3 Сентябрь , 09:19\nКовид госпиталендә эшләргә батырсылыҡ итә.\nИке йылға тиерлек һуҙылған сир афәте әле булһа сигенергә ашыҡмай. Күптәр ковидтың өсөнсө тулҡынын бер аҙ ышанмайынсараҡ ҡабул итһә лә, йәнә сирлеләр һанының артыуына шаһит булды.\nХеҙмәт кенәгәһендә бер генә яҙыу\nПандемия күптәрҙең тормошон икегә бүлде, бигерәк тә аҡ халатлылар өсөн был хәл ысын мәғәнәһендә оло һынау осорона әйләнде. Улар, тәүге көндән алғы һыҙыҡҡа баҫып, Гиппократ антына тоғро ҡалып, сирлеләрҙең ғүмере өсөн көрәште, ауыр булыуға ҡарамаҫтан, санитар-эпидемиологик шарттарҙа эшләүгә күнекте. Ковид госпиталендә тәүлек әйләнәһенә һәр сирленең ғүмере өсөн көрәшкән аҡ халатлы фәрештәләр араһында Сибай үҙәк ҡала дауаханаһының тәжрибәле шәфҡәт туташтарының береһе, үҙ эшенең оҫтаһы Вәсилә Батталова ла бар.\nВәсилә Мөхәмәт ҡыҙы Баймаҡ районының Күсей ауылында тыуып үҫкән. Күптәр кеүек бала саҡтан ҡурсаҡтар дауалап йә иһә һеңлеләренә укол һалып, “ҙурайғас табип булам” тип уйнамаған ул. Киреһенсә, атаһы кеүек теүәл фәндәрҙе үҙ итеп, һандар менән эш итергә теләп, иҡтисадсы һөнәрен һайлаған. VIII класты тамамлағас, имтихандарҙы уңышлы тапшырып, Өфө ҡалаһының финанс техникумына уҡырға керә. Әммә, ни хикмәттер, уҡыу йылы башланғанға тиклем Вәсилә Батталоваға саҡырыу ҡағыҙы килмәй. Бала саҡтан маҡсатына ынтылған, тырыш ҡыҙ белем алған мәктәбенә кире ҡайтмай, уҡыуын Рәми Ғарипов исемендәге гимназияла дауам итә.\nҒаиләлә баш бала булараҡ, ҡусты-һеңлеләре өсөн һәр саҡ яуаплылыҡ тойған ҡыҙ бар нәмә әҙер булған интернатта белем алғанда нисектер уңайһыҙланыу хисе кисергән кеүек була, һәр саҡ туғандары хаҡында борсола. IX класты яҡшы тамамлағас, документтарын алып, Сибай медицина училищеһына тапшыра. 1986 йылда “Шәфҡәт туташы” бүлеген тамамлаған ҡыҙ Сибай үҙәк ҡала дауаханаһына эшкә килә һәм бөгөнгә тиклем ошонда хеҙмәт итә. Уның хеҙмәт кенәгәһендә бер генә яҙыу теркәлгән.\nДауахананың төрлө бүлектәрендә шәфҡәт туташы булып эшләргә тура килә уға. Сирлеләр өсөн иң яуаплы реанимация, психоневрология, терапия бүлектәрендә лә, табип-терапевт янындағы участка шәфҡәт туташы булғанда ла – һәр ерҙә Вәсилә Мөхәмәт ҡыҙын ауырыуҙар ҙа, табиптар ҙа үҙ эшенә яуаплы ҡарағаны өсөн хөрмәт итә. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге оҙайлы эш тәжрибәһе, заман менән йәнәш атларға тырышыуы, медицина өлкәһендәге һәр яңылыҡты ҡабул итеүе, уны өйрәнеү Вәсилә Батталованың үҙенә лә күп осраҡта пациенттың хәлен дөрөҫ асыҡлап, диагноз ҡуйырға мөмкинлек бирә. Әйткәндәй, күптәргә ул кәңәштәре менән генә түгел, кәрәк ваҡытта уколдар эшләргә лә ярҙам итә.\nҺуңғы ваҡытта Вәсилә Мөхәмәт ҡыҙы участка терапевы менән бергә сирлеләрҙе ҡабул итә. Әммә үҙен һәр өлкәлә һынап ҡараған, ауырлыҡтар алдында юғалып ҡалмаған шәфҡәт туташы ҡалала ковид госпитале асылғас та, унда эшләргә теләк белдерә. Бурыстың ауыр, яуаплы икәнен бар күңеле менән аңлай, вирус эләктереү ихтималлығын да тоя, әммә тәүәккәлләй.\n– Былтырғы ваҡытты иҫкә алһам, аптырап та ҡуям. Бәлки, бер аҙ ҡурҡыу тойғоһо ла булғандыр, әммә коронавирус менән ауырыған сирлеләрҙе күреп, уларҙы ҡотҡарыу теләге барыбер көслөрәк булды. Эш еңел түгел, махсус кейемгә лә, һәр саҡ ике ҡатлы бирсәткә кейеп эш итеүебеҙгә лә күнегеп киттек. Иң ҡыуаныслыһы – кемгәлер ярҙам итә алыуың, кәрәк булыуың һәм иң мөһиме – сирҙе еңеүгә кескәй генә булһа ла өлөшөңдө индереүең күңелгә әйтеп аңлата алмаҫлыҡ рәхәтлек бирә. Икенсенән, ғаиләңдә һине аңлауҙары ла күңелде күтәрә, – ти әңгәмәсем.\nӘйткәндәй, ковид госпиталендә эшләгән табиптар ҙа, шәфҡәт туташтары ла даими рәүештә коронавирусҡа анализ тапшырып, тикшерелеп тора, битлек режимы һәр саҡ үтәлә. Сибай ҡалаһының ковид госпитале етәксеһе, тәжрибәле табип Рәйлә Сәфәрғәлина аҡ халатлыларға ла, пациенттарға ла бик талапсан. Үҙҙәренә йөкмәтелгән бурыстарға яуаплы ҡараған, бер-береһенә ярҙамға ашығырға әҙер торған коллектив туплай алыуҙа Рәйлә Эрнест ҡыҙының роле бик ҙур.\nЙылдар дауамындағы тәжрибәһе генә түгел, яҡты йөҙө, ауырыуҙарға өмөт һәм ышаныс уята алырлыҡ һүҙҙәре, шифалы ҡулдарының име менән дә дауалай бөгөнгө көн геройҙары. “Баштараҡ ике ҡатлы бирсәткә менән ауырыуҙың тамырын тапмаҫбыҙ кеүек тойолһа ла, хәҙер барыһына ла күнектек. Бер-беребеҙгә ҡарата күҙҙәр ҙә йылмая, әйтелмәгән һүҙҙәрҙе лә йөрәктәр аша ишеткәндәй булабыҙ. Иң мөһиме – сирлеләр йүнәлеп сыҡһын, башҡаса бер ваҡытта ла коронавирус менән ауырымаһын, үҙҙәренә лә һаҡланыу сараларын күҙәтергә кәрәк”, – ти Вәсилә Мөхәмәт ҡыҙы.\nЫсынлап та, пандемия осоро һәр беребеҙгә оло һынау булды. Көсөргәнешле шарттарҙа һәр кем үҙенсә йәшәргә, аяуһыҙ сиргә ҡаршы көрәшергә ынтыла, әммә ковидты еңеү өсөн дөйөм иммунитет булдырырға, барыбыҙға ла прививка эшләтергә кәрәклеген күптәр инҡар итә. Был йәһәттән аяуһыҙ сиргә ҡаршы алғы һыҙыҡта барған, ауырыуҙың ни тиклем төҙәтә алмаҫлыҡ эҙемтәләргә килтергәнен үҙ күҙҙәре менән күргән Вәсилә Батталованың да кәңәштәренә ҡолаҡ һалыу урынлы булыр ине.\n– Мин барыһын да коронавирустан прививка эшләтергә саҡырам. Бөгөн ололар ғына түгел, йәштәр ҙә, хатта балалар ҙа ковид менән ауырый. Прививка яһатҡандар был сирҙе барыбер еңелерәк үткәрә, эҙемтәләре лә ҡурҡыныс булмай. Үҙегеҙгә ҡарата ғына түгел, янығыҙҙағы кешеләрҙең дә һаулығына битараф булмағыҙ. Үҙ һаулығына яуаплы ҡарағандарға, иҫкәртеү сараларын теүәл үтәгән, спортты үҙ иткән кешеләргә бер сир ҙә ҡурҡыныс түгел, шуға күрә һау-сәләмәт тормош алып барығыҙ, саф һауала күберәк булығыҙ, физик эш менән шөғөлләнегеҙ, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен теүәл үтәгеҙ! – ти Вәсилә Мөхәмәт ҡыҙы.\nҠыҙы табип буласаҡ!\nЭшенән генә түгел, тормошонан да уңған һүрәтләмә геройы. Арҡайым ҡасабаһында күркәм йорт төҙөп ултыртҡан, тирә-яғын матурлыҡҡа күмгән! Төрлө сәскәләре, күҙҙе ҡамаштырып, хуш еҫтәре тирә-яҡҡа бөркөлә. Йәшелсә түтәлдәрендә ҡыяр, помидор, боростар тәгәрәп ята. Уңған ханым уларҙы тоҙларға ла, төрлө салаттар эшләргә лә өлгөрә.\nXI класты тамамлаған ҡыҙы Миләүшәнең иң шатлыҡлы көнөнә тура килдек: беҙ барған ваҡытта уның Башҡортостан дәүләт медицина университетына уҡырға ҡабул ителеүе хаҡында билдәле булды. Ата-әсәһенең юлын дауам итеп, ҡыҙ ҙа медицина өлкәһен үҙ иткән. Киләсәктә уға яҡшы табип булырға яҙһын, тигән изге теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ.\nУлы Нур ҙа әсәһен һәр саҡ һөйөндөрөп тора. Һәр эшкә оҫта ҡуллы егет әле ике ҡатлы йорт һала, әсәһенә бар яҡлап ярҙам итә. Ныҡлы терәге – ғаиләһе, балалары барында Вәсилә Мөхәмәт ҡыҙына тормоштоң бар ауырлығы ла еңел бирелә, аяуһыҙ сир ҙә хатта ситкә тайпыла.\n- Кәримә УСМАНОВА.


Синоптиктар был аҙнала Башҡортостанда ҡар яуыуын фаразлай // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n16:32, 15 сентября 2021 Йәмғиәт\nАрктик һауа массалары Башҡортостанға һалҡын килтерә. Был турала Башгидрометүҙәк синоптиктары хәбәр итте. 16-21 сентябрҙә республикала һауа температураһы норманан 2-4 градусҡа түбәнерәк була. Был осорҙа башлыса термометр бағанаһы +10 градусты күрһәтә.\n«Осор башында һауа температураһы төндә +2, +7°, урыны менән һауала һәм тупраҡта 0, -2° тиклем ҡырау, көндөҙ +8, +13°, — тип билдәләне идаралыҡ белгестәре. — Осор уртаһына температура төндә 0, +5°, урыны менән һауала һәм тупраҡта 0, -5° ҡәҙәр ҡырау, көндөҙ +6, +11° була».\nАҙна аҙағына тиклем Башҡортостандың барлыҡ райондарында — ҡыҫҡа ваҡытлы, ә ҡайһы бер муниципалитеттарҙа ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы көтөлә. 21 сентябргә ямғырҙар туҡтай.\nТеги: һауа торошо, ҡар ҡатыш ямғыр


Булдыҡлының эше уң\n13 Март 2018, 16:37\nҺүрәттә күргән был ғаилә менән осраҡлы ғына таныш булып сыҡтыҡ. Гөлназ һәм Ринат Молҡамановтарҙың ҡыҙы Рузалина минең ҡыҙым менән балалар баҡсаһында бер төркөмдә йөрөй. Улар бәләкәстәре менән саф башҡорт телендә аралашыуы миндә һоҡланыу уятты. Шуға ла йәш ғаилә менән яҡындан танышыу теләге уянды.\nЙәш ғаиләгә Ғафури районында нигеҙ һалына. Гөлназ Юрмаштан булһа, Ринат Аҡташ ауылы егете. Икеһе лә күп балалы ғаиләлә үҫкән. Мәктәптә уҡығанда үҫмер егет тиҫтерҙәре менән йылға аша урынлашҡан ауыл клубына дискотекаға йөрөй. Шунда Гөлназ менән таныша ла инде. Араларында дуҫтарса мөнәсәбәт барлыҡҡа килә. Мәктәпте тамамлағас, Ринат Стәрлетамаҡҡа мәҙәниәт техникумына уҡырға инә. Ҡулына диплом алғас, Табын коррекция мәктәп-интернатында музыка дәресенән уҡыта. Төрлө музыка ҡоралдарында уйнаған белгесте мәҙәни сараларға йыш саҡыралар, бәйгеләрҙә ҡатнаша.\nАҙаҡ ике йәш пар өйләнешергә ҡарар итә.\n- Башта Гөлназды ҡараштырып, һынап йөрөнөм. Миңә уҡып бөтөп, эшкә кереп, аяҡҡа баҫырға кәрәк ине. Алты йыл дуҫлашып йөрөгәндән һуң, гөрләтеп ауылда туй үткәреп, бергә йәшәй башланыҡ. Музыканттың аҡсаһы күп түгел, шуға ла, эш эҙләп, туғандар саҡырыуы буйынса Салауатҡа күсенеп килдек. 8-се торлаҡ идаралығына слесарь булып урынлаштым. Башта кеше фатирында йәшәнек, тора-бара эштән ваҡытлыса фатир бирҙеләр, - ти Ринат.\nГөлназ бер-бер артлы ул һәм ҡыҙ таба. Хәҙер Илназ һәм Рузалина балалар баҡсаһына йөрөй. Бер ай элек кенә йәш ғаилә ипотека юлы менән фатир ала. Ремонт эштәрен башҡарып, һәүетемсә генә йәшәп яталар. Ғаилә башлығы алдынғы хеҙмәте өсөн ҡала хакимиәтенән һәм эшенән бик күп Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән.\nӘ Гөлназ «Таңсулпан» ашханаһында ашнаҡсы ярҙамсыһы булып эшләй. Киләсәктә ул торт, тәмлекәстәр бешереү менән шөғөлләнергә уйлай. Уңған ҡатын күҙҙең яуын алырлыҡ келәмдәр, түшәктәр ҙә бәйләй. Был ғына ла түгел, Гөлназ бисерҙан төрлө ағастар ҙа эшләргә оҫта. Эйе, булдыҡлының эше уң, тиҙәр. Йәштәр өйҙә генә ултырырға яратмай икән, аҙна һайын тиерлек ауылға ҡайтып, атай-әсәйҙәренә ярҙам итә. Тыуған тупраҡ һәр ваҡыт уларҙы үҙҙәренә тарта.\nГөлназдан, һеҙҙең өсөн ғаилә нигеҙе нимәлә ул, тип һорағас, бер аҙ уйлап торҙо ла:\n- Бер-береңде аңлап йәшәүҙәлер, тип уйла-йым. Әлбиттә, төрлө саҡтар була. Тик һөйгәнеңә ҡарата итәғәтле, ихтирамлы булған ғаилә бер ҡасан да һүнмәй. Һөйгән йәрең, балаларың, атай-әсәйең һау-сәләмәт булғанда, туғандарың имен йәшәгәндә генә тормош мәшәҡәттәрен йырып сығыуы еңел. Ғөмүмән, тормош аҡылын атай-әсәйем өлгөһөнән алам. Уларҙың ипле һүҙҙәре, бәхетле ғаилә мөхите күңелемдә ыңғай хис-тойғолар ғына яралта. Атайым менән әсәйемдең һөйөүҙән балҡыуы, уларҙан ағылған тыныслыҡ, эске ышаныс, беҙгә, йәғни балаларына күсә, тормошта ныҡлы аҙымдар менән атларға көс-ҡеүәт өҫтәй, илһамландыра, рухландыра.\nТәү ҡарашҡа Гөлназ һәм Ринат Молҡамановтар ғаиләһе башҡаларҙан бер нимәһе менән дә айырылмай кеүек. Шулай ҙа уларҙа башҡорт ғаиләһе асылы, атай абруйы, әсәй наҙы, балалар ҡәҙере, өлкәндәр аҡылы, йәштәр айбарлығы сағыла. Ошондай ғаиләләр күберәк булһын ине!


З. Биишева ижады.\nлитературный журнал по творчеству З. Биишевой.\nЗ. Биишева ижадына арнала..doc\nЗ. Биишева ижадына арнала.\n1. Әҙәбиәткә һөйөү тәрбиәләү, ҡыҙыҡһыныу уятыу.\n2. З. Биишеваның тормошо, ижады менән ентекләберәк танышыу.\n3. Балаларҙың ижади һәләтен үҫтереү, телмәрҙәрен байыҡтырыу.\n4. Көслө рухлы, телен, илен һөйгән балалар тәрбиәләү.\n“Мин рухымдың аҫыл хазинаһын,\nИлем , һиңә биреп ҡалдырҙым.”\n(ТЕЛДӘН ӘҘӘБИ ЖУРНАЛ)\nТӨҘӨҮСЕҺЕ: 5-се мәктәптең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы\nХәсәнова Нәркизә Робес ҡыҙы.\nУчалы- 2012 йыл.\nМин рухымдың аҫыл хазинаһын,\nИлем, һиңә биреп ҡалдырҙым.\nПроекторҙа З. Биишеваның”Хәйерле көн” шиғыры. Шиғырҙы бер уҡыусы ҡысҡырып уҡый.\nХәйерле көн һеҙгә, хәйерле көн,\nХәйерле көн ,дуҫтар, туғандар!\nХәйерле көн һеҙгә ,донъя йөгөн\nЙөкләп барған ирҙәр ,уландар!\nХәйерле көн һеҙгә ,сос ҡатындар-\nДонъя күрке -изге әсәләр!\nХәйерле көн һеҙгә, эшсән ҡыҙҙар\nЕр биҙәге – алһыу сәскәләр!\nХәйерле көн, күңел күҙкәйегеҙ\nКөн –ҡояштай яҡты, саф булһын\nХәйлә, мәкер ,яла – ялғандарҙан\nЙәнегеҙ пак, азат, шат булһын.\nХәйерле көн һеҙгә, һәр ваҡытта\nХәйерле көн, имен ,аманлыҡта\nБалҡып торһон тыуған илебеҙ.\nУҡытыусы: Ошо матур юлдарҙың авторы З. Биишеваның 2013 йылда 105 йәше тулыуы айҡанлы республикабыҙҙа төрлө саралар үтә. Беҙ ҙә бөгөн әҙибәнең тормошона, ижадына байҡау яһап, башҡорт ҡатын –ҡыҙҙарының түҙемлек, сабырлыҡ, бөйөклөк өлгөһө булған Зәйнәп апай алдында тағы ла бер тапҡыр баш эйәйек.\n1. Журналдың беренсе бите асыла. З. Биишеваның портеты һәм журналдың исеме.\n«Мин рухымдың аҫыл хазинаһын\nИлем һиңә биреп ҡалдырҙым.” -\nтип атала беҙҙең журналыбыҙ.\n2. Журналдың икенсе бите асыла.\nБала саҡ йылдары.\n-тип яҙылған. Проекторҙа З. Биишеваның фотолары.\nа) (Бер нисә уҡыусы яҙыусының бала сағы тураһында һөйләй.)\nб ) “Кәмһетелгәндәр” романының тышлығының һүрәте һәм романдан өҙөктө бер уҡыусының проектор таҡтаһынан ҡысҡырып уҡыуы.\n«Ошондай үтә күңелһеҙ көндәрҙең береһендә Байгилде ағай Уралға Ҡормош байҙарға көнлөкләп бесән эшләргә китмәне. Бибеш тә өйҙән сыҡманы.Улы Сәхиулла менән Сыуаҡай әбей ҙә, Бибекәйҙәрҙең атаһы Шаһиморат ағай менән Шәһит бабай ҙа бында. Улар ниндәйҙер артыҡ ҡайғылы, борсоулы төҫ менән өйгә әленән - әле инеп- сығып йөрөйҙәр. Өйҙә кемдеңдер мөңгөрәп ҡөрьән уҡығаны ишетелә. Йәнеш менән Емеш ,был ят күренеште күҙәтеп, ҡапҡа төбөндә бер аҙ торғандан һуң, ҡапыл нимәгәлер төшөнгән һымаҡ өйгә табан йүгерҙеләр.\nЙәнеш менән Емеш йүгереп барып урындыҡҡа менделәр ҙә икеһе бер юлы:\n-Әсәйем! – тип ҡысҡырып илап ебәрҙеләр.\n- Әсәйегеҙ йоҡлай. Бар, ҡыҙҙарым, тышта йөрөп тороғоҙ, – тине Сыуаҡай әбей. Йәнеш өндәшмәне. Ә Емеш күҙҙәрен ғәҙәттән тыш ҙур асып, әсәһенә оҙаҡ- оҙаҡ йәшһеҙ – ниһеҙ текләп торҙо ла ниндәйҙер ғәжәп бер тыныс тауыш менән:\n- Эйе йоҡлай һиңә! Әсәйем үлгән дә ул. Әсәйем юҡ инде минең - тине.»\nУҡытыусы: Бөтөнләй бала ғына көйөнсә әсәйһеҙ ҡалып , үгәй инә тәрбиәһендә донъяның бар ауырлыҡтарын үҙ иңендә татыған романдағы Емеш, ысынбарлыҡтағы Зәйнәп - оло үрҙәрҙе яулаған шәхес.\nв) Проектор таҡтала З. Биишеваның «Үткән юлдар, уҙған йылдар» әҫәренән өҙөктө бер уҡыусы ҡысҡырып уҡый.\n«Бала саҡ. Фажиғәле тип әйтерлек ҡырыҫ та, әкиәт кеүек мауыҡтырғыс та, йыр һымаҡ моңһоу ҙа булды минең бала саҡ. «Кәмһетелгәндәр» романын уҡыған кеше Емеш тигән кескәй ҡыҙ менән таныш инде. Емештең тормошо –ул минең бала сағым. Әлбиттә, ул бында әҙәби әҫәргә хас рәүештә үҙгәртеп, дөйөмләштереп алынған. Шуныһы факт - бында уйлап сығаралған деталь юҡ. Ғөмүмөн «Кәмһетелгәндәр» – ул автобиографик роман. Байгилделәр ғаиләһенең нигеҙендә беҙҙең ғаиләнең яҙмышы ята.» -тип яҙа З. Биишева.\nУҡытыусы: Емеш- Зәйнәптең үткер телле лә, ғорур ҙа ,шул уҡ ваҡытта нескә күңелле булып үҫеүен автор романда бик матур итеп тасуирлаған. Әйҙәгеҙ романдан бер өҙөктө ҡарап бының ысынлап та шулай икәнен иҫбатлайыҡ.\n( Уҡыусыларҙың бер өҙөктө сәхнәләштереүе. Уҡытыусы ҡарамағында. Мин Таибә әбей килгәндә, үгәй әсәһенең кеше алдында һәйбәт булып күренергә тырышып, Емешкә бәләкәй генә май киҫәге биреүен, Емештең “Май ашаны икән ти”,- тип тороп киткән эпизодты сәхнәләштереү өсөн алдым)\nУҡытыусы: Бала сағы нисек кенә ауыр бумаһын, яҡтыға ,аң-белемгә ынтылыусы Зәйнәпте артабан уҡырға, кеше булырға тырышыу теләге мәктәпкә алып килә.\n3. Журналдың өсөнсө бите асыла.\nтигән яҙыу проекторҙа. Шулай уҡ З. Биишеваның төрлө йылдарҙа төшкән фотолары.\nУҡытыусы: Тәү башлап мин мәктәпкә 1920 йылда индем. – тип яҙа З. Биишева.\n(Мәктәптә уҡыған йылдары тураһында бер нисә уҡыусының һөйләүе)\nа) Проекторҙа «Оло Эйек буйында» китабының тышлығы.\nУҡытыусы:Ғүмере буйына кәмһетелеп, иҙелеп йәшәгән халыҡҡа Октябрь революцияһы уҡыуға, белем алыуға мөмкинлектәр аса.\n«Оло Эйек буйында» романында автор ябай халыҡтың, шулай уҡ үҙенең дә аңының үҫеүе , кешеләрҙең тормошонда күп үҙгәрештәр булыуы, һәм шулай уҡ ерһеҙҙәргә ер, белемһеҙҙәргә белем ,Емеш кеүек етемдәргә аң – белемгә юл асылыу өсөн көрәштә үҙенең яҡындарын юғалтыуға ҡарамаҫтан, ғорур атлап алға барыуы хаҡында яҙа.\nб) (Балалар Емеш менән Оло Эйектең диалогын сәхнәләштерә)\nЕмеш : Оло Эйек ,мин бында, Ҡуштирәк янында. Ул да ҡартайҙы.\nОло Эйек : Тамырынан йәш үҫенте сығып килә. Өмөтөңдө шуға күсер. Бәлки ул тағы ла күркәмерәк Ҡуштирәк булыр, донъяға тағы ла матурыраҡ илһам, дәрт бирер.\nЕмеш : Донъя һәр саҡ матур булыр Оло Эйек буйында , тик минең халҡым яңы ҡуштирәк янында йырлап- уйнап ,шатланып торор микән?\nОло Эйек: Быныһы инде халыҡтың үҙенән тора.\nУҡытыусы: Халҡыбыҙ Оло Эйектең ышанысын аҡланы. Артабан үҫеште, ә Зәйнәп , балаларын аң – белемгә өйрәткән , халыҡҡа тоғро хеҙмәт итергә өндәгән Бейеш тархан затынан булыуын үҙенең сағыу тормошо , халыҡсан рухлы әҫәрҙәре менән иҫбатланы.\nв) ( Бер уҡыусы З. Биишеваның «Ҡырыҫ булды» шиғырын яттан һөйләй.)\n4. Журналдың дүртенсе бите асыла.\n(З. Биишеваның Каруанһарайҙа уҡыған йылдарҙа төшкән фотолары һәм дүртенсе биттең исеме яҙылған)\nУҡытыусы: Каруанһарай башҡорт халҡының азатлыҡ өсөн көрәшендә ҙур роль уйнаған йорттарҙың береһе. Октябрь революцияһынан һуң был йортта башҡорт халҡының балаларын уҡытыу өсөн тәүге техникум асыла, һәм 1934 йылға тиклем Каруанһарай техникум вазифаһын үтәй. З. Биишеваға ла Ташлы балалар йортонан һуң был техникумда уҡыу бәхете эләгә.\nа) ( Проекторҙа «Емеш» романының тышлығы.)\n(Бер нисә уҡыусы З. Биишеваның Каруанһарайҙа уҡыған йылдары тураһында һөйләй.)\nУҡытыусы: “Емеш” романы тәүге ике романды тулыландырып, Емештең шәхес булараҡ үҫешеүен тасуирлаған әҫәр. Ул ваҡыт өсөн ябай башҡорт ҡыҙының техникум тамамлап сығып уҡытыусы булып эшләй башлауы ҙур ваҡиға ине. Шулай итеп, Зәйнәп – Емеш тәүҙә «Бер ғүмерҙең тарихы» тип исемләнгән трилогияһы менән Шәреҡ ҡатын - ҡыҙҙары араһында иң беренсе трилогия авторы булып танылды. Аҙаҡ «Яҡтыға» тип үҙгәртелгән был романдар циклы башҡорт халҡының тарихы, моңо, аҡылы, ҡаһарманлығы хаҡында.\nб) ( Проекторҙа өс китабының да тышлығы күрһәтелә)\n(Бер уҡыусы «Йырлайым» шиғырынан өҙөк һөйләй)\n5. Журналдың бишенсе бите асыла.\nа) ( Бер уҡыусы З. Биишеваның техникумды бөткәс эшләүе, тәүге хикәйәһе хаҡында һөйләй.)\nПроекторҙа «Гөрләүектәр араһында» тип яҙылған тышлыҡ сыға.\nб) ( Ул ваҡыттағы Яҙыусылар Союзы председателе Низам Ҡәрипов менән Зәйнәп Биишева араһында редакцияла булған диалогты ике уҡыусының сәхнәләштереүе.)\nН. Ҡәрипов: Иптәш Биишева, һеҙҙе яҙыша тип әйтәләр. Ниңә беҙҙең журналға бер ни ҙә алып килмәйһегеҙ?\nЗәйнәп: Яҙышырға теләк бар ҙа. Бер ниҙе лә бөтөрә алған юҡ.\nБашланған да ташланған әйберҙәр бар. Бына « Өс кис» хикәйәһе.\n(Ҡәрипов күҙ йүгертеп уҡый)\nҠәрипов : Һин өлгөрөп еткән яҙыусы ла баһа. Ошондай хикәйә яҙа ала тороп яҙышмай ятырға оялмайһыңмы?!\nЗәйнәп : Минең балаларым бар. Ваҡыт етмәй.\nЗәйнәп : Өсәү. Иң ҙурыһына дүрт йәш. Иң бәләкәсе яңы тыуған.\nҠәрипов: Тапҡанһың эш. Баланы уны бөтә ҡатын да таба. Ә бына бындай хикәйәне бөтә ҡатын да яҙа алмай. Һин – яҙыусы! Аңлайһыңмы шуны? Яҙыусы!\n6. Журналдың алтынсы бите асыла.\nа) ( видеоролик ҡарау. З. Биишеваның үҙе һөйләгән ролик булһа бигерәк тә һәйбәт)\nб) Проекторҙа китаптарының тышлыҡтары сыға.\n(Ижады тураһында бер уҡыусының һөйләүе)\nУҡытыусы: З. Биишеваның халыҡсан рухлы әҫәрҙәре -повесть, хикәйәт, драмалары һәм шиғырҙары - башҡорт милләтен уятыусы һәм уға ҡарата башҡаларҙың тейешле иғтибарын, ихтирамын тәрбиәләүсе. Уның ижады аша Башҡортостан тигән ил барын, башҡорт тигән халыҡ йәшәүен белделәр, ул халыҡтың күңел, тел байлығына ғашиҡ булдылар.\nв) (Бер уҡыусы «Башҡорт теле» шиғырын яттан һөйләй.)\n7. Журналдың етенсе бите асыла. Проекторҙа\nБейеш тархан нәҫеле.\nУҡытыусы: Бейешевтар нәҫеле - ил өсөн яуап тотҡан, илгә килгән ауырлыҡты үҙ иңендә күтәргән Бейеш тархан затына барып тоташа.\nа) Проекторҙа З. Биишеваның яҡын туғандарының исемлеге сыға.\n( Исемлекте бер уҡыусы ҡысҡырып уҡый.)\nУҡытыусы: Тормош төпкөлөнән, хеҙмәтсән халыҡ ҡатламдарынан сығып ,һоҡланғыс ижад бейеклектәренә күтәрелә алған Зәйнәп Биишева ысын – ысындан да халыҡ яҙыусыһы һәм был хәҡиҡәтте ул үҙенең тормошо, булмышы, ижады менән иҫбатланы.\nб) Проекторҙа Яҙыусының наградалары исемлеге сыға.\n(Наградаларын бер уҡыусы ҡысҡырып уҡый.)\n8. Журналдың һигеҙенсе бите асыла.\nа) (Бер уҡыусы проектор таҡталағы «Яҡтылыҡ йырсыһы» шиғырын яттан һөйләй.)\nб) Уҡытыусының йомғаҡлау һүҙе.\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты Зәйнәб Абдулла ҡыҙы Биишева 89- сы\nйәшендә вафат булды. Уның бөтә ғүмере- туған халҡына хеҙмәт итеү булды. Ә инде һоҡланғыс ижады - беҙгә һәм киләсәк быуындарға ысын - ысындан да аҫыл хазина ул. Беҙҙең күңелдәрҙә Зәйнәп апай һәр саҡ яҡтылыҡ йырсыһы булып һаҡланасаҡ.\nСкачать файл 378.00 Кб\nДоклад «Проектная деятельность на уроках русского языка в начальной школе»\nВнеклассное мероприятие "Мы поставим сказку сами"\nМастер-класс по вязанию крючком объемного листочка - элемента для ирландского кружева\n"Доброта в каждом сердце" методическая разработка по духовно-нравственному воспитанию дошкольников\nРабочая программа учебной дисциплины ОУД.03 Иностранный язык специальность 18.02.03 1 курс СПО


Республикала ялған спиртлы эсемлектәр менән ағыуланыу осраҡтары арта\nСтатистика аяуһыҙ. Табиптарға йыл дауамында меңдән ашыу кеше суррогат менән ағыуланып мөрәжәғәт иткән. Өлгөрмәй ҡалғандары ла бихисап. 2015 йылда уны самаһыҙ ҡулланған егерме кешенең ғүмере өҙөлгән.\nБаш ҡаланың 21-се дауаханаһының токсикология һәм реанимация бүлегенә килеп эләгеүселәрҙең күптәре ир уртаһына етеүселәр. Улар йәш-елкенсәктән айырмалы рәүештә, тормошта аҡты-ҡаранан айыра ла белә һымаҡ, әммә нимә етте шуны эсеүҙең үлемгә бәрәбәр икәнен аяҡтан йығылғас ҡына аңлай.\nАлкоголдең аҙ ғына миҡдары ла баш мейеһендәге нейрондарҙы үлтереү һәләтенә эйә. Спиртлы эсемлек менән мауығып, типтереп, кәйеф-сафа ҡороп йәшәүселәр үҙҙәре лә һиҙмәҫтән хәмер ҡолона әүерелә. Наркология белгестәре алкоголь ниндәй генә матур, ымһындырғыс шешәләргә ҡойолмаһын, ул кеше организмын юҡҡа сығара, тигән фекерҙә.\nЗөһрә Ғирфанова, 21-се дауахананың реанимация һәм токсикология бүлеге мөдире: «Суррогат спирт йәки араҡы ҡулланып иҫән ҡалғандарҙың да хәлдәре мөшкөл. Метил спирты кеше организмын һәм эске органдарҙы тулыһынса зарарлай, инвалидлыҡҡа килтерә. Баш мейеһенең нейрондары үлә, күреү нервыһы, бөйөр, бауыр зарарлана».\nОшо көндәрҙә үлемесле йәшел йылан менән сауҙа итеүсе бер нисә магазин ябылды. Табыш артынан ҡыуыусы хужа Ырымбур өлкәһенән. Араҡы шешәләрендә Ҡаҙағстанда етештерелгән тигән тамға тора. Бындай шикле спиртлы эсемлектәр Рәсәйгә ниндәй юл менән килеп ингән? Икенсе сауҙа нөктәһе - ҡала ситендәге гараж кооперативы. Бында 400-ҙән ашыу шешә барлығы асыҡланды. Киров районында ошондай уҡ метталл йәшниктәрҙә өс тапҡырға күберәк контрафак продукция барлығы билдәле булды. Уларға ла Ҡаҙағстан араҡыһы тигән этикетка йәбештерелгән. Тикшереү алып барыусы тәфтишселәр фаразынса, бөтә келәттәр ҙә бер үк селтәрҙе хеҙмәтләндерә. Йыл башынан 90 мең берәмек продукция сауҙанан алынған, уларҙың яртыһынан күберәге «Ҡаҙағстан» араҡыһы. Был продукцияның акциз маркаһы бөтөнләй юҡ. Хаҡы түбән булған алкоголде һатып алыуҙың аҙағы фажиғә менән тамамланыуы ихтимал. Тормоштағы ниндәй генә сағыу ваҡиғаны тантаналы үткәреү маҡсатында арзан хаҡҡа алкоголь һатып алмаҫҡа, ә Яңы йыл байрамы алдынан бындай аҙым эшләүҙән бөтөнләй тыйылырға кәрәк.


«Һаумы, һаумы, әкиәт!» регион-ара конкурсының гала концерты үтәсәк\n2019 йылдың 29 майында сәғәт 10.00 Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Һаумы, һаумы, әкиәт!» регион-ара конкурсының гала концерты уҙғарыла.\nӨфө ҡалаһы хакимиәте тарафынан ойошторолған донъя халыҡтары әкиәттәрен башҡортса һөйләүселәрҙең «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсы үтте.\nУнынсы йыл рәттән Өфө ҡалаһында уҙғарыла килгән сара, быйыл регион-ара кимәлгә күтәрелде. Шуныһы ҡыуаныслы: «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсы быйыл Республиканың дәүләт һәм уның халыҡтары телдәрен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән Башҡортостан Башлығы грантына лайыҡ булды.\nКонкурстың маҡсаты - йәш әкиәтселәр мәктәбен үҫтереү, донъя халыҡ ижады өлгөләрен һаҡлау һәм таратыу, йәш быуында башҡорт халҡынының тарихи һәм мәҙәни мираҫына һаҡсыл һәм ихтирамлы ҡараш тәрбиәләү.\nБәйге 2010 йылдан үткәрелә башланы. Ошо арауыҡта бәйгелә\n5 000 яҡын балалар баҡсаһы тәрбиәленеүсләре һәм мәктәп уҡыусылары, ғаиләләр ғатнашты.\nБыйыл конкурс 7 номинация буйынса үткәрелде: әкиәтте яттан һөйләү, әкиәтте фольклор коллективтары һәм ғаилә менән сәхнәләштереү, йәнһүрәттәр һәм анимацион фильмдар әҙерләү, күргәҙмәләр эшләү, әкиәт геройҙары костюмдарын күрһәтеү, әкиәттәр ижад итеү.\nКонкурста Башҡортостан Республикаһының Өфө, Стәрлетамаҡ, Сибай, Баймаҡ, Миәкә, Ҡыйғы, Дүртөйлө, Йылайыр, Ейәнсура, Бөрйән һәм башҡа район-ҡалаларҙан, күрше өлкәләрҙән һәм республикаларҙан ҡатнаштылар. Башҡорт, рус, үзбәк, ҡаҙаҡ, беларус, таджик, һинд, әрмән, ҡытай, поляк, фин, нанай, эскимос халыҡтарының әкиәттәре башҡорт телендә яңғыраны.\nажурная вязаная жилетка на спицах\nнайти местность по широте и долготе


Сенаж һалыу аҙағына яҡынлаша » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Иҡтисад » Сенаж һалыу аҙағына яҡынлаша\nСенаж һалыу аҙағына яҡынлаша 14.09.2013 // Иҡтисад\nҠышҡылыҡҡа мал аҙығы әҙерләү барышында Башҡортостанда 1732 мең тонна сенаж һалынған (планлаштырылған күләмдең 82 проценты), шулай уҡ 582 мең тонна силос әҙерләнгән (31 процент).\nСенаж буйынса план республиканың 16 районында тулыһынса үтәлгән, ә биш районда уны хатта арттырыуға өлгәшкәндәр. Мәҫәлән, Дыуанда 33 процентҡа күберәк һалһалар, Благовещенда – 23, Мишкәлә – 11, Иглиндә – 6, Стәрлебашта 1 процентҡа арттырғандар.\nШул уҡ мәлдә сенажды иң ҙур күләмдә Саҡмағош (101,5 мең тонна) һәм Дүртөйлө (94,6 мең тонна) райондары әҙерләгән. Илештә был күрһәткес — 78,1 мең тонна.\nБелорет иһә бөгөнгә силос әҙерләү планын тулыһынса үтәгән берҙән-бер район – 200 тоннаға еткергәндәр. Шул уҡ мәлдә күләм йәһәтенән тәтешлеләргә етеүсе юҡ – бөгөнгә 58 мең тонна силос һалғандар.\nДөйөм алғанда, бөгөн республикала шартлы бер баш малға 21,3 центнер аҙыҡ берәмеге тура килә. Был күрһәткес буйынса Архангел районы алдынғылар рәтендә – бында 34,5 центнерға өлгәшелгән. Шулай уҡ 25 центнерҙан күберәк күрһәткескә өлгәшкәндәр араһында — Баҡалы, Бөрө, Благовещен, Борай, Ҡалтасы, Стәрлебаш, Хәйбулла, Шаран һәм Яңауыл райондары.\nРафаэль САФИН, Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының мал аҙығы әҙерләү бүлеге мөдире:\n– Үткән йыл менән сағыштырғанда, быйыл мал аҙығы әҙерләү уңышлыраҡ бара. Әлбиттә, июнь айында ҡоролоҡ зыян килтергәйне, һуңынан, ямғыр яуғас, судан, кукуруз, ҡурпы күтәрелде. Бөгөн бер ниндәй ҡатмарлылыҡ юҡ, республика буйынса шартлы бер баш малға 21,3 центнер аҙыҡ берәмеге әҙерләнгән. Былтырғы күрһәткестәр 16 – 17 центнер кимәлендә булғайны. Беҙгә әле тағы 90 мең гектарҙа кукуруз йыяһы бар. Иген фуражын иҫәпкә алғанда, шартлы бер баш малға тура килгән аҙыҡ берәмеге күләме быйыл 37 – 38 центнерға барып баҫыр тип ышанабыҙ.


Өфө хакимиәтендә бюджетта эшләүселәргә эш хаҡы түләүҙең яңы системаһы һөҙөмтәһен тикшерҙеләр // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфө хакимиәтендә бюджетта эшләүселәргә эш хаҡы түләүҙең яңы системаһы һөҙөмтәһен тикшерҙеләр\n15:00, 16 марта 2010 Иҡтисад\nБөтә ил буйынса 2009 йылда индерелгән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡы түләүҙең яңы системаһы Өфөлә тәүге һөҙөмтәләрен бирҙе. Был турала бөгөн ҡала башлығында үткән оператив кәңәшмәлә БР Хеҙмәт министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса хеҙмәт бүлеге начальнигы Геннадий Майоров хәбәр итте.\n2009 йыл дауамында яңы система Өфөнөң 529 муниципаль ойошмаһына индерелгән һәм 66 меңдән ашыу кешегә ҡағылған. Был процесс барышында бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡының дөйөм фонды 800 миллион һумға артҡан, ә уртаса эш хаҡы 2009 йыл дауамында 18,2 процентҡа артып, 9,4 мең һум тәшкил иткән. Эш хаҡының әүҙем күтәрелеүе мәҙәниәт һәм мәғариф өлкәһендә күҙәтелгән. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә ул бер аҙ әкрен үҫешкән, шулай ҙа әлеге ваҡытта медиктар башҡа бюджет хеҙмәткәрҙәренә ҡарағанда күберәк эш хаҡы ала.\n— Хеҙмәт хаҡын түләүҙең яңы системаһын индереү арҡаһында өлгәшелгән иң мөһим нәмә — ул аҙ түләнгән вазифалағы кешеләргә эш хаҡын арттырыу, — тине Геннадий Майоров. – Быларға китапханасылар, социаль хеҙмәткәрҙәр инә. Уларҙың эш хаҡын ҙур тип әйтеп булмай, әлбиттә, ләкин элеккеһе менән сағыштырғанда, улар күпкә артығыраҡ.\nШул уҡ мәлдә, Геннадий Майоров әйтеүенсә, хеҙмәт хаҡын түләүҙең яңы системаһын индереү бер нисә мәсьәлә лә тыуҙырған. Мәҫәлән, Өфөнөң бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең күпселеге барыһын да тигеҙләү принцибынан риза түгел, яңы системаның юғары квалификациялы белгес менән түбән разрядлы белгестең эш хаҡын тигеҙләгән осраҡтары ла бар. Бюджет өлкәһе эшселәренең минималь эш хаҡының 4330 һумға еткерелеүе эш биреүселәрҙең ризаһыҙлығын тыуҙырған. Улар аҙ түләнгән вазифаға ҡуйылған эшселәрҙең эш хаҡы хәҙер улар башҡарған эш сифатына бәйле булмауын билдәләй.\nТеги: урындағы власть, хеҙмәт хаҡы


Халыҡ календары — Башҡорт Википедияһы\nХалыҡ календары — йыл ваҡытын бүлеү, иҫәпләү һәм көйләү йәһәтенән тарихи яҡтан ойошҡан система, традицион йолалар һәм байрамдар циклын, хужалыҡ һәм көнкүреш ғәмәлиәтен, шулай уҡ төрлө ышаныуҙарҙы, хөрәфәттәрҙе һәм ауыҙ-тел ижадын барлыҡҡа килтерә.\nБашҡорттарҙа халыҡ календары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡорттарҙа халыҡ календары ҡояш һәм ай календарҙарына бүленә. Халыҡ календары тәбиғәт күренештәре менән тығыҙ бәйле булған. Һәр календарь системаһының билдәле бер бурыстар даирәһе булған.\nТәүҙә башҡорт халыҡ календары 12 йыллыҡ циклдан, йәғни мөсәлдән торған төрки календарына нигеҙләнә, унда һәр йыл хайуан атамаһы менән бирелгән: сысҡан, һыйыр, барыҫ, ҡуян, ылыу (аждаһа), йылан, йылҡы, ҡуй (һарыҡ), маймыл, тауыҡ йәки әтәс, эт, дуңғыҙ.\nҺәр йылдың айырым билдәләре асыҡланған, һәр береһенә ҡарата ышаныуҙар, халыҡ әйтемдәре барлыҡҡа килгән. Ул ышаныуҙарға ярашлы, мәҫәлән, дуңғыҙ йылы менән һыйыр йылы уңышлы тип һаналған, барыҫ йылы — муллыҡ йылы, ә ҡуян һәм маймыл йылдары йотлоҡ һәм аслыҡ йылдары тип баһаланған. Аждаһа йылы — ямғырлы һәм уңышлы. Йылан йылы — ҡоролоҡло, йылҡы йылы — һалҡын һәм йотлоҡ, һуғыштар йылы. Ҡуй йылында ҡыш һалҡын көтөлгән, әммә ул уңайлы һәм уңышлы йыл тип иҫәпләнгән. Тауыҡ менән эт йылдарына һалҡын һәм оҙон ҡыш тура килгән. Сусҡа йылында мул ямғырҙар, сәйәси болалар көтөлгән.\nҠояш календары һәм бөрөж, һуңынан христиан календары буйынса йыл миҙгелдәре, йәйләүгә сығыу, һуңыраҡ ауыл хужалығы эштәре ваҡыты билдәләнгән.\nБашҡорттарҙа ислам дине ҡабул ителгәндән һуң һижрәт буйынса йыл иҫәбе индерелгән. Башҡортостан Рус дәүләтенә ҡушылғандан һуң йәнәштән григориан календары ла ҡулланыла башлаған.\nМосолман байрамдары яйлап традицион байрамдар һәм йолалар составына инеп нығынған. Йыл дүрт миҙгелгә — яҙ, йәй, көҙ, ҡышҡа — бүленгән. Һәр ай башы григориан календары буйынса 22-се көнгә тура килгән. Яңы йыл, йәғни науруз, 21 март төнөнән 22-һенә ҡаршы үткәрелгән. Һәр ай атамаһы тәбиғәт күренештәре, миҙгелдәр йәки ауыл хужалығы эштәре менән бәйле булған. Айҙарҙың атамаларын төрки һәм ғәрәп телендә йөрөтөү таралған.\nАҙна көндәренең атамалары фарсы теленән («шәмбе», «йәк» (бер), «дү» (ике), «сә» (өс), «чахар» (дүрт) һәм ғәрәп теленән («йома» — аҙна) килеп сыҡҡан.\nШулай уҡ Ҡояш системаһының планеталары атамаларына бәйле аҙнаның башҡа атамалары булған.\nБашҡорттарҙа аҙна көндәре башҡорт календары буйынса Шәмбе, Йәкшәмбе, Дүшәмбе, Шишәмбе, Шаршамбы, Кесе йома (кесаҙна), Йома тип йөрөтөлә, Ҡояш системаһы планеталарының атамаһы буйынса улар Зөһрә (Венера), Ҡояш, Ай, Мәрәх (Марс), Утарит (Меркурий), Мөштәри (Юпитер), Зөхәл (Сатурн) тигән атамалар ҙа алған.\nБашҡортса ай атамалары: Буранай (22 март—21 апрель), Алағай (22 апрель—21 май), Һабанай (22 май—21 июнь), Һатай (22 июнь—21 июль), Майай (22 июль—21 август), Урағай (22 август—21 сентябрь), Һарыса (22 сентябрь—21 октябрь), Ҡараса (22октябрь—21ноябрь), Ҡырпағай (22 ноябрь—21декабрь), Аҡъюлай (22 декабрь—21 ғинуар), Һыуығай (22 ғинуар—21 февраль), Шаҡай (22 февраль—21 март). Төрки халыҡтарҙа (2-се бағана) һәм бөрөж (ғәрәпсәнән, 3-сө бағана) буйынса ҡабул ителгән атамалар ҙа ҡулланылған: Буранай — Науруз — Хәмәл Алағай — Кәкүк — Сәүер Һабанай — Мамыр — Жәүзә Һатай — Мәүсем — Саратан Майай — Яҙ-туҡһан — Әсәд Урағай — Тамыҙ — Сөмбөл Һарыса — Ҡыр-ҡуйыҡ — Мизан Ҡараса — Ҡазан — Ғәҡрәб Ҡырпағай — Ҡарасан — Кәүес Аҡъюлай — Йыл-туҡһан — Жади Һыуығай — Кантар — Дәлү Шаҡай — Аҡпан — Һут.\n/Халыҡ календары // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Халыҡ_календары&oldid=963730 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:31 22 август 2020 үҙгәртелгән.


31 июль - The Reader Wiki, Reader View of Wikipedia\n31 июль Викимилектә\n31 июль — григориан стиле буйынса йылдың 212-се (кәбисә йылында 213-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 153 көн ҡала.\nБөтә донъя рейнджерҙар (Рәсәйҙә — ҡурсаулыҡтар, милли парктар һәм заказниктарҙың дәүләт инспекторҙары) көнө.\nАфрика: Африка ҡатын-ҡыҙҙары көнө.\nГавайҙар: Флаг көнө.\nДоминика Республикаһы: Атай көнө.\nКонго Республикаһы: Революция башланған көн.\nСистема администраторҙары көнө.\n1748: Преображенский баҡыр иретеү заводы янында Йылайыр ауылына нигеҙ һалына.\nҠаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы (1971), бейеүсе, балетмейстер, мәҙәниәт эшмәкәре. 2013 йылдан — Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең художество етәксеһе, 2014 йылдан — директоры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).\nӘхмәтйәнова Хәлиҙә Ғәлиәхмәт ҡыҙы (1942), хеҙмәт ветераны. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Учалы ҡалаһы һәм Учалы районының почётлы гражданы (1997). Сығышы менән Учалы районының Илсе ауылынан.\nСәғитов Тәлғәт Ниғмәтулла улы (1942), журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1986—1987 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының, 1997—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры. РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nҒарипов Талмас Мәғсүм улы (1928), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), филология фәндәре докторы (1974), профессор (1979). Рәсәй Федерацияһының (1992) һәм Башҡорт АССР-ының (1983) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1979). Бадминтон буйынса БАССР-ҙың тәүге чемпионы. (1966); 1965—1981 йылдарҙа БАССР‑ҙың бадминтон буйынса йыйылма командаһы тренеры.\nХисмәтуллин Марат Мәғәфүр улы (1938—21.02.2018), опера йырсыһы (баритон), режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Иглин районының Яңы Ҡобау ауылынан.\nЙыһангирова Диана Рафиҡ ҡыҙы (1983), спортсы, хоҡуҡ белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Юридик фәндәр кандидаты (2006). Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2000).\n1800: Фридрих Вёлер, Германия химигы, табип, органик химияға нигеҙ һалыусыларҙың береһе.\n1885: Башкиров Алексей Степанович, СССР ғалимы, антик тарих белгесе, археолог.\n1910: Сергей Каштелян, СССР-ҙың оригиналь жанр артисы, режиссёр һәм педагог, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1985).\n1914: Луи де Фюнес, Франция киноактёры, кинорежиссер, сценарист, донъя киноһының бөйөк комиктарының береһе.\n1915: Герберт Аптекер, АҠШ-тың тарихсы-марксисы, сәйәси публицист.\n1930: Юрий Белов, СССР киноактёры.\n1930: Олег Попов, СССР һәм Рәсәйҙең цирк артисы, клоун, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969).\n1937: Эдита Пьеха, йырсы, СССР-ҙың халыҡ артисы (1988).\n1945: Ян Табачник, СССР һәм Украинаның эстрада композиторы, виртуоз аккордеонсы, Украинаның халыҡ артисы (1994).\n1945: Леонид Якубович, СССР һәм Рәсәй актёры, телетапшырыуҙар алып барыусы, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (2002).\n1950: Лэйн Дэви, АҠШ актёры, режиссёр.\n1965: Джоан Кэтлин Роулинг, Англия яҙыусыһы, Гарри Поттер тураһындағы китаптар авторы.\n1986: Евгений Малкин, хоккейсы, Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.\nThis page is based on the Wikipedia article 31 июль; it is used under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License (CC-BY-SA). You may redistribute it, verbatim or modified, providing that you comply with the terms of the CC-BY-SA.


Шумоизоляция торпеды BMW X5 за 1 день в Москве\nГлавная Шумоизоляция торпеды Шумоизоляция торпеды BMW X5\nФотоотчет: 2015-05-26 11:17:07\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 1\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 2\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 3\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 4\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 5\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 6\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 8\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 9\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 10\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 13\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 15\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 16\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 17\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 18\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 19\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 21\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 22\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 23\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 24\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 27\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 29\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 31\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 32\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 33\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 35\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 36\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 39\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 40\nШумоизоляция торпеды BMW X5. Фото 41\nШумоизоляция автомобиля Шумоизоляция авто Шумоизоляция торпеды BMW X5 цена установка шумоизоляции Шумоизоляция торпеды BMW X5 Полная шумоизоляция BMW X5 Шумоизоляция BMW X5 в Москве\n16000 р.1 день


Йәкшәмбелә Ҡаҙағстанда парламенттың түбәнге палатаһына һайлау үтте.\nШундай мөһим сәйәси сара ваҡытында Астанала ҙур янғын башланған. Азияла ғына түгел, донъяла киң билдәле «Хәҙрәт Солтан» мәсетенең янып китеүе халыҡ араһында ҙур ығы-зығы тыуҙырған. Әле иман йорто төҙөлөп кенә бөтөп килгән һәм уның нигеҙенә тәүге ташты ил Президенты Нурсолтан Назарбаев үҙе һалған булған.\nҮкенескә күрә, янғын ваҡытында бер кеше һәләк булған, дауаханаға эләгеүселәр ҙә бар. «Хәҙрәт Солтан» 2010 йылда төҙөлә башлаған, ул 11 гектар майҙанды биләй, меңләгән кешене һыйҙыра.\nПолиция ҡайҙа ҡарай?\nМәскәүҙә 16 ҡатын-ҡыҙҙың ғүмерен өҙгән маньяк ҡулға алынған.\nИң аптыратҡаны − енәйәтсе яңыраҡ ҡына бер ҡатынды көсләгәне өсөн алты йылға төрмәгә ултыртылған булған, әммә полиция уның маньяк икәнлеген асыҡламаған.\n32 йәшлек Владимир Миргород ике йыл эсендә 18 − 25 йәшлек 16 ҡатынды көсләгән һәм үлтергән. Ул төрмәлә ултырған әшнәләренә «геройлыҡ»тары тураһында маҡтанып һөйләмәгән булһа, алты йылын тултырып, иреккә сығыр һәм енәйәтсел тормошон дауам итер ине. Хәҙер Владимирға ҡарата ҡайтанан енәйәт эше асылған. Ә илтифатһыҙлыҡ күрһәткән полиция хеҙмәткәрҙәренең эшмәкәрлеге тикшерелә.\nПутин ялҡытырға теләмәй\n«Бөтә Рәсәй халыҡ фронты»ның штабы Рәсәй Федерацияһы президентына кандидат булып теркәлгән Владимир Путиндың һайлау алды кампанияһын сикләргә ҡарар иткән.\nБеренсенән, Путинды халыҡ былай ҙа белә, уның эше, үҙе менән таныштырып тороу артыҡ. Икенсенән, РФ Премьер-министрының киң матбуғат сараларында артыҡ йыш күренеүе халыҡҡа оҡшамаҫ, ялҡытыр, тип хәүефләнәләр.\nВладимир Путин үҙе һайлау алды кампанияһын үткәрмәй, әммә уның урынына төбәктәргә билдәле сәйәсмәндәр, йәмәғәт эшмәкәрҙәре ебәрелә башлаған. Улар Мәскәүҙән Сахалинға тиклем ике аҙналыҡ турнеға сыға.\n2012 йылда «Рәсәй тимер юлдары» ойошмаһы поездарҙа интернет булдырырға ниәтләй.\nДөрөҫөн генә әйткәндә, әлегә илебеҙ поездарында мобиль телефондар ҙа яҡшылап тотмай. Шунлыҡтан вагондарҙа кеҫә телефондарының эшмәкәрлеген дә яйға һалырға вәғәҙә итәләр.\nБылтыр поездарҙы интернет менән тьәмин итеү өсөн бер нисә участканы тикшереп ҡарағандар. Мәҫәлән, Мәскәү − Адлер маршрутында интернет тулыһынса булдырылған. Оҙаҡламай интернет Ер шарының бөтә мөйөштәренә лә барып етер, моғайын.\nСығыу ваҡыты 17-01-2012, 11:12 | Ҡаранылар: 716\nПутин Рәхмәт хаты ебәрҙе\nМилли мәсьәлә дәүләт бөтөнлөгөнә хәүеф менән янаймы?\nВладимир Путин. Рәсәй: Милли мәсьәлә\nВладимир Путин менән һөйләшеү. Дауамы


Илеш районы халҡынан 304 тонна һөт йыйып алынған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИлеш районы халҡынан 304 тонна һөт йыйып алынған\n16:20, 9 февраля 2010 Иҡтисад\nРеспубликаның Илеш районында халыҡтан һөт һатып алыу ойошторолған. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәте буйынса, йыл башынан алып 304 тонна һөт һатып алынған, был уҙған йыл кимәленән 82 тоннаға күберәк. Баймаҡ һәм Учалы райондарында йыл башынан алып халыҡтан 192 тонна һөт йыйып алынған, был да уҙған йыл күрһәткестәренән күпкә артығыраҡ. Салауат, Йәрмәкәй, Әбйәлил, Ҡырмыҫҡалы, Дүртөйлө һәм тағы ла бер нисә райондың һөт йыйыусылары күрһәткестәре лә ҡыуандыра.\nТеги: ауыл хужалығы, халыҡтан һөт һатып алыу


Маҡсат - тоҡомдо яҡшыртыу\nСаҡмағош районында яһалма аталандырыусылар республика конкурсы үтте.\nБыйыл 22 тапҡыр ойошторолған бәйгелә Башҡортостандың барлыҡ төбәктәренән 69 оҫта ҡатнашты. Һөнәри конкурстар эш тәжрибәһен өсөн камиллаштырыу өсөн ифрат ҙур әһәмиәткә эйә тип билдәләй белгестәр. Шуға ла быйыл да тәү сиратта, был яуаплы эшкә йәлеп итеүселәрҙең теорик белеме, артабан иһә тәжрибәһе баһаланды. Ауыл хужалыҡы министрлығы белгестәре фекеренсә, яһалма аталандырыу мал тоҡомон яҡшыртыу өсөн уңайлы алымдарҙың береһе. Тоҡом үгеҙҙәрен аҫырау хужалыҡтар өсөн күп осраҡта аҡланмаған сығымдар талап итә. Яһалама аталандырыу хеҙмәттәренән файҙаланыу тоҡомсолоҡ эшенең киләсәге тигән фекерҙә конкурсты ойоштороусылар.\nКонкурс тамаланып, тупланған мәрәйҙәр иҫәпләнгән мәлдә сәхнәлә урындағы сәнғәт коллективтары сығыш яһаны. 22-се республика яһалма аталандырыусылар бәйгеһе еңеүсеһе тип Көйөргәҙе районы «Искра» хужалығынан Гөлсәсәк Дүшмөхәмәтова танылды.


Ҡаҙағстан делегацияһы Башҡортостандың агросәнәғәт комплексын үҫтереү буйынса тәжрибәһе менән ҡыҙыҡһына // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҠаҙағстан делегацияһы Башҡортостандың агросәнәғәт комплексын үҫтереү буйынса тәжрибәһе менән ҡыҙыҡһына\n16:51, 18 января 2013 Иҡтисад\nБашҡортостанға эш визиты менән Ҡаҙағстан Республикаһының Аҡтүбә өлкәһе делегацияһы килде. Уны Аҡтүбә өлкәһенең ауыл хужалығы идаралығы начальнигы Мөхтәр Джумагазиев етәкләй. Ҡаҙағстан делегацияһы составында Өфөгә республика агросәнәғәт комплексынәң ҙур ойошма етәкселәре килде, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\n18 ғинуарҙа БР Ауыл хужалығы министрлығында Башҡортостан менән Ҡаҙағстан араһында ауыл хужалығы производствоһы өлкәһендә ике яҡ өсөн дә файҙалы хеҙмәттәшлек булдырыу мәсьәләләре буйынса Аҡтүбә өлкәһе вәкилдәре менән осрашыу үткәрелде.\nОсрашыуҙа делегация башлығы Мөхтәр Джумагазиев хәбәр итеүенсә, Ҡаҙағстанды малсылыҡ, үҫемлекселек, шулай уҡ мал аҙығын етештереү һәм тоҡомло мал аҫрау өлкәләрендә Башҡортостандың тәжрибәһе ҡыҙыҡһындыра. Башҡортостан агросәнәғәт комплексының үҫеш кимәленә ул юғары баһа бирҙе һәм ике республика араһында электән булдырылған дуҫтарса мөнәсәбәттәр артабан да һаҡланасағына ышаныс белдерҙе.\nВизит программаһы сиктәрендә Ҡаҙағстан делегацияһы республика агросәнәғәт комплексының бер нисә алдынғы предприятиеһына барасаҡ.\nТеги: ауыл хужалығы,тышҡы бәйләнештәр,ҡаҙағстан


Өфөлә грузин киноһы кисәһе үтте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә грузин киноһы кисәһе үтте\n10:34, 14 декабря 2011 Йәмғиәт\nӨфөлә грузин киноһы кисәһе үтте. Сара «Кохав» йәһүд йәмәғәт ойошмаһы ҡатнашлығында ойошторолған, Өфөнөң «Алмаш» кинотеатрында йәһүд һәм грузин йәштәре өсөн режиссер Георгий Данелияның «Паспорт» фильмы күрһәтелде.\nБашҡортостандағы «Шота Руставели исемендәге грузин милли-мәҙәни үҙәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Давид Гурешидзе әйтеүенсә, проект милләт-ара диалогты, төбәктә эшләп килгән ойошмаларҙағы йәштәрҙең үҙ-ара хеҙмәттәшлеген үҫтереүгә йүнәлтелгән.\n— Ҡатнашыусыларҙың барыһы ла был проекттың үҙенсәлекле булыуын билдәләне, — тине Давид Гурешидзе. — Фильм ҡарағандан һуң фекер алышыу ойошторолдо, унда милли ойошмалар вәкилдәре үҙҙәренең тәьҫораттары менән уртаҡлашты, йәһүд һәм грузин халҡының меңәр йылдарға һуҙылған дуҫлығы тарихынан ҡыҙыҡлы факттар тураһында һөйләне. Һәм был дҫлыҡ, саранан күренеүенсә, әле лә дауам итә.\n«Кохав» йәһүд ойошмаһы директоры Софья Тереғолова ла бындай проекттарҙың күп милләтле республика өсөн һәр ваҡыт ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне.\n— Бындай проекттарға айырыуса йәштәрҙе йәлеп итеүҙең мөһим булыуын билдәләге килә, — тине Софья Тереғолова. – Ошо рәүешле беҙ йәштәрҙә толерантлыҡ тәрбиәләүгә булышлыҡ итәбеҙ. Беҙҙең ойошмаларҙың был һуңғы проекты түгелдер, тип ышанам.


GoWikipedia - 12 сентябрь — Башҡорт Википедияһы\n12 сентябрь — григориан стиле буйынса йылдың 255-се (кәбисә йылында 256-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 110 көн ҡала.\nКабо-Верде — Милли көн.\nРәсәй — Кәбисә йылдарҙа программист көнө.\n1953 — Никита Сергеевич Хрущёв КПСС Үҙәк Комитетының беренсе секретары итеп һайлана.\n1954 — Краснодон ҡалаһында «Йәш гвардия»сыларға һәйкәл асыла.\nҺатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәткәфей улы (12.09.1862—21.06.1921), мәғрифәтсе, 20 быуат башындағы Башҡортостанда билдәле дин эшмәкәре. Әхмәтзәки Вәлиди Туған дың әсәһе Өммөлхаят Мөхәмәткәфей ҡыҙының бер туған ағаһы.\nБакаев Михаил Иванович (12.09.1902—25.10.1962), совет Хәрби-Диңгеҙ флоты хеҙмәткәре, контр-адмирал. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.Ленин, өс Ҡыҙыл Байраҡ, I дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры. Сығышы менән Бәләбәй ҡалаһынан.\nДаукаев Марат Фуат улы (12.09.1952), балет артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1983). Халыҡ‑ара балет артистары конкурсы (1972) һәм РСФСР‑ҙың М. И.Глинка исемендәге дәүләт премияһы (1977) лауреаты.\nДашкин Рәмил Мирғәзиән улы (12.09.1928—18.05.2001), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1969—1976 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Журналистар союзы рәйесе. 1956—1967 йылдарҙа «Ленинец»-«Ленинсы», 1967—1986 йылдарҙа «Ҡыҙыл таң» гәзиттәре, 1988—1998 йылдарҙа БАССР Юғары Советының һәм Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың редакция-нәшриәт бүлеге мөхәррире. Башҡорт АССР-ының VIII-XI саҡырылыш Юғары Советтары депутаты, 1956—1967 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының бюро ағзаһы, комсомолдың XIII-XV съездары делегаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. Сығышы менән Саҡмағош районының Яңы Балаҡ ауылынан.\nКрюков Николай Иванович (12.09.1948—2.12.2018), инженер-механик, ғалим, хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре. Техник фәндәр докторы (2004). 1991—2016 йылдарҙа «ГазСервис» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының 1—4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған нефтсеһе (1996), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (2001). Дуҫлыҡ (1999) һәм «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2008) ордендары кавалеры. Сығышы менән Стәрлетамаҡ районының Любажи ауылынан.\nВладимир Спиваков (12.09.1944), совет һәм Рәсәй дирижёры, скрипкасы, педагог. СССР-ҙың халыҡ артисы (1990). СССР-ҙың (1989) һәм Рәсәйҙең (2012) Дәүләт премиялары лауреаты.\n► 12 сентябрҙә тыуғандар\n1933 — Татьяна Доронина, совет һәм Рәсәй театр һәм и кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы (1981).\n► 12 сентябрҙә вафат булғандар\n1992 — Нәҡи Иҫәнбәт, Башҡортостандың Салауат районында тыуған татар яҙыусыһы, драматург һәм тел ғалимы, Татарстандың халыҡ яҙыусыһы һәм Ғабдулла Туҡай исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=12_сентябрь&oldid=851736 ҡабул ителгән


үткәнгә һәм хәҙергегә яңы ҡараш\n24 Февраль 2019, 18:46\n2018 йылда бик күп яңы һәм ҡыҙыҡлы ваҡиғалар булып үтте, һәм былар бөтәһе лә 2019 йылда, республиканың 100 йыллығын билдәләгән мәлдә дауам итә.\n2018 йылда бик күп яңы һәм ҡыҙыҡлы ваҡиғалар булып үтте, һәм былар бөтәһе лә 2019 йылда, республиканың 100 йыллығын билдәләгән мәлдә дауам итә. Халыҡ-ара “Евразияның боронғо һәм урта быуат йәмғиәттәре: мәҙәниәттәр киҫеше” фән симпозиумы сағыу һәм иҫтә ҡалырлыҡ сараға әүерелде. Бөгөнгө Өфөнөң тарихи үҙәгендә асылған “Өфө II ҡаласығы” Башҡортостан, Урал тураһындағы байтаҡ күҙаллауҙы үҙгәртте. Көнсығыш Европа буйынса бер урында мең ярым йыл дауамында йәшәп килгән башҡа боронғо биләмәләр юҡ.\nНияз Мәжитов (1933-2015 йылдар) археологияға бар ғүмерен бағышлаған кеше. Ул Башҡортостанда, тотош Уралда, күрше төбәктәрҙә йөҙләгән тарихи һәйкәл асҡан һәм өйрәнгән. Уның тәҡдиме буйынса, БДУ-ла археология, боронғо һәм урта быуат тарихы кафедраһы ойошторола.\nУның иҫтәлегенә арналған симпозиумға Рәсәй һәм сит ил ғалимдары ғына түгел, республика башҡорттары ҡоролтайы ағзалары ла саҡырылды. Октябрьскийҙан Илмира Ғөбәйҙуллина һәм Зөлфиә Сафиуллина ҡатнашты был форумда. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының ҡала бүлексәһе ултырышында тәьҫораттарын уртаҡ-лашты улар.\n– Симпозиумда Нияз Мәжитов тураһында күп йылы фекерҙәр әйтелде, – тип һөйләй Илмира Мирсәйет ҡыҙы. – Урта быуат ҡаласығы асылыу – осраҡлы түгел, был күп йыллыҡ маҡсатҡа ярашлы эш һөҙөмтәһе. Хәҙер “Өфө-II ҡаласығы” – тарихи йәдкәр. Әммә әле күптән түгел был башҡаланың бер төбәге ине. Яңы төҙөлөш килешенгән була. Был осраҡта аяҡ аҫтында табылған ниндәйҙер аңлайышһыҙ, төҫһөҙ ҡыйпылсыҡ, һөйәктәрҙең ҡәҙерле археология йәдкәре булыуын нисек иҫбатларға? Әммә Мәжитов, бөтә ойошмаларҙы үтеп, хеҙмәттәштәре һәм түрәләрҙе быға инандыра ала. Һөҙөмтәлә, ғәҙәттән тыш хәл була: төҙөлөш туҡтатыла.\n– Күптән түгел Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы рәйе-\nсе итеп һайланған Данир Ғәй-нуллиндың иҫтәлектәрен үтә ҡы-ҙыҡһынып тыңланым: “Профессор Мәжитовты (1995 йыл) яңы ғына ойошҡан Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайы етәксеһе итеп һайлау-ҙарын һәм уның ризалыҡ биреүен белгәс, ғәжәпләндем. Уны был тәғәйенләнешенән һуң бер нисә көн үткәс осратып һораным: “Нисек былай, фәнде ташларға уйлайһығыҙмы? Әгәр Һеҙ ҡоролтай эшен ойоштороу кеүек оло эшкә күсһәгеҙ, тикшеренеүҙәргә ваҡы-тығыҙ ҡалмаясаҡ!” Бер нисә йылдан һуң, яҙмыш ҡушыуы буйынса, ошо вазифаға үҙем һайлап ҡуйылдым”.\nМәжитов, әлбиттә, ҙур эш башҡарҙы. Сөнки теләһә ҡайһы ойошма өсөн уның нигеҙенә һа-лынған концепция мөһим. Ҡыйыу, сая ғалим үҙ фекерен яҡлай белде. Хәҙер уны “археология арыҫланы” тип атайҙар, уға арналған фильм да бар. Нияз Әбделхаҡ улы, ысынлап та, ғорур арыҫлан кеүек, һәр саҡ үҙ идеалдары өсөн көрәште, һәм беҙҙең һәр ҡайһыбыҙ өсөн өлгө була ала. Әйтергә кәрәк, ул йондоҙнамә буйынса ла арыҫлан. Пленар ултырышта Мәжитов тарафынан тормошҡа ашырылған тағы бер үҙенсәлекле проект тураһында һүҙ алып барылды. Ул Рәсәй Федерацияһында беренсе тапҡыр Башҡортостандың археология картаһын төҙөгән.\n– Симпозиум БДУ нигеҙендә үтте. Унда Мәскәү, Санкт-Петербург, Пермь, Силәбе, Екатеринбург, шулай уҡ Венгрия һәм Ҡаҙағстан фән үҙәктәренең танылған бел-\nгестәре ҡатнашты. Улар өс секцияла эшләне: “Боронғо заманда\nһәм урта быуаттарҙа Евразия\nмәҙәниәттәренең үҙ-ара бәйләне-ше”, “Урта быуат ҡаласығы археологияһы” һәм “Башҡорт хал-ҡының этник тарихы”. Беренсе тапҡыр “I Мәжитов уҡыуҙары” үтте. Яңы әҙәбиәт күргәҙмәһендә байтаҡ ҡыҙыҡлы китаптар һатып алдым һәм хатта танылған ғалимдарҙың имзаһына эйә булдым. Был симпозиум хәтерҙә оҙаҡ һаҡланасаҡ!”.\nБашҡорт теле уҡытыусыһы Зөлфиә Сафиуллина эше өсөн бик күп яңы һәм әһәмиәтле мәғлүмәт алған. “Миңә, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡа ҡала һәм район бүлексәләре вәкилдәре кеүек, яңы етәксебеҙ Данир Әхмәҙи улы Ғәйнуллин менән танышыу мөһим һәм ҡыҙыҡ ине, – тип һөйләй Зөлфиә Ғәйфулла ҡыҙы. – Ул башҡорттарҙың төп йәмәғәт ойошмаһы бурыстары үҙгәрмәне,\nтип иҫәпләй. Ҡоролтай эшсәнлеге-нең маҡсаты башҡорт халҡы мән-фәғәттәрен яҡлау, тарихыбыҙға һаҡсыл мөнәсәбәт, туған телде һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә ҡатнашыу, йолаларыбыҙға тоғролоҡ. Был беҙҙең республикаға ғына түгел, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә, яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә йәшәүсе ватандаштарыбыҙға ла ҡа-\nғыла. Беҙ яңырыуға һәм йә-шәреүгә интылабыҙ. Дәүләттең “Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү” программаһының сифатлы үтәлешенә ирешеү мөһим. Милли программалар буйынса гранттар алыу өҫтөндә эшләү зарур. Киләсәк йәштәр ҡулында булыуын аңлайбыҙ. Әүҙем башҡорт йәштәренә башланғыстарын, проекттарын тормошҡа ашырыуҙа ярҙам күрһәтергә кәрәк. Заманса шарттарҙа телде һаҡлап ҡалыуҙа беҙҙең эштең мөһим йүнәлеше – уны һанлаштырыу. Был өлкә шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы иғтибарынан ситтә ҡалмаясаҡ. Йәштәр менән эш, компьютер технологияларынан, йә-\nмәғәт селтәрҙәренән, атап әйткән-дә, “ВКонтакте”нан файҙаланыуы\n– мөһим бурыс. Был эште тө-бәктәрҙә әүҙемерәк башҡарырға, проекттар әҙерләргә, уларҙы сәхи-\nфәләрҙә тикшерергә, үҙ фекереңде белдерергә, мәғлүмәт уртаҡлашыр-ға кәрәк. Өҫтәүенә, 2019 йылда Башҡортостан Республикаһы ойошоуҙың 100 йыллығы билдәләнә. Был осорға бик күп әһәмиәтле саралар күҙҙә тотола.\nҮткәндәр тураһында тәьҫорат\nНияз Мәжитовтың Октябрьскийҙа булыуын да билдәләп үтеү кәрәк һәм был беҙҙең өсөн ҙур мәртәбә. Ул беренсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайынан һуң килде һәм башҡорт гимназияһы асыу планлаштырылған 4-се мәктәптә бул-\nды. Ул заманда мәктәпте етәкләгән Рима Риза ҡыҙы Мофазалова һөйләй: “Иҫ киткес иғтибарлы, әҙәпле кеше ине ул. Шунда уҡ\nН. Мәжитовтың беҙгә тикшереү өсөн түгел, ә танышыу, ярҙам күрһәтеү өсөн килеүе аңлашылды. Мин уны кабинеттар буйынса йөрөттөм, уҡытыусылар менән таныштыр-ҙым, пландарыбыҙ, проекттарыбыҙ, ниндәй ауырлыҡтарға осрауыбыҙ тураһында һөйләнем. Ул бик итә-ғәтле итеп кәңәштәр бирҙе, һәм улар баш ҡала түрәһе түгел, яғымлы дуҫ күҙлегенән сығып бирелде. Асыҡ, күркәм кеше. Мин быны Өфөлә, беренсе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында уҡ иҫкә алдым, унда делегат булып ҡатнаштым. Ул ваҡытта Нияз Әбделхаҡ улы ошо йәмәғәт ойошмаһы рәйесе итеп һайланды. Шунда уҡ уның ойоштороу һәләте, етәкселек итеү оҫталығы, кешеләр менән уртаҡ тел таба белеүе һәм улар менән һөҙөмтәле эшләүе күренде”.\nХәҙер инде, ул арабыҙҙан киткәс, был шәхестең тирә-йүндәгеләргә тәьҫир итеү тәрәнлеге, уның кимәле аңлашыла. Мәжитовтың асыштарына ҡыҙыҡһыныу ҙур, шул ерлектә археологияға, тарихҡа ла ҡыҙыҡһыныу артты. Беҙҙең һәр ҡайһыбыҙҙың был ҡыҙыҡһыныу-ҙы ҡәнәғәтләндереү, боронғолоҡто ысынлап тороп тергеҙеүҙе күреү мөмкинлегебеҙ бар, үткәндәр хәҙерге һәм киләсәк менән үрелеп барырға тейеш. Был Өфөләге Милли музей һәм Республика “Боронғо Өфө” тарихи-мәҙәни музей ҡурсаулығы. Унда үткәргән өс сәғәт күҙ асып йомған арала үтә, ошонда көн буйы ҡалаһы йә иртәгә лә киләһе ине тигән үкенес менән китәһең. Тәбиғи ҙурлыҡтағы мамонттар һәм баш-ҡа йәнлектәр урынлаштырылған неолитҡа бағышланған залдар, бронза осоро, торлаҡ һәм биләмәләр, боронғо урман һәм далалар... Йәдкәрҙәр – балсыҡ сүлмәктәр, алтын боландар һәм башҡа бик күп күргәҙмәләр был – унда ысын барлыҡ интерактив менән үрелеп бара – бындай музейҙа, ваҡыт самаһын онотоп, көн дауамында йөрөргә була. Был һүрәткә ҡарағанда ла мауыҡтырғысыраҡ. Һәм ошо донъя тураһындағы кәрәкле мәғлүмәттең һәм тәьҫораттарҙың бер өлөшө, улар заман кешеһенә, өлкәндәргә һәм балаларға кәрәк.


Француз чат: француз рулетка, странный случай өсөн уединиться менән\nФранцуз, француз ч ч видео сайт, бар ҡайһы бер ысынлап та ҡыҙыҡ функцияһы, уларҙы һаҡлау яҡлы кеше. Ул шулай уҡ Франция рулетка булараҡ билдәле. Беренсе эше итеп, уның теркәлгән бер ниндәй ҙә был талап түгел, ябайҙан башларға була икән, ә видео, интернет-чат. Был процесс ҡыҙыҡ өсөн, ысынлап та ла, булырға теләгән кешене хупларға анонимность. Ҡулланыусыһының теркәлеү ваҡыты һәм был ваҡытта ниндәй ҙур кешеләр юҡ түгел.\nӘммә үҙе мөмкин булған хистәргә нисек анонимность онлайн задеть һәм ағзалары сифатына ҡағыла. Был, әлбиттә, йәш кеше өсөн, бик яҡшы түгел, сөнки был платформаны ч әхлаҡһыҙ лексика буйынса контроль һәм тәртип өсөн хурлыҡлы юҡ. Ҡатын-ҡыҙ ирҙәре йәки башҡа кеше менән генә аралашыу урыны булған был фактор интернет мөмкинлектәренә хайран ҡала. Ҡатын-ҡыҙ менән генә аралаша һәм фильтр ҡуйып булһа-интернет кеше, бик күп ваҡытта һәм эконом яҡшы характеристика булып тора. Француз бик еңел файҙаланыу һәм навигация ч. Был еңел чертовски ҡуйылған веб-камералар һәм бер нисә минут буйы аралаша башлай. Ҡулланыусылар аҙ булһа ла һөйләшә, асылып донъяның күпселек илдәрҙә уның өсөн. Башҡа әйберҙәрҙе, ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр араһында нисбәт тураһында сайт бик һәйбәт мөнәсәбәттә булды. Ҡатын-ҡыҙ күп булды-сайтты файҙаланыусылар, тиң тиерлек ир-аттар, тип, теләһә ниндәй сайтында булған видеолар мөһим аспекты-чан. Француз ч.-был бик яҡшы сайт, һәм башҡа уйындар тик күңел асыу саралары ла етерлек. Сайтта төрлө уйын формаһында үтә ваҡытлы ч төрлө варианттары индерелгән, оҙаҡ ваҡыт осоро өсөн ашыу кеше күсенде. Был сайтта бар аспекттары ла, бер ни булмағандай разочарование. Өҫтәмә функциялары, әлбиттә, был ҡаты конкуренцияға һәм түбәнге сат араһында иҫәпкә алып сайтта веб-сайттар бөгөн, был мөмкин булған хәл. Матур кеше өсөн Кулачок альтернатива була ала, уларҙың ҡайһы берҙәре рәхәт булыуын теләй, үҙ шәхесен асырға түгел. Хужа булып, билдәле бер өстөнлөктәре, улар, әлбиттә, ҡулланылған сайт ч түбәһе түгел. Шуға күрә, был бик яҡшы платформа видео-ч, бөтә донъя ҡыҙыҡлы кешеләр менән аралашты. Наткнуться на беҙ бер нисә интернет-сайттар, аралашмағандар, аралашыу өсөн мөмкинлек бөтә донъя осраҡлы һайлаған кеше ул. Күптәр төрлө тәҡдим, уларҙың функциялары менән тәьмин итеү өсөн күп кешеләр, аралашыу теләйем.\nУларға иҫкәртмә онлайн хисапсы. Ҡатын-ҡыҙҙар командалары иң ҙур булмаған, улар осраҡлы һүрәттәр притворить яуап селтәре менән ҡуллана. Ни һәйбәт күңелле, әммә ул ҡабул итмәгән кәмһеткәндәр. Һеҙ нисек һеҙ кем менән осрашыу янына йыйыла башланы, уның менән осраҡлы бөтә донъя\nОнлайн Без Смс Көн Танышыуға Һәм Ирекле Франция Теркәлгән →


Республикала яҡын мәктәп автобустарының яңы уҡыу йылына техник әҙерлеге тикшерелә - Bash.News\nРеспубликала яҡын мәктәп автобустарының яңы уҡыу йылына техник әҙерлеге тикшерелә https://bash.news/news/103088_respublikala_yayn_mktp_avtobustaryny_yay_uyu_jylyna_texnik_erlege_tiksherel/?lang=bash\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһының техник күҙәтеү идаралығы хеҙмәткәрҙәре транспорт сараларының төҙөклөгөн ҡарай. «Иғтибар, балалар!» акцияһы сиктәрендә ойошторолған сара хаҡында киләһе яҙма.\nМәктәп автобусы водителе юл инспекторының барлыҡ командаларын теүәл үтәргә тырыша, транспорт сараһының яңы уҡыу йылына әҙерлеге тикшерелә. Төп иғтибар – руль һәм тормоз системаларына йүнәлтелде. Талаптар буйынса, салонда хәүефһеҙлек ҡайыштары, аптечка, янғын һүндергестәрҙең булыуы мотлаҡ. Документация ла иғтибар үҙәгендә. Тәүгеләрҙән булып был һынауҙы Марат Дәүләтбаев уңышлы үтте. Төп һөнәре буйынса ул физкультура уҡытыусыһы, хаҡлы ялға сыҡҡас та балаларҙан айырылғыһы килмәй, руль артына ултыра.\nМарат Дәүләтбаев, мәктәп автобусы водителе: “Техник күҙәтеүҙе бишкә үттек, Аллаға шөкөр, иҫән-һау эшләргә яҙһын”.\nШишмә районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге ҡарамағында мәктәп автобустарын ремонтлау буйынса үҙәк бар. Шуға техник яҡтан етешһеҙлектәр ҙә юҡ кимәлдә. Быға ҡушып, һуңғы ике йылда автопарк яңырыу кисерә.\nВенер Ахунов, Шишмә районы хакимиәтенең мәғариф бүлеге баш механигы: “11 автобус һорағайныҡ, барыһын да бирҙеләр”.\nКеләш мәктәбенә лә хәҙер күрше ауыл балалары уңайлы шарттарҙа йөрөй. Элекке техникаға ҡарағанда "Газель"дә пассажирҙар урыны етәүгә күберәк. Шуға рейстар һаны ла кәмегән.\nСабит Мостафин, мәктәп автобусы водителе: “Апрелдә йөрөй башланыҡ был машинала, бала-саға шатлана. Урындары иркен, портфель ҡуйырға айырым урын бар, хәүефһеҙлек ҡайыштары бар. Элекке Газель түгел инде”.\nМәктәп автобустарына контроль юғары. Уларҙың файҙаланыу ваҡыты ун йылдан ашмаҫҡа тейеш. Пассажирҙар ташыуға белем усағының лицензияһы булыуы ла мотлаҡ. Шулай уҡ мәктәп директорҙары юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләре буйынса махсус уҡыуҙар ҙа үтә.\nАйҙар Сәлихов, Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһының Шишмә районы буйынса өлкән дәүләт инспекторы, полиция капитаны: “2018 йылға бөтә Шишмәнең мәктәп автобустарына ҡуйылды тахографтар һәм Глонасс. Водителдәр ниндәй тиҙлек менән бара, автобустың йөрөү маршрутын күрһәтә. Мониторингты мәктәп директоры, Мәғариф минситрлығы һәм ЮХХДИ алып бара”.\nСабир Әхмәтшин, мәктәп автобусы водителе: “ЮХХДИ менән бергә эшләйбеҙ, һәр ваҡыт тикшереп торалар, көн дә медицина хеҙмәткәре ҡарай”.\nТикшереү барышында ике водителгә хәүефһеҙлек ҡайыштарын нығытыу, дәүләт номерын яңыртыу кеүек бурыстар ҡуйылды. Етешһеҙлектәр тиҙ арала бөтөрөлөргә тейеш.\nШишмә районында 32 мәктәп автобусынан тик береһе генә бөгөн техник күҙәтеү үтмәне. Әлеге мәлдә уның тормоз, руль системалары яңыртыла. Ремонт эштәре киләһе аҙнала тамамлана, юл инспекторҙары транспорт сараһын яңынан ҡараясаҡ. Әйткәндәй, ул да беренсе сентябрҙән балаларҙы ташый башлар тип көтөлә.\n22:39, 17 фев\n16:41, 14 фев\nТарих, тел һәм әҙәбиәт институты бер быуатлыҡ юбилейына әҙерләнә\n16:15, 13 фев\nБөгөн Өфөлә фәндең төрлө тармаҡтарында инновация проекттар өҫтөндә эшләгән 25 йәш ғалимға грант тапшырылды\n00:03, 13 фев


Үҙгәрештәр хупланды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n03 июля 2020 — 13:17 ГТРК «Башкортостан»\nИлдә Конституцияға үҙгәрештәр индереү буйынса тауыш биреүгә яҡынса йомғаҡ яһалды. Рәсәй халҡы Президент Владимир Путин тәҡдим иткән төҙәтмәләргә ыңғай яуап бирҙе. Башҡортостанда ла электораттың 89 процентҡа яҡыны үҙгәрештәрҙе хуплаған. Ил киләсәге ил граждандары ҡулында. Рәсәй Конституцияһына үҙгәрештәр индереү буйынса тауыш биреүҙәрҙе ошондай һүҙҙәр менән баһаларға мөмкин. Пандемия шарттарында уҙған был сәйәси кампания һөҙөмтәләре бөгөн йәки иртәгәһе көнгә ҡоролмаған. Төп бурыс – Рәсәй Федерацияһының үҙаллы дәүләт, үҙ сиктәрен һаҡлай һәм яҡлай, халҡының социаль тәьминәтен гарантиялай алған ил булып ҡалыуында. Был хаҡта Президент Владимир Путин да махсус мөрәжәғәтендә белдерҙе. Яңы Рәсәйҙә быға тиклем бер ҡасанда Конституцияға үҙгәрештәр индереү буйынса тауыш биреүҙәр аҙна дауамында үткәрелгәне юҡ ине. Быны карантин мәлендә граждандар именлеген һаҡлау тип кенә баһаларға ярамай. Ете көн дауамында ил халҡы фекер туплап, июлдең беренсе көнөндә ысын мәғәнәһендә үҙ һүҙен әйтте. Башҡортостан тауыш биреүҙәргә ентекле һәм теүәл әҙерләнде. Республика электорат һаны буйынса Рәсәйҙә тәүге урындарҙа килеүен иҫәпкә алғанда, кампанияны пандемия шарттарында төбәк өсөн айырым бер һынау тип атарға ла мөмкин. Тауыш биреү өсөн өс мең ярым самаһы участканың һәр береһендә хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренең теүәл үтәлеүен Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров та айырым билдәләне. Рәсәйҙең яңыртыласаҡ конституцияһы тураһында һүҙ йөрөткәндә, был документтың социаль һәм гуманитар аспекттарына айырым иғтибар итер кәрәк. Мәҫәлән, ил закондарының тәүге тупланмаһында тәүге тапҡыр “Алла” тигән һүҙ, төшөнсә буласаҡ. Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин фекере. Башҡортостандағы тауыш биреүҙәргә килгәндә, уның ойошҡанлы барыуын ғына билдәләргә ярамай. Бөгөн һүҙ халыҡты сәйәси яҡтан аңлы булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алыу фарыз. Рәсәй Конституцияһына үҙгәрештәр индереүгә бәйле сарала ҡатнашыусылар һаны ошоға аныҡ миҫал. Конституцияға үҙгәрештәр индереҙең тәүге һөҙөмтәләре лә билдәле. Рәсәй халҡы Рәсәй өсөн. Яңырытласаҡ закондар тупланмаһындағы һәр пункт һәм һәр статья ла ентекле уйланылған. Әйткәндәй, тауыш биреүҙәр буйынса ил кимәлендәге теүәл мәғлүмәт етенсе июль иғлан ителә.


Берҙәм дәүләт имтиханы ҡағиҙәләренә йылдан-йыл яңылары өҫтәлә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 февраля 2016 — 15:50\nУларҙы имтихан тапшырыусылар ғына түгел, ә ошо яуаплы сараны ойоштороусылар ҙа көнэлгәре үҙләштерергә тейеш. 2016-сы йылда берҙәм дәүләт имтиханын 20 меңдән ашыу кеше бирергә теләк белдергән. Улар өсөн 103 ҡабул итеү нөктәһе әҙерләнә. Әйткәндәй, былтыр имтихан тапшырыусыларҙы 119 уҡыу йорто ҡабул итһә, быйыл ҡайһы бер муниципаль берәмектәр берҙәм дәүләт имтиханын үҙҙәрендә ойоштормай. Балалар имтиханды күрше ҡала райондарҙа эшләгән ҡабул итеү нөктәләренә барып тапшырырға әҙерләнә.


Көҙгө (хикәйә). Тамара Ғәниева\n12 Апрель 2020, 00:00\nПерфоратор тауышына һиҫкәнеп китте Фәрхизә. Ә-ә-ә...Зал стенаһы ашаһындағы күрше фатирҙа ремонт башланған икән. Кемдер күсәлер. Туғандарының береһеме, һатып ебәргәндәрмелер. Унда тәүҙәрәк Мәрзиә инәй йәшәй ине. Сәйер ваҡиғалар күп булды инде аҙаҡ.\nИпле генә шым ғына холҡло инәй ине Мәрзиә. Вафат булып ҡуйҙы шул. Фәрхизә уның янына инеп йөрөнө. Фәрхизәләр был фатирға күскәндә бабайы ла тере ине әле. Әкрәм, Фәрхизәнең ире, ваҡыты булып, ишек төбөндәге эскәмйәгә сығып ултыра алғанында уның менән һөйләшкеләй торғайны. Ә Фәрхизә бушаманы, йүгерекләүҙән башы сыҡмай.\nВетеран бабай вафат булып ҡуйҙы.\nКүршеһе менән иҫәнлек-һаулыҡ ҡына һорашып йөрөһәләр ҙә, бик яҡынлап киткәндәре юҡ ине, ә бер көндө Мәрзиә ҡарсыҡ уны үҙенә саҡырып индерҙе. Өйө, былай иҫкерәк йорт-ҡаралтылы булһа ла йыйнаҡ, тәртипле. Комоды, өҫтәле өҫтөнә аҡ ептән ырғаҡ менән бәйләнгән япмалар ябылған. Телевизорының экраны ла ябыулы. Сигеүле аҡ меткал ябылған. Саңланмаһын, тиҙер. Бүлмәләге ҙур көҙгөгә иғтибарлап ҡарап торҙо Фәрхизә. Бындайҙы уның киноларҙан башҡа ерҙә күргәне лә юҡ. Тумбочкаһы , көҙгөнөң тирә яғы ҡыҙыл ағастан. Шул ағас ҡоршауға ҡанатлы бала-саға, йөҙөмдөң үҙе, япраҡтары ырып биҙәлгән. Кәртинкәме кәртинкә. Кинола бындай көҙгөләр тик бик бай кешеләрҙең йыһазы итеп күрһәтелә. Мәрзиә инәй бай балаһы түгелдер ҙә инде. Ҡайҙан алды икән һуң был көҙгөнө?\n- Көҙгөгә күҙең төштөмө? Бигерәк матур шул. Беҙгә тиклем был фатирҙа балерина йәшәгән. Олоғайғас, улы Ленинградҡа алып киткән. Ташларға йәлләгәндәрҙер инде, алып китеү ҙә мәшәҡәтле булғандыр. Беҙ асҡыс алып килеп ингәндә ошо көҙгө ҡаршы алғайны, тора бирә һаман, - тип аңлатты күршеһе.\nЭсәк-ҡарындан пирәжкеләр бешергәйне күршеһе, сәй эстеләр. Күрше-тирәһе менән бик үк аралашып бармаған Мәрзиә ҡарсыҡтың уны юҡтан ғына саҡырып алмағанын самалай ине Фәрхизә. Йомошо барҙыр, әйтер тип көттө. Ишек төбөндәге эскәмйәлә һауа һулаған пенсионерҙар араһында ла күрә ине ул уны. Яндарына ултырып бер аҙыраҡ хәбәрҙәрен тыңлап киткеләгәне бар. Мәрзиә инәй һүҙгә бик ҡыҫылмай торғайны. Ә бүтәндәренең белмәгәне юҡ. Подъездағы хәл-ваҡиғаларҙың энәһенән-ебенә саҡлы белеп ултыралар.\n- Бабайы тере саҡта өй тауығы кеүек ине әле ул, сыҡмай торғайны, - тиҙәр эскәмйәләгеләр уның хаҡында. – Бабайы сырхау булды. Инвалидлыҡ пенсийәһе бирәләр ине. Ун йыллап барҙыр вафатына. Мәрзиә бирешеберәк китте.Сығып ултырғылай. Өндәшмәҫерәк. Холҡо шундайҙар. Балалары булмаған.Шыпа ғына яңғыҙ ахыры. Килеп-китеп йөрөгән кеше лә күренмәй.\nЯҙға табан Мәрзиә ҡарсыҡ күҙгә күренеп биреште. Ныҡ ҡына ятҡылап та алды. Врач саҡырттылар. Уныһы дарыу яҙа ла китә. Оло кешене хәҙер больницаға һалмайҙар икән. Аһ, ҡәҙере булмай ҡарт кешенең, ҡәҙере китә икән шул... Медсестра булып эшләгән, күпме кешегә ярҙам иткәндер бит. Уколдарын Айгизә инеп һалып йөрөнө. Ашарына ла индерҙеләр. Ашауға ла барымы юғыраҡ. Уколдарҙан һуң арыуланып, өйө эсендә ҡыбырлай башланы. Исмаһам, бер мыжыһа! Бигерәк сабыр шул боронғо кешеләр.\nҠойолоп төштө Фәрхизә. Йыйыштырырға кәрәк бит. Кеше тере саҡта үлем-китем хаҡында һөйләшергә әллә нишләп ҡурҡыта ул. Нишләп һөйләшмәне икән Фәрхизә? Билдәле бит инде, тыуым бар ерҙә үлем дә бар. Яҡындары юҡ икәнен белә тороп, исмаһам, бер тапҡыр һүҙ ҡуҙғатһа! Ҡыйманы шул. Ҡарсыҡ үҙе лә өндәшмәне. Әкрәмде көтөргә кәрәк. Әкрәмһеҙ бер ни ҡылып булмай. Ярай ҙа фатирының асҡысын биреп ҡуйғайны. Ныҡлап ятып китһәм, инә алмаҫһығыҙ, һеҙҙә булһын, тигән булғайны.\n- Ерләрбеҙ, бәй... Мәйетте ергә һалыу изге йола. Тереләрҙең бурысы. Эштәге егеттәргә әйтермен, булышырҙар. Ерләүҙе ни...Йәл бахыр ғына..Сәпсим яңғыҙ булсы әле ер өҫтөндә. Хәйер, яңғыҙ тип. Бер яңғыҙ кеше лә вафатынан һуң ер өҫтөндә ятҡаны юҡ. Өтәләнмә. Ойошторомон, - тип йыуатты Әкрәм.\nӨй эсе былай йыйнаҡ. Карауаты янындағы ултырғыста дарыуҙары, эсеп бөтмәгән һыулы стаканы шул көйө. Укол ҡаҙағандар күрәһең, тотонолған шприц, буш ампула ла шунда, карауаты янындағы ултырғыста ята. Тирә яғын ҡараштарҙы Фәрхизә. Кухняға инде. Манный бутҡаһы бешергән булған. Йүнләп ашай ҙа алмаған, мәрхүмәгенә. Икмәк ҡабымы ла ята... Бутҡаһын түгеп һауытын йыуҙы ла, уны шкафына ҡуяйым тип ишеген асһа, эре генә хәрефтәр менән яҙылған ҡағыҙға күҙе төштө.\nАсҡысымды алырға риза булғаның өсөн рәхмәт. Ҡапылдан китеп барһам, көс һиңә төшөр инде. Бүтән кешем юҡ. Йыйыштырырлыҡ хәйерлегем дә, кәфенлегем дә комодтың иң аҫҡы йәшнигендә. Шул йәшниктең төбөндәрәк ҡумта булыр. Аҡсаны ерләүгә тотонорһоғоҙ. Мин Әкрәмгә фатирымды бүләк итеп яҙҙырыу ниәтемде әйтеп ҡараным. Ризалашманы. “Йәшәгеҙ әле!” тине лә ҡуйҙы. Ҡырҡым менән йылымды уҡыта алһағыҙ, биғәйбә. Ҡалғаны Аллаһ ҡулында. Зыяратта бабайым янында урыным бар. Номеры...Һиңә, ғаиләңә рәхмәттәрем күп. Сауаплы, иманлы, тәүфиҡлы, мөхәббәтле ғүмерҙәр яҙһын. Рәнйеп ҡалмағыҙ. Мәрзиә инәйегеҙ”.\n- Булһа ни. Кеше нәмәһенә ҡыҙығып... Әллә кеме килеп сығыр ҙа йөрөр судлашып. Халяваның килешкәнен күргәнем юҡ әле. Нәфсе һуҙып ни...\nӘкрәм барса мәшәҡәтте үҙ өҫтөнә алды. Ир кеше ир кеше инде, яйын таба, һөйләшә белә шул. Моргта йыуҙырҙылар, шунда кәфенләттеләр, мулла йыназаһын уҡыны. Теләгән күрше-тирәһе шунда барып оҙатып ҡалды. Әкрәмдең эшендәге егеттәре ерләшеп ҡуйҙы. Өсөн, етеһен күршеләрен йыйып, мәрхүмәнең өйөндә уҡытты, хәйерлеген таратты.\n“Ишеген бикләп йәшәне Мәрзийә, әллә ниндәй мөлкәте ҡалғандыр әле. Кешенән юҡҡа тартынмағандыр, - тип һөйләнгәндәре ишетелде Фәрхизәгә. – Буштың атаһы үлгән. Нисек тә буштан-бушҡа ҡарамағандар ти сит-ят ҡарсыҡты”. Аҡланып йөрөмәне. Һүҙ таба ул эскәмйә ҡарсыҡтары. Дума депутаттарынан кәм түгел.\nМәрзийә ҡарсыҡтың өйөндә кискелеккә ут тоҡандырып ҡуйыр булды. Кешенең йәне ҡырҡ көн буйы элек торған еренән айырыла алмай, ҡайтып-ҡайтып йөрөй, ти бит. Ысынмылыр-бушмылыр, кем белә. Фатирына хужа табылыр ҙа ул, ә нәмәгенәләрен нишләтергә һуң? Бәндә шулай шул, тере кешегә һәммәһе лә кәрәк. Бынау фотолар альбомын ҡайҙа ҡуйырға икән? Бисмиллалап ҡына ергә күмеп ҡуйһаң инде? Шулайтырғалыр. Сығарып ташаларға йөрәк етә тиме ни бер-берәүҙең ғүмер иҫтәлеген.Мәрхүмдәрҙән ҡалған әйберҙәрҙе сүп багына сығарып ташлағандарын күргәне бар. Бигерәк килешмәгән эш бит. Әкрәмгә әйтер ҙә, күмерҙәр ҙә ҡуйырҙар.


Донъя гиҙеп, үҙебеҙҙе күрһәтеп ҡайттыҡ\n"Минең өс айым"\n7 Сентябрь 2018, 16:08\nБыйылғы йәй минең өсөн бик иҫтәлекле ваҡиға менән башланды. Беҙҙең «Урал ҡыҙы» бейеү ансамбле Сочи ҡалаһында үткән балалар ижади фестивалендә ҡатнашыу бәхетенә иреште бит. Әлбиттә, унда барыуҙы түҙемһеҙләнеп көттөк. Былтыр октябрь айында Түбәнге Новгород ҡалаһында уҙған фестивалдә сығыш яһап, Сочиҙа үтәсәк ҙур сараға йүнәлтмә алғайныҡ. Артабан алты ай буйына халыҡ-ара конкурста ҡатнашыу өсөн яңы бейеүҙәр әҙерләп, көн һайын өсәр сәғәтлек репетицияға йөрөнөк.\nНиһайәт, көткән көн килеп етте. Етәксебеҙ, хореограф Эльвира Ғәйетбаева билеттарҙы март айында уҡ алып ҡуйғайны. 9 июнь көндө Нижневартовск – Сочи поезына ултырып, оҙон юлға сығып та киттек. Ватаныбыҙҙың сикһеҙ киңлектәре буйлап елдереп, тәбиғәт матурлығына һоҡланып бара торғас, ваҡыт та тиҙ үтте. Данлыҡлы Һамар, Һарытау, Волгоград, Краснодар ҡалалары артта ҡалды. Иҫ китмәле Волганы ла күрҙек. Ватан-Әсә монументы янынан үттек. Алда Кавказ тауҙары, бейек-бейек ҡаялар… Туннелдәрҙең күплеген күрһәгеҙ!\n«Бөйөк Уралдан Бөйөк Кавказға сәләм!» – тип тау эргәһенән уҙҙыҡ. Уның итәген йыуып ятҡан Ҡара диңгеҙ ҡолас йәйеп ҡаршы алды. Лоо ҡалаһының станцияһынан «Аҡ төндәр» ял йортона оҙатып ҡуйҙылар. Бүлмәләргә урынлашыу менән киске ашҡа саҡырҙылар. Аҙаҡ диңгеҙгә йүгерҙек. Эҫе ҡояш, йылы һыу, ҡомлоҡтар… Хөрриәт! Беҙ йәшәгән ял йортоноң тирә-яғы төрлө-төрлө ағастар, сәскәләр менән уратып алынған. Йылы яҡта ла, һыуыҡ төбәктәрҙә лә үҫкән ағастар бар.\nТәүге көндө байрамды асыу тантанаһы булды. Иртәгеһен Сочиға Олимпиада паркына барҙыҡ. Йырсы фонтан, олимпиада ҡулсалары янында фотоға төштөк. Өсөнсө көндө фестивалдә ҡатнаштыҡ. «Һабантуй» менән «Башҡорт сувениры» тигән ике башҡорт бейеүен күрһәттек. Етәксебеҙ Эльвира Ирмәк ҡыҙы ошондай халыҡ-ара фестивалдәрҙә һәр ваҡыт үҙебеҙҙең бейеүҙәрҙе ҡуя. Милли кейемдәргә һоҡланмаған кеше ҡалманы. Һәр сығышыбыҙҙа сәхнәгә таҡмаҡтар һәм ҡурай менән сыҡтыҡ.\nАна шулай үҙебеҙҙең башҡорт бейеүҙәре менән тыуған Ватаныбыҙ буйлап ғорурланып йөрөп ҡайттыҡ. Унда алған тәьҫораттарыбыҙ ғүмерҙә лә онотолмаҫ инде.\nБаймаҡ районы, Ғүмәр ауылы.


Гараж да юҡ, аҡса ла\nСтәрлетамаҡ районында йәшәүселәр бына инде тиҫтә йылға яҡын парковка төҙөтөүгә һалған аҡсаһын ҡайтара алмай. Күп ҡатлы гараж урынына күптән инде йорт ҡалҡып сыҡҡан. Ә бит барыһы ла яҡшы тамамланыр кеүек ине, тип хәтерләй алданыусылар. Аҡсалар күсерелгән, парковка ла төҙөлә башлаған. Әммә, бер көн килеп барыһы ла сәлперәмә килгән.\nСолтановтар ғаиләһе төҙөлөшкә 200 меңдән ашыу аҡсаһын күсергән. 2005 йылда ике бүлмәле фатирҙың хаҡы 600 мең тирәһе булыуын иҫәпкә алғанда, был аҡсалар ярайһы уҡ ҙур сумма. Төҙөлөш тамамланһа ярай ҙа ул, ләкин Солтановтарға үҙ гаражын күрергә яҙмаған. Ә бит автомобиль ҡуйыу урыны бик кәрәк ине, ти улар. Рәүзилә Солтанова: <em>«Ихата ҙур булһа ла транспорт ҡуйырлыҡ урын юҡ ине. Хәҙер бит һәр береһендә машина бар. Бер мәл янғын сығып китте лә ҡотҡарыусылар автомобилдәр араһынан үтә лә алманы. Барыһы ла сығып машиналарын күсергәнсе һуң ине инде. Шуға ла был төҙөлөшкә ҡушылдыҡ та инде»</em>. Күп ҡатлы парковка төҙөлөшөнә эргә тирәлә йәшәүсе 50-нән ашыу кеше ҡушыла. Бер төркөм халыҡ Стәрлетамаҡтың төҙөлөш ойошмаһы менән килешеү төҙөһә, утыҙға яҡын кеше Салауаттехстрой йәмғиәте ойошторған «Юрматы» компанияһын һайлай. Дөйөм алғанда, 120 миллион һумдан ашыу аҡса йәлеп ителә. Төҙөлөш тәүҙә йылдам ғына башланып китһә һуңынан эштәр тотҡарлана башлай. Төҙөлөштөң дауам итмәйәсәгенә төшөнгән халыҡ аксаһын кире ҡайтарыу юлдарын эҙләй башлай. Стәрлетамаҡтың төҙөлөш ойошмаһын һайлағандар суд аша аҡсаһын кире ҡайтарһа, «Юрматы» компанияһына ышанғандар бер нәмәһеҙ тороп ҡала. Суд халыҡҡа аҡсаларын кире ҡайтарырға ҡуша ла ул, әммә бөлгөнлөк хәлендәге компанияның түләргә бер тине лә юҡ. Уның етәксеһе вафат булған, ә әлеге етәксеһе халыҡты ишетергә лә теләмәй. Халыҡ аҡсаларын таптырып ҡаңғырышҡан мәлдә күп ҡатлы парковка төҙөләсәк ер бөтөнләй икенсе кешеләр ҡулына эләгә. Күтәрелә башлаған гараж емерелеп уның урынында торлаҡ йорт ҡалҡып сыға. Юристар әйтеүенсә, алданыусыларҙың үҙ аҡсаларын ҡайтара алыуы икеле. Был компания алдан уҡ мутлашыу ниәте менән ойошторолған һәм төҙөлөшкә аҡса индереүселәр ҙә килешеүҙә пайсылар сифатында ғына күрһәтелгән. Был осраҡта эште халыҡ файҙаһына тамамлау мөмкин түгел. Шулай ҙа ҡала хакимиәтенең «Юрматы» компанияһы эшмәкәрлеген тикшереүҙе ҡайтанан ҡуҙғатыу мөмкинлеге бар. Алданыусыларға ярҙам ҡулы һуҙыу теләге генә булһын.


Фридрих I Барбаросса — Башҡорт Википедияһы\nФридрих I Гогенштауфен (нем. Friedrich I Rotbart; 1122 йыл аҙағы, Вайнгартен монастыры, Баден-Вюртемберг — монастыры 1190 йылдың 10 июне, Селиф йылғаһы) — 1152 йылдан Германия короле, 1155 йылдан Изге Рим империяһы императоры, 1147—1152 йылдарҙа Фридрих III исеме аҫтында Швабия герцогы.\nгерцог[d], count of Burgundy[d] һәм Изге Рим империяһы императоры[d]\n1122[…] или 1122\n10 июнь 1190 или 24 июнь 1190\nТөркиә, Мәрсин, Силифке[d]\nЮдит Гогенштауфен[d], Берта, герцогиня Лотарингии[d], Луитгард Швабская[d] һәм Конрад Швабский[d]\nАдела фон Фобург[d] һәм Беатрис I[d]\nФилипп Швабский[d], Генрих VI[d], Фридрих V[d], Фридрих VI[d], Конрад II[d], Оттон I[d] һәм Беатриса Швабская[d]\nРим короле[d], Изге Рим империяһы императоры[d] һәм Duke of Swabia[d]\nKaiserpfalz Kaiserslautern[d] һәм Torre del Barbarossa (Seregno)[d]\nSid Meier’s Civilization VI[d]\nФридрих I Барбаросса Викимилектә\nБарбаросса ҡушаматы уға ерән һаҡалы арҡаһында Италияла тағылған (итал barba, «һаҡал» һәм rossa, «ерән»).\n1.4 Изге Рим империяһы императоры\n1.4.1 Беренсе итальян походы\n1.4.2 Икенсе итальян походы\n1.4.3 1163-1165 йылдар\n1.4.4 Ломбард лигаһы\n1.4.5 Бишенсе итальян походы\n1.4.6 Папа менән килешеүе һәм Германияға кире ҡайтыуы\n1.4.7 Өсөнсө Тәре походы\n2 Фридрих I Барбаросса әҙәбиәттә\n3.1 Никахтары һәм балалары\nФридрих Шваб герцогы, Фридрих II Һыңар күҙле һәм уның ҡатыны Юдит Бавариялының улы, Рейн пфальцграфы Конрадтың ҡан туғаны; Германия короле Конрад III бер туғанының улы племянник. 1147 йылда атаһы вафат булғандан һуң, ул Шваб герцогы була. Икенсе тәре походында ҡатнашҡан һәм күп тә үтмәй үҙенең ҡыйыулығы һәм ҡаһарманлығы арҡаһында дөйөм ихтирам яулаған. Германияға ҡайтҡас, ауырыу король (уның бабаһы) кенәздәргә үҙенең вариҫы итеп Фридрихты һайларға тәҡдим иткән. Уның вафат булыуына Ул 1152 йылдың 15 февралендә король үлгән, ә 4 мартта бушаған тәхетте Фридрих биләгән.\nЯңы король теремек аҡылға эйә, мөләйем һәм хатта иҫ киткес шәп әңгәмәләш, ҡатмарлы эшкә тотоноуға предприятие һәм данға ҡомһоҙ бик һәйбәт рыцарь, намыҫлы һәм йомарт ғали йәнәптәре, яғымлы һәм дингә тоғро христианин, йәш һәм физик яҡтан бик ныҡ йәш кеше булған. Ләкин уның был абруйы, хәйер, ул саҡтағы бөтә монархтарға хас етешһеҙлектәрен йәшермәй. Шулай, асыуы ҡабарған саҡта Фридрих уғата ҡаты күңелле булған, ҡаршы тороуға түҙеп тормаған һәм үҙ маҡсатына ирешеү өсөн ҡанһыҙ рәхимһеҙлектәргә лә әҙер булған. Уның власть яратыуы сикһеҙ булған, әммә ул бер ваҡытта ла ғәҙәттән тыш көслө эшкә тотонорға һәм шау-шыулы уңышҡа өлгәшергә хыялланмаған. Ул нимәгә тотонһа ла, барыһы ла реаль һәм уйланылған булған. Шуға күрә, иң ҡатмарлы эшкә тотонған сағында ла, уға йыш ҡына уңыш юлдаш булған. Хәйер, ул был юҫыҡта бик күп эштәр эшләгән.булһа ла, ғүмеренең төп хыялы — Бөйөк Карл империяһының элекке ҡеүәтен тергеҙеү — тормошҡа ашырылмай ҡала.\nФридрих Барбаросса, ҡорос доспехтарға ҡоршалған төп көсө ауыр рыцарь атлылары булған үҙ заманы өсөн күп һанлы европа армияһын булдырған һәм уны ойоштороуҙо камиллаштырған.\nУл урта быуаттар хәрби сәнғәте классигы тип танылған. Уның идаралығындағы герман рыцарлығы Европаның башҡа күп кенә милли рыцарь ойошмалары өлгө алырлыҡ булған.\nФридрих I Барбаросса (уртала). XIII быуат һүрәте.\nФридрих Барбаросса рыцарь исемен йөрөтөү мөмкинлеге биргән феодаль хоҡуҡ яҡлы булған. Уның указы буйынса, бөтә атрибуттар менән, рыцарь ярышында ҡатнашыу хоҡуғына тик сығышы буйынса рыцарь булғандар ғына эйә.\nТик рыцарь ғына күкрәксә тартмайылы ҡайыш, рыцарь ҡәмәре һәм алтын шпора кейеп йөрөй алған. Король дәртләндереп бүләк иткән был әйберҙәр немец рыцарҙарының иң яратҡан наградалары булып һаналған.\nИзге Рим империяһы императорыҮҙгәртергә\n1155 йылда Фридрих I Барбаросса Изге Рим империяһының императоры булып киткән һәм дәүләтте нығытыу сәйәсәтен үткәрә башлаған.\nФридрих I Барбаросса осоронда урта быуат Изге Рим империяһы үҙенең юғары сәскә атыуына һәм хәрби ҡеүәтенә етә. Әммә ысынбарлыҡта ул бүлгеләнеп бөткән булған.\nБеренсе итальян походы Үҙгәртергә\n1154 йылда Фридрих үҙ ғәскәре менән Альп туҙарын аша сыға һәм Италияға баҫып инә. Был ваҡытта папа Адриан IV 1143 йылда сенат барлыҡҡа килтергән һәм ҡала менән идара итеүҙе үҙ ҡулына эләктергән рим юғары ҡатламы менән көсөргәнешле көрәш алып барған. Башланып киткән сыуалыштар арҡаһында папа үҙ резиденцияһын ташлап киткән һәм Витербоға күскән. Сенат Фридрихҡа тажды римлеләр ҡулынан алыуҙы тәҡдим иткән, әммә король Италияға, тынысһыҙ халыҡтан ваҡытлыса мәрхәмәт һорарға түгел, кәрәк булһа, принц булараҡ, ҡорал ярҙамында ата-бабалары мираҫын тулыһынса алырға ниәтләнгәнен тәкәббер рәүештә иғлан иткән. 17 июндән 18 июнгә ҡаршы төндә Фридрих ғәскәре изге Пётр соборына яҡын барлыҡ ерҙе биләгән. Адриан Фридрихты, император тажы кейҙереп, тантаналы рәүештә тәхеткә ултыртҡан. Әммә кис римлеләр Капитолийҙан изге Пётр кварталына һөжүмгә юлланған. Кис буйы ҡан ҡойошло һуғыш барған, һәм ҡала халҡының һөжүме кире ҡағылған. Икенсе, 19 июнь, иртәһенә, император һәм папа, ысынында яуланып өлгөрмәгән мәңгелек ҡаланы ҡалдырып киткән. Бер нимә лә эшләп булмағанын аңлағас, Фридрих сентябрҙә Германияға кире ҡайтҡан. Шул ваҡыттан бирле ул даими рәүештә уйы менән Италияла булған. Һәм ул элек тә белгән, таж кейҙереү тантанаһы ваҡытында, һуңғы тиҫтә йылдар дауамында был илдең ысынбарлыҡта бойондороҡһоҙ булыуына, был илдә немец өҫтөнлөгөн раҫлау өсөн, уны яңынан яуларға тейеш булыуына тулыһынса инанған.\nИкенсе итальян походы Үҙгәртергә\nФридрих I Барбаросса. Баҡыр гравюрала (1847 й.)\n1158 йыл — икенсе итальян походы. Уның төп маҡсаты булып, Конрад II осоронан бирле бойондороҡһоҙлоғон күрһәтергә күнеккән һәм Ломбардияла империя дошмандарының төп таянысы булып ҡалған Миланды буйһондороу булған. Хәрәкәт итә башлар өсөн, Фридрих бөтә немец кенәздәрен йәлеп итергә тырышҡан һәм ҙур армия булдырған. Көсө күп булыуы уның ниәтен башлауға ыңғай мөмкинлек бирә. Август айында Милан ҡамалған һәм 1 сентябрҙә баш һалған. Миланлылар ҙур яһаҡ түләргә, аманатҡа кешеләр бирергә, юлға аҡса һуғыуҙан һәм юл пошлинаһын йыйыуҙан баш тартырға тейеш булған. Фридрих ҡала үҙәгендә һарай төҙөткән һәм унда үҙенең гарнизонын ҡуйған. Ҡан түкмәй генә еңел яуланған ошо еңеү ломбардтарға ныҡ тәьҫир иткән. Ронкалала съезд йыйып, Фридрих итальяндарға үҙенең альп арты биләмәләре менән идара итеүе ниндәй принципҡа нигеҙләнеүен еткергән. Йәмәғәт юлдары, ҡушылдыҡтары менән судно йөрөрлөк йылғалары, порттар һәм гавандар империя чиновниктары күҙәтеүе аҫтына күсергә тейеш булған, ә бынан башҡа һалым йыйыу һәм тәңкә һуғыу император власының айырым хоҡуғы булған.\nШуның менән бергә император үҙ вассалдарынан хәрби йөкләмә үтәүҙе талап иткән һәм буйһонмаусыларҙан леныларын тартып алыу менән янаған. Үҙ-ара һуғыштарҙы ҡәтғи тыйған.\nЯңы эдикттар бигерәк тә үҙҙәренең феодал сеньорҙарынан бөтөнләй тиерлек бойондороҡһоҙлоҡ алған ломбард ҡалаларының хоҡуҡтары һәм азатлығын ҡыҫҡан. Фридрих I-гә тап улар иң көслө ҡаршылыҡ күрһәткән. Генуялылар, ҡайһы милеккә хоҡуғын дәлилләй алһа ғына, Фридрихҡа шуны бирәбеҙ тип белдергән. 1159 йылдың ғинуарында император власҡа үҙенең кешеләрен ҡуйырға маташа, тип миланлылар баш күтәргәндәр. Уларға Кремона һәм Брешиа халҡы ярҙам иткән. Шул арала Фридрих, үҙенең тәүге уңыштарынан ҡәнәғәт булып, союз ғәскәрҙәренең күпселеген Альп тауҙары артына оҙатҡан. Ҡалған көстәр Миланды ҡамау өсөн күрәләтә етерлек булмаған. 1159 йылдың июлендә император Кремонаға яҡын килгән һәм уның алты ай буйы ныҡышмалы ҡамауҙа тотҡан. Ниһайәт 1160 йылдың ғинуарында был бәләкәй генә ҡәлғәне баҫып ала һәм Фридрих уны нигеҙенә тиклем емерергә бойорған.\nБашҡа ҡыйынлыҡтарға тағы папа тәхете өсөн талаш өҫтәлгән. Адриан IV вафат булғандан һуң, Фридрихтың дошмандары папа итеп Александр III һайлаған, ә уның яҡлылар — Виктор IV. Император Павияла Александрҙы төшөрөү тураһында иғлан иткән сиркәү соборын йыйған. Александр быға иҫе китмәгән һәм, үҙ сиратында, Барбароссаны сиркәүҙән ҡыуған, ә уның дәүләт подданлығындағы халыҡты анттан азат иткәндәр. ФридрихРимгә поход кәрәклеген аңлаған. Әммә иң тәүҙә ул Италияла нығынырға теләгән. Германия һәм Италияла үҙенең вассалдарын саҡырып, Фридрих 1161 йылдың майында Миланды икенсе тапҡыр ҡамаған. Бер йылдан, 1162 йылдың мартында, ҡала, бер ниндәй ҙә шәфҡәтлек үтәү шартын ҡуймайынса, еңеүсегә баш һалған. Фридрих халыҡҡа, ала алырлыҡ мөлкәтен алып, ҡаланан китергә һәм нығытылмаған дүрт ҡалала урынлашырға ҡушҡан.\nҠала үҙе тулыһынса емерелгән (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, ул бары тик емереү символы булып һаналған һабан менән символик рәүештә һыҙылған). Шул төп дошман тар-мар ителгәндән һуң, Пьяченца, Брешиа һәм башҡа ҡалалар бирелгән. Император халыҡҡа ҡала диуарын стена һүтергә, контрибуция түләргә һәм наместникны ҡабул итергә ҡуша.\nФридрих I Барбаросса — тәре йөрөтөүсе. Ҡулъяҙмалағы миниатюра (1188 йыл).\nБик аҙға ғына Германияға ҡайтып килгән арала, 1163 йылдың көҙөндә Фридрих, Ломбардияға ҡайта һәм Римгә походҡа әҙерләнә башлай. Әммә яңы ҡыйынлыҡтар уны туҡтатып ҡалдыра. Венеция, Верона, Виченца һәм Падуя немецҡа ҡаршы лигаға берләшә. Апрель айында вафат Виктор IV вафат була. Уның урынына һайланған Пасхалий III яҡлылар Александр III яҡлыларға ҡарағанда күпкә аҙ була. Император Веронаға һөжүм итеп маташа, әммә уның етди һуғыш алып барырлыҡ көсө булмай. 1164 йылдың көҙөндә, яңы ғәскәр йыйыу өмөтө менән, ул Германияға юллана. Төрлө эштәр уны тағы ла бер йыл ярыға тотҡарлай. Тик 1165 йылдың яҙында ғына Фридрих, ҙур армияһы менән Альп тауҙарын артылып, туранан-тура Римгә хәрәкәт итә. 24 июндә немецтар изге Фәрештә һарайын ҡамай һәм Тибрҙың бөтә һул ярын биләй. Александр III Франджипани Колизей менән йәнәш Франджипани һарайында йәшеренә. Фридрих ике папаға ла, сан һалып, яңы һайлау үткәрергә тәҡдим итә. Александр баш тарта, һәм был уны ҡала халҡы алдында күҙҙән төшөрә. Үҙҙәренең бер һүҙле булмауҙары менән билдәле римлеләр папаға ҡаршы боролалар, һәм ул Беневенткә ҡасып китә. Император тантаналы итеп ҡалаға инә, ә 30 июндә изге Петр ҡорамында Пасхалий тәхеттән ҡолатылған. Әммә Фридрих үҙен яҡлаусыға әлегә тиклем папалар файҙаланған властың хатта шәүләһен дә ҡалдырмай. Сенат һәм префект императорға шәхсән буйһонған, Рим менән идара итеү ҙә уның ҡулына күскән. Фридрих үҙе теләгәнгә ирешкән тиергә булыр ине. Тик бында көтөлмәгән хәл уның барлыҡ пландарын бутай: август айында немец ғәскәре эсендә аяуһыҙ тағунэндәте, рәт ауырыуы башланған.\nЛомбард лигаһы Үҙгәртергә\nҮлеүселәр шул саҡлы күп булған, Фридрих ашығыс рәүештә үҙ ғәскәрен төньяҡ Италияға күсерә. Бында уны дошман позицияһы көсәйеүе хафаға һалған. Элек барлыҡҡа килгән лигаға Кремона, Бергамо, Брешиа, Мантуя, шулай уҡ үҙ ҡалаһын ашығыс рәүештә төҙөкләндергән Милан халҡы ҡушыла. Бәхетһеҙлеккә ҡаршы, Фридрихтың армияһы булмай, һәм уға Павиянан фетнәнең көсәйгәнен көсһөҙ күҙәтеп торорға ғына ҡала. 1167 йылдың 1 декабрендә баш күтәргән ун алты ҡала Ломбард лигаһына берләшкән. Улар, элекке императорҙар дәүерендә эйә булған льготалар һәм азатлыҡтарҙы кире ҡайтармайынса, сепарат килешеүе төҙөмәҫкә, тип һөйләшәләр. 1168 йылдың башында Фридрих нисектер Германияға кире ҡайтмаҡсы була. Юл ыңғайы, Сузыла, ул, башҡа кеше әйберен кейеп, әсирлектән ҡотола.\nБишенсе итальян походы Үҙгәртергә\nБыл юлы император, мөһим эштәрен хәл итеү, үҙ власын нығытыу менән мәшғүл булып, Германияла ете йыл йәшәй. 1173 йылда ул Италияға кире ҡайтырға һәм ғәскәрен Ломбард лигаһына ҡаршы походҡа йүнәлтергә ҡарар итә. Уны иң киҫкен мәлдәрҙә ғәскәрһеҙ ҡалдырған кенәздәргә бәйле булмаҫ өсөн, ул бик күп брабант кешеләрен яллаған. 1174 йылдың сентябрендә Фридрих бишенсе тапҡыр Альпты артыла, ә октябрҙә Алессандрияны ҡамай. Ломбардтар ныҡышмалы рәүештә ҡаршы торғандар. Уңышҡа ирешә алмай, киләһе йылдың апрелендә, Фридрих һөйләшеүҙәр башлай, түләй алырлыҡ аҡсаһы булмағанлыҡтан, һалдаттарын тарата. Әммә, яҡтарҙың позициялары төрлө булғанлыҡтан, бер йылға тиерлек һуҙылған консультациялар бер нимәгә лә килтермәгән. Яңынан һуғышҡа әҙерләнер кәрәк булған.\nИмператор Кьявеннаға үҙенең ике туғанын, Бавария һәм Саксонияның ҡеүәтле һәм герцогы Вельфтар ырыуынан Генрих Левты саҡырған һәм унан ярҙам һораған. Лев Генрих Лев баш тартҡан, бының менән Фридрихтың йәнен көйҙөргән. Ул Италияла ҙур ауырлыҡ менән бер нисә мең һалдат йыйған һәм Миланға йүнәлгән. 1176 йылдың 29 майында дошмандар Леньяно янында осрашҡан. Был алышта немец рыцарҙары үҙ ғәҙәттәре буйынса ҡеүәтле һөжүмгә ташланған, ломбард атлылары сафтарын өҙгән, һәм уларҙы тәртипһеҙ рәүештә сигенергә мәжбүр иткән. Немецтар каре булып теҙелгән пехотаға ябырылған, һәм уларҙың атакаһы тонсоҡҡан. Шул уҡ ваҡытта ломбард атлылары, уларға ярҙамға ашыҡҡан Брешианан килгән ғәскәрҙе осратып, һуғыш яланына кире ҡайтҡан һәм көтмәгәндә флангынан немецтарға һөжүм иткән. Фридрих ҙур ҡыйыулыҡ һәм ғәйрәт менән һуғышырға ташланһа ла, эйәренән бәреп төшөрөлә. Шундуҡ ғәскәр буйлап уның үлеме тураһында уйҙырма хәбәр тарала. Ҡоралдарын ташлап, рыцарҙар һуғыш яланынан ҡасып киткән һәм Павийҙа йәшеренгән.\nПапа менән килешеүе һәм Германияға кире ҡайтыуыҮҙгәртергә\nЗинцигта Фридрих I Барбароссаның һәйкәле\nСпинелло Аретино Фридрих Барбароссаның рим папаһы Александр III власына буйһоноуы. Палаццо Публиколағы фреска, Сиена\nБында еңелгәндән һуң, Фридрих позицияһын йомшартырға һәм ҙур ғына юл ҡуйыуға барған: ул Александр III берҙән-бер законлы папа тип таныуға ризалашҡан, уға Римдәге һәм префектураһын кире ҡайтарған һәм Тоскана маркграфлығын уның лены тип таныған. Шуға алмашҡа папа уны сиркәүҙән ситләштерелеүен кире алған. Папа менән ярашҡандан һуң, Фридрих ломбард эштәренә кире ҡайтҡан. Әммә баш күтәреүселәр менән килешә алмаған. 1177 йылдың июлендә Венецияла Фридрих улар менән алты йылға ваҡытлыса килешеү төҙөгән һәм 1178 йылдың йәйендә Бургундияға барған, һәм Арлдә бургунд короле тәхетенә ултырған. Германияла ул беренсе бер һылтауҙы Генрих Левты Арыҫлан ҡыҫырыҡлау маҡсатында файҙаланған. Шпейерҙағы съезда Хальберштадт епискобы Ульрих, герцог уның епархияһының лендарын баҫып алған, тип ошаҡлашҡан. Ғинуар 1179 йылдың ғинуарында был мәсьәләне хәл итеү өсөн Генрих король трибуналына саҡыртылған, әммә ул баш тартҡан. Июндә ул Магдебургҡа ла съезға килмәй. Был уға ҡарата башҡа процесс башлау мөмкинлеген бирә: Фридрих уны фетнәлә ғәйепләй. 1180 йылдың ғинуарында Вюрцбургтағы съезда ҡеүәтле Вельф үҙенең барлыҡ лендарынан мәхрүм ителгән. Көнсығыш Саксония тапшырҙы граф Бернхард Анхальтскийға тапшырылған.\nКөнбайыш саксон ерҙәренән Фридрих яңы Вестфаль герцоглығын барлыҡҡа килтергән, һәм уны үҙенә ҡалдырған. Баварияны граф Отто фон Виттельсбахҡа биргән. Унан шулай уҡ герцоглыҡҡа әйләндерелгән Штирия маркаһы тартып алынған. 1180 йылда император ғәскәрҙәрен Саксонияға йүнәлткән, Брауншвейгты алған һәм Любекты ҡамаған. 1181 йылдың йәйендә Генрих Лев отолғанын аңлаған. Ноябрҙә ул Эрфуртҡа съезға килгән һәм ярлыҡау ялбарып Фридрихтың аяғына йығылған. Барбаросса уны ғәфү иткән, Брауншвейгты кире ҡайтарған, әммә Вельфтарҙың бөтә биләмәләрен дә үҙендә ҡалдырған. Бынан тыш, герцог өс йылға ҡыуылған. Ломбардтар менән конфликт та аҡрынлап яйланған. 1183 йылда Констанцала Ломбард лигаһы менән менән солохҡа ҡул ҡуйылған. Ҡалалар императорҙы үҙҙәренең сюзерены итеп таный, ә Фридрих уларҙың элекке иректәре һаҡланыуына, шул иҫәптән мөһим булғандарын, нығытмалар төҙөү һәм лигалар ойоштороу хоҡуҡтарын һаҡлауға, ризалығын бирә. Император ҡала консулдарын инвестициялау хоҡуғын һаҡлаған, һәм уның суды юғары инстанция тип танылған. 1184 йылда үҙенең апаһы Констанцияны Фридрихтың улы Генрихҡа кейәүгә бирергә риза булған Вильгельм II Сицилиялының король титулын Фридрих таныған. (Ул саҡта киләсәктә был никахтың Гогенштауфендарҙың Сицилияға эйә булыу мөмкинлеген биререн бер кем күҙ алдына ла килтермәгән.)\nӨсөнсө Тәре походыҮҙгәртергә\nКифһойзер тауы эргәһендә император Фридрих I Барбароссаның таш һыны. Императорҙың еткән һаҡалы тәхетте сырмаған.\n1189 йылда Фридрих Изге ергә Өсөнсө тәре походында ҡатнашҡан. Шулай уҡ был походта француз короле Филипп II Август һәм англия короле Ричард Арыҫлан йөрәкле лә ҡатнашҡан. Уларҙың барыһының да үҙ ғәскәрҙәре булған һәм улар, төп командалыҡ итеүсе һәм еңеүсе данына дәғүә итеп, даими рәүештә үҙ-ара дошманлашҡан. Үҙе булмаған ваҡытта Фридрих дәүләт идаралығын улы Генрихҡа тапшырып торған һәм 1189 йылдың яҙында Ратисбонндан Дунайға походҡа сыҡҡан. Имен-аман Венгрияны, Сербияны, Болгарияны уҙып киткәс, тәре йөрөтөүселәр йәй көнө Византияға ингән. Фридрих I Барбаросса үҙенең ғәскәрен Византия империяһы буйлап ҡоро ерҙән (француз һәм инглиз тәре йөрөтөүселәре Фәләстингә диңгеҙ юлы менән барған) үткән — беренсе һәм Икенсе тәре походтарынан юл таныш булған.\nИмператор Исаак Ангел Фәрештә илселәре Барбароссанан аманат биреүен һәм баҫып алған ерҙәрен бүлеп биреү бурысын үтәүен талап иткән. Фридрих императорға илселәр ебәргән, ләкин Ангел уларҙы төрмәгә ташларға бойорған. Быны ишеткән Фридрих һөйләшеүҙәрҙе туҡтата һәм, юлындағы бар ерҙе бөлгөнлөккә килтереп, ғәскәрен Константинополгә йүнәлтә. Ноябрь аҙағында тәре йөрөтөүселәр Адрианополде алған. Шунан һуң ғына Исаак уның менән һөйләшеүҙәр башлай, һәм 1190]] йылдың ғинуарында килешеү төҙөй. Фридрих Константинополь аша үтмәҫкә вәғәҙә иткән, бының өсөн византия императоры немецтарға аҙыҡ-түлек бирергә һәм боғаҙ аша сығарырға ярҙам итәсәген белдергән.\nЮлиус Шнорр фон Карольсфельд. Фридрих Барбароссаның вафаты\nФәләстингә барған юлда Германия ғәскәре еңел мосолман атлылары менән бәрелештәрҙә ҙур юғалтыуҙар кисергән. 18 майҙа тәре йөрөтөүселәр Коньяны алған. 10 июндә, әрмән оҙатып йөрөүселәре менән, ғәскәр тау йылғаһы Селифкә килеп еткән. Шул йылғаны кискәндә, император, ауыр һуғыш кейемдәре һәм ҡоралдары кейгәнлектән, атынан ҡолаған, ҡаты ағымға эләгеп, рыцарҙар уны ҡотҡарырға килеп еткеләгәнсе, һыуға тонсоҡҡан.\nФридрих I Барбаросса әҙәбиәттә Үҙгәртергә\nУмберто Эконың «Баудолин» романында Фридрих Барбаросса батып үлмәгән, имеш; уны шулай вафат булған тип иҫәпләүҙең сәбәбе булып уның ярандарының был күренеште "уйнауы" инсценировкалауы тип күрһәтелә. Уны һаҡлаусы юлдаштары, улар араһында тәрбиәгә алынған улы Баудолино ла булған, Ардзруни һарайының бер бүлмәһенең ябыҡ ишектәре артында иртән королдең үле кәүҙәһен тапҡандан һуң, хакимдың улы үҙҙәрен язалар, тип ҡурҡҡанлыҡтан, шундай афера уйлап сығарған, һәм һөҙөмтәлә барыһы ла Барбаросса иртәнге һыу ҡойоноу мәлендә батып үлгән, тип хәл иткәндәр.\nНикахтары һәм балаларыҮҙгәртергә\nФридрих I Беатриса Барбаросса һәм Беатрис Бургундскаяның туйы. Империя залы түшәмендәге фреска. Вюрцбург\n1-се ҡатыны: (1147 йылдан) — Адельгейд (1122—1190), Дипольд III, маркграф Фобургтың ҡыҙы (1146 й. үлгән); 1153 йылдың мартында никах юҡҡа сығарылған.\n2-се ҡатыны: (1156 йылдың 10 июненән) — Беатрис I Бургундская (1145 йыл тирәһе — 1184 йылдың 15 ноябре), Рено III (1093—1148 йй. тирәһе), Бургундия пфальцграфы ҡыҙы. балалары:\nБеатрис (1160/1162 й. тирәһе — 1174)\nФридрих V (1164—1168/1170), 1167 йылдан Швабия герцогы\nГенрих VI (1165—1197), Изге Рим империяһы императоры (1191—1197)\nКонрад (1167—1191), Швабия герцогы (1170—1191) Фридрих VI исеме менән\nОттон I (1170—1200 йылдар тирәһе), 1189 йылдан Бургундия пфальцграфы\nҠыҙы (Гизелла булыуы мөмкин) (1168—1184 йылдар тирәһе); Ричард I Арыҫлан Йөрәкле (1157—1199), Англияның буласаҡ короле Ричард I Арыҫлан йөрәкле уны йәрәшкән\nКонрад II (1172—1196 йылдар тирәһе), Ротенбург герцогы (1188—1191), Швабия герцогы (1191—1196)\nРайнальд (Рено) (1173—1178 йылдар тирәһе)\nВильгельм (1176 йыл тирәһе — 1178 йылдан һуң)\nФилипп (1177—1208), Швабия герцогы (1196—1208), Германия короле (1198—1208)\nАгнес (1184 йылдың 8 октябрендә үлгән); Имре (1174—1204), Венгрияның буласаҡ короле уны йәрәшкән\nФридрих Барбароссаның үлеме бик серле булып ҡала. Ғәҙәттә, ул Әрмәнстандағы (хәҙерге Төркиә) Селиф йылғаһында батып үлгән тип һанала. Әммә императорҙың үҙенең замандаштары уҡ был фаразға шикләнеп ҡараған. Император яҡшы йөҙгән һәм уның янында яугирҙары булған. Икенсе бер фараз да бар, император йылға буйында ял итергә туҡтаған һәм уның һыуҙарында сафланып алырға ҡарар иткән. Ләкин һыу бик һалҡын булып сыҡҡан һәм бәлки көҙән йыйырыу, ә бәлки төшкө ашты ашау менән ҡойонорға теләүелер, 70 йәшкә етеп килгән Барбароссаның үлеменә килтергәндер.\nНисек кенә булмаһын, юлбашсының вафаты бик күп тәре йөрөтөүселәрҙе кире боролорға мәжбүр иткән. Тороп ҡалғандары, сир һәм сәлжүктәр менән көрәшә-көрәшә, Иерусалимды яулап алырлыҡ хәлдә булмаған. Император кәүҙәһенең яҙмышы шулай уҡ билдәле түгел. Уның кәүҙәһен, Германияға алып ҡайтыу маҡсатында, бәлзәмләгәндәр, әммә тыуған иленә кире ҡайтарылмаған. Был императорҙы хөрмәт итеүселәр аңында уның тураһында төрлө риүәйәттәр барлыҡҡа килеүенә сәбәп булған.\nЛегендаға ярашлы, император өҫтәл артында ултыра, һәм уның ерән һаҡалы өҫтәл тирәләй сырмалған. Ваҡыты-ваҡыты менән Барбаросса уяна ла ике ҡарғаны Германияла ыҙғыш-талаш туҡтағанмы икән, тип белешергә ебәрә ти. Әгәр был хәл мөмкин булып, һаҡалы өҫтәл тирәләй өс тапҡыр уралып сыҡһа, император терелә икән дә үҙ ҡулдары менән тартип урынлаштыра, имеш.\nБалакин В. Д. Фридрих Барбаросса — М.: Молодая гвардия, 2001.\nПако Марсель Фридрих Барбаросса — Ростов-на-Дону: Феникс, 1998.\nШишов А. В. 100 великих военачальников — М.: Вече, 2000.\nРыжов К. Все монархи мира. Западная Европа / Р. Эрнест и Тревор Н. Дюпюи — М.: Вече, 1999.\nУмберто Эко Всемирная история войн. Книга первая / Р. Эрнест и Тревор Н. Дюпюи — М.: Полигон, 1997.\nБарбаросса (фильм) (англ.)\n» (Италия, 2009). Фридрих I император роле — Рутгер Хауэр. Ҡапма-Барбаросса менән Фридрих ҡала тураһында һөйләй фильмды Миланда һәм лига ломбардов, ул үҙ империяһының власы һәм бойондороҡһоҙлоғон яҡлап тормаясаҡ. Фильм тамамланды Леньяно янындағы алышта 1176 йылда (итальяндар берләштерелгән көстәрен тар-мар фридрих).\n↑ 2,0 2,1 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118535757 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.\n↑ 7,0 7,1 7,2 Encyclopædia Britannica — 11 — NYC: 1911.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Фридрих_I_Барбаросса&oldid=800389 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 14 апрель 2018 в 20:16\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:16 14 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Дәрдмәнд хөрмәтенә хәтер кисәһе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nДәрдмәнд хөрмәтенә хәтер кисәһе\n11:58, 8 декабря 2009 Сәйәсәт\nБашҡорт дәүләт опера һәм балет театрында билдәле татар шағиры, меценат һәм йәмәғәт эшмәкәре Дәрдмәндең (Закир Рәмиев) тыуыуына 150 йыл тулыуға арналған әҙәби-музыкаль кисә үтте. Был сараны «Рамазан» төрки милли-ағартыу үҙәге ойошторҙо.\nХәҙерге Башҡортостан биләмәһендә тыуып үҫкән Закир Рәмиев сәнәғәтсе, революцияға тиклемге Рәсәйҙең иң бай кешеләренең береһе һәм беренсе Дәүләт Думаһы депутаты була. Ул ағаһы Шакир Рәмиев менән бергә бик күп хәйриә йәмғиәттәре ойоштора, татар телендәге гәзит һәм журналдарға ярҙам итеү менән әүҙем шөғөлләнә. Атап әйткәндә, Рәмиевтар ярҙамында «Ваҡыт» гәзите һәм «Шура» журналы сығарыла башлай. 72 көн генә йәшәп ҡалған беренсе Дәүләт Думаһын тарҡатҡандан һуң Закир Рәмиев сәйәсәт менән башҡаса шөғөлләнмәй һәм әҙәби ижадҡа бирелә.\nШағирҙың юбилейы хөрмәтенә кисәлә ҡатнашыусыларға Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов тәбрикләү хаты ебәрҙе.\n"Кешеләр Закир Рәмиевты һәм уның ағаһы Шакирҙы үҙ Ватанының ысын патриоттары итеп хәтерләй, — тиелә тәбрикләүҙә. — Ғалимдарҙың, тыуған яҡты өйрәнеүселәрҙең тикшеренеүҙәре нигеҙендә, ағалы-энеле Рәмиевтарҙы яҡындан белгән замандаштарының хәтерләүҙәре буйынса уларҙың төбәк иҡтисадына, рухи һәм социаль тормошона ҙур өлөш индереүе билдәле. Рәмиевтарҙың предприятиеларында Баймаҡ, Учалы, Йылайыр, Хәйбулла, Әбйәлил, Ейәнсура райондарының башҡорт ауылдарында йәшәүсе бик күптәр эш менән тәьмин ителгән.\nЭшҡыуарлыҡтың социаль яуаплылығы өлгөһө күрһәтеп, Рәмиевтәр мохтажлыҡ кисереүсе ғаиләләргә ярҙам иткән, дауаханалар, китапханалар, мәктәптәр, мәсеттәр, мәҙрәсәләр төҙөткән, үҙ иҫәбенә башҡорт һәм татар балаларын Рәсәйҙең абруйлы белем биреү йорттарында уҡытҡан. Улар тарафынан киң күләмдә китап нәшерләү ойошторолған”.\nӘммә тере сағында уның бер генә китабы ла донъя күрмәй. Революциянан һуң Закир Рәмиев Рәсәйҙе ташлап киткеһе килмәй һәм үҙ ирке менән предприятиеларын дәүләткә тапшыра.\nДәрдмәнде беҙҙең республикала ла хөрмәтләп иҫкә алалар. “Рамазан” үҙәге шағир хөрмәтенә әҙәби кисәләр, тасуири уҡыу конкурстары, фәнни конференциялар даими ойоштора. Башҡортостанда шулай уҡ Дәрдмәнд музейы эшләп килә, ә йәйен йыл һайын “Болғарға сәйәхәт” мәҙәни-ағартыу акцияһы ойошторола. Уның сиктәрендә ижади интеллигенция вәкилдәре, төрки шиғриәтенә битараф булмағандар Башҡортостан һәм Татарстан территорияһы буйлап үткән йылға круизы ваҡытында был һәләтле шағирҙың ижады тураһында күберәк белеү мөмкинлеге ала.