Archives for Февраль 2018 | Йәншишмә\nНаписал в 27 февраля 2018, 17:53\nВатан һаҡлау – изге бурыс, тиеп, Әрмеләргә китә егеттәр. Оҙаталар ата-әсәләре, Оло юлға теләп теләктәр.\nУҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаһында VIII синыф уҡыусыһы физиканан II урын алды, тип яҙҙылар, әммә исем-шәрифтәрен атамағайнылар. Баҡһаң, ул республика инженер интернат-лицейынан Тамерлан Әфләтунов икән. Вәт, маладис егет! Үҙенән өлкәнерәктәрҙең танауына сирткән бит. Ул – Учалы ҡалаһынан. Бында VII синыфҡа, ҙур конкурсты уңышлы үтеп, уҡырға алынған. Баш ҡалала белем алыуына бик ҡыуана. Өфө Өфө инде, мәғариф …\nContinue reading ‘Лицей данын яҡлайҙар’ »\nНаписал в 27 февраля 2018, 17:48\nШәкир олатай Ишмөхәмәтов 1926 йылда Бөрйән районының Ғәлиәкбәр ауылында, үҙе һөйләүе буйынса, кешеләр йәйләүгә күскән ваҡытта, июнь башында, Йылҡы алып ҡасҡан йәйләүендә донъяға килә. Уның бала сағы бик ауыр була. Йәшләй генә әсәһе үлеп ҡала. Шәкир олатай ике ҡустыһы, бер һеңлеһе менән үгәй әсә ҡулында үҫә. Ғәлиәкбәр ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, промколхозда төрлө эштәр …\nContinue reading ‘Олатайым яу юлы үткән’ »\nӨсөнсө мәсьәлә Аҡтар башлай ҙа ике йөрөштән мат ҡуя. Позицияны ҡабатлайбыҙ. Аҡтар – Крһ3, Ла8, Лd3, Сb6, Сg6 (5 фигура), ҡаралар – Крf4 (1 фигура). Был миниатюраның авторы – И. Тейлор (1878). Аҡ фигураларҙың береһе тәүге йөрөштә үк көтөлмәгән һөжүм өсөн уңайлы булған шаҡмаҡҡа күсеп ултыра. Сиселештең ике вариантын табырға.\nНаписал в 27 февраля 2018, 17:36\nҠәҙерлебеҙ Ишкилде Сабир улы 1958 йылдың 23 февралендә Рафиҡ ауылында донъяға килгән. Бала сағы ошонда, Таналыҡ йылғаһы буйында, үткән. Башланғыс мәктәптән һуң уҡыуын Өфө ауылында дауам итә. Хеҙмәт юлын, VIII синыфты тамамлағас, «Һарыкүл» бүлексәһендә башлай. Һуңынан әрме сафына алына. Ҡайтҡас, эшен дауам итә. 1985 йылда әсәйем Сания Әхмәҙулла ҡыҙы менән сәстәрен сәскә бәйләйҙәр. Татыу, тырыш …\nContinue reading ‘Атайыбыҙ – терәгебеҙ’ »


Ауылда рәхәт икән!\n26 Ғинуар 2018, 14:49\nАуылда ял итеүгә барыбер бер ни ҙә етмәй. Кинәнеп тышта уйнайһың, рәхәтләнеп ҡарҙа аунайһың.\nӨләсәйҙәр ҙә әрләп бармай. Биттәр алланып, бейәләйҙәр еүешләнеп, шаҡылдап туңып, әллә күпме йөрөгәс кенә ҡайтып инәһең. Ә өләсәйҙең өҫтәл тулы ризығы менән тәмле сәйе әҙер генә тора.\nЭльдар менән Айҙар Мәхмүтовтар ҙа Ғәбдүктә (Белорет районы) йәшәгән Әҡлимә өләсәһе менән Рәмил олатаһында ҡунаҡта булырға ярата. Бынауындай матур көндә Өфөлә нимә эшләп ятмаҡ кәрәк? Ҡараңғы төшкәнсе икәүләп рәхәтләнәләр генә. Ауыл малайҙары ла килеп ҡушылһа, бигерәк күңелле!\nБарып йөрөрлөк шундай яҡындарың булыу ҡайһылай шәп!


Башҡортостанда коронавирус менән ауырыусылар 6 мең 600 кешенән ашты | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n28 июля 2020 — 17:07 ГТРК «Башкортостан»\nҺуңғы тәүлектә тағы ла 36 кеше КОВИД-19 йоҡторған. Был хаҡта Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин белдерҙе. Йәмәғәт урындарында медицина битлектәрен кейеп йөрөү һәм социаль дистанцияны һаҡлау мәсьәләһенә Республика Хөкүмәтендә дүшәмбе һайын үткән оператив кәңәшмәлә йәнә етди иғтибар бирелде. Республикала коронавирус инфекцияһы асыҡланғандар һаны дүшәмбе иртәһенә 6 мең 607 кеше. 1 мең 536 сирле амбулатор шарттарҙа, стационарҙа 204 кеше дауалана, шуларҙың 35-е ауыр хәлдә. Һаулыҡ һаҡлау министры белдереүенсә, госпиталдәрҙә урындарҙың 43 проценты буш. Талап ителгән дарыуҙарҙың ике айға етерлек күләме тупланған. Һаҡланыу сараларын һатып алыр өсөн аҡса етерлек. Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәрит Ғүмәров аяуһыҙ һандар тураһында хәбәр итә. Үткән аҙнала Башҡортостанда 15 кеше батып үлгән. Һыу ҡорбандары һаны эҫе көндәргә туранан-тура бәйле. Күп йыллыҡ күҙәтеүҙәр 2010 йылдағы хәлдең ҡабатланыуы ихтимал, тигән фекергә килтерә. Июль башынан республикала һыу ингәндә һәләк булғандар һаны 70-тән ашыу. Шуларҙың 70 проценты – һыуға иҫерек хәлдә төшкән ир-егеттәр. Иҫерткес эсемлектәргә бәйле йәнә бер күңелһеҙ күрһәткес – юл фажиғәләре ҡорбандары һаны. 22 июндән алып барылған иҫәп буйынса республика юлдарында 1685 водитель иҫерек хәлдә руль артында туҡтатылған. Республика башлығы юлдарҙа водителдәрҙе тикшереү бурысын ҡабаттан ҡуя. Радий Хәбиров торлаҡ сафҡа индереү кимәлен дә кәметмәҫкә өндәй. Бөгөнгә был күрһәткес 4 процентҡа тиклем артҡан, илдә иһә торлаҡ файҙаланыуға тапшырыу күләме үткән йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда 12 процентҡа кәм. Шәхси торлаҡ төҙөргә теләгән күп балалы ғаиләләрҙең 16 меңе ер участкаһы алырға сират көтә. Оператив кәңәшмәлә уларға, теләге буйынса, 250 мең һум күләмендә компенсация биреү мәсьәләһе ҡаралды. Республикала подъездар төҙөкләндереү программаһы ла тәғәйен ваҡытҡа үтәләсәк. Вице-премьер, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Борис Беляев 1 авгусҡа 663 подьезда капиталь ремонт тамамланасаҡ, был дөйөм һандың өстән бер өлөшө, тип белдерҙе. Киләһе йылда 776 йортта 2112 подъезды төҙөкләндереү көтөлә. Хеҙмәттәрҙең хаҡы 880 миллион һум. Оператив кәңәшмәлә хөкүмәт ағзалары республикала санитар-эпидемиологик хәлгә ҡарап күңел-асыу учреждениеларын, шул иҫәптән кинотеатрҙар эшен тергеҙеү һәм киләһе йома мосолмандар билдәләйәсәк Ҡорбан-байрамды үткәреүгә ҡағылышлы ҡарарҙар ҙа ҡабул итте


Өфөлә Рәсәйҙең 24 ҡалаһынан наркотикка ҡаршы хәрәкәт активистары йыйыласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Рәсәйҙең 24 ҡалаһынан наркотикка ҡаршы хәрәкәт активистары йыйыласаҡ\n15:45, 20 мая 2014 Йәмғиәт\n27 майҙан алып 30-на тиклем Өфөлә беренсе «Йәштәрҙең наркотикка ҡаршы волонтерҙар форумы» үтәсәк. Унда Рәсәйҙең 24 ҡала вәкилдәренең ҡатнашыуы көтөлә.\nМәскәү, Түбәнге Новгород, Һамар, Ырымбур, Белогорск, Воронеж – былар һәм РФ башҡа миллионлы ҡалаларынан 70-тән ашыу кеше йәштәр сәйәсәте өлкәһендә иң көнүҙәк мәсьәләләрҙе тикшерәсәк.\nДүрт көн дауамында йәштәр сәйәсәте, наркотикты контролдә тотоу учреждениелары белгестәре һәм активистары һүҙ көрәштереү майҙансыҡтарында наркоманияны иҫкәртеү һәм волонтерҙар хәрәкәтен үҫтереү темаларын күтәрәсәк.\nФорум сиктәрендә төп ваҡиға ғилми-ғәмәли конференция буласаҡ, унда халыҡ-ара телекүпер һәм «Стопнаркотик» Бөтә Рәсәй ижтимағи хәрәкәттең төбәк бүлексәһен асыу ойоштороласаҡ. Шулай уҡ форумда ҡатнашыусыларҙы күңел асыу программаһы, флешмоб һәм Өфөнөң иҫтәлекле урындары менән танышыу көтә.\n«Йәштәрҙең наркотикка ҡаршы волонтерҙар форумы» тантаналы рәүештә 28 майҙа 11 сәғәттә асыласаҡ.\nСараны РФ Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлығы һәм «Стопнаркотик» Бөтә Рәсәй ижтимағи хәрәкәт булышлығында Өфө хакимиәтенең Йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты ойоштора.\nТеги: наркомания иҫкәртеү,волонтерҙар


Ликвидация ООО и ИП в Юридической компании "Зенит" в Уфе\nХҽҙмәт өсөн хаҡты тик ыңғай һөҙөмтә булған осраҡта алабыҙ!\nМөлкәттҽ һәм килҽмдҽ һаҡлап ҡалыу өҫтөндә эшләйбҽҙ\nҺалым хҽҙмәтҽ мҽнән аралашыуҙы үҙ өҫтөбөҙгә алабыҙ\nУрынға барып тикшҽрҽүҙәр үткәрҽү һәм өҫтәлмә түләүҙәр ҡаралмаған\nЫшаныслы, лҽгаль һәм хоҡуҡ боҙоуҙарһыҙ ярҙам тәҡдим итәбҽҙ.\nБҽҙҙҽң мҽнән уңайлы һәм ҽңҽл\nҺҽҙҙҽ башынан аҙағынаса шәхси юрист оҙатасаҡ\nҮҙ эшҽн бҽлгән юристар командаһы эшләй, бынан тыш һҽҙҙҽң шәхси юрист буласаҡ, уның аша бөтә һорауҙарға яуап алыу мөмкинлҽгҽ буласаҡ.\nЕнәйәт һәм административ эҙәрлҽкләү кҽүҽк эҙҽмтәләр булмаясаҡ\nБҽҙ тик законлы һәм ышаныслы алымдар ҡулланабыҙ.\nМәсьәләнҽ ҽнтҽкләп өйрәнҽп ваҡытында хәл итәбҽҙ\nБар килҽшҽүҙәр ҙә тулыһынса һәм ваҡытында башҡарыласаҡ. Клиҽнттың мөрәжәғәтҽнән сығып уға ҡулай ярҙам тәҡдим итәбҽҙ.\nфирманы банкрот тип билдәләү\n120000 һумдан алып\nфирманы банкрот тип билдәләү -уны ябыу мҽнән тиң. Әгәр ҙә фирма арбитраж суд ҡарарына ярашлы яраҡһыҙ тип табылһа, ул автоматик рәүҽштә юридик шәхҽстәрҙҽң бҽрҙәм дәүләт рҽҽстрынан сығарыла\n90000 һумдан алып\nфирманың эшмәкәрлҽгҽ ябылмай, әммә унда ҡатнашыусылар өсөн ул эшмәкәрлҽгҽн туҡтатҡан тип иҫәпләнә\nҮҙ ихтыяры буйынса\n8000 һумдан алып\nАкционҽрҙарҙың дөйөм йыйылышы һәм уларҙың ҡарары һөҙөмтәһҽндә фирманың эшмәкәрлҽгҽ туҡтатылған тип табыла.\nстатистикаға күҙ һалғанда, уҙған йылда Рәсәйҙә иҡтисади ҽнәйәттәр буйынса хөкөм итҽлҽүсҽләрҙҽң һаны 21 %-ҡа артҡан. Был һандар эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлҽгҽнә ҡарата ҡаты хоҡуҡ нормалары урынлаштырылыуы һәм прҽдприятиҽ ҽтәксҽләрҽнҽң юридик йәһәттән көсһөҙлөгө тураһында һөйләй.\n"Зҽнит" компанияһы бҽлгҽстәрҽнә мөрәжәғәт итҽп күңҽлһҽҙ эҙҽмтәләрҙҽ иҫкәртҽп була.\nМәсьәлә булып ҡала?\nБушлай консультация алыуға заявка ҡалдыра. 4 минут эсендә һеҙ беҙҙең менән элемтәгә керергә.


Бөрө районы — Башҡорт Википедияһы\nБөрө районы (рус. Бирский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Бөрө ҡалаһы. Районда 61496 кеше йәшәй.\n1 ҡала һәм 15 ауыл биләмәһе\n1 717 км² (38 урын)\nАғиҙел йылғаһының түбәнге ағымында, республиканың электән үк үҙләштерелгән өлөшөндә урынлашҡан. Үҙәге — Бөрө ҡалаһы. 1930 йылдың авгусында ойошторолған.\nАуыл халҡы араһында күпселек урыҫтар, мариҙар, татарҙар.\nРайон Ағиҙел буйының убалы тигеҙлегендә, Башҡортостандың төньяҡ урман-дала зонаһында, иң йылы, артыҡ ҡоро булмаған, ауыл хужалығы өсөн уңай климатлы төбәгендә урынлашҡан. Ағиҙелдең уң яры (райондың сите) — Бөрө урман-далаһының төп өлөшө; уның байтаҡ урыны (25—27%) урманлы, һоро тупраҡлы; һыу айырғыс тау һырттарында, йырындар буйында, карст соҡорҙарында имән, йүкә, саған, сәтләүек ағасы, ҡарама үҫә. Һул яҡ яр яғы күбеһенсә дала, ә ере һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡлы. 10—20 км киңлегендә Ағиҙел буйлап һуҙылған үҙән йәнәшәһендәге урман-дала ерҙәренән күп төрлө үҙенсәлекле шарттары менән айырыла.\nҮҙәндең уң яҡ яры текә һәм бейек, тәрән йырынлы һул яры — һөҙәк. Туғайын киң болондар, ҡыуаҡлыҡтар, ҡалҡыуыраҡ өлөшөн урман биләй. Күлдәр, һаҙматлыҡтар күп. Туғайҙың өҫкө яғы баҫыуҙарҙан тора: улар күбеһенсә баҡса, йәшелсә үҫтереү өсөн файҙаланыла.Урман һәм һыу ҡош-ҡортон, мышы, Америка, Европа шәшкеләрен һәм башҡа тәбиғәт ҡомартҡыларын: Бөрө минераль һыу сығанаҡтарын, Шәмшәҙе күлен, Калинники лесничествоһындағы имән, ҡарағай, ҡарағастарҙы һаҡлау өсөн 1967 йылда Бөрө дәүләт заказнигы ойошторолған.\nАғиҙел буйы ҡомташ ҡатнашмаһы ҡырсын (Бөрө, Ҡарағайлы ҡулауыҡ, Ыласынтау, Березовка һ.б. ятҡ-ҡтар), балсыҡ (Пономаревка), эзбизташ, ҡыҙыл балсыҡ (Бөрө), агрономик руда ятҡылыҡтарына бай. Ҙур булмаған Шелкан нефть ятҡ-ғы асылған. Ағиҙелдең уң ярында, Бөрөнән 5 км өҫтәрәк, Бөрө һыу сығанағы бар. Ул хлорид- натрий-кальцийлы минераль һыу төркөмөнә ҡарай.\nБөрө районы сәнәғәте ауыл хужалығы райондары иҫәбенә инә.\nБөрө — республиканың әһәмиәтле индустриаль үҙәге. Березовка ауылында спирт заводы, Баженов ауылында һөйәк оно заводы бар. Бөрө һәм Өфө предприятиеларының ярҙамсы хужалығы, 24 фермер(крәҫтиән) хужалығынан ғибәрәт. Ауыл хужалығы ере 107,6 мең га (бөтөн район еренең 63,2%), шул иҫәптән һөрөнтө ер — 69,7 мең га, сабынлыҡ — 17,3 мең, көтөүлек 20,2 мең га. Район игенселек, һөт-ит малсылығы, сусҡасылыҡ, йәшелсә, картуф үҫтереү буйынса махсуслашҡан. Умартасылыҡ, балыҡсылыҡ үҫтерелә.\nМахсуслаштырылған хужалыҡтар: Бөрө емеш-еләк питомнигы; “Родник" (“Сады Башкирии" ПБ); Калинники йәшелсә-һөт, Бөрө мал һимертеү совхоздары; Башҡортостан малсылыҡ һәм мал аҙығы етештереү ғилми-тикшеренеү институтының Бөрө тәжрибә хужалығы бар.\nРайонды Өфө—Нефтекама автомобиль юлы киҫеп үтә. Был юлдан Баженово— Мишкә—Ҡариҙел яҡтарына автомобиль юлы айырылып китә.\nРайонда 45 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 19 урта мәктәп; 26 дөйөм китапхана, 38 клуб учреждениеһы, пульмонология профилендәге “Пономаревка" шифаханаһы, “Шәмшәҙе күле", “Сосновый бор" ял йорттары бар.\nБеляев Сергей Егорович (19.03.1938—9.10.2003), ғалим-педиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1974), профессор (1978). Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған фән эшмәкәре. СССР‑ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1982). Иҫке Ежов ауылынан.\nРябов Фёдор Андреевич (20.01.1914—5.02.1962), ауыл хужалығы алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының өсөнсө саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1951—1955). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948). Тартыш ауылынан.\nШерстобитов Евгений Павлович (24.09.1938), хеҙмәт ветераны, 1961—1999 йылдарҙа «Өфөоргсинтез» берләшмәһенең компрессор ҡулайламаһы машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980). Костарев ауылынан.\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Беляев Сергей Егорович 2016 йылдың 5 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 10 март 2018)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бөрө_районы&oldid=1084816 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 октябрь 2021 в 10:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:11 16 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


Питерҙар башҡортса бейей! » Журнал\nЖурнал для детей » Журнал тураһында » Хаттар » Питерҙар башҡортса бейей!\nПитерҙар башҡортса бейей!\nБаҫылды : 1-07-2018, 16:39 |\nРубрика: Хаттар / Яңылыҡтар / Фотолар\nИсеме: Питерҙар башҡортса бейей!\nХаттар / Яңылыҡтар / Фотолар\n“Ә хәҙер Алина Йәһүҙина “Бөрйән ҡыҙы” бейеүен башҡара”, – тип иғлан итте Дауыт Юлтый тормошона арналған кисәне алып барыусы Наилә Таң ҡыҙы Юлтыева. Бына ҡыҙыҡай башҡорт һылыуҙарына ғына хас талғын хәрәкәттәр яһап, өйөрөлөп бейей. Санкт-Петербург уртаһындағы зал алҡыштарға күмелә.\nНева ярындағы баш ҡалала йәшәй Алина. Быйыл беренсе класҡа уҡырға бара. Атаһы Урал менән әсәһе Нурания – Башҡортостандың Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылынан. Йәй көнө ҡыҙыҡай ата-әсәһе, кесе туғаны менән Самат ҡартатаһы һәм Нурия өләсәһе тарбаевтар янына ҡайта. Һаҡмарҙа һыу инә, яңы бейеүҙәр өйрәнә.\nСанкт-Петербург башҡорттары мәҙәни үҙәген Люция Ғафар ҡыҙы Бүкәнова етәкләй. “Ирәндек” башҡорт фольклор ансамблен белмәгән кеше аҙҙыр ул Питерҙа! Утыҙ йылдан ашыу инде ул яҡташтарҙы берләштереп тора. Унда Алинаның дуҫтары – Ансар Бүләков, Толя Малышев, Батыр Әхмәров, Динә һәм Камила Мөхәмәтғәлиналар сәхнә серҙәрен\nөйрәнә. Әйткәндәй, Ансар Бүләков яңы ғына Йылайыр районында ҡурайсылар конкурсында “Иң йәш ҡурайсы” призын алып ҡайтты!\nАфарин, йәш Питер башҡорттары!


Июлдә Республика кардиология диспансерының хирургия корпусын төҙөү башлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n16:44, 13 июня 2019 Иҡтисад\nӨФӨ, 2019 йыл, 13 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Азат Ғиззәтуллин/.\n4 июлдә Республика кардиология диспансерының яңы хирургия корпусын төҙөү башлана. 10 июндә подрядсы ойошманы һайлау буйынса аукцион уҙҙы, аукцион еңеүсеһенең исеме 17 июндә билдәле була. Был хаҡта бөгөн Республика кардиология үҙәгендә уҙған «Һаулыҡ сәғәте» форматындағы күсмә кәңәшмәлә Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы Марат Әхмәҙуллин һөйләне. Медицина учреждениеһын реконструкциялауҙың дөйөм хаҡы алты ҡатлы хирургия корпусы төҙөлөшө менән бергә 6 миллиард һумға баһалана. Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Максим Забелин «Башинформ» агентлығына төҙөлөшкә аҡса республика ҡаҙнаһынан бүленеүен асыҡланы. Башҡортостан федераль үҙәктән дауалау учреждениеһын реконструкциялауға 2,5 миллиард һум һорай, ләкин төрлө сәбәптәр арҡаһында федераль субсидиялар бүлеү мәсьәләһе әлегә хәл ителмәгән. Хирургия корпусы төҙөлөшө ике йылдан тамамлана һәм контракт шарттары буйынса 2,62 миллиард һумға төшә.\n«Был диагнотикалау үҙәге менән заманса комплекс була. Пациенттар өсөн ике урынлыҡ уңайлы палаталар, заманса медицина ҡорамалдары. Хирургия корпусы төҙөлөп бөткәс, бинаның тәүге өс ҡатын реконструкциялау башлана», — тине Максим Забелин.\nШулай уҡ спорт майҙансығы, яңы заманса конференциялар залы, дауахананың кескәй пациенттары өсөн уйын һәм ял зоналары асыла.\n«Объект бик мөһим һәм технологик яҡтан ҡатмарлы, бөтә эштәр билдәләнгән ваҡытта башҡарылырға тейеш. 2021 йылдың йәйендә уның асылыуын көтәбеҙ», — тине Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров.\nАлдағы алты йылда Башҡортостанға «Һаулыҡ һаҡлау» проекты сиктәрендә федераль бюджеттан 16,5 миллиард һум бүленә. Был аҡса инфарктҡа һәм яман шешкә ҡаршы көрәшкә, яңы балалар поликлиникаларына һәм фельдшер-акушерлыҡ пункттарына йүнәлтелә. Ошо сумманың 4,9 миллиард һумын республика ағымдағы йылда алырға тейеш. Шуның 666 миллион һумын медицина онкология ойошмаларын яңынан йыһазландырыуға тотоноу күҙаллана. 2020 йылда быға сығымдар миллиард һумдан ашып китә. Өфөлә онкология диспансерының яңы хирургия корпусы төҙөлөп бөтөп, сафҡа индерелә. Район дауаханаларында онкология бүлексәләре асыла. 500 миллион һум — яңы дауалау учреждениеларын һалыуға, ә 296 миллион һум — балалар поликлиникаларының матди-техник базаһын яҡшыртыуға, тағы 260 миллион ауыл фельдшер-акушерлыҡ пункттарына һәм күсмә медицина комплекстарына йүнәлтелә.\nТеги: Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, республика кардиология үҙәге


Хәбәрҙәр: ИЛИД (ИГИЛ) Париж һәм АҠШ метроларында “теракттар планлаштыра”.\nИЛИД (ИГИЛ) Париж һәм АҠШ метроларында “теракттар планлаштыра”.\nИрак властары “Ислам дәүләте” төркөмө боевиктарының Париж һәм АҠШ метроларында теракттар планлаштырыуы хаҡында “ышаныслы сығанаҡтарҙан” мәғлүмәт алған, әммә Вашингтон быны раҫлаусы дәлилдәрҙең булмауы тураһында белдерә.\nБыл хәбәрҙәр Францияның йәмәғәт урындарында һәм транспортында хәүефһеҙлек сараларын ҡатыландырыуы менән тап килде, ул Алжирҙа француз аманатын язалауҙан һуң һәм “Ислам дәүләте”нең боевиктарға ҡаршы коалиция ил-ағзалары граждандарын үлтереү менән янауҙарынан һуң эшләнде. Президент Олланд рәйеслеге аҫтындағы Оборона советы коммюникеһында былай тиелә: “Был енәйәт язаһыҙ ҡалмаҫ.”\nТеррористар, айырым алғанда, Францияға Сүриәнән һәм Ирактан ҡайтыусы боевиктар хаҡында ла закон проекты әҙерләнә.\nПремьер-министр Мануэль Вальс былай тип белдерҙе: “Франция һис ҡасан баш һалмаясаҡ, ҡурҡытыуҙарға бирешмәйәсәк. Һәләк ителгән ватандашыбыҙ хаҡына беҙ ныҡ булырға тейешбеҙ.”\nФранцияның мосолман общинаһы вәкилдәре Эрве Гурделде язалауҙы ғәйепләп сыҡты, үҙҙәренә баҫым яһалыуға асыуҙары килеүселәр ҙә бар:\n-Барыһы өсөн дә беҙгә түләргә тура килә. Улар унда эш боҙған, ә бында, Францияла, беҙ яуап бирергә тейеш.\nЙома Париждың төп мәсете алдында митинг үтәсәк, мосолмандар йәмғиәте рәйесе Дәлил Бүбәкер һүҙҙәре буйынса, ул “үлемесле идеология хаҡына исламды һәм уның ҡиммәттәрен боҙоусы террористарҙың” асылын асып һалыуға бағышланасаҡ.\nТвиттерҙың француз сегментында британлыларҙың кампанияһына оҡшаш #МинеңИсемдәнТүгел хэштэгы аҫтында мосолмандарҙың хәбәрҙәре баҫыла.


УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКИЕ МАТЕРИАЛЫ ПО БАШКИРСКОМУ ЯЗЫКУ: 034702 ДОКУМЕНТАЦИОННОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ УПРАВЛЕНИЯ И АРХИВОВЕДЕНИЕ | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\nПО ДИСЦИПЛИНЕ ОГСЭ.07 БАШКИРСКИЙ ЯЗЫК\nПреподаватели: Г.Г. Алимбаева\nОбразовательные учреждения РБ – Башҡортостан Республикаһының белем биреү учреждениелары\nСоставьте предложения с новыми словами и выражениями:\nобразовательные учреждения – белем биреү учреждениелары\nучебное заведение – уҡыу йорто\nдошкольные образовательные учреждения – мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары\nначальное образование – башланғыс белем (биреү)\nосновное (общее) образование – төп (дөйөм) белем (биреү)\nсреднее (полное) образование – урта (тулы) белем (биреү)\nначальное (среднее, высшее) профессиональное образование – башланғыс (урта, юғары) һөнәри белем (биреү)\nдетский сад – балалар баҡсаһы\nшкола – мәктәп\nПерепишите и выучите диалог:\n- Һеҙ әңгәмәгә әҙерме?\n- Эйе, мин (беҙ) әңгәмәгә әҙер.\n- Башҡортостанда ниндәй белем биреү учреждениелары бар?\n- Башҡортостанда мәктәпкәсә, башланғыс, төп (дөйөм), урта (тулы), башланғыс, урта, юғары һөнәри белем биреү учреждениелары бар.\n- Уларға ниндәй уҡыу йорттары ҡарай?\n- Уларға балалар баҡсалары, мәктәптәр, лицейҙар, гимназиялар, училищелар, техникумдар, колледждар, институттар, академиялар, университеттар инә.\n- Ярай, бик яҡшы.\nПерепишите текст, вставляя нужные по смыслу слова:\nМин Башҡортостандың иң матур ҡалаларының береһе – Стәрлетамаҡта тыуып үҫтем. Тыуған ҡаламды бик яратам. Ҡалабыҙ күҙ алдында үҙгәрә, йылдан-йыл _________ бара. Әле Стәрлетамаҡ _________ студентымын, ошо уҡыу йортонда уҡыуым менән ғорурланам.\nӘлеге ваҡытта бында _____ , _____ , _____ һәм башҡа төрлө ________ әҙерләйҙәр.\nДаны республикаға ғына түгел, бөтә Рәсәйгә билдәле булған күп профилле һөнәри колледжында студенттар өсөн барлыҡ ______ тыуҙырылған. 4 уҡыу корпусы, 2 ҙур ятаҡхана, иркен китапхана, тренажер залы, шахмат клубы, ҙур ашхана - барыһы ла ошо уҡыу йортонда белем алыусылар өсөн. Кабинеттарҙа, китапханала ла Интернет бәйләнешенә тоташтырылған _______ бар. Колледжда спорт тормошона ҙур иғтибар бүленә. Студенттар ______ спорт залында шөғөлләнергә ярата. Бында улар өсөн 10-дан ашыу секция һәм _____ эшләй.\nБелешмә өсөн һүҙҙәр: тәрбиәсе; дизайнер; түңәрәк, рәссам; уңайлы шарттар; күп профилле һөнәри колледжы; компьютер залдары; матурая; белгестәрҙе, буш ваҡыттарында.\nҺөнәрҙәр - Профессии\nПрочитайте, переведите диалог:\n- Һаумы, Айгөл.\n- Зифа, сәләм.\n- Бөгөн «Ашҡаҙар» гәзитендә иғлан сыҡҡанмы?\n- Эйе, бөгөн «Ашҡаҙар» гәзитендә иғлан сыҡҡан.\n- Унда һөнәрселәр талап ителәме?\n- Бик күп һөнәрселәр талап ителә.\n- Ниндәй һөнәрселәр кәрәк?\n- Уҡытыусылар – учителя, табиптар – врачи, социаль хеҙмәткәр – социальный работник, китапханасы, шәфҡәт туташы – сестра милосердия, дизайнер-биҙәүсе – дизайнер-оформитель, һатыусы – продавец, тәрбиәселәр – воспитатели, режиссер, социологтар, артистар, рәссамдар – художники, инженерҙар кәрәк икән.\n-Һин һөнәрең буйынса кем?\n- Мин һөнәрем буйынса уҡытыусы.\n- Ә һин?\n- Мин – дизайнер-биҙәүсе.\n- Эшкә урынлашырға бараһыңмы?\n- Эшкә урынлашырға мотлаҡ барасаҡмын.\nДонъяла мең төрлө һөнәрҙәр бар, мәҫәлән, уҡытыусы, тәрбиәсе, һатыусы, буяусы, ҡортсо, ашнаҡсы, игенсе, балта оҫтаһы, малсы һәм башҡалар. Һәр кеше үҙенә ғүмерлеккә бер һөнәр һайлай. Һөнәр ниндәй булһа ла, уға айырым үҙенсәлекле әҙерлек кәрәк. Бына, мәҫәлән, уҡытыусылар түҙемле, тәрбиәле, уҡымышлы, балаларҙы һөйөүсән булырға тейеш.\nбуяусы - маляр\nашнаҡсы – повар\nигенсе – хлебороб\nбалта оҫтаһы – плотник\nХеҙмәттең биш объекты була: кеше, техника, художестволы образ, тамға, тәбиғәт. Шуға бәйле һөнәрҙәр шундай төркөмдәргә бүленә: кеше – кеше, кеше – техника, кеше – художестволы образ, кеше – тамға, кеше – тәбиғәт. Был төркөмдәрҙең тәүге өлөшөндә хеҙмәттең субъекты – кеше – атала.\nКеше – кеше: кешеләргә тәрбиә һәм белем биреү, шулай уҡ уларҙы хеҙмәтләндереү менән бәйле һөнәрҙәр. Был төркөмгә педагогика, медицина, хеҙмәтләндереү сфераһы өлкәләренә ҡараған һөнәрҙәр инә.\nКеше – техника: техниканы барлыҡҡа килтереү, ҡарау һәм эксплуатациялау менән бәйле һөнәрҙәр. Был төркөмгә инженер-конструктор, автослесарь, система администраторы һәм башҡа һөнәрҙәр инә.\nКеше – художестволы образ: художестволы образдарҙы тыуҙырыу, өйрәнеүгә бәйле һөнәрҙәр. Был төркөмгә рәссам, актер, йырсы, сәнғәт белгесе, яҙыусы, шағир кеүек һөнәрҙәр инә.\nКеше – тәбиғәт: тәбиғәтте өйрәнеү, һаҡлау һәм үҙгәртеп ҡороуға бәйле һөнәрҙәр, улар – мал табибы, баҡсасы, агроном, эколог һәм башҡалар.\nКеше – тамға: тамға системаһын тыуҙырыу һәм ҡулланыуға бәйле һөнәрҙәр. Был төркөмгә художестволы һәм техник текстарҙы тәржемә итеүсе, аналитик, финанс эштәре белгесе һәм башҡа һөнәрҙәр инә.\nтәрбиә һәм белем биреү – обучение и воспитание\nуларҙы хеҙмәтләндереү – их обслуживание\n... менән (...-ыуға / -еүгә) бәйле – связанный с ...\nҡараған – относящийся\nтыуҙырыу, барлыҡҡа килтереү – создание\nҡарау – уход, обслуживание\nсәнғәт белгесе – искусствовед\nүҙгәртеп ҡороу – преобразование\nКолледж тарихынан – Из истории колледжа\nПрочитайте, переведите, выучите:\n1. Стәрлетамаҡ педагогия кластары ҡасан асыла? (Когда открываются в Стерлитамаке педагогические классы?)\n1979 (бер мең туғыҙ йөҙ етмеш туғыҙынсы) йылда Стәрлетамаҡта педагогия кластары асыла. (В 1979 году в Стерлитамаке открываются педагогические классы)\n2. Уның тәүге директоры кем? (Кто был первым директором?)\nУның тәүге директоры – Усевич Антонина Никифоровна. (Первый директор – Усевич Антонина Никифоровна)\n3. Нисәнсе йылдан ул педагогия училищеһына әйләнә? (В каком году он переименовывается в педагогическое училище?)\n1991 (мең туғыҙ йөҙ туҡһан беренсе) йылда ул педагогия училищеһына әйләнә. (С 1991 года он переименовывается в педагогическое училище).\n4. Педагогия училищеһы нисәнсе йылдан Стәрлетамаҡ педагогия колледжына әйләнә? (В каком году педагогическое училище переименовывается в Стерлитамакский педагогический колледж?)\nПедагогия училищеһы 1997 йылдан Стәрлетамаҡ педагогия колледжына әйләнә. (С 1997 года педагогическое училище переименовывается в Стерлитамакский педагогический колледж)\n5. Нисәнсе йылдан башлап Стәрлетамаҡ күп профилле һөнәри колледжы тип атала башлай? (В каком году Стерлитамакский педагогический колледж начинает называться Стерлитамакским многопрофильным профессиональным колледжем?)\nКолледж 2012 (ике мең ун икенсе) йылдан Стәрлетамаҡ күп профилле һөнәри колледжы тип атала башлай. (С 2012 года начинает называться Стерлитамакским многопрофильным профессиональным колледжем)\nСовременный колледж – Хәҙерге колледж\nинновационное учебное заведение – инновацион уҡыу йорто\nГосударственное автономное профессиональное образовательное учреждение – Дәүләт автономиялы урта һөнәри белем биреү учреждениеһы\nСтерлитамакский многопрофильный профессиональный колледж – Стәрлетамаҡ күп профилле һөнәри колледжы\nспециальность – һөнәр\n“Дошкольное образование” – “Мәктәпкәсә белем биреү”\n“Специальное дошкольное образование” – “Мәктәпкәсә махсус белем биреү”\n“Социальная работа” – “Социаль хеҙмәт”\n“Социальный работник” – “Социаль хеҙмәткәр”\n“Делопроизводитель” – “Эш башҡарыусы”\n“Секретарь” – “Сәркәтип”\n“Документационное обеспечение управления и архивоведение” – “Идаралыҡты документтар менән тәьмин итеү һәм архив эше”\n“Прикладная информатика в дизайне” – “Дизайндағы ғәмәли информатика”\n“Компьютерные сети” – “Компьютер селтәрҙәре”\n“Мастер по обработке цифровой информации” – “Цифрлы мәғлүмәтте эшкәртеү белгесе”\n“Наладчик компьютерных сетей” – “Компьютер селтәрҙәрен көйләүсе”\n“Дизайн” – “Дизайн”\n“Реклама” – “Реклама”\n“Педагогика дополнительного образования” – “Өҫтәмә белем биреү педагогикаһы”\n“Право и организация социального обеспечения” – “Хоҡуҡ һәм социаль тәьминәттең ойошторолоуы”\n“Право и судебное администрирование” – “Хоҡуҡ һәм суд менән етәкселек итеү”\nЧто такое делопроизводство? – Нимә ул эш башҡарыу?\nделопроизводство – эш башҡарыу\nархивное дело – архив эше\nработа с официальными документами – официаль документтар менән эш\nдокументационное обеспечение управления – идаралыҡты документаль тәьмин итеү\nсоздание, сбор, обработка, накопление, хранение, поиск и использование информации – мәғлүмәтте булдырыу, йыйыу, эшкәртеү, туплау, һаҡлау, эҙләү һәм ҡулланыу\nФункции делопроизводителя – Эш башҡарыусының вазифалары\nспециалист по работе с документацией – документация менән эшләү буйынса белгес\nприем корреспонденции – корреспонденцияны (хаттарҙы) ҡабул итеү\nрегистрация корреспонденции – корреспонденцияны (хаттарҙы) теркәү\nнаправление корреспонденции в структурные подразделения предприятия – корреспонденцияны (хаттарҙы) ойошманың структур бүлексәләренә тапшырыу (ебәреү)\nотправка исполненной документации по адресатам – башҡарылған документацияны адресаттарға ебәреү\nучет получаемой и отправляемой корреспонденции – ҡабул ителә һәм ебәрелә торған корреспонденцияны (хаттарҙы) теркәү\nсистематизация и хранение документов – документтарҙы системалаштырыу һәм һаҡлау\nконтроль за своевременным исполнением документов – документтарҙың ваҡытында эшләнешен контролдә тотоу\nвыдача необходимых справок по зарегистрированным документам – теркәлгән документтар буйынса кәрәкле белешмәләр (справкалар) биреү\n- Эш башҡарыусының функцияларына нимәләр инә?\n- Эш башҡарыусы документтар менән эшләй. Ул килгән хаттарҙы ҡабул итә, теркәй, ойошманың тейешле структур бүлексәләренә тапшыра, башҡарылған документацияны адресаттар буйлап ебәрә, документтарҙы системалаштыра. Шулай уҡ эш башҡарыусы документтарҙың ваҡытында эшләнешен тәьмин итергә һәм теркәлгән документтар буйынса белешмәләр бирергә әҙер торорға тейеш.\nЭш башҡарыусының вазифалары\n- Хәйерле көн, Кристина.\n- Һаумыһығыҙ, София Фәритовна.\n- Кристина, һин буласаҡ һөнәрең тураһында нимә беләһең?\n-Эш башҡарыусы – ул документтар менән эшләүсе белгес.\n- Эш башҡарыусы ниндәй функциялар үтәй?\n- Эш башҡарыусы документтарҙы ваҡытында башҡарыуҙы, һаҡлауҙы контролдә тоторға тейеш.\n- Ә справкалар нисек бирелә?\n- Ә справкалар ҡәтғи рәүештә теркәлгән документтар буйынса бирелә.\n- Билдәле бер адрес буйынса документ нисек ебәрелә?\n- Билдәле бер адрес буйынса документ хатаһыҙ ебәрелә.\n- Рәхмәт, Кристина.\n- Һау булығыҙ.\nЛичность делопроизводителя – Эш башҡарыусы шәхесе\nтолерантность – толерантлылыҡ\nнавыки делового общения – рәсми аралашыу күнекмәләре\nвосприятие критики в свой адрес – үҙеңә ҡарата әйтелгән тәнҡит һүҙен ҡабул итеү\nумение ладить с людьми – кешеләр менән килешә белеү\nобщительность – аралашыусанлыҡ, алсаҡлыҡ\nдоброжелательность – изгелеклелек, мәрхәмәтлелек\nэмоциональная устойчивость – эмоциональ тотанаҡлылыҡ\nответственность – яуаплылыҡ\nорганизованность – йыйнаҡлыҡ\nхорошая память – яҡшы хәтер\nспособность концентрировать и распределять внимание – иғтибарҙы туплау һәм йүнәлтеү һәләте\nхорошая зрительная способность – яҡшы күреү һәләте\nобщая культура – дөйөм мәҙәниәт\nкультура речи – телмәр мәҙәниәте\nзнание иностранного языка – сит телде белеү\n- Эш башҡарыусы ниндәй һыҙаттарға эйә булырға тейеш?\n- Эш башҡарыусы аралашыусан (алсаҡ), изгелекле, эмоциональ тотанаҡлы, яуаплы, йыйнаҡ, иғтибарлы булырға тейеш. Шулай уҡ ул дөйөм мәҙәниәткә, телмәр мәҙәниәтенә эйә булырға, кешеләр менән килешергә, улар менән уртаҡ тел таба белергә, үҙенә әйтелгән тәнҡит һүҙен ҡабул итә белергә, сит тел белергә бурыслы. Эш башҡарыусының шулай уҡ хәтере, күреү һәләте лә бик яҡшы булырға тейеш.\nДокумент – основа информационной среды - Документ – мәғлүмәти мөхиттең нигеҙе\nҺәр бер ойошманың, берекмәнең йәки учреждениеның мәғлүмәти мөхите нигеҙен документтар тәшкил итә. Уларҙағы мәғлүмәт тик мотлаҡ эш башҡарыу операцияларын үткәндә генә юридик көскә эйә була һәм һөнәри эшмәкәрлектә ҡулланыла ала. “Документ” термины “дәлил, таныҡлыҡ” мәғәнәһендәге “documentum” тигән латин һүҙенән барлыҡҡа килгән. Документ тип тейешле рәүештә башҡарылған һәм шуның менән юридик көскә эйә булған һәр төрлө яҙма сығанаҡтарҙы атайҙар. С.И. Ожеговтың рус теле һүҙлегендә был терминға шундай аңлатмалар бирелә: 1) ниндәйҙер фактты йәки нимәгәлер булған хоҡуҡты раҫлаусы эш ҡағыҙы (мәҫәлән, юл йөрөү документтары); 2) шәхестең рәсми танытмаһы (паспорт, белешмә, таныҡлыҡ); 3) нимәлер тураһында һөйләүсе яҙмалар (мәҫәлән, боронғо рус йылъяҙмалары, килешеүҙәр).\nтәшкил итә – составляет\nмотлаҡ эш башҡарыу операцияларын үткәндә – при соблюдении ряда обязательных делопроизводственных операций\nуларҙағы мәғлүмәт – содержащаяся в них информация\nтейешле рәүештә – должным образом\nбашҡарылған – исполненный\nэйә булған – имеющий\nнимәгәлер булған хоҡуҡ – право на что-либо\nюл йөрөү – проездной\nрәсми танытма – официальное удостоверение\nДокументирование - основа делопроизводства – Документлаштырыу – эш башҡарыуҙың нигеҙе\nПрочитайте, переведите текст:\nЭш башҡарыу документлаштырыу процесына нигеҙләнә. Документлаштырыу – ул материалдарҙыРәсәй Федерацияһының хоҡуҡи һәм норматив акттары нормаларына ярашлы рәүештә төрлө мәғлүмәт һаҡлау ҡулланмаларынатеркәү процесы. Документлаштырыуҙың һөҙөмтәһе – документ. Һәр документтың мотлаҡ рәүештә реквизиттары булырға тейеш, улар документҡа юридик көс бирә. Реквизиттар иҫәбенә мисәт, ҡултамға, дата, номер һәм башҡалар инә. Мәғлүмәт һаҡлау ҡулланмалары төрлө осорҙоң техник ҡаҙаныштары һөҙөмтәһе булып тора: борон мәғлүмәт һаҡлау өсөн төрлө материалдар ҡулланғандар, мәҫәлән, Месопотамияла – балсыҡ табличкалар, Египетта – папирус, Кесе Азия, Европа һәм Рәсәйҙә – пергамент (эшкәртелгән үгеҙ йәки быҙау тиреһе), Новогородта – таҡта, туҙ. Күп быуаттар буйы бөтә донъяла иң киң таралған документ мәғлүмәтен һаҡлаусы булып ҡағыҙ һанала. Ҡағыҙҙан тыш һуңғы осорҙа мәғлүмәтте магнит таҫмаларҙа, дискыларҙа, флешкаларҙа һаҡлайҙар.\nнигеҙләнә – базируется, основывается\nРәсәй Федерацияһының хоҡуҡи һәм норматив акттары нормаларына ярашлы рәүештә – в соответствии с нормами правовых и нормативных актов РФ\nмәғлүмәт һаҡлау ҡулланмалары – носители информации\nтеркәү процесы – процесс записи\nмотлаҡ рәүештә – в обязательном порядке\nреквизиттар иҫәбенә – в число реквизитов\nборон – в древности\nэшкәртелгән – выделанная, обработанная\nтуҙ – береста\nҡағыҙҙан тыш – кроме бумаги\nФункции документа – Документ функциялары\nҺәр официаль документ күп функцияға эйә, йәғни бер нисә функция үтәй. Документтарҙың функцияларын ике төргә – дөйөм һәм махсус функцияларға – бүләләр. Документтың дөйөм функциялары:\n1) мәғлүмәт биреү функцияһы – документ һәр ваҡыт нимәлер тураһында мәғлүмәт бирә;\n2) социаль функция –документ һәр ваҡыт социаль ихтыяждан тыуа, шулай уҡ социаль мөһим объект һанала;\n3) коммуникатив функция – документ һәр ваҡыт йәмғиәт структураһының айырым элементтары араһында, мәҫәлән, ойошмалар араһында, бәйләнеште тәьмин итә;\n4) мәҙәни функция – документтар мәҙәни традициялар нығыныуға һәм тапшырылыуға булышлыҡ итә.\nДокументтың махсус функциялары:\n1) идара итеү функцияһы – ниндәй генә ойошма булмаһын, документһыҙ уның менән идара итеп булмай;\n2) хоҡуҡи функция – закон сығарыу һәм норматив акттар ярҙамында йәмғиәттәге хоҡуҡи нормалар һәм хоҡуҡи бәйләнештәр нығытыла һәм үҙгәртелә;\n3) тарихи сығанаҡ функцияһы – документтарҙы архивҡа һаҡлауға биргәндән һуң документ тарихи сығанаҡ булып һанала.\nкүп функцияға эйә – многофункционален\nмәғлүмәт биреү – информационная\nсоциаль ихтыяждан тыуа – порождается социальной потребностью\nйәмғиәт структураһының айырым элементтары араһында – между отдельными элементами общественной структуры\nниндәй генә ойошма булмаһын – какой бы ни была организация\nидара итеп булмай – невозможно управлять (руководить)\nзакон сығарыу һәм норматив акттар ярҙамында – посредством законодательных инормативных актов\nйәмғиәттәге хоҡуҡи нормалар һәм хоҡуҡи бәйләнештәр – правовые нормы и правоотношения в обществе\nархивҡа һаҡлауға биргәндән һуң – после передачи на архивное хранение\nТребования к составу реквизитов – Реквизиттарҙың составына талаптар\nПереведите, соотнесите переводы реквизитов:\nРәсәй Федерацияһының “Документацияның унификацияланған системалары. Ойоштороу-етәкселек итеү документацияһы системаһы. Документтарҙы рәсмиләштереүгә талаптар” Р 6.30-2003 Дәүләт стандарты идара итеү документтары өсөн реквизиттар составын билдәләй:\nРәсәй Федерацияһының Дәүләт гербы справочные данные об организации\nРәсәй Федерацияһы субъекты Дәүләт гербы визы согласования документа\nойошманың эмблемаһы йәки тауар тамғаһы (хеҙмәтләндереү тамғаһы) отметка об исполнении документа и направлении его в дело\nойошманың коды отметка о заверении копииюридик заттың төп дәүләт теркәү номеры оттиск печати\nналог түләүсенең идентификация номеры / иҫәпкә ҡуйыу сәбәбе коды основной государственный регистрационный номер юридического лица (ОГРН)\nдокумент формаһы коды гриф согласования документа\nойошманың исеме отметка о поступлении документа в организации\nойошма тураһында белешмә эмблема организации или товарный знак (знак обслуживания)\nдокумент төрө атамаһы подпись\nдокументтың башҡарылыу датаһы идентификационный номер налогоплательщика / код причиныпостановки на учет (ИНН/КПП)\nдокументтың теркәү номеры гриф утверждения документа\nдокументтың теркәү номеры һәм датаһына һылтанма отметка о наличии приложения\nдокументтың төҙөлөү урыны текст документа\nадресат герб субъекта Российской Федерации\nдокументты раҫлау грифы резолюция\nрезолюция ссылка на регистрационный номер и дату документа\nтекст исеме дата документа\nконтроль тураһында билдә идентификатор электронной копии документа\nдокумент тексы место составления или издания документа\nҡушымта булыу тураһында билдә код организации\nҡултамға отметка о контроле\nдокументтың килешелгәнлек грифы отметка об исполнителе\nдокументтың килешелгәнлек визаһы наименование вида документа\nкүсермәне раҫлау тураһында билдә код формы документа\nдокументты башҡарыусы тураһында билдә заголовок к тексту\nдокументты башҡарыу һәм делоға ебәреү тураһында билдә наименование организации\nдокументтың ойошмаға барып етеүе тураһында билдә регистрационный номер документа\nдокументтың электрон күсермәһенең идентификаторы Государственный герб Российской Федерации\nТребования к оформлению реквизитов документа – Документтың реквизиттарын рәсмиләштереүгә талаптар\nПереведите текст, составьте по нему диалог:\nРәсәй ФедерацияһыныңДәүләт гербы документ бланкыларына “Рәсәй Федерацияһының Дәүләт гербы тураһында” Федераль конституцион законына ярашлы ҡуйыла. Рәсми документтарға Рәсәй Федерацияһының Дәүләт гербын ҡуйыу хоҡуғына дәүләт идаралығы, суд, прокуратура, арбитраж, һалым хеҙмәттәре һ.б. органдары эйә. Дәүләт гербын үҙгәртеү закон буйынса ҡәтғи тыйыла. Рәсәй Федерацияһы субъекттарының дәүләт гербын рәсми документтарға РФ субъекттарының хоҡуҡи акттарына ярашлы ҡуялар.\nОйошма эмблемаһы – символик график һүрәт. Эмблема булып, ҡағиҙә булараҡ, тауар тамғаһы ҡулланыла. Эмблема һүрәте документты эҙләүҙе еңелләштерә, ләкин ойошманың йәки учреждениеның атамаһын эмблема менән алыштырыу рөхсәт ителмәй. Эмблема документта ойошманың уставына ярашлы урынлаштырыла. Ойошманың эске документтарында эмблема ҡуйылмай.\nОйошманың коды бөтә теркәлгән учреждениеларҙа була. Ул алдан типографик ысул менән ҡуйыла ала. Ойошманың коды документ авторы булған ойошманың тулы хоҡуҡлылығын үҙенсәлекле раҫлаусы булып тора.\nхоҡуҡи акттарына ярашлы – в соответствии с правовыми нормами\nурынлаштырыла – располагается, помещается\nрөхсәт ителмәй – не разрешается, не допускается\nтеркәлгән – зарегистрированный\nҡуйыла ала – может быть проставлен\nтулы хоҡуҡлылыҡ – правомочность\nүҙенсәлекле раҫлаусы – своеобразное подтверждение\nЮридик заттың төп дәүләт теркәү номеры һәм налог түләүсенең идентификация номеры (иҫәпкә ҡуйыу сәбәбе коды) документтарҙа һалым органдары биргән документтарға ярашлы ҡуйылырға тейеш. Документ формаһы коды идара итеү документацияһының дөйөм Рәсәй классификаторындағы кодҡа тура килергә тейеш. Ойошманың атамаһы ойоштороусы документтарҙа нығытылған атама менән тап килергә тейеш. Ойошманың атамаһы өҫтөндә юғарыраҡ торған ойошманың атамаһы бирелә. Бөтә был төр атамалар ҙа төп килештә бирелә.\nОйошма тураһында белешмә тик эш хаттарында күрһәтелә: был реквизит иҫәбенә почта һәм телеграф адресы, телефон, телефакс номерҙары, электрон почта адресы, интернеттағы сайттың исеме инә. Финанс һорауҙарына ҡағылған документтарҙа банк реквизиттары ла ҡуйылырға мөмкин. Документтың төрө атамаһы иң мөһим реквизиттарҙың береһе булып һанала. Документтың атамаһы хат һәм факстарҙан башҡа документтарҙа мотлаҡ булырға тейеш һәм баш хәрефтәр менән генә яҙыла.\nһалым органдары биргән – предоставленный налоговыми органами\nярашлы – в соответствии\nидара итеү документацияһы – управленческая документация\nидара итеү документацияһының дөйөм Рәсәй классификаторы – Общероссийский классификатор управленческой документации\nтура (тап) килергә тейеш – должен соответствовать\nойоштороусы документтарҙа нығытылған – закрепленный в учредительных документах\nюғарыраҡ торған ойошма – вышестоящая организация\nэш хаттары – служебные письма\nиҫәбенә – в число\nфинанс һорауҙарына ҡағылған – относящийся к финансовым вопросам\nбаш хәрефтәр менән генә – только прописными буквами\nхат һәм факстарҙан башҡа – за исключением писем и факсов\nБланки документов – Документ бланкылары\nПрочиатйте, переведите текст, составьте по нему диалог:\nДокументтар, ҡағиҙә булараҡ, типографик ысул менән эшләнгән йәки компьютерҙа әҙерләнгән бланкыларҙа эшләнә. Бланк – ул стандартлы ҡағыҙ бите. Унда даими мәғлүмәт бирелә, ә үҙгәреп торған мәғлүмәт өсөн урын ҡалдырыла. Бланкылар ҡулланыу – ваҡытты экономиялау өсөн бик һәйбәт сара. Бланкыларҙың шундай төрҙәре бар: дөйөм бланк, хат бланкы, документтың конкрет төрө бланкы. Дөйөм бланкыла реквизиттарҙан Рәсәй Федерацияһының Дәүләт гербы, Рәсәй Федерацияһы субъекты Дәүләт гербы, ойошманың эмблемаһы, ойошманың исеме, документтың башҡарылыу датаһы, урыны күрһәтелергә тейеш. Хаттар өсөн махсус бланкыла ойошманың исеме, адресы, ойошма тураһында белешмә, юридик заттың төп дәүләт теркәү номеры һәм налог түләүсенең идентификация номеры (иҫәпкә ҡуйыу сәбәбе коды) күрһәтелеү мотлаҡ. Конкрет төр документтың бланкыһында ойошманың исеме, документ төрө атамаһы, документтың башҡарылыу урыны һәм датаһы, документтың теркәү номеры, документтың теркәү номерына һәм датаһына һылтанма, текст исеме, контроль тураһында билдә кеүек реквизиттар булырға тейеш. Документтарҙың күбеһе А4 (210х297) йәки А5 (248х210) форматындағы ҡағыҙҙа башҡарыла, шулай уҡ А3 һәм А6 форматындағы ҡағыҙ ҙа файҙаланырға рөхсәт ителә. Бланкының өҫкө, аҫҡы һәм һул ситтәре – 20 миллиметрҙан, ә уң сите 10 миллиметрҙан кәм булмаҫҡа тейеш. Документ бер нисә биттән торһа, икенсе биттән башлап биттәрҙең номерҙары ҡуйыла. Стандартҡа ярашлы рәүештә, бит номерҙары нөктә һәм тиреһыҙ ҡуйыла, улар биттең өҫкө өлөшөндә урынлаштырыла.\nтипографик ысул менән эшләнгән – выполненный типографским способом\nәҙерләнгән – подготовленный\nдаими – постоянный\nүҙгәреп торған – переменный\nдокументтың конкрет төрө – конкретный вид документа\nкүбеһе – большинство\nрөхсәт ителә – разрешается\nһул ситтәре – левые поля\n10 миллиметрҙан кәм булмаҫҡа тейеш – должно быть не менее 10 мм\nикенсе биттән башлап – начиная со второй страницы\nстандартҡа ярашлы рәүештә – в соответствии со стандартом\nурынлаштырыла – располагаются\nПереведите и выучите диалог:\n- Документ нимәлә башҡарыла?\n- Документ күп осраҡта бланкыла башҡарыла.\n- Нимә ул бланк?\n- Бланк – ул стандартлы ҡағыҙ бите.\n- Бланкылар ҡулланыу ни яғынан отошло?\n- Бланкылар ҡулланыу ваҡытты экономиялай.\n- Бланкыларҙың ниндәй төрҙәре бар?\n- Бланкыларҙың шундай төрҙәре бар: дөйөм бланк, хат бланкы, документтың конкрет төрө бланкы.\n- Документтар күпселек ниндәй форматтағы ҡағыҙҙа башҡарыла?\n- Документтар күп осраҡта А4 йәки А5 форматындағы ҡағыҙҙа башҡарыла.\n- Документта биттәрҙең номерҙары ҡуйыламы?\n- Документ бер нисә биттән торһа, икенсе биттән башлап биттәрҙең номерҙары ҡуйыла.\nКлассификация документов – Документтарҙың бүленеше\nПрочитайте, переведите текст, составьте по нему диалог:\nДокументтарҙы төрлө билдәләргә ҡарап төркөмләйҙәр. Төрө буйынса документтар ойоштороу-етәкселек итеү документтарына, белешмә-мәғлүмәти документтарға һәм шәхси состав буйынса документтарға бүленә. Ойоштороу-етәкселек итеү документтары – ул ҡарар, бойороҡ, протокол, күрһәтмә, штат расписаниеһы, регламент һ.б. Белешмә-мәғлүмәти документтарға белешмәләр, докладной, рәсми, аңлатма, аныҡлаусы яҙыуҙар, хаттар, телеграммалар, ялыуҙар, отчеттар, акттар ҡарай. Шәхси состав буйынса документтар – ул ғаризалар, хеҙмәт кенәгәләре, шәхси карточкалар, анкеталар, резюме, ҡылыҡһырламалар, килешеүҙәр һ.б.\nФорма буйынса шәхси, трафарет һәм стандартлы документтар була. Йөкмәткеһе буйынса документтар ябай һәм ҡатмарлы була. Килеп сығышы буйынса рәсми һәм шәхси документтар бар. Башҡарылыу урыны буйынса – эске һәм тышҡы документтар, билдәлелек буйынса – йәшерен һәм йәшерен булмаған документтар, теркәү саралары буйынса ҡулъяҙма, машина яҙыулы, график, тауышлы һәм фото-кинодокументтар айырыла. Һаҡлау сроктары буйынса документтарҙың даими, 10 йылға тиклем һәм ун йылдан ашыу һаҡлана торған төрҙәре була. Стадиялары буйынса документтарҙың төп нөсхә, ҡаралама, күсермә, өҙөмтә кеүек төрҙәре була. Шулай уҡ документтар ашығыс һәм ашығыс булмаған документтарға бүленә.\nойоштороу-етәкселек итеү документтары – организационно-распорядительные документы\nбелешмә-мәғлүмәти документтар – справочно-информационные документы\nшәхси состав буйынса документтар – документы по личному составу\nкүрһәтмә – указание\nҡарар – решение, постановление\nбелешмә – справка\nрәсми яҙыу – служебная записка\nаңлатма, аныҡлаусы яҙыуҙар – пояснительные, объяснительные записки\nялыу – жалоба\nҡылыҡһырлама – характеристика\nкилеп сығышы буйынса – по происхождению\nбилдәлелек буйынса – по гласности\nтеркәү саралары буйынса – по средствам фиксации\nун йылдан ашыу һаҡлана торған – сохраняемые свыше десяти лет\nтөп нөсхә – оригинал\nҡаралама – черновик\nөҙөмтә – выписка\nашығыс – срочный\nОрганизационные и распорядительные документы – Ойоштороу һәм етәкселек итеү документтары\n- Ойоштороу документтарының төп үҙенсәлеге нимә?\n- Законлы рәүештә эшләүсе ойошмалар, учреждениелар, фирмалар ойоштороу документтарынан тыш бер нимә лә эшләй алмай, сөнки был төр документтар ойоштороу мәсьәләләрен хәл итеү өсөн тәғәйенләнә.\n- Ойоштороу документтарына нимәләр инә?\n- Ойоштороу документтарына устав, ҡулланма (инструкция), вазифалыҡ ҡулланмаһы һәм башҡалар инә.\n- Устав нимә ул?\n- Устав – ул ойошманың, учреждениеның эшмәкәрлеген, хеҙмәткәрҙәрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәрен, хоҡуҡтарын һәм бурыстарын (йөкләмәләрен) көйләүсе ҡағиҙәләр йыйылмаһы.\n- Нимә ул вазифалыҡ ҡулланмаһы?\n- Вазифалыҡ ҡулланмаһы – ул теге йәки был вазифала эшләүсе кешенең төп функцияларын, хоҡуҡтарын, йөкләмәләрен билдәләүсе ойоштороусы-хоҡуҡи документ. Ул бер нисә бүлектән тора: “Дөйөм положениелар”, “Вазифалыҡ йөкләмәләре”, “Белергә тейеш”, “Квалификацияға талаптар”, “Хоҡуҡтар”, “Яуаплылыҡ”.\n- Етәкселек итеү документтарына нимәләр инә?\n- Етәкселек итеү документтарына ҡарарҙар, күрһәтмәләр, бойороҡтар, протоколдар инә. Улар бер-береһенән реквизиттар составы һәм текст үҙенсәлектәре менән айырыла.\n- Берекмәнең, ойошманың төп етәкселек итеү документы нимә?\n- Берекмәнең, ойошманың төп етәкселек итеү документы – бойороҡ. Ул ике төргә бүленә: төп эшмәкәрлек буйынса бойороҡ һәм шәхси состав буйынса бойороҡ (кадрҙар бойороҡтары).\nзаконлы рәүештә – на законном основании\nойоштороу документтарынан тыш – без организационных документов\nхәл итеү – решение\nтәғәйенләнә – предназначается\nвазифалыҡ ҡулланмаһы – должностная инструкция\nкөйләүсе – регулирующий\nхоҡуҡтар һәм йөкләмәләр – права и обязанности\nойоштороусы-хоҡуҡи – организационно-правовой\nҡарар – постановление, решение\nбойороҡ – приказ, распоряжение\nбер-береһенән – друг от друга\nтөп эшмәкәрлек буйынса бойороҡ – приказ по основной деятельности\nшәхси состав буйынса бойороҡ (кадрҙар бойороҡтары) – приказы по личному составу (кадровые приказы)\nПриказ как основной распорядительный документ – Төп етәкселекитеү документы булараҡ бойороҡ\n- Документ төрө булараҡ бойороҡ тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Бойороҡ – ойошманың, берекмәнең төп етәкселек итеү документы.\n- Уның ниндәй төрҙәре була?\n- Уның ике төрө бар – төп эшмәкәрлек буйынса бойороҡтар һәм шәхси состав буйынса бойороҡтар (кадр бойороҡтары).\n- Төп эшмәкәрлек буйынса бойороҡ тураһында нимә әйтеп була?\n- Бойороҡ – ул ойошманың төп һәм оператив мәсьәләләрен хәл итеү өсөн етәксе тарафынан төҙөлгән хоҡуҡи акт. Ул кәрәк саҡта ғына төҙөлә. Бойороҡто үҙгәртеү, тултырыу, ғәмәлдән сығарыу яңы бойороҡтар нигеҙендә башҡарыла.\n- Бойороҡ төҙөүҙең ниндәй стадиялары бар?\n- Бойороҡ төҙөүҙең ике стадияһы бар: тәүҙә бойороҡтоң проекты, шунан приказ үҙе төҙөлә. Бойороҡ әҙерләүҙең шундай этаптары бар: мәсьәләнең асылын өйрәнеү; закон сығарыу акттары менән танышыу; ойошманың мәғлүмәти-белешмә документтарын (белешмәләр, отчеттар, хаттар) эшкәртеү; документ проектының тексын әҙерләү; бойороҡ проектын яраштырыу; бойороҡто баҫыу һәм рәсмиләштереүҙең дөрөҫлөгөн тикшереү; бойороҡто раҫлау, уға ҡул ҡуйыу; бойороҡто теркәү; башҡарыусыларҙы бойороҡ менән таныштырыу.\n- Бойороҡ ниндәй өлөштәрҙән тора?\n- Бойороҡ билдәләү (констатациялау) һәм бойороҡ биреү өлөштәренән тора.\n- Билдәләү өлөшө ниндәй булырға тейеш?\n- Билдәләү өлөшөндә факттар килтерелә, бойороҡ төҙөү өсөн нигеҙ булған сәбәптәр һәм маҡсаттар әйтелә. Был өлөш ҡыҫҡа һәм асыҡ булырға тейеш. Әгәр бойороҡ нигеҙенә дәүләт органдары документы һалынған булһа, уға мотлаҡ һылтанма яһала.\n- Бойороҡ биреү өлөшөнә нимәләр хас?\n- Бойороҡ биреү өлөшөн ғәҙәттә баш хәрефтәр менән “БОЙОРАМ” 1-се зат ҡылымы (йәки “ойошторорға, башҡарырға” инфинитив формалары) менән башлайҙар. Бойороҡ биреү пункттарын ҡыҙыл юлдан яҙалар һәм ғәрәп цифрҙары менән номерлайҙар. Бойороҡ биреү өлөшө шундай схема буйынса төҙөлә: башҡарыусы – эш-хәрәкәт – срок.\nтөп һәм оператив мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн – для решения основных и оперативных задач\nетәксе тарафынан – руководителем\nкәрәк саҡта ғына – только по необходимости\nүҙгәртеү – изменение\nтултырыу – дополнение\nғәмәлдән сығарыу – отмена\nяңы бойороҡтар нигеҙендә – на основе новых приказов\nмәсьәләнең асылы – суть вопроса\nзакон сығарыу акттары – законодательные акты\nэшкәртеү – обработка\nрәсмиләштереүҙең дөрөҫлөгөн тикшереү – проверка правильности оформления\nраҫлау – утверждение\nҡул ҡуйыу – подписание\nбилдәләү (констатациялау) – констатирующая\nбойороҡ биреү – распорядительная\nбойороҡ төҙөү өсөн нигеҙ булған – послужившие основанием для приказа\nҡыҫҡа һәм асыҡ – лаконичный\nнигеҙенә һалынған булһа – если в основу положен\nмотлаҡ һылтанма яһала – делается обязательная ссылка\nғәрәп – арабский\nСправочно-информационные документы – Белешмә-мәғлүмәти документтар\n- Белешмә-мәғлүмәти документтар тураһында нимәләр әйтергә була?\n- Учреждениеларҙа төҙөлөүсе документтарҙың күпселеге – белешмә-мәғлүмәти документтар. Улар бик күп төрлө.\n- Белешмә-мәғлүмәти документтарҙың ниндәй төрҙәре бар?\n- Белешмә-мәғлүмәти документтар – ул белешмәләр,докладной, рәсми һәм аңлатма яҙыуҙар, акттар, хаттар, ялыуҙар, отчеттар, протоколдар һ.б.\n- Белешмә-мәғлүмәти документтар етәкселек итеү документтарынан нимәләр менән айырыла?\n- Белешмә-мәғлүмәти документтар ойоштороу-етәкселек документтарына ҡарата ярҙамсы документ булып тора. Улар эштәрҙең фактик торошо тураһында мәғлүмәт бирә, шулай уҡ йыш ҡына ҡарарҙар ҡабул итеү һәм етәкселек итеү документтарын төҙөү өсөн нигеҙ булып тора.\nкүпселеге – большинство\nяҙыу – записка\nярҙамсы – вспомогательный\nэштәрҙең фактик торошо – фактическое положение дел\nҡарарҙар ҡабул итеү – принятие решения\nнигеҙ булып тора – служит основанием\nАкты, протоколы – Акттар, протоколдар\n- Нимә ул акт?\n- Акт – ул кешеләр төркөмө менән факттарҙы йәки ваҡиғаларҙы раҫлау өсөн төҙөлгән документ.\n- Уның ниндәй төрҙәре бар?\n- Акттарҙың күп төрө бар: инвентаризация акты, эште ҡабул итеү акты, материаль әйберҙәрҙе ҡабул итеү-тапшырыу акты, эште ҡабул итеү-тапшырыу акты, документтарҙы юҡҡа сығарыу акты, авария акты һ.б.\n- Акттар ирекле рәүештә, шәхси ихтыяр буйынса төҙөләме?\n- Акттар ирекле рәүештә, шәхси ихтыяр буйынса төҙөлмәй. Уларҙы төҙөү бурысы ваҡытлы йәки даими комиссиялар өҫтөнә йөкмәтелә. Акттарҙа бойороҡ, ҡарар кеүек документтарға һылтанма яһала. Ҡайһы бер акттар етәкселек итеү документы йәки актты төҙөргә күрһәтмә биргән етәксе менән раҫлана.\n- Акттарҙың төҙөлөү талаптары ниндәй?\n- Акт инеш һәм констатациялау өлөштәренән тора. Беренсе өлөштә акт төҙөүҙең нигеҙе күрһәтелә, акт төҙөүсе һәм акт төҙөгәндә булған кешеләр һанала. “Беҙ, аҫта ҡул ҡуйған кешеләр, ...... акт төҙөнөк” һөйләме иҫкергән һанала. Акт шулай башланырға тейеш: “Акт .... составындағы комиссия менән төҙөлгән”.\n- Акттың икенсе өлөшө нимә менән ҡылыҡһырлана?\n- Акттың икенсе өлөшөндә башҡарылған эшкә тасуирлама бирелә, ваҡиғалар, факттар теркәлә, һығымталар, тәҡдимдәр әйтелә.\n- Акттың тағы ниндәй үҙенсәлектәре бар?\n- Актҡа уны төҙөүҙә ҡатнашҡан бөтә кешеләр ҡул ҡуя. Ревизия һәм тикшереү акттары менән был эшмәкәрлеккә ҡараған бөтә кешене лә таныштыралар, акт менән танышҡан кешеләр был осраҡта “Акт менән таныштылар” тигән яҙыу эргәһенә ҡултамғаларын һәм датаны ҡуйырға тейеш.\n- Нимә ул протокол?\n- Протокол –ул йыйылыштарҙа, кәңәшмәләрҙә, конференцияларҙа мәсьәләләрҙе тикшереү һәм ҡарарҙар ҡабул итеү барышын теркәүсе документ. Ул инеш һәм төп өлөштән тора. Инеш өлөштә ултырыштың рәйесе, президиум ағзалары (әгәр президиум һайланһа), сәркәтип, ҡатнашыусылар, саҡырылған ҡунаҡтар тураһында мәғлүмәт бирелә.\nкешеләр төркөмө – группа лиц\nэште ҡабул итеү – приемка работы\nюҡҡа сығарыу – уничтожение\nирекле – произвольно\nшәхси ихтыяр буйынса – по личному волеизъявлению\nуларҙы төҙөү бурысы – задача их составления\n... өҫтөнә йөкмәтелә – возлагается на...\nһылтанма яһала – делаются ссылки (ссылаются)\nактты төҙөргә күрһәтмә биргән етәксе – руководитель, давший указание на составление акта\nраҫлана – утверждается\nакт төҙөүҙең нигеҙе – основание для составления акта\nакт төҙөгәндә булған – присутствующие при составлении акта\nиҫкергән һанала – считается устаревшим\nтасуирлама – описание\nтеркәлә – фиксируются\nһығымталар, тәҡдимдәр әйтелә – излагаются выводы, предложения\nҡул ҡуя – подписывается\nбыл эшмәкәрлеккә ҡараған – относящиеся к этой деятельности\nмәсьәләләрҙе тикшереү – обсуждение вопросов\nбарыш – ход\nДокладная, служебная, объяснительная записки, письма – Докладной, рәсми һәм аңлатма яҙыуҙар, хаттар\n- Нимә ул докладной яҙыу?\n- Докладной яҙыу – ул ниндәйҙер мәсьәләне йәки фактты билдәләүсе белешмә-мәғлүмәти характерҙағы эске яҙышыу төрө. Факттарҙан тыш, докладной яҙыуҙарҙа төҙөүсенең һығымталары һәм тәҡдимдәре килтерелә. Йөкмәткеһе һәм тәғәйенләнеше буйынса улар мәғлүмәти һәм отчетлы була. Адресатына ҡарап, докладной яҙыуҙар эске һәм тышҡы була, ул ойошманың етәксеһенә һәм юғары торған органдарға ла тәғәйенләнә. Докладной яҙыуҙың маҡсаты – етәксене ҡарар ҡабул итеүгә өндәү. Докладной яҙыуҙың беренсе өлөшөндә факттар килтерелә, ә икенсе өлөшөндә төҙөүсенең һығымталары, тәҡдимдәре, үтенесе, фекерҙәре килтерелә.\n- Нимә ул рәсми яҙыу?\n- Рәсми яҙыу шулай уҡ эске яҙышыуҙың бер төрө һанала. Ул мәғлүмәти, инициативалы йәки отчетлы була ала. Рәсми яҙыу структур бүлексәләрҙән йәки вазифалы кешеләрҙән ойошма эсендәге һәр төрлө адресатҡа ебәрелә. Докладнойҙа һымаҡ, бында ла факттар, аҙаҡ һығымталар, тәҡдимдәр, үтенестәр килтерелә.\n- Аңлатмалы яҙыуҙарҙың үҙенсәлеге нимәлә?\n- Аңлатмалы яҙыуҙың ике төрө бар: береһе эшсенең хеҙмәт тәртибен боҙоу йәки ниндәйҙер йөкләмәне үтәмәү сәбәбен аңлатыу маҡсатында ҡулданяҙыла. Икенсе төрө – төп документтың айырым положениеларын асыҡлаусы ҡушымта. Ул дөйөм бланкыла тултырыла һәм етәксе тарафынан раҫлана.\n- Документ төрө булараҡ хат тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\n- Хаттар учреждениелар, айырым кешеләр менән аралашыу, төрлө мәғлүмәттәр ебәреү һәм алыу, ваҡиғалар тураһында белдереү сараһы булып хеҙмәт итә. Шулай уҡ үтенес, тәҡдим, претензия, запрос белдереүсе хаттар ҙа була. Улар яуап талап итә. Хаттар А4 форматындағы ҡағыҙҙа яҙыла, ун юлдан артмаһа, А5 форматындағы ҡағыҙҙа ла башҡарыла ала. Хатта, ғәҙәттә, бер мәсьәлә яҡтыртыла. Хаттың тексы ябай, ҡыҫҡа, аңлайышлы, эҙмә-эҙлекле, ышандырырлыҡ булырға тейеш. Хат ойошманың бланкында яҙыла, ул ике данала әҙерләнә: береһе адресатҡа ебәрелә, икенсеһе делоға тегеп ҡуйыла.\nниндәйҙер мәсьәләне йәки фактты билдәләүсе – излагающий какой-либо вопрос или факт\nэске яҙышыу төрө – вид внутренней переписки\nтөҙөүсенең һығымталары һәм тәҡдимдәре – выводы и предложения составителя\nтәғәйенләнеш – назначение\nҡарар ҡабул итеүгә өндәү – побуждение к принятию решения\nструктур бүлексәләр – структурные подразделения\nвазифалы кеше – должностное лицо\nхеҙмәт тәртибен боҙоу – нарушение трудовой дисциплины\nниндәйҙер йөкләмәне үтәмәү сәбәбе – причина невыполнения какого-либо поручения\nҡулдан – от руки\nасыҡлаусы – разъясняющий\nтөрлө мәғлүмәттәр ебәреү һәм алыу – получать и отправлять различные сведения\nваҡиғалар тураһында белдереү – уведомлять о событиях\nун юлдан артмаһа – если не превышает десяти строк\nяҡтыртыла – освещается\nышандырырлыҡ – убедительный\nтегеп ҡуйыла – подшивается\nДокументы по личному составу – Шәхси состав буйынса документтар\n- Шәхси состав буйынса документтар тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\n- Шәхси состав буйынса документтар учреждениелар, ойошмалар эшселәренең хоҡуҡи, хеҙмәт эшмәкәрлеген сағылдыра.\n- Шәхси состав буйынса документтарға нимәләр инә?\n- Шәхси состав буйынса документтарға шәхси состав буйынса бойороҡтар, ғаризалар, штат теҙмәһе, хеҙмәт кенәгәләре, шәхси карточкалар, командировка таныҡлыҡтары, отпускылар графиктары, анкеталар, резюмелар һәм башҡалар инә.\n- Кадр документтары менән кем шөғөлләнә?\n- Кадр документтары менән конкрет вазифалы кешеләр һәм бүлектәр шөғөлләнә.\n- Шәхси состав буйынса документтар тураһында тағы нимә әйтә алаһығыҙ?\n- Шәхси состав буйынса документтар оҙаҡ һаҡланырға тейеш, шуға күрә уларҙы һаҡлау өсөн махсус биналар һәм янмай торған сейфтар талап ителә.\nсағылдыра – отражают\nшөғөлләнә – занимается\nянмай торған – несгораемый\nталап ителә – требуется Приказ по личному составу – Шәхси состав буйынса бойороҡ\n- Шәхси состав буйынса бойороҡ нимә ул?\n- Шәхси состав буйынса бойороҡ – ул кадрҙар тураһында мәғлүмәттәрҙе сағылдырған документ. Унда һәр эшсенең эшкә урынлашыуы (эштән китеүе), эш буйынса күсереү, вазифалыҡ хеҙмәт хаҡы, отпуск тәғәйенләнеше, командировкалары, фамилияһын үҙгәртеүе, бүләкләнеүе, шелтәләре тураһында мәғлүмәт бирелә. Шәхси состав буйынса бойороҡтар нигеҙендә башҡа документтарға мәғлүмәттәр индерелә.\n- Резюме тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\n- Резюме эш урыны эҙләү шарттарында һуңғы ваҡытта киң популяр булып китте. Резюмела кешенең фамилияһы, исеме, атаһының исеме, тыуған йылы һәм көнө, адрес, бәйләнеш телефоны күрһәтелә, ғаилә хәле, белеме, һөнәри тәжрибәһе тураһында, шулай уҡ башҡа өҫтәмә мәғлүмәттәр бирелә. Бирелгән мәғлүмәттәр кешенең ҡултамғаһы менән нығытыла.\n- Нимә ул ғариза?\n- Ғариза – эшкә алыу, эштән сығарыу, икенсе эшкә күсереү, отпуск биреү, ялыуҙы ҡарау һ.б. тураһындағы үтенесте белдергән, ойошмаға йәки вазифалы кешегә йүнәлтелгән документ.\n- Ғариза ниндәй формаларҙа булырға мөмкин?\n- Ғариза ҡулдан ирекле формала йәки трафарет бланкыла яҙыла. Унда түбәндәге реквизиттар була: адресат, адресант, адресанттың адресы, телефоны, паспорт мәғлүмәттәре (талап ителгәндә), документтың төрө, ғариза тексы, ҡултамға, дата.\nсағылдырған – отражающий\nэштән китеү – увольнение\nэш буйынса күсереү – перемещение по работе\nбүләкләнеү – поощрение\nшелтә – взыскание\nэш урыны эҙләү шарттарында – в условиях поиска трудоустройства\nбәйләнеш – контактный\nһөнәри тәжрибә – профессиональный опыт\nүтенесте белдергән – выражающий просьбу\nйүнәлтелгән – адресованный\nэштән сығарыу – увольнение\nСистема хранения кадровых документов – Кадрҙар документтарын һаҡлау системаһы\n- Кадрҙар документтарын һаҡлау системаһы тураһында нимәләр әйтә алаһығыҙ?\n- Кадрҙар документтарын һаҡлау ҡағиҙәләре закондар, положениелар һәм ҡулланмалар менән билдәләнә. Һәр документтың үҙенең һаҡлау үҙенсәлектәре бар.\n- Ул үҙенсәлектәргә ниндәй миҫалдар килтерә алаһығыҙ?\n- Мәҫәлән, эшселәрҙең эш хаҡы буйынса шәхси счеттары, шәхси карточкалар, хеҙмәт кенәгәләре айырым делоларға йәки картотекаларға индерелә һәм алфавит буйынса урынлаштырыла. Шәхси состав буйынса бойороҡтар һәм кадр бойороҡтары ла шулай уҡ айырым төркөмләнә, сөнки уларҙың һаҡлау ваҡыты төрлө. Шәхси состав буйынса бойороҡтарҙың һаҡлау ваҡыты оҙайлы (75 йыл), ә кадр бойороҡтары тик биш йыл ғына һаҡлана. Был төр бойороҡтарҙы шулай уҡ айырым теркәү мөһим.\n- Шәхси делоларҙың ниндәй үҙенсәлектәре бар?\n- Шәхси делолар бөтә эшселәргә лә, шулай уҡ тик етәкселәргә һәм төп белгестәргә генә асыла ала. Эшселәргә шулай уҡ тик Т-2 формаһындағы шәхси карточкалар ғына тултырыла ала.\n- Шәхси делоларға ниндәй документтар индерелә?\n- Шәхси делоларға кадрҙар мәсьәләһенә ҡағылған бөтә документтар индерелә. Бында тик бүләкләнеү һәм шелтәләр тураһында бойороҡтар күсермәләре, йәшәү урынынан белешмәләр, шулай уҡ фамилияны үҙгәртеү тураһында белешмәләр индерелмәй. Уларҙағы мәғлүмәт шәхси карточкаларға йәки башҡа кадр документтарына күсерелә. Улар шулай уҡ ваҡытлыса һаҡлана торған делоларға һалына ала.\n- Шәхси делоларҙағы документтар ниндәй тәртиптә ятырға тейеш?\n- Шәхси делоларҙағы документтар шундай тәртиптә ятырға тейеш:\n- шәхси делоларҙағы документтарҙың исемлеге;\n- эшкә алыу тураһында ғариза, йәки йүнәлтмә;\n- анкетаға ҡушымта;\n- резюме йәки автобиография;\n- белем тураһында документтарҙың күсермәләре;\n- теге йәки был вазифаға ҡуйыу, күсереү, эштән сығарыу тураһындағы бойороҡтарҙан күсермәләр;\n- хеҙмәт килешеүе йәки контракт;\n- эшсегә ҡағылған башҡа белешмәләр һәм документтар;\n- делоны раҫлаусы ҡағыҙ.\nэш хаҡы буйынса шәхси счеттар – лицевые счета по заработной плате\nтөркөмләнә – группируются\nваҡытлыса һаҡлана торған делолар – дела временного хранения\nйүнәлтмә – направление\nбойороҡтарҙан күсермәләр – выписки из приказов\nделоны раҫлаусы ҡағыҙ – лист-заверитель дела\nТрудовая книжка – Хеҙмәт кенәгәһе\nобщий (непрерывный, специальный) стаж работы – дөйөм (өҙлөкһөҙ, махсус) хеҙмәт стажы\nсведения о работнике – эшсе тураһында мәғлүмәт\nсведения о выполняемой работе – башҡарылған эш тураһында мәғлүмәт\nсведения о переводах на другую работу – башҡа эшкә күсереү тураһында мәғлүмәт\nсведения об увольнении работника – эшсенең эштән китеүе тураһында мәғлүмәт\nоснования прекращения трудового договора – хеҙмәт килешеүен өҙөү сәбәптәре\nсведения о награждениях за успехи в работе – эштәге уңыштар өсөн бүләкләнеү тураһында мәғлүмәт\n- Нимә ул хеҙмәт кенәгәһе?\n- Хеҙмәт кенәгәһе – эшсенең дөйөм, өҙләкһөҙ, махсус хеҙмәт стажын раҫлаусы төп документтарҙың береһе.\n- Хеҙмәт кенәгәләре бөтә ойошмаларҙа ла тултырыламы?\n- Эйе, хеҙмәт кенәгәләре бөтә ойошмаларҙа ла тултырылырға тейеш. Закон буйынса бер кешелә бер нисә хеҙмәт кенәгәһе булыу тыйыла.\n- Хеҙмәт кенәгәләренең формаһы, уларҙы тултырыу, һаҡлау ҡағиҙәләре, шулай уҡ хеҙмәт кенәгәһе бланкыларын әҙерләү ҡағиҙәләре тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Хеҙмәт кенәгәләренең формаһы, уларҙы тултырыу, һаҡлау ҡағиҙәләре, шулай уҡ хеҙмәт кенәгәһе бланкыларын әҙерләү ҡағиҙәләре Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте тарафынан билдәләнә.\n- Хеҙмәт кенәгәһе һәр эшселә булырға тейешме?\n- Эйе, ойошмала биш көндән артыҡ эшләгән һәр кешегә (был ойошмалағы хеҙмәте төп хеҙмәт булһа) хеҙмәт кенәгәһе тултырылырға тейеш.\n- Хеҙмәт кенәгәһенә ниндәй мәғлүмәттәр индерелә?\n- Хеҙмәт кенәгәһенә шундай мәғлүмәт индерелә: эшсе тураһында мәғлүмәт, башҡарылған эш тураһында мәғлүмәт, башҡа эшкә күсереү тураһында мәғлүмәт, эшсенең эштән китеүе тураһында мәғлүмәт, хеҙмәт килешеүен өҙөү сәбәптәре, эштәге уңыштар өсөн бүләкләнеү тураһында мәғлүмәт.\n- Шелтәләр тураһында мәғлүмәт хеҙмәт кенәгәһенә индереләме?\n- Шелтәләр тураһында мәғлүмәт хеҙмәт кенәгәһенә индерелмәй. Эштән китеүҙе талап иткән шелтә тураһында ғына мәғлүмәт индерелә.\n- Эшсенең бер үк ваҡытта бер нисә урында эшләүе тураһында мәғлүмәт хеҙмәт кенәгәһенә индереләме?\n- Эйе, эшсенең бер үк ваҡытта бер нисә урында эшләүе тураһында мәғлүмәт хеҙмәт кенәгәһенә индерелә, был осраҡта быны раҫлаусы документ булырға тейеш.\n- Хеҙмәт кенәгәләрен теркәү тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Хеҙмәт кенәгәләрен махсус журналда теркәйҙәр.\nтултырыу, һаҡлау ҡағиҙәләре – правила ведения, хранения\nРәсәй Федерацияһы Хөкүмәте – Правительство Российской Федерации\nэштән китеүҙе талап иткән шелтә – взыскание, связанное с увольнением\nбер үк ваҡытта бер нисә урында эшләү – совместительство\nраҫлаусы документ – подтверждающий документ\nОрганизация документооборота – Документтар әйләнешен ойоштороу\n- Нимә ул документтар әйләнеше?\n- Документтар әйләнеше – ул документтарҙың төҙөү йәки алыу ваҡытынан уны юҡ итеүгә йәки архивҡа тапшырыуға тиклемге йөрөшө.\n- Ойошма эсендә документтарҙың әйләнеше тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Ойошма эсендә документтарҙың йөрөү маршруты мотлаҡ схема рәүешендә билдәләнергә тейеш. Ул схемаларҙы эш башҡарыу хеҙмәте төҙөй. Документтарҙың йөрөү маршрутын күрһәткән схема документ мәғлүмәтен эшкәртеүҙең бөтә пункттарын үҙ эсенә ала һәм ойошманың етәксеһе тарафынан раҫлана. Һәр категория документтар (эске, ҡабул ителгән (килгән), ебәрелгән документтар, шәхси состав һәм төп эшмәкәрлек буйынса бойороҡтар, финанс документтары һ.б.) өсөн айырым схемалар төҙөлөргә тейеш.\nэш башҡарыу хеҙмәте – служба делопроизводства\nдокумент мәғлүмәтен эшкәртеү – обработка документной информации\nүҙ эсенә ала – включает в себя\nПрием и обработка входящих документов – Килгән документтарҙы ҡабул итеү һәм эшкәртеү\n- Килгән хаттар тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Улар ойошмаға курьерҙар тарафынан, почта, факс йәки башҡа юл менән килә. Ойошмала килгән хаттар канцелярия (идаралыҡты документтар менән тәьмин итеү хеҙмәте) йәки айырым билдәләнгән белгес тарафынан ҡабул ителә. Килгән хаттарға килеү номеры ҡуйыла, унан һуң килгән хатты махсус журналда (компьютерҙа) теркәйҙәр. Ашығыс хаттарҙа (телефонограммаларҙа, телеграммаларҙа һ.б.) документтың килгән ваҡытын (сәғәтен, минутын) билдәләйҙәр.\n- Килгән хаттар менән тағы ниндәй эш башҡаралар?\n- Килгән хаттарҙың килеү дөрөҫлөгөн тикшерәләр: бының өсөн “Адресат” реквизитындағы адресты конверт тышындағы адрес менән сағыштыралар. Яңылыш ебәрелгән хатты почта бүлексәһенә ҡайтаралар. “Шәхси рәүештә” (“лично”) тамғалы хаттар асылмай.\n- Килгән хаттарҙы эшкәртеүгә махсус ваҡыт талап ителәме?\n- Эйе, килгән хаттарҙы эшкәртеү тәүлек эсендә башҡарылырға тейеш.\n- Ашығыс хаттарҙы эшкәртеү нисек алып барыла?\n- Ашығыс хаттар иң элек ойошманың етәксеһенә тапшырыла. Етәксе ҡарар ҡабул иткәндән һуң ғына был ашығыс хаттар теркәлә.\nайырым билдәләнгән белгес тарафынан – отдельно назначенным специалистом\nкилеү номеры – входящий номер\nхаттарҙың килеү дөрөҫлөгө – правильность доставки писем\nяңылыш ебәрелгән – ошибочно отправленный\nпочта бүлексәһе – почтовое отделение\nҡайтаралар – возвращают\nтәүлек эсендә – в течение суток\nбашҡарылырға тейеш – должна проводиться\nашығыс хат – срочное письмо\nтапшырыла – передается\nҡарар ҡабул иткәндән һуң ғына – только после принятия решения\nРассмотрение документов руководством – Документтарҙың етәкселек тарафынан ҡаралыуы\n- Килгән документтарҙың етәкселек тарафынан ҡаралыуы тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Айырып алғандан һәм теркәгәндән һуң етәксенең ҡарауын талап иткән документтар етәксегә тапшырыла. Был осраҡта сәркәтип килгән хат менән бергә уға бәйле башҡа өҫтәмә документтарҙы ла ҡушып бирә. Был килгән документ буйынса ҡарар ҡабул итеү процесын еңелләштерә һәм тиҙләтә.\n- Етәксенең был документтарҙы ҡарауы тураһында нимә әйтә алаһың?\n- Етәксе был документтарҙы алған көндө ҡарай һәм ҡарарын резолюция рәүешендә бирә. Бынан һуң документ башҡарылыу өсөн структур бүлексәләргә йәки конкрет вазифалы кешеләргә ебәрелә.\n- Әгәр документтың башҡарылышы етәксенең тикшерелеүенә ҡуйылһа, был осраҡта сәркәтип нимә эшләргә тейеш?\n- Был осраҡта сәркәтип резолюциялағы мәғлүмәтте журналға, тикшереү карточкаһына йәки компьютерға индерә. Бынан һуң документты резолюцияла күрһәтелгән башҡарыусыларға тапшыра. Башҡарыусылар бер нисәү булһа, сәркәтип был документтың күсермәләрен эшләргә тейеш.\n- Мөһим һәм конфиденциаль документтар менән эшләү нимә талап итә?\n- Мөһим һәм конфиденциаль документтарҙы башҡарыусы ҡул ҡуйып ала.\nайырып алғандан һуң – после сортировки\nетәксенең ҡарауын талап иткән – требующие рассмотрения руководителем\nуға бәйле – связанные с ним\nбыл – это\nеңелләштерә һәм тиҙләтә – облегчает и ускоряет\nбашҡарылыу өсөн – для исполнения\nвазифалы кешеләргә – должностным лицам\nдокументтың башҡарылышы – исполнение документа\nетәксенең тикшерелеүенә ҡуйылһа – если поставлено под контроль руководителя\nрезолюцияла күрһәтелгән башҡарыусыларға – исполнителям, указанным в резолюции\nҡул ҡуйып ала – берет под роспись\nМЕТОДИЧЕСКИЕ РЕКОМЕНДАЦИИ внеаудиторной самостоятельной работы по дисциплине «Управление персоналом»…\nЗапись опубликована 09.03.2017 автором alimbaewa77 в рубрике Лингвистика и филология, Материалы для преподавателей, Наука и образование, Профессиональное образование, Учебные дисциплины и материалы для обучающихся, Языки народов России с метками методические материалы.\n← Программа по дисциплине «Технология» Конспект на тему «9 мая — День Победы» →


Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә тармаҡ кәңәшмәһе\n11 Февраль , 15:10\nИң һуңғы тармаҡ кәңәшмәһе төҙөлөш, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, юл эшмәкәрлеге, газ һәм электр менән тәьмин итеү, элемтә һәм мәсетлеләрҙең йәшәйеш мәсьәләләренә арналды. Башҡа саралар кеүек, ул да онлайн уҙҙы.\nКәңәшмә эшендә Мәсетле районы хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллин, уның төҙөлөш һәм йәшәйеште тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Азамат Ҡәләмов, ресурстар менән тәьмин итеүсе һәм коммуналь ойошма вәкилдәре ҡатнашты.\nӘнис Ҡасим улы был структураның граждандар тормошонда мөһим булыуын билдәләне.\n– Бөгөнгө көн нисек кенә ҡатмарлы булмаһын, коммуналь һәм ресурс менән тәьмин итеү хеҙмәттәре һәр ваҡыт кәрәкле булды һәм булып ҡала, – тине ул.\nАзамат Мөхәмәтхаяз улы был өлкәләге төп мәсьәлә һәм проблемаларҙы билдәләне.\n2021 йылда Мәсетле районында 8381 квадрат метр торлаҡ төҙөлгән, 2020 йылда был күр-һәткес 1573 квадрат метр тәшкил иткән. 2024 йылға уны 11500 квадрат метрға еткереү бурысы тора. Төҙөлөш материалдарына хаҡтар артыу шарттарында был ярайһы уҡ ҡатмарлы мәсьәлә булып ҡала. Беренсенән, Көньяҡ-2 һәм Көнсығыш биҫтәләрен үҫтереүҙе дауам итергә кәрәк. Көнсығыш биҫтәһендә торлаҡ төҙөлөшөн тотҡарлаусы төп фактор – һыу тәьминәтенең булмауы. Уны проектлау тамамланған, дәүләт экспертизаһын алыу көтөлә.\nЯңы һыу алыу ҡоролмаһының ҡеүәте тәүлегенә 1000 кубометр тәшкил итергә тейеш. Хәҙер төҙөлөш-монтаж эштәрен финанслау мәсьәләһе өйрәнелә, уның яҡынса суммаһы 230 миллион һум тәшкил итә.\nКөньяҡ биҫтәһен Оло Ыҡтамаҡ ауылы эсенә индереү буйынса генераль план әҙерләнгән һәм раҫланған. Уның биләмәһендә 350 участка урынлашасаҡ, межалау мотлаҡ.\nЭлектр селтәрен һуҙыу эштәре менән “ГИП-Электро” йәмғиәте шөғөлләнәсәк, торама пункттарҙы газ селтәренә тоташтырыу программаһын ҡулланыу мәсьәләһе өйрәнелә. “Таҙа һыу” программаһы иҫәбенә һыу үткәргес һуҙыу планлаштырылған, уны 2023-2024 йылдарҙа тормошҡа ашырыу күҙаллана.\nЯңы биҫтәләр өсөн 140 урынлыҡ балалар баҡсаһы төҙөү, шулай уҡ Оло Ыҡтамаҡ-Яңы Мөслим юлына сығыу урыны менән ике биҫтәне берләштереүҙе күҙ уңында тоторға кәрәк. Был мәсьәләләрҙе хәл итмәйенсә тороп, торлаҡ төҙөлөшөн арттырыу мөмкин түгел.\nЯңы Мөслим һәм Дыуан-Мәсетле ауылдарында мәҙәниәт йорттарын проектлау эштәре алып барыла. Ағымдағы йылдың апрель айында дәүләт экспертизаһы һығымтаһын алырға, төҙөлөштө башларға һәм 2023 йылда объекттарҙы тапшырырға ниәтләйбеҙ.\nРайонда яңы социаль объекттар: Башҡорт гимназияһы һәм лицей өсөн спорт залдары, Әләгәҙ ауылында яңы мәктәп, район үҙәгендә сәнғәт мәктәбе төҙөргә кәрәк. Был йүнәлештә эштәр башланған.\nАзамат Мөхәмәтхаяз улы билдәләүенсә, төҙөкләндереү өлкәһендә эште әүҙемләштерергә: иҫке һәм хужаһыҙ объекттарҙы һүтергә, йәмәғәт, күп фатирлы йорт, предприятие һәм ойошма биләмәләрен, шәхси йорттарҙы тәртипкә килтерергә кәрәк.\nМәҫәлән, Энергетиктар һәм Балашов урамдарынан алып, дауахана территорияһын урап, ауыл үҙәгенә тиклем тротуар һалырға кәрәк. Шулай уҡ Тракт урамындағы авария хәлендәге йортто һүтеү мәсьәләһен дә хәл итеү бурысы тора.\nАғымдағы йылда “Уңайлы ҡала мөхитен булдырыу” программаһы сиктәрендә “Комета-спорт” ял һәм мәҙәниәт паркы биләмәһен төҙөкләндереү планлаштырыла. Быйыл ошо программа буйынса яңыртыласаҡ объекттарҙы ла билдәләү урынлы. Былтырғы кеүек үк, бында халыҡтың ҡатнашыуы мөһим – 15 процент тауышты халыҡ бирергә тейеш.\nРайонда һыу менән тәьмин итеү проблемаһы бар. 23 ауылда һыу менән тәьмин итеү – үҙәкләштерелгән. Дүрт ауыл биләмәһендә хеҙмәтләндереүсе ойошмалар бар, башҡаларында был мәсьәлә хәл ителмәгән. Уларҙа староста, ауыл хужалығы предприятиеһы башлыҡтары һәм башҡалар яуаплы итеп тәғәйенләнгән.\n“Үҙәкләштерелгән һыу тәьминәте системаһын яҡшыртыу” республика программаһы ярҙамында Оло Ыҡтамаҡ ауылының Ленин, Еңеү, Интернационал, И. Крючков, Пролетар урамдарындағы ҡайһы бер проблемалар хәл ителде, “Шиҙәле” һыу алыу ҡоролмаһындағы һыу баҫымы башняһы алмаштырылды. Мәләкәҫ ауылында һыу менән тәьмин итеү системаһы тулыһынса яңыртылды. Октябрьск һәм Әләгәҙ ауылдарында һыу менән тәьмин итеү селтәре өлөшләтә ремонтланды һәм иҫке һыу тарттырыу ҡоролмаһы алмаштырылды.\nБыйыл Кесе Ыҡтамаҡ ауылында һыу менән тәьмин итеү селтәрен ремонтлау һәм Һөләймән ауылында һыу тарттырыу ҡоролмаһын алмаштырыу күҙаллана.\nКүп фатирлы йорттарҙы\nРайонда йәмғеһе 54 күп фатирлы йорт бар, шуларҙың 30-ы менән хеҙмәтләндереү килешеүе төҙөлгән.\n2021 йылда Оло Ыҡтамаҡ ауылының Тракт урамында 13-сө күп фатирлы йорттоң ҡыйығына капиталь ремонт эшләнгән, унда ике миллион һумдан ашыу аҡса сарыф ителгән. Ағымдағы йылда капиталь ремонт план буйынса Ленин урамындағы 9-сы (сарлаҡ япмаһын 1 миллион 260 мең һумға йылытыу), Тракт урамындағы 4-се (3 миллион 236 мең һумға ҡыйыҡты йүнәтеү), Тыныслыҡ урамындағы 19-сы (4 миллион 790 мең һумға ҡыйыҡты йүнәтеү) күп фатирлы йорттарҙа уҙғарыла. Киләһе йылда Тракт урамындағы 9-сы күп фатирлы йорттоң ҡыйығын ремонтлау (6 миллион 306 мең һум) планлаштырылған.\nШул уҡ ваҡытта 2014 йылдың октябренән 2022 йылдың 12 ғинуарына тиклем капиталь ремонт өсөн йыйым 16 492 653 һум тәшкил иткән, был – 86,9%. Бурыс – 2 миллион 104 мең һум.\nҠаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм сығарыу\nКонтейнер майҙансыҡтарын булдырыу, кәрәкле күләмдә контейнерҙар һатып алыу, контейнер майҙансыҡтарын хеҙмәтләндереү проблемаһын хәл итеү буйынса эштәр дауам итәсәк.\nАзамат Ҡәләмов билдәләүенсә, Мәсетле районы территорияһында 43 сүплектең 15-е генә бөтөрөлгән. Шуға күрә был йүнәлештә тағы ла ҙурыраҡ эштәр көтөлә.\nЮл һәм юл хәрәкәте\n2021 йыл йомғаҡтары буйынса, район территорияһында юл-транспорт ваҡиғаларының артыуы теркәлгән, алты кешенең ғүмере өҙөлгән, 22-һе йәрәхәтләнгән.\nХәрәкәт юлынан сығып китеү һәм йәйәүлеләрҙе төрттөрөү – юл-транспорт ваҡиғаларының иң йыш теркәлгән осраҡтары. Алда әйтеп үтелгән хәл-ваҡиғаларҙың бишәүһе тейешле шарттарҙың булмауы сәбәпле килеп сыҡҡан (торама пункт һәм тротуарҙа урам-юл селтәрендә яһалма яҡтыртыу, юл билдәләренең булмауы йәиһә юл билдәләренең насар булыуы һ.б.). Дүрт юл-транспорт ваҡиғаһында иҫерек килеш транспорт сараһы менән идара иткән водителдәр ғәйепле тип танылды.\nРайонда 15 автобус маршрутының етәүһе генә эшләй. Ҡалған һигеҙ йүнәлеш буйынса килеме түбән булғанлыҡтан автобус маршруты туҡтатылған. Пассажирҙар ташыуҙы көйләүсе тарифҡа күсерергә кәрәк. Бының өсөн 12 миллион һумдан ашыу аҡса талап ителә. Был проблеманы хәл итеү буйынса эш дауам итә.\nМәсетле районы ауыл биләмәләренә газ үткәреү кимәле 67% тәшкил итә, йәғни 2300 йортҡа газ инмәгән.\nҠорғат, Юлай, Тимербай, Ғүмәр, Жвакино, Үрге Бобин, Айып, Әбдрәхим, Тимерәк ауылдарына газ үтмәгән.\nПрезиденттың “Социаль газ үткәреү” проекты нигеҙендә ауыл эсендә газ үткәреү буйынса эштәр алып барыла. Бөгөн 160 ғариза теркәлгән.\nШулай уҡ кәңәшмәлә ауылдарҙы кәрәҙле элемтә, интернет менән тәьмин итеү, янғын хәүеф-һеҙлеге һәм башҡа мәсьәләләр ҡуҙғатылды.


23 Апрель , 11:15\nМарат Әминев ХикәйәТуй мәжлесе тамамланыуға табан барғанда, кейәүҙең оло апаһы урынынан ҡалҡынды:– Таралышмай тороғоҙ әле, барыһы ла өйгә ингәс, һүҙ әйтәм!Ишеккә яҡын ултырыуҙан файҙаланып, тышҡа сығып, елләнеп килергә булдым. Күбеһе ҡыҙмаса булып алған, төрлө ергә таралған, төркөмдәргә бүленешкән ҡунаҡтарҙы тиҙ генә йыйып ҡара! Ярты сәғәт үтер әле. Тынсыу өйҙә көнө буйы һыйланып ултырыу мәрәкә эш түгел, ялҡытты. Дан туй булды был, ашап та, эсеп тә, ҡоҙалар менән аралашып та туйҙырҙы. Хәҙер ял итке, берәй тыныс урынға арҡа терәге килә. Элек башҡорт өс көн ҡыҙ, аҙаҡ өс көн егет яғында нисек туйлап ятҡандыр? Заманалар үҙгәрҙе хәҙер, бер көнө лә хаттин ашҡан. Йәш саҡта ғына туйға атлығып киләһең, күңелгә мәрәкә, тәнгә мажара эҙләйһең бит ул. Ҡырҡҡа яҡынлағас, ул бары тик туғанлыҡ йәки дуҫлыҡ бурысын үтәү генә булып ҡала икән. Аллаға шөкөр, был туй ҙа имен-аман үтеп бара. Кисә ЗАГС-та ла булдыҡ, ағайҙың иркен йортонда бөтә йолаларҙы теүәл үтәп, кейәү яғын шартына килтереп ҡунаҡ иттек. Ә бөгөн иртәнән бирле кейәү йортонда һыйланабыҙ. Берәй сәғәттән, һеңлекәште ҡалдырып, ҡайтыу яғына ҡуҙғалырбыҙ инде. Ауылыбыҙ, ана, Мағаш тауы аръяғында ғына, машинала ярты сәғәтлек кенә юл.\nТышта рәхәт. Яҙғы тәмле һауа һулап туйғыһыҙ. Ауылға терәлеп торған урмандан ҡоштар тауышы ишетелә. Тынсыу бүлмәлә зарығып ултырғанмын икән. Ярты табын тышта йөрөй ҙәһә. Ана, аласыҡ эргәһендәге ҙур көҙгө тирәһендә бөтөрөлгән ике йәш ҡоҙаса ниндәйҙер ҡыҙыҡ табып көлөшә. Солан буйындағы ҙур эскәмйәгә ҡунаҡлаған урта йәштәрҙәге өс ир Украиналағы һуңғы хәлдәр хаҡында уфтанып гәп һата. Үҙҙәре теге һылыуҡайҙарҙан күҙҙәрен дә алмай. Ай-һай, тиңдәштәр, уфтаныуығыҙ украин халҡы яҙмышын ҡайғыртыуҙанмы икән? Ҡырымдағы хәлдәрҙән бигерәк ҡоҙасаларҙың буй-һыны нығыраҡ ҡыҙыҡһындыра буғай һеҙҙе? Мин дә улар янына ыңғайлайым. Бынау буйға ла, арҡырыға ла бер сама ҡоҙа – кейәүҙең ағаһы шикелле. Бигерәк телдәр. Белмәгән нәмәһе юҡ. Һүҙ яйлап йәштәргә барып терәлә.\n– Рәфис ҡусты менән киленгә ҡала инде был донъя, атай менән әсәйҙең васыяты шулай, – тине кейәүҙең ағаһы моңһоу ғына. – Үҙҙәренең генә ғүмерҙәре ҡыҫҡа булды.\nКейәүҙең ғаиләлә төпсөк булыуы хаҡында әйткәйнеләр инде. Ата-әсәһе уны, ҡырҡтың өҫтөнә баҫҡас, ағаһы әйтмешләй, ҡартайған көндә тапҡан. Ун йәшендә атаһы, ун ете йәшендә әсәһе донъя ҡуя. Ошондай ожмах төбәгендә лә яман шеш зәхмәте килеп сыҡһын әле. Хәле тамам хөртәйгәс, табиптар ҙа, ғүмере өсөн көрәшеүҙең файҙаһыҙ булыуын аңлап, әсәһен ауылға ҡайтарырға ҡушҡан. Бер ай йәшәр, тиһәләр ҙә, йылдан ашыу әжәл менән серәшеп көрәшкән әле ул. Был мәлгә инде барлыҡ балалары ла башлы-күҙле, үҙ донъяһын ҡороу менән мәшғүл булғас, ара-тирә ҡайтып торалар, янында әлеге кинйәһе ҡала. Түшәктә ятҡан әсәһен эргәһенән китмәй ҡарай буласаҡ кейәүебеҙ, ул йыл урта мәктәпте тамамлаһа ла, бер ҡайҙа ҡуҙғалмай, әсәһен, ауылдағы донъяһын яңғыҙы көтә. Хәле насарайып, үлем һулышын һиҙенгән әсәй кеше барлыҡ балаларын саҡыртып ала.\n– Берүк үҙ-ара татыу йәшәгеҙ, донъяны таратмағыҙ, Рәфискә ярҙам итегеҙ, – тигән васыятынан һуң күҙҙәрен йома.\nҠоҙа һөйләп бөткәс, тәү күргәндәй, йортто, ихатаны күҙҙән үткәрәм. Йорттоң эсе-тышы балҡып тора, әллә ни яңы булмаһа ла, нигеҙе ныҡлы, йәштәрҙең ғүмеренә етерлек. Ҡыйығындағы йәшелләнгән шифер ғына өйҙө йәмһеҙләп тора. Уныһы ғына төҙәтерлек хәл. Баҡсалары тулы – емеш-еләк ағастары, улар хатта оло баҡсаның яртыһын биләй. Беҙҙең яҡтарҙа үҫһә лә, үҫмәһә лә баҡса тултырып бәрәңге сәсеп мәшәҡәтләнгән булалар ҙаһа. Бик егәрле кешеләр донъя көткән бында, һуңғы йылдарҙа йүнләп йәшәлмәгән тип кем әйтер?\nШул мәл ҡайҙандыр пәйҙә булған күгәрсен ҡыйыҡ аҫтындағы арҡыры таҡтаға ҡунды ла тирә-яҡты күҙәтә башланы.\n– Белә-белгәндән бирле шул урынды күгәрсендәр төйәк иткәйне, әсәй донъя ҡуйғас, улар ҙа юҡҡа сыҡҡайны, – тип уфтанып ҡуйҙы ҡоҙа, минең ҡарашты шәйләп, унан ҡорт саҡҡандай ҡапыл һикереп торҙо. – Ҡара әле, ҡоҙа, ҡара, аҡ башлы күгәрсен түгелме һуң?\n– Аҡ башлы һымаҡ шул, – тим уның ниңә сәбәләнеүен аңлай алмай.\n– Аҡ шул, ап-аҡ башлы бит ана, – тәүге тапҡыр машинаға ултырып елдергән малайҙай ҡыуанған ҡоҙа йөрәкһенеп китте. – Беҙҙең өйҙә элек шундай күгәрсен йәшәне бит, кире ҡайтмағандыр ҙа, ә?\nҠоҙаның тауышы ҡалтыранып ҡуйҙы. Мин өндәшмәйем. Бындай саҡта әйтер һүҙ табып булмай бит ул.\n– Ундай күгәрсенде башҡа бер ҡайҙа ла осратҡаным булманы, – тип дауам итте бер аҙ тынысланған ҡоҙа. – Беҙҙең яҡтағы күгәрсендәр барыһы ла күк төҫтә бит, игеҙәк балалармы ни, ә быныһының башы – аҡ!\n– Әйҙәгеҙ өйгә, апайым һүҙ әйтә, – тип өй ишеген асып ҡысҡырҙылар. Ҡоҙа ҡыйыҡ башына йәнә бер моңһоу ҡараш ташланы ла өйгә ыңғайланы:\n– Апайым һөйләй, ти бит, әйҙә, көттөрмәйек.\nБыл йортта олоно оло итә беләләр буғай. Ана бит, апай тигәс, нисек йәһәт ҡуҙғалды.\n– Рәфис ҡустым, килен, туғандарым, ҡоҙалар! Киленгә бер аманатты тапшырырға ваҡыт. – Рәфистең оло апаһы сумкаһынан инде һарғайып бөткән конверт килтереп сығарҙы. – Был конвертты туй көнөндә килен ҡулына бирергә әсәйем ҡушҡайны.\nТуҡтауһыҙ геүләгән мәжлес ҡапыл тынып ҡалды. Кемдер ҡулындағы ҡалағын иҙәнгә төшөрөп ебәрҙе, эргәлә аяғүрә баҫып бокалдарға шарап ҡойған ҡыҙмасараҡ ҡоҙа ултыра төштө.\n– Эйе шул, әсәйем ҡушҡайны, бынан тап һигеҙ йыл элек, – тип ҡабатланы өлкән ҡоҙаса, унан табындағы бар кешенең бер булып уға төбәлгән ҡарашы аҫтында конвертты килененә һуҙҙы. Тулҡынланыуҙан биттәре уттай янған кәләш, ярҙам һорап, кейәүенә төбәлде. Уныһы иһә конвертҡа ҡараған да ҡатҡан, нәмәлер әйтер хәлдә түгел һымаҡ.\n– Килен, асайыҡмы, әллә аҙаҡ үҙең генә уҡыйһыңмы? – тип һораны өлкән ҡоҙаса. Был табында ул ғына тып-тыныс ине буғай.\n– Асайыҡ, – тип ишетелер-ишетелмәҫ шыбырҙаны килен.\nӨлкән ҡоҙаса, ҡайсы һоратып алып, конвертты асты. Эсенән һаҡлыҡ менән генә ҡағыҙ битен тартып сығарҙы ла шылт иткән дә тауыш сыҡмаған өй эсен яңғыратып уҡый башланы:\n«Һаумы, киленем, ҡыҙым! Улымды яратыуыңа, үҙеңә иш итеүеңә рәхмәт. Һин миңә уның кеүек яҡынһың, ҡәҙерлеһең.\nРәфис улым шул тиклем көтөп алған бала булды. Өлкән ҡыҙымдың туйын үткәргәс, ағалары ҙурайыңҡырағас тыуҙы ул. Шундай һөймәлекле малай ине. Аталары күтәреп кенә йөрөтөр, эштән, улымды һағындым, тип йүгереп ҡайтыр ине. Ҡартайған көндө атайлыҡ хисе уянды, тип аптырата торғайны, үҫә төшкәс, үҙенән бер тотам ҡалдырманы. Ғүмере ҡыҫҡа булырын һиҙеп ашҡынғандыр. Атаһынан ун йәштә генә ҡалды шул Рәфис. Эй ул хәсрәтле саҡтар! Бер мәл мәктәптә ағастан мылтыҡ эшләргә ҡушҡандар ҙа, булаша торғас, Рәфис баш бармағын ныҡ итеп сапҡан. Ярай әле һөйәгенә теймәгәйне. Ҡулын бәйләнем, үҙен һис тынысландыра алмайым. Тубыҡтарыма ҡапланып, атай, тип иланы ла иланы. Ауыртыуҙан бигерәк атаһын һағыныуы үҙәгенә үткәндер инде балаҡайымдың.\nШунан алып уның күҙ йәштәрен күрмәнем. Ағалары, апалары ҡайтып ярҙам итеп торҙо, балаларымдың, кейәү, килендәремдең барыһы менән дә ризамын, Хоҙайымдан, барығыҙға ла тәүфиҡлы оҙон ғүмер бирһен, һуңғы сәғәттәренә тиклем үҙ аяҡтарында йөрөһөндәр ине, тип ялбарам. Үҙ аяғыңда йөрөү икән шул иң ҙур бәхет. Түшәгеңдән үҙ йомошоңа ла тора алмай, улыңдың күҙенә ҡарап ятыуҙары ҡыйын. Ә Рәфис балаҡайым бер ҡарашы, ымы менән дә ризаһыҙлығын белдермәй. Инде ҡалған ғүмере ҡыуаныста үтһен ине балаҡайымдың.\nРәфисемдең туйын күреп, уның ишен табыу шатлығына ҡыуанырға бик-бик теләгәйнем дә, насип булмағандыр инде. Һыҙланып ятҡан саҡтарҙа шул көндәрҙе еткереү өмөтө генә көс биргәндер миңә.\nКилен! Ирҙәр улар ҡартайғансы сабый булып ҡала, сабыр бул! Ошо балдаҡты һиңә тип алғайным, оҡшатһаң, кейеп йөрөрһөң! Рәфис! Ҡатын-ҡыҙ ул сәскә кеүек, ҡояш, ямғыр һымаҡ наҙ, һөйөү күберәк булған һайын матурлана, нурын күберәк сәсә, киленде һаҡлап ҡына йөрөт. Бәхетле булығыҙ! Пар күгәрсендәр кеүек гөрләшеп йәшәгеҙ. Фатиха һеҙгә!»\nҠалтыранған тауыш менән хатты уҡып бөткән ҡоҙаса конверт эсен йәнә ентекләп ҡарап, унан балдаҡ тартып сығарҙы. Хатты һеңлекәштең ҡулдарына тотторҙо ла балдаҡты бармағына кейҙерҙе. Ҡосаҡлаштылар ҙа… илап ебәрҙеләр. Күҙҙәренә йәш тулған кейәү иһә хаттан күҙен дә алмай ҡатып ҡалған. Өйҙә артабан ҡалыу мөмкин түгел ине. Тамаҡҡа төйөр килеп тығылғас, бер ҡоҙаға эйәреп, урамға сыҡтым. Бер аҙҙан башҡалар ҙа ҡуҙғалды. Күңелдә – ниндәйҙер ауыр һағыш, тынысланыр өсөн оло баҡса тирәләй урап килергә булдым. Туйҙағыларҙың үҙ-ара һөйләшеүе яҙа-йоҙа бында ла ҡолаҡҡа салына.\n– Улын килененә тапшырып китте инде, хатын хәс тә бөгөн яҙғанмы ни?\n– Вафатынан өс көн алда ғына яҙған ти бит!\n– Ғүмере буйы аҡылы алдан йөрөнө уның!\n– Ҡатын-ҡыҙ – донъя тотҡаһы шул.\nБаҡса артында ҡоштар һайрауын тыңлап бер аҙ торғас, кире боролдом. Мунса янынан үтешләй шул яҡтан килгән тауышҡа һиҫкәнеп, ирекһеҙҙән күҙ һалдым. Мунса соланы асыҡ тора. Киң эскәмйәлә һеңлекәш ултыра. Ә кейәү уның тубыҡтарына ҡапланған да һулҡылдап илай. Һеңлекәш йәшле күҙҙәрен һөртә-һөртә кейәүҙең сәстәренән һыйпай. Бәғзе ирҙәр йәмһеҙ итеп илай бит ул, тамағынан ниндәйҙер иңрәү генә сыға.\nУларҙың күҙенә салыныуҙан тартынып, өй яғына йүнәлдем. Ишек алды тулы кеше, халыҡ таралышырға йыйына. Гөрөлдәгән тауыш ишетеп, ирекһеҙҙән башымды күтәрәм. Өй ҡыйығы аҫтындағы ояла хәҙер инде ике күгәрсен гөрөлдөгө сыға. Бер инеп, бер сығып, ниҙер ташыйҙар, бер туҡтауһыҙ хәбәрләшәләр. Ошо урынды төйәк итергә уйлайҙар буғай…


Автомобилдәр эҙенән тәрән соҡорҙар аварияларға сәбәпсе - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nАвтомобилдәр эҙенән тәрән соҡорҙар аварияларға сәбәпсе\n29 декабря 2016 — 15:18 ГТРК «Башкортостан»\nҺуңғы көндәрҙә көслө ҡар яуып юлдарҙы бутҡаға эйләндерҙе, ә ҡайһы бер урындарҙа автомобилдәр эҙенән тәрән соҡорҙар барлыҡҡа килде. Был иһә аварияларҙың артыуына сәбәпсе булды. Рәмил Иманғоловтың ҡатыны эшенә китеп барғанда колеяға эләгә һәм ҡаршы юлға сығып китә. Унда ул тағы ла ике автомобиль менән бәрелешә. Рәмил хәҙер юлдың насар торошо өсөн ҡала хакимиәтен судҡа бирергә йыйына. Һуңғы көндәрҙә Өфөлә тиҫтәләгән авария теркәлде. Хәҙер улар машиналарҙы ремонтлау сығымдарын иҫәпләй. Ҡайһы бер автоһәүәҫкәрҙәр водителдәрҙең йөрөтөү тәжрибәһе юҡ, тип белдерә. Ә юл таҙартыусылар, киреһенсә, автомобиль хужаларын ғәйепләй. Улар урамда торған машиналар арҡаһында юлдарҙы яҡшылап таҙартып булмай, тип зарлана. Юлдарҙы тәртипкә килтереү буйынса бер-нисә ойошма шөғөлләнә. Бынан тыш, күҙәтеү органдары бар. Мәҫәлән, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы ошо турала акттар яҙып, юридик ойошмаларға ебәреп тора. Әгәр ҡарҙан барлыҡҡа килгән колеяларҙы грейдерҙар таҙарта алһа, йәйен эҫе көндәрҙә ишелгән асфальт әле һаман аварияларға килтерә. Һуңғы көндәрҙә ҡар яуып соҡорҙар барлыҡҡа килде. Был иһә бихисап аварияға килтерҙе. Мәҫәлән, әлеге генә беҙҙең күҙ алдында ике автомобиль төкөштө. Водителдәр беҙгә бер-нәмәлә аңлатырға теләмәне. Әммә, аҡ машина хужаһы юлдағы бутҡа арҡаһында тайып киттем, ти. Мәсьәлә әле һаман асыҡ ҡала. Юлдар таҙартылмауы һәм соҡорҙар арҡаһында машиналар бәрелешә. Нисектер аварияларҙы кәметеү маҡсатында Өфө урамдарының ҡайһы бер өлөштәрендә тиҙлеккә сикләү ҡуйылды.


Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 196282\nМәскәү Баку һәм Ереванды тыныслыҡ урынлаштырыу тураһындағы килешеүҙе һаҡларға сағыра. Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров Әрмәнстан министры Зограб Мнацаканян менән берлектәге матбуғат ултырышында Рәсәй, Әзербайжан һәм Әрмәнсан тарафынан ҡабул ителгән өс яҡлы килешеүҙе тайпылышһыҙ үтәп, Таулы Карабахтағы хәлдәрҙе яйға һалырға саҡырҙы. Әрмәнстан министры белдереүенсә, әлеге мәлдә Әзербайжан үҙенең йөкләмәләрен үтәмәй. Ә Әзербайжан яғынан килгән мәғлүмәт буйынса, 11 октябрь әрмән хәрби көстәре Әзербайжандың, ҙурлығы буйынса икенсе һаналған, Гяндже ҡалаһына ракеталы һөжүм асҡан. Һөҙөмтәлә 10 кеше һәләк булған. Әммә Әрмәнстан оборона министрлығында был мәғлүмәтте инҡар итәләр.\nБелоруссия хөкүмәте артабан протест белдереүсе халыҡҡа ҡаршы махсус саралар һәм һуғыш ҡоралдары ҡулланасағы тураһында иҫкәртә. Үткән йәкшәмбелә манифестацияла ҡатнашыусыларҙы ҡаты рәүештә ҡыуғандар, 700 –ләгән кешене полиция бүлектәренә япҡандар. Ә дүшәмбелә Минск урамдарына хаҡлы ялдағылар сыҡты. Уларҙың акцияһы «Өләсәйҙәр халыҡ менән» тигән исем алған. Брюссель быға тиклем юғары дәрәжәле белорусь чиновниктарына ҡаршы сакциялар индергәйне. Әгәр халыҡ менән ҡаты мөғәлләмә щулай уҡ дауам итһә,Евросоюз дәүләт башлығы Александр Лукошенкоға ҡаршы ла сикләүҙәр ҡабул итеү менән янай. Минск урамдарында протест белдереү саралары хәҙер ике ай дауамында бара. Манифестациялар халыҡтың президент һайлауҙары һөҙөмтәләре менән килешмәүе сәбәпле ойошторола.\nГерманияның Бремерхафен ҡалаһында «Поларштерн-Поляр йондоҙ» судноһының Арктикаға тарихтағы иң ҙур ғилми экспедицияларының береһе тамамланды. Боҙ ярғыс Төнъяҡ боҙло океаны буйлап йыл дауамында ғилми сәйәхәттә булып ҡайтҡан. Ғалимдар әйтеүенсә, боҙло океан яйлап ҡына үлеп бара. 389 көн дауамында 19 илдән йыйылған белгестәр глобаль йылыныу тураһында мөһим мәғлүмәттәр йыйған. Экспедиция етәксеһе Маркус Рекс белдереүенсә, был боҙло океанды тикшереүҙәге тарихта төп этаптарҙы билдәләүсе экспедиция. Бик күп асыштар эшләнгән, улар артабан климатты тикшереүҙә яңы мөмкинлек бирә.Бремерхан ҡалаһы халҡы ла был экспедицияның ҡайтыуын тарихи ваҡиға тип баһалай.


Юлдар – тормош көҙгөһө » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Юлдар – тормош көҙгөһө\nЯңылыҡтар архивы Юлдар – тормош көҙгөһө\nВенер Хәлил улы Ғилданов Илеш районының Бишҡурай ауылында тыуып үҫә. Мәктәпте тамамлағандан һуң Кушнаренко ауыл хужалығы техникумында уҡый. Армияла хеҙмәт итә. Һалдат хеҙмәтенән ҡайтҡас, Муса Гәрәев исемендәге хужалыҡта хисапсы булып эшләй. Бер үк ваҡытта ситтән тороп Башҡорт дәүләт аграр университетында белем ала. Диплом алыу менән «Сельхозхимия»ға баш хисапсы итеп тәғәйенләйҙәр. Бер ни ҡәҙәр ваҡыттан «Башдорремстрой» йәмғиәтендә баш хисапсы вазифаһын башҡара. Былтыр Венер Хәлил улын «Дорожник» йәмғиәте филиалының директоры итеп ҡуялар.\nӨйләнгән. Тормош иптәше Лариса менән ул һәм ҡыҙ үҫтерәләр.\nӘйткәндәй, йәмғиәтте ун йыл элек Кушнаренко районында Алик Ғиләжев ойоштора. Тиҫтә йыл дауамында уңышлы ғына эшләгәндән һуң, Алик Закуан улы Илеш районында предприятиеның филиалын асырға ҡарар итә. Уй-ниәттәрен тормошҡа ашырыу өсөн һәләтле коллектив туплай ул. Филиалдың ойошторолоуына әле бер йыл самаһы ғына. Әммә ошо ҡыҫҡа ваҡыт эсендә байтаҡ эш башҡарғандар. Филиалға Мәскәү – һамар автотрассаһының район биләмәһе аша үткән өлөшөн төҙөү-төҙөкләндереү бурысы йөкмәтелгән. Дүртөйлө районынан башлап Татарстан сигенә ҡәҙәр һуҙылған 80 саҡрым оҙонлоғондағы трассаны улар ҡарап, тәртиптә тота. Трассала төҙөү-төҙөкләндереү эштәре алып барыу буйынса Һамар – Өфө – Силәбе автомагистрале идаралығы менән өс йылға килешеү төҙөлгән. Дөрөҫөн әйтергә кәрәк, федераль юл айырым иғтибар талап итә. Шуға ла унда йыл әйләнәһенә тынғыһыҙ хеҙмәт ҡайнай. Бигерәк тә көҙгө-ҡышҡы осор ҙур мәшәҡәттәр тыуҙыра. Коллектив был осорға етди әҙерләнә. Матди-техник базаны нығытып, юл участкаларына эшсе көстө тигеҙ бүлеп, яуаплылыҡты тағы ла көсәйтәләр. Ғәҙәттә, яҙын юлдарҙы төҙөкләндереүҙән башлайҙар. Юл өҫтөндәге соҡор-саҡырҙарҙы тигеҙләү, асфальтты яңыртыу, «йөйҙәр»ен тоташтырыу хәстәрлеге күрелә. Һәм бының өсөн ҙур сығымдар тотонола.\n– Быйыл Илеш районының Лаяшты ауылы эргәһендә дүрт саҡрым юлда асфальт һалдыҡ, Исәмәт менән Үрге Йәркәй ауылдары араһындағы дүрт саҡрым юл ситенә ҡырсынташ түшәнек, – тип һөйләй производство-техник бүлек етәксеһе Илнар Сәлихов. – Йәй көндәрендә байтаҡ ремонт эше башҡарҙыҡ. Тиҫтәләрсә саҡрым юлдар яңырып, транспорт хәрәкәтенә уңайлы шарттар тыуҙы.\nӘлеге ваҡытта предприятие эшсәндәре ҡышҡы осорға әҙерләнә. Был уңайҙан боҙлауыҡ булған осраҡта һибеү өсөн тоҙло ҡом ҡатнашмаһын әҙерләп ҡуйғандар. Бының өсөн 2 мең тонна самаһы тоҙ алғандар. Ҡатнашманы һалыу өсөн тау битләүҙәрендә тартмалар урынлаштырылған.\nПредприятие коллективы сағыштырмаса йәш һәм яңылыҡҡа ынтылыусан. Быйыл улар асфальтты «йәшәртеү» ысулын һынап ҡарарға булған. Мәҫәлән, ошо маҡсатта Ҡаҙандан дорсан тигән махсус материал ҡайтартҡандар.\n– Был материал асфальтта йөйҙәр барлыҡҡа килеүен тотҡарлай һәм уны эксплуатациялау ваҡытын оҙайта, – ти филиал директоры Венер Ғилданов. – Әгәр яңылыҡ үҙен аҡлаһа, беҙ уны киңерәк ҡулланасаҡбыҙ.\nШул уҡ ваҡытта предприятиеның матди-техник базаһын да яңыртып торалар. Тиҙҙән филиалға предприятие етәкселеге заманса асфальт-бетон заводы һатып алырға вәғәҙә иткән. Техника паркы ла йылдан-йыл ҡеүәтләнә. Әлеге ваҡытта 30 берәмектән ашыу техника бар. Кәрәкле, етерлек техника, үҙ эшен ең һыҙғанып башҡарырға ынтылған һөнәр эйәләре булғас, предприятиеның эше ырамлы бара. Ул туғыҙ айҙа 130 миллион һумлыҡ эш башҡарған. Бында филиал коллективының да лайыҡлы өлөшө бар.\nПредприятие эшселәре үҙҙәренең һөнәри байрамын күтәренке кәйеф менән ҡаршылай. Киләсәктә лә уларға уңыштар юлдаш булһын, тип әйтергә генә ҡала.


Азатлыҡ - үҙ-үҙеңде сикләп йәшәү - Юлдаш\nАзатлыҡ - үҙ-үҙеңде сикләп йәшәү\nАзатлыҡ - үҙ-үҙеңде сикләп йәшәү https://bash.news/yuldash/4515_azatlyk-uz-uzende-siklep-jesheu\n17 майҙа барлыҡ илдәрҙә СПИД-тан вафат булыусыларҙы иҫкә алыу көнө үткәрелә. Ни өсөн календарҙа ошондай көн билдәләнгән? Башҡортостанда инфекция ҡорбандары күпме? Беҙҙең йәмғиәттә ВИЧ-статуслы кешеләргә ҡарата дискриминация осраҡтары бармы?\nБеҙҙең һорауҙарға СПИД һәм йоғошло ауырыуҙарҙы иҫкәртеү һәм уларға ҡаршы көрәшеү буйынса республика үҙәгенең бүлек мөдире Нурфиға Хафизова яуап бирә.\n- Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, донъяла 40 миллион самаһы кеше ВИЧ-инфекция менән зарарланған. Үлемгә килтергән ауырыуҙар һәм сәбәптәр араһында СПИД бишенсе урынды биләй. Мәғлүмәт күп, инфекцияның таралыу юлдары билдәле. Әммә сир таралыуын дауам итә. Бынан 5-10 йыл элек ВИЧ вирусы менән зарарланыусыларҙың байтаҡ өлөшө наркомандар булһа, әле лә артыҡ үҙгәреш юҡ. Энәгә ултырыусылар һәм ВИЧ-инфекция йоҡтороусылар араһында үҫмерҙәр һәм балаларҙың булыуы айырыуса хафаға һала. Республикала ВИЧ-инфекциялыларҙың һаны 21 меңдән ашып китте.\nИнфекция өс юл менән йоға:\n1) енси бәйләнеш ваҡытында;\n2) ҡан тамырҙарына наркотиктар индергәндә, 5-6 наркоман ғәҙәттә бер шприцты файҙалана;\n3) ауырыу әсәнән балаға;\nМунсала, бассейнда инфекция бер кешенән икенсеһенә йоҡмай.\nБеҙҙең медицина уреждениеларында, мәҫәлән, бала тапҡанда, теш дауалағанда, операциялар ваҡытында йәки ҡан тапшырғанда ВИЧ-инфекция менән зарарланыу осраҡтары булғаны юҡ.\nРәсәйҙә ВИЧ-инфекциялалыр иң күп теркәлгән төбәктәр - Свердолвск һәм Төмән өлкәләре, Башҡортостанда - Күмертау, Стәрлетамаҡ, Нефтекама һәм Өфө.\nМай айының һәр өсөнсө йәкшәмбеһендә халыҡ-ара СПИД-тан вафат булыусыларҙы иҫкә алыу көнө үткәрелә. Ҡайһы бер кешеләрҙә “ни өсөн беҙ был сирҙән үлгәндәрҙе хәтергә төшөрөргә тейеш һуң?” тигән һорау тыуыуы ихтимал. “Улар үҙҙәре ғәйепле бит” тип иҫәпләүселәр ҙә табылыр. Ә шулай ҙа ҡорбандарҙы иҫкә алыу, сирҙең ни тиклем хәүефле икәнлеген аңлатыу беҙҙең бурыс.\nРеспублика СПИД үҙәгенең рәсми сайты: www.ufaaids.bashmed.ru\nЫшаныс телефоны: 250-04-72, теләгән һәр кем беҙҙең үҙәккә килеп, тикшерелә ала. ВИЧ-инфекцияға аналиэ биреү бушлай. Сәләмәт йәшәгеҙ! Сәләмәт булығыҙ!


Республикала #ЭШЛӘРБЕҘ2021 Бөтә донъя таҙалыҡ көнө ойошторола // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n15:18, 22 сентября 2021 Йәмғиәт\nРеспубликала #ЭШЛӘРБЕҘ2021 Бөтә донъя таҙалыҡ көнө ойошторола Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\n25 сентябрҙә Башҡортостанда #ЭШЛӘРБЕҘ2021 Бөтә донъя таҙалыҡ көнө ойошторола. Республиканың Экология министрлығында белдереүҙәренсә, Рәсәйҙең 70 төбәгендә һәм донъяның 150 илендә был көндө күләмле экологик акция үткәрелә.\n«Башҡортостандың ҡала-райондарында өмә өсөн 700-ҙән ашыу майҙансыҡ билдәләнгән. Йәмәғәт институттарын, бизнесты, муниципалитеттарҙы, халыҡты бер командаға туплап, республика #ЭШЛӘРБЕҘ2021 экологик акцияһында ҡатнаша, – тине Башҡортостан тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрының беренсе урынбаҫары Илдар Ғарифуллин. – Барыһын да коллегалары, ғаиләһе, дуҫтары менән урамға сығып, тирә-йүнде таҙартырға саҡырабыҙ, сөнки матурлыҡ – ул тәү сиратта таҙалыҡ».\nБөтә донъя таҙалыҡ көнө – йыл һайын сүп-сар менән көрәшкә йүнәлтелгән социаль эшмәкәрлек программаһы. Урмандарҙы, ялан-ҡырҙарҙы, һыу буйҙарын таҙартыуға баҫым яһала. Мөмкин булған урындарҙа ҡалдыҡтарҙы айырып йыйыу ойошторола.\nБынан тыш, акцияла ҡатнашыусылар ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең заманса системаһын, айырым йыйыуҙы һәм эшкәртеүҙе, экологик йәшәү рәүешен пропагандалай.\n«Былтыр республикала Бөтә донъя таҙалыҡ көнө акцияһында 75 меңдән ашыу кеше ҡатнашты. Барлыҡ ҡала-райондарҙа тәбиғәтте һаҡлау саралары уҙҙы. Йәмәғәт ойошмалары, йәштәр хәрәкәттәре, хакимиәт вәкилдәре, урындағы әүҙемселәр, экоирекмәндәр һәм битараф булмаған халыҡ өмәгә сыҡты. Һөҙөмтәлә 3,9 мең кубометр сүп-сар йыйылды», — тип иҫкә төшөрҙөләр ведомствола.\nТеги: Бөтә донъя таҙалыҡ көнө #ЭШЛӘРБЕҘ2021


Рөстәм Хәмитов Кушнаренко районында мал аҙығы әҙерләү барышын баһаланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Кушнаренко районында мал аҙығы әҙерләү барышын баһаланы\n9:06, 11 июля 2011 Иҡтисад\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Кушнаренко районы буйлап эш сәфәре дауамында «Добрый хлеб» муниципаль унитар предприятиеһы баҫыуында булды һәм унда иген ҡатышмаһын сенажға урыу барышын ҡараны. Быйыл район аграрийҙары шартлы мал башына 30-ышар центнер мал аҙығы әҙерләргә ниәтләй. Былтыр ҡоролоҡ арҡаһында малдарҙы аҙыҡ менән тәьмин итеү күпкә түбән булған. Бер һыйырға бында ни бары 17 центнер тура килгән. Быйылғы уңыш ауыл эшсәндәренә йыл ярымлыҡ запас әҙерләргә мөмкинлек бирә. Әле йәшел массаның уңдырышлылығы 120-140 центнер тәшкил итә.\nРөстәм Хәмитов механизаторҙар эше менән танышты, предприятиеның яңы техника һатып алыуға бәйле пландары һәм хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡы менән ҡыҙыҡһынды.\nРайондың ауыл хужалығы идаралығының баш агрономы Әнүәр Лотфуллин республика Президентына Кушнаренко районында 46 мең гектар ер эшкәртелеүе хаҡында һөйләне. Шуларҙың 16 меңе мал аҙығы культураларына бирелгән.\nБаҫыуҙан киткәндә, Рөстәм Хәмитов иҫтәлеккә арыш башағын алды.\nТеги: мал аҙығы әҙерләү, бр президентының эш сәфәрҙәре


Йорттарҙы капиталь ремонтлау дауам итәсәк\n10 Апрель , 18:30\nЙорттарҙы капиталь ремонтлау, подъездарҙы яңыртыу, ихаталарҙы төҙөкләндереү эштәрен сифатлы башҡарыу, билдәләнгән ваҡытта тамамлау мөһим, тине Радий Хәбиров.\nБыйыл республиканың күп фатирлы йорттарында подъездарҙы капиталь ремонтлау өсөн финанслауҙың бөтә сығанаҡтарынан биш миллиард һум аҡса йүнәлтелә. Был һандарҙы Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров үткәргән аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә Күп фатирлы йорттарҙы капиталь ремонтлау төбәк операторы генераль директоры Павел Сафонов килтерҙе.\nОшо аҡсаға 74 йортта 256 лифт алмаштырыласаҡ, 28 ҡыйыҡ ремонтланасаҡ һәм тағы 773 эш төрө башҡарыласаҡ. Атап әйткәндә, фасадтарҙы, һыу менән тәьмин итеү һәм һыу бүлеү, йылылыҡ, электр һәм газ менән тәьмин итеү системаларын ремонтлау ҡаралған. Баш ҡаланың Ленин урамы, 9/11, 26, Ҡулса урамы, 58 адресы буйынса урынлашҡан өс йортта, улар мәҙәни мираҫ объектты булып тора, барлыҡ эштәрҙе Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы рөхсәте булған махсус подряд ойошмалары башҡарасаҡ.\n– 2021 йылда 548 лифтты алмаштырҙыҡ. Капиталь ремонт программаһы сиктәрендә тәүге тапҡыр Өфөнөң 41 йортонда 76 үҙәк йылытыу системаһын автоматик көйләү ҡоролмаһы ҡуйылды, – тине Павел Сафонов. – Был тышҡы һауа температураһына ҡарап, йылытыу параметрҙары менән автоматик рәүештә идара итергә мөмкинлек бирә. Ошо маҡсатҡа 4,1 миллиард һум бүленгән.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 39 йылға иҫәпләнгән республика капиталь ремонт программаһына 17 023 йорт индерелгән. 2014 йылдан алып 7 746 күп фатирлы йортта бер йәки бер нисә эш төрө башҡарылған.\nПавел Сафонов подъездарҙы комплекслы ремонтлау программаһын тормошҡа ашырыу тураһында ла һөйләне. 2022 йылда ошо маҡсатҡа республика һәм муниципаль бюджеттарҙан 555 миллион һум бүленгән. Улар 23 муниципалитетта урынлашҡан 320 күп фатирлы йорттағы 958 подъезды ремонтлауға йүнәлтелә. Өҫтәүенә был һандың 23 проценты – коридор тибындағы йорттарҙа йәки “сталинка"ларҙа стандарт булмаған подъездар. Сағыштырыу өсөн: 2021 йылда Өфөлә, Баймаҡ районында һәм Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында 306 подъезд комплекслы ремонтланған. Аукцион йомғаҡтары буйынса экономия иҫәбенә Ағиҙелдең өс йортонда алты подъезды пландан тыш ремонтлауға бюджет аҡсаһы табылған.\nТөбәк операторы башҡарылған эштәрҙең сифатын арттырыуға айырыуса ҙур иғтибар бирә, тип билдәләне Павел Сафонов. Әйтәйек, 2021 йыл йомғаҡтары буйынса ҡыйыҡты ремонтлауға бәйле фатирҙарҙы һыу баҫыу осраҡтары һаны ике тапҡырға кәмегән. Подрядсы ойошмалар эш барышын тура эфирҙа күҙәтә алһын өсөн Төбәк операторы сайтында онлайн-трансляциялы видеокамералар урынлаштыра.\nРадий Хәбиров Башҡортостан Башлығының Контроль идаралығына капиталь ремонтты ойоштороу этаптарын, шул иҫәптән видеокамераларҙың тотороҡло эшләүен, эштәрҙе башҡарғанда хәүефһеҙлекте тәьмин итеүҙе тикшерергә ҡушты.\n– Сығышығыҙ барышында миңә һеҙ яңы ғына хәбәр иткән видеокамераларҙың эшләмәүен әйттеләр. Әйткән һүҙҙәрегеҙ өсөн яуаплыраҡ булығыҙ, – тине Радий Хәбиров. – Шулай уҡ ҡыйыҡты алмаштырыу менән шөғөлләнгән подрядсыларҙы ныҡлы контролдә тотоғоҙ. Төҙөлөш-ремонт ойошмалары ғәйебе буйынса фатирҙарҙы һыу баҫыу башҡаса булмаҫҡа тейеш.\nБашҡортостан Башлығы республиканың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығына 2023 йылда капиталь ремонтланырға тейешле йорттар, шулай уҡ төҙөкләндереү күҙалланған ихаталар һәм йәмәғәт биләмәләре исемлеген тиҙ арала төҙөргә ҡушты. Был эштәрҙең бөтә төрҙәрен финанслауҙы алдан күҙ уңында тотоу өсөн кәрәк.\nТөбәк етәксеһе шулай уҡ төҙөлөш материалдарына хаҡтарҙың артыуына бәйле 2023 йылда подъездарҙы комплекслы ремонтлау программаһы буйынса эштәрҙе башҡарыу хаҡын арттырыу яғын яңынан ҡарарға ҡушты.\n– Быйыл былтырғы хаталарҙы һәм иҫкәрмәләрҙе иҫәпкә алып берҙәм эшләй башланығыҙ. Ремонт эштәрен сифатлы һәм билдәләнгән ваҡытта тамамлау зарур, – тип йомғаҡ яһаны Радий Хәбиров. – Йорттарҙы капиталь ремонтлау, подъездарҙы яңыртыу, ихаталарҙы төҙөкләндереү – йәмғиәттәге иң мөһим темаларҙың береһе. Шуға күрә был эштә бик иғтибарлы булырға кәрәк.