Диспансер тикшереүе бер көндә - Bash.News\nДиспансер тикшереүе бер көндә\nДиспансер тикшереүе бер көндә https://bash.news/news/86231_dispanser_tiksheree_ber_knd\nӨфөнөң 32-се ҡала поликлиникаһында был процесты тиҙ үтеү мөмкинлеге бар. Бөгөн беҙ быға үҙебеҙ инандыҡ. БСТ каналы хәбәрсеһе Рәмилә Исмәғилева кабинеттар буйлап йөрөп сәләмәтлеген тикшертеп ҡараны.\nДиспансеризация үтеү өсөн иң тәүҙә талон алдыҡ. Бер нисә минуттан беҙҙе тәҙрәгә саҡырыу тауышы ишетелә. Йүнәлтмә ҡағыҙы тултырыусы белгес ниндәй табиптарға инергә кәрәклеген аңлата. Һәр йәш категорияһына айырым исемлек. Һөҙөмтә белергә иртәгә килергә ҡуша. Беҙгә бөгөн кәрәк тигәндән һуң, терапевт кабинетына дүртенсе яртыға ваҡыт билдәләй. Иң тәүҙә ҡан тапшырабыҙ. Шәкәр һәм холестерин кимәлен белергә. Шунда уҡ электрокардиограмма үткәрелә. Йөрәкте тикшереүҙә лә яңылыҡ бар. Һөҙөмтә элекке кеүек, бер метрға һуҙылған ҡағыҙға сығарып бирелмәй. Берҙәм электрон база буйынса шунда уҡ кардиологка ебәрелә.\nЗөлфиә Саттарова, Өфөнөң 32-се поликлиникаһы шәфҡәт туташы: “ЭКГ аппараты бик уңайлы. Уның менән эшләгәндә ҡағыҙ кәрәкмәй, барыһы ла электрон рәүештә”.\nПоликлиника коридорҙары киң. Сират оҙон түгел. УЗИ кабинетына инәбеҙ. Табип ентекле ҡарағандан һуң артабан белгескә барырға йүнәлтмә бирә. Ҡатын-ҡыҙҙар шулай уҡ гинекология буйынса тикшереү үтә. Ә иң һуңында- терапевтҡа.Ул ҡан баҫымын тикшерә һәм сәләмәтлек торошона баһа бирә.\nИкенсе этабы - әгәр ҙә сәләмәтлек торошонда ниндәйҙер тайпылыштар күҙәтелһә тәғәйенләнә. Бер көндә диспансер тикшереүе үтеп булғанына беҙ инандыҡ. Шулай ҙа, камера менән йөрөгәс, әлбиттә, беҙгә ҡараш та икенсерәк булды. Элек пациенттар тәүҙә анализ биреп икенсе, өсөнсө көнгә белгестәргә килергә тейеш булған. Был процесс йыш ҡына аҙна буйына һуҙыла. Медицина учреждениеһында белдереүҙәренсә, диспансер тикшереүенә халыҡ әүҙем ҡушыла. Әле 100 процентҡа 100 кеше генә етмәй.\nГөлнара Ирназарова, Өфөнөң 32-се поликлиникаһының участка табибы: “План буйынса 8700 кеше килергә тейеш ине, 8600 килде. Ҡалғандары үтеп йөрөй. Үҙ теләктәре менән киләләр”.\nДиспансер тикшереүе илдә биш йыл дауамында ойошторолоп килә. Ул 21 йәштән өлкәнерәктәргә мотлаҡ. Тормош мәшәҡәте менән был хаҡта онотоусыларға экрандағы таблица ярҙамға килер. Быйыл кем үтергә өлгөрмәгән, әле ваҡыт бар, ти табиптар. Тап ошо тикшереү ваҡытында 32-се поликлиникала онкологияның ике осрағы асыҡланған. Икеһендә лә ул тәүге стадияһында булған.\nАвтор: Рәмилә Исмәғилева


Casino: Express Казино Software: Прогресс Йәмғиәттәге Уйнай\n£5 + £100 Free! Roulette, Слот, Бинго, Блэкджек.. Sign Up!\nТарификация менән күреү беҙгә тағы ла күберәк мөмкинлектәр телефон слот Home Page!\nБеҙҙең бөтә тормош мөһим өлөшө булған бизнес өлкәһенең кеҫә телефоны һәм беҙҙең ялыбыҙҙы . Күңелле уйындар кеҫә телефоны, and the do not lack the real excitement of other top casino games. Ғәжәп тә түгел, сөнки күп кенә мобиль барлыҡҡа казино, ләкин ваҡиғалар уларҙы тағы яһай ябай күптән ҡулланыла.. Хәҙер һеҙгә уйын автоматтары телефон иҫәбенә аҡса иҫәбенә уйнап мөмкин булған реаль.. Бөтә, тип, һеҙ, кәрәк, был ябай Кеҫә телефоны менән СМС депозит йәки үҙе Стационар телефон иҫәбенә казино BT . Һеҙ тигәнсе тиерлек телефон иҫәбенә аҡса иҫәбенә уйнап уйын автоматтары булған реаль.. Ҡапланған phone bill Slots!\nНисек реаль аҡса иҫәбенә уйнап телефон слот\nКазино өсөн донъялыҡта бер нәмәгә лә тулыһы менән ҡулланыуҙа ябайлығы, телефон иҫәбенә аҡса иҫәбенә уйнап слот реаль мөмкинлек бирә.. Казино менән sms ебәрергә кәрәк. һеҙ үҙ иҫәбенә тулылана сумма аҡса ғына булһын өсөн, һеҙ телисез менән улар үҙ иҫәбенә тулылана. Бушлай бонус өсөн был биттең иң яҡшы мобиль тәҡдим һеҙҙең һайлауҙан һайлауға өҫтөнлөк реаль аҡса һеҙ казино. Уйын автоматтарында аҡса иҫәбенә түләнә һәм һеҙ телефон иҫәбенә инеп уйнауҙы ҡыҙыҡ булған бөтә яҡшы һәм һеҙ буласак эйә реаль мобиль уйын казино.\nНи өсөн һеҙ бөгөнгө реаль аҡса иҫәбенә слот телефон иҫәбенә уйнап кәрәк.\nҺеҙ ҡайһы бер өстөнлөктәре телефон иҫәбенә аҡса иҫәбенә уйнап слот реаль сездә бар.. Беренсенән, бының өсөн ябай һәм тиҙ башланы.. Телефон иҫәбенә аҡса иҫәбенә уйнаны. слот реаль һеҙ булғанға, һеҙ шулай уҡ һеҙҙең хәүефһеҙлек арта. Бөтә казинолар тураһында ниндәй мәғлүмәт һеҙҙең кредит карталарына эйә түгел.. Шуға күрә, ябайлығы һәм хәүефһеҙлеге өсөн, телефон иҫәбенә аҡса булмағас, автоматтарҙа уйнамай иҫәбенә реаль мәғәнәләре булмай, был мөмкин. Мгновенное, иң яҡшы уйын һеҙ наслаждаться онлайн.


Йәштәр яҙмышын билдәләй\nЮғары уҡыу йорттары абитуриенттарҙан документтар ҡабул итә башланы. Университет һәм институттарҙың ҡабул итеү комиссиялары көсөргәнешле режимда эшләй.\n20 июндән Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары ишеге абитуриенттарға асыҡ. Уҡырға инергә теләп ғариза яҙыусы һәр абитуриенттың паспортындағы мәғлүмәт компьютерға теркәлә. Өфө дәүләт авиация-техник университеты ҡабул итеү комиссияһының яуаплы сәркәтибе Алексей Елизарьев фекеренсә, документтар күпләп физиканан Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләре әҙер булған көндә - 4 июлдә тапшырылған. Был көндө 850 ашыу ғариза ҡабул ителгән.\nАлексей Елизарьев, Өфө дәүләт авиация-техник университеты ҡабул итеү комиссияһының яуаплы сәркәтибе: «Беҙҙең юғары уҡыу йортонда - 2000 бюджет урындары бүленгән. Айырым квота менән уҡырға инеүселәр өсөн дә маҡсатлы ҡабул итеү башҡарыла. Бюджет урындары үҙгәрмәне, былтырғы кимәлдә ҡалды. Берҙән-бер яңылыҡ - сит ил студенттары өсөн - авиацион двигательдәрҙе проектлау һөнәренә инглиз телендә белем алыу мөмкинлеге булдырылған».\nӨфө авиция-техник университетында хәрби уҡыу үҙәге лә уңышлы эшләй. 2013 йылда асылған бүлектә Оборона министрлығы өсөн белгестәр әҙерләнә. Тәүге сығарылыш 2018 йылда буласаҡ.\nКонстантин Селютин, Өфө дәүләт авиация-техник университеты хәрби уҡыу үҙәгенең эшсе төркөмө етәксеһе: «Беҙгә Берҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырған төплө белемле егеттәр уҡырға инә. Улар хәрби тәртип шарттарында белем ала. Өҫ кейеме бирелә. Беҙгә уҡырға инергә теләк белдереүсе егеттәрҙе хәрби комиссариаттар әҙерләй. Улар бөтәһе лә конкурс нигеҙендә ҡабул ителә».\nМарат Гәрәәев бәләкәйҙән хәрби летчик булырға хыяллана.\nЮғары-техник уҡыу йортона ул бала саҡ хыялын тормошҡа ашырыу өсөн килгән. Уға конкурсты уңышлы үтеп, һөҙөмтәләрҙе көтөргә генә ҡала.\nБашҡорт дәүләт университетының ҡабул итеү комиссияһында ла ҡыҙыу эш мәле. Бында уҡырға инергә теләүселәр араһында иң популяр һөнәрҙәр - хоҡуҡ нигеҙҙәре, тарих, эшҡыуарлыҡ хәүефһеҙлеге һәм телдәр өйрәнеү йүнәлештәре. Сит телдәр факультетында бер урынға егерме биш кеше дәғүә итә.\nФизика, математика, география йүнәлештәрендә белем алырға теләүселәр һаны кәмемәгән. Тарих факультетына уҡырға инергә теләүселәрҙең юғары уҡыу йорто үткәргән ғилми сараларҙың һөҙөмтәләре менән сертификаттары ла иҫәпкә алына.\nЗаман үҫмерҙәренә буласаҡ һөнәрҙәренә урта синыфтарҙа уҡығанда уҡ әҙерләнә башлау мөмкинлеге бар. Ваҡытты дөрөҫ файҙаланғанда, буласаҡ һөнәреңә кәрәкле фәндәрҙе яҡшы итеп өйрәнгәндә, Берҙәм дәүләт имтихандарын яҡшы һөҙөмтәләр менән тапшырып, күңелең ятҡан уҡыу йортоноң ишектәрен ҡыйыу асып инергә була.


Ххх Порно Бушлай Уйын - Уйын Туранан-Тура Хәҙер Онлайн Секс\nУйын уйын булманы реалистик ххх порно һы процесында индереү\nИң эҫе секс менән порно ххх коллекция бушлай ашатыу уйын - уйын, һеҙ уны интернетта таба ала. Беҙ быны беләбеҙ, сөнки был тармаҡта барыһы хаҡында белә. Бик күп өҫтөндә эшләгәндә беҙ сайт порноигр иш булһа ла, өлкәндәр өсөн һәм башҡа өлкәләрҙә онлайн. Һәм был яҡшы проект, уларҙа беҙ әлегә тиклем эшләй. Беҙ сексуаль хардкорный уйын коллекцияһын йыйып ала, улар барыһы ла етештерергә тәьҫир ҡалдырған. Һәм был, сөнки ул буласаҡ булып, йәғни, һәр кәрәк. Төрлөлөгө! Бөтә төр сездә бар, тайпылыу, тайпылыш бар һәм башҡа кеше, башҡа, һеҙ ҡарағанда., Ҡасан сездә бар, әммә коллекцияларында, ул порно бөтә категорияһы төп, ваҡыт һәм хәрәкәт уйын тамамланыуға бер ваҡытта ла һеҙҙең өсөн, һеҙҙең кончать мәжбүр була.\nИң сексуаль хәрәкәт йылдамыраҡ табырға һәм интерактив һәм һеҙ беҙгә сайты, Интернет тәҡдим итә ала. Барыһы ла беҙҙә бар, һеҙҙең енси потрясающий уйын өсөн кәрәк, һеҙ уны сайттарға бушлай башҡа бер ваҡытта ла таба. Премиальный порно был, нигеҙҙә, һеҙгә бушлай киләсәк. Һәм был тәҡдимдәр юҡ шул, уларҙың бик яҡшы, өсөн, дөрөҫ булыр. Бында бер ниндәй ҙә шарттар юҡ йәки уларҙы трюктар менән бәйле йәшерен. Бөтә был хаҡта интернет-сайтында xxx уйындары, шулай уҡ өлкәндәр өсөн уйын индустрияһы үҙгәртергә теләй, нисек үҙгәртергә порнофильм секс-индустрияһының-фильм.\nУйын фантазияны һәм хыял порно ххх һәр са тиле\nБер яҡшы әйбер килә, улар беҙҙең сайтта, был яһай, шул буйынса, коллекция йыйыу өсөн, бөтә категорияға индереп, улар һеҙ, бәлки, теләмәй, наслаждайся. Аҙ тип, беҙгә барайыҡ, - тип тәҡдим порнофильм ҙур, әммә категория беҙҙә бар, һыуы ла улар, ғәҙәттә, ҡағылмай. Инцест һәм бөтә булған шул уйындар беҙгә БДСМ, ул теләгәндәрҙең барыһы ла. Шулай уҡ беҙҙең сайтыбыҙ gnu әммә һирәк була. Шул иҫәптән беҙҙең бүлек табы менән аяҡ уйындар платформаһында, йөклөлөк һәм ролле уйындар менән аяуһыҙ көсләү тураһында хатта ҡайһы бер порноигр фантазияһы тураһында., Беҙ бында уйын уйнап өсөн иң ҙур коллекцияһының береһе булған һәм аҡыл менән идара итеүсе табы ялбыр һирәк була, Интернет тәҡдим итә ала.\nУл ғына ла түгел, был сайтта бик күп уйын булды, беҙ-парта. Һеҙ уйынын табып, унда һеҙ цыпочки мультяшный трахать, Ким кеүек мөмкинлектәре буйынса, йәки бөтә Гриффин Эльза әсәй, Симпсондар һәм башҡалар. Беҙҙең анин-дракон бер Z уйын менән красотки, Наруто, Покемон һәм One Piece. Хатта беҙгә билдәле булған артистар уйнаған роле, уның данлыҡлы итеү, улар кеүек уйындар ххх тәхет, Порно-йондоҙ һуғыш һәм башҡа күп нәмәләр. Һәм хәҙер популяр сайты тип, бөтә MLP сөнки был-йәмғиәт өсөн уйын brony horny. Иң бысраҡ һәм наслаждайся фантазия килергә беҙҙең сайт.\nБөтә Был Уйын Һеҙҙең Браузер Ентеклерәк\nЯҡшы, беҙҙең яңы быуын был HTML5 килтерә, - был берекмәһе барлыҡ платформаларында. Хәҙерге дәүерҙә был раят кроссплатформенный, уйындар менән, ул наслаждайся был ҡоролош стольким мөмкин. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ ҡуллана, шул тиклем ваҡытын, ул заман браузер ебәрергә мөмкин, уның уйында бирәбез һезгә иң яҡшы тәжрибәне ала. Һеҙгә уйнай алмайым онлайн-уйын ПК менән йәки үҙ Планы, шулай уҡ менән iPhone, iPad һәм кеҫә телефон йәки планшет, android эшләй.\nСайттың, улар һеҙ булдылар бөтә был уйын ҡараны, шулай уҡ яңыртылған һәм ғәжәйеп пользовательский тәжрибәһе тәҡдим итергә әҙер. Бында функциялы файҙа юҡ, йәки берләшмәһе инструменттар һәм функциялары ҡарап интерактивты итеп эшләргә тейеш. Һеҙ беҙҙең сайтыбыҙҙа нимә тураһында ла хәстәрлек күргән. Сит һылтанмалар һеҙҙең өсөн платформа юҡ унда ебәреп, беҙ бер ҡасан да һеҙҙең системаһын һәм ярҙам менән злоупотреблять реклама, һәм ул биләгән урындар барыһы да һеҙ экранда ҡарамаған булып сыға. Баннер беҙҙең статист булып, һәм бөтә. Шулай итеп, был донъяға килеүе һәм аҙғын уйындар тылсымы ххх порно тикшерелде.


Миләүшә Ҡолмөхәмәтова - Журнал Агидель\nГөлназ Ҡотоева – башҡорт шиғриәтендә тапалмаған юлдан килгән, үҙ һуҡмағы, үҙ тауышы һәм шиғри донъяһы булған шағирәләрҙең береһе. Ижады яҙын шарлап аҡҡан гөрләүек кеүек йырылған да, тәғәйен әйтер һүҙе изгелектән, мәрхәмәттән яралып, таңғы ысыҡтан эйелгән наҙлы сәскәләй, йөрәктәргә үтерлек илерткес моң булып туҡылған. Шағирәнең ижади принциптары Тыуған илеңде яратыу һәм уға бирелгәнлек, мөхәббәт һәм нәфрәт, иман һәм әҙәп, намыҫ һәм өмөт, дуҫлыҡҡа тоғролоҡ кеүек иң мөҡәддәс хис-тойғоларҙан ғибәрәт. Әҫәрҙәре сағыу поэтик үҙенсәлеге, эске ағымы, ижади биҙәктәре, рифма-ритм үҙенсәлектәре, теле, уңышлы деталдәр һәм иҫтә ҡалырлыҡ образдары, фәлсәфәүи фекерләүе менән арбай. Уларҙың йөкмәткеһе бай, теле яғымлы. Уҡыусы менән Гөлназ ябай халыҡ телендә һөйләшә: онотолған һүҙҙәргә һулыш өрөп, уларҙың ҡулланылыш даирәһен киңәйтә, мәҫәлән: ”зөмрәт үлән”, ”тәсәй” (ҡурсаҡ мәғәнәһендә), “ҡойолдороҡ” һәм башҡа ҡулланылыштан төшөп барған һүҙҙәр шиғырҙарында бөтөнләй икенсе яңғыраш ала. Шиғыр-поэмаларында башҡорт халыҡ классик йырҙары өсөн генә хас булған “ғына”, ”генә” кеүек образлылыҡты көсәйткән, әҫәрҙең яңғырашын, моңон матурлаған күплек ялғауҙары һәм бәйләүестәр ҙә йәнле ҡулланылыш тапҡан.Телмәр поэтикаһында иһә лирик геройҙың күңел кисерештәре, ихлас, эскерһеҙ хис-тойғоларын һүрәтләгәндә сағыу эпитеттар, сағыштырыуҙарҙы ла уңышлы ҡуллана автор. Йыйып әйткәндә, ул тормош ығы-зығыһына әһәмиәт бирмәй, үҙе күргән-кисергәндәрен, күңелен әрнеткәндәрен күңелгә үтерлек итеп, тик үҙенә генә хас тыйнаҡлыҡ менән, ләкин үҙ йөрәге аша үткәреп яҙа, бер нәмәне лә бармаҡтан һурып сығармай. Бына шуға ла әҫәрҙәре яратып уҡыла һәм уҡыусыны битараф ҡалдырмай.\nӘле авторҙың “Ҡырҡ сырағым” йыйынтығы хаҡында һөйләгем килә. Бында “Йәшәү ҡәҙере”, “Төркиә дәфтәре”, “Тоташыу” шиғри шәлкемдәре, кескәйҙәр өсөн күңеллле шиғырҙар, “Ҡырҡ сырағым”, “Сыраҡ”, ”Берҙәмлектә – көсөбөҙ” исемле поэмалары тупланған. Башҡорт әҙәбиәтендә яңы, үҙенсәлекле күренеш булараҡ ҡабул ителгән был йыйынтығы менән шағирә башҡорт шиғриәте һәм поэма жанрының ижади, интеллектуаль мөмкиңлектәрен киңәйтешә, ҡатын-ҡыҙ шағирәләр ижадының мәртәбәһен күтәрешә, уларҙың рухи ынтылыштарын билдәләй. Йыйынтыҡта заман һулышы, бөгөнгө тормош һәм ундағы төрлө хәл-ваҡиғалар һәм күренештәр үҙенсәлекле системаға һалып һүрәтләнә.\nГ. Ҡотоеваның шиғриәте хаҡында һөйләгәндә уның ижадҡа етди ҡарауы, әҙәбиәт ғилеме һәм бөтмәҫ-төкәнмәҫ йәмәғәт эштәре менән бергә үрелдереп алып бара белеүен дә билдәләргә кәрәк: бөгөн ул – йәмһүриәтебеҙҙең абруйлы баҫмаларының береһе иҫәпләнгән “Башҡортостан ҡыҙы” журналының баш мөхәррире. Республикабыҙҙың ауыл-ҡалаларында, башҡорттар йәшәгән күрше өлкәләрҙә төрлө конкурс-фестивалдәрҙә ҡатнашып, матбуғатҡа яҙылыу мәсьәләләрен хәстәрләп, халыҡ менән әүҙем аралашып йөрөй. Минеңсә, баш мөхәррир дәрәжәһенә лә ул ижадҡа тоғролоғо, намыҫлылығы, яуаплылығы, тырышлығы һәм иң мөһиме – әсә һөтө менән ингән сабырлығы һәм эшһөйәрлеге арҡаһында килде. Ижадта үрҙәр яулау өсөн иң тәүҙә шәхес булып өлгөрөүең мотлаҡ, ә был тәңгәлдә Гөлназ Ҡотоева – күптән өлгөрөп еткән әҙибә.\nҒәҙәттә, шағирәләр ижады хаҡында һөйләгәндә һүҙҙе уның мөхәббәт тураһындағы әҫәрҙәренән башлайҙар, ә мин иһә киреһенсә эшләргә булдым. Һүҙемде шағирәнең йөрәккә май булып яғылған поэмаларынан башлайым. “Сыраҡ”, “Ҡырҡ сырағым”, ”Берҙәмлектә – көсөбөҙ” әҫәрҙәренең барыһы ла тормош хаҡында уйланыуҙарға ҡоролған поэмалар. “Сыраҡ”, “Ҡырҡ сырағым” поэмалары иһә эске моңо, фекере менән бер-береһенә яҡын – уларҙың икеһендә лә, мәҫәлән, “сыраҡ” һүҙенә ҙур мәғәнә һалынған. Халыҡта “ҡатын-ҡыҙҙың ҡырҡ сырағы бар: береһе һүнһә, икенсеһе яна”, тигән әйтем бар. “Ҡырҡ сырағым” поэмаһында ошо бер һүҙҙе генә лә шағирә әллә күпме мәғәнәлә уйната: ”ҡырҡҡа етеү”, “ҡырҡҡа ярылыу”, “ҡырҡ сүрәткә инеү” һ. б. Тормоштоң әсеһен-сөсөһөн татыған, аҡты ҡаранан иртә айырырға өйрәнгән лирик героиня – ҡатын-ҡыҙ һәм әсә исеменә тап төшөрмәгән заттан, ауыҙы тулы ҡан булһа ла төкөрмәй ул, яҙмышына, булмышына әйләнгән шиғриәттән айырылмай:\nҠырҡҡа етеп ҡырҡылырһың.\nТүгелһең һин ҡыҙ-ҡырҡын.\nҠырҡ сырағым дөрләп яна\nЕтеп килгәндә ҡырҡым.\nШулай тип башлана “Ҡырҡ сырағым” поэмаһы. Әҫәрҙә “иш янына ҡуш”, “бәхет үҙ ҡулыңда”, “ҡырҡ сүрәттә”, “ҡырҡын уҡытыу”, ”ҡәһәр төшөү”, ”яман туҙамы ни, яҡшы туҙа” кеүек һәм башҡа әллә күпме халыҡ һүҙҙәре һәм һүҙбәйләнештәр, афоризмдар ҡулланыла. Сабыр халәттә уҡыла торған был әҫәрҙең интонацияһы, фәлсәфәүи асылы, ритмик һулышы боронғо сәсәндәрҙең ҡобайыр стилен хәтерләтә, ике әҫәрҙә лә үткән быуаттың Көнсығыш шиғриәте үҙенсәлектәренә хас ауыҙ-тел ижады мотивтары ҡулланыла:\nЯнамын бына балҡып!!!\nПоэма шулай тамамлана. Ысынлап та, икеһе лә ыҡсым, оҙонға һуҙылмай, ә эсенә тотош бер быуын яҙмышы һыйған кеүек! Унда замана ҡатын-ҡыҙының бәхете-бәхетһеҙлеге лә, яҙмышы, яңғыҙлығы ла, шулай уҡ мәңгелек, йәшәү һәм үлем кеүек төшөнсәләр хаҡында ла әйтелә. Ошо уҡ төшөнсәләр һәм улар хаҡында уйланыуҙар ҡыҙыл еп булып һуҙылып “Сыраҡ” поэмаһында ла дауам итә, тик унда әҙибә, тәүгеһенән айырмалы рәүештә, әҙәм балаһының Ерҙәге урыны, бурыстары, киләсәге һәм йәшәү асылы, Мәңгелек һәм Йыһан, изгелек һәм яуызлыҡ, ғүмер һәм һөйөү кеүек ҡиммәттәр хаҡында уйлана. Поэмаларҙың форма йәһәтенән оҡшашлығы, икеһенең дә ыҡсымлығы фәлсәфәгә ҡоролған тормош күренештәрендә айырыуса асыҡ сағыла: бәләкәй бүлемдәргә бүленгән “Сыраҡ” һәм исемле бүлектәрҙән торған “Ҡырҡ сырағым” поэмаларында әҙәм балаһының Ерҙәге көнитмеше һәм тотҡан урыны хаҡындағы уйланыуҙар ике әҫәрҙе лә үҫтереп, тулыландырып килә. Ләкин төп оҡшашлыҡ авторҙың үҙе күргән-кисергәндәрен ғәжәп сабыр, кешелекле тонда тасуирлап бирә белеүелер, моғайын. Был үҙенсәлек, минеңсә, шағирәнең тормош тәжрибәһенә лә, яҙыу оҫталығына ла бәйле.\nҠатын-ҡыҙҙы милләт әсәһе, тиҙәр. Кемебеҙҙе генә әсәйҙәребеҙ: “Ауыҙың тулы ҡан булһа ла, кеше алдында төкөрмә, сабыр бул!”– тип өйрәтмәне икән? Эш, ғаилә һәм бала араһында өҙөлөп-бүленеп, өйөнә арып-талып ҡайтҡан ҡатын-ҡыҙға күпме көс, сыҙамлыҡ кәрәклеген аңлатыуҙың кәрәге бармы икән? Лирик героиня тормош һынауҙарын үткәндә ҙур тетрәнеүҙәр кисерә, ләкин “Түҙгәнгә – түш” тип сабыр итә белгәнгә күрә, үҙ өлөшөн дә ала. Иң ауыр саҡтарында уға донъянан иртә киткән сабыр холоҡло әсәһенең аҡыллы кәңәштәре ярҙам итә. Бала – бауыр ите, ти халыҡ, ҡырҡын уҡытҡанда лирик героиняның әсәһе “Ҡустығыҙҙы һаҡлағыҙ!” тип төшөнә инә. Шул саҡта ла ғәжәп ҙур сабырлыҡ һаҡлай ул. ...Ә тормош үҙенең һынауҙарын бер-бер артлы ебәреп кенә тора. Аһ, шул һынауҙарҙың иң ауыры – һөйгәнеңдең хыянаты икән дә! Шағирәнең был уйҙары уның “ҡотаймай һөйөүһеҙ донъя, хыянат – утлы йәшен”, “Бер ҡыйыҡта ике яңғыҙ”, “Һалҡын ҡараш, тимер тауыш, бейегәймәй тик күгебеҙ, ҡорған донъябыҙ ҙа ауыш” (“Ҡырҡ сырағым”) һ.б. тигән һыҙланыулы юлдарҙа сағыла. Поэмала мөхәббәткә тоғролоҡ, саф күңеллелек, ғаилә, ир-ҡатын мөнәсәбәттәре, һөйгәнеңде көтә белеү һәм һағыныу кеүек ҡарамаҡҡа ябай ғына күренгән мораль-этик һәм әхлаҡи проблемалар күтәрелә. Яҙмыштар, ғаилә мөнәсәбәттәре кеүек әйберҙәр хаҡында һөйләгәндә автор ситтән күҙәтеүсе булып сығыш яһамай, ә барыһын да үҙ йөрәге аша үткәреп яҙа – яҡшылыҡты, ғәҙеллекте яҡлай, яманлыҡты фашлай. Былар иһә поэмалағы публицистика элементтарын көсәйтә төшә, иң мөһиме – битараф ҡалдырмай, тетрәндерә, тулҡынландыра, уйландыра.\nҺәр береһе айырым йөкмәткеле һәм исемле ыҡсым бүлектәрҙән торған “Сыраҡ” поэмаһы “Тетрәнеү”шиғырынан башлана:\nДонъяларҙы ихлас һөйгән өсөн,\nТетрәнәлер әҙәм, һабаҡ алып.\nИртән тағы берәү тетрәнерме,\nМинең кеүек, сыраҡҡа ут алып?.\n”Саҡырыу” бүлегендә уҡыусыны уйландырыу, уятыу маҡсатында: “Нимә ул Мәңгелек?”, ”Беҙ был Ергә ни өсөн килгәнбеҙ?”, ”Кем беҙ?”, “Бөтәһе лә үтә, онотола, һөйөүҙән дә ҡала көл-күмер”, “Ни тип йәшәлә һуң был ғүмер?” ,“Рух мәңгелек микән? Ни мәңгелек?”, “Кешене Ерҙә ҡунаҡ ҡына, тиҙәр, әллә ҡайғы-шатлыҡ көсөн күтәреүгә һынамаҡҡа ебәрелгәнбеҙме беҙ?” – тигән һорауҙар ҡуйыла. “Ҡыҫҡа ғына ғүмере эсендә әҙәм балаһы үҙенән ҙур ҡайғы-шатлыҡтар үткәрә, ләкин араларында сабырлыҡ һаҡлап күтәргәндәре лә... күтәрә алмағандары ла бар, – тип уйлана артабан героиня, – күтәрә алғандар матур йәшәй, баҙап ҡалғандар асырғана, кемгәлер үс һаҡлай: “Яман туҙамы ни, яҡшы туҙа! Тик яҡшыһы ла, яманы ла бер Ерҙә тыуа бит, шул уҡ Ергә ҡайта”. Ер һүҙен дә автор ҙур хәрефтән яҙа, сөнки Ерҙе ул тере йән, Ер-әсә сифатында күрә.\nШағирәнең яҙмыш хаҡында уйланыуҙары ла әҫәрҙә үҙенсәлекле бирелә: яҙмыш – кешенең үҙ ҡулында, тиһәләр ҙә, маңлайыңа яҙылғандан уҙып булмай, шуға беҙгә, кешеләргә, күберәк Изгелек эшләргә кәрәк – әҫәр нигеҙенә ошо фекер һалынған. Халҡыбыҙҙың “Урал батыр” эпосында ла бит: “Һыуҙа ла батмаҫ яҡшылыҡ, утта ла янмаҫ яҡшылыҡ” тигән мәшһүр һүҙҙәр бынан әллә нисәмә мең йылдар элек үк әйтелгән, тимәк, “Яҡшының шаҡшыһы бул да, шаҡшының яҡшыһы булма!” – халҡыбыҙҙын меңәр йыллыҡ тормош тәжрибәһе һыйған был фекер “Саҡырыу” бүлегендә сағылыш таба: Донъяның әллә күпме төҫ-балҡыштары, әллә күпме халәттәге янып-көйөүҙәре, өмөттәре, тетрәнеү-кисерештәре һыйған юлдарҙа кешенең Йыһанда билдәләнгән урыны һәм яңғыҙлығының сәбәптәре эҙләнә. Ҙур тетрәнеүҙәр, ҙур кисерештәр талап иткән был һорауҙарға яуап табыуы ла еңелдән түгел: донъяла берәү өсөн “ҡояш байыһа”, икенсеһе өсөн “яңы ҡалҡа башлай”, ”Берәү үлмәй, берәү көн күрмәй”... Эйе, барыбыҙ ҙа, мәле еткәс, донъя ҡуябыҙ, халыҡ әйткәнсә, “маңлайҙарға яҙған хаҡ яҙмышты һыпырып ташлап булмай ҡул менән”. Ата-бабаларыбыҙ ҡылған игелектәр мең йылдан һуң да “фәрештәләр булып Ергә ҡайтыр“, “әруахтар рухына аяттар уҡытырға онотмайыҡ”; “Инә торор, ҡыҙы һөйләр, ата торор, улы һөйләр”, “кеше хаҡы һуҡыр бер тин“ торған буталсыҡ заманда йәшәйбеҙ”,– тип зарланмағыҙ, ”ҡәһәрҙәре төшһә, нәҫелеңдең тамыры ҡорор”, изгелектәр ҡылайыҡ, “изгелектәр ҡала артып, балҡып, нурлы кеше үтһә донъянан“, “шул йәндәргә аят бағышлайыҡ”, ”Талпынма ла күккә, тамырыбыҙ бары Ерҙә”, “Кеше ғүмеренә мәңгелек дауламайыҡ”, “Күңел күҙҙәребеҙ яҡты булһын” һ.б. – былар лирик героиняның ҙур тетрәнеүҙәр аша тапҡан яуаптары.\n”Туҡталыш” бүлегендә лә халыҡ һүҙҙәре, мәҡәлдәр уңышлы ҡулланыла, мәҫәлән, әгәр бәхетле булам тиһәң, “Табылғанды һаҡлау кәрәк, абынғанды яҡлау кәрәк”; “Асылыу” бүлегендә – “Һоҡланырға, яратырға өйрән”, “Ике ҡулың күккә һонолһон – донъяң ожмах булып тойолор” тигән йәшәү девизы булырҙай тәрән фекерле позитив фекерҙәр бирелә.\nГөлназ Ҡотоеваның “Берҙәмлектә – көсөбөҙ” поэмаһы тотош ҡобайыр стилендә яҙылған. Ул ”Әйт тиһәгеҙ, әйтәйем”, ”Майҙан тотоу сәсәндәргә Изге йола һанала; Егет – яуҙа, сәсән – дауҙа, ә халыҡтар, халайыҡтар дуҫлыҡ менән һынала”, тигән сәсәндәр әйтешенән башлана ла, башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаев һәм уның кәләше Әминә, батырҙың атаһы Юлай, әсәһе Көнбикә, Сәсән, Салауаттың көрәштәше Ҡәнзәфәр образдарын ваҡытлыса “терелткән” ваҡиғаларға барып тоташа. Артабан шартлы рәүештә “терелтелгән геройҙар” детале аша уҡыусы шул замандағы ваҡиғаларҙы күҙ алдына баҫтыра: һәр батырҙың исеме әйтелеү менән ул “терелә” лә, күк күкрәтеп, йәшен йәшнәтеп, ел-дауыл күтәреп алдыңа килеп баҫа. Шуларҙың тәүгеһе – Салауат:\nҠайҙа һеҙ, дуҫтарым,\nАтам ғына тиһәм, уғым юҡ;\nЭйәрләп тә генә сабам, тиһәм,\nЙүгән сылтыратыр буҙым юҡ.\nОшо тәрән мәғәнә һалынған “Ҡайҙаһығыҙ?” һорауы менән башланған монологта ирек өсөн алып барылған көрәштең эҙемтәләре асыҡланғандай була: халыҡ алдында “яуап тотҡан” батырҙарҙың әңгәмәһе аша ҡанлы көрәш күҙ алдына баҫтырыла. Сәбәптәре, хаталары асыҡлана һәм бөгөнгө көнгә килтереп бәйләнә: “Шундай ҡан ҡойош бөгөн кәрәкме беҙгә тағы ла?”\nЭйе, ил хәтере үлемһеҙ, Салауатыбыҙҙы халыҡ онотмай. Башҡорт ихтилалдары, уларҙы ойоштороусы ғәййәр ир-егеттәребеҙҙең береһе лә халыҡ хәтеренән сыҡмай бөгөн – ҡан хәтере юйылмай ул!\nПоэмала күктәрҙе гөрһөлдәтеп килеп баҫҡан Ҡәнзәфәр, улын ҡурсаларға ынтылған Юлай, улы менән, бәлки, һуңғы тапҡыр хушлашыусы Салауаттың әсәһе Көнбикә, кәләше Әминә, халыҡҡа оран ташлашыусы Сәсән образдары – улар барыһы ла оло яуҙың юҡҡа сабылмауы, көрәш юлының дөрөҫ һайланғанлығын иҫбатлаусы шәхестәр. Поэмала Сәсән менән Салауаттың диалогы ла ҡобайыр стилендә бирелгән:\nАңығыҙға килегеҙ, кешелек!\nБер-берегеҙҙең ҡанын ҡойоуҙан тыйылығыҙ\nЕребеҙҙен һәр ташы,\nҺәр һуҡмағы –\nЕрен һаҡлап ҡорбан булған батырҙар ҡаны!\nСалауат ихтилалынан һуң йәлләдтәр йөҙ йыл батырҙың исемен телгә алмаҫҡа, сабыйҙарҙы уның исеме менән атамаҫҡа ҡуша, ләкин оноттора алмайҙар. Башҡорт халҡы өсөн Салауат Юлаев бөгөн дә мәңге тере яҡты нур, азатлыҡ символы булып ҡала. Салауат – ул Тыуған иленә, халҡына тоғролоҡ, берҙәмлек, һүҙеңде эш менән раҫлау, йәшәү асылын халыҡҡа хеҙмәт итеүҙә һәм көрәштә күреүҙе кәүҙәләндергән ҡиммәттәрҙән. Йыйнаҡ, тос фекерле, эсенә күп мәғәнә һыйҙырған, йәшәйешебеҙҙең күҙгә бәрелеп тормаған яҡтарына мөрәжәғәт иткән был поэма башҡорт поэмаһының алтын фондына инерҙәй оригиналь әҫәрҙәренең береһе ул. Классик поэмаларҙан айырмалы рәүештә, унда ҡобайыр, халыҡ ижады һәм Көнсығыш поэзияһына хас ун ике ижекле строфика уңышлы ҡулланыла, образлылыҡҡа бәйле һүрәтләү сараларынан һүҙҙең күп мәғәнәлелеге, сағыштырыу, метафора, ҡабатлау, йәнләндереү, эпитет; ә мәғәнә оҡшашлығы һәм айырымлығына нигеҙләнгән лексик сараларҙан омоним, синоним, антонимдар, һүҙ уйнатыу; халыҡ ижадынан ингән аҫыл һүҙҙәр, мәҡәл-әйтемдәр, ырым-ҡарһүҙҙәр, шулай уҡ шиғырҙы шиғыр яһаған рифма-ритм, строфа һәм башҡа шиғыр төҙөлөшө формалары урын ала. Әҫәрҙең эмоциональ тәьҫирен көсәйткән был лирик саралар һәм уларҙың уңышлы формалары киләсәктә әҙәбиәт һәм тел ғалимдарының төплө тикшеренеүен көтә.


Өфө ҡалаһының Нуғай ҡасабаһында балалар майҙансығы\nУны Заречный урамында йәшәүсе ата-әсәләр үҙ көсө менән төҙөгән. Сағыу биҙәктәр, бәүелсәк, һырғауылдар заманса майҙансыҡтарҙан һис ҡалышмай. Улар балаларға уйнар өсөн уңайлы һәм хәүефһеҙ.\nСветлана Тацкова, Заречная урамында йәшәүсе: «Беҙгә йәш балалы әсәләргә бындай уйын майҙансығы үҙ урамыбыҙҙа ҡоролоуы уңайлы. Иң мөһиме, балалар һәр саҡ ҡараулы. Улар уйнағанда бер-нисә өлкән кеше ҡарап-күҙәтеп тора. Уйын йыһаздары хәүефһеҙ һәм ышансылы төҙөлгән».\nУрам комитеты етәксеһе Зинаида Скорнякованың балалар майҙансығы төҙөү тәҡдименә егермеләп ата-әсә ҡушыла. Һәр кем матди хәленә ҡарап иғәнә индерә. Ун биш мең һум самаһы аҡса йыйыла. Тимер һәм ағас эшкәртеү оҫталары балалар майҙансығын ике аҙна эсендә бушҡа эшләп бирә. Ҡышҡылыҡҡа тау ҙа эшләмәкселәр.\nЗинаида Скорнякова, урам комитеты рәйесе: «Өйҙән беседканы сығарҙыҡ, тағы ла кесе йәштәге балалар өсөн тирмә ҡорорға һәм ҡышҡыһын шыуыр өсөн тау эшләргә ниәтләнәбеҙ».


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ФРАНЦУЗ ЯУЫ (1-се бүлек) - 2021 - Мәҡәләләр\nФРАНЦУЗ ЯУЫ (1-се бүлек)\nКиләһе йылда 1812 йылғы Ватан һуғышына 210 йыл тула. Был яуҙа ҡатнашыусылар араһында башҡорттарҙың айырым роле, даны тураһында бөтә донъяға билдәле. Француздарҙың башҡорттар менән беренсе осрашыуы 1807 йылда уҡ була. Унда ике полк башҡорт һыбайлыһы һуғышһа, аҙаҡтан - 28 полк. Рәсәйҙе һаҡлар был тиклем ғәскәрҙе урыҫтан ҡала башҡа бер милләт тә бирмәгән. 2022 йылда Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы дәүләт органдары менән берлектә ошо тарих хәтерен яңыртыр байтаҡ саралар планлаштыра. Шуларҙың береһе - яҙыусыбыҙ Ғәлим Хисамовтың "Француз яуы" документаль романын баҫтырып сығарыу. "Киске Өфө" гәзите уҡыусылары иғтибарына ошо әҫәрҙән бер нисә өҙөк тәҡдим итәбеҙ.\nӘҙәм балаһы Ер шарының ҡайһы ғына тарафында ҡасан ғына йәшәмәһен, мәле еткәс, үҙенә-үҙе һорау бирә:\n- Кем мин? Кем минең халҡым? Кемдән беҙ бар булғанбыҙ һәм беҙ ҡайҙа китеп барабыҙ?\nҺорауҙар бер сама булһа ла, һәр кешенең яуабы үҙенсә. Кемдер яуапты үҙенән олораҡ быуындан ишеткәненә нигеҙләнеп таба; икенсе берәү олатай-өләсәйҙәренең иртәктәренә, хикәйәт, мәҡәлдәренә таянып үҙе уйлап сығара; өсөнсөләр уҡыған китаптарынан яуап эҙләй. Яуаптар бик күп төрлө, әммә уларҙың һәммәһендә лә бер үк йөкмәтке төҫмөрләнә. Әйтәйек, ХVIII быуатта йәшәгән кешеләрҙең барыһы ла тиерлек:\n- Кеше Ер йөҙөнә бер тигеҙ итеп яратыла. Тик ул йән эйәһе булғас ҡына әллә нисә төргә бүленә,- тип яуаплай.\nЙөҙ, мең, миллион кеше тап ошолай уйлай һәм һәр береһе үҙе һөйләшкән телдә:\n- Тәғәләбеҙ беҙҙе тигеҙ яратты, тик кешелек үҙе беҙҙе төрләндерҙе, - ти. Быға дәлил итеп, һәр кешенең үҙ исеме бар, төрләнеш ошонан башланды ла инде, тип миҫал килтерә. Ошонан һуң һәр кемдең үҙ яуабы башлана. Берәүҙеке икенсеһенә оҡшаш та, юҡ та һымаҡ...\nОшондай һорауҙарға яуап эҙләп, таңға тиклем керпек тә ҡаҡманы тиерлек Кинйә. Беренсе генә төнө шулай булһа, ни әйттең дә бит. Тәүгеһе генә түгел шул. Кисә төн уртаһында егеттәрен уятты ул.\n- Шым ғына тороғоҙ ҙа, бөтөн нәмәләрегеҙҙе лә йыйып, аттар янына барығыҙ.\nҮҙе лә нәмәләрен төрнәп, тышҡа сыҡты һәм ҡыуыштың ауыҙын япты. Егеттәре аттарҙы эйәрләп, кәрәк-яраҡты, уҡ-янды, һөңгөләрҙе урынлаштырып бөткәйне инде. Кинйә үҙ атына менде лә, һис тауыш сығармайынса, атлатып ҡына төйәктән ситкә китте. Егеттәре уның хәрәкәттәрен ҡабатланы. Байтаҡ барғас, күҙ алды яҡтыра төшкәс, соҡорораҡ ерҙә атын туҡтатты Кинйә һәм ергә ырғып төштө. Бүтәндәр ҙә уныңса эшләне.\n- Килегеҙ әле бында, - тип саҡырып алды һуғышсыларын Кинйә. - Беҙҙең өсөн һуғыш бөттө. Ҡояш сығыу менән Бүгәсте тоторға килерҙәр батша һанаттары, шуға ул тирәнән ҡасып ҡалырға кәрәк, тип уйланым мин. Белә-күрә тора дошмандың ҡулына инеп булмай бит инде. Шуға беҙ ул тирәнән ҡастыҡ,- тине.\n- Ә Бүгәс һуң!\nЕгеттәрҙең береһе Пугачев тураһында һорау биргәнен үҙе лә һиҙмәй ҡалды.\n"Мәрҙәс!", тип уйланы Кинйә. Үҙе тураһында түгел, түрәһен ҡайғырта алдан.\n- Кисә әйттем мин уға,- тине Кинйә.- Иҫкәрттем. Аҙ ғына кешең менән бер ни ҙә ҡыра алмаҫһың, килеп баҫасаҡтар. Ҡас был тирәнән, тинем. Тыңламаны. "Яҙғаны шулдыр инде. Күрәсәкте күрермен. Ҡасып та ҡайҙа бараһың? Барыбер тотасаҡтар", - тине. Хаҡ инде. Бүгәсәүҙе иректә ҡалдырмаҫтар.\n- Ә һинсе? Беҙ?\n- Мин бит бөтөн баш күтәреүселәрҙең башы түгел. Минең әһәмиәтем шул ҡәҙәр генә. Артымдан ҡалмай ҡыумаҫтар. Шул уҡ ваҡытта дошмандың ҡулына ҡалһаң, кәүҙәңде башыңдан айырасаҡтары ла билдәле. Шуны көтөп, Бүгәсәү янында ултырыу ҙа шәплек түгел. Шуға беҙ, бына алты кеше, дошман тешенән ҡасып барабыҙ.\n- Ҡайҙа барабыҙ инде? Ҡайҙа ғына юлланһаҡ та, барыбер эҙләйәсәктәр бит.\n- Эҙләйәсәктәр, әлбиттә. Әммә улар тапмаҫлыҡ итеп ҡасып та була бит.\nҠараңғылы- яҡтыла биш ир Кинйәнең ауыҙына ҡарап шымтайҙы.\n- Беҙ әле күмәк. Алтаулап бергә йөрөһәк, эҙ яҙҙырыу ҡыйын буласаҡ. Шуға икегә бүленергә кәрәк, тимен. Ике кеше минең менән көнбайышҡа табан китербеҙ. Өсәү - ҡайтыр яҡҡа. Хәҙер эре ҡоралдарҙы, тимер күлмәктәрҙе бер урынға йыйыштырып ҡуйырбыҙ. Улар беҙҙең кемлекте шунда уҡ белгертеп тора. Хәнйәрҙәрҙе сепрәккә төрөп, йәшертен генә үҙебеҙ менән алырбыҙ. Етәктәге аттарҙы һатҡанда яҡшы булыр ине. Беҙгә хәҙер аҡса кәрәгәсәк. Ашау ҙа, ятыр урын да бынан һуң тик түләүле буласаҡ бит. Ҡайтыусыларға әйтер һүҙем бар. Бик һаҡ йөрөгөҙ. Хәҙер бөтөн ерҙә лә һуғышта ҡатнашҡандарҙы эҙләйәсәктәр. Илгә имен-аман ҡайтып етһәгеҙ, шунда уҡ өйҙәрегеҙгә таралышмағыҙ. Минең ауылдан йыраҡ түгел Оҙон мәмерйә тигән ер бар, шунда инеп ятып тороғоҙ. Донъя һилләнгәс кенә ауылдарығыҙға китерһегеҙ.\nОло Иҙелгә етәрәк айырылыштылар. Кинйә үҙенекеләр менән көндөң байышына тартылды, ауылдарҙы урап уҙҙылар. Өс көндән һуң ғына йәнә бер ауылға етә яҙып туҡтанылар. Бының сиркәүе күренмәй, башҡорттоҡона оҡшаш кейеҙ тирмәләр бар. Моғайын, ноғайҙарҙыр, тип уйланы Кинйә. Башҡорттоҡо һымаҡ тирмә ҡаҙаҡта ла, ноғайҙа ғына була торған. Ҡаҙаҡ түгелдер, сөнки улар тирмәне тик йәйләүҙә генә ҡора. Ә бында ағас өйҙәр араһына тартылған. Кинйә ауыр кейемен систе, күлдәк өҫтөнән еңел сәкмән генә һалды, башына таҡыя кейҙе һәм йәйәүләп ауылға китте.\n- Батшанан хәбәр! Батшанан хәбәр килтерҙеләр! Батшабыҙ Алексей Михайловичтың улы тыуған.\nБаярҙарҙың күбеһе яңылыҡты күҙен асалаҡ-йомалаҡ тыңланы ла:\n- Ярар, - тип, йоҡоһон дауам итте.\nӘммә йоҡларға барыбер ирек бирмәнеләр. Күп тә үтмәне, шул уҡ ҡапҡаларҙы яңынан шаҡынылар, шул уҡ ҡарауылсылар яңынан һикерешеп торҙо һәм хеҙмәтсе ҡатын-ҡыҙҙы уятты. Тегенеһе баярҙың ҡатынын йоҡоһонан бүлде:\n- Батшабикәнән хәбәр. Батшабикәбеҙ Наталья Кирилловнаның улы тыуған!\nЯңылыҡты төрлө йортта төрлөсә ҡабул иттеләр. Берәүҙәр был хәбәргә үҙ балаһы донъяға килгәндәй шатланды, йоҡоһон өҙөп, батша вариҫына кем тип исем ҡушыу, ниндәй бүләк әҙерләү тураһында уйлашты, Натальяның хәле менән ҡыҙыҡһынды. Икенселар, бимазаламағыҙ әле, тип әйләнеп ятты. Өсөнсөләр һүгенде. Батшабикә булырға ул кәнтәйҙең хоҡуғы юҡ ине. Балаһы ла батша улы исемен йөрөтә алмай, тинеләр. Хикмәт шунда, Русиә батшаһы Алексей Михайлович, тәүге ҡатыны үлгәс, мөхәббәт артынан ҡыуып, Наталья Кирилловна Нарышкинаға өйләнде. Фамилияһынан уҡ күренеп тороуынса, Нарышкина аслан урыҫ нәсәбенә ҡарамай, Нарыштар* бөйөк кенәз Василий Дмитров (мең да бер йөҙөнсө йылдарҙың уртаһы) ваҡытында барлыҡҡа килтерелгән Ҡасим ханлығында йәшәп, тамырҙары менән Сынғыҙ ханға йә булмаһа хан менән ҡуша һуғышып йөрөгән бөйөктәргә барып тоташа ине. Нарыштар тәүҙә бей, унан урыҫсалап кенәз дәрәжәһен йөрөттө, ләкин урыҫ һиммәтлеһе баяр булманы.\nНаталья Кирилловна мағуллығын, йә иһә Мәскәү урыҫтары араһында әйтелгәнсә, татарлығын белмәй ҙә ине. Ул Ҡасим ханлығында түгел, Мәскәүҙең үҙәгендә баяр Артамон Сергеевич Матвеев ғаиләһендә хеҙмәтсе сифатында үҫте һәм батша Алексей Михайловичты үҙенең Алла биргән матурлығы менән әсир итте. Осрашыу ҙа уйламағандан булды. Быныһын да Алла әшкәрткәндер инде. Алексей Михайлович буйҙаҡ ҡалғас, Матвеевҡа киске ашҡа ингәйне, буласаҡ батшабикәне шунда күреп ҡалды.\nБына шуға Мәскәү күренеклеләре араһында батшаның улы тыуыу ваҡиғаһын бигүк шатлыҡ менән ҡабул итмәнеләр. Ысынлап ҡыуаныусылар, моғайын, Нарышкиндар, урыҫ араһында йөрөп, улар алдында сәсе менән ер һеперергә әҙер торған татар фамилиялы кенәздәр булғандыр. Улар батшаның татар ҡанлы ҡыҙҙы алыуына ла шик-шөбһә менән ҡарағайны. Батша был эште бер уйын кеүегерәк күрәлер, тинеләр. Ысынлап та, өйләнгәс, никахтың оҙайлы булмаҫын, Натальяға мөхәббәте һүнгәс, ҡатындың сәсе алдыртылып, монастырға оҙатыласағын нарыҡланылар. Шул шик уҙмағайны әле. Натальяның балаһы тыуғас, ысын күңелдән һөйөндөләр. Урыҫ бөйөктәре эсенә татар ҡаны инде, былай булһа, бүтән татарҙарға ла Мәскәүҙә еңелерәк тын алырға мөмкинлек тыуыр, тип фаразланылар.\nАҫабаның төбөнә төшөү Кинйәнең үҙен дә тетрәндерҙе һәм елкендерҙе. Башҡортто халыҡ-милләт иткән нәмә ошо аҫаба бит инде. Атай ере. Атайҙан ҡалған ер уландың үҙен, ғаиләһен туйҙырған, кейендергән, ямғырҙан һәм һыуыҡтан һаҡлар өй, көтөү-көтөү мал аҫрарлыҡ көтөүлек һәм сабынлыҡ, эсәр һыу, тартыр ҡурай, күкрәгеңде киреп йырларлыҡ иркенлек - һәммәһе лә атай ере. Яҙмышы ла, булмышы ла ер менән бәйләнгәс, йәнен-тәнен аямайынса һаҡлаған уны башҡорт. Аямаған йәнен, түккән ҡанын, һис бирмәгән башҡорт Уралын. Аҫаба тураһында бит инде ул бөйөк йыр.\nАҫаба хоҡуғы башҡортто ошонда туплаған, тырым-тырағай түгел, берлектә генә атай ерен һаҡлап булырын төшөндөргән, шул ер өсөн йыраҡ мәмләкәттәргә яу менән дә, сауҙа менән дә, илсе булып та, белем эстәп тә, белем сәсеп тә барырға күнеккәндәр. Әсәм килен булған ер, кендегемде киҫкән ер... Башҡорттоң бөтөн ҡобайыры, риүәйәте, йыры, таҡмағы, әкиәте - ергә барып тоташа. Ир менән ҡатын мөхәббәте тураһында тасуир итһә лә, тел төбөндә ер ята. Аҫаба - атай ере - ашатыр, эсерер, кейендерер ер генә түгел, аҫаба йәшәү рәүеше, хоҡуҡтар һәм йөкләмәләр теҙмәһе, халыҡ-ара килешеүҙәр нигеҙе, аҫаба - мәктәп-мәҙрәсәләрҙәге уҡыу әсбәптәрен башлаусы ла, фәнде, тарихты өйрәтеүсе лә, һағыныуҙы баҫыр, ижадҡа дәртләндерер ҡоромаҫ сығанаҡ та ул...\nКинйә аҫаба тураһында уйлаған һайын уның киңлеген, тәрәнлеген, бөйөклөгөн нығыраҡ төшөнә барҙы. Аҫаба башҡорт өсөн иң ыңғай, иң ҡулай, иң мөҡәддәс күренеш кенә түгел, уның ҡайғыһы, аһ-зары, түгелгән ҡаны менән күҙ йәше лә. Әгәр беҙҙең ҡанды бергә йыйһаң, ҡыҙылайыр ине диңгеҙҙәр.\n- Батырлыҡ менән бахырлыҡ, ғорурлыҡ менән мәкер... - Шул һүҙҙәрҙе әйтеүе булды, ҡылт итеп Алдар менән Тәфтиләү иҫенә төштө Кинйәнең. - Ошо икәү әле әйткән һыҙаттарҙың мәңге иҫкермәҫ миҫалы инде...\n* Нарыш - hүҙ тамырында "нар" ята, дөйә мәғәнәһендә. Башҡортостанда Нарыштау бар, уны йыраҡтан ҡарап, дөйә үркәсенә оҡшатып була.\nЯҙылған: 05.08.21 | Ҡаралған: 140


Милек менән идара итеү - Бөтә Япония онлайн юрист. Юпонский хоҡуҡи портал адвокат ҙур.\nПротокол Тикшерелгән Үрнәк Шаблон\nАҙыҡ-түлек Group 360 кеше булһа, массачусетс подразделениеларҙы медицина йәмғиәттәре\nОшо проблемаларҙы тикшереү, шул уҡ шарттар: индерелгән, йәғни, инде был нөктәгә ҡарарға, буш урында әҙәбиәтебеҙ, нестыковка тайпыла һәм, бынан тыш, һеҙ тәҡдим ителә.\nАлдағы исемлектә киң, маҡсат оҙайлы һәм һүрәтләү реалистик һәм ҡыҫҡа, һәм ул үтәлә тикшеренеү гипотезаһы тикшереү өсөн тәғәйенләнгән. Әгәр препаратҡа тикшеренеүҙәр, шул иҫәптән препарат индереү буйынса инструкциялар, һәм инструкция инструкция буйынса мөрәжәғәттәрен тикшереү тәртибе һаҡлау һәм ҡәберҙәр өсөн, инструменттар һәм администрировать кем билдәләүсе документтар булғанда (уларҙың квалификацияһын индерергә, әгәр тикшереү, һорау алыу ойошторорға булдым икән, һорашып булһа стандартлаштырылған бармы, кеүек һорауҙарҙы һәм таралған була, кире ҡайтты һәм нисек булған тәьмин хосусил, әгәр графигы комментарий, күрһәтеү, йәки материалдар менән иҫәпләшеп тормай киләсәге була ала, әгәр элек булған булһа материал йәки бер өлгөләре уҡырға, яҙырға, йәки мәғлүмәт. Аңлата, ниндәй кеше булыуын асыҡлау өсөн тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла өсөн потенциаль ҡатнашты. ер демография, дарыуҙар, инструменттар стандартлаштырылған балл булған. Предметҡа ҡарата өҫтөнлөктәрен аңлатып уйлайым Әгәр юҡ түгел, йәғни дәүләттең был. Дөйөм файҙаһына йәки башҡа фән аңлатыуынса, әгәр был примерно. Һүрәтләү ниндәй ҙә компенсация, субъектың алыу, йәғни аҡса йәки икенсе төрлө була. Компенсация күләмен билдәләгән ваҡытта күҙ уңында тотабыҙ, - тип тырышлығына һәм ваҡытына бәйле аҡыллы, кәрәкле әйбер. Льготалар ҡулланып, тикшеренеүҙәрҙә ҡатнашҡан өсөн компенсация иҫәбенә күҙәтелгән көсөргәнешлек булырға тейеш түгел, ә нигеҙендә уҡыусы тамамлай. а) тасуирламалар теүәл бирелгән тыш, мәғлүмәт таратҡан кеүек булды. Контур институты мәғлүмәт менән алмашыу сиктәрендә башҡа кешеләр өсөн, хосуси һәм һаҡлау тураһында положение ла индерелде. Бынан тыш, һүрәтләү, һөҙөмтә булараҡ ҡулланыла мәғлүмәт бар (я ер профессиональ ойошмаларҙың презентациялары, тамаша профессиональ журналы).\nКүсемһеҙ милек һатып алыу процесы японияла - майҙанлы йортто\nҺуңғы мөлкәтен һатып алыусы һәм һатыусы ике алдында торошона тикшереү үткәрәМөлкәтен һынап, күреү өсөн, әгәр уның менән тап килә, йәғни, мөлкәтте һәм ҡорамалдар торошо тураһындағы хисаптары һәм объекттар исемлеге күрһәтелгән. Ҡулайламалар һәм ҡорамалдар, тамға межалау, термит йәки бер ниндәй ҙә шау-шыу ҡубып, һыу менән тәьмин итеү һәм дренаж, etc.\nҠағиҙә булараҡ, юридик процессы нотариус, һатып алыусыларҙың милек хоҡуғының күсеүен теркәү өсөн һыу кәрәк.\nУларҙы тикшереү, бөтә кәрәкле документтар әҙерләү өсөн өҫтәмә юҡ.\nАртабан һатыуға сығарыла һәм һатыуҙан алынған анкета ҡул ҡуйыла һәм теркәлә. Хаҡы һатҡан сумманың түләүҙәре иҫәбенә һатып алынған мөлкәтте һатып алырға ҡала. Аҡса түләү һәм алыу, ҡағиҙә булараҡ, банк тәржемә аша башҡарыла. Нисек кенә аҡса күсереү, йәки илткән саҡта, квитанция биреү, һатыу һатып алыу. Әгәр кредит торлаҡ һатып алыу өсөн файҙаланыу, түләүҙәр өсөн ғәҙәти күренеш был учреждениела финанс өлкәһендәге, ипотека кредиты бирелгән. Төп сараларҙың хаҡы һәм мөлкәткә һалым һатып алыу өсөн яуаплы булған идарасы датаға һатыла. Түләнмәгән суммаға ҡарата һәр вакыт н профи-курсы нигеҙе Һатып алырға һәм башҡа сығымдарға түләргә сумма ҡала, ә аҙаҡтан милек документтарын һәм асҡысын ала. Был документ үҙ эсенә гарантия документтар, милек менән идара итеү ҡағиҙәләрен һәм инструкция техникаһы һәм ҡорамалдары булған. Һуң күсемһеҙ милекте һатыуҙан, күсемһеҙ милек һатып алғанда һалым түләргә тейеш булған.\nКәрәкле бөтә документтар менән һалым инспекцияһы милек һатып алыу юрисдикция ебәрҙе. һалым менән бәйле Һалым түләү срогы һатып алырға кәрәк булып, документтар күрһәтергә (өс-алты айҙан һуң күсемһеҙ милек һатып алыу).\nBetaling Praksis Barometer Japan


«Орлёнок»та булып ҡайтты\n8 Декабрь 2017, 01:12\nБеҙҙең мәктәптең Х синыф уҡыусыһы Маһинур Һибәтоваға «Орлёнок» лагерында ял итеү бәхете тейҙе.\nБашҡортостандан 24 уҡыусы барған. Улар бөтәһе лә тик «бишле» билдәләренә генә уҡый, шулай уҡ төрлө олимпиада еңеүселәре. Лагерҙа 20 көн булғандар.\nШулай ҙа иң ҡыҙығы делегациялар менән таныштырыу көнө булды. Беҙ, башҡорттар, үҙебеҙҙең республика тураһында сығыш әҙерләнек. Башҡортостан нимә менән дан тота – бөтәһен дә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә күрһәтергә, һөйләргә тырыштыҡ. Миңә, өләсәйем эшләгән түшелдеректе лә алып барғанлыҡтан, башҡорт бейеүен бейергә ҡуштылар.\nКраснодар ҡалаһында сәйәхәттә булдыҡ. Ҡара диңгеҙҙе күреү ҙә күптәнге хыялым ине. Көндәр һыуыҡ булыу сәбәпле, һыу инә алманыҡ. Ләкин ярҙан тороп диңгеҙҙе күҙәтеү ҙә мауыҡтырғыс ине.\nМәктәбемдең уҡытыусылар коллективына ҙур рәхмәтемде белдерәм. Айырыуса Зифа Алламорат ҡыҙына, Зариф Вәкил улына, Айбулат Сәрүәр улына. Ышаныстары һәм миңә тағы ла бер ай йәй бүләк иткәндәре өсөн. Уларҙың йөҙҙәренә ҡыҙыллыҡ килтермәм, артабан да тырышып уҡырмын, – тип шатлыҡтары менән уртаҡлашты ҡыҙ.\nМаһинурға киләсәктә лә тик уңыштар юлдаш булһын.


"Ирәмәл" паркында - мобиль элемтә » "Урал" гәзите\nХәҙер республиканың был төпкөл мөйөшөндә лә бәйләнеш буласаҡ. “Ирәмәл” паркы һәм “Алтын солоҡ” заказнигы биләмәһендә МТС һәм “МегаФон” операторҙары мобиль элемтәһен булдырҙы.\nРайонда рәсми рәүештә «Урал батыр» радиобашняһын астылар. Уны мобиль операторҙар үҙ станцияларын ҡуя алһын һәм тирә-яҡ биләмәне, шул иҫәптән «Ирәмәл» тәбиғәт паркын элемтә менән тәьмин итеү йәһәтенән «СпутникТелеком» компанияһы төҙөнө. Башняны МТС һәм «МегаФон» элемтә операторҙары ҡуртымға алған да инде. Ул 30 саҡрымды ҡаплай.\nБер яҡтан уйлаһаң, тауҙарҙа элемтә кәрәкмәгән дә кеүек. Күптәр ҡала шау-шыуынан ял итеү өсөн махсус тауҙарға артыла, тәбиғәт ҡосағына сыға. Икенсе яҡтан иһә мобиль элемтә аҙашҡан, бәләгә тарыған кешеләрҙе ҡотҡарыу хеҙмәттәрен саҡырыу өсөн бик кәрәк, телефондың GPS ярҙамында уларҙы табыуы ла еңелерәк буласаҡ. Ә Ирәмәлдә юғалыусылар аҙ түгел. Ике йыл элек булған фажиғәне республика халҡы әле булһа ла иҫләйҙер. Ҡотҡарыусылар бер тәүлеккә яҡын ике балаһы менән әсәне эҙләне. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер баланы ҡотҡарып булманы.\n«Был ерҙә элемтә булдырыуҙың төп өҫтөнлөгө - туристарҙың хәүефһеҙлеге һәм урындағы халыҡтың тормош сифатын яҡшыртыу, - тип билдәләне республиканың тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев. - Мобиль элемтәнең булыуы ҡотҡарыусыларҙың эшен еңеләйтәсәк, ә ял итеүселәргә дуҫтары һәм таныштары менән аралашырға, Интернет менән файҙаланырға мөмкинлек бирәсәк. Быйыл «Ирәмәл» паркында элемтә булдырһаҡ, сиратта «Шүлгәнташ» ҡурсаулығы. Тағы ла ошондай уҡ 2-3 вышка ярҙамында тулыһынса элемтә булдырасаҡбыҙ».\nТәбиғи паркта Башҡортостан абоненттарына элемтәне тәүгеләрҙән булып “МТС” компанияһы булдырҙы. Николаевка, Мәхмүт, Черный ключ ауылдарында йәшәгән 400-гә яҡын кеше, ниһайәт, мобиль элемтә менән ҡулланыу хоҡуғына эйә булды. Мобиль элемтәнең туристар өсөн башҡа күп уңайлыҡтары ла бар. Тәбиғәт ҡосағында, тауҙа уңайлы ракурс табып, фото эшләргә һәм социаль селтәрҙәргә лә һалырға була. Быны билдәле блогер, сәйәхәтсе Рәйес Ғәбитов тәүгеләрҙән булып һынап ҡараны ла инде.\nПарк дирекцияһының мәғлүмәттәре буйынса, йыл башынан «Ирәмәл»дә 22 мең турист булған, ә яңы йыл каникулдарында 1,5 меңдән ашыу кешенең килеүе көтөлә.\nТуристарҙың ялын хәүефһеҙ итеү өсөн ике йылда республиканың барлыҡ тәбиғи парктарында ла мобиль элемтәләр булдырыласаҡ.


Ҡырмыҫҡалы районы Һыулыҡыуаҡ ауылында йәшәүсе йөҙ йәшлек Мөҙәрис Әбдиев юбилейын билдәләне\nҒүмер байрамы менән ҡотларға уның барлыҡ балалары, яҡындары йыйылды.\nТәмәке тартмаған, спиртлы эсемлектәр менән мауыҡмаған. Ундай нәмәне алырға аҡса ла булманы, тип шаярта ул. Мөҙәрис Миңлеғариф улының бер быуат эсендә күргән- кисергәндәрен китапҡа яҙһаң бер роман да етмәҫ ине. Хәйер, ул осорҙа тыуған һәр кем тере тарих. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып бер ҡулына йәрәхәт ала. Фронттан әйләнеп ҡайтҡас ғүмере буйы колхозда эшләй. Көтөү көтә. Уны яҡташтары алдынғы чабан булараҡ белә. Тормош иптәше менән өс ул үҫтергәндәр. Улар әкиәттәге батырҙар һымаҡ, атайҙарының ныҡлы терәктәре.\nБыл йортта иң өлкән кешенең тыуған көнө һәр саҡ ҙурлап үткәрелә. Ә быйыл иһә йөҙйәшәрҙе матур юбилейы менән ҡотларға бөтә яҡындары ғына түгел, Өфөнән, район хакимиәтенән дә вәкилдәр килде. Оло улы Мәскәү өлкәһенән ҡайтҡан. Ул хәрби табип. Ике улы ауыл хужалығы белгестәре.Ете ейән-ейәнсәре һәм ете бүлә-бүләсәре бар.\nУлдары үҙҙәре хәҙер хаҡлы ялдағы уҙамандар булһа ла тыуған нигеҙҙә атай һүҙе - һуңғы һүҙ. Бер нисә йыл элек йортта бер үҙе ҡалғас, балалары Өфөгә алып китә уны. Тыуған нигеҙенән айырылыуҙы кисерә алмай. Ғаиләгә кире ауылға ҡайтырға тура килә. Ҙур йорт һалып инәләр.\nБелгестәр асыҡлауынса кеше ғүмеренең оҙонлоғо 25 процент нәҫелдән килә, ҡалғаны һәр кемдең үҙ ҡулында. Ә Мөҙәрис Миңлеғариф улының йөҙ йәшкә етеү сере ябай ғына кеүек. Тыуған ер һауаһын һулап , хеҙмәтте, кешеләрҙе яратып йәшәү һәм сәләмәт тормош алып барыу. Дауаханаға ла йөрөмәгән. Ә балаларының уны хөрмәтләп , ҡәҙерләп тороуы ғүмерен тағы ла оҙайта.


“Өфө ҡалаһы ни өсөн бысраҡ?”: Радий Хәбиров боҙлауыҡ менән бергәләп көрәшергә саҡыра - Bash.News\n“Өфө ҡалаһы ни өсөн бысраҡ?”: Радий Хәбиров боҙлауыҡ менән бергәләп көрәшергә саҡыра https://bash.news/news/111113_f_alay_ni_sn_bysra_radij_xbirov_bolauy_menn_berglp_krsherg_sayra/?lang=bash\nБаш ҡалабыҙ юлдары быйыл айырыуса батҡаҡлы. Көндәр ярайһы уҡ һыуытһа ла урамдарҙа бысраҡ туңманы. Автоһәүәҫкәрҙәр машинаһын көн дә йыуып аҙапланһа, йәйәүлеләр аяҡ кейемдәрен таҙартып хәле бөттө. Ни өсөн шулай бысраҡ һуң тау башындағы ҡалала? Яуапты Радий Хәбиров белә. Социаль селтәрендә ул был күренешкә аңлатма бирҙе.\nБыға тиклем республикала юлдарға ҡом йәки тоҙ һибелә ине. Тәүгеһе ҡышын батҡаҡҡа әйләнеп ,йәйен саң ҡойонона әйләнһә, тоҙ автомобилдәрҙе серетә. Белеүебеҙсә быйыл «Бионорд» тип аталған реагент ҡуллана башланыҡ. Боҙлауыҡ барлыҡҡа килеү ихтималлығы булғанда ғына. Сөнки ул ҡарҙы , боҙҙо мейес кеүек иретә. Шул реагент юлдарҙы бысратып ята ла инде. Әммә... Әммәһе менән БСТ каналы хәбәрсеһе Илдар байбулатов ҡыҙыҡһынды.\nБиҙрәләге һыуҙы алмаштырып ҡына өлгөр, ти Роза Яҡшымбәтова. Яҙ миҙгеле лә, ауыл ере лә түгел, әммә һәр береһенең артынан даими рәүештә йыуыштырып торорға кәрәк. Бындай күренеш һуңғы айҙа халыҡ күпләп йөрөгән Өфөнөң барлыҡ урындары өсөн дә хас. Бигерәк тә дауаханалар һәм сауҙа үҙәктәрендә. Килеп тыуған хәлдән нисек тә булһа ҡотолоу өсөн ишек алдарына һалынған материал да, хатта бахила ла ярҙам итә алмай. Сөнки урамдағы бысраҡ аяҡ-кейемдәре аша биналарға үтеп инә.\nЫсынлап та, ҡыш миҙгеленә аяҡ баҫһаҡ та Өфө урамдары яҙҙы хәтерләтә. Асфальттың ныҡ бысраныуын белгестәр быйыл ҡалала тәүге тапҡыр «Бионорд» реагенты ҡулланыла башлауы менән аңлата. Был материал махсус рәүештә юлдарҙағы боҙлауыҡҡа ҡаршы уйлап сығарылған. Рәсәйҙә өс йыл элек кенә барлыҡҡа килгән химик матдәләр ҡатнашмаһын әлегә илдең бер нисә төбәге генә һынап ҡараған. Быйыл уларға Өфө лә ҡушылған.\n«Бионорд» реагентын ҙур партияла һатып алыр алдынан ҡала властары башҡаларҙың тәжрәбәһен өйрәнгән. Мәҫәлән, күп кенә төбәктәрҙә был материал үҙен ыңғай яҡтан күрһәткән. Яңы технология һынауҙы беҙҙең тәбиғәт шарттарында ла уңышлы үткән. Сөнки әлегә тиклем ҡулланылған материалдарҙың береһе лә «Бионорд» кеүек көскә эйә түгел. Әммә өҫтәмә мәшәҡәте бар, ул да булһа яңы реагент бер нисә сәғәттән мотлаҡ рәүештә йыйып алынырға тейеш.\nЮлға һибелгән материал йыйып алынамы-юҡмы, быныһы инде башҡа мәсьәлә. Һәр хәлдә, аҙна башы менән сағыштырғанда бөгөн Өфө урамдары күпкә таҙарып ҡалғандай күренә. Бәлки, һауа торошоноң һыуытыуы ла үҙ өлөшөн индермәй ҡалмағандыр. Нисек кенә булмаһын, әлеге ваҡытта баш ҡала урамдарында әллә ни боҙлауыҡ күҙәтелмәй. Был йәһәттән коммуналь хеҙмәттәр үҙ бурысын намыҫ менән үтәй.\nБер яҡтан уйлап ҡарағанда, ниһайәт, беҙҙең илдә лә боҙлауыҡҡа ҡаршы иң ҡулай ысул уйлап тапҡандар кеүек. Әммә миҙалдың икенсе яғы ла бар. Атап әйткәндә, ҡайһы бер төбәктәрҙә йәшәүселәр бындай реагенттан бөтөнләй баш тартырға кәрәк тигән фекергә килгән. Сөнки урамдарға һибелгән ҡатнашма халыҡтың туран-тура кеҫәһенә һуға. Һәр хәлдә, «Бионорд»тан аяҡ-кейемдәре тиҙ туҙа, хатта йорт хайуандарының тәпәйҙәре лә химик бешеү ала тигән мәғлүмәт тә хафаланырға мәжбүр итә. Бер үк ваҡытта автомобиль кузовтарының ваҡытынан алда серей башлауы ла ихтимал.\nӘлеге күренеш республика етәкселеге иғтибарына ла салынмай ҡалманы. Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров урамдарға һибелгән ҡатнашмалар буйынса фекер алышырға саҡырҙы. Уның билдәләүенсә, боҙлауыҡ булмаһын өсөн бөгөн Өфөлә өс вариант ҡулланыла, әммә уларҙың барыһының да үҙ етешһеҙлеге бар. Әйтәйек, шул уҡ ҡом һәм тоҙ ҡатнашмаһынан йәй көндәре саң туҙаны күтәрелә, аварияларҙы иҫкәртеү йәһәтенән дә был материалдар «Бионорд»тан ҡалыша. Шуға ла республика етәксеһе иң ҡулай ысулды эҙләп табыу өсөн халыҡтан тәҡдимдәр көтөп ҡалыуын белдерҙе.


Утта янмаҫ, һыуҙа батмаҫ изгелек\n29 Июнь 2019, 17:22\nV Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына төрлө яҡтан “башҡортом”, “Башҡортостаным” тип янып йәшәгән милләттәштәребеҙ йыйылғайны. Улар менән аралашыу яҡты хәтирәләр ҡалдырҙы. Приморье крайының 110 мең кеше төйәк иткән Артем ҡалаһынан ҡунаҡ сифатында саҡырылған Фәниә Хәйбулла ҡыҙы Хисамова менән танышып киттек. Приморьела ул 46 йыл йәшәй. Шундағы Татар-башҡорт ойошмаһының рәйесе вазифаһын башҡара. Ул яҡтарға йыш ҡына беҙҙең егеттәрҙе хеҙмәт итергә ебәрәләр.\n– Егеттәр, һәйбәт итеп хеҙмәт итегеҙ, әгәр ҙә һорауҙарығыҙ булһа, бәйләнеш өсөн мәғлүмәттәремде ҡалдырам, миңә шылтыратығыҙ! Шул минутта уҡ килеп етермен! – тип таныша икән ул башҡорт егеттәре менән. Командирҙары ла был апайҙы танып тора, бер-бер хәл тыуһа, саҡырып ала. Бер ваҡиға уның күңеленә айырыуса онотолмаҫлыҡ булып уйылған.\n– Учалынан бер егет хеҙмәт итә ине. Яңы йылдың һуңғы кисендә командирҙары, яҡташығыҙға һеҙҙең тиҙ ярҙамығыҙ кәрәк, тип шылтырата. Яңы йыл табынын әҙерләйем, үҙен алып килегеҙ, тинем. 15 минутҡа ҡалдырабыҙ янығыҙҙа тигәнгә күберәк ваҡыт биреүҙәрен һораным. Баҡтиһәң, егет һөйгәненән: “Кейәүгә сығам, башҡа шылтыратма! ” – тигән хәбәр алған да, ҡул тамырҙарын ҡырҡып, яҡты донъя менән хушлашырға маташҡан икән.\n– Психбольницаға ебәрергә әҙерләнгәндәр. Ебәрмәгеҙ, зинһар, тип алып ҡалдым. Үҙ яуаплылығыма алам, контролдә тотормон, тинем. Минең өйҙә булып, байтаҡ һөйләштек. Ике көндән егетте тағы күрергә барҙым. Аҙна һайын күрешеп торҙоҡ шулай. “Фәниә апай, һеҙгә ҙур рәхмәт!” – тип хеҙмәтен тамамлап ҡайтып киткәнсе аралашып торҙоҡ, – ти ул.\nӘлбиттә, уны берәү ҙә тәғәйенләп тә ҡуймаған, аҡса ла түләмәй, ә бары тик йөрәге ҡушыуы буйынса башҡара ул бындай изге ғәмәлдәрҙе. Үҙе лә өс баһадирға ғүмер биреп, хеҙмәттән көтөп алған. Шуға ла улдарын хеҙмәткә оҙатҡан әсәләрҙең хистәрен яҡшы аңлай.\nЕр йөҙөндә изгелек ҡылыуҙы үҙенең булмышынан сығып башҡарған ошондай апайҙарыбыҙ күберәк булһын ине! Ә Фәниә апайға һоҡланыубыҙҙы белдерәбеҙ һәм иң изге теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ.


«ЭСТӘЛЕГЕБЕҘГӘ ТОҒРО ҠАЛДЫҠ»\n«Ҡарауанһарай» фольклор-эстрада тѳркѳмѳ—республикала тәүгеләрҙән булып ойошторолған башҡорт тѳркѳмдәренең береһе. Ижади тѳркѳм барлыҡҡа килгәс тә, киң популярлыҡ яуланы һәм ошо кимәлен юғалтманы. Тѳркѳмдѳң тәүге ҡарлуғастары билдәлелек яулаған артистарға әүерелде, тормошта үҙ юлдарын тапты, әммә фольклор-эстрада коллективы бѳгѳнгѳ кѳндә лә үҙ йѳҙѳн һаҡлай, һаман да хылыҡтың яратҡан тѳркѳмдәренең береһе булып ҡала килә.\n28 мартта легендар тѳркѳм артистары Сибай ҡалаһы филармонияһында сығыш яһаясаҡ. Ошо уңайҙан файҙаланып, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, тѳркѳмдѳ ойоштороусыларҙың береһе булған йырсы Мәхмүт Нәҙершинға үҙебеҙҙе ҡыҙыҡһындырған бер нисә һорау бирҙек.\n—Мәхмүт Нәсим улы, тѳркѳмѳгѳҙ хаҡында бер кәлимә һүҙ әйтегеҙ әле...\n—Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада коллективтары араһында Бѳтә Рәсәй һәм Халыҡ-ара конкурстар лауреаты «Ҡарауанһарай» фольклор-эстрада тѳркѳмѳ айырым урынды биләй. Беҙҙең тѳркѳм ижады нигеҙендә башҡорт фольклоры ята. Күп осраҡта милли мелодика заманса ритмдар менән байытылып, аранжировкалана. Ҡурай һәм заманса эстрада ансамбленең берҙәм яңғырашы ижадыбыҙҙың үҙенсәлеген тәшкил итә.\nТѳркѳм тарихына килгәндә, беҙ, йәғни Ѳфѳ дәүләт сәнғәт институтының театраль факультеты студенттары Әмир Тойғонов, Рәсүл Ҡарабулатов, Артур Туҡтағолов, Вилдан Яруллин 1989 йылда тѳркѳм ойоштороп ебәрҙек. Исемде Ырымбур ҡалаһындағы данлыҡлы тарихи бина-һәйкәл хѳрмәтенә ҡуштыҡ. Сығыштарыбыҙҙы халыҡ баштан уҡ оҡшатты, хупланы. Тора-бара тѳрлѳ кимәлдәге сараларға саҡырыу алдыҡ. 1995 йылдан «Ҡарауанһарай» тѳркѳмѳ Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡанаты аҫтына алынды.\n—Әлеге кѳндә тѳркѳмдә элекке йырсыларҙан һеҙ генә ҡалдығыҙмы?\n—Эйе. Тормош бер урында тик тормай бит, тѳркѳмдәштәрем ѳсѳн бик шатмын, мәҙәни ѳлкәлә уңышлы ғына эшләп йѳрѳйҙәр, вазифалар биләйҙәр. Тѳркѳмдѳң яңы составы талантлы йәштәрҙән тора. Йырсылар Эльмир Әбүбәкиров, Рѳстәм Шаһбалов эстрада күгендә билдәле кешеләр. Ҡурайсы Илшат Ишморатов, аккомпаниатор Илдар Ғәниев, һуҡма инструменттарҙа уйнаусы Ильяс Ҡарабулатов, Фәнис Әхмәтшиндар ҙа үҙ һѳнәрҙәренең оҫтаһы. Әйткәндәй, быуындар күсәгилешлеге һаҡланды: Башҡортостандың халыҡ артисы Рәсүл Ҡарабулатовтың улы Ильяс атаһының юлынан китте һәм бѳгѳнгѳ кѳндә беҙҙә уңышлы ғына эшләп йѳрѳй.\n—Репертуарҙы нисек һайлайһығыҙ?\n—Тѳркѳмдѳң концерт программаһында ватансылыҡ тойғоһо ярылып ята, йырҙарыбыҙҙа тыуған ергә мѳхәббәт, дуҫлыҡ, халыҡтар берҙәмлеген данлайбыҙ. Репертуарға кешеләр күңеленә үтеп инерлек, хис-тойғоларын ҡуҙғатырлыҡ йырҙар индерергә тырышабыҙ. Еңел-елпе, бер кѳнлѳк йырҙар беҙгә хас түгел.\n—Сибай тамашасыларына әйтер һүҙегеҙ барҙыр...\n—Концертҡа килмәй ҡалмағыҙ! Тѳркѳм составы үҙгәрһә лә, эстәлегебеҙгә тоғро ҡалдыҡ. Һеҙҙең ѳсѳн, тик һеҙҙең ѳсѳн боронғо башҡорт кѳйҙәре, заманса йырҙар башҡарасаҡбыҙ. Йыр-бейеү, моң даръяһынан ситтә ҡалмағыҙ! 28 март Сибай филармонияһында һеҙҙе иң күңелле, иң сағыу тамаша кѳткәнен онотмағыҙ!\nГѳлдәр Ҡадаева яҙып алды.


Хәҙер анһат ул, элек ҡыйын ине. Мәжит Ғафури - Wikisource\nХәҙер анһат ул, элек ҡыйын ине\n1 ҒӘЛИ АҒАЙ\n2 ҒӘЛИ АҒАЙҘЫҢ ЙӘШ ВАҠЫТЫ\n3 УЛ ЭШ БЫНА БЫЛАЙ БУЛДЫ\n4 ҒӘЛИ АҒАЙ МӘКТӘПТӘ\nҒәли ағай хәҙер 50 йәшкә етеп бара, уның сәстәре яртылаш ағарған. Арҡаһы бөкрәйә башлаған. Күҙ төптәре йыйырсыҡланып бөрөлөп тора. Күҙҙәре насарлана башлағанға күрә, һуңғы йылдарҙа күҙлек кейә башлаған. Уны күреү менән үҙ ғүмерендә бик күп эшләгәнлеге күренеп тора. Ул шулай ҡартая төшһә лә бик шат. Иртәнге сәғәт туғыҙҙан алып төштән һуң сәғәт дүрткә тиклем уны эш урынында күрәһең. Ул шул ете сәғәт эш ваҡытының бер генә минутын да бушҡа уҙғармай. Уның эште ауырһынып, зарланып һөйләгәнен ишеткән кеше юҡ. Ул үҙенең бөтә эштәрен йыйнаҡ һәм тәртип менән алып бара. Үҙенең өйөндә лә күп ваҡытын берәр эш менән үткәрә. Уның өйөнә барһаң, йә уҡып ултырғанын йәки ишек алдында берәр эш эшләп йөрөгәнен күрәһең.\nУл үҙенә барған кешеләрҙе айырым-асыҡ йөҙ менән ҡаршы ала. Аҙ ғына ултырыу менән, апайға ҡарап (беҙ уның ҡатынын «апай» тип йөрөтәбеҙ):\n— Йә, Әсмә, ҡунаҡтарға самауыр ҡуйҙыңмы? Сәйләп ебәрергә кәрәк,— ти.\nБеҙ: «Юҡҡа мәшәҡәтләнмәгеҙ, сәй эсер ваҡыт түгел әле»,— тип әйтһәк, Ғәли ағай:\n— Нәмәһе мәшәҡәт уның? Иҫән-һау кешегә «мәшәҡәт» тип, ялҡауланып торорға ярамай ул,— ти.\nУның шул һүҙенән һуң оҙаҡ ваҡыт үтмәй, өҫтәлгә сәй әҙерләнеп өлгөргән була.\nБына шунда Ғәли ағай тағы ла асылып китә. Беҙҙең арала һүҙ башлана: бында уҡыу эштәре, хәҙерге йәштәр тормошо, совет эштәренең барышы, хатта сит илдәрҙең беҙгә ҡарашы кеүек мәсьәләләр — бөтәһе лә һөйләнә.\nҒәли ағай хәҙерге йәштәр тормошо, уҡыу тураһында бигерәк ихлас һөйләй. Ул һүҙен:\n— Хәҙер бик анһат ул, элек бик ҡыйын ине,— тип башлап китә. Беҙ уға:\n— Элек нисек ҡыйын ине, хәҙер ниңә анһат?— тигән һорауҙы бирәбеҙ. Бына шунда Ғәли ағай:\n— Хәҙер ниңә анһат булмаһын? Хәҙер бит эшсе, крәҫтиән балаларына юл асыҡ. Әгәр тырыш, уңған булаһың икән, теләгән мәктәпте бөтөрөп сығырға, әллә ҡайҙа юғары үрләргә мөмкин. Тик тырышырға ғына кәрәк. Элекке заманда ярлы, эшсе, крәҫтиән балаларының баштарына һуғып, алға барған юлдарынан туҡтаталар ине. Ҡайҙа ул хәҙерге кеүек теләгән мәктәпкә уҡырға инә алыу! Хатта хәҙер бер тингә ярамай торған «дини мәктәптәр»гә инеү ҙә ярлы балалары өсөн ситен ине. Беҙҙең кеүек ярлыларға унда ла һан юҡ, беҙ унда ла буҫаға эргәһендә, иҙән уртаһында, бай балаларының аяҡ аҫтында таптала һәм шуларға сәй ҡайнатып, аш бешереп тамаҡ туйҙыра торғайныҡ. Хәҙер бит эшсе, крәҫтиән балалары бына тигән мәктәптәрҙә түләүһеҙ, әҙерҙе ашап уҡыйҙар. Шуның өҫтөнә аң-белем ала торған урындарға барып йөрөй алалар. Ҡайҙа ул беҙҙең заманда бының кеүек еңеллектәр!..\nҒәли ағай шунан һуң беҙгә үҙенең йәш ваҡытын һөйләп китә. Уның йәшлек тормошон һөйләгәндә, ысынлап та, боронғо ваҡыттағы эшсе, крәҫтиән балаларының, бигерәк тә етемдәренең хәле бик ауыр булғанын күрәһең.\n«Элек бик ҡыйын ине, хәҙер бик анһат ул!» тигән һүҙенең мәғәнәһен яҡшы аңлар өсөн, Ғәли ағайҙың йәш ваҡытта күргәндәрен уҡыһаҡ, бик яҡшы белербеҙ.\nҒӘЛИ АҒАЙҘЫҢ ЙӘШ ВАҠЫТЫ\nҒәли ағай үҙенең ауылдағы тормошон һөйләй:\n— Мин ун ике йәшемдә саҡта әсәй ҙә, атай ҙа үлеп, үкһеҙ етем булып ҡалдым. Дөрөҫ, мин атай менән әсәй иҫән саҡта ла йорт һәм ҡыр эштәренә ҡатнашып эшләй башлағайным инде. Ләкин улар иҫән сағында миңә быларҙы эшләү күңелле генә ине. Сөнки улар миңә көсөм етә торған эштәрҙе генә ҡушалар, аҙ ғына арығанымды белһәләр, хәл йыйырға ирек бирәләр һәм ашау-эсеү яғын да ҡыҫмайҙар ине. Тамаҡ туҡ, күңел күтәренке булғас, эш эшләү ҙә күңелле була торғайны. Шуның өҫтөнә бала саҡта, ҙур кешеләр кеүек, эшләп кенә тороп булмай, ҡай ваҡытта уйнайһы ла килеп китә. Бына шундай ваҡытта улар миңә үҙем теләгән иптәштәрем менән күңел теләгән матур уйындарҙы уйнарға ла ирек бирә торғайнылар. Шуға күрә лә улар иҫән саҡта минең ғүмерем артыҡ күңелһеҙ үтмәне. Тик ул ваҡытта уҡыуҙың рәте юҡ ине, белем алыуҙың юлдары бикле ине. Ләкин кескенә саҡта уҡыуҙың рәте юҡлығын белерлек, уның өсөн ҡайғырырлыҡ аң юҡ ине әле.\nДөрөҫөн әйткәндә, минең тормоштоң ауыр ваҡыты атай менән әсәй үлгәс башланды. Улар үлгәс, мин ағай менән еңгә ҡулында ҡалдым.\nУлар ҡулына ҡалғас, минең тормош бына нисек башланып китте. Мин улар тәрбиәһенә ҡалыу менән, улар миңә сит һәм артыҡ бер кеше кеүек итеп ҡарай башланылар.\nМин уларҙың ҡушҡан эштәренең береһен дә ҡалдырмай эшләйем, ләкин шулай ҙа уларға ярап булмай. Уйын тигән нәмәне хәҙер бөтөнләй башымдан сығарып ташланым. Бала күңеле уйын теләһә лә, хәҙер ул теләк минән бөтөнләй алынған. Шулай бер көндө үҙемдең иптәштәремдең соҡор туп уйнауҙарына ҡыҙыҡтым. Улар мине үҙҙәре менән бергә уйнарға саҡырҙылар. Мин инде өйҙәге эштәремде бөтөргән кеүек булғанға күрә, улар менән уйнарға керештем. Уйын бик күңелле ине. Ләкин был шатлыҡ күпкә барманы: еңгә мине саҡырып алып, иң элек сикәгә берҙе бирҙе лә, һуңынан ҡапҡанан эскә индереп артымдан тибеп ебәрҙе. Мин тәгәрәп китеп, йөҙтүбән барып төштөм. Эш бының менән генә бөтһә, тағы бер хәл булыр ине. Ләкин улай ғына бөтмәне, ағай ҡайтҡас, мине әләкләп, тағы ла бер-икене бирҙерҙе. Һәм һәр икәүһе:\n— Бынан һуң сығып, уйнап йөрөйһө булма!.. Ишетһен ҡолағың, әгәр ҙә тыңламайһың икән, беҙҙән шәфҡәт көтмә!— тип минең бынан һуң уйнауыма сик ҡуйҙылар. Шунан һуң мин уйнауҙан бөтөнләй өмөт өҙөп, балаларҙың уйнағандарын ситтән генә бойоғоп ҡарап тора торған булып ҡалдым.\nЙәй көнө мин ҡояш менән бергә тора торғайным. Минең эш ҡояш сыҡҡан ваҡытта таҡыр баҫыуҙағы атты алып ҡайтыу менән башлана ине.\nШулай мин иртә үк торам да, күҙҙе тырнап асыу менән ҡулға йүгән алып ҡырға йүгерәм. Ҡай ваҡытта аттың тышауы төшөп, бик алыҫ киткән була. Уны көскә генә эҙләп табам, ләкин ул тиҙ генә тоттормай, уны ҡыуа-ҡыуа йәнем сыға яҙа. Ул мине күреү менән ситкә саба, мин әллә ҡайҙарҙан урап, уның ҡаршыһына сығам. Шулай итеп, мең бәлә менән атты ҡыуып алып ҡайтам. Шул тиклем аҙап менән йөрөп ҡайтҡас, улар икәүләп:\n— Ниңә шул тиклем оҙаҡ йөрөнөң? Ялҡау! Һин өйрәк ояһы эҙләп йөрөгәнһеңдер!— тип тиргәйҙәр, әйтмәгән һүҙҙәрен ҡалдырмайҙар. Мин уларға ҡаршы һүҙ әйтергә ҡурҡам. Һикенең бер яҡ ситенә ултырып, уларҙан ҡалған һыуыҡ сәйҙе эсеп тамаҡ ялғап алам да, шунан һуң ҡырға эшкә китәбеҙ.\nБыйыл беҙ күршеләр менән һабандаш булғайныҡ. Беҙҙең бер ат, уларҙың өс ат. Көйһөҙ ағас һабанды шул дүрт ат көскә генә тарталар. Ул ваҡытта хәҙерге кеүек ике ат менән еп-еңел йөрөй торған матур тимер һабандар юҡ ине әле.\nМиңә ат башында йөрөргә тура килде. Аттарҙы пар-пар иттереп ослап егәбеҙ. Мин төпкә егелгән ике аттың береһенә атланам, алдағы ике аттың дилбегәләрен муйынға эләм. Үҙем менгән аттың теҙгене, алдағы аттың дилбегәләре ҡулда була. Аттар арыҡ һәм сабан булмаһалар, эштәр яҡшы булыр ине. Ләкин күрше Ғайфулла ағайҙың аты бик ялҡау, Хәйри бабайҙың бер аты бик сабан, икенсе аты артыҡ ҡыҙыу булғанға күрә, эш бик ауырға китте.\nБыларҙың береһе артыҡ ҡыҙыу тарта, икенселәре урындарынан ҡуҙғалмай торалар. Уларҙың шулай төрлөсә тартыуҙары арҡаһында һабан бураҙнанан сығып китә лә сей ҡала. Бының бәләһе минең өҫкә төшә:\n— Малай йомшаҡ, аттарҙы тигеҙ ҡыуа белмәй,— тип мине тиргәйҙәр. Бигерәк тә ер башына сыҡҡанда һәм ингәндә ҡыйын, бында аттар бураҙнанан тигеҙ сығып тигеҙ инмәйҙәр. Шундай ваҡытта Хәйри бабай:\n—\tАй, бешмәгән нәмә, етлекмәй тыуған!— тип ҡысҡыра. Шулай бер нисә тапҡыр асыуҙары килгәндән һуң, ағай миңә арттан ҡарлау менән ебәрә. Бер тапҡыр шулай ҡарлау арҡа үҙәгемә тейеп һынымды ҡатырҙы, мин алға бөгөлдөм дә төштөм, тын алып та булмай, илап та булмай. Шунда Ғайфулла ағай мине яҡланы: —\t—\tҺин дыуамал ҡыланып, баланы үлтереп ҡуйырһың бит, дурак!— тип ағайға асыуланып та ҡуйҙы. Ул көндө минең арҡаға ҡарлау тағы эләкмәһә лә, шул уҡ ҡарлау икенсе көндәрҙә тағы ла эләкте. —\tТағы сәсергә сирәм һөргәндә эш тағы ла ауырлашты. Бер яҡтан, һабан килешмәй һәм минут һайын ағас сөйҙәре һынып, йәки сығып китеп, һабан ватыла, икенсе яҡтан, аттар тарта алмай, бер-береһенә ҡарашып тик торалар. Йәки береһе тартҡан ваҡытта икенселәре тартмай ҡалып аптырашып торалар. Валиктар өҙөлә. Шунан тағы миңә ауырлыҡ килеп төшә:\n— Аттарҙы тигеҙ тарттыра белмәйһең. Тигеҙ ҡыуалар уны!— тип аттарҙан күрәһеләрен минән күрәләр. Аттарҙың да күрмәгәндәре ҡалмай ине. Ғайфулла ағай үҙенең атын туғарып алып туҡманы. Уның ат башына һуғыуына минең күҙҙәремдән йәш атылып сыҡты. Меҫкен атты ҡарлау менән һуғып күҙен сығара яҙҙы. Ике көн буйынса аттың күҙенән йәш ағып йөрөнө. Шунан һуң ул ат ауырлыҡ күреүҙә минең иптәшем кеүек булып китте. Мин уны ҡыҙғана инем, ул да мине ҡыҙғанған кеүек күренә ине.\nҒәли ағайҙың был һүҙҙәрҙе һөйләгәндә хәҙер ҙә күҙендә йәштәр күренгән кеүек ине. Ул бик оҙон һулап:\n—\tИх, хәҙерге кеүек ерҙе ярып йөрөгән матур тимер һабандар булған булһа! Их, хәҙерге кеүек тракторҙар менән ер һөргән булһаҡ...— тип бер аҙ уйлап торҙо һәм тағы һүҙ башлап: —\t—\tКүлем араһында һәм иртә-кис аттарҙы ҡарау ҙа күберәк минең өҫкә төшә ине. —\tШулай итеп, мин һабан бөтөргәнсе тартай кеүек арыҡландым. Сәстәр етте, өҫ-баш бөттө. Ҡулдар ҡатты. Биттәр ярылып күгәрҙе. Һабан бөткәндә мин әҙәм танымаҫлыҡ бер төҫкә индем.\nБесән ваҡыттары ла бик еңел булманы. Сүмәлә тарттырғанда ат башында мин йөрөй инем. Ҡарышҡан кеүек, беҙҙең сабын бик дүңгәләкле, тигеҙһеҙ ине. Сүмәләләрҙе кәбән ҡоя торған ергә тарттырғанда сүмәлә ауһа йәки тороп ҡалһа, тағы мин ғәйепле булам. Ағай йүгереп килеп мине бәреп ебәрә, тиргәнеп, ҡарғанып, сүмәләне рәтләп, юлға төшөрөп ебәрә.\nШулай ҡыр эшен эшләп өйгә ҡайтҡас та хәл йыйырға ирек булһа, бик ауыр булмаҫ ине. Ләкин миңә өйгә ҡайтҡас та хәл йыйырға тура килмәй. Өйҙәге һәм тыштағы бөтә ваҡ-төйәк эштәрҙе минең өҫкә йөкләйҙәр: ҡайтыу менән быҙау ҡарарға, һыйырға һыу эсерергә кәрәк. Уларҙы эшләп бөтөрөүгә еңгә үҙенең илаҡ балаһын ҡарарға ҡуша.\nСепрәк менән шәкәрле икмәк имеҙеп, бутҡа ашатып эсе боҙолоп бөткән был бала илауҙан бушамай. Уның илауын да минән күрәләр. Еңгә эшен бөтөрөп балаһын минең ҡулдан тартып ала ла мине этәреп ебәреп:\n— Кит бынан, хәйерһеҙ нәмә! Һин уны ҡарамаҫ өсөн юрамал семетеп илатаһың да, үҙе илай, тип әйтәһең. «Етем бала аҫраһаң, ауыҙың, мороноң ҡан булыр, етем быҙау аҫраһаң, ауыҙың, мороноң май булыр» тип, мине үҙенең быҙауынан да түбән күрә. Мин уның шундай нахаҡ һәм әсе һүҙҙәрен ишеткән саҡта әрнеп китәм. Ике күҙемә йәштәр килеп тығыла, ул шулай илағанды күргәс, ҡыҙғаныу урынына тағы ла әсерәк һүҙҙәр менән тиргәй:\n— Илаған була бит әле. Шайтандың күҙ йәшенә кем ышанһын! Бар, бынан сығып кит!— тип арҡаға берҙе ҡундырып ҡыуып сығарып ебәрә.\nМин иҫке сәкмәнемде алып, үҙебеҙҙең бесәнлек башына менеп, шунда яңғыҙым ғына йоҡларға уйлайым. Баш аҫтыма бүркемде һалам, аҫҡа бесән түшәйем, өҫтөмә сәкмәнде ябынам. Ятыу менән дә бик оҙаҡ ваҡыттар күҙгә йоҡо инмәй. Әллә нәмәләр уйлап бөтәм, тик баштар әйләнеп бөткәс кенә йоҡлап китәм. Иртән тағы:\n— Тор! Быға тиклем ни эшләп ятаһың?— тигән асыулы тауышҡа уянам.\nКөндәр шулай асыу аҫтында аслы-туҡлы, һаман эш менән үтәләр. Кесаҙна көндәрендә башҡалар йомортҡа буятып уйнап йөрөйҙәр. Миңә ул да теймәй. Еңгә минең асыуымды килтерер өсөн үҙенең кескәй балаларына икешәр йомортҡа буяп бирә, уларға ҡыҙығып ҡарағанымды күреп:\n— Әллә еткән башың менән балалар кеүек буяулы йомортҡа менән уйнамаҡсы булаһыңмы?— тип тағы асыулана.\nМин быларҙың барыһына ла өйрәндем. Үҙемде генә яңғыҙ ваҡытында тиргәүенә күнектем. Ләкин уның күрше ҡатындары араһында мине хурлауҙары бигерәк ҡыйын була торғайны. Ул мине эштән сығарып яманлай һәм:\n— Ошо нәмәнән ҡасан ҡотолорбоҙ, бер нәмә урынында тормай, һөт өҫтө тиһеңме, ҡатыҡ тиһеңме, береһен дә ҡалдырмай,— ти. Хәлбуки, мин уларҙан йәшереп бер киҫәк арыш икмәге лә алып ҡапҡаным юҡ. Ағайҙың да минән ҡотолаһы килгән кеүек һәр ваҡыт:\n— Һин, ҡустым, бәлә булдың инде,— тигән һүҙен ишетәм. Шулай мин бында етем булғандан һуң ике йыл торҙом. Мин шулай һаман торасаҡ инем. Ләкин икенсе йылды көҙгә ҡаршы бөтөнләй көтөлмәгән бер эш сыҡты.\nУЛ ЭШ БЫНА БЫЛАЙ БУЛДЫ\nБеҙ көн буйынса баҫыуҙа тары баҫтырҙыҡ. Мин көн буйынса ат ҡыуаланым, һалам ҡағыштым, тары елгәргәндә һепереп торҙом, тоҡҡа тултырыштым. Шуны ла әйтергә кәрәк: ул заманда хәҙерге кеүек ашлыҡ һуға һәм ашлыҡ елгәрә торған машиналарҙың береһе лә юҡ ине. Ашлыҡты ат менән баҫтыралар, йәки кешеләр сыбағас менән һуғалар, һуңынан елдә елгәрәләр. Шуның өсөн дүрт-биш арба ашлыҡты бер нисә ат менән бер нисә кеше көн буйы эшләй.\nҠояш байыған ваҡытта баҫыуҙан ҡайттыҡ. Мин тамаҡ ялғау менән, ағай атты ҡуна алып барырға ҡушты. Киткән саҡта:\n— Иртәгә ҡояш сығыуға ҡайтып ет!— тип әйтеп ҡалды.\nМин өйҙән сығып киткәндә ҡараңғы төшә башлағайны инде. Мин малайҙарҙың ҡайҙа барғандарын белә инем. Шуларҙы эҙләп киттем. Мин улар була тип уйлаған ергә барып еткәнсе ҡараңғы төшөп етте. Күкте ҡаплап алған болот был ҡараңғылыҡты тағы ла арттырҙы. Бик ҡараңғы булғанға күрә, мин малайҙарҙы таба алманым. Уларҙы эҙләп йөрөй торғас, үҙемдең ниндәй ерҙә: йөрөгәнемде лә белмәй башланым, аҙаштым. Аҙ ғына барам да ауыҙға ҡулды ҡуйып:\n— Әхмәт, һеҙ ҡайҙа?\n— Малайҙар!!— тип һуҙып-һуҙып ҡысҡырам. Ләкин һис бер тауыш биреүсе юҡ. Үҙем ҡурҡа ла башланым. Хәҙер инде ҡайҙа барырға ла белмәйем. Ауылдың ҡайһы яҡта икәнен дә яңылыштым. Шуның өҫтөнә, көн буйы тары баҫтырып арыған һәм асыҡҡан ат минут һайын ерҙәге, үләндәргә ынтыла, башын тартып алыр хәл юҡ.\nТирә-яҡта әллә ниндәй ҡарасҡылар күренәләр. Барһаң, йә берәр өйөм таллыҡ була, йәки бер нәмә лә булмай сыға.\nЙөрөй торғас, бер кәбән янына барып сыҡтым да шунда ҡунырға уйлап, атты тышап, үҙем кәбәнде ҡаҙып, бесән аҫтына инеп яттым.\nНи тиклем арыған булһам да, күңелгә ҡурҡыу төшкәнгә күрә, күҙгә йоҡо инмәй ине. Аттың ҡырт-ҡырт ашауынан һәм һирәкләп бышҡырыуынан башҡа бер тауыш та юҡ.\n— Берәр бүре килеп сыҡһа, ни эшләрмен?— тим. Әллә ниндәй ҡурҡыныс бер нәмә килеп сығыр кеүек була. Үҙем ҡалтыранам, күҙҙәремде ныҡлап йомоп ҡарайым, һаман йоҡлап булмай.\nШулай уйланып ята торғас, йоҡлап киткәнмен. Мин уянғанда, ҡояш ике-өс таяҡ буйы юғары күтәрелгәйне. Ағайҙың:\n— Иртән ҡояш сығыуға ҡайтып ет,— тигән һүҙе иҫкә төшөп, ҡалтыранып киттем. Йүгәнде тиҙ генә ҡулға алып, атты эҙләргә керештем.\nМин ҡунған ер һабан ашлығы баҫыуына бик яҡын булған икән.\n— Атым берәр кешенең ашлығын ашап, көлтәләрен туҙҙырып бөтөрмәгән булһа ғына ярар ине!— тигән уй менән ары йүгерҙем, бире йүгерҙем, ат юҡ.\nБаҫыуға барып инһәм, ниндәй күҙ менән күрәйем, беҙҙең туры ат «урыҫ Кәрим» тигән кешенең тары еренә инеп, уның бер әүене янында тора. Әүендең бер яғын аҡтарып төшөргән.\nМинең ҡот осто, тыным бөттө, ҡалтырап киттем, күҙ алдарым ҡараңғыланды. Атымды тиҙ генә тоторға уйлап йүгереп барҙым. Ләкин ат мине күреү менән ҡолаҡтарын шымартып, икенсе яҡҡа китте. Тышауы төшкән икән.\nМин аттың ҡаршыһына төшөр өсөн икенсе яҡтан урап йүгерҙем. Ул тағы артҡа сапты.\nМин шулай атты ҡыуып йөрөгәндә минең бәхетһеҙлегемә ҡаршы «урыҫ Кәрим» килеп сыҡмаһынмы.\nУл әүен эргәһенә килеп, уның ишелеп төшөүен һәм әллә ни тиклем көлтәләрҙең эштән сығып, ерҙә сыуалып ятыуҙарын күреү менән, миңә ҡарап ҡулын болғап:\n—\tҠасма, малай!.. Мин әллә ҡайҙан күреп киләм, әүендәге тарыларҙы харап иткәнһең,— тип ҡысҡырып, миңә ҡарап йүгерә башланы. Мин ҡасырға ла, ҡасмаҫҡа ла белмәй аптырап ҡалдым. Хата эшләгәс, ҡасып тороу файҙаһыҙ икәнен белеп ҡасманым. Кәрим ҡарт минең янға килеп етте лә йәмһеҙ, насар һүҙҙәр әйтеп, уң яҡ сикәгә сабып ебәрҙе; минең күҙҙәремдән уттар күренде, мин бер яҡҡа ауышып киттем. Шунда уҡ һулаҡай яҡ сикәгә берҙе тондорҙо, мин башым әйләнеп ергә йығылдым. Шунда уҡ ҡурҡыуымдан илап ебәрҙем. Ул һаман асыуланып: —\t—\tӘйҙә, тор, шилма малай, атыңды тотоп алайыҡ!– тип аҡырҙы. Мин ҡалтыранып урынымдан торҙом. Танауҙан йылы бер нәмә аға башланы. Танау ҡанай икән, күҙҙәрҙән йәш, ике танау тишегенән ҡан аға. —\tКәрим ҡарт мине шул хәлдә күреп ҡыҙғанды булһа кәрәк, ул тауышын йомшартты һәм яҡын ғына килеп:\n—\tӘй, малай, малай, көлтәләрҙе харап иттергәнһең бит. Улай йомшаҡ булмайҙар уны,— тип йыуата башланы. Мин уның йомшаҡ һүҙҙәрен ишеткәс, үкһеп илап ебәрҙем. Ул тағы һүҙ башлап: —\t—\tИлама, егет кеше иламай ул... Ағайың көлтәләрҙе түләр, мин уны бында алып килермен,— тине. Мин уның «Ағайың көлтәләрҙе түләр» тигән һүҙен ишетеп, тағы ла ҡалтырап киттем: —\t— Мин харап иттергән көлтәләрҙе ағай түләр!?\nТанау һаман ҡанай ине. Ҡамылдар араһынан йомшаҡ йәшел япраҡтар алып танау тишектәренә тыҡтым. Шунан һуң ғына ҡан тамсылары туҡталды. Шунда уҡ тағы ат артынан йүгерҙем. Ул тағы әллә кемдең ер өҫтөнә барып, бауға һалған тары көлтәләрен ашарға керешкәйне инде.\nМин бер яҡтан, Кәрим ҡарт икенсе яҡтан барып атты тотоп алдыҡ. Шул саҡта ауылдың тағы ике кешеһе беҙҙең янға килделәр. Кәрим ҡарт уларҙы алып килеп, емерелгән әүенде күрһәтеп, гуаһландырып ҡуйҙы һәм мине эйәртеп ауылға, ағай янына алып ҡайта башланы. Беҙ шулай йөрөй торғас, ҡояш бик юғары күтәрелде.\nБеҙ ауылға ҡарап бер ер буйы ла барманыҡ, ҡаршынан ағай килеп сыҡты. Ул, мин ҡайтмағас, мине эҙләп сыҡҡан инде.\nАғай беҙҙең эргәгә килеп етер-етмәҫтән Кәрим ҡарт:\n— Бына, Вәли, ҡара инде, һеҙҙең ат бер әүен тарыны харап иткән, шул балаға ышанып, ат биреп ебәрәләрме ни?— тип һүҙ башланы.\nЭлектән миңә асыуланып, йөрәгенә сыҙай алмай килгән ағайҙың, Кәрим ҡарттың был һүҙҙәрен ишетеү менән, күҙҙәрен ҡан баҫты. Ул миңә ҡарап, эсендәге бөтә асыуын сығарып:\n— Шулай харап иттерҙеңме?!— тип екерҙе.\nМин алдашыуҙы яратмайым, үлһәм дә эштең дөрөҫөн әйтеүҙе яратам. Һәм шуға өйрәнгәнмен. Бында ла шулай, гәрсә үҙемә бик ҙур ауырлыҡ килерлек булһа ла, һүҙҙең дөрөҫөн әйтергә уйланым һәм бик ҡурҡып, әкрен генә:\n— Ашаған шул...— тинем.\nАгай минең ауыҙҙан шул һүҙҙең сығыуын теләп һәм көтөп торған кеүек, әллә ни эшләп китте, артыҡ һорашып та тормай, яңаҡҡа уңлы-һуллы ебәрә башланы. Кәрим бабай ике араға төшөп ағайҙы тотмаһа, ул мине иҫтән яҙғансы ҡыйнай ине. Ләкин Кәрим бабай килеп араланы.\nМин хәҙер илай ҙа алмайым инде. Танауға тыҡҡан япраҡтар бушаған һымаҡ булып китте. Ауыҙға йып-йылы бер нәмә килеп инде. Ҡулым менән һыйпап ҡарағас, танау тишегенән гөрләп ҡан аға башлағанын белдем. Башымды түбән эйгәс, танауҙан сорлап ҡан аға башланы.\nКәрим бабай менән ағай шул тары тураһында һөйләшеп алға киттеләр. Ағай артына әйләнеп:\n— Әйҙә, дуңғыҙ малай, ҡалма!— тип ҡысҡырҙы.\nМин улар артынан барып еттем. Әүендең бер яғы ишелеп ята ине. Эштең ысынлап та көткәндән артыҡ булып сығыуын күргәс, ағай тағы минең өҫкә ташланды, тағы бер-икене ҡундырып алды, тағы Кәрим бабай араға төштө. Теге кешеләр ҙә беҙҙең янға килделәр. Мине ҡан эсендә күреп ҡыҙғандылар булһа кәрәк, береһе:\n—\tШуның өсөн баланы шулай туҡмайҙармы ни? Ул бала бит!.. Көҙ көнөндә ат йөрөүсән була ул,— тип ағайҙы йыуатырға кереште. Ләкин ағай һаман мине тиргәй, һүгә ине: —\t—\tҠулың серегән нәмә! Ат та тышай алмай, зарар итә лә йөрөй, ялҡау!— тип тағы миңә ынтылды. Мин ҡаса башланым, ул мине ҡыуа төшөп: —\t—\tБынан һуң күҙемә күренмә! Өйгә ҡайтып инәһе; булма, мин һине иҫән ҡалдырыуыма ышана алмайым!— тип ҡысҡырып ҡалды. Мин әрәмәлеккә ҡарап йүгерҙем. Улар: —\t—\tБер арба булыр! —\t—\tЮҡ, бер арба булмаҫ! —\t—\tЮҡ, булыр! —\t—\tБына был пүнәтәйҙәр нәмә әйтерҙәр бит! —\t— Йә, Әхмәт, һин әйт!— тип ҡысҡырышып ҡалдылар. Мин әрәмәлек араһына инеп киттем. Әрәмәлек араһына ингәс, бер аҙ тын алдым.\nМинең баш сатнай, ҡолаҡ шаулай, күҙ алдым ҡараңғыланып тора, алға барырлыҡ хәл юҡ ине. Шулай ҙа ағай эҙләп килер ҙә тағы туҡмар тип уйлап, әрәмәлектең эсенә ҡарай инеп киттем. Бик ҡуйы ағастар араһына инеп, яңы ҡойолған һары япраҡтар өҫтөнә яттым да илай башланым.\nБер аҙҙан һуң еңеләйгән кеүек булдым. Һис бер барыр ерем юҡ, батыр күлем булмаһа ла, шул өйгә ҡайтып инмәү, икенсе төрлө әйткәндә, ағайҙың мине бөтөнләй ҡыуыуы миңә ирек һәм рәхәтлек биргән кеүек булды.\nБыл көн көҙгә ҡарай була торған йылы һәм матур көндәрҙең береһе ине. Минән алыҫ түгел кескенә күл буйында ҡыр өйрәктәре баҡ-баҡ ҡысҡыралар ине.\nУлар ҙа шулай, мин ағайҙан ҡурҡҡан кеүек, аусыларҙан ҡурҡалармы икән?— тип уйланым.\nАлыҫтан торналар ҡысҡырған тауыш килде. Улар иҫке ғәрәпсә һигеҙле цифр кеүек булып теҙелешеп, бик юғарынан көн яғына ҡарап баралар ине.\nХәҙер көҙ көнө шул, улар беҙҙең бындағы һалҡын ҡыштан ҡасып, йылы матур яҡтарға баралар. Их, шулар кеүек ирекле рәүештә үҙең теләгән ерҙәргә китеп, сит илдәрҙе күреп йөрөһәң ине!— тип уйланым.\nБара торғас, минең танау ҙурайып киткән кеүек булды, уның тишектәренә тыҡҡан япраҡтарға ҡан ойошоп ҡатҡан икән. Баш ауыртыуы бер аҙ баҫылып, ҡолаҡ яңғырауы бөткәс, күл буйына бит йыуырға киттем.\nКүл тоноҡ, терегөмөш кеүек һалмаҡ, тулҡынһыҙ, көҙгө кеүек булып ята. Күптән бирле көҙгөгә ҡарағаным юҡ ине. Күл буйына барып ултырыу менән, һыуҙа үҙемдең йөҙөмдө күрҙем. Үҙемдән-үҙем ҡурҡып киттем: бит өҫтәренә ҡырып алырлыҡ тупраҡ йәбешкән. Ике күҙҙән аҡҡан йәштәр бит өҫтөндә ҡатҡан, тупраҡтарҙы ярып түбән төшкән эҙҙәр беленеп тора. Танауҙан аҡҡан ҡан менән ауыҙ тирәләре ҡыҙарып тора, танау ысынлап та шешеп ҙурайған, башым бер нисә ерҙән күбеп сыҡҡан.\nАх, мине ошо рәүештә атай менән әсәй күрһәләр, улар һуштан яҙырҙар ине.\nИке танау тишегендәге япраҡтарҙы тартып сығарҙым. Улар ҡан аралаш ҡатҡайнылар. Ипләп кенә танау һәм ауыҙ тирәләрендәге ҡатҡан ҡандарҙы һәм биттәге тупраҡтарҙы йыуҙым. Бер аҙ кеше төҫөнә ингәндән һуң, ағас араһындағы аҡлан ергә сығып, көндөҙгө йылы ҡояшҡа ҡарап яттым, бер аҙ ятҡас, шунда ҡояш йылыһында йоҡлай киткәнмен.\nМин уянғанда ҡояш түбән төшкән, уның йылылығы аҙайған, һәм төп яғынан ел иҫеп, киҫәк-киҫәк ҙур-ҙур ҡара болоттарҙы ҡыуып килтерә башлағайны.\nМин кисә лә рәтләп ашамағанға һәм бөгөн бер нәмә лә ҡабып та ҡарамағанға күрә, үҙемдә бик ныҡ асығыу һиҙҙем.\nИх, берәр телем арыш икмәге булһа, ниндәй шәп булыр ине! Юҡ бит!.. Яҙ көнөндә ҡырҙа йөрөгәндә, исмаһам, ҡарын асып китһә, ҡаҡы, көпшә, кәзә һаҡалы, ҡымыҙлыҡ кеүек төрлө үҫемлектәр ашап тамаҡ ялғап ебәреп була ине, хәҙер улар ҙа юҡ бит!..\nАғас баштарында һирәк-һирәк кенә муйылдар ҡалған икән, шуларҙы сүпләй башланым. Улар менән генә туйырлыҡ булмағас, баландар ҙа ҡапҡылап йөрөнөм. Ләкин былар менән генә минең ээем эҙләнеүҙән туҡтаманы.\nҠояш түбән төштө, күк йөҙөндәге эре, һорғолт, ҡара болоттар береһенә-береһе ҡушылып, күк битен ҡаплап алдылар. Ел һалҡынайып сәкмән йыртыҡтарынан өрә башланы. Минең башҡа:\n— Хәҙер миңә ҡайҙа барырға?— тигән уй төштө.\nЙәй көнө ҡыҫҡа төн заманы булһа, бына ошо матур ағастар аҫтында ҡоштар һайрағанын тыңлап йоҡлар инем тип, йәйге йылы, оҙон көндәрҙе һағындым.\nБында тороп эш сыҡмаҫ тип, ағас араһынан ҡырға сыҡтым. Ауылға ҡайта торған юл менән ауыл кешеләре эштән ҡайтып баралар.\nАна, Насир бабай үҙенең ике улы менән нәмәлер һөйләп ҡайтып баралар. Былар кәбән кәртәләргә барған булһалар кәрәк.\nБына ике арба менән Рафиҡ ағайҙарҙың улдары, ҡыҙҙары һәм килендәре ҡайтып баралар. Йөктәре ауырлыҡтан арбалары һалмаҡ тауыш менән шығырлап бара. Былар тары баҫтырып ҡайтып баралар ине. Мин уларға ҡарап ҡыҙығып ҡалдым.\nЮлда йөрөүселәр күренмәй башлағас, ҡаранғы төшөр алдынан ауылға ҡарай сыҡтым. Ләкин минең аяҡтар бик ялҡау атлайҙар, сөнки башта «унда ҡайтып, кемгә инәм?» тигән уй ҡайнай.\nШулай алға атлар-атламаҫ барғанда мин барған юлдың уң яғындағы әрәмәлек эсенән Фәхри бабай килеп сыҡты. Уның билендәге балтаһына ҡарағанда ағас киҫергә барыуы беленеп тора ине.\nУл мине күреү менән:\n— Балам, был ваҡытта яңғыҙың ҡайҙан ҡайтып киләһең?— тип үҙе һүҙ башланы. Мин уның һорауына ҡаршы ниндәй яуап бирергә лә белмәй, аптырап ҡалдым. Ысынлап әйтһәм, ағайҙы яманлаған булырмын кеүек тойолдо. Ысынын әйтмәһәм, ялғанлаған булам.\nФәхри бабай минең яуап бирмәй, көрһөнөп ҡуйғанымды күреп:\n— Ниңә яуап бирмәйһең, балам, әллә берәрһе йәбер иттеме? һинең еңгәңде бик уҫал, тип һөйләйҙәр, — тип минең йөрәктең иң ауыртҡан еренә баҫты. Мин дөрөҫөн һөйләүҙән башҡа юл тапманым. Кисәнән бирле баштан үткән эштәрҙе һөйләп бирҙем.\nФәхри бабай һүҙҙәрҙе бик яҡшылап тыңланы ла, мин һөйләп бөткәс:\n— Ах, һаҡаллы сабыйҙар! Бер етем баланың күҙ йәше менән уйнайҙар. Көҙ көнөндә игенгә мал төшөү ғәжәп эшме һуң ул? Әйтер инем инде үҙҙәрен...— тип минең өсөн үҙенең бик ныҡ ҡайғырғанын белдерҙе.\nБеҙ ауылға ингәндә эңер ваҡыты еткәйне. Мин эсемдән ҡасып ҡына үҙебеҙҙең бесәнлек башына менеп йоҡларға, таң беленгәс, кешеләр тормаҫтан алда тағы ҡырға сығып китергә уйлап бара инем.\nФәхри бабай үҙҙәренең йорттары тураһына еткәс:\n— Әйҙә, балам, беҙгә ин, беҙҙә ҡунырһың. Бер балаға әллә нәмә кәрәкмәҫ, һинең атаң менән әсәң мәрхүмдәрҙең күп изгелектәрен күрҙем,— тип мине үҙҙәренә алып инде. Өйгә инеү менән Ғәлимә әбейгә ҡарап:\n— Бына бер бала ла алып ҡайттым әле, ашың бештеме?— тип һүҙ башланы. Ғәлимә әбей мине күргәс, ғәжәпһенгән һымаҡ булып:\n— Бәй, балам! Һиңә нәмә булды? Әллә ағайың ҡыуып ебәрҙеме? Еңгәң бик уҫал шул!— тигән һорауҙы бирҙе.\nМин нәмә әйтергә лә белмәй торғанда Фәхри бабай һүҙгә ҡатнашып:\n— Бала ни эшләһен, улар инде был балаға күрһәтмәгән ауырлыҡ ҡалдырманылар, әле ҡырҙа ҡайҙа барырға белмәй йөрөгәнен күреп, үҙебеҙгә алып ҡайттым,— тип Ғәлимә әбейгә мин һөйләгән һүҙҙәрҙе һөйләп бирҙе.\nУлар минең турала бик күп һөйләшкәндән һуң, мине туйҙырып, йылы урын йәйеп бирҙеләр.\nМин бөгөн тыныс һәм бик оҙаҡ йоҡлағанмын. Иртән тороуға баш һыҙлауы бөткән булһа ла, баштың күбенгән ерҙәре һаман шул көйөнсә торалар ине әле. Ғәлимә әбей иртә менән дә минең тамаҡты туйҙырҙы, мин китергә иткәс:\n—\tЮҡ, балам, китмә, хәҙергә беҙҙә тор әле, кәрәк тапһалар, ағайың килеп алыр, былай ҡайтып инһәң, ул һине тағы туҡмар,— тигәс, мин уларҙа ҡалырға булдым. Фәхри бабайға булышлыҡ итергә теләгәс: —\t—\tХәл йый, балам, улай эшләй башлаһаң, үҙенә эшләтер өсөн юрый ҡотортоп алып ҡайтҡан, тип әйтерҙәр,— тип мине эшләтмәне. Мин ағайҙың килеп алыуын көтә инем. Ләкин уның: «Асыҡһа ҡайтыр әле, һыйыр ҙа ашаған еренә ҡайта, ҡайтмай икән, уның беҙгә кәрәге юҡ»,— тип һөйләп йөрөгәнен килеп әйттеләр. Ағайҙың шул һүҙҙәрен ишеткәс, мин унда ҡайтып зарар ғына итеүемде уйлап, бөтөнләй ҡайтмаҫҡа ҡарар бирҙем. Шулай итеп, үҙемдең тыуған йортомдан 13 йәшемдә бөтөнләй айырылдым. —\nҒӘЛИ АҒАЙ МӘКТӘПТӘ\nФәхри бабайҙар үҙҙәре лә иркен тормошло кеше түгел. Гәрсә, улар һаман да мине үҙҙәрендә торорға ҡушһалар ҙа, мин кеше өҫтөндә торорға уңайһыҙлана башланым. Хәҙер көҙ ҙә етте. Ауыл мәктәптәрендә уҡыр ваҡыттар яҡынлашты. Үҙебеҙҙең ауылда мәктәп булһа ла, улай уҡыусылар күп булмай торғайны. Миңә инде уҡыусылар күберәк йыйыла торған бер мәҙрәсәгә барып, унда хеҙмәт итеп уҡырға кәрәк ине. Мин шул яҡтан уйлап, үҙебеҙҙең ауылдан ун саҡрымдар самаһындағы бер ауыл мәҙрәсәһенә барырға уйланым.\nБыл уйҙы Фәхри бабайҙарға әйткәс, улар ҙа яҡшы күрҙеләр. Мин китер ваҡыт еткәс, Ғәлимә әбей ойоҡҡа баш һалып бирҙе. Күлдәкте йыуып яманы. Тағы ла бер иҫке күлдәк рәтләне. Фәхри бабай яңы башмаҡ — сабата яһап бирҙе.\nКиткән ваҡытта улар миңә бер аҙнаға етерлек икмәк, бер аҙ ғына сәй, биш-алты шаҡмаҡ шәкәр, бер аҙ тары ярмаһы биреп оҙатып ҡалдылар.\nМин был көнгә тиклем үҙебеҙҙең ауылдан сығып, алыҫ ергә барып оҙаҡ торғаным юҡ ине. Шуның өсөн был китеү бик ауыр тойолдо. Ауылдан сығып киткәс тә, мин үҙебеҙҙең ауылға әйләнеп ҡарай-ҡарай киттем.\nКөн һалҡын ғына булып өҫтән ҡар төшкөләп торһа ла, йүгерә-йүгерә барғас, улай өшөмәнем.\nКискә ҡарай теге ауылға барып етеп, мәсет янындағы мәҙрәсәгә барып индем. Бында кескенәрәк бер нисә мәктәп йорто бар икән. Ләкин әле уҡырға килгән кешеләр бик күп түгел. Бер ҙә таныш-белеш булмаған ергә башлап барып инеү бик уңайһыҙ булды. Өҫ-башта ла насар булғас, унда мине ҡыҙыҡһынып мыҫҡыл иткән кеүек ҡаршы алдылар. Малайҙар минең янға килеп:\n— Һин ҡайҙан килдең, һине кем килтерҙе? Ниңә йәйәү килдең?— тип һорашырға керештеләр.\nБер ҙур кеше килеп:\n— Уҡырға килдеңме ни? Улай булһа, шунда тороп тор әле, хәҙрәт килгәс, рөхсәт алырһың,— тип шунда бер мөйөштә көтөп торорға ҡушты.\nАҡшамдан һуң хәҙрәт килде. Ул мине күргәс, ҡайҙан килгәнемде, ҡараусым барлығын-юҡлығын һорашты.\nМин үҙемдең етем малай икәнемде, ҡараусым юҡлығын һөйләнем.\nМулла минең һүҙҙәрҙе тыңлап бөткәс: «Ярай, шунда торорһоң инде»,— тине. Урын-фәлән күрһәтмәне.\nУл ваҡытта ятып уҡый торған мәҙрәсәләрҙә ата-әсәләре бай булған балаларға урын бирәләр, уларҙың бер нисәһе бер урында торалар ине.\nБеҙҙең кеүек етем йәки ярлы крәҫтиән малайҙарына урын биреү юҡ, беҙгә шул иҙән уртаһында, мейес буйҙарында ятырға тура килә икән.\nБеҙ шундай бер нисә малай булдыҡ. Мин бер нисә көн эсендә малайҙар менән танышып алдым. Вахит исемле малай менән дуҫлашып киттем, уның да минең кеүек атаһы, әсәһе юҡ икән. Ауылда йәй буйы бер кешелә йөрөгән. Көҙ булғас, бер нәмәһеҙ көйөнсә ошо мәҙрәсәгә килеп ингән.\nТағы Сәлим тигән бер малай икенсе йыл инде ошо мәҙрәсәлә тора икән. Быйыл йәй мулланың эшен эшләгән, малдарын ҡараған, көҙ еткәс, тағы мәҙрәсәгә ингән. Сәлим әле лә көндөҙҙәрен муллаға барып, уның эштәрен эшләп, тамаҡ туйҙырып, кис кенә мәҙрәсәгә ҡайта.\nБеҙ шулай, тәрбиәселәре булмаған малайҙар, үҙебеҙ бер төркөм булып йәшәйбеҙ. Беҙҙең урын юҡ, ҡайҙа тура килде, шунда торабыҙ. Тәҙрә эргәһендә аҫтарына кейеҙ-балаҫтар йәйеп ултырған шәкерттәргә ситтән ҡыҙығып ҡарап торабыҙ.\nМинең үҙем менән алып барған аҙыҡ бер аҙнанан һуң бөтөнләй бөттө. Хәҙер миңә йә ас торорға, йәки берәр эш табырға кәрәк ине. Ас тороп булмай инде, эш табырға кәрәк. Шул уй менән шундағы иркен тормошло малайҙарға сәй ҡайнатып, аш бешереп торорға хеҙмәткә инәм. Хеҙмәт тигәс тә, аҡса алыу тигән нәмә юҡ. Тик уларҙың ҡалған сәйҙәрен эсеү, ҡалған аштарын ашау хаҡына хеҙмәт итергә тура килә. Шуның өсөн уларҙың йыуына торған һыуҙарына тиклем килтереп бирәһең.\nШуларға хеҙмәт иткәндән ҡалған ваҡытта уҡырға тура килә.\nМәҙрәсәгә уҡыусылар йыйылып бөттөләр. Шәкерттәр күплектән мәҙрәсә тығыҙланды. Беҙҙең кеүек йәмәғәт һикеһендә тороусы етем, тәрбиәһеҙ малайҙар ҙа байтаҡ булды.\nБындағы уҡыуҙарҙың матур яғын түгел, йәмһеҙ яғын һөйләп бөтөрлөк түгел. Бында фән тигән нәмәнең исеме лә юҡ. Бөтә уҡытҡан нәмәләре — дин өйрәтә торған китаптар. Унан һуң беҙҙең кеүек ярлы кешеләргә уҡырға ҡушыусы, рәтләп һабаҡ биреүсе лә юҡ. Мулла ағай менән хәлфәләр кем күберәк хәйер, саҙаҡа бирһә, ҡайһы малайҙың атаһы уларҙы ҡунаҡҡа күберәк саҡырһалар, шуларҙы яҡшыраҡ уҡыталар. Беҙҙең кеүек малайҙарға тик үҙҙәре тырышыу ғына ҡала.\nУл ваҡытта иҫке мәҙрәсәләрҙә хәҙерге кеүек балаларҙы былай синыфтарға бүлеп уҡытыу юҡ. Тик ҡайһы бер уҡыусылар үҙҙәренең самаларына ҡарап, һабаҡташ булып ҡына уҡыйҙар. Һабаҡташ булғанда ла бай кешеләрҙең балалары үҙ тиңдәре менән, беҙҙең кеүек тәрбиәселәре булмаған балалар үҙҙәре кеүек ярлы балалар менән һабаҡташ булалар.\nБеҙ Вахит менән икәү һабаҡташ булдыҡ. Ләкин беҙ ярлы булғанға күрә, беҙҙе уҡытыусы хәлфә беҙгә бик һалҡын ҡарай торған булды. Башҡа малайҙарға көн һайын һабаҡ бирһә лә беҙгә аҙнаһына өс-дүрт тапҡыр ғына һабаҡ бирә торғайны. Унда ла ул беҙгә юҡ ҡына эш өсөн дә асыулана, һабаҡты аҙ ғына белмәй торһаҡ, сикәгә ялт иттереп сабып ебәрә ине. Беҙ инде ярлы булғас, бөтәһенә лә сыҙай торған булып киттек.\nСәлим рәтләп үҙенең китабын тотоп та ҡарамай, ул мәктәптә ятһа ла мулланың өйөнә барып, уның эштәрен эшләп ҡайта. Шуға күрә уға уҡырға ҡушыусы ла, уҡымаған өсөн асыуланыусы ла юҡ. Ул тик йөрөп уҡыусы шәкерт исемен алып йөрөй.\nБында иң ныҡ ауырлыҡ беҙҙең кеүек шәкерттәргә төшә. Таң атмаҫтан тороп һыуға барырға кәрәк. Унан ҡайтыу менән намаҙға ҡыуа башлайҙар. Бында иң ауыры шул намаҙ тигән нәмә. Намаҙға барһаң, самауыр ҡуймай ҡалырға кәрәк, бармаһаң, шунда уҡ һине намаҙға бармаусылар спискаһына яҙалар.\nБына бер ваҡыт ҡазый намаҙҙан сығыу менән:\n— Ҡайҙа киттегеҙ әле, кемдәр намаҙға бармағандар?— тип ҡысҡыра.\nУның шул һүҙен ишетеү менән, киҙеү намаҙға бармай ҡалыусылар спискаһын килтереп бирә.\n1.\tБасир. 2.\t3.\tҒәли. 4.\t5.\tВахит. 6.\tТағы әллә кемдәр...\nҠазый беҙҙе үҙенең ҡаршыһына теҙеп ултыртып, намаҙға бармаусылар спискаһына яҙалар.\n— Басир, һин ниңә иртә намаҙға барманың?\n— Мин,— ти, — башым ауыртып ҡалдым,— ти. Хәйлә ҡора.\n—\tЯрай. —\t—\tӘ һин, Ғәли, ниңә барманың? —\t—\tМин, мин самауыр ҡуйып ҡалдым. —\tМинең яуапты ишетеп бөтөр-бөтмәҫ ҡазыйҙың күҙҙәре янып, бите ҡыҙарып асыулана башлай.\n— Ят, ахмаҡ!.. Һин һәр ваҡыт шулай самауыр ҡуйыуҙы һылтау итеп, намаҙ ҡалдыраһың!— ти.\nҠазыйҙың алдына һуҙылып ятам да уның шыйыҡ тал сыбығы менән арҡаға саж-сож һуҡҡанын көтәм. Ул тағы:\n— Сәкмәнеңде һалып ят!— тип аҡыра.\nСәкмәнде һалып, күлдәксән көйөнә ятам.\n— Ә һин, ҡыйыҡ күҙ, ниңә барманың?— тип Вахиттан һорай.\nУл меҫкен дә мин биргән яуапты бирә.\nҠазый уға ла шулай асыуланып, бишмәтен һалып, һуҙылып ятырға ҡуша.\nБеҙ башты иҙәнгә терәп, ҡазыйҙың һуҡҡанын көтәбеҙ. Намаҙға барған балалар беҙҙе мыҫҡыл итеп, беҙҙең һуғылғанды ҡарап торалар.\nҠазый үҙенең янында торған бер нисә сыбыҡтың араһынан иң шыйыҡ, иң оҙонон һайлап алып, аяғүрә баҫа төшөп, ысын көсө менән шап иттереп берҙе бирә лә:\n—\tИкенсе тапҡыр намаҙҙан ҡалмаҫһыңмы?— тип һорай. —\t—\tҠалмам, ҡалмам!— тип әйтеп бөтөүгә, тағы «шап!» —\tАрҡа буйлап төшкән сыбыҡ үҙәккә үтә, күҙҙән йәш тәгәрәп төшә. Ҡулдарҙың арҡаға барғанын һиҙмәй ҙә ҡалаһың. Ҡазый тағы ла асыуын сығарып:\n—\tҠулыңды ал!— тип ҡысҡыра. —\t—\tШап!— Өс булды, бөттө. —\t— Бар, кит! Икенсе тапҡыр бинамаҙ булма!— тип һине алдынан ҡыуа. Бер ҡул менән арҡаны, икенсе ҡул менән битте тотоп, мейес алдына китәм. Оҙаҡ үтмәй, Вахит та минең янға килә. Ул да минең кеүек әрнеп илай.\n— Басир башым ауыртты тип әйтһә лә, уны һуҡманы. Ул бай шул,— ти.\n— Шулай шул, ул бай балаһы.\nБеҙ бер-беребеҙҙең арҡаларыбыҙҙы ҡарашабыҙ. Арҡалар ҡара янып, сабырып сыҡҡан була. Тегендә малайҙар беҙҙән көләләр. Беҙ нәмә әйтергә лә белмәй, бер-беребеҙгә ҡарашып, байтаҡ ваҡыттар шунда торабыҙ. Арҡаның әрнеүе бер аҙ баҫылғас, күҙҙәге йәштәр кибә төшкәс, тағы ла элекке кеүек шунда йөрөйбөҙ.\nШулай намаҙҙан ҡалыу, шулай ҡазый тарафынан һуғылыу, шулай арҡаның буй-буй булып ҡара янып сығыуҙары бик йыш булып тора.\nБыйыл оҙон ҡыш шул мәҙрәсәнең йәмәғәт һикеһендә, шулай бай малайҙарына хеҙмәт итеп, шулай һуғылып, шулай хурлыҡ; күреп үтте.\nВахит менән икәү «Ғәрәп сарфы»н уҡып сыҡтыҡ.\nКөндәр үтте. Тағы ла яҙ килеп етте.\nЯҙға ҡарай өҫтәге сәкмән туҙҙы. Күлдәктәр айырылып, ҡарайып, еп тотмаҫлыҡ хәлгә килде.\nШәкерттәр таралып бөттөләр.\nБеҙ, тәрбиәселәре булмаған бер төркөм малайҙар, аҙашҡан өйрәк балалары кеүек шунда ҡалдыҡ.\nВахит шул ауылдың көтөүсеһенә малайлыҡҡа инде.\nСәлим, үткән йылғы кеүек, мулланың эшен эшләргә китте.\nМин мәсет күршеһендәге Шакир ҡарт тигән кешегә йәй буйы эшләргә биш һум аҡса һәм биш бот арышҡа ялланып, ялсы малай булып имдем.\nЙәй буйы Шакир байҙың ҙур хеҙмәтсеһе менән уның һабанын һөрҙөм, ҡыр эштәрен эшләштем, игендәр урыштым, көлтәләрен ташыштым, уларҙы һуғыштым. Көҙ еткәндә минең ике битем ҡарағусҡыл булып ҡарайған һәм ярылған ҡулдар эштән сығып ҡатҡан, сөйәлләнгәйне.\nМине хәҙер был ауылда «Шакир ҡарт ялсыһы» тип йөрөтә башланылар.\nМәктәпкә ингәндә лә минең был ҡушаматым ҡалманы. Унда ла шул «ялсы» исемен тағып индем.\nМинең ауылдан сығып киткәс, беренсе йылым шулай үтте. Икенсе, өсөнсө, дүртенсе йылдарым да шулай ҡараңғы тормош эсендә үтәсәге мәғлүм инде.\nУл ваҡыттағы ярлы, эшсе, крәҫтиән балаларының ғүмерҙәре шулай үтә ине.\nУнда уларға тормош юҡ. Аң-белем бирә торған мәктәп ишектәре ябыҡ ине.\n— Хәҙер бик анһат ул, элек ҡыйын ине...\nҒәли ағай үҙенең йәш ваҡытым, унда күргән ауырлыҡтарын шулай һөйләй.\n— Был әле элекке ваҡытта йәштәр күргән ауырлыҡтарҙың меңдән береһе,— тип һүҙен бөтөрә.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Хәҙер_анһат_ул,_элек_ҡыйын_ине._Мәжит_Ғафури&oldid=638835"\nThis page was last edited on 12 November 2018, at 08:21.


Миәкә районында «Берҙәм Рәсәй» партияһы көнө үтте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМиәкә районында «Берҙәм Рәсәй» партияһы көнө үтте\n9:07, 9 ноября 2011 Сәйәсәт\nМиәкә районында «Берҙәм Рәсәй» партияһы көнө үтте. Был уңайҙан ойошторолған тантаналы сараларҙа Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева, БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары Владимир Незнанов, республиканың мәғариф министры урынбаҫары Артур Сурин, Башҡортостан Президенты Хакимиәте вәкилдәре, медицина хеҙмәткәрҙәре, медицина предприятиелары етәкселәре һәм район халҡы ҡатнашты.\n«Берҙәм Рәсәй» көнө Ҡырғыҙ-Миәкә ауылындағы Советтар Союзы Геройҙары бюстарына сәскәләр һалыуҙан һәм еңел атлетика байрамынан башланды. Бынан һуң берҙәм рәсәйлеләр, ике төркөмгә бүленеп, район буйлап сәфәргә сыҡты. Улар «Миәкә һөт заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте коллективы менән осрашты, Ҡанбәк ауылында булды, унда реконструкцияланған балалар баҡсаһын асыу тантанаһында ҡатнашты. Артабан «Берҙәм Рәсәй» вәкилдәре балалар өсөн социаль приютҡа барҙы.\nОшо уҡ көндө район мәҙәниәт һарайында тантаналы йыйылыш үтте, унда берҙәм рәсәйлеләр ҙә ҡатнашты. Йыйылышта йәш ғаиләләргә торлаҡ сертификаттары тапшырылды, производство алдынғылары наградланды. «Берҙәм Рәсәй» партияһы көнө район мәҙәниәт һарайында ҡунаҡтарҙың партия активистары менән осрашыуы һәм йәштәрҙең мәҙәни-күңел асыу программаһы менән тамамланды.\nТеги: берҙәм рәсәй, партиялар


Газ үткәреүгә сертификат алыу өсөн документтар ҡабул ителә башланы - Bash.News\nГаз үткәреүгә сертификат алыу өсөн документтар ҡабул ителә башланы https://bash.news/news/109632_gaz_tkreg_sertifikat_alyu_sn_dokumenttar_abul_itel_bashlany/?lang=bash\n11 ноя 2019, 21:44\nКүп тә үтмәне ошо туралағы указ ҡабул ителде һәм эш тәртибе, ташламаға дәғүә итеүселәр исемлеге раҫланды. Сертификатҡа кемдәр хоҡуҡлы? Яуап киләһе репортажда.\nКүп балалы Йәнгировтар ғаиләһе ҡалалағы фатирға һыймай башлағас шәхси йорт төҙөп сығырға ҡарар итә. Ғаилә башлығы оҙаҡ уйлап тормай 2012 йылда өй ҙә күтәрә башлай һәм ҡыҫҡа ваҡытта уны һалып та сыға. Ләкин тулыһынса күсенергә ашыҡмайҙар. Үҙ йортонда улар йәйгеһен генә йәшәргә мәжбүр. Сөнки ҡыш уны йылытыу ҡиммәткә төшә.\nРеспублика етәксеһенең айырым категория граждандарға газ үткәреү өсөн сертификаттар таратыу тураһындағы указын ишеткәс Йәнгировтарҙың шатлығының сиге булмай. Быға тиклем улар газ үткәреү өсөн аҡса арттыра алмаған. Торбалаларҙы йортҡа индереү өсөн генә лә 150 мең һум тирәһе талап ителгән.\nХәҙер улар зәңгәр яғыулыҡҡа ярты хаҡҡа тоташа ала. Һәр хәлдә сығымдарҙың күпселек өлөшөн сертификат ҡаплай. Ҡалғанын ғаиләгә үҙҙәренә түләргә тура киләсәк.\nБашҡортостан башлығы ҡарары буйынса сертификатҡа республикала йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, хәрби хәрәкәттәр инвалидтары, инвалидтар, мөмкинлеге сикләнгән бала тәрбиәләгән ғаиләләр һәм күп балалы ғаиләләр өмөт итә ала. Һәм шуныһы ғариза биреүсенең газ үткәреләсәк йортта милексе булыуы ла шарт. Йәғни прописка ғына етмәй. Шулай уҡ дәүләт ярҙамы газ үткән ауылдарҙа йәшәүселәргә генә күрһәтеләсәк.\nСертификат номиналы 60 мең, ә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, хәрби хәрәкәттәр инвалидтарына һәм килеме йәшәү минимумынан аҙ булған ғаиләләргә 100 мең һум тәшкил итә. Был маҡсатта ҡаҙнанан 664 миллион һум аҡса бүленә һәм ул дүрт йылға иҫәпләнгән.Ә алынған сертификат үҙе ике йыл ғәмәлдә ҡаласаҡ.\nБашҡорт теле көнө Эстонияла ла билдәләнәсәк\n22:56, 13 дек


Скрипов Александр Николаевич — Башҡорт Википедияһы\nФайл:Скрипов Александр Николаевич\nРостов өлкәһе Багаев районы, Маныч-Балабинка биҫтәһе\nшағир, тәржемәсе, уҡытыусы, тыуған яҡты өйрәнеүсе\nроман, шиғыр, әкиәт, очерк\n"Ҡыҙыл Йондоҙ" ордены, "Хеҙмәт батырлығы өсөн" миҙалы, "Германияны еңгән өсөн" миҙалы, "Венаны алған өсөн" миҙалы\nСкрипов Александр Николаевич (7 декабрь 1905 йыл — 1985 йыл) — СССР яҙыусыһы, шағир, тәржемәсе, уҡытыусы, тыуған яҡты өйрәнеүсе.\nАлександр Николаевич Скрипов 1905 йылдың 7 декабрендә Ростов өлкәһе Багаев районы Маныч-Балабинка биҫтәһендә Луганскиҙың тимер юлсы-машинисы ғаиләһендә тыуған. Бала сағы Хомутце утарында үтә, һуңынан Мечетинская станицаһындағы юғары башланғыс училищела уҡый. 1919 йылда үҙ теләге менән Ҡыҙыл Армия сафына инә.\n1921 йылда комсомолға инә һәм комсомол ячейкаларын актив ойоштороусы була, ҡарауһыҙ балаларҙың яҙмышын еңеләйтеү өсөн көрәшә, ауыл советы сәркәтибе, уҡыу йорто мөдире була. Демобилизациянан һуң район халыҡ мәғарифы бүлеге инструкторы булып эшләй, һуңынан уҡытыусы эшенә күсә.\n1928 йылда уның «Зарница» тигән тәүге шиғри йыйынтығы баҫылып сыға. 1929 йылда А. Скрипов Бөтә Рәсәй крәҫтиән яҙыусылары (ВОКП) йәмғиәтенең ағзаһы итеп ҡабул ителә, йыш ҡына «Молот», «Большевистская смена», «Советский пахарь», «Колхозная правда» һәм башҡа гәзиттәрҙә шиғырҙарын баҫтыра.\nБөйөк Ватан һуғышы осоронда А. Н. Скрипов Совет Армияһы сафында Дондағы Ростовты, Украинаны, Венаны азат итеүҙә ҡатнаша. Был ваҡытта ул күп шиғырҙарын, очерктарын, корреспонденцияларын яҙа һәм улар фронт гәзит биттәрендә баҫылып сыға.\n1946 йылдың ғинуарынан алып ул ауыл мәктәптәрендә тарих уҡытыусыһы һәм директор булып эшләй, ситтән тороп Дондағы Ростов пединститутының тарих факультетын тамамлай, Ҡалмыҡ Республикаһы һәм Луганск китап нәшриәттәрендә мөхәррир булып эшләй.\nСкрипов иң тәүҙә "Слово о полку Игореве"ны шиғри тәржемә итеүе менән билдәле, ул беренсе тапҡыр 1939 йылда «Литературный Ростов» альманахында баҫылып сыға. Артабан Скрипов был тәржемәһен бер нисә тапҡыр шымартып яҙа. Уның тәржемәһе бер нисә тапҡыр ҡайтанан баҫтырыла. Скрипов шулай уҡ — боронғо рус әҙәбиәте иҫтәлеге булған «Задонщина» шиғри тәржемәһенең авторы. Ул «На просторах Дикого поля» тарихи-крайҙы өйрәнеү очерктарын яҙа, ҡалмыҡ халыҡ әкиәттәрен әҙәби эшкәртә, Дондағы Граждандар һуғышы тураһындағы «В степның просторах» романын, ХII быуаттағы Киев Русе тураһындағы «Рождение песни» повесын яҙа.\nАлександр Николаевич Скрипов Ҡыҙыл йондоҙ ордены, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» көмөш миҙалы, «Германияны еңгән өсөн», «Венаны алған өсөн» һәм ВСХВ-ның бронза миҙалы, шулай уҡ ВЛКСМ Үҙәк комитетының , Педагогия фәндәре академияһының, РСФСР Мәғариф министрлығы һәм башҡаларҙың Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Скрипов_Александр_Николаевич&oldid=921422 ҡабул ителгән\n7 декабрҙә тыуғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:22 30 ноябрь 2019 үҙгәртелгән.


Тыуған яғыңа бер ҡағылып алыу ҙа - бәхет ул. Ул йы раҡта, ҡыш оҙаҡҡа туҡталмаған, йәйгә инер өсөн бер нисә аҙы м ғына яһау ҙа еткән урында... Каштан, өрөк, персик, әстрхан сәтләүеге, гранат ағастары шау\nсәскәгә күмелеп ултырған, ҡоймаларҙы ҡыҙыл рауза сәскәләре уратҡан, тәмле былау еҫе аңҡыған, ҡыҙҙары әле лә сәстәрен ваҡ ҡына толомдарға үре п, халат аҫтынан ирмәк кенә итеп ыштан кейеп йөрөгән... Үзбәкстан ул.\nҠасандыр был төбәккә минең оләсәйем, атайым, әсәйем мөккибә н китеп ғашиҡ булған. Һуңынан мин дә уны бар күңелем менән яратыуымды аңланым. Шуғ а күрә Өфө ҡалаһына Үзбәкстандың халыҡ артисткаһы Йондоҙ Усм анованың килеүе минең өсөн шатлыҡлы ваҡиға булды. Быға тикле м уның концерттарында булырға тура килмәне, бары тик кассеталарҙан ғына йырҙарын ишеткәнем\nЙондоҙҙоң тауышы иҫ киткес матур. Ташкент консерваторияһы у ҡытыусылары юҡҡа ғына уны опера йырсыһы итеп күрмәгәндер, мо ғайын. Әммә ҡыҙ эстрада артисткаһы булырға хыяллана. Ул әсир итә, ғәжәпкә ҡа лдыра белә һәм һәр ваҡыт үҙенең ижадын яратыусыларҙы ҡыуандыра. Өфөлә ү ткән концертҡа Силәбе, Ырымбур, Һамар өлкәләренән дә килеүселәр б ар ине.\n- Беҙ үҙебеҙ Андижандан, - ти Расужон Ҡадиров, - 1888 йыл дан алып Силәбелә йәшәйбеҙ. Йондоҙҙоң Башҡортостанға килеүе тураһында ишеткәс, килергә булдыҡ Йырҙарынан тағы бер йылға етерлек энергия тупланыҡ.\nСығыш алдынан йырсының бер аҙ кәйефе төшөп алды: аппарату ра менән нидәйҙер проблемалар килеп сыҡты, шуға күрә концертты ла ваҡ ытынан һуңыраҡ башларға тура килде. Артистка "тереләй" йырларға күн еккән, "йөҙө менән һатыу итергә яратмай".\n- Сәхнәлә эшләү - тимәк йырлау, ә ауыҙыңды асып ҡына торо у түгел, - ти\nЙондоҙ. - Хатта ҡайһы бер билдәле артистар ҙа бының менән ш аярырға ярата. Мин дә техниканың һуңғы мөмкинселектәре менән\nяҡшы таныш, әммә уларҙы альбомдар яҙғанда файҙаланырға кәрә к, концерт ваҡытында түгел. Сөнки төп судья - тамашасы алдын да яуаплылыҡ тойғоһон юғалтырға ярамай.\n- Йондоҙ, Ташкенттағы үзбәк тамашасыһы Рәсәйҙәге үзбәк та машасыһынан айырыламы\n- Беренсеһе, барыбер, үҙ йортонда. Үҙен иркенерәк тоя. Ты уған яҡтан ситтә ҡыйыныраҡ, ризалашығыҙ...\nТашкент тамашасыһы ниндәйҙер, белмәйем, әммә Өфөләгеһе бө гөн рәхәтләнеп күңел асты. Тамашасының артистканы ни тиклем ярат ыуын ҙур аҡ һәм ҡыҙыл раузалар гөлләмәләренән тойомларға була ине...\nИке сәғәтлек концертта Йондоҙҙоң Европа һәм милли стилдә аранжировкаланған элекке һәм яңы йырҙары яңғыраны. Үзбәк көй ҙәре беренсе урында булды, әлбиттә. Әйткәндәй, Йондоҙҙоң реп ертуарындағы күп кенә әҫәрҙәрҙе ул үҙе ижад иткән, артистка - дүрт йөҙгә яҡын композиция авторы. Ул йырҙарын мөхәббәт, әсә, тыуған яҡ темаһына арнай. Концертта Алишер На вои һүҙҙәренә яҙылған йырҙар ҙа яңғыраны: "Мин үҙемде тапмаһ ам..." тигән йыры айырыуса күңелгә үтеп инде, ә Йондоҙҙоң әс әләргә бағышлап башҡарған йырынан күҙҙәр йәшләнде. Һүҙҙәрен аңламаһам да, йырсының тауышы һәм көй күңел\nҡылдарын сиртә алды...\nЙондоҙ Усманова Фирғәнәнең Маргилан ҡалаһында тыуған. Эшс е ғаиләһендә үҫә: уның ата - әсәһе ғүмер буйы тегеү комбинатын да эшләй. Һигеҙенсе синыфтан һуң Йондоҙ ҙа шунда эшкә урынлаша. Предпр иятиеның\nклубында йыш ҡына сығыш яһай. Бәхетле осраҡ Усманованы СССР\n- ҙың халыҡ артисткаһы Тамара Ханым менән осраштыра. Тап ул ҡыҙҙың\nата - әсәһен уны консерваторияға уҡырға ебәрергә өгөтләй ҙә\nБөгөн Йондоҙ - Үзбәкстандың халыҡ артисткаһы, бынан тыш -\nҮзбәкстан парламенты депутаты, сәнғәт проблемалары буйынса эш алып бар а. Европала гастролдәре йыш була. Рәсәйҙә уның киләһе концер ты Мәскәү ҡалаһында 22


Фёдор Шаляпин исемендәге II Халыҡ-ара вокалсылар конкурсына ғаризалар ҡабул ителә | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nБашҡорт дәүләт опера һәм балет театры Фёдор Шаляпин исемендәге II Халыҡ-ара вокалсылар конкурсына ғаризалар ҡабул итә. Конкурс 20-25 сентябрҙә Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы булышлығында «Өфөлә Шаляпин кисәләре» халыҡ-ара опера сәнғәте фестивале сиктәрендә үтә. Башҡортостандың халыҡ артисы, халыҡ-ара конкурстар лауреаты Асҡар Абдразаҡов жюри рәйесе. Конкурста ҡатнашыуға йәш йырсылар саҡырыла. Ғаризалар 20 авгусҡа тиклем ҡабул ителә. Бәйгеселәр ебәрелгән видеояҙмалар буйынса һайлап алына. Конкурс ике турҙан тора: беренсеһе фортепиано оҙатыуында һәм икенсеһе – финал – симфоник оркестр оҙатыуында. Гран-при, беренсе һәм икенсе премия яулаусылар 25 сентябрҙә фестивалдең гала-концертында сығыш яһай. Өҫтәлмә мәғлүмәт – конкурс сайтында.


“Үҫеш нөктәһе” төплө белем алыуға ныҡлы нигеҙ булып тора\n“Мәғариф” милли проекты сиктәрендә республиканың бәләкәй ауыл-ҡалаларында быйыл да тәбиғи-фәнни һәм технологик профилле “Үҫеш нөктәһе” инновация майҙансыҡтары булдырылды. Шуныһы ҡыуаныс, беҙҙең районда ундай үҙәктәр булған мәктәптәр һаны тағы өсәүгә артты. Бөгөн З.Биишева исемендәге Мораҡ төп дөйөм белем биреү мәктәбендә “Үҫеш нөктәһе” белем биреү үҙәге асылды. Тантаналы сарала район хакимиәте башлығы Ғайса Янбаев, мәғариф бүлеге начальнигы Рәсүл Әхмәтйәнов һәм башҡалар ҡатнашты.\n“Мәғариф” милли проекты сиктәрендә республиканың бәләкәй ауыл-ҡалаларында быйыл да тәбиғи-фәнни һәм технологик профилле “Үҫеш нөктәһе” инновация майҙансыҡтары булдырылды. Шуныһы ҡыуаныс, беҙҙең районда ундай үҙәктәр булған мәктәптәр һаны тағы өсәүгә артты. Бөгөн З.Биишева исемендәге Мораҡ төп дөйөм белем биреү мәктәбендә “Үҫеш нөктәһе” белем биреү үҙәге асылды.\nТантаналы сарала район хакимиәте башлығы Ғайса Янбаев, мәғариф бүлеге начальнигы Рәсүл Әхмәтйәнов һәм башҡалар ҡатнашты.