Стрестан нисек ҡотолорға?\n23 Май , 09:00\nХәҙерге заман кешеләренең тормошо стрессоген факторҙар менән тулған. Динамикалы донъя беҙгә яңынан-яңы мәсьәләләр, бурыстар өҫтәп тора.\nКүп осраҡта экстремаль хәлдәр кешеләрҙе ҡурҡыу, шомланыу, ярһыу йәки, киреһенсә, шаҡ ҡатыу, өндәшмәү, хәрәкәтһеҙләнеү кеүек күңел торошона килтерә. Шулай ҙа эмоциональ яҡтан сыҙамлыраҡтар стресс хәлендә үҙ хис-тойғоларын, организмға зыян килтермәйенсә, контролгә алырға әүәҫ.\nБыл осраҡта ауыр хәлдәргә бирешмәҫлек һәм стресҡа ҡаршы торорлоҡ бер нисә кәңәш тәҡдим итеп булыр ине.\n- Бер туҡтауһыҙ үҙ проблемаларығыҙ тураһында уйламағыҙ. Бер кемдең дә тормошо уларҙан азат түгел. Проблемалар тураһында уйларға түгел, ә тиҙерәк хәл итергә кәрәк.\n- Тулыһынса ял итегеҙ. Бының өсөн ваҡыт йәлләмәгеҙ. Ял иткәндә үҙ проблемаларығыҙ тураһында уйларға тырышмағыҙ, иғтибарығыҙҙы икенсе нимәләргә йүнәлтегеҙ. Киноларға, бигерәк тә комедияларға, концерттарға йышыраҡ йөрөгөҙ. Яҡын дуҫтарығыҙ менән тәбиғәт ҡосағына сығырға ла онотмағыҙ.\n- Бөгөн барған ваҡиғаларға мөнәсәбәтегеҙҙе үҙгәртегеҙ. Нимәнелер үҙгәртеп булмай икән – уға икенсе ҡарашта булырға тырышығыҙ.\n- Ижад стресс менән көрәшергә ярҙам итә. Көсөргәнеш артҡанда асыуығыҙҙы эргәләге яҡындарығыҙға төшөрөр урынға ижади эштәр менән шөғөлләнегеҙ. Һөр кешенең үҙ таланты, үҙ мөмкинлектәре. Кемдер һүрәт төшөрөргә, музыка ҡоралдарында уйнарға теләр? Бәлки, шиғыр яҙып ҡарарға теләүсе булыр? Иң мөһиме: күңелде ижад менән баҫыу. Ниҙер ҡора башлау...\n- Тәбиғәт менән тығыҙ бәйләнештә булығыҙ – был кешенең психо-физиологик торошона ыңғай йоғонто яһай, стрестан һәм ярһыуҙан һаҡлай. Паркта йә урманда йөрөү энергия бирә, көс-ғәйрәтте арттыра һәм физик ауырыуҙарға ҡаршы торорға ярҙам итә.\n- Билдәле булыуынса, хайуандар ҙа стрестан дауалай. Улар беҙҙең нервы системаһын һәм психикаһын невроздан, борсоуло хәлдәрҙән, сәбәпһеҙ ҡурҡыуҙан, йоҡоһоҙлоҡтан һаҡлай.\nҮҙ хужаһын яҡын күргән, яратҡан һәр хайуан да дауалау һәләтенә эйә. Ләкин беҙ уларға шундай уҡ тойғо менән яуап бирергә тейешбеҙ. Шул саҡта ғына уларҙан дауалау көсөн аласаҡбыҙ. Иң шәп дауалаусылар – эттәр, бесәйҙәр һәм аттар.\n- Депрессиянан ярҙам иткән аҙыҡ-түлек.\nТәбиғәттә күп ризыҡтар стресҡа ҡаршы дауа булып тора. Хис-тойғоно контролдә тотоп булмаған осраҡта бал, шоколад, мармелад кеүегерәк татлы нимәләр ашағы килә. Депрессиянан һары, ерән, ҡыҙыл төҫтәге йәшелсә һәм емеш-еләк ярҙам итә. Улар: кишер, ҡабаҡ, помидор, әфлисүн, мандарин, абрикос, хөрмә, банан, һ.б.\n- "Парығыҙҙы сығарып алығыҙ". Үҙен ҡулда тота белгән кешеләрҙә стресс булмай тип иҫәпләйҙәр. Улай тип уйлау – хата. Был кешеләр ни бары үҙ хистәрен йәшерә, ә кире тойғолар көндән-көн йыйыла бара. Шуға ла уларҙан ҡотолорға кәрәк. Мәҫәлән, мендәрҙе "туҡмап" алығыҙ. Көлгәнсә, илағанса берәй комедия ҡарағыҙ. Бик булмаһа, футбол йәки рок-концерт ҡарарға барығыҙ. Унда һыҙғырып та, ҡысҡырып та була.\n- Спорт менән шөғөлләнегеҙ. Физик әүҙемлек кешегә күңел тыныслығы килтерә.\n- Дөрөҫ тын алырға өйрәнегеҙ. Был тыныс булырға ярҙам итә.\n- Илап алыу ҙа оят түгел. Ир-егеттәргә лә кәңәш итер инем. Сөнки күңелдә йыйылған кире тойғолар күҙ йәше менән сыға.\n- Көндәлек алып барығыҙ. Ҡағыҙға ни яҙһаң да килешә. Унда бөгөнгө көндә һеҙҙе борсоған мәсьәләләрҙе, белдерә алмаған үпкәне яҙырға мөмкин. Проблеманы тәфсирләп бөткәс, ҡағыҙҙы йыртығыҙ йәки яндырығыҙ.\n- Йоҡоғоҙ туйғансы йоҡлағыҙ. Тыныс һәм оҙайлы йоҡо – стресҡа ҡаршы ысулдарҙың береһе.\n- Иҫтә тотоғоҙ, проблемаларҙан "һә тигәнсә" генә ҡотолоп булмай. Уларҙы хәл итергә өйрәнергә кәрәк. Стресс булдырмаҫҡа тырышығыҙ. Кире тойғоларға үҙегеҙҙе еңергә мөмкинлек бирмәгеҙ. Шул саҡта теләһә ниндәй киҫкен хәлдән дә еңеүсе булып сығасаҡһығыҙ!\nАвтор:"Инсайт" психологик-педагогик һәм социаль ярҙам үҙәгенең педагог-психологы Рита УСКОВА.


Һынауҙарҙы уңышлы үттеләр | Йәншишмә\n– Һәр фәндән аҙна һайын консультация булды, уҡытыусыларыбыҙ йыл буйына беҙҙең менән шөғөлләнде, – ти Ирина Ғабдуллина.\n– Ҡала уҡыусыларынан айырмалы рәүештә, беҙҙә консультациялар бушҡа уҙғарылды. Беребеҙ ҙә репетиторға йөрөмәне, – тип өҫтәне Рәмилә Сәғүтдинова.\n– Хәҙер репетиторға аҡса түгәһе түгел. Компьютерҙы асаһың да тейешле сайтты табаһың. Миңә «Сдам ГИА», «ФИПИ», «По уши в ОГЭ» сайттары оҡшаны, – ти Света Шакирова.\n— Мин дә интернеттың файҙаһын күрҙем, – тип өҫтәй Эльвина Биктимерова. Ә Рәмил Фәрхетдинов йыйынтыҡтар һатып алып, ундағы бөтә эштәрҙе үтәгән.\n– Имтиханға ниндәй кисерештәр менән барҙығыҙ? – тигән һорауға Алишер Бебутов былай тип яуап бирҙе:\n– Аллаға табындым. Таңғы 5-тә уяндым. Имтихан бирергә 8-се мәктәпкә барҙыҡ. Бисмилламды әйтеп, 13-се бүлмәгә барып индем. Бындай уңышлы һанды күргәс, йөрәк «жыу» итте инде. Шулай ҙа ҡойолоп төшмәнем, варианттың үҙем эшләп ҡарағаны эләккәс, тынысландым.\n– Ныҡ тулҡынландым, һынау биреү бүлмәһе янында торғанда аяҡтарым мамыҡ кеүек ине, – ти Ирина.\n– Мин иһә тыныс булдым. Белемемә, үҙ көсөмә ышандым, – ти Света.\n– Тикшереүҙәр ишектән ингәндә үк башланды. Тәүҙә металл эҙләгес менән полиция хеҙмәткәрҙәре ҡарап үткәрҙе, шунан ике ойоштороусы «һаҡта торҙо». Ҡыҫҡаһы, шпаргалка менән дә, телефон менән дә ҡулланырлыҡ түгел ине.\n– 9 йыл буйы туплаған белемебеҙгә таянып тапшырып сыҡтыҡ, – ти Айҙар Шарапов.\nБына шундай хәлдәр беҙҙә. Иң мөһиме, уҡыусыларым һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт. Уларҙың артабан дөрөҫ юл һайлауҙарын теләйем, үҙҙәрен X синыфҡа көтөп ҡалам.\n« Лара Михеенко


Төбәктә йомғаҡлау иншаһының һөҙөмтәләре билдәле булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә йомғаҡлау иншаһының һөҙөмтәләре билдәле булды\n11:31, 23 декабря 2015 Йәмғиәт\nБашҡортостанда йомғаҡлау иншаһының һөҙөмтәләре билдәле булды. Республиканың Мәғариф министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 19 181 уҡыусының 283-ө (1,47 процент) эште башҡара алмаған.\nИжади эштәрҙең темалары һәр сәғәт бүлкәте өсөн айырым. Улар имтихан башланыуға 15 минут ҡалғас билдәле булды. Республика уҡыусыларына түбәндәге темалар тәҡдим ителде: Һәр дәүерҙә кешене ниндәй һорауҙар борсой? «Йорт» һәм «Ватан» төшөнсәләре бер-береһе менән нисек бәйләнгән? Нимә ул «тормошҡа һөйөү»? Бөйөк маҡсатҡа ирешеү өсөн бөтә алымдар ҙа яҡшымы? Ни өсөн ҡайһы бер китаптарҙы кешеләр ҡабаттан уҡый?\nРәсәйҙең Мәғариф һәм фән министрлығы сайтында хәбәр ителеүенсә, 2015 йылда сығарылыш уҡыусыларының яртыһынан ашыуы «Һөйөү» темаһын һайлаған. 16 проценты «Юл» йүнәлеше темаларына өҫтөнлөк биргән. 15,5 проценты йорт тураһында яҙған. 12,5 проценты «Әҙәбиәт йылын» һайлаған.\nЙомғаҡлау иншаһы һөҙөмтәләре Берҙәм дәүләт имтиханына инеү хоҡуғын бирә. «Икеле» билдәһен алғандар иншаны ҡабаттан яҙа ала. Резерв көндәр — 3 февраль һәм 4 май. Әгәр ҙә уҡыусы өс тапҡыр эште башҡара алмай икән, ул Берҙәм дәүләт имтиханына индерелмәй.\nТеги: берҙәм дәүләт имтиханы,йомғаҡлау иншаһы


Орфоэпия — Башҡорт Википедияһы\nОрфоэпия (бор. грек. ὀρθός «дөрөҫ» һәм ἔπος «телмәр») — әҙәби телдә нығынған телмәр ҡағиҙәләре йыйылмаһы. Ҡайһы бер авторҙар, орфоэпия төшөнсәһен бер аҙ "киңәйтеп", уға өндәрҙе әйтеү һәм баҫым нормаларын да индереп ебәрә, «тар» ҡараш иһә баҫымды орфоэпия ҡағиҙәләренә индермәй.\nОрфоэпия нормалары телмәр эшмәкәрлегендә мөһим урын биләй, сөнки өндәрҙе боҙоп әйтеү йә баҫымды дөрөҫ ҡуймау әйтелгәндең мәғәнәһенә хилафлыҡ килтерә, аңлауҙы ауырлаштыра, ғөмүмән, тыңлаусыла насар тәьҫир ҡалдыра.\n1 Әйтелеште бер төрлөгә әйләндереү тарихы, диалекттар\nӘйтелеште бер төрлөгә әйләндереү тарихы, диалекттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРим империяһының яңы провинцияларына латин теле үтеп ингәндә һәм яҙма әҙәби тел менән һөйләү теле араһында айырма ҙурайғанда диалекттағы әйтелештең орфоэпик нормаларҙан тайпылыу осраҡтарынан төҙөлгән белешмәлектәр барлыҡҡа килә.\nТарҡау феодализм осоронда әҙәби телде дөйөм ҡағиҙәләргә яраҡлаштырыу менән шөғөлләнмәйҙәр һәм орфоэпия ҡағиҙәләрен ҡулланмайҙар. Рыцарҙар шиғриәтенән үтә сағыу диалектизмдарҙы алып ташлап, әҙме-күпме нормалар индерергә тырышыуҙарҙа ғына орфоэпияға иғтибар шәйләнә .\nБерҙәм милли телдәр формалашҡан дәүерҙәрҙә орфоэпия мәсьәләһе ҡалҡа. Орфоэпик берҙәмлеккә ынтылыу ерле һөйләштәргә, айырым төркөмдәр һәм ҡатламдар араһында ғына ҡулланылған телмәр төрҙәренә ҡаршы сыға. Мәҫәлән, XVI—XVII быуаттарҙағы француз грамматикалары ерле диалектизмдарҙы ла, һарай тирәһендәге аҡһөйәктәрҙең үҙҙәре генә ҡулланған айырым әйтелеш нормаларын индерергә тырышыуын да инҡар итә.\nXVIII—XIX быуаттарға нығынған телмәр нормалары, ҡала халҡының телмәренә бер аҙ яҡынлашыу һәм дворяндар телендәге архаизмдарҙан баш тартыу кеүек ваҡ үҙгәрештәр кисереп, һаҡланып ҡала. Бөйөк француз инҡилабы осоронда француз әҙәби телендә «oi» дифтонгыһын «wa» («ое́» урынына) тип әйтеү орфоэпик күренеш булараҡ нығына.\nРус әҙәби теле тарихында орфоэпик норма XX быуат башына төбәктәрҙәге әйтелештәрҙе, ниһайәт, еңә. Мәҫәлән, унан диалекттарҙағы о менән һөйләү юғала: «м[о]л[о]дой», «х[о]р[о]шо» урынына әҙәби әйтелештәге «м[ъ]л[ʌ]дой», «х[ъ]р[ʌ]шо» ҡулланыла. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер диалектизмдар бирешеп бармай, мәҫәлән, көнбайышта һәм көнсығышта «ч» өнөнөң ҡаты итеп әйтелеүе, үҙәктә «поле», «море» урынына «по́ля», «мо́ря» тип әйтеү һәм башҡалар. Әммә варианттарҙың ҡайһыһы әҙәби тел өсөн дөрөҫ икәнлеге нығытылмаған осраҡтар ҙа күп. Әлеге осорҙа рус орфоэпияһы тулыһынса нығынып бөтмәгән һәм үҫешен дауам итә.\nXX быуат башында ерле Мәскәү ғаиләләрендә һаҡланған мәскәү һөйләше өлгө тип һанала. Әммә шул заманда уҡ уның тормоштан артта ҡалыуы асыҡ була. Орфоэпияла нормалар үҙгәреп тора, ҡайһылары юҡҡа сыға, яңылары барлыҡҡа килә. Был процесҡа тормош үҙе, йәнле тел һәм үҙгәреш кисереүсе мәҙәниәт йоғонто яһай. Хәҙерге рус орфоэпияһына айырым өндәрҙең, өнбәйләнештәрҙең, һүҙҙәрҙең әйтелешендә «өлкән» һәм «кесе» нормалар айырыла. «Өлкән» норма иҫке мәскәү әйтелешен һаҡлай. «Кесе» норма хәҙерге әҙәби әйтелеш үҙенсәлектәрен сағылдыра.\nБашҡорт теленең орфоэпияһы\n↑ 4,0 4,1 ср. K. Nyrop, Grammaire historique de la langue française, v. I.\n↑ Здорикова, 2014, с. 29\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Орфоэпия&oldid=927351 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:09 2 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Район хакимиәтенең Сауҙа, хеҙмәттәр күрһәтеү һәм эшҡыуарлыҡ бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә конкурс биш номинация буйынса үткәреләсәк:\n1.аҙыҡ-түлек һәм аҙыҡ-түлек булмаған тауарҙарҙы һатыу буйынса сауҙа объекттары араһында иң яҡшы яңы йыл биҙәүе;\n2. сауҙа нөктәләре араһында иң яҡшы яңы йыл биҙәүе;\n3. йәмәғәт туҡланыуы объекттары араһында иң яҡшы яңы йыл биҙәүе;\n3. халыҡҡа көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү предприятиелары араһында иң яҡшы яңы йыл биҙәүе;\n4. стационар булмаған объекттар һәм хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса объекттар арһында иң яҡшы яңы йыл биҙәүе.\nКонкурста сауҙа, йәмәғәт туҡланыуы һәм хеҙмәттәр күрһәтеү ойошмалары ҡатнаша ала. Биналарҙың фасадтарын, шулай уҡ уларға яҡын урынлашҡан территорияларҙы, бина эсендәге витриналарҙы байрамса биҙәү ҡаралған.\nЕңеүселәрҙе танталанлы бүләкләү 24 декабрҙә хакимиәттә үтәсәк. Конкурста ҡатнашыу өсөн заявкалар 3 декабрҙән 21-енә тиклем Революция урамы,3 адресы буйынса 9-сы кабинетта ҡабул ителә. Шулай уҡ заявканы ishimbaitorg@mail.ru. электрон адресына ебәрергә мөмкин.\nБайрам кәйефен бергәләп тыуҙырайыҡ!\nҒәзим Ларымбаев фотоһы


Диана – “Һылыуҡай”ҙың финалында\n10 Апрель 2019, 14:32\nӨфөлә “Һылыуҡай – 2019” матурлыҡ конкурсының һайлап алыу туры үтте. Уларҙың араһында Малаяҙ ауылынан Диана Шөғәйепова ла бар. Бер нисә йыл элек был конкурста ҡатнашып, өсөнсө урын алған һылыу яҡташыбыҙ ҡабаттан үҙ бәхетен һынап ҡарарға булған.\nӨфөлә “Һылыуҡай – 2019” матурлыҡ конкурсының һайлап алыу туры үтте. Республика район-ҡалаларынан килгән ҡыҙҙар жюри ағзалары алдында һынау тотто.\nБыйыл конкурстың шарттары буйынса, “Һылыуҡай”ҙа быға тиклем ҡатнашҡан ҡыҙҙарға йәнә үҙҙәрен һынап ҡарау мөмкинлеге бирелде. Кастингтың тәүге өлөшөндә улар үҙҙәре менән таныштырһа, киләһе этапҡа үтеүселәр ижади һәләттәрен күрһәтте. Дефилела сығыш яһау ҙа ҡуйылған талаптарҙың береһе булды. Жюри ағзалары ҡыҙҙарҙың тышҡы ҡиәфәтен генә түгел, ә саф башҡорт телендә һөйләшеүен, тыуған мәҙәниәтен белеүен дә баһаланы. Һөҙөмтәлә конкурстың финалына 11 һылыуҡай һайлап алынды. Уларҙың араһында Малаяҙ ауылынан Диана Шөғәйепова ла бар. Бер нисә йыл элек был конкурста ҡатнашып, өсөнсө урын алған һылыу яҡташыбыҙ ҡабаттан үҙ бәхетен һынап ҡарарға булған.\n– Конкурстың финалына сығыуыма бик шатмын. Ҡыҙҙар менән өс аҙна “Азимут” отелендә йәшәп, конкурсҡа иртәнән алып, кискә тиклем ныҡлап әҙерләнәсәкбеҙ. Фитнес залда шөғөлләнеп, репетицияларға йөрөйәсәкбеҙ, шулай уҡ төрлө райондарҙа фотосессиялар ойоштороу күҙаллана, – тине Диана.\nКонкурстың финалы 27 апрелдә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында үтәсәк. Дианаға уңыштар юлдаш булыуын теләйбеҙ!


О нас ⇒ История в лицах ⇒ Дилара Каюмова\nБөгөнгө #УФ_йөҙҙәрҙә_тарих рубрикаһында ҡунаҡта бәрхәт тауышлы һылыуыбыҙ, Башҡортостан, Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстары лауреаты, Салауат Низаметдинов исемендәге сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжының йыр класы уҡытыусыһы-Дилара Абдуллажан ҡыҙы Ҡәйүмова!\nУчалы филармонияһында эшләгән йылдарымды һағынам, сөнки унда эшләгән йылдарҙа мин профессиональ сәхнәлә эшләүҙең асылына төшөндөм. Бик күп сит илдәргә гастролдәргә сығыу бәхете лә тейҙе. Халҡыбыҙҙың үлмәҫ йыр-мондарын сит ил тамашасыһы алдында башҡарыу оло бер ғорурлыҡ хистәре уята ине.\nФилармонияға ҙур рәхмәтлемен! Яңы йырҙар менән репертуарымды байытып ҡына ҡалманы, бик күп клиптар төшөрөргә лә ярҙам итте. Әле булһа ла ул йылдарҙа яратып башҡарған йырҙарымды радио тулҡындары аша ишеттереп, зәңгәр экрандар аша күрһәтеп торалар. Шулай уҡ рәхмәттәремде элекке бергә эшләгән коллегаларыма, етәкселәргә лә еткерәһем килә. Дуҫ, татыу, берҙәм ғаилә булып ижад иттек. Әле булһа ла ижадташ дуҫтарым менән аралашып торабыҙ, форсаты тейгәндә яратҡан, туған сәхнәмдә сығышта яһарға тура килә.\nЕтеп килгән 20 йыллыҡ юбилейҙары айҡанлы филармония коллективына ихлас теләктәремде еткерәм - ижади ҡомарҙары һүнмәһен, һүрелмәһен! Бөтә мөмкинселектәре булған Филармонияның ишектәре яратҡан тамашасыларына һәр саҡ асыҡ булһын,тамашасыларҙың ихлас алҡыштарына күмелеп, һау - сәләмәт булып, ҡанатланып ижад итергә яҙһын!!!


Һәр сиргә дауа булыуы дөрөҫмө? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Һәр сиргә дауа булыуы дөрөҫмө?\n05.02.2016 Һәр сиргә дауа булыуы дөрөҫмө?\nйәки “Ай үҫәһен көн үҫә” тигән әкиәти һүҙҙәр вирустарға ҡағыла кеүек.\nБөтә сирҙәрҙе лә өйрәнеп бөттөк, тип әйтергә бик иртә әле. Медицина ныҡ үҫешкән илдәрҙә лә был тәңгәлдә тулы уңыш юҡ. Һәм һәр ауырыуға дарыу ҙа табып өлгөрөп булмай. Ҡайҙан өлгөрһөндәр, яңы сирҙәр, яңы вирустар асылып ҡына тора бит. Улар тураһындағы мәғлүмәтте йыйһаң, шаҡ ҡатаһың хатта. Кеше Ер шарында ни тиклем күп, ауырыуҙар ҙа шул сама уҡ һымаҡ. Ғалимдар белдереүенсә, вирустар кешелек үҫешә барған һайын киңерәк тарала. Әллә үҙҙәре тырышамы? Күпме ауыр сирҙе еңделәр, ә уларға алмашҡа күпмеләре барлыҡҡа килде? Беҙҙе йыл һайын ҡурҡынысыраҡ вирус хаҡында иҫкәртәләр. Әллә, ҡайһылыр илдең махсус вирус лабораторияһы таратып ята, тигәндәре дөрөҫ инде?\nҠарурманда инең һин, Зика…\nМеңләгән ғүмерҙе өҙгән Эбола вирусы менән яҡшылап танышырға ла өлгөрмәнек, беҙгә йәнә бер вирус һөжүм итеүен әйттеләр. Юҡ, бөгөн Рәсәй буйлап таралған “сусҡа киҙеүе” тураһында түгел һүҙ, ул хаҡта саҡ ҡына һуңғараҡ, әле Америка, Европа Зика вирусы менән көрәшә башланы.\nУгандалағы Зика урманы атамаһынан алынған ул. Төпкөлдәге ҡарурмандың бында ни ҡыҫылышы бар, тиерһегеҙ. Шунда тәү башлап асылған да инде. Серәкәйҙәр тарата. 1947 йылдан таныш ул ғалимдарға. 60 йылда, йәғни 2007 йылғаса, уны Африкала һәм Көньяҡ Азияла 15 кеше генә йоҡторған булған. Унан инде Зика Тымыҡ океан аша бөтә яҡҡа таралған. Уға ҡаршы вакцина ла, дарыу ҙа юҡ. Теләһәгеҙ ни эшләгеҙ, тигән кеүек инде был. Етмәһә, хәҙер вирустың енси юл менән дә (бынан ете йыл элек Колорадо штатындағы бер лаборатория биологы Сенегалға барып, серәкәйҙән тешләнеп ҡайтҡандан һуң, ҡатыны ауырып киткәс, асыҡлағандар), ауырлы ҡатындан яралғыға күсеүен дә (былтырғы-быйылғы тикшеренеүҙәр күрһәткән) белделәр.\nЗика вирусын тәүҙә, улай уҡ ҡурҡыныс, үлемесле түгел, тигәндәр. Әммә бөгөн ниңә шау-шыу ҡупты һуң? Зика йоҡторһаң, ҡәҙимгесә баш ауырта, температура күтәрелә, тәнгә бер ни тиклем сабыртма сыға ла, бер ниндәй ҙә ҡаты эҙемтәһе булмай, тип яңылышҡандар. Был сирҙең микроцефалияға килтереүе ихтимал. Был һүҙ нимәне аңлатамы? Ул баш мейеһе үҫеүҙән туҡтай тигән һүҙ. Зика биҙгәге таралған төбәктәрҙә бындай диагнозлы балалар байтаҡ ҡына тыуған икән. Йәнә шуныһы – вирустың Гийен-Барре синдромына әйләнеп китеүе мөмкин. Быныһы – аутоиммун сир. Мускулдар көсһөҙләнеүе ул. Артабан фалижға күсеүе бар.\nВирус бигерәк тә бала көткән ҡатындарға хәүефле. Сальвадорҙа, мәҫәлән, шул арҡала бала тапмай торорға тәҡдим ителгән. Бразилия табиптары ла быны хуплай, АҠШ-та ауырлы ҡатындарға сир хәүефе булған илдәргә сығып йөрөмәҫкә кәңәш биргәндәр.\nУл бысраҡ шыйыҡса, тере күҙәнәктәрҙе ярата\nӘ дөйөм алғанда, кеше үҙ ғүмерендә төрлө сирҙе кисереүе мөмкин, хатта бәғзеләре ҡартайғас уларҙың атамаларын да онота. Ҡайһы бер ауырыуҙар сағыштырмаса еңел үтә, ҡайһылары инвалид итә. Ошонан һорау тыуа – ниндәй сир йә вирус иң ҡурҡынысы? Яуап бар, тик варианттарҙың бер нисә булыуы ла ихтимал, исемлек берҙәм түгел.\nВирус латинсанан тәржемәләгәндә “ағыу” йәки “бысраҡ шыйыҡса” була. Бер төркөм ғалим иң хәүефле 10 вирусты билдәләгән. СПИД-тың тәүге урынға ҡуйылыуына аптырарға түгел. Ул кешенең иммун системаһын зарарлай, бөтә һаҡлаусы функцияһын юҡҡа сығара. Был вирусты йөрөтөүселәрҙең хатта ғәҙәти тымауҙан да, ҡулын еңелсә йәрәхәтләгәндән дә үлеүе ихтимал. Дарыу юҡ.\nИкенсе урында – губчатая энцефалопатия. Кешенең мейеһе зарарлана ла, ике йыл эсендә вафат булыуы бар. Дарыу юҡ.\nӨсөнсө урында – ҡотороҡ сире. Вирусты йоҡтороп, биш көндә үлергә була. Вакцина бар. 2005 йылда АҠШ-та сир йоҡторған бер ҡыҙҙы дауалай алғандар.\nДүртенсе – Африка биҙгәге. Уның ҡайһы бер төрөн дауалап булмай.\nБишенселә – (тағун, чума). Үткән быуат башында вакцина уйлап тапҡандар. Тарихтан билдәле булыуынса, вирус XIV быуатта Европа халҡының өстән бер өлөшөн юҡ иткән.\nАлтынсы урында – Себер язваһы. Хайуандар ҙа, кешеләр ҙә йоҡтора. Дауаларға мөмкин. Вирусы “йәшәү”гә бик һәләтле, тупраҡта оҙаҡ һаҡлана, хатта ҡайнар һыу ҙа үлтерә алмай.\nЕтенсе – ваба (холера). Үлем осрағы – 85 процент. Вакцина бар.\nҺигеҙенсе – менингококк инфекцияһы. Тын юлдарын зарарлай, мейегә лә үтеп инеүе ихтимал. Үлем осраҡтары бар.\nТуғыҙынсы – туляремия. Ҡорһаҡ тифына оҡшаш.\nУнынсы – малярия.\nВирустар менән беҙҙе һуңғы ваҡытта йыш ҡурҡыталар. Әле ҡасан ғына, “ҡош киҙеүе” тураһында тәүгә ишетеп, хәүефләнгәйнек, уның артынса “сусҡа киҙеүе” лә бар булды.\n“Хәҙер донъяла мутант вирустар күбәйҙе, – тип һөйләй пульмонология буйынса ғилми-тикшеренеү институты директоры, Рәсәйҙең баш терапевы Александр Чучалин. – Уларҙың ҡайһы берәүҙәре – беҙгә таныш вирустарҙың тоҡомо, ҡайһылары яңы. H1N1 тигән бер төр ҡасандыр “ҡош киҙеүе” эпидемияһы булараҡ таралғайны, әле уның генетик яҡтан яңыһы, уға оҡшамағаны килеп сыҡты”. Был хәл өс-дүрт йыл элек булған. Башлыса ғәрәп илдәрендә тарала, тик сәйәхәтселәр күплеген иҫәпкә алғанда, күптән беҙгә лә килеп етте инде. Тәү сиратта тымау һымаҡ, унан тын алыу ауырлаша, арҡала ятыу ҡыйынлаша, быуылаһың. Был үпкә зарарланғанын аңлата. Был осраҡта тиҙерәк дауаханаға йүгерергә кәрәк.\nХайуан-йәнлектәрҙә була торған кеше өсөн ҡурҡыныс вирустар ҙа етерлек. Түбәндәгеләрҙән һаҡланыу мотлаҡ: бруцеллёз, токсоплазмоз, ҡырҡылсан тимерәү (стригущий лишай), гельминт, трихинеллёз, анкроцелиоз.\nСирҙе иҫкәртеүгә – профилактика тигән һүҙгә иғтибар итегеҙ!\nИң яҡшы профилактика – шәхси гигиена талаптарын үтәү. Улар яп-ябай: ҡулды мөмкин тиклем йышыраҡ йыуырға, ашарҙан алда һәм урамдан йөрөп ингәс мотлаҡ. Ризыҡтың да яҡшы эшкәртелгәнен, таҙа итеп йыуылғанын ашарға. Иммунитетты нығытырға, стрестан һаҡланырға. Вакцина эшләтергә, осраҡлы бәйләнештәрҙән баш тартырға һәм сәләмәт тормош менән йәшәргә.\nТағы шуныһы: ҡайһы бер сирҙәрҙе бала саҡта үткәрһәң, яҡшыраҡ, имеш. Юҡһа “бала ауырыуҙары”н өлкәндәр ауыр кисереүе ихтимал. Шундай вирустар рәтенә ҡыҙылса, һыу сәсәге, ҡолаҡбау (свинка) инә икән.\nШулай итеп, иң ҡурҡыныс вирус – киҙеү, иң етеҙ таралғаны – Эбола, тип йомғаҡлап ҡуйған бәғзе ғалимдар. Ышанмаҫлыҡ та түгел шул.\nАуырыу һәм вирустарҙы барлай башлаһаң, иҫ китерлек. Мәҫәлән, 1915 – 1926 йылдарҙа “йоҡо сире” арҡаһында бер миллион самаһы кешенең ғүмерен өҙөлгән. Рәсми рәүештә уны летаргик энцефалит тип атағандар. Тамаҡ ауыртып, ҡорошҡаҡ тотоп башланған ул. Эпидемияның башланыу сәбәбен дә, нисек дауаларға кәрәклеген дә асыҡлай алмағандар.\nХәйер, тулыһынса өйрәнеп бөтмәгәнбеҙ, тип үрҙә әйтелгәйне инде. Ысынлап та, сәйер ауырыуҙар күп. Бына тағы бер миҫал. 1962 йылдың 30 ғинуарында Танзанияла бер мәктәптә өс ҡыҙыҡай юҡтан ҡыҙыҡ табып көлә башлаған. Һанаулы ғына минутта көлөү бөтә мәктәпкә таралған, уҡыусыларҙың 60 проценты туҡтай алмай көлгән. Күп тә үтмәй, ҡала кешеләренә лә “йоҡҡан”. Байтаҡ кеше йыл буйына көлгән. Шул хәлендә иҫтән яҙып та ҡолағандар, тәндәренә сабыртма ла сыҡҡан, илағандар ҙа. Көлөү эпидемияһын туҡтатыу өсөн хатта бер нисә мәктәпте ябырға мәжбүр булғандар. Нисек шыпа туҡтата алдылар икән, мәғлүмәт юҡ. Ә бөгөн үҫмерҙәрҙе тағы бер вирус йонсота. Дөрөҫ булһа, шул уҡ Танзаниянан таралған. Бала ашап ултырғанда ҡапыл башы менән алға йығылып китә икән. Бер тикшереүсе әйтеүенсә, ят йә һирәк “эләккән” ризыҡ (мәҫәлән, шоколад) ашағанда йығылалар. Өс меңләп бала ауырый. Әлегә сәбәбен дә, дауаһын да тапмағандар.\n* Вирустарҙың гены ла бар. Улар ишәйә, һәр уңайлы ерҙә урын алыр өсөн бер-береһе менән көрәшә лә.\n* Биологик вирустарҙан тыш, компьютер вирустары ла бар. Тәүгеһе 1981 йылда асылған.\n* Эре вирустарҙы мамавирус тиҙәр. Уларҙың хатта “юлдаш”тары ла бар.\n* “Ҡош киҙеүе”н барлыҡҡа килтереүсе вирус бик йыш төрөн үҙгәртә. Шуның менән дә ул бик ҡурҡыныс. Әлеге сиргә ҡарата вакцина булһа ла, теләһә ҡайһы ваҡытта барлыҡҡа килгән яңы штамына кеше тиҙ бирешә.\n* Бразилияла былтыр Зика вирусын миллион ярым кеше йоҡтороп ауырыған. Был теркәлгәндәре генә, сөнки күптәр табиптарға бармай.\n* 1962 йылда АҠШ туҡыма заводында эшсе ҡатын сирләп киткән. Ҡапыл ғына тәненә сабыртма сыҡҡан, йыш ҡалтыранған. Үҙе июнь ҡуңыҙынан (хрущ июньский) тешләнеүен әйткән. Бер нисә көн эсендә шундай уҡ ауырыу билдәләре тиҫтәләрсә кешелә күҙәтелгән, күптәрен дауаханаға һалғандар. Теге ҡуңыҙҙы эҙләй башлағандар, әйткәндәй, ауырыусыларҙың байтағы унан тешләнмәгән дә. Бөтә завод биләмәһендә бары тик ике генә ҡуңыҙ табылған, шулай уҡ бер ниндәй ҙә химик матдә булмаған. Һуңғараҡ асыҡлағандар: был күмәк стресс истерияһы булған икән. Йәғни берәүҙең сиренән артыҡ хәүефләнеүҙән килеп тыуған.


Баймаҡта Башҡорт Хөкүмәте ағзаларын атыу (Баймаҡ фажиғәһе) — 1918 йылдың 7 мартында Орск өйәҙе Баймаҡ ауылынан көнбайышҡа табан ярты километр алыҫлыҡта һәм 9 мартта шул уҡ өйәҙҙең Сидоровка (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Фёдоровка) утары янында булған ваҡиғалар.\n1.1 Таналыҡ — Баймаҡ эшселәр советының Башҡортостан Республикаһына ҡарашы\nГраждандар һуғышы һәм башҡорт милли хәрәкәте барышында (1917—1921 йылдар) Башҡортостан тарихында ҡанлы эҙ ҡалдырған фажиғәле ваҡиғалар күп була. Илдең башҡа төбәктәрендә һымаҡ, Башҡортостанда ла «аҡ террор» ғына түгел, «ҡыҙыл террор» ҙа була, законлылыҡтың тупаҫ боҙолоуҙары, контрреволюцион тип иғлан ителгән башҡорт халҡына рәхимһеҙ ҡараш хөкөм һөрә. Быларҙың барыһы ла халыҡ өсөн фажиғәғә әйләнә: хәйерселеккә, аслыҡ һәм рухи бөлгөнлөккә төшөү, физик яҡтан юҡҡа сығарыуға килтерә. Большевиктар тарафынан башҡорт милли хәрәкәтенең күренекле эшмәкәрҙәре Ғимран Мағазовты, Ғабдулла Иҙелбаевты, поляк офицерҙарын һәм ирекле отрядтың башҡорт һалдаттарын Таналыҡ — Баймаҡта атып үлтереү — ошондай фажиғәләрҙең береһе.\nТаналыҡ — Баймаҡ эшселәр советының Башҡортостан Республикаһына ҡарашы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБаймаҡ ауылы (һуңынан ҡала) бөрйән башҡорттары биләмәләрендә Таналыҡ — Баймаҡ баҡыр иретеү заводы янында фәҡәт урыҫ кешеләренән торған завод биҫтәһе булараҡ барлыҡҡа килгән. 1917—1921 йылдарҙағы башҡорт милли хәрәкәте формалашыуы осоронда завод халҡы большевиктар, совет власы яғын ҡабул итә. Тәүге сиратта, завод эшселәренә таянған Эшсе депутаттарҙың Таналыҡ — Баймаҡ советы йөҙөндә яңы власть башҡорт автономияһына ҡарата асыҡтан-асыҡ дошмандарса позицияла тора. Көньяҡ-көнсығыш Башҡортостандың эшселәре, шул иҫәптән, Таналыҡ-Баймаҡ советы тарафынан, үткәрелгән сәйәсәттең асылы 1918 йылдың 12 мартында ҡабул ителгән резолюцияһында иҫ китмәле асыҡ билдәләнә: «Еңеп сыҡҡанса өс төп дошманға ҡаршы көрәшергә:\n«Башҡурдистан» аҫтында 1917 йылдың 15 ноябрендә иғлан ителгән һәм 1917 йылдың 20 декабрендә III Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы тарафынан раҫланған Башҡортостан Республикаһы күҙ уңында тотола. Шулай итеп, Таналыҡ-Баймаҡ советы өсөн, шул иҫәптән советтың беренсе рәйесе Леонид Азанов өсөн дә, башҡорт автономияһына, башҡорт халҡының милли дәүләтселегенең ниндәй булһа ла сағылышына ҡаршы һуғыш — төп мәсьәләләрҙең береһе була.\nЭшсе депутаттарҙың Таналыҡ — Баймаҡ советы 1917 йылдың 16 мартында барлыҡҡа килә. XX быуат башында уҡ Көньяҡ-Көнсығыш Башҡортостан башлыса күп милләтле булыуына ҡарамаҫтан, әлеге эшселәр советы составында бер башҡорт та булмай. Башҡорттарҙың милли дәүләтселеккә ынтылыуында был һәм башҡа советтар үҙҙәренең тар милли мәнфәғәттәренә ҡурҡыныс янауын ғына күрә. Бөтә аҙымдарын улар Екатеринбург ҡалаһы властары менән бергәләп хәл итә. Эшсе һәм крәҫтиән депутаттарының Урал өлкә советы һәм Халыҡ хужалығының өлкә советы президиумының 1918 йылдың 20 майындағы ҡарарына ярашлы Көньяҡ-Урал тау сәнәғәте акционерҙар йәмғиәте (ЮУГАО) заводтарының һәм рудниктарының национализациялауы үткәрелә. Ырымбур губернаһының Орск өйәҙенә ҡараған Көньяҡ — Урал тау сәнәғәте акционерҙар йәмғиәте предприятеларын Леонид Азанов һәм уның ярҙамсылары Башҡортостан юрисдикцияһынан сығарыуға өлгәшәләр, алдан уҡ Таналыҡ — Баймаҡ баҡыр иретеү заводы һәм башҡа сәнәғәт предприятиеларҙы Башҡорт республикаһы составынан сығарыу йүнен күрәләр\n1918 йылдың 5 ғинуарында уҡ Башҡорт хөкүмәте беренсе башҡорт полктарын ойоштороу өсөн үҙенең ағзаларын (Ғ. Иҙелбаев, Ғ. Мағазов, Ғ. Мерәҫов, Ә. Ҡарамышев, Х. Бейешевтарҙы) Бөрйән-Түңгәүер кантонының Таналыҡ — Баймаҡ биҫтәһенә йүнәлтә. 1918 йылдың 17-18 ғинуарында ҙур булмаған башҡорт отряды Ырымбурҙан сыға, отрядта барыһы 70 тирәһе атлы һәм пехота яугирҙары була, шул иҫәптән 10 поляк офицеры. Отрядты йәш офицер, хәрби врач Мағазов етәкләй. Полк һалдаттарын кейем, ҡорал, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү өсөн милли фонд булдырыу тураһында ҡарар сығарыла, бының өсөн налогтар индереү, Бөрйән-Түңгәүер һәм башҡа кантондарҙағы шәхси предприятиеларҙың, алпауыт усадьбаларының, заводтарҙың, алтын сәнәғәте приискыларының милеген конфискациялау ҡарала. Экспроприацияны алпауыт Шоттан һәм Үҫәргән кантонындағы Самакин спирт заводынан башларға булалар. Мәҫәлән, спирт заводынан тартып алынған продукция яҡынса 500 мең һумға һатыла. Приискыларҙа 300 кг көмөш һәм 130 кг алтын һәм бик күп аҙыҡ-түлек алына. Отряд Макрушин араҡы заводында туҡтала (бында уларға поляк Бриц ҡушыла), артабан Таналыҡ — Баймаҡҡа тиклем маршрут Ҡаҙырша, Йомаш ауылдары аша үтә.\n1918 йылдың февраль уртаһына башҡорт полкында 400 һалдат иҫәпләнә, уларҙың 300 ҡоралланған була. Полк командирҙар составы 24 офицерҙан торған. Башҡорт полкы Таналыҡ — Баймаҡ урамдарынан йәшел флаг аҫтында, строй йырҙарын башҡорт телендә йырлап уҙғандар. Офицерҙар һәм һалдаттарҙың күк төҫтәге енгә беркетелгән айырыу билдәләре булған. Былар барыһы ла, күрәһең, биҫтә халҡында ойошторолоп ятҡан полкка ҡарата нәфрәт хистәрен көсәйткәндер.\nБашҡорт хөкүмәтенең һәм ойошторолоп ятҡан полк хәжәттәре өсөн Таналыҡ — Баймаҡ баҡыр иретеү заводында 8 бот алтын, 17 бот көмөш һәм 700 мең дәүләт игене конфискациялана. Баймаҡтан Совет хөкүмәте исеменә Башҡорт хөкүмәтен азат итеү талабы менән телеграмма ебәрелә. Таналыҡ — Баймаҡ Советына эшселәр отрядын төҙөү өсөн 2000 һум аҡса бирелә, 100 эшсе ҡорал һәм боеприпастар менән тәьмин ителә. Эшселәр отрядына ингәндәргә һәйбәт күләмдә эш хаҡы түләнә, Ҡыҙыл Гвардия сафына инеү эшселәрҙең ғаиләләренә файҙа килтерә.\nӘмир Ҡарамышев ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 14 көньяҡ-көнсығыш волосынан 5-6 мең кешелек ғәскәр туплауға өлгәшә. 1918 йылдың 19 февралендә Баймаҡты бөтә яҡтан да баш күтәргән башҡорттар уратып ала. Ҡамауҙа ҡалған биҫтәлә барыһы 100 ҡораллы эшселәр була. Ҡамау өс көн дауамында бара. Эшселәр отрядына түбәнге талаптар ҡуйыла: беренсенән, ҡоралһыҙланырға; икенсенән, ҡулға алынғандарҙы сығарырға. Баймаҡ эшселәр советы башҡорттар менән һөйләшеүҙәргә ризалаша. Әммә 1918 йылдың 21 февраленән 22 февралгә ҡараған төндө «кулак Баранов етәкселегендәге урыҫтарҙан һәм татарҙарҙан торған ҡыҙыл гвардия отряды» Таналыҡ — Баймаҡты ҡамауҙан азат итә. Һөжүмдең көтөлмәгәнлеге һәм һөжүмләгән отрядтың яҡшы ҡоралланыуы үҙ эшен эшләй: Ҡарамышев, һалдаттарын таратып, үҙе Бөрйән урмандарында йәшенергә мәжбүр була. Ҡарамышев Баймаҡ советы менән һөйләшеүҙәр аша ҡулға алынған иптәштәрен азат итергә теләй, әммә киҫкен аҙымға барыуға уға, Зәки Вәлидиҙең фекеренсә, Ырымбурҙа төрмәлә ултырған башҡорт хөкүмәте ағзаларына зыян килтереү ҡурҡынысы бирмәй.\n1918 йылдың 22 февралендә бөтә ҡулға алынғандарҙы сисендерәләр һәм иҫке-боҫҡоға кейендерәләр. Ошо уҡ көндә бер-бер артлы өс «суд» үтә. 1918 йылдың 22 февралендә көндөҙгө сәғәт дүрттә ҡулған алынған башҡорттарҙы һәм поляк офицерҙарын атып үлтерәләр (төрлө мәғлүмәттәргә ярашлы, 20-25 кеше атып үлтерелә). Эшсе халыҡ күңел аса, еңеүҙе байрам итә. Биҫтәгә эргә-тирәләге урыҫ ауылдарынан крәҫтиәндәр күпләп килеп тула. Таналыҡ-Баймаҡтан бер километр тирәһе алыҫлыҡта, юл эсендә, башҡорт офицерҙары Ғимран Мағазовты һәм Ғабдулла Иҙелбаевты, шулай уҡ биш поляк офицерҙарын теҙеп ҡуялар.\nАтылыу алдынан Ғабдулла Иҙелбаев ҡысҡырып өлгөрә: «Йәшәһен автономиялы Башҡортостан! Башҡортостан йәшәйәсәк! Атығыҙ!». Уларға язалаусылар яуап итеп: «Бына һеҙгә автономия!» — тип ҡысҡыралар. «Баймаҡ ваҡиғалары» ҡыҙылгвардиясылар отрядының бер ниндәй ҙә ғәйебе булмаған башҡорттарҙы массауи язалауының беренсе осрағы була. Х.Ғ.Ғәбитов, У. Х. Йәһүҙин, М. К. Әҙеһәмов һәм 2 поляк һаҡ аҫтында ҡалдырыла. 50-нән ашыу башҡорт һалдаты азат ителә, 9 мартта Сидоровка (Федоровка) утарында Баймаҡ советы тарҡатҡан полкынан 10 башҡорт һалдаты атып үлтерелә. Язаланғандарҙы яҡындағы шахтаның шурфына ташлайҙар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Баймаҡ_фажиғәһе&oldid=941197 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:07 4 апрель 2020 үҙгәртелгән.


Йыл һайын 25 мартта илебеҙҙә мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө – мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәренең, ижади һөнәр эйәләренең, мәҙәни мираҫты һаҡлаусылар һәм популярлаштырыусыларҙың һөнәри байрамы билдәләп үтелә.\nӨфөлә уникаль мәҙәни киңлек барлыҡҡа килде, уның нигеҙендә республиканың күп милләтле халҡының тарихи мираҫы һалынған. Башҡорт ере талантлы кешеләргә бай, беҙ һәр ваҡыт актерҙар, яҙыусылар, музыканттар, режиссерҙар, рәссамдар һәм башҡа мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән ғорурланабыҙ.\nБөгөн баш ҡаланың профессиональ һәм үҙешмәкәр ижад коллективтары Рәсәйҙә генә түгел, ә донъя кимәлендә лә билдәле. Уларҙың оҫталығы һәм теләге менән кешеләргә шатлыҡ хисе тыуҙырыла, ҡала саралары оҙаҡҡа хәтерҙә ҡала һәм халыҡҡа байрамдың тылсымлы мөхитен бүләк итә.\nҺеҙгә һөҙөмтәле һәм кешеләргә кәрәкле хеҙмәтегеҙ, һөнәри бурысҡа тоғролоғоғоҙ, даими ижади эҙләнеүҙәрегеҙ, кешелеклелегеҙ, ҡалабыҙҙың мәҙәни традицияларын һаҡларға һәм үҫтерергә әҙерлегегеҙ өсөн ысын күңелдән рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.\nҺөнәри байрамығыҙ – мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре көнө менән ихлас ҡотлауҙарҙы ҡабул итегеҙ!\nҺеҙгә һәм яҡындарығыҙға ныҡлы һаулыҡ, бәхет һәм именлек, илһам һәм бөтмәҫ-төкәнмәҫ ижади ҡеүәт теләйбеҙ!


Казактар - Howling Pixel\nКазакта́р − сығышы буйынса төрлө булған социаль төркөмдәр.\nКазактар хат яҙалар\nАтаманың килеп сығыуы\nМ. Фасмер буйынса боронғо урыҫ телендәге «козакъ» (үҙе теләп ялланған эшсене аңлатҡан) һүҙенән килә.\nВ. И. Даль һүҙлегендә «ил гиҙеү, күсеп йөрөү» тип аңлатҡан Урта Азияла ҡулланылған «казмак» һүҙенән сыға тип белендерә.\nТөрки телдәрҙән барлыҡҡа килгән тейҙәр (qаzаq — «ирекле, бойондороҡһоҙ кеше, мажаралар эҙләүсе, берәҙәк»).\nСытин хәрби энциклопедияһында төрлө версиялар күрһәтелә:\nкасоктарҙан (бер Кавказ халҡы)\nтөрөк-татар (төрки) «каз» (ҡаҙ) һүҙенән\nМонгол теленән («ко» — һаҡлау; «зах» — сик)\nДокументаль фильм «Энциклопедия казачества» (рус.)\n8 февраль — григориан стиле буйынса йылдың 39-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 326 көн ҡала (кәбисә йылында 327).\nВолгогра́д өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Көньяҡ федераль округ составына инә.\nАдминистратив үҙәге — герой-ҡала Волгоград.\nДутов Александр Ильич (17 август 1879 йыл — 7 февраль 1921 йыл) — Рәсәй Империяһы хәрби хеҙмәткәре, генерал-лейтенант (1919). Аҡтар хәрәкәте ҡаһарманы, Ырымбур казаклығы атаманы,\nНовочеркасск казактар училищеһы\nНовочеркасск казактар училищеһы — Рус Император, Дон һәм Рус армияһының Дон (шулай уҡ Әстерхан) казак частарына офицерҙар әҙерләүсе хәрби-уҡыу йорто.\nГраждандар һуғышы ваҡытында училище Ирекле армия өсөн төп һыйынырлыҡ урыны булып тора, унда илдә беренсе булып һуғышсыларҙы кейем-һалым, һуғыш кәрәк-ярағы, ҡорал менән тәьмин итеү ойошторола. Училище тулы составында фронтта ҡыҙыл ғәскәрғә ҡаршы йыш ҡына хәрәкәт итеүсе хәрби часть була.\nУчилищеның байрам көнө: 8 (21) ноябрь — Изге архистратиг Михаил көнө.\nПугачёв Емельян Иванович (1742 йыл — 10 (21) ғинуар 1775 йыл, Мәскәү) — Дон казагы, 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы юлбашсыһы. Үҙ-үҙен Рәсәй императоры Петр III тип иғлан итә; бер нисә тиҫтә самозванецтар араһынан иң билдәлеһе.\nРәсәйҙәге Граждандар һуғышы —25 октябрь (7 ноябрь) 1917 — 25 октябрь 1922 /16 июль 1923) — 1917 йылғы Октябрь революцияһының һөҙөмтәһендә власҡа большевиктарҙың килеүенән һуң элекке Рәсәй империяһы территорияһындағы сәйәси, этник, социаль төркөмдәре һәм дәүләт ойошмалары араһындағы ҡораллы конфликттар.\nГраждандар һуғышы XX быуат башында Рәсәйҙе тетрәткән революцион кризистың һөҙөмтәһе булып тора. Кризис Беренсе донъя һуғышы барышында көсәйә һәм монархияның ҡолауына, 1905—1907 йылдарҙағы революциянан һуң хужалыҡтың емерелеүенә, Рәсәй йәмғиәтенең тәрән социаль, милли, сәйәси һәм идеялар бүлгеләнеүенә алып килә. Бүлгеләнеүҙең апогейы булып бөтә илдең масштабында совет һәм антибольшевик ҡораллы көстәре араһындағы ауяһыҙ һуғыш тора.\nУрал казак ғәскәре\nУрал казактары (уралец) йәки Урал казак ғәскәре (1775 йылға тиклем һәм 1917 йылдан һуң — Яйыҡ казак ғәскәре) — Рәсәй империяһындағы казактарҙың бер төркөмө. Урал өлкәнең көнбайышында (хәҙерге Ҡаҙағстандың төньяҡ-көнбайыш өлкәләрендә, һәм Ырымбур өлкәһенең көньяҡ-көнбайыш өлөшө), Урал (1775 йылға тиклем Яйыҡ) йылғаһының урта һәм түбәнге ағымы буйлап урынлашҡан. Ғәскәр старшинлығы — 1591 йылдың 9 июленән, Яйыҡ казактарының Шамхал Тарковскийға ҡаршы Батша ғәскәре походында ҡатнашҡан осорҙан алып. Хәрби штабы — Уральск (1775 йылға тиклем Яйыҡ ҡаласығы тип атала). Дин буйынса: күпселеге — православие христиандары, әммә араларында старообрядсылар ҙа, мосолмандар (8 % тиклем) һәм буддистар (ламаистар) (1,5 %) ҙа була. Ғәскәри байрам, ғәскәри круг — 8 (яңы стиль буйынса 21) ноябрь, Изге Архангел Михаил көнөндә үткәрелә. 1721 йылдан алып — Хәрби коллегияһы, 1744 йылдан — Ырымбур хәрби губернаторы, 1882 йылдан Ҡаҙан хәрби округы командующийы ҡарамағында була. 1775 йылдан һуң Урал казак ғәскәре тип үҙгәртелә. 1816 йылдан алып Айырым Ырымбур корпусы составына инә.\nЫрымбур казак ғәскәре\nЫрымбур казактары — Урал, Орь, Һаҡмар, Мейәс, Уй, Тубыл йылғалары буйында йәшәгән сәйәси һәм тарихи берлеге вәкилдәре, .\nЫрымбур казак ғәскәре (ОКВ) —казак ғәскәрҙәрендә старшинлыҡ буйынса — икенсе, старшинлыҡ — 1574 йылдан.\nЫрымбур казак ғәскәре штабы Ырымбур ҡалаһында урынлашҡан;\nғәскәри байрам — 6 май, Ырымбур станицаһына һәм Ырымбур казак ғәскәренең тарихи станицалырына нигеҙ һалыу иҫтәлегенә. Төп ғибәҙәт Ырымбурҙағы Изге Мөғжизәләр тыуҙырыусы (Чудотворец) Николай Угодник хаҡына ғәскәри храмда ҡылына;\nғәскәрҙәрҙең ҡурсалаусыһы — Изге Георгий Победоносец.\nҠаҙан ханлығы — (Казан Ханлыгы|Qazan Xanlığı|قازان خانليغى}}) — 1445 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1438) — 1552 йылдарҙа Алтын Урҙа дәүләте ҡолатылғас, Ҡаҙан улусы территорияһында барлыҡҡа килгән Урта Иҙел (Волга) һәм Түбәнге Ҡама буйындағы феодаль дәүләт. Төп ҡалаһы — Ҡаҙан.\nҠаҙан хандары династияһына нигеҙ һалыусы - Олоғ-Мөхәммәт (1438—1445 йылдарҙа идара иткән).


"Аллаһ Тәғәләм, барыһын да һинең ихтыярға тапшырам..." » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » "Аллаһ Тәғәләм, барыһын да һинең ихтыярға тапшырам..."\n"Аллаһ Тәғәләм, барыһын да һинең ихтыярға тапшырам..." 04.10.2013 // Йәмғиәт / Иман\nӘбүләйес ауылында балалар, ҡатын-ҡыҙ бер ай самаһы мәсеттә ойошторолған дини дәрестәргә йөрөгән. Ғилемде Өфөлә дини белем алып ҡайтҡан Миңниса Йылҡыбаева өйрәткән. Был хаҡта ауылдаштарынан ишетеп белгәйнек. Әле иһә Әбүләйес абыстайын үҙе менән ҡапма-ҡаршы ултырып тыңлайбыҙ:\n— Урта мәктәпте тамамлағас, Йылайырҙа тегенсегә уҡыным. Кейәүгә сығып, дүрт бала таптым. Әммә яҙмыш елдәре тыуған ауылыма кире ҡайтырға мәжбүр итте. Ҡайҙа ниндәй эш бар, барыһын да башҡарҙым, сөнки балаларҙы ҡарарға, аяҡҡа баҫтырырға кәрәк ине. Етмәһә, нәҡ шул осорҙа совхозда эш хаҡы түләнмәне, шуға күрә ауылдаштарыма, туғандарыма кейем тегеп, йүнәтеп, шәл бәйләп көн күрергә тура килде.\nБала сағымдан алдан башлап йөрөргә өйрәнгәнмен. Мәктәптә уҡыу секторына етәкселек иттем, староста булдым. Ғөмүмән, һәр саҡ кеше араһында инем. Балаларым үҫеп таралышҡас, совхоз бөтөп, эшһеҙ ҙә ҡалғас, күңелгә ниҙер етмәй башланы. Берәй шөғөл табырға кәрәклеген аңланым. Шулай дингә ныҡлап яҡынайҙым. Өләсәй, әсәй тәрбиәһе эҙемтәһен ҡалдырған: Аллаһ Тәғәләнең барлығына ышанып үҫтек. Мәктәптә: "Хоҙай юҡ ул, ышанмағыҙ", — тип өйрәтһәләр, өйҙә киреһен раҫлай торғайнылар.\nӨләсәйем Зөбәйҙә Сәйфелмөлөк ҡыҙының йоғонтоһо айырыуса ҙур булды — ул абыстай ине. Ә атаһы, йәғни ҡартатайым Сәйфелмөлөк Бикташев, мулла булған. Шуға күрә аят-доғаларҙы бала саҡтан яттан белдем. Ғөмүмән, динилек — ҡаныбыҙҙа, быуындан быуынға күсеп килә. Үҙем дини ғилем ала алмағанға күрә, балаларым "Ҡөрьән"де уҡыһын, белһен тип, өйҙә шундай тәрбиә алып барырға тырыштым. Мәктәпте тамамлаған улымдың йөрәгенә операция яһатырға тура килде. Дауахананан сыҡҡас, уға Өфө мәсетендә Ҡөрьән уҡыттыҡ. Шул көҙҙә улым менән бер ҡыҙым баш ҡалалағы "Ғәлиә" мәҙрәсәһенең көндөҙгө бүлегенә уҡырға инде. Тимурым, уҡыуын тамамлағас, өйләнеп, ғаилә ҡорҙо. Ике сабыйы тыуҙы. Әммә ҡәҙерлем былтыр мәрхүм булып ҡуйҙы. Дин баламдың ҡайғыһын баҫырға ярҙам итте, күңелемә сабырлыҡ, түҙемлек өҫтәне.\nКинйә ҡыҙым Иҫәнғолдағы башҡорт гимназияһында уҡығанда, уларға мәсеттән килеп дини дәрестәр бирә торғайнылар. Зифа артабанғы яҙмышын ошо йүнәлеш менән бәйләне, Өфөлә ғилемен арттырҙы. Кейәүем Ишйегет Сәйфетдинов та — иманлы егет. Бер мәл ҡыҙыма күңелемдә күптән шытҡан уй-ниәтемде — намаҙ уҡырға өйрәнеү теләгемде — белдерҙем. Шулай итеп, дүрт йыл элек намаҙға баҫтым. Тик шайтандың тәьҫире көслө икән: уҡыма, ул һиңә нимәгә кәрәк, тип ҡотортто. Ике-өс ай аңҡы-тиңке килеп йөрөгәндән һуң, барыбер еңдем тегене. Шунан бирле, Аллаға шөкөр, намаҙымды ҡалдырғаным юҡ.\nҠыш Иҫәнғолдағы мәсеттә ял көнө уҡыуҙар башланасағы тураһында белдем. Дәрестәр — иртәнге сәғәт 10-дан. Таңдан тороп, малды тәрбиәләйем дә, көндәр һыуыҡ булыуға ҡарамаҫтан, район үҙәгенә юлға сығам. Шулай итеп, аҙна һайын Рәйлә абыстайға һабаҡҡа йөрөнөм. Ғәрәпсә уҡырға өйрәнеп, кейәүем биргән дини китапты тулыһынса уҡып, ятлап алдым.\nБер саҡ шулай ҡыҙҙарым (улар — өсәү) менән Рәйлә абыстайҙы ҡунаҡҡа саҡырып алдыҡ. Күңелемдә — мең төрлө һорау, уларға яуап таба алмай аҙапланам. Быны һиҙгән абыстай: “Һеңлем, һорауҙарың күбәйеп киткән. Уҡырға бар”, — тине. Аптырап ҡалдым. "Минең йәштә лә уҡып буламы ни? Ҡайҙа барайым?” — тим. "Ырымбурҙа — дүрт, Өфөлә алты йыл уҡыталар. Йылына ике тапҡыр сессияға барырға тура килер, әлбиттә, байтаҡ аҡсаң сығыр", — тип аңлатты.\n...Яңы уҡыу йылы яҡынлаша. Тупһаға сығып ултырам да, ниәтемде нисек тормошҡа ашырырға икән, тип уйланам. Баҡсамда ҡыярҙарым тәгәрләшеп ята, кәбеҫтәләрем йомарланған, помидорҙарым ҡыҙарған, алма ишелеп уңған. Кәзәләремде, бесәйҙәремде, тоғро дуҫымды — этемде — кемгә ҡалдырырға? "Аллаһ Тәғәләм, мин уҡырға ниәт иттем. Донъямды тапшырып китер кешем юҡ — һәр кемдең үҙ мәшәҡәте. Барыһын да һинең ихтыярға тапшырып, баш ҡалаға юлланам", — тинем дә юлға сыҡтым. Уҡырға инеп, бер ай белем алып ҡайтып төштөм. Бесәйҙәрем, этем ҡаршы йүгереп сыҡты. Йортомда бар нәмәм дә үҙ урынында: әйтерһең дә, кисә генә сығып киткәнмен. Ауылдаштарым, уҡырға инеүем менән ҡотлап, ҡыуанысымды ихлас уртаҡлашты.\nИке курсты тамамлап, әле өсөнсөһөнә барырға әҙерләнеп йөрөйөм, иншаллаһ. Әйләнгән һайын Хоҙайымдан уҡырға барырға насип итеүен һорайым. Был йәштә ғилем үҙләштереү бик еңелдән түгел, әлбиттә, әммә тырышам. Ауылда аяттарға һәм һәр йома мәсеткә йөрөйбөҙ. Апайҙар, еңгәйҙәр, һеңлеләр, уҡыусы ҡыҙҙар дини белем алырға теләк белдергәс, рөхсәт алып, дәрес бирә башланым. Ауыл хакимиәте башлығы Хөрмәт Ҡотошов класс таҡтаһы менән ярҙам итте. Ғәрәп алфавиты яҙылған плакат алып ҡайтҡайным, шуны элеп ҡуйҙым. Шәкерттәрем, хәрефтәрҙе үҙләштереп, уҡырға, яҙырға өйрәнде. Уларҙың күңелендә тыуған дин, Хоҙай, фанилыҡ, баҡыйлыҡ тураһындағы бихисап һорауға бергәләп яуап эҙләнек. IV класҡа уҡырға барған дүрт ҡыҙ дәрестәрҙе ҡалдырмай йөрөнө. Әле береһенә өйөнә барып белем бирәм. Балаларҙы "Ҡөрьән" уҡыусылар ярышында ҡатнаштырыу теләге менән янып йәшәйем.\nШундай һығымта яһаным: баҡһаң, миңә диндән яҙмағандарҙың балалары килә икән. Мәҫәлән, VII класс уҡыусыһы Филүзә Ағурҙинаның ҡартатаһы ошо ауылда мулла булған, IV кластан Гөлсәсәк Бикбованың ағаһы Ырымбур мәҙрәсәһендә уҡып ҡайтҡан. Тағы ла ике ҡыҙҙың нәҫелендә диниҙәр бар. Тимәк, иман да ҡан аша быуындан быуынға тапшырыла.\nИслам — пак дин. Аллаһ Тәғәләгә ышанған кешенең күңеле лә таҙа була. Шайтан әҙәм балаһын насар юлға этәрергә теләй, ә дин юлындағылар уның ҡотҡоһона бирелмәй.\nМиңниса ханымдың йөҙөнән күҙемде ала алманым. Шул саҡ хеҙмәттәшем, Әбйәлил егете Радик Өмөтҡужиндың: "Өфө урамдарында оҙон күлдәк кейгән, яулыҡ бөркәнгән ҡатын-ҡыҙ йылдан-йыл күбәйә. Уларҙың йөҙөнән нур бөркөлөп тора", — тигәне иҫкә төштө. Әңгәмәсемдәге ихласлыҡтың, инсафлыҡтың тормошобоҙ, тирә-йүндәге кешеләр өсөн ни ҡәҙәр әһәмиәтле булыуына тағы ла бер инандым.\nАвтор: Рәшиҙә МӘХИЙӘНОВА.


Изге эштәр ҡылайыҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИзге эштәр ҡылайыҡ\n07 августа 2018 — 16:16 ГТРК «Башкортостан»\nСочила Татарстан малайының ямғыр канауына төшөп китеп һәләк булыуы тураһындағы аяныслы хәбәрҙан һуң, изге күңелле кешеләр иғтибарлыраҡ була башлаған. Был видео Өфөлә төшөрөлгән. Унан күренеүенсә Әй урамы буйлап китеп барған автомобилдең водителе, Бөрйән егете Илфат Йәмғурсин юл уртаһында асыҡ люк күреп ҡала. Ул шунда уҡ машинаһынан сығып, бер-нисә метр алыҫлыҡта ятҡан люктың ҡапҡасын алып килеп ябып ҡуя. Ошо егет һымаҡ тирә-яҡтағыларҙың яҙмышына битараф булмаған изге күңелле кешеләр күберәк булһа, Сочилағы кеүек фажиғәләр һаны кәмер ине.


14 сентября 2015 — 15:42\nКишиневта 20 мең кеше демонтстрацияға сыҡҡан. Улар хөкүмәттең отставкаға китеүен, ваҡытынан алда һайлау үткәреүҙе, илдең өс банкынан 1 миллиард 500 миллион долларҙың ни сәбәпле юғалыуын тикшереүҙе талап итә.\nГермания ваҡытлыса Австрия менән сикте яба. Илдең эске сәйәси ведомствоһы етәксеһе Томас де Мезьер белдереүенсә, был тәү сиратта мигранттар ағымын сикләү өсөн эшләнә. Был аҙым Шенген килешеүенә ҡаршы килмәй тигән министр.\nАмериканың Калифорния штатында урман яна. Ут Амадор һәм Калаверас округтарында йөҙләгән йортто көлгә әйләндергән. Янғын һүндереүселәр араһында йәрәхәтләнеүселәр бар. Ут менән 3 мең 300 кеше көрәшә.\nСоюз ТМА-16М космос карабы экипажы Ҡазағстан биләмәһенә төштө. Космонатар-Геннадий Падалка, Айдын Аимбетов һәм Андреас Могенсен- үҙҙәрен яҡшы тоя.


Статистика буйынса, уртаса 700 баланың береһе ирен-аңҡау кәмселеге менән тыуа\nӘгәр дауаламағанда улар йүнләп ашай ҙа, тиҫтерҙәре менән дөрөҫ итеп һөйләшә лә, аралаша ла алмай.\n30-сы августан 5-се сентябргә тиклем Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәте ярҙамында «Йылмайыу акцияһы» тигән икенсе хәйриә сараһы үткәрелә. Уның сиктәрендә мохтаж малай-ҡыҙҙарҙың илленән ашыуына бушлай операция эшләнәсәк. Ойоштороу комитеты ултырышында акцияға әҙерлек барышы тикшерелде. Был эшкә бер нисә министрлыҡ һәм башҡа ведомстволар йәлеп ителгән. Федерация Советы комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова фекеренсә, «Йылмайыу акцияһы» барышында шулай уҡ донъя хирургтары ҡатнашлығында ғилми-ғәмәли конференция үткәреү ҙә ҡарала.


Ҡотлайбыҙ! - БРГИ1\nКаникулдың һуңғы көндәрендә беҙҙең уҡыу йотонда башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән регион-ара олимпиада үтте. Күрше өлкәләрҙән һәм республиканан тел һөйәр дүрт йөҙгә яҡын уҡыусы ҡатнашты. Көсөргәнешле ярыш һөҙөмтәләре билдәле булды. Беҙҙең уҡыусылар ҙа еңеүселәр рәтендә. 8-се кластар араһында абсолют еңеүсе тип Йәрмөхәмәтова Илгизә (уҡытыусыһы Лилиә Искәндәр ҡыҙы Әминева) билдәләнде. 9-сы класс уҡыусылары араһында Янбаева Илүзә еңеүсе (уҡытыусыһы Альбина Хәсән ҡыҙы Кайбышева) булды. Шулай уҡ Сәғәҙәтова Юлиә, 8- се класс (уҡытыусыһы Альбина Хәсән ҡыҙы Кайбышева) призер булды.\nУҡыусыларҙы һәм уҡытыусыларҙы еңеүҙәре ҡотлайбыҙ! Шулай уҡ олимпиадала ҡатнашыусы уҡыусыларҙы әҙерләгән Гөлсәсәк Салауат ҡыҙы Ҡылысоваға, Римма Мирсәйет ҡыҙы Тимербулатоваға рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ. Артабан да уңыштар юлдаш булһын!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ОЛО БАЙРАМ - КЕСЕ ТУЙ - 2019 - Мәҡәләләр\nОЛО БАЙРАМ - КЕСЕ ТУЙ\nБыл көндәрҙә баш ҡалала ла байрамдар парады тантана итте: "Яҙғы бал", "1000 велосипедсы көнө", ветерандарҙың "Боевая высота" патриотик йыр фестивале, Халыҡ-ара Балаларҙы яҡлау көнөнә арналған саралар. Ҡала округы хакимиәтендәге сираттағы оператив кәңәшмә лә ошо сараларҙы барлауҙан башланды. Ҡала хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин район хакимиәттәре башлыҡтарына, ҡыҙыҡһыныусы ведомстволар хеҙмәткәрҙәренә алда торған сараларҙы ла юғары кимәлдә үткәреү һәм балаларҙың, тамашасыларҙың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү бурысын йөкмәтте. Шулай уҡ Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың бер нисә көнүҙәк мәсьәләгә иғтибар йүнәлтеүе, атап әйткәндә, район-ҡалаларҙа һабантуй байрамдарын, шулай уҡ халыҡ күп йәлеп ителгән сараларҙы уҙғарғанда алкоголь продукцияһын һатыуҙы тыйыу мәсьәләһен күтәреүен билдәләп үтте. Был мәсьәлә баш ҡалаға ла ят түгел, шуға күрә ҡала хакимиәте башлығы уны район хакимиәттәре башлыҡтарына контролгә алырға ҡушты.\nОператив кәңәшмәнең көн тәртибендә Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыныу көнө, Рәсәй көнө һәм башҡорт халҡының милли геройы Салауат Юлаевтың тыуған көнө уңайынан әҙерләнгән байрам сараларына әҙерлек һәм уларҙы үткәреү мәсьәләләре ҡаралды. Хакимиәттең Мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса идаралыҡ начальнигы Шамил Абдраҡов белдереүенсә, тантаналарҙың рәсми өлөшө 11 июндә үтәсәк. Ул республика һәм Өфө ҡалаһы хакимиәте етәкселеге ҡатнашлығында Дуҫлыҡ монументына һәм Салауат Юлаев һәйкәленә сәскәләр һалыуҙан башланасаҡ. Шул уҡ көндө Ҡала мәҙәниәт һарайында "Берҙәмлек" Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивалендә ҡатнашыусыларҙың хәйриә концерты үтәсәк. 12 июндә байрам саралары бер нисә төп майҙансыҡта: Ленин исемендәге майҙанда, "Торатау" конгресс-холы артындағы амфитеатрҙа, ҡала райондарының ял һәм мәҙәниәт парктарында уҙасаҡ. Ленин исемендәге майҙанда иртәнән халыҡ кәсептәре, биҙәү-ҡулланма сәнғәт оҫталарының "Оҫталар ҡалаһы" күргәҙмәһе ҡуйыласаҡ. Сәғәт 10-да байрам сараларына балалар һабантуйы старт бирәсәк. Тантаналы мәлдәрҙең береһе булып Өфө гарнизонының янғын һүндереү техникаһы парады торасаҡ.\nБеренсе тапҡыр Ленин майҙанында "Өфө өсөн уйнайым", "Яратҡан ҡаламды төшөрәм", "Өфөмә теләгем" акциялары ойоштороласаҡ һәм барлыҡ теләүселәргә яратҡан көйҙәрен уйнарға, яратҡан йырҙарын йырларға, тыуған ҡалаһына теләген яҙырға мөмкинлек биреләсәк. "Өфө өсөн уйнайым" акцияһында ҡатнашыусылар, билдәле шәхестәр төрлө музыка ҡоралдарында уйнап, видеоны үҙҙәренең социаль селтәрҙәрҙәге сәхифәләренә ошо хештег менән һаласаҡ. Акцияны ҡала халҡы ла күтәреп алыр, тигән өмөт бар. Артабан ул Ленин исемендәге майҙанда 12 июндә дауам итәсәк. Рәссамдар өсөн "Республиканың 100 йыллығына - 100 рәссам" акцияһы сиктәрендә асыҡ һауала пленэр уҙасаҡ һәм унда 100 йәш рәссам баш ҡала күренештәрен һүрәтләп, ҡалаға бүләк итәсәк. Иҫтәлеккә фотоға төшөү өсөн махсус фотозоналар ҙа буласаҡ.\nБер үк ваҡытта М. Ғафури исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркында "Тыуған көнөң менән, яратҡан ҡалам!" тигән мәҙәни сара үтәсәк. Байрам көнөндә сәғәт 12-лә Ленин майҙанындағы гидродинамик сәғәт фонтанын асыу ҙа планлаштырыла. Шунда уҡ бейеү флешмобы ойоштороласаҡ һәм баш ҡаланың тыуған көнөнә уны матур итеп биҙәү буйынса ойошторолған "Байрамса Өфө" конкурсы еңеүселәре бүләкләнәсәк. Сәғәт берҙә майҙандағы ҙур экрандан Айнур Асҡаровтың "Из Уфы с любовью" фильмы күрһәтеләсәк. Рус драма театры алдындағы төп майҙанда сәғәт 3-тә "Берҙәмлек" Халыҡ-ара милли мәҙәниәттәр фестивалендә ҡатнашыусыларҙың гала-концерты башланасаҡ. Унда донъяның төрлө мөйөштәренән килгән 300 кешенең ҡатнашыуы күҙаллана. Артабан "Асыҡ микрофон" ҡала конкурсы еңеүселәре сығышы көтөлә. Бөгөнгә 50-нән ашыу ғариза бирелгән, иң-иңдәр 7 июндә һайлап алынасаҡ. Киске программа сәғәт 6-ла "Өфө - Беренсе республиканың баш ҡалаһы" тип аталған театрлаштырылған тамашанан башланасаҡ. Көн дауамында ижади коллективтар тамашасыларҙы үҙҙәренең сығыштары менән ҡыуандырасаҡ. Зәйнетдин, "Арғымаҡ", "Каруанһарай" төркөмдәре, Рушана Вәлиева сығыш яһаясаҡ.\n"Торатау" конгресс-холы артындағы амфитеатрҙа 12-15 июндә "Евразия йөрәге" Халыҡ-ара сәнғәттәр фестивале үтәсәк. Сара программаһы "Симфония төнө" һәм "Этнотөн" вәғәҙә итә, шулай уҡ Аскар Абдразаковтың, Радик Юлъяҡшиндың, Башҡортостандың популяр төркөмдәренең, саҡырылған ҡунаҡтар - Алһыу һәм Валерий Меладзеның сығыштары көтөлә. Дүрт көн дауам иткән фестивалде 100 меңдән ашыу кеше ҡарау ихтималлығы бар. 12 июндә "Евразия йөрәге" фестивален Милли кейем байрамы асасаҡ. Сәғәт 12-лә ҡатнашыусылар М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры алдынан Конгресс-холл артындағы амфитеатрға тиклем парадта үтәсәк. Унда Башҡортостанда йәшәгән барлыҡ милләттәр ҡатнашасаҡ, уларға Өфөлә белем алыусы сит ил студенттары ла милли кейемдәре менән ҡушыласаҡ. Парадты Дуҫлыҡ әйлән-бәйләне тамамлаясаҡ. Шул уҡ ваҡытта амфитеатрҙа Надежда Бабкинаның "Рәсәй йырҙары" фестиваль-марафоны башланасаҡ. Унда Башҡортостан исеменән "Мираҫ" йыр һәм бейеү фольклор ансамбле сығыш яһаясаҡ. Киске сәғәт 11-ҙә амфитеатр майҙанында байрам фейервергы атыласаҡ.\nӘлбиттә, байрамдар килә лә китә, була ла үтә. Бер мәлгә тура килгән оло байрамдар бер кесе туй кеүек булһа ла, көндәлек тормош ығы-зығыһы бер генә минутҡа ла иҫтән сығырға тейеш түгел. Әлеге ваҡытта Өфөлә юлдарҙағы соҡорҙарҙы "ямау" менән бер рәттән, ихаталарҙы капиталь ремонтлау эшенә тотондолар. Быйылға "Башҡорт ихаталары" программаһына ингән 85 ихата, 145 йорт ремонтланырға тейеш булһа, 16 ихатала һәм 20 йортта әлеге ваҡытта ремонт эштәре башланған. Әгәр конкурс процедураларында финанс сығымдарын экономиялау ихтималлығы барлыҡҡа килһә, резервта тағы ла 25 ихата территорияһы һәм 25 күп фатирлы йорт тора. Шулай уҡ башҡа тармаҡтар буйынса ла йәйге ремонт эштәре дауам итә.\nЯҙылған: 03.06.19 | Ҡаралған: 166


12 декабрҙә Өфөлә беренсе Яңы йыл алды йәрминкәһе үтәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12 декабрҙә Өфөлә беренсе Яңы йыл алды йәрминкәһе үтәсәк\n13:57, 7 декабря 2009 Иҡтисад\nЯңы йыл байрамдары алдынан традицион ауыл хужалығы йәрминкәләре үтәсәк. Беренсе ылауҙар Өфөгә 12 декабрҙә киләсәк. Был юлы ауыл хужалығы етештереүселәре баш ҡалаға һатыу өсөн ит килтерәсәк. Көндәр артыҡ һыуыҡ булмаһа, ассортимент йәшелсә продукцияһы менән тулыландырыласаҡ.\nБаш ҡала хакимиәтенең ҡулланыусылар баҙары идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, сауҙа ҡаланың 15 майҙансығында йәйелдереләсәк. Традицион майҙансыҡтарҙы әле боҙ ҡаласыҡтары биләгән, йәрминкәләр уларҙан бер аҙ ситтәрәк урын аласаҡ. Яңы йыл байрамдарына тиклем 6 йәрминкә көнө үткәрергә планлаштырыла. Төп сауҙа шәмбе көнө алып барыласаҡ, йәкшәмбе ҡалған продукция һатыласаҡ.


Йәнде һыҙлатҡан тәндәге тап » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nВитилиго тип аталған һирәк осраусы был сирҙе халыҡта ала ауырыуы тип йөрөтәләр. Уға дусарҙар тән һыҙлауынан түгел, психологик уңайһыҙлыҡтан ғазап сигә. Тиреһендә аҡ таптар хасил кешеләрҙең күбеһе башҡалар янында үҙҙәрен бик яйһыҙ тоя. Был иһә уларға иркенләп аралашырға, асылырға ҡамасаулай, ҡайһы берҙә шәхси тормоштарында кәртә булып тора. Республика тире-венерология диспансеры табибы Алһыу Әнүәр ҡыҙы ХАММАТОВА менән ошо ҡатмарлы сырхау хаҡында әңгәмәләшәбеҙ.\n– Витилиго – иң өйрәнелмәгән һәм дауалауға ауыр бирелгән сирҙәрҙең береһе. Ул донъяның бөтә илдәрендә лә таралған. Ауырыуҙың теләһә ниндәй йәштә барлыҡҡа килеүе мөмкин, әммә йышыраҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙа һәм 20 йәшкә тиклемге йәштәрҙә үҫешә. Һуңғы йылдарҙа иһә өлкәндәр, шулай уҡ балалар араһында ла уның менән сирләүселәрҙең артыуы күҙәтелә.\nТирелә ситтәре асыҡ аҡ тимгелдәр барлыҡҡа килеүе сирҙең төп билдәһе булып тора. Тәндең төҫөн билдәләүсе пигмент – меланин юҡҡа сығыуы сәбәпсе быға. Тәүҙә 0,2–0,3 сантиметрҙан артмаған таптар аҡрынлап ҙурая, бер-береһе менән ҡушылып, киңәйә бара. Таптар тәндең теләһә ҡайһы өлөшөндә, бигерәк тә асыҡ урындарҙа: биттә (ауыҙ, ҡолаҡ, күҙ, танау тирәһендә), муйында, аяҡ-ҡулдарҙа (бармаҡ остарында, терһәктә, тубыҡта, үксәлә, табанда) хасил булыусан. Баштың сәсле өлөшө тап менән ҡапланғанда, сәстә төҫөн үҙгәртә, саллана.\nВитилиго менән яфаланыусылар һыҙланыу-ауыртыныу ғазарланмай, уларҙа тик эстетик етешһеҙлек ҙур борсолоу тыуҙыра.\n– Тимәк, сирҙең һаулыҡҡа, ғүмергә туранан-тура ҡурҡынысы юҡ?\n– Эйе, шулай тиергә мөмкин. Айырым таптарҙың үҙенән-үҙе бөтөүе бар. Ләкин витилиго күп осраҡта организмдағы ниндәйҙер хәүефле үҙгәрештәр хаҡында һөйләй. Шуға күрә уны һис кенә лә иғтибарһыҙ ҡалдырырға ярамай.\n– Кешенең кәйефенә, тотошона кире йоғонто яһаусы был ауырыуға килтергән сәбәптәр хаҡында ла әйтеп үтһәгеҙ ине.\n– Витилигоға эндокрин ауырыуҙар (ҡалҡан биҙе, гипофиз, енси биҙҙәр эшмәкәрлегенең боҙолоуы), йән йәрәхәте алыу, оҙайлы ваҡыт көсөргәнешле хәлдә йәшәү, йөрәк-ҡан тамырҙары һәм нервы системаһындағы тайпылыштар сәбәпсе булыуы бар. Йоғошло ауырыуҙар үткәреү, эске ағзаларҙың даими сире, организмда зарарлы матдәләр тупланыуы (интоксикация), ауыр тән йәрәхәте лә уға килтереүе ихтимал. Витилигоға дусарҙарҙың байтағындаашҡаҙан-эсәк эше көйһөҙләнеү арҡаһында витаминдар етешмәүе, баҡыр, тимер, цинк һәм башҡа микро һәм макро элементтар алмашыныу боҙолоуы күҙәтелә.\nӘммә иң мөһим сәбәптәрҙең береһе – организмдың иммунсистемаһы ҡаҡшауы, йәғни сирҙәргә ҡаршы тороу ҡөҙрәте кәмеү, тип әйтер инем.\n– Был осраҡта халыҡ медицинаһына мөрәжәғәт итергә мөмкинме?\n– Сирҙең тәүге билдәләре һиҙелеү менән табип-дерматологҡа күренергә кәрәк. Сөнки, әйтеүемсә, эш тиренең тимгелләнеп боҙолоуында ғына түгел, бөтә организмдағы үҙгәрештәрҙә. Шуларҙы асыҡлап ҡына дөрөҫ дауа билдәләргә була. Дауалау оҙайлы һәм түҙемлек талап итә. Ә халыҡ рецептарын табип дауаһына өҫтәмә ярҙамсы тип ҡарарға кәрәк, минеңсә.\n– Ала ауырыуы нәҫелдән күсеүе ихтималмы?\n– Эйе, йышҡы навитилигоға әүәҫлек нәҫелдән килә. Ләкин нәҫелендә был сир булған бөтәһелә уның менән ауырып китмәй бит – ҡуҙғытыусы сәбәптәр юҡ икән, сырхау хаҡында иҫкә лә алмайҙар.\n– Витилиго менән ауырыусыларға ҡояшта ҡыҙынырға яраймы?\n– Тәндәге аҡ таптар ҡояшҡа, бигерәк тә ультрашәмәхә нурҙарға бик һиҙгер. Шулай булғас, ҡыҙынырға ярамай. Янған тәндә аҡтимгелдәр тағы ла нығыраҡ беленә башлай. Көслө нурҙар аҫтында булыуҙан ҡояш дерматиты барлыҡҡа килеүе бар.\nЖурналыбыҙҙы уҡыусы 57 йәшлек Нурия ханым ИГЕЛЕКОВА витилигоны нисек «еңеүен» уртаҡлашыуы ошо ауыр сиргә ҡаршы көрәшеүселәрҙе ныҡышмалыраҡ булырға өндәр, моғайын.\n– Ала ауырыуы менән 13 йәштә сирләп киттем. Таптар ғүмер буйы бер кәмене, бер ҡалҡты. Халыҡ араһында нисек оялыуымды һөйләп тә тормайым. 2005 йылда иһә яман сир асыҡланды, унан алда бауырымдың эштән сығыуы билдәле булды. Таптар тәнемдең 70 процентын ҡапланы. Һөнәрем буйынса мин массажист, кешегә ҡағылыуы ла бик уңайһыҙ була башланы.\nБирәм тигән ҡолона сығарып ҡуя юлына тигәндәй, шул йылда Мәскәүгә китеп барғанда поездағы юлдаш ҡатын был ауырыуҙан нисек ҡотолоуын һөйләне. Батып барыусы һуңғы һаламға тотонғандай, ул өйрәткәнсә халыҡ медицинаһы буйынса дауаландым. Мөғжизәгә ышаныуым шул хәтлем көслө булдымы, әллә ысынлап файҙаһы тейҙеме – өс ай ярымдан тәнемдә бер тап та ҡалманы. Әле табипҡа даими күренеп торам, уның әйткәндәрен күҙәтәм, анализдар бирәм. Бауырҙың һәйбәт эшләүе өсөн ашауымды ныҡлап тәртипкә һалдым. Яман шештең сигенгәненә лә байтаҡ йылдар уҙҙы. Минең һымаҡ сирләүселәргә әйтер һүҙем шул: һис кенә лә күңелегеҙҙе төшөрмәгеҙ, бөтә сараларҙы файҙаланығыҙ, тик табип менән кәңәшләшергә онотмағыҙ.


Бының сәбәптәре төптә ята. Башҡорт үҙенең тормошон ҡасандан бирле төҙөй һуң? Мин иҫ белгәндән бирле ауыл тураһында йырҙар тыңлап, хикәйә, повесть, романдар уҡып, спектакльдәр ҡарап үҫтем. Һәм һаман шул ауылға тешебеҙ-тырнағыбыҙ менән йәбешеп ятабыҙ. Ә ауылда, йөҙәр йылдар дауамында, төп проблема, Айрат Дилмөхәмәтов әйткәнсә, - "мал-бесән". Боронғо олатайҙар, атайҙар шулай йәшәгән, беҙ ҙә тик шулай ғына йәшәргә тейешме?\n- Улай булғас Һеҙ белгән икмәкте алам, ә йомортҡаны икенсе урындан алырға тура киләсәк, - тип йомортҡаны эргәһендә торған мәрйә һатыусынан алып, теге "не националистканың" ауыҙын тупайттырып киттем. Был хатынды милләт өсөн юғалғандыр тип тә әйтеп булалыр, ә бына уның башҡорт фамилияһы булһа, фамилияһы ғына булһа ла уны милләте менән бәйләп торор ине.


Хисле балаһы ул Туҡ-Сорандың » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБәҫен белеп һөйләшкән, моңло тауышлы, йылы ҡарашлы был ханым беренсе күреүҙә үк хәтергә уйылды. Ул саҡта уҡыусыһы Рената Бәҙәмшина Өфөлә үткән халыҡ-ара «Иҙел» йыр бәйгеһендә «Башҡорт эстрадаһы» номинацияһында еңгәс, һүҙ алып сәхнәгә күтәрелгәйне. Мәскәүҙән килгән мөғәллимәнең башҡорт һәм рус телендә матур һөйләүе, киң фекер йөрөтөүе оҡшаны. Быға тиклем исемен ишеткән булмағас, ҡыҙыҡһынып, селтәрҙәге диуарына индем. Шиғырҙарына юлыҡтым. Яҙмаларында – һағыш һәм үкенес, шул уҡ ваҡытта ярылып ятҡан сәм һәм тәүәккәллек, бәхетле булыуҙан бигерәк бәхет булырға ынтылыуы ярылып ята.\n...Ырымбур өлкәһенең Переволоцк районы Ғабдрафиҡ ауылы ҡыҙы Әлфиә Миңлеғәлләм ҡыҙы Агееваның өлөшөнә иркә бала саҡ та, ҡыуаныслы көндәр һәм йән тетрәтер һынауҙар ҙа, ижадтан ләззәт татып йәшәү бәхете лә яҙған. Аҡлы-ҡаралы һыҙаттай алмашынған ғүмер юлдары уны сыныҡтырып ҡына ҡалмаған, күңелендә ойоп ятҡан моң даръяһын да урғылтып ебәргән. Ҡәләмде бала саҡтан тибрәтһә, өс-дүрт йыл самаһы элек көйҙәр ҙә яҙа башлаған.\nБөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, концлагерҙан тере сығып, күңел сафлығын һаҡлай алған атаһы Миңлеғәлләм Ибраһим улы ла шиғырҙар яҙған. Әлфиә ханым апайы Гөлсара менән икәүләп, Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына атаһының һәм ауылдаштары – заманында мәктәп директоры булып эшләгән Рәҡип Латип улы Вәхитовтың ижадын бергә туплап, йыйынтыҡ баҫтырған. Балаларына бер ҡаты һүҙ әйтмәгән, «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» кеүек дастандар, әкиәттәр һөйләп күңелдәрен байытып үҫтергән ҡәҙерлеләре рухына инселәнгән рәхмәт булып донъя күргән ул китап. Әсәләре – Башҡортостандың Стәрлебаш районы Айтуған ауылы һылыуы – Гөлнәфис Хәким ҡыҙынан сабыйҙарына сабырлыҡ һәм егәрлелек күскән, үҙе дүрт кластан ары уҡый алмағас, бар теләге ғәзиздәренә белем биреү булған. Әйткәндәй, ғабдрафиҡтар Гөлнәфис апайҙы баҡса үҫтерергә яратҡаны өсөн шаяртып «Мичурин ейәнсәре» тип йөрөткән. Ғаиләлә ете бала тыуып, өсәүһе генә иҫән-һау буй еткергән. Әлфиә араларында хыялға бай, хисле булыуы менән айырылған. Тиктормаҫ ҡыҙ әхирәте Тамара менән ауылдаш әбей-бабайҙарға ашарға бешерә, концерт ҡуя, ағайҙарына эйәреп «һуғыш» уйнай йә бесәйенең ҡашын ҡырып шелтә ала. Бер мәл күктәге һауа шарын тотам тип, арҡаһына ҡаҙ ҡанаттарын бәйләп, аласыҡ башынан осорға итә һәм шатыр-шотор утын араһына барып төшә. Һауаларҙа кәйелергә яҙмаһа ла, тора-бара яҙмыш уға ижад ҡанаттарын кирҙерә...\n...Алдараҡ атаһы, былтыр 87 йәшендә әсәһе баҡыйлыҡҡа күсә. Әсәкәйенең Яңы йыл байрамына тура килгән ҡырҡын уҡытырға тип, Әлфиә ханым апайы менән Ғабдрафиҡҡа юллана. Ғәжәп, улар үҫкән саҡта гөрләп торған ауылда инде тыуған йортта ғына түгел, хатта клубта ла ут янмай. Тирә-яҡ тып-тын. Әйтерһең дә, әсәләре менән улар үҫкән бәхетле дәүер генә түгел, төбәктең ҡото ла киткән. Был әсе тойғонан аяҙ көндө йәшен атҡандай була, Әлфиә Миңлеғәлләм ҡыҙы аңы менән уның сатаҡтары аша ырыу көсөнә, ырыу хәтеренә тоташҡандай итә. Бәй, Туҡ-Соран нишләп етемһерәп ятырға тейеш, быуаттар буйы ошо ерҙәр өсөн көрәшкән аҫабаларҙың вариҫтары ҡайҙа? Туҡ-Соранға ингән Александровка, Яңы-Сергиевск, Переволоцк, Красногвардейск райондарында яңы ғына бит әле тормош гөрләп, гармун яңғырап тора ине, хәҙер ул һүнеп ҡалырға тейешме?\nОшо сәфәрҙән, ошо уйҙарҙан һуң Әлфиә апайҙың үҙе һымаҡ рухлы кешеләрҙе туплаған «Туҡ-Соран» берекмәһе барлыҡҡа килә. Быйыл май башында төбәктәге фольклор коллективтарын, йыр-моңдарыбыҙға битараф булмаған милләттәштәрҙе йыйған «Тыуған яҡ шишмәләре» исемле фестиваль гөрләп үтә. Ул Туҡ-Соран башҡорттарының тере булыуына, уларҙы ҡуҙғатыр өсөн бер оран да етеүенә инандыра...\n...Ә Мәскәүҙә тынғыһыҙ ижадсы етәкселегендә «Сесен» (Мысыр ғәрәптәре теленән «томбойоҡ» мәғәнәһендә) берекмәһе уңышлы эшләй. Ойошма ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Рәсәйҙең баш ҡалаһында йәшәгән, Башҡортостандан, Ырымбурҙан сыҡҡан ижадсыларҙы берләштереп, ҡәләмдәренә йән өрөп тороусы терәккә, башҡа халыҡтар алдында башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәтен танытыусыға әйләнгән...\n...«Хоҙай тарафынан бирелгән ғүмер – үҙе бәхет. Сәләмәтлеге булған әҙәмдең мөмкинлектәре сикһеҙ. Башҡаларҙы ҡыуандыра алһаң, яҡындарың иҫән икән, – шул да бәхет. Ижадым миңә ҡанат ҡуя», – ти Әлфиә Миңлеғәлләм ҡыҙы. Бөгөн уның байтаҡ йырҙарын Гнесиндар исемендәге музыка академияһы аспиранты Рената Бәҙәмшина, яңыраҡ Ырымбурҙа барлыҡҡа килгән «Туҡ-Соран» вокаль ансамбле башҡара. Әле Рәсәйҙең һәм Татарстандың халыҡ артисы Венера Ғәниева менән дә йырҙар әҙерләнә. Шиғырҙары ла ташҡа баҫыла. Хеҙмәт көндәрен балалар уҡытыуға арнаған мөғәллимә күңелен әҫәрҙәр, көйҙәр ижад итеп, «Сесен» студияһында йөрөгән ҡәләмдәштәре менән аралашып, улар менән төрлө саралар үткәреп үҫтерә. «Тормош һынауҙар ебәреп тора. Булһын, иң мөһиме – мин яңғыҙ түгел. Туҡ-Сораным, балаларым, дуҫтарым бар. «Сесен»дең әүҙем ағзалары, һәр эштә ярҙам итергә әҙер Алһыу Буш, Рената Бәҙәмшина, Зәбидә Хәзиева, Гүзәл Хөснөтдинова, Шәмсиә апай Нагаеваларға, Гөлсара апайыма рәхмәтлемен. Берекмәбеҙ, яңы маҡсаттар ҡуйып, эшен дауам итә. «Сесен» төрлө халыҡтарҙың оҡшаш ойошмалары менән берлектә күп сараларҙа ҡатнашып, милләтебеҙҙе баш ҡалала танытырға ынтыла. Минең, башҡорт телендә уҡымаған, тарихын һәм әҙәбиәтен тәрән белмәгән кешенең, ошо эштәрҙе башлап йөрөүем кемгәлер, бәлки, сәйер ҙә тойолалыр. Әле күп уҡыйым, күҙем асыла бара. Башҡа милләттәр әҙәби саралар үткәрә, улар араһында ниңә беҙҙеке лә булмаҫҡа тейеш һуң? Был тәү сиратта миңә кәрәк, шуға тотонғанмындыр. Былтыр «Татар милли үҙәге»ндә башҡорт шағиры Шәйехзада Бабичҡа арналған кисәгә ҡунаҡ булараҡ ҡатнашырға саҡырғастары, был сараны бит беҙ үткәрергә тейеш, тип сәмләнеп ҡайттым. «Сесен» шулай барлыҡҡа килде», – ти әңгәмәсем.\nТормошта ла, ижадында ла ихласлыҡҡа баш һалып, йөрәк ҡушҡанса йәшәргә ынтыла ул. Ошо түгелме ни ысын азатлыҡ?!


Ир хаҡын һаҡлауҙың сауабы | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Ир хаҡын һаҡлауҙың сауабы\n« Мәйетте (мәрхүмде) йыуыу\nНамаҙҙағы дәлилдәр »\nИр хаҡын һаҡлауҙың сауабы\nБар ғәләмдәрҙе юҡтан бар ҡылып, ошо ғәләмдәрҙәге бөтә мәхлүктәрҙе тәрбиәләп, беҙҙе ризыҡландырып тороусы, Ҡиәмәт көнөнең хужаһы булған Аллаһ Тәғәләғә барса ололауҙарыбыҙ, маҡтауҙарыбыҙ булһын. Тура юлда булғандарҙы йәннәт менән һөйөндөргән, хаҡ юлдан тайпылғандарҙы йәһәнәм менән киҫәткән, беҙҙе Ҡөръән, шәриғәт менән йәшәргә өндәгән, өйрәткән һөйөклө Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд салләллааһу ғәләйһи үәс-сәләмгә күңелдәребеҙҙең иң түренән сыҡҡан салауат-шәрифтәребеҙ, доға-сәләмдәребеҙ ирешһә ине.\nХөрмәтле мосолман ҡәрҙәштәрем! Әссәләмүғәләйкүм үә рәхмәтуллаһи үә бәрәкәтүһү! Барыбыҙға ла Аллаһ Тәғәләнең ике донъяға булған сәләме, именлеге булһа ине. Иң яҡшы һүҙ – Аллаһтың һүҙҙәре, иң күркәм нәсихәт – Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләмдең сөннәте, уның хәҙистәре.\nБыл вәғәздә ирҙәрҙең ҡатындарҙа булған хаҡтарын һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың ирҙәрҙе ҡәҙер итеүҙең сауаптарын һәм ирҙәрҙе рәнйетеүсенең гонаһтарын хикәйәт ителә. Шуға ҡатын-ҡыҙҙарға был нәсихәттәрҙе ихластан тыңлар кәрәк, ирҙәрегеҙҙең ризалығын алып йәнәттә булыр өсөн.\nАллаһ Тәғәлә Ҡөръән Кәримдә Ән-Нисә (Ҡатындар) сүрәһенең 34 аятында әйтә:\nالرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ\n«Әр-риджәәлү ҡауүәәмүүнә ғәлә-нисәә'и бимәә фаддалә-ллааһу бәғдаһүм ғәләә бәғдыиү-үә бимәә әңфәҡуу мин әмүәәлиһим фәссаалихәәтү ҡаанитәә-түн хәәфиҙаатүл-лилғайби бимәә хәфиҙа-ллааһу...»\n«Ирҙәр ҡатындарҙан өҫтөн тора, сөнки, берҙән, уларҙың береһен икенсеһенән Аллаһ өҫтөн иткән, икенсенән, ирҙәр үҙ малын сарыф итә. Әҙәпле ҡатындар динле була. Аллаһ һаҡлаған серҙе һаҡлай белә». (4/34)\nТәҡүә ҡатын һәр ваҡытта ла иренә итәғәт итә, уны хөрмәтләй, бер ҡасан да уға итәғәтһеҙлек күрһәтмәй. Ундай ҡатын һәр ваҡытта ла иренең күңелен шатландыра. Ире ярлы булһа ла зарланмай, өй эштәрен тулыһынса башҡара. Ислам тарихында күп ҡатын-ҡыҙҙың сабырлыҡ күрһәтеүен, ирҙәренә хеҙмәт итеүенең миҫалдары бик күп. Пәйғәмбәребеҙҙең ҡыҙы Фатима Ғәли хәҙрәттә кейәүҙә саҡта ҡул тирмәнен әйләндереп он тартҡанда, был эштең ауыр булыуына иренә зарланып: миңә ярҙамға хеҙмәтсе алһаң булмаймы, тигән. Быны ишеткән Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм: «Һеҙҙе һеҙ һораған нәмәнән дә яҡшыраҡ нәмәгә өйрәтәйемме? Кис йоҡоға ятыр алдынан ихластан утыҙ өс мәртәбә «Әлхәмдүлилләәһ» (Аллаһҡа шөкөр) тип әйтһәгеҙ, утыҙ өс мәртәбә «Сүбхәнәллааһ» (Аллаһҡа маҡтау) тип Уны маҡтаһағыҙ, утыҙ өс мәртәбә Аллаһты данлап, «Аллаһу Әкбәр» (Аллаһ Бөйөк) Уны ҙурлаһағыҙ, был һеҙҙең өсөн хеҙмәтсе алыуҙан да хәйерлерәк булыр ине», — тип әйткән. Һәм дә уларҙың күңелдәренә шундай илаһи ярҙам һалған, шул уның ярҙамында улар ауырлыҡтарҙы еңә алғандар. Аллаһты маҡтау, Уны данлау, Уға шөкөр итеү – һәр ауырлыҡтарҙы еңергә сәбәп.\nӘбү Бәкерҙең ҡыҙы Әсмә үҙенең ире Зөбәйергә һәм өйөнә хеҙмәт иткән. Иренең аты булып, Әсмә уны ҡараған, бесән әҙерләгән, ашатҡан, уны эсереү өсөн күн һауыт теккән, ҡамыр баҫҡан, финик хөрмәләрен ташыған. Бының хаҡта хәҙистә: «Зөбәйер миңә өйләнгәндә уның байлығы ерҙә булып, бер ниндәй мөлкәте юҡ ине. Бары бер аты бар һәм мин уны тәрбиәләнем, хөрмә төштәрен (һөйәктәрен) төйөп ашата инем. Ҡамыр баҫа инем, ләкин тәмле итеп икмәк бешерә белмәй инем. Минең урынға күрше ансар (урындағы халыҡ) ҡатындары бешерҙеләр. Улар тәҡүә, эскерһеҙ, ғәҙел ҡатындар ине. Мин баҡсанан башыма ҡуйып хөрмә төштәре ташыным. Ул ер ике саҡрымдай ине. Бер ваҡыт башыма төштәр тултырылған һауытты ҡуйып ҡайтҡанда, миңә юлда Аллаһтың илсеһе һәм сәхәбәләр осраны. Ул дөйәһен теҙләндерҙе лә миңә үҙ артына ултырырға ҡушты. Мин уның артына ултырырға оялдым, шулай уҡ Зөбәйер ҙә көнсөлөклө ине, мине ҡыҙғана ине. Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм: «Аллаһ менән ант итәм әлеге йөктө баш өҫтөндә ташыуың уның өсөн дөйәгә ултырыуҙан да ауырыраҡ» тип әйтте. Әлеге осраҡтан һуң атайым Әбү Бәкер миңә хеҙмәтсе ебәрҙе һәм миңә башҡа атты ҡарарға тура килмәне. Был минең өсөн иреккә сығыу кеүек булды». «Сабырлыҡ төбө һары алтын» тип әйтелә беҙҙең халыҡта. Шул сабыр итеү арҡаһында тормоштың үҙгәреүен күрәбеҙ. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләмдең: «Ауырлыҡтан һуң еңелек килә» тигән хәҙисендә иҫегеҙгә төшөрәм. Сабырлыҡта, тәҡүәлектә, иренең иң яҡын иптәше булып француз яуында иңгә-иң терәшеп яу сапҡан башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарында онотмайыҡ. Беҙҙең башҡорт тарихыбыҙҙа бындай ҡатын-ҡыҙ ҡатнашлығындағы хикәйәттәргә бай. Күпме тарихи йырҙар, бәйеттәр, риүәйәттәр бар. Хатта әкиәттәрҙә лә ҡатын-ҡыҙҙар тураһында хаҡ бар.\nҺәм Ислам тарихынан дауам итеп хәҙрәт Мәғәз ибн Джәбәл (уға Аллаһының ризалығы булһын) әйткәнен килтерәйек:\n- Әгәр ҡатын иренең ризалығы өсөн икмәк бешерһә, икмәк бешергән ваҡытта йөҙөнә йәки ҡулына ут эҫеһе һуҡһа, Аллаһы Тәбәрәкә үә Тәғәлә ул ҡатындың йөҙөн тамуҡ утына харам ҡылыр. Һәм дә әгәр берәй ҡатын ире ҡаршыһында аяҡ үрә торһа, иренең йөҙөн һыйпаһа, йәки ире ултырыр алдынан иренең аҫтына мендәр йәки кейеҙ һалһа, алдына аш-һыу әҙерләп килтерһә, йәки ире ята торған урынын һыпырһа, йәки иренең йөҙөнә йылмайып ҡараһа, йәки иренең ҡулынан тотһа, ҡәҙер-ғиззәт итһә, йәки сабый балаларының өҫтөн-башын ҡараһа, йәки ирен үҙенең ата-әсәһенә маҡтаһа, йә булмаһа күршеләренә маҡтаһа, йәки ире менән бергә өйҙә йөрөһә, һөйләшеп-кәңәшләнеп йөрөһә — быларҙың һәммәһен дә иренең күңелен асыр өсөн һәм Аллаһ ризалығы өсөн ҡылһа, ул ҡатындың һәр бер һүҙе өсөн, һәр бер аҙымы өсөн ҡол азат иткән сауаб бирелер. Ул ҡатынға Ҡиәмәт көнөндә нур бирелер ти — бөтә ҡатындар бының нурын күреп ғәжәпкә ҡалырҙар, әйтерҙәр:\n- Беҙ был ҡатын кеүек ирҙәребеҙҙе ҡәҙер-хөрмәт иткән булһаҡсы! — тиерҙәр. Был ҡатындың ожмахта дәрәжәһе шул тиклем булыр ти — бының дәрәжәһе пәйғәмбәрҙәр дәрәжәһе менән тиң булыр, был дәрәжәгә бер кем дә өлгәшә алмаҫ, ләкин пәйғәмбәрҙәр ирешер.\nӘгәр ҙә инде берәй ҡатын иренә: «Һинән ғүмер буйы һис бер изгелек һәм файҙа күрмәнем», — тип әйтһә, Аллаһы Тәғәлә ул ҡатындың бөтә игелектәрен юҡ итәр. Һәм берәй ҡатын ирен теле менән рәнйетһә, ул ҡатындың теле Ҡиәмәт көнөндә етмеш аршын булыр, муйынына сорналып йөрөр. Әгәр ҙә берәй ҡатын намаҙ уҡып, үҙенә генә доға ҡылып та, иренә доға ҡылмаһа, доғаһы ҡабул булмаҫ. Бынан һуң үҙенә доға ҡылмайынса, иренә генә доға ҡылһа — доғаһы ҡабул булыр.\nӘгәр берәй мәл берәр ҡатынға ҡайғы килгән ваҡытта йөҙөн тырнаһа, кейемен йыртһа — был ҡатын Ҡиәмәт көнөндә хәҙрәте Нухтың ҡафыр ҡатыны менән бергә йәһәннәмдә булыр, был ҡатын бөтә изгелектәренән мәхрүм булыр.\nӘгәр берәй ҡатын иренән йөклө булһа, Аллаһы Тәғәлә ул ҡатынға көндөҙҙәрен ураҙа тотҡан, кистәрҙә уяу тороп, ғәмәл үә ғибәҙәт ҡылған сауаптарҙы яҙҙырыр. Әгәр балаһын тыуҙырһа, күктән бер тауыш килер:\n- Әй, изге ҡатын-ҡыҙ! Һинең бөтә гонаһтарың ярлыҡанды. Хәҙер игелекте баштан ҡыл, — тиер.\nӘгәр ҙә берәй ҡатын иренең рәнйетеүенә сабыр итһә, ул ҡатынға, Аллаһы Тәғәлә ризалығы менән дин юлында булған һуғышсы сауабы яҙылыр. Был бик ҙур сауаб. Ул ҡатын ысын мосолман, тәүбә ҡылған ҡатындарҙан булыр.\nӘнис ибн Мәлик (уға Аллаһының ризалығы булһын) әйтте:\n- Берәй ҡатын биш ваҡыт намаҙ уҡыһа, рамаҙан ураҙаһын тотһа, үҙен тыйылған нәмәләрҙән һаҡлаһа һәм иренә бойһонһа — Ҡиәмәт көнөндә ожмахтың теләгән ишегенән инер. Өммә Сәләмә һүҙҙәренә ҡарағанда, Аллаһ Илсеһе: ире унан ҡәнәғәт булған ҡатын үлһә, ул ҡатын йәннәткә инәсәк, — тигән. Аллаһтың Илсеһе беҙгә тәҡүә, яратыусы, һөйөклө ҡатындың ниндәй булырға тейешлеген өйрәткән. Бындай ҡатын был донъяла ла, ахираттә лә бәхетле буласаҡ. Ниндәй ҡатын-ҡыҙҙың йәнәткә инәсәген тасиурләп, Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм былай тигән: «Күп бала табыусы, яратыусы. Ул асыуланһа йәки уны рәнйетһәләр йәки ире асыуланһа: «Минем ҡулым һинең ҡулыңда. Мин һинән риза булғансы мин йоҡлап китә алмаяҡсаҡмын», — тип әйтә. Дөрөҫ юлдан барыусы мосолман ҡатындың иренә итәғәт иткәне өсөн Раббыһының рәхмәте буласағын һәм йәнәткә инәсәген белә. Бынан тыш, ул Аллаһ Тәғәләнең иренә итәғәт итмәүсе ҡатынды тәнҡитләүен дә онотмай. Иренә ҡарата бындай мөнәсәбәт гонаһ, ул фәрештәләр араһында асыу һәм ләғнәт уята. Шул хәҙисте лә онотмаҫ кәрәк: ирен рәнйеткән ҡатын-ҡыҙҙың намаҙы ҡабул булмаҫҡа мөмкин, тигәнен.\nХәсән хәҙрәт (Аллаһ уны ярлыҡаһын) әйтте:\n- Берәй ҡатын иренән ҡасһа, Аллаһы Тәғәлә ул ҡатындың ҡылған ғибәҙәттәрен ҡабул ҡылмаҫ, өйөнә ҡайтып, иренең ҡулынан тотоп ғәфү үтенеп:\n- Миңә теләһә ниндәй яза бир, — тип әйткәнсе.\nСабит тигән ғалим әйткән:\n- Исраил илендә бер ҡатын бар ине. Әгәр ире ашарға ултырһа, ашап туйғансы, сыра үә шәмде үҙ ҡулы менән тотоп торор ине. Бер мәле, бер кистә шәме янып бөттө. Ҡатын шунда үҡ үҙенең толомон киҫеп, майға манып, яндырып торҙо, иренә яҡты булһын өсөн. Был ҡатындың бер күҙе һуҡыр ине. Иртә менән торҙо, һәм шул арҡала, икенсе күҙе лә сәләмәт булып, иренең күңелен табыуы бәрәкәтендә ике күҙле булды. (Аллаһ Тәғәләнең ике донъя рәхмәтендә булды тип аңлағыҙ).\nПәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләмдең тағы бер риүәйәтендә:\n- Аллаһы Тәғәләнән башҡаға сәждә ҡылыу дөрөҫ булмаҫ. Әгәр ҙә Аллаһы Тәғәләнән башҡаға сәждә ҡылыу дөрөҫ булһа, ул ваҡытта ҡатындарҙы ирҙәренә сәждә ҡылырға бойорор инем, — тине, сөнки ирҙәрҙең ҡатындарға ҡарата хаҡтары бик ҙур.\nМөхәммәд ғәләйһиссәләмгә бер кеше ҡыҙын алып килде һәм әйтте:\n- Йә Рәсүлүллаһ! Был ҡыҙыма алыҫ урындарҙан яусылар килде, тик ҡыҙым ғына һис тә быға риза булмай тора, — тине. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ғәләйһиссәләм ҡыҙға һорау бирҙе:\n- Әй, ҡыҙ! Ни өсөн ата-әсәң биргән урынға бармайһың? — тине. Ҡыҙ әйтте:\n- Йә Рәсүлүллаһ! Мин кейәүгә бармаяҡсымын, ирҙәрҙең ҡатындарға ни ҡәҙәр хаҡы барлығын ишетмәйенсә, — тине. Шунан һуң, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд ғәләйһиссәләм:\n- Ирҙәрҙең ҡатындарҙа хаҡы шул ҡәҙәр: әгәр бер ҡатындың никахлы ир иптәше башынан аяғына тиклем ҡаны ағып торған йәрәхәттәре булһа, ҡатын был йәрәхәттәрҙе теле менән ялаһа ла, иренең хаҡын үтәмәгән булыр, — тине. Ҡыҙ быны ишеткәс яуап бирҙе:\n- Ысынлап та, кейәүгә барасаҡмын! — тип өс мәртәбә әйтте.\nҒәйшә раҙыАллааһу ғәнһә ҡатын-ҡыҙҙарға ирҙәренә ҡарата иғтибарлы булып, уларҙың ҡатындарына ҡарата ниндәй хоҡуҡтары булыуҙы белеүҙең бик әһәмиәтле икәнен асыҡлап әйтә: «Әй ҡатын-ҡыҙҙар! Әгәр ҙә һеҙ үҙегеҙгә ҡарата ирҙәрегеҙҙең ниндәй хоҡуҡтары бар икәнең белһәгеҙ ине, уларҙың аяҡтарынан туҙанды һөртөп торор инегеҙ».\nБыл һүҙҙәр ирҙәрҙең ҡатындарына ҡарата ниндәй ҙур хаҡтары булыуы тураһында һөйләй.\nИр-ат хаҡы әсә хаҡында да артыҡ икән. Шуға күрә ирҙең ризалығында Аллаһы Тәғәлә ризалығы табылыр. Ирҙе рәнйетеүҙән шул тиклем ҡурҡыныстар булһа, һәр ҡайһыбыҙға ҡулыбыҙҙан килгән ҡәҙәре ирҙәребеҙҙе ҡәҙер — хөрмәт итергә тейешлелер. Уларҙы башҡа сит-ятарға йөрөүҙән һәм сит ҡатындар менән һөйләшеү-аралашыуҙан һаҡлайыҡ. Ир кешене гонаһ һәм фетнәләрҙән арындырыу, боҙоҡлоҡтан һаҡлау – ҡатын-ҡыҙ эшләй торған иң әһәмиәтле эш. Ҡиәмәт көнө алдынан 50 ҡатынға бер ир булыр тип әйтелә, бөгөн үк күрәбеҙ ирҙәр күп үлә, бер иргә ике-өс ҡатын тура килә, һаҡлағыҙ ирҙәрҙе. Ирҙе хөрмәтләгеҙ, уға ҡарата мөләйем булығыҙ. Онотмағыҙ, Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм: «Тамуҡта иң күбеһе ҡатын-ҡыҙҙар! », тигән. Аллаһ Тәғәлә ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға тәҡүә һәм сабырлыҡ биреп, йән һәм тән, тел бәләләренән һаҡлап, итәғәтле, шөкөр итеүселәрҙән, балаларыбыҙға хәйерле тәрбиә булыусыларҙан, иманлыларҙан итһен. Әмин.\nҠатындың иренә ҡарата бурыстары: https://nazir1965.com/din/%D2%A1atyndy%D2%A3-iren%D3%99-%D2%A1arata-burystary.html\nФатихалы ғәилә: https://nazir1965.com/din/fatixaly-%D2%93ail%D3%99.html\nФәхретдинов Ризаитдин. Нәсихәттәр: https://nazir1965.com/tarix/f%D3%99xretdinov-rizaitdin-n%D3%99six%D3%99tt%D3%99r.html\nҺүҙ ыңғай әйтелгәндәр (Гүзәл СИТДИКОВА, яҙыусы): https://nazir1965.com/bez-rubriki/%D2%BB%D2%AF%D2%99-y%D2%A3%D2%93aj-%D3%99jtelg%D3%99nd%D3%99r.html\nКилен булған ҡыҙға бирелгән өгөт: https://nazir1965.com/din/kilen-bul%D2%93an-%D2%A1y%D2%99%D2%93a-birelg%D3%99n-%D3%A9g%D3%A9t.html\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 12.12.2019 в 14:48, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Республиканың көнъяҡ өлөшөндәге төбәктәрҙә ҡара сиңерткәләр ҡотора | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n01 июля 2015 — 16:00\nӘбйәлил, Ейәнсура һәм Йылайырҙа саранчалар ауыл хужалығы майҙандарын, көтөүлөктәрҙе ҡыра. Бөжәктәр бөгөнгә утыҙ һигеҙ мең гектарҙы юҡҡа сығарған. Сәселгән баҫыуҙарҙы тикшереү, зыян күләмен асыҡлау махсус төркөмдәргә йөкмәтелгән. Баймаҡ районында ла сиңерткәгә ҡаршы эҙмә-эҙлекле эш алып барыла. Сәсеүҙе матур башҡарған баймаҡ эшсәндәре яҡшы уңышҡа иҫәп тотҡайны. Яҙғы айҙа етерлек яуым-төшөм дә ошо өмөттәрҙе ҡеүәтләне. Тик дәррәү күтәрелгән сәсеүлектәргә һөжүм иткән ҡара сиңерткәләр пландарҙы селпәрәмә килтерҙе. Яуаплылығы сикләнгән Толпар йәмғиәтененең тәжрибәле агрономы Петр Божеховский билдәләүенсә, көндәр артабан да шулай эҫе торһа баҫыуҙарҙың күп өлөшөн ҡотҡарып булмаясаҡ. Шәхси хужалыҡ тотҡан ауыл халҡын да был хәл хәүефкә һала. Ерҙең бер квадрат метрында 40, урыны менән 100-ләп осраған сиңерткә бесәнлектәрҙе көндән-көн юҡ итә. Ғәҙәттә июль урталарында бесәнгә төшөргә күнеккән ауыл халҡын белгестәр быйыл ҡабаланырға өгөтләй. Мал аҙығын әҙерләү йәһәтенән ҡатмарлыҡтар килеп сыҡмаһын өсөн.Ҡара сиңерткәләр эҫе ваҡытта әүҙемләшә. Һауа температураһы 28-ҙән ашһа һөжүмгә күсәләр. Тәндәре кибеп һыуға сарсаһа улар йәшел үләндең һутлы һабаҡтарынан дым ала. Был ҡоротоусы бөжәктәр менән көрәшергә Баймаҡ районы хужалыҡтарының көсө етмәй. Бесәнлектәр һәм айырым баҫыуҙар химик эшкәртеүгә мохтаж. Аграрийҙар алдында иһә көҙгө уңыштың байтаҡ өлөшөн ҡотҡарыу бурысы тора.


«Салауат Юлаев» командаһы «Металлург»тан еңеүҙе овертаймда тартып алды // Спорт | новости башинформ.рф\n9:00, 17 октября 2018 Спорт\n«Салауат Юлаев» командаһы «Металлург»тан еңеүҙе овертаймда тартып алды Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 17 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\nМагнитогорск ҡалаһына Өфө хоккейсылары «Автомобилис»ҡа еңелгәндән һуң (0:1) килде. «Салауат Юлаев» тәүге минуттарҙан уҡ алға китте. «Металлург» менән уйын уртаһына ҡунаҡтарҙан Александр Кадейкин уңышҡа өлгәште: форвард ысын трюк күрһәтте һәм Василий Кошечкин ҡапҡаһын тар-мар итте. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, хужалар беренсе тәнәфескә тиклем бер нисә секунд ҡалғас яуап ҡайтарҙы: Андрей Чибисов Юха Метсола биләмәһенә һөжүм итте. Фин ҡапҡасыһы «юлаевсыларға» ярҙам итә алманы — 1:1.\nИкенсе осорҙа Магнитогорскиҙың боҙ һарайы гол күрмәне, хәйер, өсөнсөһөндә лә. Статистика ике ярышташтың да еңеүгә мөмкинлектәре тигеҙ тигәйне. Әммә овертаймда Филип Ларсен аҙаҡҡы нөктә ҡуйҙы.\nКиләһе матчты Николай Цулыгин тәрбиәләнеүселәре «Аҡ Барс»та ҡунаҡта уҙғара. Көйәрмәндәрҙе КХЛ-дың 11-се миҙгелендә икенсе «йәшел дерби» көтә.\nТеги: хоккей, Салауат Юлаев, КХЛ, Металлург


Көлһылыу булғыһы килмәне… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Көлһылыу булғыһы килмәне…\nКөҙгөгә бер һылыу ҡарап тора. Ғәлиә ул. Бик йәш әле. Ҡулына ике йылдан диплом ала. Бында, ҡалаға, алыҫтан – дала яғынан уҡ килгән. Бына ҡыҙ өйөп ҡуйған сәсен туҙҙырып, тағы бер ҡат тарап өйҙө лә, ҡолағына матур алҡаларын сосратып тағып, көҙгөгә ҡарап йылмайҙы. Күптәрҙең, хатта иптәш ҡыҙҙарының да көнсөл ҡараштарын күргәне бар – сибәр шул үҙе лә. Ҡыҙ тыҡ-тыҡ баҫып сығып китте.\nПодъезд төбөндә уны машина көтөргә тейеш. Мин дөрөҫ эшләйемме ул, ә бәлки, бармаҫҡалыр – ошондай һорауын үҙенә инде нисәнсегә бирә Ғәлиә. Йә, ярай, сығып китеп барам да инде, кире боролаһым юҡ, ти ҙә, ауыр һулап, ишектән сыҡҡан ыңғайға машинала ултырған кешегә ҡарап иҫ киткес матур итеп йылмая. Йыш ҡына уның шулай сығып китеүен тәҙрәнән күреп торған ауылдашы Зилә, быға ошондай ҡуштанлыҡ ҡайҙан килде икән, ата-әсәһе бик ябай кешеләр ҙә баһа, тип аптырай.\nӘ машинала Рәмил ултыра. Дөрөҫөрәге, Рәмил ағай. Шулай ти уны Ғәлиә. Сөнки “егет” ҡыҙҙан 17 йәшкә өлкәнерәк. Танышыуҙары бынан ярты йыл элек ғәҙәтисә, урамда булды. Ике студент ҡыҙ магазинға һут алырға инеп сыҡҡансы, тышта ҡойоп ямғыр яуып ебәрмәһенме! Магазин эргәһенә бер ағай килеп, ҡулсатырын йыям тигәнсе, ишек төбөндә тапанып торған сибәркәйҙәргә һыуы сәсрәне лә ҡуйҙы. Ҡыҙҙар сар итеп ҡалды. Һөйләшеп киттеләр, үҙебеҙсә әҙәпле генә ғәфү үтенгән, ипле һөйләшкән ир-егет аҙаҡ ҡыҙҙарҙы ятаҡҡа машинаһы менән алып барып ҡалдырып китте. Үҙҙәре лә аңламаны ҡыҙҙар – телефон һандарын да алмаштылар. Бүлмәгә ингәс, ағай беҙгә шылтыратырмы, беҙ уғамы, тип апаруҡ көлөшөп ултырҙылар әле.\n... Ә ағай Ғәлиәгә шылтыратты. Ҡыҙыҡ күреп осрашыуға сығып киткәйне ҡыҙ. Ярайһы ғына бейек, “текә” машина менән ҡаланың киң урамдарын ҡыҙырҙылар, кафеға инеп, юҡ-бар тураһында һөйләшеп ултырҙылар. Ғәлиәгә туңдырма ла, һут та, яратҡан шоколады ла эләкте. Яп-ябай осрашыу булды ул. Шулай башланды. Күңеле былай ҙа иләҫ-миләҫ кенә торған йәш ҡыҙға күп кәрәкме ни?!\nИи-и, минең бәләкәсемде, тип ярата уны Рәмил. Ас ҡына студенткаларым минең, тип, ҡайһы саҡ аҙыҡ-түлек тултырып килеп инә бүлмәләренә. Ҡыҙҙарҙың былай ризыҡһыҙ ултырғаны юҡ та ул. Шаяртыуҙы ҡабул итәләр шулай ҙа. Насармы ни, күпме тәмлекәс бушҡа килә лә баһа! Һыуытҡыста запастар бөтә башлаһа, Ғәлиәгә “бай абзый”ға шылтыратырға ҡушыла.\nРәмил бер көн ҡыҙҙы йортона алып ҡайтты. Ҡаланан ситтә, ярайһы ғына ҙур өйҙәр һалынған бында. Рәмилгә ул көндө ҡунаҡтар килде. Үҙе кеүек бик тә эшлекле ағайҙар һәм уларҙың ҡатындары. Эй, юҡ, ниндәй ҡатындар булһын инде – Ғәлиә һымаҡ йәштәр ине ағайҙарҙың ҡулдарына ғына йәбешеп йөрөүсе ҡыҙҙар. Араларында бигерәк мыйылдаҡтары бар. Былары беҙҙең халыҡтан түгеллеге күренеп тора. “Типик блондинкалар…” – тип уйланы Ғәлиә. Рәмил ҡыҙға иғтибарын йәлләмәй-йәлләүен, ә бына уның дуҫтары әллә ниндәй. Яндарындағы ҡыҙҙарға һауалы ҡарайҙар, барығыҙ, ана, кәнфит ашай тороғоҙ, беҙ, ирҙәр, һөйләшеп алабыҙ, тип ҡыуып та ебәрәләр. Ғәлиә лә шул ҡыҙҙар араһына инеп китте. Баҡһаң, ул ирҙәр күбеһе ғаиләле булып, был сибәркәйҙәр һөйәркәләре икән. Кемеһе бер нисә йыл шул “статус”та, кемеһелер кисә генә башлаған тигәндәй.\nРоза тигән ҡыҙ менән Ғәлиә яҡшы ғына аралашты. Роза эйәреп килгән Заһирҙың ике балаһы бар, ҡатыны менән дә һәйбәт кенә йәшәйҙәр икән. “Ниңә уның менән йөрөйһөң һуң? Үҙең йәш кенәһең”, – тигән булды Ғәлиә, йәлләгәндәй, ярай әле, Рәмиле күпкә өлкән булһа ла, ҡатынһыҙ. “Миңә Заһир аҡсалата ярҙам итә, өйҙәгеләрҙән ундай ярҙам юҡ, ҡайһы берҙә үҙемдең тиңдәш егеттәр менән аралашҡым килә лә бит, кемдәренең машинаһы бар ҙа, аҡсаһы күп?” – Розаның яуабы һорау менән тамамланды. Шул саҡ Ғәлиә үҙенең дә хәле шундайыраҡ икәнен аңланы.\n“Беҙ уларҙың Көлһылыуҙары инде, – тип моңһоу ғына көлдө Роза. – Тик Золушканың принцы йәп-йәш егет булған шул”. Розаны, “зайчик, идем”, тип саҡырып алды тегеһе. Башҡа ҡыҙҙарҙы ла кемеһен – “котенок”, кемеһен ”лисичка” тип саҡырҙылар. Ғәлиәгә ошондай һүҙҙәр көлкө тойолдо. Әлегә Рәмил уны йәнлеккә тиңләгәне юҡ та ул. Ниңәлер, ул һүҙҙәр наҙлы яңғыраһалар ҙа, мыҫҡыллап әйтелгән кеүек. “Золушкалар”, шиҡаңдашып, ирҙәрҙең муйынына барып аҫылынды. Ҡыҙ иҫтә ҡалырлыҡ төн уҙғарһа ла, йыш ҡына уйға ҡалыр булып китте. Мин дөрөҫ эшләйемме? Тиңме беҙ Рәмил менән? Уның һөйәркәһе булып ҡына ҡалырмынмы, әллә?.. Күп кенә ваҡыт үтте бит инде, ниңә хистәрен белдермәй? Ошондай һорауҙар килде башына. Ә Рәмил ҡунаҡҡа алып ҡайтыуын, ваҡ-төйәк бүләктәр биреүен дауам итте, Ғәлиәгә оҡшамаған ағайҙар һәм уларҙың “буялған сәстәре” менән шау-шыулы кисәләр ҙә күп булды. Һәр бер күңел асыуға төрлө ҡыҙҙарҙы алып килгән бер-ике ир ҙә була ине. Ошондай ваҡытта әлеге лә баяғы “Көлһылыуҙар” яҙмышы менән байтаҡ танышты ҡыҙ. Башҡаларға эйәрепмелер, Рәмил дә уға бер-ике тапҡыр “кискам” тип өндәште (ҡыҙ уға йәнлектәргә тиңләштергәндәрен яратмауын әйтһә лә), иптәштәренең йәш ҡыҙҙар тураһында оятһыҙ көләмәстәр һөйләп ҡысҡырып көлөшкәндәрендә лә ҡушылды. “Ярай, быныһын онотмаҫбыҙ”, – тип үсәп ҡуйғайны шул саҡ Ғәлиә. Аҙаҡ ирҙең наҙлауҙары, модалы сумка бүләк итеүе, шуға иш итеп туфли алырға вәғәҙә итеүе онотторҙо. Ә бер көндө…\nБыл көндө Рәмил Ғәлиәне ресторанға саҡырҙы.\n– Ундай урында булғаның түгел, төшөңә лә ингәне юҡтыр әле, – тине ир һауалы ғына. Ҡыҙҙың был һүҙҙәрҙе ишетеүгә кәйефе төшөңкөрәне.\n– Ярай, һинең йәшеңә етһәм, күп урында булырмын, – тип шаяртыңҡырап яуапланы.\n– Әллә, әллә, һайлаған һөнәреңдең эш хаҡы быға мөмкинлек бирерме һуң?\n– Минең һөнәрем, әлбиттә, банк хеҙмәткәре түгел, әммә ресторанға инеп ашағым килһә, аҡса табырмын.\n– Эйе, эйе, яныңда минең кеүек ағайың булһа.\nРәмил, Ғәлиәнең үсеккәнен һиҙеп, йомшаҡ ҡына итеп көлдө. Ресторанға тиклем өндәшмәй генә барҙылар. Ир Ғәлиәгә бүләк әҙерләгәйне. Нәҙек кенә алтын сылбыр алды ул. Ап-аҡ ашъяулыҡлы өҫтәлгә матур шешәле шарап килеп ҡунаҡланы. Ҡыҙ бер аҙ тынысланды. Ана бит, Рәмил уға нисек наҙлап ҡарай. Күҙҙәрҙән хистәр тураһында “уҡый” белмәй әлегә ҡыҙ, шулай ҙа 20 йәштә барлыҡ матур ҡараш, яратам, тип әйткән кеүек тойола шул.\nБына Рәмил оҙонса ҡап килтереп сығарҙы. Уны асып, Ғәлиәгә табан этте. Ялтырап ятҡан әйберҙе күреп, ҡыҙҙың күҙе лә ялтыраны.\n– Кил, тағайым. Ии, уйынсыҡ кеүек кенә бәләкәй Золушкам бит һин минең…\nАҙаҡҡы һүҙҙәр Ғәлиәне тертләтте. Ниңәлер Золушка тигәнде яратмайсы. Әкиәт яҡшы тамамланһа ла, Көлһылыуҙың баштағы яҙмышы бәхетле түгел дә баһа. Мине кәмһетеүе шулдыр, тип уйланы ҡыҙ. Йәнәһе, мин хәйерсе лә, ул принц. Юҡ инде, миңә был оҡшамай!\n– Юҡ, алтыныңды бүтән Золушкаға таҡ! Бөттө!\nҠәтғи әйтте Ғәлиә. Ниңә ул уйынсыҡ булып йөрөргә тейеш? Тороп баҫты ла, бейек үксәле туфлийында тыҡылдата баҫып, башын ғорур күтәреп сығып китте. Уның Көлһылыу булғыһы килмәне. Ә яратылғыһы килгәйне.\nРәмил йөҙөнә бер ниндәй ҙә хис сығармайынса ултырып ҡалды: “Алйот ҡыҙ…”\nСығыу ваҡыты 12-07-2013, 11:05 | Ҡаранылар: 1600


Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы үҙенең 25 йыллығына арналған республика конкурсын ойоштора // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы үҙенең 25 йыллығына арналған республика конкурсын ойоштора\n12:32, 13 марта 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостан Республикаһының Ҡатын-ҡыҙҙар союзы үҙенең 25 йыллығына арналған республика конкурсын үткәрә. Бәйге девизы — «Башҡортостандың ҡатын-ҡыҙҙар советтары. 25 йыл гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү юлында».\nҠатын-ҡыҙҙарҙы ижтимағи һәм мәҙәни тормошҡа, эшҡыуарлыҡ һәм хужалыҡ итеү эшмәкәрлегенә йәлеп итеү буйынса һөҙөмтәле эшләгән, ғаилә, балалар тормошон яҡшыртыуға, ҡатын-ҡыҙҙарҙың һөҙөмтәле хеҙмәт эшмәкәрлеге һәм уларҙың сәләмәтлеген һаҡлау өсөн шарттар булдырыуға булышлыҡ иткән ҡатын-ҡыҙҙар советтарын асыҡлау; йәмәғәтселек иғтибарын был советтар эшмәкәрлегенә йүнәлтеү; совет рәйестәре араһында лидерҙарҙы асыҡлау һәм уларҙың башланғыстарын яҡлау конкурстың төп маҡсаттары булып тора. Бәйгегә йомғаҡ БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы Президиумы менән 1 апрелгә яһаласаҡ. Еңеүселәрҙе ҡотлау тантанаһы БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы активистарының ойошманың 25 йыллығына арналған республика йыйылышында үтәсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан Республикаһы ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһының ойоштороу конференцияһы 1987 йылдың 4 апрелендә үткәрелгән. БР Ҡатын-ҡыҙҙар союзы 70 ҡала һәм район, ауыл биләмәләренең 900-ҙән ашыу, шулай уҡ предприятие, ойошма һәм учреждениеларҙың 600-гә яҡын ҡатын-ҡыҙҙар советын үҙ эсенә ала. Союзға бына инде ун йылдан ашыу Рәшиҙә Солтанова етәкселек итә.\nТеги: йәмәғәт ойошмалары, конкурстар


Рөстәм Хәмитов Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы ағзалары менән осрашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәй Космонавтика федерацияһы делегацияһы ағзалары менән осрашты\n11:06, 27 сентября 2011 Йәмғиәт\nБер йылдан һуң Өфөлә йәштәрҙең аэройыһан үҙәге асылыуы ихтимал. Үҙәк ойоштороуға бәйле пландар дүшәмбе, 26 сентябрҙә, Республика йортонда тикшерелде. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашыуға Рәсәй Космонавтика федерацияһы президенты, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы, осоусы-космонавт, авиация генерал-полковнигы Владимир Коваленок етәкселегендәге Рәсәй Космонавтика федерацияһы Президиумы Бюроһы делегацияһы ағзалары килде.\nРеспублика башлығы космонавтарға Башҡортостан уҡыусылары һәм студенттарының Байконурға сәфәрен ойошторғаны өсөн рәхмәтен белдерҙе. Хәтерегеҙгә төшөрәйек, апрелдә 130 бала космодромда булып ҡайтты, унда «Союз ТМА-21» йыһан карабының юбилейлы осошон ҡараны.\n— Был сәфәр бар төркөмдә ҙур тәьҫораттар ҡалдырҙы, — тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ бындай практиканы артабан да ҡулланырға теләйбеҙ һәм был йүнәлештә эшләүҙе дауам итәсәкбеҙ. Бында, Башҡортостанда, Космонавтика федерацияһы бүлеген үҫтереү буйынса килешеүҙәрҙе лә мотлаҡ үтәйәсәкбеҙ.\nЯңы үҙәк ике теманы – авиация һәм космонавтиканы берләштересәк, тип планлаштырыла, сөнки Башҡортостан — Рәсәйҙәге иң ҡеүәтле инновацион кластерҙарҙың береһе. Бер Өфөлә генә был йүнәлеш буйынса биш предприятие эшләй, йәнә двигателдәр етештереү генә түгел, уларҙы проектлау менән дә шөғөлләнеүсе өс фирма бар. Ошоноң менән бер рәттән республикала ике музей эшләп килә (ӨМЭПБ һәм ӨДАТУ базаһында), унда 700 техника берәмеге күргәҙмәгә ҡуйылған. Улар үҙҙәренең экспонаттарын үҙәккә бирергә әҙер.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, база үҙәге Өфөлә урынлашырға тейеш. Әйткәндәй, «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте үҙенең базаһында үҙәктең филиалын асырға әҙер. Төҙөлөш майҙаны 7-10 мең квадрат метр майҙанды тәшкил итәсәк, тип планлаштырыла.\n— Был проектты беҙ республиканың адреслы инвестицион программаһына индерәсәкбеҙ, — тине республика Президенты. – Проект эштәрен быйыл уҡ башҡарыу мөһим, киләһе йылда төҙөй башларға һәм 2013 йылда сафҡа индерергә кәрәк.\nРөстәм Хәмитов, республика был үҙәкте тренажерҙар менән төҙөү өсөн ресурстар һәм аҡса бүләсәк, тип ышандырҙы.\n— Бәлки, тренажерҙарһыҙ төҙөрбөҙ – егеттәргә йыһанға сәйәхәт варианттарын күрһәтергә теәйбеҙ. Артабан мәктәптәрҙә, кластарҙа йыһан буйынса түңәрәктәр һәм һеҙҙең менән планлаштырған башҡа нәмәләрҙе булдырырға теләр инек, — тине республика башлығы.\nРөстәм Хәмитов әйтеүенсә, йыһан вузы иҫәпләнгән Бауман университетын тамамлаусы булараҡ, ул үҙе лә был темаға уҡырға ярата.\n— Яңыраҡ ҡына Чертоктың дүрт томлығын йырып сыҡтым. Бигерәк ҙур, шулай ҙа уҡып бөттөм. Хәтерҙе яңырттым.\nБер ай элек Калугала булдым, Циолковский музейына барҙыҡ һәм экспонаттарҙы ҡараныҡ, фекер алыштыҡ. Әлбиттә, был ғәйәт ҙур эш, ҙур хеҙмәт, һәм беҙ быларҙың береһенең дә онотолмауын теләйбеҙ. Һәм беҙҙең республика территорияһында былар онотолмаясаҡ. Беҙгә иҫәп тота алаһығыҙ – мин Башҡортостан Рспубликаһы Хөкүмәтен, Хөкүмәттә эшләгән кешеләрҙе күҙ уңында тотам, — тине Рөстәм Хәмитов.\nВладимир Коваленок һүҙҙәренсә, был үҙәк ғәмәлдә ҡулланыу өсөн эшләнәсәк.\n— Үҙәктә тренажерҙар, симуляторҙар урынлашасаҡ, бында визуализация ярҙамында йыһанға осорға, самолеттарҙа йөрөргә мөмкин буласаҡ. Был техник йәһәттән ҡатмарлы, әммә ҡыҙыҡлы проект. Әгәр үҙәк ысынлап та төҙөлһә, был ҙур ҡаҙаныш буласаҡ, — тип билдәләне Владимир Коваленок.\nӨҫтәп китәйек, ватан космонавтикаһы легендаларының республикаға визиты программаһы ярайһы киң. Беренсе көндә, 26 сентябрҙә, ҡунаҡтар балаларҙың «Минең йыһан донъяһы» халыҡ-ара ижади эштәр конкурсының ойоштороу комитеты ултырышында ҡатнашты.\nШишәмбе, 27 сентябрҙә, совет һәм Рәсәй космонавтары ҡатнашлығында Өфөнөң 93-сө гимназияһында беренсе космонавт Юрий Гагаринға арналған «Гагарин көндәре» балалар ижади һәм фәнни-мәғариф проекттары фестивален асыу тантанаһы үтәсәк. Ошо уҡ көндө «Өфө уттары» күңел асыу комплексында космонавтарҙың баш ҡаланың инновацион белем биреү учреждениеларында уҡыған балалар менән осрашыуы көтөлә.\nБашҡортостандың 12 уҡыусыһының — «Минең йыһан донъяһы» халыҡ-ара конкурсы призерҙарының Мәскәү, Королев һәм Звездный ҡалаларына сәйәхәте сараның финалы буласаҡ. «Йондоҙҙар янына» проекты сиктәрендә балалар Звездный ҡаласығы менән танышасаҡ, унда улар Космонавтар әҙерләү үҙәген, ғәмәлдәге гидролабораторияны, планетарийҙы ҡараясаҡ. Мәскәүҙә уларҙы Ҡыҙыл майҙанға һәм Мәскәү Кремленә экскурсия көтә. Королевта Йыһан осоштарына идара итеү үҙәгендә Өфө уҡыусыларының Халыҡ-ара йыһан станцияһында вахта үтеүсе космонавтар менән видеобәйләнеш сеансын ойоштороу күҙаллана. Мәктәп уҡыусылары ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын биреп, уларға йыһандан яуап ала аласаҡ.\nТеги: бр президенты, визиттар, космонавтика


29 апрель — Башҡорт Википедияһы\n29 апрель Викимилектә\n29 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 119-сы (кәбисә йылында 120-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 246 көн ҡала.\nБМО: Бейеү көнө.\nХимик ҡорал ҡулланыу ҡорбандарын иҫкә алыу көнө.\nЕр: Балаларҙың уй-теләктәренең үтәлеү көнө.\nАҠШ: Ағас ултыртыу байрамы.\nАргентина: Хайуандар көнө.\nКолумбия: Ағастар көнө.\nҠырғыҙстан: Бишкәк ҡалаһы көнө.\nУкраина: Футбол көнө.\n1770: Британияның диңгеҙ капитаны Джеймс Кук беренсе булып Австралия ярҙарына аяҡ баҫа.\n1882: Берлинда донъялағы тәүге эксперименталь троллейбус линияһы төҙөлә.\n1897: Бөйөк Британия физигы Джозеф Томсон электронды асыуы тураһында белдереү яһай.\n1905: АҠШ гражданы Дэниел Мелони аэростаттан ебәрелгән планерҙа тәүге осош яһай.\n1913: Ҡаптырмаға патент алына.\n1918: Петроградта хәҙерге «Ленфильм» киностудияһы ойошторола.\n1961: Салауат музыка училищеһы (хәҙер колледж) асыла.\n1982: Ҡытай халҡының һаны бер миллиардтан ашып китә.\nКазанская Людмила Васильевна (1905—5.10.1987), сәнғәт ғилеме белгесе. 1937 йылдан хәҙерге М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейының ғилми һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1941—1942 йылдарҙа директор вазифаһын башҡарыусы, 1950—1960 йылдарҙа фондтарҙың төп һаҡлаусыһы, бер үк ваҡытта 1947—1949 йылдарҙа Башҡорт театр-художество училищеһы уҡытыусыһы. Башҡортостандың тәүге профессиональ сәнғәт ғилеме белгесе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы Кушнаренко ауылынан.\nӘбделмәнов Йәмил Әбделәхәт улы (1965), йырсы (баритон), педагог. 1993 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, бер үк ваҡытта 1992—2001 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһы, 2000 йылдан — хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы. 2002 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1999). Төрлө кимәлдәге ижади конкурстар, Аҡмулла (2004) һәм М. Өмөтбаев (2010) исемендәге премиялар лауреаты.\nШильников Алексей Борисович (1970), журналист. 1997 йылдан «Туймазинский вестник» гәзите хәбәрсеһе, 2002 йылдан — мөхәррире, 2006 йылдан — «Республика Башкортостан» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе. Башҡортостан Республикаһының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (2011). Сығышы менән Туймазы ҡалаһынан.\nКулешов Сергей Павлович (1956), ғалим-физик-химик. Химия фәндәре докторы (2011). 1980 йылдан СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Органик химия институты ғилми хеҙмәткәре, 1990 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1994 йылдан — Нефтехимия һәм катализ институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. 2011 йылдан — «СамараНИПИнефть» институты ғилми хеҙмәткәре. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nПупыкина Кира Александровна (1966), ғалим-фармакогност. 1988 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Фармацевтика фәндәре докторы (2009), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2016). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nИсхаҡов Вәдүт Ғәйфулла улы (1971), журналист, матбуғат һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2018 йылдан «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррире, 2020 йылдан Башҡортостан Республикаһының Журналистар союзы рәйесе.\nАрсаева Зөһрә Фәнил ҡыҙы (1976), радиожурналист. 1998 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы хеҙмәткәре, радио студияһының өлкән мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы (2012), Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы ТӨРКСОЙ-ҙың журналистика өлкәһендәге премияһы (2019) һәм төрлө ижади конкурстар лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Асҡын районы Башҡортостан ауылынан.\nГолов Вячеслав Николаевич (1962), журналист, 2005 йылдан «Вечерняя Уфа» гәзитенең баш мөхәррире. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы (2021), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре. Баянсы-композитор Наил Ғәлиев менән йырсы Мәғфирә Ғәлиеваның улы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nПогорелец Ризида Камил ҡыҙы (1962), муниципаль хеҙмәт ветераны. 1980 йылдан халыҡ депутаттарының Стәрлетамаҡ ҡала Советы башҡарма комитеты һәм ҡала хакимиәте финанс бүлеге һәм финанс идаралығының яуаплы хеҙмәткәре, 2004—2005 йылдарҙа — хакимиәт башлығы урынбаҫары — финанс идаралығы начальнигы; 2006 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Финанс министрлығының Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы территориаль финанс идаралығы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы. Сығышы менән Бәләбәй ҡалаһынан.\nФомина Елена Юрьевна (1972), балет артисы. 1990 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры балеринаһы, 2015 йылдан — педагог-репетитор, бер үк ваҡытта Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжы уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003).\nБатенина Нина Викторовна (1913—1994), географ, геоморфолог, география фәндәре докторы, профессор.\nҒүмәров Хәлил Зәбир улы (1949), педагог. 1966–2005 йылдарҙа Баймаҡтағы 105-се һөнәрселек училищеһы уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1998).\nҺиҙиәтова Ирина Михайловна (1964), ғалим-генетик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2009), профессор (2011). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015) һәм Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\n1686: Василий Татищев, Рәсәй империяһы тарихсыһы, географ, иҡтисадсы һәм дәүләт эшмәкәре.\n1785: Карл Дрез, Германия инженер-уйлап табыусыһы (дрезина уның хөрмәтенә аталған).\n1805: Огюст Барбье, Франция шағиры.\n1805: Лев Пушкин, шағир Александр Сергеевич Пушкиндың энеһе һәм әҙәби секретары, Рәсәй империяһы офицеры.\n1818: Александр II, 1855—1881 йылдарҙа Рәсәй императоры.\n1875: Рафаэль Сабатини, Британия яҙыусыһы, мажаралы романдар авторы.\n1885: Эгон Эрвин Киш, Чехия һәм Германия журналисы, яҙыусы, Интербригада ағзаһы.\n1900: Иван Клюквин, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.\n1901: Хирохито, Японияның 124-се императоры (1926—1989).\n1905: Хэл Перейра, АҠШ рәссамы.\n1915: Арнолдс Буровс, СССР һәм Латвия режиссёры, сценограф һәм рәссам-мультипликатор.\n1930: Жан Рошфор, Франция киноактёры.\n1930: Кёко Кисида, Япония актрисаһы, балалар яҙыусыһы.\n1935: Андрей Зализняк, СССР һәм Рәсәй лингвисы, академик.\n1950: Филлип Нойс, Австралия һәм АҠШ режиссёры, сценарист.\n1955: Сергей Овчаров, СССР һәм Рәсәй кинорежиссёры, сценарист, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1994).\n1955: Лариса Удовиченко, СССР һәм Рәсәй киноактрисаһы, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1998).\n1960: Роберт Джеймс Сойер, Канаданың фантаст яҙыусыһы.\n1970: Андре Агасси, АҠШ тенниссыһы, олимпия чемпионы.\n1970: Ума Турман, АҠШ актрисаһы.\n1985: Бар Пали, Израиль һәм АҠШ актрисаһы.\n1988: Джонатан Тэйвс, Канада хоккейсыһы, ике тапҡыр олимпия чемпионы.\n1995: Виктория Синицина, Рәсәйҙең боҙҙа бейеүсе фигурисы, Европа чемпионы (2020).\n1979: Әхмәлетдинов Фазылйән Фазлый улы, Советтар Союзы Геройы (1945).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=29_апрель&oldid=1129824 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:54 25 апрель 2022 үҙгәртелгән.