Ҡырын эш ҡырҡ йылдан һуң да беленә, тигәндәй, әллә ҡасанғы эштәрең өсөн бөгөн килеп яуап тоторға ла тура килгеләй. Ошо көндәрҙә заманында Освенцимда һаҡсы булып торған 93 йәшлек ҡарт Германияның Баден-Вюртемберг ерендә ҡулға алынған, имеш. Освенцим тигән һүҙ айырыуса оло быуынға яҡшы таныш. Эйе, ул Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Польша биләмәһендә урынлашҡан концлагерҙар комплексы була. Икенсе төрлө Аушвиц тип тә атағандар. Дүрт йыл эсендә унда 1 300 000 самаһы тотҡон язалап үлтерелгән, шуларҙың бер миллионға тиклеме йәһүд булған. Ысынында был һандарҙың күпкә артыҡ булыуы мөмкин.\nХанс Липшис (Ганс Липшиц) СС-тың элиталы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итеүен танмай, әммә һаҡсы түгел, ә бары тик ашнаҡсы булып эшләгәнен иҫбат итеп маташа. Уны хәҙер нимә эшләтерҙәре аңлашылмай әле. Полицияла ҡарттың лагерь тотҡондарын үлтереүҙә ҡатнашҡанлығын дәлилләүсе материалдар бар икән.\nАпрелдә генә элекке нацистарҙы донъя буйлап эҙләү менән шөғөлләнгән махсус ойошма (Израилдәге Симон Визенталь үҙәге) Липшисты нацист енәйәтселәре исемлегендә дүртенсе итеп яҙып ҡуйған. Хәҙер 93 йәшлек ҡартты нишләтмәк кәрәк? Күпме генә йыл үтһен, бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай. Был – тарих.\nҺуғыш тигәндән, өркөтөргә түгел сама, ә барыбер уйланырға кәрәк – тынысмы ул бөгөн донъяла, беҙҙең әйләнә-тирәлә?\nӨсөнсө донъя һуғышы. Тоҡаныу сәбәптәре\nБөгөн өсөнсө донъя һуғышы фантастик сюжет түгел. Уны күптән беҙҙең баш особоҙҙа ғына торған ысын хәүеф тиҙәр. Теге йылдарҙа ла бит, 1939 йылды әйтәм, күптәр Икенсе донъя һуғышы башланырына ышанмаған. Ә һөҙөмтәлә хәрби хәрәкәттәр 40-лап ил биләмәһендә барған, 100 миллиондан ашыу кеше яуҙа ҡатнашҡан, шуларҙың яртыһынан күбе һәләк булған. Бөгөн дә яңы донъя һуғышы хаҡындағы хәбәргә битараф ҡалып булмай.\nҺәр төбәктәге конфликтҡа тығылырға яратҡан Американың бер политологы, өсөнсө донъя һуғышы Көнбайыш цивилизацияһы менән ислам фундаменталистары араһында тоҡаныуы мөмкин, тигән фекерҙә. Әллә ҡасандан уҡ Альберт Эйнштейн әйтеп ҡалдырған һүҙҙәрҙе хәтергә төшөрөп торалар: ”Белмәйем, өсөнсө һуғыш ниндәй ҡорал менән булыр, ә бына дүртенсеһе таяҡтар һәм таштар менән буласаҡ”. Абайлабыраҡ ҡарағыҙ әле – әле теге, әле был төбәктә урам боларыштарында ниндәй ҡорал файҙаланыла?\nДонъя Бөйөк Ватан һуғышы йылдарынан һуң Кореяла, Вьетнамда, Афғанстанда барған һуғыштарҙың шаһиты булды. Иҫләгеҙ әле, Рәсәйҙең, ул саҡта СССР-ҙың күпме йәш һалдаты Афғанда башын һалды? Ә төньяҡ Кавказда? Ерҙең төрлө илдәрендә әле лә һуғыш тынмай. Статистика буйынса, 1955 – 2003 йылдар арауығында 5,4 миллион кеше һуғыш ҡорбаны булған. Теүәл генә һанды берәү ҙә әйтә алмаҫтыр.\nБөгөн көрсөк тигән һүҙ танылыу алды. Тап ошо финанс көрсөгө өсөнсө донъя һуғышын тоҡандырмаҫ тимә. Был – беренсе сәбәп. Европаның көрсөккә дусар булған дәүләттәрен алайыҡ әле – урамдарға йыш-йыш сығып, ҡыйралыштар яһап тора бит эшһеҙ-ашһыҙ ҡалырға мәжбүр булған халыҡ. Рәсәйҙә урамға рөхсәтһеҙ сыҡҡан өсөн язаның ниндәй буласағын билдәләп өлгөрҙөләр. Беҙҙең халыҡ шунлыҡтан күберәк кеҫәнән йоҙроҡ күрһәтеүҙе хуп күрә.\nИкенсе сәбәп – ядро ҡоралының террорсылар ҡулына эләгеү ихтималлығы. Бында, бөгөн таралғанса, бар ғәйепте мосолман илдәренән эҙләүҙәре менән килешеүе ҡыйын. “Ата террорсы”ның дине лә, иманы ла, иле лә, халҡы ла юҡ. Эш Ливия лидеры Муаммар Каддафи менән “Әл-Ҡаиҙә” башлығы Усама бин Ладенды вәхшиҙәрсә үлтереүҙә лә түгел. Һуңғы ҡорбандар кемдең, йәғни ҡайһы илдең ҡулы менән эшләнгәне бик билдәле.\nӨсөнсө сәбәпте уғата дөрөҫ самалайҙар. Ресурстар өсөн һуғыш. Кешелек тәбиғи байлыҡты кәрәгенән 30 процентҡа артыҡ файҙалана. Исраф итә, туҙҙыра. Эргәләге туғайға ғына күҙ һалайыҡ – ватыҡ шешә, ҡаты ҡалдыҡтар, сүп-сар менән тулды ул ер. Ә нефть, газ кеүек углевод сеймалы хаҡында әйтеп тораһы ла юҡ. Экосистема үҙ запасын арттырып өлгөрмәй, бушлыҡты тултыра алмай. Экология көрсөгөнөң һуғыш сығармаҫын тулы ышаныс менән әйтә алмайбыҙ. Ғалимдар ике йыл элек, ерҙең ҡаҙылма байлыҡтары 2050 йылғаса проблема тыуҙырмай, тип фаразлағайны, хәҙер иһә был ваҡыт 20 йылға ҡыҫҡарҙы. АҠШ, Ҡытай, Япония, Рәсәй һымаҡ көслө илдәр ресурстар өсөн башлар ул өсөнсө һуғышты, тигән фекер яңғырай.\nЙәнә бер сәбәп – Яҡын Көнсығыштағы һуңғы йылдарҙағы ваҡиғаларҙы иҫкә төшөрөгөҙ әле. Сиратлап ғауғалар, ҡораллы бәрелештәр сығып ҡына тора. Ундай конфликттарға ҡеүәтлерәк дәүләттәр ҡыҫылһа, оло яу сығыры көн кеүек асыҡ. Был йәһәттән АҠШ-тың һәр ергә танауын тығырға әҙер тороуын оноторға ярамай. Уға Бөйөк Британия, Франция теләктәшлек күрһәтә.\nЙәшерен һуғыш бара…\nҺуғыш, тигәс тә, был һүҙҙе кем нисек аңлай бит әле. Уны геноцидтың синонимы итеп ҡарағанда, ә? Беҙҙең илдә йыл һайын күпме кеше юҡҡа сыға? Ғөмүмән, һуғыштың 12 төрөн билдәләй белгестәр. Улар барыһы ла бөгөн беҙгә ҡаршы ҡулланыла, имеш. Илдә дошман юҡ кеүек. Һәр хәлдә, “гитлерҙар” күренмәй. Баҡһаң, күҙгә күренеп бармағандары ла бихисап.\nНаркотиктарҙан, эскелектән, яман сирҙәрҙән, енәйәтселәр ҡулынан ҡырылыуҙар һуң? Йылына 2 – 3 миллион кешеһен юғалтып торған илдә “тымыҡ һуғыш” бара түгелме?\nРәсәйҙең тәбиғи ресурстары ситкә ныҡ ағыла, тип яр һалыусылар күбәйҙе. Кем әйтмешләй, утһыҙ төтөн сыҡмаҫ. Ә ябай кешенең тормошо яҡшырмай. Әллә яҡшырамы? Бөгөн ниңә күптәр СССР-ҙы һағына?\nӘйткәндәй, Советтар Союзы осраҡлы рәүештә тарҡалды, тип уйлаһағыҙ, яңылышаһығыҙ. Константин Петров атлы йыһан ғәскәрҙәре генерал-майоры яҙмаларын миҫалға килтерәләр ошо тәңгәлдә.\n“Бер документ бар. Аллен Даллес доктринаһы, йә АҠШ-тың Милли хәүефһеҙлеге советы директиваһы тураһында ишеткәнегеҙ барҙыр. Документ Бөйөк Ватан һуғышынан һуң, 1948 йылда, төҙөлгән һәм унда, рустарҙы һуғыш менән еңеп булмаясағы билдәләнеп, айырым план ҡоролған… Бөгөн шуның әкренләп тормошҡа ашыуын күрәбеҙ. Был директива йылдар дауамында камиллаштырылған, “Гарвард проекты” тигән йәшерен исем алған. Гарвард университетында беҙҙең илде юҡҡа сығарыу буйынса социаль технологиялар уйлап табылған. Проектта ҡаралғанса, Рәсәй 30 – 40 бойондороҡһоҙ бәләкәй дәүләткә тарҡатылып, унда сеймал сығарыу эшенә йәлеп ителгән 15 – 50 миллион ғына халыҡ йәшәйәсәк. Һуңғы перепись буйынса, беҙ 144 миллион кешегә етәбеҙ. Гарвардтағыларға 100 миллион самаһын юҡҡа сығарыу бурысы йөкмәтелгән. 1980 йылда совет разведкаһы ошо проекттың өс томын ҡулға төшөргән. Улар “Перестройка”, “Реформа”, “Завершение” тигән исем аҫтында. Программалар бишәр йыл осорға тәғәйенләнгән…”\nТәүгеһен сәйнәп-сәйнәп төкөрҙөк, буғай. Үҙгәртеп ҡороуҙы –“Перестройка”ны әйтәм. Ул 1985 – 1990 йылдарға иҫәпләнгән булған. Икенсе томы – “Реформа” – 1990 – 1995 йылдарҙа үтәлер бурыс иҫәпләнгән. Маҡсаты иһә түбәндәгене күҙ уңында тотҡан:\n1. Донъялағы социалистик системаны юҡҡа сығарыу.\n2. Варшава килешеүен юҡ итеү.\n3. КПСС-ты бөтөрөү.\n4. СССР-ҙы тарҡатыу.\n5. Патриотик социалистик аңды юҡ итеү.\nӨсөнсө том – “Тамамлау”. Ваҡыты – 1995 – 2000 йылдар. Был программала Совет Армияһын, Рәсәйҙе, бушлай белем алыуҙы, бушлай дауаланыуҙы бөтөрөү, дәүләт һәм йәмғиәт милке тигән төшөнсәне шәхси милеккә алмаштырыу, Мәскәү менән Санкт-Петербургта тыныс тормошто юҡҡа сығарыу кеүек “эштәр” тураһында бәйән ителә икән. Йәнә лә диңгеҙ порттарына яҡшы юлдар төҙөүҙе тәьмин итеү күҙалланған. Ниңә, тип һорамағыҙ. Тап шул шыма һәм тигеҙ юлдарҙан беҙҙең сеймал һәм байлыҡ ситкә сығарыласаҡ инде. Бында өҫтәп нимә лә булһа яҙып тороу кәрәкмәй. Тирә-йүнгә күҙ һәм ҡолаҡ һалығыҙ ҙа, үҙегеҙ һығымта яһағыҙ. Була торған ваҡиғалар нисек итһәң дә була шул…\nӘ бәлки, Сүриә\nӨсөнсө донъя һуғышы башланыуға әле һуғыш барған Сүриә сәбәпсе булыр, тип тә фекер йөрөтә ҡайһы берәүҙәр. Бәхәстәр Төркиә менән Сүриә сигендә ракетаға ҡаршы “Патриот” системаһын урынлаштырыуҙы күҙаллау тирәләй бара. Төрөктәр НАТО-нан үҙҙәре ярҙам һораған – Сүриәнән һаҡланыу икән уйҙары. Тик бында хәүеф унан түгел, ә ядро ҡоралы менән күптән АҠШ-тың йәнен көйҙөрөүсе Иран яғынан килә, имеш. Ҡеүәтле “Патриот” Сүриә яғынан килеү ихтималы булған ҡоралға ҡаршы ҡулланыласаҡ, тиһәләр ҙә, уның Иранға үҙе һөжүм итеүе лә мөмкин. Был осраҡта Иран бер ни эшләй алмаясаҡ. АҠШ, шулай итеп, Төркиәне Иранға ҡаршы файҙаланмаҡсы була. Ядро һуғышы башланһа, кешелек өсөн ахырызаман бөтөнләй яҡынлаша, тигән һүҙ. Етмәһә, Төркиә властары Сүриәләге граждандар һуғышы үҙҙәренә “йоғор” тип ҡурҡа.\nСүриәлә власть менән оппозиция араһында һуғыш өсөнсө йыл дауам итә. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы хәбәр итеүенсә, ошо ваҡыт арауығында илдә 70 мең самаһы кеше һәләк булған. Сүриә властары, баш күтәреүселәр сит илдәрҙән матди һәм ялланған һалдат рәүешендә ойошҡанлы ярҙам ала, тип белдерә. Был өсөнсө донъя һуғышының бер осмото түгеллегенә гарантия бармы?\nОшо көндәрҙә әлеге дәүләттең күп ҡалаһында халыҡ-ара элемтә, кәрәҙле телефон бәйләнеше һәм интернет өҙөлгән.\nӘ Рәсәй менән АҠШ тиҙ арала, бәлки, май аҙаҡтарында уҡ, Сүриә буйынса халыҡ-ара конференция үткәрергә ниәтләй. Сүриәгә күрше дәүләттәр халҡы, һуғыш беҙгә күсмәгәйе, тип, күптән хәүеф тойғоһо кисереп йәшәй.\nСығыу ваҡыты 10-05-2013, 10:45 | Ҡаранылар: 1076


Икенсе дивизиондағы башҡорт клубтары үҙ яландарында бик мөһим матчтар үткәреп еңеүгә өлгәште - беренселек лидеры "Содовик" (Стәрлетамаҡ) үҙен эҙәрлекләүсе "Ладаны" (Тольятти ) артта ҡалдырҙы, ә "нефтселәр" турнир таблицаһы буйынса күршеләш "Лада -СОК" (Димитровград) командаһының кәрәген бирҙе. Еңелгән командаларҙың тренерҙары матчтарҙан һуң судьяларға берәр етди дәғүә белдерҙе.\nЮрий Суренскийға нимә булған\nӨфө матчында "Нефтяник" спорт директоры Виктор Хәйҙәров\nетәкселеге аҫтында сығыш яһаны. Журналистарға команданың\nбаш тренеры Юрий Суренский үткән уйындан һуң ял итә, "Ладаға" ҡаршы уйында ла булмаясаҡ тип иғлан ителде.\nЯл итә - сәйер аңлатма. Миҙгелдең иң ҡыҙыу мәлендә, алда етди командалар менән осрашыуҙар көткәндә нисек итеп тренерға ял итергә мөмкин Ауырып китеп дауаханаға ятһа бер хәл. Шылтыратыуҙарға Суренский яуап бирмәй. Һәр хәлдә беҙ\nуның менән телефон аша бәйләнешкә инә алманыҡ. Команда үҙенең етәксеһен юғалтыу алдындамы Бәлки клуб етәкселеге баш тренерҙы алмаштырырға ҡарар иткәндер Тик сәбәптәр\nаңлашылмай - Өфө клубы әлегә тиклем яҡшы уйын күрһәтеп килә .\nБаш тренерҙы алмаштырыусы Виктор Хәйҙәров клубҡа "ялға\nкиткән" остаз стилендә етәкселек итте. Уйын йолалары үҙгәрмәне. Беренсе таймға форвардтар Алексей Әбделхалиҡов - Денис Милушкин сыҡты, икенсе яртыһында уларҙы Чуравцев менән Завьялов алмаштырҙы. Осрашыу аҙағында һәр ваҡыттағыса йылдам Руслан Әҙершинды йүгерттеләр.\nМатч үткән көндө һауа торошо футболға ҡаршы булды. Уйын алдынан үткән көслө ямғыр уйын яланында бәләкәй бассейндар эшләне. Ҡыҙыҡ, әммә был быуалар ҙа йыш ҡына хужалар файҙаһына уйнаны. Ҡунаҡтарҙың һөжүм итеүселәре йә һыуға йығылды, йә тайып тупты ысҡындырҙы.\nТәүге тупты ҡунаҡтар осрашыу башында, дүртенсе минутта уҡ\nүткәрҙе. Уны Алексей Әбделхалиҡов индерҙе - 1 : 0.\nАртабан да өҫтөнлөк өфөлөләр яғында булды. Улар байтаҡ ҡына отошло мәлде ҡулдан ысҡындырҙы, димитровградтар ҙа бер - ике туп индерә ала ине. Икенсе таймда, 56 - сы минутта\nҡунаҡтарҙың туп ҡабул итергә тейеш уйынсыһын "нефтселәрҙең"\nбереһе ҡулынан тартып йыҡты. Арбитр Ковальков уйынды дауам итергә мөмкин булыуын күрһәтеп, пенальти бирмәне. Ҡунаҡтарҙың төп тренеры Сергей Седышев судья адресына бер ни сә әсе һүҙ ысҡындырҙы, ә матчтан һуң түбәндәгеләрҙе әйтте:\n- Хужаларҙы еңеү менән ҡотлайым. Улар лайыҡлы - көслө коллектив. Әммә беҙгә туп индерергә бирмәнеләр. Судья тейешле пенальти тәғәйенләмәне. Беҙгә кешенеке кәрәкмәй - тик арбитрҙар тейешен һыҙғыртһын! Судьялар беҙҙе күп яфаланы  һәм бөгөнгө осрашыуға беҙ протест бирәсәкбеҙ. Мин бөгөн\nарбитр беҙҙе махсус рәүештә быуҙы тип әйтергә теләмәйем, әм мә уның әйтелгән эпизодтағы ҡарарына мин ҡырҡа ҡаршы.\nТәғәйенләнмәгән пенальтинан һуң уйын тағы ла әүҙемләнде. Бер нисә тапҡыр "Лада - СОК" командаһының ҡапҡа һаҡсыһы үҙенең командаһын ҡотҡарҙы, әммә уйын аҙағында алмашҡа сыҡҡан "нефтсе" Завьялов тупты ҡаршы ҡапҡаға үткәреүгә өлгәште.\nМатчтан һуң "Нефтяниктың" спорт директоры Виктор Хәйҙәров\nтүбәндәге һүҙҙәрҙе әйтте:\n- Милушкин менән Әбделхалиҡовтың бурысы беренсе таймда ҡунаҡтарҙы мөмкин тиклем нығыраҡ хәлдән тайҙырыу ине. Улар\nбыл бурысты башҡарып сыға алды. Икенсе таймда Завьялов ҡапҡаға икенсе туп индерҙе. Беҙ уны махсус рәүештә, туп менә н яҡшы мөнәсәбәттә булған һәм сифатлы итеп тибә белгән уйынс ы булараҡ сығарҙыҡ. Шул уҡ күнекмәләрҙе алайыҡ: Завьялов ун туптан туғыҙын индерә, Милушкин ундан берәүһен индерһә бик шәп.\nСтәрлетамаҡта зона лидерҙары "Урал - Поволжье" - урындағы "Содовик" һәм уны эҙәрлекләүсе " Лада" (Тольятти)\nосрашты. Осрашыу алдынан командаларҙы бары өс мәрәй генә айыра ине, йәғни клубтың һәр ҡайһыһына еңеү әжәл дарыуындай кәрәк ваҡыт.\nҺис һүҙһеҙ, Игнатенконың тәрбиәләнеүселәре ул кистә көслөрәк булды. "Лада" вәкилдәренең арбитрҙарға төп дәғүәһе - тәүге таймда, 0 : 0 иҫәбендә билдәләнгән офсайд. "Ладаның" тренеры матчтан һуң үткәрелгән матбуғат конференцияһында судьяларҙы былай ғына ҡалдырмаясағын белдерҙе.\nБеренсе тайм аҙағында, 42 - се минутта, "Сода" уйынсыһы Зацепин бик матур гол индерҙе. Тағы өс минуттан Зернов иҫәпт е 2 : 0 яһаны.\nИкенсе таймда "Лада" асыулыраҡ һәм әүҙемерәк уйнай башланы. Һөҙөмтәлә иҫәп ҡыҫҡарҙы, 52 -се минутта Буда ҡаршы\nяҡҡа туп индерҙе - 2 : 1.\n"Содовиктар" оборонала ултырып ҡына ҡотолоп булмаясағын\nаңланы һәм һөжүмгә күсте. 66 - сы минутта Басков ҡапҡаның буш мөйөшөнә "атты", тик голды ниңәлер Зернов исеменә яҙҙылар. "Лада" башҡа туп индерә алманы. Хәҙер инде был команда тупаҫ уйнауға күсте. Тольяттиның ике уйынсыһы\nуйындан сығарылды һәм хәҙер Өфөлә "Нефтяник" менән дә осрашыуҙа ҡатнаша алмаясаҡтар.\nСтәрлетамаҡ командаһы тренеры Александр Игнатенко уйын тамамланғандан былай тине:\n- Судьяларға ниндәй дәғүә булыуы мөмкин - беҙ ғәҙел, ике тупҡа өҫтөнлөк менән еңдек.


Республикала ярҙам күрһәтеүселәр ветерандарға бүләктәр тапшырыуын дауам итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала ярҙам күрһәтеүселәр ветерандарға бүләктәр тапшырыуын дауам итә\n15:35, 13 мая 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 13 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБашҡортостанда «Бөйөк Еңеүгә тиклем 100 көн» хәйриә марафоны барышында 600 мең һумдан ашыу аҡса йыйылды. Милләт сәләмәтлеге лигаһы фондынан башланғыс алған акция 9 майҙа тамамланды. Әммә изге эштәр дауам итә.\nОйоштороусылар хәбәр итеүенсә, марафон барышында йыйылған аҡсаға 165 һыу таҙартыу фильтры һатып алынған һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға бирелгән. Бынан тыш, тағы 80 ветеран шундай уҡ бүләк алған. 19 майҙа Стәрлетамаҡ районында йәнә 20 фильтр тапшырыла.\n«Алты ветеран ойошмаһына ҙур фильтрҙар һәм һыу ҡоролмалары бирелде. Алдағы көндәрҙә тағы дүрт ойошмаға тапшырабыҙ. Шулай уҡ госпиталдәргә кәнфиттәр, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар өсөн йоҡа полиэтилен плащтар һатып алдыҡ», — тип һөйләне фондтың башҡарма директоры, Башҡортостан Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Рима Шәйҙуллина.\nМарафон барышында йыйылған аҡсанан «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһында һауыҡтырыу хеҙмәттәре өсөн 100 мең һум түләнәсәк.\nРима Шәйҙуллина билдәләүенсә, республика халҡы хәйриә акцияһында әүҙем ҡатнашҡан. Айырыуса Яңауыл, Стәрлетамаҡ, Бәләбәй һәм Краснокама райондарында йәшәүселәр тос өлөш индергән. Марафонда шулай уҡ Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы, республиканың ауыл хужалығы, мәғариф, мәҙәниәт министрлыҡтары ла ситтә ҡалмаған. Предприятиелар һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмалар ҙур ярҙам күрһәткән.\n«Акция тамамланһа ла, иҫәпкә аҡса килеүен дауам итә. Улар Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың һаулығын нығытыуға йүнәлтеләсәк», — тип хәбәр итте Рима Шәйҙуллина.\nТеги: хәйриә марафоны,еңеүҙең 70 йыллығы


Аттар иҫәбе буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә беренсе урында\n6 Апрель 2011, 18:34\nБашҡортостан Республикаһы аттар иҫәбе буйынса Рәсәйҙә алдынғы урында, тип белдерҙе БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитеты ултырышында БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары Азат Йыһаншин.\n— Беҙҙең республика аттар иҫәбе буйынса илдә беренсе урында, — тип хәбәр итте ул. – Башҡортостанда 129 мең йылҡы иҫәпләнә. Саха (Яҡут) Республикаһы беҙҙән бер аҙ ҡалыша. Күршеләребеҙҙә йылҡы малы күпкә аҙыраҡ: Силәбе өлкәһендә – 36 мең, Татарстанда – 32 мең.\nҮҙ сиратында Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет рәйесе Франис Сәйфуллин 1990 йылда Башҡортостанда 190 мең йылҡы булыуын билдәләне. Республикала аттар иҫәбе ҡыҫҡара, һәм Яҡут Республикаһы яҡын арала беҙҙе уҙып китеүе ихтимал.\nТеги:бр дәүләт йыйылышындайылҡысылыҡ


Тештәр сәләмәтлеге һағында » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Тештәр сәләмәтлеге һағында\nТештәр сәләмәтлеге һағында08.06.2015\n- Кешенең ауыҙ ҡыуышлығында йөҙәрләгән микроб йәшәй. Улар, боҙоҡ тештәр аша ҡанға етеп, етди ауырыуҙар тыуҙырырға һәләтле. Шуға керә тештәргә айырыуса иғтибар бирергә кәрәк. Улар боҙолмаһын өсөн ашағандан һуң даими сайҡатып торорға кәрәк. Йылына ике тапҡыр табипҡа керенеп тороу мотлаҡ. Бының менән кепселек теш сирҙәренең барлыҡҡа килеүен йә булғанының аҙып китеүенән һаҡланырға мөмкин, - тип файҙалы кәңәштәрен бирә ине теш табибы беҙ килеп ингәндә.\nЫсынлап та, тип-тигеҙ ынйы кеүек тештәрен күрһәтеп йылмайған кеше тирә-йүндәгеләрҙә һоҡланыу уята. Бөгөн шәхси стоматологиялар быуа быуырлыҡ. Унда тештәрҙе яматырға ла, һурҙырырға ла, профессиональ таҙартыу, үҫтереү һ.б. процедуралар эшләтергә лә була. Кеҫәң генә ҡалын булһын. Мәҫәлән, теш яматыу 2000-3000 һумдан алып, һурып алыу - 500 һумдан башлап…\nБыл йәһәттән, Сәфәр ауылы халҡы күпкә бәхетле. Сөнки уларға теш дауалатыу өсөн күп суммала аҡса түләргә лә, әллә ҡайҙа йөрөргә лә кәрәкмәй, бары тик ауыл амбулаторияһына килеү ҙә етә. Унда ауыл халҡын тәжрибәле теш табибы Азат Йәнгиров һәр ваҡыт ихлас ҡаршы ала.\nАзат Нәжип улы 1977 йылда Учалы ауылында тыуған. Мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт медицина университеты эргәһендәге медицина колледжының теш дауалау бүлегенә уҡырға инә. Уны 1999 йылда тамамлағас, йүнәлтмә буйынса Миндәк ауылына эшкә ебәрелә. Яратып башҡарған эшенә ең һыҙғанып тотонған йәш белгесте ауыл халҡы тиҙ арала яратып өлгөрә. 2000 йылдан алып бөгөнгө көнгә тиклем Сәфәр амбулаторияһында теш табибы булып эшләй. Үҙ эшен яратып башҡарған табипты ауылдың олоһо ла, кесеһе лә ихтирам итә, һәр ваҡыт маҡтап телгә ала.\n- Мәшәҡәтле, сабырлыҡ талап иткән эш булһа ла, һайлаған һөнәрем оҡшай. Тап ошо һөнәрҙе һайлағанға бер ваҡытта ла үкенгәнем булманы. Бөгөн халыҡ тарафынан иң талап ителгәндәрҙең береһе, тип әйтһәм дә яңылышмаҫмын. Теш ауырыуҙары менән сирлеләр күп. Дауаланырға ғына түгел, кәңәш һорарға килеүселәр ҙә байтаҡ. Еңел түгел, әлбиттә. Көнөнә ҡайһы ваҡыт хатта 15-ләгән кешене ҡабул итергә тура килә, - ти Азат Йәнгиров.\n- Ысынлап та, ҡаланан йөрөп эшләгән табип ваҡыт менән дә иҫәпләшмәй, көндөң ниндәй мәлендә мөрәжәғәт итһәләр ҙә, килгән кешене кире бороп сығармай. Сиратта торған кешеләрҙең барыһын да ҡабул итеп бөткәс кенә ҡайтып китә ул. Ә бының өсөн оло сабырлыҡ, түҙемлек һәм иң мөһиме - ғаиләңдең, тормош иптәшеңдең терәк булыуы кәрәк. Азат Нәжип улы - амбулаториябыҙҙың ғорурлығы, районыбыҙҙың иң яҡшы теш табиптарының береһе, тиһәм һис арттырыу булмаҫ. Сөнки ул үҙебеҙҙең зонаға ҡараған һигеҙ ауылдан тыш (Сәфәр, Первомай, Илинка, Шартым, Мансур, Малай Муйнаҡ, Буранғол, Абҙаҡ), Тунғатар, Учалы ауылдарынан, ҡаланан, ғөмүмән, ярҙам һорап килгәндәрҙең барыһын да ҡабул итә, - ти амбулатория етәксеһе Лилиә Әбүбәкерова.\nҒаиләһендә лә ал да гөл Азат Нәжип улының. Ҡатыны Эльмира менән ике ҡыҙ тәрбиәләйҙәр. ¤лкән ҡыҙҙары Камиллаға - 11, ә кинйәләре Агнияға өс йәш.\nТырыштың эше уң\nҺуңғы арала көндәр йылы тора. Ауыл халҡы уның һәр минуты менән файҙаланып ҡалырға ашыға. Берәүҙәр һаман бесән эшләү менән мәшғүл, икенселәр... Тотош уҡырға\nИзгелектәре үҙҙәренә ҡайтһын\nБеҙ туғандарыбыҙ, дуҫтарыбыҙ, күршеләребеҙ менән тиҫтәләрсә йылдар йәнәшә йәшәйбеҙ. Уларҙың яҡшы, кире ҡылыҡтарына өйрәнеп бөткәнбеҙ, шулай кәрәк... Тотош уҡырға\nШәмбе көнө Ленин майҙанында аҡ халатлыларҙы күреп күптәр аптырашта ҡалғандыр, моғайын. Белеүебеҙсә, был көндө ҡала майҙанында «Сәләмәтлек көнө»... Тотош уҡырға\nИртәгәне бөгөн хәстәрләй\n«Аҡҡужа» КФХ-һы төбәгебеҙҙә оҙаҡ йылдар уңышлы эшләп килгән хужалыҡтарҙың береһе. Бөгөнгө көндә улар иген үҫтереү, мал, йылҡы үрсетеү менән... Тотош уҡырға


Качкаев “соҡоп” бөтмәйенсә, депутатлыҡҡа “шылған”. Өфөнән көнсығышҡа сығыу юлы, ниһәйәт, ғәмәлгә ашырмы?\n31 Ғинуар 2019, 13:50\nКеше аҡылының көсөнә һәм ҡеүәтенә ғәжәп итерһең. Ер шарында йыл һайын йөҙҙәрсә километр тоннель, метро, ер аҫты юлдары төҙөлә. Ә бына Өфө ҡалаһында бына нисә йыл инде, Салауат проспектынан Өфө йылғаһына тиклем ер аҫты үткәргесе, йылға аша күпер, М-5 трассаһына тиклем юл төҙөй алмайбыҙ. Әйткәндәй, ҡаҙандар метроның ҡасан төҙөлгәнен онотто. Ә беҙ Ельцин бабайҙың нисәнсе йылда: “Бында метро буласаҡ”, – тигән капсуланы ҡайһы ерҙә күмеп киткәнен дә оноттоҡ.\nИҫкә төшмәҫ ине, әгәр республикала власть алышынмаһа, Радий Хәбиров Дәүләт Думаһы депутаттары менән осрашмаһа, Мәскәү юлды төҙөп бөтөүгә 1,5 миллиард һум аҡса вәғәҙә итмәһә. Беҙҙең депутаттар аҡсаны Өфөгә йәлеп итеү өсөн тырыша икән.\nРадий Хәбиров та ошо уҡ маҡсат менән Рәсәйҙең транспорт министры Евгений Дитрих менән осрашасаҡ.\nДәүләт Думаһы депутаттары менән берлектә үткәрелгән Хөкүмәт ултырышында Радий Хәбиров көнсығыш юлға бәйле Өфө ҡала хакимиәтенең элекке башлығы, Дәүләт Думаһының хәҙерге депутаты Павел Качкаевҡа төбәп: “...Павел Рюрикович заманында уйлап сығарылған, ул “соҡоп” бөтмәйенсә, беҙгә ҡалдырған һәм депутатлыҡҡа “шылған”, – тип, өр-яңы ҡанатлы һүҙҙәр осороп ебәрҙе.\nДәүләт Думаһындағы Башҡортостан депутаттары Рәсәй ҡаҙнаһынан төбәктәге ун ике проектты тормошҡа ашырыу буйынса финанслау йәһәтенән эшләйәсәк.\nКөнсығыш юл үткәргесте төҙөп бөтөргә һәм ҡасан төҙөлгәнен оноторға ваҡыт инде.\nИнтернеттан алынған фотола: Дағстандағы Гимри автомобиль үткәргесе. Әгәр беҙҙеке төҙөлһә, ошолайыраҡ буласаҡтыр.


Рөстәм Хәмитов менән Игорь Левитин Өфөлә Затон биҫтәһенең урау юлын асты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов менән Игорь Левитин Өфөлә Затон биҫтәһенең урау юлын асты\n16:02, 17 октября 2011 Иҡтисад\nӨфөлә Затон биҫтәһенең магистраль автомобиль юлының тәүге участкаһы асылды. Юлды асыу тантанаһында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, Рәсәй Федерацияһының транспорт министры Игорь Левитин һәм Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев ҡатнашты.\n— Юлдың яңы участкаһы Затонда транспорт хәрәкәтен яйға һалыр, тип ышанабыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов, юл төҙөүселәргә мөрәжәғәт итеп. – Һеҙгә һаулыҡ, уңыштар теләйем, йыл һайын беҙҙә юлдарҙың яңы участкалары, трассалар, күперҙәр асылып торһон. Рәсәйҙең Транспорт министрлығы ярҙамында тап шулай булыр ҙа.\nЮл төҙөүселәрҙе Игорь Левитин да ҡотланы.\n— Затон биҫтәһенең магистраль автомобиль юлының икенсе сиратын, шулай уҡ яңы күпер төҙөү мәсьәләһен дә хәл итәсәкбеҙ, — тине министр. – Бүздәк районында ауыл юлын асыу тантанаһында ҡатнаштыҡ. Быйыл Рәсәйҙә 500 километр ауыл юлы төҙөргә уйлайбыҙ. Уларҙың һигеҙе Башҡортостанда буласаҡ.\nИгорь Левитин республиканың юлдар төҙөү буйынса пландарының күп булыуын һәм РФ Транспорт министрлығының был эштә төбәккә ярҙам итәсәген билдәләне.\nУрау юл 2006 йылда төҙөлә башлаған. Шул ваҡыттан алып ағымдағы йылдың сентябренә тиклем дүрт миллиард һумдан ашыу аҡса үҙләштерелгән.\nЮлдың оҙонлоғо – 21 километр, дөйөм киңлеге – 36,5 метр.\nБашҡортостан Президенты журналистарға Рәсәйҙең Транспорт министрлығы менән бергә республикала тармаҡ үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләре тикшерелеүе хаҡында әйтте. Атап әйткәндә, Рөстәм Хәмитов М5 һәм М7 федераль трассаларын реконструкциялауҙы дауам итеү кәрәклеген билдәләне.\n— Быға ҙур ресурстар йүнәлтелгән, — тине Президент. – Бүздәк районында Комсомол ауылына һуҙылған юлды астыҡ. Ул ҙур түгел, әммә бик әһәмиәтле. Өфө аэропорты хаҡында ла һүҙ барҙы. Алда беҙҙе ҙур эштәр көтә.\nТеги: бр президенты, юл хужалығы, транспорт


Һуған һәм һарымһаҡты ауырыуҙан һаҡлайыҡ\nМайҙың икенсе яртыһынан һуған себене оса башлай. Был себен ергә һәм һуғандың төбөнә күкәй һала. Бер нисә көндән йомортҡанан сыҡҡан ҡаршлауыҡтар һуғандың эсенә инеп, уны ашай башлай. Һөҙөмтәлә һуған һулып, серей.Был бәлә менән нисек көрәшергә һуң? Һуған менән кишерҙе аралаштырып ултыртыу ысулын күптәр белә. Тағы бер ысул – һуғанды иртәрәк ултыртыу. Себен оса башлау менән түтәлдәргә ошондай матдә һибеп сығырға кәрәк: бер квадрат метр майҙанға 100 грамм ағас көлө, бер стакан тәмәке оно, бер бал ҡалаҡ ҡара борос. Бынан һуң 4 -5 көн һайын ерҙе йомшартып торорға кәрәк. Ҡарышлауыҡтарҙы еңеүҙең тағы бер ысулы – тәмәке оно төнәтмәһе һибеү. Бер биҙрә һыуға 200 грамм тәмәке оно йә махорканы 3 литр ҡайнар һыу менән бешерәләр ҙә, 2-3 тәүлеккә ҡалдырып торалар. Һуңынан 10 литр һыу, бер аш ҡалағы һабын, бер балғалаҡ борос һалып бутайҙар. Был шыйыҡса менән үҫемлектәрҙе һәм ерҙе һиптереп сығырға кәрәк.Һуған төбөнөң сереүе – бәшмәк ауырыуы. Был ауырыу барлыҡҡа килһә, һуғанға баҫҡанда йомшаҡ ерҙәрҙе тойорға була. Һаҡлауға һалынған һуған тиҙ серейәсәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был бәшмәк һуғанда ла, ерҙә лә икенсе йылға тиклем һаҡлана. Ауырыуҙан һаҡланыу өсөн һуған һәм һарымһаҡты ҡояшлы, ҡоро көндә алалар һәм 25 – 26 градус йылы булған, еләҫ урында киптерәләр, һуңынан аҡбур менән эшкәртеп һаҡлауға һалалар. Переноспороз – шулай уҡ бәшмәк ауырыуы. Тәү сиратта һуғандың ҡыяғында аҡһыл йәшел төҫтәге таптар барлыҡҡа килә, һуңынан улар һорғолт-күкһел төҫкә әйләнә. Ҡыяҡтарҙың осо ваҡыт үтеү менән һарғайып, кибәсәк. Ауырыу ямғырлы һәм һыуыҡ көндәрҙә айырыуса шаша. Был бәшмәк тә ерҙә һәйбәт ҡышлай. Шуға ҡышҡылыҡҡа һуған ҡалдыҡтарын түтәлдәрҙә ҡалдырмаҫҡа, һуғанды икенсе йыл башҡа урынға ултыртырға кәңәш ителә.Көрәш ысулы: һуғанды төньяҡтан көньяҡҡа табан ултыртырға кәрәк. Араһында сүп үләне үҫмәһен, һуған баштары бер-береһенә яҡын ултыртылмаһын. Һуған ҡыяҡтары 10 – 12 сантимерға еткәс, еҙ хлорокись шыйыҡсаһы менән эшкәртергә кәрәк. Бының өсөн 10 литр һыуға бер аш ҡалағы һабын һәм еҙ хлорокисы өҫтәргә кәрәк. Түтәлдә ауырыу барлыҡҡа килеү менән һыу ҡойоуҙы, ашламалар индереүҙе туҡтатып тороғоҙ. Һуған баштары ҙурайғас та, һуғанды алырға була. Ҡыяҡтарын шунда уҡ яндырырға, ә баштарын ҡояшта 12 – 14 көн һаҡларға кәрәк.Һуған һәм һарымһаҡ туты шулай уҡ бәшмәк ауырыуы. Ауырыу тәү сиртта үҫемлектең ҡыяғын зарарлай, уларҙа аҡһыл-һары төҫтә ҡабарынҡы урындар барлыҡҡа килә. Бер килке ваҡыт үткәс, улар ҡараясаҡ. Инфекция һуған һәм һарымһаҡ ҡалдыҡтарында, күп йыллыҡ һуған төрҙәрендә һаҡланыуы ихтимал. Иҫкәртеү сараларын үрҙә әйтеп киттек. Ҡабатлап тормайыҡ.Фузариоз – күпселек осраҡта һарымһаҡта осрай. Тәүҙә үҫемлектең төбө йомшара, һуңынан ул кибәсәк һәм ҡороясаҡ. Был ауырыу һарымһаҡты алмаһын өсөн уны ултыртыр алдынан еҙ купоросы менән эшкәртергә кәрәк. 10 литр һыуға бер аш ҡалағы өҫтәп һибеп сығырға кәрәк. Ауырыу үҫемлектәрҙе яндырырға кәрәк.Лилиә НУРЕТДИНОВА,Рәсәй ауыл хужалығы үҙәгенең Башкортостан буйынса филиалы белгесе.\nМайҙың икенсе яртыһынан һуған себене оса башлай. Был себен ергә һәм һуғандың төбөнә күкәй һала. Бер нисә көндән йомортҡанан сыҡҡан ҡаршлауыҡтар һуғандың эсенә инеп, уны ашай башлай. Һөҙөмтәлә һуған һулып, серей.\nБыл бәлә менән нисек көрәшергә һуң? Һуған менән кишерҙе аралаштырып ултыртыу ысулын күптәр белә. Тағы бер ысул – һуғанды иртәрәк ултыртыу. Себен оса башлау менән түтәлдәргә ошондай матдә һибеп сығырға кәрәк: бер квадрат метр майҙанға 100 грамм ағас көлө, бер стакан тәмәке оно, бер бал ҡалаҡ ҡара борос. Бынан һуң 4 -5 көн һайын ерҙе йомшартып торорға кәрәк.\nҠарышлауыҡтарҙы еңеүҙең тағы бер ысулы – тәмәке оно төнәтмәһе һибеү. Бер биҙрә һыуға 200 грамм тәмәке оно йә махорканы 3 литр ҡайнар һыу менән бешерәләр ҙә, 2-3 тәүлеккә ҡалдырып торалар. Һуңынан 10 литр һыу, бер аш ҡалағы һабын, бер балғалаҡ борос һалып бутайҙар. Был шыйыҡса менән үҫемлектәрҙе һәм ерҙе һиптереп сығырға кәрәк.\nҺуған төбөнөң сереүе – бәшмәк ауырыуы. Был ауырыу барлыҡҡа килһә, һуғанға баҫҡанда йомшаҡ ерҙәрҙе тойорға була. Һаҡлауға һалынған һуған тиҙ серейәсәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был бәшмәк һуғанда ла, ерҙә лә икенсе йылға тиклем һаҡлана. Ауырыуҙан һаҡланыу өсөн һуған һәм һарымһаҡты ҡояшлы, ҡоро көндә алалар һәм 25 – 26 градус йылы булған, еләҫ урында киптерәләр, һуңынан аҡбур менән эшкәртеп һаҡлауға һалалар.\nПереноспороз – шулай уҡ бәшмәк ауырыуы. Тәү сиратта һуғандың ҡыяғында аҡһыл йәшел төҫтәге таптар барлыҡҡа килә, һуңынан улар һорғолт-күкһел төҫкә әйләнә. Ҡыяҡтарҙың осо ваҡыт үтеү менән һарғайып, кибәсәк. Ауырыу ямғырлы һәм һыуыҡ көндәрҙә айырыуса шаша. Был бәшмәк тә ерҙә һәйбәт ҡышлай. Шуға ҡышҡылыҡҡа һуған ҡалдыҡтарын түтәлдәрҙә ҡалдырмаҫҡа, һуғанды икенсе йыл башҡа урынға ултыртырға кәңәш ителә.\nКөрәш ысулы: һуғанды төньяҡтан көньяҡҡа табан ултыртырға кәрәк. Араһында сүп үләне үҫмәһен, һуған баштары бер-береһенә яҡын ултыртылмаһын. Һуған ҡыяҡтары 10 – 12 сантимерға еткәс, еҙ хлорокись шыйыҡсаһы менән эшкәртергә кәрәк. Бының өсөн 10 литр һыуға бер аш ҡалағы һабын һәм еҙ хлорокисы өҫтәргә кәрәк.\nТүтәлдә ауырыу барлыҡҡа килеү менән һыу ҡойоуҙы, ашламалар индереүҙе туҡтатып тороғоҙ. Һуған баштары ҙурайғас та, һуғанды алырға була. Ҡыяҡтарын шунда уҡ яндырырға, ә баштарын ҡояшта 12 – 14 көн һаҡларға кәрәк.\nҺуған һәм һарымһаҡ туты шулай уҡ бәшмәк ауырыуы. Ауырыу тәү сиртта үҫемлектең ҡыяғын зарарлай, уларҙа аҡһыл-һары төҫтә ҡабарынҡы урындар барлыҡҡа килә. Бер килке ваҡыт үткәс, улар ҡараясаҡ. Инфекция һуған һәм һарымһаҡ ҡалдыҡтарында, күп йыллыҡ һуған төрҙәрендә һаҡланыуы ихтимал. Иҫкәртеү сараларын үрҙә әйтеп киттек. Ҡабатлап тормайыҡ.\nФузариоз – күпселек осраҡта һарымһаҡта осрай. Тәүҙә үҫемлектең төбө йомшара, һуңынан ул кибәсәк һәм ҡороясаҡ. Был ауырыу һарымһаҡты алмаһын өсөн уны ултыртыр алдынан еҙ купоросы менән эшкәртергә кәрәк. 10 литр һыуға бер аш ҡалағы өҫтәп һибеп сығырға кәрәк. Ауырыу үҫемлектәрҙе яндырырға кәрәк.\nЛилиә НУРЕТДИНОВА,Рәсәй ауыл хужалығы үҙәгенең Башкортостан буйынса филиалы белгесе.


Юбилейҙар » Страница 7 » Архив газеты "Йәшлек"\nГарантия на запчасти. цена пружины на Трафик .Хороший сервис\n«Юлымда гел яҡшы кешеләр осрай...», – Башҡортостан » Юбилейҙар\nти ошо көндәрҙә 50 йәшен тултырған уҡытыусы, гармунсы, тарихсы, балалар шағиры Фәрит Хәсәнов\nБалаларҙың күңеленән урғылған ҡояшлы шатлыҡ, эскерһеҙлек һәм тормош балҡышы йылдар үтә бара юғала, һүнә, һүрелә. Тик ҡайһы бер кешеләрҙә генә ул (бына бәхетлеләр!) һаҡланып ҡала. Һис бер нәмәгә ҡарамай, башҡаларға ышанған, уларҙың кәмселеген, хаталарын аҡлаған, юҡ ҡына нәмәнән дә ҡыуаныс табып, булғанына шөкөр иткән шундай бәхетлеләр рәтенә Учалы районының Өргөн ауылында йәшәгән Фәрит Хәсәновты ла индерәм. Хоҙай уға һәләтте йәлләмәй, мул биргән, әйҙә, йәнәһе, хазинаңдан кинән! Һәм яңылышмаған.\n60 йыл бергә йәшәүҙең сере нимәлә? Башҡортостан » Юбилейҙар\nБыны Ишәй ауылында йәшәүсе Рәхмәтуллиндар яҡшы белә\nҒаилә, әйтерһең дә, диңгеҙҙәге бер карап. Иҫкән елгә, уның ыңғайына ҡағылған тулҡындар әйләнәһендә борғоланып йөҙә лә йөҙә. Шундай киңлектә билдәләнгән йүнәлеш буйынса барып етә аламы ул? Быныһы инде ошо карапты бул-дырған ир һәм ҡатындың үҙҙәренән тора. Уйҙары, маҡсаттары, ынтылыштары һәм йәшәүгә дәрт-теләктәре бер бөтөн булғанда ғына улар ел-дауылға бирешмәй, билдәһеҙлек упҡынына батмай. Ай-һай, ауыр был карапта йөҙөүе, әммә беҙ был донъяға ярты ғына булып тыуғанбыҙ, шуға ла үҙебеҙҙең икенсе яртыбыҙҙы, хәләл ефетебеҙҙе табыу әҙәми зат донъяға яратылғандан алып фарыз.\nСентябрь Башҡортостан » Юбилейҙар\n2 – Тарих фәндәре докторы, РФ Хәрби фәндәр академияһы һәм Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһы академигы, РФ юғары мәктәптәренең атҡаҙанған хеҙмәткәре, РФ юғары профессиональ белем биреүҙең почетлы хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Риф Сәлих улы ӘЙҮПОВҠА – 70 йәш (1939).\n4 – Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Хәй ФӘХРИЕВТЫҢ тыуыуына – 80 йыл (1929 – 1991).


Башҡорт батырының ғәҙелһеҙ яҙмышы - kurultai.ru\nБашҡорт батырының ғәҙелһеҙ яҙмышы\n20 апрель 2021, 22:53\nӘүҙем йәмәғәтсе, Яңауыл районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Рафаил Яхин яҡташы, хәрби осоусы, Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһарманы Ғафур Шарыгиндың хәрби юлын һәм биографияһын өйрәнә. Рафаил Заян улы әйтеүенсә, Шарыгиндың тарихы оло ғәҙелһеҙлек менән мөһөрләнгән.\nҒафур Шарыгин 1942 йылда фашистар тотҡононан ҡаса, унан да бигерәк дошмандың бомбардировщигын урлап алып китеүгә өлгәшә. Әйткәндәй, һуңғараҡ, 1945 йылдағы ошондай уҡ батырлығы өсөн билдәле совет осоусыһы Михаил Девятаев Советтар Союзы геройы тигән юғары исем менән бүләкләнһә, Ғафур Садришариға улын тыуған илдә миҙал түгел, ә хәрби суд һәм төрмә көтә.\nБыл тарих тураһында Рафаил Яхиндың яҙмаһында тыңлағыҙ:\nРафаил Яхин яҡташы Ғафур Шарыгин тураһында


Гәзиттең номеры: 97 » Гәзиттең номеры: 97 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 97\nҠатын-ҡыҙҙа - донъя йәме05.12.2017\nКүптән түгел ҡала-районыбыҙҙа йәшәүсе күп балалы әсәләргә матур сюрприз яһанылар.\nГүзәл зат һәр саҡ\nгүзәл булып ҡалһын\n31-37 йәшлек биш гүзәл затыбыҙ «перезагрузка» үтте, йәғни уларҙың ҡиәфәтен тулыһынса үҙгәрттеләр.\n- Был проект күп балалы әсәләрҙең образын матур, бөхтә ҡатын-ҡыҙ итеүгә йүнәлтелгән. Нисә бала тәрбиәләүҙәренә ҡарамаҫтан, гүзәл зат һәр ваҡыт гүзәл булып ҡалырға тейеш. Иң мөһиме, балаларыбыҙ иҫән-һау булһын. Әсәләре шат икән, улар ҙа бәхетле, - тине районыбыҙҙың ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе, район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Гордиенко ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы тәбрикләп.\nЛәйсән Ибраһимова Миндәк ауылынан, алты бала әсәһе. Өлкән улына - 17, бәләкәсенә 4 йәш.\n- Байрамдарға биҙәнеп-төҙәнеп йөрөргә тырышам. Күберәк тәбиғи матурлыҡҡа өҫтөнлөк бирәм,- тип фекерҙәре менән уртаҡлашты ханым.\nДинара Тимерғәлинаның дүрт балаһы бар, тағы ла бәләкәй ҡустыһын опекунлыҡҡа алған. Бөйҙө ауылында йәшәйҙәр, уңған ҡатын «Уралташ» йәмғиәтендә эш-ләп тә өлгөрә.\nҠунаҡбайҙан Әлфиә Ғәйнуллина Аҡҡужа балалар музыка мәктәбендә хореографиянан уҡыта, алты балаға ғүмер бүләк иткән.\nУчалыға хөрмәт күрһәтелде05.12.2017\nБашҡортостандың 100 йыллығына арналған «Халыҡтар дуҫлығы һәм берҙәмлеге менән йәшәй йөҙйәшәр Башҡортос-тан!» исемле халыҡ-ара фестиваль-марафон эстафетаһы старт алды.\nБыл мөһим мәҙәни һәм сәйәси-социаль сараны асыу хөрмәте тәүгеләрҙән булып Учалы районына йөкмәтелде.\n1 декабрҙә баш ҡалала районыбыҙҙан сыҡҡан яҡташтар осрашыуы үтте, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында ҙур концерт программаһы ойошторолдо. Тантанала Учалы яҡташтары ойошмаһы етәксеһе, БР Ветеринария идаралығы начальнигы Азат Йыһаншин, район хакимиәте башлығының 1-се урынбаҫары Руслан Ғиләзетдинов, БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты, Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Әмир Ишемғолов һәм башҡа рәсми вәкилдәр ҡатнашты. Әмир Минниәхмәт улы: «Ошо гүзәл фестиваль менән республикабыҙҙың йөҙ йыллыҡ юбилейын билдәләй башланыҡ. Сараны асыу буйынса хөрмәтле миссия Учалы районына тапшырылыуына шатмын!» - тип билдәләне.\nОсрашыуға БДУ проректоры Юлай Янбаев эш сәфәре менән килгән Аньхой университеты Рәсәйҙе өйрәнеү үҙәге директоры Ши Хуншэн әфәндене лә саҡыра. Учалыларҙың һәләтен Ҡытай ғалимы ихлас күҙәтте, ти. Айырыуса кескәй Ләйсән Золотарева һәм Нажия Аллаярова менән танышыу һоҡладырған. Һуңынан, «Учалыла нисә кеше йәшәй?» - тип һорап ҡуя. Етмеш мең тирәһе икәнлекте белгәс, аптырауын йәшермәй: «Мин йәшәгән Хэфэй ҡалаһында 5 миллион кеше, беҙҙә 70 мең ни бары бер микрорайонға ғына тура килә. Халыҡ самалы булып та, шул тиклем таланттар күплеге иҫте китерерлек!»\nЭйе, концерт бик матур һәм күңелле үтә. «Уралтау» бейеү ансамбле, Илнур Юламанов, Вилдан Яруллин, Ләйсән Золотарева, Дилара Иҙрисова, Илнур Лоҡманов һәм башҡа «йондоҙҙар» биҙәй бит сәхнәне.\nСоциаль үҙенсәлеккә эйә05.12.2017\nБашҡортостан парламенты спикеры Константин Толкачев Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитовтың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһенә аныҡ комментарий бирҙе:\n«2017 йылдың Мөрәжәғәтнамәһе сағыу социаль үҙенсәлеккә эйә. Төбәк тормошоноң төрлө яҡтарын - ҡануниәт базаһы, иҡтисад, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы торошон үҙ эсенә алыуға ҡарамаҫтан, был юлы төбәк башлығы үҙенең сығышында мәғарифты, һаулыҡ һаҡлауҙы, фәнде үҫтереүгә, ғаилә институтына булышлыҡ итеүгә баҫым яһаны. Республикалағы һәр кеше көн һайын тап ошо өлкәләр менән осраша. Был тармаҡтарҙағы эштәр граждандарыбыҙҙа айырым ҡыҙыҡһыныу уятыуы ғәжәп түгел. Һуңғы йылдарҙа республикалағы һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф системаларында етди яңылыҡтар булды, әммә был йүнәлештә башҡараһы эштәр байтаҡ әле».\nБашҡортостан матур тәбиғәте менән генә түгел, ә батыр улдары, һылыуҙарҙан-һылыу ҡыҙҙары менән дә дан ҡаҙанған. «Яйыҡ» һылыуы» конкурсында ҡатнашҡан һомғол буйлы, сибәр йөҙлө гүзәл зат вәкилдәренә лә ҡарап туйғыһыҙ. Баҫмабыҙҙың 2017 йылғы календарын биҙәүгә быйыл алты ҡыҙ дәғүә итте: Вилиә Фәррәхова, Нурзилә Миңлеғолова, Регина Моратшина, Гөлфинә Ҡунаҡҡолова, Гөлнур Солтанбаева, Зарема Әминева.\nБыйыл конкурс еңеүселәрен һылыуҡайҙар өсөн интернет селтәрендә тауыш биреү аша хәл итмәҫкә булдыҡ. Сөнки гәзит уҡыусыларҙың байтаҡ өлөшө интернет селтәре менән ҡулланмай һәм бындай алым беҙҙең осраҡта ғәҙел булмай.\nҠыҙҙарҙың һәр ҡайһыһы үҙенсә матур. Берәүҙәренең сибәр йөҙө, нәфис буй-һыны әсир итһә, икенселәренең нескә күңеле, яҡты уй-маҡсаттар менән янып йәшәүе һоҡландырҙы. Шуға күрә ауыр һайлау алдында торған махсус баһалама комиссияһы төп еңеүсене генә билдәләп, башҡа конкурсанттарҙы номинациялар буйынса тәбрикләү ҡарарына килде.\nУйын дауам итә05.12.2016\n«Яйыҡ» гәзите бүләктәр оттороуҙы дауам итә. Уйын ҡыҙғандан-ҡыҙа бара, килгән квитанциялар лотерея ҡумтаһына һыймай башланы хатта. Был юлы тағы өс уҡыусыбыҙ баҫмабыҙҙан иҫтәлекле бүләктәргә эйә булды.\nАбҙаҡ ауылынан Рәҡиә Аманова 82-се йәше менән бара. Сығышы менән Малай Муйнаҡ ауылынан.\n- Гәзит-журналдарҙы 1955 йылдан алып алдырам, - ти бүләк отоусы. - Ул ваҡытта башҡорт гәзите - «Ураҡ һәм сүкеш», «Йәшлек» - «Ленинсы» гәзите тип атала ине.


Бейеүҙәрем менән халҡымдың рухын күтәрәйем, тим | Всемирный курултай башкир\nБейеү – ул халыҡтың күңеле. Башҡорт профессиональ хореографияһының нигеҙен булдырыусы Фәйзи Ғәскәров ошо ябай ғына хәҡиҡәтте аңлауы менән дә бәхетле ижадсы булғандыр, моғайын. Донъялағы сәхнә ҡалыптарынан тайпылып, бейеү ябай тамашасыға ҡыҙыҡлы һәм аңлайышлы, ихлас булһын һәм, иң мөһиме, унда халыҡ күңеле сағылһын, тигән оло бурыстар йөкмәгән бөгөнгө ҡунағыбыҙ ҙа ижады менән үҙенә-үҙе һәйкәл ҡуйған шәхес. “Еҙ үксә”, шулай уҡ күптән түгел баш ҡалала үткән “Башҡорт йөрәге” I Төбәк-ара башҡорт бейеүе фестивалендә күрһәтелгән “Тархандар” бейеүе генә лә был фекерҙең хаҡлығын раҫлай. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Риф ҒӘБИТОВ менән әңгәмәбеҙ башҡорт бейеүе өсөн мөһим ваҡиғаларҙың береһе булған ошо фестиваль һәм, ғөмүмән, бейеү тураһында булыр.\nҮткән быуаттың 90-сы йылдар башына тиклем республикала бер генә профессиональ бейеү коллективы – Ф. Ғәскәров исемендәге Халыҡ бейеүҙәре дәүләт академик ансамбле булды. Әлеге мәлдә иһә алты профессиональ бейеү ансамбле бар, уларҙың барыһы ла тиерлек илдәге үҙгәртеп ҡороуҙарҙан һуң барлыҡҡа килгәйне. Тимәк, беҙгә хәҙер үҙ-ара ярышыу, уңыштар менән уртаҡлашыу өсөн бер майҙанға йыйылырға ла була. Ошолар тураһында уйлаштыҡ та, “Башҡорт йөрәге” тип аталған фестиваль ойошторорға дәрт иттек. Әлбиттә, коллективтар араһында бәйге үткәреү мөмкин түгел, сөнки уларҙың һәр береһе үҙенсә ҡыҙыҡлы, шуға ла бер таҡтаға ҡуйып, баһаларға ярамай. Шуға ла сара өсөн фестиваль йүнәлешен һайланыҡ. Уның директоры – Филүс Хәсән улы Ҡаҙаҡбаев, мин проект авторы. Республикала мәҙәниәт өлкәһендә Президент гранты булмаһа, был фестиваль ҡасан тормошҡа ашыр ине, белмәйем. Бейеү сәнғәте шулай уҡ ҙур сығымдар талап итә торған жанр. Әйтәйек, әлеге ваҡытта ун парға костюм тектереү өсөн кәмендә ярты миллион һум аҡса кәрәк. Ошо грант һөҙөмтәһендә ҡайһы бер ансамблдәргә матди ярҙам да күрһәтә алдыҡ.\nФестивалдә Өфө ҡалаһынан “Мираҫ” ансамбле, Учалынан “Уралтау”, Нефтекаманан “Түңгәүер”, Стәрлетамаҡтан “Бейеү театры”, “Сибай” ансамбленән тыш, Ҡаҙағстандан һәм Марий Эл Республикаһынан коллективтар ҡатнашты. Беҙ уларға “Беҙҙеңсә бейегеҙ!” тигән талап ҡуймайбыҙ. Бер милләт тә икенсе милләттең халыҡ бейеүен бар нескәлегендә башҡара алмаясаҡ барыбер. Ни өсөн башҡорт коллективтары башҡа халыҡтарҙың бейеүен күпләп башҡара, тигән һорауҙы йыш бирәләр. Сөнки бөгөн баҙар иҡтисады сәнғәт өлкәһенә лә яҡшы үтеп инде. Тамашасы тарафынан һорау бар икән, бындай бейеүҙәр ҙә буласаҡ. Тик бының менән артыҡ мауығырға ярамай, беҙ урыҫса бейейбеҙ, тип уйлайбыҙ ғына, әммә барыбер ул кимәлдә бейей алмайбыҙ. Шулай ҙа халыҡ ансамблдәре репертуарының төп өлөшөн башҡорт бейеүҙәре алып торорға тейеш. Беҙҙә бит бейей белмәгән бер кеше лә юҡ. Ҡан хәтере бар, кемде генә төртөп төшөрмә, бейей ҙә китә. Халыҡ бейеүҙе ныҡ ярата, шуға ла беҙҙең халыҡ өсөн был фестиваль һис артыҡ булманы. Йыл да грант өмөт итеп булмай, шуға ла фестиваль ике йылға бер тапҡыр булһа ла үткәрелһә ине, быны Мәҙәниәт министрлығы үҙ ҡанаты аҫтына алһа ине, тигән уйҙа һәм хыялда йәшәйбеҙ.\nРухты көй оноттормай\nБашҡорт бейеү сәнғәтендә яңы бейеүҙәр юҡ, тигәнде йыш ишетергә тура килә. Беренсе фестивалдә милли бейеү сәнғәтен үҫтереүгә үҙ өлөшөн индергән һәр балетмейстерҙы күрһәтәйек, тип, программа төҙөй башлағас, бының бөтөнләй хата фекер булыуы асыҡланды. Шуға ла ҡайһы бер бейеүҙәр гала-концертҡа эләгә лә алманы, сөнки ваҡыт яғынан быны эшләүе мөмкин түгел ине. Киләһе фестивалдәрҙә уларҙың хеҙмәттәрен күрһәтә алырбыҙ, тип ышанам. Яңы бейеүҙәр барлыҡҡа килеүендә, һис шикһеҙ, “Байыҡ” телевизион бәйгеһенең дә өлөшө бар. Уны башлап үткәрергә ярҙам итеп йөрөүселәрҙең береһе булараҡ, был бәйгенең мөһимлеген дә беләм. Үҙешмәкәр сәнғәткә төбәлгән был сараның халыҡ араһында рейтингы ла юғары. Киләсәктә “Башҡорт йөрәге” фестивале менән улар бер-береһен тулыландырып торор, тип ышанам.\nҒөмүмән, башҡорт бейеүенә булған иғтибарҙы иҫәпкә алһаң, ул бер кемде лә битараф ҡалдырмай икәненә төшөнәһең. Дәғүә белдереүселәр, хәрәкәттәр дөрөҫ түгел, тегеһе, быныһы етешмәй, тиеүселәр ҙә бар. Ағып ятҡан һыуҙы болғандырып ебәрһәң, ул, бара биргәс, үҙенән-үҙе таҙарынған кеүек, ваҡыт үтеү менән ниндәйҙер хаҡлы булмаған фекерҙәрҙән башҡорт бейеүе ҡотола бара. Бейеүҙәрҙән халыҡсанлыҡ юғала, тиеү менән дә килешмәҫ инем. Эйе, заман башҡа – заң башҡа, бөгөн күп милли коллективтар үҙ асылыбыҙҙан тайпылмаҫбыҙмы, тигән борсолоу кисерә. Заман менән бергә тамашасы ла үҙгәрә, ул сит илдәргә сығып, ундағы сәнғәт өлгөләрен, бөтөн донъя ҡаҙаныштарын күрә йә уларҙы интернет селтәрҙәре аша ҡарай. Башҡорт бейеүе уларҙың кимәленән түбән була алмай. Әммә милли ерлек, халыҡсанлыҡ юғалыр, тип ҡурҡырға кәрәкмәй. Бейеүҙә мөһим урынды музыка алып тора, ул милли рух, милли колорит бирә. Шуға ла мин, мәҫәлән, бейеүҙәремде тик башҡорт халыҡ көйҙәренә һалам. Халыҡ көйҙәре ситкә тайпылып китергә юл ҡуймай. Уйланғанығыҙ юҡмы: халыҡ, моғайын, киләсәк быуындар рухты, миллилекте һаҡлаһын өсөн көй ижад иткәндер ул. Был көйҙәрҙә беҙҙең булмышыбыҙ программалаштырылған. Эйе, беҙҙең иң яҡшы композиторыбыҙ – халыҡ. Заман композиторҙары “Урал”, “Буранбай” кеүек мәшһүр көйҙәр ижад итә алмай әле, ти торғайны Заһир ағай Исмәғилев. Шулай уҡ башҡорт халыҡ көйҙәренең потенциалын тулыһынса аса алған бейеүҙәр ҙә юҡ әлегә.\nБейеүгә ниндәйҙер яңы хәрәкәт килеп инеүҙе лә насар тимәҫ инем. “Еҙ үксә”лә 12 төрлө дроб ҡулландым, әммә уларҙың барыһының да нигеҙендә башҡорт тыпырлауы ята. Башҡорт – тәбиғәт балаһы, йөрәгенә ҡош тауышын да, япраҡтар ҡыштырлауын да, ҡылғандар сайҡалыуын да һеңдергән, тик сәнғәтебеҙ халыҡтың көнкүреше менән дә тығыҙ бәйле, бейеүҙәрҙә ат сабышы ла ишетелеп ҡала. Был турала ғалимә, тарихсы-этнограф Лидиә Нагаева ла үҙенең китабында яҙа. Халыҡ ижады тигәс тә, ул бит музей экспонаты түгел, ә тере организм, ул үҫергә, хәрәкәт итергә, халыҡ менән бергә үҙгәрергә лә тейеш.\nҠыҙҙар сая булһын\nМин ир-егеттәр өсөн бейеү ҡуйыусы балетмейстер булып танылғанмын. Халҡымдың тарихын, фольклорын, легендаларын, әкиәттәрен беләм, хореограф булараҡ, улар аша күңелемдә бейеүҙәге ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙ образының өлгөһө мотлаҡ бар. Уларҙа бөтөн йыйылма геройҙарҙың иң яҡшы һыҙаттарын сәхнәләштерәһең, сөнки был бейеүҙәрҙе башҡорттар ғына ҡарамай. Ситтәр һоҡланып, башҡорттар үҙ милләте өсөн ғорурланып ҡарарлыҡ образ булырға тейеш. Әгәр ҙә сәнғәтте тәрбиәләүсе сара итеп ҡарайбыҙ икән, төрлө яҡҡа һибелеп йәшәгән башҡорттар, концерттан һуң килеп, күкрәктәрем киңәйеп китте, тип әйтә икән, был образдар башҡорттоң асылына тап килә, тимәк.\nБәлки, һүҙ менән килештереп әйтә алмаҫмын, ир-егет ғорур, ысын ир булырға, йәғни, халыҡтың, ғаиләнең терәге, яҡшы атай, ул булырға, күҙендә моң һәм мәғәнә булырға тейеш. Күҙҙәрҙә бөтөн нәмә күренә, шуға ла бейеүҙәрҙә күҙ ҡарашына ҙур иғтибар бирәм. Костюмда иһә халыҡтың бөтөн биҙәү-ҡулланма сәнғәте, байлығы сағылыуы шарт. Ҡыҙҙар ҙа ҡыйыу, ғорур минең бейеүҙәремдә. Фәйзи Ғәскәровтың “Ете ҡыҙы”ындағы кеүек баҫалҡы, хисле, йомшаҡ күңелле ҡыҙҙарға ҡарашым икенсерәк. Баҫалҡылыҡ, йыуашлыҡ сәхнәлә генә түгел, донъя көткәндә лә ҡамасау итеүе бар. Сөнки баҫалҡылыҡ – ҡатын-ҡыҙ өсөн бик нәфис сифат та ул, тик бөгөнгө көндә баҫалҡы булһаң, башҡалар һине баҫып китәсәк. Ҡыйыулыҡҡа нығыраҡ баҫым яһайым, башҡорт ҡыҙҙары миндә бөтәһе лә хан ҡыҙҙары, саялар – хореограф булараҡ, эстетик ҡарашым шулай.\nИр-ат бейеүе тәьҫирлерәк, быныһы ир-егеттең тәбиғәте менән бәйле. Ул таяныс, һаҡсы, яугир, шуға образдары ла сағыуыраҡ. Ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге роле бәләкәй түгел, тап улар геройҙарҙы, яугирҙарҙы тәрбиәләй, әммә күҙгә күренеп бармайҙар. Был күренеш бөтөн милләт бейеүҙәрендә лә шулай. Чечендарҙы ғына алып ҡарайыҡ, сәхнәлә уларҙың егеттәре ут сәсеп тора, ҡатын-ҡыҙҙары, баштарын текә тотоп, һалмаҡ ҡына йөрөй. Айсбергтың һыу аҫтындағы өлөшө ул ҡатын-ҡыҙ, ул ир-егетте күтәреп тора, әммә үҙе быны күрһәтергә маташып, артыҡ сәбәләнмәй. Унан һуң, сәхнәлә лә, тормошта ла ҡатын-ҡыҙға киҫкен хәрәкәттәр килешмәй, физик яҡтан Хоҙай уны шулай яралтҡан.\nИр-егеттәр бейеүенә килгәндә, мине ҡулдарҙы артыҡ өҫкә күтәреүҙә, был хәрәкәттең башҡортса булмауында ла ғәйепләгәндәре булды. Бейеүҙәрҙә ҡулдарҙы күтәрәм икән, мин бының менән халҡымдың рухын күтәргем килә. Ысынлап та, аҫҡа һәленеп төшкән ҡул менән халҡыңды күтәреп буламы икән? Ана, кавказдар, бер ҙә өҫкә күтәрелгән ҡулдарын линейка менән сантиметрлап үлсәп тормай. Уларҙың халыҡтары элек бер ҡасан да аяҡ бармағы осонда бейемәгән. Был хәрәкәт халыҡ араһында осраған ул, матур булғаны өсөн балетмейстерҙар уны киң ҡулланылышҡа индереп ебәргән. Хәҙер, әрмәндәрҙән тыш, бөтөн Кавказ халыҡтары ҡуллана был алымды. Бөгөн чечендар менән грузиндар был алымдың авторлығы мәсьәләһендә бәхәс алып бара. Тау халыҡтарында элек ҡулды күтәреп бейеү ҙә булмаған. Был алым халыҡтың рухын күтәреү ихтыяжынан килеп сыҡҡан. Ҡулды күтәрәм, тимәк, өҫкәрәк, юғарыраҡ ынтылам, ҡул артынан күкрәк, бөтөн кәүҙә күтәрелә.\nХореограф тарихсы түгел\nСовет осоронда өлкән ағайыбыҙ – урыҫ халҡынан өҫтөн була алмай инек, шуға ла тарихыбыҙҙың күп биттәре баҫылыбыраҡ ятты. Хәҙерге көндә милли билдәләнеш буйынса тарихсылар ҙа, археологтар ҙа ҡыйыу фекерҙәр әйтә. Уларҙың ҡайһы берҙәре хатта ысынбарлыҡта булмаған хәлдә лә, хореографтар өсөн ем була ала, ҡыҙыҡлы шәхесме, ваҡиғамы, беҙ уны сәхнәгә сығара алабыҙ. Бейеү – ул сәнғәт, ул тарихты һүҙмә-һүҙ ҡабатламаһа ла була. Мәҫәлән, халҡыбыҙҙың бүреләрҙән килеп сығыуы тураһында боронғо бер легенда бар. Бүре минең өсөн халҡымдың боронғолоғона ишара итеп тороусы мифологик йәнлек. Шуға ла бейеүҙә уны ҡулланыу бик уңышлы тип уйлайым. Унан һуң, бөтөн тамашасы ла тарих, фольклор менән таныш булмауы ихтимал, бейеүҙәр аша ул да үҙенә ниндәйҙер кимәлдә мәғлүмәт ала. Йәки Йәүҙәт Бикбирҙиндың “Генерал Игзаков” бейеүен алығыҙ. Тарихсылар ысынбарлыҡта уның генерал түгел, ә кантон башлығы булыуын дәлилләй. Әммә был хореографҡа бейеү ҡуйыуға ҡамасауламаған. Бынамын тигән бейеү килеп сыҡҡан, уны бөгөн күп бейеүселәр ҙә, балалар ҙа яратып бейей.\nҠулыма Әнүәр Әсфәндийәровтың “Башҡорт тархандары” тигән китабы килеп эләккәс, улар тураһында ныҡлап эҙләнә башланым. Милләтебеҙҙә бөтөн ҡатламдар ҙа булған, әммә профессиональ бейеү формалашҡан мәлдә эшсе-хеҙмәтсән халыҡ ҡатламына дан йырлау өҫтөн ҡуйылған, ябай халыҡты күтәреү өсөн геройҙар ҙа улар араһынан булырға тейеш булған. Бөтәһе лә йә һунарсы, йә көтөүсе булмаған бит. Араларында йөҙ, йәки мең кешегә бер лидер ҙа осраған. Бәләкәй генә берләшмәлә лә, ауылда ла башҡаларҙы үҙенең артынан эйәртеүсе берәү була. Музейҙарҙа ла ябай халыҡтың кейемдәре һаҡланған, ә бейҙәрҙең, тархандарҙың кейемдәре юҡ, сөнки улар ысынлап та күп булмаған. Музейҙа бер кантон башлығының ғына кейеме осрағаны булды, уны бейеүҙәрҙә ҡулланғайным да. Ел, ғәҙәттә, ағас башынан йөрөүсән, берәй яу, башҡа бәлә килгәндә иң тәүҙә улар ҡырылған. Шулай итеп, был ҡатлам хәтерҙәрҙән юйылған. Ошо китапты уҡығас, Алдар батыр Иҫәкәевты иҫкә төшөргәс, уларҙың йәмғиәттәге урынын белгәнгә күрә, тархандар тураһында бейеү ҡуйыу тураһында уйлана башланым.\nБыл бейеүҙе Ф. Ғәскәров исемендәге Халыҡ бейеүҙәре дәүләт академик ансамбле башҡара. Тамашасыларға ул бик оҡшаған, рух күтәренкелеге, халҡыбыҙ өсөн ғорурлыҡ тойғолары кисерҙек, тип әйтеүселәр күп булды. Тархандар – улар төрки телле халыҡтарҙа йәмғиәттең иң юғары ҡатламы. Күрһәткән батырлығы, дәүләт эшендәге уңыштары өсөн бирелгән уларға был дәрәжә. Бейеүҙә ошо батырлыҡты, лидерлыҡты күҙ алдына килтерергә хәрәкәттәр ярҙам итә. Үҙ дәрәжәһен белеп, һалмаҡ ҡына бейей улар сәхнәлә. Музыка ла бейеүҙе тулыландырырға ярҙам итә. Халҡыбыҙҙың һәр ырыуының үҙенең дәүләтселек элементтары – тамғаһы, ҡошо, ағасы, ораны булған. Мин башта ошо элементтарҙы ҡулланып, герб эшләргә уйлағайным. Әммә рәссам, башҡорт тарихы, символикаһы менән ҡыҙыҡһыныусы Илдар Шәйәхмәтовҡа мөрәжәғәт иткәс, ул быға ҡаршы булды һәм тамғаларҙы ғына алырға кәңәш итте. Тамғалар – шулай уҡ боронғолоҡ күренеше. Башҡорт тамғалары ябайыраҡ күренһә лә, улар руник яҙмаларға барып тоташа. Ошо ябайлыҡ халҡыбыҙҙың холҡонда әле лә һаҡланып ҡалған бит.\nКостюмдар өҫтөндә лә ентекле эшләргә тура килде. Костюмдар традицион булһа ла, затлы заттан булыуын күрһәтеп тора. Тархандың эргәһендә уның аңына, зиһененә торошло ҡатын-ҡыҙ булырға тейеш. Санкт-Петербургтың этнографик музейында кәләпүш тигән баш кейеме һаҡлана, ул бейек итеп тегелә, тотош тәңкә менән биҙәлгән. Руденко уны хеҙмәттәрендә бик яҡшы итеп тасуирлай. Бына ошо кәләпүште ҡулландыҡ, был да үҙенә күрә бик уникаль күренеш булды. Ул Ф. Ғәскәров исемендәге Халыҡ бейеүҙәре ансамблендә генә ҡалмаҫ, яңы бейеүҙәрҙә ҡулланылыр, тип уйлайым.\nСанкт-Петербург этнографик музейында һаҡланған кәләпүштең ауырлығы – 16 килограмм. Ҡатын-ҡыҙ матур булыу өсөн әллә ниндәй ауырлыҡтарға ла әҙер, быныһына шик юҡ. Әммә был биҙәнеү әйберҙәренең башҡа маҡсаты ла булған. Иң тәүҙә, тәңкәләр яуыз көстәрҙән, яман күҙҙәрҙән һаҡлап торорға тейеш булған, күрәһең. Наталья Степанова тигән рәссам фекеренсә, көмөш тәңкәне тишһәң, аҡса берәмеге булараҡ, уның ҡиммәте юғала. Бының менән башҡорт ҡатын-ҡыҙы, ҡарағыҙ, бына мин күпме байлыҡты биҙәнеү әйберенә әүерелдерә алған хәлле заттанмын, тип әйткән кеүек. Йәғни, биҙәнеү әйберенең байлығына ҡарап, ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәттәге дәрәжәһен, затын да белергә була. Рәссамдың тағы бер версияһы буйынса, бына был кәләпүш – яугирҙарҙың шлемына оҡшаған. Алыҫтан ҡарағанда, ул шлем булып күренә. Борон ирҙәре менән бергә ҡатындар ҙа яуға йөрөгән, шул саҡта кәләпүштәр ялтырап күренеп, яугирҙар һаны икеләтә артыҡ күренгән. Был версияларҙың барыһы ла йәшәргә хаҡлы, тип уйлайым.\nХалыҡ бейеүе – ул, ысынлап та, халыҡтың күңеле. Быуаттар төпкөлөндә, милләттең үҙе менән бергә барлыҡҡа килгән бейеүҙең бөгөн дә ихласлығы менән тамашасыларҙа һоҡланыу тойғоһо уята алыуы башҡорт халҡының күңелен саф итеп һаҡлап ҡала алыуының да күрһәткеселер ул. Бесәнсеме, һауынсымы, һунарсымы, генералмы, тарханмы, быныһынан бигерәк, бейеүҙәрҙә ихласлыҡ һәм ябайлыҡ мөһимерәк, тигән фекергә килдек геройыбыҙ менән дә. Ә бейеү өлкәһендә бер көнгә лә туҡтамаған бәхәстәргә килгәндә иһә, республикала әлеге көндә бер түгел, профессиональ ансамблдәр араһында – ике, өлкәндәр һәм балалар араһында “Байыҡ” бәйгеһе үтә, Мәҙәниәт йылында бейеүгә генә арналған әллә күпме саралар ойошторола. Риф Ғәбитовтың фекерҙәре лә күп һорауҙарығыҙға яуап биргәндер, тип ышанабыҙ. Эшең менән халҡыңа зыян килтермәһәң, уның булмышынан ситләшмәһәң, милләт вәкиле булараҡ, үҙ-үҙеңә тоғро ҡала белһәң, халҡыңа ошонан да ҙурыраҡ файҙа килтерә алмайһыңдыр, моғайын.\nЛәйсән НАФИҠОВА әңгәмәләште\n« Дин мәсьәләһендә һуңларға ярамай\nБерҙәмлек менән көслөбөҙ! »


«Өфө» футбол командаһы Новогорск ҡалаһында «Долгопрудный» командаһы менән осрашты\nУйын 3:1 иҫәбе менән Мәскәү өлкәһе командаһы файҙаһына тамамланды.\n27 июндә Игорь Колывановтың тәрбиәләнеүселәре киләһе осрашыуын Сахалин командаһы менән үткәрә. Бынан тыш, Башҡортостан командаһы сафына Александр Васильев ҡайта. Уйынсы Өфөнән тыш, ЦСКА һәм Ростов командалары өсөн сығыш яһағайны. Әле көйәрмәндәр тәжрибә туплап ҡайтҡан уйынсынан уңышлы голдар көтә.


ҺӘР САҠ ӘҘЕР\n2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! *\nСибай ҡалаһының балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбендә урынлашҡан муниципаль тест үтеү үҙәгендә уҙған 2016 йыл аҙағында 87 уҡыусы спорттың 5 төрө буйынса норматив тапшырһа, үткән аҙнала ҡаланың М.Fафури паркында саңғы уҙышы үтте. 100-ҙән ашыу спортсы ҡатнашҡан сараны Балалар ижады үҙәге педагогы Ф.Р.Хәмитов һәм Сибай педагогия колледжы ирекмәндәре ойошторҙо. Саңғысыларҙың күбеһе билдәләнгән арауыҡты еңел генә үтһә, бәғзеләр тестың был төрө оҙайлы әҙерлек талап итә тип белдерҙе.\nСпортты һәм сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалаусы физкультура уҡытыусылары Р.Т.Юлдыбаев (гимназия), И.М.Йосопов (7-се мәктәп), Р.Р.Абдуллин (гимназия), Л.Р.Шәһиәхмәтова (педагогия колледжы), Ф.Р.Хәмитов (педагогия колледжы) саңғыла оҫта уҙышып, йәштәргә үрнәк күрһәтте.\nҠалалаштарҙың иҫтәренә төшөрәбеҙ: ГТО нормативтарын һәр кеше тапшырып, алтын, көмөш, бронза билдәләр яулай ала. Уның өсөн www.gto.ru сайтында теркәлергә, заявка алып муниципаль тест үҙәгенә йүнәлтергә, медицина тикшеренеүе үтеп ярышырға рөхсәт алырға ғына кәрәк. Белешмәләр өсөн телефон: 5-79-37, 8-937-780-86-29, 8-960-391-10-76.


Асҡын районы Иҫке Ҡаҙансыла бөгөн яңыртылған Еңеү паркы асылды\n8 Май 2018, 18:42\nИлебеҙгә ике Советтар Союзы Геройы биргән Иҫке Ҡаҙансы ауылы халҡы был көндө көтөп алды. Бирелә төҙөлгән обелискта граждандар, Бөйөк Ватан һуғышы, шулай уҡ локаль бәрелештәрҙә ҡатнашҡандар һәм һәләк булғандар, шулай уҡ сәйәси репрессиялар ҡорбандары исемдәре теркәлгән.\nИлебеҙгә ике Советтар Союзы Геройы биргән Иҫке Ҡаҙансы ауылы халҡы был көндө көтөп алды. Бирелә төҙөлгән обелискта граждандар, Бөйөк Ватан һуғышы, шулай уҡ локаль бәрелештәрҙә ҡатнашҡандар һәм һәләк булғандар, шулай уҡ сәйәси репрессия ҡорбандары исемдәре теркәлгән. 16 ауылды берләштергән ауыл Советы биләмәһенән 700-ҙән ашыу кеше фронтҡа китә. Шуларҙың 252-һе генә тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Сарала район хакимиәте башлығы Фларит Усманов, уның урынбаҫары Фоат Фәтхуллин, эштәрҙе башҡарыусы ”Асҡын йылылыҡ селтәрҙәре” предприятиеһы етәксеһе Радик Ғинийәтов, Советтар Союзы Геройҙары — Нурулла Сафиндың һәм Мирзалихан Ғәбитовтың балалары ҡатнашты. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Малик Әғзәм улы Ғайсин тантананың хөрмәтле ҡунағы булды.\nБайрамды район Мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре, урындағы белем усағы уҡыусылары сығыштары биҙәне.\nСара Нурулла Сафин призына үткән еңел атлатика кросы менән тамамланды.


Өфөлә 100 тоннанан ашыу асфальт юлдарҙағы соҡор ямауҙа дөрөҫ ҡулланылмаған - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә 100 тоннанан ашыу асфальт юлдарҙағы соҡор ямауҙа дөрөҫ ҡулланылмаған\nӨфөлә 100 тоннанан ашыу асфальт юлдарҙағы соҡор ямауҙа дөрөҫ ҡулланылмаған. Был хаҡта ҡала хакимиәтенән хәбәр итәләр.\nТикшереү барышында асыҡланыуынса, юлсылар тарафынан ремонт эштәрен башҡарыуҙа 16 ҡағиҙә боҙоу осрағы асыҡланған. Бөтә етешһеҙлектәр технологияны тейешенсә үтәмәүселәрҙең үҙ иҫәбенә төҙәтелергә тейеш.\n07 апреля Башҡортостанда район-ҡала башлыҡтарын халыҡ баһаһына ҡарап вазифаһынан бушатасаҡтар


30 Май 2019, 02:00\nРайонда ВИЧ менән ауырыған 127 кешенең 2-һе бала#национальныепроекты;#нацпроекты;#региональныепроекты;#регпроекты\nРайонда ВИЧ менән ауырыған 127 кешенең 2-һе бала\nЙыл башынан республикала ВИЧ инфекцияһы менән ауырыған 788 кеше теркәлгән. Шуларҙың 500-ө – ир-егеттәр. Ғинуарҙан алып тағы ла 61 кешелә ул сир асыҡланған. Был ауырыуға дусар булған 124 ауырлы ҡатын-ҡыҙҙың 92-һе балаһын тыуҙырған. Былтырғы күрһәткестәр менән сағыштырғанда быйыл ВИЧ менән ауырыусылар һаны 10,7 процентҡа артҡан.\n1987 йылдан алып ВИЧ инфекцияһы 32070 кешелә асыҡланған. Шуларҙың 9128-е үлгән. Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән килеүселәрҙең 946-һы шул сәбәпле иҫәпкә алынған.\nБаймаҡ районында хәлдәр нисек? 2000 йылдан алып 232 кешелә ВИЧ инфекцияһы булыуы асыҡланған. Уларҙың 62-һе вафат булған, 19 кеше күсеп киткән, 1-әү республиканан мәжбүри сығарылған, 27-һе иҫәптән алынған. 2000 йылдан алып ауырыу әсәнән 27 сабый тыуған. 2018 йылда иһә ике бала үлемесле ауырыу менән донъяға килгән.\nБөгөн иҫәптә 127 кеше тора. Шуларҙың 68-е ауылда йәшәй, 87-һе – ҡатын-ҡыҙ. Ҡалала был ауыр сир йоҡторған 59 кешенең 31-е ир-егет. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был исемлектәр араһында 2 бала ла бар: береһе 12 йәшлек ҡыҙ һәм 5 йәшлек малай. Йыл башынан 6 кеше вафат булған. Беренсе тапҡыр был ауырыу асыҡланған 5 кешенең 4-һе ҡалала йәшәй.\nНисек кенә булмаһын, күңел өшөткөс был һандар тормошобоҙҙоң бер күренеше. Тағы ла шуныһы хәүефле: ҡайһы берәүҙәр уҫал ниәттә башҡалар менән енси мөнәсәбәткә инә һәм уларҙы ла зарарлай. Былтыр, мәҫәлән, тап шуның арҡаһында 3 кеше суд алдына баҫҡан. Бер ҡатын 7 йылға иркенән мәхрүм ителгән.\nҮлемесле ауырыуҙың ҡайһы бер осраҡта асыҡ типтағы туберкулез менән оҙатылыуы тағы ла аяныслыраҡ. Шуныһы борсолдора, уға дусар булғандар махсус дауалау учреждениеларында түгел, ә йҙәрендә йәшәй. Һеҙҙең менән беҙҙең арала иркен йөрөйҙәр. Уларҙы белмәүебеҙ ҙә ихтимал. Үҙҙәре лә уны йәшерә. Шунлыҡтан аралашҡан кешеләргә лә йоғоу ҡурҡынысы ҙур.\nТуберкулез таяҡсыларынан һаҡланыу сараһының береһе, әлбиттә, прививка яһатыу. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы берәүҙәр балаларына төрлө ауырыуҙарға ҡаршы вакцина эшләтеүгә ҡәтғи ҡаршы. Бигерәк тә, ислам динен ҡабул итеүселәр араһында шундай дөрөҫ булмаған ҡараш йәшәй. Дини юлдағы йөклө ҡатындарҙың ҡайһылары дауаханала иҫәпкә тороуҙан баш тарта. Медицина хеҙмәткәрҙәрен өйҙәренә индермәйҙәр, сабыйҙарын өй шарттарында табалар. Һуңынан иһә уларға вакцина эшләтеүгә лә ҡаршы сығалар. Шул уҡ ваҡытта дин юлына аҫҡан ата-әсәйҙәрҙең бөтәһенә лә прививка яһалған. Балаларына прививка яһатмау сәбәпле, бөгөн ҡыҙылса, быума, тән тартышыуы кеүек ауырыуҙар арта. Районда дин юлында булған ғаиләләрҙәге ике бала быума сиренә дусар булған. Ваҡытында вакцина эшләткән осраҡта ҙур бәләнән ҡотолоп ҡалған булырҙар ине лә бит. Был осраҡта балаларының ауырыуында тулыһынса ата-әсә ғәйепле.\n– Ҡөрьәндә, һаҡланғанды – һаҡлармын, тип әйтелә, – ти райондың имам-мөхтәсибе Хәлил хәҙрәт Танһыҡҡужин. – Һаулыҡты һаҡлау фарыз. Балалар өсөн ата-әсәләр яуаплы. Диндә лә дауаланырға, һаҡланырға ҡушыла. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, төрлө дини ағымдар бар. Тап шулар дөрөҫ булмаған йүнәлештәрҙе билдәләй ҙә инде. Бында, әлбиттә, улар менән килешмәйем. Дини мосолмандар араһында аңлатыу эштәре алып барасаҡбыҙ. “Һаулыҡ” өҫтөнлөклө милли проектына ярашлы, төрлө ауырыуҙарға вакцина эшләтеүгә айырым иғтибар бирелә. Тап уның ярҙамы менән күп йоғошло ауырыуҙарға сик ҡуйыла. ПРИВИВКА ЭШЛӘТЕРГӘ ЯРАМАЙ ҠАСЫРҒА. Өтөрҙө ҡайҙа ҡуйыу һеҙҙең намыҫта.


Ябай уҡытыусынан башланды » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ябай уҡытыусынан башланды\nЯбай уҡытыусынан башланды 20.12.2017 // Шәхестәр\nҮткән ғүмерҙе күҙ асып йомоуға тиңләйҙәр. Уның шулай булыуына ғүмер уҙған һайын тәрәнерәк төшөнәм. Бәй, Ғөбәйҙулла Илешевтең тыуыуына — 90 йыл! Ул 60 йыл ғүмерен йәш быуынды тәрбиәләүгә һәм белем биреүгә арнаны. Урал аръяғы райондарында йәштәргә юғары белем биреү өсөн күп көс һалды. Уның әүҙем ҡатнашлығында БДУ-ның Сибай институты асылды, институттың тәүге докторы һәм профессоры булып, кадрҙар һайлап алыуҙа ла, уларҙы фәнни яҡтан әҙерләүҙә лә ҡатнашҡан ғалим. Белем усағында бөгөн Урал аръяғы райондарынан ғына түгел, күрше өлкәләрҙән дә килеп уҡыған студенттар бар. Уның тырышлығы бушҡа китмәй, Сибай институты әле гөрләп эшләй.\nБөйөк Ватан һуғышы ветераны, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре Ғөбәйҙулла Илешев сығышы менән Күгәрсен районынан, тыуған ауылы – Түбәнге Сирбай. 1940 йылда Мәҡсүт ете йыллыҡ мәктәбен тамамлаған 13 йәшлек үҫмер “Шверник” исемле колхозда эшләй башлай. Ватан һуғышы осоронда егет хәрби хеҙмәткә алынып, 1944 – 1951 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ флотында хеҙмәт итә. Радиоразведчиктар әҙерләү курсын тамамлағандан һуң, флоттың радиоразведка бүлегендә ҡала. Төрөктәрҙең “Яуыз” (“Злой”) линкоры радиосигналдарын “тотоп”, флотты мөһим мәғлүмәттәр менән тәьмин итә, флот командаһынан рәхмәт хаттары ала. Артабан уны торпедо катерҙарына күсерәләр, ул ҡеүәтле яңы техниканы һынауҙа ҡатнашып, юғары баһа алғандан һуң, Америка моряктарының инструкторы булып та ала (АҠШ беҙҙең союздаш була). Тырыш, намыҫлы хеҙмәте өсөн “Флот элемтәһе отличнигы” билдәһе, етәкселектең Маҡтау грамоталары, төрлө миҙалдар, ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнә. Командование, өмөтлө морякты тойоп-күреп, флотта хеҙмәткә ҡалырға өгөтләй, ләкин уны тыуған яғы тарта. “Ҡалған булһам, контрадмирал” дәрәжәһенә етер инем”, – ти торғайны.\nХеҙмәт итеп ҡайтҡас, баш-көллө белемен камиллаштырыуға тотона. 1957 йылда ситтән тороп Мораҡ педагогия училищеһын тамамлай. Свердловск ҡалаһында (ул Өфөнән күсерелә) Юғары партия мәктәбендә уҡый, ә 1968 йылда Дондағы Ростов университетында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлап, тарих фәндәре кандидаты дәрәжәһен ала. Артабан докторлыҡ диссертацияһын Мәскәүҙә яҡлай, уға тарих фәндәре докторы дәрәжәһе бирелә һәм профессор аттестаты тапшырыла. 1989 йылда фән өлкәһендәге, кадрҙар әҙерләүҙәге ҡаҙаныштары өсөн “Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре” тигән маҡтаулы исем бирелә.\nҒөбәйҙулла Әхмәтшәрип улы хеҙмәт юлын ябай уҡытыусы булып башлай. Юғары партия мәктәбен тамамлап, Йомағужа районының Йомағужа (ул ваҡытта район бөтөрөлмәгәйне) райкомында, Өфө ҡалаһының Ленин районында партия эштәрен башҡарҙы, “партийный работник до костей” тигән ҡушаматы ла бар ине.\n1968 йылдан алып барлыҡ ғүмерен юғары уҡыу йорттарында эшләүгә арнай: Башҡорт дәүләт педагогия институтында өлкән уҡытыусы һәм партком секретары (хәҙер М. Аҡмулла исемендәге БДПУ), 1971 – 1976 йылдарҙа Мәскәү технология институтының Өфө филиалы доценты һәм институт профсоюзы ойошмаһы етәксеһе булып, ошо филиалдан үҫеп сыҡҡан Өфө сервис технологияһы институтына нигеҙ һалыусыларҙың береһе лә ул. Артабан Өфө дәүләт авиация техник институтына эшкә саҡырылып, КПСС тарихы кафедраһы мөдире, һуңынан сәйәсәт тарихы кафедраһына етәкселек итә.\nӘ инде 1991 йылдан алып ҡалған бар ғүмерен БДУ-ның Сибай институтында эшләүгә арнай. Ул – Урал аръяғында ҙур хөрмәт ҡаҙанған, йәмғиәт, институт, ҡала тормошонда әүҙем ҡатнашҡан шәхес. Ҡала хакимиәте, халҡы, бергә эшләгән коллегалары уны онотмай, һаман да хәтерләй. Ғалим эшләгән институтта, Сибайҙың “Горняк” проспектында уның хөрмәтенә иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылды.\nУның 90 йыллығын лайыҡлы билдәләнеләр: “Хәтер көнө” үтте, уның тормошона арналған музей ойошторолдо, “Илешев уҡыуҙары” исемле ғилми-ғәмәли конференция уҙғарылды. Ҙур рәхмәтлемен Сибай институтына. Уҡыу йортона барып инһәң, үҙеңде музейға аяҡ баҫҡан кеүек тояһың: һәр ерҙә таҙалыҡ, бөхтәлек, студенттар ипле генә һөйләшә, әҙәплеләр.\nТотош уҡырға 2476


Республикала уңыш йыйыу дауам итә\nРеспубликала уңыш йыйыу дауам итә. Бөгөнгә 609 мең гектар ерҙә иген урылған. 845 мең тонна бойҙай, 672,6 мең тонна ужым культуралары һуғып алынған. Һауа торошо тотороҡланыуы аграрийҙарға эште тиҙләтергә ирек бирҙе. Федоровка баҫыуҙарында ла ураҡ көйлө.\nЯуаплылығы сикләнгән «Искра» йәмғиәте ужым культураларын йыйыуҙы тамамлау алдында. Әле һаламды рулонға урау, уны баҫыуҙан сығарыу эштәре бара. Гектар ҡеүәте 15-17 центнерға етә. Хужалыҡ ошо көндәрҙә һоло урыуға төшкән, бесән сабыу тамамланған. Мал башына 28 центнер аҙыҡ әҙерләнгән. Хужалыҡтың 6 мең гектар сәсеүлек майҙаны бар. Көндәр ҡоро торғанда ураҡты улар сентябрҙең тәүге яртыһында теүәлләргә ниәтләй.\nГеннадий Абрамов, яуаплылығы сикләнгән «Искра» йәмғиәтенең башҡарма директоры: «Сәсеүлектәрҙең 50 процентында урып-йыйыу теүәлләнде, шулай ҙа башҡараһы эштәр ҙә байтаҡ. Бына был баҫыуҙа комбайн арыштың һуңғы яҫмаларын һуға. Кукуруздың өлгөрөп етеүен көтәбеҙ. Мал аҙығын да өҫтәп әҙерләргә торабыҙ. Ужым культураларын 1300 гектар ерҙә үҫтерергә иҫәп тотабыҙ. Әле өс агрегат уны сәсеүгә төштө».


БАШҠОРТ ДӘҮЛӘТ ФИЛАРМОНИЯҺЫ СӘХНӘҺЕНДӘ «ҺАҠМАР ҺАНДУҒАСЫ МОҢО» ИСЕМЛЕ КОНЦЕРТ УҘҘЫ — Башкирская государственная филармония имени Хусаина Ахметова\nНовости БАШҠОРТ ДӘҮЛӘТ ФИЛАРМОНИЯҺЫ СӘХНӘҺЕНДӘ "ҺАҠМАР ҺАНДУҒАСЫ МОҢО" ИСЕМЛЕ КОНЦЕРТ УҘҘЫ\nБАШҠОРТ ДӘҮЛӘТ ФИЛАРМОНИЯҺЫ СӘХНӘҺЕНДӘ «ҺАҠМАР ҺАНДУҒАСЫ МОҢО» ИСЕМЛЕ КОНЦЕРТ УҘҘЫ\n26 января 2021 "Тамаша"\nБашҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә 22 ғинуарҙа «Һаҡмар һандуғасы моңо» исемле концерт булды. Ул бөйөк композитор, Башҡортостан тарихында юйылмаҫ эҙ ҡалдырған шәхес, үлмәҫ музыкаль әҫәрҙәр авторы — Хөсәйен Әхмәтовҡа арналды. Әйтергә кәрәк, филармония күп йылдар компзитор исемен йөрөтә.\n“Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләгән һәр артистың репертуарында Хөсәйен Әхмәтов ижад иткән йырҙар бар. Уның әҫәрҙәре ҡатмарлы, шуға йырҙарҙы өйрәнеүе еңел түгел. Концертҡа оҙаҡ әҙерләнергә тура килде. Ғинуар айында композиторҙың тыуған көнө, ошо датаға арнап концерт ойошторорға уй килде. Киләсәктә бындай матур тмашаны йыл һайын үткәрергә ниәтләйбеҙ. Тамашасыларыбыҙ сараны оҡшатып, үҙҙәренең планына киләһе йылға яҙып ҡуйыр тип ышанабыҙ”, — тип белдерҙе тамашаның режиссеры Сулпан Асҡарова.\nКонцертта филармония артистары: Нәзифә Ҡадырова, Азамат Тимеров, Радик Вәлмөхәмәтов, Лилиә Ишемйәрова, Артур Туҡтағолов һәм Миңзифа Исҡужина, Лилиә Биктимерова, Алмас һәм Рәфис Сирусиндар, Диана Ишниязова, Салауат Мөхәмәтйәров, Заһир Иҫәнсурин, музыканттар Ғәли Алтынбаев, Хәлит Фәтихов, Салауат Хәлилов, Резана Вәлиева ҡатнашты. Линар Дәүләтбаев етәкселегендәге Халыҡ ҡоралдары милли оркестры уйнаны.\nКонцертҡа килгән бар тамашасы кисәнең шул тиклем йылы һәм күңелгә яҡын икәнлеген билдәләп, алҡышлап оҙатты.


Рубрикалар » Страница 8 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Страница 8\nРубрикалар / Хәтер // 12-12-2014, 14:18\nСәлимйән иртә етем ҡала, 12 йәшенән генә колхозда төрлө эшкә сыға. Бөйөк Ватан һуғышы афәттәре уның да елкәһенә төшә. 1947 йылдың апрелендә генә Тыуған иленә әйләнеп ҡайта....\nРубрикалар / Хәтер // 12-12-2014, 13:37\nҒаилә юбилейын билдәләүселәр араһында Рима Мөхәррәм ҡыҙы менән Исфар Фәтхелислам улы Мөхәммәтовтар ҙа бар. Уларҙың ғаилә ҡороуҙарына быйыл 50 йыл, никахтары 1964 йылдың 21 ноябрендә теркәлгән. 50 йыл, уйлап ҡараһаң, әҙ ғүмер түгел, әммә Мөхәммәтовтар бер тауыштан, бик тиҙ үтте лә китте, һиҙмәй ҙә ҡалдыҡ, ти....\nРубрикалар / Хәтер // 21-11-2014, 13:23\nҺалдаттың исем-шәрифе билдәһеҙ, фотоһүрәттә бер ниндәй ҙә яҙыу юҡ. Егетте фотоға 1941 йыл тирәһендә Польшаның Белосток ҡалаһындағы немецтарҙың тотҡондар өсөн концлагерында төшөргәндәр. Был фотоһүрәт артабан Белосток янындағы 1941 йылдағы хәрби бәрелештәр тураһында мәғлүмәт йыйыусы Польша сик буйы һаҡ хеҙмәте офицерының шәхси коллекцияһында булған....\nРубрикалар / Хәтер // 21-11-2014, 11:46\nҒәйзулла Мөхәммәт улы Әблүзинды ҡалабыҙ тантаналарында йыш осратырға була. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны яу иҫтәлектәре менән уртаҡлаша, кешеләрҙе тыныс күк йөҙөнөң, туҡ тормоштоң ҡәҙерен белеп йәшәргә саҡыра.\nҒәйзулла Мөхәммәт улы Байыш ауылында 1926 йылда донъяға килә. Ауыл мәктәбендә дүрт класс белемен алғандан һуң, ҡул аҫтына инеп, эшкә егелә. Әлбиттә, үҫмерҙең киләсәккә яҡты хыялдары, ҙур-ҙур маҡсаттары була. Тик бар өмөтөн 1941 йылдың 22 июне селпәрәмә килтерә. Үҫмер ололарҙың: “Һуғыш! Германия беҙгә һуғыш иғлан иткән!” – тигән һүҙҙәрен ишетеп, аптырап ҡала. Ауылда илаш-һыҡташ тауыштары яңғырай, тәүге көндән фронтҡа оҙатылған ағайҙар: “Беҙ тиҙҙән еңеп ҡайтырбыҙ! Көтөгөҙ!”– тип юлға сыға. Юҡ шул, уларҙың бик-бик һирәге генә әйләнеп ҡайта ала....\nРубрикалар // 21-11-2014, 10:50\n- Ҡыш ҡарһыҙ булһа, йәй ярлы була.\n- Боҙ ҡытыршы булып туңһа, иген уңыр.\n- Ҡыш йондоҙ баҙыҡ янһа – һыуыҡҡа, тоноҡ янһа, йылыға тарта.\n- Ҡыш көнө болот юлланып торһа, көн йылыта.\n- Ҡыш көнө бәҫ күп булһа, бал күп булыр....\nРубрикалар // 14-11-2014, 04:55\nБөгөн ҡулына текәрәк фотоаппарат тотҡандарҙың һәр икенсеһе үҙен оҫта фотограф тип атарға ашыға. Үҙ файҙаһын уйлап, кешеләргә хеҙмәтен тәҡдим итә улар. Әммә ҡалыпҡа һалынған өлгө буйынса түгел, ә йөрәк ҡушыуы буйынса төшөргән, ысынлап та тормошҡа бөтөнләй икенсе ҡарашта булып, ябай ғына ҡояш нурында ла матурлыҡ күрергә һәләтлеләр һирәк. Яңы ғына үҙе өсөн тылсымлы фото донъяһын асҡан Ишембай районының Этҡол ауылы ҡыҙы Ләйсән Йәрмөхәмәтова – шундайҙарҙың береһе. Бөгөн һеҙҙе йәш талант менән яҡындан таныштырабыҙ....\nРубрикалар // 14-11-2014, 04:46\nБеҙҙең быуын бәләкәйҙән үк Мостай Кәримдең әҫәрҙәрендә тәрбиәләнеп үҫте: «Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өс таған» повестарын йотлоғоп уҡыныҡ, «Ҡыҙ урлау» һәм башҡа спектаклдәрен сәхнәнән ҡараныҡ, үҙәктәргә үтерлек нескә хисле, тыуған илде яратырға өйрәтеүсе патриотик шиғырҙарын ятланыҡ. Ул йылдарҙа беҙҙең ауылда китапхана юҡ ине. Клуб мөдире Тимерйән ағай ваҡыты-ваҡыты менән күрше ауыл китапханаһынан китаптар алып ҡайтып тарата торғайны. Беҙ, кескәй генә малайҙар, клуб янына барып, шул китаптар тулы тылсымлы шкафтың асылыуын сәғәттәр буйы көтөп ултырабыҙ. Ниндәй генә китаптар юҡ ине унда, элек балалар яҙыусылары бик күп була торғайны. Бигерәк тә Мостай Кәримдең әҫәрҙәрен сират тороп уҡыныҡ....\nРубрикалар // 14-11-2014, 04:45\nКүптәребеҙ шул замандарҙа уҡ ҡәләм тирбәтеп, тәүге шиғыр, әҫәрҙәребеҙҙе яҙҙыҡ. Тик ҡулъяҙмаларыбыҙға иғтибар иткән, илһам ҡанаттары ҡуйғандай ағайҙар табылманы. Шунлыҡтандыр инде, әҙәбиәткә һуңлап килгән беҙҙең быуын яҙыусыларының күбеһе – илле йәштән уҙған, башлап яҙыусылар иҫәбендә һаналған ике-өс китап авторҙары....\nАртҡа 1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 217 Алға


Күгәрсендә 1 гектарҙан 40 центнер көнбағыш һуғалар | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n30 октября 2018 — 16:33 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика хужалыҡтарында көнбағыш һуғыу кампанияһы дауам итә. Күгәрсен районы хужалыҡтарының береһендә көнбағыш уңышы бер гектарҙа 40 центнерға етә. Район буйынса көнбағыштың уртаса уңышы 10 центнерҙан ашып китә. Был күрһәткестәр былтырғынан күпкә юғары. Фермерҙар әйтеүенсә, яҡшы уңышҡа һәр хужалыҡ ирешә ала. Иң мөһиме ваҡытында сәсергә һәм ерҙе эшкәртергә кәрәк.


Кешеләр беҙҙә ихлас һәм ярҙамсыл\nҺәр йыл май байрамдарында ауылдарыбыҙҙазыяраттарҙы төҙөкләндереү буйынса өмәләр үтә.\nХалыҡ, күрһәтмә биреүҙе лә көтөп тормай, мәңгелек йортто таҙартыуға һәм йыйыштырыуға берҙәм сыға, килеп тыуған мәсьәләләрҙе бергәләп хәл итә. Ҡасандыр айырым ауыл булған, хәҙер инде район үҙәгенә ҡараған Яңауылда йәшәүселәр ҙә шундайҙар иҫәбендә.\nБылтыр “Беҙҙең ауыл” инициатива бюджеты проектын тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә тау битләүендәге Яңауыл зыяраты яңы ҡойма менән уратып алынды. Аҡса район һәм ауыл биләмәһе бюджетынан бүленде, бер ни тиклемен ауыл кешеләре үҙҙәре йыйҙы, бағыусылар ҙа үҙ өлөшөн индерҙе. Быйыл яҙ “Йәшел Башҡортостан” берҙәм республика акцияһы сиктәрендә зыярат ҡоймаһы буйлап 70 ҡарағай ултыртылды. Был изге эштә район үҙәге ойошмалары ярҙам итте, Яңауылда йәшәүселәр үҙҙәре лә акцияла ҙур теләк менән ҡатнашты.\n- Беҙҙә халыҡ ярҙамсыл, саҡырыу менән эшкә берҙәм сығалар, - ти инициатива төркөмө ағзаһы Лена Сәйфетдинова. – Бына быйыл да сираттағы өмәгә биҙрәләр, көрәктәр, секаторҙар тотоп, дәррәү эшкә тотондо. Иң тәүҙә иҫке ҡойманы алып ташланыҡ, сүп-сар һәм ҡоро-һары йыйҙыҡ, бейек һәм матур булып үҫеүҙәрен теләп йәш ҡарағайҙарға һыу һиптек.\nКөнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшереү эште тамамлағандан һуң үҙенә күрә бер матур традицияға әйләнгән сәй табыны артында дауам итте. Көҙөн тағы ла өмәгә сығырға һәм дөйөм тырышлыҡ менән ерләү кәрәк-яраҡтарын һаҡлау өсөн яңы йорт күтәрергә ҡарар итте яңауылдар.- Беҙҙең башланғыстарыбыҙҙы хуплап торған район хакимиәтенә һәм Раевка ауыл биләмәһенә рәхмәт белдерге килә. Шулай уҡ бағыусылар – Стәрлетамаҡтан Рөстәм Минһажевҡа, Сергей Байғужинға (“Раевсахар” йәмғиәте), Ринат Кәлимуллинға (йылылыҡ селтәрҙәре), Сергей Фоминға (“Ремстройкомплект” йәмғиәте), эшҡыуарҙар Руслан Ахунов, Рәсүл Шәмсетдинов, Нияз Алтынғужин, Зәбир Ғәйетов һәм Ринат Зариповҡа, Яңауыл ауылы һәм яңы биҫтә халҡына, раевкаларға, ғөмүмөн, изге эшкә үҙ өлөшөн индергәндәрҙең бөтәһенә лә ҙур рәхмәт. Эргәбеҙҙә ихлас һәм ярҙамсыл кешеләрҙең күп булыуына ҡыуанып бөтә алмайым, - тип өҫтәне Лена Ғабдулла ҡыҙы.


Донъя кимәлендәге кампус буласаҡ\n20 Ноябрь 2021, 13:07\nБаш ҡалабыҙҙың Зәки Вәлиди урамында заманса студенттар ҡаласығы, технопарк төҙөлә.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәрендә: “Студенттарҙың донъя кимәлендәге вуз-ара кампусы өҫтөндә эшләйбеҙ. Уны төҙөү идеяһына ике йыл элек тотонғайныҡ. Яңы объектты төҙөүҙе Рәсәй Президенты Владимир Путин да хупланы. Беҙ уға бының өсөн рәхмәтле. Шулай итеп, беҙҙең кампус Рәсәйҙә төҙөләсәк донъя кимәлендәге һигеҙ кампус шорт-лисына инде.\nБеренсе этапта, 2022-2023 йылдарҙа "IQ-парк” юғары технологиялар паркы бинаһын реконструкциялауҙы тамамлаясаҡбыҙ. Бында кворинг, һанлы китапхана , студент компаниялары, вуздар эргәһендәге бәләкәй инновация ойошмаларының офистары, лабораториялары урынлашасаҡ.\nИкенсе этапта ошо уҡ урында заманса студенттар ятаҡханаһы төҙөйәсәкбеҙ. Ул 2025 йылға тиклем төҙөлөп бөтөр, тип күҙаллайбыҙ. Кампустың үҙәктәге майҙаны – 100 мең квадрат метрҙан ашыу. Бында 3500 студент һәм аспирант йәшәйәсәк.\nКампус ятаҡ ҡына түгел, ә генетика, фотоника, климат, авиация- космик һәм һанлы технологиялар йүнәлешендә донъя кимәлендәге лабораториялары булған мәғариф үҙәге, ҙур фәнни ҡаласыҡ.\nСтудент тормошо өсөн заманса йыһазландырылған спорт менән шөғөлләнеү һәм йәмәғәт урындары ла , төрлө йәште иҫәпкә алып, ял зоналары ла кәрәк. Был йүнәлештә беҙҙең эштәр күп. Кампус уңайлы, матур булһын өсөн уҡытыусылар, студенттар, кампус ҡунаҡтарының да мәнфәғәте иҫәпкә алып эшләнһен ине, тип теләйем", - тип яҙҙы.


Башҡортостанда ирекле янғын дружиналары булдырылыуы ихтимал\n25 Ғинуар 2011, 09:12\nБашҡортостанда ирекле янғын дружиналары системаһын ойошторорға тәҡдим ителде. «Европа» сауҙа үҙәгендәге янғынға бәйле, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Юрий Пустовгаров оло быуын вәкилдәренә яҡшы таныш был структураны тергеҙеү инициативаһы менән сығыш яһаны. Уның һүҙҙәренсә, ирекле янғын хеҙмәтен ойоштороу тураһындағы федераль закон әлеге ваҡытта Дәүләт Думаһында тикшереү үтә. Ләкин тейешле закон инициативаһы төбәк кимәлендә лә бойомға ашырыла ала.\nБындай трагедиялар ҡабатланмаһын өсөн Юрий Пустовгаров ҡабул ителергә тейешле тағы бер нисә сараны әйтеп ишеттерҙе.\n— Бөтә ҙур ойошмаларҙа даими эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙән янғын расчеттары ойошторорға, бизнес-үҙәктәрҙә тәмәке тартыуҙы тыйырға, йәмәғәт туҡланыуы предприятиеларына тағы ла ҡатыраҡ талаптар ҡуйырға, милек хужалары иҫәбенә республиканың 1000 квадрат метрҙан ашыу майҙанлы бөтә объекттарында янғын хәүефһеҙлеге өсөн яуаплы штат берәмектәре индерергә кәрәк, - тине вице-премьер дүшәмбе көндө үткән БР Хөкүмәте ултырышында.\nЯнғын хәүефһеҙлеге буйынса иң ябай шарттар ҙа ҡаралмаған ойошмаларҙың эшмәкәрлеген Юрий Пустовгаров туҡтатып торорға тәҡдим итте. Уның фекеренсә, штраф ҡына етмәй, сөнки милекселәргә, янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә аҡса түгеү урынына, штраф түләүе еңелерәк.\nТеги:янғын хәүефһеҙлегебр хөкүмәтендә


ИРЕНЕНДӘ ҠАЛДЫ БӘХЕТ ТӘМЕ Хикәйә\nҮҙенә төбәлгән ҡараштың ауырлығын елкәһе менән тойоп, ҡараштарҙың эйәһенә әйләнеп ҡарамай түҙә алманы Харис. Әйләнеп ҡарағас, уға төбәлгән күҙҙәр тағы ла нәфрәтлерәк, уҫалыраҡ яна башлағандай тойолдо. Водитель егеттең күҙҙәре ине улар. Танауынан, йыртылған ҡашынан ҡаны ағып торһа ла, тормоштан ваз кискән кешеләй, донъяһын онотоп Харисҡа төбәлгән егеттең кем икәнлеге лә, ҡайҙан икәнлеге лә кәрәкмәй ине уға – барыһына ҡул һелтәне. Донъялағы иң ҡәҙерле кешеһен юғалтҡас, уның өсөн тормош шәмдәре былҡылдап һүнде. Бер генә күҙен асып йылмайҙы ла, офоҡ артына ауҙы бәхет ҡояшы. Хәйер, ҡояш икенсе көнгә ҡалҡа. Ә уның бәхете инде күҙҙәрен мәңгелеккә йомдо. Хәҙер ғәйепле кешене тотоп алып, муйынын һыҡһаң да, кире ҡайтарып булмай ҡәҙерлеһен, дөрөҫөрәге, ҡәҙерлеләрен.\nҺаман тубыҡланған килеш һыны ҡатып торған Харистың ҡараш тикшереү ҡайғыһы юҡ ине, йәне ҡайҙалыр осоп киткән дә, был минутта ҡоро тәне генә ҡалған ине буғай уның. Еп өҙөрлөк тә көсө лә юҡ.\n…Күрше ауылда йәшәгән ҡайынбикәһенең юбилейына барғайнылар. Ауылға он һатырға килгән йәш егетте күндереп, шуның машинаһының кузовында өйҙәренә юлландылар. Кабинаһында ла урын буш ине, тик егет кеше, риза булһағыҙ, ана, кузовҡа ултырығыҙ, теләмәһәгеҙ, үҙ мәйелегеҙ, тип ҡырыҫ ҡына әйтеп ҡуйғас, йөклө ҡатынын кабинаға ултыртыуҙы үтенеүҙең мәғәнәһеҙлек икәнлеген аңланы Харис. Кузовта былай яйлы ғына урынлаштылар. Ҡәҙерлеһен алдына ғына ултыртып алды. Егеттең һуҡмыш икәнлеген юлда туҡтап, һыра һемергән сағында ғына аңғарып ҡалды. Үҙе лә техникала “теше төшкән” кеше булғас, шөбһәләнеп ҡуйҙы ҡуйыуын, тик юл да алыҫ булмағас, артыҡ ҡурҡыуға бирелмәне. Бажаһы һуңғараҡ, айыға төшкәс, үҙе алып барып ҡуйырға ла дәрт иткәйне. Тик, үкенескә, ҡабаландылар шул.\nМашинаһын үтә шәп ҡыуғас, бер тапҡыр кабина башына туҡылдатып, туҡтатып, яйыраҡ барырға ла үтенгәйне. Сөнки йөклө ҡатынының сытырайып-сытырайып ҡуйыуы йәнен өҙгөләне. Ләкин шофер егет, был тиҙлекме ней, оҡшамаһа, төшөп ҡалығыҙ, һеҙҙе кем көсләгән, тип йәнә дорфа ғына ишеген япты.\nБаҙалы тауын артылып, һарҡыуға тартҡас уҡ йөрәге тынғыһыҙлана башланы Харистың. Тау түбәненә шулай ҡыумайҙар инде, тип ҡатынына һиҙҙермәй генә шөбһәләнеп, йән-яғына ҡаранып алды. Унан… донъя түңкәрелеп тә китте. Бер минутҡа ғына аңын юғалтҡан ир ҡатынының асырғанып ҡысҡырған тауышынан аңына килде. Күҙҙәрен асыр-асмаҫтан тороп баҫырға маташһа ла, булдыра алмай яфаланды, аяғы ҡаймыҡҡан ине булһа кәрәк. Башынан да ҡан һарҡый. Ә алдындағы күренеш тағы ла ҡот осорлоғораҡ ине – машина түңкәрелгән, ә уның ҡәҙерлеһе кузовтың борты менән ер араһында янбаш тирәһенән генә ҡыҫылған. Харис йән көсөнә барып машинаға йәбеште. Тик көсһөҙлөктән һәм сараһыҙлыҡтанмы, әллә ҡапыл ныҡ көсәнеүҙәнме, ҡабат аңын юғалтты. Аңына килгәндә, авария булған ергә байтаҡ халыҡ йыйылған ине инде, погонлылар ҙа күренә. Машина эргәһендә ергә һуҙып һалынған кәүҙәнең Рәүиләһенеке икәнлеге аңына барып еткән Харистың күкрәген ярып ыңғырашыуға оҡшаш ауаз яңғыраны.\nРәүилә, ҡәҙерлем, ас әле, зинһар, күҙҙәреңде, үлмә, үлмә, йәме. Әле йәшәйәсәкбеҙ әле, ҡәҙерлем.\nБыға тиклем йәнһеҙ кеүек ятҡан ҡатын бер аҙ ҡыбырлап ҡуйҙы. Унан яй ғына керпектәрен елпеп, күҙҙәрен асты. Ап-аҡ булған ирендәре нимәлер әйтергә теләп, ҡыбырлаһа ла, башта һүҙҙәре ишетелмәне. Тәрән итеп тын алғандай иткәс, ирендәр йәнә хәрәкәткә килде:\nХарис, һыу бир, янам…\nКемдер иргә тиҙ генә шешә менән һыу килтереп тотторҙо.\nХарис, һаҡлай алманыҡ бит был сабыйыбыҙҙы ла. Хәҙер икәүләп теге төшөмдәге һымаҡ мамыҡ болоттарға ултырып, күккә осорбоҙ… Харис, ҡәберемә минең генә исемде яҙма, йәме, улыбыҙҙыҡын да яҙ. Улым тыуһа, Шайморат тип ҡушырмын тигәйнем. Шулай тип яҙ, йәме.\nНимә һөйләйһең, Рәүилә, йәшәйәсәкһең, йәшәргә тейешһең һин.\nТуҡта, тыңла. Рәхмәт һиңә, Харис, бәхеттең тәмен татытҡаның өсөн. Хәҙер ирендәремдән генә үп әле, бәхет тәменең ирендәремдә ҡалыуын теләйем…\nАптыранған Харис башта баҙап ҡалды. Унан һаҡ ҡына ҡатынының ирендәренә үрелде. Шул мәл Рәүиләнең ирен ситтәрен генә йылмайыу сырағы яҡтыртып үткәндәй булды һәм түшенә һалынған ҡулы шыуып ҡына ергә һәленеп төштө. Өҫтөнә япма япҡастар, ҡатынының аҫтына күл булып йәйелгән ҡанды күрмәгәйне шул Харис. Ҡот осҡос ысынбарлыҡ башына барып еткән ирҙең теш шығырлатып үкереүе эргәләге тауҙарға бәрелеп, шаңдау булып кире ҡайтты.\nБүре олоғанын ишеткәнем бар, кеше олоғанын тәүгә ишетәм. Бүренекенән күпкә ҡурҡынысыраҡ икән, - тип шыбырланы йәш кенә милиционер егет эргәһендәге иптәшенә.\nШым, - тине олорағы.\n…Яҙмыш артыҡ иркәләмәне Харисты. Уға ете йәш кенә саҡта атаһы ғаиләһен ташлап, икенсе ҡатынға китте. Әсәһе, өс баланы кеше итәйем тип, көн-төн эштән бушаманы. Ғаиләлә иң олоһо булғас, Харисҡа ла эш ҡамытын иртә кейергә тура килде. Мәктәптә яҡшы ғына өлгәшеп килгән үҫмерҙе уҡытыусылары юғары уҡыу йортона барып ҡарарға димләһә лә, әсәһен, ике һеңлеһен уйлап, тиҙерәк аҡса эшләй башлау теләге менән янды. Ана, гел бишлегә генә өлгәшкән һеңлеләре уҡыр. Уларҙы уҡытырға тырышыр. Шоферҙар курсын тамамлау менән армияға алып киттеләр. Унан ҡайтҡас, ең һыҙғанып тыуған колхозында эш башланы. Башта иҫке генә бер машина ишараты биреп ҡуйғайнылар, көнө-төнө ремонттан бушаманы. Шулай ҙа урып-һуғыу мәлендә алдынғылар иҫәбенә сыҡты. Армияла ла шофер булып, байтаҡ тәжрибә туплауы ярҙам иткәндер. Егеттең тырышлығын күреп, икенсе йылына уҡ яңы машинаға ултырттылар. Эш бермә-бер ыраны. Инде Харис алыҫ рейстарҙан бушаманы. Шулай бер рейстан ҡайтып килгәнендә юл ситендә туңып торған өс ҡыҙҙы ултыртып алды. Йәлләп, өсөһөн дә кабинаһына тыңҡысланы.\nЭй, ағай, рәхмәт инде, баянан бирле торабыҙ, береһе бер туҡтамай. Ҡалаға баҙарға барғайныҡ. Барғанда уңай булды ла ул, молоковоздарға ғына тейәлеп киткәйнек. Бына ҡайтыу яғы тәҡәтте ҡоротто. Әле бында тиклем дә бер асыҡ машинаға ултырып килеп төшөп ҡалғайныҡ. Шуға ныҡ өшөттө.\nЭйе, рәхмәт инде, өйҙә ҡалған өс йәшлек кенә малайым минһеҙ йоҡламай ҙа ул. Ҡәйнәмдең түҙемлеге бөткәндер инде.\nҠалай йәш кенәһегеҙ, мин һеҙҙе йәш ҡыҙҙар ғына икән тип ултыртып алһам, хатта бәпестәрегеҙ ҙә бармы ней әле һеҙҙең, - тип был алсаҡ ҡатын-ҡыҙҙар менән әңгәмәне бәйләп ебәрҙе Харис.\nЭйе, бына тигән матур бәпестәребеҙ бар беҙҙең, шөкөр. Беҙ Зәмилә менән һауынсы булып эшләйбеҙ. Ә бына Рәүилә - хәләстәк. Уның ҡайтыу-ҡайтмауын тикшергән кеше юҡ, йоҡлап ҡайтһа ла була. – Быныһын үҙен Миңниса тип таныштырған ҡатын тәтелдәне.\nУлай булғас, ҡана, мин ул һылыуҙы алып ҡайтайым да китәйем әле. Әсәй ҙә күптән килен һорап теңкәне ҡорота. Ошолайтып юлдан ҡайтып инмәгәс, ҡыҙҙар баҫтырырға барыбер ваҡыт юҡ, - тип мәрәкәләне Харис. Үҙе һиҙҙермәй генә Рәүиләгә күҙ атты. Өшөүҙәнме, ап-аҡ булған йөҙгә ҡыҙыллыҡ нурҙары йүгерҙе. Сибәр генә икән үҙе.\nБеҙ риза, әсәһенә, бер юлаусыға эйәреп китте, тиер ҙә ҡуйырбыҙ, - тип көлөштө һылыуҙар. Быға тиклем һүҙгә ҡушылмай килгән Рәүилә лә әллә ней төшөп ҡалғандарҙан түгел икән әле.\nАй-һай, ҡалай шәп был димселәр, хәҙер совет заманы, димләү, көсләп кейәүгә биреү теге заманда ҡалды, - тип көлдө. Ҡыҙҙың тауышы сығыуына ҡыуанған егет һүҙҙе өҙмәҫкә булып, йәнә ялғап ебәрҙе:\nБәлки, минең бер күреүҙә күҙем төшкәндер.\nҺинеке бит ул, минеке түгел әле.\nЯрай, ҡыҙҙар, килеп еттек, ошо урында төшөп ҡалаһығыҙ. Әгәр Рәүилә миңә кәләш булырға ризалашһа ғына, артабан алып китәм, - тип машинаһын шып туҡтатып ҡуйҙы егет. Ҡатын-ҡыҙҙар сырҡ-сырҡ көлөштө.\nЭй, Рәүилә, үҙем хәләстәк булһам, ике уйлап та тормай, риза булыр инем. Егет бына тигән, аяғыңды ергә лә тигеҙмәй, машинала ғына йөрөтөр. Давай, риза бул, атыу ошонан йәйәү ҡайтабыҙ, - тип хихылданы Зәмилә.\nЕгеттең уның һайын йөрәге нығыраҡ өлпөлдәне. Район сиген үткәс, йылыныр өсөн тип өҫтәп алған градус та үҙенекен иткәндер инде – теле телгә йоҡманы. Юлда нимә булмаҫ, тип, оло юлға сыҡҡанда был “шыйыҡ валютаны” кабинаһында йөрөтә ул. Ҡыҙҙар эргәһендә үҙен шулай ҡыйыу тотоуы тәүгә ине, хатта үҙе аптырап ҡуйҙы. Туҡтауын туҡтағас, ҡыҙҙар алдына әсәһенә тип алған күстәнәсен сығарып ҡуйҙы, термосынан сәй ағыҙып ултыртты. Юлда оҙаҡ тороп асыҡҡан ҡыҙҙар егеттең һыйынан баш тартманы. Харис ҡыйыулыҡ өсөн йәнә һалып эсеп ебәрҙе. Былай юлда әллә ней ҡырын тейәп йөрөгән кеше түгел, тик бөгөн йөрәге уйнапмы-уйнай. Йәнә ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла фыртауай егет булып күренгеһе килеп киттесе.\nЮлаусылар юлдарын артабан дауам итте. Егеттең теле инде бөтөнләй сиселде. Күмәкләп һөйләшеп, һәр нәмәнән ҡыҙыҡ табып тынманылар. Һәм… ҡапыл бер боролошта Харис елеп барған машинаһының рулен бороп өлгөрә алмай ҡалды – ҙур тиҙлек менән елгән машина юл ситендәге соҡорға осто. Иҫенә килгәндә Харис дауаханала ине. Башта нишләп бында ятҡанын аңлай алмай яфаланды. Унан яйлап ҡына ысынбарлыҡҡа әйләнеп ҡайтып, нимә булғанын иҫләй башлағас, сәстәре үрә торҙо. “Теге ҡыҙҙар ни хәлдә” тип һорарға итһә лә, ирендәре ҡыбырламаны. Медсестра укол яһай һалды.\nҺауыға башлағас, хәлдең ҡот осорлоҡ икәнлеген аңланы. Һәм тәүге тапҡыр ошо яҡты донъяға тыуғаны өсөн үкенес кисерҙе – күпме кешене бәхетһеҙ иткән. Зәмилә менән Миңниса һәләк булған, Рәүилә үҙе ятҡан дауаханала булып сыҡты. Аяғына баҫҡас, ҡыҙҙың эргәһенә инеп сыҡты. Бите-башы марля менән уралған ҡыҙ шундай итеп ҡараны, Харистың хатта тәндәре сымбырлап китте.\nТөрмәнең ҡотолғоһоҙ икәнлеген нимә булғаны хаҡында ишеткәс үк аңлаһа ла, ғүмеренең сәскә атҡан мәлдәрен шунда үткәрәсәген уйлап, сәстәре ағарҙы. Берҙән, теге ҡатындарҙың балалары етем ҡалғанлығы йәнен өттө. Илауҙарына тиклем ҡолағына килеп еткәндәй булып, төндәрен ырғып китә башланы.\nҮҙен яҡшы яҡтан күрһәткән егет амнистияға эләгеп, ваҡытынан алдараҡ ҡайтты. Ләкин йөрәктәге ғәйеп тойғоһо тыныс ҡына йәшәргә ирек бирмәне. Бигерәк тә Миңнисаның: “Эйе, рәхмәт инде, өйҙә ҡалған өс йәшлек кенә малайым минһеҙ йоҡламай ҙа ул. Ҡәйнәмдең түҙемлеге бөткәндер инде”, - тип сабыйы өсөн өҙгөләнеп һөйләнгән һүҙҙәре ҡолаҡ төбөндә яңғырап тик тора. Шул сабыйҙың әсәһен һағынып илаған тауышына тиклем ишетелгәндәй. Өҫтәүенә, әсәһенән һорашҡас, иҫ китмәле хәбәр ишетте. Миңнисаның ире балаһын әсәһенә ҡалдырып, себер сығып киткән дә хәбәрһеҙ юғалған, имеш. Үкһеҙ етем ҡалған малай ни хәлдәрҙә икән – ошо уй тынғы бирмәне Харисҡа. Бер көн, йөрьәт итеп, әсәһе тыйһа ла, шул ауылға китте. Һорашып, кәрәкле йортто тапты. Ишек алдындағы шығырлаған тауышты тыңлап, бер гилке инергә ҡыймай баҫып торғандан һуң, ҡапҡа тотҡаһына үрелде. Ихатала 10-12 йәштәрҙәге ҡаҡса ғына, уйсан ҡарашлы,йәмшегерәк танаулы, биттәренә ваҡ ҡына һипкелдәр һибелгән, ҡаштары өлкәндәрсә йыйырлыған, кәпәсе аҫтынан һорғолт сәстәре өлтәйеп күренеп торған малай тиргә батып тырышып-тырышып ҡул бысҡыһы менән утын быса. Инеүсене күрһә лә, сүкәйгән еренән дә тормай, эшен дауам итте. Харистың сәләмен дә теләр-теләмәҫ кенә алды. Тимәк, Миңнисаның малайы ошо була инде. Харистың йөрәге ҡыҫып-ҡыҫып ҡуйҙы.\nХарис тауышҡа тертләп китте. Һарай яғынан уға һынамсыл ҡараш төбәп, уң ҡулын ҡаш өҫтөнә ҡуйып, бер инәй баҫып тора икән. Һул ҡулына бер ус бесән йомарлаған.\nӘйҙәгеҙ, өйгә инегеҙ. Әҙәм балаһы йомошһоҙ йөрөмәҫ, кем булаһығыҙ?\nҮҙе яуап биргәнде лә көтмәй, артабан хәбәрен теҙҙе:\nБына бәрәсемә бесән индерергә сыҡҡайным. Кисә кәзәм бәрәсләп бирҙе, Аллаға шөкөр, быйыл да аҡтан өҙмәне. Әйҙә, беҙҙә мосафирҙы ҡапҡа төбөнән бормайҙар, - тип һөйләнә-һөйләнә инәй ишеккә ыңғайланы. Харис та эйәрҙе. “Етмештең өҫтөндәлер был инәй. Донъяның әсе-сөсөһөн күп күргәнгә оҡшай” тигән уйҙар үтте башынан.\nСолан иҙәндәре, үҙен тапағандарына ризаһыҙлыҡ белдергәндәй, шығырлып, ыңғырашып ҡалды аяҡ аҫтында.\nӨйҙөң эсе лә күңелһеҙерәк ҡаршы алды – төптә урындыҡ, уны янлап өҫтәл ултыртҡандар, һул яҡта стена буйында карауат тора. Уның тапҡырына стенаға кәштә беркетелгән. Кәштәлә бөхтә генә итеп китаптар теҙелгән. “Теге малайҙыҡылыр инде” тип уйлап ҡуйҙы Харис. Ишек төбөндәрәк шифоньер урын алған. Мейес алдында ҡашығаяҡ шкафы һәм бәләкәй өҫтәл күренә. Тәҙрәләргә эленгән селтәрҙәр ҙә ваҡыт һынауын байтаҡ үткәнгә оҡшай – һарғайыңҡыраған йөҙҙәре былай ҙа күңелһеҙерәк мөхиткә тағы ла эс бошорғосораҡ төҫ бирә. Мейес артында бәрәс ояһы әтмәләнгән. Әбей индергән бесәнен бауға бәйләп, оя эсенә элгәс, ҙур эш башҡарған ҡиәфәт менән урындыҡ ситенә терәлеп, инеүсегә һораулы ҡараштарын төбәне.\nХарис юғалып ҡалды. Нисек аңлатырға һуң. Йөрәк яраларын ҡабат тырнау булмаҫмы? Шулай ҙа килеүен килгәс, Иҙелен кискәс, йомошто үтәмәй булмай. Яйлап ҡына үҙенең кем икәнлеген, ниңә килгәнлеген аңлатты.\nИнәйҙең йөҙө ҡараңғыланып китте. Үҙе йырып сыҡмаҫ уйҙарға батты.\nТынлыҡ тағы ла нығыраҡ ауырайҙы.\nӘй көттө бит ошо бала ул мәлдә әсәгенәһен, эй көттө, йөрәкте генә өҙҙө инде. Төндәрен икәүләшеп ҡосаҡлашып илашып сығыр инек. Ҡараңғыла мине әсәһе икән тип ҡосаҡлап ала ла, күрәһең, айырма барҙыр инде, кире этеп ебәреп, мендәргә ҡапланып үкһей шул балағынам. Уға мин ҡушылам. Хатта бүре һымаҡ олоған саҡтарым да булды. Атайға нимә, ҡайғыһын эске менән баҫып ҡараны ла, ана, сығып китеп, ғәйеп булды. Шул тиклем алсаҡ, шул тиклем кешелекле ине киленем. Хатта килен дә тимәнем мин уға, “ҡыҙым”, “балам” тип кенә өндәштем. Килеп тороп теле татлы, ҡарашы яғымлы булды бахырҡайымдың. Ғүмере генә ҡыҫҡа булған шул. Үлерен белгән һымаҡ, шул баҙарға юлланырынан бер көн алда былай ҙа таҙа донъяһын вис яңынан йышып сыҡты, мейесте ағартты. Шул көндәге икмәгенең уңыуы һуң әле. Табаһынан ике тапҡырға артып ҡабарған икмәктәрҙе мейес эсендә табаһынан көскә ысҡындырып, көлгә аунатып, мейес ауыҙынан саҡ сығарып алғаныбыҙға тиклем күҙ алдымда. Тәме әле һаман телемдә торғандай. Эш мәнеһенә тиҙ өйрәнде, отҡор бала ине. Шул икмәге өсөн ҡомалаҡты ла минән һораша-һораша, тәүгә үҙе ҡайнатып алғайны. Ҡулы ҡотло, бәрәкәтле ине бахырымдың. Үә-ә-әй… Һай уңған булды үҙе – хәҙерге йәштәр һымаҡ йоҡлап ятманы, таңдан тороп эшен бөтөрөр ине. Йәһәт кенә фермалағы һыйырын һауып килә лә, өй эсен ялт иттереп ҡуя, шунан мал араһына сыға. Йырлап йөрөп эшләне гел эшен. Дитдум балаһы булһа ла, эш рәтен белде, ҡайҙан өйрәнгәндер. Ата-әсәһе лә бахырымдың аварияла һәләк булған, тейҙәр, ысын булһа. Кем балаһы булһа ла, берәй арыу кешенең тоҡомонандыр. Килеп тороп сымыры булды. Булды тип әйтергә һаман тел әйләнмәгән һымаҡ, бына-бына ферманан эштән ҡайтып инер һымаҡ. Күрше-күлән араһында “Шәмсенисаның бүреһе олоно” тип хатта көнләшеп тел сарлаусылар ҙа табылды. Сер түгел, улым ҡырҙан эйәртеп ҡайтып ингәс, үҙе эйәреп килгән нәмә йүнде тейеңме, тип башта һыртымды ҡабартып алдым. Булманы түгел, булды ул хәл, гонаһына инеп булмай. Тик киленем үҙенең алсаҡлығы, эскерһеҙлеге, уңғанлығы менән аҙна эсендә арбап алды. Әрәм генә булып ҡуйҙы шул. Тәҡдире шулай булғандыр, ул күрә торғанды башҡа күрә алмай бит. Әҙәм балаһының яҙмышы әсә ҡарынында саҡта уҡ яҙыла тей бит. Ҡалайтаһың. Ожмах ҡошо ғына булып йөрөйҙөр әле киленгенәм…\nБалам, һин өҙгәләнмә, тормош бит ул, яҙмыш, тәҡдир тигән нәмәләр йөрөтә әҙәм балаларын. Һинең дә, моғайын, ғәзиз әсәң барҙыр, ул да өҙгөләнәлер. Хәҙер яралар бер аҙ уңалды инде.\nМин һине ғәйепләмәйем, улым. Ҡаза ағас башынан түгел, әҙәм башынан йөрөй, һин дә теләп эшләмәгәнһеңдер. Беҙ бит мосолман, туғандар. Ә мосолман мосолманға үс тотоп йәшәргә тейеш түгел. Кисерә белеү - үҙе ҙур батырлыҡ. Эйе, мин дә был хәбәрҙе ишеткәс, аяҡтан яҙҙым, киленемде шул хәлгә тарытҡан кешене ҡәһәрләнем. Ләкин тороп баҫырға, ейәнем хаҡына йәшәргә көс табырға тормош үҙе мәжбүр итте. Күңелдә үс йөрөтөү бик ныҡ ауыр бит ул. Үсте йөрөткән кеше үҙе ыҙалай, йөгө буйы менән йөрәгендә йөрөгәс, яфаланып йәшәй. Кисерҙем мин һине, балам, кисерҙем, уйланма, ары йәшә. Өйлән, балалар үҫтер.\nХарис күҙ йәштәрен тыя алманы.\nАлып килгән күстәнәстәрен тапшырып, сығырға йыйынғанын күргәс, инәй ҡабат телгә килде:\nҠуй, улым, мосафирҙы буш сығарырға ярамай. Әйҙә, хәҙер сәйем әҙер булыр. Үҙе алып килгән күстәнәсен ауыҙ иткән кешенең ғүмере оҙоная тигән була торғайны борон әсәм. Күреп торам, күңелең матур һинең, шулай булмаһа, беҙгә килеү түгел, ҡасып йөрөр инең.\nТышҡа сыҡҡас, һаман утын бысып яфаланған балаға йәлләп ҡарап:\nИнәй, мин икенсе ялымда килеп, утынығыҙҙы үҙем бысып-ярып бирермен, Нәфис ыҙаланмаһын. Солан иҙәнегеҙгә лә ремонт кәрәк, - тине.\nАй, рәхмәт яуғыры, ярай, ыҙалама, ауыл аша кеше тотоноп ятырға әллә. Аҡса бирһәң, беҙҙә лә малайҙар тыңдай ул. Ана, кисә Нәфисемдең иптәштәре бергәләште. Былай оҙаҡҡараҡ һуҙылды инде, ейәнем бәләкәй бит әле.\nХарис икенсе шәмбене саҡ көтөп алып, иртәнсәк үк күрше ауылға юлланды. Бысҡыһын да үҙе менән алды. Тик ихаталағы утындан елдәр иҫкән ине – дөрөҫөрәге, түмәрҙәр ярылып, утынлыҡтағы әрҙәнәгә теҙелгән. Солан иҙәне лә нығытып ҡағылған.\nЭй, балам-балам, һин ҡайтҡас, теге мәл Нәфискә кем икәнлегеңде аңлаттым бит мин. Утын ярырға килергә теләгәнеңде лә ишетте бит инде. Шып-шым ултырҙы-ултырҙы ла енләнгән һымаҡ сығып ярырға тотондо утынды. Бала ғына бит әле ул, тик ваҡытынан алда өлкәнәйгән. Ныҡ аңлы. Тормош үҙе олоғайтты уны.\nӨйҙән сығып барған сағында ҡапҡанан инеп килгән Нәфискә тап булды Харис. Мәктәптән ҡайтып килә ине буғай. Баҫҡан урынында таштай ҡатты малай. Йөҙө танымаҫлыҡ булып үҙгәрҙе. Ҡараштары, йөрәк ярылмалы моңһоу ҡараштары Харисҡа ашарҙай булып ҡарай ине.\nҠайтып кит, ҡабат килеп йөрөмә беҙгә. Һин - минең әсәйемде үлтереүсе. Беҙгә ярҙамың кәрәкмәй һинең, - тип ҡысҡыра-ҡысҡыра үкһей башлаған малайҙы оләсәһе саҡ тынысландырып, өйгә алып инеп китте.\nБүтән ул яҡҡа барырға ҡыйманы Харис. Аптырап йөрөнө-йөрөнө лә, инәй әйтмешләй, ары йәшәргә кәрәк бит, тип өйләнеү хаҡында ла уйлана башланы. Тик төрөмщиккә кем ҡыҙын бирһен. Әйткәндәй, өйләнеүе лә бик сәйер генә килеп сыҡты. Йәштән һөйөп йөрөгән ҡыҙын үҙе төрмәлә саҡта йәһәтләп кейәүгә биргәндәр ине. Ләкин тормошо килеп сыҡмағандыр, бер балаһы менән айырылып ҡайтҡан. Шуға яусы ебәреп ҡараны. Тик, ҡыҙ үҙе риза булһа ла, ата-әсәһе ҡаршы булып сыҡты. “Төрөмщик өсөн бала үҫтермәнек” тигән сәләм килеп Харистың былай ҙа ҡанһырап торған яралы йөрәгенә ҡаҡлығып, ҡара ҡан булып аҡты.\nБер көн машинаһы менән район үҙәгенә барып, эшен эш итеп бөткәс, ашханаға туҡталырға булды. Юл да оҙон ғына, ашап ҡайтыу зыян булмаҫ. Ашарға алып, өҫтәлгә ултырғас, ҡапыл күҙе күрше өҫтәлдәге ҡатынға төштө. Бәй, таныш йөҙ түгелме һуң был? Тик кем икәнлеген иҫләй алмай ыҙаланды. Ҡатын да сәйер генә итеп ҡарап ҡуйҙы. Унан өҫтәл артынан торҙо ла, тағы бер әйләнеп, көйҙөрә ҡарағандан һуң, сығыр яҡҡа ыңғайланы. Шуныһы сәйерерәк күренде – ҡатын ултырғыстағы сумкаһын да, ултырғыс һөйәнгесенә элеп торған ҡулсатырын да уңайһыҙыраҡ итеп, һул ҡулына алды. Ишекте лә әйберҙәр тотҡан ҡулы менән этеп асты. Уң ҡулы аҫылынып ҡына торған һымаҡ тойолдо Харисҡа. Ҡапыл зиһене яҡтырып киткәндәй булды егеттең – Рәүилә бит был!\nХарис ҡыҙ артынан ташланды.\nБына ниндәй бәхет һағалаған мине бөгөн. Ҡайтҡанһың тип ишеткәйнем шул. Ана, бер бөртөк сәсең дә ҡойолмағанға оҡшай. Ә бына мин ғүмерлеккә ғәрип, ҡыуан. – Шулай тине лә Рәүилә ары атланы. Харис уның юлына арҡыры төштө… Шулай осратты насибын. Бер айҙан туй үткәрҙеләр. Баҡһаң, теге аварияла ҡулы ике урындан һынған булған Рәүиләнең. Береһе асыҡ яра булып, оҙаҡ уңалмай яфалаған. Хәҙер әйбер күтәрергә барыңҡырамай. Ләкин был Харистың бәхетенә кәртә була алманы. Бәхетенең сиге юҡ һымаҡ ине ирҙең. Өйҙәрендә, ниһайәт, бәхет ҡояшы ҡалҡты. Әсәһенең дә йөҙө ҡояштай яҡтырҙы. Хужалыҡта гел алдынғы булып йөрөгән егеткә буш торған колхоз өйөн бирҙеләр. Әллә ней ҙур булмаһа ла, йәшәрлек. Тик бәпестәрен генә көтөп күҙҙәре ҡарайҙы. Башта балаға уҙа алмай ыҙаланды Рәүилә, унан ике тапҡыр рәттән тыумаҫ борон юғалтты сабыйҙарын. Теге авария касафаты, тинеләр. Ләкин йорттарында сабый тауышы бер яңғырамаһа, бер яңғырар тип йәшәнеләр йәштәр. Үҙ-ара татыулыҡтары менән күптәргә үрнәк ине был ғаилә. Ниһайәт, сабый ҡосор мәлдәре лә етеп килә. Быныһы имен-аман тыуыр тип ышандырҙы табиптар. Унан… теге ҡайынбикәһенең юбилейы. Һәм тотош тормош ҡараңғылыҡҡа сумды.\n…Был ҡараштарҙы ҡайҙа күргәйне һуң әле Харис? Шул тиклем үҙәгенә үткәнсе, тишкәнсе ҡараны ла ҡуйҙы. Бер ҙә генә иҫенә төшөрә алмай яфаланды. Ҡапыл йәшен атҡандай булды Харисты – теге ҡараштар иҫенә төштө бит. Юҡ, булмаҫ… Үҙе яһаған асыштан йөрәге өҙөлөп төшә яҙҙы. Ул ҡараштарҙы бит теге ваҡыт Миңнисаның ҡәйнәһе йортоноң ихатаһында күргәйне – Нәфис шул тиклем күрә алмай ҡарағайны. Водитель егеткә ҡабат әйләнеп ҡараны – эйе, яңылышмай, ана, шул уҡ йыйырылған ҡаштар, йәмшегерәк танау, битенә һибелгән ваҡ ҡына һипкелдәргә тиклем таныш. Тик йөҙө бер аҙ тартылған, мыйыҡ ебәргән. Ә бына күҙҙәрҙе һис бутарлыҡ түгел – үҙенә төбәлгән ул тиклем нәфрәт тулы күҙҙәрҙе бүтән күрергә тура килмәне Харисҡа.\nҠатынын юғалтыуҙан аңҡы-тиңке булып тик йөрөнө шул, унан дауаханала оҙаҡ ҡына ятып сыҡты. Авария яһаған егеттең исем-фамилияһын ишетһә лә, артыҡ иғтибар бирмәгән, күрәһең, ул саҡта. Бөгөн килеп Нәфис тигән исемде ишеткәс, йөрәге урынынан ҡупты, зиһене буталды…\n…Судта үҙен бик тыныс тотто Нәфис. Адвокаты, яңылыш килеп сыҡты, аңғармай ҡалдым, тиеберәк әйтергә күпме генә әжеүәләһә лә, үҙенекен һөйләне:\nБарыһын да үҙем белеп эшләнем. Ауылда саҡта, юлайҡан ултыртыуымды һорап үтенгән сағында уҡ таныным мин уны. Шунда уҡ йөрәгем дөп-дөп тибә башланы. Йөҙҙәренән бәхет бөркөлөп тора. Ә минең әсәйемә балаһының үҫкәнен күреү бәхете лә насип булманы. Һөйөклө әсәйем, етем бала сағым, мине үҫтерәм тип пенсияға сыҡҡас та эшләп яфа сиккән оләсәйем – барыһы ла бер-бер артлы күҙ алдымдан үтте. Йөрәгем шашыныр сиккә етеп ҡайнаны, үс алыу теләге йәнде үртәне. Ҡатынының йөклө икәнен генә белмәнем, шуныһы өсөн генә үкенәм. Унан… ул апайҙың да әсәйемдәр менән бергә теге аварияла булғанын белмәнем. Ниндәй яза бирһәгеҙ ҙә бирегеҙ, үҙем белеп, дөрөҫөрәге, асыуымдан үҙ-үҙемде белмәҫ сиккә етеп эшләнем был ҡазаны.\nХатта күпте күргән судья телһеҙ ҡалды был һүҙҙәрҙе ишеткәс.\nХөкөм ҡарары яңғыраны. Барыһы ла урындарынан ҡуҙғалыуға, бүлмәне ҡапыл йән өҙгөс тауыш тетрәтте.\nЮҡ, мин был ҡарар менән риза түгел. Йомшартығыҙ, зинһар, иптәш судья, был ҡарарҙы. Мин риза түгел. Барыһына ла мин ғәйепле, мин генә ғәйепле, араҡы менән икебеҙ ғәйепле был егеттең бәхетһеҙлегендә. Үтенеп һорайым, ярлыҡағыҙ егетте. Ул былай ҙа тыуғандан бәхетһеҙ. Минең арҡала бәхетһеҙ. Мине ултыртығыҙ уның урынына. Инде миңә бер нәмә лә кәрәкмәй. Зинһар, үтенеп һорайым, ярлыҡағыҙ егетте.\nБыл өҙгөләнеүсе Харис ине.\nРиза булмаһағыҙ, ике яҡтың да суд ҡарарына ҡарата 10 көн эсендә дәғүә белдереү хоҡуғы бар. Ләкин, иптәш Насибуллин, мин һеҙгә эмоцияларға бирелмәҫкә, аҡылығыҙға килергә тәҡдим итер инем. – Быныһын судья әйтте.\nХарис үҙенә төбәлгән ҡараштарҙы ҡабат тойоп, Нәфискә әйләнеп ҡараны. Тик инде был ҡараштарҙа рәнйеү ҙә, нәфрәт тә юҡ ине, бары аптырау ғәләмәте генә сағылып үтте. Был юлы егет үҙе ҡараштарын йәшереп, башын түбән эйҙе…


Хәбәрҙәр: “Климат маршы”: донъя лидерҙарын планетаны ҡотҡарырға саҡыралар.\n“Климат маршы”: донъя лидерҙарын планетаны ҡотҡарырға саҡыралар.\n150-нән ашыу илдәге 2 мең самаһы ҡала халҡы “Климат маршы”на сыҡты. Ул шишәмбе көн Нью-Йоркта БМО Генераль ассамблеяһының сираттағы сессия сиктәрендә климатҡа бағышланған саммитына төбәп үткәрелде. Дәүләттәрҙең һәм хөкүмәт башлыҡтарының осрашыуы парник газдарын сығарып ташлауҙы кәметеү хаҡындағы килешеүҙе әҙерләүгә арнала.\n“Мин бында ныҡлы инанысым буйынса,-ти Лондондағы акцияға сыҡҡан музыкант Питер Габриэл. -Элек экология тураһында уйланмай инем, әммә һуңғы айҙарҙа шуны аңланым: беҙҙең йәшәйешебеҙгә ҡурҡыныс янай, беҙ һуҡырҙарса был ҡурҡынысты күрмәйбеҙ.”\n“Күптәребеҙ, айырыуса беҙҙең хөкүмәттәр климаттың үҙгәреүе менән үлемесле уйын уйнаны, хәҙер инде шуның ғөҙөрөн татыйбыҙ,”-ти актриса Эмма Томпсон.\nНью-Йорктағы марш климаттың үҙгәреүенә ҡаршы көрәште яҡлаусы иң масштаблы акция булды, унда 300 мең кеше ҡатнашты. Манифестацияла билдәле сәйәсмәндәр, планетаны ҡотҡарырға ваҡыт тип иҫәпләгән бик күп билдәле кешеләр ҡатнашты.\nПарник газдарын бүлеп сығарыуҙы кәметеүгә йүнәлтелгән документҡа киләһе йыл Парижда ҡул ҡуйыу планлаштырыла.


"Өфө-Аренаның" хоккей майҙансығы бәләкәсәйә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n18 июня 2020 — 12:13 ГТРК «Башкортостан»\nБыл уйын тиҙлеген генә арттырып ҡалмай, тамашасылар трибунаһының киңәйеүенә лә булышлыҡ итә. Боҙ майҙансығын яңыртыу эштәре нисек бара? «Өфө-Арена» хужаларын көтә. Хоккейсылар мәжбүри ялда булған арала уйын майҙансығын Европа стандарттарынан фин стандартынаса бәләкәйсәйтеү эштәре атҡарылды. Хәҙер ул 2 метрға тарыраҡ. Көйәрмәндәр юлаевсыларҙы ҡапҡаға күп шайба ташлағаны өсөн ярата. Ә бәләкәй хоккей «коробкаһында» быны күрһәтеүе еңелерәк буласаҡ. Яңы стандарттарға КХЛ-дың бөтә клубтарын да күсереү ҡаралған. Боҙ майҙанын кәметеү иҫәбенә запастағы уйынсылар һәм тренер составы өсөн урын киңәйтелә. Шулай уҡ тамашасылар өсөн 350 яңы ултырғыс ҡуйыла. Яңыртыу эштәре көйәрмәндәрҙең хәүефһеҙлеген арттырыу өсөн дә башҡарыла. Башта «Салауат Юлаев» клубы етәкселеге НХЛ клубтары уйнаған Канада һәм фин боҙ майҙансығы стандарттарын өйрәнә. Шулай ҙа улар 60-ҡа 28 метрлы универсаль фин размерында туҡтала. Боҙ түшәргә һәм миҙгел башланыуын көтөргә генә ҡала. Ә клуб етәкселеге, ниһәйәт, матчтар тамашасы ҡатнашлығында үтер тигән ышаныста.