Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнөнә арнала\n1 июнь - Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө. Был көндөң үҙ тарихы бар. Икенсе донъя һуғышынан һуң балалар һаулығын һәм именлеген яҡлау проблемалары бик актуаль булған ваҡытта 1949 йылда Парижда ҡатын-ҡыҙҙар конгрессы үтә. Унда ҡатнашыусылар «балаларҙың берҙән-бер бәхет гарантияһы донъяла тыныслыҡ булдырыу» тигән ҡарар сығаралар. Бер йыл үткәс, йәғни 1950 йылдың 1 июнендә, беренсе тапҡыр Халыҡ-ара балаларҙы яҡлау көнө үткәрелә һәм ул йыл да ойошторола башлай.\nОшо байрамға арнап ваҡытлы матбуғат бүлеге хеҙмәткәрҙәре «Бәхетле бала – бәхетле ғаилә» исемле виртуаль күргәҙмә әҙерләне. Күргәҙмә республикабыҙҙа балалар һәм үҫмерҙәр өсөн нәшер ителгән «Аманат», «Аҡбуҙат» һәм «Әллүки» баҫмаларының материалдарына нигеҙләнгән.\nКүргәҙмәнең маҡсаты: Милли китапхана уҡыусыларын республика күләмендә сыҡҡан балалар баҫмаһы менән яҡындан таныштырып үтеү, китап һәм балалар матбуғатына ҡарата кескәй дуҫтарыбыҙҙа һөйөү уятыу, уларға ғаилә ҡиммәттәрен һәм илһөйәрлек тойғоларын һеңдереү.


Елена Зелинская: “Уйҙырма персонаждарҙы ысынбарлыҡ геройҙары алмаштырырға тейеш” // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nЕлена Зелинская: “Уйҙырма персонаждарҙы ысынбарлыҡ геройҙары алмаштырырға тейеш”\n15:59, 11 декабря 2009 Сәйәсәт\n-Беҙҙең өсөн медиа киңлекте “ҡауырһынлы кешеләрҙең” яулап алыуы нормаға әүерелде, — тине “Ҡиммәттәр ситемаһы” фестиваленең “Баҫма һәм Интернет киң мәғлүмәт саралары” секцияһын асып, РФ Йәмәғәт палатаһының Мәҙәни һәм рухи мираҫты һаҡлау буйынса комиссия рәйесе урынбаҫары, “МедиаСоюз” вице-президенты Елена Зелинская. - Шоу-бизнес вәкилдәре рәсәйлеләрҙең ысын тормошон күрһәтмәй.\nҮҙенең сығышында ул Пермь фажиғәһе темаһына туҡталмай булдыра алманы. Фажиғә сәбәптәре тураһында һөйләгәндә ул яңы йәмғиәттә намыҫ тигән әхлаҡи ҡиммәттең булмауы мәсьәләһен күтәрҙе.\n“Трибуна” гәзите мөхәррире Илья Медовой, үҙенең тарихын белмәгән йәмғиәттә әхлаҡи ҡиммәттәр тураһында һүҙ алып барыуы ҡыйын булыуын билдәләп үтте. Социаль тикшереүҙәр һөҙөмтәләре буйынса бөгөн рәсәйлеләр беренсе урынға ғаилә һәм динде сығара. Ләкин ысынында хәл бөтөнләй икенсе. Быны айырылышыуҙарҙың һаны һәм дин йорттарына халыҡтың бер генә проценты йөрөүе иҫбатлай.\nҠиммәттәр тураһында һөйләшеүҙе “Культура” гәзитенең яңылыҡтар һәм йәмғиәт бүлеге мөхәррире Андрей Морозов дауам итте. Һуңғы 20 йыл эсендә журналистар, Көнбайыш матбуғат саралары шикелле тираж һәм популярлыҡ артынан ҡыуып, үҙҙәрен-үҙҙәре мөйөшкә ҡыуалап керетте.\n— Беҙ материалдар өсөн геройҙарҙы үҙебеҙҙең эргәлә күрмәй башланыҡ һәм тормошта булмағандарын уйлап сығара башланыҡ. Ә бит беҙ ысын геройҙар, ысынбарлыҡ тураһында яҙырға тейешбеҙ. — тине Андрей Морозов.\nУл журналистарҙың ҡайҙа тема эҙләүҙәренә ишара итеп, Мышкино ҡалаһындағы һәйкәл тураһында һөйләне. Ике һуғышты үткән Иван Филлипович Орловтың фронттан яҙған хат юлдары ябай гранит ташында уйылып яҙылған. Биш бала атаһы, ул фронтҡа 1941 йылдың 3-сә сентябрендә китә һәм Сталинград эргәһендә һәләк була. Уның ғаиләһе аталары һуғыштан яҙған 40 хатты күҙ алмаһындай һаҡлай. Улар Тарихтың рухи документтары булып тора. Был хаттарҙы күҙ йәштәре түкмәй уҡымайынса булмай. “ Һинең похоронкаңды мин бер кемгә лә күрһәтмәйем, сөнки беләм, һин барыбер кире әйләнеп ҡайтасаҡһың…” Ошо хат юлдарын уҡып, күңелең аша үткәргәндән һуң, бөгөнгө ҡиммәттәр тураһында һүҙ алып барып буламы?\nСекция кәңәшмәһендә йәш шәхестең формалашыуына интернеттың тәьҫире тураһында ла һөйләшелде. Журналистар фекеренсә, яңы ресурстарҙы йәштәр аңына мәңгелек ҡиммәттәр һеңдереү өсөн файҙаланырға кәрәк. Ә бының өсөн хәбәрселәрҙең үҙҙәренә профессиналь кимәлдәрен күтәреү зарур. Шул осраҡта мәҙәни ҡиммәттәр уйҙырманан ысынбарлыҡҡа әйләнәсәк.


Аслыкүлдә балыҡ тотоу\nВперед ауылында һәләк булғандар иҫтәлегенә һәйкәл\nДим йылғаһындағы иҫке күпер\nЙәй - мул бал осоро\nЙәй – сәскә осоро\nЙәй сәскә менән, ҡыш бал менән\nКаланың үҙәк майҙанында сығарылыш кисәһенә әҙерлек башланды.\nҠала үҙәгендә сығарылыш кисәһенән хушлашыу вальсы\nҠала үҙәгендәге парк планлаштырыла\nҠалала асфальт түшәлә\nЛагерҙа беренсе смена башланды\n«Ҡоралыңды тапшыр» операцияһы: Башҡортостанда йәшәүселәргә боеприпастар һәм шартлатҡыстар өсөн аҡса түләйҙәр\nЯңы уҡыу йылы алдынан\nУртаҡ уйҙар аныҡ эштәргә әйләнә\nТехник культураларҙы игеү буйынса республика семинары\nМәңге һүнмә, һөйөүем шишмәһе...\nӨршәк буйы уйындары\nҠыҫҡа ваҡытта йыйып алдылар\nТәьҫораттар иҫ китмәле!\nЙәшлек ҡалды артта...\nМатурлана һәм йәмләнә\nБалалар һәм транспорт\nМажаралар көтәһегеҙме? Китапханаға килегеҙ!\n“Салкус” ансамбле юбилейы\nҠала урамдары матурлана\nБыл көндө илебеҙгә дошмандар ябырылды...\nАҡ халатлыларға арналды\nМәғариф системаһының бөтә звенолары педагогтары өсөн йәйҙең һуңғы көндәрендә үткәрелгән ғәҙәттәге кәңәшмә мөһим сара булып тора. Унда үткән уҡыу йылына йомғаҡ яһала, ҡаҙаныштар билдәләнә, алдағы уҡыу йылына бурыстар ҡуйыла, үҫеш стратегияһы ҡарала.\nЙылы август көнөндә район Мәҙәниәт йортона үҙенең тормошон үҫеп килеүсе быуынды уҡытыуға һәм тәрбиәләүгә арнаған кешеләр, педагогик хеҙмәт ветерандары, идаралыҡтар начальникатары, район хакимиәте бүлектәре һәм хеҙмәттәре етәкселәре, ҡала һәм ауыл биләмәләре хакимиәттәре башлыҡтары, предприятиелар һәм бөтә милек формаһындағы хужалыҡтар етәкселәре, йәмәғәтселек вәкилдәре, ҡунаҡтар йыйылды.\nАуыл биләмәләрен үҫтереү, ауылдарҙа йәшәү шарттарын яҡшыртыу, граждандар әүҙемлеге бөгөнгө замандың көнүҙәк темаларының береһе булып тора. Район гәзите редакцияһы быға тиклем дә «Нисек йәшәйһең, ауыл?» тигән темаға арналған мәҡәләләр баҫтырғайны һәм уны яҡтыртыуын дауам итә. Бөгөн уҡыусылар иғтибарына Суйынсы ауыл Советы ауыл биләмәһенән әҙерләнгән материал тәҡдим итәбеҙ.\nРеспублика семинарында ҡатнашыусылар шәкәр сөгөлдөрө,\nкукуруз, сояны игеү үҙенсәлектәре буйынса фекер алышты\n15 августа Дәүләкән районы муниципаль районының яуаплылығы сикләнгән «Регионагро» йәмғиәтендә «Шәкәр сөгөлдөрө. Көнбағыш. Кукуруз. Соя» тигән темаға арналған семинар-кәңәшмә уҙҙы. Унда Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры И.И. Фазрахманов, Башҡортостандың ауыл хужалығы министры урынбаҫары И.И. Сураков, орлоҡ һәм ауыл хужалығы техникаһы поставкалаусы компаниялар вәкилдәре, 27 муниципаль райондың хакимиәт башлыҡтары урынбаҫарҙары һәм ауыл хужалығы идаралыҡтары (бүлектәре) начальниктары, ауыл хужалығы предприятиелары етәкселәре һәм белгестәре ҡатнашты.\nЙәшеллеккә күмелеп ултырған йәйге ауылдың хозурлығын әйтеп аңлатырлыҡ түгел. Иртә таңдан ҡоштар һайрауына, һыҙылып ҡына алһыу таң атыуына һоҡланмаған кеше юҡтыр, моғайын. Һәр ауылдың үҙенә генә хас матур урындары бар. Халыҡ үҙ ҡулдары менән тергеҙгән Ҡыҙыл шишмә Айыухан ауылының ошондай хозур мөйөшөнә әйләнде.\nТөҙөүсе –донъяла иң кәрәкле һөнәрҙәрҙең береһе. Ул юғары оҫталыҡ талап иткән ауыр һәм яуаплы хеҙмәт. Августың икенсе йәкшәмбеһендә ошо эшмәкәрлекте һайлаған кешеләр үҙҙәренең һөнәри байрамын билдәләй.\n7 июлдә Ауырғазы районының Төрөмбәт ауылы эргәһендә”Өршәк буйы уйындары” тип исемләнгән республика байрамы үтте\n03.09.2018 / ЙӘМҒИӘТ\n28.08.2018 / ЙӘМҒИӘТ\n24.08.2018 / ЯҢЫЛЫҠТАР\n14.08.2018 / ЙӘМҒИӘТ\n© 2018 Сайт издания "Балкантау"


Ҡойма ямғыр һабантуйға ҡамасауламаны\nДәүләкән районы ауыл хужалығы хеҙмәтсәндәре өсөн дә милли байрам шартына килтереп уҙғарылды. Һабантуйҙың төп өлөшөндә сәхнәлә йыл дауамында тырыш һәм һөҙөмтәле эш күрһәткән уңғандар тәбрикләнде. Уларға маҡтау ҡағыҙҙары, иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Санкт-Петербургтан тыуған яҡтарына ҡунаҡҡа ҡайтыусы Сәлимовтар ғаиләһен дә ҡойма ямғырҙар ҡурҡытмаған. Улар яҡташтары менән аралашыуҙан байрам кәйефе һәм онотолмаҫ тәьҫораттар алған.\nБашҡортостандың көнбайыш ҡапҡаһы - Туймазы районында ла ямғырлы һауа шарттарына ҡарамай, һабантуй тантанаһы үтте. Ит һәм һөт етештереүҙә, йәшелсә үҫтереүҙә, мал һимертеүҙә Туймазылар алдынғы. Һабантуйҙа ауыл хужалығы менән бәйле төрлө тармаҡта эшләүсе уңғандар бер-бер артлы сәхнәгә күтәрелде. Малдар юғалтыуҙарһыҙ ҡышлатылған, яҙғы сәсеү эштәре лә ваҡытында теүәлләнгән. Район дүрт ай эсендә 1 миллиард 475 миллион һумлыҡ ауыл хужалығы продукцияһын етештергән. Былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда, был өлкәлә алға китеш 116 процент тәшкил иткән. Туймазылар урындағы үҙидара эштәрен дә күңел биреп башҡара. Ауыл советы депутаты Гөлназ Ғәбитованың эш һөҙөмтәһе Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың Маҡтау ҡағыҙы менән билдәләнгән.


Башҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Юрист кәңәштәре\nЮрист кәңәштәре 30.08.2013 // Сәйәсәт\nБаш тартҡайным шул...\n— Әсәйем һеңлем менән икебеҙгә мираҫҡа йорт ҡалдырғайны. Ул саҡта мин иремдең фатирында йәшәй инем, шуға күрә үҙ өлөшөмдән һеңлем файҙаһына баш тарттым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ирем менән айырылышҡас, бер нәмәһеҙ тороп ҡалдым. Хәҙер һеңлемдең йортто уртаҡлашҡыһы килмәй. Мин суд аша милекте кире үҙемә ҡайтара аламмы?\n— Рәсәй Гражданлыҡ кодексының 1157-се статьяһындағы 3-сө пунктҡа ярашлы, баш тартҡан мираҫты юллап алып булмай. Тимәк, суд аша ла үҙ өлөшөгөҙҙө ҡайтара алмаясаҡһығыҙ. Шулай ҙа артыҡ төшөнкөлөккә бирелмәгеҙ. Кәңәшем шул: бөтә документтарығыҙҙы туплағыҙ ҙа юрисҡа күрһәтегеҙ. Бәлки, ул һеҙҙең эштә ниндәйҙер нескәлек табыр һәм уның буйынса судҡа мөрәжәғәт итеп булыр.\nИке аҙна эшләү мотлаҡмы?\nУҡытыусымын, яңы эш урынына күсергә ине. 26 августа директорға инеп, үҙ теләгем менән эштән китеүем тураһында хәбәр иткәйнем, ул ҡаршылашты ла ҡуйҙы, ебәргеһе килмәй. Тағы ике аҙна эшләүемде талап итә. Мине яңы урында сентябрь башынан уҡ көтәләр. Мәктәптә ике аҙна эшләү мотлаҡмы?\n— Беренсенән, эштән китергә ниәтләгән көндө үк, һеҙҙең осраҡта 26 августа, ғаризағыҙҙы мәктәптең канцелярияһында теркәтергә кәрәк булған, сөнки шунан һуң ғына ике аҙналыҡ ваҡыт башланды тип иҫәпләнә. Артабан мәктәп директорына барып, һөйләшеп ҡарарға кәңәш итер инем. Күп осраҡта етәкселәр аңлай, уларҙың күңеленә юл табырға мөмкин. Ике аҙна эшләү талабын үтәмәҫкә ярай тигән закон юҡ. Бер нисә осраҡтан тыш: мәҫәлән, декрет ялына китһәгеҙ йәки эште дауам итә алмаһағыҙ (мәҫәлән, уҡыу йортонда белем ала башлаһағыҙ йәки пенсияға сыҡһағыҙ һәм башҡалар). Был турала Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексындағы 80-се статьяның 3-сө бүлегендә яҙылған.\nШулай ҙа директор менән яҡшылап һөйләшеп-килешеү — иң яҡшыһы. Әгәр ул бер нисек тә ыңғайламай икән, “больничный”ға китегеҙ. Тик алдан иҫкәртәм: был закон буйынса түгел.


Башҡортостанда йәш ғалимдар өсөн республика башлығы гранттары булдырылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда йәш ғалимдар өсөн республика башлығы гранттары булдырылды\n17:28, 21 марта 2018 Йәмғиәт\nБашҡортостанда юғары квалификациялы ғилми белгестәр әҙерләүгә йүнәлтелгән республика Башлығы гранттары булдырылды. Бөгөн республика Фәндәр академияһы президенты Әлфис Ғаязов төбәк Хөкүмәте ултырышында тейешле положение менән таныштырҙы.\nДокументтың проекты республика етәксеһенең ҡушыуына һәм Башҡортостан башлығы ҡарамағындағы Фән буйынса совет ултырышы ҡарарҙарына ярашлы әҙерләнгән.\nТәҡдим ителгән программа Рәсәйҙә фәнде үҫтереүгә стимул биреүҙең яңы төрө булып тора. Был − көндөҙгө бүлектәге аспиранттар һәм 35 йәшкә тиклемге фән кандидаттары өсөн асыҡ конкурс. Йыл һайын 1-әр миллион һумлыҡ 30 грант булдырырға тәҡдим ителә: 15 грант − аспиранттар, 15-е йәш фән кандидаттары өсөн. Конкурс Башҡортостандың технологик башланғысы концепцияһында билдәләнгән ғилми һәм инновацион эшмәкәрлекте үҫтереү йүнәлештәре буйынса уҙғарыла.\n– Бөтәһе 30 грант булырға тейеш. Тимәк, йәш белгестәребеҙ донъялағы абруйлы фәнни учреждениеларҙа һәм университеттарҙа белем алыу мөмкинлегенә эйә булһын өсөн 30 миллион һум аҡса йүнәлтәбеҙ. Бының һөҙөмтәһе булырына ышанам, – тине төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов. – Беҙгә күп тармаҡтар буйынса яңы, сағыу, компетентлы белгестәр кәрәк. 30 кеше республикабыҙ өсөн күп тә түгелдер, бәлки, ләкин әлегә етерлек. 2018 йылда ошо схеманы ҡулланып ҡарарбыҙ. Артабан, әгәр барыһы ла һәйбәт булһа, гранттар һанын да арттырырбыҙ. Ул саҡта 30 ғына түгел, 50 йәки 10 кеше булыуы мөмкин.\nӘлфис Ғаязов әйтеүенсә, проекттың маҡсаты – аспиранттар һәм фән кандидаттары араһынан донъя кимәлендәге тикшереүҙәрҙе башҡарырға һәләтле юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләү, шулай уҡ Башҡортостанға Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән һәм сит илдәрҙән талантлы йәш ғалимдарҙы йәлеп итеү.\nБашҡортостан башлығы махсус комиссияһы төҙөргә, грантҡа дәғүә иткән кандидаттарҙы һайлап алырға һәм тәҡдим ителгән эштәргә эксперттар баһаһын бирергә ҡушты. Киләһе йылдың башында йәш ғалимдар тәүге гранттарын алырға тейеш.\nТеги: Башҡортостан Башлығы, фән, гранттар


Журналистарға лайыҡлы награда\nБөгөн Рөстәм Хәмитов Рәсәй телеканалының Башҡортостандағы корпункты журналистары - хәбәрсе Азамат Сәлихов менән оператор Сергей Шелепинды Украинаға командировка ваҡытында һөнәри бурыстарын башҡарғанда күрһәткән ҡыйыулығы өсөн Салауат Юлаев ордены менән бүләкләү тураһында Указға ҡул ҡуйҙы.\nӨфө корпунктының ижади төркөмө Донецк ҡалаһында ошо йылдың апрель аҙағынан июнь уртаһына тиклем эшләп, тамашасыларға ундағы хәүефле хәлдәр тураһында тулы мәғлүмәт еткереп торҙо. Был командировка хеҙмәттәштәребеҙҙең ҡыҙыу нөктәләргә тәүге сәфәре генә түгел. 2011 йылда улар Иглин районының Урман һәм Удмуртияның Пугачево ҡасабаларындағы шартлау һөҙөмтәләрен бөтөрөү барышын сағылдырҙы. Азамат Сәлихов менән Сергей Шелепин икеһе лә Өфө корпунктында 2000-се йылдар башынан эшләй. Уларҙы күптәр ысын профессионалдар, матур күңелле кешеләр, тип белә. Башҡортостан юлдаш телеканалы хеҙмәттәштәребеҙҙе юғары дәүләт наградаһы менән ысын күңелдән ҡотлай һәм уларға киләсәктә лә яңы ижади үрҙәр теләй.


Сәхнәлә – «Осҡондар» театры\n1 Февраль 2019, 13:15\n– Шул хәтлем дә килештерерҙәр икән! Бигерәк оҫта уйнайҙар! Илкәнәй мәктәбенең «Осҡондар» театр түңәрәге ҡуйған тамашаларҙы балалар ҙа, өлкәндәр ҙә бик ярата.\nЙәш артистарҙың сығышы көслө алҡыштарға күмелә. Ниндәй генә байрам булмаһын – 8 Мартмы, Еңеү байрамымы, Әсәйҙәр көнөмө – бер сараны ла ҡалдырмайҙар, түңәрәк етәксеһе Гөлдәр Шәмсетдинова апайҙары менән ниндәйҙер сәхнә әҫәре әҙерләп тә ҡуялар. Топонимик легендаға нигеҙләнеп яҙылған «Ай, Зәйнәбем»де, һуғыш осорондағы атай-олатайҙарҙың уйын-бейеүҙәрен күрһәткән «Һыу буйындағы уйындар»ҙы, «Һыу юлы»н сәхнәләштереүҙәрен күптәр оҡшатҡан. Юҡҡа ғынамы районда уҙған «Театр яҙы» бәйгеһендә гел беренселекте яуламайҙарҙыр, республика кимәлендә «Башҡортостан ынйылары» конкурсында ҡатнашып та призлы урындар алмайҙарҙыр.\n– Яҙышыуым мәктәптә уҡыған саҡта «Башҡортостан пионеры»нан башланғайны. Һаман да ҡәләмемде ташламайым әле. Халыҡ ижадына таянып, үҙем сценарийҙар, әкиәттәр яҙып, уҡыусылар менән бергәләп ҡуябыҙ. Балалар өсөн яҙылған пьесалар бик аҙ. Театр түңәрәге менән биш йыл эшләү дәүерендә бер тапҡыр ғына Сәрүәр Суринаның әҫәрен сәхнәләштерҙек, – ти Гөлдәр Шәфҡәт ҡыҙы.\nӘ кемгә ниндәй роль эләгә, тиһегеҙме? Уларҙы холоҡ-фиғелдәренә, һәләттәренә ҡарап, түңәрәк етәксеһе үҙе бүлә. Мин йәш тә инде, ни эшләп өлкәндәр ролен бирәһегеҙ, тип үпкәләгәндәре лә бар. Уларға етәкселәре: «Етди холоҡлоһоң, һиңә өләсәй роле килешәсәк», – тип аңлата.\nЙәш артистарға, ысынлап та, һүҙ тейҙерерлек түгел икән. Күбеһе йыр-бейеүгә, музыка ҡоралдарында уйнауға маһир. Мәҫәлән, туғыҙынсы синыфта уҡыусы Азалиә Араптанова йырлай, ҡумыҙҙа оҫта сиртә. Руфина Айытова, Наил Ҡотоновтар ҙа һәр яҡлап шәп. Образдарҙы бик матур итеп асып, ролдәрҙе килештереп башҡаралар.\nӘлегә ауыл, районды таң ҡалдырған йәш артистарҙы киләсәктә республика сәхнәләрендә лә күрергә яҙһын.


Республикала балалар баҡсаларына сират асыҡ була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:35, 17 июня 2019 Йәмғиәт\nРеспубликала балалар баҡсаларына сират асыҡ була Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\n21 июнгә тиклем Башҡортостанда «Мәктәпкәсә белем биреү ойошмаларына берҙәм республика сираты» бөтәһенә лә асыҡ була. Республика Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Айбулат Хажин ошо турала белдерҙе.\n«Беҙ системаны эшләүселәргә мөрәжәғәт иттек, һәм ошо аҙна аҙағына уҡ ата-әсәләр баланың ҡабул ителеүе, ниндәй мәктәпкәсә ойошмаға һәм төркөмгә йөрөүе тураһында тулы мәғлүмәтте күрә алыр. Хәҙер сиратта торорға һәм башҡа юлдар менән мәғлүмәт алырға кәрәкмәй», — тип аңлатты ведомство етәксеһе.\nУл шулай уҡ ата-әсәләрҙең балалар баҡсаларына юлламалар мәсьәләһе буйынса министрлыҡҡа мөрәжәғәт итеүҙәрен билдәләне. Ялыуҙарҙың (70 осраҡ) яртыһынан ашыуы тап мәктәпкәсә учреждениеларға сиратҡа ҡағыла.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров киләһе оператив кәңәшмәгә балалар баҡсаларын төҙөү һәм шәхси мәктәпкәсә учреждениеларға ярҙам күрһәтеү тураһында доклад әҙерләргә ҡушты.\nӘле төбәктә 3 йәшкә тиклемге 2 678 сабый балалар баҡсаһына юлламалар алыуға сиратта тора. 2021 йылға Башҡортостан властары ошо йәш төркөмөндәге кескәйҙәрҙе урындар менән 100% тәьмин итергә ниәтләй. Республиканың 16 муниципаль районында, шул иҫәптән Өфөлә ошо мәсьәләне йырып сығыуға бәйле хәл көсөргәнешле ҡала.\nТеги: балалар баҡсаһы, сират


Тәрбиәсе ниңә йылмаймай? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Тәрбиәсе ниңә йылмаймай?\n25.02.2019 Тәрбиәсе ниңә йылмаймай?\nҺуң ғына кейәүгә сығып, оҙаҡ дауаланғандан һуң саҡ әсәй булыу бәхетенә ирештем. Ирем менән икебеҙгә ҡыҙыбыҙ шул тиклем ауырлыҡтар аша үтеп кенә насип булды. Икебеҙ ҙә ҡырҡты ҡыуабыҙ, эшебеҙ ҙә, йортобоҙ ҙа, машинабыҙ ҙа бар, бер һүҙ менән әйткәндә, етеш йәшәйбеҙ. Аллаға шөкөр, ҡыҙыбыҙҙы ауырытмай ғына өс йәшенә еткереп, баҡсаға йөрөтә башланыҡ. Ярты йылда дүрт тапҡыр ауырыны, өс көн йөрөйбөҙ – бер аҙна өйҙәбеҙ. Температураһы күтәрелеүенә, эсе китеүенә, йүткереүҙәренә нисек тә түҙәбеҙ. Бына баланың бетләп ҡайтып инеүенә ирем менән икебеҙ ҙә, ысынлап әйтәм, телһеҙ ҡалдыҡ. Ирем дәүләт хеҙмәтендә эшләй, баҡсаға тикшереү ебәртәм, тигән ерҙән саҡ туҡтаттым. Сөнки эргәлә башҡа баҡса юҡ, бынан китһәк, баланы ҡайҙа алып барырға? Шунан, уға ҡарата мөнәсәбәттәре үҙгәрер, тип ҡурҡам. Ярай, быларына ла түҙербеҙ, тип теште ҡыҫтыҡ. Тик бына баламдың баҡсаға өйрәнә алмауында тәрбиәселәрҙең дә ғәйебе юҡ түгелдер бит? Иртән дәртләнеп, йылмайып-көлөп баҡсаға килеп ингән бала, тәрбиәсеһен күрһә, иламһырай башлай. Зинһар, ҡартайып бала тапҡан да, ҡайҙа ҡуйырға белмәй аптырана, тимәгеҙсе.\nЫсынлап та, шул тәрбиәсенең тауышы ҡот осҡос ҡалын, баланы алып килгән ата-әсәләрҙән һаулыҡ та алмай, ингән балаға бер ҙә йылмаймай ҙа хатта! Һуң, улар яғынан әҙерәк кенә иғтибар булһа, бала ла баҡсаға тиҙерәк өйрәнер ине, тип ышанамсы, педагог булмаһам да... Нишләргә икән? Башҡа баҡсаға күсерергәме? Әллә тәрбиәсенең үҙенә әйтергәме? Әллә етәксеһенә еткерергәме? Башҡа ата-әсәләр менән һөйләшеп ҡарарғамы икән? Аптыралған... Хәҙер үҙем дә шул ҡотһоҙ тәрбиәсенең сменаһында ҡыҙымды алып бармайым. Әйткәндәй, алмаш тәрбиәсе – башҡорт ҡатыны, ныҡ һәйбәт, балаларҙы яғымлы йылмайып, исемдәрен әйтеп ҡаршылай, ата-әсәләргә лә яҡшы мөғәмәләлә.\nИндира, 39 йәш.\nБаланы баҡсаға өйрәтеү процесында өс яҡ ҡатнаша: бала, ғаилә, күбеһенсә әсәйҙәр, һәм тәрбиәсе. Адаптация осороноң өс айҙан ярты йылға тиклем һуҙылыуы мөмкин. Бында баланың һәм ата-әсәнең психологик яҡтан бер-береһенән “айырылырға” әҙер булыуы ҙур роль уйнай. Тағы ла ҡабатлап әйтәм, әсәй менән бала араһында нескә бәйләнеш шул тиклем көслө, хатта бала әсәһенең тулҡынланыуын, кәйефе булмауын ныҡ һиҙә. Индира, һеҙ иң беренсе нәүбәттә иғтибарҙы үҙегеҙгә йүнәлтегеҙ әле, зинһар. Тынысланығыҙ, баҡсаға алып барыуҙы ниндәйҙер ҡот осҡос, атҡарып булмаҫлыҡ хәл тип түгел, ә киреһенсә ҡабул итә башлағыҙ. Йәғни был ситуацияның ыңғай яғын байҡағыҙ: бала баҡсала саҡта нимә менән шөғөлләнергә теләйһегеҙ, шуны атҡарығыҙ! Ихласлап, ошоға тиклем ҡулығыҙ етмәйерәк торған эштәрҙе башҡарығыҙ. Ҡыҙығыҙға эстән генә игелектәр, көнө күңелле үтеүен һәм яңы дуҫтар табыуын теләргә онотмағыҙ. Әсәйҙәрҙең башында гелән мыжғып торған “Уф, ә бәлки, ҡолағандыр, илағандыр, асыҡҡандыр, туҡмалғандыр, имгәнгәндер” тигән уйҙарҙы алып ташлағыҙ. Ошондай уйҙар менән тормоштан ниндәйҙер насарлыҡтар “көтә” башлаһағыҙ, балағыҙға “инструкция” ебәрҙегеҙ, тигән һүҙ. Ҡурҡыуығыҙ, кире уйҙарығыҙ, балағыҙҙы үҙегеҙҙән “ысҡындыра” белмәүегеҙ уның бәләкәй генә тормошонда “кәртәләр” барлыҡҡа килтерә. Йәғни һәр ваҡыт күңелегеҙҙә изге уйҙар, яҡты теләктәр урын алһын: именлек, изгелек, һаулыҡ, бәхет, яҡшы кешеләр теләгеҙ уға. Тормош юлы үткән, тәжрибәле әсәй булараҡ, балағыҙҙан әҙ генә ваҡытҡа ла айырылыуы үтә ҡыйын, әммә һеҙ үҙегеҙҙе ҡулға ала беләһегеҙ, шулай бит? Ә балаға әлегә был ысулдарға өйрәнергә лә өйрәнергә... Һеҙ – уның иң беренсе тормош уҡытыусыһы, терәге, таянысы. Һеҙҙән башҡа бер кем дә, бер ҡасан да тап һеҙҙең һымаҡ итеп балағыҙҙы яратмаясаҡ! Ул тик һеҙгә генә сикһеҙ ҡәҙерле! Ә шулай ҙа ул үҫә, ҙурая. Йәшәйештең үҙ ҡанундары. Шуға күрә лә:\n– баҡсаға әҙерлек кистән башлана,\n– кейем-һалым, “оҙатыусы” уйынсыҡтар билдәләнә,\n– баҡсанан алырға барғанда өйҙә ниндәй бүләк көтәсәк (кризис мәлдә ҡулланыла, ғәҙәткә индерелмәй),\n– үҙен кем килеп алырын да бала белергә тейеш.\nТәрбиәселәргә килгәндә, улар менән матур итеп һөйләшергә кәрәктер. Йә булмаһа, етәксеһе менән. Сөнки, һеҙ дөрөҫ әйтәһегеҙ, әгәр ике оло яҡ яҡшы эшләһә, бала баҡсаға тиҙ өйрәнәсәк. Һәм бында тәрбиәсенең дә бик мөһим үҙ роле бар.\nБаланың бетләп ҡайтыуы санитар-эпидемиологик нормаларҙы боҙоуҙан киләлер. Бындай хәл балалар баҡсаһында булырға тейеш түгел. Һәм был осраҡта, һис шикһеҙ, тәрбиәселәр, етәкселәр менән һөйләшергә тейешһегеҙ.\nИндира ханым, балағыҙҙы нисек ныҡ яратыуығыҙҙы ҡабатлай-ҡабатлай баҡсаға оҙатығыҙ. Йылмайығыҙ. Ҡыуанығыҙ: бына бит, ниһайәт, баҡсаға йөрөрлөк булдығыҙ! Тиҙҙән, бер нисә йылдан, етәкләп йөрөп тә булмаҫ әле... Ул шундай үҙаллы буласаҡ...


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №19, 12 - 18 май, 2018 - Информационные страницы\n№19, 12 - 18 май, 2018\nЭйе, халыҡ та шуны теләй: илебеҙҙә социаль ғәҙеллек урынлашһын, хеҙмәт кешеһе лайыҡлы эш хаҡы алһын, пенсия мәсьәләләре хәл ителһен, коррупцияға ҡаршы эҙмә-эҙлекле көрәш алып барылһын.\nУҡый белмәһәң дә интернетта ултыра беләһең. Үҙеңә кәрәкте ҡарай, аса, таба алыу һәләте башҡа төрлө инстинкттарҙан да алда барлыҡҡа килә. Һин был планшет менән бергә ашайһың, йоҡлайһың, көршәктә тотоп ултыраһың...\nБының өсөн нимә эшләргә кәрәк? Беҙ һанлы технологиялар заманында йәшәйбеҙ һәм заман саҡырыуына технологик нигеҙҙә яуап бирергә тейешбеҙ. Электрон китап тап шундай яуап булып тора ла инде.\nУл әлеге аяҡ ҡалдығын һыуға тыға, миндә иһә ниндәйҙер йәлләү тойғоһо уяна. - Еҙнә, ниңә берәй тынысыраҡ эшкә тотонмайһың? Ул өндәшмәй ултыра бирә лә өҙә генә әйтә: - Тыныс эш ҡыҙыҡ булмай ул.\nБарса оло кешегә был йәш килендең "олатай, инәй", тип өндәшеүҙәре оҡшап ҡалған икән. Сөнки ул районда "инәй" тип фәҡәт әсәләренә, ә "олатай", тип тик үҙенең ата-әсәһенең атаһына ғына өндәшәләр икән.\nАҫыл башҡорт телендә "п" өнө башта килгән һүҙ юҡ. Шуның өсөн дә башҡорттарҙың сит телдән үҙләштерелгән "п" өнө башта килгән һүҙҙе күпселек осраҡта б-ға алмаштырғаны билдәле.\nЙәшлек - ул үҙе матурлыҡ, үҙе батырлыҡ, был ваҡытта нимә генә эшләһәң дә килешә икән, тип уйлайһың уларға ҡарап. Ошондай башҡарыусыларҙың береһе, Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Рәфис СИРУСИН менән таныштырабыҙ бөгөн.


Бөгөн иртән Өфөлә юл-транспорт фажиғәһе теркәлә\nБазилевка ауылы эргәһендә «Пежо Боксер» автобусы «Рено Флюенс» автомобиленә бәрелә. Асыҡланыуынса, еңел машина ҡаршы һыҙатҡа сыҡҡан була. Авария һөҙөмтәһендә унда ултырған бер пассажирҙың ғүмере өҙөлә. «Өфө-Шаҡша» маршруткаһында ун пассажир булыуы билдәле. Салондағы дүрт кешегә медицина ярҙамы талап ителгән.


Өфөлә II Төбәк-ара кадрҙар форумы асылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә II Төбәк-ара кадрҙар форумы асылды\n16:15, 30 октября 2013 Иҡтисад\nӨфөлә бөгөн «Кешелек капиталына инвестициялар — Рәсәй төбәктәре иҡтисади үҫешенең хәл иткес факторы» II Төбәк-ара кадрҙар форумы асылды. Ул 31 октябргә тиклем барасаҡ.\nКадрҙар форумында ҡатнашыусылар фекеренсә, ул бизнес һәм властың конструктив диалогы өсөн яҡшы майҙансыҡ булып тора. Беренсе сиратта, был етәкселәр һәм персонал менән идара итеү хеҙмәттәре, консультанттар һәм тренерҙар өсөн HR-менеджменты тенденцияларын, хәҙерге заман теорияларын һәм уларҙы уңышлы ҡулланыу мөмкинлектәрен бергәләп комплекслы тикшереү мөмкинлеге.\nHR-форумда билдәләнеүенсә, һөҙөмтәле кадрҙар, социаль һәм мәғариф сәйәсмәндәре дәүләт структуралары һәм бөтә милекселек формаһындағы предприятиелар эшендә мөһим фигура булып торорға тейеш.\n— Былтыр декабрҙә үткәрелгән беренсе төбәк-ара кадрҙар форумы уңышлы булды. Уның һөҙөмтәһендә яңы партнерлыҡ бәйләнештәре урынлаштырылды, дәүләт һәм бизнес-берләшмә араһында асыҡ, һөҙөмтәле диалог үткәрелде, — тине Өфөлә II төбәк-ара кадрҙар форумын асҡанда Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Фидүс Ямалетдинов.\nУның әйтеүенсә, төбәктә хәҙер аҡыллы, фәнни нигеҙҙәге иҡтисад булдырыуға курс алынған.\n— Беҙҙең яңы йүнәлештәребеҙ — машиналар эшләүҙе, фармакологияны,яңы заманса химияны һәм радиоэлектрониканы үҫтереү. Тап ошо тармаҡтар яҡын киләсәктә беҙҙең иҡтисадта төп йүнәлештәр булып торасаҡ, — тине БР Президенты Хакимиәте етәксеһе вазифаһын башҡарыусы.\nКадрҙар форумы-2013 программаһында — дүрт дискуссия майҙансығы ойоштороу, уларҙа бизнес һөҙөмтәлелеген күтәреүҙә HR-функцияларҙың роле; хәҙерге шарттарҙа хеҙмәткәрҙәрҙе йәлеп итеү, тотоу һәм үҫтереү проблемалары тикшереләсәк.\nHR-форумдың икенсе көнөндә, 31 октябрҙә, Өфө дәүләт авиация техник университетында бизнес-тренерҙарҙың бер нисә оҫталыҡ класы үткәреләсәк. Уларҙы Башҡортостандың Тренерҙар һәм консультанттар ассоциацияһы ағзалары һәм саҡырылған тренер-фрилансерҙар үткәрәсәк.


Сеңләү — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Сеңләү (илауҙың бер төрө).\nСеңләү — кейәүгә бирелгән ҡыҙҙың ата йортонан оҙатылғанда ата-әсәһенә, туғандарына үпкәһен, зарын белдереп йырлаған хушлашыу йыры; төр яғынан лирик йырҙар менән бер булһа ла, үҙенә генә хас булған үҙенсәлектәре менән халыҡ поэзияһының айырым жанры.\n2 Сеңләү — туй тамашаһының кульминацион нөктәһе\n3 Ҡоҙағыйға арналған сеңләүҙәр\n4 Ҡыҙҙың ата-инәһе менән хушлашыуы\n5 Ата менән ҡыҙ әйтеше\n6 Ағаларына әйткән сеңләү\n7 Ҡыҙҙың әхирәттәре менән хушлашыуы\nЫрыусылыҡ осоронда, ырыуҙы етем ҡалдырып китеүгә бағышлап, ҡыҙҙы илатыу мәжбүри булған. Феодализм һәм капитализм осоронда иһә был йола икенсерәк төҫ алған һәм кейәүгә китә торған ҡыҙҙың ата-әсәһенә һәм бүтән яҡындарына үпкә һүҙҙәре әйтеү функцияһын атҡарған. Үпкәләүҙең характерна ҡарап уның текстары төҙөлгән. Шуның өсөн уның текстары айырым төҙөлгән. Ҡыҙ иң тәүҙә атаһына, унан әсәһенә, ағаһына, еүгәһенә, кейәүенә, иптәш ҡыҙҙарына сеңләгән. Сеңләүҙең үҙенә генә хас көйө бар.\nСеңләү — туй тамашаһының кульминацион нөктәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nУл бөтә туй йолаларына тәрән эмоциональ — драматик төҫ бирә. Сеңләү илау-һыҡтау менән оҙатыла бара һәм үҙенә генә хас көйө менән йәшәй. Сеңләүҙәр тәғәйенләнеше, кемгә, нимәгә йүнәлтелеүенә ҡарап та күп төрлө. Уларҙың йөкмәткеһендә ҡыҙҙың тыуған ере, йорто, йәшлеге менән хушлашыуы, малға һатылыуы, үпкә белдереүе һүрәтләнә. Сеңләүҙәрҙең йөкмәткеһе уларҙың бик боронғо замандарҙа барлыҡҡа килеүе, халыҡ ижадындағы башҡа жанрҙар (эпос) менән ҙур уртаҡлығы тураһында һөйләй. Был уртаҡ мотивтар бигерәк тә кейәүгә бирелгән ҡыҙҙың ата-инәһенә булған мөрәжәғәте формаһында сағыла. Сеңләүҙәрҙең үҙенсәлекле формалары «Алпамыша», «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» сюжеттарында һаҡланып ҡалған. Бында сеңләү тигән һүҙ ҙә ҡулланыла. "Алпамыша"ла Барсынһылыу егетте өйөнә кейәү итеп алып ҡайта. Бында сеңләүҙе башҡарыу функцияһы ла башҡараҡ — ҡыҙ ағаһынан, инәһенән, атаһынан кейәүгә сығырға ризалыҡ һорай.\nҠоҙағыйға арналған сеңләүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠыҙ алырға килгән ҡоҙағыйға ла төрлө тупаҫ һүҙҙәр ҡулланып, уны хурлап, тиргәп сеңләү осраҡтары ла булған.\nОшондай сеңләүҙәрҙән үрнәк:\nҠоҙағый килде — «ҡот» килде,\nҠуйыны тулы бет килде.\nКемде, килде, тип ҡараһаҡ,\nҠоҙағый тигән эт килде.\nБеҙҙең ҡоҙаларҙың, баҫыуы\nҠайын сыбыҡ менән тотолған.\nшунда ла торган ҡоҙагый\nҠарт урыҫ менән тотолган.\nҠоҙағый күлдәк һораһа,\nБашлансыҡ баш бирегеҙ.\nБашлансыҡ башын алмаһа,\nАрт яғына тибегеҙ.\nҠәйнәнең яуызлығын һәр килен татыған. Күреүебеҙсә, уның ҡыланышы, характеры, мал-тыуары, йорт- ҡураһы, ер-һыуы кәмһетелергә тейеш. Сеңләүҙәрҙә ҡәйнәнең уҫал буласағы телгә алына:\nБеҙ бара ла торган юлдарҙы,\nБорма-борма булыр, тинеләр.\nБеҙ бара ла торган ҡәйнәне,\nБигерәк мыжыҡ ҡарсыҡ, тинеләр.\nҠара сәйнүк бирҙеләр ҙә,\nҠайнамаһын сәйе, тинеләр.\nУҫал ҡәйнәгә бирҙеләр ҙә,\nКөн күрмәһен инде, тинеләр.\nКилен ҡәйнәнең, тулы хоҡуҡлы хужабикәнең, хеҙмәтсеһенә әүереләсәк. Ул нимә әйтһә — шул киленгә ҡаты ҡанун. Шуға ла ҡәйнә тарафынан «бит асыу» һамағында киленгә хәтһеҙ эштәр йөкмәтелә, яңы ғаиләнең ҡалыплашҡан, нығынған йолаларына бер һүҙһеҙ буйһоноу талап ителә. Бәрелештәр ни тиклем генә үткенләнмәһен, ҡаршылыҡтар киҫкенләшмәһен, ҡыҙға үҙ яҙмышына буйһоноуҙан, ҡәйнәгә баш һалыуҙан башҡа сара юҡ.\nҠыҙҙың ата-инәһе менән хушлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠыҙ атаһына бер нисә мәлдә, хәлдә сеңләгән:\nКүрешә килгәндә сеңләүе;\nАтаһынан бүләк көтөп сеңләүе;\nАтаһына биргән ергә риза булмағанда сеңләүе;\nАтаһы илағанда сеңләүе.\nАта менән ҡыҙ әйтеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСеңләү өйҙән өйгә йөрөп башҡарылған хәлдә, ҡыҙҙы атаһы менән күрештерергә алып килергә тейеш булғандар. Ошо мәлдә ҡыҙ исеменән атаһына түбәндәге сеңләүҙәр әйтелә :\nБалтырган төбө бал татыр,\nКөпшә генә төбө көл татыр.\nАтаҡайым, инде мин китәм,\nМинең урыныма кем ятыр ?\nИшегем алды туң тимер,\nӨшөйөм, атай, туның бир.\nИнде лә миңә ат әҙер,\nБәхиллек менән ҡулың бир.\nКүлдә йөҙгән ҡаҙҙы тоторға\nҺауаларҙа оса ҡарағош.\nКүрешергә килдем, инде хуш!\nБалаҡайың китә ят илгә,\nЯт илдәрҙә үҫкән ят иргә.\nЯт илдәрҙә тороп ерһермен,\nОн (о)тма ла барып күрергә.\nОшонан һуң ҡыҙ атаһынан бүләк көтөп, түбәндәгесә сеңләгән:\nһандыҡ та һандыҡ ҡаҙы бар,\nАтаҡайым бармай башламам.\nАтаҡайым биргән ҡондоҙ бүрек, —\nТуҙмай тороп уны ташламам.\nҠыҙы сеңләгәндән һуң атаһы уға алдан әҙерләп ҡуйған бүләктәрен (ғәҙәттә, кейем-һалым) бирә йәки мал әйтә. Биргән урынға риза булмағанда ҡыҙҙың атаһына сеңләүе:\nрҙе ҡыл ҡаҙан,\nТиҙ ҡайнамаһын, тигәндер.\nӨйөрҙө яуга биргәндер,\nКөн итмәһен, тигәндер.\nКөмөш тә сулпы билдәндер,\nАтаҡайым алып биргәндер.\nБелмәй ҙә күрмәй бирмәгән,\nКөн күрмәһен, тигәндер.\nИшегем алды йәш үлән,\nҠаҙ ашарҙай үлән ул түгел.\nӘйләнер илгә бирмәне,\nӘйләнер илдәр ул түгел.\nҠыш буйына тибен тибергә\nЙылҡы тояҡҡайҙары түҙалмай.\nИрекһеҙ генә тотҡон булыуға\nҺатлыҡ ҡына ҡолдар түҙалмай.\nАтаҡайым, биргән урынын,\nҠара ғына яуҙай тойола.\nИрекле генә башым ирекһеҙ,\nКүҙ йәштәрем һыуҙай ҡойола.\nТүҙә алгансы, атай, түҙермен,\nТүҙә алмаһам, нимә ҡылырмын ?\nТүҙә алмаһам, атай, һүҙем шул:\nТашҡын һыуга төшөп үлермен.\nАтаһы түҙә алмай илаһа, ҡыҙ исеменән ошондай сеңләү әйтелгән:\nИртән генә тороп ҡысҡырҙым,\nҺандугас балаларын осорҙом.\nИлама ла, атай, илама,\nМин яуыздан инде ҡотолдоц.\nУҡа гына ҡуйҙым төйөнгә,\nАтаҡайым, һинец өйөңдә.\nИлаһац да, атай, ҡуймаҫһыц,\nКүререңде күрмәй гүремдә.\nҠыҙҙың әхирәттәре менән инәһенә сеңләүе:\nҠайсы гына кеүек айыры.\nАйырылмаҫ инем, инәкәйем,\nБыл Хоҙайым үҙе айырҙы.\nБиҙәр ҙә биҙәр яулыҡайың\nБиткәйеңә төшәр, инәкәй.\nМинең дә кеүек ҡыҙҙар күрһәң,\nИҫкәйеңә төшәр, инәкәй.\nДүрткел дә дүрткел ҡорамышты\nҠораһым да килмәй, инәкәй.\nДүрт мөйөшлө генә өйөмдән\nКитәһем дә килмәй, инәкәй.\nКүк йөҙөндә йөҙгән болоттоң\nКүләгәһе төшә битеңә.\nЯҡшылыҡ менән бата ҡыл,\nҺагынганда төшһәм иҫеңә.\nКүк юрга менән буҙ юрға\nҠалырҙар микән кешнәшеп ?\nИнәкәйем, инде мин китәм,\nКүрешергә килдем, хушлашып.\nАсыҡһалар, инәй, һоло бир.\nКитер ҙә ваҡыт тулды инде,\nКүрешәйем, инәй, ҡулың бир!\nКүреүебеҙсә, сеңләүҙәрҙе башҡарыуҙың эҙмә-эҙлекле бер тәртибе булған. Ата-инәһенә сеңләгәндә ҡыҙ яҙмышынан ризаһыҙлыҡ белдерә. Ул ҡайғы-һағыштың көслө икәнен әйтеп, ниндәйҙер хәйлә табып, ата-инәһенән алып ҡалыуҙы һорай. Сеңләүҙә киҫкенлек менән бергә төшөнкөлөк мотивтары ла ярылып ята. Ата-инәгә арналған сеңләүҙәр күп. Был тәбиғи ҙә. Ҡыҙ бала тыуғандан бирле улар ҡулында тәрбиәләнгән. Балаға бәхет биреүсе лә, уның яҙмышын хәл итеүсе лә ата-инә. Ләкин ваҡыт етеү менән ҡыҙ ата-инәһенән айырылып китергә тейеш. Йыш ҡына был ҡыҙ теләгенән тыш фажиғәле йүнәлеш ала һәм ҡыҙҙың поэтиклаштырылған протесы, асыуы, үпкәһе булып яңғырай. Сеңләүҙәрҙә малға ҡыҙығып, ҡыҙҙың ҡарт кешегә һатып ебәрелеүе тәҡрир ителә:\nАтаҡайым мине йәшләй һатты\nБер ашарлыҡ мал өсөн.\nҺатылган мал ҡайтмаҫтыр.\nБиреп ебәрәләр ҡартҡа.\nАтаҡайым, биреп ебәргәнен,\nҺикһән йәшлек бабай бит.\nИкенсе бер осраҡта ҡыҙҙың кейәүгә сығырға йәше етмәүенә баҫым яһала, килгән ҡоҙаның ҡайтып китеүе талап ителә:\nӘҙрәс бишмәт, теләһәц нишләт,\nТегелеп бөтмәгән әле.\nКилгән ҡоҙа ҡайтып торһон,\nЙәшем етмәгән әле.\nҠайһы бер сеңләү өлгөләрендә ҡыҙҙың үгәй инә ҡағыуына түҙмәй, «йәшләй бисәлеккә сығырға» мәжбүр булыуы телгә алына. Ҡайһы берҙә «бирмәҫтәй кешегә бирелгән» ҡыҙҙың ғүмере фажиғә менән тамамланаса- ғына ишара яһала:\nТүҙә алганса, атай, түҙермен,\nСеңләүҙәрҙең ата менән ҡыҙ әйтеше (диалог) формаһында яҙып алынған өлгөләре лә бар. Ләкин ундайҙар һирәк осрай. Бындай үҙенсәлекле диалог формаһы башҡорт халҡының эпик ҡомартҡыларында, иртәктәрҙә сағылған (6, 149):\nСыбар-апа тайыңды менмәҫе, балам,\nИр -зат ҡашына йөрөмәҫе, бапам.\nСыбар-ала атымды менәйем, атай,\nӘйтеуле егетемде курәйем, атай.\nИпдән илдәргә йөрөрөм, балам,\nИл гәриптәре булырмын, балам.\nИлдә күркәмде табырмын, балам,\nҠуҙ ы йкүр п ә с тип атармын, балам.\nИлдән илгә йөрөмәҫе, атай,\nИл гәриптәре булмаҫы, атай ?!\nИлдәрҙә күркәм табылһа ла, атай, Ҡуҙыйкүрпәс була алмаҫ, атай!\nҠыҙҙың ағай-еңгәләре менән хушлашыуы. Ҡыҙ китер алдынан ағай-еңгәһе менән дә хушлашырға тейеш. Сеңләүҙәрҙә был күренеш шулай уҡ сағылыш таба:\nИшек алды йәшел үлән,\nКер төшөрә баҫтым, агаҡай.\nЯт ерҙәргә инде мин китә мен,\nКүрешә лә килдем, агаҡай.\nХушлашыуға килеүҙең икенсе бер маҡсаты — туғандарҙан иҫтәлеккә берәй нәмә алыу:\nАғаҡайым сыҡҡан һунарға,\nҠыҙыл ғына төлкө тунарга.\nАғаҡайым, һиңә мин килдем\nБер-ике пар туҫтаҡ һорарга.\nБер һумлыҡай тәңкә һорарга.\nАғаһы тәңкә бирһә, ҡыҙ уны туғанының иҫтәлеге итеп һаҡлаясағын белдерә:\nСиләк тә силәк һары майҙы\nАгаҡайым килмәй башламам.\nАгаҡайым биргән тәңкәне\nБиҙәктәре бөтмәй ташламам.\nСеңләүҙә ҡыҙ ағаһына үҙенең аяныс хәлен белдерә:\nОйоном да йылы һөт кеүек.\nБелмәйһең дә, агасай, хәлемде,\nЙөрәккәйем яна ут кеүек.\nУлтырҙым да урам уртаһы,\nФәрештәләрҙең дә ҡанаты.\nУлтыртмасы, агай, ултыртма —\nЯт кешеләрҙең арбаһы.\nһауаларҙан килгән ике аҡҡош —\nБереһе бәйле, береһе буш.\nБер оянан сыҡҡан ике ҡоштай,\nАйырылышабыҙ, агай, инде хуш!\nКүреүебеҙсә, сеңләүҙәр билдәле бер тәртиптә, ниндәйҙер бер ваҡиғаға, хәлгә бәйләнеп башҡарыла. Быны һыҙыҡ өҫтөнә алыуҙың маҡсаты шул: туйҙа һәр йоланы үтәүҙең үҙенә күрә ырымы, әһәмиәте, тәртибе бар.\nАғаларына әйткән сеңләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАғай-еңгә менән хушлашҡанда ла шатлыҡ, күтәренкелек ауаздары булмай: «бергә лә тыуып, бергә үҫкән» ағайҙан айырылыуы яманһыу. Тик ағай-еңгә икеһе лә ата-инә һүҙен һөйләй. Ағай ҡарындашын яҡлаһа, ғәҙәт буйынса килешмәгән эш һанала. Ғәмәлдә ағай кәләше һүҙенән сыҡмай. Ҡыҙ икеһенә лә үпкә һүҙҙәре белдерә:\nЕңгәкәйем күмәс бешерә,\nБиш бармагын тотош бешерә.\nЕңгәсәйем менән агасайым,\nӘле китмәй, тиеп көйөнә.\nҠыҙ ярҙам һорай, ата-инәһен кире күндерергә өндәй, ләкин ағаһының таш күңелен иретеү мөмкин түгел, уның йөрәге һеңлеһен йәлләп янмай:\nЭй, таш тирмән, таш тирмән,\nТашта бейеһәм дә ыуалмай.\nМинец агайым таш күңел,\nМин илаһам да иламай.\nАғаһы ни тиклем генә ҡаты күңелле булһа ла, ҡарындашы уны ярата:\nТөлкө генә аяҡ., баса тун,\nЯт, агаҡай, үҙем ябайым.\nХәтерҙәрен, ҡалган сагың булһа,\nӘйт, ағаҡай, үҙем табайым,\nһәр төрлө лә агас күп булыр,\nБаҙыяндай агас булалмаҫ.\nһәр төрлө лә агай күп булыр,\nҮҙ агаҡайымдай булалмаҫ.\nҠыҙ еңгәһенә сеңләгәндә «ят бауыр» мотивтары өҫтөнлөк ала. Бер яҡтан еңгәләр серҙәш, туйҙағы бөтә эштәрҙе башҡара, ҡыҙҙың да, еңгәнең дә яҙмыштары берҙәй. Икенсенән, еңгә ҡыҙҙың «башын ашай» — сымылдыҡ ҡора:\nБурҙат та шаршау, таҫма бау, һин бәйләнең уны, еңгәкәй. Килгән ҡоҙа ҡайтыр ине, һин димләнең уны, еңгәкәй.\nСеңләүҙәрҙә сағылғанса, еңгә ҡыҙ өсөн сит кеше, кире образ:\nАтыңа бесән һал, еңгәй,\nАуыҙлыҡлап ал, еңгәй.\nБашыма ла яулыҡ япҡансы,\nҒәзиз йәнемде ал, еңгәй.\nБурҙат та шаршау, ҡылыс бау,\nҠор тиһәң дә ҡормам, еңгәкәй.\nКитер ҙә ваҡыт еттениһә,\nТор тиһәң дә тормам, еңгәкәй.\nҠыҙҙың әхирәттәре менән хушлашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКитер ҡыҙға бергә уйнап үҫкән әхирәттәре менән айырылышыуы ла ауыр. Әле туй барышында уҡ әхирәттәр ҡайғы уртаҡлаша, күмәкләшеп илай, сеңләй, уйын ойоштора, йырлай, бейей, күңел аса, "айырылған бәпкә"не йыуата.\nБигерәк тә экспрессив тойғолар, илау, һыҡтау айырылышыу мәлендә көсәйә. Сеңләүҙәрҙә был бик тәбиғи сағыла:\nМейәскәй ҙә буйы бүтәгә,\nАт аяҡҡайҙарын күтәрә.\nӘхирәттәр, хуш булыгыҙ,\nАт егелгән мицә китәргә.\nИшектән сыҡтым — ҡайырылдым, Ҡапҡанан сыҡтым — айырылдым.\nХуш булыгыҙ, әхирәттәр,\nИнде мин һеҙҙән айырылдым.\nКүпселек сеңләүҙәрҙә ҡыҙ әхирәттәренә яратмаған кешегә бирелеүен әйтә, уҫал ҡәйнәгә төшөүен, малға һатылыуын белдерә. Шунда ук ҡыҙҙарҙың дөйөм ҡыҙғаныс яҙмышы күҙаллана:\nКүк үләнкәй ниңә үҫә икән,\nТапалып та ҡала ҡау өсөн.\nҠыҙ меҫкенкәй ниңә үҫә икән, һатылып та китә мал өсөн.\nСеңләүҙәрҙә оҙатылыусы ҡыҙҙың тиңдәштәренә лә шундай уҡ көн киләсәге иҫкәртелә:\nАй урынына ай тыуыр,\nКөн урынына көн тыуыр.\nӘхирәттәр… әй-й-й, илашыгыҙ, һеҙгә лә шундай көн тыуыр.\nБыл юлдарҙа патриархаль тәртиптәр хөкөм һөргәндә башҡорт ҡыҙҙарының яҙмышы ауыр икәне лә төшөндөрөлә.\nМөхәммәтша Буранғолов. Сәсән аманаты. Өфө, 1995 йыл. ISBN 5-295-01397-9 (1-се китап) ISBN 5-295-01396-0 (2-се китап)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сеңләү&oldid=855995 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:55 27 декабрь 2018 үҙгәртелгән.


Материалы за Июль 2009 года » Страница 9 » Архив газеты "Йәшлек"\nҠондоҙ (бобр) – кимереүселәр араһында иң ҙуры. Оло йәнлектәрҙең оҙонлоғо 0,9 – 1 метрға етә, ә ауырлыҡтары 15 – 20 килограмғаса барып баҫа. Бөтә төрө лә ҡондоҙҙар ғаиләһенә (Саstоridас) ҡарай. Тиреһе ҡуйы йөн менән ҡапланған. Әйтергә кәрәк, ул ике ҡатлы: йылҡылдап торған өҫкөһө һәм ҡуйы һыу үткәрмәҫ аҫҡыһы.\nКем аҡыллыраҡ ---\nДонъялағы иң ҙур IQ күрһәткесенең (228 пункт) хужаһы – АҠШ-тың Миссури штатынан Мач Вос Савант исемле 10 йәшлек ҡыҙ. Ә был күрһәткес тик 23 йәштән һуң ғына мөмкин, тип уйлағандар. Ҡыҙыҡай был тесты Мега йәмғиәтенә инеү өсөн үткән, унда шундай юғары күр-һәткескә эйә тик өс тиҫтә тирәһе генә кеше инә икән.\nҺеҙ экстремаль шарттарҙа йәшәй алаһығыҙмы ---\n1. Һеҙ бер ҡыйынлыҡһыҙ нулдән башларға әҙер:\nа) АҠШ-та предприятие асырға.\nб) Австралияла һарыҡтар аҫрарға.\nв) Амазонканың алыҫ райондарын тикшерергә.\n2. Һеҙҙең гел ваҡытығыҙ табыла...\nа) Артыҡ энергиянан ҡотолоу өсөн ауыр атлетика, гер күтәреү менән шөғөлләнергә.\n– Хеҙмәткә алыныусы Ильясов, һеҙ ҡайҙа хеҙмәт итергә теләйһегеҙ?\n– Генераль штабта.\n– Нимә, нимә, әллә һеҙ иҫәрме?\n– Ә был мотлаҡ шартмы ни?..


Борон-борон заманда бер әбей менән бабай булған, ти. Уларҙың бер улдары булған. Ул улдары көн һайын һунарға йөрөй икән. Барған һайын үлгән ҡуян йәиһә башҡа шуның кеүек үләкһәләрҙе алып ҡайтҡан, ти.\nБерҙән-бер көндө егет бер ағас башында ултырған ҡоҙғондар батшаһына тап булған. Ҡоҙғондар батшаһы егеткә:\n— Эй, егет! һин минең аҙығымды алып ҡайтып бөттөң. Хәҙер инде һин минең үҙемде алып ҡайтып аҫыра. Көн һайын бер ат ашатырһың,— тигән, ти. Егет риза булған. Ул ҡоҙғонға көн һайын бер ат биреп, ҡырҡ көн аҫыраған. Шунан уның бер гепә аты ҡалған.\n— Мин инде һине ҡырҡ көн аҫыраным. Хәҙер бер ген& атым ҡалды. Уныһын ашатмайым,— тигән егет. Ләкин ҡоҙғондар батшаһы уға:\n— Егет, һин ул атыңды ла ашат инде. Шул атыңды ашатһаң, мин күтәрелеп осҡандай булырмын,— тигән. Ёгет ул атын да ашатҡан. Ҡоҙғондар батшаһы, ҡайтырға булғас, егеткә:\n— Һин мине аҫыраның. Ә хәҙер үҙең миңә ҡунаҡҡа бар инде,— тигән. Егет, ҡоҙғондар батшаһы ҡайтып киткәс, ҡунаҡҡа барырға йыйына башлаған. Әсәһе уға:\n— Әле атыңды ашап бөттө, хәҙер үҙеңде ашарға уйлайҙыр,— тигән. Егет ныҡышып китергә була. Әсәһе уға юлға аҙыҡ бешереп бирә. Егет өс көндән һуң юлга сыға.\nБара торғас, егет бер ауылға килеп еткән. Ауылдың осонда ғына ултырған бер өйгә ингән. Унда бер әбей генә тора икән. Егет әбейгә үҙенең ҡайҙа, ни өсөн китеп барғанын һөйләп биргән. Әбей уға: .\n— Ул ҡоҙғон батшаһының егерме бер ҡыҙы бар. Ул һиңә ҡыҙ бирергә саҡыралыр. Алдағы ауылда апайым тора. Ул яҡшыраҡ белә,— тигән.\nЕгет, әбейҙә йоҡлап, иртәгеһенә юлға сыҡҡан. Теге әбейҙең. апаһына барған.\n—аУның егерме бер ҡыҙы бар, ул һиңә ҡыҙ бирәлер. Алда бер агАйым бар. Ул белә,— тигән быныһы ла.\nЕгет тағы юлға сыға. Кис булыуға, егет бер ауылға барып етә. Остағ,ы бер өйгә инә. Ул баяғы абейҙәрҙең апаһы булған. Егет уға ни өсөн китеп барғанын һөйләп биргән. Әбей уға:\n— Уның егерме бер ҡыҙы бар. Ул һиңә ҡыҙ бирәлер, һин уның егерме беренсе ҡыҙын ал. Алда бер күл булыр. Шул күлгә уның егерме бер ҡыҙы осоп килеп төшә лә, ҡаҙ булып, йөҙөп йөрөп, йыуынып ҡайталар. Ә егерме беренсеһе аҙаҡтан килеп йыуына. Һин шунда йәшенеп ят та уның ҡаҙ тунын йый ҙа ҡуй,— тигән.\nИртәгеһен, таң менән тороп, егет юлға сыҡҡан. Төшкә табан егет күл буйына килә. Унда бер соҡор ҡаҙып йәшенеп ята. Күп тә үтмәй, егерме ҡаҙ килеп, һыуҙа йыуынып ҡайталар, һуңынан бер ҡаҙ килеп, ҡаҙ кейемен һалып, һыуға төшә. Егетг йәшенгән еренән сығып, ҡыҙҙың ҡаҙ кейемен йыя ла ҡуя. Ҡыҙг егетте күреп, унан кейемен һорай.\n— Юҡ! — ти. Ҡыҙ илай башлай:\n— Атайым бер егет саҡырып ҡайтҡан. Әллә һин шул егетме? — тип һорай.\n— Эйе, мин шул егет булам. Кейемең миндә,—ти егет. Ҡыҙ:\n— Атайым егерме апайымды күгәрсен итеп уйнатыр. Мине тышҡа көрәк итеп һөйәп ҡуйыр. Ул һинән: «Ошо ҡыҙҙарҙың, ҡайһыһын алаһың?» — тип һорар, һин: «Был ҡыҙҙарҙың береһен дә алмайым. Миңә тышта торған көрәгеңде бирһәң дэ ярар, ҡайтҡанда, таянып ҡайтырмын»,— тип әйтерһең. Икенсе көндө тағы ла егерме апайымды күгәрсен итеп уйнатыр, мине көсөк итер. Һинән тағы ла һорар, һин: «Миңә көсөгөңдө бир. Ҡайтҡанда, эйәртеп алып ҡайтырмын»,— тип әйтерһең. Өсөнсө көндө апайымдарҙы тағы ла күгәрсен итеп уйнатыр, мине тешһеҙ әбей итеп ултыртып ҡуйыр. Атайым һорағас: «Миңә ошо-әбейҙе бирһәң дә ярар. Ҡайтҡанда, һөйләшеп ҡайтырмын»,— тип әйтерһең,— тигән, ти.\nҠыҙ ҡаитып китә. Егет ҡоҙғон батшаһына барып етә. Ҡоҙғон батшаһы уны яҡшы итеп ҡаршы ала, һәйбәтләп ҡунаҡ итә. Был көндө егет йоҡларға ята. Икенсе көндө торгас, ҡоҙғон батшаһы егерме ҡыҙҙы күгәрсен итеп уйната башлай. Ул егеткә:\n— һин ошо ҡыҙҙарҙың ҡайһыһын алаһың? — ти. Егет:\n— Мин был ҡыҙҙарҙың береһен дә алмайым. Миңә тышта торған көрәгеңде бирһәң дә ярай. Ҡайтҡанда, таянып ҡайтырмын,— ти. Ҡоҙғон батшаһы:\n— Ярай, бирермен,— ти.\nИкенсе көндө ҡоҙғондар батшаһы егерме ҡыҙын тағы ла күгәрсен итеп уйната башлай. Ул егеткә:\n— Миңә бәйҙә торған көсөгөңдө бирһәң дә ярай. Ҡайтҡанда, эйәртеп алып ҡайтырмын,— ти. Ҡоҙғондар батшаһы:\nӨсөнсө көндө ҡоҙғондар батшаһы тағы егерме ҡыҙын күгәрсен итеп уйната башлай.\n— һин ошо ҡыҙҙарҙың ҡайһыһын алаһың? — тип һорай йәнә ҡоҙғондар батшаһы. Егет:\n— Мин был ҡыҙҙарҙың береһен дә алмайым. Миңә анау тешһеҙ әбейҙе бирһәң дә ярай. Ҡайтҡанда, көңгөр-көңгөр һөйләшеп ҡайтырмын,— ти. Ҡоҙғондар батшаһы уға:\nИртәгеһен ҡоҙғондар батшаһы, егерме беренсе ҡыҙын был егеткә биреп, туй яһай. Апалары унан көнләшә башлайҙар. Ҡоҙғондар батшаһы егеткә тәүҙә ҡыҙының өйберҙәрен биреп ҡайтарырға була: Ике ҙур һандыҡты арбаға ултыртып ҡайтаралар. Ҡоҙғондар батшаһы егеткә һандыҡтарҙы ҡайтып етмәйенсә асмаҫҡа ҡуша.\nЕгет, ҙур бер яланға еткәс, бер һандыҡты аса. Асып ебәрһә, унан йылҡылар сыға башлайҙар. Егет уларҙы кире һандыҡҡа ҡыуа, аттар кире инмәйҙәр. Шул ваҡыт ҡоҙғондар батшаһы килеп, аттарҙы һандыҡҡа кире индереп китә. Егет ҡайтып етә. Ҡайтҡас, ул, ҡапҡаны бикләп, һандыҡтарҙы аса. Береһенән — йылҡылар, икенсеһенән һарыҡ-кәзәләр сыға.\nӨс көн үткәс, егет тағы ла китергә була. Әсәһе уга:\n— Алыр малыңды алдың. Инде барма,— ти. Егет китә. Ул барып ҡыҙҙы алып килә.\nҠоҙғондар батшаһы ҡалған егерме ҡыҙын да кейәүгә бирә. Ул ҡыҙҙарына бер нәмә лә ҡалмай, сөнки аталары бөтә булған байлыҡтарын бәләкәй ҡыҙына биргән була. Апалары һеңлеһен күралмайҙар, үлтерергә булып, ҡунаҡҡа саҡыралар, ләкин егет менән ҡыҙ быны һиҙәләр ҙә:\n— Туныбыҙ юҡ,— тип бармай ҡалалар. Икенсе көндө тағы ла саҡырыу килә. Уныһында:\n— Ауырыйбыҙ,—тип бармай ҡалалар. Өсөнсө көндө тағы ла саҡыралар. Уныһында:\n— Хәҙер барырбыҙ,— тип тороп ҡалалар, үҙҙәре ҡасалар.\nБара торғас, ҡыҙ артына әйләнеп ҡараһа, егерме еҙнәһе улар артынан килә, ти. Ҡыҙ:\n— Еҙнәләр беҙҙе үлтерергә киләләр, һин хәҙер көтөүсе, мин һарыҡтар булайым. Әгәр ҙә улар: «Ошонан ирле-ҡатынлы кешеләр үтмәнеләрме?» — тип һораһалар, һин: «Үҙем йәш, һары-гым берәү саҡта, үткәйнеләр», тип әйтерһең, — тигән.\nЕҙнәләре яҡынлашып киләләр, ти. Ҡыҙ егетте көтөүсегә, үҙен һарыҡтарға өйләндерә. Еҙнәләре килеп етәләр ҙә, көтөүсенән:\n— Ошонан ирле-ҡатынлы кеше үтмәнеме? — тип һорайҙар. Көтөүсе:\n— Үҙем йәш, һарығым берәү саҡта, үткәйнеләр,— ти. Еҙнәләре кире ҡайтып китәләр. Ҡыҙ менән егет тағы ла ҡасалар. Ҡыҙ, бара торғас, тағы ла артына әйләнеп ҡараһа, йәнә еҙнәләре килә, ти. Ҡыҙ:\n— Еҙнәләр тағы ла киләләр, һин ҡарт бабай, мин йылҡылар булайым. Әгәр ҙә һинән: «Ошонан бер ирле-ҡатынлы кешө үтмәнеме?» — тип һораһалар, һин: «Үҙем йәш саҡта, йылҡым берәү саҡта, үткәйнеләр»,— тиерһең,— тигән. Егет ҡарт бабайға, ҡыҙ йылҡыларға әйләнә. Еҙнәләре килеп етәләр ҙә:\n— Ошонан ирле-ҡатынлы кеше үтмәнеме? — тип һорайҙар. Бабай:\n— Үҙем йәш саҡта, йылҡым берәү саҡта, үткәйнеләр,—тип яуаплай.\nЕҙнәләре кире ҡайтып китәләр. Былар тағы ла ҡасалар. Бара торғас, ҡыҙ тағы ла артына әйләнеп ҡарай. Ҡараһа, атаһы килә, ти. Ҡыҙ:\n— Атайым үҙе килә. Ул ниндәй төргә әйләнһәң дә белә. һин күл бул, мин өйрәк булайым,— тигән. Атаһы етеп килә. Ҡыҙ егетте күл итә лә үҙе, өйрәк булып, йөҙөп йөрөй. Атаһы килеп етә лә өйрәкте тоторға итә. Тик ул ынтылған һайын, өйрәк йә күлгә сума, йә һауаға оса, ти. Атаһы бер нисек тә тота алмағас, ҡайта ла китә.\n— Өйрәк — ҡабат ҡыҙға, күл — егеткә әйләнә. Былар парлашып ҡайтып төшкәс, егеттең атаһы менән әсәһе лә бик ҡыуана. Шунап һуң ғына улар һәйбәт итеп донъя көтөп алып киткәндәр, ти.\nКисә генә барып килдем, ҡунаҡ булдым, әле лә дыу килтереп, донъя көтөп яталар, икән.


Өфөлә рус теленең киләсәге хәл ителә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 октября 2018 — 17:43 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн Өфөлә Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Рус теленең Рәсәй һәм унан башҡа төбәктәрҙә ҡулланышы тураһында фекер алыша. Башҡортостандың башҡалаһына Рәсәйҙең 76 төбәге һәм сит илдәрҙән 400 делегат килде. Рәсәйҙең рус теле уҡытыусылары йәмғиәте форумы ике йылға бер тапҡыр ойошторола. Алтынсы конгрестың Өфөлә үтеүе осраҡлы түгел. Башҡортостан төрлө милләт вәкилдәренең туған телен һәм, халыҡ-ара аралашыу теле булараҡ, рус телен өйрәнеүҙә һәм үҫтереүҙә ҙур тәжрибә туплаған төбәк тип танылған. Республикала туған телдәрҙе үҫтереү маҡсатында өҫтәмә документтар ҡабул ителде, телдәрҙе өйрәнеү һәм үҫтереү өлкәһендә гранттар системаһы раҫланды. Уҡыусыларҙың 90 проценты рус телендә белем ала, мәктәптә рус теле дәүләт кенә түгел, туған тел дәрәжәһендә уҡытыла. Конгрестың ғилми өлөшөндә ғалимдар хәҙерге ваҡытта рус теленең әһәмиәте, дөйөм һәм өҫтәмә белем биреүҙә уның роле, шулай уҡ уны сит тел булараҡ өйрәнеүгә ҡағылышлы көнүҙәк мәсьәләләргә байҡау яһай. Аралашыуҙың төрлө киңлектәре барлыҡҡа килгән осорҙа рус телмәренең үҙгәреш кисереүенә ғилми баһа бирә. Түңәрәк өҫтәлдәр Өфөнөң юғары белем биреү йорттары һәм мәктәптәрендә үтә. Был ҡунаҡтарға Башҡортостандағы хеҙмәттәштәренең эшмәкәрлеге менән яҡындан танышырға һәм тәжрибә уртаҡлашырға булышлыҡ итә.


Хәбәрҙәр: Мысыр: яңы властар 2014 йылда һайлауҙар вәғәҙә итә.\nМысыр: яңы властар 2014 йылда һайлауҙар вәғәҙә итә.\nМысырҙың вазифаһынан бушатылған президенты Мөхәммәт Мөрси яҡлылар ҡаты тора: дүшәмбе 50-нән ашыу кешенең һәләк булыуына ҡарамаҫтан, улар ҡаршылыҡ акцияларын һәм ултырған килеш забастовкаһын дауам итә. Илдең яңы властары кисекмәҫтән парламент һайлауҙарына әҙерлек башларға һәм һайлауҙарҙы 2014 йылдың башында үткәрергә вәғәҙә итте. Әммә улар ҡырҡыулашҡан хәлде төҙәтә алманы: мосолман-туғандар армияны үлтерештә һәм фальсификацияларҙа ғәйепләй, “үҙ президенттарын” ҡайтарыуҙы талап итә:\n“Хәрбиҙәрҙең матбуғат конференцияһында һөйләгән хәбәрҙәре- уйҙырма һәм ялған! Мысырҙың революция хәрәкәтендә ҡатнашҡан һәр кем армия конференцияһында күрһәтелгән кадрҙарҙы таныясаҡ- был видео йыл ярым элек Абассияла революцияла ҡатнашыусы һуғышсыларҙың хәрбиҙәр менән бәрелешен һүрәтләй.”\nДүшәмбе дәүләт телевидениеһы аша күрһәтелгән ул кадрҙар хәрбиҙәрҙең версияһын раҫлауға йүнәлтелгән- имеш, дүшәмбе “террористар төркөмө” Мөрси бикләнгән Республика гвардияһы бинаһын штурм менән алырға уйлаған, ә армия һәм полиция уларға ҡаршы торорға мәжбүр булған. Ә “Мосолман туғандар”ҙың раҫлауынса, хәрбиҙәр һәм полицейскийҙар бер сәбәпһеҙгә демонстрацияла ҡатнашыусыларға ҡаршы ут асҡан.\nИсламистар Мысырҙың ваҡытлы президенты Адли Мансурҙың отставкаға китеүен талап итә һәм үҙҙәре яҡлыларҙы баш күтәрергә саҡыра.


Республикала коммуналь түләүҙәр өсөн компенсацтя алыу тәртибе ябайлаштырылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n31 августа 2015 — 15:49\nХәҙер федераль льготниктарға бар кәрәкле документтарҙы йыйыу мотлаҡ түгел. Ташламаға хоҡуҡ биргән таныҡлыҡты күрһәтеү, йә иһә инвалидлыҡ тураһындағы белешмә лә етә. Сания Латыпова күптән түгел теркәлеү урынын алмаштырған. Икенсе районға күсеүе хаҡында әйтергә халыҡты социаль яҡлау үҙәгенә килгән. Бер юлы коммуналь хеҙмәттәр өсөн компенсация алыуға ниндәй документтар кәрәклеген дә белеп китергә ниәтләй. Августҡа тиклем тиклем инвалидттар һәм ветерандар бар төрлө инстанциялар буйлап йөрөп документтарҙы үҙҙәренә йыйырға тейеш ине. Был әлибттә бик күп ваҡытты ала, ти Сания Латыпова.Республика хөкүмәте ҡарарындағы үҙгәрештәр федераль ташламаға эйә булғандарға ғына ҡағыла. Улар иҫәбенә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡандар һәм вафат булған һуғыш инвалидттарының ғаилә ағзалары, инвалидтар, зәғиф балалы ғаиләләр һәм радиациянан зыян күргәндәр инә. Күп балалы ғаиләләргә, хеҙмәт ветерандарына ҡағылған документтар йыйыу системаһы үҙгәрешһеҙ ҡалған. 2015-се йылдың тәүге алты айында льготалар менән файҙаланған граждандарҙың коммуналь хеҙмәттәрен компенсациялауға республика бюджетынан 1 миллиард 100 миллион һум, федераль ташламалар менән файҙаланыусыларға- 1 миллиард 200 миллион һум бүленгән. Республикала әле ай һайын ала торған аҡсалата компенсацияны 350 мең кеше ала. Республиканың халыҡты социаль яҡлау үҙәгендә киләсәктә ташламаға хаҡы булған кешеләрҙең артыуында шиктәре юҡ, сөнки кәрәкле документтарҙы йыйыу күпкә еңеләйҙе.


Халыҡ нәфис һүҙгә һыуһаған » "Урал" гәзите\nХалыҡ нәфис һүҙгә һыуһаған\nӘҙәбиәт йылы ҡолас йәйеп, йәйрәп ил гиҙеүен дауам итә. Билдәле шәхестәребеҙ - Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаевтың, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ирек Кинйәбулатовтың һәм шағир, журналистика ветераны Әхмәҙин Әфтәхтең, яҙыусы- сатирик Венер Исхаҡовтың, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары Айгиз Баймѳхәмәтовтың һәм виртуоз ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдиновтың Иҙел башы тѳйәгенә “әҙәби десант” булып килеп тѳшѳүе районыбыҙ ѳсѳн оло ваҡиғаға әйләнде.\nҠунаҡтар тәүге кѳндә ҡаланың лицей-интернатында башҡорт теле уҡытыусылары, уҡыусылар, тәрбиәселәр менән осрашты. - Бѳгѳн беҙ - яҙыусылар әҙәбиәткә ылығыусыларҙы арт- тырыу, күренекле яҙыусылар менән яҡындан таныштырыу маҡсатында был сараны Бело- рет районы хакимиәте һәм “Башҡортостан” гәзите менән берлектә ойошторабыҙ, - тине Айгиз Баймѳхәмәтов. Ҡәҙим Аралбаев сығышын “Башҡортостан” шиғыры менән башланы, уның “Ҡот”, “Еңеү икмәге”, “Замандаштарға”, “Күс- тәнәс” шиғырҙарын да тамашасы яратып ҡабул итте.\n- Мин лицей-интернатҡа беренсе тапҡыр киләм. Бала саҡта беҙ бындай лицей-интернат күрмәнек. Һеҙгә уҡырға бѳтә шарттар ҙа тыуҙырыла, - тип бѳгѳнгѳ уҡыу шарттарына һоҡланыуын йәшермәне шағир. Йор, шаян һүҙле Ирек Кинйәбулатов: “Беҙ һағынғанды белдеңме, әллә үҙең һағынып килдеңме? Яҙыусы ѳсѳн һәр кѳндә лә, ай, йыл буйына ла Әҙәбиәт йылы дауам итә. Мин һеҙҙе һағынып килдем”, - тип башланы сығышын. Ирек ағайҙы йәш ҡәләмдәшенең яҙмышы битараф ҡалдырмаған, ул Айгизгә “Етем илағанда ер, күк илай” шиғырын яҙған, уны ла уҡып ишеттерҙе. Виртуоз ҡумыҙсы Миңлеғәфүр Зәйнетдиновтың сығышы ваҡытында залда себен тауышын да ишетмәҫһең. Тамашасы кѳйҙѳң бер мәлен дә тѳшѳрѳп ҡалдырмаҫҡа тырышамы ни. Атаҡлы милләттәшебеҙҙең коллекцияһында 30-ҙан ашыу ҡумыҙ бар.\nБыл юлы ул сығышын башҡорт халҡының ағас ҡумыҙында уйнап башланы, шулай уҡ башҡа милләттәрҙең ҡумыҙында ла уйнау һәләте менән уртаҡлашты. “Сал быуаттар ауазы” импровизацияһы һәр кемде быуаттар тѳпкѳлѳнә алып киткәндер. Яҡташыбыҙ, Абҙаҡ ауылынан сыҡҡан шағир Әхмәҙин Әфтәхтең ижадында тыуған ергә, ауылына ҙур урын бирелгән. Был юлы ул Бѳйѳк Еңеүҙең 70 йыллығына арнап “Күпһенмәгеҙ” шиғырын һѳйләне. “Башҡортостан” гәзитенең иҡтисад бүлеге мѳдире, юморескалар оҫтаһы булған яҙыусы Венер Исхаҡов сығыш яһағанда бер кем дә бойоғоп ултыра алмай. Был юлы ла уның хикәйәләрен тамашасы йотлоғоп тыңланы. Сара лицей-интернат уҡыу- сылары башҡарыуындағы йыр- бейеүҙәр менән аралашып барҙы.\nАртабан осрашыу ҡаланың Дауыт Юлтый исемендәге китапханала дауам итте. Абруйлы ҡунаҡтар менән аралашырға Белорет медицина колледжы студенттары, башҡорт теле уҡытыусылары, китап һѳйѳүселәр килгән. Сара ҡапма-ҡаршы һѳйләшеү ѳлгѳһѳндә барҙы. - Беҙҙең ѳсѳн иң яҡшы кешеләр - китапханасылар, һеҙ беҙҙең ижадты уҡыусыға еткереүсе, - тип Ирек Кинйәбулатов китапхана хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләне, башҡорт әҙәбиәтенең бѳгѳнгѳ хәле тураһында һѳйләп үтте. Китапхана мѳдире Флүрә Шакирова осрашыуға килгән һәр шәхестең тормош юлына байҡау яһаны. Әйткәндәй, уларға арнап буклеттар сығарылған, стендтар әҙерләнгән. Әҙиптәребеҙ уҡыусыһына әйтергә теләгән һүҙҙәрен шиғырҙары, хикәйәләре аша еткерһә, Миңлеғәфүр Зәйнетдинов ҡумыҙ моңо аша күңел ҡылдарын сиртте.\nЯуап һүҙе менән шағирәләребеҙ Мәнзүрә Абдуллина, Зѳһрә Үтәғолова шиғырҙарын уҡыны. Шәмбе кѳнѳ Абҙаҡ мәктәбендә оло ҡунаҡтар килеүгә арнап ҙур сара ойошторолдо. Әҙәбиәт байрамы булды тиһәң дә хата булмаҫ, сѳнки сараға Учалы, Әбйәлил һәм Белорет районынан урындағы яҙыусылар ойошмалары ағзалары, район-ҡала башҡорт теле уҡытыусылары килде. Ҡунаҡтарҙы ҡаршылағандан һуң мәктәп буйлап экскурсия яһанылар. Аҙаҡ абруйлы ҡунаҡтар асыҡ дәрестәрҙә ҡатнашты. Тамаша залында Миңлеғәфүр Зәйнетдинов ҡумыҙ уйнау серҙәре менән бүлешһә, Әхмәҙин Әфтәх II “а”, II “б” класс уҡыусылары менән “Беҙ бәләкәй саҡтарҙа” дәресендә осрашты. Абҙаҡтан йәш шағирә Эльмира Әхмәҙинаға “Балалар әҙәбиәте - мѳғжизәле донъя” дәресендә ҡатнашыу бәхете тейҙе. IX “а” класы уҡыусылары “Тарихта ҡалыр эҙҙәр” дәресендә йәш яҙыусы Айгиз Баймѳхәмәтов менән осрашып, яҡындан аралашты. IX “б” класс уҡыусылары менән үткәрелгән “Тормоштан илһам алып” дәресендә Ҡәҙим Аралбаев һәм Венер Исхаҡов ҡатнашты. X класс уҡыусылары “Ғүмер китабы дауам итә” тип аталған дәрестә Ирек Кинйәбулатов менән рәхәтләнеп аралашты.\nСараның тѳп ѳлѳшѳ “Күңелдәрҙә - ижад рухы” исемле әҙәби-музыкаль кисәлә дауам итте. Тәбрикләү һүҙе менән мәктәп директоры Гѳлшат Йомағужина, Белорет муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев, Абҙаҡ ауыл хакимиәте башлығы Хәмзә Мѳхәмәҙиев сығыш яһаны. Ѳфѳнән килгән ҡунаҡтар ҙа үҙҙәренең ижады менән таныштырҙы, шиғыр-хикәйәләрен уҡыны. - Республикабыҙҙың билдәле шәхестәренең беҙҙең мәктәпкә килеүе - оло мәртәбә. Бығаса китаптар, йәки телевизор аша күреп өйрәнгән яҙыусылар менән уҡыусылар яҡындан аралашты. Бындай бәхет һәр кемгә лә тәтемәй. Балалар ҙа, уҡытыусылар ҙа саранан шундай дәрт алды.\nОшондай ихлас осрашыуҙар әле күп йылдар беҙҙең күңелде йылытасаҡ, - тип билдәләне Абҙаҡ мәктәбе директоры Гөлшат Йомағужина. Әҡлимә Сафина етәкселегендәге Учалы яҙыусылар ойошмаһынан Фәриҙә Ситдиҡова, Исмәғил Ғимранов, Гѳлсѳм Хисмәтова, Файза Мәғәсүмова, Нуридә Илһамова, Әбйәлил районынан “Йәйғор” яҙыусылар ойош- маһынан Зѳһрә Кашапова, Айһылыу Хәсәнова, Мәҙинә Йәғәфәрова һәм башҡа ижадсылар бар ине. Белорет районы яҙыусылары Мансур Һиҙиәтов, Фәриха Вәлиуллина, Гѳлсѳм Мостафина, Зѳлфирә Сѳләймәнова, Рәсимә Сәйетғәлина, Рәсимә Сәлихова, Мѳнирә Сәлимйәнова телмәр тотто. Межгорье ҡалаһынан Раят Вәлиев килгән. Әбйәлилдән “Ҡуңыр буға” әҙәби ойошмаһы исеменән Салауат Дауытов теләктәре менән уртаҡлашты.\nСығыштар Абҙаҡ мәктәбе уҡыусылары һәм уҡытыусылары әҙерләгән концерт менән аралашып барҙы.\nҠунаҡтар матур, фәһемле сараны ойоштороуға ҙур ѳлѳш индергән лицей-интернат, Дауыт Юлтый исемендәге китапхана, Абҙаҡ урта мәктәбе коллективтарына рәхмәт белдерҙе. Абҙаҡ мәктәбенең әҙерлек кимәле менән башҡа ҡунаҡтар ҙа ҡәнәғәт ҡалды. Йылы тәьҫораттар менән һуғарылған осрашыу артта ҡалды. Әммә ундағы әҙәби мѳхит, аралашыу, Ирек Кинйәбулатов, Ҡәҙим Аралбаев, Әхмәҙин Әфтәх кеүек оло ҡәләмдәштәренән ҡалышмай ижад итергә тырышҡан урындағы ойошмаларҙағы яҙыусыларҙың артыуы, милләт- тәштәребеҙҙең осрашыуға алыҫ ауылдарҙан, райондарҙан килеүе халыҡтың нәфис һүҙгә һыуһағанын күрһәтә ине. Тимәк, яҙыусы һүҙе әле лә үҙ баһаһын юғалтмаған. Бѳгѳнгѳ уҡыусы ла халыҡҡа заманында хәл иткес һүҙен әйткән Аҡмулла, Бабич, Ғарипов, Мостай кеүек бѳйѳк яҙыусыларыбыҙ ижадына тиң булырҙай һүҙ кѳтә, әҫәр кѳтә...\nӘҙәбиәт байрамына әйләнгән сара тураһында ҡунаҡтар фекерҙәре менән уртаҡлашты. Венер ИСХАҠОВ:\n- Бында халыҡ ихлас, сараны ла матур ойошторғандар. Ошондай осрашыуҙар бик кәрәк. Улар әҙәбиәтте таратыуҙа, мәртәбәһен арттырыуҙа мѳһим роль уйнай. Яҙыусылар менән дәрес бик йәнле барҙы.\n- Осрашыу район сараһы ғына түгел, ә тѳбәк байрамына әйләнде. Республика кимәлендә үтте тиһәм дә хата булмаҫ. Абҙаҡ ауылы борондан Күбәләк ырыуының мәҙәниәт үҙәге булып торған. Бѳгѳн дә район зыялыларын ошонда йыйып, мәктәп коллективы күптәргә үрнәк күрһәтте. Киләсәктә лә ошондай сараны үткәреүҙе күркәм йолаға әйләндерергә булыр ине.\nРәмилә МУСИНА. Автор фотоһы.


ҺӨНӘРЕНӘН, ҒАИЛӘҺЕНӘН, ЯҘМЫШЫНАН УҢҒАН\n– Бәләкәй саҡта күрше балалар менән уйнағанда уларҙы уҡытырға яраттым, – ти Әнзинә Ислам ҡыҙы Дүшәнбаева.\nМоғайын, беҙҙең һәр беребеҙ, үҙенең артабанғы юлын, һөнәрен, янындағы туғандарының, уратып алған мөхиттең, кешеләрҙең өлгөлө тәжрибәһенә таянып һайлайҙыр.\nӘнзинә Ислам ҡыҙы бәләкәй саҡтан уҡ уҡытыусы булырға хыяллана.\n– Беҙ ғаиләлә ете бала үҫтек: өс малай һәм дүрт ҡыҙ. Мин- алтынсы бала, ҡыҙҙарҙан иң кесеһе. – Ул матур тәбиғәтле Бәйдәүләт ауылында тыуып, аҙаҡ Бикбау ауылына күсәләр. –Бәләкәй саҡта күрше балалар менән уйнағанда уларҙы уҡытырға яраттым. Мәктәптән ҡайтышлай иптәш ҡыҙҙарым, Лилиә апайым менән уҡытыусы булып һөйләшеп ҡайтып килеүҙәрем әле булһа күҙ алдымда, – ти ул.\nСәмле ҡыҙ Бикбау һигеҙ йыллыҡ мәктәбен гел “бишле”гә генә тамамлай. 1986 йылда Салауаттың педагогия училищеһы дипломын алған Әнзинә уҡытыусы булып китә. Мөғәллимә ситтән тороп уҡып, Башҡорт дәүләт университеты дипломына ла эйә була. Хеҙмәт юлын Самаҙы һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә башлап ебәрә, башланғыс класс уҡытыусыһы булып бер йыл эшләгәндән һуң, йәшәгән ергә яҡыныраҡ тип, Таҙлар урта мәктәбенә күсә.\nӘлбиттә, тәжрибә йылдар менән туплана. Әнзинә Ислам ҡыҙы үҙенең оҫталығы, балаларға ҡарата йылы мөнәсәбәте, иң мөһиме – илһамлы хеҙмәте менән уҡыусылар араһында ғына түгел, ата-әсәләр алдында ла оло абруй ҡаҙанған, тырыш хеҙмәте юғары баһаланған: 2002 йылда Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының Маҡтау грамотаһы бирелә, “Хеҙмәт ветераны” исеменә лайыҡ була. Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен үҫтереүгә һәм пропагандалауға өлөш индергәне өсөн район хакимиәтенең дипломы, мәғариф бүлегенән грамоталар, таныҡлыҡтар менән бүләкләнгән.\nӘнзинә Ислам ҡыҙы – әүҙем йәмәғәт эшмәкәре лә. Өс йыл рәттән урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһының инициатив төркөмө ағзаһы итеп һайланды. Һайлау эшендә лә әүҙем ҡатнашып килә. Тырыш хеҙмәте өсөн Таҙлар ауыл биләмәһе тарафынан күп Рәхмәт хаттары бирелгән.\nТормош иптәше менән 30 йыл татыу донъя көтәләр, бынамын тигән заманса өй бөтөргәндәр. Уҡытыусы үҙе әйтеүенсә, тыл ныҡлы булғас, төрлө яҡтан үҫешеп, эшләүе лә еңел булған. Дүшәнбаевтар ғаиләһе ике бала үҫтереп, белемле итеп, тормош юлына сығарған.\n– Балаларым уҡытыусы һөнәренең ни тиклем ауыр, ҡатмарлы, яуаплы, изге һөнәр икәнен бәләкәйҙән белеп үҫтеләр, – ти Әнзинә Ислам ҡыҙы.\nӘнзинә Ислам ҡыҙы бөгөн дә һәр саҡ хәрәкәттә булған тормош менән йәшәй – 2011 йылдан алып ул Таҙлар урта мәктәбендә тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары. Бик тынғыһыҙ эш алып барһа ла, ул кәңәш һорап килгән хеҙмәттәштәренә, туғандарына, балаларына, уҡыусыларының ата-әсәләренә бер ваҡытта ла ваҡытын йәлләмәй. Уның изге күнеле һәм һоҡландырғыс түҙемлеге өсөн рәхмәт әйтәләр, бына шулай ярҙамсыл, тыйнаҡ, һөйкөмлө булыуы үҙенә тартып тора торғандыр.\n– Кешегә үҙ ғүмерендә өс тапҡыр бәхет йылмайырға тейеш: донъяға тыуғанда, белем алғанда һәм тормош ҡорғанда (ә ҡалғандары барыһы ла тик үҙеңдән тора). Был яҡтан мин икеләтә бәхетле, сөнки тормош юлымда гел генә яҡшы кешеләр осраны, олоно-оло, кесене-кесе итергә, ярыша-ярыша бер-беребеҙҙән уҙҙырып, тырышып уҡырға өйрәткән Бикбау ауылы мәктәбендәге уҡытыусыларым белемле генә түгел, кешелекле, сабыр һәм күркәм кешеләр ине. Әле бергә эшләгән коллегаларым инде үҙ эштәренең ысын оҫтаһы. Кем тураһында ғына әйтһәм дә, икенселәрен үпкәләтермен кеүек. Мин уларҙын барыһына ла рәхмәтлемен, – ти әңгәмәсем.\nӘнзинә Дүшәнбаева уҡытҡан ҡайһы бер уҡыусылары хәҙер үҙҙәре лә мәғариф өлкәһендә эшләй.\n– Яратҡан уҡытыусым, тип рәхмәт еткереүҙәре, февраль һыуығында рауза гөлләмәһе һуҙып: ”Һеҙ иң мәрхәмәтлеләрҙән!” тип торған уҡыусымды ишетеү – ошо үҙе ҙур ҡыуаныс түгелме?! – ти ул йылмайып.\nӘнзинә Ислам ҡыҙының уңыштары – ижади хеҙмәтенең төп һөҙөмтәһе, тимәк, балалар күңеленә үтеп инә алған. Ниндәй генә эшкә тотонһа ла, конкурстарҙа ҡатнашһа ла, гел алдынғылар рәтендә был күркәм ханым.\n– Әлбиттә, заман күҙлегенән сығып ҡарағанда, уҡытыусы һөнәре еңел түгел, ләкин үҙ эшеңде яратып башҡарһаң, һәр иртән ашҡынып мәктәпкә килһәң, балаларҙың һиңә төбәлгән ҡараштарын күрһәң, барлыҡ арыуҙар юғала, һәм һине хеҙмәтеңдән ҡәнәғәтләнеү тойғоһо, шатлыҡ хистәре солғап ала, – тине әңгәмәсем.


"Урал" гәзите » Страница 247\n25-02-2013, 14:36 / Сәйәсәт\nТЕРРИТОРИАЛЬ ЙӘМӘҒӘТ ҮҘИДАРАЛЫҒЫ - үҙ яҙмышыбыҙҙы үҙ ҡулыбыҙға алыу юлы түгелме?\nТерриториаль йәмәғәт үҙидаралығы хаҡында беҙ нимә беләбеҙ? 1995 йылдың 28 авгусында “Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары” тигән 154-се Федераль Закон ҡабул ителеүен, 2003 йылдың 6 октябрендә уға үҙгәрештәр индерелеүен дә кемебеҙ белә икән? Ғөмүмән, территориаль йәмәғәт үҙидаралығы халыҡҡа уның көнкүрешен, социаль хәлен яҡшыртыу йәһәтенән ниндәй мөмкинлектәр бирәсәк? Муниципаль биләмә эсендә йәшәгән кеше, ауыл, урам үҙаллы була аламы, уларҙың үҙаллылығының ниндәй сиктәре бар?...\n25-02-2013, 14:34 / Спорт һәм туризм\nГерой иҫтәлегенә спартакиада\nҮткән шәмбе “Металлург” стадионында Советтар Союзы Геройы А.Г. Серебренников иҫтәлегенә, Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арнап һәм шулай уҡ совет ғәскәрҙәренең Сталинградты азат итеүенә 70 йыл тулыу айҡанлы традицион саңғы эстафетаһы үтте. Унда район-ҡала мәктәптәре, ССУЗ һәм ПУ студенттары, производство коллективтары, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнашты....\n25-02-2013, 14:30 / Сәйәсәт\nБаймаҡ - рух ҡалҡаны\n16 февралдә Баймаҡ районында Бѳтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) Башҡарма комитетының Ғаилә, әсәлек, балалыҡ һәм атайлыҡ эше буйынса комиссияһының күсмә ултырышы булды. Йыйындың маҡсаты - райондарҙа “Ағинәйҙәр” йәмәғәт ойошмалары, үҙидаралыҡтар ойоштороу. Йыйындың эшендә Баймаҡ районы муниципаль район Советы, уның бүлек мѳдирҙәре, Баймаҡ башҡорттары ҡоролтай комитеты, йәмәғәт ойошмалары, Ѳфѳнән Бѳтә донъя башҡорттары ҡоролтайы вәкилдәре, “Киске Ѳфѳ” гәзите мѳхәрририәте ҡатнашты....\n25-02-2013, 14:29 / Яңылыҡтар\nБелорет районы һәм ҡалаһының бѳтә тѳр милектәге ойошма етәкселәре иғтибарына!\n2013 йылдың 27 февралендә сәғәт 11-ҙә район-ҡаланың Пенсия фонды идаралығы бинаһының (Белорет ҡалаһы, Киров урамы, 48) тамаша залында учреждение, предприятие һәм ойошмаларҙың кадрҙар хеҙмәте белгестәре менән страховкаланған кешеләргә хеҙмәт пенсияһын тәғәйенләү ѳсѳн документтарҙы тапшырыуға ҡағылышлы ҡайһы бер мәсьәләләрҙе ѳйрәнеү буйынса семинар үткәрелә. Белешмәләр ѳсѳн телефон: 5-20-75....\n25-02-2013, 14:26 / Яңылыҡтар\nҠыйыҡтарҙы ҡарҙан таҙартығыҙ\nЯҙ яҡынлашҡан һайын ҡыйыҡтарҙағы ҡар һәм боҙбармаҡтар кеше ғүмеренә хәүеф-хәтәр тыуҙыра. Бигерәк тә күп ҡатлы йорттар хәүеф сығанағы булып тора, улар эргәһенән халыҡ та күп йѳрѳй. Санк-Петербургта, ҡар шыуып тѳшѳүе сәбәпле, быйыл да тән йәрәхәттәре алыусылар бар....\n25-02-2013, 14:24 / Ветеран\nИр-ат бурысы - илде һаҡлау\nТимер юл ауылында йәшәгән яугир-интернационалист Рифғәт Иҡсан улы Фәсхетдинов үҙе хаҡында һѳйләргә яратмай, әммә уның тураһында башҡаларҙан тик яҡшы фекерҙәр генә ишетергә тура килде. 1982-84 йылдарҙа Ҡабул ситендә автоколоннала водитель булып хеҙмәт иткән егеткә күпте кисерергә тура килә. Колоннаны утҡа тотҡанда яраланған хеҙмәттәшеңде күргәндә алған уй-кисерештәрҙе әйтеп кенә аңлатып булмайҙыр....\n22-02-2013, 15:54 / Мәҙәниәт\nИң һәләтле студенттар\nҠаланың «Металлург» кинотеатрында ҡала студенттары араһында «Мистер студент һәм Мисс студентка» конкурсы үтте. Сара муниципаль райондың йәштәр сәйәсәте һәм спорт бүлеге, йәштәрҙең Ял итеү үҙәге һәм ҡаланың студенттар советы инициативаһы менән ойошторолдо. Йәштәрҙең ижади потенциалын үҫтереү, уларҙы күңелле һәм дөрөҫ ял итеүгә йәлеп итеү, үҙ һәләтеңде күрһәтеү, һынап ҡарау йәһәтенән үткәрелгән сара матур традицияға әйләнгән. Унда ҡаланың төрлө уҡыу йорто студенттары ҡатнаша....\n22-02-2013, 15:41 / Ял минуттарында\n“Мѳғжизәгә килә ышанғы...”\nКеше барыбер үҙ ғүмерендә ниндәй ҙә булһа мѳғжизә кѳтѳп йәшәй. Бәлки, тап ана шундайҙарға ул ғүмеренең ҡайһылыр бер мәлендә килеп күренә лә инде. Шуғалыр ҙа һәр Яңы йылды үҙенә күрә бер мѳғжизә һымаҡ ҡабул итәбеҙ. Һеҙгә һѳйләйәсәк серле хәтирәнең дә тап 1 ғинуарҙа булыуы ла осраҡлы түгелдер, тип уйлайым....\n⇦ 1 ... 243 244 245 246 247 248 249 250 251 ... 289 ⇨


Беҙгә үрнәк һәм терәк!\n1 Август 2020, 17:00\nОло өләсәйем күпте күргән, күпте кисергән, аслыҡ-яланғаслыҡты ла үҙ башынан үткәргән. Төрлө ауырлыҡтарға бирешмәй матур йәшәгән һәм әле ул, 93 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, йүгереп йөрөй...\nМинең оло өләсәйем, Муллағәлләмова Фәхерниса Ҡотлоғужа ҡыҙы, изге, оло йөрәкле тыл һәм хеҙмәт ветераны. Ул 1927 йылдың 10 мартында Баймаҡ районы Түбәнге Иҙрис ауылында донъяға килгән. Бала саҡтан теремек, эшсән була, ҙурая төшкәс, үгеҙ егеп ер һөрә, төрлө ауыр эштәрҙә йөрөй. 1947 йылда Баймаҡ ҡалаһында торфта эшләй, 1950 йылда тыуған ауылына ҡайта, колхозда «кәшәүәр» була. Артабан оло өләсәйем тырышып колхозда быҙау ҡараусы булып эшләй, төрлө маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә. Алдынғылыҡты бирмәй, намыҫлы хеҙмәт иткәне өсөн уны Мәскәү ҡалаһына саҡырып наградалар менән бүләкләйҙәр.\nОло өләсәйем күпте күргән, күпте кисергән, аслыҡ-яланғаслыҡты ла үҙ башынан үткәргән. Төрлө ауырлыҡтарға бирешмәй матур йәшәгән һәм әле ул, 93 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, йүгереп йөрөй. Фәхерниса өләсәйебеҙҙең күкрәген Ленин ордены, Еңеүҙең юбилей мииҙалдары биҙәй.\nОло өләсәйебеҙ олатайыбыҙ Төхвәтуллин Ғүмәр менән 3 ҡыҙға ғүмер бүләк итәләр. Оло ҡыҙы Фирҙәүес Йылайыр районында йәшәй, уртансы ҡыҙы Фирая мәрхүмә, кесеһе минең өләсәйем-Мәғәтифә.\nБеҙ, уның бүләләре Ислам, Рәфис, Ғәзим, уны яратабыҙ, ихтирам итәбеҙ. Ул беҙҙе аҡыллы кәңәштәре менән, тик яҡшы юлдан ғына барырға өйрәтә. Хәҙерге көндә Мәғәтифә өләсәйем менән бергә йәшәй. Бына шулай, ике өләсәйле булып, бәхетле бала саҡ кисерәбеҙ. Ҡәҙерлеләребеҙгә тик изге теләктәр генә теләп ҡалабыҙ.\nМуллаҡай төп дөйөм белем биреү мәктәбе уҡыусыһы.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАН БУЙЫНСА БАШҠОРТТАР ТАМЫРҘАРЫН ИҪКӘ ТӨШӨРҺӨН - 2015 - Мәҡәләләр\nГәрәй улысы, ихтилалдар, Мутиндар династияһы\nXVI быуатта башҡорттар үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылғандан һуң, рәсми документтарҙа Гәрәй улысы телгә алына башлай. Ул һуңынан Ил Гәрәй һәм Урман Гәрәй тип аталған ике өлөшкә бүленә. Ошо ырыуҙың Гәрәй-Ҡыпсаҡ аймағына ҡараған вәкилдәре, гәрәйҙәрҙең төп массаһынан айырым, Ҡыпсаҡ улысында көн күрә. Әгәр Ил-Гәрәй Ағиҙел йылғаһының аҫҡы ағымында урынлашһа, Гәрәй-Ҡыпсаҡ аймағы Алатау һәм Ҡалыу тауҙары һыртында була (Ишембай районында урынлашҡан тауҙар).\nГәрәйҙәр XVII-XVIII быуаттарҙа ҡупҡан башҡорт ихтилалдары үҙәгендә тороп ҡала. Уларҙың аҫаба ерҙәренә батша гарнизондары яҡын урынлашыуға ҡарамаҫтан, гәрәйҙәр һәр ихтилалда әүҙем ҡатнашлыҡ күрһәтә. XVII быуатта болаларҙы баҫтырыу, халыҡты тынысландырыу маҡсатында батша хөкүмәте ашығыс рәүештә аманатлыҡ институты булдыра. Уға ярашлы, һәр башҡорт улысынан бер йәки бер нисә зыялы кеше яҡындағы рус ҡәлғәһенә аманат итеп бирелә. Мәҫәлән, 1662-1664 йылдарҙағы ихтилалдар барышында бик күп старшиналар һәм тархандар ҡулға алына. XVIII быуаттың 40-сы йылдарында аманатлыҡ институты бөтөрөлә, ләкин әлеге практика Пугачев яуы ваҡытында яңынан ҡабатлана. Ҡаҙан даруғаһынан 11 старшина батша ғәскәрҙәре тарафынан ҡулға алына. Улар араһында Гәрәй улысынан Аҙнағол Мутин да була.\nБыл ырыуға ҡараған кешеләр араһында Мутиндар династияһы айырым урын алып тора. Ошо заттан бик күп йәмәғәт һәм хәрби эшмәкәрҙәр сыға. Был династия Мута Йәнырыҫов исемле кеше менән бәйле. Уның исеме 1743 йылдағы бер документта телгә алына. Мута Йәнырыҫов Гәрәй улысы старшинаһы була, Таҡталысыҡ ауылына нигеҙ һала (был ауыл әлеге мәлдә Татарстан республикаһының Аҡтаныш районына ҡарай). Уның улы Тимер Мутин хәрби һәм йәмәғәт эшмәкәре булараҡ билдәлелек ала. Ул 1756-1763 йылдарҙағы ете йыллыҡ һуғышта ҡатнаша. Ҡыҙрас Муллаҡаев етәкләгән башҡорт полкында командир ярҙамсыһы була. Пруссияға поход ваҡытында казактар, башҡорттар, ҡалмыҡтар, мишәрҙәр көн һайын тиерлек дошман кавалерияһы менән бәрелештәргә инә. Ә 1727 йылдың 19 августында Гросс-Егерсдроф буйында хәл иткес алыш була. Был алышта Пруссия короле Фридрих II ғәскәрҙәре менән тар-мар ителә. Ошо яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙрас Муллаҡаев менән Тимер Мутин иҫтәлекле ҡылыс һатып алыу өсөн 50 һум менән бүләкләнә.\nРәсәй тәхетенә һәр яңы батша ултырған һайын башҡорттар, Санкт-Петербургҡа барып, Сенат алдында үҙҙәренең тоғролоғон иҫбатлап, анттарын яңыртып торор булғандар. Әйтергә кәрәк, был факт башҡорт халҡының Рус дәүләтенә ҡараған башҡа милләттәргә ҡарағанда өҫтөнөрәк хоҡуҡтарға эйә булыуын күрһәтеп тора. Батша (батшабикә) менән булған осрашыуҙарҙы башҡорттар үҙҙәрен борсоған мәсьәләләрҙе уларға туранан-тура һөйләп, хәл итеү әмәлдәрен эҙләү өсөн дә ҡулланғандар. 1759 йылда тәхеткә Елизавета Петровна ултырғас, башҡорт делегацияһы Петербургҡа юл тота. Был делегация составында Тимер Мутин да була. Ул бар башҡорт халҡы исеменән телмәр тота. Унда башҡорттарҙың жалованиелар аша нығытылған аҫаба ерҙәрен талау, тартып алыу осраҡтары булыуын әйтеп үтә һәм ошо мәсьәләне хәл итеүҙе һорай. Шулай уҡ мөрәжәғәттә рәсми документтарҙы, фармандарҙы киң халыҡ массаларына аңлашылһын өсөн төрки теленә тәржемә итеү үтенесе лә була. Уларҙың челобитныйы ҡабул ителә, Сенат Ырымбур губернаһы канцелярияһына указ ебәрә. Унда "... впредь оному башкирскому народу никому никаких обид и разорений не чинить и в угодьях их насильством не селиться" тип яҙылған була. Пугачев тарафынан башланып киткән Крәҫтиәндәр һуғышына башҡорттар ҙа әүҙем рәүештә ҡушыла. Гәрәйле Аҙнағол Тимеров Елабуға ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Әммә был ихтилалда гәрәй ырыуынан Йомаҡай Асҡаров исемле икенсе старшина нығыраҡ билдәлелек ала. 1773 йылда Өфө провинцияһы канцелярияһында Пугачевты ҡулға алыу маҡсатында 700 башҡортто мобилизацилау буйынса указ сыға. Был ғәскәри берәмеккә Шүлгән ауылынан Йомаҡай Асҡаров етәксе итеп ҡуйыла. Әммә Крәҫтиәндәр һуғышына хас булғанса, башҡорттарҙан торған каратель отряды боласыларҙы тотоу урынына, үҙҙәре улар яғына сыға. Шул уҡ йылдың ноябрь айында Йомаҡай Асҡаров менән Әбдәй Ғабдулов Уса юлында баш күтәреүселәрҙең власын урынлаштыра.\nБашҡорттар Пугачев киткәс тә ҡоралдарын һалмай. 1774 йылдың июлендә Аладдин Биҡтуғанов, Йомаҡай Асҡаров, Адигут Темәсов, Рахманғол Иртуғанов, Ғабдулсәләм Рамзин етәкләгән төркөмдәр Әңгәсәк заводын һаҡлаған хөкүмәт ғәскәрҙәре менән яуға инә. Ошо уҡ кешеләр батша хөкүмәтенә тоғролоҡто һаҡлап ҡалған башҡорт старшиналары Шәриф Кейеков менән Ҡолой Балтасовҡа хат яҙалар. Хаттарында улар башҡорттар араһында килеп сыҡҡан аңлашылмаусанлыҡтарҙы хәл итеү юлдарын эҙләү өсөн осрашырға тәҡдим итәләр. Крәҫтиән һуғышы тамамланып, 1773-1775 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы баҫтырылғандан һуң, хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышҡан ҡайһы бер старшиналар ярлыҡана. Аҙнағол Тимеров күпмелер ваҡыт Ҡаҙанда аманат булып тотҡонлоҡта ултырғандан һуң иреккә сығарыла. Ул Гәрәй улысының старшинаһы булып хеҙмәт итеүен дауам итә, 1798 йылда Башҡорт-мишәр ғәскәре ойошторолғандан һуң, 11-се башҡорт кантонының йорт старшинаһы итеп тәғәйенләнә.\nМутиндар 1917-1920-се йылдарҙағы Башҡорт милли хәрәкәтендә лә тәүге көндәрҙән алып әүҙем ҡатнаша. Башҡорт милли хәрәкәте Февраль революцияһынан һуң барлыҡҡа килә. Хәрәкәт Рәсәйҙең федерализмы һәм Башҡортостан республикаһы автономияһы өсөн сығыш яһай. I Бөтә Рәсәй мосолмандар съездынан һуң, Ырымбурҙа Башҡорт өлкә бюроһы төҙөлә, был орган составына Ғариф Мутин инә. Илдархан Мутин иһә Әхмәтзәки Вәлидиҙең яҡын арҡаҙаштарының береһе була. 1917 йылдың 20 июлендә Ырымбурҙа I Бөтә башҡорт ҡоролтайы үтә, шура составына Ғариф һәм Илдархан Мутиндар ҙа һайлана. Илдархан Мутин Башҡортостан республикаһы төҙөлөүгә тос өлөш индергән шәхестәрҙең береһе, автономия аяҡҡа баҫҡан осорҙа юғары вазифалар биләй. Большевиктарҙың Башҡортостанға сәйәси-иҡтисади автономия урынына, милли-мәҙәни автономия ғына ҡалдырасаҡтары билдәле булғас, ул Зәки Вәлидиҙең башҡа арҡаҙаштары менән бергә Урта Азияла көрәшен дауам итә. Һуңынан Башҡортостанға ҡайта. 1938 йылда репрессиялана һәм үлем язаһына хөкөм ителә.\nАзамат САЛАУАТОВ әҙерләне.\nЯҙылған: 09.02.15 | Ҡаралған: 1173


Инфоурок / Классному руководителю / Другие методич. материалы / Разработка внеклассного материала " Шишмә байрамы "\nЙыр менән ҡыҙҙар сыға(Тау шишмәһе)\nСуйыр ташлы бейек тау аҫтынан\nБөҙрәләнеп көмөш һыу аға\nСылтыр-сылтыр ағып төшә\nКөмөш һыулы йылғаға.\nТау шишмәһен күргән һәр бер кеше\nТуҡтамайса үтеп китә алмай.\nТашҡа ятып көмөш һыуын\nЭсмәйенсә үтә алмай.\nЕгеттәр сәхнәгә сығалар.\nЭй,ҡыҙҙар, шишмә буйына беҙҙән алда килеп тә еткәндәр.\nЭйе, байрамға һуңларбыҙ тип ҡурҡтыҡ.\nҺаумыһығыҙ ҡан ҡәрҙәштәр. Ер-әсә күкрәгендә һыйынып үҫкән малайҙар һәм ҡыҙҙар, апайҙар һәм ағайҙар. Беҙ төрки бабаларыҙҙың онотола барған ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын ҡайтарабыҙ тип йыраҡ сәфәргә сыҡтыҡ. Беҙҙең йыраҡ әбей-бабайҙарыбыҙ ҡыйыу, тапҡыр, хеҙмәт һөйөүсән булғандар, матурлыҡҡа, гүзәллеккә омтомғандар. Әҙәпле, итәғәтле булғандар. Әйҙәгеҙ әлебеҙ ҙә улар кеүек гүзәллек донъяһына омтолайыҡ, илаһи матурлыҡты-шишмә байрамыбыҙҙы данлайыҡ.\nШишмәләр иле һин – Тәтешлем\nАлыҫҡа китмәгеҙ һыу һорап\nБыл яҡтан, ерҙәрҙән моң алып\nШишмәләр йәшәйҙәр сылтырап.\nЗәм-зәм һыу шишмәләр, һаны юҡ\nЙырлайҙар – урғыйҙар шишмәләр\nЕремдең һыуһаған сағы юҡ.\nӘйтсе шишмә, был донъяла\nНимә күркәм, нимә яҡшы.\nАуаҙ: - Мин шишмә башы\nТауҙарымдың сағыу ташы\nТыуған йорттоң усаҡ уты.\nҺалҡын һыуҙар эскең килһә\nБыл юлдан үтеү яҡшы.\nСәхнәгә оҙаҡ йылдар ситтә йәшәп тыуған яғын һағынып ҡайтҡан, әбей һәм бабай сыға.\n(Әбей) Эй, ҡартҡайым, иҫән-һау булғас, бына тағы ғәзиз еребеҙгә ҡайтып еттек.\nҺаумы тыуған төйәгем, һаумы тыуған ерем. Тәү тапҡыр тәпәй баҫҡан, изге ҡаным тамған ер.(Ҡулдары менән ерҙе һыйпай)\nҺаумы алтын шишмәм. Ҡабул ит һин, сит ерҙәрҙән һине һағынып ҡайтҡан яҡташтарымды. (Шишмә һыуы менән битен йыуа).\n(Бабай) Ошо көндәрҙе лә күрергә насип булған икән, рәхмәр ер-әсә!\nШишмәкәй, һин әле лә саф һыулы, көмөш һыулы икән!\nШул ваҡыт йәштәр уларҙы күреп ҡала.\nЕгет; -Егеттәр, ҡыҙҙар, ҡарағыҙ әле, ҡарағыҙ, беҙҙең ауылға ниндәй ҙур ҡунаҡтар ҡайтҡан. Шәрифулла ағай, Сәлимә апай, һеҙ түгелме һуң.(күрешәләр)\nБабай. –Эйе уландар, беҙ, бына тыуған-үҫкән ерҙе һағынып ҡайттыҡ әле. Бигерәк һағындыра бит үҫкән ерҙәр.\nӘбей. –Эйе, балалар, рәхмәт инде һеҙгә, ауылыбыҙҙың шишмәләрен ғәҙерләп, яңыртып ҡына тораһығыҙ икән. Шишмәбеҙҙе, ошо һыу буйҙарын һағынып ҡайттыҡ бит уландар.\nЕгет. –Бик яҡшы иткәнһегеҙ ҡайтып. Һеҙ беҙҙең өсөн бик хөрмәтле ҡунаҡтар. Рәхәтләнеп ял итеп, тыған төйәкте һағыныуҙарығыҙҙы баҫып китегеҙ. Беҙҙә бит бөгөн Шишмә байрамы.\nБабай:- Элек-электән халҡыбыҙ эсәр һыуҙарға, йылғаларға, шишмәләргә дан йырлаған. Төрлө мәҡәл, йомаҡтар уйлап сығарғандар. Ә һеҙ уларҙы беләһегеҙме!\nБабай: -Ҡыҙҙар менән егеттәр араһында ярыш үткәреп алайыҡ әле!\nЙәштәр: -Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ!\nҺыуҙы эскәндә... –шишмәһен онотма\nЭсәр һыуға... – төкөрмәйҙәр\nҺыуҙың ҡәҙере....- шишмә ҡороғас беленә\nҺыуһыҙ ерҙә.......- йорт ҡорма.\nЕгет: - Изге шишмәләргә төкөрһәк беҙ\nҺайығыр йән, ҡорор телебеҙ\nБеҙҙән һуң да селтерәп, селтерәп ҡалһын\nШишмәләрҙең ҡәҙерен белегеҙ.\nҠыҙ. –Шәрифулла ағай, Сәлимә апай, һеҙ бик ваҡытлы ҡайтҡанһығыҙ. хәҙер шишмәгә бура һалабыҙ.\nЕгет. –Эйе, бөгөн байрам – шишмә байрамы.( Шишмәнең яңы бураһын индереп төҙөйҙәр.)\nБабай. – Балалар, оландар, бик изге эш эшләйһеғеҙ, Ер-әсә һеҙҙе онотмаҫ, аяҡ-ҡулдарығыҙ һыҙлауһыҙ, йөрәгегеҙ шишмә һыуылай саф булһын.\nӘбей: - Эйе, ҡартҡайым, элек-электән үк ауыл йәштәре ихтирамлы һәм миһырбанлы ине, рәхмәт балалар.\nҠыҙ: - Әйҙәгеҙ әле күңел асып уйнап-йырлап алайыҡ!\nҠыҙҙар: - Әйҙәгеҙ, әйҙәгеҙ!\nЕгет: -Йәш килендәр ярышы!\nБабай: -Кем дә кем шишмә һыуын түкмәй- сәсмәй алдан килә, шуға бүләк! (ярыш)\nӘбей: -Ә минән көмөш аҡса! (Ҡыҙҙар шишмәнән һыу алып ярыша башлайҙар). Егеттәр ҡыҙҙарҙы ҡеүәтләп торалар.\nБабай: -Үәт исмаһам, ҡыҙҙар! Үҙҙәре етеҙ, үҙҙәре уңған, үҙҙәре матур. Бына һеҙгә беҙҙән бүләк. Бәхетле булығыҙ ҡыҙҙар!\nӘбей: -Беҙҙең ауыл ҡыҙҙары шулай ул! (көмөш аҡса тарата)\nҠыҙ: -Егеттәр, беҙ ҡунаҡтар алдында үҙебеҙҙе һынатманыҡ. Инде һеҙ һөнәрегеҙҙе күрһәтегеҙ!\nЕгеттәрҙең һөнәр күрһәтеүе- уҡ атыу.\nБабай: - Үәт афарин, ҡайһа һуң минең йәш саҡтар.\nҠыҙ: -Шишмә байрамы булғас, шишмә тураһында ҡунаҡтар хөрмәтенә берҙе йырлап алайыҡ әле!\nӘйҙә иркәм алып барам, шишмәләргә.....\nБабай: -Өҙҙөрәләр генә бит ҡарсыҡ! Шулай ҙа беҙ йәш саҡта ҡыҙҙар былай уҡ матур түгелдәр ине!\nЕгет: - Беҙҙең ауылда бөгөн туй бара!\nҠыҙ: - Ауылға йәш килен төштө.\nЕгет: - Башҡорт халҡыбыҙҙа матур йола ҡалған. Оло килен йәки еңгә йәш киленгә һыу күрһәтә.\nҠыҙ: - Әнә улар шишмәгә килеп тә етте инде.\nОло килен менән йәш килен сыға.\nӘбей: -Төклө аяғың менән килен!\nОло килен: -Бөгөнгө байрамға нур өҫтөнә нур булып ҡунаҡтар ҙа ҡайтҡан икән. Һаумыһығыҙ! Йәш киленгә шишмә юлын күрһәтергә килдек. ( Шишмәнән һыу ала ала һөйләй)\nОло килен: -Килен, мөхәббәтегеҙ шишмә һыуылай саф булһын. Бер-берегеҙҙе яратығыҙ.\nАзамат: -Еңгә, еңгә, ә бүләгең ҡайҙа!\nЙәш килен: - Рәхмәт изге теләктәрегеҙгә, бүләгемде ҡабул итеп алығыҙ.( бүләкте әбейгә бирә)\nОло килен: - Төшкән ерең таш булһын, эсәр һыуың таталы булһын. Ғүмерҙәрегеҙ бергә- бергә ошо туған еребеҙҙә үтһен.\nӘбей: - Йылға- күлдәребеҙҙе, шишмәләребеҙҙе ҡәҙерләп, һаҡлап, балдай татлы һыуынан ауыҙ итеп йәшәгеҙ, балалар!\nОло килен, йәш килен, әбей, бабай сығып китә.\nЙәштәр: -Егеттәр, ҡыҙҙар! Әйҙәгеҙ әле бөгөнгө байрамыбыҙҙы биҙәп, йырлап, бейеп алайыҡ әле!\nСылтырап аҡҡан шишмәгә\nҺыуға тип килгән инем;\nТиҙ генә әйләнеп өйгә\nҠайтырмын тигән инем.\nӨҙҙөрөп ниңә ҡараның,\nНик тоттоң силәгемдән.\nҺыуҙарым түгел, ялҡыным\nҠыҙарып янған шәфәҡтән\nШишмәгә төшкән һуҡмаҡтың\nСиттәре үлән генә.\nВәғҙәм бар һиңә, белмәһен\nӘйҙә, иркәм, алып барам\nШишмәләрҙән һыу алғанда\nҺыу сәсрәтеп уйнарға.\nАй, яный, һыуҙарҙа ла\nӨй эстәренә керәһең,\nГөлгә ҡарайым,һиңә ҡарайым-\nҺин матур күренәһең.\nӘй, яный, күҙ нурым,\nАттар ектем мин санаһыҙ,\nСығып киттем сараһыҙ;\nКүрер күҙгә ҙур ҙа түгел,\nАй, йәнем, күҙ нурым,\nАбау, бәғрем, керпегең,\nБирсе миңә бөртөгөн;\nБик йыраҡтарға китәм бит,\nТөҫөң итеп йөрөтөрмөн.\nӘй, йәнем, керпегең,\nНомер материала: ДВ-055507


Уҙған йома Ҡабарҙы-Балҡар республикаһының Адыл-су тарлауығында ер ишелеү сәбәпле, төбәктә ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелгән\nБилдәле булыуынса, тәбиғәт ғәрәсәтенән өс километр федераль юл зыян күргән. Алты ауыл газ һәм электрһыҙ тороп ҡалған. Өс автомобилде йылғаға йыуып төшөргән. Ҡотҡарыусылар ҡамауҙа ҡалған урында йәшәгән халыҡты һәм туристарҙы вертолеттар ярҙамында эвакуациялаған. Асыҡланыуынса, улар араһында беҙҙең яҡташтарыбыҙ ҙа булған.


Сәйетбаба ауылы халҡы мәғрифәтсе Мөхәмәтша Латиповтың 125 йыллығын үткәрҙе\nЙыйынға уның улы, яҡындары, дин әһелдәре һәм ауылдан сыҡҡан билдәле шәхестәр килде.\nСәйетбаба имамдар төйәге. Ауылға тап төбәктә ерләнгән әүлиәләр бәрәкәт бирә, ти урындағылар. Әбйәлил ишан, Шәмсетдин хажи, Хатип хәҙрәт һәм башҡа руханиҙар араһында ауылдың иң һуңғы указлы муллаһы һәм мөғәллиме Мөхәмәтша Латипов айырым урын алып тора. Ул Үтәк мәҙрәсәһендә белем алған. Фарсы, ғәрәп, иҫке төрки телдәрен үҙләштергән. Уның ете тел белеүе билдәле.\nМөхәмәтша Ҡаһарман улы мөғәллим-муллалар әҙерләү программаһына ярашлы, Стәрлетамаҡ ҡалаһында курстар тамамлаған. 1911 йылда, указ алғас, Сәйетбаба ауылының яңы мәхәлләһенә имам-хатип һәм мәсет янындағы мәҙрәсәгә мөғәллим итеп тәғәйенләнә. Әйткәндәй, Сәйетбабала ул ваҡытта биш мәхәллә эшләгән.\nМөхәмәтша Ҡаһарман улы мәсет янындағы мәҙрәсәне мәктәпкә әйләндереп ебәрә. Төрлө ҡалаларҙан, Мәскәүҙән дә уҡыу әсбаптары алдыра. Үҙе тарихтан, географиянан, арифметиканан уҡыта.\nМөхәмәтша Латипов Сәйетбаба ауылында беренсе булып уҡыусыларҙы синыфтарға бүлеп, парталар артына ултыртып, яңыса уҡыта башлай.\nЛатиповтар нәҫеленән сыҡҡан табиптар, инженерҙар, муллалар һәм башҡа абруйлы һөнәр эйәләре илебеҙҙең төрлө төбәктәрендә йәшәй. Ун бер балаһынан әле бер улы ғына иҫән. Таһир Мөхәмәтша улы ярты быуаттан ашыу ғүмерен кешеләр сәләмәтлеген һаҡлауға арнаған, әле лә һөнәренән айырылмай.\n«Ауылыма ҡайтһын бәрәкәт» тип аталды сираттағы йыйын. Ата -бабаларының изге рухын хөрмәтләп йәшәүе менән тарих менән киләсәк араһында күпер һала сәйетбабалар.


Шыршыларҙы ҡайҙа тапшырырға? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЯңы йыл байрамдары үтеү менән ҡала халҡы ылыҫлы ағастарҙы тышҡа сығарып ырғыта. Ҡаланың торлаҡ идаралығы хеҙмәткәрҙәре уларҙы айырым бер контейнерҙарға йыйып, артабан эшкәртер өсөн махсус майҙанға оҙата. Өфөлә яңы йыл шыршыларын үтилләштереү буйынса акциялар ойошторола. Йыйылған ағастар ваҡланып теплицаларға һәм урман питомниктарына тапшырыла. Былтыр республикала эшкәртеү өсөн халыҡтан 3 мең самаһы шыршы йыйылған. Бөгөн Рәсәйҙә иҫке стиль буйынса Яңы йыл билдәләнә. Был дата күптәр өсөн әһәмиәтле, шуға ла уны байрам итеү күркәм йолаға әйләнгән. Бүләктәр тапшырып өлгөрмәгәндәр өсөн дә тағы ла бер мөмкинлек тыуа.


Юғарылыҡ — Башҡорт Википедияһы\nЮғарылыҡ — предметтарҙың һәм күренештәрҙең уларҙы сағылдырған реаль формаларға тап килмәгән эске әһәмиәтен һүрәтләгән үҙәк эстетик категорияларҙың береһе. Эстетик категория булараҡ «юғарылыҡ» Матурлыҡ сиктәренән ашып киткән һәм мәшһүрлек, хатта илаһилыҡ тәьҫире яһаған нәмәне аңлата. Шуға күрә лә Юғарылыҡ йыш ҡына кеше буйы етмәҫлек, икһеҙ-сикһеҙлек тойғоһон тыуҙыра. Ул сиктән тыш ихтирам һәм/йәки ҡурҡыу менән бәйле ғәжәпләнеү тыуҙыра. Юғарылыҡ менән Матурлыҡ араһындағы айырма, күрәһең, көнбайыш проблемаһы булып торалыр, көнсығыш фәлсәфәһе, атап әйткәндә, ҡытай фәлсәфәһе бындай айырманы белмәй.\n2.1 Инглиз аҡыл эйәләре\n2.2 Немец аҡыл эйәләре\n2.2.1 Кантта Юғары камиллылыҡ\n2.2.3 Гегелсә юғары камиллылыҡ\n3 Музыкала юғары камиллыҡ\nАнтиклыҡта Юғарылыҡ ораторлыҡ сәнғәте стиленең һыҙаты була. Аристотелдең «Поэтика»һында ла Юғарылыҡ ҙур урын биләй. Юғарылыҡ стиле антик риторикала «Өс стиль тураһында тәғлимәт» (Grande Genus) сиктәрендә ҡулланылған. Юғарылыҡты тикшереүгә бағышланған тәүге билдәле хеҙмәт тип Псевдо-Лонгиндың «Юғарылыҡ» (грек. Περί ΰψους) хеҙмәте таныла. Уның барлыҡҡа килеүе һәм авторы аныҡ ҡына билдәле булмаһа ла, был әҫәр беҙҙең эраның I быуатында яҙылған, тип фаразлана. Псевдо-Лонгин өсөн Юғарылыҡ — мөһабәт, бигерәк тә риторика контексында, бөйөк фекерҙе йәки телде һүрәтләүсе сифат. Шулай итеп, Юғарылыҡ үҙенә хас көс менән тетрәдерә һәм оло ихтирам һеңдерә. Псевдо-Лонгиндың трактаты Гомер кеүек антик авторҙарға ғына түгел, Библия сығанаҡтарына, мәҫәлән, Башланмыш Китабына һылтанмалары менән дә иғтибарға лайыҡ. Был трактат XVI быуатта ҡабаттан асыла, һәм, ҡағиҙә булараҡ, уның эстетикаға артабанғы йоғонтоһон 1674 йылда француз теленә Николя Буало-Депреоның тәржемәһе менән бәйләйҙәр. 1803 йылда «Юғарылыҡ тураһында» трактаты рус телендә нәшер ителә.\nИнглиз аҡыл эйәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәбиғәттәге эстетик сифат булараҡ Юғарылыҡ концепцияһы тураһындағы мәсьәлә (Матурлыҡ концепцияһынан айырым) XVIII быуатта Энтони Эшли Купер Шефтсбери һәм Джон Деннис (1685—1734, инглиз драматургы һәм тәнҡитсеһе) хеҙмәттәрендә тәбиғәттең дәһшәтле һәм аҡылға һыймаҫ асылын аңлау, шулай уҡ Джозеф Аддисондың «Spectator» журналындағы Юғарылыҡ тураһында концепциялар синтезында тәүләп ҡуйылған. Бер нисә йыл дауамында был өс инглиз Альпта сәйәхәт иткән һәм үҙ хеҙмәттәрендә эстетик сифаттарҙың төрлөлөгөн күрһәткән был тәжрибәнең бөтә ҡот осҡослоғона һәм аһәңлелегенә аңлатма биргән.\n1693 йылда Miscellanies (инглиз альманах, йыйынтыҡ) журналында Альп аша сәйәхәтте үҙенең аңлатмалары менән тасуирлап биргән тәүге кеше Джон Деннис булған: үҙенең тәбиғәт матурлығына «delight that is consistent with reason» (инглиз «аҡыл менән ярашҡан һоҡланыу») булған элекке тойғоларынан айырмалы, был сәйәхәт тәжрибәһе, бер яҡтан, ҡолаҡҡа ятышлы музыка кеүек күҙгә кинәнес биргән, әммә, икенсе яҡтан, (инглиз «mingled with horrors, and sometimes almost with despair») дәһшәт менән, ә ҡайһы берҙә төшөнкөлөк менән солғаған.\nШефтсбери Деннисҡа тиклем ике йыл алдараҡ сәйәхәт ҡылған, әммә үҙ аңлатмаларын 1709 йылда ғына «Moralists» хеҙмәтендә баҫып сығарған. Уның аңлатмалары ла был ике яҡлылыҡты, кинәнес һәм дәһшәтте сағылдырған, әммә уның Матурлыҡҡа ҡарата Юғарылыҡ концепцияһы, был концепцияны әҙәби тәнҡиттең яңы формаһы әйләндергән Джон Деннистыҡы кеүек, киҫкен түгел. Энтони Эшли Купер үҙенең хеҙмәттәрендә арауыҡтың сикһеҙлегенән ҡурҡыуға ҙурыраҡ иғтибар бирә, унда Юғарылыҡ, Матурлыҡтан айырмалы, эстетик сифат ҡына түгел, ә Матурлыҡтан күп тапҡырҙарға мөһабәтерәк һәм күпкә әһәмиәтлерәк сифат булып тора.\nДжозеф Аддисон 1699 йылда ҙур сәйәхәткә сыға, уның Италия буйлап сәйәхәт яҙмаларында билдәләүенсә, Альп аҡылды кинәндергес дәһшәт күренештәре менән тултыра. Уның Юғарылыҡ концепцияһының әһәмиәте шунда: кинәнестең ул таныған өс төрө — бөйөклөк, ғәҙәти түгеллекте һәм матурлыҡ — күҙгә күренгән объекттарҙан (йәғни риториканан түгел, ҡараштан) барлыҡҡа килә. Тағы ла шуны билдәләп үтер кәрәк: ул был хеҙмәттәрендә Юғарылыҡ терминын ҡулланмай, ә һәр ваҡыт «сикһеҙ», «сикләнмәгән», «иркен», «бөйөклөк» кеүек уның ярымсинонимдарын ҡуллана. Бөйөклөк төшөнсәһе Аддисондың Юғарылыҡ тураһындағы концепцияһының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Сәнғәт объекты матур булыуы мөмкин, әммә бөйөклөккә тиклем күтәрелеүе мөмкин түгел. Уның хеҙмәттәре, ҡағиҙә булараҡ, Бёркты анализлауҙың башланғыс нөктәһе тип һанала.\nЭдмунд Бёрк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЯңы ваҡытта Юғарылыҡ Эдмунд Бёрктың «Юғарылыҡ һәм Гүзәллек тураһында төшөнсәләребеҙҙең килеп сығыуына ҡарата фәлсәфәүи тикшеренеүҙәр» (1757) хеҙмәте ярҙамында бәхәс яҫылығына әйләнеп ҡайтҡан. Эдмунд Бёрктың Юғарылығы — был «улай ҙа былай ҙа ғазап йәки ҡурҡыныс, йәғни ҡот осҡос булыу тураһында күҙаллау тыуҙырыуға һәләтлелек». Эдмунд Бёрк Матурлыҡ һәм Юғары камиллылыҡ бер-береһен кире ҡағыусы төшөнсә булыуы тураһында һөйләгән тәүге фәйләсуф. Был дихотомия Джон Деннистыҡы кеүек үк ябай түгел , ул, яҡтылыҡ һәм ҡараңғылыҡ кеүек, ҡапма-ҡаршылыҡлы. Матурлыҡ яҡтылыҡ менән айырылыуы мөмкин, ә интенсив яҡтылыҡ йәки ҡараңғылыҡ (яҡтылыҡ булмауы) күренгән объектты ҡапларға һәләтле булған дәрәжәлә генә Юғары камиллылыҡ булыуы мөмкин. Бёрктың Юғары камиллылыҡ концепцияһы Платондың бер нисә диалогында тасуирланған күңелгә рәхәт тәжрибә булараҡ матурлыҡтың эстетик сифатының классик төшөнсәһенән ҡырҡа айырылған, һәм, көслө хистәр тыуҙырырға һәләтле эстетик сифат булараҡ, Зәғифлек төшөнсәһен тәҡдим иткән. Бёркка тиклем классик догматикала һүрәтләнгән Зәғифлек төшөнсәһе, беренсе сиратта, Августин Блаженный хеҙмәттәрендә, формаһы юҡ һәм, шуға күрә булмаған, тип билдәләнгән. Аврелий Августин өсөн Гүзәллек Аллаһ тәғәлә ижад емешенең киң күңеллелек һәм изгелек һөҙөмтәһе булған, ә категория булараҡ ҡапма-ҡаршылыҡҡа эйә булмаған. Матурлыҡ булмаған саҡта Зәғифлек формаһыҙлыҡ булған.\nАристотель өсөн художество формаларының функцияһы рәхәтлек булдырыу булған, һәм ул тә тапҡыр «ауыртыу» тыуҙырыусы зәғифлекте сағылдырған сәнғәт предметы проблемаһы буйынса уйланған. Аристотелдең был проблеманы ентекле анализлауы уның трагик әҙәбиәтте һәм уның парадоксаль тәбиғәтен өйрәнеүгә нигеҙләнгән, ул шаңҡыта, әммә шул уҡ ваҡытта шиғри әһәмиәткә эйә.\nБёрктың трактаты шулай уҡ үҙенең Юғарылыҡтың физиологик аспекттары, атап әйткәндә, башҡа авторҙар билдәләгән ҡурҡыуҙың һәм һөйкөмлөлөктөң ике яҡлы эмоциональ асылына акценты менән айырылып тора. Бёрк Юғарылыҡҡа ҡаратылған һиҙеүҙе һәм ыңғай ләззәттән айырылып торған кире ауыртыныуҙы һоҡланыу тип атаған.\nНемец аҡыл эйәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИоһанн Вольфганг Гёте «Лаокоон тураһында» (1798) мәҡәләһендә сәнғәт әҫәренең йөкмәткеһе булып кешенең рухын ысынбарлыҡ сикләнгәнлегенән күтәрергә һәләтле иң юғары үҫеш мәлендә һүрәтләнгән предмет булырға тейеш тип раҫлай.\nКантта Юғары камиллылыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1764 йылда Иммануил Кант «Гүзәллек һәм Юғарылыҡ хистәрен күҙәтеү» әҫәрендә субъекттың менталь торошо темаһына ҡарата үҙ фекерен яҙырға тырышҡан. Ул Юғарылыҡ өс төрҙә: затлы, күркәм һәм ҡурҡытырлыҡ булырға мөмкин, тип иҫәпләгән. Канттың «Фекер йөрөтөү һәләтен тәнҡитләү»ендә (1790) Матурлыҡ һәм Юғарылыҡ аналитикаһы сағылған. Юғары камиллылыҡтың асылы уның бөйөклөгөндә. Юғарылыҡ тойғоһо — ул ҡурҡыу менән бәйле кинәнес хисе. Кант, ҡайһы бер тәфсирселәр тағы ла өсөнсө, әхлаҡи Юғарылыҡ, үҙгәртелгән «бөйөк» Юғарылыҡ, формаһы бар тип һанаһа ла, Юғарылыҡтың ике: математик һәм динамик формаһы бар ти. Ул Гүзәллек һәм Юғарылыҡ араһында мөһим айырма тапҡан. Юғарылыҡты формаһыҙ объектта ла табыу мөмкин булһа, Матурлыҡ объекттың формаһына бәйләнгән.\n«Матурлыҡтың һәм Юғары камиллылыҡтың уртаҡлығы икеһе лә оҡшауынан тора. Шулай уҡ, улар икеһе лә тойғоло һәм логик билдәләнгән фекер йөрөтөүҙе түгел, ә рефлексия фекер йөрөтөүен фаразлай;»\n«Тәбиғәттәге Матурлыҡ сикләүгә ҡоролған предмет формаһына ҡарай; Юғарылыҡ, киреһенсә, шуға ҡарамаҫтан, уның тоталлеге менән унда йәки уның менән бәйле сикһеҙлек сағылыуы, формаһыҙ предметта ла табылыуы мөмкин; шулай итеп, матурлыҡ, күрәһең, билдәһеҙ аң төшөнсәһен һүрәтләүгә хеҙмәт итә, Юғарылыҡ — шул уҡ аҡыл төшөнсәһенә.»\nКант буйынса, сикһеҙ диңгеҙ алдында кеше үҙенең көсһөҙлөгөн аңлай. Ләкин тәбиғәттең өҫтөнлөгөнә, тәбиғәттән отолоуына ҡарамаҫтан, ул аңлылығын ҡаршы ҡуя ала, үҙенең кешелеген, юғары тәғәйенләнешен аңлауы бар. Ул, хис-тойғоло, материаль кәүҙәләнешле йән эйәһе булараҡ кәмселекле булһа ла, әхлаҡи йән сифатында өҫтөнөрәккә әйләнә. Фәҡәт кешенең хис-тойғоло тәбиғәтен әхлаҡи-рухи яҡтан еңеп сығыу уның юғары асылын күрһәтә.\nАртур Шопенгауэр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЮғарылыҡ төшөнсәһен асыҡлау өсөн, Шопенгауэр Матурлыҡтан Юғарылыҡҡа күсеү миҫалдарын килтерә. Уларҙы «Ихтыяр һәм күҙаллау булараҡ донъя» (§ 39) әҫәренең беренсе томында табырға мөмкин. «Эстетик ләззәттең субъектив мәлен күрһәткән бөтә был фекер йөрөтөүҙәргә, йәғни ихтыярға ҡаршы саф, күргәҙмәле мәғлүмәт шатлығы булғанлыҡтан, — был фекерҙәргә артабанғы, улар менән туранан-тура бәйле булған, Юғарылыҡ тойғоһо тип аталған, кәйефте аңлатыу килеп ҡушыла.»\nГегелсә юғары камиллылыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГеорг Вильһельм Фридрих Гегель Юғарылыҡты мәҙәни айырымлыҡтар һәм көнсығыш сәнғәтенә хас һыҙат тип иҫәпләгән. Уның тарихҡа теологик ҡарашы көнсығыш мәҙәниәттәр үҫеше түбәнерәк, авторитарыраҡ һәм илаһи ҡанундарҙан ҙурыраҡ, тип фаразлаған. Уның фекеренә эйәргәндә, көнсығыш ижадсылары эстетика, юғарылыҡ тәьҫиренә бирешеүсән. Ҡытай сәнғәтенә хас ҡатмарлы деталдәрҙең артыҡ күп булыуы, ислам сәнғәтенә хас симметрик биҙәктәр бының типик миҫалы булып тора тигән.\nМузыкала юғары камиллыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОпера, сәнғәттең теүәл әҫәре, һүҙ, өн, һынландырыу, актёр башҡарыуы синтезы булараҡ, башланғандан бирле, ниндәйҙер айырым үҙенсәлекле, байрам, хисен тойоу менән бәйләнгән.\n↑ Артур Шопенгауэр, «Мир как воля и представление» § 39\nБычков, В. В. Эстетика. — 3-е изд. — М.: Гардарики, 2007.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Юғарылыҡ&oldid=822774 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:09 8 август 2018 үҙгәртелгән.


Күмертауҙы үҫтереү буйынса Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nКүмертауҙы үҫтереү буйынса Моноҡалаларҙы үҫтереү фонды менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды\n15:19, 19 октября 2015 Йәмғиәт\n19 октябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Внешэкономбанк Рәйесе урынбаҫары, Интеграция һәм иҡтисади үҫеш буйынса Хөкүмәт комиссияһы ҡарамағындағы моноҡалаларҙы яңыртыу буйынса эшсе төркөм етәксеһе Ирина Макиева һәм Моноҡалаларҙы үҫтереү фондының генераль директоры Илья Кривогов менән осрашты.\n– Беҙҙең менән тығыҙ эшләүегеҙ өсөн ҙур рәхмәт. Күмертауҙа, Бәләбәйҙә һәм башҡа ҡалаларҙа ла проблемалар бар, әлбиттә. Бөгөн Күмертауҙың киләсәк яҙмышын хәл итәбеҙ. Фондтың ошо йүнәлештә ярҙам күрһәтеүен теләйбеҙ, – тине Рөстәм Хәмитов.\nОсрашыу барышында Рөстәм Хәмитов һәм Илья Кривогов Күмертауҙы үҫтереү буйынса хеҙмәттәшлек тураһында генераль килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Ул яңы эш урындарын булдырыу һәм моноҡалаға инвестициялар йәлеп итеү өсөн кәрәкле шарттар тыуҙырыуҙы күҙ уңында тота.\n– Был документта 2020 йылға ниндәй күрһәткестәргә өлгәшеү кәрәклеге теркәлгән. Мәҫәлән, 2020 йылға тиклем 520 яңы эш урыны булдырылырға һәм яҡынса 4,3 миллиард һум инвестициялар һалынырға тейеш. Был – моноҡала буйынса тәүге килешеү. Күмертауҙан һуң Бәләбәйгә сират етәсәк, әммә унда ҙур эш башҡараһы бар, – тип хәбәр итте Ирина Макиева журналистарға. – Килешеү өс позициянан тора. Беренсеһе – яңы проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн инженер инфраструктураһы объекттары төҙөлөшөн финанслау мөмкинлеге. Икенсеһе – инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыу. Фондтың капиталға инеү һәм займ биреү хоҡуғы бар. Өсөнсөһө – идара итеү командаларын берлектә әҙерләү.\nУның һүҙҙәренсә, йыл аҙағына тиклем ҡала 400 миллион һумға тиклем аванс алыу мөмкинлегенә эйә.


Бөтә Рәсәй халыҡ фронты ағзалары Өфө дауаханалары һәм поликлиналарында хеҙмәтләндереү сифатын тикшерҙе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБөтә Рәсәй халыҡ фронты ағзалары Өфө дауаханалары һәм поликлиналарында хеҙмәтләндереү сифатын тикшерҙе\n26 июня 2017 — 15:57 ГТРК «Башкортостан»\nХалыҡ табиптарға эләгә алмауына зарлана. Хәбәрсебеҙ Закир Шәрипов репортажы.\nИнде бер-нисә йыл һаулыҡ һаклау өлкәһендә үҙгәртеп-ҡороуҙар бара. Табиптарға хәҙер интернет селтәре аша, йә махсус үҙәккә шылтыратып, яҙылырға мөмкин. Әммә, барыһы ла еңел генә күренһә лә, ысынбарлыҡта икенсе төрлө.\nБелгестәргә яҙылыу ғына түгел, уларға тикшерелеүгә эләгеү ҙә күптәрҙең үҙәгенә үткән.\nХалыҡ белгестәр етешмәүен аңлап ҡабул итә. Әммә, улар ни өсөн табип бушлай ҡарай алмай, ә түләүле ҡабул итергә ваҡыты бар, тип аптырай.\nӘ был пациент 2-се төркөм инвалиды. Ул ғинуар айында бушлай УЗИ-ға яҙылған, һөҙөмтәлә июндә генә үтә алған.\nПоликлиникала башҡа мәсьәләләр ҙә байтаҡ. Мәҫәлән, халыҡты бушлай бахил бирмәүҙәре, бүлмәләрҙең һәм коридорҙарҙың тар булыуы борсой.\nБөтә Рәсәй халыҡ фронты вәкилдәре үҙҙәре лә табиптарға яҙылып ҡараны һәм мәсьәләләрҙең үтә киҫкен икәнен аңланы.\nПоликлиника етәкселеге әйтеүенсә, был ҡумта ярты йыл элек ҡуйылған. Унда пациенттар үҙҙәренең ялыуҙарын һәм тәҡдимдәрен ҡалдырырға тейеш. Әммә, ошо арауыҡ эсендә бер ҡағыҙ ғына ҡалдырылған.\nДауахана етәкселеге ҡумтаны асҡас, унда бер генә мөрәжәғәт барлығы асыҡланды. Ҡағыҙҙы ҡалдырған пациент та сираттың оҙаҡ үтеүенә зарланған.\nӨфөнөң 13-сө клиник дауаханаһы йыл башында уҡ билдәлелек яулағайны. Ғинуар айында бында оло ҡатын рентген кабинетына баҫҡыс яндауырынан шыуышып менгәйне. Ошо ваҡиғанан һуң, Башҡортостан башлығы ҡарары менән дауахананың баш табибы эштән бушатылды. Хәҙер медицина учреждениеһында мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе икенсе ҡатҡа күтәреү өсөн махсус ҡоролма һатып алғандар. Ә яңы етәкселек августан лифт эшләй башлаясаҡ, тип вәғәҙәләй.\nУҙған аҙнала Рәсәй Президенты Владимир Путин тура эфирҙа халыҡ менән әңгәмәләште. Ундағы күпселек проблемаларҙы Бөтә Рәсәй халыҡ фронты ағзалары асыҡлап, ил башлығына тәҡдим итте. Тура эфирҙан һуң был мәсьәләләрҙе Владимир Путин тиҙ арала хәл итергә ҡушты. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә лә ыңғай үҙгәрештәр булыр, тип ышана Өфө халҡы.


Күптәргә өлгө булырлыҡ\n21 Декабрь 2019, 12:30\nБөгөнгө героинямды ҡайһы яҡтан нығыраҡ күрһәтеп яҙырға, тип оҙаҡ ҡына уйланып ултырҙым: уңған хужабикә итепме, ҡатын һәм әсә итепме? Әллә үҙ эшенең оҫтаһы – яҡшы педагог икәненә күберәк баҫым яһарғамы? Уртаҡ таныштарҙың да берәүҙәре уны һәр ваҡыт алсаҡ ҡаршы алған, ҡунаҡсыл хужабикә, ти, икенселәре райондың иң һәйбәт музыкаль тәрбиәселәренең береһе тип белә. Ә бит, уйлап ҡараһаң, тап шулай булырға тейештер ҙә инде замана ҡатын-ҡыҙы, үҙенсәлекле шәхес. Ҡыҫҡаһы, һүҙем – Йылайыр ауылында йәшәүсе Ләлә Хәйбулла ҡыҙы Ҡолһарина тураһында.\nЛәлә 1969 йылдың июнь айында Ҡашҡар ауылында ишле ғаиләлә 5-се бала булып донъяға килә (ә бөтәһе 6 бала үҫә улар). Ҡашҡар мәктәбендә һигеҙ класты тамамлағас, уҡыуын Стәрлетамаҡта, педагогик йүнәлешле дөйөм белем биреү мәктәп-интернатында дауам итә. Ләкин бала саҡтан әртис булырға хыялланған ҡыҙ бының менән генә тынысланмай: Учалы музыка училищеһына барып һынау тоторға була. Һәм, үҙе лә уйламаҫтан, инеп китә. Флейтала уйнауҙы һөнәр итеп алғас, йәш ҡыҙ Хәйбулла районына эшкә урынлаша. Унда 4 йыл эшләп тә, сит ерҙә күңел тыныслығы тапмағас, үҙебеҙҙең районға ҡайтып, Йылайырҙағы “Аҡсәскә” балалар баҡсаһына музыка етәксеһе булып урынлаша.\nЛәлә Хәйбулла ҡыҙы үҙе әйтмешләй, 1997 йылда был балалар баҡсаһына нисек барып ингән, шул көйөнсә, бына инде 20 йылдан ашыу, шул бер вазифала эшләй.\n– Эшемде яратам. Төрлө заманда төрлө ҡағиҙәләр индереп торһалар ҙа, улар миңә бер ваҡытта ла ҡамасауламаны, һәр саҡ дәртләнеп эшләнем, – ти Ләлә Хәйбулла ҡыҙы һөнәре тураһында. – Хеҙерге балалар аҡыллы, баҡсаға күпте белеп киләләр, минең йәштән уларҙың йәшенә төшөп аңлай белеү мөһим: бала нимә менән ҡыҙыҡһына, нимәне ярата, ә нимәне, киреһенсә, яратмай. Шулай уҡ заман менән бергә атларға кәрәк. Ҡасандыр йырлап күрһәтеү ҙә етһә, хәҙер эштә компьютер кеүек замана ҡулаймаларын ҡулланыу мотлаҡ. Эшемә һәр саҡ ниндәйҙер яңылыҡ индерергә тырышам, сөнки үҙгәреп тороу ҙа мөһим: мәҫәлән, бармаҡтар театры уйлап сығарҙым. Унда, әйтәйек, оялсан һәм лидер баланы бергә ҡуям, һеҙ – күбәләктәр, аралышығыҙ, тип әйтәм. Балалар уйын аша бер-береһен аңлашып, дуҫлашып китәләр. Тел мәсьәләһенә килгәндә лә бик яҡшы ысул был уйын.\nМузыка етәксеһе булараҡ, мин балаларҙың йырлау һәләтен асырға тейешмен. Бөтәһе лә тауышлы түгел, әлбиттә, ләкин йырларға теләктәре ҙур уларҙың. Шул саҡта ла кескәйҙәрҙе бер-береһен тыңларға өйрәтергә кәрәк, – ти Рәсәй һәм Башҡортостан Мәғариф министрлыҡтарынан Маҡтау грамоталарына лайыҡ булған Ләлә Хәйбулла ҡыҙы.\nӘлеге көндө Ләлә апай тормош иптәше Миңлеғәле ағай менән яңы йорт һалып инеп, гөрләтеп донъя көтәләр, гөлдәй ике ҡыҙ тәрбиәләйҙәр.\n– Беҙ Ләлә менән эштә, “Дуҫлыҡ” лагерында, 07.08.09 тигән матур датала таныштыҡ. Ул шунда уҡ мине һылыулығы һәм аҡылы менән арбаны. Артабан уның уңған хужабикә, эшһөйәр, талантлы һәм ғөмүмән яҡшы кеше икәнен дә күрҙем, – тип йылмая күҙҙәрендә һөйөү осҡондары балҡып киткән Миңлеғәле ағай.\nӨлкән ҡыҙҙары, хәҙер инде үҙе ғаилә ҡороп, Өфөлә йәшәгән Зифа, әсәһенең юлын һайлаған – флейтистка, балалар менән эшләй. Быйыл 2-се класты бөткән кескәй ҡыҙҙары Зилә һүрәт төшөрөргә әүәҫ.\n– Донъям түңәрәк, барыһы менән дә ҡәнәғәтмен: яҡын кешем янымда, бер ҡыҙым тормошта үҙ урынын тапты, икенсеһе яныбыҙҙа үҫеп килә, эшемдә лә барыһы ла яҡшы. Ошо үҙе үк бәхет түгелме ни, – ти Ләлә Хәйбулла ҡыҙы. – Ғаиләң имен һәм татыу булһын өсөн бер-береңде рәнйетмәү, һәр килеп тыуған хәлде аңларға тырышып, бер-береңдең фекерен хөрмәт итеү, балаларға берҙәй терәк булыу кәрәк, – тип ғаиләләренең матурлыҡ серҙәре менән бүлеште бәхетле ҡатын.\nИр ҡатыны, әсә, педагог, шәхес Ләлә Хәйбулла ҡыҙы Ҡолһарина үҙенең тормошто яратыуы, алсаҡлығы, аҡыл багажы, эшсәнлеге менән күптәргә өлгө булырлыҡ. Мин шулай тип уйлайым.