(19 августа битенән йүнәлтелде)\nБөтә донъя гуманитар ярҙам көнө.\nАфғанстан — Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nВьетнам — Август революцияһы көнө.\nАҠШ — Авиация көнө.\n1991 — ГКЧП-ның СССР-ҙы һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелгән саралары.\nСәфәров Тәүис Әғләм улы (19.08.1937—7.10.2008), ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп хеҙмәткәре. Тарих фәндәре кандидаты (1981), иҡтисад фәндәре докторы (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән Кушнаренко районы Илек ауылынан.\nМиңлебаев Радик Абдулхай улы (19.08.1941), тупраҡ белгесе, ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (2005), профессор (2006). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы биләмәһенә тура килгән бөткән Аҡҡын ауылынан.\nҒәбиҙуллин Ринат Ғиндулла улы (19.08.1942), журналист, сәйәсмән. Рәсәй Федерацияһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты (1995—1999), КПРФ фракцияһы ағзаһы. КПРФ-тың Башҡортостан Республика комитетының элекке икенсе секретары.\nАйытҡолова Эльвира Ринат ҡыҙы (19.08.1973), ғалим-филолог, журналист, йәмәғәт эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 2019 йылдың 28 июненән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе. Филология фәндәре кандидаты.\nКурбатова Надежда Васильевна (19.08.1944), рәссам-педагог, Стәрлетамаҡтың Балалар сәнғәт мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nСаттаров Рифғәт Миҙехәт улы (19.08.1949, бейеүсе, балетмейстер. 1974—1980 йылдарҙа Башҡорт дәүләт халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, 1998—2009 йылдарҙа Нефтекама филармонияһының баш балетмейстеры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1977). Халыҡ бейеүҙәрен яңғыҙ башҡарыусыларҙың һәм балетмейстерҙар‑бейеүҙәрҙе сәхнәгә ҡуйыусыларҙың Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты (Һамар ҡалаһы, 1990, 1993). Сығышы менән хәҙерге Пермь крайының Гремячинск ҡалаһынан.\nРәхмәтуллина Ләйсән Зөфәр ҡыҙы (19.08.1964), график. 1996 йылдан Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2015) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997), «Йыл аквареле» Халыҡ‑ара конкурсы (Мәскәү, 2005) лауреаты, «Арт‑Мост‑Акварель» Халыҡ‑ара конкурсы (Санкт-Петербург, 2013) дипломанты.\n► 19 августа тыуғандар\n1951 — Владимир Конкин, совет һәм Рәсәй театр һәм кино актёры («Как закалялась сталь», «Место встречи изменить нельзя» фильмдары).\n► 19 августа вафат булғандар\n14 — Октавиан Август, Боронғо Рим императоры.\n1819 — Джеймс Уатт, шотланд инженеры.\n1918 — Бәхтегәрәй Шәфиев, Башҡортостанда революцион хәрәкәттә һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы, журналист.\n1918 — Мулланур Вахитов, татар революционеры һәм сәйәси эшмәкәре.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=19_август&oldid=909389 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:16 21 сентябрь 2019 үҙгәртелгән.


3 Ғинуар 2019, 20:12\nКүгәрсен ауыл биләмәһенә һигеҙ ауыл ҡарай, 569 йортта 1538 кеше йәшәй. Шуның 1172-һе оло йәштәгеләр, 18 йәшкә тиклемге балалар һаны – 366 кеше. килгән. Халыҡ һаны үткән йылдарға ҡарағанда (1620-нән ашыуыраҡ ине быға тиклем) бер аҙ кәмегән. Быйыл 21 кеше вафат булһа, 5 бала донъяға килгән. Ауыл биләмәһе территорияһында Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, юҡ. Уларға алмашҡа 19 тыл ветераны ғына ҡалған. Ауыл биләмәһендә күп балалы ғаиләләр ҙә байтаҡ.\nХалыҡты туғыҙ сауҙа нөктәһе - “Лилиә”, “Йәйғор”, “Нурислам”, “Нурсолтан”, “Гүзәл”, “Хәйерле көн” магазиндары, “Гүзәл”, “Гномик”, “Бомбей” киоскылары хеҙмәтләндерә. Магазиндарҙа халыҡҡа кәрәкле көнкүреш әйберҙәрҙең, аҙыҡ-түлектең бөтәһе лә тиерлек бар, хаҡтар ҙа артыҡ тешләшмәй.\nАуыл биләмәһендә ике мәктәп бар. Сирбайҙа балалар туғыҙынсы класҡа тиклем белем алһа, Күгәрсендә ун берҙе бөтөү мөмкинлеге лә бар. Балалар баҡсаһы Күгәрсен ауылында ғына бар. “Ләйсән”дә бөгөн ҡырҡҡа яҡын бала тәрбиәләнә. Фельдшер-акушерлыҡ пункты өс ауылда урынлашҡан, дүрт ауыл клубы, ике китапхана, Күгәрсендә ауыл мәҙәниәт йорто, Фәрүәз Вәлитов исемендәге музей, почта бүлексәһе эшләй. Быйыл йыл башынан Үрге Сирбай ауылында Вадим Маннанов автосервис та асып ебәргән.\nКрәҫтиән (фермер) хужалыҡтары ла уңышлы ғына эшләп килә. Кәримов И. Н, Хәлитов Р.Ф, Фәхретдинов И. С. Крәҫтиән (фермерлыҡ) хужалығын алып барһа, Хәлитов Р. М., Фәхретдинов Ф. Я., Әбйәлилов Р.Ф. ерҙе шәхси эшҡыуар булараҡ эшкәртә. Пай ерҙәре майҙаны буйынса 4686 гектар тәшкил итһә, пайсылар 426 кеше иҫәпләнә.\nАуыл биләмәһе хакимиәте башлығы Рафаэль Аллабирҙин әйтеүенсә, халыҡ бында берҙәм генә.\n- Күгәрсендәр - берҙәм халыҡ. Кемдә ҡунаҡ, кемдә туй, кемдә өмә –ярҙамға атлығып ҡына торалар. Ниндәй генә йәмәғәт башланғыстары булмаһын, дәррәү күтәреп алырға ғына торалар. Яҙҙан ауылды төҙөкләндереү эштәрен башлап ебәрҙек, йорт-ҡураларҙы ипкә килтереп, буяп, сәскәләр ултыртҡас, ауылыбыҙ тағы ла йәмләнеп китте.\nЯңы йорттар төҙөлә, ауылда эш булмаһа ла, беҙ ер кешеһе бит инде, йәштәр ҙә ауылда төпләнергә тырышалар, береһенән- береһе уҙҙырып бейек-бейек өйҙәр һалып инәләр. Һәр ишек алды һайын еңел машина, бесән әҙерләү өсөн кәрәкле техника ла бар. Тырыштар әмәлен таба инде.\nБынан биш йыл элек “Айыҡ ауыл” республика конкурсында ла ҡатнаштыҡ. Бөтә яҡлап та өлгөлө ауыл тип әйтеп булмай, эскән ғаиләләр бар, элегерәк “көмөшкәселәр” ҙә була торғайны, хәҙер кеше балаларын уйлап, уларҙың киләсәге өсөн һағайып, был бысраҡ бик эшкә тотонмайҙар.\nБашлыҡтың уң ҡулы ул староста\nБеҙ ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы менән һөйләшеп ултырғанда ипле генә ишек ҡағып бер ағай килеп инде. Йәмәғәт йомошо менән йөрөгән уҙаман ауыл старостаһы Фәхретдин Ибрай улы Ваһапов булып сыҡты. Бирәм тигән ҡолона сығарып ҡуйыр юлына тигәндәй, кәрәк кешебеҙ үҙе килеп ҡапты. Фәхретдин ағай менән ауыл тормошо тураһында гәп ҡорҙоҡ.\n- Староста булып яңыраҡ ҡына эшләй башланым, бер йыл булдымы- юҡмы тигәндәй. Халыҡ бик әүҙем, егәрле бында, шуға әйткәнде әллә ни көтөп тә тормайҙар, һәр башланғысты күтәреп алып, әйҙәләп, дәррәү генә эшләп ташлайҙар. Яҙ башынан ауыл урамдарын, эргә-тирәһен таҙаланыҡ, шишмә кәртәләнек. Зыяратты ла тәртипкә килтерҙек.- Эш тураһында тартынып ҡына, баҫалҡы ғына һөйләп ултырған ағайҙы Рафаэль Хәйбулла улы бүлдерә:\n- Бөтә эште эшләйҙәр. Миңә тынғылыҡ юҡ инде былай старостанан. “Шул кәрәк, был кәрәк, техникаһы кәрәк” һәм башҡа йомоштар менән ошолай көн дә тиерлек инеп, һорашып, кәңәшләшеп тора. Дөрөҫөн генә әйткәндә, ауыл старостаһы элек-электән башлыҡтарҙың уң ҡулы булған. Уның халыҡ араһында абруйы ҙур булған, һүҙе үткән. Фәхретдин ағайҙы ауыл халҡы хөрмәт итә. Эште дөрөҫ итеп ойоштора белә, еренә еткереп эшләй, эшләтә, - ти ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы.\n- Халыҡ әрһеҙ бит беҙҙә. Әле бына ҡар яуғансы тип зыяратты таҙаланыҡ. Мәсет эргәһенә 150 төп ағас ултырттыҡ. Һынмаһын өсөн штакетник менән кәртәләп, ҡышҡылыҡҡа ла әҙерләп ҡуйҙыҡ. Ауыл халҡы, уҡыусылар ныҡ ярҙам итте. Күмәкләгән – яу ҡайтарған тигәндәй, берҙәмлек менән алдырабыҙ.\nНиндәй эш бар – башлыҡ әйтә һәм беҙ йыйылып, кәңәшләшеп яйын, ваҡытын табып атҡарып сығабыҙ, - тип дауам итә староста.\n- Халыҡты нисек, ҡасан, ҡайҙа йыяһығыҙ? Аҙнаһына берме, айына берме тигәндәй...\n- Беҙ мәсеткә йөрөйбөҙ. Аҙна һайын йомала егермеләгән ир-ат шунда осрашабыҙ, һөйләшәбеҙ, кәңәшләшәбеҙ. Ҡатындарҙан да бер егермеләгән кеше килә, улар ҙа йома намаҙына йөрөй. Йәштәр ҙә, балалар ҙа килә. Бына шул йыйылған ваҡытта дөйөм эштәр тураһында һөйләшәбеҙ, хәл ителеүҙе көткән йәмәғәт мәсьәләләрен уртаға һалып, нимәләр эшләргә кәрәк икәнлеген килешәбеҙ.\n- Шулай һөйләшеп килешкәндән генә халыҡты күмәк эшкә еңел генә сығарып буламы?\n- Сыға. - Ҡыҫҡа һәм ҡәтғи генә яңғыратты яуабын хакимиәт башлығы.- Өмәме, нимәме планлаштырылғанда кешеләр күмәк йөрөгән ергә афиша, иғлан яҙып эләбеҙ. Ир-ат та, ҡыҙ-ҡырҡын да, бала-сағаһы ла сыға эшкә. Бына миҫал өсөн генә әйтәм: зыяратты рәтләгәндә халыҡ шығырым тулы булды. - Ситтә йәшәгәндәр генә ҡайта алманы, уларҙыҡын да үҙебеҙ таҙарттыҡ. Ҡәбер өҫтөнә үҫкән ҡыу үләнде ураҡ менән урып, тәртипкә килтерҙек.\n- Старостаның эше өмәләргә генә ҡайтып ҡалмай бит инде, тағы ла нимәләр эшләйһегеҙ?\n- Халыҡты борсоған нәмәләр күберәк шул экологик өмәләргә, көтөүлектәр,шишмәләрҙең торошона, ауыл тирәһенең таҙалығына барып тоташалыр ҙа инде. Үҙебеҙҙең йәшәгән ерҙе үҙебеҙ тәртиптә тотмаһаҡ, уны беҙгә Өфөнәнме, Мәскәүҙәнме килеп эшләп бирмәҫтәр. Әйтеп үткәнемсә, Күгәрсен ауылы халҡы бик ныҡ әүҙем, берҙәм, татыу, дуҫ. Шуға улар менән эшләүе әллә ниндәй ауырлыҡтар тыуҙырмай. Киреһенсә, әйҙә шуны эшләйек, быны эшләйек тип кенә торалар. Артабан да ошо йүнәлештә матур ғына эшләргә насип булһын инде. Бына оҙаҡламай сүп-сар сығарыу буйынса ла үҙгәрештәр булырға тора, был тәңгәлдә лә ауыл йәмәғәтселеге ниндәйҙер эш алыр барырға тейештер тип иҫәпләйем, - ти Фәхретдин ағай.\nХалыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып, уларҙың көнкүрешен яҡшыртыуға тырышһа ла ауыл хакимиәте, үҙҙәренең дә проблемалары юҡ түгел.\n- Беҙ ултырған бинаның яртыһынан күбе буш тора. Идаралыҡ урынлашҡан ике бүлмәгә ҡуртым хаҡы һигеҙ меңгә барып баҫа, йылылыҡ өсөн дә байтаҡ сыға. Китапхананы шунлыҡтан клубҡа күсерҙеләр. Бинаның теге яғы йылытылмай, аҫта дым. Таш та бит дымға бирешә. Беҙ ҙә күсер инек тә ул икенсе ергә, урын юҡ. Ауыл уртаһында ташландыҡ хәлдә торғоҙоп ҡалдырып та булмай быныһын. Былай ҙа теге яҡтағы ишекте емереп бөтөп баралар,- тип көйөнә Рафаэль Хәйбулла улы. Сүп-сар реформаһын нисек ҡабул итеүҙәре тураһында ла ҡыҙыҡһынабыҙ.\n- Беҙгә еңелерәк була инде. Халыҡ өйрәнә ул яйлап. Ана бит, батарейка, лампалар өсөн һауыт ҡуйған саҡта тәүге мәлдәрҙә халыҡ рыя ғына ҡарай ине, хәҙер үҙҙәре лә өйрәнеп бөттө, һауыттың тулғанын һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ. Әлбиттә, түләү яғынан ҡатмарлыраҡ инде халыҡҡа. Әгәр сүп-сарҙы үҙҙәре айырһалар, түләү хаҡы ла арзанға төшә, тиҙәр.\nБында ла фельдшер кәрәк\nКүгәрсендең һаулыҡ һағында торған шәфҡәт туташы Марина Ҡорбанаева бында һигеҙ йыл самаһы ғына эшләй. Салауат медицина колледжын тамамлаған белгес күп тә уйлап тормай ошонда эшкә килә. Үҙе ул күрше Сирбай ауылынан.\n- Беҙгә фельдшер кәрәк инде. Быға тиклем икәү инек, март айында ул эштән киткәс, бер үҙем ҡалдым. Медколледжда уҡып йөрөгән студенттар менән дә һөйләшеп торам, бәлки, берәйһе ҡайтырға риза булыр тип. Тик ауыл еренә бик ҡайтҡылары килмәй йәштәрҙең.\nАуылда халыҡ та әҙәйҙе ул. Ҡыҙыл ярҙа, мәҫәлән, утыҙлап ҡына кеше ҡалды. Беҙҙә ике генә ауырлы ҡатын иҫәптә тора, бер йәшкә тиклемге балалар өсәү генә. Балалар баҡсаһына тотош биләмә буйынса ҡырҡлап бала йөрөй йөрөүен, мәктәптә лә 118 бала белем ала, - ти Марина Анатольевна эше тураһында бәйән итеп.\nФельдшер-акушерлыҡ урынлашҡан бүлмәләр былай таҙа ла, яҡты ла ине. Мебель-йыһаздар ғына етмешенсе йылдарҙан (элек фельдшер булып эшләгән Рәфҡәт ағай Ғүмәров заманынан) яңыртылмаған. Бүлмә һалҡыныраҡ булһа ла, нисектер, ҡот уйнап торғандай унда.\nЭшһеҙлек – бында ла төп проблема\nЭшһеҙлектең иң ҙур иҡдисади проблемаларҙың береһе, ни тиклем ауыр һәм ҡатмарлы мәсьәлә икәнлеген һөйләп тороуы ла артыҡ, быны һәр кем беләлер. Бөтә ил был юҫыҡтағы ҡатмарлыҡтарҙан сығыу юлын эҙләй, яңы эш урындары булдырыу маҡсаты менән төҙөлөш эштәре киң йәйелдерелә. Шулай ҙа, ауылдарҙа эшһеҙлек мәсьәләһе - халыҡтың иң ауыртҡан урыны. Күгәрсен ауылы ла был бәләнән азат түгел. Типһә тимер өҙөрлөк ир-уҙамандарыбыҙ ҡорған ғаиләләренән ситләшеп, балаларын ҡарайым, ашатайым, кейендерәйем тип себер тарафтарына юллана. Күгәрсендән генә Себергә китеп эшләүселәр бөгөн һикһәндән артыҡ. Ғаян ағай Ҡотлогилдин да ауыл халҡына эш булмауына зарлана. Әле ул хаҡлы ялда, үҙ хужалығында ишле итеп мал аҫрай, утыҙлап баш бал ҡорто тота. Быйыл алтмыш йәшен тултырған уҙаман үҙе өсөн түгел, йәштәр өсөн көйөнә.\n- “Октябрь” совхозында идарасы, ферма мөдире булып эшләнем, баш зоотехник та булдым. Мәскәү инвесторҙары килгәс, беҙҙең һымаҡ ябай ауыл эшселәренә урын ҡалманы. Йәнәһе, беҙ компьютерҙы белмәйбеҙ. Ҡайҙа беҙгә ундай мөмкинлектәр? Ғүмер буйы ҡул эше, көс эшендә йөрөгән кешеләр бит беҙ.\nЯрай, йәнлек фермаһы астылар. Тик унан төлкө-шәшкеләр ҡасып, тирә-яҡта үрсешеп китте, хәҙер ауыл халҡының ҡош-ҡортон ҡыра. Элек гөрләп торған хужалыҡ ине, мал да, техника ла, халыҡҡа эш тә бар ине, - ти Ғаян ағай. – Эшһеҙлек, әлбиттә, бөгөн генә хәл ителә торған проблема түгел. Шулай ҙа, йән биргәнгә йүн биргән, көрәп үк аҡса эшләү форсаты булмаһа ла, ғаиләне генә тәьмин итерлек матди килемде төпләнгән ерҙә лә табырға булалыр. Был осраҡта халыҡҡа ярҙамға эшҡыуарлыҡ килә. Күптәр ҡош-ҡорт үрсетә, бал ҡорто тотоп балын һата, күпләп мал-тыуар аҫрап, итен тапшыра, бер нисә баҡса картуф үҫтереп, мул уңыш йыйып һата, шәхси магазиндар асып ауыл халҡын көн-күреш кәрәк-ярағы менән тәьмин итә.\nКүгәрсендең балта оҫтаһы\nӘ балта оҫталары иһә ағастан төрлө әйберҙәр эшләп кинәнә.\nМиңлебай Тажислам улы Джангучуков ағас эшенә бала саҡтан мөкиббән. Беҙ барғанда ла ул үҙе ҡулайлаштырып алған оҫтаханаһында нимәлер һыҙа, үлсәй, быса ине. Әҙер өҫтәл-ултырғыстары ла һатып алыусыларҙы көтөп, һикелә теҙелешеп тора.\n- Минең атайым ағас эшенә оҫта ине. Ауылда Әхмәт тигән бабай ҙа ағас эшенә бик маһир ине. Атайым да карауат, өҫтәл, ултырғыс кеүек өйгә кәрәк-яраҡ йыһаздар эшләй торғайны. Ул эшләгән шкаф әле булһа, ана, өйҙә тора.\nМинең әле бик иркенләп эшләгән дә юҡ, пилорамда эшләйем, бушаған арала ғына тотонам. Заказдар күп, ауылдан шуны-шуны эшләп бирсәле тип һорап ҡына торалар. Ҡазандан да, Стәрленән дә килеп алғандар бар, - ти балта оҫтаһы.\n- Ә ниндәй ағас ҡулланаһығыҙ?\n- Йүкә йомшаҡ була, биҙәк һалып эшләүгә ҡулай. Ҡарағай ҙа һәйбәт, күберәк шул ағастан эшләйем инде.\nБер ултырғанда бер пар ултырғыс эшләйем. Һыҙып, үлсәп, биҙәк урынын билдәләп алғас, елемгә ултыртам, шунан ныҡ булһын өсөн шөрөп менән бороп та ҡуям. Ағас эше шәп нәмә ул. Оҫтаханаға инеп киттеңме – донъяң онотола. Ҡарағай еҫе генә аңҡып тора бит. Баш ауыртып торғанда, кәйеф юғыраҡ саҡта тотонһаң, сир-сырхауың да һыпырып алғандай юҡҡа сыға. Биҙәк һала башлаһаң инде, бигерәк тә ҡомарланып, тиҙерәк тамамлағы килеп тора. Ҡатындың сәй эсергә ин тип ҡысҡырғанын да ишетмәй, онотолоп китәм.\n- Үҙегеҙ оҫта булғас, өйгә мебель-йыһаз да һатып алырға кәрәкмәй инде, үҙегеҙ эшләйһегеҙ ҙә ҡуяһығыҙ, - тием әңгәмәсемә.\n- Уныһы шулай инде. Кәрәк-ярағын етештереп торорға тырышһам да, ҡатын “анауындай өҫтәлде миңә һаман эшләп бирмәйһең” тип шелтәләгән була (көлә).\n- Был эш һеҙгә килем өсөнмө, күңел өсөнмө?\n- Байыр өсөн түгел инде, әллә ни килем алырға ынтылмайым. Күберәк күңел өсөн, үҙем өсөн инде. Пенсияға сыҡҡас, бәлки, ныҡлап та тотонорға мөмкин булыр,-ти Миңлебай ағай яратҡан шөғөлө тураһында тәфсирләп.\nМәҙәниәт усаҡтары - ауыл ҡото ул\nАуыл халҡының тын алышын мәҙәни усаҡтарҙың, китапханаларҙың торошонан да самаларға була.\nАуыл клубы матур бинала урынлашҡан, заманса йыһазландырылған, йылы, таҙа, яҡты. Китапхана ла ошонда. Ауыл мәҙәниәт йорто мөдире – Зәйҙә Хәйбуллина. Ул бында 18 йылдан ашыу эшләй.\nХалыҡ мәҙәни сараларға ғына түгел, клуб ойошторған түңәрәктәргә лә әүҙем йөрөй,ти ул.\nАуыл мәҙәниәт йорто эргәһендә “Хужабикә” ҡатын-ҡыҙҙар клубы ла эшләй. Кис йорт тирәһендәге ваҡ-төйәк эштәр тамамланып, мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡураға ябылғас, ҡатын-ҡыҙҙар ауыл мәҙәниәт йортона йыйыла: күп йылдар дауамында туплаған үҙ тәжрибәләре менән уртаҡлаша, хеҙмәт тәрбиәһе сабый саҡтан бирелергә тейеш тигән хәҡиҡәтте күҙ уңында тотоп, йәштәрҙе тәү ҡарашҡа ябай ғына, әммә көн дә кәрәкле ҡул эштәренә, сигеү, тегеү, бәйләү серҙәренә өйрәтәләр. Буласаҡ хужабикәләргә киләсәктә был һөнәрҙәр, ысынлап та, кәрәк буласаҡ. Шулай итеп, Күгәрсендә быуындар күсәгилешлеге лә ныҡлы, тотороҡло һаҡланған тиергә була. “Хужабикә”ләр тик ҡул эштәре менән генә шөғөлләнмәй. Улар халҡыбыҙҙың йыр-моңона, дәртле бейеүҙәренә лә битараф түгелдәр. Төрлө яңы йырҙар отоп, бер-береһенә йырлап ишеттереп, байрам сараларына күмәкләп өйрәнеүҙәр ҙә матур традицияға әүерелгән.\n- Ҡыҙ-ҡырҡын аҙнаһына бер тапҡыр – кесаҙна кис йыйыла. Унда беҙ оҫта ҡуллы апай-инәйҙәрҙән бәйләү, сигеү, тегеү серҙәренә өйрәнәбеҙ. Ауылда йәшәгән кешенең эше бер ҡасан да бөтмәй, шулай ҙа ошолайтып булһа ла, осрашып күрешеп, донъя хәлдәре тураһында һөйләшеп, кәңәшләшеп алырға ваҡыт табырға тырышабыҙ. Ҡул эштәренән аҙаҡ байрамдарҙа матур күргәҙмәләр ҙә ҡуябыҙ. Беҙҙең халыҡ театры яҡын-тирә ауылдарға спектаклдәр ҙә алып сыға. Әле тағы яңы әҫәр буйынса тамаша әҙерләй башланыҡ. Әсәйҙәр көнөнә “Зәңгәр шәл”дән өҙөк тә әҙерләнек, - тип һөйләй клуб етәксеһе.\n- Балалар инде китапхана алып барған “Һоҡланыу” тигән ижади оҫтаханала йыйыла. Унда улар төрлө уйындар уйнай, викториналарҙа, бәйгеләрҙә ҡатнаша, ҡул эштәренә, һүрәт төшөрөү эштәренә өйрәнә, яҙыусылар ижады менән таныша, иҫкереп туҙған китаптарҙы ла ошо оҫтаханаға йөрөүселәр ремонтлай. Бөтәһе 12 бала шөғөлләнә, - тип әңгәмәгә ҡушыла китапханасы Фәрҙәнә Ғәбитова. – Халыҡ күп йөрөй, шуныһы шатландыра. Ҡасим ағай Исҡужин, Фаягөл Рәжәпова, Руфина Якиева, Линар Ҡорбанаев, туҡһан йәшлек Наилә инәй Хәлитовалар даими уҡыусыларыбыҙ.\nБер ыңғайға почтаға ла инеп, гәзиткә яҙылыу барышы менән ҡыҙыҡһынабыҙ.\nБында “Мораҙым” гәзитен күберәк алдыралар. “Хаҡтар артыңҡырап китһә лә, халыҡ мөмкинлегенә ҡарап, яҙылырға тырыша. Тик бына ҡайһы бер уҡытыусылар (хатта күрше ауылдағы мәктәп директоры ла) гәзит-журналға яҙылмай.\nПочта аша ҡиммәтһенһәләр тип, альтернатив яҙылыуҙы ла тәҡдим иттек. Был осраҡта гәзит ярайһы уҡ арзанға төшәсәк, тик гәзитте сыҡҡан көнөндә алыр өсөн Мораҡҡа килергә кәрәк була. Былай халыҡ аҙнаһына бер булһа ла, алып тороуға риза, район үҙәгенә көн дә булмаһа ла, аҙнаһына бер мотлаҡ йөрөп тороусылар аша алдырмаҡсылар. Был тәжрибәне, әгәр халыҡ риза булһа, башҡа биләмәләргә лә үҙләштерергә булалыр.


Ураҙа ғәйетен өфөләр ҡала майҙандарында билдәләйәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nУраҙа ғәйетен өфөләр ҡала майҙандарында билдәләйәсәк\n16:55, 18 сентября 2009 Йәмғиәт\n20 сентябрҙә Ураҙа ғәйетен өфөләр мәсеттәрҙә һәм өйҙә генә түгел, ҡала майҙандарында ла билдәләйәсәк. Атап әйткәндә, был көндө Ураҙа ғәйете айҡанлы тантаналар "Башҡортостан" сауҙа үҙәге алдындағы майҙанда үткәреләсәк.\nӨфөнөң Октябрь районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, бында байрам вәғәзе, хәйер таратыу, башҡорт һәм татар эстрадаһының популяр артисы Эльмир Ғәзизуллин ҡатнашлығында концерт, кулинар изделиелар күргәҙмә-сауҙаһы ойоштороласаҡ. Бөтә тауарҙарға биш процент ташлама яһаласаҡ.\nУраҙа ғәйете байрамы сәғәт 12-лә башлана.


Исламда ҡош-ҡорт хаҡтары\nХайуандарға һәм ҡоштарға ҡарата һәр береһенә мәрхәмәтле булыу кәрәк. Бәндә хайуан һәм ҡоштарға мәрхәмәт итһә, Аллаһы Тәғәләнең рәхмәтенә һәм ярҙамына ирешер.\nХайуандың моронона һуҡма, уны ғазаплама. Эткә һалған ашты кире алып китмә, сѳнки уның фәрештәләре һине ҡарғап ҡалыр. Сыпсыҡты бер сәбәпһеҙ үлтермә, сѳнки былай итһәң, Ҡиәмәт кѳнѳндә ни ѳсѳн үлтерҙең тип һорарҙар. Һис бер нәмәне ут менән ғазаплама, сѳнки ут менән уттың хужаһы Аллаһы Тәғәлә генә ғазаплар.\nҠырмыҫҡаны, умарта ҡортон һәм хәшәрәттәрҙе үлтермәгеҙ. Йыланды үлтерһәгеҙ, уның үс алыуынан ҡурҡмағыҙ, сѳнки былай ҡурҡыу ғәйрәтһеҙлектән булыр. Хәҙистә килә: “Йыланды үлтерһәгеҙ ҙә, ағына теймәгеҙ, ундай йылан кѳмѳштән яһалған ҡамсыға оҡшаған булыр”.\nҺис бер нәмәне лә аяҡ менән тапама. Сѳнки Ҡиәмәт кѳнѳндә был ҡылығың ѳсѳн һорау алырҙар. Аттың маңлай сәсен, ялын һәм ҡойроғон ҡырҡма, былай итеү уның яратылған һүрәтен үҙгәртеү булыр.\nХайуандарҙың һис береһенә ләғнәт итмә, кәмселектәренән кѳлмә, хурлама. Сѳнки бер нәмәне ғәйеп итеүсе, әйтерһең дә, Аллаһы Тәғәләнең мәхлүген, яратҡан нәмәһен ғәйеп итеүсе кеүек булыр. Был эштәр гонаһтыр.\nЙѳйәк ауылы имамы.


Өфө районына эш сәфәре - Правительство Республики Башкортостан\nМихайловка ауылында төбәк етәксеһе йорт һәм офис йыһаздары етештереүсе «Өфө-мебель» компанияһында булды. Етештереү цехтарын, продукция өлгөләрен ҡараны, предприятиены үҫтереү мөмкинлектәре тураһында фекер алышты.\nОшо уҡ ауылда Балалар туҡланыу комбинаты урынлашҡан. Өфө комбинаты күптән түгел элекке йылы гараж бинаһына күселелгән, бөгөн ремонт эштәре тамамланған, ҡорамалдар урынлаштырылған. Өфө районы хакимиәте башлығы Вилорий Угаров әйтеүенсе, уҡыу йылының икенсе яртыһынан балалар ошо цехта етештерелгән ризыҡ менән туҡлана башлаясаҡ. Республика Башлығы мәктәп туҡланыуы менән бәйле бөтә һорауҙарҙы муниципаль берәмек етәксеһе шәхси контролдә тоторға тейешлеген һыҙыҡ аҫтына алды.\nДмитриевка ауылында Радий Хәбиров Затон ТЭЦ-ын ҡараны. Ике йыл элек сафҡа ингән объект хәҙерге Башҡортостандың энергетика тармағы тарихындағы иң эре инвестиция проекты булып тора. Ойошманың генераль директоры Александр Симановский әйтеүенсә, ТЭЦ файҙаланыуға тапшырылыу менән Өфөлә электр энергияһына ҡытлыҡ кәмегән, шулай уҡ ул башҡаланың яңы микрорайондарын йылылыҡ менән тәъмин итеүсе төп сығанаҡ булып тора.\n1934 йылда асылған «Йоматау» шифаханаһы – бай тарихлы дауалау учреждениеларының береһе. Йоматау ҡымыҙы һәм минераль һыуы Рәсәй һәм халыҡ-ара кимәлдә бик күп наградалар менән билдәләнә.\nРадий Хәбиров унда дауалау-диагностика корпусын ҡараны, ҡымыҙ тәмләне һәм урындағы етәкселәр менән шифахананы артабан үҫтереү мөмкинлектәре тураһында фекер алышып, һорауҙарҙы айырым кәңәшмәлә төплө өйрәнергә тигән ҡарарға килде.


ЮНЕСКО эксперттары «Янғантау» геопаркын баһаланы\n7 Август 2018, 12:45\nБашҡортостанда ЮНЕСКО-ның глобаль геопарктар селтәре эксперттары Алиреза Амриказеми (Иран) һәм Артур Са (Португалия) булып китте. Ғалимдар Салауат районындағы «Янғантау» геопаркын баһаланы. «Янғантау» Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып ЮНЕСКО-ның глобаль геопарктар селтәренә инеүгә дәғүә итә.\nХалыҡ-ара эксперттар – Салауаттың тыуған төйәгендә\nРәсәйҙәге тәүге ЮНЕСКО геопаркының маршруты менән танышыу һәм уны баһалау маҡсаты менән Салауат районына килгән эксперттар икенсе көндө Әлкә ауылы биләмәһенә юлланды.\nСалауат районы – башҡорттарҙың милли геройы тыуған ер. Ошо урындар уның рухы менән һуғарылған. Шул уҡ Салауат йәшеренгән Иҙрис мәмерйәһен генә ал. Уның исеменә бәйле мәмерйәгә барыу ғүмерлеккә иҫтә ҡалырлыҡ ваҡиға. Португалия эксперты Артур Са, Ирандан Алиреза Амриказеми, БР Йәшәйеш хәүефһеҙлеге Фәнни-тикшеренеү институты директоры Лариса Белан, мәмерйәне ҡарағандан һуң, районыбыҙҙың матурлығына һоҡланып, Яңы Ҡаратаулы ауылына тиклем кәмәләрҙә ағып төштө. Шулай уҡ ҡунаҡтар шәхси эшҡыуар Илфат Исмәғилевтың “Шайтан-Көҙәй” тирмәләр кемпингында ла булды.\nАртабан улар милли батырыбыҙҙың тыуған ауылы боронғо Тәкәйгә юлланды. Ауыл халҡы һәм Арҡауыл, Ҡалмаҡтан килгән мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре ҡунаҡтарҙы бик матур итеп ҡаршы алды. Эксперттарға “Серҙәш” ансамбле ҡуйған киске уйын, моңло йырҙар бик ныҡ оҡшаны. Һуңынан улар, усаҡ янына ултырып, ай тотолғанын да күҙәтте.Эксперттар йәнә Әлкә ауылына килеп, был юлы улар тәбиғәт матурлығына ғына һоҡланып ҡалманы, ә ауыл тормошон, урындағы халыҡтың йәшәйешен ҡараны. Шулай уҡ эксперттар ауыл уңғаны Фәнис Хабаевтың хужалығында булды, башҡорттарҙың боронғо кәсебе умартасылыҡ, солоҡсолоҡ менән танышты.\nЛағырҙа – байрамда\nБынан тыш, эксперттар Урмансы, Лаҡлы, Лағыр ауылдарында ла булды. Лағырҙа улар “Йыйын – 2018” байрамында ҡатнашты. Делегацияны ауыл биләмәһе башлығы Зәбир Ситдиҡов ҡаршы алды. Мәктәп директоры Ринат Ситдиҡов Лағыр ауылының тарихы менән таныштырҙы. Шуныһы ҡыҙыҡлы, легендалар һәм риүәйәттәр буйынса өс быуат элек был урында немец геологтары туҡтаған булған. Бер ҡыҙ Ринат Даян улының оло олатаһы менән ҡалып, уларҙың балалары тыуған. Шуға ла, бәлки, Лағыр ауылының исеме “лагерь” һүҙенән килеп сыҡҡандыр.\nАртабан ҡунаҡтар Кәкре ҡайын шишмәһе, “Оло таш” һәм башҡа тарихи, ҡыҙыҡлы урындарҙа булды.\nБыуаттар дауамында ата-бабаларыбыҙ тыуған илебеҙҙе һаҡлап яу сапҡан, атҡа атланып, дошманды ҡыйратҡан. Шуныһы ҡыуаныслы, йылдар үтеү менән мәргән уҡсылар исеме ҡабаттан тергеҙелә. Йыйын байрамы ана шул шанлы йылдар тарихын тергеҙеүсе, башҡорт халҡының йолаларын, йәшәйешен сағылдырыусы сара итеп ойошторолдо. Атта сабып барған килеш йәйәнән уҡ атыу, ҡылыс, ҡамсы менән идара итеү сәнғәтен сағылдырған тамаша йыйынға килгән халыҡтың күңеленә хуш килде. Бынан тыш, тоҡ менән бәрешеү, һыу тултырылған биҙрәләр менән ярыш, билбау тартыу, көрәш һәм башҡа милли уйындар бик ҡыҙыҡлы үтте. Милли һөнәрҙәр, урындағы халыҡтың боронғо һәм заманса шөғөлдәре: тимерҙе иретеп йәбештереү, умартасылыҡ, ҡымыҙ бешеү, дарыу үләндәре менән ҡунаҡтарҙы Айҙар Ғаззалов, Миләүшә Бикмеева, Роза Зиннәтуллина, Әҡлимә Хәйрова, Мәүлиҙә Тарханова, Мәүлиҙә Ишмырҙина, Рәүиә Хәйбуллина, Радик һәм Рәзимә Мөхәмәтйәновтар, Мәүлиә Яруллина һәм башҡалар таныштырҙы.\nБыл көндө майҙанда йыр-моң тынманы. Башҡорт халҡының моңло йырҙары, дәртле бейеүҙәре сит ил кешеләренең күңелен, һис шикһеҙ, яулағандыр. Бынан тыш, ҡунаҡтар Лағыр мәктәбенең тыуған яҡты өйрәнеү музейында ла булып, ҡыҙыҡлы экспонаттар менән танышты.\nУрмансыла – этнойортта, Лаҡлыла – Ҡаҙылыҡ ашында\nЛаҡлы ауыл биләмәһе лә хозур тәбиғәте, үҙенсәлекле тәбиғәт ҡомартҡылары, тырыш, алсаҡ халҡы менән районда, республикала дан тотҡан урын. Шуға ла ЮНЕСКО эксперттарының был урынға килеүе осраҡлы булманы. Иң тәүҙә ҡунаҡтар Урмансы ауылында Сафуан Сәйетғәлиндың тырышлығы менән булдырылған этнойортҡа инеп сыҡты. Ҙур булмаған музейҙы хәтерләткән өйҙә башҡорттарҙың боронғо көнкүреш әйберҙәре, милли кейемдәре, музыка ҡоралдары тупланған. Һике, самауыр, күмер үтек, ҡаҙан, ҡул тирмәне, ҡомған, һелкеүес, ағас батман, балаҫтар, мендәр, һандыҡ, һәндерә, өҫтәл, эскәмйә һәм башҡа әйберҙәр этноөйҙә урын алған. Башҡорт халҡының көнитмешен сағылдырған торлаҡты ҡунаҡтар ҡыҙыҡһынып ҡарағас, Лаҡлы ауылына төп байрамға юлланды. Әй буйында Ыласынташ ҡаяһы эргәһендә ойошторолған сағыу тамаша – “Ҡаҙылыҡ ашы” байрамына ауыл халҡы ғына түгел, ситтә йәшәгән ауылдаштар, республиканың төрлө тәбәктәренән ҡунаҡтар саҡырылғайны. Халҡыбыҙҙың бай мираҫына – йолаларына, ғөрөф-ғәҙәттәренә таянып әҙерләнгән байрамды ҙур кимәлдә үткәреү өсөн ауыл биләмәһе башлығы Зилә Әғзәмова, клуб, мәктәп, китапхана хеҙмәткәрҙәре, экологик өмәләрҙә әүҙем ҡатнашҡан ауыл халҡы ҙур тырышлыҡ һалды. Шулай уҡ шәхси эшҡыуарҙар Владик Нәбиуллин, Ринат Талыпов, Игорь Хәбибуллин, Илдар Зәйнуллин байрамды ойоштороуҙа ҙур ярҙам күрһәтте. Ауылдаштарын моңло тауыштары, сағыу сығыштары менән һөйөндөрөргә Башҡортостан артистары Рәсимә Ғәйфуллина менән Ғәлиә Солтанова ла ҡайтҡайны. “Сулпан”, “Әй моңдары”, “Йәш йөрәктәр”, “Непоседы” ансамблдәре ҡунаҡтарға йыр-моң бүләк итте, байрам тарихы тураһында һөйләне. Шулай уҡ ҡунаҡтар башҡорт, татар аш-һыуынан һығылып торған өҫтәл янына килеп, тәмлекәстәр менән һыйланды. Һәм, әлбиттә, ҡаҙылыҡты ла тәмләп ҡараны.\nЮНЕСКО-ға индереү ҡараласаҡ әле\nЭш сәфәренең һуңғы көнөндә ЮНЕСКО статусын алыуға дәғүә итеүсе «Янғантау» геопаркына баһа биреү һәм уның талаптары тураһында кәңәшмә уҙғарылды. Дүрт сәғәт барышында халыҡ-ара эксперттар документтарҙы, фото һәм видеомәғлүмәттәрҙе ҡараны.\nЭксперттар «Янғантау» геопаркының геологик, тәбиғи һәм мәҙәни мираҫының төп объекттарын, шул иҫәптән «Мәсетле» Пермь осоро тоҡомдарының геологик урынын һәм ҡаҙылма фауна тупланған ерҙәрҙе барып ҡараны. Барлыҡ ошо объекттар боронғо Тетис океаны булған осорҙа ошо биләмәнең үҫеш тарихын күрһәтә. Шулай уҡ ҡунаҡтарҙы геопарктың визит-үҙәге һәм уның биләмәһендәге төп туристик маршруттар менән таныштырҙылар. Улар – Йүрүҙән йылғаһы буйлап ағып төшөү, велосипед туры, атта йөрөү, экоһуҡмаҡтар.\nБынан тыш, сит ил эксперттарына Янғантауҙың шифалы сығанаҡтары файҙаһын үҙҙәрендә һынап ҡарарға, урындағы халыҡтың фольклор байрамында ҡатнашырға тәҡдим ителде.\nЭксперттар һүҙҙәренсә, «Янғантау»ҙың ЮНЕСКО-ның глобаль геопарктар селтәренә инеүе тураһында аҙаҡҡы ҡарар 2018 йылдың октябрендә, ЮНЕСКО геопарктары буйынса Советта эксперттарҙың отчетын ҡарағандан һуң билдәле була.\nБынан алда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика башлығы ҡарамағындағы Фән буйынса совет ултырышында үҙенсәлекле урындар, тәбиғи һәм геологик парктар булған биләмәләр, атап әйткәндә, Башҡортостан өсөн уларҙың халыҡ-ара тигән статус алыуы фәнде, мәғариф проекттарын, туризмды үҫтереү өсөн яңы мөмкинлектәр аса тип белдергәйне.\n«Геологик парктар булдырыу иҡтисади үҫешкә, социаль инфраструктураны яҡшыртырға, туристар ағымын арттырырға, киң аудитория өсөн ҡыҙыҡлы мәғариф проекттарын ғәмәлгә ашырырға булышлыҡ итергә тейеш, – тине Рөстәм Хәмитов. – Туризм йыш ҡына биләмәләрҙе үҫтереүҙең төп факторҙарының береһенә әүерелә. Күп кенә дәүләттәрҙә хеҙмәттәр эскпортының өстән бер өлөшө һәм хатта күберәге туризм, рекреация өлөшөнә тура килә. Был йәһәттән беҙҙә, әлбиттә, резервтар ҙур»\nБашҡортостандан ЮНЕСКО-ның глобаль геопарктар селтәренә инеүгә ғариза 2017 йылдың ноябрендә тапшырылғайны. Номинация документын Йәшәйеш именлеге ғилми-тикшеренеү институты, Башҡорт дәүләт университеты, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге, Ҡазан федераль университеты ғалимдары, «Янғантау» шифаханаһы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән.


Республика йәштәре халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуған көнө уңайынан флешмобҡа саҡыра // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРеспублика йәштәре халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуған көнө уңайынан флешмобҡа саҡыра\n17:33, 12 февраля 2016 Мәҙәниәт\nРеспублика йәштәре халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуған көнө уңайынан флешмобҡа саҡыра Фото: Бәйләнештә\nӨФӨ, 2016 йыл, 12 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Фатима Янбаева, Әлим Фәйезов/.\nБөгөн Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповҡа 84 йәш тулған булыр ине. Иҫтәлекле дата уңайынан республика йәштәре интернетта флешмоб ойоштора. Унда ҡатнашырға теләгән һәр кем шағирҙың яратҡан шиғырын яттан һөйләп, видеоға төшөрөп #РамиГарипову84 билдәһе менән «Бәйләнештә» селтәренә һалырға тейеш.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры актеры Артур Кәбировтың был башланғысын БДУ-ның филология факультеты студенттары күтәреп алды. Улар бөйөк шағирҙың «Туған тел» шиғырын һайлаған.\n«Рәми Ғариповты бер ҡасан да күрмәгән йәштәрҙең уны яратыуына аптырайһы түгел. Рәми темаһы — мәңгелек. Үҙенең шиғырҙарында ҡалдырған проблемалар, ул һүрәтләгән хистәр мәңгелек. Шиғриәтенә илһөйәрлек тойғоһо, гражданлыҡ позицияһы, лирика хас, әммә барыһы ла уның тормошҡа сикһеҙ һөйөүен сағылдыра. Ошо флешмоб аша шағир үҙе тере булмаһа ла уның хаҡында хәтерҙең тере булыуын һәм шиғырҙарын яратыуыбыҙҙы күрһәтергә теләнек», — тине флешмобты ойоштороусы, «Февраль. Буран» спектаклендә Рәми Ғарипов ролен уйнаған Артур Кәбиров.\nБыл Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповҡа бағышланған беренсе акция түгел. Ике йыл рәттән «Минең Рәми» бөтә Рәсәй шиғри марафоны уҙғарылды һәм Салауат Юлаев исемендәге майҙанда марафон менән тамамланды. Социаль селтәрҙәрҙә шағирҙың ижадына арналған төркөмдәр бар.\nТеги: хәтер, рәми ғарипов, интернет, флешмоб


Ураҙа тотоп, кеше ҡарғамайыҡ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Ураҙа тотоп, кеше ҡарғамайыҡ\nУраҙа тотоп, кеше ҡарғамайыҡ\nИман кешенең күңелендә булһын йәки Ураҙа тотоп, кеше ҡарғамайыҡ.\nҺуңғы йылдарҙа дини кеше булыу модаға инеп китте. Белгәне лә, белмәгәне лә, аңлағаны ла, аңламағаны ла үҙенең намаҙ уҡыуы, ураҙа тотоуы, дини белем алыуы, мәсеткә йөрөүе, күпме хәйер биреүе тураһында ҡысҡырып һөйләп йөрөй. Ҡайһы бер әҙәмдәр бының менән ғорурлана, хатта йәмғиәттә уны әләм урынына ҡуллана. Имеш, ул хажға барған, уның фекере өҫтөн булырға тейеш... Уларҙың бындай сығыштары тотош тамашаға әүерелә.\nӘ иман беҙҙең күңелебеҙҙә, йәнебеҙҙә булырға тейеш икәнен күптәр ҡабул итергә теләмәй. Беҙҙең ғәмәлдәргә тәү сиратта кешеләр түгел, ә Аллаһы Тәғәлә баһа ҡуя. Бер танышымдың осраҡлы ғына дин юлынан китеүен белеп ҡалдым. Сәй табынына саҡырғас, баш тартты һәм башҡаларға ишетелмәҫлек итеп кенә ураҙа тотоуын әйтте. Аҙаҡ ҡына уның инде ете йыл намаҙ уҡыуын, мәҙрәсәлә белем алыуын әйттеләр. Был турала һүҙ ҡуҙғатҡас, тыйнаҡ ҡына итеп: “Ул турала һөйләп йөрөмәүем оялыуҙан түгел, ә үҙемде өҫтөн ҡуйғым килмәүҙән. Етмәһә, мин ислам диненең барлыҡ ҡағиҙәләрен дә үтәмәйем. Яулыҡ ябынмайым, сит ир-ат менән бер коллективта эшләйем, концерт, театр кеүек тамашаларҙы ҡарарға яратам. Мин ҡасан да булһа был гонаһтарым өсөн яуап тоторомдо беләм. Әлегә үҙемдең хаҡ мосолман икәнемде таныйым, намаҙ уҡыйым, ураҙа тотам, хәмерҙән, харам ризыҡтан баш тарттым, зина ҡылыу, урлашыу, алдашыу, ғәйбәт һөйләү кеүек ярамаған эштәрҙән тыйылып йәшәргә тырышам. Һәр кемдең иманға үҙ юлы, мин иртәрәк килдем, кемдер һуңғараҡ”, – тине.\nӘ бит бик һирәктәр генә үҙен тыйнаҡ тота. Кемделер үпкәләткем килмәй, әммә күптәр намаҙ уҡый башлау менән тырышып-тырышып башҡаларға ла үҙҙәрендә булмаған аҡылды өйрәтә башлай. Фанаттарса үҙҙәре артынан мәсеткә йөрөргә өндәй, теге йәки был ярамай, тип кеше алдында йөҙ йыртырға, тәртип индерергә керешә, ҡиәмәт көнө менән ҡурҡытырға ла күп һорамай. Һәр һөйләшеүҙе дингә бороп, күңелде ғарҡ итә. Бындай көсләшеүҙән шәхсән биҙә башлайым (имандан, исламдан түгел, ә дин артына йәшеренеп, оҙон-оҙаҡ нәсихәт уҡыусы кешеләрҙән). Улар үҙҙәренең ныҡышмаллығы, фанатлығы менән башҡаларҙы ошо хаҡ юлыбыҙҙан биҙҙерә түгелме икән? Хас та селтәрле маркетинг менән шөғөлләнергә тәҡдим яуҙырған бизнесмендар инде. Ундай дуҫтарым да бар, шылтыратһалар, телефонды алырғамы, юҡмы, тип бер аҙ уйланып алам. Сөнки улар ҙа, байлыҡ, матур тормош вәғәҙә итеп, үҙҙәре артынан әйҙәмәксе. Динде икенсе төрлө аңлаусылар ҙа бар. Мәҫәлән, полиция хеҙмәткәрҙәре Өфөнөң Үҙәк баҙары янында йәштәрҙе мәсеткә йөрөргә өндәп, урамда ҡосаҡлашып, үбешеп тороу зина ҡылыу иҫәбенә инеүе тураһында тотош вәғәз һөйләп торған апайҙың документтарын тикшерҙе. Сектант булыуы мөмкин, тине улар. Фанатлыҡ шулай кире һөҙөмтә лә биреп ҡуя шул. Дин өлкәһенә ҡағылышлы һорауҙар, белмәгән осраҡтар булһа, кәңәш өсөн мәсеттәр эшләй, уларҙа белемле муллалар бар бит.\nБер осраҡ тураһында ла яҙып үтмәйенсә булдыра алмайым. Бер таныш инәй, оло инде, йәше 80-де ҡыуа, мәсеткә йөрөй. Рамаҙан айы ине, район үҙәгенән бергәләшеп ҡайтып киләбеҙ. Ниндәйҙер йомош менән танышына килгән дә, уныһы ярҙам итеүҙән баш тартҡан. Был инәй сәғәт ярым буйы уның барлыҡ гонаһтарын иҫенә төшөрҙө, әрләне. Ә бер һүҙе бөтөнләй шаҡ ҡатырҙы: “Ҡарғаным! Ә мин бөгөн ураҙаламын, ҡарғышым мотлаҡ төшәсәк!” Был осраҡтан һуң минең ул инәйгә барлыҡ ихтирамым юҡҡа сыҡты. Үҙем мәсеткә даими йөрөмәһәм дә, ураҙаны кемделер ҡарғар, насарлыҡ теләр өсөн тотмайым. Аллаһы Тәғәләнең ризалығы һәм гонаһтарымды ярлыҡауы өсөн бағышлайым был изге ғәмәлде.\nЯулыҡ ябынып, мәсеткә йөрөгән ҡыҙҙарҙың да тәмәке тартып, әҙәпһеҙ һөйләшеп торғанын күрергә тура килде. Һөйләшеп киткәйнек, уларҙан мәсеткә йөрөүҙәренең сәбәбен һораным. “Унда аҡыллы, бай егеттәр йөрөй һәм кәләште лә иманлы ҡыҙҙар араһынан һайлай”, – тип яуапланы береһе. Тик яулыҡ ябыныу ғына иман тураһында һөйләмәй бит. Биш ҡат яулыҡ ябынһаң да, күңелгә сафлыҡ үҙенән-үҙе инмәй (элек еңел тормош алып барыусылар, гонаһҡа батыусылар тураһында түгел һүҙем, ҡайһы бер кешеләр тәүбәһенә ҡайтып, иманға килә. Уларға һоҡланыуҙан башҡа тойғом юҡ. Ике төрлө тормош алып барыусыларға аптырайым. Телдә – бер һүҙ, күңелдә – икенсе тойғо, ә йәшәйеш рәүеше бөтөнләй башҡаса...).\nДинде тышҡы атрибутика итеп ҡулланыусылар көндән-көн фәтүә арттырырға ярата. Ҡөрьән аштары, дини байрамдарыбыҙ уңайынан ойошторолған байрамдар ғына ни тора?! Береһенән береһе уҙҙырып табын әҙерләйҙәр, ярышып-ярышып хәйер тараталар. Ә әҙерлек эштәре йорт-ҡураға йыһаз алыуҙан уҡ башлана. Ә ҡунаҡҡа иң тәүҙә дәрәжәле дуҫ-иштәре, байыраҡ туғандары саҡырыла. Аҙаҡ инде бер нисә көн буйы улар табын хаҡында гәп һата: “Фәләндең сәк-сәге лә булманы, ә төгән хәйергә 100 тәңкә генә таратты. Абау, Хоҙайым, анауының хан заманындағы карауаты ултырасы! Кешеләр ундайҙы күптән сығарып ташланы бит инде. Әхирәтем ғүмер буйы аш-һыу әҙерләй белмәне инде, был юлы ла ашының тоҙо күп булған”… Ярай ҙа никах ашы, бәпескә исем ҡуштырыу йәки Ураҙа, Ҡорбан байрамдары айҡанлы ҡунаҡ йыйылһа. Ә мәрхүмдәрҙе ерләгәндән һуң, өсөн, етеһен уҡытҡанда бындай һөйләшеү – әҙәм хурлығы. Ғәзиз әсәһен йәки балаһын, яҡын кешеһен юғалтҡан кешелә ниндәй табын ҡайғыһы булһын?!\nӘруахтар рухына уҡылған аят-сүрәләр ҡабул булырмы, доға уҡығанда һонолған ҡулдарыбыҙ хаҡына сауап яҙылырмы? Был турала уйлаған кеше лә юҡ. Баҡый донъяға күсеүсене һуңғы юлға оҙатыусылар араһында тамаша ҡылырға ғына килеүселәр ҙә осрай. “Эй шул иланы инде... Фәлән менән әрләшеп йөрөйҙәр ине, килгән әле ул... Ҡыҙы күренмәй, әллә ҡайтманымы икән?..”\nӘ инде ҡайһы бер мулла-абыстайҙарҙың кеше ерләү, никах, исем ҡуштырыу кеүек йолаларҙы тотош кәсепкә әйләндереүе тураһында һүҙ ҙә юҡ. Торлаҡ һатып алғас, өйгә аят уҡытырға булдым. Данлыҡлы мәсеткә барып, шул йола хаҡында һораша башланым. Аҙан ҡысҡырыу фарыз икән, уны мотлаҡ ир кеше башҡарырға тейеш. Саҡырған мулла хәйергә мең һум аҡса һораны, унан тыш, такси ялларға ҡушты. Ә мин быға тиклем, хәйерҙе һәр кем мөмкинлегенә ҡарап бирә, тип уйлай инем...\nҺәр кешене бер ҡалыпҡа һалып булмай. Һәр кемдең үҙ холҡо, ғәҙәте бар. Мәсеткә йөрөп кенә кеше ҡырҡа үҙгәреп китмәй. Тик үҙегеҙҙең диндә булыуығыҙҙан тамаша яһамағыҙ, зинһар.\nКемдер минең менән бәхәскә сығыр, үҙемде лә ғәйепләүсе табылыр. Әммә мин был яҙмамда бары тик үҙемдең күҙәтеүҙәремде, күргәндәремде генә бәйән итәм.\n“Ҡарғаным! Ә мин бөгөн ураҙаламын, ҡарғышым мотлаҡ төшәсәк!” Был осраҡтан һуң минең ул инәйгә барлыҡ ихтирамым юҡҡа сыҡты. Үҙем мәсеткә даими йөрөмәһәм дә, ураҙаны кемделер ҡарғар, насарлыҡ теләр өсөн тотмайым. Аллаһы Тәғәләнең ризалығы һәм гонаһтарымды ярлыҡауы өсөн бағышлайым был изге ғәмәлде.\nСығыу ваҡыты 22-01-2016, 14:01 | Ҡаранылар: 1310\nРамаҙан айында намаҙ ваҡыты


Бөрйәндә район башҡорттары ҡоролтайы үтте. Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы, БашВики етәксеһе Рөстәм Ғатауллин һәм Мәскәүҙән килгән ҡунаҡ, «Викимедиа РУ» коммерцияға ҡарамаған партнерлығы директоры Владимир Медейко Бөрйәндең вики-өләсәйҙәре менән осрашты.\nКөндөң икенсе яртыһында район тормошона битараф булмаған милләттәштәр ҡоролтай ултырышына йыйылды. Сара сиктәрендә эшҡыуарлыҡ, спорт, туризм, экология, йәмәғәт ойошмалары, урман темаларына арналған айырым секциялар эшләне. Милләт, тел яҙмышы прблемалары һәм башҡа мәсьәләләр күтәрелде.\nФото: "Бәйләнештә" социаль селтәрендәге "Ҡоролтай" төркөмөнән.


Йондоҙнамә (1-7 август) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (1-7 август)\nБыл арала үткән ваҡиғаларҙы иҫегеҙгә йыш төшөрөп торорҙар. Ваҡ мәшәҡәттәр, буш һөйләшеүҙәр ҙә күп булыр. Яҡын туғандар араһында элек хәл ителмәгән мәсьәләләр ҡалҡып сығыуы ихтимал.\nДөйөм хәлегеҙ арыу буласаҡ. Быны шишәмбенән һуң асыҡ күрерһегеҙ, бәлки. Бар осраҡта ла йондоҙҙар ашыҡмаҫҡа, алдан уйлап эш итергә кәңәш итә. Ҡайһы бер эштәрҙе һуҙһағыҙ ҙа, бер ниндәй зыян күрмәҫһегеҙ.\nКиләсәккә булған ҡайһы бер маҡсаттарығыҙ асыҡланыр, моғайын. Был аралағы аралашыуҙар бик файҙалы буласаҡ. Шулай ҙа йондоҙҙар яҡындағылар араһында ышанысһыҙ кешеләр булыуы тураһында иҫкәртә.\nОсор тиҙ һәм әүҙем үтер. Аҙна барышында үҙегеҙҙең фекерҙе йыш яҡларға тура килер һымаҡ. Дәғүәләшеү осраҡтары ла йышайыр. Шаршамбыла ниндәйҙер ҡатын-ҡыҙҙан яҡшы хәбәр ишетерһегеҙ, буғай.\nАҡса мәсьәләләре һаман да бер аҙ һиҙҙереп торор. Күптәр өҫтәмә килем сығанағын эҙләү менән мәшғүл булыр. Был арала элек ебәргән хаталарҙы төҙәтеү менән дә булышырға тура килер, моғайын.\nӨй-йорт хәлдәре һәр саҡ борсоп торор. Төп эштәге ҡыйынлыҡтар күпселек осраҡта ҡатын-ҡыҙ халҡы менән бәйле булыр, бәлки. Аҙна аҙағында күңелегеҙ ятмаған эш менән шөғөлләнерһегеҙ һымаҡ.\nБыл арала элек тамамланмай ҡалған эш менән яңынан булышырға тура килер. Был хәлдән үҙегеҙгә фәһем алырға тырышығыҙ. Бик мөһим хәбәр ишетеүегеҙ ихтимал. Уны әлегә сер итеп һаҡлау мөһим.\nЙондоҙҙар әүҙем, ҡыҙыу осор вәғәҙә итә. Шишәмбелә ниндәйҙер ышанысһыҙ кешеләр менән эш итергә тура килер, бәлки. Һаҡ булығыҙ. Һеҙ күптән көткән ваҡиға йомаға тура килер, моғайын.\nКөс-дәрт күҙгә күренеп артыр кеүек. Ҡулығыҙҙан күп нәмә килер, йыбанмағыҙ ғына. Киләсәккә лә өмөтлө уй-фекерҙәр тыуып торор. Әгәр алдан ныҡлы әҙерләнһәгеҙ, күп маҡсаттарығыҙ тормошҡа ашыр.\nЭшегеҙҙә ваҡытлыса еңеллек тойорһоғоҙ, буғай. Был хәлдең ысынбарлыҡҡа тап килмәүен бик тиҙ күрерһегеҙ. Ситтән килгән хәбәргә, кеше һүҙенә артыҡ ышанмағыҙ. Йомала көтөлмәгән мәсьәләләр ҡалҡып сығыуы ихтимал.\nТөрлө эштәргә тотонорға теләк тыуыр. Шулай ҙа әүҙемлекте тыйып торорға тура килер. Әлегә яңы эштәр башлар өсөн уңайлы мәл түгел һымаҡ. Үткән ваҡиғалар тураһында ныҡлап уйлап алыу ҙа файҙалы булыр.\nАҙна башындараҡ ниндәйҙер мөһим ҡағыҙҙар менән бәйле мәшәҡәттәр килеп сығыуы ихтимал. Шаршамбыла күпселек йыйылып киткән мәсьәләләр еңел генә ыңғай хәл ителер һымаҡ. Йомалағы һөйләшеү бар яҡтан да файҙалы булыр.\nСығыу ваҡыты 3-08-2016, 10:38 | Ҡаранылар: 727\nЙондоҙнамә (3-9 октябрь)\nЙондоҙнамә (25-31 июль)\nЙондоҙнамә (4 – 10 ғинуар)


Атайҙың ниндәй булғанын да белмәнек » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Атайҙың ниндәй булғанын да белмәнек\nМин 1942 йылда Бөрйән районының Әтек ауылында атайым һуғышҡа алынып, биш ай үткәс тыуғанмын. Тыуған илде дошмандан һаҡлау өсөн бер ғаиләнән аталы-уллы ике кеше һуғышҡа алынып, икеһе лә әйләнеп ҡайта алмай, яуҙа баш һала. Әсәйем ҡарамағында атайымдың әсәһе һәм дүрт бала була. Оҙайлы һуғыш, аслыҡ үҙенең ауыр эҙемтәләрен күрһәтә. Ҡәҙерле кешебеҙҙең беҙҙе үлтермәҫ өсөн ялан яҡтарында эҙләнеп, ауылдан-ауылға йөрөп, 5 – 6 көн ҡайта алмаған саҡтары күп булған, ә һыуыҡ өйҙә беҙ көтөп ултырғанбыҙ. Аслыҡ шатлыҡ түгел. Атайымдың һарыҡ тиреһенән тегелгән толобон ваҡлап ҡырҡып, утта өтөп, шуны кимереп-сәйнәп ҡарай торғайныҡ. Электән йөрөгән ҡом көршәкте утҡа ултыртып, тышын ялап ҡарайбыҙ. Һанай китһәң, күп ыҙа күрелде инде.\nҺуғыштан һуң да тормош тиҙ генә яҡшырып китмәне. Һуғышта һәләк булған атайым өсөн ҡараусыһыҙ ҡалған бәләкәй ике балаға 13 һум, һуңыраҡ 17 һум күләмендә пособие бирҙеләр. Заманына күрә был да ҙур ярҙам ине. Ваҡыт үтеү менән һуғыш осоро балаларының иҫәндәре олоғайып бөттө. Улар бөгөн бик әҙ ҡалып бара. Иң йәнде әрнеткәне – һуғыш осоро балалары хөкүмәттең иғтибарынан ситтә ҡала. Быға бер нисә миҫал килтереп китәм.\nҙур тырышлыҡ менән Башҡорт дәүләт университетының география факультетын тамамлап, юғары белем алдым. 1960 йылдан хеҙмәт юлым башланды. Һаулығым насар булыу сәбәпле, армияға алынманым. Бөтә ғүмерем мәктәп менән бәйле. Пенсия йәше еткәс, барлығы 1726 һум пенсия тәғәйенләнеләр, хеҙмәт стажым – 47 йыл. Пенсия үтә аҙ булғас, бик әҙ генә сәғәттәр биреү сәбәпле, биш йыл эшләнем. Йәнәһе, 2002 йылдан иҡтисади көрсөк, пенсияны арттырыу өсөн аҡса юҡ. Һуғыш осоро балаларының пенсияға сығыуын көткәндәрме икән? Һүҙ юҡ, йылдар үтеү менән әҙләп булһа ла беҙҙең дә пенсия арта. Шулай ҙа ғәҙеллек ҡайҙа? Репрессияға эләгеүселәрҙең балаларына күпләп аҡсалата ярҙам иттеләр. Беҙҙең атайҙар, репрессия ҡорбандары булмаһа ла, һуғыш ҡорбандары бит. Яуҙан иҫән-һау ҡайтып, төрлө ваҡытта донъя ҡуйған ветерандарҙың иҫән булған тол ҡатындарына күпме аҡсалата ярҙам күрһәтәләр, ә һуғыш осоро балаларын иҫкә алыусы юҡ.\nҺуғыштан әйләнеп ҡайтҡан яугирҙар үҙ балаларына атай йылыһы биреп, ашатып, кейендереп йәшәне, ә беҙ, бахырҙар, атай нисек була, кем кеүек икән, тип хыяллана инек. Һуғыш осоро балаларын да бер ҡалыпҡа һалып булмай. Беҙҙең организм үҫер саҡта тамаҡ ашҡа туймағас, хәҙер һаулыҡ яғы бик самалы. Ошоларҙы иҫкә алып, даими рәүештә һуғыш балаларына шифаханаларға бушлай путевкалар биреү урынлы булыр ине. Һуғыш осоро балаларына махсус статус булдырып, ошо статусты яҡлаусы закон кәрәк. Пенсияларға билдәле бер күләмдә өҫтәмәләр булдырғанда тағы ла яҡшыраҡ булыр ине. Былар өсөн илдең мөмкинлеге бар. Көн һайын чиновниктарҙың миллиардлап урлауын һанау ғәҙәти күренешкә инде бит. Шуға ла Рәсәй – урлашыуҙар буйынса донъя лидеры.\nРФ Дәүләт Думаһына беҙ күп өмөт бағлап һайлаған депутаттарыбыҙ атайҙары Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугирҙарҙың балаларын социаль яҡлау тураһында закон ҡабул итһә, беҙҙең кеүек үгәйһетелгән быуын вәкилдәренең хөкүмәткә үпкәһе ҡалмаҫ ине.\nСығыу ваҡыты 21-03-2014, 04:35 | Ҡаранылар: 1141


(13 декабря битенән йүнәлтелде)\nВәлишин Роман Ғәлиәскәр улы (1937—10.11.1979), удмурт яҙыусыһы, журналист. Удмурт АССР-ының Дәүләт премияһы лауреаты (1980).\nТузов Николай Иосифович (1923—18.01.2002), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсы, гвардия рядовойы. Советтар Союзы Геройы (1943). Сығышы менән хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы Губернское ауылынан.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=13_декабрь&oldid=928861 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:24 13 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Бөрйән районында йәшәүсе ветеран Сәлихйән Дәүләтбирҙин һуғыш башланған көндө яҡшы хәтерләй\nСәлихйән Дәүләтбирҙин фронтҡа ингәндә винтовканан да тәпәшерәк була, уға ни бары 14 йәш тула. Ветеран һуғыш башланған мәлде бөгөнгөләй хәтерләй. Ул ваҡытта телевизор, радио юҡ, Бөрйәнгә хәбәр бер көнгә һуңлап килеп етә. Бер төркөм егеттәр ҡырҙан ат менән баҫыу тырматып ҡайтып килгән була. Һәм колхоз идараһы алдында өйөлгән халыҡҡа тап була, район үҙәгенән килгән уполномоченный һуғыш сығыуын хәбәр итә.\nСәлихйән Дәүләтбирҙинды өлкәндәрҙең дошмандарҙы тиҙ генә еңеп ҡайтабыҙ тигән һүҙҙәре борсоуға һала. Ул һуғышта ҡатнашып өлгөрмәйем тип ҡайғыра башлай һәм йәшен икәүгә өҫтәп яҙҙырып фронтҡа китә. Әммә ут эсенә инеп өлгөрмәй, малярия ауырыуын йоҡтороп госпиталгә эләгә. Икенсенән әсәһе лә ҡаты сирләп улын ҡайтарыуҙарын хәстәрләй һәм Сәлихйән Дәүләтбирҙиндиң йәше тулмауын хәбәр итә. Хәрби комиссариат та уның буйға бәләкәй булыуына һәм ауырлығы 50 килоға ла тулмауына иғтибар итә һәм Бөрйәнгә ҡайтара. Әммә егет тынсланырға уйламай, 18 йәше тулыу менән яңынан фронтҡа юллана һәм алғы һыҙыҡҡа барып эләгә.\nСәлихйән Дәүләтбирҙин һуғыштан һуң хәрби бурысын үтәргә ҡала, япон һуғышында ҡатнаша, тыуған яғына 6 йылдан һуң ғына әйләнеп ҡайта. Ҡаһарман яугир тыныс тормошта ҡул ҡаушырып улттырмай, һуғыш емереклектәрен тергеҙеүҙә ҡатнаша, ярты быуаттан ашыу ғүмерен йәш быуынға белем биреүгә бағышлай, оҙаҡ йылдар Иҫке Монасип мәктәбе директоры булып эшләй. Дәүләтбирҙиндар ғаиләһе 6 бала тәрбиәләп үҫтерә, һуғыш ветераны әле балаларының, яҡташтарының ихтирамын тойоп йәшәй. Яу ҡаһарманының теләге бер - һуғыш булмаһын, йәш быуын тыныс тормоштоң ҡәҙерен белһен. Сал сәсле яугир үҙе лә тормош дәртен юғалтмай.


Балалар уҡытыу — маҡтаулы hәм иҫ киткес\n5 Октябрь 2018, 00:38\nНина Яковлевна Михайлова — яратҡан эшенә бар күңеле менән бирелгән һәм дәртләнеп эшләүсе педагогтарҙың береһе\nМихайловка урта мәктәбендe музыка, Башҡортостан тарихы hәм мәҙәниәте, дoнья сәнғәте мәҙәниәте, Рәсәй халыҡтарының рухи-әхлаҡи мәҙәниәте нигеҙҙәре дәрестәрен ижади hәм мауыҡтырғыс итеп педагог Нина Яковлевна Михайлова алып бара. Шул уҡ ваҡытта ул китапханасы булып эшләй hәм мәктәптең тыуған яҡты өйрәнеү музейы менән етәкселек итә. Нина Яковлевна мәктәпкә үҙенең 31 йыл ғүмерен бағышлаған, үзендә балалар уҡытыу тигән баһалап бөтөргөһөҙ һәләтте һаҡлаған, ул бер yк вакытта ауыр, маҡтаулы hәм иҫ киткес.\n— Михайловка ауылында тыуып-үҫтем. Урта мәктәпте тамамлағас, Бәләбәй педагогия училищеһына уҡырға индем, уны тиҙләтелгән программа буйынса тамамланым, ике йылдан һуң уҡытыусы сифатында тыуған мәктәбемә килдем, — тип һөйләй Нина Яковлевна. — Беренсе йылдарҙа ауыр булды, кластар ҙур ине. Миңә оҙайтылған көн төркөмө бирҙеләр. Был дүртенсе класс ине, балалар өлкән, улар менән алты сәғәт дауамында шөғөлләнергә кәрәк. Миңә, эш тәжрибәһе булмаған йәш педагогҡа беренсе аҙымдарымды яһарға мәктәп директоры Константин Арсентьевич Николаев ярҙам итте — кәңәштәр бирҙе, мораль яҡтан ярҙам күрһәтте.\nАбруйлы педагог мәктәптә эшләүҙең беренсе көндәренән алып бөгөнгө көнгә ҡәҙәр мәктәп китапханаһы эшен дә алып бара.\n— Yҙемде китапханасы hәм уҡытыусы итеп кенә хис итмәйем, — ти педагог. — Һәр ваҡыт эштә. Мин алып барған предметтар ҡыҙыҡлы, улар хатта күпмелер дәрәжәлә бер-береһе менән тығыҙ бәйләнгән.\nДүрт йыл Нина Яковлевна башланғыс класс уҡытыусыһы булып эшләгән. Ул йәш педагогҡа балалар тәрбиәләү, ата-әсәләр менән эшләү мәсьәләләрендә консультациялар биргән үҙенең остазы Галина Михайловна Белоногованы ҙур йылылыҡ менән иҫкә ала. Ваҡыт үтеү менән Нина Яковлевна яңы предметтар алып бара башлай: тарих, Башҡортостан тарихы hәм мәҙәниәте, дoнья сәнғәте мәҙәниәте.\n— Музыка уҡытыусыһы эштән киткәс, миңә музыка дәрестәрен дә алып барырға тәҡдим иттеләр. Мин йырларға ярата торғайным, уҡытыу методикаһын педучилищела өйрәндем, шуға күрә әлеге эшкә лә ҡурҡмайынса тотондом. Күптән түгел Рәсәй халыҡтарының рухи-әхлаҡи мәҙәниәте нигеҙҙәрен уҡыта башланым, — тип һөйләй Нина Яковлевна.\nБыл уҡытыусы тураһында бары тик яҡшы һүҙҙәр генә һөйләп була. Дәрестәрендә ул балаларға патриотик тәрбиә биреүгә ҙур иғтибар итә. Әле Нина Яковлевна етәкселек иткән мәктәп тыуған яҡты өйрәнеү музейына 25 йылдан ашыу. Мәктәп музейына нигеҙ һалыусы Людмила Ивановна Иванова лайыҡлы ялға киткәс, үҙенең ҡаҙанышын тап бына уға ышанып тапшыра.\nБер кластан тыш йәки район сараһы ла, бер семинар ҙа Нина Яковлевнаның ҡатнашлығынан башҡа үтмәй. Сөнки сценарий төҙөүҙә hәм биҙәүҙә музыка уҡытыусының да, китапханасының да, музей етәксеһенең дә ярҙамы hәр ваҡыт кәрәк. Педагог күп ваҡытын төрлө мәктәп, муниципаль, зона, республика hәм бөтә Рәсәй конкурстарына әҙерләнеүгә hәм ҡатнашыуға бирә. Шулай, «Яҙғы тамсы» конкурсында муниципаль hәм зона этаптарын үтеп, тыуған мәктәбенең намыҫын республика дәрәжәһендә яҡлаған. 2006 йылда уның тәрбиәләнеүселәре «Сыуаш костюмы» тикшеренеү эше менән «Минең кесе ватаным» конкурсында ҡатнашҡан, Мәскәүҙә экология-биология үҙәгендә Башҡортостанды Рәсәй дәрәжәһендә тәҡдим иткән. «Кесе фәндәр академияһы» конкурсында муниципаль дәрәжәлә икенсе урынды яулағандар.\nМәктәптә эшләү - Нина Яковлевнаның тормошонда иң мөhим hәм яратҡан эше. Коллективта уның яуаплылығы, әҙәплелеге, асыҡлығы hәм күңел киңлеге өсөн хөрмәт итәләр. Көндәлек уҡытыусы эше күп көс талап итеүгә ҡарамаҫтан, Нина Яковлевна мәктәптә йәмәғәт эштәрен актив алып бара, бер нисә йыл дауамында секретарь эшен башҡарған.\nБарлыҡ яңы башланғыстарында Нина Яковлевна hәр ваҡыт ғаиләһенең ярҙамын тойған. Тормош иптәше Леонид Алексеевич вахта ысулы менән Алыҫ Төньяҡта эшләй. Ҡыҙы Ольга күптән үҙ ғаиләһе менән йәшәй, өләсәй менән олатайҙы шатландырып ике ейән-ейәнсәрҙәре үҫеп килә. Хужалыҡ буйынса мәшәҡәттәр уның елкәһенә төшһә лә, ул үҙенең мауығыуына ваҡыт таба: фотография, сәскә үҫтереү менән шөғөлләнә. Үҙе әйтеүенсә, ярты баҡсаһына сәскә ултыртылған.\n— Мин бәхетле кеше, тип әйтә алам. Яратҡан эшем, эргәмдә тугандарым hәм яҡындарым. Тағын нимә тураһында хыялланырға мөмкин? — тип йылмая Нина Яковлевна.


Мәктәптәр һәм ФАП-тар – иғтибар үҙәгендә\n25 Ғинуар 2018, 18:30\nСер түгел, район хакимиәтенең уңышлы эшмәкәрлеге нигеҙендә район тормошон билдәләүсе хәл-ваҡиғаларҙың даими мониторингы ята, йәғни, халыҡ йәшәйешенең барлыҡ өлкәләрендә лә хәбәрҙар булыу уның күп кенә проблемалы мәсьәләләрен үҙ ваҡытында һәм дөрөҫ хәл итергә мөмкинселек бирә. Район хакимиәте башлығы И.Л.Фәтҡуллиндың фекеренсә, был йәһәттән урындағы үҙидара органдары биләмәлә йәшәүселәр менән тығыҙ бәйләнештә эшләргә тейеш, сөнки тап улар – халыҡҡа иң яҡын торған власть органы. Үҙҙәрен борсоған мәсьәлә, үтенес менән ауыл халҡы нәҡ уларға күҙ төбәп бара. Ә урындағы үҙидара органының төп бурысы – халыҡтың тормошон яҡшыртыу, ышанысын аҡлау, мохтаждарға ярҙам итеү.\nБыл йәһәттән район хакимиәтенә килгән хаттарға, мөрәжәғәттәргә лә айырыуса ҙур иғтибар бүленә. Сөнки улар – халыҡтың тормошон яҡшыртыу буйынса ниндәйҙер уй-теләктәр, ябай үтенестәр генә түгел, ә хакимиәттең артабанғы үҫеш йүнәлешен билдәләүсе тактика һәм стратегия йүнәлештәре сағылышы ла.\nРайон хакимиәте баш-лығының төрлө биләмәләрҙә йәшәүсе халыҡ менән даими осрашып тороуы ла урындағы власть органдарының граждандар өсөн асыҡ булыуын, уның ихтыяжын ҡәнәғәтләндереүгә өҫтөнлөк биреүен тағы ла бер тапҡыр дәлилләй. И.Л.Фәтҡуллиндың эш сәфәрҙәре графигы йыл башында бигерәк тә тығыҙ, сөнки тап ошо ваҡытта барлыҡ ауыл биләмәләрендә, ойошма-предприятиеларҙа йыл йомғаҡтары барлана, отчет сессиялары уҙа.\nЯңыраҡ район хакимиәте башлығы район үҙәгенән иң алыҫ урынлашҡан Үркәс ауыл биләмәһендә булып китте. И.Л.Фәтҡуллинды район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары М.С. Солтанов, район мәғариф бүлеге начальнигы Г.Х Айытҡолова, район үҙәк дауаханаһы баш табибы Н.М.Ғиләзетдинов оҙатып йөрөнө.\nБилдәле, мәғрифәт мәккәһе булған мәктәптәр – ауыл ерендә, бигерәк тә төпкөлдә урынлашҡандарҙа, бер үк ваҡытта мәҙәниәт усағы ла, халыҡтың таянған таяуы, рух тотҡаһы ла. Ә инде тәүге медицина хеҙмәтләндереүен ауылдарҙа фельдшер-акушерлыҡ пункттары тәьмин итә. Шуға ла уларҙы нисек тә һаҡлап ҡалыу – иң мөһим бурыстарҙың береһе.\nСөнки белем усаҡтары ябылып, ФАП-тар эшен туҡтатһа, ауыл да һүнәсәк. Тимәк, мәктәптәр һәм фельдшер-акушерлыҡ пункттары булған ауылдарҙың киләсәге ышаныслы.\nШуның өсөн дә район хакимиәте башлығы үҙенең эш сәфәрҙәре барышында нәҡ ошо учреждениеларҙың эш-торошо менән мотлаҡ ҡыҙыҡһына, уларҙың эшмәкәрлеге менән яҡындан таныша. Ҡыҙҙарбиргән ауылында ла район вәкилдәре иң тәүҙә фельдшер-акушерлыҡ пунктына юлланды. Бында белем усағы ла, ФАП та, ауыл биләмәһе хакимиәте лә бер урында – 2006 йылда төҙөлгән ике ҡатлы матур бинала урынлашҡан.\nРайон үҙәк дауаханаһы баш табибы Н.М.Ғиләзетдинов (әйткәндәй, Үркәс ауыл биләмәһенә уның беренсе тапҡыр килеүе) фельдшер-акушерлыҡ пунктының дарыу препараттары менән тейешенсә тәьмин ителеү-ителмәүе менән ҡыҙыҡһынды, бигерәк тә беренсел медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн талап ителгән препараттар тураһында һорашты. Ауылдаштарының һаулығы һағында тороусы тәжрибәле белгес Гөлфиә Барый ҡыҙы Ҡолмәнбәтова яңы тыуған сабыйҙарҙан алып иң оло йәштәге инәй-олатайҙарға тиклем барыһына ла профилактик дауалау саралары үткәрә. Ауырыуҙарға тәүге ярҙам күрһәтеү, төрлө процедуралар яһау, кәрәк саҡта “Ашығыс ярҙам” машинаһын саҡыртып, район дауаханаһына оҙатыу, ауыл халҡын дарыуҙар менән тәьмин итеү, диспансеризация үткәреүҙә ярҙам итеү – быларҙың бөтәһе лә уның көндәлек эше. Ғөмүмән, фельдшер-акушерлыҡ пунктынан халыҡ бер ҡасан да өҙөлмәй: кемдер ҡан баҫымын үлсәтә, икенселәре укол һалдырырға килә. Хатта ошонда килеп, былай ғына һөйләшеп ултырып, көндәлек яңылыҡтар менән уртаҡлашып ҡайтҡандар ҙа юҡ түгел.\nИтәғәтле, иғтибарлы, һиҙгер йөрәкле булғаны, тәүлектең һәр ваҡытында ла ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер аҡ халатлы Гөлфиә Барый ҡыҙын ауылдаштары ярата, хөрмәт итә.\nАртабан район вәкилдәре урындағы мәктәпкә юлланды. Кананикольск урта дөйөм белем биреү мәктәбенең Үркәс филиалында бөгөн 21 уҡыусы белем ала, 5 уҡытыусы эшләй. Педагогтар коллективы менән осрашыу барышында Илгиз Лирман улы мәктәптең матди-техник базаһы, уҡытыу процессының нисек ҡуйылыуы хаҡында һорашты. Әйткәндәй, Үркәс мәктәбе район һәм республика кимәлендә уҙған конкурстарҙа бик әүҙем ҡатнашып, призлы урындар яулап тора икән. Былтырғы уҡыу йылында төп дәүләт имтихандары күрһәткестәре лә бында юғары булған.\n– Артабан да ошо йүнәлештә эшләгеҙ, сөнки тап һеҙ районыбыҙҙың киләсәген тәрбиәләйһегеҙ. Уңыштар һеҙгә, – тине Илгиз Лирман улы.\nЭш сәфәре барышында район вәкилдәре мәктәп ҡаҙанлығы торошон ҡараны, ҡаҙанлыҡ хеҙмәткәрҙәре менән һөйләште.\n– Быйылғы ҡыштың бик һыуыҡ килеүе сәбәпле, һеҙҙең иңегеҙҙә үтә лә ҙур яуаплылыҡ ята, – тине хакимиәт башлығы.\n– Йылытыу миҙгеленә ныҡлы әҙерлек менән аяҡ баҫтыҡ. Урындағы эшҡыуарҙар ярҙамында етерлек кимәлдә утын әҙерләнек. Шулай булғас, һыуыҡтар беҙгә бер ҙә ҡурҡыныс түгел, – тип йылмая ҡаҙанлыҡ хеҙмәткәре һәм ауыл старостаһы Харис Мәхмүтдин улы Ишбулатов.\nЭш сәфәре һуңында район вәкилдәре урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы буйынса алынған янғын һүндереү машинаһының торошон, техника ҡуйылған гараж бинаһын ҡараны.


Гимназия тауышы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 января 2019 — 15:49\nГимназия тауышы. Ошо исем аҫтында Өфөнөң Дим районындағы 102-се башҡорт гимназияһында мәктәп радиоһы эшләп килә. Тапшырыуҙарҙы әҙерләп алып барыусылар уҡыусылар үҙҙәре.\nГимназия коридорҙарында ишетелгән моңло тауыштың хужаһын уҡыусылар тәүҙә күҙ менән эҙләһә, хәҙер инде күнеккән. Тәнәфестәрҙе көтөп алып, уны иғтибар менән тыңлайҙар. Өфөнөң Дим районындағы 102-се башҡорт гимназияһында мәктәп радиоһы асылыуын балалар шатланып ҡабул иткән. Бигерәк тә, үҙҙәрен диктор һөнәрендә һынап ҡарай алған уҡыусылар ҡыуана. Мәҫәлән, сәхнә юлын һайларға хыялланған Диана Шиһапова өсөн мәктәп радиоһында тапшырыуҙарҙы алып барыу үҙенә ышаныс өҫтәй, тулҡынланыуын да баҫырға ярҙам итә. Диана менән бергә уның классташы Елена ла эшләй.\nТапшырыуҙар ике телдә – башҡортса һәм русса алып барыла. Мәктәптә радио асылғанын ишетеп ҡалғас, был ҡыҙҙар тәүгеләрҙән булып уның эшендә ҡатнашырға теләк белдергән һәм кастинг аша һайланып алынған. Әлегә коллективта дүрт кеше. Дәрестән һуң егет-ҡыҙҙар йыйылып, эфирҙарға әҙерләнә: һуңғы яңылыҡтар менән танышыу, уҡыусылар менән интервью, төрлө темалар буйынса фекер алышыуҙар.\nӘйткәндәй, ойоштороусылар киләсәктә тематик рубрикаларҙы арттырырға һәм гимназия радиоһының эшмәкәрлегенә тағы ла күберәк уҡыусыларҙы йәлеп итергә планлаштыра. Гимназияла киң мәғлүмәт сараларының башҡа төрҙәренә лә иғтибар бирелә. Баҫмаларға килгәндә, рус һәм башҡорт телендә “Дуҫлыҡ” гәзите сыға, һәм хатта мәктәп телевидениеһы ла эшләп килә.


Архивы Республика - Курай\nАктуаль / Республика / Сәйәсәт\nМәрйәм Фәхриева һайлауға велосипедта килгән\nБеҙ Ҡуҙғау ауыл клубы бинаһында урынлашҡан 2378-се һайлау участкаһына инеп сыҡтыҡ. Бында бюллетень алыу өсөн сират хасил булған. — Республиканың киләсәген, барасаҡ юлыбыҙҙы билдәләгән...\nӨфөләге «Луидор» ГАЗ автоүҙәгендә «Һылыуҡай-2018» республика телевизион конкурсы еңеүсеһе Әлфинә Кашаповаға төп бүләк – «Лада Гранта» автомобилен тапшырҙылар. Республиканың төп һылыуҡайы конкурстың генераль бағыусыларынан...\nАктуаль / Йәмғиәт / Республика\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов тура эфирҙа республика халҡының һорауҙарына яуап бирә\nКесе йома, 19 апрелдә киске сәғәт 7-лә тура эфирҙа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика халҡының һорауҙарына яуап бирә. «Башҡортостан Башлығы менән һөйләшеү» тапшырыуын Башҡортостан...\nАктуаль / Республика / Һаулыҡ һаҡлау\nБашҡортостанда паллиатив медицина ярҙамы үҙәге төҙөлә\nБашҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы яңы инвестиция проекты хаҡында хәбәр итте. Пациенттарҙы тәрбиәләүгә махсуслашҡан «Шәфҡәтлелек» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте паллиатив ярҙам үҙәге төҙөү тәҡдимен индерҙе. Инвестор...\nМәҙәниәт / Республика\nХәниә Фәрхи иҫтәлегенә арналған башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусылар конкурсы ғаризалар ҡабул итә\nХәниә Фәрхи иҫтәлегенә «Онотолор тимә…» I төбәк-ара башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусылар конкурсы ғаризалар ҡабул итә. Конкурс 18 майҙа Тәтешле районында үтә. Конкурс Рәсәйҙең...\nАктуаль / Иҡтисад / Республика\nБашҡортостанда ипотека буйынса уртаса процент ставкаһы 1 мартҡа ҡарата 9,8 процентҡа төшкән. Йыл башында ул 10,6 процент булды, тип хәбәр иттеләр республика Милли банкының...\nХалыҡ ижады ынйыға тиң Был фестивалдә тикшеренеү эштәре менән шөғөлләнгән уҡыусы балаларҙы берләштергән фольклор төркөмдәр көс һынашты. Сара Башҡортостан Республикаһының 100 йыллыҡ юбилейына...\nКүңелдәрҙе үҫтереүсе байрам! Нефтекама ҡалаһынан “Ҡатын-ҡыҙ –милләт инәһе” конкурсында финалға филология фәндәре кандидаттары Роза Хөснуллина, Лилиә Зиннәтуллина, Гөлфирә Байбулатова үтте. Роза Дияс ҡыҙы Хөснуллина...


Баймаҡ районы Әбделкәрим ауылы топонимдары.\nӘбделкәрим—Түңгәүер ырыуының Баймаҡ районына ҡараған иң ҙур ауылы. Ул Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан.\nҺаҡмарға төшөп барған ерҙә Суҡташ. Бәләкәй генә ҡаялы тау. Һаҡмар буйының йәме Ҡабраҡай тауы. Һаҡмар ҡаршыһында Һарытүбә тауы. Ул Гәрәкәй тауына ҡушыла. Гәрәкәй баласағында Үркә ҡаҙаҡты уҡ менән атып үлтерә. Үркә үҙәгенең тарихы ла ошо ваҡиғаға бәйле. Был үҙәк тә аҡҡан йылғаның исеме лә Үркә үҙәге йылғаһы икән.\nБорон башҡорттарға Үркә тигән ҡаҙаҡ тынғы бирмәгән, ти. Килә лә баҫа, килә лә баҫа, ти. Быға бер 12 йәшлек кенә малай, әйҙә атышабыҙ, тигән икән, Үркә риза булған. Малай, әйҙә тәүҙә мин атам, ас күкрәгеңде! тигән, ти. Ҡаҙаҡ малайҙың ата алырына ышанмай, күкрәген асыуы була. малай уҡ атып та ебәрә. Ҡаҙаҡ гөрһөлдәп ергә ауа. Унан алдағы йылда Гәрәкәй атып ҡараған була, ләкин уйлаған уйы барып сыҡмай.. Шул ваҡиғаларҙан һуң был урын Үркә үҙәге икән. Юлыҡ яғынан Оло Юлыҡ йылғаһы ағып килеп, Һаҡмарға ҡоя.\nӘсәйем, педагогия хеҙмәте ветераны Урманова(Мостафина) Ғәлиә Ғәлимйән ҡыҙы, 1939 йылда Ҡыуат ауылында тыуған, әммә бала сағы Алғаҙыла үткән, шунда килен булып төшкән. Уның Алғаҙы тураһында хәтирәләре күп. Шуларҙы яҙып алғанмын, ауылдаштарыма һөйләргә теләйем.\nБаймаҡ районы Алғаҙы ауылының ер- һыу атамалары тураһында.\nИң беренсе Аҡташ йылғаһын үтергә кәрәк. Арыраҡ Суҡташ тауы ята. Шунда юл ситендә әүәле Талдыяҙ йылғаһы булған. Һыуы мул ине, тип һөйләй әсәйем. Хәҙер ҡороған.\nАуылға инеп барған ерҙә Алабейә тауы. Шунда тау шыуа торғайныҡ. Суҡташ Юлыҡ йылғаһының ярындағы тау. Юлыҡ йылғаһының аръяғында Суҡтүбә тауы.\nЮлыҡҡа Шишмә ҡоя. Шишмә яланы Кесе Юлыҡ буйында урынлашҡан. Борон унда һабантуйҙар булды, тип һөйләй әсәйем.\n1946 йылдағы һабантуй хәтеремдә ҡалған, ти. Һуғыштан һуңғы тәүге һабантуй. Барыһы ла ҡыуанып йөрөй, күңелдәр көр.Түрәләр талдан үреп ҡараға буялған кырандастарҙа бисәләре менән килеп төшәләр. Аттары ла уйнаҡлап ҡына тора. Эре генә йөрөйҙәр хужалар. Кузлала ултырып йөрөүҙәре хәтерҙә ҡалған.\nАт сабыштырҙылар. Суҡтүбәнән Хәйпүш түшенә тиклем. Халыҡ бар хәленсә кейенеп-яһанып килгән. Һәр кем ҡаҙан аҫты, барынса тамаҡ йүнәтеп ашаны.\nАлғаҙылар йыр-моңға, бейеүгә электән үк маһир булды. Бер ваҡиға хәтеремдә ҡалған: Ҡыуаттан Сәбихә исемле ҡатын бейеп йөрөй ине. Алғаҙынан Хәтимә апай: "Алай бейемәйҙәр, былай бейейҙәр!"- тип ситек менән шартылдата баҫып бейеп китте.\nАлғаҙы ул ваҡытта айырым колхоз ине. "Ҡыҙыл әләм" исемле. Һабантуйы ла айырым була торғайны былай. Һабантуй бөтөүгә барыһы ла һабан һыуына һалыша. Колхоз председателе тип ҡарап тормай, уны ла баштан-аяҡ һыуға ҡойондороп китерҙәр ине\n.Шишмәнең икенсе яғында Аҡташ яланы. Аҡташ һыуы буйы муйыллыҡ була торғайны. Хәҙер саңдауға әйләнеп ята. Суҡтүбәлә сейә күп булды. Ары китһәң, Хәйпүш ҡолағы. Хәйбулла исеменән килеп сыҡҡан. Унда еләк, бәшмәк ишелеп уңды.\nКесе, йәки Бәләкәй, Юлыҡ буйлап бара бирһәң, Әхмәт ҡоҙоғо бар. Аһҡараҙыға бесәнгә китешләй шунан һыу алып та киткеләнек. Һыуы тәмле, буйы менән муйыллыҡ. Хәҙер һыуы юҡ, тиҙәр. Шуны таҙалап китергә кәрәк, тип кәңәш итә әсәйем. Һыуы бөтөп бара бит, ти.\nӘхмәт ҡоҙоғоноң аръяғында Баян ҡойоһо. Тағы ла Көйөк тигән ер бар. Ташкисеү Кесе Юлыҡҡа ҡойған урында Сәләх күпере, ул бәләкәй генә күпер ине, ауыл эргәһендә генә.\nПриске ауылдың осонда ғына. Атайым мәрхүмдәрҙең өйө шунда булған. Рәмиевтарҙың алтын приискыһы инде. Унда урыҫтар күп ине, тип һөйләй әсәйем. Шахтаның ҡалдығынан Күкташ хасил булған. Хәҙер ул юҡ. Ферма төҙөгәндә аҫтына түшәгәндәр икән.\n(Беҙҙең бесәнлек шунда булғас, Күкташҡа йыш ҡына бара инек. Үҙенсәлекле еҫе һаман да танау буйында тора.)\nПрискенең аръяғында Кәкрекәбән. (Кәкрекәбәндә лә бесән саптыҡ). Бара бирһәң, Аҡбай төпкөлө.\nАҫҡа төшһәң, урманды ярып, Ташкисеү йылғаһы аға.Ул Кесе Юлыҡҡа ҡоя. Тағы ла Суфыян күле бар.\nШунан Ҡутыр талы. Ҡутыр талы борондан беҙҙең сабынлыҡ булған. Вәлиулла ҡартатайымдың ере. Шул мелиорация тип әрәм ителгән. Арыраҡ Сыуһаҡ.\nШунан Бәләкәй Аһҡараҙы. Шунда Аһҡараҙы йылғаһы аға. Ул йылға буйында үҫмәгән емештең үҙе юҡ. Ҡап-ҡара муйылын да, татлы ғына ҡарағатын да, ҡан ҡыҙыл бөлдөргәнен дә, ҡурай еләген дә - һәммәһен дә йыйырға яҙҙы унда.\nАры Оло Аһҡараҙы. Ул ерҙә бесән сапҡан ваҡыттар онотолмай.Оло Аһҡараҙы буйлап төшһәң, Аплат. Унда гурт ятты.\nШунан Хәҙрәт туғайы.Шул Хәҙрәт туғайында бер ҡыҙыҡлы ваҡиға булғанын һөйләйҙәр ине. Айыу битунға башын тығып, ала алмай йөрөй, ти. Быны Ишбирҙенән Рамаҙан Маликовтың ишек алдына алып килеп, битунды ҡырҡып, башын саҡ сығарып алғандар, ти. Муйынына бау һалғандар. Тасҡа һыу ҡойоп бирһәләр, эсмәгән, түккән дә ерҙән ялаған, ти. Асия апайым мәрхүмәнең күпереп бешкән әсе икмәген бирһәләр, ҡулына тотоп тороп ултырып ашап алған, ти, баяғы хайуан.\nУрманға ебәрһәләр, китмәй кире килеп ҡаҡшатҡан, ти. Апайымдың икмәге оҡшап ҡалған инде!\nПриске һыуынан аша сыҡмай, туп-тура Аҡташҡа киткән юл бар. Шул юл буйында Урыҫ үлеге. Урыҫ зыяраты була инде.Әле лә урыҫтар килеп тәрбиәләп китә,тиҙәр.\nАлғаҙының эргәһендә Бәләкәй Юлыҡҡа Әсүҙәктән Әселе йылғаһы ағып төшә.\nАуыл уртаһында Буҡлүҙән шишмәһе ағып төшөп, Алғаҙыны икегә: Түбән һәм Үръяҡҡа бүлә. Үҙе Кесе Юлыҡҡа ҡоя.\nШулай Бәләкәй Юлыҡ инеш-шишмәләр һыуы менән байып, Ҡыуат менән Әбделкәрим араһында Һаҡмарға ҡоя. Оло Юлыҡ та Һаҡмарға ағып төшә, тик ул Сәғит тауы эргәһендә ҡоя.\nАуылдың исеме тураһында яҙғаным бар. Тағы ла Малай Алғаҙы ауылы булған. Ул Әбделкәрим ауылында Һаҡмар буйында булған. Зыяраты һыуһаҡлағыс аҫтында ҡалыуы үкенесле. Быныһы ла әсәйемдең мәғлүмәте.\nАлғаҙы ер-һыу атамаларына тағы ла өҫтәмә.\nАҙағы. Ауылға ингән ерҙәге тау Алабейә тауы. Ауыл балаларының рәхәтләнеп шыуған тауы.\nАуылдың Әсүҙәккә тоташҡан түбәләсе Йәнтүрә исемле. Уға ҡаршы Юлыҡ аръяғы Ташҡаҙан. Зыярат аръяғында Сәүкәтау.\nҺыу өҫтә генә сығып ята ине элек Алғаҙыла.\nЛяля Рафикова (https://vk.com/wall-36676061_276157\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Баймаҡ_районы_Әбделкәрим_ауылы_топонимдары.&oldid=23795»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:59 3 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


Фекерләшеү:Таж Махал — Башҡорт Википедияһы\n(Фекерләшеү:Таж Мәхәл битенән йүнәлтелде)\n«Таж Махал» мәҡәләһе Һәр тел бүлегендә булырға тейеш мәҡәләләр исемлегенә керә.\nУның Һайланған мәҡәләгә тиклем үҫеше Башҡорт Википедияһы эшмәкәрлегенең мөһим йүнәлеше булып тора.\nҺеҙ «1000 әһәмиәтле мәҡәлә» проектына ярҙам итә алаһығыҙ.\nБер телдә лә Мәхәлгә оҡшаған йомшаҡ вариант юҡ, беҙҙә генә Мәхәлгә әйләндерелгән. Мәҡәләнең тарихында Азат Хәлиловтың Башҡортостан гәзитенә һылтанып төҙәткән урыны бар. Башҡортостан гәзитендә лә берәй грамотейы белер-белмәҫ төҙәтеп ебәргән булыуы ихтимал. Яңғыҙлыҡ исемдәрҙе тәржемә итерҙән алда бөтә башҡа телдәрҙә нисек икәнен ҡарап сығабыҙ, этимологияһын ҡарайбыҙ, Википедияларҙа мәғлүмәт етерлек булмаһа, Яндекс йә Гугл эҙләгесе аша табып, материалды өйрәнәбеҙ - шул сағында ғына һүҙҙе үҙгәртеп алырғамы-юҡмы икәнлегенә нигеҙ табыла. Махал көйө ҡалдырайыҡ. Alfiya55 (әңгәмә) 04:54, 28 ноябрь 2017 (UTC)\nИнглиз, төрөк һәм ҡайһы бер башҡа бүлектәрҙә МАҺАЛ тип алынған, бәлки Һ аша яҙырғалыр? Шул уҡ Лахор ҡалаһын күпселек башҡа бүлектәрҙә Лаһор тип алынған (шул уҡ Ханой-Һаной), ә мәҫәлән Хартум-Khartum. Әллә исемдәрен үҙгәртеп, урыҫ телендә уларға йүнәлтмә эшләргәме? Ryanag (әңгәмә) 05:18, 28 ноябрь 2017 (UTC)\nЭйе, Маһал тигән вариант бөтәһендә лә бар. Уныһы, бәлки, баралыр. Тик мине х - һ өндәренә ҡағылышлы бер нәмә генә бер аҙ шикләндерә: ниңәлер күп һүҙҙәр башҡа викиҙарҙа һ менән, ә беҙҙең телдә әүәлдән х менән йөрөй. Мәҫәлән, шул уҡ хәләл, харам, хәнәфи. Бөтә телдәрҙә һ менән яҙылғандар. Шуның серен белге килә. Ғәрәпсәһен тыңлап ҡараным, унда һ-ға тартым х тип әйтә. Alfiya55 (әңгәмә) 06:47, 28 ноябрь 2017 (UTC)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Фекерләшеү:Таж_Махал&oldid=948392 ҡабул ителгән\n10 000 мөһим мәҡәлә\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:47 11 май 2020 үҙгәртелгән.


Ниәт һәм ғәмәл » Башкортостан кызы\nНиәт һәм ғәмәл\nБисмил-ләһир-рахмәнир-рахим. Әҙәм балаһы көн дә хыялланып, уйланып, ниәттәр ҡылып йөрөй, шул уйҙарыбыҙҙан сығып төрлө ғәмәлдәр ҡылабыҙ. Уйҙарыбыҙ матур икән, яҡшы эштәр башҡарабыҙ, яман булһа, гонаһлы аҙымдар ҙа яһайбыҙ. Күптәребеҙ иғтибар ҙа бирмәй, әммә күп нәмәләр беҙҙең ниәттәрҙән тора. Ҡайһы саҡ: «Эх, аҡсам булһа, ауылда мәсет һалдырыр инем йә күпер төҙөтөр инем», – тип тә уйлап ҡуябыҙ. Беҙҙең фәҡәт шулай яҡшы ниәттә булыуыбыҙ өсөн дә, уны тормошҡа ашыра алмаһаҡ та, Раббыбыҙ беҙгә шул ғәмәлде ысынлап эшләгән кеүек итеп сауабын яҙа. Сөнки Аллаһ Тәғәлә «Мин ниәттәренә ҡарап бәрәкәтен бирермен» тигән. Ғөмүмән, изге уй-ниәт ҡороп ҡына ла әллә күпме сауаптарға ирешә алабыҙ.\nӘммә ниәт изге булһын өсөн йөрәк таҙалығы мөһим. Кеше сафлығын һәм ихласлығын һаҡлаһын өсөн гел зекер ҡылып, ҡәлбен таҙартып йөрөргә тейеш. Йөрәк һау икән, башҡа ағзалар ҙа сәләмәт була. Күберәк изге ғәмәл ҡылыр өсөн мөьмин сәләмәтлеген хәстәрләргә бурыслы. Шуға ла Аллаһ Тәғәлә беҙгә аманат итеп биргән һаулыҡтың, ваҡыттың, сикһеҙ бәрәкәттәренең ҡәҙерен беләйек.\nБеҙ көндәлек тормошта күбеһенсә үҙ көсөбөҙгә, туғандарға, таныштарға, табиптарға һәм дуҫтар ярҙамына ышанабыҙ. Эшебеҙ килеп сыҡмаһа: «Ниңә икән?» – тип аптырауға ҡалабыҙ. Ә һәр башланғыста Аллаһҡа ғына тапшырырға, Уға ғына таянырға, һыйынырға, Унан ярҙам һорарға кәрәк икәнде онотабыҙ. «Аллаһ Тәғәләнең ризалығы булмаһа, ағастың япрағы ла һелкенмәй», – тигәнде хәтерҙән сығарабыҙ. Ҡөрьәндең күп аяттарында: «...Иман килтергән кешеләр Аллаһҡа тәүәккәлләһен!» (9:51), «...әгәр берәй эш башҡарырға ҡарар итһәң, Аллаға тәүәккәллә. Аллаһ, ысынлап та тәүәккәлләгәндәрҙе ярата!» (3:159) – тиелгән.\nНимәлер ниәт иткәс, беҙгә сәбәбен ҡылырға, хәрәкәт итергә, маҡсатҡа өлгәшергә ынтылыр кәрәк, «Алма беш, ауыҙыма төш!» – тип, көтөп ятыу яҡшы түгел. Ниәттәр, ғәмәлдәр, доғалар тормошҡа ашһын өсөн мосолман һәр ваҡыт хәләл ризыҡ менән туҡланырға, Аллаһ тыйғандарҙан тыйылып, Уға сикһеҙ шөкөр һәм ҡылған гонаһтарына үкенеп, ихласлыҡ менән күп тәүбәләр әйтеп йәшәргә тейеш. Ниндәйҙер ғәмәл ҡылыр алдынан Аллаһтан ярҙам, хәйерлеһен биреүен һорап доға ҡылыу фарыз. Хыялланған эш килеп сыҡмаһа, уның өсөн ҡайғырырға кәрәкмәй, сөнки Аллаһ Тәғәлә беҙгә тик хәйерлеһен генә насип итә. Беҙҙең өсөн нимә яҡшыраҡ икәнде Ул ғына белә.\nКешегә тормош артынан ҡыуып, донъяуи мәшәҡәттәрен генә уйлап йәшәү дөрөҫ түгел, әхирәтте лә онотмау мөһим. Мосолмандарға ике донъяны ла тигеҙ алып барырға ҡушылған. Беҙгә изгелектәребеҙ өсөн әхирәттә лә сауаптар алырға тырышыу һәйбәт. Мәҫәлән, кемдер мәсет һалһа, унда халыҡ ғибәҙәт ҡылған һайын уға сауап яҙыласаҡ. Кемдер күпер төҙөһә, уның менән халыҡ файҙаланған һайын, уға сауап киләсәк. Ҡыласаҡ ғәмәлдәребеҙ үҙебеҙ өсөн генә түгел, туғандарыбыҙ, халҡыбыҙ һәм барлыҡ мосолмандар өсөн дә файҙалы. Әммә башҡарасаҡ барлыҡ эштәребеҙҙе беҙ фәҡәт «Аллаһ Тәғәләнең ризалығы өсөн», – тип ихлас ниәтләп башҡарырға тейеш. Сөнки беҙҙе ҡәберҙә, Яуап көнөндә был донъяла ҡылған барлыҡ ғәмәлдәребеҙ, һүҙҙәребеҙ өсөн яуап биреү көтә. Кемгә күпме ғүмер бирелгәнен бер кем дә белмәй, бәлки, ошо минут кемдер өсөн һуңғыһылыр... Шуға һәр эште бары тик ихласлыҡ менән ысын күңелдән башҡарыу зарур.\nБыл донъяға әҙәм балаһының бары тик һынау өсөн генә яратылғанын онотмайыҡ. «Беҙ һеҙҙе уйын-көлкө өсөн барлыҡҡа килтерҙек һәм һеҙ Беҙгә ҡайтарылмаясаҡһығыҙ, тип уйланығыҙмы ни?» (23:115) – тиелгән Ҡөрьәндә.\nУйлаған изге ниәттәребеҙ тормошҡа ашһын! Ҡыласаҡ ғәмәлдәребеҙ халҡыбыҙҙы, динебеҙҙе ҡыуандырырлыҡ, ҡеүәтләндерерлек булһын. Амин!


Дәминевтең хыялдары » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Дәминевтең хыялдары\nДәминевтең хыялдары 25.02.2012 // Иҡтисад\nРеспубликала малсылыҡты ҡайтанан тергеҙеү маҡсатында байтаҡ эш башҡарыла. Хәйбулла районының Маҡан ауылында йәшәүсе шәхси эшҡыуар Данил Дәминев тәүгеләрҙән булып ғаилә һөт фермаһы асты.\nКүпләп мал аҫрау өсөн тәүҙә эшҡыуарға ҡура мәсьәләһен хәл итергә тура килә. Элекке хужалыҡтан ҡалған ярым емерек цех бинаһын һатып алғас, артабан уны йүнәтеү өсөн льготалы шарттарҙа “Россельхозбанк”тан биш йылға ҙур күләмдә кредит ала. Был аҡсаға ул аҙбарҙы рәткә килтерә, малға, быҙауҙарға йылы урын хәстәрләй.\n“Ғаилә һөт фермаһы” программаһы ҡабул ителгәнгә тиклем булдыҡлы хужа йөҙ баш ҡуй һарығы аҫрай. Герофот тоҡомло ун ике һауын һыйыры һәм тана һатып ала. Һөттө “Аҡъяр-һөт” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә тапшыра. Әммә уның хаҡы түбән булғанлыҡтан, барлыҡ сығымдарҙы ла ҡапларға аҡса етмәй. Бәхетенә күрә, Данил Дәминев үҙ эшен башлаусылар өсөн дәүләт ярҙамы — субсидия бирелеүе хаҡында ишетә һәм, тиҙ арала документтарын туплап, бизнес-план тапшыра. Ниһайәт, 300 мең һум аҡса алыуға өлгәшә, район етәкселеге лә матди ярҙам күрһәтә. Киләсәген малсылыҡ менән бәйләгән хужа Ырымбур ҡалаһынан һөт һыуытыу һәм уның ҡуйылығына анализ яһау ҡоролмаһы һатып ала.\n— Бөгөн 50 һауын һыйырға иҫәпләнгән бина тулыһынса әҙер, һуғарыу өсөн махсус һауыт ултыртылған, көнөнә дүрт тапҡыр ашатыу ҡаралған. Яңы тыуған быҙауҙар йылы аҙбарҙа тотола, — ти Данил.\nУңған эшҡыуар өс йөк аты һатып алған, сөнки киләсәктә йылҡысылыҡ менән дә шөғөлләнергә теләге ҙур. Әгәр ҙә янында уның һәр аҙымын ҡеүәтләп, ярҙам ҡулы һуҙыусы ҡатыны Светлана Николаевна булмаһа, бындай оло эштәрҙе бер үҙенә атҡарып сығыу ауырға төшөр ине. Балалары ла уның уң ҡулы. Бөгөн туғыҙ кеше эш менән тәьмин ителгән, уларға ай һайын хеҙмәт хаҡы түләнә.\nЭшҡыуар киләсәктә мал һанын ишәйтеү өсөн өҫтәмә ҡура талап ителеү кәрәклеген дә әйтте. Элекке хужалыҡтың емерелеп ултырған биналары күп, хужалары ғына юҡ, булғандары хаҡты иҫ киткес юғары ҡуя. Үҙҙәренә лә, башҡаларға ла булмаһын, тигән ҡараштан сығып эш итеүселәргә ҡарата тейешле сара күрергә ваҡыттыр. “Техника асыҡ һауала ултыра, сөнки гараж юҡ. Киләсәктә һөт ташыусы машина ла алып ебәргәндә, күпкә яҡшыраҡ булыр ине”, — ти Данил.\nУның борсолоуы юҡҡа ғына түгел, һөттө завод бик арзан хаҡҡа ҡабул итә. “Урында мини-завод төҙөп, һөт ризыҡтарын үҙебеҙ һатыуға сығарғанда, отошло ла, табышлы булыр ине”, — ти эшҡыуар.\nХәйбулла районында тәүгеләрҙән булып “Ғаилә һөт фермаһы” программаһына ярашлы үҙ эшен асҡан һәм артабан да ҡеүәтен арттырыу ниәте менән янған егәрле эшҡыуар Данил Дәминевтең хыялдары күп һәм барыһы ла тормошҡа ашырлыҡ.\nАйбэк узаман от 25.02.2012, 04:05\nСпасибо за хорошие статьи ! Вы очень активный автор .


Гиза некрополе — Башҡорт Википедияһы\nГиза некрополе — Боронғо батшалыҡтың иң эре некрополдәренең береһе. Боронғо Мысыр некрополе Боронғо Батшалыҡ башҡалаһы Мемфис (хәҙер Каир биҫтәһе) янында урынлашҡан. Саккара, Дахшур, Абусир некрополдәре менән бер рәттән Гиза некрополе лә 1979 йылда ЮНЕСКО тарафынан Бөтөн Донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән. Бөгөнгө көндә туризм өлкәһендә иң популяр иҫтәлекле урын булып һанала.\nЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы, объект № 86\nКомплекстың төп нигеҙен өс оло пирамида (Хеопс, Хефрен, Микерин пирамидалары) тәшкил итә. Шулай уҡ комплексҡа Оло Сфинкс скульптураһы, кесе пирамидалар, ғибәҙәтханалар, күп һанлы мастабалар һәм башҡа төрлө ҡоролоштар инә. Некрополь II—VI династия ғәрәп аҡһөйәктәренең ерләү урыны булып хеҙмәт иткән. Бөтә донъяға билдәле архитектура һәйкәле бер нисә быуаттар дауамында ижад ителгән, уның эсенә биш ҡәберлек инә (барлығы 7 меңдән ашыу ҡәбер). 19-сы быуат башынан бында археологик эштәре даими алып барыла. Был эштәр барышында ерләү культының күп һанлы әйберҙәре, хеҙмәт һәм һуғыш ҡоралдары, йорт-көнкүреш әйберҙәре, шулай уҡ бик күп сәнғәт һәм ғәмәли ижад өлгөләре табылған. Некрополь тикшеренеүҙәре беҙҙең эраға тиклем 2800 — яҡынса 2250 йылдарҙағы боронғо Мысыр тарихы, сәнғәте һәм технологиялар үҫеше тураһында бик бай материал бирҙеләр. Гиза некрополе археология ҡаҙыныу эштәрендә иң билдәлеләрҙән һанала.\nҠайһы бер сығанаҡтарҙа оло пирамидалар комплексы некрополдән айырым ҡарала. Некрополгә иһә ҙур булмаған пирамидаларҙы һәм Гиза платоһында төҙөлгән ҡәберлек-мастабаларҙы индерәләр.\n1 Гиза платоһының картаһы\n2 Некрополь пирамидалары\n3 Оло Сфинкс комплексы\n5 Төҙөүселәр ҡасабаһы\n6 Һуңғы ҡаралтылар һәм уларҙың артабанғы яҙмышы\n7 Некрополде тикшеренеүҙәр тарихы\nГиза платоһының картаһыҮҙгәртергә\n1. Хеопс пирамидаһы\n2. Хефрен пирамидаһы\n3. Микерин пирамидаһы\n4. Хефрен ерләү ғибәҙәтханаһы\n5. Ерләү ғибәҙәтханаһы\n6. Юлдаш -пирамида\n7. Үҙәндәге Хефрен ғибәҙәтханаһы\n8. Үҙәндәге Микерин ғибәҙәтханаһы\n9. Хенткаус I пирамидаһы\n11. Батшабикәләр пирамидалары\n13. Сфинкс ғибәҙәтханаһы\n14. Хемиун кәшәнәһе\n16. Пирамидалар өйрәнеү Үҙәге\n17. Билет кассаһы\n18. Ҡояшлы кәмәләр табылған соҡорҙар\n19. Яңы юл\n20. Ҡаяла соҡоп эшләнгән кәшәнәләр\n21. Оҫталар ауылы\n23. Назлет-эль-Самман ауылы\n24. Ерләү юлы\n25. Микериндың таш эшкәртеү урыны\n26. Хәҙерге ваҡыттағы зыярат\n27. Көньяҡҡа- —ташлы тоҡомда уйып яһалған кәшәнәләр\n28. Ҡойма диуары\n29. Мастабалар һәм ташлы тоҡомда уйып яһалған кәшәнәләр\n30. Көнбайыш зыяраты\n31. Көнсығыш зыяраты\n32. Үҙәктәге мастабалар зонаһы һәм ҡаяла соҡоп эшләнгән кәшәнәләр\nПирамидалар некрополдең композицияһын Хеопс пирамидаһын үҙәккә ҡуйып төҙөлгән. Бер-бер артлы хаким иткән фараондар пирамидаларҙың урынлаштырыу тәртибен генә түгел, ә, дөйөм алғанда, некрополдең төҙөү хронологияһын билдәләгән.\nХеопс (Хуфу) пирамидаһы\nХеопс пирамидаһы комплексына хәҙерге ваҡытта Назлет эль-Самман (23-cе схема) ауылы аҫтында ятып ҡалған Үҙән ғибәҙәтханаһы инә. Бында базальттан һалынған юлдар һәм нуммулит эзбисташынан эшләнгән диуарҙар табылған, әммә ҡаҙыныу эштәре бер ҡасан да үткәрелмәгән. Үҙән ғибәҙәтханаһы ауылды төҙөгән саҡта шаҡтай ҙур зыян күргән ерләү юлы менән тоташҡан. Ерләү юлы Хеопстың ерләү ғибәҙәтханаһына алып барған. Был ғибәҙәтханан хәҙерге көндә тик базаль плитә нигеҙҙәре ҡалған. Ғибәҙәтхана пирамида менән тоташҡан. Хеопс пирамидаһы янында шулай уҡ өс бәләкәй батшабикәләр пирамидалары һәм ҡояш кәмәләре һаҡланған биш һаҡлағыс бар.\nХефрен (Хафра) пирамидаһы\nХефрен пирамидаһы комплексы үҙәндәге Хефрен ғибәҙәтханаһынан, ерләү юлынан, Хефрендың ерләү ғибәҙәтханаһынан һәм пирамиданың үҙенән тора. Үҙән ғибәҙәтханаһында Хефрендың бер нисә һыны (статуяһы) бар. Уларҙың ҡайһы берҙәре 1860 йылда Огюст Мариет тарафынан иҙәндә урынлашҡан ҡоҙоҡта табылған ине. Ҡалғандары Сиглин, Юнкер Рейснер һәм Хассан үткәргән ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған. Комплекста кәмәләр өсөн биш соҡорҙан һәм эйәрсән пирамиданан тора. Хефрен пирамидаһы Хеопс пирамидаһынан ҙурыраҡ булып күренә, сөнки өҫтәрәк урынлашҡан һәм өҫтәүенә уның осло түбәһе һаҡланып ҡалған. Ә ысынында ул Хеопс пирамидаһынан бейеклеге буйынса ла, күләме буйынса ла бәләкәйерәк.\nМикерин (Менкаура) пирамидаһы\nМикерин пирамида комплексы үҙәндәге ғибәҙәтхананан, ерләү юлынан һәм пирамиданың үҙенән тора. 5-се династия хакимлыҡ иткән дәүерҙә үҙәндәге ғибәҙәтханаға тағы ла бер кимәл өҫтәлгән булған. Ике ғибәҙәтханала ла Микериндың бер нисә һыны бар. Микерин пирамидаһы янында өс ҙур булмаған батшабикәләр пирамидалары урынлашҡан. Ҡалған пирамидалар менән сағыштырғанда был пирамида көплөгөн бөтөнләй юғалтҡан.\nОло Сфинкс комплексыҮҙгәртергә\nСфинкс Хефрен хаким иткән дәүерҙә төҙөлгән. Сфинкстың аяҡ араларында башта ҙур булмаған ғибәҙәтхана урынлашҡан булған. Һуңғараҡ ул емерелгән. Сфинкс ҡоролмалары күтәрелгән дәүере һәм кемде Сфинкс һынландырыуы тураһында бәхәстәр һәр ваҡыт булған.\nG 7000 зыяраты— Король ғаиләһе\nG 7000 X Батшабикә Хетепхерес Хуфуның әсәһе\nG 7010 Принцесса Неферткау I (ингл. Nefertkau I) Снофру ҡыҙы, Хуфуның апаһы\nG 7060 Нефермат I (ингл. Nefermaat) Неферткау I улы һәм Хафра вәзире\nG 7070 Снефекурухаф (ингл. Sneferukhaf) Нефермат II (ингл. Nefermaat II) улы\nG 7110-7120 Каваб (ингл. Kawab) һәм Хетепхерес II Хуфуның өлкән улы, Хуфу ҡыҙы\nG 7130-7140 Хуфухаф I (ингл. Khufukhaf I) һәм Неферткау II (ингл. Nefertkau II) Хуфу улы һәм уның ҡатыны\nG 7210-7220 Джедефхор (ингл. Djedefhor) Хуфу улы һәм Мересанх I (ингл. Meritites I)\nG 7350 Хетепхерес II (сама менән) Жена Каваб ҡатыны һәм Джедефраның аҙаҡҡы ҡатыны\nG 7410-7420 Мересанх II (ингл. Meresankh II) һәм Хорбаеф (ингл. Horbaef)\nG 7430-7440 Минкхаф I (ингл. Minkhaf I) Хуфу улы, Хафра вәзире\nG 7510 Анкхаф (ингл. Ankhhaf) Снофру улы һәм Хафра әизире\nG 7530-7540 Мересанх III Каваб ҡыҙы һәм Хетепхерес II, Хафра ҡатыны\nG 7550 Дуаенхор (ингл. Duaenhor) Бәлки, Каваб улы — Хуфу ейәне\nG 7560 Акхетхетеп (ингл. Akhethetep) һәм Мересанх II (ингл. Meritites II) Мересанх — Хуфу ҡыҙы\nG 7660 Камсехем (ингл. Kaemsekhem) Каваб улы — Хуфу ейәне\nG7760 Минджедеф (ингл. Mindjedef) Каваб улы, Хуфу ейәне, казначей булып хеҙмәт итә\nG 7810 Джати (ингл. Djaty) Королева Мересанх II улы\nНекрополь кәшәнәләре өс төп пирамида тирәләй урынлашҡан. Көнбайыш (30 -сы схема), көнсығыш (31-се) зыяраттары Хеопс пирамидаһына ҡарай. Шулай уҡ уға яҡынса көньяҡтан 12 мастабанан (1-се) торған бер рәт һәм ҡаяла соҡоп эшләнгән кәшәнәләр (20 се) ҡарай.\nКөнсығыш кәшәнәләре күләме буйынса көнбайыштыҡынан ҡайтышыраҡ, әммә уларҙың ҡиммәте ҙур — был зыяратта Хеопс ғаиләһенең иң күренекле вәкилдәре ерләнгән. Көнсығыш кәшәнәләре Хеопс пирамидаһынан көнсығышҡа табан урынлашҡан һәм үҙ эсенә G 7000 зыяратын да ала. Бында Хуфу ғаиләһенең ҡайһы бер вәкилдәре һәм V—VI династияларҙың ҡанбабалары ерләнгән. Яҡынса 40 мастаба һаҡланған. Хәҙерге көндә уларға барып етеү мөмкинселеге юҡ, әммә ундағы табылдыҡтар Каирҙағы Мысыр музейының һаҡлағыстарында һаҡлана.\nКөнсығыш зыяраттарының планы\nКөнбайыш зыяраттары (Хефрен пирамидаһы күренеше)\nКөнбайыш зыяраттары планы\nКөнбайыш кәшәнәләре IV—VI династиялар дәүеренә ҡараған 100 ашыу мастаб тәшкил итә. Уларҙың ҡайһы берҙәре мастабаларҙың һаны менән бирелгән, ҡайһы берҙәре — уларҙы тикшергән археологтар исемен йөрөтә.\nАбу Бакр ҡаҙылмалары 4 һәм 5 династия (1949-53)\nG 1000 кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Рейснер (1903-05) Таш мастабалар\nG 1100 кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Рейснер (1903-05) Кирбес мастабалар\nG 1200 кәшәнәһе Башлыса 4 династия Рейснер (1903-05) Бында Хуфу ғаиләһенең ҡайһы бер ағзалары ерләнгән\nG 1300 кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Рейснер (1903-05) Кирбес мастабалар\nG 1400 кәшәнәһе 5 династия или позднее Рейснер (1903-05) Хуфуға хеҙмәт иткән ике күрәҙәсе\nG 1500 кәшәнәһе Рейснер (1931?) Бер генә мастаба (G 1601)\nG 1600 кәшәнәһе 5 династия йәки һуңғараҡ Рейснер (1931) Хуфуға хеҙмәт иткән ике күрәҙәсе\nG 1900 кәшәнәһе Рейснер (1931) Бер генә мастаба (G 1903)\nG 2000 кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Рейснер (1905-06)\nG 2100 кәшәнәһе 4 һәм 5 династия йәки һуңғараҡ Рейснер (1931) G 2100 Хакимдың ейәне Мериб ерләнгән, ә G2101 — 5 династия короле ҡыҙыныҡы\nG 2200 кәшәнәһе 4 династия аҙағы йәки 5 династия башы Рейснер ? G 2220 мастаба\nG 2300 кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Рейснер (1911-13) Сенеджемиба-Инти вәзирҙең һәм уның ғаиләһе мастабаһын үҙ эсенә ала\nG 2400 кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Рейснер (1911-13)\nG 2500 кәшәнәһе Рейснер\nG 3000 кәшәнәһе 6 династия Фишер һәм Экли Кейс кесе (1915)\nG 4000кәшәнәһе 4 династия һәм һуңғараҡ Юнкер һәм Рейснер (1931) Хемиун виәзирҙең мастабаһын да үҙ эсенә ала\nG 6000 кәшәнәһе 5 династия Рейснер (1925-26)\nJunker Cemetery (West) Һуңынан Боронғо батшалыҡ Юнкер (1926-27) Карлик мастабаһын үҙ эсенә ала\nШтайндорф кәшәнәһе 5 һәм 6 династия Георг Штайндорф (1903-07)\nЮнкер (Көнсығыш)кәшәнәһе Боронғо батшалыҡтың һуңғы дәүере Юнкер\nКөньяҡ кәшәнәләре ҡәберлектәре II—III һәм V—VI династиялары хакимлыҡ иткән осорҙары менән даталана. Мастабаларҙың ундан ашыуы һаҡланып ҡалған .Хәҙерге ваҡытта уларға етеү мөмкинселеге юҡ, әммә унда табылған әйберҙәр Каирҙа Мысыр музейында һаҡлана.\nҮҙ эсенә батша ғаиләһенең ҡайһы бер вәкилдәренең ҡәберлектәрен алған. IV һәм V династияларға һәм унан һуңғы дәүергә ҡарай.\nCentral Field — Royalty\nG 8172 (LG 86) Небемакхет (ингл. Nebemakhet) Хафра улы, вәзир булып хеҙмәт иткән\nG 8158 (LG 87) Никаур (ингл. Nikaure) Хафра улы Персенет (ингл. Persenet), вәзир булып хеҙмәт иткән\nG 8156 (LG 88) Персенет (ингл. Persenet) Хафра ҡатыны\nG 8154 (LG 89) Секхемкар (ингл. Sekhemkare) Хафра улы һәм Хекенухеждет (ингл. Hekenuhedjet)\nG 8140 Niuserre Хафра улы, 5 династия вәзире\nG 8130 Niankhre Король улы, сама менән 5 династия\nG 8080 (LG 92) Iunmin Король улы, 4 династия аҙағы\nG 8260 Babaef Хафра улы, 4 династия аҙағы\nG 8466 Iunre Хафра улы, 4 династия аҙағы\nG 8464 Хеметре (ингл. Hemetre) Хафра ҡыҙы булыуы ихтимал, 4 династия аҙағы йәки 5 династия\nG 8460 Анкхмар (ингл. Ankhmare) Король улы һәм вәзир, 4 династия аҙағы\nG 8530 Рекхетре (ингл. Rekhetre) Хафра ҡыҙы һәм королева, 4 династия аҙағы йәки 5 династия\nG 8408 Бунефер (ингл. Bunefer) Король ҡыҙы һәм королева, 4 династия аҙағы\nG 8978 Хамерернебти I (ингл. Khamerernebty I) Король ҡыҙы һәм королева, 4 династияһының икенсе яртыһы\nПирамидалар төҙөүселәре кәшәнәләре\n1990 йылда пирамиданан ситтәрәк ерҙә пирамидалар төҙөүселәренең ҡәберлектәре табылды. Тағы ла бер ҡәберлек 2009 йылда табылды. Кәүҙәләре мумияландырылмаған, әммә улар янына теге донъяла ярҙам булһын өсөн һыра менән икмәк һалынған. Ҡәберлектәрҙең пирамидаларға яҡынлығы һәм ерләү ысулы был кешеләрҙең, башта уйлағанса, ҡол булмауын иҫбатлай, был кешеләр ялланған, әммә төҙөлөш эштәрендә хөрмәткә лайыҡ хеҙмәткәрҙәр булған, тигән фараз бар. Пирамидалар ҡолдар тарафынан төҙөлгән тигән фекер археологтар һәм антропологтарҙың билдәле позицияһына ярашлы голливуд фильмдары арҡаһында киң таралды. Ошо тиклем ҡоролоштарҙы мәжбүри хеҙмәтһеҙ атҡарып сығып булмай тигән фекерҙе аҙаҡҡы ваҡыттағы ҡаҙыныуҙар инҡар итә: пирамида төҙөү өсөн 10 мең эшсе өсөшәр айлыҡ сменала 30 йыл дауамында эшләргә тейеш булған. Эшселәрҙең күпселеге ярлы ғаиләләрҙән булған, күрәһең. Күп һанлы кешене ашатыр өсөн көн һайын 23 һарыҡ һәм 21 эре мал тәьмин ителгән. Яуаплы урындарға фараон тәжрибәле белгестәрҙе — архитекторҙарҙы, ташсыларҙы, тимер менән эш итеүселәрҙе, балта оҫталарын яллаған.\nТаш сығарыу буйынса эштәр, ауыр блоктарҙы урынынан шылдырыу, яңы урынға ҡуйыу, таш игәү эштәренең ҙур күләме — былар барыһы ла бик күп эшселәр көсө талап иткән. Пирамидалар төҙөүҙә бер нисә меңгә тиклем һөнәри оҫталар һәм ярҙамсы эшседәр ҡатнашыуы күҙаллана.. Шулай уҡ икмәк бешереүселәр, балта оҫталары, һыу алып килеүселәр һәм башҡа төрлө хеҙмәт күрһәтеүсе персонал талап ителгән. Пирамидалар кеүек грандиоз ҡоролмалар төҙөлөү айҡанлы бәхәстәр бер ҡасан да тынманы.\nГрек тарихсыһы Геродот Гизаны беҙҙең эраға тиклем 450 йылда килеп күргән саҡта, мысыр имамадарының береһе уға Хеопс пирамидаһын төҙөү өсөн 400 мең кеше талап ителеүе, был кешеләргә 20 йыл буйы эшләргә тура килгән, һәр өс айлыҡ сменала 100 мең кеше эшләүе тураһында әйткән. Археологик ҡаҙыныуҙар баһаламаларына ярашлы бер пирамида төҙөү өсөн өс айлыҡ смена менән 30 йыл буйы 10 мең кеше эшләргә тейеш булған..\nПирамида комплексы ҙур таш диуар менән уратылған. Ошо диуар артында археолог Марк Ленер (ингл. Mark Lehner) һәм уның командаһы пирамидалар төҙөүселәр йәшәгән ҡаласыҡты тапҡан. Ҡаласыҡ Менкаур (Микерин) һәм Хафра (Хефрен пирамидалары комплексынан көньяҡ — көнсығышта урынлашҡан булған. Ҡаҙыныу ваҡытында йоҡлау өсөн торлаҡтар, икмәкханалар, һыра етештерә торған йорттар һәм аш -һыу бүлмәләре табылған. Күренеп тороуынса, эшселәрҙең төп аҙығы булып икмәк, һыйыр-мал ите, балыҡ торған. Шулай уҡ хәстәханалар һәм зыяраттар табылған. Зыяратта табылған һөлдәләрҙе тикшереүҙәр уларҙың производствола йәрәхәтләнеүҙәре күрһәтә. Эшселәр ҡасабаһы 4 династия осороноң уртаһына тура килә (беҙҙең эраға тиклем 2530—2472 йылдар). Марку Ленер фаразлауынса, был торлаҡ комплексы тиҙ арала ғына үҫешкән, булһа кәрәк. Барлыҡ ҡоролмалар ҙа 35 — 50 йыл арауығында төҙөлгән. Тап ошо осорҙа икенсе һәм өсөнсө пирамидаларҙың ижад итеүселәре Хафра (беҙҙең эраға тиклем 2520—2494 йылдар) һәм Менкаур (беҙҙең эраға тиклем 2490—2472 йылдарҙа) йәшәгән.\nТик керамик әйберҙәрҙәрҙең ҡалдыҡтарын, мисәт оттискыларын, ерҙәрҙең стратиграфик үҙенсәлектәрен өйрәнеү арҡаһында ғына (радиоуглерод тикшереүҙәрен үткәрмәйенсә) Ленер ошондай һығымталарға килә. Һуңғы ҡаралтылар һәм уларҙың артабанғы яҙмышы\nДөйөм алғанда, Гиза некрополе Боронғо батшалыҡ ваҡытынан беҙҙең көндәргә тиклем бигүк ҙур үҙгәрешһеҙ килеп еткән. Һуңғы ҡаралтыларҙан Аменхотепом II (хакимлыҡ осоро б.э. тиклем 1428—1397 йылдар, XVIII династия) төҙөгән бик ҙур булмаған ғибәҙәтхананы билдәләп үтеп була. Ғибәҙәтхана Сфикстан алыҫ түгел ерҙә, төньяҡ — көнсығышта, төҙөлгән һәм артабан бөтөнләй күмелгән булған. Яҡынса уның өҫтөндә Яңы батшалыҡ бөткән ваҡыттарҙа тағы ла бер ҡаралты күтәрелә. Тағы ла бер иғтибарға лайыҡлы ҡоролош булып Тутмос IV (хакимлыҡ дәүере б.э. тиклем 1397—1388 йылдар) стелаһы (ингл. Dream Stele) һанала. Стела Сфинкстың тап аяҡ араларында урынлаштырылған. Саис династияһы хаким иткән дәүерҙә Хеопс пирамидаһынан көнсығышҡа Исида алиһәһе ғибәҙәтханаһы һалына. Шулай уҡ һуңынан да некрополдең төрлө ерҙәрендә ерләүҙәр ойошторола, әммә улар бер ниндәй ҙә күҙгә күренерлек үҙгәрештәргә алып килмәгән. Урта быуаттарҙа ҙур күләмдә некрополдәге төрлөк ташы Каирҙы төҙөгән саҡта файҙалынылған.\nҺуңғы ҡаралтылар һәм уларҙың артабанғы яҙмышыҮҙгәртергә\nСтела «Dream Stele» Тутмоса IV между лап Сфинкса.\nДөйөм алғанда, Гиза некрополе Боронғо батшалыҡ ваҡытынан беҙҙең көндәргә тиклем бигү ҙур үҙгәрешһеҙ килеп еткән. Һуңғы ҡаралтыларҙан Аменхотепом II (хакимлыҡ осоро б.э. тиклем 1428—1397 йылдар, XVIII династия) төҙөгән бик ҙур булмаған ғибәҙәтхананы билдәләп үтеп була. Ғибәҙәтхана Сфикстан алыҫ түгел ерҙә, төньяҡ — көнсығышта, төҙөлгән һәм артабан бөтөнләй күмелгән булған. Яҡынса уның өҫтөндә Яңы батшалыҡ бөткән ваҡыттарҙа тағы ла бер ҡаралты күтәрелә. Тағы ла бер иғтибарға лайыҡлы ҡоролош булып Тутмос IV (хакимлыҡ дәүере б.э. тиклем 1397—1388 йылдар) стелаһы (ингл. Dream Stele). Стела Сфинкстың тап аяҡ араларында урынлаштырылған. Саис династияһы хаким иткән дәүерҙә Хеопс пирамидаһынан көнсығышҡа Исида алиһәһе ғибәҙәтханаһы һалына. Шулай уҡ һуңынан да некрополдең төрлө ерҙәрендә ерләүҙәр ойошторола, әммә улар бер ниндәй ҙә күҙгә күренерлек үҙгәрештәргә алып килмәгән. Урта быуаттарҙа ҙур күләмдә некрополдәге төрлөк ташы Каирҙы төҙөгән саҡта файҙалынылған.\nНекрополде тикшеренеүҙәр тарихыҮҙгәртергә\n19 быуатта некрополь территорияһында тикшеренеү эштәре башлана. Француз египтологы Огюст Мариет (1821—1881)Сфинксты таҙартыу эштәрен башҡара, әммә бер аҙ ваҡыт үтеүгә статуя ҡабат бысраҡ баҫа. 1842 йылдан алып платола эште күренекле немец египтологы һәм археолог Карл Рихард Лепсиус башлай. Ул бер нисә кәшәнәне ҡаҙып ала һәм рәсем төшөрөлгән һәм яҙыулы блоктарҙы Германияға алып сығырға рөхсәт алыуға өлгәшә.\nУға Хеопс пирамидаһына инеү бәхете тейә һәм ул некрополдең иң беренсе пландарын төҙә. 1880-се йылдар башында пирамидаларға билдәле инглиз археологы Флиндерс Питри килә. Уны бик ныҡ пирамидаларҙы үлсәү мәсьәләләре борсой. Ул ваҡытта йәмәғәтселек Хеопс пирамидаһының ғәҙәти булмаған үҙенсәлектәре — пирамиданың үлсәмдәрендә Ер шарының үлсәмен сығара торған формула ята — тигән хәбәрҙәрҙән ҡуҙғыған була. Питри ҙур энтузиазм менән эшкә тотона, платола триангуляцион селтәр төҙә һәм ул ваҡыт өсөн иҫ китерлек теүәл үлсәүҙәр үткәрә. Юл ынғайында ул бер нисә ҡәберлекте тикшерә. Ошо ваҡытта ул ташландыҡ кәшәнәлә үҙенә ҡуныр урын ойоштора һәм көтөлмәгәндә эске кейемдә генә килеп сығып туристарҙы ҡурҡыта.\n19-сы быуаттың аҙағынан Гиза некрополен тикшереү эштәрендә алтын дәүер башлана. Күп һанлы илдәрҙән, төрлө гилми мәктәптәргә ҡараған археологтар иң бөйөк археологик сараларҙың береһендә ҡатнашалар. Боронғо Мысыр ансамбленең серҙәре асыуға иң мөһим, ифрат ҙур өлөш индергәндәр араһында американ археологы Джордж Эндрю Рейснер, немец Г египтологтары Георг Штайндорф (ингл. Georg Steindorff) һәм Херман Юнкер (нем. Hermann Junker), шулай уҡ ғәрәп Селим Хассан (и Selim Hassan) була.\n↑ 1,0 1,1 1,2 Porter, Bertha and Moss, Rosalind, Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Statues, Reliefs and Paintings Volume III: Memphis, Part I Abu Rawash to Abusir. 2nd edition (revised and augmented by Dr Jaromir Malek, 1974. Retrieved from gizapyramids.org\n↑ Giza Digital Library(недоступная ссылка). Связь Хетепхерес II с саркофагом гробницы G 7350 остаётся невыясненной. В настоящее время гробницей царицы считается G 7120, рядом с гробницей первого мужа Каваба (G 7110)\n↑ Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture, and Science of Egypt’s Great Monuments. Grove Press. 2001 (1997). ISBN 0-8021-3935-3\nGeorge Andrew Reisner. A History of the Giza Necropolis. Volume I. Cambridge, Harvard University Press. 1942.\nThe Oxford History of Ancient Egypt. Oxford Illustrated History. Ian Shaw. Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-160462-3, ISBN 978-0-19-160462-1. С. 544.\nКормышева Э. Е., Малых С. Е. Древнеегипетский малый некрополь в Гизе. // Вестник древней истории. 2009. № 1. С. 199—214.\nГуляницкий Н. Ф. История архитектуры. Архитектура гражданских и строительных зданий, том 1. В 5-ти томах. — М.: Стройиздат, 1975, 255 с.\nDieter Arnold «The Encyclopaedia of Ancient Egyptian Architecture». Редакторы Helen M. Strudwick, Nigel Strudwick. I.B.Tauris, 2003. ISBN 1-86064-465-1, ISBN 978-1-86064-465-8. С. 274.\nEgyptian Art in the Age of the Pyramids. Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.). Metropolitan Museum of Art, 1999. ISBN 0-87099-907-9, ISBN 978-0-87099-907-9. С. 536.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Гиза_некрополе&oldid=1066462 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 31 август 2021 в 02:45\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:45 31 август 2021 үҙгәртелгән.


Киләһе йылғы уңышҡа нигеҙ һалына\nИглин районында ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы әҙерләүҙән тыш, ужым культураларын сәсеү эштәренә лә ҙур иғтибар бүленгән. Төбәк аграрийҙары иңендә ҙур яуаплылыҡ ята. Әлегә комбайндарҙың техник торошо тикшерелә. Эш тәжрибәһенән күренеүенсә, хәүефле игенселек зоналарында ла ужым бойҙайынан мул уңыш алырға мөмкин.\nАльберт Мостафиндың крәҫтиән-фермер хужалығы биләмәһе мең дә бер йөҙ гектар ерҙе биләй. Шуларҙың 400-ө - ужым бойҙайына бүленгән. Сәсеүлектәрҙе иңләп сыҡҡыһыҙ. Туҡ башаҡтарға ҡарағанда, быйыл уңыш мул булмаҡсы, - ти хужалыҡ етәксеһе. Был һөҙөмтәле эш биш йыл эсендә өлгәшелә. Былтыр хужалыҡҡа 15 миллион һумлыҡ техника ла һатып алынған.\nГектарынан 40-50 центнер уңыш алыу өсөн ҡоротҡостарға ҡаршы көрәште яйға һалыу, шулай уҡ ужым культураларына ваҡытында минераль ашламалар индереү, тырматыу һәм дым ҡаплатыу талап ителә. Орлоҡ сифаты ла мөһим роль уйнай.\nХужалыҡ етәксеһе Альберт Мостафиндың биш йыллыҡ хеҙмәте бөгөн үҙен аҡлаған. Уңыштың төп серен ул агротехник ҡағиҙәләрҙе дөрөҫ үтәүҙә күрә. Тәү сиратта, ваҡытында ужым культураларын сәсергә кәрәк, ти ул. Киләһе йыл мул уңыш алыр өсөн иглин аграрийҙары сәсеүҙе 20 августа тамамларға тейеш.


Башҡортостандағы бәләкәй ҡалаларҙың проблемалары оҙайлы сроклы маҡсатлы программа сиктәрендә хәл ителәсәк\n16 Февраль 2012, 13:18\nТөбәктә «Башҡортостан Республикаһының бәләкәй ҡалаларын үҫтереү» оҙайлы сроклы маҡсатлы программаһын әҙерләү, бәләкәй ҡалаларҙың инвестицион паспортын һәм инвестицион майҙансыҡтар реестрын булдырыу мәсьәләләре өлгөрөп етте. Был хаҡта 15 февралдә Яңауылда Башҡортостан Хөкүмәте Президиумының күсмә ултырышында хәбәр ителде, унда бәләкәй ҡалаларҙы үҫтереү һәм бюджет-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу мәсьәләләре тикшерелде.\nБР Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов үҙенең сығышында билдәләүенсә, был ике оҡшаш тема республиканың 250 меңгә яҡын кеше йәшәгән туғыҙ бәләкәй ҡалаһына ҡағыла. Уларҙың именлеге монопроизводство һәм баҙар конъюнктураһы торошона бәйле. Моноҡалаларҙа етештереүҙе төрләндереү менән шөғөлләнергә, сәнәғәтте һәм бәләкәй бизнесты үҫтерергә кәрәк. Бында эш урындары етмәү һәм эш хаҡының түбән булыу сәбәпле кешеләр күпләп ҙур ҡалаларға сығып китә. Шуға күрә бәләкәй ҡалаларҙа бюджетты тулыландырыу проблемаһы барлыҡҡа килә лә инде, бындай ҡалалар, нигеҙҙә, республика ҡаҙнаһынан ярҙам көтә.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың төбәктең Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә бәләкәй ҡалаларҙы үҙҙәренең килем сығанаҡтары менән тәьмин итеү өҫтөндә етди уйларға кәрәклеге хаҡында әйтелә. Эшҡыуарлыҡты үҫтереү, инвестициялар йәлеп итеү, аутсорсинг индереү һәм яңы производстволар булдырыу был проблеманы хәл итергә ярҙам итәсәк. Федераль үҙәк менән тәҡдим ителгән муниципаль реформа шулай уҡ һалымдарҙан килгән аҡсаның бер өлөшөн муниципалитеттарға бүлеп биреүҙе күҙ уңында тота. Һәм республикала был йүнәлештә күп нәмә эшләнә.\nКәңәшмәлә доклад менән төбәктең иҡтисади үҫеш министры Евгений Маврин сығыш яһаны. Үҙенең сығышында ул бәләкәй ҡалаларҙың үҫешен тотҡарлаған проблемаларҙы билдәләне. Уларҙы хәл итеүҙә, Евгений Маврин фекеренсә, тормоштоң бөтә өлкәләрен дә тотороҡло үҫтереү өсөн шарттар булдырыу ярҙам итәсәк. Бәләкәй ҡалаларға инвестициялар йәлеп итеү өсөн өҫтөнлөктәрҙе билдәләргә кәрәк.\nКәңәшмәлә шулай уҡ Яңауыл районы хакимиәте башлығы Илшат Вәзиғәтов сығыш яһаны. Ул Яңауылдың төп проблемалары хаҡында һөйләне.\nБашҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Кинйәкәев бәләкәй ҡалаларҙа бәләкәй бизнесҡа ярҙам итеү механизмдары һәм мөмкинлектәре тураһында һөйләне. Уның һүҙҙәренсә, Башҡортостанда эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү һәм уны үҫтереү буйынса республика программаһын тормошҡа ашырыуға биш йыл эсендә дәүләттән ике миллиард һумдан ашыу аҡса йүнәлтелгән. Бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк закондар ҡабул ителә. Эшҡыуарлыҡ буйынса омбудсмен институтын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителде.\nРуслан Кинйәкәев шулай уҡ бәләкәй ҡалаларҙы финанстар менән тәьмин итеү өсөн туризмды үҫтереү кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Уның фекеренсә, һәр ҡаланың үҙенең матур бер бренды булырға тейеш.\nБюджет-ара мәнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу тураһында БР финанс министры Рузалия Хисмәтуллина һөйләне. Сарала ҡатнашыусылрҙың иғтибарын ул айырыуса мәғариф өлкәһендә һөҙөмтәле ҡулланылмаған аҡсалар күләменә, шулай уҡ ҡайһы бер бәләкәй ҡалаларҙа түләнмәгән һалымдарҙың артыуына йүнәлтте.\nКүсмә ултырыш Башҡортостандағы бәләкәй ҡалаларҙың көнүҙәк проблемаларын хәл итеү юлдарын билдәләгән тейешле ҡарар ҡабул итеү менән тамамланды.\nТеги:бр хөкүмәтекүсмә кәңәшмәләрбәләкәй ҡалаларбюджет


Кем ҡуйырға тейеш? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Кем ҡуйырға тейеш?\nКем ҡуйырға тейеш? 28.02.2014 // Йәмғиәт\nКүл буйында йәшәйбеҙ. Тиҙҙән боҙ ирей башлаясаҡ. Кешеләрҙең, бигерәк тә балаларҙың, бәлә-ҡазаға тарыуы ихтимал. Тыйыу билдәләрен, мәҫәлән, «Йоҡа боҙ» йәки «Бында һыу инергә ярамай» тигәндәрен, кем ҡуйырға тейеш икән?\nФедераль закондарға ярашлы, был эште урындағы властар, үрҙә әйтелгән осраҡта ауыл хакимиәте атҡарырға тейеш. Был хаҡта 2007 йылдың 2 мартында ҡабул ителгән «Рәсәй Федерацияһында муниципаль хеҙмәт» һәм 2003 йылдың 10 июнендә ҡабул ителгән «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында»ғы закондарҙа әйтелә.\nҠулланыусылар ҙа яҡлауға мохтаж\nҠулланыусы булараҡ хоҡуҡтарымды нисек яҡлай алам? Ҡайҙа мөрәжәғәт итергә мөмкин?\nБыл өлкәләге вәкәләттәрҙе беҙҙә «Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһендәге күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт тураһында»ғы положениеға ярашлы (Рәсәй Хөкүмәтенең 2004 йылдың 30 июлендә ҡабул ителгән 322-се ҡарары менән раҫланған) Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһендәге күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы үтәй. Әгәр хоҡуҡтарығыҙ боҙолған икән, закон тарафынан ике юл ҡаралған. Беренсеһе – бәхәсле мәсьәләләр килеп сыҡһа, ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлаған ойошмаларға йә учреждениеларға мөрәжәғәт итеү. Икенсеһе – хоҡуҡтар боҙолған осраҡта судҡа ғариза яҙыу.\nКүп фатирлы йортта йәшәйем. Күршеләрҙең балаһы илауын, уны әсәһенең гел әрләүен ишетәм. Етмәһә, ҡатын улына ҡул күтәрергә лә тартынмай. Әсәнең был ҡылығы тураһында тейешле органдарға әйтмәйенсә булмайҙыр. Бала йәл. Кемгә мөрәжәғәт итергә икән?\nЙәшәгән урынығыҙ буйынса опека һәм попечителлек органдарына йә полиция бүлексәһенең бәлиғ булмағандарҙың хоҡуҡтарын яҡлау бүлегенә мөрәжәғәт итә алаһығыҙ. Улар ғаиләләге хәлде тикшерәсәк. Әгәр хафаланыуығыҙ нигеҙле булып сыҡһа, ҡатынға ҡарата сара күреләсәк, һәм балаға ярҙам итеү юлдарын эҙләйәсәктәр.\nСуд приставы бурысын түләмәгән кешенең теркәлеп тә йәшәмәгән, шәхси милке булмаған фатирын тартып ала аламы?\nЮҡ, суд приставы бурыслының мөлкәтенә генә арест һала ала. Шуға күрә борсолмағыҙ.\nРубриканы Айһылыу НИЗАМОВА алып бара.