Йән дуҫтар - ЫрғЫҘ беренсе киҫӘк көтөүселәр\nБер көн кис, һыйырҙарҙы алып ҡайтып кәртәләргә индергәс, һауынсы ҡыҙҙар, ҡулдарына күнәктәр алып, һыйыр һауырға таралдылар. Һыйыр һауғанда ер тырнап үкереп, һауынсыларҙы ҡурҡытып бөтә торған буралбай ҡоба үгеҙҙе Айбулат таш һарайға айырып бикләне. Ул уның ҡапҡа келәһен элеп торғанда, аттар һарайынан Вася ла килеп сыҡты. Ул:\n— Булатик, ну, беҙгә лә айырылышыр ваҡыт етте, — тине. Айбулаттың ышанғыһы килмәүҙән күҙҙәре уйнаны.\n— Ну, алдайһыңдыр әле, — тине ул.\nҺәр ваҡытта Айбулатты йә шаяртып алдап, йә уйнап-көлөп, айпалашып йөрөгән Вася бөгөн күңелһеҙ ине. Шуға күрә ул, Айбулаттың ышанмай ныуылдауына ла моңайған һымаҡ, уйсан күҙҙәре менән ҡарап торҙо.\n— Ысын, ысын, Булатик, ни эшләп алдайым, — тине Вася. Үҙенең иртәгә баярҙың улы менән ҡыҙын ҡалаға уҡырға алып китәсәген һөйләне. Улар ул кисте тағы ла бергә үткәрҙеләр. Ялсылар өйөндәге урындыҡҡа йөҙ түбән һуҙылып төшөп ятҡан көйө бик оҙаҡ һөйләштеләр. Үҙҙәренең шулай берәй ҡалала уҡый алмауҙарына үкенешеп уфтандылар. Истебай ҙа уларҙы тыңлай ине.\nВася йәшник өҫтөнә ултыртылған бишле лампаның утына ҡарап уйлана ла Айбулаттың яурынына уң ҡулы менән һуғып ҡуя:\n— Их Айбулат, Булатик, белһәң ине минең нисек уҡығым килеүен!\n— Бына һөйләнең һүҙ! Мин ни эшләп белмәйем ти инде. Мин үҙем дә был турала һәр ваҡыт уйлап көйәм. Беҙ ҙә ата балалары бит, ә уҡырға һис мөмкинлек юҡ. Бына һин шуны белһәң ине.\n— Беләм, Айбулат, беләм. Һинең һөйгәнеңде лә беләм.\n— һин, исмаһам, Һамарҙа саҡта дядя Гриша менән теге үҙең һөйләгән воскресный школаға йөрөрһөң. Ул ниндәй ҙур эш. Ә миңә ул да юҡ.\n— Эйе, Айбулат, был турала һин хаҡлыһың, туғанҡай. — Васяның күҙҙәре ҡапыл йәнләнеп ялтырайҙар. Уның әсәһе күҙҙәренә оҡшаған һоро бәрхәт күҙҙәре, йомшаҡ, йылы осҡондар сәсеп, Айбулатҡа ҡарайҙар. Ул бик күңелле бер нәмәне хәтеренә алған кеүек йылмая. — Мин унда үткән ҡыш һигеҙ тапҡыр булдым. Күберәк йөрөргә йә мине баяр улы бушатмай, йә дядя Гриша: “Бөгөн бала-сағаға барырға кәрәкмәй”, — тип кенә ҡалдыра ла китә. Мин ниндәй бала-саға булайым инде, буйым ҡолға хәтле! Быйыл мин унан бик үтенермен дә бер ҙә ҡалмай йөрөрмөн инде.\n— Вася, унда ни нәмә уҡыталар һуң, шуны бер ҙә һөйләгәнең юҡ?\n— Ундамы, унда иң тәүҙә уҡырға, яҙырға, хисапҡа өйрәтәләр, география уҡыталар.\n— Бай балалары ла буламы?\n— Юҡ, Айбулат, что һин. Унда тик оло йәштәге эшселәр генә уҡыйҙар.\n— Ә ниңә һуң дядя Гриша һине ҡайһы саҡта, “ярамай”, тип эйәртмәй китә?\n— Әһә, бөтә мәсьәлә ана шунда шул, — Вася күҙҙәрен тағы ла нурлы көлдөрөп дуҫына ҡарай ҙа, тауышын әкренәйтеп, сер сисә:\n— Сөнки ул көндәрҙә эшселәргә политика тигән ғилем өйрәтәләр. Аңлайһыңмы, по-ли-ти-ка. — Вася бер аҙ уйланып ала. Башҡа ишетеүсе юҡмы тигән һымаҡ, тирә-яғына ҡарана. Ләкин бөгөн был өлкән өй буш. Э Истебай иптәштәренең һөйләшеүҙәре аҫтында ойоп йоҡлап киткән. Тетя Д аша ла ҡайҙалыр сығып киткәйне.\nАйбулат урынынан тороп ултырып һорау бирҙе:\n— Нимә була ул политика, ниндәй ғилемгә инә?\n— Улмы, ул беҙҙең кеүек миллионлап иҙелгән халыҡтар, меңәрләгән эшселәрҙе үҙҙәрен тотҡонлоҡта тотҡан батша самодержавиеһы менән нисек көрәшергә, нисек итеп унан ҡотолоп иреккә сығырға өйрәтә торған ғилем ул, белдеңме?\nАйбулат ышаныр-ышанмаҫ төҫ менән Васяға ҡарай. Ышаныр-ышанмаҫ тауыш менән һорау бирә:\n— Батшаның үҙе менәнме хатта?\n— Эйе, уның үҙе һәм законы менән.\n— Ә кемдәр уҡыта һуң ул политиканы?\n— Социал-демократтар тигән иң яҡшы кешеләр уҡыта, Айбулат, ә уларҙың иң ҙур етәксеһе Ленин...\nАйбулат, Васяны тәү башлап күргәндәй, һоҡланып, аптырап ҡарай. Бик яҡын уҡытыусыһына һорау биргән кеүек хөрмәт менән тауышын баҫа биреп, һүҙҙәрен яйлап әйтеп һорай:\n— Ә һин, Вася, Лениндың үҙен күрҙеңме? — Ул әйтмәй ҡуймаһын тигән шик менән Васяға йотолоп текләй. Вася етди төҫ менән ҡашын йыйырып:\n— Юҡ, Айбулат, уны мин күргәнем юҡ. Ул бит беҙҙең Һамарҙа ғына тормай, бөтә Рәсәйҙе йөрөп сыға, сит илгә лә барып ҡайта, ти. Ул бер урында ла оҙаҡлап тормай, ти. Ә бына дядя Гриша уны күргән. Ул хатта уның менән әллә нисә ҡат һөйләшеп ултырған. Ул дядя Гришаға “Искра” тигән ҙур, ҡиммәтле гәзит тә ебәргәйне әле. Һәр ваҡыт ебәрә ул.\n— Гәзит... һин уны үҙең уҡыныңмы?\n— Уҡыным. Тик был турала бер кем дә белергә тейеш түгел. Уны бик һаҡлыҡ менән генә, ҡулдан ҡулға йөрөтөп кенә уҡыйҙар ҙа йыйып ҡуялар. Юҡһа был турала жандармдар, белеп, һиҙеп ҡалһалар, хәҙер тотоп алалар ҙа төрмәгә оҙаталар.\nБыл хәбәрҙәр Айбулатҡа быға тиклем танып: булмаған ниндәйҙер бер эҫелек менән килеп бәреләләр. Айбулат бик тәрән көрһөнә. Ә яңы һүҙҙәрҙең ҡайһы берәүҙәрен, әйтергә өйрәнергә тырышҡан һымаҡ, шыбырлап ҡабатлай: “Ленин”, “бик ҙур кеше Ленин”. Тағы уйлана ла: “Социал-демократтар, иҙелгәндәрҙе яҡлаусы иң яҡшы кешеләр”.\nВася инде бер ҙә туҡтамай күп итеп һөйләй. Уларҙың бөтәһен дә башына һыйҙыра алмаған Айбулат ҡайһы бер бик матур һәм яҡтылыҡ һипкән кеүек һүҙҙәрҙе тиҙерәк отоп ала. “Искра, Искра!..” Вася уны күптән уҡыған. Ә ул яңы ишетә генә.\nАйбулат ҡапыл Васяның муйынынан ҡосаҡлап үҙенә яҡын тарта.\n— Шулай ҙа һин миңә ҡарағанда күпкә бәхетлеһең, Вася! — ти ул. Үҙе быға бик шатлана, бит алмалары ҡыҙарып яна. Вася уны көлөп йыуата:\n— Ҡайғырма, Булатик, һин дә күрерһең әле. Бына бер ваҡыт ҡалаға барып сығырһың да, шунда тағы ла “Искра”ны иҫкә алырбыҙ, хатта икәүләшеп уҡырбыҙ. Эйе, Булат, беләһеңме нәмә, ул гәзиттең “Искра” тип ҙур итеп яҙылған исеме аҫтына нимә тип яҙылған? “Из искры возгорится пламя” тип яҙылған, аңлайһыңмы, Айбулат. “Осҡондан ялҡын тоҡаныр”. Бына ошо ялҡын тоҡанһа, барыбыҙ та бәхетле булырбыҙ.\nАйбулат йылмайған төҫ менән, баяғы Вася һымаҡ, лампа утына ҡарап уйға батҡан: “искра” — башҡортса “осҡон” була, ә “пламя” — “ялҡын” тигән һүҙ.\nАйбулат үҙенең был туралағы уйҙарын ошолайтып асыҡлап ҡуя.\nВася, һөйләүенән туҡтап, урындыҡ ситенә үк барып ултырып, ниндәйҙер уйға төштө.\nАйбул аттың уйында яңы һорауҙар тыуҙы:\n“Долой царское самодержавие!” Вася был һүҙҙәрҙе ағаһы Гришнан ишетеп ҡалған икән. Тимәк, батшалыҡ бөтһөн, кәрәкмәй. Шул саҡта беҙгә ирекле, рәхәт көндәр тыуасаҡ... Ә һуң батша булмағас, нисек инде, Рәсәйҙә кем етәкселек итер икән... Айбулат ошо турала Васяға һорау бирмәксе булып әйләнгәйне лә, Вася алдан өлгөрҙө. Ул, ҡапыл боролоп:\n— Айбулат, әйҙә, Маруся янына барып киләйек, — тине.\n— Повар ундалыр бит.\n— Булмағайы, чорт с ним. Тиҙҙән барыбыҙ ҙа таралышабыҙ бит.\nМаруся дядя Митя киткәне бирле баярҙың ҡаланан килтерткән йәш повары менән бергә эшләй. Был кеше бик ҡырҡыу холоҡло. Хужаларҙың ҡушҡанынан ситкә сыҡмаҫҡа, уларға ярарға тырыша. Үҙенең ашты оҫта әҙерләй белеүе менән маҡтана, кухнялағы таҙалыҡты бөтә ҡағиҙәләре менән һаҡлата. Марусяға ул үҙен ҙур начальник итеп танытырға тырыша. Маруся баштараҡ был кешенән ныҡ ҡына ҡурҡһа ла, һуңғы айҙарҙа уға аҙыраҡ эйәләшкәйне. Ул поварҙың былай бик ҡоро, уҫал бул ыуының күбеһе тик тыштан ғына булып, барыня алдында үҙен “яҡшы яҡтары” менән танытырға тырышыуы икәнен төшөндө. Ҡайһы бер ваҡыттарҙа, бигерәк тә аштарҙың бик уңышлы һәм тәмле әҙерләнеп, байҙарҙың маҡтап ашағандарын ишеткән саҡта, ул, бөтөнләй асылып китеп, уйын һүҙҙәр ҙә ҡыҫтырғылап һөйләшеүҙәрен дә Маруся һынап ал-гайны. Шулай булһа ла, был повар, элекке һымаҡ уҡ, Айбулат, Вася йәки лакейҙарҙың ваҡытлы-ваҡытһыҙ кухняға иркенләп инеп йөрөүҙәренә асыулана торған булды. Марусяға ул:\n— Чтобы бында уларҙың эҙҙәре булмаһын, барыня асыулана, эшкә оронсоҡлайҙар һәм бысраҡ ташыйҙар, — тип әйтеп ҡуйҙы.\nАйбулат үҙе тәү килгән сағында бай өйө микән әллә тип уйлаған был кухняның эсен яңы повар килгәне бирле асыҡ тәҙрәләрҙән генә күреп үтә торғайны. Әле инде ул Васяның, әйҙә, тигән Һүҙенә ҡыймай ғына, уның батырайып барғаны өсөн генә эйәрҙе.\nУлар ишек төбөнә килеп еткәндә генә, боролдатып быу һирпкән ишектән өймәләмә итеп ашамлыҡ тултырылған өлкән аҡ һауыт күтәреп, Клавдия ашығып килеп сыҡты ла баяр өйөнөң өҫкө ҡатына баҫҡыстарҙан ашығып менеп китте. Уның артынан ишек ябып ҡалырға ынтылған Маруся, егеттәрҙе күреп ҡалып, көлөп ебәрҙе.\n— Ҡайҙа бараһығыҙ? — тине.\n— Ошонда, һинең янға киләбеҙ, — тине Вася.\nМаруся икеләнеп повар яғына күҙ һалғансы, Вася менән Айбулат кухняға килеп тә инделәр.\nЭш күплектәнме, ниңәлер, повар был юлы уларға артыҡ иғтибар итмәне. Ғәҙәттәге ҡырҡыу төҫө менән Марусяға бер-бер артлы йомош ҡуша торҙо.\nМаруся үҙенең сапсан ҡуҙғалышы, етеҙ ҡулдары менән машина кеүек йәһәт эшләй ине. Ул төрлө үлсәүҙәге һауыттарҙы, суйын сүлмәктәрҙе, кәстрүлдәрҙе һәр береһенә таман күсәркә, ухыуаттар, таба тотҡостар менән әле оло мейескә, әле плитә өҫтөнә күсерә һалып, ошо һауыттарҙағы аштарҙың ваҡытлы бешеүен тикшерә, бик ваҡытлы өлгөртә. Повар үҙе өлкән аҡ тәпәндәге тәмле еҫтәр сығарып ҡабарған һарғылт апараға әллә ниндәй порошоктар һалып, йомортҡалар һытып, бер оло банка менән һары май ҡойоп ебәрҙе лә Маруся иләп биргән шәкәр кеүек аҡ, мамыҡ кеүек йомшаҡ ондо һалып ҡамыр баҫа башланы. Был — баяр балаларына юл аҙығы ине.\nҮҙҙәренә өндәшкән кеше булмағас, Вася менән Айбулат тупһаға тағы ипләберәк ултырҙылар ҙа, бер-береһенә терһәктәре менән төртөшөп, шаян ымлашып йылмайыштылар. Ул арала горничная Клава селтәр ситле аҡ алъяпҡыс, аҡ башлыҡтары менән тағы ла ялт итеп килеп етте. Егеттәр, уға юрый юл бирмәҫ өсөн, ҡуҙғалманылар. Ләкин Клаваның бөгөн, башҡа ваҡыттарҙағы шикелле, улар менәң шаярып торорға ваҡыты юҡ ине. Ул, матур һоро күҙҙәрен бер генә секундҡа һирпеп, томоз танауын йәмшәйтеп көлдө лә көслө ҡулдары менән егеттәрҙең икеһен ике яҡҡа айырып ашығып үтте.\n— Туҡтағыҙ әле, булашмағыҙ, ваҡыт юҡ, — тине Клава. Уның килеүе менән повар Марусяны тағы ҡабаландырҙы:\n— Давай, тиҙерәк ҡаҙҙарҙы сығар!\nМаруся, өтәләнеп, гөмбәй ҡапҡастар ябылған эре-эре өс жаровникты мейестән өлкән күсәркә менән тартып сығарҙы. Ул уларҙы өҫтәлгә ҡуйҙы. Ҡапҡастарын асып ташлап “әйбәт булған бит” тигән төҫ менән поварға ҡараны. Жаровниктарҙа майға мансылып, һуғанға, боросҡа буталып, эре-эре картуфтар менән уратылып, лавровый япраҡтар араһында ҡарағусҡыл булып ҡыҙарып бешкән һимеҙ ҡаҙҙар теҙелешеп яталар ине. Повар уларҙың береһен алып өлкән оҙонса тәрилкәгә һалды, уның тирә-яғын баяғы ҡыҙҙырылған эре картуфтар, тоҙло ҡыярҙар, тоҙло кәбеҫтә, кишер киҫәктәре, салат япраҡтары менән биҙәп бөттө. Шунан ул тәрилкәне тағы бер ҡат әйләндереп ҡараны ла, ошо әҙерләнгән ҡаҙ өҫтөнә майлы тоҙлоҡ һибеп, ап-аҡ таҫтамал менән тирә-яғын һөртөп, үҙ ҡулы менән Клаваға тотторҙо.\n— Ҡара, төшөрөп ебәрмә! — тине ул.\nБыл юлы Вася менән Айбулат үҙҙәре, Клаваға юл биреп, ситкә тайшандылар.\nҠыҙған һимеҙ ҡаҙҙың тәмле еҫтәре Васяның ауыҙ һыуын ҡойҙо. Ул тағы ла ипләп кенә Айбулаттың ҡабырғаһына төрттө лә шаян көлөп шыбырланы:\n— Их, тәмле, буғай, ә? — тине.\nАйбулаттың Васяның был шаяртыуынан бик ныҡ көлгөһө килде, ләкин ҡысҡырып көлөргә ярамағанға, ул да Васяға ҡарап, ҡалҡынып йотҡан кеше булып, шаярып яуап бирҙе. Ә үҙе эстән генә: “Әгәр ҙә Гөлйөҙөмдө алып донъя көтә башлаһам, күп итеп ҡаҙ аҫрармын”, — тип ниәтләп ҡуйҙы. Тик башҡорттарҙа бындай өлкән урыҫ мейестәре булмауын, башҡорт кешеһе ҡаҙҙы ғүмерҙә улай ҡыҙҙырып ашамағанын уйлап алды ла урыҫ мейесе лә яһарға ниәтләне. “Ние булмай икән, шулай бишбармаҡ бешереп ашаһаң да тәмле булыр ине”, — тип уйын теүәлләп ҡуйҙы.\nУлар ошолай итеп ҡуҙғалышмай оҙаҡ ныҡышып ултырғас, по- да түҙеме бөттө. Юлға һалырға тип ҡалдырған ике ҡаҙҙы, ипләп кенә өлкән тәрилкәгә һалып, Марусяға һалҡынға сығарып ҡуйырға ҡушты ла:\n— Ну, егеттәр, әйҙәгеҙ, әйҙә, бында күп ҡайнашмағыҙ, китегеҙ,— тине.\nАйбулат уға ҡаршы ҡаты ғына итеп бер нәмә әйтергә уҡталғайны, Марусяның сыҡҡанын ғына көтөп ултырған Вася, тиҙ генә Айбулаттың еңенән тартып:\n— Әйҙә, әйҙә, киттек, — тине.\nМаруся, ауыр ҡаҙҙарҙы күтәреп, кухнянан келәткә бара торған оҙон коридорҙан ашығып бара ине. Вася, уны ҡыуып етеп:\n— Маруся, туҡта әле, уны ҡайҙа алып бараһың, давай береһен Булат менән миңә ашат та ҡуй! — тип шаяртты.\nМаруся, туҡтап боролоп, уларға иркәләнеп йылмайҙы:\n— Әй, был ҡаҙҙар үҙемдеке булһасы, икәүһен дә һеҙгә ашатыр инем. Иртәгә китеүселәргә бит, — тине.\n— Ну что же, беҙ ҙә иртәгә китәбеҙ, — тине Айбулат.\n— Әллә, Айбулат, һин дә иртәгә ҡайтып китәһеңме?\n— Китәм шул, Маруся, мин дә оҙаҡламай китәм. Бына яңғыҙ ҡалаһың инде.\nМаруся, аҙ ғына туҡтала биреп, иҫенә ниҙер төшөргән кеүек булды.\n— Ярай, улай булғас, мин һуңыраҡ, эш бөткәс, һеҙҙең янға килермен, йәме? — тине лә ары китте.\nЕгеттәр үҙҙәренең мал һарайы кеүек өлкән дөйөм ятаҡтарына ҡайтып ингәндә, егерме-утыҙлаған ялсы, өҫ-баштарын да сисмәгән көйө, киң оҙон урындыҡ буйына теләһә нисек ятып йоҡлағайнылар. Бөгөн уларға тамаҡ йүнләп, керҙәрен йыуып арып бөткән тетя Даша, ҡап-ҡара булып ыҫланған оло урыҫ мейесенән өлкән ҡара суйын көршәкте тартып сығарып, тары бутҡаһын табаҡҡа төшөрөп маташа ине. Вася менән Айбулат килеп ингәс, ул орошоуға ҡарағанда үпкәләүгә яҡын булған тауыш менән:\n— Бына һеҙҙең ғәҙәтегеҙ һәр ваҡыт шулай инде. Ашты йылы көйөнсә генә ашаһындар тип әҙерләйем, ә һеҙ төн буйы әллә ҡайҙа юғалаһығыҙ ҙа китәһегеҙ, — тине.\nВася үҙенең һәр ваҡыттағы иркәләнеү шаянлығы менән әсәһенә бирешмәне:\n— Әй әсәй, бутҡаңдың күлбегән майы туңғандыр инде, шуға асыуланаһыңдыр. Ҡана, Булатик, тиҙерәк ашайыҡ, — тип ҡулдарын йыуа башланы.\n— Майы булмаһа ла, эҫеләй генә ашаһаң, файҙалыраҡ була. Эскә йылы төшә ул. Үҙең юлға сығырға тораһың.\n— Миңә лә, Айбулатҡа ла китергә кәрәк инде, әсәй. Шуның өсөн беҙҙе нығыраҡ һыйлап ҡалырға тырыш.\nУлар, шулай шаярып һөйләшә-һөйләшә, сисенеп, ҡулдарын йыуып, ҙур өҫтәл буйына һуҙылған оҙон эскәмйәгә һырлығышып инеп ултырҙылар.\nАйбулат был утарға килгәне бирле ашарға әҙерләп, өҫ-башын йыуып ҡарап торғаны өсөн уны үҙ әсәһе кеүек яҡын күреп, эҫенеп китте. Уға ҡәҙер итергә тырыша, ҡулы бушаған арала иҙәнен һеперешеп, утынын ярып, һыуын индереп ярҙамлаша торғайны. Тетя Даша ла уны үҙенең Васяһы кеүек күреп ярата, ҡәҙерләй. “Был тиклем ипле, аҡыллы бала булыр икән, бәхетле генә булһын инде”, — ти.\nТетя Даша бөгөн уларҙың икәүһен дә хәленән килгән тиклем һыйлап ҡалырға тырышты. Эре-эре итеп киҫкән арыш икмәге телемдәрен һап-һары итеп йыуған өҫтәлгә теҙеп һалды. Һыуға бешкән ҡаты тары бутҡаһын өлкән табаҡҡа ауҙарып, уның өҫтөнә бер бәләкәй бутылканан киндер майы һибәләне. Өлкән еҙ самауырҙан тотҡалары һынып бөткән шәшкеләргә сәй яһаны ла һәр береһенең алдына берәр шаҡмаҡ шәкәр ҡуйҙы.\nУлар берәр шәшке сәй эсеп өлгөрмәнеләр, Маруся ашығып килеп инде. Егеттәр уны шаулашып ҡаршы алдылар. Маруся:\n— Йоҡламанығыҙмы әле, — тип көлдө лә, өҫтәл янына килеп ултырып, үҙенең алып килгән күстәнәстәрен өҫтәлгә һалды.\nМаруся үҙенең киске ашын бер ҙә ашамаған, күрәһең. Ул алъяпҡысына төрөп алып килгән ваҡ ҡына күмәстәр, ҡалаҡ башындай ғына булһа ла, бер нисә киҫәк ит, бер нисә селедка сығарып өҫтәлгә теҙҙе. Улар, дүртәүләшеп өҫтәлде уратып ултырып, әңгәмәләшә-әңгәмәләшә, ашап-эсергә тотондолар.\n— Һин, Маруся, был тиклем закускалар алып килгәс инде, аҙыраҡ коньяк та алып килергә ине, — тип шаяртты Вася. Айбулат:\n— Коньягы коньяк, Маруся, ҡаҙҙы алып килергә онотҡанһың, — тип өҫтәп көлдө.\n— Һеҙҙең яҙ ҡайтыуығыҙға барыһын да әҙерләп көтөрмөн, — ти Маруся.\nУлар бөтәһе лә күңелле көлөшәләр.\nКиң урындыҡ буйлап теҙелешеп ятып йоҡлаған ялсыларҙың иң арғы ситендә ятҡан дворник Андрей ҡарт, уянып, ҡажҡылдап йүткерергә кереште лә:\n— Аҡрын, йоҡларға ирек бирмәйһегеҙ, чорттар, — тип һуҡранды.\nТетя Даша ла йәштәрҙе тыйҙы.\n— Бик шаулайһығыҙ шул. Шыбырлап ҡына һөйләшегеҙ. Кешеләр арып ятҡандар, йоҡлаһындар, — тине.\nШунан улар шыбырлашып һөйләшә башланылар.\nСәйҙән һуң тетя Даша юл нәмәләре әҙерләй башланы. Уның күңеле бөгөн тағы ла йомшаңҡырағайны. Улын бөтә ҡыш буйына ҡалала торорға оҙатыу бик ауыр ине. Йәй буйының йәмле ваҡыттарын улы менән көңгөр-ҡаңғыр тигәндәй бергәләшеп үткәргәндән һуң, тағы оҙаҡ ваҡытҡа айырылышыу бик күңелһеҙ ине. Ул һөйләшкәндә лә уфтанып ултырҙы. Васяһына тип йыуып әҙерләгән бер пар күлдәк-ыштанын бөкләп киндер тоҡсайға һалды. Салбар тубығындағы тишектәрҙе яманы, һары тундың төймәләрен һәм елкәлеген нығытып тегеп сыҡты ла үҙ алдына һөйләнгән кеүек уйланып һөйләнде:\n— Виктор Макарич, Васька быйыл һәйбәт кенә йөрөһә, бөтөнләй күктән кейендереп, ҡала формаһында йөрөтәм, тигән була ла бит, булмаҫ. Ул йыл һайын шулай вәғәҙә бирә лә онота торған...\nЛәкин йәштәр, үҙ-ара әллә ниндәй бик ҡыҙыҡ хәбәр менән мауығып, былдырлашып, әбейҙең был өмөтлө һүҙҙәрен ишетмәнеләр. Улар өсөн был һуңғы айырылышыу кисе, бер яҡтан, бик күңелһеҙ, ә, икенсе яҡтан, ғүмергә иҫтәрендә ҡалырлыҡ бик яҡын һәм йылы кис ине.\nАйбулаттың Марусяға, тетя Дашаға, бигерәк тә Васяға бөтә йәй буйына күрһәткән хеҙмәттәре, дуҫлыҡтары өсөн әллә ниндәй яҡшы һүҙҙәр менән рәхмәт әйткеһе килә ине. Ләкин был тәрән тойғоларҙы тулы аңлатырлыҡ матур һүҙҙәрҙе ҡайҙан табаһың! Айбулат, ошо тойғоларын һирпегән ҡара күҙҙәрен көлдөрөп, Васяға текләй. Васяның үҙенә яҡшы иптәш кенә түгел, бик ҙур белем биргән уҡытыусы булып киткәнен дә ул бик яҡшы төшөнә, уны гүмерҙә лә онотмаясағын аңлай; бына әле Вася үҙенең дуҫы Маруся менән .һөйләшеп туя алмай. Мөмкин булһа, йыш ҡайтҡылап торорға вәғәҙә бирә ул Марусяға. Маруся үҙенең һәр ваҡыттағы зәңгәр көләс күҙҙәре менән Васяның вәғәҙәләренә ышанып ҡарай.\n— Вася, Маруся, мин быйыл ҡайтҡас та өйләнәсәкмен. Һеҙ миңә ҡасан ғына ваҡыт тапһағыҙ ҙа ҡунаҡҡа килегеҙ, йәме, тетя Дашаны ҡалдырмағыҙ, яраймы, — тине.\nВася ҡыуанып көлә лә, Марусяға мәғәнәле ҡараш ташлап:\n— Маруся, ишетәһеңме, Айбулат тиҙҙән өйләнәсәк, — ти. Уның ҡарашында: “Ә беҙ һуң ҡасан өйләнешербеҙ икән?” — тигән әйтелмәгән һорауҙы зирәк Маруся шунда уҡ аңлап ала ла оялып ҡыҙара, ләкин яуапһыҙ ҡалдырмай:\n— Һау булһаҡ, беҙ ҙә, беҙ ҙә... обязательно һиңә ҡунаҡҡа барабыҙ, Булатик, — ти.\nВася шатлыҡтан ике дуҫын бергә ҡосаҡлай.\n— Ишетәһеңме, Айбулат, беҙ һеҙгә обязательно барабыҙ. Ну, Айбулат, уға тиклем һиңә Һамарға барырға юл төшһә, мине күрмәй ҡайтма. Туп-тура дядя Гриша фатирына кил. Хәҙер һиңә адрес билдәле: Казанский урамы, номер 120, полуподвал. Мин һиңә вәғәҙә иткән бөтә китаптарҙы табып бирермен.\nӘллә улар шулай таң атҡансы ла һөйләшеп ултырырҙар ине.\nУларҙың бындай күңелле, йәшлек өмөттәре менән тулған уйҙары бик күп кистәр буйы ултырһалар ҙа бөтмәҫ ине. Улар Марусяның әкрен генә йырлаған моңло тауышынан, үҙҙәренең яратҡан йырҙарын йырлауҙан бер ҙә айырылғылары килмәй:\nДавайте, пожмем друг друга руки\nВ дальний путь, на долгие года...\nЛәкин ятырға, ял итергә кәрәк. Был турала тетя Даша уларҙы әллә нисә ҡабат иҫкәртте инде. Шауламағыҙ, тине. Тыңларға кәрәк ине.\nВася, урындарында баҫып сыҙай алмай торған пар күк арғымаҡты семәрле күк повозкаға егеп, баярҙың парадный ишеге төбөнә килде. Повозканың көймәһе артҡа ташлап асылған. Өҫтәренә формалар кейгән йәш лакейҙар уның өлкән кузлаһы аҫтына эреле-ваҡлы сумаҙандар ташып тейәнеләр, уларҙың һелкенәме, юҡмы, барышня менән барчуктың аяҡтарына уңайһыҙламайҙармы икәнен тикшереп, һелкетеп-һелкетеп ҡарап, ҡайһы берәүҙәрен тартып бәйләп ҡуйҙылар. Улар артынан өйҙә ҡалған сал башлы, күҙ ҡабаҡтары һалынған иң ҡарт лакей ҙа ҙур ике төйөн алып сығып повозкаға һалды.\nОшо әҙерлектәр бөткәс, башына йомшаҡ ҡара бесәй бүрек кейеп, яурындары күпереп торған ҡара буҫтау пальтоһының бүрке менән бер төҫ яғаһын юғары күтәрә биреп, байҙың ҡыҙы Нина сыҡты. Ул үҙенең сыйылдаған нәҙек тауышы менән үҙен оҙата сыҡҡан йыуан әсәһенә әллә ниҙәр татылдап һөйләнә. Әсәһе менән үбешеп һаулашып, повозканың ҡанаты янына баҫты. Уны бер яҡтан Клава, икенсе яҡтан баяғы ҡарт лакей күтәрмәләп мендереп повозкаға ултырттылар. Барыня тағы ла уға әллә ниҙәр һөйләне, әллә кемдәргә онотмай хат тапшырырға, әллә кемдәргә бик һағынып сәләм әйтергә, әллә кемдәрҙең рождествоға ҡунаҡҡа килеүҙәрен үтенеп һорарға ҡушты.\nАтаһы менән улы ла, әсәһе менән ҡыҙы кеүек, әллә ниҙәр тураһында һөйләшә-һөйләшә, баҫҡыстан әкрен генә ҡултыҡлашып атлап төштөләр.\nБаяр Кузьмин, алға кәпәйгән ҡорһағы һытылып китмәһен тигән ҡиәфәт менән, бик аҡрын һәм эре ҡуҙғала, елкәһендәге беләкләнеп ятҡан ҡалын майы бөкләнмәһен тигән һымаҡ, муйынын бормай, бүре һымаҡ, тотош кәүҙәһе менән боролоп хәрәкәт яһай. Улы Виктор үҙенең нәҙек биле, ҡупшы кәүҙәһе, бейергә әҙер торғандай етеҙ аяҡтары менән, бала сағынан бирле сығып бөтмәгән иркәлек еңеллеге менән, йәһәт ҡуҙғалыштар яһап, алдан атланы. Ул атаһы, әсәһе менән үбешеп күрешеп һаулашты ла, повозкаға һикереп менеп, йәтешләп ултырҙы. Барыня балаларының икәүһенең дә маңлайҙарынан үҙе үбеп суҡындырҙы ла илап ебәрҙе.\n— Һеҙҙе Алла һаҡлаһын инде, минең ҡиммәтле балаҡайҙарым...\nКлавдия уға тиҙ генә яулыҡ тотторҙо ла ҡултыҡлап алды. Уның икенсе яғынан ҡарт лакей килеп ҡултыҡланы ла, баҫҡыс янына тартылдылар.\nВася Сергеев һары кәзәкей туны өҫтөнән билен таҡырайта быуған. Башында ҡолаҡлы бүрке. Уның төҫөндә башҡа ваҡыттағы шаянлыҡ та, күңеллелек тә юҡ. Ул, хужалар алдында саҡ ҡына ла яңылыш ҡуҙғалыш яһамаҫ өсөн, бөтә көсө менән ныҡ, ыҡсым, етеҙ булырға тырышып, тыпырсынып торған арғымаҡтарҙың яңы ҡайыш дилбегәләрен ҡыҫып тартып тотҡан. Уларҙың ышлыяларындағы көмөш биҙәктәр, серге остарындағы уҡа суҡтарҙы яңы күреп ғәжәпләнгән һымаҡ ҡарап ҡатҡан.\nКитеүселәрҙе баярҙың бөтә двор халҡы оҙата сыҡҡайны. Марусяның йоҡоһоҙ үткән ҡайғылы төнө, уның төҫөнә талғынлыҡ һалған күҙ төптәре эскә батҡандар, уларҙы йоҡа ғына күләгәләр баҫҡан.\nОҙатыу ғөрөф-ғәҙәттәре бөткәс тә, баяр, уң ҡулы менән һелтәп, китеүселәргә ишара яһаны. Вася дилбегәне ҡуҙғата биреп артҡараҡ ҡайҡайғас та, Маруся, башҡаларға белдермәй, уға баш эйҙе лә, хәҙер тәгәрәп төшөргә торған йәш бөрсөктәрен кеше күрмәһен тип, алъяпҡыс осо менән ауыҙын баҫып, кухня соланына инеп китте. Был хәлдәрҙең бөтәһен абайлап торған Айбулатҡа Вася менән Маруся бөгөн бигерәк тә йәл, бигерәк тә яҡын тойолдолар.\nВасяның әсәһе был пар атлы повозка күҙҙән юғалғансы ҡарап ҡалды. Ул иң аҙаҡтан ғына боролоп өйөнә атланы.\nПриказчик, баярҙың тағы ла өйгә ҡайтасағын ишетепме, әллә былай ҙа эше күп булып бушай алмауҙанмы, ике йоманан артыҡ инде, Айбулатҡа иҫәп бирмәй һуҙып тик йөрөтә. Көтөүҙе яланға ҡыуыуҙың срогы әллә ҡасан үткән булһа ла, ул Айбулаттың һорауҙарын йә ишетмәмеш булып, йә ишетһә лә бик иғтибарһыҙ ғына:\n— Йә, ҡайҙа ашығаһың, минең ваҡыт юҡ әле, — тип ситкә ҡарап серт төкөрә лә үҙ юлына китә бирә.\nАйбулат бөгөн дә, приказчиктың контораға килеүен көтөп, өйҙөң аҫҡы ҡатындағы һарайҙар яғына табан ҡараған бәләкәй ишек тирәһендә һыҙғырына-һыҙғырына уралды. Ул арала Кузьмин баяр, баҫҡыстан тамаҡ ҡырып төшөп, ҡапҡа ҡаршыһындағы оло таш лавка яғына ҡарай үтте. Айбулат был кешене бөтә йәй буйына ни бары өсөнсө тапҡыр күрә ине. Уны һәр йыл яҙҙан алып көҙгә тиклем бөтә ғаиләһе менән әллә ҡайҙа диңгеҙ буйындағы Ҡырым ҡалаларында ятып үткәрә икән, тип һөйләйҙәр. Вася Айбулатҡа улар тураһында күп хикәйәләр һөйләгәне бар. Ләкин Айбулат был хикәйәләрҙән ҡаланы күҙ алдына асыҡ килтерә алһа ла, диңгеҙ тигән сикһеҙ киң, төпһөҙ тәрән, сиктәре менән офоҡҡа олғашҡан ғәжәп өлкән һыу байлығын ул бер нисек тә күҙ алдына тулы итеп килтерә алмай.\nАйбулат әле үҙе әйләнеп йөрөгән йорттоң өҫкө ҡатының эсен дә күргәне юҡ. Шуға күрә, уның бөтә стеналары алтын менән биҙәкләнгәндер инде, тип уйлай. Ошонда кесе йәштән үҫеп тә, был өйҙөң коридорынан ары үтә алмаған Вася ла был турала артыҡ тулы мәғлүмәт бирә алмай ине.\nКузьмин баяр үҙе шикелле үк йыуан управляющийы менән әллә ниҙәр тураһында һөйләшә-һөйләшә кире ҡайтып китте. Айбулат, үҙенең өҫтөнә бер генә тапҡыр ҙа күҙ һалмаған был кешенең ҡапыл һүҙ ҡушып ҡуйыуынан тартынып, стенаға табаныраҡ һыйынып баҫты. Ләкин баяр уның эргәһенән йәнһеҙ бер бағана янынан үткән һымаҡ башын юғары сөйөп эре, иғтибарһыҙ үтте. Улар уҙып киткәс тә, Айбулат контора ишегенән инеп китте. Оҙаҡ та үтмәй оҙон һары сәстәрен ҡара картузының уң яғынан туҙҙырып сығарып үргә ҡаратып тарап ҡуйған приказчик, ялтыр итектәре менән көйәҙләнеп баҫып килеп, өҫтәл артындағы ултырғысҡа ултырҙы. Ул да, хужаһы һымаҡ, Айбулатҡа күҙ ҙә һалманы. Айбулат ишек төбөндә торған көйө приказчиктың һүҙ ҡушыуын көттө. Ә приказчик үҙенең өҫтәл тартмаһынан сығарған эре-эре кенәгәләрен ҡутарып ниҙер эҙләнде. Шунан һуң улар араһынан ниндәйҙер бер кәрәкле урынын табып алып, йыуан ҡыҙыл ҡәләм менән һыҙғас ҡына, ултырғысын өҫтәлгә яҡыныраҡ тартып, уңайланып ултырып, кәүҙәһе менән бөтөнләй тигәндә, өҫтәлгә ятып башын ҡыйшайтты ла ваҡ ҡына тигеҙ почерк менән яҙа башланы.\nАйбулаттың уның үҙенә күҙ һалыуын көтөүе бушҡа китте. Шунан ул үҙе өҫтәлгә яҡын килеп:\n— Павел Павлович, давай расчет, — тине.\nЛәкин Павел үҙенең башланған яҙыуы яңы юлға барып етмәйенсә уға яуап бирмәне. Яңы юлға туҡтап, нөктә ҡуйып, кеҫәһенән папирос сығарып тоҡандырып, бер-ике һыҙат төтөндө һауаға өргәс кенә, Айбулатҡа күҙен төшөрөп, эре ҡиәфәт менән танау эсенән, тауышын һуҙып:\n— Расчет, тиһеңме? — тине.\n— Эйе, расчет.\n— Так. Ә һиңә күпме аҡса кәрәк һуң? Өс йөҙ һум етерме?\nАйбулат, бынан приказчиктың мыҫҡыл итеп көләме, әллә ысынлап та уны үҙенә тиң кеше һанап шаяртамы икәнен айырып аңлай алмайыса, бер аҙ ҡарап торҙо ла:\n— Незнай, — тине.\n— Незнай, тиһең, ә үҙең расчет һораған булаһың, ах һин, дурак башкир. — Ул шулай һөйләнә-һөйләнә папиросын тартып бөтөрөп, ергә төкөрҙө. Тағы ла, Айбулат сығып киткән һымаҡ итеп, үҙ эшенә креште.\nУл арала баяғы йыуан управляющий бик ашығып, пыхылдап которға килеп инде. Айбулат тағы ла ишек төбөнә сигенде.\nПриказчик управляющийҙы күреү менән урынынан һикереп тороп, фуражкаһын һалып баш эйҙе. Ләкин управляющийҙың унда эше булманы. Өҫтәл башындағы ултырғысҡа дөп итеп барып ултырҙы ла, аҫтыртын тауыш менән ашыға-ашыға, әллә ниндәй делоларҙы күрһәтмәҫкә кәрәк икәнен әйтте.\nПриказчик өтәләнеп шкафты асты, күҙ асып йомғансы ниндәйҙер бер кенәгәне тартып сығарып өҫтәлгә һалды ла, сөйҙәге счетты алып, бармаҡтарын төймәләр өҫтөндә күҙ эйәрмәҫлек ашығыс уйнатып алды. Шунан управляющийға эйелеп, кеселекле тауыш; менән ашыға-ашыға:\n— Йөҙ мең бот бойҙай, илле мең бот арыш, Петр Петрович, ә тегеләре бында кертелмәгән, — тине.\nПетр Петрович бер нисә минутҡа ғына ниҙер уйланы ла:\n— Аһа. Ярай улай булһа, әйҙә, кенәгәләрҙе ал, тегендә барайыҡ, — тине.\nУлар, ҡабаланышып, аллы-артлы сығып киттеләр.\nАйбулат та, улар артынан сығып, ишек төбөндәге эскәмйәгә ултырҙы.\nТағы ла ике көн буйы Айбулат эш ялын ала алманы. Приказчиктар, лавкасылар, хатта хужа өйҙә юҡ саҡта бөтәһен үҙ ҡулында ҡалтыратып торған управляющий ҙа, был ике көн эсендә ҡара тир эсендә йүгерештеләр. Баярға әллә ниҙәр әҙерләп бирҙеләр, әллә ҡайҙа барып ҡайттылар. Әллә ҡайһылары төн йоҡламай ҡайғырҙы, ә ҡайһы берәүҙәре ҡыуанып йылмайҙылар.\nБыл ҡайнаш, буталыш өсөнсө көн тигәндә баярҙың тағы ла ҡалаға китеүе менән баҫылды.\nПриказчик, тағы ла башын ҡыйшайтып, телен тешләп эшенә тотондо. Айбулат бөгөн, уның өндәшкәнен көтөп тормайынса, уның янына яҡын килеп баҫты ла, Павел Павлович, тип һүҙ башланы.\nПриказчик бөгөн уны, күпме аҡса кәрәк, тип шаяртманы. Ул өндәшмәй-нитмәй бер ҡалын кенәгәнең уртаһынан асып, үрле-түбәнле ҡараны. Кенәгәне Айбулат яғына бороп:\n— Бына бынауында ҡулыңды ҡуй, — тип уң яҡ биттең түбәнерәк бер һыҙығының өҫтөнә төрттө.\nАйбулат үҙе эшкә ялланғанда һөйләшелгән һан — 70 тигән цифрҙы күрҙе лә, үҙенең ғәҙәте буйынса, башҡортса ҡул ҡуя башланы.\nПриказчик ҡапыл ҡысҡырып уны туҡтатты:\n— Ай, ай, ниңә һин, дурак, үҙеңсә яҙаһын, давай русса яҙ! — тине.\nАйбулат хәҙер инде үҙенең урыҫса яҡшы ғына уҡый-яҙа белгәнен хәтерләп алды ла ни эшләп әле урыҫса ҡул ҡуйырға уйламағанына үҙе лә аптыраны. Тағы шунда уҡ бының өйрәнгән ғәҙәт буйынса килеп сыҡҡанын уйланы. Был турала ул приказчикка ла шулай тип һөйләп бирер ҙә, яңынан һәйбәтләп урыҫса Айдаров тип ҡул ҡуйыр ине. Был Айбулаттың үҙе өсөн дә бер ғорурлыҡ, шатлыҡ булыр ине. Был турала әллә ул Васяға ла хат яҙып ебәрер ине. Ләкин приказчиктың былай ҡапыл аҡырып һүгенеүе Айбулатты бик ныҡ ғәрләндерҙе. Ул шуға күрә асыулы тауыш менән:\n— Белмәйем, — тине.\n— Белмәгәс, яҙма. Бына ал. — Ул иҫәпләп 56 һум 30 тин аҡса бирҙе.\nАйбулат аптырап китте:\n— Ниңә, Павел Павлович, 70 һум кәрәк бит, — тине. Приказчик күҙҙәрен алартты:\n— Ә һин беҙҙә ашаның!\n— Ашаның? Ә договор буйынса...\n— Ашағанһың икән, лыҡылдама. Бар, дурак, — тине лә приказчик үҙ эшенә кереште.\nАйбулаттың тәү һөйләшеүе буйынса ашау байҙан булырға тейеш ине. Көтөүҙе лә октябрҙең ун бишенә тиклем көтөргә һөйләшелгәйне. Ул уны ноябрь башына тиклем көттө. Быны иғтибарға алып өҫтәп хаҡ биреү урынына Айбулаттың эш хаҡын ашаған өсөн тип киҫеп алып ҡалдылар. Айбулат приказчикты ни тип әрләргә лә белмәне. Яғаһынан тартып һелкеп тартышҡыһы килде, ләкин ул ваҡытта был бәндә тағы ла бер этлек уйлап табыр ҙа ҡалған аҡсаны тартып алып ҡуйыр, тип өндәшмәне. Эсенән асыуы ҡайнап, ҡара көйөп, Айбулат конторанан сыҡты.\nАйбулат ҡайтып ингәндә, Даша менән Маруся урындыҡ ситендә, йәшник өҫтөндәге лампа тирәһендә, энә, еп менән ниҙер тегеп булашалар ине. Улар Айбулатты бик йылы ҡаршы алдылар.\n— Ана, беҙҙең Булатик та ҡайтып етте, — тине лә ҡулындағы энә менән ебен Марусяға бирҙе: — Мәле, һабаҡлап бир, кис булһа, бер нәмә лә күрмәйем. — Шунан ул Айбулатҡа боролдо:\n— Бына һинең ваҡ-төйәктәреңде юлға йүнәтеп ултырабыҙ. Хәҙер күлдәгеңде ямайым да, кискә тамаҡланып алырбыҙ.\nМаруся Вася киткәне бирле ныҡ бойоҡто. Айбулаттың ҡайтырға әҙерләнеүен күргәс, ул тағы ла нығыраҡ бошондо. Айбулат уның аяҙ күк йөҙө һымаҡ асыҡ зәңгәр, һәр ваҡытта көләс күҙҙәренең уйсанланыуын күреп йәлләп китте. Ауылға алып ҡайтырға әҙерләнгән күстәнәстәренән тетя Дашаға бер яулыҡ бирҙе лә тағы бер йәшел еҫле һабынды Марусяға һуҙҙы. Маруся быға ҡыуанып, оялып ҡыҙарҙы ла Айбулаттың муйынынан дуҫтарса ҡосаҡлап ҡыҫты:\n— Рәхмәт, Булатик, мин был һабын менән Вася ҡайтҡас ҡына йыуынырмын инде!\nУларҙың был ҡыланыштарын ҡарап торған тетя Даша ҡыуаныслы йылмая, үҙенә бүләк итеп бирелгән күк сыбар яулыҡты алдына һалып һыйпап, Айбулатҡа рәхмәт әйтә.\nКемдер ишек ҡаҡты.\nТетя Даша Айбулатҡа:\n— Бар, ас әле, балаҡайым. Егеттәр тирмәндән ҡайтҡандарҙыр, - тине һәм шул ыңғайҙан ул Марусяға ла йомош ҡушты: — Ә һин, Марусенька, сәй әҙерләй башла, мин дә хәҙер бушайым, — тип лампа тирәһендәге нәмәләрҙе йыйыштыра башланы.\nАйбулат шәп кенә баҫып элмәкте ысҡындырҙы ла, ҡаты ябылған ишекте ҡуш ҡуллап этеп асайым тигәнсе, ишекте ҡапыл асып, Айбулатҡа бөтөнләй ят бер кеше килеп инде.\nУл урта буйлы, ҡуңыр мыйыҡлы ине. Башында ҡуңыр кепка, өҫтөндә ҡала формаһына тегелгән ҡуңыр пальто, аяғында итек. Айбулат был ят кешегә һораулы ҡараш менән артҡараҡ сигенеп юл биргәнсе, ул, ҡулындағы төйөнсөгөн һелтәй биреп, бик көр һәм яғымлы тауыш менән:\n— Хәйерле кис! — тип ҡысҡырып сәләмләне. Был тауышты ишетеү менән тетя Даша, йәш ҡыҙҙар һымаҡ етеҙ ҡуҙғалып, был кешегә ҡаршы ташланды:\n— Атаҡайым, минең ҡиммәтле энем, һаумы, һаумы, минең ҡиммәтле энекәйем! — Ул, шатлығынан тыны ҡурылып, ҡунаҡты ҡосаҡлап күреште. Ҡунаҡ та тетя Дашаны ҡосаҡлап алды.\n— Һаумы, һаумы, минең ҡиммәтле апайым, — тине ҡунаҡ. Ул бик алсаҡ йөҙлө ине.\nМаруся иҙән уртаһына баҫҡан көйө шатлыҡлы ҡыҙарған йөҙө, көләс күҙҙәре менән уларға ҡарап тора. Ул арала ни булғанын да аңлап өлгөрмәгән Айбулат, ҡунаҡтың: “Һаумы, Марусенька!” — тип ҡул биргәнен күҙәткәнсе, ҡунаҡ Айбулатҡа ла ҡулын һуҙҙы. Бик яҡын таныш кешеһенә ҡараған кеүек ҡыуаныслы йылмайып, Айбул аттың ҡулын ныҡ итеп ҡыҫып күреште һәм үҙен:\n— Григорий Волгин, — тип таныштырҙы.\nАйбулат, бер һүҙ әйтергә лә көсө ҡалмаған һымаҡ телдән яҙып, күҙҙәрен ҙур асҡан көйө өҫ-башын сисеп булашҡан Волгинға ҡарап ҡатты. Уның арҡа буйы тараҡандар йүгергәндәге һымаҡ зымбырланы. Шунан ул, теле яңы асылған бала һымаҡ:\n— Дядя Гриша... — тип һорау ҡатыш хөрмәт менән һуҙып өндәшеп ҡуйҙы.\nБыны ишетеп ҡалған ҡунаҡ Айбулатҡа тиҙ үк боролдо ла, баяғыса уҡ асыҡ йөҙ менән:\n— Эйе, мин дядя Гриша, ә һинең исемең кем һуң? Күрешкәндә әйтеп күрешмәнек бит әле, — тине.\n— Айбулат? Тимәк, һин мосолман улы? Айбулат, уйлап та тормайынса, йәһәт кенә:\n— Юҡ, дядя Гриша, мин башҡорт улы булам, — тине.\nБыл ябай һәм асылында дөрөҫ булған төҙәтмә Григорийға бик ҡыҙыҡ тойолдо һәм бик оҡшаны. Ул үҙенең киң күкрәк тауышы менән бер рәхәтләнеп көлдө лә, өҫтәл янындағы эскәмйәгә ултыра-ултыра:\n— Ну, ну, братик, ни нәмә дөрөҫ, ул дөрөҫ инде, әйҙә, ултыр минең яныма, башҡорт улы! — тине.\nТетя Даша әле һаман тыныслана алмай болоҡһой ине.\n— Бына бит, нисә йылға бер күрештек, — тине ул.\nУлар дүртәүләшеп Маруся әҙерләгән сәй янына йыйылдылар.\nҺаулашыу, һорашыу, хәбәрҙәр, барыһы бер юлы йыйылып килеп, быуаға йыйылған ташҡын боҙҙары һымаҡ, юл алып китә алмай эркелделәр. Ул арала тетя Даша тынысланды.\n— Беҙ ни әкренләп ҡыбырлаған булабыҙ. Гришенька, һин һаман шул эшеңдәме? Вася яҙ ҡайтҡан саҡта, һине, эшһеҙ ҡалды, тигәйне. Ул нисек инде хәҙер?\n— һаман шулай килә әле ул эшһеҙлек. Бына күптән түгел хужалар үҙҙәре эштән ҡыуған кешеләрҙе яңынан эшкә ала башланылар. Ләкин мин эшкә кереп торманым, ошо яҡҡа ҡайтып әйләнгем килде.\n— Ярай, бик яҡшы булды. Һине бик һағынғайным. Һуң балалар ни хәлдә? Катя һаман шул фабрикаламы?\nДядя Гриша стакандағы сәйен һемерҙе лә апаһының һорауҙарына яуап бирҙе.\n— Балалар сирләй-сирләй үҫәләр. Катя фабрикала эшләй. Балалар янында Юлинька тора. Уның да һине бик күргеһе килә, һағына. Мине лә алып ҡайт, тип һораны ла, өйҙә кеше кәрәк.\n— Бына Вася барғас, ҡайтарһаң ҡайтара алырһың.\n— Хәҙер булмай, апай, яҙ булғас, бәлки, ҡарарбыҙ. Вася үҙ эшенән дә бушамай ул.\n— Гришенька, һин Марусяны баштан уҡ танының бит әле. Э бына был егет беҙҙең Васяның дуҫы инде, — тип өҫтәне тетя Даша.\n— Хәҙер мин уны ла беләм инде, таныштыҡ, — тип дядя Гриша Айбулат яғына көлөп ҡараны.\nУларҙың ошолай күңелле генә геүләшкән бәләкәй ғаилә түңәрәге төн уртаһы самаһында инде өлкән өйҙө тултырған егермеләп кешелек түңәрәккә әйләнеп ҙурайғайны.\nҺәр ваҡыттағы ғәҙәтенсә, ҡажҡылдап йүткереп, дворник Андрей килеп инде. Башта ул, ялбыраҡ һаҡалын, тәмәкегә һарғайған оҙон аҡ мыйыҡтарын йыбырлатып, аптыраңҡыраған иғтибар менән текләне. Шунан өнө ҡарлыҡҡан тауыш менән:\n— О Гриша, здравствуй! — тип ҡысҡырҙы, тиҙ генә килеп, ҡул биреп күреште лә: — һаумы, Гриша! Ҡайҙан былай һине ел ташланы? — тип һораша-һораша Григорийҙың ҡулын һелкә-һелкә ебәрмәй торҙо.\nДворник артынса уҡ килеп ингән бүтән ялсылар ҙа бер-бер артлы Григорий янына эркелделәр. Уларҙың барыһы ла уға ҡул биреп күрештеләр, барыһы ла шатландылар, барыһы ла бер юлы тиерлек һүҙ башланылар.\n— Ниңә бик күптән күренмәйһең, Гриша?\n— Ә ниңә үткән ҡыш килеп етмәй, кире киттең?\n— Ә беҙ һине өс көн буйы көттөк, Григорий Иванович.\n— Минең улымды әйтәһеңме, Гриша? Ул ни былтыр действительныйҙан уҡ ҡайтмай эшкә ҡалғайны, заводта сокращениеға эләкте. Ә хәҙер ҡалала төрлө эштә йөрөгән була. Кем белә инде, хат яҙмай. Зимагур булып ҡалды инде.\n— Минең ни, шул инде бына. Ошонда йөрөйөм. Ҡарсығым үлеп ҡалды. Мал бөттө, ер юҡ...\n— Беҙҙең хәлдәр һиңә билдәле инде. Ә һуң һеҙҙә эштәр нисек бара?\nАйбулат быларҙың бөтәһенә хайран ҡалып ҡарап ултыра. Бына ул алты-ете ай ошо кешеләр менән бергә тигәндәй эшләп, бер ҡыйыҡ аҫтында көн итте. Ул, берәмләп һорашҡанда ла, был үҙенең яҡындары булып киткән кешеләрҙең барыһын да яҡшы беләм тип һис шикләнмәй әйтә алыр ине. Ә хәҙер, уларҙың һәр береһенең дядя Гришаға бар булған хәсрәттәрен, эс серҙәрен асып, күңелдән һөйләп ултырғандарын күргәс, бына, ғәжәп, был халыҡ Айбулатҡа өр-яңы һәм таныш булмаған кешеләр булып сыҡтылар.\nАйбулат был турала асыҡ итеп әйтә алмаһа ла, үҙе бының шулай икәнен асыҡ һиҙә ине.\nӘ дядя Гриша әллә ҡайҙа ғына барып байтаҡ йөрөгән дә үҙенең ошо өлкән ғаиләһен һағынып ҡайтҡан, тиерһең. Ул, әйтерһең дә, ошолар өсөн ҙур ярҙамдар бирерлек хазина тейәп ҡайтҡан да, шуға күрә был кешеләр уға шулай ынтылып һырлығалар.\nГриша уларҙың һәр береһен ихлас тыңлай, йылы күңелдән һораша, кәңәштәр бирә, ярҙамдар вәғәҙә итә.\nБер аҙҙан тирмәнгә барған ялсылар ҙа, улар менән барған Истебай ҙа ҡайтып килделәр.\nТирмәндән ҡайтыусылар ҡунаҡ менән ҡыуанып күрештеләр.\nҠолаҡлы бүркен дә, ҡыҙыл сапанын да сисмәй, был кешеләргә ҡарап торған Истебай ипләп кенә Айбулат янына килде.\n— Айбулат ағам, был кем була ти? — тип шыбырланы. Айбулат, бик мәғәнәле итеп:\n— Дядя Гриша ошо була инде, — тип яуапланы.\n— Э... — тип һуҙҙы Истебай. Үҙенең ҡыҫыҡ күҙҙәрен ҙур асып ялтыратты, дядя Гришаны өр-яңынан тикшереп ҡарай башланы.\n— Беҙҙең эштәр хәҙер бик серьезныйға һәм ҙурға китте, туғандар, — ти ине дядя Гриша.\nБашҡалар бөтәһе лә, уның ауыҙына ҡарап, алыҫ ерҙәрҙә: Петроградта, Кавказда, Ростовта, Киевта, Одессала — бөтә Рәсәйҙә булып ятҡан ғәжәйеп ҡуҙғалыштар тураһында тыңлайҙар. Уларға ошо геүләшеп көрәшкә күтәрелгән ҡалаларҙың көслө тауыштары яңғырап ишетелгән һымаҡ була, уның һайын улар тулҡынланып тыңлайҙар, һорауҙар яуҙыралар.\nГригорий Иванович менән булған был беседа төн уртаһы ауғансы ултырып ҡына түгел, шәмде һүндереп, йоҡларға яңынан теҙелешеп ятҡас та бик оҙаҡҡа һуҙылды.\nАйбулат күҙе алдында тағы ла йәшен балҡығандай үткер, утлы, уҡлы һүҙҙәр ялтыраны: “Искра”, “Ленин”, “Партия”.\nИртә менән дядя Гриша, урындыҡтың иң түрендәге тәҙрә янында бер буйлы балаҫҡа аяҡтарын һуҙып, әллә ниндәй ҡағыҙҙар, ваҡ ҡына китаптар рәтләп ултыра ине.\nТетя Даша өҫтәлдән сәй урынын йыйыштыра-йыйыштыра Гриша менән һөйләшә:\n— Кисә һине нисек һырып алдылар. Үҙебеҙгә иркенләп һөйләшергә лә ирек бирмәнеләр, шайтандар.\n— Ни эшләһендәр инде, бахырҙар, — ти дядя Гриша, үҙе моңһоу уйлана, — һәр ҡайһыһы үҙ хәлен һөйләй. Барыһының да беҙҙең эшселәр хәлен белгеһе килә. Барыһы ла ошо ауыр тормоштан нисек сығыу, ҡасан ҡотолоу өмөтө менән йәшәйҙәр, көтәләр...\n— Шулай инде уныһы. Һин бит әле бөгөн үк тағы ауылдарға сығам тиһең түгелме? — Тетя Даша Гришаға һораулы ҡарай.\n— Юҡ, апай, бөгөн дә, иртәгә лә китмәм әле. Моғайын, берһегөнгә ҡуҙғалырға тура килер.\n— Улай булһа, тағы бер хәл.\nТетя Даша хәҙер инде Айбулатҡа ҡарай борола:\n— Булатик, мин кисә һиңә кеҫә тегеп бирәйем тигәйнем дә, бушаманым. Ҡана, хәҙер көпө түшеңә булһа ла тегеп бирәйем. Айбулат көпөһөн тетя Даша янына алып килә:\n— Рәхмәт, тетя Даша, үҙем дә тегә беләм, энә генә бир, — ти ул.\n— Ничего, үҙем тегеп бирәйем инде, — тетя Даша, бер дүрткел сепрәкте алып, көпө түшенең ҡултыҡҡа табан бер ерен самалай. Үҙе Айбулатҡа кәңәштәр бирә:\n— Байтаҡ ҡына аҡсаң булды. Юғалта күрмә инде. Айбулат был һүҙ ыңғайына:\n— Байтаҡ булыр ине лә, приказчик бик күп кәметеп бирҙе, яуыз, — тине.\n— Эй балаҡайым, ул йыртҡыстарҙың ғәҙәттәре мәңге шул инде. Әле ярай яртыһын тотоп алып ҡалмаған. Унда ла улар менән бер ни ҙә эшләй алмаҫ инең.\nУларҙың был һөйләшеүҙәрен иғтибарһыҙ тыңлап ултырған Григорий Иванович ялт әйләнеп Айбулатҡа ҡараны ла бик асыулы төҫ менән күҙҙәрен ялтыратты:\n— Кем ул аҡсаңды тулыһынса түләмәне? — тип ҡысҡырып һораны.\nАйбулат был хәлде көтмәгәйне. Ул бик уңайһыҙланды, сөнки дядя Гриша уның үҙен ороша һымаҡ тойолдо. Дядя Гриша һаман да күҙен алмайынса:\n— Кем? — тине.\nАйбулат, тыныс булырға тырышып:\n— Приказчик, — тине.\n— Нимә тип бирмәне?\n— Беҙҙә ашаның, ти.\n— Ә нисек һөйләшкәйнең?\n— Ашау байҙан ине.\n— Күпме түләп бөтмәне?\nБыл һорауҙар Айбулатҡа бик уңайһыҙ ҙа, бик яңы ла ине.\n— Күп түгел дә ни...\nГригорий Иванович ҡағыҙҙарҙы йыйыштырҙы ла, өҫтөнә пальтоһын һалып, сығып китте.\nТетя Даша былар һүҙенә ҡатнашмай тыңланы ла, Гриша сығып киткәс, Айбулатҡа ҡарап, шаянлыҡ ҡатыш ғорур йылмайҙы:\n— Ну хәҙер Пашканың кәрәген бирә минең Гришам. Ул беҙҙең Гришанан уттан ҡурҡҡан кеүек ҡурҡа. Бына күрерһең әле...\nАйбулат быға бер аҙ аптыраңҡыраны ла, ҡыҙыҡһынды ла, ләкин бының сәбәбен һорашырға өлгөрмәне, дядя Гриша ҡайтып та килде.\n— Мә, ал, — тине ул, көлөп, Айбулатҡа ун алты һум етмеш тин аҡсаны тотторҙо. Ул хәҙер бик йомшаҡ һәм күңелле ине. — Ал, башҡорт улы, — тип шаяртып өҫтәне.\nАйбулат әллә нисә төрлө тойғоно бер юлы кисереүҙән болоҡһоп ҡыҙарҙы: кисә генә күрешкән дядя Гриша уға ниндәй изгелек итте, ул ниндәй ҡыйыу кеше. Ә үҙе, Айбулат үҙе, ниңә шул батырлыҡты эшләй алмаған? Приказчик янынан ауыҙын йомоп сыҡҡан да киткән. Хәҙер инде бына Айбулаттың ошо эше өсөн дядя Гриша үҙе борсолоп, мәшәҡәтләнеп йөрөргә тейеш. Ә бит Айбулат уның менән әллә ниндәй ҙур эштәр тураһында һөйләшергә, һорашырға йыйына ине. Хәҙер ни...\nАйбулат үҙенең ошо кисерешен ослап та бөтә алманы, дядя Гришаға рәхмәт тә әйтергә онотто.\nБыл ваҡытта инде дядя Гриша менән тетя Даша, иҫ китерлек бер нәмә лә булмаған кеүек, үҙ-ара бик ябай нәмә тураһында һөйләшәләр, көлөшәләр ине.\n— Гриша, һин нисек тиҙ үк еңеп алдың әле был аҡсаны?\n— Үҙең беләһең инде, апай, хәҡиҡәт. Ундай трустарҙың ҡайһы берәүҙәрен хәҡиҡәт менән сикәләһәң дә, уларға бик йәп төшә ул. Тетя Даша һаман көлә лә көлә:\n— Ул, меҫкен, һинең яҡшылығың тураһында әле лә онотмай, күрәһең.\n— Юҡ, ҡайҙа ти ул онотоу. “Эттең ҡойроғон кем ҡырҡһа, шул яҡшы”, — тиҙәр бит. — Дядя Гриша күҙҙәренән йәш сыҡҡансы хахылдап көлә, ҡулдары менән күҙҙәрен һыпыра ла: — Әллә нисә хужаға ярайым тип, ул Пашканың ҡойроҡ ҡынаһы ла сонтайып бөткәндер инде!\n— Әйтмә инде.\nУлар тағы ла көлөшәләр.\nАйбулат уларҙың был әңгәмәһен яратып тыңланы, ләкин төбөнә төшөнмәне. Сөнки был бөгөнгө күңелле әңгәмәнең артында бик күп кешеләрҙең яҙмышын хәл иткес ҡатмарлы тарихи ваҡиғалар ята ине. Ә тормош шундай ҡатмарлы нәмә, ул ҡайһы бер бик ҡуйы трагик ваҡиғалар араһында үҙенең бәләкәй генә комедик картиналарын да күрһәтеп үтеп китә. Бындай хәлдәр тураһында тәүҙә йәштәр аңлап етмәй, ә ҡарттарҙың үҙ баштарынан кискән була. Әле лә шуның кеүек хәлдәрҙең береһе ине.\nБынан бер нисә йылдар элек, бер төндө, ошо Кузьмин утарының әйләнәһен түңәрәтеп, әллә нисә урындан ут ялҡындары күтәрелде. Ялҡындар ҡарағусҡыл ҡыҙыл, төтөндәре ҡором кеүек ҡара ине. Улар төн ҡараһын тағы ла ҡуйыртҡан һымаҡ булалар. Геүләгән ут, шыйлаған ел тауыштары, үс алыусы крәҫтиәндәрҙең еңеү гимны һымаҡ булып, гөрләп күккә аша. Ошо ғәрәсәт араһынан, сауҡа аҫтынан ҡасып килеп сыҡҡан ҡуян һымаҡ, бер кеше оло юлға килеп төштө. Ул тирә-яғына ҡаранды ла алға китергә ынтылды. Ләкин ошо ваҡытта юлдың утарҙан оло юлға ҡайырылған сатлығында, ут яҡтыһында әңгәһәрҙәй булып күренгән бер кәүҙә ҡалҡты ла йүгереп барған кешенең юлын быуҙы. Быларҙың ҡурҡыныс кәүҙәлеһе — Паша — приказчик, мыҡты кәүҙәлеһе — Григорий ине.\nУлар бик ҡыҫҡа һөйләштеләр:\n— Ҡайҙа бараһың? — тине Григорий, Пашаға уҫал ҡараш ташлап.\n— Управляющийға барам, тиҙерәк волосҡа ат саптырырға... Григорий көслө ҡулы менән Пашаның тарамыш елкәһенән матҡып тотто ла уны ергә сүктерҙе.\n— Беҙҙе тотторорғамы? — тине.\nБыл хәлдән Паша теше тешкә йоҡмай ҡалтыранды.\n— Ни эшләрбеҙ һуң, янабыҙ бит? — тине ул.\n— Ни эшләргә? Беҙгә ярҙам итергә булмай икән, өндәшмә, молчать!\n— Йә, ярар, Григорий Иванович, өндәшмәм.\n— Тыныңды сығарма. Тыныңды сығарһаң — ҡабат килеп минең ҡулға эләкмә, эләкһәң — үҙеңдән күр! Аңланыңмы?\n— Аңланым, Григорий Иванович, һис бер ваҡытта һиңә ҡаршы килмәм.\n— Миңә генә түгел, беҙҙең бөтә халыҡҡа.\n— Эйе, эйе, бөтә халыҡҡа, Григо...\nГригорий уны ҡулынан һелкетеп ысҡындырҙы.\nПаша, артына ҡарай-ҡарай, кире йүгерҙе. Ул ваҡытта ул Григорийға йәл дә, көлкө лә ине. Шунан бирле күп кешеләр уның ҡурҡаҡлығынан көләләр ҙә, ерәнәләр ҙә.\nАйбулат, үҙенең бөтә нәмәләрен юлға әҙерләп бөтөп, бер урынға ситкәрәк өйҙө лә ипләп кенә дядя Гриша янына килде. Дядя Гриша үҙенең әллә ниндәй ҡағыҙҙарын, ваҡ ҡына китаптарын бәйләп йыйыштырып бөттө лә Айбулатҡа, “тағы һиңә нимә кәрәк?” тигәндәй, һораулы ҡараш ташланы.\nАйбулат, үҙенең болоҡһоуын баҫырға тырышып, кисәнән бирле ҡыймай йөрөгән һорауын бирҙе:\n— Дядя Гриша, һин беҙгә китаптар алып ҡайттыңмы һуң? — Уның тауышы ҡаушаулы ине.\nДядя Гриша ла ҡаушаған кеше шикелле аптырап китте. Уның күҙҙәре нурланып янды. Айбулатты яңы күргән кеүек, баштан аяҡ ҡараны ла:\n— Ә ниндәй китаптар һуң? — тип һораны.\n— Төрлө китаптар. Гәзиттәр ҙә. “Искра” тигән гәзит, — тине.\n— Ҡара әле һин, Айбулат, башҡорт улы, һиңә кем, ҡасан был турала һөйләне?\n— Вася һөйләне. Ул был турала бик күп белә. Дядя Гриша ҡапыл аңланы:\n— Ах, ана нисек ул. Аңлашыла, аңлашыла. — Ул тағы ла Айбулатҡа ҡарап торҙо. Был юлы аптырап түгел, яҡын күреп ҡараны.\n— Әгәр мин һиңә “Искра” гәзитен алып ҡайтһам, һин уны ни эшләтер инең?\n— Бәй, уҡыр инем. Миңә бөтөнләй бирһәң, уны мин үҙебеҙҙең ауылға алып ҡайтып, ағай-энеләремә, дуҫ-иштәремә уҡып күрһәтер һәм аңлатыр инем.\n— Дөрөҫ уйлайһың, туғанҡай, бик дөрөҫ. Ә һуң һинең шулай һөйләп өйрәткәнеңде ишетһәләр, ни эшләтәсәктәрен беләһеңме?\n— Ҡурҡмайһың дамы?\nБыл һорауға Айбулат хатта ғәрләнгәндәй итеп яуапланы.\n— Ни эшләп ҡурҡайым инде, дядя Гриша. Айыуҙан ҡурҡһаң, урманға барма, тигән шикелле була бит ул.\nВолгинды ниндәйҙер ғорурлы шатлыҡ ҡапланы.\n— Молодец, Айбулат, — тине лә һүҙен бүлеп уйға ҡалды.\nХәҙер инде дядя Гриша Айбулатҡа, бая ғына үҙе ярҙам күрһәткән йәш кешегә, бала кешегә ҡараған кеүек түгел, ә үҙенә тиң өлкән кешегә, хатта уларҙың алып барған бик ҙур эштәрендәге ярҙам итеүсегә ҡараған кеүек ҡарай, шул кимәлдә һөйләшә. Шунлыҡтан Айбулат та үҙенең баяғы ҡыйыуһыҙлығынан, ҡаушауҙарынан бөтөнләй ҡотолдо. Дядя Гришаны тыңлаған һайын ул бер ҙур яңы ғилем биреүсе китап уҡыған тәьҫирҙе ала, быға тиклем Вася һөйләп тә аңлатып бирә белмәгән күп мәсьәләләрҙе һорашып төшөнә ине.\nАҙаҡ дядя Гриша, Айбулаттың һорауы булған “Искра” гәзитенә туҡтап, ул турала күп аңлатты. Тик үҙенең янында бер нисә генә номер булып, уны ҡалдыра алмауына үкенеп, ғәфү үтенде. Киләсәктә бирергә вәғәҙә бирҙе. Шунан ул Айбулатҡа “Искра”-лағы бик күп мәғәнәләрҙе эсенә алған бер прокламация бүләк итте.\nАйбулат бөгөн дә юлға сыҡманы. Иртәгеһен Волгин китер алдынан ғына ҡуҙғалды. Ул дядя Гриша менән үткәргән был көндәрҙән, сикһеҙ йыһан гиҙгән, бик бай эстәлекле бик алыҫ сәйәхәттәрҙә булған кеүек, тәрән тәьҫир алды.\nТетя Даша менән Маруся уны Васяны оҙатҡандағы кеүек ҡайғырышып оҙаттылар.\nДядя Гриша менән хушлашҡан саҡта улар, үҙ-ара бәйләнеште һис тә өҙмәҫкә вәғәҙәләр бирешеп, дуҫлашып айырылыштылар.\nШулай итеп, Айбулат, иртә яҙ башының ала ҡарында шыя ярып килгән оло юл буйлап, көҙгө ҡырпаҡ ҡарҙың йоҡа ғына йомшаҡ көртөн ярып, өйөнә йүнәлде.\nАйҙаҡайға яҡынлаған һайын уның ҡыуанысы арта бара. Уйлаған уйҙары ла, ҡорған пландары ла тиҙ генә бойомға ашырҙар кеүек тойола башланы уға. Ғүмер эсендә беренсе тапҡыр ҡулына ингән бик ҙур аҡса — 70 һум уның бөтә кәрәк-ярағына ла, мәһәргә лә, туйға ла етер шикелле.\nӘ унан һуң — Гөлйөҙөм!.. Уның менән бергә ҡоролған киләсәк... шикһеҙ йәмле буласаҡ... Киләсәк.\nБыл киләсәктең мәғәнәһе хәҙер Айбулаттың быға тиклем күҙ алдына килтергән бөтә мәғәнәләренән дә юғары, бөтәһенән дә киң һәм яҡты. Был киләсәктә бөтә пролетариат өсөн, бөтә иҙелгән кешеләр өсөн ҙур көрәштәр менән яулап алынырға тейеш булған ҙур бәхет бар. Ул бәхеттең исеме — азатлыҡ. Ул азатлыҡ бөтә бәхетһеҙҙәрҙе йылыта алырлыҡ бик иркен һәм ҡайнар тынлы. Ә Айбулат ана шул иректе яулап ала торған бөтә көрәштәрҙә лә батыр егет булып көрәшергә тейеш. Дядя Гриша Айбулатҡа ана шуны өйрәтте. Дядя Гришаға был турала бөйөк Ленин өйрәткән.\nОшо нурлы өмөт ҡанаттары Айбулаттың аҙымын еңеләйтте, юлын ҡыҫҡарттылар.


Мәсәғүт уҡытыусылар институты — Башҡорт Википедияһы\nМәсәғүт уҡытыусылар институты\nМәсәғүт уҡытыусылар институты —СССР-ҙа берҙән-бер ауыл уҡытыусылар институты була.\nСССР-ҙа берҙән-бер ауыл уҡытыусылар институты\n2 Мәсәғүт башҡорт педагогия техникумы\n3 Мәсәғүт уҡытыусылар институты\n4 Уҡытыусылар институттарының әһәмиәте\n7 Мәсәғүт уҡытыусылар институтын тамамлаған билдәле шәхестәр\nМәсәғүт ҡыҙҙар прогимназияһы 1907 йылдың 23 сентябрендә Златоуст өйәҙе Мәсәғүт ауылында 4 класлы ҡыҙҙар прогимназияһы асыла. Башта ул Айыҡлыҡты ҡурсалаусы ойошмаға бирелгән (попечительство трезвости) халыҡ йортонда урынлаша, ә 1910 йылда ул 2 ҡатлы матур кирбес бинаға күсә. Прогимназия етәксеһе (начальница) итеп Петербургтағы асылда университет белеме биргән Бестужев ҡатын-ҡыҙҙар курстарын тамамлаған арифметика һәм география уҡытыусыһы Анна Михайловна Вяткинаны тәғәйенләйҙәр.\nАсылғандан һуң, унда уҡыусылар һаны 147 булһа, 6 йылдан 182 уҡыусы ҡыҙ була. Һәр уҡыусынан йылына 15 һум аҡса түләгән. Дини предмет Закон божий, рус теле, рус тарихы, география, тәбиғәт белеме, арифметика, таҙа яҙыу, рәсем һ.б. уҡытылған.\nМәсәғүт ҡыҙҙар прогимназияһы оҙаҡ эшләмәй. Рәсәйҙә тоҡанған революция ваҡиғалары менән бәйле, 1918 йылда большевиктар бөтә уҡытыусыларҙы ла Златоуст өйәҙенән ситкә күсеререү һәм прогимназияны ябыу тураһында бойороҡ бирә.\nБашҡорт АССР-ы — РСФСР составында тәүге милли-территориаль ҡоролоштарҙың береһе, яйлап күп тармаҡлы иҡтисади һәм мәҙәни үҙәккә әйләнә барҙы.\nРеспубликаның артабанғы ижтимағи-иҡтисади һәм мәҙәни үҫеше өсөн юғары квалификациялы кадрҙар кәрәк була.\n1932 йылдан 1956 йылға тиклем БАССР-ҙа 5 уҡытыусылар институты эшләй, улар түбәндәге үҫеш этабын үтә: I этап: 1934—1940 йй. -уҡытыусылар институттарының барлыҡҡа килеүе һәм ойошторолоуы; II этап: 1940—1945 йй. — уҡытыусылар институттарының Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында аяҡҡа баҫыуы һәм үҫеше; III этап: 1946—1956 йй. — уңышлы эштәр башҡарып, педагогия институттары итеп үҙгәртелеүҙәре.\nБашҡорт АССР-ында уҡытыусылар институттарының бөтә типтары:\nҮҙ аллы уҡытыусылар институттары: Бөрө, Сәтрлетамаҡ, Мәсәғүт уҡытыусылар институттары;\nПедагогия институттары эргәһендәге уҡытыусылар институты (К. А. Тимирязев исемендәге БДПИ эргәһендәге Өфө уҡытыусылар институты);\nСит ил телдәре уҡытыусылар институттары (Өфө (Бәләбәй) сит ил телдәре уҡытыусылар институты) булған.\nМәсәғүт башҡорт педагогия техникумыҮҙгәртергә\n1929 йылда Мәсәғүт башҡорт педагогия техникумы асыла, был уҡыу йорто Башҡортостандың уҡытыусы кадрҙарына ҡытлыҡ кисергән ҡалалары өсөн һәм тимер юлдарынан алыҫ урынлашҡан ауыл райондарына уҡытыусылар әҙерләп сығарырға тейеш була. Техникумда директорҙар Зияи һәм Тимашев етәкләгән татыу һәм рухи береккән уҡытыусылар коллективы эшләй.\n1932 йылда, тәүге сығарылыш йылында, 18 уҡытыусы әҙерләп сығарыла. Уны тамамлаусылар, техникумдың тәүге йылдарынан уҡ, үҙҙәренең хеҙмәткә яҡшы әҙерлеге, әүҙемлеге һәм маҡсатҡа ынтылыусанлығы менән айырылып торҙо. Техникумда уҡыусыларҙың комсомол һәм профсоюз ойошмаһы була. Мәсәғүт педагогия техникумы бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла эшмәкәрлеген туҡтатманы.\nМәсәғүт уҡытыусылар институтыҮҙгәртергә\n1949 йылда ике бүлектән: рус теле һәм әҙәбиәте һәм физика-математика бүлектәренән торған Мәсәғүт уҡытыусылар институты асыла.\nМәғариф Министрлығы Мәсәғүт педагогия техникумы директоры итеп тәжрибәле һәм бик абруйлы педагог Әбушаһмин Абдулла Вәлиулла улын тәғәйенләй. Директорҙың уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эш буйынса урынбаҫары итеп Липин Василий Терентьевич ҡуйыла. Ситтән тороп уҡыу бүлеге буйынса директор урынбаҫары — Сидоров Андрей Георгиевич була.\n1951 йылда Мәсәғүт уҡытыусылар институтының тәүге сығарылышы 112 кешенән тора. Институт эшләгән дәүерендә, 1956 йылға тиклем, 695 уҡытыусы әҙерләп сығара.\nИнститутта Николай Васильевич Троицкий етәкселегендә студенттарҙың нәфис һәүәҫкәр ижады ҙур үҫеш ала.\n1956 йылда институт педучилище итеп үҙгәртелә. Мәсәғүт уҡытыусылар институты үҙ аллы институт тибына ҡараған тинек. Уның тағы бер үҙенсәлеге иғтибарға лайыҡ — ул СССР-ҙа берҙән -бер ауыл уҡытыусылар институты була.\nУҡытыусылар институттарының әһәмиәтеҮҙгәртергә\nДөйөм алғанда уҡытыусылар институттары Башҡортостандың һәм күрше Силәбе, Ырымбур һәм Сведлов өлкәләре өсөн уҡытыусы кадрҙар әҙерләүгә ҙур өлөш индерҙеләр. Улар ете йыллыҡ тулы булмаған урта мәктәптәр өсөн тиҙ арала уҡытыусылар әҙерләү эшен башҡарҙы, милли интеллигенция кадрҙарын әҙерләне. Улар совет юғары белем системаһын булдырыу нигеҙе, үҙенсәлекле тәжрибә майҙансығы булды. Күпселек уҡытыусылар институттары базаһында артабан педагогия институттары һәм университеттары ҡалҡып сыҡты.\nБашҡортостанда совет осоронда булдырылған уҡытыусылар институттары 1934—1956 йылдарҙа эшләне, мәжбүри ете йыллыҡ белем биреү законын тормошҡа ашырыуға ҙур өлөш индерҙе, нигеҙҙә 1-4 класс уҡытыусыларын ғына түгел, 5-7 класс уҡытыусыларын да әҙерләне.\n1946 йылда башланғыс кластарҙа 49 % уҡытыусы талап ителгән белемгә эйә булһа, 1951/1952 уҡыу йылына был күрһәткес 94 %-ҡа күтәрелә. Бының менән бер рәттән юғары белемле педагогик кадрҙарҙы әҙерләүҙә лә уңышҡа өлгәшелә.\n1946 йылда 8-10 кластарҙа 37 % уҡытыусы юғары белемгә эйә булһа, 1952 йылда — 76 % уҡытыусы юғары белемле була.\nУрта мәктәп директорҙарының кадр составы яҡшыра: 1946 йылда директорҙарҙың 50 %, ә 1952 йылда 85 % юғары белемле була.\nдиректоры Әбүшаһмин Абдулла Вәлиулла улы\nдиректор урынбаҫары Липин Василий Терентьевич\nдиретор урынбаҫары Сидоров Андрей Георгиевич\nрус теле һәм әҙәбиәте бүлеге\nМәсәғүт уҡытыусылар институтын тамамлаған билдәле шәхестәрҮҙгәртергә\nМиһранов Ғәлимулла Ғимран улы (1924-2005) — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1963), «Почёт билдәһе» (1972), II дәрәжә «Ватан һуғышы» ордендары (1985) менән бүләкләнгән. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Салауат районы Урмансы тулы булмаған урта мәктәп директоры (1950-1985).\nҒилемханова Зәйтүнә Ғилемхан ҡыҙы (1922-2015) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән. Һуғыш алдынан Башҡорт кооператив техникумын тамалаған була, "Башпотребсоюз" сауҙа ойошмаһында эшләй.\n↑ Месягутовский учительский институт (1949 – 1956 гг.)\nМәсәғүт уҡытыусылар институты // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nМәсәғүт уҡытыусылар институты тархы\nМәсәғүт педколледжы тарихы\nМәсәғүт педагогия колледжы\nТәүге 2-3 фотография ғына Мәсәғүт уҡытыусылар институтына ҡарай\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәсәғүт_уҡытыусылар_институты&oldid=1044796 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 26 июнь 2021 в 16:29\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:29 26 июнь 2021 үҙгәртелгән.


Песня «Ҡыр ҡаҙҙары» исполнителя Гульсум Бикбулатова. Скачать или слушать онлайн\nҠыр ҡаҙҙары йырлап, ҡыр ҡаҙҙары илап,\nЙөрәк әрнеп ҡала, йөрәк hыҡтап яна,\nҠыр ҡаҙҙары кеүек hин киткәс.\nӘллә ямғыр яуа, әллә йәштәр тама\nЮлдарынан киткән ҡоштарҙың.\nЙөрәк hине көтә, йылдар үтә - үтә,\nҺин онотма ерҙә мин барын,\nҠыр ҡаҙҙары ҡайтыр, туғай сәскә атыр.\nКүл тулҡыныр ҡаҙҙар ҡағыныуҙан.\nКөткән бушҡа китмәй, йөрәк әрнеп типмәй.\nҺин ҡайтырhың - үтер hағыныуҙар.\nҺин ҡайтырhың - үтер hағыныуҙар,


Етәксенең ете уйы » Башҡортостан гәзите\nЕтәксенең ете уйы\n31-01-2013, 04:27 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға\nРеспубликабыҙҙың билдәле шәхестәренең береһе – Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты (филиалы) директоры, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Зиннур Йәрмөхәмәтов ошо көндәрҙә үҙенең 65 йәшлек юбилейын билдәләй. Форсаттан файҙаланып, уның хеҙмәт юлына байҡау яһаныҡ, уй-фекерҙәре менән ҡыҙыҡһындыҡ.\nЗиннур Йәрмөхәмәтовтың Сибай ҡалаһының көньяҡ-көнсығыш төбәктә фән һәм мәғариф үҙәгенә әйләнеүенә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ. Ул Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығы булып эшләгән осорҙа филармония, “Сулпан” балалар театры, сәнғәт колледжы, төбәк яҙыусылар ойошмаһы ойошторолдо, “Атайсал” гәзите сыға башланы. Рамазан Өмөтбаев исемендәге башҡорт мәктәбе, башҡорт ҡала телевидениеһы, балалар сәнғәт мәктәбе, “Тәҡүә” мәсете һәм башҡа социаль объекттарҙың асылыуы ла уның хәстәрлегенә бәйле.\n1998 йылдан алып Зиннур Ғөбәйҙулла улы – Башҡортостан дәүләт педагогия һәм Башҡорт дәүләт университеттарының филиалдары берләшеүе нигеҙендә барлыҡҡа килгән Сибай институты директоры. Йәрмөхәмәтов етәкселек иткән ун биш йыл эсендә был уҡыу йорто республикала ғына түгел, Рәсәй кимәлендә лә танылыу тапты.\nБөгөн Сибай институтында алты факультет, 27 кафедра эшләй, 185 уҡытыусы дүрт меңдән ашыу ҡыҙ һәм егеткә белем һәм тәрбиә бирә. Улар араһында 15 фән докторы, 115 фән кандидаты бар. 1999 йылда Ғилми совет ҡарары буйынса ойошторолған өҫтәмә һөнәрҙәр факультеты (ФДП) институттың тәрбиәүи йүнәлешен берләштереүсе һәм көйләүсе үҙәк булып тора. Әле факультеттың түңәрәктәренә 500-ҙән ашыу студент йәлеп ителгән.\nЮбилярҙы иң ҡыуандырғаны – ул етәкселек иткән Сибай институтының тотороҡло үҫеше, матди-техник базаһының нығыныуы, юғары квалификациялы белгестәр менән тәьмин ителеүе, фән һәм белем үҙәгенә әйләнеүе.\nҮткән быуаттың 90-сы йылдарында республикала һәм тотош Рәсәйҙә демографик хәлдең насарайыуы бөгөнгө абитуриенттарҙың ҡырҡа кәмеүенә сәбәпсе булды. Шулай уҡ мәғариф тармағында барған ҡулайлаштырыу реформаһы урта һәм юғары белем биреү йорттарына ла ҡағылмай ҡалманы.\nБилдәле булыуынса, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш төбәгенең социаль-иҡтисади үҫешенә ҙур иғтибар бүлә. Был йүнәлештә махсус программа ла ҡабул ителгән. Әлбиттә, уны тормошҡа ашырыу өсөн юғары квалификациялы белгестәр талап ителә. Сибай институты ошо йүнәлешкә үҙенең тос өлөшөн индерәсәк.\nҠасандыр гөрләп торған колхоз-совхоздарҙың юҡҡа сығыуы ауылдарҙа эшһеҙлектең сәскә атыуына сәбәпсе булды. Күп ирҙәр аҡса эшләү маҡсатында сит тарафҡа – Себергә — сығып китергә мәжбүр. Был, үҙ сиратында, ғаиләлә атай тәрбиәһенең етешмәүенә килтерҙе. Ә бит элек-электән беҙҙең халыҡта атайҙың абруйы ҙур булған.\nАрабыҙҙа тормоштағы хәл-ваҡиғаларға, кире күренештәргә битарафтарҙың артыуы...\nДонъя имен торһон, бәлә-ҡаза урап үтһен, туғандар һәм дуҫтар иҫән-һау булһын, халыҡ тыныс, мул тормошта йәшәһен.\nРЕДАКЦИЯНАН. Милләтебеҙҙең аҫыл улдарының береһе, ил хәстәрен иңенә алған уҙаман Зиннур Ғөбәйҙулла улын күркәм юбилейы менән ҡотлауҙарға беҙ ҙә ихлас ҡушылабыҙ. Ул “Башҡортостан” гәзитен таратыуға йыл һайын ҙур өлөш индерә. Бөгөн Сибай институтына һәм студент ятаҡтарына 150 дана “Башҡортостан” килә. 2012 йылғы йомғаҡтар буйынса “Башҡортостан” гәзите мөхәрририәте Зиннур Йәрмөхәмәтовты “Йыл директоры” тип иғлан итте. Ә 2013 йылдың тәүге яртыһына “Коллектив менән “Башҡортостан”ға!” акцияһында ҡатнашыусылар араһында Сибай институты коллективы беренсе урынға лайыҡ булды. Афарин, Зиннур Ғөбәйҙулла улы! Юбилейығыҙ мөбәрәк булһын!\nАвтор: Кәримә УСМАНОВА Сибай ҡалаһы.


“Башҡортостанда беҙ ҡеүәтле ресурс күрәбеҙ”\n27 Ноябрь 2021, 23:30\n- Бында сағыу байрам буласағына, һеҙҙә үтәсәк матчтарҙың Рәсәй халҡына ла, ҡунаҡтарға ла бай тәьҫораттар бүләк итәсәгенә ышанам.\nБөгөн Республикаға идара итеү үҙәгендә Рәсәй Дәүләт Думаһындағы Физик культура һәм спорт буйынса комитеттың күсмә ултырышы үткәне тураһында хәбәр иткәйнек. Сара барышында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров, Рәсәйҙең спорт министры Олег Матыцин һәм Дәүләт Думаһы депутаты Дмитрий Свищев киң мәғлүмәт саралары журналистары менән осрашып, уларҙы ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға яуап бирҙе.\n– Башҡортостанда беҙ 2030 йылға тиклем физик культураны һәм спортты үҫтереү буйынса Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте тарафынан ҡабул ителгән стратегияны тормошҡа ашырыу өсөн бик ҡеүәтле ресурс күрәбеҙ, – тип билдәләне Рәсәйҙең спорт министры Олег Матыцин. – Республикала, Өфөлә төҙөлгән объекттар, төбәктең Бөтә Рәсәй, халыҡ-ара кимәлдәге ярыштарҙы үткәреү тәжрибәһе менән таныштыҡ. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров, Хөкүмәт Премьер-министры, Спорт министрлығы тотороҡло социаль-иҡтисади үҫеш шарттарында физик культураны һәм спортты республика үҫешенең өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе тип ҡарай. Был йәһәттән беҙ ышаныслы партнерҙарҙы күрәбеҙ. Элек тә шулай ине, бөгөн дә шулай икәненә шаһит булдыҡ. Һәм киләсәктә лә ошолай дауам итеренә ныҡлы ышанабыҙ. Өҫтәүенә республика Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ярыштарҙы үткәреү йәһәтенән бик етди пландар ҡора. Бының өсөн ныҡлы нигеҙ бар. Республиканың барлыҡ спорт-сәйәси командаһына рәхмәт!\nСпорт министры шулай уҡ, киләһе йылда Өфөлә үтәсәк Волейбол буйынса донъя чемпионаты төбәктә спортты үҫтереүгә өҫтәмә этәргес бирәсәк, тип билдәләне.\n– Өфө Волейбол буйынса донъя чемпионатын ҡабул итәсәк ҡалаларҙың береһе булыу хоҡуғын алды, бының нигеҙе – бай тәжрибә, республика үҫешендә спорттың өҫтөнлөклө йүнәлеш булыуы, идара итеү командаһының профессионал кимәлдә эшләүе. Шуға күрә бында сағыу байрам буласағына, һеҙҙә үтәсәк матчтарҙың Рәсәй халҡына ла, ҡунаҡтарға ла бай тәьҫораттар бүләк итәсәгенә ышанам. Ихлас күңелдән барыһын да Башҡортостанға килергә, уның матурлығын, ҡунаҡсыллығын күрергә саҡырам, - тине Олег Матыцин.\nДәүләт Думаһы депутаты Дмитрий Свищев:\n- Бөгөн федераль ведомство, субъект һәм Дәүләт Думаһының үҙ-ара хеҙмәттәшлеге өлгөһөндә баһалап һәм ғәмәлгә ашырып булған мөһим мәсьәләләр ҡаралды. Бындай саралар һөҙөмтәһендә төбәктәрҙә ниндәй проблемалар булыуын ишетергә, уларҙы хәл итеү өсөн федераль кимәлдә ҡарарҙар ҡабул итергә һәм төбәктең ыңғай эш тәжрибәһен ҡулланырға мөмкин, - тип билдәләне.\nҠунаҡтар айырыуса беҙҙәге Республикаға идара итеү үҙәгенең эшмәкәрлеген юғары баһаланы һәм үҙҙәре өсөн бихисап ыңғай эш тәжрибәһе менән танышыуҙарын айырып әйтте.\nФото һәм сығанаҡ: https://pravitelstvorb.ru/ru/press-office/news.php?ELEMENT_ID=53791


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЕҢЕЛ БЫУ МЕНӘН, ЙӘКИ МУНСА ЙЫУЫНЫУ ӨСӨН ГЕНӘМЕ? - 2019 - Мәҡәләләр\nМунсала тән температураһы 38-39 градусҡа тиклем күтәрелә, һөҙөмтәлә әселәндереү процесы, матдәләр алышыныу көсәйә. Күпләп тир бүленеп сығыуы организмды шлактарҙан таҙарта, бөйөр эшмәкәрлеген еңеләйтә. Юғары температура йоғонтоһонда тире капиллярҙары ҡан менән тула, был эске ағзаларҙа ҡан йөрөшө тығынын булдырмай һәм ҡан әйләнеше яҡшыра.\nҠайһы бер немец табиптары мунсаға йөрөгән ауырлы ҡатындар балаһын еңелерәк һәм тиҙерәк таба, тип иҫәпләй. Бала имеҙеүсе ҡатындарҙың 80 проценты һөт барлыҡҡа килеүенә мунса ыңғай йоғонто яһай икәнлеген таный.\nЫңғай һөҙөмтә алыу өсөн төп мунса ҡағиҙәләрен иҫтә тотоу мөһим.\n- Тулы ашҡаҙан менән мунсаға барма. Ас барыу ҙа кәңәш ителмәй, мунса алдынан еңелсә генә ҡапҡылап ал.\n- Мунсаға ингәс тә, һабынһыҙ ғына йылы һыу менән тәнеңде йыу ҙа, таҫтамал менән ҡорот. Был яҡшыраҡ тирләргә мөмкинлек бирәсәк. Баш тиреһен яныуҙан һаҡлау өсөн, башыңа башлыҡ кейергә онотма.\n- Тән эҫегә яйлап күнегергә тейеш. Шуға ла эләүкәгә менер алдынан 5 минут тирәһе аҫта ултырып тор.\n- Эләүкәлә иң дөрөҫ торош: горизонталь, сөнки был саҡта быу тән буйлап тигеҙ тарала, мускулдар яҡшы йомшара.\nМунсала иң мөһиме - быу, ул һауаны зарарһыҙландыра. Быу файҙалы ла булһын тиһәгеҙ, ҡыҙған таштарға ябай һыу урынына төрлө үләндәр йәки шыршы энәләре төнәтмәһе һибегеҙ. Таштарға кеүәҫ һипһәгеҙ, мунсаға яңы бешкән икмәктең ҡабатланмаҫ еҫе таралыр. Быу еңел һәм йомшаҡ булһын өсөн ҡайнар һыуҙы ташҡа әҙләп кенә һибегеҙ. Һыуыҡ һыуҙан быу ауырая һәм еүешләнә, тын алыуы ауырлаша.\nМунсала махсус тын алыу күнекмәләре яһарға мөмкин. Мунсаға ингәс тә, ауыҙ аша тәрән итеп тын ал һәм танау аша сығар. Икенсе тынды танау аша алып, танау аша сығарырға. Һуңынан шалфей (йылан тамыры) менән кейәү үләнен ҡушып яһалған үлән төнәтмәһенә башыңды эйеп, танау аша яй ғына тәрән тын ал. Тынды 2-3 секундҡа эстә тотоп, турайырға һәм танау аша сығарырға. Был күнегеүҙе тынды 8 секундҡа тиклем тотоп тора алырлыҡ итеп ҡабатларға. Бынан тыш, аптеканан эвкалипт, бөтнөк (мята), аҡ сәскә, һары мәтрүшкәнең эфир, йәиһә спиртлы төнәтмәләрен һатып алып, аҙ ғына ташҡа һибергә була. Улар микробтарҙы үлтерә, мунсаға хуш еҫ тарата.\nМунса ярҙамында ябығырға ла мөмкин, тик уның өсөн бер тапҡыр ғына мунса инеү етмәй, ябығам тиһәң, мунсаға даими йөрөргә кәрәк. Был маҡсатта саунаның ҡоро быуы яҡшыраҡ һөҙөмтә бирә, сөнки организмды эҫенән һаҡлайым, тип, май тулыһынса янып бөтә. Целлюлиттан һәм шлактарҙан ҡотолоу өсөн мунсала ҡурай еләге төнәтмәһе эсергә мөмкин. Бының өсөн 2 аш ҡалағы кипкән ҡурай еләген 1 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 15-20 минут тоторға. Файҙаһы нығыраҡ тейһен өсөн, төнәтмәне ҡурай еләге менән бергә ҡушып эсергә. Тик онотмағыҙ, бөйөрҙәре ауыртҡандарға быны эшләргә ярамай.\nМунсаны миндекһеҙ күҙ алдына килтереп булмай. Ҡағиҙә булараҡ, күптәр ҡайын, йәиһә имән миндек ҡуллана. Ҡайын миндеге мускулдар һәм быуындар һыҙлауын баҫа, тирене төрлө сабыртмаларҙан таҙарта, яраларҙы бөтәштерә, кәйефте күтәрә. Уны ҡулланғанда үпкәләрҙә һауа алышыныуы һәйбәтәйә.\nИмән миндеге майлы тирене таҙарта, артериаль баҫымдың күтәрелеүенә юл ҡуймай, нервы көсөргәнешенән арындыра.\nЙүкә миндеген һыуыҡ тейгәндә ҡулланыу яҡшы һөҙөмтә бирә, баш ауыртыуы баҫыла, тән температураһы төшә, ул бөйөрҙәр эшмәкәрлеген дә яҡшырта.\nАҡ шыршы (пихта) һәм артыш миндеге һауаны таҙарта, ларингит, бронхит, гриптан ҡотҡара. Был үҫемлектәр бүлеп сығарған ыҫмалалы матдә мускулдарҙа ҡан әйләнешен яҡшырта, невроз, невралгик ауыртыу һәм радикулиттан ярҙам итә.\nКесерткән миндеген дә ҡулланып ҡарағыҙ, ул бигерәк тә ревматизм ваҡытында файҙалы. Ҡайын миндегенә ҡушып бәйләнгән кесерткән тәнде рәхәт итеп семеттерә, тән шунда уҡ ҡыҙарып сыға.\nБыуындары һыҙлағандарға әрем миндеге тәҡдим итергә була, етмәһә, ул артыҡ майҙы кәметеү һәләтенә эйә. Миндек өсөн әремде сәскә атҡас та, һабағы ҡатмаҫ элек июль-август айҙарында әҙерләү яҡшы.\nБөтә был төр миндектәр менән сабынғандан һуң, төнөн яҡшы йоҡларһығыҙ. Әгәр мунсаны иртән инәһегеҙ икән, үҙегеҙ менән миләш япраҡтары һәм гөлбаҙран (пижма) үләнен ҡушып эшләнгән миндек алығыҙ. Ул нервылар системаһын ҡуҙғыта, көнө буйы яҡшы кәйефтә йөрөрһөгөҙ.\nӘгәр ҙә миндек яңы әҙерләнгән икән, уны һыуҙа сайҡап алыу ҙа етә. Ә кипкән миндекте тәүҙә йылымыс һыуҙа 20 минут тирәһе тотоп, һуңынан ғына ҡайнар һыу өҫтәргә ярай.\nМунсала дөрөҫ сабыныу ҙа бик мөһим. Иң тәүҙә еңел, һалмаҡ хәрәкәт менән аяҡ табаны, аяҡтар, оса, арҡа һәм ҡулдарҙан өҫтән аҫҡа һәм аҫтан өҫкә ҡарай бер нисә тапҡыр үтергә. Бынан һуң, лимфатик төйөндәр урынлашҡан тубыҡ аҫтындағы соҡор, сат өлкәһен һәм ҡултыҡ аҫты соҡорона теймәй генә миндек менән тәнде сабырға. Иң һуңынан, миндек менән ҡул, бил, тубыҡ һәм аяҡ табандарына баҫып торорға. Бындай массаж ҡан әйләнешен көсәйтә, күҙәнәктәрҙе аса һәм һөҙөмтәлә тәндән тир, шлактар күберәк сыға.\nМунсала тәнгә төрлө битлектәр эшләү иҫ киткес һөҙөмтә бирә. Бит өсөн 1 балғалаҡ балға ҡоро тирелеләр өсөн йомортҡаның ағын, ә майлы тирелеләр өсөн һарыһын ҡушып болғатырға. 2 ҡалаҡ һуған һутына 1 ҡалаҡ бал ҡушып әҙерләнгән ҡатнашма сәстәрҙе нығыта.\nМунса менән дөрөҫ ҡулланғанда ғына ул кәйефте күтәрә, тәнде сафландыра, хәл-торош күпкә яҡшыра, эшкә һәләтлелек арта. Унда кәрәгенән артыҡ булыу, киреһенсә, һеҙҙе хәлһеҙләндерә, баш ауыртыуы һәм насар кәйеф барлыҡҡа килә. Мунсаға йыш йөрөргә ярамай, 7-10 көнгә бер тапҡыр барһаң, шул етә.\nЯҙылған: 20.02.19 | Ҡаралған: 392


Башкортостан кызы » Страница 175\nҠарағай Ҡарағайҙың ылыҫы, ҡайыры, тубырсыҡтары, һеркәһе, йәш шытымдары, бөрөләре, ыҫмалаһы – бөтә өлөштәре лә дауалау ҡеүәһенә эйә һәм халыҡ медицинаһында киң таралған. Ҡарағай – тынысландырыусы, ҡан тамырҙары һығылмалылығын арттырыусы, һейҙек...\nТөклө аяғың менән йылан йылы\nЗирәклеге, отҡорлоғо менән айырылып торған Ҡара һыу Йыланы байтаҡ аҡыллы ҡарарҙарға, ғәҙел аҙымдарға юл асасаҡ. Ҡытай йондоҙнамәһе буйынса Йылан аҡылды, ихтыяр көсөн, үткерлекте сағылдыра. Ул етеҙ хәрәкәте, ҡорбанына ҡапыл ябырылыу һәм ағыуын сәсеү...\nЙылан йылында тыуғандарҙың тәьҫораттары\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы, йырсы Фирүзә Париж (Аллаярова): “Йондоҙнамәгә әллә ни әһәмиәт бирмәйем. Ер йөҙөндә холҡо менән дә, йөҙө менән дә тамсы һыуҙай бер-береһенә оҡшаған әҙәм заты юҡтыр. Әгәр бер...\nИш янына ҡуш\n2012 йылда бала тәрбиәләүсе ғаиләләрҙе яҡлау буйынса күрелгән ҡайһы бер саралар 2013 йылдың 1 ғинуарынан Башҡортостанда йән башына уртаса табыш йәшәү минимумынан (5600 һумдан) артмаған өс һәм унан күберәк бала тәрбиәләүсе ғаиләләргә 1,5 – 3 йәшкә...\nЙµрәгенән – моңдар, теленән бал тама\nҺағынһаң, һарғайһаң, Хәбәр һал елдәргә, Мин килеп етермен Һин көткән ерҙәргә... Йор һүҙле, киң күңелле, мөләйем йөҙлө йырсыбыҙ, композиторыбыҙ Нурия Абдуллина килен булып төшөп, балалар үҫтергән, ғүмеренең сәскәләй сағы үткән Ейәнсура ерен...\nСтихи Юмабики Ильясовой\nДонъя миңә яңы яраламы, Түңкәрелеп, ҡупҡанмы ҡиәмәт, Селпәрәмә килә табынғаным, Ни ҡәҙерле миңә, нимә ҡиммәт? Саҡ көн кеүек ҡалҡҡан ят был Ергә Бар ҡылған да Хоҙай мин – бәндәне, Яңғыҙлыҡтан үрһәләнер сикте Сыҡмаҫ өмөт иткән йәнемдәге. Тирә-яғым –...\nТәҡдир һәм сабый\nӘсәй менән атай сабыйын нисек кенә ҡурсаламаһын, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, донъяға тыуған һәр бәндәнең Юғары көс тарафынан билдәләнгән үҙ тәҡдире була. Баланы яҙмыш ҡаршылыҡтарынан һаҡлап булмай. Әммә үҙ аллы ҡарар ҡабул итеү, яҙмыш һынауын үтеү,...\nАртҡа 1 ... 171 172 173 174 175 176 177 178 179 ... 211 Алға


«Осҡон-2016» башҡорт видеоһы конкурсы еңеүсеһе 200 000 һум аласаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Осҡон-2016» башҡорт видеоһы конкурсы еңеүсеһе 200 000 һум аласаҡ\n11:48, 11 апреля 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 11 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\n«Осҡон» башҡорт видеоһы конкурсын ойоштороусылар йәнә иң яҡшы ролик авторҙарын эҙләй. Быйыл приз фонды күләме дүрт тапҡырға артты һәм 200 000 һум тәшкил итә. Бынан тыш, анимация, документаль фильмдар өсөн айырым номинациялар һәм 30 секундлыҡ микрокино булдырылған. «Нәфис фильм» һәм «Социаль видеоролик» номинациялары үҙгәрешһеҙ ҡалған.\nКонкурсты ойоштороусы – Силәбе өлкәһендәге Башҡорт йәштәре союзы, Мәскәүҙәге һәм Санкт-Петербургтағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы. Проект илдең төрлө төбәктәрендәге башҡорт ойошмаларының мәғлүмәт ярҙамы менән тормошҡа ашырыла.\nҒаризалар 2016 йылдың 30 ноябренә тиклем ҡабул ителә. Конкурсҡа 2015 – 2016 йылдарҙа төшөрөлгән башҡорт телендәге фильмдарҙы һәм видеоларҙы ебәрергә кәрәк. Бәйгенең шарттары хаҡында тулыраҡ мәғлүмәт социаль селтәрҙәге рәсми төркөмдә бирелгән.


Һаулыҡ теләйбеҙ Һеҙгә, ветеран!\nБөгөн арабыҙҙа иҫән булған Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары бик аҙ ҡалды. Улар-ҙың береһе – яҡташыбыҙ Рәф-ҡәт Вәкил улы Мөслимов тормош иптәше Хәлиҙә Ғималетдин ҡыҙы менән Өфөлә йәшәй.\nКүкрәген Ленин, III дәрәжә Дан һәм I дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, хәрби һәм хеҙмәт батырлыҡтары өсөн 22 миҙал биҙәгән ветерандың ғорурланырлығы бар.\nРәфҡәт Вәкил улы 1925 йылдың 25 ғинуарында Яңы Мөслим ауылында тыуған. Был ваҡытта уның атаһы яңы ғына барлыҡҡа килгән Ямаш волосы Шығай ауылы ерҙәрен бергәләп эшкәртеү ширҡәтенә ингән була. Ошо ерҙәр, райондар барлыҡҡа килгәс, Балаҡатай районы территорияһына инә.\nРәфҡәт Мөслимов 1941 йылда ете йыллыҡ Ямаш мәктәбен тамамлай. Дыуан ауыл хужалығы техникумының икенсе курсынан үҙ ирке менән Ҡыҙыл армияға бара. Хәрби училищеларҙа уҡый, 1943 йылда Көньяҡ-Көнбайыш фронт-ҡа ебәрелә. Курск дуғаһында барған алышта яралана.\nАртабан 3-сө Украина фронты составында совет территорияларын, шулай уҡ Румыния, Болгария, Чехословакия һәм Венгрия ерҙәрен азат итеүҙә ҡатнаша. Өс тапҡыр яралана, контузия ала. Һуғыш тамам-ланғандан һуң тағы ла биш йыл хеҙмәт итергә тура килә, майор званиеһында тыуған яғына ҡайтып төшә.\n1950 йылда Дыуан ауыл хужалығы техникумында белем алыуын дауам итә. Уны 1952 йылда отличие менән тамамлай. Ямаш МТС-ында өлкән агроном булып эш башлай. 1953-59 йылдарҙа Молотов исемендәге колхоз рәйесе була. Ул иң артта ҡалған колхоздарҙың береһен алдынғы хужалыҡтар рәтенә сығара, шул сәбәпле илдең юғары наградаһы – Ленин орденына лайыҡ була.\n1964 йылда Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1962 йылда КПСС-тың ауыл хужалығы буйынса Балаҡатай райкомына секретарь итеп һайлана. Рәфҡәт Мөслимовтың хеҙмәт баҫҡысы ғәжәйеп: ул Балаҡатай ауыл хужалығы етештереү идаралығы начальнигы урынбаҫарынан БАССР Ауыл хужалығы министрлығының ойоштороу-колхоз бүлеге начальнигына тиклем үрләй.\nХаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Рәфҡәт Вәкил улы Өфө ҡалаһының йәмәғәт тормошона әүҙем ҡушыла. Ул үҙ районының ветерандар советын етәкләй, мәктәп уҡыусылары араһында тәрбиә-ағартыу эшен алып бара.\nҒаилә байрамдары мәлендә ветеран эргәһенә балалары йыйыла: ҡыҙы Резеда – терапевт, кейәүе Наил – хирург, улы Раил Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлаған, инженер-механик. Рәфҡәт Вәкил улының дүрт ейәне, алты бүләһе бар. Ҡатыны Хәлиҙә Ғималетдин ҡыҙы – педагог.\nҺеҙ үҫеп килеүсе быуынға үрнәк булып тораһығыҙ. Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, оҙон ғүмер теләйем.\nРәфҡәт ХӘМӘТУЛЛИН, Оло Ыҡтамаҡ ауылы.


Өфөлә медицина өлкәһендә күп йылдар хеҙмәт иткән һәм был тармаҡта династия менән эшләүселәр тәбрикләнде - Bash.News\nӨфөлә медицина өлкәһендә күп йылдар хеҙмәт иткән һәм был тармаҡта династия менән эшләүселәр тәбрикләнде\nӨфөлә медицина өлкәһендә күп йылдар хеҙмәт иткән һәм был тармаҡта династия менән эшләүселәр тәбрикләнде https://bash.news/news/98013_fl_medicina_lkend_kp_jyldar_xemt_itkn_m_byl_tarmata_dinastiya_menn_eshlselr_tbriklnde\n07 июн 2019, 22:00\nБашҡортостан һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең ғорурлығы, нигеҙе тип билдәләнде, сарала. Республикала бер нисә быуыны менән был өлкәлә хеҙмәт итеүселәр күп, хатта 15 кешенән торған династиялар бар. Үҙ тәжрибәһен быуындан-быуынға тапшыра килеүселәр, һөнәренә тоғро ҡалыусылар хөрмәткә лайыҡ.\nУларҙың йоҡоһоҙ төндәре, күп йыллыҡ хеҙмәте артында меңдәрсә һаҡланып ҡалған ғүмерҙәр тора. 80 йәшен тултырғас та аҡ халатын ташламай эшләп йөрөүселәр бар. Өфөнөң 17-се клиник балалар дауаханаһында шәфҡәт туташы булып эшләгән Асия Ситдиҡова был изге хеҙмәткә 61 йылға яҡын ғүмерен бағышлаған.\nБашҡортостанда талпандан зыян күреүселәр һаны 9 меңгә яҡынлаша\n12:48, 23 авг\nРеспублика кардиоүҙәгендә сираттағы скальпельһыҙ операция үтте\n23:19, 15 авг\n“Инцидент” системаһына хәбәр ебәреүселәр артҡан\n16:05, 13 авг


Боғҙан ауыл Советы (Миәкә районы) — Башҡорт Википедияһы\nБоғҙан ауыл Советы (Миәкә районы)\n1622 кеше (1 ғинуар 2018)\nБоғҙан ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы муниципаль берәмек\nАдминистратив үҙәге — Боғҙан ауылы.\nБоғҙан ауыл Советы —Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.\n1980 йылда ауыл советы составынан Покровка ҡасабаһы сығарыла.\nБашҡорт АССР-ының Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 5 ноябрендәге 6-2/359 һанлы указы «Башҡорт АССР-ының административ- территориаль бүленештәре буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы төшөрөп ҡалдырырға»:\nБашҡорт АССР-ының Юғары Совет Президиумы ҡарар итә:\nАуыл халҡының күсеп ултырыуы һәм ауылдарҙың бөтөнләй бөтөрөлөүе менән бәйле Башҡорт АССР-ының административ- территориаль бүленештәре буйынса иҫәп мәғлүмәттәренән түбәндәге тораҡ пункттарҙы алып ташларға:\nМиәкә районы буйынса:\nБоғҙан ауыл Советынан Покровка ҡасабаһын\n1 Боғҙан ауыл, административ үҙәк ↘474\n2 Тамъян-Таймаҫ ауыл ↘516\n3 Ҡанбәк ауыл ↘483\n4 Ҡолтай-Ҡаран ауыл ↘204\n5 Сирәштамаҡ ауыл ↘132\n6 Ереклекүл ауыл ↘71\n↑ Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 05.11.1980 г. № 6-2/359 «Об исключении некоторых населённых пунктов из учётных данных по административно-территориальному делению Башкирской АССР»\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Боғҙан_ауыл_Советы_(Миәкә_районы)&oldid=836744 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:23 5 октябрь 2018 үҙгәртелгән.


Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!\nТүбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр тирә-йүнгә иман нуры таратып торған, яңыртылғандан һуң үҙ ишектәрен асҡан боронғо мәсете, әүҙем, уңған, тилбер халҡы менән данлы был төбәк.\nҺеҙ фотоһүрәттә күргән Фирҙәүес апай Хәсәнованы ғына алайыҡ, мәҫәлән. Ауыл тормошо уртаһында һәр саҡ ҡайнап йәшәгән, хаҡлы ялға сыҡҡансы клуб мөдире, социаль хеҙмәткәр булып эшләгән, урындағы Совет депутаты вазифаһын атҡарған шәп ҡатын-ҡыҙҙарҙан ул. Донъя көтөргә маһир икәнлеген дә әйтеп тораһы түгел. Бынан ике тиҫтә йыл элек ғүмерлек юлдашы Хәмитйән ағай көтмәгәндә яҡты донъяны ташлап китеп барғас, бер үҙенә билен биш ерҙән быуып, хужалыҡ хәстәрҙәрен теүәлләргә, биш баланы тәрбиәләп, оло тормош юлына баҫтырырға тура килгән уға. Шуғалыр ҙа бер эштән дә ҡурҡмай Фирҙәүес ханым, “хәрәкәттә – бәрәкәт” тигәнгә инанып, йәшәйешенән йәм табып, ғүмер һуҡмағынан атлауын белә.\nУрындағы “Һаҡмар һандуғастары” фольклор ансамблендә йырлауын, ағинәйҙәр ҡоронда ағза булып тороуын, ауылды төҙөкләндереү, тәртипкә килтереү эштәрендә әүҙем ҡатнашыуын да күңел һәм намыҫ талабы тип атай. Ә был фотоға килгәндә:\n– Көҙгө муллыҡ осорон ифрат яратам. Баҡсамда емеш-еләк, йәшелсә емерелеп уңа, уларҙы эшкәртеп, ҡышҡылыҡҡа тиҫтәләрсә банка ҡайнатма, компот, тоҙланған-маринадланған аҙыҡ әҙерләйем, салаттар эшләйем. Йыл һайын рецептарҙы төрләндерергә тырышам, яңылыҡтар эҙләйем. Урман ниғмәттәрен дә эшкәртәм: бәшмәктең бер нисә төрөн тоҙлайым, – ти Фирҙәүес ханым.\nБыл тиклем эште йырып сыҡҡансы ни тиклем көс һәм ваҡыт кәрәк тигәнгә, бының сере ябай, тип яуап бирҙе Түбәнге Яйыҡбай уңғаны: тыуған ерегеҙҙе, кешеләрҙе яратығыҙ, аралашып, тирә-йүнгә, яҡындарығыҙға ла, башҡаларға ла хәлдән килгәнсә файҙа күрһәтеп йәшәгеҙ, шул ғына. Ул саҡта күңел тыныс, кәйеф яҡшы була, тау аҡтарырҙай дәрт-дарман да өҫтәлә.


Башҡортостан Эске эштәр министрлығының иҡтисади енәй әттәргә ҡаршы көрәш буйынса идаралығы хеҙмәткәрҙәре һуңғы йылдар эсендә иң ҙур легаль булмаған ҡиммәтле металл партияһына тап булды. 30 килограмм көмөш металға һатыусылар 200 мең һум хаҡ ҡуйған. Баш ҡала уртаһында законһыҙ алыш - биреш йәйелдереп ебәргән ике сит ил кешеһе һатыуҙан килгән табышты иҫәпләгән ваҡытта ҡулға алынды, тип хәбәр итә БР Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте. "Ҡара ювелирҙар"\nМолдова һәм Украина кешеләре, икеһе лә рәсми рәүештә эшһеҙҙәр.\nТауарҙы улар ябай хужалыҡ сумкаһында, ҙур булмаған пакеттарҙа һаҡлаған. Һәр пакетҡа бишәр килограмм көмөш һалынған. Ҡулға алынғандар әйтеүенсә, ҡиммәтле металл сик аша үтмәгән, тауарҙы улар Өфөлә асарбаҡтарҙан 500 һумға һатып алған.\n- Ҡулға алыныу улар өсөн көтөлмәгән хәл булһа ла, бындай мөмкинселекте улар барыбер күҙаллағандыр тигән уйға киләм, - ти ҡиммәтле таш һәм металдарҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы кө рәш буйынса бүлек начальнигы Сергей Таранец. - Алыпһатарҙар бер тауыштан тауарҙың көмөш икәнлеген\nбелмәнек тип бара. Хатта улар алдан күнекмә лә үткәргәндәрҙ ер тигән тәьҫорат барлыҡҡа килә.\nҠулға алыныусыларға ҡарата 191 - се статья буйынса енәйәт эше асылған. Уларға хәҙер унар йылға тиклем иректәренән мәхрүм ителеү янай.


Башҡортостандың спорт донъяһында үтәсәк бик тә мөһим ваҡиғаға әҙерлек барышын яҡтыртыуҙы дауам итәбеҙ. Кисә төҙөүселәр биҙәү эштәрен тамамлап, "Биатлон" спорт - һауыҡтырыу комплексы бинаһын файҙаланыуға тапшырырға тейеш ине. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Президенты\nМортаза Рәхимов, БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов, БР физик культура, спорт һәм туризм министры Владимир Самородов һәм башҡалар объекттың әҙерлеген тикшерҙе.\nКомплекс менән улар хужаларса танышты: атыу урынын урап сыҡтылар, файҙаланыуға тапшырылған объекттың һәр бер мөйөшөндә булдылар, хатта янғын баҫҡысы буйлап та төштөләр.\nЯңы ҡунаҡхана комплексы номерҙарында сантехника ҡуйылған,\nунда бөгөн тәҙрә ҡорғандары эленә, өр - яңы мебель урынлаштырыла. Республика башлыҡтары ҡунаҡхананың һәр ҡатында булды, байтаҡ бүлмәләрҙе инеп ҡараны, эске биҙәлеш\nсифатына баһа бирҙе. Уларға ҡунаҡханаға килтерелгән тәүге\nһыуытҡыстарҙың береһен дә күрһәттеләр, ҙур ғорурлыҡ менән уның Рәсәйҙә етештерелеүе билдәләнде.\nБР Президенты һәм Хөкүмәт Премьер - министры шулай уҡ спорт залында, кер йыуыу бүлмәһендә, матбуғат үҙәгендә, комментатор кабиналарында (улар барыһы 13) булды. Һуңғылары,\nәйткәндәй, эшләп еткерелмәгән, әммә эш тамамланыу алдында.\nТикшереүселәрҙе тиҫтәләгән төрлө һорауҙар ҡыҙыҡһындырыуы асыҡланды. Трансляцияға нисә камера эшләйәсәк Чемпионат ҡайһы каналдарҙан күрһәтеләсәк Атыу урынын буярға кәрәкме Чемпионатҡа килгән ҡунаҡтар тағы ла ҡайҙа урынлаштырыласаҡ. . Һәр бер һорауға ойоштороусыларҙың ентекле яуабы әҙер ине.\nМортаза Рәхимов үҙенең иҫкәрмәләрен һәм теләктәрен белдерҙе Уның чемпионаттың иң юғары кимәлдә үтеүен теләүе һ иҙелә.\nПрезидент чемпионатта ҡатнашыусыларҙың кимәле йәһәтенән д ә һорауҙар бирҙе. Республика башлығының иң яратҡан спортсыларының береһе кем булыуы шунда уҡ аңлашылды. Беренсе сиратта Мортаза Рәхимов:\n- Чудов ҡатнашасаҡмы - тип һораны.\n- Әлбиттә, ҡатнашасаҡ, - тип яуапланылар уға.\nМаксим үҙе лә бында ине, ул күптән түгел Өфөгә ҡайтҡан һә м күнекмәләр үтә башлаған да инде. Мортаза Рәхимов башҡорт биатлонының йәш йондоҙо менән шунда уҡ йәнле, хатта атайҙарса әңгәмә ҡорҙо. Һүҙ, әлбиттә, Туринда үткән һуңғы Олимпиада тураһында барҙы:\n- Ниңә яҙа аттың Ҡасан һәйбәт итеп ата башлаясаҡбыҙ\n- Ә уға ҡайҙа ашығырға, - тип йәш спортсыны яҡланы Владим ир Самородов. - Хәҙер бөтәһен дә еңһә, артабан нимә эшләр И ң\nмөһиме, ул Өфөлә ҡала, Михайловкала йортон төҙөйәсәк.\n- Атыу өҫтөндә эшләйбеҙ, - тип үҙе өсөн яуап бирҙе Максим .\n- Телевизорҙан һәр саҡ "Михайловка! Михайловка!" - тип ҡысҡырғандары ишетелә. Һинең арҡала хәҙер Михайловканы барыһы ла белә, - тип дауам итте президент. - Беҙ барыбыҙ ҙа һиңә өмөт бағлайбыҙ. Ярышты һәр ваҡыт яҡшы башлайһың. Әлеге ваҡытта күнекмәләр үтәһеңме\n- Эйе. Бына бер сәғәттән күнекмәләр башлана.\n- Спортсы булараҡ әйт - шарттар менән ризаһыңмы\n- Бында шарттар бик яҡшы, айырыуса үткән йылдар менән сағыштырғанда.\n- Ә биатлондың башҡа үҙәктәре менән сағыштырғанда - тип\nҡыҙыҡһынды Рафаэль Байдәүләтов.\n- Супер, - тип шикләнмәйенсә яуапланы Чудов.\n- Ну, супер уҡ түгел инде, - тип үҙ баһаһын бирҙе президе нт...\nТөҙөүселәр һәм ойоштороусылар барлыҡ етешһеҙлектәрҙе иҫәпкә алыр һәм Мортаза Рәхимовтың кәңәштәрен иғтибарһыҙ ҡалдырмаҫ, тип уйлайым. Беҙгә Халыҡ - ара биатлонсылар союзы\nкомиссияһы алдында оятҡа ҡалырға ярамай. Баш ҡалабыҙға ҙур\nҡышҡы биатлон да килһен өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләргә кәрәк.


27 Март 2020, 15:45\nҠатын-ҡыҙ булыуы еңел түгел ул...\nАш бүлмәһендә дөбөр-шатыр килгән тауышҡа уянып киттем. Бәй, был ни хәл булыр?! Бөгөн 8 Март түгел дә инде. Газ плитәһе тирәһендә бүтән көндө минән башҡа эт тә йөрөмәй. Ярай әле, эшкә барып, аҙ булһа ла хәл алып ҡайтам.\nӘйҙә, ултыр, йәнкиҫәгем, сәй әҙер. Хәҙер балаларҙы ла уятам, – ти был.\nШунан ғына кистән асыуланышып, һуңынан бер көнгә өйҙәге эштәрҙе алмашып башҡарырға һүҙ ҡуйышыуыбыҙ иҫкә төштө. Имеш, түҙмәһә, миңә шәшке тун алып бирергә тейеш...\n– Бәй, әле генә өҫтәл артынан тороп киттең бит.\n– Һуң, ир-ат эше һиңә табаҡ-һауыт йыуыу түгел дә баһа,энергия талап итә. Давай, живо ғына ашат мине!\nТамаҡ ялғап алғас та, ирҙән күрмәксе, телевизор тоҡандырҙым. Ял көнө булғас, рәхәт, эшкә бараһы юҡ, кинәнеп ятам, этлек уйлап! Ул шайтан тартмаһынан нимәләр генә күрһәтмәйҙәр! Был тиклем ҡаты “эштән” тағы ҡарын асҡандай булып китте. Бик важный ҡиәфәт менән сығып ултырҙым аш бүлмәһенә.\n– Нисек инде аш? Бөгөн ял көнө бит. Затлыраҡ ризыҡ әҙерлә! Бәлешме, мантымы, шунда! – тим, асыулы ҡиәфәт сығарып.\nҮҙемдең бөгөн ир ролдендә икәнде иҫкә төшөрөп, мал ҡарарға сыҡмаҡсы инем, өлкән улым туҡтатты:\n– Юҡ, әсәй,һарайҙы көн дә үҙем таҙартам! – ти икенсе улым.\n– Ярай һуң, ҡар көрәй торормон, – тип ныҡышам эшһеҙлектән ыҙалап.\n– Әсәй, атай була белмәйһең, ул был ваҡытта аҙыраҡ серем итеп ала торғайны! – тиҙәр малайҙар.\nИптәшемә ауыр булды: табаҡ-һауыттарҙы йыуҙы, өйҙө йыйыштырҙы, ҡош-ҡорттарға ем биреп инде. Шунан, эше бөткән кешеләй, минең янға ятмаҡсы ине лә, иҫкәртергә тура килде:\n– Юҡ инде, һүҙеңдә тора бел. Ҡатын-ҡыҙ булыуы еңел түгел ул! Бар, бар, ҡатындар көпә-көндөҙ йоҡо һимертмәй!\n– Һеҙ нимә? Ниндәй торт! ?\n– Әһә, – мин әйтәм, – килешеүҙе боҙаһыңмы, балаларҙы подкупаешь? Минең ҡыҫтыбый ашағы килә! Живо!\n– Һуң ҡалайтып бешерәйем? Ҡамырын да баҫа белмәйем бит, – ти был күҙҙәремә инәлеп ҡарап.\nТыңламай ҡайҙа барһын, мин ихатала бушты бушҡа ауҙарып йөрөгәнсе өйөп ҡыҫтыбый бешереп ҡуйған, үҙе онға батып бөткән, тирләп-бешеп минһеҙ генә сәй һемерә.\n– Ярай, икенсе аҙнаға йыуырһың әле. Эштән күп нәмә юҡ, хәлдән тайҙым!\n– Үҙем йыуырмын әтеү, тик һиңә ул ваҡытта кәшәлүгеңде бушатырға, шәшке тун алырға тура килер! – тим ҡыуанып.\nЭй тыз-быз килеп йөрөй был. Йылытырға һыу ултыртты. Бер аҙнала тауҙай йыйылған керҙе өйөп ҡуйҙы. Ә-ә-ә, тәтәйләнеп көн дә ап-аҡ күлдәк кейеп йөрөргә яратаһың, бына шуларҙы ағартып ҡара әле. “Автомат йыуғыс алып биргәндәй, һин ҡарап ҡына тораһың, машина үҙе йыуа” – тип йәнгә тейә инең, хәҙер рәхәтен күр инде!\nӘллә юрамал, әллә ысын, ҡасан ниндәй һалып әйләндерергә икәнде һорап башты ҡаңғыртып бөттө. Уф, үҙем генә тотонһам, мең артыҡ булыр ине. Ярай әле, шул саҡ телевизорҙан комедия башланды. Эй ҡысҡырып көләм, йәнәһе, уның да йәненә тейәм. Ну, ир ҙә бирешмәй, барыбер йыуып бөттө! Вәт һаран! Ғәзиз ҡатынына тун алмаҫ өсөн керенә тиклем үҙе йыуҙы! Минең дә бирешәһе килмәй, нисек тә сығырынан сыҡҡансы йәненә тейергә тырышам:\n– Ҡайҙа киске ашың әҙерме, асыҡтырҙы? – тим.\n– Һин нимә, мине үлтерергә булдыңмы әллә? Саҡ керҙе элеп индем. Ниндәй бер туҡтауһыҙ тығыныу ул? Бешер ҙә аша! – тип ниһайәт туҙынып китте йәнкиҫәгем.\n– Ярай, нимәгә шул тиклем ҡыҙаһың, хәҙер берәй тәмлекәс бешерәм. Тик һиңә шәшке тун алырға тура килер. Әле төнгө бергә тиклем байтаҡ эш бар.\n– Нимә, һаташаһыңмы әллә? Ниндәй шәшке тун?Әнә, күфәйкәңде кей ҙә һыйырыңды һау, быҙауың да ас.\n– Уян тиҙәр һиңә! – Иремдең зыңлап торған тауышы йоҡомдан уятты.\nЭх, шәшке тунлы булдым тигәндә генә... Ә төш шундай шәп ине...


«Центральная» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһының «Нива» Ҡырмыҫҡалы филиалында уңыш йыйыу ойошҡанлы бара. Хужалыҡта ярауай культуралар һуңғы гектарҙарҙа урыла. Аграрийҙар тиҙҙән ужым сәсеүгә төшәсәк.\nБөртөкләп йыйыла алтын. «Центральная» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһының «Нива» Ҡырмыҫҡалы филиалы баҫыуҙарында ярауай культураның һуңғы гектарҙары урыла. Эш бер минутҡа ла тынмай. Компания йылдам барғас механизаторҙарҙың кәйефе лә көр. Альберт Иштуғанов был хеҙмәттә ун алты йыл. Быйыл 350 гектар ерҙә урып-йыйыу эштәре башҡарған, 4 мең 300 центнер иген һуҡҡан.\nХужалыҡтың Архангел бүлексәһенең ете мең гектар һөрөнтө ере бар. Быйыл ужым бойҙайы менән арыш уңған, улар гектарынан 35-38 центнер тәшкил иткән. Төбәктә ямғыр июндән бирле яумау сәбәпле, ярауай культураларҙың башағы тулышып өлгөрмәгән, ул гектарынан 15-20 центнер бирә.\nБаҫыу карабы менән идара итергә йәш механизатор Виталий Шабалин бала саҡта уҡ өйрәнгән. Комбайнсы атаһы эргәһендә ярҙамсы булып тәжрибә туплаған. Икмәк үҫтереү эшен үҙ иткән егет был хеҙмәттә беренселекте бирмәй. 600 гектарҙа урып 10 мең центнер иген һуҡҡан. Виталий республика башлығы иғлан иткән конкурста ҡатнашмаҡсы.Тап шундай уңғандар тырышлығы менән филиал районда алдынғы хужалыҡтарҙан һанала.\nАрхангел районында 7 ауыл хужалығы предприятиеһы һәм 53 крәҫтиән фермер хужалығы бар. Ауыл эшсәндәре ураҡты тамамлап ужым сәсеүгә әҙерләнә.\nРайонда ураҡ эштәре 92 процентҡа теүәлләнгән. Йылдың ҡоро килеүенә ҡарамаҫтан, уңыш былтырғы менән сағыштырғанда, ике тапҡырға мулыраҡ, тип билдәләй аграрийҙар.


Шашлык » Архив газеты "Йәшлек"\nШЕШЛЕГЕ ЛӘ ШЕШЛЕГЕ!\nМай башландымы, күңел әлеге лә баяғы шул шешлек әҙерләү өсөн, тәбиғәткә тартыла башлай. Һәр беребеҙ шешлек әҙерләүҙең ҡырҡмаһа-ҡырҡ ысулын белә. Ләкин ваҡыты килеп еттеме – бөтә рецептар ҙа баштан сыға ла оса. Шуға ла шешлек әҙерләүҙең рецептарын түгел, бер нисә алтын ҡағиҙәһен генә иҫегеҙгә төшөрәбеҙ:\n[img=left]http://www.yeshlek-gazeta.ru/uploads/1367257140_shsh.jpg[/left]1. Иттең теләгәнен һайлап алырға мөмкинлек бар. Әлбиттә, һыйыр ите шешлеккә тура килеп бөтмәй, ә бына йәш тананыҡы йәки быҙауҙыҡы бара. Итте тиҙерәк әҙер булһын өсөн ваҡ ҡына итеп турау ҙа, эре итеү ҙә дөрөҫ түгел. Бөтә ерҙә лә сама кәрәк. Тауыҡ итен – 2 – 3 сәғәт, башҡа иттәрҙе 5 – 6 сәғәт маринадта тоталар.\n2. Маринад составына ингән классик ингредиенттар – тоҙ, борос, һуған, аш һеркәһе, шарап. Майонез ҡулланырға кәңәш итмәйбеҙ. Эш калорияла ғына түгел, майонезды утта ҡыҙҙырып ашау зарарлы. Аш һеркәһе лә итте киптерә. Уның урынына лимондан да ҡулайырағы юҡ. Шулай уҡ итте балда ла маринадлайҙар. Был инде һәр кемдең зауығына бәйле.\n3. Ит киҫәктәрен шампурҙарға буйлатып теҙергә кәрәк. Эрерәк киҫәктәр уртаға ҡуйыла.\n4. Ит араһына туралған помидор, баклажан, һуған ҡуйыу бик шәп – уларҙың һуты уны тағы ла тәмлерәк итә.\n5. Ҡулланыр алдынан шампурҙы утта ҡыҙҙырып, майлап алалар.\n6. Шешлекте ҡыҙҙырғанда өҫтөнә ҡалған маринадты һибеп торалар.\n7. Иттең әҙерме-юҡмы икәнлеген белеү өсөн бысаҡ менән ҡырҡып ҡарағыҙ – ҡырҡылған урындан алһыу һут аҡһа, ит әҙер түгел, үтә күренмәле һут шешлектең әҙер булыуын күрһәтә. Ә бер ниндәй ҙә һут булмаһа – ит көйгән.\nШешлек янына тағы ла нимә кәрәк инде? Помидор, ҡыяр, һуған, икмәк һәм яҡшы кәйеф булһа – етте. Матур итеп ял итегеҙ, рәхәтләнеп яҙ һауаһын һулағыҙ, йылмайығыҙ, дуҫтар!\nавторы: admin | 29 апреля 2013 | | Фекерҙәр (0)\nИфтар өсөн рецептар


Яңылыҡтар теҙмәһе - 22 август » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Яңылыҡтар теҙмәһе - 22 август\nЯңылыҡтар теҙмәһе - 22 август 22.08.2018 // Яңылыҡтар\nһәм үҫтереү маҡсатында\nРеспублика Хөкүмәте “Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен, Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү” дәүләт программаһын раҫланы.\nДокумент төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитовтың күрһәтмәһенә ярашлы Мәҙәниәт министрлығы тарафынан эшләнде. Етәксенең тағы ла бер Указы менән республиканың дәүләт телдәрен һәм төбәк халыҡтары телдәрен һаҡлауға, үҫтереүгә йүнәлтелгән гранттар булдырылғайны.\nӘлеге программаның төп бурысы – рус, башҡорт һәм республикала йәшәгән халыҡтарҙың туған телдәрен үҫтереүгә булышлыҡ итеү, шул иҫәптән төрлө өлкәләрҙә уларҙы файҙаланыуҙы киңәйтеү, халыҡта телде белеү кимәлен күтәреү, йәштәр араһында туған телдәрҙе популярлаштырыу.\nБыл бурыстарҙы фәнни-белем биреү һәм мәҙәниәт-мәғрифәт йүнәлешендәге саралар иҫәбенә тормошҡа ашырыу күҙаллана. “Рус теле”, “Башҡорт теле” һәм “Туған телдәр” кеүек өс ярҙамсы программала Мәғариф, Мәҙәниәт министрлыҡтары, Башҡортостан Фәндәр академияһы, республиканың Мәғарифты үҫтереү институты ҡатнашлығында 50-гә яҡын сараны ғәмәлгә ашырыу, мәғлүмәт һәм һанлы технологияларҙы киң файҙаланыу ҡарала.\nҺәр объектҡа – яуаплы кеше\nРеспублика Хөкүмәтендә Башҡортостандың 100 йыллығына ҡарата һалынған юбилей объекттарына контроллек итеү буйынса йөкләмәләрҙең бүленеше асыҡланды. Был турала оператив кәңәшмәлә республика Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов хәбәр итте.\n– Ҡарар ҡабул ителде. Төҙөлөшө 1 миллиард һумдан ашыу тәшкил иткән объекттар – Премьер-министр урынбаҫарҙарына, 300-500 миллион һумдан ҡиммәтерәктәре министрҙарға беркетелде, – тине Рөстәм Мәрҙәнов. – Ошо кимәлдән түбәнерәк булған объекттар – министр урынбаҫарҙарына, муниципалитеттар аша төҙөлгәндәре иһә ҡала, район башлыҡтарына нығытыла.\nУҙған аҙнала Башҡортостандың 100 йыллығына әҙерләнеү һәм уны байрам итеү буйынса Республика ойоштороу комитеты ултырышында төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов юбилей объекттарын ваҡытында сафҡа индереүҙе тәьмин итеү маҡсатында уларҙы Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫарҙарына, министрҙарға беркетергә тәҡдим иткәйне.\n– Әле 50-гә яҡын объект теге йәки был төҙөлөш стадияһында, – тине республика етәксеһе. – Эш барышын контролдә тотоу һәм ваҡытында файҙаланыуға тапшырыуҙы тәьмин итеү маҡсатында уларҙың иң мөһимдәрен Премьер-министр урынбаҫарҙарына, Хөкүмәт ағзаларына беркетергә тәҡдим итәм.\n“Әлеге пенсия күләме\nберәүҙе лә ҡәнәғәтләндермәй”\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев ошо көндәрҙә Дәүләт Думаһында үткән пенсия системаһын камиллаштырыу буйынса парламент-йәмәғәт тыңлауҙарында ҡатнашты.\n– Әлеге пенсия күләменән берәү ҙә ҡәнәғәт түгел. Пенсияның инфляциянан йылдамыраҡ үҫешен тәьмин итеп, уны эш хаҡының 40 процентына тиклем еткереү мөмкинлеген биргән ҡарар кәрәк. Пенсия системаһын камиллаштырыу хаҡлы ялдағыларҙың социаль статусын күтәреүгә йүнәлтелергә тейеш, – тине Константин Толкачев. – Башҡортостанда депутаттар ошо мәсьәлә буйынса халыҡ менән байтаҡ осрашыу үткәрҙе, ҙур предприятиеларҙың хеҙмәт коллективтары менән аралашты. Республика халҡынан пенсия системаһы тураһында закон проектын тулыландырыуға йүнәлтелгән байтаҡ тәҡдим килде.\nТөп байлыҡты хәстәрләп\nБашҡортостанда балалар медицина учреждениеларын төҙөү һәм ремонтлау дауам итә. Хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә һаулыҡ һаҡлау министры Әнүәр Бакиров ошо турала белдерҙе.\nБыйыл Үрге Йәркәй ауылында сменаһына 250 кешене ҡабул итерлек поликлиника төҙөлөшө тамамлана. Уның составында балалар поликлиникаһы ла буласаҡ.\n“Республиканың 100 йыллығына – 100 объект” проекты нигеҙендә Туймазы һәм Дүртөйлө ҡалаларында ла ошондай уҡ поликлиникалар һалына. Бынан тыш, Бөрөлә бер сменала 200 сабыйҙы ҡабул итерлек балалар поликлиникаһы, 400 кешене тикшереү мөмкинлеге биргән өлкәндәр поликлиникаһы проекты эшләнә башланы. Балалар учреждениеларын капиталь төҙөкләндереүгә 369 миллион һум йүнәлтелгән. Ремонт 11 учреждениела яһаласаҡ.\nҺайлауға – операторҙар\nҺайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплекстарын уңышлы файҙаланыуҙы тәьмин итеү маҡсатында 1 600-ҙән ашыу оператор әҙерләнә. Улар участка комиссиялары ағзалары иҫәбенән билдәләнде.\nОператорҙар өсөн уҡыу 4 августан ойошторолдо. Белемдәрен камиллаштырғандан һуң уларға таныҡлыҡ тапшырыла.\nХәбәр ителеүенсә, киләһе һайлауға 811 участка (23,92%) бюллетендәрҙе эшкәртеү комплекстары менән йыһазландырыла. Уларҙа халыҡтың 49,52 проценты һайлаусылар исемлегенә индерелә.\nЙәнә йылы көтөлә\nСентябрҙә Рәсәйҙең ҙур өлөшөндә һауа торошо нормаға яҡын һәм унан бер аҙ юғарыраҡ булмаҡсы.\nКөньяҡ Уралда көндәрҙең бер аҙ һалҡын тороуы күҙаллана. Урал федераль округында һәм Себерҙең бер өлөшөндә көҙҙөң тәүге айы норма сиктәрендә буласаҡ, тип фаразлана.\nБөгөн иһә Башҡортостанға йәйге йылы кире ҡайта. Төндә һауа температураһының – 15, көндөҙ 28 градусҡа тиклем йылыныуы көтөлә.\n“Өфө”ләргә өмөт ҙур\nБашҡортостан етәкселеге “Өфө” футбол клубының Европа лигаһы плей-оффында уңышлы сығыш яһауына иҫәп тота. Республика Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов оператив кәңәшмәлә ошо турала белдерҙе.\n– Беҙ лайыҡлы сығыш яһарға тейешбеҙ. Командабыҙға булышлыҡ итеү шарт. Әүәлге раундтарҙа күрһәтелгән теләктәшлек беҙҙең клубҡа сығышты уңышлы дауам итеү мөмкинлеген бирҙе, – тине Рөстәм Мәрҙәнов. – Был клубҡа ла, республикабыҙ өсөн дә бик мөһим – донъяның киң мәғлүмәт сараларында Башҡортостанға һылтанмалар һаны ҡырҡа арта. Баш ҡалабыҙ, төбәгебеҙ танылыу яулай, шуға күрә был мөмкинлекте файҙаланыу зарур.\nЕвропа лигаһының плей-оффында тәүге матчты Сергей Томаров командаһы 23 августа Шотландияның “Рейнджерс”ы менән үткәрә. 30 августа Стивен Джеррард командаһы Башҡортостандың баш ҡалаһына яуап матчына киләсәк.\nӘҙерлек ниндәй кимәлдә?\n“Берҙәм Рәсәй” партияһының “Социаль бәхәстәр мониторингы” федераль проекты нигеҙендә белем усаҡтарында яңы уҡыу йылына әҙерлек тикшерелә. Бер төркөм күҙәтеүселәр баш ҡаланың Киров районындағы мәғариф учреждениеларында булды.\nМониторинг исемлегенә биләмәне төҙөкләндереү буйынса төрлө кимәлдәге бәйгеләр призеры булған 16-сы гимназия эләкте. Бында дәрестәр барышында балаларҙың именлеген тәьмин итеү өсөн бөтә саралар ойошторолған. Биләмәлә видеокүҙәтеү системаһы эшләй. Былтыр ишек эргәһендә электрон пропуск системаһы һәм ата-әсәгә смс-хәбәр ебәреү ҡулайламаһы менән йыһазландырылған турникеттар барлыҡҡа килгән. Элгәре йыл иһә “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проектына ярашлы мәктәп ихатаһында заманса спорт майҙансығы асылған.\nҘур булмаған етешһеҙлектәр бар, әлбиттә. Ҡайһы бер урындарҙа бордюрҙарҙы яңыртырға, инвалидтар өсөн шарттар тыуҙырырға кәрәк. Был мәсьәләләр яҡын арала яйға һалынасаҡ. Дөйөм алғанда, мәктәп яңы уҡыу йылына әҙер.\nМостай Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында ыңғай күренештәр байтаҡ. Шул уҡ ваҡытта мәктәп директоры Гөлназ Әхмәҙиева комиссияға ата-әсәләрҙе лә, уҡытыусыларҙы ла борсоған проблема менән дә мөрәжәғәт итте. Учреждение эргәһенән генә квартал юлы үтә. Йыл һайын был участкала балалар ҡатнашлығында юл һәләкәте булып тора. Ошоға бәйле билдәле бер сәғәттәрҙә машиналарҙың бер йүнәлешле хәрәкәтен ғәмәлгә индереү зарурлығы бар. Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Эдуард Сәйетбатталов мәсьәләне шәхсән контролдә тоторға вәғәҙә бирҙе.\nМониторинг нигеҙендәге тикшереү саралары ошо көндәрҙә Өфөнөң Ленин районында ла уҙғарылды. Комиссия белем усаҡтары биләмәләрен тикшерҙе, биналар эсендәге ремонтҡа анализ яһаны. Балаларҙың хәүефһеҙлегенә ҡағылған мәсьәләләргә, сауҙа нормалары үтәлешенә, йәйәүлеләр юлдарына, светофорҙарға айырым иғтибар бирелде.\n“Берҙәм Рәсәй” ваҡытынан алда пенсияға сығыу хоҡуғы биргән стажды ҡатын-ҡыҙҙар өсөн – 37, ир-егеттәр өсөн 42 йылға тиклем кәметергә тәҡдим итте. Партия Генераль советының һәм фракция етәкселәре советының берлектәге ултырышында ошондай фекер яңғыраны.\n“Кеше 20-21 йәштә эш башлап, 45 йыл дауамында хеҙмәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнһә лә, хаҡлы ялға ваҡытынан алда сыға алмай. Фекер алышыуҙа ҡатнашыусылар был күрһәткесте ҡатын-ҡыҙҙарға – 37 һәм көслө заттарға 42 йылға тиклем кәметеүҙе һорай”, – тип белдерҙеләр партияла.\nУлар әйтеүенсә, әлеге закон проектында 40 йыл эшләгән гүзәл заттарға, 45 йыл хеҙмәт күрһәткән ир-егеттәргә ваҡытынан алда пенсияға сығыу хоҡуғы бирелә.\nОктябрьский ҡалаһында халыҡтың яратҡан тамашаһына әүерелгән “Таланттар бродвейы” өсөнсө тапҡыр ойошторолдо. Проект Йәштәр советы тарафынан тормошҡа ашырылған.\n– Беҙ халыҡтың ял итеүе, ижади башланғыстарҙы сағылдырыу өсөн майҙансыҡ асырға теләнек. Сәләмәт тормошто ошо рәүешле пропагандалау ниәте менән яндыҡ. Кистәрен иҫерткес эсемлектәр менән мауығыу урынына кешеләр үҙҙәренең рухи-ижади үҫешен хәстәрләһен ине. “Таланттар бродвейы” – Мәскәү Арбатына йәки Ҡазандағы Бауман урамына оҡшаш проект, – тине Йәштәр советы рәйесе урынбаҫары Олег Чирков.\nСарала ҡатнашыусылар һаны йылдан-йыл арта, ижад йүнәлештәре киңәйә, төрләнә. Быйыл 40 ҡатнашыусы үҙ һәләтен күрһәтте. Улар араһында музыканттар, вокалсылар, бейеүселәр бар ине. Балалар менән аниматорҙар эшләне, ҡом һәм акварель менән һүрәт төшөрөү, моториканы үҫтереү буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәрелде. Муниципалитет хакимиәтенән белдереүҙәренсә, ҡулдан эшләнгән үҙенсәлекле әйберҙәрҙе ҡарарға, хатта һатып алырға мөмкин.\n– Беҙҙең тәҡдимде хуплап, байрамды ойоштороуҙа ярҙам күрһәткәндәрҙең барыһына ла ҙур рәхмәт. Сарала ҡайһы берәүҙәр даими ҡатнаша, әле генә асылған таланттар ҙа етерлек. Проектты тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ итергә ниәтләйбеҙ, – тине Йәштәр советы вәкилдәре.\nКомандаға – яңы көс\nРәсәйҙең йәштәр йыйылма командаһына (20 йәшкә тиклемгеләр) “Салауат Юлаев” хоккей клубы системаһынан дүрт уйынсы: ҡапҡасы Даниил Тарасов, һаҡсылар Александр Лязов, Марк Рубинчик һәм һөжүмсе Павел Шэн саҡырылды.\n“Салауат Юлаев” хоккей клубының рәсми сайтында хәбәр ителеүенсә, 16-21 августа “Новогорск” үҙәге нигеҙендә Рәсәйҙең йәштәр командаһы уҡыу-күнекмә йыйыны үткәрәсәк. Унан һуң Валерий Брагин етәкселегендәге тренерҙар штабы 24-26 августа Швецияла уҙғарылған Дүрт милләт турнирында ҡатнашыусыларҙы асыҡлаясаҡ.\nРәсәйҙең ҡатын-ҡыҙҙар йәштәр йыйылма командаһына Өфөнөң “Ағиҙел”енән өс хоккейсы: Полина Лучникова, Ирина Маркова һәм Алина Нарудинова саҡырылған. Команданың матбуғат хеҙмәтенән белдереүҙәренсә, ҡыҙҙар 14-21 августа уҡыу-күнекмә йыйынында ҡатнашҡас Швейцарияға “Еврохоккейтур”ына юлланасаҡ.\nҒәйеплеләргә – яза\nСтәрлетамаҡта “Булышлыҡ” (“Содействие”) реабилитация үҙәгендә сыҡҡан янғынға бәйле ҡуҙғатылған эш буйынса ғәйеплегә хөкөм ҡарары сығарылды. Фажиғә 2016 йылдың мартында булғайны.\nҮҙәктә дауаланған пациенттарҙы, ҡасып сыҡмаһындар өсөн, төндә бикләп тоталар. Тәҙрәләргә рәшәткәләр ҡуйылған була. Янғын сыҡҡан бинанан кешеләр ҡотола алмай. Ун ир һәм ике ҡатын газ менән ағыуланып һәләк була.\nФажиғәлә үҙәкте ойоштороусыларҙың береһе ғәйепләнә. Уны туғыҙ йылға иркенән мәхрүм итеү тураһында ҡарар сығарылды.


Эшҡыуар имтихан бирмәй...\n1 Апрель 2019, 15:13\nШулай итеп, республиканың һәр бер районы һәм ҡалаһында “Инвестиция сәғәте” үткәрелә башланы. Тәүге һөҙөмтәләр бар: дөйөм суммаһы 7,4 миллиард һум тәшкил иткән барлығы 131 проект ҡаралған.\nШулай итеп, республиканың һәр бер районы һәм ҡалаһында “Инвестиция сәғәте” үткәрелә башланы. Тәүге һөҙөмтәләр бар: дөйөм суммаһы 7,4 миллиард һум тәшкил иткән барлығы 131 проект ҡаралған. Ике проект республика “Инвестиция сәғәте”нә сығарылған.\nБыл турала Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы Римма Бойцова әйтте.\n– Проблемалар “хәҙер һәм ошонда” хәл ителергә тейеш. Эшҡыуарҙар һынау тоторға килмәй, осрашыу уларҙан имтихан алған кеүек үткәрелмәһен. Инвесторҙарҙы берәмләп саҡырығыҙ, улар коммерция серен башҡалар алдында асмаһын, – тине Римма Бойцова. – Мәсьәлә мөмкин булғанса бер осрашыуҙа хәл ителһен, хеҙмәткәрҙәрегеҙгә аныҡ бурыстар ҡуйығыҙ. Дәүләт ярҙамы төрҙәре тураһында шунда уҡ яуап бирегеҙ, “сайттан ҡарарға” ҡушмағыҙ.\nУл шулай уҡ эшҡыуарҙарҙы ла бындай осрашыуҙарға мөмкин булғанса әҙер, аныҡ “стартап”тар менән килергә саҡырҙы.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров уға өҫтәп, инвесторҙарға хөрмәт менән ҡарарға, сиратта көттөрөп ултыртмаҫҡа ҡушты. Һәр кемде аныҡ ваҡытҡа саҡырырға кәрәклеген әйтте. Шулай уҡ Радий Фәрит улы һәр муниципалитетта “Инвестиция сәғәте”н үткәреү өсөн яуаплы хакимиәт хеҙмәткәрен билдәләргә ҡушты. Ә дәүләт комитетына һәр ошондай ултырыштың ҡарарын тормошҡа ашырыуҙы ныҡлы контролдә тотоу бурысы йөкмәтелде.