«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КЕШЕЛЕКТЕҢ ҠОТОЛОУ ЮЛЫ – ТӘБИҒӘТКӘ КИРЕ ҠАЙТЫУ - 2015 - Мәҡәләләр\nКЕШЕЛЕКТЕҢ ҠОТОЛОУ ЮЛЫ – ТӘБИҒӘТКӘ КИРЕ ҠАЙТЫУ\nДамир менән танышҡандан алып бер туҡтауһыҙ һөйләшәбеҙ, төрлө темаларға әңгәмәләр алып барабыҙ. Бындай фекер алышыуҙар үткән быуаттың 90-сы йылдар башында Дамир Белорет районының "Урал" гәзитендә эшләп йөрөгән саҡта танышҡас та уҡ башланғайны. Тора-бара беҙҙең бындай әңгәмәләшеүҙәр шиғри әйтеш формаһы алып, "Шоңҡар" журналында, "Киске Өфө" гәзитендә, Дамирҙың шиғыр китабында баҫылды. Әле килеп беҙгә"Ағиҙел" журналының бер бүлмәһендә ултырып эшләргә насип булды. Әңгәмә-һөйләшеүҙәребеҙ, хәҙер инде арыуыҡ ҡына тормош тәжрибәһе туплағас, тағы ла тәрәнерәк юҫыҡта дауам итә. Дамирҙың түңәрәк йәше етеп килеүен иҫкә төшөрөп, бер көн диктофонымды тоҡандырып, дуҫымдың ошо фекерҙәрен яҙып алдым. Бында, әлбиттә, шағирҙың мең дә бер кисенең бер кисендә генә әйткән фекерҙәре.\nШағир, прозаик, тәржемәсе, журналист Дамир Шәрәфетдинов Белорет районының Көнбә ауылында Зөлфиә һәм Мөлкаман Шәрәфетдиновтарҙың 12 балалы ғаиләһендә 10-сы бала булып донъяға килгән. Дуҫым әңгәмәһен бәхетле баласағын иҫкә алыуҙан башланы.\nАтайым Мөлкаман Әхмәтйән улы ике һуғышта (фин, Бөйөк Ватан һуғыштары) ҡатнашҡан, әммә һуғышта күргәндәрен бер ваҡытта ла һөйләмәне. Осрашыуҙарға йөрөргә тырышманы. Ә бына Германиялағы тормош, немецтарҙың көнкүреше хаҡында һөйләгәне хәтерҙә. Бер эште яңылыш эшләһәң, "немецтар бына уны бер ҡасан да улайтмай", тип әйтер ине. Ғөмүмән, атайыбыҙ һүҙгә әүәҫ булманы. Минең хәбәр һатырға яратыуым күберәк әсәйемдән киләлер. Атайыбыҙ ике генә класс белеме булһа ла, башҡорт телендәге бөтә матбуғатты алдырып, кистәрен шәм яҡтыһында ижекләп уҡып, бик оҙаҡ ултырыр ине. Бик талапсан булды. Ул төн уртаһында эштән ҡайтып инә лә, ашап алғас, ишек алдына, һарайға сығып, көндөҙ беҙгә ҡушҡан эштәрҙең үтәлеү-үтәлмәүен тикшереп инә. Әгәр ҙә эшләнмәгән булһа, иң өлкән ағайҙы шундуҡ уятып, теге эште башҡарырға сығарып ебәрә. Һуңынан тикшерә. Иртәгеһен өлкән ағай инде беҙҙе эшкә егә. Беҙҙең ғаиләнең "баҫҡыслы" субординацияһы шул рәүешле ҡоролғайны.\nАуыл советы депутаты булараҡ та, атайыбыҙ бик талапсан, принципиаль, ғәҙел булды. Иҫләүемсә, бәләкәй сағымда сход йыйып, бер апайҙы ауылдан ҡыуып ебәрҙеләр. Ауылдан ҡыуырлыҡ булғас, ғәйебе лә булғандыр инде. Беҙ бәләкәй саҡта ауылдың община системаһы эшләп, унда атайыбыҙ төп ҡылда уйнай ине.\nМин ун ике йәшемдән атайыма эйәреп урманға йөрөй башланым. Уның ентекле һәм тынғыһыҙ холҡона аптырай инем. Бер генә маҡсат менән йөрөмәне ул урманға. Бер юлы егермеләп эште башҡарырға тип барҙы. Ул бер юлы һәнәк һаплыҡ ҡарай, ағасын ҡырҡһа, ботаҡтарынан миңә миндек бәйләргә ҡуша. Шундуҡ һалабашҡа йүкә ағасы ҡарап ҡайта, ҡайын туҙынан тырыз әтмәләп тә өлгөрә. Урманда йүкә һыҙырырға ла өйрәтте ул миңә. Ғөмүмән, атайым урманда йөрөгәндә ниндәйҙер ағас, үлән, таш күрһә, бынан нимә эшләп була, тип уйлай башлай ине. Уның ошо ғәҙәте миңә күскәндер. Мин дә, журналист булараҡ, ҡайҙалыр нимәлер күреп ҡалһам, ул фотомы, тарихи документмы, башҡа төрлө сығанаҡмы, шуны, кәрәк булыр әле, тип һаҡлайым.\nБала сағым баҫмаһы\nХәҙерге тормошом менән сағыштырғанда, бала сағым күпкә сағыуыраҡ һәм ҡыҙыҡлыраҡ ине. Был заманға түгел, ә үҙем тыуып үҫкән ғаиләгә һәм яҙмышыма бәйле. Әллә ни ауырлыҡтар, ҙур бәләләр, ҡайғылар эләкмәне бала сағымда. Ул саҡта ҡыҙыҡлы һәм тулы ҡанлы тормош булды. Ауылыбыҙ ҙур түгел, егермеләп кенә өйҙөң һәр береһендә унарлаған бала булып, ҙур бер ғаилә булып йәшәнек. Беҙ, малайҙар һәм ҡыҙҙар, үҙебеҙҙе ҙур бер ғаиләлә йәшәгән һымаҡ итеп тойҙоҡ. Кемдәргә генә барһаң да, уларҙа нисәгә тиклемдер ултыраһың да, йоҡлап ҡалаһың. Иртәгеһенә шул уҡ өйҙән мәктәпкә юлланаһың. Ауылыбыҙ ҡаланың егерме фатирлы биш ҡатлы йорто һымаҡ булды. Ҡалала иһә, биш ҡатлы йортта ғүмер буйына йәшәп тә, күрше күршеһен белмәүе бар. Беҙ бала саҡта, кем әйтмешләй, моғайын, шул коммунизмда йәшәгәнбеҙҙер. Биш йәшлек бала өйөнән сығып китеп, ҡайҙа барһа ла, кемдә ашап-эсеп, йоҡлап сыҡһа ла, ата-әсәһе уның өсөн борсолманы. Ауылыбыҙ үҙ ҡанундары менән йәшәгән үҙенә күрә бер айырым дәүләт, ижтимағи ойошма кеүек ине. Хәҙер ундай ауылдар ҡалдымы икән? Бала сағым бәхетлерәк булған. Сағыштырып ҡарағанда, бөгөн донъя күпкә хәүефлерәк, хөртөрәк, насарыраҡ. Кешеләрҙең тормошон яҡшыртыу һылтауы менән шул тормошто емереү кәрәк булдымы икән? Ул ваҡытта кеше күп йәһәттән яҡлаулы, һаҡлаулы ине. Медицина, мәғариф, фатир бушлай булды, кешенең төп йәшәү сығанағын тәьмин итерлек эше булды.\nБеҙҙең ауылда, аптыраған көндән тип әйтәйемме, бик матур бер йола бар ине. Яҙ һайын ауылыбыҙ янындағы Инйәрҙә һыу ташып, ярҙарына кире ҡайтҡас, ауылыбыҙҙың арты менән шыуғанынан алып таяҡҡа таянғанына тиклем сығып, бер көн эсендә яҙғы ташҡын алып киткән баҫма урынына яңыһын һалып ҡуя торғайныҡ. Бер көн эсендә йәйәүле кеше атлап сығып йөрөрлөк баҫма әҙер була. Кис күмәкләп аҡса йыйып, бер кешенең һарығын һатып алып, шуны бешереп, ауылыбыҙ менән йылға ярында байрам ойоштора инек. Беҙҙең өсөн баҫма йылға аша сыға торған ҡоролма ғына түгел, оло донъя менән тоташтырыусы, бер маҡсатта ойоштороусы ысул, сара ла булды. Хәҙер иһә был "баҫма"ны интернет алыштырҙы, тик ул, баҫманан айырмалы рәүештә, кешеләрҙе берләштереү урынына айырҙы ғына. Беҙ, малайҙар, өлкәндәргә эйәреп, ауылыбыҙға исем биргән бәләкәй генә Көнбә йылғаһы аша үҙебеҙгә "баҫма" һалып маташа инек.\nГлобалләшеү күренеше киң һынылыш алған һайын, айырым кешенең йәшәү даирәһе тарая бара. Кеше үҙе башҡалар менән аралашыу сиктәрен яба, ишегенә йоҙаҡ ҡуя, ҡоймалар бейегәйә. Хәҙер балалар ҙа урамға сығып, күрше балалар менән аралашыу, уйнау урынына, өйөндә экранға төбәлә, оло донъяға интернет аша ғына сығыуҙы хуп күрә. Был хәл беҙҙең бәләкәй генә ауылда ла күҙәтелә. Тотош ауылдағы айырымланыу бер хәл, ғаилә эсендә лә һәр кем үҙенең бүлмәһенә бикләнеүҙе хуп күрә. Бер һалға ултырып, бер йылға буйлап йөҙөргә тейешле ғаилә ағзалары һәр ҡайһыһына айырым һал төҙөй. Артабан фатирҙың һәр бүлмәһендә лә телевизор, телефон, интернет барлыҡҡа килә, һәр ғаилә ағзаһы үҙенә еңел машина һатып ала. Бергәләшеп табын янында кис ултырыуҙар ҙа онотола башланы. Был ваҡытта һәр кем үҙ бүлмәһендә айырым программа ҡарай, йәғни айырым тормош менән йәшәй. Көндән-көнгә Америка индивидуализмы Рәсәй коллективизмын еңә бара. Был иң беренсе нәүбәттә ғаиләләрҙе, милләттәрҙе, һуңғы сиктә дәүләттәрҙе тарҡатыуға килтерәсәк. Шул уҡ ваҡытта бер үк енестәге кешеләрҙең никахына Европаның алдынғы тип иҫәпләнгән дәүләттәре "йәшел урам"аса. Хәҙер барлыҡ сиктәр юйыла, иң аҙаҡтан кеше бер үҙе тороп ҡалмаҫ, тимә. Донъя берләшкән һайын, кешеләр бер-береһенән алыҫлаша.\nТағы ла бер күренеш: ауылдар ҙурайған һайын, уның берҙәмлеге тарҡала башлай. Икенсенән, уртаҡ бәләләр кешеләрҙе берләштерә. Тормош яҡшыра барған һайын кешеләрҙең бер-береһенән алыҫлаша барыуын да ошоноң менән аңлатып булалыр. Йәшәү рәүеше лә кешеләрҙе берләштерә. Элек беҙҙең ауылда электр уты юҡ саҡта ҙур мискә менән кәрәсин алып киләләр ине. Шул кәрәсинде һәр өйгә тигеҙ итеп бүлә торғайнылар. Бында, теләйһеңме-теләмәйһеңме, бүлешеүҙә ҡатнашаһың. Сөнки яҡтылыҡ ихтыяжы быны һиңә мәжбүр итә. Хәҙер беҙҙең ауылда "Ильич лампалары" яна һәм кәрәсин бүлеү, йәғни күмәкләшеп бер мәсьәләне хәл итеү ихтыяжы ла юҡҡа сыҡты.\nБеҙ әле "Барыбыҙ бер ғаилә, дуҫтарым бихисап" тип "Бәйләнештә" сайтында ултырған булабыҙ. Ысынында беҙ бер-беребеҙҙән шул тиклем алыҫтабыҙ. Нисек кенә сағыу булмаһын, виртуаль аралашыу тәбиғи аралашыуға етмәй. Нимә ул виртуаль донъя? Ул алдаҡ донъя. Унда һин кем менән аралашып-дуҫлашып ултырғаның ла белмәйһең. Кем әйтмешләй, кемгәлер дуҫ булыр өсөн уның менән кәмендә бер бот тоҙ ашарға ла кәрәк бит әле. Һөҙөмтәлә дуҫлыҡ төшөнсәһенә еңел генә ҡараш барлыҡҡа килә. Ҡыҙҙар, бәлки, был сайт аша ғүмер буйына аралашырға ла ризалыр. Ә беҙ, ир-ат, ул кешене яҡындан күргебеҙ, һөйләшкебеҙ, тотоп ҡарағыбыҙ килә.\nИнтернетты, компьютерҙы мин кешелек үҫешенең ҡыҫҡа ғына осоролор, тип уйлайым. Әле был осор беҙҙә кәмендә илле йыл бара. Ундай технократик осорҙар кешелек тарихында бик күп булған. Заманында кино һәм кинотеатрҙар уйлап сығарылғас, был күренеш мәңгелек дауам итер, тип уйлағайныҡ. Юҡ, булманы, телевизор уйлап табылғас та, кинотеатрҙарға йөрөмәй башланылар. Шунан компьютер, интернет барлыҡҡа килгәйне, телевизор икенсе планға күсте. Пейджерҙы кеҫә телефондары, хатты электрон почта алыштырҙы. Технократик үҫеш юлы - ул бер ҡайҙа ла алып бармаған юл ул. Ул кешене һәр ваҡыт "тупик"ҡа алып килеп терәй. Килер бер көн, кешелек интернеттан да ялҡасаҡ, уны башҡа ысул алмаштырыр йә булмаһа ул тик эш өсөн кәрәк урындарҙа ғына ҡаласаҡ.\nИммунитет - тәбиғәттә\nШундай һорау: ни өсөн кешегә ҡарағанда бик күп тапҡырҙар насарыраҡ, санитария нормаларына тап килмәгән шарттарҙа йәшәгән хайуандар һәм йәнлектәр яман шеш ауырыуынан азат һуң? Был һорауға яуап бирер алдынан шундай һорауға ла яуап талап ителә: нимә һуң ул яман шеш ауырыуы? Яман шеш, ҡәҙимге шештән айырмалы рәүештә, бар тәнгә таралып, башҡа күҙәнәктәрҙе лә һәләк итә. Яман шешкә организмдың ҡаршы тороу көсө - иммунитеты булмай. Иммунитет фәҡәт тәбиғәттә йәшәгән тере йәндәрҙә тәбиғи юл менән барлыҡҡа килә. Тәбиғи шарттарҙа йәшәгән организм һәр төрлө сиргә ҡаршы дауаһын да барлыҡҡа килтерә. Хайуандар менән йәнлектәрҙең яман шеш ауырыуынан азат булыуы уларҙың тәбиғәттән айырылмауы менән аңлатыла ла инде. Ә кеше күптән инде тәбиғәттән киткән. Беҙ тәбиғәткә экскурсияға, походҡа ғына барып ҡайтабыҙ ҙа, вәссәләм. Беҙ тәбиғәттән ҡасҡанбыҙ ҙа, ауырыуҙарға һәм сирҙәргә килеп ҡапҡанбыҙ. Эт менән бесәй ныҡ ауырый башлаһа, тәбиғәткә сығып китә лә, кәрәкле үләндәрҙе табып ашап, тиҙ генә һауыға ла ҡуя. Беҙ ҙә халыҡ медицинаһына ҡайтырға ынтылабыҙ ҙа ул, әммә бәйләнеш өҙөлгәнлектән, был медицинаның иң примитив ысулдарын ғына ҡулланабыҙ.\nИммунитет - тәбиғәттең үҙендә. Кеше иһә йөҙ йыл инде тәбиғәттән айырылып йәшәй. Һатып алған һөттө һыуытҡысҡа ултыртып, аҙна һуҙымында эсәбеҙ. Аҙна-ун көн буйына әсемәгән ниндәй һөттөр инде ул? Һауылған һөттөң файҙалы мөҙҙәте ике сәғәт. Беҙ һөттө төрлө химик элементтар ҡушып, оҙаҡ һаҡлап эсеп, үҙебеҙгә зыян ғына килтерәбеҙ.\nПрививка ысулы менән иммунитетты күтәрергә тырышабыҙ. Уның составында көсһөҙләнгән ауырыу, сир вирустары була. Йәғни кешене көтөләсәк ауырыу менән алдан уҡ ауырытып, уға ҡаршы иммунитет уятырға итәбеҙ. Әммә прививка - ул яһалма иммунитет, барыбер ҙә организмдың үҙе барлыҡҡа килтергән иммунитеты түгел. Прививка яһаған осраҡта организм, халыҡ теле менән әйткәндә, "яман өйрәнә" һәм прививка яһамаған икенсе осраҡта ауырыуға ҡаршы тора алмай. Ауырыған саҡта тән температураң күтәрелһә, ҡыуанырға кәрәк. Сөнки көслө организм ғына үҙендәге вирустарҙы үлтерер өсөн тән температураһын күтәреүгә һәләтле. Беҙ иһә был осраҡта ла тән температураһын төшөрөү сараһын күрәбеҙ. Ҡоштар ни өсөн бер ваҡытта ла ауырымай? Сөнки уларҙың тән температураһы даими рәүештә 41 градус. Ә беҙ медицина фәненән шуны беләбеҙ: бындай юғары температурала барлыҡ вирус-бактериялар, шул иҫәптән яман шеш вирустары һәләк була.\nЗоотехник булараҡ, хайуандар, йәнлектәр тормошон ситтән күҙәтеп, кешелек өсөн шундай һығымталар яһаным. Кешеләр үҙҙәрен тереклектең шундай бер элиталы өлөшө тип һанап, үҙҙәренең дә хайуан булыуын онотҡан. Үҙен юғары, башҡаларҙы түбән итеп ҡуйған. Йөҙ түгел, хатта мең йыл электер әле кеше үҙен яһалма системалар менән уратып алып, комфортҡа, анһат йәшәүгә ынтылыуҙы үҙенең төп маҡсаты итеп ҡуйҙы. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тәбиғәтте барлыҡ уңайлыҡтары булған йорт һалып ҡына үҙгәртеү мөмкин түгел.\nБеҙ айыуҙар тураһында кинолар, тапшырыуҙар ҡарарға яратабыҙ. Ә беҙ бит шул айыуҙарҙан бер яғыбыҙ менән дә айырылмайбыҙ. Аҡылыбыҙ бар, шуға күрә беҙ уларға ҡарағанда яҡшыраҡбыҙ, тибеҙ. Асылда, беҙҙең кеүек юлдан китмәүе менән айыу беҙгә ҡарағанда аҡыллыраҡтыр ҙа әле. Бүрене беҙ, йыртҡыс, тибеҙ, ә бит тәбиғәт уны шулай итеп яралтҡан. Бүреләр ит ашамайынса, ҡан эсмәйенсә йәшәй алмай. Йәшәү рәүештәре шулай булғас, был йыртҡыслыҡҡа инмәй. Шул уҡ ваҡытта кеше шул уҡ бүре ашаған йәнлектәрҙе бешереп, тәмләп тороп ашай. Икенсенән, бүреләр бер-береһенә аяулы, үҙ затын боғаҙламай. Ә кеше кешене миллионлап ҡыра. Ошоларҙан һуң кем йыртҡысыраҡ икән?\nКешелектең ҡотолоу юлы, минеңсә, тәбиғәткә кире ҡайтыуындалыр. Беҙҙең атай-олатайҙарҙың йәшәү рәүеше шулай булған: улар йәй тәбиғәттә йәшәгән, ҡыш ауылға ҡайтҡан.\nҠоштар үҙ "милләтенә" тоғро\nБашҡортостанда 278 төр ҡош барлығы билдәле. Мин уларҙың яртыһы хәтлеме хаҡында мәғлүмәт тупланым. Уларҙың башҡортса атамаларын, фотоһүрәттәрен таптым. Йыйып бөткәс, киләсәктә уны айырым китап итеп сығарырмын, тим. Бынан тыш, башҡорт аттары тураһында мәғлүмәт туплайым.\nҠоштар донъяһы ҡыҙыҡлы һәм мөғжизәле. Башҡортостанда йөҙҙән ашыу милләт вәкиле йәшәй, тигән булабыҙ, ә бына өс йөҙгә яҡын ҡанатлы дуҫтар йәшәүе хаҡында хатта уйлап та бирмәйбеҙ. Шул ҡоштарҙың бер төрө - кәкүктәр. Уларҙы паразит ҡоштар тип тә атайҙар. Сөнки улар йомортҡаларын сит ояға һалып, уның себештәрен башҡа ҡоштар баҫып сығара. Билдәле булыуынса, кәкүк балаһын ағыулап үлтермәҫ өсөн йомортҡаһын башҡа ҡоштарҙан баҫтырып сығара. Тап шул осорҙа кәкүктең ауыҙынан ағыу бүленеп сыҡҡанға, тәбиғәт уны ошо юлға баҫтыра. Тағы ла шуныһы ҡыҙыҡлы: кәкүк балаһы ҡайһы ояла морон төртөп сыға, йылы яҡҡа яңғыҙы барып, яҙ кире әйләнеп килгәс, тап шул ояға үҙенең йомортҡаһын баҫтырырға һала. Был саҡта кәкүктең барлыҡ маҡсаты шул ояны табыуға һәм сәпсектең үҙ йомортҡаларын һалған ваҡытын һағалауға ҡайтып ҡала. Кәкүктең балаһын сәпсек баҫып сығарып, ашатып үҫтерһә лә, ул сәпсек булып китмәй, ә кәкүклеккә тоғро булып ҡала. Кешеләр араһында иһә, киреһенсә, ҡыҙ ҡайһы милләт вәкиленә кейәүгә сыға, балаһы шул милләттең вәкиле була ла китә. Тимәк, беҙгә кәкүктәрҙән һәм сәпсектәрҙән күп нәмәгә өйрәнергә кәрәк әле. Кәкүк үҙ асылына тоғро.\nҠоштар тормошона бәйле тағы бер күҙәтеүем. Йәнлектәр үҙ биләмәһенең сиген һарып билдәләһә, ҡоштар биләмәләре сиген һайрап билдәләй. Әгәр ҙә уларҙың биләмәһендә башҡа төрлө һайрау тауыштары ишетелә ҡалһа, дәғүәләшеү башлана. Әгәр ҙә бер биләмәлә һандуғас билдә һалды икән, унда икенсе һандуғас инмәй. Шуға күрә бер һандуғас һайраған ерҙә икенсеһе бер ваҡытта ла һайрамай. Шул уҡ ваҡытта шул һандуғас биләмәһендә әллә нисәмә төрлө ҡоштар йәшәп ятыуы бар, улар бер-береһенә ҡамасауламай. Мин бер таллыҡта ғына һигеҙ төрлө ҡоштоң бер юлы һайрауына шаһит булғаным бар. Ҡоштар үҙ донъяһында камил йәмғиәт, демократик дәүләт төҙөй алған. Беҙгә уларҙан күп нәмәгә өйрәнергә кәрәк әле.\nҮткән ялда баҡса тирәһендә эш менән булышып йөрөһәм, былтыр килеп һайраған көйәҙ һандуғас быйыл әйләнеп ҡайтып, шул уҡ урынға ҡунып, шул уҡ йырын йырларға тотондо. Мин уны былтыр фотоға төшөргәйнем, быйыл да төшөрҙөм. Һандуғас әллә ҡайҙарҙа йөрөп, баҡсама кире әйләнеп ҡайтты.\nӘҙәбиәт - минең хобби\nӘҙәбиәт менән шөғөлләнеүҙең, минеңсә, өс сәбәбе бар: беренсенән, күңел торошо, йәғни яҙмайынса булдыра алмау, икенсеһе - профессиональ һөнәр, өсөнсөһө - хобби. Мин, әлбиттә, уның профессия булыуын теләр инем, тик әлегә шарттарҙа ул тик хобби ғына. Мин уны хатта күңел торошо тип тә әйтә алмайым. Йәш саҡта - фотография менән, хәҙер баҡсасылыҡ менән шөғөлләнгән һымаҡ булып сыға инде. Әҙәбиәт - буш ваҡытта иҫкә төшә торған ғәмәл, уны профессияға әүерелдерерлек форсат-мөмкинлек булманы. Әгәр ҙә алтмышынсы йылдарҙа йәшәһәм, профессиональ кимәлдә яҙыусылыҡ менән шөғөлләнә алыр инем. Һаман да әҙәбиәт менән шөғөлләнергә форсат табыуыма үҙемә рәхмәт әйтеп ултырам әле ул.\nАҙ һанлы халыҡтың яҙыусыһы булыу ижадсыны сикләгәнен беҙ бик яҡшы тоябыҙ. Сөнки беҙ иң беренсе нәүбәттә уҡыусыбыҙ, йәғни халҡыбыҙ хаҡында уйларға, борсолоп йәшәргә бурыслыбыҙ. Бында сәйәсәттән алыҫҡа китеп булмай. Беҙҙең уҡыусылар даирәһе бик тар һәм улар беҙҙең эргәлә генә йөрөй. Аудитория тарлығы идея, сюжет тарлығына ла алып килә. Беҙ уҡыусыбыҙҙың ниндәйлеген күҙ алдына килтереп ижад итәбеҙ. Әйтәйек, мин алдан уҡ яҙасаҡ китабымдың Германияла баҫылып сығырын белһәм, башҡорт менталитетын немецтар аңларлыҡ итеп һүрәтләр инем. Беҙ ҡасан баҫылыр, кем уҡыр, тип иҫәп тотоп ижад итәбеҙ. Беҙҙә ижадсы заманға яраҡлаша, киреһенсә булырға тейештер ҙә бит.\nДонъялағы барлыҡ һөнәрҙәргә лә профессиональ оҫталыҡ талап ителә. Ижади һөнәрҙәргә лә шундай уҡ талап. Рәссамға, бейеүсегә, композиторлыҡҡа, ҡурайсыға һәм башҡа һөнәрҙәргә уҡыталар, ә бына яҙыусылыҡ һөнәре барыбер ҙә һәүәҫкәрлек булып һанала килә.\nӘгәр ҙә һин башҡа эш менән шөғөлләнеп, яҙыусылыҡҡа хобби итеп кенә ҡараһаң, ғүмереңә бер генә әҫәр яҙыуың ихтимал. Ә башҡа әҫәрҙәрең шул әҫәреңдең варианттары ғына булыуы бар.\nБеҙ һаман да совет осорондағы инерция менән ижад итеп киләбеҙ. Гонорар аҙ ғына күләмдә түләнһә лә, энтузиазм, рухи ихтыяж менән йәшәйбеҙ. Рухи ихтыяж менән генә ижад итеү ҙә һәр ваҡыт профессионаллекте аңлатмай. Был осраҡта ижадсы "халыҡҡа бара ул" тигән планка ҡуя. Масса мохтажлығына иҫәп тотоу ҙа яҡшыға алып килмәй, талантлы шәхес булыу ағым ыңғайына барыуҙан ғәйре йылға үренә, тулҡынға ҡаршы барыуҙы аңлата. Бының өсөн иһә барлыҡ ҡалыптарҙы емереп, үҙеңде һындырырға кәрәк.\nКиләсәк быуын ижадсылары быға риза булмаясаҡ һәм яҙыусы һөнәрен законлаштарыуҙы талап итәсәк. Тормош алға барған һымаҡ, ә яҙыусы тулҡындың башында түгел, ҡойроғонда һөйрәлеп килә һымаҡ.\nЯҙылған: 01.06.15 | Ҡаралған: 1175


9 Июнь 2016, 15:15\nӨФӨ, 2016 йыл, 9 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/. Рәсәй көнөндә почта ял итә. Был хаҡта республиканың Федераль почта элемтәһе идаралығы хәбәр итә. 12 июндә хаттарҙы алыу һәм таратыу ҡаралмаған. Дүшәмбе, 13 июндә, бүлексәләр йәкшәмбе режимы буйынса ҡабул итә. 14 июндә почта, ауылдағы бүлексәләрҙән тыш, ғәҙәттәгесә эшләй.


Мәктәп романы тамамланды... Мин ат а-әсәләр йыйылышына китеп барам. Тулҡын ланам, әлбиттә, һуңғы йыйылыш бит. Алты\nкласс артта ҡалды...\nБеләм, 1 сентябрҙә лә етенсе синыфҡа барған саҡта ошондай уҡ тулҡынланыу кис ерәсәкмен, ә был инде - аҙаҡ.\nФинишҡа ниндәй һөҙөмтәләр менән килде к һуң Синыфташтар нисек - тормош бит с ағыштырыуҙарҙа таныла!\nМин үҙемдең пионер булып йөрөгән бала\nсағымды хәтерләйем. Ул ваҡытта тормош та күңелле кеүек ине. Һуңғы йыйылыш бер\nүк көндә - 28 майҙа үтә. Был көнгә әҙе рләнәләр һәм уны көтөп алалар. Уҡыуҙа а ртта ҡалыусыларҙың да, ялҡауҙарҙың да к үңеле күтәренке... Класс етәксеһе һәр у ҡыусыны маҡтар ине, уҡыу йылы буйына һә р кем үҙен күрһәтергә өлгөрә ләбаһа! Мә ҫәлән, Петя мәктәп ашханаһында дежурҙа иң шәбе булды, класс таҡтаһы янындағы а ҡбур һәр ваҡыт Лена күҙәтеүе аҫтында бу лды. Йылы һүҙгә балалар ғына мохтажмы Йылы һүҙҙе бесәй яратҡанын да беләбеҙ.\nАта-әсәләр уҡытыусыларға рәхмәт һүҙҙә ре яуҙыра, ҡосаҡ-ҡосаҡ яҙғы сәскәләр бү ләк итә. Быны бер кем дә ярамһаҡланыу т ип ҡабул итмәй: беҙҙең менән еңелдән тү гел. Беҙ - иң ауыр класс. Уҡытыусы беҙҙ е әрләһә лә, яратыуын беләбеҙ. Шау-гөр килеп мәктәп баҡсаһына йүгерәбеҙ: беҙҙе ң мәктәп Колхоз баҙары артында, бик күр енеп тә бармай. Тынлыҡ, сирен, алмағас һәм ҡайын ағастары араһына кереп фотоға\nтөшәбеҙ. Миндә мәктәпте тамамлаған һәр\nйыл фотолары бар. Улар ҡабатланмаҫ...\nОшондай йылы хәтирәләр менән ҡыҙым уҡ ыған мәктәп тупһаһына барып еттем. Өҫ к ейемемә күҙ һалдым, сумкала ятҡан фотоа ппаратҡа ҡарап алдым да алға атланым.\nМәктәп мине тын ғына ҡаршыланы. Бөгөн\n28 түгел, 18 май ғына бит әле. Бындай тынлыҡҡа бер аҙ аптырап та ҡуйҙым. Каби нетҡа кергәс күңелем кителде: парта арт ында арыуҙары йөҙҙәренә сыҡҡан ун ҡатын\nултыра, өҫтәрендә - футболка, хат та п лащ. Былар 28 уҡыусының ата-әсәһе! Бай рамса кейенмәгәндәр, уҡытыусының да йөҙ ө төҫһөҙ. Мин бүләк иткән ҡәнәферҙәр гө лләмәһе лә уҡытыусының йөҙөн үҙгәртмәне\nкеүек, уның өҫтәлендә ялғыҙы ғына (кла сс журналын иҫәпләмәгәндә) урын алды. К ласс тормошо тураһында һүҙ бармауын мин\nшунда уҡ аңлап алдым. Йыл нисек үтте Уҡыу йылын нисек тамамланыҡ Кемдәр юға рыға күтәрелде Был хаҡта бер нимәлә ю ҡ.\nУҡытыусы әкрен генә тауыш менән мәктә п участкаһында эшләүҙе нимә менән алмаш тырыу хаҡында яй ғына һанап сыҡты. Һүҙ ыңғайында ҡыҙҙарҙың сәс буяуына ҡәнәғәт һеҙлек белдерҙе. Класс етәксеһенең "Һу ңғы ялда балаларҙы ҡайҙа алып барырға" , - тигән һорауы беҙҙе йәнләндереп ебәр ҙе. Әсәйҙәр тын ғына уҡытыусыға ҡарай, әл ул - уларға. Класс етәксеһе республи каның туристик үҙәгенә барырға тәҡдим и тте: "Дөрөҫ, ҡиммәтерәк, һәр кешенән 90 0 һум самаһы буласаҡ, әммә бөтәһе лә ба рмаясаҡ бит. Ун кеше булырмы..."\nӘкрен генә өйгә табан атлайым. Нисек инде: уҡыу йылындағы һуңғы сара аҡсаһы булғандар өсөн генә түгелме Был ниндәй\nһуңғы йыйылыш һуң Мин түҙмәнем, мәктә п әхирәтемә (ул оҙаҡ йылдар уҡытыусы бу лып эшләй) шылтыраттым. "Заманалар башҡ а, барыһын да уҡытыусы хәл итә", - тип көлөмһөрәне әхирәтем.\nМинеңсә был дөрөҫ түгел. Һәр кеше хә тирәләр менән йәшәй. Минең ҡыҙымдың бер гә уҡыған синыфташтары тураһында ниндәй\nхәтирәләр һаҡланыр икән Уҡытыусы-әхир әтем әллә хаҡлымы Теләһә балаларға йөр әген бирә, теләмәһә - юҡ. Дөрөҫ, был кү ңелһеҙ фекерләүҙә тағы бер пункт бар - ата-әсәләр. Әйтергә кәрәк, беҙ ҙә битар афбыҙ. Ә беҙҙең ата-әсәләр беҙгә ҡарата\nбындай мөнәсәбәттә түгел ине. Беҙҙең б арыбыҙға ла күберәк йөрәк йылыһы ине - ата-әсәләргә лә һәм педагогтарға ла.


Башҡортостанда милли батырыбыҙ Салауат Юлаев иҫтәлегенә таш ҡуйылды | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nБашҡортостандың Салауат районында милли батырыбыҙ Салауат Юлаев иҫтәлегенә мемориаль таш ҡуйылды. Иҫтәлекле акцияны Бөтә Рәсәй башҡорт йәштәре ҡоролтайы, Мосолмандар Диниә назаратының йәштәр бүлеге, «Салауат вариҫтары» һәм Әлкә ауылы Советы ойошторҙо. Ташҡа, Салауат Юлаевҡа арнап, түбәндәге һүҙҙәр яҙылған:\n«Юҡ, мин үлмәнем, әле башҡорттар!» -\n— Юҡ, беҙ мәңгелек башҡорттар! – тип\nҠабатлайбыҙ көн дә Уралда» .\n«Салауат районында яндырылған Тәкәй ауылы урынында таш тирмә бар, милли батырыбыҙ тураһында иҫтәлекле ташты шунда ҡуйҙыҡ, — ти, башҡорт йәштәре ҡоролтайы һәм «Арғымаҡ» этно-рок төркөмө етәксеһе Ринат Рамазанов. — Әлкә мәктәбендә төркөмөдөң ҙур концерты булды. Һуңынан уҡыусылар менән таш ҡуйылған урында ҡурай моңдары яңғыраны, балалар шиғыр һөйләне, бейе. Ошо уҡ көндә Салауат районында «Мәңге күңелдә...» спорт фестивале үтте. Ул хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрби хеҙмәткәрҙәр, спорт һөҙөмтәләренә ирешкәндә ғүмерҙәре өҙөлгән спортсылар иҫтәлегенә бағышланды. Фестивалдең төп маҡсаты — Башҡортостан йәштәрен гражданлыҡ-илһөйәрлек рухында тәрбиәләү. Фестивалдә туристик, эҙәрмән, хәрби-патриотик клубтар, секциялар, түңәрәктәр, берләшмәләрҙең 12-18 йәшлек тәрбиәләнеүселәре ҡатнашты. «Арғымаҡ» төркөмө фестивалдә Салауат Юлаев мәмерйәһендә концерт менән сығыш яһаны. Милли батырҙың төйәгенә баш дирижер, Салауат районында тыуып үҫкән Азат Шахмөхәмәтов етәкселегендәге Рәсәй Милли гвардияһының Симфоник оркестры килгәйне. «Салауат вариҫтары» ойошмаһы рәйесе Виктор Хәкимов фестивалдә ҡатнашыусыларға Салауат районы тарихы һәм башҡорт ырыуҙары тураһында китаптар бүләк итте. Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенттары Рәми Ғариповтың «Салауат батыр» шиғырын һөйләп ишеттерҙе.


11 Декабрь 2010, 16:53\nИлебеҙҙә уйын залдарының эшмәкәрлеге былтыр уҡ ҡәтғи тыйылғайны-тыйылыуын. Әлбиттә, халыҡ, шулай уҡ йәнһеҙ «бер ҡуллы бандиттар» ҙа закондарҙы хөрмәт итә – матур уттары, сағыу рекламалары менән йәлеп итеп торған уйын автоматтары залдары профилен үҙгәртеп, лотерея клубтарына әүерелде.\nҡомарлы уйындарға ҡыҙыҡмағандар өсөн бөтәһе лә үҙ урынында кеүек – имеш, клубтарҙың алтаҡталары алмашыныу менән эшмәкәрлеге лә ҡырҡа үҙгәрә. Ә инде ҡомарлы уйын ҡорбандарының үҙҙәре һәм яҡындары ғына белә – уйын клубтарында бер нәмә лә үҙгәрмәне. Шул уҡ күңел күтәрерлек һүрәтле автоматтар, шул уҡ төймәләр, шул уҡ бушҡа аҡса түгеү... Ә юҡ, бер генә үҙгәреш бар – хәҙер аҡсаңды йәнһеҙ автоматтарға түгел, залда эшләүсе хеҙмәткәргә тоттороп, лотерея билетын ғына алаһың. Артабан алтын балыҡ тотторамы-юҡмы икәнлеген һынау өсөн, ҡомарланып китеп, бер-бер артлы лотерея билеттары һатып алырға ғына ҡала. Билеттарҙы һатыусы ҡыҙ ҙур өмөттәр биреп татлы йылмая, ялтыр-йолтор уттар күҙҙе ҡыҙҙыра!\nБашҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының Иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, лотерея клубтары тип аталған һәр бина асылырҙан алда республикабыҙҙың Стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау үҙәге хеҙмәткәрҙәре саҡырыла. Улар һәр «бер ҡуллы бандит»ты тикшереп, автомат легаль булған осраҡта, хужаһына документ тапшыра. Тик хужалар лотерея автоматтарын уйын автоматтары итеп көйләй ҙә ҡуя. Етмәһә, закон буйынса автоматтарҙы милиционерҙар өс йылға бер тапҡыр ғына тикшерергә хоҡуҡлы.\nАҡса тип күҙҙәр тона...\nШулай итеп, закон буйынса ҡәтғи тыйылыуына ҡарамаҫтан, Башҡортостанда, Рәсәйҙә уйын автоматтары эшләүен дауам итә. Нисәмә кешене бәләгә тарытҡан, ғаиләләрҙе тарҡатҡан был афәтте юҡҡа сығара алмауҙарын хоҡуҡ һаҡлау органдары уйын автоматтары булған клубтарҙың йәшерен эшләүе, ниндәйҙер ҡағиҙәләрҙең, эакондарҙың камил булмауы, клуб хужаларының төрлө юлдар табып, документтарҙы һүҙ тейҙергеһеҙ итеп эшләүе менән аңлата.\nЭксперттар билдәләүенсә, уйын бизнесы килем килтереү яғынан наркотиктар һәм ҡорал һатыуҙан ғына ҡалыша. Шуға ла эшҡыуарҙарҙың был эште ташлап ҡуйырға ашыҡмауы аңлашыла. Еңел килгән аҡса башты әйләндерә шул. Баҡтиһәң, автоматтарҙы һатып алыуға киткән сығымдар бер ай эсендә үҙен аҡлай икән.\nУйын клубтарының эсендә һәр ваҡыт ярым ҡараңғы, урамда йондоҙҙар көләме, әллә инде ҡояш йылмаямы икәнлеген дә белмәҫһең. Йыш ҡына иҙәнгә ҡара-ҡыҙыл төҫтәге балаҫ йәйәләр. Бөтәһе лә психотерапия күҙлегенән сығып, бер ҙә йәшерен-батырыны юҡ, кешеләрҙең башы йүнләп эшләмәһен өсөн уйланылған. Һөҙөмтәлә уйын залына бер генә минутҡа ингән кеше сәғәттәр буйы ябай тормоштан алыҫлашып, уйнай башлай.\nӨфөнөң кешеләр мыжғып торған үҙәк өлөшөндә рәхәтләнеп эшләгән «Галле» клубын күптән түгел генә яптылар. Юҡһа ул, йәшеренергә лә йыйынмай, матур уттары менән күптәрҙе йәлеп итеп тора ине.\nБыл хаҡта Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте бына нимә тип хәбәр итә: «Галле» клубындағы лотерея автоматтарында лицензияһыҙ программа ҡулланыу факты буйынса енәйәт эше асылды. 85 уйын автоматы экспертизаға ебәрелде. Хәҙер был эш менән эске эштәр органдарының ҡала идаралығы тәфтишселәре шөғөлләнә».\n«Ниһайәт!» – тип әйтергә кәрәк. Юҡһа был клубта лотерея ғына түгел, башҡа уйындар ҙа рәхәтләнеп уйналыуы һәр кемгә билдәле кеүек ине. Ниһайәт, был ысын мәғәнәһендә ҡурҡыныс урындың да ысын йөҙөн асып, законлы рәүештә ябыуға ирештеләр. Милиция хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, «Галле» клубында эшләгән уйын автоматтары шул тиклем күп, хатта уларҙы ҙур йөк машиналарына тейәп ташығандар.\nӨфөнөң Зорге урамында ла яңыраҡ бер казино ябылды. Милиционерҙар билдәләүенсә, унда бик ҡиммәтле ҡорамалдар ҡулланылған, йыһаздар ҙа һәр кемдең кеҫәһе етерлек түгел. Беҙҙең йәмғиәттә «Казиноға аҡсаһын ҡайҙа ҡуйырға белмәй шашҡан байҙар йөрөй» тигән фекер ныҡлы урын алған. Бәлки, был шулайҙыр ҙа. Шуға ла бөгөн казиноға туҡталып тороуҙы кәрәк тип тапманыҡ. Һүҙ тәүҙә әллә ни аҡса талап итмәгән уйын автоматтары, хәҙергесә әйтһәң, лотерея уйындары тураһында бара.\nЛотерея клубтарына ла көн бөтәсәк\n2011 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙә лотерея уйнағанда механик, электр, электрон һәм башҡа техник ҡорамалдарҙы ҡулланыу тыйыласаҡ. Тик нишләптер был шатлыҡһыҙ перспектива ла эшҡыуарҙарҙы ҡурҡытмай. Ни тиһәң дә, яңы Законды боҙған өсөн ниндәй яза ҡаралғаны билдәһеҙ.\nАлдан күҙаллауҙар буйынса, лотерея клубтарын «ҡыҫа» башлаһалар ҙа, «бер ҡуллы бандит»тар эшләгән клуб хужалары юғалып ҡалмаясаҡ. Илдең ҡайһы бер төбәктәрендә интеллектуаль уйындар менән тәьмин итеүсе клубтар күренә башлаған да инде. Әлбиттә, уларҙа кешенең интеллектын үҫтереүҙең әҫәре лә булмаясағы аңлашыла. ҡыҫҡаһы, эшҡыуарҙарҙың фантазияһы кимәлен закон сығарыусылар уҙып китә алырмы-юҡмы икәнлеген алдан әйтеүе лә ҡыйын.\nШулай уҡ ҡомарлы уйындарҙың виртуаль донъяға күсә барыуы һағайта. Лотерея клубтары йыш ҡына интернет-салон һәм кафе исеме аҫтына йәшеренә. Тыштан ҡараһаң – автосалон, эсенә инһәң, лотерея клубы булған биналар ҙа бар хатта. Эшҡыуарҙар тик ятмай, фантазияларын эшкә егә генә.\nРеспубликала иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәшеүсе милиционерҙар әйтеүенсә, клубтарҙың эшмәкәрлеге ҡомарлы уйындарға ҡайтып ҡалһа ла, быны судта иҫбатлауы бик ауыр. Был материалды яҙырға әҙерләнгәндә, УБЭП (Иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш идаралығы) вәкилдәре автоматтар тотоп клубтарға бәреп инә лә уйын автоматтарының хужаларын ҡулға ала, тиеберәк күҙ алдына килтерә инем. Тик ысынында улай булып сыҡманы. Милиция кейемендәге кеше лотерея клубтарының тупһаһынан да үтә алмаясаҡ. Ә инде нисектер башҡаса үтеп ингән осраҡта ла клуб хеҙмәткәрҙәре бер генә төймәгә баҫып, бөтә автоматтарҙы эшләүенән туҡтата. Автоматтар эшләмәһә, бер ниндәй ҙә енәйәтсел эшмәкәрлек тураһында һүҙ йөрөтөп булмай.\nҡыҫҡаһы, уйын автоматтарының хужалары менән «тәрбиә» эштәре шулайыраҡ бара – милиционерҙар, әмәлен табып (тәҙрәнән түгел, ишектән, әлбиттә, тик ябай граждан булараҡ), эскә үтә һәм бер нисә сәғәткә һуҙылған документтарҙы тикшереү башлана.\nМилиционерҙар әйтеүенсә, уйын автоматтары клубтарын асыҡлағанда төрлө ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та хәлдәр була. Мәҫәлән, хужалар, хоҡуҡ һаҡлау органдарының автоматтарҙы алып китә алыуын белеп, ҙур ҡорамалдарын тәҙрә аша индерә лә, тәҙрәләрҙе рәшәткә менән ныҡлап ҡаплап ҡуя. Автоматтарҙы экспертизаға алып китеү өсөн йөк машиналары килә, әммә уларҙы сығарып булмай, сөнки автоматтар ишеккә һыймай...\nБындай хәлдәрҙән һуң уйын автоматтарына ҡаршы көрәшеү ел тирмәндәре менән алышыуға оҡшай башлай ҙа инде.\nБер олатай менән һөйләшеп ултырғанда, ул: «ҡыҙыҡ был донъя! Бөтә ил менән ҡубып, фашизмды еңдек. Ә эскелеккә ҡаршы тора алмайбыҙ. Оят инде...» – тип әйткәйне. Ысынлап та, кисәге яугир дөрөҫ әйтә: ил менән ҡупҡан осраҡта бөтә бәләне лә еңеп була. Шуға ла хоҡуҡ һаҡлау органдарының «бер ҡуллы бандит»тарҙы эшкә еккәндәрҙең фантазияһына ҡаршы торорлоҡ әмәл таба алмауын күңел менән ҡабул итке килмәй. Илебеҙҙә тиҙ арала ҡомарлы уйындарҙы йүгәнләй алырлыҡ камил закондар сығасағына өмөт итергә генә ҡала. 2011 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙә лотерея клубтарының эшмәкәрлеге лә ҡыҫымға алынасаҡ. Тик улар урынына яңыһы килмәһен ине.\n«ҡомарлы уйындар менән үҙҙәре теләгән кешеләр мауыға. Ни өсөн лотерея клубтарын, уйын автоматтарын ябырға?» – тип фекер йөрөтөүселәр ҙә табылыр. Был мәғәнәһеҙ мауығыу арҡаһында уйнаған кешеләр генә зыян күрһә – ни әйттең дә бит. Юҡ шул, ҡомарлы уйындар тотош ғаиләләрҙе емерә, нисәмә кешене бөлгөнлөккә төшөрә. Балалар, йәштәр ҙә бар бит әле. ҡомарлы уйындарҙа аҡсаһын, ваҡытын бөтөргән, аҡса табыу өсөн енәйәт юлына баҫыусылар бихисап. Беҙҙең республикала булған бер генә хәлде миҫал итеп килтерергә мөмкин. 32 йәшлек ир, уйын автоматтарына аҡсаһы етмәгәс, пенсионер әсәһенән аҡса һорап тормаҡсы була. Тик улының насар ғәҙәтен белгән ҡарсыҡ уға аҡса биреүҙән баш тарта. Автоматтарҙан күҙе томаланған ир күп уйлап тормай әсәһенең башына ултырғыс менән бәреп үлтерә лә, аҡсаһын табып, клубҡа китә. Ғәзиз кешеһен үлтереү юлы менән табылған аҡсаһы бөткәндән һуң ир үҙе лә аҫылынып үлә.\nДин дә тыя\nҡомарлы уйындарҙы дин дә тыя. Ислам бындай уйындарҙың кеше шәхесенең тарҡалыуына килтереүен 1400 йыл элек үк билдәләгән. Бөгөн психологтар ҙа ҡомарлы уйындар менән мауыға башламау өсөн бер генә юл барлығын билдәләй – уларға бөтөнләй яҡынламаҫҡа. Хоҙай Тәғәлә казиноға йөрөү, уйын автоматтары менән мауығыу кеүек нәмәләрҙең бысраҡ һәм түбән булыуын һәм был ҡыланыштар өсөн ҡаты яза көтәсәген әйткән. Улай ғына ла түгел, ҡомарлы эшмәкәрлек менән мауыҡҡан кешеләр менән дуҫ булырға ла ярамай. «Кемдең арбаһына ултыраһың – шуның йырын йырлайһың» бит инде. Диндә кешенең милке ҙур урынға ҡуйыла. Ә казинола, уйын автоматтарында кеше үҙенең генә түгел, ғаиләһенең дә милкен елгә осора.\n1400 йыл элек барлыҡҡа килгән динебеҙҙең бөгөнгө көн проблемаларын хәл итеүе – һоҡланғыс һәм быны аңлаған кеше өсөн матур күренеш. Дин әһелдәре ҡомарлы уйындарҙы наркотиктарҙан да ҡурҡынысыраҡ тип һанай. Сөнки беҙҙә наркомандарҙы ауырыу тип ҡабул итәләр, ә инде бер кемдең дә шашҡан ҡомарын дауалағанын ишеткәнебеҙ юҡ әле.\nЫсынлап та, цивилизациялы йәмғиәттә кешеләр упҡын ситенән һуҙылған ҡыл өҫтөнән йөрөгән һымаҡ булырға тейеш түгел. ҡомар һәр кемдең күңелендә бар. Айырма шунда ғына: берәүҙәр уны ауыҙлыҡлай белә, ваҡытын, матди байлығын файҙалы эштәргә йүнәлтә. Ә кемдер өсөн ҡомар – тотоп тыйылғыһыҙ көс. Уйын автоматтары башты әйләндерерлек ялтыр-йолторҙары, ҡайсаҡ ҡына ырғытҡан ике тин генә булһа ла килеме менән күптәрҙе ылыҡтыра.\nХалыҡ юҡҡа ғына: «Ағиҙелдең аръяғында – бер энәгә бер һыйыр», – тип әсе таҡмаҡ сығармаған. Кешеләр, ысынлап та, тик торғандан аҡса эшләп була икәнлегенә ышана. Имеш, биш һум һалаһың да, бер миллион һум отаһың! Булды икән, ти!\nЛотерея уйындары менән дә шул уҡ хәл: әллә нимәгә өмөт итеп, бер туҡтауһыҙ лотерея һатып алған кешеләр бар. Тик иғтибарлап ҡарағыҙ әле – яҡындарығыҙ араһында лотереяға бер миллион һум аҡса отҡан кеше бармы?\nЯңы йылдың тәүге көндәренән башлап әлеге лотерея уйындары ла туҡтатылырға тейешле. Яңы көсөнә ингән Закон «бер ҡуллы бандит»тарҙы ауыҙлыҡлай алырлыҡ булырмы – ваҡыт күрһәтер.


Әбйәлил - Абзелил - Part 78\nУл килеп аҙмы-күпме ултырыуы булған, башҡорттар баш күтәргән. Юлай Аҙналин үҙенең улы Салауат менән Имән йорт ауылында һуғышып, ошо яҡҡа юл тотҡандар. Бүгәс Кананикольск заводын емереп килә ята икән. Улар бейек тау башынан таш мәсетте туптан атып емерттерә башлағандар. Шунан ғына кемдер белеп ҡалын, атыуҙы туҡтаттыра. Шулай итеп, беҙҙең ауылда борон Бүгәс батша, Салауат, уның атаһы Юлай Аҙналин булған. (Улар атҡан тун йәҙрәләре элек бик кун табыла ине. Бына береһе әле дә бар, ауырлығы 400 грамм.) тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nБатырша менән Яныш\nБатырша хәҙрәт Юғары Ҡарышта тыуып үҫкән.\nЮғары Ҡарыш үҙе бик күптәнге ауыл. Юғары Ҡарышҡа башта Алтай тауҙарынан ике бабай килеп ултырған. Береһе — Байбирҙе, береһе — Туҡай ҡарт. Шулар нигеҙләгән әлеге ауылдарҙы. Ауылдары хәҙерге ике Ҡарыш — Юғары һәм Түбән Ҡарыш —араһында булған. Был ҡарттар нәҫеле үрсеп киткәс, бүленеп ултырғандар: Банбирҙе— Юғары Ҡарышта, Туҡай — Түбән Ҡ арышта.\nБыл тирәләр әүәл әҙәм үткеһеҙ ҡуйы урманлыҡ булған. Ҡара тупраҡлы ерҙә игене лә бик уңған. Шундай урман-һыуы, шәп ере булған был яҡҡа ситтән күп кешеләр килеп ултыра башлаған. Иҙел буйынан Таулар ауылынан килеп ултырғандар. Ырымбурҙан килгән нәҫел бар. Аҙаҡ мишәрҙәр күбәйгән.\nБатырша хәҙрәт заманында беҙҙең ауыл тирә-яҡта данлыҡлы булып киткән. Хәҙрәт үҙе мәҙрәсә тотҡан, шунда мөдәррис булып балалар уҡытҡан. Уҡымышлы булғаны өсөн тирә-яҡ ауылдарынан бай кешеләр үҙ балаларын Батырша хәҙрәттә уҡытырға тырышҡан.\nБатыршаның бик абруйлы булып китеүе Яныш старшинаға оҡшамаған. Ул, күрәһең, үҙ дәрәжәһе тешөүенән ҡурыҡҡан. Үтә тәкәббер, көнсөл, хәйләкәр әҙәм булған ул. Тирә-яҡ халҡын үҙ ҡулында ҡан ҡалтыратып тотҡан, ти. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nТоман төшһә — йылыға. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\n« Сюда 1 ... 76 77 78 79 80 ... 99 Туда »\nКОНТАКТЫ - 7 981 views\nАш-һыу мәжлестәрендә - 3 401 views\nСура 114, Ан-Нас (Люди), Ән-Нәс сүрәһе (Кешеләр) - 3 319 views\nӘкиәт «Алтын сабаҡ» - 2 797 views


Бөгөн Нефтекаманың «Торос» хоккейсылары Пермдә урындағы «Молот-Прикамье» клубы менән осраша\nРуслан Сөләймәнов тәрбиәләнеүселәре әлегә 41 мәрәй менән турнир таблицаһында һигеҙенсе урынды биләй.\nЯҡташтарыбыҙ һуңғы турҙа чемпионат лидерҙарының береһе, Ижевскиҙың «Ижсталь» командаһын ҡабул иткәйне. Күп кенә көйәрмәндәр фекеренсә, тап ошо матч үҙенең көсөргәнешлеге менән быйылғы миҙгелдәге иң сағыу уйындарҙың береһенә әйләнде. Сөнки улар дәғүәселәрҙең бер-береһе менән һуғышыуы, шулай уҡ күп һанлы голдарҙың шаһиты булды. Һөҙөмтәлә яҡташтарыбыҙ индергән 6 шайбаға ҡунаҡтар 3 гол менән генә яуап ҡайтара алды.


11:45, 8 май 2021 версияһы\n238 байт алынған , 2 месяца назад\n→Биография: күренеште төҙәтеү\n11:39, 8 май 2021 версияһы (төҙәтеү)\n11:45, 8 май 2021 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n(→Биография: күренеште төҙәтеү)\n=== Бала саҡ ===\nМәхмүт Ниғмәтйән улы Ниғмәтйәнов [[1930 йыл]]дың [[10 май]]ында хәҙерге Татарстан Республикаһының [[Саба районы]] [[Оло Арташ (Саба районы)|Оло Арташ]] ауылында тыуа<ref name=":0">[http://adiplar.belem.ru/nigm.htm Әҙиптәр: Мәхмүт Ниғмәтйәнов] «adiplar.belem.ru»</ref>. Ул баласаҡтан әсәһенең һуҙып-һуҙып китаптар уҡығанын һәм [[бәйет]]-[[мөнәжәт]]тәрмөнәжәттәр әйтеүен, атаһының гармунда халыҡ көйҙәрен уйнағанын тыңлап үҫә<ref name=":2" />. Үҙе лә [[гармун]]да музыканы көйләргә 5-6 йәшендә өйрәнә. Башланғыс белемде [[Сәбиә Сүри]] ауылында күрше урыҫ мәктәбендә ала башлаған<ref name=":1" />. [[1939 йыл]]да ғаиләһе [[Донбасс]]ҡаДонбассҡа күсеп китә. Һуғыш башланған [[1941 йыл]]да атаһын ерләй, апаһы менән абайһыҙ һуғышҡа оҙата. Шул сәбәптән [[Белгород]] балалар йортона ебәрелә<ref name=":2" />.\n[[Бөйөк Ватан һуғышы]] йылдарында (1943—1944) хәрби заводта столяр эшен башҡара, [[Украин Совет Социалистик Республикаһы|Украина ССР-ы]]<nowiki/>ның [[Кадиевка (ҡала)|Кадиевка]] ҡалаһында һөнәр училищеһында уҡып ала<ref name=":3">Мәхмүт Нигъмәтҗанов: «Моңланудан туктыйк. Ул — татарның биш гасыр изелүе нәтиҗәсе»</ref>. Һуғыш тамамланғандан һуң, [[Юдино (Ҡазан)|Юдино]]тимер тимерюлсыларыюлсылары кухняһында, шуның өсөн [[Мәскәү]] тимерюлсыларытимер юлсылары техникумында белем ала<ref name=":2" />. Уҡыу йылдарында төрлө музыка ҡоралдарында, шул иҫәптән: фортепиано, труба, тромбон, аккордеон, балалайка өҫтәлә — уйнарға өйрәнә, үҙешмәкәр сәнғәт төркөмдәрендә ҡатнаша<ref name=":2">[http://gabdullatukay.ru/tukay-prize/laureates/laureat-1985/nigmetjanov-mehmut-nigmetjan-uly-muzyka-belgeche/ Ниғмәтйәнов Мәхмүт Ниғмәтйән улы — музыка белгесе] «gabdullatukay.ru»</ref>.\n[]-[[1953 йыл]]дарҙа М. Ниғмәтйәнов [[Юдино (Ҡазан)|Юдино]] тимер юлсылары училищеһында уҡыта, [[Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты|Ҡазан университетының]] физика-математика факультетына ситтән тороп уҡырға инә<ref name=":2" />.\n[[1953 йыл]]да Мәхмүт Ниғмәтйәнов Юдинолағы эшен ташлап, [[Ҡазан дәүләт консерваторияһы]]ныңконсерваторияһының композиция-теория факультетына уҡырға инә, студент йылдарында үҙенең тормоштағы төп эшен билдәләй<ref name=":0" />. Каникул ваҡыттарында үҙ ойошторолған фольклор экспедицияларында татар халыҡ йырҙарына иғтибар итә, боронғо ғөрөф-ғәҙәт, ғәҙәттә йола йырҙарының үҙенсәлектәре, халыҡ көйҙәрен урып-йыйыу һәм өйрәнеү тарихы менән ҡыҙыҡһына<ref name=":2" />. Был уның татар халыҡ йырҙарын эшкәртеүгә арналған диплом эшендә лә киң сағылыш таба. Юғары уҡыу йортон [[1958 йыл]]да тамамлап, башта шунда уҡ, шуның менән бергә [[СССР Фәндәр Академияһының Ҡазан филиалы Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм тарих институты|СССР Фәндәр академияһы Ҡазан филиалының Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм тарих институтында]] ғилми хеҙмәткәр булып эшләй<ref name=":3" />.\n[]-[[1973 йыл]]дарҙа [[Татар дәүләт филармонияһы]]ндафилармонияһында сәнғәт бүлеге рәйесе, []-[[1984 йыл]]дарҙа шул уҡ институтта өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй<ref name=":3" />. Был хеҙмәте ваҡытында М. Н. Ниғмәтйәнов фольклор экспедицияларының географияһын тағы ла киңәйтә, илдең татарҙар йәшәй торған һәр төбәгендә булып сыға<ref name=":3" />.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/1034037 ҡабул ителгән


“Әгәр...” һүҙен мөмкин тиклем һирәк ҡулланығыҙ\n25 Март 2020, 23:50\nБер ваҡыт ҡыҙымдың атаһы ауыҙынан йыш ҡына: “Уйынсыҡтарыңды йыймаһаң, мин һине яратмайым!”, “Бутҡаңды ашап бөтмәһәң, эшкә китәм дә барам”, “Мине тыңламаһаң, һинең менән уйнамайым”,- кеүек янау һүҙҙәре ишетелә башланы...\nБер ваҡыт ҡыҙымдың атаһы ауыҙынан йыш ҡына: “Уйынсыҡтарыңды йыймаһаң, мин һине яратмайым!”, “Бутҡаңды ашап бөтмәһәң, эшкә китәм дә барам”, “Мине тыңламаһаң, һинең менән уйнамайым”,- кеүек янау һүҙҙәре ишетелә башланы. Был минең ҡолаҡты ярып инде. Әлбиттә ул быны ысынлап яратмағандан әйтмәй, әммә бала быны белмәй, аңламай бит әле! Ысын тип ҡабул итә. Ғөмүмән, бындай ҡурҡытыу-шарт ҡуйыуҙарҙы урамда ла йыш ишетергә тура килә: “Һәйбәт (йә тыңлаусан) булһаң ғына мин һине яратам”, “Мин илаҡ ҡыҙҙарҙы (йә малайҙарҙы) яратмайым!” Электән был алымды енем һөймәне. Баланы бит ул нимәнелер һәйбәт эшләгәне йә өлкәндәрҙе тыңлағаны өсөн генә яратмайбыҙ, беҙ уны ғөмүмән тормошобоҙҙа булғаны өсөн яратабыҙ. Эйе, һүҙ юҡ, өлкәндәр өсөн баланы тыңлата торған еңел ысул ул. Әммә был ваҡытта баланың күңелендә ниндәй уйҙар яралыуын башыбыҙға индереп сығармайбыҙ. Бәләкәс булһа ла, кеше бит ул – тоя, үҙенсә уйлай, фекерләй. Беҙҙең осраҡты алайыҡ. Ҡыҙымдың атаһы бер аҙна эшләй, бер аҙна ял итә. Бала атайһыҙ аҙнаны саҡ үткәрә, һағынып көтөп ала. Ә иң ҡәҙерле кешеһе шул мәлдә иң ауыртҡан еренә тейеп, яратмау йә эшкә китеү менән янай...\nӘлбиттә, бала менән ундай телдә лә һөйләшергә тура килә. Мәҫәлән, уйынсыҡтарыңды йыйһаң ғына тышҡа сығабыҙ. Йә, тыныс ултырып ашаһаң ғына “Лего”ңды бирәм. Әммә, әгәр ундай шарт ҡуяһың икән, нисек кенә ҡыйын булмаһын, мотлаҡ үтәү мөһим. Йыймай икән – сыҡмай, матур ултырмай икән, яратҡан уйынсығы менән уйнауҙан мәхрүм ҡала...


Эшен яратып башҡара\nЯратҡан эшеңде эшлә, яратҡан эшеңдә эшләй алмаһаң, эшләгән эшеңде ярат, тигән әйтем бар. Ҡайһы саҡта яратып һайлап алған һөнәрең буйынса эшләй алмаҫҡа ла мөмкинһең.\nЯратҡан эшеңде эшлә, яратҡан эшеңдә эшләй алмаһаң, эшләгән эшеңде ярат, тигән әйтем бар. Ҡайһы саҡта яратып һайлап алған һөнәрең буйынса эшләй алмаҫҡа ла мөмкинһең. Әммә эшләгән эшеңде яратып, күңел биреп эшләп була. Шул саҡта хеҙмәтеңдең һөҙөмтәһен дә күрәһең. Резеда Вәхит ҡыҙы ла ғүмерлеккә һайлап алған һөнәрен яратып башҡарып, күптәрҙең хөрмәтен ҡаҙанған.\nБайыш ауылында тыуып, буй еткергән ҡыҙ бәләкәйҙән үк шәфҡәт туташы булырға хыяллана. Байыш урта мәктәбен уңышлы тамамлағас, Салауат ҡалаһына медучилищеға уҡырға инә.1991 йылда шәфҡәт туташы һөнәрен алып сыҡҡас, ул Таулыҡай фельшер-акушерлыҡ пунктында эш башлай. Һуңынан хеҙмәт юлын Аҡдәүләт ауылында дауам итә.\n“Тыуғандан алып, ахыр көнгәсә ғилем алыуҙан туҡтама”, тиелгән динебеҙҙә лә. Резеда Вәхит ҡыҙы ла белемен камиллаштыра, 2001-2002 йылдарҙа әҙерлек курсы үтеп, фельдшер дипломын ҡулына ала. Ҡайһы саҡта тормош юлдары уйламаған яҡҡа ла боролоп китә. Тормош йомғағын Мәзит ауылында һүтермен, тип Резеданың да башына ла килмәгәндер. 2010 йылдан алып Мәзит ауылында донъя көтә ул. Яратҡан эшенән башҡа үҙен күҙ алдына килтерә лә алмаған Резеда 2014 йылдан Үрге Муйнаҡ ауылында ла фельдшер булып эшләй. Ә инде Өмбәт фельдшер- акушерлыҡ пунктында оҙаҡ йылдар эшләгән Дилә Зәйнетдин ҡыҙы хаҡлы ялға сыҡҡас, 2016 йылдан йылдан Өмбәттә эшләй. Үҙенә тиклем халыҡтың һөйөүен, ихтирамын яулап, оло хөрмәткә лайыҡ булған, һөнәрен яратып башҡарған Дилә Үркенбаеваның урынына эшкә килгәс, Резеда бер аҙ ғына ҡурҡыңҡырап та ала. Ләкин ул үҙенең эшенә бик яуаплы ҡарауы, ауырыуҙарға, ғөмүмән, ауыл халҡына ихтирамлы, иғтибарлы булыуы, яғымлы, йылы һүҙе, яҡты йөҙө менән бик тиҙ арала хөрмәт ҡаҙана. Мәзит ауылынан йөрөп эшләһә лә, һауа шарттарының ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, бер ваҡытта ла эшкә һуңламай, киреһенсә, иртә менән килеп, ауырыуҙарға үҙе шылтыратып, хәлдәрен белешә, уколға саҡыра. Эштән һуң өйгә саҡыртыуҙарға ла килеп етә. Һуңламай, ваҡытында медицина тикшереүе, диспансеризация үтһендәр өсөн пациенттарын һәр саҡ иҫкәртеп тора.\n“Дилә Зәйнетдин ҡыҙына рәхмәтлемен. Ул миңә ныҡлы терәк, таяныс. Һәр ваҡыт уның һүҙ ярҙамын да, эш буйынса ла ярҙамын тойоп торам”, – ти Резеда Вәхит ҡыҙы.\nЯуаплы, тыңғыһыҙ эштә эшләһә лә, Резеда ике ҡыҙына ла матур тәрбиә бирә алған. Ҙур ҡыҙы Юлиә әсәһенең юлын дауам итеп, Медногорск медколледжын тамамлаған. Хәҙергә көндә тормош иптәше менән Норильск ҡалаһында йәшәйҙәр. Кесе ҡыҙы Регина Үрге Муйнаҡ төп дөйөм белем биреү мәктәбенең туғыҙынсы класын тамамлай.\nБына шундай, һайлаған һөнәренең оҫтаһы ул беҙҙең фельдшерыбыҙ.


Хәйҙәр Вәлиев: “Дәғүәселәрҙең күплеге эште йәнләндерҙе” » Табын\nХәйҙәр Вәлиев: “Дәғүәселәрҙең күплеге эште йәнләндерҙе”\n28 августа 2013 йыл | Сәйәсәт\nБашҡортостан ҙур сәйәси сараға әҙерләнә: 8 сентябрҙә бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттар һайланасаҡ. Тауыш биреү быйыл үҙгәртелгән ҡануниәт нигеҙендә ойошторола, шуға бәйле, электән килгән йола буйынса, Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев менән махсус әңгәмә үткәрелде. Һөйләшеүҙә "Башҡортостан”, "Республика Башкортостан”, "Кызыл таң”, "Йәшлек”, "Молодежная газета”, "Өмет” һәм "Вечерняя Уфа” гәзиттәре, "Башинформ” агентлығы журналистары ҡатнашты.\n- Хәйҙәр Арыҫлан улы, "йәйге” һайлау кампанияһы нисек үтә? Урындағы комиссиялар бөгөнгәсә ниндәй эш башҡарҙы?\n- Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты булырға теләүселәр өсөн тауыш биреү буйынса кампания ике ай самаһы элек башланды. Ә беҙҙең, ойоштороусыларҙың, был тәңгәлдә эше әллә ҡасандан - 2012 йылдың көҙөнән үк - бара. Төп һөҙөмтә - участка комиссияларының төҙөлөүе. Яңы ҡануниәткә ярашлы, уларҙың барыһы ла 1 мартҡаса формалашты һәм 28 августан эшкә тотонасаҡ. Хәтерегеҙгә төшөрәм: быйыл яҙ 3452 участка һайлау комиссияһы булдырылды. Бының өсөн респуб-лика етәкселегенә рәхмәтлебеҙ, сөнки элек ауыл-ҡалаларҙа һайлауҙы ойоштороусыларға ике урында эшләргә, өҙгөләнергә тура килде. Был йәмәғәт башланғысында, йәғни түләүһеҙ башҡарылды. Хәҙер иһә һәр кемдең тәғәйен эше лә, хеҙмәт хаҡы ла бар. Был команда менән киләсәктә теләһә ниндәй кимәлдәге һайлауҙы һис бер ауырлыҡһыҙ үткәрергә мөмкин, тип уйлайым.\nДөйөм алғанда, әҙерлек планға ярашлы бара. Бөгөнгә һайлау кампанияһының мөһим саралары үтте. Әйткәндәй, берҙәм республика округы һәм бер мандатлы округтар\nбуйынса тауыш биреүҙә ҡатнашырға теләк белдергән 12 партияның бөтәһенең дә кандидаттары исемлеге теркәлде. Тағы алты партия кандидаттарын бер мандатлы округ буйынса ғына күрһәтте.\nБер мандатлы 55 округ буйынса 390 кандидат теркәлгәйне. Теркәү үткәндән һуң ике кеше үҙ теләге менән кандидатураһын алды. Кандидаттарҙың 17-һе - үҙ-үҙен күрһәтеүселәр, ҡалғандары - сәйәси партияларҙың төбәк бүлексәләре вәкилдәре.\nБөгөн һайлау бюллетендәрен баҫабыҙ. Барлығы 6 миллион 14 мең бланк әҙерләнәсәк, уларҙың 3 миллион 7 меңе - берҙәм округҡа, ҡалған шул уҡ тиклеме бер мандатлы округтарға тәғәйенләнә.\nТауыш биреү көнөндә үҙҙәренең һайлау участкаларына килә алмағандар өсөн ситтән тороп һайлау мөмкинлеге биргән 70 мең бланк баҫылды. Уларҙы 28 авгусҡа тиклем - территориаль һайлау комиссияларынан, ә 29 авгус-тан 7 сентябргәсә участка һайлау комиссияларынан барып алырға мөмкин.\n- Яҡын көндәрҙә комиссиялар һәм һайлаусылар өсөн иң мөһиме -\nтауыш биреүселәр исемлеге буйынса эшләү. Территориаль һайлау комиссияларында һәр участка буйынса исемлек төҙөлдө. Тәүге нөсхәләр 28 августан да һуңламай\nтейешле участкалағы һайлау комиссияһына тапшырылырға тейеш. Шул көндән алып һайлау хоҡуғына эйә һәр граждан, ниндәйҙер сәбәп буйынса исемлеккә инмәгән булһа, үҙен тауыш биреүселәр иҫәбенә индереүҙе һорап, участка комиссияһына ғариза менән мөрәжәғәт итергә хаҡлы. Ул шулай уҡ үҙе тураһындағы мәғлүмәттәрҙәге хата хаҡында хәбәр итә ала.\n- Ғәҙәттәгесә эш, тип әйтһәм, бигүк дөрөҫ булмаҫ, сөнки партияларҙың артыуы һайлауҙы ойоштороусыларға мәшәҡәттәр өҫтәне. Икенсе яҡтан ҡарағанда, эшләүе ҡыҙығыраҡ. Берҙәм тауыш биреү көнөндә әлеге Рәсәй тарихындағы иң киң ҡоласлы һайлау үтәсәк.\nДөйөм алғанда, республикала партияларҙың әүҙемлеге юғары. Беҙ быға шатланабыҙ ғына. Һайлау комиссиялары сәйәси партияларҙың һәм кандидаттарҙың һәр береһенә демократик ҡарашта, тауыш биреүҙә ҡатнашһындар өсөн мөмкин булғандың барыһы ла эшләнә. Беҙҙең комиссияларҙың ишеге һәр кемгә асыҡ. Улар консультация үткәрҙе, документтарҙың күсермәһен эшләп бирҙе. Беҙҙең маҡсат - һәр ҡатнашыусыға ҡарата законды теүәл үтәү.\n- Һис шикһеҙ, юғары. Депутат мандатына дүрт округта 11-әр, өс округта - 10-ар, тағы өс округта - 9-ар, туғыҙ округта - 8-әр, 14 округта - 7-шәр, 13 округта - 6-шар, алты округта 5-әр кандидат дәғүәләшә. Бер мандатлы өс округта ғына "конкурс” түбәнерәк - бер урынға дүрт кеше.\nӘлеге һайлауға ҡыҙыҡһыныу ҙур һәм Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты булыу өсөн халыҡтың төрлө ҡатламдары көрәшә. Араларында хатта ваҡытлыса эшләмәгәндәр һәм хужабикәләр ҙә бар. Кандидаттар араһында - 407 ҡатын-ҡыҙ.\n- Тауыш биреү сентябрь башында үтә. Бик көсөргәнешле мәл: халыҡ уңыш йыя, пенсионерҙар баҡсанан ҡайтмай, уҡыу йылы башланған саҡ... Ошоға бәйле ауырлыҡтар юҡмы? Был һайлаусыларҙың әүҙемлегендә сағылыш тапмаҫмы? Ул көндө күсереү башланғысы менән сығыш яһарға уйламайһығыҙмы?\n- Ай яҡшы: көн оҙон, йылы, кешеләрҙең кәйефе лә шәп. Биналарҙы ут яғып йылытырға, юлдағы ҡарҙы көрәргә кәрәкмәй. Һайлау сентябрҙә тәүге тапҡыр үтә, шуға күрә әле кире йәки ыңғай эҙемтәләр тураһында әйтергә иртә.\nТауыш биреүселәрҙең әүҙемлегенә килгәндә, 2006 йылда федераль законға ярашлы, һайлаусыларҙың ҡатнашыу сиге бөтөрөлдө. Хәҙер төбәк һәм муниципалитет әһәмиәтендәге һайлау теләһә ниндәй хәлдә, хатта тауыш биреүселәр бик әҙ килгәндә лә ойошторолдо тип иҫәпләнә. Әлбиттә, беҙ халыҡтың күберәк килеүе яҡлы. Республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы һәр һайлаусыға та-уыш биреүҙең үҙ яҙмышыңды хәл итеү сараһы икәнен аңлатырға тырыша.\nӘлбиттә, төп таянысыбыҙ - өлкән быуын. Уларҙың күбеһе заманында үҙе депутат булған, яуаплы вазифа биләгән. Ғөмүмән, береһе лә һайлауға битараф ҡалмай. Ил яҙмышын уйлайҙар. Йәштәрҙең күбеһе иһә "беҙһеҙ ҙә хәл ителер” тигән ҡарашта. Шуныһын беләм: беҙҙе һайлауға йөрөмәгәндәр генә тәнҡитләй. Граждан була тороп, ил яҙмышына нисек битарафлыҡ күрһәтергә мөмкин? Уның киләсәген алдан ҡайғыртыуҙа ҡатнашмағас, аҙаҡ йоҙроҡ болғауҙан ни мәғәнә?\n- Беҙҙә мөмкинлектәре сикләнгән 300 меңдән ашыу граждан бар. Күп кенә райондарҙа "Асыҡ мөхит” маҡсатлы программаһы эшләй, һайлаусылар өсөн уңайлы шарттар булдырыла.\n900-ҙән ашыу участка пандус, рельс-тар, тотоноу өсөн ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһының "Һайлау участкаһына юл” пилот программаһына ярашлы, Башҡортостанда 1906 һайлаусы-инвалидтың паспорты төҙөлгән. Ошоноң кеүек тағы 28 мең пас-порт эшләү талап ителә. Унда инвалидтың категорияһы күрһәтелә, һайлау участкаһына тиклемге юл, унда осраясаҡ ҡаршылыҡтар ҙа теркәлгән.\n- Элекке һайлауҙарҙағы кеүек "ҡыҙыу линия” ойоштороласаҡмы?\n- Эйе, ундай элемтә 1 июлдән үк эшләй. Был турала мәғлүмәт республика гәзиттәрендә һәм беҙҙең рәсми сайтта баҫылды. Күп каналлы 8-800-347-54-54 телефоны буйынса һайлаусы үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирә ала. "Ҡыҙыу линия”ның эш ваҡытын иҫегеҙгә төшөрәйек: 1 июлдән 30 авгусҡа\nтиклем эш көндәрендә - көндөҙгө 4-тән 6-ға\nтиклем, 2 - 7 сентябрҙә - иртәнге 9-ҙан\nкиске 6-ға тиклем, 8 сентябрҙә - иртәнге 8-ҙән\nТауыш биреүселәрҙе нимә борсоуын, уларҙың ниндәй кимәлдә мәғлүмәтле булыуын белгебеҙ килә. Унда бөтәһен дә ҡатнашырға саҡырам.\nМәүлиҙә ЯҠУПОВА яҙып алды.


12 Май , 10:05\n«Тукай моңнары» нәфис һүҙ оҫталығы бәйгеһе быйыл 10-сы тапҡыр үткәрелде.\nКонкурстың һайлап алыу туры “Бәйләнештә” социаль селтәрендә уҙҙы. 1500 ҡатнашыусы шиғыр һөйләп, видеоға төшөрөп, «Тукай моңнары» төркөмөнә урынлаштырҙы. Бәйгеселәр араһынан тик 85 ҡатнашыусы ғына финалға үтте. Улар араһында Борай 2-се гимназияһының 10-сы “Б” класы уҡыусыһы Руслан Хәсәнов та бар. Телһөйәр егет бәйгенең 3-сө дәрәжә еңеүсеһе тип танылды.\nРуслан мәктәптә “дүрт”ле һәм “биш”ле билдәләренә генә уҡый, спорт менән шөғөлләнә. Иң яратҡан спорт төрҙәре — футбол һәм хоккей. Һүҙ ҡәҙерен белгән, ижади күңелле егет шиғриәт менән дә ҡыҙыҡһына. Киләсәктә ул осоусы булырға хыяллана.\nКүптән түгел Өфө «Нур» татар дәүләт театрында «Тукай моңнары» бәйгеһенең еңеүселәрен бүләкләү тантанаһы үтте. Был байрамда райондаштарыбыҙ ҙа ҡатнашып, онотолмаҫ бай тәьҫораттар алып ҡайтты.


Бөгөн Өфөлә һаулыҡ һаҡлау аҙналығы сиктәрендә Халыҡ-ара стоматологтарҙың фәнни-ғәмәли кәңәшмәһе асылды, ул ике көн дауам итә\nРеспубликаның стоматологтар ассоциацияһы ярҙамында ойошторолған конференция быйыл 22-се тапҡыр үтә. Сарала Башҡортостан төбәктәренән, Мәскәү, Ырымбур, Һамар, Екатеринбург,Ҡазан ҡалаларынан, Үзбәкстандан стоматологтар ҡатнаша. Теш табиптары докладтар менән сығыш яһай, оҫталыҡ дәрестәре үтә, тәжрибә менән уртаҡлаша.\nЕте йәшлек Тимур стоматолог бүлмәһендә тәүгә түгел. Бала үҙен тыныс тота, бор машинаһы, инструменттарҙан ҡурҡмай. Дауалау бер ниндәй ауыртыуһыҙ башҡарыла. Табип уға тештәрҙе дөрөҫ тәрбиәләргә кәрәклеген аңлатты. Тештәрҙе нисек һаҡларға, дауаларға, заманса алымдарҙы ҡулланырға? Ошо һорауҙар һәм был өлкәләге актуаль мәсьәләләр тураһында фекер алышырға доньяның төрлө төбәктәрендә эшләүсе стоматологтар Башҡортостанға йыйылды. Өфө стоматологтар өсөн Мәккәгә әүерелгән, тиһәң дә хата булмаҫ, сөнки тап беҙҙә был өлкәлә яңы алымдар менән эшләү уңышлы алып барыла. Тиҙҙән республикала имплантация материалдары етештерелә башлаясаҡ.\nХалыҡ-ара фәнни-ғәмәли кәңәшмә 22- се тапҡыр үтә. Уның сиктәрендә оҫталыҡ дәрестәре лә уҙғарыла. Табиптар яңыса эшләргә өйрәнә, тәжрибә уртаҡлаша.\nСтоматологияла быуаттың иң ҡурҡыныс сире - яман шеште иҫкәртеү, йөҙ-яңаҡ хирургияһында 3 Д технологияларын ҡулланыу тураһында докладтар уҡылды. Үзбәкстан вәкиле «Тыныс тормошта атыу ҡоралынан яраланған йөҙ-яңаҡ өлкәһен дауалау” темаһы менән сығыш яһаны. Был йүнәлештә республикала Винер Ғафаров эшләй. Конференция ул 1-се дәрәжә «Стоматология өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн» ордены менән наградланды.\nСифатлы материалдар, заманса инструменттар менән ныҡ боҙолған тештәрҙе лә дауалау, һаҡлау, һынғандарын тергеҙеү мөмкинлеге бар хәҙер. Һурып ташланған теш урынына өр-яңыһын ҡуйыуҙы ҡыҫҡа ваҡыт эсендә башҡарыу ҙа хыял түгел, ә ысынбарлыҡ.\nМаматхон Убайдуллаев, медицина фәндәре докторы, профессор /Үзбәкстан/: «Үзбәкстанға Башҡортостандан ғалимдар килеп лекциялар уҡып тора. Кәңәшмәлә йыл да ҡатнашабыҙ. Тығыҙ бәйләнеш яңы технологияларҙы үҙләштерергә булышлыҡ итә».\nГалина Ронь, Урал дәүләт медицина университеты профессоры /Екатеринбург/:\n«Ошондай хеҙмәттәшлек яҡтар өсөн бик отошло. Башҡортостанда етештерелгән препараттарҙың береһе Рәсәйҙә киң ҡулланыла, уның буйынса беҙҙә ике табип диссертация яҙҙы».\nТап ошондай тәжрибә уртаҡлашыу майҙаны республика һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең үҫешенә булышлыҡ итә. Һәр кемгә йылмайыу бүләк итеү өсөн Башҡортостан табиптары яңынан-яңы асыштар юлында.


Ҡарап уҡыу икеләтә сауаплы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Ҡарап уҡыу икеләтә сауаплы\nҠарап уҡыу икеләтә сауаплы 17.04.2015 // Иман\n– Ауылыбыҙҙа мулла булмау сәбәпле, миңә никах уҡыу, сабыйҙарға исем ҡушыу кеүек бурыстарҙы өйрәнеп, башҡарырға өндәйҙәр. Үҙемә 78 йәш, хәтерем насарая, шуға күрә аят-сүрәләрҙе ҡайһы саҡта яттан һөйләй алмайым, китаптан уҡып ишеттерәм. Был дөрөҫмө икән, Нурмөхәмәт хәҙрәт?\nӘс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ, хөрмәтле ҡәрҙәштәр!\nҠөрьән Кәрим – һәр мосолмандың тормошонда мөһим урын биләгән китап, кешенең ғүмер юлын баштан аҙағынаса яҡтыртып, иң затлы ғилем биреүсе яҙма ул. Китапҡа ҡарата беҙ оло ихтирам һәм иғтибар күрһәтергә тейешбеҙ.\nУның барлыҡ сүрәләрен яттан белгәндәр ҙә бар, әммә был эш төрлө сәбәптәр арҡаһында һәр кемдең дә хәленән килмәүе мөмкин. Был осраҡта Ҡөрьәнде ҡулда тотоп уҡыу хәйерле, һәм ул – икеләтә сауап алыу ғибәҙәте. Шулай уҡ әҙәм балаһы фекер йөрөткәндә бер төрлө, ә китаптан ҡарап бәйән иткәндә тулыраҡ мәғлүмәт бирә ала. Изге китабыбыҙҙы яй, тыныс тауыш менән, өндәрен дөрөҫ яңғыратып уҡыу талап ителә, сөнки беҙ бының менән бергә сүрәләрҙәге аяттарҙың мәғәнәһенә төшөнөргә тырышырға, уйланырға тейеш. Ул ғына ла түгел, һәр ғилемде тормошта ҡулланыу зарур. Кеше фекер йөрөткәндә уның мейеһе туҡлыҡлы матдәләр менән тулылана, донъяға ҡарашы киңәйә, камиллаша, яңы үрҙәр асыла. Мосолмандың һәр көнө Ислам дине ҡанундарына ярашлы биш намаҙҙы уҡыуҙан, яҡшы эштәр ҡылыуҙан, ғилем туплауҙан, ваҡытты файҙалы итеп үткәреүҙән һәм башҡа изге ниәтле ғибәҙәттәр ҡылыуҙан ғибәрәт булырға тейеш. Балаларҙы тәрбиәләү, һау-сәләмәт, тулы зиһенле итеп үҫтереү, донъя менән таныштырыу, яҡшы кәсепкә өйрәтеү – һәр кемебеҙҙең мөһим бурыстары.\nҠөрьән Кәримде уҡыр алдынан тән таҙалығы, күңел сафлығы тураһында ла оноторға ярамай. Уны бөхтә, тыныс урында ишеттереү тағы ла күркәмерәк булыр. Шулай итеп, изге китабыбыҙҙы ҡарап, ҡулда тотоп уҡыуҙың да хикмәте бар, изге ниәт менән башҡарылған һәр никах та, сабыйға исем ҡушыу ҙа, ҡалған төрлө саралар ҙа имен, яғымлы мөхиттә, татыулыҡта үтһен, иншаллаһ. Кескәй балаларҙы, йәш быуынды иһә дөрөҫ һөйләү, фекерләү ҡағиҙәләренә өйрәтеп, уларҙа тыуған илгә, рухҡа, әҙәбиәткә, сәнғәткә ҡарата һөйөү тәрбиәләп үҫтерәйек, ҡәҙерле үә хөрмәтле дин ҡәрҙәштәребеҙ! Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


Ҡаҙ ҡанаты ҡаурый-ҡаурый... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Ҡаҙ ҡанаты ҡаурый-ҡаурый...\nҠаҙ ҡанаты ҡаурый-ҡаурый... 20.06.2018 // Эшҡыуар\n“Тәүәкән” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең ҡошсолок фермаһында бөгөн ҡыҙыу осор, һәр ерҙә йәнлелек һиҙелә. Төрлө тарафтарҙан килгән халыҡ әле генә инкубаторҙан сыҡҡан ҡаҙ бәпкәләрен һатып алыу өсөн сиратҡа баҫҡан. Ауыл халҡы һуңғы йылдарҙа ҡаҙ аҫрауға ныҡлап тотондо, тик күптәр бәпкә баҫтырып мәшәҡәтләнмәй. Заман башҡа — заң башҡа тигәндәй, инкубаторҙа сығарылған әҙер бәпкәләргә өҫтөнлөк бирә. Үҙең үҫтереп ыҙаланғың килмәһә, һатыуҙа бер нисә тәүлеклеген йә ярайһы ғына буй еткергәнен, йә булмаһа әҙер түшкәһен һайлап алырға була.\nҠаҙ аҫрау, бер яҡтан, табышлы ла, сөнки сифатлы, тәмле иткә баҙарҙа ихтыяж һәр саҡ бар. Шуға ла бөгөн уңғандар уларҙы күпләп һатып ала. Әйҙә, йәй буйы тәрбиәлә лә аҙаҡ үҙеңдән артып ҡалғанын сығарып һат, тере аҡса һәр ваҡыт кеҫәңә инеп ята.\nКүгәрсен районы халҡына бигерәк тә уңайлы, йыраҡҡа йөрөйһө түгел, “Тәүәкән” йәмғиәте линда тоҡомло ҡаҙ үрсетеү һәм уны һатыуға сығарыу менән шөғөлләнә. Ҡаҙ фермаһында бөгөн ете меңдән ашыу ҡош аҫрала, шуның 1400-ө — йәш ҡаҙҙар. Йомортҡаны үҙҙәрендә етештерәләр, быйыл, мәҫәлән, 100 меңдән ашыу дана алғандар. Бөгөнгә 50 меңдән ашыу себеш һатыуға сығарылған.\n— Беҙҙең продукцияға ихтыяж булды, буласаҡ, сөнки һатып алыусылар уның сифатлы икәнен билдәләй. Республика райондарынан тыш, күрше Ҡаҙағстандан, Ырымбурҙан, Силәбенән дә килеп алалар, — ти “Тәүәкән” йәмғиәте директорының малсылыҡ тармағы буйынса урынбаҫары Рәйеф Ҡыуатов. — Был тармаҡты артабан да үҫтереү буйынса маҡсатлы эш алып барыла, ә бының өсөн уңайлы шарттар беҙҙә етерлек.\nПар ҡанатлылар йәшеллеккә күмелгән иркен туғайҙа, шунда уҡ урынлашҡан яһалма быуала йөрөй, яңы ғына тәпәй баҫҡан бәпкәләр иһә көс нығыта.\nБер нисә йыл эсендә киң ҡолас алған фермала бөгөн барлығы һигеҙ кеше эш менән мәшғүл. Өс ҡаҙ һарайынан тыш, инкубатор цехы урынлашҡан майҙандың тирә-яғы уратып алынған, һәр ерҙә тәртип, таҙалыҡ. Ҡошсоларҙың әле тынғыһыҙ мәле, көн һайын тиерлек бәпкәләр морон төртә, уларҙы тәрбиәләргә, ашатырға кәрәк. Ҡошсолар Марат Сыңғыҙов, Фәйзулла Хәсәнов, Рим Нуралин, Миңлегөл Яҡшыбаева, Таңһылыу Әбдрәхимова ферма асылған көндән бирле тырыш хеҙмәт өлгөһө күрһәтә. Тәү ҡарамаҡҡа ҡатмарлы тойолған эштең бар нескәлектәрен күптән инде төшөнгән улар. Ферма мөдире Азат Алсынбаев та ҡоштар телен яҡшы “аңлай”.\n— Эш оҡшай, ауырлығын һиҙмәйбеҙ, бәпкәләр йәш бала кеүек инде, һәр яҡлап тәрбиә, наҙ талап итә. Туғайға йәйелеп үлән ашаған бәпкәләр һап-һары келәмде хәтерләтә, — ти ҡошсолар.\nӘйткәндәй, ҡошсолар шәхси ихаталарында ла ҡош-ҡорт аҫрап, ғаилә бюджетына ярайһы ғына табыш килтерә икән.\nХужалыҡтың үҙҙәренең ҡатнаш мал аҙығы цехы ла уңышлы эшләй, йәш бәпкәләргә иһә Ырымбурҙан махсус аҙыҡ һатып алалар.\nҠаҙ фермаһының бөгөн табышлы тармаҡ икәнлеген йәмғиәт етәкселеге яҡшы аңлай, шуға ла уны заманса ҡорамалдар менән йыһазландырыуға аҡсаһын йәлләмәй.


Башҡортостандың халыҡ уйын ҡоралдары милли оркестры ҡоралдар һәм гастролдәр өсөн финанслау аласаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың халыҡ уйын ҡоралдары милли оркестры ҡоралдар һәм гастролдәр өсөн финанслау аласаҡ\n15:17, 17 октября 2016 Мәҙәниәт\nБашҡортостандың халыҡ уйын ҡоралдары милли оркестры музыка ҡоралдары һәм Мәскәү, Рәсәй ҡалалары буйлап гастролдәргә сығыу өсөн өҫтәмә аҡса аласаҡ. Был хаҡта филармонияның матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Яңыраҡ коллективтың художество етәксеһе һәм баш дирижеры алмашынды. Хәҙер уның художество етәксеһе — халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй конкурстары лауреаты Линар Дәүләтбаев.\nӘлеге ваҡытта оркестр республика ҡалалары буйлап гастролдәрҙә йөрөй. Бөгөн, 17 октябрҙә, коллектив — Учалы ҡалаһында, 20 октябрҙә Яңауылда сығыш яһай. Октябрьский халҡы өсөн милли оркестр «Урал легендалары» исемле программа тәҡдим итә. Концерт 27 октябрҙә музыка колледжында була. Киске сәғәт 6-ла башлана.\n«Беҙ башҡорт композиторҙары Урал Иҙелбаев һәм Шәүрә Сәғитованың репертуарын әҙерләнек. «Урал легендалары» программаһы — Рәсәй буйлап ойоштороласаҡ гастролдәрҙең төп темаһы», — тип хәбәр итте Линар Дәүләтбаев.\nТеги: башҡортостандың халыҡ уйын ҡоралдары милли оркестры,башҡорт дәүләт филармонияһы


Һаҡмар: Намыҫлы тормош юлы\nБайымовтар – ауылдың иң ырыҫлы, затлы нәҫелдәренең береһе. Мөхтәр Байымовтың бер туған ҡустыһы Рәсих Әхмәт улын беҙ райондың, төбәктең социаль-иҡтисади үҫешенә күп көс һалған арҙаҡлы шәхес булараҡ хәтерләйбеҙ. Бәләкәйҙән тормоштоң әсе-сөсөһөн татып үҫә ул. Ағаһы Мөхтәр “халыҡ дошманы” тип иғлан ителгәс, репрессия шауҡымы ғаиләгә ҡағылмай ҡалмай, әлбиттә. Ошо арҡала Этҡолдағы мәктәпте тамамлай алмай – колхозға эшкә төшә. 1951 йылда Темәс педучилищеһына уҡырға инә, бер йылдан урман хужалығында хеҙмәт юлын дауам итә. 1957/58 йылдарҙа – НиколоБерезовка урман мәктәбен, 1960 йылда – Түбә урта мәктәбен, 1967 йылда Свердловск урман институтын тамамлай. Ошо йылдар эсендә ул Темәс урмансылығында объездчик, урман технигы, Этҡол урмансылығы лесничийы ярҙамсыһы, Юлыҡ урмансылығында етәксе булып эшләй. 1967 йылда Рәсих Әхмәт улын Этҡол урмансылығына етәксе итеп тәғәйенләйҙәр. Бер йылдан инде тәжрибәле белгесте Баймаҡ урман хужалығының баш лесничийы итеп үрләтәләр. 1971-1973 йылдарҙа Р.Байымов ошо ойошманың директоры вазифаһын уңышлы башҡара.\nРәсих Әхмәт улын артабан тағы ла яуаплыраҡ эшкә – Баймаҡ район башҡарма комитетының капиталь төҙөлөш бүлегенә өлкән мелиоратор, унан һуң ауыл хужалығы идаралығына баш инженер-ерҙе файҙаланыу буйынса белгес итеп тәғәйенләйҙәр. Ә 1991 йылдан инде Баймаҡ ҡалаһы һәм районының ер ресурстары комитетын етәкләй. 1996 йылдан хаҡлы ялға сыҡҡансы Сибай ҡалаһының ер ресурстары комитетында рәйес булып эшләй.\nҠайҙа, кем генә булып эшләмәһен, Рәсих Әхмәт улы тыуған еренең патриоты булып ҡалды, коллективтың социаль мәсьәләләрен хәл итеү, кадрҙар үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлде. Баймаҡ ҡалаһы тирәләй ағас ултыртыу ҙа тап уның инициативаһы, көсө менән тормошҡа ашырыла, бөгөн ул урман булып бар тирә-яҡҡа йәм биреп ултыра. Үткән быуаттың 70-се йылдарында Р.Байымов ауыл хужалығы предприятиеларында эске хужалыҡ проекттарын индереүҙә, һуғарыу системаһын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнаша.\n– Рәсих Әхмәт улы – үҙ эшен камил белгән белгес, коллектив эшмәкәрлеген оҫта ойоштороусы етәксе булды, – тип хәтерләй райондың милек менән идара итеү комитетының әйҙәүсе белгес-эксперты Райхана Вәкил ҡыҙы Күлдебаева. – Миңә уның менән оҙаҡ йылдар бергә эшләргә тура килде. Р.Байымов йәштәрҙең кәңәшсе-тәрбиәсеһе, ысын остаз ине, йәштәрҙе, күп нәмәгә өйрәтте. Талапсан булды, эштең һөҙөмтәлелегенә ныҡ иғтибар бирҙе. Бүлмәлә ултырып түгел, ә урындарҙа булып, практик нигеҙҙә эшләргә өйрәтте. Ғәҙел кеше ине Рәсих Әхмәт улы, кеше менән яҡшы мөғәмәләлә булды, һәр кемдең хәленә инә белде. Йәш кадрҙар үҫтереүҙе үҙенең бурысы тип һананы, балаларына ла тейешле белем бирҙе. Ғөмүмән, матур сифаттарға эйә булған кеше һәм етәксе ине ул...\nХаҡлы ялға сыҡҡас, Р.Байымов тыуған ауылына күсеп ҡайта, уның социаль инфраструктураһын үҫтереүгә күп көс һала. Имам-хатип булып, халыҡты дингә, иманға әйҙәй, тәрбиәүи саралар алып бара. Уны ауыл халҡы тик яҡшы яҡтан ғына хәтерләй.\nРәсих Әхмәт улының намыҫлы хеҙмәте “Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн”, “Хеҙмәт ветераны” миҙалдары, БР Ауыл хужалығы министрлығы, район Советының Почет грамоталары менән баһаланған.\nАвтор: Һаҡмар | Ваҡыты: 18:58


Үҙебеҙҙә концлагерь булған...\n7 Май 2019, 15:25\nКүп осраҡта “алкоголь һәм наркотик бәйлелегенән дауалайбыҙ, азат итәбеҙ” тигән иғландарҙы күрергә мөмкин. Бер ҡатлылар ошондай мутлашыусылар ауына эләгә лә инде. Мәҫәлән, 2012 йылда бер төркөм енәйәтселәр кешеләрҙе насар ғәҙәттәрҙән дауалайбыҙ тип, “12 баҫҡыс+” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен төҙөй.\nСоциаль сиргә дусар булғандарҙың туғандары, был ойошманың ярҙамына ышанып, яҡындарын дауалауҙы һорап мөрәжәғәт итә. Реабилитация үҙәгендә туғандарына күрһәткән хеҙмәт өсөн ай һайын 20-30 мең һум аҡса түләйҙәр.\nӘ үҙәк хеҙмәткәрҙәренең медицина белемдәре, ауырыуҙарҙы дауалау мөмкинлектәре булмай. Улар был эшмәкәрлектәре менән ҡурсыуға алынғандарҙы законһыҙ рәүештә иректән мәхрүм иткән, физик көс ҡулланып, әхлаҡи-психологик йоғонто яһаған.\nҮҙҙәрен полиция хеҙмәткәре тип танытып, Өфө янындағы Булгаков ауылында ҡуртымға алынған йортҡа алып килгәндәр. Тотҡонға эләккәндәргә биләмәне ташлап китеү, туғандары, таныштары менән аралашыу тыйылған. Ҡасмаһындар өсөн биләмә дүрт мерт бейеклектәге кәртә менән уратып алынған, ишектәрҙе бикләп тотҡандар, телефондан һөйләшергә лә ярамаған. Талаптарҙы үтәмәгәндәргә һәм өйөнә ҡайтарыуҙы һорағандарға ҡарата көс ҡулланылған, йоҡлатмағандар һәм ашатмағандар, һыуыҡта һалҡын һыу менән ҡойондорғандар, көнө буйы ауыр йөк күтәреп йөрөттөргәндәр.\nТәртип һаҡлау органдары енәйәт төркөмөнөң эшмәкәрлеген туҡтатҡан. Ғәйепләнеүселәр әлегә үҙ ғәйебен танымаған. Республика прокуратураһы ойошҡан енәйәт төркөмөнөң ун ағзаһына ҡарата ғәйепләү һығымтаһын раҫлаған, тиҙҙән эш судҡа тапшырыласаҡ. Енәйәтселәр Рәсәй Енәйәт кодексының “законһыҙ иректән мәхрүм итеү”, “язалау”, “хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирмәгән хеҙмәттәр күрһәтеү” статьялары буйынса ғәйепләнә.


Ҡөрьән – хаҡ китап » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Ҡөрьән – хаҡ китап\nҠөрьән – хаҡ китап\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙерге заманда кешелектең асылы йотола барғандай. Әҙәм балаһы, үҙ булмышына ҡул һелтәп, киң мәғлүмәт саралары, телевидение нимә өйрәтә, шуны ҡабатлай башланы. Шуға ла кешенең фекерләү ҡеүәһе аҡһай, үҙ көсөн юғалта.\nБәйһеҙ тормош алып барған, төнгө клубтарҙа күңел асҡан, хыянатсы ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр хаҡындағы төрлө мәғәнәһеҙ сериалдарҙы балауыҙ һыға-һыға йәки шарҡылдап көлә-көлә ҡарай торғас, ысын мәғәнәһендә заман афәтенә әйләнгән күренештәргә ғәп-ғәҙәти хәл кеүек ҡарай башланыҡ түгелме, йәмәғәт?\nНимә ашау, нимә кейеүгә тиклемен дә шул уҡ киң мәғлүмәт саралары өйрәтә. Үҙ зауығыңа, булмышыңа тап киләме, килешәме ул һиңә, юҡмы, был хаҡта баш ватып, уйланып тороу юҡ. Һинең өсөн барыһын да хәл иткәндәр инде. “Главное – это модно”, йәнәһе. Хәҙерге көндә яланғас йөрөү модала шикелле. Ҡайҙа ҡарама – ярым-шәрә ҡатын-ҡыҙ. Дамир ағай Шәрәфетдинов әйтмешләй, урамда «төрөсиксән» ҡыҙҙар күбәйҙе. Оят тигәне лә юҡ. Килешһә, бер хәл. Киң мәғлүмәт сараларында фитнес, буй-һынды тәртиптә тотоу хаҡындағы тапшырыуҙар ҙа етерлек.\nИнтернеттан, мәғәнәһеҙлекте, фәхишәлекте күрһәткән телевизорҙан айырылып, саҡ ҡына уйланһаңсы, әҙәм балаһы. Ғүмер буйы байлыҡ туплап, аҙаҡ уларҙы кемгәлер ҡалдырып китеү, ашап-эсеү өсөн генә йәшәйме ни кеше? Тән матурлығыңды һатып, төнгө клубтарҙа күңел асыуҙамы ни бәхет?\nСәғәттәр буйы телевизор, компьютер алдында ултырырға ваҡыт тапҡан кеше ни өсөн барлыҡ һорауҙарға яуап биргән, мөғжизәләр тулы Ҡөрьәнде уҡырға ваҡыт бүлә алмай һуң? Уйлап табылған сит планета кешеләренә ышанып, бот сабып аптыранғансы, эргә-тирәбеҙҙәге мөғжизәгә торошло хәлдәргә, күренештәргә иғтибар итергә кәрәк. Мең дүрт йөҙ йыллап элек төшөрөлгән Китапта кешелек өсөн яңыраҡ ҡына асылған асыштар хаҡында хәбәр ителгән бит. Шулар хаҡында уйланыу, шул аяттарға күҙ һалыу кешене үҙ асылына ҡайтарырға тейеш.\nҠөрьәндә һүрәтләнгәнсә, яралғының әсә ҡарынында үҫеү этаптарын ғына алып ҡарайыҡ. “Унан һуң шул мәней тамсыһын ойошҡан ҡан (яралғы) хәленә килтерҙек, ҡанды епсел-епсел ит иттек, уны һөйәккә (һөлдәгә) әүерелдерҙек, шул һөйәктәрҙе ит менән ҡапланыҡ һәм уны башҡа рәүешкә (кеше сүрәтенә) килтереп, хасил иттек. Барлыҡҡа килтереүселәрҙең иң маһиры – Аллаға маҡтау!” (“Әл-Муъминун”, 14). Бында әсә ҡарынындағы яралғының иң тәүҙә һөйәктәре формалашыуы, аҙаҡ уларҙың ит менән ҡапланыуы хаҡында бәйән ителә. Эмбриология фәнендә, ΧΧ быуатҡа тиклем һөйәктәр менән ит ҡатламы бер юлы барлыҡҡа килеп үҫешә башлай, тигән фекер йәшәп килә. Хатта, Ҡөрьән фәнгә ҡаршы килә, тигән ғәйеп тә ташлай ғалимдар. Әммә яңынан-яңы тикшеренеүҙәр изге Китаптағы аяттың кире ҡаҡҡыһыҙ дөрөҫлөк икәнен асыҡлай.\nКүптәребеҙгә мәғлүм булыуынса, бер-береһе менән осрашып та, бергә ҡушылып, буталып китмәгән, һәр береһе үҙенең үҙенсәлектәрен һаҡлап ҡалған ике һыу ятҡылығы бар. Мәҫәлән, Төньяҡ диңгеҙ менән Балтик диңгеҙе, Урта диңгеҙ менән Атлантик океан, Ҡыҙыл диңгеҙ менән Һинд океаны, Суринам йылғаһы менән Атлантик океан. Был һыу ятҡылыҡтары бергә тоташҡан хәлдә лә ҡушылмай, үҙ төҫөн, үҙенсәлектәрен, тереклек донъяһын һаҡлап ҡала. Бының сәбәбе: улар араһында ниндәйҙер кәртә булыуы, уларҙың тығыҙлыҡ һәм тоҙлолоҡ айырмаһы. Был хаҡта кешеләр океанология фәне хаҡында хәбәрҙар булмаған саҡта уҡ аяттар төшөрөлөүе бик ғәжәйеп хәл. “Ул ике диңгеҙҙе йәнәш ҡуйыусы. Береһе – татлы, сөсө, икенсеһе – тоҙло, әсе. Ул араларына кәртә һәм йырып сыға алмаҫлыҡ ҡаршылыҡ ҡуйҙы” (“Әл-Фурҡан”, 53). “Ул бер-береһе менән осрашҡан ике диңгеҙҙе ҡушты. Улар араһында йырып сыға алмаҫлыҡ кәртә бар” (“Әр-Рахман”, 19 – 20). Бындай һыу ятҡылыҡтары хаҡында ғалимдар тик ΧV быуатта ғына асыштар яһаған бит.\nТере организмдарҙың 50 – 90 проценты һыуҙан тороуын фән дүрт быуат самаһы элек иҫбатлаған. Ә Ҡөрьәндә бит был хаҡта күптән хәбәр ителгән: “Алла һәр йәнлене һыуҙан яралтты. Уларҙың ҡайһы берҙәре ҡорһағында шыуыша, ҡайһы берәүҙәре ике аяғында йөрөй, һәм ҡайһылары – дүрт (аяҡта). Алла ни теләй, шуны барлыҡҡа килтерә. Ысынлап та, Алланың бар нәмәгә лә ҡөҙрәте етә” (“Ән-Нур”, 45).\nӘлбиттә, бындайыраҡ фәнни феномендар хаҡында Ҡөрьәндә әллә күпме аят бар. Үрҙә һанап үтелгәндәре – шуларҙың бары тик бәләкәй генә бер өлөшө. Оялмайынса: “Ҡөрьән уйлап табылған”, – тип гәп һатыусылар ҙа осрай. Яңыраҡ ҡына билдәле булған асыштар хаҡында 1400 йыллап элек үк нисек билдәле булған һуң ул сағында? Ә бит изге Китаптың быуаттар буйы бер хәрефе лә үҙгәрмәгән. Кешелеккә дөрөҫ йәшәү өсөн йүнәлеш булған Китаптың аяттарын Мөхәммәт бәйғәмбәр (Саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) еткергән. Ул бит бары тик ябай көтөүсе генә булған. Уҡый ҙа, яҙа ла белмәгән. Быныһы Аллаһы Тәғәләнең үҙенә күрә бер хикмәте. “Һин быға тиклем бер Китапты ла уҡыманың һәм уны үҙ ҡулың менән күсереп яҙманың. Юғиһә ялған артынан эйәреүселәр шиккә төшөр ине” (“Әл-Ғәнкәбүт”, 48). Әгәр ҙә ул уҡымышлы булған булһа, хәҡиҡәтте ҡабул итергә теләмәүселәргә шул тиклем гүзәл итеп төҙөлгән, бер етешһеҙлеге, ҡаршылыҡлығы булмаған Китапты ул үҙе ижад иткән тип ғәйеп ташларға мөмкинлек булыр ине.\nҠөрьән – хаҡ китап. Мосолманлыҡ – хаҡ юл. Хоҙай Үҙенә ғибәҙәт ҡылып йәшәһен өсөн яралтҡан. Һәм бөтәбеҙгә лә эшләгән ғәмәлдәребеҙ өсөн яуап тоторға тура киләсәк. Был донъяға беҙ былай ғына ашап-эсеп, уйнап-көлөп йәшәү өсөн генә барлыҡҡа килмәгәнбеҙ бит. “Беҙ һеҙҙе уйын-көлкө өсөн барлыҡҡа килтерҙек һәм Беҙгә кире ҡайтарылмаясаҡһығыҙ, тип уйланығыҙмы ни?” (“Әл-Муъминун”, 115).\nҮлем менән генә донъя бөтмәй, үлемдән һуң мәңгелек – әхирәт көтә. Уҡылмаған намаҙҙар, ғәүрәт ерҙәрҙе күрһәтеп йөрөү, ялғанлашыу, урлашыу, тотолмаған ураҙалар һәм башҡалар өсөн һәр кемебеҙ яуап бирәсәк. Унда инде балалар ҙа, байлыҡ та ярҙам итмәҫ. Һәр кемдең ҡылған ғәмәлдәре генә үҙе менән булыр. “Беҙ һәр кешенең муйынына уның ғәмәлдәрен элдек (уларҙан айырылғыһыҙ итеп). Ә Ҡиәмәт көнөндә Беҙ (ғәмәлдәре яҙылған) китап бирербеҙ, һәм ул уны асыҡ хәлдә алыр. “Уҡы китабыңды! Бөгөнгө көндә ғәмәлдәреңде үҙеңә ҡаршы иҫәпләүең дә етә” (“Әл-Исра”, 13 – 14).\nАллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә үлгәндән һуң кешене кире торғоҙоу Уның өсөн бер ни ауырлыҡ тыуҙырмауы хаҡында хәбәр итә. “Һеҙ үлек булып та Ул һеҙгә йән индергәндән һуң, нисек инде Аллаға инанмайһығыҙ? Аҙаҡ Ул һеҙҙе үлтерер, һуңынан терелтер, шунан һуң һеҙ Уға кире ҡайтарылырһығыҙ” (“Әл-Бәҡара”, 28). Үлгәндән һуң кешенең кире терелә алыуын инҡар итеү – оло ахмаҡлыҡ. Ер менән күкте барлыҡҡа килтереүсе, орбита буйлап күк есемдәрен өйрөлтөүсе, ҡоролоҡтан һуң ямғыр яуҙыртып, үҫемлектәрҙе, ерҙе терелтеүсе, һәр бер ҡар бөртөгөн ҡабатланмаҫ итеүсе Аллаһы Тәғәлә өсөн үлгәндән һуң барлыҡ кешелекте кире терелтеп, хөкөм итеү бер ни тормай. Шуға ла Раббыбыҙ Ҡиәмәт көнөнөң хаҡлығын раҫлау өсөн бармаҡ остарына нығыраҡ баҫым да яһай: “Беҙ уның һөйәктәрен йыя алмаҫ, тип уйлаймы ни кеше? Ул ғына түгел! Беҙ уның хатта бармаҡ остарын да кире тергеҙә алабыҙ” (“Әл-Ҡийәмә”, 3 – 4). Сөнки һәр кешенең бармаҡ эҙҙәре ҡабатланмаҫ булып тора. Улар ябай ғына һыҙыҡсалар түгел. Ә Алланың бөйөклөгөн тағы бер иҫбатлаусы мөғжизәгә торошло күренеш.\nУйлана белеүселәр өсөн үрҙә килтерелгән дәлилдәр етерлек. Ҡөрьән – һәр кем өсөн дөрөҫ юл, йәшәү рәүеше күрһәткесе.\nСығыу ваҡыты 28-01-2014, 06:14 | Ҡаранылар: 1612\nИзге айҙың һуңғы ун көнө бигерәк тә мәртәбәле\nҺәр ваҡыт Алланы иҫеңә төшөр\nҮлем көтмәгәндә килә


Кеше ҡиәфәтендәге йыртҡыс...\nБыл хәл нисек килеп сыҡҡандыр белмәйем, әммә том һуҡыр 8 0 йәшлек Зөлҡәғиҙә апай фатирында япа - яңғыҙ донья көткән б улған.\nҒүмеренең һуңғы көндәрен шулай үткәрермен, тип уйлағанмы икән ул Эргәңдә һыу бирерлек тә кеше булмаған өйҙә әбей һәр\nбер тауышты тыңлап йәшәргә өйрәнеп китә. Икһеҙ - сикһеҙ ваҡ ытҡа мул булған көндәрҙә ул үҙенең ғәзиз ғүмерен 44 йәшлек\nҡустыһының аяуһыҙ ҡулы өҙөр, тип башына ла килтермәгәндер.. . Әммә ҡот осҡос фажиғәнең башында ҡан заты Рәсих тора.\nӘбейҙе ҡанға батырып үлтергәндән һуң, енәйәт бер аҙна буй ы асылмай. Республика прокуратураһының үлтереүҙәр буйынса бү лек хеҙмәткәрҙәре мәғлүмәте буйынса, енәйәттең шаһиттары бу лмауы был эште ҡатмарлаштыра.\nӘ енәйәт бик ябай һәм ғәҙәти башҡарыла. Ағымдағы йылдың а прель айында Рәсих көндөҙгө сәғәт өстәргә үк "әҙер" була. Ә ммә бының менән риза булырға уйлап та ҡуймай ул. Байрамды а ртабан дауам итергә теләй Рәсих. Әммә аҡсаһыҙ зәм - зәм һыуы н кем һиңә бирһен Кемдән алырға һуң уларҙы Әлбиттә, бын а -бына үләм тип торған апайымдан тигән уй килә Рәсих башына . Һәм бына үҙенең иптәше менән улар Салауаттан Стәрлетамаҡ ҡ алаһына таксиҙа юл тота. Һуңынан таксист тәфтишсегә хәдең ни сек булыуын һөйләй. Ике ир -егет Стәрлетамаҡ ҡалаһына барып еткәс, аҡса түләрбеҙ тип уның машинаһын яллай. Урынға килеп еткәс, Рәсих биш минуттан аҡса алып сығам, тип фатирға инеп китә. Уны көтөп ҡалған таксист һәм Рәсихтең юлдашы унда ни ндәй фажиғәбашланғанын күҙ алдына килтермәй, әлбиттә.\nКүрәһең, аҡса бирергә баш тарҡан әбей үҙенең ҡустыһының ҡул ында булған бысаҡтан йәшенергә маташҡандыр. Уның ҡулдары ла\nҡырҡылып бөткән була. Муйынындағы яра уның өсөн үлемесле б ула. Әммә фатирҙың аҫтын - өҫкә килтерһә лә Рәсих унда кәрә кле аҡсаны таба алмай. Уның бар табышы ни бары 100 һум тәшки л итә. Бының менән ҡәнәғәт булмаған йыртҡыс, иҫке генә магн итофон һәм магнитоланы ҡыҫтырып алып сыға.\nФажиғәнең аҙағы нисек булыр икән, тип уйланғанмы икән ул\nЮҡтыр, моғайын. Сөнки үҙ туғандарын һәм яҡындарын ла айырма ған кеше, йыртҡыс шикелле, үҙенең ҡара ҡаны саҡырыуы буйынс а ғына йәшәй...


Бангладеш тарихы — Башҡорт Википедияһы\nБангладеш тарихы Викимилектә\nБудда, XI быуат, Пала\nСомапур Махавихара, Атиша йәшәгән һәм эшләгән урын\nШәйех Гумбат мәсете\nЯҡынса дүрт-өс мең йыл элек хәҙерге Бангладеш территорияһында дравид, тибет-бирма һәм австроазиат халыҡ һаны йәшәй.\n1 Цивилизация башы\n2 Ислам осоро\n3 Колониаль осор\n4 Британия Һиндостанын бүлгәндән һуң\n5 Бангладешта азатлыҡ өсөн һуғыш\nЦивилизация башы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБангладеш биләмәләрендә беренсе дәүләт берәмектәре беҙҙең эраға тиклем 1-се мең йыллыҡта барлыҡҡа килә. Уларҙың береһе Ванга дәүләте була, илдең атамаһы шунан килеп сыға. «Бангла» йәки «Бенгал» һүҙенең аныҡ сығышы билдәһеҙ, әммә уның «Банг» — беҙҙең эраға тиклем 1000 йылдар элек крайҙа барлыҡҡа килгән дравидтар ҡәбиләһенән мираҫ итеп алынған. Беҙҙең эраға тиклем VII быуатта Гангаридай короллеге формалаша, һуңыраҡ уны Бихар дәүләте алмаштыра.\nБеҙҙең эраға тиклем I мең йыллыҡтың икенсе яртыһында был территория һинд Магадха, Нанда, Маурья һәм Шунга империялары составына индерелә. Һуңыраҡ, беҙҙең эраға тиклем III һәм VII быуат осорҙарында Бенгал Гупта һәм Харш империяһының бер өлөшө булып китә. Улар тарҡалғандан һуң хәҙерге Бангладеш өлкәләре һәм көнбайышта ятҡан, ете йөҙ йыл Гауда, Пала һәм Сена (I мең йыллыҡтың икенсе яртыһында бында Саматата һәм Харикела дәүләттәре йәшәй) династиялары бер-бер артлы хакимлыҡ иткән Бенгал иртә феодал дәүләте территориялары тәшкил итә.\nЕгерме биш йыл самаһы йәшәгән Гауда дәүләтен хакимд Шашанка ойоштора. Ул Бангладеш тарихында беренсе бойондороҡһоҙ король тип һанала. Анархия осоронан һуң төбәк дүрт йөҙ быуат дауамында, ҙур булмаған Сена индуистар династияһы идара иткән осорҙо ла индереп, Пала династияһы хакимлыҡ итә, улар тарихҡа буддизмды яҡлаусылар булып инә.\nИслам Бенгал төбәгенә XII быуатта ғәрәп сауҙагәрҙәре һәм суфый-мессионерҙар аша инә, һуңынан мосолмандарҙың яулап алыуы исламды киңерәк таратыуға ярҙам итә.\nXII быуат һуңында Сена дәүләте бер нисә ҙур булмаған феодал кенәзлектәргә тарҡала, был уларҙы Дели солтанлығы ғәскәрҙәренең яулап алыуын еңеләйтә. Был яулап алыу ҙа шулай уҡ халыҡтың байтаҡ өлөшөн Ислам диненә баҫтырыу менән бергә бара. Афған полководецы Бәхтиәр Хилджи Сена династияһынна булған хаким Лакшман ғәскәрен ҡыйратып, 1204 йылда Бенгал төбәгенең ҙур өлкәләрен яулап ала. Шул ваҡыттан алып төбәк бер нисә йөҙ йыл дауамында урындағы династиялар тарафынан идара ителә. XIV быуат уртаһында Бенгалияла идара иткән Дели солтанлығы наместниктары нигеҙҙә бойондороҡһоҙ батшаларға, солтандарға һәи феодалдарға әүерелә, улар бойондороҡһоҙ хакимдар идара йылға, Бөйөк Могол Әкбәр, һәм Дакка таарфынан яулап алынып, уның империяһының административ үҙәгенә әйләнгәнгә тиклем идара итә.\nXVIII быуат башында Бенгалия бер аҙ бойондороҡһоҙ дәүләт булып ала, әмәм тиҙҙән ул колонизация ҡорбанына әүерелә. XV быуат аҙағында төбәккә Европа сауҙагәрҙәре үтеп инә башлай. XVIII быуат уртаһына инглиздәрҙең киң территориаль экспансияһы башлана, Плесси янындағы алыштан һуң (1757) улар Бенгалияны Британ Ост-Һинд компанияһы контролендә тота. 1857 йылдағы Сипайҙар ихтилалы власты вице-король етәкселегендәге Британия тажына тапшырыуға килтерә. Колониаль хакимлыҡ осоронда Һиндостан ярымутрауы бер нисә тапҡыр аслыҡҡа (яһалма аслыҡҡа ла), шул иҫәптән өс миллионға яҡын кеше һәләк булған 1943 йылғы Бөйөк Бенгал Аслығына, дусар ителә.\nБритания Һиндостанын бүлгәндән һуң[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКөнсығыш Пакистан — Пакстандың 1947—1971 йылдар осорондағы провинцияһы\nДаккалағы демонстрация, 1952 йылдың 21 феврале\nШәйех Муджибур Рахман 1950 йылда\n1947 йылға тиклем Бангладеш биләмәһе Британия Һиндостанысоставында Бөйөк Британия колонияһы була. 1905—1911 йылдар осоронда бер нисә тапҡыр Бенгал төбәген көнсығыш зонала Дакка ҡалаһы баш ҡала булған ике өлкәгә бүлеү ынтылышы яһала. Һиндостанды ике дәүләткә бүлеү барышында 1947 йылда Бенгал төбәге дини билдә буйынса бүленә. Уның көнбайыш өлөшө Һиндостанға күсә, ә көнсығыш өлөшө, хәҙерге Бангладеш, Пакистанға, баш ҡалаһы Дакка булған Көнсығыш Бенгалия (һуңғараҡ Көнсығыш Пакистан тип үҙгәртелә) провинцияһы итеп ҡушыла.\n1950 йылда көнсығыш Бенгалияла ер реформаһы үтә, улар һөҙөмтәһендә заминдар феодаль системаһы юҡҡа сығарыла. Әммә, илдең көнсығышының иҡтисади һәм демографик ҡеүәтенә ҡарамаҫтан, Пакистандың хөкүмәт һәм көс ведомстволарында көнбайыш өлөштән сығыусылар өҫтөнлөк итә. Көнбайыш Пакистандан айырылғанлыҡ (1 600 км самаһы), шулай уҡ дәүләттең ике өлөшөндәге этник, тел, сәйәси һәм иҡтисади айырмалыҡтар 1956 йылда Көнсығыш Бенгалияның атамаһын Көнсығыш Пакистанға үҙгәрткән милли-азатлыҡ хәрәкәтенең үҫешенә килтерә. 1952 йылда Бенгаль теле статусы өсөн хәрәкәттең тыуыуы Пакистандың ике өлкәһе араһында беренсе етди тартҡылаш билдәһе була. Иҡтисад һәм мәҙәниәт өлкәһендәге ҡәнәғәтһеҙлек артабнғы тиҫтә йыл дауам итә, уның һөҙөмтәһендә «Авами Лиг» (Азатлыҡ лигаһы) һул сәйәси партия барлыҡҡа килә һәм ул автономия өсөн сығыш яһаған бенгал телле халыҡтан тора. 1966 йылда партияһы лидеры Шәйех Муджибур Рахман ҡулға алына, ул бары тик 1969 йылда, йәмәғәт фекере йоғонтоһонда ғына иреккә сығарыла.\n1970 йылда Көнсығыш Пакистан ярына көслө циклон ябырыла һәм ярты миллиондан ашыу кеше һәләк була. Пакистандың үҙәк хөкүмәте стихия эҙемтәләрен бөтөрөүҙә әллә ни әүҙемлек күрһәтмәй һәм урындағы халыҡта ризаһыҙлыҡ тыуҙыра.\nБангладешта азатлыҡ өсөн һуғыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1970 йылдың декабрендә һайлауҙарҙа Көнсығыш Пакистанда «Авами Лиг» еңеү яулай, әммә Пакистан хөкүмәте уға власть биреүҙән баш тарта. Һөйләшеүҙәр, компромисс табылмағанлыҡтан, уңышһыҙлыҡҡа осрай. Дөйөм баш күтәреүҙәргә һәм киң күләмле акцияларға яуап итеп, 1971 йылдың 25 мартында Пакистан хөкүмәте Азатлыҡ лигаһын таратырға, рахманды ҡулға алырға бойороҡ бирә һәм Көнсығыш Пакистанда хәрби режим индерә. Көнсығыш Пакистан территорияһын ҡораллы тартып алыу буйынса «Фара» операцияһы башлана.\nКөнбайыш Пакистандың ҡанлы һуғыш алып барыу күп ҡорбандарға килтерә. Төп сәп булып Көнсығыш Пакистандың зыялылары, индустар һәм Һиндостанда территорияһында һыйыныу табырға теләгән тиҫтәләрсә миллион ҡасаҡ тора. Ультра уң исламсылар төркөмдәре Бангладештың бойондороҡһоҙлоғо өсөн сығыш яһаусы һул зыялыларҙы күпләп юҡ итә. Хәрбиҙәрҙең Дакка университетына рейды ваҡытында тиҫтәләрсә уҡытыусы үлтерелә һәм йәҙҙәрсә студенты юғала, ә Бангладеш азат ителерҙән ике көн алда, 1971 йылдың 14 декабрендә, 200 бенгал зыялыһы өйҙәренән урлана һәм язалана. Хәрбиҙәр кәмендә 200 мең ҡатын-ҡыҙҙы көсләй. Һуғыш барышында һәләк булғандар һаны өс йөҙ меңгдән өс миллионға тиклем тип баһалана.\nКөнсығыш Пакистан территорияһының бойондороҡһоҙлоғо тураһында 1971 йылдың 26 мартында иғлан ителә, был азатлыҡ һуғышына килтерә. «Авами Лиг» партияһы лидерҙары Һиндостандың Калькутта «ҡыуылған хөкүмәт» ойоштора. Ҡабаттан барлыҡҡа килгән хөкүмәт 1971 йылдың 14 апрелендә Кустия округының Мужиб Нагар ҡалаһында ант ҡабул итә, беренсе премьер-министр Әхмәт Тажетдин була.\nҺиндостан ярҙамындағы бойондороҡһоҙлоҡ өсөн Пакистан армияһына ҡаршы ҡораллы алыш туғыҙ ай дауам итә. Мукти-бахини партизан формированиелары һәм Бангладештың регуляр хәрби көстәре хәрби хәрәкәттәр алып барғанда Һиндостандан ярҙам ала. Был альянс 1971 йылдың 16 декабрендә Көнбайыш Пакистан армияһын еңә, 90 000-дән ашыу һалдат һәм офицерҙы әсирлеккә ала. Шул уҡ көндө, 1971 йылдың 16 декабрендә Бангладеш халыҡ республикаһы дәүләте ойошторолоуы тураһында иғлан ителә. Хәҙер 26 март (Бойондороҡһоҙлоҡ көнө) һәм 16 декабрь (Еңеү көнө) дәүләттең милли байрамы булып тора. 1972 йылда конституция ҡабул ителә.\nТарихҡа тиклемге Көньяҡ Азия\nБенгаль теле статусы өсөн көрәш\n↑ Baxter, C. Bangladesh, from a Nation to a State. — Westview Press (инг.)баш., 1997. — ISBN 0-8133-3632-5.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бангладеш_тарихы&oldid=1090201 ҡабул ителгән


Шишмәлә физкультура-сәләмәтләндереү комплексы асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nШишмәлә физкультура-сәләмәтләндереү комплексы асылды\n12:30, 19 марта 2014 Йәмғиәт\nБассейн һәм күнекмәләр залы менән спорт комплексы Шишмәлә асылды, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.\nСпорт объектының дөйөм майҙаны – биш мең квадрат метрҙан күберәк. Комплекс сменаһына 112 кешене ҡабул итә ала, мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн спорт менән шөғөлләнеү мөмкинлеге ҡаралған.\nТөҙөлөшкә «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте средстволарынан бүленгән 165 миллион һум тотонолған. Дүрт ҡатлы ҡоролманы 2012 йылдың июлендә күтәрә башлағандар.\n— Физкультура комплексының төҙөлөшө Башҡортостан Президентының һәм Хөкүмәттең социаль сәйәсәтенең сағыу сағылышы булып тора, — тип билдәләне асыу тантанаһында БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәнов. — Сәләмәт йәшәү тормошон формалаштырыу һәм күмәк физик культураны һәм спортты үҫтереү өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе булып тора.\nҺуңғы өс йылда республикала спорт объекттарын төҙөүгә, ремонтлауға һәм реконструкциялауға «Башнефть» 1,6 миллиард һумдан ашыу аҡса бүлгән. Эреләр иҫәбендә — Өфөлә Спорт һарайы, икенсе сиратта «Өфө-Арена», Туймазыла һәм Сибайҙа боҙ комплекстары. Шулай уҡ Тәтешле һәм Илеш райондарында физкультура-сәләмәтләндереү комплекстары.\nКомпанияның пландарында Күмертау ҡалаһында физкультура-сәләмәтләндереү комплексы һәм бөтә республика территорияһы буйлап күп функциялы спорт майҙансыҡтары төҙөлөшө.\nТеги: спорт объекттары


Архангел районында латыштар Шәмдәр көнөн байрам итергә әҙерләнә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nАрхангел районында латыштар Шәмдәр көнөн байрам итергә әҙерләнә\n14:24, 25 января 2011 Йәмғиәт\nАрхангел районында 26 ғинуарҙа латыштар байрамы — Шәмдәр көнө үтәсәк. Был хаҡта латыштарҙың «Максим Горький» тарихи-мәҙәни үҙәге мөдире Людмила Муценэк хәбәр итте.\nЛатыштар февралде май шәмдәр айы тип атай. Был ай алдынан Балтика халыҡтары байрам ойоштора.\nАрхангел районының Максим Горький ауылында «Атбалфф» ансамбле ҡатнашыусылары был байрамдың тарихы хаҡында һөйләйәсәк. Тантаналы саралар халыҡ йырҙары һәм уйындары менән үрелеп барасаҡ.\n— Май шәмдәр көнө латыштар өсөн үҙенсәлекле, — ти Людмила Муценэк. – Был көндө ҡаны-ҡыҙҙарға сәс тарарға, бәйләргә, кәбеҫтә аштары бешерергә ярамай. Был халыҡ һынамыштары менән бәйле. Ошо көнгә ҡарап, бесәндең күпме булырын билдәләгәндәр.\nӨләсәйҙәр байрам көнөндә балауыҙҙан шәмдәр эшләй. Эш барышында оҫтабикәләрҙең кәйефе шәп булырға тейеш. Ялҡындың сағыулығы ла шәмде эшләгән кешеһенә бәйле, тип иҫәпләнә. Йәнә йыл яҡты, матур булһын өсөн, байрам ваҡытында ҡуйы бутҡа бешерелә.\nТеги: байрамдар, милли мәҙәниәт


19 апрелдә иртәнге сәғәт 10-дан төшкө 1-гә тиклем муниципаль район хакимиәте бинаһында (301-се бүлмә) Федераль Йыйылыш Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы Мырҙабаева граждандарҙы шәхси һорауҙары буйынса ҡабул итә.\nШулай уҡ БР буйынса Йәш эшҡыуарҙар ассоциацияһы юрисы бушлай консультация бирәсәк.\nЯңы үҙәк эш башланы\nСибай ҡалаһында “Урал аръяғының эшлекле донъяһы” бизнес үҙәге базаһында республикабыҙҙың көньяҡ-көнсығыш төбәгенең бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре өсөн беренсе мәғлүмәт-консультация үҙәге асылды.\nБында эшҡыуарҙар һалым түләү, бухгалтер иҫәбе, кредит юллау, предприятиены хоҡуҡи яҡлау һәм үҫтереү, бизнесты планлаштырыу, квалификацияны күтәреү һәм эшмәкәрлектең башҡа мәсьәләләре буйынса консультация ала аласаҡ.\nМәғлүмәт-консультация үҙәгенә һәр кесе йома 14.00 сәғәттән 16 сәғәткә тиклем мөрәжәғәт итергә була. Адресы: Сибай ҡалаһы, Индустриаль шоссе урамы, 32.\n“Уңған килен, сабыр ҡәйнә – тормош нигеҙе”\nОшо исем аҫтында Мерәҫ китапханаһында бәйге үткәрелде. Унда ауылдың иң уңған килендәре һәм ҡәйнәләре көс һынашты. Программала визитка, аш-һыуҙы рекламалау, концерт номерҙары, ҡул эштәре күрһәтелде. Барлыҡ һынауҙарҙы уңышлы үткән Зәйтүнә Зиннур ҡыҙы һәм Розалия Миңлебай ҡыҙы Нәҙербаевалар еңеүсе тип табылды. Улар тиҙҙән зона ярышында ауыл намыҫын яҡлаясаҡ. Ойоштороусылар сараның бағыусыһы -Мерәҫ ауыл биләмәһенә ҙур рәхмәтен белдерә.\nКеләмдә – көрәшселәр\nИртәгә ҡаланың “Баһадир” физкультура-һауыҡтырыу комплексында республика кимәлендә милли көрәш буйынса “ХХ Ауыл спорт уйындары” сиктәрендә ярыш башланасаҡ. Унда бығаса ҡатнашмаған Балтас, Нуриман, Күгәрсен һ.б. райондар спортсылары ла килеүе көтөлә. Ярыш 2 көн дауам итәсәк.\nЭфирҙа — еңеү һалдаттары\nҺуғыш йылдары алыҫлашҡан һайын уның хәтирәләре тоноҡлана бара. Ләкин илебеҙҙең күгенә тыныслыҡ алып килгән Еңеү һалдатын оноторға хаҡыбыҙ юҡ. Баймаҡ телерадиотапшырыуҙар студияһы Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына бағышланған өр-яңы рубрика тәҡдим итә. Унда ҡала һәм райондың һуғыш һәм тыл ҡаһармандары үҙ иҫтәлектәре менән уртаҡлашасаҡ. Ике телдә әҙерләнгән “Еңеү һалдаттары” программаһы кесаҙнанан эфирға сыға башлай.\nВ. Әбйәлилова, БДУСИ студенты.\nТемәс төбәге еңеүселәре\nИмен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы айҡанлы районда “Йәш ғаилә-2012” район конкурсы иғлан ителде. Муниципаль район хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса секторы, ЗАГС бүлеге һәм ҡатын-ҡыҙҙар советы тарафынан ойошторолған сара 6 төбәктә үтәсәк һәм унда еңгәндәр 15 майҙа – Халыҡ-ара ғаилә көнөндә — район конкурсында үҙ көстәрен һынаясаҡ. Ғаилә байрамы ошо көндәрҙә Темәс ауылында башланды. Унда Ҡолсора ауыл биләмәһенән Ғафаровтар, Һиҙиәтуллиндар, Темәстән Йәмлихиндар, Билалдан Ғайсиндар һәм Түбәнән Ғәйетовтар ғаиләләре ярышты. Сәмле бәйгелә еңелеүселәр булманы, әммә Ҡолсоранан Зөлфирә һәм Артур Ғафаровтар иң шәп ғаилә тип табылды.\nҠурайсылар бәйгеһе үтте\n10 апрелдә Ғата Сөләймәнов исемендәге сәнғәт мәктәбендә атаҡлы ҡурайсы, йырсы, актер, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Ғата Сөләймәновтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған төбәк-ара йәш ҡурайсылар бәйгеһе үтте. Унда Баймаҡ, Әбйәлил, Йылайыр, Белорет, Хәйбулла районы ҡурайсылары көс һынашты. «Урал», «Азамат», «Бөркөт», «Ҡаһым түрә», «Сыңрау торна», «Төйәләҫ» һ. б. көйҙәр яңғыраны. 10 ансамбль, 7 йәштән 11 йәшкә тиклем – 18, 12 йәштән 16 йәшкә тиклем 35 ҡурайсы ҡатнашты. Гран-приҙы Белорет егете Фидан Сибәғәтов яуланы. Баймаҡ егеттәре лә һынатманы: Ғ.Сөләймәнов исемендәге сәнғәт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре Илнур һәм Азамат Әҙелғужиндар беренсе урын алды. Ансамблдәр араһында Ғ.Сөләймәнов исемендәге сәнғәт мәктәбе икенсе урынды яуланы.\n(Конкурстарҙан тулыраҡ мәғлүмәтте киләһе һандарҙың береһендә уҡырһығыҙ).\nҺалым түләүселәр иғтибарына\n2012 йылдың 18 апрелендә федераль һалым хеҙмәтенең 37-се район-ара инспекцияһының Баймаҡ районы буйынса бүлексәһендә (адресы: Баймаҡ ҡалаһы, С.Юлаев проспекты, 9, 2-се ҡат, 215-се бүлмә) 37-се район-ара инспекция һалым түләүселәр менән НДФЛ буйынса һалым декларациялары тапшырыу һәм тултырыу, һалым вычеттары түләү тәртибенә ҡағылышлы темаларға арналған семинар уҙғара. Унда 2012 йылдың декларация кампанияһы тураһында тулы мәғлүмәт һәм физик берәмектәр килеменә һалымға декларация тултырыу буйынса практик тәҡдимдәр биреләсәк.\nСеминар сәғәт 11-ҙә башлана.\nөлкән һалым инспекторы, РФ дәүләт граждан хеҙмәтенең\nII класлы советнигы.\n(11 апрелгә ҡарата көндәлек һауым, килограмдарҙа)\n11 апрелгә ҡарата районда көндәлек тулайым һауым 228 центнер тәшкил итә, был иһә 2011 йылға ҡарата 39 центнерға күберәк. Һөттөң ҡуйылығы Ленин, Салауат исемендәге, “Байҡара” хужалыҡтарында, тауарлылығы “Рассвет”, “Союз”, Салауат, Ленин исемендәге, “Уңыш” АХК-ларында юғары кимәлдә.\nМиҙгелгә әҙерлек яҡшы\n“Баймаҡ” ғилми-производство берекмәһе яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлекте яҡшы алып бара. Ҡуянтауҙарҙың техниканы, ауыл хужалығы машиналарын ремонтлауҙы тейешенсә ойоштороуы күптән түгел ошо хужалыҡта һәм “Таналыҡ” АХК-һында үткән район семинар-кәңәшмәһендә лә билдәләнде.\nПредприятие яңы миҙгелгә хәстәрлекте иртә башланы. Иң тәүҙә ремонт оҫтаханаһында кәрәкле шарттар тыуҙырылды: бина йылытылды, механизаторҙар өсөн тейешле эш шарттары булдырылды, ваҡытында запас частарға заказ бирелде. Баш инженер Х.Ә. Буранбаев етәкселегендә техниканы ремонтлау эштәре билдәләнгән графикка ярашлы алып барыла. Уның әйтеүенсә, ремонтсылар үҙҙәренә тапшырылған бурысты теүәл үтәй, ваҡытында техниканы әҙерлек һыҙығына баҫтырыу өсөн бар көсөн һала. Бында ремонт аҙағына яҡынлаша инде.\nКәңәшле эш тарҡалмаҫ,\nйәки “Талҡаҫ” шифаханаһында уҡыуҙар үтте\n“Талҡаҫ” шифаханаһында ауыл биләмәләре хакимиәттәренең эштәр идарасылары, шулай уҡ Бөрйән һәм Йылайыр райондарының ауыл биләмәләре башлыҡтары белемен камиллаштырыуы хаҡында хәбәр иткәйнек инде. Уҙған йомала улар өсөн “Түңәрәк өҫтәл” ойошторолдо. Был сарала муниципаль район хакимиәте башлығы И.Х. Ситдыҡов, район Советы секретары\nР.З. Ишбулатов, Йылайыр районы хакимиәте башлығы И.Л. Фәтҡуллин, Йылайыр район Советы секретары Ю.П. Емельянов, Бөрйән районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Д.С. Яхин ҡатнашты.\n– Ейәнсура районы үҙәге Иҫәнғолда үткән “Ҡулланыусылар кооперацияһының әҙерләү эшмәкәрлеген үҫтереү. Ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперацияһын ойоштороу” кәңәшмәһендә күтәрелгән мәсьәләләр бик мөһим. Ейәнсура районының ҡулланыусылар йәмғиәте ҡарамағында эшләп килгән әҙерләү эшмәкәрлеге бөгөн киң ҡолас алған. Предприятиела йыл әйләнәһенә даими рәүештә тире, ит, йөн, макулатура, һөт, ә йәй көндәре иһә дарыу үләндәре (мәтрүшкә, ҡомалаҡ, кесерткән һ.б.), ҡара ҡарағат, сейә, балан ҡабул итәләр. Ә инде халыҡтың пластик шешәләрҙе, пакеттарҙы тапшырып аҡса эшләүе һәр кемдә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Ошо тәңгәлдә һәр төбәктә лә эш башлау мотлаҡ. Сөнки беҙҙә пластик шешәләр аяҡ аҫтында тулып ята.\nКипкән үләндәрҙе яҡмағыҙ!\nРәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса Баймаҡ ҡалаһы һәм районының янғын хәүефһеҙлеген күҙәтеү бүлеге көндәр йылытыу менән ихата алдарында, баҡса биләмәләрендә, асыҡ яландарҙа янғын сығыу хәүефе артыуы хаҡында иҫкәртә. Уларҙың төп сәбәбе – ут менән һаҡһыҙ эш итеү, бигерәк тә сүп-сар, кипкән үләндәрҙе яҡҡанда уттың таралыу ихтималлығы арта. Яҙ етеү менән янғын һүндереүселәр ҡый-һай яҡҡанда ҡарауһыҙ ҡалған усаҡтан сыҡҡан янғынды һүндереүгә йыш саҡырыу ала. Ут торлаҡ йортҡа, башҡа ихата ҡаралтыларына күскән осраҡтар ҙа булып тора. Һәр дүртенсе янғын былтырҙан ҡалған ҡоро үләнде яғыуҙан сыға.\nДәүләт янғын хәүефһеҙлеген күҙәтеү бүлеге йорт алды, ихата ҡаралтылары эргәһендә усаҡ тоҡандырыу ҡәтғи тыйылыуы хаҡында иҫкәртә. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: утты ихата ҡаралтыларынан 50 метр алыҫлыҡта ғына тоҡандырырға рөхсәт ителә, ә баҡса ширҡәттәрендә уның өсөн махсус урын билдәләнергә тейеш. Дачаларҙы, баҡсаларҙы, бина һәм ҡоролмалар араһындағы юлдарҙы, биләмәләрҙе яғыулыҡ-майлау материалдарынан, сүп-сарҙан, төрлө һауыттарҙан, ҡойолған япраҡтарҙан, кипкән үләндәрҙән мотлаҡ таҙартып торорға кәрәк. Һәр йорт алдында һыу тултырылған мискә урынлаштырырға, янғын һүндергестәр тоторға кәңәш ителә.\n2012 йылдың 1 апреленән республика биләмәһендә янғын хәүефһеҙлеге режимы индерелде. Шуға ярашлы, былтырғы кипкән үләндәрҙе яҡмағыҙ, тыйылған урындарҙа усаҡ тоҡандырмағыҙ. Уларҙың ҙур хәүеф менән янауын онотмағыҙ!\nБаймаҡ ҡалаһы һәм районы буйынса янғын хәүефһеҙлеген күҙәтеү бүлеге инспекторы.\nПолковник Исхаҡ Ғүмәровтың тыуыуына – 100 йыл\n10 апрелдә Ҡыҙыл Байраҡ һәм Б.Хмельницкий орденлы 5-се Удар армияның 301-се уҡсы дивизияһының 1050-се полкы командиры гвардия полковнигы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны данлыҡлы яҡташыбыҙ Исхаҡ Иҙрис улы Ғүмәровтың тыуыуына 100 йыл тулды.\nИ.Ғүмәров районыбыҙҙың Үрге Мәмбәт ауылында тыуған. Хеҙмәт юлын 12 йәшендә Баймаҡ алтын рудниктарында башлай. Баймаҡ тау сәнәғәте техникумында уҡый. 1933 йылдың 1 сентябрендә Ҡыҙыл Армия сафына алына, 1936 йылда Ҡазандағы татар-башҡорт хәрби училищеһын тамамлай һәм бар ғүмерен хәрби һөнәргә бағышлай.\nЯҙыусы Самат Шәкир шулай тип яҙа: “Исхаҡ Ғүмәров Ҡазанда уҡығанда татар яҙыусылары: Ҡәүи Нәжми, Муса Йәлил, Мөхәмәт Әблиевтар менән аралашҡан, дуҫ булған. Спорт ярыштарында ҡатнашҡан, призлы урындар яулап, Мәскәүгә лә барған...” («Ҡазан утлары», №1, 1975 йыл, “Империя канцелярияһын штурмлау”).\nУҡыған йылдарҙа И.Ғүмәров Шишмә районы ҡыҙы Нәфиға Мирмөхәмәт ҡыҙына өйләнә. Хәрби училищены тамамлағас, Камчаткала рота командиры булып хеҙмәт итә. 1939 йылда иһә М.В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияға уҡырға инә.\n1941 йылдың майында ҡыҫҡа ваҡытлы отпуск ваҡытында И.И. Ғүмәров Баймаҡҡа ҡайтып, әсәһен, туғандарын күреп китә. Мәскәүгә үҙе менән бер туған һеңлеһе Гәүһәрҙе лә ала.\nУҡытыусы рухы хөрмәтенә\nҮткән шәмбе Баймаҡ лицей-интернаты үҙенә Урал аръяғы спортсыларын йыйҙы. Бында Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы Рафаэль Әхмәт улы Сырлыбаев иҫтәлегенә өҫтәл теннисы буйынса төбәк-ара беренселектең асыҡ турниры уҙғарылды.\nБыл ярыш быйыл ун өсөнсө мәртәбә үтте. Сара башында спортсыларға һәм көйәрмәндәргә лицей-интернат уҡыусыларының йырлы-моңло тамашаһы тәҡдим ителде.\nРайон хакимиәтенең мәғариф бүлеге начальнигы Ринат Фазылйән улы Ильясов йыйылыусыларҙы ҡотлап, Рафаэль Әхмәт улына бәйле иҫтәлектәре менән уртаҡлашты. Артабан һүҙҙе лицейҙың тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары Ғ.Л. Юнысова алды.\n– Бөгөн ярышта барлығы 123 кеше ҡатнаша, – тине Ғәлимә Лоҡман ҡыҙы. – Хәйбулла, Йылайыр, Сибай, Магнитогорск, Учалынан килгән спортсылар үҙҙәренең таҫыллығын күрһәтәсәк.\nРайон элемтә үҙәге начальнигы Айрат Марат улы Ҡадыров та был сараға килгәндәре өсөн барлыҡ спортсыларға, көйәрмәндәргә үҙенең рәхмәтен белдерҙе, уңыштар теләне.\nӘйткәндәй, ярыштың бағыусылары рәүешендә “Баймаҡ ПМК-һы” ЯСЙ-һы, “Инфоком” ЯСЙ-һы (Сибай), “ТехЭнерго” ЯСЙ-һы, “Орхидея” магазины, “АрсАвто” ЯСЙ-һы, И.Мостафин, А.Сырлыбаев ШП-лары сығыш яһаны. Турнир флагын 2011 йыл чемпионы Алексей Горюнов (Сибай) күтәрҙе.\nЯрыш һөҙөмтәләре буйынса мәктәп уҡыусылары араһынан малайҙарҙан беренсе урынды Рәмис Лоҡманов (БЛИ), икенсе-өсөнсөнө Илнар Биктин (БЛИ), Илнур Дәүләтбирҙин (Беренсе Этҡол) алды. Ә ҡыҙҙар араһынан тәүге урындарға Луиза Йәналина (Буранбай), Илһөйәр Солтанғужина (Йылайыр), Нәйлә Сәхәүетдинова (Йылайыр) лайыҡ булды.\n40 йәшкә тиклемге ир-егеттәр араһындағы ярышта беренселеккә Роман Кашапов (Сибай), Вәкил Таһиров (Йылайыр), Зөфәр Ҡәйепов (Аҡъяр) сыҡты. Был категорияла ярышҡан ҡатын-ҡыҙҙар араһынан иһә тәүгеләр рәтендә Айгөл Аҡманова (Аҡъяр), Емеш Яҡупова, Ләйсән Дәүләтшина (Сибай) булды.\n40 йәштән өлкәнерәк ир-егеттәр араһында беренсе урынға Фәнүр Аралбаев (Буранбай), икенсегә Ильяс Ғарифуллин (Учалы) лайыҡ булһа, өсөнсөнө Владимир Войцеховский (Сибай) алды. Ә ҡатын-ҡыҙҙар араһынан Әлфиә Войцеховскаяға (Сибай) тиңләшеүсе табылманы.\nӘйткәндәй, лицей-интернат уҡыусылары заманында Рафаэль Әхмәт улы күтәргән өҫтәл теннисы буйынса алдынғылыҡты бирмәй. Яңыраҡ Өфөлә Николай Рыжков кубогына үткән республика ярыштарында Илнар Биктин – беренсе, Рәмис Лоҡманов өсөнсө урын яуланы.\nАйрат Марат улы Ҡадыров (Р.Ә. Сырлыбаевтың кейәүе):\n– Нисәмә йылдар дауамында бындай матур сараны ойошторорға ярҙам иткән район хакимиәтенә, физик культура һәм спорт буйынса секторға, Баймаҡ лицей-интернатына рәхмәт белдергем килә. Бөгөн 123 кеше ҡатнашыуы үҙе был сараның ҙурая барыуын, яйлап республика кимәленә етеүен дәлилләй. Үҫеп килгән быуынды өҫтәл теннисына күберәк йәлеп итергә кәрәк. Сөнки был спорт төрө менән шөғөлләнеү осһоҙ ҙа, файҙалы ла.\nЕгеттәр финалға сыҡты\nАҙна аҙағы, ял көндәре булыуға ҡарамаҫтан, район һәм ҡалалағы спорт тормошо тынмай. Был юғары кимәлдә үткәрелгән төрлө сараларҙың даими ойошторолоуынан күренә.\n6-8 апрелдә Баймаҡта “Көнсығыш” зонаның 1998-1999 йылғы уҡыусыларҙың баскетбол буйынса 3-сө спартакиаданың II этабы булды. Был ярыш 2013 йылда Өфөлә үтәсәк VI Ҡышҡы халыҡ-ара балалар уйындарына бағышланды.\n174 спортсы ҡыҙ һәм егет 14 команда составында өс көн дауамында 4-се мәктәптә һәм “Баһадир” физкультура-һауыҡтырыу комплексында көс һынашты. Һөҙөмтәлә, егеттәр араһынан өсөнсө урынды Учалы, икенсене Сибай яулаһа, беренсегә Баймаҡ командаһы (тренеры А.З. Байрамғолов) лайыҡ булды (һүрәттә).\nҠыҙҙар ҙа бирешмәне. Баймаҡтар (тренерҙары Р.И. Мукаев, Е.В. Путенихина,) Учалы командаһынан ғына ҡалышып, пьедесталдың икенсе баҫҡысын биләне. Сибайҙар өсөнсө урынды яуланы.\nБынан тыш һәр команданың иң яҡшы уйынсыһы билдәләнде. Беҙҙекеләрҙән был маҡтаулы исем Максим Мазикин менән Нәйлә Ҡәйепҡоловаға бирелде.\nБаймаҡ егеттәре командаһы тиҙҙән үтәсәк финал ярыштарында “Көнсығыш” зонаһын күрһәтәсәк.\nШахмат һәм шашканан турнир\nУҙған йәкшәмбелә шахмат буйынса район кубогының икенсе этабы үтте. Беренсе урынды 7 мәрәйҙән алтыны йыйып И.Зөбәйеров алды. Икенсене 3-сө мәктәп уҡыусыһы Алмас Азаматов, өсөнсөнө – Х.Үтәев яуланы.\nКубок өсөн ярыш дүрт этапта уҙа. Был шартты үтәгән шахматсылар ғына юғары наградаға өмөт итә ала. Әлегә 9,5 мәрәй менән Х.Үтәев һәм А.Азаматов (9 мәрәй), Р.Үтәев (8 мәрәй) алда бара.\nШашка буйынса район кубогы быйыл тәүгә ойошторола. Ярыштың тәүге этабы 26 февралдә уҙһа, икенсеһе – билдәле журналист һәм шашкасы Ә.Х. Вәхитов иҫтәлегенә турнир – киләһе йәкшәмбелә Баймаҡтың шахмат клубында (4-се мәктәп) үтәсәк.\nӘйтергә кәрәк, был ярыштарҙа өлкән шашкасылар – ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаша. Балалар өсөн турнир айырым буласаҡ.\nШәмбелә “Баһадир” физкультура-һауыҡтырыу комплексында спартакиада иҫәбенә үткән армспорт ярышында мәғариф учреждениелары араһында I урынды балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе, икенсе һәм өсөнсөнө 4-се һәм 3-сө мәктәп яуланы. Хеҙмәт коллективтары араһынан “Рәсәй ауыл хужалығы банкы” ААЙ-һының Баймаҡтағы өҫтәмә офисы, “Баймаҡ ҡойоу-механика заводы” ААЙ-һы һәм эске эштәр бүлеге спортсылары алдынғы булды.