә, Ғашиҡтар көнөн байрам иткәндә.\nӘ хәҙер Өфө халҡы өсөн киләһе йылға тулыраҡ күҙаллауҙарға күсәйек.\n- Йыл яҡын-тирәләгеләр менән аралашыуға етди һәм өлгөрөп еткән мөнәсәбәт талап итер, - тип һөйләй Ирина Винюкова. - Һәр кеше үҙендә ғәҙеллек тойғоһон тәрбиәләһен. Йәғни киләһе йылда беҙ эргә-тирәләгеләрҙе һанларға, ҡағиҙәләрҙе үтәргә, тәртип һәм ғәҙеллек яҡлы булырға тейешбеҙ.\nАстролог әйтеүенсә, 15 ғинуарҙа 11.40-та ҡулсалы ҡояш тотолоуы күҙәтеләсәк. Ул кәрәкмәгән имеш-мимештәр, ялған хәбәрҙәр килтерер.\n- Ошо сәбәпле, мин 2012 йылға бәйле иҫкәрмәмде еткерергә теләйем, - ти беҙҙең әңгәмәсе. - Һеҙ, моғайын, үҙегеҙ ҙә күрәһегеҙҙер, күптәр донъя бөтөүенән ҡурҡа. Был хәлдең 15 ғинуарҙан тағы ла ҡатмарлашыуы бар. Кешеләр бер-береһен яңынан хәүефкә һала башлаясаҡ. Әммә астролог булараҡ, тынысландырырға ашығам. Мин күп тапҡыр 2012 йылды тикшереп ҡараным, бер генә тетрәнеүҙәр ҙә күрмәнем. Ябай, тыныс йыл килә. Аңламайым, имеш-мимештәр таратыу кемгә кәрәктер...\nӘгәр халыҡ 2012 йылда донъя бөтөүенә ышанһа, төҙәтеп булмаҫлыҡ хатаға юл ҡуйыласаҡ. Шулай була бит, кеше кире тойғолары менән төрлө күңелһеҙлектәрҙе тартып ала.\nИрина Винюкова киң мәғлүмәт саралары аша 1999 йылдың авгусында ниндәй хөрәфәттәр менән халыҡты ҡурҡытыуҙарын да иҫкә төшөрҙө. - Унда, Аллаға шөкөр, барыһы ла яҡшы бөттө. Әммә барыһы ла донъя бөтөүе хаҡында һөйләгәндә, фажиғә лә булыуы бар ине. Һәм бына тағы башланды. Халыҡтан был турала аҙыраҡ уйларға һәм һөйләмәҫкә һорар инем, имеш-мимештәргә ышанмағыҙ, үҙегеҙ ҙә ғәйбәт таратмағыҙ. Хәлдәрҙе киҫкенләштерергә ярамай.\n15 ғинуарҙан 15 июлгә тиклемге арала, астролог фекеренсә, тыныс булырға һәм эштәрҙе лә ашыҡмайынса, һәүетемсә башҡарырға кәрәк. Был осор яңы башланғыстар өсөн уңышлы булмаҡсы. Астролог беҙгә киләсәккә ышаныс менән ҡарарға һәм күтәренке кәйеф менән тыныс йәшәргә кәңәш итә.\n- Апрель һәм майҙа һеҙҙе яҡындарығыҙҙың аңламауы ла бар, - тип билдәләй Ирина Винюкова. - Шулай ҙа ҡайғырырға ашыҡмағыҙ. Был осор бер-беребеҙҙе аңлау, хөрмәтләү һәм үҙ-ара килешеүҙәр өсөн бирелгән.\nБыл кәңәштәргә ҡолаҡ һалғандарға астролог матур сюрприздар вәғәҙә итә.\n- Яҡындарын хөрмәтләргә өйрәнгән һәм ялған хәбәр таратыу менән шөғөлләнмәгән кешеләрҙе финанс мәсьәләләрендә уңыш, бүләктәр, аҡса отоу кеүек көтөлмәгән бәхет көтә.\n12 июлдә, Ирина Винюкова әйтеүенсә, тулы ҡояш тотолоуы күҙәтеләсәк. Өфө ваҡыты буйынса ул 02.40 сәғәткә тура килә. Ҡояш тотолоуы кешеләрҙе төрлө иреш-талаштарға, үҙ-ара һүҙгә килешеүҙәргә этәрер. Шуның өсөн быларала мөмкин тиклем үҙеңде ҡулға алырға һәм бындай кире күренештәрҙән ситтә торорға кәрәк. Үҙ көсөңә ышаныу һәм әүҙемлек, күберәк ял итеү һәм үҙеңде ҡарау талап ителә.\nИюнь һәм июлдә, астролог кәңәш итеүенсә, өфөлөләргә һәр төрлө яңылыҡтарға, үҙгәртеп ҡороуҙарға, фәнни асыштарға ыңғай ҡарау мөһим. Кеше үҙе лә был арала үҙе өсөн ниндәйҙер яңылыҡ асырға тырышырға тейеш.\nКиләһе мәғлүмәткә 23-29 сентябрҙә тыуған Үлсәүҙәргә уғата иғтибар бирергә кәрәк. - Ғинуарҙан апрелгә ҡәҙәр, шулай уҡ август һәм сентябрҙә үрҙә әйтелгән кешеләр шундай шарттарға тура килер, уларға бар ғүмерен баштан үткәреп, эштәрен һәм уйҙарын да тәртипкә һалырға, һәр нәмәнең үҙ урынын булдырырға, дисциплина һаҡларға тура килер, - тип иҫкәртә "БАШвест"тың әңгәмәсеһе. - 30 сентябрҙән 6 октябргә тиклем тыуғандарҙы ла ошондай уҡ "сюрприздар" көтә. Тик донъяуи ҡиммәттәрҙе киренән баһалау уларҙа октябрь башынан алып декабрь аҙағынаса һуҙылыр.\n23-27 март арауығында яҡты донъяға килгәндәрҙә иһә интуитив һиҙгерлек һәләте асылыуы көтөлә. Июнь һәм июль айҙарында уларҙың тормошонда етди үҙгәрештәр булыуы бар. Уйламаған ерҙән көтөлмәгән хәлдәр тыуып, тормош үҙе үк уларҙы үҙгәртер.\n24-28 декабрҙә тыуғандарға һаҡ булырға кәрәк. Һаулыҡҡа ла йыл дауамында иғтибар биреү мөһим. Шулай уҡ башҡа төрлө хәүеф-хәтәрҙәр ҙә осрап тора. Әммә иҫкәртелгән икән, һаҡланыу сараһын күрһен. Уҡсылар йондоҙлоғо аҫтында тыуғандарға ҡиммәттәрҙе киренән баһалауға тейешле иғтибар итеп, тормоштарын ыңғай яҡҡа үҙгәртергә кәрәк.\n- Яҙмыш билдәләренә күберәк иғтибар итегеҙ, тип кәңәш итә астролог. - Әгәр һеҙҙең тормошта кире хәлдәр булып тора икән, сәбәбен табығыҙ. Уйланығыҙ, бәлки үҙегеҙ нимәнелер дөрөҫ эшләмәйһегеҙҙер?\nХоҙай ҡанундары буйынса йәшәргә ынтылырға кәрәк, әҙәпле булыу мөһим. Тап 2010 йыл күптәрҙең тормошон үҙгәртер.\n- Һеҙҙең ҡарашҡа, киләһе йыл үткәненә ҡарағанда һәйбәтерәк буласаҡмы?\n- Йыл тыныс һәм яҡшыраҡ була! Иң мөһиме, халыҡ тынысланһын, насарлыҡтар тураһында уйламаһын һәм хәл-ваҡиғаларҙы кирегә һапламаһын.


Ауыл кешеһенә-килем, ҡала халыҡына-сифатлы продукция - Bash.News\nАуыл кешеһенә-килем, ҡала халыҡына-сифатлы продукция\nАуыл кешеһенә-килем, ҡала халыҡына-сифатлы продукция https://bash.news/news/87882_auyl_kesheenkilem_ala_xalyynasifatly_produkciya/?lang=bash\n12 ғин 2019, 21:35\nБөгөн Өфөнөң барлыҡ майҙандарында ла ит йәрминкәләре эшләне. Спорт һарайы алдындағы майҙан һатыусыларҙың да, һатып алыусыларҙың да яратҡан урыны, бөгөн бында айырыуса йәнле. Йәрминкәлә төрлө райондарҙан килгән йүнселдәрҙе күрергә мөмкин.\nАйырыуса яҡын райондарҙан күп. Берәүҙәр үҙ ҡураһында үҫтергә мал, ҡош итен, икенселәре күрше-тирәһе, ауылдаштарыныҡын да бер юлы алып килгән. Һатыусылар күберәк һыйыр, ҡош ите тәҡдим итә. Әммә йылҡы, сусҡа, ҡуян ите лә бар. Хаҡтар төрлөсә, 200-ҙән башлап 450-гә тиклем.\nДилә Рәхмәтуллина, һатыусы: “Бөтә кеше лә был эш менән шөғөлләнә алмай. Ауылдарҙа махсус беҙҙең өсөн мал үҫтергән кешеләр бар. Беҙ уларҙан һатып алып бында килтерәбеҙ. Ҡабырғалар – 280, күкрәк – 320, ҡанаттары – 320 һум”.\nГөлнара Сәлмәнова, һатыусы: “күркә ите 400-ҙән, ҡуян ите 450-нән. Тауыҡтар 200-250 һумдан алып һатабыҙ. Ҡош-ҡортто ашатыуы ҡиммәт. Даими һатып алыусыларым бар”.\nҺатып алыусыларҙың да фекере айырыла. Берәүҙәр хаҡтарҙы арзан, икенселәре ҡиммәт тип иҫәпләй. Шулай булһа ла бөтәһе лә ауыл хужалығы продукцияһын йәрминкәләрҙә алыу яҡлы. Сөнки тап ошондай майҙандарҙа сифатлы, экологик яҡтан таҙа продукцияны алырға мөмкин.\nБашҡортостанда өс йыл эсендә ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте менән идара итеү буйынса яһалма интеллект эшләй башлай\n19:00, 21 фев\nБилдәле шағир, республиканың Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты Дамир Шәрәфетдинов вафат булды\n18:05, 21 фев\nБашҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары ир-егеттәргә бүләк эҙләй\n18:04, 21 фев\n2019 йылда bash.news сайтын 40 миллиондан ашыу кеше ҡараған\n18:02, 21 фев


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ШУНДАЙ ҺӨНӘР БАР – ХАЛЫҠ ИМЕНЛЕГЕН ҺАҠЛАУ! - 2016 - Мәҡәләләр\nШУНДАЙ ҺӨНӘР БАР – ХАЛЫҠ ИМЕНЛЕГЕН ҺАҠЛАУ!\nОло быуын ғына түгел, хатта йәштәр ҙә "Офицерҙар" киноһын яратып ҡарайҙыр, моғайын. Ундағы легендаға әйләнгән бер фразаны бөгөн дә йыш ишетергә мөмкин: "Шундай һөнәр бар - Тыуған илде һаҡлау". Сираттағы әңгәмәселәребеҙ тыуған илен һаҡлап ҡалыу менән генә сикләнмәйенсә, әле лә халыҡ именлеге һағында тороусы офицерҙар - Өфө ҡала округы хакимиәтенең Граждандарҙы һаҡлау идаралығы етәксеһе Рәсим АБДУЛЛИН менән "Ҡотҡарыу хеҙмәте 112" ойошмаһы директоры Хәким НИҒӘМӘТЙӘНОВ. Мәғлүм булыуынса, был ойошма эшмәкәрлеге 4-се йыл рәттән Волга буйы федераль округындағы халҡы миллиондан ашыу булған ҡалалар араһында хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса беренсе урында килһә, Рәсәй буйынса икенсе урында тора. Бөгөн редакция ҡунаҡтарының эше тураһында мәғлүмәт алдыҡ, ҡайһы бер башҡа темаларға ла фекер алыштыҡ.\nБаштан уҡ шуны асыҡлап үтеү кәрәктер, моғайын: баш ҡала хакимиәтенең Граждандарҙы һаҡлау идаралығы нимә менән шөғөлләнә?\nР. Абдуллин: Ойошманың бурысы - граждандар оборонаһы, халыҡты һәм территорияларҙы ғәҙәттән тыш хәл-тороштан һаҡлау, һыу ятҡылыҡтарындағы именлек тураһында хәстәрлек күреү, халыҡты, граждандар оборонаһы объекттарын хәүеф тураһында иҫкәртеү системаларын әҙерлектә тотоу, ҡала округы территорияһында матди-техник, аҙыҡ-түлек, медицина һәм башҡа средстволар запасын булдырыу. Беҙҙең хеҙмәткәрҙәр ҡасан һыу баҫҡанды, ҡасан баш ҡаланың урмандары яна башлағанды көтөп ултырмай, ә күберәк көстө уларҙы булдырмауға һала, һаҡлыҡ саралары, йәғни профилактика эштәре алып бара. Был йәһәттән, беҙ ҡала хужалығы предприятиелары, Өфө эргәһендәге 23 ауыл халҡы, баҡсасылар менән берлектә эшләйбеҙ. МЧС тигәндә, ниндәйҙер глобаль ҙур ойошманы күҙ алдына килтерһәк, граждандарҙы яҡлау - ул халыҡҡа яҡын, халыҡтың үҙе ҡатнашлығындағы саралар һәм профилактика эштәре, тиергә мөмкин. Урман янғындары булып тора, кемдеңдер газ селтәренә рөхсәтһеҙ тоташып, газ сығыуы һөҙөмтәһендә күпме кеше хәүеф аҫтында ҡала. Шулай уҡ ҡалала күпме нефть химияһы заводтары бар. Ғәҙәттән тыш ваҡиғалар була ҡалғанда үҙеңде нисек тотоу, ниндәй ғәмәлдәр башҡарыу, юғалып ҡалмау өсөн халыҡты һаҡлыҡ сараларына өйрәтергә тейешбеҙ.\nЭлегерәк халыҡ телевизорҙан сит илдәге "Ҡотҡарыу хеҙмәте 911" тураһында тапшырыуҙар ҡарап, "Их, беҙҙә лә шундай хеҙмәт булһа икән", тип уфтана ине. Бөгөн 112 номерлы Берҙәм диспетчер хеҙмәте уңышлы эшләй...\nХ. Ниғәмәтйәнов: Ул беҙҙең төп хеҙмәттәрҙең береһе булып тора һәм тәүлегенә халыҡтан 4-4,5 мең мөрәжәғәт ҡабул итәбеҙ. Байрам ваҡыттарында шылтыратыуҙар һаны 6-7 меңгә етә. Бер үк ваҡытта 30 каналлы 10 телефон эшләй, сират булһа, 11-се телефон-автомат сиратҡа ҡуя. Мөрәжәғәттәр төрлө-төрлө: көнкүреш мәсьәләләренән алып, тимер юл вокзалына ниндәй автобус менән барырға була, тип тә һорайҙар. Көҙөн йылылыҡ биреү мәсьәләһе буйынса шылтыратыуҙар күп. Диспетчерҙар, йәғни оператив дежурныйҙар шылтыратыуҙарҙы торлаҡ-коммуналь хужалыҡ ойошмаларына тапшыра һәм мәсьәләне контролдә тота. Элек, мәҫәлән, көҙөн йылылыҡ бирелмәһә, партия комитетына шылтыратып, ялыу аша хәл итәләр ине, хәҙер был мәсьәләне лә беҙҙең аша хәл итәләр. Ғөмүмән, Граждандарҙы яҡлау идаралығы әлеге ваҡытта барлыҡ тармаҡтарҙы бәйләп тороусы оператив орган булып тора.\nР. Абдуллин: Ысынлап та, бынан бер нисә йыл ғына элек халыҡ төрлө хеҙмәттәргә 01, 02, 03 һандарын йыйып шылтыратһа, хәҙер бер - 112 номерын ғына йыйырға кәрәк. Бының өсөн кеҫә телефонында батарея булһа, симкаһыҙ, аҡсаһыҙ ваҡытта ла шылтыратырға мөмкин. Берҙәм диспетчер хеҙмәте ойошторолғас, халыҡ ябай ғына мәсьәлә буйынса ла, артыҡ уйланып тормай, хоҡуҡ боҙоумы, төтөн сығамы, газ еҫе бармы, берәйһенә тиҙ ярҙам кәрәкме, ҡышын иһә асарбаҡтар буйынса - тота ла 112 номерына шылтырата. Ә оператив дежурныйҙар һәр хәбәрҙе ҡабул итеп, уның үтәлешен контролдә тота. Мәсьәлә, хәл ителгәс, йәғни тәғәйен урынға тапшырылып, уларҙан яуап булғас ҡына контролдән алына.\nШаяртып, алдап шылтыратыуҙар тураһында ла бик йыш хәбәрҙарбыҙ. Бындай хәл әле лә дауам итәме?\nХ. Ниғәмәтйәнов: Хәҙер ундай шылтыратыуҙар кәмене. Быға заманса техника ҡулланылыуы ла, уның алдынғы булыуы ла ҙур роль уйнай, сөнки элек номерҙы асыҡлау тигән нәмә юҡ ине. Хәҙер иһә һаҡлау системаһы тулыһынса бар: ҡайҙан шылтыраталар, ниндәй телефондан, хатта телефондың завод номерын да асыҡларға мөмкин.\nШаяртыуҙар булмаһа ла, әйтеп киткәнемсә, шылтыратыуҙар төрлө мәсьәләләргә ҡағыла: көнөнә бер нисә тапҡыр "Тиҙ ярҙам" хеҙмәтенә кешеләрҙе өйөнән машинаға алып сығырға ярҙам итәбеҙ. Оптималләштереү һөҙөмтәһеме икән, "Тиҙ ярҙам" хеҙмәтендә күп осраҡта табип үҙе генә йөрөй, ә сирлене носилкаға һалып күтәреп сығарыу өсөн ярҙам кәрәк. Ҡайһы бер осраҡта күрше-күлән дә өйҙә булмай. Шундай осраҡтарҙа күберәген беҙгә мөрәжәғәт итәләр һәм ҡотҡарыусылар барып ярҙамлаша.\n112 хеҙмәтенән башҡа, идаралыҡтың тағы ниндәй подразделениелары бар?\nХ. Ниғәмәтйәнов: "Ҡотҡарыу хеҙмәте 112" үҙе икегә бүленә: беренсеһе - Берҙәм диспетчер, икенсеһе Эҙләү-ҡотҡарыу хеҙмәте. Диспетчерҙар хәбәр алғас, мәғлүмәтте ҡотҡарыусыларға тапшыра һәм төп көс уларға төшә. Ҡотҡарыусылар көнөнә 20 саҡырыу ала. Уларҙы ҡотҡарыусы ғына тип әйтмәҫ инем, сөнки бер нисә профессияға эйәләр: водитель дә, тәүге ярҙам күрһәтеүсе лә, водолаз да, альпинист та. Һәм шуның менән башҡа хеҙмәттәрҙән айырылып торалар ҙа инде. Шул уҡ ваҡытта уларҙы фатир ишектәрен асырға ла саҡырталар.\nР. Абдуллин: Нимә тип кенә шылтыратмайҙар инде ул: ағас башына менеп төшә алмаған бесәй балаһы булһынмы, вентиляцион люкка ингән ҡошмо, бесәйме - һәр осраҡта ла ярҙам күрһәтәбеҙ. Әле яңы ғына урамда йөрөгән арыҫлан балаһын вольерға алып барып тапшырҙыҡ. Уға теләһә кем яҡын килә алмай бит инде, ни тиһәң дә, йыртҡыс хайуан. Бер яҡтан ҡараһаң, юҡ ҡына нәмә кеүек, ә ышаныс, имидж ошо ваҡ кеүек күренгән ғәмәлдәр аша килә. Бигерәк тә шул ҡотҡарылған йән эйәләрен балаларҙың ҡулына тотторһаң, уларҙың ҡыуанысын күреү ҙә бәхет бит ул.\nХ. Ниғәмәтйәнов: Ҡала муниципаль янғынға ҡаршы хеҙмәт бар, уның отрядтары Өфөнән алыҫ булмаған 8 Март, Нуғай, Чесноковка, Цветы Башкирии, Максимовка ауылдарында урынлашҡан. Мәҫәлән, янғын осрағында Һупайлынан Чесноковкаға барып еткәнсе күпме ваҡыт кәрәк, ә ундағы отряд 3 минутта урында була. Барлыҡ эҙләү-ҡотҡарыу, янғын һүндереү отрядтары беренсе ярҙам күрһәтә ала. Бигерәк тә юл-транспорт фажиғәһе ваҡытында секунд-минуттар ҙур роль уйнай, шуға был хеҙмәттәр барыһы ла тәүге ярҙам күрһәтә белергә тейеш.\nР. Абдуллин: Шулай уҡ уҡытыу-методик үҙәк бар. Унда халыҡтың барлыҡ ҡатламдарын да уҡытабыҙ, граждандар оборонаһы өлкәһе белгестәренең белемен камиллаштырабыҙ. Балалар, мәктәп уҡыусылары араһында ҙур аңлатыу эштәре алып барабыҙ. Мәктәптәрҙә кадет кластары асабыҙ, һөнәр һайлау буйынса йүнәлеш бирәбеҙ.\nХ. Ниғәмәтйәнов: Ҡотҡарыу хеҙмәтенең филиалы булып торған Ғәҙәттән тыш торлаҡ фондыбыҙ янғындан, башҡа ғәҙәттән тыш хәлдән һуң фатирһыҙ, йорт-ҡыйыҡһыҙ ҡалған кешеләргә ярҙам итә. Уларға ярты йылға ваҡытлыса ошо йорттан торлаҡ бирелә. Бүлмәме ул, койка-урынмы, иң мөһиме - кеше урамда ҡалмай. Ваҡыты ярты йыл тип билдәләнһә лә, торлаҡ комиссияһы йыйылып, кешенең мөмкинлегенә ҡарап, ваҡытты оҙайтыуы ла ихтимал. Ошо йәшәгән ваҡытта кеше бер тин дә түләмәй, бөтөн сығымдарҙы ҡала хакимиәте күтәрә. Кеше шундай ауыр ҡайғы, юғалтыу кисергәндә йәшәү урыны биреү ҙә ҙур ярҙам. Шок торошонан сыҡҡас, улар яйлап үҙ хәленә ҡайта, проблеманан сығыу юлын эҙләй. Беҙҙең хеҙмәткәрҙәр методик, юридик (ниндәй программалар бар, ҡайҙа сиратҡа торорға мөмкин), медицина, психологик ярҙам күрһәтә. Бынан тыш, төрлө байрамдар ойошторабыҙ, балаларға тәғәйенләнгән саралар үткәреп торабыҙ, күңелдәрен күтәрергә тырышабыҙ. Нигеҙҙә, янғын оло йәштәгеләр йәшәгән фатирҙарҙа сыға, шунлыҡтан, фондта оло йәштәгеләр ҙә байтаҡ. Бер кемде лә ла иғтибарһыҙ ҡалдырмайбыҙ, был күренештең ваҡытлыса ғына икәнен аңлатырға тырышабыҙ. Халыҡ та бәләгә тарыусыларға ярҙам ҡулы һуҙырға тырыша, кейем-һалым, башҡа кәрәк-яраҡ менән ярҙам итә.\nОшо көндәрҙә Псков өлкәһендәге фажиғә буйынса бер фекер мейегә уйылып ҡалды: үҙ-үҙҙәренә ҡул һалыусы 15 йәшлек үҫмерҙәр социаль селтәрҙә онлайн кәңәш һорай, әммә бер генә кеше лә уларҙы тынысландырыусы яуап бирмәй, уларҙы ҡотҡарырға килгән полиция хеҙмәткәрҙәре араһында психолог булмауы ла фажиғәгә бер этәргес булғандыр, моғайын, сөнки үҫмерҙәр менән проблеманы асыҡлап, берәү ҙә диалог алып бармай. Ә һеҙҙә психологтар бармы?\nХ. Ниғәмәтйәнов: 112 хеҙмәтендә һәр сменала дежурҙа бер психолог эшләй. Сөнки шундай ваҡыттар ҙа була, кемдер үҙ-үҙенә ҡул һалыу сигенә еткән һәм һуңғы аҙымға барыр алдынан, йәки муйынын элмәккә тыҡҡас, 112 һандарын йыя. Психолог шунда уҡ уның торошон самалап, һөйләшеүҙәр алып бара. Кешене элмәктән, юғары ҡаттан ташланыуҙан һаҡлап ҡалған осраҡтар бик күп булды. Кәрәк икән, психолог ҡотҡарыусылар менән бергә ваҡиға урынына бара. Йылы һүҙ - йән аҙығы, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр инде. Кешегә, бәлки, һөйләшергә, күңелендә йыйылғанды кемгәлер һөйләргә генә кәрәктер. Әгәр таныштары, туған-тыумасаһы, дуҫ-иштәре, ваҡыт юҡ, һуңынан, тип телефон трубкаһын һүндереп ҡуйһа, беҙҙең хеҙмәткәрҙәр бер ваҡытта ла трубканы ташламай, әгәр шылтыратҡандар икән, тимәк, башҡаса шылтыратыр кешеһе булмаған, тимәк, ярҙам кәрәк. Шуға беҙ хеҙмәткәрҙәргә аңлатырға тырышабыҙ: тупаҫлыҡ, тауыш күтәреү ярамай, яуаптар ҡәтғи этикет талаптары буйынса бирелергә тейеш. Кешене һуңғы аҙым яһауҙан ҡотҡарып ҡалыуҙа, әлбиттә, психологтарыбыҙҙың профессионализмы ҙур роль уйнай.\nКризис шарттарында мөрәжәғәттәр артамы, әллә, киреһенсә, иҡтисади хәлебеҙ көндәлек проблемаларҙы ла көрсөккә терәйме?\nР. Абдуллин: Статистика буйынса, артыҡ үҙгәрештәр юҡ, бер кимәл һаҡлана. Ғәҙәттән тыш ваҡиғалар ҙа йыл һайын ҡабатланмай бит, йылына-йыл тура килмәй. 10 йыл элек, мәҫәлән, йәйгеһен һыуҙа 200-250 кеше батып үлә ине, быйылғы эҫе йәйҙә 15 кеше менән ошо фажиғә булды. Был - рөхсәт ителмәгән урындарҙа һыу инеүселәр буйынса статистика. Рөхсәт ителгән пляждарҙа фажиғәле хәлдәр күҙәтелмәне, сөнки уларҙа ҡотҡарыусылар, йәмәғәт ҡотҡарыусылары эшләне. Йәйгелеккә Өфө авиация техник һәм Өфө нефть техник университеттары студенттарын эшкә алабыҙ. Улар үҙҙәрен яҡшы яҡтан күрһәтә, ҡайһы берҙәре йыл һайын килә. Уҡытыу үҙәгендә уҡып, йәмәғәт ҡотҡарыусыһы булып эшләйҙәр. Янғындарҙа ла 10-15 йыл элек 120-150 кеше һәләк була ине, был һан да йылдан-йыл кәмей, 60-50-гә ҡала, былтыр иһә 33 кеше һәләк булды. Шулай уҡ эш урынында бәхетһеҙлек осраҡтары булғылай. Уларҙың күбеһе төҙөлөш майҙандарында күҙәтелә. Улар араһында үлем осраҡтары булғанда, нигеҙҙә, быға хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен һанламау сәбәп булып тора. Хәҙер йорттар 4-5 ҡатлы ғына түгел, бейек итеп һалына. Тәүҙә кеше бөтөн ҡағиҙәләрҙе үтәргә, инструктаж буйынса эшләргә тырыша. Бер ни тиклем ваҡыттан был ғәмәлдәрҙе күҙ йомоп та башҡара алғанын тоя, йәғни автоматик рәүештә эшләй башлай. Әммә бәхетһеҙлек бит бер генә була, мең тапҡыр траптан бер ни булмайынса үтеп йөрөп тә, мең дә беренсеһендә аяғың тайып китеүе мөмкин. Шуға, төп сәбәп хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен һанға һуҡмау һәм үтәмәү. Ер эштәрендә лә шундай уҡ күренеш, ҡарап торһаң, ябай ғына ғәмәлдәр кеүек: торба тишелә, һыу аға, уны алмаштырыр өсөн ерҙе ҡаҙалар, торбаның тишелгән урынын иретеп йәбештереү өсөн хеҙмәткәр соҡорға төшә - шул арала ер ҙә емерелә. Бындай миҫалдарҙы әллә күпме килтерергә мөмкин. Һәр кем үҙ ғүмере өсөн яуаплылыҡты үҙ ҡулына алһын һәм инструктаж ҡағиҙәләрен аныҡ үтәһен ине лә бит ул...\nКадрҙарҙы һайлағанда ниндәй талаптарҙан сығып эш итәһегеҙ?\nХ. Ниғәмәтйәнов: Иң мөһиме, әрме хеҙмәтен үткән һәм сәләмәт булһындар. Артабан йыл һайын медкомиссия үткәрелә. Бынан тыш, йылына ике тапҡыр физик әҙерлек буйынса зачет һәм имтихан тапшырыу мотлаҡ.\nР. Абдуллин: Кешене өс ай һынау ваҡыты менән эшкә алабыҙ. Кандидаттарҙы ентекле тикшерәбеҙ. Шулай уҡ хеҙмәткәр стресҡа ҡаршы тора алырлыҡ булырға ла тейеш. Мәйет күреп, үҙе иҫтән яҙып тәгәрәһә, ул ниндәй ҡотҡарыусы инде? Шундай мәлдәрҙе лә иҫәпкә алабыҙ һәм моргҡа алып барып, күнекмәләр, дәрестәр үткәрәбеҙ. Былай егеттәр эштең ауырлығын белеп киләләр. Бында "ҡотҡарыусы" тигән һүҙҙең ғорур яңғырауы ғына түгел, ә ысынлап та, кеше ғүмерҙәрен ҡотҡарыу беренсе урында тора. Хеҙмәткәрҙәр үҙҙәренең ошо бурысын яҡшы аңлай. Юғары профессионализм, класс өсөн өҫтәмә түләүҙәр бар, башҡа дәртләндереү сараларын ҡулланабыҙ.\nДзержинскийҙың "Чекистың ҡулдары - таҙа, аҡылы - айыҡ, йөрәге ҡайнар булырға тейеш", тигән һүҙҙәре бар. Үҙегеҙҙең хеҙмәт тураһында нимә тип әйтер инегеҙ?\nР. Абдуллин: Ҡотҡарыусы өсөн дә һалҡын ҡанлылыҡ һәм ҡайнар йөрәк кәрәктер. Сөнки беҙ кемгәлер ярҙам күрһәтеп кенә ҡалмайбыҙ, кешенең бәләһен үҙебеҙҙеке кеүек ҡабул итәбеҙ. Ә туң йөрәктәр кешегә ярҙам итә һалып бармай. Шул уҡ ваҡытта һалҡын ҡанлылыҡ һәм айыҡ аҡыл да кәрәк, сөнки бөтөн күргән-кисергәндәреңде бер йөрәккә генә һыйҙырыу мөмкин түгел, беҙ ҙә кеше бит. Артабан эшмәкәрлекте дауам итергә, артабан йәшәргә кәрәк. Ҡотҡарыусыларҙың да ғаиләһе, ҡатындары, балалары бар. Эштән улар зыян күрергә тейеш түгел. Ҡайһы бер осраҡта ҡотҡарыусылар килеп еткәнсе кеше вафат була, был бик аяныслы. Әгәр тере булһа, беҙ мотлаҡ уның ғүмерен һаҡлап алып ҡалабыҙ. Быйыл көҙгөһөн Благовещенскиҙағы поста тороусы дневальный (улар бит көн, ваҡыт үткәреп кенә ултырмай, һыу акваторияһын ҡарап, тикшереп, күҙәтеп тора) һыуҙан нимәлер ағып килгәнен күреп, бер ҡыҙҙы ҡотҡарҙы. Ул Дуҫлыҡ монументы причалынан нисектер һыуға төшөп киткән дә, аҡҡан, ярай әле кейгән курткаһы балонья булған, шундағы һауа уны батырмай һаҡлап ҡалған. Ҡайһы берҙә күперҙән һикерәләр. Пост шуның өсөн дә күперҙәр эргәһендә тора. Уларҙы ла ҡотҡарып ҡалған саҡтар була.\nЗыян күреүселәргә һәр төрлө ярҙам күрһәтелә, ә бына шундай ҡатмарлы, ауыр, әммә изге эш башҡарыусы ҡотҡарыусылар үҙҙәре психологик ярҙам аламы? Улар ҙа бит шундай уҡ кеше, уларҙың да йөрәге таш, организмы тимер түгел, улар ҙа һыныуы мөмкин... Төрлө фажиғәләр психикаһын, сәләмәтлеген яйлап ашайҙыр, моғайын...\nХ. Ниғәмәтйәнов: Хеҙмәткәрҙәр даими рәүештә МВД-ның республика реабилитация үҙәгендә сәләмәтлеген нығытып тора. Үҙебеҙ ҙә ҡарап, күреп, күҙәтеп йөрөйбөҙ бит, саҡ ҡына үҙгәрештәр күрһәк, шунда уҡ реабилитация үҙәгенә ебәрәбеҙ. Шулай уҡ уларҙың отпускылары ла стажына ҡарап оҙайлыраҡ - 45 көнгә етә. Шулай уҡ отрядта, дүрт сменаның һәр береһендә табип бар. Психологтарыбыҙ ҙа бик тәжрибәле. Сменаға килгәндә үк хеҙмәткәрҙәр ентекле тикшереү үтә. Әгәр табип рөхсәт итмәһә, эшкә индерелмәй һәм уның урынына икенсе сменалағы хеҙмәткәр саҡырыла.\nР. Абдуллин: Эшләү өсөн барлыҡ уңайлыҡтар: матур, яҡшы бина, яҡшы йыһаз һәм ҡорамалдар, релаксация зоналары, уңайлы йоҡо бүлмәләре, кухня бар. Хеҙмәткәрҙәрҙең ниндәй торошта икәнен белеү өсөн даими күнекмәләр үткәрелә, унда физик әҙерлек кенә тикшерелмәй, ә комплекслы тикшереү бара.\nРәсәйҙең тағы ниндәй төбәктәрендә шундай хеҙмәттәр бар?\nР. Абдуллин: Беҙҙәге кеүек комплекслы хеҙмәт башҡа бер ҡалала ла юҡ, тип әйтә алам. "Ҡотҡарыу хеҙмәте 112", янғынға ҡаршы муниципаль һаҡ, йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге - бары тик беҙҙә генә. Уларҙың һәр ҡайһыһы үҙ эшен башҡара, шул уҡ ваҡытта ҡала округы хакимиәте башлығы ҡарамағында дөйөм "Хәүефһеҙ ҡала" проектын барлыҡҡа килтерә, шундай көслө, ҡеүәтле, мобиль, оператив төркөмдәр бары тик Өфөлә генә һәм улар ҡала бюджеты иҫәбенә булдырылған, ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ишмөхәмәт улы Ялаловтың ҙур көсө.\nҠаҙанда ла ошондай хеҙмәт булдырырға тырышып ҡаранылар, ләкин килеп сыҡманы. Курскиҙа өлкә хеҙмәте бар, әммә айырма шунда: ул - өлкә хеҙмәте, беҙ - муниципаль.\nХәҙер ни генә булһа ла халыҡ тота ла 112 номерын йыя. Был хеҙмәт халыҡтың яуаплылығын кәметмәнеме?\nХ. Ниғәмәтйәнов: Дөрөҫ әйтәһегеҙ, ысынлап та, халыҡ ҡулланыусы психологияһы менән йәшәй. Ҡайһы берҙә ябай ғына мәсьәлә буйынса ла беҙгә шылтыраталар. Мәҫәлән, "Вокзалға нисек барырға?", "Һыуыҡ, мин өшөйөм", "Урманда аҙаштым, ҡайҙа барырға белмәйем". Тайгала булһа, бер хәл, йылға аша ғына, тирә-яҡта машиналар тауышы ишетелеп тора, ә шунда кеше "аҙаштым", тип ҡотҡарыу хеҙмәтенә шылтырата. Тауыш булған яҡҡа сығығыҙ, тиһең, юҡ, уларҙы барып, алып сығырға кәрәк. Өс ҡайын араһында юғалалар. Кешелә яуаплылыҡ кәмене, тиер инем. Йә иһә иртә яҙ йәки дача сезоны бөткәс, кеше яллап, йылға аша дачаларына сығалар ҙа, унда һуңға ҡалалар, һуңынан беҙгә шылтыраталар. Ҡағиҙә булараҡ, төнгө 11-ҙән һуң йылғаға катер менән төшөргә ярамай. Тик нишләйһең, балалары илаша, йә һыуыҡ, йә тағы нимә - алып сығырға тура килә. Халыҡ кемдер уға нимәлер тейеш йәки бурыслы тип ҡарамаһын, саҡ ҡына үҙенең хәүефһеҙлеген, именлеген үҙе хәстәрләргә, уйларға өйрәнһен ине.\nОшо эшмәкәрлек осоронда бер тапҡыр булһа ла "Нимәгә ошо юлды һайланым икән?" тигән үкенеү булманымы?\nХ. Ниғәмәтйәнов: 17 йәштән хәрби училищеға инеп, барлыҡ аңлы ғүмеремде Оборона министрлығы сафтарында хеҙмәт итеүгә бағышлағас, үкенеү юҡтыр, тием. Әгәр ниндәйҙер шик йәки үкенеү булһа, йәш саҡта булыр ине. Ә хәҙер беҙ ошо хеҙмәт менән бер йән, бер тәнгә әүерелгәнбеҙ.\nР. Абдуллин: 33 йыл янғынға ҡаршы хеҙмәт системаһында эшләнем. Хәҙер инде, система тиһәк, мин күҙ алдына баҫам, мин тигәндә - тотош система күҙ алдына килә, тиергә мөмкин. Бер организм булып үҫешкәнбеҙ, хатта тәүлек әйләнәһенә телефондан һөйләшергә лә, байрамдарһыҙ, ялһыҙ эшләргә лә, табын артынан, спектакль-концерттарҙан тревога буйынса тороп сығып китергә лә өйрәндек. Беҙ генә түгел, хатта ғаилә ағзалары ла ошо йәшәү рәүешен ҡабул итте, күнде.\n"Яҡла. Һаҡла. Ҡотҡар". Был ябай ғына һүҙҙәр түгел. Иң ауыр саҡтарында кеше, үҙе лә һиҙмәҫтән, Юғары көскә мөрәжәғәт итеп, ошо һүҙҙәрҙе бер туҡтауһыҙ ҡабатлайҙыр, моғайын. Бәлки, уларҙың һүҙҙәрен ишетеп, эргәләренә ҡотҡарыусылар ашығалыр. Юҡҡа ғына Өфө ҡалаһының Граждандарҙы һаҡлау идаралығы ҡарамағындағы хеҙмәттәр өсөн ошо ябай һүҙҙәр тормош рәүешенә әйләнмәгәндер: "Яҡла. Һаҡла. Ҡотҡар".\nЯҙылған: 05.12.16 | Ҡаралған: 1148


Радий Хәбиров: Дәүләт Йыйылышы майҙансығы вайымһыҙ етәкселәр өсөн Голгофа булырға тейеш » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Сәйәсәт » Радий Хәбиров: Дәүләт Йыйылышы майҙансығы вайымһыҙ етәкселәр өсөн Голгофа булырға тейеш\n25.10.2018 Радий Хәбиров: Дәүләт Йыйылышы майҙансығы вайымһыҙ етәкселәр өсөн Голгофа булырға тейеш\nКисә Дәүләт Йыйылышының даими нигеҙҙә эшләүсе етәкселеге һәм депутаттар менән осрашыуҙан һуң Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров бөгөн республиканың алтынсы саҡырылыш парламентының икенсе пленар ултырышында сығыш яһаны. Радий Хәбиров депутаттарҙы алда эшләргә, республиканың социаль-иҡтисади үҫеш ысынбарлығына яуап биргән закондар сығарыу башланғыстары тәҡдим итергә саҡырҙы. Халыҡ һайланыусылары шулай уҡ дәүләт власы органдары эшмәкәрләген ғәҙел һәм компромисһыҙ анализларға тейеш.\n«Дәүләт Йыйылышы депутаттарына үҙҙәренең парламент контроле хоҡуғы менән әүҙем ҡулланыу шарт. Һеҙҙең майҙансыҡ вайымһыҙ етәкселәр өсөн ниндәйҙер Голгофа булырға тейеш», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Радий Хәбиров. Депутаттар үҙ мандаттарына карьера мәнфәғәте өсөн көрәшмәгәндәр, уларҙың бөтәһен дә республикаға һәм уның халҡына хеҙмәт итеү берләштерергә тейеш тип ышанысын белдерҙе республика етәксеһе.\n«Һеҙ округтарығыҙ мәнфәғәте менән йәшәргә тейеш. Республика парламентына электрон ҡабул итеү бүлмәһе булдырырға кәрәк. Унда һәр депутаттың үҙ почтаһы булырға тейеш, уларға һайлаусылары үҙ проблемалары тураһында яҙа ала. Әгәр кешеләр яҙмаһа, тимәк улар һеҙгә ышанмай», - тине Радий Хәбиров. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы депутаттарҙа республиканың башҡарма власть органдары менән һөҙөмтәле үҫеш өсөн яуаплылыҡты уртаҡлашырға әҙер партнерҙар күрергә теләүен билдәләне.


Өфөнөң Дим биҫтәһендәге йәрминкәлә сауҙа ҡыҙыу бара\nЯңы йылға ике аҙна самаһы ваҡыт ҡалды. Әле һәр йортта байрамға әҙерлек бара. Кемдер бүләк әҙерләй, шыршы биҙәй, хужабикәләр алдан уҡ табын хәстәрләй. Был йәһәттән уларға баш ҡала сауҙа майҙандарында ойошторолған йәрминкәләр ярҙамға килә.\nХалыҡ ауыл хужалығы хеҙмәтсәндәре килтергән итте, йәшелсә-емеште һәм башҡа аҙыҡ-түлекте ихлас һатып ала.\nӨфөнөң Дим биҫтәһендәге йәрминкәлә сауҙа ҡыҙыу бара. Ғәҙәттәгесә, район хакимиәте йәрминкәгә Хәҡиҡәт урамының бер өлөшөн бүлгән. Бөгөн бында 50-нән ашыу сауҙа палаткаһы эшләй. Аҙыҡ-түлектең хаҡы лә әллә ни тешләшмәй.\nАссортимент ысынлап та, бай. Берәүҙәр миндек һата, икенселәр йөн алып килгән, шифалы үләндәр тәҡдим итеүселәр ҙә бар. Сауҙа майҙанының төп урынын һәр ваҡыттағыса умартасылар биләй.\nҠала халҡы бөтөнләй онота башлаған быйма һуңғы йылдарҙа баҙарҙағы иң үтемле тауарҙарҙың береһе. Быйма баҫыусылар уларҙың төрлө төҫтәгеһен, биҙәклеһен тәҡдим итә.\nЛәкин һәр йәрминкәнең төп тауары иттер, моғайын. Һатыусылар уны төрлө төбәктәрҙән алып килә. Тауарҙың сифаты, һатыуға яраҡлы-яраҡһыҙ булыуы урындағы махсус лабораторияла тикшерелә. Ветеринария табиптары билдәләүенсә, тейешле экспертиза үтмәгән ит һатыусылар бик һирәк осрай.\nЙәрминкәләр ай аҙағына тиклем дауам итә. Улар баш ҡаланың һәр районында шәмбе һәм йәкшәмбе көндәре үтә.


УЛ ДУҪ ҠЫНА ТҮГЕЛ...\n17 Апрель 2021, 17:50\nМине һуңғы ваҡытта аптыратҡаны шул: кешеләр берәҙәк эттәрҙе, бесәйҙәрҙе яҡлап бер була. Хатта был юҫыҡта закондар ҙа ҡабул ителә... Ә кешене кем йәлләр? Берәҙәк кешеләрҙе? Эт, бесәйҙән ауырыу йоҡторған (бәлки быны үҙҙәре лә белмәйҙер) кешеләрҙе кем ҡурсалар? Күп йылдар ветеринар булып эшләнем. Шуға ышаныслы әйтәм: эт-бесәй –ҡурҡыныс йоғошло сир таратыусы хайуандар.Бөгөн Учалыла 4 йәшлек малайҙы эт талап үлтергәс, яҙмайынса булдыра алманым...\nХәтәр дәүерҙә йәшәйбеҙ. Интернет аша әллә күпме яңылыҡ ишетәбеҙ, ваҡиғалар шаһиты булабыҙ. Мине һуңғы ваҡытта аптыратҡаны шул: кешеләр берәҙәк эттәрҙе, бесәйҙәрҙе яҡлап бер була. Хатта был юҫыҡта закондар ҙа ҡабул ителә... Ә кешене кем йәлләр? Берәҙәк кешеләрҙе? Эт, бесәйҙән ауырыу йоҡторған (бәлки быны үҙҙәре лә белмәйҙер) кешеләрҙе кем ҡурсалар? Күп йылдар ветеринар булып эшләнем. Шуға ышаныслы әйтәм: эт-бесәй –йоғошло сир таратыусы хайуандар. Бер юлы шуны ла әйтеп үтәйем: сусҡаны беҙҙең мосолман халҡы белеп ашамай. Унда ла һаулыҡ өсөн ныҡ зыянлы паразиттар күп.\nБөгөн эттәр хаҡында яҙып үтергә теләйем. Һуңғы ваҡытта эттәрҙән зыян күргән балалар хаҡында күп ишеттем. Әле бөгөн Учалыла 4 йәшлек малайҙы эттәр талап үлтергәнен ишеткәс, яҙмайынса булдыра алманым.\nЭттәрҙән ауырыу төрлө юл менән күсә. Мәҫәлән, йөнөнән. Һыйпаның ти, шунда кешегә һәр төрлө паразит йоға. Ул—чесотка, лишай, демодеказ.\nИкенсе юлы – эттең шайығы. Унан туберкулез, гельминтоз, токсоплазмоз, лептоспироз, лямблиоз, ҡотороҡ сире эләгеүе ихтимал. Эттән битен, ҡулын ялатыусылар аҙмы ни? Уның тешләп уйнаған әйберен дә тоталар.\nПаразит һәм вирустар аҙыҡ аша ла йоға. Әлбиттә, ҙур кеше эт мискәһенән алып ашамаҫ. Әммә бер ни аңламаған бала өсөн был ерәнеү тыуҙырмай. Тәбиғәт ҡосағында ял иткәндә һеҙ күрмәгәндә этегеҙ нимәнелер тешләгән икән, уны ла ашау тыйыла. Ә фатирҙа эт тотоусылар өсөн был икеләтә хәүеф тыуҙыра. Сөнки һыуытҡысты аса белеүсе эттәр ҙә осрай.\nЭттең ҡаны. Дүрт аяҡлы дуҫығыҙ йәрәхәтләнһә тотаһығыҙ, яраһын бәйләйһегеҙ йә ике этегеҙ һуғышып киткәндә айыраһығыҙ, ти. Шул саҡ ҡаны хәүеф тыуҙыра ла инде.\nШулай уҡ йыш ҡына эхинококкоз йоға. Был таҫма ҡорт бик ҡурҡыныс. Кешегә генә түгел, башҡа йорт хайуандарына ла күсә. Һарыҡ һуйғанда инде ярты үпкәһе юҡҡа сыҡҡан ваҡ малды осратҡаным бар. Эсәк-ҡарынында виноград шәлкемеләй булып ҡорт ятҡаны бар. Ошо ҡорттан үлеп ҡалған, инвалид булып ҡалған таныштарым бар. Бер ирҙе оҙаҡ йылдар рактан дауаланылар. Ысынын да яман шеш түгел, эхинококкоз булып сыҡты.\nНимә эшләргә һуң? Законды ҡәтғиләштерергә! Эт тотҡан кешеләрҙән яуаплылыҡ талап итергә, этен сығарып ебәрһә, штраф һалырға. 21 быуатта йәшәйбеҙ, һәр кемдең этенә микрочип ҡуйып булмаймы икән? Аҙаҡ шуның аша хужаһына яза бирергә мөмкин. Ә әлегә берәҙәк эттәрҙе атыуҙан башҡа сара ҡалмай. Шулай уҡ эт тотоусылар дүрт аяҡлы дуҫын даими бағып, прививка эшләтеп торорға, бауҙан ысҡындырмаҫҡа бурыслы.\nЭйе, атып бөтөргә тигәндә, күптәр шау-шыу ҡуптарыр, йөрәкһеҙ, ҡаты бәғерле, тиер... Йәлләйем, әлбиттә. Эт үҙенең берәҙәк булыуына үҙе ғәйепле түгел. Шулай ҙа таланған, ауырыған кешеләр нығыраҡ йәл. Үҙегеҙҙе һәм һаулығығыҙҙы һаҡлағыҙ! Эт дуҫ ҡына түгел...


Һоҡланғыс та, ауыр ҙа, рәхмәтле лә һөнәр эйәләре\n2 Октябрь 2020, 19:45\nБөгөн ҡала мәҙәниәт һарайында Уҡытыусылар көнө айҡанлы тантаналы сара үтте.\nРайон хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Геннадий Шлычков район-ҡаланың барлыҡ педагогия берләшмәһен байрам менән ҡотлап: “Был датаны бөтә халыҡ байрамы тип иҫәпләргә лә мөмкин, сөнки барыбыҙҙың да тормошонда матур эҙ ҡалдырған уҡытыусыларыбыҙ бар”, - тине.\nЭйе, уҡытыусы эшен донъялағы бер һөнәр менән дә сағыштырып булмай. Ул яҡшы белем биреүҙе генә түгел, ә йәш быуынға рухи сифаттарҙы һәм ҡиммәттәрҙе тапшырыуҙы талап итә. Киләсәгебеҙҙең ниндәй булыуы туранан-тура уларҙың һөнәренә бәйле. Быны бер кем дә инҡар итә алмай.\nМәғариф идаралығы начальнигы Алик Сатлыҡов үҙенең тырыш хеҙмәте менән ҡыйыуһыҙ ғына беренсе класҡа килгән баланан шәхес, үҙ иленең гражданын һәм патриотын тәрбиәләгән уҡытыусыларға рәхмәт белдерҙе.\nБөгөн беҙҙең райондың мәғариф системаһы - иң етеҙ үҫешкән тармаҡтарҙың береһе. Бөгөн унда 1300-ҙән ашыу педагог - уҡытыусы, тәрбиәсе – эшләй. Был - ҙур интеллектуаль көс. Уларҙың илһамлы хеҙмәте, даими ижади эҙләнеүе, балаларҙы ихлас яратыуы хөкүмәт наградалары һәм маҡтаулы исемдәр менән билдәләнә. Рәсми сығыштарҙан, ҡотлауҙарҙан һуң мәғариф өлкәһендә намыҫлы хеҙмәт иткән педагогтарға, 25 йыл һөнәренә тоғро ҡалғандарға, быйылғы уҡыу йылында хаҡлы ялға сыҡҡандарға һәм профсоюз эшендә әүҙем ҡатнашҡандарға лайыҡлы наградалар, бүләктәр, маҡтау грамоталары һәм Рәхмәт хаттары тапшырылды.\nСара ҡала мәҙәниәт һарайы, өҫтәмә белем биреү учреждениелары һәүәҫкәр артистары әҙерләгән концерт номерҙары менән үрелеп барҙы һәм матур байрамға әүерелде.


—Электромеханик ҡорамалдарҙы ремонтлау һәм эксплуатациялау бүлегендә башлыса егеттәр белем ала. Былтыр мин төркөмдә берҙән-бер ҡыҙ булһам, быйыл иптәшкә тағы бер сибәркәй килде. Шау егеттәр араһында уҡыу үҙеңде һәр ваҡыт формала тоторға мәжбүр итә. Көслө зат бит бик башлы, шуға ла уларҙан ҡалышмаҫ өсөн тырышып уҡыйым. Буш ваҡытта бейеү менән шөғөлләнәм,—ти Алһыу, йылмайып.\n—Ә һеҙ беләһегеҙме Халыҡ-ара студенттар көнө ҡасан барлыҡҡа килгән?—тип һорайым уларҙан.\n—Эйе. 1939 йылдың 17 ноябрендә Чехословакия студенттары берләшмәләре етәкселәре немец-фашист оккупацияһы тарафынан ҡулға алына һәм язалана. Юғары уҡыу йорттарынан меңдән ашыу студент һәм уҡытыусы концлагерға оҙатыла, вуздар ябыла. 1946 йылда Лондонда үткән Бөтә донъя студенттар конгресында был көн рәсми теркәлә. Был көн фажиғәле датаға бәйле барлыҡҡа килһә лә, хәҙерге көндә студенттар ошо датаны теләктәшлек көнө булараҡ ҡабул итә,—ти Радмир.