Үлемдән ҡасып та... (хикәйә)\n21 Октябрь 2021, 21:45\n– Булмаҫ, – Кәбир башына килгән ниндәйҙер ҡурҡыныс уйҙы ҡыуырға теләне. – Булмаҫ! Булыуы мөмкин түгел!.. Әллә... Әллә ысынлап та ҡәберҙә ятаммы? – тағы торорға ынтылды. Башы менән бәрелеп, кире ауҙы.\nКәбир тома ҡараңғыла, ҡаҡ түшәктә уянып китте. Нишләптер аяҡ-ҡулдарын да ҡыбырлата алмай. Әллә шул тиклем ойоғандар инде. Бер нисек тә ҡуҙғала алмағас, бар көсөн һалып, тороп ултырырға ынтылды. Тик маңлайы менән бәрелеп, кире урынына ауҙы, ауыртыуҙан ҡысҡырып ебәрҙе. Тауышы сәйер һәм тоноҡ яңғыраны. Нимәлер уны һеңдереп алды, алыҫҡа ебәрмәне.\nБыл ни ғиллә? Ҡасан, ҡайҙа йоҡлап киткәйне әле ул? Бер нәмә лә иҫләй алманы. Әллә ныҡ иҫерек булдымы? Улын ерләгәйне бит. Армиянан цинк табутта ҡайтты...\nЙәшен һуҡҡандай, зиһене асылды. Ҡәберҙән ҡайтҡас, ятып торғайны, башҡа бер нәмә лә иҫендә юҡ. Һыуыҡ. Ныҡ өшөгән. Аяҡ-ҡулын ҡуҙғатҡылай торғас, уларға иҫ ингәндәй булды. Бармаҡтары менән тәнен сырмаған сепрәкте ҡапшап, уның йоҡа туҡыма икәнен белде. Туҡта-туҡта, уны биләп һалғандар түгелме? Арҡаһы, янбашы ҡатыла ятыуҙан һыҙлай.\n– Йә, Хоҙай, мин ҡәберҙә! – хәлен тамам аңланы. Бер мәлгә аңын юғалтты, йөрәге өҙөлөп төшкәндәй булды. Сығырынан-сығып тулай, үкереп илай, башын тупраҡҡа, ләхет таҡтаһына бәргеләй башланы. Күпме дауам иткәндер был тулаҡ, ауыртыуға сыҙай алмай, тамам хәлһеҙләнеп тымып ҡалды. Ни өсөн уға бындай яза? Ниндәй гонаһтары өсөн? Аңы томаланып, хәлһеҙ бер килке ятҡас, зиһене кире ҡайтты: «Мин бит тере. Яҡты донъяны ни бары метр ярым тупраҡ ҡатламы ғына айыра», – тип үҙен тынысландырҙы.\nАйбарланып, йәнен бирергә теләмәгән ҡорбан кеүек тулағанда кәфененән бушана яҙған. Бер ҡулын сығарҙы ла, биләүен тағатты. Мосолмандарҙың кәфен бәйен сисеп ерләүе юҡҡа түгел икән. Сырмауҙан ҡотолғас, ятҡан урынын ҡапшап ҡараны: ләхетте иркен алғандар. Аяҡ-ҡулын, ойоған тәнен ыуаланы, йылынырға маташты.\nЛәхет таҡталарын барлап сыҡты, терәлгән баштарын ҡапшап ҡараны. Ныҡ ултыралар. Ауыл зыяратының тупрағы йомшаҡ балсыҡ булһа ла, аралаш ялпаҡ таштар ҙа осрай, һәрмәнә торғас, бер таш осон эләктереп алды. Ипләп кенә тартҡайны, ҡумшығанын тойҙо. Ике ҡуллап аҫҡа ҡайырҙы.\n– Булды. Сөбхәналла! – Кәбир ҡыуанысын йәшермәне. Теүәл иҫәп менән бик һаҡ тотонғанда, ҡотоласаҡ. Ситтәге ләхет таҡтаһын тәүҙә аҫҡараҡ шылдырырға һәм ҡайырып алырға ине иҫәбе. Йәйпәк таш менән тәүҙә таҡтаның аҫҡы осо тапҡырын үҙенә ҡарай соҡоно. Йомшаҡ ер ныҡ зарыҡтырманы.\n– Ярай, артығы кәрәкмәҫ. Сабыр ит, – тип Кәбир үҙен туҡтатты ла, таҡтаның өҫкө осо терәлгән ергә тотондо. – Әһә, булды, – аҫтағы соҡорҙо тәрәнәйтте. Уны таҡталар рәте буйлап канау рәүешендә дауам итте. Канауы ла әҙер булды. Асырғанып, арыу-талыу белмәй эшләне. Саң тын юлына ултыра башлағас, кәфе-ненең бауы менән танауын, ауыҙын бәйләне, битлек аша тын алды. Кәфенен тәңкләп янбашы, терһәге аҫтына һалғайны.\nТаҡтаны ҡайырырға булып, ташты ярыҡҡа тыҡҡанда, йөрәге дөп-дөп килеп типте, ҡулы ҡалтыранды. Ипләп кенә баҫҡайны, таҡта «гөрҫ» итеп урынынан шыуҙы. «Булды, булдырҙым!» – тип йән атты Кәбир. Саф һауа һулағыһы, ҡояшты күргеһе килеп, талпынды, донъяға тыуырға ашыҡҡан бала шикелле тыпырсынды.\nҠыуанырға иртәрәк ине әле шул. Нисек кенә айбарланып тартмаһын, таҡта артабан ҡайырылманы. Тырнаҡтарын айырып бөттө, бармаҡтары ҡанһыраны.\n– А-а-а, – әжәлен тапҡан йыртҡыстай үкереп, Кәбир ҡаҡ ергә ауҙы, асырғанып, йоҙроғо менән ерҙе төйҙө. Сараһыҙлыҡтан аңы томаланды, һауа ла бөтөп бара ине тар ҡәберҙә. Башы әйләнде.\nҺеңгәҙәп күпме ятҡандыр, кесе ярау иткеһе килгәнен тойҙо. Туҡта. Ятҡан тупрағы балсыҡ бит. Саҡ ҡына сылатып ебәрһәң, май кеүек була ла ҡуя ул.\nСоҡоған канауына йәтешләп яҡынларға маташып ҡараны. Юҡ, тар урында бер нисек тә булдыра алманы. Уңайлап ятты ла, ярауын әҙләп усына йыйҙы, ҡәҙерле алтындай, бер тамсыһын да сайпылдырмай, таҡтаның осондағы ерҙе сылатты. Шунан канауҙы буйлатты. Бүлеп кесе ярау итеү ғазапҡа тиң. Кәбир түҙҙе. Бер генә тамсыһын да әрәм итмәне.\n– Йә, Хоҙай, бирсе ҡеүәт, – ике ҡуллап таҡтаға йәбеште. Ҡуҙғалды ул, ҡайырылып та ятты. Өҫтән шауҙырлап ер ҡойолдо. Битлек аша ла туҙан тамағын ҡапланы. Кәбир ҡойолған балсыҡты ҡулы, аяғы менән төпкә ышырҙы. Бер мәл ер ҡойолоуҙан туҡтаны. Ҡыуышлыҡҡа ҡулын тығып ҡараны, буйы етмәне. Таҡта менән төрттө. Ер ҡабаттан ҡойола башланы. Ләхеттең тағы бер таҡтаһын алғайны, тупраҡ уйылып килеп төштө. Барлыҡҡа килгән ҡыуышлыҡҡа сүкәйеп баҫты ла, бушлыҡты ҡапшап ҡараны. Өҫтә кәҫ ине.\nТимәк, күп ҡалмаған. Ипләп кенә бер кәҫте аҫҡа төшөрҙө, икенсеһен, өсөнсөһөн.\nСаф һауа үпкәһен ярып ингәндәй булды, иҫертеп, быуындарының хәлен алды. Артабан Кәбир үҙенең һәр хәрәкәтен кадрҙарын яйлатып күрһәткән кинофильмдағы кеүек күрҙе. Бына ул аяғүрә баҫты. Башын бороп, тирә-яҡҡа баҡты, айлы ҡышҡы төндөң яҡтыһына күҙе сағылды. Кинәт өҫкә ынтылды һәм ҡәберенә ауҙы. Ошо ябай хәрәкәттәр, уларҙы үҙ эсенә алған бер нисә секунд мәңгелектәй оҙон тойолдо, әйтерһең дә, йәһәннәмгә барып әйләнде.\nУслап алып, ҡар ашаны. Йотҡан һәр тамсының ләззәтен сарсаған тәненең бар күҙәнәге менән тойҙо. Ҡарҙы ашаны ла ашаны. Ҡалтыранып өшөһә лә туҡтай алманы, сарсағайны.\nАяғүрә тороп баҫты, ойоп ҡатҡан тәнен ыуаланы. Ауыл яғына ыңғайлап, бер, унан ике аҙым эшләне. Яңы тәпәй баҫҡан бала кеүек ине ул. Һәр киләһе аҙымын ышаныслыраҡ баҫты. Оҙаҡламай өйөндә лә булыр. Унда-бында тәҙрәһендә уты һүнмәгән йорттар ҙа күренә башланы. Тәүге өйгә үк инеп, йылынып сығыр, шунан үҙҙәренә, ғаиләһенә ҡайтыр.\nТалпынып атлаған Кәбир кинәт туҡтап ҡалды. Ул бит үлгән. Ҡәберҙән ҡайтмайҙар. Ишеткәне юҡ ундай хәлде. Имеш, мәскәй әбейҙәр генә үҙ ҡәберенән сығып, кеше ҡаны эсеп йөрөй, тип һөйләй торғайны элек ололар. Ул да үҙ ҡәберенән сығып килә. Тимәк, ул – мәскәй әбей. Ниндәй ҡиәфәттә бит: яланғас, аҡ кәфенгә төрөнгән. Осраған беренсе кеше үк ҡулында нимә бар – шуның менән мейеһен күсерә һуғасаҡ. Кәбир шып туҡтаны. Нишләргә? Бына ғиллә: ҡәберҙән ҡотолоп сыҡты, ә үҙ йортона ҡайта алмай.\nТәүҙә, исмаһам, кейем табып кейергә кәрәк ине. Ауылдан саҡ ҡына арыраҡ торған фермаға күҙе төштө. Күп йылдар унда эшләне, һәр мөйөшөн, һәр ишеген белә.\nҠарауылсы Мырҙагилдене лә һәйбәт белә, этен таный. Мырҙагилде үҙенең өкәләген ҡарауыллай – фермала эше юҡ уның.\nКәбир малсылар урлап фураж сығарған ҡойма ярығынан ялан кәртәгә, унан ферма эсенә инде. Үҙәгенә үткәнсе өшөгәйне, һарай эсе ныҡ яғылған өй кеүек йылы тойолдо.\nҮлеп асыҡҡан, һөт мискәһе торған бүлмәгә ыңғайланы. Киске һауын һөтө иртәнгеһе менән оҙатыла, мискә яртылаш тулы ине. Услап эсергә кереште. Ашҡаҙаны аҡ ризыҡты ла ҡабул итмәне. Уҡшытты. Хәлһеҙләнеп, иҙәнгә сүкте. Бер килке ултырғас, малсыларҙың аш бүлмәһенә инде. Электр плитаһын ҡабыҙып, сәйнүк ҡуйҙы. Шкафтан шәкәр, сәй тапты. Йылымыс татлы һыу менән ҡорһағын алдарға булды. Бәләкәй йотомдар менән эсте. Йылылыҡ бөтә тәненә йүгерҙе, хәл ингәндәй булды.\nУлтырған урынында ойоп киткән еренән ҡапыл һиҫкәнеп уянды. Ул ҡайҙа? Нимә эшләй? Күҙе өҫтөндәге аҡ кәфенгә төшкәс, һушына килде, һикереп торҙо. Кейем табырға кәрәк!\nСөйҙәге барлыҡ әйберҙәрҙе һыпырып төшөрҙө. Иҫке трико, халат, алама кәпәсте эләктерҙе, һике аҫтында резина итек тапты. Йәһәтләп кейенде. Кеҫәһенә моҡсай менән шәкәрҙе, булған бер нисә һыныҡ икмәкте тыҡты, шешә табып, һыу ҡойоп алды. Ҡабаланды, сөнки оҙаҡламай иртәнге һауынға килә башлаясаҡтар. Арлы-бирле бүлмәне йыйыштырҙы ла, лапаҫҡа менеп, һаламға күмелеп ятты.\nОҙаҡ көттөрмәне һауынсылар. Тауыштары ишетелә башланы.\n– Уф, Аллам. Бөгөн йоҡом йоҡо булманы, – Фәрзәнә, тип таныны Кәбир был тауыш хужаһын. – Хәлим эсеп ҡайтты ла, төнө буйы ҡаңғырҙы.\n– Шул алкаш менән йәшәйһең бит, ҡыуып ҡына сығармайһың үҙен, – Шәмсиә быныһы. Ире әллә ҡасан мәрхүм. Әхирәттәренә гел бер кәңәш бирә – ирҙәрен өйҙән ҡыуырға ҡоторта.\nҠатындар, һәүкәшләп, эшкә тотондо. Йоҡоға талған Кәбир тауышҡа уянып ките.\n– Шәмсиә апай, мынау ерҙә, ҡыйыҡта, әллә нәмә баянан бирле ҡыштырлай. Нимә икән?\n– Юҡ, оло нәмәгә оҡшай, бүре булмағайы?\n– Ҡуй, юҡты. Ниндәй бүре булһын. Ишетелмәй ҙә баһа.\n– Тымды. Тауыштан ҡурҡты шикелле.\n– Ҡурҡанға ҡуш күренә инде.\nКәбир һауын бөткәнсе ҡымшанырға ла ҡурҡып ятты. Күрәһең, ныҡ тулағандыр. Кәфендән арына алмай икән, имеш, тип төш күргәйне.\nҺарайҙа тауыштар тынғас, аяҡ-ҡулдарын яҙып, ыуалаштырып алды, ҡыйыҡ эсендә йөрөштөрҙө, һыуға шәкәр һалып, әҙләп-әҙләп кенә йотто. Ебетеп икмәк ашаны. Ҡыйыҡ ярығынан ауылды күҙәтте.\nКиске һауын да үтеп китте. Аяҡ тауыштары һилләнгәс, Кәбир кире һарайға төштө. Малсыларҙан ҡалған ризыҡты әҙләп ашаны, һөт эсте. Был юлы ашҡаҙаны ауыртманы. Төндө йылыла, йомшаҡта үткәрҙе. Иртәнсәк тағы һарай башынан урын алды. Әҙме-күпме ашау, йоҡо эләккәс, хәл инде, зиһене яҡтырҙы.\nҮҙенең хәлен ул аңлай. Өйөнә ҡапыл ҡайтып инһә, яҡындарын ҡурҡытасаҡ. Уны яңылыш тере көйө ерләгәндәрен нисек аңлатыр. Ҡайтмайынса ла булмай. Ҡалған бөтә ғүмерен, ҡырағай януар кеүек, боҫоп, йәшенеп үткәрә алмай бит инде. Уйҙарын Фәрзәнәнең тауышы бүлдерҙе.\n– Шәмсиә апай, мин ҡурҡам. Хәлим оҙатып килде. Мәрхүм Кәбир ағай мәскәй әбейгә әйләнгән тей бит. Ҡәберенән сыҡҡан.\n– Мин дә йоҡламаным бөгөн. Ятманым да. Балта тотоп ултырҙым, – Шәмсиә шыбырлап һөйләне хәбәрен.\n– Һунарсы Ғәбит бабай сәйер эҙ күреп юллаған тей бит. Эҙ ауылға тиклем килгән дә, юғалған. Бабай кирегә китеп, Кәбир ағай мәрхүмдең ҡәберенә барып төртөлгән. Унда ҙур тишек тей. Ҡаҙып килеп сыҡҡан. Уй, ҡурҡам. Ыстағарифулла, ыстағарифулла! Һаҡла, Хоҙайым, һаҡла, Хоҙайым! – Фәрзәнә илағандай итте. – Ҡан эсә, ти бит.\n– Теге остағы Фәриғәнең тауыҡтарын вис быуған, тей. Көсәйеп алһа, ҙурыраҡ малға, кешегә лә тейә башлар әле.\n– Мәскәйҙәр кеше ҡанын ғына эсә ул. Нишләп улайтты икән Кәбир ағай? Һәйбәт кеше ине бит.\n– Белмәгәнбеҙ инде. Һәйбәт булып күренгән генә.\n– Райондан милиция килгән. Вис тикшерәләр, тей. Ҡәберен ҡаҙып ҡарағандар, мәйет юҡ икән. Әҙенән эт ебәргәндәр. Ауылға еткән дә, ары китмәгән. Юлға сыҡһа, унда, ней, башҡа эҙҙәр араһында юғалғандыр. Ауылда йөрөй инде ул убыр. Кисә ҡыйыҡта нимәлер ныҡ ҡыштырлағайны. Әллә улмы икән?\n– Ауыҙыңдан ел алғыры! Юҡты һөйләмә. Әйҙә, эшкә тотонайыҡ.\nКәбир шаҡ ҡатты. Тимәк, ул мәскәй әбей, ҡан көҫәгән убыр. Уға кешеләр араһында урын юҡ. Тиҙерәк был тирәнән китергә, икенсе ерҙә икенсе кеше булып йәшәргә генә ҡала. Эҙләй башлаһалар, табып алырҙар, аңын-тоңон аңғартҡансы, харап итеп тә ҡуйырҙар.\nКиске һауындың тамамланыуын көтөп алды ла, юлға төйнәнә башланы. Ҡарауылсы яғында ниндәйҙер тауыш ишетеп, ҡолаҡ һалды.\n– Мырҙагилде ағай, ас. Көмөшкә бар, эсәйек, – тауышы Хәйҙәрҙекенә оҡшаған. Моғайын, фураж һатып алған көмөшкәһен ҡайҙа эсергә урын тапмай йөрөйҙөр. Шығырлап ишек асылды:\n– Инә һал. Мәскәй эйәреп ҡуймаһын.\n– Әкиәткә ышанаһыңмы әллә, ҡурҡаҡ.\n– Әйҙә-әйҙә, – ишек «шап» ябылды.\nКүпмелер ваҡыт үткәс, Кәбир ҡарауылсы әкәләге янына яҡынланы. Йүнлерәк аяҡ кейеме кәрәк ине. Ишекте эткәйне, асылып китте. Күрәһең, эскеселәр хәжәтенә сыҡҡан да, бикләргә онотҡан. Ике әшнә бер карауатта иҫ белмәй ята. Һыйҙары мул булған икән. Һике аҫтынан эт ырылдағайны, исемләп өндәшкәс, тымды.\nКәбир иҙәндә ятҡан быйманы кейҙе. Өҫтәлдә башланған шешәне күреп, ҡуйынына тыҡты. Кәрәге тейер. Ит киҫәге, икмәк, шәкәр – булған ризыҡты йыйнап, төйнәне.\nХәҙер юлға сыҡһа ла була.\nУн һигеҙ саҡрымдағы оло юл сатында ятҡан күрше ауылға, кеше уянып, эшкә ҡыбырлай башлағанда барып етте. Был ауылда бер туған апаһы йәшәй. Тик уға ла бара алмай. Ишеткәндер инде. Гонаһтан йырағыраҡ булыуың хәйерле.\nҠасандыр бер килгәнендә, ауыл буйҙаҡтары тураһында һүҙ сыҡҡас, апаһы ошо урамдағы өс өйҙә ҡартайып барған ирҙәр яңғыҙ йәшәй, тип, уларҙың ярым емерек торлағын күрһәткәйне.\n– Ҡара әле, улым, ошо өйҙә кем йәшәй? – ҙур портфелен саҡ йөкмәп мәктәпкә ашыҡҡан 2-3 синыфтар тирәһендә уҡыған малайға өндәште.\n– Кем булһын, алкаш Фирғәт инде, – тине лә, бала юлын дауам итте. Кәбир йорттоң ишеген асты. Насар яғылған өй һалҡын ине. Тауыш-тын юҡ. Тәҙрәнән төшкән ай яҡтыһында һикелә ятҡан ике кәүҙәне шәйләне. Унын хәлендә был бик ҡулай фатир ине. Яйлыраҡ урын ҡараны ла, йоҡларға ятты.\n– Һин кем? – яурынына төрткәнгә күҙен асты.\n– Төндә ингәйнем, йоҡлап сығырға, – тине, ни әйтергә белмәй.\n– Әллә бергә эскәйнекме? – Хужа нимәлер иҫләргә теләгәндәй маңлайын сирҙы.\n– Юҡ, һеҙ эсеп бөткәйнегеҙ. Бына минен яртым, – Кәбир әмәлен тапты. Кисә юлға алған араҡыны хужаға тотторҙо һәм шунда уҡ уның ҡәҙерле ҡунағына әүерелде.\n– Ҡайһылай ҡулай булды, башты нисек төҙәтергә, тип тора инем, – тине лә өҫтәлгә йүнәлде. – Эй, тор, тор, тием, – иптәшен төрткөләп торғоҙҙо.\nКәбир үҙе менән булған ризыҡты ситкәрәк йыйып ятҡайны. Белә, бындай йортта тәғәм ризыҡ булмай.\n– Әйҙә, ағай, һин дә яҡынла.\n– Юҡ, миңә кәрәкмәй. Үҙегеҙ генә, – Кәбирҙә араҡы ҡайғыһымы инде. Тормоштоң иң түбән баҫҡысына тәгәрәгән ошо кеше аҡтыҡтары ла уға ерҙәге иң бәхетле заттар кеүек хәҙер. Ә ул – шәүлә, убыр.\nКүңелләнеп алған ике ир сығып китте. Кәбир тамаҡ ялғаны ла ишек алдына сыҡты. Мунса бар икән.\nМунса ҡарап йөрөйһөңмө? – терт итеп ҡалды. Хужа икән.\n– Мунса – дан, тик утын юҡ яғырға.\n– Аптырама. Ана, ҡойманы емер. Минең дә бер ай йыуынғаным юҡ. Шәп булыр, һыу, ана, урамда, колонкала.\nКәбир ҡойманы тураҡлап, мунса яҡты, өйҙө лә йылытып ебәрҙе.\nРәхәтләнеп ултырып йыуынды, йылы өйҙә иҙрәп йоҡланы. Иртән, яңы тыуғандай, көр кәйеф менән уянды. Хужа йоҡлай ине әле.\nКәбирҙең был ауылда һабаҡташы йәшәй. Ул ғына ярҙам итер. Вәсилгә китте.\n– Эйе, ин. Ишек асыҡ, – ишек шаҡыусыға Вәсил күҙен гәзиттән алмай ғына ҡысҡырҙы.\n– Ҡаҡшаттығыҙ бит. Тотмайым мин өйҙә ул шайтан һыуын. Йөрөмәгеҙ бында, – ишек төбөндә насар кейенгән, һаҡал баҫҡан кешене күреп, асыуланды йорт хужаһы.\n– Вәсил, был мин, Кәбир, – Кәбир ҡыйыуһыҙ ғына тауыш бирҙе.\n– Кәбир? Ниндәй Кәбир?\n– Һуң, һабаҡташың. Морат ауылынан.\n– Кәбир?! – хужа урынын һикереп торҙо. – Кәбир?.. Мораттан?., Һабаҡташ?.. – Вәсил ҡобараһы осҡан ҡиәфәттә ишек төбөндә торған кешегә яҡынланы.\n– Кәбир! һине мәрхүм, тип ишеткәйнек тә һуң...\n– Юҡ, мин иҫән. Буш хәбәр, – йөҙөнә ҡурҡыу, аптырау, икеләнеү сыҡҡан дуҫына бер аҙым атланы. Вәсил ирекһеҙҙән артҡа сигенде. Алдында торған кеше бигерәк бәҫһеҙ ине: алама кейемдә, һаҡал баҫҡан төҫһөҙ йөҙ, тәрән батҡан күҙҙәр.\n– Ниндәй елдәр ташланы? – ирекһеҙҙән әйтелде был.\n–Үтәйем. Шунан һөйләрмен, -Кәбир бүлмәгә үтте. Йомшаҡ таҙа диванға ултырырға ҡыйманы, ағас ултырғысҡа сүгәләне. Вәсил һүҙһеҙ уға төбәлде. Кәбирҙең ғәжәйеп хикәйәтен ҡымшанмай тыңланы. «Алдында кем: мәйетме, әллә тере йәнме?» – ошо ике һорауға яуап эҙләй ине, шикелле. Ул – элекке уҡытыусы, материалист, дин тотһа ла, баҡыйлыҡҡа ышанып етмәй. Шаңҡыған кеүек ултырҙы ла, ипләп кенә үҙен семтеп алды – төшмө был, әллә өнмө. Ауыртыуға һиҫкәнеп китте.\n– Нисек тереләй күмгәндәр ул? Табип нимә ҡараған?\n– Алтмышты үткәндәрҙе ярмайҙар, тей бит. Ҡартайып үлгән пенсионер кемгә кәрәк. Мәрткә киткән булғанмын, ахыры. Үлгән, тип күмгән дә ҡуйғандар. Дин дә ҡушмай бит мәйетте оҙаҡ көттөрөргә.\n– Ғәжәпләнәһе түгел. Алыҫ бер ҡоҙам ҡалала моргта мәйеттәрҙе телә. Ул бер уйынлы-ысынлы былай тип һөйләгәйне. Мәйет менән булышҡанда эргәлә һәр саҡ ҡыуалды сүкеше тоталар, имеш. Мәрттә булған кеше телеп ебәргән ыңғай иҫенә килә, йәнәһе. Теленгән – эше бөткән. Баяғы ҡыуалды менән маңлайына һуғалар ҙа ҡуялар. Кеше үлгән, нимәһе уның менән мәшәҡәтләнеп торорға. Бәлки, ысынлап та шулайҙыр.\n– Сәй ҡуяйым, – Вәсил аш бүлмәһенә сыҡты.\nӨҫтәл артында Вәсил дуҫының ҡәҙимге тере кеше булыуына тамам ышанды. Мәйет эҫе сәйҙән тирләмәҫ ине, тип фаразланы.\n– Минең серемде һин генә беләһең, нимә эшләргә миңә?\n– Әллә инде. Бик сәйер хәл. Әйҙә, тәүҙә һине әҙәм хәленә килтерәйек. Өҫтөндәге аламаны утҡа яғырға кәрәк.\nКейенеп алғас, Кәбиргә кеше ҡиәфәте керҙе.\n– Һаҡалың ҡалһын әйҙә, – Вәсил үҙгәрештән ҡәнәғәт булды.\n– Артабан нимә эшләйбеҙ?\n– Һине кем эҙләй, Кәбир? Милиция! Кешенең шәхесен кем асыҡлай? Милиция! Бәлки, милицияға барырғалыр?\n– Уйлап ҡараһаң, шулай инде.\nИке дуҫ бер килке тынып, һәр кем үҙ уйына бирелеп ултырҙы.\n– Әбей ҡалаға балаларға киткәйне. Күршегә инеп әйтәйем дә, донъяны байҡап торһондар, районға ҡуҙғалайыҡ, – Вәсил беренсе иҫенә килде. Сыҡты ла, күп тә үтмәй, кире килеп инде.\n– Булды, әйҙә, киттек, – Вәсил машинаһын тоҡандырғайны. – Күрше әйтә, Моратта мәшхәр, тей. Милиция килеп тулған, хатта Мәскәүҙән дә журналистар бар, имеш. Сенсация, тип яр һалалар икән. Үәт, ҡылғанһын эште дуҫ. Хәҙер һиңә тик милицияға ғына юл. Тотоп алһалар, йолҡҡолап ташларҙар.\nҠырҡ саҡрым араны тиҙ үттеләр.\n– Беҙгә начальник кәрәк ине, – тине дежурға Вәсил.\n– Ул яңы ғына райондан ҡайтты. Ҡабул итмәй.\n– Бик мөһим эш бит әле, ҡустым, енәйәт тураһында.\n– Енәйәт? Улайһа, урынбаҫарға инегеҙ, 105-се бүлмә.\nУрынбаҫар эштең нимәлә икәнен төшөнгәс тә, ике ҡартты өҫтөрәтеп начальника индерҙе.\n– Иптәш полковник, б-б-был, был, теге, ней, – урынбаҫар тотлоҡто. – Мораттан!\n– Еренә еткереп аңлатһаңсы, майор, – начальник бик сәйерһенеп текләне урынбаҫарына.\n– Ҡәберҙән сыҡҡан...\n– Нимә? – полковник ҡапыл ағарынды. – Кем тотто?\n– Үҙҙәре килде.\nКәбир бөтә мажараларын баштан һөйләп бирҙе.\nПолковник ауыҙын асып тыңланы. Ниндәйҙер ауыр мәсьәләне сисергә маташыуы йөҙөнә сыҡҡайны. Күрәһең, ҡәберҙән сыҡҡан кеше менән нисек мөғәмәлә итергә тигән һорауға яуап эҙләп яфаланды. Бер законда ла, бер инструкцияла ла был хаҡта әйтелмәгән. Билдәле ҡануниәт сиктәрендә генә эш итергә өйрәнгән кеше өсөн был үтә лә ауыр мәсьәлә ине.\n– Майор, граждандар менән ҡабул итеү бүлмәһенә сығып тор әле, – юлын тапты, шикелле. Яңғыҙы ҡалғас, телефонға үрелде. – Алло, Исмәғил Саматович, шәп кенәме? Ярар-ярар, шулай булһын шул. Шылтыратыуымдың сәбәбе шул: теге ҡәберҙән сыҡҡан кеше табылды. Эйе-эйе. Ҡәҙимге. Бер ҙә вурдалакка ла, зомбиға ла оҡшамаған, һинең менән минең кеүек ҡәҙимге. Ҡайһылай итәйем икән? Енәйәт ҡылмаған... Документтары юҡ инде. Шәхесен асыҡлағанға тиклемме? Шулай итергә лә мөмкин... Исмәғил Саматович, әллә табиптарға тапшырайыммы икән? Психикаһын тикшерһендәр. Ҡәберҙән сыҡҡан бит. Кем белә, бәлки, зиһене зыян күргәндер? Исмәғил Саматович, килештек. Психушкаға япһындар ҙа, шунда барып күрерһегеҙ был феноменды. Именлектә ҡалайыҡ, – трубканы һалды. Икенсе номерҙы йыйҙы.\n– Кем әле линияла? Баш табип ҡайҙа? Көтәм. Иҫән, иҫән. Һинең өсөн шәп пациент бар. Психиатрия өлкәһенән. Морат ауылынан. Терелгән мәйет, хи-хи. Төшөндөңмө? Килеп ет. Һиңә тапшырам. Кәрәк кешеләреңде ал.\nКәбирҙең артабанғы яҙмышы ике телефон шылтыратыуы аша хәл ителде. Башҡа ул ирек күрмәне. Хәлһеҙләнеп, алйып, аҡылы зәғифтәр йортонда донъя ҡуйҙы.\nТәүҙә район дауаханаһында тоттолар. Төрлө табиптар килеп тикшерҙе. Шунан республика дауаханаһына күсерҙеләр. Аҡ халатлы олпат-олпат кешеләр палатаһында йыш булды. Төрлө һорауҙар менән яфаланылар, приборҙар менән тикшерҙеләр. Кәбир һәр ваҡыт:\n– Мине ҡайтарығыҙ, – тип ялбарып һораны.\n– Борсолма, ҡайтырһың, һаулығың ҡаҡшаған, дауаланырһың да, ҡайтырһың, – тинеләр.\nКүпме йылдар үткәндер инде, Кәбир иҫәпте юғалтты. Палатала гел яңғыҙын тоттолар. Тора-бара зиһене ҡаҡшаны, йәшәү ҡеүәһе һүнде. Биргәндәрен ашаны ла, урынында ятты, йә бер нөктәгә текләп тик ултырҙы. Бөтөнләй һөйләшмәй башланы. Хәҙер уның менән ҡыҙыҡһыныусылар ҙа юҡ. Санитарҙар ғына инеп сыға.\nБер көндө аҡ халат кейгән ике кеше пәйҙә булды ишектә. Ҡобаралары осоп, Кәбиргә оҙаҡ текләп торҙолар. Кәбир һиҫкәнеп киткән кеүек булды ла, күҙҙәренән субыр-субыр йәштәр тама башланы. Ирендәре нимәлер шыбырҙаны. Ҡысҡырырға итте, тик тауышы сыҡманы.\n– Атай, – оло ғына күренгән ҡатын уның ҡыҙы ине. – Атай, һин тере? – ҡатын быуынһыҙ теҙ сүкте.\n– Вәсил, – Кәбир үҙенең тауышына һиҫкәнеп китте. – Ни эшләп мине ташланың? Ни эшләп мине һаттың?..\nВәсил дуҫын ташламаны, һатманы. Милицияла унан сер һаҡлау тураһында ҡағыҙға ҡултамға ҡуйҙырып, булған хәлде бер кемгә лә һөйләмәҫкә ҡуштылар. Дуҫының именлеге хаҡына шулай кәрәк, тинеләр. Күпмелер ваҡыт үткәс, милицияға тағы барҙы ул. Һин йөрөмә, дуҫыңдың яҙмышы менән өҫтәгеләр шөғөлләнә, тип ҡайтарҙылар. Аптырағас, Вәсил аталарының хәле тураһында уның балаларына хәбәр еткерҙе. Ышанманылар. Аталары тураһында ишеткеләре лә килмәне уларҙың. «Убыр тоҡомо» исемен йөрөтөүе еңел түгел ине. Ауылдаштары Кәбирҙең балаларынан, туғандарынан ситләште – ҡатышманылар, ҡыҙ бирмәнеләр, килен алманылар. Ә ситтәр төпсөнөп ҡаҡшатты. Килеп киткән журналистарҙың иҫәбе-һаны булманы. Хатта сит илдәрҙән дә булғыланылар.\nВәсил дуҫынын эҙенә үҙе төшөп маташҡайны. Район дауаханаһында йылға яҡын тотоуҙарын, шунан баш ҡалаға күсере үҙәрен белде. Өфөгә ике тапҡыр ғына бара алды. Һөҙөмтәһе булманы. Исемһеҙ кешене нисек табаһың. Мөмкин түгел.\nКәбирҙе таба алыуына тамам төңөлгәйне. Бер көндө өйөнә һаҡаллы йәш кешеләр килеп инде. Үҙәк телевидение каналдарының береһендә барған «Ғәләмәт донъя» тапшырыуының журналистары икән. Кәбирҙең балалары, беҙ бер нәмә лә белмәйбеҙ, шул белә, тип, Вәсилгә ебәргәндәр икән.\nБик йылғыр булып сыҡтылар улар. Вәсилдең хикәйәтен бер тынала тыңланылыр ҙа: «Вот это удача», – тип сығып та киттеләр. Бер аҙна ла үтмәне, үҙҙәренән хәбәр килде. Кәбирҙе тапҡандар икән, ул ятҡан аҡылы зәғифтәр өсөн дауахананың адресын әйттеләр. «Кемеһен һатып алдыҡ, кемеһен закон менән ҡурҡыттыҡ, кешеһенә ҡарап, кәрәк мәғлүмәтте һығып алдыҡ. Эште бешерҙек», – тинеләр телефон аша.\nДуҫының бинахаҡҡа ғәйепләүенә Вәсил өндәшмәне. Был хәлдә һүҙҙәр мәғәнәһеҙ ине. Кәбир ҙә һорауҙы яуап алыр өсөн бирмәне. Кисергән ғазаптары яңғыраны улар аша.\n– Атай, ҡайтайыҡ, һине алырға килдем, – тине ҡыҙы.\n– Ҡыҙым, мин юҡмын бит. Үлгәнмен. Ике тапҡыр үлдем. Минен исемем дә юҡ. Пациент, тип кенә йөрөтәләр, – тине ишетелер-ишетелмәҫ Кәбир.\n– Документ эшләтербеҙ. Паспорт алырһың. Пенсия юлларбыҙ...\n– Кәрәкмәй, бер нәмә лә кәрәкмәй. Яҙмышым шулайҙыр инде, ҡара ер ҡуйынынан ҡотола алдым, ә алдаҡтан еңелдем. Йылы һүҙ менән әүрәттеләр, ихлас йылмайып, тамуҡҡа тыҡтылар. Ҡәберҙән сыҡмаһам, был ғазаптарҙы кисермәҫ инем. Кисермәҫ инем, – Кәбир, боролоп мөйөшкә текләне лә, һүҙһеҙ ҡалды. Башҡа бер ни өндәшмәне.


Оборона заводына килтерелгән зыян өсөн дүрт йылға шартлы яза\nРеспублика суды Күмертау авиация производство предприятиеһы хеҙмәткәренә ҡарата хөкөм ҡарары сығарҙы. Ул бер көнлөк фирма иҫәптәренә ҙур суммала аҡса күсереүҙә ғәйепләнде. Тикшереү өс йылға һуҙылды. Ялған ойойшмалар Мәскәү, Санкт-Петербург һәм Белгород өлкәһендә теркәлгән булған.\nКүмертауҙағы предприятие Федераль именлек хеҙмәте, Рәсәйҙең эске эштәр һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлыҡтарының, шулай уҡ сит ил дәүләттәренең оборона заказдарын башҡарған. Күрелгән зыян күләме 15 миллион һумдан ашып киткән.


Стоимость и срок доставки в Александров (Владимирская обл.): Автомобильный держатель AvtoGSM Car Holder 02\nул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10 ул. Институтская, 10


Күңелде йылытҡан гөлдәр » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Күңелде йылытҡан гөлдәр\nКүңелде йылытҡан гөлдәр 22.03.2018 // Йәмғиәт\nНиндәй ҡатын-ҡыҙ сәскә яратмаһын?! Уларҙың барыһы ла гөлләмәләрҙе иң ҙур бүләккә тиңләй. Ә бына ошо матурлыҡты үҙ ҡулдары менән үҫтереүселәр ҙә юҡ түгел. Йәйен ихатаһын шау сәскәгә күмеп, ҡышын тәҙрә төптәрендә балҡып ултырған гөлдәр үҫтергән ҡатын-ҡыҙҙар арабыҙҙа күп. Әбйәлил районының Әлмөхәмәт ауылында йәшәгән Зилә Нәҙерғолова менән Сәкинә Рамаҙановаларҙың йорттарында ла хуш еҫле бүлмә гөлдәре үҫә.\nЗилә Муса ҡыҙы бәләкәйҙән сәскәләргә ғашиҡ. Бигерәк тә яран гөлдәрен ярата. “Электән әсәйемдең тәҙрә төбөндә ошо сәскәләр атып ултыра торғайны. Шуғалырмы, мин яранды нығыраҡ оҡшатам. Еҫе лә оҡшай. Әле үҙемдә 10-ға яҡын төрө бар. Уны үҫтереүе ҡыйын түгел. Яҡтылыҡ һәм бер аҙ күңел йылыңды һалғанда, тиҙ арала үҫеп китә. Йыл әйләнәһенә шау сәскәгә күмелгән яран гөлдәр ҡышҡы һыуыҡта күңелдә йәй тантанаһын тыуҙыра”, — ти уңған хужабикә.\nҺуңғы йылдарҙа гөл яратыусылар өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған. Махсус кибеттәрҙән, йәнеңә оҡшаған сәскә орлоғон яҙҙырып та алыу мөмкинлеге бар. Сәкинә Рамаҙанованың да тап ярандарға өҫтөнлөк биреүен белгәс, “бөтә ауыл ҡатын-ҡыҙҙары шуны ғына үҫтерәме әллә?” тигән һорауҙы бирмәй түҙмәнем.\n— Ҡышын өй эсен биҙәгән ярандарым, яҙ еткәс, ишек алдын йәмләргә сыға. Көҙөн уларҙы йәнә өйгә индереп ултыртам. Йыл әйләнәһенә шау сәскәгә күмелеп, күңелгә сихәт бирәләр. Ярангөлгә өҫтөнлөк бирһәм дә, башҡаларын да яратып тәрбиәләйем. Сәскә үҫтерергә яратҡанымды белгән балалар ҙа, дуҫтарым да бүләккә һәр саҡ гөл алып килә. Хәҙер уларҙың иҫәп-хисабына сығырлыҡ та түгел, — тип йылмая Сәкинә Хәкимйән ҡыҙы.\nҺүрәтләмә геройҙарымдың икеһе лә гөл үҫтереү серҙәре менән ихлас уртаҡлашты. Иң мөһиме — уларҙы яратырға кәрәк, һәр нәмәгә тәрбиә кәрәк тигәндәй, гөлдәргә бындай иғтибар икеләтә талап ителә, сөнки һәр береһенең үҙ сере, үҫтереү алымы. Мәҫәлән, һәр саҡ сәскәгә күмелгән бегония яҡтылыҡ яратһа ла, ҡояш нурҙары тура төшкәнде үҙ итмәй. Шулай уҡ уны йыл һайын яңыртып тороу яҡшы, сөнки ул күркәмлеген юғалта. Һуңғы ваҡытта һәр ҡатын-ҡыҙға бүләк ителгән спатифиллум йәки “ҡатын-ҡыҙ бәхете” гөлө лә һәр йортта “бәхетле” була алмай. Уға ла айырым тәрбиә талап ителә. Ҡыш бүлмә гөлдәренә ҡарҙы иретеп, йәй ямғыр һыуын ҡойоу ҙа файҙалы, ти улар.\nХәйер, һәр гөлгә ҡатын-ҡыҙҙарҙың холҡо хас. Ҡайһыларын наҙларға, икенселәрен әпәүләргә кәрәк, бәғзеләренә иһә айырым иғтибар талап ителә. Зилә Муса ҡыҙы гөл үҫтереүҙе хатта бала бағыу менән сағыштыра. “Гөлдәрем менән һөйләшеп тә алам, оҙаҡлап сәскә атмай ултырғандарын бер аҙ әрләп алыу ҙа килешә, шунда уҡ бөрөләнә башлайҙар. Бер аҙ күрмәй, оҙаҡлап китһәм, гөлдәремде һағынып ҡайтам”, — ти ул.\nКүптәр “уның ҡулынан үҫә ул” тигән һүҙҙәрҙе лә ишеткәне барҙыр. Ысынлап та, берәүҙең ҡулынан “тамсы тама”, йәғни ул ултыртҡан гөл шунда уҡ тамыр йәйһә, икенселәр үҫтерә алмай аҙаплана. Шулай уҡ халыҡта гөлдәргә ҡарата “күҙ тейеү” тигән ҡараш та йәшәй. Уныһына үҙем дә шаһит булғаным бар. Һап-һары ғына шау сәскәгә күмелгән бегониямды күргән берәү: “Ҡайһылай матур, ниндәй гөл?” — тип һорап, эргәһендә уранғылап йөрөгәйне. Ул ҡайтып та китте, гөлөм урталай һынып та сыҡты. Шунан бирле нисек кенә тырышыуыма ҡарамаҫтан, уны үҫтерә алмайым.\nСәкинә Рамаҙанованың был ғәмәлгә үҙ ҡарашы. “Гөлдәргә күҙ тейә тигән ырымға ышанам, сөнки күп тапҡыр был хәлдең булғаны бар. Кемдең күҙе ҡаты булғанын хәҙер белеп бөттөм, улар керһә, тиҙ генә һаҡланыу сараһын күрәм, бөтә кешегә лә гөлдәремде күрһәтеп бармайым”, – ти.\nӘңгәмәселәрем гөлдәргә бәйле ҡыҙыҡ хәлдәр менән уртаҡлашып та өлгөрҙө. “Беҙ “гөл” сире менән ауырый башланыҡ. Ҡайҙа барһаҡ та, кемгә инһәк тә, башта уларҙың гөлөнә иғтибар итәһең, үҙеңдә булмағанын йәки оҡшатҡаныңды тиҙ генә өҙөп алырға ла өлгөрәһең”, — тип йылмая улар.\nМатурлыҡты тыуҙырыу өсөн ваҡыт та, күңел йылыһы ла талап ителә. Зилә Нәҙерғолова менән Сәкинә Рамаҙанова кеүектәр гөл үҫтереүҙән ләззәт һәм йәм таба, ял һәм күңел йыуанысы ала. Үҙҙәре әйтмешләй, ҡыш уларҙың гөлдәре “йоҡлай”, яҙ көндәре яҡынлаштымы, хуш еҫ таратып, бер-бер артлы сәскә ата башлай. Яҙ яҡынлаша, тимәк, геройҙарымдың тәҙрә төбө йәнә шау-сәскәгә күмеләсәк.


Туймазынан «Сәфәр» ансамбле «Байыҡ» башҡорт бейеүе конкурсында Гран-при яуланы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n12:00, 22 июня 2018 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда «Байыҡ» башҡорт бейеүе республика телевизион конкурсы үтте. Унда өс йәштән 15 йәшкәсә бейеүселәр ҡатнашты. «Байыҡ-2018» конкурсының гала-концерты 21 июндә Өфөләге «Ватан» этно-паркында уҙҙы.\nБер сәхнәлә «Байыҡ»тың төрлө йылдарҙағы еңеүселәре, быйыл финалсылар, Татарстандың, Ҡырғыҙстандың, Осетияның, Чечен Республикаһының, Әстрхандың, Мәскәүҙең иң яҡшы 37 коллективы сығыш яһаны. Иң йәш ҡатнашыусыға өс йәш.\nТәжрибәле һәм талантлы етәкселәр Дамир һәм Әлфиә Ибраһимовтар етәкселегендә Туймазынан «Сәфәр» ансамбле коллективы Гран-при яуланы, тип хәбәр иттеләр Туймазы районы хакимиәтендә.\n«Байыҡ» башҡорт бейеүе конкурсы республикала 2009 йылдан башлап йыл һайын уҙғарылып килә. Ул бер үк исемле боронғо башҡорт бейеүе хөрмәтенә аталған. «Байыҡ» бейеүенең барлыҡҡа килеүе Айҙар Байыҡ сәсәндең исеме менән бәйле.\nПроекттың маҡсаты – башҡорт халыҡ бейеүен пропагандалау һәм һаҡлап ҡалыу, балалар араһында хореография сәнғәте ҡаҙаныштарын популярлаштырыу һәм таратыу.\nОйошторолғандан алып проект тамашасылар араһында танылыу яуланы һәм халыҡ-ара статусҡа эйә булды. Фестивалгә республикабыҙҙан ғына түгел, Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән дә бейеү коллективтары килә. Конкурс еңеүселәре һәм дипломанттары Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстарҙа ҡатнаша һәм яңы бүләктәр яулай. Күптәре һөнәри белем биреү йорттарында уҡый, республиканың танылған коллективтарында – Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамблендә, «Мираҫ» йыр һәм бейеү фольклор ансамблендә уңышлы эшләй.\n«Байыҡ-2009» Гран-прийын яулаусы Рәфис Иҙрисов «Эльбрус – алтын майҙан» халыҡ-ара этник сәнғәт конкурсында беренсе премия яуланы.\nШулай уҡ конкурс республикала художество сәнғәт үҫешенә тос өлөш индерә. Проект ярҙамында 150-нән ашыу яңы бейеү ҡуйылған. Ауыл клубтарында, мәктәптәрҙә, район балалар баҡсаларында балалар хореография ансамблдәре ойошторолған, улар, үҙ сиратында, йәш балетмейстерҙарҙың һөнәри үҫешенә булышлыҡ итә.\nФестивалде ойоштороусылар – Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығы, Өфө хакимиәте, «Башҡортостан» ТРК ДУП-һы.\nТеги: конкурстар, Байыҡ, башҡорт бейеүе


10:03, 9 ноября 2016 Йәмғиәт\nРөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n8 ноябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙы ҡабул итте. Ике сәғәтлек аралашыу барышында республика етәксеһенә бер нисә ҡала һәм район кешеләре мөрәжәғәт итте. Ҡабул итеү йомғаҡтары буйынса, Башҡортостан Хөкүмәтенә, республика министрлыҡтарына һәм ведомстволарына тейешле бурыстар йөкмәтелде.\nТеги: граждандарҙы ҡабул итеү,электр менән тәьмин итеү,бр башлығы


31 ғинуарҙа Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Сәләмәтлек сәғәте» форматында сираттағы кәңәшмә үткәрҙе. Һәр ваҡыттағыса, видеоконференция режимында район-ҡала хакимиәте башлыҡтары, һаулыҡ һаҡлау учреждениелары етәкселәре ҡатнашты.\nИң башта социаль селтәрҙәр аша халыҡтан килгән мөрәжәғәттәр менән эшләүсе төркөм етәксеһе Елена Прочаковская сығыш яһаны. Ул һаулыҡ һаҡлау темаһына ҡағылған ялыу, хаттар менән таныштырҙы. Бер аҙнала ошо йүнәлеш буйынса 75 мөрәжәғәт теркәлгән. Күбеһе Сибайҙағы экологик хәл менән бәйле. Һаулыҡ һаҡлау тармағына ҡағылған башҡа һорауҙар ҙа бар, улар дарыуҙар менән тәьминәттәге өҙөклөктәр, белгестәр етмәүгә бәйле. Стәрлетамаҡ ҡала поликлиникаһында флюорография аппараты эшләмәй. Шуға ла КАМАЗ автомобиле базаһында күсмә комплекс ойошторолған. Ҡалала йәшәүселәр ҡыш көнө урамда флюорагарфияға сиратта торорға ныҡ һыуыҡ тип яҙа. Радий Хәбиров яңы стационар флюорагарфияны 1 июлгә тиклем монтажлап бөтөргә ҡушты.\nКиҫкен коронар синдром менән вафат булыусылар һанын кәметеү мөмкинлектәре тураһында Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Максим Забелин һөйләне. Бөгөн киҫкен коронар билдәләр менән мөрәжәғәт иткән пациенттарға республикала 18 беренсел махсус бүлектәрҙә һәм алты төбәк әһәмиәтендәге йөрәк-ҡан тамыры сирҙәре үҙәктәрендә күрһәтелә. Уларҙың базаһында 12 ангиограф ҡорамалы урынлаштырылған.\n2018 йылда республика бюждеты иҫәбенә тағы ла биш ангиограф һатып алынған. Уларҙың өсәүһе Республика кардиология үҙәге, Ғ.Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһы һәм 21-се ҡала дауаханаһында сафтан сыҡҡан иҫке ҡорамалдар урынына ҡуйылһа, йәнә икәүһе 1 марттан Өфөнөң 18-се ҡала дауаханаһы һәм Нефтекама дауаханаһында эшләй башлай. Быйыл шулай уҡ Белорет ҡала-район дауаханаһына яңы ангиограф урынлаштырыу планлаштырыла.\nРадий Хәбиров Урал аръяғы райондарына ла ангиограф талап ителеүен һыҙыҡ аҫтына алды. Ҡасан һәм нисек һатып алырға мөмкин – был турала сираттағы кәңәшмәгә аныҡ яуап әҙерләргә ҡушты.\nБынан тыш Максим Забелин әйтеүенсә, Сибайҙа декабрҙә һатып алынған флюография аппараты бина әҙер булмау сәбәпле һаман да урынлаштырылмаған. Төбәк етәксеһе был эште 1 мартҡа тамамларға ҡушты.\nҺуңғы биш йылда республикала киҫкен коронар билдәләр күҙәтелгәндә эшләнгән операция күләме бермә-бер артҡан. Максим Забелин әйтеүенсә, ошо сирҙән үлем осраҡтарын кәметеү өсөн материаль-техник базаны нығытыу, медицина белгестәрен уҡытыу, халыҡ өсөн профилактик аңлатыу эштәрен күбәрәк ойоштороу шарт. Тағы ла бер мөһим фактор – киҫкен коронар синдром үткәргән һәм юғары технологиялы медицина ярҙамы алған пациенттарҙы 12 ай дауамында булшай дарыу препараттары менән тәьмин итеү мөһим. Радий Хәбиров был һорауҙы енткеле өйрәнергә кәрәк тип белдерҙе.\nАртабан Һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы тап граждандарҙы дарыуҙар менән тәьмин итеү һорауҙарына ентекле туҡталды. Был йәһәтән эш ике йүнәлеш буйынса алып барыла.\nБеренсеһе – дауахана, клиника, диспансер һәм башҡа учреждениеларға стационар дауаланыуға ятҡан пациенттарҙы дарыуҙар менән тәьмин итеү. Ул федераль һәм республика бюджеттан медицина страховкаһы иҫәбенә бушҡа ойошторола. 2018 йылда ошо маҡсатҡа дөйөм алғанда 7,3 млрд һум аҡса бүленгән.\nИкенсеһе – амбулатор-поликлиника ярҙамы күрһәткәндә дарыуҙар менән ташламалы тәьмин итеү. Юғары сығымлы дауаланыу талап ителгән сирлеләр өсөн ҡиммәтле дарыуҙар федераль бюджет иҫәбенә Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министрлығы тарафынан һатып алына. Бынан тыш, федераль ташлама алыусылар өсөн 2019 йылда 840 млн һум, ә республика ташламаһы менән файҙаланыусыларға 1,8 млрд һум аҡса бүленгән. Был өлкәгә ҡағылған һорауҙар, беренсе сиратта, финанс сығымдар етмәүе, конкурс процедураларының оҙаҡ үтеүе, тәьмин итеүсе ойошмаларҙың билдәләнгән шарттарҙы теүәл үтәмәүенә бәйле. Мәсьәләләрҙе хәл итеүҙең төп юлы – финанслау күләмен арттырыу, берҙәм фармоператорҙы билдәләп һатып алыуҙарҙы үҙәкләшкән рәүештә ойоштороу.\nРадий Хәбиров, граждандар үҙ мөрәжәғәттәрендә дауаханаларҙа элементар медикаменттар һәм кәрәк-яраҡтар етмәүенә дәғүә белдерә, тине. Төбәк етәксеһе ошо хәлде тулыһынса анализларға, пациенттарға бушлай бирелергә тейешле дарыу һәм медицина кәрәк-яраҡтарын һатып алырға ҡушыуҙарҙы тамырынан юҡҡа сығарырға тине.\n«Сәләмәтлек сәғәтендә» шулай уҡ «Яҡты-күл» шифаханаһын үҫтереү һәм медицина белгестәрен әҙерләү һорауҙары ҡаралды. Быйыл Башҡорт дәүләт медицина университеты колледж тамамлаусы 50 егет-ҡыҙҙы маҡсатлы йүнәлтмә буйынса ҡабул итергә әҙер. Улар республика иҫәбенә белем ала һәм артабан ҡала-район медицина учреждениеларына эшкә ҡайтасаҡ.\nБынан тыш бөгөн район-ҡала хакимиәттәре башлыҡтары БДМУ студенттары мпенән осрашыуҙар үткәрә, уларҙы үҙҙәренә эшкә саҡыра. Был йәһәттән 5 меңгә яҡын студент иғтибар үҙәгендә. Урындарҙа ординаторҙар өсөн практика ойшторола.


Башҡортостанда онкология буйынса яңы медицина учреждениелары арта\n15 Сентябрь , 10:00\n2021 йыл башынан “Сәләмәтлек” милли проекты сиктәрендә онкология профиле буйынса 20 ойошма лицензия алған, уларҙың өсәүһе -дәүләт, 17 -шәхси клиника.\n- Дөйөм реестрҙа Башҡортостан Республикаһынан онкология профиле буйынса медицина эшмәкәрлеген бойомға ашырыуға лицензияһы булған барлығы 248 ойошма бар, шуларҙың 86- дәүләт, 160 шәхси һәм икәүһе башҡа милек формаһыныҡы. Шуларҙың20-һе реестрға быйыл индерелгән,- тип һөйләй БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының лицензиялау бүлеге начальнигы Эльвира Тәхәүетдинова.- 2020 йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда онкология профиле буйынса лицензияны 14 ойошма алған.\nОнкология йүнәлеше буйынса медицина ойошмаларының артыуы республика өсөн бик мөһим, сөнки Рәсәй Федерацияһының статистика мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2021 йылдың тәүге ярты йыллығында онкологтар яман шеш табылған осраҡтар һанының артыуын билдәләй.\nСығанаҡ: БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы.


(Ҡазан (ҡала) битенән йүнәлтелде)\nЕнтекле:Ҡаҙан метрополитены 2005 йылдан алып эшләй ҡаҙан метрополитены\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Тажетдин (Тажетдинов) Тәлғәт Сафа улы 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 10 октябрь 2018)\nҠазан йырҙары(недоступная ссылка)\nҠазан рәсми порталы. 2010 йылдың 20 февраль көнөндә архивланған.\nҠазан Кремле комплексы 2011 йылдың 23 август көнөндә архивланған. (рус.)\nҠазан мең йыллығы 2010 йылдың 27 февраль көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡазан&oldid=1060217 ҡабул ителгән


Валент электрондар — Башҡорт Википедияһы\nВалент электрондар Викимилектә\nКүмерҙең 4 валент электроны бар, шуға күрә валентлығы 4. Водородтың 1 валент электроны бар, валентлығы 1. Ахыр сиктә 4 ковалент бәйләнеш төҙөлә.\nВалент электрондар — атомдың тышҡы электрон көплөгөндә урынлашҡан иң юғары энергиялы электрондар.\nЮғары энергияһына эйә булғанға күрә валент электрондар химик реакцияларҙа атом ғәмәлдәрен билдәләй. Әгәр элементта аҙ валент электрондар булһа, ул икенсе элементтар менән реакцияларҙа был электрондарын еңелерәк бирә һәм тергеҙеүсе матдә үҙенсәлеген күрһәтә. Киреһенсә, химик элементта күберәк валент электрондар булһа, ул икенсе элементтар менән реакцияларҙа электрондарҙы еңелерәк ала, сөнки тигеҙ шарттарҙа оксидлаштырыусы сифатын күрһәтә.\nИнерт газдарҙың тышҡы электрон көплөктәре тулыһынса тултырылған һәм минималь химик активлығын күрһәтә. Тышҡы электрон көплөктө электрондар менән тултырыу йышлығы Менделеев таблицаһында элементтарҙың химик үҙенсәлектәренең периодик үҙгәреүен билдәләй.\nВалент электрондар һаны (максималь валентлыҡ) элементтың Менделеевтың периодик таблицаһындағы төркөмө номерына тигеҙ (3-12 төркөмдән — күсеүсән металдарҙан башҡаһы).\nЭске көплөклө электрон кеүек үк, валентлыҡ электроны фотон формаһында энергияны йотоу йәки бүлеп сығарыу һәләтенә эйә. Энергия алыу электронды тышҡы көплөккә күсергә мәжбүр итергә мөмкин; был ваҡиға ҡуҙғыу (рус. возбуждение) булараҡ билдәле. Шул уҡ ваҡытта, әгәр ҙә электрон ионлашыу потенциалына тигеҙ потенциаль кәртәне еңеү өсөн етерлек энергия алһа, ул атомды ташлап китә, шул рәүешле ыңғай ион барлыҡҡа килтерә. Электрон үҙенең энергияһын юғалтҡан осраҡта (фотонын нурландырып), ул тулы булмаған эске көплөккә күсеүе мөмкин.\nМенделеевтың периодик таблицаһы\nПериодик таблицаның төркөмө\nТөркөм 1 (I) (һелтеле металдар) 1\nТөркөм 2 (II) (һелтеле-ер металдары) 2\nТөркөм 3-12 (күсеүсән металдар) 3-12\nТөркөм 13 (III) 3\nТөркөм (IV) 4\nТөркөм 15 (V) 5\nТөркөм 16 (VI) 6\nТөркөм 17 (VII) (галогендар) 7\nТөркөм 18 (VIII яки 0) (инерт газдар) 8\n↑ ns һәм (n-1)d электрондарҙан тора.\n↑ Гелийҙан тыш, ул ни бары 2 валент электронга эйә\nВалентность//Большая российская энциклопедия\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Валент_электрондар&oldid=974147 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:52 29 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


Хәтер » Страница 7 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Страница 7\nРубрикалар / Хәтер // 7-02-2014, 16:16\nОшо көндәрҙә Өфөнөң “Алма” антикафеһында шағир Ғилман Ишкининдың хәтер кисәһе үтте\nХәтер кисәһе ойошторолоуы тураһында ишетмәҫ әле үк, 18 ғинуарҙа, әллә нишләп Ғилман ағай Ишкинин иҫкә төштө. Ул шундай киң күңелле, мәрхәмәтле, шаян ине, йылы һүҙен, яғымлы ҡарашын бер кемдән йәлләмәне – йөрәгенә бар донъя һыйғайны. Шағирҙың күңел йылыһы хатта миңә лә, шиғриәткә бөтөнләй ҡағылышы булмаған кешегә лә, етте. Бар таныштарына, дуҫтарына кеүек, миңә ҡарата ла иғтибарлы ине: осраған һайын ҡосаҡлап күрешеп, һылыу, көлөүеңде яратам, көл әле берҙе, күңелемдең аҫтын-өҫкә килтер әле, тип шаярта торғайны. Танышҡан саҡта “һылыу” тип өндәшкәне хәтерҙә. Шул һүҙенән йәнем иреп киткәйне (шағир кеше һинең әллә бар, әллә юҡ матурлығыңды таныһын әле!). Үҙемде сибәрҙәрҙең сибәре итеп тойҙом. Аҙаҡ ҡына һүҙгә һүҙ эйәреп, Ейәнсурала “һылыу” тип һеңлекәшкә ҡарата өндәшкәндәре асыҡланды. Эй, шуға эсем бошҡаны......\nРубрикалар / Хәтер // 7-02-2014, 11:30\n80-се йәшендә билдәле башҡорт ғалимы, тарих фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университеты профессоры Әнүәр Әсфәндиәров донъя ҡуйҙы.\nӘнүәр Закир улы 1934 йылдың 15 майында Баймаҡ районының Сыңғыҙ ауылында тыуған.\n1958 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлағандан һуң Башҡортостанға ҡайтып, Өфөнөң 1-се мәктәп-интернатында (хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназияһы) тарих уҡытыусыһы булып, һуңынан Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй. Кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. XVIII һәм XIX быуаттың беренсе яртыһында Башҡортостандың сәйәси, ижтимағи-иҡтисади тарихы проблемаларын, төбәгебеҙҙең ауылдар һәм ҡалалар тарихын өйрәнә. Башҡорт, мишәр, типтәрҙәрҙең хәрби хеҙмәте, кантон идаралыҡ системаһының үҙенсәлектәре, башҡорттарҙа ғаилә һәм ғаилә ҡороу мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына.\n1974 йылдан алып Әнүәр Әсфәндиәровтың тормошо һәм ижады Башҡорт дәүләт университеты менән тығыҙ бәйләнә....\nТарих яҙҙы – халҡын ҙурланы\nРубрикалар / Хәтер // 31-01-2014, 04:32\nА. Инан исемендәге китапханала Башҡортостандың күренекле яҙыусыһы, яҡташыбыҙ, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ғәли Ибраһимовтың хәтер кисәһе үтте. 16 ғинуарҙа уға 95 йәш тулған булыр ине.\nСарала драматург, рәссам Х. Ирғәлин, Ғ. Ибраһимов исемендәге премия лауреаттары, Башҡортостандың халыҡ артисы Р. Ғәлин, шағирә З. Муллағәлиева, шулай уҡ Ж. Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназия һәм 2-се лицей-интернат уҡыусылары ҡатнашты. Кисәгә китапхана хеҙмәткәрҙәре яҙыусының тормошо һәм китаптары хаҡында мультимедиа презентация, “Тарих яҙҙы – халҡын ҙурланы”, “Ғ Ибраһимов исемендәге премия лауреаттары” тип исемләнгән китап күргәҙмәһе ойошторғайны.\nМоң батшаһы Хөсәйен\nРубрикалар / Хәтер // 17-01-2014, 10:34\nБашҡорт сәнғәтендә яҡты эҙ ҡалдырған композитор Хөсәйен Әхмәтов ысын мәғәнәһендә башҡорт профессиональ музыкаһы үҫешенә оло йоғонто яһай. Ул ижад иткән әҫәрҙәр араһында опера ла, балет та, симфония ла, хор һәм инструменталь әҫәрҙәр ҙә, спектакль һәм кинофильмдарға яҙылған көйҙәр һәм башҡаһы ла бар. Шулай ҙа композитор вокал музыкаһын ижад итеүҙе үҙенең төп бурысы тип һанай – 600-ҙән ашыу йыр һәм романсы, 12 вокал циклы бар....\nИсемең дә, есемең дә батыр ине һинең, Батыр\nРубрикалар / Хәтер // 27-12-2013, 11:44\nСер тулы ҡараштарың, – тип өндәшәм, Батыр, мин һиңә. Ғүмер юлдарың иртә киҫелмәһә, быйыл 60-ты түңәрәкләр инең.\nБынан ун йыл элек, 50 йәшеңде билдәләгән юбилей табынында, сал ҡуна башлаған ҡуйы сәстәреңдән һыйпап: «Алла бойорһа, ғүмерҙәребеҙ булып, ап-аҡ һаҡаллы аҡһаҡал итә алһам үҙеңде», – тигән һүҙҙәремде башыңды эйә биреп моңһоу ғына тыңлағайның. Күрәһең, ихлас теләктәрем фәрештәнең «амин» тигән сағына тура килмәгәндер инде. 51-гә лә баҫып өлгөрмәнең шул.\nЙылдар үткән һайын һағыштар баҫыла, тиҙәр. Минеңсә, һағыштар кешенең йәшәйеше менән берләшә, тәңгәлләшә лә тормош даръяһы буйлап талғын ғына аға ла аға кеүек....\nУт эсенән имен ҡайтҡайны ла...\nРубрикалар / Хәтер // 13-12-2013, 04:16\nрабыҙҙан иртә киткәндәр тураһында яҙыуы ауыр, ул кеше бар республикаға, хатта илгә танылған талантлы шәхес булһа бигерәк тә. Күптән түгел, ата-әсәһен, балаларын, ҡатынын, туғандарын һәм барлыҡ моң һөйөүселәрҙе етем итеп, яҡты донъянан киткән яҡташыбыҙ Рөстәм Шәрипов тураһында һүҙем.\nЙәшләй генә танылыу яулап, меңәрләгән тамашасының һөйөүенә ҡойоноп, таланты менән халыҡты байытып, йүгереп йөрөп эшләгән арҙаҡлы ҡурайсыны юғалтыу барыбыҙ өсөн дә көтөлмәгән ҡара ҡайғы булды......\nАҡыл ынйылары ҡалдырҙы\nРубрикалар / Хәтер // 22-11-2013, 13:25\nАлдымда "Фәһем шишмәһе" исемле китап ята. Уны миңә авторы Ғәбит ағай Садиҡов: "Риф ҡустым, ошо китапты эшеңдә ҡулланһаң, шәп булыр ине", – тигән теләк менән тиҫтә йылдар элек (йыйынтыҡ 1994 йылда сыҡҡан) бүләк иткәйне. Ысынлап та, мин уны эшемдә – "Һәнәк" журналының яңы һанын туплағанда йыш ҡулландым. Хәйер, быға тиклем дә фәһем шишмәләрен – замана әйтемдәрен, мәҡәлдәрен, тапҡыр һүҙҙәрҙе, төрлө һынамыштарҙы туплаған тос, яңы хикмәтле фекерҙәрен яҙып килтерер ине. Тормоштоң һәр хәл-ваҡиғаһынан, кешенең эш-ҡыланыштарынан, холоҡ-ҡылыҡтарынан тупланған һығымталарҙан уйланырға рухи аҙыҡ, ҡулланырға баҙыҡ булған лирик та, сатирик та һүҙ табырға мөмкин ине....\n9 ҺАНЫ ҠУРҠЫНЫСМЫ, ӘЛЛӘ ТАУ ҮҘЕМЕ?\nРубрикалар / Хәтер // 8-11-2013, 12:13\nУралдағы Үлем тауында бер юлы туғыҙ турист ҡот осҡос әжәлгә дусар булған\n1959 йылда Свердловск өлкәһендә булған фажиғә тураһында аныҡ ҡына һығымталар юҡ. Тотошлайы менән мистиканан, яуапһыҙ һорауҙарҙан торған, туғыҙ кешенең үлеменә килтергән фажиғә урындағы халыҡтың да, сит илдәрҙәге кешеләрҙең дә теленән төшмәй. 1959 йылда ҡышын турист студенттар етәкселәре менән Уралдағы бер тауға экспедицияға юлланған. Саңғысылар төркөмө тәүҙә тейешле урындарға барып еткән һайын туғандары, яҡындары менән бәйләнешкә сығып торған. Ләкин бер көндө уларҙы көткәндәр ҡаты ҡурҡыуға төшкән, сөнки уларҙан бер ниндәй ҙә хәбәр булмаған. Хәүефләнгән кешеләр ҡотҡарыусыларға мөрәжәғәт иткән....\nҺары һағыш, көҙгө моң\nРубрикалар / Хәтер // 18-10-2013, 12:59\nБеҙ, Мостайһыҙ ҡалһаҡ та, Мостайһыҙ йәшәмәйбеҙ\nӘллә күктең төбө тишелде, әллә бар донъя илаҡланды, иллә йәйҙең икенсе яртыһына ашатлауға Хоҙай Ергә туфан ебәрергә ниәтләне шикелле. Туфан уҡ булмаһа ла, әҙәмдәрҙең гонаһы өсөн ер йөҙөн баҫа торған ташҡын һыуҙың ҡеүәтен дә, афәтен дә күреп-татып өлгөрҙөк. Хәйер, был ғүмерҙең алҡын һыуы ла, ялҡыны ла йәнәш йөрөй бит инде.\nРубрикалар / Хәтер // 4-10-2013, 15:55\nБДУ профессоры, тарих фәндәре докторы Марат Ҡолшәриповтың “Йәшлек” гәзитенең 12-се һанында баҫылған “Афарин, Хәмзә хажи!” исемле мәҡәләһен уҡығас: “Афарин, егеттәр! Халҡыбыҙҙа милли рух һүнмәгән икән әле", – тип әйтке килә. Әхмәтзәки Вәлиди Туғанға республикабыҙҙың баш ҡалаһында һәйкәл ҡуйыуҙы тулыһынса хуплайбыҙ. Сөнки ул күптән хәл ителергә тейеш бик тә мөһим мәсьәлә....


Ҡул йәки сауҙа Robotrading - Яңылыҡтар Блокчейн\nRobotrading-был процесс ҡулланыу, урынлаштырыу йәки һатып алыуға заявкалар йыйыу буйынса акция инструкция, аҡса, йәки криптовалюта. Инструкция йыйылмаһы, төрлө тоҡанып баҙарҙары асыла, шул иҫәптән хаҡ., ваҡыты, күләме, һәм башҡа. Ҡасан трейдер ҡул арының һәм һатырға ваҡытым юҡ, robotrading күскәс, улар тураһында уйландым.. Әммә был өлкәлә ярайһы уҡ юғары усағы, бигерәк тә кешеләр өсөн, уларҙың финанс йәки техник махсус белеме юҡ.\nБуш ваҡытына күсеү тураһында һәм robotrading\nӘгәр навигация шәхси инвесторҙарҙың табышына, сауҙа һәм ҡул автоматик аңларға араһындағы айырманы, программалау һәм күнекмәләргә эйә булған ҡайһы бер, кәм тигәндә, улар автоматик рельстарына күсеү тураһында уйларға тейеш. Эш күләмдәрен арттырыу, һөҙөмтәлелеген: ябай кешеләр күберәк һәм яҡшы үтәй. Күберәк сауҙа менән солғап мөмкин автоматик рәүештә алмашыуын, стратегияһын һәм күберәк ҡулланылған ҡорал. Әммә был’т аңлата түгел, һеҙ’T операция автоматик контролдә тоторға кәрәк, ҡул кеүек. Мониторинг тураһында онотмағыҙ, был’мәңге ы мөһим, күҙҙә тота өсөн асыҡ.\nҺәр сауҙа, шулай булған, йәки ҡулға алгоритмический, вовлеченность процесы тулы һәм тырышлыҡ талап итә.. Әгәр һеҙҙә эшләргә теләйем, сауҙа тура килә һезгә күп ваҡыт сарыф итеү. Идеалы., һеҙ эйә булырға тейеш булыуы, тулы эш көнө, һин ҡасан алаһың ябай кодты яҙылыу бара һәм ял итә. Әлбиттә, һеҙҙең өсөн генә бер урында түгел, бәйләп ҡуйып, һеҙ бөтә донъя буйынса сәйәхәт итә алаһығыҙ, тик әгәр ҙә һеҙ һәр ваҡыт онлайн. Әммә был’көнө. ы гам пальма аҫтында ят түгелдер, моғайын..\nНеразменный һәм аҡса тураһында криптовалюта\nПрограммалау ҡараш менән, шул уҡ ваҡытта ниндәй ҙә айырма юҡ, тип, һеҙ, сауҙа, аҡса йәки криптовалюта фиатный. Иң мөһиме-иң яҡшы сауҙа системаһын булдырыу автослесарь. Алгоритм булһа, уның валютаһы менән һөҙөмтәле ҡулланырға мөмкин нисек ябай, криптовалюта, акция йәки. Был’S яҙыу ниндәй мөһим ҡорал ҡулланыу өсөн түгел. Әһәмиәте бар, тип, тора бармы йәки ҡағиҙә, алгоритм уңында тотоп ҡорал һайлау конкретно һүрәтләнә.. Бына тәүге мәсьәлә тейешле стратегия һәм сауҙа идеялар.. Теләһә ниндәй осраҡта., ҡасан эшләүҙең алгоритмы, актив иҫәпкә алыу тәртибе аныҡ сауҙа.\nӨҫтөнлөктәре тураһында, ҡурҡыныс хата һәм глупый\nИң ҙур өҫтөнлөк булып тора автоматлаштырылған сауҙа хистәренең булмауына өҫтөндә ҡулдан һатыу. Йыш ҡына кешеләрҙең тойғо һәм эмоцияны һәм һөҙөмтәләр нигеҙендә ҡарар ҡабул итеүе лә һәр ваҡыт ыңғай һөҙөмтә биреүе бар., бигерәк тә киҫкен мәле.. Айырмалы, ябай ғына үҙ эшен башҡарыу алгоритмы, ниндәй ҙә булһа йәки тулҡынланыу хистәре; ҡәтғи ҡарар ҡабул итмәгән һәм уның буйынса алыш-биреш стратегияһы тыу биреү. Әгәр яйға алгоритмдарҙы һәм, трейдер һәм ҡыҫыла алмаҫ нәмәне үҙгәртерлек.\nӘлбиттә, ҡурҡыныс булды., һәм улар, ҡағиҙә булараҡ, баҙар ҡурҡыныс. Сауҙа идеялар Алгоритм эшләй туҡталырға мөмкин ҡайһылыр мәлендә, ваҡиғалар ҡасан һәм теләһә ниндәй баҙарҙа барған кризис дикий. Сигнал ала кузатеп күпселек робот түгел. Кузатеп торорға мөмкинлек бирә һеҙҙе йәки һеҙҙең был осраҡта тура робот үҙгәртте һәм уларҙы ваҡытында туҡтатып. Шулай уҡ ҙур булмаған ҡурҡынысы бар, сөнки һеҙ түгел яһанылар алмашыу.\nУлай ғына ла түгел, ҡайһы иҫәр программист эшләй ала, әммә етди хатаһы. Ябай һәм алгоритмдарына эйә хаҡы хаҡтар. Әлбиттә, килем өсөн эшләй, Һеҙ хаҡы юғары булырға тейеш, тип хаҡы. Әгәр һеҙ уларҙы бутап, һеҙ отошһоҙ булған робот. Был проблема менән йыш ҡына осрашып бер-береһенә терәлеп. Һөҙөмтәһе., теләһә ниндәй ҙур хата яһай килтергән юғалтыуҙар этабы бик ябай.\nМахсус күнекмәләр бик файҙалы буласаҡ.. Әйт, ниндәй ҙә булһа конкрет күнекмәләр, логика һәм математикаға белемгә эйә беренсе сиратта иң яҡшы төрө.. Был’s тураһында күберәк теүәл логика аңлай һәм, ҡағиҙә булараҡ рәсми сауҙа аҙ яҙа, математиканан тураһында ҡарағанда, сөнки һеҙ’т зарурлығы ниндәй ҙә булһа үҙгәртеп ҡороу башланғыс стадияһында алгебраик. Формаль логикаһы бар хистәр аныҡ һәм һүрәтләнгән ваҡиғалар йыйылмаһы ғәмәл араһында айырма сауҙа һәм һатыусы булараҡ белә.. Был аҙым, беҙ математик белем кәрәк. Шулай уҡ, программалау телендә программалау һәм күнекмәләренә төп команда (мәҫәлән, “менән”) кәрәк.\nТаш аҫты тураһында\nҺеҙ ҡайһы тойола, отошлораҡ ысулдары уйлап, эш потрясающий һәм сауҙа идеялар. Һеҙ уның математик моделен теләһә ниндәй программалар уйлайым., мәҫәлән, Маткад. Шул саҡта, һеҙҙең мәғлүмәттәр ҡара, проектлау мәғлүмәт моделдәренең, етештереү һәм иҫәп-хисап кәрәк. Бынан һуң, эсенә йыйып бөтә һәм комиссия, һәм барыһы ла нормаль эшләй. Әйткәндәй, мәғәнәлә, Дон’т үҙе алдай, бөтә түләүҙәр индереү, был’ы мөһим. Тик һуңынан аңланым, һеҙҙең идеяны тормошҡа ашырыу техник күберәк аҡса талап итәләр тип, аҡсаны эшләүгә ҡарағанда был идеяларҙы һеҙгә.\nБер мәл, күркәм сауҙа итеүсе шәхси инвесторҙар бер робот, Панда буйынса исемдәр. Килтерә уны 8,000% тәүге өс ай дауамында тиерлек хәүеф булып ҡайтты.. Панда һәм тикшереүгә ҙур булды раскручивать, әммә ул бик яҡшы эшләй.. Әммә эш шунда, был аҡсаны ул эшләгән робот менән башланғыс капитал. 1 мең, шул уҡ ваҡытта айлыҡ ярҙам инфраструктураһын бөтә техник, проект хаҡы яҡынса тотоу өсөн кәрәк 10 мең. Шулай итеп, башта был проект төшөмһөҙ буласаҡ, сөнки ул сығымдарҙы ҡаплай алмай хатта бөтә электр энергияһы, проект буйынса иҫәп-хисап үткәреү өсөн сервер һәм ҡеүәтле компьютер, бигерәк тә, исегездә тотоғоз кәрәк, тип һәр саҡ юғары эш хаҡы робот түгел, ремонт өсөн аҡса түләнгән, әммә тотороҡло булды.. Сөнки, нисек эшләүе мөһим түгел генә тәғәйенләнгән, күпме тотонорға тура килә шулай уҡ һеҙҙең өсөн эшләй.\nТиҙ аҡса тураһында\nӘлбиттә, роботтар булыр тип буйынса настроить-төрлө, был сауҙа күләме бәйле, ниндәй рычагтың йоғонтоһо сауҙа һәм займдар менән ҡуллана., йәки һеҙ кем үҙ ҡарамағы буйынса аҡса һалыу буйынса бармын-шулай ҡушты, һ. б.. Нюанстары күп булды.. Әммә, дөйөм алғанда,., һәр йыл тиерлек эшләй әҙләп һатып ала алмай ун йыл дауамында һеҙҙең куркынысы 10% йыл., йәки һеҙ һатып ала, бер йылда ҡараясаҡ 100%.\nӘммә фонд баҙарында закон булғас, һеҙ утты’т булған хәлдә, алдан — ҙың юғары керемдәр потенциаль, потенциаль хәүеф ҡарағанда күберәк. Был’s, сөнки көслө, ҡағиҙә булараҡ, һорау һәм тәҡдим. Сөнки, әгәр һеҙҙең аҡса өмөт ҙур, әҙер булғас, ҙур юғалтыу.. Кәрәк булған һәм был ҡағиҙәне иҫәпкә алмағанда, эш ҡасан етә инвестиция кире ҡайтарыу (Рой) алгоритмический йәки рентабелле трейдинг.\nПлатформалары өсөн миҙгеле тураһында\nҠайһы бер платформаларға ла, башҡа төрлө күнекмәләр һатырға теләүселәрҙең сауҙа мөмкинлектәре. Мәҫәлән, Либертекс был иң билдәле Платформаһының, әммә башҡа күп булды. Был миҙгелдең иң яҡшы вариант өсөн, ҡарарға һәм ауыҙ итер өсөн, бөтә был нисек эшләй.\nЯңылыҡтар Блокчейн 24.06.2018\nКиләһе Пост:Яңылыҡтар Блокчейн 24 Ғинуарҙа 2018


Башҡортостанда 45 балалар баҡсаһы төҙөләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда 45 балалар баҡсаһы төҙөләсәк\n14 августа 2019 — 13:19 ГТРК «Башкортостан»\n“Демография” милли проекты сиктәрендә 2020-се йылға аҙағына тиклем Башҡортостанда 45 балалар баҡсаһы төҙөләсәк. Ошо турала Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау буйынса министры вазифаһын башҡарыусы Юрий Мельников хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, яңы учреждениеларҙа 7 мең урын булдырыласаҡ. Балалар баҡсаларын төҙөү өсөн федераль бюджеттан аҡса бүленгән, уның күләме 2 миллиард һумдан ашыу. Ә дөйөм алғанда проект буйынса 2024-се йылға тиклем республикаға 32 миллиард 800 миллион һум аҡса йәлеп итеү ҡарала.\nПодпишитесь на нас в Google Новости\nНефтекамала букмекер салоны урынына ҡомарлы уйындар залы асҡандар\nЛегаль булмаған такси водителдәрен яуапҡа тарттыралар\nСпиртлы эсемлектәр һатыусы кибеттәр өсөн яңы ҡағиҙә\n“Алға” иҡтисади зонаһы төҙөләсәк\nБашҡортостан райондары дауылдан зыян күрҙе\n«Бәләкәй тыуған ил мәҙәниәте» проекты\nЭшҡыуарҙар аҙнаһы үтте\nТабиптар ҡан плазмаһын тапшырҙы\n1 из 832\nХәйерле иртә, республика! - Булыр бала биләүҙән\nХәйерле иртә, республика! - Аҡса энергетикаһы\nХәйерле иртә, республика! - Йәшел погон беҙҙең яурындарҙа…\n«Хәбәрҙәр» Альбина Зәйнетдинова менән\nФитнес-центры в Башкирии останутся закрытыми\nБолельщиков футбольного клуба "Уфа" пригласят на стадион виртуально\nЭммануэль Фримпонг поддержит ФК «Уфа» в домашнем матче РПЛ\n«Говорит и показывает Уфа»: Каникулы в большом городе, готовим завтрак с детьми и какая погода ждет Башкирию в июне\nНасколько готов ФК «Уфа» к продолжению чемпионата России после длительной паузы? – Шамиль Газизов\nПриемная кампания в Башкирии в условиях пандемии: как подать документы в вуз дистанционно?\nПациентка уфимского COVID-госпиталя рассказала, как её лечат и где она заразилась\nУбил соседа, угнал у брата, воровали из садов и прятали под землей - подробности в новом выпуске «Дежурная часть-Башкортостан»\nВести-24. Башкортостан - 01.06.20\nВести-24. Башкортостан - 29.05.20\nВести-24. Башкортостан - 28.05.20\nВести-Башкортостан: События недели - 31.05.20\nКрасивые волосы - залог отличного настроения и уверенности в себе\nНефтекама ҡалаһында букмекер контораһы исемле аҫтында йәшенеп эшләгән уйын клубын тикшерҙеләр. Закон боҙоусыларҙы ҡулға алыр өсөн көс структураларына махсус операция үткәрергә тура килгән. Был компанияның букмекер контораһы исемлегендә йәшерен эшләп килеүе һәм кешеләрҙе ылыҡтырыуы күптән билдәле...\nЛегаль булмаған такси машиналары йәнә тикшереү органдарының иғтибар үҙәгендә. Рәсәй Ҡулланыусылар хоҡуғын күҙәтеү хеҙмәте Башҡортостан идаралығы юл хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы менән берлектә рейдҡа сыҡты. Хәҙер юл ҡағыҙын тикшереүҙән тыш санитар нормаларҙың үтәлеүе...\nТорлаҡ йорттарҙа алкоголь эсемлектәр һатыу тыйыла. Өфөлә күп ҡатлы йорттарҙа һәм улар янындағы биләмәләрҙә майҙаны 25 квадрат метрҙан әҙерәк булған йәмәғәт туҡланыу урындарының эшмәкәрлеген тыйыусы закон ҡабул иттеләр. Был кафела закондағы яңы үҙгәрештәр тураһында ишетмәгәндәр. Элеккеләрен дә...\nРәсәй Хөкүмәте рәйесе Михаил Мишустин Башҡортостанда “Алға” айырым иҡтисади зона булдырыу тураһындағы Күрһәтмәне раҫланы. Был турала Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәрҙә яҙып сыҡты. Яңы проект Азиялағы иң ҙур газ һәм химия тауарҙары кластеры буласаҡ. Тап ул урындағы ҡаҙнаға...\nУҙған кис республика райондары аша уҙған дауыл арҡаһында зыян күргән ауылдар ҙа бар. Шишмәлә, мәҫәлән, боҙборсаҡтар сейә емешенән ҙурыраҡ булған. Өфө районында яуған боҙборсаҡтың диаметры 4 сантиметрға тиклем етте. Ә Бүздәктә иһә дауыл мәлендә йорттарҙың ҡыйыҡтары емерелә. Хәлдәр Ҡаңны Төркәй...\nБыл проект республикабыҙҙың тиҫтәнән ашыу райондарында уҙғарылған. Уны тормошҡа ашырыу өсөн 50 миллион һум аҡса бүленгән. Ул аҡсаға ауылдың мәҙәниәт усағына төрлө йыһаздар, музыкаль инструментар, костюм, компьютер, тегеү машиналары алынған.\nҒәҙәттә, алып барыусылар залда ултырған тамашасыларҙы сәләмләһә, был юлы уларға телевизорҙар аша өндәшергә тура килде. Пандемия сәбәпле, Башҡорт дәүләт филармонияһы 81-се концерт миҙгелен ябыу айҡанлы концертын онлайн режимда уҙғарырға ҡарар итә. “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһы менән...\nҺуңғы ике йылда республикала «Һөт кухнялары» эшен тергеҙеү әүҙем бара. Нефтекама ҡалаһындағы махсуслаштырылған цех бына инде бер нисә аҙна эргә-тирәлә урынлашҡан Әмзә, Энергетик, Арлан һәм Ҡуян ауылдарын һөт продукцияһы менән тәьмин итә. Һөт,кефир, эремсек һәм йогуртты...\nҺәр смена һайын Өфөнөң лак-буяу заводында 5 тоннаға яҡын продукция етештерәләр. Эмаль, буяу, шпатлевканың сифатын лабораторияла тикшереп бар республиканы ошо продукция менән тәъмин итәләр. Ярты быуат эшләү осоронда етештереү бер генә тапҡыр - коронавирус пандемияһы ваҡытында ике...\nДонор булырға теләүселәр ҡан тапшырыр алдынан мотлаҡ рәүештә махсус һорауҙарға яуап бирә. Һуңынан үҙенең ҡан төркөмөн һәм гемоглобинын тикшертә. Ҡан тапшырырға теләүселәр, әлбиттә, бындай процедураны беренсегә үтмәй, шулай ҙа ҡағиҙә иҫкә төшөрөү отошлораҡ. Короновирус йоҡтороусы...


Һеҙҙең орхидея сәскә атамы?\n9 Февраль 2020, 14:00\nОрхидея гөлөнөң төрлөлөгөнә, ғәжәп матурлығына хайран ҡалмаған кеше юҡтыр. Ул гелән һоҡландырһын өсөн түбәндәге кәңәштәрҙе тәҡдим итәбеҙ. Һеҙ ҙә үҙегеҙҙең кәңәштәрегеҙ менән уртаҡлашығыҙ, хөрмәтле төркөмдәштәр!\nОрхидея гөлөнөң төрлөлөгөнә, ғәжәп матурлығына хайран ҡалмаған кеше юҡтыр. Ул гелән һоҡландырһын өсөн түбәндәге кәңәштәрҙе тәҡдим итәбеҙ.\nсәскә атмаһа йәки "ауырыһа", бәшмәктәр барлыҡҡа килһә, гәрәбә кислотаһы менән һарымһаҡтан төнәтмә яһап һибергә кәрәк.\nУны әҙерләү өсөн бер төймә гәрәбә кислотаһын бер литр ҡайнар һыуҙа эретергә. Һыу һыуынғас, шуға бер теш һарымһаҡ иҙеп һалырға кәрәк. Бер тәүлек төнәткәс, һибә алаһығыҙ. Был төнәтмәне айына бер ҡулланырға кәрәк. Сәскә атҡан йәки бөрөләнгән ваҡытта һибергә ярамай.\nТөнәтмәне өс көн һаҡларға була. Оҙаҡ торһа, файҙаһы ҡалмай. Ул вирустар, ауырыуҙар, ҡоротҡостарға ҡаршы тороп ҡына ҡалмай, орхидеяның иммунитетын да нығыта. Күсереп ултыртҡанда тиҙ тырнаҡланып китһен өсөн дә ошо төнәтмәне һибегеҙ.\nПрофилактика өсөн бер теш һарымһаҡты төбөнә ҡуйып ҡалдырһағыҙ ҙа була.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КЕШЕЛӘР ТОРМОШ МӘҒӘНӘҺЕН ТАПҺЫН - 2017 - Мәҡәләләр\nКЕШЕЛӘР ТОРМОШ МӘҒӘНӘҺЕН ТАПҺЫН\nБаш ҡалала үҫкән милләттәштәр араһында төрлө һөнәр кешеләрен осратырға мөмкин. Ә бына кеше күңелен аңлаусылар, уларға рухи һәм шәхси үҫеш йәһәтенән ярҙам итеүселәр, моғайын, бик һирәктер. Бының өсөн тәү сиратта кешеләрҙе яратырға, улар күңелен аңларға, проблемаларын асылың аша үткәрергә, уларға камиллашыу һәм үҫеш юлын күрһәтеү кәрәктер. Сираттағы әңгәмәсебеҙ, кешенең шәхси үҫеше һәм был тормоштағы тәғәйенләнеше буйынса эксперт, психолог, ҡатын-ҡыҙҙар курстарын һәм консультацияларын ойоштороусы, педагогия фәндәре кандидаты Гөлнәзирә ЙӘНТҮРИНА - нәҡ ана шундайҙарҙан.\nБала саҡтағы хәтирәләр - иң яҡтыһы һәм иң сағыуы, улар кешене ғүмер буйы оҙата бара. Үҙегеҙҙең бала сағығыҙҙағы Өфөнө нисек итеп хәтерегеҙҙә һаҡлайһығыҙ. Ғөмүмән, баш ҡалалағы бала саҡ ниндәй ул?\n- Минең бала сағым бай һәм сағыу хәтирәләргә тулы, сөнки атай-әсәйем театрҙарға, башҡа мәҙәни, шулай уҡ төрлө сараларға йөрөргә яратты. Шуға күрә, беҙ бала саҡта уҡ тулы мәҙәни программа күреп, шул мөхиттә ҡайнап үҫтек. Ул ғына ла түгел, шәхсән үҙем бик күп түңәрәктәргә йөрөнөм: музыка мәктәбенә, баскетбол, теннис, бадминтон. "Мираҫ" коллективында бейеү менән етди шөғөлләндем. Шулай ҙа иң сағыу хәтирәләрем ғаилә менән бәйле. Һәр ял көндәре өйөбөҙҙә ғаилә концерттары үтте. Атайым, республикала билдәле шәхес, биология фәндәре докторы Сәфәрғәле Йәнтүрин һәм ағайым Урал ҡурайҙа, әсәйем Вилүрә Зиннәт ҡыҙы мандолинала уйнай, ә мин бейейем, төрлө күренештәрҙе сәхнәләштерәм, пародиялар яһайым. Атайым халыҡ йырҙарын өйрәтә. Беҙ йыш ҡына ғаилә ансамбле менән төрлө сәхнәләрҙә, телевидениела сығыш яһай инек. Ҡыштарын иһә һәр ял көндәре саңғыла шыуҙыҡ. Теләйбеҙме, юҡмы, әммә был яҙылмаған ҡағиҙә ине. Өйҙә тик башҡортса ғына һөйләштек һәм был традиция әлегәсә дауам итә. Атай-әсәйем телгә, милли мәҙәниәткә һөйөү тәрбиәләй алған һәм шуға ла ағайым да, мин дә, һеңлем дә, ҡайҙа ғына йәшәһәк тә, барыбер ҙә илһөйәр, телһөйәр булып ҡалабыҙ.\nТел төбөгөҙҙән аңлашылыуынса, һеҙ тәбиғәтте бик ныҡ яратаһығыҙ. Мегаполиста һуңғы йылдарҙа йәшелләндереү эштәре бик әүҙем бара, ҡала хакимиәте башлығы ла төп маҡсаттың ҡала эсендәге парк түгел, ә парк эсендәге ҡала булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала. Һеҙ ошо үҙгәреште тояһығыҙмы?\n- Атайым эколог булғанлыҡтан, өйҙә һәм тәбиғәттә уның талап-кәңәштәрен аныҡ үтәнек. Хатта бала саҡта ихатала "Йәшел патруль" ойоштороп, уның капитаны ла булдым әле. Ғөмүмән, тәбиғәт менән бәйләнешебеҙ бала саҡтан килә һәм әле лә дауам итә. Олимпик паркты, "Юность" бассейнын яратам. Был урындар минең өсөн көс сығанағы булып тора. Баш ҡала эсендәге үҙгәрештәр, әлбиттә, күңелгә бик яҡын. Ә инде парк эсендәге ҡала идеяһын хупларға һәм ошо ваҡыттың еткәнен көтөргә генә ҡала.\nАтайығыҙ тураһында шундай итеп һөйләйһегеҙ, тимәк, һеҙҙең ғаиләлә лә, башҡорттарҙа борон-борондан килгән атай абруйын һаҡлау йолаһы - беренсе урында тора?\n- Ысынлап та, атай абруйы көслө һәм уның һүҙе һәр кем өсөн ҡанун. Мин ҡыҙ кеше булараҡ, уны инандырырлыҡ итеп нисек әйтергә, ниндәй һүҙҙәр табырға тип уйлана торғайным һәм был минең өсөн дипломатияға беренсе аҙымдарым булғандыр. Ғөмүмән, беҙҙең ғаилә нигеҙендә ир-атҡа ихтирамлы ҡараш йәшәй. Шуның өсөн ағайым да иң-иңе. Ғөмүмән, беҙҙә ғаилә культы ҙур урында тора. Бәлки, шуғалыр ҙа, барыбыҙ ҙа ныҡ татыу һәм дуҫбыҙ, һәр саҡ бер-беребеҙгә ярҙам итәбеҙ. Атай-әсәйем - ике һоҡланғыс көслө, сағыу, һәләтле шәхестәр. Атайым көслө рухлы, һәр саҡ позитив, барыһына ла ярҙам итергә тырышыусы кеше. Уны барыһы ла ярата, һәм ул беҙҙең өсөн аҡыл, нәзәкәт һәм һиҙгерлек өлгөһө булып тора. Әсәйем - тәбиғәте менән фиҙаҡәр. Ул шул тиклем асыҡ һәм бар көсөн кем өсөндөр сарыф итергә тейеш. Бөтөн нәмәне йөрәгенә яҡын ҡабул итә. Атай-әсәйемә беҙҙең хаҡта хәстәрлек күргәндәре, терәк булғандары, аҡыллы кәңәштәре, ярҙамдары өсөн мең рәхмәтлемен. Ә ағайым менән һеңлем - улар Аллаһы Тәғәлә бүләге! Ғаиләлә татыулыҡ, тыныслыҡ, бер-берең тураһында хәстәрлек булғанда ғына тормош түңәрәк була. Шундай ғаиләлә тыуыуым менән дә бәхетлемен, тип әйтә алам.\nҺеҙ үҫкәндә баш ҡалала башҡортса белем алыу мөмкинлеген биргән мәктәптәр ул тиклем күп түгел ине. Шулай ҙа белем үрҙәрен ниндәй мәктәптә яуланығыҙ?\n- Баш ҡаланың 20-се мәктәбендә (хәҙер Ф. Мостафина исемендәге Башҡорт ҡала гимназияһы) уҡыным. Ул замандарҙа мәктәп бөтөнләй икенсе ине. Беҙ, уҡыусылар, белем усағында үҙебеҙҙе хужа итеп тойҙоҡ. Ҡайһы берҙә, хатта малайҙар дәрес ҡалдырһа, улар менән һөйләшеүҙе уҡытыусылар миңә йөкмәтә торғайны. Ниңәлер егеттәр мине тыңланы. Бәлки, улар менән ихтирамлы һөйләшкәнгәлер. Ғөмүмән, мәктәп йәшенән ирек һөйөүсән булдым. Әгәр миңә ихтирамһыҙ мөнәсәбәт күрһәтһәләр, ундай кешеләрҙе тыңламай инем.\nБик йыш Башҡортостандан ситтә, хатта сит илдәрҙә булаһығыҙ. Башҡорттарҙың менталитеты башҡаларҙан нимәһе менән айырыла?\n- Эйе, бәхеткә күрә, сәфәрҙә бик күп йөрөйөм. Сит илдәрҙә лә дуҫтарым бик күп. Ситтә йәшәүҙең үҙенең ыңғай һәм кире яҡтары бар, әммә менталитеттарҙы сағыштырыуы бик ауыр. Донъя бик ҙур һәм киң, шуға унда төрлө менталитеттар, төрлө милләттәр мотлаҡ булырға һәм улар бер-береһен ҡабатламаҫҡа тейеш. Шулай ҙа халҡыбыҙҙың турайып баҫыуын, элекке рухын кире ҡайтарыуын, рух азатлығына өлгәшеүен һәм үҙ-үҙенә ышаныуын бик теләр инем. Бының өсөн рухи үҫеш кәрәк. Рухи үҫеш тигәндә күптәр динде күҙ алдына килтерә. Минең өсөн рухи үҫеш - һәр кешенең асылында сағыу нур булыуын, һәр кеше камил тәбиғәтле икәнен аңлауҙа. Рухи үҫеш - ул аҡыл туплау, тормош мәғәнәһен аңлау, кешеләргә хеҙмәт итеү. Халҡымдың ғәфләт йоҡоһонан, битарафлыҡтан уянып, аңлы рәүештә йәшәй башлауын, аңда ҡалыплашҡан сикләүҙәрҙән арынып, мөмкинлектәр, муллыҡ, үҫеш алдында азат булыуын бик теләйем. Был, моғайын, һәр башҡорттоң хыялылыр. Мин ошоға нисек өлгәшеү юлын беләм. Тәү сиратта, был тормошҡа ни өсөн килгәнеңде аңлау кимәлен күтәрергә кәрәк. Ике вузда эшләгәнемдә миңә шул тиклем ауыр ине. Унда минең мөмкинлектәрем сикләнде, күңелем киңлек, ирек талап итте. Бөгөн, шөкөр, үҙем яратҡан һәм күңелем тартҡан эш менән шөғөлләнәм. Был - минең тәғәйенләнешем: кешеләргә үҙҙәрен асырға, үҙҙәренә ышанырға, тормош мәғәнәһен табырға, ауыр хәл-тороштан лайыҡлы сығырға ярҙам итәм. Йөҙләгән кеше тормошон үҙгәртте. Шуға ла үҙ өҫтөңдә эшләү һәм тормошоңдо үҙгәртеү мөмкинлектәре тураһында тулы ышаныс менән һөйләйем. Бөгөн хатта Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында ғына түгел, Болгарияла, Швейцарияла семинарҙар үткәрәм.\nШвейцария тигәндән, һеңлегеҙ Айһылыу шунда йәшәй һәм йыл һайын бөтөн ғаиләгеҙ менән унда һабантуй ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә ҡатнашаһығыҙ...\n- Һеңлем ут бөрсәһе бит ул, шуға сит илдә лә уның һабантуйҙар ойоштороуына аптырайһы түгел. Ә беҙ уға ярҙам итеү өсөн ғаиләләребеҙ менән Башҡортостандан барабыҙ. Быйыл мин генә, ваҡыты семинар менән тап килеп, бара алманым, ә атай-әсәйем, ағайымдар унда. Барыбыҙ ҙа илһөйәрлек рухында тәрбиәләнгәнбеҙ һәм ҡайҙа ғына булһаҡ та башҡорт мәҙәниәтен пропагандалап, төрлө саралар үткәрәбеҙ һәм үткәрәсәкбеҙ.\nЯҙылған: 13.06.17 | Ҡаралған: 576


Өфөлә Ҡытай республикаһының Аньхой провинцияһы делегацияһы менән осрашыуҙар дауам итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә Ҡытай республикаһының Аньхой провинцияһы делегацияһы менән осрашыуҙар дауам итә.\nТөбәк-ара хеҙмәттәшлек ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе нығытыуға тос өлөш индерә. Башҡортостан Волга Янцзы халыҡ-ара хеҙмәттәшлек төркөмө килешеүҙәренә ярашлы, Ҡытайҙың байтаҡ провинциялары менән эшләй. Бөгөнгә теркәлгән 100 килешеүҙең алтмышы иҡтисад, ҡырҡы-гуманитар йүнәлештәге эшмәкәрлек менән бәйле. Аньхой провинцияһы Башҡортостан өсөн һуңғы йылдарҙа әүҙем үҫеш өлгөһө күрһәткән төбәк булараҡ ҡыҙыҡлы. Шуға ла уның менән төрлө форматта хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре барлана.


Бөгөн Өфөлә медицина буйынса Рәсәй кимәлендәге ғилми-ғәмәли кәңәшмә башланды - Bash.News\nБөгөн Өфөлә медицина буйынса Рәсәй кимәлендәге ғилми-ғәмәли кәңәшмә башланды\nБөгөн Өфөлә медицина буйынса Рәсәй кимәлендәге ғилми-ғәмәли кәңәшмә башланды https://bash.news/news/106717_bgn_fl_medicina_bujynsa_rsj_kimlendge_ilmimli_kshm_bashlandy\n01 окт 2019, 23:13\nБөгөн Өфөлә «Ауыл халҡына беренсел медик санитар ярҙам күрһәтеүҙә урта белемле медицина белгестәренең роле» Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли кәңәшмәһе асылды.\nФорумда ил төбәктәренән алдынғы эксперттар, медицина вуздары уҡытыусылары, табиптар ҡатнаша. Республикала бөтәһе 17 мең медицина хеҙмәткәре эшләй. 2016 йылдан төбәктә «Ауыл фельдшеры» программаһы тормошҡа ашырыла.\nПроектта180 белгес ҡатнашҡан. 2024 йылға тиклем 200-ҙән ашыу фельдшер- акушерлыҡ пункттарын асыу күҙаллана һәм 10 поликлиника файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Тәүге звено белгестәре кәңәшмәлә маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнде.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусылар Өфө медицина колледжында ла булып тәүге медицина ярҙамы күрһәтеүҙә тәжрибә менән уртаҡлашты. Форум ике көн дауам итә һәм алдынғы технологиялар менән эшләү алымдары өйрәнелә.\nИрина Купеева, Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министрлығы департаменты директоры: “Беҙ форумға икенсе йыл рәттән Башҡортостанда йыйылдыҡ. Илдең 60 төбәгенән белгестәр килде. Ауыл халҡына сифатлы медицина ярҙамы күрһәтеү юлдары ҡарала”.


Сәсеү алдынан ерҙе эшкәртеү\nЯҙғы баҫыу эштәренең төп йүнәлеше - тупраҡтың дымын һаҡлау, төрлө ҡый үләндәре үҫентеләрен бөтөрөү, ауыл хужалығы культураларына тиҙ һәм тигеҙ үҫеп сығыу өсөн уңайлы шарттар булдырыу.Сәсеү алдынан үтә торған агротехник саралар теүәл үтәлергә тейеш: иртә яҙҙан тупраҡты йомшартыу (дым ҡаплау), сәсер алдынан культивациялау, сәсер алдынан һәм аҙағынан өҫтөн катоклау.\nЯҙғы баҫыу эштәренең төп йүнәлеше - тупраҡтың дымын һаҡлау, төрлө ҡый үләндәре үҫентеләрен бөтөрөү, ауыл хужалығы культураларына тиҙ һәм тигеҙ үҫеп сығыу өсөн уңайлы шарттар булдырыу.\nСәсеү алдынан үтә торған агротехник саралар теүәл үтәлергә тейеш: иртә яҙҙан тупраҡты йомшартыу (дым ҡаплау), сәсер алдынан культивациялау, сәсер алдынан һәм аҙағынан өҫтөн катоклау.\nТуңға һөрөлгән ерҙе тупраҡтың өлгөрөүенә ҡарап тырматалар. Был сара тупраҡтағы дымды һаҡлау, өҫтөн тигеҙләү, ҡый үләндәрен кәметеү мөмкинлеге бирә. Ул ҡыҫҡа ваҡытта 2 тапҡыр башҡарылырға тейеш (2-3 көн). Артыҡ дымлы тупраҡты тырматыу ер ҡатламының ҡатыуына килтерә.\nСәсеү алды культивацияһын тағылмалы йәки навескаға ҡуйылмалы төрлө модификациялағы агрегаттар менән башҡаралар. Культивацияны бураҙнаның арҡырыһына йәки ҡыялатып йөрөп башҡаралар, ерҙе сәселәсәк культура тәрәнлегенә эшкәртәләр.\nТупраҡтың өҫкө ҡатламының үтә ныҡ кибеүен булдырмау маҡсатында культивациялау һәм сәсеү араһында өҙөклөктәр булырға тейеш түгел. Ҡоро климат шарттарында бер үк ваҡытта тырматыусы, культивациялаусы, сәсеүсе, минераль ашлама индереүсе, тигеҙләүсе һәм тупраҡтың өҫтөн катоклаусы агрегат ҡулланыу отошло.\nЕр эшкәртеүҙең файҙалы ысулы - тупраҡ өҫтөн катоклау. Сәсеү алды һәм сәсеүҙән һуңғы катоклау ҡоро, аяҙ көндә башҡарылырға тейеш. Еңел тупраҡты катоклау мотлаҡ.\nЕрҙе эшкәртеү – һөрөнтө ер ҡатламының дымын һаҡлау, һауа, йылылыҡ, туҡланыу режимдарын яҡшыртыуға йүнәлтелергә тейеш. Бөтөн агротехник сараларҙы теүәл ҡулланыу үҫентеләрҙең тигеҙ, тығыҙ сығышына һәм мул уңыш алыуға ярҙам итә. Тупраҡтың төҙөлөшөнә ҡарап 2-3 тапҡыр культивация үткәреү кәрәк. Сәсеү алдынан һәм һуңынан тупраҡ өҫтөн катоклау мотлаҡ. Был сара орлоҡ өсөн оптималь шарттар булдырырға булышлыҡ итә. Катоклау орлоҡтоң тигеҙ һәм үтә тәрәнгә урынлашмауына ярҙам итә, ваҡ орлоҡло культуралар өсөн бик мөһим.\nМинераль ашламалар ҡулланыу\nАуыл хужалығы культураларының уңышын һәм тупраҡтың уңдырышлығын яҡшыртыу өсөн төп фактор - органик һәм минераль ашламалар ҡулланыу. Үҙ ваҡытында һәм кәрәкле миҡдарҙа ҡулланған осраҡта ғына юғары маҡсаттарға ирешеп була. Беҙҙең районға хас һоро урман тупрағында азот түбән була, шуның өсөн азот ашламалары менән ашлау мөһим. Ауыл хужалығы культураларын оҙаҡ ваҡыт минераль ашламаларһыҙ эшкәртеү ерҙәге гумустың кәмеүенә килтерә. Ерҙең уңдырышлығын арттырыу өсөн иң яҡшылары органик ашламалар һәм сидераль культуралар.\n«Бөрйән мәғлүмәт-консультация үҙәге»нең


«Көндәшемдең фатихаһы менән йәшәйем» » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » «Көндәшемдең фатихаһы менән йәшәйем»\nМахсус биттәр «Көндәшемдең фатихаһы менән йәшәйем»\n– Бында бит тик өйҙәге генә кешеләр...\n– Нет, вот тетя нас не понимает! – бала бармағы менән миңә төртөп күрһәтте. Миңә һүҙгә ҡушылыуҙан башҡа сара ҡалманы:\n– Аңлайым, Гөлгөнә. Һөйләшә лә беләм, уҡый ҙа беләм, – ҡулымдағы китапты күрһәттем. Китапҡа үрелгән ерҙән уны, өҙөлөп көткән ике дуҫы булды, буғай, үҙе йәшендәге ҡыҙ менән малай әүрәтте. Улар бер-береһен ҡыуышып уйнай башланы.\n– Хәҙер балалар менән аптыраҡ, китап та уҡыйым, “Тамыр” каналын да ҡарайбыҙ, өйҙә лә һөйләшәбеҙ. Әммә ниңәлер русса ғына һөйләшеп тик йөрөй. Балалар баҡсаһының башҡорт төркөмөнә бирһәк, тәрбиәсе, балаларығыҙҙы башҡортса һөйләштерә алмайым, тип зарлана. – Һөйләшеүҙе Гөлгөнәнең әсәһе менән дауам иттек. Тәүҙә тел, сәйәсәт тикшерелде, артабан һүҙ әҙәбиәткә, сәнғәткә күсте. Ярты сәғәттән беҙ үҙебеҙҙе күптәнге таныштар кеүек тоя инек инде. Уҡып торорға тип, ҡулымдағы китапты алып, ҡыҙын етәкләп ҡайтып китте Нурзилә. Тағы ла ултырыр инек әле, ире оло улын бассейндан алып ҡайтты. “О-й-й-й, минекеләр ҡайтты! Үҙемде тотоп ашамаҫ борон өҫтәл әҙерләй һалайым. Бында осраша алмаһаҡ, китабыңды 302-се фатирҙан килеп ал, йәме! Миндә лә китаптар күп ул, оҡшағандарын алып уҡырһың!” – тип ярты юлға тиклем хәбәрен һөйләй-һөйләй барҙы. Уның ыңғайына Гөлгөнә лә артына әйләнеп, бер нисә тапҡыр ҡул болғаны. Подъезд янында ғаилә осрашып, ҡосаҡлаша-шаярыша инеп китте.\nНурзилә менән киләһе осрашыу дауаханала булды. Көндәрҙең эҫе тороуынан ҡан баҫымы күтәрелеп йонсота башлағас, ныҡлап тикшерелергә булғайным. Анализдар бирергә сиратҡа торһам, яныма күршем килеп баҫты. Уның йомроланып күренә башлаған эсен күреп, шатлығын бүлешә башланым:\n– Эй, афарин, Нурзилә! Хәҙер, заман ауыр, тигән һылтау менән ғаиләләр 1 – 2 генә бала таба, һеҙ өсөнсөһөн табырға ниәтләгәнһегеҙ!\nУл йылмайып ҡына ҡуйҙы ла, бер ни ҙә өндәшмәне. Бары тик бер нисә көндән ишек алдында осрашҡас, мине үҙҙәренә сәй эсергә саҡырып, серен һөйләне.\n– Беҙҙең балалар икәү түгел, өсәү ул. Беҙҙең тип әйтәм инде, тик уларҙың барыһы ла иремдеке. Тәүҙә батырсылыҡ итмәй йөрөнөм-йөрөнөм дә, бына 41 йәш тулғанда үҙем дә табып ҡалырға булдым.\nИлгиз менән беҙ бер ауылда тыуып үҫтек. 9-сы класты тамамлаған йылда ул мине беренсе тапҡыр оҙата килгәйне, шунан дуҫлыҡ башланды ла инде. Мин мәктәпте бөткәс, авиация-техник университетына документтар тапшырҙым. Тик конкурстан үтә алманым. Ҡайҙа ла булһа уҡырға кәрәк бит, Сибай педагогия училищеһына индем. Һөйгәнем әрме хеҙмәтен үтеп ҡайтты. Мин диплом алған йылда кейәүгә сығырға тәҡдим яһаны. Тик үҙ һүҙле холҡом ҡамасауланы: юғары белем алырға тейешмен. Мотлаҡ техник йүнәлеш буйынса. Өфөләге уҡыу йорттарына танышлыҡһыҙ йәки аҡсаһыҙ инеп булмай, тигән хәбәрҙәргә тамам ышанғайным, әсәйем яғынан туғандар күпләп йәшәгән Һамар ҡалаһына сығып киттем. Илгиз мине күпме генә өгөтләмәһен, үҙ хыялдарымдан баш тартманым. Биш йыл дауамында һөйгәнем менән йәйге ялдарҙа һәм оҙайлы байрам көндәрендә осрашып йөрөнөк. Өс тапҡыр үҙе лә яныма отпуск алып килеп китте. Барыһы ла һәйбәт кенә бара ине. Мин хыялымда күптән аҡ күлдәк кейеп, матур туй табындары ҡороп, мөхәббәтле тормош башлап ебәргәйнем. Әммә диплом алып, баш ҡалабыҙҙың иң алдынғы ойошмаларының береһенә эшкә урынлашып, ауылға ҡайтыуыма тетрәткес яңылыҡ көтә ине. Ике ай элек кенә минең яныма ҡоштай осоп килеп киткән, бер нисә көн элек кенә телефондан ҡауышыу көндәребеҙҙе минең менән һанаған Илгиз кисә күрше райондан кәләш алған. Аңлашырға, шылтыратып һөйләшергә ғорурлығым ҡушманы. Дуҫ-туғандарымдың һорашыуына ғәмһеҙ ҡыланырға түҙемлегем етмәй башлағас, ялымдың тамамланғанын көтмәнем, Өфөгә юлландым.\nҺөйгәнем өйләнгәс, минең өсөн тормош туҡтап ҡалғандай булды. Ышанаһыңмы, хәҙер ул саҡта нисек йәшәгәнемде хәтерләмәйем. Бер генә лә күңелемде күтәргән йәки шатландырған хәл-ваҡиға булмаған. “Эш – өй, өй – эш” маршруты буйынса йөрөнөм. Дуҫ-туғандар менән аралашманым, концерт-театрҙарға, байрамдарға барманым. Хатта ике йыл рәттән Яңы йыл, 8 Март байрамын, тыуған көндәрҙе бер үҙем генә үткәрҙем. Әсәйем, һалҡын аҡыл менән йәшәгән кеше, өҙөлөп яратыу кеүек хистәрҙе аңламай. Шуғалыр ҙа бер ваҡытта ла хәлемде, күңел кисерештәремде һорашманы. Киреһенсә, ауылға ҡайтҡанда илап ултырһам, әрләп ала торғайны. Шулай итеп, юғалтыу хәсрәттәре менән япа-яңғыҙ ҡалып, биш йылдан ашыу йәшәп ташлағанмын. 2008 йылдың йәйе ине, әсәйем шылтыратты: “Әҙилә апайың быйыл ҡайта алмай. Бәрәңге утар ваҡыт етте, берәй нисек ял алып, аҙна-ун көнгә ҡайтмаһаң булмаҫ!”\nӘсәй әйткән икән, тимәк, үтәргә кәрәк, ауылға юлландым. Һанаулы көн эш менән “һә” тигәнсе үтеп тә китте. Кәрәкмәй, тиеүемә ҡарамаҫтан, оло сумканы ауыл күстәнәстәре менән лыҡа тултырып, әсәй мине оҙатырға сыҡты. Автобус туҡталышы янында байтаҡ кеше йыйылғайны, класташым Рәмилдең әсәһе менән күрешеп, хәл һораша башланыҡ. Шул саҡ бер ят машина килеп туҡтаны, Нәжиә апай етеҙ генә барып, башҡаларҙан алда инеп тә китте. Тағы ла бер ҡыҙ, оло йәштәге бабай ултырғас, мин ынтылып торманым. Машина ҡуҙғалып китеп, бер аҙ барҙы ла, туҡтап, артҡа сигенә башланы. Минең менән тиңләшкәс, шоферҙың Илгиз икәнен танып ҡалдым. Күптән күрмәгән, өҙөлөп һағынған, осрашыуҙар көткән яратҡан кешемде осратыу мине тетрәндерҙе. Нисек инеп ултырғанымды ла, ҡуҙғалып киткәнде лә томан аша хәтерләйем. Район үҙәгендә башҡа юлдаштар төшөп ҡалғас, Өфөгә тиклем юлды икәү дауам иттек. Өс сәғәт буйы мин уға илай-илай барлыҡ хистәремде – яратыу, нәфрәт, һағыныу, аптырауҙарымды һөйләп бөттөм. Ә ул, элеккесә, мине һүҙһеҙ генә тыңлап килде-килде лә, Шишмә ҡасабаһын үткәс, бер боролоштан трассанан ситкә сығып, машинаһын туҡтатты.\n– Нимә тип әйтһәң дә, ризамын. Ғәйепле икәнемде былай ҙа беләм. Ҡасан да булһа ғәфү итерһең, тип ышанам. Минең дә тормошомда тик бер генә мөхәббәт булды, ул – һин. Тик аңла, ир-егеттәрҙең физиологик төҙөлөшө һеҙҙекенән ныҡ айырыла. Ярты йылға ике тапҡыр осрашыу миңә етмәй ине. Шуға күрә бергә эшләгән Лилиә менән осраша башланыҡ. Үҙең бит, уҡыйым да уҡыйым, тинең. Йә, шунан, Һамар институтын бөттө, тип һине директор итеп ҡуйҙылармы әллә эш хаҡың ике тапҡырға юғарымы?! – ҡыҙған Илгиз машина ишеген шартлатып ябып, тышҡа сыҡты ла, тәмәкеһен ҡабыҙҙы. Тынысланып инеп ултырғас, һөйләшеүҙе дауам иттек.\n– Ярай, кәрәк булған, осрашҡанһығыҙ. Ә ниңә мин инде уҡыуымды тамамлаған ерҙә өйләндең һуң?\n– Ул ауырға ҡалғайны. Ғәфү ит, ике йыл эсендә яҡын дуҫыма әүерелгән ҡатынды бала менән ташлай алманым. Асыуланған сағыңда һинең яндырай холоҡло икәнеңде беләм бит, аңлашырға барыу файҙаһыҙ булыр ине. Икенсенән, әгәр күрешһәм, мин Лилиәгә өйләнә алмаҫ инем. Бына бит, осраштыҡ, аңлаштыҡ. Берәй ваҡыт ғәфү итергә лә көсөң етер.\nМине Илгиз өйгә тиклем алып килеп ҡуйҙы. Сумканы өйгә индерергә ярҙам итмәксе ине лә, баш тарттым. Рәхмәт әйтеп, инеп китеүемде ул һүҙһеҙ генә ҡарап ҡалды. Аҙна тирәһе ваҡыт үткәс, эштән ҡайтыуыма ул мине ишек алдында көтөп тора ине.\n– Нурзилә, артабан нимә эшләргә белмәйем. Һине күргәндән бирле йөрәгемдә ут. Шул тиклем һағынғанмын, зинһар, ҡыума...\nКүңел төпкөлөнә йәшереп, томаларға, һүндерергә теләгән хис-тойғолар тышҡа урғылды. Шул тиклем яратылыуға, яратыуға һыуһап, бер-беребеҙҙе һағынғайныҡ. Тәүҙә аҙнаһына бер, аҙаҡ көн аша осраша башланыҡ. Йә эшкә китешләй яныма инеп сыға, йә ҡайтышлай. Бик булмаһа, төшкө аш мәлендә эшемә инеп сыға. Йәшәү өсөн ниндәйҙер мәғәнә барлыҡҡа килде. Тормоштоң матурлығын, донъяның барлығын ҡабат аңлай башланым. Һөйгәнем бер нисә тапҡыр, аңлашырға тип, һөйләшеү башлап ҡараны, әммә мөнәсәбәттәрҙе асыҡлағым килмәне. “Әлеге мәлдең ҡәҙерен беләйек. Иртәгә нимә булырын беребеҙ ҙә белмәй”. Үҙем эстән генә пландар ҡороп бөткәйнем инде. Ауырға ҡалғансы йөрөйөм дә, аҙаҡ араларҙы өҙөп, Салауат ҡалаһында йәшәгән инәйем янына күсеп китәм. Яратҡан кешеңдән бала табыу – ҡатын-ҡыҙ өсөн ысын бәхет бит ул!\nТик тағы ла алты йыллап ваҡыт үтте, ауырға ҡалып булманы. Ә бына Илгиздең ҡатыны ул арала бер ул, бер ҡыҙ бала табып өлгөрҙө. Баш ҡаланың барлыҡ медицина үҙәген йөрөп сыҡтым, әммә файҙа булманы. “Һеҙ һау-сәләмәт”, – тигән һүҙ бала табырға ярҙам итмәне. Бер көн кеҫә телефоныма ят номер шылтыратҡанға алһам, бер ҡатын-ҡыҙ тауышы: “Нурзиләме был?”– тип һораны. Ыңғай яуап алғас: “Мин – Лилиә”, – тип әйтеүе булды, телефонды һүндерҙем. Әйтерһең дә, телефон аша мине күреп тора, миңә шул тиклем ҡыйын, уңайһыҙ, хатта бер ни тиклем ҡурҡыныс булып китте. Алты йыл буйы уның үҙе һәм кисерештәре хаҡында уйламаҫҡа тырыштым. Хатта көн аша килеп йөрөгән иренең ситкә йөрөгәнен һиҙәме ул, юҡмы икәнен дә белешмәнем. Ир менән ҡатын үҙ араларын үҙҙәре яйлаһын, үҙҙәре аңлашһын, тигән фекерҙе һеңдерҙем башыма. Телефонымды төндә йоҡлай алмай ятҡанда ғына тоҡандырҙым. Тәүҙә Лилиәнең алты тапҡыр шылтыратыуы, аҙаҡ: “Илгиздең һине яратыуын беләм. Беҙгә һөйләшеп алырға кәрәк”, – тигән СМС-хәбәре килде. Бер нисә көн яуап бирмәгәс, “Мин ауырыйым. Бөтөн өмөтөм һиндә”, – тип яҙҙы. Тәүҙә ышанманым, шулай ҙа һөйләшеп ҡарарға булдым. Минең арҡала ғаилә боҙолоуын, балаларҙың етем ҡалыуын теләмәй инем, ғәфү үтенергә, артабан Илгиз менән мөнәсәбәттәрҙе өҙөргә һүҙ бирермен, тип уйланым.\nЛилиә мине дауаханаға саҡырҙы. Ҡурҡыу һәм ғәйебемде тойоу тойғолары менән ояла-ояла осрашыуға киттем. Нисек һүҙ башларға, әрләш-ҡарғаштарына нисек яуап бирергә белмәй инем. Ә һөйләшеү тыныс үтте, киреһенсә, ул ошо йылдар буйы үҙен ғәйепле тойоп йәшәгән икән. Сәскәле халаттының төймәләре менән уйнай-уйнай, Лилиә лә бер аҙ һүҙ башлай алмай ултырҙы.\n– Ун йыл йәшәйбеҙ бергә, әммә Илгиз бер тапҡыр ҙа миңә, яратам тип әйткәне юҡ. Кейәүгә сыҡҡансы уҡ һине онота алмаҫын белә инем. Юҡ, осраша башлағансы уҡ. Яратҡан кешем бар, тип үҙе үк әйтте. Тик минең һеҙҙе айырырға, уға кейәүгә сығырға тигән ниәтем булманы. Яҡынлыҡ булғанда гел һаҡлана инем, ауырға ҡалғас, үҙем дә аптыраным. Аллаһы Тәғәлә баланың тыуыуын теләһә, һаҡланып ҡына ҡалып булмай икән. Ауырлы икәнемде белгәс тә: “Өйләнәм”, – тине. Диплом алыу менән һиңә өйләнергә тигән ниәтен ата-әсәһе белгәс, әҙер торғандар, ике көн эсендә оло табын ҡоролдо, никах уҡыттыҡ. Тик кәләш кенә икенсе булды. Һин мине ҡарғаныңмы?\n– Ул көндәрҙе бөтөнләй хәтерләмәйем. Бәлки, ҡарғағанмындыр. Әммә мин күптән инде ғәфү иттем. Киреһенсә, һинең алда үҙем ғәйеплемен.\n– Ә мин һеҙҙең осраша башлағанығыҙҙы шул көндө үк һиҙҙем. Ауылдан элекке Илгиз ҡайтып инде. Тормоштоң ағышына барған кеше түгел, ә яратҡан, хыялланған, көләс һәм бәхетле ине ул. Телефонын элекке кеүек ҡайҙа етте шунда ташламай, эштән дә ваҡытында ҡайтмай, йә иртән иртүк сығып китә. Мин уны үҙемә бала менән бәйләргә булдым. Йөрөүенә күндем, сөнки яратмауын белә инем. Әммә ташлап китеүен теләмәнем. Бер-бер артлы тағы ике бала таба һалдым. Беләм, ул яуаплы һәм бала йәнле кеше, нисек кенә ауыр булһа ла, уларҙан үҙенең бәхетен өҫтөн күрмәйәсәк.\n– Мин аңланым һине, Лилиә. Башҡаса һеҙҙең ғаиләне бутамам...\n– Бутарлығы ҡалмаған инде. Бәләкәсемде тапҡаны бирле башым ауырыуҙан сыҡмай. Табиптар диагноз ҡуя алмай, ә хәлем көндән-көн мөшкөлләнә бара. Әгәр ҙә минең менән берәй хәл була ҡалһа, Илгизгә кейәүгә сығаһыңмы?\n– Иреңде ҡыҙғанып, әллә нимәләр уйлап ятҡаныңса, балаларың хаҡына йәшәргә тырыш! Кәрәкмәй миңә һинең ирең, үҙеңә булһын!– дауахананан ярһып сығып киттем. Кискә Лилиә тағы шылтратты:\n– Бигерәк яндырай холоҡло икәнһең. Әгәр мин һауығырлыҡ булһам, һинең менән һөйләшеп тә тормаҫ инем. Алты йыл түҙгәнде тағы бер нисә йыл түҙер инем. Нүрзилә, аңлап торам, мөхәббәт ҡосаҡлашып ярытышҡанда ғына татлы була. Өс балалы ир менән яҙмышыңды бәйләү ауыр булыр. Шулай ҙа, әгәр үлеп китһәм, Илгизде лә, балаларҙы ла ят кеше бәхетле итә алмаҫ. Ҙурын, Сәлимде, әсәйем ҡарай алыр ул. Ә бәләкәстәрен һинең ҡулдарыңа ҡалдырғым килә. Тәртипле, һау-сәләмәт балалар, тиҙ арала ҡауышһағыҙ, өйрәнерҙәр ҙә китерҙәр. Баш тартһаң да аңлайым, шулай ҙа мин һеҙгә фатихамды бирәм. Балаларҙы ғына етем итмә, йәме...\nМин, эйе лә, юҡ та, тимәнем, тағы телефонды ташланым. Илгиз килһә лә ишегемде асманым, осрашырға ризалашманым. Өс айҙан уның тол ҡалыуын ишеттем. Ҡатынында яман шеш булған, тик ауырыуын бик һуң асыҡлағандар. Бер аҙҙан уға хәлен белешергә тип үҙем шылтыраттым (ни тиһәң дә яратҡан кешем бит, ҡайғы килгәндә яңғыҙ ҡалдырғым килмәне):\n– Ҡайғыңды уртаҡлашам. Балаларың хаҡына көслө бул, хәҙер һин – уларҙың берҙән-бер терәге, ҡараусыһы.\n– Лилиә, һинең менән осрашҡан икән, һөйләшергә тырыштым, тик ул мине аңламаны, ти.\n– Хәле улай уҡ ауырҙыр, тип уйламаным. Икенсенән, минең менән араны өҙһәң, тынысланыр, арыуланыр, тигәйнем...\n– Бер-бер артлы бала табыу организмын ҡаҡшатҡан, тинеләр. Етмәһә, Гөлгөнәне тапҡандан һуң өҙлөктө. Артабан нимә эшләйбеҙ?\n– Мин һинең өҫтөңә көсләп йөк һала алмайым. Барыһы ла һинән тора. Яратыуымды беләһең, донъя көтөрлөк ирмен. Фатир ҙа, донъя көтөр өсөн эшем дә бар. Уйла, йәме. Балалар бәләкәй, яңғыҙ оҙаҡ йәшәп булмаҫ. Йә берәйһен димләһәләр өйләнәм, йә бала ҡарашһындар өсөн атай-әсәй янына ауылға ҡайтып китәм.\nБер көн бешеренеп, күстәнәстәр, бәләкәй балаға уйынсыҡ алдым да, Илгиздең ғаиләһе менән танышырға киттем. Әсәһеҙ өй ҡотһоҙ була икән ул, етмәһә, йыйыштырылмаған. Ишекте асыу менән Илгиз ҡулыма Гөлгөнәне тотторҙо. Сабый яуырыныма башын һалып һығып ҡосаҡланы ла, башҡаса ебәрмәне. Дүрт йәшлек Илдар ҙа артыҡ ятһырап торманы. Бары тик иҫ белгән, барыһын да аңлаған Сәлим генә миңә ҡаш аҫтынан һөҙөп ҡарап торҙо ла, ишеген шарт ябып, бүлмәһенә инеп бикләнде.\nБала күтәргән килеш яйлап өйҙө йыйыштырып сығарҙым, йоҡлап киткәсе иҙәндәрҙе һөртөп алдым, кер йыуыу автоматын эшкә ҡуштым. Аҙаҡ Илгиз менән магазинға сығып аҙыҡ-түлек, кәрәк-яраҡтар алдыҡ, бер нисә көнгә етерлек аш-һыу әҙерләнем. Үҙ өйөмә такси менән төндә генә ҡайтып киттем. Артабан ялдарым шулай үтә башланы. Сәлим дә бер аҙ өйрәнә төштө, математиканан өйгә эштәрен эшләргә ярҙам һорай, өй эштәрен башҡарырға ярҙам итә. Мине оҙата килгән саҡта Илгиз бергә йәшәү тураһында һүҙ ҡуҙғалта башланы. Мин генә һаман икеләнеүҙәр менән аптыранам.\n– Былай булмай, Нүрзилә. Һин беҙгә хеҙмәтсе түгел, һәр ялыңда килеп өй йыйыштырырға, ашарға бешерергә. Йә бөтөнләй күсеп кил, йә балаларҙы үҙеңә эҫендереп, мине ышандырып килеп йөрөмә. Икенсе берәүгә кейәүгә сығып, үҙ балаларыңды ҡара. Мин башҡаса һине борсомайым,– бер көн килеп ул мәсьәләне ҡабырғаһы менән ҡуйҙы. Әсәйем, апайым һәм ағайҙарым менән кәңәшләшкәндән һуң, ике йыл элек, беҙ бергә йәшәй башланыҡ.\nЛилиә дөрөҫ әйткән икән, яратҡан кешең менән осрашып йөрөгәндә генә күңелле икән. Бергә йәшәй башлағайныҡ, донъяның аҫты өҫкә әйләнгәндәй булды. Етмәһә, нисәмә йыл үҙ яйымды ғына яйлап йәшәгән минең өҫкә бер юлы дүрт кешенең мәшәҡәте килеп ауҙы. Яратҡан Илгизем үтә лә тәртип яратҡан, талапсан кеше булып сыҡты. Эшем алыҫ булыу сәбәпле, Гөлгөнәне балалар баҡсаһынан алып өлгөрмәй инем, уны мең бәлә менән, таныш-тоноштар ярҙамында эшем янындағы баҡсаға урынлаштырҙым. Илдар мәктәпкә барғас, уҡымай аптыратты. Йә дәрескә әҙерләнмәй бара, йә әҙерләнһә лә, уҡытыусы һорауына яуап бирмәй. Әрләгәнемде уҡытыусыһына әйтеп, үҙемде уҡытыусы һөйләшергә саҡырҙы. Үгәй әсәй ҡасан балаһын маҡтаһын инде, тигән фекер йәшеренгәйне ине уның һөйләшеүендә. Иң ахырыһы, мин дә характер күрһәтеп: “Ярай, мин насар әсәй икән, һеҙ һәйбәт уҡытыусы булығыҙ улайһа. Ни өсөн бала һеҙҙең дәрестәрҙе яратмай? Ниңә һаман уртаҡ тел таба алмайһығыҙ? Мин, мәҫәлән, уҡытыусымды яратҡас, һәр дәресенә әҙерләнеп, шиғырҙарымды ятлап бара инем! Ә Илдарҙы көн һайын мәктәпкә көсләп, инәлеп, нимә менәндер алдаштырып алып киләм. Икенсе уҡытыусыға күсерәйекме әллә икенсе мәктәпкәме?”– тип теш күрһәтеп алдым. Ошо көндән һуң бала бер аҙ уҡыуға тартыла башланы. Үҙемә еңел машинаға тип йыйған аҡсаның байтаҡ өлөшөн балаларға кейем-һалым алырға тотоноуы ла еңел булманы. Быға тиклем үҙем өсөн генә йәшәп, хәҙер уларҙы өҫтөн күрергә кәрәк ине. Етмәһә, беҙҙең элек дуҫлашып йөрөгәнде белгәс, Лилиәнең әсәһе мине дошман күрҙе. Пенсия аҡсаһын нимәгә тотонам, балаларға нимә ашатам, ни өсөн әрләйем, ниңә телефон йә планшет алмайым – барыһын да тикшереп тора. Ә үҙе улар янына килеп, бер бүләк тә, күстәнәскә бер телем икмәк тә алып килмәй. Бындай тикшереү ҡәйнәмдәр, үҙ туғандарым яғынан да булып тора. Хәҙер, минең ауырлы икәнемде белгәс, балаларҙы үгәйһетә инде, тип көтөп кенә йөрөйҙәр. Әллә нисә тапҡыр айырылырға уҡталдым, Сәлимдең илағанын күреп, йә Гөлгөнә, мин дә әсәй менән барам, тип ҡулыпдан етәкләһә, туҡталып ҡалдым. Бына шулай, көндәшемдең фатихаһы менән йәшәп ятҡан булам әле. Аптырайһыңмы?\n– Батырлығыңа һоҡланып ултырам. Мин риза булмаҫ инем әй, һөйәркә генә булып йәшәп тик ятыр инем. Бик булмаһа, бер яңғыҙ иргә кейәүгә сығырға. Дүрт кешегә ярап булмай ул, ә берәүгә өйрәнеүе еңелерәк.\nНүрзилә һаман бутап ултырған һыуыҡ сәйҙе алып түкте лә, алдыма ҡайнар итеп яңынан яһап ҡуйҙы.\n– Икенсе ир тураһында уйлап та ҡарағаным булманы. Мин бит однолюб, ғүмерем буйы бер иргә табынып йәшәй торған кешемен. Үҙ ғүмеремдә Илгиздән башҡаларға ҡулымды ла биргәнем юҡ. Ысынлап, мин ирҙәр менән ҡул биреп күрешмәйем. Икенсенән, мин һаман да яндырай холоҡло ул. Лилиәнең әсәһе Гөлсөм инәйҙе лә, ҡәйнәмде лә, хатта үҙемдең әсәйҙе лә урынына ултырта башланым инде. Пенсия аҡсаһы тип һүҙ башлағайны бер, 22 мең һум аҡса бирҙем дә, өс баланы эйәртеп “АШАН” сауҙа үҙәгенә индереп ебәрҙем. Нимәләр алырға икәнен дәфтәр битенә алдан теҙеп яҙҙым. Аҡса уның яртыһына ла етмәгән, етмәһә Илдар уйынсыҡ робот һорап, Гөлгөнә, батутта һикерәм, тип илап аптыратҡандар. Ҡайтып ингәстәре: “Бына, инәй, пенсиялары ай һайын шулай бөтә. Ә мин үҙ эш хаҡыма уларҙы батутта ла һикертәм, уйынсығын да алып бирәм. Ә бына һеҙ пенсия аҡсағыҙҙы үҙ балағыҙҙың балаһына йәлләп, уларҙы илатып алып ҡайттығыҙ. Башҡаса бында килеп, аҡса иҫәпләп ултырмағыҙ. Һәйбәт ниәт менән килһәгеҙ – ишек асыҡ, бер тарлығым да юҡ. Ә донъя бутаусылар һеҙҙән башҡа ла етерлек. Маладис, өс етем баланы ҡарай, үҫтерә, тип әйтеүсе булмаһа ла, гонаһтарымды иҫемә төшөрөп торалар...”– тигәйнем, үпкәләп өс ай килмәне лә, хәҙер өндәшмәй генә килә башланы. Ә әсәйем инде беҙгә ҡырыҫ булды тип әйттем бит, ғүмерҙә лә Илгиздең балаларын ҡабул итәһе юҡ. Хатта минең ауырлы икәнемде белгәс тә шатланманы. Өс бүлмәле фатирҙа нисек алты кеше йәшәргә уйлайһығыҙ, тип һораны иң тәүҙә. Һәр бала үҙ ризығы менән тыуғанын аңларға теләмәй. Ярай, иҫәнлек-һаулыҡ булһын, йәшәрбеҙ әле – Нүрсилә бер аҙ тын ултырҙы ла өҫтәп ҡуйҙы – Беләһеңме, нимәгә үкенәм? Теге саҡта сабыр ғына булып Лилиәне тыңламағаныма. Әйтер һүҙҙәрен дә әйтеп бөтә алмағандыр инде. Ғәйебем ҙур уның алдында. Илгиз ҡайтмай ҡалған саҡтарҙа рәнйегәндер инде. Шуға ла балаларҙы ҡулымдан килгәнсә матур итеп тәрбиәләргә тырышам. Иркәләп, наҙлап боҙорға түгел, ә бөгөнгө заманда үҙ урындарын, үҙ юлдарын тапһындар, һөнәрле булһындар, тип. Үҙемдеке кеүек күреп. Бәлки шулай гонаһтарым да юйылыр яйлап...


6-се һабаҡ: "Үҙең тураһында һөйлә"\nМинең "йәшел йылан" ҡоллоғонан ҡотолоуым тураһында иң тәүҙә, әлбиттә, бергә эскән шешәләштәрем белде. Әйтергә кәрәк, был ҡарарымдың ҡоро һүҙ генә түгел, етди аҙым икәненә иң тәүҙә улар үҙ күҙҙәре менән күреп инанды. Ни өсөн тигәндә, алда әйткәнемсә, Шешәбикә менән хушлашһам да, ҡайһы бер табындарҙа мин һаман да сәй йә һыу эсеп кенә ултыра инем әле.\nБыл хаҡта ишетеп кенә белеүселәр: "Һе, тумыртҡа тәүбәһе, алкаш, әллә кем булған булып, күпме ҡыланып йөрөр тиһең, күр ҙә тор, барыбер ысҡына бит ул", - тип, минең ҡабат эсеүемде түҙемһеҙләнеп көттө. Әммә көтә-көтә, өтөк булдылар. Ҡайһы берҙәре аҙаҡтан, мәжлестәрҙә бергә тура килеп, шулай уҡ үҙ күҙҙәре менән күрҙе.\nБашҡалар ҙа быға ышанһын өсөн апаруҡ ваҡыт кәрәк буласаҡ әле миңә. Был ҡыйыу аҙымым өсөн иң тәүҙә атайым менән әсәйем, башҡа туғандарым ҡыуанды. Бигерәк тә атайым спиртлы эсемлектәргә битараф булмаған туғандарыма мине өлгө итеп ҡуйҙы. Күҙ менән ҡаш араһында абруйым үҫеп киткәндәй тойолдо.\nЯйлап-яйлап эсеүемде ташлауым тураһындағы хәбәр таралып, туғандарымдың, дуҫтарымдың һәм таныштарымдың ышанысында инаныуға әүерелә барған һайын, мин бер хәл-күренешкә диҡҡәтемде туҡтаттым. Иғтибар итеп кенә ҡалманым, уны артабанғы көндәремдә лә файҙаландым.\nБыға тиклем һине яҡшы белгән, ара-тирә аралашҡан һәм ишетә-күрә таныған кешеләргә эсеүеңде ташлауың тураһында күберәк һөйләргә, был хәбәрҙе мөмкин тиклем күберәк таратырға кәрәк икән. Уларҙың араһында үҙең һәм башҡалар өсөн абруй һаналған, исемдәре халыҡ араһында киң танылыу яулағандары булһа, бигерәк тә һәйбәт. Ни өсөн тиһегеҙме? Аңлатып үтәм.\nБеҙ һүҙҙе абстракт төшөнсә итеп кенә беләбеҙ. Уны тотоп, әйбер кеүек тойоп булмай, әммә аныҡ һүҙҙең йоғонтоһо теләһә ниндәй матдәнең тығыҙлығына ҡарағанда ла ҡеүәтлерәк көскә эйә. Юҡҡа ғына "Иң тәүҙә һүҙ булған" тип әйтмәйҙәр. Һүҙ менән кешенең тормошон балҡытып, шулай уҡ уны үлтереп тә була. Әгәр ҙә һинең хаҡта яҡшы хәбәр таралһа, яҡшы атҡа атланаһың икән. Таралған һүҙ кешеләр араһында әйләнеп йөрөй-йөрөй ҙә, үҙ эшен барыбер эшләй. Был һүҙҙәрҙең асылына тоғро ҡалһаң, улар һиңә ғүмерең буйы, хатта донъялыҡтан киткәс тә хеҙмәт итә. Һүҙ - иң аныҡ предмет, төшөнсә. Һүҙ - бумеранг, яҡшы ниәт менән осорһаң, һиңә изгелек булып әйләнеп ҡайта.\nҺөҙөмтәлә һинең үҙ-үҙеңә ышанысың арта, ихтыярың нығый. Ә инде абруйлы кешеләргә килгәндә, һин уларға эсеүеңде ташлауың тураһында һүҙ еткерһәң, үҙеңдән-үҙең ошо һүҙең өсөн яуаплылыҡ тоя башлайһың. Был ябай ғына яуаплылыҡ тойғоһо түгел. Үҙ тәүбәңдән тайпылып ҡара - Аллаһы Тәғәлә алдында гонаһҡа батаһың. Үҙ һүҙеңдә тормай ҡара, киренән эсә башлаһаң, оятҡа ҡалаһың бит. Улай ғына ла түгел, шул абруйлы кешеләр алдында, уларҙың ҡарашында юҡҡа сығаһың. Был - рухи яуаплылыҡ, сөнки исемдәре билдәле шәхестәр был абруйҙы халыҡҡа хеҙмәт итеп яулаған. Улар ҡайҙа ғына булһа ла, бигерәк тә ситкә сыҡҡанда, тотош халыҡ исеменән сығыш яһай. Тимәк, улар алдында һүҙ биреү халҡың алдындағы антҡа ла тиң. Уларға нисек итеп әйтергәме? Яндарына килергә лә: "Ағай, апай, мин теге "йәшел йылан"дың муйынын быуып ырғыттым, һеҙ миңә ышанһағыҙ, ҡабат ауыҙыма ла алмаясаҡмын!" - тип кенә өндәшергә. Мин бик күптәрҙең янына барҙым һәм шулай тип әйттем, үҙемә рухи яуаплылыҡ, уларҙың ышанысы аша ихтыяр көсө алдым.\nТормош бит кешене төрлө хәлгә ҡуя, беҙ хатта бер-ике сәғәттән һуң, иртәгә нимә булырын да белмәйбеҙ. Әле генә шатланабыҙ, бәхетле тойғолар кисерәбеҙ, күп тә тормай, ҡайғырабыҙ, күңел төшөнкөлөгөнә биреләбеҙ. Әйләнәбеҙҙәге башҡа ваҡ-төйәк алдатҡыстар, ымһындырғыстар бер шешә һалҡын һыра, йәки йөҙ грамм шарап эсергә тамшандырып ҡына тора. "Бер шешә һыра, йәки йөҙ грамм шарап эс тә ҡуй, артығы кәрәкмәй" тигән аңлауҙар ҙа башҡа килеп ҡуя. Бына шул саҡта инде теге абруйлы кеше иҫкә килеп төшә. Үҙ-үҙеңде алдарһың да, уның алдында нимә тип яуап бирерһең. Күптәр тап ошондай мәлдәрҙә алдана ла инде. "Йөҙ грамм эскәндән ни булған?" тип, эсеп ҡуя ла, шундай уҡ хәл киренән ҡабатланһа, шул уҡ һүҙҙәрҙе тағы ла ҡабатлап, тағы ла түңкәреп ҡуя. Ә бит халыҡта "Тамсы ташты тишә" тигән бик тапҡыр бер әйтем бар. Көн һайын иллешәр-йөҙәр грамлап ҡына ҡабул ителгән шарапҡа өйрәнеү ай аҙағында ярты давайлай башлай. Тамсы эсте тишмәһә лә, ихтыярыңды бешә, телеңде сисә. Хәйер, "Тамсынан күл йыйыла" тип тә әйтәләр бит.\n"Эсә белеп эсеү" тигән төшөнсәне хәҙер йыш ҡулланалар. Был осраҡта күберәк баҫымды "эсә белеп" тигәненә яһайҙар. Ә бит был һүҙбәйләнештең "эсеү" тигән төп өлөшө лә бар. Эсә белеп эскәндәр өсөн дә барыбер "Тамсы ташты тишә" һәм "Тамсынан күл йыйыла" бит. Был һүҙҙәрҙе мин уйлап сығарманым. Улар халыҡтың меңәр йыллыҡ тормош тәжрибәһенән, аҡылынан һәм зиһененән тупланған һығымта, һөҙөнтө һәм сырымта. Эсә белеп эсеүселәр төркөмөнә ҡараусылар үҙҙәренең шарап алдында көсһөҙлөгөн йәшерер өсөн ошо һүҙҙе ҡуллана, йәмәғәтселек алдында "ала ҡарға" булып күренергә тырыша. Эсеү - беҙҙең халыҡҡа, тәбиғәтебеҙгә һәм булмышыбыҙға бөтөнләй ят күренеш. Уны аҡлау һәм яҡлау өсөн һүҙҙәр юҡ беҙҙең лөғәттә. Күптәр йөҙ грамды ҡабул иткәндә аш һеңдереү, ҡан тамырын киңәйтеү, стресты бөтөрөү өсөн тип һылтана. Ошо өс маҡсат өсөн шараптан тыш әллә күпме башҡа ысул бар. Был хаҡта алдараҡ һөйләшербеҙ.\nНисек кенә булмаһын, халҡыбыҙ араһында ҙур абруй яулаған шәхестәр, үҙҙәре лә һиҙмәҫтән, минең был сирҙән ҡотолоуымда ныҡ ярҙам итте. Әйтергә кәрәк, үҙҙәренең донъяла булыуҙары, абруй яулауҙары менән. Шәхестең халыҡ һәм йәмғиәт алдында яуаплылығы тураһында күп һөйләйҙәр, әммә киреһенсә булған осраҡ өсөн аңлатма юҡ. Минең уйымса, йәмғиәттең һәм халыҡ вәкилдәренең шәхес алдындағы яуаплылығы тураһында ла асыҡтан-асыҡ һөйләшер мәл килеп етте. Сөнки талаптар ике яҡҡа ла ҡуйылырға тейеш. Бигерәк тә йәмғиәтебеҙҙе "йәшел йылан" быуып алған саҡта. Уларҙың башҡалар өсөн йәндәрен фиҙа ҡылып йәшәүҙәре минең тормошомдо ҡырҡа үҙгәртергә ярҙам иткән икән, мин уларҙы ысын мәғәнәһендәге шәхес, инсан тип атайым. Рәхмәт уларға!\nЯҙылған: 02.11.15 | Ҡаралған: 838