Рәсәйҙә милли телдәрҙә “Мобиль хәбәрсе” программаһы барлыҡҡа киләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРәсәйҙә милли телдәрҙә “Мобиль хәбәрсе” программаһы барлыҡҡа киләсәк\n02 октября 2018 — 18:31\nБашҡортостанда үткән бөтә Рәсәй мобиль хәбәрсе премияһын тапшырыу тантанаһынан һуң милли телдәрҙә эшләүсе редакциялар шундай ҡарарға килгән. Ә беҙҙең телерадиокомпания илдә тәүгеләрҙән башҡорт телендәге сығарылышты тамашасыға тәҡдим итте. Был кешеләр бер ваҡытта ла тиерлек ҡулдарынан камераны төшөрмәй. Мобиль репортерҙар тирә-яғында булған ҡыҙыҡлы ваҡиғаларҙы ла, хәл ителмәгән проблемаларҙы ла видеоға төшөрә. Әле инде улар яңы ҡала менән таныша. Халыҡ хәбәрселәрҙе Өфөгә “Йылдың иң яҡшы мобиль репотреры” Бөтә Рәсәй премияһын тапшырыу тантанаһына йыйылды. Баш ҡаланың иҫтәлекле урындарына экскурсиянан һуң, журналистар оҫталыҡ дәрестәрен ҡарарға, тәжрибә уртаҡлашырға телеүҙәккә килде. Делегацияның бер төркөмө төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов менән дә осрашты. Осрашыу урыны йәнә конгресс-холл. Был бинала ШОС һәм БРИКС саммиттары үткәндә төрлө ил вәкилдәре менән бер рәттән, шулай уҡ Беларусь республикаһының президенты ла булғайны. Был юлы Беларусь журналистары, атап әйткәндә «Дуҫтар-Сябры» проекты етәкселәре. Шулай уҡ, Рөстәм Зәки улы ике республика араһындағы ауыл хужалығы, нефть һәм химия тармаҡтарында тығыҙ хеҙмәттәшлек алып барылғанын билдәләп үтте. Артабан да яңынан-яңы килешеүҙәр төҙөлөп, төбәк-ара бәйләнеш нығынһын ине тигән теләк тә уртаҡ ине. Етди лә шул уҡ ваҡытта ҡыҙыҡлы һөйләшеүҙән тыш, ҡунаҡтар сәк-сәк менән башҡорт балынан да ауыҙ итте. Өҫтәүенә, Белоруссиянан килгән делегация Башҡортостанда белорустар күпләп йәшәгән ергә, атап әйткәндә, Иглин районының Балтика ауылына сәйәхәт ҡылды. Өс көн эсендә халыҡ хәбәрселәре тулыһынса тиерлек милли мөхиткә сумды. Хатта башҡорт яугирҙарын һынландырған “төньяҡ амурҙары” менән аралашты. Боронғо башҡорттарҙың көнкүреш-кәрәк яраҡтары экспозицияһы янында фотоға төшөргә теләүселәр ҙә күп ине. Илдең төрлө тарафтарынан һәм Беларусь республикаһынан килгән журналистар тәүге көндө башҡорт халҡының үҙенсәлеге менән танышты. Теләгән һәр кем милли кейемдәрҙе кейеп ҡарап, ашыу-һыуҙарҙы тәмләне.Тәмләп кенә түгел, милли татлы ризыҡ сәк-сәкте эшләүҙә үҙҙәре ҡатнашты. Милли музыка ҡоралдарында уйнап ҡарарға теләүселәр ҙә байтаҡ ине. Оҫталыҡ дәрестәре, йәнле аралашыу, халыҡ хәбәрселәренең һәм журналистарҙың бер-береһе менән яҡындан танышыу  — фестиваль ҡыҙыҡлы ваҡиғаларға бай булды. Сараның иң тулҡынландырғыс мәле – иң-иңдәрҙе асыҡлау. Һауа торошо блогы, селфи, позитив, социаль проблема, репортаж, оператив кадр – еңеүселәр 8 номинация буйынса билдәләнде. Ә инде “иң яҡшы төбәк сығарылышы” тип “Башҡортостан” ДТРК-һының “Мобиль репортеры” танылды. Федераль каналда донъя күргән “Мобиль репортер” программаһының башҡорт телендәге версияһы сыға башлауы ла ил кимәлендәге премияның Өфөлә үтеүенә бер сәбәпсе булды. Киләһе премияла еңеүселәр рәтендә башҡорт телендәге “Онлайн хәбәрсе”не күрергә теләһәгеҙ, ҡулығыҙға камера алып, кәрәкле тип һанаған темаларға видеолар төшөрөп беҙгә ебәрә алаһығыҙ. Сөнки был программа халыҡтан сыҡҡан “халыҡ хәбәрселәре” менән эшләнә. Улар ярҙамында көнүҙәк проблемаларға иғтибар йүнәлтелә, хәл ителмәгән мәсьәләләр ҙә сиселә.


Логинов ике «бронза»лы булды » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Спорт » Логинов ике «бронза»лы булды\n17.12.2018 Логинов ике «бронза»лы булды\nРәсәй йыйылма командаһы, Логинов арҡаһында ике бронза миҙал яулап, башҡа миҙгелдәргә ҡарағанда уңышлы ғына сығыш яһаны.\nГеройыбыҙ башта спринтта «бронза» алһа, һуңынан эҙәрлекләү ярышында ла финишта өсөнсө булды. Әгәр йығылмаһа, бәлки, еңеүсе лә булыр ине. Башҡа командалаш иптәштәре әллә ни ҡыуандырманы. Тәжрибәле Гараничев 22-се һәм 24-се урындарҙы яулаһа, маҡталған Малышко бер ярышта 70-се һөҙөмтә күрһәтеп, эҙәрлекләү ярышына бөтөнләй эләкмәне. Төп командала тәүгә сығыш яһаған икенсе яҡташыбыҙ Эдуард Латипов үҙен ярайһы ғына күрһәтте. Ул 41-се һәм 43-сө урындарға сыҡты. Башҡа дебютанттар ҙа уртансылар рәтендә.\nӘ бына ҡыҙҙарыбыҙ өмөт осҡоно ҡабыҙҙы. Әллә ни билдәле булмаған Павлова спринтта һигеҙенсе булып, эҙәрлекләү ярышында 10-сы һөҙөмтәгә өлгәште. Васильева ла 13-сө һәм 15-се урындарҙы яуланы. Васнецова 31-се һәм 21-се булһа, билдәле Юрлова-Перхт спринтта 48-се һөҙөмтә күрһәтеп, эҙәрлекләүҙә 17-се булды. Старых 12-се һәм 8-се һөҙөмтә менән хушһынды.\nДөйөмләштереп әйткәндә, Слепов менән Кайшеваның һөҙөмтәһе ҡәнәғәтләндермәһә лә, команда етәкселеге киләһе этапҡа ла уларҙы йәлеп итергә булды. Ә бит IBU кубогы ярышында Бабиков, Поварницын, Морозова һәм Миронова уңышлы старт алып, уларҙы алмаштырырҙай ине. Күрәһең, уларға тағы бер мөмкинлек бирмәкселәр.\nPS: Кисә, Австрияла башланасаҡ икенсе этап алдынан, Рәсәй йыйылма командаһына урындағы полиция хеҙмәткәрҙәре килә. Улар, 2017 йылда үҙендә уҙған донъя чемпионаты тикшереүҙәренә һылтанып, беҙҙең биатлонсыларҙы допинг ҡулланыуҙа ғәйепләй. Улар араһында Шипулин, Гараничев, Логинов, Волков, Старых, элекке баш тренер Касперович, ике табип һәм ике массажсы бар. Тик шуныһы ҡыҙыҡ: ниңә улар был хаҡта ошоға тиклем өндәшмәгән? Аптыраҡ...


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Выступление по башкирскому языку на тему "Патриотическое воспитание"\nБашҡортостанда йәшәүсе төрлө милләт халыҡтарының үҙҙәренә хас ғөрөф-ғәҙәттәре, мәҙәниәте, шул иҫәптән башҡорт хылҡының тормош-көнкүреш үҙенсәлектәре, милли кейемдәре, байрамдары һәм Республикабыҙҙың ижтимағи тормош ваҡиғалары, символикаһы менән даими таныштырып тороу кәрәк. Милләтебеҙҙең дини йолалары, ауыҙ-тел ижады, һынлы сәнғәте һәм архитектураһы, музыкаһы менән таныштырып тороу ҙа Тыуған илде яратыу хисе тәрбиәләргә булыша. Бында китап материалдарына ғына ҡайтып ҡалыу ҡыҙыҡһыныу уятмауын яҡшы белеп торабыҙ. Шулай уҡ видеояҙмалар ҡарау, өйҙә интернеттан төрлө ҡыҙыҡлы материалдар эҙләп табыу, уларҙың иң мауыҡтырғыстарын дәрестә балаларға күрһәтеү, ошо мәғлүмәттәр нигеҙендә иншалар яҙыу һәм мәктәп гәзитендә баҫтырып сығарыу отошло ысул.\nБалаларҙа толерантлыҡ, бер-береңә хөрмәт, түҙемлелек кеүек сифаттар ҙа тәрбиәләнергә тейеш. Беренсенән, төрло халыҡ, дин кешеләренең береһенә түҙемлелеге генә нәфрәткә, күрәалмаусанлыҡҡа ҡаршы тора ала. Икенсенән, үҙендең ризаһыҙлығыңды матур итеп еткерә белеү ҙә мөһим сөнки үҙенең фекерен әйтмәгән осраҡта агрессия йә депрессияға бирелергә мөмкин.\nВатансылыҡ тәрбиәләгәндә уҡытыусыларҙың ғына түгел, ата-әсәләрҙең дә әһәмите ҙур. Сөнки бала иң беренсе булып үҙ халҡының мәҙәниәте тураһында мәғлүмәтте ғаиләлә ала. Баланың тәүге тойғолары ла ата-әсәгә, олатай-өләсәйгә, башҡа туғандарына булған һөйөү хистәренән башлана. Ошонан сығып, балалар менән йыш ҡына "Иң яҡшы дуҫ-әсәйем``, " Минең атайым``, "Беҙҙең татыу ғаиләбеҙ``, "Олатайым батырлыҡтары`` кеүек темаларға әңгәмәләр үткәреү, һүрәттәр төшөрөү, иншалар яҙыу, фотоларын ҡулланып проекттар, презентациялар эшләү ватансылыҡ тәрбиәләүҙең башланғысы булып тора.\nБала ғаиләлә генә түгел, мәктәптә лә, төрлө түңәрәк, студияларҙа ла, ҡалала ла үҙен кәрәкле итеп тойорға тейеш. Ҡаланың киләсәге, уның тормошо һәм ниндәйҙер мөһим мәсьәләләр хәл ителгәндә баланың тауышы ла әһәмиәткә эйә булыуын аңларға һәм шул уҡ ваҡытта үҙен иркен, ышаныслы итеп тоторға тейеш.\nВатансылыҡ тойғоларын тәрбиәләгәндә кесе тыуған илгә Өфө ҡалаһына, уның тарихына, традицияларына ла ҙур урын бирәм. Кесе тыуған илгә ватансылыҡ тойғолары юҡлығы оло патриотизмға юлдың ҡапланыуына килтерә. Уҡыусылар менән ҡалғандан һуң, "Минең кесе тыуған илем``, "Тау башында балҡый бер ҡала`` тигән темаларға һөйләшеүҙәр үткәрелә. Булған ерҙәрҙә видеоға төшөрөү ҙә мөһим.\nВатансылыҡ тойғоһон йылдан-йыл уҫтерергә кәрәк. Уҡыусыларҙа ошо сәскән илһөйәрлек орлоғо йылдар үтеү менән генә емешен бирә. Минең маҡсатым-ваҡыт үтеүенә ҡарамай, һәр бала күңелендә ошо изге тойғоно кимәлгә тиклем үҫтереп уның һөҙөмтәһен күреү.\nНомер материала: ДВ-458006


Беҙҙең республиканан 322595 кеше федераль льгота менән ф айҙаланыусыларҙың дарыуҙар менән өҫтәлмә тәьмин ителеү хоҡу ғына эйә булғандары исемлегенә инде. Бөгөн республикаға РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы приказы менән раҫ ланған 1863 дауалау средствоһының 425 - е ҡайтарыла, тип хәб әр итте БР Президенты ҡарамағындағы Йәмәғәтселек кәңәшмәһенд ә БР Хөкүмәте Премьер - министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм соци аль яҡлау министры Фидус Ямалтдинов.\n- Был кәрәк булған дарыуҙарҙың уртаса дүрттән бер өлөшө, - тине ул. - "Биотек" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте был йә һәттән әлегә эшләп еткермәй, был турала беҙ РФ Хөкүмәтенә хә бәр иттек, ул килеп сыҡҡан хәлде төҙәтеү буйынса саралар күр ә.\nБеренсе ғинуарҙан 24 ғинуарға тиклем табиптар дарыу менә н өҫтәлмә тәьмин итеү буйынса 27522 рецепт яҙған, уларҙың 21 098 - е тәьмин ителгән, 397 рецепт буйынса дарыуҙар яҡын ара ла килергә тейешле препараттар партияһынан биреләсәк.\nДарыуҙар менән льготалы тәьмин итеүҙе ойоштороу эшен төбә ктәрҙә "Башфармация" дәүләт унитар предприятиеһы башҡарасаҡ. Уның тейешле склад майҙандары, автопаркы һәм күп тармаҡлы а птека селтәре бар. Республика буйынса дарыу менән тәьмин ите ү эше 93 аптека һәм аптека пункттарына йөкмәтелгән.\n"Биотек" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте тейешле дарыу менә н тәьмин итә алмаған хәлдә "Башфармация" кәрәкле препараттар ҙы үҙ запасынан алып бирә ала, һуңынан был "юғалтыу" ҡапланы ласаҡ. Республиканың льгота менән файҙаланыусыларын дарыу ме нән тәьмин итеүгә 1,2 миллиард һум ҡаралған, элек был маҡсат ҡа 380 миллион һумға яҡын аҡса тотонола ине. Бынан тыш айыры м сирҙәр буйынса дарыу йәһәтенән ярҙам республика бюджеты и ҫәбенә күрһәтеләсәк, был маҡсатҡа 300 миллион һум планлаштыр ылған.\n"Законды тормошҡа ашырыу һәм граждандарҙы яҡлауҙың элекке кимәлен һаҡлап ҡалыу өсөн биш миллиард һумдан артығыраҡ аҡс а эҙләп табырға кәрәк, - тип билдәләне Фидус Ямалтдинов. Ул шулай уҡ законды тормошҡа ашырыу өсөн барлыҡ саралар ҙа күре ләсәк, "граждандар бер ниндәй ҙә юғалтыу кисермәйәсәк" тип ы шандырҙы.\nӘммә 122 - се һанлы Федераль законға ярашлы бушлай дарыу алыу хоҡуғына эйә булыусы яҡташтарыбыҙ яңы йылдың тәүге көн дәрендә үк аптекаларҙа дарыуҙарҙың етмәүенә шаһит булды. Бын ы аңлатыуҙы һорап беҙ "Башфармация"ның генераль директоры ур ынбаҫары Зәйтүнә Мөхәмәтйәроваға мөрәжәғәт иттек.\n- Белеүегеҙсә, Волга буйы федераль округы буйынса Рәсәй Һ аулыҡ һаҡлау министрлығы менән килешеүгә ярашлы дауалау преп араттары менән тәьмин итеү эшен "Биотек" компанияһы башҡара. Айына "Биотек" 120 миллион һумлыҡ дарыу ҡайтарырға тейеш. Б өгөнгө көнгә иһә 50 миллион һумлыҡ дарыу ҡайтарылды. 18 милл ион һумлыҡ һуңғы партия 22 ғинуар көнө килде. Барлыҡ препара ттар ҙа аптекалар буйлап таратылды. Фирма үҙ эшен башҡарыуҙа өлгөрөп етмәгәс, республика Хөкүмәте ҡалған 70 миллионлыҡ д арыуҙы үҙебеҙҙең запастан бирергә ҡарар итте. Һуңынан "Биоте к" тотонолған сумманы ҡапларға тейеш. Әммә "Биотек" фирмаһы менән был йәһәттән килешеү булдырылмаған әле, шуға күрә беҙҙ ең аптекалар үҙҙәрен хәүеф аҫтына ҡуйып тәүәккәл аҙымға бара . Әлеге ваҡытта 138 төр һаулыҡ өсөн үтә әһәмиәтле дарыу преп араты "Башфармация" запастарынан бирелә.\nТиҙҙән был проблеманың кәмеүенә шик юҡ. Яңы механизмдың э шләп еткермәүендә лә сәбәп тап уның яңы булыуындалыр. Тик бы л яңылыҡтарҙы иң яҡлауһыҙ һәм яуапһыҙ категория һаулығында һыналыуы йәл...


Уҙған йыл аҙағында Нефтекама ҡала суды Енәйәт - башҡ арма инспекцияһы начаьнигына яза бирҙе. Ул Енәйәт кодексыны ң өс статьяһы буйынса ғәйепләнде. Шаһиттар араһында - тәфтиш селәр, урындағы криминаль авторитет... Хәйер, тәүҙә зыян күр еүсе булып тап ул сығыш яһаны ла инде.\n2000 йылдың 11 сентябрендә Краснокама эске эштәр бүлеге эс ке хеҙмәт подполковнигы Заһир Әхмәтйәновтың өйөнә төшөү факт ы буйынса енәйәт эше ҡуҙғата. Зыян күреүсенең ҡайҙа эшләгәне н һәм биләгән вазифаһын онотмағанда, тикшереү шыма ғына бары р кеүек. Әммә ниндәйҙер сәбәптәр менән тикшереү илке -һалҡы алып барыла. Хатта тәүтикшереү осоронда мотлаҡ үтәлергә тейе шле саралар ҙа күрелмәй. Мәҫәлән, өйгә төшкән ваҡытта бында\nэшләүсе төҙөүселәрҙән бөтөнләй һорау алынмай. Бурҙар асыҡла нмау сәбәпле тикшереү эше туҡтатыла.\nӘммә теүәл бер йыл үткәс, бурҙар табыла. Зыян күреүсе улар ҙың кем икәнлеген тәфтишселәргә үҙе еткерә. Уның һүҙҙәре буй ынса, Нефтекама ҡалаһында йәшәүсе ун һигеҙ йәшлек Алексей Пе ржуль, Ринат Яруллин һәм Илгиз Батыров уның мөлкәтенә ҡул һу ҙыусылар булып сыға. Әхмәтйәнов эште оҙаҡҡа һуҙмай егеттәрҙе\nғәйепләнеүселәр эскәмйәһенә еткереү буйынса эш йәйелдереп ебәрә. Шулай эшләмәй ҡайҙа барһын, ни өсөн тигәндә өс егетте ң ғәйебен раҫлаусы бер дәлил дә табылмай бит. Етмәһә, был кө ндө егеттәрҙең өсәүһе лә үҙҙәренең ҡыҙҙары менән бергә үткәр ә. Ҡыҙҙарҙың береһе, шаһит булып килгән ваҡытта, коридорҙа з ыян күреүсе подполковникты осрата. Погонлы кеше оҙаҡ уйлап т ормай, ҡыҙҙы ҡулын артҡа ҡайырып кабинетына керетә һәм уны кәмһетә башлай.\nТырыша торғас, Әхмәтйәнов ситтән бер ҡыҙҙы табып, уны үҙен ә кәрәксә мәғлүмәттәр бирергә күндерә. Бына ошо хәл егеттәрҙ е бөлдөрә лә инде. Уларҙың өсәүһен дә ябып ҡуялар. Ҡайғынан\nҡарайған ата-әсәләр Әхмәтйәновҡа ришүәт бирергә ҡарар итәл әр. Әлбиттә, оятын юғалтҡан милиционер аҡсаны ала, әммә би релгән күләм уға әҙ булып күренә һәм ул аптыраған ата-әсәгә тағы ла 16 мең һум килтерергә ҡуша. Былай ҙа ҡырып-һыпырылып\nйыйылған 20 мең һумдан башҡа уларҙың аҡсаһы булмай. Ата кеш е үҙенең мылтығын тәҡдим итә һәм ... Әхмәтйәновтан ризалыҡ а ла. Тиҙ арала мылтыҡ уның исеменә күсә. Бындай хәл күпмегә һ уҙылыр ине икән. Әммә Илгиз Батыровтың әсәһенең түҙемлеге бө тә һәм ул Өфөгә юллана. Бында уны ентекле тыңлайҙар һәм енә йәт эше Дүртөйлө ҡалаһына ебәрелә. Тәфтишсе Щербаков был эшт ең асылына тиҙ төшөнә - бер ғәйепһеҙ кешеләр нигеҙһеҙ рәүешт ә ғәйепкә тарттырыла бит. Әммә быны дәлиләштереү өсөн уға кү п көс түгергә тура килә әле. Тик ялған шаһитты килтереп "ҡ ыҫҡас" ҡына хәл ыңғай яҡҡа үҙгәрә башлай. Ахыр сиктә "зыян күреүсе" ғәйепләнеүсегә әйләнә


Хәбәрҙәр: Ҡолаҡтар бәйәне\nБеҙ – һеҙҙең ҡолаҡтарығыҙ. Беҙҙең ярҙам менән һеҙ тирә-йүндәге барса тауышты ишетәһегеҙ: яҙғы баҡсала һандуғастың һоҡланғыс моңон, таштар араһынан сылтырап аҡҡан шишмә тауышын, ағастар ҡыштырлауын, йәшен йәшнәүен… Беҙ булмаһаҡ, һеҙ Хаҡ Тәғәләбеҙҙе һәм Уның Һөйгән Илсеһен (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) данлаған гүзәл һүҙҙәрҙе ишетә алмаҫ инегеҙ. Һеҙ ул саҡта, ғөмүмән, кешеләрҙең тауышын ишетә лә, һөйләшә лә алмаҫ инегеҙ. Беҙ – әйтерһең дә, тышҡы донъяға асыҡ тәҙрә. Беҙҙең ярҙам менән һеҙ үҙегеҙгә төбәлгән телмәрҙе ишетәһегеҙ, тирә-йүндәгеләр менән аралашаһығыҙ.\nДонъялағы иң күркәм исемдәр тураһында уйлап ҡарағанығыҙ бармы? Бәлки, ҡайһы берәүҙәрегеҙ уларҙы донъяға килгәс тә ишеткәндер, икенселәрегеҙ – һуңыраҡ. Ишетеп тә онотоуығыҙ ихтимал, ә беҙ бер ишетеүҙән уларҙы хәтеребеҙгә һалып ҡуйҙыҡ: «Аллаһу Әкбәр! Аллаху Әкбәр!.. Әшһәдү әлләә иләәһә илләллаһ… Әшһәдү әннә Мүхәммәдән Расүүлүллаһ…» (Аллаһ бөйөк! Бер Аллаһ Тәғәләнән башҡа ғибәҙәт ҡылырлыҡ зат юҡлығына һәм Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм Уның ҡоло һәм Илсеһе икәнлегенә таныҡлыҡ бирәм.) Мосолман ғаиләһендә бәпәй тыуғас та, уның ҡолағына эйелеп, ошо һүҙҙҙәрҙе әйтәләр. Тап шул саҡта, беҙ тәүге тапҡыр Аллаһу Тәғәләбеҙҙең Гүзәл исемдәрен һәм Уның Һөйгән Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) исемен ишетәбеҙ. Ул исемдәр һәр саҡ иҫебеҙҙә.\nУлар тейешле урында торамы?\nҠолаҡтарҙың ни өсөн баштың ике яҡ ҡырында урынлашыуы тураһында уйлап ҡарағанығыҙ булманымы? Ә уның сере бар: эске ҡолаҡта кәүҙәнең пространствола дөрөҫ тотолошон һәм атлағанда, тыныслыҡ хәлендә тигеҙлекте тәьмин итеү маҡсатын атҡарған «вестибуляр аппарат» тип аталған ағза бар. Әгәр был парлы ағзалар симметриялы рәүештә урынлашмаһа, әйтәйек, бер ҡолаҡ – түбәлә, ә икенсеһе эйәктә булһа, һеҙ, иҫерек әҙәмдәй, ауа-түнә йөрөр инегеҙ.\nӘммә Раббыбыҙ ишетеү ағзаһын иң күркәм һәм камил сүрәттә барлыҡҡа килтергән. Ул беҙҙе, һеҙ алыҫтағы тауыштарҙы ишетә алһын өсөн, кәүҙәнең иң өҫкө өлөшөндә, төрлө яҡтан килгән тауыштарҙы ла ишетә алһын өсөн, башығыҙҙың ике яҡ ҡырында урынлаштырған. Аллаһ ҡолаҡ япрағын буранка рәүешендә бар ҡылған, ул тауыш тулҡындарын ҡолаҡ ярыһына йүнәлтә, ә тегеһе - урта ҡолаҡҡа. Ишетеү аппаратында мәғлүмәттәрҙе мейегә тапшырыусы 30 мең самаһы ишетеү нервыһы бар. Мейе алынған мәғлүмәт шифрын уҡый, һәм һеҙ тауыш тулҡындары тирбәлеүен кеше телмәре итеп ҡабул итәһегеҙ.\nИзге Ҡөрьән аяттарын уҡығанда, беҙ онотолабыҙ, шатлыҡ һәм ләззәт кисерәбеҙ.\nСит-ят тауыштар бармы?\nАллаһу Тәғәләнең, беҙҙе бар ҡылғанда, секундына 20-нән кәм булмаған һәм 20 меңдән артмаған сикле даипазон йышлығындағы тауыштар тирбәлеүен генә ҡолаҡтар ҡабул итә алырлыҡ итеп хәстәрлек күреүендә Уның һеҙгә ҡарата ни ҡәҙәр бөйөк мөхәббәте һәм мәрхәмәте сағылыш табыуын беләһегеҙме икән? Мәҫәлән, ҡырмыҫҡаларҙың шығыр-шығыр хәрәкәт итеүен беҙ тоймайбыҙ. Шулай уҡ Ерҙең үҙ күсәре тирәләй һәм Ҡояш системаһындағы хәрәкәте ваҡытындағы геүләүен беҙ ишетмәйбеҙ. Әгәр ҙә барса шул шау-шыуҙы һәм тауыштарҙы ишетһәгеҙ, тормошоғоҙ ниндәй булыуын күҙ алдына килтерәһегеҙме? Меңәрләгән ҡырмыҫҡаның ер өҫтөнән ҡыштырлап йөрөүе генә лә тотош ғәскәри подразделениеның сафта үтеүенә бәрәбәр булыр ине. Ә ауырлығы 6 секстиллион тонна (6 х 1021тонна) самаһы булған Ер үҙ күсәре тирәләй даимән гөрһөлдәп әйләнгәнен ишетһәгеҙ, тормошоғоҙ ниндәй булыр ине? Ҡолаҡ тондорғос ул шау-шыу тормошоғоҙҙо ғазапҡа әйләндерер ине.\nӘ хәҙер тәжрибә үткәреп ҡарайыҡ. Радиоғыҙҙы ҡабыҙығыҙ һәм берәй тулҡынға көйләгеҙ. Иғтибарлап тыңлаһағыҙ, саҡ-саҡ һиҙелерлек сит-ят тауыштарҙы ла ишетерһегеҙ. Радиоалғысты ҡолағығыҙға яҡыныраҡ килтерегеҙ, уның күпме шау-шыуҙы тотоп алыуын тояһығыҙмы? Әммә ҡолаҡтарығыҙ үҙ эшен атҡарғанда, һеҙ шытырлау ҙа, шығырлау ҙа, һыҙғырыу ҙа, башҡа тауыштарҙы ла ишетмәйһегеҙ. Беҙҙе Хаҡ Тәғәләбеҙ, тауыш тулҡындарын ҡабул иткәндә һәм тауыш мәғлүмәтен үҙәк нервы системаһына тапшырғанда, бер ниндәй тотҡарлыҡ һәм тауыш барлыҡҡа килмәҫлек функциялар биреп, камил рәүештә яралтҡан. Бына ни өсөн беҙ Аллаһу Сүбхәнәһү үә Тәғәләнең бөйөк мөғжизәләренең береһе.\nАллаһтың һәр бер яратылмышы камил, кәмселеге, етешһеҙлеге юҡ. Нисек итеп был тире менән ҡапланған буранка рәүешендәге кимерсәктән торған ғәжәйеп ағза тауыш тулҡындарын йыя һәм нервы епсәләре аша тышҡы донъя мәғлүмәттәрен ҡабул иткән мейегә алып барып еткерә? Аптырарлыҡ хәл: күп йылдар үткәс тә, беҙ элек ишеткән тауыштарҙы иҫкә төшөрә алабыҙ. Раббыбыҙҙың бихисап серҙәренең береһе генә был, фән ул серҙе һаман аса алмаған әле. Ишетеү һәләте – Хаҡ Тәғәләбеҙҙең оло-ғара бүләге, ул бүләкте кемдер берәү байлыҡҡа алмаштырырға теләрме икән?\nФани донъяла нимә тыңлағанығыҙҙы беләсәкбеҙ!\nТеләйһегеҙме, беҙ һеҙгә үҙебеҙҙең серебеҙҙе асабыҙ? Беҙҙең иң яратҡан шөғөлөбөҙ – Изге Ҡөрьәнде тыңлау. Хаҡ Тәғәләбеҙҙең күркәм телмәрен тыңлап, беҙ, онотолоп, шатлыҡ һәм ләззәткә сумабыҙ.\nИслам таңы яңы атып килгәндә, боттарға табынған ҡайһы бер мөшриктәр Изге Ҡөрьән яңғыраған ерҙәрҙә йөрөмәҫкә ант иткән, сөнки уны тыңлағандар, күркәм телмәр һәм тәрән хикмәт тулы аяттар көсөнә ҡаршы тора алмаған, үҙҙәре лә һиҙмәҫтән, иман юлына баҫҡан. Мөшриктәр, анттарына ҡарамаҫтан, ҡараңғы урамдар буйлап килеп, тәүге мосолмандарҙың береһенең өйө янына боҫоп, ләззәтләнеп, Илаһи аяттарҙы тыңлаған. Улар Илаһи хитапты тыңлауҙан бер нисек тә тыйыла алмаған. Мосолмандарҙың йорто янында боҫоп ҡына Ҡөрьән тыңлаған мөшриктәр ҡайһы саҡ тап булып та ҡуйған һәм, уңайһыҙ хәлдән сығыу өсөн, бер-береһенә һорау яуҙыра башлаған: «Ә һин бында нимә эшләйһең?» Шулай итеп, көлкөлө хәлдә ҡалғандар.\nДжүбәйер атлы бер әҙәм Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Изге Ҡөрьәнде уҡығанын нисек тыңлауы хаҡында һоҡланып һөйләгән: «Йөрәгем бына-бына ярылыр, тип торам.», «Йәнем тәнемдән атылып сығырға етеште.» (Әхмәт, IV, 83; Бухари, Тәфсир, 52)\nҺүҙ аҙағында шуны әйткебеҙ килә: беҙҙең ярҙам менән изге Ҡөрьәнде һәм Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хәҙистәрен тыңлағыҙ, һеҙгә ишетеү һәләте биргән Хаҡ Тәғәләбеҙгә рәхмәтле булып, даимән Уны зекер итегеҙ.\nАслан шуны онотмағыҙ: беҙ ғәйбәт, яла яғыуҙарҙы һәм ялғанды тыңлар өсөн тәғәйенләнмәгән. Беҙҙе файҙаланғанда, Бөйөк Хисап көнөндә үҙегеҙҙе ҡыҙартырлыҡ, үкендерерлек, хатта ки илатырлыҡ ғәмәлдәр ҡылмағыҙ.\nУл Көндө Аллаһу Сүбхәнәһү үә Тәғәлә беҙгә әмер бирәсәк: «Эй, ҡолаҡтар! Һөйләгеҙ әле, фани донъяла һеҙ нимә тыңланығыҙ!» Хисап башланғас, беҙ һеҙҙең ихтыяр менән бөтә ишеткәндәребеҙҙе түкмәй-сәсмәй һөйләп бирергә мәжбүр буласаҡбыҙ. Һеҙ, әлбиттә, онотоусан, әммә беҙ бер нәмәне лә онотмайбыҙ. Бәс, шулай булғас, Раббыбыҙға Уның Яратҡан Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һүҙҙәре менән йышыраҡ мөрәжәғәт итегеҙ: «Аллаһым! Ҡолағымдың насарлығынан, күҙемдең зарарынан, телемдең яуызлығынан, йөрәгемдең яманлығынан Һиңә һыйынам!» (Әбү Дауыт, Витр, 32)


11:31, 9 ғинуар 2018 версияһы\n1980 байт өҫтәлгән , 3 года назад\n11:22, 9 ғинуар 2018 версияһы (төҙәтеү)\n11:31, 9 ғинуар 2018 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nБашҡалар менән сағыштырғанда аҡһым молекулалары ифрат ҙур. Уларҙың төҙөлөшөндә меңәрләгән атом ҡатнаша. Бындай молекулаларҙың ҙурлығын күрһәтеү өсөн уларҙы макромолекула (гр. «макрос» — ҙур, гигант) тип атайҙар.\nАҡһымдарҙың төҙөлөшө. Органик берләшмәләр араһында аҡһымдар иң ҡатмарлыһы. Улар полимерҙар тип аталған берләшмәләргә ҡарай. Полимер молекулаһын мономер тип аталған сағыш-сағыштырмаса ярайһы уҡ ябай структураның күп тапҡыр ҡабатланған оҙон сынйыры тәшкил итә. Әгәр мономерҙы А хәрефе менән билдәләһәк, полимерҙың структураһын ошолай күрһәтергә булыр ине: А—А—А—А—А.\nТәбиғәттә аҡһымдарҙан тыш башҡа күп полимерҙар бар, мәҫәлән, ңеллюлоза, крахмал, каучук. Химия промышленносында күп яһалма полимерҙар барлыҡҡа килтерелгән (полиэтилен, лавсан, капрон һәм башҡалар).Тәбиғи һәм яһалма полимерҙарҙың күбеһе бер төрлө мономерҙарҙан төҙөлгән.\nАҡһымдарҙың мономерҙары оҡшаш, әммә улай уҡ бер төрлө түгел.\nАҡһымдың мономерҙары булып ά–аминокислоталар тора. Аминокислотаның молекулаһы ике өлөштән тора. Бер өлөшө бөтә аминокислоталарҙа ла бер төрлө.\nБыл функциональ төркөмсәләр: карбоксил төркөмө — СООН (кислота үҙсәнлектәрен бирә) һәм аминотөркөм — NH2 (нигеҙ үҙсәнлектәрен бирә).\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/772619 ҡабул ителгән


Урманда. Али Карнай - Wikisource\nУрманда. Али Карнай\nавтор Али Карнай\nИжад итеү ваҡыты: 1928. Сығанаҡ: Һайланма әçәрҙәр. F. Хөсәйенов инеш мәкәләhе. — Өфө, 1956;\nБер ваҡыт мин көҙ көнө, ғәҙәтемсә, урманға сәтләүек йыйырға барҙым. Был ваҡытта йүкә, саған япраҡтары Һарғая башлаған була. Тик имән ағасы ғына Һаман да әле, йәй көнөндәге кеүек, йәп-йәшел япраҡтарға күмелеп ултыра. Шулай ҙа Һиҙелә: оҙаҡламай имәндең йәшел япраҡтары Һарғаясаҡ, юҡҡа ғына ул эреләнеп ултыра. Ана сәтләүек тә инде ҡойола башлаған. Сәтләүек ҡойола башланымы — ысынлап та көҙ етте тип бел.\nМин сәтләүек йыйып йөрөйөм. Сәтләүек ҡыуаҡтары башына ла, ергә лә ҡарайым. ҡайҙа ғына ҡарама — сәтләүек ҙарғайып күренә. Сәтләүек хәҙер шундай матур, шундай тәмле, әйтерҺең, тик май ғына тултырылған.\nБигерәк тә ерҙә ятҡан сәтләүек яҡшы була. Иң яҡшы өлгөргән, туҡ, ауыр сәтләүектәр генә ергә төшәләр. Шуға күрә мин күберәк ергә ҡарайым.\nОҙаҡ ҡына ваҡыт мин шулай ҡалын урман эсендә йырлай-йырлай сәтләүек йыйып йөрөнөм. Мин урманда яңғыҙым ғына ла ҡурҡмайым. Нимәнән ҡурҡырға? Бүренәнме? Айыуҙанмы? Кеше тауышынан ҡурҡалар улар барыҙы ла. Әгәр инде килеп сығалар икән, бысаҡты ниңә тығып йөрөйөм мин? Бер ҙә тауыш-тынҺыҙ өҫкә ташланмаҫ бит әле ул! Айыу йәки бүре килә башлаҙа, ҡыуаҡтар, урман шаулар йә булмаҙа вәхши хайуан олорға тотонор. Шул арала уға ҙөжүм итергә әҙерләнеп булмаҫмы ни? Күп булҙалар инде — эш башҡа. Ул ваҡытта имән башына менеп ҡасырға тура килер ине. Ә бер-ике бүре йәки айыуҙан ғына ҡурҡып булмаҫ инде.\nШулай урманда сәтләүек йыйып йөрөйөм. Урманда бик күңелле. Төрлө-төрлө ҡоштар ҙайрай. Алыҫ та түгел урман шишмәҙе сылтырап ағып ята. Мин йырлауымдан туҡтайым. Шишмә йырлағанда, ни өсөн миңә йырларға?! Шишмәнең йыры миңә үҙемдең йырға ҡарағанда матурыраҡ тойола. Шуға күрә ерҙәге Һары сәтләүектәрҙе сүпләп, мин Һалҡын шишмә йырын тыңлайым.\nБер ваҡыт янымда ғына япраҡ ҡыштырлаған кеүек була. Тәүҙә мин иғтибар итмәйем. “Урманда төрлө ҡыштырлау аҙмы ни?!” — тип уйлайым Һәм, шишмә сылтырауын тыңлап, ҙаман да сәтләүек йыйыуымды дауам итәм. Ләкин ҡыштырлау Һаман ишетелә. Мин, ирекҺеҙҙән ҡолаҡ Һалып, тыңларға мәжбүр булам. ҡыштырлау яҡын ғына, бына был сәтләүек ҡыуағы артында ғына, ишетелгән ҙымаҡ тойола. Мин, аҡрын ғына ҡыуаҡлыҡты айырып, арыраҡ ҡарайым. ҡыштырлау тиктәҫкә булмаған икән шул: мин айырып ҡараған ҡыуаҡ артында бер тейен сәтләүек йыйып йөрөй. Тейенде мин ғүмеремдә беренсе тапҡыр күрә инем. Уның матурлығына ҙоҡландым да ҡалдым. Уның башы бәләкәй генә, мороно осло, күҙҙәре бик матур ҡарайҙар, ҡолаҡтары ослайып баҫып торалар. Кәүҙәҙе оҙон ғына ҙәм иң ҡыҙығы — уның оҙон, ҡабарып ҙәм юғарыға ҡарай күтәрелеп торған ҡойроғо ине.\nМин уға оҙаҡ ҡарап торҙом. Ул, минең кеүек, ергә төшкән ҙап-ҙары сәтләүектәрҙе ауыҙына йыйып йөрөй. Ләкин тейен миңә ҡарағанда оҫтараҡ булып сыҡты, ул, ерҙә ятҡан сәтләүекте тапҡас, уны бер аяғы менән типкеләп, әйләндереп ҡарай. Мин ҙуңынан белдем: тейен Һуҡыр сәтләүектәрҙе алмай икән! Мин, бахыр, ерҙә йәки ағас башында сәтләүек күрҙемме, уның яҡшымы, насармы икәнен тикшереп тә тормайым, тоҡсайыма ҙала бирәм. Ә тейен Һайлай, ҡорт ашаған сәтләүектәрҙе ул алмай... Мин, үҙемдең барлығымды белдерерлек итеп, тынымды тауышланыбыраҡ алдым, ахыры, әллә башҡа берәй төрлө тауыш сығарҙыммы — тейен ҡапыл ғына минең яҡҡа боролоп ҡараны ҙәм, кескәй генә, ләкин бик үткер түңәрәк күҙҙәре минең ҡарашымды осратып, ҡалтыранып алды ҙәм күҙ асып йомғансы шул урында үҫеп ултырған йыуан имән буйлап юғары менеп китте. Ул ҡарт имән ағасының бер ҡыуыш урынында үҙенә ҡышлыҡҡа аҙыҡ әҙерләй икән.\nТейенде ҡыҙғандым. Ни өсөн инде уны ҡурҡытырға, ни өсөн уға үҙенә ҡышлыҡ аҙыҡ әҙерләргә ҡамасауларға?!\nМин, уны тыныслыҡта ҡалдырып, үҙ юлым менән китмәксе булдым. Ләкин шул ваҡытта икенсе бер хәл минең, иғтибарымды үҙенә тартты. Минең аяҡ аҫтымда, соҡор ҡаҙығанда өйөп ҡуйыла торған балсыҡ кеүек, бер өйөм яңы балсыҡ тора ине. Әйтерҙең, кемдер аҙлап ҡына балсыҡты матурлап өйөп ҡуйған да үҙе киткән. Мин шикләнмәнем — был алйырҙан эше икән. Тимәк, бында алйырҙан ояҙы булырға тейеш. Оҙаҡ та үтмәне, уйҙарымды дөрөҫләгән кеүек, яҡында ғына ергә ҡойолған япраҡтарҙың ҡыштырлау тауышы ишетелде, ҙәм шунда уҡ алйырҙан үҙе күренде. Уның ауыҙы тулы сәтләүек икәне әллә ҡайҙан уҡ күренеп тора. Алйырҙан туп-тура әлеге балсыҡ өйөмө янына килде ҙәм өйөмдөң бер яҡ ситенән ергә инеп юғалды.\nАлйырһан ояҙы булыу ҙәм алйырҙандың, ҡышлыҡҡа оя яҙап, шунда сәтләүек йәки башҡа берәй төрлө аҙыҡ йыйыуы минең өсөн ят түгел ине. Ләкин мине икенсе бер күренеш ғәжәпләндерҙе.\nБер ваҡыт баяғы тейен имән башынан төштө, алйырҙан үҙ ояҙынан сыҡты. Улар бер-береҺенә ҡапма-ҡаршы осраштылар. КүрәҺең, алйырҙан тейенде дошман күрә: ул, тейенде күреү менән уның өҫтөнә ташланды. Барып тейендең муйынын сәйнәмәксе булды. Ләкин тейен еңел генә бер яҡ ситкә ҙикерҙе. Алйырһан уның артынан йүгерҙе. Тейен ҙикерҙе. Алйырҙан сыйылданы, кире үҙенең тупраҡ өйөмө янына килде. Күренеп тора: алйырҙан тейенде дошман күрә. “Мин йыя торған аҙыҡты йыя, миңә аҙыҡ ҡалмаҫ әле”, — тип уйлай, күрәҙең, ҡомҙоҙ алйырҙан.\nТейен менән алйырҙан араҙында дуҫлыҡ булмаҙа ла ғәжәп түгел шул. Улар икеҙе ике яҡҡа, береҙе өҫкә, береҙе түбәнгә, ынтыла. Тейен — уңған йәнлек ул. Тейен йәшен тиҙлеге менән ағас башына йүгереп менеп китә ала. Шаяра, Һикерә. үҙе матур. Тейен ул, ут кеүек янып, күҙҙең яуын алып тора.\nӘ алйырҺандың ни матурлығы, ни яҡшылығы бар? Ул ҡыҫҡа ғына аяҡтары менән шыбырлап ерҙә йөрөргә генә белә. Ерҙән юғарыраҡ күтәрелә алмай, тик аҫҡа, түбәнгә генә төшә белә. Ғүмеренең күберәген ҡараңғыла үткәрә.\nКүрәҺең, алйырҙан тейендең Һикергеләп, шаярып йөрөүен, әллә ҡайҙа юғарыға менә алыуын яратмай. Уны үҙенең дошманы итеп күрә. Ҡара Һин уны, ни эшләгән була бит! Ағас башына йүгереп менеп китҺенме? Ғикергеләп шаярып йөрөҺөнмө? Минең кеүек, ерҙә, гел генә түбәндә йәшәҺә ни булған? Ниңә инде алйырҺандан айырым йәшәргә?” — шулай тип уйлай торғандыр әле алйырҺан. Оҙаҡламай мин үҙемдең был уйым дөрөҫ булыуына бик ныҡ ышана алдым.\nАлйырһанды һәм тейенде ҡалдырып, үҙ юлыма китергә торғанда, мин өсөнсө йән эйәҙен осраттым. Был — саға торған Һоро йылан ине. Миңә ғәжәпләнергә тура килде: йылан менән алйырҙан, аттар иҫәнләшкәндәге кеүек, бер-береҙенә баштарын тейҙерҙеләр. Тейен тағы ла яҡында ғына сәтләүек йыйып йөрөй ине. Ғәр кемдең үҙенә күрә дуҫы була бит. Йылан менән алйырҙан да дуҫ инеләр, күрәҙең. Алйырҙан, үҙ ҡулынан килмәгәс, тейендән үс алыуҙы йыланға тапшырҙы, буғай, Һис көтмәгәндә Һоро йылан тейен өҫтөнә ташланды. Ул бик асыулы ине, әсе итеп ҙыҙғырып ебәрҙе, йөрәк жыу итеп китте. Күрәҙең, тейен бындай Һөжүмдәргә өйрәнгән — ул бер-ике метр самаҙы ситкә Һикерҙе лә әлеге имән башына менеп тә китте.\nАлйырһан имәнгә менә алмаҙа ла, йылан уға ҡарағанда уңғаныраҡ булып сыҡты. Ул тейен артынан ботаҡтан ботаҡҡа юғарыға үрмәләне. Мин, йыланға асыуланып, ҡулыма бер ағас алдым (һәм уны һуғып төшөрөргә әҙерләндем. Ләкин күҙ асып йомғансы булып үткән ваҡиға мине хәрәкәтҙеҙ ҡалырға мәжбүр итте.\nТейен юғарыға, имәндең башына уҡ, менеп етте. Йылан да унан ҡалышманы. Ул тейенде бына-бына ҡыуып етергә тейеш ине. Тейен ҡапыл ғына бер ботаҡтан ҙур ғына алыҫлыҡта торған икенсе ботаҡҡа Һикерҙе. Йылан да, ҡалышмаҫҡа теләп, тейен артынан ташланғайны, шунда уҡ ергә йығылды ла төштө. Ул гөп итеп калды. Әмәлгә ҡалғандай, алйырҙан ҙаман да шул тирәлә йөрөп ята икән. Йылан алйырҙан өҫтөнә килеп төштө ҙәм, күрәҺең, тейенде ҡыуып еттем, тип уйлағандыр инде, алйырҙандың елкәҙенә йәбеште. Улар икәүҙе лә ҡалтырандылар, алйырҙан бер сыйылдап ҡуйҙы ҙәм шунда уҡ, салҡан төшөп, тибенергә тотондо. Күп тә үтмәне, алйырҙан да, йылан да хәрәкәтҙеҙ ҡалдылар. Улар үлделәр.\nӘ тейен бейектә, көслө имән ботаҡтары араҺында, Һаман да Һикергеләп йөрөнө, оҙаҡламай ул, ергә төшөп, тағы ла сәтләүек йыйырға тотондо. Мин шул тиклем яраттым шунда тейенде, шул тиклем яраттым — барып ҡулыма айырға, Һөйөргә теләнем...\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Урманда._Али_Карнай&oldid=503862"\nThis page was last edited on 22 March 2017, at 13:57.


Бер тәхеткә – ике дәғүәсе » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Бер тәхеткә – ике дәғүәсе\nБер тәхеткә – ике дәғүәсе 26.12.2014 // Йәмғиәт\nҠуй әле, шулай буламы ни, тиерһегеҙ. Була икән шул. Бына быйыл Сочиҙағы Ҡышҡы Олимпиадала Башҡортостандан ике спортсы алтын миҙал яуланы. Икеһе лә конькиҙа уҙышыуҙың шорт-трек төрөндә, икеһе лә команда эстафетаһында. Шунан уларҙы нисек айырып ҡарамаҡ кәрәк?!\n24 йәшлек Семен Елистратов менән 27 йәшлек Руслан Захаров – Өфө егеттәре. Малайҙар 10 йәш тирәһендә шорт-трек менән шөғөлләнә башлай. Руслан уҡыуҙа ла һынатмай, гел “бишле”гә уҡый, олимпиадаларҙа еңеп сыға. Юҡҡамы ни Башҡорт дәүләт педагогия университетының философия һәм социология факультетын тамамлап, әле иҡтисадсы һөнәрен дә үҙләштерә! Семендың яратҡан шөғөлө – уйынсыҡ машиналар йыйыу. Ялында туйғансы йоҡларға, киноға барырға тырыша, әсәһенең борщы менән һыйлана. Ул инде һөнәрҙе ситтән эҙләмәгән – Башҡортостан физик культура институтын һайлаған.\nЕгеттәр икеһе лә күп йылдар инде илдең йыйылма командаһына инә. Икеһе лә – Рәсәй, Европа, Олимпия уйыны чемпиондары. Улар быйылғы Донъя кубогы этаптарында ла уңышлы сығыш яһай. Әммә Руслан был миҙгелдән Мордва Республикаһының данын яҡлай.


Республика етәксеһе Йәрмәкәй районында урып йыйыу эштәренең барышы менән танышты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика етәксеһе Йәрмәкәй районында урып йыйыу эштәренең барышы менән танышты\n10:56, 22 августа 2014 Иҡтисад\n21 августа Рөстәм Хәмитов республика буйынса эш сәфәре барышында Йәрмәкәй районында булды. Республика етәксеһе урып йыйыу эштәренең барышы менән танышты, яңы юл техникаһының өлгөләрен ҡараны һәм автомобиль юлының төҙөлөшөн тикшерҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\n8-се Март исемендәге ауыл эргәһендә Рөстәм Хәмитов «Башҡортостан иген компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең иген келәтендә – райондың иң эре ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәренең береһендә булды. Фермерҙар 8,85 мең гектар ерҙә иген һәм майлы культуралар үҫтереү менән мәшғүл.\nХужалыҡтың генераль директоры Илдар Разетдинов бында көнөнә 300-шәр гектарҙан иген культураларын урыуҙарын хәбәр итте. Бөтә уңышты йыйып алыу өсөн 30 аяҙ көн кәрәк. Фермер ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ураҡ эшен тамамлауҙа ҡыҙыҡһыныуын раҫланы, сөнки ныҡ бешкән иген ҡойола һәм юғалтыуҙар барлыҡҡа килә.\nРеспублика етәксеһе иген урыу динамикаһына борсолоуын белдерҙе һәм Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығына урып-һуғыу кампанияһын ҡулай агротехник ваҡытта тамамларға бурыс ҡуйҙы.\nХужалыҡта бөтәһе 92 кеше эшләй, йыл башынан алып уртаса эш хаҡы 26,8 мең һум тәшкил итә. Әммә ауыл халҡының юғары кимәлдәге эш хаҡы миҙгелле эштәр ваҡытында ғына була. Мәҫәлән, февралдә эшсәндәр минималь эш хаҡын – 5,5 мең һум ала.\nХужалыҡ эксперименталь булып һанала. Уның интенсив үҫеше 2010 йылда, бында инвестор килгәндән алып башлана. Ауыл хужалығы техникаһын һатып алыуға ғына 483 миллион һум бүленгән.\nБашҡортостан башлығының аграрийҙар менән осрашыуы барышында шәхси мөлкәттә булған иген өсөн элеваторҙар һәм киптергестәртәрҙең етешмәү мәсьәләһе тикшерелде. Уларҙың хеҙмәте менән ҡулланырға республиканың бөтә ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүселәренең дә хәленән килмәй.\nАртабан Рөстәм Хәмитов Йәрмәкәй районының Спартак һәм Оло Зиңгәрәй ауылдарын тоташтырасаҡ автомобиль юлының төҙөлөш барышын тикшерҙе. Асфальт менән ҡапланасаҡ трассаның оҙонлоғо 7,8 километр, киңлеге 10 метр тәшкил итәсәк. Трасса 10 тоннаға тиклем ауырлыҡты күтәрәсәк.\nЭштәр «Рәсәйҙең транспорт системаһын үҫтереү» (2010-2020 йылдар) федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә алып барыла. Төҙөлөштөң хаҡы 123 миллион һум, уларҙың 50 миллионы федераль бюджеттан, ҡалғаны Башҡортостан бюджетынан бүленә. Юлды 2015 йылда асырға планлаштыралар. Был федераль маҡсатлы программа буйынса Башҡортостандың 30 торама пунктына юлдар һалынасаҡ. Тағы ла 50-гә инә торған юлдар эшләргә планлаштырыла.\nАвтомобиль юлын төҙөү урынында Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда етештерелгән яңы юл техникаһы менән танышты. Бында, Ишембайҙа «Витязь» машиналар эшләү компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә сығарылған, бульдозер һәр грейдер күрһәтелгәйне. Әлегә предприятиела бөтәһе өс бульдозер йыйылған, әммә йыл һуңына тиклем конвейерҙан тағы ла 20 машина сығасаҡ. Бер аҙҙан Ишембайҙа бульдозерҙар, грейдерҙар, ә киләсәктә тракторҙар етештереүҙе локалләштерергә планлаштыралар.\nТеги: ауыл хужалығы,урып йыйыу эштәре,Рөстәм Хәмитов


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 24.11.2016\nФедераль именлек хеҙмәте Севастополдә Ҡара диңгеҙ флотының элекке штаб хеҙмәткәрен ҡулға алыуы тураһында хәбәр итте. Тәртип һаҡлау органдары уны шпионлыҡта ғәйепләй. Ҡулға алыныусының Украина оборона министрлығы ҡушыуы буйынса Рәсәй ҡораллы көстәре тураһында йәшерен мәғлүмәт туплауы асыҡланған.\nНазрань ҡалаһындағы террорға ҡаршы операция барышында бөгөн ике террорсы юҡ ителде. Улар йәшеренгән йортта күп һанлы ҡорал һәм Рәсәйҙә тыйылған "Ислам дәүләте" террор төркөмөнөң символикаһы табылған\nҠытайҙа төҙөлөш барған электр станцияһының стеналары ишелеп 70 кешенең ғүмере өҙөлдө. Ғәҙәттән тыш хәл бөгөн Цзянси провинцияһында теркәлде. Ваҡиға урынында ҡотҡарыу эштәре дауам итә. Һәләк булыусылар исемлеге тағы ла артыуы ихтимал тигән фекерҙә белгестәр.\nЕвропа парламенты депутаттары Төркиәне Европа берлегенә алыу тураһында һөйләшеүҙәрҙе туҡтатыу өсөн тауыш бирҙе. Был аҙымын улар рәсми Анкараның илдәге уңышһыҙ хәрби түңкәрелештә ҡатнашыусыларға ҡарата саманан тыш ҡаты саралар ҡулланыуына ризаһыҙлыҡ белдереүе менән аңлата.\nИзраилдә көслө урман янғындары сәбәпле, меңдәрсә кеше йәшәгән урындарын ташлап китергә мәжбүр. Ут Хайфа ҡалаһына янай. Властар эвакуация иғлан иткән. Утлы өйөрмә менән көрәшкә янғын һүндереүселәр һәм Израиль армияһы хәрбиҙәре йәлеп ителгән. Бөгөн илдең премьер-министры Беньямин Нетаньяху Рәсәй Президенты Владмир Путинға шылтыратып урман янғыны менән көрәштә ярҙам күрһәтеүҙе үтенде.


«ҮГӘЙ ҠЫҘ»ҘЫ КЕСКӘЙҘӘР ОҠШАТТЫ\n14 Октябрь 2019, 13:36\nА.Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры сығышын тамашасылар һәр саҡ көтөп ала, тиһәк һис тә арттырыу булмаҫ. Был сәхнәлә сығарылған спектаклдәрҙе ололар ҙа, йәштәр ҙә, хатта кескәйҙәр ҙә үҙ итә.Әле яңыраҡ ҡына улар яҙыусы А.Әхмәтовтың пьеса-әкиәтенә таянып әҙерләнгән “Үгәй ҡыҙ” пермьераһын күрһәтте.\nА.Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры сығышын тамашасылар һәр саҡ көтөп ала, тиһәк һис тә арттырыу булмаҫ. Был сәхнәлә сығарылған спектаклдәрҙе ололар ҙа, йәштәр ҙә, хатта кескәйҙәр ҙә үҙ итә.\nӘле яңыраҡ ҡына улар яҙыусы А.Әхмәтовтың пьеса-әкиәтенә таянып әҙерләнгән “Үгәй ҡыҙ” пермьераһын күрһәтте. Был тамаша “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Кесе Тыуған ил мәҙәниәте”—“Бәләкәй ҡалалар театры” проектына ярашлы сәхнәләштерелгән. Ҡуйыусы режиссеры—Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Д.Ғәлимов, рәссамы З.Нурғәлиева булһа, музыкаль яҡтан биҙәүсе композитор—Ю.Үҙәнбаев, балетмейстер—Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Э.В.Аҡназарова.\nҠалабыҙҙың башланғыс класс уҡыусылары “Үгәй ҡыҙ”ҙың тәүге тамашасылары булды. Улар Туйбикәнең (З.Хафизова) иҫәрлегенән, ялҡаулығынан көлһә, Сәлимәнең (Н.Мәзитова) уңғанлығына, аҡыллылығына һоҡланды. Үгәй әсә Орҡоя (Ә.Йосопова, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы) йәш тамашасылар күңелендә кире тойғолар ғына ҡалдырҙы. Бары тик байлыҡ артынан ғына ҡыуған, Туйбикәһен һәм үҙен генә ҡайғыртыусы хаҡында башҡа нимә уйларға мөмкин? Әкиәттә изгелек менән яуызлыҡ, ялҡаулыҡ менән уңғанлыҡ йәнәш бара. Һәр әкиәттәге кеүек бында ла яҡшылыҡ тантана итә. Кешенең рәхмәте изгелек булып, ә насар эштәре яуызлыҡ булып кире әйләнеп ҡайтыуы тамашала асыҡ сағыла. Спектакль барышында балалар менән актерҙар араһында йәнле аралашыу ҙа булды. Был бәләкәстәрҙе театрға ылыҡтырыуҙың отошло аҙымы.\nФәһемле, күркәм был тамашаны теләгән һәр кем килеп ҡарай ала, ул кескәйҙәрҙе генә түгел, өлкән быуынды ла битараф ҡалдырмай.


Рәсәйҙең сәйәси рәттәре тағы бер партия менән тулыланды . Ул "Йәшелдәр союзы" ("Йәшел Рәсәй") тип атала. Яңы сәйәси көстөң тәүге рәсми йыйыны Бөтә донъя тирә - яҡ мөхитте һаҡла у көнөндә ойошторолдо. Был турала журналистарға "Башинформ" мәғлүмәт агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БР экологтар союзы рәйесе, Рәсәй эколог - юристар союзы рәйесе Александр Веселов хәбәр итте. Уның менән бергә һөйләшеүҙә Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡортостан\nреспублика ойошмаһы президиумы ағзаһы Борис Павлов һәм БР т әбиғи ресурстар министры урынбаҫары Анатолий Романов та\n- Илебеҙ бәлә алдында тора, - ти Александр Веселов. - Ғүм ер оҙонлоғо кәмегәндән кәмей, ауырыуҙар һаны арта. Шуға күрә тимрә - яҡ мөхитте һаҡлау - асылда бар халыҡ өсөн мөһим һора у.\nЭкологик проблемаларҙы йәмәғәтселек эшмәкәрлеге сиктәрендә генә хәл итеүе мөмкин түгел. Тимәк, Рәсәйҙең\nйәшелдәр союзы төҙөү тормош талабы булып тора.\nЙәшелдәр партияһына Рәсәйҙең экологик сәйәсәт үҙәге\nпрезиденты, элек Горбачев һәм Ельциндың экология буйынса\nсоветнигы вазифаһын үтәүсе Алексей Яблоков етәкселек итә. Партияның федераль сәйәси советы составы 14 кешенән тора. Беҙҙең төбәктән сәйәси советҡа Александр Веселов инә.\nСағыштырыу өсөн Александр Калинович түбәндәге миҫалды килтереп үтте: Көнбайышта 32 йәшелдәр партияһы эшләп килә, уларҙың иң көслөһө - Германияла, ул парламентта тауыштарҙың 14 процентын тәшкил итә. Германияла төрлө ҡалдыҡтар 65\nпроцентҡа тиклем эшкәртелә.\n- Экологик контролдең берҙәм органы булырға тейеш, ул тәбиғәтте һаҡлау эшмәкәрлеген күҙәтеү аҫтына аласаҡ.\nЗакондар сығарыу йәһәтенән ойошма үҙ алдына ике бурыс ҡуя\n- экологик сәйәсәт һәм экологик эшҡыуарлыҡ тураһында закондарҙы үткәреүгә булышлыҡ итеү.\n- Һөҙөмтәле экологик эшҡыуарлыҡ - Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүе өсөн ҡеүәтле инструмент буласаҡ, - ти\nАнатолий Романовтың һүҙҙәре буйынса, БР Тәбиғи ресурстар министрлығы яңы бөтә Рәсәй йәшелдәр партияһын булдырыуҙы хуплай. Һәм әлеге ваҡытта Башҡортостан предприятиеларына продукцияның таҙалыҡ билдәһе тапшырыу буйынса уртаҡ\nэшмәкәрлек башларға ниәтләй.\nРФ Дәүләт Думаһының киләһе һайлауҙарында ҡатнашыуға\nтеркәү үтер өсөн йәшелдәр партияһы составында 50 мең, партияның беҙҙең төбәктә теркәлеү үтеүе өсөн - 500 ағза булырға тейеш. Кәрәкле тауыш йыя алмаған хәлдә, "йәшелдәр" экология йәһәтенән көслө программаға эйә булған "Партия жизни", "Яблоко" фирҡәләре менән берләшергә ниәтләй. Шулай ҙ а "йәшел" хәрәкәт ағзалары илебеҙ халҡы өсөн Рәсәйҙе ҡотҡарыу мәсьәләһе буш ауаз булмауына ышана.


БАЙМАҠТАР ДИКТАНТ ЯҘА - 27 Апреля 2020 - Отдел образования Баймакского района\nГлавная » 2020 » Апрель » 27 » БАЙМАҠТАР ДИКТАНТ ЯҘА\nБАЙМАҠТАР ДИКТАНТ ЯҘА\nДиктант яҙалар баймаҡтар:\nЯҙа атай - әсәйҙәр,\nТелебеҙгә һөйөү хисле\nӨлкәндәр һәм кеселәр.\nБиш меңдән күп кеше шулай\nНисек маҡтамайһың ҡыҙҙы,\nҠартатай менән улды!\nҠағыҙға һүҙ теҙелгәндә\nЯңғырап киткән "Алға!"\nҺалдаттың түгел, беҙҙең дә\nБайраҡтай һеңгән аңға.\nЯҙа халҡым... Күҙ алдында -\nӘ уйҙарҙа - күп йылдан һуң\nБатыр булып ҡайтҡаны.\nЯу юлдарын хәтерләтте\nДиктантта яҙған һүҙҙәр.\nУл йылдарҙа ҡулға ҡәләм\nАлмаған икән кемдәр?!\nИзге һүҙҙәр, өскөл хатта\nБәйләп алыҫ араны,\nҠайнар сәләм илтер өсөн\nИлем киңлектәрен айҡаны.\nОлораҡтар йәштәр аша\nӘйтеп сәләм яҙҙырҙы.\nКүпме дәрт, көс, ғәйрәт бирҙе\nШул хат хәтәр яуҙарҙа!..\nМилләттәштәр диктант яҙа\nБатырҙарын данлап илемдә.\nМәшһүр әҫәрҙәр күп тыуһын\nҮҙебеҙҙең башҡорт телендә!\nПросмотров: 151 | Добавил: ROO


Песня «Бер туған» исполнителя Идель Нургалин. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Бер туған»\nАта-әсә наҙын күргәнбҽҙ\nБер туғандар бит беҙ! Бер оянан\nБер-бер артлы осоп сыҡҡанбыҙ,\nҠайғыларҙы бергә уртаҡлашып,\nШатлыҡтарҙы бергә тойғанбыҙ.\nБер туғаның өсөн йән атыуҙы\nКәмһенеү тип уйлай ҡайһылар.\nЮғалтмайыҡ, зинһар, туғандарҙы,\nБынан да ҙур ниндәй ҡайғы бар?!\nХоҙай беҙҙе бергә булһын өсөн\nБер туғандар итеп яратҡан.\nМин яратам һеҙҙе, туғандарым!\nНиндәй булһағыҙ ҙа яратам!!


Халыҡ яҙыусыһының бәхет сере » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Халыҡ яҙыусыһының бәхет сере\nХалыҡ яҙыусыһының бәхет сере 26.10.2018 // Әҙәбиәт\nКитапханала әҙибәнең яҡташтары йыйылды.\nБаймаҡ биләмә-ара үҙәк китапханаһында яҡташыбыҙ – Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, прозаик, драматург, публицист Таңсулпан Ғарипова менән осрашыу булды.\nЙөрәктәргә үтеп инерлек әҫәрҙәр, йәшәү мәғәнәһен тәрәнерәк аңларға ярҙам иткән китаптар авторы менән осрашыуға әҙәбиәт һөйөүселәр, китапханасылар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, мәғариф һәм китапхана селтәре ветерандары йыйылды. Тәүҙә баймаҡтар Таңсулпан Хизбулла ҡыҙын быйыл “Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булыуы менән тәбрикләне. “Һуңғы осорҙа төрлө ерҙәрҙә осрашыуҙарҙа булырға насип итте, әммә, һәр ваҡыттағыса, тыуған яҡҡа ҡайтыу мине нығыраҡ тулҡынландыра. Һеҙҙең алға килеп баҫыу һынау тотоу менән бер. Мин Күсейҙә тыуып үҫкәнмен, шунда атай-әсәйемдең, ата-бабаларымдың һуңғы төйәге, әҫәрҙәремдә – Баймаҡ, Күсей теле”, — тине ул.\nЯҙыусының тетрәндергес яҙмыштарҙы сағылдырған тормошсан йөкмәткеле китаптарынан торған күргәҙмә менән китапханасы В. Ишбаева таныштырҙы.\nХөрмәтле яҡташыбыҙ осрашыу барышында китап уҡыусыларҙың ижадына һәм тормошона, ғөмүмән, йәшәйешкә ҡағылған һорауҙарына тәрән хисле, төплө, уйландырырлыҡ яуаптары, аҡыллы кәңәштәре менән һоҡландырҙы. Мәҫәлән, “Тормошта үкенгән сағығыҙ булдымы?” тигән һорауға ул: “Беҙ ҡайһы ваҡыт нимә өсөндөр ныҡ көйәләнәбеҙ, әммә барыһы ла үтә. Бар нәмәне тынысыраҡ ҡабул итергә кәрәк. Ниндәйҙер ауырлыҡ килеп сыҡһа, уның юҡҡа булмауы, уның артынан һиңә яңы юл асылыуы мөмкин. Һәр кисергән көндөң үҙ ҡабатланмаҫ мәле”, – тип яуап бирҙе.\nИжадының үҙәгендә ҡатын-ҡыҙ яҙмышы торған, һәр әҫәрендә ҡатын-ҡыҙҙың бөтә асылын, уның күңел донъяһын, матурлығын нескә тойомлап таусирлаған, уларҙың яҙмышы аша ил тарихын, меңәрләгән яҙмыштар тарихын һынландырған әҙибә бөгөнгө заман ҡатын-ҡыҙын көслө рухлы булырға саҡырҙы.\nЛәйсән ямғырылай сафлыҡ бөркөлгән, күңелдәргә рух, дәрт, өмөт өҫтәгән тулҡынландырғыс осрашыуҙа үҙәк китапхана директоры З. Мортазина, Таңсулпан Хизбулла ҡыҙына баймаҡтарҙан иҫтәлекле бүләк тапшырып, рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. “Китаптарығыҙ кәштәләрҙә ятмай, улар һәр саҡ ҡулда, халыҡ яратып уҡый, тимәк, һеҙ ысын мәғәнәһендә бәхетле яҙыусы, алыҫ араларҙы яҡын итеп осрашыуға килгәнегеҙ өсөн рәхмәт. Һеҙҙе һәр саҡ көтөп ҡалабыҙ, киләсәктә лә бик күп осрашыуҙар үткәрергә яҙһын”, — тине Зилә Вәкил ҡыҙы.\nОсрашыуҙа шулай уҡ әҙәбиәт һөйөүселәргә әҙибәнең “Әҫәрҙәр”енең I, II томдары тәҡдим ителде. Халыҡ яҙыусыһы менән осрашыу кисәләре Сыңғыҙ һәм Ниғәмәт ауылдарында ла ойошторолдо.\nАвтор: Дилә АРЫҪЛАНОВА


15 март - The Reader Wiki, Reader View of Wikipedia\n15 март — григориан стиле буйынса йылдың 74-се (кәбисә йылында 75-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 291 көн ҡала.\nБөтә донъя ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау көнө.\n1927 — ДнепроГЭС төҙөлә башлай.\n1935 — Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы Ленин ордены менән наградлана.\n1938 — Сәғүд Ғәрәбстанында нефть табыла.\nХачин Георгий Андреевич (15.03.1915—2.05.1978), Халхин-Гол йылғаһы буйындағы ҡораллы бәрелештәрҙә, Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, орудие тоҫҡаусыһы, өлкән сержант. Советтар Союзы Геройы (1943).\nӘһлетдинов Фәйзулла Хәзи улы (15.03.1915—29.10.1988), Хәсән күле янындағы 1938 йылғы совет‑япон ҡораллы бәрелешендә һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Уҡсылар полкының взвод командиры ярҙамсыһы, сержант. Советтар Союзы Геройы (1943).\nКамил Йыһаншин (15.03.1950), яҙыусы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2012).\nРафиға Ғәлина (15.03.1951), башҡорт совет һәм Рәсәй театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994).\nКинйәкәев Шамил Кәлимулла улы (15.03.1951), цирк артисы, акробат һәм эквилибрист. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997), Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2008).\nСолтанов Сәғәҙи Әхмәҙи улы (15.03.1922—25.05.1992), инженер-геолог һәм ғалим, геология-минералогия фәндәре докторы (1966), профессор (1969). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1983), нефть сәнәғәте отличнигы (1966) һәм почётлы нефтсеһе (1981), РСФСР-ҙың (1976) һәм Татарстан АССР-ының (1966) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.\nСуфиянов Әғлиулла Ғибат улы (15.03.1927—5.02.2009), Миәкә районында тыуған Социалистик Хеҙмәт Геройы (1961), Ҡаҙағстандың Зырянов ҡурғаш сығарыу комбинаты бригадиры.\nАнищенко Геннадий Васильевич (15.03.1937), балетмейстер, РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғ. Сәләм исемендәге премия лауреаты, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.\nКәримов Ғәлимйән Тимербай улы (15.03.1952), совет һәм партия хеҙмәткәре, йәмәғәт эшмәкәре. 1988 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы.\nИшмырҙин Ғәли Мөхәмәтйән улы (15.03.1903—14.08.1942), һынаусы лётчик, майор. Өфө аэроклубының беренсе етәксеһе. Башҡорттарҙан һәм Башҡортостандан беренсе лётчик.\nЖивов Павел Евгеньевич (15.03.1918—9.10.2001), малсы, 1967—1978 йылдарҙа Ишембай районының В. И. Ленин исемендәге колхозының һөт‑тауар фермаһы мөдире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).\nБерезина Валентина Кузьминична (15.03.1943), төҙөүсе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе. Сибай ҡалаһының почётлы гражданы (2000).\nЩербакова Тамара Тимофеевна (15.03.1943), Ишембай районының Скворчиха ауылындағы фермаһының 1982—2015 йылдарҙағы мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондың Әсеялан ауылынан.\nМансуров Зөфәр Хәйретдин улы (15.03.1909—4.10.1942), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған шағир, прозаик һәм тәржемәсе. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nӘйүпов Рәфғәтдин Талип улы (15.03.1914—19.12.1987), нефтсе, 1949—1978 йылдарҙа Урал‑Себер магистраль нефть үткәргестәре идаралығының «Собханғол» нефтте һурҙырып бушатыу станцияһы машинисы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).\nЯмалетдинов Шаһый Ямалетдин улы (15.03.1914—28.05.1968), Бөйөк Ватан һәм 1945 йылдағы совет‑япон һуғышында ҡатнашыусы. Танк батальонының орудие командиры, гвардия старшинаһы. Башҡорт АССР-ының 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1946).\nШтейнберг Эмануил Соломонович (15.03.1919—2.06.1973), хужалыҡ эшмәкәре. 1969—1973 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радио тапшырыуҙар комитетының радиотелеүҙәге директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР‑ҙың атҡаҙанған элемтәсеһе. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1966). Сығышы менән Одесса ҡалаһынан.\nРамазан Йәнбәков (15.03.1934), йырсы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1982).\nГоливанов Владимир Степанович (15.03.1939—26.08.2010), тренер. Хәҙерге бишбәйге буйынса РСФСР‑ҙың атҡаҙанған тренеры (1991), СССР‑ҙың спорт мастеры (1965), бөтә союз категориялы судья (1980). 1975—1982 һәм 1998—2010 йылдарҙа Олимпия резервының хәҙерге бишбәйге буйынса махсуслашҡан республика балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2004). Сығышы менән Армавир ҡалаһынан.\nКилдебәкова Тәнзилә Әсхәт ҡыҙы (15.03.1939—2.03.2015), тел белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1987), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1999), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nСоколов Владимир Михайлович (15.03.1939—11.01.2017), спортсы һәм тренер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Профессор (1998). Велосипед спорты буйынса СССР‑ҙың (1980) һәм РСФСР‑ҙың (1979) атҡаҙанған тренеры, СССР‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1967), СССР‑ҙың атҡаҙанған (1970) һәм почётлы спорт мастеры (1965). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2000).\nӘхмәт Сөләймәнов (15.03.1939—21.11.2016), фольклорсы-ғалим, юғары мәктәп уҡытыусыһы. йәмәғәт эшмәкәре. Рәсәй Гуманитар Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (академик, 1995), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы ағзаһы (2016), филология фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Федерацияһының (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының (1997) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), Башҡортостандың мәғариф отличнигы (1999). Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1987) һәм Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014). Бөрйән районының почётлы гражданы.\nБикбаев Илдар Зиннур улы (15.03.1959), Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, эҙәрмәндәр отрядтарының республика йәмәғәт фонды советы рәйесе. Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.\nАфиногенов Денис Владимирович (15.03.1974), спортсы. Шайбалы хоккей буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1996). «Салауат Юлаев» Олимпия резервының махсуслашҡан балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. 1995—2000 йылдарҙа Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы. Милләт-ара хоккей лигаһы (1995—1996) һәм Рәсәй (1997) чемпионаттарының бронза призёры. Сығышы менән Өфөнән.\n1930 — Жорес Алфёров, физик, 1991 йылдан РФА вице-президенты. РФА-ның Санкт-Петербург фәнни үҙәге Президиумы рәйесе. Нобель премияһы лауреаты (2000).\n1937 — Валентин Распутин, рус яҙыусыһы.\n1943 — Дэвид Кроненберг, Канада-Америка кинорежиссеры, сценарист, продюсер һәм актер.\n44 йыл б.э.т. — Гай Юлий Цезарь, Боронғо Рим дәүләт эшмәкәре, полководец һәм яҙыусы (б.э.т. 102 й. йәки б.э.т. 100 й. тыуған ).\n1536 — Ибраһим-паша, Сөләймән солтандың вәзире.\n1937 — Говард Филлипс Лавкрафт, Америка яҙыусыһы.\n1938 — Ғөбәй Дәүләтшин, башҡорт яҙыусыһы һәм дәүләт эшмәкәре (атып үлтерелгән).\n1938 — Алексей Рыков, партия һәм дәүләт эшмәкәре (атып үлтерелгән).\n1938 — Николай Бухарин, партия һәм дәүләт эшмәкәре (атып үлтерелгән).\nThis page is based on the Wikipedia article 15 март; it is used under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License (CC-BY-SA). You may redistribute it, verbatim or modified, providing that you comply with the terms of the CC-BY-SA.


Хәләл үә харам | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Хәләл үә харам\n« Ҡаза намаҙҙары\nКем йүләр? »\nХәләл үә харам\nБер ҡатын:“Ейәнем дин юлына баҫып, намаҙ уҡый башланы. Тик мин бешергән ризыҡты ашамай, хәләлме ул әҙерләгән ризығың, тип һорай”, — ти. Ниндәй ризыҡ хәләл була, ниндәйе харам була һуң?\nХәләл менән харамды айырыу мосолман өсөн бик мөһим. Сөнки белә тороп харам менән туҡланыу мосолман кешене гонаһҡа алып бара, диндән сығара. Быға бик иғтибар бирергә кәрәк.\nХәләл менән харам тигәндә, беҙҙең күбебеҙ беренсе сиратта ризыҡты, мосолманса йәки бисмиллаһыҙ һуйылған итте күҙ алдына килтерә. Әммә хәләл төшөнсәһе мосолман тормошоноң бөтә яҡтарын да үҙ эсенә ала. Ул – ашаған ризыҡ, алып барған тормош, эш-бизнес, иҡтисад, дауаланыу, ғөмүмән, донъялағы көнкүрешебеҙ. Әйтәйек, малды ни юл менән таптың? Урланған мал түгелме? Башҡа кешене талап, урлап алынған аҡсаға ризыҡ алыу, сусҡа аҫырап, шуны һатып алынған ризыҡ, араҡы йәки көмөшкә, тәмәке һатып алынған табыш — харам. Ришәүәтселек арҡаһында алынған аҡса-ризыҡ, етемдәрҙең малын ашау һәм башҡа шундайыраҡ насар ысулдар менән табылған ризыҡ — харам. Күптәр бөгөн магазин тотабыҙ тип, унда харам нәмәләр һатып гонаһҡа төшәләр. Йәки билмән цехтары асып, кем һуйғанын белмәй, итте әллә ҡайҙарҙан алып, уның составына иғтибар бирмәй, тик һатыу өсөн генә тырышҡандар — ҙур гонаһлы. Шулай уҡ динебеҙ тыйған һәм ҡушмаған төрлө уйын-саралар ойоштороп, харам продукциялар сығарып табылған аҡса ла һәм ризыҡ та харам.\nХәҙистәрҙә, тыйылғандарға ҡағылмаған кешеләрҙең генә доғалары ҡабул була, тип аңлатыла. Хәләл ризыҡ ашап, беҙ Аллаһ Тәғәләнән әжер-сауап менән бергә һаулыҡ та алабыҙ. Ҡайҙан беҙгә табибтар ярҙам итеп тә һауыҡтыра алмаған билдәһеҙ ҡурҡыныс ауырыуҙар килә һуң? Был Аллаһ Тәғәләнең ҡарғышынан түгелме? Харамдан тыйылдығыҙмы? Ауырымаҫ борон шуға иғтибар итегеҙ. Ауырыуҙар Аллаһынан бушҡа ебәрелмәй.\nЭлек, бер заман хәлиф Әбү Бәкер ашаған тәм-томо харам аҡсаға алынғанын белгәс, йүгереп сығып китә лә, ике бармағын ауыҙына тығып, ҡоҫорға тырыша. Эргәһендәге иптәштәре уға: «Һин бит белмәй яңылыш ашап ебәргәнһең, ни эшләп улай ҡоҫоп ыҙаларға”, тип йыуатып ҡарағандар. Хәлиф: “Мин пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмдән: “Кемдең тәненә харам ризыҡ инә, уға тамуҡ уты әҙерләнгән тип ишеттем” – тигән”.\nБоронғо ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙә ауырыу һәм шулай уҡ махау менән ауырыған (прокаженные) кешеләр үҙ ауырыуҙарынан йүнәлер өсөн ул ваҡыттағы хәнбәли мәҙһәбенең остазына Әхмәд ибн Хәнбәлигә килеп, унан үҙ ҡулы менән бешергән икмәк киҫәген һорағандар. Имам Хәнбәли ул кешеләрҙән ҡыҙыҡһынып: “Ни эшләп минән икмәк һорайһығыҙ?” тигәс, улар: “Әй, Имам Әхмәд, беҙ беләбеҙ, һин Аллаһ Тәғәләнән ҡурҡаһын, бөтә ризығың да хәләл юл менән табылған, шуға ла ул бар ауырыуҙарҙан дауа”, — тип яуап биргәндәр.\nХәләл ризыҡ ниндәй була һуң? Алайыҡ итте. Уның хәләллеге һуйыуҙан башлана. Мал-тыуар нисек һуйыла, кем ҡулы менән? Мал салғанда кем зекер ителә? Ит комбинаттарында малды ток менән үлтереп һуйғандары харамға инә. Сөнки был осраҡта мал үлтерелә һәм ҡаны сығарылмай – үләкһә һәм ҡан ашамағыҙ, тип әйтелә бит динебеҙҙә. Икенсе яғы, унда кем бисмилланы әйтә? Баҙарҙа ла ит алғанда кемдән алаһығыҙ?\nИслам динебеҙҙә мал салыу биш талапҡа бойһона:\n1. Мал-тыуар салыусының мосолман булыуы.\n2. Ир-ат булыуы.\n3. Бәлиғ булыуы.\n4. Үҙ аҡылында булыуы.\n5. Аллаһты зекер итеүе — бисмиллаһи Аллаһу әкбәр, тип әйтеүе.\nҺин тауыҡмы, эре малмы салғанда ла, шул шарттар үтәлгәндә генә һуйылған малдың ите, тиреһе, эске органдары хәләл була. Башҡа талаптарға килгәндә, мал таҙа, һау-сәләмәт булырға тейеш. Мал салғанда ҡайһы бер ерҙә ике рәҡәғәт намаҙ уҡыу, доға ҡылыу кәрәклеге хаҡында ла йыш ҡына һөйләйҙәр. Тик беҙҙең шәриғәттә ундай талаптар юҡ. Былар — халҡыбыҙҙың ғөрөф- ғәҙәттәре. Шулай уҡ малды салыу урынына ҡурҡытмай алып килеү, күкрәген ҡиблаға йүнәлтеү, (ҡайһы бер ерҙә башын) 3 йәиһә 4 аяғын бәйләү. Әммә был эштәр булмағанда ла, киләһе 5 шарттар үтәлгәндә, ит хәләл була. Кем бисмиллаһты әйтергә онотҡан икән, һуйған ите барыбер хәләл тип һанала. Сөнки онотоп ҡалдырыу Ислам динендә ғәйеп түгел, ә белә тороп әйтмәһә, итен ашау тыйылған. (Сөннәтле булыу хуплана, тик был талап түгел).\nХәләл ит: Мосолман йәғни әһле китап (христиан һәм йәһүдиләр), Аллаһының исеме менән итен ашарға яраған хайуандың боғаҙ тамырҙарын һуйһа, был ит хәләл һанала.\nМосолмандар араһында кемдәр мал сала ала? Кемдең оҫталығы һәм көсө етә. Йәғни,ир кеше лә, ҡатын кеше лә, үҫмер бала ла, мосолман булһалар, һуйырға көстәре етһә, сала алалар (Бухари, 5504-се хәҙис).\nӘ инде иттән яһалған тултырмаларға (колбасаларға) килһәк, бында инде ҡайһы комбинатта һәм нисек һуйылғанына (хәләлегенә) ҡарайбыҙ. Быларҙың хәләл тигән сертификаты булһа, ашарға ярай. Сөнки ул сертификаттар мөфтиәттәр тарафынан бирелә һәм тикшерелеп торола. Башҡа продукцияға килһәктә, хәләлек ҡағыҙы һәм уларҙың составын ҡарап алырға кәрәк. Химик составы булһа, был зыянлы, теләһә ниндәй буяуҙар йәки өҫтәмәләр ҡушыла.\nБер мәл маргаринды ашарға ярамай тиҙәр ине, тик бына Татарстан мосолман дини назаратындағы хәләл комитеты ни яҙа: “Халыҡта маргаринға, кулинар майына сусҡа майы ҡушыла тигән фекер йәшәй. Ләкин бына Түбәнге Новгородтың ҙур май комбинатында, уның филиалы Һамар ҡалаһында барлыҡ продукцияны, һабынға тиклем, үҫемлек майҙарынан ғына эшләйҙәр. Унда рапс майы ла, көнбағыш майы ла, пальма майы ла бар. Бөгөнге көн технологияһы шундай — көнбағыш майынан ҡаймаҡ эшләп сығаралар. Шуға күрә этикеткалар менән яҡшылап танышырға кәрәк. Әгәр ҙә продукция үҫемлек майынан эшләнгән икән — бында шик булмай.\nБөгөнгө көндә хәләл торттар, башҡа кондитер әйберҙәре ҡулланышҡа керҙе. Уларға төп талап — составтарында иҫерткестәр булмаһын. Икенсенән, ҡулланылған май хәләл, нигеҙендә үҫемлек майы булырға тейеш. Торттарҙы яһағанда желатин ҡулланыла. Ул мал-тыуар һөйәгенән һәм тиреһенән ҡайнатып яһалған матдә. Бында хәләл юл менән һуйылмаған мал һәм хатта сусҡа һөйәктәре булыуы мөмкин. Желатин хәләл торттар составында булырға тейеш түгел. Күп кенә ерҙәрҙә уны хәҙер диңгеҙ үҫемлектәре менән алыштыралар.\nАшаған икмәгебеҙ ҙә хәләл, тик ниндәй тәмләткестәр, ниндәй мал (хәләл) майы ҡушыла, шулай уҡ химик составын тикшерергә кәрәк. Шундайҙары ла килеп эләгергә мөмкин, мәҫәлән, интернетта, киҫелгән икмәк телеме менән һауыт-һаба ла, тәҙрә лә, хатта иҙән дә йыуалар – ысын резина, тарҡалмай ҙа, таралып та төшмәй.\nҺөт аҙыҡтары хаҡында. Халыҡтан һатып алынған, фермаларҙан килтерелгән һөт һәм унан яһалған ҡаймаҡтың, эремсектең хәләллегенә бер нисек тә шикләнә алмайбыҙ. Тик бына 6 ай буйы әсемәй ултырған һөткә килһәк, бында шикле һорауҙар тыуа.\nШулай уҡ харам булмаһалар ҙа, айҙар буйы серемәй һәм ҡорт ашамай торған йәшелсә-емештәр ҙә химик юлдар менән эшкәртелгән булып, һаулыҡҡа зыян килтереүе лә бар.\nШулай уҡ хәләл йомортҡалар бар. Ни эшләп уларҙы хәләлгә әйләндергәндәр һуң? Былары шул тауыҡ үрсеткән комбинаттарҙа тауыҡтарҙың тик хәләл ем ашауынан. Икенсе төрлө әйткәндә, улар ашаған емдең составында химик өҫтәмәләр, шулай уҡ сусҡа ите, һөйәктәре, үлгән мал ҡалдыҡтары, ҡан, нәжестәр юҡ.\nТыйылған әйберҙәргә шулай уҡ спирт ҡушылған хушбуйҙар һәм дарыуҙар ҙа инә. Беҙ ҡуланған һеркә (уксус) хәләл һанала.\nАллаһ Тәғәлә әйтә: «Әй кешеләр! Ерҙә булған паҡ хәләл ризыҡтарҙы ашағыҙ, изге нәмәләрҙе ҡулланығыҙ. Шайтан юлына кермәгеҙ, ул һеҙгә асыҡтан-асыҡ дошман.»\nӨҫтә яҙылғансы хәләлгә үә харамға бәйле күп кенә нескәлектәр, талаптар бар. Йорт хайуандарына бәйле хөкөмдәрҙе лә белеү, уларҙың нимәләре нәжес, нисек паҡ була алыуҙарын да аңларға кәрәк. Мәҫәлән, бесәй хаҡында. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм, уның тураһында былай тип әйткән: «Дөрөҫлөктә, һеҙҙең янда йәшәүселәр хисабына кергәнгә күрә, ул бысраҡ һаналмай. Әлеге бесәйҙәребеҙ, хатта сысҡандар ҡағылған һыу, ризыҡ һәм кейем бысраҡ түгел. Шулай уҡ малды салғандан һуң ҡан тамырҙарында ҡалған әҙ генә ҡан да хәләл һанала. Ау эте ауыҙы ҡағылған йәнлек тә хәләл була.\nОшо нәмәләрҙә шәриғәт ғалимдары хайуандарҙы биш төркөмгә бүлделәр:\n1. Кәүҙәләре тулыһынса, тиҙәктәре лә нәжес, бысраҡ булған йәки тере һәм үле хайуандар. Быға сусҡа, эт һәм йыртҡыс хайуандар керә.\n2. Иҫән ваҡытта саф булып, үлгәс нәжес һаналған хайуандар: бесәй, сысҡан, сысҡандан бәләкәй йән эйәләре. Уларҙы ризыҡ өсөн файҙаланыу тыйылған.\n3. Тере ваҡытта ла, үлгәс тә таҙа һаналған, әммә ашау рөхсәт ителмәгән йән эйәләре. Мәҫәлән, ҡанһыҙ бөжәктәр.\n4. Тере саҡта ла, һуйғас дә хәләл булған, әммә бәүелдәре, тиҙәктәре нәжес йорт хайуандары һәм шуларға оҡшаған төрлө боландар, ҡыр кәзәләре.\n5. Тере ваҡытта ла, үлгәс тә таҙа һаналған, салынғанмы, юҡмы икәненә ҡарамаҫтан, ашау рөхсәт ителгән диңгеҙ балыҡтары һәм хайуандары, шулай уҡ саранча. Балыҡтың ҡаны ла нәжес һаналмай.\nҠайһы бер хайуандарҙың йөндәре, һеләгәйҙәре үә төкөрөктәре таҙа тип иҫәпләнһә лә, иттәре нәжес була. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм әйткән: “Аллаһ Тәғәлә һәм уның илсеһе һеҙгә ишәк итен ашауҙы тыя. Сөнки ул — нәжес.»\nЭт хөкөмөнә килгәндә былай тиелгән. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм, шулай тине: "Джәбрәил фәрештә миңә килеп әйтте: «Мин яныңа кисә килгән инем. Әммә һинең яныңа кереүҙән мине ишек төбөндәге һын, тәҙрә пәрҙәһендә һүрәт һәм йорттағы эт туҡтатты. Һындың башын киҫергә бойор — ул ағас төбөнә оҡшап ҡалһын. Пәрҙәнде киҫкелә һәм унан мендәр яһа. Этте йортоңдан ишек алдына сығар”. Бынан шул аңлашыла: һүрәт эленгән һәм эсендә эт тотҡан өйгә фәрештәләр инмәй. Был йорттан именлек һәм бәрәкәт китә.\nИкенсе хәҙистә шулай тип әйтелә: „Әгәр ҙә берегеҙҙең аш һауытын эт ялаһа, уны 7 тапҡыр йыуһын, шуның береһе — ҡом менән.“ Этте йорт-ерҙе һаҡлау һәм ау өсөн тоторға мөмкин. Әммә уның урыны тышта булырға тейеш. Күңел асыу өсөн эт тотоу исраф, икенсенән, эттә бик күп ауырыуҙар бар. Өсөнсөнән, эт кешеләрҙе, шул иҫәптән ҡунаҡтарҙы, ярҙам һорап килеүселәрҙе ҡурҡытырға, уларҙы тешләргә мөмкин. Һәр саҡ өрөп тороуы ла, ас ятыуы ла һеҙгә гонаһ алып килә. Ни эшләптер халыҡтың ҡайһы берҙәре: эт ҡаралты-малды һаҡлай тигән ялған фекерҙә. Аллаһ Тәғәлә һаҡламағанды бер түгел йөҙ эт һаҡлармы? Енле кешеләрҙән эттәр ҡурҡа һәм ҡасыу яғын ҡарай. Бындай миҫалдар әҙме? Этең һеләгәйе эләккән кейемдә намаҙ уҡырға рөхсәт ителмәй.\nӘммә шул уҡ ваҡытта агрессив булмаған, хужаһыҙ, меҫкен эттәр менән беҙ йомшаҡ була ла белергә тейеш. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм беҙгә ҡойо алдында һыуға тилмереп ятҡан эткә һыу эсергән боҙоҡ ҡатындың бөтә гөнаһтары ярлыҡаныуы тураһында хәбәр итә.\nРәсүлебеҙ бөтөн ҡаҙыҡ теше булған йыртҡыс хайуандарҙың һәм үткер тырнаҡлы йыртҡыс ҡоштарҙың итен ашарға ҡушманы. Айыу, бүре, төлкө, эт кеүек йыртҡыс хайуандарҙың ҡаҙыҡ тештәре ҙур булып айырылып тора. Бындай хайуандарҙың итен ашарға ярамай. Шулай уҡ тырнағы ҙур, көслө булған ябалаҡтар, бөркөт, ыласын кеүек ҡоштарҙың да ите тыйылған. Шулай уҡ йылан, саянды ашарға тыйылған, шул иҫәптән бөжәктәрҙе, баҡаны, ҡырмыҫҡаны үлтереүҙән тыйҙы һәм ашарға ла ярамай.\nҠөръән Кәримдә Аллаһы Тәғәлә:»Әй, иман килтергәндәр, яҡшы нәмәләрҙе генә ашағыҙ!" — тигән. («Баҡара» сүрәһе, 172-се аят). «Әнғәм» сүрәсенең 142 се аятында тағы ла: «Аллаһ биргән яҡшы ризыҡтарҙы ашағыҙ! Шайтан артынан эйәрмәгеҙ! Ул бит һеҙгә дошман», — тине Раббыбыҙ. Тыйылған аҙыҡ ашау — ул шайтан юлы.\nХәләл үә харам тураһында ошонда уҡығыҙ: //nazir1965.com/x%D3%99%D2%99ist%D3%99r/x%D3%99l%D3%99l-%D2%BB%D3%99m-xaram-xa%D2%A1ynda.html#more-4925\nЗапрещается есть семь частей дозволенного животного: выпущенную кровь, половой орган, ячки, женские половые органы, железы, мочевой и желчный пузыри.\nЕсли зарезать животное, недозволенное к употреблению, то его мясо и шкура могут служить исходным материалом для получения медицинских препаратов (лекарств, мазей и т.д.).\nНо свинья не подлежит закланию из-за ее нечистоты.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 17.11.2017 в 20:54, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Хәбәрҙәр: Мысыр: Мөхәммәт Мөрсиҙе һәм “Мосолман туғандар” башлыҡтарын үлем язаһы көтә.\nМысыр: Мөхәммәт Мөрсиҙе һәм “Мосолман туғандар” башлыҡтарын үлем язаһы көтә.\nМысыр суды шишәмбе көн илдең элекке президенты Мөхәммәт Мөрсигә һәм “Мосолман туғандар” хәрәкәте башлыҡтарына ҡаты хөкөм сығарҙы. Мөрсиҙе яза һәм, сит дәүләт файҙаһына шпионлыҡ, дәүләткә хыянат итеү, 2011 йылда бик күптәрҙең төрмәләрҙән ҡасыуы өсөн, 45 йылға төрмә көтә.\n“Мосолман туғандар” хәрәкәтенең юғары пост биләгән өс ағзаһына, башлығы Мөхәммәт Бадианы ла индереп, үлем язаһы сығарылған.\n“Был тәүге инстанциялағы суд ҡарары. Элекке президент Мөхәммәт Мөрси ҙә, ”Мосолман туғандар” лидеры ла апелляция бирә ала. Апелляция биреү өсөн, билдәле юридик процедураларҙы үтәргә кәрәк,”-ти политолог Айман Самир.\nСит илгә ҡасҡан 80-дән ашыу кеше ситтән тороп хөкөм ителгән. Йәмғеһе 130 кеше хөкөм ителгән, араларында ХАМАС һәм Хезболлах радикаль хәрәкәттәр активистары ла бар.\nБынан алда АҠШ һәм Евроберләшмә Мысыр властарын кешелекле булырға, үлем язаһы сығармаҫҡа саҡырғайны. БМО етәкселеге был ҡарарға ҡарата үкенес белдерҙе.\n“Ҡарар Мөхәммәт Мөрси һәм ”Мосолман туғандар” лидерҙарының яҙмышын ниндәйҙер кимәлдә хәл итте, әммә барыһы ла асыҡланып бөтмәгән әле. Хөкөм ҡарарының үҙгәртелеү-үҙгәртелмәүе, үтәлеше властарҙан һәм юридик системала мөмкин булған үҙгәрештәрҙән тора,”-тип һөйләй Ҡаһирәнән euronews хәбәрсеһе Мөхәммәт Шәйхибраһим.


Рәсәй Президенты Сүриәнән ғәскәрҙәрҙең төп өлөшөн сығара башларға ҡушты. Владимир Путин был ҡарарын хәрбиҙәр алдында ҡуйылған бурыстарҙың үтәлеүе менән аңлатты. «Беҙҙең Тартус ҡалаһында урынлашҡан диңгеҙ һәм Хмеймим һауа базалары үҙ эштәрен элеккесә дауам итәсәк. Улар ерҙән, һыуҙан һәм һауанан ныҡлап яҡланған булырға тейеш», - тине дәүләт башлығы.\nАуыл хужалығын күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт Белоруссиянан Рәсәйгә законһыҙ индерелергә тейеш булған 300 тонна йәшелсә менән емеш-еләкте асыҡлаған. Уларҙың күбеһе Польша менән Төркиәлә үҫтерелгән булған. Тикшереү барышында, сит ил тауарҙарының фитосанитар сетификаттары һәм ҡаптарҙа маркировкалар булмауы шик тыуҙырған.\nБөгөн «АвтоВАЗ»дың президенты итеп «Renault» компанияһы вәкиле Николя Мор тәғәйенләнде. Яңы етәксе алдында етди бурыстар ҡуйылған. Тәү сиратта еңел автомобилдәр урындағы запас частәр менән йыһазландырылған тейеш. Был транспорт сараларына хаҡтың кәмеүенә булышлыҡ итер тип көтөлә.\nХалыҡ-ара букмекер конторалары мәғлүмәттәре буйынса, быйыл «Евровидение» конкурсында Сергей Лазарев еңеү яулауы ихтимал. Рәсәй исеменән сығыш яһаясаҡ йырсы әлеге ваҡытта фавориттар исемлеген етәкләй. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Евровидение-2016»ның беренсе ярымфиналы 10 майҙа Стокгольмда уҙа. Бәйгелә 46 ил вәкиле ҡатнашырға теләк белдергән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТАҘЛАР - ТАРИХ АТАҺЫ ГЕРОДОТ АРГИППЕЙҘАРЫ ВАРИҪТАРЫ (2-се бүлек) - 2021 - Мәҡәләләр\nТАҘЛАР - ТАРИХ АТАҺЫ ГЕРОДОТ АРГИППЕЙҘАРЫ ВАРИҪТАРЫ (2-се бүлек)\nXX быуат урталарында башҡорттарҙың Көньяҡ Урал ерлегендә автохтон халыҡ булыуын, йәғни уларҙың ата-бабаларының бик боронғо, архаик дәүерҙәрҙән бирле ошо территорияла йәшәүен раҫлаған ғилми концепциялар бар. Ошо ерле башҡорт ҡәүемдәре араһында таҙлар ырыуы вәкилдәренең дә булыуын раҫлаусы мәғлүмәттәр табылған. Бында иң элгәре "таҙлар" этнонимының баштарында сәстәре булмаған, таҙа итеп ҡырылған, таҡыр башлы кешеләргә ҡарата ҡулланылыуын иҫәпкә алырға кәрәктер. Тап ошо урында башҡорт ир-егеттәренең боронғо осорҙарҙан бирле оҙон сәс үҫтермәйенсә, башлыса, баштарын тап-таҡыр итеп ҡырып йөрөү традицияһы хаҡында иҫләргә кәрәктер. Башҡорттар борон-борондан яугир халыҡ булып танылған, ә оҙайлы походтарҙа, меңәр саҡрым ерҙәр буйлап, ҡомло-туҙанлы юлдарҙы һыбай үткән атлы ғәскәргә тәндәрен таҙа тотоу фарыз бит инде. Ә оҙон сәсте таҙалау өсөн күп осраҡтарҙа тейешле шарттар ҙа булмағандыр. "Таҙ" һүҙенең этимологик мәғәнәһе буйынса шул уҡ "таҙа" һүҙенә барып тоташыуына ышанып булалыр.\nXX быуатта бер төркөм тикшеренеүселәр тарафынан иртә тимер эпохаһында уҡ Көньяҡ Урал ерлегендә урындағы ҡәбиләләрҙән башҡорт этносының нигеҙен тәшкил иткән этник ядро-үҙәктең барлыҡҡа килеүе хаҡындағы мәсьәлә күтәрелә. Тарих фәнендә ошо фаразды, тәүгеләрҙән булып, күренекле этнолог, башҡорт этнографияһына нигеҙ һалыусы ғалим С.И. Руденко күтәрә. Ул Евразия киңлектәрендә билдәлелек тапҡан сак-дахо-массагет-исседон ҡәбиләләре менән урта быуаттар тарихында - IX-XIV быуаттарға ҡараған тарихи сығанаҡтарҙа теркәлгән башҡорттар араһында туранан-тура генетик бәйләнеш булыуына инанған. Беҙҙең өсөн С.И. Руденконың бына ниндәй фекере мөһим: беҙҙең эраның башында уҡ тарихи башҡорттар (Көньяҡ Уралда һәм уға йәнәш булған географик өлкәләрҙә) уртаҡ көнкүрешле, бер үк тел һәм мәҙәниәткә ҡараған ерле берҙәм этник төркөм булып формалашҡан була. Улар үтә оҙайлы тарихи дәүерҙәрҙә, башлыса, хәрәкәтсән малсылыҡҡа (урындағы климатҡа яраҡлаштырылған ярым күсмә хужалыҡ итеү менән бәйле, әммә төпләнгән ерҙәренән бигүк алыҫ булмаған территорияла) нигеҙләнгән йәшәү рәүешенә тоғро ҡала, Көньяҡ Уралда һәм уға яҡын ареалда барған тарихи ваҡиғалар уларҙың физик булмышында ла, телендә һәм көнкүрешендә лә артыҡ сағылыш тапмай.\nС.И. Руденконың боронғо башҡорт тарихына асыҡлыҡ индереүсе ҡараштарын шулай уҡ киң билдәле ғалимдар С.Е. Малов һәм Ж.Ғ. Кейекбаев хуплап сыға. Был ғалимдар башҡорт теленә, башҡа бер төрки ҡәүемдәре телдәренән айырмалы, үтә боронғо, реликт һыҙаттар хас булыуын иғтибарға алған. Телдең фонетик һәм лексик составын тикшереү аша ошо телдә аралашҡан халыҡтың тарихи үҙенсәлектәре хаҡында ла ысынбарлыҡҡа тап килгән һығымталар эшләргә була. Ошо ғилми гипотеза, Урал ерлегендә хасил булып, ошо территорияла меңәр йылдар дауамында көн иткән төп башҡорт этник төркөмдәренә тарихи-сәйәси процестар барышында яңынан-яңы төрки сығышлы ҡәүемдәрҙең килеп ҡушыла барып, башҡорт этник берлеген ҙурайта һәм ҡеүәтләндерә барыуын да инҡар итмәй.\nТикшеренеүсе С.Е. Малов фекеренсә, боронғо башҡорт теле бик иртә (беҙҙең эраға тиклем V быуаттан да һуң түгел) уға нигеҙ булған боронғо төрки теленән айырылып сығып, төрки донъяһының көнбайыш сигендә үҙаллы үҫеш кисергән башҡорт-ҡыпсаҡ-мишәр төркөмө телдәрен хасил итә. Ошо ғалимдың фаразлауынса, боронғо башҡорттарҙың айырым этник төркөмдәре иртә урта быуаттар осоронда ғәйәт киң географик ареалда таралып йәшәп, Көнсығыш Европаның көньяҡ тарафтарынан (Дунай йылғаһы тамағынан, Ҡара диңгеҙгә яҡын далаларҙан) Көньяҡ Уралға тиклемге ерҙәргә хужа була. Ғалим фекеренсә, б.э. тиклем VII - III быуаттарҙа Ҡара диңгеҙҙең төньяҡ тарафтарында йәшәгән скиф ҡәбиләләре лә, башҡорттарға ҡәрҙәш халыҡ булып, боронғо төрки телендә аралашҡан. Күренекле лингвист Жәлил Кейекбаев та, шул уҡ фекерҙе ҡеүәтләп, боронғо башҡорт ҡәүемдәренең бынан 4000 - 3500 йылдар самаһы элегерәк, Азия төркиҙәренең төп массивынан айырылып киткән хәлдә лә, тарихи сығанаҡтарҙа сағылыш тапҡан дахо-массагет, иссидон-иирктар менән генетик бәйләнештә булыуын раҫлай.\nШул уҡ ваҡытта Көньяҡ Урал ерлегендә көн иткән тәү ҡәбилә халыҡтарының, урындағы ҡырағай аттарҙы (тарпандарҙы) эйәләштереп, үҙҙәре йәшәгән төбәктән байтаҡ алыҫ ерҙәргә күсеп йөрөй алыуы ысынбарлыҡҡа тап килә, тип раҫлап була. Көньяҡ Уралдан Арал диңгеҙенәсә, Урта Азияның Һырдаръя һәм Амударъя йылғалары үҙәндәренә, Алтай тауҙарына тиклем һуҙылған киң арауыҡта беҙҙең эраға тиклем йәшәгән ҡәүемдәрҙең этник бәйләнешен инҡар итеп булмай. Ошо архаик осорҙа, донъя аренаһында төркөттәр (тюркют) исеме менән билдәле буласаҡ этник берләшмә формалаша. Әлбиттә, уртаҡ мәҙәниәттәре һәм бер-береһенә аңлайышлы телдәре барлыҡҡа килгәнсе үк, боронғо төрки ырыу-ҡәбиләләренең үҙатамалары, йәғни этнонимдары ла була. Күренекле ориенталист, Урта, Үҙәк һәм Кесе Азия төркиҙәре тарихын ентекләп өйрәнгән Ә.-З. Вәлиди Туған, бәғзе бер башҡа ғалимдар, тарихсы-этнологтар архаик башҡорттарҙың ата-бабаларының борон Рифей тип атап йөрөтөлгән бейек тау һырттарында йәшәүен тарихи факт, тип иҫәпләй. Боронғо грек авторы, тәү тарихсы Геродот (б.э. тиклем V быуат) аргиппейҙар ҡәүеме хаҡында бына нисек яҙған: "Бейек тауҙар итәгендә кешеләр йәшәй, уларҙың таҙ булыуы хаҡында әйтәләр, уларҙың исеме аргиппей". Ул таҙларҙы "ете ырыулылар" тип тә яҙған.\nБыл ҡәүем кешеләрен ни өсөн таҙ тип атағандар һуң? Белеүебеҙсә, антик Европа халыҡтары ҡырынмаған да, сәстәрен дә ҡырҙыртмаған. Сәстәрен тап-таҡыр итеп ҡырҙырып алдырған кешеләр улар өсөн үтә лә сәйер булып тойолғандыр инде. Тик шуныһы, ошо "таҙ" атамаһын үҙ иткән төркиҙәр Азия далаларында ғына түгел, Көньяҡ Уралда ла бик боронғо замандарҙан бирле көн иткән, быны бер нисек тә инҡар итеп булмай. Күренекле башҡорт археологы, академик Нияз Мәжитов та Көньяҡ Урал ерлегендә көн иткән сак-массагет ҡәбиләләренең төрки телле булыуы хаҡындағы фараз менән килешкән.\nҒөмүмән, боронғо Азия халыҡтары араһында сәстәрен ҡырҙырып йөрөүсе төркиҙәр менән бер рәттән, көнсығыш фарсы ҡәүемдәре лә булған. Ҡытай хроникаларында юэчжи, йәғни тохар ҡәүеме "Аҡ башлылар", тип иҫкә алына. Таҙларҙы "ай башлы", тип тә атағандар. Фарсыларҙың "Шахнамә"һендә "Ай батшаһы" тип аталған Кабул хакимы Мехрабтың бабаһы ла Таҙ исемле булыуы хаҡында мәғлүмәт бар. Заманында Азияла хакимлыҡ иткән эфталиттар (уларҙы "аҡ һундар", тип атағандар) ҙа сәстәрен ҡырҙыртып йөрөр булған.\nШуныһы ҡыҙыҡ, эфталиттарҙағы кеүек үк, таҙларҙың да "аптал" йәиһә "абдал" тип йөрөтөлгән нәҫел тармағы була. Көнсығыш тарихында киң билдәле Истеми ҡаған улы, төркөт ҡағаны Дяньгуның 598 йылда Византия императоры Маврикийға яҙған хатында (Феофилакт Симокатты яҙмаһы буйынса) ла абдел ҡәүеме хаҡында мәғлүмәт бар: "Разбив наголову вождя племени абделов (я говорю о тех, которые называются эфталитами), этот каган победил их и присвоил себе власть над ними".\n(Дауамы. Башы 48-се һанда).\nЯҙылған: 03.12.21 | Ҡаралған: 50


“Ил һаҡлау – ҙурлыҡ, ил баҫыу – хурлыҡ” ти халыҡ мәҡәле. Ҡыҫҡа ғына әйтелгән был юлдарҙа башҡорт халҡының рухи донъяһы ла, тәбиғәтенә хас булған милли һыҙаттары ла, хатта тарихы ла сағылған. Тәғәйен тарихи йөкмәткеле фольклор әҫәрҙәренән күренеүенсә, бүтән сығанаҡтар буйынса ла, башҡорттарҙың баҫып алыу ниәте менән башҡа илдәргә яу сабыуҙары билдәле түгел. Ил һаҡлау тәңгәлендә иһә, уларға күп яуҙарҙа ҡатнашырға тура килгәнлеге (һундар менән бәрелеш, Алтын Урҙа дәүерендәге монгол яуҙары, нуғай мырҙалары ҡыҫымы, ҡаҙаҡ, ҡалмыҡ барымталары, 1812 йылғы Ватан һуғышы, Бөйөк Ватан һуғышы…) ғилми әҙәбиәттә лә, халыҡ ижадында ла киң яҡтыртылған.\nҮткәндәрҙе байҡап, киләсәкте уйлап\nҺәр халыҡтың тарихи хәтере юйылмаһын, ғөрөф-ғәҙәттәре онотолмаһын, туған теле үҫешһен, ауыҙ-тел ҡомартҡылары һаҡланһын, һүҙ сәнғәте сәскә атһын өсөн гуманитар фәндәрҙең юғары кимәлдә булыуы – төп шарттарҙың береһе. Республикабыҙҙа ошо мөһим һәм бик кәрәкле миссияны инде нисәмә тиҫтә йылдар буйы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты үтәп килә. Әлеге көндә Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенә ҡараған был институттың эшмәкәрлеге шаҡтай киң һәм күп яҡлы. Оло юбилейы уңайынан уның үткәндәренә һәм бөгөнгөһөнә ҡыҫҡаса байҡау яһап, күренеш булырҙай уңыш-ҡаҙаныштарын барлап сығыу бик урынлы булыр һымаҡ.\n«Утын ҡырҡтым өс ағас...»\nЯңыраҡ Хәйҙәрҙең тыуған көнө булды. Ай-һай, был ваҡыт тигәнең аҡҡан һыу кеүек үтә лә китә икән. Ҡасан ғына әле йүгереп йөрөгән малай ине, ә бына хәҙер йәше менән дә, эше менән дә олпатланып өлгөргән ғалим, университет профессоры – хәйер, быны эш урынында үткәргән тантанала әйттеләр. Был турала уйлағаны һирәк, ә бына һуғыш йылдарына тура килгән бала сағын бик йыш иҫенә төшөрә ул.\nИртәгә яңы фатирына ауылдан туғандары, күршеләре йыйыласаҡ. Хәйҙәр ҙур табын ҡороп, тыуған көнөн билдәләү тураһында башына ла килтермәгәйне-килтереүен, баҡһаң, ҡатыны бөтәһен дә алдан уйлап, әҙерләп йөрөгән икән. Хәйҙәр ҡаршылашҡас, түңәрәк етмеш ғүмерҙә бер генә була ул, ауыҙынды ла асма, үткәрәбеҙ, тине лә ҡуйҙы.\nҺуғыш ана бөтә, бына бөтә тигән йылда ла ҡан ҡойғос бәрелештәрҙә йә аяғын, йә ҡулын өҙҙөргән, тәрән тән яраһы алған яралыларҙы тейәгән «Мәскәү – Иркутск» оҙон поезы Өфөгә 1945 йылдың октябрь аҙаҡтарында килеп туҡтаны. Туҡтауһыҙ һыҙланыуҙан йоҡоһон һис ҡандыра алмаған Үлмәҫҡол поезд тәгәрмәстәренең бер төрлө теҙмә туҡылдауына, вагондың һәлмәк кенә бәүелеүенә иҙрәп ойоп киткәйне. Поезд туҡтағанда ҡапыл һелкенеүҙән, кешеләрҙең ҡысҡырып һөйләшеүенән иләүрәп уянып китте. Әле күҙен асмаҫ борон, әллә өнөндә, әллә төшөндә өҫтөнә менергә ажарланып килгән танкыға атыр өсөн, мылтығына үрелде. Ләкин, нишләптер, уның уң ҡулы мылтыҡ ҡайышын яңылыш һәрмәй ҙә ҡуя. Тартып һис ҡулына ала алмай. Ә немец танкыһы бына алдағы брустверҙы үтте. Хәҙер килеп менә бит Үлмәҫҡолдоң окобына. Уның аңында һаман да шул һуңғы алыш – Берлинды алыр өсөн барған ҡанлы бәрелеш ине. Немец танкыһы уның окобы өҫтөнә килеп менде лә окоп тулы һалдаттар өҫтөндә өйөрөлә башланы. Үлмәҫҡол, уң ҡулбашына пуля тейеп, ҡулы йөрөмәгәнен әле һиҙмәй ине. Шуға ла ул ҡулына танкыға ҡаршы ата торған мылтығын ала алманы. Ә танк окоп өҫтөндә өйөрөлдө лә өйөрөлдө. Кәүҙәһе менән бергә хәрәкәт итә алмай һәленеп торған уң ҡул ситтәрәк ҡалды. Нисек булғандыр, әммә танкының «ҡарышлауығы» Үлмәҫҡол өҫтөндәге балсыҡтан һерәйеп сыҡҡан ҡулды эләктереп, уның кәүҙәһен ҡалҡыта биреп тәненән йолҡоп алды ла, өйөрөлөүенән туҡтап, өҙөлгән ҡулды тәгәрмәстәре араһына ҡыҫтырған килеш күрше окоптар өҫтөнә шылды.\nСолан ишеген дөбөрләттеләр. Рәүеф тауышҡа тертләп уянды ла, күҙҙәрен ышҡып, тәүҙә өй эсен байҡаны, унан тәҙрәгә күҙ һалды: тышта дөм-ҡараңғы, етмәһә, ямғыр ҙа яуа, буғай. Яҡшы хужа этен дә сығармаҫ бындай төндә кем йөрөр икән? Тимәк, эше етди, тимәк, Рәүефтең ныҡ кәрәге төшкән. Дөбөрләтеү ҡабатланды: был юлы ишеккә йоҙроҡлап һуҡтылар. «Ҡалай түҙемһеҙ, – тип уйланы Рәүеф, – ут сыҡҡан тиерһең, килгән кеше, ғәҙәттә, йомшаҡ ҡына ҡаға торғайнысы».\n– Асығыҙ! – Ҡырҡыу тауыш яңғыраны. Рәүеф салбарын кейеп, аяҡтарын ҡатаһына тыҡты ла ишеккә атланы.\n– Полиция, ти? Төн уртаһында нимә кәрәк булды данлыҡлы тәртип һаҡсыларына?\n– Тәүҙә асығыҙ, шунан әйтербеҙ.


Ҡайҙа беҙҙең эш хаҡы\nӨфөнөң «Регион-безопасность» шәхси һаҡ хеҙмәте ҡарауылсылары 4 ай аҡса күргәнебеҙ юҡ, тип зарлана. Прокуратура хеҙмәткәрҙәренә мөрәжәғәт иткәс боҙ урынынан ҡуҙғалды, әммә бурыс тулыһынса ҡапланманы, ти улар. Дөйөм алғанда республикала хеҙмәт хаҡы буйынса мәсьәлә киҫкенләшкәндән киҫкенләшә.\nШәхси һаҡ хеҙмәтенең элекке ҡарауылсылары Ольга Горшунова менән Гөлшат Третьякова хәҙер предприятие етәкселеген ҡарауыллай. Маҡсат - эш хаҡы буйынса бурысты ҡайтарыу . Намыҫ менән башҡарылған эш өсөн беҙгә аҡса түләнмәгәс, йән әсей тип зарлана ханымдар.\nТәүҙә предприятие етәкселеге дәғүә белдереүсе ханымдарҙы күрергә лә теләмәне. Ишектәрен нығытып бикләп улар менән аралашыуҙан баш тартты. Әммә бер аҙҙан һаҡ хеҙмәте етәксеһе элекке хеҙмәткәрҙәренә һүҙ ҡушырға йөръәт итте. Әммә бик дорфа ғына итеп.\nЭш хаҡы буйынса бурыстарҙың барлыҡҡа килеүен предприятие вәкиле һалымға киткән сығымдар менан аңлатырға тырышты.\nҠарауылсылар иһә был аҡланыуҙарҙы етдигә алмай. Дәғүәләрен улар артабан судҡа белдерегә ниәтләй.\nӨфө фанера комбинаты геүләп тора. Цехтары түгел, ә ойошма ишеге эргәһе.Станоктар тынып ҡалған. Эшселәр ризаһыҙ. Сөнки түләмәйҙәр. Өсөнсө ай улар бушҡа эшләй.Әммә түҙемлектең дә сиге була. Комбинат хеҙмәткәрҙәре килә, әммә эшләй алмай.\nБыл видеояҙманы беҙ былтыр декабрь айында уҡ төшөргәйнек.Комбинат етәкселеге ул ваҡытта банк кредиты юллап булһа ла эш хаҡын түләргә вәғәҙә биргәйне. Әммә ысынында хеҙмәткәрҙәр менән тулыһынса иҫәпләшмәгән.Комбинат башҡа милексегә һатылған.Дөйөм алғанда әле республикала эш хаҡы түләнмәү осраҡтары арта бара. Бурыстарҙың күпселек өлөшө бөлгөнлөккә төшкән предприятиеларға тура килә.\nҺуңғы мәғлүмәттәр буйынса Башҡортостанда 167 предприятиела эш хаҡы ваҡытында түләнмәй. Бурыстарҙың дөйөм күләме 500 миллион һумға яҡынлаша. Мәсьәләнең артабан киҫкенләшеүен иҫкәртеү маҡсатында тәртип һаҡлау органдары намыҫһыҙ етәкселәргә ҡарата етди саралар күреләсәк, тип белдерә.


"Әйтер һүҙем"кисәһе - Мои файлы - Каталог файлов - Персональный сайт с. Ильчигулово\nКисәне"Балаҫ һуғыу йолаһы" менән башлап ебәрҙек Ултыралар: йөн иләүсе,сиратыусы, аяҡлаусы.,сыйырсыҡ яһаусылар\nУлар алдында тазикта йөн буяусы ҡыҙҙар.Йыр.\n1.Һеҙҙә балаҫ һуғалармы?\nБеҙҙә балаҫ һуғалар\nЭшләйҙәрҙә, йырлайҙар ҙа\nБеҙҙә ҡыҙҙар уңғандар.\nҺай, балаҫ,балаҫ, балаҫ\nБолон сәскәһенә хас\nБиҙәктәре янып тора\nҺуғыусы оҫта булғас.\n2.Башҡорт балаҫтары матур\nОҫта итеп һуғайыҡ.\nБалаҫ матур булһын тиһәк\nСағыу төҫтәр ҡуяйыҡ.\n3. Һеҙҙә балаҫ һуғалармы?\nКейәүгә сыҡҡан ҡыҙҙарға\nБирнә итеп һалалар.\nГүзәл.Бына бөгөн өмә яһап алырға булдым.\nБалаҫ һуғыу бик борондан килгән,\nӘсәләрҙән күсә ҡыҙына.\nБеҙҙең яҡтың балаҫына\nБик күптәрҙең күҙе ҡыҙыға.\n“Балаҫ һуғыу ҡатын-ҡыҙҙы эшкә генә түгел, ә сабырлыҡҡа өйрәтә, матурлыҡ тойоу тойғоһон тәрбиәләй.\nБалаҫ һуғыу һөнәрен һөйләп аңлатып булмай. Уны күрергә, үҙеңә эшләп ҡарарға кәрәк.\nҒәшүрә.(Ғәшүрә югереп керә)Һаумыһығыҙ!Һеҙҙә өмә икәнен ишеттем дә йүгерҙем, күптән балаҫ серҙәрен беләһе килә ине.\nФәүзиә. Йүгерек кеше килеп ингәс эшебеҙ ырар, ыңғай ғына барыр. Элек ҡәйнәм ҙур эш башлар алдынан күршеһе Ямал әбейҙе саҡырып ҡуя ине, ул инһә эш еңел, тиҙ була торғайны тип һөйләй (Ғәшүрә лә Ямал килене бит, еңел аяҡ менән булһын.Амин, шулай булһын-репликалар)\nҒәшүрә.Һарыҡтарығыҙҙың йөнө матур икән, күп аҫырайһығыҙмы?\nГүзәл.Етәрлек.Һатыу йөнөнән дә балаҫ һуғалар ҙа ул, һарыҡ йөнөнән эшләнгән балаҫ тигеҙҙә, һаулыҡҡа ла файҙалы,өбөрсөкләнмәй.\nАйгөл.Оҙон йомшаҡ йөндән балаҫ матур килеп сыға.\nҒәшүрә.(көнйәләгә күрһәтеп) Исеме нисек был эш ҡоралының?\n(Тәгәрмәсле йөн иләгескә күрһәтеп, сиратҡандарға ҡарап, сыйырсыҡ эшләгәндәрен ҡарап һорап сыға)\nАйгөл Әҙер йөн епте теләһә нисек йыуыу ҙа дөрөҫ түгел. Хәтерләүемсә, нәнәйем йөндө ҡайнар һыу менән йыуа торғайны, өйгә хатта бешкән сайыр еҫе таралып китә ине.\nҒәшүрә.Ә һеҙ ни бутайһығыҙ?(тазикта буяу бутап ултырғандарға ҡарап)\nИрина.Төрлө-төрлө төҫтәргә манабыҙ. Элек буяуҙарҙы ҡырлайсыларҙан,Фәридә әбейҙән, Сания әбейҙән, Хәлил ҡарттан ала торғайныҡ.Улар Үзбәкстандан алып ҡайтып һатырҙар ине.\nАльбина.Әлелә Хәлил ҡартта бар тиҙәр, тик ҡыҙыл ғына икән.\nҒөлфирә.Сағыу ҡыҙыл төҫ байрамды күрһәтә инде. Башҡорттар балаҫ һуғыу өсөн төҫтәрҙе лә һайлап, һәр орнаментҡа ҙур иғтибар биргән бит.\nИрина.Ҡара төҫ – беҙҙе туйындырған һәм йәшәткән еребеҙ,\nФизалия Йәшел − йәшеллек һәм йәшлек,\nАлһыу.Һары – ҡояш,\nГөлфирә.Күк − һауабыҙ төҫө.\nОшо матурлыҡты балаҫтарға һалып, ныҡлы, сифатлы тауар етештереү − үҙе ҙур эш, ғорурланып күрһәтерлек шөғөл.\nГүзәл Килендәр, киптерергә алып сығығыҙ буялған йөндәрегеҙҙе.\nАльбина-ярай киптерергә алып сығайыҡ. Музыкаға 2 хәрәкәт эшләп бейей-бейей сығалар.(ҡыҙҙар сығалар).\nРезеда Сыйырсыҡтарым әҙер. Бирнә балаҫы әҙерләгәндә теләктәр теләп сыйырсыҡтар таратып сыҡҡандар.Шундай ҙа йолаһы бар икән.(Сыйырсыҡтар таратып бирә теләктәр теләй, теләй)\nСәхнә эсенән: балаҫ әҙер. Бер балаҫ тотоп сығалар.Ултырған өмәселәр тороп ҡаршы алалар.Эш ҡоралдарын балаҫ артында ҡалдырып шым ғына сәхнә артына сығарып ҡуя 1-2 кеше.)\nФәүзиә Күмәкләгән яу ҡайтарған ти.Һаййй, ниндәй матур булған был балаҫ.\nГүзәл.Килендәр,был балаҫ күрмәгәме,бирнәгәме,һатмағамы?\nФәүзиә.Бирнәгә тигән балаҫ матур, дан булыр, кейәү булаһы егет быны иҫәпкә алыр.(күмәкләп алыр, алыр, кейәүе кәрәк инде хәҙер)\nГүзәл. Башҡорт башҡортто алһын инде, үҙ динебеҙ, үҙ телебеҙ, үҙ йолабыҙ бар бит.Үҙ башҡорт өйөндә балаҫ эленеп торһа, башҡорт балалары шаулашып йүгереп йөрөһә ниндәй күңелле бер ғаилә тыуыр ине.\nҒәшүрә. Ҡарағыҙ әле, бирнә балаҫтарын тотоп тышта килендәр бейеп йөрөй түгелме?!\n(килендәр балаҫ тотоп бейейҙәр.) Таҡмаҡтар.\nАллы гөллө бик матур\nНиңә бейеп йырламаҫҡа\nКүңел көр , тормош матур\n2.Үрмә гөлдәр үҫә икән\nҮткән рәхәт йәш ғүмерең\nБер килһәсе әйләнеп.\n3.Балаҫ һуғам,балаҫ һуғам\nАрыу талыу белмәйсә.\nБәхетле бул балаҡайым\nҠайғы- хәсрәт күрмәйсә.( бөттө)\n2.Бөгөнгө кисәбеҙҙең маҡсаты: ата-бабаларыбыҙҙан,өләсәйҙәребеҙҙән, быуындан быуынға күсә килгән йолаларын тергеҙеү, ауыҙ-тел ижадын өйрәнеү, ғөрөф-ғәҙәттәрен,башҡортса бейеүҙәрҙе күтәреү, милләтебеҙҙең рухын күтәреү, Илсеғолобыҙғә йән өрөү . Өләсәй һандығына милли кейемдәребеҙ, милли биҙәүестәребеҙ, милли йорт ҡаралтылары һыя икәнен ғәмәлдә күрһәтәбеҙ. Ошоларҙы эшләмәһәк башҡорт булыуыбыҙҙан ни мәғәнә?\nНиғмәтуллина Физалия.Шиғыр Ни мәғәнә башҡорт булыуыңдан?(Фәүзиә Ҡотлогильдина шиғыры)\nЙыр. Шаяхметов Артур\n4.Башҡорт балаһы уҡыу менән бер рәттән рухи аҙыҡ та алырға тейеш.\n11синыфты бөтөп сығып уҡыу йорттарына ингәс ҡайһы берҙәре терһәктәрен тешләрҙәй була, башҡаларҙың һөнәрҙәренә һоҡланып ҡарай. Абулгатина Зәлиә тураһында. Директор Резеда апайығыҙҙың малайы Илһам, думбыраны өйрәнмәйенсә ошо йорттан ҡайтманы, малайҙар ҡурайҙа теләп өйрәнделәр.Бигерәк тә был ир егеттәргә ҡағыла, мәҫәлән Башҡортостанды белмәгән сит ил кешеһенә нисек итеп аңлатырһығыҙ?! Бына ошо ҡурай аша, өҙҙөрөп бейеү аша, моңло башҡорт йыры аша,йәғни бала йә ҡурайҙа, йә ҡумыҙҙа, йә мандолинала,йә думбырала уйнай,йә өҙҙөрөп бейей.Быларҙы балаға кемдеңдер өйрәтеүе мотлаҡ,теләктәрен булдырыу мотлаҡ.Улар музыканы ишетеү менән бейеп тә, йырлап та китергә тейеш.Ошо сифаттар бөтөү кимәлендә икәнен күреп тетрәндем.Өҙҙөрөп йырлаған, өҙҙөрөп баҫып бейегән бала ҡайҙа?!\nБөгөн башламаһаҡ, иртәгә һуң буласаҡ.\nБашланғыс синыф уҡыусы ҡыҙҙарының”Әкрен иҫкән йылы ел” бейеүе.Бейеп бөткәс был ҡыҙҙарҙы сәхнәгә сығарып ғинуар айында береһенең дә башҡортса баҫып бейей белмәүе, ләкин ошо ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тырышлыҡтары арҡаһында бейей белеүҙәре тураһында маҡтап һөйләйем, был мин асҡан түңәрәк, аҙнаһына 2 таҡыр килеп бейеңү өйрәнәләр. Бейегән 7 ҡыҙҙы бүләкләү)\nЙыр. Фәүзиә Яҡупова.\nФәүзиә Яҡупованың да бөгөн йыр аша әйтә торған һүҙҙәре бар. “Балаларға”\nШиғыр.Әлфирә Варис ҡыҙы.\nЯҙ- ул йәшәү мәғәнәһе, ул матурлыҡ, ул хис, мөхәббәткә төрөлгән сәскәнең бөрөләнеүе, ул ҡоштарҙың ҡайтыуы һ.б.Бөгөн Әлфирә апай үҙе яҙған шиғырын уҡып ишеттерә.\nТик торғанда сәбәпһеҙгә\nТүгел дә был мин үҙем.\nЙөрәк ҡайҙалыр ашҡына,\nХыял оса бейеккә.\nЯуап табырға тырышып,\nБағамын төпһөҙ күккә.\nҠояштың яҙғы нурҙары\nӘ наҙы һуң ниндәй татлы\nБыл йылы наҙ дәртләндергән\nБәләкәс бер ҡошсоҡто:\nэй осона, эй моңлана-\nАғастар ҙа телгә килгән:\nӘҙер бөрө тиртергә.\nӘ ҡаты ҡар, иркәләнеп,\nТора ағып китергә.\nБына инде ҡар аҫтынан\nАсылған ер уймағы.\nШунда баҫып онотолоп,\nКиләсе бер уйнағы.\nУйнап туйғас осоп- осоп\nТөшөр инем бейергә.\nНиңә әле:"Инде мин ҡарт,\nЯрамай бит,"- тейергә.\nЙыл миҙгеленең йәшлеге-\nЯҙ бикә килгән икән,\nБерҙә юҡҡа шатланырға\nСәбәпсе булған икән.\nҺүнеп барған күңелде лә,\nҠөҙрәте бар яҙҙарҙың,\nБар хикмәте яҙҙарҙың!\nОшондай матур яҙ көнөндә беҙгә яҡын бер шәхес, яҙыусы-шағир тыуған. Кем ул?(бүләк белеүсегә). Эйе Яҡшығолов Сафуан-шағир- мәғрифәтсе, беҙҙең Илсеғол ауылында тыуған. Шағир башҡорттоң бөтә яҙмышын ер мәсьәләһенә бәйләй: ере булһа – уның йәшәү ерлеге бар, ере юҡ икән – ул бөләсәк, бөтәсәк. Заманында М. Аҡмулла наҙанлыҡтан, артта ҡалыуҙан ҡотолоуҙың бер сараһы итеп «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!» тип мөрәжәғәт итһә, С. Яҡшығолов иһә «Уҡыу кәрәк, ғилем, һөнәр, башҡорттарым» тип өҫтәй.Башҡорт өсөн ер – һәр саҡ иң борсоған мәсьәләләрҙең береһе, сөнки ер – ул тыуған төйәк тә, туйындырыусы ла, һыйындырыусы ла.\nКиләһе номерыбыҙ Бейеү.Беләҙегем-йөҙөгөм.\nБашҡорт ҡатын ҡыҙында ни өсөн сулпылар, биҙәнгестәр, беләҙектәр?\nЯуыз көстәр кешенең ғүмеренә, сәләмәтлегенә зыян килтерә тигәндәр. Шуның өсөн ата-бабаларыбыҙ ҡыҙҙарҙың,, йәш ҡатындарҙың кейеменә иғтибар биргәндәр. Күҙ теймәһен өсөн йөҙөк, һырға, беләҙек, муйынсаҡ кеүек биҙәнеү әйберҙәре, кейемдең эс яғынан төйрәүес тағыу ҙа күҙ уғын үҙенә тартып торған.Биҙәнеү әйберҙәренең көмөштән булыуы яҡшы. Сөнки күҙ тейеүҙән тыш, көмөш сихырҙан һаҡлай, тынысландыра, кәйефте күтәрә.\nБөгөн беҙҙең ауылда бер ҡыуаныс. Илсеғол ауылының ағинәйе тигән танытма Мөхәмәтйәрова Гөлъямал апайға бирелә.. Был исемгә лайыҡлы Гөлъямал апай.( бар яҡшы яҡтарын һанап китәм) Ҡәйнәһен ҡотлап йыр йырлай килене.\n9.Йыр. Айгөл Мөхәмәтйәрова.\n10 Электән беҙҙә балалар өләсәй,олатай тәрбиәһе алып үҫкән. Бала саҡта бигерәк тә халыҡ әкиәттәре, йомаҡтар, йыр-моң, уйындар ярҙамында бик матур тәрбиә алғандар.Ә хәҙер китаптан,радионан, телевидениенән ҡайһы бер мәғлүмәттәр алабыҙ.\nБеҙҙең Илсеғол ауылына ҡағылышлы ниндәй риүәйәт, легендалар беләһегеҙ? Исемен генә әйтегеҙ, (Әүәҙбикә,Иҙеүкәй) Ситдикова Миләүшә Әүәҙбикә риүәйәтен һөйләй.(бүләкләү)\n11. Кемдең ниндәй әйтер һүҙе бар?\nНиғмәтуллина Гүзәл. Шишмә,сәхәбә тураһында.\n12.Лирик бейеү.Бейеү – ул мөғжизә, сихри донъя! Бейеүсе кеше сәнғәткә үлеп ғашиҡ булған шәхес булырға, халҡының йыр-моңон, тарихын белергә, ғөрөф-ғәҙәтен, телен, мәҙәниәтен ихтирам итергә, нәфис әҙәбиәтте, спортты яратырға, тәрбиәле, күҙәтеүсән булырға тейеш. Әйҙәгеҙ башҡорт лирик бейеүен ҡарайыҡ.\n13. Күләгә. Концерт аҙағын элек инәйҙәр йәш саҡта яҙ етеп тау баштары ҡарҙан әрселгәс күләгә бейеүен таҡмаҡлап бейегәндәр.Беҙҙә бейеп күрһәтәбеҙ.\n1.Һыу инә торған еребеҙ\nКүпер аҫты күләгә\nАй ли күләгә\n2.Беҙҙең менән уйнағанды\nӨйгә ҡайтып һөйләмә.\n3.Һыу инә торған еребеҙ\n4.Йыйын уртаһына төшөп\nОрсоҡ кеүек әйләнә\n4.Һыу инә торған еребеҙ\n5.Буй һынына ҡарап тороп\nКисә аҙағында Гүзәл Хәйҙәр ҡыҙы яңы күлдәк тектергән апайҙарҙы сығарып( улар 6 ҡатын-ҡыҙ,үҙ аҡсаларына башҡорт күлдәген тектерҙе) ҡотлап бүләкләне.\n.Бөгөнгө кисәбеҙҙең маҡсаты: ата-бабаларыбыҙҙан,өләсәйҙәребеҙҙән, быуындан быуынға күсә килгән йолаларын тергеҙеү, ауыҙ-тел ижадын өйрәнеү, ғөрөф-ғәҙәттәрен,башҡортса бейеүҙәрҙе күтәреү, милләтебеҙҙең рухын күтәреү, Илсеғолобыҙғә йән өрөү . Өләсәй һандығына милли кейемдәребеҙ, милли биҙәүестәребеҙ, милли йорт ҡаралтылары һыя икәнен ғәмәлдә күрһәтәбеҙ. Ошоларҙы эшләмәһәк башҡорт булыуыбыҙҙан ни мәғәнә?\nКатегория: Мои файлы | Добавил: Ilsegul


Баш ҡаланың иң яҡшы уҡытыусыһына автомобиль асҡысы тапшырылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡаланың иң яҡшы уҡытыусыһына автомобиль асҡысы тапшырылды\n17:43, 5 марта 2013 Йәмғиәт\nУн алтынсы тапҡыр үткәрелгән «Башҡортостан баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы-2013» конкурсында абсолют еңеүсе тип Киров районының 5-се лицейынан башланғыс кластар уҡытыусыһы Ольга Русинова танылды. Уға автомобиль асҡысы тапшырылды.\nБыйыл һөнәри оҫталыҡ бәйгеһендә 31 педагог ҡатнашты. Улар араһында рус теле һәм әҙәбиәте, музыка, физик культура, һынлы сәнғәт уҡытыусылары булды. Бер ай дауамында улар төрлө һынауҙар аша үтте, асыҡ дәрестәр, класс сәғәттәре үткәрҙе, үҙҙәренең методик проекттары менән таныштырҙы. Финалда конкурста ҡатнашыусылар оҫталыҡ дәрестәрендә, түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашты.\nНаградлау тантанаһы сиктәрендә шулай уҡ иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы билдәләнде. Еңеүсе тип Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһынан Фәриҙә Миһранова танылды.\nӨфөнөң иң яҡшы мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы исеменә – 74-се балалар баҡсаһы, ә балаларға өҫтәмә белем биреү учреждениелары етәкселәре араһында йыл директоры исеменә «Глобус» балалар ижады үҙәгенән Ольга Ивашкова лайыҡ булды.\nСараны ойоштороусылар булып ҡаланың Мәғариф идаралығы һәм Фәнни-мәғлүмәт-методик үҙәге сығыш яһаны.\nТеги: мәғариф,конкурстар,башҡортостан баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы


Күп балалы ғаиләләр Башҡортостандың иң матур урындары буйлап сәйәхәткә юллана\n3 Октябрь 2019, 12:34\nБашҡортостанда тревел шоу форматында «Ҙур ғаиләнең ҙур сәйәхәте» тигән яңы социаль проект башлана. Ойоштороусылар — Архангел районы хакимиәте һәм республиканың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы.\nТапшырыуҙар серияһының төп геройҙары — республиканың ишле ғаиләләре. Һәр сығарылышта ике ғаилә Башҡортостандың күркәм урындары буйлап сәйәхәткә сыға. Тәүгеләрҙән булып мажараларға һәм онотолмаҫ тәьҫораттарға ҡаршы Архангел районынан Семенчук һәм Бүләкҡоловтар ғаиләләре юллана. Проектты төшөрөү 4 октябрҙә башлана.\nТау йылғалары буйлап кәмәлә ағып төшөү, мәмерйәләргә инеү, республика халыҡтарының традицияларын өйрәнеү – тур ике көн генә дауам итә, был ваҡыт эсендә ғаиләләр үҙҙәренең берҙәмлеген һәм еңеүгә ынтылышын күрһәтергә тейеш.\nЕңеүселәр социаль селтәрҙәрҙә тауыш биреү ярҙамында билдәләнә, ә еңеүселәр ғаиләһенә Архангел районы хакимиәтенән бүләктәр тапшырыла.\nТревел-шоу дүрт миҙгел буйына бара — тамашасының республика туризмының төрлө төрҙәре менән танышыу мөмкинлеге бар. Проект экология һәм тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш кәрәклеге темаһын күтәрә. Проект һәм унда ҡатнашыусылар тураһында тулыраҡ мәғлүмәт менән «Бәйләнештә» проекттың рәсми төркөмөндә танышырға була, тип хәбәр итә "Башинформ" агентлығы.


Бөгөн Дүртөйлө районының Әсән ауылында Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына һәм локаль һуғыштарҙа ҡатнашыусы хәрбиҙәргә арнап һәйкәл асылды\nУны ҡойоуға ауыл халҡы аҡса йыйған. Дүртөйлөләр сик һаҡсылары көнөнә етди әҙерләнгән. Байрамды ойошторорға тотош район халҡы ҡушылған.\nБөгөн иң мөһим ваҡиға – ул һәйкәл асыу. Уны ҡойоу өсөн урындағы халыҡ, «Йәшел береттар» ансамбле 500 мең һум аҡса йыйған. Һәйкәл беренсе майҙа урынлаштырыла башлай. Шул ваҡыттан «Йәшел береттар» ансамбле ағзалары өйҙәренә ҡайтмайынса ошо урында йәшәй. Тантанаға халыҡ күп йыйылды. Һәйкәлде ҡойоуҙа ярҙам күрһәтеүселәргә рәхмәт хаттары тапшырылды.


Үткәндәргә кире ҡайтып » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Үткәндәргә кире ҡайтып\nБилдәһеҙ һалдат һәйкәле ауылдың ҡап уртаһында - мәҙәниәт йорто эргәһендә урынлашҡан. Уны төҙөүҙе төп сығышы менән Ураҙ ауылынан булған Юл-мөхәмәтов Жәүит Юныс улы тәҡдим иткән. Был идея халыҡ тарафынан да хупланған һәм «Урал» колхозы идара ултырышы ҡарары менән нығытыл-ған. Жәүит Юныс улы был ваҡытта Учалы районы һәм ҡалаһының ветерандар ойошмаһын етәкләгән. Ауылға скульптор Иван Темниковты ла ул алып килгән. Һәйкәл төҙөү өсөн колхозсыларҙың ике-өс көнлөк эш хаҡы сарыф ителә. Төҙөлөш эшендә скульпторға ауыл халҡы ла, мәктәп уҡыусылары ла ярҙамға килгән. Күпселеге 1953 йылғы егеттәр: Сафин Вил, Зиннуров Алик, Мөхәмәтйәров Рәмил, Ғәзәлиев Әлим һәм башҡалар даими ярҙам итәләр. Һәйкәл төҙө-лөп бөткәс, ауыл халҡы скульпторға күҙ-йәш аша оло рәхмәт һүҙҙәрен етке-рәләр. Һалдат һыны уларға һуғышта ятып ҡалған тор-мош иптәштәрен, улда-рын, туғандарын хәтер-ләткәндер инде.\nҺәйкәл һәм скульптор ха-ҡында ҡыҙыҡһыныуыбыҙ беҙҙе уның ҡыҙына юлыҡ-тырҙы. Ураҙ лицейының китапханасыһы Рәмзиә Шәмиғоловаға Учалы ҡа-лаһында йәшәүсе Люба ханым һәм килендәре Люциә Темникова (Алла-ярова) менән осрашып әң-гәмәләшеү бәхете тейҙе. Уларҙың һөйләгәндәре-нән шул мәғлүм булды.\nИван Сергеевич Темников 1917 йылда Силәбе өлкәһе Березенки ҡасабаһында (ул замандарҙа казачий форпост була) земский та-биптар ғаиләһендә тыуа. Сәнғәт училищеһының ар-хитектура бүлеген тамам-лай. 1940 йылда әрмегә китә. Оҙаҡламай, Майкоп ҡалаһында авиация училищеһында уҡығандан һуң һуғышҡа алына. 1941 йылдан хәрби летчик си-фатында Берлинғаса ба-рып етә. Юғары награда-ларға лайыҡ була. Иҫән-аман, бер тапҡыр ҙа яраланмайынса, Еңеү көнөн ҡаршылай. Әммә тыуған яҡҡа тиҙ генә әйләнеп ҡай-та алмай. 1948 йылға тик-лем Германия Демократик Республикаһын төҙөк-ләндереүҙә, Трептов пар-кын төҙөүҙә ҡатнаша. Ва-ҡыт үтеү менән, Учалы ҡалаһында Дан паркын, Ураҙ ауылында һәйкәл тө-ҙөгәндә лә шул Трептов паркының проектын ҡул-лана. Тыуған яҡҡа ҡайтҡас, Учалы районы һәм ҡалаһы буйынса баш архитектор вазифаһын башҡара. Иң тәүге эше булып ҡаланың 10-сы мәктәбе алдына ҡу-йылған барабансы менән борғосо скульптураһы иҫәпләнә.\nШул мәктәптә ул хеҙмәт дәрестәрен алып барған була. Магнитогорск ҡала-һын, Белоретта кинотеатр төҙөүҙә ҡатнаша.\nБиш бала атаһы (4 ҡыҙ, 1 малай) Иван Темников баянда ла, гармунда ла оҫта уйнаған. Һуғыштан трофей итеп гармун килтергән. Ул ҡомартҡыны ейәндәре һаҡлап ҡына тоталар. Дан-лыҡлы скульптор 1971 йыл-да 54 йәшендә генә вафат була.\nӘ һәйкәл ошолай төҙөлә: 2x2 метр бейеклегендәге постаментҡа 2,5 метр бе-йеклегендәге һалдат һыны урынлаштырыла. Мәр-мәр плиталарға һуғыш-та ҡатнашыусыларҙың һәм тере ҡайтҡандарҙың исемлеге теркәлә. «1941-1945 йылдарҙа илебеҙ азатлығы өсөн һуғышта һәләк булған геройҙарға дан!» тигән һүҙҙәр яҙыла. Алдына Еңеү орденының барельефы эшләнә. Бил-дәһеҙ һалдатты скульптор ул саҡтағы колхоз рәйесе Әнүәр Шабан улы Хис-буллинға ҡарап эшләй. Ауылдың аҡһаҡалдары һәм ағинәйҙәре менән ос-рашып, мәҙәниәт йорто эргәһендәге китапхана етәксеһе Нәркизә Шәйәх-мәтова яҙып алған мәғл-үмәттәргә ҡарағанда, ул төҫкә матур, олпат кәүҙәле була. Һәйкәлдең гипс күсер-мәһе әҙер булғас, етәкселәр төҙәтмәләр индерә.\nХалыҡ яҙыусыһы Талха Ғиниәтуллин, ауылдаш-тарының ҡыуанысы ме-нән уртаҡлашып, үҙенең «Һыҙлай иҫке яралар» хи-кәйәһендә («Һин аҡ ҡа-йын янында тора инең» китабы) был турала яҙып сыҡты: «...Бейек постамент-та һалдат тора - плащ-па-латкала, эйелеңкерәгән башы яланғас, йөҙө уйсан-ҡайғылы, һул аяғын саҡ ҡына алғараҡ баҫҡан, уң ҡулы автомат прикладында ята, ҡулы менән каскаһын тотҡан...»\nҺәйкәл асылған көндә, 1967 йылдың 7 ноябрендә, тәбиғәт үҙе аяҙ, ҡояшлы, йылы көн бүләк итә. Ауыл халҡы, йәш быуын өсөн ул оло ваҡиғаға, ҙур байрам-ға әүерелә. Һәйкәлде асыу хоҡуғы һуғыш ветераны, ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры 47 йәшлек Мәүлит Насировҡа бирелә. Бөтә мәктәп коллективы урам буйлап парадта үтә. Һәйкәл алдында «Мәңгелек ут» тоҡандыралар. Почетлы ҡа-рауыл ҡуйыла.\nУраҙ ауылындағы билдә-һеҙ һалдат һәйкәле Учалы районында иң беренсеһе була. Йылдар үтеү менән, бөтә нәмә лә үҙгәрештәр кисерә. Һәм бер ваҡыт һәйкәлде төҙөкләндереү мәсьәләһе тыуа. Хакимиәт башлыҡтары булып Мин-зәлә Нурмөхәмәт ҡыҙы Шөғәйепова, Алик Ғәзиз улы Зиннуров эшләгәндә лә ул яңыртыла: яугирҙар исемлеге тулыландырылып: «Ҡаһармандар ҡара гүргә түгел, йөрәктәргә беҙҙең күмелгән» тигән яҙыу өҫтәлә, постаменты кирбестәр менән уратып алына. Мәктәп уҡыусылары һәр саҡ тирә-яғын таҙартып, сәскәләр ултыртып торалар.\nҺәйкәл ауылыбыҙҙың иң күркәм урындарының береһе. Урамдан үткән һа-йын фажиғәле һуғышты онотмаҫҡа саҡырып тора кеүек. Ә балаларға патриотик рух өҫтәй. Ер шарындағы бөтә халыҡтың да теләге - һуғыш булдырмауҙыр ул. Аяҙ күккә һоҡланып, йылы көнгә шатланып йәшәйһе лә йәшәйһе килә. Шағир Сәйет Исмәғилев һүҙҙәре менән әйткәндә:\nТыныс тормош ҡояшҡа тиң,\nБар нәмәнән яҡшыраҡ.\nДанлы йылдар - шанлы йылдар\n1941 йылдың 22 июне башҡа көндәрҙән совет халҡы өсөн бер нәмә менән дә айырылмаған ябай көн булып тыуған. Кемдер колхоз эшенә ашыҡҡан, кемдер өйөндә... Тотош уҡырға\nБыйыл илебеҙ Рәсәй тарихында мөһим ваҡиғаны - Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләй. Ошо датаға ҡарата РФ Президентының 2013 йылдың 21 декабрендәге... Тотош уҡырға\nТормош дауам итә\nБикбулатовтар шәжәрәһен байҡаһаң, унда ниндәй генә һөнәр эйәләре юҡ. Халыҡ теле менән әйткәндә: Бикбулатовтар - уҡымышлы кешеләр. Мин Ильяс... Тотош уҡырға\nБатырҙарға - һәйкәл\nБыйыл Рәсәй һәм Европа союздаш ғәскәрҙәренең Парижды алыуына һәм Наполеондың хурлыҡлы еңелеүенә 200 йыл тулды. Билдәле булыуынса, 1812 йылда Ватан... Тотош уҡырға