«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИЛЛИ КЕЙЕМ КЕЙЕҮ – УЛ АСЫЛЫҢДЫ ТАНЫУ, ҮҘАҢДЫҢ ҮҪЕШЕ БИЛДӘҺЕ - 2021 - Мәҡәләләр\nМИЛЛИ КЕЙЕМ КЕЙЕҮ – УЛ АСЫЛЫҢДЫ ТАНЫУ, ҮҘАҢДЫҢ ҮҪЕШЕ БИЛДӘҺЕ\nБөгөн башҡорт йәмғиәтендәге оҫталарҙы, һәләтле, үҫенсәлекле кешеләр ижадын интернет аша ла күҙәтә алабыҙ. Йәғни, улар менән күрешеү форсаты булмағанда ла, интернет был мөмкинлекте бирә. Был мөмкинлекте файҙаланып, "Тамға" ижади берекмәһе хеҙмәтен, кәсептәрен һәм уның етәксеһе Зөлфиә КРАСНОВАның үҙен дә күптәр күҙәтәлер, хатта уларҙың тауары менән ҡулланалыр. Башҡорт милли кейемдәре, биҙәүестәре һәм сувенирҙары етештереүсе, яһаусы берекмәнең интернет селтәрҙәрендә киң билдәле булған төркөмө бар - ул "Тамға".\nЗөлфиә Рәшит ҡыҙы, һеҙ ҡасандан бындай "Тамға"лы булып киттегеҙ? Ҡайҙан, кемдән тыуған идея булды? Ниндәй маҡсаттар менән башланды эштәр?\n- Һөнәрем буйынса мин инженер-төҙөүсе, төҙөлөш институтын тамамланым һәм ғүмер буйына ошо өлкәлә эшләнем. Бөтөн хеҙмәтем күсемһеҙ милек, маркетинг кеүек етди өлкәләр менән бәйле булды. Һәм ҡырҡ-ҡырҡ биштәр тирәһендә башыма: "Шулай уҡ та был тормошом ошолай күңелһеҙ һәм буш үтерме икән?" - тигән төшөнкө уйҙар килә башланы. Мин йәшәйеште күҙәттем һәм үҙемә, яуаплы эш кенә түгел, ә ижади эшмәкәрлек тә кәрәк икәнен аңларлыҡ дәрәжәгә еттем. Һәм баш вата башланым инде: нимә менән шөғөлләнергә? Был тәңгәлдә мине һәр саҡ шундай үҙенсәлек тарта ине: шөғөл тап рухи ҡиммәттәремә бәйле һәм йәнемә шифа бирерлек булырға тейеш. Һәм мин һатыуҙа башҡорт сувенирҙары, биҙәүестәре юҡлығына иғтибар иттем. Бынан 7-8 йылдар элек улар ысынлап та юҡ кимәлендә ине бит. Ошо фекерҙә туҡталғас та әле шәхси теләктәремде, ихтыяжымды ҡәнәғәтләндергәнен эҙләнем: ул сувенирҙар нисек, балсыҡтанмы, ағастанмы, тауарҙанмы булырға тейеш? Был һорауыма яуап табыр өсөн өс йыллап тик күргәҙмәләр, кәсепселәр йәрминкәләре буйлап ҡына йөрөнөм. Ысынында, мәғлүмәттәрҙән баш әйләнеп китте. Тәҡдим ителгән тауарҙар һатыуға "башҡорттоҡо" тип сығарыла, әммә уларҙың күбеһенең бер ниндәй ҙә раҫлаусы дәлилдәре юҡ ине. Етештереүселәр был өлкәне өйрәнмәй эшкә тотонған һәм үҙенсәлекте аңлата ла алмайҙар.\nОшондай эҙләнеүҙәр, уйланыуҙарҙан һуң мин, ниндәй уҡыу йорттарында әлеге белемде алып була икән, тип белешә башланым һәм Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының магистратура программаһына уҡырға индем. Һыҙыҡ өҫтөнә алам - көндөҙгө бүлектә уҡыным. Шунда минең быға тиклем үҙем белмәгән, хатта уйламаған да яҡтарым, һәләттәрем асылды. Бигерәк тә дизайн, иҡтисад, компьютер программалауҙары буйынса.\nМинең фәнни етәксем сәнғәт фәндәре докторы Альмира Ғәйнулла ҡыҙы Йәнбухтина донъяла беренселәрҙән булып халыҡ ижадын сәнғәт дәрәжәһенә күтәреп өйрәнеү кимәленә өлгәшкән кеше. Уның хеҙмәттәре күп. Мин уның иң һуңғы уҡыусыһы булдым һәм, үкенескә ҡаршы, ғалимә бөгөн беҙҙең арала юҡ инде. Уның шундай алтын һүҙҙәре булды һәм мин уны үҙемә девиз итеп алғанмын: "Халыҡ ижады ҡыуаныслы һәм кәйеф уята торған, ихласлыҡ, матурлыҡ яһай торған өлкә булырға тейеш", - тип ҡабатларға яратты. Шуға ла мин эшемдә ошо кәңәште тотам: ижад иткәндәрем ҡулға ла, тәнгә лә рәхәтлек бирһен һәм күңелгә лә хуш килһен.\nНи өсөн тап төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының милли кейемдәрен һайланығыҙ? Үҙегеҙҙең тыуған яҡ булған өсөн генәме?\n- Башҡорт кейемдәрен фәнни рәүештә өйрәнеү барышында тап төньяҡ-көнбайыш башҡорттары кейемдәрен тергеҙеү, тегеү теләге уянды. Ни өсөн тап уларҙыҡынмы? Сөнки был тамбурлы сигеүле кейемдәрҙән ни өсөндөр беҙҙең башҡорттар баш тартҡан һәм уларҙы башы-тояғы менән татарҙарға, мариҙарға һәм сыуаштарға биреп ҡуйған ине. Йәнәһе, сигеүле күлдәк-алъяпҡыстар икән - улар беҙҙеке түгел. Һәм быға тиклем башҡорт кейемен өйрәнгән ғалимдар ҙа был территорияға артыҡ инә һалып бармаған. Улар был кейем төрө татар-сыуаш-мариҙарҙыҡы менән буталып бөткән һәм инде айырымланыр мөмкинлеге юҡтыр, тип иҫәпләгән. Бик ныҡ хаталанғандар!\nСигелгән кейемдәр - улар бик сағыу. Бында төҫтәрҙең ниндәйҙәрен дә ҡулланырға буламы, әллә айырым төҫтәр тәртибе бармы?\n- Башҡорт кейемдәрендә иң төп төҫтәр бишәү. Уларҙың һәр береһенең үҙ тәғәйенләнеше, алып килгән мәғлүмәте һәм эстәлеге бар. Мәҫәлән, ҡара төҫ - ул ер. Ул шулай уҡ йәшәүҙең мәңгелек түгеллеген, беҙҙе икенсе донъя - ер аҫты донъяһы көтөүен дә һәм ерҙәге бар тереклектең тупраҡтан бар булып, тупраҡҡа әйләнеп ҡайтырын да аңғартып тора. Зәңгәр төҫ - асман төҫө, унда күк йөҙөндәге бөтөн төрлө серҙәр, йондоҙҙар, ҡоштар һәм башҡалар сағылыш таба ала. Ҡыҙыл, һары, йәшелдең дә үҙ тәғәйенләнеше бар, бер төҫ тә матурлыҡ өсөн генә ҡулланылмай.\nӘ инде башҡорт халҡындағы милли кейем төрҙәренә килгәндә, бында ла "был беҙҙеке, был беҙҙеке түгел" тигән менән бик һаҡ булырға кәрәк. Әле китаптарға таянып, төп ете төрлө кейем һайланып күрһәтелһә лә, ысынында улар бик күп һәм төрлө-төрлө. Ҡырҡтан ашыу башҡорт ырыуында ҡырҡтан ашыу кейем үҙенсәлеге бар һәм һәр ырыу эсендә лә улар әллә нисә төргә таралып китә.\nМин, мәҫәлән, төньяҡ-көнбайыш башҡорттары кейемен өйрәндем һәм шуларҙы тергеҙәм. Диссертациямдың темаһы ла ошо төньяҡ-көнбайыш башҡорттары кейемен асыҡлау, табыу һәм ҡулланылышҡа ҡайтарыуға ҡоролған. Туймазы һәм Шаран райондары буйынса ентекле эш алып барам әле. Күптәр "Ул яҡтарҙа ниндәй башҡорт кейеме һаҡланһын?" тип тә ебәрә. Ә һаҡланған! Ниндәйерәктәре әле!\nҺәр ырыуҙың үҙ кейем үҙенсәләге бар, тинегеҙ. Ә бына ул үҙенсәлектәр йәшәгән урын, климат шарттарына ҡарап та айырыламы?\n- Эйе, кейемдәрҙең яһалыуына һәм биҙәлешенә бер нисә фактор йоғонто яһай. Иң беренсе - климат. Унан тарихи формат, унан йәшәгән урында сит милләттәрҙең булыу-булмауы. Әйтәйек, бына бөрйән ырыуы кейемдәре - улар башлыса йылы тауарҙан тегелә, сөнки ул яҡ тау-урмандар, ҡалын ҡарлы ҡыштар яғы. Бында күп кейемдәр тиренән тегелгән, тире менән биҙәлгән һәм башҡалар. Ул яҡта йышыраҡ һунарсылыҡҡа, малсылыҡҡа, һыбай йөрөүгә ҡулайлашҡан кейемдәр кейелгән. Мәҫәлән, еңдәр терһәктән тарая - ел инмәһен өсөн, итәктәр, ыштандар киң - атта уңайлы булһын өсөн, кейемдәр бер нисә ҡатламдан тора - йылылыҡ өсөн.\nӘ мин йәшәгән Туймазы яҡтарында климат күпкә йылыраҡ, шунлыҡтан, кейем туҡымалары ла еңелерәк һәм йоҡараҡ, сөнки кәсеп тә башҡараҡ булған: ер эшкәртеү, игенселек, баҡсасылыҡ. Туҡыма әҙерләү өсөн дә кесерткән, киндер һәм торараҡ етен үҫтерә башлағандар. 18-19-сы быуаттарҙа башлыса шундай үҫемлектәрҙән тауар туҡыу алға киткән. Тауар үҫемлек һабағының файҙаланыла торған өлөшө киңлегендә, йәғни 38-40 см тирәһе булып килеп сыҡҡан. Шунлыҡтан, был яҡтың күлдәк конструкцияһы ла ошо киңлектәге материал үлсәменә ярашлы итеп тегелгән. Мәҫәлән, итәктәр алтышар киң булмаған туранан һалынған, өҫкө яҡ та шундай уҡ тураларҙан (дүртмөйөштәрҙән, трапецияларҙан) ҡоршалған. Хатта ҡултыҡ аҫты ла, ең дә шундай уҡ өлөштәрҙән ултыртылған. Был өлөштәрҙе туҙғанда алмаштырып та булған. Һәм ошо дүрткелдәр эсендә фигуралы сигеү өлгөләре ултыртылған. Һәр өлгө эсендә нисәлер орнамент булырға тейеш булған. Был өлгөнөң үлсәменә һәм кейем эйәһенең хәленә ҡараған. Күлдәк өҫтөнә иҙеү, һырға һалынған. Был биҙәүестәр һаҡал, селтәрҙәргә ҡарағанда күпкә еңелерәк, йәғни, климатҡа ҡарап эшләнгән булған.\nШунлыҡтан, тәңкәле биҙәүестәр башҡорттоҡо ла, таҡыялар, кәләпүштәр, сигеүле күлдәктәр, йоҡа иҙеүҙәр ситтеке тип әйтеү төптө хата. Эйе, төньяҡ-көнбайыш башҡорттары мариҙар, сыуаштар, татарҙар менән яҡындан аралашып йәшәй һәм уларҙың кейем биҙәктәрендә, фасондарында оҡшашлыҡ булыуына ла аптырарға түгел. Әммә улар бер иш түгел. Беҙ музей экспонаттары, ауылдар, ғаиләләр, тәғәйен фамилиялар менән эшләйбеҙ. Һәр өлгөнөң үҙ сығышы бар. Татарҙар суҡындырыуҙан ҡасып, күпләп беҙҙең ерҙәргә килеп ултырған, башҡорттар араһында йәшенеп, һаҡланып ҡалған. Һәм, әлбиттә, быуаттар буйына уларҙың кейем өлгөләре беҙҙекенә, беҙҙеке уларҙыҡына үтеп ингән. Тик мин тергеҙгән кейемдәр улар шәжәрәһе буйынса тап "башҡорт" тип теркәлгән ғаиләләрҙән алынған. Беҙ шулай тик тарихи факттар, документтар, ныҡлы сығанаҡтар нигеҙендә генә эш итәбеҙ.\nТамбур сигеүе менән һеҙҙең машина сигеүен сағыштырып, айырмалыҡтарын ҡарап, тикшереп үтһәк...\n- Тамбур сигеүе - ул боронғораҡ ваҡыттыҡы һәм ул ҡул эше. Тамбур сигеүе күберәк өй туҡымаһына тура килә. Уны көнкүреш кейеменә артыҡ сикмәгәндәр, бары тик ҡәҙерле байрам кейемдәрен генә биҙәгәндәр. Йортта ла ул бирнә, бүләк һымаҡ затлы әйберҙәргә һалынған. Яҫтыҡ тыштары, ҡорғандар, урын ябыуҙары һымаҡ күҙгә күренеп торған әйберҙәрҙә булған ул сигеүҙәр. Ә әлеге беҙ тәҡдим иткән сәнғәт өлгөһө - һынлы сигеү. Ул тамбур һымаҡ иркен, киң итеп түгел, ә тултырып сигелә. Һынлы сигеү һуңғы быуаттарға, теген машинкалары килеп сыҡҡан замандарға ҡайтып ҡала.\nӘ бына төрлө милләттәрҙәге биҙәктәр, тамғалар уртаҡлығын нисек аңлатаһығыҙ?\n- Кейем биҙәктәре, символдар, тамғалар - улар һәр милләттеке, һәр ырыуҙыҡы тип айырым билдәләнһә лә, күп халыҡтарҙың уртаҡлығы булған ер, күк, ҡояш, өс донъя бүленеше кеүек дөйөм төшөнсәләр, фәлсәфәләр хас уларға. Беҙ барыбыҙ бер кешелек вәкилдәре бит, бигерәк тә төрки халыҡтарҙа оҡшашлыҡ күп. Һәм, әйтергә кәрәк, сигеү өлгөләре көнкүреш кимәлендә барлыҡҡа килгән сәнғәт өлгөһө. Бында кеше факторҙары, тойғолар, хистәр өҫтөнлөк иткән. Мәҫәлән, башҡорт ҡатыны күлдәгендәге биҙәлеш күрше ауылдағы сыуаш ҡатыныныҡына ла оҡшарға мөмкин, сөнки бер-береһенән өйрәнеү тигән нәмә лә булған бит. Йәки татар сигеү өлгөләре башҡорт ауылына бүләк, бирнә булып килгән. Ҡоҙалашыу, ғаилә ҡороуҙарҙан да уртаҡлыҡ килеп тыуған. Ошоларҙы ла оноторға ярамай. Тик өйрәнелгән, ситтән алынған өлгөнө ул үҙенсә итеп һалған. Тура ғына күсереү булмаған. Быларҙы айырып була. Бына сыуаштарҙа, мордваларҙа биҙәктәр бик тығыҙ, өҫтө-өҫтөнә сигелә. Татарҙарҙа улар үтә сағыу һәм биҙәктәр вағыраҡ. Башҡорттарҙағы нағыштарҙа боронғо тамғалар урын алыңҡырай. Хатта сәскәләр араһында ла боролоп китеүҙәр төрлө архаик фигураларға тартым. Биҙәктәр ҙә иркен, киң булып ята. Быларҙы ошо өлкәне өйрәнгән күҙ шунда уҡ айыра. Ә инде килеп тыуған бәхәстәр, талаш-тартыштар, "һеҙҙеке-беҙҙеке" тип бүлешә алмауҙар - улар белемһеҙлек билдәһе йәки төплө өйрәнмәйенсә, тикшермәйенсә ҡулланылған, тегелгән, сигелгән әйберҙәр. Шуға ла беҙ бөгөн кейемдәрҙе тикшереп, сығышын, тарихын белеп етештереү яҡлы.\nБаш кейемдәрендә ниндәй айырмалыҡтар бар? Белеүебеҙсә, төньяҡ-көнбайыш башҡорттары ырыуҙарында күберәк еңел баш кейеме урын ала...\n- Беҙҙең яҡта тәңкәле биҙәүестәр аҙ һәм тәңкә-мәрйенле ҡашмау һымаҡ баш кейемдәре лә юҡ иҫәбендә. Күберәк яулыҡтар, уҡалы төрлө таҡыялар, ҡалфаҡтар өҫтөнән ябына торған япмалар, һарауыстар, таҫтарҙар булған. Француз, нимес (немец) яулыҡтары киң билдәле был яҡтарҙа. Француз яулығы ҡыҙыл биҙәкле булһа, ниместеке аҡ төҫтә булған.\nФранцуз яулығының тарихын да беләһегеҙҙер: француз яуынан ҡайтып барған башҡорт ғәскәре юлда ғәрәп сауҙагәрҙәренең каруанын осрата ла, сауҙагәрҙәр ҡурҡып, тауарҙарын ҡалдырып ҡаса. Ә ҙур каруанда төк-төк булып әлеге француз яулығының тауары тейәлгән була. Ғәскәр ир-егеттәре рәхәтләнеп был табышты бүлешеп ала ла, алып ҡайтып, ҡатын-ҡыҙына бүләк итә. Һәм әллә күпме ғәскәрҙең бер төрлө яулыҡлыҡ материал алып ҡайтыуы шул "француз яулыҡ" атамаһын килтереп сығара ла инде. "Нимес яулығы" менән дә ниндәйҙер тарих бар, уныһын дөрөҫ кенә итеп бәйән итә белмәм, шуға һөйләмәй торам.\nИр-егеттәрҙең баш кейеме лә башҡа яҡтарҙыҡынан айырыла. Шулай уҡ еңел, уңайлы, климатҡа яраҡлаштырылған кейемдәр. Быларҙың барыһын да һеҙ интернеттағы "Тамға" төркөмө күргәҙмәләрендә таба алаһығыҙ.\nКейемдәрҙәге, биҙәүестәрҙәге стилләштереүгә, заманлаштырыуға нисек ҡарайһығыҙ?\n- Стилләштереүҙе бик үк урынлы һәм дөрөҫ кенә тормошҡа ашырмайҙар беҙҙә. Кем нимә теләй, шуны эшләй. Осһоҙ хаҡҡа алып киленгән ҡырғыҙ-ҡаҙаҡ күлдәктәре башҡорт күлдәге итеп һатыуға сығарыла. Ә бит ул фасондар бөтөнләй икенсе климат кейемдәре, уларҙың тауары ла, тегелеше лә шул яҡҡа хас булғанса. Ошоно аңламаған халыҡ шуларҙы башҡорт күлдәге итеп кейеп йөрөй. Күрәһегеҙ - камзулдар, кәзәкейҙәр, еләндәр ҡаҙаҡ нағыштары, тамғалары менән биҙәлгән, ә шуларҙы кейгән эйәләре быны аңламай ҙа хатта. Этно стилдәге алтай, бүрәт биҙәүестәре, беҙгә хас булмаған формаларҙағы, фигураларҙағы алҡалар киң таралып китте. Ҡытай тәңкәләренән йыйылған интернет биҙәктәрен башҡорт кейеме өҫтөнә һалыуҙары бигерәк күңелде ҡыра. Милли кейем матур һәм баһалы булырға тейеш. Стилләштереүгә тотонор алдынан кейемдәрҙең реконструкцияһын белеү фарыз, унан ғына был тәңгәлдә эшләргә батырсылыҡ итергә була. Заманлаштырыуға ҡаршы түгел мин, модалы әйберҙәрҙә милли биҙәлештәр булыуы бик ҡыҙыҡлы күренеш. Йәки милли кейемдәрҙең заман материалдарынан тегелеүе лә ҡыҙыҡ. Бары улар реаль булмышынан айырылып, бөтөнләй автор фантазияһы ғына булып ҡалмаһын ине. Йәки сит милләттәрҙекен үҙгәртеп үҙләштереү булмаһын ине.\nМилли кейемдәрҙәге айырмалыҡтар, үҙенсәлектәр менән ныҡлы ҡыҙыҡһыныуыбыҙға Стратегик тикшеренеүҙәр институты иғтибар итте һәм беҙҙе төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының этнографик мираҫын өйрәнеү программаһына индерҙе. Хәҙер беҙ шул яҡ райондар буйынса йөрөп, музейҙарҙа эҙләнеп, ғаилә архивтарында соҡоноп, табыштарҙы видеоға, фотоға төшөрөп ҡуябыҙ. Был өлгөләрҙе сифатлы һүрәттә, баҙыҡ төҫтәрҙә һәм документаль белешмә менән интернетҡа ла сығарабыҙ. Артабан был кейем өлгөләрен дизайнерҙар, сәнғәт белгестәре күрһен һәм дөрөҫ форматта кейемдәр етештерһен ине, тигән теләктәбеҙ. Бына ошо эштәр әлеге стилләштереү мәсьәләһен дә яйлап яйға һалыр ул, тип ышанабыҙ.\nБөгөн милли кейем тегеү-кейеү, милли биҙәлештәр, биҙәүестәр ҡулланыу урынлымы ул? Был бер айырым төркөм шөғөлө генә түгелме?\n- Беҙ, мәҫәлән, был кәсеп нигеҙендә үҙебеҙҙең эшҡыуарлыҡты булдырғанбыҙ. Башта ысынлап та беҙҙең милли кейемдәргә һәм биҙәүестәргә мәҙәниәт өлкәһендәгеләр генә заказ яһай ине, бөгөн был күмәк ҡыҙыҡһыныуға әүерелде. Һәм эш әле ыңғай ағымда бара. Күпләп йәштәр заказ яһай, балалы йәш ғаиләләр күп мөрәжәғәт итә. Мәскәүҙән, Ҡаҙандан да заказдар килә, хатта икенсе ырыу вәкилдәре лә сигеүле кейемдәрҙе кейеп ҡарарға, заказ бирергә теләй. Һуңғы ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙар ғына түгел, ир-егеттәр ҙә әүҙемләште һәм тиҙҙән милли байрамдар тик милли кейемдәрҙә генә үтә башлар, тигән ышанысыбыҙ ҙа бар әле.\nҮҙ милләтеңдең, ырыуыңдың милли кейемен кейергә ынтылыу - ул үҙаңың үҫеше, асылыңды танып белеү, дөйөм бер массанан айырылырға ынтылыу билдәһе.\nНимәһе ҡыуаныслы: милли кейем етештереү кәсебе менән хәҙер йәштәр ҙә ҡыҙыҡһына. Беҙҙә, Мәҫәлән, минең улым Флорид Рәил улы Вәхитов - милли кейемдәр, милли орнаменттар, уҡа-таҫмалар буйынса дизайнер. Уның был ижадҡа, был кәсепкә йәштәрсә үҙ ҡарашы, идеялары бар.\nҺуңғы йылдарҙа балаҫ һуғыу кәсебе менән дә ҡыҙыҡһынам. Беҙҙең яҡтың үҙенсәлеге шунда: балаҫтарҙа биҙәктәр ҡара ерлеккә төшөрөлә. Урал аръяғы райондарында артыҡ сағыу булмаған тәбиғи төҫтәр буй-буй итеңкерәп һалынһа, был яҡта ҡараға сағыу ромб формаһындағы нағыштар ята.\nБеҙ әле Туймазы мебель фабрикаһы менән килешеп, каркасһыҙ йыйылмалы мебель етештереү буйынса ла эш башланыҡ. Был мебелдәргә милли орнаменттар сигеп һалына һәм ул тирмәләрҙә, юлда, походта, йәйге йорттарҙа бик уңайлы файҙаланыла ала. Был мебелде кресло итеп тә, карауат итеп тә, пуфик формаһында ла ултыртып була. Милли биҙәлеше менән шундай матур фон да биргән был тауар һатыуҙа ихлас үтә.\nЗөлфиә Рәшит ҡыҙы, һеҙ әлеге шөғөлөгөҙгә, сағыштырма әйткәндә, һуң ғына килгән кеше. Тормоштарында нимәлер үҙгәртергә, яңы башланғыстарға тотонорға ҡыймай йөрөгәндәргә ниндәй кәңәштәр бирер инегеҙ?\n- Илле йәштә мин икенсе юғары белем алып, кандидатлыҡ диссертациямды тамамланым. Ошо йәштә генә ижади эш менән шөғөлләнә башланым. Тормошомдағы был боролош миңә икенсе һулыш бирҙе, ижад ҡомары, йәшәргә теләк уятты. Әллә ҡайҙан дәрт-дарман, идеялар, фантазиялар түгелеп-ташып барлыҡҡа килде. Ниәт ҡылып, тәүге аҙымдар яһалһа, мөмкинлектәр асыла ла китә икән ул. Йәнең теләгән, күңел көҫәгән шөғөл - ул ғүмерҙе оҙайтыусы, тормошҡа һөйөү уятыусы бер мөғжизәле көс. Ә инде был хеҙмәт һинең милләтеңә лә файҙа килтерә икән - икеләтә сауап һәм кинәнес.\nЯҙылған: 02.07.21 | Ҡаралған: 140


Изгелектең юҡтыр сиктәре - МБУК РДК муниципального района Хайбуллинский район\n/ Клубы / Дома культуры / Янтышевский СДК / Изгелектең юҡтыр сиктәре\nЯҙмыш һәр кешене үҙенсә һанай. Кемдәргәлер ул сабый ғына сағынан ҡаты һынауҙарын ҡуя-бәләкәй саҡтан ата-әсә наҙынан мәхрүм итә. Кемдәрҙер үҙ балаһын да ҡарай алмай, яҙмыш ҡосағына ташлап ҡуйғанда, сит баланы алып, уға атай-әсәй наҙы, ғаилә тәрбиәһе бирергә йөрьәт итеүселәр ысынлап та оло хөрмәткә лайыҡ.Тәрбиәгә бала алам тип әйтеүе генә анһат бит ул, ә тормошта төрлө хәлдәр була.\nКүптәрҙең үҙ балаһын ҡарарға сабырлыҡтары етмәй, ә бында икеләтә сабырлыҡ кәрәк. Ата-әсә наҙынан мәхрүм ҡалған балалар социаль етемлек – йәмғиәтебеҙҙе борсоған проблемларҙың береһе. Ҡыуанысҡа, төрлө шарттарҙа тормош һынауына ҡалған балиғ булмаған балаларҙы үҙ ғаиләһенә тәрбиәгә алырға теләүселәр етәрлек. Һәр бала ғаилә бәхетенә ата-әсә наҙына лайыҡлы. Яңы ғаиләлә балалар хеҙмәт тәрбиәһенә генә өйрәнеп ҡалмай тырышып белем ала, ата-әсәле, туғанлыҡ хистәрен ҡәҙерләргә өйрәнә.\nОшо уңай менән 6 декабрь Йәнтеш Мәҙәниәт йортонда опекундар, тәрбиәгә бала алғандар өсөн “Изгелектең юҡтыр сиктәре” исемле ҙур сара булып үтте. Байрамға 2, 3, 4, һәм унан да күберәк бала алып тәрбиәләгән оло йөрәкле гүзәл ханымдар саҡырылды.\nСара изге һүҙҙәр, моңло йырҙар,дәртле бейеүҙәр, күңелле уйындар менән үрелеп барҙы.Ағинәйҙәр ойошмаһы етәксеһе Фәниә апай Арсланова изге теләктәрен әйтеп, мөнәжәт башҡарҙы. Ауыл старостаһы Урал ағай Торомтаев, ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы етәксеһе Зилиә Искужинаның моңло йырҙары, ветерандар ойошмаһы етәксеһе Хәкимә апай Кужахметованың матур шиғырҙары һәр кемдең күңеленә хуш килде.\nКилгән ҡунаҡтарға Атингән ауыл хакимиәте башлығы Мәүлиҙә Фәйзулла ҡыҙы әҙерләгән бүләктәр тапшырылды. Байрам мул табын артында бергәләшеп сәй эсеү менән тамамланды.


Һаулыҡ һаҡлау » Страница 6 » Табын\nӨфө белгестәре ҡабул итте\n04 июля 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт\n-Үҙәк район дауаханаһы поликлиникаһына әленән-әле республика клиник дауаханаһынан табиптар бригадаһы килеп, районыбыҙ халҡын ҡабул итеүҙәр үткәреүе, әлбиттә, яңылыҡ түгел. Күптәрҙең был хаҡта алдан уҡ белеп, табип ҡабул итеүенә яҙылып, тикшерелеүгә килеүе лә сер түгел. Алдағы көндәрҙә лә республика тар белгестәренең Ғафури пациенттарын ҡабул итеүҙәре даими уҙғарылып торасаҡ,- тине район поликлиникаһы мөдире Зәбиҙә Ҡужина.\nУпҡынға илткән юлдар\n20 июня 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт\nШешәгә ҡулың һуҙғансы,\nНыҡлап уйлансы, кеше.\nТышы быяла булһа ла,\nЭсе бит уның ағыу.\nЯҙмамды ошо һүҙҙәр менән башлағы килә. Эйе, быяла эсендәге ябай ғына эсемлек күпме кешеләрҙе ағыулай, насар юлға баҫтыра, ғаиләләрҙе тарҡата, балаларҙы етем ҡалдыра, ғүмерҙәрҙе өҙә. Ҡасандыр дарыу өсөн генә ҡулланылған эсемлек ысынлап тороп ағыуға әйләнде. Кешеләр араҡы менән генә сикләнмәй, теләһә ниндәй йыуынғыстар, лосьондар эсеп тә үҙ-үҙҙәрен ағыулай. Былтыр Иркутск өлкәһендә булған фажиғәле хәлдәр күп нәмә тураһында һөйләй. Ә ил буйынса эсеп үлеүселәр күпме?\n“Наркотиктарға - юҡ!”акцияһы\nУҡыу йылы барышында мәктәптәрҙә төрлө саралар уҙғарылды. Улар араһында "Наркотиктарға - юҡ!” исеме аҫтында уҙғарылған акция айы-рыуса иғтибарҙы йәлеп итә.\nБыл темаға һүрәттәр конкурсы ла иғлан ителеп, еңеүселәр билдәләнде. Иң-иңдәр иһә район мәҙәниәт һарайында сығыш яһаны. Красноусолдағы 3-сө мәктәп уҡыусыларының (һүрәттә) сығышы үҙенсәлеклелеге менән айырылып торҙо. Бер иштән футболка кейеп сығыуҙары, берҙәм сығыш яһауҙары баһалама ағзалары тарафынан һәйбәт баһа алды. Уҡыусыларға кесе йәштән наркотик һәм башҡа аңды томалаусы нәмәләрҙең зыяны хаҡында аңлатып тороу кәрәк, тип иҫәпләй сараны ойоштороусылар.\nГиппократ антына тоғро ҡалып...\n16 июня 2017 йыл | Һаулыҡ һаҡлау, Йәмғиәт\nЙылдың-йылы июндең өсөнсө йәкшәмбеһендә Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнә. Районыбыҙ медицина хеҙмәткәрҙәре лә 18 июндә һөнәри байрамдарын ҡаршылай. Гиппократ антына тоғро ҡалып, улар тәүлек әйләнәһенә кешеләр һаулығы һағында тора: тәүге ярҙам күрһәтә, ауырыуҙарҙы ҡарай, дауа билдәләй, ҡатмарлы операциялар яһай. Һөнәри байрамдары алдынан яңыраҡ ҡына үҙәк район дауаханаһында баш табип булып эш башлаған Алик Рәмил улы ЙӘНЕШЕВҡа мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:\nАлтын миҙал эшкә дәрт өҫтәй\n177 хеҙмәткәрҙе берләштергән үҙенсә-лекле климатҡа, тәбиғи шифалы дауалау факторҙарына эйә булған Красноусол балалар шифаханаһы коллективы һөнәри байрамдары - Медицина хеҙмәткәрҙәре көнөн лайыҡлы, күтәренке кәйеф менән ҡаршылай.


Рухиәттә – ваҡиға » Страница 2 » Башкортостан кызы\nБыйылғы йылдың тағы ла бер яңғырауыҡлы премьераһы – һәләтле йәш режиссер Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән!» фильмы ла ҙур экрандарға сыҡҡан Башҡортостан киноһы булараҡ билдәлелек алды. Иң күп ҡаралған фильмдар араһында Рәсәй рейтингында хатта...\nБабич алып ҡайтты рух әләмен\nБыйылғы яҙ ҡырыҫ килде тыуған еребеҙгә. Тап ошо ҡотһоҙораҡ мәлдә, йылы теләгән күңелдәребеҙгә ләйсән ямғырҙай, имшеткес елдәй, донъя нурлап, ҡарҙы тишкән умырзаялай булып, «Бабич» фильмы экрандарға сыҡты. Таҫманы ҡарау бәхетенә ирешкән һәр кемдең...\nМатур ғаилә – ил ҡото\nКалендарҙа ҡыҙыл төҫ менән билдәләнмәһә лә, рухиәтебеҙ өсөн бик мөһим байрам барлыҡҡа килде: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы 1 мартты Башҡорт ғаиләһе, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө тип иғлан итте. Ғаилә ҡиммәттәрен данлауға арналған Петр һәм Феврония...\n«Евразия йөрәге» («Heart of Evrasia») Халыҡ-ара сәнғәт фестивале сиктәрендә Өфөлә уҙған Милли кейем байрамы республикабыҙҙың төрлө төбәктәрендә йәшәүселәрҙе бергә тупланы. Айырыуса Әбйәлил, Белорет, Ғафури, Ишембай, Баймаҡ, Мәсетле, Дәүләкән,...\nЙәмле яҙ тормошобоҙға яңы һулыш алып килә, дәртләндерә, илһамландыра, ҡанатландыра. Йыл да ҡабатланып тороуына ҡарамаҫтан, беҙ уны һәр саҡ ашҡынып, ниндәйҙер мөғжизәгә ышанып көтәбеҙ.Тәбиғәттә тереклек тантана иткәндә күңелдәр ҙә наҙға, нәфислеккә,...


Өфөнөң Сельская Богородская урамында теркәлгән аварияла ВАЗ автомобиле водителенең иҫерек булыуы асыҡланған\nИҫегегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған төндә Инорс биҫтәһендәге юл-транспорт фажиғәһендә бер юлы өс автомобиль бәрелеште. Магнитогорскиҙан 26 йәшлек егет унынсы модель ВАЗ менән бер үк йүнәлештә китеп барыусы ПАЗ ҡырына төкөлә. Һөҙөмтәлә автобус ҡаршы һыҙатҡа сығып «Рено Логан» менән бәрелешә. Ҡот осҡос аварияла инормаркала ултырған 28 йәшлек водитель менән уның 44 йәшлек пассажиры һәләк була. Фажиәғәле осраҡ буйынса әле тикшереү бара.


Башҡортостан Дәүләт Йыйылышында яңы йыл каникулында алкоголь һатыуҙы сикләүҙе хуплайҙар\n23 Октябрь 2019, 13:06\nБашҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары яңы йыл байрамдары осоронда хәмерҙе күпләп ҡулланыуҙы сикләү буйынса саралар әҙерләргә йыйына. Ошо проблема хаҡында кисә хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә республика башлығы Радий Хәбиров белдерҙе. Яңы йыл каникулында төбәктә иҫерткес эсемлектәр һатыу йәһәтенән махсус сараларға барырға әҙермен, тине ул. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев фекеренсә, республика башлығы был проблеманы дөрөҫ һәм ваҡытында күтәреп сыҡты.\n«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, оҙайлы яңы йыл байрамдарында хәмер эсеп, йәмәғәт тәртибен боҙоуҙар, енәйәттәр һанының артыуы даими билдәләнә. Бөтәһе лә мәҙәни байрам итә белмәй. Ошо проблеманы нисек хәл итеү тураһында уйларға кәрәк. Тыйыуҙар менән генә эш барып сыҡмаҫ. Халыҡтың билдәле бер категорияһында байрамда мотлаҡ алкоголь ҡулланырға тигән фекер йәшәй. Был «традиция» күптән бар. Шул уҡ ваҡытта йәмғиәттә кире тенденция — сәләмәт йәшәү рәүешенә ынтылыш күҙәтелә. Уны хупларға, яңы йыл байрамдарында спорт һәм мәҙәни ял итеү мөмкинлектәрен киңәйтергә, күпселек халыҡты йәлеп итергә кәрәк. Икенсе яҡтан, ошо көндәрҙә спиртлы эсемлектәрҙе ирекле һатыуҙы сикләү өсөн республика ҡануниәтенә үҙгәрештәр индерергә мөмкин», — тип билдәләне республика парламенты спикеры.\nДәүләт Йыйылышы әлеге мәсьәләне хәл итеү буйынса тәҡдимдәр ҡабул итә башланы ла инде. Уларҙы парламент сайтында ла ҡалдырырға була.\n«Киң йәмәғәтселекте үҙ-ара килешеп эш итергә саҡырабыҙ. Билдәләнгән темаға бәйле ҡануниәтте камиллаштырыу буйынса төрлө конструктив тәҡдимдәрҙе тыңларға әҙербеҙ».\nПарламент рәйесе һуңғы ваҡытта республика парламентының алкоголь һатыуҙы сикләүгә бәйле бер нисә закон ҡабул итеүен дә хәтергә төшөрҙө. Һуңғы ҡыңғырау һәм һабантуй уҙғарылған көндәрҙә, Йәштәр көнөндә, Белем көнөндә хәмер һатыу тыйыла. Республика халҡы был сараларҙы ыңғай ҡабул итте, уларҙы ҡулланыу тәжрибәһе күмәк халыҡ ҡатнашлығында үткәрелгән сараларҙа йәмәғәт тәртибенең һиҙелерлек яҡшырыуын күрһәтте.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №43, 22 - 28 октябрь, 2016 - Информационные страницы\n№43, 22 - 28 октябрь, 2016\nӨфөлә Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваға тантаналы рәүештә һәйкәл асылды. Октябрь проспектындағы аллеяла яҙыусының хеҙмәттәштәре, туғандары һәм яҡындары, студенттар һәм уҡыусылар йыйылды. Тантанаға Күгәрсен районынан яҙыусының яҡташтары ла килгәйне.\nСара яҙыусының үҙе уҡыуында "Хәйерле көн!" шиғырының яҙмаһы һәм ҡала округы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Ирек Ялаловтың сығышы менән башланды. Һәйкәлде асыу хоҡуғы шағирә, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Йомабикә Ильясоваға һәм яҙыусының Мәскәүҙән килгән улы Тельман Әминевҡа бирелде.\n- Был - ҙур байрам, тормошомдағы иң бәхетле көн, - тине Тельман Әминев. - Әсәйемдең яҡты донъянан китеүенә 20 йыл үтте. Мин һәр саҡ уның хәтерен мәңгеләштереү тураһында уйландым. Һәйкәл бик матур, сквер менән бергә ул архитектура комплексын барлыҡҡа килтерә һәм Өфөнөң биҙәге булып тора...\nТантана З.Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһы уҡыусылары башҡарыуында Зәйнәб Биишеваның шиғырҙарын уҡыу һәм сәскә һалыу менән тамамланды. Бейеклеге өс метрға яҡын бронза һындың скульпторы - Владимир Дворник. Һәйкәл яҙыусының исемен йөрөткән "Китап" нәшриәте һәм Өфө һөнәрҙәр һәм сервис колледжы эргәһендә урынлашҡан. Һәйкәл янындағы биләмә төҙөкләндерелгән. Ошо урында Зәйнәб Биишева исемендәге сквер булдырылған.\nЗәйнәб Абдулла ҡыҙы Биишева - Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. Үҙенең шиғри йыйынтығын сығарған тәүге башҡорт ҡатын-ҡыҙы. Замандаштары уны әүҙем тормош позицияһы булған кеше, ысын илһөйәр, дөрөҫлөк һәм ғәҙеллек өсөн көрәшсе итеп хәтерендә ҡалдырған.\nЯңы миҙгелдә Башҡортостан юлдаш телеканалында "Башҡортостан геройҙары" тип аталған проект старт ала. Телеканал һайлап алынған тарихи шәхестәрҙең тормошо һәм эшмәкәрлеге хаҡында 100 телефильм әҙерләй.\nӨфө ҡалаһы һуңғы йылдарҙа өлкән йәштәгеләр ҡалаһына әйләнә бара. Мәҫәлән, 5 йыл элек 100 йәште үткән граждандарҙың һаны 30-лап ине, бөгөн 60 "йөҙйәшәр"ебеҙ бар.\nЭСМӘЙЕМ, ТИГӘНДЕ ЛӘ ЭСЕРГЕЛӘРЕ КИЛӘ ШУЛ\nУлтырһын ул шешә ялтырап, һин уға ҡарама, алма, эсмә! Уның харам икәнен аңына һеңдер һәм башҡаларҙы ла тый, өгөтлә, оялт. Беҙ был афәткә ҡаршы шулай итеп кенә көрәшә алабыҙ.\nСәйәси комиссар булараҡ, Х. Әмировҡа ярайһы уҡ ауыр мәсьәлә йөкмәтелә: милли ғәскәрҙең яңы шарттарҙа рух ныҡлығын тәьмин итеү, башҡорт һалдаттарына автономия өсөн көрәштең ҡатмарлы юлдарын төшөндөрөү.\nХеҙмәтем бөрйәндәр хаҡында тик яңы мәғлүмәттәрҙән генә тора. Бөрйәндәр тураһындағы бығаса булған ғилми концепция үҙе үк үҙгәреш кисерҙе: бөрйәндәр төрки тамырлы түгел, ә иран, скиф-сармат сығышлы ҡәбилә.\nЙәштәр үҙҙәре үк ауыл - перспективалар территорияһы, тигән фекер әйтте. Йәштәр юл инфраструктураһы, айыҡ тормош алып барыу, шәхси эшҡыуарлыҡҡа ҡағылған мәсьәләләрҙең хәл ителешен теләй.\nэй, бала саҡ\nБеҙгә, алты балаға, иҫ киткес һәйбәт атай-әсәйҙән тыуып, уларҙың йылы ҡараштарын тойоп, ҡанат аҫтында ғына үҫеү бәхете тейҙе. Үҙемде белә-белгәндән атайым - Рәсүл Кәримов колхозда яуаплы вазифалар биләне: бригадир ҙа, ферма мөдире лә булды, күп йылдар мәктәптә эшләне.


Республиканың көньяғындараҡ, Баймаҡ районы биләмәләрендә урынлашҡан уникаль тәбиғи һәйкәлдәрҙең береһе Ғәҙелша шарлауығына быйыл илле йыл тула\nУл бер мең туғыҙ йөҙ алтмыш бишенсе йылдан БАССР-ҙын Министрҙар Советы тарафынан рәсми һаҡлауға индерелгән.\nҒәҙелшага яҙ көндәре, айырыуса май айында килгәндәр тәбигәттен ошондай матур күренешенә тап була. Тау ярып сыккан шарлауык таштан аска ургыла. Бына тәбигәттен хикмәте. Шарлауыктын оҙонлого егреме метрга етә. Унын тирәләй кырыҫ, әммә хозур тәбигтә. Урман менән капланган горур каялар, эре таштар. Гәҙелшага ике яклап күтәрелергә мөмкин. Унын береһе текә һукмактар, икенсеһе иһә килгән туристар өсөн унайлырак. Республиканын башка бик күп истәлекле урындары кеүек Гәҙелшаны күрергә бөтә тарафтарҙан киләләр.\nЙәй көндәре шарлауык ҙур булмаган тау йылгаһы булып ага. Уны урындагылар Төйәләс йылгаһы тип йөрөтә. Шуга ла шарлауыктын ике исеме бар. Берәүҙәр уны Төйәләс тиһә, икенселәр якындагы Гәҙелша ауылынын исемен биргән.\nЭкологтар ҙа бында йыш килә. Сөнки дәүләт тарафынан һакланһа ла, шарлауык билмәләре кешеләр өсөн сикләнмәгән. Уны күрергә генә түгел, ә эргә тирәһендә сүп сар калдырыусылар ҙа табыла. Шарлауык рәсми рәүештә Баймак урмансылыгына караһа ла, унын анык кына хужаһы юклыгы күренеп тора.\nКиләсәктә лә туризмдын бер йүнәлешенә әйләнәсәк Ғәҙелша шарлауығы бөгөн йәмғиәттең яҡлауына һәм һаҡлауына мохтаж. Ул илле йыл буйына кешеләрҙе ҡыуандырып торған тәбиғәт мөғжизәһе. Ләкин уға һаҡһыҙ ҡараш шарлауыҡтың артабанғы яҙмышы өсөн борсолорға урын ҡалдыра.


Башҡортостандың берҙәм рәсәйлеләре Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе менән хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөнө\n5 Октябрь 2011, 16:09\n5 октябрҙә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөнө. Документҡа партияның төбәк сәйәси советы секретары, Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев һәм Ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе лидеры Андрей Конов ҡул ҡуйҙы.\nКилешеүгә ҡул ҡуйыу тантанаһында Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе эшмәкәрлегенең республика ауыл йәштәренең мәнфәғәттәрен яҡлауға һәм уларҙы илдең ижтимағи-сәйәси процестарына йәлеп итеүгә йүнәлтелгән булыуы билдәләнде. Рәсәй ауыл йәштәре союзының төбәк бүлексәһе составына бөгөн 3100 кеше инә. Был йәмәғәт ойошмаһының тәүге бүлексәләре республиканың күп кенә муниципаль райондарында эшләп килә.\nАндрей Конов билдәләүенсә, «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән килешеү Ауыл йәштәре союзының республика бүлексәһе үҫешенә яңы импульс бирәсәк, ойошма Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтына ҡушылыуы хаҡында хәбәр итте лә инде.


Батырҙар исеме үлемһеҙ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Батырҙар исеме үлемһеҙ\nКөйөргәҙеләр үҙҙәренең ҡаһарман яугирҙәре менән хаҡлы ғорурлана. Район үҙәгендәге Батырҙар аллеяһында ике яҡташыбыҙҙың исеме мәңгеләштерелде.\nБыға тиклем унда төйәгебеҙҙән сыҡҡан биш геройҙың бюсы урын алғайны. Республика көнөндә уларға Советтар Союзы Геройы Морат Ҡужаҡов менән Дан орденының тулы кавалеры Хөрмәт Хөсәйеновтың бюстары өҫтәлде. Сарала Башҡортостан финанс министрының беренсе урынбаҫары Лилиә Истамғәлина, республика ветерандары Советы рәйесе Валерий Шәрипов ҡатнашты.\nАллея тулыланды, бында хәҙер беҙҙең ғорурлыҡ булып ете батырыбыҙҙың һыны тора. Геройҙарҙың бюсын яҡташыбыҙ, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, скульптор Өлфәт Ҡобағошов эшләне. Ике һәйкәл дә Силәбе өлкәһенең Кәҫле ҡалаһында ҡойолған.\nРайон хакимиәте башлығы Әхәт Ҡотләхмәтов сарала ҡатнашыусыларҙы сәләмләп, был изге эште башҡарыуға ҙур көс һалған Өлфәт Ҡобағошовҡа, бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткән Ҡансыра ер аҫты газ һаҡлау станцияһы начальнигы Александр Ивановҡа, “Южурал-Ойл” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Зиннур Исхаҡовҡа Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Артабан ҡаһармандарҙың рухын иҫкә алып, бер минут тынлыҡ иғлан ителде.\nИҫтәлекле байрам көҙгө уңыш күргәҙмәһе һәм урындағы һәүәҫкәр артистар әҙерләгән күңелле концерт менән тамамланды.\nАвтор: Айгөл ХАЛИҠОВА


«Ҡоролтайға, ойоштороусыларға иҫ киткес рухлы, мәңгелеккә иҫтә ҡалырлыҡ байрам үткәреүҙәренә оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Талантлы ғаиләләрҙең күп булыуы телебеҙҙең, милләтебеҙҙең киләсәге өмөтлө икәнен иҫбатланы. Сценарийҙың оҫта төҙөлөүе, сәхнәнең матур биҙәлеше, бүләктәрҙең байлығы, мәртәбәле ҡунаҡтарҙың күп булыуы, алып барыусыларҙың оҫталығы сараны тағы ла күркәмләне. Сарала ҡатнашҡан барлыҡ 10 ғаиләне лә айырмай «еңеүсе» тип билдәләүҙәре оҡшаны. Тап ошондай саралар башҡорт ғаиләләрен һаҡлауға ҙур өлөш индерә», — ти Шайморат Тимербулатов.\nРеспублика асыҡ конкурс-фестивалендә Тимербулатовтар Иглин районының данын яҡланы\nРимма менән Шайморат икеһе лә Баймаҡ районынан. Римма Ҡарамалынан, Шайморат күрше Яңғаҙы ауылынан. Йәш ҡыҙ 9-сы класты тамамлағас, Сибай педколледжының башланғыс кластар бүлегенә уҡырға бара. Көньяҡ райондарҙы педагогик кадрҙар менән тәьмин итеүсе данлыҡлы уҡыу йортон, хөрмәтле уҡытыусыларын Римма Мирсәйет ҡыҙы әле лә һағынып иҫкә ала. Кураторҙары башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фәниә Фаҡый ҡыҙы Сарбулатова студенттарына тейешле белем биреп кенә ҡалмай, ижади фекер йөрөтөүсе, эҙләнеүсе, киләсәктә үҙ халҡына ныҡлы терәк булырҙай шәхестәр әҙерләүгә күп ваҡытын бүлә. Бәлки, шуғалыр ҙа Римма уҡыған төркөм колледжда «Фольклор төркөмө» булараҡ та дан ала.\nШайморат яңы асылған Сибай педагогия институтына уҡырға инә. Ҡулына диплом алғас, туған мәктәбенә ҡайта һәм дәртләнеп эшкә тотона. Ул арала 5-се курс студенты Римма Мирсәйет ҡыҙы практикаға ҡайтып төшә. Бәләкәйҙән бер мәктәптә уҡып, йәмәғәт эштәренең уртаһында ҡайнаған ике яҡташ бер-береһенә бөтөнләй икенсе күҙлектән ҡарай. Күркәм холоҡло һылыу менән баҫҡан ерендә ут сығарған уңған егет араһында мөхәббәт уты ҡабына. Күп тә үтмәй, тырыш, перспективалы йәш белгес Шайморат Азамат улын Баймаҡ районы Покровка ауылындағы тулы булмаған мәктәпкә директор итеп тәғәйенләйҙәр. Ул арала Римма педколледжды ҡыҙыл дипломға тамамлай, ә инде 1999 йылдың йәйендә ике йәш йөрәк ғаилә ҡора. Ҡыҙҙары Гөлйөҙөм тыуғандан һуң ғаилә Сибай ҡалаһына күсенә. Шайморат — Сибай гимназия-интернатында тәрбиәүи эштәр буйынса директор урынбаҫары, Римма 1-се урта мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай. Дәртле, эшһөйәр уҡытыусылар мәктәп һәм ҡала күләмендә үтеп торған сараларҙа әүҙем ҡатнаша. Ошо осорҙа «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы — 2003» конкурсында Римма Мирсәйет ҡыҙы 3-сө урын яулай.\nАлдарына юғары маҡсат ҡуйып, уға ирешеү өсөн көсөн, дәртен йәлләмәгән Тимербулатовтар шул уҡ йылды баш ҡалаға юллана. Ғаилә башлығы Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында тәүҙә — тәрбиәсе, 2005—2015 йылдарҙа хужалыҡ эштәре буйынса директор урынбаҫары булып эшләй. Ошо йылдарҙа данлы интернатта ҙур эштәр башҡарыла. Интернаттың матди-техник базаһы тулыһынса яңыртыла. 850 урынлыҡ яңы уҡыу йорто төҙөлә, иҫке мәктәп бинаһы төҙөкләндерелеп, ике ятаҡ урынына өс ятаҡ барлыҡҡа килә. «Шоңҡар» спорт комплексы асыла. Шайморат Азамат улы был йылдарҙа мәшәҡәтле хужалыҡ эштәренең бөтә серҙәрен өйрәнә, яңы вазифаһында дәртләнеп эшләй.\nТырышлығы һөҙөмтәһеҙ ҡалмай — ул Башҡортостан Мәғариф министрлығы тарафынан Маҡтау ҡағыҙы һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнә. Бөгөнгө көндә Шайморат Азамат улы Киров районының 160-сы мәктәбен төҙөшөүҙә ҡатнаша, хужалыҡ эштәре буйынса директор урынбаҫары булып эшләй.\nРимма Мирсәйет ҡыҙы баш ҡалала эште 112-се урта мәктәптә башлай. Йәш белгескә мәктәптең уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары, БР-ҙың мәғариф алдынғыһы, РФ-ның почетлы хеҙмәткәре Динә Шәфҡәт ҡыҙы Аспаева оло ярҙам күрһәтә. Тырыш, ныҡышмал Римма Өфөлә лә үҙ көсөн төрлө конкурс-ярыштарҙа һынап ҡарай. Калинин районында үткәрелгән «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы — 2004» конкурсында 2-се урынға лайыҡ була. 2005 йылдан алып бөгөнгө көнгәсә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн «БР-ҙың мәғариф алдынғыһы» билдәһенә лайыҡ булды, ике тапҡыр «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы», «БР-ҙың иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» конкурстары еңеүсеһе, төбәк-ара «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы — 2009» конкурсында «Рухиәт тәрбиәсеһе» номинацияһында еңеүсе була. Бөгөнгө көндә Римма Мирсәйет ҡыҙы гимназия-интернатта тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары булып эшләй.\nРухлы, ижади эшләгән уҡытыусыға был уҡыу йортонда уңышлы эшләү өсөн бөтә шарттар бар. Яҙыусылар, күренекле шәхестәр, сәхнә йондоҙҙары менән осрашыуҙар, БСТ каналының «Алтын тирмә» тапшырыуында уҡыусылары менән ҡатнашыу, китаптарҙан ғына түгел, матбуғат, интернет, аудио һәм видеояҙмалар аша әҙәбиәтте өйрәнеү, З.Вәлиди исемендәге Милли китапхананың тыуған яҡты өйрәнеү һәм башҡорт әҙәбиәте бүлеге мөдире Айгөл Буранғолова ойошторған күп төрлө сараларҙа ҡатнашыу, Мәғарифты үҫтереү институтында, гимназияла республиканан йыйылған уҡытыусыларға оҫталыҡ дәрестәре уҙғарыу, уҡыусыларҙы төрлө күргәҙмәләр менән таныштырыу — Римма Мирсәйет ҡыҙы барыһын да еренә еткереп, иҫтә ҡалырлыҡ итеп ойоштора. Тырыш педагог үҙе лә башҡорт биҙәүестәрен эшләү менән мауыға, башҡаларға ла өйрәтә. Бөйөк шағир исемен йөрөткән белем усағында Р.Ғариповтың тыуған көнө оло рухи байрамға әүерелә. Беренсе дәрес һәр класта «Туған тел» шиғырын күмәкләп ятлауҙан башлана. Халыҡ шағирын иҫкә алыу митингы, һәйкәленә сәскә һалыу, Р.Ғарипов премияһы лауреаттары менән осрашыу — был сараларҙың барыһынан да рух бөркөлөп тора. Былтыр гимназияла «Хәтер — беҙҙең намыҫ» китабының исем туйы үтте. Йыйынтыҡта уҡыусыларҙың Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан олатайҙары, яугирҙар тураһындағы иншалары, очерктар, гимназияла эшләгән фронтовик хеҙмәткәрҙәр тураһында мәғлүмәт тупланды.\n— Был китабымды Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса ҡатнашып, иҫән- һау әйләнеп ҡайтҡан ҡартатайҙарыбыҙ Байгилдин Әмирхан Ҡотләхмәт улы һәм Тимербулатов Рамаҙан Заһит улы рухтарына бағышланым. Тыныслыҡ яулаған олатайҙар исеме мәңге хәтерҙә! — ти автор Римма Тимербулатова, китап сығарыуға ҙур өлөш индергән директор Ләйсән Нурмөхәмәт ҡыҙы Фазлетдиноваға, авторҙаш коллегаһы Г.Ғ.Вәхитоваға, материал йыйышҡан барлыҡ уҡыусыларына, уҡытыусы-тәрбиәселәргә оло рәхмәтен белдереп. — Замандан алда барырға ынтылыусы коллегаларым өсөн ҡыуанам. Оло йөрәкле, эшһөйәр, йәштәргә тоғро юл күрһәтеүсе коллегаларым менән ғорурланам, уларҙы юлымда осратыуыма бик шатмын. Тормошта үҙ урынымды табып, ныҡлы ғаилә ҡороуға яҡшы тәрбиә биргән атайым мәрхүм Мирсәйет Әмирхан улы менән әсәйем Зәбирә Әхмәт ҡыҙына рәхмәтем сикһеҙ.\n— Рәхмәтле була белеү — үҙе бер һөнәр, «даланың, ырыҫың артыр», тигән бит ололар. Төркөмөбөҙҙөң иң эшсән, ярҙамсыл, зауыҡлы ҡыҙҙарыбыҙҙың береһе булдың. Әле лә баш ҡалала осрашҡан арала иғтибарыңды, мәрхәмәтеңде тойоп ҡына торабыҙ. Рәхмәт үҙеңә лә, Римма! — тиҙәр курсташтары.\n— Тормош юлында һәр кемгә лә һинең кеүек ихлас, туған йәнле, ярҙамсыл һеңлеләр осрамай. Ә бына Аллам миңә ошондай бәхет бирҙе, — ти апаһы Сәғирә Миңлейәрова Римманы тыуған көнө менән ҡотлап.\nЗаман менән бергә атлаған Тимербулатовтар үҙ балаларына ла матур үрнәк.\n— Ғаилә — туған тел һаҡсыһы, был беҙҙең кредо. Шул йәһәттән үҙ өлгөбөҙҙә балаларыбыҙҙы тәрбиәләйбеҙ. Һәр яҡтан үрнәк булырға тырышабыҙ. Әсә телен, йолаларҙы, мәҙәниәтте һөйөп, бала саҡтан күңелдәренә һеңдереп үҫтерәбеҙ. Башҡорт театрҙарына, концерттарға, музей-парктарға бергәләп йөрөйбөҙ. Республиканың тарихи урындарына, сит илдәргә бергәләп сәйәхәт итәбеҙ. Башҡа халыҡтарҙың да мәҙәниәте менән танышабыҙ. Каникул һайын балаларыбыҙ ҡартатай, өләсәйҙәр һабағы ала, — ти Шайморат менән Римма.\nРух исемдән башлана, ти бәхетле әсә менән атай.\nДауамын "Ватандаш" журналының 6-сы һанында уҡығыҙ.


ХӨКӨМ (повесть, 5-се өлөшө)\nНаина Васильевна тирә-яғына ҡараны. Август аҙаҡтарында һауа торошоноң үҙгәреүе, көндәрҙең ҡыҫҡарыуы һиҙелеп беленә: көндөҙ ҡыҙҙыра, кисен һәм төнөн ҡапыл һалҡынайта. Йә йәйҙән сыҡмаған, йә көҙгә инмәгән илаҡ миҙгел араһы. Ул да бит шундай йәшкә етеп килә: йәшмен тиер ине – әүәлге талсыбыҡтай кәүҙәһе ҡалыная төштө, хәрәкәттәре һәлмәкләнде; ҡартайҙым тиер ине – һаман дәрте ҡайтмаған. Ҡайһы саҡ тиреһенә һыймай һытылырҙай хәлгә килә, тәне берсә утта яна, берсә боҙло һыуға сумғандай ҡороша. Кәйефе лә тотороҡһоҙ, тиҙ үҙгәреүсән. Әле Ялтаға ялға китер алдынан тикшереү үткәндә ошо хаҡта зарланғайны, табип-терапевтың иҫе лә китмәне:\n– Это возрастное. Пройдет.\n– Значит, старею?\n– Нет. Вы в полном расцвете сил! – Өҫтәл артында ҡағыҙҙар тултырып мәшәҡәтләнгән табип башын ҡалҡытмай ғына килешле комплимент әйтеп ҡотолдо.\nВиктор Николаевич, олоғайһа ла, эшенән китмәне. Ә бына түшәктә кәренең, ир ҡомарының ҡайтыуы һиҙелә. Онотҡанда бер ашыҡ-бошоҡ иркәләй ҙә, һырты менән боролоп, ҡарт бесәйҙәй ойоп та китә. Юғиһә, йәш ирҙәргә ҡаш һикертеп, бындай гонаһтарға батыр инеме? Яттар менән түшәк бүлешеүе ҡырағай нәфсене ҡандырыу ғына түгел. Ундай мәжнүндәр менән иренә килешеүҙәр төҙөү, партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыу күпкә еңел. Юҡ-юҡ, был хаҡта Виктор Николаевич белмәй, еңел генә уртаҡ тел таба алыуын үҙенең дипломатик оҫталығы тип тә һанайҙыр, бәлки. Бөтә финанс ойоштороуҙарҙың артында Наина-Наилә тора, күҙгә күренмәй килгән килемдәрҙең тәүсығанағы – ул. Тик бына һуңғы бәйләнеш көтмәгәндә бәләгә килтерҙе. Нишләп кенә шул елғыуар-тинтәккә бәйләнде инде? Йәш ине шул суҡынмыш, ҡарыулы ине. Шуға ҡыҙыҡты…\nЭйе, Наина Васильевна – йортта тулы хужабикә, һәр әйтелгәнде, ҡушҡанды тайпылышһыҙ үтәүҙе талап иткән ханбикә. Дубайҙан тура ошонда ҡайтып төштөләр. Тупһаны ашатлағандан алып йөҙөнә үҙгәрмәҫ битарафлыҡ битлеге кейҙе, ҡусҡарҙай ҡабырсағына йомолдо. Ул хеҙмәтселәре өсөн – үткәне булмаған, бөгөнгөһө менән генә йәшәгән мәңге асылмаҫ сер йомғағы. Таныштары сит ил паспортына яҙылған урыҫ исеме менән өндәшәләр, башҡа милләттән икәнлеген Виктор Николаевичтан башҡа берәйһе беләме икән? Бында килгәс, сауҙа институтында юғары белем алыуы тураһындағы ҡыҙыл дипломды алдына килтереп һалдылар. “Алыш-биреш өлкәһендә алыштырғыһыҙ оҫтамын шул…” Ҡатырғаға күҙ һалғас, йөҙөнән әсе йылмайыу йүгереп үтте.\nҒаилә тормошона килгәндә, тәүге көндән үк һин дә мин йәшәп алды ла киттеләр. Виктор Николаевич иртәнән алып кискә тиклем эшендә юғала, һуң ғына ҡайтып инә. Оҙон өҫтәл артында әһәмиәтһеҙ һәм мөһим булмаған яңылыҡтар хаҡында арлы-бирле хәбәрләшеп киске аш ашайҙар ҙа ире яңынан кабинетына инеп бикләнә, үҙе менән эшенән алып ҡайтҡан килешеү проекттары, башҡа рәсми ҡағыҙҙар менән таныша. Ҡағыҙҙарҙағы миллиондар менән эш итеп, уларҙы таба һәм арттыра белһә лә, эш хаҡына, ҡулына ингән меңәрлектәргә бөтөнләй иғтибарһыҙ, аҡсаны тулыһы менән кәрәк-яраҡҡа ҡатыны тотона.\nТәүге осор, ауырға ҡалыуҙан ҡурҡып, һаҡланып маташты. Һуңынан инде, күпме генә өмөтләнмәһен, көткәне килмәне. Йәшәү мәғәнәһе, донъя\nйәме һәм ҡото икән бала. Түлһеҙлек кемеһенәндер – был хаҡта төпсөнмәнеләр, һүҙ ҡуҙғатманылар, тәмһеҙләшмәнеләр, бер-береһен ғәйепләмәнеләр. Тағы ла тиҫтә йылдан ул танымаҫлыҡ булып үҙгәргәйне: еренә еткереп биҙәнгән, үҙен юғары кимәлдә тота белгән, иномаркала оҫта елдергән ҡатындың сығышы ауылдан тип әйтеп ҡара, торғаны бизнес-леди!\nТәүге тапҡыр руль артына ултырғас, Өмбәткә ҡайтып урағыһы килде. Кешеләр менән аралашҡанда хистәрен, күңел торошон йәшерә, ә инде яңғыҙы ҡалғанда үткәнен һағынған ялан аяҡлы ауыл ҡыҙына әүерелә. Бала саҡта атаһы яҙғы үләндәй асыҡ йәшел төҫтәге велосипед алып биргәс, ҡыуанысынан ауылдың бер осонан икенсе осона елдереп, юҡ, ҡоштай осоп үткәйне. Өр-яңы машина асҡысын ҡулына алғанда шул теләк яңынан уянды. Ҡайтыр, әммә унда буш ҡул менән күренә алмай, ата-әсәһенә вәғәҙәләгән, әйтеү әйтеп нығытҡан бурысы бар.\nРитуал хеҙмәттәр бюроһына барып, өҫкө өлөшөнә пар аҡ күгәрсен һыны ҡунған, аҫҡы яғына ҡуш балдаҡ һуғылған, бронза хәрефтәр менән исем-шәрифтәр яҙылған ике метр бейеклегендәге ҡиммәтле ҡара мәрмәрҙән ҡәбер ташы эшләргә ҡушты. Заказы әҙер булғас, йөк машинаһы яллап, теге бюро хеҙмәткәрҙәрен эйәртеп ауыл яғына ҡарай елдерҙе.\nЙәненә яҡын ялан-ҡырҙарҙы күргәс күңеле елкенер тиһә, киреһенсә, унда яҡынайған һайын кәйефе ҡырылды. Элекке урындарҙы таныны ла, таныманы ла: баҫыуҙарҙы япҡан билсән туҙғаҡ мамығын елдә ойоҫҡота, ауыл эргәһендәге ырҙын табағы, иген келәттәре, трактор паркы, тимерлек ер йотҡандай юҡҡа сыҡҡан, урын-урыны менән нигеҙҙәре генә ҡалған ауыл теше төшә башлаған йәмһеҙ ауыҙҙы хәтерләтә, элекке ағас мәктәп тә ташландыҡ күренә, биләмәһен ҡый үләндәре баҫҡан. Уның ҡарауы, тау битләүендә мәсет балҡып ҡалҡҡан. Хужаһыҙлыҡтың ҡап уртаһында иман йортоноң төҙөлөүе емереклектән, әлеге аяныслы хәлдән сығырға ынтылыуҙың берҙән-бер рухи билдәһе һымаҡ күренә. “Мәсеткә халыҡ йөрөймө икән?” Тәүге уйы шул булды. Урамға килеп ингәс, таныш ҡапҡаға ҡайырылды.\nГөлбикә апаһы кесерәйеп, кәлберләп киткән, йөҙө тартылған. Йорто эргәһенә машиналар килеп туҡтағас, солан күтәрмәһенә сығып ярпайып ҡатты берауыҡ, шунан, оло ҡунаҡ ҡабул иткәндәй, ҙур ҡапҡаны шар асып ебәреп урамға сыҡты.\n– Һаумыһығыҙ! – Машинаһынан сыҡҡас, танытырға теләп, ҡара күҙлеген һалды Нәйлә.\n– Кем икән тип аптыранып торамсы, Нәйлә ҡыҙым, һин түгелме?\n– Эйе, мин. – Йоҡа, шау һөйәккә ҡалған кәүҙәне ҡосағына ҡыҫты, сал сәсле башҡа танауын терәп еҫкәп тә алды. – Ҡабул итәһегеҙме?\n– Бынағайыш, урынһыҙ хәбәрҙе сыбалтасы, әйтерһең, беҙгә сит-ят инде. Әйҙүк! – Гөлбикә ҡоласын йәйеп ихлас һөйләнде.\n– Машиналағыларҙы саҡырыу кәрәкмәй, улар ялланғандар, аҡсаһы ла артығы менән түләнгән. Хәҙер атайым менән әсәйемдең янына барып әйләнәм дә һеҙгә инеп сығырмын.\n– Йә. Ә мин бында самауырымды яңыртырмын. Зыярат тигәндәй, тәүҙә мулланан рөхсәт алып аят уҡыт, шунан ғына тәүәккәлләрһең, ни тиһәң дә, унда ауылдаштарың, яҡындарың ята.\n– Беҙҙәге Ғабдулла мулла үлеп ҡалған түгелме? Ситтән берәү килдеме әллә?\n– Иншалла, хәҙер мәсет тә төҙөп ҡуйҙылар, муллабыҙ ҙа үҙебеҙҙеке.\n– Фәтих мулла. Пенсияға сығыу менән ихласлап дингә бирелде лә китте. Өфөлә уҡып та ҡайтты.\n“Ундай шылғаяҡтар утта ла янмай, һыуҙа ла батмай инде ул. Ҡартайған көнөндә йылы, төшөмлө урын тапҡан…” Шулай уйлаһа ла, һүҙҙе икенсегә борҙо ҡатын:\n– Ярай, мин оҙаҡламам. Апай, бынауҙарҙы индер әле, һиңә тип күстәнәс алып килгәйнем.\n– Юҡ менән мәшәҡәтләнеп расхутланмаһаңсы, һин миңә үҙең күстәнәс, ҙур бүләк!\nМәсеткә барманы, һәүәҫкәр мулланы ла эҙләмәне, тура ауыл эргәһендәге ҡалҡыулыҡҡа күтәрелде.\nЗыяратта тәрән тынлыҡ. Бында ел дә иҫмәй, тау артындағы шишмәнең шылтырауы ла ишетелмәй, ваҡыт ағышы ла туҡтап ҡалған һымаҡ. Эҙләгәнен тиҙ тапты. Йылдар үтеү менән ҡарауһыҙға әүерелгән ҡәберҙәрҙең өҫтөн ярым ҡороған үлән ҡатламы япҡан, тупраҡ өйөмдәре һеңә барып ер менән тигеҙләнә яҙған. Атаһының хөрмәтенә тимерҙән эшләнгән, бер яҡҡа аушая төшкән йондоҙло обелискыны ла һоро тут япҡан.\n– Плиту ставьте между двумя могилами. Старые камни и этот обелиск желательно не трогать!\nЯлланыусылар ығы-зығыһыҙ, йылдам ҡыймылдап эшкә кереште: үҙҙәре менән килтергән цементты иҙҙеләр, тәғәйен урынды ҡырсын-таш менән нығыттылар. Зыярат уртаһында аҡ төҫкә буялған тимер кәртә эсендә мәрмәр таш ҡалҡты.\n– Расплатилась с вами в полном объеме. До свидания!\nЭргәһендәгеләр күҙ менән ҡаш араһында юҡҡа сыҡты.\n– Һаумыһығыҙ, атай, әсәй! – Тамағы төбөнән ҡалтырауыҡлы өн һығылып сыҡты. Ниңәлер келт итеп бер ваҡиға хәтеренә килде.\n…Башланғыс класта уҡығанында түбәнге ос Фәндиҙә менән нимәгәлер эләгешеп киттеләр ҙә теге, еңә алмағас, уҫал хәбәрен әйтте:\n– Васил олатай менән Сания инәй атайың да, әсәйең дә түгел, бик беләһең килһә! Һин – ташландыҡ!\nҠайтарыр яуабы булмағас, Фәндиҙәне яҙғы күләүеккә этеп йыҡты ла, тегенең сәрелдәп, ғауға һалып илауына иғтибар итмәйенсә, өйҙәре яғына ҡарай йүгерҙе. Бикле ишекте асып инде, сумкаһын, өҫ кейемен нисек етте, шулай сисеп ырғытты һәм, асыуын кемдән алырға белмәй, үсле күҙҙәрен өй эсенән йүгертте. Бөтә урында ла тәртип, таҙалыҡ, бөхтәлек, тик ишек төбөндә ятҡан итектәренең ҡойоһо иреп иҙәнгә йәйелә бара. Балаҫ киҫәгендә ятҡан бохар бесәйе бәләкәй балаһын ҡәҙерләп ҡосаҡлаған да имеҙеп ята. Күҙҙәрен йомоп ирәүәнләүенә ҡарағанда, уның йәшәйеше теүәл. Элек бер юлы дүрт-биште көсөкләне, хәҙер олоғайҙы инде, һуңғы тапҡыр ошо ап-аҡ йоморосайын ғына килтерҙе лә көндәр буйы йөнтәҫ ҡосағына һыйындыра. Ҡыҙыл моронло, зәңгәр күҙле наҙлыҡай ҙа һырпаланырға, иркәләнергә ярата. “Әсәһе булғас, хатта ошо бесәй балаһы ла минән ҡәҙерлерәк. Күрһәтәм күрмәгәнеңде!” Ҡыҙ яһилланып ырғып торҙо, ҡойондай өйөрөлөп кейенә башланы, имсәккә сат йәбешеп ятҡан бесәй балаһын эләктереп тышҡа атылды, яртылаш ирегән алағарҙы кисеп урман яғына ҡарай йүгерҙе. Бышлыҡты, тыны быуылды, итек ҡуныстарына ҡар тулып аяҡтарын өшөттө. Бына Саптырма Таш. Был ҡашлаҡтан урман-ҡырҙар, туғай-болондар ус төбөндәгеләй асыҡ күренә. Ике тау тоташып улаҡланып ятҡан оҙон, тәрән үҙән таш ҡаяға барып ялғана. Ошо аралыҡҡа ҡышҡы бурандар тыңҡыслап көрт тултыра. Яҙ ҡояшы йылыта башлау менән үҙәндә өйрәләй күлбегән ҡарлы һыя барлыҡҡа килә, ә апрель урталарында инде ана шул боҙ ҡамауында тыйлығып ятҡан нәмә, тиҙлеген арттыра барып, улаҡ буйлап йүгерә лә елгәрелә-елгәрелә ҡаянан түбән ташлана. Әле үҙән алҡынып ятҡан күбекле тулҡындар менән тулған. Нәйлә ҡая ситенә килде, аҫта Саптырма Таштан атылған ағымдан, тирә-яҡтан килеп ҡушылған ваҡ йырғанаҡтарҙан көс-ҡеүәт алған Селтербей шишмәһе болғансыҡланып үкерә. Башы әйләнеп, кире тартылды. “Нишләп килдем әле бында? Әллә ҡайтырға ла китергәме? Юҡ инде!” Күҙҙәрен сытырҙатып йомдо, киҙәнеп, ҡулындағы бесәй балаһын ҡая аҫтына ырғытты: “Дөмөк шунда!” Үҙәләнеп мыяулау ҡолағына салынды, тик уны шундуҡ яҙғы ташҡын тауышы йотто. Һиҫкәнеп китте: “Уйламағанда нимә эшләнем әле, бесәй балаһының ни ғәйебе бар?..” Ҡурҡып ҡына түбәнгә ҡараны. Ҡорбанын йотҡан ҡара ташҡын ҡәнәғәт кикереп уфылдап ҡуйҙы. Төҙәтә алмаҫлыҡ хата ҡылынғайны. Урынында тыбызыҡлап тапана биргәс, аяҡтарын көскә һөйрәп ҡайтыу яғына йүнәлде. Өй ишеген асып инеүе булды, яр һалып мыяулаған, үҙенә урын тапмай үрһәләнгән бесәй ҡайҙалыр сығып сапты. Рыя ҡыланып түргә үтте, мейескә күҙ атты. Унда утын тултырып ҡуйылған, тоҡандырып ебәрергә туҙына ҡәҙәр әҙерләнгән. Ҡояш көлөп торһа ла, төндәрен һалҡынайта, шуға көндөҙ өйҙө йылытып алмайынса булмай. Ул мәктәптән һуң мейескә яға, шунан дәрестәрен әҙерләй башлай, төшкөлөккә атаһы, әсәһе ҡайтып инә. “Иркәнең юғалыуы бер ни хаҡында ла аңлатмай бит әле. Тағы нимә эшләргә?” Шырпы һыҙып, ялҡынды туҙға яҡын килтерҙе. Ҡоро утын ныҡлап тоҡанып киткәс, ҡулына бәрхәт тышлы альбомды алды, ысбутҡа таянды ла үҙенә ҡағылған барлыҡ фотоларҙы берәмләп утҡа ырғыта башланы. Бына һуңғы бит тә ябылды. «Тиҙ төшөнөрҙәр эштең нимәлә икәнлеген. Ошонан аҙаҡ нимә тип яуап бирерҙәр икән?»\nБохарҙың юғалыуын ҡайтыу менән үк абайланылар, кәртә-ҡура тирәһенә сығып әйләнделәр, ҡат-ҡат унан төпсөндөләр: “Иркәне күрмәнеңме, балам, үҙе лә, балаһы ла юҡ. Ҡайтып ингәнеңдә эйәртенешеп сығып китмәнеләрме? Улай тиһәң, урынынан ҡуҙғалмаған бесәй, яңы аяғына баҫҡан балаһын эйәртеп, ҡайҙа ғына барһын инде…” Ә альбомдағы фотоларҙың биттәрҙән һыҙырып алыныуы икенсе көнгә билдәле булды. Өсәүләшеп өҫтәл артына ултырғас, атаһы менән әсәһе, һынаулы текәлеп, ғәйепләгәндәй итеп ҡараны. Тамағын ҡырып алғас, атаһы тауышын күтәрмәй былай тине: “Һин беҙҙең иң яратҡан, ғәзиз балабыҙ. Әйткәндәремдең ысын икәнлегенә ышанаһыңмы, ҡыҙым?” Нимә тип кенә яуап бирһен инде Нәйлә? Ҡулдары өҫтәл аҫтында күлдәк итәген йомарлай, башы эйелгәндән-эйелә бара...\n– Теге саҡтағы һорауыңа бөгөн яуап бирәм, атай. Һеҙгә ышанам, ышаныу ғына түгел, инанам. Тик игелегегеҙгә яуызлыҡ менән яуап бирҙем, үлемегеҙҙә бары мин генә ғәйепле. Ярлыҡау өмөт итмәйем… Бына, ғәйебем булһа ла, ҡайттым. Ҡылғанымды еңеләйтеү, кисереү мөмкин түгел, әммә яҙмыш хөкөмөн саҡҡа ғына еңеләйтеүегеҙҙе һорайым...\nҠояш байыу яғына ыңғайлағанлыҡтан, күләгәле ҡара таш уның өҫтөнә ауып барғандай тойолдо, йөҙөн күләгәләне...\nИркен, бөхтә итеп йыйыштырылған өйҙөң төпкө яғына сәй табыны әҙерләнгән. Өҫтәл түрендә быуын борхотоп еҙ самауыр шыжлай. Ҡабарып бешкән йылы икмәктән хуш еҫ тарала, йомартлыҡ билдәһе итеп ике урынға оло йомарлам май ҡуйылған, ә табын түрендә – Нәйлә килтергән күстәнәс: торт, ҡиммәтле кәнфит, емешеләк. Хәстәрләнгән һыйхөрмәттән генә түгел, тотош йорттан ҡот, бәрәкәт бөркөлә төҫлө. Ябайлыҡты, ихласлыҡты тойоуҙан рәхәт булып китте. Хужабикә уны күреү менән ҡыҙыҡһына һалды:\n– Юлдаштарың ҡайҙа? Уларҙы үҙең менән эйәртһәңсе, әҙерләгән һыйым бөтәгеҙгә лә етерлек.\n– Ҡабаландылар. Эштәрен бөтөрҙөләр ҙә ҡайтып киттеләр.\n– Мәшәҡәттәрен иртәгәһе көнгә ҡалдырмай тамамларға өтәләнәләрҙер инде, хәҙер бит орҙо-бәрҙерәк, ҡабалан заман. Әҙәм балаһы баҡыйлыҡҡа күскәндән һуң да өс көнлөк эше ҡалыр, ти. Өтәләнеп кенә теләгәнеңә ирешһәң, башлағаныңды кисектермәй ослаһаң ине лә ул... – Гөлбикә өҫтәлгә әйҙүкләне, үҙе көнитмешенә ябай ғына итеп аңлатма бирҙе. – Ошолайтып ығырлап-шығырлап йәшәп ятҡан көн әле. Камил ағайың һаман да шул урынында, лесхозда, Әҡлимә медицина институтында уҡып йөрөй.\n– Әҡлимә шулай үҫеп тә еттеме ни? Ә ул күҙ алдымда һаман да елбәҙәк ҡыҙ бала төҫлө.\n– Шулай булмай тағы, күрмәгәнеңә ни ғүмер! Ул тәүҙә училище тамамлағайны, шуға әлеге мәлдә белемен дә ала, бер юлы балалар балнисында ла эшләй. Үҙ көнөн үҙе күрһә лә, хәлемдән килгәнсә ярҙамдан өҙмәйем. Бигерәк бала йәнле инде, үҙе һаман кейәүгә сыҡмаған, йыйынмай ҙа һымаҡ.\n– Ҡабаланмаһын, ишен-тиңен осратмайҙыр һаман.\n– Улай тимә, ҡыҙ кешенең һуңламай башлы-күҙле булыуы хәйерле. Училищены бөтөргән йылы күрше ауылдан һоратҡайнылар, институтҡа барам тип һылтаулап, еҙнәйеңдең служагының трактарис улын үҙһенмәне. Ҡарап тороуға арыу ғына егет ине, ҡулы оҫта, өйләнмәҫ элек үк яңы өй бөтөрөп ҡуйған, кәртә-ҡураһы ла әҙер. Бар ҙа йәшә лә кит инде.\n– Үҙ көсөң менән ҡорған донъя ҡәҙерлерәк.\n– Тормошто ҡыйыҡһыҙ башлап ебәреүе лә еңелдән түгел. Йылдар үтеп баҙары төшһә, башҡа яусылатмаҫтар ҙа әле, шунан ҡалыр яңғыҙ кәкүктәй моңайып. Еҙнәйең ҡуйынына сымылдыҡ артына ингәндә яңы ун һигеҙем тулғайны, бөгөнгө ултыраҡ ҡыҙҙар егерме биштә лә йәш иҫәпләнә, ташҡа үлсәйем. – Тора-бара әңгәмә барышын үҙгәртте хужабикә. – Камил менән килен, яңғыҙыңа көн итеүе ауыр тип, алып ҡайтабыҙҙан һалдыралар ҙа бит, ҡайҙа инде ҡартайған көндә нигеҙ ташлау, торлағымды һыуытыу, өлөшөмә яҙғанды ошонда күрәм, Сафиуллам да, ҡайным-ҡәйнәм дә ошо зыяратта. – Гөлбикә апаһы, сынаяҡҡа ҡуян ҡанылай ҡаты сәй ағыҙып, самауырҙан гөбөрләтеп һыу өҫтәне. – Өй икмәгенә яңы бешкән майҙы яғып ҡабып ебәр әле, ҡыҙыл эремсектән етеш, ҡорһағың асҡандыр. – Ҡыҫтап-ҡыҫтап һыйларға тырышһа ла, үҙе ашамлыҡтарға ҡағылманы, йоҡа ирендәрен ялағандай итеп кенә ҡуйҙы. – Миңә иғтибар итмә, һин килер алдынан ғына Әминә апайың сәйгә әйткәйне, эсем йәйелгәнсе шунда һыйландым…\n«Ауылда ҡайһылай рәхәт, бөтәһе лә ябай, аңлайышлы…»\n– Һине бөтөнләй юғалттыҡ та! Йә үҙең именлегеңде белгертеп хат-хәбәр яҙмайһың. Иншалла, көн итеүең арыуҙыр: өҫтөңдә – затлы кейем, елдергәнең – ҡиммәтле машина. Аптыраңҡырап та ҡуйҙым әле күргән ыңғайы.\n– Ҡалала йәшәйбеҙ, эш күп, ҡайтып әйләнергә ваҡыт табып булмай.\n– Теләһәң, ваҡыт табыла инде ул.\n– Уныһы шулай. Гүзәл ҡайҙа?\n– Гүзәл университеттан һуң күрше район егетенә кейәүгә сыҡҡайны, шундағы ауылдарҙың береһендә йәшәп яталар. Өс бала әсәһе. Барғас та мәктәптә эшләне. Ҡыҫҡартыуға эләккәс, ситтән тауар ташып сепрәк-сапраҡ һатыуға тотоноп киткәйне лә, килемдәре тамаҡтарынан артмай, хәйерһеҙ. Зоотехник һөнәренә ярашлы эш таба алмағас, кейәү Себер тарафтарын ҡыҙыра, онотҡанда бер ҡайтып күренә. Балалары ата тәрбиәһен күрмәй үҫә. Ҡуй инде хәҙерге тормошто, ҡайҙа китеп баралыр? Ауыл хужалығын төбө-тамырынан ҡыйратып бөтөрҙөләр ҙә, инде килеп мәктәп-медпункттарға ҡаныҡтылар. Мәктәптәр ябылыуы илдең нигеҙ ташы һурылыуға бәрәбәр. Ишетеп белеүебеҙсә, һуғыш йылдарында уларҙың бөтәһе лә гөрләп эшләп торған. Боронғолар белмәй әйтмәгәндер: «Белемһеҙ берҙе йыҡһа, белемле етене йығыр». Сеүәтәләй ҙә ашлыҡ сәселмәгәс, тауыҡ-ҡаҙҙарҙы бөтөрҙөм, йәй башында еленләгән һыйырымды тотондом. Элеккеләй түгел, ҡулдың көсө ҡайта, бесән сабып булмаҫтыр быйыл.\n– Ауылдаштар нисек йәшәй?\n– Шөғөлһөҙ ята көллөһө, бында ни – эшһеҙлек тә дөйөм эскелек! Киренән һалдырып ултырһам да, донъя көтөргә тырышып ятҡандар ҙа юҡ түгел, ауыҙҙарына иҫерткес эсемлек алмаған йәштәр ҙә бар. Беҙ күрә алмаһаҡ та, киләсәктә йәшәү яйға һалынып китер, бәлки, кем белә.\n– Ғәлимйән менән Розалия күрше районда шикелле... – шулай тине лә, ҡыҙарынып китте Нәйлә.\n– Гүзәлдәр ҙа шунда бит. – Гөлбикә йәнләнгәндәй итте. – Розалия тәүге бәпесен тыуҙыра алмай үлеп киткән, Ғәлимйән яңынан өйләнгән, уныһы биҙәү икән. Йәшәгәндәр шулай икеһе ике мөйөшкә ҡарап. Күптән түгел Гүзәл шылтыратҡайны, Ғәлимйәндең үпкәһендә яман сир тапҡандар ҙа Өфөгә ебәргәндәр, ти. Балалары бумағанға күрә Хоҙай үҙенә ғүмер бирһен инде, йәш бит әле ул.\nНәйлә терт итеп ҡалды, мейеһенә ҡайнар ҡан бәрҙе:\n– Ҡайһы дауаханала ята икән?\n– Билдәле, ундайҙарҙың урыны – онкологияла. – Гөлбикәнең йөҙө үҙгәрҙе, һарғая төшкән шау тарамыш ҡулы менән муйынын ыуҙы.\nКүңелһеҙ яңылыҡтан һуң табындың йәме китте.\n– Һөйләгәндәрем ҡыуанырлыҡ түгел шул. Йәшәйешебеҙҙең ал да гөл түгеллеген былай ҙа күрәһең.\n– Беҙҙең эт һеҙҙә ҡалғайны бит әле. Һорлан. Нисәмә йыл үтте, үлгәндер ҙә инде?\n– Тере! – Күңелле хәбәргә күсеүгә ҡыуанып китте хужабикә. – Тере! Эттең эте шул тиклем дә оҙаҡ йәшәр икән. Аптырай ауыл халҡы. Кешене өмөт йәшәтә, ә кейекте? Көн һайын зыяратҡа, атайың-әсәйең янына барып әйләнә, бер нисә тапҡыр һеҙҙең элекке сабынлыҡта ла күргәндәр. Күпме генә ҡыялһаҡ та, йортоғоҙҙан алып ҡайта алманыҡ. Нигеҙегеҙҙе һаҡлап йәшәп ята шунда. Камил ағайың ҡалын таҡтанан оя эшләп бирҙе. Ә мин көнөнөкөн көнөнә асыҡтырмай-сарсатмай ашарға илтәм. Ныҡ олоғайыу ғәләмәтеме, өрөүҙең ни икәнен дә онотто. Хәйер, сит-яттарҙан һаҡлар нәмәң булмағас, өрҙөң ни ҙә өрмәнең ни. Һорландың тоғролоғона иҫем китә, ниндәй хәлдә лә емерек нигеҙҙе ташламаны. Беҙҙең ауылдан сыҡҡан Салауат ағайың бар ине бит әле. Өфөлә фән докторына ҡәҙәр үҫте. Шул яңыраҡ үлеп ҡалды бит. Вафаты алдынан: «Өмбәткә алып ҡайтығыҙ», – тип васыят әйткән, имеш. Ер аяғы, ер башынан апҡайттылар. Ошонан аҙаҡ аңлап ҡара көнитмештең серҙәрен! Тыуған төйәгенә ҡайтып йән тыныслығы табырға ынтылған Салауат нишләп ғүмере буйы ситтә йәшәне икән?! Ә бит эт, аңһыҙ иҫәпләнһә лә, бер ҙә генә лә улайтмай.\nҠайтырға йыйынып ишек төбөнә килгәс, Нәйлә туҡтап ҡалды. Янсығынан аҡса алып, диван ҡырына һаҡҡан Гөлбикәнең тубығына һалды:\n– Үҙем менән ошо сумма ғына.\nГөлбикә ҡулындағы меңәрлектәрҙе ҡайҙа ҡуйырға белмәй бармаҡтарында ҡыштырҙатты:\n– Ошоносаны миңә бирергәме иҫәбең?\n– Һеҙгә шул. Кәрәгегеҙгә тотоноғоҙ, йә булмаһа Гүзәлгә ебәрегеҙ, уның йәшәүе еңелдән түгел, тинегеҙ бит.\n– Ыстағафирулла, юҡ, кәрәкмәй, йортома бер ҡасан бушлай йәиһә харам нәмә ингәне буманы. Ныҡышма ла, алмайым. – Кире һондо. – Гүзәл дә кеше көнлө түгелдер, моғайын.\nАуыл ғәҙәтен ҡыуалай Гөлбикә апаһы, әҙәп күрһәтә. Кеҫәһендә елдәр уйнағанда ла, хәлем шөкөр, тип ялғанлаясаҡ. Хәйләгә күсте:\n– Атай-әсәйемә ҡәбер ташы ҡуйҙырттым, күрше-тирәңде йыйып, минең исемдән аят бағышлат.\n– Ҡайһылай изге ғәмәл ҡылғанһың, Нәйлә, бигерәк сауаплы эш башҡарғанһың! Әләйгәс, миңә аят уҡытырға?\n– Уҡыт шул, ауылдаштарға ошо аҡсаны саҙаҡа итеп тарат.\n– Ярай, шулайтырмын. Әллә ҡуна ҡалаһыңмы?\n– Ҡалыр ҙа инем, бик ҡабаланам шул, апай.\nГөлбикә өҙмәй ҙә ҡуймай ныҡыша бирҙе:\n– Иҫке генә булһа ла, мунсамды тоҡандырып ебәрәйем, Рафиҡтан тауыҡ салдырып йолҡҡайным, шуны бешерергә һалам. Ҡайтма ла ҡуй!\nЭскерһеҙ үтенескә, инәлеп ҡарауға яуап таба алмағас, әйберҙәрен йыйырға кереште.\n– Һеҙ минән ниҙер һорарға итәһегеҙ шикелле, апай?\n– Ни һан утырып ташланыҡ, белешергә лә ҡыйманымсы, кем булып эшләйһең ул тегендә? Иркен ҡыланыуыңа ҡарағанда, ҙур урындалыр?\n– Институт тамамланым, әлеге көндә һатыу итәм.\n– Ә-ә-ә, шулайҙыр тип уйлағайным да. Бөгөн тотош ил – баҙар, унда йәшәгән һәммәһе лә – һатыусы. – Гөлбикә, төшөнгәндәй, һуҙҙы. – Ошо арала килеп сыҡ әле, Нәйлә ҡыҙым, машина үҙеңдеке, кемгәлер ялынаһы түгел. Эргәңә ултыртып, ҡар ятмаҫ элек еләк-муйыл тиргән болондарҙан ҡыҙыртып әйләндер. Күргем килә. Яйы сыҡһа, машинанан төшөп йәйәүләп тә алырбыҙ. Ағайыңа әйтеп ҡарайым да ул, эш күплеккә һылтанып, һуҙа ла һуҙа. Үкенерҙәй булыр ҙа…\n«Вәғәҙәләһәм, бала фиғеле ингән оло кеше көтәсәк бит, юлдан күҙен алмай көтәсәк…»\n– Ышандыра алмайым, бәлки, юл төшөр, кем белә… Һау булып тор, апай!\nГөлбикә, һары күлдәген елдә елберҙәтеп, оло юл уртаһында тороп ҡалды. Көслө ел сығыр ҙа һары япраҡтай кәүҙәне әллә ҡайҙа осороп алып китер һымаҡ.\nУрам буйлап үтешләй йорттарҙы ҡырлатып килеүсе Миңнизарҙы сырамытты. Үҙгәрмәгән дә һымаҡ, тәбәнәк буйын ҡабаланмай ҡымғырлатып, тәгәрәп кенә бара. Тағы берәй ауырыуҙың саҡырыуы буйынса йөрөүелер. Фельдшер булараҡ, һәр кемдең яҡын ярҙамсыһы бит. Ул шулай йөрөп ятҡанда һәммәһен ауырыу-һыҡтау урап үтер төҫлө.\n– Миңнизар апай, һаумы? – Машинан һикереп төшөп ҡаршы атланы.\nТегеһе тиҙ үк таныны, аптырап китте:\n– Нәйлә ҡыҙым! – Биниһая ваҡыт ҡосағынан ысҡындырмай торҙо. – Бына бит, көтмәгәндә-уйламағанда! Ҡайтҡанһың!\nҺүҙҙе нимәнән башларға белмәй баҙап ҡалды Нәйлә:\n– Нисек йәшәп ятаһығыҙ?\n– Беҙҙең ни бер көйө, таң ата ла кис була, тигәндәй.\n– Әмир ағай…\n– Әмир ағайың, улым көтмәгәндә бер төптән китеп барҙылар. Ишетмәнеңме ни? – Ауылдашының күҙҙәренә йәш эркелде.\n– Ишетмәнем шул… Ғәфү ит, Миңнизар апай…\n– Ишетмәү ғәйеп түгел. – Ҡулъяулыҡ сығарып, бит-йөҙөн һөртөштөрҙө. – Үҙең һуң ни хәлдә?\n– Ҡайтырға иттем әле бына.\n– Яҡшы иткәнһең. Онотолоп тик торамсы, әйҙә беҙгә! Яңғыҙ көн итәм, ҡыҙым район үҙәгендә эшләй. Туғандарым ҡалала, һис юғында район үҙәгендә йәшәргә саҡырып димләйҙәр күптән, бында ятҡан ағайыңды, улымды ҡалдырып, ҡайҙа китмәк? Улар бит үпкәләр, рәнйер. Килдем, тиһең дә, кемгә боролдоң?\n– Яңы ғына Гөлбикә апайҙа булдым да ҡайтырға ҡуҙғалдым.\n– Төбәп килер кешең ул ғына инде. Мине лә онотма. Ишеккә һаман да бик һалмайым.\n– Икенсе ваҡыт мотлаҡ килермен, йәме?\n– Йә, тик хәйләләштән булмаһын. Ҡара әле, нисә йыл ҡалала йәшәп тә телең боҙолмаған, таҙа һөйләшәһең.\n– Үҙ телеңде онотоп буламы ни?\n– Кешеләрҙең дә төрлөһө бар, анау Мөнирәнең ҡыҙы татарға сыҡҡайны, ярты йылдан сүселдәп ҡайтып төштө.\n– Һеҙ эшләйһегеҙҙер?\n– Ҡайҙа инде, күптән пенсияла.\n– Элеккеләй саҡырталарҙыр?\n– Көнөн дә, төнөн дә ҡоро ҡалдырмайҙар. Үҙ аҡсама «тиҙ ярҙам» сумкаһы эшләп алдым да, өндәшеүҙәре була, шуны эләктерәм дә еләм. Әле Гөлбикәгә китеп барыуым. Етди сирләй ул. – Һағайып ҡалыуҙы күреп, өҫтәне. – Ҡыҙыл үңәсендә яман сире бар, ашауҙан яҙып бара. Бирешмәҫкә тырышып йүгермәләй әлегә. Яйын тап килтереп, Камилға ла, Гүзәлгә лә, Әҡлимәгә лә хәбәр иттерҙем. Һуңғы осорҙа йыш ҡайтып китәләр ҙә бит, һәр береһенең – үҙ донъяһы, үҙ мәшәҡәте. Әсә күңеле – балала, бала күңеле далала. Көс керһен тип витаминдар ҡаҙаған булам да бит, оҙаҡҡа бармаҫ, ятыр түшәккә. Хәлен үҙе лә һиҙемләйҙер, үткән барғанымда кәфенлек төрөп аҙаплана ине. Мине күргәс, йәшерә һалды.\n– Ә мин уға йомош ҡушып киттем тағы.\n– Һәйбәт иткәнһең, ул берәй шөғөл табырға, иғтибарын сиренән ситкә йүнәлтергә тейеш.\nЙылы ғына хушлаштылар Миңнизар апаһы менән. Артабан өйҙәре яғына йүнәлде. Хужалыҡтарын уратҡан баһыу, ауып, ергә түшәлгән, урам яҡтағы ҡойманың бағаналары серей башлаған, тотош ишек алдын кесерткән, дегәнәк, әрем япҡан. Өй, келәт, мал һарайы урындарын тоҫмалларға ғына мөмкин. Баҡса эргәһендәге имән бағана ныҡ әлегә, ә бына уға беркетелгән сыйырсыҡ ояһының һайғауы, осондағы ауырлыҡҡа бирешеп, яртылаш ергә эйелгән. Ояны атаһы турғайҙар йыйған сүп-сарҙан таҙартып, йыл һайын яңынан күтәрә торғайны. Нәйлә иһә ҡояш сығыр-сыҡмаҫтан, тупһа күтәрмәһенә сығып, түҙемһеҙләнеп көтә башлай. Йоҙроҡтай ғына ҡошсоҡ, килеүен белдереп, соролдап ебәреүе була, өйҙә күңелле мәхшәр ҡуба: ата-әсәһе тәҙрәгә ҡаплана, ул күтәрмә иҙәнен тыпырҙатып бейей…\nТаҡырланып бөткән берләм һуҡмаҡ буйлап ихатаға ингәс, ыҡсым итеп эшләнгән ояға юлыҡты. Ул буш ине. Һорлан, күрәһең, ҡайҙалыр сығып киткән. Яманһыулап кире боролдо, сыйырсыҡ ояһы беркетелгән бағананы ҡосаҡланы.\n«Ҡурҡ…ҡурҡ…ҡурҡ…» Башын ҡалҡытты. Көйәнтәләй бөгөлгән һайғауҙың ҡап уртаһына ҡоҙғон килеп ҡунған икән, күҙҙәрен былтайтып ҡарай. «Көш, көш! Кит бынан!» Оятын юғалтҡан мәлғүн ҡурҡырға уйламай ҙа. Үҙенең бында хужа икәнлеген белдереп, тәпәйҙәрен кирә баҫыңҡыраны.\nСығыу яғына йүнәлгәс, Нәйлә һуҡмаҡ уртаһында ултырған этте күрҙе.\n– Һорлан! Һорлан, һаумы!\nЯлбыр йөнө һиҙелеп ҡойолған, ныҡ бәлйерәгән эт, сәләмде алғандай, ҡойроғон болғаны.\n– Танымайһыңмы әллә? Кил әле эргәмә, ҡәҙерлем, берҙән-берем минең! – Ынтылғайны, Һорлан, арауыҡ һаҡлап, арыраҡ шылды. – Танымайһың шул, танымайһың...\nЙөнтәҫ морон юғары сөйөлдө, оҙон тел һәлберәгән ауыҙҙан илауға оҡшаш шыңшыу ишетелде.\n– Таныйым, тиһеңме? Рәхмәт һиңә, матурҡай! Күстәнәс ашағың киләме? – Сумочкаһынан «Сникерс» алып, үләнле ер өҫтөнә һалды. – Тәмле, туҡлыҡлы кәнфиттән ауыҙ ит.\nЭт ҡымшанманы ла.\n– Колбаса алмағайным шул, бар һыйым ошо ғына. Теләйһеңме, мин һине үҙем менән алып ҡайтам?! Ожмахтағылай йәшәрһең, үҙеңә ветврач беркетеп ҡуйырмын. Өшөмәҫһең, яңғыҙлыҡтан интекмәҫһең, ҡаңғырмаҫһың. Киттек!\nСаҡырыу ҡабул ителмәне булыр, эт яртылаш йөнө ҡойолған ҡаҡ башын ситкә ҡайырҙы.\n– Эх, аңһыҙ мәхлүк, белмәйһең шул иң яҡыным булып һин генә ҡалғанды. Белмәйһең! – Сүкәйҙе, сикәләрен ҡушусланы. Һорлан да, хәленә ингәндәй, моңһоу итеп ҡарай, мороно буйлап субырҙап йәш аға.\n– Аңһыҙ йәнлек булһаң да, күңелең йомшаҡ шул, Һорлан. Ә мин, бик теләһәм дә, илай алмайым, күңелем ҡатҡан, йәнем ҡорғаҡһыған…\nКөскә ҡуҙғалып китте Нәйлә. Артына ҡайырылды. Эт урам уртаһына сығып һерәйгән дә уның яғына төбәлгән.\n«Минең менән бәхилләшеүеңме, Һорлан? Хуш, мәңгегә хуш…»\nҺауаға күтәрелгән һөмһөҙ, һөйкөмһөҙ ҡоҙғон, ҡанаттарын талғын елпеп, уны ауыл осона ҡәҙәр оҙата килде.\nМашинаһын ҡабыҙғас, ҡатын тәҙрәнән тыш яҡҡа ҡараны. Шайтан таяҡтары һерәйгән йәнәшәләге баҫыу уртаһындағы асыҡлыҡта тамырынан айырылған ҡамғаҡ ел ыңғайына билдәһеҙлеккә ҡарай тәгәрәй ине.


Песня «Етегән шишмә» исполнителя Фарит Бикбулатов. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Етегән шишмә»\nЕтегән шишмәләрҙә ете улаҡ, ете улаҡ,\nСылтыр-сылтыр аға көмөш hыу.\nКөмөш hыуҙар аға, ҡоштар hайрай,\nШул саҡтарҙа бигерәк, шул саҡтарҙа бигерәк яманhыу.\nЕтегән шишмәләргә йөҙөк hалдым, йөҙөк hалдым,\nЕтегән йондоҙ күреп ҡалhын тип.\nЙәнкәй-йәнәш алhын да ҡыуанhын,\nВәғәҙәләрем булып, вәғәзәләрем булып ҡалhын тип.\nЕтегән шишмәләрҙең талы бөгөлә, талы бөгөлә\nӘкрен иҫкән йәйге елдәргэ.\nҺеҙ ҡалаhығыҙ инде, беҙ китәбеҙ,\nБеҙ китәбеҙ йыраҡ, беҙ китәбеҙ йыраҡ илдәргә.


Ҡанлы һәм шанлы йылдар » Табын\nБыйыл 1917 йылдағы Февраль буржуаз революцияһына 100 йыл тулып үтте. Ошо революциянан һуң, 1917 йылдың 2 мартында Ваҡытлы Хөкүмәт ойошторола, батша Николай II тәхеттән үҙ теләге менән баш тарта. В.И.Ленин етәкселегендәге Рәсәй социаль-демократик эшселәр партияһы йәшерен хәлдән сығып, революцияны артабан үҫтереү, влас-ты ҡулға алыу өсөн ныҡлы көрәш башлай.\nМилли мәсьәлә буйын-са большевиктарҙың үҙ программаһы булған. 1917 йылдың апрелендә уҙған Бөтә Рәсәй конференцияһында улар Рәсәйҙәге милләттәргә үҙаллы үҫеш өсөн мөмкинлек булдырыласағы хаҡында белдергән. Был инде башҡорттарҙың мәнфәғәтенә тура килгән һәм яңылыҡты күпселек халыҡ шатланып ҡабул иткән. Шуға ла башҡорттар 1917 йылдың июль айында беренсе ҡоролтай йыйып, милли власть органдары ойошторорға тигән ҡарарға килә. Бер ай үтеүгә, 25 августа икенсе Башҡорт ҡоролтайы үтә. Унда автономия иғлан итмәксе булалар, әммә килеп сыҡмай.\n1917 йылдың 25 октябрендә социалистик революция еңеп, Ваҡытлы Хөкүмәт властан алып ташлана. 1917 йылдың декабрь айында III Бөтә Башҡортостан ҡоролтайы үтә һәм унда иғлан ителгән Башҡортостан автономияһы раҫлана. Әммә йәш Совет Хөкүмәте был автономияны танымауын белдергән. Ошо ваҡиғаларҙан һуң илдә Граждандар һуғышы башланып китә. Иғлан ителеү менән милли автономияны ғәмәлгә ашырып булмағанын Башҡорт Хөкүмәте яҡшы аңлаған. Шуға ла Совет Хөкүмәтенә мөрәжәғәт итеп, автономияны раҫлатырға уйлаған. 1918 йылдың ғинуар айында Башҡорт Мәркәз шураһы рәйесе Шәриф Манатов Владимир Ленин менән һөйләшер өсөн Петербургҡа барған. Әммә В.Ленин Башҡорт автономияһын таныуҙан баш тартҡан һәм Шәриф Манатовты башҡорт эштәре менән шөғөлләнеүҙән ситләткән.\nБашҡорт Хөкүмәте Ырымбур ҡалаһында ойошоп, шунда эш иткән. Аҡтар килһә лә, ҡыҙылдар килһә лә әһәмиәт бирмәй, үҙ эшен дауам иткән. 1917 йылдың октябрь айҙарында Ырымбур ҡалаһы Дутов ҡулында була. Ә 1918 йылдың ғинуарында Ырымбурҙы Ҡыҙыл гвардия частары алғас та, Башҡорт Хөкүмәте ҡаланан китмәгән. 1918 йылдың февраль айында Мосолман Мәркәз шураһы тәҡдименә таянып, ҡыҙылдар Башҡорт Хөкүмәтен ҡулға алған һәм төрмәгә япҡан. Башҡорттар быны хыянатҡа тиңләп ҡабул иткән һәм хәл бик киҫкенләшкән. Шундай көсөргәнешле мәлдә, 1918 йылдың апрель айында атаман Дутов Ырымбурға сапҡын яһаған ваҡытта Зәки Вәлиди етәкселегендәге Башҡорт Мәркәз шураһы һәм Башҡорт Хөкүмәте ағзаларын төрмәнән ҡотҡарған. Ә 1918 йылдың яҙ һәм йәй көндәрендә Башҡортостан ерендә аҡтар менән ҡыҙылдар араһында ҡанлы һуғыштар башланған. Башҡорт Хөкүмәте Силәбегә күсенергә мәжбүр булған һәм ошондағы аҡ чехтар менән бәйләнешкә ингән. Әммә аҡтар ҙа Башҡорт автономияһын тупаҫ инҡар иткән. 1918 йылдың ноябрь айында Колчак Омск ҡалаһында үҙен "Рәсәй дәүләтенең юғары хакимы” тип иғлан иткән һәм "Бөйөк Рәсәй”ҙе тергеҙеүҙе маҡсат итеп ҡуйған. Колчак "берҙәм һәм бүленмәҫ” Рәсәйҙә һис бер автономияға урын булмаясағын белдергән. Шуға ла Башҡорт Хөкүмәтенә Совет Хөкүмәте менән һөйләшеүҙәр алып барыуҙан башҡа сара ҡалмаған. Шулай итеп, 1919 йылдың ғинуар айында Башҡорт ғәскәрҙәре ҡыҙылдар яғына сығыу тураһында ҡарар ҡабул иткән. Тик 1919 йылдың 18 февралендә генә тулыһынса ҡыҙылдар яғына сыға алалар һәм автономия хаҡында һөйләшеүгә мөмкинлек тыуа.\n1919 йылдың 20 мартында РСФСР Халыҡ Комиссарҙары Советы "Үҙәк Совет власының Башҡорт Хөкүмәте менән Башҡорт Совет автономияһы хаҡындағы килешеүе”нә ҡул ҡуйыла. БАССР Бәләкәй Башҡортостан сигендә төҙөлөп, уның баш ҡалаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһында урынлаша. Шулай итеп, Рәсәйҙе федератив ҡоролошло иткән тәүге автономиялы республика барлыҡҡа килә һәм уның тарихи әһәмиәте бик ҙур.\nСамат ҒӘЛИУЛЛИН әҙерләне.


Синоптиктар октябргә фараздарын еткерҙе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСиноптиктар октябргә фараздарын еткерҙе\n17 сентября 2019 — 13:01 ГТРК «Башкортостан»\nКөҙҙөң икенсе айы ямғырлы буласаҡ. Һауа температураһының уртаса күрһәткестәре 10 градустан да артмай. Башгидрометтан хәбәр итеүҙәренсә, кҡндәр болотло һәм ямғырлы буласаҡ. Бигерәк тә октябрҙең икенсе яртыһында ныҡлап һыуыута башлай. 29-ында тәүге ҡар яуыуы ихтимал.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УПҠЫН СИТЕНДӘГЕЛӘРҘЕ ҠАНАТ АҪТЫНА АЛАЙЫҠ - 2021 - Мәҡәләләр\nУПҠЫН СИТЕНДӘГЕЛӘРҘЕ ҠАНАТ АҪТЫНА АЛАЙЫҠ\nТанышыуыбыҙ ҡыҙыҡ ҡына башланды уның менән. Юл буйы сығынсылап, эргәһендәгеләрҙе этеп-төртөп килгән бер үҫмер, яңылышмы, әллә бер нисә тапҡыр үҙенә иҫкәрмә яһап, тыйып килгән ҡатындан үс алыу ниәтенәнме, терһәге менән төртөп, күҙлеген төшөрөп сығып китте автобустан. Ҡатын танау аҫты ла кипмәгән ошо бала алдында көсһөҙлөгөн тойоп, эргә-тирәһендәгеләрҙән ярҙам һорағандай яҡ-яҡҡа ҡараны ла: "Педагогҡа оҡшап тораһығыҙ. Әйтегеҙ әле, ошо осраҡта нимә эшләһәм, дөрөҫ булыр ине. Артынан йүгереп төшөп, ҡолағын борорға тейеш инемме?" - тип, миңә төбәлде.\nТеге үҫмерҙең ҡылығына йәнем көйөүгә ҡарамаҫтан, бер нәмә өндәшмәй килеүемә уңайһыҙланып, һөнәрем буйынса уҡытыусы булһам да: "Журналисмын", - тип яуап бирҙем.\n- Улайһа, минең һеҙгә һөйләй торған нәмәләр бик күп, - тине лә, пандемияға бәйле автобуста социаль дистанция һаҡланырға тейеш булһа ла, ҡатын эргәмдәге буш урынға күсеп ултырҙы.\nХаным минән саҡ ҡына өлкәнерәк. Күрше өлкәлә шәхси эше менән шөғөлләнеүе, дөрөҫөрәге, әлеге малай кеүек тәртип ҡағиҙәләрен белмәгән үҫмерҙәрҙе тәрбиәләү буйынса үҙ эшмәкәрлеген асыуы хаҡында һөйләне.\n- Мин был баланы, әлбиттә, бер нәмәлә лә ғәйепләргә йыйынмайым. Бында ата-әсәһе, әгәр булһа, йә үҫкән, уҡыған, дуҫлашҡан мөхите ғәйепле, - тине. - Уның кеүектәрҙе тормошомда бик күп күрҙем. Ваҡытында асыҡлап, дөрөҫ юлға баҫтырырға мөмкин, тик бөтә йәмғиәт менән эшләргә кәрәк быны. Юғиһә, йә енәйәтсе, йә наркоман, йә үҙе енәйәт ҡорбаны булыуы мөмкин. Быны мин үҙемдең тормошом миҫалында ла иҫбатлай алам.\nҠайһы берҙә дуҫыңа ла һөйләмәҫ сереңде бөтөнләй белмәгән, яңы күргән кешегә асаһың да һалаһың бит. Был ҡатындың да шулай булды, шикелле. Ә, бәлки, тормош сәхифәһен, башҡаларға һабаҡ булһын тип, береһенән дә йәшермәйҙер ҙә. Шулай ҙа булыуы мөмкин.\n- Институтты тамамлаған йылды, дуҫлашып йөрөгән егетем барлығын белһә лә, ҡалала йәшәгән курсташым, яратыуын белдереп, артымдан ҡалмай башланы. Эскән тиһәң, еҫе сыҡмай, үҙе айыҡ кешегә лә оҡшамағанына иғтибар иткәйнем инде. Утыҙ йыл элек наркотик, наркоман тигәнде нәфис фильмдарҙа ғына күргәс, эргәмдә "энә"лә ултырған кеше йөрөй тип башыма ла инеп сыҡмай. Бер аҙҙан уҡыу йортонан дөйөм ятаҡҡа тиклем оҙатып йөрөүенә лә күнектем. Уның кисерештәрен, тойғоларын хөрмәт итеүем, әммә йөрәгем икенсе кешене һайлауы хаҡында аңлаттым.\nАңлашылмаусылыҡ килеп сыҡмаһын тип, уның хаҡында егетемә алдан әйткәйнем инде. Яңыраҡ ҡына уның әсәһен ерләүен, йәлләүем хаҡында белдерҙем. Һөйгәнем башта иғтибарға алманы, миңә ышаныуын әйтте. Әммә бер аҙҙан институт һәм дөйөм ятаҡ араһында көн дә һағалап тороуын оҡшатмай башланы. Сираттағы тапҡыр үҙенең яратыуын белдереп, бер алдыма, бер артыма сығып килә ятҡанында егетем килеп сыҡты. Ике ҙур көс араһында ҡалдым: беренсеһен асыу, яратыу, көнләшеү бергә уҡмашып, көслө итә, икенсеһе наркотик йоғонтоһонда ғәйрәтле ине. Һөйгәнем физик яҡтан ныҡлыраҡ булып сыҡты. Тегенең яғаһынан алып, ергә бәрҙе. Курсташым хәрәкәтһеҙ ҡалды, әгәр йән бирһә, һөйгәнемде алда ниндәй хәүеф көтөүен белеп, ергә тубыҡландым да: "Ас инде күҙеңде, ас, зинһар, йәшә, үлмә! Мәңге һинеке булырмын!" - тип ялбара башланым. Бер үк һүҙҙәрҙе ҡабатлап, күпме ултырғанмындыр, белмәйем, бер ваҡыт ипләп кенә уның күҙҙәре асылды. "Ысын әйтәһеңме, үлмәһәм, минеке булаһыңмы?" - тип миңә төбәлде. Оҙаҡ йылдар үткәс кенә ошо һорауҙы биргәндә уның сырайында мыҫҡыллы йылмайыу барлығын сырамыттым. Ул юрамал беҙҙе ҡурҡытыу өсөн шулай алдап ятҡан булып сыҡты. Әйткән һүҙ - атҡан уҡ, уны кире алып булмай. Ул заманда атеизм сәскә атһа ла, күңел барыбер нимәлер барлығына ышана ине бит. Мин дә йәшлегем менән ялбарыуымды күктән ишеттеләр ҙә, курсташым күҙен асты, тип ышандым. Артабанғы тормошомдоң нисек барыуын күҙ алдына килтерәһегеҙҙер инде. Тәүҙә бик матур башланып китте, әлбиттә. Ҡаты ауырыуҙан вафат булды, тигән әсәһе лә шап-шаҡтай йөрөп ята ине. Баҙарҙа сауҙа нөктәһе бар. Атаһы баш ҡаланың эре предприятеларының береһендә, етәксе үк булмаһа ла, ярайһы ҙур ғына бүлекте етәкләй. Ике яҡтан да күп кеше саҡырып, заманына күрә бик елле туй үткәрҙек...\nҒөмүмән, тормош китабымдың ошо биттәрен асырға яратмайым. Шуны ғына әйтергә теләйем: бала тәрбиәләгәндә ҡыҙмы ул йәки улмы, атай менән әсәй бер төптән булырға тейеш. Береһе тыйғанда, икенсеһе арҡаһынан һөйөп тормаһын. Атаһы-әсәһе яғынан тейешле иғтибар булмаһа, баланы урам үҙенең ҡосағына алырға ғына тора. Мин кейәүгә сыҡҡан ул егет тә мәктәптә уҡығанда уҡ насар компанияға эләгә. Әгәр йәмғиәт, йәғни уҡытыусылар, тәрбиәселәр, ололар уны ваҡытында үҙ ҡанаты аҫтына алһа, фажиғә лә булмаҫ ине. Йәнлектәр, ҡоштар донъяһында ла бындай тәрбиә ысулы бар бит: ҡарауһыҙ ҡалған йән эйәһен башҡалар һыйындыра...\nТаныш түгел ханым менән һөйләшкәндән һуң мин дә шундай һығымта яһаным: бына әле автобустағы ғәм халыҡ юл буйы анау үҫмерҙең ҡылығына асыуы килһә лә, өндәшмәй генә, ситтән күҙәтеп килде. Ошондай осраҡта бигерәк тә ир-егеттең аҡыллы һүҙе кәрәк ине. Тик ниңәлер улар һәр саҡ битарафлыҡ, ғәмһеҙлек күрһәтә. Күп тапҡыр инанғаным бар: яҡының көн һайын әйтеп, башыңа инмәһә лә, сит кеше әйткән иҫтә ғүмергә ҡала бит ул. Айырыуса бала саҡта... Битараф булмайыҡ әле бала тәрбиәһендә, тип кенә әйтергә теләгәйнем.\nЯҙылған: 18.06.21 | Ҡаралған: 501


ЯҢЫ ЙЫЛ ТАМАШАЛАРЫ\n31 Декабрь 2019, 15:17\nЯңы йыл тамашаларын һәр кем көтөп ала. Быйыл да саралар сылбыры байрамды тамаша ҡылырға килгән халыҡҡа тын алырға ла ирек бирмәне, тиһәң дә хата булмаҫ.Тәүҙә район мәҙәниәт һарайы алдындағы сәхнәлә үҙебеҙҙең әртистәр ҡуйған Яңы йыл мажаралары башланып китте.\nЯңы йыл тамашаларын һәр кем көтөп ала. Быйыл да саралар сылбыры байрамды тамаша ҡылырға килгән халыҡҡа тын алырға ла ирек бирмәне, тиһәң дә хата булмаҫ.\nТәүҙә район мәҙәниәт һарайы алдындағы сәхнәлә үҙебеҙҙең әртистәр ҡуйған Яңы йыл мажаралары башланып китте.\nБайрам, йыр-бейеү һәм яҡтылыҡ менән яҡшылыҡты яратмаған уҫал Төн батшабикәһенең һәм уның һәр һүҙен тайпылышһыҙ үтәргә әҙер ярандарының – йәшел башлы, ялтыр кейемле Инопланетяндарҙың Ергә төшөп Яңы йыл биҙәге шыршы-ҡупшыҡайҙың башына ҡаҙалған йондоҙҙоң саталарын йолҡоп алып балаларҙы байрамһыҙ итергә тигән уҫал ниәттәре барыбер тормошҡа ашманы – улар урлап алып ҡайтып барғанда төшөрөп юғалтҡан биш сатаның береһен - Айҙан , икенсеһен урмандан Лунтик табып алды, өсөнсөһөн – диңгеҙ ярынан Һыуһылыу, дүртенсеһенн – Үрмәкестәрҙең ауына эләккән Ҡуян, бишенсеһен - Ҡарһылыуы менән байрамға ашығып килән Ҡыш бабай. Мәкерле планы тормошҡа ашмағанға ажғырып Ергә килеп төшкән Төн батшабикәһенең дә, Инопланетяндарҙың да йөрәген яҡшы һүҙ, байрам кәйефе, изгелеккә , бергә булыуға өндәү менән иретте януар-йәнлектәр, тамашаға килгән балалар.\nБалалар Лунтик һәм башҡа әкиәт геройҙары ыңғайына бейергә төштө, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙың ихлас ҡотлауҙарын тыңлап кинәнде, күстәнәстәренән ауыҙ итте.\nАртабан мөҙҙәт Ҡыш бабай һәм ҡарһылыуҙарҙың сәмле ярышына етте. Район үҙәгендәге ойошма-предприятиелар инде матур традицияға әйләнгән был сараларға йылдан-йыл ихласыраҡ әҙерләнә. Ана бит, Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығының Ҡыш бабайы тундың затлыһын кейеп алған – тегенсе Флүрә апай Хәкимованың ҡул һәм йөрәк йылыһын һалып, милли орнамент- ҡусҡар менән биҙәп теккән костюмы магазин кәштәләренән төшкәндәренән күпкә матур ҙа, ҡиммәт тә!\n“Аҡбуҙат” балалар баҡсаһының Театр йылына, Сусҡа йылын оҙатып Сысҡан йылын ҡаршылауға ҡоролған тамашаһы менән башланып киткән конкурс сәмле генә барҙы. Район үҙәк дауаханаһы, мәғариф бүлеге, “Балалар ижады үҙәге”, Иҫке Собханғол мәктәбе коллективтарының сығыштары сағыу булды. Район мәғариф бүлеге, Иҫке Собханғол мәктәбе флеш-мобҡа төшөп китте – башҡаларҙы эйәртте.\n“Ҡыш бабайҙың тылсымлы санаһы” конкурсы ла сәмгә-йәмгә ҡоролғайны. Бына Ҡарһылыуҙарын ҡупшы саналарына ултыртҡан Ҡыш бабайҙар страрт һыҙығынан выжлап сығып та китте, ул ике арала, саналарының бауы хөрт булыу сәбәпле, Иҫке Собханғол мәктәбенең санаһы артабан китә алманы – икенсе рәткә ҡалды. “Аҡбуҙат” тарҙың Ҡыш бабайы (Хаммат Ҡыуандыҡов), йәше һәптеюҡ булһа ла, тәүге әйләнештәрҙә йәштәрҙе еткермәне.\nТәүге әйләнештә саналары бәкәлгә һуҡһа ла, сәмләнеп киткән Иҫке Собханғол мәктәбе Ҡыш бабайы Ҡарһылыуын выжлатып осороп алып килеп, беренсе урын яуланы.\n“Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыу” конкурсында Гран-при эйәһе – “Аҡбуҙат” балалар баҡсаһының Ҡыш бабайы һәм Ҡарһылыуы.\nАртабан һәр ойошма фейерверк аттырып тирә-йүнде яҡтырты.\nРайон мәҙәниәт һарайы биләмәһендәге боҙ һындарҙы яҡлау үҙ ерлегебеҙҙә тыуған “Урал батыр” эпосы геройҙары заманына алып ҡайтты. “Бөрйән мәғлүмәт-консультация үҙәге” (“Боҙ һындарҙы яҡлау” конкурсында – 1-се урын) үҙҙәренең Самрау батшаһын ихлас яҡлап, тотош театрлаштырылған тамаша ҡуйып өлгөрҙө, “Мәсем” үҫмерҙәр клубы, “Балалар ижады үҙәге”, Спорт мәктәбе лә ҡалышманы – Һомай образы янында тамаша ҡуйҙы (2-се урын).\nРайон үҙәгендәге ойошма-предприятиелар үҙ биләмәләре алдына ҡар-боҙ һындар яһап ултыртты, таусыҡтар эшләп ҡуйҙы. Уларҙың эше ауыл йәме булып ҡына тормай, ә балаларҙың иң күп йөрөгән, яратҡан урыны.\nОйошма-предприятиелар араһында Гран-приҙы ДРСУ яулаһа, белем биреү учреждениелары араһында – Ағиҙел ҡасабаһындағы мәктәп!


ЙЫРЛАТҠАН ДА, БЕЙЕТКӘН ДӘ… КЕМ?\nНовости ⇒ ЙЫРЛАТҠАН ДА, БЕЙЕТКӘН ДӘ… КЕМ?\nФилармония сәхнәһендә йәнә премьера\n23 март Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының Ҙур залында йәнә премьера! Эстрадабыҙҙың иң рухлы һәм дәртле йырсыһы Артур Туҡтағолов етәкселегендәге «Далан» төркөмө «Йырлатҡан да, бейеткән дә - һин!» исемле театрлаштырылған тамаша тәҡдим итә.\nЯңы программа нимә менән ғибәрәт? Был һорауҙы беҙ тамашаның режиссеры һәм сценарий авторы Миңзәлә Яхинаға бирҙек.\n- «Далан» төркөмө күптән инде республикабыҙҙың йөҙөҡ ҡашына әйләнеп, тамашасы күңелен яулаған коллектив. 20 йылға яҡын милли музыка, фольклорҙы уңышлы пропагандалаған төркөм был кистә сәхнәлә актерлыҡ һәләттәрен дә күрһәтәсәк.\nКонцерт программаһы мауыҡтарғыс, ҡыҙыҡлы буласаҡ. Тамшасы ҡәнәғәт ҡалыр, тип уйлайым. Әлегә бөтә серҙе лә асмайыҡ. Йөҙ тапҡыр ишеткәнсе, бер тапҡыр күреүең яҡшы, тиҙәр бит беҙҙең халыҡта. Сәнғәтебеҙгә һәм мәҙәниәтебеҙгә битараф булмаған, «Далан» төркөмө ижады менән ҡыҙыҡһынған һәм сағыу тәьҫораттар көткән тамашасыларҙы йома кисе филармонияның Ҙур залында көтәбеҙ!\nӘлбиттә, тамашаның төп геройҙары – «Далан» төркөмө солистары: Башҡортостандың халыҡ артисы Артур Туҡтағолов, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Миңзифа Исҡужина һәм Филүс Ҡалмурзин, халыҡ-ара һәм республика конкурстары лауреаттары Искәндәр Ғәзизов һәм бейеүсе Татьяна Мутафи, нәфис һүҙ оҫтаһы Редик Сәғитов, йәш өмөтлө ҡурайсы Венер Сәйфетдинов.\nОсрашҡанға тиклем, дуҫтар!


ЫШАНЫСЛЫ АҘЫМДАР МЕНӘН АЛҒА\n«Атайсал» гәзитенең сираттағы һаны сыҡҡан көндө телефон тынмай шылтырай: «Һаман гәзит алып килмәйҙәр!», «Атайсал» юҡсы!»,—тип иртә менән баҫма таптыра халыҡ. Ысынлап та, Урал аръяғында 1990 йылдан алып донъя күргән «Атайсал» гәзите һуңғы йылдарҙа таптырып алып уҡырлыҡҡа әйләнде. Илебеҙҙең төрлө төбәктәрендә йәшәп тә гәзитебеҙҙең электрон вариантын алдырып уҡыусылар бар.\nУҙған йыл уңыштарға бай булды. Рәсәйҙең матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы социаль темаға иғлан иткән конкурста ҡатнашып, патриотик рух тәрбиәләү проектында еңеп сыҡтыҡ һәм 100 мең һумлыҡ грантҡа эйә булдыҡ.\nУҢЫШТАР КИЛӘСӘККӘ ӨМӨТ УЯТА\nСибай ҡалаһында тарихҡа тағы бер сағыу бит өҫтәгән 2016 йылға йомғаҡ яһалды. Сараның рәсми өлөшөндә ҡала Советының 6-сы ултырышы үтте. Уның эшендә Башҡортостан Республикаһының Премьер-министры урынбаҫары, Хөкүмәт аппараты етәксеһе И.А.Тажетдинов, Сибай ҡала хакимиәте башлығы Х.Х.Сөләймәнов, ҡала Советы рәйесе урынбаҫары F.Ә.Хәсәнов, депутаттар, учреждение, ойошма-предприятиелар вәкилдәре ҡатнашты.\nУлтырыштың көн тәртибендә бер нисә һорау ҡаралды. Fайса Әхмәҙулла улы ҡала Советының һәм депутаттар корпусының эшмәкәрлегенә айырым туҡталды. Хәлит Хәмзә улы 2016 йылға ҡаланың социаль-иҡтисади үҫешенә йомғаҡ яһаны, 2017-2018 йылға пландар билдәләне, хакимиәттең эшмәкәрлеге тураһында һөйләне.\nЙыл йомғаҡтарында талантлы, белемгә, фәнгә ынтылған йәштәргә Сибай ҡала хакимиәтенең гранттары тапшырылды. Улар араһында Сибай сәнғәт колледжының халыҡ инструменттары бүлегенең III курс студенты Динислам Сафин да бар. Ҡурай серҙәренә өйрәнеүсе егет, һуңғы йылдарҙа үҙен эстрадала ла һынап ҡарай. Уҙған йылда ул «Йәшлек моңо-2016» республика конкурсында ҡатнашып, «Замана һулышы» номинацияһында билдәләнде.\nИЖАДЫ ТОРМОШОБОҘҘО БИҘӘЙ\nИжадты булмышы менән аңлаған, уны яратҡан кешеләр арабыҙҙа һирәк. Кемдәр уны аңлай—улар бәхетле. Тап әҙәби әҫәрҙәр, шиғырҙар, йырҙар тормошобоҙҙо сағыу төҫтәргә мансый. Бөгөнгө ҡатмарлы тормошта рухи аҙыҡ бигерәк тә кәрәк.\nБилдәле булыуынса, Сибай ҡала хакимиәтенең Р.Өмөтбаев премияһына был юлы ижад менән шөғөлләнгән 5 кеше дәғүә итте. Йыл йомғаҡтарында премияға лайыҡ булыусының исеме яңғыраны, ул—Фәнис Сирбаев. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы берлеге ағзаһы, йырсы ла булып танылған шағирҙың ижады үҙенсәлеклелеге менән башҡаларҙан айырылып тора. Һуңғы йылдарҙа уның уңыштары ла байтаҡ. Шуларҙың иң-иңдәренә туҡталғанда, 2015 йылда сыҡҡан Р.Динәхмәтовтың «Кеше» китабына Фәнистең ижады индерелеүен билдәләп үтмәү яҙыҡ булыр. Йыйынтыҡҡа Башҡортостандың һәм Татарстандың иң күренекле 16 шағирының—Fабдулла Туҡай, Шәйехзада Бабич, Зәйнәб Биишева, Мостай Кәрим, Назар Нәжми, Шәриф Бикҡол, Әнғәм Атнабаев, Роберт Миңнуллин, Ринат Харис, Салауат Әбүзәр, Фәнис Сирбаев, Эльмира Шәрифуллинаның шиғырҙары ингән.\nҮҘЕНСӘЛЕКЛЕ КҮРГӘҘМӘЛӘР ЭШЛӘЙ\nЭлек йыл ҡаҙаныштары күргәҙмәһе йыл йомғаҡтары буйынса кисә уҙған бина фойеларында ғына ойошторолоп, уны шунда ҡатнашыусылар ғына күрә, баһалай ине. Был юлы хеҙмәт, спорт, ижадта яуланған уңыштар ҡаланың үҙәк урамдарында урынлашҡан сауҙа нөктәләренең һәм учреждениеларҙың витриналарына теҙелде.\nЙыл йомғаҡтарында түбәндәге алдынғылар билдәләнде:\nРәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Һаулыҡ һаҡлау отличнигы» знагы менән Сибай үҙәк дауаханаһының офтальмология бүлеге мөдире А.Х.Моталлапов;\nРәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамотаһы менән Сибай үҙәк дауаханаһының акушер-гинекологы М.Х.Күсәпова, табип-невролог Г.Р.Fәликәйева, дауахана лабораторияһы мөдире М.Б.Шәрипова;\nРәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамотаһы һәм Башҡортостан Республикаһының Премьер-министры урынбаҫары, Хөкүмәт Аппараты етәксеһе И.А.Тажетдиновтың Рәхмәт хаты менән «Урал аръяғы шифаханаһы» йәмғиәте директоры Р.А.Fөбәйҙуллин;\nРәсәйҙә һәм Башҡортостанда Экология йылы иғлан ителде. Әгәр ошо юҫыҡта, йәғни тәбиғәтте һаҡлау, тирә-яҡ мөхитте таҙартыу йүнәлешендә аныҡ эштәр башҡарылһа, йыл үҙ исемен аҡлаясаҡ.\nЭкология һәм махсус һаҡланған биләмәләр йылы уңайынан минең дә тәҡдимем бар. Бөтәбеҙгә лә мәғлүм: һуңғы йылдарҙа Һаҡмарыбыҙ күҙгә күренеп һайыҡты, бысранды. Уны һаҡлап ҡалыу йәһәтенән дөйөм өмә үткәреү мотлаҡ тип иҫәпләйем.\nКҮҢЕЛДӘРҘӘ МӘҢГЕ ЙӘШӘР...\nОяңдан осоп сыҡ»...\nКескәй ейәнем Тимур Рәми ағайҙың 85 йәшлек юбилейына арналған республикала үткәрелгән видеоконкурсҡа әҙерләнә. Унан ҡалышмай 3 йәшлек Камил ҡустыһы ла шиғырҙы дауам итеп ятлап маташа.\n«Оҡшаһа был өйөң\nМоң тигән һүҙҙе әле ул үҙенсә мон тип әйтә. Сабыйҙарыбыҙ шиғырҙы ятлай алғандарына ҡыуанып беҙгә ҡат-ҡат ятлап күрһәтә. Ҡартатайҙарының күңеле йомшарып уларҙың күптән хыялланған машиналарын да алып бирҙе. Бөтә республика ошо көндәрҙә Рәми Fарипов атлы ҡаһарман шәхес исеме менән йәшәй кеүек. Уның тураһында иҫтәлектәр һөйләнелә, шиғырҙары яңғырай, теле-радио тапшырыуҙар эфирға сыға. Әхиәр Хәкимов әйтмешләй, донъялар үҙгәргәс «дуҫ-ише» лә күбәйеп китте.\nКИЛӘСӘГЕМ! АС ҺИН ИШЕГЕҢДЕ!.. МИН ҠАЙТТЫМ БИТ!..\nХалҡыбыҙҙың яратҡан шағиры, талантлы һүҙ оҫтаһы Рәми Fарипов киләһе быуындарға етерлек бай ижад ҡалдырҙы. Уның шиғриәтенең ҡыйыулығын, тормошсан, тәрән йөкмәткеле булыуын, бөгөнгө проблемаларҙы ла киң яҡтыртыуын беҙ әле нығыраҡ аңлайбыҙ. Әҙиптең бай рухи донъяһы, тормошҡа киң ҡарашы, принципиаллеге һәм тура һүҙлелеге—ысын ижад мәктәбе. Шағирҙың күп әҫәрҙәре үҙе иҫән саҡта баҫылып сыҡманы. Йылдар үткәс кенә донъя күрҙе. 1988 йылда Р.Fариповҡа Салауат Юлаев исемендәге республика дәүләт премияһы, 1992 йылда Башҡортостандың халыҡ шағиры исеме бирелде.\nРәми Йәғәфәр улы Fарипов 1932 йылдың 12 февралендә Башҡортостандың Салауат районы Арҡауыл ауылында колхозсы ғаиләһендә донъяға килә. Тыуған ауылында ете йыллыҡ мәктәптә белем алғас, 1946 йылда Өфөгә килеп 9-сы башҡорт интернат-мәктәбендә уҡый. Рәми ижад ҡомары менән яна, көндәлеген шиғырҙар менән тултыра. Яҙыусылар менән осрашыуҙар уны тағы ла дәртләндерә. Ул аяҡтары менән ерҙә йөрөй, хыялы менән күктә оса. Эргәлә генә аэроклуб. Тиҙҙән Рәми курсант булыуға өлгәшә. Мәктәп, аэроклуб, дәрестәр... Ниһайәт, Ул самолет штурвалын тота, һауала оса. Тырыш, зирәк егеткә осоусылар училищеһына барырға тәҡдим итәләр. Ләкин йәш шағирҙың ижад һәм әҙәбиәт иң изге маҡсаты була. Урта мәктәпте тамамлау аттестаты алғас, Башҡортостан Яҙыусылар Союзы тәҡдиме буйынса, 1950 йылда Мәскәүгә барып, А.М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институтына уҡырға инә.\n< 1 2 3 5 6 7 8 ... 9 10 11 ... 487 488 489 Алга>>