Ғ. Хөсәйеновтың «Һуңғы тарпан» хикәйәтен өйрәнеү » Журнал «Учитель Башкортостана»\nГлавная » Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » Ғ. Хөсәйеновтың «Һуңғы тарпан» хикәйәтен өйрәнеү\n2017 йыл – Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы\nҒ. Хөсәйеновтың «Һуңғы тарпан» хикәйәтен өйрәнеү\nИлеш районы Үрге Йәркәй ауылының 1‑се гимназияһы уҡытыусыһы\nМаҡсат. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ғ. Хөсәйеновтың «Һуңғы тарпан» хикәйәтенең идея‑тематик йөкмәткеһен асыу; уҡыусыларҙың үҙ аллы эҙләнеү күнекмәләрен, бәйләнешле телмәрен үҫтереү, проза әҫәрен тикшерергә өйрәтеүҙе дауам итеү; тыуған тәбиғәткә һаҡсыл, тереклеккә мәрхәмәтле ҡараш, миһырбанлылыҡ тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу. Ғ. Хөсәйеновтың китаптары, уҡыусыларҙың үҙҙәренә оҡшаған эпизодҡа төшөргән һүрәттәре.\nТарпан атҡа – бер арҡан.\nI. Инеш. Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ғайса Хөсәйенов – филология фәндәре докторы, профессор, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, академик. Уның матур әҙәбиәт буйынса «Сәйәхәт дәфтәре», «Батырҙар ҡиссаһы», «Тормош», «Ҡанлы илле биш», «Ил азаматтары» тигән китаптары уҡыусыларға яҡшы таныш. Был әҫәрҙәрендә яҙыусы башҡорттоң данлы тарихы, боронғо көнкүреше, атаҡлы тарихи шәхестәре, батырҙары хаҡында яҙа. Уның боронғо кейек‑ҡоштар, хайуандар тураһында, халыҡтың элекке кәсептәре хаҡында яҙған хикәйәләре лә бар. Шуларҙың береһе – беҙ өйрәнә башлаған «Һуңғы тарпан» хикәйәте.\n¤йҙә хикәйәтте уҡып, «өйөр башы»на характеристика бирергә ине. Автор тарпандар тураһында ниндәй мәғлүмәттәр табып уҡый? Тарпандарҙы ни өсөн күпләп ҡырғандар? Уларҙы һаҡлау өсөн кешеләр ниндәй саралар күргән? Ошо һорауҙарға яуап биреп, беҙҙе бөгөн борсоған экологик проблеманың элек‑электән килгән мәсьәлә булыуын аңларбыҙ һәм «Тәбиғәтте һаҡлайыҡ, тәбиғилеккә ни етә» тигән юлға ҡарата фекер йөрөтөрбөҙ.\nII. Һүҙлек эше.\nТарпан – Көнсығыш Европаның көньяҡ далаларында йәшәгән, XIX быуаттың урталарында тотош ҡырып бөтөрөлгән, сысҡан һыртлы, көлһыу буҙ төҫлө ҡырағай ат.\nСапсан – етеҙ, тиҙ хәрәкәтле, йылдам, йылғыр.\nҺәүерек – өйөргә ҡушыу өсөн өлгөрөп етмәгән йәш айғыр малы.\nҠонан – ике йәштән өс йәшкә тиклемге айғыр.\nДүнән – дүрт йәшлек айғыр.\nҺайҙаҡ – тоҡом өсөн һайлап алынған, айырым йөрөтөлгән йылҡы малы.\nСаңдау – йылҡы малының йәйге эҫелә күләгәгә йә еләҫ ергә туплам урыны.\nIII. Образдар системаһы.\nа) кире образдар: тарпандарға хөжүм итеүсе халыҡ;\nб) ыңғай образ: турайғыр тарпан;\nв) хикәйәт һөйләүсе: Ғәлиулла бабай, автор.\n– «Һуңғы тарпан» хикәйәтендә ваҡиғалар ҡайһы быуатта бара? (XIX быуаттағы ваҡиғалар тасуирлана.)\n– Әҫәрҙә ниндәй проблема күтәрелә? (Иң беренселәрҙән булып экологик проблема күтәрелеп сыға; кешеләрҙең ҡырағай аттарға ҡарата миһырбанһыҙлығы, тереклеккә мәрхәмәтһеҙлеге, ғәҙелһеҙлеге һүрәтләнә.)\n– Хикәйәт нигеҙендә ниндәй конфликт ята? (Кешеләрҙең тамаҡ өсөн ҡомһоҙлоғо, тәбиғәткә, тарпандарға ҡарата ҡоротҡостарса яуызлығы; хайуандарға ҡанһыҙ мөнәсәбәте.)\nV. Эҙләнеү‑тикшеренеү эше.\nӘҫәрҙең төп конфликты – һуңғы өйөр тоҡомло тарпандарҙың баш бирмәй, йүгән, эйәр һалдырмай, кеше ҡулына эйәләшмәй һәләк булыуҙары. (Тарпандарҙың үҙ ирке, азатлығы өсөн көрәше тураһында алдан әҙерләнгән бер нисә уҡыусы дәлилдәр килтереп һөйләй.)\nа) тарпандарҙың байтағы һилерәк яҡтарға тарала;\nб) өйөр башы айғырҙың үтә сослоғо, ажарлығы арҡаһында бер нисә генә өйөр иҫән ҡала;\nв) ҡарт айғыр менән йәш айғыр өйөр өсөн яман алыша;\nг) тарпандар йонсоу йылда тибен ерҙәр эҙләп китә;\nғ) йәш айғыр үҙ өйөрөн бүреләрҙән ҡурсып алыша;\nд) бер ҡырағай мал, йәшәргә тырышып, йылҡы көтөүен ҡырлай башлай;\nҙ) байҙың хеҙмәтселәре тарпанды аҙбарға ябып ҡуялар, ә ул иреккә, азатлыҡҡа ысҡынырға теләп, алйып стенанан‑стенаға һуғыла, сапсып, бәрелеп‑орола, башын‑моронон емереп, һырт‑ҡабырғаларын һыҙырып бөтә. Стенаға бәреп, һул күҙен сығара. Бер нисә көн бесән‑һыуҙан баш тарта. Был ҡыланыштары ирекһеҙ иткән әҙәмдәргә ҡаршылыҡ күрһәтеүе булғандыр, бәлки;\nе) яҙ көнө тарпан ҡолонлай. Болонға сығарғас, ул ғәйеп була. Күпмелер ваҡыт юғалып йөрөгәндән һуң, килеп ҡолонон тотҡонлоҡтан ҡотҡарып, икәүләшеп юғалалар;\nё) аяғы һынғас, кешеләр был тарпанды ҡыҙғанып, уға ағастан тояҡ яһайҙар. Баш бирмәҫ, ирек һөйөүсе хайуан ағас таяғын тибеп һындырып, ашау‑эсеүҙән баш тартып, аяҡ өҫтө йән бирә.\nVI. Әҫәр буйынса һорауҙар.\nАвтор ниндәй күренештән һуң Ғәлиулла бабайҙың хикәйәтен иҫкә төшөрә? (Һабан атының өнһөҙ илағанын күргәс.)\n– Тарпандар нисек көн иткән? (Текстан табып уҡырға.)\n– Турайғыр һәм уның өйөрө нисек һәләк була? (Турайғырҙы һәм уның өйөрөн кешеләр уҡтар, һөңгөләр менән ҡаҙап үлтерәләр. Һуңғы тарпан өйөрө шулай һәләк була.)\n– Тарпан бейә ирекһеҙлекте нисек кисерә? (Ирек һөйөүсе тарпан сикләүҙе, бикләүҙе бик ауыр кисерә, хатта ашау‑эсеүҙән баш тарта.)\n– Тарпандарҙы кешеләр ни өсөн күпләп ҡырған? (Һуғымға, тәмле ите өсөн.)\n– Тарпан тоҡомло аттарҙы һаҡлап ҡалыу өсөн кешеләр саралар күргәнме? (Башҡа тоҡомло аттар менән ҡушып ҡараған.)\n– Был саралар ярҙам иткәнме? (Юҡ, сөнки тәбиғәт үҙенекен иткән, яңы яһалма нәҫел тарпанлығын юғалтҡан. Тәбиғилеккә ни етә?)\nVII. Хикәйәт буйынса фекер алышыу.\n– Ә хәҙер, уҡыусылар һәр берегеҙ дәфтәрҙәрегеҙҙе алып, хикәйәткә ҡарата үҙегеҙҙең уй‑фекерегеҙҙе яҙып (4 – 5 һөйләм), класташтарығыҙға уҡып ишеттерегеҙ. Хикәйәттең йөкмәткеһе буйынса һүрәт төшөрөргә теләүселәр, һүрәт төшөрөгөҙ. (Аҙаҡ һәр уҡыусы үҙ эше менән таныштыра.)\nVIII. Йомғаҡлау. Был тетрәндергес хикәйәтте уҡығас, күңелгә төрлө уйҙар килә, бик күп һорауҙар тыуа. Ни өсөн әҙәм балаһы шул матур, ғорур заттарға ҡул күтәрҙе икән? Хәҙерге ваҡытта ла тарпандар көн итһә, беҙҙең тәбиғәт нисегерәк булыр ине? Әлбиттә, был һорауҙар яуапһыҙ ҡала. «Һуңғы тарпан» әҫәре хикәйәт кенә түгел – хәҡиҡәт. Һүрәтләнгән ваҡиғалар 1879 – 1881 йылдарҙа Яйыҡ буйы далаларында булған. Тарпандар һуңғы өйөрөнә тиклем аяуһыҙ ҡырылып, юҡҡа сығарыла. Уларҙы тәмле ите өсөн йөҙәрләп‑меңәрләп аулағандар. Һуңғараҡ, тоҡомдо һаҡлап ҡалыу ниәте менән, бүтән ат тоҡомдары менән ҡушып, тергеҙергә теләгәндәр. Ләкин тәбиғәт үҙенекен иткән. Яңы яһалма нәҫел бер нисә быуындан ғәҙәти хәленә, элекке тоҡомона кире ҡайтҡан, тарпанлығын юғалтҡан. Ошоларҙан сығып, һығымта яһайыҡ: тәбиғәтте, тәбиғилекте һаҡларға, кәрәк ваҡытта ҡурсаларға, яҡларға кәрәк. Сөнки һәр зат, һәр тоҡом үҙ булмышында матур, күркәм. Һеҙ, уҡыусылар, – киләсәк быуын кешеләре, тәбиғәтте һаҡлағыҙ, ҡулығыҙҙан килгәнсә байытығыҙ.


Өфө районының Чесноковка ауылынан 33 йәшлек Наталья Терентьева изге күңелле кешеләрҙең ярҙамына өмөт итә\nҠатын атлай алмай, өс йәшендә табиптар уға Вердниг-Гоффман арҡа амиотрофия диагнозын ҡуя. Ҡыҙҙың ата-әсәһе республиканың барлыҡ дауаханаларын урай, тик балаға бер ниндәй операция ла, хатта, массаж, дауалау процедуралары ла эшләргә ҡушылмай. Инвалид коляскаһында ултырырға ғына рөхсәт ителә. Бөгөн 4-се дәрәжәләге сколиоздан яфаланыусы Наталья Терентьева һыҙланыуҙарға түҙә алмай.\nЛюбовь Терентьева, Натальяның әсәһе: «Аяуһыҙ ауырыу. Бер кеше өсөн шул тиклем интегеүҙәр. Ҡыҙыбыҙ бик түҙемле»...\nНаталья Терентьеваның теләге бер: умыртҡа һөйәгенә операция яһатып, ауыртыуҙарҙы баҫыу, ултыра алыу. Салауат ҡалаһы табиптары был ҡатмарлы операцияны эшләргә баҙнат иткән. Тик бының өсөн миллион 400 мең һумға яҡын аҡса талап ителә. Натальяның ата-әсәһе был сумманы йыйырлыҡ хәлдә түгел. Улар мәрхәмәтле кешеләрҙең ярҙамына можтаж.\nҺаҡлыҡ банкы иҫәбе: 67619600 0088761680, Терентьева Любовь Алексеевна (Натальяның әсәһе)\nБәйләнеш өсөн телефон: 8 965 930 38 73\nНаталья Терентьева, «Тормошҡа ҡыуанып, ата-әсәйгә, барлыҡ кешеләргә ярҙам итеп йәшәгем килә. Иманым камил, донъяла изге кешеләр күп».


Кис ултырып бәйләм бәйләй Әлиә » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Кис ултырып бәйләм бәйләй Әлиә\nСиккәндәре, беләм, бирнәлек…\nБыл шиғыр юлдары, бер уйлап ҡараһаң, хәҙерге заман гүзәл затына тап килмәй ҙә кеүек. Билдәле булыуынса, әле ҡыҙҙар күп ваҡытын телевизор, компьютер артында ултырып үткәрә. Бәғзеләр өсөн сигеү, бәйләм бәйләү, ғөмүмән, ҡул эштәре “әсәй-өләсәйҙәр заманындағы эш” һанала. Ысынлап та, хәҙер магазиндарҙа йәнең ни теләй, шул бар: шәлдәр, кофталар, күлдәктәр, бейәләйҙәр… Әммә ҡул эштәре менән ултырыу ниндәйҙер әйберҙең етмәүенән түгел, ә күңел талабы, тип иҫәпләй мин белгән ҡайһы бер ҡул оҫталары. Шундай алтын ҡуллыларҙың береһе – Салауат ҡалаһынан Әлиә Ҡолтаева.\nОтҡор ҡыҙ тәүге тапҡыр сигеүгә мәктәптә хеҙмәт дәрестәрендә өйрәнә. Әсәһе ырғаҡ менән бәйләгәндә унда ҡул эштәренә ҡыҙыҡһыныу уяна. Үҙе яңынан-яңы биҙәктәр менән бәйләй башлай.\n– Ҡул эштәренә әсәйем маһир. Унан төрлө әйбер бәйләргә өйрәндем. Тәүге эшем эт һүрәте булды. Уны мәктәптә уҡығанда сиктем. Аҙаҡ Ҡазандағы Ҡол Шәриф мәсете лә яҡшы ғына килеп сыҡты. Был эш менән бер йыл тирәһе ултырырға тура килде. Һәр бер яңы нәмә – минең өсөн ҡыҙыҡ һәм оло шатлыҡ. Шуға күрә лә сигеү-бәйләүҙең яңы төрҙәрен үҙләштерергә тырышам. Аҙаҡ, интернеттан ҡарап, йомшаҡ уйынсыҡтар бәйләргә өйрәндем. Таныштарым эшемде күргәс, оҡшатты, заказ бирә башланы. Уйынсыҡтарҙы ваҡыт булғанда бер-ике көндә әҙерләп була, – ти оҫта.\nУл үҙенең эштәрендә һәр саҡ сағыу төҫтәр ҡулланыуҙы хуп күрә. Йәйғор төҫтәренән торған ҡул эштәре күҙҙең яуын алырлыҡ.\n– Бәйләүҙән күңел тыныслығы табам. Яратҡан шөғөл кәйефкә лә ыңғай йоғонто яһай. Әйберҙәремде яҡындарыма, әхирәттәремә бүләк итеп бирәм. Үҙ ҡулдарың менән эшләнгән әйбер ҡәҙерлерәк тә тойола. Нисек теләйһең, шулай бәйләп, төрлө биҙәк менән нағышлаһаң, бына тигән картиналар, ҡурсаҡтар яһарға була. Тик буш ваҡытым ғына аҙыраҡ, сөнки эштән арып ҡайтам, бәйләү менән кисен, төндә ултырырға тура килә. Кемгә нисектер, әммә был шөғөл бик оҡшай. Улар минең өсөн гүзәллек өлгөһө булып тора, – ти ул, йылмайып.\nТырыш ҡыҙ, Салауат индустриаль колледжын уңышлы тамамлап, әле һатыусы булып эшләп йөрөй. Әлиәне эшендә лә ихтирам итәләр.\nЫсынлап та, уның оҫталығын күреп, бына ниндәй күркәмлек булдыра ала үҙе үк наҙ, гүзәллек, йылылыҡ бөркөп торған ҡатын-ҡыҙ ҡулдары, тип уйлап ҡуяһың. Уға ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел.\nСығыу ваҡыты 11-10-2017, 14:37 | Ҡаранылар: 490


16 сентябрҙә Халыҡ-ара озон ҡатламын һаҡлау көнө билдәләнде\nБыл дата Берләшкән милләттәр ойошмаһы Генераль ассамблеяһының махсус резолюцияһы менән 1994 йылда иғлан ителгән һәм озон ҡатламын боҙоусы матдәләр буйынса Монреаль протоколына ҡул ҡуйылған көнгә арнала.\nДокументта Берләшкән милләттәр ойошмаһы ағзаларына был көндө Монреаль протоколында билдәләнгән бурыстарҙы пропагандалауға бағышлауға тәҡдим ителә. Үҙенең 2006 йылғы мөрәжәғәтнамәһендә БМО-ның Генераль Секретары Кофи Аннан озон ҡатламын һаҡлауға йүнәлтелгән эшмәкәрлектә алға китеш күҙәтелеүен билдәләй һәм уны тергеҙеү йәһәтенән оптимистик күҙаллауҙары менән уртаҡлашаа. 2009 йыл аҙағына озон ҡатламына зыян килтереүсе матдәләрҙең 95 процентының әйләнештән алыныуы ла протоколдың уңышлы эшләүен күрһәтә. Яңы мең йыллыҡтың төп глобаль проблемаларының береһен хәл итеүҙә барлыҡ милләттәрҙең берләшеп эш итеүенә баҫым яһала.


“Сәләмәтлек көндәлеге” – Яратта. — Официальный сайт Районного муниципального бюджетного учреждения культуры "Баймакская межпоселенческая центральная библиотека" муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан\n“Сәләмәтлек көндәлеге” – Яратта.\n11 мартта Билал ауыл биләмәһендә старт алған “Сәләмәтлек көндәлеге” эстафетаһы Ярат ауыл биләмәһенә лә килеп етте. Яраттар мерәҫтәрҙән эстафетаны ҡабул итеп, Сәләмәтлек һәм әүҙем оҙон ғүмерлелек йылына арналған конкурс сиктәрендә 22-се булып сара үткәрҙе. Был көндө мәҙәниәт йорто фойеһында килгән һәр тамашасыны “Йәйғор” ансамбле дәртле йыр-моңо менән ҡаршы алды. Ошонда уҡ Ярат, Ғүмәр, Йәрмөхәмәт ауылы тырыштары менән бай йөкмәткеле күргәҙмә әҙерләнгәйне. Ҡул эштәре (Ҡарамурзина М., Ғәҙелшина Х., Нурғәләмова З., Йәнбирҙина Д., Үҙәнбаева Э., Мырҙаҡаева Х.) һ.б., Йәрмөхәмәт ҡатын-ҡыҙҙары әҙерләгән һөт ризыҡтары һәм емеш-еләк, дарыу үләндәре (Әбдрәшитова Һ.), һунарсы мөйөшө (Үҙәнбаев Йосоп), селектән үреп эшләнгән көнкүреш кәрәк-яраҡтары (Буранбаев И.), ағастан кәрәк-яраҡтар, балалар өсөн саналар (Мырҙабаев М.) күргәҙмәләре иғтибарҙы йәлеп итте. Мырҙаҡаева Хәҙисә инәй башҡорт халҡының ылашын тәҡдим итте, Дилара Йәнбирҙина буҙа, төрлө емеш-еләктән ҡаҡтар, Һәҙиә Әбдрәшитова кәзә ҡымыҙы, кәзә һөтө ризыҡтарын (сыр, ҡорот, ҡаймаҡ һ.б.) әҙерләгәйне. Ғүмәрҙән Йәрмөхәмәтов Айгиз йылҡысылыҡ менән шөғөлләнә. Уның аҡбуҙаттары даими ат сабыштарында ҡатнаша, һыбайлыһы – Аҡсарин Нияз. Йыл башында Яратта Урал аръяғы райондарының ат сабышы уҙған. Биләмәнең 112-се атлы кавалерия дивизияһы яугирҙары исеменә үткәрелгән сәмле ярышта йәмғеһе 6 райондан ҡатнашалар. Үҙ тарихына иғтибарҙы арттырыу, яугирҙарҙың исемен мәңгеләштереүҙә ҙур эштәр башҡарыла. Мәктәп директоры М.А.Юлдашбаева Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары тураһында бай мәғлүмәт туплап йыйынтыҡ сығара. Артабан уның нигеҙендә “Ярат ерен яратып” исемле китап баҫтыра. Спорт ҡаҙаныштары күргәҙмәһе лә һоҡландырҙы. Биләмәлә еңел атлетика, саңғы, волейбол, баскетбол, еңел атлетика, көрәш, шашка-шахмат уйындары буйынса район, республика кимәлендәге ярыштар призерҙары, еңеүселәре бар. Мәҙинә Мырҙабулатова (шашка), Миңзәлә Үҙәнбаева (саңғы, еңел атлетика, баскетбол, волейбол, шашка буйынса тренер), Нәркәс Ишмөхәмәтова (еңел атлетика), Илзидә Ғәлиуллина (саңғы), Раушания Байымова, Рәсим Ҡарамурзин (еңел атлетика), Тимур Ғәҙелшин (саңғы), Юлдаш Әхмәтйәновтар (шахмат) ярыштарҙа даими ҡатнашып, яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. Спорт ҡаҙаныштары тураһындағы презентация менән физик тәрбиә биреү уҡытыусыһы Мырҙаҡаева С.М. таныштырҙы. Рәсим Ҡарамурзин, Әкрәм Ғәҙелшин, Илфат Дәүләтбаев, Линар Юлдашбаев, Илнур Йосопов, Рәфил Ишҡыуатов – спорт өлкәһендә башҡаларға өлгө булған ир-егеттәр. Артабан клубтың спорт залында Халыҡ-ара ғаилә көнөнә ҡарата Ғүмәр, Йәрмөхәмәт, Ярат ауылдарынан спорт һөйөүсе йәш ғаиләләр араһында “Атай, әсәй һәм мин – спорт ғаиләһе” ярышы ойошторолдо. Еңеүсе\nтип Ғүмәрҙән Хәсәновтар ғаиләһе билдәләнде. Ғәҙелшиндар, Байымовтар, Ҡарамурзиндар артабанғы урындарҙы бүлеште.\n“Етегән” фольклор ансамбле май миндеген бәйләү күренешен сағылдырҙы. Май миндеге шифалы, тәнгә — сихәт, йәнгә – дауа. Ҡырға сыҡҡан ҡатын-ҡыҙҙар балаларҙы оҫҡон йыуаһы, әтнәкәс, кәзә һаҡалы һәм ризыҡ булған башҡа үләндәр менән таныштырҙы, ҡайын һыуы, туҙ һағыҙы шифаһы хаҡында бәйән итте. “Етегән”дәр сығышын Сәләмәтлек һәм әүҙем оҙон ғүмерлелек йылына арналған таҡмаҡтар менән тамамланы.\n“Ҡояшҡай” балалар театры Айгиз Баймөхәмәтовтың “Ҡалдырма, әсәй” повесынан, Йәрмөхәмәт ауылының үҙешмәкәр артистары Рәлис Ураҙғоловтың “Йән ғазабы” әҫәренән өҙөк сәхнәләштерҙе. Фәһем алырлыҡ сәхнәләштереүҙәр кире күренештәрҙе фашланы. Балаларҙы йән ғазабына дусар итмәү – ололарҙың бурысы. Ә инде ата-әсәйһеҙ ҡалған балаларҙың яралы күңелдәре икеләтә хәстәргә, һөйөүгә мохтаж. Яраттар “Сәләмәтлек көндәлеге” альбомын үҙ бите менән тулыландырып үҙәк китапханаға тапшырасаҡ.


ТЫЛСЫМЛЫ ШАР ҠОТҠАРҘЫ\n6 Июль , 10:45\n13 йәшемдә урамда әхирәттәрем менән йөрөйбөҙ. Эңер төшөп бара. Шул саҡ беҙгә табан ҙур эттең сабып килеүен күрҙек. Мороно аҡ күбектә, күрәһең, ҡоторған эт булғандыр. Ҡыҙҙар нисектер ҡасып өлгөрҙө, ә мин тороп ҡалдым. Был эт минең өҫтөмә ырғыйым тигәндә генә уның ҡапыл шыңшып, сыйылдап ситкә алып ырғытылыуын күрҙем...\nМиңә 8 йәш булғанда әсәйем һәм инәйем менән еләккә киттек. Ул йылды емеш бик уңған булғандыр, сөнки әсәйемдәр барып туҡтаған ерҙән йәбешеп йыя башланы. Мин улар янында еләк ашап йөрөнөм-йөрөнөм дә, ялҡып урманға инеп киттем. Быға тиклем күрмәгән ҡошҡа эйәреп ағастар араһына инеп китеп аҙаштым. Ҡысҡырып ҡараным, әсәйем ишетмәй. Шул саҡ күҙ алдымда нимәлер балҡығанын күреп ҡалдым. Шар формаһындағы был нәмә берсә алһыу, берсә зәңгәр булып яна, берсә ағарып китә. Ул бер урында торҙо-торҙо ла, әкренләп шыла башланы. Мин уның артынан киттем. Күпмелер барғас әсәйемдең мине саҡырып ҡысҡырғанын ишеттем. Улар сәй эсергә йыйына ине. Мине ҡайҙалыр китеп аҙашҡан тип уйламағандар ҙа. Әрләнмәҫ өсөн үҙем дә бер нәмә лә әйтмәнем. Урман яғына күҙ һалғайным, теге шарҙың миңә ҡарап торғанын тойҙом. Ипләп кенә “рәхмәт” тип бышылданым.\nВаҡыт үтә бара мин был ваҡиғаға үҙем ышанмай, баласаҡ фантазияһы тип ҡабул итә башланым. Тик улай булмай сыҡты. 13 йәшемдә урамда әхирәттәрем менән йөрөйбөҙ. Эңер төшөп бара. Шул саҡ беҙгә табан ҙур эттең сабып килеүен күрҙек. Мороно аҡ күбектә, күрәһең, ҡоторған эт булғандыр. Ҡыҙҙар нисектер ҡасып өлгөрҙө, ә мин тороп ҡалдым. Был эт минең өҫтөмә ырғыйым тигәндә генә уның ҡапыл шыңшып, сыйылдап ситкә алып ырғытылыуын күрҙем. Ҡараһам, эт менән минең арала теге алһыу-зәңгәр шар тора ине! Һәм мин уның фантазия булмауын аңланым. Бынан һуң нисәмә йылдар үтте, билдәһеҙ ҡотҡарыусыма әле лә рәхмәттәр уҡыйым.


Дәүләкән районынан һәүәҫкәр йырсы Рәлиә Әйүпова.\nӨфөнән һәүәҫкәр йырсы Лилиә Нәзирова.\nӨфөнән һәүәҫкәр йырсы Әлиә Ҡыҙрасова.\nӨфөнән «Айгиз менән Илгиз» дуэты. Студия ҡунағы – Айгиз Ханов.\nҒафури районынан һәүәҫкәр йырсы Зилара Бикбова.\nҒафури районынан ҡурайсы Фәнил Кинйәғолов.


Исмаҡайҙа - “Яныбай Хамматов һабаҡтары” » "Урал" гәзите\nКүренекле яҙыусы, яҡташыбыҙ Яныбай Хаммат улы Хамматовтың исеме һәр кемгә яҡшы таныш. Инде бер нисә быуын уның романдарын уҡып үҫә. Белорет районында барған ваҡиғаларҙы һүрәтләүе менән уның әҫәрҙәре райондаштарында тағы ла кѳслѳрәк ҡыҙыҡһыныу уятты. Биш романды берләштергән - “Бѳртѳкләп йыйыла алтын” пенталогияһы XX быуат башынан беҙҙең кѳндәргә тиклем Башҡортостандың алтын сығарыу тарихын сағылдыра, эшселәр тормошон, хеҙмәтен һүрәтләй. Был хеҙмәте ѳсѳн уға 1994 йылда Башҡортостан Республикаһының Салуат Юлаев исемендәге премия бирелә.\nРайонда яҡташыбыҙҙың исемен мәңлеләштереү маҡсатында күп эштәр эшләнә. Ҡаланың 22-се гимназияһы Яныбай Хамматов исемен йѳрѳтә. Белорет районы Советы президиумы ҡарары менән проза ѳлкәһендә актив эшләүселәргә Яныбай Хамматов исемендәге премия булдырылды. “Яныбай Хамматов һабаҡтары”н үткәреү ҙә яҡшы йолаға әйләнгән.\nҮткән аҙнала “Яныбай Хамматов һабаҡтары” яҙыусының тыуған ауылында - Исмаҡайҙа үтте. Арҙаҡлы яҡташыбыҙға арналған сараға райондың тѳрлѳ мәктәптәренән башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыусылары, уҡыусылар ҡатнашты.\nИсмаҡайҙар ҡунаҡтарҙы лайыҡлы ҡаршыланы. Күптәрҙең ауылға тәүге килеүе, шуға ла улар тѳпкѳлдә бѳтә шарттары ла булған шундай матур мәктәп барлығына һоҡланыуҙарын йәшермәне. Тәүҙә фойела мәктәп директоры Ғәфифә Нәҡип ҡыҙы Хитауллина ҡунаҡтарҙы сәләмләне, кѳн тәртибе менән таныштырҙы.\nБер тѳркѳм уҡытыусылар Исмаҡай мәктәбе уҡытыусыларының асыҡ дәрестәрен ҡарарға таралашты. Әнисә Салауат ҡыҙы Хәйбуллина II-IV кластарҙа “Халҡымдың бѳйѳк улдары”, Хәмдиә Ғәлимйән ҡыҙы Йосопова VIII класта физика дәресендә “Яныбай Хамматов техник прогресты күҙаллаусы” Ғәфифә Нәҡип ҡыҙы Хитауллина V класс ѳсѳн “Бѳртѳкләп йыйыла алтын” романы буйынса йомғаҡлау дәрестәрен күрһәтте. Шул уҡ ваҡытта Яныбай Хаммат улының тормошо һәм ижады буйынса викторина, тасури уҡыу бәйгеһе, эҙләнеү эштәре конкурсы үткәрелде. Аҙаҡ ҡунаҡтарҙы крайҙы ѳйрәнеү музейына эскурсияға саҡырҙылар. Зифа Сибәғәт ҡыҙы Ҡужаҡова музейҙағы экспонаттарҙы кемдәр биреүе, алтын ҡаҙыуҙа ҡулланылған эш ҡоралдары тураһында һѳйләне.\nАуыл клубында Яныбай Хамматовты белгән кешеләр менән осрашыу үткәрелде, шулай уҡ еңеүселәрҙе лә ошо сара ваҡытында тәбрикләнеләр. Осрашыуҙы алып барыусы Ләлә Салауат ҡыҙы Хәйбуллина ҡунаҡтар менән таныштырҙы, Яныбай Хамматов әҫәрҙәрендә ауылдың тарихы яҙылыуына миҫалдар килтерҙе. Зѳлфирә Сѳләймәнова һүҙҙәренә һәм Мѳхәррәм Сәлимов кѳй яҙған “Исмаҡай” йырын башҡарҙылар. Исмаҡай уҡыусылары башҡарыуында “Ҡортсолар” бейеүен үҙенсәлекле итеп ҡуйҙылар. Шулай уҡ яҡыусының әҫәренән ѳҙѳктѳ сәхнәләштерҙеләр. Ауылдың оло быуын кешеләре Рәхит Ҡыйбат улы Хәлитов, Гѳлсәғиҙә Ғәбит ҡыҙы Ҡужакова, Фәридә Фәсхетдин ҡыҙы Хәйбуллина яҙыусы менән булған осрашыуҙары тураһында хәтирәләре менән уртаҡлашты.\nСарала ҡатнашыусыларҙы һәм ауылдаштарын тәбрикләп “Ерҙе файҙаланыу” предприятиеһы директоры Хафиз Мѳжәүир улы Иҙрисов сығыш яһап:\n- Бѳгѳн беҙ ултырған мәктәп тә Яныбай Хамматовтың исеменән сығып тѳҙѳлдѳ. Ул беҙҙең арала булмаһа ла, уның исеме ярҙам итте. Беҙҙең ауылдың тарихы уның әҫәрҙәрендә сағыла. Яҡташыбыҙға киләһе йыл 90 йәш тулған булыр ине. Ошо айҡанлы уға “Белорет районының Почетлы гражданины” тигән исем бирергә кәрәк, - тине.\nҠаланың 20-се мәктәбе директоры Зәйнәб Кинйәбай ҡыҙы Собханғолова ла яҙыусы тураһындағы иҫтәлектәре менән уртаҡлашты һәм шундай бѳйѳк яҙыусыға әлегә тиклем “Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы” тигән исем бирелмәүе мәсьәләһен күтәрҙе. Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы Гѳлназ Ғәзиз ҡыҙы Байрамғәлина яҙыусы әҫәренән ѳҙѳктѳ яттан һѳйләүе, Зѳһрә Үтәғолованың яҡташыбыҙға арнап яҙған шиғырҙы уҡып ишеттереүе үҙенсәлекле килеп сыҡты. Сараның һуңғы нѳктәһе “Яныбай Хамматов эҙҙәренән” тип аталған экскурсия булды. Унда уҡыусыларҙы Исмаҡай ауылындағы иҫтәлекле урындар менән таныштырҙылар.\n... Иртәнсаҡ, Исмаҡайға етәрәк, Хафиз Мѳжәүир улынан: “Исмаҡай алтын ѳҫтѳндә ултыра. Ауылдаштарығыҙ алтын йыуамы?” - тип ҡыҙыҡһындыҡ. “Юҡ, улар алтын эҙләмәй, сѳнки алтындың тик яуызлыҡ ҡына алып килгәнен яҡшы беләләр”, - тине. Нәҡ ошо фекер Яныбай Хамматовтың “Бѳртѳкләп йыйыла алтын” пентологияһында ла сағыла. Тимәк, яҙыусы үҙ әҫәрҙәре аша яҡташтарына тѳп фекерен еткерә алған. Күпме кеше ошо алтын, байлыҡ тип һәләк була. Шуға ла һәр кем тормошта тѳп алтын - кеше, хеҙмәт һәм тырышлыҡ икәнен аңларға тейештер. “Яныбай Хамматов һабаҡтары” ла ошо фекерҙе йәш быуынға еткерҙе.


АстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Аҡмулланың тормош юлы буйынса дәрес-уйын "Аҡмулла-яҡтылыҡ йырсыһы"\nБашҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районының урта дөйөм белем биреү муниципаль бюджет учреждениеһы 3-сө һанлы Борай ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе Мифтахетдин Аҡмулла ижадына арналған дәрес-уйын Аҡмулла – яҡтылыҡ йырсыһы Маҡсаттар: Аҡмулла ижады буйынса белемдәрҙе киңәйтеү, күренекле шәхес менән ғорурланыу тойғоһо уятыу. Бәйләнешле һөйләү телмәре үҫтереү. Әхлаҡи яҡтан таҙа кешеләр, аң-белемгә ынтылыш тәрбиәләү. Йыһазлау: портрет, альбом, китаптарҙан күргәҙмә, рефераттар, интерактив таҡта, компьютер Дәрес барышы 1.Ойоштороу мәле. (интерактив таҡтала шиғыр, алдан билдәләнгән уҡыусы уҡый) Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк! Арабыҙҙа наҙандар күп, уҡыу һирәк. Аңғыра айыуҙан Уралдағы ҡурҡҡандай, Эй, туғандар, наҙанлыҡтан ҡурҡыу кәрәк! Илтифат ит: уҡыуҙалыр шәрафәттәр, Яһиллектән килә ятыр ҙур афәттәр. Уҡығандар күктә осор, һыуҙа йөҙөр, Юҡтыр унда әүлиәлек, кәрамәттәр. Уҡығанға был донъяла жәләл булыр, Харам тигән күп шәйҙәр хәләл булыр. Ырыҫ, дәүләт шишмәһен асам тиһәң, Ғилем-һөнәр берҙән-бер әмәл булыр. Алтыға берҙе ҡушып, һан ун булмай, Сәғәтте алға бороп, төн көн булмай. Белемлелек — арыҫландан көслө батыр, Шуға атланмай, һинең төшөң һис өн булмай. -Һаумыһығыҙ уҡыусылар! Һеҙ әлеге генә шиғыр тыңлап үттегеҙ, был шиғырҙың авторы кем? Шиғыр нимә тураһында? (Яуаптар тыңлап үтеү) Ҡәҙерле уҡыусылар, бөгөн беҙ Мифтахетдин Аҡмулланың тормош юлына һәм ижадына ҡыҫҡаса байҡау яһарбыҙ. Уның тормош юлы һәм ижады менән яҡыныраҡ танышырбыҙ. Викторина һорауҙарына яуап бирербеҙ. -М. Аҡмулла XIX быуатта йәшәгән атаҡлы шағир – мәғрифәтсе. Шағирҙең тыуған ауылы Туҡһанбай Дим йылғаһының үтә матур еренә урынлашҡан. Уның тыуған ауылында йорт-музейы бар. (видео ҡарап үтеү) -Аҡмулланың шиғырҙары бөгөнгө көндә лә актуаль булып тора, улар беҙҙе әхлаҡи яҡтан тәрбиәләй, белемгә өндәй. Шуның өсөн беҙ уларҙы өйрәнергә һәм белергә тейешбеҙ. 2.Төп өлөш. Дәрестең девизы: Бик йәштән үк ата йортон Мәжбүр булдың ташларға, Халыҡтар араһына сығып, Яңы тормош башларға. Эй, Аҡмулла, Аҡмулла, Сәсән телле бер мулла. Яһилға һин дау мулла, Халҡыңа һин аҡ мулла. (Ф. Рәхимғолова). -Шиғыр өҫтөндә эш башҡарыу. - Ә хәҙер беҙ һеҙҙең менән сығыш тыңлап үтәйек. (бер уҡыусы рефераты менән сығыш яһай, уға һорауҙар биреү) - Ә хәҙер инде викторина һорауҙарына яуап бирәйек. Был һорауҙарға яуап биреп, М. Аҡмулла ижады буйынса алған белемдәрегеҙҙе күрһәтерһегеҙ тип ышанам. Дөрөҫ яуаптарға жетондар биреләсәк. Аҙаҡтан, уйын бөткәс, жетондарҙы һанап еңеүселәрҙе билдәләйәсәкбеҙ. Һорауҙар: 1.М. Аҡмулла нисәнсе йылдарҙа йәшәгән? (1831-1895). 2.Ул ниндәй мәҙрәсәләрҙә белем алған? (Туҡһанбайҙа, Мәнәүеҙтамаҡта, Әнәстә, Стәрлебашта, Троицкиҙа). 3.Ни өсөн уны Аҡмулла тип атайҙар? (Ҡаҙаҡтар уға тура һүҙлелеге, уҡымышлылығы өсөн Аҡмулла исемен бирәләр). 4.Әҙиптең ниндәй шиғырҙарын беләһегеҙ? (“Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!”, “Минең ятҡан урыным – зиндан”, “Нәсихәттәр”, “Бәхет”, “Тиһеңме?”, “Донъя”, “Көн”, “Көҙ” һ.б.). 5.Аҡмулла ҡайҙа ерләнгән? (Миәс ҡалаһында). 5.“Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!” шиғырынан бер өҙөк һөйләгеҙ. 6.Аҡмулла премияһы лауреаттары кемдәр? (Р.Шәкүр, Ә. Вәхитов, З.Басыров, Р.Сәхәүетдинова, З. Исмәғилев, Р. Солтангәрәева). 7.Аҡмулланың исемен мәңгеләштереү өсөн республикала нимәләр эшләнгән? (1981 йылда Туҡһанбай ауылында М. Аҡмулла музейы асылды, 1980 йылда Миәкә район Советы ҡарары менән М. Аҡмулла исемендәге премия булдырылды, “Башҡортостан” киностудияһы “Аҡмулла” тигән документаль фильм төшөрҙө, З. Исмәғилев И. Дилмөхәмәтов либреттоһын “Аҡмулла” опера яҙҙы). 8.Өфөләге ҡайһы уҡыу йорто Аҡмулла исемен йөрөтә? (Өфөлә, БДПУ) 9.Ҡазаҡтар араһында Аҡмулла кем булып эшләй?(уҡытыусы) 10.Атаһының исеме (Камалетдин) 11.Әсәһенең исеме (Бибигөлсөм) - Ә хәҙер жетондарҙы һанап, еңеүсене билдәләйек. 3. Дәресте йомғаҡлау. «Нәсихәттәр» шиғыры Иң әүүәл кәрәк нәмә — иман, тигән,Ахирәт эштәренә инан, тигән."Хоҙай, кисер!" — тигән менән эш бөтмәйҙер,"Иман шарты"н өйрәнмәһә — Иван, тигән.Икенсе ҡиммәт нәмә — күңел, тигән,Күңеле боҙоҡ әҙәмдән төңөл, тигән.Боҙоҡҡа ер өҫтөнән аҫты артыҡ,Булмаһа күңел таҙа — күмел, тигән.Өсөнсө ҡиммәт нәмә — аҡыл, тигән,Аҡылһыҙҙа тәүфиҡ яғы таҡыр, тигән.Аҙ эшкә асыуланып, динен боҙор,Иманын көфөрлөккә һатыр, тигән.Дүртенсе ҡиммәт нәмә — шөкөр, тигән,Ниғмәткә шөкөрһөҙлөк — көфөр, тигән.Ятҡан ерҙән: "Хоҙай, кисер", тигән — хурлыҡ,Сәбәп эҙләп, төҙ юл менән йүгер, тигән.Бишенсе ҡиммәт нәмә — әҙәп, тигән,Әҙәп тигән — мөхәббәткә сәбәп, тигән.Көфөрлөк әҙәплелә тормағандай,Әҙәпһеҙҙә иман тороу ғәжәп, тигән.Алтынсы ҡиммәт нәмә — сабыр, тигән,Сабыр кеше моратын табыр, тигән.Һәр эштә сабырһыҙҙың төбә — хурлыҡ,Сабырһыҙлыҡ башҡа бәлә һалыр, тигән.Етенсе ҡиммәт нәмә — ихлас, тигән*,Ихласһыҙҙың эше ҡабул булмаҫ, тигән.Аҡыллылар ошо һүҙҙе белһә кәрәк:Иман, аҡыл, әҙәп, ихлас — юлдаш, тигән.Алдыбыҙҙан киткәне юҡ хәүеф-хәтәр,Был халыҡ, белә тороп, ғафил ятар.Ғәфләттән уяныу юҡ, оялыу юҡ,Каруандар үтеп ятыр ҡатар-ҡатар.Ғибрәттәр күҙ алдында — күреп ятыр,Ҡулы менән ҡанса әҙәмде күмеп ятыр. -«Нәсихәттәр»шиғырын тыңлау. Был шиғырҙа кешегә хас ниндәй сифаттар күрһәтелә? Уларҙың һәр береһенең мәғәнә үҙенсәлеген тормоштан алынған миҫалдар менән аңлатығыҙ. Уларҙы таҡтала сәскә формаһында күрһәтеү. -Уҡыусылар, бөгөнгө дәрестән һеҙ үҙегеҙгә кәрәкле мәғлүмәттәр, фәһем алғанһығыҙҙыр тип уйлайым. Уйыныбыҙҙы һеҙ ятлаған М. Аҡмулла шиғырҙарын һөйләү менән тамамлайыҡ.( уҡыусылар алдан бирелгән шиғырҙарҙарҙы һөйләйҙәр) -Беҙҙең дәрес ошоноң менән тамам. Һау булығыҙ, уҡыусылар! Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года. Выберите специальность, которую Вы хотите получить:\nАвтор Камаева Айгуль Хасановна\nДВ-348956 Получить свидетельство о публикации\n17.01.2016 Просмотров: 98 Комментариев: 0 Презентация по казахскому языку "Абылай хан"\n17.01.2016 Просмотров: 167 Комментариев: 0 Сығыш "Ҡылым һәм уның үҙенсәлектәре"\n17.01.2016 Просмотров: 760 Комментариев: 0 Из опыта экспериментальной работы\n17.01.2016 Просмотров: 543 Комментариев: 0 "Повышение квалификации – условие жизни в современном мире"\n17.01.2016 Просмотров: 207 Комментариев: 0 Статья "Лидеры образовательных инициатив Донбасса"\n17.01.2016 Просмотров: 110 Комментариев: 0 Сценарий выпускного 4 класс\n17.01.2016 Просмотров: 200 Комментариев: 0 775367775361775347775316775315775306775288


Ғаилә усағы икәү ҡулында\n2 Май 2021, 11:30\nИр менән ҡатын араһында татыулыҡ нигеҙе булып нимә тора? Ғаиләлә атай урыны ҡайҙа? Тәү ҡарауға ябай һорауҙар, яуаптары ла әллә ҡасан билдәле һымаҡ. Ләкин күпме ғаилә «карабы» уларға төртөлә һәм, әйтерһең, алдарында таш диуар – селпәрәмә килә. Эшҡыуар, киң ҡарашлы һәм тәрән фекерле замандашыбыҙ Айбулат Алек улы Уразбахтинға һүҙ бирәйек. Ул журнал уҡыусыларына 2019 йылда сыҡҡан ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙҙың йәмғиәтебеҙҙә тотҡан үҙ урыны тураһында мәҡәләләр шәлкеме аша таныш.\nҠаҡшатмайыҡ ғаилә нигеҙен\nДонъя булғас, һауыт-һаба шалтырамай тормай, ти халыҡ мәҡәле. Ғаиләлә мөнәсәбәттәрҙе көйләү, иң элек, аралашыу аша килә. Бер-беребеҙгә тап киләбеҙ, тип өйләнешкән йәштәр бит, асылда, яңылыша. Сөнки кешене белеп бөтөү мөмкин түгел. Шуға ла ир менән ҡатын йәшәй-йәшәй генә «һауытына күрә ҡапҡасы» рәүешенә килә. Үкенескә ҡаршы, күптәр тормош һынауын үтә алмай, никахтары тарҡалып, балалары атай тәрбиәһе күрмәй үҫә. Ғалимдар әллә ҡасан иҫбат иткән: балалар үҙ тормошонда ата-әсәһен ҡабатлай. Тимәк, беҙ ҡорған ғаилә мөнәсәбәттәре үҫеп килгән быуын яҙмышына туранан-тура йоғонто яһай. Шуны онотмаһаҡ ине.\nБөгөнгө заманда ғаилә институтының ҡаҡшауы бер кемгә лә сер түгел. Уның сәбәптәрен ҡайҙан ғына эҙләмәйбеҙ. Ләкин бер осраҡта фекерҙәр уртаҡлығы ярылып ята. Ул ошо рәүешле яңғырай: көнкүрештә хәҙер ир-егеттәр бәҫһеҙләнә, лидерлыҡ ҡатын-ҡыҙҙар ҡулына күсә.\nБыл – йәмғиәт ҡанундарының емерелеүен күрһәткән кире ҡаҡҡыһыҙ дәлил. Сөнки көслө заттың әйҙәүсе роле кемдеңдер теләге йә ҡушыуы буйынса булдырылмаған, тәбиғәттән шулай килә. Аңлы һәм аңһыҙ рәүештә ир-аттың бәҫен төшөрөү, әлбиттә, яҡшыға түгел. Уның иңендә бит ғәйәт ҙур яуаплылыҡ ята – ғаиләһенең именлеге, балаларының киләсәге! Кәпәс йөрөткән кешенең ул – ҡанында. Кемдер был бурысына үтә яуаплы ҡараһа, һәлкәүҙәр ҙә етерлек. Һуңғылар өсөн ғаилә проблемаларын ҡатындарҙың үҙҙәре хәл итә башлауы, ирекһеҙҙән ауыр донъя йөгөн артмаҡлап алып китеүе ҡыуандыра ғына. Тик уның аҙағы күңелһеҙ. Ҡатын кешенең тора-бара, был әре ҡорт миңә нимәгә кәрәк әле, тип айырылышыу тураһында уйға килеүе көн кеүек асыҡ.\nБөгөнгө тигеҙ мөмкинлектәр заманы дилбегәне ирҙән тартып алырға ынтылыусы гүзәл заттарҙы тыуҙырҙы. Һәлкәү ир, әйтеп үтеүебеҙсә, ҙур теләк менән уны ҡатынының йомшаҡ ҡулдарына тапшырһа, үҙен ысын көслө зат һанаған ғаилә башлығы был хәлгә риза түгел. Шул рәүешле низағтың башланыуына сәбәп тыуа.\nИке осраҡ та ҡыуанырға урын ҡалдырмай – улар никахты емереүҙең башы булып тора. А.С. Пушкиндың «Балыҡсы һәм балыҡ тураһында әкиәт»ен иҫкә төшөрәйек. Ҡартын булдыҡһыҙлыҡта ғәйепләгән, аҙаҡтан самаһыҙ талаптар ҡуйған, янынан ҡыуып ебәргән әбей буй еткеһеҙ бейеклектәргә күтәрелә, сикһеҙ байлыҡҡа эйә була, ләкин кире тәүге хәленә, ярыҡ ялғашына, әйләнеп ҡайта. Бөйөк авторҙың әҫәрендә үтә лә тәрән мәғәнә ята шулай.


Башҡортостанда сәсеү майҙандары структураһы үҙгәртелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда сәсеү майҙандары структураһы үҙгәртелде\n15:25, 30 марта 2010 Иҡтисад\nРеспублика игенселәре сәсеү майҙандары структураһын үҙәртте. БР Ауыл хужалығы министрлығының прогрессив үҫемлекселек технологиялары һәм мелиорация бүлегенең баш агрономы Таһирйән Мөхәмәтзиев һөйләүенсә, баҙарҙа талап ителгән культуралар майҙандарын арттырыу файҙаһына төҙәтмәләр индерелде. Атап әйткәндә, кукуруз майҙандары 30 мең гектарға артасаҡ. Шәкәр сөгөлдөрө сәсеүлектәре 10 мең гектарға артасаҡ һәм республика буйынса дөйөм алғанда 65 мең гектар тәшкил итәсәк. Бынан тыш, көнбағыш һәм ҡарабойҙай сәсеүлектәре артасаҡ. Был культуралар менән шөғөлләнеү шуныһы менән файҙалы: уларҙы үҫтереүгә ауыл халҡы орлоҡ һәм ашламалар һатып алыуға субсидиялар ала.\nМал аҙығы культуралары баҫыуҙары 42 мең гектарға артасаҡ. Был мал иҫәбенең артыуы һәм мул мал аҙығы запасы булдырыу зарурлығы менән дә бәйләнгән.\nАгрономия хеҙмәте белгестәре ужым культураларының һаҡланыуын аныҡланы. Туңыуҙан сәсеүлектәрҙең һәләк булыуы 15 процент тәшкил итте. Синоптиктар күҙаллауынса, ҡар баҫыуҙарҙа оҙаҡ ятмаясаҡ һәм сәсеүлектәрҙең сереп һәм күгәреп юҡҡа сығыуы көтөлмәй.\nРеспублика аграрийҙары алдағы сәсеү кампанияһына орлоҡтар менән тәьмин ителгән. Хәҙер сорттарҙы яңыртыу тамамлана.\nХәҙер эш игенселәрҙән тора. Был көндәрҙә уҙғарылған район агрономик конференцияларында ауыл эшсәндәре алдына яҙғы сәсеүҙе сифатлы итеп һәм ҡыҫҡа ваҡытта үткәреү бурысы ҡуйыла.\nТеги: ауыл хужалығы, сәсеүлектәр, сәсеү майҙандары структураһы


Синай ярымутрауында Рәсәй самолетының һәләкәткә осрау сәбәптәре билдәле түгел. Был турала техник тикшереү комиссияһы рәйесе айман Әль Мөҡәддәм белдергән. Рәсәй ҡотҡарыусылар сүллектә үҙ эшен дауам итә. Әлегә аэробустың барлыҡ киҫәктәре лә табылмаған.\nБразилияла ямғырҙар сәбәпле ер ишелгән. 20 кеше хәбәрһеҙ юғалған. Батҡаҡ ағымы ике быуаны йырған. 600 кеше эвакуацияланған. Ер ишелеү ер тетрәүгә бәйле тип хәбәр ителә.\nСьера-Леоннела Эбола киҙеүе тамамланыу сәбәпле күп халыҡ ҡатнашлығында байрам ойошторғандар. Был ҡурҡыныс ауырыу тәүге тапҡыр 1976-сы йылда теркәлгәйне. Ул 11 мең кешенең ғүмерен өҙгән.\nГермания етәкселеге фани донъянан үҙ теләге менән китергә теләүсе ауырыуҙарға эвтаназия эшләүҙә ярҙам итеү тураһындағы ҡанун проектын хупланы. Бындай ярҙам бушлай буласаҡ. Түләүле эшләгән осраҡта иректән мәхрүм итеү ҡаралған.


Бер тәүлек элек кенә йәшәүгә яраҡлы булған ике ҡатлы ағас йорт бөгөн ошондай хәлдә. Ғүмер буйы йыйған мөлкәттәрен юғаотҡан Фатир хужалары Һерәйешеп ҡалған бүрәнәләргә ҡарап йортһоҙ ҡалыуҙарына һаман да ышана алмай.\nНеля Камаева, зыян күреүсе: «Эшемә лә алыҫ түгел тип, байтаҡ йылдар йыйған аҡсама октябрь айында ғына ошо йорттан фатир һатып алдым. Уңайлы ине. Янғын ваҡытында өйҙә түгел инем, төндә күршем шылтыратты. Әле һаман да аңлап етмәйем».\nҒәҙәттән тыш хәл сыҡҡан төндә ошо уҡ йортта йәшәүсе оло йәштәе ханым вафат була. Әлегә ул янғын эҙемтәләренәнме, әллә һөрөмдән ағыуланып үлгәнме? Билдәһеҙ.\nАлексей Мальцев, Бөрө ҡалаһында йәшәүсе: «Янғын сығыуға сәғәт ярым тирәһе ҡалғас, инәйемдең үлеме тураһында ишеттем. Ул яңғыҙ йәшәй ине. Полиция, ғәҙәттән тыш хәл министрлығы хеҙмәткәрҙәре килде. Шул ваҡытта обойҙар шытырлаған кеүек тауыш аңғарҙым. Күрше фатирға инеп ҡарарға уйламаныҡ та».\nЙәш ғаилә Ирина менән Андрей Исиляевтар фатирҙы әсәлек капитлына һатып алған. Бөгөн ике бәләкәй балаларын туғандарына ҡалдырып, үҙҙәре ваҡытлыса йәшәп тороу урыныа килгән.\nАндрей Исиляев, зыян күреүсе ғаилә: «Был бары ваҡытлыса йәшәп тороу урыны ғына.. Торлаҡ мәсьәләһен хәл итергә кәрәк. Иң мөһиме үҙебеҙ, балалар иҫән-һау.\nӘлегә ҡунаҡханала ике ғаилә урынлашҡан. Ә Ҡалғандар туғандарына барып һыйынырға мәжбүр булған.\nИлдар Фәсхетдинов, Бөрө районы хакимиәте башлығының ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса комиссия урынбаҫары: «Осраҡ буйынса рәсми экспертизалар юҡ. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, янғындың сәбәбе мейесте артыҡ ҡыҙҙырыуға бәйле. Зыян күреүсе ғаиләләргә егерме мең һум самаһы аҡсалата ярҙам күрһәтеү ҡарала. Шулай уҡ матди ярҙам кеше башына ҡарап иҫәпләнә»


Бер быуатлыҡ ғүмер\nКүгәрсен районы Тәүәкән ауылында йәшәүсе Шәрифә Ғәтиәт ҡыҙы Ҡаразбаева йөҙ йәшен билдәләне. Бер быуат ғүмер кисергән хеҙмәт ветераны оло йәшендә лә термек,асыҡ зиһенле. Район хакимиәте башлығы хөрмәтле ағинәйҙе күркәм юбилейы менән тәбрикләп иҫтәлекле бүләк һәм Рәсәй Президенты Владимир Путиндың ҡотлау хатын тапшырҙы.\nШәрифә Ғәтиәт ҡыҙы етемлекте бик иртә татый, һуңынан һуғыш осоро ауырлыҡтарын да башҡа тиҫтерҙәре кеүек үҙ иңендә күтәрә.\nУның бар ғүмере тырыш һәм намыҫлы хеҙмәттә үткән. Ғаиләһендә үҙе кеүек эшсән ике ул һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән. Ҡартайған көнөндә Шәрифә Ҡаразбаева балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәләре менән бәхетле.


Wy/ba/Тихвин - Wikimedia Incubator\nХалҡы 58459 (2010)\nТелефон коды 81367\nТихвин — Ленинград өлкәһенең көнсығышындағы ҡала. Тихвин һыу систамыһының фрагменттары һаҡланған эре сәнәғәт үҙәге ҡалаһы. Тихвин Успенский моностыры ҡаланың төп иҫтәлекле урыны.\n4 Буш ваҡытты уҙғарыу\n9 Хәүефһеҙлек саралары\nЯҡындағы аэропорт Санкт-Петербургта\nСанкт-Петербургтан: Ладога вокзалынан Вологда йүнәлешендә тураға поездар йөрөй. Электричкалар менән Волховта күсеп ултырып барырға була.\nМәскәүҙән: Петрозаводск йүнәлешендәге транзит поездарҙа Волховоға тиклем, артабан башҡа поездарҙа йәки электричкала. Электропоездға, шулай уҡ "Волховстрой-2" станцияһында күсеп ултырырға мөмкин.\nСанкт-Петербургтан:М18 трассаһында Мурманск шоссеһы буйлап; E105 юлында Ҡулса автоюл буйлап 120 километр Мурманск йүнәлешендә, Волхов йылғаһы күперенән һуң уң яҡҡа Юшково ҡасабаһынан Вологда шоссеһына А114 боролорға, был шоссе буйлап 90 км Тихвин тигән юлкүрһәткескә тиклем.\nТихвинға шулай уҡ Р36 юлы буйлап Лодейное Поле - Тихвин - Будогощь - Чудово маршруты буйынса барырға була. Был маршрутта грунт юлдар бар\nСанкт-Петербургтан: Санкт-Петербургтың төп автовокзалынан (наб. Обводного канала, д.36, ст. м. Обводный канал), "РЖД Трансфер" туғталышынан (Ладожский вокзал, ст. м. Ладожская), "Төньяҡ" автовокзалынан (п.Мурино, ст. м. Девяткино) автобустар йөрөй.\nҠаланың барлыҡ иҫтәлекле урындарын йәйәү үтеп сығырға мөмкин. Үҙәктән вокзалға һәм ҡунаҡханаларға тиклем юл 30 минут тирәһе. Ҡалала Совет һәм Карл Маркс урамдарында автобустар йөрөй.\nУспенский монастыры.  хаж үҙәге, бында Тихвин Алла инәһе иконнаһы һаҡлана. Монастырь ғәҙәти булмаған архитектураһы менән ҡыҙыҡлы. Успенский соборы (XV быуат башы), биш тешле ҡыңғырауы булғанПокров сиркәүе (1581), Вознесен сиркәүе (1676–1679), Тихвин Божьей матери сиркәүе ( XIX быуат башы), Крестовоздвижен сиркәүеь (1871–1877, Бенуа проекты буйынса). Монастырҙың стеналары һәм башнялары һәйбәт һаҡланған. фев 2020\nТихвин һыу системаһының ағас шлюзы. монастырҙан көнсығыштараҡ. Шлюздың нигеҙе генә һаҡланған. Шулай уҡ XVIII быуатта ағастан төҙөлгөн фрагменты тәьҫир ҡалдыра. фев 2020\nРимский-Корсаков үтың йорт-музейы, Римский-Корсаков ур., 12. фев 2020\nБуш ваҡытты уҙғарыу[edit | edit source]\nТуҡланыу[edit | edit source]\n12 [dead link] Ҡунаҡхана, 3-сө микрорайон, 19 (к ҡала үҙәгенән көнсығышҡа). ☎ +7-(81367)-70-800, +7-(921)-311-77-48. Двухместный номер: 2200 руб (2009). Ҡала ситендә ҙур булмаған ҡунаҡхана. Бүлмәләр уңайлыҡтары менән. Иртәрге аш тәҡдим ителә. Ҡунаҡханала ресторан эшләй.\n12 Ҡунаҡхана, 4-се микрорайон, 7 (к востоку от центра города, пл. Мерецкова). ☎ +7-(81367)-21-233, 20-088. Ике кешелек бүлмә: 2000 һум (2009). Уңыйлыҡтары урта кимәлдә булған ҙур ҡунаҡхана. Бүлмә һәм коридорҙа ремент эшләнгән. Иртәнге аш тәҡдим ителә. Ғунаҡханала ресторан эшләй.\n12 Ҡунаҡхана комплексы, Новгород ур. 36 (ҡала үҙәгендә). ☎ +7-(813)-675-13-30.\nДипломат һәм Оранжевое небо төнгө клубтары иң криминал урындар тип һанала, шулай уҡ район мәҙәниәт йортонда дискотека криминал яҡтан хәүефле һанала.\nRetrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wy/ba/Тихвин&oldid=4945993"


СИБАЙ ИНСТИТУТЫ ЕТДИ ҺЫНАУҘЫ ЛАЙЫҠЛЫ ҮТТЕ\n2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. *\nҺәр белем биреү учреждениеһы үҙ эшмәкәрлеген аккредитация һәм лицензия документтарына эйә булмай тороп алып бара алмай. Ул документтар Рәсәй мәғарифты күҙәтеү комиссияһы тарафынан уҡыу йортоноң эшмәкәрлеген бар йәһәттән тикшергәндән һуң билдәле бер ваҡытҡа бирелә. Быйылғы йылдың сентябрь айында Сибай институты ла ошо һынауҙы уңышлы үтеп, киләһе 6 йылда белгестәр әҙерләү эше менән шѳғѳлләнеүгә законлы хоҡуҡҡа эйә булды. Уҡыу йорто тарафынан был мѳһим сараны үтеүҙең үҙенсәлектәре, уның әһәмиәте һәм башҡа нескәлектәре тураһында ҡыҙыҡһынып, Сибай институты директоры, иҡтисад фәндәре докторы З.Ғ.Йәрмѳхәмәтов менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n—Зиннур Ғѳбәйҙулла улы, быйыл сентябрь айында Сибай институтының дәүләт аккредитацияһына бәйле ябай булмаған процедура үтәсәге хаҡында ишетеп белә инек. Беҙҙең гәзитте уҡыусыларға был сараның вуз ѳсѳн мѳһимлеге һәм әһәмиәте нимәлә булыуын аңлатып үтһәгеҙ ине...\n—16 сентябрҙән 20-һенә тиклем Сибай институтында Рәсәй мәғарифты күҙәтеү комиссияһы эшләне. Был аҙна уҡыу йортоноң барлыҡ коллективы ѳсѳн һуңғы йылдарҙағы иң мәшәҡәтле, иң яуаплы осор булғандыр, тип уйлайым. Ҡыҫҡаса әйткәндә, аккредитация—ул юғары уҡыу йортоноң барлыҡ эшмәкәрлеген тикшереү. Бында матди-техник база ла, профессор-уҡытыусылар составы ла, фәнни һәм методик эшмәкәрлек, студенттарҙың белем кимәле лә инә. Бына ошо комиссия сығарған иң һуңғы һѳҙѳмтәгә таянып Сибай институты коллективының белем биреү эшмәкәрлегенең торошо билдәләнә. Институттың күп яҡлы эшмәкәрлегенең бер генә тармағы ла дәүләт аккредитацияһы таныҡлығына эйә булмай тороп эшләй алмай. Ул—һәр юғары уҡыу йорто ѳсѳн иң мѳһим документ.\n—Белеүебеҙсә, вуз эшмәкәрлеген шундай киң даирәлә тикшереп һығымта яһау ѳсѳн тәжрибәле, юғары квалификациялы белгестәр йәлеп ителә. Сибай институтының эшмәкәрлеген илебеҙҙең ниндәй вуздарының белгестәре баһаланы?\n—Рәсәй мәғарифты күҙәтеү комиссияһы эксперттары булараҡ Мәскәү, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Силәбе, Ырымбур, Магнитогорск ҡалаларының билдәле вуздарынан үҙ эшенең оҫталары булып танылған белгестәр эшләне.\n—Аккредитация комиссияһы ағзалары тарафынан институттың белем биреү эшмәкәрлегенең ниндәй ѳлкәләре тикшерелде?\n—Беҙҙең уҡыу йорто тѳрлѳ делегацияларҙы, Рәсәй генә түгел, хатта сит ил вуздары вәкилдәрен дә ҡабул итеп ѳйрәнгән. Әммә, билдәле булыуынса, эксперт комиссияһы беҙгә дуҫтарса осрашыу, тәжрибә уртаҡлашыу йә булмаһа фәнни-ғәмәли конференцияла ҡатнашыу ѳсѳн килмәне, уларҙың маҡсаты—институттың белем биреү эшмәкәрлеген бар йәһәттән тикшереү ине. Биш кѳн дауамында эксперттар дѳйѳм институт һәм уның эшмәкәрлек тармаҡтары менән танышты, уҡыу йорто етәкселеге, профессор-уҡытыусылар составы, студенттар, беҙҙең уҡыу йортон тамамлаусы белгестәр һәм эш биреүселәр менән әңгәмәләшеүҙәр үткәрҙе. Белем сифаты менән бер рәттән уҡытыу-методика материалдарының, уҡыу пландарының дәүләт белем биреү программаларына яраҡлылығы тикшерелде. Тикшереү барышында белгестәр уҡыу процесы, китапхана фонды, компьютер кластары, лабораториялар менән танышты, студенттарҙы тестлау ойошторҙо. Шулай уҡ студенттар менән йәнле аралашыуға ҡоролған осрашыу ҙа үтте, уның барышында йәштәр институтҡа, бындағы белем биреү кимәленә ҡарата үҙҙәренең фекерҙәрен әйтте.\n—Комиссия ағзаларының дѳйѳм фекерҙәре һәм эксперт комиссияһы эшенең яҡынса һѳҙѳмтәләре менән таныштыра алаһығыҙмы?\n—20 сентябрҙә Рәсәй мәғарифты күҙәтеү комиссияһы БДУ-ның Сибай институты хеҙмәткәрҙәре менән һығымта яһау осрашыуы ойошторҙо. Эксперт комиссияһы рәйесе С.Г.Сериков иң тәүҙә йылы ҡабул итеү һәм эште юғары кимәлдә ойоштороуға булышлыҡ итеү ѳсѳн тотош уҡыу йорто коллективына рәхмәт белдерҙе. «Институт бик яҡшы матди-техник базаға эйә. Шулай уҡ мин уҡыу йорто етәкселегенең, профессор-уҡытыусылар составының белгестәр әҙерләү эшен хеҙмәт баҙарындағы хәл-торошҡа ярашлы итеп алып барыуын айырып билдәләр инем. Беҙ Сибай институтын артабан үҫтереү ѳсѳн ҙур перспективалар булыуын күрҙек, вуздың бик ҡыйыу пландарҙы тормошҡа ашыра алырына ышандыҡ»,—тип билдәләне үҙ сығышында комиссия рәйесе.\nЭксперт тѳркѳмдәр етәкселәре үҙҙәренең сығыштарында институттың бик ҡеүәтле матди-техник базаға эйә булыуын, тикшереү барышында талап ителгән документтарҙың тиҙ арала һәм грамоталы итеп әҙерләнеүен, профессор-уҡытыусылар составының юғары кимәлен, мәҙәнилеген, коллективта дуҫтарса, яҡшы мѳнәсәбәттәр хѳкѳм һѳрѳүен, сығарылыш студенттары, эш биреүселәр менән тығыҙ бәйләнештәр урынлаштырылыуын һәм башҡа ыңғай күренештәрҙе айырып билдәләп үтте. Эксперттарҙың эш һѳҙѳмтәләре буйынса Сибай институтында студенттарға һәм ошоғаса уны тамамлаусыларға дәүләт белем биреү стандарттарына ярашлы йѳкмәткелә һәм сифатта белем бирелеүе тураһында документтар әҙерләнде.\nОшоларға таянып, әле үк Сибай институты һынауҙы лайыҡлы үтте, тип ышаныс менән әйтеп була. Бының менән ул Урал аръяғының мәғариф, фәнни, һәм мәҙәни үҙәге булыуын тағы бер тапҡыр хаҡлы рәүештә яҡланы. Һәм киләсәктә лә сығарылыш уҡыусылары беҙҙең вузды ҙур теләк менән һайлар, беҙгә уҡырға килер, тип ышанабыҙ.\n—Зиннур Ғѳбәйҙулла улы, һеҙҙе, йәғни тотош уҡыу йорто коллективын, етди һынауҙы лайыҡлы үтеүегеҙ менән ихлас ҡотлайбыҙ. Киләсәктә лә эштәрегеҙҙә, яңы башланғыстарығыҙҙа тик уңыштар юлдаш булһын!\nӘңгәмәне Хәйҙәр Тапаҡов ойошторҙо.


Хәбәрҙәр: Грециялағы 6 йылға һуҙылған рецессия һөҙөмтәһе: эшһеҙлек, хәйерселек һәм үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙар.\nГрециялағы 6 йылға һуҙылған рецессия һөҙөмтәһе: эшһеҙлек, хәйерселек һәм үҙ-үҙеңә ҡул һалыуҙар.\nБына ике йыл инде Йоргос һәм Евгения Кузилос электрһыҙ йәшәй. Кис еткәс, улар өс балаһы менән шәм яҡтыһында ултыра һәм был күп ғаиләләр өсөн ғәҙәти күренеш. Грецияла меңдәрсә ғаилә дәүләт энергетик компаниялары иҫәптәре буйынса түләй алмай. Милли статистика буйынса, 300 мең ғаилә хәйерселек хәлендә көн күрә.\n“Был хәлде ҡатыным, бигерәк тә балаларым ауыр кисерә. Улар менән бөтә дәрестәрҙе көндөҙ эшләп ҡалырға тырышабыҙ,”-ти Йоргос.\nБөгөн иртән Михалис Цаусоглу ғәҙәттәгесә Афина ситендәге бушлай аҙыҡ-түлек таратыу пунктына килде. Һуңғы 5 йылда йөк машинаһы водителе эшһеҙ ултыра. Уның 35 йыллыҡ стажы бар, әммә бөгөн Михалистың һыу һәм электр өсөн бер йыллыҡ, ә фатир өсөн ярты йыллыҡ бурысы бар. Һуңғы ярты йыл эсендә ул бер евро ла эш хаҡы алмаған.\n“Шуны ғына әйтә алам: үҙемде кәрәкһеҙ тиеп тоям. Үҙемде ситләтелгән итеп тоям, әйтерһең, мин юҡ,”-ти ул.\nГрецияның Файҙалы тәғәм итеү институты мәғлүмәттәре буйынса, ғаиләләрҙең 20 процентында балалар уҙған йылда туйғансы ашай алмауын таныған.\nҠорһаҡты ҡыҫып бәйләү сәйәсәтенең алты йылға һуҙылған йәнә бер ҡот осҡос эҙемтәһе шул: 10 миллионлы халыҡтың 2 миллионына дәүләттең һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә юл ябыҡ. Күбеһенсә һүҙ халыҡтың ике категорияһы хаҡында бара: тәүгеләре урта класҡа ҡараған, әммә көрсөк арҡаһында эшен юғалтҡан; икенселәре иһә- рецессия арҡаһында эш таба алмаған йәштәр. Шуны ла әйтеп үтергә кәрәк: Грецияла социаль страховкалауҙы эш биреүсе тәьмин итә. Илдә эшһеҙлек кимәле ифрат юғары, үткән йылдың ноябрендә ул 26 % ине, ә йәштәр араһында- 50,6%.\nСамалы ғына үҫешкә ҡарамаҫтан (2014 йылдың дүртенсе кварталында ВВП буйынса 1,7%), эш урындарын ҡыҫҡартыу дауам итә. Һуңғы миҫалдарҙың береһе- Халкида ҡалаһындағы Lafarge төркөмө цемент заводы.\n“Компания беҙгә ҡыҫҡартыуҙар буласағы хаҡында иғлан итте, 220-нән ашыу хеҙмәткәр эштән ебәреләсәк. Улар 50, 70, 80 тиергә лә мөмкин ине, һүҙ хәҙер ваҡыт тураһында ғына бара. Һөҙөмтәлә, барыһын да эштән ебәрәсәктәр. Был айҙамы, киләһе айҙамы, һуңыраҡмы -барыһы ла бөтәсәк,”-ти эшселәрҙең береһе.\nБыл күңелһеҙ картинаға өҫтәп, шуны әйтергә кәрәк: Грецияла 2011 йылдан алып үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар 35,7 процентҡа артҡан. Донъяны үҙ теләге менән ҡалдырып китеүселәр айырыуса 2012 йылда күп булған.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИЛЛИ ХАРАКТЕРЛЫ АКТРИСА - 2019 - Мәҡәләләр\n"Ҡабаттан йәнләнгән фотоһүрәттәр" проектының маҡсаты - кинорежиссер Булат Йосоповтың "Беренсе Республика" тарихи нәфис фильмы геройҙары менән таныштырыу. Фотоларҙың тәүгеһендә - тарихи шәхес үҙе булһа, икенсеһен фильмдың костюмдар буйынса рәссамы Әлиә Байрамғолова кино төшөрөү майҙансығында яһаны. Сираттағы геройыбыҙҙы тамашасы Мәжит Ғафуриҙың "Ҡара йөҙҙәр" спектаклендәге Ғәлимә роле өсөн айырыуса үҙ итә торған булған.\nТәлиға Миңлевәли ҡыҙы БИКТАШЕВА (актриса Рәзифә Динмөхәмәтова уйнай) - совет актрисаһы. Бәләкәй сағынан йырларға, бейергә яратҡан ҡыҙҙың урта мәктәпте тамамлағас та актриса һөнәрен үҙләштерергә Өфөгә юлланыуына бер кем дә аптырамағандыр, моғайын. Ҡыҙылға буялған ҡалын киндерҙән тегелгән берҙән-бер күлдәген кейеп, бәләкәй генә төйөнсөк тотоп, баш ҡалаға килгәндә Тәлиғаға 16 йәш була. 1932 йылда Башҡорт сәнғәт техникумының танылыу яулаған режиссер һәм актеры Вәлиулла Мортазин менән Мәкәрим Мәһәҙиев класын тамамлай. Студент сағында уҡ Мирхәйҙәр Фәйзиҙең Башҡорт драма театры сәхнәһендә ҡуйылған "Ғәлиәбаныу" спектаклендә төп ролде башҡара. Остаздары Таңһылыу Рәшитова менән Бәҙәр Йосопова ярҙамында йәш актриса Мөхәмәтша Буранғоловтың "Башҡорт туйы", Дауыт Юлтыйҙың "Ҡарағол", Хәбибулла Ибраһимовтың "Башмағым" спектаклдәрендә уйнай башлай. Хисле булыуы, геройының булмышын тулыһынса ҡабул итеү һәләте, актерлыҡ оҫталығы уға классик репертуар спектаклдәрендә лә, башҡорт авторҙары әҫәрҙәрендә лә берҙәй уңышлы уйнарға мөмкинлек бирә. Билдәле бейеүсе Хашим Мостаев ул йылдар тураһында былай тип хәтерләй: "Спектаклдәрҙә йырлы, бейеүле сәхнәләр күп була торғайны. Театр артистары Зәйтүнә Бикбулатова, Тәлиға Бикташева, Рәғиҙә Янбулатованың тауыштары бигерәк моңло ине. Тамашасы театрға уларҙың йырлауын тыңларға йөрөй торғайны. Спектаклдәрҙә яңғыраған күп йырҙарҙы йырлап та йөрөнөләр...".


Росстат ноябрҙә Башҡортостанда тыуымдың артыуын теркәгән\n11 Ғинуар , 17:11\n2021 йылдың ноябрендә тыуым кимәле 2020 йыл менән сағыштырғанда 5,2% артҡан.\nРосстат мәғлүмәттәре буйынса, ноябрҙә республикала 3 275 сабый донъяға килгән, был 2020 йылдың ошо уҡ осорона ҡарағанда 161 сабыйға күберәк. Артым 5,2% тәшкил иткән. Артым буйынса республика Волга буйы төбәктәре араһында — өсөнсө, илдә алтынсы урынды яуланы.\nДөйөм алғанда, 2021 йылдың ғинуарынан ноябренә тиклем Башҡортостанда 36 136 сабый тыуған, был бер йыл элеккегә ҡарағанда 3,7% аҙыраҡ.\nШуныһы иғтибарға лайыҡ: республика ғаиләләрендә өсөнсө һәм артабанғы булып тыуған сабыйҙар һаны арта, тип белдерҙе Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы. Әлеге осорҙа 11 159 сабый донъяға килгән, был иһә 2020 йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 420 сабыйға йәки 103,9% күберәк.


Милли йолаларыбыҙ » Страница 2 » Башкортостан кызы\nУйнат, уйлат балаңды!\nУйындар – кешелектең бай мәҙәниәтенең мөһим өлөшө. Бала донъяға килеү менән уны әүрәтеү, тәрбиәләү, зиһенен үҫтереү, сыныҡтырыу, йәшәгән мөхитенә күнектереү маҡсатында уға уйынсыҡтар һәм уйындар тәҡдим ителә. Һәр халыҡ ҡабатланмаҫ хазина булған...\nАп-аҡ туҙҙан – ҡара һағыҙ\nҺыуытҡыста сәйер генә ҡара нәмәне күреп, аптырап ҡәйнәмдән һорайым: – Был нимә ул? – Ҡара һағыҙ. Тәмләп ҡара әле. Һин, йәш кеше, бәлки, күргәнең дә юҡтыр, беҙ иһә шуны сәйнәп үҫтек. – Беләм ҡара һағыҙҙы, бәләкәй саҡта ишек башынан алып бирә...\nШәл биҙәге семәрле...\nМахсус станоктарҙа һуғылған дебет шәлдәре менән беҙҙең әсәй-өләсәйҙәр элек дан тотҡан. Әммә, ваҡыт үтә килә, күп нескәлек һәм оҫталыҡ талап иткән был мәшәҡәтле шөғөл нисектер онотолоп ҡала һәм уның урынын ҡулдан бәйләнгән мамыҡ шәлдәр яулай. Ошоға...


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "УРАЛ БАТЫР" ЭПОСЫ – ЙӘНДЕ ҺӘМ ТӘНДЕ ДАУАЛАУ СЫҒАНАҒЫ - 2019 - Мәҡәләләр\nБынан бер нисә йыл элек ниндәйҙер сарала Мәрйәм Бураҡаеваның: "Ҡытайҙар үҙҙәренең дауалау ысулдарын донъя кимәленә сығарҙы, ә ниңә беҙ, башҡорттар, быуын-быуындан тапшырыла килгән имләү алымдарын тергеҙмәйбеҙ, үҙебеҙҙең дауалау ысулын булдырмайбыҙ, үҙебеҙҙең системаны эшләмәйбеҙ?" - тигәйне. Һуңғы ваҡытта "Урау" тип аталған креатив-хәрәкәт эшмәкәрлеге терапияһы тренингтары үткәрелә башланы. Хәҙер ундай саралар аҙым һайын, тип иғтибар итмәҫкә лә булыр ине, әммә был осраҡта түгел, сөнки ул халҡыбыҙҙың бөйөк эпосы "Урал батыр" эпосы мотивтарына нигеҙләнеп тормошҡа ашырыла. Бөгөн ошо милли һауыҡтырыу йүнәлешендә эшләгән психологтар Ғәлиә СӘЛИХОВА һәм Рөстәм КӘЛИМУЛЛИН менән бик күп һорауҙарға яуап эҙләйәсәкбеҙ.\n"Урал батыр" эпосын ниндәй генә күҙлектән сығып тикшермәйҙәр, әммә әлегәсә уны психология йәиһә медицина йәһәтенән сығып өйрәнеү булманы. Һеҙ эпосты нәҡ кеше сәләмәтлегенә йоғонтоһо яғынан өйрәнәһегеҙ. Ни өсөн ул тап ошо яғы менән йәлеп итте?\nР. Кәлимуллин: Үҙем психосоматик сир - ашҡаҙандың сей яраһы менән интектем. Уның сәбәбе - стресс. Әммә иң төп сәбәбе - нигеҙ юҡ. Көнсығыш практикаһында уны "заземление" тиҙәр, йәғни беҙҙеңсә ергә ныҡ баҫып тороу тойғоһо юҡ. Аяҡтар ул тамыр һымаҡ. Кеше ерҙә аяғында ныҡ баҫып торорға тейеш. Беҙгә тамыр кәрәк. "Урал батыр" эпосы тап ошо беҙҙең тамыр инде. Тамыр булһа, ағастың олоно ла, ботаҡтары ла ныҡ була. Был тема буйынса өс йыл самаһы шөғөлләнәм, әммә рәсми презентация былтыр сентябрҙә, Өфөлә ярҙамсы профессиялар конгресы сиктәрендә үтте. Беҙ "Урал батыр" эпосы мотивтары буйынса "Урау" креатив-хәрәкәт эшмәкәрлек терапияһы" тигән темаға оҫталыҡ дәресе күрһәттек.\nЭпосты ҡабат-ҡабат уҡыным, унда һаулыҡҡа бәйле бик күп идеялар бар. Кешелә проблема килеп тыуһа, эске ресурстары кәмеүгә табан бара, бөтә. Шуны тулыландырыр өсөн ниндәйҙер тышҡы ресурс кәрәк - терапевт ярҙамымы, психологмы. Шулай уҡ образ ресурсы булыуы мөмкин. Беҙгә тап ана шул образ етмәй ҙә инде. Бындай көслө образдар "Урал батыр" эпосында бар: Йәнбирҙе менән Йәнбикә бер ҡасан да ауырымағандар, үлем бар тип белмәгәндәр. Ә инде кеше сирләмәһә, ғаилә лә һау-сәләмәт була.\nҒ. Сәлихова: Миңә был эпос бәләкәйҙән таныш, мәктәп программаһында ла уҡып үҫтек, былай ҙа уҡығаным бар. Етмәһә, ул минең тыуған яғымда - Баймаҡ районында яҙып алынған. Шуға мин дә, Рөстәм Ғәлим улы бергәләп эшләргә тәҡдим иткәс, ҡыҙыҡһынып киттем. Беҙҙең өсөн был яңы йүнәлеш, психологияла бындай алым юҡ. Ғөмүмән, башҡорттар араһына психология һуңғы 10-15 йыл эсендә генә килеп инде. Ә бындай халыҡ ижадына таянып эшләнгән тренинг - тәүгә. Психологтар араһында ла күптәр рус телле, ә беҙ тренингта башҡортса ла һөйләйбеҙ. Был үҙенә күрә башҡорт халҡының фольклорын халыҡ араһында пропагандалауҙың бер сағылышы ла.\nХалыҡ күңеленә асҡыс уның теле аша ята, тиҙәр, йәғни, башҡа телгә ҡарағанда ул үҙ телен яҡшыраҡ аңлай, уның аша донъяны танып белә, телгә дауалау энергетикаһы ла һалынған. Шуға хәрәкәттәрҙе лә ҡушҡанда, улар икеләтә көскә эйә. Әммә бөгөн беҙҙең барлыҡ психологтар тиерлек рустар, рус мөхитендә үҫкәндәр, русса уҡығандар, миҫалдарҙы рус әсбаптарынан йәки сит илдән килтерәләр. "Урау" проекты иһә - тап башҡорттоҡо, саф үҙебеҙҙеке. Тренинг барышын ҡурай моңо оҙата барһа - бигерәк тә яҡшы.\nР. Кәлимуллин: Башҡортостанға ситтән ҡайтҡас, ҡурай моңо, башҡорт теле шул тиклем һағындыра икәнен беләм. Хатта күрше өлкәләрҙә, сит илдәрҙә генә түгел, бөгөн руслашып барған республика башҡорттары өсөн дә был тәнде генә түгел, йәнде лә дауалаусы практика булыуы мөмкин.\nБеҙгә, фольклор экспедицияһы кеүек, башҡорттоң этнотерапевтик тәжрибәләрен тергеҙеү буйынса психологик экспедиция ойошторорға кәрәк. Ауылдарҙа йөрөп, халыҡ дауаһы менән дауалаусы кешеләрҙе табып, уларҙан яҙып алып, бер системаға һалырға һәм бер үҙәк йәки клиника булдырырға. Ғөмүмән, беҙҙең йыр-моң, бейеү хәрәкәттәре, телебеҙҙәге өндәр - улар үҙҙәре үк дауа. Шулар нигеҙендә башҡорт мантраһын да булдырырға мөмкин. Башҡа телдәрҙә шундай мантралар бар бит, беҙ уны үҙ телебеҙҙә лә табырға, иҫкә төшөрөргә тейешбеҙ.\nҒәлиә, һеҙҙең менән бәхәсләшергә мәжбүрмен, сөнки бер фекерегеҙ менән килешмәйем: башҡорттарға психология һуңыраҡ килгән, тинегеҙ. Киреһенсә, ошо "Урал батыр" эпосынан сығып ҡына ҡарағанда ла, халҡыбыҙҙа психология фәне борондан йәшәй, әммә беҙ уны тулыһынса аңламағанбыҙ, аңлау дәрәжәһенә яңы саҡ килеп етә башлағанбыҙ. Ни өсөн шундай ҙур ҡеүәткә эйә булып, уны нисек файҙалыраҡ итеп ҡулланыуҙы бөгөнгәсә һуҙғанбыҙ?\nҒ. Сәлихова: Фән булараҡ - психология, белгес булараҡ милли психологтар башҡорттар араһына бик һуң таралды, йәмғиткә һуң килеп инде, тимәксе инем. Ә инде халҡыбыҙҙа элек-электән психолог функцияһын үтәгән кешеләр булған, әлбиттә. Ауылдарҙа ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар булған, ғаиләлә ниндәйҙер ыҙғыш тыуһа, уларҙы яраштырғандар. Ғөмүмән, ер йөҙөндәге күп халыҡтарҙа интуитив рәүештә барлыҡҡа килгән, рухи үҫешкә, йән һәм тән сәләмәтлеген нығытыуға йүнәлтелгән, психологияға бәйле практикаларҙы табырға мөмкин. Был юҫыҡтағы ғәмәлдәр башҡорттарҙа ла осрай. Мәҫәлән, башҡорт бейеүҙәре, оҙон көйҙәр, халыҡ йырҙары, ялан аяҡ үләндә, тупраҡта йөрөү, тәбиғәткә сығып, үҙеңдең кире хис-тойғоларыңдан ҡотолоу маҡсатында ҡысҡырыу. Хәҙер ҙә халыҡ араһында ныҡ ҡысҡырып һөйләшкән кешегә: "Нимә, урманда йөрөйһөңмө әллә?" - тиҙәр бит. Былар барыһы ла этнотерапияның бер күренеше булып тора.\nШул уҡ ваҡытта, хәрәкәттәргә бәйле практикалар менән бер рәттән, уйлау, фекерләү, күҙаллауға, ресурс образдарға таянған һауыҡтырыу алымдары ла юҡ түгел.\nБыуаттар төпкөлөнән килгән, халҡыбыҙҙың күңел хазинаһын тәшкил иткән ресурс образдарҙы һәм хәрәкәттәрҙе бергә бәйләү - креатив-хәрәкәт терапияһының асылы булып тора ла инде. Терапияның маҡсаты - тән һәм йән сәләмәтлеге, рух ныҡлығы, күңел бөтөнлөгө булдырыу.\nР. Кәлимуллин: Беҙҙең фольклорҙа бик күп арттерапевтик практикалар бар. Креатив хәрәкәттәр шул уҡ башҡорт бейеүе нигеҙендә ята. Күп элементтарҙы башҡорт бейеүенән алдыҡ, сөнки кеше уларҙы үҙенең эске донъяһын күрһәтеү өсөн ҡулланған. Башҡорттоң оҙон көйҙәрен алһаҡ, улар кеше күңелендәге ауырлыҡты, шатлыҡты сағылдыра. Бер үк ваҡытта тын алыу күнегеүҙәре лә. Был да психотерапевтик процесс. Кеше эсендә булғанды фольклор, мәҙәниәт аша сығара. Шуға башҡортта йога, цигун һымаҡ этнотерапевтик практикалар борондан килгән тип уйлайым. Күпме батырҙарыбыҙ булған, улар бит бер нигеҙһеҙ тыумаған. Бары тик беҙ күп нәмәләрҙе юғалтҡанбыҙ. Моғайын, ошо практикаларҙы һаҡлай алмағанбыҙҙыр. Әгәр шуларҙы һаҡлаған булһаҡ, ошо алымдарҙы беҙгә килеп өйрәнерҙәр, Башҡортостан донъяның сәләмәтлек үҙәге булыр, туристарҙы ылыҡтырыр ине. Былар барыһы ла үҙ-ара бәйләнгән. Әммә бөгөн беҙҙә ошо боронғо практиканың ҡалдыҡтары фольклорҙа ғына ҡалған.\nЭпоста һауыҡтырыуҙың ике ысулы бар: беренсеһе - биологик, экологик фактор. Йәншишмә һыуын эсәһең дә мәңге йәшәйһең. Икенсе фактор: Самрау илендә ике ҡарт - береһе уҫал, икенсеһе - изге күңелле - йәшәгән. Уҫалы тиҙ ҡартайған, изге күңеллеһе оҙаҡ йәшәгән, йәш күңелле ҡарт булып ҡалған. Был да яуызлыҡ ҡылмаһаң, ғүмерең оҙонораҡ булыр, тигәнгә ишара. Ни өсөн, улайһа, яҡшы кешеләр беҙҙе иртәрәк ҡалдырып китә, тип һораусылар ҙа булыр. Улар тыштан үҙҙәренә ҡарата булған яуызлыҡҡа эстән янып, насарлыҡты үҙ эсенә йыя, йәғни эпостағы йыландар Урал батырҙы эстән ҡырҡҡан кеүек, негатив кешене эстән ашап бөтөрә.\nБыл эпос Ислам дине ҡабул ителгәнгә тиклем әллә нисәмә йөҙ йылдар элек барлыҡҡа килгән. Ә тарихты ҡараһаҡ, элек икенсе цивилизация кешеләре йәшәгән, аллалар булған, улар меңәр йыл ғүмер иткән. Һуңынан йәш күрһәткесе кәмей килеп, бөгөн бөтөнләй аҙ ҡалған. Был нимәгә бәйле: экологияғамы, мутацияғамы, әллә ДНК үҙгәреүенәме?\nР. Кәлимуллин: Барыһы ла бергәлер тип уйлайым. Шулай уҡ психологик факторҙы ла, рухи факторҙы ла, рухи кодты ла атарға мөмкин, сөнки кеше, әгәр тамыры булмаһа, ҡамғаҡ кеүек осоп йөрөй. Беҙ ошо кодты онотҡанбыҙ, юғалтҡанбыҙ һәм әле һаман уның серенә төшөнә алмайбыҙ. Беҙҙең бөгөн ошо мәшһүр эпосҡа бәйләп эшләгән эштәребеҙ ундағы идеяларҙың башы ғына.\nКемдер әҫәрҙе илаһи сығанаҡ тип иҫәпләй. Минеңсә, ул боронғо башҡорттарҙың меңәр йыллыҡ күҙәтеүҙәре һөҙөмтәһе. Сөнки унда ғәмәли, хатта йәш психологияһы күренештәре лә бар. Мәҫәлән, Йәнбикә менән Йәнбирҙе ҡабырсаҡтан ҡан эскән һәм уны йәшермәгән, улдарын тыйғандар, әммә ҡалдырғандар. Ә Шүлгән - ул үҫмер. Урал батыр унан кесерәк, унда һаман балалар аҡылы әле, ә Шүлгәндә күсеү осоро бара. Әгәр үҫмер алдында нимәлер эшләһәң, тыйыуға ҡарамаҫтан, ул барыбер һине ҡабатлаясаҡ. Икенсенән, Йәнбирҙе ике улын да туҡмай, Урал батыр атаһының ҡулынан тотоп, "Үҙеңдең балаңды туҡмаһаң, һиңә үлем килә", ти. Йәғни үҙ балаһын туҡмау - ул ололарҙың хатаһы, эпоста көс ҡулланыуға ҡаршы идея ята. Балаларҙы туҡмарға ярамай. Әгәр баланы туҡмаһаң, ул үҙенән һуң килгән быуындарға ҡарата көс ҡулланып, яуызлыҡты тарата, арттыра. Шүлгәнгә күберәк эләгә һәм унда асыу ярала, яуызлыҡ арта. Бында ла психологик нигеҙ бар. Йәғни, башта ул ғәҙәти бала була, көс ҡулланғандан һуң унда нимәлер һына, ул үҙгәрә. Яҡшылыҡмы, насарлыҡмы - ул ғаиләнән килә, нигеҙ ғаиләлә һалына: кемде тәрбиәләйһең - Уралдымы, Шүлгәндеме - үҙеңдән, ата-әсәнән тора.\nШулай уҡ биологик, экологик факторҙы ла күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Ниндәй һыу эсеүең, ниндәй һауаны һулауың, ниндәй ризыҡ ашауың да мөһим, был да ғүмер оҙайлығына йоғонто яһай.\nЭпос нигеҙендә булдырылған дауалау нигеҙҙәрен башҡорт йогаһы, башҡорт цигуны тип әйтергә йәки ошо ысулдар менән бер рәткә ҡуйырға мөмкин, тиһегеҙ. Әммә диндарҙар йоганы ҡабул итмәй. Тимәк, был да эпостың дин ҡабул ителгәнгә тиклем барлыҡҡа килгәнен раҫлай һәм диндә ҡулланылған дауалау ысулдары кеүек үк, файҙалы алымдарҙың береһе булып тора.\nР. Кәлимуллин: Быны беҙ образлы сағыштырыу итеп алдыҡ, ябай ғына итеп әйткәндә, үҙебеҙҙең ерлектә тыуған, үҙебеҙҙең эпостан алынған дауалау физкультураһы, производство гимнастикаһы. Хәрәкәт - ул тормош, тип юҡҡа әйтмәйҙәр бит. Хәрәкәт һәр ваҡыт булырға тейеш. Әлегә методиканың "Урау" тип аталыуы ла юҡҡа түгел, сөнки был тормош үҙе циклдарҙан тора, икенсе яҡтан - урау - ул сикһеҙлек. Урал батыр эпосы ла беҙгә урау-урау юлдар аша килеп еткән бит. Тағы бер мөһим яғы - ДНК ла спираль кеүек уралған. Тимәк, Урал батыр эпосы аша беҙ тәүсығанағыбыҙҙағы ДНК кимәленә кире ҡайта, йәғни һау-сәләмәт, оҙон ғүмерле була алабыҙ. Шулай уҡ беҙҙең үҫешебеҙ ҙә спираль рәүешендә сикһеҙ йылдар дауам итә һәм итәсәк.\nҒ. Сәлихова: Хәрәкәттәргә килгәндә, өс төп хәрәкәт бар: түңәрәк йәки ҡулса, шунан сикһеҙлек билдәһе һәм спираль рәүешендә. Эпостағы ике ресурс образы: Йәнбирҙе һәм Йәнбикә образдары нигеҙендә йәшәү энергияһын үҙеңә һулау, үҙеңә алыу; тормоштоң мәңгелеген һәм сикһеҙлеген тойоу һәм тотоу; тормоштоң спираль формаһында үҫеше; башҡа, биткә, ҡулдарға массаж. Ошо күнекмәләрҙе башҡарғанда күҙәнәктәр бүленеү циклы эшләп китә һәм организм яңыра, йәшәрә тип күҙ алдына килтерергә мөмкин. Мәҫәлән, Урал образында күнекмәләр эшләгәндә креатив-хәрәкәт терапияһының креатив-эшмәкәрлек терапияһына әүерелеүе тураһында әйтә алабыҙ. Был осраҡта фокус креатив хәрәкәттәрҙән ижади потенциалды асыуға күсә, ә был үҙ сиратында маҡсаттарға, уй-ниәттәргә өлгәшергә, үҙеңдең потенциалыңды үҫтереүгә, эшмәкәрлегеңдең аныҡ һөҙөмтәһен барлыҡҡа килтереүгә нигеҙ булып тора.\nУрал батыр образы шулай уҡ тормош ауырлыҡтарын еңеп сығыр өсөн ресурс була ала. Үҙеңде һәм башҡаларҙы ғәфү итә белеү, яҙмыш ҡуйған һынауҙарҙы еңеп сығыу, үҙ-үҙеңә ҡул һалыу осраҡтарын булдырмау өсөн ҡулай.\nӘгәр ҙә Урал батыр ир-егет образы булһа, ҡатын-ҡыҙ образы - гүзәл Һомай. Уға матурлыҡ та, нәзәкәтлелек тә, аҡыл да, рух көсө лә һыйған. Беҙ ошо образдар буйынса күнекмәләр өлгөләрен булдырҙыҡ. Тағы ла шуны әйтер инем: кеше психикаһы ла, тәнебеҙ ҙә тәғәйен ваҡытта үҙенә ниндәй хәрәкәттәр кәрәклеген белә. Бары тик уларҙы тейешле образ менән оптималь рәүештә берләштереп башҡарырға ғына кәрәк.\nР. Кәлимуллин: Психологияла стресс-менеджмент тигән термин бар, йәғни стресс менән идара итеү. Уны ошо ресурс образына инеп, хәрәкәт итеү ярҙамында эшләргә мөмкин.\nКешегә энергия етмәй һәм ул үҙенә төрлө ауырыуҙар һеңдереп йөрөй. Тимәк, был процесты ыңғай яҡҡа ла ҡулланырға була бит: бер ерең дә ауыртмай, һин һау-сәләмәт, тип. Бында тағы шундай идея ята: эволюцияны фән күҙлегенән ҡарағанда ла, тәбиғәттә тәбиғи һайлау бар. Беҙ йәшәйбеҙ икән, тимәк, тәбиғи һайлау үткәнбеҙ, тыуғанда уҡ Йәнбикә, Йәнбирҙе ресурстары һалынған. Шуға күрә уларҙы хәрәкәттәр, тын алыу күнекмәләре аша уятырға кәрәк: ыңғай фекерләү; ресурс образы; тән, тын алыу күнекмәләре. Был техникаларҙың барыһы бергә стресс-менеджмент техникаһын берләштерә. Уларҙы берәмләп тә, йәиһә барыһын бер юлы ҡулланып, көслө энергетик һөҙөмтәгә өлгәшергә була.\nХатта эпостағы кире образдар ҙа дауалау көсөнә эйә. Мәҫәлән, Шүлгән образы аша ғәфү итергә өйрәнергә мөмкин. Беҙ беребеҙ ҙә идеаль түгел, әммә ошо һүҙҙе әйтә белмәйбеҙ. Шуға, кемгәлер ошо образға инергә лә кәрәктер, әммә ул ошо образ эсендә ҡалмаһын.\nҒ. Сәлихова: Психологияла рефрейминг тигән күнекмә бик яҡшы ҡулланыла. Ҡайғы эсендә лә шатлыҡ орлоғо бар, тип әйтәләр бит. Шуның кеүек, ниндәй генә насар ситуация булмаһын, уның ниндәйҙер бер ыңғай яғын табырға кәрәк. Әммә был күнекмәнән һуң кеше үҙ образына ҡайтырға тейеш. Беҙҙә ресурстар бик күп, әммә уларҙы активлаштыра белмәйбеҙ.\nҺеҙ әле клиникаларҙа, психологтар, йәғни айырым контингент менән эшләйһегеҙ. Ә был алымды тиражларға йәки күберәк халыҡҡа сығарыуға йәмғиәт әҙерме? Яңылыҡты ҡабул итеү өсөн бит йәмғиәттең әҙер булыуы ла шарт.\nҒ. Сәлихова: Әлегә был методиканы психологтар, социаль педагогтар араһына индерәбеҙ. Шул тиклем ҡыуанып ҡабул итәләр. Улар өсөн был ниндәйҙер кимәлдә яңы һулыш, яңы йүнәлеш булып тора. Ябай халыҡ өсөн, әлбиттә, аңлатыу эштәре алып барырға кәрәктер, сөнки был бит әллә ҡайҙан ситтән килгән ысул түгел, ә үҙ ерлегебеҙҙә, үҙ эпосыбыҙ нигеҙендә, ундағы код нигеҙендә булдырыған методика. Шулай уҡ башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, хатта тарих, география, физкультура һәм башҡа предметтар буйынса дәресте төрләндереү маҡсатында курстар үткәрергә лә мөмкин.\nР. Кәлимуллин: Кеше ни өсөн тәбиғәткә сыға, көс урындарын эҙләй, сөнки тәбиғәт тере, тимәк, Урал батырға бәйле урындар ҙа, уның балалары булған йылғалар ҙа тере, әммә беҙ уларҙың йәндәрен генә күрмәйбеҙ. Улар үҙҙәренсә тыш ала, туҡлана, йәшәй... Кеше лә шул уҡ тәбиғәттең бер өлөшө. Әммә хәҙерге ваҡытта ул ҡалала, бетон, быяла, ҡыҫҡаһы, яһалма материялар араһында йәшәй. Кемдер үҙен Алла, батша кеүек тоя, тәбиғәт айырым, кеше айырым тип ҡарай. Был төптө хата. Тәбиғәт беҙҙең туҡланыуға ла, йәшәүгә лә йоғонто яһай, ул беҙгә ҡарағанда аҡыллыраҡ. Беҙ тәбиғәт менән гармонияла йәшәгәндә генә һау-сәләмәт булабыҙ. Шуға ла иң мөһиме - уға зыян килтермәҫкә һәм үҙебеҙҙең уның бер өлөшө булыуыбыҙҙы аңларға тейешбеҙ. Уның аңлы элементынан аңһыҙ элементына әйләнеүебеҙгә юл ҡуймайыҡ.\nБөгөн бит донъяның барлыҡ мөйөштәрендә лә көс урындарына йөрөү киң таралды. Ә Башҡортостандың ҡайһы төбәген генә алып ҡарама - барыһында ла ундай урындар бик күп, йәғни Башҡортостан, ысынлап та, тәбиғи көс тупланған урын. Ә бына "Урал батыр" эпосына бәйләп, уларҙы республикаға туристарҙы йәлеп итеү маршруты итеп файҙаланырға ла мөмкин бит...\nР. Кәлимуллин: Ысынлап та, тотош Урал - ул ҡеүәтле сәләмәт көс сығанағы. "Урал батыр" эпосын уҡыһаң да хәл-торош еңеләйеп китә, тиеүселәр ҙә бар хатта. Башҡортостандың билдәле географик атамалары: Яйыҡ, Иҙел - Уралдың улдары, ти эпос, Белорет районында Йәнбикә һәм Йәнбирҙе тип аталып йөрөтөлгән тауҙар бар, тиҙәр.\nКүптән түгел картала осраҡлы ғына Йәнбирҙе тигән йылғаны күреп ҡалдым. Ул Учалы районында, Рысай ауылы эргәһендә генә. Шулай уҡ Кинйәкәй (Вознесенка) ауылы эргәһендә Йәнбикә йылғаһы ла табылды. Был топонимдар юҡтан ғына барлыҡҡа килмәгән бит. Әлбиттә, ошондай урындар буйлап милли бренд булырлыҡ туристик маршрут эшләргә кәрәк.\n"Урал батыр" эпосы нигеҙендә үткәрелгән тренингтар милләтте берләштереүсе сара була аламы?" - әңгәмәне йомғаҡлап, телде ҡысыттырып торған ошо һорауҙы бирмәй түҙмәнем. "Эпоста Урал менән Шүлгән асыуланышҡан булһалар ҙа, бер-береһен үлтермәйҙәр бит. Бында ла ҙур идея ята: башҡорттар бер-береһен ситкә типмәй, берләшергә кәрәк, - тине Рөстәм Ғәлим улы. - Артабан был идея киңерәк тә тарала: барлыҡ халыҡтар бер-береһенә дуҫ һәм туған. Кемдер "Бүлгелә һәм хакимлыҡ ит" тип ҡабатларға ярата, ә бында, киреһенсә, эволюция, үҫеш булырға, халыҡтар яуыз идеяларҙың манипуляцияһына бирелмәҫкә, аҡыл менән эш итергә тейеш. Һәр ваҡытта ла кешеләрҙе бер-береһенә ҡаршы ҡуйыусылар булған һәм буласаҡ, әммә дөрөҫ ҡарар ҡабул итергә - берләшеп эшләргә, сәләмәт йәшәргә кәрәк. Юҡҡа ғына эпостың гуманистик потенциалы Үлемһеҙ ҡарттың һүҙҙәренә һалынмаған бит:\nДонъяла мәңге ҡалыр эш -\nБағты мәңге биҙәгән -\nУл да булһа - яҡшылыҡ,\nҺыуға ла батмаҫ - яҡшылыҡ,\nУтҡа ла янмаҫ - яҡшылыҡ,\nТелдән дә төшмәҫ - яҡшылыҡ".\nЯҙылған: 16.07.19 | Ҡаралған: 658


Өфөлә III «Гагарин көндәре» республика балалар-үҫмерҙәр фестивале үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә III «Гагарин көндәре» республика балалар-үҫмерҙәр фестивале үтәсәк\n11:49, 13 мая 2013 Йәмғиәт\n14-16 майҙа Өфөлә III «Гагарин көндәре» республика балалар-үҫмерҙәр фестивале үтә. Йола буйынса, унда ҡатнашыу өсөн республиканың баш ҡалаһына Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы киләсәк.\nФестиваль программаһы сараларға бай булмаҡсы. 14 майҙа Юрий Гагарин бюсына сәскәләр һалыу планлаштырыла. Артабан ҡунаҡтар Өфөнөң 3-сө һәм 103-сө гимназияларына, 60-сы лицейына барасаҡ. Унда мәктәп уҡыусылары араһында Юрий Гагарин Кубогына республика олимпиадаһының ҡала этабында еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы үтә. Төштән һуң ватан космонавтикаһы легендалары Еңеү паркында Мәңгелек утҡа сәскәләр һаласаҡ һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын «Хәрби һауа көстәренә 100 йыл» ордены миҙалы менән наградлаясаҡ.\n15 майҙа космонавтар йәнә мәктәп уҡыусылары менән осрашасаҡ: улар 93-сө, 64-се, 86-сы, 39-сы гимназияларға барасаҡ. Шулай уҡ РФ Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтына барыу планлаштырыла. Шул уҡ көндө Өфө хакимиәтендә түңәрәк өҫтәл үтәсәк.\nБыйылғы фестивалдең үҙенсәлеге шунда: Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты башланғысы менән Өфөгә тәүгә Мәскәүҙән Еңеү байрағы килтереләсәк. 16 майҙа уны баш ҡаланың үҙәк урамдары буйлап йөрөтәсәктәр.\nБынан тыш, 16 майҙа 15 сәғәттә «Башҡортостан» нәшриәте» дәүләт унитар предприятиеһында матбуғат конференцияһы ойоштороласаҡ.


Хәбәрҙәр: Ер беҙҙең менән ни ҡәҙәр гүзәл һөйләшә …\nЕр беҙҙең менән ни ҡәҙәр гүзәл һөйләшә …\nМин – һеҙ көн һайын атлап йөрөгән, шунда йорттарығыҙҙы төҙөгән, юлдар һалған ер. Бик борон замандарҙа уҡ халыҡ ерҙе тере йән эйәһе итеп күргән, уны ҡәҙерләгән, һаҡлаған, яҡлаған, сөнки ул бөтә йән эйәләренең: үҫемлектәрҙең, хайуандарҙың, кешенең атайсалы, төйәге. Һәммәһен мин, Аллаһ ярҙамында, кейендерәм, ашатам-эсерәм, йылы төйәк менән тәьмин итәм, гүзәл мөхит бүләк итәм. Кешеләр минең хаҡта йырҙар, мәҡәл, әйтемдәр уйлап сығарған: «Ерҙән айырылған елгә оса», «Ерен һөйгән – көн күргән», «Ерһеҙ кеше – илһеҙ кеше», «Ере байҙың иле бай».\nМин һәр йән эйәһен үҙ ҡосағыма алам, сөнки мин – Ер-Әсә – ерҙәге бөтә барлыҡтың Әсәһе.\nРаббым, башҡаларҙы бар ҡылған кеүек, быуаттар буйы мине лә төҙөкләндереүҙе дауам итәсәк. Бер сантиметр ҡалынлығындағы тупраҡ барлыҡҡа килһен өсөн, 50 йыл талап ителеүен беләһегеҙме икән? Бәлки, мине йәнһеҙ тип уйлайһығыҙҙыр, әммә миндә миллиондарса йән эйәһе көн күрә, сөнки тупраҡ - төрлө бактерия һәм микроорганизмдарҙың йәнтөйәге. Минең һәр куб сантиметрымда тормош ҡайнай! Шул бактерия һәм микроорганизмдар ярҙамында ҡойолған япраҡтар, һәләк булған үҫемлектәр, хайуандарҙың ҡалдыҡтары эшкәртелеп, уңдырышлы серемтә барлыҡҡа килә. Унда хайуандарға һәм кешеләргә ризыҡ булырҙай яңы үҫемлектәр үҫә.\nҠөрьәндә Илаһи мөғжизәләр һүрәтләнгән гүзәл миҫалдар бар! Һис шикһеҙ, тәүге мөғжизә – ер. Һәммәһе лә Аллаһтың әмере менән хәрәкәткә килә:\n«...Һин ҡоп-ҡоро (үле-йәнһеҙ) ер йөҙөнә ҡарап тораһың, әммә Беҙ өҫтөнә ямғыр яуҙырғас, ул терелә, бүртә башлай һәм төрлө (тоҡомдан булған) үҫемлектәр үҫтерә.» (Хаж, 5)\nМиндә, тәү ҡарамаҡҡа ҡоро һәм йәнһеҙ булып күренгән ерҙә, Аллаһу Сүбхәнәһү үә Тәғәлә төрлө йән эйәләренә яраҡлы үҫемлектәр үҫтерә. Һутлы үләндәрҙе утлап йөрөгән хайуандарҙы, баҙрап торған миләштәр менән һыйланған ҡоштарҙы, кинәнеп ҡурай еләге ашаған тайыш табан айыуҙы йәки шыршы тубырсығын бик оҫта кимергән ерән тейенде күҙ алдыңа килтер әле. Ә кешеләр ерҙә үҫкән күпме файҙалы һәм тәмле емеш-еләк, йәшелсә менән туҡлана! Бөтә ерҙә лә бер төрлө һымаҡ күренгән ерҙә миллиондарса йән эйәһе ризыҡланған үҫемлектәрҙең миллиондарса төрө үҫә, һәм ер ҙә, уларҙың ризығы ла бөтмәй! Шулай булғас, ерҙе нисек Илаһи мөғжизә тип әймәйһең инде!\n«Ер йөҙөндә йәшәүсе һәр йән эйәһенең ризығы бары тик Аллаһ ихтыярында. Аллаһ ул йән эйәләренең торған урынын да, һуңынан ҡайҙа урынлаштыраласағын да белә. Быларҙың барыһы тураһында ла Китапта ап-асыҡ яҙылған.» (Һуд, 6)\nБоронғо замандарҙа уҡ ерҙең, дөрөҫөрәге балсыҡтың, таҙарта алыу сифатын күреп, ата-бабаларығыҙ мине бит-ҡулын, тәнен йыуыу, кер йыуыу өсөн файҙаланды. Диңгеҙ буйҙарында йәшәүсе халыҡ мине айырыуса яратып ҡулланды, сөнки тоҙло диңгеҙ һыуында мин күпереп китәм. Бынан тыш үҙемә эләккән бөтә ҡалдыҡ-боҫтоҡто ла эшкәртергә һәләтлемен, барса бысраҡты үҙемә алып, тирә-йүнде сафландыра алам. Раббым миңә шундай мөғжизәле һәләт бирмәгән булһа, тирә-йүн һаҫыҡ ҡалдыҡ-боҫтоҡ менән тулыр, Ерҙә йәшәү мөмкин булмаҫ ине.\nҮҙемә эләккән һәр нәмәне мин үҙем һымаҡ ергә әйләндерәм һәм өҫтөмдә гүзәл үҫемлектәр үҫтерәм. Асылда, хайуандар, үҫемлектәр, сәскәләр һәм хатта кешеләр ҙә ерҙең бер төрө.\nӘҙәм ерҙән барлыҡҡа килгән. Уның тәне кислород, углерод, азот, водород, көкөрт, фосфор, хлор, калий, магний, натрий, кальций, тимер кеүек ер составына ла ингән бер үк химик элементтарҙан тора. Әйтергә кәрәк, кешенең, хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең бөтә күҙәнәктәре химик составы буйынса оҡшаш, сөнки кешенең ризығы - ер үҫтергән йәшелсәләр, еләк-емештәр, миндә үҫкән үләндәр менән туҡланған хайуандарҙың ите.\nБер һүҙ менән әйткәндә, кеше ерҙән барлыҡҡа килгән, ул ерҙә тыуа, ер ризыҡтары менән ниғмәтләнә, ғүмере бөткәс, йәнә ергә китә. Яҡты донъяға килеп, Ер-Әсә ҡосағына эләккән әҙәм, баҡыйлыҡҡа күскәс тә, Ер-Әсә ҡосағына эләгә һәм үҙе лә ергә әйләнә.\nТәүге кеше һәм пәйғәмбәр Әҙәмдән (ғәләйһис-сәләм) алып, ергә килеп-китеп торған миллиардтарса кешеләр һәм хайуандар һеҙҙең аяҡ аҫтығыҙҙағы ергә әйләнгән. Һеҙ бөгөн минең өҫтә йөрөйһөгөҙ, ләкин шундай мәл дә етер: йәнегеҙ тәнен ташлап китер, тәнегеҙ минең ҡуйыныма инеп ятыр, йәндәрегеҙ генә мәңге йәшәр. Мин тәндәрегеҙҙе Ҡиәмәткә ҡәҙәр һаҡлармын, Ер өҫтөндәге тормоштан һуң, һеҙ миндә төйәк табырһығыҙ. Исрафил фәрештә (ғәләйһис-сәләм), Ҡиәмәт етеүен белдереп сурға өргәнгә ҡәҙәр, һеҙ минең ҡосағымда булырһығыҙ. Аҙаҡ һеҙ тергеҙелеп, ерҙән сығырһығыҙ – был һеҙҙең мәңгелек тормошоғоҙҙоң башы булыр.\nБөйөк салих зат Мәүләнә Йәләлетдин Руми шундай кәңәш биргән:\n«Ер һымаҡ, баҫалҡы булығыҙ!»\nМинең хәҡиҡи ҡиммәтемде яҡшы аңлап, ул йәнә былай тигән:\n«Бөтә барлыҡ ерҙә йөрөй һәм ерҙән туҡлана. Ваҡытлы булған тәнен һәм ҡалдыҡтарын ерҙә ҡалдыра. Ер һәр ваҡыт аяҡ аҫтында булһа ла, уға бөтә бысраҡты ташлаһалар ҙа, ул, быға иғтибар итмәйенсә,баҫалҡы рәүештә арымай-талмай үҙ эшен дауам итә.»\nҺеҙ, әлбиттә, Аллаһтың гүзәл ҡолдары булырға теләйһегеҙ, шуға күрә көн һайын өҫтөмдә йөрөгәндә, күҙәтеүсән булығыҙ һәм һабаҡ алығыҙ. Хуш еҫтәре менән арбаған сәскәләр һымаҡ, әхүәле рухиәгеҙ тирә-йүнде йәмләһен, нәзәкәтлек өҫтәһен, ә гүзәл әхлағығыҙ кешеләргә шатлыҡ һәм тыныслыҡ бүләк итһен. Аллаһты һәм Уның Илсеһен (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) яратҡан кешеләрҙең өҫтөмдә йөрөүе – минең өсөн бөйөк мәртәбә.\nШуны ла иҫтән сығармау лазым: Ватанығыҙ – һеҙҙең тыуған ерегеҙ. Ерҙең ошо киҫәгендә халҡығыҙҙың иманы, намыҫы, бәҫе һәм әхлаҡи ҡиммәттәре һаҡлана, шуға күрә Ватанығыҙ ере – изге ер. Йәш мосолман бер нимәне күңеленә һеңдерергә тейеш: Ватаныңдың ерен һаҡлау – иманыңды, намыҫыңды, абруйыңды һаҡлау ул.


«Ҡара уны, кире әйләнеп ҡайтыуым да бар»\n5 Февраль 2011, 17:05\nСабырлыҡ төбө – һары алтын да...– Минең кеүек оло ҡатынға кем ҡараһын инде? Кемгә кәрәгем бар? – Мәрйәм апайға (исеме үҙгәртеп алынды – авт.) илле һигеҙ йәш. Юҡҡа ғына ул үҙенә шулай артыҡ талапсан – бик һөйкөмлө, мөләйем ҡатын. Ыҡсым кәүҙәһенә нимә кейһә, шул килешә. Тауышы ла яғымлы.\nСабырлыҡ төбө – һары алтын да...\n– Минең кеүек оло ҡатынға кем ҡараһын инде? Кемгә кәрәгем бар? – Мәрйәм апайға (исеме үҙгәртеп алынды – авт.) илле һигеҙ йәш. Юҡҡа ғына ул үҙенә шулай артыҡ талапсан – бик һөйкөмлө, мөләйем ҡатын. Ыҡсым кәүҙәһенә нимә кейһә, шул килешә. Тауышы ла яғымлы.\n– Мәрйәм апай, әллә һеҙҙең бәхет ҡумтағыҙ бөтөнләй бушаған, бәхетегеҙ тулыһынса тотонолоп бөткән, тип уйлайһығыҙмы?! Юҡ! Миңә ҡалһа, һеҙҙе алда әллә күпме шатлыҡ-ҡыуаныс көтә кеүек. Ирҙәрҙән генә тормай ҙа һуң бәхет.\n– Эйе шул, – тип кинәт кенә ризалаша үҙе, күҙҙәрендә өмөт осҡондары балҡып китә. – Балаларымда, ейәндәремдә йыуаныс табырмын. Дошмандарҙы ҡыуандырмайым әле, Мәрйәм бөгөлөп төшкән, тип шатланмаһындар.\nУл минең алда уҡ арҡаһын турайта, ҡупшы иңбаштарын яҙа, үҙен көсләп йылмайырға мәжбүр итә. Хәленең сетерекле икәнен бик яҡшы аңлайым. Утыҙ һигеҙ йыл бергә ғүмер иткән тормош иптәше менән айырылышып, донъя малын бүлеп йөрөгән ваҡыттары. Айырылышыу сәбәбе лә ниндәй бит әле – ире, күҙе-башы тоноп, үҙенән утыҙ йәшкә кесе ҡатынға ғашиҡ булған! Шуға өйләнеп, яңы тормош башлар өсөн ул ҡатынынан да, балаларынан да баш тартырға, бергә уҙған уртаҡ тормошто һыҙып ташларға, бар йыйылған мөлкәтте таратырға әҙер. Дошманыңа теләмәҫһең бындай хәлгә тарыуҙы!\n– Ирем, биҙәнеп-төҙәнеп, одеколонын һиптереп, һөйәркәһенә сығып китә, ә мин, бүлмәнән-бүлмәгә йөрөп, иҫәр кеше һымаҡ стеналарҙы, йыһаздарҙы һыйпайым, – ти Мәрйәм апай. – Йортто бит бергә күтәрҙек. Буш ваҡыт булған һайын ошонда килер ҙә эшләр инек, саҡ ҡына аҡса булдымы – ошонда тығыр инек... Шуға ҡағылған һәр сөй ҡәҙерле. Өйҙө тәүҙән үк ҙурҙан һалдыҡ, балалар, ейәндәр килһә, иркенләп ял итерҙәр, йәйен беҙҙең менән бергә йәшәрҙәр, тип өмөтләндек. Ә хәҙер ошо йортто һатырға тура килә. Үҙ баламдан яҙған кеүекмен...\nМәрйәм апай беҙгә, йәштәргә, гел дә әйтә килде: «Ғаиләлә ир менән ҡатын араһында нимә булмаҫ, әммә түҙергә кәрәк. Ситкә ҡарамаған ир һирәк, ләкин барыбер, мал кеүек, ир ҙә ашаған еренә кире ҡайта ул». Үҙенең сабырлығын беҙгә миҫалға килтерә торғайны: «Ирем нисә йыл буйына миңә хыянат иткән. Һөйәркәһе булғанын барыһы ла белгән, мин генә бер нәмә лә белмәй, күрмәй, ишетмәй, рәхәтләнеп йәшәп тик ятҡанмын. Яңылыш ҡына белеп ҡалдым. Бер көн төш мәлендә ҡутарғансы аҙыҡ-түлек алдым да, килеп алырһың, сумкалар ауыр, тип, уға шылтыраттым. Ул, бушамайым, эштән һуң алып ҡайтырмын, тигәс, ярай, әләйһә, тип ризалаштым да, туңдырылған тауыҡ кискәсә ирер, тип туҡталышҡа сыҡтым. Шунда торһам, ирем машинала үтеп бара. ҡыуанып киттем. ҡул күтәреп туҡтатайым ғына тигәндә, ирем, мине күрмәй, эйелеп, янында ултырған ҡатынды (уларҙа бухгалтер булып эшләй), ҡосағына тартты ла, яңағынан үпте. Әллә нимә тураһында көлөшөп һөйләшеп, шул килеш үтеп киттеләр, мин сумкаларым менән иҫәңгерәп тороп ҡалдым. Эшем эш булманы, нимә уйларға белмәй йөрөнөм. Кисен ул артымдан килде, ҡулымда аҙыҡ-түлектең юҡлығына ла иғтибар итмәне, яҡшы кәйефтә үҙе. Машинала ҡайтып барғанда, төш мәлендә нишләп бушаманың, тигән булам, белмәмеш тә күрмәмеш инде. Эй, шул кәңәшмәләре менән йонсоттолар бит, ти. Алдағын эсемә йоттом. Икенсе көнө ял алып, ирем эшләгән ойошмаға киттем. Ирем урынында юҡ ине, теге ҡатынды пырылдаттым. Кеше ире менән йөрөгәнсе, үҙеңә ир табыр инең, йүнле булһаң, битһеҙ, тип әрләгәндә, ҡан баҫымым күтәрелеп, саҡ йығылманым. Мине икенсе бүлмәгә индереп ултырттылар, йөрәк дарыуын ҡаптырҙылар. Баш бухгалтер булып эшләгән ҡатын, беҙ ни һине, белә икән, тип уйланыҡ, ти. Баҡтиһәң, ирем, ҡатыным ауырый, шуға эшкинмәй, тигән икән һөйәркәһенә, ә уныһы – әхирәтенә, әхирәте танышына һөйләгән. Утыҙ тештән сыҡҡан утыҙ ауылға еткән... Һөйәркәһенә, егерме биш йәшлек ҡыҙға, гараждан минең ҡайнатмаларҙы, консерваларҙы, салаттарҙы ташыған, картуфы ла, ите лә ҡалмаған. Ул йәшәгән фатир өсөн дә ирем түләй, имеш. Был яңылыҡтарҙан, әлбиттә, хәлем тағы насарайҙы, «Тиҙ ярҙам» саҡырып, уколдар алып, машина яллап, көс-хәлгә өйгә ҡайтып ауҙым. Ирем мине йәлләне, тиһегеҙме? Юҡ! Нимә кеше көлдөрөп йөрөгәнһең, тип ҡайтыу менән өҫтөмә ябырылды, саҡ бәргеләп ташламаны. Оло ғауға ҡупты. Әйберҙәрен йыйып сығып киткәйне, теге бисәһе индермәгән. Тиҙҙән ул, эштән сығып, бөтөнләй икенсе ҡалаға күсеп китте. Ирем шуға йөрәк өйәнәге менән дауаханаға эләкте, йәнәһе лә, мин уның йөрәген ярғанмын. Әлбиттә, ауырыған кешене ташлап булмай, балалар менән сиратлап йөрөнөк. Тәүҙә үсегеп, тумһайып һөйләшмәй ятһа ла, аҙаҡ яҙылды. Һәүетемсә йәшәп киттек. Булғанды оноторға тырыштыҡ. Сабырлыҡ төбө – һары алтын...»\nӘле шуны иҫләп, Мәрйәм апайҙың яраһына яңылыш тоҙ һалып ҡуймайым, тип өндәшмәй ултырһам, ул үҙе шул ваҡиғаларға әйләнеп ҡайтты:\n– Шул саҡта айырылышырға кәрәк булған икән, эттең бер ашаған б..н ташлай торғаны бармы инде?! Эй, иҫәрлек... Бөгөн был хәлгә төшмәҫ инем. Хәйер, яҙмыштан уҙмыш юҡ, маңлайыма яҙылған булғандыр. Кеше күрәсәген күрмәйенсә, гүргә инмәй, тиҙәр бит.\nҡабырғаһына шайтан төрткән ир\nҡолағым буш булғанға, тыңлаусы роленә генә ризалашып килгәйнем, бер аҙҙан Мәрйәм апай мине, ире менән һөйләшеп, ҡылын тартып ҡарарға өгөтләп күндерҙе. Минән ниндәй арбитр сыҡһын инде, тип, үҙемде лә, һаҡалына сал төшкәндә, шайтан ҡабырғаһына төрткән ағайҙы ла һүгә-һүгә, уның эштән бушауын көтөп, байтаҡ ултырҙым. Йәш ҡатындарҙы әүрәткәс, уны баһадир кәүҙәле, сибәрҙер, байҙыр, тип уйлаусылар ныҡ яңылыша. Бар байлығы – ике ҡатлы йорто, дүрт бүлмәле фатиры (ҡатыны менән икеһенә), дәүләт пенсияһы. Матурлығын да ташҡа үлсәйем. Уртаса буйлы, тулы кәүҙәле, ун рәттә ҡалған биш сәсенә сал төшкән. Тештәре лә барыһы ла үҙенеке түгел, буғай. Хәйер, хаҡлыҡ өсөн әйтәйем: уны йөрөмтәл булғаны өсөн шулай уҫал күҙлектән үткәрәм. Әгәр ҙә берәйһенең тоғро тормош юлдашы булһа, уны һүрәтләр өсөн бөтөнләй икенсе сифаттарҙы файҙаланырға тура килер ине. Әммә... Шөкөр, ағай минең менән һөйләшеп тә торманы. Дөрөҫ эшләне. Нимә тип әйтерен былай ҙа белгән кеүекмен. Йәнәһе лә, 1) тормош иптәшем мине ҡатын булараҡ ҡәнәғәтләндермәй; 2) уның менән күңелһеҙ, һөйләшергә һүҙ юҡ; 3) мөхәббәт бөттө һ.б., һ.б. Ундай монологтарҙы әллә күпме ишеткәнем бар. Әгәр ҙә, мәҫәлән, Мәрйәм апайға ире бер тапҡыр ғына хыянат итһә, уның башына күктән көтөлмәгән һөйөү шапылдап төшкән, тиер инек. Һәм беҙгә көнләшергә генә ҡалыр ине. Ләкин бер тапҡыр ғына ҡабатланмаған осраҡта һүҙ аҙғынлыҡ тураһында бара кеүек. Ағайыбыҙ көслө тойғолар артынан ҡыуған һунарсы булыуҙан туҡтай алмай, ахыры. Йәш ҡатындың энергияһын һурып, уның иҫәбенә йәшәрергә лә ниәте барҙыр, моғайын.\nХистәр урынына –калькулятор\nМәрйәм апайҙың ире минең менән эс серҙәрен бүлешергә теләмәһә лә, уның ҡарауы, һөйәркәһе менән осрашып, әңгәмәләшергә форсат булды (донъяның тығыҙлығы – хаҡ!). Ике балалы йәш, һылыу ҡатын, иренән айырылып, ҡуртымға фатир алып йәшәп ята. Аҡсаның етешмәүе арҡаһында иркенләп йәшәй алмаған был көйәҙ ҡатын осрашҡас та үҙенең һөйәре тураһында бер генә һүҙ әйтте: «Ул – минең ҡотҡарыусым, башҡа бер нәмә лә һорамағыҙ, барыбер һөйләмәйем». Ләкин, ләм-мим өндәшмәйем, тигән кеше, ғөмүмән, ауыҙын асамы инде? Әлбиттә, бабайҙы яратам, тип ныҡышһа ла, матди йәһәттән ҡыҙыҡһыныуы өҫкә ҡалҡыуыс кеүек ҡалҡты ла сыҡты, ҡалҡты ла сыҡты (күҙҙәрендә хистәр түгел, калькулятор күренгәндәй тойолдо). Мәрйәм апайҙар айырылышып, донъяларын бүлешһә, икеһенә лә ярайһы ғына тос өлөш эләгә. Һәр хәлдә, ирҙең ике бүлмәле фатирға аҡсаһы буласаҡ, хатта үҙебеҙҙең илдә етештерелгән автомобилгә лә артып ҡаласаҡ. Тимәк, «йәштәр» өйләнешкәндән һуң, фатирлы ла, машиналы ла буласаҡ. ҡатындың бәлиғ булмаған балалары фатирҙан-фатирға күсеп йөрөү проблемаһын онотасаҡ. Пенсионерҙың эшләп йөрөүен дә, йәғни кеҫәһендә байтаҡ ҡына аҡсаһы булыуын да иҫәпкә алғанда, йәш ҡатындың «алтын балыҡ» тотоуына шик ҡалмай. Айырылған ҡатын булыуға ҡарағанда ирле ҡатын статусы ла йәмғиәттә уның абруйын бермә-бер күтәрә. Бер һүҙ менән әйткәндә, һәр йәһәттән алтмыш йәшлек ир – уңышлы табыш.\nХәйер, минең уларҙы хөкөм итергә бер хаҡым да юҡ. Бәлки, ысынлап та, Амур уғы эләккәндер үҙҙәренә. Юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит: «Бындай никахтар – оло һөйөү буйынса ғына: ирҙәрҙең – йәшлеккә һәм матурлыҡҡа, ҡатын-ҡыҙҙарҙың – аҡсаға һәм матур тормошҡа». Һәр кем үҙенә кәрәген ала. Хатта Мәрйәм апай ҙа – уны ихтирам итмәгән йүнһеҙ ирҙән ҡотола. Әммә оҙаҡҡамы икән? Сөнки, ғәҙәттә, йәш ҡатындар оло ирҙәрен һығып-һығып, һығырлығы ҡалмағас, уларҙы урамға алып быраҡтыра, йәғни «ҡарт алашаны йәш айғырға алмаштыра». Ана бит бер ир, һөйәркәһенә йәшәргә күскәндә, ҡатынына былай тип бармаҡ янаған, ти: «ҡара уны, минһеҙ йөрөп ҡуйма... Тиҙҙән кире әйләнеп ҡайтыуым да бар». Тик уларҙы кире ҡабул итеүселәр бармы икән?


Йылды туйҙырған мәл дә тамамланды\n4 Октябрь 2019, 17:34\nЙәй ауыл халҡын, крәҫтиәнфермер хужалыҡтарын ҡояшлы, йылы көндәре менән әллә ни иркәләтмәне. Ауыл эшсәндәре өсөн иң яуаплы һәм ҡыҙыу мал аҙығы әҙерләү айы ла, ҡыйынлыҡтар менән булһа ла, тамамланды. Көндәрҙең әҙме-күпме йылы, ямғырһыҙ тороуынан файҙаланып, мал аҙығы әҙерләп ҡалмаһаң, малды имен-аман ҡышлатып сығарыуы ауырға төшәсәген һәр кем аңлай.\nМәғлүмәт-консультация үҙәге агрономы Вәкил Яҡупов белдереүенсә, йылдың нисек килеүенә ҡарамай, хужалыҡтар ҡышҡылыҡҡа етерлек мал аҙығы әҙерләгән. Райондың фермер хужалыҡтары мал аҙығын әҙерләүгә июль баштарында төштө һәм әлеге көндә мал аҙығы әҙерләү тамамланды. Тәүгеләрҙән булып бесән әҙерләүҙе Рөстәм Мөхәмәтдинов, Илгиз Һарунов фермер хужалыҡтары тамамланы. Мәғлүмәттәр буйынса, районда мал аҙығы культуралары 7245 гектарҙа сәселгән. Шуның 7045 гектарын - күп йыллыҡ үлән, 200 гектарын ҡатнаш аҙыҡ тәшкил итә. Сабылған үлән сенажға, эҫкерттәргә һалынған, пресланған.\nОшо көндәрҙә Биктимер Ғәлиндың фермер хужалығында ла, 40 гектар майҙанда, кукурузды сабып, силосҡа һалғандар. Һауа торошоноң яҡшы тороуынан файҙаланып, кукуруз бер нисә көндә йыйып алынған.\nШәхси хужалыҡтарҙа иһә мал аҙығы әҙерләү күптән тамамланған. Йылдың һалҡын, ямғырлы булыуы сәбәпле, ауыл халҡы ла йүнләп бесән эшләй алманы тиерлек. Пайҙарын, сабынлыҡтарын ҡалдырып тороп, урманда бесән эшләргә мәжбүр булды, Архангел һәм башҡа райондарҙан пресланған бесән һатып алды.


Меңәрләгән баланың кендек инәһе » Башҡортостан гәзите\nМеңәрләгән баланың кендек инәһе\n16-01-2018, 00:03 // Сәләмәт булайыҡ // Баҫып сығарырға\nБыл тормошта иң бәхетле кешеләрҙең береһе ул. Нисек шулай булмаһын: уның өлөшөнә был донъяға тәүге ауазын һалған сабыйҙарҙы иң беренсе булып, хатта әсәһенән алда уҡ, ҡулына алыу, уларҙың кендеген ҡырҡыу бурысы төшкән. 32 йыл эшләү дәүерендә меңәрләгән ғүмер башланыуына шаһит булған Гөлзада Хәсәнова нисәмә баланы ҡабул итеп алғанлығын хәҙер инде үҙе лә белмәй, “уныһы мөһим түгел, иң мөһиме – һәр сабый һау-сәләмәт тыуып, бәхетле ғүмер кисерһен!” – ти ул.\nИбраһим ауылында тыуып үҫеп, Мораҡ башҡорт мәктәбен бөткән ҡыҙҙың медицина юлын һайлауы осраҡлы хәл булмай – үҙен белә-белгәндән бирле һаулыҡҡа тейенә алмаған әсәһен дауаларға, үҙе әйтмешләй, исмаһам, укол ҡаҙап булһа ла хәлен еңеләйтергә хыяллана ул. Шуға ла урта мәктәпте бөткәндән һуң, икеләнмәйенсә, Салауат медицина училищеһына уҡырға инә. Ҡулына диплом алғас, йәш белгесте Йомағужа ауылына акушер итеп эшкә ебәрәләр. Бында йылға яҡын самаһы ғына эшләп ҡала, унан Мораҡ үҙәк район дауаханаһының бала табыу бүлегенә күсерәләр.\nТыуған ауылынан дүрт йыл буйы йөрөп эшләргә тура килә йәш ҡыҙға. Хәҙерге һымаҡ машиналар геүләп йөрөһә бер хәл. Бер шулай юл буйында өшөп-күшегеп торған сағында уны “К-700” тракторы ултыртып ала. “Әсәйең бынау төндә ниңә һине сығарып ебәрҙе һуң?!” – ти ғәжәпкә ҡалған тракторсы алдында уҡыусы бала түгел, ә эшләп йөрөгән ҡыҙ икәнлеген белгәс, йәнә аптырауҙан телһеҙ ҡала.\nБына шул ҡаҡса, ҡурсаҡтай ғына ҡыҙ ҡыҫҡа ғына арала үҙ һөнәренең оҫтаһына әйләнә, бала тыуыу мәлен алдан планлаштырып, теүәл ваҡытын күҙаллап булмаһа ла, был мөһим ваҡиғаның нәҡ уның сменаһына тап килеүен, үҙ балаһына тап уның кендек инәһе булыуын теләүселәр һаны йылдан-йыл арта. Яҡшы табип һүҙ менән дә дауалай, тигәндәре хаҡ, Гөлзада Нуретдин ҡыҙының бала тапҡан ҡатындарға булған яғымлы мөнәсәбәте, кәрәк урында йыуатып, кәрәк урында дәртләндереп ебәреүе, урынлы кәңәштәр биреүе – үҙе бер дауа!\nҺөнәрен биш бармағындай белеүенә ҡарамаҫтан, үҙ өҫтөндә даими эшләүҙән туҡтамай ул, бер нисә йыл һайын квалификацияны камиллаштырыу курсы үтә, медицинаға ҡағылышлы гәзит-журналдар, китаптар, конференциялар, лекциялар, Интернет ярҙамында белгәндәрен нығыта, яңы дауалау алымдарын өйрәнә.\nАкушер булараҡ, Гөлзада апайға ошо йылдар эсендә төрлө хәлдәрҙе күрергә насип булған, шуларҙың иң иҫтә ҡалғандарының береһе – бензовоз машинаһы эсендә бала ҡабул итеү. Әйткәндәй, хәҙер инде уға ҡасандыр үҙе ҡабул итеп алған ҡыҙҙарҙың балаларына ла йыш ҡына кендек инәһе булырға тура килә.\nОҙайлы йылдарға һуҙылған хеҙмәте өсөн БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының, район хакимиәтенең маҡтау ҡағыҙҙарына, БР һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы билдәһенә лайыҡ булған Гөлзада апай бына тигән әсә, яҡшы ҡатын да. Тормош иптәше – Һикһәнбай ауылы уҙаманы Муса Йомағол улы менән бынан өс тиҫтә йыл элек күркәм ғаилә ҡороп, Айнур менән Юлай исемле аҡыллы улдар үҫтергәндәр. Олоһон инде башлы-күҙле иткәндәр.\n– Гел генә яҡшы кешеләр менән аралашырға, эшләргә насип булды, шуныһына яҙмышыма рәхмәтлемен. Бейемемә: “Эшенә сыға ла китә, тип асыуланаһыңдыр инде”, – тиһәм, “Юҡсы, төтөнөң айырым сыға, ирең-балаларың ҡараулы, нимәһенә асыуланайым”, – ти торғайны. Хеҙмәттәштәремдән дә уңдым, акушеркалар Татьяна Гераськина, Татьяна Чадина, Любовь Максимова, Наилә Абдуллина, шәфҡәт туташтары – һәр береһе үҙ эшенең оҫтаһы, һәр ҡайһыһы юғары категорияға эйә булған белгес, бер-беребеҙ менән аңлашып, үҙ-ара ярҙамлашып эшләйбеҙ. Балалар табыу бүлеге мөдире Мөхтәр Шафиҡ улы Мозафаров хаҡында әйтеп тораһы ла түгел, аҡыллы етәксе булараҡ, коллективыбыҙҙы бергә туплаған да, эште дөрөҫ йүнәлештә алып барған да – ул. Эшемде лә, коллективымды ла, әсә булырға йыйынған пациенттарымды ла бик яратам, – ти Гөлзада Нуретдин ҡыҙы.


Әйҙәүсе барҙа – һәр саҡ алға! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Әйҙәүсе барҙа – һәр саҡ алға!\nБашҡорт автономиялы совет республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулыу айҡанлы барлыҡ ҡала, район, ауыл биләмәләрендә төрлө саралар үтә. Уларҙа тәү сиратта ерен, туған телен һаҡлау, халҡын күтәреү йәһәтенән ҙур тырышлыҡ күрһәткән, ғүмерен көрәшкә арнаған арҙаҡлы шәхестәребеҙҙе иҫкә алабыҙ. Араларында данлы Ҡаңлы ырыуы вәкиле, сәйәсмән, дәүләт эшмәкәре, сәйәси золом ҡорбаны Муллайән Халиҡов айырым урын алып тора.\nҺуңғы йылдарҙа халҡыбыҙҙа үҙ тарихы, атай-олатайҙарҙың ҡанлы көрәше, данлы үткәне менән ҡыҙыҡһыныу артҡандан-арта. Мәҫәлән, Нефтекама ҡалаһында йәшәгән тарихсы, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре Фәнил Шәриповтың был йүнәлештәге эшмәкәрлеге берәүҙе лә һоҡландырмай ҡалмайҙыр. Ул милли азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашҡан Муллайән Халиҡовтың исемен халыҡҡа ҡайтарыуға тос өлөш индерҙе. Архив документтарына, олатаһының, ауыл ҡарттарының, туғандарының иҫтәлектәренә таянып, шәхестең тормошона һәм эшмәкәрлегенә арналған бихисап мәҡәлә яҙҙы, китаптары донъя күрҙе.\nФәнил Йәмғетдин улы – ҙур ихтирамға лайыҡ кеше. Уның башҡарған эштәре үҙаңыбыҙҙы үҫтереүгә, йәш быуынды милли рухта тәрбиәләүгә, уларға халҡыбыҙ тарихын еткереүгә ҡайтып ҡала. Тарихсы, этнограф, тыуған яҡты өйрәнеүсе булараҡ, замандашыбыҙ Ҡаңлы ырыуы тарихын, шәжәрәһен тулыһынса тергеҙҙе. Көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайыш ырыу-ҡәбилә составына, уның үткәненә арнап, шул уҡ ваҡытта шәжәрә төҙөүселәргә булышлыҡ ҡылыу маҡсатында “Үҙ асылыңа ҡайтыу” тип аталған күләмле китап, Салауат Юлаев менән Ҡаранай Моратовтың яуҙашы, Ҡаңлы улысы старшинаһы Минәй Солтоҡов тураһында тарихи-документаль повесть яҙып нәшер итте. Данлы ырыуыбыҙҙың вәкиле булараҡ, Фәнил Йәмғетдин улы үҙе лә шәжәрәһен, нәҫел ептәрен яттан белә.\nТағы ла бер асыш: ул ҡала халҡы онота башлаған, йәш быуынға билдәле булмаған шәхес, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы, үткән быуаттың 60 – 70-се йылдарында тамашасы һөйөүен яулаған Нефтекама халыҡ театры актеры Фәнәүи Шәрипов хаҡында хәтерҙе яңыртты. Сәхнә оҫтаһы тураһында бай мәғлүмәт тупланғас, уның тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы урындағы башҡорт гимназияһында күркәм сара үтте. Өҫтәүенә актер йәшәгән йортҡа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыу ҡаралған.\nӘҙәби ижад даирәһе ифрат киң Фәнил Йәмғетдин улының. Проза, поэзия, драматургия өлкәләрендә уңышлы эшләй ул. Әҙәбиәтте бала сағынан һөйә. Ижад юлын шиғыр һәм хикәйәләр яҙыуҙан башлай, һуңыраҡ сәхнә әҫәрҙәренә мөрәжәғәт итә. Бер нисә пьесаһы ҡаланың халыҡ театрында уңышлы уйналды. Дөйөм алғанда, Фәнил Шәрипов – унға яҡын китап авторы. Публицистик мәҡәләләре, очерктары гәзит-журналдарҙа баҫылып тора. Рәсәйҙең, Башҡортостандың Яҙыусылар союзы, Нефтекама башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, “Берҙәм Рәсәй” ойошмаһы ағзаһы булараҡ, дәүләт, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, халыҡ мәнфәғәтен арымай-талмай яҡлай. Ҡалала башҡорт гимназияһына бина төҙөтөү мәсьәләһен хәл итеүгә күп көс һалған шәхес тә ул.\nФәнил Шәрипов Ҡаңлы башҡорттарының йәмәғәт ойошмаһына етәкселек итә. Йыл һайын ырыуҙаштар ҡорон үткәрә. Был сара – ҡан-ҡәрҙәштәрҙе осраштырыу, көнүҙәк мәсьәләләр хаҡында һөйләшеү, мөһим ҡарарҙар ҡабул итеү, илһөйәрлек рухын нығытыу майҙаны. Фәнил Йәмғетдин улы Шәжәрә байрамдары, мәғариф ойошмаларында төрлө кисәләр үткәреүҙә лә әүҙемлек күрһәтә. “Муллайән Халиҡов” төбәк-ара фонды етәксеһе лә ул. Шәхескә бағышлап ҡала, республика кимәлендә Халиҡов уҡыуҙары, ғилми-ғәмәли конференциялар, семинарҙар, хәтер кисәләре ойоштора. Тынғыһыҙ әйҙәүсе һәр эштә үҙе алдан йөрөй, күңелдәргә дарман өҫтәй, рухландыра.\nКүптән түгел Нефтекама дәүләт филармонияһында Халиҡов уҡыуҙарына ун йыл тулыу уңайынан тантаналы кисә булды. Сара Фәнил Йәмғетдин улының олуғ шәхескә арналған сығышы менән башланды. Кисәлә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппаратының баш белгесе Радик Бәхтиев, төньяҡ башҡорттарының төбәк-ара берләшмәһе рәйесе Рәйес Исмәғилев, Нефтекама башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты етәксеһе Азат Үтәкәев ҡатнашты. Аҙаҡ резолюция проекты ҡабул ителде. Унда шундай пункттар бар: арҙаҡлы шәхестең тыуыуына 125 йыл тулыу айҡанлы ҡалала тантаналы йыйылыш үткәреү; исемен мәңгеләштереү уңайынан Нефтекама педагогия колледжы майҙансығында бюсын ҡуйыу; урамдарҙың береһен уның исеме менән атау; тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында бөйөк ырыуҙашыбыҙға арналған мөйөш асыу.\nАвтор: Тәғзимә ҠАРМАНОВА.


ДИЛБЕГӘ » Башкортостан кызы\nМиңнур Мөхәмәдйән ҡыҙы Ҡасимова 1966 йылдың 15 июлендә Бөрйән районында тыуған. БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Бөрйән районының Зәки Сәғитов исемендәге премияһы лауреаты, «Минең шәп тормошом» II республика балалар әҙәби конкурсы еңеүсеһе. Бөрйән районында үткән «Әҙәби нағыш» марафонында уның хикәйәләре тикшерелеп, ыңғай баһа алды.\n...Миңлезата туранан-тураға йүгерҙе. Ике ауыл араһы егерме саҡрым – өйлә менән икенде араһында ғына үтергә иҫәп тота ине, әле арыуыҡ ҡалды. Үҙенең күләгәһе ике тапҡырға артты – шишмә янында тәһәрәтләнеп, икенде намаҙын уҡып алды. Бер аҙ хәл ингәндәй булды, юҡһа, йөрәге иртәнсәктән тулап тик тора.\n«Йә, ни йәнем менән сыҙап, ошо көнгәсә ултырҙым инде? Колхозда эш бөтмәҫ ул, бер баламды юғалттым, инде икенсеһен һалайыммы?» Тамағына тығылған төйөрҙө саҡ йотоп ебәрҙе. Ултырып оло ҡыҙының рух-шәрифенә доға ҡылды. «Урының ожмахта ғына булһын инде, балам! Һуғыш йылдарында һаҡлап ҡала алғанды…» Түгелеп илап ебәрҙе. Һөйөп-һөйөлөп кенә йәшәр сағында сабыйы ла үҙе менән китте. Көнөң бөтһә, сәбәп кенә инде. Күкрәге тағы семтеп-семтеп алды. Услап һыу эскәс, йөрәге бер аҙ урынына ултырғандай булды. «Насар хәбәр яҡшыһынан тиҙ йөрөй. Моғайын, имендер. Нимә уйлап ҡына сығарып ебәрҙем һуң күҙ терәп торған баламды? Әле тегендә, әле бында ҡасҡындар осрай, тигән хәбәрҙе ишетеп торалар, шулар ҡулына эләкһә…»\n– Белмәйем шул, балам. Һуғыш күргән кеше бит, яҙылыр. «Әллә кемдәр өмөт итеп йөрөйҙөр әле…» – Быныһын ҡысҡырып әйтмәне.\n– Көн дә апайым төшөмә инә. Еҙнәмә ҡарай ҙа, бер нәмә лә өндәшмәй. – Һуҙып әйтеп ҡуйҙы Нәҡиә. Ҡырылмаһа ҡырҡ һылтауын табып, иркәләтеп өйҙә генә тота шул ҡолонсағын Миңлезата. Тиңдәштәре күптән ҡырҙа ятып, колхоз малына бесән эшләй. Башта төрттөрөүселәр бар ине, хәҙер бер кем дә өндәшмәй.\n– Яңғыҙың үткәнең юҡ бит әле ул юлдан. Тағы кеше күҙенә күренеп китеп барһаң да оҡшамаҫ. «Башынан сыҙамай» тием һораған береһенә. Апайыңдың кейемдәрен алып ҡайтып кейерһең инде. – Әйтеп бөтөрә алманы. «Кемдәр генә яҫтап ятыр инде күҙ нурҙары түгеп ҡораған түшәктәрен? Әллә анауы сергетышлы кейеҙен генә һорап алһа инде? Өлкән ҡыҙының төҫө итеп кенә һаҡлар ине. Тора бирер инде кинйә ҡолонсағы янында. Тартып-һуҙып, саҡҡа тамағыңа еткергәндә, бирнә әҙерләп буламы?»\n– Әстәғәфируллаһ! Шайтаным ҡоторталыр. Сепрәк өсөн кейәүе менән ара боҙмаһа инде! Сергетыш юллатып ҡына йөрөмәһәм…\n…Ай башында тәүәккәлләп сығып киткән Нәҡиәһе һаман юҡ. Ай тулғанға ни ғүмер. «Оҙон уйға төштөм. Кингәткән икән. Йәш саҡта йүгереп кенә үткән юлдар ҙа бит». Аҙымдарын тиҙләтте Миңлезата.\n– Әй, мин еҙнәмә барҙым да ҡуйҙым. – Ике улының похоронкаһын алған һәм бер ҡыҙын ерләгән әсә был хәбәрҙе күтәрергә әҙер түгел ине – шаңҡып иҙәнгә шыуып барып ятты…\nХикәйәнең тулы вариантын журналдың 1-се һанында уҡығыҙ.


6 Апрель 2018, 11:17\nКүп йылдар химик ашламалар ҡулланыу серетмә барлыҡҡа килеүҙе тотҡарлай, ә был, үҙ сиратында, даими рәүештә уңыштың түбәнәйеүенә килтерә.\nБөгөн иң төп мәсьәләләрҙең береһе булып пестицидтар һәм химик ашламалар ҡулланыуҙан тупраҡтың зарарланыуы тора. Күп йылдар химик ашламалар ҡулланыу серетмә барлыҡҡа килеүҙе тотҡарлай, ә был, үҙ сиратында, даими рәүештә уңыштың түбәнәйеүенә килтерә. Экологик яҡтан хәүефһеҙ биоашламаларҙың барлыҡҡа килеүен был мәсьәләне хәл итеү сараһы тип һанарға мөмкин.\nБиоашламалар – тупраҡты байытыусы, үҫемлектәрҙе туҡландырыусы организмдар (бактериялар), улар төрлө ауырыуҙарға бирешмәүҙе тәьмин итә, нитраттарҙы тарҡата һәм продукттарҙа уларҙың күләмен аҙайта.\nБеҙҙең шарттарға Башҡортостанда етештерелгән биологик ашламалар яҡшы тәьҫир итә. Мәҫәлән, “АЗОЛЕН” тупраҡты азот менән байыта һәм иремәй торған химик ашламаларҙы тарҡата; “ЕЛЕНА” – үҫемлектәрҙе фитофтороз, ризоктониоз, төрлө бәшмәк ауырыуҙары кеүек фитопатогендарҙан һаҡлай; МБФУ (фосфорлы микробиологик ашлама) тупраҡты фосфор, калий менән байыта.\nХәйбулла, Яңауыл, Ауырғазы һәм башҡа райондарҙың ҡайһы бер хужалыҡтарында һыналып, иген һәм ужым культураларына ҡулланылған биоашламалар яҡшы һөҙөмтә күрһәтте. Сәсеү алдынан орлоҡтарҙы эшкәртеү һәм бер тапҡыр шытымдарҙы һиптереү уңышты гектарынан - 4-5 центнерға, йәшел массаны арттырыу һәм минераль ашламаларҙы 30 процентҡа кәметеү мөмкинлеге бирҙе.\nБиопрепараттарҙы ҡасан ҡулланырға:\n*сәскә, файҙалы сифаттарҙы һәм юғары уңышлылыҡты һаҡлап, түтәлдәрҙә нитратһыҙ йәшелсә-емеш үҫтергәндә (“АЗОТИК” һәм “СТИРОРА” биологик ашламаларын баҡсала ҡулланырға мөмкин); *компост барлыҡҡа килтереү һәм сүп соҡорҙарын таҙартыуҙа;\n*уңышты һаҡлау һәм мөгәрәптәрҙе таҙартыуҙа;\n*һутлы аҙыҡтарҙы силослағанда һәм сенаж һалғанда.\n“Россельхозцентр” филиалының район бүлеге етәксеһе.


Бала саҡ дауаһы – әсүташ!\n25 Март 2020, 14:13\nАуырыған ваҡытта өләсәй әллә ҡайҙан сығарып әсүташ онтағын ялаттыра торғайны. “Телеңде генә тейҙереп ал әле”, – ти ул. Тоҙға ла тартым, әммә бер аҙ ауыҙ эсен ҡурыштырып ебәргән “дарыу” төкөрөк менән ҡушылып эсәктәргә төшөп киткән һымаҡ була, тән буйлап тарала. Телде тейҙереү менән ҡорт саҡҡандай һикереп китә инек тә башты сайҡай-сайҡай йүгерергә тотона инек. Тәмһеҙ бит! “Әммә шифалы!” – тип йылмая өләсәй.\nСтоматит, грипп ваҡыттарында был таш онтағы мөғжизәүи тәьҫир итә. Иртәгәһенә үк тел таҙара, теш ҡаҙнаһы ялҡынһыныуҙан туҡтай. Русса ул “квасцы жженые” тип атала һәм әле лә аптекаларҙа һатыла. Тәғәйенләнешендә аяҡ ныҡ тирләүгә ҡаршы ҡулланыла, еҫен бөтөрә, тиелгән. Тәбиғи антисептик инде ул.\nТеш ҡаҙнаһының шешен ҡайтарыуы ла билдәле. Һытҡы сығып йонсотҡанда ла әсүташ онтағын иҙеп һөртөүҙәре билдәле. Тире таҙарып ҡала. Оҙаҡ төҙәлмәй йонсотҡан яраны йыуып, асүташ онтағы һипһәгеҙ, яра тиҙ бөтәшеүе мәғлүм.\nТура тәғәйенләнеше буйынса ҡултыҡ аҫтын, табанды уның онтағын һыуға иҙеп һөрткәндә, артыҡ тирләп йонсомайһың икән. Бик көслө булыуы ихтимал, шуға самаһын белеп кенә ҡулланығыҙ.\nБорон ата-бабалырыбыҙ тәбиғи ысул менән дауалаған. Ә һеҙ ниндәй шифалар хаҡында беләһегеҙ? Икенсе юлы таҙартылған көкөрт тураһында һөйләрмен. Уның мөғжизәүи көсөн беләм. Уны тап халыҡ табиптары әйтеүе буйынса ҡулландым һәм уның ни ҡәҙәрем файҙалы булыуын үҙемдә тойҙом.