Ил азаматтары, милли хәрәкәт эшмәкәрҙәре Ҡарамышевтар | Всемирный курултай башкир\nИл азаматтары, милли хәрәкәт эшмәкәрҙәре Ҡарамышевтар\nОпубликовано 09.03.2017 пользователем Айгуль\tКомментировать\n1917-1919 йылдарҙа Башҡортостандың ерле мөхтәриәте (территориаль автономия) өсөн көрәштә башҡорт халҡының бөтә ҡатлам вәкилдәре лә әүҙем ҡатнаша. Милли азатлыҡ идеяһы, бай йәки ярлы булыуына ҡарамаҫтан, бөтә халыҡты берләштерә. Автономия яулауҙа башҡорт йәмғиәтенең элитаһы — дворяндар ҙа әүҙем ҡатнаша. Улар башҡорт зыялылары менән бер рәттән милли көрәштең башында йөрөй. Башҡорт дворяндары Солтанов, Ҡыуатов, Мутин, Аҡсулпанов һәм Ҡарамышевтар мөхтәриәт идеяһына фиҙакәр хеҙмәт итә. Автономия өсөн көрәш тарихында ағалы-ҡустылы Ҡарамышевтар эшмәкәрлеге ҙур урын алып тора.\n1917 йылда милли хәрәкәт ҡуҙғалғас, Ҡарамышевтар ғаиләһенән бер туған дүрт ир-уҙаман — Мөхәмәтгәрәй, Әмир, Мөхтәр һәм Сөләймән килеп ҡушыла. Өлкәне Башҡортостан хөкүмәтендә эшләй, ҡалған өсәүһе Башҡорт армияһы сардарҙары була. Шулай уҡ уларҙың ике туғаны Әбделғәни Ҡарамышев та милли ғәскәрҙә офицер булып хеҙмәт итә. Ҡарамышевтарҙың шундай илһөйәрлеге, халҡына фиҙакәрлеге ҡайҙан килә һуң? Был сифаттар башҡорт дворяндары Ҡарамышевтарҙың нәҫеленән, тарихынан тамыр ала.\nҠарамышевтарҙың нәҫел ептәре Юрматы ырыуының XVI быуатта йәшәгән түбә башлығы Ҡармыш-бабаға барып тоташа. 1553-1554 йылдарҙа уның юрматылар башлығы Тәтегәс бей менән бергә Ҡазанға барып, Иван батша наместнигынан үҙ ерҙәренә аҫабалыҡ хоҡуғы алып ҡайтҡанлығы билдәле. Артабанғы быуаттарҙа Ҡармыштың нәҫелдәре, хәрби хеҙмәттә булып, дан-шөһрәт ҡаҙана. Уларҙың дүртенсе быуын ҡартатаһы Байслан Ҡарамышев йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә. 1788—1790 йылдарҙағы рус-швед һуғышында ҡатнаша, яуҙа күрһәткән батырлығы өсөн ҡылыс менән бүләкләнә. Уның улы зауряд-сотник Ибраһим Ҡарамышев кантон башлығы ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә, мәшһүр Каруанһарайҙы төҙөүҙә ҡатнаша.\nИбраһим Ҡарамышев улы Йософты Ырымбур кадет корпусына уҡырға бирә. Йософ Ҡарамышев кадет корпусын тамамлап, оҙаҡ йылдар Башҡорт ғәскәрендә хеҙмәт итә. Перовскийҙың Аҡмәсет походында күрһәткән батырлығы өсөн орден менән бүләкләнә. Поход мәлендә Йософ Ҡарамышев башҡорт атлылары менән етәкселек итә. Артабан ул майор дәрәжәһе ала. 1856 йылдан Һырдаръя сик һыҙығының Перовский фортында башҡорт командаһы башлығы була. Аҙаҡ, Башҡортостанға ҡайтып, Маҡар улысы старшинаһы булып тора. Арҙаҡлы ир-уҙаманға арнап, ҡурайсылар “Ҡарамышев” маршын һалған. Уның икенсе исеме — “Йосоп майор” көйө.\nЙософ Ҡарамышевтың ике улы — Солтангәрәй һәм Батыргәрәй була. Өлкәне, атаһы кеүек үк, хәрби юл һайлай, Ырымбур кадет корпусында белем алып, әрме хеҙмәтендә була, һуңынан сауҙа менән шөғөлләнә. Кесе улы Батыргәрәй, Ҡазандағы уҡытыусылар семинарияһын тамамлап, мөғәллимлек юлын һайлай. Урыҫ-башҡорт училищеларында уҡыта, һуңынан үҙенең тыуған ауылы Маҡарҙа һабаҡ бирә. Батыргәрәйҙең уландары Мөхәмәтгәрәй, Әмир, Мөхтәр һәм Сөләймән бала саҡтан уҡ зирәк була. Батыргәрәй уларға яҡшы белем бирә, башҡорт халҡының аҫыл ир-азаматтары итеп тәрбиәләй.\nМөғәллим Батыргәрәй Ҡарамышевтың тәүге улы 1888 йылда донъяға килә. Уға Мөхәмәтгәрәй тип исем ҡуша. исемен ҡыҫҡартып, Гәрәй тип йөрөтәләр. Гәрәй Ҡарамышев, бала сағында ауырыу сәбәпле, 11 йәшендә генә уҡырға бара. Шуға ҡарамаҫтан, белемгә һәләтле бала була. 1902 йылда ауыл мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң, Ҡазан ҡалаһына барып, уҡытыусылар семинарияһына уҡырға инә. Был осорҙа семинария уҡыусылары араһында революцион рух хөкөм итә. Г.Ҡарамышев та унан ситтә ҡалмай. Йәшерен түңәрәктәрҙә сығыш яһай, революцион ойошмаларҙың гәзиттәрен яҙҙырып уҡый. “Төрмәлә ултырған сәйәси тотҡон-уҡыусыларҙың попечителе булараҡ, уларға бүләктәр ебәрә, семинарияла уҡыусыларҙан иғәнә йыя торғайным”, — тип яҙа ул үҙенең автобиографияһында.\n1907 йылда семинарияны тамамлағандан һуң, 1917 йылға тиклем төрлө ерҙәрҙә балалар уҡытыу менән шөғөлләнә. Революциянан һуң ижтимағи эшмәкәрлеккә тотона. Ул Стәрлетамаҡ өйәҙендә улыс комитеттарын ойоштороу эшенә йәлеп ителә. 1917 йылдың майында Гәрәй Ҡарамышев Мәскәүҙә үткән I Бөтә Рәсәй мосолман съезында ҡатнашып ҡайта. Әйткәндәй, ошо съезда башҡорт делегацияһы тарафынан Башҡорт өлкә бюроһы ойошторола. Уның ағзалары итеп Зәки Вәлиди, Сәғит Мираҫов һәм Аллабирҙе Йәғәфәровтар һайлана. Уларға 1917 йылдың июлендә Ырымбурҙа 1-се Башҡорт ҡоролтайын ойоштороу бурысы йөкмәтелә. Урындарҙа Башҡорт төбәк шуралары ойошторолорға тейеш була.\nГәрәй Ҡарамышев Мәскәүҙән ҡайтыу менән Маҡар улысы башҡарма комитеты уны Стәрлетамаҡ өйәҙенең ер съезына ебәрә. Гәрәй ер мәсьәләһен яҡшы белә. Шуға күрә лә алдынғы ҡарашлы, аҡыллы егетте Өйәҙ ер башҡармаһы (Уездная земельная управа) рәйесе урынбаҫары итеп һайлайҙар.\n1917 йылдың йәйендә Стәрлетамаҡ өйәҙе башҡорттары шураһы ойошторола. Уның рәйесе итеп Гәрәй Ҡарамышевты һайлайҙар. Шулай итеп, Г.Ҡарамышев Стәрлетамаҡ өйәҙе башҡорттарының лидеры булып китә. Өйәҙ шураһы етәксеһе булараҡ, Гәрәй 1917 йылда үткән башҡорт ҡоролтайҙарында әүҙем ҡатнаша.\n1918 йылдың ғинуарында Гәрәй Ҡарамышев Стәрлетамаҡ өйәҙе башҡорттарының беренсе съезын ойоштора. Съезд Ҡоролтайҙың Башҡортостан мөхтәриәте тураһындағы ҡарарын хуплай, автономияның урындағы власть органдарын — Юрматы кантоны башҡармаһын булдыра. Әммә февраль айында Башҡортостан хөкүмәте большевиктар тарафынан ҡулға алыныу менән автономияны тормошҡа ашырыу эше туҡтап ҡала. Күпме хаттар, мөрәжәғәттәр яҙыла Ырымбурға, әммә һөҙөмтә булмай. Эш башына менеп ултырып алған большевиктар: Б.Шәфиев һәм башҡалар Башҡортостан Ваҡытлы революцион комитетын ойоштороп, совет платформаһындағы Башҡорт республикаһы төҙөргә хыяллана. Ләкин Башҡортостан автономияһына ҡаршы татарҙар был комитетты ла тарата.\nБыл осорҙа Гәрәй Ҡарамышев өйәҙҙең педагогия курстары мөдире, артабан 20-се участоктың мировой судьяһы булып эшләй. 1918 йылдың июнендә Башҡортостан хөкүмәте Силәбелә эшләй башлай. Август айында Ырымбур ҡалаһына күсеп ҡайтыу менән Гәрәй Ҡарамышевты хөкүмәт эшенә саҡыртып алалар.\nЕр мәсьәләләрен яҡшы белгән тәжрибәле ир-уҙаманды Башҡортостан хөкүмәтенең Ерҙе төҙөкләндереү (землеустройство) бүлеге мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Башҡортостанда ер мәсьәләһе был осорҙа бик ҡырҡыу тора. Столыпин реформаһы, Ярман һуғышы һөҙөмтәһендә башҡорт ерҙәренә килеп ултырған күскенселәр менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе көйләргә кәрәк була. Күп осраҡта урыҫ улыстары, Дөйөм Рәсәй хөкүмәтенә һылтанып, Башҡортостан хөкүмәтен танымаҫҡа һәм ҡарарҙарын үтәмәҫкә тырыша. Бына ошондай шарттарҙа эш итергә тура килә Г.Ҡарамышевҡа.\nДәүләт эше менән бер рәттән Ҡарамышев ижтимағи тормоштан да ситтә ҡалмай. 1918 йылдың 1 сентябрендә ул башҡорт йәштәренең “Тулҡын” ойошмаһын тергеҙеү буйынса саҡырылған конференцияла әүҙем ҡатнаша. Уны “Тулҡын”дың башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлайҙар. Был ойошманың матбаға һәм драматик бүлектәре булдырыла. 1918 йылдың көҙөндә “Тулҡын” инициативаһы менән төрлө мәҙәни саралар ойошторола, мәшһүр шағир, азатлыҡ йырсыһы Шәйехзада Бабичтың “Йәш Башҡортостан. Зәңгәр йырҙар” һәм Хәбибулла Ғәбитовтың “Башҡорт моңдары” исемле шиғри йыйынтыҡтары баҫыла. Ошо эштәрҙең башында Гәрәй Ҡарамышев тора.\n1918 йылдың ноябрендә адмирал Колчак власҡа килеү менән Башҡортостан хөкүмәте һәм ғәскәрҙәренең хәле ауырлаша. Милли хәрәкәт етәкселеге Совет власы менән килешеү юлдарын эҙләй башлай. Ошо маҡсатта Муллаян Халиҡов менән Гәрәй Ҡарамышевты Мәскәүгә ебәрәләр. Әммә илселәрҙең юлы уңмай. Улар кире әйләнеп ҡайта. Был мәлдә Башҡорт хөкүмәте ағзаһы Муса Смаҡов һәм Арғаяш кантоны етәкселәре Хафиз Ҡушаев, Мансур Мәғәсүмов һәм башҡалар, аҡтар тарафынан ҡулға алынып, Силәбе төрмәһендә ултыра. Зәки Вәлиди уларҙы төрмәнән сығарыу бурысын Гәрәй Ҡарамышевҡа йөкмәтә. Ҡарамышев, Силәбелә чехословактар менән һөйләшеп, башҡорт эшмәкәрҙәрен азат итеүгә ирешә. “Минең тырышлыҡ менән Силәбе төрмәһендә ултырған 13 кешене сығарыуға өлгәштек”, — тип яҙа Гәрәй Ҡарамышев.\n1919 йылдың 18 февралендә Башҡортостан хөкүмәте һәм ғәскәрҙәре Совет власы яғына сыға. 21 февралдә Темәс ауылында I Бөтә Башҡорт хәрби съезы үтә. Гәрәй Ҡарамышев был оло йыйынды ойоштороуҙа һәм уның эшендә әүҙем ҡатнаша, съезд рәйесе урынбаҫары итеп һайлана. Башҡорт һалдаттары алдында ялҡынлы телмәр тота. Башҡорт халҡының данлы һәм шанлы үткәндәре хаҡында һөйләп китә. Башҡорттар борон-борондан азатлыҡ өсөн ҡулына ҡорал алып көрәшер булған. Урыҫ тарихсылары ул көрәште “бунт” тип атай. Тимәк, башҡорт халҡының был милли-азатлыҡ хәрәкәте “иҫәп буйынса 88-се бунт” тип билдәләй Г.Ҡарамышев һәм Совет власы менән берлектә контрреволюцияға ҡаршы аяуһыҙ һуғышҡа саҡыра.\nСъезда Башҡортостан автономияһының революцион хөкүмәте — Башревком ойошторола. Яңы хөкүмәткә ағза итеп милли хәрәкәт лидерҙары Зәки Вәлиди, Мөхәмәтхан Ҡулаев, Юныс Бикбов, Аллабирҙе Йәғәфәровтар менән бергә Гәрәй Ҡарамышев та һайлана.\nИртәгеһенә Башревком үҙенең беренсе ултырышында Башҡорт Совет Республикаһының тәүге комиссарҙарын һайлай. Ҡарамышевҡа республиканың Халыҡ хужалығы советы (Башсовнархоз) рәйесе вазифаһы йөкмәтелә. Бер үк ваҡытта уны Башревком рәйесе урынбаҫары итеп һайлайҙар. “Ввиду отсутствия председателя, председателем практически был я. В период моего председательствования Башсовправительство переживало самые трудные моменты: во первых, натиск белых и вследствие этого эвакуация в г. Саранск, во вторых, не совсем дружелюбное отношение фронтовых частей к башкирам, недавно перешедшим на советскую сторону”, — тип яҙа Гәрәй Ҡарамышев үҙенең автобиографияһында. Шулай итеп, Гәрәй Ҡарамышев Башҡортостан автономияһының иң ауыр һәм фажиғәле осоронда, 1919 йылдың февраль-март айҙарында, хөкүмәтте етәкләй. Яҡлаусыһыҙ ҡалған башҡорт халҡын Ҡыҙыл Армия һалдаттары йәберләй, башҡорт халҡының арҙаҡлы улдары Шәйехзада Бабич менән Ғәбделхай Иркәбаев язалап үлтерелә. Мортазин полкы түҙмәй аҡтар яғына сығып киткәс, ваҡытлыса Мораҡта урынлашҡан Башҡортостан хөкүмәте ағзаларын да ҡулға алырға тырышалар, Башревкомдың комендант командаһын ҡоралһыҙландыралар. Бына ошондай аяныслы осорҙа хөкүмәт менән етәкселек итә Г.Ҡарамышев. Бер үк ваҡытта, 1919 йылдың мартынан май айына тиклем Ғәлиәхмәт Айытбаев урынына Башҡортостандың ер эштәре буйынса халыҡ комиссары бурыстарын да үтәй. 1919 йылдың авгусында Башревком Стәрлетамаҡҡа ҡайтып төшә һәм Башҡортостанға ҡараған территорияларҙы — Өфө, Ырымбур губерналарынан кире ҡайтарыу буйынса һөйләшеүҙәр башлай. Башревком рәйесе Харис Йомағолов менән Гәрәй Ҡарамышев, Өфө губкомы менән һөйләшеп, мөнәсәбәттәр урынлаштырып ҡайта.\nАртабан Гәрәй Ҡарамышев Башсовнархоз рәйесе сифатында, 1919 йылдың февралендә үк үҙенә йөкмәтелгән бурыстар менән шөғөлләнергә мөмкинлек ала. 1920 йылда Башҡортостандың Үҙәк Башҡарма комитеты (БашЦИК) ағзаһы итеп һайлана. 1920 йылдың ноябрендә РКП(б) һәм БашЦИК делегацияһы составында, П.Мостовенко, К.Иҙелғужиндар менән бергә Бөрйән-Түңгәүер кантонында тоҡанған ихтилал етәкселәре менән һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. 26 ноябрҙә ике яҡ араһында килешеү төҙөлә. Уның һөҙөмтәһендә баш күтәреүселәр амнистиялана. 1920 йылдың июнендә Үҙәк власҡа протест белдереп эшен ташлап киткән башҡорт эшмәкәрҙәре яңынан етәксе урындарға тәғәйенләнә. Мәҫәлән, Таһир Имаҡов Ревтрибунал рәйесе, Сөләймән Мырҙабулатов — хәрби эштәр буйынса комиссар, Муса Мортазиндың урынбаҫары булып китә.\nӨс йыл барған һуғыш башҡорт халҡының хужалығын бөлгөнлөккә төшөрә, фронт Башҡортостан территорияһы аша дүрт тапҡыр үтә, халыҡты ҡыҙылдар ҙа, аҡтар ҙа талай. Зәки Вәлиди хөкүмәте киткәндән һуң республиканан продразверстка буйынса күпләп иген сығара башлайҙар. Быға тиклем, большевиктар ҡаршы булһа ла, Башҡортостан хөкүмәте иген сығарыуҙы тыя, ирекле сауҙаны рөхсәт итә. Һуғыш, игенде сығарыу, ҡоролоҡ арҡаһында 1921 йылда республикала ҡот осҡос аслыҡ башлана. Гәрәй Ҡарамышев халыҡты ошо афәттән ҡотҡарыу өсөн бөтөн тырышлығын һалып эшләй. Асығыусыларға ярҙам комитеты (“Башпомгол”) составында Башҡортостан кантондары буйлап йөрөй. Тыумыштан сәләмәтлеге насар булыуына ҡарамаҫтан, Гәрәй Ҡарамышев бөтөн энергияһын, көсөн халҡының киләсәге өсөн фиҙа итә. Ауыр йылдар, бер туҡтауһыҙ көсөргәнешле эш уның һаулығын ҡаҡшата. донъяны яҡтыртҡан майшәм шикелле, ул балҡып һүнә. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте һәм дәүләт эшмәкәре Мөхәмәтгәрәй Батыргәрәй улы Ҡарамышев 1922 йылдың сентябрендә, 34 йәшендә генә баҡыйлыҡҡа күсә.\nӘмир батыр Ҡарамыш\nӘмир Батыргәрәй улы Ҡарамышев — Зәки Вәлидиҙең дуҫы һәм яҡын арҡаҙаштарының береһе, ҡаһарман офицер. Зәки Вәлиди уны үҙенең хәтирәләрендә йыш телгә ала. “Әмир — минең йәшлек дуҫым. Беҙҙән ете саҡрым алыҫлыҡтағы Маҡар ауылынан. Башҡорттарҙың боронғо күренекле нәҫеленән, XIX быуаттың беренсе яртыһында билдәле башҡорт офицеры Йософ майор Ҡарамышевтың ейәне”, — тип яҙа Вәлиди.\nӘмир 1893 йылда Батыргәрәй Ҡарамышевтың ғаиләһендә икенсе малай булып донъяға килә. Ул, ҡартатаһы Йософ майор кеүек үк, хәрби хеҙмәт юлынан китә. Революцияға тиклем батша армияһында хеҙмәт итә. Хәрби мәктәп тамамлап, корнет чины ала.\nХеҙмәттән ҡайтҡас, 1917 йылда Маҡар улысында Ваҡытлы хөкүмәт комиссары булып тора. Артабан Стәрлетамаҡ өйәҙе полицияһы начальнигы итеп тәғәйенләнә. Әмир Ҡарамышев 1917 йылда үткән башҡорт ҡоролтайҙарында әүҙем ҡатнаша.\n1917 йылдың декабрендә Дөйөм Башҡорт ҡоролтайында Башҡорт хөкүмәте ойошторола. Зәки Вәлиди эске һәм хәрби эштәр бүлеген етәкләй. Уның ғәскәри эштәр буйынса ярҙамсыһы итеп Әмир Ҡарамышев тәғәйенләнә. Ҡоролтай Башҡорт ғәскәрен ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул итә. 1918 йылдың ғинуарында Әмир Ҡарамышев, Ғимран Мағазов, Ғабдулла Иҙелбаевтар тәүге башҡорт полкын төҙөү өсөн Бөрйән-Түңгәүер кантонына, Баймаҡҡа юллана. Бында улар Бөрйән улысы башҡорттарынан 300 кешенән торған отряд туплай. Әмир Ҡарамышев милли ғәскәр төҙөү эшенә бөтөн күңеле менән бирелгән сардар була. Хәбибулла Ғәбитов хәтерләүенсә, Ҡарамышев отрядҡа йәшел байраҡтар эшләтеп, үҙе сығарған “Ватан” йырын йырлатып йөрөй. Үҙе лә йырға-ҡурайға маһир ир-уҙаман була. “Ҡарамыштың улдары сиктән тыш батыр һәм идеалист егеттәр булды”, — тип яҙа Вәлиди.\nБында улар Баймаҡ эшселәр советы менән бәйләнеш урынлаштыра. Баймаҡтар башҡорт отрядына Орскиҙан ҡорал алып килергә вәғәҙә итә. Ырымбурҙа Башҡорт хөкүмәте ҡулға алынғандан һуң, Баймаҡ большевиктарына башҡорт отрядын юҡ итергә тигән бойороҡ килә. Орскиҙан алып килгән ҡоралды йәшерен рәүештә эшселәргә таратып, большевиктар 16 февралдең төнөндә (яңы стиль буйынса 2 март) бер ни белмәй йоҡлап ятҡан башҡорт отрядын килеп баҫа, отрядтың командирҙары поручик Ғабдулла Иҙелбаев менән прапорщик Ғимран Мағазовты ҡулға алалар. Был төндә Әмир Ҡарамышев үҙенең һыбайлылары менән Иҙелбай ауылында ҡуна. Иртәгеһенә, Баймаҡтағы хәлдәр тураһында ишетеп, тирә-яҡ ауылдарҙан халыҡ туплай башлай. Ике мең тирәһе кеше менән Баймаҡты ҡамауға ала. Большевиктарҙан ҡулға алынған башҡорт офицерҙарын азат итеүҙе талап итә. Әммә Баймаҡҡа һөжүм итә алмай, сөнки башҡорт отряды аҡсаһына ҡоралланып алған эшселәргә ҡаршы ҡоро ҡул менән барып булмай. Икенсенән, Ырымбурҙа, большевиктар ҡулында ултырған Башҡорт хөкүмәте ағзалары тураһында уйлай корнет Ҡарамышев. “…Уларҙың иң ҡурҡҡаны — төрмәлә ултырған хөкүмәт ағзаларын атып ҡуйырҙар, тигән уй була”, — тип яҙа Зәки Вәлиди.\nОҙаҡламай ҡыҙылдарҙың Ырымбурҙан ебәрелгән полкы килеп, башҡорттарҙы сигенергә мәжбүр итә. Ҡыҙылдар Баймаҡтағы башҡорт офицерҙары Ғабдулла Иҙелбаев менән Ғимран Мағазовты һәм улар менән бергә башҡорт отрядында хеҙмәт иткән бер нисә поляк офицерын ата.\nОшо ваҡиғаларҙан һуң Әмир Ҡарамышев үҙенең отряды менән Бөрйән-Түңгәүер кантонының таулы-урманлы яғына китеп, ҡыҙылдарға ҡаршы партизан отрядтары ойоштороуға тотона. Тамъян-Ҡатай кантонында ла отрядтар ойошторола башлай. Ҡаһарман сардар Вернеуральскийға сигенгән Дутов казактары менән бәйләнеш урынлаштыра. Тәүәккәл офицер тау-урман араһында ғына боҫоп ятырға йыйынмай, төрмәләге Башҡорт хөкүмәте ағзаларын ҡотҡарыу яғын уйлай. 1918 йылдың 4 апреле төнөндә Ҡарамышев отряды казактар менән бергә Ырымбурға һөжүм итеүҙә ҡатнаша. Ҡалаға бәреп инеп, отряд төрмәләге милли хәрәкәт етәкселәрен сығара. Әммә башҡорт һалдаттары төпкө камерала ултырған Вәлидиҙе азат итеп өлгөрмәй. Уның хәтерләүенсә, һалдаттар камераның асҡысын таба алмай кире сигенә. Ҡото алынған төрмә начальнигы, асҡысты табып, Вәлидиҙе үҙе асып сығара. Төрмәнән ҡотолоу менән Вәлиди Ырымбур янындағы Ҡарғалы ауылына юллана, унда Ҡарамышев отрядының бер һалдатын осратып, Әмиргә: “Ҡотолдом, Өфөгә кил”, — тип хәбәр ебәрә.\nШулай итеп, Әмир Ҡарамышев ойошторған отряд казактар ярҙамында Башҡорт хөкүмәте ағзаларын азат итә. Хәлдәр ҡатмарлашып киткән осраҡта большевиктар уларҙы атҡан да булыр ине. 1918 йылдың йәйендә чехословак һәм башҡорт ғәскәрҙәре Екатеринбургка яҡынлашҡас, Николай Икенсене ғаиләһе менән бергә атҡандар бит.\nБыл осорҙа Әмир Ҡарамышев Зәки Вәлидигә милли хәрәкәт эшен юлға һалыуҙа ныҡлы терәк һәм ярҙамсы була. Өфөлә осрашып, кәңәшләшеп, улар йәшерен рәүештә милли хәрәкәт вәкилдәре менән бәйләнеш урынлаштыра башлай. Тәүҙә улар Тамъян-Ҡатай кантонына юллана: “Арҡадаштарыбыҙҙың береһен поезд менән Семипалатинск яғына, тәғәйенләнгән ике һалдатты Миәскә һәм Белоретҡа ебәргәндән һуң, беҙ Әмир менән 9 апрель кис иреү ҡарҙа санаға ултырып киттек. Иретә. Күбеһенсә төндә йөрөйбөҙ. Үткән 1917 йылдың сентябрендә өйөндә үҙем мосафир булған Ямалетдин Байышевты, Мәжит Ғафуриҙы күрҙек һәм Сабир хәҙрәт Хәсән улына килдек. Ул тау башҡорттары кейемен табып бирҙе, ат егеп, Ҡатай башҡорттары улысына ҡараған Шамов руднигына алып килде. Беҙ унан Тамъян-Ҡатай кантонына, Әхмәт ауылына китәсәкбеҙ. Әммә Хоҙайбирҙе ауылына етмәҫтән, ун саҡрымдар алыҫлыҡта, аттарыбыҙ бер йылғаның иреү боҙона баҫырға ҡурҡты. Беҙҙе алып килгән кешене аттары менән кире ҡайтарҙыҡ. Әмир ҡурай уйнауға маһир булды. Был юлы беҙ китеп барған урманда ҡурай күп ине. Дуҫым уларҙы киҫеп алып, тишек тишеп уйнай. Яҙғы йомшаҡ ҡарҙан бата-бата атлау беҙҙе йөҙәтте. Өс-дүрт сәғәт атлағас ҡына түбә башына сыҡтыҡ һәм алыҫтағы ауылды күрҙек. Ауылға барып еткәнсе тамам арыныҡ”, — тип яҙа Зәки Вәлиди үҙенең иҫтәлектәрендә.\nАртабан ике дуҫ, Шығай ауылында ҡунып, Әхмәткә барып етә. Бында Зәки Вәлиди ике аҙнаға яҡын, апрель аҙағына тиклем эшмәкәрлек итә, Юламан мулла ярҙамында төрлө документтар, мөрәжәғәттәр баҫып тарата. Шул осорҙа Әмир Ҡарамыш тырышлығы менән Тамъян, Түңгәүер, Ҡарағай-Ҡыпсаҡ һәм Бөрйән улыстарында партизан төркөмдәре ойошторола.\n1918 йылдың майында Силәбе ҡалаһында Чехословак корпусы большевиктарға ҡаршы баш күтәрә. Чехословактар Силәбе ҡалаһында власты үҙ ҡулына ала. Зәки Вәлиди һәм милли хәрәкәттең башҡа етәкселәре большевиктарҙан азат ителгән ҡалала туплана. 7 июндә Башҡорт хөкүмәтенең эшмәкәрлеге яңынан тергеҙелә. Оҙаҡламай хөкүмәт Башҡортостан автономияһының хәрби көстәрен ойоштороу эшенә тотона.\nӘмир Ҡарамышев Тамъян-Ҡатай кантонында 1-се Башҡорт кавалерия һәм 5-се Башҡорт пехота полктарын ойоштороу менән мәшғүл була. Шулай уҡ бында Тамъян-Ҡатай ирекле отряды төҙөлә. Башҡорт хәрби шураһы фарманы менән корнет Ҡарамышев 1-се Башҡорт кавалерия полкы командиры итеп тәғәйенләнә. Был осорҙа Иҙелбашында (Белоретта) ҡамауҙа ҡалған Блюхер менән Кашириндарҙың ҡыҙыл партизан отрядтары (10 меңдән ашыу кеше) Ҡыҙыл Армияға барып ҡушылыу өсөн Верхнеуральск ҡалаһы яғына юллана. Бында ҡыҙылдарға ҡаршы Верхнеуральск фронты булдырыла, фронттың башҡорт ғәскәрҙәре (1-се Башҡорт кавалерия һәм 5-се Башҡорт пехота полктары, Тамъян-Ҡатай ирекле отряды — йәмғеһе 2000 тирәһе яугир) менән етәкселек итеү Әмир Ҡарамышевҡа йөкмәтелә. Ҡаһарман сардарға ротмистр званиеһы бирелә.\nБлюхер отряды, һан яғынан өҫтөнлөк итеүгә ҡарамаҫтан, башҡорт һәм казактарҙың көслө ҡаршылығына осрай. Верхнеуральск янында ҡаты бәрелештәр булып үтә. Блюхер Верхнеуральскийҙы ала алмай, Белоретҡа кире сигенә. Ҡыҙылдар Өфө яғына сығыу өсөн Белореттан Стәрлетамаҡҡа юллана. Әмир Ҡарамышев полкы төньяҡҡа сигенгән ҡыҙылдарҙың артынан ҡыуа. Блюхерҙың йыйылма отряды был мәлдә хәҙерге Ишембай районының Маҡар ауылына (Әмир Ҡарамышевтың тыуған ауылы) килеп етә. 8 июлдә Ҡарамышев полкы Көҙән менән Маҡар ауылдары араһында большевиктар менән ҡаты һуғышып ала. 11—12 июлдә Петровск ауылы янында тағы бер бәрелеш була. Зәки Вәлиди хәтерләүенсә, ҡыҙылдар, ҡоралдарын ташлап, Егән йылғаһы аша сығып ҡаса. Улар артабан Стәрлетамаҡ гарнизоны менән һуғыша, ҡалаға инә алмай һәм Өфө яғына юллана. Ҡарамышев ҡыҙылдарҙың артынан ҡыуып, Еҙем буйында тағы ла бәрелешкә инә. Артабан Блюхер отряды, Иглин станцияһына үтеп, Ҡыҙыл Армияға барып ҡушыла.\n“Башҡорт ҡаһарманы Әмир Ҡарамышев, үҙенең тау башҡорттарынан төҙөлгән отряды менән большевик бандаларына ҡаршы Белорет заводында өс көн тоташтан һуғышып, дошманға бик ҙур һәләкәт килтереп, байтаҡ ғәнимәт алынғанын һәм шул оҙаҡ һуғышта үҙенең йонсоғанын, 22 июлдә проводҡа саҡырып, Зәки әфәнде Вәлидигә һөйләне”, — тип хәбәр итә “Башҡорт” гәзите ошо осорҙа.\nБер айҙан ашыу барған ҡаты һуғыштар һөҙөмтәһендә тамам һаулығы ҡаҡшаған сардар (үпкәһе шешеп, ауырып йөрөгән була) Миәс ҡалаһы госпиталенә барып ята. 1918 йылдың 7 авгусында Әмир Батыргәрәй улы Ҡарамышев ошо госпиталдә вафат була. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең башынан әүҙем ҡатнашҡан, иң ауыр осорҙа Башҡорт хөкүмәте ағзаларын үлемдән ҡотҡарып алып ҡалған, артабан милли хәрәкәтте тергеҙеүгә күп көс һалған, Башҡорт ғәскәрен ойоштороуҙың башында торған батыр офицерҙың үлеме Башҡортостан автономияһы өсөн ҙур юғалтыу була.\nЗәки Вәлиди ҡаһарман сардарҙы Ырымбурға алып килеп ерләргә бойора. 21 августа Ҡарамышевтың кәүҙәһе Ырымбурға килтерелә. Ошо айҡанлы Башҡорт хәрби шураһы махсус фарман сығара:\n“На 22 сего августа назначаю похороны умершего при исполнении своего долга под Верхнеуральском доблестного сына Башкурдистана, командующего добровольческим отрядом ротмистра Карамышева Амира Батыр-Гареевича. Для отдания воинских почестей умершему назначается одна рота от 1-го Башкирского полка при полном боевом вооружении и при полном количестве офицеров. Роте со своим оркестром прибыть к часовне к 12 часам и сопровождать тело до мечети Караван-Сарая, откуда по совершению обряда Джиназа сопровождать до мусульманского кладбища, где при опускании гроба в могилу роте дать семь салютационных залпов.\nПри выносе и погребении присутствовать Башкирскому Военному Совету и г.г. офицерам и классным чинам, свободным от служебного наряда, Штаба Корпуса и 1-го и 4-го Башкирских полков. За гробом следовать оседланной лошади, каковую выслать от 1-го Башкирского полка.\nКомандирам полков ознакомить вкратце г.г. офицеров и солдат с личностью ротмистра Карамышева».\nӘмир Ҡарамышевтың кәүҙәһе 22 август көнө Башҡорт хөкүмәте, Башҡорт Хәрби шураһы, Башҡорт Үҙәк шураһы ағзалары, офицер һәм һалдаттар ҡатнашлығында ҙур хөрмәт менән Ырымбур мосолман зыяратында ер ҡуйынына тапшырыла. “Әмир Ҡарамыштың үлеме ғәскәребеҙ өсөн бик ҙур юғалтыу ине. Ул хаҡта Башҡортостандағы шағирҙарыбыҙ байтаҡ мәрҫиә яҙҙы. Шулар араһында Шәйехзада Бабичтың мәрҫиәһе һуңғы ваҡытҡа тиклем халыҡ араһында яттан уҡылып килеүен 1943 йылда Германияла әсир төшкән башҡорт һалдаттарынан белдем”, — тип хәтерләй Зәки Вәлиди.\nҠарамышевтың үлеме башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте өсөн ниндәй ҙур ҡайғы булғанын халҡыбыҙҙың бөйөк шағиры, азатлыҡ йырсыһы Шәйехзада Бабич үҙенең шиғырында асып һала. Был мәрҫиәне ул Әмир ерләнгән мәлдә, батырҙың ҡәберендә уҡый:\nБөгөн беҙгә ни булған?\nКүңелебеҙ ник ҡырылған?\nЙөҙөбөҙҙә ник тағы\nҮлгән хәсрәт терелгән?\nБер аяулы ир үлгән!..\nУл аяулы кем ине?\n— Әмир тигән ир ине.\nБашҡорт күген яҡтыртҡан\nАҙ йондоҙҙоң бере ине.\nЯу өҫтөнә атылһа,\nҠуйға сапҡан бүре ине.\nҒәскәр йыйнап, баш булып,\nЯҫтағаны таш булып,\nУт эсендә ут йотоп,\nНисә көндәр ас йөрөп,\nДошман яуын ҡырғанда\nКүкрәгендә сир ине…\nШул сирендин үлгәндә\nЕтенсе август көнө ине.\nАлдыбыҙҙа ниндәй тән?\nҠәлбебеҙҙә ниндәй ғәм?\nОсоп йөрөгән ниндәй йән?\n— Алдыбыҙҙа ир тәне,\nҠәлбебеҙҙә ил ғәме,\nАлды тәҡдир арадин\nТағын да бер иркәне!..\nЙәнен уның әйтәйем:\nЙән түгел ул — намыҫтыр,\n“Әмир” тигән бер исем —\n“Намыҫ” тигән тауыштыр.\nЙә илаһым, Әмирҙе\nӘй, Әмирйән, ил өсөн\nҺүнгән шәмдең бере һин\nҠара гүрҙе ағартып\nИнгән йәндең бере һин.\nАнаң һөтөң анаң (ө)сөн\nИмгән йәндең бере һин,\nБәхетле һин — үлмәнең:\nИл күңелендә тере һин!..\nДошмандардин йән һаҡлап,\nҺин бер батыр ир инең\nИлең өсөн көйөнгән…\nЯтҡан ерҙән ҡалҡынған,\nНамыҫ йөҙөн яҡтыртҡан,\nҠая тауҙар башында\nЯнуб торған кәндилдәй;\nҒәйрәт берлән дан тотҡан,\nҮрҙән ҡырға һикереп,\nОса сапҡан дөлдөлдәй,\nҺин бер аҫыл ир инең\nИл бәхетенә ант иткән!..\nОсто Әмир асманға,\nТағы байрам дошманға,\nТағы ҡайғы, тағы зар\nКөйөнһәк тә беҙ бында\nРәхәттә ос һин унда!…\nБеҙҙән сәләм ирештер\nҒабдулла һәм Ғимранға!..\nСәләм һеҙгә, өс ҡорбан!\nӘмир, Ғабдулла, Ғимран;\nЙәнегеҙ фиҙа иттегеҙ\nӨсәү бергә йөрөгөҙ,\nНур эсенә сумығыҙ!\nТөҙөп беҙгә килегеҙ!\nАтланып аҡ пыраҡҡа,\nОстоғоҙ һеҙ йыраҡҡа,\nҠалағыҙ тик йөрәктә\nУрынығыҙ түрҙән яһалһын,\nУңай булһын артығыҙ!\nМәңге рәхәт йәшәһен\nКүп интеккән халҡымыҙ!\nМилли хәрәкәттең “Башҡорт”, “Башҡорт тауышы” гәзиттәрен сығарыусы мөхәррир, шағир Хәбибулла Ғәбитов та ҡаһарман сардарҙың иҫтәлегенә мәрҫиә бағышлай:\nБашҡорт арыҫланы Әмир Ҡарамышевты юҡлап\nБеҙгә ғәмле көн тыуҙы,\nУралда гөлдәр һулыны,\nХәсрәттән күңел тулды,\nӘмир шаһит арыҫлан!\nБеҙҙе ташлап һин киттең,\nҮкһеҙ етем “ил” иттең,\nИртә китеп аранан,\nКүҙ йәштәрен күл иттең,\nБик ҙур эштәр башланың,\nШаһит булып арыҫлан,\nЙомшаҡ тупраҡ яҫтандың,\nҠаршы сығар алдыңдан\nАбыҙ — Аҡай — Салауат,\nБеҙҙән күп-күп сәләм әйт!\nБашлаған эш туҡтамаҫ,\nИнде башҡорт йоҡламаҫ,\nИлдең изге теләген\nДошман яуы ташламаҫ,\nҠанлы “тыу”ын күтәргән,\nИлгә бурысын үтәгән,\nХалҡын һаҡлап дошмандан\nҠан төкрөп йүтәлгән,\nӘжәл килде ашығып,\nБойһондоң һин баш ороп,\nИлең ҡалды йәшегеп,\nХуш мәңгегә, батырым!\nБашымда юҡ ғаҡылым.\nДошман ҡыуып сыңлатҡан\nМоңло ҡәберең өҫтөндә,\nӘмир, һине юҡланым,\nҒаҡлым китеп башымдан,\nҺөйләй алмай туҡтаным,\nРәһен булһын башҡортҡа\nИртә осҡан аҡ йәнең,\nМаҡсатҡа беҙ етәрбеҙ,\nТыныс булһын пак йәнең,\nӘлбиттә, ҡаһарман офицерҙың үлеме ҡайғыһын ғаиләһе ауыр кисерә. Әмир Ҡарамышевтың ҡатыны Мәрхәбә, һөйөклө иренең вафаты алдынан янында моңланып ултырып йыр йырлаған, тиҙәр. Был йыр аҙаҡ, 1918 йылдың 20 авгусында матбуғатта баҫылып сыға:\nИрмәк кенә тауҙың башҡайында,\nАна, ултыра яңғыҙ бер ҡайын.\nСит илдәргә китереп, мәрхүм итеп,\nҠалдыраһыңмы ғәзиз йәнкәйем?\nИрәмәл генә тауҙың ай баштары\nБула микән, йәнем, еләкле,\nБашҡорттарҙан тағын тыуыр микән\nҺинең кеүек ғорур йөрәкле!\nЯңы ғына теккән кейемеңде\nБашлап кейеп киттең һуғышҡа,\nҺинең генә сығарған моңло көйөң\nҠалды башҡорттарға һағышҡа.\nКөлөп ҡарап, төртөп күрһәтәһең,\nКүренәме әллә йәннәт алдыңда?\nКөлөп кенә үлмәк булаһыңмы,\nҒәзиз балаң илай яныңда?\nҠаранаһың төрлө яҡтарға,\nҺөйләнәһең, Кавказ, Кавказ, тип,\nЙәш йөрәккәйемә сыҙай алмайым,\nАхыры, ҡалды ғүмерең аҙ, аҙ, тип.\nЙыраҡ ҡалды һинең инәкәйең,\nҺағыналыр улар барыһы ла,\nСыҙай ғына алмай, уф, уф, тиәм,\nЙөрәк кенәм бигерәк ярһый ҙа.\nТуғандарың һине тилмереп көтә,\nЯлан ерҙә һине — ҡыр ҡошон!\nҺуңғы минуттарың килеп етте,\nАй-һай, ғазраилдың ҡыр ҡышы!\nЭй, хоҙайым, бирсе миңә сабыр!\nСыҡты, сыҡты йәнең, йән генәң!\nАйырылыр минут килеп етте,\nНисек кенә китәйем яныңдан!\nБына шундай шиғырҙар менән хөрмәтләп, һуңғы юлға оҙата ҡаһарман офицер Әмир Ҡарамышевты көрәштәштәре. Башҡорт хөкүмәте Ырымбур мосолман зыяратында ерләнгән батырҙың ҡәберенә таш яҙҙырып, маҙар төҙөп ҡуйыу буйынса ҡарар ҡабул итә. Был бурыс Әмирҙең ағаһы Гәрәй Ҡарамышевҡа йөкмәтелә.\nӘмир Ҡарамышев үлгәндән һуң уның урынына 1-се Башҡорт кавалерия полкы командиры итеп ҡустыһы прапорщик Мөхтәр Ҡарамышев тәғәйенләнә. 1918 йылдың октябрендә Башҡорт ғәскәри идаралығының фарманы менән 1-се Башҡорт кавалерия полкына ҡаһарман сардарҙың исеме бирелә. 1918 йылдың аҙағындағы — 1919 йылдың башындағы документтарҙа “1-й Башкирский кавалерийский имени ротмистра Карамышева полк”, — тип телгә алына.\nМөхтәр Ҡарамышев — башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә әүҙем ҡатнашҡан башҡорт офицерҙарының береһе. 1895 йылда Батыргәрәй Ҡарамышевтың ғаиләһендә өсөнсө малай булып донъяға килә. Тәүге белемде Маҡар ауылы мәктәбендә ала. 1906 йылда мөғәллим атаһы Орск ҡалаһына эшкә күсерелә, Мөхтәр бында училище тамамлай. Артабан педагогия курстарында белем ала. 1915 йылда хәрби хеҙмәткә алынып, фронтҡа эләгә. 1917 йылдың сентябренә тиклем 14-се драгун полкы составында һуғышта ҡатнаша. Яраланғас, уны бер айға ялға ҡайтарып ебәрәләр.\nТиҙҙән инде илдә сәйәси хәлдәр ҡырҡа үҙгәреп китә. Октябрь аҙағында большевиктар власты үҙ ҡулына ала. Мөхтәр тыуған яғына ҡайтҡас, Иҫке Сәйет ауылы мәктәбе мөдире булып эшкә төшә. Был осорҙа Башҡортостан автономияһы өсөн милли хәрәкәт киң ҡолас ала. 1918 йылдың ғинуарында Юрматы кантонының беренсе ҡоролтайында Мөхтәр кантон башҡармаһына һайлана. Әммә Ырымбурҙа Башҡорт хөкүмәте ҡулға алыныу менән Башҡортостан автономияһының урындағы власть органдарының эше лә юҡҡа сыға.\n1918 йылдың йәйендә прапорщик Мөхтәр Ҡарамышев Әмир ағаһы менән бергә Башҡорт ғәскәрен ойоштороуҙа ең һыҙғанып эшләй. Июль айынан Башҡорт ғәскәренең инспекторы булып хеҙмәт итә һәм бер үк ваҡытта ҡорал-боеприпас склады етәксеһе вазифаһын башҡара, йәғни яңы төҙөлөп ятҡан ғәскәрҙе ҡорал менән тәьмин итеү тулыһынса уның ҡулында була.\n1918 йылдың 27 авгусында Мөхтәргә Башҡорт хәрби шураһының артиллерия бүлеге мөдире бурысы йөкмәтелә. Хәрби шураның 28-се (§4) фарманында: “Прапорщика Карамышева, назначенного приказом №7, §4 инспектором Башкирских войск и заведующим оружием считать с того же числа на должности заведующего артиллерийским отделом ввиду неимения штатных должностей инспектора Башкирских войск и заведующего оружием и фактически ведением складом боевых припасов и оружием Башкирского военного совета”, — тиелә.\n1918 йылдың көҙөндә прапорщик Ҡарамышев мәрхүм ағаһы Әмир Ҡарамышев етәкселек иткән 1-се Башҡорт кавалерия полкына командир итеп тәғәйенләнә. Подпоручик званиеһы бирелә. 1-се полк менән ул 1919 йылдың ғинуарына тиклем командалыҡ итә. Ошо осор эсендә Ҡыҙыл Армия частарына ҡаршы ҡанлы яуҙарҙа ҡатнаша. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн ротмистр итеп үрләтелә.\n1918 йылдың декабрь аҙағында Мөхтәр Ҡарамышев етәкселегендәге 1-се Башҡорт кавалерия полкы Стәрлетамаҡ ҡалаһы янында Ҡыҙыл Армия частарына ҡаршы фронт тота. Ошо районда һуғышҡан бөтә башҡорт отрядтары М.Ҡарамышевтың ҡулы аҫтында туплана. Ул Стәрлетамаҡ фронты командующийы итеп тәғәйенләнә. Бында Башҡорт ғәскәренә бик ауыр шарттарҙа һуғышырға тура килә. Зәки Вәлидиҙең 30 декабрҙә ғәскәри старшина Богдановҡа яҙған хатында был хәл асыҡ сағыла: “На Стерлитамакском фронте действует 1-й кавалерийский имени Карамышева полк, 400 человек при 152 винтовках и 400 конях. Юрматынский отряд — 150 человек, Табынский отряд — 200 человек. Туда же двигается Кипчакский отряд — 160 человек, Джетировский отряд — 120 человек, Тамъян-Катаевский — 400 человек, Усерганский отряд — 180 человек. Бурзянский — 300 человек остается на охране Правительственных учреждений в Баймакском районе.\nРуководство Башкирским конным полком и отрядами в Стерлитамакском районе объединяются в руках командующего Башкирскими силами Стерлитамакского района, которым назначаю ротмистра Карамышева. Только эти части полуголодные, так же не имеют денег и без патронов, пулеметов и недокомплект оружия”, — тип хәбәр итә Зәки Вәлиди һәм ҡорал менән ярҙам итеүҙе һорай.\nАҡтарҙан ярҙам ала алмағас, Мөхтәр Ҡарамышев етәкселегендәге ғәскәрҙәр Стәрлетамаҡтан сигенергә мәжбүр була. 1919 йылдың ғинуар башында 1-се Башҡорт кавалерия полкы Башҡорт корпусына барып ҡушыла. Ошо осорҙа Зәки Вәлиди, Дутов ҡулында булған башҡорт полктарын үҙенә күсереп, Башҡорт ғәскәрен бер урынға туплауға өлгәшә. Ошо айҡанлы 10 ғинуар Зәки Вәлиди Мөхтәр Ҡарамышевты ҡабаттан тәьминәт эшенә күсерә, Башҡорт ғәскәренең баш интенданты итеп тәғәйенләй, ә 1-се Башҡорт кавалерия полкы менән командалыҡты Муса Мортазинға йөкмәтә.\nБашҡорт хөкүмәте һәм ғәскәре Совет власы яғына сыҡҡандан һуң, 1919 йылдың мартында Мөхтәр Ҡарамышев — Башҡортостан хөкүмәтенең (Башревкомдың) аҙыҡ-түлек бүлеге мөдире. 1919 йылдың мартында Башревком Темәстән Мораҡҡа күскәс, ул Мораҡ ауылы һәм районы гарнизоны начальнигы булып хеҙмәт итә. Апрель айынан Хәрби эштәр буйынса халыҡ комиссариатында дөйөм эштәр бүлеге начальнигы вазифаһында була.\n1919 йылдың авгусында, Башҡортостан автономияһы хөкүмәте (Башревком) Саранскиҙан ҡайтҡас, Мөхтәр Ҡарамышев Табын кантоны ревкомы рәйесе итеп тәғәйенләнә. 1919 йылдың декабрендә Тамъян-Ҡатай кантонына хәрби комиссар итеп күсерелә. Һаулығы ҡаҡшау сәбәпле, 1920 йылдың ноябрендә Мөхтәр Ҡарамышев тыуған яғына ҡайта һәм уҡытыусы булып эшләй. Әммә тиҙҙән Юрматы кантонының ер эштәре бүлеге мөдире итеп эшкә алына. Унан инде Дыуан-Кущин кантонына совнархоз рәйесе итеп күсерелә. 1921 йылдың февралендә Белрайлесконтораға комиссар итеп тәғәйенләнә. Октябрь айында Мөхтәр Ҡарамышевты Стәрлетамаҡҡа, Башҡортостандың социаль тәьминәт комиссариаты коллегияһына эшкә алалар.\nТап ошо осорҙа партия сафтарын таҙартыу эше киң ҡолас ала. 1921 йылдың 15 ноябрендә комиссия Мөхтәр Ҡарамышевтың элекке эшмәкәрлеген тикшереп, Башҡорт армияһында ҡыҙылдарға ҡаршы һуғышҡанын иҫкә төшөрөп: “исключить из партии как активного участника в борьбе против Соввласти и участника арестов коммунистов при Соввласти, как националиста без права вступления…”, — тигән хөкөм сығара.\nӘйткәндәй, боронғо башҡорт йолаһы буйынса, үлеп ҡалған Әмир ағаһының ғаиләһен, малайын етем итмәйем, тип, Мәрхәбә еңгәһенә өйләнә. Әмир Ҡарамышевтың улы Байсланды ҡарап үҫтерә, белем бирә. Мөхтәр Ҡарамышев партиянан сығарылғас, Башҡортостанда көн күрһәтмәҫтәрен аңлап, күп кенә милли хәрәкәт эшмәкәрҙәре һымаҡ, Урта Азияға сығып китә. Һуңынан Украина ССР-ның Винница ҡалаһында йәшәй. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, үҙ теләге менән фронтҡа китә һәм яу яланында ятып ҡала. Байслан Ҡарамышев, хәрби училище тамамлап, һуғышта ҡатнаша, һуңынан Башҡортостанға ҡайта. Бөгөнгө көндә Ҡарамышевтарҙың нәҫелен дауам итеүсе, Әмир Ҡарамышевтың ейәне, Байсландың улы Салауат Ҡарамышев Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәй. Данлы Ҡарамышевтарҙың исемен мәңгеләштереү өсөн янып йөрөй, бер нисә йыл элек уның тырышлығы менән Маҡар ауылында Ҡарамышевтарға иҫтәлекле таш ҡуйылды.\nБатыргәрәй Ҡарамышевтың дүртенсе улы Сөләймән дә офицер булып Башҡорт ғәскәрендә хеҙмәт иткәне билдәле. Әммә исеме Башҡорт Хәрби шураһы документтарында осрамай. 1919 йылда башҡорт ғәскәрҙәре менән бергә ҡыҙылдар яғына сыға. 1919 йылда Саранск ҡалаһында бер төркөм башҡорт атлы яугирҙары араһында торған фотоһы бар (Салауат Ҡарамышевтың ғаилә архивынан). Алғы планда тора, түшендә ҡыҙыл командир жетоны тағылған. Эскадрон командиры булырға тейеш. Салауат Байслан улы һөйләүенсә, Сөләймән Ҡарамышев һуғышта һәләк булған.\n1919 йылдың июнендә Башҡорт ғәскәре Саранскиҙан Көньяҡ фронтҡа, Украинаға, Деникин армияһына ҡаршы һуғышҡа ебәрелә. 14-се Ҡыҙыл армияның тарҡалыуы, Харьков оборона советының аҡтарға һатылыуы арҡаһында Башҡорт ғәскәре бик ауыр хәлдә ҡала. Башҡорттар ҙур юғалтыуҙар кисерә. Бәлки, Сөләймән Ҡарамышев Деникинға ҡаршы ҡанлы яуҙарҙың береһендә һәләк булғандыр. Йә булмаһа, 1919 йылдың көҙөндә Петроград фронтында Юденич армияһына ҡаршы һуғыштарҙа үлеп ҡалғандыр.\nҠарамышевтарҙан тағы бер офицер — Ғәни Зәки Вәлиди хәтирәләрендә телгә алына. Башҡорт Хәрби шураһының интендант бүлеге мөдире булып хеҙмәт иткәнлеге билдәле. Вәлиди яҙыуынса, ҡыҙылдар яғына сығыр алдынан башҡорт офицерҙары йыйылып һөйләшә. Ике офицер — Шаһибәк Үзбәков менән Ғәни Ҡарамышев ҡыҙылдар яғына сығырға теләмәне, аҡтар яғында ҡалды, тип яҙа.\nШулай итеп, данлы Йософ майор ейәндәре, арҙаҡлы башҡорт дворяндары нәҫеле вәкилдәре Гәрәй, Әмир, Мөхтәр, Сөләймән, Ғәни Ҡарамышевтар, туған халҡының киләсәген хәстәрләп, Башҡортостанға мөхтәриәт яулау өсөн бөтөн көсөн һалғандар, автономия идеяһына бөтөн булмышын фиҙа ҡылғандар. Уларҙың эшмәкәрлеге, тырышлығы, биргән ҡорбандары бушҡа булмаған. Аллаға шөкөр, ошо фиҙакәр ил-азаматтар нигеҙ һалған Башҡортостан Республикаһында йәшәйбеҙ. Беҙҙең бурыс — уларҙың яҡты иҫтәлеген мәңгеләштереү, ҡылған эштәрен киләһе быуындарға еткереү.\nАзат Ярмуллин, БР Китап палатаһы директоры\nКатегорий: Башкирские имена, Видные деятели, История\nАрхивы Выберите месяц Январь 2020 (35) Декабрь 2019 (71) Ноябрь 2019 (111) Октябрь 2019 (96) Сентябрь 2019 (102) Август 2019 (47) Июль 2019 (29) Июнь 2019 (9) Май 2019 (4) Апрель 2019 (15) Март 2019 (8) Февраль 2019 (9) Январь 2019 (17) Декабрь 2018 (18) Ноябрь 2018 (16) Октябрь 2018 (17) Сентябрь 2018 (7) Июль 2018 (2) Июнь 2018 (2) Май 2018 (7) Апрель 2018 (16) Март 2018 (11) Февраль 2018 (6) Январь 2018 (8) Декабрь 2017 (11) Ноябрь 2017 (21) Октябрь 2017 (21) Сентябрь 2017 (19) Август 2017 (12) Июль 2017 (48) Июнь 2017 (61) Май 2017 (51) Апрель 2017 (62) Март 2017 (50) Февраль 2017 (72) Январь 2017 (36) Декабрь 2016 (75) Ноябрь 2016 (62) Октябрь 2016 (42) Сентябрь 2016 (41) Август 2016 (22) Июль 2016 (34) Июнь 2016 (65) Май 2016 (51) Апрель 2016 (62) Март 2016 (70) Февраль 2016 (24) Декабрь 2015 (1) Июнь 2015 (1)\n« План Всемирного курултая башкир на март\nӘсә теле бер булыр »


Илештә тоҡомло малсылыҡ йүнәлешен камиллаштырыу юлдары барланды\nРайондың «Урожай» хужалығы базаһында яһалма аталандырыу операторҙарының 24-се республика конкурсы үтте. Сарала Башҡортостан төбәктәренән 70-тән ашыу белгес ҡатнашты.\nКонкурс дүрт өлөштән торҙо. Тәүҙә бәйгеселәрҙең теоретик белеме һыналды. Улар тест һорауҙарына яуап бирҙе. Артабан улар лабораторияға күсеп орлоҡ материалы менән эш итеү оҫталығын күрһәтте. Өсөнсө этапта малдарҙы әҙерләү һәм дүртенселә был ябай булмаған операцияны башҡарыу һәләте ҡаралды. Конкурс йомғаҡтары буйынса Башҡортостандың иң оҫта яһалма аталандырыу операторы тип Дыуан районынан Ирина Плотникова танылды. Икенселә Благоварҙан Миҙхәт Базикеев, өсөнсөлө Шарандан Рәмил Яҡупов. Еңеүселәр Маҡтау грамоталары һәм ҡиммәтле бүләктәр менән билдәләнде.


Ҡауҙыны оянан ҡыумағыҙ » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Ҡауҙыны оянан ҡыумағыҙ\n30.10.2010 Ҡауҙыны оянан ҡыумағыҙ\n«Дуға муйын ҡауҙы ултыра йоҡоға талып...» Төҙ оҙон суҡышлы, һонтор аяҡлы аҡ йәки ҡара төҫтәге был ҡоштоң ғәҙәти тәбиғәтен Баязит Бикбай, эйе, бик аныҡ һүрәтләгән. Булыр-булмаҫҡа сәбәләнмәй, береһе осоп күтәрелгәндә лә икенсеһе оянан бер тотам да ситкә китмәгән мәхлүк инде ул ҡауҙы. Элегерәк төшөрөлгән «Белые росы» тигән ғәжәп матур фильмда, ваҡиғалар ағышында, ҙур ғаиләнең ата йорто янындағы тирәк башына төйәкләгән ҡауҙы һәр ваҡыт иғтибар үҙәгендә ҡала. Был ҡошто күп халыҡтар ғаиләнең бөтөнлөгө, уның тыуған ерендә, ата нигеҙендә тамырланып йәшәү символы булараҡ ҡабул итә.\n... Йылы яҡтарға, әллә беҙҙән ялҡып, әллә бер-береһенән күҙ яҙҙырмау өсөн ҡаңғылдашып, китер ҡоштар китеп бөттө. Уларҙың зиһен етмәҫлек тарафтарҙан урап ҡайтыуы тәбиғәттең мөғжизәһе генә түгел, күңелебеҙ өсөн моңһоулыҡ та, байрам да бит инде. Ҡоштар юлынан хыял менән генә булһа ла ҡабаттан үтеп, улар ҡанаты аҫтында ҡалған донъяға күҙ һалаһы ине.\nҠитғалар, илдәр, ҡәүемдәр ни хәлдә генә йәшәй икән? Тормоштары именме? Хәҙер, ҡош ҡаурыйҙарына эләккәндәй, сит ерҙәрҙән йыш ҡына хәүеф-хәтәрҙәр ҙә ҡайта бит. Һүҙ, әлбиттә, «ҡош киҙеүе» тураһында ғына түгел. Ҡоштар ҡайҙарҙалыр булып ятҡан һуғыштар, низағ-тартыштар, яфа-ҡазалар хаҡында бәйән итер кеүек.\nБер йәй бала сығарған ояларын ҡайтып таба алғас, ҡоштар үҙҙәре сәфәр ҡылған яҡтарҙағы бәләләрҙе лә күрмәй булмаҫ. Тик уларҙың телен аңлау әмәле генә табылһа...\nУйлай китһәң, беҙҙең һәр беребеҙ – ауыл кешеһе. Хатта ҡалала тыуып үҫкәндәр ҙә. Әҙәм балаһының ергә тартылыуын һис ниндәй шарттар менән дә тыйып булмай. Әйткәндәй, Сыңғыҙ Айытматовтың «Кассандра тамғаһы» тигән романындағы йыһан монахы Филофей, үҙе Ерҙән ваз кисеп, йыһан карабы эсенә инеп бикләнһә лә, барыбер ундағы тереклек, йәшәү рәүеше, киләсәк хаҡында уйлана. Тимәк, Ер кешеһенең Ерҙә мәңге осона сыҡмаҫ эше бар. Ошоға бәйле мәшәҡәттәр, көйөнөс-ҡыуаныстар, бәлки, йәшәүебеҙҙең мәғәнәһен тәшкил итәлер.\nАуыл ил түрәләренең күҙенә бер салынып, икенсе ҡарауға оҙаҡҡа ғына онотолоп торған мөхит инде. Ил тарихындағы йөрәкте иң һыҙлатҡан сәхифәләрҙе уҡыйым тиһәң, әйлән дә ауылға ҡара. Ундағы тыштан ҡарағандағы ҡабаланыуһыҙ ғына көнкүреш, ашыҡмай атлап, аҡрын ғына һөйләүсе кешеләр ауыл мейестәрендәге уттың ҡыҙыулығын күрһәтмәй. Тыныс тәбиғәтле кешенең хис-тойғолары, ғәҙәттә, тәрәнерәк була.\nКолхозға ойошоп, совхоздар төҙөп йәшәгән замандарыбыҙға таш атырға ашыҡмайыҡ. Инҡилаптар – һарыуҙың ҡайнап, асыуҙың теҙгенһеҙләнгән мәле бит. Ауыл тормошон үҙгәртеүгә дәртләнгән етәкселәр быуаттар буйы килгән көнкүреш тәртибен ҡыйратыуҙың ниндәй һөҙөмтәләр биререн төҫмөрләй алмаған. Тарихта бындай тәжрибә лә булмаған. Ә крәҫтиән... Уның үҙ тормошон үҙе хаслыҡ менән емереүенә ышаныуы мөмкинме һуң? Теләһә ҡайһы социаль-сәйәси шарттарҙа ла ауыл кешеһенең төп хыялы, маҡсаты һәм ғүмерлек булмышы – ризыҡты бар итеү. Ошо бурыс алдында юғары сәйәсәт тә, реформалар ҙа – бер нәмә лә мөһим түгел.\nМинең ҡарашҡа, ауылда барған процестарҙы бер төрлө генә баһалау ҙа, уларға ниндәйҙер классификация биреүе лә ауыр. Бер заман, ҙур комплекстар төҙөү башланғас, уларҙың ярҙамсы хужалыҡтары булараҡ, һәр ауылда тиерлек йә тоҡомсолоҡ фермалары, йә һимертеү филиалдары, йә мал аҙығы әҙерләү цехтары эшләй килде. Ҙур комплекстар бөгөн дә төҙөлә, әммә улар – бер урынға тупланған, ябыҡ цикллы предприятиелар. Механизациялау һәм автоматлаштырыу эшсе ҡулдарҙы күп талап итмәй. Тимәк, ауылдағы цивилизация процестары, тиҫкәре яғына әйләнеп, уның быуаттар буйына килгән көнкүреш рәүешен боҙоп ҡына ҡалмай, халыҡтың генетик тамырҙарын да ҡаҡшата.\nӘлбиттә, борсолоу – ауылды элеккесә патриархаль мөхит, йоҡоло донъя итеп күрергә теләүҙән түгел. Заманса тормош күп кенә ауылдарға эшһеҙлек алып килде, ауылдарыбыҙ йәштәрһеҙ генә түгел, ғөмүмән, халыҡһыҙ ҡала бара икән, тимәк, социаль сәйәсәтебеҙ ғәмәли тормоштан алыҫ тора. Буй еткергән ауылымдың исемен әйтмәйем, әммә йөҙ алтмыш йортло ошо ауылда, урта мәктәптән тыш, иртән эшкә барыр урын юҡ. Йәй көндәре йыш ҡына ҡайтып йөрөгән йәнә бер төйәгем – унан да ҙурыраҡ ауыл, ләкин уны ла ниндәйҙер етештереү предприятиеһынан мәхрүм иткәндәр. Ҡулынан көс-ғәйрәт китмәгән, йөрәгендә дәрте һүрелеп бөтмәгән ауыл халҡы бындай хәлдә ни ҡылырға тейеш? Эйе, биштәрен аҫып, элеккесә әйткәндә, зимагор булып сығып китергә. Шулай итәләр ҙә. Китергә йөрәге етмәгән йәки аяҡтары бала-саға менән тышауланған кешеләр йә малды ишле аҫрарға, йә кескенә кибет асырға маташып ҡарай. Ләкин бәләкәй генә сауҙаны ойоштороу өсөн дә тыумыштан бирелгән һәләт менән бергә башланғыс капитал кәрәк. Ауыл ерендә ул аҡсаны ҡайҙан алаһың?\nЕрҙе пайҙарға бүлеп, ауыл кешеһенә формаль рәүештә беркетеү йәки фермер хужалығы булдырыу өсөн рөхсәт, кредит биреү генә ауылда һәр кем ең һыҙғанып етештереүгә тотондо тигән һүҙ түгел. Ни әмәл менәндер игенен үҫтерҙең, малын ишәйтеп, һөтөн-итен етештерә башланың, картуфың, йәшелсәң уңа, ти, ләкин меҫкен фермер уны ҡайҙа эшкәртә, ҡайҙа һаҡлай, ҡайҙа һата ала?\nОсона сыҡмаҫлыҡ ошо проблемалар бик егәрле егеттәрҙе лә һыуыта.\nИң аңлашылмағаны шул: ауылдағы тауар етештереүселәрҙең яфалары иркен кабинеттарҙа яҡшы билдәле, ләкин фермерлыҡты социаль һәм иҡтисади йәһәттән яҡлау, ә иң мөһиме – крәҫтиән-фермер хужалыҡтарын алып барыу өсөн инфраструктура булдырыу буйынса бер нәмә лә эшләнмәй. Быға баҫым яһауымдың сәбәбе шул: шәхси хужалыҡтар ҙа, фермерҙар ҙа иркенләп эшләй алмаһа, унда йәштәр һәм белгестәр директив юл менән генә ҡайтмаясаҡ.\nАуылға махсус белемле егеттәр һәм ҡыҙҙарҙың ҡайтмауы, юғары кабинеттарҙа аңлағанса, эш хаҡының аҙлығына йәки фатир юҡлыҡҡа ғына бәйләнмәгән. Башҡорт, татар араһында ҡайһы берәүҙәрҙең тормошта үҙ урынын эҙләүҙә ориентиры юғалды. Милләттең мәртәбәһен арттырыу өсөн, йәнәһе, башҡорт, татар мотлаҡ ҡалала, кәнсәләрҙә, ҡағыҙ янында эшләргә тейеш, тигән идеология йәшәп килә. Аграр университеттың бер профессоры, әйткәндәй, минең яҡташ, ауыҙынан райондаштары менән осрашҡанда: «Нисек тә булһа Өфөлә ҡалырға тырышығыҙ, хет урам һепереүсе, хет трамвайҙа кондуктор булып, иллә Өфөлә ҡалығыҙ, баш ҡалала милләтебеҙ шулай артырға тейеш», – кеүегерәк сәйер саҡырыу яңғырағайны. Бындай милли һәм әхлаҡи һуҡырлыҡҡа ниндәйҙер баһа бирге лә килмәй.\nБуй еткертеп, башҡа – зиһен, ҡулыма ҡәләм биргән ауылыма әленән-әле барып урайым. Беҙҙең остан мөрйәһенән төтөн сыҡҡан бер нисә генә өй ҡалған. Асфальтлы киң урамдан үтеүселәр һирәк. Әллә ниндәй шомландырғыс тынлыҡ. Уның ҡарауы, ауылдың ике ситендәге ике зыяраттан баҡый юлсылары өҙөлмәй. Ишеген асып инеүсе булмаһа, ҡасандыр гөрләп торған йорт та шунда уҡ емерелә. Күрәһең, кешенең барлығы уҡ ҡыйралыштарҙы тотҡарлайҙыр. Май шәм һымаҡ һыҙып ҡына, тауыш-тынһыҙ юғала барған ауылды ни әмәлдәр менән һаҡлап ҡалырға? Асфальт юлдар, газ, интернеттан башҡа ауылға йәнә дәрт һәм тормош ҡыуанысын ҡайтарырға кәрәк. Шунһыҙ вәғәҙәләр, өгөттәр, шағир һүҙе менән әйткәндә, ҡомдан ишкән арҡан кеүектәр.\n... Тәбиғәт үҙенсәлеге шулдыр инде, беҙҙең яҡтарҙа ҡауҙылар оя ҡормай. Уның ҡарауы, сыйырсыҡтар ҡайтҡанын ғаиләбеҙ менән көтә торғайныҡ. Сыйырсыҡ көтөү, уны ҡаршылау, талпынып-елкенеп һайрауын тыңлау – бала саҡтың шунан да ҙурыраҡ ҡыуанысы булмағандыр. Ояһын оҡшатмай, сыйырсыҡ тайпылып осһа, яҙҙың-йәйҙең йәме китек. Беҙ ҙә шулай ояһы туҙҙырылған ҡауҙы, ҡуныр урын тапмаған сыйырсыҡ хәлендә ҡалмайбыҙмы икән?


Һыйыры бар, ҡураһы... юҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Һыйыры бар, ҡураһы... юҡ\nҺыйыры бар, ҡураһы... юҡ 21.04.2017 // Эшҡыуар\nТиҙҙән фермерлыҡ тармағында үҙ эшен асҡандарға бер аҙ тын алырға ваҡыт етә, сөнки мал ҡырға сығасаҡ. Тик яҡшы көтөүсе булғанда ғына уларға иркенәйергә мөмкин. Шулай ҙа Федоровка ауылында йәшәгән Әхтәм Аҡыловтың кәйефе көр түгел.\n2015 йылда фермер булараҡ үҙ эшен асҡан эшҡыуар, “Яңы эш башлаған фермер” дәүләт программаһында ҡатнашып, 1 миллион 300 һумлыҡ грант алыуға өлгәшә. Был суммаға Миәкә районынан симменталь тоҡомло 14 баш тана һәм бер тоҡом үгеҙе һатып ала.\n– Район хакимиәте яғынан эшҡыуарҙарға ярҙам бар, ә бына ауыл биләмәһе яғынан эште артабан алып китеү өсөн күп кенә ҡаршылыҡтар аша үтергә кәрәк. Дөрөҫ, биләмәлә малсылыҡ йүнәлешендә эш башлаған бер нисә фермер иҫәпләнә, уларҙың һәр береһенә төрлөсә ҡараш. Мәҫәлән, минең малым икенсе фермерҙың ҡураһында ҡыш сыҡты. Элекке сусҡа һарайының бинаһы буш тора, шуны ҡуртымға йәки һатып алып, мал аҙбары төҙөргә тип күпме инстанцияны үтергә тура килһә лә, рөхсәт юҡ. Ҡайһы осраҡта күпме план ҡороп та, төрлө кәртәләргә осраһаң, ниңә алдым икән шул малды, тип тә уйлап ҡуяһың. Үҙемдең кәртәләге һыйырҙарҙы ҡушҡанда, байтаҡ ҡына һыйыр малы иҫәпләнә. Ярай, тиҙҙән ҡара ергә аяҡ баҫабыҙ, әммә көҙгә лә йыраҡ ҡалмаҫ, быйыл да малым сит кешенең ҡураһында ҡыш сығырмы? – тип хафалана эшҡыуар.\nЯрҙамһыҙ алға китеш юҡ икәнлеге һәр кемгә билдәле. Грант биреп ярҙам күрһәтелгәс, моғайын, Әхтәм Зәйнулла улына үҙ малдарын йылы ҡурала ҡыш сығарыу өсөн киләсәктә яҡты юл асылыр тигән ышаныста ҡалайыҡ. Башланған эштең ярты юлда туҡтап ҡалыуынан бер кем дә файҙа күрмәй, был һәр кемгә билдәле.


Башҡортостан Президенты: «Урал аръяғын үҫтереү программаһы тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты: «Урал аръяғын үҫтереү программаһы тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай»\n18:09, 12 марта 2013 Иҡтисад\nУрал аръяғын иҡтисади йәһәттән үҫтереү буйынса урта сроклы комплекслы программа тейешле темптар менән тормошҡа ашырылмай, тип иҫәпләй Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов.\n— Әлбиттә, алға китеш бар. Ҙур эш башланыҡ, әммә әлеге программаны үҫтереү темптары беҙҙе ҡәнәғәтләндермәй, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Хөкүмәтендә 2011-2015 йылдарға Урал аръяғын иҡтисади йәһәттән үҫтереү буйынса урта сроклы комплекслы программаны тормошҡа ашырыуға арналған ултырышта Рөстәм Хәмитов.\nБөгөнгө көндә Урал аръяғында 334 меңгә яҡын кеше, йәғни Башҡортостан халҡының 8,2 проценты йәшәй. Төбәк майҙаны республика биләмәһенең яҡынса 28 процентын тәшкил итә.\nБашҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондарында сәнәғәт тармаҡтарының тейешле кимәлдә үҫешмәгән булыуы эш урындары етешмәүгә, халыҡ мәшғүллеге кимәленең түбән булыуына һәм халыҡтың башҡа төбәктәргә күпләп китеүенә килтерә.\nШул уҡ ваҡытта күрелгән саралар ярҙамында һуңғы ике йыл эсендә Урал аръяғында 2500 яңы эш урыны булдырылған. Әммә быға ҡарамаҫтан, Сибайҙан тыш, төбәктең башҡа райондарында эшһеҙлек кимәле уртаса республика күрһәткестәренән юғарыраҡ булып ҡала.\nБашҡортостан Президенты фекеренсә, бөгөн Урал аръяғы райондары алдында торған бурыстарҙың береһе – ул социаль-иҡтисади йәһәттән үҫеш кимәлен арттырыу. Был райондарҙы үҫтереүҙә уңышлы һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн, төбәкте кадрҙар менән тәьмин итеү зарур. Ә белгестәр райондарға ҡайтһын өсөн, улар өсөн тейешле шарттар булдырырға кәрәк. Атап әйткәндә, торлаҡ һәм тейешле хеҙмәт хаҡы менән тәьмин итеү талап ителә.\nШулай уҡ ҡануниәтте камиллаштырыу мәсьәләне хәл итеүҙә мөһим сара булып тора.\n— Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондарының аграр төбәк кенә түгел, ә сәнәғәт төбәге булыуын да аңлайбыҙ. Шуға күрә мәсьәләне хәл итеү өсөн ҙур сәнәғәт предприятиелары мөмкинлектәрен әүҙемерәк файҙаланырға кәрәк, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов.\nТиҙ арала хәл итеүҙе талап иткән мәсьәләләр араһында Башҡортостан Президенты Сибай һөт-консерва кобинатында («Урал аръяғы продукттары» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтендә) килеп тыуған хәлде атаны. Бөгөнгө көндә әсә һөтөн алмаштырған эсемлек етештереү буйынса был предприятиеның эшмәкәрлеге туҡтатылған, 220 хеҙмәткәр эшенән бушатылған. Рөстәм Хәмитов фекеренсә, бындай предприятиелар Рәсәйҙә күп түгел, шуларҙың береһе беҙҙә эшләй ине. Комбинатты һаҡлап ҡалырға кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы.\nУрман ресурстарынан файҙаланыу Урал аръяғында ғына түгел, тотош республикала борсолоуҙар тыуҙыра. Башҡортостан Президенты һүҙҙәренсә, был өлкәлә ҡайһы бер һөҙөмтәләр ҙә бар, әммә «беҙ әле һаман ағас әҙерләп, уны һатыуҙан ары китмәгәнбеҙ». Урман хужалығы өлкәһендә тормошҡа ашырылған инвестиция проекттары етерлек кимәлдә түгел.\n— Урал аръяғы — ауыл хужалығы, металлургия сәнәғәте өсөн сеймал поставкалаған төбәк, әммә бында әҙер продукттар етештерелмәй тиерлек. Республика предприятиелары тейешле әүҙемлек күрһәтмәй, шуға күрә беҙ күрше төбәктәр өсөн сеймал етештереүсе ролен башҡарабыҙ, — тине Хөкүмәттә үткән ултырышта Башҡортостан Президенты.\nТеги: бр президенты,урал аръяғы,программа


Һәр эшендә - күңел нуры\n30 Декабрь 2019, 20:05\nСәскәләр үҫтереүме заказ буйынса бәлештәр бешереүме, сигеү-бәйләү булһынмы, ғөмүмән алғанда, яратҡан шөғөлө булмаған ҡатын-ҡыҙҙар һирәктер. Замана технологиялары үҫешкән мәлдә яңы шөғөлдө үҙләштереү өсөн бер ҡыйынлыҡ та юҡ, Интернетты ас та ҡара, ҡул аҫтында кәрәкле әйберҙәре генә булһын.\nБелорет ҡалаһында йәшәгән Рита Хәсәнова бала саҡтан ҡул эштәре менән булышырға яратҡан. Ҡыҙы Азалия тыуғас, был шөғөлөнә ҡарата ҡыҙыҡһыныуы тағы ла арта төшә. Бәләкәсенә күлдәк, кофта кеүек бөтә кейемдәрҙе үҙе бәйләп кейҙерә башлай. Бер аҙҙан Интернет селтәре аша яңы шөғөл үҙләштерә: ҡыҙҙарға атлас, репса ленталарын, шифон тауарын ҡулланып сәстәренә ҡуя торған бантик, ҡыҫтырғыстар, фоамирандан Яңы йылға таждар, ободоктар эшләүгә тотона. Уларҙың фотоһын Интернет селтәренә һала башлағас, һатып алыусылар ҙа табыла. Туйҙарға аксессуарҙар, шкатулка, топиарий кеүек декоратив әйберҙәргә лә заказ биреүселәр бар.\n- Әле Яңы йыл байрамына тубырсыҡ, шыршы уйынсыҡтарынан веноктар, төрлө декоратив әйберҙәр эшләйем. Һатып алыусы булһа - эшләү теләге лә арта. Уларҙы эшләү өсөн ҡалала кәрәкле әйберҙәр булмауы ҡыйын, йә Интернет аша заказ биреп алдырырға, йә Өфөгә барып алып ҡайтырға кәрәк. Бындай үҙенсәлекле ҡул эштәренә бер тотонһаң, эшләге килеп тик тора. Ҡул эшенең формаһын, ниндәй әйберҙәр кәрәк булырын алдан уйлап йөрөйөм дә, ваҡыт булғанда эшләп тә ҡуям.Йыл миҙгеленә ҡарап өйҙө декоратив әйберҙәр менән биҙәргә яратам. Шулайҙа һәр нәмәлә сама белергә кәрәклеген онотмайым. Һуңғы ваҡытта макраме үреү менән ҡыҙыҡһына башланым. Киләсәктә бүләктәр йыйылмаһы ҡумтаһын эшләргә хыялланам. Ҡул эше менән булышыу миңә күңел тыныслығы, яҡшы кәйеф бирә. Уларҙы эшләгәндә үҙемдең фантазиямды ҡулланып, рәхәтләнеп ижад итә алам, - ти Рита.\nӘлбиттә, был уның яратҡан шөғөлө генә. Ҡалалағы “Фаворит” һатыу селтәрендә 5 йылдан ашыу һатыусы-консультант булып эшләгән Рита Тәсниф ҡыҙы Арыҫлан менән Азалияға хәстәрлекле әсәй, тормош иптәше Дамирға һөйөклө ҡатын\nбулыуҙы үҙенең төп эше тип иҫәпләй. Тормоштағы бөтмәҫ-төкәнмәҫ мәшәҡәттәрҙән арынып, үҙең яратҡан ҡул эше менән булышып, бер аҙға булһа ла үҙ донъяңда ижад итеп алыу бер кемгә лә артыҡ түгел. Бындай үҙенсәлекле әйберҙәрҙең һәр ҡайһыһына күңел нуры һалына, көс һәм ваҡыт, сығымдар ҙа талап ителә. Шунлыҡтан улар осһоҙ булырға ла тейеш түгелдер.


Наркомания. - Юлдаш\nҒаззалова Фәриҙә Ҡалдырма яңғыҙымды - Гөлүзә Боранғолова көйө һәм һүҙҙәре.\nНаҙгөл Ғәлиева һүҙҙәре. Яңынан осорға - Сардор Хәйруллаев көйө - Зарипова Милена\nИлүсә Йосопова һүҙҙәре. Тик минеке бул - Рәлим Заманов көйө - Заманов Рәлим\n05 мар, 09:00\nБөгөн наркотиктар менән бәйле яңынан-яңы закондар сығып торған кеүек. Мәктәптәрҙә тикшереү-тест үткәрәләр, айырыуса Гордеев мәсьәләһенән һуң уҡыу йорттарында тикшереү бер аҙ көсәйгән һымаҡ булды, быйыл наркомандарҙы мәжбүри рәүештә дауалау кеүек әйбер ҙә ғәмәлгә инергә тейеш тип иҫәпләнә. Украинала ул, ғөмүмән, эпидемия төҫөн алған. Ә был ғауғала, һәр төрлө наркотиктар менән аңы томаланған үҫмерҙәрҙе (майҙанды ҡораллы наркомандар бандаһы, тип әйтеүселәр ҙә бар) ҡырырға-емерергә ебәрәләр. Әйткәндәй, Киевҡа улар бер бөгөн һөжүм итмәй. Һәм был мәсьәлә беҙҙең өсөн дә ят һәм сит түгел.\nБеҙҙә ҡунаҡта - Наркомандар менән эшләү үҙәге белгесе, психолог Зәйнәп Назарова.\nКөндәр йылыныу менән улар күпләп урамдарҙа күренә башлай. Был улар ҡыш көнө юҡ, тигәнде аңлатмай. Улар подвалдарҙа, притондарҙа осраша. Наркомафия тарафынан эҙмә-эҙлекле эш алып барыла. Наркотик балаларға, йәштәргә бушлай таратыла. Өфөләге барлыҡ наркомандарҙы бер майҙанға йыйһаҡ, ул Киевтағыларға ҡарағанда ла артығыраҡ булыр ине.\nНаркомандар менән эшләгәндә профилактиканың төп сараһы булып бына ошо матдәләрҙең исемдәрен атамау тора. Ниндәй фактор һине наркотик ҡабул итергә этәрә, тигән һорауға наркомандар бына нисек яуап бирә. Мәҫәлән, “Нет наркомании”, тигән акциялар булғанда плакатҡа шприцтар төшөрәләр икән, ул уларҙа бары кайф ҡына тыуҙыра. Рәхәтләнеп уларҙы төшөрә торғайныҡ, тиҙәр. СМИ-ларҙа, йә булһа ниндәй ҙә булһа акция ойошторғанда наркотик исемдәрен атамау яҡлымын.\nБөгөнгө наркоман бик йәш, уртаса 10-12 йәшлектәр. Үҙәктә эшләй башлағас, аптыраным, 10 йәштә ошо балалар эсә башлай. Эскән саҡта бушлай наркотиктар таратыусыларға юлығалар. Был - уйлап эшләнелгән бизнес. Ата-әсәнән аҡса һорай алмай, урлашыу юлына баҫалар. Был балаларҙың насар ғаиләнән икәнлегенә ишараламай, киреһенсә, күптәре етеш ғаиләнән булып сыға. Европала был мәсъәләне өйрәнеү 20-се быуат уртаһынан бара. Психоаналитиктар фекеренсә, ғаиләлә әсә кеше үҙен баш итеп, атаһын юҡҡа сығара икән, ул кире һөҙөмтә бирә. Бала күңелендә үс алыу тойғоһо уяна.\nӘгәр шундай бәләгә тарыған уҡыусы дәрескә йөрөмәй икән, уҡытыусы быны баланың уҡығыһы килмәй тип аңлата. Ата-әсәләр ҙә аңлап етмәй. Сөнки элек араҡы эсһәләр, еҫе булған, ә хәҙерге наркотиктарҙың еҫе юҡ. Шуныһы менән ҡурҡыныс. Үҫмерҙәр һөйләүенсә, иртәнсәк дәрескә китәләр ҙә, ата-әсәһе эшкә киткәс, ҡайҙандыр алып ҡулланып, улар ҡайтыуына йоҡлап ятҡан булалар. Ата-әсә, әлбиттә, балам арыған, ял итә тип уйлай.\nҮҙәккә эләккәндә үҙҙәрен бик тәккәбер тоталар. Мин үҙемде контролдә тота алам, йомаға тиклем эсмәйем тиҙәр. Психиатрик дауаханаға барһалар, уларҙы шунда уҡ иҫәпкә ҡуялар. Закон буйынса ла шулай ҡаралған. Күберәк етеш ғаиләнән сыҡҡандар. Уларҙың үҙен әллә кемгә ҡуйған ата-әсәләре исеме сығыуынан ҡурҡа. Беренсе рәткә баланың һаулығын түгел, ә үҙ исемен ҡуя.\nУлар үҙҙәрен бер ҡасан да һауыҡҡанмын тип әйтмәй. Төҙәләмен ти. Улар тикшереү барышында теләһә ниндәй психоаналитиктан көслөрәк. Һәр һорауға яуап алдан әҙер. Алдан уҡ бихисап алгоритм яҙалар. Былай, тегеләй булһа нимә эшләргә… шуның менән хайран ҡалдыралар.\nУлар күпләп енәйәткә баҫа. Сөнки аҡса кәрәк, урлаша башлайҙар. Бер ҡатын һөйләгәйне, ире менән икәүләп фатирҙар талай башлайҙар. Үҙәктә беҙгә уларҙың һөйләгәнен тыңлап ултырыу ҡәтғи рәүештә тыйыла. Сөнки бының менән икенсе органдар шөғөлләнергә тейеш. Һөйләгеләре килгән осраҡта ла тыңламайбыҙ.\nНаркотик ҡулланғандар оҙаҡ йәшәмәй, ағзалары серей. Шуныһы иң ҡурҡынысы. Шул ваҡытта ла улар туҡтай алмай. Сирҙе бары Хоҙайға ышаныу, әхлаҡи аҙымдар менән генә еңеп була.\nБеҙ наркотиктарға ҡаршы. Ҡоро пропаганда, яңғырауылыҡлы аггитация, сағыу плакаттар - уларға ҡарата беҙҙең халыҡта, йәштәрҙә имуунитет. Йә уйландырыу, йә ҡурҡытыу һөҙөмтәле ысул, ти белгестәр. Дөрөҫ уйландырыу ваҡыт талап итә. Мәжбүр итеү - ҡаты яза. Ә наркобизнес сәскә ата, наркомандар ҡырылыуын дауам итә. “Асыҡ студия”. Мәсьәлә асыҡ ҡала. Гүзәл Ситдиҡова.\nДәүләт биргән аҡсаға йөрө шәхси баҡсаға\n19:15, 19 фев\nИке түңәрәк аҡсаһы ҡайҙа булған?\n:, 06 фев\nҠалдыҡ — ҙур байлыҡ\n18:45, 31 ғин\n"Борайҙың иҡтисади хәлен күтәрәсәкбеҙ!"\n20:48, 21 ғин


Ҡан анализының күрһәткестәре нимә аңлата?\n26 Ғинуар 2020, 06:16\nАуырыған һайын тиерлек ҡан анализы тапшырабыҙ. Дөйөм анализ өсөн ҡан бармаҡтан йә ҡан тамырынан алына. Әйткәндәй, уны мотлаҡ ас ҡарынға тапшырырға түгел. Ә бына киңәйтелгән анализ өсөн ҡанды мотлаҡ ас килеш бирергә кәрәк. Сөнки әҙ генә ризыҡ ҡапһаң да, ҡандағы шәкәр кимәле үҙгәрә һәм анализ һөҙөмтәһе дөрөҫ булмаясаҡ. Иң яҡшыһы – бер аҙ ял иткәндән һуң тапшырыу. Шуға күрә лә, ғәҙәттә, уны иртәнсәк эшләйҙәр. Анализдағы күрһәткестәр нимә хаҡында һөйләй һуң?\n1. Гемоглобин (Hb).\nУл – эритроциттарҙағы ҡан табы. Төп функцияһы – үпкәнән кислородты туҡымаларға таратыу һәм организмдан углекислый газды сығарыу. Ир-егеттәр өсөн норма – 130 – 160 г/л, ҡатын-ҡыҙҙарға – 120 – 140 г/л. Гемоглобиндың түбәнәйеүе анемия, эске органдарҙың зарарланыуы арҡаһында ҡан юғалтыу хаҡында иҫкәртә. Ҡан ауырыуҙарынан, ҡайһы саҡта йөрәк сирҙәренән дә гемоглобиндың күтәрелеүе күҙәтелә.\nСоставында гемоглобин булған ҡыҙыл ҡан тәнсәләре. Ир-егеттәрҙә нормаға ярашлы ул – 4,0 – 5,1*10 , ҡатын-ҡыҙҙарҙа 3,7 – 4,7*10 булырға тейеш. Һау-сәләмәт кешеләрҙә бейек тауҙарҙа, шулай уҡ йөрәк, ҡурылдайҙар, үпкә, бөйөр һәм бауыр ауырыуҙары менән сирләүселәрҙә эритроциттарҙың күбәйеүе күҙәтелә. Шулай уҡ ул организмда стероид гормондарҙың артыҡ булыуын күрһәтеүе ихтимал. Эритроциттарҙың норманан әҙ булыуы анемия, күп ҡан юғалтыу, хроник ялҡынһыныу процестары хаҡында һөйләй. Ҡайһы бер осраҡта йөклөлөктөң һуңғы осоронда ла була.\nАҡ ҡан тәнсәләре. Һөйәк мейеһендә һәм лимфа төйөндәрендә барлыҡҡа килә һәм организмды тышҡы йоғонтонан һаҡлай. Бөтә кеше өсөн дә норма – 4,0 – 9,0х10. Уларҙың норманан артыуы инфекция һәм ялҡынһыныу хаҡында һөйләй. Шулай уҡ физик көсөргәнештән, стрестан һәм йөклөлөктән дә күтәрелеп китеүе бар. Ә бына лейкоцитоз (лейкоциттарҙың күтәрелеүе) бактериялы инфекцияға, ялҡынһыныу процестарына, аллергияға, лейкозға, гормональ препараттар һәм ҡайһы бер йөрәк дарыуҙарын ҡулланыуға бәйле булыуы ихтимал. Лейкопенияның (лейкоциттарҙың етмәүе) вируслы инфекциянан (мәҫәлән, киҙеү) йә ҡайһы бер дарыуҙарҙан булыуы мөмкин.\nҠандың ойошоусанлығын тәьмин итеүсе күҙәнәктәр тромбтар барлыҡҡа килеүҙә ҡатнаша. Норма буйынса уның иҫәбе – (180 – 320)*10. Норманан күберәк булғанда, туберкулез, сей яралы колит, бауыр циррозы кеүек ауырыуҙарға шик тыуа. Шулай уҡ операцияға йә гормональ препараттар ҡулланыуға ла бәйле булыуы ихтимал. Алкоголь йоғонтоһонда йә ауыр металдар менән ағыуланыуҙан, бауыр, талаҡ ауырыуҙарынан, гормональ тайпылыштарҙан уларҙың иҫәбе кәмеүе мөмкин. Бынан тыш, ҡайһы бер дарыуҙар ҙа, мәҫәлән, антибиотиктар, нитроглицерин, гормондар ҙа уларҙың кәмеүенә килтерә.\n5. СОЭ йәки РОЭ.\nЭритроциттарҙың ултырыу (тоноу) тиҙлеге. Ул – ауырыу барышының күрһәткесе. Ғәҙәттә, СОЭ ауырый башлағандан һуң ике-өс тәүлек үтеүгә күтәрелә. Ә һауығып барғанда иң юғары нөктәһенә етә. Ир-егеттәр өсөн норма – 2 – 10 мм/с, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн – 2 – 15 мм/с. Инфекциянан, ялҡынһыныу процестарынан, анемиянан, бөйөр ауырыуҙарынан, гормональ тайпылыштарҙан, операциянан һуң һәм төрлө йәрәхәттән, йөклөлөк ваҡытында һәм бала тапҡандан һуң, күрем ваҡытында күрһәткестәр күтәрелә. Ә ҡан әйләнеше насар булғанда һәм анафилактик шоктан, киреһенсә, түбәнәйә.\nҺау-сәләмәт организмда глюкоза 3,5 – 6,5 ммоль/л булырға тейеш. Ошо кимәлдән түбән төшөүе тейешенсә туҡланмау, гормональ ауырыуҙар тураһында һөйләй, ә күтәрелеүе – шәкәр диабеты хаҡында.\n7. Дөйөм аҡһым.\nУның нормаһы – бер литр ҡанға 60 – 80 г. Бауыр, бөйөр эшмәкәрлеге насарайғанда, етерлек кимәлдә туҡланмауҙан йәки ҡаты диетанан һуң ул түбәнәйә.\nУл – бауыр эшмәкәрлеге индикаторы. Норма буйынса 20,5 ммоль/л булырға тейеш. Гепатиттан, таш ауырыуҙарынан, эритроциттарҙың боҙолоуынан билирубин күтәрелә.\nУл бөйөр өсөн яуап бирә. Нормаға ярашлы, ул 0,18 ммоль/л булырға тейеш. Норманан юғары икән, тимәк, бөйөрҙө тикшертергә кәрәк. Ә инде түбән булһа, иммунитетты күтәреү хәстәрен күреү зарур.


Сабыйҙар беҙҙә яҡлаулы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Сабыйҙар беҙҙә яҡлаулы\nСабыйҙар беҙҙә яҡлаулы 16.08.2018 // Сәләмәт булайыҡ\n“Хөрмәтле редакция хеҙмәткәрҙәре! Балалы ғаиләләргә тәғәйенләнгән яңы социаль ярҙам саралары тураһында яҙһағыҙ ине. Улар хәҙер күбәйҙе, ҡайһыһын алыуға хоҡуғың барлығын белеүе лә ҡыйынлашты.\nБашҡортостан Республикаһының Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте секретары Роза Кузьменко биргән мәғлүмәттән файҙаланып, түбәндәгеләрҙе хәбәр итәбеҙ.\n2018 йылда тыуған йә иһә уллыҡҡа алынған тәүге балаға, шулай уҡ өсөнсө һәм артабанғы сабыйҙарға тәғәйенләнгән айлыҡ түләүҙәр өсөн аҡса федераль ҡаҙнанан бүленә. Башҡортостан 2018 йылда социаль ярҙамдың был төрөн тормошҡа ашырыуға 533 миллион һум аҡса аласаҡ. Республикала тәүге балаға айлыҡ түләү 8892 һум тәшкил итә һәм сабыйға йәш ярым булғанға ҡәҙәр ярҙамдан файҙаланырға мөмкин.\nҺеҙҙең ғаиләгеҙҙең был түләүгә хоҡуғы бармы-юҡмы икәнлеген аңлау өсөн ғаилә ағзаларының һуңғы 12 айҙағы бөтә килемен иҫәпләп, уны тәүҙә 12-гә, аҙаҡ ғаилә ағзалары һанына йәнә бүлегеҙ. Килеп сыҡҡан дәүмәл 14 247 һумдан артмаһа, һеҙҙең ғаилә был түләүҙе алырға хоҡуҡлы тигән һүҙ.\nӨсөнсө һәм артабанғы бала өсөн түләүҙәр күләме – 8993 һум. Был аҡса сабыйға өс йәш тулғансы бирелә. Йән башына тура килгән килемдең Башҡортостанда балалар өсөн билдәләнгән йәшәү минимумы дәүмәленән (8483 һум) артмауы шарт.\nБыл социаль ярҙам төрөнә хоҡуғығыҙ булыу-булмауын белеү өсөн бөтә ғаилә ағзаларының һуңғы өс айҙағы дөйөм килемен тәүҙә өскә, аҙаҡ ғаилә ағзалары һанына бүлегеҙ. Килеп сыҡҡан дәүмәл 8483 һумдан артмаҫҡа тейеш. Шуны иҫтә тотоғоҙ: килемде иҫәпләгәндә һалым алынғанға тиклемге сумманан сығып эш итергә кәрәк.\nБала апрель йә май айҙарында тыуып, документтар социаль яҡлау органдарына һуңлап тапшырылһа ла, борсолорға урын юҡ: ғаилә үҙенә тейешле бөтә түләүҙәрҙе лә тулы күләмдә аласаҡ. Тик шуныһы, документтарығыҙҙы бала тыуғандан һуң алты айҙан да һуңламай тапшырырға онотмағыҙ. Түләүҙәр алыу өсөн ғаризағыҙ менән урындағы халыҡты социаль яҡлау органдарына йәки Күп функциялы үҙәктәргә (МФЦ) мөрәжәғәт итегеҙ.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ: 2017 йылдың аҙағында Рәсәй Президенты балалы ғаиләләрҙе яҡлау буйынса яңы алты сара тәҡдим итте. Тәүге балаға йәш ярымға тиклем айлыҡ түләүҙәрҙән тыш, 2018 йылда икенсе һәм өсөнсө бала тыуғанда ипотека ставкаһын түбәнәйтеү, Әсәлек капиталы программаһын 2021 йылдың 31 декабренә тиклем оҙайтыу һәм уны файҙаланыу мөмкинлектәрен арттырыу ҡарала. Түбән килемле ғаиләләр Әсәлек капиталынан айлыҡ түләүҙәрҙе алыу өсөн урындағы Пенсия фонды филиалдарына мөрәжәғәт итергә тейеш.\nБынан тыш, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитов ҡарары буйынса, былтырҙан башлап йәш ғаиләләр бала тыуғанда 300 мең һум күләмендәге бер тапҡыр бирелгән социаль түләүҙе алыуға хоҡуҡлы. Был мәсьәлә менән Башҡортостан Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Социаль ярҙамдың был төрө торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға йүнәлтелгән. Хәҙер унан тулы булмаған ғаиләләр ҙә файҙалана ала.\nБалалы ғаиләләргә социаль ярҙам саралары ныҡ артты, хатта бөтәһен дә аңлап бөтөү өсөн тәжрибәле эксперт булыу кәрәктер. Үҙенең бер сығышында ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова ла был хаҡта әйтеп үткәйне: “Бер ҙә ғәжәп түгел, Башҡортостанда 1,1 миллион кеше етмештән ашыу яҡлау сараларынан файҙалана. Республикала ғаиләләргә дәүләт ярҙамының йыллыҡ күләме – 10 миллиард һум”.\nРеспубликабыҙҙа тыуым кимәле Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән юғары, халыҡтың тәбиғи артыуы ыңғай баһалана. Башҡортостан күп балалы ғаиләләр һаны буйынса илдә тәүге урындарҙың береһен биләй.\nАвтор: Динә АРЫҪЛАНОВА.


Япондар Сибай предприятиеларының инновацион проекттары менән ҡыҙыҡһынды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nUSD 76.42 ↓\nEUR 92.04 ↑\n23 апрель, Йома\nРеспубликала 132 меңгә яҡын кеше коронавирустан вакцина эшләтте\nБилдәле композитор һәм йырҙар авторы Мөфтәдин Ғиләжев арабыҙҙан китте\nЯпондар Сибай предприятиеларының инновацион проекттары менән ҡыҙыҡһынды\n10:12, 3 марта 2011 Иҡтисад\nХәбәр итеүебеҙсә, Башҡортостанға эш сәфәре менән Японияның ITOCHU сауҙа йорто делегацияһы килде. 2 мартта ҡунаҡтар Сибайҙа булып, унда ҡала предприятиелары күргәҙмәһе һәм «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Сибай филиалы эше менән танышты. Азия компанияһы вәкилдәре шулай уҡ ҡала хакимиәтендә урындағы ойошмалар етәкселәре менән осрашыу үткәрҙе, уның барышында хеҙмәттәшлек итеү йүнәлештәре тикшерелде.\n— Осрашыуҙың төп маҡсаты партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен юлға һалыуға ҡайтып ҡалды, — тине Сибай хакимиәте башлығының иҡтисад буйынса урынбаҫары Наил Хәлиуллин. – Япониняң ITOCHU корпорацияһы йөҙөндә беҙ потенциаль инвесторҙарҙы күрәбеҙ. Предприятиеларыбыҙ етәкселәре яғынан бер нисә инновацион проект тәҡдим ителде. Ҡунаҡтар уларҙың перспективаларын юғары баһаланы. Бигерәк тә базальт сүстән төҙөлөш материалы етештереү менән ҡыҙыҡһындылар. Япондар, айырым проекттар ҡыҙыҡһындырыу тыуҙыра, ләкин уларҙың ҡайһы берҙәрен еренә еткереп эшләргә кәрәк, тип билдәләне. Бында беҙ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ярҙамына иҫәп тотабыҙ.\n3 мартта ITOCHU вәкилдәре Белорет һәм Благовещен ҡалаларына барасаҡ. Бынан тыш, кесе йомаға БР Хөкүмәте менән IТОСHU япон корпорацияһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында протоколға ҡул ҡуйыу, шулай уҡ төбәктең бер нисә сәнәғәт предприятиеһына барыу планлаштырылған.\nРәсүл Хәмиҙуллин автор: Рәсүл Хәмиҙуллин\nТеги: халыҡ-ара хеҙмәттәшлек, инновациялар\nВ Стерлитамаке руководителей колонии подозревают в хищении бюджетных средств 17:19, 21 апреля 2021\nВ Уфе внедорожник сбил двух сестер-школьниц 9:20, 21 апреля 2021


Мең айҙан да изгерәк Рамазан » "Урал" гәзите\nМең айҙан да изгерәк Рамазан\nМосолмандар ѳсѳн иң ҡәҙерле һәм етди һаналған Рамазан айы тамамлана\nЕтди һәм мѳһим ай ул Рамазан. Динебеҙгә битараф булмағандар үҙ ҡолдарына ҙур шәфҡәтлек, рәхимлек, йомартлыҡ күрһәткән Раббыбыҙға рәхмәтен белдереп, ай буйына намаҙ, аяттар уҡыны, ураҙа тотто.\nӘ инде тыйылған ғәмәлдәрҙән йырағыраҡ тороп, ураҙа тотоуҙың төп маҡсаты – Аллаһы Тәғәләгә ышанысты нығытыу, йәшәү рәүешеңә, өҫтөнлөклө һанаған нәмәләргә икенсе күҙлектән ҡарау, уларҙы ҡайтанан баһалау, рухи үҫеш кисереү һәм физик яҡтан таҙарыныу, үҙең өсөн ысын тормош ҡиммәттәрен билдәләү.\nРамазан айында мең айҙан да изгерәк бер матур тѳн дә бар. Был төндә мосолмандар янына фәрештәләр төшѳп, изге ғәмәлдәр башҡара һәм кешеләрҙең теләгән теләктәренә, доғаларына, башҡарған ғәмәлдәренә ҡарап, артабанғы яҙмышын билдәләй. Ҡалабыҙ мосолмандары ла «Жәмиғ» мәсетендә Ҡәҙер кисен билдәләне. Был кѳндә мәсет башҡа кѳндәргә ҡарағанда ла нығыраҡ гѳрләне. Йѳҙҙән ашыу хаҡ мосолман бѳтә күңеленән теләктәр теләне, Хоҙайҙан бәхет, изге ғәмәлдәренең тормошҡа ашыуын һораны. Улар нәҡ ошо төндә хәлебеҙҙе яҡшыртыу, ер йөҙөндә йәшәйешебеҙҙе матур һәм лайыҡлы итеү, аяҙ күгебеҙ, тыныс иртәләребеҙ ѳсѳн Ҡѳрьән сүрәләре уҡыны, вәғәз тыңланы, зекер әйтте.\nТыуғандан алып, дин юлындамын, тиһәм дә хата булмаҫ, моғайын. Бала саҡта дини нескәлектәрҙе белеп бѳтмәһәм дә, күңелем менән һәр саҡта ла Хоҙай менән булдым. Өләсәйем дини кеше ине, белгәндәрен беҙгә лә аңлатып, ѳйрәтеп барҙы. Ҙурая килә, Ислам диненең асылын, ураҙа тотоуҙың етдилеген тағы ла нығыраҡ аңлай тѳштѳм. Шуға күрә бер йыл элек дингә ныҡлап баҫтым. Биш намаҙымды ла, иң изге ғәмәлдәрҙең береһе булараҡ, ҙур теләк менән уҡыйым. Былтыр ураҙа тота башланым. Теге йылды 9 кѳн тотһам, быйыл бер кѳндѳ лә ҡалдырманым. Дингә ныҡлап ылығыуыма, уны тѳптәнерәк ѳйрәнергә тормош иптәшем ярҙам итте. Шуға күрә, һәр кемдең дә тормошта дѳрѳҫ юл һайларға, изге эштәр башҡарырға ярҙам иткән шундай кешеләре булһын ине, тип теләйем. Бѳтә күңеле менән Аллаһы Тәғәләгә ышанып, уның биргәненә шѳкѳр итеп, иманлы йәшәгәндәргә ураҙа тотоу бер ҡыйынлыҡ та килтермәй. Ураҙа ваҡытында күңел тыныслығы табаһың, борсоулы уйҙарың юғала, ихтыяр кѳсѳ нығына, нәфсене тыйырға, теүәллеккә ѳйрәнәһең.


Бөгөн Өфөнөң «Толпар» командаһы ялдан сығып тәүге күнекмәһен уҙғарҙы\nМиҙгел алдынан Венер Сафиндың тәрбиәләнеүселәре баш ҡалала хоккей буйынса донъя кубогында ҡатнашасаҡ. Уларҙың төп конкуренты - Харламов кубогына эйә булыусы Мәскәүҙең «Спартак» һәм сит ил командалары.\nТренерҙың был кәңәшен спортсылар ҡолаҡҡа элмәй. Тәүге күнекмәлә толпарҙар үҙҙәрен күрһәтеп ҡалырға тырыша. Һәр береһенең теләге - төп составҡа эләгеү. Шуға ла хатта ял ваҡытында ла махсус диета һәм күнекмәләрҙән баш тартмаған.\nНикита Мокин, «Толпар» командаһының һөжүм итеүсеһе: «Ялда йүгерҙем, йөҙҙөм, иптәштәрем менән футбол уйнаным. Донъя кубогына ныҡлап әҙерләндем».\nЙыл һайын Өфөнөң «Толпар» командаһы яртылаш тиерлек яңыра. Яңы миҙгелдә йәш буйынса сик булғанлыҡтан, Валерий Поляков, Ильяс Ғәрифуллин, Леонид Сухоручкин һәм башҡалар толпарҙарға ярҙам итә алмаясаҡ. Яңы составҡа «Салауат Юлаев» спорт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре, Нефтекама ҡалаһының «Батыр» һәм Учалының «Горняк» спортсылары ҡарала.\nВенер Сафин, «Толпар» хоккей командаһының өлкән тренеры: «Уларҙың һәр береһенең лидер булырға мөмкинлеге бар. Тырышһындар ғына. Ә командала лидерҙар булһа, беҙҙе ҡыуандыра ғына».\nИюль аҙағында Толпарҙар миҙгел алды турнирында «Салауат Юлаев» хоккей клубы призына көрәшәсәк. А тағы ла бер айҙан улар йәштәр командалары араһында донъя кубогында ҡатнашасаҡ. Был күләмле ярышта 9 команда көс һынаша. Улар араһында Өфөнөң «Толпар»ы менән Рәсәйҙән тағы ла ике команда бар.


Һыуы таҙа һәм шифалы\n8 Сентябрь 2017, 17:39\nУразай ауылының Ҡушсы йылғаһы буйындағы Мөнәүәрә шишмәһе Экология йылы сиктәрендә яңы төҫ алды. Уны төҙөкләндереүгә республиканың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, «ГазпромТрансгаз Уфа» йәмғиәте генераль директоры Шамил Шәрипов финанс ярҙам күрһәтте.\nСаф һыулы шишмәне, шулай уҡ уның тарихын ҡәҙерләп һаҡлай уразайҙар. Ә тарихы үҙенсәлекле уның. Райондан Бөйөк Ватан һуғышына алынған 50 ҡатын-ҡыҙҙың уныһы Уразай ауылынан, шуларҙың береһе Мөнәүәрә Ҡорбанова була. Корректировкалаусы булып хеҙмәт иткән ҡыҙ дошман танкына граната ырғыта һәм, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙе лә һәләк була. Уның иҫтәлегенә ауыл уртаһындағы шишмәне «Мөнәүәрә шишмәһе» тип атайҙар.\nШишмәне төҙөкләндереүгә әҙерлек эштәрен райондың «Агропродукт» йәмғиәте эшселәре башҡарҙы. Йәмғиәт вәкиле Ренат Хәйруллин: «Шишмә тирәһе майҙанына тәбиғи декоратив таш йәйелде һәм ул бетонлы нигеҙгә нығытылды. Шишмә тирәләй 40 погон метр оҙонлоҡтағы профилдән эшләнгән кәртәне буяттыҡ», — ти. Ял итеү урыны өсөн профилдән эшләнгән сатыр урынлаштырылды. Түбәһен йәшел ҡалайҙан, иҙәндәрен һәм эскәмйәһен ағастан эшләгәндәр.\nЭлек ауыл халҡы ошо шишмәнән һыу эскән. Хәҙер һыу селтәре үткәрелгән һәм күптәрҙең һыуы өйҙә крандан аға. Шуға шишмә фәҡәт ял итеү урыны булараҡ файҙаланыла.\nАуыл биләмәһе территорияһындағы өс шишмә һыуына (шуларҙың береһе Мөнәүәрә шишмәһе) бактериологик һәм химик анализдар үткәргәндәр. Анализдарҙың һөҙөмтәләре буйынса шишмәләрҙең һыуы эсергә яраҡлы, тип табылған.\nМатурланған, төҙөкләндерелгән шишмә үҙенә йыраҡтан саҡырып тороп, оҙаҡ йылдар һыуһағандарға көс бирһен.


Сабый көтһәң, хоҡуғыңды ла бел » Башҡортостан гәзите\nшишәмбе,шаршамбы, йома көндәрендә сыға 46(27448)\n20 апрель, йома, 2018 йыл\nСабый көтһәң, хоҡуғыңды ла бел\n13-12-2016, 02:28 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға\nӘгәр ҙә хеҙмәткәр ике урында бер юлы эшләһә, уларҙың береһендә уның менән сикләүһеҙ хеҙмәт килешеүе төҙөлгән булһа, икенсел ойошмала уға 1,5 йәшкә тиклемге пособие билдәләнә аламы?\n– Хеҙмәткәр ике урында эшләй икән, ул ойошмаларҙың береһен һайларға хоҡуҡлы. Әгәр ҙә граждан пособиены төп эш урынынан түгел, ә бер үк ваҡытта эшләгән ойошманан алырға теләһә, был ихтыяж ҡәнәғәтләндерелергә тейеш. Тик хеҙмәткәрҙең төп эш урынынан “пособие билдәләнмәне” тигән рәсми белешмә килтереүе шарт.\nҒаиләлә 1,5 йәшкә тиклемге ике бала үҫә икән, пособие нисек иҫәпләнә?\n– Баланы ҡарау буйынса ай һайын түләнгән пособие страховкаланған хеҙмәткәрҙең һуңғы ике календарь йылындағы уртаса эш хаҡынан сығып иҫәпләнә, ул ошо һандың 40 процентын тәшкил итергә тейеш.\nҒаиләлә 1,5 йәшкә тиклемге ике йәки унан да күберәк сабый тәрбиәләнә икән, пособие суммаһы бала һанына ҡарап ҡушыла, әммә дөйөм күләме хеҙмәткәрҙең уртаса эш хаҡынан артырға һәм пособиеның билдәләнгән минималь суммаһынан кәм булырға тейеш түгел. Әлеге ваҡытта баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡарау өсөн билдәләнгән пособиеның минималь суммаһы бер бала өсөн – 3344,91 һум (2016 йылдың 1 июленә тиклем) һәм 3450 һум (2016 йылдың 1 июленән һуң).\nИке һәм унан күберәк бала өсөн – 6689,83 һум.\nИкенсе һәм унан һуңғы балалар өсөн пособие билдәләнгәндә өлкән баланың нисә йәштә булыуы иҫәпкә алынамы?\n– Айлыҡ пособие күләме билдәләнгәндә ҡатындың уға тиклем тыуған, уллыҡҡа алған барлыҡ балалары иҫәпкә алына. Әммә икенсе һәм унан һуңғы (уллыҡҡа алынған) балаларҙың тыуыу факты айлыҡ пособиеның минималь күләмен билдәләгәндә генә кәрәк, өлкән балаларҙың йәше мөһим түгел.\nӘгәр ҙә ҡатын-ҡыҙ баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡараған осоронда тулы булмаған көн эшләһә, уның йыл һайын бирелә торған түләүле ялға хоҡуғы бармы?\n– Закон буйынса ҡатын-ҡыҙ баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡараған осорға тулы булмаған эш көнөндә йә иһә йорт шарттарында эшләргә хоҡуҡлы һәм уға был осраҡта пособие түләү туҡтатылмай. Әммә йыл һайын бирелә торған түләүле ялға уның хоҡуғы юҡ, сөнки бер юлы ике ялда булыу мөмкин түгел. Әммә түләүле ял ваҡыты еткәс, ул баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡарау ялын ғариза ярҙамында туҡтатып торорға, ә аҙаҡ тағы ла тулы булмаған эш көнө шарттарына күсергә мөмкин.\nӘгәр ҙә ҡатын-ҡыҙ баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡараған осорҙа тағы ла бәпес көтә икән, уның йөклөлөк һәм бала табыу буйынса һәм балаға 1,5 йәшкә тиклем түләнә торған пособиеларҙы бер юлы алыу хоҡуғы бармы?\n– Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте буйынса, ике ялда бер юлы булыу мөмкин түгел. Йөклөлөк һәм бала табыу буйынса пособие алыу өсөн ҡатын-ҡыҙға баланы 1,5 йәшкә тиклем ҡарау ялын өҙөргә тура киләсәк. Был осорҙа бала ҡарау ялын ғаиләнең башҡа ағзаһына билдәләргә һәм уға тулы булмаған эш көнөнә күсергә мөмкин. Әгәр ҙә йөклөлөк һәм бала табыу буйынса “больничный” срогы тамамланыуға балаға 1,5 йәш тулып өлгөрмәгән икән, пособие ике балаға ла тәғәйенләнә.\nАвтор: Гүзәлиә БАЛТАБАЕВА.\nЯҢЫЛЫҠТАР АРХИВЫ Апрель 2018 (220)\n“Башҡортостанда йәшәгәнһәр кем башҡорт”\nБыл хаҡта Лев Гумилев та үҙенең төркиҙәрҙе\nБорай кантоны феномены\nРәсәй Федерацияһына нигеҙ һалған Башҡорт\nБер кем дә юғалып ҡалмаясаҡ\n“Һылыу ҡайҙа – күҙ шунда”, ти башҡорт халыҡ\nАВТОНОМИЯ ИҒЛАН ИТЕЛГӘН ОСОР\nБашҡорт мәркәз шураһы тарафынан Ырымбурҙа 1917\nМилләтебеҙҙең Мәрйәм инәйе\nХалҡыбыҙҙың олуғ шәхесе, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре\nНух кәмәһендә кемдәр бар?\n...Элмәк әҙер. Баш тығаһы ғына ҡалды. Тик ашыҡмай\nАйыттан ҡайттыҡ байып\nБишбүләк районы Башҡортостандың сигендә\nНурасовтарҙың нурлы донъяһы\nМуллаҡай ауылында йәшәгән Гөлназ менән Вәхит\nКүңелде йылытҡан гөлдәр\nНиндәй ҡатын-ҡыҙ сәскә яратмаһын?! Уларҙың барыһы\nБала саҡтан ғашиҡмын театрға. Башҡорт сәхнәһен\n© 1917 - 2017 «Башҡортостан» гәзите


Йондоҙнамә ( 2 – 8 август)\n1 Август , 21:25\nАҙна һеҙ уйламағанса башланып китер. Бөтөнләй икенсе эш менән булышырға тура килер, моғайын. Был ваҡиғалар һеҙҙән, әлбиттә, түҙемлек талап итер. Хәлдәр тиҙ үргәрер, шаршамбынан һуң барыһы ла ҡәҙимгесә барыр.\nБыл арала фекерҙәштәр табыуы һис тә ауыр булмаҫ. Бәғзеләр ниндәйҙер ҙур эшкә тотонорға баҙнат итер. Ҡайһы бер ваҡиғаларҙың һеҙ уйлағанса бармауы ла ихтимал. Бындай саҡта тыныс ҡына көтөргә генә ҡала.\nКүптәрҙә аҡса туҙҙырыу, кейем һатып алыу теләге тыуыр. Йондоҙҙар сығымдарығыҙға ҡарата иғтибарлыраҡ булыу тураһында иҫкәртә. Шаршамбыла борсоулы хәбәр алырһығыҙ. Бәғзеләр юлға әҙерләнә башлар.\nҮҙегеҙҙе бик ышаныслы тойорһоғоҙ. Ҡайһы ваҡыт кешеләр алдында артыҡ асылып китәһегеҙ һымаҡ. Ғөмүмән, аҙнаны әүҙем генә үткәрерһегеҙ. Тик был кемгәлер оҡшамауы ла бар. Таныш, ҡәҙимге эштәргә төп иғтибарығыҙҙы йүнәлтегеҙ.\nЯңы һәләттәрегеҙ асылыр. Ваҡиғалар барышын алданыраҡ аңлай башларһығыҙ. Дөйөм эштәрҙә әүҙем ҡатнашырһығыҙ. Абруйығыҙ ҙа артыр. Икенсе яҡтан, яуаплы эштәрҙе лә күберәк йөкмәтерҙәр.\nБыл арала күберәк килем алырһығыҙ. Ул элегерәк көс һалған өлөшөгөҙ менән туранан-тура бәйле булыр. Яҡындарығыҙ менән арағыҙ үтә яҡшы булырға оҡшай. Шишәмбелә иңегеҙгә яуаплылыҡ алырға ҡурҡмағыҙ, барыһы ла һәйбәт тамамланыр.\nМәл үҙегеҙҙе күрһәтеү өсөн уңайлы. Һәр хәлдә тәжрибәгеҙ етерлек. Тыныс эш итегеҙ, һеҙгә бер кем дә ҡаршылыҡ күрһәтмәҫ. Хаталар ҙа булыр, ләкин һеҙ уларҙы тиҙ генә төҙәтә алырһығыҙ, моғайын.\nКилеп торған хәбәрҙәргә ҡарата иғтибарлыраҡ булығыҙ. Иң кәрәкле яңылыҡты һуңлап ҡына ишетерһегеҙ кеүек. Килеп тыуған мәсьәләрҙе үҙ аҡылығыҙ менән хәл итергә тырышыу бәғзеләргә оҡшамаҫ. Ерле юҡтан кәрәкмәгән һүҙ сығыуы ла бар.\nЭштәрегеҙ яҡшы бара. Яҡындарығыҙға һуңғы ваҡытта ысын терәк була башланығыҙ. Һаулығығыҙға ҡарата иғтибарлыраҡ булығыҙ. Иң һәйбәт көндәрегеҙ – шишәмбе һәм шәмбе.\nҮлсәү ( 24.09–23.10)\nТырышлығығыҙ менән башҡаларҙы аптыратырһығыҙ. Йыйған аҡыл-тәжрибәгеҙ ҙә һиҙелә башлағандыр, моғайын. Тап был арала ниндәйҙер бик ҡатмарлы мәсьәләне сисерһегеҙ. Бер генә кәңәш – кешеләр алдында артыҡ асылмағыҙ.\nАҙна тыныс ҡына үтергә оҡшай. Ҙур уңыштарға өлгәшмәһәгеҙ ҙә, ыңғай ваҡиғалар осрап торор. Шаршамбыла бүләктәр алыуығыҙ ихтимал. Бер аҙ һағынған кешеләр менән дә осрашыу мөмкинлеге булыр.\nМәл уҡып йөрөгән һәм белемен арттырғандар өсөн уңайлы. Башығыҙҙа яңы уй-фекерҙәр әленән-әле тыуып торор. Бының өсөн бәләкәй генә сәбәп тә етер. Ғаиләгеҙ өсөн мөһим мәсьәләне тап ошо көндәрҙә хәл итә алырһығыҙ һымаҡ.


Иң мөһиме – дуҫлыҡ!\n15 Июль 2019, 19:34\n“Иң мөһиме – йәш спортсылар бер-береһе менән танышты, аралашты. Был дуҫлыҡ, һис шикһеҙ, артабан да дауам итер"\n53-сө Халыҡ-ара балалар уйындарында туғыҙ спорт төрө буйынса 88 комплект миҙал уйнатылды. Уларҙың иң күбен – һигеҙ алтын, алты көмөш һәм 11 бронза миҙалды Өфө командаһы яуланы!\nБеренсе алтын миҙалды “Батыр” спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Әлиә Мөхәмәтйәнова дзюдо буйынса яулағайны. Ҡаяға үрмәләү буйынса ярыштарҙа Салауаттан Владислав Моторин менән Өфөнән Полина Федоровға тиңдәр табылманы. Грек-рим көрәшендә төрлө ауырлыҡ үлсәмдәрендә Октябрьскиҙан Алмас Мәжитов, Белореттан Альберт Фәйезов, Октябрьскиҙан Кирилл Балако һәм Семен Панов алтын миҙалға лайыҡ булды. Пляж волейболында Өфө спортсылары беренселеккә сыҡһа, икенсе һәм өсөнсө урындарҙы Израилдең Эмек Хефер һәм Венгрияның Кечкемет ҡалалары командалары бүлеште.\n50 метр арауыҡҡа йөҙөүҙә Виктория Лисицкаяға тиңдәр табылманы. Ә бына фехтованиеға килгәндә, Сеул ҡыҙҙары етеҙерәк булып сыҡты һәм беренсе урынға сыҡты. Икенсе һәм өсөнсө урындарҙы Өфө һәм Ҡазан командалары спортсылары бүлеште. Был спорт төрө буйынса егеттәр араһында ла Сеул командаһы алдынғылыҡты бирмәне. Польша спортсылары – икенсе, Өфө командаһы өсөнсө урынға сыҡты.\n“Иң мөһиме – йәш спортсылар бер-береһе менән танышты, аралашты. Был дуҫлыҡ, һис шикһеҙ, артабан да дауам итер, – тине уйындарҙың баш судьяһы Андрей Кривошеев “Нефтсе” стадионында үткән матбуғат конференцияһында. – Өфө командаһы айырыуса ныҡлы әҙерлекле булыуы менән һоҡландырҙы”.