Инфоурок › Начальные классы ›Другие методич. материалы›Сценарий праздника "Һау бул әлифба!"\nУҡытыусы: Һаумыһығыҙ,ҡәҙерле ата-әсәләр, ҡунаҡтар һәм балалар! Бөгөн беҙҙә ҙур байрам, беренсе класс уҡыусылары үҙҙәренең иң ҡәҙерле тәүге китабы - Әлифба менән хушлаша. Шул уңайҙан матур итеп уҡырға,яҙырға өйрәнгән уҡыусыларыбыҙ һеҙҙең алда оло һынау үтергә булды.\nКүскәнме был залға донъяның бар йәме,\nКүңелдәр түрендә Әлифба байрамы.\nБыл матур байрамға ҡушыл дуҫ,әйҙә әле.\nДонъяны гөрләтһен әлифба байрамы.\nТапшырабыҙ һеҙгә бөгөн\n1в класы уҡыусыларынан\nҺүҙҙе уҡыусыларға бирәбеҙ. Рәхим итегеҙ!(Һәр бала исемен,фамилияһын,уға нисә йәш икәнен әйтә)\nУҡытыусы Балалар, әйтегеҙ әле,мәктәпкә тиклем һеҙҙе кемдәр тәрбиәләне? (балаларҙың яуабы)\n- Әйе,иң яҡын, иң ҡәҙерле атай-әсәйҙәрегеҙ янында тәүге һүҙҙәрҙе әйтеп, тәүге аҙымдарығыҙҙы яһанығыҙ,ә унан һеҙҙе балалар баҡсаһында һеҙҙе тәрбиәсе апайҙарығыҙ ҡаршыланы. Иҫләйһегеҙме, балалар баҡсаһын? әйҙәгеҙ әле хәтергә төшөрөп алайыҡ әле.(балалар баҡсаһында төшөрөлгән видеояҙма тәҡдим ителә)\nУҡытыусы Бына һеҙҙең тәүге тапҡыр мәктәпкә килгән көнөгөҙ.Атай-әсәйҙәр һеҙҙең менән бик ҡыуаналар. (слайдшоу фотоларҙан)\nҺүҙҙе уҡыусыларға бирәбеҙ. Рәхим итегеҙ!\n1-се уҡыусы «Әсәй» тип телем асылған,\nӘ Әсәй һөйгән, наҙлаған.\nКемегеҙ һуң дәфтәренә\n«Ә» хәрефе яҙмаған.\n2-се уҡыусы Ләлә китап ярата\nЛ Ләлә ҡурсаҡ уйната.\n3-се уҡыусы Ирек – иген игеүсе,\nИ Илгә икмәк биреүсе.\n4-се уҡыусы Фил ниңә бер ҙә ятмай?\nФ Фил аяҡ үрә йоҡлай.\n5-се уҡыусы Бал ала уңған Райман\nБ Тулды ҙур ике батман.\n6-сы уҡыусы А хәрефе бик күп ерҙә\nА хәрефен яратабыҙ\nӨйрәнәбеҙ иң башта.\nБергә Рәхмәт һиңә Әлифба!\nУҡытыусы: Балалар, һеҙ әлифбаға рәхмәт әйтәһегҙ ҙә ул, ә әлифба үҙе күренмәй бит әле. Әйҙәгеҙ уны йырлап саҡырайыҡ.\nӘлифба Мин әлифба, таныйһығыҙмы?\nТанымайым тип тормайһығыҙмы?\nҺеҙҙе күреп шатланам.\nУҡытыусы: Һаумы хөрмәтле әлифба! Бөгөн һинең менән байрамға бик күп ҡунаҡтар килгән. Рәхим ит, түрҙән уҙ. Бына уҡыусыларҙыңда һиңә әйтәһе һүҙҙәре бар.\nӘлифба Балалар, һеҙ тағы нимәләр беләһегеҙ?\n(балалар башҡарыуында бейеү)\n10-cы уҡыусы Мәктәпкә килдек\nКүп нәмә белдек.\nӘлифба Математиканы юҡҡа ғына фәндәр батшаһы тимәйҙәр,сөнки математиканы белмәйенсә врач та,летчик та, булып булмай.(әйтеш)\n1 тигәс тә ни яҡшы?\n2 тигәс тә ни яҡшы?\nБер ук эште ике ҡабат\n3 тигәс тә ни яҡшы?\n4 тигәс тә ни яҡшы?\nДүрткә,бишкә уҡып бөтөп\n5 тигәс тә ни яҡшы?\nБишкә уҡыһаң шул яҡшы\n6 тигәс тә ни яҡшы?\nТик ятмаһа ң шул яҡшы.\n7 тигәс тә ни яҡшы?\n8 тигәс тә ни яҡшы?\n9 тигәс тә ни яҡшы?\nӨлгөр булып уҡып бөтөп\nӘлифба Бына шәптәр. Рәхмәт балалар, һеҙ мине бик ҡыуандырҙығыҙ.\nУҡытыусы: Беҙ һеҙҙең менән күмәкләп, әлифбаны уҡырға, хәрефтәрҙе яҙырға өйрәндек. Шулай ҙа әлифба бөтә нәмәгә өйрәтә алманы. Артабан фән тауына Туған тел китабы ярҙамға киләсәк.Бына ул. (слайд)\n(һүҙ китапханасыға бирелә)\nӘлифба Бына мин һеҙгә туған телен ҡалдырып үҙем китәм. Ҡәҙерле балалар, хушығыҙ, аҡыллы булығыҙ. Гел бишкә уҡығыҙ.\nБалалар Рәхмәт һиңә әлифба!\nУҡытыусы: Ә хәҙер ҡотлау өсөн һүҙ мәктәп директорына бирелә.(грамоталар тапшыра)\nБалалар, беҙҙең әлифбаны өйрәнеүҙә ҙур көстәрен һалыусылар әсәй-атайҙарыбыҙ. Әйҙәгеҙ уларға ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәйек әле.\nУҡытыусы: Ә хәҙер ҡотлау өсөн һүҙ ата-әсәләргә бирелә.(бүләктәр тапшыралар)\nУҡытыусы: Ҡәҙерле балалар, һеҙ белем асҡысын ҡулығыҙға алдығыҙ, бөтә хәрефтәр менән таныштығыҙ, уҡырға һәм яҙырға өйрәндегеҙ. Ғилем үрҙәренә ҙур юл асылды. Ҡыйыу атлағыҙ, кеше булығыҙ үҫкәндәрем.\nНомер материала: ДБ-024162


Рөстәм Хәмитов KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама менән осрашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама менән осрашты\n18:09, 10 марта 2016 Иҡтисад\nРөстәм Хәмитов KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама менән осрашты Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте\nРеспублика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Япониялағы KMEW компанияһының генераль менеджеры Юсаку Кодама етәкселегендәге делегация менән осрашты. Осрашыуҙа төбәктең компания менән хеҙмәттәшлек һәм Башҡортостанда инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде.\n– Бына өс йыл инде беҙҙең объекттарҙа компанияғыҙҙың продукцияһы файҙаланыла. Был материалдың яҡшы сифатлы булыуын күрәбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙә ошондай производство булдырһаҡ, әлеге продукция киң ҡулланыласаҡ. Беҙҙе республикала шундай предприятие төҙөү ҡыҙыҡһындыра.\n– Компаниябыҙ фиброцемент изделиелар етештерә. 2009 йылдан алып Рәсәй баҙарында эшләйбеҙ, ошо ваҡыт эсендә төҙөлөш баҙарын өйрәндек, – тип хәбәр итте Юсаку Кодама. – Республика биләмәһендә урындағы производство буйынса проектты ғәмәлгә ашырыу маҡсатында килдек.\n«Башҡортостандың үҫеш корпорацияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Артем Кирәев индустриаль парктарҙың береһен предприятиены урынлаштырыу сифатында ҡарауҙарын белдерҙе. Әлеге ваҡытта логистика мәсьәләләре өйрәнелә.\nKMEW компанияһы 30 йыл самаһы элек Японияның торлаҡ төҙөлөшө өсөн төҙөлөш материалдары етештереүсе Kubota һәм Panasonic корпорацияларын берләштереү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Төп офис Осака ҡалаһында (Япония) урынлашҡан. Ете фабрикаһы, шулай уҡ бойондороҡһоҙ тикшеренеү һәм тәжрибә үҙәге бар.\nKubota корпорацияһына 1890 йылда нигеҙ һалынған. 1960 йылдан торбаларҙан алып ауыл хужалығы техникаһына тиклем продукция етештерә.\nMatsushitadenko Exterior Works, Ltd. (әлеге ваҡытта – Panasonic корпорацияһы) төҙөлөш материалдарын әҙерләгән.\nТеги: инвестициялар,төҙөлөш,бр башлығы


Дуҫлыҡ, изгелек байрамы\n9 Ғинуар 2018, 13:16\nтип аталды Еҙем-Ҡаран урта мәктәбенең 4-се һәм 5-се класс уҡыусылары һәм класс етәкселәре ойошторған был сара.\n- Бөгөн изгелек көнө, - тип башланы һүҙен алып барыусы Гөлнур Әнүәр ҡыҙы Батыршина. - Беҙҙә ҡунаҡта Арсен менән Руслан. Уларҙың беҙгә килгәндәре бар. Русланды әсәһе Гөлназ Шәмсетдинова, Арсенды атаһы Данис Рәхмәтуллин килтерҙе. Улар һеҙҙең кеүек алсаҡ, тырыш балалар, тик һаулыҡтары юҡ, икеһе лә инвалид, үҙ аяҡтары менән рәхәтләнеп көн дә мәктәпкә йөрөй алмайҙар, уҡытыусылар өйҙәренә барып уҡыта.\nАртабан балалар әсәйҙәр, атайҙар, дуҫлыҡ тураһында йырҙар йырланы, китапханасы Гөлшат Рахманғолова әҙерләгән йомаҡтарға яуап бирҙеләр, балалар йәнһүрәттәрҙән, әкиәттәрҙән үҙҙәренең яратҡан персонаждарын таптылар, рифмаларын тура килтереп шиғырҙарҙы дауам иттеләр, оҫта итеп бейеп, ҡыҙыҡлы шиғырҙар һөйләп күрһәттеләр, бергә төрлө-төрлө уйындар уйнанылар. Арсен менән Русландың нисек итеп шатланғандарын күреп беҙ ҙә шатландыҡ, күңелдәребеҙ әйтеп бөтмәҫлек йылы хистәр менән тулды.\nМәктәп директоры Фирүзә Әбделмәнова инвалид балалар тәрбиәләгән ата-әсәләргә ҙур түҙемлек, ныҡлы сабырлыҡ теләне һәм балаларына ныҡлы терәк булғандары өсөн рәхмәт белдерҙе.


Самолеттар тип кенә зафрахтовывать өсөн ҡалыптар. Әммә, самолетҡа өҫтөнлөк турбовинтовой булып, муллыҡта бик йыш хаҡы ала торған еңел өйөнә. Төп өҫтөнлөгө-уңайлы буласаҡ, уларға уңайлы һәм, күп кенә формалар килә. Иң ҙур уңайлығы шунда, атай кешенең даими дәүләт һәм аэропорт менән таныш ҡасып ҡотола тип, һеҙ, аласыз тса локоть. Дуглас Адамс бер әйтер, бер нәмә лә юҡ кеүек был донъянан ваз аэропортҡа йәмәғәт.. Уның хоҡуғы. Сөнки аэропортына чартер самолеты етештереү күпкә аҙыраҡ булыуы мөмкин., таможня һыҙыҡтарын аласыз булдырмаһа, ТСА, осоу һәм башҡа йәмәғәт мәшәҡәттәре.\nТурбовинтовой тағы бер самолетҡа өҫтөнлөк булып тора, йәғни эште ваҡытында эшләй ала һеҙҙең сәйәхәт. Эфир., самолет күпкә әҙерәк., тамашасылар үҙе һайлай., һеҙгә үҙенең телефон йә ноутбук эшләй. Әгәр һеҙ презентация эшләп ултыртырға йыйына һуң, ҡаршы йәки бизнес-партнер, йәки һеҙ сәйәхәт әҙерләнгән презентацияһы осрашыуҙы.. Күпселек интернетҡа тоташыу самолет бар. , телефон, факс һәм башҡа уңайлы, икенсе яһай, уның ғәмәлдә уның офисында.\nШәхси хосусилекте һәм башҡа шәхси тормошоноң тейелгеһеҙлеге төп өстөнлөктәре реактив фрахтование. Самолет на зафрахтовывать, you don’t have to worry about someone looking over your shoulder at your laptop’s screen. Әгәр сездә бар үҙенең чартер самолеты, һеҙҙе саҡыра хоҡуҡлы үҙ коллегаларына-пассажир. Әгәр самолет, Һеҙ компанияһы нанимать, һеҙ булғанға, һеҙ коллегаларыбыҙ уҡ пассажирҙарҙы, шуға бәйле, делегировать кем булған компаниялар өсөн, һеҙҙең менән сәйәхәткә.\nТиҙлеге-был тағы бер мөһим өстөндәге үҙ самолет фрахтование. Сөнки самолетта осоу әҙ зафрахтовывать кәрәк, киң аэропорт һайлаусылар күп булғас, уларҙы ҡулланырға мөмкин.. Тимәк, һеҙ килеү ваҡытын ҡыҫҡарта һәм аэропорт аэропорт бара.. Шул саҡта, һеҙ аэропорт ҡушыла., Был ваҡыт таможня сиратта һеҙ экономик . Дөйөм алғанда,, беҙ күрҙек, - тип турбовинтовой чартер самолеты эшләү күпкә күберәк өстөнлөктәре, д һоҡландыра.\nҺауа Короле 350\nҺауа Короле 300\nҺауа В200 Короле\nҺауа Короле 200\nҺауа Короле 100\nҺауа Короле 90


Хәбәрҙәр: Сүриәләге хәлдәр: Франция халыҡ-ара коалиция төҙөлөүен көтә.\nСүриәләге хәлдәр: Франция халыҡ-ара коалиция төҙөлөүен көтә.\nФранцияның Сүриәләге хәлдәргә бағышланған Милли йыйылышына 2 көн ҡалғас, премьер-министр Жан-Марк Эро илдең күренекле сәйәсмәндәре менән осрашты. Ул уларҙы 21 августағы кәм тигәндә 281 кешенең үлеменә алып килгән Дамаск янындағы химик һөжүмде Бәшәр Асад режимы яһаған тип раҫлаусы француз разведкаһы мәғлүмәттәре менән таныштырҙы.\n“Шаршамбы тауышҡа ҡуймай ғына дебаттар үткәреләсәк, сөнки коалиция төҙөлгәс, ҡарарҙы республика президенты ҡабул итәсәк, ә коалиция шуны аңғартырға тейеш: “Cүриәлә диктатор Бәшәр Асад үҙ халҡына ҡаршы башҡаса химик ҡоралды ҡулланмаҫҡа тейеш,-” тине премьер-министр.\nФранция конституцияһына ярашлы, ҡыҫҡа ваҡытлы хәрби операция башлау өсөн, президентҡа Милли йыйылыштың ризалығы кәрәкмәй. Шуға ҡарамаҫтан, күп депутаттар, АҠШ һәм Бөйөк Британиялағы кеүек, мәсьәләне тауышҡа ҡуйыу яғында.\nӨҫтәүенә НАТО генераль сәркәтибе Андерс Фог Расмуссен иғлан итеүенсә, НАТО Сүриәгә ҡаршы операцияла ҡатнашмаясаҡ, әммә ул үҙе Дамасктың ғәйепле булыуына шикләнмәй:\n“Шуны әйтә алам: үҙемә ҡалһа, химик һөжүмдең яһалыуына һәм уны яһау тулыһынса Сүриә режиме өҫтөндә булыуына ышанам.”\nРәсәй президенты Владимир Путин иһә, Рәсәй закон сығарыусыларының Вашингтонға барып, АҠШ Конгресындағы коллегалары менән осрашып, Сүриәләге хәлдәр хаҡында әңгәмәләшергә теләк белдереүен яҡланы. Уның әйтеүенсә, бындай диалог Сүриә проблемаһын сәйәси юл менән хәл итергә мөмкинлек биреүе ихтимал.


Башҡортостанда урман янғындарына бәйле хәл көсөргәнешле булып ҡала | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 июня 2020 — 13:04 ГТРК «Башкортостан»\nШуға ла Радий Хәбиров бойороғо менән янғынға ҡаршы режим индерелде. Республика урмандарында хәүефле миҙгеле башланғандан алып 19 янғын теркәлгән. Ут сығыуҙың төп сәбәбе, кешеләрҙең һаҡһыҙлығына бәйле. Күрелгән зыян 134 мең һумдан ашыу. Урман хужалығы министрлығы республикала йәшәүселәрҙе урманда янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен теүәл үтәргә һәм урман янғынын күргән осраҡта 8-800-100-94-00 телефонына шылтыратырға саҡыра.


Өфөләге Яҡутов паркында Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнөн билдәләнеләр // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n12:15, 25 мая 2018 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 25 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\nУҙған көндәрҙә Өфөләге Иван Яҡутов исемендәге паркта Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө сиктәрендә байрам сараһы үтте. Иҫтәлекле көн Рәсәй Хөкүмәте ҡарары буйынса илебеҙҙә йыл һайын 24 майҙа билдәләнә. Координатор Юрий Кабашов етәкселегендә «Берҙәм Рәсәй» – «Йәш гвардияһы» йәштәр ойошмаһы менән берлектә Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто байрамдың ойоштороусыһы булып сығыш яһаны.\nКоординатор һүҙҙәренсә, бай йөкмәткеле байрам программаһына славян яҙмаһын белеүгә уйындар һәм викториналар инде.\n«Бәләкәй балалары булған ғаиләләр өсөн балалар педагог-психологы менән программа уҙғарҙыҡ. Кескәйҙәр боронғо славян алфавитын төшөрөргә, уларҙан исемдәрен яҙырға өйрәнде. Шулай уҡ һүрәт төшөрөү буйынса уҡытыусы балаларға рус халыҡ әкиәттәре геройҙарын нисек төшөрөргә күрһәтте», — тип һөйләне Юрий Кабашов.\nБайрамдың икенсе өлөшө өлкәндәргә йүнәлтелде, теләгән һәр кем Ватанға һәм тыуған тәбиғәткә арналған шиғырҙы тасуири уҡыу конкурсында ҡатнаша алды.\nТеги: славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көнө, Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы


Башҡорт шиғриәтенең моңо » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Башҡорт шиғриәтенең моңо\nБашҡорт шиғриәтенең моңо 08.12.2017 // Әҙәбиәт\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, С. Юлаев һәм Рәсәйҙең М. Горький исемендәге премиялары лауреаты, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Назар Нәжмиҙең ижади мираҫы бай, күп төрлө һәм үҙенсәлекле. Шағир 1950 йылда “Тамсылар” тигән бәләкәй генә шиғри йыйынтығынан башлап, үҙе иҫән саҡта донъя күргән “Аҡ шишмә”нән һуңғы ваҡыт арауығында өс тиҫтәнән артыҡ китабын донъяға сығарҙы. Автор һүҙ сәнғәтенең күп төрҙәрендә эшләп, шиғриәт һәм драматургияла милли әҙәбиәттең юғары баҫҡысына күтәрелде.\nН. Нәжми ижады хаҡында К. Әхмәтйәновтың “Н. Нәжми — һүҙ оҫтаһы”, Ә. Хәбировтың “Билдәлелек һәм өлгөргәнлеккә юл” монографиялары, шулай уҡ Ғ. Хөсәйенов, М. Кәрим, М. Максимов, В. Баранов, И. Певшиндың бай йөкмәткеле әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре бар. Шағирҙың 100 йыллығын билдәләргә әҙерләнгәндә уның ижади мираҫын яңы күҙлектән баһалау зарур. Шуға ла был яҙмала Н. Нәжмиҙең бер нисә поэмаһына туҡталып, ижадының бер яғын булһа ла күҙаллау ине маҡсат. Уның “Ҡапҡалар”, “Шағир һәм шах”, “Күлдәк”, “Иблес”, “Ағым”, “Бер туғандар”, “Ғүмерлек йыр”, “Урал” поэмалары киң билдәле.\nНазар Нәжмиҙең “Иблес” лиро-эпик поэмаһы ижадының аҫыл өлгөһөн тәшкил итә. Әҫәрҙе автор өс йыл ижад итә. Киң эпик ҡоласлы поэма композицион яҡтан уйланылған, үҙенсәлекле динамик ваҡиғаларҙы үҙ эсенә ала. Барлыҡ сюжет һыҙыҡтары ла бер төйөнгә төйнәлә.\nБашҡорт һүҙ сәнғәтендә был образ яңы түгел, Назар Нәжмигә тиклем дә байтаҡ шағирҙар мөрәжәғәт иткәйне. Ләкин Шәйехзада Бабичтың “Ғазазил” поэмаһы менән уртаҡлыҡтары байтаҡ. XX быуат башында ижад ителгән поэманың нигеҙендә мифик сюжеттар өҫтөнлөк итә. Шағир романтик стилдә ваҡиғаларҙы бәйнә-бәйнә генә һөйләп сыҡмай, лирик геройҙың тәрән кисерештәрен хис-тойғо аша тулайым һүрәтләй. Назар Нәжми поэмаһының инешендә эпик киңлек күҙ алдына баҫһа, “Ғазазил”да ғаләм, күк йыһандары кәүҙәләндерелә. Ике автор ҙа уҡыусының аңын тәрәнерәк һәм киңерәк даирәгә әйҙәй.\nОжмахта йәшәгән Ғазазил тәңре алдында баш эймәгәс, ергә шайтандарға баш итеп ебәрелә. Ш. Бабич поэмаһы шулай башлана. Ә Назар Нәжми бөтөнләй ҡапма-ҡаршы тарафтан башлай. Хажға барыусылар ҡорбан сала торған Минә тауында Әхмәт менән Иблис бәхәсе уҡыусының уйын ялмап ала. Ике поэмала ла ваҡыт арауығы сикләнмәгән, хронотоп ярайһы киңлеккә йәйелдерелеп, эпик фекерләүгә еткерелә.\nИртәгәләр бөгөн тыуа икән,\nШул иртәгәм бармы бөгөндә? –\nтип лирик герой инештә үк был һорауҙы ҡабатлай. Ваҡыт менән бәхәс күп ижадсыларҙың әҫәрҙәрендә осрай. Ә Назар Нәжми шиғриәтендә ул үлсәм берәмеге түгел, сиктәрен күпкә киңәйтә. Эске азатлыҡ, тойғолар юғарылығы ваҡыттан ашып китә.\nМин дә шулай ғүмер буйына,\nЯна-яна, төҙөп ҡуйҙым кеүек\nШиғырҙарҙан торған бер бина.\nУл бинамды һаман төҙөйөм мин\nИртәгә һәм бөгөн өсөн дә, –\nтип ҡараштарын нығытып ҡуя әҫәрҙең инешендә.\nТәү ҡарашҡа поэманың лирик геройы ваҡиғаларҙы күҙәткән һымаҡ ҡына. Сюжет һыҙыҡтары ла төрлө географик яҫылыҡта морон төртә: Сәғүд Ғәрәбстанында һәм Башҡортостандың Зөйә буйҙары. Уларҙы бәйләгән образ – Әхмәт. Ваҡиғалар ике ваҡыт арауығын берләштерә: эпик ҡоласлы хәҙерге заман менән хәтирәләр ебен үреп алып бара автор. Ябай иҫләүҙәр түгел, ә драматик ваҡиғалар айырым шәхес яҙмышын ғына түгел, ә йәмғиәт күренеше булараҡ та сағылыш таба. XX быуат башында илдә түңкәрелеш булғас, ауыл муллаһы Әхмәт ҙур ғаиләһе менән тыуған ерен ташлап китергә мәжбүр. Ауыр һәм ҡатмарлы сәфәр ғаиләнән күптәрҙе ҡорбан итә.\nУлар етәү ине – ете йөрәк,\nӘ һигеҙенсеһе – ҡарында.\nЮл буйында дүрт гүр – ҡәбер ҡалды.\nБишенсе ҡәбер – ҡыҙ бала үлгәндә Бибикамалды тулғаҡ тота башлай. “Ниңә тыуа икән был бала?!” – тип яҡты донъяға ҡаршы алалар сабыйҙы. Тап ошо мәл Иблес пәйҙә була. Рухани Әхмәт үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай. Кеше менән Иблестең осрашыу мотивы Ш. Бабичта ла ентекле һүрәтләнә. “Ғазазил” поэмаһында Иблес бар халыҡты алдап, дөрөҫ юлдан яҙҙыра.\nН. Нәжми поэмала дини мотивты ҡулланып ҡына ҡалмай, уйҙар сылбырын тағатып, фекер киңлегенә һәм тәрәнлегенә өлгәшә. Иблес һүҙҙәренә генә иғтибар итәйек:\nӘкиәт мин. Кеше, көсһөҙлөгөн\nАҡлар өсөн, мине тыуҙырҙы.\nӘхмәт менән Иблес диалогы ябай бәхәс түгел, ә характер һыҙаттарын асҡан ысул да. Автор уларҙы эволюцияла сағылдыра. Төп герой ғәмәлдәрен яҡларға тырышһа ла, хәҡиҡәт алдында баҙап ҡала. Ҡыҙыҡ, үҙен ғүмер буйы хаҡ, Аллаһ юлында тип уйлаған Әхмәткә Иблес күҙен аса.\nАзатлыҡ һәм ҡорбан. Был ике ярҙың ҡайһы яғында тирбәлә кеше? Мәңгелек көрәштең осо-ҡырыйы бармы? Әлбиттә, автор был мәсьәләгә тәрәнерәк баға, рухи ҡиммәттәрҙең даирәһен байҡай. “Иблес” поэмаһының ҡиммәте лә шунда.\nН. Нәжми ислам дине ҡанундарын яҡшы белеп, тойоп, поэтик һүҙ сәнғәтенә үрә. Шуға ла әҫәр еңел уҡыла, уйландыра. Ваҡиғалар тулайым картина булып күҙ алдына баҫа ла кешегә сәхнә әҫәрендәй тәьҫир итә. Авторҙың “Яҙғы йыр”, “Хуш, Хәйрүш!”, “Саҡырылмаған ҡунаҡ”, “Гармунсы дуҫ”, “Күршеләргә ҡунаҡ килгән” кеүек драма әҫәрҙәренең ваҡытында башҡорт сәхнәһенең күрке булыуы был жанр нескәлектәрен яҡшы белеүе хаҡында һөйләй.\n“Иблес” поэмаһы композицион яҡтан теүәл һәм йыйнаҡ. Ике ҙур бүлек айырым бүлексәләрҙән тора. Тәүге бүлектә күберәк тарихҡа экскурс яһап, ваҡиғаларҙы күңел аша тергеҙһәк, икенсе ҙурырағы 15 бүлексәнән тора. Шағир унда проблеманы икенсе яҫылыҡҡа күсерә. Сәфәрҙә тыуған сабый Мәхмүт буй еткерә. Уның булмышына туған моң килеп һарыла. Әсәһе Бибикамалдың һағышлы моңо:\nӘсә йырлай… Мәхмүт йөрәгенә\nАғыла йыр әллә ҡайҙарҙан.\nАлыҫтарҙан сыңлап килә төҫлө\nАта-баба тыуған ярҙарҙан.\nМәхмүттең оҫта тимерсе булып танылыуы менән Әхмәт ғорурлана, тик:\nТик улының йырын тыңлап, Әхмәт\nТертләп ҡуйҙы: “Был ни ғәләмәт?!”\nТап ошо юҫыҡтағы бәхәс үҫкәндән-үҫә, трагедияға барып етә. Әхмәттең:\nУл бит беҙҙең йорт теле генә,\nБар һөйләшеп ҡара, аралаш…\nБында һиңә бер тел – бөйөк тел бар, –\nтигән һүҙҙәренең нигеҙе ҡатлаулы һәм ҡатмарлы. Ә Мәхмүт: “Тел үҙе лә иман”, – тип өндәшә икән, нисек дөрөҫ әйтелгәнлегенә инанаһың! Бөгөн дә бит туған телебеҙгә һәр яҡлап хафалар янағанда халыҡ шағирының поэтик һүҙҙәре бик көнүҙәк яңғырай. Әсәһе Бибикамалдың:\nЕр менән йыр – бер үк ҡарындан,\nӘ, етмәһә, йырҙы шағир яҙған.\nМәхмүтте төштәренә кергән, ә ғүмерҙә бер тапҡыр ҙа күрмәгән ата-бабалар төйәге тарта. Ә атаһының:\nҺин бит үҙ-үҙеңде\nОжмахыңдан ҡыуған ғазазил!..\nҠайҙан хасил һиндә бындай уйҙар? —\nтип ярһып, һуңғы нөктәне ҡуя.\nӘхмәт улы Мәхмүтте, Иблес тип, сәнсеп үлтерә.\nЯлтырап китте бысаҡ… Ауҙы Мәхмүт…\nҺүнде хыял – һүнде ҡайтыр юл.\nҺуңғы һулыш ҡына әйтә алды:\n“Миндә түгел… Иблес… Һиндә ул…”\nПоэмалағы ваҡиғалар тағы ла икенсе яҫылыҡҡа күсә. Шағир полифоник сюжет менән оҫта эш итә.\nЯуызлыҡтың ғәме – яҡшылыҡты\nҠол итергә бары мәңгегә.\nТик бынан ҡотолоу юлдары һәм саралары бармы? Юҡ, тип кенә нөктә ҡуйһа, шағир шағир булмаҫ ине. Таба ул, барлыҡ сылбырҙарҙы емереп, күккә күтәреп сөйә. Нур булып күктән төшкән ҡыҙ телгә килә:\nМин – Мөхәббәт! Ошо ерҙең күрке,\nОшо ерҙең көсө, йән-һыны.\nИлаһи образ тыуған еребеҙгә бәрәкәт һәм тыныслыҡ, һөйөү һәм мәңгелек илтә. Халыҡ яҙыусыһы Ә. Хәкимов прозаһында ла бындай образ колоритлы урынды алғайны.\nН. Нәжмиҙең “Иблес” поэмаһында эпик киңлек ҙур урынды биләй. Геройҙар Башҡортостанда, Кавказда, Ғәрәп илдәрендә хәрәкәт итә. Күп төрлө сюжет һыҙыҡтары бер идеяны тулыландыра, тәрәнәйтә бара. Гуниб тауҙарында Шамилды әсир итеп, Калугаға оҙатылыу картинаһы ла идеяны көсәйтә.\nКешенең рухи азатлығын Иблес кенә еңә алмай. Ул азатлыҡ эскән һыу, һулаған һауа, тыуған ер йылыһы һәм моң менән кешегә һеңә. Кешене шәхес кимәленә күтәрә, иңенә яуаплылыҡ та һала. Поэманың нигеҙендә ошондай фекерҙәр төрлө яҫылыҡтан сығып, бик үҙенсәлекле итеп ҡорола.\n1976 йылда ижад ителгән “Урал” поэмаһы темаһы менән тәүгеһенә яҡын. Тыуған ер, Ватан төшөнсәләре беҙҙең халыҡта изгеләрҙән-изге һанала. Әҫәрҙең сюжет һыҙығы ла ошо хәҡиҡәтте матур алымдар, хәтерҙә ҡалырҙай поэтик образдар аша аса. Лирик герой ҡурайсы, өзләүсе Ишмөхәмәт улы Ишбулла менән осраша. Маҡтауға һаран лирик герой һоҡланыуын йәшерә алмай:\nУйнай икән, тимәк, үҙәк өҙгөс,\nЙырлай икән – дала киңлеге.\nБейей икән – ут сәсрәтеп тора –\nБашҡорт шундай тигән шикелле.\nБерсә уйнап, йырлап, берсә бейеп,\nИшмөхәмәт улы Ишбулла.\nТымыҡ океан ярында ҡунаҡханала Ишбулла янына ят кеше килә. Шағир яратып ҡулланған диалогтар аша икәүҙең әңгәмәһен бирә. Ул ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс һәм бәхәсле. Автор төрлө яҡ ҡараштарын түкмәй-сәсмәй һүрәтләй.\nБашҡортлоҡ ул милләт кенә түгел,\nХалыҡ рухы халыҡ ҡанынан ул,\nУл — бөйөк һәм изге төшөнсә, –\nти Ишбулла. Ят ҡунаҡ та башҡорт булып сыға. Улай ғына түгел, ә Ишбулланың яҡташы — Бөйөк Ватан һуғышында әсир төшөп, сит илдә ҡалған кеше. Ят кешегә герой “Урал” йырын йырлап, һуғышта ятып ҡалған атаһын хәтерләп, күҙе йәшләнә. Моң әсир иткән ике кешенең ике төрлө яҙмышы. Берәүһе ошо моң менән Ер шарын урап бәхет тапһа, икенсеһе уны ишетер өсөн зар-интизар булып йәшәй. Ике яҙмыштың ҡапма-ҡаршылыҡлы һыҙаттары поэманың нигеҙен тәшкил итә. Ишбулланың прототибы – мәшһүр ҡурайсы Ишмулла Дилмөхәмәтов.\nН. Нәжми шиғриәте моңло һәм бай. Уның поэмаларында ла көйгә, йырға ҙур урын бирелә. “Ғүмерлек йыр” поэмаһының геройы ла тарихи шәхес – Советтар Союзы Геройы Зоя Космодемьянская. Лирик герой батырҙың тыуған ере Петрищевоға килә. Замандашының тулы образы, үткәндәге ваҡиғалар – барыһы ла күҙ алдына баҫа. Авторҙың:\nӘ ниңәлер һөрән һалыуҙар бар\nТиң булам тип көнгә-заманға, –\nтигән юлдар бөгөн дә көнүҙәк яңғырай. Авторҙың:\nЛәкин ерҙә яҡты яҡты эҙең ҡалһын,\n“Кеше ул!” – тип әйтә алырлыҡ.\nЕңел түгел кеше булыуҙары\nКеше булыу ҙа ҙур батырлыҡ, –\nтигән юлдары уйҙарға һала. Зояның әсәһенә, батырлыҡҡа дан йырлай алмай оҙаҡ ғазап сигә лирик герой, ләкин ғүмерлек йыр барыбер тыуа. Ғазаптарҙы еңеп, ергә һәм моңға дан йырлап.\nНазар Нәжмиҙең “Ағым” поэмаһы композицион яҡтан традицион жанр талаптарына яуап бирә. Ләкин сюжет ептәре бер нисә яҫылыҡта: тәүгеһе лирик герой хәрәкәтенә бәйле; икенсеһе – ағымдай урғылған хис-тойғоларҙың үҫеше. Әҫәрҙә бик күп хикәйәләр поэтик образ кимәленә күтәрелә. Ул һүҙҙәр менән уйнамай, ә эпик фекер киңлеге динамикаға нигеҙләнә, ғаләмде урап сыға. Иҙел башынан, Уралдан, Заһир Исмәғилев менән Зөлфәр Хисмәтуллиндан башланған сәфәр сыға Йомағол. Ябай ғына сәйәхәт түгел, ә ғүмерлек, файҙалы һәм бик кәрәк. Поэмала тәбиғәт йәнле Ноғман Мусин, Шәйехзада Бабич, Шәриф Бикҡол шәхестәре лә телгә алына.\nӘ мин иһә бөгөн шиғриәттең\nҠотобонда, гүйә, торамын,\nУй-хистәрем, йәнем-тәнем менән\nШул тарафтар булып уҙамын, –\nтип кенә ҡалмай, ә төп герой Йомағолдоң тормошон, характер һыҙатын тулайым асып бирә. Поэманың сюжеты шулай: һал ағыҙыусы йәш егет Йомағол Иҙел башынан өйлөк бүрәнәнән һал һаллап, түбәнгә аға.\nАғып килгән саҡта тын ғына,\nЯр ситендә бер ҡыҙ йырлай ине\n(йырлай-йырлай ул кер сайҡай ине),\nТауышында сихри моң ғына.\nБер күреүҙән ғашиҡ булған Йомағол менән Шәмсиҡәмәр мәңгегә ҡауыша. Уларҙың яҙмышын ил яҙмышы менән үлсәргә мөмкин. Ярты быуат йәшәп, алтын туйҙарын үткәргәндәр. Ике ул һәм өс ҡыҙға ғүмер биргәндәр. Йомағол — Бөйөк Ватан һуғышы юлдарын үтеп, иҫән ҡайтҡан яугир. Днепрҙы кискәндә лә һал һаллап, күпме ватандашын ҡотҡара. Үткән ғүмер юлын хәтирәләргә һалып, алтын туй мәжлесендә иҫләп, барлыҡ туғандар ҙа Йомағол ғаиләһенә рәхмәт уҡый. Милләт-ара татыулыҡ, башҡа кешеләргә хөрмәт менән бағыу ул ғаиләнең йәшәү рәүеше булған. Лирик герой Йомағол кеүек төҙөүселәргә дан йырлай һәм үҙе хаҡында:\nБөтәбеҙ ҙә төҙөүсе беҙ… Мин дә\nҺеҙгә яҡташ ауыл малайы.\nҒүмер буйы төҙөйөм һәм һалам\nКешеләргә күңел һарайы.\nАвтор милли характерҙы дөрөҫ тасуирлай:\nКүҙ алдына һин килтереп ҡара\nБолон һәм йәйләүһеҙ башҡортто.\n“Ағым” поэмаһында фәлсәфәүи нигеҙҙәге хәрәкәт бар тарафты биләп, кеше уйҙарының да үҫешен күҙ алдына баҫтыра. Шағир һәр ҡатламдағы ағымды күҙаллап, йыйнаҡ һәм бай фекерле әҫәр ижад иткән.\nН. Нәжмиҙең “Бер туғандар” поэмаһы ла 1983 йылда яҙылған. Был йылдарҙы ижади тормошонда иң илһамлы һәм бай осор тип билдәләргә мөмкин. Автор эпиграфта уҡ бер туған ағайҙары Ғәҙелкарам менән Ғиләжетдинде иҫкә алып китә. Поэманың нигеҙендә автобиография ята, тиһәң дә хата булмаҫ. Йыйнаҡ, бар яҡтан уйланылған лирик поэма. “Беҙ өс туған – беҙ өс таған инек”, – тигән юлдар әҫәрҙең лейтмотивына әйләнә. Атайҙары йәшләй үлеп киткәс, ағайҙар иңдәренә барлыҡ яуаплылыҡты ала, әсәләре лә бөгөлөп төшмәй.\nБулғанбыҙ беҙ әсәй өсөн Иман,\nӨмөт, Һөйөү тигән өс таған.\nXX быуат афәте был өс егетте лә аямай, улар ил һағына баҫа. Ҡанлы һәм данлы һуғыш юлында ҡорбан ҙур була. Ржев янында Ғиләж һәләк була, Курск дуғаһы пулеметсы Карамды ҡулһыҙ итә. “Батырлыҡ өсөн” миҙалына лайыҡ була оло ағаһы.\nШағирҙың “Дуҫ тураһында ун бер йыр” поэмаһы 1960 йылдар аҙағында ижад ителгән. Композицион йәһәттән структураһы исеменә үк сығарылып, һәр йырҙың үҙ атамаһы ла бар. Поэманың инеше “Шишмәләр” тип аталып, төп герой – шишмә телен белгән Ғилуан менән таныштыра. Артабан һәр бүлек уның тормошоноң иң үҙенсәлекле мәлдәрен сағылдыра. Ғилуан мари ҡыҙы Сәликәгә өйләнергә йөрөгәндә һуғыш сығып, ул яуға китә. Һуғыш уны ҡулһыҙ һәм һөйгән йәрһеҙ ҡалдыра. Йәш егет Мәликәгә өйләнеп, гөрләтеп донъя көтәләр, ун балаға ғүмер бирәләр. Туғыҙ улға һәм бер ҡыҙға ғүмер биргән Ғилуандың ҡулы берәү генәме? Лирик герой һоҡланып, мөхәббәткә дан йырлай. “Йырҙарымдың әле һуңы юҡ…” тигән өлөш эпиграф кеүек бирелгән. Ул йырынан матур ғаиләгә һәйкәл ҡоя.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең ижадында төрлө жанрҙар бихисап. Шиғриәттең юғарылығын белдергән поэмаға шағир әҙерлекле, ныҡлы уйланып, тормош тәжрибәһе туплағас тотона. Шуға ла лиро-эпик төр уның ижадында өр-яңынан асыла, балҡый. Улай ғына түгел, ә башҡорт шиғриәтенең көслө бер тулҡыны, ҡабатланмаҫ моңо булып яңғырай Назар Нәжми шиғриәте.


Ысын оҫталар булғанда... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Ысын оҫталар булғанда...\nИшембай нефть техникумын тамамлап, 1979 йылда көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү идаралығына ҡыйыуһыҙ ғына аяҡ баҫҡан ҡыҙҙы ҡабул итеүсе вазифаһына эшкә алалар. Ҡайҙа инде ул саҡта 40 йыл ғүмерен ошо өлкә менән бәйләрмен тип уйлау! Һынатмаҫҡа тырышып, белгес һөнәрен тиҙ үҙләштерә, халыҡ менән мөғәмәлә итергә өйрәнә.\nАлтын бөртөкләп йыйылғандай, тәжрибә лә көндәлек көсөргәнешле хеҙмәт менән туплана бара. Яратып өлгөргән эшен 1988 йылда Стәрлетамаҡтағы Көнкүреш техникаһы заводында технолог-инженер булып дауам итә. Булдыҡлылығын күреп, оҙаҡламай уны Ишембайҙағы цехҡа начальник итеп тәғәйенләйҙәр. Артабан “Рембыттехника” йәмғиәте директоры вазифаһын йөкмәтеүҙәренә бер кем дә ғәжәпләнмәй, сөнки ошо өлкәне биш бармағындай белгән кешене тағы ҡайҙан табаһың?\nЗаман үҙгәргән, талаптар артҡан һайын, предприятиены алдынғы ҡорамалдар менән йыһазландырырға, яңы төр хеҙмәттәр күрһәтергә кәрәк. Быларҙы атҡарыу ҙа Рәмилә Хисмәтуллинаның иңенә төшә.\nӘ ул етәксе генә түгел, ике бала әсәһе лә. Улы Шамил менән ҡыҙы Раушания ата-әсәһенең эшһөйәрлеген күреп, матур өлгө алып үҫә. Хәҙер улар үҙҙәре ғаилә ҡорған, ул-ҡыҙҙар тәрбиәләй.\nРәмилә Сәхиулла ҡыҙының “Рембыттехника” йәмғиәтендә эшләүенә – ҡырҡ йыл. Магазин кәштәләре тауарҙан һығылһа ла, өйөңә килтереп бирергә әҙер торһалар ҙа, оҫталарҙың алтын ҡулына ышанып килеүсе байтаҡ әле. Аяҡ кейемен, ҡатмарлы көнкүреш техникаһын да йүнәтәләр, компьютер һәм телевизорға ла “йән” өрәләр, тегеү цехы ла буш тормай. Ярҙамсылары Виктор Скрипкин, Фәнил Юнысов, Камил Ҡәнәфиев – үҙ эшенең ысын оҫталары. Заман менән бергә атлап, халыҡҡа игелек күрһәтәләр.


Материалы за 11.07.2017 » Табын\nИлебеҙ күге тыныс булһын\n11 июля 2017 йыл | Хаттар\n22 июнь – Хәтер һәм ҡайғы көнө районыбыҙҙа, шул иҫәптән беҙҙең Ҡауарҙы ауылында ла киң билдәләнде.\nКүңелендә гел изгелек уның\nМағаш тауы итәгендә, саф һыулы Еҙем йылғаһы ярында урынлашҡан Ибраһим ауылында тыуып, ғүмере буйы ошонда йәшәүсе Фәниә еңгә Әбделмәнова ябалаҡлап ап-аҡ ҡарҙар яуған ғинуар айында үҙенең етмеш дүрт йәшен билдәләне. Ете тиҫтәнән ашыу ғүмер эсендә төрлөһөн күрҙе ул. Шатлыҡ-ҡыуаныстары ла булды, һағышы ла урап үтмәне. Ауырлыҡтары ла әҙ булманы. Әммә ул яҙмыш һынауҙарына, тормоштоң ел-дауылдарына бирешмәне, һынманы, һығылманы.\nМәшәҡәттәргә ҡарамай, хәбәрләшеп тороғоҙ\nЙәйҙең бер көнө йылды туйҙыра, тип бушҡа ғына әйтмәйҙәр. Көнө түгел, сәғәте ҡәҙерле ҡыҙыу мәлдә һәр кем үҙ хәстәрлектәре менән йәшәй. Ысынлап та, йәйге мәшәҡәттәр башланып, ауыл кешеһе тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек эштәрҙән бушамаған осорҙа хаттар ҙа кәмей төшә. Июнь айында редакция почтаһы гәзит уҡыусыларҙан килгән хаттарға ныҡлы бүҫкәрҙе: ни бары 23 хат алдыҡ.\nҺауа торошоноң тотороҡһоҙлоғо һәр ҡайҙа эштәргә ҡамасау булыуға ҡарамаҫтан, июль айы һәр йәһәттән ҡыҙыу осор булып һанала. Был мәлдә мәшәҡәттәр етерлек: күктән болоттар таралып, ҡояш күренеү менән баҫыуҙарҙа, шәхси хужалыҡтарҙа бесән әҙерләргә тотонорға, йорт-баҡса эштәренә лә өлгөрөргә кәрәк, яйлап ҡына бешкән емеш-еләктән ҡайнатма-компоттар әҙерләйһе лә бар. Мең төрлө мәшәҡәттәргә сумған ауыл кешеһенең ҡулына ҡәләм алырға ваҡыты ла ҡалмайҙыр. Әммә гәзиттең йөкмәткеһе тап һеҙҙән килгән көнүҙәк темаға яҙылған, уҡымлы мәҡәләләр, хеҙмәт алдынғылары, уңғандар, булдыҡлылар хаҡындағы һүрәтләмәләр, ҡыҙыҡлы, фәһемле мәғлүмәттәр менән тулылана, байый.\nБалаларҙың йәйге каникулдарының икенсе айы, уҡыусыларҙың бишенсе хеҙмәт сиреге бара, ошо мәлдә кемдер ялға юллана, араларында ниндәй ҙә булһа файҙалы шөғөл табып, ғаилә бюджетын тулыландырған мәктәп уҡыусылары ла бар. Шундайҙар тураһында ауыл хәбәрселәре яҙып ебәреп торһа, бик шат булыр инек.\nХөрмәтле уҡыусылар! Аҡыллы кәңәштәр, эшлекле тәҡдимдәр, йөкмәткеле хаттар көтөп ҡалабыҙ һеҙҙән.\nБеҙҙең ил – туғанлыҡ даръяһы. Бай ерҙәрендә барыһы ла бар. Мәрмәрҙәр, гәүһәрҙәр табыла. Иң мөһиме – һәр кемгә бәхетле йәшәргә, иркенләп һуларға һауа бар.\nЯрты быуат ғүмер үткән...\nМәктәп йылдары, нисә йыл үтеүгә ҡарамаҫтан, һәр кемдең күңелендә иң яҡты иң матур хәтирә булып һаҡлана. Беҙҙең мәктәпте тамамлауыбыҙға ла 50 йыл булып киткән. Толпар һигеҙ йыллыҡ мәктәбен 1966-1967 уҡыу йылында 14 ҡыҙ һәм малай тамамланыҡ. Әлеге мәлдә туғыҙыбыҙ иҫән.


Илештәр данлыҡлы осоусыһын онотмай\nБилдәле летчик, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың тыуыуына быйыл 95 йыл. Иҫтәлекле датаға арналған сараларға геройҙың тыуған яғында әҙерлек саралары йылдам бара. Күптән түгел Муса Ғайса улы исеменә арналған көрәш буйынса турнир уҙғарылһа, уның йорт-музейында яңы күргәҙмәләр әҙерләнә.\nМуса Гәрәев Иләкшиҙе ауылында тыуа. Уға ете йәш тулғас ғаилә күрше Ташшишмә ауылына күсенә. Ә 1937 йылда ул ваҡыттағы үҫмер Бишҡурай ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Шуға ла бөгөн биләмә ауылдарында йәшәүселәр барыһы ла Муса Ғайса улын ауылдашым тип, ғорурланып әйтә ала. Тап урындағы халыҡ тырышлығы менән Ташшишмәлә йорт-музей булдырылған. Һәр бер фотоһүрәт бында - үҙе бер тарих.\nҮҙенең осоусы булыу хыялын тормошҡа ашырыу маҡсатында Энгельс ҡалаһындағы хәрби осоусылар мәктәбенә юллана, ләкин уны тамамларға насип булмай. Хәрби осоусы, Сталинград фронтына ебәрелеп, Тыуған илде немец илбаҫарҙарынан азат итеүҙә батырҙарса көрәшә. 250 тапҡыр осош яһап, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.\nҺуғыштан һуң полковник Муса Ғайса улы авиация полкын етәкләй. Отставкаға киткәс, мәҡәләләр яҙып, китаптар сығара. Әйткәндәй, уларҙың күптәре бөгөн йорт-музейҙа ҡәҙерләп һаҡлана.\nМузей Муса Гәрәев үҫкән йорт урынында төҙөлгән. Шуға ла бинаның эске төҙөлөшө, биҙәлеше лә тап ул йәшәгән өйҙө күҙ алдына баҫтыра. Әсәһенең күлдәге иң түрҙә эленгән. Өҫтәл япмалары, һандыҡҡа төшөрөлгән орнаменттар әйберҙәрҙең тарихи ҡомартҡы булыуын күрһәтә.\nШуға ла һәр яҙ һайын, алмағастар сәскә атҡанда уҡыусылар, геройҙың тормош юлы менән ҡыҙыҡһыныусылар йорт-музейға экскурсияға килә, ти хеҙмәткәрҙәр.


Бәхетенә төшкән өлөшө\n6 Август 2018, 20:33\n90-сы йылдар. Башҡорт дәүләт университетының ҡайнап торған сағы. Һәр факультеттың бюджет урынына егерме биш-утыҙлап студент ҡабул ителә, башҡорт бүлегенең хатта параллель бүлектәре бар...\n90-сы йылдар. Башҡорт дәүләт университетының ҡайнап торған сағы. Һәр факультеттың бюджет урынына егерме биш-утыҙлап студент ҡабул ителә, башҡорт бүлегенең хатта параллель бүлектәре бар.\nӘрменән ҡайтҡан Ейәнсура егете Илдар Аҡъюлов та башҡорт-рус бүлеге студенты булып китә. Уға – Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназия-интернатын тамамлаған егеткә, тәртипкә күнеккән кисәге һалдатҡа – уҡыуы ауыр булмай. Ә ғаиләлә алған тәрбиә уны насар ҡылыҡтарҙан, яман эштәрҙән һәр саҡ ҡурсалап тора. Шулай итеп, Илдар бөтә хәселен уҡыуға һалып, күңелле студент тормошона сума.\nИлдар уҡыған бүлектә егерме һигеҙ ҡыҙ һәм бары ике егет була. Республиканың иң шәп, матур ҡыҙҙары йыйылған факультетта бармаҡ менән генә һанарлыҡ булған егеттәргә һайлау мѳмкинлеге ҙур. Әммә шул йѳҙәрләгән һылыу араһынан уның күңеле башҡорт бүлегендә уҡыған Баймаҡ ҡыҙы Розаға ята. “Ни ѳсѳн нәҡ Розаны оҡшаттың?” – тип ҡыҙыҡһынам хеҙмәттәшемдән. “Беҙҙең Ейәнсура халҡы үҙенә бикләнеп йәшәүсән, ә Роза баймаҡтарға хас алсаҡлығы менән минең иғтибарҙы йәлеп итте”, – ти Илдар.\nРоза Рәжәп ҡыҙы сығышы менән Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылынан. Ауылда һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң Сибай педагогия училищеһында белем ала. 1991 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға килә.\n– Беренсе курстан Илдар менән бер-беребеҙҙе беләбеҙ. Ул саҡта икебеҙҙең дә быуындар нығынған ине. Икенсе курстан ныҡлап дуҫлаша башланыҡ. Ә инде ѳсѳнсѳ курста, 1994 йылдың мартында, никах уҡытып, йәй туй яһаныҡ. Шулай итеп, ике ауыҙлы, бер һүҙле булып, бергә кәңәшләшеп йәшәп киттек, – ти Роза йәш саҡтарын хәтерләп.\nСтудент ғаиләһе булһа ла Аҡъюловтарға йәшәп китеүе ауыр булмай. Ике яҡтан атай-әсәйҙәр аҙаҡ-түлек менән ярҙам итә. Ошо уҡ йылдың декабрендә ғаиләгә йәм, ырыҫ өҫтәп тәүге ҡыҙҙары Зѳһрә тыуа. Йәштәр бала ҡарауҙы ауырһынмай. Баланы Роза Рәжәп ҡыҙының педагогия училищеһында бергә уҡыған һәм Ѳфѳлә йәшәгән курсташтары ла, дѳйѳм ятаҡтағы студенттар ҙа ҡараша. Ул заманда студент ғаиләләр күп була. Улар татыулығы менән дә айырылып тора.\n– Беҙҙең курсташтарҙың күптәре студент йылдарында уҡ ѳйләнеште, егермеләп булғанбыҙҙыр. Илдар уҡыған тѳркѳмдә бары ике егет бар ине. Икеһен дә башҡорт бүлеге ҡыҙҙары тартып алды. Уҡытыусылар ҙа, профессорҙар ҙа ғаиләле студенттарҙы аңлап ҡабул итте. Мәҫәлән, Ғәли Ғәли улы Сәйетбатталов: “Әсә кеше нимә эшләп ултыра?! Бар, ҡайтып балаңды ҡара”, – тип лекциянан ҡайтарып ебәрә ине. Бер яҡтан уңайһыҙ булһа ла, икенсе яҡтан – кинәнес. Әсә кешене хѳрмәт иткәндәре ѳсѳн ҡыуана инем. Риф Барый улы Әхмәҙиев: “Кемдәр ѳйләнешкән, ир фамилияһын алаһығыҙ”, – тине диплом алғанда. Был һүҙҙәр менән ул ирҙәрҙең баһаһын, абруйын күтәрергә теләгәндер. Шуның менән никахтарҙы нығытып ҡуйғандыр, – ти Роза Аҡъюлова.\nЫсынлап та, ул ваҡытта ѳйләнешкән студент ғаиләләренә иғтибар көслө була. Аҡъюловтарға ла университеттың беренсе ятағынан айырым бүлмә бирелә. Йәш әсәләргә лекцияларға ирекле рәүештә йѳрѳү ҙә рѳхсәт ителә.\nҺуңғы курста уҡығанда бәләкәс Зѳһрәне Баймаҡҡа ѳләсәһе Ғәлиә Ғилметдин ҡыҙы һәм олатаһы Рәжәп Зѳлҡәрнәй улы Рәжәповтар тәрбиәһенә ҡалдырырға мәжбүр булалар. “Ул саҡта баланы йәлләү тигән тѳшѳнсә булманы, сѳнки беҙгә уҡып бѳтѳргә кәрәк ине”, – ти улар.\nУҡыуҙы тамамлағас, Илдар Мѳхәмәт улы Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәтенә эшкә урынлаша. Бер нисә йылдан Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағындағы Республика халыҡ ижады үҙәгенә саҡыралар. Ә 1999 йылдан бирле “Башҡортостан” республика ижтимағи-сәйәси гәзитендә хәбәрсе, бүлек мѳдире йѳгѳн тарта.\nЙәшәргә урын булмағас, Роза Рәжәп ҡыҙына ауылға ҡайтып йәшәп торорға тура килә. Бер аҙҙан уларға Һәҙиә Дәүләтшина урамындағы бер йорттан бүлмә бирәләр. Шулай итеп, ғаилә яңынан бергә тупланып йәшәй башлай, ә Роза Рәжәп ҡыҙы Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтына эшкә урынлаша.\n– Аҡыллы, тәүфиҡлы ир биргәнгә Хоҙайға рәхмәт. Әммә тәрбиә ғаиләнән башлана икәнлеген оноторға ярамай. Бейемем Фатима Харис ҡыҙы Аҡъюлованың балаларына матур һыҙаттар һала алыуына һоҡланып бѳтә алмайым. Дүрт улын да эшкә ѳйрәткән. Насар ҡылыҡтарҙан аралап үҫтергән. Уларҙың береһе лә тәмәке тартмай, эскелек менән дә мауыҡмай. Мин белгәндән уларҙа ѳҫтәл артында эсеү булманы. Ҡайным Мѳхәмәт Хәсән улы эшһѳйәрлек, уңғанлыҡ ѳлгѳһѳ ине. Колхозда водитель булып эшләгәс, ғүмере юлда үтте. Бейемем йортто һәр саҡ ялтыратып тотто. Ул оҫта баҡсасы ла ине, ҡарбузына тиклем үҫтерҙе, – тип Роза иренең туғандарын һәр саҡ яҡшы яҡтан ғына телгә ала.\nУл үҙе лә матур, тәртипле ғаиләлә тәрбиәләнә. Атаһы ҡыҙҙарын: “Ҡыҙ булғас, сәсе оҙон булһын”, – тип ҡыҙҙарына сәс ҡырҡырға рөхсәт итмәй. Шулай уҡ улар аталары алдында салбар кеймәй. Башҡорт ҡыҙҙарына хас булған сәс үҫтереү ғәҙәтен Аҡъюловтар ғаиләһендә лә дауам итәләр. Рәжәп Зѳлҡәрнәй улы ваҡ-тѳйәк хәбәрҙәрҙән дә ѳҫтѳн була. Ул ғәйбәт яратмай, ѳйҙәрендә лә һѳйләтмәй, кеше яманлап һүҙ йѳрѳткәндәрҙе лә үҙ итмәй. Ҡатыны йәш сағында ныҡ ҡына ауырып алғас, ул: “Бала ҡарап ѳйҙә ултыр”, – тип башҡаса йәмғиәт эшенә сығырға рөхсәт итмәй. Әммә бар яҡтан да уңған Ғәлиә Ғилметдин ҡыҙы шәл бәйләп һатып, ғаилә бюджетына ҙур ѳлѳш индерә. Рәжәповтар ғаиләһендә тағы бер алтын ҡағиҙә урынлашҡан: улар балалары һәм килен-кейәүҙәре мөнәсәбәттәренә ҡыҫылмай, үҙ-ара килешегеҙ, тип ҡуйыуҙы хуп күрә. Шулай уҡ кейәү һәм киленде үҙ балаһындай яҡын күреп ҡабул итәләр, уларға ҡарата насар һүҙ әйтеү ҙә тыйыла.\nШәл бәйләү шѳғѳлѳнә килгәндә, ейәнсураларҙың даны иһә тирә-яҡҡа таралған. Унда беренсе класҡа уҡырға барған ҡыҙ бала ойоҡ-бейәләй бәйләп кеймәһә, ул эшлекле түгел тип иҫәпләнә. Илдарҙар ҙа бәйләнгән әйберҙәр кейеп үҫә. “Әгәр ҙә әсәйемдең бәйләгән шәлдәрен йәйеп һалһаң, ул тотош Ейәнсура районы биләмәһен ҡаплар ине. Шуға ла тырышлыҡ, эшкә ѳйрәнеү ғаиләнән килә. Беҙҙең бала саҡта эшләмәй ултырыу мѳмкин түгел ине. Ошо сифаттарҙы балаларыбыҙға ҡала шарттарында тәрбиәләргә тырышабыҙ. Ҡала ерендә балаларҙы тѳрлѳ яҡлап үҫтерергә мѳмкин. Ҡалала йәшәп, балаларын өйҙә ултыртып ҡуйған атай-әсәйҙәрҙе аңлап етмәйбеҙ”, – ти Илдар Мѳхәмәт улы.\nАҡъюловтар оло ҡыҙҙары Зѳһрәне бәләкәстән һүрәт тѳшѳрѳү, тасуири уҡыу, бал һәм халыҡ бейеүҙәренә йѳрѳтә. Йәғни бала иртәнән кискә тиклем файҙалы шѳғѳл менән булыша. Аҙаҡ ул Башҡорт дәүләт университетының роман-герман филологияһы факультетында уҡып, инглиз теле буйынса белем ала. Зѳһрәнең телдәрҙе яҡшы белеүендә, еңел үҙләштереүендә Фатима Мостафина исемендәге 20-cе Өфө ҡала башҡорт гимназияһында уҡыуы ыңғай йоғонто яһаған. Тырыш ҡыҙ репетитор ялламайынса ғына бушлай уҡырға инә. Ул бер урында ултыра торғандарҙан түгел, шуға ла уҡып бѳткәс, Ҡытайға эшкә китеүенә бер ҙә аптырарға кәрәкмәйҙер. Әле Фошань ҡалаһында ҡытай балаларына инглиз теле серҙәрен ѳйрәтә.\nУртансы ҡыҙҙары Шәүрә тәүҙә ете йыл Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең балалар студияһына йѳрѳй. Ошо ваҡытта ул тѳркѳм менән Мәскәү, Санкт-Петербург, Ҡазан, Астана, Әстерхан кеүек ҡалаларҙа гастролдәрҙә була. Әле Шәүрә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт гимназия-интернатында белем ала һәм ошо уҡыу йортоноң “Аҡйондоҙ” ансамблендә бейей. “Бәлки, бейеүсе булмаҫ, әммә уның зыяны теймәҫ”, – тип иҫәпләй Аҡъюловтар.\nКинйәбикә Фатима биш йәше менән бара. Уға Илдарҙың әсәһенең исемен ҡушҡандар. Әле ҡыҙ бейеү һәм тасуири һѳйләү түңәрәктәренә йѳрѳй. Атай менән әсәй, бар яҡлап та үҫешһен ѳсѳн, балаларын ҡалала булған мәҙәни сараларға үҙҙәре менән йѳрѳтѳргә тырыша. Йәйге каникулда иһә, балалар башҡорт тиҫтерҙәре менән аралашһын тип, мотлаҡ башҡорт йүнәләшле лагерға ялға ебәрәләр. Һуңынан ауылдағы олатай-ѳләсәйҙәре тәрбиәһенә тапшыралар.\n– Беҙ ғаиләлә дүрт малай һәм бер генә ҡыҙ үҫтек, шуға ла мин ҡыҙҙарым булыуына ҡыуанып бѳтә алмайым. Беҙҙең ҡыҙҙар сама тигән нәмәне белеп үҫә. Уларҙа тәбиғәткә һѳйѳү тәрбиәләйбеҙ. Тыуған яҡтарыбыҙ Ѳфѳнән алыҫта ятҡас, унда ҡайтып килеү үҙе бер сәйәхәт. Башҡортостан буйлап сәйәхәткә сығабыҙ. Ҡыҙҙарыбыҙ бер-береһе менән татыу, серләшеп, ярҙам итеп үҫә, – ти Илдар Мѳхәмәт улы.\nИнде егерме дүрт йыл матур донъя кѳткән, үҙҙәренең фиҙакәр хеҙмәте менән был тормошта яҡты киләсәктәренә юл ярған ғаилә итеп белә уларҙы дуҫтары, таныштары. Ә бындай татыулыҡтың сере нимәлә һуң?\n– Мѳхәббәт, тип илереп йѳрѳмәнек тә. Беҙҙең ѳсѳн бер-береңде ихтирам итеп, кәңәшенә ҡолаҡ һалып, бер-береңә самалы ирек ҡуйып йәшәргә кәрәк. Беҙ саҡырған ергә һәр саҡ барырға тырышабыҙ. Был ѳләсәйҙән ҡалған тәрбиә. Өләсәйебеҙ беҙгә яҡын йәшәне, күп ваҡытты уның янында үткәрә инек. Аҡыллы ѳләсәйебеҙ: “Саҡырған ергә бар, ҡыуған ерҙән ҡас. Бер саҡырырҙар, ике саҡырырҙар, аҙаҡ саҡырмаҫтар. Ирҙәрҙе ихтирам итергә кәрәк. Тәмле-тәмле ризыҡтар бешереп ашат. Үҙең ашамаһаң ашама, иреңде ашат”, – тип әйтә ине. Ѳләсәй мәктәбен күреп үҫтек, ул күп нәмәгә ѳйрәтте. Әле беҙҙең балалар ҙа ошо юлды үтә, – ти Роза Рәжәп ҡыҙы.\nИлдар иһә ғаиләлә ѳс ҡыҙ үҫеүе менән үҙен бәхетле тоя.\n– Ҡыҙҙарымды шул тиклем яратам. Уларға шул тиклем ѳйрәнгәнмен, бар теләктәрен үтәргә әҙермен. Бѳтә атайҙарға ла ошондай ҡыҙҙар теләр инем. Минең өсөн бер бала – юҡ бала, ике бала – ярты бала, ѳс бала – бер бала. Әгәр ҙә йәш саҡта йәшәү шарттарыбыҙ яҡшы булһа, балаларыбыҙ күберәк тә булыр ине, – ти Илдар Мѳхәмәт улы.\nРоза Рәжәп ҡыҙы ирен бар яҡлап та күтәрергә әҙер торған ҡатын. “Ғаиләң яҡшы булһын тиһәгеҙ, атайҙың абруйын күрһәтеп тәрбиәләргә кәрәк. Ҡыҙ бала тыуғанға бейем бик ныҡ ҡыуанды. Үҙем генә үҫтерәм, тип хыяллана ине, әммә аяуһыҙ сирҙән вафат булып ҡалды. Әле Илдар менән ҡыҙҙарға үҙебеҙҙең милләттән, мосолман булған кейәү булһын, тип теләйбеҙ. Шул уҡ ваҡытта балаларҙы үҙ иркенә ҡуябыҙ. Үҙҙәре хәл итһен тип тырышабыҙ”, – ти ул.\nШулай итеп, Аҡъюловтарҙың ике ҡалаҡ, ике стакан менән башлап ебәргән тормоштары тәүге көндәрҙән үк яйға һалына. Килешеп, бер һүҙҙән булған ғаиләлә тәрбиәләнгән балалар ҙа үҙҙәрен бәхетле тоя. Әле Илдар менән Роза үҙҙәрен осраштырған Хоҙай Тәғәләгә рәхмәт уҡып йәшәһә, киләсәккә яуаплылыҡ, оло бурыстар тураһында онотмай.\n– Ҡыҙҙар үҫтереүебеҙ ярты бәхет булһа, уларға юлдарында тәүфиҡлы, матур, татыу ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән егеттәр осрап, пар итһә, шул ҙур бәхет булыр. Тормош нисек кенә ауыр булмаһын, бер-береңде хѳрмәтләп, кәңәшләшеп йәшәй алһаң ғына бәхетле булаһың, – ти Аҡъюловтарҙың татыу ғаиләһе.\nӨлөшөңә төшкән көмөшөң, тиҙәр. Роза Рәжәп ҡыҙы менән Илдар Мөхәмәт улы ла Хоҙай биргәнгә риза булып, һәр көнгә ҡыуанып йәшәй белеүе менән бәхетле. Ошондай тәүфиҡлы, маҡсатлы башҡорт ғаиләләре күберәк булһын.


Башҡортостанда Георгий таҫмалары таратыла башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда Георгий таҫмалары таратыла башланы\n25 апреля 2016 — 16:53\nАкция 9 майға тиклем дауам итә. Ошо арауыҡ эсендә Өфөлә генә 20 меңдән ашыу таҫма таратыласаҡ. Студенттар һәм үҫмерҙәр Еңеү символын майҙандарҙа һәм урамдарҙа кешеләргә бирәсәк. Акция 2005 йылда башланды, ошо арауыҡ эсендә миллионлаған Георгий таҫмаһы таратылды. Сараға Башҡортостан халҡы ла бик теләп ҡушылды. Һәр йыл һайын менәңәләгән кеше ошо таҫманы тағып, Еңеү көнөн ҡаршылай. Был юлы ла таҫмаларҙы таратыуға арналған митингта тиҫтәләгән кеше ҡатнашты. Уларҙы „Төнгө бүреләр„ клубы вәкилдәре лә сәләмләне. Ойоштороусылар билдәләүенсә, акцияның төп маҡсаты – үҫеп килгән йәш быуында илһөйәрлек тәрбиәләү. Был көндәрҙә өлкәндәр йәш быуынға Башҡортостандың дошманды еңеүҙә баһалап бөткөһөҙ роле хаҡында һөйләй. Георгий таҫмаһы кесеһенән олоһона тиклем ғорурлыҡ тойғоһо уята. Ул йылдарҙың хәтирәләре иһә күҙҙәрҙән йәш булып сыға. Акцияла Рәсәй генә түгел, элекке союз илдәре һәм Европа ла ҡатнаша. Быйыл да 70-гән дәүләттә георгий таҫмалары таратыла. Уҙған йылда Рәсәйҙә 20 миллион, ә Өфөлә 20 меңдән ашыу георгий таҫмаһы таратылды. Быйыл да ойоштороусылар шунсама таҫма таратырға иҫәп тота. Акция Өфө майҙансыҡтарында 9 майға тиклем дауам итәсәк.


Манты — Башҡорт Википедияһы\nҠулдан яһап бешерелгән манты\nМа́нты́, манту́ йәки бууз, позы— Үҙәк Азия, Төркиә, Монголия, Корея («манду́» (кор. 만두?, 饅頭?) илдәренең традицион итле блюдоһы. Уны ваҡ итеп туралған итте йә ит үткәргестән сығарылған фаршты йоҡа ғына итеп йәйелгән ҡамырға төрөп яһайҙар һәм махсус манты ҡаҙанында (урыҫса мантоварка) парҙа бешерәләр. Башҡорт теле манты һүҙен ҡытай теленән үҙләштергән. Был һүҙ яҡынса «маньтоу» (ҡытайса 饅頭) тигән ҡытай һүҙенән килеп сыҡҡан һәм «тултырылған баш» йәки «варвар башы» тигән мәғәнәне аңлата.\n3 Милли кухняларҙа\n3.1 Үзбәк мантыһы\n3.2 Уйғыр мантыһы\n3.3 Тажик мантыһы\nЭслеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nУрта Азия һәм Ҡаҙағстанда һуғанлы итле (ҡағиҙә булараҡ, һарыҡ итенән һәм һарыҡтың эс майынан), картуф һәм эс майы ҡушылған, картуфлы-итле-ҡабаҡлы һәм итле фарш киң таралған. Мантының төрө «майда манты/чычкан манты»һы (формаһы буйынса бәләкәй генә вареникиларҙы хәтерләтә) өсөн картуф иҙмәһе файҙаланыла.\nУйғырҙарҙа манты фаршы туралған һарыҡ итенән, һуғандан һәм ваҡ ҡына итеп туралған ҡабаҡтан әҙерләнә.\nДунган кухняһында ла «ҡыҙҙырылған манты» блюдоһы бар. Был мантылар алдан парҙа бешерелеп алына, ә һуңынан ҡыҙған майҙа еңелсә ҡыҙҙырыла.\nМонголияла фаршты һыйыр, кәзә, йылҡы, дөйә итенән йәки ҡытай рецебы буйынса сусҡа итенән дә эшләйҙәр. Тәм биреү өсөн фаршҡа ҡош ите киҫәктәрен дә өҫтәйҙәр. Ҡайһы бер осраҡтарҙа фаршҡа бәләкәй генә киҫәктәр менән елен, дөйә үркәсе, ҡойроҡ майын да ҡушалар. Ҡабаҡ урынына, итте йомшартыу, уға һут биреү өсөн, кишер йәки башҡа төрлө йәшелсә файҙаланалар. Ҡайһы берҙә һуғандан тыш, өҫтәп, һарымһаҡ та ҡушалар. Дунгандар һәм уйғырҙар ҡабаҡ урынына йыш ҡына джусай үҫемлеген файҙалана. Мантының итһеҙ, бары тик ҡабаҡ йәки джусай менән генә бешерелгән варианттары ла бар. Ҡытайҙың диңгеҙ буйҙары төбәктәрендә фарш әҙерләү өсөн ашарға яраҡлы диңгеҙ ҡыҫалаларын да файҙаланалар.\nҠамыры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠамыры — әсеткеһеҙ һәм сөсө, һыуға баҫыла. Әммә ҡышҡы ваҡыттарҙа уйғырҙар һәм дунгандар әсе ҡамыр файҙалана. Формаһы буйынса манты ҡамырҙан әүәләп түңкәрелгән сеүәтәне хәтерләтә. Уның өҫкә яғы, эслектең һуты ағып сыҡмаһын йәки парға осмаһын өсөн ныҡлап йәбештерелгән була. Һут аҡҡан манты бөтә тәмен юғалтасаҡ. Мантылар түңәрәк тә, өсмөйөш тә, дүртмөйөш тә булырға мөмкин. Ундайҙарҙы «ялҡауҙар» мантыһы тип йөрөтәләр.\nМилли кухняларҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮзбәк мантыһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮзбәк мантыһы манты бешерә торған махсус һауытта, парҙа бешерелә. Был һауыттар Үзбәкстанда «мантикаскон» йәки «мантышница» тип атала. Күп осраҡта фаршты һарыҡ итенән әҙерләйҙәр. Шулай уҡ бер юлы бер нисә ит төрөнән әҙерләнгән варианттар ҙа бар. Ҡабаҡ һәм ит ҡушып әҙерләнгәндәре лә популяр. Вегетариндар өсөн ҡабаҡтан, картуфтан һәм башҡа йәшелсәләрҙән әҙерләнгәндәр ҙә бар. Ҡайһы саҡта уларға ҡойроҡ майы өҫтәйҙәр. Ҡул менән әүәләгәндә мантының остарын, ғәҙәттә, сатрашлап йәбештерәләр. Мантының ҡамыры бик йоҡа ғына итеп йәйелә. Популяр тәм биргестәр булып әсегән һөт, ҡатыҡ йәки ҡыҙҙырылған һуған һанала.\nУйғыр мантыһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nУйғырҙарҙа мантының 10 төрө бар: хошан, джусай-манта, кава-манта, болдурган-манта, йеник-манта һәм башҡалар.\nКава-манта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКава — һарыҡ ите менән бер тигеҙ өлөштә файҙаланылған ҡабаҡ. Парҙа бешерелә. Кава-мантаның бер төрө — хошан, ҡыҙҙырылған манты. Бындай мантылар иң тәүҙә алтынһыу төҫкә ингәнсе майҙа ҡыҙҙырыла һәм артабан манты бешереү һауытында әҙерләнә. Был ысул ҡыҙҙырғанда барлыҡҡа килгән зыянлы матдәләрҙән ҡотолорға ярҙам итә һәм бер уҡ ваҡытта мантыға ҡыҙҙырылған тәм дә бирә.\nДжусай-манта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПарҙа әҙерләнә. Эслек өсөн джусай үҫемлеге файҙаланыла. Һарыҡ ите менән бергә лә, айырым да була.\nБолдурган-манта[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПарҙа бешерелә. Был блюдола әсе ҡамыр файҙаланыла. Мантылар ҡабарып тора. Эслек бары тик һарыҡ итенән йәки һарыҡ итенә джусай ҡушып эшләнелә.\nУйғыр мантыһын ҡыҙыл боросҡа үҫемлек майы ҡушып эшләнгән тәмләткес — «лазджан» менән ашайҙар. Шулай уҡ, помидор һәм әсе борос, һарымһаҡ менән эшләнгән «кобра» приправаһы ла бик популяр. Уйғыр кухняһында манты, лагман менән бер рәттән, төп блюдоларҙың береһе булып һанала.\nТажик мантыһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТажик мантыһы ла, тажикса «монтиказон» тип аталған һауытта, парҙа әҙерләнә. Күп осраҡта фаршты һарыҡ, һыйыр итенән әҙерләйҙәр. Шулай уҡ бер нисә төр итте һәм ҡойроҡ майын ҡушып эшләгән осраҡтар ҙа бар. Ҡул менән әүәләгәндә мантының остарын сатрашлап йәбештерәләр. Шулай уҡ ул түңәрәк һәм өсмөйөш формала ла әүәләнә. Ҡамырҙы бик йоҡа йәйәләр. Популяр тәмләткес булып ҡара һәм ҡыҙыл борос һанала. Бынан тыш, бөтнөк, базилик һәм башҡа төрлө тәмләткес тә ҡушырға мөмкин. Тажик мантыһын әсегән һөт, ҡаймаҡ, аҡ май йәки быҡтырылған йәшелсә салаты менән ашайҙар.\n"Манты"ның башҡорт атамаһы ҡытай теленнән үҙләштерелгән. Мантыға оҡшаш блюдо — монголдарҙың «Бууз» блюдоһы. Ул да манты кеүек әҙерләнә. Әсе ҡамырҙан әҙерләнгәнен «мантуун бууз», эслекһеҙ, ҡамырҙан ғына булғанын «мантуун бууз» тип атайҙар.\nХәҙерге Ҡытайҙа мантыға оҡшаш блюдолар «баоцзы» (ҡыт. 包子, bāozi; дунганский язык. бо́зы), «маньтоу» ((ҡытайса 馒头) тип атала. Ул парҙа бешерелгән, эслеге булмаған булкалар. Әммә ҡайһы бер тарихсылар борон "маньтоу"ның хәҙерге, беҙгә билдәле булған мантыға оҡшаған булыуын раҫлай. «Бууз[а]», «бозы», «позы» һүҙҙәре ҡытайҙың «баоцзы» һүҙенән килеп сыҡҡан. Ло Гуаньчжундың Хань династияһының ҡолатылыуын һәм «Өс батшалыҡ осоро»н һүрәтләгән «Өс батшалыҡ осоро романы» ҡытай классик урта быуат әҫәрендә «маньтоу»-ҙың килеп сығыу тарихы телгә алына. Унда «маньтоу»ҙың һәләк булғандарға кеше ҡорбаны килтереүҙе имитациялау өсөн уйлап сығарылған нәмә булыуы тураһында һөйләнә. Был уйлап сығарылған нәмәнең авторы тип шул осорҙоң полководецы, дәүләт эшмәкәре Чжугэ Лян атала. Һүрәтләнгән маньтоу итле эслек менән була. Япон «мандзю»һы (饅頭) — ҡыҙҙырылған, эслекле булка.\n↑ Wu Dingbo. Handbook of Chinese popular culture. — Greenwood Publishing Group, 1994. — P. 38. — ISBN 0313278083. , стр. 38\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Манты&oldid=841517 ҡабул ителгән\nҺарыҡ итенән ашамлыҡтар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:28 21 октябрь 2018 үҙгәртелгән.


Актриса Нурия Ирсаева — Өфө ҡалаһының почетлы гражданы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n15:48, 11 сентября 2019 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 11 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nАктриса һәм режиссер Нурия Ирсаева Өфө ҡалаһының почетлы гражданы булды. Башҡортостандың баш ҡалаһында был исем 39-сы тапҡыр тапшырылды.\nНурия Ирсаева — Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актрисаһы, Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты. Нурия Ирсаева күп йылдар инде тамашасыларҙы үҙенең ижады менән ҡыуандыра. Нурия Ирсаева менән Фидан Ғафаровтың сәхнә дуэты оҙаҡ йылдар дауам итә, уларҙың дөйөм ижады Башҡорт академия драма театрынан айырылғыһыҙ. Йылдар үтеү менән Нурия Исхаҡ ҡыҙы һәм Фидан Сафа улы сәхнәлә өлкәнерәк геройҙарҙы – үҙҙәренең замандаштарын уйнай, ләкин тамашасылар өсөн улар мәңгелеккә Хәлил һәм Ғәлиәбаныу, Заһир һәм Ғәлиә булып ҡалды.


Бөрйән районы — Башҡорт Википедияһы\nШәрипов Рөстәм Динислам улы\nбашҡорттар (96,2 %).\n4 442 км² (5 урын)\nБөрйән районы — Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш районы. Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының иң аҙ үҙләштерелгән үҙәк өлөшөндә урынлашҡан.\nТөньяҡта — Белорет, көнсығышта — Әбйәлил һәм Баймаҡ, көньяҡта — Йылайыр һәм Күгәрсен, көнбайышта Мәләүез һәм Ишембай райондары менән сиктәш.\nМайҙаны 4442 км². Үҙәге — Иҫке Собханғол ауылы. Өфөнән көньяҡ-көнсығышҡа 360 км һәм Белорет тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 136 км алыҫлыҡта урынлашҡан.\n6 Райондың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре\n7 Райондың ер аҫты байлыҡтары\n10 Социаль-мәҙәни өлкә\n11 Бөрйән районы ауыл биләмәләре һәм ауылдары\n12 Урындағы үҙидаралыҡ\n12.1 Район хакимиәте\n12.2 Район Советы\n13 Район матбуғаты\n14 Үҙенсәлекле спорт ярыштары\nБөрйән районы 1930 йылдың 20 авгусында ойошторола. Йылайыр кантонының Бөрйән (улусына) волосына ингән ауылдар яңы райондың нигеҙен тәшкил итә.\nТамъян-Түңгәүер волосының Аҫҡар, Брәтәк, Мәһәҙей һәм Ҡолғана, Ҡананикольский волосының Ырғыҙлы ауылдары ла ҡушыла Бөрйәнгә.\nШулай уҡ, Стәрлетамаҡ кантонының Маҡар һәм Арыҫлан улустары ере инеп китә.\nБарлығы шул осорҙа 7 ауыл Советына ҡараған 46 ауыл иҫәпләнә. Халыҡ һаны 7793 була.\nАуыл һанына утарҙар ҙа ҡушып индерелә, бөтәһе 1778 шәхси хужалыҡ иҫәпләнә.\nРайон үҙәге итеп тәүҙә Яңы Собханғол ауылы (1930), аҙаҡ Иҫке Собханғол ауылы(1935) билдәләнә.\n1963 йылдың 1 февралендә райондарҙы эреләтеү сәйәсәте арҡаһында Белорет районыны ҡушалар. 1965 йылдың 4 ноябрендә Бөрйән районы яңынан тергеҙелә.\n2010 йылғы мәғлүмәттәр буйынса халыҡ һаны 18,16 мең кеше булған. Күпселек башҡорттар йәшәй. 34 ауыл бар. Улар араһынан халыҡ сағыштырмаса күп йәшәгән ауылдар: Иҫке Собханғол (4923), Байназар (1475) һәм Иҫке Монасип (635) ауылдары.\n2010 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләре буйынса : башҡорттар — 96,2 %, урыҫтар— 2,1 %, татарҙар — 1,3 %, башҡа милләт вәкилдәре — 0,4 %.\n2010 йылда Бөрйән районы Башҡортостан Республикаһында халыҡтың тәбиғи үҫеше буйынса беренсе урынға сыға:1000 кеше иҫәбенә — 10,9.\nАлтыншин Ғаяз Сәғит улы (23 апрель 1966 йыл — 20 август 2008 йыл), башҡорт театр актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995).\nБүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы (11 апрель 1957), ғалим-педагог, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.\nВәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы (25 сентябрь 1951), 2000 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли музейы генераль директоры. "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре"(2009).«Башҡортостан Республикаһының Милли музейы: төҙөлөш һәм үҫеш тарихы» китабының авторы.\nҒарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы (1 ғинуар 1968), башҡорт шағиры. 2000 йылдан Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союздары ағзаһы.\nҒәбиҙуллин Самат Мәһәҙи улы (30 октябрь 1939 йыл — 21 март 1997 йыл), журналист, шағир. 1988 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Сабирйән Мөхәмәтҡолов исемендәге премия лауреаты (1994).\nҒәбитов Исмәғил Әхмәҙулла улы( 25 ноябрь 1939 йыл), хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән. «Почёт Билдәһе» һәм Салауат Юлаев ордендары кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nДәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы(3 август 1964 йыл), башҡорт шағиры, драматург һәм журналист. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014). Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар (1992) һәм Журналистар (2000) союздары ағзаһы.\nИшбулатов Мөнир Сибәғәт улы(19 ғинуар 1935 — 23 октябрь 2010),мәғариф хеҙмәткәре, яҙыусы. 1994 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Мәләүез районының Булат Рафиҡов исемендәге әҙәби премияһы лауреаты (2007).\nЙәһүҙин Инсур Ғаззали улы(псевдонимы Инсур Артур; 26 март 1951 — март 2011), башҡорт шағиры һәм журналисы. СССР-ҙың Журналистар, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы.\nҠарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы(псевдонимы Таңһылыу Ҡарамыш; 3 март 1948), башҡорт шағиры. 1984 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2001). Рәми Ғарипов исемендәге премия лауреаты.\nҠәҙерғолов Мөхәмәт Нурғәле улы (10.03.1919—16.10.19989), ҡурайсы, уҡытыусы һәм мәҙәниәт хеҙмәткәре. Район мәҙәниәт һарайының «Мәсем таш» халыҡ ҡурайсылар ансамлен ойоштороусы һәм уның 1946—1980 йылдарҙағы етәксеһе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1989). Республика ҡурайсылар конкурсы лауреаты (Өфө, 1954). 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Темәс ауылынан.\nМаликова Мәрйәм Ғүмәр ҡыҙы(1.05.1941), ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор, атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, ауыл хужалығы малдарын туҡландырыу һәм аҙыҡ технологиялары лабораторияһында баш ғилми хеҙмәткәр.\nМөхәмәтҡолов Сабирйән Мөхәмәтзакир улы (1890—1934), сәсән, ҡобайырсы, шағир, композитор, оҫта ҡурайсы һәм ҡумыҙсы, мөғәллим, мәғрифәтсе.\nРәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы(12 май 1967), ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014), Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе.\nРәхмәтуллин Дәүләтбай Абдрахман улы(15 сентябрь 1937—1 ғинуар 2022), башҡорт музыканты, ҡурайсыһы, йырсы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1974).\nСөйәрғолов Муллайән Зыяитдин улы(21 ноябрь 1934 йыл), Мәжит Ғафури исемендәге башҡорт академия драма театры артисы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986). Театр эшмәкәрҙәре Союзы ағзаһы (1984).\nСөләймәнов Йәлил Әхмәт улы (16 март 1968), рәссәм, 1996 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2011). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997).\nСөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы(15 март 1939 — 21 ноябрь 2016), башҡорт әҙәбиәт ғилеме белгесе, фольклорсы, йәмәғәт эшмәкәре. Филология фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Гуманитар Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (академик, 1995). Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союзы ағзаһы. Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1987) һәм Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014).\nСәғитов Мөхтәр Мофаззал улы(27 август 1933 —20 июнь 1986 ), фольклорсы-ғалим, филология фәндәре кандидаты (1965). Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1987).\nСәғитов Рәсүл Хәсән улы (14 март, 1964 йыл), журналист, яҙыусы, тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре. Ике юғары белемле: филолог һәм юрист. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнгән. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Журналистар, Яҙыусылар союздары, Башҡортостан Йәмәғәт палатаһы ағзаһы. Башҡорт, рус, инглиз телдәрендәге ун бишләгән әҙәби һәм публицистик китап авторы. Хеҙмәт юлын ун ете йәшендә райондың "Таң" гәзитендә башлай. Бөгөн — "Башҡортостан" дәүләт телерадиокомпанияһына ҡараған "Юлдаш" радиоһының ижтимағи-сәйәси бүлеге етәксеһе.\nСәфәрғәлин Ғилман Зәйнәғәле улы(15.10.1937 — 1. 08.2003), Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылы) — «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре», йырсы, зоотехник, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы һәм «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).\nТеләүембәтов Иршат Әнүәр улы (26 март 1962), башҡорт журналисы, политолог, яҙыусы. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союздары ағзаһы.\nШәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы (10 июнь 1948), әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, балалар яҙыусыһы, телевизион тапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы. Филология фәндәре докторы (2006). 1996 йылдан Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәйҙең Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004).\nЮлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы (25 апрель 1960), башҡорт йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010).\nШүлгәнташ мәмерйәһенең ауыҙы\nРельефы йырғыланған, таулы: майҙанының 1,3%-тан ашыуы диңгеҙ кимәленән 700 м бейеклектә урынлашҡан.\nКөнсығышта район территорияһы һыу айырғыс Уралтау һырты, көнбайышта Арҙаҡты, Баҙал, Ҡалыу, Ҡыраҡа, Ушарлаҡ, Үтәнеш һырттары һәм Мәсем тауы менән сикләнгән. Райондың үҙәк өлөшө Йылайыр синкланорийы, көньяҡ-көнсығыш өлөшө Уралтау зонаһы, төньяҡ-көнбайыш өлөшө Юрматау антиклинорийы сиктәрендә ята.\nАйырым урындарҙа абсолют бейеклек 850—1040 метрға етә.\nРайон территорияһының ҡап уртаһынан тиерлек төньяҡтан — көньяҡ-көнбайышҡа табан Ағиҙел йылғаһы үтә. Гидрографик селтәрҙе Ҡушылдыҡтары: Алағуян, Ҡана, Ҡурығас, Нөгөш, Үҙән йылғалары менән райондың гидрографик селтәрен барлыҡҡа килтерә.\nЯрҙары карстлы ҡалын эзбизташ ҡатламдарынан тора. Шуға ла, мәмерйәләр күп. Иң билдәлеһе — Шүлгәнташ мәмерйәһе.\nТаулы өлөшө Уралтау, Ҡыраҡа, Баштау, Юрматау һәм башҡа һырттарҙан ғибәрәт. Урта, өҫкө рифей һәм палеозойҙың кварцитлы ҡомташ, башҡа ҡомташ, алевролит, доломит, эзбизташ, һәүерташ, ультраһелтеле һәм һелтеле тоҡомдарынан тора.\nАсыҡ ылыҫлы һәм киң япраҡлы урмандарҙа һоро тау-урман тупрағы, көлһыуланған һәм йыуылған ҡара тупраҡ таралған.\nРайондың төньяҡ- көнбайыш өлөшөндә Нөгөш йылғаһы аға. Ағиҙел йылғаһының уң ҡушылдығы.\nЮрматау һыртының көнбайыш битләүендә башлана. Белорет, Бөрйән, Мәләүез райондары буйлап төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа ҡарай аға.\nМәләүез районы Эткөсөк ауылы эргәһендә төньяҡ-көнбайышҡа борола һәм Ағиҙелгә (тамағынан 837 км алыҫлыҡта) ҡоя.\nТөп ҡушылдыҡтары: уң яҡтан — Оло Ҡоҙаш, Үрек, Үсҡаныш, Тор; һулдан — Берәтәк, Оло Шәйек, Кесе Нөгөш, Күжә йылғалары.\nНөгөш бассейнының рельефы үрге ағымда уртаса һәм тәпәш таулы. Протерезой тоҡомдарынан (ҡомташ, доломит, конгломерат) тора.\nТүбәнге ағымда — убалы тигеҙлек. Ҡазан ярусы тоҡомдарынан (мергель, ҡомташ, конгломерат) ғибәрәт.\nРайон сиктәрендә ландшафты ҡараһыу һоро урман тупрағындағы ҡара ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандарҙан (үрге ағымда) тора. Түбәнге ағымда һоро урман тупрағында киң япраҡлы урмандар китә.\nНөгөш бассейнында махсус һаҡланыусы Шүлгәнташ ҡурсаулығы, «Алтын Солоҡ» һәм Башҡортостан милли паркы биләмәләре урынлашҡан.\nДөйөм алғанда, райондың ландшафтына вертикаль зоналыҡ хас. Үҫемлектәр донъяһының байлығы райондың киң япраҡлы, ҡарағай-ҡарағас һәм ҡайын урмандарының ҡушылған ерендә урынлашыуына һәм Урал аръяғы далаларының яҡын булыуына бәйле.\nХайуандар донъяһы урман төрҙәренән тора.\nКлиматы ҡырҡа континенталь, дымлылығы тигеҙ түгел. Уртаса йыллыҡ температура 1,5°С. Ғинуарҙа уртаса температура −16°С, июлдә 18°С.\nЯуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары көнсығыш өлөшөндә 500—600 мм, көнбайыш өлөшөндә 700 мм, йылы осорҙа 350—400 мм.\nРайондың махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРайонда Башҡорт ҡурсаулығы һәм Шүлгәнташ ҡурсаулығы ойошторолған. Райондың көньяҡ-көнбайыш өлөшө Башҡортостан милли паркы составына инә.\nШүлгәнташ, Күлйорттамаҡ мәмерйәһе, Туҡмаҡ аҡланы, Оло һәм Кесе Бәшәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты — тәбиғәт ҡомартҡылары.\nӘсебар заказнигы һәм «Алтын Солоҡ» заказнигы ойошторолған. Махсус һаҡланыусы тәбиғәт биләмәләре район майҙанының 19,4%-ын алып тора (республика буйынса иң юғары күрһәткес).\nРайондың ер аҫты байлыҡтары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХром рудаһы (Оло Башарт),\nКирбес сеймалы (Алағуян, Иҫке Собханғол),\nДоломит («13 км»),\nАгрономик руда (Кесе Нөгөш),\nҠыйыҡ сланцы (Әтек, Үҙән, Тимер),\nТөҙөлөш таштары, һәүер таштар, мергель, магнезит ятҡылыҡтары.\nЕр өҫтөнөң таулы, тупрағының ярлы, уҡмашып ҡатҡан һәм йоҡа булыуы, территоряһының күп өлөшө урмандар менән ҡапланыуы һөҙөмтәһендә ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны 41,3 мең га ғына (бөтөн территоряһының 9,3 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр 8,0 мең га тәшкил итә. Ауыл хужалығы тәбиғи көтөүлектәр һәм сабынлыҡтар нигеҙендә малсылыҡтың ит-һөт тармағы буйынса махсуслашҡан. Умартасылыҡ үҫешкән.\nУрман майҙаны 208,1 мең га, ағас запасы 45,5 млн м³. Ағас әҙерләү эше менән Бөрйән урман хужалығы шөғөлләнә.\n«Шүлгәнташ», «Башҡортостан» ҡурсаулыҡтары ойошторолған. "Шүлгәнташ"та Шүлгәнташ мәмерйәһе һәм ҡырағай солоҡ бал ҡорттары һаҡланып ҡалған, ә "Башҡортостан"да һирәк осрай торған хайуан, балыҡ (бөркөт, ҡарағош, ҡыҙылғанат, бәрҙе һ.б.) һәм үҫемлек (оҫҡон йыуаһы, яҫы ҡыяҡлы бойҙан һ.б.) төрҙәре һаҡланып ҡалған. Оло һәм Кесе Бешәке йылғаларында бағыр балығы тәбиғи ысул менән һаҡлана һәм үрсетелә.\nШүлгәнташ һәм Космонавтар мәмерйәләре — комплекслы тәбиғәт ҡомартҡылары. Район территорияһы туризмды үҫтереү өсөн ҡулайлы.\nРайонды Иҫке Собханғол—Сәрмән автомобиль юлы республика әһәмиәтендәге Стәрлетамаҡ—Белорет — Магнитогорск автомагистрале менән тоташтыра. А\nИҫке Собханғол менән Баймаҡ, Ҡананикольский һәм Мораҡ араһын тоташтырыусы таш түшәлгән юлдар һалынған.\nРайонда 34 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 17 урта мәктәп; Иҫке Собханғолда музыка мәктәбе, һөнәрселек училищеһы һәм Мөхтәр Сәғитов музейы бар; 23 дөйөм китапхана, 20 клуб, Үҙәк район һәм 2 ауыл участка дауаханаһы эшләй.\nБөрйән районы ауыл биләмәләре һәм ауылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӘлеге ваҡытта районда 34 ауылды берләштергән муниципаль ауыл берәмеге кимәлендәге 12 ауыл советы бар.\nАҫҡар ауыл советы (административ үҙәк: Аҫҡар):Аҫҡар, Исламбай, Берәтәк ауылдары (1245 кеше)\nӘтек ауыл советы (административ үҙәк: Әтек):Әтек (471 кеше)\nБайғаҙы ауыл советы (административ үҙәк:Байғаҙы):Байғаҙы, Яңы Уҫман ауылдары (755 кеше)\nБайназар ауыл советы (административ үҙәк: Байназар):Байназар, Ҡурғашлы, Мәһәҙей, Мораҙым, Яуымбай ауылдары (2756 кеше)\nҒәлиәкбәр ауыл советы (административ үҙәк:Ғәлиәкбәр):Ғәлиәкбәр, Үрге Нөгөш ауылдары (494 кеше)\nЫрғыҙлы ауыл советы (административ үҙәк:Ырғыҙлы):Ырғыҙлы, Ҡотан, Мәҡсүт ауылдары (775 кеше)\nКейекбай ауыл советы (административ үҙәк:Кейекбай):Кейекбай, Ғәҙелгәрәй, Мәндәғол, Аҡбулат ауылдары (820 кеше)\nҠыпсаҡ ауыл советы (административ үҙәк:Әбделмәмбәт):Әбделмәмбәт, Бәләкәй Ҡыпсаҡ, Килдеғол ауылдары (1088 кеше)\nҠолғана ауыл советы (административ үҙәк:Ҡолғана):Ҡолғана, Һарғая ауылдары (416 кеше)\nИҫке Монасип ауыл советы (административ үҙәк:Иҫке Монасип):Иҫке Монасип, Нәби, Яңы Монасип ауылдары (1346 кеше)\nИҫке Собханғол ауыл советы (административ үҙәк:Иҫке Собханғол):Иҫке Собханғол, Яңы Собханғол, Иҫке Мөсәт, Яңы Мөсәт, Ишдәүләт ауылдары (5938 кеше)\nТимер ауыл советы (административ үҙәк: Тимер):Тимер(455 кеше) (*Тимер ауылынан Аралбай, Байғаҙы, Бикташ ауылдары) утар булып бүленеп сыҡҡан.\n2014 йылдың 27 июнендә Бөрйән районы Советы Рөстәм Шәриповты контракт буйынса район хакимиәте башлығы вазифаһына тәғәйенләү тураһында ҡарар ҡабул итте.\nРайон хакимиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАдресы: 453580, Иҫке Собханғол ауылы, Ленин урамы, 61\nТелефон/факс: (34755) 3-52-40, (34755) 3-52-52\nХакимиәт башлығы: Шәрипов Рөстәм Динислам улы.\nРайон Советы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАдрес: 453580, Иҫке Собханғол ауылы, Ленин урамы, 61\nТелефон/факс: (34755) 3-62-00, (34755) 3-52-52\nE-mail: Sovet-burzyan@mail.ru Э\nСовет рәйесе: Гүмәрова Роза Шәриф ҡыҙы, (34755) 3-53-95\nСовет сәркәтибе: Рыҫҡолов Азамат Ағзамов улы, (34755) 3-53-95\nРайон матбуғаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Таң» — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының ижтимағи-сәйәси гәзите. Ойоштороусылары: Депутаттарҙың Бөрйән район Советы. 1935 йылдың майынан башлап аҙнаға 3 тапҡыр сыға.\nБашта «Еңеү юлында» тип атала. Тәүге номеры 1935 йылдың 1 майында донъя күрә. Тиражы 644 экземпляр була. Айына 6 тапҡыр сыға.\nБеренсе редакторы Хажи Минниғәле улы Кинйәғолов була. Был вазифаға тәғәйенләгәнгә тиклем, ул «Башҡортостан» гәзитенең ауыл хужалығы бүлеген етәкләй.\nУнан һуңғы йылдарҙағы редакторҙар: Дәүләтбай Мөхәмәтйән улы Юлмөхәмәтов, Зата Сафа улы Юлдашев.\n1944—1945 йылдарҙа редактор булып, аҙаҡ Башҡортостандың данлыҡлы яҙыусыһы булараҡ билдәлелек алған Ярулла Вәлиев эшләй.\nУны Бөйөк Ватан һуғышынан ҡайтҡан Иҫке Собханғол ауылы кешеһе З. Я. Сафин алмаштыра (1945—1953).\n1953 йылдан 1956 йылға тиклем арауыҡта редакцияны Рамаҙан Һиһиәт улы Ҡондоҙбаев етәкләй.\n1959 йылдан гәзит 4 битле вариантта, аҙнаһына 3 тапҡыр сыға башлай. 1962 йылдағы райондарҙы эреләтеү сәйәсәте арҡаһында район Белорет районына ҡушыла. Гәзиттең эшмәкәрлеге туҡтатыла.\n1965 йылда Бөрйән районы яңынан тергеҙелә. Типография һәм редакция менән гәзит тә яңынан булдырыла.\nРедактор итеп Белорет районының «Урал» гәзите редакторы урынбаҫары булып эшләп йөрөгән Абдулла Мөхәмәтйән улы Юлмөхәмәтов ҡайтарыла.\n1966 йылдың мартынан гәзит «Таң» исеме аҫтында сыға башлай. 1966—2008 йылдар арауығында редакторҙар булып А. М. Юлмөхәмәтов, Ю. Х. Манапов, И.Ғ.Йәһүҙин эшләй. 2008 йылдан бирле баш редактор вазифаһын Р. С. Шамигулов алып бара.\n2009 йылда «Таң» ауыл хужалығы тематикаһын яҡтыртыу буйынса иң һәйбәт гәзит тип табыла. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең дипломы һым аҡсалата премия менән бүләкләнә.\nҮҙенсәлекле спорт ярыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБөрйән районында үҙенселәкле ҡышҡы ярыш — Башҡорт аттары бәйгеһе үтә. Ябай санаға егелгән юртаҡтарҙа 15 саҡрым арала ярышалар. Сара беренсе тапҡыр «Бөрйән» совхозының директоры Исмәғил Ғәбитов тарафынан ойошторола һәм 2014 йылда 45-се тапҡыр үткәрелә.\nБөрйән районында үҙенсәлекле һабантуй ярышы — ауыр ташты бейеклеккә ташлау бәйгеһе уҙғарыла. Һабантуйҙарҙа таш ырғытыу бәйгеһе 1950 йылдарҙа Килдеғол ауылында йәшәгән Рәхимйән Яхин исеме менән бәйле. Ул ҡыҙыҡ күреп юл буйында ятҡан ҙур аҡ ташты эйәрле ат аша алып ташлай. Был таш әлеге көндә Килдеғол мәктәбе музейында һаҡлана. Беренсе тапҡыр таш 1994 йылда Ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуы йыйынында бейеклеккә ташлана. Йолаға әүерелгән таш ырғытыу бәйгеһе һәр һабантуйҙа ойошторола.\nШүлгәнташ мәмерйәһе эсендәге күл\n↑ Бөрйән районында яңы хакимиәт башлығы. Башинформ\n↑ Елдәй елә, Толпарым! Р.Мусин. Башҡортостан гәзите, 2014 йыл, 14 март, № 46-47\n↑ Арғыҙмала — муллыҡ байрамы. «Таң» Бөрйән районы гәзите. 30.05.2012.\nБурзянский район 2008 йылдың 28 декабрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бөрйән_районы&oldid=1118552 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:14 28 март 2022 үҙгәртелгән.


Иртәнге «Сәләм» телеканалы Башҡортостан райондары буйлап сәйәхәт итә башлай // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИртәнге «Сәләм» телеканалы Башҡортостан райондары буйлап сәйәхәт итә башлай\n18:24, 23 августа 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостан юлдаш телевидениеһының иртәнге «Сәләм» телеканалы республика райондары буйлап сәйәхәт итә башлай.\n24 августан башлап иртәнге тура эфирҙа алып барыусылар Фаягөл Дәүләтйәрова һәм Дмитрий Каретко яҡташтарын республиканың төрлө төбәктәренән сәләмләйәсәк.\nИжади төркөм 24 августа – Ғафури районында, 28 августа — Әлшәй районында, 29 августа – Миәкә районында, 30 августа – Шаран районында һәм 31 августа Ҡалтасы районында эшләйәсәк.\nБЮТ тамашасылары ауыл халҡы тормошоноң һуңғы яңылыҡтарын беләсәк, ҡыҙыҡлы кешеләр менән танышасаҡ.\nАкция сиктәрендә республика халҡы Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы тарихына үҙ өлөшөн индерә аласаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, әлеге ваҡытта «Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы нигеҙендә Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы музейы булдырыла.\nАкция тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән компанияның www.tv-rb.ru сайтында танышырға була.


Йәйге дауыл — Башҡорт Википедияһы\nфильм-драма[d] һәм экранизация литературного произведения[d]\nХортон, Эдвард Эверетт[d]\nЙәйге дауыл (ингл. Summer Storm) ― фильм. 1944 йылда нуар жанрында төшөрөлгән. Режиссёры ― Дуглас Сирк, сценарисы ― Роулэнд Ли. Ролдәрҙә: Линда Дарнелл, Джордж Сэндерс, Эдвард Эверетт Хортон һәм Анна Ли. Фильмдың сюжеты урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чехов повесына нигеҙләнгән. Фильм $1,250,000 аҡсаны был киноны күрһәтеүҙән йыйған\nФилмдың сюжетына Рус революцияһынан һуңғы ваҡиғалар һалынған. Граф Вольский урыҫ китап нәшриәтенең баш мөхәррире Надёна Каленинаға бер ҡулъяҙма тотоп килә. Уны графтың дуҫы һәм Надёнаның элекке кейәү егете, судья Фёдор Петров яҙған була.\nНадёна үҙенең Фёдор менән мөхәббәте тураһындағы ҡулъяҙманы уҡый. Башта Фёдор Наденаны яратам тип уға өйләнергә уйлай, ләкин оҙаҡламай уға Вольскийҙарҙың йортондағы йәш хеҙмәтсе ҡыҙ Ольга ныҡ оҡшай башлай. Ҡыҙ ҙа уға ихласлыҡ күрһәтә. Ольга аҡсаһыҙлыҡтан интеккәнгә күрә генә, үҙе теләмәй Урбенинға кейәүгә сыға. Урбенин шулай уҡ Вольскийҙар йортонда эшләй, үҙе ҡыҙҙан байтаҡҡа өлкән йәштә була, һәм ҡыҙ уға ҡарата бер ниндәй ҙә яратыу хисе кисермәй.\nОльганың туйы көнөндә Фёдор менән Ольга, тойғоларын йәшерә алмайынса, үбешәләр. Быны Надёна күреп ҡала һәм Фёдорға кейәүгә сығыуҙан баш тарта. Ольга Фёдор менән Америкаға ҡасып китергә була, тик тегеһе үҙен Надёна менән Урбенин алдында ғәйепле һанауҙан быға ризалашмай.\nАртабан Ольга граф Вольский менән яҡын мөнәсәбәткә инә. Ул, хатта Урбениндан айырылып, Вольскийға кейәүгә сығырға ла риза. Фёдор был турала белеп ҡала һәм бик ныҡ ярһый. Ольга Фёдорҙы яратһа ла уның менән бергә булмаясағы, оҙаҡламай Вольскийға кейәүгә сығасағы, ә Фёдор менән былай ғына йөрөп тороға ризалығы тураһында әйтә. Фёдор ҡыҙып китә һәм Ольганы үлтерә. Үлгән сағында Ольга Фёдорҙы ғәфү итә һәм һаман да уны яратыуы тураһында әйтеп өлгөрә. Ошоно әйткән саҡта ул «күктәге электрҙы», йәғни үҙенең әсәһен атып үлтергән йәшен утын күрә. Урбенинды ҡатынын үлтереүҙә ғәйепләйҙәр һәм уны Себергә каторгаға ебәрәләр.\nҠулъяҙманы уҡығас, Надёна нишләргә лә белмәй, башта был ҡулъяҙманы полицияға бирергә ҡарар итә. Фёдор Надёнаның уҡып сыҡҡанын белә һәм уның кабинетына килеп инә. Надёна ҡулъяҙманы полицияға тапшырырға көсө етмәгәне һәм һаман да Фёдорҙы яратыуы тураһында әйтә һәм ул үҙ ғәйебен полицияға барып танырға тейеш тип белдерә. Фёдор ҡулъяҙманы полицияға ебәрә, ләкин быға бик ныҡ үкенә һәм, ҡулъяҙмаһын тартып алыр өсөн, почтальонға һөжүм итә. Быны күргән милиционерҙар Фёдорға ата һәм уны үлтерә. Үлгән саҡта Фёдор «күк электрын»-йәшенде күреп ҡалыуын әйтә.\nДжордж Сандерс ― Фёдор Петро\n↑ 1,0 1,1 http://www.imdb.com/title/tt0037325/\nSummer Storm (инг.) Internet Movie Database сайтында(англ.) на сайте Internet Movie Database\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Йәйге_дауыл&oldid=756049 ҡабул ителгән


Хәбәрҙәр: Бөйөк Британия киберименлеккә сығымдарҙы икеләтә арттыра.\nБөйөк Британия киберименлеккә сығымдарҙы икеләтә арттыра.\nПариж һәм Вашингтон ИД төркөмөнә ҡаршы хеҙмәттәшлекте киңәйтә. Тәү нәүбәттә разведка мәғлүмәттәре менән әүҙемерәк алмашыу хаҡында һүҙ бара. Был турала АҠШ дәүләт сәркәтибе Джон Керри хәбәр итте. Ул Францияға күптән түгел булған фажиғә менән бәйле ҡайғы уртаҡлашыу һәм терроризмға ҡаршы хеҙмәттәшлек тураһында һөйләшер өсөн килде.\n-Ливанда булған теракттарҙан һуң, Мысырҙа, Төркиәлә һәм Париждағы хәлдәрҙән һуң, беҙгә көстө бергә туплап, уларҙың оялаған урындарына һөжүм итергә кәрәк,-тип белдерҙе Керри.\nБөйөк Британия властары ла ИДИЛ менән көрәшкән коалицияға әүҙемерәк ҡушылыуға йөҙ тота. Британия премьеры парламентҡа “дөйөм стратегия” тәҡдим итә:\n-Париждағы хәлдәр хаҡында күберәк белгән һайын, беҙ элек һүҙ алып барған “тулы масштаблы” алым үҙен бигерәк тә аҡлай кеүек. Эшмәкәрлегебеҙҙең тулы спектрын булдырыу мөһим: хәрби ҡеүәт, терроризм хәүефен баһалау, яуызлыҡ сығанағы булған ағыу таратыусы пропагандаға ҡаршы көрәш,- тип әйтеп үтте Дэвид Кэмерон.\nШул уҡ ваҡытта Лондон киләһе биш йылға селтәр именлегенә сығымдарҙы икеләтә арттырасағы тураһында ла хәбәр итте. Был сараларҙың төп маҡсаты- төрлө инфраструктура идаралыҡтары селтәренә террористарҙың үтеп инеүенә кәртә ҡуйыу, юғиһә битарафлыҡ реаль ҡорбандарға алып килеүе ихтимал.


Моң иленә сәфәр\nПресса ⇒ Моң иленә сәфәр\nАвтор: Наҙлыгөл Аҙнабаева / "Башҡортостан” гәзите\nХ. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы тамашасыларҙы йыл һайын төрлө жанрҙағы йөкмәткеле тамашалары, башҡорт һәм татар сәнғәте йондоҙҙарының концерттары менән ҡыуандыра. Быйылғы 75-се ижад миҙгеле филармония өсөн иҫтәлекле ваҡиғаларға айырыуса бай булды. Мәшһүр композитор, филармонияға исеме бирелгән Хөсәйен Әхмәтовтың 100 йыллығына арналған тамаша, башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусы күренекле халыҡ йырсыһы Абдулла Солтановтың, нәфис һүҙ оҫтаһы Лилиә Фәтихованың юбилей концерттары, йырсы Мәхмүт Нәҙершиндың ижад кисәһе һәм башҡа күркәм саралар һәр кемдең күңеленә хуш килде.\nТрадицияға әүерелгән, күп тамашасы көтөп алған “Өфө – Зальцбург”, “Раштыуа осрашыуҙары”, “Алһыу пантера” халыҡ-ара фестивалдәре лә уҙҙы. Ял көндәрендә мәҙәниәт усағы балалар тауышына күмелде: ғаиләләр “Бергә музыка тыңлайбыҙ” тип аталған концерт циклына ашыҡты.\nФилармония данлыҡлы сәнғәт әһелдәре тураһында ла онотмай. Быға миҫал итеп арабыҙҙан бик иртә киткән талантлы композитор Салауат Низаметдиновтың яҡты рухына арналған сараны әйтергә мөмкин. “Туҡтаны моң…” исемле концертта тамашасы композитор менән яңынан осрашҡандай булды, уның әҫәрҙәрен тыңлап кинәнде, һоҡланды һәм тетрәнде.\nЮбилей миҙгелендә мәҙәни усаҡ өфөләрҙе яңы проекттар менән дә һөйөндөрҙө. “Ҡом һәм музыка” проекты ғына ни тора! Унда орган, флейта, академик хор капеллаһы моңо аҫтында рәссам, ҡом менән төрлө ғәжәйеп һүрәттәр, образдар тыуҙырып, тамашасыларҙы хайран ҡалдырҙы. “Тәбиғәт моңо” тип аталған проект тәбиғәт тауышына сарсаған һәр кемде шишмә сылтырауы, ҡоштар һайрауы, урман шаулауына күмде.\nМоң иленә сәфәрШулай итеп, шаулап-гөрләп 75-се ижад миҙгеле аҙағына ла яҡынлашты. Ошо уңайҙан мәҙәниәт усағы халыҡҡа “75-се экспресс” тип исемләнгән тамаша бүләк итте. Концерттың режиссеры Илшат Фәхертдинов уны юҡҡа ғына шулай атамағандыр. “75-се экспресс” залдағыларҙы филармония барлыҡҡа килгәндән алып бөгөнгә тиклемге иҫтәлекле хәл-ваҡиғалар, легендар сәнғәт оҫталарының ижады, республикабыҙҙағы берҙән-бер Халыҡ уйын ҡоралдары милли оркестры, академик хор капеллаһы, эстрада-джаз оркестры һәм башҡаларҙың ижады менән таныштырҙы. Ҡыҙыҡлы “сәфәр”ҙә филармонияның барлыҡ артистары һәм коллективтары ҡатнашты. Мәҫәлән, “Башланғыс” станцияла мәҙәниәт усағының тарихы сағылдырылды. “Ретро” станцияһында башҡорт эстрадаһына нигеҙ һалған Фәриҙә Ҡудашева, Бәхти Ғайсин, Илфаҡ Смаков, Мәғфирә Ғәлиева һәм башҡа легендар шәхестәрҙең мәңгелек йырҙары башҡарылды. Башҡорт халыҡ бейеүен профессиональ кимәлгә күтәргән, халҡыбыҙҙың бейеү ынйыларын бөртөкләп йыйып донъяға танытҡан Фәйзи Ғәскәров ижадына “Бейеү” станцияһында дан йырланды.\nКүренекле башҡорт композиторы Хөсәйен Әхмәтов менән дә “күреште” халыҡ: “Маэстро” станцияһында композиторҙың әҫәрҙәрен тыңлап кинәнделәр.\nТамашаның икенсе бүлегендә күренекле сәнғәт әһелдәренең эшен дауам итеүсе йәш артистар сығыш яһаны. Уны Марсель Ҡотоев, Рөстәм Шаһыбалов һәм Азат Биксурин “Уралым” йыры менән асып ебәрҙе. Фәдис Ғәниев, Лилиә Биктимерова, Заһир Иҫәнсурин, Римма Амангилдина, Руслан Сәйфетдинов, Валентина Суходоевалар моңло тауышы, сағыу сығышы менән тамашасы күңелен әсир итте.\nӘйтергә кәрәк, филармонияның “тыуған көнө”нә коллектив ентекле әҙерләнгән. Концерт башланғанға тиклем һәм антракт ваҡытында тамашасы фойела “шоколад фонтаны”нан ауыҙ итте, антик осорҙо сағылдырған һындар янында иҫтәлеккә фотоға төштө.\nНаҙлыгөл Аҙнабаева / "Башҡортостан” гәзите


Ете һаны оҙата бара...\nСәнғәт кешеһе бит мин, сәхнә – йәшәү мәғәнәм.\nКүптәр көтөп алған “Йырым булһын бүләгем” тапшырыуы бара. “Бәхетлемен, эйе, маҡтанмайым, һин минеке генә булғанға, мин бит һинән бер ни һорамайым, тик бул ғына һәр саҡ янымда”. “Бәхетлемен” тигән моңло йыр яңғырай. Таныш тауыш, үҙенсәлекле көй, әлбиттә, уны бүтән бер кем менән дә бутау мөмкин түгел. Дөрөҫ, ул – эстрада йырсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Венера Юлгилдина.\nЙоланан өҫтөн булыу мосолмандарға, бигерәк тә башҡорттарға, хас сифат түгел. Коллектив менән төрлө байрамдарҙы ҡаршылауҙы ла онотмайбыҙ. Яңы йыл байрамын билдәләгәндә бихисап ҡунаҡ саҡырҙыҡ, шулар араһында йырсы Венера Самат ҡыҙын күреү айырыуса шатлыҡлы булды. “Һин – мөхәббәтем”, “Сәскәләр уянды”, “Һандуғас”, “Һөйөүҙәр һүрелмәһен”, “Оҫта баҫа”, “Йыйҙым еләк” һәм башҡа дәртле йырҙар башҡарып, иҫ киткес матур ял бүләк итте ул. Әлбиттә, халыҡ йырҙарын да тыңланыҡ.\nБөгөн “Йома ҡунағы”нда – эстрада йырсыһы Венера ЮЛГИЛДИНА.\n– Йыш түгел, әммә ҡайһы бер осраҡта артистар тураһында, уларҙың ата-әсәһе лә йырсы йәки бейеүсе булғандыр, тиҙәр. Һин ниндәй ғаиләлә буй еткерҙең?\n– Беләһеңме, Илдар, мин бит өләсәй һәм ҡартатайҙарға бай ғаиләлә иркәләнеп үҫтем. Ни өсөн тиһеңме? Әсәйемдең әсәһе Мәфтүхә Фәтхетдин ҡыҙы менән атаһы Әхәт Ҡәйүм улы – икеһе лә уҡытыусы тигән юғары исемде лайыҡлы йөрөттө. Уҡымышлыларҙан һабаҡ алғандар ҡайҙа ғына эшләмәне, ниндәй генә вазифа биләмәне! “Уҡыу – энә менән ҡойо ҡаҙыу”, “Уҡыған уҙыр, уҡымаған туҙыр”, “Уҡыған ете ҡат ер аҫтындағын күрә, уҡымаған ер өҫтөндәген дә күрмәй” һәм башҡа шуның ише ғилемлелеккә өндәгән мәҡәл-әйтемде яҡын кешеләремдән ишетеп кенә түгел, ә күңелемә һеңдереп үҫтем.\nАтайымдың атаһы Мөхәмәтзәки Мостафа улы менән әсәһе Фәниә Муса ҡыҙы тураһында ла йөрәк түремдә тик йылы иҫтәлектәр һаҡлайым. Тәүгеләренән айырмалы, улар ябай ауыл кешеләре булһа ла, шул хәтлем күпте белде, тәрән фекерләне, ниндәй ҙә яңылыҡҡа булһынмы йәки бүтән күренешкәме һәр саҡ үҙҙәренең ҡарашын белдерҙе, ҡыҫҡаһы, күптәргә өлгө булып ғүмер итте. Улай ғына ла түгел, уңғанлыҡтары менән тирә-яҡта хөрмәт ҡаҙанған кешеләр. Егәрленең ҡулы ете, тигәндәй, иркен баҡсаларындағы тигеҙ генә итеп теҙелгән умарталары әллә ҡайҙан күренеп ултырҙы, ә инде умарталыҡтағы бал тирә-яҡҡа хуш еҫ таратты, ырыҫлы был ер бал ҡорттарының тауышынан гөжләп торҙо. “Ашатҡан да, кейендергән дә бал”, — тип ҡабатлағандары кисәгеләй күҙ алдымда.\nӘсәйем Фәнүзә Әхәт ҡыҙы – уҡытыусы, а атайым водитель булды. Ғаиләлә Зөлфирә һылыуым, Айбулат ҡустым менән үҫтек.\n– Венера, социаль селтәрҙә: “Алыҫ бала сағымда бейергә яраттым, хыялым – оҫта итеп бейеү, әммә тормош шулай ҡоролған, йырсы булып киттем”, — тип яҙғанһың. Күңел төбөндә үкенес көйөгө йөрөмәйме?\n– Шөкөр, яҙмышыма тамсы ла үпкәм юҡ. Өләсәйемдәрҙең теле менән әйткәндә, бер ҡасан да үткәндәргә үкенергә ярамай. Сәнғәт кешеһе бит мин, сәхнә – йәшәү мәғәнәм, мин яратҡан һәм мине яратҡан тамашасыларым бар.\n– Бейеүҙән һис кенә лә йыраҡ китмәгәнһең, һин – “Мираҫ” йыр һәм бейеү ансамбле солисы.\n– “Мираҫ” ансамбленә 2007 йылда эшкә алындым, шунан бирле ошонда. 15 майҙа 12-се ижад миҙгелен яптыҡ, тамаша залында алма төшөрлөк тә урын юҡ ине, билеттар алдан уҡ һатылып бөткәйне. Сәнғәт өлгөләрен киләсәк быуынға мираҫ итеп ҡалдырыу – төп бурыстарҙың береһе.\n– Әгәр ҙә сер булмаһа, ни өсөн йырсы һөнәрен һайлауыңды әйт әле. Кемдәрҙер “бәләкәйҙән йырланым”, ә бүтәндәр “бала саҡ хыялым” ти...\n– Өйөбөҙҙөң түрендә, стенала дүртмөйөш формаһында бәләкәй генә радио оҙаҡ эленеп торҙо. Ошо серле ҡумта беҙгә барыһын да еткерҙе – иң беренсе булып яңылыҡтарҙы унан ишеттек, башҡа төрлө хәбәрҙәрҙе белдек. Тапшырыуҙар башланһа, тышҡа сыҡмаҫҡа тырыштыҡ, шул уҡ ваҡытта төшкө концерт тыңлап кинәндек. Төрлө саҡ булды, уға өлгөрмәй ҡалһаң, нисектер күңел китек кеүек хис итәһең. Халҡыбыҙҙың күп йырҙарын бәләкәйҙән ишетеп үҫтем. Хәйер, ҡартатайым оҫта йырсы булды, уны тыныс күңел менән тыңлау мөмкин түгел ине.\nЯҡташтарымдан уңдым, шуларҙың береһе – Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсурина. Уның сәхнәгә килеп сығыуы үҙе ни тора! Хис-тойғоға бирелеп йырҙар башҡарыуын телгә алыу артыҡ. Әлфиә апайҙан “Абдрахман”, “Зөбәйҙә”, “Шәүрә”, “Төйәләҫ” кеүек халыҡ йырҙарын өйрәндем. Оло быуын артистарын Флүрә Килдейәрованың, Рәйлә Аҙнаҡаеваның йырҙарын тыңлап үҫтем.\nРадио хаҡында һүҙ сыҡҡас, был да ҡыҙыҡлы булыр. Ҡабул итеү төрлөсә бит, күреүгә ҡарағанда, миндә ишетеү һәләте ныҡ үҫешкән, тиҙәр.\n– Әлфиә апай тинең, икегеҙ ҙә бер райондан, хатта район үҙәгенән дә. Юлсурина, Юлгилдина – фамилияларығыҙ ҙа оҡшаш. Туғандарһығыҙҙыр, бәлки...\n– Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы шикелле тыумышым – Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылынан, уның ҡарауы, ҡыҙ фамилиям – Ураҙаева. Ул бер нисек тә беҙгә нәҫел-нәсәп килеп сыҡмай. Әммә фекерҙәр уртаҡлығы, сәнғәткә ғашиҡ булыу беҙҙе берләштерҙе, яҡынайтты.\n– Бөрйән ҡыҙы Венера Өфө тарафтарына нисек килеп сыҡҡан?\n– XI класты тыуған ауылында тамамлаған йәш ҡыҙ баҙнатһыҙ ғына Өфөгә юлланған. Бында тормоштоң бүтәнсә ҡоролошона тәүҙә ныҡ аптыраған, ҡаланың тау башында урынлашыуына, бейек йорттарға, төрлө автомобилдәргә, кешеләрҙең күплегенә һәм шәп йөрөүенә ғәжәпләнгән, әкренләп инде уныһына ла күнгән. Йәш ҡыҙ тигәнем үҙем булам инде.\nТәүҙә Өфө дәүләт сәнғәт училищеһына уҡырға индем, йыр бүлегендә Әлфиә Мәсәлимова класына эләктем. Оҡшаны, әҙме-күпме сынығыу алдым, кем әйтмешләй, хәҙер ныҡлы баҫып йөрөй башланым. Унан инде ҡыйыу итеп Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының “ишеген шаҡыным”, был уҡыу йортонда белемемде арттырыуыма бәхетем сикһеҙ. Вокал дәрестәрен Башҡортостандың халыҡ артисы Рәйлә Аҙнаҡаеванан алдым. Башҡортостандың халыҡ артисы Радик Хәбибуллинға ла сикһеҙ рәхмәтлемен. Остаздарым сәнғәт тормошомда ҙур роль уйнаны, оло сәхнәгә сығырға булышлыҡ итте.\nӨфө “өф” тип өрмәгән ергә ултыртмаһа ла, унда йылылыҡ тойҙом, бындағы үҙенсәлекле йәшәйештән йәм таптым, шаулап торған сихри сәнғәт донъяһына сумдым.\n– Ә бына ҡыҙыңдың сәнғәт кешеһе булып китеүен теләмәнеңме? Нисек уйлайһың, һандуғастан һандуғас тыуамы?\n– Ирем Тимур, әйткәндәй, сәнғәт академияһында ҡурай класын тамамланы, уның менән Лиана исемле сәскәләй ҡыҙ үҫтерәбеҙ. Ул Фатима Мостафина исемендәге Өфө ҡала башҡорт гимназияһында уҡыны, әле Өфө дәүләт нефть техник университеты студенты, I курсты тамамлаясаҡ. Уны бәләкәй сағында бейеү түңәрәктәренә йөрөттөм, йырҙы ла ҡалдырманы. Ҙур үҫкәс инде, һөнәр һайлау алдында торғанда, ҡайҙа уҡырға барырға икәнен үҙе һайланы. Әлбиттә, беҙҙең менән кәңәшләште, төрлөсә уйланы. Мәртәбәле юғары уҡыу йорто студенты булыуына ғорурлана, уҡыу уға еңел бирелә, сөнки теүәл фәндәрҙе ярата. Шулай уҡ вуз тормошондағы бихисап сараларҙың уртаһында ҡайнап йәшәй. “Иң күп ваҡыт студентта, һағындыра ул күңелле саҡтар аҙаҡтан, уның ҡәҙерен бел”, тибеҙ. Бер яҡшы ҡыҙ ете улға торошло тигән әйтемде лә онотмайыҡ.\nКешелә талант йә бар, йә юҡ, әгәр ҙә ул йоҡлап ята икән, уны уятырға кәрәк. Ошо фекер менән тулыһынса килешәм.\nТормош юлдашым тураһында һорарыңды һиҙеп ултырам. Мөхәббәт уты тамуҡ утынан ете өлөш артыҡ булыр.\nМоғайын да, гәзит уҡыусылар ҙа көтәлер, ғәзиз кешем хаҡында ла кәлимә һүҙ еткермәксемен. Тимур Юлгилдин – Йылайыр районының Ҡашҡар ауылынан, шаулы студент осоронда “пятачок”та таныштыҡ та оҙаҡҡа һуҙмай ғына өйләнештек. Ул сәнғәт кешеһе булһа ла, бүтән тармаҡта – янғын һүндереү идаралығында эшләй. Ошоғаса ҡулынан ҡурайын төшөргәне юҡ, өҙҙөртөп уйнай башлаһа, йырламай түҙер әмәлең юҡ. “Эштә ҡурай төркөмө астым, көй-моңдан ситләшмәгән егеттәрҙең булыуына шатланам”, – тип Тимур бер көндө әйтмәһенме! Уның өсөн бик тә шатмын.\n– Артистар ниндәй халыҡ ул? Шәхсән һеҙ йондоҙнамәгә, бүтән берәй көстөң барлығына ышанаһығыҙмы?\n– Кемгә нисектер, әммә 7 һанын үлеп яратам, ул минең өсөн барыһы ла. 1977 – тыуған йылым. 77 һаны күпте һөйләй. Ҡыҙыҡ, автомобиль һатып алһаҡ, дәүләт теркәү номерында мотлаҡ рәүештә 7 һаны була. Фатир, подъезд йәки йортобоҙ ҙа 7 менән бәйле. Күпселек осраҡта берәй концертта етенсе булып сығыш яһайым.\nБер көн магазинға индем дә сиратҡа баҫтым. Артист халҡы ла сират тороп әйбер ала, алға күҙ һалдым, бәй, етенсе булып баҫып торам икән.\n– О, йырсы Венера Юлгилдина бит был, әйҙәгеҙ, сиратһыҙ үткәрәйек, тимәйҙәрме?\n– Беҙҙең халыҡ шул тиклем иғтибарлы, урамда ла, шул уҡ магазинда ла таныусылар осрай. Тәүҙәрәк уңайһыҙланыу кисерә инем, хәҙер өйрәнелде.\n– Сит илдәргә йыш йөрөгәнегеҙҙе беләм. Ниндәй төбәктәрҙә булдығыҙ тип түгел, ә, ҡайһыһында булманығыҙ, тип һорау урынлы яңғырар, шулаймы?\n– “Юлда йөрөгән – май имер, өйҙә ултырған тилмерер” тигән шикелле, Төркиәгә йыш барҙыҡ концерт менән. Бынан тыш, Европа илдәрен дә арҡырыға-буйға кистек. Бөтәһе лә сағыштырыуҙа асыҡ сағыла бит. Аралашыу мәҙәниәте, менталитет бүтәнсә, хеҙмәтләндереү ҙә иғтибарҙы йәлеп итә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, барыбер ҙә Башҡортостаныбыҙға бер нәмә лә етмәй. Тыуған төйәгебеҙҙе һағынып ҡайтыу ҙа бәхеттер, тим. Сит кешеләр беҙ кейгән балҡып торған зауыҡлы костюмдарҙы ҡат-ҡат тотоп ҡарай. Улар “Катюша”, “Подмосковные вечера” һәм башҡа шуның һымаҡ йырҙарҙы иҫтәре китеп тыңлай.\n– Венера, ҡыҙыҡлы әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт! Уңыштар һеҙгә!


Өфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре үтте // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре үтте\n17:05, 27 сентября 2010 Иҡтисад\nУҙған ял көндәрендә Өфөнөң 17 майҙансығында ауыл хужалығы йәрминкәләре үтте. Уларҙың береһе Йәштәр һарайы алдында йәйелдерелде, унда республиканың 30 районынан 198 автомашинала ауыл хужалығы етештереүселәре үҙ продукцияһын килтерҙе.\nӨфөнөң Совет районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге хәбәр итеүенсә, продукттар — һуған, кишер, кәбеҫтә, картуф, алма — ҡала халҡына арзан хаҡ менән тәҡдим ителде. Йәшелсә һәм емештәрҙән тыш, хуш еҫле бал һатып алырға мөмкин булды, ә баҡсасылар өсөн үҫентеләр, орлоҡтар күп булды.\nҠоролоҡҡа ҡарамаҫтан, иткә хаҡтар уҙған йыл менән сағыштырғанда артыҡ айырылманы. Мәҫәлән, бер йыл элек уның килограмы уртаса 140-180 һум торһа, быйыл иһә — 130-190 һум самаһы. Йәшелсәләр, әлбиттә, 2009 йылдағынан ҡиммәтерәк тора.\nӨфөләр өсөн ауыл хужалығы йәрминкәләре — ҡышҡылыҡҡа запас туплау, ә ауыл халҡына үҙ продукцияһын һатыу мөмкинлеге. Көҙгө йәрминкәләр 31 октябрҙә тамамлана. 4 декабрҙән 26-һына тиклем традицион ҡышҡы ит йәрминкәләре үтәсәк.\nТеги: ауыл хужалығы, йәрминкәләр


Өфөнөң икенсел торлаҡ баҙары: бер аҙнала плюс 0,3% // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөнөң икенсел торлаҡ баҙары: бер аҙнала плюс 0,3%\n11:20, 23 августа 2010 Иҡтисад\nӨфө буйынса икенсел торлаҡтың уртаса хаҡы бөгөн — квадрат метрына 42,23 мең һум. Уҙған аҙна эсендә ул 0,3 процентҡа артты.\nӘҙ генә күберәккә – 0,4 процентҡа – өс бүлмәлеләр артты (40,58 мең һум). Бер бүлмәле фатирҙар 0,3 процентҡа хаҡын арттырҙы (44,15). Ике һәм күп бүлмәлеләр 0,2 процентҡа ҡыйбатланды – уларҙың хаҡы квадрат метрына тәүгеһенә 41,72 мең һум һәм һуңғыһына 40,44 мең һум тәшкил итә.\nҠала буйынса элиталы торлаҡҡа уртаса хаҡ – “квадратына” 57,8 мең һум. Хаҡтың дөйөм индексын иҫәпләгәндә был категория иғибарға алынмай.\nКүрһәтелгән параметрҙар – һатыусылар һораған хаҡ. Сауҙалашыу барышында тәүҙә билдәләнгән сумма ғәҙәттә биш-ун процентҡа төшөрөлә.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре мәғлүмәте буйынса, иң арзан фатир бөгөнгө көндә 1,15 миллион һумға тәҡдим ителә. Ул К.Маркс урамында урынлашҡан, майҙаны 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир — Киров урамындағы 225 квадрат метр майҙанлы биш бүлмәле «элита». Ул 18,5 миллион һум тора.\nТеги: күсемһеҙ милек, хаҡтар, икенсел торлаҡ баҙары


Башҡортостанда яҙылыу кампанияһы 1 апрелдән башлана // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда яҙылыу кампанияһы 1 апрелдән башлана\n10:18, 20 марта 2014 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 2014 йылдың икенсе ярты йыллығына матбуғат баҫмаларына яҙылыу кампанияһы 1 апрелдән башлана, тип хәбәр иттеләр Федераль почта элемтәһенең республика буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәтенән.\nЯҙылыуға тарифтар 2008 йылдың икенсе ярты йыллығынан башлап «туңдырылған». Илтеүгә бюджет субсидияларын туҡтатыу менән бәйле Рәсәй Почтаһы матбуғат баҫмаларын илтеүгә тарифтарҙы ҡайтанан ҡарарға мәжбүр була. Баҙар көтөүҙәренә ҡарамаҫтан, күп тапҡыр һуңғы хаҡты арттырыуҙы ситләп була, яҙылыусыларҙы һәм почта хеҙмәткәрҙәрен дәртләндереү саралары әҙерләнә. Миҫалға, почта бүлексәләренән баҫмаларҙы килеп алыусы яҙылыусылар өсөн уртаса 43 процентҡа тиклем ташламалар күләме арттырылған. Яҙылыусыларҙы әүҙем йәлеп итеүсе хеҙмәткәрҙәр өсөн шулай уҡ бүләкләү схемаһы үҙгәртелде. Федераль һәм төбәк баҫтырып сығарыусылар өсөн ташламалар системаһы һаҡланған, ул билдәле бер тиражға еткән осраҡта бирелә.\nРәсәй Почтаһы иҫәпләүенсә, күргән саралар 2014 йылдың икенсе ярты йыллығына яҙылыу кампанияһы сиктәрендә баҫмаларҙың тираждарын һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирәсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бүленгән субсидиялар күләме йыл һайын өс миллиард һум тәшкил иткән. Ул предприятиеның тик ярты зыянын ғына ҡаплаған. Рәсәй Почтаһы яҙылыу баҫмаларын илтеүҙән зыянды үҙ средстволарынан субсидиялау иҫәбенә генә ҡаплай алған, почта селтәрен модернизациялауҙы инвестицияларға һәм хеҙмәткәрҙәр табышы үҫешен ваҡытында индексларға бирмәгән.


Тәүге ярты йыллыҡта Өфөләге вакансиялар йәрминкәһендә 12400 эш урыны тәҡдим ителгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТәүге ярты йыллыҡта Өфөләге вакансиялар йәрминкәһендә 12400 эш урыны тәҡдим ителгән\n12:01, 5 июля 2012 Иҡтисад\nӨфөлә 2012 йылдың алты айында 33 вакансиялар йәрминкәһе үткәрелде. Уларға эш эҙләп 19500 граждан килде.\n— 658 предприятие һәм ойошма ошо арала беҙҙең йәрминкәләрҙә 12400 самаһы буш эш урыны тәҡдим итте. Вакансиялар йәрминкәһе ярҙамында тәүге ярты йыллыҡта 2100 кеше эшкә урынлашты, — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгенең предприятиелар менән бәйләнештәр бүлеге начальнигы Ирина Турчина.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, милек формаһына, ниндәй иҡтисади эшмәкәрлек алып барыуына ҡарамаҫтан, профилле йәрминкәләрҙә кадрҙарға мохтажлыҡ кисергән бөтөн эш биреүселәр ҙә ҡатнаша ала.\nӘйткәндәй, бында барлыҡ хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.