Стәрлетамаҡ халҡы – ипотека кредитлауы буйынса профи\n6 Июль 2011, 12:41\nҠала хакимиәте ярҙамында «ИнвестКапиталБанк» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең етәкселәре ипотека кредитлауы темаһына семинар үткәрҙе. Был банк филиалдары булған барлыҡ ҡалаларҙа үткәрергә планлаштырылған күп һанлы семинарҙарҙың тәүгеһе булды.\nБөгөн Рәсәйҙә ипотека кредитлауы тиҙ үҫешә башланы. Банкыларҙың күпселеге маҡсатлы кредитлауҙың был төрөн әүҙем ҡуллана, улар төрлө кредитлау шарттарына эйә булған күп һанлы программалар тәҡдим итә. Торлаҡ баҙарында мәғлүмәт үтә күп. Потенциаль фатир һатып алыусыларға кәрәкле мәғлүмәтте мөмкин тиклем һөҙөмтәлерәк еткереү һәм күп һанлы тәҡдимдәр араһында яңылышмау өсөн «ИнвестКапиталБанк» үҙенең потенциаль клиенттары менән тематик осрашыуҙар ойоштора.\nСеминарға ҡаланың ҙур төҙөүсе компанияларының, страховкалау компанияларының, күсемһеҙ милек агентлыҡтарының вәкилдәре саҡырылды. Ипотека кредитлауы өлкәһендәге кәрәкле документтар пакеты, бурысҡа аҡса алыусыларға талаптар, льготалар биреү шарттары кеүек мөһим мәсьәләләр ентекле тикшерелде. Бынан тыш «ИнвестКапиталБанк» ипотека кредитлауының «Үҙ торлағым» яңы программаһы менән таныштырҙы. Семинарҙа ҡатнашыусылар уның өҫтөнлөктәрен лайыҡлы баһаланы. Атап әйткәндә, ниндәй ҙә булһа комиссияларҙың булмауы, балалы ғаиләләргә өҫтәмә ташланмалар, кредит килешеүен төҙөгән саҡта иң күбендә ете бергә бурысҡа аҡса алыусыны йәлеп итеү, әсәлек капиталы средстволарын файҙаланыу мөмкинселеге.\n— Миңә ипотека кредитлауы буйынса ҡыҙыҡһындырған һорауҙарыма тулы яуаптар алыуым оҡшаны. Һис шикһеҙ, мәғлүмәт бик файҙалы булды һәм ул миңә торлаҡ һәм ипотека программаһын һайлауҙа ярҙам итәсәк, — тине семинарҙа ҡатнашыусыларҙың береһе.


Башҡорт асыҡ КВН лигаһы уйынсылары Ҡаҙағстан тамашасылары һөйөүен яуларға ниәтләй\nИртәгә Астанала шаян һүҙ яратыусылар өсөн күләмле фестиваль ойошторола. Республиканың йыйылма командаһында барлығы туғыҙ кеше - егеттәр башҡорт һәм ҡаҙаҡ телдәрендә сығыш яһаясаҡ. Әле улар далалы төбәктә репетициялар яһау менән мәшғүл. Ике милләттең бер сәхнәлә осрашыуы тәүгә түгел. Августа Ҡаҙағстандың «КазИИТУ» командаһы Башҡорт асыҡ КВН лигаһының йәйге кубогын алып, еңеүсе тип танылғайны. Әйткәндәй, киләсәктә йәштәр төрөк халыҡтарының юмор фестивален дә үткәрә башларға ниәтләй.


Иң романтик ғаилә Ленин районында йәшәй\nКисә, 12 ноябрь, Конгресс-холда «Йәш ғаилә-2018» ҡала конкурсы тамамланды. Ете йәш ғаилә араһында Өфө ҡалаһының Ленин районының намыҫын Крючковтар ғаиләһе яҡланы.\nЛенин районында «Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы - 2019» конкурсының район этабы башланды\nӨфө ҡалаһы Ленин районында «Башҡортостандың йыл уҡытыусыһы - 2019» конкурсының район этабы башланды. Быйыл бәйгелә ҡатнашырға 11 район уҡытыусыһы теләк белдергән. Улар «Эссе», «Метод семинар», «Уҡыу дәресе», «Класс сәғәте», «Мастер-класс» һәм «Түңәрәк өҫтәл» бәйгеләрендә көс һәм тәжрибә һынашасаҡ.\nМостай Кәрим әҫәрҙәрен яттан һөйләу халыҡ-ара интернет-конкурсы иғлан ителде\nБашҡортостандың халыҡ шағирының тыуған көнөндә 2018 йылдың 20 октябрендә Мостай Кәрим әҫәрҙәрен уҡыусыларҙың халыҡ-ара интернет-конкурсы иғлан ителде.\nӨлфәт Мостафин Тимаш юл үткәргес төҙөлөшө барышын тикшерҙе\n2018 йылдың 10 ноябрь көнө Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин Тимаш юл үткәргесенең төҙөлөш барышын тикшерҙе.\nРеспубликала һауа торошоноң киҫкен түбәнәйеүе көтөлә\nГидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхитте мониторингылау буйынса Башҡортостан идаралығы мәғлүмәте буйынса, 9-12 ноябрҙа арктик һауа массаһы кереүгә бәйле рәүештә, республика территорияһында һауа температураһы төндә -10, -15°, аяҙайтҡанда -16, -21°, көндөҙ -5, -10°, айырым райондарҙа -15°...\nИғтибар: "тура бәйләнеш"!\nБөгөн, 8 ноябрь, Октябрь районы хакимиәте "тура бәйләнеш" ойоштора\nЯңы фонтан буласаҡ\nТиҙҙән баш ҡалабыҙ картаһында тағы ла бер матур урын теркәләсәк - Ленин майҙанында гидродинамик фонтан барлыҡҡа киләсәк.\nКөҙгө каникулдар тамамланды, балалар мәктәпкә йүгерә, ололар да яй ғына йөрөргә форсат таба алмай - эшкә ашығалар. Баш ҡалабыҙ урамдарында, һәр ваҡыттағыса, хәрәкәт көслө, был мәсьәлә иртәле-кисле айырыуса киҫкенләшә.\nӨфөлә Мостай Кәрим тураһында китаптың исем туйы фекерҙәштәрен йыйҙы\nӨфөлә күренекле һүҙ оҫтаһы, шағир, прозаик, драматург һәм публицист, философ һәм йәмәғәт эшмәкәре Мостай Кәримдең 100 йыллығына арналған саралар башланды. Юбилей йылы «Тулыһынса беҙҙеке» девизы аҫтында уҙа.\nӨфөлә «Башавтотранс» ҡайһы бер маршруттарға өҫтәлмә автобустар бүлде\n018 йылдың 6 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының «Башавтотранс» предприятиеһы ҡала яны маршруттарына «НЕФАЗ» маркалы өҫтәлмә автобустар ебәрҙе.\n8 ноябрҙә Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районы хакимиәте "тура бәйләнеш" үткәрәсәк. 11.00-12.00 сәғәттәрҙә ҡала халҡын борсоған һорауҙарға яуап бирәсәктәр: - Хәбибрахманов Рөстәм Илдар улы - Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ идаралығы, капиталь төҙөлөш бүлеге нача...\nҺеҙ ҡарайһығыҙ 5 -сеһен биттең 17


Башҡортостан Башлығы менән тура эфир\n23 Апрель 2018, 14:40\nБашҡортостан Башлығы өсөн берҙәм үҙәккә 10 меңдән ашыу һорау ебәрелде. Тура эфирҙа бындай һөйләшеү беренсе йыл ғына үткәрелмәй һәм хәҙер инде ул традицияға әйләнде.\nПландар ҙур һәм беҙ уларҙы атҡарып сығырбыҙ\n- Беҙҙең тормошобоҙ һәр ваҡыт билдәле бер эш-ғәмәлдәрҙе үтәүгә йүнәлтелә, уларҙың күбеһен бойомға ашырырға кәрәк. Был тәү сиратта халыҡты социаль яҡлау, яңы объекттар – мәктәптәр, дауаханалар, балалар баҡсалары төҙөү, инфраструктура – юлдар, газ үткәргестәр, күперҙәр төҙөү мәсьәләләре инә. Быларҙың бөтәһе лә бөгөн ғәмәлгә ашырыла.\nИке күрһәткес беҙҙе айырыуса ныҡ борсой. Ул – инвестициялар күләменең түбәнәйеүе һәм икенсеһе - тыуым күрһәткесе. 2017 йылда тыуым 2016 йылдағынан 10 процентҡа аҙыраҡ булды.\nИнтернет ҡына түгел, тәрбиәләү алымдары ла ғәйепле\nТура эфирҙа һөйләшеү Стәрлетамаҡта булған ваҡиғаға ла ҡағылды. Унда бер мәктәптә 17 йәшлек уҡыусы ике синыфташ ҡыҙын һәм уҡытыусыны бысаҡ менән йәрәхәтләй , ә һуңынан класҡа ут төртә.\n- Был фажиғәнең сәбәбе Интернетта ғына түгел, ә тәрбиәләү алымдарында ла. Балалар менән аралашыу, иғтибар һәм һөйөү, ғаиләлә һәм мәктәптә дөрөҫ тәрбиә биреүҙең етерлек булмауы, - тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов. – Бынан тыш, беҙгә мәктәптәрҙә тәрбиәләү процесының бөгөнгө талаптарға яуап бирергә тейешлеген аңларға кәрәк. Беҙ уҡытыусыны иҫкелек ҡалдыҡтарынан, бер туҡтауһыҙ яҙыу менән булышыуҙан, отчетлылыҡтан азат итергә тейешбеҙ. Уҡытыусы ҡағыҙҙар менән түгел, ә балалар менән эшләргә тейеш.\nМедицина, һаулыҡ һаҡлау – өҫтөнлөклө йүнәлеш\n- Беҙ өҫтәмә килем – 16,5 млрд һум аҡса алдыҡ. Был средстволарҙың бер өлөшөн һаулыҡ һаҡлау объекттары төҙөүгә, реконструкциялауға һәм ремонтлауға йүнәлтергә ҡарар иттек.\nБеҙ “Һаҡсыл поликлиника” тигән яңы форматҡа күсәбеҙ. Унда кешеләр сиратта тормай ғына медицина ярҙамы аласаҡ. 2019 йылда республиканың бөтә поликлиникалары һаҡсылдар форматына күсергә тейеш.\n“Земство табибы” программаһы дауам итә. Ауылға эшкә барған йәш табипҡа торлаҡ һатып алыу өсөн 1 млн һум аҡса бирелә.\nБөгөн республикала уртаса ғүмер оҙонлоғо - 71,5 йәш. 10-12 йылдан һуң беҙ һигеҙ йыл өҫтәргә тейешбеҙ. Мин республика Хөкүмәтенә сәләмәт йәшәү рәүешен үҫтереү стратегияһын эшләргә ҡуштым. Һәр кемдең үҙ һаулығына, туҡланыуға, көн режимына иғтибар биреүен теләйем.\nДарыуҙар менән тәьмин итеүҙә проблемалар бар\n- Быйыл бушлай дарыуҙар менән тәьмин итеү түбәнәйҙе. Сәбәбе - федераль кимәлдә дарыуҙар һатып алыу буйынса конкурс ҡағиҙәләре үҙгәреүҙә. Дарыуҙарҙы ваҡытында алмаған һәм шуға бәйле ҡыйынлыҡтар кисергән кешеләрҙән ғәфү үтенәм. Яҡын көндәрҙә беҙ был хәлде яйға һалырбыҙ, тип ышанам.\nШихандар – республика байлығы\n- Бөгөнгө ҡануниәткә ярашлы, тәбиғәт ҡомартҡылары ышаныслы һаҡлана. Һәм был статусты бөтөрөү мөмкин түгел. Республика Хөкүмәте бындай территорияларға бәйле тәҡдимдәр ала, әммә беҙ уларҙы кире ҡағабыҙ. Шулай уҡ халыҡ та шихандарҙы бирергә теләмәй.\nАлданған өлөшсөләрҙең йорттары төҙөлөп бөтәсәк\n- Республика бөгөн хәүеф зонаһында булған бөтә торлаҡ йорттарҙы (төбәк буйынса 77 йорт) төҙөп бөтөргә вәғәҙә бирә. Алданған өлөшсөләрҙең проблемалары менән шөғөлләнәсәк структура булдырылды. Өлөшләтә торлаҡ йорттар төҙөү кәмейәсәк.\nМәскәүҙә ҡалырғамы, әллә республикаға ҡайтырғамы?\nТыуған республикаларында үҙ карьераһын төҙөргә теләгән юғары уҡыу йорттарын тамамлаусыларҙың был һорауына Рөстәм Хәмитов, вуз тамамлаусылар өсөн республикаға кәрәкле белгеслектәр реестры төҙөләсәк, тип яуап бирҙе.\nКөнкүреш ҡалдыҡтары - көнүҙәк тема\n- Республикала ҡалдыҡтарҙы яндырырға кәрәкмәй. Иң ҡулайлыһы, сүп-сарҙы сорттарға айырырға, эшкәртергә һәм был мәсьәләне тирә-яҡ мөхиткә зыян килтермәй, цивилизациялы хәл итергә кәрәк. Был эште үҙеңдән башларға һәм көнкүреш ҡалдыҡтарын айырып йыйырға кәрәк. Был йәһәттән беҙ әле эштең башында ғына торабыҙ.\nХаҡлы ялға китергә йыйынмайым\n- Әлбиттә, мин мәңге республика Башлығы булып эшләй алмайым. 2019 йылдың мартына тиклем уйларға һәм ҡарар ҡабул итергә, киләһе срокка үҙемде тәҡдим итеү кәрәкме-юҡмы, ошо хаҡта халыҡ менән кәңәшләшергә әле ваҡыт бар. Өйҙә яҡындарым миңә: “Һине күргәнебеҙ ҙә юҡ, һин беҙгә кәрәкһең”, тиһәләр ҙә, әлегә был вазифанан китә алмайым. Эш бөтә ваҡытты - 24 сәғәтте, аҙнаһына ете көндө ала. Пенсияға йыйынмайым.\nПарламент - йәмғиәт өсөн мөһим\n- Сентябрҙә республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һайлауҙар уҙасаҡ. 110 депутат һайланасаҡ. Һайлауҙар асыҡ, ирекле һәм ғәҙел үтергә тейеш. Парламент республикала йәшәүсе бөтә кешеләрҙең фекерен сағылдырырға тейеш. Депутат итеп башлыса 35-45 йәшлек белемле, заманса ҡарашлы кешеләр һайланһын ине. Ҡыҫҡаһы, беҙгә эшләй торған парламент кәрәк.\nИкенсе смена ҡасан бөтәсәк?\n- Беҙ мәктәптәр төҙөйәсәкбеҙ. 2025 йылда икенсе смена булырға тейеш түгел. Ләкин был йәһәттән тағы ла бер проблема килеп тыуа – мәктәптәргә көндөң икенсе яртыһында нимә эшләргә. Түңәрәктәр, өҫтәмә белем биреү дәрестәре ойоштороу маҡсатҡа ярашлы буласаҡ.\nБеренсе балаға 300 мең түләү тураһында законға төҙәтмәләр индерелә\n- Беренсе бала тыуғас 300 мең һум күләмендәге бер тапҡыр бирелә торған социаль түләү программаһы эшләй башланы. Хаталар һәм етешһеҙлектәр ҙә бар, әлбиттә. Мин төрлө сәбәптәр менән был программаға эләкмәгән бик күп ата-әсәләрҙән хаттар алдым. Барлыҡ үҙгәрештәр, шул иҫәптән икенсе төбәктәргә бала табырға барыусы әсәләргә ҡағылышлы төҙәтмәләр ҙә законға индереләсәк. Иң мөһиме, был бала – беҙҙеке, республикала йәшәйәсәк.\nТуған телде белергә кәрәк\n- Атай-әсәйҙең телен белеү мотлаҡ! Телде мәжбүри өйрәтеп булмай, кешене тел мөхитенә йәлеп итеү аша ғына һөҙөмтәгә ирешергә мөмкин. Туған телдәрҙе өйрәнеүселәргә республика Башлығы гранттары, башҡорт, татар, мари, сыуаш телдәрен генә түгел, рус телен дә хуплау фонды булдырыласаҡ.\nБеҙҙең шифаханалар егерменсе быуатта тотҡарланып ҡалды\n- Беҙҙең шифаханаларҙа ял итеү ҡиммәткә төшә. Улар менән эшләйәсәкбеҙ һәм хаҡтарҙы яңынан ҡараясаҡбыҙ. Инвесторҙар ярҙамында шифаханаларҙың яңы корпустарын төҙөргә уйлайбыҙ.\nРеспубликаға туристарҙы йәлеп итеү арта. 2017 йыл йомғаҡтары буйынса эске туризм үҫеше буйынса Башҡортостан Рәсәй Федерацияһында тәүге ун төбәк исемлегенә инде. Беҙҙә туризм үҫешә, туристик кластерҙар формалаша. Әлбиттә, икенсе темптар кәрәк, әммә ресурстар етешмәй.\nКрәҫтиәндәргә ниндәй ярҙам саралары күрһәтелә?\n- Һуңғы ваҡытта, нисек кенә сәйер тойолмаһын, беҙ артыҡ етештереү күренешенә шаһитбыҙ. Былтыр 4 млн тонна иген йыйып алдыҡ, һөҙөмтәлә уның хаҡы күпкә төштө. Беҙгә ашлыҡты нисек тотоноуҙы белмәй тороп, миллиондарса тонна иген етештереү кәрәкмәй. Йәиһә уны ҙур күләмдә эшкәртергә, йә мал һанын күпкә арттырырға кәрәк. Баланс булыу мөһим. Республика өсөн 3,5 млн тонна етә.\nҺөткә хаҡ та, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, түбәнәйә. Был, шул иҫәптән, Рәсәйгә ҙур күләмдә ҡоро һөт индергән Белоруссия яғынан экспансия һөҙөмтәһе. Был беҙгә отошло түгел. Күп хужалыҡтар һөт етештереүгә ҡулайлашҡан. Республикала эре һөтсөлөк фермалары төҙөү буйынса бер нисә инвестиция проекты әҙерләнә. Дәүләт үҙ баҙарын яҡларға тейеш. Хаҡтар көйләнер, тип ышанам.\nХоккейҙа бизнесмендар кәрәкмәй\n- “Өфө” футбол клубы, “Салауат Юлаев” хоккей клубы, “Урал” воллейбол клубы, гандбол клубтары, волейбол буйынса ҡатын-ҡыҙҙар командаһы – уларҙың барыһы ла Башҡортостандың спорт республикаһы булараҡ имиджы артыуын күрһәтә. Уңыштар ҙа, проблемалар ҙа бар, әлбиттә.\n“Салауат Юлаев”ҡа килгәндә иһә, футболдағы кеүек, берҙәм уйынсылар булған көслө команда төҙөргә теләйбеҙ. Хоккейҙа һуңғы ваҡытта күберәк аҡса менән ҡыҙыҡһыналар, ә һөҙөмтәләр артҡы планға күсте. Беҙгә республика данын яҡлай алырлыҡ һәм яҡшы һөҙөмтә күрһәтерлек уйынсылар кәрәк.\nАғиҙел күпере ҡасан асыла?\n- Күперҙе яңыртыу проекты бар, ул 3 млрд һумға иҫәпләнгән. Был бик күп. 37 млн һумға ла ремонт эштәре үткәреп, ҡоролманы тағы ла бер нисә йыл файҙаланыу мөмкинлеге булыуын асыҡланыҡ. Йәйгә тиклем был эштәр тамамланып, машиналар хәрәкәте тергеҙелер, тығындар ҙа бөтөр, тип ышанам.\nҺәләтле балалар өсөн мөмкинлектәр буласаҡ\n- Һуңғы 10-15 йылда республика математика, химия һәм башҡа фәндәр буйынса олимпиадаларҙа ҡатнашыу һәм еңеүҙәр яулау йәһәтенән үҙ позицияларын юғалтты. Бөгөн беҙ өс лицей-интернат асыу өҫтөндә эшләйбеҙ, унда һәләтле балалар өсөн бик яҡшы мөмкинлектәр тыуҙырыла, педагогтар ассоциацияһы тергеҙелә һәм уҡыусыларҙың дөйөм әҙерлек кимәлен күтәрәсәкбеҙ.\nЗилә ВӘЛИУЛЛИНА әҙерләне.


Родителям - Сайт zulfiyabulatova!\nФГОС-Психологические настрои на урок\nФГОС-Упражнения на дыхание\nИКТ на уроках/ Электронные ресурсы\nСайт учителя Зульфии Махмутовны Булатовой\nӨй эштәрен әҙерләүҙе нисек ойошторорға?\nӨй эштәрен намыҫ менән, тырышып, еренә еткереп эшләү уҡыусыларҙың мәктәптә дәрес ваҡытында алған белемдәрен нығытырға һәм тәрәнәйтергә ярҙам итә, эшләй белеү күнекмәләрен үҫтерә һәм камиллаштыра.Өй эштәрен әҙерләүҙе дөрөҫ ойоштороу уҡыусыларҙа үҙ аллы эшләү күнекмәләрен барлыҡҡа килтерә һәм нығыта, үҙ һүҙендә ныҡ тороу ғәҙәтен һәм хеҙмәт һөйөү күнекмәләрен тәрбиәләй.Сисемалы эшләү ғәҙәтен тәрбиәләү өй эштәрен хеҙмәтләндереүҙең билдәләнгән бер ваҡытын булдырыуҙан башлана.Б Бынан башҡа бер нисек тә уҡыуҙа ҙур уңыштарға ирешеп булмай.Билдәле булыуынса, өй эштәрен бер үк сәғәттә әҙерләргә ғәҙәтләнгән уҡыусыларҙың организмдары ошо ваҡытҡа кире аҡыл хеҙмәте менән шөғөлләнергә әҙер булып тора. Күп кенә ваҡыт шуны күҙәтергә була, уҡыусы дәрес әҙерләргә ултырғас та, иғтибарын ситкә йүнәлтергә мәжбүр була:йә уның ҡәләме булмай,йә линейкаһы янында булмай, йә юйғыс кәрәк.Быға ваҡыт китә, ә иң мөһиме- был уҡыусының иғтибарын сит эштәргә йүнәлтә.Ваҡытты файҙалы ҡулланыҙың бер юлы-эш урынында тәртип булдыррыға кәрәк. Унда иғтибарҙы ситкә йүнәлтә торған бер генә артыҡ әйбер ҙә булырға тейеш түгел. Баланың өй эшен эшләү урыны уңайлы булырға тейеш.\nАта-әсәләрҙән йыш ҡына:” Өй эштәрен ниндәй тәртиптә эшләргә һуң: башта телдән үтәп,һуңынан яҙма эштәрҙәнме,еңелдән башларғамы, әллә ауырҙанмы?”- тигән һорауҙарын ишетергә тура килә. Юыға универсаль яуап биреп булмай, сөнки яңы материалды ҡабул иткәндә лә, иғтибарлыҡтың тотороҡлоғонда ла, бер эштән икенсе эшкә күскәндә лә балаларҙың һәр береһенең индивидуаль айырмаһы була.\nБашланғыс кластарҙа, ғәҙәттә, өй эше әҙерләүҙе яҙма эштәрҙән башларға, ә унан һуң телдән башҡарыла торған эштәрҙе эшләргә ҡушалар. 1-2 кластар өсөн был рекомендация күп осраҡта тура килә.Ә өлкән класс уҡыусылары өй эштәрен әҙерләүҙе үҙҙәре билдәләргә тейеш.\n*Барыһынан да бигерәк, балағыҙға бер ҡасан да, бер ниндәй хәлдә лә таныш булмаған кешеләрҙән тәм-том әйберҙәре, аҡса ниндәй ҙә булһа бүләк алырға, шулай уҡ үҙе, ғаиләһе һәм өйө тураһында һүҙ башларға ярамағанлығын аңлатығыҙ.Балаларҙың иғтибарын йәлеп итергә тырышыусы енәйәтселәрҙең “эш методы” бер үк:эт йәки башҡа хайуанды күрһәтеү йәки табырға ярҙам итеү, кәнфит, шоколад, һағыҙ, уйынсыҡ биреү кеүек мауыҡтырғыс тәҡдимдәр.\n* Биш йәштән бәләкәйерәк балаларҙың өҫ кейеме эсенә фамилияһын, исемен һәм йәшен күрһәтеп яҙылған туҡыма киҫәге тегеп ҡуйырға кәрәк.\n* Балағыҙҙы ишектәге “күҙ”ҙән файҙаланыу ҡағиҙәләренә өйрәтегеҙ.Әгәр “күҙ” аша тышҡы яҡта бер кеше лә күренмәһә, ишекте асмаҫҡа кәрәк.\nНасар компания үҫмерҙәр өсөн генә тип уйлаһағыҙ- яңылышаһығыҙ. Беренсе класс уҡыусылары өсөн дә насар дуҫтар шулай уҡ ҡурҡыныс.\nШулай итеп, тәртипле, аҡыллы тип йөрөгән малай сығырҙан сыҡҡан хулиганға, ә тыйнаҡ, оялсан ҡыҙ тупаҫ, оятһыҙ “әхирәт” кә тап булырға мөмкин.Әлеге “дуҫлыҡ” ҡа ҡаршы сығып ҡына нәтижәгә ирешеп булмаясаҡ. Шуға күрә, баланың үҙен кешеләрҙе танырға өйрәтеп ҡарарға кәрәк:\n1.Балағыҙҙың дуҫтары менән танышығыҙ.Бының өсөн уларҙы өйөгөҙгә саҡырығыҙ.\n2.Мәктәп, дуҫтар тураһында бала менән күбәрәк һөйләшегеҙ, ҡыҙыҡһынығыҙ, әммә балағыҙҙың дуҫтары хаҡында насар һүҙҙәр һөйләүҙән тыйылығыҙ, киреһенсә, баланың үҙенә дуҫы эшләгән батырлыҡ тураһында уйланырға тәҡдим итегеҙ. Мәҫәлән, ул уҡытыусыға тупаҫ яуап ҡайтарған, ти. “Әгәр уҡытыусы урынында һинең апайың йәки әсәйең булһа, ни эшләр инең?”- тигән һорау биреп ҡарағыҙ.\n3.Әгәр инде дуҫлыҡ кәрәгенән артыҡ икән, балағыҙҙы төрлө секцияларға, түңәрәктәргә яҙығыҙ.Уның хулиган дуҫы менән аралашырға ваҡыты әҙәйәсәк һәм дуҫлыҡ үҙенән үҙе һүнәсәк.\n1. Баланың һорауҙарына тыныс һәм дөрөҫ яуап бирергә. Ашыҡһағыҙ, ваҡытығыҙ булмаһа ла ҡысҡыра башламағыҙ, уны ҡапыл бүлдермәгеҙ.\n2. Баланың һорауҙарын етди ҡабул итегеҙ.\n3. Баланың үҙе өсөн генә айырым бүлмә булырығыҙ.\n4. Бала үҙенең эштәрен һәм ҡаҙаныштарын күрһәтә алған урын булһын.\n5. Баланың өҫтәлендәге тәртипһеҙлек ижади эш менән бәйле булғанда әрләшмәгеҙ. Әммә эште тамамлағас урынын йыйыштырып ҡуйыуын талап итегеҙ.\n6. Баланы ниндәйҙер уңыштары өсөн түгел, ә нисек бар шулай яратыуығыҙҙы күрһәтегеҙ.\n7. Балаға ҡулынан килерҙәй эштәр ҡушығыҙ.\n8. Балаға үҙ пландарын төҙөргә, ҡарарҙар ҡабул итергә ярҙам итегеҙ.\n9. Эшенең һөҙөмтәләрен яҡшыртырға булышығыҙ.\n10. Үҙегеҙ менән ҡыҙыҡлы урындарға сәйәхәткә алығыҙ.\n11. Балағыҙҙың кәмселектәрен күрһәтеп башҡа балалар менән сағыштырмағыҙ.\n12. Баланы кәмһетмәгеҙ.\n13. Баланы үҙаллы фекер йөрөтөргә өйрәтегеҙ.\n14. Баланы китаптар, уйынсыҡтар менән тәьмин итеп тороғоҙ.\n15. Баланы төрлө ваҡиғалар уйлап сығарырға, фантазияларға өйрәтегеҙ. Быларҙы бергә башҡарығыҙ.\n16. Баланы кесе йәштән китап уҡырға өйрәтегеҙ.\n17. Уның ихтыяждарына иғтибарлы булығыҙ.\nДесять советов родителям.docx\nMicrosoft Word документ 14.2 KB\nКак научить ребёнка слушать.docx


Үҙ аллы изоляцияны нисек файҙалы үткәрергә һәм күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәҫкә? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 апреля 2020 — 16:27 ГТРК «Башкортостан»\nКүп кенә ғаиләләргә дүрт стена араһында бикле ҡалыу – ҙур һынау. Килеп тыуған хәлде нисек ыңғай ҡабул итергә? Венера Нуриәхмәтова өйҙә ултырып көнө буйы ижад менән шөғөлләнә. Быға тиклем ҡул эштәренә кистәрен генә тотона инем, ә хәҙер буш ваҡыт күп. Өҫтәүенә, ижад күңелде тынысландыра, насар уйҙарҙан арындыра, коронавирус тураһында уйлаған да, юҡ ти Венера.\nТулы изоляция режимы күптәрҙең йәшерен һәләттәрен асты. Һанаулы ғына көндәр эсендә социаль селтәрҙәр үҙенсәлекле видеояҙмалар менән тулды. Донъя селтәрендә күберәк музыкаль номерҙарҙы осратырға мөмкин.\nМәҫәлән, Октябрьский ҡалаһындағы күп ҡатлы йорттарҙың береһендә балконға сығып концерт ҡуйыусылар күптәрҙең күңеленә хуш килде. Көҙгө алдында бейеп торған кешеләрҙең бер-береһенең кейемдәре менән алышынған челлендж да популярлыҡ яулай. Беҙҙең халыҡ был флешмобты үҙебеҙгә яраҡлаштырып, милли кейемдә башҡорт бейеүҙәрен башҡара. Әйткәндәй, был шаярыу йәштәргә генә түгел, өлкән быуын вәкилдәренә лә хуш килгән. Күңел асыуҙан тыш, ҡатмарлыҡтар ҙа юҡ түгел. Айырыуса, күп балалы ғаиләләрҙә аралашыу ҡыйынға тура килә.\nКөнөнә бер ике тапҡыр бергә йыйылһаң – яҡшы, ә бына көнө-төнө бөтә ғаилә ағзалары бер фатир эсендә булһа, бер-береһенән туйыуҙары ихтимал, ти белгестәр. Күптәрҙең Б вариантын һайларға теләүҙәре нормаль күренеш, ти белгестәр. Оҙаҡ ваҡыт бергә булғандан һуң, кешеләргә бер-береһе менән аралашыуы ҡатмарлаша.\nПроблемалар булмаһын өсөн психологтар көн тәртибен төҙөргә кәңәш итә. Дөйөм ҡағиҙәләр уйлап сығарһағыҙ – тағы ла яҡшыраҡ. Тәүлегенә 24 сәғәт бергә булғанда бәләкәй генә ығы-зығыларһыҙ булмай, әлбиттә. Психологтарҙың төп кәңәше – ваҡ кәмселектәргә иғтибар бирмәҫкә. Сөнки үҙ аллы изоляция мәңгелек түгел. Шуға бер-береңдең һәм ошо бергә үткәргән ваҡыттың ҡәҙерен белергә саҡырабыҙ.


Матбуғат ветераны һәм йәш журналистар мәктәбен әйҙәүсе публицист Зөһрә Ҡотлогилдина һуғыш темаһын ентекле өйрәнә\nТалантлы һүҙ оҫтаһының «Һуғыш яралаған бала саҡ» китабы һуғыш дәүерендәге дөрөҫлөктө сағылдыра. Уның исем туйы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала үтте.\nУҡыусылар уның һәр китабын түҙемһеҙләнеп көтөп ала. Зөһрә Сәлимйән ҡыҙының ижады тормошҡа әсә, ҡатын-ҡыҙ, шағирә һәм журналист күҙлегенән бағыуы менән ҡиммәтле. Яҙыусы менән осрашыуҙа йәш быуын вәкилдәренең күп булыуы ла ҡыуаныслы. Әҙибәнең сығышын һәр кем ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланы.\nЯңы китап ике мең дана тираж менән баҫылған. Исем туйында ҡатнашыусылар баҫманың әхләҡи әһәмиәтен юғары баһаланы. Бала саҡтары ауыр һуғышы йылдарына тура килеүселәр китапты айырыуса тәьҫирләнеп ҡабул итте.\n«Һуғыш яралаған бала саҡ» китабында һүрәтләнгән ваҡиғалар ветерандарҙың иҫтәлектәренә нигеҙләнгән. Автор был хәтирәләрҙе матур һүҙҙәр менән биҙәмәҫкә, уларҙы төп нөсхәһендә һаҡларға тырышҡан. Ул йылдар хаҡында бала хәтерендә уйылып ҡалғанса үҙгәртелмәйсә яҙылған. Тарихта ҡалырлыҡ хеҙмәт уҡыусыны география киңлеге менән арбай. Өлгөр публицист Ҡаҙағстан, Татарстан, Һамар өлкәһендә йәшәгән тыл ветерандарының иҫтәлектәрен күңел күҙе аша үткәргән.


Филин бушлай танышыу сайттарында, интернет менән бушлай таныша филиппинец - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nWorld Aimer - н танышыу сайты түләүһеҙ был Филиппины, Яңғыҙ Ч Филиппин, филиппин ҡыҙҙарына, Филиппин Ч, Филиппин сайтында танышырға була. Филиппин ҡыҙы менән таныша һәм улар интернет менән осрашыу меңдән башлана. Филиппин өсөн интернет сайтында танышырға йөҙ ҡушыла. Филиппин ч ирекле, яңғыҙ. Уникаль онлайн ханым ир-егетте эҙләй абсолют филиппинец сайттарға бушлай таныша. Был йәш ҡатын-ҡыҙына кейәү эҙләгәнлеге табыныу филиппин, дуҫлыҡ, ысын мөнәсәбәттәр һәм һөйләшә. Хәҙер ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡушылыуы бушлай интернет сайтында танышырға һәм ҡәнәғәт йөҙ йәш филиппин онлайн филиппин, World Aimer сайтында танышырға. Был филиппин өсөн көсө менән танышыу сайты түләүһеҙ ҡушыла. Әлеге ваҡытта бик күп филиппин сайтында танышырға бар, тип раҫлай филиппин танышыу сайты тулыһынса бушлай, һәм был ысынлыкта булырға ла йөҙ links сайттар был сайт тулыһынса бушлай буласаҡ, ә аҙаҡ үҙе ағзаларының буш ваҡыты бар йәки һеҙ яңыртырға кәрәк, тикшереү өсөн бер нисә көн дауамында. Әлеге ваҡытта аңларлыҡ сәбәптәр юҡ, филиппин һәм филиппин бер тапҡыр танышыу өсөн килгән. Скрытый, бер ниндәй сығымдар юҡ беҙҙең.\nWorld инеү бушлай тәҡдим aimer синг шәхси филиппин, аралаша һәм улар менән осрашыу филиппины синг.\nЗарегистрировалась түләүһеҙ, филиппин һәм филиппин менән туранан-тура аралаша башлар, хәҙер синг сайтында разый булһа. Aimer донъя - был нимә теләһә, филиппины еңел генә ҡатмарлы түгел синглы менән тоташтырылған һәм ҡулланыу. Филиппин түбәһе сайтында танышырға тәьҫораттар, беҙгә, беҙ уларға ҡарап, мошенник була. филиппин танышыу сайты түләүһеҙ бер ниндәй осраҡта ла аҙ түләнә. Бөгөн филиппин world aimer танышыу сайты түләүһеҙ ҡушыла.\nБулдырылған танышыу - танышыу сайты түләүһеҙ был (Омск өлкәһе\nलड़की रहता है\nтаныша видеочить танышты ҡыҙ менән танышып бушлай онлайн видео видеочивать видео рулетка менән ҡыҙ ч онлайн таныш булмаған онлайн видео чат ч-ике рулетка 18 башҡа бушлай теркәү видео чат видео чат танышты чатрулетка ҡыҙы 18


VideoТартмала "Аманат" журналы, уның булмышына, үткәндәренә, бөгөнгөһөнә һәм киләсәгенә бәйле видеояҙмалар туплана барасаҡ. Сөнки күп йөрөргә, республикабыҙҙың төрлө райондарында йәшәүсе дуҫтарыбыҙ менән йыш осрашып торабыҙ. Аллаһбирһә, бынан ары шул осрашыуҙарҙы видеоформатта ла теркәй барырбыҙ тигән өмөт менән йәшәйбеҙ.\n"Аманат" журналының гимны һәм 2009-ҙа Башҡорт дәүләт филармонияһында 80-йыллыҡа арнап80-йыллыҡа арналып гөрләп үткән юбилей кисәһен дә ошонда ҡарай алаһығыҙ, дуҫтар!\nБынан тыш, был бүлекте төрлө бүлексәләр менән байытасаҡбыҙ. Мәҫәлән, "Аманат" йондоҙлоғо" тигән рубриканы күбегеҙ яратып, көтөп алаһығыҙ. Журнал ҡулығыҙға килеп эләгерҙән алда уҡ йырсы апай-ағайҙарығыҙҙан видеосәләмдәр ҙә еткерербеҙ. Шулай уҡ һеҙҙең ҡайһы йырсының ниндәй йырҙарын, клиптарын күрергә теләүегеҙгә ҡарап үҙенсәлекле моңло-көйлө "бүлмә" лә ҡорорбоҙ! ;)\nКөлөргә ваҡыт! Ҡуҙғалдыҡ!\nТик БДИ хаҡында / Только о ЕГЭ\n"Аманат"ҡа - 85!\nТырышҡан - табыр\nБалалар өсөн уйындар\nИсемең матур! Кем ҡушҡан?!


Күңелемдә йәшәй әсәйем...\n22 Ноябрь 2019, 14:10\nӘсәй. Дүрт кенә хәрефтән торған ябай ошо һүҙ тәрән мәғәнәгә эйә. Уға наҙ, мөхәббәт, шатлыҡ һәм ҡыҙғанысҡа ҡаршы ҡайғы-хәсрәт тә һыйған. Әсәйҙәргә арнап күпме шиғыр, йыр, романдар яҙылған, ләкин әйтелер һүҙҙәр, барыбер ҙә, әйтелеп бөтмәгән кеүек. Һәр сабыйҙың теле «әсәй» тип асыла, Ватанды Әсә менән сағыштырабыҙ, уның өсөн ғүмеребеҙҙе аямайбыҙ.Иң тәмле аш, иң наҙлы тауыш, иң йылы, йомшаҡ ҡулдар, һөйөү тулы күҙҙәр кемдеке? Эйе, беҙгә иң ҡәҙерле, иң ғәзиз ғүмер биргән кешебеҙҙеке.\nӘсәй. Дүрт кенә хәрефтән торған ябай ошо һүҙ тәрән мәғәнәгә эйә. Уға наҙ, мөхәббәт, шатлыҡ һәм ҡыҙғанысҡа ҡаршы ҡайғы-хәсрәт тә һыйған. Әсәйҙәргә арнап күпме шиғыр, йыр, романдар яҙылған, ләкин әйтелер һүҙҙәр, барыбер ҙә, әйтелеп бөтмәгән кеүек. Һәр сабыйҙың теле «әсәй» тип асыла, Ватанды Әсә менән сағыштырабыҙ, уның өсөн ғүмеребеҙҙе аямайбыҙ.\nИң тәмле аш, иң наҙлы тауыш, иң йылы, йомшаҡ ҡулдар, һөйөү тулы күҙҙәр кемдеке? Эйе, беҙгә иң ҡәҙерле, иң ғәзиз ғүмер биргән кешебеҙҙеке.\nМинең әсәйем Йәмғиә Бикташева 1927 йылда Борай районының Ҡотлояр ауылында тыуған. Ленин исемендәге колхозда аш бешереүсе булып эшләне. Атайым менән беҙгә, дүрт балаға ғүмер биргән улар.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, 2004 йылдың ғинуар айында әсәйебеҙ беҙҙе мәңгелеккә ташлап китте. Ләкин уның юҡлығына күңелебеҙ һаман ышанмай, бына ғына килеп инер ҙә: “Балаҡайҙарым, мин килдем”, - тип өндәшер кеүек.\nБөгөн үҙем 60 йәште тултырған олатай булһам да, әсәйемдең «балам» тигән һүҙе һаман ҡолағымда яңғырап тора. Уның әйткән һүҙҙәрен бик йыш иҫкә алам, өгөт-нәсихәттәрен дә онотмайым, үҙемдең балаларыма еткерәм. Миңә тормош бүләк иткән өсөн ҡәҙерле кешемә ғүмерем буйы рәхмәтлемен.


Википедия:Башҡортса яҙыу — Башҡорт Википедияһы\nБашҡорт Википедияһы бүлегендә эшләгәндә (яңы мәҡәлә яҙғанда, тулыландырғанда, мөхәррирләгәндә) башҡортса яҙырға, йәғни башҡортса хәрефтәрҙе ҡулланырға тура киләсәк. Бының өсөн бер нисә ысул бар. Һеҙгә ҡайһы ысул уңай, шуны һайлап эшләй алаһығыҙ.\nУнан алда компьютерығыҙҙа Википедиялағы башҡортса тексттар уҡырлыҡ булһын өсөн ошо өс шрифттың береһе булырға тейеш: "Arial Unicode MS", "Palatino Linotype", "Microsoft Sans Serif". Википедиялағы тексттар "Arial Unicode MS" шрифты менән күрһәтеүгә көйләнгән. Әгәр компьютерығыҙҙа "Arial Unicode MS" шрифты булмаһа, Internet Explorer 7, Mozilla Firefox 2, Opera браузерҙары етмәгән хәрефте "Palatino Linotype", "Microsoft Sans Serif" шрифттарынан алып күрһәтәсәк. Шуның өсөн ҡайһы ваҡыт башҡорт хәрефтәренең дәүмәлдәре башҡаса булыуы мөмкин. Әгәр өс шрифттың береһе лә булмаһа, йәки Internet Explorer 6 (һәм унан түбәнерәк) һәм башҡа браузерҙар ҡулланғанда башҡорт хәрефтәре урынына шаҡмаҡтар күренергә мөмкин. Шуның өсөн өс шрифттың береһе булһын һәм браузерҙарҙың заманса өлгөләрен ҡулланығыҙ.\n«Хамелеон» программаһының ниндәй ҙә булһа өлгөһөн ҡулланыуҙы тәҡдим итмәйбеҙ.\n1 Википедияның үҙендәге хәрефтәр\n2 Урыҫ ҡатламына башҡортса хәрефтәр өҫтәү (AltGr менән яҙыу)\n3 Виртуаль клавиатура\n4 Microsoft Word программаһы\n5 KLM программаһын ҡулланыу\nВикипедияның үҙендәге хәрефтәр[вики-тексты үҙгәртергә]\nИң ябайы Википедияның үҙендәге хәрефтәр менән яҙыу. Һәр бер компьютерҙа урыҫ клавиатураһы ҡатламын ҡороп алырға була. Ҡалған туғыҙ хәреф мәҡәлә мөхәррирләү майҙанының аҫтында урынлашҡан. Башҡортса хәреф менән яҙыу өсөн курсор яҙыу майҙанында булған саҡта кәрәкле хәрефкә баҫыу етә.\n33 хәрефте клавиатурала яҙып, башҡорт хәрефтәрен сысҡан менән "сүпләп" ултырырға тура киләсәк. Бик яй яҙасаҡһығыҙ. Яңы бер мәҡәлә яҙғанда тәҡдим ителмәй. Һирәк-һаяҡ орфографик хаталарҙы төҙәткәндә ҡулланыу мөмкин.\nСит программалар ҡороу кәрәкмәй, һәр ваҡыт ҡул аҫтында.\nУрыҫ ҡатламына башҡортса хәрефтәр өҫтәү (AltGr менән яҙыу)[вики-тексты үҙгәртергә]\nТәҡдим ителгән клавиатура ҡатламы Windows NT/2000/XP платформалары өсөн иҫәпләнгән һәм стандарт урыҫ клавиатураһына башҡорт хәрефтәре өҫтәй. Ҡатламдың дөрөҫ эшләүе өсөн һеҙҙең компьютерҙа стандарт урыҫ клавиатураһы ҡоролған булырға тейеш. Бының менән бергә, компьютерығыҙҙа хәким (администратор) хоҡуғына эйә булырға тейешһегеҙ.\nҠатламды ҡороу ысулы\nИң тәүҙә компьютерға урынлаштырырға кәрәк булған файлды ошо адрестан күсереп алығыҙ: http://www.peoples.org.ru/font/KeyEurasian32U.zip;\nКүсереп алған архивтағы файлдарҙы бер каталогка сығарығыҙ. Мәҫәлән, "C:\_KeyEurasian32U" адресына;\nЭсендәге «kbdnewcy.dll» файлын «c:\_windows\_system32» (Windows 2000/XP булһа) йәки «c:\_winnt\_system32» (Windows NT4 булһа) каталогына күсереп ҡуйығыҙ. Әгәр «kbdnewcy.dll» файлы «C:\_KeyEurasian32U» каталогы эсендә күренмәй икән, янсыҡ менюһында «Сервис» > «Свойства папки» > «Вид» аша «Показывать скрытые файлы и папки» («Показывать все файлы») юлын ғәмәлгә керетегеҙ;\n"C:\_KeyEurasian32U" каталогындағы "regnewcy" файлын үтәлергә ҡушығыҙ. Компьютер биргән һорауға ыңғай яуап бирегеҙ;\nКомпьютерығыҙҙы һүндереп яңынан тоҡандырығыҙ;\nИҫкәрмә: Урыҫса яҙыу өсөн кире ҡайтыу кәрәкмәй. Башҡорт хәрефтәре булыуын теләмәһәгеҙ генә стандарт урыҫ клавиатураһына ҡайта алаһығыҙ. Ә былай башҡорт хәрефтәре эшләүегеҙгә ҡамасауламай. Әгәр кире стандарт урыҫ клавиатураһын өҫтәмә ҡатламһыҙ ҡулланырға теләһәгеҙ, «C:\_KeyEurasian32U» каталогындағы "unregnew" файлын үтәлергә ҡушығыҙ. Унан һуң компьютерығыҙҙы һүндереп яңынан тоҡандырығыҙ.\nБашҡорт хәрефтәре менән яҙыу тәртибе\nБашҡорт хәрефтәре менән яҙыу өсөн урыҫ телен һайлағыҙ. Урыҫ алфавитындағы хәрефтәр менән яҙыу элеккесә. Башҡорт хәрефтәре «AltGr» (уңдағы «Alt») һәм «Shift» төймәләре менән сыға:\n- «AltGr» + "хәреф" = "кәрәкле хәреф" (мәҫәлән, «AltGr» + "н" = "ң") - «AltGr» + "Shift" + "хәреф" = "кәрәкле баш хәреф" (мәҫәлән, «AltGr» + «Shift» + "н" = "Ң")\nБашҡорт хәрефтәренең урынлашыуы:\n«AltGr» + «Shift» + «е» = «Ә» , «AltGr» + «е» = «ә» ;\n«AltGr» + «Shift» + «о» = «Ө» , «AltGr» + «о» = «ө» ;\n«AltGr» + «Shift» + «у» = «Ү» , «AltGr» + «у» = «ү» ;\n«AltGr» + «Shift» + «г» = «Ғ» , «AltGr» + «г» = «ғ» ;\n«AltGr» + «Shift» + «к» = «Ҡ» , «AltGr» + «к» = «ҡ» ;\n«AltGr» + «Shift» + «н» = «Ң» , «AltGr» + «н» = «ң» ;\n«AltGr» + «Shift» + «з» = «Ҙ» , «AltGr» + «з» = «ҙ» ;\n«AltGr» + «Shift» + «с» = «Ҫ» , «AltGr» + «с» = «ҫ» ;\n«AltGr» + «Shift» + «х» = «Һ» ,«AltGr» + «х» = «һ» .\nБашҡа төрлө программаларҙа был төймәләр ҡулланылырға тейеш түгел. Мәҫәлән: «AltGr»+ "с" — ноутбук экранын көйләүсе программаны саҡырып сығарыуы мөмкин. Яҙған ваҡытта башҡортса хәрефтәрҙе сығарыу өсөн һәр ваҡыт «AltGr» төймәһенә баҫырға тура киләсәк. Яҙырға өйрәнеү өсөн ярайһы уҡ ваҡыт талап итә.\nБер көйләп алғандан һәм өйрәнгәндән һуң уңайлы яҙыу ысулы. Сит программалар йәки веб-биттәр асыу кәрәкмәй.\nВиртуаль клавиатура[вики-тексты үҙгәртергә]\n1 Беренсе башҡорт клавиатураһы\nҺылтанма буйынса битте асҡандан һуң сысҡан менән тәҙрәләге төймәләргә баҫып яҙа алаһығыҙ.\nБар хәрефтәрҙе сысҡан менән "сүпләр" кәрәк. Оҙон текстарҙы яҙғанда уңайһыҙ\nБер-ике һүҙҙе тиҙ генә йыйып алырға була.\n2 Икенсе башҡорт клавиатураһы\nБыл клавиатура менән яҙыу өсөн:\nТекст керетеү формаһының аҫтындағы «Виртуаль клавиатура» төймәһенә баҫығыҙ. Шул уҡ тәҙрәлә яңы бәләкәй клавиатура тәҙрәһе асыласаҡ:\nАсылған тәҙрәне кәрәкле урынға күсереп ҡуйырға була. Мәҫәлән, текст керетеү формаһын да ҡапламаһын һәм тәү ваҡытта ҡарап яҙыр өсөн дә күҙ алдында булһын.\nШунан үҙегеҙгә кәрәкле ҡатламды һайлау өсөн «Ҡатламдар менюһын асырға/ябырға» төймәһенә баҫығыҙ. Һеҙгә ҡатламдар тәҡдим ителәсәк.\nәлифба тәртибе (баш)-ENG\nәлифба тәртибе (рус)-ENG\nәлифба тәртибе (баш)-RUS\nҺәр бер ҡатламда хәрефтәр төрлөсә урынлашҡан.\nҮҙегеҙгә уңай булғанын һайлағандан һуң шул ҡатлам буйынса яҙа башлай алаһығыҙ.\nҠатлам исемдәре аҙағындағы ENG һәм RUS ялғауҙарына иғтибар итегеҙ. Уларҙы компьютерығыҙҙа ниндәй ҡатлам торғанына күрә һайлағыҙ. Мәҫәлән, компьютерығыҙҙа Инглизсә (EN) ҡатлам тора икән һәм Урыҫса өҫтәү өсөн хоҡуҡтарығыҙ булмаһа, ENG менән бөткән ҡатламдарҙы һайлағыҙ. Компьютерығыҙҙы ике ҡатламға ла көйләй алһағыҙ, теләгән береһен һайлап виртуаль клавиатуранан кәрәкле ҡатламды һайлағыҙ:\nМәҫәлән, компьютерығыҙҙа RU ҡатламы тора һәм Башҡортса-Haqmar ҡатламы менән яҙырға теләй икәнһегеҙ - Башҡортса- Haqmar.v.1-RUS ҡатламын (ҡайһы бер урыҫ хәрефтәре алып ташланған, башҡортсалаштырып яҙыу өсөн бик уңай) һайлағыҙ:\nБыл ҡатламда «Ҡ» хәрефен яҙыу өсөн «Ц/W» төймәһенә, «Ҙ» өсөн «Щ/O», «Ү» - «Я/Z» һ.б. төймәләренә баҫығыҙ. Был ҡатлам менән яҙған вакытта тиҙ генә RUS ҡатламына күсеү өсөн Esc йәки F12 төймәһенә баҫығыҙ. Баҫыу менән виртуаль клавиатура ғәмәлдән сығасаҡ һәм һеҙ ғәҙәттәге урыҫ клавиатураһы менән яҙыуҙы дауам итәсәкһегеҙ.\nМәҫәлән, компьютерығыҙҙағы ҡатлам EN икән һәм әлифба тәртибе менән яҙғанда:\n«Q» - А, «W» - Б, «E» - В, «R» - Г, «T» - Д, «Y» - Е хәрефтәренә тап киләләр. Компьютерығыҙҙа EN ҡатламы торһа ла башҡортса яҙа алаһығыҙ. Esc йәки F12 төймәһенә баҫыу менән латин хәрефтәрен ҡуллана башлаясаҡһығыҙ. Операла – Мозилла Файрфокста - төймәләрен ҡулланығыҙ.\nКүреүегеҙсә, клавиатураны ҡулланыу бик еңел.\nШулай ҙа клавиатура менән яҙа алмай икәнһегеҙ, һайланған ҡатламдағы хәрефтәргә сысҡан менән берәм-берәм баҫып яйлап яҙығыҙ.\nP.S. Ҡайһы бер хәрефтәр өсөн компьютерҙың да һәм виртуаль клавиатуранын да CAPS LOCK төймәһе эшләмәҫкә мөмкин. SHIFT төймәһе хатаһыҙ эшләй. Кәрәкле урында уны ҡуллана алаһығыҙ.\nАңлап өйрәнеп алыу өсөн ваҡыт кәрәк\nӨйрәнеп алғас, бик тиҙ яҙырға була. Ун бармаҡ менән "һуҡыр" рәүештә яҙыусылар өсөн бик уңай.\nMicrosoft Word программаһы[вики-тексты үҙгәртергә]\nMicrosoft Word программаһын асҡандан һуң:\nӨҫкө менюлағы «Вставка» - «Символ» юлы буйынса барығыҙ (Адрес Word 2003 өсөн килтерелә, башҡа өлгөләрҙә башҡаса булыуы мөмкин).\nСимволдар өҫтәү тәҙрәһен асҡандан һуң:\nаҫҡы уң мөйөштәге «Код знака:___из:» юлынан «Юникод (шестн.)»,\nөҫкө һул мөйөштәге «Шрифт:» юлынан ошо өс шрифттың береһен: «Palatino Linotype», «Arial Unicode MS», «Microsoft Sans Serif»,\nөҫкө уң мөйөштә «Набор» юлынан «кириллица» һайлағыҙ.\nКәрәкле хәрефте тапҡандан һуң «Сочетание клавиш» төймәһенә баҫығыҙ.\nШунан ниндәй төймәләргә баҫып ул хәрефте ысулын билдәләгеҙ:\nМәҫәлән, «ү» хәрефен һайланыҡ икән. «Сочетание клавиш» төймәһенә баҫып ул символға төймәләр билдәләнгәнме икәнен ҡарайбыҙ. «Текущие сочетания» буш булһа курсорҙы «Новое сочетание клавиш» юлына күсерәбеҙ. Шунан «Alt» менән бергә «у» төймәһенә баҫабыҙ (һеҙ үҙегеҙ теләгән хәрефте һайлай алаһығыҙ). Юл юлда «Alt+E» килеп сығырға тейеш. Шунан «Назначить» төймәһенә баҫабыҙ. Хәҙер, урыҫ клавиатураһы һайланған ваҡытта, Word-та «Alt» менән бергә «у» төймәһенә баҫһаҡ «ү» хәрефе килеп сығасаҡ.\n«Ү» хәрефен сығарыу өсөн: Курсорҙы «Новое сочетание клавиш» юлына күсерәбеҙ. Шунан «Alt» менән бергә «Shift» һәм «у» төймәһенә баҫабыҙ (буталсыҡ булмаһын өсөн шул уҡ хәрефте һайлайбыҙ). Юл юлда «Alt+Shift+E» килеп сығырға тейеш. Шунан «Назначить» төймәһенә баҫабыҙ. Шулай итеп «ү/Ү» хәрефе әҙер.\nОшо ысул менән башҡа хәрефтәрҙе лә билдәләп сығабыҙ.\nИҫкәрмә: символдарҙа «ө/Ө»гә оҡшаған «ѳ/Ѳ» (фита) хәрефе лә бар. «ө/Ө» урынына ҡулланырға була. Техник яҡтан араларында айырма юҡ.\nҺәр ваҡыт ҡул аҫтында Word программаһы булырға тейеш. Һәр бер компьютерҙа көйләүҙәрҙе яңынан башҡарыр кәрәк. Word тышында яҙып булмай. Башҡа «ҡыҫҡа юлдар»(shotcut) менән буталырға мөмкин.\nКөйләү өсөн компьютерҙа админ хоҡуҡтары һәм сит программа ҡороу кәрәкмәй. «Оффлайн» эшләргә була.\nKLM программаһын ҡулланыу[вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡорт виртуаль клавиатураһы Башҡорт иле сайтында бар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Башҡортса_яҙыу&oldid=392245 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:21 17 апрель 2013 үҙгәртелгән.


ХУЖАЛЫ ЕРҘӘ БӘРӘКӘТ БАР\n23 Март 2018, 12:17\nИскәндәр Сәйетбаттал улы Аҡҡужин менән декабрь баштарында танышҡайныҡ. Йылайыр районының урман яғы ауылдары буйлап «Атайсал» гәзитенә яҙылырға өндәп йөрөгәндә Йомағужа ауылына ла туҡталдыҡ. Был эштә әҙерәк әрһеҙерәк булмай ҙа ярамай. Һорашып ауылдағы фермер хужалығы етәксеһе Искәндәр Аҡҡужиндың өйөнә үк барып индек.\n—«Атайсал»ды беҙ электән алдырабыҙ. Һәйбәт гәзит. Быныса ергә беҙҙе эҙләп килгәс, буш сығара алмайым бит инде,—тип биш дана гәзиткә яҙылды. Һуңынан ғына төшөндөм: үҙе етәкләгән хужалыҡтың бер ағзаһын да онотоп ҡалдырмаған икән. Шулай итеп, ул ауылдаштарына бына тигән Яңы йыл бүләге эшләне.\nИке меңенсе йылдар башында һин дә мин эшләп торған «Һабыр» совхозы тарҡатылғас, күп кеше аптырауға төшә. Инде ни эшләргә? Ҡайҙа барырға? Ҡайҙан аҡса табырға? Fаиләне ҡарарға кәрәк бит!\n«Беҙ, биш ауылдаш, берләштек тә, 350 гектар ер алып, бергә эшләп ҡарарға хәл иттек. Апрель айы. Техника боҙоҡ. Кеҫәлә бер тин аҡса юҡ. Эш хаҡы юҡ. Бөтәбеҙ ҙә механизатор. Эште беләбеҙ, ләкин... ғүмер буйы ни әйтһәләр, шуны эшләп өйрәнгән кешеләр нимәгә тотонорға ла, нисек аҡса эшләргә лә белмәйбеҙ,—тип хәтергә ала ул хәтәр йылдарҙы Искәндәр.—Китһәм, емерә һуғып, баш һуҡҡан яҡҡа сығып та китә ала инем. Район чемпионы булып йөрөгән кеше эш табыр инем әле. Ауылдаштарымды йәлләнем. Китмәнем. Хәҙер үкенмәйем. Алай ҙа китмәгәнмен тип шатланып та ҡуям».\nҮкенмәйем, тейеүе бик үк дөрөҫлөккә тура килмәй Искәндәрҙең. Үкенә ул. Тик ауылда ҡалғанына түгел, армияла хеҙмәт итергә ҡалмағанына.\n«Бала саҡтан бескозырка кейергә хыяллана инем. Хоҙай Тәғәлә ишетеп торғандыр, армияға Тымыҡ океан флотына алындым да ҡуйҙым бит. Рус утрауында учебка үткәс, флагман крейсерына эләктем. Өс йыл хеҙмәт итеү осоронда Һинд океаны буйлап 9 айлыҡ походта, Иран менән Ирак, Афғанстан конфликтын хәл иткән хәрби хәрәкәттәрҙә, иғлан ителмәгән һуғыштарҙа ла ҡатнашырға тура килде. Эй-й, старшина мине яратты! Ҡайтма, ти ҙә ҡуя. Бына миңә хәҙер алтмыш тулып килә, флотта ҡалмағаныма һаман үкенәм».\nТәүҙә игенселек менән генә шөғөлләнергә уйлайҙар. Ләкин иген үҫтереү—миҙгел эше, ҡыш та файҙа килтерерлек ниндәйҙер бер төшөмлө эш менән булырға кәрәклеген тиҙ аңлайҙар. Барлы-юҡлы игенде һатып ҡына йәшәп булмай икән. Яйлап тәүҙә йылҡы, шунан һыйыр үрсетә башлайҙар. Йәшәй-йәшәй йылҡысылыҡтан да баш тартырға мәжбүр булалар. Ялан яғында, Хәйбулла, Баймаҡ райондарының дала зонаһында, йылҡы йыл әйләнәһенә тейерлек ҡырҙа тибендә йөрөй. Февраль аҙағы-март баштарында ҡар ҡатып боҙға әйләнгән осорҙа ғына бикләп, бер ай тирәһе ашатып тоталар. Урманда ҡыш йылҡыны тибенгә ебәреп булмай. Күп итеп бесән әҙерләргә кәрәк. Һуңғы йылдарҙа тағы бер бәлә өҫтәлә: йылҡылары юғала башлай. Йыл һайын бер-икәүһе зым-зыя юҡ булып тик тора. Береһенең дә осона сыға алмайҙар. Хәҙер 35 баштан 13-ө генә ҡалған.\n«Беҙгә үҙ йомошо менән бер ҡаҙаҡ килеп йөрөй,Таңатар исемле. Шул бер килгәнендә:\n—Атығыҙ юғаламы?—тип һорай.\n—Эйе,—тинем. Шунан, тора биргәс:—Ниңә улай тип һорап ҡуйҙың әле?—тинем аптыраңҡырап.\n—Сөнки иң тәмле ит һеҙҙә, Башҡортостанда,—ти был.—Беҙҙә, Ҡаҙағстанға төпкәрәк ингән һайын, ит тәмһеҙләнә. Шуға һеҙҙән урлайҙар. Алып ҡайтыу менән һуялар. Таба алмауығыҙҙың сәбәбе лә шунда,—тип серҙе аса биреңкерәп ҡуйҙы».\nИгенселектә уңыш юғарыраҡ та булыр ине, әгәр мал тапамаһа. Хәҙер ауылдарҙа көтөү тотоу тигән нәмәне оноттолар. Урман тулы мал. Ҡарауыл яллап та, үҙҙәре ҡыуып та ҡарағандар—көнө-төнө һаҡлап ултырып булмай бит инде, барыбер мал инә, барыбер тапай. Аптырағас етмеш гектар сәсеүлектәрен кәртәләп ҡуйғандар. «Шул кәртәләнгән 70 гектарҙан элекке 350 гектарға ҡарағанда күберәк уңыш йыйып алдыҡ,—тип ҡыуана бөгөн Искәндәр.—Яйлап шул эште дауам итергә тура килер инде».\nХәҙергә хужалыҡҡа аҡса биреп торған берҙән-бер тармаҡ—һауын һыйырҙары. Уларҙың һаны, таналарҙы ла ҡушһаң, иллегә яҡынлаған. «Йәйен һәр һыйырҙан һауым14 литр тирәһе була, хәҙер 12 литр һауабыҙ. Һөт ташыусы машина килеп көн дә алып китеп тора. Киләсәктә ошо тармаҡҡа баҫым яһарға тура килер инде»,—ти Искәндәр Сәйетбаттал улы.\n—Ҡышҡы селләлә һәр һыйырҙан 12 литр һауып алыу насар түгел инде.—Һыйырҙарығыҙ һөтлө тоҡомдандыр?\n—Һыйырҙың мул һөтлөлөгө ниндәй тоҡомдан булыуынан ғына түгел, хужаларҙың малға булған мөнәсәбәтенән дә килә. Беҙҙең утыҙлап һыйырыбыҙ октябрь-ноябрь айында уҡ быҙаулай, ғинуар баштарына быҙау алып бөтә яҙабыҙ. Көҙ быҙаулаған һыйыр ҡыш буйы быҙауы өсөн, йәйгә сыҡҡас—яңы үлән иҫәбенән һөттө мул бирә. Һуң быҙаулағаны йәй бирә лә сентябргә теге һыйырҙар менән бергә һыуала ла ҡуя. Беҙ шулай һыйырҙарҙың быҙаулау осорон үҙебеҙгә яраҡлаштырып һөт алыу осорон күпкә оҙайтабыҙ. Д өйөм әйткәндә, ҡыш һыйырҙарҙы быҙаулатыу өсөн яҡшы осор һанала: имеҙергә һөт күп булғас, быҙау ҙа көр була, төрлө эс китеү ауырыуҙарына ла бирешмәй. Ҡайҙан ишеткәндәрҙер, хәҙер беҙгә хатта ҙурыраҡ фермер хужалыҡтарынан, күрше райондарҙан да тәжрибә өйрәнергә киләләр.\nБына шулай, аҡса, байлыҡ артынан артыҡ ҡыумай, ҡабаланмай, сәбәләнмәй генә, үҙҙәре өсөн эшләп тик йөрөй Йомағужа ауылындағы «Аҡҡужин» крәҫтиән-фермер хужалығы эшселәре. Киләсәктә лә яҡташтарыма иҫәнлек-һаулыҡ, еңел булмаған эштәрендә уңыштар теләп ҡалайыҡ.\nҺүрәттә: «Эшләй-эшләй өйрәнәбеҙ,—ти Йомағужа фермеры Искәндәр Аҡҡужин (уңдан беренсе).


Уҙған йәкшәмбе республикала үткән муниципаль һайлауҙарҙа 89 мең 640 кеше ҡатнашҡан\nБыл исемлеккә индерелгән халыҡтың 52 проценты. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, берҙәм тауыш биреү көнөндә Бөрө менән Белорет ҡалалары, Өфө районы Йоматау ауылы советтары һайланды, башҡа район-ҡалаларҙа буш мандаттар өсөн өҫтәлмә тауыш биреүҙәр үтте.\nБелорет ҡалаһынан Вәйсә Мортазина күреү һәләтен юғалтһа ла, һайлауҙан бер ваҡытта ла ситтә ҡалмай. Был юлы ла ул гражданлыҡ бурысын үтәү өсөн үҙенең һайлау участкаһына килгән. Ярҙамға мохтаж бындай кешеләр өсөн төбәктә ирекмәндәрҙән торған төркөм дә төҙөлгән. Улар тырышлығы менән мөмкинлеге сикләнгәндәр ҙә үҙ кандидаттары өсөн тауыш биреү хоҡуһына эйә.\nӘ бына участкаға килә алмаусы граждандар өйҙәрендә үк тауыш бирә алды. Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Дмитрий Трофимов та мөһим компаниянан ситтә ҡала алмаған. Шуға ла оло быуын вәкиле һайлау комиссияһы ағзаларын үҙе йәшәгән фатирға саҡырған. Дөйөм алғанда, был көндө Белоретта йәшәүселәр Ҡала советы депутаттарын һайланы. Мандат өсөн 56 кандидат көрәш алып барҙы.\nБерҙәм тауыш биреү көнөндә шулай уҡ Бөрөлә ҡала, Өфө районы Йоматауҙа ауыл советына депутаттар һайланды. Ә ҡалған төбәктәрҙә өҫтәмә һайлауҙар үтте. Йоматау ауыл советында урынлашҡан өс участкала бюллетендәрҙе эшкәртеүсе комплекстар файҙаланылды, ҡалғандарында машина уҡый алған код ярҙамында йомғаҡлау протоколдарын төҙөү технологияһы уңышлы ҡулланылды.\nТауыш биреү йомғаҡтары буйынса «Берҙәм Рәсәй» партияһы 193 мандатҡа эйә булды.\nБашҡа партияларҙан 26 вәкил, шул иҫәптән үҙ-үҙен күрһәтеүсе 37 кеше муниципаль һайлауҙарҙа еңеү яуланы. Республикалағы һайлауҙар тыныс һәм эшлекле шарттарҙа үтте.


Башҡортостандың һыу ресурстары — Башҡорт Википедияһы\nБашҡортостандың һыу ресурстары\nБашҡортостандың һыу ресурстары — Башҡортостан Республикаһының һыу сығанаҡтарын берләштергән бол, тәбиғәт байлығы. Республикабыҙҙың иң ҙур йылғаларының күпселеге Каспий диңгеҙе бассейнына ҡарай. Улар — Урал һәм Ағиҙел йылғалары. Ағиҙелдең иң ҙур ҡушылдыҡтары — Ҡариҙел, Дим, Эҫем, Ашҡаҙар, Шәп Танып. Башҡа ҙур йылғаларҙан Йүрүҙән, Ыҡ, һаҡмарҙың үр ағымы, Таналыҡ. Уй менән Миәс йылғалары Төньяҡ Боҙло океан бассейнына инә.\n1 Ер өҫтө һыуҙарының барлыҡҡа килеү шарттары\n2.1 Рәшит Ниғмәти. Йәмле Ағиҙел буйҙары\n3 Өфө йылғаһы\n5 Ер өҫтө һыуҙары һәм кеше\n6 Һыу ресурстарын һаҡлау\nЕр өҫтө һыуҙарының барлыҡҡа килеү шарттарыҮҙгәртергә\nБеҙҙә йылға һәм күлдәрҙе һыу менән туйындырыусы төп сығанаҡ — ул атмосфера яуым-төшөмө һәм аҙыраҡ дәрәжәлә ер аҫты һыуҙары, яуым-төшөмдөң иң күп миҡдары Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүҙәренә тура килә. Шуға ла иң ҙур йылғалар шул төбәктән башлана.\nБашҡортостан йылғалары — күбеһенсә яҙын ныҡ ташыусы йылғалар. Көҙөн ямғыр һыуынан йылға кимәленең бер ни тиклем күтәрелеүе күҙәтелә. Көньяҡ Урал йылғаларына һыу кимәленең йыш күтәрелеү режимы хас.\nРеспубликабыҙҙың иң ҙур йылғаһы — Ағиҙел. Урыҫтар Волганы яратҡан кеүек, башҡорттар ҙа Ағиҙелдәрен яраталар.\nРәшит Ниғмәти. Йәмле Ағиҙел буйҙарыҮҙгәртергә\nҮҙе Боҙ диңгеҙҙең һыуын эсә,\nӘ ҡойроғо ҡойона Аралда.\nБыуаттарҙың баш өҫтөнән ҡарап,\nМәғрур тора бында ҡаялар.\nШул Уралдың гранит итәктәре\nҠара ҡаяларын иретеп,\nАғиҙелкәй һыҙылып ағып сыға,\nһалҡын терегөмөш шикелле.\nЯрҙарында талдар тулҡыналар,\nШаулашалар ялбыр ҡайындар,\nТөптәрендә ваҡ таш,\nБарлыҡ йондоҙ шунда байыған. Ағиҙелкәй!\nһинең буйҙарыңда Нисә быуын ғүмер кисергән,\nҮҙең кеүек тәрән,\nКүпме йыр бар һинең исемгә!\nАҡ һыуҙарын көмөш кеүек ялтыратып аҡҡанғалыр башҡорттар шундай исем биргән уға. Аҡ төҫтө йылғаға уның һыуында ирегән эзбизле тоҡомдар бирә. Ағиҙел Яңы Хөсәйен ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 6 километрҙа Әүәләк һырты менән Оло Ирәмәл тауы араһынан ағып сыға. Үрге ағымында ул һырттар араһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан юл ала. Бында ул тауҙарҙы йырып аҡҡан тарлауыҡлы тау йылғаһын хәтерләтә. Иҙел 1 километр араға 2 м ауышлыҡ менән аға, ағым тиҙлеге секундына 1 метрҙан күберәк. Йылға үҙәне үрге ағымында шул тиклем матур, туристарҙың һыуҙағы маршрутының бынан үтеүе һис тә ғәжәп түгел.\nУрта ағымында Ағиҙел тауҙар ҡосағынан ысҡынып, инде тынысла-ныбыраҡ төньяҡҡа табан юл тота. Бында ул — тигеҙлек йылғаһы. Ауышлығы 1 километр араға 0,15 метрға тиклем кәмей, ағым тиҙлеге 0,3 м/сек. Уға Эҫем килеп ҡушылған ерҙә йылға үҙәне 10 километрға тиклем йәйелә.\nТүбән ағымында — Эҫем тамағынан алып Камаға тиклем — Ағиҙелдең ауышлығы километрыма 0,05 метрға тиклем кәмей, ағым тиҙлеге лә кәмей. Йылға тармаҡлана, уның үҙәне 20 км һәм унан да киңерэк булып йәйелә. Йырҙаһының киңлеге 500 м һәм унан да күберәк, һыуҙың тәрәнлеге ҡомайылдарҙа 10 метрға етә. Йылға үҙәне берсә түбән төшә, берсә күтәрелә, ә ҡайһы бер урындарҙа киртләстәр барлыҡҡа килтерә.\nТүбәнге үҙәнендә ҡомлоҡтар һәм ҡырсынташлы пляждар, ваҡ утрауҙар һәм ҡылылар йылғаға бик матур күренеш бирә. Бейек үҙәнендә йылға яры буйлап киртләстәре 4—5 метрға еткән урындары бар. Бында яр буйы һорғолт ҡом ҡатламы менән ҡапланған. Урыны-урыны менән киртләстәр араһында ҡараһыу һоро ҡатламдар килеп сыға. Былары һуңыраҡ осорҙар япмаһы аҫтында ҡалған боронғо, серемтәле ҡатламдар була.\nЙылға үҙәненең түбәндәге киртләстәре юғарыраҡ кимәлдәгеләренән киртләстәренең бейеклеге менән айырылып тора. Йырҙа йыуҙырған тәңгәлдә киртләстәр 13 метр бейеклеккә етә. Бында инде уларҙың өҫтө ҡом менән түгел, ә һарғылт көрән төҫтәге балсыҡлы ҡатлам менән ҡапланған. Был көпшәк тау тоҡомон халыҡ балсыҡ тип атаған. Балсыҡлы тупраҡ (суглинок) балсыҡтан шуның менән айырыла, ус араһында еүешләп әүәләгәндә балсыҡ таралмай, ә балсыҡлы тупраҡ, ҡом менән балсыҡ ҡатнашмаһынан торғанға, ыуалып бара. Йылға үҙәненән күтәрелгән тәүге киртләстәр кимәлендәге ерҙе ташҡын бик көслө булғанда ла һыу баҫмай, шуға күрә ауылдар шул үҙәндәрҙә ултырған. Тупрағының ҡыҙғылт көрән төҫөнә ҡарап, ҡайһы бер ауылдарҙың исеме ҡушылған (мәҫәлән, Ҡыҙылъяр ауылы).\nӨфө йылғаһы (Ҡариҙел) — Ағиҙелдең иң ҙур ҡушылдығы. Ул республиканан ситтә башланғыс алған. Урта ағымында Өфө ялпы таулығын йырып, тәрән үҙән барлыҡҡа килтерә, түбәнге ағымында киңәйеп китә. Павловка ГЭС-ын төҙөгәндән һуң, бик ҙур һыу һаҡлағыс барлыҡҡа килде, уның әйләнәһе 140 км.\nРеспубликабыҙҙа 1000-дән ашыу күл иҫәпләнә. Иң ҙурҙары — Асылыкүл менән Ҡандракүл Көнбайыш Башҡортостанда урынлашҡан. Урал аръяғында — Мулдаҡкүл, Сыбаркүл, Яҡтыкүл һәм башҡалар, һыу һаҡлағыстарҙан, Павловканан башҡа, йәнә Нөгөш йылғаһындағы Нөгөш һыу һаҡлағысын билдәләп үтергә була.\nКүлдәрҙең килеп сығышы төрлөсә. Асылыкүл менән Ҡандракүл уйһыулыҡта урынлашҡан, ғалимдарҙың фекеренсә, улар карст үҙгәрештәре һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Урал аръяғы күлдәре иһә тектоник үҙгәрештәрҙән хасил булған. Быларҙан тыш, республикабыҙҙа ҡылыларҙан барлыҡҡа килгән күлдәр ҙә бик күп.\nЕр өҫтө һыуҙары һәм кешеҮҙгәртергә\nБашҡортостандағы бөтә йылғаларҙың йыллыҡ ағымы уртаса 35 куб км тәшкил итә. Уларҙан Ағиҙел йылғаһына уртаса килгән йылда 30 куб км тура килә. Ҡорораҡ килгән йылдарҙа Ағиҙел ағымы 23 һәм хатта 17 куб километрға тиклем кәмергә мөмкин. Республиканың һыу ресурстары менән тәьмин ителеүе Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән аҙыраҡ. Мәҫәлән, Башҡортостанда йәшәгән һәр кешегә тәүлегенә 25 м³ һыу тура килһә, Рәсәй буйынса был күрһәткес — 50 м³.\nҺыу ресурстары тигеҙ бүленмәгән. Таулы, дым тартҡан төбәктәр һыуға байыраҡ. Таулы Башҡортостан һәм уның төньяҡ-көнсығы-шындағы төбәктәр дөйөм һыу ресурстарының 48%-ына эйә, был районда халыҡ аҙ һанлы булғанлыҡтан, һыуҙы тотоноу бөтә сарыф ителгәндең 7%-ын ғына тәшкил итә.\nРеспубликаның көньяҡ-көнбайышында, шулай уҡ Урал аръяғында ҡоролоҡлораҡ төбәктәрҙә йылға-күлдәр һирәк һәм аҙ һыулы.\nДөйөм алғанда, Башҡортостан һыу ресурстарына бай һәм ул һыу менән тәьмин итер өсөн етерлек. Әммә йыл миҙгелдәре буйынса улар тигеҙ бүленмәгән. Мәҫәлән, көнбайыш төбәктәрҙә яҙғы ағым йыллыҡ ағымдың уртаса 70%-ын тәшкил итә. Тимәк, йылға һыуҙарының төп өлөшө яҙғы ташҡын ваҡытында ағып китә тигән һүҙ. Ә йәйен, эсер өсөн һәм һиптерер өсөн һыу айырыуса кәрәк булған осорҙа, йылғаларҙың, бигерәк тә ваҡ йылғаларҙың, һыуы етмәүе мөмкин.\nБашҡортостан йылғаларында ағымды тигеҙ бүлеү маҡсатында ҙур һыу һаҡлағыстар һәм быуалар төҙөлә.\nҮҙ-ара тәьҫир итешеүҙең үрҙәгегә ҡапма-ҡаршы яғын: һыу —> кеше бәйләнешен ҡарап үтәйек, йәғни кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге республика һыуҙарына нисек йоғонто яһай тигән һорауға яуап бирәйек.\nХәҙерге ваҡытта республикабыҙҙа кешенең һыу ресурстарына кире йоғонтоһо үҙен ныҡ һиҙҙерә. Ауыл хужалығы һәм сәнә-ғәт, шулай уҡ ҡалалар үҫкән һайын һыуҙы эсер өсөн, һуғарыр өсөн һәм хужалыҡ маҡсаттарына тотонор өсөн ихтыяж да өҙлөкһөҙ үҫә бара. Йылға ағымы йылына 35 куб км тәшкил иткәндә был маҡсаттарҙа йыллыҡ һыу тотоноу күләме 2,4 куб км булды ла инде. Бер ҡараһаң, был һан ҙур ҙа һымаҡ түгел — йылғаларҙың йыллыҡ ағымының 7%-ы самаһы.\nӘммә һыуҙы тотоноу уны бысратыу һәм бысраҡ һыуҙы йылғаларға ағыҙыу менән бергә бара. Шул сәбәпле йылғаларҙың күп өлөштәрендә һыу эсер өсөн яраҡһыҙ. Унда таҙа һыуға даими рәүештә бысраҡ һыу ағып төшөп ҡушыла бара. Мәҫәлән, 1989 йылда республика йылғаларына 773 млн м³ һыу ағыҙылһа, уларҙан 544 млн м³-ы бысраҡ һыу ине. 1996 йылда был күрһәткестәр шуға ярашлы 644 млн һәм 496 млн м³ булды. Ағып төшкән бысраҡ һыу составында хлорид, сульфат, фосфор тоҙҙары, нефть эшкәртеү ҡалдыҡтары, терегөмөш ҡатнашмалары бар. Ер өҫтө һыуҙарын бысратыу таҙартыу ҡоролмалары ҡеүәттәренең етешмәүе сәбәпле килеп сыға.\nКешенең хужалыҡ эшмәкәрлегендә һыуҙы һаҡсыл тотонмау ҙа һыу ресурстарын аҡрынлап һайыҡтырыу сәбәптәренең береһе. Был бигерәк тә ваҡ йылғаларҙа ныҡ һиҙелә. Мәҫәлән, 8 йыл эсендә (1972—1980 йылдар) Нөгөш йылғаһының йыллыҡ ағымы яртылаш тиерлек кәмене. Сәрмәсән менән Сөн йылғаларында ул 20—40 %-ҡа аҙайҙы. Был йылғаларҙа һыу ресурстарының шул тиклем кәмеүе һыуҙы баҫыуҙарҙы һәм көтөүлектәрҙе һуғарыу өсөн күп тотоноуҙан килә. һуғарыу өсөн быуалар быуыу ҙа йылғаларҙың ағымын һайыҡтыра, ә һыу тотоноуҙы арттыра. Йылға буйҙарындағы йәшеллекте ҡоротоу, ағастарҙы ҡырҡыу, көтөүлектәрҙе малдан тапатыу ҙа йылғаларға ҙур зыян килтерә, уларҙың һыу менән туйыныуын кәметә. Бәләкәй йылғалар яр буйына һалынған малсылыҡ фермаларының бысраҡ һыуҙары менән дә ныҡ бысратыла.\nҺыу ресурстарын һаҡлауҮҙгәртергә\nБашҡортостандың һыу ресурстары бысраныуын һәм һайығыуын кәметеү өсөн саралар күрелә һәм бында кешенең һыу ресурстарына ыңғай йоғонтоһо сағыла.\nТаҙартыу ҡоролмалары төҙөлә. Улар ярҙамында йылғаларҙың бысраныуын яйлап кәметеүгә өлгәшелә.\nһыу менән тәьмин итеүҙең әйләнешле системаһы индерелә. Ошо системалар иҫәбенә республика йылғаларынан таҙа һыу тотоноуҙы 30 %-ҡа кәметергә мөмкин булды.\nҠар тотоу һәм һыу һаҡлағыс урман һыҙаттарын киңәйтеү эштәре үткәрелә.\nБыл саралар Ағиҙелдең һәм башҡа йылғаларҙың бысраныуын бер ни тиклем кәметеүгә булышлыҡ итте. Әммә таҙартылмаған һәм өлөшсә генә таҙартылған һыуҙарҙы йылға-күлдәргә ағыҙыу дауам итә икән, һыу ресурстарын һаҡлау проблемаһы тулыһынса хәл ителә алмай, һыуҙарҙы һаҡлау проблемаһын хәл итеүҙә берҙән-бер юл — һыу менән тәьмин итеүҙең йомоҡ системаһына күсеү, таҙартылмаған һыуҙы йылғаларға ағыҙыуҙы мөмкин тиклем кәметә барып, тулыһынса туҡтатыу. Шулай уҡ һыуҙы аҙ ҡулланыусы сәнәғәт предприятиеларын төҙөү ҙә һыуҙы һаҡлауҙа мөһим әһәмиәткә эйә.\nХисмәтов. М. Ф., Сухов В. П. Башҡортостан географияһы.9 класс өсөн дәреслек. Өфө «Китап»2001 й. 200 бит. ISBN 5-295-02757-0 (урыҫ) ISBN 5-295-02870-4 (башҡ)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡортостандың_һыу_ресурстары&oldid=999588 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 2 ғинуар 2021 в 09:55\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:55 2 ғинуар 2021 үҙгәртелгән.


Владимир Путин телдәр хаҡында: «Милли мәсьәлә өлкәһендә бер ниндәй киҫкенлек юҡ» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nВладимир Путин телдәр хаҡында: «Милли мәсьәлә өлкәһендә бер ниндәй киҫкенлек юҡ»\n10:30, 15 декабря 2017 Йәмғиәт\nФото: "Первый канал" он-лайн трансляцияһынан скриншот\nВладимир Путин телдәр хаҡында: «Милли мәсьәлә өлкәһендә бер ниндәй киҫкенлек юҡ» Фото: "Первый канал" он-лайн трансляцияһынан скриншот\nӨФӨ, 2017 йыл, 15 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\n«Милли мәсьәлә өлкәһендә бер ниндәй киҫкенлек юҡ», — тип белдерҙе Рәсәй Президенты Владимир Путин ҙур матбуғат конференцияһында мәктәптәрҙә милли телдәрҙе өйрәнеү буйынса һорауға яуап биреп.\n«Маҡсатыбыҙ – бөтә балаларға ла, Рәсәй Федерацияһының ниндәй биләмәһендә йәшәүенә ҡарамаҫтан, киләсәк тормошо өсөн бер тигеҙ башланғыс шарттар булдырыу, — тип билдәләне дәүләт башлығы. — Кешеләрҙең милли телдәрҙе белеүе – ул бик мөһим тип уйлайым. Халыҡты татар, мари, чечен, яҡут телдәрен генә түгел, туған телдәрен өйрәнеү мөмкинлеге менән тәьмин итергә кәрәк. Хоҙайға шөкөр, бындай телдәр беҙҙә байтаҡ. Мәҙәни һәм тел төрлөлөгө – был беҙҙең ғорурлығыбыҙ һәм байлығыбыҙ. Уға, бер һүҙһеҙ, булышлыҡ итергә кәрәк».\nТеги: Владимир Путин, матбуғат конференцияһы, милли телдәр


Буш сәңгелдәк » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n…Әхирәте Ләләне ысынлап та бәхетле һанай. Хатта: «Һиңә анауҙарҙан ял итәйем тип килдем», – тип диванға ауып киткән саҡтары була. Кисә лә инеп, үҫмер улдарының кеҫәһендә тәмәке ҡабы табыуын, был хаҡта иренә әйтеп, үҙе үк әрләнеүен ҡат-ҡат һөйләне: «Мин ғәйепле булып сыҡтым барыһына ла, мин! Йәнәһе лә дөрөҫ тәрбиәләмәйем. Артыҡ иркәләтеп боҙғанмын. Уға ни рәхәт, «аҡса эшләйем» тип Себергә сыға ла олаға. Ә мин нимә эшләргә тейеш? Малайҙар бит! Уларға атай ҡулы кәрәк! Яңынан тыуһам, яңғыҙ йәшәр инем». Ләлә әхирәтенең һуңғы һүҙҙәрен ишеткәс, уны әрләп ташланы. «Нимә яңғыҙлыҡ көҫәп ултыраһың?! Асыуландырма күкте, ғаиләңә бәлә саҡырып!» – тине.\nӘхирәтен көскә тынысландырып сығарып ебәрҙе. Төнө буйы йоҡлай алмай, «ҡайҙа хаталандым һуң мин?» тигән һорауға яуап эҙләне.\nАта-әсәһенең һуңлап ҡына тапҡан балаһы ине бит. Бер ағаһы тыуып, сабый сағында вафат булған. Әсәһе оҙаҡ балаға уҙа алмаған, ирле-ҡатынлы сабый һөйөү бәхетенән төңөлгәс, донъяға ауаз һалған ул. Мәктәпте тамамлағас, ҡалалағы һөнәрселек училищеһына инде. Һәр саҡ көләкәс, сибәр ҡыҙҙың артынан егеттәр йүгерҙе. Ә ул Маратын осратты. Гитарала уйнаған, ҡупшы ҡала егете ауыл ҡыҙҙары өсөн әллә кемдәй күренде. Ләлә лә ғашиҡ булды. Төрлө кисә, дискотекаларға уның өсөн генә йөрөнө. Марат ҡына уны күрмәне, әле бер, әле икенсе ҡыҙҙың башын әйләндерҙе. Шулай ҙа танышты улар. Матур ҡыҙыҡайҙың үҙенә тоғро эт кеүек ҡарағанын Марат та оҡшатҡандыр инде. Улар егеттең ата-әсәһе өйҙә булмағанда йәшенеп кенә осраша башланы. Марат өйләнәм тип вәғәҙәләр биргәс, башы әйләнгән Ләлә бөтөнләйгә уныҡы булды... Бер нисә ай осрашҡандан һуң ауырға уҙғанын аңланы…\n…Ләләнең йөклө икәнлеген белгәстәр, эштәр тағы ла хөртәйә төштө. Атай кеше Маратты тиҙерәк әрмегә ебәреүҙе юллап, хәрби комиссариат тупһаһын тапай башланы һәм һөҙөмтәгә иреште. Әсәһе: «Ярай, Марат китер ҙә, ә был ҡыҙ балаһы менән өйҙө баҫһа...» – тип иланы. Көн дә ҡабатланған әр-битәрҙән арыған егет Ләлә менән һалҡын ғына хушлашып, ил һаҡларға китте. Ҡыҙға егеттең әсәһе көн дә тигәндәй: «Марат ҡай тҡас, туй үткәрербеҙ. Тәүҙә үҙегеҙ өсөн йәшәп алырһығыҙ. Йәшһегеҙ – балаларығыҙ булыр әле», – тип тыумаған сабыйҙан ҡотолорға өгөтләне…\nТеги: Ҡатын-ҡыҙ Бала


Башҡортостан Хөкүмәте киләһе биш йылға эш программаһын раҫланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n2025 йылға төбәк тулайым продукты күләмен 2 триллион ярымға еткереп илдә алдынғы ун төбәк исемлегендә нығыныу. Башҡортостан Хөкүмәте киләһе биш йылға эш программаһын раҫланы.Иҡтисад һәм социаль үҫештең төп йүнәлештәре буйынса 22 проект инициативаһы Радий Хәбировтың сентябрь Указында сағылған йөкләмәләрҙе үтәүгә ҡағыла. Республика башҡарма власы органдары программаға мөһим һәм күләмле сараларҙы өҫтәне.\nСәнәғәт тауарҙарын етештереү һәм һатыу буйынса илдә алдынғы ун төбәк исемлегенә инеү, ауыл хужалығында һөт етештереүҙә илдә икенсе, ит буйынса һигеҙенсе урынға күтәрелеү, ә иген эшкәртеү күрһәткесе буйынса Рәсәйҙең алдынғы ун төбәге исемелегенә инеү бурысы ҡуйылды. Торлаҡ төҙөлөшө күләмен 3 миллион 700 мең квадрат метрға еткеререү көтөлә. Юғары күрһәткестәргә өлгәшеү иһә инвестициялар күләмен арттырыуға бәйле, 2024 йылға уны 650 миллиард һумға еткереү ҡарала. Хөкүмәт Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Андрей Назаров белдереүенсә, Башҡортостанда үҫеш өсөн мөмкинлектәр киң, маҡсаттар сәмле, ҡатмарлы, әммә үтәрлек.


Электрон китапхана мөмкинлектәре - Юлдаш\nВәлиәхмәтов Фән һөйөклө Талҡаҫым - Данил Хәсәншин көйө Эй\nНаҙгөл Ғәлиева һүҙҙәре. Ете ҡыҙ - Таһир Әсәҙуллин көйө - Әсәҙуллин Таһир, Рамазанов Илнур\nҠыҙыл юрға - БХЙ - Урманшин Фәрүәз, Әминева Резеда\nЭлектрон китапхана мөмкинлектәре\nЭлектрон китапхана мөмкинлектәре https://bash.news/yuldash/2218_elektron-kitaphana-memkinlektere\nЭлектрон китапхана ябай ҡулланыусы өсөн ниндәй мөмкинлектәр тыуҙыра? Электрон форматҡа күсеүҙең маҡсаты нимәгә ҡайтып ҡала? Ҡулланыусы өсөн ниндәй талаптар ҡаралған?\nОшо һәм башҡа һорауҙарға Әхмәт Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхананың башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге етәксеһе Айгөл Буранғолова яуап бирә.\n"Электрон китапхана" термины телмәребеҙҙә йыш ҡулланыла\nЭлектрон китапхана мәғлүмәттәрҙең структуралы булыу, тәртиптә һалыныу, шулай уҡ навигацион эшмәкәрлеге һәм республикабыҙҙың мәҙәни, фәнни ҡомартҡыларын оҙайлы һаҡлау эшенән ғибәрәт. Мәғлүмәти заманда — электрон китаптың булыуы бик актуаль. Әйткәндәй, документтарҙың күсермәле булыуы ҡулланыусы өсөн генә түгел, ә китапхана хеҙмәткәрҙәре өсөн дә файҙалы.\nЭлектрон китапхананың киләсәге өмөтлө\nБөгөн китапхана фондының күсермәһен алыу — төп маҡсаттарыбыҙҙың береһе. Электрон китапхананың киләсәге бар. Был баҫмала төрлө бүлектәр эшләй. Уларҙы яңы килгән китаптар тулыландырып торасаҡ.\nМилли китапхананың штаты ла киңәйәсәк\nЭлектрон китапхана бер-нисә проекттан төҙөлә. Әлеге көндә китапхана хеҙмәткәрҙәре тәүге этапта эштәр алып бара, йәғни документтарҙың электрон күсермәһен эшләү бурысы менән мәшғүл. Икенсе этапта - үҙәк типография күсермәһен булдырыу. Милли китапхана фондында булған китаптарҙың күсермәһен эшләүҙе төп бурыс итеп алдыҡ. Шуға ла эштәр арта, тимәк, уның штаты ла киңәйәсәк. Был китапхана эшенең киләсәге хаҡында ла әйтә.\nКитап уҡыусы яуаплы булырға тейеш\nЭлектрон китапханала материалдарҙың күсермәһен ҡуйыу авторҙар хоҡуғынан сығып ҡына күҙаллана. Бында китаптар, ваҡытлы матбуғат һәм аудио, видео яҙмаларҙың күсермәһе буласаҡ. Һирәк осрай торған ҡомартҡыларыбыҙҙың күсермәһен ҡулланыусылар һылтанмаһыҙ үҙҙәренә күсерергә тейеш түгел. Бының өсөн ҡанун да бар. Милли китапхана уҡыусылары үҙҙәренең пароле менән генә электрон китапханаға инә аласаҡ. Улар бары бер көндә мәғлүмәттең 10 проценттын үҙҙәренә күсерә ала.\nЭксперттар: Мөрәжәғәтнамәлә ил халҡының хәлен яҡшыртыуға баҫым яһалды\n19:34, 15 ғин\n19:01, 10 ғин


30 сентябрҙә Өфөлә Башҡортостан муниципаль берәмектәренең ΙΙΙ съезы үтәсәк\n28 Сентябрь 2010, 16:04\nКесе йома, 30 сентябрҙә, Өфөлә Башҡортостан муниципаль берәмектәренең ΙΙΙ съезы үткәрелә. Унда республика муниципалитеттарының 700-ҙән ашыу вәкиле ҡатнашасаҡ. Форумға Федерация Советы ағзалары, Дәүләт Думаһы, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары, дәүләт власы органдары, йәмәғәтселек һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре саҡырылған.\nКөндөң тәүге яртыһында съезд сиктәрендә урындағы үҙидараны үҫтереүҙең көнүҙәк проблемалары буйынса түңәрәк өҫтәлдәр үткәреләсәк. Түңәрәк өҫтәлдәр эше йомғаҡтары буйынса рекомендациялар ҡабул ителәсәк.\nТөштән һуң Нефтселәр Мәҙәниәт һарайында форумдың пленар ултырышы үткәрелә, унда муниципаль берәмектәр вәкилдәре сығыш яһаясаҡ, «Башҡортостан Республикаһының муниципаль берәмектәр Советы» Ассоциацияһының эш органдары ойоштороласаҡ.\nМуниципаль берәмектәрҙең III съезы республикала урындағы үҙидара үҫешенә йомғаҡ яһаясаҡ, «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр Советы» Ассоциацияһы Идараһының эшен баһалаясаҡ, урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен һәм биләмәләрҙең артабанғы үҫеш стратегияһын билдәләйәсәк.\nМәғлүм булыуынса, «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәр Советы» Ассоциацияһы 2006 йылдың майында ойошторолғайны. Республиканың 895 муниципаль берәмеге уның ағзалары булып тора. Ассоциацияның төп бурыстары – муниципаль берәмектәр мәнфәғәттәрен яҡлау, уларға методик ярҙам күрһәтеү, урындағы үҙидара органдарының дәүләт власы органдары менән хеҙмәттәшлеген тәьмин итеү.\nАвтор:Галина Феоктистова, Марина Шумилова


“Башҡорт Уралы” тарихи-мәҙәни резерваты - Юлдаш\nРамазанов Илнур Гөлфиә Шакирова һүҙҙәре. Тик мөхәббәт йәшәтә - Айнур Шарапов көйө\nӘсхәр Кәшфуллин һүҙҙәре. Хис - Риф Арыҫлан көйө - Хәбибуллин Салауат\nЙондоҙнамә 21 сентябрь -\n“Башҡорт Уралы” тарихи-мәҙәни резерваты\n“Башҡорт Уралы” тарихи-мәҙәни резерваты https://bash.news/yuldash/2373_bashkort-uraly-tarihi-mezeni-rezervaty\n03 дек, 08:36\n2012 йылда Башҡортостандың таулы-урманлы көньяҡ төбәгендә айырыуса һаҡланған бер нисә тәбиғәт биләмәһен үҙ эсенә алған “Башҡорт Уралы” биосфера резерваты төҙөлдө. Башҡорт Уралы. Ошо ерҙәге тарихи, тәбиғи һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлау һәм уларҙы Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫы исемлегенә индереү мәсьәләһе.\nШәрифулла Шәрипов: Биорезерват – ул тәбиғи ҡурсаулыҡ. Тәбиғәтте һаҡлау, йәнлектәрҙе ҡурсалау төп маҡсат. ,,Башҡорт Уралы,,н мәҙәни һәм тәбиғи объект тип атайбыҙ. Уға Шүлгән-таш мәмерйәһе, уның тирә-яғы , солоҡсолоҡ, ,,Урал батыр,, эпосына бәйле урындар инә. Уны Бөтә Донъя Ҡомартҡы объекты исемелегенә индерергә тырышабыҙ. ЮНЕСКО тарафынан 10 критерий ҡуйыла. Шуларҙың алтыһы мәҙәни критерий булһа, дүртеһе — тәбиғи. Өсөһө буйынса ,,Шүлгән-таш,, ты индерергә уйлайбыҙ.\n1. Кеше ҡулының аңлатып бөткөһөҙ мөғжизә тыуҙырыуы., 2. Боронғо мәҙәни традицияларҙы бөгөнгө көнгә килеп етеүе,. 3. Тотош бер тәбиғәт ҡатламын саф килеш һаҡлау.\nФирҙәүес Хисаметдинова: Тарихи-мәҙәни ҡомартҡы итеп ,,Башҡорт Уралы,, тигән объекты беҙҙең республика тәҡдим итте. Тәү сиратта, Башҡортостанбыҙҙа элек-электән ата-бабаларыбыҙ тарафынан ижад ителгән Шүлгән-таштағы һүрәттәрҙең шул тиклем ҡиммәтле икәнен иҫәпкә алып, икенсенән, ошо һүрәттәрҙең сюжеты менән бәйле ,,Урал-батыр,, эпосының да мөһимлеге күҙ уңында тотолдо. Донъяға ҡиммәтле, үҙенсәлекле, ҡабатланмаҫ ҡомартҡы булыуы менән был объекттар тәҡдим ителә.\nПариждағы Башҡортостан көндәре...\nШәрифулла Шәрипов: Кисә генә Париждан ҡайттыҡ. Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫының Рәсәй милли комитеты рәйесе Игорь Маковецкий беҙҙең был эшкә бик ҙур ярҙам итә. Алда башҡараһы эштәр күп. Май-июнь айҙарында эксперттар саҡырасаҡбыҙ. Белгестәргә был эштең донъяуи кимәлдә мөһим роль тотоуын иҫбатларлыҡ дәлилдәр килтерергә тейешбеҙ. 2014 йылда ул тормошҡа ашыр, тип уйлайбыҙ.\nФирҙәүес Хисаметдинова: Сит тарафтарҙа, Европа илдәрендә беҙҙең балды, солоҡсолоҡто белмәгән кеүек, шулай уҡ ,,Шүлгән-таш,, мәмерйәһендәге донъялағы берҙән-бер сюжетлы һүрәттәр барлығын бер кем дә белмәй. Беҙ шуны танытырға тейешбеҙ. Беҙҙең институт ЮНЕСКО-ға “Урал-батыр”ҙы “Шүлгән-таш”ыбыҙҙы индереү тигән тәҡдим менән күптән сығыш яһай. Парижға беҙ Мәҙәниәт министрлығы, Башҡортостан киностудияһы һәм үҙебеҙҙең институт менән берлектә төшөрөлгән кинофильм алып барҙыҡ. Ул Урал-батыр, Шүлгән-таш менән бәйле, халҡыбыҙҙың алтын мираҫын нисек итеп һаҡларға һәм киләһе быуынға тапшырырға, тигән юҫыҡта әҙерләнде.\n“Башҡорт Уралы” мәҙәни резерватын булдырыу һәм уны танытыу –төбәккә туристар ағымын күбәйтеүҙең бер юлы.\nШәрифулла Шәрипов: Бер ике-өс ай эсендә Шүлгән-Таш мәмерйәһендә 45 меңгә яҡын турист булһа, әгәр инфрастурктура булдырһаҡ, тәбиғәткә зыян килтермәй, туристарҙың һанын ике-өс тапҡырға арттырып, 75 меңгә еткерергә була. Урындағы халыҡ та ризыҡ етештереп, һатып та үҙенә файҙа килтерә ала. Тәү сиратта, быны башҡорт халҡының милли ризығын пропогандалау, халыҡтың матди хәлен нығытыу тип ҡабул итергә кәрәк.\nКиләсәктә бында музей-заповедник буласаҡ. Яңы объекттар барлыҡҡа килер, ошо өлкәлә үҙебеҙҙең белгестәр булыр. Беҙҙең уйыбыҙса, ул киләсәктә ,,Бөтә Рәсәй ҡаяташ һүрәте үҙәге,, булыраҡ донъяуи кимәлдә танылыу яуларға тейеш.