«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЫРЫУҘАРЫБЫҘ УЛ ХАЛҠЫБЫҘҘЫҢ ЯУГИРЛЫҒЫ БИЛДӘҺЕ - 2017 - Мәҡәләләр\nЫРЫУҘАРЫБЫҘ УЛ ХАЛҠЫБЫҘҘЫҢ ЯУГИРЛЫҒЫ БИЛДӘҺЕ\nБашҡортостандың тарихи мираҫын өйрәнеү буйынса "Шәжәрә" үҙәге тарафынан ижад ителгән "Башҡорт ырыуҙарының тарихы" томлыҡтары халыҡтың үҙаңын уятып ебәреүгә тағы бер этәргес булды. Айырым кешеләр һәм ырыуҙар өсөн генә түгел, ә дөйөм ил, донъя кимәлендәге асыштар яһалды, хәҡиҡәттәр асылды. Әйтерһең, милләткә һалынған ниндәйҙер кодтың ваҡыты һәм мәле етеп, сиселеп китеүе булды. Һәм был хаҡта ниндәй генә юҫыҡтан тотоп һөйләшеү башлаһаң да, ҡыҙыҡлы яҡтары бихисап кеүек. Һәр уҡыусының телендә мең төрлө һорауҙыр, моғайын. Шул уҡыусылар иҫәбенә беҙ ҙә инәбеҙ һәм шунлыҡтан, Башҡортостан Республикаһы Cтратегик тикшеренеүҙәр институтының Социаль-мәҙәни тикшеренеүҙәр үҙәге етәксеһе, тарих фәндәре кандидаты Юлдаш ЙОСОПОВ менән шул уҡ институттың ғилми хеҙмәткәре, философия фәндәре кандидаты Рәфил АҪЫЛҒУЖИНдан ишетергә теләгәндәр алтынға бәрәбәрҙер.\nБашҡорт ырыуҙары тарихын өйрәнеүсе томлыҡтарҙың башланғысына нимә этәргес булғайны? Тарихты өйрәнеүҙең яңы баҫҡысы булдымы был, әллә заман талабымы?\nЮ. Йосопов: Томлыҡтарҙы ижад итеү - бик ҙур, масштаблы, төрлө йүнәлештәрҙе үҙ эсенә алған мөһабәт проект. Был - китаптарҙы әҙерләп баҫтырыу ғына түгел, кешеләр менән аралашыу, йәмәғәт эшмәкәрлеге, тарихты, филологияны, генетиканы, археологияны, социологияны ла өйрәнеү ул. Эштең башы 2006 йылға барып тоташа. Башланғыстың инешендә Рәфил Аҫылғужин торҙо. Уның меңлеләр тураһындағы "Дим буйы башҡорттары" тип аталған китабы донъя күргәйне. Тап ошо хеҙмәте менән ул оло проектҡа нигеҙ һалды ла инде. Ғәҙәттә, ғилми эш фундаменталь-практик йәки фәнни-популяр була. Ә Рәфил башлап ебәргән хеҙмәт үҙ эсенә ошоларҙың икеһен дә алды, йәғни алтын урталыҡта булып сыҡты. 2007 йылдан башлап был эшкә мин дә ҡушылдым. Яйлап-яйлап эштең дәүмәле лә, даирәһе лә артты, киңәйҙе. Тикшереү барышында мәғлүмәттәр эҙләп, республика сиктәренән сығып, күрше өлкәләргә, республикаларға ла күҙ һала башланыҡ. 2010 йылда беренсе эш һөҙөмтәләребеҙ күренде. Ул "Көнбайыш башҡорттары" тип аталған проект булды. Шуға ярашлы, "Көнбайыш башҡорттары, сәйәси тарихтар һәм идентификация проблемалары" тигән китап баҫылып сыҡты. Был проектта тикшеренеүҙәрҙе территориаль яҡтан бүлеп алдыҡ. Бығаса был юҫыҡта меңле, гәрәй башҡорттары тураһында ғына яҙғайныҡ. Территория бүленешенә этник үҙенсәлектәрҙе өйрәнеүҙе лә ҡуштыҡ. Ә этник яҡтың инде ырыуҙар бүленешен өйрәнеүен аңлайһығыҙҙыр. Оло проект бына ошо юҫыҡтараҡ башланып киткәйне.\nКитаптарҙағы мәғлүмәттәр күберәк ниндәй сығанаҡтарға таяна: тарихҡамы, генетик тикшеренеүҙәргәме, архив документтарынамы? Иң һуңғы һүҙҙе, шулай ҙа, ниндәй өлкә мәғлүмәте әйтә ул бындай эштә?\nР. Аҫылғужин: Алда әйткәнебеҙсә, тикшеренеүҙәрҙе оло быуын тарихсылары хеҙмәттәренә таянып башлағайныҡ. Әммә эшләй торғас, ниҙер етмәүен, нимәлер әйтелеп еткерелмәүен тойҙоҡ. Ысынлап та, йәшерен-батырыны юҡ, үткән замандарҙың тарих фәне бөтә һорауҙарға ла яуап бирмәй, унда йомоп ҡалдырыуҙар, асыҡланмаған һорауҙар етерлек. Бына ошо асылып етмәгән серҙәрҙе өйрәнеү һәм белеү маҡсатында 2012 йылда Юлдаш Мөхәмәт улы етәкселек иткән генетик тикшеренеүҙәр проектын башлап ебәрҙек тә инде. Үҙебеҙҙең генә базала түгел, Мәскәү, Ҡаҙағстан белгестәре менән берлектә тотондоҡ был эшкә. Һәм яңылышманыҡ, ысын фундаменталь фән ишектәре асылды беҙҙең өсөн. Бөтөн тарихи, археологик, филологик һәм башҡа тикшеренеүҙәребеҙгә ҡуйылған ҡәтғи нөктә, йәғни бәхәстән тыш хәҡиҡәт ине был.\nОшо проект менән "Евразия генофонды" тигән тағы ла олораҡ проектҡа барып индек. Елена Болоновская исемле билдәле Мәскәү генетигы менән бергәләп, башҡорттарҙың генофондын өйрәнә башланыҡ. Тик башҡаларҙан айырмабыҙ шунда булды: беҙ проектҡа үҙебеҙҙең яңылыҡ менән килдек. Бығаса берәү ҙә генетиканы ырыу (ҡәбилә) төркөмдәре буйынса тикшермәгәйне әле. Бығаса генетика тарихы бары территорияға бәйләп кенә өйрәнелә ине. Шул сәбәпле, күп осраҡта күрһәткестәр дөрөҫ килеп сыҡмай, аңлайышһыҙ буталсыҡтар тыуып аптырата ине. Әлбиттә, бығаса ла республикала генетиктар эшләне, хеҙмәттәре лә баҫылып сыҡты. Уларҙың эҙләнеүҙәре башлыса R1b билдәһе менән тамғаланды. Ғәҙәттә, өйрәнеү объекты итеп бары тик Әбйәлил, Баймаҡ райондарында йәшәүсе кешеләр генә алына ине. Беҙҙең уйлауыбыҙса, был тикшеренеүҙәр ҡәтғи дөрөҫлөккә тап килеп үк етмәй һәм бында ниндәйҙер икенсе хаҡлыҡты табыу бурыс ине. Уйлаша һәм фекерләшә торғас, тикшеренеүҙәрҙе райондарға түгел, ә ырыуҙарға бүлеп ҡарарға кәрәклекте аңлап ҡалдыҡ. Шулай иткәйнек, буталышып йөрөгән остар осҡа ялғанды ла ҡуйҙы. Был үҙенә күрә фән өлкәһендәге бер ҙур асыш булды.\n"Ырыу", "ҡәбилә" тигән атамаларҙы яҙмаларҙа ла, һөйләү телмәрендә лә ҡыйыу ҡулланып өйрәндек. Әммә күптәр уларҙың мәғәнәһен аңлап та етмәйҙер. Асыҡлап китәйек әле, ҡайһыһы нимәне аңлата? Был һүҙҙәр синонимдар ғынамы, әллә айырмалары бармы? Тағы ла башҡорттарҙа "ете ырыу" төшөнсәһе йәшәй, былар төп ырыуҙарҙың һанымы, әллә йәки башҡа аңлатмалары ла бармы, тигәндәй...\nЮ. Йосопов: Бөгөнгө күҙлектән, ырыу менән ҡәбилә араһында ниндәйҙер айырма бар, тип әйтеп булмай. Элек уларҙың икеһе лә ойошмаларҙы, тупланмаларҙы аңлатҡан. Ырыу - ул ырыу, йәғни бер атама аҫтына ингән, күп осраҡта бер заттан, бер тамырҙан таралған кешеләр берләшмәһе. Ә ҡәбилә - конфедерация, бер нисә ырыуҙың бергә ҡушылған ойошмаһы.\nФәнни яҡтан ҡарағанда, башҡорт этносы (шартлы рәүештә) ике өлөштән тора. Йәғни, этноста ике структура бар. Шуларҙың береһе - төньяҡта. Табындар, әйлеләр, мырҙалар, тырнаҡлылар һ.б. бергә ҡушылып, табын ҡәбиләһен булдырған. Шулай итеп, төньяҡҡа ойошмаларҙың ойошоу үҙенсәлеге, йәғни ҡәбилә формаһы хас.\nКөньяҡ-көнбайыш райондарында ундай ҙур ойошмалар юҡ. Унда бөрйәндәр, ҡыпсаҡтар, юрматылар үҙҙәре һәр береһе айырым ырыу. Был ерлектә ҙур конфедерациялар булмаған, әммә ваҡыты-ваҡыты менән ҡырҡыу мәлдәр ҙә булып киткән. Мәҫәлән, Рус дәүләтенә ҡушылғанда дүрт ырыу берләшкән. Тик улар шуның кеүек ғәҙәттән тыш осраҡтарҙа ғына ҡушылған һәм кәрәге бөткәс, кире айырылып, үҙ көнө менән йәшәүен дауам иткән.\nБыл ойошҡанлыҡ һәм айырымланғанлыҡ мәсьәләләренең барыһы ла сәйәсәткә бәйле. Көньяҡ-көнбайышта, тимәк, элек ниндәйҙер дәүләттәр булған, сөнки ундағы ырыуҙар үҙҙәре һәр береһе бер дәүләт вариҫы. Әгәр был ырыуҙар үҙәктәрҙән ситтә ятып, башҡалар менән бәйләнеш булмау сәбәпле шулай айырылған икән, тип уйлаһағыҙ - хаталанаһығыҙ. Сөнки был төбәк көнсығыш халҡына ҡарағанда ла әүҙемерәк булған. Был ерҙәрҙән Урал, Себер сауҙа юлдары үткән, Урта Азия менән тығыҙ бәйләнеш тотолған. Ә инде ҡәбилә йәки ырыу булып йәшәү формаһын уларға ғына тәғәйен тормош шарттарының хәрби-сәйәси төшөнсәләре билдәләгән.\nМиҫал өсөн алғанда, бөгөнгө Урал аръяғы ырыуҙарында берләшеүгә, ҡушылыуға ынтылыш булмай, уларҙа иерархия һаҡлана. Шул сәбәпле уларҙа генофонд та асыҡ һәм таҙа килеш ҡалған, хатта һәр бер ырыуҙың үҙенең генофонды бар. Мәҫәлән, бөрйәндәрҙә R1b күрһәткесе 90 процентты тәшкил итә. Был, бөтә ырыу бер тоҡомдан сыҡҡан, тигән һүҙ. Юрматылар R1b, R1c һәм тағы ла бер нисә гаплотөркөмдән тора. Тик уларҙың гаплотөркөмдәре шундай уҡ күрһәткесле башҡа ырыу гаплотөркөмдәренән ҡырҡа айырыла. Был, әйтерһең, элекке бер этнос үҙе ырыу кимәленә ҡалып ҡыҫылған, бәләкәйләнгән. Тимәк, ырыу ир-егеттәре ситкә китмәгән. Ҡыпсаҡтар R1a гаплотөркөмөнә ҡарай. Алда әйтелгәнсә, көньяҡ халҡы генофонды буйынса бер-береһенән шаҡтай айырыла. Төньяҡта, төньяҡ-көнсығыш башҡорттарында, киреһенсә, бер нисә ырыуҙа бер генофонд булырға мөмкин. Мәҫәлән, әйлеләр, табындар, балыҡсылар, унларҙа шулай. Был күренеш ойошманың ысынлап ҡәбилә булып берләшеүен күрһәтә. Ә көньяҡтарҙың, киреһенсә, ҡушылмаҫҡа, буталмаҫҡа тырышыуы сағыла. Шулай ҙа әлегә йомғаҡлап ҡына фекер әйтеп булмай, был өлкә тағы ла өҫтәмә тикшеренеүҙәр, күҙәтеүҙәр талап итә.\nӘ инде "ете ырыу" төшөнсәһенә килгәндә, фәндә ундай төртөп кенә күрһәтерлек мәғлүмәт юҡ, был, минең уйлауымса, ете һанының сакраль һан булыуына ҡоролған символ ғыналыр. Белеүегеҙсә, башҡорттарҙа ҡырҡтан ашыу ырыу булған. Уйлап ҡараһаң, элекке тарихсыларыбыҙға ла ырыуҙар бүленеше билдәле булған бит инде. Ниңә улар халыҡ тарихын ошо юҫыҡта өйрәнмәгән?\nР. Аҫылғужин: Элек бит халыҡтар ниндәйҙер илдең ниндәйҙер территорияһында йәшәгән бер төркөм кеүек кенә итеп тикшерелде. Ул халыҡ ана шул урында шунса майҙан биләгән, шундай телдә һөйләшкән, йолалар тотҡан, шундай костюмдар кейгән һәм Рәсәйҙең ниндәйҙер эштәрендә ҡатнашҡан, тигән юҫыҡ ҡына алға ҡуйылды. Халыҡ хөкүмәт тарафынан яһалма бүлеүгә, йәғни төрлө райондарға тарҡалыуға дусар ителде. Асылда, был бүленеш бер ниндәй әһәмиәткә лә эйә түгел. Һәр хәлдә, фән өсөн. Фәнгә бит был халыҡтарҙың тарихи яҡтан бүленешен, күршеләрен нисек ҡабул иткәнен, уларҙы ниндәй сәбәптәр айырып торғанын белеү бурыс. Буштан-бушҡа ғына ырыу һәм ҡәбиләләргә бүленеп йәшәмәгәндәр бит халыҡтар. Әлеге тикшеренеүҙәр фәндә ысынлап та ҙур яңылыҡ булды. Билдәләп китергә кәрәктер, Башҡортостан этнографияһы Рәсәйҙәге иң яҡшы институттарҙың береһе ул. Беҙ ил кимәленә, донъя кимәленә нимә менән сығырыбыҙҙы беләбеҙ, күрһәтер ҡаҙаныштарыбыҙ бар. Беҙ үҙебеҙҙең база һәм белгестәр менән ысынлап та ғорурлана алабыҙ.\nБеҙгә генетик төрлөлөк хас, тинегеҙ. Был яҡшымы, әллә насармы? Йәки ошо йәһәттән башҡа ҡәрҙәш халыҡтарҙан ниндәй айырмалыҡтарыбыҙ бар?\nЮ. Йосопов: Ҡаҙаҡтар әйтеүенсә, башҡорттар ҡаҙаҡтарға ҡарағанда йөҙ һыҙаттары, кәүҙә төҙөлөшө буйынса матурыраҡ. Арттырыу тип уйламағыҙ, был ҡаҙаҡ ғалимдарының фекере, беҙҙеке түгел. Сөнки, әле әйтеүебеҙсә, беҙгә генетик яҡтан төрлөлөк хас. Ана шул төрлөлөк милләтте камиллаштыра ла инде. Ни өсөн улай? Был беҙҙең тарих менән бәйле. Быуаттар һуҙымында халҡыбыҙҙың ҙур ғына өлөшөн юғалтҡанбыҙ. Был юғалтыуҙарҙың сәбәпсеһе - милләттебеҙҙең һуғышсан, ирек һөйөүсәнлек сифаты. Бер-бер артлы күтәрелгән ихтилалдар, уларҙан һуңғы килгән ҡырылыуҙар, хәрби ҡатлам булараҡ яуҙарға, походтарға, хәрби хеҙмәткә алыныуҙар халыҡ һанын кәметә лә инде. Аҙайған милләттең төрлө ырыу һәм ҡәбиләләре бер-береһе менән туғанлашырға, берләшергә мәжбүр була. Ә ҡаҙаҡтарҙа бер тоҡомдан бер миллион ярым кеше килеп сыҡҡан. Беҙҙең иһә бөтөн халыҡ бер миллион ярымдан ашыу. Ҡасандыр ҡаҙаҡтар менән башҡорттар һаны буйынса бер тиң булған да, әммә, үрҙә әйтелгәнсә, беҙҙең милләт тәбиғи булмаған юлдар менән кәмеүгә дусар булған. Ҡаҙаҡтар, киреһенсә, үҫкән. Шул арҡала уларҙың генофонды бер төрлө генә булып үҫешкән. Был хәл уйҙырма ла, фараз да түгел, ә - факт. Беҙҙең күпләп ҡырылыу һәм яй үрсеү үҙ-ара ҡатнашыуға алып килгән һәм генофондыбыҙ ҙа төрлө булып киткән. Милләттең таҙалығы һәм сәләмәтлеге өсөн был яҡшы, әлбиттә.\nР. Аҫылғужин: Бер төрлөлөк, күп төрлөлөк һәм буталыш, тигәндә, Төньяҡ Кавказ нуғайҙарын тикшереүҙәрҙе миҫал итеп килтерәйек әле. 2013 йылда нуғайҙар йәшәгән территорияларға экспедициялар ойошторолғайны. Һөҙөмтәләр күрһәтеүенсә, нуғайҙарҙа ла башҡорттарҙағы кеүек тенденция. Заманында улар бик ҙур этнос булып, унан аслыҡ, күсенеүҙәр, геноцид бәләләре аша үтеп, аҙ һанда ҡалалар. Бөгөн һандары 100 мең генә, ә генофондары шул ҙур этностағы кеүек үк төрлө-төрлө. Генетик яҡтан беҙгә яҡын халыҡ.\nӘ шулай ҙа, ҡан буйынса беҙгә ҡайһы халыҡ иң яҡыны? Бер гаплотөркөмлө халыҡтар араһында бәйләнеш бармы? Шулай уҡ ҡәрҙәш халыҡтар араһында уртаҡ ырыу атамалары ла етерлек бит...\nЮ. Йосопов: Өҙөп кенә әйтеүе ауыр. Тикшереүҙәр барышында хатта ҡайһы бер ырыуҙарға сыуаштар ҙа яҡын икәнлеге асыҡланды. Ҡыпсаҡтарға, әлбиттә, иң оҡшашы - нуғайҙар. Бөрйәндәргә, мәҫәлән, ҡан буйынса лезгиндар бик яҡын булып килеп сыҡты.\nR1a, R1b гаплотөркөмдәре бөтә Евразияла ла бар. Әммә бер гаплотөркөмлө халыҡтар араһында ҡан бәйләнеше бар икән, тип уйларға ла ярамай. R1a менән R1b-ның, мәҫәлән, көнбайыш, көнсығыш, Алтай, Урал тармаҡтары, Уралдың да Урал алды, Урал аръяғы тармаҡтары бар. Йәғни, субтиптар. Ә R1b дөйөм алғанда бер ҡан. Тик был башҡорттарҙа ғына тигән һүҙ түгел. Беҙ материалдарҙы алып, гаплотөркөмөн белеп, махсус биологик анализдар эшләйбеҙ һәм сағыштырабыҙ. Мәҫәлән, бөрйәндәрҙән шундай уҡ R1b булған ҡанды һәм икенсе халыҡтан шундайҙы уҡ алып ҡарайбыҙ һәм уларҙың икеһе ике төрлө икәнен күрәбеҙ.\nШулай уҡ Кавказ халҡындағы R1b гаплотөркөмө бөрйәндәр менән яҡынлашҡан. Тимәк, заманында бөрйәндәргә Кавказ йоғонтоһо ҙур булған. Бына ғәйнәләр ҙә шулай уҡ R1b, тик улар бөрйәндәр менән бөтөнләй тоташмаған. Ғәйнә R1b-һында Европа үҙенсәлектәре бар, йәғни уларға Европанан килгән ниндәйҙер миграция ҡушылған.\nР. Аҫылғужин: Шундай осраҡтар ҙа күп: мәҫәлән, Уралға Себерҙән яңы ерҙәр үҙләштереү, баҫып алыу маҡсаты менән бер дружина килгән. Улар алыҫ араға, әлбиттә, ҡатын-ҡыҙын эйәртеп йөрөтмәй. Ир-егеттәрҙән генә торған бындай көскә, ғәҙәттә, урындағы халыҡ ҡаршы тора алмай. Билдәле булыуынса, баҫҡынсылар ҡәүемдәрҙе баҫып алып, ир-егетен үлтерә лә, ҡатындарына өйләнә. Яңы генофонд шулай формалаша. Мәҫәлән, бына гәрәй ырыуы ҡайҙандыр Монголиянан килгән. Улар баҫып алынған территорияһындағы халыҡҡа ырыуҙарының исемен биргән, әммә гендары урындағы халыҡтыҡы булып ҡалған. Йәғни, идара итеүсе клан ситтән килеп, бында иреп юғала, бары тик атамалары ғына ҡала. Шундай осраҡтар ҙа күп.\nЮ. Йосопов: Шуны ла асыҡлайыҡ, ҡәрҙәш халыҡтар араһындағы, мәҫәлән, ҡаҙаҡтарҙа, нуғайҙарҙа булған уртаҡ ырыу атамалары араһында уртаҡ ҡан юҡ, булғанда ла бик һирәк. Заманында Алтын Урҙаның структур өлөшө булараҡ, улар шулай бер төрлө аталырға мәжбүр булған. Төрлө халыҡ, төрлө ҡан булыуҙа түгел бында сәбәп. Сәбәп хакимлыҡтың структураһын булдырыуҙа. Унан, был хакимлыҡ тарҡалғас, шул атамалар халыҡтар араһында сәселеп киткән. Удмурттар, мәҫәлән, Урҙаға артыҡ яҡын булмағас, уларҙа ом, юм, юма кеүек бик боронғо тамырлы ырыуҙар (варшудтар) атамаһы ғына йәшәп ҡалған. Ә инде хәрби булмаған халыҡтарға ырыуҙар бөтөнләй кәрәк булмаған. Ырыу - ул халыҡтың яугирлығын да аңлатҡан билдә.\nҠайһы бер ғалимдар бөрйәндәрҙе ҡурдтар менән бәйләгәйне, һеҙ уларҙы Кавказға теркәйһегеҙ. Дөрөҫлөк ҡайһы яҡта?\nР. Аҫылғужин: Беҙҙең тикшереүҙәр бөрйәндәрҙең ҡурдтарға ниндәйҙер бәйләнеше булыуын кире ҡаға. Үрҙә әйткәнебеҙсә, элекке тикшеренеүҙәр гел бер яҡлы ғына булып, тулы мәғлүмәт бирә алманы. Күптәр "башҡорт - ҡурд" тигән һүҙ оҡшашлығына таянып ҡына эш итте. Был бәйләнеш тик фонетик яҡтан ғына килтереп сығарылған. Тик фәндә халыҡтарҙың оҡшашлығын йәки берлеген бер өлкә генә билдәләмәй. Бында археология, лингвистика, генетика, тарихи сығанаҡтар өйрәнелергә тейеш. Тап ошо нигеҙҙәге тикшереүҙәр бөрйәндәрҙең Кавказдан килгән халыҡ икәнен күрһәтте.\nШулай итеп, беҙҙең ҡайһы ырыу Уралдың иң боронғо халҡы булып сыға инде?\nЮ. Йосопов: Уралдың иң боронғо халҡы юрматылар булған. Әлеге ырыу шул халыҡтың бәләкәсәйгән өлөшө генә. Түңгәүерҙәр ҙә боронғо халыҡ, әммә уларҙың ҡаны төрлөсә, тимәк, төрлө ерҙән килгәндәр берләшмәһе булып сыға. Бөрйәндәрҙең гаплотөркөмө лә бик боронғо, улар тарихи яҡтан да уникаль ырыу. Әммә анализдар буйынса юрматылар иң ерлекле халыҡ булып табылды. Улар геновид айырмалыҡтарын һаҡлап ҡалған. Мин, бөрйән башҡорто булараҡ, юрматыларға аҡ көнләшеү менән ҡарайым.\nГенетик тикшеренеүҙәр, ырыуҙар бүленешен өйрәнеү, ғөмүмән, һеҙҙең хеҙмәт һөҙөмтәләре ҡайһы бер кешеләрҙең яҙмышына ла йоғонто яһаны, шулай бит? Мәҫәлән, ғүмер буйы икенсе милләт булып йәшәгәндәр ошо тикшереүҙәрҙән һуң үҙенең башҡорт булыуын белде. Ошондай хәлгә дусар булғандар нисек ҡабул итә яңылыҡты?\nР. Аҫылғужин: Мин Миәкә районында тыуып үҫтем. Үҙем йөрөп уҡыған күрше татар ауылы халҡының ысынында башҡорттар икәнен бәләкәйҙән белә инем. Рәсми рәүештә улар үҙҙәрен татар милләтенән тип таныһа ла, ҡартатайым иһә, улар ҙа башҡорттар, тип әйтә торғайны. Елдәр, Шатмантамаҡ, Кәркәле ауылдары ла шулай уҡ беҙҙең ырыуҙаштар, ти ине ҡартатайым. Тикшерә башлағас, улар ысынлап та башҡорттар, тик икенсе аранан булып сыҡты. Һарылы мең ырыуынан икән улар, ваҡытында беҙҙең ерҙәргә припущенник булып индерелгәндәр. Хатта ҡайҙан килеүҙәрен дә билдәләнек. Миңзәлә өйәҙенән булып, тел айырмалыҡтарына ҡарап, уларҙы "татарҙар" тигән дә ҡуйғандар. Архив материалдары буйынса тикшерә башлаһаҡ, метрикалары, ревизские сказки мәғлүмәттәре, шәжәрәләре буйынса - башҡорттар. Миңзәлә йылғаһы буйынан, әлеге Татарстандың Сәрмән районынан килеп сыҡҡандар. Унда әле лә 15-20-ләп меңле ауылы бар. Булдыҡ уларҙа ла, ҡарттары менән һөйләштек. Һарайҙы ырыуы Имән ауылынан шундай бай шәжәрә алдыҡ. Шәжәрәләрендә лә аҡҡа ҡара менән "башҡорттар", "башҡорт иленән" тигән һүҙҙәр яҙылған. Был ғына түгел, 2012 йылда генетик тикшереүҙәр башланғас, исемлеккә мотлаҡ рәүештә уларҙы ла индерҙек һәм тикшереүҙәр һөҙөмтәһе уларҙың меңле башҡорттары икәнен иҫбатланы. Шулай итеп, Башҡортостандағы ла, ситтәге лә меңлеләр - улар бер ырыу халҡы. Ю. Йосопов: Дөрөҫ аңларға кәрәк, беҙ ниндәйҙер икенсе милләтте кәмһетеү йәки уларҙың хоҡуҡтарына ҡул һуҙыу ниәтендә эш итмәйбеҙ. Беҙ бары тарихи дөрөҫлөктө тергеҙәбеҙ. Мәҫәлән, ҡасандыр айырым милләт булып торған мишәрҙәр ваҡыт үтеү менән буталып, ҡатнашып бөткән. Бөгөнгө Татарстан татарҙарын алһаҡ, уларҙың 60-80 проценты элекке мишәрҙәр. Генетик яҡтан Башҡортостандың мишәрҙәрен дә тикшерҙек. Әле был мәғлүмәттәр әҙерләнеү өҫтөндә. Мәскәү лабораторияларындағы эштәр тамамланһа, беҙ был хаҡта хәбәр итербеҙ.\nР. Аҫылғужин: Пермь өлкәһендә лә бик яҡшы ҡабул иттеләр беҙҙе. Белеүегеҙсә, унда мәҙәни баҫым бик көслө була. Мәктәптәрҙә татар телендә уҡытылыу, милләтте татар итеп яҙҙырыу һ.б. этнографик үҙгәрештәр автоматик рәүештә индерелә. 1989 йылда Советтар Союзындағы иң һуңғы халыҡ иҫәбен алыу булды. Башҡортостанда башҡорттарҙың һаны кәмене, ә Илеш менән Барҙы районында үҫте. Беҙҙең китаптарҙы ла шул райондарҙағы татар тип иҫәпләнгән халыҡ кире ҡаҡманы.\nАллаға шөкөр, нисек кенә булғанда ла, алдыбыҙға алғандарҙы тормошҡа ашырып киләбеҙ. Мөслим районында, мәҫәлән, күптәр сығып, башҡорт булыуыбыҙҙы таныйбыҙ, әммә Татарстанда йәшәп, татарса һөйләшеп өйрәнгәнбеҙ, ҡалайтаһың инде, тинеләр. Һәм уларға баҫым яһалырға ла тейеш түгел. Был мәҙәниәтһеҙлек буласаҡ. Беҙ, ғалимдар, халыҡҡа дөрөҫлөктө генә аса алабыҙ, ә уны ҡабул итеү-итмәү - уларҙың үҙ эше.\nШулай ҙа ҡапыл икенсе милләт икәнлегеңде аңлау еңел түгелдер ул, шулай бит? Нисек уйлайһығыҙ, ошо асыш менән үҙаңды үҙгәртеп буламы?\nР. Аҫылғужин: Әлбиттә, был аңлау, хатта яңылыҡты ҡабул итеү ҙә ҡапыл ғына килә алмай. Күп осраҡта халыҡ шаңҡып ҡала. Уларға дөрөҫлөктө ҡабул итеү өсөн бер китап ҡына аҙ, был дөрөҫлөккә нигеҙләнгән тотош программа эшләргә кәрәк. Дөрөҫөрәге, көньяҡ-көнсығыш райондарында йәшәгән башҡорттарҙың көнбайыш башҡорттарына ҡарата ҡалыплашҡан мөнәсәбәтен үҙгәртергә кәрәк. Улар үҙ башҡорттарын, телдәренә генә ҡарап, татар тип мөһөрләне. Беҙ бына көнбайыш халҡы араһында эшләйбеҙ, осрашыуҙар үткәрәбеҙ, улар тарафынан бер ҡаршылыҡ та юҡ. Ризаһыҙлыҡты беҙҙең "аҫаба" исеме алып өйрәнгән башҡорттарҙан ғына ишетергә мөмкин. Көнбайыш башҡорто булараҡ, күп ерҙә минең үҙемде лә "татар" тип ситләттеләр. Ошондай аңһыҙ һәм сәләмәт булмаған мөнәсәбәт, үкенескә ҡаршы, хатта интеллигенцияны ла ағыулап өлгөргән. Был бик нескә тойғо. Ғәҙәттә, бындай ғәйепләүҙәр эмоцияларға ғына ҡоролған була. Тарихты белгән, милли мәҙәниәтте өйрәнгән кеше ундай һығымталар яһарға ашыҡмай. Ғәҙәттә, башҡаларҙы кәмһетеү - ул үҙенән кәмһенгәндәр комплексы. Башҡорт халҡы үҙен кәмһетелгән итеп тоймаһын, киреһенсә, ошо ерҙәрҙең хужаһы итеп, тимәк, үҙе өсөн генә түгел, башҡа милләтәр өсөн дә яуаплы итеп тойһон. Беҙ үҙ дәүләтебеҙҙе үҙ көсөбөҙ менән барлыҡҡа килтергән титуллы халыҡ. Үҙебеҙҙең кемлегебеҙҙе беләйек. Ю. Йосопов: Совет заманында беҙҙең ғалимдар көнбайыш башҡорттары менән эшләргә тартынды. Бөгөн иһә уларға йөҙ менән боролорға кәрәк. Шул уҡ ваҡытта талаптарын да хөрмәт итеү зарур. Мәҫәлән, тел яғынан. Улар "з", "с" өндәре менән һөйләргә өйрәнгәндәр икән, ниңә уларҙың тыуғандан алып һөйләшкән телдәрен йолҡоп алып, әҙәби тел юҫығына ултыртырға? Әҙәби телде генә уртаға ҡуйырға ярамай. Был хәл көнбайыш башҡорттары араһында ҡаршылыҡ тыуҙырҙы ла инде. Был юҫыҡта комплекслы эшләргә кәрәк. Беҙ, ғалимдар, шул эшкә нигеҙ генә һалабыҙ. Артабан мәғариф, мәҙәниәт, сәйәсәт һ.б. өлкәләр бергәләп эшләргә тейеш. Минеңсә, был өлкәлә лә беҙҙең Мәғариф министрлығының грамоталы ҡарашы етмәй. Шулай уҡ Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың да иғтибары аҙ был тәңгәлгә. Көнбайыш диалектының проблемаһы күптән хәл итеүҙе көтә. Көнбайыш райондарындағы башҡорт балаларының өҫтәлендә инде күптән "Татар теле" дәреслеге түгел, ә көнбайыш диалектындағы "Башҡорт теле" ятырға тейеш. Мин дә Рәфилдең фекерен йөп-ләйем: Илеш, Йәрмәкәй, Миәкә кеүек тел айырмаһы булған башҡорттарҙы "башҡорт түгел" тиеүселәр йәки "икенсе сорт" башҡорттары тип кәмһетеүселәр үҙҙәре милләткә хыянат итеүселәр ул.\nНи өсөн генетик тикшеренеүҙәр тик ир-егеттәр аша ғына ҡарала? Шуны гәзит уҡыусыларға ябай тел менән генә аңлатығыҙ әле?\nЮ. Йосопов: Генетик тикшеренеүҙәрҙең дүрт тикшереү объекты бар. Беренсеһе, игрек хромосома - ирҙәр гены, икенсеһе, митохондриаль ДНК - ҡатын-ҡыҙҙар гены, аутосома - енесле булмаған гендар, йәғни күҙ, ҡаш, сәс кеүек тышҡы ҡиәфәткә йоғонто яһаусылар. Экзома - ошо быуында эшләүсе, әле эшләп ятыусы гендар. Игрек гендарҙың өҫтөнлөгө шунда, ул бөтә мутацияларҙы ла һаҡлай ала. Уның хәтере юйылмай. Гендағы бөтә үҙгәрештәрҙе лә яҙып ҡуйыу һәм күрһәтеү һәләтенә эйә. Мәҫәлән, ирҙәр гены бөтөн бар булыу дәүерендәге генетик тарихты һаҡлап килһә, ҡатын-ҡыҙ гены бер дәүерҙән бер мәғлүмәтте, икенсе дәүерҙән- икенсе мәғлүмәтте, тағы ла ниндәйҙер бер быуындың мәғлүмәттәрен һаҡларға мөмкин. Йәғни, унда тәртип тә, эҙмә-эҙлелек тә юҡ. Бына, ябай итеп әйткәндә, фотоаппараттың, телефондарҙың ҡайһыларының мөмкинлектәре юғары, ҡайһыларыныҡы сикле. Бында ла шуның кеүегерәк. Игрек хромосоманың мөмкинлектәре юғары, ә митохондриалдыҡы түбән.\nБиология фәне буйынса игрек хромосоманың мөмкинлектәре ҡатын-ҡыҙҙыҡына ҡарағанда юғарыраҡ булыуы һәм шәжәрәнең ир енесе аша төҙөлөүе осраҡлы күренеш түгел. Был Аллаһы Тәғәләнең бер ҡөҙрәте, тип кенә әйтә алам. Әммә тарихта ир-егеттең өҫтөн булыуы социаль яҡтан да билдәләнгән. Сөнки ул - яугир, ул көслө, бөтөн донъяуи һәм сәйәси хәлдәрҙе ул хәл иткән.\nБашҡорт ырыуҙары ниндәйҙер ҡатлам формаһында йәшәгән, тигән мәғлүмәт тә булғайны. Мәҫәлән, юрматылар - элита, бөрйәндәр менән ҡыпсаҡтар ғәскәр ролен башҡарыусылар, һәм башҡалар. Ошо фекерҙе дөрөҫләйһегеҙме?\nЮ. Йосопов: Юҡ, дөрөҫләмәйем. Ҡатламлы система башҡорттарға хас түгел. Был ҡаҙаҡтарҙың системаһы. Шәжәрәләре лә шундай иерархия нигеҙендә төҙөлгән, ә ҡан туғанлығына ҡарап түгел. Төркмәндәрҙә лә шулай. Башҡорттарҙа иһә ырыуҙар тиң хоҡуҡлы булған. Һәм һәр ырыуҙың үҙенең айырым шәжәрәһе төҙөлгән. Ҡаҙаҡтарҙа, мәҫәлән, иерархия хан тирәләй теҙелгән. Ә башҡорттарҙың хандары һәр ваҡыт ситтә, географик рәүештә алыҫта урынлашҡан булған. Беҙҙең милләт борондан ҙур империяларҙың структур өлөшө булған. Ҡаҙаҡтар Алтын Урҙа империяһы тарҡалған мәлдә барлыҡҡа килеп, ҡаҙаҡ ханлыҡтары төҙөп йәшәһә, башҡорттар элек-электән автономиялы, ҙур империялы дәүләт булдырып йәшәгән. Уларҙың хандары ла был структуранан ситтәрәк торған. Был социаль ойошма иерархия халәтенән күпкә ҡатмарлыраҡ. Бына шуның өсөн дә заманында Рәсәй дәүләтенә ҡушылыу ҙа, һуңынан автономиялы республика төҙөү ҙә беҙҙекеләр өсөн артыҡ ауырлыҡ тыуҙырмай. Улар был алымды күптән белә. Ҡан хәтере, тип әйтер инем мин был ырыу үҙаңын. Тәүбашлап автономиялы булыу идеяһын башҡорттар барлыҡҡа килтергән, унан уны башҡалар ҙа үҙләштергән...\nБаш мөхәрриребеҙ Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы "Башҡорттар - Аллаһтың һөйгән халҡы" тип ҡабатларға ярата. Ошо фекерҙе һеҙ ҙә дөрөҫләйһегеҙме?\nР. Аҫылғужин: Был ябай фекер генә түгел, был - факт. Беренсенән, башҡорттарҙың генетик төрлөлөгөн алайыҡ. Бындай төрлөлөк бер ҡәрҙәш халыҡта ла юҡ. Был төрлөлөк ҡандың, гендарҙың таҙалығын күрһәтә. Икенсенән, ике йөҙ йыллыҡ ихтилалдар улар берәүҙә лә булмаған рух күрһәткесе. Күп халыҡтар, мәҫәлән, ниндәй күп һәм көслө булған ҡаҙаҡтар, бер нисә ихтилалды ла күтәрә алмай. Мәҫәлән, Бохар ханлығы, ҡайһындай дәүләт ойошмаһы булыуына ҡарамаҫтан, рус армияһының ҙур булмаған көсө менән генә лә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә яулап алына. Ниндәй абруйлы Нуғай дәүләте тарҡатыла. Тау халҡын көслө, рухлы халыҡ, тиҙәр. Ә ниндәй тау халҡы беҙҙең милләт үткәргән ихтилалдар марафонын, ике йөҙ йыллыҡ баш күтәреү һәм ҡырылыуҙарҙы кисергән? Башҡорт милләте - ул донъя халыҡтары араһындағы феномен. Тик беҙҙең халыҡтың менталитеты шундай, улар үҙҙәренең был феноменлығын һыҙыҡ өҫтөнә алып күрһәтә белмәй. Бәлки, улар уға мохтаж да түгелдер. Бына беҙ күптән түгел нуғайҙарҙа булдыҡ. Улар ҙа хәҙер аҙ ҡалғандар, йәмғеһе йөҙ меңләп барҙыр. Бына шул халыҡ үҙен бөйөк төрки халҡының бер өлөшө итеп күрһәтеүгә шундай ынтыла, шул ынтылыштары сәсрәп тора хатта. Ә беҙҙең автономиялы булыуыбыҙ, образлы әйткәндә, аңыбыҙға ла һеңгән. Беҙ шул сиктән сыҡмайбыҙ, артығына ынтылмайбыҙ, аръяғы менән ҡыҙыҡһынмайбыҙ. Бөгөн беҙ рухи яҡтан бер аҙ кризис кисерәбеҙ. Үҙебеҙҙең кем икәнлегебеҙҙе бер аҙ онотоп киткәнбеҙ. Хәҙер бына беҙгә күтәрелеү өсөн ошо ырыуҙарҙы, ҡанды өйрәнеү нигеҙ булырға тейеш. Тағы ла бер күтәрелеү юлы - ул дин.\nЮ. Йосопов: Эйе, башҡорттар булмаһа, был төбәктә Ислам булмаҫ та ине. Беҙҙең ата-бабаларыбыҙ Исламды ана шул һаҡланып ҡалыу юлы итеп һайлаған һәм яңылышмаған да. Милләттең интеллектуаль аңдарының (аҡһаҡалдар, тархандар, хәрби етәкселек һ.б.) һынылышлы осорҙарҙа артабан тереклек итеү, үҫешеп йәшәй алыу мөмкинлектәрен дөрөҫ тоҫмаллай алыуы арҡаһында беҙ бөгөнгәсә килеп еткәнбеҙ. Исламды ҡабул итмәгән халыҡтар, тарҡатылып, туҙҙырылған йәки ситкә күсеп китергә мәжбүр булған. Быларға бортастар, сувар кеүек халыҡтарҙы индереп була. Хатта болғарҙар ҙа Исламдың ниндәйҙер этаптарын үтә алмаған.\nБөгөн урындағы дингә сит ил үҙәктәренең йоғонтоһо ҙур. Башҡорттар ҡасандыр динде халыҡ булып йәшәү, үҫешеү юлы итеп һайлаған һәм яңылышмаған. Бөгөн дә ошо уҡ һынау тора халҡыбыҙ алдында.\nБашҡорт ырыуҙарын өйрәнеүсе томлыҡтарҙың киләсәге ҙур, аңлауымса. Улар әле лә ижад ителеү, баҫылыу, таратылыу өҫтөндә. Әммә беҙ әңгәмәләшкән ғалимдар әйтеүенсә, башҡорт йәмғиәте эшмәкәрлегенән башҡа был китаптар көсөнә инә алмай. Был хеҙмәттәр нигеҙендә берҙәм эштәр алып барылырға тейеш. "Уҡтар яһалған да ян юҡ", тип бик образлы итеп йомғаҡланы егеттәр үҙ фекерен...\nЯҙылған: 23.10.17 | Ҡаралған: 730


5 Декабрь 2018, 16:34\nВенера Сөнәғәт ҡыҙы менән мин һикһәненсе йылдарҙан таныш. Педагогик хеҙмәт юлым уның менән туған тел һәм музыка дәрестәре өсөн тәғәйенләнгән бер кабинетта татыу эшләүҙән башланды. Иңгә-иң терәп мәктәптә төрлө саралар уҙғарҙыҡ, ауылдарҙа концерттар менән сығыш яһаныҡ. Мин шиғырҙар уҡыйым, ә ул моңло тауышы менән яҡташтарын нурға сорнай ине. Мәктәптә эшләгән осорҙа йырсылар ансамбле ойошторҙо. Уҡытыусының бер ҡулы – балаларҙа, икенсеһе һәр ваҡыт халыҡ ижадында булды. Бына шундай бәйләнеш уның ижад теҙгенен бушатмай, киреһенсә, яңы үрҙәргә күтәрә.\nХоҙай тарафынан бирелгән һәләтен ергә күмеп ҡуйманы ул: эстрада йырҙарынан башланған репертуары халыҡ ижады өлгөләре менән байыны, башҡарыу оҫталығы даими камиллашты, ижад офоҡтары киңәйә барҙы. Бөгөн етмеш йәшен билдәләгән уҡытыусы, йырсы, башҡорт халыҡ ижадын үҫтереүсе тип белгән яҡташтарын силәбеләр яратып «Арғаяш һандуғасы» тип йөрөтә.\nВенера Шәймөхәмәтова Арғаяш районының Ҡуйһары ауылында тыуған. Силәбе педагогия училищеһын тамамлағас, тыуған ауылында башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай. Йөрәгендә йөрөткән йыр-моңға сикһеҙ һөйөү уны музыкаға ҡайтара. «Атайым – ҡурайсы, әсәйем халыҡ йырҙарын яратып башҡарҙы», – тип оло ихтирам менән телгә ала.\nҠурай тартһаң, көй була, тигәндәй, моңо менән халыҡ күңелен арбай торғас, ул байтаҡ йырҙар туплай. 2009 йылда Өфөлә «Йырҙарым бар йырларға» тигән тәүге музыкаль альбомы сыҡһа, 2012 йылда «Мөнәжәттәр» тип исемләнгән икенсе дискыһы менән яҡташтарын һөйөндөрә. Уның был музыкаль йыйынтыҡтары –уҡытыусы өсөн тыуған яҡты өйрәтеүҙә әһәмиәтле сығанаҡ.\nВенера Шәймөхәмәтованың эстрада һәм башҡорт халыҡ йырҙары, бәйеттәр һәм таҡмаҡтар, туй йолаһына ҡараған сеңләүҙәр һәм дини йөкмәткеле мөнәжәттәрҙән торған репертуары бай. «Ғүмер уҙа», «Һыу буйлап», «Һандуғас», «Оҙата барма», «Томан» кеүек халыҡ йырҙары, ауылдаштары тарафынан сығарылған «Әсә бәйете» ише халыҡ ижады гәүһәрҙәре тәүге музыкаль дискыһына тупланған.\nУның сауаплы эше йәнә шунда: яҡташтарынан байтаҡ мөнәжәттәр яҙып алған. Арғаяш башҡорттары халыҡ рухын өмөт-ышаныс менән һуғарыусы дини жанрҙы айырыуса ҡәҙерләп һаҡлай. Венера Сөнәғәт ҡыҙы шуларҙы сәсәниә булып ихлас башҡара. «Нәғимә Вәкилова, Бәһнән Яҡупова һәм башҡа инәйҙәрҙән мөнәжәттәр яҙып алдым. Аят уҡыған ваҡытта шуларҙы башҡарһам, ауылдаштарҙың күңелдәре йомшарып, күҙҙәренә йәштәр килә...» – тип һөйләй мөнәжәттәрҙең сихри көсө хаҡында.\nБыйыл, апрель айында Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге әҙәби берекмәнең 55 йыллығын билдәләгән көндәрҙә, Өфөнән бер төркөм яҙыусылар килде. Силәбе ҡалаһының Төҙөүселәр мәҙәниәт һарайында күркәм байрам сараһы булып уҙҙы. Сәфәрҙән ҡайтҡас, шағирә Лариса Абдуллина: «Венера Шәймөхәмәтова сығышы менән Өфөләге академик йырҙарҙан арындырып, халҡыбыҙ моңдарына сорнаны. Бына, исмаһам, кеше йырлай: интектермәй ул йырҙы, эсенән моң ағыла ла ағыла», – тип, һоҡланып, бик хаҡлы яҙып сыҡҡайны.\nВенера Шәймөхәмәтова – «Ирәндек моңдары», «Оҙон көй» халыҡ йырҙарын башҡарыусылар бәйгеләре лауреаты. Бөтә Рәсәй үҙешмәкәр сәнғәт смотрында Силәбе өлкәһе Мәҙәниәт министрлығының миҙалы менән бүләкләнгән. Уның лайыҡлы исеме «Арғаяш башҡорттарының рухи донъяһы» тигән энциклопедик йүнәлешле китапҡа ингән.


Әгәр һеҙ ҙур ҡалала метро ярата, айырыуса халыҡ-ара йүнәлештәрҙә, һеҙ буласак яратырға Башня Гонконг слот уйын, бейек башня өслө бөтә Ҡытай нигеҙләнгән.. Был - 5 вьюрок мобиль слот матур ҡала күренешен фон башняһының иң бейек түбән уйын ҡушыла.. Ночник бөтә ғәжәйеп күк төҫтә булһа, уны тулыландырыу темаларына. Йәнле тауыш һәм хәрәкәт ветерандар хәрәкәтен, хис сирена тауышы менән полиция йыш мәжбүр итһә, һеҙ был башняның түбәһе тора. Ставка менән уйындар уйнаны. £0,20 максимум һәм арҡа булһа, ул тиклем барып £100.\nБашня эшләй тураһында Гонконг:\nБыл эшләнмәне мобиль слот уйын уйын мышы, казино инновацион индустрияһында лидер булып, улар бер нисә ижади уйындарын әҙерләү өсөн онлайн-файҙаланыусы. Бөтә донъяла популяр бер нисә сайтта һәм уларҙа уйнау буйынса бөтә мобиль ҡушымта һәм уйын казино.\nУйын символдарын мобиль слот үҙ эсенә алтын 7, зәңгәр алмазов, бонсай ағасы һәм сәскә лотостың, ул формалаштырыу топ-символдар мәғәнәһен база слот. Һаны 7 - тың алтын менән. 1500 юлы менән ставкаһында 5 выигрыш ултыртыу һыҙатын символы булып. Ҡытайҙа биш конкурсант осраҡлы символы булған, уның хаҡы түбән. Уйын логотибы менән күк бергә & ҡыҙыл Инь-Янь уйындары символы булып бонусный.\nСер Символы: Өс уйын логотибы ҡасан барлыҡҡа ҡаплау өсөн катушкалы наборный белем символы., ул вращается күрһәтер өсөн, тағы бер символы. Күк ала уны табыу, шулай уҡ Инь-Ян һәм, был ҡасан булһа, бонусный кимәлендә һеҙҙең менән бергә уйнау мөмкинлеге алалар. 2 тормош өсөн өҫтәмә мөмкинлектәр логаритм.\nУйындарға Инеү Өсөн Бонус.: Ҡыҙыл Инь-Ян күпмегә тарҡау символы булып тора, ә уйындар башланыу приземление, улар күберәк өс йәки бонусный. Дүрт һәм биш өҫтәмә бонустар биреү һеҙҙең менән уйын инеү менән тормош ултырттыҡ ултыртыуын. 2 өҫтәмә тормош өсөн джекпот раундында уйнаясаҡ..\nКүк тәгәрмәс: Был уйын был джекпот мобиль слот уйын, ставка ҙур раскручивать номерҙары менән тәгәрмәс ҡайҙа һеҙ, шуға телгә ул. Бында өс кимәле бар.; беренсе кимәле максималь отош һеҙ тәҡдим итә 2000 кока-кола менән һуңғы тапҡыр 10,000 икенсе һәм өсөнсө тапҡыр ҙур кимәлдә ставкаһы кимәлен еңеү яуланы тәҡдим итәләр шанс 50,000 һеҙҙең ставкалары тапҡыр.\nБыл - мобиль слот выигрыш ставкаһы тәҡдим уйындар күп, һеҙ файҙалана аласыз, шулай уҡ бер нисә бонус. Моғайын һеҙгә ышанабыҙ, аҡса өсөн ҡайһы бер ҙур еңеү яулап, әгәр һеҙ бер нисә спину на уйнай слот.


Кадрҙар дефициты кәмей\n23 Ноябрь 2019, 10:50\nБашҡортостанда медицина тармағындағы кадрҙар дефицитын кәметеү буйынса ыңғай динамика күҙәтелә.\nМиҫал өсөн, ун айҙа республиканың медицина учреждениеларындағы хеҙмәткәрҙәр һаны 370 табипҡа, 234 беренсел медицина ярҙамы күрһәтеүсегә, 22 “ашығыс ярҙам” белгесенә артҡан. Был хаҡта Республика Башлығы Радий Хәбиров үткәргән оператив кәңәшмәлә республиканың һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин белдергән.\nКадрҙар дефицитын бөтөрөү өсөн төрлө программалар тормошҡа ашырыла. Мәҫәлән, “Ауыл табибы” федераль проекты сиктәрендә йыл аҙағына тиклем 99 табип – берәр миллион һум, 10 фельдшер 500-әр мең һум аҡса аласаҡ. “Ауыл фельдшеры” республика программаһы буйынса 72 белгескә 500-әр мең һум аҡса түләү күҙаллана. Унан тыш, быға тиклем “Ауыл табибы” программаһына эләкмәгән 158 табип та берәр миллион һумлыҡ матди ярҙам алған. Ошондай уҡ сумма 135 дефицит белгескә түләнгән.\nРеспубликаның Һаулыҡ һаҡлау министрлығы менән килешеү нигеҙендә маҡсатлы йүнәлтмә менән белем алыусы 1033 студент һәм 442 ординатор биш һәм һигеҙ меңәр һум күләмендә түләүҙәр алған.\n– Хөкүмәт алдына ҡуйылған бурысты үтәне, хәлдән килгәнде һәм килмәгәнде лә эшләне, тип иҫәпләйем. Беҙ табиптарға матди ярҙам күрһәтеүҙең, уларҙы медицина учреждениеларына ылыҡтырыуҙың төрлө юлдарын ҡулландыҡ. Ҡалғанын иһә муниципалитет етәкселәре эшләргә тейеш, – тип һығымта яһаны Радий Хәбиров.


Төбәк парламентарийҙары «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы законға ете төҙәтмә индерҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nТөбәк парламентарийҙары «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы законға ете төҙәтмә индерҙе\n16:04, 10 января 2013 Сәйәсәт\n«Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон ҡабул ителгәндә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай менән индерелгән ете төҙәтмә хупланды. Республика парламентарийҙары «Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон проектына йәмғеһе 17 төҙәтмә индерҙе.\nУрындағы бюджеттарға субвенциялар биреү юлы менән муниципаль мәктәптәрҙә балаларға өҫтәмә белем биреүҙе тәьмин итеүгә хоҡуҡ буйынса төҙәтмә закон менән нығытылды. Бында, биналарҙы төҙөк хәлдә тотоуға сығымдар һәм коммуналь сығымдарҙан тыш, хеҙмәт хаҡын түләү, дәреслектәр һәм пособиелар, белем биреү саралары, уйындар, уйынсыҡтар һатып алыу инә, тип хәбәр иттеләр БР Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәтенән.\nЙәнә бер төҙәтмә муниципаль белем биреү ойошмаһын ҡайтанан ойоштороу йәки ябыу тәртибен анығыраҡ формалаштырыуға бәйле. Һөҙөмтәлә мәғариф учреждениеһын ябыу тураһындағы ҡарар ҡабул ителгәндә халыҡ фекере иҫәпкә алынасаҡ. Федераль парламент был тәҡдимде лә хупланы.\nШулай уҡ БР Дәүләт Йыйылышының инвалид балалар өсөн юғары уҡыу йорттарына уҡырға ингәндә ташламаларҙы һаҡлап ҡалыуға ҡағылышлы һәм башҡа төҙәтмәләре ҡабул ителде.\n«Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында»ғы Федераль закон 2013 йылдың 1 сентябренән үҙ көсөнә инә.\nТеги: бр дәүләт йыйылышы,закон проекттары,төҙәтмәләр


Тәҡдиргә яҙылһа... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Иман » Тәҡдиргә яҙылһа...\n01.02.2019 Тәҡдиргә яҙылһа...\nХөрмәтле Мәүләнә рәхмәтуллаһи ғәләйһи үҙенең «Мәснәүиҙәр»ендә яҙмыш сере һәм уны төшөнөү мөмкин түгеллеге һәм бының асылда бөйөк мәрхәмәт булыуы хаҡында яҙа.\nБер әҙәм Муса бәйғәмбәргә килгән:\n– Эй, Кәлимулла (Алла менән һөйләшкән кеше)! Мине хайуандар телен аңларға өйрәт әле! Уларҙың телен аңлап, үҙемә нәсихәт алырға теләйем!\nМуса ғәләйһис-сәләм былай тигән:\n– Был уйыңдан кире ҡайт, көсөңдән килмәгән нәмәне аңларға тырышма! Әгәр ҡырмыҫҡа бөтә күл һыуын эсеп бөтөрөргә теләһә, ул сәсәп батасаҡ. Һин дә мөмкин булмағанды аңларға ынтылма! Өлөшөңә төшкән һәләттәр менән Илаһи ҡөҙрәтте танып белергә тырыш! Йөрәгең менән Аллаға уҡтал! Уның серҙәре һәм хикмәте йөрәге һәм ниәттәре саф булғандарға асыла!\n– Этемдең, йорт хайуандарының телен булһа ла аңларға өйрәт!\nУны был уйынан дүндерә алмағас, Муса ғәләйһис-сәләм теләген ҡәнәғәтләндерергә булған, әммә киҫәткән:\n– Зирәк бул, мәғлүмәт океанында батып ҡуйма!..\n«Йорт хайуандарының телен аңлай башланыммы икән?» – тип уйлаған бәндә иртән торғас.\nБыл ваҡыт хеҙмәтсе ҡатын иртәнге табындан һуң өҫтәлде йыйыштырып йөрөгән һәм ергә икмәк киҫәген төшөрөп ебәргән. Уны эргәлә йөрөгән әтәс эләктереп тә ҡасҡан, ә эт артынан былай тип ҡысҡырған:\n– Һин ғәҙел түгел! Һин бит иген сүпләй алаһың. Ни эшләп миңә тейешле киҫәкте алдың?\n– Ҡайғырма, иртәгә хужаның аты үләсәк һәм һин туйғансы ит ашаясаҡһың, – тип яуап биргән уға әтәс.\nБилдәһеҙ донъянан килгән хәбәргә ышанып, хужа атын йәһәт кенә һата һалған. Әтәскә эт алдында оят булған. Ул бәхәсләшә башлаған һәм бәхәс өс көнгә һуҙылған. Икенсе көндө шул уҡ әтәстән ишәге үләсәген, өсөнсө көндө хеҙмәтсеһе үләсәген белеп ҡалған хужа. Аҡыллы эш итәм, тип уйлап, уларҙы ла һата һалған. Эт йәнә ҡоро ҡалған. Әтәс уны һәр ваҡыт алдай һымаҡ килеп сыҡҡан. Өс тапҡыр уңайһыҙ хәлгә ҡалған әтәс дүртенсеһендә былай тигән:\n– Һис шикһеҙ, беҙҙең хәйләкәр хужабыҙ йолом биреп ҡотолорға уйланы. Әммә был ғәмәле менән ул үҙенә генә насар эшләне. Иртәгә ул үләсәк! Вариҫтары һыҡтаясаҡ, уфтанасаҡ, үгеҙҙе һуясаҡ, һәммәһе үҙ өлөшөн аласаҡ: һин дә, мин дә!..\nИҫәр әҙәм әтәстең әйткәндәрен ишетә, был хәҡиҡәт уны уғата ҡурҡыуға һала. Ҡото осоп, Муса ғәләйһис-сәләмгә йүгереп килә.\n– Эй, Кәлимулла! Минең ялбарыуымды ҡабул ит, ярҙам ит! – тип инәлә башлай.\nМуса ғәләйһис-сәләм әйтә:\n– Һин хәлеңдән килмәгән нәмәне йөкмәнең. Хәҙер хәҡиҡәттән йырағайҙың. Хайуандарыңды, хеҙмәтсеңде һатып, тәҡдирҙән ҡотолам, тип уйланыңмы ни? Мин һиңә, ҡадар һәм ҡада хаҡында белергә тырышма, тип кәңәш биргәйнемме? Аҡыллы кеше аҙағын тәүҙә уйлай, ә иҫәр эш үткәс уйлай башлай. Хәҙер инде ғәмәл ҡылынған. Сауҙала уңышҡа ирешкәнһең икән, йәнеңде файҙа менән һат һәм үҙеңде ҡотҡар!\nБыл әҙәм, ныҡ үкенеп, Муса бәйғәмбәрҙән күпме генә ярҙам һорамаһын, теге былай тип әйтеү менән сикләнә:\n– Уҡ йәйәнән осҡан! Уны кире бороп булмай. Мин Хаҡ Тәғәләнән һинең иманлы булып китеүеңде генә һорайым!\nМуса ғәләйһис-сәләм Аллаға ялынып доға ҡыла. Кәлимулла доғалары фатихаһы менән әҙәм бик ыҙа күрмәй генә йән бирә.\n– Эй, Муса! Әгәр теләһәң, мин уны ҡабаттан тергеҙәм, – ти.\nӘммә Муса ғәләйһис-сәләм:\n– Эй, Раббым! Һиңә бик күп дан һәм маҡтау! Яҡты һәм юғары донъяларҙа тергеҙ уны! Сөнки унда, мәңгелек донъяла, тәҡдир һәм уның алға килеү серҙәре асыла! – ти.\nХикәйәнән күреүебеҙсә, әҙәм балаһы йыш ҡына үҙенә игелек килтермәҫтәй нәмәләрҙе теләй. Хатта теләгәне уны һәләкәткә илтеүе лә ихтимал. Бындай финалға килеп еткәс, ул мең тапҡыр ялынып һораған нәмәләре өсөн бик үкенә. Шуға күрә фани тормошта күңел тыныслығы табыу һәм мәңгелек донъяла бәхетле булыу өсөн, Алланың Ҡөҙрәтен аңлап, тулыһынса Уның ихтыярына буйһонорға кәрәк. Үҙеңдең көсһөҙлөгөңдө таныу – ҡолоңдоң мәңгелек капиталы.


Сентябрҙә Өфөлә ҡулаҡса менән иҫәпләшеүселәр өсөн трамвайҙа йөрөү хаҡы үҙгәрә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСентябрҙә Өфөлә ҡулаҡса менән иҫәпләшеүселәр өсөн трамвайҙа йөрөү хаҡы үҙгәрә\n13:07, 7 сентября 2015 Иҡтисад\nСентябрҙә Өфөлә ҡулаҡса менән иҫәпләшеүселәр өсөн трамвайҙа йөрөү хаҡы үҙгәрә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 7 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\nСентябрҙә Өфөлә ҡулаҡса менән иҫәпләшеүселәр өсөн трамвайҙа йөрөү хаҡы үҙгәрә. Улар өсөн юл хаҡы троллейбустағы кеүек үк 18 һум буласаҡ. Электрон пластик карта буйынса йөрөү — 15 һум. Пенсионерҙар, федераль һәм төбәк әһәмиәтендәге ташламаға эйә булыусылар өсөн социаль пластик карта буйынса юл хаҡы 10 һум, студенттар өсөн — 10 һум, мәктәп уҡыусылары өсөн алты һум торасаҡ. Багаж хаҡы 10 һум күләмендә билдәләнәсәк.\nӨфөләге Муниципаль электр транспорты идаралығы былтыр индерелгән айлыҡ абонементтар системаһын дауам итәсәк. Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөн Муниципаль электр транспорты идаралығы өс иң популяр һәм социаль әһәмиәтле айлыҡ абонементты билдәләне. Улар киләһе йылда ла Өфө ҡалаһының электр транспортында һаҡланып ҡала.\nАйлыҡ абонементтар буйынса 20 һәм 30 тапҡыр юл йөрөүгә 240 һәм 340 һумлыҡ тариф ҡулланыла. 50 тапҡыр юл йөрөүгә иҫәпләнгән айлыҡ билет федераль һәм төбәк әһәмиәтендәге ташламаға эйә булыусылар, пенсионерҙар өсөн 340 һум торасаҡ. Шулай итеп, ошо абонементтар буйынса бер тапҡыр йөрөү 12 һум, 11,3 һум һәм 6,8 һум тәшкил итәсәк.\nТеги: электр транспорты,муниципаль электр транспорты идаралығы


Һаҡмар: Биттәрендә – данлы тарих эҙе\n– Халҡыбыҙ борондан яңы нәмәгә фатиха биргән, беҙ ҙә ерлегебеҙҙе тасуирлаған китапҡа ошо изге йоланы башҡарырға йыйылдыҡ, – тине сараны асып китапханасы Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы Мөхәмәтҡужина. Салауат Хәбибрахман улы, минең электән тыуған ауылым, уның тарихы, шәхестәре хаҡында китап яҙырға тигән ниәтем булды, тип белдерҙе. Шөкөр, авторҙың был теләге үтәлде. “Һаҡмар” редакция-нәшриәт комплексының типографияһында 300 данала баҫылған “Данлы, ырыҫлы төйәгем” китабы 11 бүлектән тора. Ауылдарҙың тарихы, Октябрҙең 50 йыллығы исемендәге колхоздың арҙаҡлы шәхестәре, ошо яҡтан сыҡҡан күренекле кешеләр, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар, герой-әсәләр, ер-һыу атамалары, хатта был яҡта барлыҡҡа килгән көләмәстәр, ауыҙ-тел ижады – барыһы ла йыйынтыҡҡа ингән. Матур дизайнлы тышлыҡ тураһында ла айырым әйтергә кәрәк. Уны ауыл, тәбиғәт күренештәрен ҡулланып, М.Ш. Базиков эшләгән.\nАртабан ҡунаҡтар сығыш яһаны. Шуныһы үҙенсәлекле, уларҙың барыһы ла тиерлек китап эсендә тасуирланған. Эйе, йыйылыусылар үҙҙәренең фиҙаҡәр хеҙмәте менән дан ҡаҙаныуы ғына етмәгән, әле лә йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша, беҙгә, йәштәргә, өлгө булып тора.\n“С.Мөхәмәтшиндың ижады миңә күптән таныш, үҙ эшемдә лә гәзиттә сыҡҡан мәҡәләләрен күп ҡулландым”, – тине мәғариф ветераны Р.Мостафина. Салауат Хәбибрахман улы ауылдаштар хаҡында китап яҙам тип күптән әйтә ине. Әҙер баҫманы беренсе булып мин уҡып сыҡтым. Ҡулыма алғас та күҙ алдыма хәҙер инде мәрхүм хеҙмәт ҡаһармандары, туғандарым, күрше-күлән килеп баҫты.\nОктябрҙең 50 йыллығы исемендәге колхозды оҙаҡ йылдар етәкләгән хеҙмәт ветераны, Темәс ветерандар советы рәйесе Ф.Исрафилов иһә, китап яҙыу – ауыр эш, быны мин мәғлүмәт туплағанда, баҫтырыуҙа Салауат Хәбибрахман улына ярҙам иткәндә күрҙем, тип белдерҙе.\nЭйе, колхоз тормошо, уның эшсәндәре хаҡында тарих яҙыу – ул батырлыҡҡа тиң. Был үҫеп килгән быуынға мираҫ, баҫмала тасуирланған кешеләрҙең туғандарын хөрмәтләү ул. Фрунзе Һиҙиәт улы үҙ телмәрендә киләсәктә Салауат дуҫым китапты тағы ла тулыландырып, роман итеп тә үҙгәртеп ебәрер, әйҙә, үҙебеҙҙең яҡтың да үҙ “Михаил Шолохов”ы, уның “Тымыҡ Дон”ы ла булһын, тиеүе барыһында ла хуплау тапты.\nӘ ауыл Советында рәйес булып эшләгән мәғариф ветераны Т.М. Абдуллинаның фекеренсә, С.Мөхәмәтшин ижады менән үҙен киң мәғлүмәтле журналист, яҙыусы, этнограф, тарихсы, фольклорсы, публицист һәм ысын әҙәбиәтсе итеп танытты. “Үҙ ерлегеңде өйрәнеүгә яҡшы ҡулланма, мәктәптә балаларға ошо китап буйынса дәрестәр бирергә лә була. Үҙеңдең исемеңде баҫманан табыуы ул үҙе бәхет,” – тине Тәнзилә Миңлебай ҡыҙы.\nАрҙаҡлы шәхес Заһретдин Вәлиевтың ҡыҙы Әлифә Вәлиева атаһы тураһындағы сығышынан һуң, һүҙҙе китап авторы менән оҙаҡ йылдар бергә эшләгән Рәйсә Диярова алды. Ул хис-тойғоларын тыя алмай, күҙ йәштәре менән 90-сы йылдар башында, Советтар Союзы бөткәс, ташландыҡ хәлдәге стендтарҙан колхоз алдынғыларының, һуғыш ветерандарының фотоларын йыйып алып һаҡлап ҡуйыуын һөйләне. Был фотоһүрәттәрҙе ул Салауат Хәбибрахман улына тапшыра һәм улар китапта донъя күрә. Рәйсә Ғәле ҡыҙы шулай уҡ китаптың авторы менән осрашыуҙарҙы мәктәптәрҙә лә үткәреү кәрәклеге тураһында әйтте. Был фекерҙе мәғариф ветераны Әхмәҙулла Хәсәнов та ҡеүәтләне, С.Мөхәмәтшин бындай күләмле китабы өсөн лайыҡлы баһа алырға тейеш, тип белдерҙе.\nТыл ветераны Фәхерниса инәй Муллағәләмова иһә үҙенең бала сағы һуғыш йылдарына тура килеүен һөйләне. Колхоздың элекке парторгы Марат Зәйнулла улы Бикбирҙин да иҫтәлектәре менән бүлеште.\nКисә аҙағында Салауат Хәбибрахман улы ҡунаҡтарға рәхмәт белдерҙе. “Китап 1999 йылда, хужалыҡтың 90 йыллығына яҙылырға тейеш ине. Ләкин был ниәт ул саҡта тормошҡа ашманы. Мәғлүмәтте электән туплап барҙым, матбуғатта мәҡәләләр ҙә баҫылып торҙо. Китапты яҙыу өс ай самаһы барҙы. Ярайһы ғына мәшәҡәтле эш булды ул. Шулай ҙа дуҫтарға, бағыусыларға ҙур рәхмәтемде белдерәм. Уларһыҙ был изге ниәт барып та сыҡмаҫ ине”, – тип белдерҙе ир уҙаманы. С.Мөхәмәтшин унан һуң Мөхәмәт Базиковҡа һәм Марат Бикбирҙинға үҙенең ҡултамғаһы менән китаптарын бүләк итте.\nКисәне йыр-моң менән мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе Бикйән Шәйәхмәтов биҙәне, Тәнзилә Абдуллинаның йыр башҡарыуын, Фрунзе Исрафиловтың ҡурайҙа уйнауын, Марат Бикбирҙин һәм Әхмәҙулла Хәсәновтың бейеүҙәрен тамашасылар йылы ҡабул итте.\nЙомғаҡлап шуны әйтке килә: был көндө Ҡолсора ауылы китапханаһында бик матур теләктәр яңғыраны. Районыбыҙҙағы ҙур тарихлы, заманында данлыҡлы ауыл хужалығы предприятиелары, уларҙың эшселәре, ауылдарҙың тарихын яҙыусылар һирәк. Уларға С.Мөхәмәтшин өлгө булып тора.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 11:26


Мортаза Рәхимов генерал Лобов менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМортаза Рәхимов генерал Лобов менән осрашты\n15:04, 23 октября 2009 Сәйәсәт\n23 октябрҙә Республика Йортонда Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов армия генералы, билдәле хәрби начальник Владимир Лобов менән осрашты.\nОсрашыуҙа республиканың ижтимағи-сәйәси, иҡтисади һәм социаль үҫеш мәсьәләләре ҡаралды. Мортаза Рәхимов Владимир Лобовҡа Башҡортостанда йәштәрҙе армияла хеҙмәт итеүгә әҙерләү буйынса үткәрелгән эштәр тураһында һөйләне. Шулай уҡ Рәсәй Ҡораллы Көстәрен реформалаштырыу, ҡайтанан техник ҡоралландырыу һәм кадрҙар менән тәьмин итеү мәсьәләләре лә ҡуҙғатылды.\nВладимир Лобов республикалағы социаль үҙгәртеп ҡороуҙарҙы ыңғай баһаланы.\n— Башҡортостанға килгән һайын мин республиканың яҡшы яҡҡа үҙгәрә барыуын күрәм. Райондарҙа социаль инфраструктураны үҫтереү буйынса ҙур эш башҡарыла. Яңы күперҙәр, юлдар, мәктәптәр, һаулыҡ һаҡлау учреждениелары төҙөлә. Быларҙың барыһы ла халыҡ өсөн эшләнеүе шатландыра, — тине Владимимр Лобов.\nВладимир Николаевич Лобов 1935 йылда Башҡортостан Республикаһының Борай ауылында тыуған. Хәрби юлды һайлап, ул ябай һалдаттан СССР Ҡораллы Көстәре Генераль штабы начальнигына тиклем үрләй. В.Н. Лобов — тарих фәндәре кандидаты, хәрби фәндәр докторы, профессор, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, бик күп ғилми хеҙмәттәр авторы.


Раевка шәкәр заводы етештереү ҡеүәттәрен ике тапҡырға арттырған\nКүрһәткестәрҙең артыуы шәкәр сөгөлдөрөнән яҡшы уңыш алыуға һәм заводты модернизациялауға бәйле. Быйыл ғына предприятиеға 130 миллион һумдан ашыу инвестициялар йәлеп ителеп ҡорамалдар яңыртылған. 1984 йылда төҙөлгән шәкәр заводының бөгөнгө хәле менән республика башлығы ла танышты. Предприятие һис шикһеҙ яңырыуҙы талап итә. Иҫкергән ҡорамалдар хәҙерге заман талаптарын ҡәнәғәтләндерә алмай. Шулай ҙа етештереү цехтары яйлап яңыртыла. Һөҙөмтәлә былтыр ноябргә тиклем 26 мең тонна шәкәр ҡомо етештерелһә, быйыл әле үк 31 мең тоннанан ашып киткән.\nШәкәр ҡомо етештереү заводы хеҙмәткәрҙәренең тормошо ысынлап та татлы булмаҡсы. Шәрбәт продукция быйыл байтаҡҡа күберәк етештерелә. Был иһә һуңғы аралағы модернизациялауға бәйле.\nШаҡтай иҫкергән ҡорамалдарҙы яңыртыуға предприятие быйыл ғына 132 миллион һум инвестициялар йәлеп иткән. Һөҙөмтәлә быйыл Раевка шәкәр заводы ике тапҡырға күберәк продукция етештерергә иҫәп тота. Сеймал да быйыл күпкә яҡшы булды, ти предприятие етәкселеге. Былтырғы 386 мең тонна урынына 450 мең тонна татлы тамыраҙыҡ йыйып алынған.\nШәкәр сөгөлдөрө менән шөғөлләнеү күп сығымдар талап итһә лә киләсәктә табышлы тармаҡҡа әйләнеүе ихтимал. Дәүләкән районының «Регион-агро» хужалығы ла, башлыса малсылыҡ менән шөғөлләнеүенә ҡарамаҫтан, шәкәр сөгөлдөрө үҫтерә башлаған.\nШулай ҙа төп баҫым малсылыҡҡа. Һуңғы арала бар ауыл хужалығы продукцияһына хаҡтар төшә, ә һыйыр итенә киреһенсә. Шуға ла инвестициялар 350 урынға иҫәпләнгән мал һимертеү майҙансығы, 170 урынлыҡ мал ҡураһы төҙөүгә йүнәлтеләсәк. Аҙыҡ менән ҡыйынлыҡтар тыумаясаҡ. Күптән түгел генә Дәүләкәндә сәғәтенә 20 тонна ҡатнашаҙыҡ етештереү ҡеүәтенә эйә завод барлыҡҡа килгән. Йыл аҙағына тиклем предприятиеның икенсе сираты сафҡа инәсәк. Эш тулыһынса компьютерлаштырылған. Хатта ҡайһы малға ниндәй аҙыҡ кәрәклеген дә операторҙар көйләп сығара.\nТөбәк башлығы районда сәнәғәт объекттарын да ҡараны. «Нефтемаш» йәмғиәте яңы механик йыйыу цехы төҙөй. Ул сафҡа инеү менән Нефть һәм газ үткәргестәр эшләү, ремонтлау менән шөғөлләнгән компанияның етештереү ҡеүәте бермә-бер артасаҡ.\nӘ бына райондың мәғариф учреждениеларына төбәк башлығының дәғүәһе бар. Декабрҙә ҡалала 260 сабыйға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Рөстәм Хәмитов хәҙерге төҙөлөш һәм хәүефһеҙлек нормаларының ҡайһы саҡта кеше өсөн эшләнмәүен билдәләне.\nБалалар баҡсаһы ҡаршылыҡһыҙ төҙөлөп бөтһә, ҡаланың беренсе мәктәбе, уҡыу процессы күптән алып барылыуға ҡарамаҫтан, һаман да проблемалы ҡала. Үткән быуаттың 34-се йылында төҙөлгән белем усағы төҙөкләндерелеп , эштәр тамамланһа ла финанслау үтмәгән. Рөстәм Хәмитовтың иғтибары был мәсьәләне ыңғай хәл итергә ярҙам итер, тип өмөтләнә район етәкселеге.


Наил Юнысов: «Баҙлар сағы ғүмер асылымдың» » Башкортостан кызы\nТаң менән һәр өйҙө Ҡояш нурылай балҡытып, матур кәйеф бүләк иткән һәм дәртләндереп эшкә оҙатҡан “Сәләм” тапшырыуының алып барыусылары күп ғаиләләрҙең көтөп алған ышаныслы дуҫына әйләнгәндер, моғайын. Тап журналистар башҡаларҙы бейеклеккә күтәрә, танылдыра, яҡшы кәйеф өләшә, ә үҙҙәренең тормошо, кисерештәре йыш осраҡта ете ҡат бик аҫтында ҡала. “Башҡортостан ҡыҙы”ның дуҫы, халыҡ яратып өлгөргән алып барыусы, БЮТ каналының интерактив тапшырыуҙар редакцияһы етәксеһе Наил Тәлғәт улы Юнысов менән әңгәмәбеҙ уның тормошо һәм бәхет сере хаҡында.\n– Беҙ, ауыл балалары, ҡала мөхитендә, шау-шыулы Өфөлә йәшәүебеҙ менән тәбиғи ихласлығыбыҙҙы юғалта, рухи тамырҙарыбыҙҙан, ысын асылыбыҙҙан алыҫлаша барабыҙ түгелме? Һеҙҙеңсә, заман кешеһенә тулыһынса бәхетле булыр өсөн нимә етмәй икән?\n– Эйе, кескәй генә булһа ла, әлдә тыуған ауылым бар әле, тип ҡыуанып ҡуям. Тыуған ер, атай-әсәй – рух, йәшәү ҡөҙрәте биргән һәм ғүмер ағышында күңелде йәшәү һуты менән һуғарған аҫыл ҡиммәттәр. Беҙ тамырҙарыбыҙға нисек кенә бәйле булһаҡ та, яҡтылыҡҡа, Ҡояшҡа табан үрелмәйенсә лә йәшәй алмайбыҙҙыр. Тамырҙарыбыҙҙың ергә берегеүе ныҡлыҡ бирһә, ынтылыш, маҡсат тормошобоҙҙо мәғәнәле итә, яңы йәшәү баҫҡысына күтәрә. Нәҫелеңдең үткәнен ҡәҙерләү менән бер рәттән, тотороҡло, бәрәкәтле киләсәген күҙаллау һәм аҡыл менән ҡороу ҙа мөһим. Кешенең асылында, тәбиғәтендә булған ихласлыҡ юғалмай ул, ә, киреһенсә, тормошто, башҡаларҙы нескәрәк, тәрәнерәк тойорға өйрәнә бараһың. Бигерәк тә тура эфир алып барған журналист яһалма була алмай. Сөнки эске торошоң тулыһынса тауышыңда, йөҙөңдә, ҡиәфәтеңдә сағылыш таба.\nӘ бәхет кимәлен һәр кем үҙе билдәләй. Беҙ 26-27 йәшкә тиклем үҫеш осоро кисерәбеҙ һәм бәхет төшөнсәһе хаҡында әллә ни баш ватмайбыҙ. Үҙ ишеңде табып, ғаилә ҡорғас, ниһайәт, бәхетле буласаҡмын, тип уйлай ҡайһы берәүҙәр. Улай түгел шул. Ғаилә, бигерәк тә тәүге мәлдә, ир-аттан да, ҡатын-ҡыҙҙан да бихисап көс, аҡыл, бер-береңде аңлауҙы талап итә. Эш табыу, торлаҡты хәл итеү ҡатмарлыҡтары йәштәрҙең бәхет нигеҙен ҡаҡшатыуы ихтимал. Мин, мәҫәлән, эшкә урынлашҡандың тәүге йылдарында ла үҙемде бәхетлемен, тип тулы ышаныс менән әйтә алмай инем әле. Бер аҙ эшләгәндән һуң, ҡыҙыбыҙ тыуып, уға дүрт йәштәр самаһы булғандыр, әҙерәк өҫ-башты бөтәйтеп, бер аҙ иркен тын ала башлағас ҡына үҙемде бәхетле тойҙом. Аллаға шөкөр, бер үк йылда фатирлы ла, машиналы ла булдым. Йәшәйеш өсөн мөһим ошо ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндергәндән һуң ғына әҙәм балаһы үҙен ысынында кеше итеп хис итә башлайҙыр. Бәхет ҡапыл ғына барлыҡҡа килмәй, ә бәләкәй-бәләкәй ҡыуаныс, бәхет утрауҙарынан хасил була икән ул.\nҠатыным малай бүләк иткәс, әйтеп бирә алмаҫлыҡ ҡыуаныс кисерҙем. Шул уҡ ваҡытта, бына бер фатирым бар, хәҙер тағы ла иркенерәге кәрәк йәки ҡыйбатлыраҡ, күркәмерәк машина алайым, тип тә үртәнмәйем. Һәр нәмәнең самаһы була. Әлегә минең өсөн иң мөһиме: тормошобоҙ елкәнен ошо тулҡында, ошо кимәлдә тотоу. Йөрәктә баҙлап янған яҡты өмөт утын һүрелтмәйенсә, “бөгөн” һәм “ошо урындың” йәмен татып йәшәп ҡалыу. Балаларҙы матур итеп тәрбиәләп үҫтереү, уларға белем, рух ныҡлығы биреү, тормош зирәклегенә өйрәтеү маҡсаты тормошобоҙҙа тәүге урынды биләй.\n– Ә ҡатынығыҙ менән нисек танышҡайнығыҙ? Ул ниндәй һыҙаттары менән йөрәгегеҙҙе яуланы?\n– Студент йылдарында йәйге кистәрҙә Салауат Юлаев һәйкәле майҙансығында гитарала уйнап ултыра торғайныҡ. Бына дүртенсе курста һуңғы имтихандар бара. Ҡәҙимгесә Салауат Юлаев майҙансығында гитарала уйнайбыҙ. Беҙ – өс егет, өс тағандай, гел бергә йөрөй инек. Өсөбөҙ бер тауыштан ҡушылып та уйнап алабыҙ. Яныбыҙға таныш-тоноштар, йәштәр йыйылып китә. Гитарала уйнап ултырғанда, бер һылыу ҡыҙҙың ҡарашы йөрәгемә уттай ҡаҙалды! Уның наҙлы ҡарашынан бөркөлгән йылы ипкендән төнөм яҡтырғандай, күңелем нурға солғанғандай булды. Тәү күреүҙән ғашиҡ итте Лилиә мине. Уны әхирәттәре менән ятаҡтарының ишеге төбөнә тиклем оҙатып ҡуйҙыҡ. Шунда бер-беребеҙгә берәй һүҙ атһаҡсы, исмаһам. Бер аҙҙан йәйге каникулға таралыштыҡ. Лилиәне башҡа күрмәнем.\nКөҙөн, яңы уҡыу йылы башланғас ҡына, йөрәгемә ҡуҙ һалған ҡыҙ менән яңынан осрашыу бәхете насип булды. Аралашып киттек һәм уны инде һис юғалтҡым килмәне. Йылайыр районы Суртанүҙәк ауылы ҡыҙы менән сәстәребеҙҙе сәскә бәйләп, татыу ғына йәшәп алып киттек. Ул мине һөйкөмлөлөгө, тыныс холҡо, тыйнаҡлығы, тәмле аштары менән арбаны.\n– Әйткәндәй, тамашасылар һеҙҙе “Сәләм” тапшырыуы аша йылмайып ҡына торған, татлы телле, ҡупшы, яғымлы алып барыусы итеп белә. Ә ғаиләлә һеҙ ниндәй тормош иптәше һәм атай? Бөгөн ысын ир-егетте билдәләгән сифаттар ниндәй икән?\n– Эштә етди ҙә, талапсан да, уҫал да булырға тура килә. Көн дә тура эфирға сыҡҡан “Сәләм”де етәкләү, уны кешеләрҙең кәйефен күтәрерҙәй, тормошон көйләрҙәй сюжеттар менән байытыу, мәғлүмәттәрҙең дә мауыҡтырғыс булыуын хәстәрләү ентеклелек тә, отҡорлоҡ та, ижади ҡомар ҙа талап итә. Гел үҙең менән ҡәнәғәт булыу мөмкин түгел, туҡтауһыҙ эҙләнәһең.\nӘ өйҙә мин бөтөнләй икенсе кеше: шаян, сабый йәнле. Балалар менән иҙәндә тәгәрәшеп йөрөп шаярабыҙ, уйнайбыҙ. Ҡатыным да ҡушылып китә. Ғаиләлә эш тураһында һөйләшмәйбеҙ, ул тынғыһыҙ мөхиттең ығы-зығыларын өй тупһаһы төбөндә ҡалдырам. Былай ҙа ялдарҙа, байрамдарҙа мәҙәни саралар йәки тура эфирҙан тапшырыуҙар алып барырға тура килә. Буш ваҡыт килеп сыҡһа, балалар менән күңелле һәм файҙалы итеп ял ойоштороуҙы хәстәрләйем.\nБыйыл беренсе синыфта уҡыған Лиана ҡыҙыбыҙ “Урал батыр” эпосының 147 юлын ятлап, 1–5-се синыфтар араһында ойошторолған ҡала бәйгеһендә 2-се урын алды. Ҡыҙыбыҙҙың уҡыуындағы, ижади бәйгеләрҙәге уңыштарын һәм бәләкәс Инсаф улыбыҙҙың кескәй генә тырышлыҡтарын да махсус билдәләп үтеүҙе ғәҙәткә әйләндергәнбеҙ. Ресторанға йәки кафеға алып барып, көтөлмәгән бүләк менән күңелдәрен дәртләндереп ебәрәбеҙ. Һуңынан инде уларға үҙ теләктәребеҙҙе әйтәбеҙ, алға яңы маҡсаттар билдәләйбеҙ.\nЗаман ир-егете тормошҡа етдиерәк һәм айыҡ аҡыл менән ҡарайҙыр, тип уйлайым. Матди һәм рухи ҡиммәттәргә ынтыла. Шул уҡ ваҡытта ваҡсыл түгел. Ғаилә йәнле, яҡындарын ҡурсалай, ҡәҙерләй һәм яҡлай белә. Ғаиләлә мин баш, тип өҫтәл һуҡмай, ә аҡыл менән идара итә. Үҙем тынғыһыҙыраҡ холоҡло булһам да, төптән уйлап, бар яҡтан да үлсәп эш итергә тырышам. Әгәр тормошҡа, үҙең менән булған хәл-ваҡиғаларға иғтибарлыраҡ ҡараһаң, бар нәмә лә бер-береһенә бәйле икәнен аңлайһың һәм улар һиңә тәжрибә туплауға, яңы сифаттарҙы үҙләштереүгә булышлыҡ итә. Йәғни, заман ир-аты тормошто психологик, фәлсәфәүи күҙлектән ҡабул итә һәм тормошта шул аҡылды ҡуллана ла белә.\n– Ғаилә нигеҙенең ныҡлығы, балаларҙың тормошта юғалып ҡалмауы атай абруйына бәйле. Беҙҙең халыҡта борондан атайҙан ҡурҡыу бар. Ә әлеге атайҙар, тимәк, абруйҙы иплелек, аҡыл менән яулай.\n– Баймаҡ районы Әмин ауылында тыуып үҫтем. Атайым Тәлғәт Хәйбулла улы үтә тыныс, ипле холоҡло, бер ҡасан да тауыш күтәрмәй, кеше һүҙен бүлдермәй, кәрәк икән, һуңынан ғына үҙ фекерен әйтеп ҡуя. Ә әсәйем Ғәрифә Октябрят ҡыҙы, киреһенсә, яндырайыраҡ. Ғәҙәттә, һәр башланғысты тәүҙә ул күтәреп алыусан. Ҡасан, ҡайһы эште башҡарырға кәрәк, көн тәртибе һәр ваҡыт теүәл билдәләнгән һәм бөтәбеҙ ҙә уны яратабыҙ һәм тыңлайбыҙ. Шул уҡ ваҡытта өндәшмәй ҡала белгән, ғәҙел, йомарт күңелле атайыбыҙға хөрмәтебеҙ арта ғына. Икеһе лә бер-береһен тулыландырып, тормошто йәмләп, беҙҙең дә күңелдәрҙә дәрт уты ҡабыҙып йәшәй улар. Атайым өҙҙөрөп баянда уйнай, матур йырлай, әсәйем Әмин ауылының иң уңған килене һанала. Бөтә ауыл хөрмәт иткән, тырыш, татыу ғаиләлә үҫеүем менән атай-әсәйемә рәхмәтлемен. “Өлгөлө ғаилә” һәм “Өлгөлө йорт” тигән яҙыу әле лә ҡапҡабыҙҙа эленеп тора.\nМиңә әсәйемдең тынғыһыҙ, еңмеш холҡо менән атайымдың өндәшмәй ҡалыусанлығы һәм иплелеге күскән. Тыштан тыныс күренһәм дә, үҙ һүҙемде һүҙ итәм барыбер. Минеңсә, атай, ниндәй холоҡло булыуына ҡарамаҫтан, ғаиләлә матди һәм рухи яҡтан да ышаныслы ҡалҡан булып торорға тейеш.\nҠатыным: “Балалар, атайығыҙ алдында ҡысҡырып һөйләшмәгеҙ”, “Атайығыҙ алдында үҙегеҙҙе улай тотмағыҙ”, – тип иҫкәртеп кенә тора. Ә мин: “Әсәйегеҙ ял итһен, шауламағыҙ”, “Әсәйегеҙгә ярҙам итегеҙ”, – тип әсәләрен аңларға, хөрмәт итергә өйрәтәм. Ғаиләлә атай-әсәйгә, олатай-өләсәйгә хөрмәт абруйҙы ла арттыра бит.\n– Һеҙ алып барыусы ғына түгел, ә интерактив тапшырыуҙар редакцияһы етәксеһе лә. Киләсәктә тамашасы хөкөмөнә ниндәй яңы тапшырыуҙар, рубрикалар тәҡдим итмәксеһегеҙ?\n– Сентябрҙә яңы телевизион миҙгел асыла. Йыл да студиялағы биҙәлеште яңыртабыҙ. Әле был эшкә рәссамдар, дизайнерҙар йәлеп ителгән. Ҡайһы бер тапшырыуҙарҙың йөкмәткеһе, рубрикалары, биҙәлеше лә үҙгәрәсәк. Республика ҡала һәм райондарынан күсмә студия менән тура эфирға сығыуҙы яйға һалмаҡсыбыҙ. Халыҡ кәсептәре менән шөғөлләнеүселәрҙе, аҙыҡ-түлек, тауар етештереүселәрҙе, төрлө һәләт оҫталарын даими күрһәтеп барырға иҫәп тотабыҙ. Кешеләрҙе матур тормошҡа дәртләндереү, йәштәрҙә сәләмәт сәм уятыу инде маҡсатыбыҙ.\n– Хәҙер йәштәрҙең айыҡ, сәләмәт тормош алып барыуға ынтылышы ҡыуандыра. Һеҙҙең спортҡа мөнәсәбәтегеҙ нисек?\n– Кеше ғүмеренең тәүге яртыһында һаулығына хилафлыҡ итһә, икенсе яртыһында уны тергеҙеүгә һәм нығытыуға бөтә көсөн һала, тип әйткән бит бер аҡыл эйәһе. Шул әйтемгә ярашлы йәш саҡта сәләмәтлектең мөһимлеген әллә ни иҫәпкә алмайһың. Тәмәкене бер тапҡыр ҙа көйрәткәнем булмаһа ла, табындарҙа спиртлы эсемлектәр менән һыйланырға тура килде. Алкоголь һаулыҡҡа, эске ағзаларға, мейе эшмәкәрлегенә зыян итеп кенә ҡалмай, ә төҫ-ҡиәфәткә лә алама тәьҫир итә: күҙ ҡабаҡтары шешмәкләнә, йөҙ сәләмәт балҡышын юғалта. Көн дә тиерлек таңдарын тура эфир алып барған журналист өсөн был йәмһеҙ күренеш, әлбиттә. Шуға хәҙер спиртлы эсемлектән бөтөнләй баш тарттым.\nҮҙем әлегә спорт менән ныҡлап шөғµлләнеүгә тотона алмаһам да, балаларҙы уға ылыҡтырыу өсөн мөмкинлектәр тыуҙырғанмын. Лиана ҡыҙыбыҙ ҡаяға үрмәләү менән шөғөлләнә. Ярыштарҙа ҡатнашып, еңеү яулағаны ла булды. Халыҡ бейеүҙәрен, инглиз телен өйрәнә, пластилиндан әйберҙәр әүәләү түңәрәгенә йөрөй. Инсафҡа әле ике йәш тә тулмаған, әммә мин уны хоккейсы итермен, тигән маҡсат ҡуйғанмын. Улыма, тыуған көнөнә тап килтереп, 27 һаны һуғылған Салауат Юлаев хоккей командаһының махсус футболкаһын тектертеп алдыҡ. Хәҙер бәләкәсебеҙ менән һәр уйынды ҡарап барабыҙ, ул да, миңә эйәреп, “гол” тип ҡысҡыра. Өйҙә лә сәкәне менән йөрөй. Үҙенең дә уйынға ҡыҙыҡһыныуы көслө. Алла бойорһа, һәйбәт хоккейсы ла булып китер әле.\n– Һеҙ тура эфирҙы оҫта алып бараһығыҙ. Шулай ҙа эфирға бәйле ҡыҙыҡлы ваҡиға ла булғаны барҙыр бит.\n– Ниндәйҙер байрам көнө. Бөтә кеше ял итә, ә беҙ телестудияла тура эфирҙа тапшырыу алып барабыҙ. Ниһайәт, эфир тамамланды. Мин тамашасылар менән һаубуллашып, урынымдан торҙом. Операторҙар камераларҙы һүндерҙе. Өйгә ҡайтыу ҡыуанысынан, маймыл кеүек шашып, эй һикерәм. Шул саҡ режиссерҙың көр тауышы яңғырай: “Наил, кит камера төбөнән, һин эфирға эләгәһең!” Баҡтиһәң, өҫтәге камера эшләп торған да минең маймылланыуымды бөтә республика күргән. Эй шул мәлдәге уңайһыҙланыуым. Кәңәшмәлә әрләрҙәр инде, тип ҡайғырғайным. Бер юлға кисерҙеләр. Ә ғөмүмән алғанда, радиолағы ла, телевидениелағы ла эшемде яратам һәм ундай мажараларға тарымаҫҡа тырышам.\n– Наил Тәлғәт улы, әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Һеҙгә ғаилә бәхете һәм артабан да республика халҡын күркәм һәм мәғәнәле тапшырыуҙар менән ҡыуандырып тороуығыҙҙы теләйбеҙ!


Башлыҡ маҡсаттар билдәләй | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 февраля 2021 — 16:14 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө ҡала советы депутаттары башланып торған йылға яңы маҡсаттар билдәләне. Ҡала халҡы йәшәйешен яҡшыртыу, төҙөлөш һәм юл ремонтлау эштәрен әүҙемләштереү-уларҙың араһында иң төптәре бына шулар. Ни өсөн йәштәр Өфөнән ситкә китә? Был һорау сәйәсмәндәҙе генә түгел, ҡала советы депутаттарын да борсой. Өфө миллионлы ҡалалар араһында халыҡ һаны буйынса бишенсе баҫҡысты биләй. Статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, былтыр Өфө халҡы өс мең ярым кешегә кәмегән. 2020-се йылда Башҡортостанға 25 меңдән ашыу кеше уҡырға һәм эшләргә килгән. Киләһе йылдарҙа халыҡ өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыу буйынса маҡсатлы эш алып барыу төп бурыстарҙың береһе тип билдәләнгән. Республика халҡының йылылыҡ өсөн артыҡ түләүе- тиҙ арала хәл итеүҙе талап иткән проблемаларҙың береһе. Идара итеү компанияларының хатаһы ҙур, тип белдерҙе Өфө ҡала хакимиәте башлығы Сергей Греков. Быйыл, мәҫәлән, тикшереү барышында, фатирҙарҙың төрлөсә йылытылыуы ла асыҡланған. Өҫтәүенә, йорттарҙа урынлаштырылған иҫәпләү ҡоролмаларында етешһеҙлектәр табылған. Сергей Греков әйтеүенсә, киләһе йылдарҙа ниндәй ҙә булһа үҙгәрештәр килеп сыҡҡан осраҡта халыҡҡа алдан хәбәр итергә кәрәк. Халыҡты торлаҡ менән тәьмин итеү мәсьәләһе лә мөһим урынды биләй. Әле торлаҡ буйынса Өфө миллионлы ҡалалар араһынан бишенсе урында килә. Тиҙҙән, мәҫәлән, Затон һәм Дим биҫтәләре араһында яҡынса 8 миллион квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыласаҡ.Юл мәсьәләһе лә киҫкен. Комсомол, Галле, 8-се март урамдарында капиталь ремонт эштәре бара, Салауат Юлаев проспекты менән Зәки Вәлиди урамдары киҫелешендәге ҡоролма төҙөлә.Әле Өфөлә Зәки Вәлиди урамы һәм Салауат Юлаев проспекты үткәүелендә реконструкция эштәре дауам итә. Сергей Греков барлыҡ урау юлдарҙы һәр саҡ таҙа тотоуҙы талап итә. Реконструкциянан һуң Зәки Вәлиди урамы һәм Салауат Юлаев проспекты киҫелешендәге юл үткәргестең мөмкинлектәре өс тапҡырға арта, ә проспектағы 4 һыҙатты алтыға тиклем арттырыу ҡарала. Реконструкция 2021 йылдың октябрь айында тамаланырға тейеш.


12 ноябрҙә Өфө дәүләт авиация техник университетының Студенттар йортонда “Дуҫлыҡ йәрминкәһе” һәм Башҡортостанда IV Халыҡ-ара телдәр фестивале үтте.\nБыл көндө сараның ҡунаҡтары һәм ҡатнашыусылары донъя халыҡтарының мәҙәниәте һәм йолалары менән таныша алды. Үҙҙәренең тыуған илдәре тураһында сит ил граждандары бейеү һәм йыр-моң теле, шулай уҡ шиғырҙар һәм мода күрһәтеү аша һөйләне. Шуны билдәләп үтергә кәрәк, тик беҙҙең университетыбыҙҙа ғына планетаның бөтә континенттарынан йөҙҙән ашыу сит ил студенты белем ала.\nБайрам … аш-һыуҙан башланды. Килгән ҡунаҡтар фойела ҡунаҡсыл хужаларҙың ҡулдарынан милли ризыҡтар тәмләп ҡарай алдылар. Ошонда уҡ милли кейемдәрҙәге төрлө ил вәкилдәре менән фотоға төшөргә һәм улар менән аралашырға мөмкин булды. Ә сәхнәлә илдәр һәм континенттар буйлап йыр-бейеү марафоны барҙы. Тамашасылар таң ҡалып француз телендә йырҙар, Конго музыканттарының башҡарған көйҙәрен тыңланы, Колумбия сальсаһы һәм дабстеп стилендәге бейеүҙәр менән һоҡланды, милли кейемдәрҙәге моделдәрҙе ҡул сабып сәләмләне.\nТел коммуникацияһы һәм психолингвистика кафедраһы доценты Л.В.Ғәзизова һөйләй:\n– Башҡортостанда IV Халыҡ-ара телдәр фестивале “Дуҫлыҡ йәрминкәһе” рамкаһында үткәрелә. Ойошторолған ваҡытынан алып Телдәр фестивале беҙҙең регионда йәштәр менән сағыу, интерактив, күп яҡлы аралашыу формаһын алды. Был хәрәкәттең үҫешенә республиканың БДУ, М.Аҡмулла исемендәге БДПУ, ӨДНТУ кеүек уҡыу йорттары ҙур өлөш индерҙеләр ҙә инде, улар төрлө йылдарҙа ЮНЕСКО эштәре буйынса БР Комитеты ярҙамында был сараны үткәреү базаһы булдылар. Быйылғы 2015 йыл Өфөлә үткәрелгән ШОС һәм БРИКС саралары менән билдәләнде, был саралар беҙҙең илдәрҙең күп планлы хеҙмәттәшлеген үҫтереүгә етди аҙым булды. Шунлыҡтан Евразия, Көньяҡ Америка һәм Африка континенттары вәкилдәре булған 200-ҙән ашыу студенттың фестивалдә ҡатнашыуы һис тә осраҡлы түгел.\nФестиваль байрам концерты менән асылды, концерт тамамланғас, ҡунаҡтар әҙәби, йыр-моң, этно-мәҙәни, аналитик ҡунаҡхана һәм тел дуҫлығы ҡунаҡханаһында аралашыуҙы дауам итте. Студенттар тел һәм мәҙәни традициялар менән танышып ҡына ҡалманы, йылы дуҫлыҡ атмосфераһында яҡыныраҡ танышты, дуҫтар тапты, фекер алышты, хәҙерге донъяны борсоған проблемалар тураһында һөйләште.\nФестиваль йәштәрҙең тыныслыҡта һәм килешеүҙә йәшәргә ынтылыштарын, күпселек кешеләрҙең донъяға ҡарашында толерантлыҡ идеялары ята икәнен күрһәтте. Был фестивалдә ҡатнашҡан телдәрҙең бик күп булыуы ҡыуандырҙы, унда башҡорт, татар, ҡаҙаҡ, тажик, фарсы, төрөк, әзербайжан, поляк, чех, ғәрәп, корей, португал, испан, инглиз, немец, ҡытай, япон һәм башҡа тел вәкилдәре үҙҙәренең телдәре, мәҙәниәте менән таныштырҙы. Йолаларҙың тап ошондай күплеге һәм берлегендә, һис шикһеҙ, көс һәм ҙур потенциал ята (http://www.ugatu.su/v-teploj-atmosfere-gostinyh.html)\nФилологик белем биреү һәм культура-ара коммуникациялар факультетының 4 курс студенттары IV Халыҡ-ара телдәр фестивалендә һәм “Дуҫлыҡ йәрминкәһе”ндә "DEUTSCHISTCOOL" музыкаль-бейеү номеры менән сығыш яһанылар!\nСара 2015 йылдың 12 ноябрендә Өфө дәүләт авиация техник университетында үтте, һәм ул Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты ярҙамында ойошторолдо.\n“Дуҫлыҡ йәрминкәһе”ндә милли аҙыҡтар, көнсығыш тәмлекәстәрен ашап ҡарарға мөмкинлек бар ине. Әрмәстан, Тажикстан, Нигерия, Колумбия, Конго, Һиндостан, Ҡытай, Корея һ.б. илдәр вәкилдәренең концерты сағыу иҫтәлектәр ҡалдырҙы.\nКонцерттан һуң һәр бер ҡатнашыусы үҙенә Фестиваль ҡунаҡханаларынан (“Әҙәби ҡунаҡхана”, “Музыкаль ҡунаҡхана”, “Этно-мәҙәни ҡунаҡхана”, “Аналитик ҡунаҡхана”, “Телдәр дуҫлығы ҡунаҡханаһы”) үҙенә "үҙенсәлекле" маршрут һайлай алды, сит телдәр мәҙәниәте донъяһынан үҙҙәре өсөн ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс яңылыҡтар асты.\nРоман-герман тел ғилеме һәм сит телдәр әҙәбиәте кафедраһы мөдире Буркова Татьяна Александровнаға һәм доцент Гәрәева Эльвира Абдулғәли ҡыҙына ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.\nфилологик белем биреү һәм культура-ара коммуникациялар\nфакультетының 401-се төркөмө студенты\nФестиваль тураһында видеоресурстар:\n“Дуҫлыҡ йәрминкәһе”н дауам итеп...". Фестивалде тантаналы асыу (фрагменттар)\nМ.Аҡмулла исемендәге БДПУ студенттары немец теле менән таныштыра\nФестивалдең ҡыҫҡаса программаһы


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠУРСАУЛЫҠТАРЫБЫҘҘЫ БЕЛӘҺЕҢМЕ? - 2017 - Мәҡәләләр\n- Викторина 1 февралдән 15 мартҡа тиклем үтә. Һорауҙарға яуаптар башҡорт йәки рус телендә яҙма рәүештә 15 мартҡа тиклем ҡабул ителә. Адрес: РБ, Белорецкий район, д. Реветь, Центральная усадьба Южно-Уральского ГПЗ йәки revet_zapoved@mail.ru\n- Викторинала һәр тәбиғәт ҡурсаулығынан 5-әр һорау бирелә. 40 һорауға ла тулы яуап бирергә кәрәк.\n- Эштәрҙең күләме 15 биттән артмаҫҡа, Times New Roman шрифтында, 14-се кеглдә баҫылырға тейеш. Ҡулланылған әҙәбиәт исемлеге һәм сығанаҡтар (автор, хеҙмәттең атамаһы, баҫылған йылы, урыны, биттәре, web-сайт) мотлаҡ күрһәтелергә тейеш. Яуаптарҙы хат аша ебәрһәгеҙ, ҡағыҙ беркеткес папкаға туплап һалығыҙ. Титуль битендә: 1) эштең атамаһы; 2) авторҙың фамилияһы, исеме, атаһының исеме; 3) йәше; 4) тулы адресы, телефоны; 5) уҡыусылар өсөн уҡыған учреждениеһының тулы атамаһы күрһәтелә.\n- Викторинаның һөҙөмтәләре рәсми сайттарҙа, шулай уҡ район һәм республика гәзиттәрендә баҫыласаҡ. I, II, III урын алыусылар ҡурсаулыҡтарға экскурсияға 2 кешелек саҡырыу билеты, дипломдар һәм иҫтәлекле приздар менән бүләкләнә. Ҡурсаулыҡҡа барыу, ҡайтыу, туҡланыу, йәшәү һәм башҡа хеҙмәттәр айырым түләнә.\n1. Ниндәй тарихи ваҡиғаларға һәм менталитетҡа нигеҙләнеп, башҡорт халҡы солоҡсолоҡ кәсебен һаҡлап ҡала ала?\n2. Асылыкүл менән бәйле легендаларҙы атап үтегеҙ?\n3. Ҡандракүлдә урынлашҡан "Утрау"ҙың майҙаны?\n4. Ирәмәл тауы төбөнән ниндәй йылғалар башлана?\n5. Иҫке Мораҙым мәмерйәһе нимә менән данлыҡлы?\n6. "Көньяҡ Урал" ҡурсаулығы территорияһында йәше 1,5 млрд йыл булған "бөркөт" бар. Һүҙ нимә тураһында бара?\n7. "Башҡортостан" милли паркы ниндәй маҡсат менән, ни өсөн Башҡортостан Республикаһының тап ошо өлөшөндә ойошторола?\n8. "Шүлгәнташ" ҡурсаулығының солоҡсолоҡ музейында Зәки Вәлиди исеме менән бәйле экспонат бар. Был экспонаттың исемен атағыҙ һәм ул ни өсөн башҡорт милли хәрәкәте башлығы менән бәйле икәнен аңлатығыҙ.\n9. "Асылыкүл" тәбиғәт паркында урынлашҡан шарлауыҡ?\n10. Нисәнсе йылда Ҡандракүлгә тәбиғәт һәйкәле тигән исем бирелә?\n11. "Ирәмәл" тәбиғәт паркында үҫкән тал ағасы нәҫеленең эндемик төрҙәрен атағыҙ.\n12. Ни өсөн "Мораҙым тарлауығы" тәбиғәт паркында эзбизташтар күпләп өҫкә сығып ята? Был нимәһе менән үҙенсәлекле?\n13. "Көньяҡ Урал" ҡурсаулығы биләмәһендәге күпселек тау ҡатламының стратиграфик өлөштәренең исемдәре урындағы атамалар менән исемләнгән. Уларҙы һанап сығығыҙ.\n14. Ҡасан һәм нисәнсе йылда Нөгөш һыуһаҡлағысы төҙөлә башлай? Нөгөш йылғаһын быуыу эштәре нисек бара, ҡыҫҡаса һөйләп үтегеҙ.\n15. Башҡортостан ҡурсаулығы Башҡорт Уралының көньяҡ өлөшөнөң көнбайыш битләүендә урынлашҡан һәм бер нисә тау һырттары төркөмдәренән йәки тау теҙмәләренән тора. Башҡортостан ҡурсаулығының төп һырттарын атап үтегеҙ.\n16. "Шүлгәнташ" ҡурсаулығы биләмәһе буйынса һәм уның яҡын тирәһендәге территорияларҙа боронғо башҡорт эпостары "Урал батыр" һәм "Аҡбуҙат"ҡа бәйле топонимик атамаларҙы һанап сығығыҙ.\n17. "Асылыкүл" тәбиғәт паркының тәбиғи һәм мәҙәни-тарихи объекттары?\n18. Ҡандракүл ниндәй ылымыҡтың берҙән-бер йәнтөйәге булып тора?\n19. Оло Ирәмәлдең башынан төньяҡ-көнбайышҡа табан киткән тау армыты нисек атала?\n20. Республикабыҙҙың ниндәй билдәле кешеләре "Мораҙым тарлауығы" тәбиғәт паркын ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша?\n21. Көньяҡ Урал ҡурсаулығы биләмәһе Көньяҡ Уралдағы таулы райондарҙы биләй. Ҡурсаулыҡтың иң оҙон тау һыртын һәм уның төп түбәләрен атағыҙ.\n22. Сумған мәмерйә-упҡынға кем һәм ҡасан беренсе тапҡыр төшә? Мәмерйәнең төп параметрҙарын атап үтегеҙ (оҙонлоғо, тәрәнлеге, нисә ҡаттан тороуы).\n23. Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығының төп һыу артерияһы булып ниндәй йылға һанала? Ул Яманғыр һыртының көньяҡ битләүенән башлана.\n24. Кем беренселәрҙән булып Бөрйән солоҡ бал ҡортон һаҡлап ҡалыу мәсьәләһен күтәрә? Шулай уҡ экспедициялар ойоштора, һөҙөмтәлә уны һаҡлап ҡалыу биләмәһен дә билдәләй.\n25. "Асылыкүл" тәбиғәт паркының функциональ зоналарын атағыҙ.\n26. Тарихи архивтар буйынса, Ҡандракүлдең көнбайыш ярындағы крепость нисек аталған?\n27. "Ирәмәл" тәбиғәт паркында ниндәй юғары көпшәле үҫемлекте күсереп ултыртыу булған?\n28. Күгәрсен яҡтарында шундай легенда йәшәй. Ҡасандыр Мораҙым ауылында йәшәгән егет һәм ҡыҙ бер-береһен үлеп яратҡандар, әммә ҡара көстәр уларҙы мәңгегә айырған. Йәш егетте ҡая ташына әйләндергәндәр. Ҡыҙ ошо ҡаяға менеп, көн дә илар булған, ә уның йәштәре тәгәрәп төшкән ерҙә сәскә үҫеп сыҡҡан. Ниндәй сәскә тураһында һүҙ бара?\n29. Көньяҡ Урал ҡурсаулығының ниндәй өлөшө антропоген йоғонтоға дусар булған? Был нимә менән бәйле?\n30. "Башҡортостан" милли паркының логотибы нимәне символлаштыра?\n31. Башҡортостан ҡурсаулығы территорияһында таралған үҫемлектәр төркөмөн атағыҙ.\n32. Шүлгәнташ мәмерйәһенең рәсем сәнғәтен өйрәнеүсе төп ғалим-тикшереүселәр.\n33. Мораҙым тарлауығы, мәмерйәләренән тыш, бигерәк тә фәнни йәһәттән нимәһе менән ҡыҙыҡлы?\n34. Үткән быуаттың 70-се йылдар аҙағында Свердловск ҡалаһының Үҫемлектәр һәм йәнлектәр экологияһы институты хеҙмәткәрҙәре Ирәмәл тауы тирәһендә ниндәй ваҡ кимереүселәр төрөн асыҡлай?\n35. Бер башҡорт легендаһы буйынса (хәҙерге "Көньяҡ Урал" ҡурсаулығы биләмәһе), ниндәй ер урындағы халыҡты һәр саҡ шомға һалып торған, әгәр ҙә һыйыр-йылҡы шул яҡҡа китһә, кире әйләнеп ҡайтмаған. Унда йәйен гел томан булһа, ҡышын күҙ асҡыһыҙ бурандар ҡоторған. Һүҙ нимә тураһында бара?\n36. Башҡортостан Республикаһының көньяғында урынлашҡан биосфера резерваты нисек атала? Ул ҡасан барлыҡҡа килгән һәм уның составына ниндәй айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре ингән?\n37. "Ҡандракүл" тәбиғәт паркының символы ниндәй?\n38. 1941 йылда Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы өсөн оло ваҡиға була. Алтайҙан 40 йәнлекте реакклиматизация үтеү өсөн алып киләләр (был йәнлектәр төрө элек Көньяҡ Уралда юҡ ителгән). Бөгөн ул ҡурсаулыҡтың тере символы. Һүҙ ниндәй хайуан тураһында бара?\n39. Асылыкүлде ниндәй тауҙар уратып алған?\n40. 1937 йылда Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығының фәнни-ғәмәли бүлегенә бер хеҙмәткәр эшкә килә. Фән донъяһында ул ҡурсаулыҡҡа оло танылыу килтерә. Төрлө йүнәлештәрҙә эшләй. "Көньяҡ Уралдың урман һәм урман-дала ҡоштары һәм имеҙеүселәре" исемле данлыҡлы монография яҙған. Исемен һәм фамилияһын атағыҙ.\nЯҙылған: 13.02.17 | Ҡаралған: 817


Уйҙарым һәммәбеҙ тураһында…”\n6 Август 2019, 14:37\nТатар шағиры, журналист, әүҙем йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан татар яҙыусылары берләшмәһе етәксеһе Марис Нәзировҡа 70 йәш тулған булыр ине. Дуҫыбыҙҙы һуңғы юлға оҙатҡанға алты йыл үтеп бара.\nТалантлы шағирҙың үҙ ғүмерендә 11 йыйынтығы баҫтырылып сыҡты. Татар телендә яҙылған әҫәрҙәре башҡорт, урыҫ, сыуаш, инглиз, немец, төрөк телдәренә тәржемә ителә, улар республикалағы татар мәктәптәре дәреслектәренә индерелә. Уның шиғырҙарына йөҙҙән ашыу йыр яҙылған, әле лә радио-телетапшырыуҙарҙа арҙаҡлы йырсылар башҡарыуында яңғырай. Яҡташыбыҙ, композитор Фаил Абдраҡов һәр саҡ Марис Нәзировтың ижадының тәрән мәғәнәле, күңелгә үтеп инеүсән икәнлеген әйтә торғайны. Уның шиғырҙарына яҙылған йырҙар халыҡ араһында киң таралған.\nМарис Нәзиф улы 20 йылдан ашыу Мәләүездә йәшәне һәм хеҙмәт итте. Республиканың көньяҡ зонаһы буйынса “Ҡыҙыл таң” гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып эшләне. Күмертау, Мәләүез ҡалаһы һәм районы, Федоровка, Күгәрсен, Ейәнсура, Көйөргәҙе ерен арҡырыһын буйына йөрөп сыҡты, йөҙләгән ауылдарҙа булып, халыҡ менән эшләне. Үткер ҡәләмле журналист сәйәси күренештәрҙе лә ҙур оҫталыҡ менән һүрәтләүе, ижтимағи-сәйәси ваҡиғаларҙы һәр яҡлап күрһәтә белеүе менән үҙенә ылыҡтырҙы. Кәрәк булғанда тәнҡит тә яуҙырҙы. Халыҡ араһында йөрөгәс, дуҫтары ла күп булды.\nМәләүездән күсенгәндән һуң Өфөлә “Ғасыр” аҙналыҡ баҫмаһында яуаплы секретарь, “Толпар” журналында баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһын йөкмәне. Ижади хеҙмәте, республиканың ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнашҡаны өсөн төрлө кимәлдәге Маҡтау грамоталары, Рәхмәт хаттары менән бүләкләнде. Саҡмағош районында “Игенсе” гәзитендә баш мөхәррир булып эшләгәндә “Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре” исеменә лайыҡ була. Яҙыусылар Союзы ағзаһы булараҡ, йәмәғәт эшен даими башҡара, дүрт тапҡыр рәттән Ҡазанда үткән Бөтә донъя татарҙары конгресына делегат итеп һайлана.\nҺуңғы осорҙа Башҡортостан яҙыусылар союзы идаралығының рәйесе урынбаҫары вазифаһында республиканың яҙыусылар ойошмаһында ҙур эштәр атҡара, йәш әҙиптәргә ярҙам итә, ҡала-райондарҙа саралар үткәрә. “Уның кеүек талантлы ойоштороусыны, яуаплы хеҙмәткәрҙе табыуы ҡыйын буласаҡ”, - тигәйне үҙенең хушлашыу сығышында Риф Тойғонов. Ауырып ятҡанда ла һуңғы көнгәсә ҡулынан ҡәләмен төшөрмәне шағир.\nМарис Нәзиров Ләйсән, Венера, Айгөл ҡыҙҙарына яҡшы атай булды, тормош иптәше ваҡытһыҙ мәрхүм булғас, уларҙы үҙе оло тормош юлына баҫтырҙы.\nКешелә бар нәмә лә матур булырға тейеш тигән һүҙҙәр нәҡ Марис Нәзиф улына ҡарата әйтелгән кеүек. Ышаныслы ир, талантлы шағир, кешелекле кеше ине... Һин беҙҙең күңелдә һәр саҡ ҡаласаҡһың.


Веб-камералар һәм видео чат танышҡан немец\nВидео чат Германия өсөн һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған кешеләр менән аралашыу. Шулай уҡ һеҙ теләһәгез, һеҙҙең өсөн дустар, өсөн, һеҙгә күрергә. ч. Һеҙ бында саҡта ул ҡыҙҙы ҡаршы ала һиндостанда булып, ундағы немец ч һеҙҙең өсөн әҙерләнә. Был осраҡлы немец видео-сат булараҡ Chatroulette, улар һеҙ әйткән.\nҺәр Тапҡыр, һеҙ нажмите төймәгә, һеҙ кисекмәҫтән генератор өсөн аноним һайлау осраҡлы әңгәмәләште. Был видео чат немец бөтөнләй бушлай, әммә берҙән-бер түгел. Һеҙ бында башҡа ч клон рулетка табыла, рус рулетка кеүек сат, француз ч видео, чат америка, онлайн танышыу, ч видео һәм башҡалар.\nҺеҙ йылдан ашыу тоташтырырға кәрәк, был сат\nҺәр ҡатнашыусының үҙ яуаплылыҡ тулы видео чат хәрәкәте өсөн яуап бирә. Һеҙ бында бушлай аралашыу мөмкинлеге бирә һиндостанда ғына ҡыҙ менән таныштым. Онлайн-сат менән осраҡлы таныштыҡ веб-камера, ә немецтар нисек ч Chatroulette. Шуға ҡарамаҫтан, ҙур айырма бар, һәм был айырмалы, кеше был видео, чат, һеҙ уларҙы Төп германия осрата.\nАлекса ярашлы, был илдә немецтар иң күп трафик ч ала\nИнтернет файҙаланыусылар һаны уртаса, шуға күрә улар араһында һеҙ бар, тип тапҡан, уның менән ваҡытты күңелле үткәрергә була\n← Чатта теркәлергә бушлай онлайн без танышты һиндостан\nВеб-камералар һәм видео чат танышҡан немец →


Татыулыҡҡа ни етә?! | Йәншишмә\nНаписал в 16 марта 2018, 12:02\nТыуған ил, тыуған яҡ, тыуған ауыл, тыуған йорт… Тәрән мәғәнәле ошо һүҙҙәрҙе ҡабатлау менән күҙ алдыма ғәзиз ғаиләм килеп баҫа. Үҙемде бик бәхетле тип һанайым. Сөнки тыуған илем, һулар һауам, эсәр һыуым һәм янымда иң яҡын кешеләрем – туғандарым, атай-әсәйем бар.\nАтай-әсәйем, өләсәйем, апайым һәм һеңлем менән берҙәм, татыу ғаилә булып йәшәйбеҙ. Атайым – Азамат Фазлиәхмәт улы данлыҡлы Сураш батыр тоҡомонан. Ауылда 26 йыл клуб мөдире булып эшләй. «Осҡон» халыҡ бейеүҙәре ансамбленең етәксеһе. Үҙе дүрт йәшлек сағынан клуб сәхнәһендә бейей башлаған. Әрмелә хеҙмәт итеп ҡайтҡас, «Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле менән төрлө илдәрҙә гастролдәрҙә булған. Ә хәҙер үҙенең бейеүселәре бар. Район кимәлендә үткәрелгән төрлө конкурстарҙа ҡатнашып, бик күп грамота, Рәхмәт хаттары алып торалар. «Байыҡ» телевизион бейеү бәйгеһенә лә барып, үҙҙәрен күрһәтеп ҡайттылар. Бик тырыш, талапсан кеше минең атайым. Әсәйем менән 16 йыл бергә татыу ғүмер кисерәләр. Беҙгә, өс ҡыҙҙарына, матур тәрбиә бирәләр.\nӘсәйем һәр саҡ ҡайтыуыбыҙға тәмле ризыҡтар бешереп көтөп тора. Бүлмәбеҙҙе, баҡсабыҙҙы биҙәп, матур гөлдәр үҫтерергә ярата. Ҡул эштәренә лә оҫта, мәрйендән теҙеп, матур сәскәләр яһай.\nГөлфирә апайым Билал мәктәбенең IX синыфында белем ала. Бейергә, йырларға әүәҫ. 2015 йылда мәктәптә үткән «Һылыуҡай» конкурсында I урын яуланы.\nГөлмирә һеңлем икенселә уҡып йөрөй. Ике йәшлек сағында ғына «Шоңҡар» журналы үткәргән «Минең Рәми» беренсе республика интернет аша шиғыр һөйләү бәйгеһендә мәктәпкәсә йәштәге балалар араһында I урын яуланы. Ауылда ойошторолған бер саранан да ситтә ҡалмаҫҡа тырыша.\nӘ мин үҙем Билал мәктәбендә VIII синыфта уҡыйым. Сигергә, бәйләргә яратам, бейеү түңәрәгенә йөрөй башланым. Ғаиләбеҙ менән 2008 йылда «Ғаиләм-ҡәлғәм» төбәк конкурсында I урын яуланыҡ, районда үткәреләсәк ярышта ҡатнашыу хоҡуғына эйә булдыҡ. Унда ла уңышлы сығыш яһап, Рәхмәт хаты алдыҡ. 2014 йылда «Минең ғаиләм» конкурсында йырлап, бейеп, төрлө хәлдәрҙән сыға белеү юлдарын бергәләп эҙләп, был конкурста ла I урынға сыҡтыҡ. Берҙәм, татыу ғаиләләр генә барлыҡ ҡаршылыҡтарҙы ла еңеп сыға бит ул.\nБеҙ йәй көндәрендә тәбиғәткә сығып ял итергә яратабыҙ. Эргә-тирәләге тауҙарға менәбеҙ, иҫтәлекле урындарға сәйәхәт итәбеҙ. Тыуған көн кеүек байрамдарҙы ла күңелле итеп үткәрәбеҙ. Иң көтөп алған көндәребеҙҙең береһе – Яңы йыл, уны туғандарыбыҙ менән ҡаршылайбыҙ.\nҒаиләмдең шулай бәхетле, тормоштан йәм табып йәшәүенә бик ҡыуанам. Йәнем, күңелем ял итерлек татыу ғаиләм барлығына сикһеҙ шатмын. Беҙҙе шулай матур итеп, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләп үҫтергәндәре өсөн атай-әсәйемә, туғандарыма ҙур рәхмәтлемен.\n« Ир-ат – донъя тотҡаһы, ҡатын-ҡыҙ – уның биҙәге\nБишташ (Ететаш) тауы »


06 августа 2020 — 11:28 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә «Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалаһы» стеллаһын ҡуйыу урынын һайлау буйынса онлайн-тауыш биреү башланды. Мемориалды урынлаштырыу өсөн ике урын тәҡдим ителә. Уның беренсеһе Беренсе Май урамында Еңеү паркындағы Еңеү аллеяһы, икенсеһе – Ленин һәм Зәки Вәлиди урамдары киҫелешендә, парк алдындағы майҙансыҡ. Өфөгә «Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм Даны ҡалаһы» тигән абруйлы исем бирелеүе шиғриәт һөйөүселәрҙе лә битараф ҡалдырманы. Баш ҡаланың беренсе май аллеяһында үткән шиғри флешмобта улар Өфөгә булған бөтә хис-тойғолары тураһында һөйләне.Ошо уҡ аллеяла Еңеү паркы ҡаршыһында «Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалаһы» стеллаһы ла ҡалҡып сығыуы ихтимал. Өфөгә халыҡ-ара маҡтаулы исем бирелгәндән һуң, был ваҡиғаны мәңгеләштереү йәһәтенән ойоштороу комитеты стелланың макетын яһауға конкурс иғлан иткәйне.Анатолий Болутенконың хеҙмәт фронты тураһында яҙған ошо шиғыры Айгөлдө конкурста ҡатнашырға илһамланландырған. Тап ошо юлдарҙы ул үҙенең эскизында ла ҡулланған. Ә уның хеҙмәттәше Дина үҙ эшендә тыл хеҙмәтсәндәренең образын ҡатын-ҡыҙ йөҙө аша һынландырған. Константин Донгузов менән Дамир Мәғәфүров фекеренсә, стелла һүҙе грек теленән тәржемә иткәндә “бағана” тигәнде аңлата, шуға ул бағана формаһында булырға тейеш. Улар үҙҙәренең проектына отошлораҡ буласаҡ урын да тәҡдим итә.Йәмғеһе, конкурсҡа тиҫтәләгән эш ҡабул ителгән. Әммә ойоштороу комитеты тап Константин Донгузовтың проектын иң яҡшыһы, тип тапҡан.Тимәк, хәҙер өфөлөләргә проектың макетын түгел, ә урынын ғына һайлаһы ҡала. Тауыш биреү онлайн рәүештә “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһенең сайтында барасаҡ.


4 йәшлек Жанна Закироваға ярҙам кәрәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n4 йәшлек Жанна Закироваға ярҙам кәрәк\n10 ноября 2015 — 15:32\nБашҡортостан Дәүләт телерадиокомпанияһы, „Русфонд„ хәйриә фонды һәм „Комсомольская правда„ гәзите менән берлектә изгелек марафонын дауам итә. 2013-сө йылдың июленән ойошторолған берҙәм проект сиктәрендә 45 балаға 10 миллион һумлыҡ ярҙам күрһәтелгән. Туғыҙ йәшлек Ильяс Шәриповҡа мәрхәмәтле тамашасыларҙың ярҙамы менән кәрәкле сумма йыйылған, малайҙың ата-әсәһе изге йөрәкле кешеләргә үҙҙәренең рәхмәттәрен белдерә. Ҡыҙғанысҡа, тағы әллә күпме бала телевизор ҡараусы мәрхәмәтле кешеләрҙең ярҙамына мохтаж. Өфө ҡалаһында йәшәүсе 4 йәшлек Жанна Закирова ла улар рәтендә. Жаннаның балалар баҡсаһында үткән һәр көнө бер үк өндәрҙе ҡабатлауҙан, ым-ишаралар аша аралашыуҙан башлана. Ҡыҙға ике йәш ярымда 2-се дәрәжә ике яҡлы ҡолаҡҡа ҡатылыҡ тигән диагноз ҡуялар. Әле Жанна ҡолаҡ аппараты ҡуллана, тик уның ярҙамында ла бала бөтөнләй ишетмәй тиерлек. Жанна балалар баҡсаһының насар ишетеүсе сабыйҙар өсөн тәғәйенләнгән махсус төркөмөнә йөрөй. Тәрбиәселәр әйтеүенсә ҡыҙ бик теремек, ҡыҙыҡһыныусан. Һәр өйрәткәнде отоп алырға тора, тик ҡолаҡтары насар ишетеүе үҫешергә ҡамасаулай. Бала бик әүҙем, һүрәт төшөрөргә, пластилиндан төрлө һындар эшләргә ярата. Жаннаның әсәһе Элла әйтеүенсә, ике йәш тулыр алдынан сираттағы прививканы эшләткәс сабый бөтөнләй өндәрҙе әйтмәй, тауышҡа иғтибар итмәй башлай. Табиптар яҙған яңы цифралы аппарат ҡыҙға тулы кимәлдә үҫешергә, аралашырға ярҙам итәсәк. Бының өсөн 185 мең һум аҡса талап ителә. Ата-әсәнең яҡын арала был сумманы йыйыу мөмкинлеге юҡ. Жаннаның сәләмәтлегенә битараф булмаған һәр кем уға ярҙам итә ала. Закировтар ярҙам һорап Русфонд хәйриә фондына һәм оло йөрәкле телевизор ҡараусыларға мөрәжәғәт итә. Сабыйға теләгән һәр кем ярҙам итә ала. Бының өсөн латин хәрефтәре менән DETI яҙып смс хәбәр ебәреү ҙә етә. Уның хаҡы 75 һум. Бер-нисә хәбәр ебәрергә лә мөмкин, әгәр телефон операторҙар һораһа, аҡса күсереүегеҙҙе раҫларға кәрәк. Бәлки тап һеҙҙең шәфҡәтле йөрәгегеҙ Жанна Закированың яҙмышын үҙгәртер, сабый тулы тормош менән йәшәй башлар.\nӨфөнөң Ленин урамында урынлашҡан торлаҡ йортто реставрациялау өсөн әҙерлек эштәре башланды\n12 мең битлек таратылған\n28 май –сик буйы һаҡсылары көнө!\nРеспубликала аҡсалата ярҙам аласаҡ ғаиләләр исемлеге артты\n1 из 831\nОплата коммунальных услуг в условиях пандемии. Кому и сколько спишут?\nМәҙәни мираҫ объектҡа үткән быуаттың 1930-сы йылдарында “Железнодорожник” төҙөлөш компанияһы хеҙмәткәрҙәре өсөн тәғәйенләнеп нигеҙ һалынған. Тәүҙә уны йоҡлау урыны ғына булыр тип төҙөһәләр, һуңынан бәләкәй фатирҙарға бүлеп сығалар. Күренеүенсә, ике торлаҡ араһын төкәтмә (пристрой) тоташтыра. Тап...\nӨфөлә йәмәғәт ойошма активистары 12 мең битлектәр таратҡан.Бының өсөн ирекмәндәр ҡаланың кешеләр күпләп йөрөгән райондарын һайлаған. Пандемия шарттарында ойошторолған файҙалы акция халыҡҡа оҡшаған. Алты пакетҡа тултырылған һаҡланыу сараларын бер сәғәт эсенлдә таратып бөткәндәр. Бындай...\nБөгөн - 28 май – илебеҙҙең сик буйы һаҡсылары, пограничниктар байрамы көнө. Ул илебеҙҙә 102 йыл рәттән билдәләнә. Был патриотик көн һәр пограничнигыбыҙ өсөн иң мөһим байрамдарының береһе булып тора. Быйыл сик һаҡсылары һәм ветерандары үҙ байрамдарын өйҙәрендә ҡаршылаясаҡ. Бындай ҡарар...\nРеспубликала аҡсалата ярҙам аласаҡ ғаиләләр исемлеген арттырҙылар. Эшһеҙ ҡалған ата-әсәләрҙең өс йәштән алып ете йәшкә тиклемге балалар өсөн пособие түләнәсәк. Был турала хөкүмәт йортонда үткән оператив кәңәшмәлә һөйләштеләр. 2020 йыл башынан Башҡортостанда эшһеҙҙәр һаны өс тапҡырға артҡан. 60...


Компактлы, ҡеүәтле ҡоролма\n8 Октябрь 2019, 09:49\nСибай үҙәк дауаханаһының балалар соматика бүлегенә “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектының “Балаларға медицина ярҙамын күрһәтеүҙә заманса инфраструктура тыуҙырып һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү” федераль программаһына ярашлы 8F-5 кислород концентраторы ҡайтарылды.\nArmed 8F-5AW маркалы кислород концентраторы –компактлы, эргономлы, әммә ҡеүәтле һәм юғары етештереүсәнлекле ҡоролма. Ул һауанан 93 процентлы кислород концентрацияһы етештереүгә һәләтле. Сабыйҙарға оҙайлы кислород терапияһы үткәргәндә, киҫкен респиратор ауырыуҙары йоҡтороусыларға ингаляция уҙғарыу өсөн бик ҡулайлы. Уны тын алыу юлдары, пневмония, бронхиаль астма, йөрәк сирлеләрҙе дауалау, шулай уҡ операциянан һуңғы осорҙа, йөклөлөк ваҡытында ҡулланалар. Концентраторҙы тәүлегенә 15 сәғәттән ашыу оҙайлы ҡулланғандан һуң кеше организмы кислородҡа байый, гипоксия кәмей, йөрәк ритмы нормаға килә, пациенттың дөйөм хәле яҡшыра.


Өфөнөң Калинин районында идарасылар ширҡәте йорттар бүлешә алмай | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n09 февраля 2016 — 15:24\nТорлаҡ биналарҙы хеҙмәтләндереү хоҡуғы өсөн улар бер-береһен судҡа ла биргән. Фатир хужалары күрһәтелгән хеҙмәттәр өсөн аҡсаны кемгә түләргә белмәй. Фатир хужаларының сиратағы йыйылышы – сираттағы ыҙғыш менән тамамланды. Кешеләр әйтеүенсә, коммуналь тармаҡ вәкилдәре менән һөйләшеү һәр саҡ янауҙарға ҡайтып ҡала. Сөнки, ширҡәт етәкселеге үҙ клинеттарына тәҡдим иткән хеҙмәттәрҙән ҡотолоу мөмкин түгел. Был йорттарҙа йәшәүселәрҙең икенсе компанияны һайлау теләге ҡыҙған табаға май өҫтәгәндәй генә була. Торлаҡ йорттарҙы хеҙмәтләндереү бурысы “Уютсервис” йәмғиәтенә йөкмәтелгәс, күптәр был ҡарарға ҡаршы сыға. Улар фекеренсә, кемдер ошондай юл менән аҡса эшләргә генә тырыша. Коммуналь хужалыҡ вәкилдәре иһә закон боҙмауҙарын иҫбатларға тырыша. Ойошманы икенсе ширҡәт менән алыштырыу тәҡдиме айырым төркөм теләге, ти комапния етәкселеге.Тик күптәр етәксе һүҙҙәрен төптән ялған тип иҫәпләй. Светлана Сметанина, мәҫәлән, “Уютсервис” менән байтаҡтан таныш. Ширҡәттең исеме есеменә бөтөнләй тап килмәй. Калинин районындағы айырым торлаҡ фонды менән идара итеү теләген белдергән компания халыҡ фекеренә бөтөнләй ҡолаҡ һалырҙа теләмәй. Улар үҙ эшен суд аша раҫлап, хеҙмәтләндереү өсөн аҡса түләтергә тырыша. Фатир хужалары иһә яңынан йыйылыш уҙғарып, ойошма хеҙмәттәренән баш тартырға ниәтләй.


Тәүге ҡарға ергә төшөү ҡайҙа –\nАға һыуҙан сыйҙым.\nБиләмәһен биләп, боҙ тырнағы\nКүҙ күреме ерҙә аҡ ҡар ғына –\nКүс айырған ҡарҙар, мыжғып-мыжғып\nАлға шаршау ҡора.\nМайҙан һорай йөрәгем\nМөхәббәт кенә донъяла йәшәй үҙ ирке менән\n«Маңлай күҙе – ботаҡ тишеге»... тип\nХалыҡ әйткән уҫал һүҙҙәрҙе.\nХәҡиҡәт – хаҡлыҡ: кеше һуҡыр,\nБулмай икән күңел күҙҙәре.\nКүңел күҙҙәрендә, әйтерһең дә,\nҺутлы ерҙә үҫә гөл-сәскә,\n2015 йыл – Әҙәбиәт йылы\nРәсәй президенты Владимир Путин 2015 йылды илебеҙҙә Әҙәбиәт йылы тип иғлан итеп, «Рәсәй Федерацияһында Әҙәбиәт йылын үткәреү тураһында» Указға ҡул ҡуйҙы.\nБашҡортостан яҙыусылары республикабыҙҙың төрлө тарафтарына сәйәхәт ойоштороуҙы дауам итә. Ысынлап та, үҙ күҙҙәрең менән күреп йөрөп танышыуға ни етә! Был юлы бер төркөм әҙиптәр прозаик Ғәлим Хисамов етәкселегендә төньяҡ-көнсығыш төбәккә сәфәр ҡылды. Төркөмдә Башҡорто\nКөндәлектәр – уҡымлы, мауыҡтырғыс\nҠартлыҡ ғәләмәтеме, әллә башҡа сәбәпме – мин һуңғы йылдарҙа сәсмә әҫәрҙәрҙең башлыса ҡыҫҡа жанрҙарын – хикәйәләрҙе, нәҫерҙәрҙе уҡыйым. Көндәлектәр, хәтирәләр ҙә уҡымлы, фәһемле, сөнки уларҙа – ысынбарлыҡ, уйҙырмаларға урын юҡ. Һәр хәлдә үҙ уҡыусыларын хөрмәт иткән авторҙар ошо талаптан сығып эш итә. “Ағиҙел” журналында баҫылған Рәми Ғариповтың, Мостай Кәримдең, Ноғман Мусиндың, Рауил Бикбаевтың көндәлектәрен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән уҡыным. Туған әҙәбиәтебеҙҙең юғары кимәлен билдәләүсе был арҙаҡлы яҙыусыларҙың уй-фекерҙәре, хис-тойғолары, тормошҡа ҡарашы, туған-тыумасалары, яҡындары, коллегалары менән мөнәсәбәте бер мине генә ылыҡтырмағандыр, моғайын.


12 октября 2018 — 17:40\n2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә. Уға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә. Мәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу һәм эшкәртеү менән шөғөлләнәсәк. Коммуналь квитанцияларҙа “Ҡалдыҡтар” тигән пункт та барлыҡҡа киләсәк. Торлаҡ хужаларының үҙҙәренә лә сүп-сар туплау мәҙәниәтенә өйрәнергә тура киләсәк. Бынан тыш, кешеләрҙең Ҡалдыҡтар тигән графаны арзанайтырға, шулай уҡ, был йүнәлештә аҡса эшләү мөмкинлеге бар. Тәүҙә Галина Филиппова көнкүреш ҡалдыҡтарын айырым йыйыуҙан, нимәлер килеп сығырына ышанмай. Йәш егет Жилино ауылында был эште башлап ебәргәс, ханым проектта ҡатнашырға була. Хәҙер ул бер кешенән һәм бер йорттан ғына бихисап көнкүреш ҡалдығы йыйылғанына аптырай. Кешеләрҙән көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу башланғысы менән Сергей Попов сыға. Тәүҙә йүнсел ватсапта чат булдыра. Халыҡтың ризалығын алғас, март айында эш башлай. Эшҡыуар интернет аша сүп-сар өсөн заманса контейнерҙар ҙа һатып ала һәм бушлай халыҡҡа таратып сыға. Иң тәүҙә был проект Жилино ауылында башлана. Һуңынан яҡын урынлашҡан ҡасабаларҙа тарала. Хәҙер, проектта 250-нән ашыу йорт ҡатнаша. Проектта ҡатнашыусылар бер-нисә талапты үтәргә тейеш. Мәҫәлән, быяла шешәләрҙе, пластикты, ҡағыҙҙы һәм тимерҙе айырым йыйыу мотлаҡ. Һуңынан уларҙы эшкәртеүгә ебәрәләр. Эшҡыуар билдәләүенсә, проекттың киләсәге бар. Сөнки, был йүнәлештә бер кем дә эшләмәй тиерлек. Бигерәк тә ауыл ерендә. Сергей Попов контейнерҙар һатып алыу өсөн 250 мең һум тирәһе аҡса сарыф иткән. Әлегә ул көнкүреш ҡалдыҡтарын тапшырыуҙан килгән килемде яңы контейнерҙар алыуға һәм машинаһын ҡарауға йүнәлтә. Киләһе йылдан сүп-сарҙы йыйыу ҡануниәтенә үҙгәреш инеүен иҫәпкә алғанда, был шөғөл тиҙ арала үҙен аҡлар, тип көтөлә. Яңы йылдан бер кеше ҡалдыҡтар өсөн айына уртаса 167 һум түләйәсәк. Йылына 4 кешенән торған ғаиләгә уртаса 2 мең һум аҡсаһын бирергә тура киләсәк. Әгәр, күп ҡатлы йортта йәшәүселәр барыһы ла риза булып, көнкүреш ҡалдыҡтарын айырып контейнерҙарға тултырһа, уларға ташламалар ҙа ҡарала. Әле Өфөлә пластик өсөн 700, ә быяла өсөн ошондай 15 контейнер ҡуйылған. 2019-сы йылдың беренсе декадаһында уларҙың һаны 1200-ҙән ашып китәсәк. Төбәк операторы бөтә йорттарҙы һәм ихаталарҙы ошондай контейнерҙар менән тәьмин итергә йыйына.


БЕҘҘЕҢ ЕҢЕҮСЕЛӘР! » Журнал\nЖурнал для детей » Журнал тураһында » Хаттар » БЕҘҘЕҢ ЕҢЕҮСЕЛӘР!\nБаҫылды : 23-06-2015, 13:18 |\nМӨҒЖИЗӘ ИЛЕ - БАҠСАМ\nСибай ҡалаһының «Тирмәкәй» балалар баҡсаһы алдынғылар рәтендә. Был, әлбиттә, балалар баҡсаһын етәкләүсе Гөлфиә Фәрит ҡыҙы Мәғәсүмованың хеҙмәт емеше. Баҡсала бөтәһе 12 төркөмдән алтыһы башҡорт телендә эшләй. «Аҡ тирмә», «Сулпылар», «Ҡолонсаҡ», «Ҡояшҡай», «Аҡ сәскә», «Аманат» исемле төркөмдәрҙә бик һәләтле һәм башҡорт рухлы балалар тәрбиәләнә. Улар ҡала, Республика һәм Рәсәй кимәлендә үткәрелгән бәйгеләрҙә дәррәү ҡатнаша.\nӘйткәндәй, «Ҡолонсаҡ» төркөмө, «Аҡбуҙат» журналы иғлан иткән лотереяла ҡатнашып, беренсе урын яуланы. Тәрбиәселәре —Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙы Ғөбәйҙуллина, Әҡлимә Вәсил ҡыҙы Ғибәҙуллина һәм тәрбиәсе ярҙамсыһы Рима Морат ҡыҙы Әюпова үҙ эштәрен яратып, тәрбиәләнеүселәрҙе тәртипле, тәүфиҡлы һәм белемле булып үҫтереүгә бик күп көс һала.


28 Июль 2020, 19:48\nРеспубликала 21 меңдән ашыу кеше, шул иҫәптән хеҙмәткә саҡырылыусылар һәм 60 йәштән өлкәндәр пневмониянан прививка алды. Биш тапҡырға артығыраҡ вакцина һатып алынды.\nНиндәйҙер ауырыуға ҡаршы вакцина әҙерләү оҙаҡ ваҡыт талап итә - 3-тән 5 йылға тиклем. Коронавирус хәүефен иҫәпкә алып, барыһы ла икенсе тулҡынға тиклем сараһын табырға тырыша, әммә әлегә тиклем бер илдә лә бындай ҡатмарлы штамм менән осрашырға тура килмәгән.\nБыйыл республика пневмония инфекцияһынан вакцина һатып алыуҙы биш тапҡырға арттырҙы: федераль бюджет иҫәбенә бер йәшкә тиклемге 43 800 балаға һәм 40 500 сабыйға ҡабаттан вакцина һалыу өсөн 95 600 доза һатып алынды. «Эпидемиологтар менән кәңәшләшеп, республикала дауахананан тыш пневмониянан өҙлөгөү сәбәпле үлем осраҡтарын кәметеү өсөн тиҙ бирешеүсән төркөмдәр араһында ныҡлы иммунитет булдырырға ҡарар иттек, — тине Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров. - Артабан да оло быуынды ошо хәүефле инфекциянан тулыһынса яҡлау өсөн вакцинация темпын шул уҡ кимәлдә һаҡларбыҙ. Тикшеренеүҙәр раҫлауынса, өлкәндәрҙә пневмококтан иммунитет биш йылдан ашыу һаҡлана».\nРеспублика өлкән йәштәгеләрҙә иммунитет булдырыуҙы 15 авгусҡа тиклем тамамларға ниәтләй. Бөтәһе 40 мең кешегә прививка яһау күҙаллана. Был күрһәткес былтырғынан дүрт тапҡырға күберәк. Башҡортостанда үпкә сирле 60 йәштән өлкән 68 989 кеше медицина ойошмаларында иҫәптә тора. Ҡалған 18 989 кешегә прививка эшләү 2021 йылға планлаштырыла. Шулай уҡ башҡа хәүеф төркөмдәре өсөн пневмококк вакцинаһын һатып алыу күҙаллана.\nРәсәйҙә инфекцияға ҡаршы фәндәр академияһы белгестәре етди эш алып бара - бер нисә препаратҡа һынау үткәрелә. Ләкин артабан вирус ниндәй ҡиәфәткә инер – быны бер кем дә әйтә алмай. Шуға күрә дөйөм кешелек тиҙерәк коллектив иммунитет булдыра алһа, ғәҙәти тормошҡа ҡайтыу мөмкинлеге лә тыуа, тиҙәр белгестәр.


Тәтешле районы Иҫке Күрҙем ауылында быйыл 50 урынлыҡ балалар баҡсаһы асыла - Bash.News\nТәтешле районы Иҫке Күрҙем ауылында быйыл 50 урынлыҡ балалар баҡсаһы асыла\nТәтешле районы Иҫке Күрҙем ауылында быйыл 50 урынлыҡ балалар баҡсаһы асыла https://bash.news/news/113919_tteshle_rajony_ike_krem_auylynda_byjyl_50_urynly_balalar_basay_asyla/?lang=bash\n14 ғин 2020, 18:31\nОбъектта төҙөлөш эштәре менән Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров бөгөн эш сәфәре барышында танышты. Яңы балалар баҡсаһы былтыр августа һалына башлаған.\nПроект буйынса уны июлдә файҙаланыуға тапшырыу ҡаралған. Заманса талаптарға яуап биргән мәктәпкәсә учреждениела физкультура, музыка залдары, медицина һәм аш бешереү бүлектәре була. Объекттың әле стеналары күтәрелә. Уны сафҡа индереүгә 95 миллион һумға яҡын аҡса йүнәлтелә. Финанслау республика маҡсатлы социаль программалар фондынан бүленгән.\nТөбәк етәксеһе Үрге Тәтешлеләге яуаплылығы сикләнгән «Мегабит» йәмғиәтендәге эштәр менән танышты. Гараж, пилорама һәм етештереү цехтарынан торған комплекста йөҙҙән ашыу кеше эшләй. Бында картография, геодезия өсөн приборҙар эшләп сығарыла. Предприятие пилотһыҙ осоусы аппарат ярҙамында ауыл хужалығы ерҙәрен һәм урмандарҙы аэро фото һәм видеоға төшөрөү хеҙмәте лә күрһәтә.\nТәтешле районы удмурттар күпләп йәшәгән төбәк. Район мәҙәниәт йортонда Удмурт тарихи-мәҙәни үҙәге эшләп килә. Тел, милли йолаларҙы һаҡлау һәм тергеҙеү йүнәлешендә ижади ойошма ағзалары әүҙем эш алып бара.\nТештәрҙе бала саҡтан һаҡларға. Былтыр төбәк башлығы ҡарары менән «Ҡанатлан» төбәк проекты сиктәрендә республика мәктәптәрендә стоматология кабинеттары булдырылды. Тәтешленең беренсе мәктәбендә теш дауалау өсөн махсус бүлмә күптән түгел генә асылған. Заманса йыһазландырылған стоматология кабинеты бер нисә белем усағынан уҡыусыларҙы ҡабул итергә иҫәпләнгән.\n«Әсәлек капиталы» беренсе балаға биреләсәк, ә ай һайын түләнә торған балалар пособиеһы ете йәшкә тиклем оҙайтыла\n21:49, 15 ғин\nБөгөн 250 бала Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына «Аксаков шыршыһы»на йыйылды\n19:51, 11 ғин\nБөгөн Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров аграр сәйәсәткә арналған дәүләт советы ултырышында ҡатнашты\n23:04, 26 дек\nБашҡортостан башлығы үткәргән тематик сәғәттәр илдә иң яҡшы төбәк практикаһы тип танылды\n21:00, 25 дек\nРадий Хәбиров дәүләт хеҙмәткәрҙәренә корпоративтар уҙғарыуҙы тыйҙы\n21:53, 23 дек


Материалы за Март 2013 года » Страница 44 » Башҡортостан гәзите\nҺәр ғүмер ҡәҙерле\nСоциаль мәсьәлә // 1-03-2013, 01:08\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Республика балалар клиник дауаханаһының яңы сафҡа ингән диагностика үҙәгендә булды. Йыл ярымда төҙөлгән, майҙаны 7,5 мең квадрат метр тәшкил иткән үҙәк заман талаптарына яуап бирә, сменаһына 1200 пациентты ҡабул итеүгә иҫәпләнгән.\nДауаханала йыл һайын республиканың төрлө төбәктәренән килгән 20 меңдән ашыу бала стационар дауаланыу үтә, алты меңдән ашыу операция яһала, 1500-ҙән ашыу бәләкәй пациентҡа юғары технологиялы медицина ярҙамы күрһәтелә, поликлиникала 25 меңдән ашыу кеше белгестәр консультацияһын ала.\nДауахананың баш табибы Рөстәм Әхмәтшин әйтеүенсә, яңы үҙәк ҙур мөмкинлектәр аса.\nЗаман технологиялары белемле итәсәк\nСәйәсәт // 1-03-2013, 01:07\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөлә "Смарт-төбәк: электрон белем биреү мөмкинлектәре" халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияһын асыу тантанаһында ҡатнашты.\n– "Аҡыллы йәмғиәт", "аҡыллы төбәк" – беҙҙең өсөн ҡәҙимге төшөнсәләр түгел кеүек, шуға күрә ошо турала асыҡтан-асыҡ һөйләшергә ваҡыт. Әлеге мәлдә кешелек иҫ киткес ҙур белем туплай, ҡайһы саҡта йылына ул тиҫтәләрсә тапҡырға үҫә. Былтыр эш сәфәре барышында Корея һоҡландырҙы: тәбиғи сеймал сығанаҡтары булмаһа ла, был ил фәндә, мәғарифта, йәмәғәтселек үҫешендә ҙур уңышҡа өлгәшә алған, – тине Президент.\nСәйәсәт // 1-03-2013, 01:06\nРеспублика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Дәүләт Думаһының Физик культура, спорт һәм йәштәр эштәре комитеты рәйесе Игорь Ананских, Дәүләт Думаһы депутаттары Николай Валуев һәм Рима Баталова менән эш осрашыуы үткәрҙе. Унда балалар-үҫмерҙәр спортын, профессиональ спортты, Олимпия һәм Паралимпия хәрәкәттәрен үҫтереү мәсьәләләре тикшерелде.\nКом: 0 // Уҡынылар: 542 тапҡыр // Тотош уҡырға\nХаҡлы ялдағылар тик ятмай\nСоциаль мәсьәлә // 1-03-2013, 01:05\nЙәмғиәттә өлкәндәрҙең урыны ҡайҙа? Пенсионерҙар ни өсөн үҙҙәрен элеккесә кәрәкле, ил өсөн файҙалы граждандар итеп тоймай? Ғүмер буйы хеҙмәттә ҡайнап йәшәгән әҙәм балаһы өсөн яңғыҙлыҡтан, үҙеңдең бер кемгә лә кәрәкмәгәнеңде тойоуҙан, йәшәргә дәрт ҡалмауҙан да яманыраҡ нәмә юҡтыр. Кем-кем, ә ҡартлыҡ — һәр кемгә лә һуңламай килеүсе ҡунаҡ. Ҡолас йәйеп ҡаршыламаһаң да, күр ҙә тор, “һә” тигәнсе таяғын, төрлө сирҙәрен һәм проблемаларын эйәртеп килеп етәсәк.\nЯҡшыраҡ йәшәй башланыҡмы?\nИҡтисад // 1-03-2013, 01:01\nХалыҡтың килеме менән сығымы араһындағы айырма аптырата\nСоциологтар Рәсәй халҡының сығымы килеменә ҡарағанда тиҙерәк артыуын асыҡлаған. Бының төп сәбәбе нимәлә: халҡыбыҙҙың күберәк аҡса сарыф итеүеме, әллә банктан алынған кредитҡа йәшәп өйрәнеү һөҙөмтәһеме?\nҺуңғы ваҡытта беҙҙең йәшәү кимәле саҡ ҡына булһа ла яҡшырғанмы? "Ромир" тикшеренеү үҙәге белгестәре яңыраҡ ошо һорауға яуап эҙләргә булған һәм һатып алыусыларҙың магазинда ниндәй күләмдә аҡса ҡалдырыуын иҫәпләргә керешкән.\nКом: 0 // Уҡынылар: 734 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЙәмғиәт // 1-03-2013, 01:00\nДонорҙарға — заманса шарттар\nҠалала Республика ҡан тапшырыу станцияһының филиалын асыу тантанаһы булды. Станция матди-техник йәһәттән тулыһынса тәьмин ителгән. Федераль маҡсатлы программа буйынса йәмғеһе 24 миллион һумға төрлө ҡорамал һатып алынған, бинаны төҙөкләндереүгә республика бюджетынан 4 миллион һум аҡса бүленгән.