Календарь-тематик план - Башҡортостан Республикаһы Бәләбәй районы муниципаль районы Бәләбәй ҡалаһы Башҡорт гимназия-интернаты...\nБашҡортостан Республикаһы Бәләбәй районы муниципаль районы Бәләбәй ҡалаһы Башҡорт гимназия-интернаты муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы\nБеренсе сирек (16 сәғәт) Дәрес һаны Тема\nИҫкәрмә Уҡыусылар эшмәкәрлегенең эш төрҙәре 1.\nКл.тыш у ҡ ыу\nИкенсе сирек (16 сәғәт) Халыҡ һүҙен ташлама\nУҡытыусы! Ошо исемдән дә юғарыраҡ ниндәй исем бар!\nӨсөнсө сирек (20сәғәт) Беҙҙең боронғо әҙәбиәтебеҙ\nАта-олатайҙарҙың да төйәге\nБатырҙарҙы яуҙа күп күрҙек, Салауаттай батыр юҡ икән...\nБашҡортостан – Гөлбостан...\nКл.тыш у ҡ ыу.\nҺыҙҙырт, ҡурай, башҡорт моңдарын\nД үртенсе сирек (16 сәғәт) Әсәй күңеле – тулы ҡояш\nТуғандаш халыҡтар әҙәбиәте\nБеренсе сирек (16 сәғәт)\nУҡыусылар эшмәкәрлегенең эш төрҙәре\nӘҙәбиәт – һүҙ сәнғәте.\nХәҙерге тормошта китаптарҙың роле, уның башҡа мәғлүмәт сығанаҡтары араһындағы урыны. Дәреслектән “Баш һүҙ” исемле мәҡәләне уҡыу, уҡылғанаға ҡарата эмоциональ ҡараш, шәхси мөнәсәбәтте сағылдырыу. Төркөмдәр менән дәреслектә бирелгән һорауҙарға яуап биреү. “Башҡорт әҙәбиәте” дәреслек-хрестоматияһы, уның авторҙары менән, дәреслектең башҡа компонентары менән танышыу.\nФәрзәнә Ғөбәйҙуллина. “Башҡортостан флагы”.\nБашҡортостан Республикаһының Дәүләт флагы тураһындағы Положение менән танышыу. Дәүләт флагын ҡулланыу тәртибе. Флагтың төҫтәре бирелешен аңлатыу. Дәүләт флагы тураһында ижад ителгән әҙәби әҫәрҙәр, уларҙың исемдәре. Фәрзәнә Ғөбәйҙуллинаның «Башҡортостан флагы» шиғыры менән танышыу, тасуири уҡырға өйрәнеү.\nС. Әлибаев. “Мәктәп юлы”,\nЯ.Вәлиев. “Беренсе көн”.\nШиғырҙы тасуири уҡырға өйрәнеү. Һорауҙарға телдән яуаптар. Уҡыусыларҙың парҙар менән эшләүе. Йөкмәткеһе буйынса һорауҙар. «Беренсе көн» хикәйәһен тасуири уҡыу. Хикәйәнең киңәйтелгән планын төҙөү. «Белем байрамы» көнө тураһында һөйләшеүҙә ҡатнашыу. Коллектив диалогта ҡатнашыу.\nКл.тыш уҡыу. Ә.Бикчәнтәев. “Ҙур оркестр”.\nҘур оркестр» повесының йөкмәткеһен үҙләштереү.\nПовестың идея-тематик йөкмәткеһен асыу.\nШағир Яҡуп Ҡолмойҙоң биографияһы һәм ижады менән танышыу. Шиғырҙы тасуири уҡыу. Йөкмәткеһе буйынса һорауҙар әҙерләү һәм күршең менән кәңәшләшеү. Тасуири сараларҙы табыу. Уларҙың функциональ ролдәрен асыҡлау. Ризаитдин Фәхретдиндең әҙәби һәм мәғрифәтсе эшмәкәрлеге. Нәсихәттәре менән танышыу. Нәсихәттәрҙең социаль һәм педагогик функцияһы. Нәсихәттәрҙең бөгөнгө тәрбиәүи саралар менән тап килеүен асыҡлау. Нәсихәттәр табып яҙып килеү һәм мәғәнәһен аңлатыу.\nЗ.Биишева. “Башҡорт теле”.\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның тормошо һәм ижады менән танышыу. Зәйнәб Биишеваның башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге ролен аңлау. «Башҡорт теле» шиғырын тасуири уҡыу. Шиғырҙы ятҡа һөйләргә әҙерләнеү. Шиғырҙың йөкмәткеһенән сығып, парҙар менән аралашыу. Уларға һорауҙар биреү һәм яуап алыу. Шиғырҙа ҡулланылған тасуири сараларҙы табыу. Уларҙың ролен билдәләү. Шиғырҙың идеяһын асыҡлау. Был идеяның бөгөнгө көндә лә көнүҙәк мәсьәлә икәненә ышаныу.\nҠ.Аралбай. “Башҡорт ҡоролтайына”.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбайҙың биографияһы. Уның әүҙем эшмәкәрлеге. Ҡоролтайҙар үткәреүҙең кәрәклеге, уларҙың әһәмиәте. «Башҡорт ҡоролтайына» шиғырының яҙылыу ваҡыты. Шиғырҙы тасуири уҡыу. Йөкмәткеһе буйынса һорауҙар бирергә өйрәнеү. Шиғырҙың теле. Шиғырҙа ҡулланылған тасуири саралар. Уларҙы табыу, мәғәнәләрен аңлатыу. Йөкмәткеһен һөйләргә әҙерләнеү. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табыу. Һүҙлек эше.\nР.Бикбаев. “Халҡыма хат”.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың тормош һәм ижад юлы менән танышыу. Шағирҙың башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге ролен асыҡлау. Поэманан өҙөктө тасуири уҡыу. Поэма буйынса парҙарға һорау әҙерләп биреү, яуаптар. анализлау. Лирик шиғырҙың төрөн билдәләү. Автор ҡулланған һүрәтләү сараларын асыҡлау. Шиғырҙың йөкмәткеһенән сығып проект технологияһы буйынса сығыш әҙерләү.\nТасуири һүрәтләү саралары.\nХудожестволы әҫәрҙәрҙә тасуири һүрәтләү сараларының ролен һәм әһәмиәтен аңлау. Һүрәтләү сараларының төрҙәре хаҡында белешмәне үҙләштереү. Сағыштырыуҙың әҙәбиәттә тотҡан урынын билдәләү. Эпитет, метафораның лирик жанрҙарға хас булыуын аңлау. Риторик һорау, өндәү һөйлөмдәренең үҙенсәлектәрен төшөнөү.\nИл ҡеүәте - икмәктә\nГ.Юнысова. “Ер улына”.\nГөлфиә Юнысованың ижады менән танышыу. Уның шиғриәт темаһын асыҡлау. «Ер улына» шиғырын тасуири уҡырға әҙерләнеү. Йөкмәткеһе буйынса парҙарға һорау әҙерләү. Шиғырҙа ҡулланылған тасуири сараларҙы табыу һәм уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу. Уларҙың функциональ ролен асыҡлау. Иген үҫтереүсе Ер улының образын күҙ алдына баҫтырыу.\nД.Бүләков. “Ҡара икмәк”.\nДинис Бүләковтың ижад юлы менән танышыу. Уның ижадының төп йүнәлешен, идея-тематик йөкмәткеһен асыҡлау. Прозаик булараҡ яҙыусының әҙәби оҫталығын күҙ алдына баҫтырыу. Уның хикәйәләр жанры оҫталығының серен билдәләү. «Ҡара икмәк» хикәйәһен уҡыу, образдар системаһын күҙаллау. Хикәйә жанрының үҙенсәлеген аңлау. Хикәйәнең сюжет, композиция элементтарын асыҡлау. Тел-стиль үҙенсәлеген күҙ алдына баҫтырыу.\nФ.Чанышева. “Икмәк еҫе”.\n«Икмәк еҫе» шиғырын тасуири уҡыу. Шиғырҙың йөкмәткеһен үҙләштереү. Төркөмдәр йәки парҙар менән эшләүгә һорауҙар әҙерләү. Шиғырҙа тасуири һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың функциональ ролен асыҡлау. Шиғырҙы шартлы рәүештә өлөштәргә бүлеү. Һәр өлөшкә исем биреү.\nӘ. Вахитов. “Өс бөртөк бойҙай”.\nӘнүр Вахитовтың ижады менән танышыу. «Өс бөртөк бойҙай» хикәйәһен тасуири уҡыу. Хикәйәнең идея-тематик йөкмәткеһен билдәләү. Хикәйәнең төп геройҙары менән танышыу. Яҙыусының образдар тыуҙырыу оҫталығын күреү. Хикәйәнең планын төҙөү, һәр өҙөккә исем ҡушыу. Хикәйәнең сюжет, композиция ҡоролошо, был йәһәттән яҙыусының оҫталығы. Хикәйәләү кем исеменән алып барыла? Хикәйәлә бер үк һүҙбәйләнеш бер нисә тапҡыр ҡабатлана, был алым нисек тип аталыуын һәм ни өсөн ҡулланылыуын асыҡларға.\nТ.Ү.Инша. Икмәк – ил байлығы.\nИнша яҙыу серҙәренә төшөнөү.\nУҡыу темпын тикшереү\nУҡыусылар нормативҡа ярашлы уҡыу темпын тапшыра\nУҡыусыларҙа нәфис әҙәбиәт уҡыу күнекмәләрен һәм уҡыу мәҙәниәтенә төшөнә.\nИкенсе сирек (16 сәғәт)\nХалыҡ һүҙен ташлама\n“Урал батыр” әкиәте (I-II бүлектәр).\nТасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен аңлау. Ролдәргә бүлеп уҡыу. Айырым фрагменттарының йөкмәткеһен һөйләү. Таныш булмаған һүҙҙәрҙе табыу һәм уларҙың лексик мәғәнәһен асыҡлау. Класташтарҙың тасуири уҡыуҙарына телдән рецензия. Әкиәттең планын төҙөү, әкиәттең ваҡиғалар нигеҙҙәрен айырып күрһәтеү. Һорауҙарға телдән һәм яҙма яуап биреү. Геройҙарға телдән характеристика.\n“Урал батыр” әкиәте (III-IV бүлектәр)\nӘкиәтте тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен аңлау. Ролдәргә бүлеп уҡыу. Төрлөсә йөкмәткеһен һөйләү (ҡыҫҡартып, тулыһынса, өлөшләтә). Коллектив диалогта ҡатнашыу. Әкиәттең өлөштәрен сәхнәләштереү. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табыу һәм мәғәнәһен аңлатыу. Әкиәт буйынса төшөрөлгән иллюстрация һүрәттәренә рецензия, үҙең төшөргән һүрәттәрҙе презентация-лау.\n“Урал батыр” әкиәте (V бүлек)\n«Урал батыр» әкиәтен тасуири уҡыу. Ролдәргә бүлеп уҡыу. Урал батырҙың батырлығы һәм халыҡ бәхете өсөн үҙ ғүмерен дә йәлләмәүенең сәбәптәрен аңларға тырышыу. Сәсәндең әйткән һүҙҙәре хаҡында уйланыу. Ҡобайыр жанрының иң боронғо халыҡ ижады әҫәре булыуы. Батырҙар тураһындағы әкиәт төрҙәрен билдәләү, уларҙың үҙенсәлектәре. Актер уҡыуында «Урал батыр» әкиәтен тыңлау һәм уға ҡарата булған фекерҙәр.\n“Ҡариҙел” әкиәте. Легенда тураһында төшөнсә.\n5-се класта әкиәттәр тураһында алған белемдәрҙе иҫкә төшөрөү. Дәреслектән легендалар тураһындағы мәҡәләне уҡыу. «Ҡариҙел» әкиәт-легенданы тасуири уҡыу. һорауҙар биреү. Һорауҙарға яуап биреү. Легенданың жанр үҙенсәлеген билдәләү. Таныш булмаған һүҙҙәрҙе эҙләү, һүҙлек ярҙамында уларҙың мәғәнәһен аңлатыу. Уҡыу барышында өкиөт-легендаға мөнәсәбәтте күрһәтеү. (Эмоциональ биҙәк, интонирование, уҡыу ритмы.) Тыуған яҡтың легендалары.\nБәйеттәр. “Герман һуғышы бәйеттәре”.\nБәйет тураһында аңлатма биреү, уның нисек башҡарылыуын аңлау. Бәйеттәрҙең төҙөлөшөн һәм әһәмиәтен билдәләү.Герман һуғышы бәйеттәренең ижад ителеү дәүере менән танышыу.\nБәйеттәрҙең белем һәм тәрбиә биреүҙәге әһәмиәтен аңлау.\n“Дон далаларында” бәйете.\nБәйеттәр тураһында. «Дон далаларында» бәйетенең тематик йөкмәткеһен аңлау. Бәйетте тасуири уҡырға өйрәнеү. Бәйет жанрының тел үҙенсәлектәренә төшөнөү, ундағы лексик ҡатламдың төрлө булыуын билдәләү. Бәйет жанрының бөгөнгө көндә киң таралмауының сәбәптәрен асыҡлау.\nТаҡмаҡтар тураһында. “Егеттәр”.\nТаҡмаҡ жанры тураһында. Уның функциональ ролен асыҡлау. Таҡмаҡтарҙың тематикаһы. Таҡмаҡ жанрының ҡайһы осраҡтарҙа әйтелеүен аныҡлау. Таҡмаҡтарҙың көйө һәм уларҙың күп осраҡта бейеү башҡарғанда әйтелеүе. Таҡмаҡтарҙы көйләп әйтеп ҡарау. Таҡмаҡтарҙың тел-стиль үҙенсәлеген аңлау. Класс тормошона арналған таҡмаҡтар ижад итеү.\nУҡытыусы! Ошо исемдән дә юғарыраҡ ниндәй исем бар?!\nһәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ Кәтибә Кинйәбулатованың тормош һәм ижад юлы тураһында һөйләргә әҙерләнеү. «Уҡытыусым!» шиғырын тагсуири итеп уҡырға әҙерләнеү. Шиғырҙа уҡытыусы образының, һүрәтләнешен күреү. Шиғырҙа ҡулланылған тасуири һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың функциональ ролен асыҡлау. Коллектив диалогта ҡатнашыу.\nЛ.Яҡшыбаева. “Уҡытыусы – ул белем биреүсе лә, икенсе әсәй ҙә...”\nУҡытыусы һәнәре хаҡында уйланыу. Өҙөктө тасуири итеп уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Өҙөктә яҙыусы тарафынан ҡулланылған художестволы алымдар. Өҙөктөң тел-стиль үҙенсәлектәрен күҙәтеү. Образдар системаһын аныҡлау. Персонаждарға характеристика. Уҡытыусыны яҡлау һәм һаҡлау хаҡында фекерҙәр. Йөкмәткеһен һөйләү. Өҙөктөң планын төҙөү.\nРауил Шаммастың биографияһын өйрәнеү. “Уҡытыусыға” шиғырын тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Шиғырҙа ҡулланылған һүрәтләү сараларын табып, уларҙың функциональ ролен билдәләү. Шиғырҙың йөкмәткеһе буйынса һорауҙар төҙөү һәм уларға яуап биреү. Уҡытыусы образын һүрӘТләүзә ыңғай күренештәр һәм теләктәр.\nФ.Иҫәнғолов. “Уҡытыусы Ғүмәров”.\nФәрит Иҫәнғоловтың биографияһын һөйләү. Уның балалар яҙыусыһы булыуына баҫым яһау. Хикәйәне тасуири уҡыу йөкмәткеһен һөйләргә әҙерләү. Хикәйәнең темаһын, образдар системаһын асыҡлау. Образдарға характеристика. Хикәйәнең сюжет, композицияһына төшөнөү. Хикәйәнең йөкмәткеһен Һөйләүҙең бөтә төрҙәрен ҡулланыу.\nТ.Ү.Инша. Уҡытыусы – ул ҙур исем!\nӨсөнсө сирек (20сәғәт)\nБеҙҙең боронғо әҙәбиәтебеҙ\nЯҙма ҡомартҡыларыбыҙ. “Йософтоң матурлығы”.\nЯҙма ҡомартҡылар тураһында фекер туплау. Дәреслектән «Яҙма ҡомартҡыларыбыҙ» исемле мәҡәләне уҡыу, дәфтәргә ошо мәҡәлә буйынса конспект яҙыу. Ҡол Ғәли хаҡында мәғлүмәттәр менән танышыу, уның ижад үҙенсәлектәрен аңлау. «Йософтоң матурлығы»н тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Әҫәрҙең хәҙерге әҙәби әҫәрҙән айырмалы яҡтары. Әҫәрҙең телен хәҙерге башҡорт теле менән сағыштырыу.\nШәжәрә. Табын ҡабиләһенең Ҡара Табын ырыуы шәжәрәһе.\nҠара Табын ырыуының шәжәрәһе менән танышыу. Шәжәрәнең нимә икәнен аңлау. Таныш булмаған һүҙҙәрҙең һүҙ лектәр ярҙамында мәғәнәләрен аңлау. Дәреслектән «Шәжәрә тураһында» мәҡәләне уҡыу. Үҙ ырыуыңдың шәжәрәһен төҙөргә өйрәнеү. Ҡара Табын ырыуы шәжәрәһенең авторын билдәләү.\nСәйф Сараи. “Парсалар”.\nСәйф Сарайҙың биографияһы менән танышыу. Уның башҡорт әҙәбиәтенә нигеҙ һалыуҙағы ролен асыҡлау. Ижадында төп урынды алып торған парсалар менән танышыу. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табып, уларҙың лексик мәғәнәләрен аңлау. Парса жанры менән танышыу, уның әҙәбиәт жанрҙары араһындағы урыны. Хәҙерге әҙәбиәттә парсалар.\nТ.Йосопов. “Ай, Уралым, Уралым”.\n«Ай Уралым, Уралым» шиғырын тасуири уҡырға өйрәнеү. Текст буйынса һорауҙар төҙөү һәм уларға яуап биреү. Йөкмәткеһе буйынса һорауҙарға яуап биреү. Урал образының бирелешен аңлау. Урал образының башҡорт халҡы өсөн ни тиклем ҡәҙерле булыуын аңлау. Шиғырҙа ҡулланылған тасуири һүрәтләү сараларын табып, уларҙың функциональ ролен асыҡлау. Урал тураһындағы коллектив диалогта ҡатнашыу.\nН.Иҙелбай. “Салауат ташы”.\nНәжиб Иҙелбайҙың биографияһын һөйләү. «Салауат ташы» хикәйәтенең тексын тасуири уҡыу. Йөкмәткеһе өҫтөндә уйланыу, һөйләргә әҙерләнеү. Хикәйәт жанры тураһында һүҙлектән уҡып, уның йөкмәткеһенә төшөнөү. Хикәйәттә ҡулланылған ҡобайыр жанры, уның исемен асыҡлау. Хикәйәттә ҡулланылған тасуири сараларҙы табып, уларҙың функциональ ролен билдәләү. Ьирәк ҡулланылған һүҙҙәрҙе табып, уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу.\nЖ.Кейекбаев. “Урал тураһында ҡобайыр”.\nЖәлил Кейекбаевтың биографияһын һөйләү. Уның бөйөк телсе, башҡорт теленең фәнни фонетикаһына нигеҙ һалыусы икәнлеген таныу. «Урал тураһындағы ҡобайыр»ҙы тасуири итеп уҡыу. Ҡобайыр жанрының дауам ителеүенә иғтибар итеү. Был ҡобайырҙың боронғо ҡобайырҙарға оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын билдәләү. Ҡобайырҙа ҡулланылған тасуири һүрәтләү сараларын асыҡлау. Халыҡ араһында һирәк ҡулланыла торған һүҙҙәрҙе табыу, мәғәнәләрен төшөнөү.\nБатырҙарҙы яуҙа күп күрҙек,\nСалауаттай батыр юҡ икән...\nС.Юлаев. “Ағиҙелкәй аға ҡая аралап”.\nСалауат Юлаевтың тормош юлын иҫкә төшөрөү. Уның шағир-импровизаторлыҡ һәләтен күреү. «Ағиҙелкәй аға ҡая аралап...» шиғырын тасуири итеп уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Салауаттың шиғырҙарының идея-тематик йөкмәткеһен асыҡлау. Шиғырҙарында ҡулланылған тасуири һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың эстетик һәм әҙәби роле, Салауаттың шиғырҙарының стиль үҙенсәлектәрен билдәләү.\n“Юлай менән Салауат”. (Эпостан өҙөк)\n«Юлай менән Салауат» өҙөгөн тасуири итеп уҡыу. Йөкмәткеһен үҙләштереү. Халыҡтың Салауатҡа булған мөхәббәтен күреү. Ул ихтирам Салауаттың халыҡҡа мөрәжәғәтендә һалынған булыуын төҫмөрләү. Ҡобайыр жанрының дауамсан-лығын күреү. Тарихты беҙгә килтереп еткереүҙә ҡобайырҙың роле. Эпостың теленә иғтибар итеү.\nМирас Иҙелбаевтың биографияһы менән танышыу. «Төш» өҙөгөн тасуири уҡыу, йөкмәткеһен һөйләй белеү. Йөкмәткеһе буйынса һорауҙар төҙөү. Төркөмдәрҙә яуап әҙерләгәндә әүҙем ҡатнашыу. Әҫәрҙең теленә иғтибар итеү. Салауаттың бала сағы, уның тирә-яғындағы кешеләр менән мөнәсәбәте.\n«Төш» әҫәренең дауамын уҡыу һәм уның йөкмәткеһен үҙләштереү. Аҙналы ҡарттың ҡунаҡсыллығы нимәлә күренеүен аңлау. Салауатты иң ныҡ аптыратҡан ваҡиғаның сәбәптәренә төшөнөү. Салауаттың бала сағынан уҡ уҡырға, белем алырға ынтылыуын күреү. Гөлсафия ҡарсыҡтың төшөнөң раҫланыуын иҫбатлау. Уҡылған өлөштөң планын төҙөү һәм һәр бүлеккә исем биреү.\nР. Ғарипов. “Салауат батыр”.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тормош һәм ижад юлын һөйләү. Ғарипов Рәми. Әҫәрҙәр. 3-сө том: Көндәлектәр, хаттар, тәржемәләр китабын файҙаланыу. «Салауат батыр» шиғырын тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Һирәк ҡулланыла торған һүҙҙәрҙе табыу, уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу. Шиғырҙа Салауат образын йәнле һүрәтләү өсөн ҡулланылған тасуири сараларҙы табыу, уларҙың функциональ ролен асыҡлау.\nШиғыр һәм проза.\nШиғри әҫәрҙәрҙе таныу. Ритм, рифма, стопа, строфа һымаҡ төшөнсәләрҙе аңлау, уларҙың ҡулланылыу тәртибе менән танышыу. Шиғри текстар төҙөү күнекмәләре тәрбиәләү. Проза әҫәрҙәре, уларҙың үҙенсәлектәрен аңлата белеү. Проза әҫәрҙәрен ижад итеүҙең үҙенсәлектәре менән танышыу.\nШәйехзада Бабичтың ҡатмарлы тормош юлы һәм ижады тураһында һөйләү. Шағирҙар араһында иң тәүгеләрҙән булып Башҡортостан, башҡорттар хаҡында яҙыусы шәхес булыуын аңлау. Шиғырҙы тасуири итеп уҡыу, өйрәнеү, уға яҙылған йырҙы тыңлау. Шиғырҙа ҡулланылған тасуири һүҙҙәрҙе табыу һәм уларҙың ролен билдәләү, һирәк ҡулланыла торған һүҙҙәрҙе табып, уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу.\nЗәйнәб Биишева ижадының ҡайһы бер үҙенсәлектәренә төшөнөү. «Башҡортостан» шиғырын тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Текст буйынса һорауҙар төҙөү һәм уларҙы төркөмдәрҙә бирергә әҙерләнеү. Шиғырҙа тасуири сараларҙы табып, уларҙың мәғәнәһен аңлатыу. Шиғырҙы ятҡа һөйләргә әҙерләнеү. «Башҡортостан — гөлбостан» темаһына проект әҙерләү, уның менән класс алдында сығыш яһау.\nЯлыҡ Бурнаҡ улы. (“Һуңғы Һартай” әҫәренән\nИң боронғо дәүерҙән беҙгә килеп еткән эпостың йөкмәткеһен үҙләштереү, һартай ырыуы тураһында мәғлүмәттәр туплау. Ялыҡ бейҙең атаһы Бурнаҡ бейҙең ҡыҙыҡлы исем тарихы менән танышыу. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙең лексик мәғәнәһен аңлатыу. Шул дәүерҙә ҡулланылған тасуири һүрәтләү саралары.\nКл.тыш уҡыу. Башҡортостан – тыуған илкәйем.\nУҡыусыларҙа нәфис әҙәбиәт уҡыу күнекмәләрен һәм уҡыу мәҙәниәтен булдырыу.\nУҡыусыларҙа эстетик һәм патриотик тойғолар тәрбиәләү.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең тормош һәм ижад юлы тураһында һөйләү. «Башҡортостан» шиғырын тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Шиғырҙың тема һәм идея йөкмәткеһен билдәләү. Төркөмдәрҙә эшләгәндә биреү өсөн һорауҙар төҙөү. Башҡортостан образын күрһәтеү өсөн ҡулланылған тасуири һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың мәғәнәүи ролен асыҡлау.\n“Ҡурай” (Башҡорт халыҡ йыры)\n«Ҡурай» йырын тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Башҡорт халҡының милли музыка ҡоралына булған һөйөүен асыҡлау. Йыр һүҙҙәренең мәғәнәһен аңлау. Башҡорт музыкаһының тәрән мәғәнәле булыуына төшөнөү һәм халыҡ тарафынан ижад ителеүенә иғтибарҙы йүнәлтеү. Ҡурайҙың Башҡортостандың ете мөғжизәһенә индерелеүе. Ҡурай үҫкән урындарҙы асыҡлау.\nН.Ғәлимов. “Яуҙан ҡайтҡан ҡурай”.\n«Яуҙан ҡайтҡан ҡурай» очеркын тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла башҡорт ҡурайын ташламағанға, кәрәк саҡта отҡорлоҡ күрһәтеп, бәреп төшөрөлгән немец самолетының көпшәләренән ҡурай эшләп уйнағанына һоҡланыу. Таныш булмаған һүҙҙәрҙе табып, уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу.\nҠ.Аралбай. “Йомабай ҡурайы”.\nҠәҙим Аралбайҙың «Йомабай ҡурайы» шиғырын тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Йомабай ҡурайсының Образын тыуҙырыу өсөн күпме тасуири һүрәтләү саралары Ҡулланылғанын билдәләү, һәр сараның исемен асыҡлау. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табып, лексик мәғәнәләрен аңлатыу. Шағир тарафынан ҡулланылған тасуири һүрәтләү сараларын табып, уларҙың функциональ ролен асыҡлау. Ҡурай эшләү технологияһын төшөнөү.\nДүртенсе сирек (16 сәғәт)\nӘсәй күңеле – тулы ҡояш\nАбдулхаҡ Игебаевтың «Әсәйемә» шиғырын тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Шағирҙың әсәй образын һүрәтләүгә бар оҫталығын, йылылығын бирергә тырышыуын күрһәтеү Әсәй образын тыуҙырыу өсөн ҡулланылған һүрәтләү сарала рын табып, уларҙың ролен асыҡлау.\nЙ. Солтанов. “Ҡәнәфер сәскәһе”.\nЙыһат Солтановтың «Ҡәнәфер сәскәһе» хикәйәһен тасуири итеп уҡып сығыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Хикәйәнең образдар системаһын билдәләү. Фәриҙә образына характеристика биреү. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табып, лексик мәғәнәһен аңлатыу. Хикәйә жанрының үҙенсәлектәрен иҫкә төшөрөү һәм «Ҡәнәфер сәскәһе» әҫәренең ошо жанрға ҡарауын иҫбатлау. Хикәйәнең планын төҙөү һәм ошо план буйынса йөкмәткеһен һөйләү.\nХудожестволы әҫәрҙең сюжет һәм композицияһы.\nСюжет һәм композиция тураһындағы төшөнсәләрҙе аңлау һәм уларҙы нығытыу. Әҫәрҙәрҙә композиция элементтарын айыра белеү күнекмәһе булдырыу. Класташтарҙың ижади эш-тәренә үҙеңдең фекереңде әйтә белеү.\nР.Ғарипов. “Әсәм ҡулдары”.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың фәһемле тормош юлы, ҡыҫҡа ғына ғүмерендә бай әҙәби мираҫ калдырыуы менән танышыу. «Әсәм ҡулдары» шиғырын тасуири итеп уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Шиғырҙың идея-тематик йөкмәткеһенә төшөнөү. Әсәй образы, уның ҙур оҫталыҡ менән бирелешенә иғтибар итеү. Тасуири һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың ҡулланылыуын аңлатыу.\nЯуҙа еңеп ҡайтығыҙ!\n“Ҡайҙа ғына бармай, ниҙәр генә күрмәй\nИр-егеткәй менән ат башы”.\nБөйөк Ватан һуғышы ваҡытында яҙыусыларҙың героик аҙымдарын барлау. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға ихтирам, хөрмәт тәрбиәләү.\nҠ. Даян. “Шайморатов генерал”.\nҠадир Даяндың биографияһын һөйләү. Уның «Шайморатов генерал» шиғырын тасуири уҡып, йөкмәткеһен үҙләштереү. Генерал Шайморатовтың героик подвигтарын иҫкә төшөрөү. Шайморатов образы, уның автор тарафынан сағыу итеп бирелеүе. Шиғырға яҙылған музыканың аһәңлеген, уның хәрбиҙәрсә яңғырауын төшөнөү. Ҡулланылған һүрәтләү сараларын табыу.\nӘ. Бикчәнтәев. “Бөркөт һауала үлә”.\nӘнүәр Бикчәнтәевтең тормош юлын һәм ижадын һөйләү. Балалар өсөн яҙылған күп кенә әҫәрҙәрҙең авторы булыуын асыҡлау. «Бөркөт һауала үлә» повесын иғтибар менән уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Матросовтың үлемһеҙ батырлығын күҙ алдына килтереү, уны бары тик совет ысынбарлығында ғына тәрбиәләнгән шәхестең эшләүенә инаныу. Александр Матросовтың башҡорт егете, йәғни Шакирйән Мөхәмәтйәнов, икәнен белеүҙең шатлыҡлы күренеш булыуын аңлау. Романда Александр Матросовтың (Шакирйән Мөхәмәтйәнов) батырлығын күҙ алдына баҫтырыу.\nРоманды тдауамын уҡыу, йөкмәткеһен тулыһынса үҙләштереү. Әҫәрҙең төп образдарын билдәләү. Улар араһындағы төп образға Александр Матросовҡа (Шакирйән Мөхәмәтйәновҡа) характеристика биреү. Романдың өҙөгө буйынса план төҙөү, уның буйынса йөкмәткеһен һөйләү. Аңлашылмаған һүҙҙәрҙе табып, уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу.\nР.М.Нурмөхәмәтовтың “Генерал Таһир Тайып улы Күсимов” портреты буйынса инша.\nБашҡорт атлы кавалерияһының данлыҡлы юлын иҫкә төшөрөү. Дивизияның талантлы командирҙары менән танышыу. Шуларҙың береһе — генерал Т. Т. Күсимов хаҡында биографик мәғлүмәттәр туплау. Күренекле рәссам Р. М. Нур-мөхәмәтовтың уның шәхесенә мөрәжәғәт итеү сәбәптәрен асыҡлау. Генерал Т. Т. Күсимовтың төшөрөлгән портретын уҡырға өйрәнеү.\nТимерғәле Килмөхәмәтовтың биографияһы һәм ижады менән танышыу. Уның оҫта прозаик булыуын таныу. «Турайғыр» повесының идея-тематик йөкмәткеһен асыҡлау. Әҫәрҙә образдар системаһын билдәләү. Ыңғай һәм кире геройҙарға бүлеү. Повесты тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен һөйләргә әҙерләнеү. Ҡулланылған әҙәби һүрәтләү сараларын табып, уларҙың функциональ ролен асыҡлау. Бирелгән өҙөктөң планын төҙөй белеү һәм, шуға таянып, йөкмәткеһен һөйләү.\nГ.Юнысова. “Талы бөгөлөп тора”.\nГөлфиә Юнысованың тормош юлы һәм ижады менән танышыу. «Талы бөгөлөп тора» шиғырын тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Экология мәсьәләһенең бөгөнгө көндә лә актуаль булыуын аңлау. Шиғырҙа ҡулланылған һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың функциональ ролен асыҡлау.\nФәрзәнә Ғөбәйҙуллинаның «Умырзая» хикәйәһен тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Хикәйәнең тәрән тәрбиәүи маҡсатҡа йүнәлтелгәнлеген аңлау. Хикәйәнең йөкмәткehe буйынса һорауҙар төҙөү һәм парҙарға биреп яуап алыу. Хикәйәлә файҙаланылған һирәк осрай торған һүҙҙәрҙе табып, уларҙың лексик мәғәнәһен аңлатыу.\nР.Назаров. “Офоҡтағы ҡояш”.\nС.Яҡупов. “Ҡарабаш турғай”.\nАбдулхаҡ Игебаевтың тормош юлын һәм ижадын иҫкә төшөрөү. «Сыйырсығым» шиғырын тасуири итеп уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Шиғырҙың идея-тематик йөкмәткеһен билдәләү. Сыйырсыҡ образын һүрәтләүсе һүрәтләү сараларын табыу, уларҙың ролен аңлатыу, сыйырсыҡ һүрәтен яһау.\nРәшит Назаровтың фажиғәле яҙмышы һәм уның ҡыҫҡа ғүмерендә булған емешле ижады менән танышыу. «Офоҡтағы кояш» шиғырын тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Лирик поэзияһының өлгөһө булған шиғырҙың идея-тематик йөкмәткеһен аңлау, фекерҙәрҙе тотоп алыу. Ҡояш hәм автор образын һүрәтләүҙәге тасуири сараларҙы табып, уларҙың ролен аңлатыу.\n«Ҡарабаш турғай» хикәйәһен тасуири итеп, ролдәргә бүлеп уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Хикәйәнең темаһын билдәләү. Ҡоштарҙы һаҡлау тураһындағы фекерҙе аңлау. Хикәйәһенең планын төҙөү, шул план буйынса йөкмәткеһен һөйләү.\nТатар халыҡ шағиры Ғабдулла Туҡайҙың тормош юлын һәм ижадын иҫкә төшөрөү. Шағирҙың Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафури менән дуҫлығы. «Шүрәле» әҫәрен тасуири уҡыу, йөкмәткеһен үҙләштереү. Уҡыу барышында йөкмәткеһе буйынса план төҙөү. Ошо план нигеҙендә йөкмәткеһен һөйләү.\nВ.Бианки. “Ҡоторған тейен”.\nИ.Йосопов. “Ҡара бүрек хаҡында һүҙ”.\nРус әҙәбиәтенең күренекле яҙыусыһы Виталий Бианкиҙың тормош юлы һәм ижады менән танышыу. Виталий Бианкиҙың рус әҙәбиәтендә тотҡан урынын асыҡлау. «Ҡоторған тейен» хикәйәһен тасуири уҡыу һәм йөкмәткеһен үҙләштереү. Хикәйәнең башҡорт яҙыусыһы Али Карнайҙың «Урманда» хикәйәһе менән ауаздаш булыуын асыҡлау. Оҡшаш һәм айырмалы образдар системаһын сағыштырыу\nУҡыу темпын тикшереү.


Байрам мөбәрәк булды\n16 Август 2019, 10:50\nДауыт-Ҡайып ауылында бөтә байрамдар ҙа бик матур үтә, уларҙы үткәрер алдынан етди әҙерлек эштәре алып барыла. Был юлы ла изге Ҡорбай байрамы алдынан бөтә ауыл халҡы менән мәсет ихатаһы, уның тирә-яғы таҙартылды, тәртипкә килтерелде, иман йортоноң эсе лә йыйыштырылды. Халҡыбыҙҙың изге байрамдарының береһе - Ҡорбан ғәйетендә ауылдаштарыбыҙ ҙа, ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ ҙа әүҙем ҡатнашты.\nДауыт-Ҡайып ауылында бөтә байрамдар ҙа бик матур үтә, уларҙы үткәрер алдынан етди әҙерлек эштәре алып барыла. Был юлы ла изге Ҡорбай байрамы алдынан бөтә ауыл халҡы менән мәсет ихатаһы, уның тирә-яғы таҙартылды, тәртипкә килтерелде, иман йортоноң эсе лә йыйыштырылды.\nХалҡыбыҙҙың изге байрамдарының береһе - Ҡорбан ғәйетендә ауылдаштарыбыҙ ҙа, ситтә йәшәүсе яҡташтарыбыҙ ҙа әүҙем ҡатнашты.\nХалыҡ иртәнге сәғәт һигеҙгә үк ауыл мәсетенә табан йүнәлде. Байрамға ситтә йәшәүсе ауылдаштарыбыҙ – Өфө ҡалаһынан Йәнбәкова Зөлхиә Ғәйфетдин ҡыҙы улы Марат Винер улы менән, Күмертауҙан Бүләкбаева Әминә Насретдин ҡыҙы, Смакаев Илдар Тимербай улы ҡыҙы Гүзәл менән, Көйөргәҙе районының Яңы Ямаш ауылында йәшәүсе Әлмира һәм Фәһим Йәнбирҙиндар, Ермолаево ауылында йәшәүсе Яҡшыбаев Альберт Рәшит улы, Харрасов Фәттәх Талип улы, Намаҙғолов Барый Рамаҙан улы, Күмертау ҡалаһында Ира ауылынан Фәнүзә һәм Салауат Смакаевтар, Көйөргөҙе районының Кинйәбай ауылынан Рәмзилә һәм Илгиз Ғәббәсовтар, Теләүембәттән Айҙар Ҡыҙрасов, Клара Ситдикова, Миңлегөл Сәйетбатталова, Роза һәм Дамир Харрасовтар һәм башҡа ҡунаҡтар ҡайтҡайны.\nҠорбан ғәйете намаҙы уҡылғас, имам-хатип, мәзин, ҡорбан салдырыусылар һәм ярҙамсылар ҡорбанға әҙерләнгән һарыҡтарҙы эш итергә киттеләр. Доғалар ҡылынып, эштәр тамамланғас, ҡорбан иттәре мәсет ихатаһында урынлашҡан ҡаҙандарға һалынғас, байрамдың төп өлөшө башланды. Ауылдың имам-хатибы Ишмөхәмәт хәҙрәт Арыҫланбәков байрам менән ҡотлап, изге теләктәрен теләне, Ҡорбан ғәйете хөтбәләрен һәм вәғәздәр һөйләне. Артабан һүҙ район хакимиәте вәкиле Азамат Хисмәтуллинға бирелде, ул район хакимиәте башлығы Ғайса Янбаевтың ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе. Илдар Смакаев, Фәйрүзә Шәкирйәнова Миңлегөл Сәйетбатталовалар сығыш яһаны, халыҡты байрам менән ҡотланы, мәсеткә ярҙам иткәндәргә рәхмәт белдерҙе.\nАуылыбыҙҙа барлығы 11 кеше ҡорбан салдырҙы, шуларҙың 7-һе мәсеткә килеүсе ауыл халҡын ҡорбан ашы менән һыйлау хөрмәте өсөн иман йортона килтерелде. Башҡортостандың беренсе Президенты Мортаза Рәхимов һәм уның йәмәғәте Луиза Ғәлим ҡыҙы йыл һайын изге байрам уңайынан беҙҙең ауылға ғына түгел, ә Теләүембәт ауыл биләмәһенең бөтә ауылдарындағы мәсетәренә, Мораҡ ауылы мәсетенә ҡорбан салдыра. Мортаза Ғөбәйҙулла улына барлыҡ изге эштәре өсөн Аллаһы Тәғәләнең рәхмәттәре яуһын, уға һәм уның ғаиләһенә иҫәнлек-һаулыҡ, эштәрендә, тормошонда уңыш-бәрәкәттәр генә насип булыуын, бөтә изге ниәттәре ҡабул булыуын теләп доғалар ҡылабыҙ. Йыл да байрамды хөрмәтләп ҡорбан салдырыусы “Тәүәкән” йәмғиәте директоры урынбаҫары Азамат Рәшит улы һәм уның тормош иптәше Әлфиә Рәфҡәт ҡыҙы Хисмәтуллиндарға ҙур рәхмәт. Өфө ҡалаһында йәшәүсе Йәнбәкова Зөлхиә Ғәйфетдин ҡыҙы улы Марат Винер улы менән, Күмертауҙа йәшәүсе ошо ауыл егете Смакаев Илдар Тимербай улы ҡыҙы Гүзәл Илдар ҡыҙы менән, Көйөргәҙе районының Яҡут ауылында йәшәүсе Әлмира һәм Фәһим Йәнбирҙиндар әсәһе Сәғиҙә Насретдин ҡыҙы менән, Теләүембәт ауылынан Айҙар Ҡыҙрасов, Көйөргәҙе районының Кинйәбай ауылында йәшәүсе Илгиз һәм Рәмзилә Ғәббәсовтар һәм уның әсәһе Миңнурый Сабирйән ҡыҙы изге ниәттәр менән ауылыбыҙ халҡын хөрмәтләп ҡорбандар салдырҙы. Уларға ла Аллаһы Тәғәләнең рәхмәттәре, бәрәкәттәре яуһын. Рәзилә һәм Айҙар Алсынбаевтар, Гүзәл һәм Рөстәм Намаҙғоловтар, Зәлифә Харунова, Миңлегөл һәм Зиннур Рәхимовтарҙың ғаиләләре ҡорбандар салдырып, яҡындарын, туғандарын байрам табынына йыйҙы, ҡорбан иттәре таратты.\nҠорбан иттәренән тәмле аш һәм былау бешереп, байрам өҫтәлен Зифа Ғәббәсова, Фәйрүзә Шакирйәнова, Таңһылыу Ҡарабаева, Ишһылыу Ғүмәрова, Алһыу Алтынбаевалар әҙерләне, улар ҙа изге эшкә үҙ өлөшөн индерҙе. Ауыл халҡы, ҡунаҡтар береһе лә буш ҡул менән килмәне, һәр кем ҡулынан килгәнсә һый-ниғмәт, күстәнәс тотоп килде. “Тәүәкән” йәмғиәте етәксеһе Урал Ибраһимов байрам табынына ризыҡ менән, байрамды үткәрергә ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Зөбәйер Әбдрәхимов ярҙам итте.\nҠорбан байрамы мөбәрәк үтте, һәр кем бөтөн күңел менән ҡайтты. Киләһе йылда ла байрамды иҫән-һау бергәләп ҡаршыларға яҙһын. Ҡорбан байрамы көнөндә генә түгел, башҡа көндәрҙә лә беҙҙең күңелдәребеҙ дуҫлыҡ-туғанлыҡ, һөйөү-хөрмәт. Бер-береңә ярҙам итеү һәм шәфҡәт хистәре менән тулһын. Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн салынған ҡорбан ҡаны кешеләрҙең күңелендәге үпкә-рәнйештәрҙе юйып алып китһен. Улар урынын мөхәббәт, ҡәрҙәшлек хистәре биләһен. Аллаһы Тәғәлә барыбыҙға ла хәйерле тормош һәм бәрәкәт насип итһен.


Автогражданканың кеше иҫәбенә байырға яратҡан һәр төрлө "хәйләкәр төлкөләр" араһында абруйы арта бара. Автомобиль хужалары араһында ла, страховкалаусылар араһында ла намыҫтар ы таҙа булмағандар осрай.\nБР Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүе нсә, ошо көндәрҙә Күмертауҙа хәҙер инде элекке страховкалау агентына ҡарата асылған енәйәт эшен тикшереү тамамланды. Тик шереү мәғлүмәттәренә ҡарағанда, был ҡатын страховкалау полис тарын ҡулланып иллегә яҡын "афера" башҡарған. Ул ялған докум енттар әҙерләүҙә ғәйепләнә.\n... Күмертауҙа йәшәүсе был ҡатын (исемен Ирина тип алайыҡ ) быға тиклем дә бурлыҡ һәм наркотиктар өсөн ике тапҡыр ғәйе пкә тарттырылыуына ҡарамаҫтан, "ирекле" агент булып бер юлы ике страховкалау агентлығына урынлашыуға өлгәшә. Клиенттарҙы\nул урындағы автомобилдәр баҙарында таба. Страховкалау полис ын тултырған ваҡытта ул түләүҙе билдәләнгән хаҡтар буйынса а ла, әммә автомобиль хужаһына килешеү ҡағыҙының бер данаһын ғ ына бирә. "Килешеүҙең икенсе өлөшөн ул үҙе, клиенттан тыш, т ултыра, был инструкцияны боҙоу, - ти Күмертау ҡалаһы эске эш тәр бүлегенең иҡтисади енәйәтселеккә ҡаршы көрәш бүлеге хеҙм әткәре Руслан Богданов. - Ул килешеү ҡағыҙында икенсе фамил ия яҙа һәм, әйтәйек, автомобиль түгел, уның прицебы ғына ст раховкаланған тип күрһәтә. Шулай итеп страховка өсөн түләү к үләме бер нисә тапҡыр кәмей. Ҡалған аҡсаны "аҡыллы" ҡатын үҙ\nАвтомобиль хужалары был алдау хаҡында авария булған осраҡ та ғына белә алыр ине. Әмәлгә ҡалғандай Иринаның клиенттары машиналарында имен - аман йөрөп ята. Мутлыҡ хаҡында Кумертау\nмилиционерҙары оператив мәғлүмәттән беләләр.\nИрина эшләгән страховкалау төркөмөндә енәйәт эше асылған ын ишетеп бик аптырайҙар. "Иң ғәжәбе шунда: страховкалау ком панияларында бер кем дә был хеҙмәткәрҙең биографияһын тикшер еп ҡарарға ла уйламаған, - ти Күмертау ҡалаһы прокуроры Вале нтин Десяткин. - Был хәлдән страховкалау компаниялары тейешл е һығымталар яһар тип ышанам".


Татарстанда мәктәптә башҡорт телен өйрәнеү мәсьәләһе хәл ителә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n16:34, 22 августа 2019 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 22 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nТатарстанда башҡорт телен өйрәнеү мәсьәләһе хәл ителә. Башҡортостан Башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбировтың Рәсәй төбәктәре башҡорттары менән осрашыуынан һуң Яр Саллы ҡалаһы урта мәктәптәренең береһендә башҡорт класын асыу тураһында фекер алышыу тергеҙелде.\n21 августа Яр Саллыла Башҡортостандың һәм Татарстандың мәғариф министрлыҡтары, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы етәкселәре башҡорт телен өйрәнеүҙе ойоштороу мәсьәләһе буйынса ҡала халҡы менән осрашты. Башҡортостан Республикаһы делегацияһы Яр Саллы ҡалаһы уҡытыусыларының август кәңәшмәһе эшендә ҡатнашты, Татарстандың Мәғариф министрлығы, Саллы муниципалитеты һәм уҡытыусылар менән осрашыуҙар үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының матбуғат хеҙмәтенән.\nБашҡортостан вәкилдәре туған телдәрҙе өйрәнеү өсөн шарттар булдырыу тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Республикала 14 туған тел өйрәнелә, уҡытыу Башҡортостан халыҡтарының алты телендә алып барыла.\nАта-әсәләр менән дә осрашыу ойошторолдо. Халыҡтар дуҫлығы йортонда 100-ҙән ашыу кеше йыйылды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы президиумы рәйесе Эльвира Айытҡолова һәм Башҡортостандың мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Айбулат Хажин, Татарстан мәғариф министрының беренсе урынбаҫары Илсур Хәдиуллин, Яр Саллы ҡалаһы Ҡоролтайының башҡарма комитеты етәксеһе урынбаҫары Рәмил Хәлимов ата-әсәләр һәм Татарстандың башҡорт ойошмалары вәкилдәре менән туған телдәрҙе өйрәнеү, ҡалала башҡорт класын асыу мөмкинлектәрен тикшерҙе, ата-әсәләрҙең һорауҙарына яуап бирҙе.\n«Беҙ Яр Саллы мәктәптәренең береһендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу мәсьәләһе тураһында фекер алышабыҙ. Муниципалитет балалар баҡсаһында ла төркөм асырға тәҡдим итә», — тине «Башинформ» агентлығына Эльвира Айытҡолова.\nТел мөхитенә булышлыҡ итеү өсөн Айбулат Хажин ҡала мэры Наил Мәһәҙиевҡа ҡалаға бүләк — Яр Саллы мәктәптәренең береһендә башҡорт теле кабинетын йыһазландырыуға сертификат тапшырҙы. «Шоңҡар» башҡорт йәмәғәт ойошмаһы һәм «Гөлнәзирә» фольклор ансамбле яңы сәхнә костюмдары алды.\n«Башинформ» хәбәр иткәнсә, элекке йылдарҙа мәктәптә башҡорт теле уҡытылған, ә һуңынан Йәкшәмбе мәктәбе ҡарамағына тапшырылған. Ләкин хәҙер күп кенә башҡорт ғаиләләре туған телен өйрәнергә теләүе тураһында ғариза менән мөрәжәғәт иткән.\nОсрашыуҙа балалар ҙа ҡатнашты. Улар өсөн Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы «Тамыр» телерадиоканалы менән берлектә бүләк әҙерләгәйне. «Тамыр» каналы артистары һәм йәш журналистар ҙа Яр Саллы ҡалаһына килде. «Тамыр» интерактив уйын программаһы, мауыҡтырғыс конкурстар, концерт ойошторҙо. Уйындарҙа балаларҙан тыш, уларҙың ата-әсәләре лә ҡатнашты. Сәфәр йомғаҡтары буйынса «Был — беҙ» проектының махсус сығарылышы төшөрөлә.\nСара «Татарстан Республикаһында башҡорт мәҙәниәте һәм мәғарифы көндәре» проекты сиктәрендә ойошторолдо.\nТеги: Рәсәй башҡорттары, Башҡорт ҡоролтайы, башҡорт теле


Баймаҡ ҡалаһында үҫмерҙәр араһында баскетбол буйынса Башҡортостан беренселеге үтте\nТурнирҙа майҙан хужаларынан тыш, тағы ла егермегә яҡын төбәк спортсылары көс һынашты.\nҺуңғы йылдарҙа «КЭС-БАСКЕТ» мәктәп баскетбол лигаһы барлыҡҡа килеү менән спорттың был төрө Башҡортостанда ла киң үҫеш алды. Тупты кәрзингә һелтәү менән хәҙер малайҙар ҙа, ҡыҙҙар ҙа бик теләп шөғөлләнә. Баймаҡ ҡалаһының «Баһадир» физкультура-һауыҡтырыу комплексы менән 4-се лицей спорт залында үткән беренселек республиканың иң яҡшы командаларын асыҡларға ярҙам итте. Көсөргәнешле турнир һөҙөмтәләре буйынса Баймаҡ ҡыҙҙары беренсе урынға күтәрелде. Малайҙар араһында төп призға баш ҡала командаһы лайыҡ булды.


Республика шыршы байрамы Башҡортостандың иң һәләтле, тырыш балаларын берләштерҙе - Bash.News\nРеспублика шыршы байрамы Башҡортостандың иң һәләтле, тырыш балаларын берләштерҙе\nРеспублика шыршы байрамы Башҡортостандың иң һәләтле, тырыш балаларын берләштерҙе https://bash.news/news/86712_respublika_shyrshy_bajramy_bashortostandy_i_ltle_tyrysh_balalaryn_berlshtere\n780 мәктәп уҡыусылары араһында күп балалы, аҙ тәьмин ителгән, балалар йорто тәрбиәләнеүселәре лә бар. Йыл дауамында күрһәткән яҡшы һөҙөмтәләре өсөн уларға Башҡортостан дәүләт концерт залында Ҡыш бабай, Ҡарһылыу һәм әкиәт геройҙары ҡатнашлығында ҙур байрам ойошторолдо.\nКүсмә театр. Баймаҡ районынан килгән команда тураһында шулай тип әйтергә мөмкин. Сөнки 13 бала- уҡыу алдынғылары ғына түгел, ә йыр-бейеү, музыка ҡоралдары оҫтаһы. Береһе ҡурайҙа һыҙҙырып, икенселәре йырлап, бейеп, шунда уҡ шыршы байрамында үҙ тамашасыһын йыйҙы.\nМалик Вәлиев, шыршы байрамында ҡатнашыусы: “Ҡурайҙа уйнайым, отличникмын. Бөгөнгө Шыршы байрамында “Байыҡ” көйөн уйнайым”.\nМәктәп формаһы урынына ҡыҙҙар матур күлдәктәрен кейгән, егеттәр төрлө битлектәрҙә. Республиканың иң һәләтле балалары бер майҙанға йыйылды. Әммә бөгөн улар үҙ-ара бер ниндәй ҙә ҡыҙыу бәйге, олимпиада, ярышта көс һынашмай, ә ҡулға-ҡул тотоношоп, киләһе йылға яңы уңыш-ҡаҙаныштарға ирешеү өсөн көс-дәрт йыя.\nТөп шыршы байрамына быйыл 780 уҡыусы килде. Улар араһында күп балалы, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән, приютта тәрбиәләнеүселәр, йөҙгә яҡын мөмкинлектәре сикләнгән балалар килде. Байрамдың төп ҡунаҡтары Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу, әкиәт геройҙары уларға фойела күңелле тамаша ойошторҙо.\nУҡыу алдынғыларының уңышына икеләтә һөйөнгән етәкселәрҙе аңларға була. Балаларҙы төрлө яҡтан үҫтереү өсөн түңәрәктәр, синыф сәғәттәре ҙур роль уйнай.\nБайрам бай программалы, артабан ҡыҙҙар-малайҙарҙы тағы ла ҡыҙыҡлы тамаша көтә ине.\nШулай уҡ Башҡортостан уҡыусыларының бер төркөмө тиҙҙән Мәскәүгә сәфәргә юлланасаҡ. Кремлдәге шыршы байрамы 26 декабргә тәғәйенләнгән. 114 уҡыусы 28 педагог оҙатыуында илдең төп шыршы байрамында ҡатнашасаҡ.\nРәсәй төбәктәрендә халыҡ байрамдары – һабантуйҙар бара\n08:00, 27 июн\n18-21 июлдә Баймаҡ районының Граф күле янында уҙасаҡ “Аҫылташ” башҡорт мәҙәниәте форумына заявкалар ҡабул ителә башланы\n07:10, 25 июн\nАвстрияның баш ҡалаһында бөгөн милли байрам-Һабантуй уҙғарыла\n07:05, 25 июн


Исследовательская работа Һуңғы ветеран | Статья по окружающему миру (3 класс): | Образовательная социальная сеть\nИсследовательская работа Һуңғы ветеран\nОпубликовано 09.12.2019 - 20:28 - Мавлетова Зилда Ахмадиевна\nМин был тикшеренеү эшемдә Мәҫкәү ауылында йәшәгән, һуғышта ҡатнашҡан һәм хаҡлы ялға сыҡҡансы тырышып эшләгән Солтан Ғимал улы Сәйетғәлин тураһында һөйләмәксемен.\nСолтан Ғимал улы бик игелекле, ярҙамсыл, яҡшы кеше булып йәшәгән, тиҙәр. Шуғалыр ҙа уға яҙмыш оҙон ғүмер бүләк иткәндер. Һәм ул иң һуңғы яугир булып Мәҫкәү халҡының хәтерендә ҡалды.\nir_hungy_yaugir.doc 76.5 КБ\nТикшеренеү эше йүнәлеше: “Башланғыс кластар. Тирә-яҡты өйрәнеү”\nТема: «Һуңғы яугир»\nТикшеренеү эше авторы: Әбеҙғилдин Мирас Миҙхәт улы, Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Мәҫкәү урта мәктәбенең 3-сө класс уҡыусыһы\nИнеш .........................................................................................................2-се бит\nI бүлек. Бер нәмә лә эҙһеҙ ҡалмай\n1. Сәйетғәлин Солтан Ғимал улының биографияһы............................4-се бит\n2. Армияға тиклемге йылдары. Солтан Ғимал улы дәртле сәхнә оҫтаһы ла, спортсы ла..................................................................................................4-се бит\nII бүлек. Һуңғы яугир\n1. Армия йылдары......................................................................................5-се бит\n2.Һуғыш һәм хеҙмәт ветеранының ғаиләһе..........................................5-се бит\n3. Һуғыш һәм хеҙмәт ветеранының тормош юлы................................6-сы бит\nҠулланылған әҙәбиәт................................................................................7-се бит.\nХөрмәтле Ватандаштар! Һеҙҙе Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығы менән ҡайнар ҡотлайым. Бөйөк Ватан һуғышына йөҙләп ир-егетен оҙатҡан Мәҫкәү ауылы халҡы бынан 17 йыл элек 17 ноябрҙә үҙенең иң оло һәм һуңғы яугирен һуңғы юлға оҙатты.\nШуға күрә, эҙләнеү эшем – һуңғы яугир Солтан Ғимал улы Сәйетғәлин бабай тураһында булыр. Быйыл уның тыуыуына 101 йыл булыр ине...\nЕр йөҙөндә бер нәмә лә эҙһеҙ юғалырға тейеш түгел. Тыныс тормош яулап биргәне, ғүмере буйы тыуған халҡына хеҙмәт иткәне өсөн, беҙ уларҙы ихтирам менән хәтерләргә, улар тураһында киләсәк быуынға еткерергә тейешбеҙ.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдан – йыл алыҫлаша бара, ләкин уның шаңдауы әле лә кешеләргә тынғылыҡ бирмәй. Бигерәк тә, ул йылдарҙа ауырлыҡтарҙы күргән һуғыш яугирҙәре, тыл ветерандары бөгөн дә онотолмай. Беҙ йыл да «Үлемһеҙ полк» парадына сығабыҙ, олатайҙарҙы иҫкә алабыҙ, уларға ҙур рәхмәттәр уҡыйбыҙ.\nТикшеренеү эшенең актуаллеге. Был тема бөгөнгө көндә актуаль тип һанайым. Сөнки, һәр беребеҙ Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын белергә, уларға ҡарап һоҡланырға һәм шул заман кешеләренә оҡшарға тырышырға тейешбеҙ.\nТикшеренеү маҡсаты. Һуңғы яугирҙең тормош юлы менән яҡындан танышыу. Һуғыштан ҡайтҡаны бирле тыуған ауылында эшләгән һуғыш һәм хеҙмәт ветеранын иҫкә алыу.\n1. Һуғыш ветеранының биографияһын өйрәнеү\n2. Орден-миҙалдары тураһында мәғлүмәт йыйыу\n3. Хәрби – патриотик рух тәрбиәһен арттырыу\n4. Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү\nФәнни тикшеренеү эше буйынса тупланған материалдарҙы өйрәнеү.\n2. Ауылдаштарым тураһында белешмә туплау.\nТикшеренеү эшенең гипотезаһы. Был эшем Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған. Беҙҙең быуын кешеләре Бөйөк Ватан һуғышы тураһында ишетеп кенә белә. Олатайҙарыбыҙҙың үлемһеҙлеге аша яулана был Еңеү. Эшем һуғыш яугирҙәре тураһында ҡыҙыҡһынырға ярҙам итәсәк, иптәштәрем яҡташтары менән ғорурланып йәшәйәсәктәр, уларҙың яулаған тыныс тормошон дауам итәсәктәр.\n1.Һуғыш батыры тураһында мәғлүмәттәр йыйыу.\n2. Гәзиттән мәҡәләләр йыйыу.\n3.Ғаилә архивын өйрәнеү.\n1.Сәйетғәлин Солтан Ғимал улының биографияһы\nСолтан бабай 1918 йылдың 15 июлендә крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1928 йылда пионерға алына. Ун йәшлек пионер эш башлай. Яҙын байҙарҙың ерен тырмата, көҙөн иген һуғырға йөрөй. 1929 йылда ауылда колхоз төҙөлә, уға “Яңы юл” тигән исем бирәләр. Шунан Солтан Ғимал улы колхозда эшләй башлай. 1933 йылда уны партия ағзаһына алалар. 1934 йылда Ҡаҙаҡҡол мәктәбендә 6-сы класта уҡый. Уны еҙнәһе Ишмөхәмәт Хәмитов уҡыта. Шулай итеп, ул ете класлы белем ала.\n1938 йылда “Яңы юл” колхозы идараһы Солтан Ғимал улын Ахун ауылына иҫәпселәр курсына уҡырға ебәрә. Бер йылдан һуң, уҡыуҙы тамамлап, үҙенең колхозына иҫәпсе вазифаһын башҡарырға ҡайта.\n2. Армияға тиклемге йылдары. Солтан Ғимал улы дәртле сәхнә оҫтаһы ла, спортсы ла\nЭш араһында егет ауылда клуб мөдире эшен дә алып бара. Элек был эште культурник тип йөрөткәндәр. Клубта берҙән-бер уйын ҡоралы – йомро мандолина булған. Солтан бабай үҙе лә уйнарға өйрәнә, башҡаларҙы ла өйрәтә. Кисен, эштән һуң, төрлө тамашалар ойошторорға өлгөрә, спектаклдәр ҡуйырға әүәҫ була.\nСолтан бабай спорт менән дә дуҫ була. Шуға ла ул һомғол буйлы, ябыҡ кәүҙәле булған. Ҡышын конькиҙа шыуыу буйынса, йәйен йүгереү буйынса малайҙар араһында ярыш үткәрер булған. Еңеүселәр өсөн бүләктәр ҙә биргән. Дәфтәр, ҡәләм, юйғыс биргән, аҡсаны ҡайҙан алғандыр инде, әмәлен табырға тырышҡан.\nУны, хатта, “беҙҙең тренерыбыҙ” тип йөрөткәндәр.\nЭлек Мәҫкәү халҡы Үрге Урал баҙарына һатынырға йөрөгән. Солтан Ғимал улы ла талдан тауыҡ, ҡаҙ ояһы үреп һатҡан. Ваҡыты булғанда балыҡ тотҡан, төлкө, ҡуянға тоҙаҡ ҡорған. Яҙғы һабан туйҙары, бәйгеләр Солтан бабайһыҙ үтмәгән.\n1. Армия йылдары\n1939 йылдың көҙөндә Ҡыҙыл Армия сафына алына. Ауыл халҡы уны ҙур хөрмәт менән, бик шәп «Поляковка» исемле айғырҙың ял – ҡойроғона ҡыҙыл таҫмалар тағып, урам буйлап тарантаста йөрөтөп оҙатҡандар.\n21 йәшлек егет Приморьела хеҙмәт итә. Гродеково станцияһы янында торалар. Японияға ҡаршы һуғыш башлағас, Солтан бабай һуғышҡа эләгә. 37 миллиметрлы зенит полкы составында һуғыша – һуғыша Харбинға тиклем барып етәләр. Юғалтыуҙар ике яҡтан да күп була.\nСолтан Ғимал улы армиянан 1946 йылдың 24 июнендә тыуған ауылына ҡайтып төшә.\n2.Һуғыш һәм хеҙмәт ветеранының ғаиләһе\nҠайтҡас та колхоз бухгалтерияһында иҫәпсе булып эшкә урынлаша. Ошо уҡ йылда күрше Ташҡыя ауылынан Әҙеһәм ҡарттың ҡыҙы Салихаға өйләнә. Ике бүлмәле йорт һалып керәләр. Баҡса үҫтереп, мал аҫырап йәшәп китәләр. 52 йыл буйы бер-береһенә терәк булып, донъя көтә улар. Береһенән – береһе һылыу ике ҡыҙ һәм эшкә уңған ике ул үҫтерәләр. Балаларына белем бирәләр, кеше итәләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Салиха Әҙеһәм ҡыҙы 1998 йылда 70 йәшендә вафат була.\n3. Һуғыш һәм хеҙмәт ветеранының тормош юлы\nСолтан Ғимал улы намыҫлы хеҙмәте арҡаһында дан ҡаҙанған кеше булып йәшәй: һөтсөлөк – тауар фермаһы мөдире, 1- се бригада бригадиры, зооветтехник, Наурыҙ ауыл Советы рәйесе булып эшләй. Урта белеме лә\nбулмаған кеше шундай эштәрҙе башҡара ала! Сөнки, Солтан Ғимал улы эш һайлап тормай шул, ҡайҙа ҡушһалар, шунда бара. Совхозға ҡушылғас, атын да, һарығын да көтә, кибеттә һатыусы булып та эшләп ала.\nСолтан Сәйетғәлин ғүмер буйына инанған коммунист булып ҡала. 1980 йылдың май айында 42 йыл хеҙмәт стажы менән пенсияға сыға. Тормош яратты ул, кешеләрҙе ихтирам итте, хәленән килгәнсе һәр береһенә ярҙам итте. Ауылдаштары ла уға шуның менән яуапланы.\nҺуғыш һәм хеҙмәт ветераны 2002 йылдың 17 ноябрендә һуңғы яугир булып, һуңғы юлға оҙатыла.\nБөгөн уның тормошон балалары, ейән – ейәнсәрҙәре дауам итә. Улар ғаилә намыҫына тап төшөрмәйҙәр, матур донъя көтәләр, эшләйҙәр, уҡыйҙар.\nҺуғыш һәм хеҙмәт ветераны Солтан бабай Сәйетғәлин тураһында яҡты иҫтәлек уны белгән, уның менән аралашып йәшәгән кешеләр йөрәгендә мәңге һаҡланыр. Уның эше Учалы районының аяҡҡа баҫыуына ла ҙур өлөш индергән. Балалары ла Учалыны ташлап китмәй тырышып эшләнеләр.\nЙомғаҡлап, шуны әйтке килә: Солтан бабай батыр яугир һәм тырыш эшсе кеше булған. Тынғыһыҙ, эшһөйәр, изгелекле кеше булып ҡалған беҙҙең ауыл халҡында.\nБөйөк Ватан һуғышы бөткәнгә бик күп йылдар үтһә лә, кешеләрҙең күңел яралары уңалмай әле. Ул ваҡыттағы кешеләрҙең күбеһе мәңгелеккә теге донъяға күсәләр, быуындар алмашынып тора. Һуғыштың ауыр һынауҙарын үткән кешеләр бик аҙ ғына ҡалды. Шуға ҡарамаҫтан, Тыуған илебеҙҙе яулап биргән яугирҙарҙың батырлыҡтары һис кенә лә онотолмай.\nМин ауылдашым Солтан бабай менән ғорурланам. Илебеҙҙе һаҡлаусы һуғыш ветерандарын беҙ белергә, уларҙың батырлыҡтары менән ғорурланырға тейешбеҙ. Илебеҙҙә тыныслыҡ булһын тиһәк, тарихты оноторға ярамай!\nСолтан Ғимал улын иҫкә алып, баш эйәйек, дуҫтар!\n«Яйыҡ» гәзите, №12, 2003 йыл, «Һуңғы яугирҙе – һуңғы юлға», Иншар Хәмитов, Белорет ҡалаһы\nМәктәп музейы альбомынан\nПроектно-исследовательская работа на тему "Подарок ветерану"\nЦель проекта: Сделать подарок для ветерана ВОВ к 9 мая. Задачи проекта: Познакомиться с биографией ветеранов. Изучить виды и технологии росписи по дереву. Развивать творческие способности, акку...\nИсследовательская работа Тема: «Ветеран моей семьи»\nИсследовательская работа Тема: «Ветеран моей семьи»...\nТема: Роль ветеранов Великой Отечественной войны- педагогов Усть-Джегутинской школы в воспитании подрастающего поколения...


Өфөнөң Шаҡша ҡасабаһындағы туғыҙ ҡатлы йорттарының береһендә үткән шәмбе кисендә яңы тыуған сабый табыла\nҺигеҙ айҙан етлекмәй тыуған малай әлеге ваҡытта баш ҡаланың 17-се дауаханаһының реанимация бүлегендә. Сабыйҙың хәле ауыр. Табиптар уны аяҡҡа баҫтырыу өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй.\nСабый 17-cе дауахананың реанимация бүлегенә үткән шәмбе ашығыс ярҙам машинаһында килтерелгән. Етлекмәй тыуған сабый ныҡ өшөгән, үҙаллы тын аламаған, табиптар тәүге ярҙам күрһәтеп йән индергән. Әлеге ваҡытта ул ҡалпаҡ аҫтында, малайға интенсив дауа бирелә. Эске органдар ныҡлы үҫешһен өсөн махсус зонт аша ашатыла.\nТабиптар билдәләүенсә,һуңғы биш йылда үҙ сабыйын тыуҙырыу менән ташлап китеү осрағы күҙәтелмәгән. Ауыр хәлгә тарыусы йәш әсәләрҙе табиптар бындай аяныслы осраҡтар башҡа ҡабатланмаһын ине тип иҫкәртә. Баланы бағырға физик һәм рухи хәл ҡалмаған алмаған осраҡта тапҡан сабыйҙарын урам саттарына ташлап кимәҫкә, ә бала табыу йорто һәм имсәк балаларҙы ҡарай торған йорттарға тапшырshға саҡыра.\nАльбина Фәтихова, Өфөнөң 17-се дауаханаһы реанимация бүлеге мөдире: «Ҡәҙерле ҡатын -ҡыҙҙар,зинһар яңы тыуған сабыйҙарығыҙҙы ҡайҙа етте шунда ташлап ҡалдырмағыҙ. Ауыр тормош шарттарында ҡалған ҡатын-ҡыҙҙар урам буйында йөрөргә тейеш түгел. Был осраҡта социаль учреждениеларға мөрәжәғәт итергә кәрәк. Бер кем дә ярҙамһыҙ ҡалмаясаҡ».\nЯңы тыуған баланы өсөнсө һәм дүртенсе ҡат араһындағы майҙанда күреп ҡалалар. Төнгө сменанан эштән ҡайтыусы ир сыйылдаған тауышҡа иғтибар итә һәм уның яңы ғына тыуған сабый икәнлеген асыҡлай. Кршеләр баланы биләй. Ир ашығыс ярҙам хеҙмәтен саҡыра.\nШаҡша ҡасабаһының Гвардейская урамының 28 йортонда балаһын ташлап китеүсе йәш әсәнең яҡындары ла йәшәй. Әсәһе асарбаҡ хәлендә йәшәүсе ҡыҙы хаҡында ишетергә лә теләмәй.\nКәкүк әсәне яҡындан-күреп белеүсе ут күршеләре фекере.\nНадежда Сиднева, Гвардейская урамында йәшәүсе: «Был ҡатын үҙенең генә түгел, әсәһенең дә йөҙөн ҡыҙарта. Дүрт йыл тирәһе бер ҡайҙа ла эшләмәй аҫарбаҡтар менән йөрөй. Тәүге тапҡан ир балаһынан баш тартҡас, бер туған һеңлеһе уллыҡҡа алды. Ә быныһын белмәйем».\nУтыҙ өс йәшлек ҡатын амораль тормош алып барған. Яңы тыуған сабыйын подъезға ҡалдырып китеү осрағы буйынса хоҡуҡ һаҡлау органдары тикшереү башлаған.\nБаланы табыу түгел - бағыу һөнәр икәнлеген бөтөнләй иҫәпкә алмаусы кәкүк-әсәгә ҡарата ниндәй хөкөм сығарылыры әлегә билдәһеҙ. Уның тәүбәгә килеүенә ышаныуы ла икеле.


Башҡортостан кардиохирургтары яңы алымдар үҙләштерә\nРеспубликаның кардиология үҙәгендә уникаль операция яһалды. Аорта киңәйеүен хәҙер гибрид операция ярҙамында эшләйәсәктәр. Йәғни, күкрәк ҡыуышлығы скальпель ярҙамында киҫелһә, йөрәккә, ҡан тамырҙары аша, нескә ҡылдар ярҙамында үтеп инәләр. Быға тиклем был ҡурҡыныс ауырыуға тик скальпель ярҙамында ғына операция яһау мөмкин ине. Эндоскоп ҡулланыу йөрәк сирен күпкә яҡшыраҡ дауалау мөмкинлеге бирәсәк, ти белгестәр.\nАорта киңәйеүе йөрәк ауырыуҙарының иң ҡурҡынысы һанала. Был сирҙе алдан асыҡлау бик ауыр, ти табиптар. Ауырыу үҙен белдерһә тиҙ арала операция талап ителә. Тап шуның өсөн дә аорта киңәйеүе йыш ҡына үлемесле тамамлана. Ҡан баҫымын тота алмай тамырҙарҙың шартлауы ихтимал.\nИрина Николева, республика кардиология үҙәге баш табибы: «Аорта киңәймәйенсә ауырыуҙың бер ниндәй ҙә билдәләре юҡ. Шуға күрә алдан асыҡлау ҙа мөмкин түгел. Был ауырыуға операция яһау ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә башҡарыла һәм үлемесле осраҡтар ҙа күп. Был иһә табиптарҙың ауырыуҙы белмәүе түгел, ә кешеләрҙең бик һуң мөрәжәғәт итеүенә, профилактика үтмәүенә бәйле».\nБыл ауырыу кешенең йәшен һорап тормай. Үҙен һаумын тип иҫәпләгән кешеләрҙә, хатта спорт менән шөғөлләнеүселәрҙә лә барлыҡҡа килеүе ихтимал. Уникаль операцияның тәүге пациенты ла сәләмәт тормош алып барған кешеләрҙең береһе. Йөрәк ауырыуҙары бер ваҡытта ла белгертмәгән. Табиптар ҡулына ул бик һуң ғына килеп эләгә. Хирургтар ашығыс рәүештә яңы алым ҡулланырға ҡарар итә.\nБогдан Олейник, республика кардиология үҙәгенең хирургия буйынса баш табып урынбаҫары: «Элек был операцияны скалпель ярҙамында күкрәкте лә ,аортаны ла ярып башҡара инек. Хәҙер иһә ҡан тамырҙарын ярмайбыҙ. Киңәйгән ергә нескә ҡылдар аша үтеп инеп протез урынлаштырабыҙ. Селтәр рәүешендә яһалған протез киңәйгән ҡан тамырын баҫымдан һаҡлап торасаҡ».\nТәүге операция уңышлы үтте, ти табиптар. Әммә пациентҡа аяҡҡа баҫыу өсөн бик оҙаҡ ваҡыт талап ителә. Был иһә табиптарға бик һуң мөрәжәғәт итеү һөҙөмтәһе.


Йәштәргә йүнәлеш бирерҙәй маяҡтар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Аҡмулла » Йәштәргә йүнәлеш бирерҙәй маяҡтар\nЙәштәргә йүнәлеш бирерҙәй маяҡтар 06.09.2013 // Аҡмулла\nҺәр замандың үҙ геройы була\nАтайымдың йәш сағында кумиры Брюс Ли булған. Танылған көнсығыш көрәше оҫтаһын һәр кем беләлер. Ул күп кинола уйнаған, үҙе лә фильмдар төшөрөү менән шөғөлләнгән. Брюс Ли хаҡында байтаҡ китап яҙылған. Атайыма уның һуғышып, бөтәһен дә дер һелкетеп, ҡурҡытып тотоуы түгел, ә оҫталығы, хәрәкәттәр тиҙлеге, зирәклеге оҡшаған. Сөнки Брюс Ли – ғәҙеллек һәм изгелек өсөн көрәшеүсе, яҡшы философ та. Уға оҡшарға теләп, атайым ныҡлап спорт менән шөғөлләнгән, физик камиллыҡҡа, таһыллыҡҡа ынтылған, ә бының менән үҙаңы, зиһене, рухи донъяһы үҫешкән.\nОло йәштәге кешеләр менән әңгәмә ҡорғанда, улар йыш ҡына ғүмергә кумир булырлыҡ ошондай шәхестәрҙе һағынып телгә ала: Юрий Гагарин, Вячеслав Фетисов, Роза Люксембург, Олег Кошевой, Анджела Дэвис, Джон Леннон... Һәм күңелһеҙ көрһөнөп, хәҙерге заманда уларҙың булмауы тураһында әйтәләр. Шәхестәр кеүек үк, әҙәби әҫәр геройҙары ла күп кешенең күңел түренә үтеп инеп, тормошонда өлгө булып торған: Данко, Павел Корчагин, Айбикә... Эйе, һәр замандың үҙ геройҙары булған, улар шул дәүерҙә йәшәгән кешеләрҙең, йәмғиәттең дөйөм ынтылышын кәүҙәләндергән. Шулай итеп, һәр быуын йәки бер нисә быуын үҙ идеологияһын алға һөргән. Беҙҙең атай-әсәйҙәр, мәҫәлән, коммунизмда йәшәйбеҙ тип хыялланған...\nКеше күңелен ҡуҙғытып, уны алға әйҙәрлек кумирҙарҙың асылы, мәғәнәһе, тәғәйенләнеше нимәлә? Бөгөн улар бармы, һәм кемдәр бындай яуаплы, мөһим ролде үтәй ала? Ни өсөн кешелек һәр ваҡыт ниндәйҙер идея нигеҙендә йәшәргә тейеш? Беҙҙең йәш быуын вәкилдәре остоғон ғына татып өлгөргән пионерҙар хәрәкәтенән һуң ниндәй һулыш килде? Уның айышы нимәлә? Ошо һәм бөгөнгө йәштәрҙең йәшәйешенә ҡағылышлы башҡа һорауҙарға яуап эҙләп, был мәсьәлә хаҡында башҡаларҙы ла уйланырға саҡырып, фекерҙәремде ҡағыҙ битенә теркәнем. Бер мәҡәлә эсендә генә быларҙың барыһын да асыҡлау мөмкин түгел. Бәлки, яҙманың дауамы ла булыр. Шуны ла әйтеп китергә кәрәк: минең тәүге маҡсатым – донъяға ҡарашым, фекерҙәрем менән уртаҡлашыу.\nҺәр кешенең тип әйтә алмаһам да, күпселегенең тормошта үҙ кумиры була. «Кумир» һүҙе үтә яңғырауыҡлы тойолһа, уны өлгө булырҙай кеше тип әйтергә мөмкин. Әҙәм балаһы иҫ белә башлағанға тиклем үк күңеленә ниндәйҙер ҡиммәттәрҙе һеңдерә башлай. Уларҙы сабый үҙен уратып алған мөхиттән, ата-әсәһенең балаһына ҡарата һәм бер-береһенә булған мөнәсәбәтенән, эске кисерештәренән, тәбиғәттән йолоп ала. Аң белә башлағандан һуң әлеге ҡиммәттәр асығыраҡ төҫ ала, яңылары өҫтәлә, йоғонто яһаған даирә лә киңәйә: мәктәптәге мөхит, уҡытыусылар, йорт алдында бергә уйнап үҫкән дуҫтар, әкиәт, кино геройҙары һ.б. Меңәрләгән кеше араһынан бала, ә аҙаҡ үҫмер, йәш кеше күңел күҙе менән үҙенә оҡшағандарын, яҡыныраҡ булғандарын һайлап ала. Быны уның һәр ваҡыт аңлы рәүештә түгел, ә әлеге һиҙемләү тойғоһо ярҙамында ла эшләүе мөмкин. Үҙе лә һиҙмәҫтән һайлаған маяғына ынтыла, уның тураһында күберәк белгеһе һәм күңеленә ауаздаш һыҙаттарына, ынтылыштарына һоҡланғыһы, яҡынайғыһы килә. Был тәбиғи һәм дөрөҫ, сөнки кеше үҙ тормошон тулыландыра, уға мәғәнә өҫтәй, йәғни үҫешә. Һәр заманда ла кәрәк уға үҙенең билдәле һәм йәшерен геройҙары.\nИнжилдә «Үҙеңә кумир яһама» тигән һүҙҙәр бар. Әммә был, тәү сиратта, кемгәлер йәки нимәгәлер табынырға ярамағанды аңлата (Кеше тик Аллаһы Тәғәләнең бөйөклөгөн танырға һәм тойорға тейеш). Кемгәлер оҡшарға теләү – бер, ә уға баш эйеп, башҡа берәүҙе лә күрмәү, танымау, уны тормош мәғәнәһе, тәүмаҡсат итеү – икенсе нәмә. Инжилдәге һүҙҙәр ошо икенсе йүнәлеште күҙ уңында тота. Ә кеше тормошона йүнәлеш бирерҙәй яҡты шәхестәр дөм ҡараңғы төндә аҙашып юғалмаҫ өсөн балҡыған йондоҙҙарҙай кәрәк. Әгәр кеше япа-яңғыҙы бер утрауҙа тыуһа, уға тормошона мәғәнә биреү бик ауыр булыр ине, хәйер, был хаҡта уйланмаҫ та ине ул. Ысынында нәҡ Тәбиғәт талап иткән ҡанундарға ярашлы йәшәһә лә, быны кеше үҙе аңламаҫ ине. Ә кешенең тәғәйенләнеше, минеңсә, – аңлы рәүештә Тәбиғәт ҡанундары буйынса йәшәү һәм үҫешеү. Шуға әҙәм балаһы әҙер мөхиттә тыуа. Йәғни цивилизациялы, мәҙәни мөхиттә. Меңдәрсә, миллиондарса йыл дауамында тупланған мәғлүмәтте тиҙ арала күңеленә һеңдереп, үҙ тәғәйенләнешен, аңлап булмаһа ла, һиҙеп йәшәр өсөн. Ошо тәғәйенләнеште күрергә һәм тормошҡа ашырырға ярҙам итә лә инде кумирҙар. Кеше шундай бер остазына тартылып, үҙенең физик, интеллектуаль һәм рухи үҫешен тәьмин итә. Мәҫәлән, минең бер танышым бәләкәй сағынан Данко образын күңелендә йөрөтә. Һәм, ысынлап та, уның һәр эшенән тәү күреүгә беленмәҫ, әммә йәшәү көсө бирерҙәй яҡтылыҡ бөркөлә. Шулай кеше көслө, һау-сәләмәт, игелекле, яҡты булырға ынтыла. Һәр кемдең ҡиммәттәре айырым, әммә нескә планда улар – бер йүнәлештә. Тик был шул образдың, яратҡан кешеңдең күсермәһе булырға теләүҙе аңлатмай. Кешеләр бер Тәбиғәттән яралтылған булһа ла, донъяла берәү ҙә бер кемде лә ҡабатламай. Тик оҡшашлыҡтар ғына була. Шулай уҡ кемделер өлгө итеп алыу сағыштырыуҙы ла күҙ уңында тотмай. Сағыштырыу булған ерҙә баһа биреү барлыҡҡа килә, ә баһалау кемделер түбәнерәк, кемделер юғарыраҡ ҡуйыу. Ынтылыу – үҫеш, сағыштырыу – көнләшеү йәки кәмһетеү. Тәбиғәт алдында барыбыҙ ҙа бер тигеҙ, тик бер иш түгел.\nКумирҙар, ғәҙәттә, ниндәйҙер ижтимағи ағыш нигеҙендә уның сағыу вәкилдәре булып ҡалҡып сыға. Был йәмәғәт хәрәкәтен, үтә сағыу яңғыраһа ла, идеология тип билдәләргә була. Белеүебеҙсә, XX быуат башында коммунистик идеяларға тоғро йәш быуын тәрбиәләү маҡсатында пионерҙар ойошмаһы булдырылған һәм Павлик Морозов, Зоя Космодемьянская, Леня Голиковтар, күп кешенең аҡылына һәм йөрәгенә барып етеп, уларҙы билдәле бер эшмәкәрлеккә, көрәшкә өндәгән. Ҡартәсәйем, үҙе һөйләүенсә, бәләкәй саҡта Мәмләкәт исемле үзбәк ҡыҙына оҡшарға тырышҡан. Пионер, мамыҡ йыйыуҙа намыҫлы хеҙмәт иткән, эшенә яуаплы ҡараған тырыш ҡыҙҙы ил башлығы Сталин үҙенә саҡыртып алған һәм исеме яҙылған сәғәт бүләк иткән икән. Ҡартәсәй ҙә ошо һиммәттәрҙе ҡабул итеп, ғүмере буйына выждан талабына ярашлы эшләргә һәм йәшәргә тырышты. Әле лә шулай ул. Кешелектең ни өсөн һәр ваҡыт ниндәйҙер идея нигеҙендә йәшәргә тейешлеге ошонан аңлашыла. Был дөйөм үҫеште тәьмин итә. Шуға күрә кешеләр һәр ваҡыт эҙләнеүҙәр юлында. Аҡыл эйәләре, ғалимдар, ҡәләм тирбәтеүселәр һәр заманда ла мәңгелек һорауҙарға яуап эҙләй. Ниндәйҙер асыштар, хәҡиҡәт хасил булғанда ла, яңынан асаһы офоҡтар барлыҡҡа килеп тора. Әгәр бөтә һорауҙарға яуап табылһа, артабан йәшәүҙең мәғәнәһе ҡалмаҫ кеүек. Тимәк, дөйөм хәрәкәттең сиге юҡ: тереклек һәр ваҡыт киләсәккә табан бара һәм ниндәйҙер идеяны алға һөрә.\nКешенең тормоштағы йүнәлеше, нигеҙҙә, үҫмер, йәш сағында формалаша һәм йәшәй килә тулылана, киңәйә, яңыртыла, әммә уның үҙәге һаҡлана. Шуға күрә йәш быуын өсөн ошондай ныҡлы нигеҙ булдырыу мәктәбен һәр заманда ла мотлаҡ ойошторорға тырышҡандар. Тарихҡа мөрәжәғәт итһәк, XVI быуатта нидерланд ғалимы Эразм Роттердамский «О воспитании нравов детских» тигән трактат әҙерләгән. XVII быуаттың икенсе яртыһында был хеҙмәт «Гражданство обычаев детских» исеме менән урыҫ теленә тәржемә ителгән. 1717 йылда, Роттердамскийҙың ошо педагогик ҡараштарына таянып, Петр I «Юности честное зерцало, или Показание к житейскому обхождению» тигән дөйөм исем менән йәш дворяндар өсөн төрлө хәлдәрҙә үҙеңде тотоу ҡағиҙәләрен булдырған. Һәм, ниһайәт, 1922 йылдың 19 майында Пионерҙар ойошмаһының уставы ҡабул ителгән. Уның балаларҙың үҙаңын формалаштырыуға йүнәлтелгән ҡағиҙәләре бөтәһе өсөн ҡанун кеүек яңғыраны: тимурсылар кеүек ярҙамсыл булыу, олоно – оло, кесене кесе итә белеү, намыҫлы, әҙәпле, ғәҙел, эшлекле булыу. Шулай йәш быуынға нигеҙ булырлыҡ дөйөм ҡиммәттәр формалаштырылған. Уларҙың барыһы ла шулай булырға тейеш тип ҡабул ителгән. Һәм иң юғалып ҡалған ваҡыттарында ла йәш кешенең тотош йәмғиәт менән ҡабул ителгән таяныстары, өйрәтеүсеһе, һабаҡ биреүсеһе булған. Бөгөнгө йәштәр ышаныслы рәүештә нимәгә таяна ала?\nБеҙҙең ҡартатайҙар, өләсәйҙәр быуынының бала сағы һуғыш осорона һәм унан һуңғы ауыр йылдарға тура килгән. Улар өсөн тәүмаҡсат аслыҡҡа, һыуыҡҡа, ауырыуҙарға бирешмәү, тере ҡалыу булған. Бөтә көсөн тәүҙә һуғышта еңеп сығыуға, унан һуң туҙҙырылған донъяны тергеҙеүгә йүнәлткәндәр. Ошо ауырлыҡтарға ҡаршы көрәшеп, ҡараңғылыҡты йырып сығыу теләге йәшәү көсө биргән уларға. Балалары, йәғни киләһе быуын, производстволар тергеҙелеп, ерҙәр эшкәртелеп, аҙмы-күпме бөтәйгән донъяға аяҡ баҫҡан һәм был осор кешеләренә башҡасараҡ бурыстар йөкмәтелгән. Ошо донъяны матурларға, сәскә аттырырға теләгән улар. Шуға күрә был йәштәр иң тәүҙә уҡырға, белем алырға ынтылған, ошо белемдәрен файҙаланып, эшләргә, әүмәтен күрергә тырышҡан. Ул заманда уҡымышлы кешеләргә айырыуса хөрмәт менән һоҡланып ҡарағандар. Баш ҡалаға барып белем алыу һәр кемгә лә тәтей торған уңыш булмаған. Юғары белемле егет һәм ҡыҙҙар иһә эшкә урынлаша алмай интегеп йөрөмәгән, киреһенсә, ундайҙарҙы ҡуш ҡуллап алғандар. Эшһеҙлек тигән төшөнсә бик һирәк осраған. Йәштәрҙең ынтылышы белем алып, һөнәренә ярашлы эшкә урынлашып, ғаилә ҡороп, етеш йәшәүҙә булған. Һәммә ерҙә берҙәмлек, тигеҙлек хөкөм һөргән.\nБеҙ, XXI быуат балалары, йәштәре, Аллаға шөкөр, аслыҡ-яланғаслыҡ менән көрәшергә мәжбүр түгелбеҙ. Әлбиттә, тотош донъяны алып ҡараһаң, күп илдәрҙә бындай афәт әле лә күҙәтелә, әммә, үткән быуаттағы ваҡиғалар менән сағыштырғанда, етешерәк тормошта йәшәйбеҙ, өҫтөбөҙ бөтөн, тамағыбыҙ туҡ. Белем алыу мөмкинлеге лә һәр бала өсөн асыҡ тиерлек. Улай ғына ла түгел, сит илдәргә сығып белемен камиллаштырған йәштәр йылдан-йыл арта бара. Беҙгә төрлө ауырыуҙан ҡырылып үләбеҙ тип ҡурҡырға түгел. Көләмәстә әйтелгән кеүек: медицина хәҙер шул тиклем алға киткән, хатта сирҙәр уның артынан өлгөрмәй ҙә. Йәшәү өсөн иң кәрәкле шарттарҙың булыуынан тыш, кеше тормошон күпкә еңеләйтерлек, уны уңайлыраҡ һәм көйлөрәк итерлек техника, ҡулайламалар, эшләнмәләр заманында йәшәйбеҙ. Мәғлүмәт йәһәтенән дә бөтә сығанаҡтар асыҡ, йәнең теләгәнен табырға була. Хәҙер кешене аптыратырлыҡ бер нәмә лә юҡ... Киреһенсә, әҙәм балаһы ни эшләргә белмәй аптырай кеүек. Барлыҡ шаштыра, тиҙәр. Беҙҙең замандағы ошо муллыҡ, туйғанлыҡ солғанышында кеше, үҙәнен таба алмаған йылға кеүек, юғалып ҡала. Йәштәргә һәр яҡлап үҫешер өсөн бөтә мөмкинлектәр барлығы, сикләүҙәр юҡлығы бер яҡтан ҡыуандырһа, икенсе яҡтан, шом һала. Кешенең үҙен бөтә нәмәне лә эшләй алырҙай хис итеүе, Тәбиғәттән өҫтөн ҡуйыуы, унан айырып ҡарауы йәндәрҙе аҙҙыра кеүек. Үҫмерҙәр ошо болғансыҡты күреп, бөтә нәмәгә – яҡшыға ла, яманға ла (донъяға «яман – яҡшы» тип ҡарау дөрөҫ булмаҫ, сөнки ул бөтә күренештәрҙе лә, төҫтәрҙе лә, кисерештәрҙе лә үҙ эсенә ала. Тик был осраҡта шартлы рәүештә яҙыуым.) – урын булған тормошта үҙе таянырҙай ҡиммәттәрҙе таба алмай, аптырап ҡала. Ә инде икеләнеүҙәрҙән, тыныслыҡ тапмауҙан насар юлға баҫыу, иң ҡурҡынысы – үҙ-үҙенә ҡул һалыу, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы осорҙоң йыш осрай торған аяныслы күренешенә әүерелә. Был заман сиренә әйләнә кеүек. Тормошто мәхшәр тип ҡабул итһәң, ул мәхшәр була, матур тип һанаһаң, матурға әйләнә. Донъяның ыңғай яҡтарын күрергә өйрәнеү һәм өйрәтеү – заман кешеһенең бурысы. Тик был эргәләге һәләкәттәргә күҙ йомоуҙы аңлатмай. Аллаһ Тәғәлә ниндәйҙер ишаралар бирә икән – шуларҙы аңлау мөһим.\nБығаса мәктәптәрҙә, уҡыу йорттарында тәрбиә эше көслө ине. Шул уҡ XVIII – XIX быуаттарҙа ҡыҙҙар өсөн асылған махсус институттарҙа, егеттәр өсөн кадет корпустарында тәртип ҡаты булған. Алыҫҡа йөрөмәй, кисәге мәктәптәрҙе алып ҡарағанда ла күрергә мөмкин быны. Уҡытыусы – белем биреүсе, тәрбиәсе, ҡайһы саҡта атай-әсәй вазифаһын да үтәгән. Дәрестән тыш ваҡыттарҙа ла балаларҙы тәрбиәләргә тырышҡан, дежурға сығып, төнгө урамдарҙа тәртип һаҡлап йөрөгән, уҡыусыларҙың өйҙәренә барған, ата-әсәләре менән һөйләшеүҙәр үткәргән, ғаиләһе менән тығыҙ бәйләнештә булған улар. Уҡыусылар, үҙ сиратында, остаздарынан ҡурҡып торған һәм уларҙы ихтирам иткән. Бөгөн дә мәктәп үҙенең тәрбиәүи бурыстарын башҡара, бөгөн дә уҡытыусылар эштәрен намыҫ менән үтәй, әммә беҙҙең заманда был ғына аҙ. Ваҡыт үтә килә үҫеш, яңғырау тиҙлеге шәбәйә, мәғлүмәт күбәйә, кешенең яңылыҡ үҙләштереү һәм ҡиммәттәр йолоп алыу ҡеүәте лә арта. Боронғолар ғүмере буйына үҙләштергән мәғлүмәтте хәҙерге заман кешеһе (ә хатта балаһы) бер нисә йыл эсендә ҡабул итеп ала. (Ололарҙың, «замана балалары бөтә нәмәне белеп тыуа» тип әйтеүен йыш ишетергә була.) Бындай күренеште эҫе көндә үләнгә осҡон сәсрәтеү менән сағыштырырға мөмкин. Барлыҡ процесс ҙур тиҙлек менән барған осорҙа сабыйға мәктәпкә тиклем үк тейешле тәрбиә, йүнәлеш бирмәй, һуңлап ҡалыуыбыҙ бар. Шуға күрә бөгөн балаға изге ҡиммәттәрҙе һеңдереү кеүек яуаплы эш, тәү сиратта, ата-әсә, ғаилә иңенә ята. Сабый әсә ҡарынында саҡта уҡ тәрбиә ала башлай, был элек тә шулай булған. Тик бығаса кеше Тәбиғәткә яҡыныраҡ торған, уның менән берҙәмлеген тойған. Шуғалыр ҙа уның һиҙемләү тойғоһо көслө булған һәм, бөгөнгө кеүек төрлө-төрлө китаптар һәм башҡа белем-мәғлүмәт сығанаҡтары тулып ятмаһа ла, ул үҙенә етерлек аҡылды туплай алған. Тәбиғәткә яҡынлыҡ кешегә йәшәү көсө, эске һәм тышҡы гармония биргән, балаларына ошо гармонияны, оло мәғәнәне тапшырыу һәләтен үҫтергән. Боронғоларҙан ҡалған әйтем-мәҡәлдәр ҙә ошо хаҡта һөйләй. Күпме аҡыл һыйған уларға! Беҙ әле булһа шул хазинаға таянып йәшәйбеҙ. «Русская душа», «башҡорт моңо» тип әйтеүебеҙ элекке заман кешеләренең Тәбиғәт-Әсәбеҙ менән берегеп йәшәүен, уның моңон ишетеүен, шуға күрә тамырҙарының ныҡлы булыуын асыҡ күрһәтә. Бөгөн, кешелек Тәбиғәттән алыҫлашҡан осорҙа, тик ошо тамырҙарыбыҙ, моңобоҙ ғына беҙгә йәшәргә һут бирә. Мәҫәлән, американдарҙың борондан килгән милли тамырҙары юҡ. Улар үҙҙәренең әрһеҙлеге, тормошҡа яраҡлаша белеүе, маҡсатҡа ынтылышлы булыуы менән көслө. Уларҙың булмышы күберәк аңға, матди донъяға йүнәлтелгән. Әгәр халыҡ булараҡ һаҡланып ҡалырға, гармониялы үҫешергә, һау-сәләмәт тоҡом ҡалдырырға теләһәләр, улар Тәбиғәткә яҡынайырға тейеш. Йәғни Тәбиғәт менән бер бөтөнлөгөн тойоп, ул талап иткән ҡанундар буйынса йәшәргә. Был американдарға ғына түгел, бөтә кешелеккә ҡағыла. Тик, Америка халҡынан айырмалы рәүештә, урыҫтар, башҡорттар, мәҫәлән, әлегә боронғонан ҡалған мираҫтан, ниғмәттәрҙән көс туплап йәшәй. Был запастарҙы һурыҡтырмаҫ өсөн дауам итеү, һәр ваҡыт тулыландырып тороу, уларға яңы һулыш биреү шарт. Шулай итеп, бөгөнгөбөҙҙә балала рухи ныҡлыҡ, маҡсаттарына инанғанлыҡ, үҙенең тәбиғи асылына тоғролоҡ тәрбиәләү кеүек мөҡәддәс эште иң тәүҙә ата-әсә башҡарырға бурыслы. Йәш кешеләр быны аңлап үҫһен өсөн бөгөн ғаилә институтын нығытыу һәм уның абруйын үҫтереү мөһим.\nТик кемгәлер тәрбиә бирер алдынан үҙеңде тәрбиәләү зарур. Бәлки, шуғалыр ҙа бөгөн йәштәрҙең ғаилә ҡороу ваҡыты бер аҙ артҡараҡ сигенде. Элегерәк уртаса 16 – 20 йәштәрҙә өйләнешһәләр, хәҙер 25 – 35, ә сит илдәрҙә 40 йәшкә тиклемге осор йәштәр тормошондағы был мөһим ваҡиға өсөн ҡулай ваҡыт һанала. Йәғни Тәбиғәт йәш кешеләрҙең был аҙымға аңлы рәүештә барыуын талап итә. Ныҡлы ғаилә ҡороп, һәр яҡлап сәләмәт балалар үҫтереп, тулы мәғәнәле тормош менән йәшәр өсөн заман шауҡымына эләккән йәштәр Тәбиғәткә ҡайтанан яҡынайырға, уның тауышын ишетергә, йәшәү Ҡотон ҡайтарырға – үҙҙәрен тәрбиәләргә – тейеш. Сабый, «ярай-ярамай»ҙы үҙләштереү менән бер рәттән, ата-әсәнең ҡиммәттәрен тойоп, эске кисерештәрен аңлап, уларҙың күңел бөтөнлөгөнә таянып тәрбиәләнә. Балалар – оло йылғаның көсөн тойоп, яңы юлдар ярып аҡҡан шишмә. Тимәк, яуаплылыҡ, тәү сиратта, үҙебеҙҙең өҫтә. Бөгөн кеше өсөн мәктәп тә, йәмғиәт тә, дәүләт тә яуап бирмәй. Һәр кем үҙе өсөн үҙе яуаплы. Элекке ваҡыттағы кеүек бөгөн тотош йәмғиәт өсөн «рәсми» идеология ҡабул ителмәгән. Тимәк, бының кәрәге лә юҡтыр. Кешелек тормошонда булған ыңғай тәжрибәләр бер-береһен ҡабатлай алмай. Юғиһә үҫеш булмаясаҡ. Бер урында тапанып тормаҫ өсөн һәр дәүерҙең үҙенең һулышы, ҡанундары, талаптары була. Оло быуын вәкилдәре тәртип булған осорҙо һағынып иҫкә алһа ла, бөгөн ул тәртип мәжбүри рәүештә түгел, ә кешенең донъяға етди һәм төплө ҡарашы нигеҙендә, аңлы рәүештә булдырылырға тейеш. Был кешелектең артабанғы йәшәүе, Яңы дәүергә аяҡ баҫыуы өсөн мотлаҡ. Бөгөн һәр кемдең идеологияһы ғаиләһендә, үҙендә тыуа. Кешегә шундай мөмкинлек һәм яуаплылыҡ бирелә. Юлдар төрлө булыуы мөмкин, әммә, алда әйтеп китеүемсә, уларҙың барыһы ла бер йүнәлештә. Был Йүнәлеште, Тәүмаҡсатты һәр кем үҙе тоя торғандыр.\nБына ошондай ваҡытта – әҙәм балаһы үҙен алға әйҙәрлек идеяларҙы күңел һандығына һалған осорҙа – мөһим вазифа үтәй ҙә инде яҡты шәхестәр. Уларҙың танылған кеше, тарих биттәрендә эҙ ҡалдырған сағыу шәхес булыуы мотлаҡ түгел. Моңо һинекенә ауаздаш кеше эргәңдә генә булыуы ихтимал: яратҡан уҡытыусың, яҡын туғаның, дуҫың, хеҙмәттәшең. Иң мөһиме – уның ниндәйҙер һыҙаттарын, йәшәйешен, рухиәтен яҡын күреү һәм, уларҙы юлдаш итеп алып, үҙеңә юл ярыу. Был юлдың мәғариф, сәнғәт, спорт, фән, дин, йәмәғәт эшмәкәрлеге, сәйәсәт һәм башҡа өлкәләр аша үтеүе мөмкин. Хәйер, һәр майҙанда ла өлгө булырлыҡ яҡты кешеләребеҙ, юлауҙаштарыбыҙ бар – республикабыҙҙа, илебеҙҙә, тотош донъябыҙҙа. Ниндәй өлкәлә шөғөлләнеүенә ҡарамаҫтан, маяҡ булырҙай кешеләрҙе бер нәмә берләштерә – уларҙың күңеле яҡты. Ошо яҡтылыҡ тамырҙарҙан һут алып, бөгөнгөнө (Аллаһ Тәғәләне, Тәбиғәтте, Кешелекте, Моңдо) һөйөү менән ҡабул итеп, яңынан-яңы офоҡтар асырға киләсәккә әйҙәй.\nРедакциянан. Был мәҡәлә барығыҙҙы ла ҡыҙыҡһындырғандыр, моғайын. Ысынлап та, Ҡарлуғас етди мәсьәлә күтәрә. Донъябыҙҙы битарафлыҡ, вайымһыҙлыҡ сорнай, әхлаҡи ҡиммәттәр юғала, һәр кемебеҙ үҙ-үҙенә бикләнә бара. Донъяға, йәшәйешкә яҡты күңел менән баҡҡан маяҡтарыбыҙҙы юғалттыҡмы, өлгө булырҙай шәхестәр ҡалманымы, әллә рухи күҙебеҙ һуҡыраямы?\nТәнендә – йәне, йөрәгендә ғәме булған кешене автор күтәргән мәсьәләләр борсомай ҡалмаҫ. Һеҙҙән хаттар көтәбеҙ, дуҫтар!\nАвтор: Ҡарлуғас Ишемғолова. Өфө ҡалаһы.\nТотош уҡырға 1 196\nТотош уҡырға 1 018\nТотош уҡырға 984\nТотош уҡырға 1 531\nТотош уҡырға 1 292


Рәсәй-Башҡортостан каналы «Автобусты фотоға төшөр» исемле акция иғлан итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nМәғлүм булыуынса, Яңы йылдан алып Өфө урамдарында Башҡортостан Дәүләт телерадиокомпанияһының логотибы менән биҙәлгән НефАЗ автобустары елдерә. Сағыу, үҙенсәлекле, хатта илһөйәрлекте лә сағылдырған логотиптағы Рәсәй флагының төҫтәре хәҙер республиканың төп йәмәғәт транспортын матурлай. НефАздың водителе лә автобусының хәҙер халыҡты үҙенә нығыраҡ йәлеп итеүен билдәләй.Ҡыҙыҡлы фотоһүрәттәр төшөрөргә яратҡан ҡыҙ акция тураһында ишеткәс, шунда уҡ бер нисә фото эшләп инстаграмға һалып та ҡуйҙы.Настяның фотоһы акцияла тәүгеләрҙән. Һәр кем Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы тапшырыуҙарының геройы була ала. Бының өсөн акцияла ҡатнашыу ҙа етә. “Автобусты фотоға төшөр” акцияһында ҡатнашыу өсөн бары тик беҙҙең логотип эленгән НефАз автобусы янында фотоға төшөргә һәм фотоһүрәтегеҙҙе #Автобусроссии хэштегын ҡуйып инстаграмға йә беҙҙең gtrk@gtrk.tv электрон почтаһына ебәрергә кәрәк. Беҙҙең каналдың символдарын Башавтотранс ойошмаһының 5 маршрутында күрергә була. Автобустарҙа холдингтың бөтә каналдарының логотиаптары ла күрһәтелгән. «Рәсәй-1», “Рәсәй-24”, “Рәсәй-мәҙәниәт”каналдары, шулай уҡ “Рәсәй-Радиоһы”һәм “Вести ФМ”да бар. Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһы логотиптары ҡуйылған автобустар янында фотоға төшөп акцияла ҡатнашҡан тамашасыларыбыҙҙың береһе “Өфө күрһәтә һәм һөйләй” тапшырыуында ҡатнашыу мөмкинлеге ала. Акция 30-сы апрелгә тиклем дауам итә.


Хоҡуҡи программа - 10.04.2021 | Выпуск передачи ГТРК «Башкортостан»\nХоҡуҡи программа - 10.04.2021\n13 апреля 2021 — 17:46\nҺаумыһығыҙ, хөрмәтле телевизор ҡараусылар. Эфирҙа Хоҡуҡи программа, студияла Закир Шәрипов, беҙҙең бөгөнгө сығарылышта.\nСтәрлетамаҡта йәш ҡыҙҙы үлтереүсе ҡулға алынды.\nӨфөлә пассажир автобусы ирҙе тапатты.\nРеспубликала ҡар һыуҙары йорттарҙы баҫа башланы.\nӘ хәҙер ентекләберәк.\n- Стәрлетамаҡта йәш ҡыҙҙы үлтереүсе ҡулға алынды.\nЗа кадром. 21 йәшлек Диана Бикташеваның кәүҙәһе Әзербайжан гражданы фатирында табыла. Ҡыҙҙың ғүмерен ҡыйған енәйәтсе шунда уҡ тыуған яғына ҡасырға маташа, әммә уны федераль кимәлдә эҙләү иғлан ителә. Хәҙер 23 йәшлек Фарахим Гурбанлы тәфтишселәр алдында яуап бирә. Тәүҙә ул ҡыҙҙы үтектең кабеле менән быуған.\nӘ һуңынан тын алмауына ҡарамаҫтан, Гурбанлы ҡыҙға бер нисә тапҡыр бысаҡ менән сәнсә.\nХәҙер Әзербайжан гражданы Рәсәйҙә оҙаҡҡа ҡаласаҡ. Уға 15 йылға тиклем иркенән мәхрүм итеү янай. Әлегә суд ирҙе ике айға изоляторға япты.\n- Өфөлә пассажир автобусы ирҙе тапатты.\nЮл-транспорт ваҡиғаһы Ҡулса һәм Ульяновтар урамы киҫелешендә теркәлде. Юл уртаһында торған ирҙе Нефаз бәрҙерә һәм Яңауылдан килгән 48 йәшлек ир тәгәрмәс аҫтында ҡала. Ул ауыр йәрәхәттәрҙән йән бирә. Йәмәғәт транспорты менән 40 йәшлек водитель идара иткән.\nАвтобус 51а маршруты буйынса хәрәкәт иткән. Салонында 25 пассажир була, уларҙың береһе лә зыян күрмәгән.\nТуймазы районында йөк машинаһы ҡатнашлығында авария.\nҺамар-Өфө-Силәбе трассаһында Форд Фокус һәм Скания бәрелешә. Еңел автомобиль менән 45 йәшлек Свердловск кешеһе идара итә, йөк машинаһы водителе — 32 йәшлек Силәбе гражданы. Һөҙөмтәлә Форд водителе йәрәхәттәр менән дауаханаға оҙатыла. Юл-транспорт ваҡиғаһы сәбәптәре асыҡлана.\n- Өфөлә лә Форд Фокус ҡатнашлығында авария.\nБыл юлы Беренсе май урамы буйлап Маяковский урамы йүнәлешендә китеп барған еңел автомобиль мопедты бәрҙерә. Һөҙөмтәлә мопед менән идара иткән кеше һәм пассажиры йәрәхәттәр ала.\n- Республикала ҡар һыуҙары йорттарҙы баҫа башланы. Көндәр ҡапыл йылытыу менән Иглин районында ҡар иреп йорттарға һыу кергән. Шулай уҡ айырым юлдар ҙа һыу аҫтында ҡалған. Апрель урталарында Ағиҙел йылғаһы боҙҙан әрселергә тейеш. Быйыл республикала 256 ауылға ташҡын янай. Көндәр 20 градусҡаса йылыта, тип белдерә синоптиктар. Шуға ҡотҡарыусылар төрлө хәлдәргә әҙер булыу кәрәклеген билдәләй. Ошо хаҡта беҙ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан идаралығы етәксеһе ярҙамсыһы Ленар Вәхитов менән әңгәмәләшәбеҙ.\nӘле ҡар һыуы шәхси йорттарҙы баҫыуы тураһында мәғлүмәттәр килә. Уларҙа йәшәүселәргә нисек һаҡланырға, ихатаға күп һыу йыйылмаһын өсөн, өйгә инмәһен өсөн нимә эшләргә.\nБәләкәй йылғаларҙа боҙ киткән. Ҙур йылғаларҙа боҙ ҡасан китә. Аныҡ ҡына мәғлүмәт бармы.\n256 ауылға һыу баҫыу ҡурҡынысы янай тинек. Уларҙа нисә йорт һәм күпме кеше йәшәй.\nЙылғалар ғәҙәттә төндә таша. Һыу буйҙарына яҡын урынлашҡан йортта йәшәүселәргә нимә әҙерләргә.\nЙылғаларҙа боҙҙо шартлатыу, ҡарайтыу, бысыу эштәре атҡарылды бит инде. Ә боҙ тығыны барлыҡҡа килеп, өйөңә ҡапыл һыу килеп инһә, тәүҙә нисек булырға.\nСтудияла Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан идаралығы етәксеһе ярҙамсыһы Ленар Вәхитов менән әңгәмәләштек.\n- Йыл башынан Башҡортостанда 1 мең 610 янғын теркәлгән, уларҙа 84 кешенең, шул иҫәптән 4 баланың ғүмере өҙөлгән. 63-сө төрлө йәрәхәттәр алған. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, был һандар башҡа йылдар менән сағыштырғанда күберәк. Бигерәк тә ҡорбанға килтергән янғындар. Ошо хаҡта беҙ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан идаралығы етәксеһе ярҙамсыһы Ленар Вәхитов менән һөйләшәбеҙ.\nСағыштырғанда уҙған йылдың ошо осоронда күпме үлемесле янғын булды.\nЯнғынға күберәк нимә сәбәпсе.\nЯнғындар күберәк тәүлектең ниндәй өлөшөндә була. Кеше йоҡлап ятҡанда ҡором еҫен һиҙмәй һәм янып үлә тиҙәр. Был ысынмы.\nИкенсе бүлмәнән йә фатирҙан төтөн килә башлаһа, кешенең артабанғы ғәмәле.\nҺыуҙан ҡала, уттан ҡалмай тиҙәр. Янғынды булдырмау өсөн нимәләр эшләргә.\nСтудияла Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан идаралығы етәксеһе ярҙамсыһы Ленар Вәхитов булды.\n- Өфөлә 19 йәшлек студент ресторандарҙың ҡул киптереүсе электр ҡоролмаларын урлап йөрөгән.\nПолиция видеокамералар ярҙамында йәш егеттең шәхесен асыҡлай һәм ҡулға ала. Уның 19 йәшлек студент икәне билдәле була. Егет үкенеүен йәшермәй һәм ҡул киптергестәрҙе иғлан биреп һатыуын һөйләп бирә. Барлығы ул ресторандарға 240 мең һумлыҡ зыян килтерә. Хоҡуҡ һаҡсылары студенттың 4 эпизодта ғәйепле икәнен дәлилләгән.\n- Өфөлә ике кешенең автомобилде яндырып китеүҙәре тураһында хәбәр иткәйнек. Улар ҡулға алынды.\nТөндә ике ир 41 йәшлек ҡатындың машинаһына яғыулыҡ ҡоя һәм ут төртә. Техника хужаһы быны күреп ҡала һәм полицияға, янғын һүндереүселәргә мөрәжәғәт итә. Ул Сочи ҡалаһында үсле кеше йәшәүен һөйләп бирә. Асыҡланыуынса, ир Өфө ҡалаһына шылтыратып, ағаһына ҡатындың автомобилен яндырырға тәҡдим итә. Тегеһе 11 мең һумға ярҙамсы табып, кеше мөлкәтен тәләфләй. Оператив эшмәкәрлек һөҙөмтәһендә 40 һәм 35 йәшлек ирҙәр табыла, улар быға тиклем дә хөкөм ителгән. Енәйәтселәр барыһын һөйләп бирә. Хәҙер яндырыусыларҙы суд көтә.\n- Өфөлә йорт ҡыйығынан үтеп барған кешегә боҙ төшкән.\nВаҡиға Хәҡиҡәт урамында теркәлгән. Ҡатындың башы ярылған һәм битенә ҡан аға. Ханым иҫен юғалтмаған һәм ярҙам һораған. Көндәр йылытҡас йорт яндарында иғтибарлы булығыҙ, ти белгестәр.\n- Кредит алыр өсөн күпме аҡса түләргә кәрәк? Республикала халыҡҡа кредит алырға ярҙам иткән шикле ойошмалар һаны арта. Кеше иҫәбенә байығырға теләүсе брокерҙар бер кешенән кәмендә илле мең һум аҡса һорай. Мутлашыусылар ҡулына нисек эләкмәҫкә һәм уларҙан нисек һаҡланырға? Был һорауға хәбәрсебеҙ Иҙел Алсынов яуап эҙләне.\n- Өфө урамдарында соҡорҙар әҙерәк булһын өсөн ҡалала ауыр йөк машиналарының хәрәкәте сикләнде. Яңы талаптарҙың үтәлешен юл хәрәкәте хәүфефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре конторлдә тота. Рәлиә Сәхибгәрәева дауам итә.\nБеҙҙең ижади төркөм бәлә-ҡазалар һеҙҙе урап үтһен, тип теләй. Хөрмәтле телевизор ҡараусылар, алдағы аҙналарҙа осрашҡанға тиклем, имен-аман булығыҙ.


Башҡорт медуниверситеты илдең медицина вуздары рейтингында 10-сы урында // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт медуниверситеты илдең медицина вуздары рейтингында 10-сы урында\n10:05, 18 января 2011 Йәмғиәт\n2010 йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәй Федерацияһы медицина вуздары рейтингында Башҡорт дәүләт медицина университеты (БДМУ) 10-сы урынды яуланы. Бынан тыш, БДМУ уртаса берҙәм дәүләт имтиханы балы буйынса Рәсәй медицина вуздарына ҡабул итеү сифаты рейтингында етенсе урынды алды, тип хәбәр итә университетт матбуғат хеҙмәте.\nУҙған йыл БДМУ өсөн уңышлы булды. Мәҫәлән, 2010 йылда вуз «Милли сифат билдәһе» рәсми реестрына индерелде һәм «Милли сифат билдәһе» логотибын файҙаланыу хоҡуғы алды, был логотипты файҙаланыу хоҡуғы менән «Волга буйы федераль округының иң яҡшы юғары уҡыу йорттары-2010» төбәк-ара конкурсы лауреаты булды.\n2010 йылдағы төп еңеү: декабрҙә БДМУ илдең 2014 йылда Сочиҙағы Олимпия һәм Паралимпия уйындары өсөн волонтерҙар әҙерләү үҙәктәре ойоштороу хоҡуғы алған 26 уҡыу йорто иҫәбенә инеүе билдәле булды.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, конкурс Рәсәй Спорт һәм туризм министрлығы, Мәғариф һәм фән министрлығы менән берлектә «Сочи-2014» Ойоштороу комитеты тарафынан үткәрелде. Башҡорт медуниверситеты етди конкуренцияла еңеп сыҡты. Ярышта илдең 100-ҙән ашыу юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары ҡатнашты. Волга буйы федераль округынан заявка биргән вуздар араһынан икәүһе генә еңеүгә өлгәште — БДМУ һәм А.Н. Туполев исемендәге Ҡазан дәүләт техник университеты.


Стәрле студенттары ағас ултыртты\n20 Июнь , 18:25\n16 июндә БашДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы студенттары үҙҙәренең сығарылыш кисәһен билдәләне. Быйыл университетты 1216 кеше тамамлай. Уҡыуҙа, фән, спорт, мәҙәни-ижади һәм ижтимағи тормошта айырылып торған 200-ҙән ашыу студент вуз етәкселеге тарафынан рәхмәт хаттары алды.\nУҡыу йортон тамамлаусыларҙы ҡотлап, филиал директоры И.А. Сыров оло юлға оҙатыу һүҙҙәре менән өндәште:\n– Бөгөн беҙ үҙенең уңыштары менән туған вузын, ҡалабыҙ һәм республикабыҙҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индереүселәрҙе ҡотлайбыҙ, – тип билдәләне Игорь Анатольевич. – Һеҙҙең уҡыуығыҙҙың билдәле бер өлөшө тамамлана. Алда имтихандар көтә, ә унан һуң инде бөтөнләй башҡа, үҙаллы тормош башлана. Беҙ һеҙҙең менән ғорурланабыҙ һәм киләсәгегеҙ яңы еңеүҙәр һәм ҡаҙаныштар менән тулырына ышанам.\nШулай уҡ йыл һайын традиция буйынса бында филиал директоры иң яҡшы тамамлаусларға үҙенсәлекле наградалар тапшыра. Быйыл «Намыҫ яуаплылығы»на иң-иңдәр тип табылған 9 тамамлаусы лайыҡ булды.\nБыл көндө студенттарҙы бай йөкмәткеле концерт программаһы көтә ине. Студенттар беренсе тапҡыр филиал бинаһы янында вузды тамамлаусы ағасын ултыртты. Университет планында ағас ултыртыуҙы изге йолаға әйләндермәкселәр.\nВуздағы йәнә бер матур традиция тураһында ла онотмайҙар, бына хәҙер биш йыл инде ҡала буйлап студенттар троллейбусында йөрөү. Мауыҡтырғыс сәйәхәттә ҡала йәмәғәт транспортын популярлаштырыу, Стәрлетамаҡтың иҫтәлекле (тарихи) урындары буйлап сәйәхәт итеү, университет тураһында викторина – быларҙың барыһы ла көтә ине вузды тамамлаусыларҙы был көндө.


Йылғаларҙа балыҡ күп булһын тиһәк... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Йылғаларҙа балыҡ күп булһын тиһәк...\nЙылғаларҙа балыҡ күп булһын тиһәк... 12.12.2017 // Эй ултыра балыҡсы...\nБашҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы йылғаларҙа балыҡ иҫәбен арттырыу маҡсатында тәбиғәткә зыян килтергән ойошмалар менән берлектә Ағиҙел йылғаһына селбәрәләр ебәреү эшен атҡара. Ошо көндәрҙә Кушнаренко ҡасабаһы эргәһендә Ағиҙелгә балыҡтың һуңғы партияһын ебәрҙеләр.\nКушнаренко районы хакимиәте башлығы Руслан Нурғәлиев билдәләүенсә, быға тиклем район биләмәһендә бындай сара уҙғарылмаған.\n– Алдан белешеп ҡарағайныҡ, 1975 йылда балыҡсы бабай быуаға балыҡ ебәргән булған. Шуға ла бөгөн яр буйынса ауыл халҡының күпләп килеүенә аптырарға түгел. Бала-сағаға был, берҙән, ҡыҙыҡ булһа, икенсе яҡтан, ололарҙың тәбиғәткә, ер-һыуға иғтибарын күреп, улар ҙа фәһем алыр тип уйлайым, – ти Руслан Вил улы.\nЫсынлап та, яр буйында бала-саға күп ине. “Кем балыҡ тоторға ярата?” – тип һорайым малайҙарҙан. “Мин!” – тип ҡул күтәрә араларынан берәү. VII класс уҡыусыһы Роман Быковты балыҡ тоторға олатаһы өйрәткән:\n– Мин тотҡан иң ҙур балыҡ 4 килограмм самаһы ине. Олатайым иһә был тирәлә 20 килограмлыҡ һаҙандар, суртандар булыуы тураһында һөйләне.\n– Иртәгә үк ҡармаҡ тотоп, был тирәгә киләһең инде, – тип ҡылын сиртәм егеттең.\n– Юҡ, был балыҡты тоторға ярамай. Бер нисә йыл үтһен әле. Ғөмүмән, мин ваҡ балыҡты ебәрәм. Эреһен генә алып ҡайтам, – ти малай.\nБеҙ һөйләшкән арала Һарытау өлкәһенән балыҡ цистернаһы тейәгән машина килеп етте. Селбәрә ебәреү ҡыҙыҡлы ваҡиға икән. Тәүҙә төрлө ведомство инспекторҙары килгән балыҡты тикшереп ҡарай. Бының өсөн уны цистернанан һоҫоп алалар. Ҡалған балыҡ махсус торба аша һыуға ағып төшә. Албырғап ҡалған селбәрәләр тәүҙә улай-былай һуғыла ла, бер аҙ тынысланғас, тәбиғи мөхитте өйрәнә башлай. Ысынлап та, ябыҡ бассейнда үҫкән балыҡҡа һыуыҡ һыуға, үҙенә ашарға табырға, йыртҡыс балыҡтарҙан һаҡланырға өйрәнергә кәрәк. Шуға ла белгестәр селбәрәләрҙең 10 – 15 проценты ғына ҙурая тип баһалай. Ә бына Һыуҙың биологик ресурстарын һаҡлау һәм балыҡ үрсетеү буйынса төп идаралыҡтың Кама-Урал ФДБУ филиалының инженер-экологы Азат Закиров әйтеүенсә, бөгөнгө селбәрәләрҙең сифаты яҡшы, ауырлыҡтары ла ярайһы уҡ шәп, шуға балыҡтың 30 процентынан ашыуы иҫән ҡалырға тейеш.\n– Әлеге сараның әһәмиәтен билдәләп китке килә. Һыуға ебәрелгән балыҡтың күпселеге иҫән ҡалмаһа ла, үрсеү һәләтенә еткәненең тоҡомо һәйбәт була. Бынан тыш, әле һыуға ебәрелгән балыҡ ылымыҡтарҙы һәйбәт ашай. Быға тиклем балыҡты гел бер урында һыуға ебәрә инек. Быйыл иһә Ағиҙелдең төрлө урынында атҡарҙыҡ был эште. Әлеге алым да отошло. Бер урында селбәрәләр күбәйеп китһә, йыртҡыс балыҡтар ҙа күпләп йыйыла. Ағиҙелдәге балыҡтар һанын быйыл күпкә арттырҙыҡ. Киләһе йыл Дим, Йүрүҙән, Әй, Ҡариҙел йылғаларына ла сығырға иҫәп бар, – тип билдәләне Азат Закиров.\nБыйыл Ағиҙел йылғаһына 100 меңдән ашыу һаҙан, уҡбалыҡ, һөмбаш селбәрәләре ебәрелгән.


14 июндә Өфөлә «Евразия йөрәге» халыҡ-ара фестиваль сиктәрендә республиканың 100 йыллығына арналған «Алға, Башкирия! Вперёд, Башҡортостан!» тигән байрам концерты уҙҙы.\n14 июндә Өфөлә «Евразия йөрәге» халыҡ-ара фестиваль сиктәрендә республиканың 100 йыллығына арналған «Алға, Башкирия! Вперёд, Башҡортостан!» тигән байрам концерты уҙҙы. Өфөләр һәм баш ҡала ҡунаҡтары менән бергә концертты Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров та ҡараны.


Уйын тураһында. Яплакать. - Покер ИЕ ярҙамсыһы. Кәңәшсе Онлайн еңеү өсөн!\nУйын тураһында. Яплакать.\nМин был булараҡ, тине фотограф\nХөрмәтле студенттар, кем килә ҡырҡып Покер-румын, кеше буласаҡ, һөҙөмтә Ыңғай була отош, һәм уның Кем булыуы менән уйнай онлайн-Покер-румын? Ни өсөн мин һорау бирәм, Әгәр мин профессиональ уйнай, шуның Өсөн мин яуап бирмәйем, - һеҙ Тыңлағыҙ, ул нимә лә шул Уҡ хәл, был профессиональ уйынсы, Тик профессиональ кимәлдә булдыКүңелһеҙ булмаһын өсөн бүлмә һәм Күп аҡса йәлеп? Ай һеҙ күпме ваҡыт үткәрә, Уйындар менән бергә, күп тарата, Улар һеҙҙең һәр көн уйнап, Һәм, дөйөм алғанда, был ай. Был уйын бәйләнеш, яҡын һәм Бик ауырта. Эйе, эйе, һеҙ килә һәм Был һ асыласаҡ. Ниндәй буласаҡ, кем әйтергә һезгә, - Тип, бер ҡасан да уйын Казино булып, покер-ул тулы Һәм румын уйнай-туп-тулы Һәм башҡа бот артығы, һеҙ Генә түгел, уны еңә ала, Шунда ғына эләгә өсөн был Фотоларға килгәндә, бүлмәләрҙе, ғөмүмән, бер Ниндәй ҙә проблемалар булманы түгел, булды. Берҙән-бер проблема шунда, һеҙ Индерергә тәҡдим ителде аутентификация паспортскан Бар, һәм, бәлки, дербетов карталар Индереләсәк ярҙамы менән депозит. әгәр һеҙ еңеү яуланығыҙ һәм Казинола булдыҡ, һеҙ минең тормошомдо Шул ваҡытта ғына башҡа эш Булһа, уны беҙ һәр йома Уйнай, һәм һеҙ баҫҡылай башланы.\nҺәм ҡайҙа юл буйынса\nНисек инде мин китәйем, был Система, ул вкладываться техника 10 процентҡа. Һәм эйе, бота йондоҙ булыр Өсөн уйын-иң яҡшы бүлмә, Мәҫәлән, менән, шулай уҡ башҡа, Сигенеүе менән проблема юҡ, һәм Улар картаһы булһа, йылына яҡынса 200 мең һумға артасаҡ ҙур Булмаған, әммә артабан аҫҡа китаптар Уҡырға кәрәк булһа, унда ағымы Аҫҡа һәм өҫкә, уйын асыҡлау Өсөн, күп ваҡыты, шулай булғас, Әгәр һеҙ уның ҡарары уйнар, Һеҙҙең уйынды һәм кәрәк буласаҡ Үҙгәрештәргә әҙер булыуын белеп, бөтә Был отстой һәм, ғәҙәттә, мин Уның уйнай, мин ҡасан ваҡытым Булманы, мин көнө буйы эштә Һәм шәхси тормошҡа бәйле бөтә Алмай китеп барҙы. Мин киви ҡуллана алмай, виза Бар, ә әсәһенә ҡушылды. йондоҙҙар хаҡ, бот тыйырға, дөйөм Алғанда ҡунаҡханала номер барлыҡ маҡсатлы Бот өсөн, заклинание. Em download manager йәки poker Hold'tracker, был беренсе тапҡыр Иң яҡшы әммә, дөйөм алғанда, Фән һәм покер уйын уйын Булманы, әгәр ҙә һеҙ ҡасан Булһа иң яҡшы покер уйыны, Тип билдәләнде, менеджер йәки трекер Юҡ, әле һеҙҙең өсөн был Бик иртә."Мин киви ҡулланыу, визабыҙ бар, Бот түләү өсөн системалы һәм Йондоҙ ҡушылып, күплек тыйыла, инер Булмаған, дөйөм алғанда, бөтә өсөн Ҡунаҡхана номеры бот. скачать poker tracker йәки менеджер, EM Hold', әммә беренсе тапҡыр, Уның прочитать, һәм definiГ"покер Менән башлап ебәрҙе һәм ул, Дөйөм алғанда, хатта әгәр һеҙ Беркасан ла алда покер уйнарға, Менеджер дисциплина онотмай, улар скаут Уйнай йәки һеҙ тейеш, һеҙҙең Өсөн бик иртә. Мин бер нисә юл уҡыу Беренсе, һәм быны бөтә, тип, Миңә кәрәк. Мин ике тапҡыр уларҙы күреп, Һуңғы тиҫтә йыл эсендә йыя. Дөйөм алғанда мин башҡа булһа, Шул иҫәптән короле майҙаны-6 Тапҡыр һәм ул тағы бер Ҡат, бер ни тиклем ваҡыт Булманы һәм был мөмкин булһа, 30, һәм был мәғәнәһендә түгел. Шулай итеп, ә был ниндәй мәғәнәлә? Әгәр сездә бар маҡсаты-аҡса Эшләү, үҙен күпкә отошло үҫешенә Аҡса һалған икән, эшен, һеҙ Уны эшләй алмай, ә аҡса Һалып покер уйыны, йәғни был Түләүҙәр һәм һәр ваҡыт тиерлек Үҙе өсөн булһа. Минең шәхсән фекер, моғайын, дөрөҫ, Һәр иртәрәк йәки һуңыраҡ онлайн-Уйын вернейкен һеҙ бер тапҡыр Булһа, башҡа уйындары Покер Старс Тырышлығын айырым әйбәтерәк, һәм ул Өҫтәй башлай, ҡатнаш, барлыҡ уйындар Һәм тере булған. Әгәр маҡсат булып тора, еңеү Яулар өсөн, һөнәри үҫеш инвестиция Күпкә отошло, сөнки был мөмкин Түгел тип уйынсылары менән сабата, Инвестиция һәм, улар һәр ваҡыт ҡыймай. күп эшләргә, кеше психологияһы шулай, Тик шул саҡта ғына һеҙ Уны күреп, ул ҡасан хәрәкәт Итә, әммә ул баш тарта Булыуына ышанам, хәлгә килтереү өсөн, Күреү өсөн, ғөмүмән, бармы ул хәрәкәт. Әгәр стрим яҙҙырып, тағын да Ни менән һәм яратып беренсе Ҡараш, йәғни, тимәк, был үҫемлектәр Сиктәрендә, уны тергеҙәләр, тик был Ҡыуандырмай туҙбаш плагины, тип шулай Уҡ уның оятһыҙ, тип ябай Файҙаланыу һәм, һуңғараҡ прайм була. Мин уйлайым, был нимә булды Үҙе белазерен. Был уйында юҡ реаль уйынсылары Менән, был бот менән эйе, Эйе, был һ арттырыу һәм Был бысраҡ, ПЗУ комиссияһы һәм Көршәк күсеп, выливать өсөн, әммә Шулай итеп, яһалма уйынсылар осрашыу Ала, таҡтаһы һәм күп кенә Уйынсылар күсә, улар һәр ваҡыт Хәрәкәттә булған, сгеГ"ер. Йәғни улар ҡапланғандар, улар нимә Уйлай, был дөрөҫ, бигерәк тә, Рашҡы, покер, мөғжизәләр һәм башҡа Әйберҙәр твистер, комиссия улар күберәк булған. Әгәр һеҙҙең маҡсат-еңеүҙе, йәғни Үҙҙәренән күпкә отошло инвестиция һөнәри Үҫеш, сөнки покер был, минеңсә, Эше лә-инвестициялар һәм, улар Һәр ваҡыт тиерлек ҡаплаған. Йылғаның ҡушылдыҡтары булһа, тимәк, уйланырға Логичный, тимәк, был кеше булып, Уны ҡаҙанға күтәреп, һәм хыяллана Һәм, эйе, был осраҡта ауыр Һәм ҡушма һ. һәм toque яҙып, хатта ҡыуағы Ярашлы, ситтә-уйнай, әммә был Аҙ тапарға, әгәр һезгә ошай Был түгел, был прима икән, Мин теләйем бар әйбер, аҡса, осалар. Мин уйлайым, үҙебеҙҙе йоҡлау һәм Уйнау ром. Ғөмүмән, улар уйнай түгел уйынсылар Менән ботинка менән сиған һәм реаль. Ә һала һәм улар мәңге Һеҙҙең профилендә cd-ROM, һеҙ Комиссионные ала, сөнки ролен диск Ла тәртиптә, һеҙҙең аҡса проблема Хәл ителер, ә уларҙы даими Хәрәкәткә ҡушыла. грабли була, шуға күрә һеҙ Эшенә ҡыҫылыу уйынсылары тура килгән Яһалма, ә күп уйынсылар менән Банкка индерәләр. Ул йәшерергә тейеш, хатта әйтерлек Түгел, бөтә Спешка был һеҙ Нисек уйлайһығыҙ, кочерга, твистер һәм Башҡа әйберҙәр ҙә артыҡ дөрөҫ комиссионный. The royal стягиваться йылда бер Нисә тапҡыр, йыш ҡына баралар, Бының тураһында булыр ине-стандартно, Мин күп өлөшө дистрибутивына linux Эшләргә теләр инек, минең өсөн Был норма була годиться түгел Әле был. Был турнирҙа бөтәһе белә, булырға Тейеш, һеҙгә уйнай ай, бер Нәмә лә булып тора һәм помехой. Наличные испорченный ваҡытта ҡыҙыҡлы булды. 100-гә тиклем ситтә ҡала C, уның бөтә досягаемость ситтә ҡушыла. Маймыл уны хатта мөмкин nl100 Достучаться тиклем булған кеш, һәм Көн һайын, табыш алыу, өҫтәүенә, Был шул көндә, кулер трахаться Өсөн килә, ә инаныр, тип, Кадрҙар бар. Пердеж ул томат, әлбиттә, һеҙ Алырға мөмкин, әммә яҡшы покер Уйыны ну, еңер өсөн. Был һүҙҙәрегеҙ миңә бик оҡшаны. дөрөҫ булғаны өсөн. әлегә терәлеп өсөн түгел, пердеж: Һеҙ бында була ала, тип Ышанам һыу була, әммә аҡсаһы Яҡшы эшләй ала, һеҙҙең өсөн, Һәм нуль покер уйнай. © © Мин уйлайым, ул Да яҡшы.\nысынлап та, һәм ул шулай булды.\nбашлаһын өсөн, юҡ, юҡ, улай Түгел икән, ярай, мин әйтергә Тейеш, тип һәүәҫкәрҙәр, беренсе тапҡыр, Аты булһа, йылға, фаразлауым ғына Был логичный, шуға күрә, кешеләр Ни күтәрә, нисек ала уны Ҡасан теләйһең һәм прима менән Д, был осраҡта уның өҫтөнә Ауыр пердеж ул томат, әлбиттә, Әммә иң яҡшы возврат һеҙ, Бәлки, ала, покер-нуль был уйын. Был һүҙҙәрегеҙ миңә бик оҡшаны. әлегә-эйе. бының өсөн түгел, йәш һәм Булмаһа ла, әммә шарт менән, Был король 1 200000"хәҙер Мин ул тиклем барып етмәй, Шуға күрә һеҙ тейеш йыйылған Өсөн, уны һулдан уйнай. Шәхсән мин, тирәсте, әйткәндәй, бер Ҡасан да бергә йыйыла, әммә Уйынсылар башҡа, тип, ҡарт булһаң, Мине күреү түгел. Кем уйнаһа-улар өсөн иң Аяҡтары буласаҡ, ә кемдер өсөн Йондоҙҙар, унда уйнарға ғына турниры Башлана-4-6 сәғәт эсендә Виноградты приз яртыһы булды, һәм Шулай өзлөп прайд аҡсаға уйнарға, Ул 20 доллар тора, уны Туҡтатып булмай һәм был мизгеле Күңелдәренә мәңге һурелмәс, ул ҡайтмайынса Өҫтәл менән блайнд ходят менән Аҡыл һәм 1 2, Оллин Бороп, бер урын яуланы һәм Уның бөтә тиерлек был аҙнала Уйлай һирәк мин хәҙер атты Күберәк йәйге осорҙа егерме Вебмани Тулы осто, хәҙер был тиклем 479 һум, ә быйылғы ял Өсөн 700-гә яҡын, әммә, Бәлки, минең дә был ял, Һәм, уның китеп алмай.\npookcombinaties Һәм Ҡулланыу\nਦੇ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦੇ ਹਨ ਕਮਰੇ?\nкалькулятор өсөн ананас уйындары покер kkpoker net покер программаһы подсказчик pokerbros clubs клуб инә pppoker покер ассистенты покер ярҙамсыһы форумдары pppoker калькулятор өсөн pokerstars покер яҡшы клуб pppoker


Яңы үҙәк яңы мөмкинлектәр аса\nРеспубликала "Мәғариф" проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә "Үҫеш нөктәһе" теүәл фәндәр һәм гуманитар профилдәрҙең 133 мәғариф үҙәген асыу планлаштырыла.\nРеспубликала "Мәғариф" проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә "Үҫеш нөктәһе" теүәл фәндәр һәм гуманитар профилдәрҙең 133 мәғариф үҙәген асыу планлаштырыла. 2024 йылға тиклем республикала уларҙың һанын 798 - гә еткереү ҡаралған.\nБындай үҙәктәр ауыл ерендәге һәм ҡалаларҙағы белем биреү ойошмалары нигеҙендә буласаҡ һәм унда 350 мең самаһы бала йәлеп ителәсәк.\nИл мәғарифын глобаль конкуренцияға һәләтле булыуын тәьмин итеү, Рәсәйҙе дөйөм белем биреү сифаты буйынса тәүге 10 ил араһына индереү - проекттың төп маҡсаты.\n"Заманса мәктәп" проектына ярашлы, теүәл фәндәр һәм гуманитар профилдәрҙең төп һәм өҫтәмә белем биреү программаларын тормошҡа ашырыу маҡсатынан, ауыл ерендә һәм бәләкәй ҡалаларҙа "Технология" һәм башҡа фәндәрҙең йөкмәткеһен һәм уҡытыу алымдарын, матди-техник базаһын яңыртыу планға индерелгән.\nПроект "Кванториум" технопаркы, урта һөнәри һәм юғары уҡыу йорттары, иҡтисад секторы предприятиелары базаһында уҡытыусыларҙың, шулай уҡ уҡытыу сифатын баһалау өлкәһендәге педагогтарҙың квалификацияһын күтәреүҙе лә үҙ эсенә алған.\nФедераль проектҡа ярашлы, районыбыҙҙың Ергән, Первомай һәм Һарыш мәктәптәрендә лә "Үҫеш нөктәһе" тип аталған белем биреү үҙәктәре асылды.\nЕргән мәктәбендә үҙәкте асыу тантанаһында район Хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов уҡытыусыларҙы һәм уҡыусыларҙы ҡотланы, уларға артабанғы эштәрендә һәм уҡыуҙарында уңыштар, яңынан-яңы бейеклектәр теләне.\nРайон мәғариф идаралығы начальнигы Алик Сатлыҡов артабан да уҡыусылар өсөн уңайлы шарттар булдырыласағы һәм киләсәктә бындай үҙәктәрҙең райондың башҡа мәктәптәрендә лә асыласағы хаҡында белдерҙе.\nМәктәп директоры Лилиә Әхтәмова республика һәм район етәкселегенә ауыл мәктәбен үҫтереүгә иғтибар биргән өсөн рәхмәтен еткерҙе, уҡытыусыларға һәм уҡыусыларға изге теләктәрен юлланы.\nЯңыса уҡыу ҡорамалдары менән йыһазландырылған кабинеттарҙа хәүефһеҙ тормош, информатика һәм хеҙмәт дәрестәре яңыса уҡытыла башлаясаҡ. Бында медиа һәм каворкинг зоналары булдырылған. Һуңғыһында уҡыусылар дәрестәрҙән һуң ижад менән шөғөлләнәсәк, шахмат уйнаясаҡ. Аудио һәм видеомонтаж, тыуған яҡты өйрәнеү, туризм буйынса ла түңәрәктәр асыла. Робот техникаһы менән ҡыҙыҡһынғандарға лего - конструкторҙар, 3 D принтерҙар, шлемдар, медиа зона өсөн заманса фотоаппарат, планшет, микрофондар һатып алынған. Хәүефһеҙ тормош, информатика һәм хеҙмәт дәрестәре үҙәктәрендә эшләүсе педагогтар Мәскәү һәм Екатеринбург ҡалаларында ситтән тороп белемен камиллаштырған, махсус курстар үткән.\nУҡыусыларға өҫтәмә белем һәм ижади мөмкинлектәр асҡан "Үҫеш нөктәһе" үҙәктәре райондың башҡа мәктәптәрендә лә асыласаҡ.


Әсәйем менән ғорурланам\n«Йәшлек» гәзите » Махсус биттәр » Әсәйем менән ғорурланам\n27.11.2010 Әсәйем менән ғорурланам\nҺәр баланың тәүге һүҙе ошолор. Ләкин бала донъяға атайһыҙ килә алмай. Туған атай-әсәй, туған булмаған тигән һүҙҙәрҙе күп ишетергә тура килә. Ләкин кемдең туған, кемдең туған түгел икәнен бала ғына әйтә алалыр.\nБеҙ – Ләйсән һәм Айгиз Рыҫкилдиндар, Бөрйән районының Ырғыҙлы ауылында бик татыу Рыҫкилдиндар ғаиләһендә тыуҙыҡ. Әсәйебеҙ Ырғыҙлы мәктәбендә директор урынбаҫары һәм башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшләне. Атайыбыҙ «Башҡортостан» милли паркының өлкән урман ҡарауылсыһы булып, бик күп награда алды. Ул эшенә бик тоғро ине, ләкин ғүмере бик иртә өҙөлдө. Әсәйем, бик йәш булыуына ҡарамаҫтан, ҙур тормош һынауҙары үтте. Тормош иптәше яҡты донъя менән хушлашҡас та үҙендә көс табып, ауыр хәлдә булған ҡәйнәһен ҡараны. Беренсе синыфҡа барасаҡ ҡыҙын, ике йәшлек малайын аяҡҡа баҫтырырға тырышты. Атайым гүр эйәһе булғас, Хәҙисә өләсәйем ҙур юғалтыуҙы кисерә алмай, үлеп китте.\nӘсәйем бер үҙе ҙур хужалыҡты – өс һыйыр, 16 һарыҡ, ат, быҙауҙарға бесән әҙерләргә урман төпкөлөнә мотоцикл менән йөрөнө. Һоратырға килгән кешеләр күп булды. Тик әсәйем ризалашманы, сөнки ул кейәүгә сыҡҡанда, беренсе һәм аҙаҡҡы тапҡыр, тип ант биргән. Ләкин тормош үҙенекен итә.\nМәләүез районының Кәшәле ауылында Көҫәповтар һәм Мәсәғүтовтар ғаиләләре йәшәгән. Ике күрше – Рамаҙан Мәсәғүтов һәм Басир Көҫәпов, балалары Фазыл һәм Тутыяның ҡолаҡтарын тешләтеп, ҡоҙа булырға һүҙ ҡуйышҡан. Тик яҙҙың бер көнөндә Тутыя эркет һыуына бешеп үлә.\nӘсәйемде һәр ваҡыт Өфө ҡалаһына кәңәшмәләргә ебәрәләр ине. Шул ваҡытта ауыл хужалығы институтында уҡып йөрөгән Фазыл ағай менән таныша. Шул ағай кеше бер көндө: «Балалар, мин әсәйегеҙҙе яратам, уға өйләнһәм, һеҙ ризаһығыҙмы?» – тип һораны. Беҙ, бәләкәй булыуыбыҙға ҡарамаҫтан, уның яғымлы, аҡыллы күҙҙәрендә ысын атайыбыҙҙы күрҙек. Үгәй атай тип әйтергә бер ваҡытта ла минең дә, ҡустымдың да теле әйләнмәйәсәк, сөнки ул мине – һигеҙ, Айгизде дүрт йәштән ҡарап үҫтерҙе. Бер ваҡытта ла унан ауыр һүҙ ишетмәнек. Әсәйем шелтәләй торғайны, ләкин беҙ уның трактор, комбайндарынан төшмәнек (ул – механизатор). Беҙҙең хәҙер Фаяз исемле ҡустыбыҙ бар. Уға 12 йәш. Үҙен ныҡ яратабыҙ!\nМин әлеге мәлдә Кушнаренко районының Иҫке ҡамышлы ауылында йәшәйем. Башҡорт теленән уҡытам – әсәйем юлын һайланым. Айгиз ҡустым әлегә тиклем электр-газ менән иретеп йәбештереү эштәре буйынса белгес ине, Башҡорт дәүләт университетына ситтән тороп уҡырға инде, ә Фаяз – 6-сы синыф уҡыусыһы. Атайым Мәскәү өлкәһендә эшләй.\nӘсәйем әле еңел машина йөрөтөргә таныҡлыҡ алды. Ул үҙенең эшенә бик тоғро. Юғары категориялы уҡытыусы, уҡыусылары үҙен бик ярата һәм хөрмәт итә. Быны һүҙ менән генә түгел, ә көндәлек осрашыуҙары менән дә дәлилләп була. Мин әсәйем менән бик ғорурланам һәм киләсәктә уның кеүек тәжрибәле уҡытыусы булырға теләйем.\nӘсәйебеҙҙең ғаиләбеҙҙә шундай матур мөхит тыуҙыра алыуына һоҡланып бөтә алмайбыҙ. Ул, ысынлап та, шиғырҙа әйтелгәнсә, тоғро ҡатын да, ғорур әсә лә. Беҙ уның йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәҫкә тырышабыҙ.\nӘсәй, һине бик яратабыҙ, оҙон ғүмер, ғаилә бәхете, беҙҙең изгелегебеҙҙе күреп йәшәүеңде теләйбеҙ!


Тыва акшаһы — Башҡорт Википедияһы\nТувинская Народная Республика[d]\nАкша́ (тыв. akşa — төрки телдәрҙә «аҡса», «аҡ+ша» - "аҡ" һүҙе ҡушылып яһалған ) — Тыва Халыҡ республикаһының 1934-1944 йылдарҙағы аҡса берәмеге. 100 тингә бүленә (тыв. kɵpejek)\n1925 йылдың 25 июлендә ТХР Дәүләт банкыһы - «Тувинбанк» ТХР һәм СССР хөкүмәттәре араһында килешеү нигеҙендә 1925-1929 йылдар дауамында әйләнешкә совет аҡсаларын: башта батшаның һуҡҡан тәңкәләрен, һуңғараҡ ҡағыҙ ҡаҙнасылыҡ һәм банк билеттарын (рубль һәм червонецтар) алмаштырган көмеш тәңкәләр сығара. 1933 йылдың декабрендә ТХР Хөкүмәте аҡса тураһында ҡарар ҡабул итә, уның нигеҙендә, совет аҡсаһы өҫтөнә күк төҫтәге һыҙатҡа ТХР-ҙың яңы гербын төшерөп, «Бары ТХР-ҙа ғына йөрөй» яҙма ҡуйып акша сығарыла башлай. 1933 йылдың 10 декабренән алып 1934 йылдың май-июнь айҙарында алмаштырыу бара.\n1933—1934 йылдар дауамында совет ваҡ аҡсаһын СССР-ҙа сығарылған 1, 2, 3, 5 көпеек (бронза) һәм 10, 15 һәм 20 көпеек (никель) тыва монеталарына алмаштыралар. Улар1945 йылдың 1 майына тиклем ҡулланыла.\n1936 йылдың 1 ғинуарында илдә аҡса реформаһы үткәрелә, совет аҡсалары милли валюта — Тыва Халыҡ республикаһы 1, 3, 5, 10 һәм 25 акша банкноталары менән алмаштырыла. Аҡса алмаштырыу 1:1 курсы менән бара. ТХР банкноталары, барлығы 2 млн акша, СССР Гознагы тарафынан сығарыла.\n1939 йылдың 11 авгусында ТХР-ҙың хөкүмәт комиссияһы яңы һүрәттәр төшөрөлгән аҡса үрнәктәрен раҫлай. Банк билеттарын СССР Гознагы баҫып сығара. 1941 йылдың 1 мартынан 1940 йылғы үрнәк менән 1, 3, 5, 10 һәм 25 акша сығарыла. Иҫке банк билетарын алмаштырыу 1941 йылдың 1 сентябренә тиклем бара.\n1944 йылдың 11 октябрендә ТХР РСФСР-ҙың автономиялы өлкәләре хоҡуғында СССР составына инә. 1945 йылдың 1 ғинуарынан уның биләмәләрендә совет аҡсаһы йөрөй башлай. Дүрт ай дауамында (1945 йылдың 1 майына тиклем ) 1940 йыл үрнәкле тыва акшаларын һәм 1934 йылғы ваҡ аҡсаларын советаҡсаларына алмаштырыу бара. Шул ваҡыт уҙғас, тыва валютаһы ғәмәлдән сығарыла.\nМонеталар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМонета аверсында — дәүләт(тыв. TЬBA ARAT RESPUBLIK) һәм банк-эмитент исеме (тыв. TЬBA SADЬƢ-YLETPYRNYꞐ BANKЬZЬ).\nРеверста — һан һәм хәрефтәр менән номинал, сығарылған йыл.\n1 бронза 14 1,4 шыма 1934\n5 25 5 һырлы 1934\n10 баҡыр+никель 17 1934\nБанкноттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n25 ҡуйы ҡыҙыл\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тыва_акшаһы&oldid=957233 ҡабул ителгән\nӘйләнештән сыҡҡан аҡсалар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:44 29 июнь 2020 үҙгәртелгән.