Бокс — Башҡорт Википедияһы\nспорттың бергә-бер алышы\nБокс тарихында иң иртә осорҮҙгәртергә\nЙоҙроҡ һуғышының тәүге һүрәте беҙҙең эраға тиклем өсөнсө мең йыллыҡта Шумер мәмерйәһендә төшөрөлгән, ә беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡтағы боронғо Египет рельефында боксер ғына түгел, ә тамашасылар һүрәте лә бар. Әммә ике алышсының да ҡулдары яланғас. 1927 йылда американ археологы Спенсер Бағдадта ике кешенең алышҡа әҙерләнеүен күрһәткән һүрәт төшөрөлгән таш плиталар таба. Был табыштың йәше — 7000 йыл тип иҫәпләнелә.\nЙоҙроҡ һуғыштары боронғо һинд текстарында: Веда, Рамаяна, Маһабһараттарҙа ла тасуирлана. Бокстың электән булыуы тураһындағы дәлилдәр Мохенджо-Даро һәм Хараппа ҡалаларының ҡаҙылмаларында ла табыла.\nКрит утрауында һәм Сардиния тауҙарында (беҙҙең эраға тиклем 2000—1000 йылдар) бирсәткәләрҙә бокста алышыуҙы раҫлаусы беренсе табылдыҡтар беҙҙең эраға тиклем 1500—900 йылдар менән билдәләнә.\nБоронғо Грецияла боксҮҙгәртергә\nБоронғо Грецияның Панатеней амфораһында һүрәтләнгән бокс күренеше, яҡынса б. э. т. 336 йылдар, Британия музейы\nЙоҙроҡ менән һуғышыусы яугир ярыштарҙан һуң (бронза скульптура, беҙҙең эраға тиклем i быуат)\nАрҡа һәм кәүҙәнең үҫеш күренеше.\nЛивандар һәм этрусктар боксты пугилизм тип атай. Урта диңгеҙ буйында ауырлыҡ категорияларына бүлеү булмай, ә клинч ҡәтғи тыйыла. Уйындар раундтарға бүленмәй, һәм ул йыш ҡына ваҡыт менән дә сикләнмәй, нокауттан һуң ҡатнашыусыларҙың береһенең еңелгәнлеге танылғас, йәки ҡайһы берҙә хатта бер уйынсының вафат булыуы теркәлгәс тамамлана. Күнекмәләр ваҡытында бирсәткәләр файҙаланылһа ла, уйынсылар ярышта ҡулдарын һаҡлау өсөн ҡаты тире таҫмаһы менән урар була.\nГомерҙың «Илиада»һының егерме өсөнсө йыры Эвреал һәм Эпеос араһындағы боксер алышы тураһында ентекле һөйләй. "Илиада"ла һүрәтләнгәнсә, боксты микен яугирҙары вафат булған яугирҙар хөрмәтенә ярыштарға индергән. Башҡа риүәйәт буйынса, Тесей үҙе идара иткән ваҡытта бокс төрөн булдырған, унда ике ҡатнашыусы, береһенә-береһе ҡаршы ултырып, береһе вафат булғансы һуғыша. Ваҡыт үтеү менән алыштар аяғүрә баҫҡан килеш үткәрелә, ә ҡатнашыусылар ҡулдарының терһәктән түбән өлөшөн әйбер менән урай башлай.\nБеҙҙең эраға тиклем 688 йылда беренсе тапҡыр бокс 23-сө антик Олимпия уйындары программаһына индерелә. Ул уҡ ваҡытта пигма (pygme) исеме аҫтында билдәле булған йоҙроҡ һуғыштары ҡағиҙәләрен Геракл булдырған, тип иҫәпләнелә. Шундай риүәйәт тә бар, спартансылар ҡылыс һәм ҡалҡан менән һуғышырға өйрәнеүҙән алда бокс мәктәбен үтергә тейеш була.\nБоронғо Грецияла ярыштар йылға ҡомо һибелгән дүрткел майҙансыҡта үтә, ә тамашасылар был "ринг"тың ҡоймаһы була. Ҡағиҙәләрҙең үтәлешен судья — гелладоник күҙәтә. Әгәр билдәләнгән ваҡытта ҡатнашыусыларҙың береһе лә еңеүгә өлгәшмәһә — бер-береһенә һаҡһыҙ һуғыу менән алмашыу тәғәйенләнә. Олимпиадала ҡатнашыуға тик иректә тыуғандар ғына индерелә. Күнекмәләр махсус мәктәптәрҙә — палестраларҙа үтә, спортсылар һуғышыу техникаһын тоҡтарҙы туҡмап (korykos тип атала) камиллаштыра һәм алыштар ваҡытында йәрәхәт алыуҙы булдырмау өсөн уйын ваҡытында ҡулдарын, ҡусҡар һөйәген һәм түштәрен ҡайыш менән урар була.\nБоронғо Римдә боксҮҙгәртергә\nБоронғо Римдә бокстың ике төрө ҡулланыла, икеһе лә этруск йолаларынан килеп сыҡҡан. Бөтә Римдә халыҡ «боксы» популярлыҡ ала, әммә шулай уҡ гладиаторҙар һуғышы варианты ла ҡулланыла. Бындай алыштарҙа, нигеҙҙә, азатлыҡ яуларҙарына ышанған енәйәтселәр һәм ҡолдар ҡатнаша, ләкин ҡайһы берҙә алыштарҙа ирекле кешеләр, аристократтар һәм хатта ҡатын-ҡыҙҙар ҙа һуғыша. Гладиаторҙар үҙенсәлекле бирсәткәләр, ҡайһы берҙә сәнскеле бирсәткәләр (ҡара: цестус) кейеп һуғыша. Квириналдан килгән боксёрҙың яра эҙҙәре менән ҡапланған кәүҙәһе, шулай уҡ һуғыуҙан йәмшәйгән ҡолаҡтары ярыштарҙың ни тиклем аяуһыҙ булыуын күрһәтә.\nҺуғыш кулачный популярлыҡ килтерә, хатта император ҡабул ителә башланы, улар ҡатнаша, уларҙың беренсе булып килеүсе Нерон.\nЙоҙроҡ һуғышының популярлығы шул тиклем юғары була, хатта уларҙа императорҙар ҙа ҡатнаша, уларҙың иң тәүгеһе — Нерон.\n393 йылда Рим императоры Феодосий руханиҙары талабы буйынса олимпия уйындарын үткәреүҙе тыя, сөнки улар мәжүсиҙәр байрамы, тип һанала, ә 500 йылда Бөйөк Теодорих спорт булараҡ боксты, Алланы мыҫҡыл итеүсе, тип тыя: Алланың символы булған йөҙ (кеше бите) һөжүмгә дусар ителә. Әммә был указ Көнсығыш империянан ситтә урынлашҡан ҡалаларҙың спорт тормошона әллә ни ҙур йоғонто яһай алмай. Был ваҡытҡа Көнбайыш Европа Рим империяһының бер өлөшө булыуҙан туҡтай, һәм бында Урта быуаттарҙа һәм унан һуң да бокс популяр булыуын дауам итә. Шуны билдәләргә кәрәк, көрәш, фехтование һәм ике тәгәрмәсле арба уҙыштары бер ваҡытта ла тыйылмай, сөнки улар физик кәмселектәр тыуҙырмай.\n«Стенаға стена» йоҙроҡ һуғышы\nРим ҡолатылғандан һуң классик бокстың ҡулланылыуын раҫлаусы дәлилдәр табылмай, әммә Италияның (унда XIII быуатта бокс алыштары рөхсәт ителгән закон ҡабул ителә) төрлө ҡалаларында һәм провинцияларында спорт һаҡлана һәм үҫешеүен дауам итә. Боронғо Рустә лә шулай уҡ йоҙроҡ һуғышы йыш үткәрелә, ә XVII быуат башынан Англияла яланғас ҡул менән бокс популярлыҡ яулай, шул уҡ ваҡытта «бокс» атамаһы ла барлыҡҡа килә. Бокс буйынса рәсми рәүештә беренсе булып итсе һәм герцог Альбемарльскийҙың лакейы араһында булған алыш (был турала Protestant Mercury гәзитенең 1681 йылдың ғинуар һанында баҫылып сыҡҡан) теркәлгән, тип иҫәпләнелә. Әммә был хаҡта бынан да иртәрәк теркәлеүҙәр ҙә бар. Джон Пэрротаның (1582—1588 йылдаҙа Ирландияла Король вәкиле) тормош юлы һүрәтләмәһендә лорд Абергавенни менән уның алышы, шулай уҡ уның ике лейб-гвардеец менән 16-сы быуат уртаһында бәрелеше иҫкә алына. Сэмюель Пепистың (17 быуатта инглиз парламенты ағзаһы) көндәлектәрендә 1660 йылдың 5 авгусындағы яҙмаһында Вестминстер баҫҡыстары янында Mynheeu Clinke исемле немец һәм һыу ташыусы араһында йоҙроҡ һуғышы булыуы иҫкә алына.\nИнглиз яугирҙәры араһындағы алыштар бирсәткәһеҙ үткәрелә һәм тәүге осорҙа алыш алдынан ҡатнашыусыларҙың һәм уларҙың вәкилдәренең туранан-тура килешеүе буйынса. билдәләнелгән ҡайһы бер ҡағиҙәләрҙең булыуы улар ғәҙәти һуғышыуҙан айырыла. Джеймс Фигг Англияның дөйөм танылған беренсе чемпионы тип иҫәпләнелә, әммә ул йоҙроҡ һуғышы яугиры булыуға ҡарағанда ҡылыс һәм күҫәк алышы оҫтаһы булараҡ танылған. 1743 йылдың 16 авгусында Англиялияның чемпионы Джек Бротон дөйөм ҡабул ителгән ҡағиҙәләр йыйынтығын баҫтырып сығара. Бротон ҡағиҙәләре һуңғараҡ 1838 йылдың Лондон призлы ринг ҡағиҙәләренә нигеҙ итеп алына. Уларҙа алыштың оҙайлығы сикләнмәй, көрәшселәрҙең береһе, ергә йығылып, утыҙ секундтан һуң алышты дауам итә алмаһа, алыш тамамлана. Йоҙроҡ менән генә түгел, ә терһәк һәм баш менән дә һуғыу рөхсәт ителә. Ныҡ итеп тотоу һәм ташлау алымдарын да файҙаланырға мөмкин була. 1853 йылда Лондон призлы ринг ҡағиҙәләренең яңы версияһы ҡабул ителә. XVII быуатта шулай уҡ Д Мендозаның «фәнни бокс» теорияһы ла барлыҡҡа килә, ул һуғыуҙарға түгел, ә алышты алып барыу стратегияһына баҫым яһарға тәҡдим итә.\nШуға ҡарамаҫтан бокс XIX быуатта законлылыҡ менән маҡтана алмай. Англия һәм АҠШ-та үткәрелгән алыштарҙы йыш ҡына полиция туҡтата. Ҡатнашыусылар көрәш техникаһын ҡулланыуҙы дауам итә, һәм ярыштар йәмәғәт тәртибен боҙоу, тип иҫәпләнелә. Тап ошо ваҡытта ярайһы уҡ ҡатмарлы алыш тактикаһын булдырған бер нисә чемпион барлыҡҡа килә.\nМаркиз Куинсберриҙың ҡағиҙәләре (1867 йыл)Үҙгәртергә\n1867 йылда журналист, һәүәҫкәр атлеттар клубы ағзаһы Джон Грэхэм Чемберс Лондонда үтәсәк һәүәҫкәрҙәр чемпионаты өсөн ҡағиҙәләр йыйылмаһын төҙөй. Джон Шолто Дуглас, Куинсберриҙың 9-сы маркизы, авторға матди ярҙам күрһәтә һәм проектты артабан дауам итеүҙә үҙ өлөшөн индерергә ризалаша, шул ваҡыттан алып ҡағиҙәләр уның исеме менән бәйләнә. Был ҡағиҙәләргә 14 пункт индерелә:\nАлыш яҡтары 24 фут булған квадрат майҙансыҡта үтергә тейеш;\nныҡ тотоу, быуыу, кәүҙә менән этеү, аяҡ салыу, ташлауҙар, баш, терһәк, тубыҡтар менән һуғыу тыйыла;\nһәр раунд 3 минут дауам итә, араларында берәр минутлыҡ тәнәфес була;\nәгәр дәғүәсе йығыла ҡалһа, ул 10 секунд дауамында ситтән ярҙамһыҙ торорға тейеш, был ваҡытта уға ҡаршы уйнаусы рингтағы үҙ мөйөшөнә китә. Боксер тороп баҫҡас, алыш дауам итә. Әгәр 10 секунд эсендә боксер алышты дауам итә алмаһа, арбитр уға еңелеү яҙа ала;\nҡулдары менән арҡанға йәбешергә тырышҡан боксер, ергә йығылған, тип иҫәпләнелә;\nраунд осоронда секунданттарҙың да, кем дә булһа башҡа берәүҙең ринг эсенә инергә хоҡуғы юҡ. Боксерҙан тыш рингта тик арбитр (рефери) була ала;\nБоксерҙар күн бирсәткәләрҙә сығыш яһай, һәм ике уйынсының да бирсәткәләре бер үк ауырлыҡта, яңы һәм яҡшы сифатлы булырға тейеш;\nәгәр уйын барышында бирсәткә йыртылһа, ул арбитр талабы буйынса алмаштырылырға тейеш;\nтубығы менән рингҡа ҡағылған боксер йығылған, тип иҫәпләнә;\nосло үксәле аяк кейемен кейеү тыйыла;\nуйын бер дәғүәсенең еңеүе менән тамамлана (бер кемдең дә еңмәүе тик боксерға ставка ҡуйғандар уйындың ошолай тамамланыуы менән риза булған осраҡта ғына таныла);\nбашҡа осраҡтарҙа Лондон призлы ринг ҡағиҙәләре ҡулланылырға тейеш.\n1882 йылда Англияла «Р. Куни эше» тикшерелә, уның тыңлауҙары йомғаҡтары буйынса, иҫке ҡағиҙәләр буйынса һуғыш спортсыларҙың сәләмәтлеге өсөн хәүефле, тигән ҡарар ҡабул ителә. шулай итеп, яланғас ҡул менән бокс әкренләп бөтә, ә «маркиз Куинсберри ҡағиҙәләре» рәсми төҫ ала.\nЯңы ҡағиҙәләр буйынса иң ауыр ауырлыҡ категорияһында Джон-Лоуренс Салливан тәүге чемпион була.\nXX быуат башында Текс Рикард кеүек промоутерҙарҙың ярҙамына таянып, уйынсылар бокстың законлы булыуын танылыуына өлгәшергә тырыша. Тиҙҙән спорт ярыштарын көйләүсе төрлө институттар ойоштора.\nБоксеры нокдаунда, һәм судья 10-ға тиклем иҫәпләй.\n1867 йылда баҫылып сыҡҡандан һуң маркиз Куинсберри ҡағиҙәләре боксёр ҡағиҙәләрен көйләүсе төп сығанаҡ булып тора.\nҠағиҙә булараҡ, раундтар 3 минут дауам итә (Бөйөк Британияла 2 минутлыҡ раундтар ҙа ҡулланыла). Һәр боксёр үҙенә бидәләнелгән мөйөштән сыға һәм һәр раундтан һуң ял итеү, тренерынан кәңәштәр алыу, табиптан кәрәк булған ярҙам алыу өсөн шунда уҡ йүнәлә. Рефери алышты контролдә тота: ринг эсендә тороп, ул уйынсыларҙың тәртибен күҙәтә, нокдаундарҙы иҫәпләй һәм ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн штраф һала. Ҡатнашыусыларға мәрәйҙәр яҙыу өсөн ринг эргәһендә өскә тиклем судья тора ала.\nАлышта ҡатнашыусы, ҡаршы яҡты нокаутҡа ебәреп, еңеүсе була ала. Әгәр боксёр, һуғыуҙан һуң йығылһа һәм аяғынан башҡа тәненең теләһә ниндәй өлөшө менән иҙәнгә ҡағылһа, рефери иҫәпләй башлай. 10 секунд эсендә күтәрелһә — алыш дауам итә, күтәрелмәһә — ул нокаутта тип иҫәпләнелә, ә уның дәғүәсеһе еңеүсе була. Боксёр йәрәхәт алһа йәки һаҡланырға хәле булмаһа, рефери, табип йәки боксеёрҙың мөйөштәге вәкилдәре техник нокаут эшләнеүен таный. Ҡайһы саҡта өс нокдаун ҡағиҙәһе ҡулланыла (WBA ҡанаты аҫтында үткәрелгән титул алыштарында), ул һандағы нокдаун техник нокаутҡа тиң була. Әгәр уйын бер кемдең дә еңмәүе менән тамамланһа, еңеүсене судья асыҡлай. Иң күп һанда мәрәйҙәр йыйған спортсы еңеүсе тип иғлан ителә, әммә уйындың бер кемдең дә еңмәүе менән дә тамамлангыуы ихтимал.\nБоксер рингтан ситкә йығылып төшкән осраҡта иҫәпләү 20-гә тиклем барып етә\nБоксёрҙарға билдән түбән һуғыу, бер-береһен тотоп тороу, этешеү, тешләшеү, төкөрөнөү һәм көрәшеү тыйыла. Шулай уҡ аяҡ менән тибергә, баш, тубыҡ йәки, төйнәлгән йоҙроҡтан башҡа, ҡулдың теләһә ниндәй өлөшө (терһәк, иңбаш, ҡушҡар һөйәге, асыҡ ус) менән һуғырға ярамай. Арҡаға, елкәнең артҡы өлөшөнә, елкәгә һәм бөйөрҙәргә һуғыу тыйыла. Һөжүм ваҡытында арҡанға йәки дәғүәсегә тотонорға, шулай уҡ билдән түбән һуғырға ярамай. Әгәр клинчты рефери туҡтатһа, уйнай башлар алдынан ике уйынсы ла бер аҙым артҡа атларға тейеш. Боксёрҙың береһе нокдаунда булғанда икенсеһе нейтраль мөйөштә судьяның ҡарарын көтөргә тейеш.\nҠағиҙәләрҙе боҙған өсөн рефери иҫкәртеү яһай, мәрәйҙәрен бөтөрә йәки хатта квалификацияһынан мәхрүм итә ала. Аңлы рәүештә ҡағиҙәләрҙе боҙоп, ҡаршы яҡҡа йәрәхәттәр яһалыуы һәм алыштың туҡтатылыуы, ҡағиҙә булараҡ, һуңғы һәм иң ҡәтғи сараны ҡулланыуҙы мәжбүр итә. Осраҡлы рәүештә билдән түбән һуғыу алған боксёр 5 минут дауамында көсөн тергеҙә ала. Әгәр бирелгән ваҡыттан һуң алышты дауам итергә әҙер булмаһа, ул нокаут алған тип таныла. Баштарҙың осраҡлы бәрелешеүе алыштың дауам ителеүе мөмкин булмаған, хатта хәүефле булған йәрәхәттәргә килтереүе ҡағиҙәләрҙә айырым пункт менән билдәләнелә. Әгәр был хәл тәүге дүрт раунд барышында булһа, алышта бер кем дә еңмәгән йәки алыш булмаған тип таныла (алышҡа тиклем үк һөҙөмтәнең нисек буласағы алдан килешелә). Әгәр был хәл дүртенсе раундтан һуң була ҡалһа, алыш туҡтатыла, һәм судьялар тулы раундтар барышында йыйылған тауыштарҙы һанай. Аңлы рәүештә баштар менән бәрелешеү ҡағиҙә боҙоу, тип иҫәпләнелә, һәм бының өсөн штраф һалына.\nХәҙерге заман боксы шоуҙың бик күп элементтарын үҙ эсенә алған, шул иҫәптән боксёрҙың (walkout) рингҡа сығыуын да, аҙағыраҡ башҡа бергә-бер көрәштәре лә был алымды ҡуллана башлай\nбилдән түбән һуғыу;\nбаш менән һуғыу (йәки хәүефле хәрәкәт);\nасыҡ бирсәткә менән һуғыу (ҡулдың ҡыры йәки һырты менән һуғыу, бигерәк тә шнур бәйләнгән урын менән);\nтотоп алыу (башын, ҡулын, бирсәткәһен, кәүҙәһен);\nһуғыу менән бергә тотоп алыу;\nҡул менән ҡаршы уйнаусының битенә баҫыу;\nҡаршы уйнаусыға арҡа менән боролоу;\nҡаршы уйнаусыны этеп ебәреү;\nһуғыу өсөн арҡанды ҡулланыу;\nарҡанды тотоп алыу\nҺәүәҫкәр боксёрҙарҙың күнекмәләре йыш ҡына төркөмдәрҙә үтә. Күнекмәләр башында спортсылар яҙылыу өсөн махсус күнегеүҙәр эшләй. Тренер күрһәтмәһе буйынса спортсылар һуғыу, парлап алышыу техникаларын, алыш комбинацияларын йәки снарядтарҙа (боксёр тоғо, груша) күнекмәләр үтәүҙе яҡшыртыу, спарринг өҫтөндә шөғөлләнә. Махсус физик әҙерлек буйынса бик күп күнекмәләр үтәлә: скакалка, тултырылған туп, гер, штанганың грифы менән, турникта, брустарҙа һәм башҡалар.\nПрофессиональ һәм һәүәҫкәрҙәр боксыҮҙгәртергә\nОлимпия уйындарында бокс\nЭлек аҡса алыштарҙы үткәреүҙең төп сәбәбе була — ҡатнашыусылар приз өсөн алыша, ә тамашасылар билдәле бер уйынсы исеменә аҡса (ставка) ҡуя. Хәҙерге заман Олимпия хәрәкәте һәүәҫкәр боксҡа ҡыҙыҡһыныу уятты, ул 1904 йылда ҡабаттан спорттың Олимпия төрөнә әйләнә, ә 1920 йылда тулыһынса уйындар программаһына инә.\nХәҙер һәүәҫкәрҙәр алышы өс йәки дүрт раунд менән сикләнә, ә еңеүсе ҡаршы уйнаусының кәүҙәһенә һәм битенә туп-тура һуҡҡаны өсөн йыйылған мәрәйҙәр һанына ҡарап билдәләнә. Боксёрҙар йәрәхәт алыуҙы, нокдаунға йәки нокаутҡа китеүҙе кәметеү өсөн алыштарын һаҡлағыс шлемда үткәрә. Бөтә донъяла тиерлек профессиональ бокс ҙур популярлыҡ яулаған, әммә Кубала һәм ҡайһы бер элекке совет республикаларында һәүәҫкәрҙәр варианты өҫтөнлөк менән файҙалана. Боксёрҙарҙың күбеһе өсөн Олимпия уйындарында сығыш яһау киләсәктә профессиональ төрҙәге карьераһы өсөн кәрәк булған тәжрибә сығанағы булып тора.\nҺәүәҫкәр бокста 2013 йылдан алыш формулаһы 3 минутлыҡ 3 раундтан тора, өлкәндәр ир-егеттәр (элита) шлем менән файҙаланмай.\nХәҙерге һәүәҫкәр бокста ҡатнашыусылар шлем кейергә бурыслы\nОлимпия уйындарында, Берҙәмлек Уйындарында һәм спорттың ошо төрө ассоциацияһы рөхсәт иткән күп кенә башҡа ярыштарҙа бик юғары кимәлдәге һәүәҫкәр боксты күрергә мөмкин. Олимпия уйындарында, Берҙәмлек Уйындарында һәм Һәүәҫкәр бокс Ассоциацияһы үткәргән башҡа ярыштарҙа алыш 3-әр минут бара һәм 3 раундта үтә. Раундта араһында — 1 минут тәнәфес.\n1924 йылда Халыҡ-ара һәүәҫкәр боксёрҙар федерацияһы ойошторола (ФИБА), 1946 йылдан ул АИБА булараҡ билдәле. Европаның беренсе чемпионаты федерация асылған 1924 йылда үткәрелә, ә донъя беренселеге 50 йылдан һуң — 1974 йылда була. 1991 йылға тиклем донъя чемпионаттары һәр дүрт йыл һайын, артабан Европа чемпионаты кеүек үк, ике йылға бер үткәрелә.\nДонъя беренселегендә еңеүҙәр һаны буйынса рекордсы — ауыр ауырлыҡта сығыш яһаған Куба спортсыһы Феликс Савон (6 тапҡыр чемпионы), ул ХХ быуаттың һуңғы ун йыллығында иң яҡшы һәүәҫкәр боксёр тип танылды. 2000 йылда Сиднейҙа еңгәндән һуң өс тапҡыр олимпия чемпионы исеменә лайыҡ була, был күрһәткес буйынса ул Теофило Стивенсонды һәм Ласло Паппты ҡыуып етә. Европа беренселектәрендә 4 алтын миҙал яулаған поляк боксёры Збигнев Петшиковский иң яҡшы боксёр булып иҫәпләнә.\nҺуғыусының йоҙроғо ҡаршы уйнаусылағы аҡ һыҙатҡа тейгәс кенә һуғыу иҫәпкә алына. Боксёрҙар рөхсәт ителгән ысулдарҙы ғына файҙаланһын өсөн рефери алышты күҙәтеп тора. Ҡатнашыусының билендәге билбау һуғыу мөмкин булған иң түбән кимәлде күрһәтә: маҡсатлы рәүештә унан түбән һуҡҡандарҙың квалификацияһы алына. Шулай уҡ рефери алыштан ситләшеү өсөн боксёрҙар берен-бере тотоп тормауын да күҙәтә, әгәр ҡатнашыусыларҙың береһе йәрәхәт алһа, ҡаршы яҡтан еңелеп барһа йәки иҫәптәр буйынса артта ҡалһа, алышты туҡтата.\n2013 йылдың 1 сентябрендә бокс буйынса бөтә турнирҙар ҙа бөтөнләй шлемһыҙ үтә. Шулай уҡ һәүәҫкәр бокста мәрәйҙәрҙе иҫәпләү системаһы үҙгәрештәр кисерә. Яңы система буйынса мәрәйҙәр түбәндәгесә иҫәпләнә: берәрләп аныҡ һуғыуҙар менән мәрәйҙәр йыйыу уңышлы түгел, ә раундтарҙы ҡаршы уйнаусыға дөйөм зыян килтереп оторға кәрәк. Шулай итеп, мәрәйҙәрҙе һанау системаһы профессиональ бокстағына оҡшаш.\n2010 йылда ярымпрофессиональ бокс лигаһы — Boxing World Series булдырыла.\nҒәҙәти һәүәҫкәр бокстан айырмалы лига ағзалары рөхсәт ителгән алыштарҙа яланғас кәүҙә һәм һаҡлағыс шлем кеймәй ҡатнаша. Профессиональ бокстағы кеүек аҡса эшләү ҙә рөхсәт ителә. Шуға ла ҡарамаҫтан, һәм лига ағзалары һәүәҫкәр статусын хуплай һәм элеккесә Олимпия уйындарында ҡатнашыу хоҡуғына эйә. Профессиональ бокстағы кеүек һәр алыш өс судья ҡуйған балдар ярҙамында, ҡайһы бер осраҡтарҙа нокаут, техник нокаут менән хәл ителә. WSB-ла биш ауырлыҡ категорияһы бар (үтә еңел (54 кг-ға тиклем), еңел (61 кг тиклем), уртаса (73 кг-ға тиклем), ярымауыр (85 кг-ға тиклем), ауыр (91 кг-нан артыҡ ауырлыҡ). Алыш өсәр минутлыҡ биш раундта үтә.\nБоксерҙар: Рикардо Домингес Рафаэль Ортисҡа ҡаршы\nПрофессиональ бокста алыштар, ҡағиҙә булараҡ, һәүәҫкәрҙәргә ҡарағанда күпкә оҙайлыраҡ, — 10 раундтан 12 раундҡа тиклем, тәжрибәһеҙ боксёрҙар менән 10 раунд үткәрелә, әммә, ҡағиҙә булараҡ, 4 раундтан кәм түгел. XХ быуат башына тиклем раундтар һаны сикләнмәгән алыштар ҙа булғылай, улар, ғәҙәттә, боксёрҙарҙың береһе нокаутҡа киткәс, йәки секунданттар һорауы буйынса тамамлана. Аҙағыраҡ 15 раундта туҡтатырға, тигән ҡарар ҡабул ителә, ә 1982 йылда, Ду Ку Ким үлгәндән һуң, WBC (Бөтә донъя боксёрҙар советы) раундтарҙың максималь һанын ун ике менән сикләй. 1987-1988 йылдарҙа башҡа ике абруйлы ойошма — һәм IBF һәм WBA, уның өлгөһөнә эйәрергә ҡарар итә.\nПрофессиональ бокста шлем кейеү тыйыла, әммә рефери, боксёрҙарҙың береһенең, йәрәхәтләнеү сәбәпле, һаҡлана алмауын күрһә, алышты туҡтата ала. Бындай осраҡта техник нокаут һөҙөмтәһендә дәғүәсе еңеүсе тип таныла. Шулай уҡ боксёр алышты дауам итергә мөмкинлек бирмәгән йәрәхәт (бит тиреһенең сыйылыуы) алһа, техник нокаут бирелә. Шуға күрә боксёрҙар, рефери алышты туҡтатҡанға тиклем ҡан ағыуын туҡтаттырыу өсөн белгестәр (катмендар) яллай. Һәүәҫкәрҙәрҙән айырмалы профессионалдар рингҡа билгә тиклем яланғас килеш сыға.\nПрофессиональ бокста мәрәй иҫәпләү, аҙаҡ ҡушыу менән, кире яҡҡа иҫәп схемаһы буйынса башҡарыла. Рингҡа сыҡҡан боксёрҙарҙың һәр береһе 10 мәрәйгә эйә була. Раундта еңеүсе 10 балын да һаҡлап ҡала, ә еңелеүсенең балы,1 балға кәмеп, 9 балл була, шулай итеп, раундта алыш 10—9 иҫәбенә тамамлана. Әгәр боксёрҙың береһе нокдаунға киткән булһа, унан ике балл алына, һәм раунд (бер нокдаун менән) 10—8 иҫәбенә тамамлана. Әгәр боксёр ике тапҡыр нокдаунда булһа, 10—7 иҫәбенә, өс тапҡыр булһа, 10—6 иҫәбенә тамамлана. Әгәр раунд бер кемдең дә менән тамамланһа (ҡайһы бер боксёр ойошмалары уйындың бер кемдең дә менән тамамланыуын судьяларҙың белеп еткермәүенә бәйләй, шулай ҙа бындай хәлдәр булғылай), арбитр 10—10 иҫәбен ҡуя. Бик һирәк осраҡта ғына нокдаунда булған боксёр раундта еңеп сыға. Бында иҫәп ҡаршы яҡты нокдаунға ебәргән уйынсы файҙаһына 10—9 булырға тейеш, сөнки ҡағиҙә буйынса 10 һаны һәр ваҡыт булырға тейеш.\nБокста күп төрлө стилдәр бар. Спортсы үҙенә тап килгән хәрәкәттәрҙең ҡайһыныһын камиллаштырырға кәрәклеген һайлағанда уйын стиле лә үҫешә. Стилде билдәләүсе бик күп терминдар бар.\nБоксёрҙарҙың сығышы ниндәйҙер стилгә ҡарамауы ла ихтимал: ул бер үк ваҡытта инфайтер ҙа, аутфайтер ҙа (бер сағыу миҫал — Бернард Хопкинс), йәки аутфайтер һәм боксер-панчер (сағыу миҫалдарҙың береһе — Владимир Кличко) була ала . Бокс бындай миҫалдар ифрат күп.\nАутфайтер йәки Таҙа-боксёрҮҙгәртергә\nБокс тарихында Мөхәммәт Али — иң сағыу аутфайтер.\nАутфайтер (ингл. out-boxer), йә Таҙа-боксёр (ингл. out-boxer), — бокста алышыу стиле, унда боксёр алыҫ дистанциянан алышыуға өҫтөнлөк бирә. Был боксёр уйын техникаһын яҡшы белә, рингта еңел хәрәкәт итә. Аутфайтер свормерҙың тап киреһе. Бындай боксёр, ринг буйлап еңел һәм тиҙ хәрәкәт итеүенә таянып, алыҫ дистанцияны һаҡларға тырыша. Ҡаршы яҡ, һаҡты үтеп, яҡын һөжүмгә сығырға тырышһа, аутфайтер дистанцияны оҙонайтырға һәм, ҡаршы һуғыу алымдарын ҡулланып, уны туҡтатырға тырыша. Һул ҡулы менән ҡаршы яҡтың башына Джеб һуғыуы — аутфайтерҙың төп ҡоралы, шуның ярҙамында ул уға ҡаршы яҡты алыҫтараҡ тота. Ҡаршы яҡтың һағы асылған мәлдә генә ул уң ҡулын эшкә ҡуша. Бының менән үҙенең һағын тағы ла арттыра төшә. Аутфайтер хук һәм апперкоттар серияларын үҙе өсөн иң уңайлы шарттарҙа, ҡаршы яҡ арыған һәм һуғыуҙан шаңҡып ҡалғанында ғына файҙалана. Ғәҙәттә, бындай боксёрҙар бер ҡасан да хистәргә бирелмәй һәм алыштың киҫкенләшеүенә бармай, ә тыныс ҡына һуғыша бирә.\nҒәҙәттә оҙон буйлы һәм оҙон ҡуллы, етеҙ хәрәкәт итә алған боксерҙар аутфайтер була. Аутфайтер бер урындан икенсе урынға тиҙ арала күсә белеүенә һәм тактик уйын алып бара алыуына таяна. Аутфайтерҙы айырып торған үҙенсәлек — уның өсөн алышты ваҡытынан алда тамамлау түгел, ә мәрәйҙәр буйынса йыш отоу, әммә киреһенсә булған осраҡтар ҙа бар. Был стилгә эйә булырға боксер етеҙ һуға белергә, реакцияһы яҡшы булырға, тиҙ йөрөргә тейеш.\nСағыу аутфайтерҙар — Мөхәммәт Али. Джин Танни, Вилли Пеп һәм Рой Джонстар ҙа аутфайтерҙар була.\nМайк Тайсон — бокс тарихында иң яҡшы боксер-панчер.\nБоксёр-панчер (ингл. slugger) — бокста алышыу стиле, унда боксёр уртаса дистанцияны һаҡлай һәм, техника менән көстө берләштереп, ҡаршы яҡты бер-бер артлы һуғыу, ә ҡайһы берҙә бер генә һуғыу менән нокаутҡа ебәрергә тырыша. Боксёр-панчер аутфайтерға ҡарағанда аҙыраҡ хәрәкәт итә, әммә дөйөм алғанда уларҙың рингта йөрөү техникаһы бик оҡшаш. Был стиль нокаут менән еңеүҙе күҙҙә тотҡанға күрә, боксёр-панчер бик яҡшы физик әҙерлектә булырға тейеш.\nСағыу боксёр-панчерҙар: Джо Луис, Шугар Рэй Робинсон, йәш Майк Тайсон, Энтони Джошуа.\nБыл терминды ябай панчерҙар, йәки Эрни Шейверс йәки Дэвид Туа кеүек нокаутёрҙар менән бутарға ярамай.\nСвормер йәки ИнфайтерҮҙгәртергә\nСвормер Генри Армстронг — бөтә замандарҙың бөйөк боксерҙың береһе.\nСвормер (ингл. brawler) йәки Инфайтер (ингл. counter-puncher) — бокста алышыу стиле, унда боксёр, хуктарҙан һәм апперкоттарҙан торған бер нисә һуғыу комбинацияһын бер ыңғай үтәп, алышты яҡын дистанцияла алып барыуға өҫтөнлөк бирә. Инфайтерҙар етеҙ, агрессив һәм бик ҡыҙыуҙар. Ҡеүәтле һөжүмдәре менән улар ҡаршы яҡҡа етди ҡурҡыныс тыуҙырыуы ихтимал. Әммә свормер яҡыныраҡ килеп яуап һөжүмен башҡарғансы, уның ҡаршы яҡтың һөжүменә эләгеү ҡурҡынысы бар, шуға күрә ул һәр саҡ ҡаршы яҡтың һөжүменә ҡаршы торорға әҙер булырға тейеш. Свормер — агрессив, шартлар хәлгә еткән, емергес һөжүм серияһына таянып алышҡан, әммә техникаға аҙ иғтибар бүлгән боксёр, сөнки уның төп маҡсаты — ҡаршы яҡты бер йәки бер нисә һөжүм серияһы менән еңеү. Күпселек свормерҙар тәпәш буйлы була, шуға ла улар һаҡланыу өсөн билдән бөгөлә йәки ситкә тайпыла ала. Свормерҙы башҡаларҙан айырып торған сифат — һуҡҡанда үҙен тота белеүе, сыҙамлылығы, агрессив булыуы, һуғыу көсөнөң ифрат ҙур булыуы.\nИң яҡшы свормерҙар: Джек Демпси, Генри Армстронг һәм Джо Фрейзер.\nСлаггер йәки БроулерҮҙгәртергә\nСлаггер Джордж Форман — иң билдәле слаггер\nСлаггер (ингл. to spoil — «портить», «мешать») йәки Броулер (ингл. brawler) — хук йәки апперкот кеүек дуға һөжүмдәренә өҫтөнлөк биргән, ләкин аҙ хәрәкәтсән һәм яҡшы техникаға эйә булмаған боксёр. Слаггерҙар, дәғүәсеһен нокаутҡаҡа ебәрерлек бер һөҙөмтәле һуғыуға иҫәп тотоп, һәр ваҡыт алға бара. Әммә уларға хәйләкәрлек һәм аяҡтарының етеҙлеге етешмәй, быны улар көслө һөжүм менән тулыһынса ҡаплата. Бындай боксёрҙар бик үк хәрәкәтсән түгел, шуға күрә ҡаршы яҡ ринг буйлап етеҙ йөрөһә, улар өсөн ауырлыҡтар тыуыуы ихтимал. Өҫтәүенә слаггерҙар бер ҡул менән һуғыуҙы (хук һәм апперкот) һирәк ҡуллана. Слаггерға һүлпәнлек хас, уның алышыу манераһы алдан билдәле, шуға ла ҡаршы яҡтың һөжүменә ул әҙер булмай сыға. Әммә улар юғары сыҙамлылыҡҡа һәм яҡшы физик көскә эйә.\nҘур булмаған йәки урта буйлы, олоғайып барған, яҡшы һуғыу көсө булған боксёрҙар йыш ҡына слаггер була. Улар хук йәки апперкот кеүек дуға һөжүмдәренә өҫтөнлөк бирә. Ләкин шарттар талап итһә, етеҙ һәм техника яғынан көслө ҡаршы яҡты алыҫыраҡ джеб итеп тота ала. Слаггерҙың иң мөһим сифаты — емергес һөжүмгә әҙер булып, ҡаршы яҡтың һөжүменә оҫта ҡаршы тороуы.\nСлаггер өсөн аутфайтерҙар һәм панчерҙар уңайһыҙ дәғүәсе булып тора.\nМакс Бэр, Рокки Марчиано һәм һуңғы Джордж Форман — сағыу слаггерҙар.\nФлойд Мейвезер — еңелмәгән контрпанчер\nКонтрпанчер (ингл. counter-puncher) — бокс алышының һаҡланыу, контрһөжүм яһауға, ҡаршы яҡтың хаталарына, үҙ инициативаһы урынына контрһуғыуҙарға иҫәп тотоуға ҡоролған стиле. Контрпанчер үҙ алдына ҡаршы яҡтың һәр һөжүмен контрһөжүмдә файҙаланыу бурысын ҡуя. Яҡшы һаҡланыу, ҡаршы яҡтың һөжүменән арына белеү йәки яуап контрһөжүмдәр менән уны бикләү тактикаһын ҡуллана ул.\nКонтрпанчер — боксёр-агрессорҙар өсөн бик уңайһыҙ дәғүәсе, бигерәк тә — слаггер өсөн. Контрпанчер, ҡағиҙә булараҡ, мәрәйҙәр буйынса еңә, әммә иҫкәрмәләрҙең дә булыуы ихтимал.\nХуан Мануэль Маркес, Флойд Мейвезер, Пернелл Уитакер һәм Крис Бёрда контрпанчер миҫалы була ала.\nДжон Руис — иң билдәле спойлер\nСпойлер (ингл. to spoil — «боҙоу», «ҡамасаулау») — туранан-тура һөжүмдән ҡасырға һәм алышты «икенсе номер» булараҡ алып барырға тырышҡан ҡаршы яҡ. Ҡағиҙә булараҡ, спойлер күберәк ваҡытты клинчта үткәрергә тырыша һәм ҡайһы берҙә тыйылған алымдарҙы ҡулланыуҙан да баш тартмай. Йыш ҡына уның өсөн еңеү үҙмаҡсат түгел, ул ҡаршы яҡты көлкөгә ҡалдырырға тыраша. Спойлер айырып торған үҙенсәлеге — күп һандағы клинчтар менән пассив рәүештә яҡындан алышыу. Спойлер төп маҡсаты — ҡаршы яҡтың үҙен тулыһынса күрһәтә алыуына юл ҡуймау. Ул ҡулланған алымдар ҡаршы яҡҡа үҙенең көслө сифаттарын күрһәтергә мөмкинлек бирмәй, алыш оҙаҡҡа һуҙылған, ялҡытҡыс бер ваҡиғаға әйләнә. Ҡаршы яҡтың һөжүм итергә йыйыныуын һиҙеп ҡалыу менән спойлер дистанцияны ҡапыл ҡыҫҡарта, ҡаршы яҡтың ҡулдарын тотоп ала һәм уның һуғырға тырышыуын юҡҡа сығара. Күпселек алыштарҙы ул шул юл менән еңә. Спойлер өсөн бик яҡын дистанцияла уйнау отошло. Сөнки спойлерҙың яратҡан алымы — клинч. Үҙенең оҫта маневрҙары менән ул ҡаршы яҡтың тырышлығын юҡҡа сығара һәм уның һөжүмен хәүефһеҙгә әйләндерә. Спойлер яҡын алышта үҙен һыуҙағы балыҡ кеүек тоя. Спойлер уйынды ҙур өҫтөнлөк менән тамамларға ла тырышмай, уға иң мөһиме — нисек кенә булһа ла еңеү. Ғәҙәттә боксёрҙар көслө уйнаусы ҡаршы яҡты нейтралләштереү өсөн спойлер тактикаһын ҡуллана.\nБыл стиль төрө вәкилдәре — Андре Уорд, Джон Руис, Демаркус Корли, Гильермо Ригондо, Лара Эрисланди, Ише Смит һәм башҡалар.\nӘммә бөтә боксёрҙар ҙа спойлер алымдарын ҡуллана, тип әйтеп булмай. Ләкин ҡайһы бер осраҡта, хатта, донъя чемпиондары спойлер тактикаһын файҙалана.\nСпойлер тактикаһы яңы алым түгел, һәм бул бөгөн генә уйлап табылмаған. 1926 йылда, мәҫәлән, Джин Тенни, донъяның иң яҡшы инфайтеры Джек Демпси менән алышта, ошо ысулды ҡулланып, уның яҡын алыш тактикаһын юҡҡа сығара һәм хәлен бөтөрә. Был алышта Демпси яҡын дистанциянан һөжүмгә күсеү менән унан көсһөҙөрәк булған Тенни ҡапыл ғына ҡулдары менән Демпсиның ҡулдарын ишеп ала һәм клинч алымы шартын тыуҙыра. Рефериның «брейк!» командаһы яңғырау менән Тенни, алыҫ дистанцияға күсеп, үҙе өсөн уңышлы дистанцияла алышты дауам итә.\nБокста алыштың аҙыраҡ таралған стилдәреҮҙгәртергә\nТайсон Фьюри — билдәле универсал\nБоксер-универсал — ике торошта ла эшләй белгән боксёр. Тайсон Фьюри һәм Брюс Селдон был стилдең сағыу вәкилдәре.\nБоксер-һулаҡай — һул ҡулы көслөрәк булған боксёр, һул ҡулы ныҡ булмаһа, ул алыш мәлендә уң яҡ торошто һайлай, йәғни ҡаршы яҡҡа кәүҙәһенең уң яғы менән борола һәм уң аяғын алға ҡуя. Ошо торошта һулаҡайға һул ҡулы менән көслө итеп һуғыу уңайлы. Ләкин тактик яҡтан ҡарағанда уға ҡаршы яҡҡа ҡарата һул яҡтан тороу файҙалыраҡ. Алға һуҙылған көслө һул ҡул менән еңел генә хук һәм джебтар ярҙамында маҡсатына табан юлды таҙарта ала. Уңға боролған кәүҙә ҡаршы яҡтың уң яҡтан һөжүменән һаҡланған була. Һөжүмде дауам итеү өсөн яҡын дистанцияға күскәндә һулаҡай аяҡтарын алмаштырып ҡуйып ҡына уңайлы мәлдән файҙаланыу мөмкинлегенә эйә була. Алышты һулаҡай ҡул менән алып барырға тура килә. Инфайтингта һулаҡайға тура һәм уң яҡ торошта ла алыш алып барыу уңайлы, сөнки ҡаршы яҡ менән тығыҙ бәйләнештә булыу һул ҡулдың һуғыу көсөн арттыра, шуның менән ҡаршы яҡтың ориентирын юғалттыра. Маневр яһауға етерлек һәләте булғанда һулаҡай боксерға һул яҡтан тороп алышыу уңышлыраҡ.\nРешер — агрессив, сая һөжүм иткән, тактика нескәлектәре тураһында уйлап тормаған боксёр. Ғәҙәттә физик яҡтан көслө, ауыр нокаут һуғыуына эйә булған боксёрҙары шундай була. Решер ике ҡулы менән берҙәй алыша ала. Хук һәм апперкоттарын күберәк яуҙырыу маҡсатында ул алыш мәлендә ҡаршы яҡҡа яҡынайырға тырыша. Ул, ғәҙәттә, үҙен һаҡлауға аҙ иғтибар бүлә, сөнки көслө һуғыуҙарҙы ла бик еңел ҡабул итә ала. Үҙенең бер туҡтауһыҙ һөжүме менән ҡаршы яҡтың ориентирын юғалттырырға һәләтле. Тик үҙенең һөжүмдәренән арыта алған осраҡта ғына решерҙы еңеп була.\nБилдәле решерҙар: төрмәнән сыҡҡан Майк Тайсон, Корри Сандерс.\nНокаутёр — күпселек осраҡта ул нокаутта еңеү яулаусы боксёр. Ҡағиҙә булараҡ, бөтә панчерҙар нокаутёр булып тора.\nПанчер — бер тапҡыр һуғыуҙан ҡаршы яҡты нокаутҡа ебәреүсе боксёр. Үҙ сиратында, бөтә панчерҙар ҙа нокаутёр була алмай.\nБокстың төп өлөшөн көслө һуғыуҙар тәшкил иткәнгә күрә ҡул йәрәхәттәрен булдырмау буйынса саралар күрелә. Күпселек тренерҙар үҙ спортсыларына бинт һәм боксёр бирсәткәләренән башҡа спаррингҡа сығырға рөхсәт итмәй . Был кәрәк-яраҡты файҙаланыу артыҡ көслө һөжүм яһау мөмкинлеген бирә, ә йәрәхәт алыуҙы кәметә. Алыш алдынан боксёрҙар бирсәткәләрҙең ауырлығының ниндәй булыуы тураһында килешә, сөнки еңел бирсәткәләр күпкә көслөрәк йәрәхәт һала. Тештәрен, теш ҡаҙналарын һәм яңаҡтарын һаҡлау өсөн боксёрҙар капа кейә.\nБоксёрҙар төп ике төрлө боксёр грушаһы менән оҫталыҡтарын арттыра. Пневматик груша һуғыу етеҙлеген камиллаштырыу өсөн ҡулланыла, һуғыу көсөн булдырыу өсөн ауыр тоҡто файҙаланалар. Боксёр тоғо аҫылмалы йәки иҙәнгә ҡуйыла торған да була. Боксёр күнемәләре үҙ эсенә күп һанда дөйөм күнегеүҙәрҙе лә ала: мәҫәлән, скакалканан һикереү, йүгереү һәм көс күнекмәләре.\nШлем һәүәҫкәр бокста, спаррингтар ваҡытында бит йәрәхәттәрен булдырмау өсөн профессионалдарҙа ла ҡулланыла.\nТорош — ҡаршы яҡҡа һуғыу йәки һуғыуҙан һаҡланыу өсөн кәүҙәнең уңайлы торошо. Хәҙерге заман торошо XIX быуатта һәм ХХ быуат башында ҡулланылғандан ныҡ айырыла.\nМолино Криббҡа ҡаршы (1811 йыл.)\nКрибб (XIX быуат башы)\nБоксёрҙың хәҙерге торошо\nҺул яҡтан торошта (уң ҡул менән эш итеүсе өсөн торош) боксёрҙың алғы аяғы алға сығарып ҡуйыла. Уң аяғы бер аҙымға артҡа һәм ярымаҙымға уңға табаныраҡ урынлаша. Аяҡтар тубыҡтан бер аҙ бөгөлгән, кәүҙә ауырлығы ике аяҡҡа ла тигеҙ бүленгән, ләкин уң аяҡҡа ауырлыҡ саҡ ҡына күберәк төшә. Терһәктән бөгөлгән һул ҡул кәүҙәнән алға сығарылған, шул уҡ ваҡытта терһәк аҫҡа табан төшөрөлгән һәм иңбаш быуыны тәңгәленә тура килә. Уң ҡул да терһәктән бөгөлгән һәм ул эйәк тапҡырында аҫҡа ҡаратып ҡуйыла.\nУң яҡтан торош (һулаҡайҙар өсөн) — һул яҡ тороштоң көҙгөләге сағылышы, унда ла шул уҡ принцптар һаҡлана, тик уң ҡул һәм уң аяҡ алда тора.\nТороштоң өсөнсө төрө — фронталь. Ул яҡын алыштарҙа ҡулланыла.\nБоксёрҙың буй-һынына, уның алышты алып барыу манераһына бәйле тороштар ҙа бер-береһенән айырыла. Типик торошто үҙләштергәндән һуң тәжрибәле боксёр үҙе ҡуллана торғанын булдыра. Ҡайһы бер боксёрҙар, мәҫәлән, ике ҡулын да башы тәңгәлендә тотоуға өҫтөнлөк бирә, әммә был осраҡта кәүҙәгә һөжүм ҡурҡынысы тыуа.\nТороштар төркөмләшеү кимәле буйынса асыҡ һәм ябыҡ, дөйөм ауырлыҡ үҙәгенең бейеклегенә ҡарап, бейек һәм тәпәш булыуы ихтимал.\nБокста дүрт төп һуғыу төрө бар: джеб, кросс, хук һәм апперкот.\nЖәбә (ингл. jab)\nКросс (ингл. cross)\nХук (ингл. крюков)\nАпперкот (ингл. uppercut)\nҠыҫҡа туранан-тура һуғып (ингл. Straight punch Short)\nКонтрудар ҡабып (ингл. cross-counter)\nПолуапперкот (ингл. half uppercut)\nПолухук (ингл. half крюков)\nБер-бер артлы, бәйләүес булдырып, һөжүм яһарға мөмкин.\nҺөжүмдән һаҡланыу өсөн боксёр бер нисә төп хәрәкәтте ҡуллана ала.\nАуышлығы (ингл. Slipping)\nНырок (ингл. Bobbing)\nБлокаж (ингл. Blocking)\nАҫлыҡ (ингл. Cover-up)\nКлинч (ингл. Clinching)\nКүсеп (ингл. Footwork)\nТайшаныу — уң һәм һул яҡҡа, алға табан хәрәкәт. Ҡаршы яҡтың йоҙроғо баш янынан үтеп китә, һәм яуап һөжүмен башлау мөмкинлеге тыуа. Тура һуғыуҙарға ҡаршы ҡулланыла.\nСумыу — кәүҙәне бер аҙ алға тайшандырып һәм тән ауырлығын бер аяҡтан икенсеһенә күсереп, бер аҙ сүкәйеү. Ҡабырғаға һөжүмгә ҡаршы ҡулланыла, әгәр һаҡланыу дөрөҫ ҡоролһа, был һөжүм баш өҫтөнән үтә.\nАҫлыҡ — терһәк менән һуғыуҙан тайшаныу өсөн иңбашты, беләкте, усты ҡуйыу.\nНакладка — ҡулды ҡаршы яҡтың бирсәткәһенә, иңбашына, яурынына һалыу.\nОтбив — һуғыуҙы урта фазала туҡтатып, уны ситкә йүнәлтеү.\nБлокаж — һуғыуҙан һаҡланыу өсөн ҡулдарҙы, яурынды йәки терһәкте ҡулланыу.\nКлинч — ҡаршы яҡтың һөжүмен тотҡарлау, уның ҡулдарын «бәйләү».\nКүсеүҙәр — супер ауырлыҡтағы донъя чемпионы Мөхәммәт Али ҡулланған артҡа, уңға-артҡа, һулға-артҡа, уңға, һулға, уңға-алға, һулға-алға хәрәкәте.\nҺаҡланыу торошо — боксёрҙың, ышаныслы һаҡ һәм уңышлы һөжүмдәргә булышлыҡ итерлек итеп тәнен уңайлы урынлаштырыуы. Һаҡтың бер нисә стиле бар, һәм һәр боксёр үҙенә ҡулай вариантын һайлай: ҡайһы берәүҙәр башын һаҡлау өсөн ҡулдарын юғары кимәлдә, икенселәре кәүҙәгә һуғыуҙан ҡасыу өсөн түбәнерәк тота. Алыш барышында күптәр һаҡ стилдәрен алмаштыра.\nБоксёрҙар юғары торошта эйәкте алыҫтан ҡулы менән һаҡлай, ә түбән торошта «пик-ә-бу» стилен ҡуллана (ингл. peek-a-boo).\nТүбән стиль һаҡлау\nҠатнаш стиль һаҡлау\n«Пик-а-бу» (йәшенмәк уйыны) — Кас Д’Амато уйлап тапҡан стиль. Боксерҙың бите алдында, сикәләре янында урынлаша, терһәктәре тәненә тығыҙ булып тейеп тора. «Пик-а-бу» сумыу хәрәкәтенә оҡшаш, маятник кеүек, бер яҡтан икенсе яҡҡа даими күсеүҙе аңлата. Тайшанған һәм сумыуҙан сыҡҡан мәлдәрендә һуға һала; һөжүм техникаһы шартлауға һәм үтәнән-үтә үтеп сығыуға ҡоролған. Майк Тайсон — был стилдең сағыу вәкиле, ул «пик-ә-бу» хәрәкәтен юғары камиллыҡҡа еткерҙе.\nТәре — бер иңбаш икенсеһе янына, горизонталь рәүештә баш кимәленә ҡуйыла, бирсәткәнең береһе икенсе ҡул терһәгендә ята. Арттараҡ торған ҡул вертикаль хәлгә инеү менән был стиль ныҡ үҙгәрә. Был стиль башҡа һуғыуҙан ҡотолоу өсөн иң һөҙөмтәлеләрҙең береһе булып тора. Баштың өҫкө өлөшөнә генә джеб һуғыуы эләгеүе ихтимал. Боксерҙарҙың күпселеге кәүҙәгә һуғыу эләкмәһен өсөн бөгөлөүҙәренә ҡарамаҫтан, тән асыҡ ҡала, һәм бик йыш ҡына һөжүм маҡсатына ирешә.\nКраб — был торош контрһөжүм өсөн бик һәйбәт мөмкинлек бирә, сөнки ҡаршы яҡты күҙҙән ысҡындырмай, кәүҙә менән әйләнергә, эйелеп-бөгөлөргә һәм контрһөжүм яһарға була. Алда торған ҡул күкрәк аҫтына, бирсәткәһен икенсе ҡабырғаһына тейҙереп, кәүҙәгә арҡыры ҡуйыла. Артта торған ҡул өҫкә, бирсәткәһе сикәһе янында торорлоҡ итеп ҡуйыла. Икенсе ҡулдың иңбашы сикәгә тейеп тора. Был торошто контрһөжүм яратыусылар ҡуллана. Яҡшы атлетик әҙерлекле һәм ҙур тәжрибәгә эйә булғандар ғына был торошто файҙалана ала. Кәүҙәне әйләндереү, тайшаныу мөмкин булғанға күрә, ҡаршы яҡты күҙҙән ысҡындырмай, был торош контрһөжүм яһау мөмкинлеген бирә. «Филадельфия ҡабырсағы» йәки "Краб"ты хәҙерге заман боксерһары бик һирәк ҡуллана, техниканы оҫта файҙаланыусы танылған оҫталар: Флойд Мейвезер һәм Джеймс Тони. Тониның һаҡлағыс алымдарҙың береһе — эйәкте яурын артына йәшереп, һуғыуҙан ҡасыу өсөн кәүҙә менән хәрәкәт итеү, ә аҙаҡ үҙ һөжүмен үткәреү.\nӘллә ни киң таралмаған стратегияларҮҙгәртергә\nАрҡанда аҫылынып тороу — 1974 йылда «джунглиҙағы шартлау» тип аталған алыш барышында Мөхәммәт Али Джордж Форман менән алышында ҡулланған тактика. Унда боксер, ҡаршы яҡҡа һөжүм итеү мөмкинлеген биреп, арҡанда оҙағыраҡ ята. Һөжүм итеүсе арығас, ул үҙе һөжүмгә күсә һәм ә әлһерәгән оппоненты һаҡлана алмай. Хәҙерге заман боксында бындай стратегия ҡулланылмай, сөнки ул бөтә донъяға танылды, һәм бик аҙһандағы ғына уйынсы ҡаршы яҡтың дауыллы һөжүменә ҡаршы тора ала.\nБоло һуғыуы — түңәрәк дуғаһы эффектын биргән көслө һуғыу. Һөҙөмтәлелеге көс-ҡеүәткә түгел, ә һуғыуҙың көтөлмәгән мөйөштән башҡарылыуына бәйле. Был техник маневр түгел, ә хәйлә ҡороу. Был һуғыу төрө өйрәнелмәй. Шуға ҡарамаҫтан, уны бик яҡшы ҡулланған бөйөк боксерҙар бар: икенсе ярымурта ауырлыҡтағы чемпиондар Шугар Рэй Леонард һәм Кид Гавилан.\nОверхенд — был һуғыу төрө менән бөтә боксерҙар ҙа маҡтана алмай. Ергә параллель рәүештә килеүсе уң кросстан айырмалы рәүештә, оверхенд дуға буйынса бара. Был һуғыу төрөн әллә ни оҙон булмаған боксерҙар үҙенән бейегерәк оппонентына һуғыу өсөн ҡуллана. Рокки Марчиано һәм Тим Уизерспун оверхендты бик һөҙөмтәле файҙалана.\nCheck хук — ҡаршы яҡтың алға йылдам хәрәкәте мәлендә ҡулланыла. Һөжүм ике өлөштән тора: тәүгеһе — ябай хук, ә икенсеһе — аяҡтарҙың да ярҙамы ҡушылған һуғыу. Дәғүәсе ҡаршы килгәндә, боксер, һул аяғына таянып, уң аяғын 180° бороп, хук һуғыуын башҡара. Флойд Мейвезер 2007 йылда Рик Хаттон менән алышҡанда идеаль хук өлгөһөн күрһәтә.\nҒәҙәттә боксерҙарҡыҫҡа һәм етең комбинациялар үтәргә тырыша, аҙаҡ яуап һөжүмен булдырмаҫ өсөн позицияһын алмаштыра һала. Рингтың үҙәге — боксер өсөн иң уңайлы урын, сөнки уйынсы теләһә ниндәй йүнәлештә хәрәкәт итә ала. Хәрәкәт — һуғыуҙан ҡотолоуҙа иң яҡшы ысул.\nБокс тактикаһы әҙерлек, һөжүм һәм һаҡҡа бүленгән өлөштәрен камил рәүештә һәм ваҡытында яраҡлаштырып ҡулланыуҙан ғибәрәт.\nӘҙерлек эше туранан-тура һөжүм менән һаҡланыуҙан алдағы ғәмәл. Уға разведка, хәйләләү һәм маневр яһау инә.\nҺөжүм ғәмәле әҙерлек һәм һөжүмдән тора. Ул төрлө яҡлап һөжүмгә әҙерләнеүҙе һәм контрһөжүмде, төрлө дистанцияларҙа ҡапма-ҡаршы һәм яуап һуғыуҙарын үҙ эсенә ала.\nҺөжүм — бокста төп алышыу сараларының береһе. Ул төрлө тактик маҡсаттарға хеҙмәт итә: әйтәйек, инициативаны үҙ ҡулыңа алыу һәм мәрәйҙәр туплауҙа өҫтөн булыу өсөн. Айырым һөжүм ялған булыуы ихтимал. Уның маҡсаты — ҡаршы яҡты һөжүмгә йәки контрһөжүмгә саҡырыу, шулай уҡ артабанғы ғәмәлдәр өсөн уңайлы шарттар булдырыу. Һөжүмдәр бик күп төрлө. Улар бер йәки ике һуғыуҙан (шул иҫәптән ҡабатлап һуғыуҙан), йәки уң ҡул менән дә, шулай уҡ һул ҡул менән дә башланған һөжүм була ала.\nКонтрһөжүм — һөжүм итеүсегә ҡаршы контрһөжүм башлау боксер өсөн иң мөһим тактик ғәмәлдәрҙең береһе. Һәр контрһөжүмде һаҡланыу менән тығыҙ бәйләнештә булған контрһуғыуға ҡорорға кәрәк. Һаҡ менән һуғыуҙың берләшмәһе ҡаршы яҡтың һуғыуынан ҡасыу мөмкинлеген бирә, артабан һуғыуҙар менән инициативаны үҙ ҡулыңа алырға ла мөмкин. Яҡшы техника һәм тәүәккәллек контрһөжүмгә тәьҫир итә, әлбиттә. Көтмәгәндә башланған контрһөжүм ҡаршы яҡ өсөн көтөлмәгән хәл була. Теге йәки был боксерҙың бөтә алышы контрһөжүмдәргә ҡоролоуы ихтимал. Контрһөжүм ялған һөжүмдәр, алғараҡ сығыуҙар менән әҙерләнә, бының менән ул ҡаршы яҡты һөжүмгә саҡыра һәм ҡапыл уны ҡапма-ҡаршы һәм яуап һуғыуҙар менән ҡаршы ала. Алышты ошо манерала алып барған боксерҙар етеҙ реакция һәм яугирлыҡ хәрәкәттәре менән башҡаларҙан айырылып тора.\nҺаҡлау ғәмәлен боксер ҡаршы яҡтың йылдам һәм етеҙ һөжүменән йәки контрһөжүменән һаҡланыу өсөн ҡуллана, сөнки ул алыштың дистанцияһын билдәләй һәм үҙгәртә, шулай уҡ оппонентты арыта һәм уға йоғонто яһай алмай, шуға күрә масус тактиканы файҙаланып, туҡтауһыҙ һөжүмгә ҡаршы һаҡланыу ғәмәлдәрен ҡуйырға кәрәк. Һаҡлау ғәмәленә боксерҙың үҙенең һаҡлыҡ саралары ғына түгел (аҫлыҡ, сумыу, тайшаныу һ. б.), ә айырым ҡапма- ҡаршы һәм яуап һуғыуҙар ҙа инә, әгәр улар контрһөжүмгә әйләнмәй, ҡаршы яҡты туҡтатыу һәм уны йонсотоу өсөн ҡулланылһа.\nХәҙерге заман алышы — ринг буйлап күсеп йөрөүҙәрҙең, төрлө дистанцияларҙа һуғыу һәм һаҡ ғәмәлдәренең ҡатмарлы берекмәһе.\nУйынсылар алышҡан дистанция күбеһенсә техниканың үҙенсәлегенә һәм боксерҙарҙың алышта теге йәки был физик һәм ихтыяр көсөн ҡулланыуына бәйле.\nӨс төп дистанция бар: алыҫ, уртаса һәм яҡын.\nАлыҫ дистанцияла алышҡа әҙер торошондағы боксер, алға табан бер аҙым яһап, икенсе боксерға һөжүм итә ала. Үҙ һағын еңеләйтергә, ҡаршы яҡтың һуғыуынан һаҡланырға, үҙенең өҫтөнлөгөн һаҡлап ҡалфырға теләгәндә боксер алыҫ дистанцияны һайлай.\nУртаса дистанция — аяҡты алға табан күсермәйенсә ҡаршы уйнаусыға һөжүм итергә булған ара. Был дистанцияла ҡаршы яҡҡа яҡынламай ғына, яңғыҙ һәм икеләтә һуғыуҙарҙы ҡулланып һәм уларҙы сериялап яуҙырып, инициативаны үҙ ҡулыңа алғандан һуң алышты тулы көсөнә алып барырға мөмкин. Әммә был дистанцияла, алыҫ һәм яҡын дистанциялар менән сағыштырғанда, ҡаршы яҡтың даими рәүештә һуғыу ҡурҡынысы менән янауын һәм һаҡланыуҙың ауырлығын да билдәләргә кәрәк. Шуға күрә ярыштарҙа сос, тәүәккәл һәм инициативалы, үҙенең һуғыуҙарын аныҡ һаҡ менән берләштерә алған боксёр ғына был уртаса дистанцияла хәрәкәт итә ала.\nЯҡын дистанция — боксёрҙар бер-береһенә бик яҡын тора, һәм ҡыҫҡа һуғыуҙар ғына яһау мөмкинлегенә эйә.\nЯҡын дистанцияла боксёр бигерәк тә һаҡланыуға иғтибарлы булырға тейеш.\nЫсын боксёрҙы яҡшы физик әҙерлек һәм техника ғына башҡаларҙан айырмай. Иң беренсе сиратта спортсы алдан уйлап эш итеү, ҡаршы яҡтың ниндәй аҙым яһаясағын алдан белеү һәләтенә эйә булырға тейеш. Ринг оҫталарының алышын ҡайһы берҙә юҡҡа ғына шахмат партияһы менән сағыштырмайҙарҙыр.\nАлышты алып барыуҙа төрлө тактик типтағы боксерҙарыҮҙгәртергә\nКиҫкен комбинациялы ҡаты алыштар алып барған боксерҙар уйын шарттарын дөрөҫ анализлауға һәм баһалауға һәләтле булыуҙары менән айырылып тора. Алышты алып барыуҙың үҙенсәлектәренән тактиканың бихисап төрҙәре хасил була. Шуға ҡарап боксёрҙарҙы типтарға бүлеп йөрөтәләр:\n1-се тактик тип. Боксёр-темповик\n2-се тактик тип. Боксёр-силовиктар\n3-сө тактик тип. Алышты дистанцион планда алып барыусы боксёр\n4-се тактик тип. Алышты контрһөжүм ҡулланып алып барыусы боксёр\n5-се тактик тип. Алышты комбинациоя ҡороп алып барыусы боксёр\n6 тактик тип. Нокаутёр\n7 тактик тип. Һөжүм итеүсе нокаутёр\n8-се тактик тип. Контрһөжүм итеүсе нокаутёр\n9-сы тактик тип. Урта һәм яҡын дистанциянан алышыусы боксёр\n10-сы тактик тип. Боксёр-һулаҡай\n11-се тактик тип. Алышты шәхси манерала алып барыусы боксёр (үҙенсәлекле)\n12-се тактик тип. Боксёр-универсал\nБоксёр алыштарының үҙенсәлеге спортсыларҙан яҡшы физик әҙерлек талап итә: бөтәһенән элек, ҙур көс һәм колоссаль сыҙамлылыҡ кәрәк. Дөрөҫ итеп һулыш алырға өйрәнеү ҙә мөһим, шулай уҡ үҙенсәлекле күнекмәләрҙе белеү мотлаҡ: реакция, «шартлау» һәләтен булдырыу, ҡаршы яҡтың һуғыуын ҡабул итә белеү. Боксёрҙа был сифаттарҙың бөтәһен дә булдырыу өсөн төрлө ритмда һәм төрлө дистанцияларға йүгереүҙе файҙаланалар. Боксёрҙың көсөн, бигерәк тә һуғыу көсөн арттырыу өсөн төрлө ауырлыҡтағы һәм конструкциялағы тоҡтар һәм грушалар ҡулланыла: резина валсығы тултырылған ауыр тоҡ (100 килограмға тиклем); шыйыҡса тултырылған уртаса ауырлыҡтағы тоҡ; иҙәнгә, түбәгә һәм башҡа яҫылыҡтарға тарттырып бәйләп беркетелгән туп формаһындағы еңел тоҡтар. Һуғыуҙың аныҡлығына «тәпәй» тип аталған махсус бирсәткәләр ярҙамында өлгәшеп була, ул бирсәткәне тренер үҙ ҡулына кейеп ала ла уйынсыға һуғыу алымдарын өйрәтә. Яурын, арҡа мускулдарын нығытыу өсөн утын ярыуға оҡшаған күнекмәләр файҙаланыла: боксёр балға менән йөк машинаһы тәгәрмәсенә һуға. Һуғыу тиҙлеген арттырыу өсөн берәр килограмлы гантелдәрҙе ҡулға тотоп, һауаға һуғыуҙар яһала. Боксёр күнекмәләрендә тағы ла бер мотлаҡ була торған пункт — скакалка һәм онтаҡ тултырылған туп менән уларҙың фирма күнегеүҙәре үткәрелә.\nСпарринг — күнекмәләр үткәрелеүсе алыш, ул боксёрҙы әҙерләүҙә айырым бер урын алып тора. Сираттағы алышҡа әҙерләнгәндә профессионалдар физик кондицияһы, техникаһы һәм башҡа күрһәткестәре буйынса уға ҡаршы уйнаусыға нығыраҡ оҡшаған боксёрҙы (йәки бер нисә боксёрҙы) спарринг-партнеры итеп һайлай. Спаринг ваҡытында буласаҡ алыштың айырым элементтары эшкәртелә һәм уның ҡулай «тактик һүрәте» һайлана.\nШәүлә менән алышҮҙгәртергә\nШәүлә менән алыш — күнекмәләр үткәрелгән ваҡытта боксёр күҙ алдына килтерелгән дәғүәсеһе менән алыша. Бындай күнекмәләр һәүәҫкәрҙәрҙә лә, шулай уҡ профессиональ бокста ла үткәрелә.\nБоксёр ғәҙәти боксёр торошона баҫа һәм бөтә билдәле һуғыуҙарҙы һәм һаҡланыуҙы ҡуллана, ләкин тренер уларҙың бер нисәһен генә файҙаланырға тигән күрһәтмә бирә. Бындай алышта башҡарылған бөтә һуғыуҙар һәм һаҡланыуҙар техниканы яҡшыртыуға һәм алыш алдынан парнер менән йәки груша ярҙамында мускулдарҙы йомшартыуға булышлыҡ итә. Уңайлылыҡ өсөн бинттар йәки боксер бирсәткәләрен дә ҡулланырға була.\nАуырлыҡ категорияһы — алышты ойоштороу йәки ярыштарҙа ҡатнашыу өсөн боксёрҙың төп параметры. Бер ауырлыҡ категорияһындағы спортсылар ғына үҙ-ара бокста алыша ала, шул уҡ ваҡытта башҡа антропометрик мәғлүмәттәр иҫәпкә алынмай. Ошондай классификация арҡаһында йыш ҡына боксёр үҙенең физиологик үҙенсәлектәре иҫәбенә (буйы, ҡоласы) башҡа боксёр менән сағыштырғанда күрәләтә өҫтөнлөк ала. Шундай хәл килеп тыуҙы: XXI быуатта боксёрҙарҙың антропометрик мәғлүмәттәре ярайһы уҡ мөһим, ҡайһы берҙә билдәләүсе роль уйнай. Әлеге мәлдә ауырлыҡ категорияһы боксёрҙарҙы төркөмдәргә бүлеүҙең берҙән-бер ысулы, сөнки башҡа параметрҙарҙы иҫәпләү бик ҡатмарлы, һәм һөҙөмтә субъектив буласаҡ. Хәҙерге ваҡытта профессиональ бокста 17 ауырлыҡ категорияһы бар, шул уҡ ваҡытта, һәүәҫкәрҙәрҙә улар ни бары 10 ғына.\nАуырлыҡ категориялары XIX — ХХ быуат башында ойошторола, сөнки ауыр ауырлыҡтағы уйынсы алышта һәр саҡ еңел ауырлыҡтағы дәғүәсеһенән өҫтөнөрәк була. Классификация АҠШ һәм Англияла төҙөлә.\nҺигеҙ ауырлыҡ категорияһы булдырыла:\nИң абруйлы версиялар буйынса ауыр ауырлыҡта бокс буйынса донъя чемпиондары исемлеге\nИң еңел ауырлыҡ — «себен ауырлығы»\n112 артыҡ түгел фунт (50,8 килограмм)\nЕңел ауырлыҡ — «әтәс ауырлығы»\n118 фунт (53,5 кг.)\nЯрым еңел ауырлыҡ — «ҡауырһын ауырлығы»\n126 фунт (57,2 кг.)\n135 фунт (кг 61,2)\n147 фунт (66,7 кг.)\n160 фунт (72,6 кг.)\n(ингл. light heavyweightlight heavyweight)\n175 фунт (79,4 кг.)\n175 ашыу фунт (79,4 кг.)\nКлассификация үҫешә, һәм бөгөнгө көндә профессиональ бокста 17 ауырлыҡ категорияһы бар:\nАуырлыҡ кг (йәйә эсендә — фунттарҙа)\nҺәүәҫкәр бокста башҡа система эшләй, унда боксерҙар 10 ауырлыҡ категорияһына бүленгән (категорияларҙың исемдәре шартлы булып тора, тик рәсми документтарҙа тик кг-ҙа күрһәтеү ҡулланыла). 2002 йылда түбәндәге 10 категория билдәләнә (элек улар 12 булған):\nИң еңел ауырлыҡ 49 кг.\nИкенсе иң еңел ауырлыҡ 52 кг.\nЕңел ауырлыҡ 56 кг.\nЯрымеңел ауырлыҡ 60 кг.\nЯрымурта ауырлыҡ 64 кг.\nБеренсе урта ауырлыҡ 69 кг.\nИкенсе урта ауырлыҡ 75 кг.\nЯрымауыр ауырлыҡ 81 кг.\nБеренсе ауыр ауырлыҡ 91 кг.\nСуперауыр ауырлыҡ свыше 91 кг.\nАуыр ауырлыҡта түбәндәгеләр чемпион билбауына эйә:\nWBC Бөтә донъя боксёрҙар советы версияһы буйынса — Деонтей Уайлдер (АҠШ)\nWBO Бөтә донъя боксёрҙар ойошмаһы версияһы буйынса — Паркер Джозеф (Яңы Зеландия)\nIBF Халыҡ-ара боксёрҙар федерацияһы версияһы буйынса — Энтони Джожуа (Бөйөк Британия)\nIBO Халыҡ-ара боксёрҙар ойошмаһы версияһы буйынса — Энтони Джожуа (Бөйөк Британия)\nWBO Бөтә донъя боксёрҙар ассоциацияһы версияһы буйынса — Энтони Джожуа (Бөйөк Британия)\nThe Ring абруйлы журналы версияһы буйынса — Тайсон Фьюри (Бөйөк Британия)\nБөйөк Британияның цирк артисы һәм донъя чемпионы Джем Мэйсты хәҙерге заман боксының атаһы тип атайҙар. Һуңғы тапҡыр ул 73 йәшендә рингҡа сыға.\nБерлинда йәшәгән голланд Йепе Рубинг шахбокс идеяһын барлыҡҡа килтерә. Ул — бокс һәм шахмат раундтарын алмашлап алып барыуға ҡоролған гибрид спорт төрө. 2003 йылдан алып шахбокс буйынса донъя беренселеге үткәрелә. 2008 йылда тәүге тапҡыр рәсәйле Николай Дубровин чемпион исемен яулай.\nБоксерҙарҙың һөнәри йәрәхәттәреҮҙгәртергә\nБоксёрҙар мейеһендә дауалап булмаҫлыҡ сир хасил булыуы ихтимал, ул — хроник травматик энцефалопатия, был сирҙе йыш ҡына, боксёрҙар деменцияһы йәки боксёрҙарҙың аҡылға зәғифлеге, тип тә атайҙар. Сир әкренләп үҫә. Бихисап йәрәхәттәр һөҙөмтәһе булараҡ, мейелә барған үҙгәрештәр нервы күҙәнәктәрен һәләк итә, йөйҙәр һәм нейрофибрилляр йомғаҡтар барлыҡҡа килтерә. Нокауттар бигерәк тә хәүефле, әммә даими рәүештә башҡа һуғыу ҙа мейе сирен булдырыуға үҙ өлөшөн индерә. Танылған спортсыларҙан, бәлки, Флойд Паттерсон, Джерри Кварри, Майк Кварри, Шугар Рэй Робинсон ошо сирҙән яфаланғандыр. Боксёрҙарҙа шулай уҡ Паркинсон ауырыуы ла үҫеүе ихтимал.\nСөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы (17 декабрь 1980) — билдәле башҡорт спортсыһы, бокс буйынса Нью-Йорк ҡалаһы чемпионы, Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулаусы, Бөтә донъя бокс берекмәһенең «WBO NABO вакант» титулын алыусы.\n↑ История бокса. Профессиональный бокс. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 ғинуар 2007. 27 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Boxing (инг.). Encyclopedia Britannica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 27 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ The Ancient History of Boxing (инг.). brownielocks. 27 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ History of Games and Sports in India (инг.). Indian Mirror. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 27 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ Гомер. Илиада. Всемирное классическое наследие. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2012. 29 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ 6,0 6,1 Ҡалып:Из БОЭ\n↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 История. combat-art.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 февраль 2009 тикшерелгән. 2012 йылдың 10 октябрь көнөндә архивланған.\n↑ Развитие рукопашного боя до нашей эры. crb-sar.narod.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 29 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ История древних Олимпийских игр. Visa в России - информация о системе. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 ноябрь 2007. 29 ғинуар 2009 тикшерелгән. 2007 йылдың 3 ноябрь көнөндә архивланған.\n↑ 13,0 13,1 «Кодекс Броутона» и «Правила маркиза Куинсберри». «Энциклопедия Кругосвет». Тәүге сығанаҡтан архивланған 30 июль 2003. 29 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ Marquess of Queensberry rules (инг.). Encyclopedia Britannica. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 29 ғинуар 2009 тикшерелгән.\n↑ Любительский бокс. Энциклопедия Кругосвет. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 май 2003. 21 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ Феликс Савон. Чёртовы Кулички : информационно-развлекательный портал. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 21 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ Boxing - Olympic Rules, Judging and Officials (инг.). boxing.about.com. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 2 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ Боксёры-профессионалы просятся на Олимпиаду. Родная газета. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 2 февраль 2009 тикшерелгән. 2007 йылдың 6 декабрь көнөндә архивланған.\n↑ 20,0 20,1 Боевая стойка боксёра. Техника бокса, боевая стойка, передвижения, техника ударов, защита боксёра. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 11 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ 21,0 21,1 Общие понятия бокса. Вулканештский спортивный клуб им. «В.Н.Тютина». Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ Защиты. Специализация единобоств МФТИ. «Физтех-Портал». Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 11 февраль 2009 тикшерелгән. 2012 йылдың 8 февраль көнөндә архивланған.\n↑ Cross Arm Position in Boxing (инг.). youtube. 17 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ Весовые категории. bokse.narod.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 апрель 2008. 17 февраль 2009 тикшерелгән. 2008 йылдың 5 апрель көнөндә архивланған.\n↑ Спортивный портал Омской области. Количество участников традиционного всероссийского турнира по боксу им. А. Островского увеличивается. Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 март 2011. 28 февраль 2009 тикшерелгән. 2011 йылдың 10 март көнөндә архивланған.\nБокс // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nRegulatory Guidelines (инг.). www.abcboxing.com. — правила бокса. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 май 2010 тикшерелгән. 2011 йылдың 7 сентябрь көнөндә архивланған.\nBoxrec (инг.). boxrec.com. — статистика бокса. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 май 2010 тикшерелгән.\nAllboxing (рус.). allboxing.ru. — новости бокса. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 май 2010 тикшерелгән.\nFightnews.com (инг.). fightnews.com. — новости бокса. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 май 2010 тикшерелгән.\nFightnews.ru (рус.). fightnews.ru. — интернет-журнал о боксе. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 17 май 2010 тикшерелгән. 2012 йылдың 8 февраль көнөндә архивланған.\nWorldboxing (рус.). www.worldboxing.ru. — новости бокса. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 февраль 2012. 20 май 2009 тикшерелгән.\nvRINGe.com (рус.). vRINGe.com. — интернет-журнал о боксе. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 октябрь 2012. 5 сентябрь 2012 тикшерелгән.\nОсновы бокса для начинающих 2017 йылдың 11 август көнөндә архивланған. — Интернет-энциклопедия Topedia 2017 йылдың 11 август көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бокс&oldid=1066311 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 август 2021 в 20:32\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:32 30 август 2021 үҙгәртелгән.


Урал Ниғмәтуллин | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты Аудио ағым: http://player.bonus-tv.ru:8090/radio1.mp3\nҺылыу һылыу күренмәҫ, һөйгән һылыу күренер.\nУрал Ниғмәтуллин – мөхәррир, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, йырсы.\nБашҡортостан, Ғафури районы, Сәйетбаба ауылы.\nСтәрлетамаҡ Мәҙәниәт техникумы, БДУ.\n2010 йылдың 7 февраленән.\nҒафури районының «Йондоҙ» колхозы, Красноусол район мәҙәниәт йорто, Башҡортостан радиоһы, «Юлдаш» каналы.\nТәмле булһа, барыһын да.\nАктерҙарҙың уйынына ҡарап.\nБарыһы ла үтә…\nУлар бик күп.\nЭшкә килгән ваҡыт.\nИхласлыҡ, ярҙамсыллыҡ, яҡшылыҡ, изгелек эшләү, аңлай белеү, ғәфү итеү.\nЕтешмәгән яғым юҡ)))\nЯратмаған нәмәм юҡ.


Эскелеккә ҡаршы элек нисек көрәшкәндәр? Тарих был хаҡта нимә һөйләй?\n30 Ғинуар 2019, 12:09\nЭскеселеккә ҡаршы, атап әйткәндә, бал әсетеү, көмөшкә ҡыуыу һымаҡ күренештәр менән көрәшеү элек тә бар ине. Үткән быуаттың 60-сы йылдары уртаһы, мин 5-тәме, 6-ламы уҡып йөрөгән саҡ, атай әллә парторг, әллә силсәүит рәйесе, өйҙә алты-ете бала, киң һике, бер карауат. Атай ҡайтҡан һайын: “Фәлән ауылда обыскы һалғандар, балдарын түккәндәр, самогондарын тартып алғандар”, – тигәнерәк хәбәрҙәр һөйләй. Һөйләмәй, сараһы юҡ, Яңы йыл яҡынлаша, һуғым һуйылған, алты-ете пар ҡунаҡ саҡырылған, уларҙы, шартына килтереп, һыйларға кәрәк бит.\nРайон үҙәгенән партия, совет органдары, милиция, прокуратура, суд хеҙмәткәрҙәре алмаш-тилмәш ауылдарҙа облава үткәрә. Махсус график буйынса ҡамап килеп төшәләр, иң тәүҙә – мейес башы, келәт, баҙҙар тикшерелә. Хәҙерге һымаҡ, ордер, рөхсәт күрһәтеү юҡ, закон үҙҙәре менән.\nБер көн, уянып китһәк, ауыл “гөр” итеп тора. Дүрт-биш яҡтан ҡамап килеп төшкәндәр, мискәләрен тапҡандар, сығарып түккәндәр. Хатта тымыҡ һауала яңы әсегән бал һәм көмөшкә еҫе таралған. Хәйбрахман бабай һөйләне аҙаҡ: “Тәҙрәнән генә күреп ҡалдым, кәртә аша кереп киләләр. Ә минең мейес башында бер феләк бал геүләп ултыра. Ҡайҙа барырға белгән юҡ. Ул арала булмай, ишек шаҡыйҙар, феләгемде һөйрәп, тегендә лә барам, бында ла барам. Ишекте емереп киләләр. Феләкте бер мөйөшкә түңкәрҙем дә ҡуйҙым. Йәнәһе, буш тора. Килеп керҙеләр, өйҙө вис ҡутарып сыҡтылар. Таба алмайҙар, береһе әйтә: “Еҫе сыға бит”, – ти. Мин әйтәм: “Апайың икмәк әсетергә ҡуйғайны”, – тим. “”Үҙең сығарып бир”, – тиҙәр. “Юҡ, – мин әйтәм, – ана, феләк буш ултыра, киптерергә ҡуйҙым”. Ышандылар”.\nКөнө буйы геү килделәр. Байтаҡ самогон аппараты, мискә-феләк йыйылып китте, уларын, ғибрәт өсөн, кәнсәләр алдына өйҙөләр. Обыскы һалыусылар тәүге көн ҡайтманы, иртәгә күрше Юлдашҡа, әллә Яңыбайғамы, барырға итәләр. Кисен тәҙрәгә ҡараһаҡ, атай мәрхүм бер оҙон таҙа бабайҙы эйәртеп ҡайтып килә. Өй эсе менән “аһ” иттек. “Аһ” итмәҫлекме ни, ҡунаҡ саҡырабыҙ, тинем дә баһа! Мейес башында дүрт күнәк һыйышлы мискәбеҙ зымбырлап ултыра. Уны күрмәй үтеп булмай, мейес артында, саҡ һыйып, мискә ултыра, ҡул йыуғыс шунда тора. Уф, нимә эшләргә?\nКилеп керҙеләр атай менән теге бабай, һуңынан белдек, судья икән. Фамилияһы әллә Әшербаев булды, онотолған, мөһим дә түгел. Бабай, атайым һымаҡ, һуғышта булған икән. Бер тирәлә һуғышҡандар, таныш ҡалалар тураһында һөйләйҙәр, фронт хәлдәрен иҫкә төшөрәләр. Шунда ишеттем: атакаға барыр алдынан эсергәндәр икән. Икеһе лә, көлөшөп, хәтирәләргә бирелеп киттеләр, ә беҙҙә көлкө ҡайғыһы юҡ, бер генә һорау үҙәккә үтә: судья бабай мискәне күрҙеме икән, юҡмы икән? Бабай телгә оҫта, ҡыҙыҡлы итеп һөйләй, хәтерҙә ҡалған, бар һөйләшеү араҡы, шарап, ҡыҫҡаһы, эскелек хаҡында. Судья әйтә: “Шунда барҙыҡ, ниместәрҙе ҡырҙыҡ, һөрөп сығарҙыҡ, ҡараһаҡ, төпкө бүлмәлә бер мискә ултыра. Анау һеҙҙең мейес башындағы мискәнән саҡ ҡына бәләкәйерәк. Асып ебәрһәк... еҫе таралды, эсе тулы спирт. Командирҙарҙан йәшереп, шым ғына имеп йөрөйбөҙ”.\nЭй, хоҙайым, был бит мискәне күргән! Хәҙер сығарып түктерерме икән. Уф, ояты ни тора!\nАтай өндәшмәй, ул етди һәм көсөргәнешле. Ә теге судья һаман фронт ваҡиғаларын һөйләй. “Икенсе ваҡыт фашистарҙың йөк машинаһын атып туҡтатҡандар, әрйә тулы төрлө сумаҙандар, ә төптәрәк, һеҙҙекенән ҙурыраҡ булыр, шарап тулы мискә ултыра. Беҙгә, күмәк кешегә, түҙәме инде, ике-өс көндә эстек тә бөттөк”, – ти судья. Атай түҙмәне: “Әллә бынауы мейес башында ултырғанды тәмләп ҡарайбыҙмы?” – ти. Судья әйтә: “Күптән ултырамы, өлгөрҙөмө икән һуң?” – ти.\nҠалғанын белмәйем, ишетмәнем. Йоҡлап киткәнмен. Бер уянғанда судья йырлай ине. Үҙе көр тауышлы, матур йырлай икән.\n“...Һибелә сәсем, һибелә сәсем...”\nНиңә һибелгәндер, белмәйем. Йырлауы ҡолағымда сыңлағандай булды. Ә бына хәҙерге шарттарҙы иҫәпкә алғанда, шул осорҙо иҫкә төшөрөп, ауыл һайын, өй беренсә йөрөп, эскелеккә ҡаршы өгөт-нәсихәт уҡығанда шәп булыр ине.\nХәҙерге аҡыл менән уйлап торам, көрәшә белгәндәр.\nӘгәр көрәшмәһәләр, беҙ эскелек тамуғында тонсоғоп, йә ағыуланып үлер инек. Ошо юлдарҙы һеҙ уҡыйһығыҙ икән, тимәк, беҙ бар, тере, шулай булғас, өмөт юҡ түгел.


Берәҙәк бесәй-эттәрҙе кәметеү буйынса яңы ысул | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБерәҙәк бесәй-эттәрҙе кәметеү буйынса яңы ысул\n12 декабря 2016 — 15:58 ГТРК «Башкортостан»\nБерәҙәк бесәй-эттәрҙе кәметеү буйынса яңы ысул.\nИнтернет селтәрендә дүрт меңдән ашыу ҡатнашыусыһы булған төркөм паспорты булмаған тоҡомһоҙ йорт хайуандарҙы стерилләргә өндәй. Хужалары риза булмаған осраҡта ҡурҡыныс һүҙҙәр менән янап, мыҫҡыллап кәмһетә һәм көслө баҫым яһай. Өфөлә йәшәүсе Әлиә лә уларҙың ҡорбанына әйләнгән. Ошондай һүҙҙәр яҙып, Өфөлә йәшәүсе Әлиәне бер-нисә көн интернет селтәре аша ҡурҡыталар. Смс-хәбәрҙәр бөтә Рәсәйҙән килә. Ҡатындың бер төркөмдә этенә инә эт эҙләүе тураһында иғлан һалғандан һуң ошо ғауға башлана. Үҙҙәрен “хайуандарҙы яҡлаусылар” тип атағандар паспорты булмаған тоҡомһоҙ эт-бесәйҙәрҙе стерилләргә саҡыра. Бәйләнештә сайтында был төркөмдә 4 меңгә яҡын кеше иҫәпләнә. Улар бөтә Рәсәй буйынса интернетта килеп сыҡҡан иғландарҙы күҙәтеп бара һәм хужаларына яҙа башлай. Был төркөмдөң ҡатнашыусыһы менән бәйләнешкә ингәс, ул ошондай ысул менән берәҙәк бесәй-эттәрҙең артыуын туҡтатырға тырышабыҙ тине. Араларында үҙҙәрен табип тип атағандар ҙа бар. Тик ветеринария белгестәре бөтөнләй кире ҡарашта. Өфөләге приюттарҙың береһендә 600-ҙән ашыу берәҙәк эт аҫрала. Уның етәксеһе тағы ла 9 этен фатирында йәшәтә. Ул да стерилләштереү яҡлы, әммә быны халыҡҡа көсләп тағырға түгел, ә яҡшы итеп аңлатырға кәрәк, ти. Йәшенә ҡарап тормай, ошо төркөм ҡатнашыусылары стерилләнмәгән йорт хайуандары хужаларын мыҫҡыллап кәмһетеүен дауам итә. Әлиә үҙен көслө ихтыярлы, тип һанай һәм интернет һөжүменә ҡаршы тора алған. Тик башҡалар өсөн ошондай баҫымдың һөҙөмтәләре аяныслы булыуы мөмкин.\nЮлда һәр кем бер тигеҙ\nҠанаттарым үҫкәндәй кеүек, ти руль артына ултырған мөмкинлектәре сикләнгән водителдәр. Водитель таныҡлығына уларҙы Өфө инструкторы өйрәтә. Сергей Веселевта уҡыр өсөн республиканан ғына түгел, ә күрше өлкәләрҙән дә киләләр. Ул үҙенең уҡыусыларын ҡулда ғына йөрөтә. Альберт Минеевҡа 33 йәш....\nТишелгән тәгәрмәстәрҙе кем ямар?\nУрау булһа ла, юл яҡшы. Автоһәүәҫкәрҙәрҙең күбеһе хәҙер ошо әйтемгә таяна. Өфө урамдарынан үтеүе ҡыйын, машина тәгәрмәстәрен миҙгел һайын түгел, ә соҡорға төшкән һайын алыштырырға тура килә, тип зарлана улар. Тишелгән тәгәрмәстәр өсөн кем яуап бирә? Фирҙәт Ғәлиевҡа телеүҙәккә эшкә барыу өсөн...\nТорлаҡ-коммуналь хужалыҡтан һөҙөмтәле эш талап ителә\nКүрһәткән хеҙмәттәрҙең сифатын яҡшыртырға, кешеләр өсөн уңайлы һәм имен шарттар булдырырға, халыҡ менән аралашыу психологияһын үҙгәртергә. Республиканың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Борис Беляев тармаҡ алдында шундай бурыстар ҡуя. Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбировтың сентябрь Указына ярашлы...


Благовещен ҡалаһында эшҡыуар шәхси йортта балауыҙ шәм етештереүсе цех асҡан\nЛенин урамында йәшәүселәр ауыр еҫкә зарлана. Улар урындағы хакимиәт, прокуратура һәм башҡа инстанцияларға мөрәжәғәт иткән, әммә һөҙөмтәһе юҡ.\nКүршеләр көҙгө әтәстәр кеүек. Низағ алты йыл дауам итә. Бөтә бәлә- Кирилл Салагаевтың ҡасандыр ҡәйнәһе йәшәгән йортта балауыҙ шәм етештерә башлауы. Уға умарта продукцияһын тапшырыусылар эшҡыуарҙы яҡлай, ә эргәлә йәшәүселәр ауыр еҫкә зарлана.\nВладимир Бойко, Ленин урамында йәшәүсе: «Урамға ауыр еҫ тарала. Бында пенсионерҙар, балалар йәшәй. Тын алыр хәл юҡ. Беҙ был мәсьәлә менән һәр инстанцияға биш-алты тапҡыр мөрәжәғәт иттек. Һөҙөмтәһе юҡ. Суд булды. Административ штраф яҙыу менән генә сикләнәләр».\nУрындағылар әйтеүенсә, балауыҙ иреткәндә эшләгән ҡоролмалар көслө тирбәлеү барлыҡҡа килтерә. Күршеләрҙең гараждары урынынан шылған, йорттар дер һелкенеп тора.\nАлександр Брыляков, Ленин урамында йәшәүсе: «Шәм етештергәндә станоктар эшләй. Уларҙан көслө вибрация килә. Мин ҡаршыла ғына йәшәйем, аш бүлмәһендә ҡашығаяҡ һелкенә башлай. Ҡыш көндәрендә станоктар тәүлек әйләнәһенә туҡтамай».\nЫсынлап та, таралған еҫтән күңел болғанырлыҡ. Улай ғына түгел, төтөн менән бергә балауыҙ эргә- тирәләге баҡсаларҙағы йәшелсәлргә ҡуна, тәҙрә асһаң ул өйгә тула. Шәм етештерелгән йортҡа үтәбеҙ. Тоҡтар,сеймал өйөлөп ята. Беҙҙе ике эшсе ҡаршы алды. Ҡуш-ҡуллап түгел, әлбиттә.\nЕтештереү объекттары кешеләр йәшәгән урындан кәмендә 50 метр йыраҡлыҡта урынлашырға тейеш. Был норма үтәлмәй икән, тейешле саралар күрелеүе шарт.\nБлаговещенда йәшәүселәрҙең мөрәжәғәте бөтөнләй иғтибарһыҙ ҡалған тип әйтеп булмай. Бөтә Рәсәй халыҡ фронты уны үҙ күҙәтеүенә алған.\nЗаһир Хәкимов, Бөтә Рәсәй халыҡ фронтының экология һәм тирә яҡ мөхит мониторингы һорауҙары буйынса эшсе төркөмө етәксеһе: «Беҙ эшҡыуарҙың үҙенә шылтыраттыҡ. Уның белдереүенсә, хакимиәт цехты икенсе ерҙә асыу өсөн ер бүлеп бирәсәк».\nБилдәле булыуынса, продукция ҙур һорау менән файҙалана. Урындағы сиркәү, республикалағы епархияларға оҙатыла, шулай уҡ сит өлкәләрҙән дә килеп алалар. Был балауыҙ шәмдәрҙе христиан динендә әрүахтар тыныслығы өсөн яндыралар.Ленин урамында тыныслыҡ урынлашырмы, ваҡыт күрһәтер.


Радик Мәсәғүтовтың апелляция ялыуы 20-се августа ҡараласаҡ - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n31 июля 2019 — 15:21 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостандың Юғары суды ошондай ҡарар ҡабул итте. Сөнки, бөтә яҡтар ҙа апелляция материалдары менән танышып бөтмәгән. Шуға күрә, юғары инстанция судты һуңғараҡҡа күсерҙе. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, психотерапевт Радик Мәсәғүтов 16 йәшлек ҡыҙҙы көсләүҙә ғәйепләнә. Өфөнөң Совет районы суды уны 9 йылға иркенән мәхрүм итте. Шунда уҡ, элекке табиптың адвокаттары апелляцияға бирҙе.


Республикала эшһеҙҙәр һаны кәмей | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 октября 2018 — 11:27 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостандың халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә бөгөнгә 17 мең 600-ләп кеше теркәлгән. Был күрһәткес йыл башы менән сағыштырғанда 3 меңгә аҙыраҡ, тип хәбәр итәләр ойошманан. Республикала 45 мең вакансия иҫәпләнә. Хеҙмәт баҙарында башлыса ябай эшселәр: водитель, ташсы, һатыусы, һаҡсы, ашнаҡсылар кәрәк. Бынан тыш, табип, тәрбиәсе, уҡытыусылар талап ителә. Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, Республикала уртаса эш хаҡы — 32 мең 100 һум.


Тирләп эшләй, гѳрләп йәшәй ҡаһармандар! » "Урал" гәзите\nҠаһарманда ауылға нигеҙ һалған Ҡаһарман Юнаевка 230 йыл тулыуға арналған һабантуй гѳрләп үтте.\nЭшҡыуарҙар ярҙамы, ауыл халҡы кѳсѳ менән үткәрелгән был байрам бала-сағаны, йәшен-ҡартын - барыһын бергә йыйҙы.\nБайрамды тантаналы асҡас, ветеран- уҡытыусы Ҡасим Хәйретдин улы Нафиҡов ҡыҫҡаса ауыл тарихы менән таныштырҙы. Ауыл старостаһы Эльзира Закир ҡыҙы Ғәлина сараны ойоштороусыларға, эшҡыуарҙарға Үҙән ауыл Советы исеменән Маҡтау ҡағыҙҙары, бүләктәр тапшырып, тырыш ауылдаштарын байрам менән ҡотланы. Ҡотлау һүҙҙәре менән бағыусылар - ауыл Советы депутаттары Биктимер Тѳлкѳбай улы Ғәлин менән Суфиян Нәғимйән улы Ишмѳхәмәтов сығыш яһаны, шулай уҡ мәҙәниәт йорто мѳдире Хәлит Хашим улы Нафиҡов һәр сараның уртаһында ҡайнаған «Әхирәттәр» фольклор ансамбленә Грамота, ҡул эше оҫталарына бүләктәр тапшырып үтте.\nҺабантуйҙың рәсми ѳлѳшѳ тамамланғас та ат сабышы башланды. Ярышта Биктимер Ғәлиндең крәҫтиән- фермер хужалығы аттары уҙышты. I урынды Ғилман Сәғәҙәтов «Бутсик» ҡушаматлы атта, II урынды Иршат Ирғәлин «Ҡашҡа»ла, Диана Ғәлина «Малыш» ҡушаматлы атта III урын яуланы. Кѳрәш буйынса балалар араһында Исмаҡай ауылынан Илмир Ишмѳхәмәтов, 70 кг-ға тиклем ауырлыҡта Альберт Низамов, 70 кг- нан артыҡ ауырлыҡта Рѳстәм Низамов еңеүсе булды. Кѳрәш батырҙарының барыһы ла ҡиммәтле бүләктәр менән бүләкләнде. Һырғауылға Эмиль Вәлиев менән Илмир Вәлитовтан башҡа менеп етеүсе булманы.\nАртабан тѳрлѳ милли уйын, ярыштарҙан Ҡоҙалар яланы шау- гѳр килеп торҙо. Сәхнәлә йырсылар, бейеүселәр, шиғыр һѳйләүселәр үҙ һѳнәрен күрһәтте. Һабантуйҙа тирмә ҡорған Ишмѳхәмәтовтар ғаиләһенә лә бүләк тапшырылды. Ҡаһарман ауылының иң оло ағинәйе 95 йәшлек Зәлифә Әҙелмырҙа ҡыҙы Ғәниәтуллинаға һәм иң кесеһенә - Лариса һәм Рѳстәм Дәүләтшиндарҙың ҡыҙына ауыл старостаһы бүләк тапшырҙы. Тарихты онотмай, киләсәк быуынға тапшырырға ты- рышҡан Тамъян ырыуы вариҫтары - ҡаһармандар, килгән ҡунаҡтар нисек ең һыҙғанып эшләй, шулай дәртләнеп уйнап-кѳлѳп, йырлап-бейеп күңел асып таралышты.\nАуыл һабантуйын ойоштороуға күп кѳс һалған старостабыҙ Э.З. Ғәлинаға, эшҡыуар-бағыусылар Б.Т. Ғәлин, С.Н. Ишмѳхәмәтов, Л.Ф. Зәйнәғәбдинова, М.З. Низамовҡа, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә, мәктәп директоры В.Ғ. Моратшинға һәм уҡытыусыларға, ашнаҡсы С.К. Ҡазинаға, ҡолға менән бүләк йыйған балаларға, бүләк биреүселәргә, аҡсалата яр- ҙам итеүселәргә ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.\nҺҮРӘТТӘ: һабантуйҙан күренештәр.


Австралия “лимузиндары” Көйөргәҙе ерендә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАвстралия “лимузиндары” Көйөргәҙе ерендә\n12:15, 29 октября 2009 Иҡтисад\nБашҡортостандың йәмәғәт көтөүе яңынан юғары продуктлы мал менән тулыланды. Ошо көндәрҙә республиканың Көйөргәҙе районына Австралиянан 114 баш тоҡомло һыйыр малы килтерелде.\nБР Ауыл хужалығы министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был “Забарив-Агро” сикләнгән яуаплылыҡтағы йәмғиәтенә килтереләсәк дүрт йөҙгә яҡын “лимузин”дың беренсе партияһы. Был тоҡом бөтә донъяла ит йүнәлешендәге мал булараҡ билдәле. Мәҫәлән, аҫрау һәм ашатыу технологияһын күҙәткәндә мал тиҙ ауырлыҡ йая: һыйырҙар – 700-800 килограмға, үгеҙҙәр 1,5 тоннаға тиклем тарта.


Республикала «Яҡташтар» проекты аҙағына яҡынлаша // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала «Яҡташтар» проекты аҙағына яҡынлаша\n10:33, 28 марта 2013 Йәмғиәт\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе башланғысы менән тормошҡа ашырылған «Яҡташтар» проекты аҙағына яҡынлаша. Йөҙәр мең анкета йыйылған һәм тикшерелгән. Партияның төбәк бүлексәһе башҡарма комитеты рәйесе Альберт Мифтахов һөйләүенсә, республикала проект тормошҡа ашырыла башлағандан алып Башҡортостан халҡынан 380 мең анкета йыйып алынған.\n— Проект сайтына 150 меңдән ашыу кеше ингән, — тип һөйләне башҡарма комитет етәксеһе. – Был һан арта бара, сөнки кешеләр анкета ебәреүен дауам итә. Шулай итеп, «Яҡташтар» проектының беренсе этабында ярты миллиондан ашыу кеше әүҙемлек күрһәтте. Биш мең ярым фамилия тәҡдим ителде. Барлыҡ райондар проектҡа яуаплы ҡараны. Һәр ауылдың иң яҡшы кешеләре билдәләнде. «Яҡташтар» проектын халыҡ ыңғай ҡабул итте. Шуға күрә ул дауам итәсәк.\nАльберт Мифтахов билдәләүенсә, әлеге проект белем биреү һәм тәрбиәүи йүнәлештәге сара булып тора һәм күпселек йәһәттән йәштәр өсөн тәғәйенләнгән.\n— Проект өҫтөндә эшләй башлағанда күберәк йәштәрҙе йәлеп итергә, уларҙа үткәндәргә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятырға теләнек. Анкета тултырған кешеләр ҙә быға ынтылды. Шуға күрә был ысын мәғәнәһендә халыҡсан проект булды.\nТөбәк башҡарма комитеты етәксеһе фекеренсә, исемлеккә индерелгән фамилиялар араһында замандаштарыбыҙҙың да булыуы мөһим.\n— Кешеләрҙең иҫән сағында ҡәҙерен белергә кәрәк, — тип иҫәпләй Альберт Мифтахов. – Проектты хуплап, Рөстәм Хәмитов та тап ошоға баҫым яһаны: барыһы ла аҡса менән үлсәнмәй. Әхлаҡи баһа, күрше-тирәнең ихтирамы кешеләр өсөн һәр саҡ хеҙмәткә, батырлыҡҡа, изгелеккә әйҙәүсе ҙур көс булып торҙо. Минеңсә, был проект анкета тултырыу менән генә тамамланмай. Ул инде анкеталарһыҙ, ирекмәндәрһеҙ көн һайын һәр ҡалала һәм ауылда дауам итергә тейеш. Лайыҡлы кешеләргә иғтибар һәм ихтирам менән ҡарарға, уларҙы уҡыусылар, йәштәр өсөн өлгө итеп ҡуйырға бурыслыбыҙ.


Киләһе аҙнала Ҡырым менән Башҡортостан хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөйәсәк // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nКиләһе аҙнала Ҡырым менән Башҡортостан хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөйәсәк\n18:01, 16 апреля 2014 Сәйәсәт\nҠырым һәм Башҡортостан Республикалары араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү Башҡортостан делегацияһының Ҡырымға рәсми визиты барышында төҙөләсәк, ул яҡынса 23 апрелгә билдәләнгән. Был хаҡта БР Президенты Рөстәм Хәмитов шаршамбы республика Хөкүмәте ултырышында хәбәр итте.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанға Ҡырымдың Белогорск районына комплекслы ярҙам күрһәтеү ҡушылған. Был масштаблы эште ойоштороуға яуаплы итеп беренсе вице-премьер Рәүеф Ноғоманов тәғәйенләнгән.\n— 65 мең кеше менән Ҡырым Республикаһының Белогорск районында хәл ябайҙан түгел, — тине Рөстәм Хәмитов. — Торлаҡ фонды, коммуналь, инженер инфраструктуралары бик туҙған. Белем биреү һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары бик насар торошта. Был Ҡырымдың берҙән-бер газ үтмәгән районы. Районда күпселек йорттарҙа, шул иҫәптән күп фатирлыларҙа, үҙәкләштерелгән йылылыҡ та, эҫе һыу ҙа юҡ. 10 йылдан ашыу үҙәкләштерелгән йылылыҡ системаһына тоташтырылмаған йорттар, күп фатирлы йорттар бар. Кешеләр буржуйкалар менән өйҙәрен йылыта. 20 йылдан ашыу Киев властары социаль өлкәгә бер нимә лә һалмаған. Совет заманынан ҡалған бөтә нәмәләр ҙә бер ниндәй ремонт күрмәгән.\nБашҡортостан Президенты иҫәпләүенсә, тәү сиратта Белогорск районының коммуналь хужалыҡ һәм социаль өлкә объекттарын ғәҙәти хәлгә килтерергә кәрәк.\n— Беҙ Ҡырымда республика вәкиллеген асасаҡбыҙ, — тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. — Беҙҙең министрлыҡ һәм ведомстволарҙа эшсе төркөмдәр ойошторасаҡбыҙ һәм уларҙың Белогорск районына барыуҙарын тәьмин итәсәкбеҙ.\nРеспублика Президенты төбәк-ара эш итеүҙең төп бурысы «Рәсәйҙең берҙәм хоҡуҡи өлкәһе, Рәсәй белем биреү стандарттарын тормошҡа ашырыу сиктәрендә уңышлы эшләү өсөн территориаль планлаштырыу системаһын, административ реформаны әҙерләү, стандарттарҙы индереү, дәүләт һәм муниципаль, мәғариф хеҙмәткәрҙәренең квалификацияларын күтәреү һәм ҡайтанан әҙерләү буйынса практик ярҙам күрһәтеү» тип иҫәпләй.\nБР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Евгений Маврин әйтеүенсә, әлеге ваҡытта Башҡортостан Хөкүмәте һәм Ҡырым Республикаһының Белогорск районы дәүләт хакимиәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү проекты әҙерләнә. Был документҡа шулай уҡ киләһе аҙнала барған ваҡытта ҡул ҡуйыу планлаштырыла. Уртаҡ эштең ике килешеүе һәм юл картаһы «башҡа бөтә килешеүҙәр өсөн юридик нигеҙҙе» тәшкил итәсәк.\n— Беҙҙең маҡсат – Белогорск районын ресурстар менән күмеү түгел, ә Рәсәйҙең стандарттарында һәм хоҡуҡи өлкәһендә эшләргә өйрәтеү, — тине Евгений Маврин.\nТеги: килешеүҙәр,бр хөкүмәте,бр президенты,ҡырым


Вячеслав Кугушев Благоевҡа ярҙам иткән\nӨфөлә Благоев урамы бар. Урам кем иҫтәлегенә шулай аталған?\nДимитр Благоев (1856-1924) - Болгарияла беренселәрҙән булып марксизм тәғлимәтен пропагандалаусы һәм Болгария эшсе социал-демократик партияһына нигеҙ һалыусы һәм етәксе.\n1924 йылдың 21 майында революционер ғүмере өҙөлә. Ул ваҡытта Мәскәүҙә РКП(б) XIII съезы эшләгән була. Делегаттар Болгарияға телеграмма һуға: "СССР-ҙың эшселәр класы халыҡ-ара революцион эшселәр хәрәкәтенең күренекле юлбашсыларының береһе Благоев иҫтәлеген һаҡлаясаҡ...".\n1924 йылда Өфө эшселәре йәшел урамдарҙың береһен - элекке Случевский тыҡрығын - Димитр Благоев иҫтәлегенә уның исеме менән атай. Урам Киров районында урынлашҡан, Крупская исемендәге баҡсанан алыҫ түгел.\nДимитр Благоевтың йәшлек йылдары Рәсәй хәтерендә. Ул беҙгә 1878 йылда килә, Одесса реаль училищеһында уҡый, аҙаҡ Петербург университетында - башта тәбиғәт фәндәре бүлегендә, аҙаҡ - юридик факультетында. Ул студент йылдарында, 1883 йылда рус иптәштәре менән бергә Рәсәйҙә социал-демократик төркөм ойоштора, Георгий Плехановтың "Хеҙмәтте азат итеү" төркөмө менән бәйләнеш булдыра.\nБлагоевсылар үҙҙәренең эшмәкәрлегендә маҡсат итеп эшсәләрҙе сәйәси тәрбиәләүҙе, марксизм тәғлимәтен пропагандалауҙы күрә. Улар Маркс, Энгельс хеҙмәттәрен, "Хеҙмәтте азат итеү" төркөмө баҫмаларын эшселәр түңәрәгендә өйрәнеп кенә ҡалмай, йәшерен типографияла "Эшсе" тип аталған гәзит сығара.\nБлагоев түңәрәгендә ҡатнашҡан кенәз Вячеслав Кугушев Өфө кешеһе була. Уға "Эшсе" гәзитен баҫыу өсөн Вильноға барып портатив станок табырға тура килә.\n"Эшсе" гәзите - 12 биттән торған "дәфтәр" формаһында (йәшереү өсөн уңайлы) булған. "Ысын гәзиттең маҡсаты, - тиелә уның беренсе һанында, - дәүләт иҙеүселәрҙе яҡлай һәм халыҡты ҡараңғылыҡта тота, шуға күрә эшсе халыҡҡа тейешле белем таратыу".\n"Эшсе" гәзитенең икенсе һаны студенттарҙың каникулы ваҡытында сыға һәм Рәсәй буйынса таратыла. Шулай итеп, гәзит Өфөгә килеп эләгә.\n"Эшселәр гәзит тураһында ғорурлыҡ менән һөйләй ине, улар гәзитте таратыу юлдарын эҙләне", - тип хәтерләгән Д. Благоев.\nБлагоевсылар түңәрәген батша хөкүмәте тар-мар итә, ә Благоевты 1885 йылда Болгарияға оҙаталар. Ул үҙенең бар ғүмерен профессиональ партия эшенә арнай.\nУл Карл Маркстың бер нисә әҫәрен болгар теленә тәржемә итә. Уға Болгария социал-демократик партияла, ул Октябрь революцияһынан һуң (1919 йыл) Болгария компартияһы тип үҙгәртелә, оппортунизмға ҡаршы көрәштә Владимир Лениндың эштәре тәьҫир итә.\nБөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Өфөлә Коминтерн башҡарма комитеты аппаратында уның ҡыҙы Стела эшләй. Ул революционер Георгий Димитров тураһында китап баҫтырып сығара, аҙаҡ был китап башҡорт теленә тәржемә ителә.


Өфөлә дүртенсе неврология университет уҡыуҙары үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә дүртенсе неврология университет уҡыуҙары үтә\n17:23, 11 марта 2010 Йәмғиәт\nБашҡорт дәүләт медицина университеты Осло университеты (Норвегия) менән күп йыллыҡ хеҙмәттәшлеген дауам итә. «Башинформ» агентлығына БДМУ-ның неврология клиникаһы директоры, профессор Ләйлә Әхмәҙееваның хәбәр итеүенсә, 25 мартта Дүртенсе университет неврология уҡыуҙарын үткәреү планлаштырыла. Өсөнсө тапҡыр бындай сарала сит илдән докладсылар ҡатнаша. Был юлы төп лектор булараҡ балалар неврологияһы буйынса әйҙәүсе белгес — профессор Бьорн Лофтерод (Dr. Bjorn Lofterod) сығыш яһай. Ул «Балаларҙың церебраль фалижында хәрәкәттең боҙолоуы: ярҙам ойоштороу һәм дауалау» темаһына доклад тәҡдим итә.\nВидеоконференция форматында үткәрелеүе был осрашыуҙың үҙенсәлеге иҫәпләнә: докладсы һәм уның хеҙмәттәштәре Ослола сығыш яһай, уларҙы БДМУ-ның яңы уҡыу-спорт корпусында һәм Белорет, Мораҡ телемедицина үҙәктәрендә тыңлайҙар.\n— Элек бындай саралар үткәреү өсөн 2-се республика клиник дауаханаһының телемедицина үҙәгенә мөрәжәғәт итергә тура килә ине, — тип һөйләй Ләйлә Ринат ҡыҙы. – Күп нәмәгә уларҙан өйрәндек һәм әле, дистанцион белем алыу үҙәген кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырғас, бындай конференцияларҙы үҙ аллы үткәрә алабыҙ.\nӘйтергә кәрәк, тап профессор Ләйлә Әхмәҙеева менән\nНорвегиянан профессор Ляйф Гъерстад (Leif Gjerstad) 1993 йылда күп йыллыҡ университет-ара хеҙмәттәшлеккә нигеҙ һалған. Шунан алып юғары уҡыу йорттары араһындағы дуҫлыҡ нығый. Ослолағы хеҙмәттәштәре менән Башҡортостан неонатологтары ла әүҙем эшләй.\nНорвегия белгестәре ярҙамы һәм ҡатнашлығы менән Башҡортостанда беренсе тапҡыр Республика балалар клиник дауаханаһында этика комитеты ойошторолған, уны профессор Ринат Хәсәнов етәкләй.\nМедицина факультеты етәксеһе Фроде Вартдал (Frode Vartdal) һәм профессор-нейрохирург Гяйр Росте (Geir Roste) БДМУ студенттарына, педагогтарға һәм Өфө табиптарына лекциялар уҡыған, ә Осло университетының халыҡ-ара үҙәге начальнигы Осло Джулия Феркис (Julia Ferkis) 2008 йылда хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы сираттағы меморандум төҙөгәндә БДМУ-ның Ғилми советы алдында сығыш яһаған.\nБДМУ белгестәре лә Норвегияға бер нисә тапҡыр саҡырыу алған. Күптән түгел БДМУ-ның нейрохирургия һәм медицина генетикаһы курстары һәм неврология кафедраһы ассистенты Артем Фәйзуллин Ослоның университет клиникаһында бер айлыҡ стажировканан ҡайтты.


Клубың киләсәге өмөтлө буласаҡ тигән хәбәр бөгөн юлаевсыларға ышаныс өҫтәмәне\nУлар Новосибирскийҙа урындағы «Себер» клубынан 2-4 иҫәбенә отолдо\nИҫәпте Антон Слепышев асһа ла, артабан майҙан хужалары алға сыҡты. Уйын уртаһында Кирилл Кольцов иҫәпте тигеҙләне. Әммә яҡташтарыбыҙ башҡаса уңышҡа өлгәшә алманы. Дәғүәселәр иһә көйәрмәндәрен тағы ла ике гол менән һөйөндөрҙө. Был еңеүҙән һуң Себер хоккейсылары көнсығыш дивизионда беренсе урынға күтәрелде. «Салауат Юлаев» клубы иһә етенсе баҫҡыста ҡалды.


Эшкә яңыса ҡараш бар | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Эшкә яңыса ҡараш бар\nЭшкә яңыса ҡараш бар\nРайоныбыҙҙағы Маҡар урман хужалығы – республикала үҙенсәлекле предприятиеларҙың береһе. 86 йыл тарихы булған хужалыҡ төбәктә иң уңышлылар иҫәбендә килә. “Экология” милли проектының “Урмандарҙы һаҡлау” федераль проектына ярашлы, былтыр республиканың Урман хужалығы министрлығына ҡараған предприятиеларға ҡеүәтле техника тапшырылды. Маҡар урман хужалығы ла әлеге программа буйынса бөтәһе 46,5 миллион һумға торошло техника алды.\nУлар араһында һабан, культиватор, кәҫ аҡтарыу кеүек урман тергеҙеү техникаһы, “Беларусь-82.1” тракторы, тағылма, ҡыуаҡ ҡырҡҡыс, ағас әҙерләүгә тәғәйенләнгән “Харвестер Амкодор 2521”, “Форвардер Амкодор 2662-01” кеүек ҡеүәтле сит ил автомобилдәре бар. Диләнкәләргә яңы техниканың килеүе хужалыҡтың күрһәткестәрен яҡшыртыуға булышлыҡ иткән. Маҡар урман хужалығында, ошо ҡеүәтле техникала үҙебеҙҙең халыҡ эшләүе лә ҡыуандыра.\n– Алынған техниканың етештереү ҡеүәте бик юғары. Беҙҙә урман ҡартайған, түбән сортлы ағастар күп. 900 мең кубометрҙан ашыу ағасы булған һәм ҡырҡыу өсөн билдәләнгән диләнкәләр бар. Таҙартҡан диләнкәләрҙә яңы урман ултыртасаҡбыҙ, үҙебеҙҙең питомник булыуы был эштә ҙур ярҙам. 22,3 гектар майҙанды биләп торған питомникта ҡырҡҡа яҡын ағас һәм емеш-еләк сорты үҫтерәбеҙ, - ти Маҡар урман хужалығы директоры Сәлим Хафизов. Баҙар иҡтисады шарттарында үҙҙәрен йүнсел, булдыҡлы итеп танытҡан предприятие хеҙмәткәрҙәренә артабан да уңышлы эшләргә булһын.


Америка Ҡушма Штаттарының көнбайыш яры урман янғындарынан тонсоға. 4 аҙна ҡоторған уттан кәмендә 33 кеше зыян күргән, хәбәрһеҙ юғалғандар ҙа бар.Меңәрләгән йорт ут эсендә ҡалған. Ҡорбандар һаны көндән көн арта. Иң ҡатмарлы хәл Калифорнияла күҙәтелә. Ут менән 29 мең янғын һүндереүсе көрәшә. Дөйөм алғанда янғын урынынан 500 меңгә яҡын кешене күсерегә кәрәк. Әле Орегонала 40 меңгә яҡын кеше эвакуациялаған. Янғын яулап алған урынға Трамп килеүе көтөлә.\nЕвросоюздың туризм индрустияһы пандемия шарттарында быйылғы ҡышты нисек сығыр тигән һорау күптәрҙе борсой. ЕвроСоюз иҡтисадының мөһим өлөшөн туризм биләй. Сектор дөйөм эске тулайым продукция күләменең 10 процентын тулыландыра. Туризм өлкәһендәге 2 миллион 400 компанияла -23 миллион кеше эшләһә, Ковид-19 сәбәпле шуларҙың 6 миллионы эшһеҙ ҡалды. Хәл әкренләп, киләһе ике йыл дауамында яйға һалыныр тип көтөлә.\nБыл аҙнала Грек мәктәптәре лә үҙ ишектәрен асты. Битлек йөрөтөү баланың йәшенә ҡарамаҫтан төп талап булып ҡала. Был талапҡа һәр ерҙәгесә ата-әсәләрҙең ҡарашы төрлө. Ҡайһы бер мәктәптәрҙә партаны урталай органик быяла ярҙамында бүлеп ҡуйғандар. Кластарҙа 15 баланан артыҡ ултыртмаҫҡа, шулай уҡ персоналдан Ковид-19 –ҙан тест талап итеү ҙә урынлы тигән фекерҙә Греция хөкүмәте.\nАвстрияла Ковид 19 вирусының «икенсе тулҡыны» башланған. Был турала рәсми рәүештә хәбәр ителә. Францияла ла сирҙе эләктереүселәр һаны апрель айындағынан күберәк теркәлә. Табиптар халыҡҡа социаль бәйләнештәрҙе мөмкин тиклем сикләргә тигән мәрәжәғәт менән сығыш яһай.


Иртәгә йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты башлана. Республика был сараға оҙайлы һәм ентекле әҙерләнде. Алда көткән ярыштар уны ойоштороусылар һәм ҡатнашыусыларҙа ниндәй тойғолар тыуҙыра, тамашасылар һәм спортсылар был саранан нимә көтә икән\nЛилиә Шафиҡова, донъя чемпионатының пресс - атташеһы, Башҡортостан Республикаһы физик культура, спорт һәм туризм министрлығының матбуғат хеҙмәте секретары:\n- Йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты - ғәйәт ҙур сара . Республикала бындай кимәлдәге ярыштар үткәне юҡ ине әле. Әммә уның иң юғары кимәлдә үтеүе өсөн барыһы ла эшләнгән. Бары тик эшләп бөтөүҙе талап итеүсе ҡайһы бер деталдәр генә\nНиколай Иванов, ПЧ - 3 посы начальнигы:\n- Дәүләт янғынға ҡаршы хеҙмәтенең 22 - се отряды донъя чемпионатының хәүефһеҙ үтеүе өсөн тейешле сара күрҙе. Беҙ республика спортсылары, Рәсәй йыйылма командаһы өсөн "көйәбеҙ". Уларға еңеүҙәр һәм уңышлы сығыш яһауҙарын теләйбеҙ!\nМихаил Ткаченко, баш судья, халыҡ - ара категориялы судья , Рәсәй Федерацияһы һәм СССР - ҙың атҡаҙанған судьяһы:\n- Чемпионатҡа тиклем дә, унан һуң да судьялыҡ коллегияһын ың эше бик күп. Барыһы ла уңышлы үтһен өсөн 24 - әр сәғәт эшләйбеҙ.\n" Ҡортсолоҡ һәм апитерапия буйынса Башҡортостан ғилми - тикшеренеү үҙәге" дәүләт учреждениеһының генераль директоры Әмир Ишемғолов:\n- Беҙҙең маҡсат - ярыштарҙа ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙ ы Башҡортостан Республикаһының "визит карточкаһы" - бал, шулай уҡ урындағы халыҡтың ғөрөф - ғәҙәттәре, йолалары,\nтарихы менән таныштырыу.\nИван Журавлев, Башҡорт физик культура институты студенты:\n- Мин донъя чемпионатынан тамаша көтәм! Бындай күләмдәге ярыш ҡарау мөмкинселеге тормошомда тәүге тапҡыр. Бер көнөн д ә ҡалдырмайынса, республикабыҙ спортсылары өсөн көйәсәкмен.\nЗинаила Шабалова, "Биатлон" спорт - һауыҡтырыу комплексы хеҙмәткәре:\n- Мин беҙҙең спортсыларға уңыштар һәм еңеү теләйем. Беҙ барыбыҙ бергә Максим Чудов, Филипп Шульман, Мария Сергиенко өсөн көйәсәкбеҙ.\nГөлнара Сафина, еңел атлетика буйынса спорт мастерлығына кандидат:\nМин дуҫтарым Максим Чудовҡа, Таня Зевахинаға еңеү теләйем ® Тәүәккәлләгеҙ, дуҫтар!\n- Беҙ республикабыҙҙа шундай ҙур сара үткәрелеүе менән\nғорурланабыҙ. Беҙҙә бик ҙур яуаплылыҡ ята - телевизион\nтрансляцияның тотҡарлыҡһыҙ барыуын тәьмин итергә тейешбеҙ.\nКатренко Алексей, ярыштарҙа ҡатнашыусы:\n- Чемпионатты ойоштороу кимәле таң ҡалдырҙы. Бына тигән ресторан, туҡланыу яҡшы ойошторолған, сибәр официанткалар...\nБер һүҙ менән әйткәндә, спортсыларҙың яҡшы сығышы өсөн кәрәкле шарттарҙың барыһы ла тыуҙырылған.\nДиләфруз Ишомхусанова, Анна Тимофеева, Үзбәкстандың йыйылма командаһы:\n- Бик йылы ҡаршы алдылар. Башҡортостандың кешеләре ҡунаҡсыл. Уңайлы һәм күркәм ҡунаҡхана, ашатыу яҡшы кимәлдә, тарсса һәм атыу урыны һәйбәт итеп эшләнгән. Чемпионатҡа әҙерлеккә етди ҡарашта булыуҙары һиҙелә. Ойоштороусыларға рәхмәт.


Быйыл илебеҙ Бөйөк Еңеүҙең 76 - сы яҙын ҡаршылай. Былтыр Еңеүҙең 75 йыллығына ҡарата Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә бик баҫмалар донъя күрҙе һәм уларҙың һәр береһе үҙ уҡыусыһына барып етте.\nИғтибарығыҙға үткән йыл «Китап» нәшриәтендә Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығы айҡанлы фронтовик әҙиптәрҙең шиғырҙары тупланған «Еңеү яҙы» исемле аудиойыйынтыҡ тәҡдим итәбеҙ. Унда яҡташтарыбыҙҙың фронттағы ҡаһарманлығы, тылдағы фиҙаҡәрлеге илһөйәрлек рухындағы 75 шиғыр аша яҡтыртыла.\nАудиобаҫмала бирелгән шиғырҙарҙы Башҡортостандың халыҡ артистары Илдар Ғүмәров, Нәғим Нурғәлин, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Фәрүәз Урманшин, театр артистары Морат Рафиҡов, Рәмзил Сәлмәнов уҡыны.\nПроект авторҙары – Зөлфиә Ҡарабаева, Олиә Ғиләжетдинова. Төҙөүсеһе Эльвира Яҡупова.\nАудиобаҫманы түбәндәге һылтанма аша инеп тыңларға мөмкин.


Социаль ярҙамға хоҡуҡтарың тураһында – өйҙән сыҡмай ғына\n21 Декабрь 2018, 11:29\nРеспублика социаль ярҙам үҙәге сайтында теге йәки был категория граждандарының ниндәй социаль ярҙамға хоҡуҡтары булыуы тураһында консультациялар биреү өсөн яңы интерактив сервис эшләй (http://calc.rcspn.mintrudrb.ru/adviser/Default.aspx).\nОнлайн-сервис граж-дандарға социаль ярҙам сараларына (улар иҫәбенә социаль характерҙағы 70 төр түләүҙәр ҙә инә) хоҡуҡтары тураһында консультация алыу өсөн тәғәйенләнгән.\nЭлектрон сервистың эше бирелгән һорауҙарға яуаптар алыуға һәм шулар нигеҙендә һеҙҙең тормошоғоҙҙа килеп тыуған хәлгә, ғаиләгеҙҙең йәш составына, килем кимәленә һәм льготник статусына ҡарап, теге йәки был төр социаль ярҙамға хоҡуғығыҙ булыу-булмауын анализлауға ҡоролған.\nБынан тыш, граждандарҙы һәм уларҙың ғаилә ағзаларын дәүләт ярҙамы алыуға хоҡуҡтары булған кешеләр иҫәбенә индереү өсөн талап ителгән билдәле бер шарттар үтәлмәһә, онлайн консультант был талаптар тураһында хәбәр итә. Мәҫәлән, әгәр социаль түләүҙәр алыу өсөн ғаиләнең хеҙмәткә яраҡлы бөтә ағзаларының мәшғүллеге тураһында шарттарҙы үтәү талап ителһә һәм ғаилә ағзаларының береһе булһа ла ошо талаптарға яуап бирмәһә, онлайн консультанттан файҙаланыусыға был турала хәбәр ителә.\nФайҙаланыусы үҙе тура-һында хәбәр иткән бөтә мәғлүмәттәр анонимлыҡ шарттарында анализлана, был персональ мәғлүмәттәрҙе һаҡлауҙы гарантиялай. Онлайн консультант мөрәжәғәт итеүсенең һәм уның ғаиләһе ағзаларының ниндәй льготниктар категорияһына ҡарауын үҙ аллы билдәләй, уларҙың адреслы социаль ярҙамға хоҡуғын асыҡлау өсөн ғаиләнең йәш составына ярашлы йәшәү минимумын иҫәпләп сығара.\nҺорауҙар һәм яуаптар тарихы сайтта һаҡланып ҡала һәм уларҙы экрандың түбәнге өлөшөндә яңынан асып ҡарарға, бынан алдағы яуапҡа кире әйләнеп ҡайтырға була.\nШулай уҡ һорауҙарығыҙға яуаптар һеҙгә ниндәй социаль түләүҙәргә хоҡуҡ биреүе тураһында ентекле мәғлүмәт алырға мөмкинлек бирә. Быны белеү өсөн тәҡдим ителгән социаль ярҙамдың атамаһы тәңгәлендә торған “Подробнее” тигән һылтанмаға баҫырға кәрәк.\nОшонда уҡ дәүләт хеҙмәттәренең төбәк порталына инеү өсөн дә һылтанма ҡуйылған. Әйткәндәй, ул һылтанма шунда уҡ дәүләт хеҙмәттәре порталының һеҙгә кәрәкле социаль түләүҙәр тураһындағы “тәҙрәне” аса, был бер үк нәмәне ҡабат-ҡабат эҙләү мәшәҡәтенән ҡотҡара.\nКонсультация алыу өсөн социаль ярҙам үҙәге белгесенең ҡыҫылышы кәрәкмәй, был яңы интерактив сервистан тәүлек әйләнәһенә үҙегеҙгә уңайлы ваҡытта файҙаланырға мөмкинлек бирә.


Үҙең Хәмдиәнең сәмәйенә алданып йөрөмәҫкә кәрәк ине!\nБеҙ, бер төркөм мужик, эш араһында йыйылып, кисәгенән ҡалғанды кәгеп, тфү, йәғни, профсоюз йыйылышы үткәреп ултырҙыҡ та бер етди ҡарарға килдек: ил буйынса иғлан ителгән “Айыҡбаш” акцияһына кисекмәҫтән ҡушылырға! Арала иң ҡыҙыл танаулыһы үҙем булғас, ҡалғандар миңә буйһоноп, әлеге ҡарарға дәррәү бер тост, тфү, шайтан, йәғни бер тауыштан ҡул күтәрҙеләр. Күтәрмәй ҡараһындар!!! Һә тигәнсә штаттан ҡыҫҡарттым да ҡуйҙым булыр! Ағайың, нәшәлник кеше, ҡаты тота белә ул.\n– Ну инде, табындаштар, тфү, йәғни коллегалар, “Айыҡбаш” акцияһы беҙҙән бына нимәләрҙе талап итә, – тип башланым тосты, тфү, тәүге сығышты. – Во-первых, барыбыҙға ла эскелеккә ҡаршы ең һыҙғанып, понимайыш, көрәш башларға кәрәк!\nШул саҡ беренсе урынбаҫарым Митрәй шешә кеүек тороп баҫты:\n– Ней… беҙ көрррәшкә перрәме әҙер. Эйе-эйе-е-е-е! – тине ул, стакан эсендәге хәмерҙәй сайҡалып. – Арраҡы сссәй тү-түгел ул, беҙ унымы, беҙ уны б-бөтөрррәсәкбеҙ… Эсеп-п!\nАфарин, Митрәй, һай кем, ир аҫылы! Урынбаҫар вазифаһы ла юҡҡа ғына тапшырылманы шул уға. Мин Запой, Бахмур ҡалаларына оҙайлы командировкаларға киткән саҡтарымда, урыныма тап ошо егетте ҡалдырам. Һынатҡаны юҡ. Көслө ул, бер керешкәндә бер йәшник, тфү, бер бәйләм бүрәнә күтәрер, билләһи!\n– Миңә лә һүҙ мөмкинме? – Быныһы кәлбер Кәли, икенсе урынбаҫарым була. Тоже шәп егет. Яҡшы һелтәй, йәғни эшләй. Кеҫәләренән былтырғы кипкән ҡорот менән һуған өҙөлмәй уның. Сәләмәт тормошто пропагандалай: “Ҡороттан эшләнгән ризыҡ эсте таҙарта. Ә һуған – витаминлы йәшелсә, һалҡын тейеүҙән һаҡлай…”\nНиңә, бик тә хуп фекер әйтә ул! Былай ҙа бит йә майлы ит ашап, йә химикатты йыш ҡулланып, арабыҙҙа һимеҙҙәр күбәйгән. Хәҙер ябығыу ысулдарын эҙләп, нимә генә ҡыланмайҙар ана! Беҙ ҙә Кәлиебеҙҙән һәр ваҡыт өлгө алырға тырышабыҙ. Эш араһында, ял иткәндә, алмашлап ҡоротон имәбеҙ, һуғанын сәйнәйбеҙ… закускаға.\n– Йә, Кәли Ғәлиеч, тот берҙе… Ай әттәгенәһе, йәғни ней әйтерең бар?\n– Ней, минең бер яртым, әй, тфү, бер тәҡдимем бар!\n– Ху-у-уш, тыңлайбыҙ!\n– Вупшым шулай. Махсус комиссия төҙөргә кәрәк. Был комиссия самогон ҡыуыусыларҙың өйҙәренә рейд яһаясаҡ.\n– Тәк, тә-әк, бырдалжай дальшы! – тип хупланым мин уны, шешә төбөндәген бүлеп ҡоя-ҡоя… ай әттәгенәһе, йәғни елкәмде тырнай-тырнай.\n– Арғы ос Хәмдиә кисә генә төнө буйы мунсаһында сәмәй ҡыуҙы. Лично үҙем шаһит. Тимәк, бөгөн уның 60 литры бар тигән һүҙ. Реализовать итеп өлгөрмәгән әле! Ҡыуғандан һуң үткәреп бөтмәгән тағы бер феләк балы ҡалды шикелле, уныһын иҫләмәйем… быуынһыҙ йығылғанмын, эй, юҡ, арып йоҡлап киткәнмен.\n– Планға алырға! – тип бойорҙом, йотҡандан һуң сәсәп туҡтағас. – Хәҙер, йәмәғәт, киләһе шешәгә, тфү, йәғни, мәҫәлән, “Айыҡбаш” акцияһының киләһе талабына күсәйек. Бына нимә тиелгән унда: “Спиртлы эсемлектәрҙе рекламалауҙы немедленно туҡтатырға кәрәк!” Право реплики.\n– Бер тауыштан ризабыҙ! – тиеште коллегаларым.\n– Эйе лә баһа! – тип ырғып торҙо һәлбер Хәйбүш. – Мин электән үк кәтегәришески ҡаршымын быға. Ни өсөн тигәндә, бер мәлде ирҙәргә, магазинға араҡы килгән, тип әйтеп сыҡҡайным, үҙемә, исмаһам, берәүһен булһа ла ҡалдырмай, алып бөткәндәр! Вот суҡынғандар!\nТап ошонан һуң коллегаларым, ҡайнап ултырған бал мискәһе ташып түгелгәндәй, шаулап китте:\n– Үҙең Хәмдиәнең сәмәйенә алданып йөрөмәҫкә кәрәк ине!\n– Бәй, мейесен рәтләп биргәйнем бит!\n– Етте! – тип өҫтәл һуҡтым. – Залда тәртип боҙғанығыҙ өсөн һәр берегеҙҙән берәр литр, әй әттәгенәһе, һәр берегеҙгә шелтә сәпәйем!\nЕгеттәрем шунда уҡ шым булды.\n– Шулай, йәмәғәт, – тинем, һуңғы шешәне, тфү, һуңғы талапты иғлан итеп, – акция Думалағы безумалар сығарған яңы сорт араҡ…, әй, Аллам, яңы Законға таянып, спиртлы эсемлектәргә хаҡты икеләтә күтәрергә ҡуша!\n– Хуплайбыҙ, хуплайбыҙ! – тип һөйөндө егеттәрем, сәкәшкән рюмка тауыштары сығарып.\n– Бик дөррөҫ, – тип килеште Митрәй, – хаҡтар артыуы беҙҙе ни грамму ҡурҡытмай. Шул уҡ “Столичный”ҙы 1 һум 16 тин, 1 һум 50 тин торған сағында ла эстек. Ана, әле, 200 һум булһа ла эсәбеҙ. Ха-ха-ха!!!\nНиһайәт, йомғаҡлау һүҙен әйтер мәл етте:\n– Йәм-м-әғәт! Ошоноң менән б-бөгөнгө п-пппьян… тфү, йә-әғни, проф-фсоюз ултырышының официаль өлөшө тамам. Ә хәҙеррр “Айыҡбаш” акцияһына ҡуш-ш-шылыуыбыҙҙы йыуыу хөр-рмәтенә банкет иғлан итә-әм!


Бер ваҡытта ла һуң түгел » "Урал" гәзите\nБер ваҡытта ла һуң түгел\nРәсәй халҡының күпселеге Советтар Союзы ваҡытында формалашҡан менталитет буйынса кемдәндер эш кѳтѳп, алып килеп тотторғанды ѳмѳт итеп ултырырға күнеккән. Әммә бѳгѳнгѳ кѳндә ил бѳтѳнләй икенсе иҡтисади йүнәлештә үҫешә. “Үҙең ѳсѳн эшлә, Хѳкүмәткә һалым түлә” принцибы ѳҫтѳнлѳк итә тип әйтһәк тә хата булмаҫ. Шуға күрә Хѳкүмәт әлеге ваҡытта эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ҙур иғтибар бүлә. Башҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы “Һин - эшҡыуар” дәүләт программаһын тормошҡа ашырыу маҡсатында Белорет металлургия колледжында “Бизнес-старт” тренингын үткәрҙе.\nСарала әлеге ваҡытта эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнгәндәр, шулай уҡ үҙ эшен асырға теләгән йәштәр ҡатнашты. Тренингты алып барған бизнес-тренер, “Эске ресурс” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең идарасы партнеры Елена Веденеева бѳгѳнгѳ ауыр иҡтисади шарттарҙа шәхси бизнес проектын эшләү юлдары тураһында һѳйләне. Сарала ҡатнашҡандар тыңлап ҡына ултырманы, үҙҙәре лә бизнес-идеяларын тәҡдим итте, проекттарын тормошҡа ашырыу планын әҙерләне, эш асыуҙың тѳп этаптарын тѳҙѳүҙе үҙләштерҙе.\n- Рәсәй Федерацияһының дәүләт программаһына ярашлы бындай саралар илебеҙҙең бѳтә ѳлкәләрендә лә ойошторола. Бѳгѳн белем биреү блогын дауам итәбеҙ. “Бизнес-старт”та эш башларға әҙерләнгән кешеләр уй-ниәттәрен тормошҡа ашырыу ѳҫтѳндә эшләйәсәк. Был модель Сколковола бизнесты бойомға ашырыу йәһәтенән эшләнә. Мәҫәлән, кисә бер ҡыҙ үҙенең бизнесында аҡса эшләүҙең ете сығанағы барлығын асыҡланы. Был вариант эшеңә ситтән ҡарау мѳмкинлеген дә бирә. Эшҡыуарҙар, эш башлағандар әҙерәк хата ебәрһен, ә тәжрибәле эшҡыуарҙар бизнестарына икенсе күҙлектән ҡараһын ѳсѳн үткәрелә был тренинг. Беҙҙең сарала эше булғандар ҙа, башларға торғандар ҙа, студенттар ҙа ҡатнаша, - ти Елена Веденеева. Сарала үҙ эшен асыу теләге менән килгән ҡатын да бар ине. Ул эшенән китеп, күңеленә ятҡан шѳғѳлгә тотонорға уйлай. Тренингта ҡатын күп яңылыҡтар алыуын, эште ойоштороу тәртибен үҙләштереүен белдерҙе. Эйе, үҙ эшеңде асыу ѳсѳн бер ваҡытта ла һуң түгел, бының ѳсѳн тәүәккәл, егәрле булырға кәрәк.\nБелорет ҡалаһында киләһе бизнес-тренинг 31 октябрҙә үткәрелә. Белешмәләрҙе муниципаль район хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте, физкультура һәм спорт бүлегендә (тел. 8 (34792) 4-57-74) алырға мѳмкин.


13 Июль 2018, 17:11\nМәскәүҙән XI синыф уҡыусыһы Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләре буйынса 400 балл йыйған.\nМәскәүҙән XI синыф уҡыусыһы Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләре буйынса 400 балл йыйған. Руслан Сәлимгәрәев барлыҡ фәндәрҙән иң юғары баһа алған. Ул барыһы өсөн дә мотлаҡ урыҫ теле менән йүнәлешле математиканы тапшырған, шулай уҡ химия менән биологияны һайлаған. Мәктәптә уҡығанда уҡ Руслан төрлө олимпиадаларҙа ҡатнашҡан, айырыуса ботаника менән ҡыҙыҡһынған.\nУл Мәскәү дәүләт университеты йәки Мәскәү физика-технология институтына уҡырға инергә теләй. Әйткәндәй, Руслан Сәлимгәрәевтең нәҫел-нәсәбе Башҡортостан менән бәйле. Уның Йәрмәкәй районында туғандары йәшәй. Быға тиклем Рәсәйҙә бер кем дә Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләре буйынса барлыҡ фәндәрҙән 100 балл йыйғаны булманы. Беҙҙең республикала иһә 52 уҡыусы төрлө фәндәрҙән иң юғары күрһәткестәргә эйә булды.


—Иртәләр Башҡортостан гимнынан башлана, отрядтар урынына—ырыуҙар, аралашыу саф башҡортса, күңел асыу саралары селтәренә йолалар, милли байрамдар, халыҡ уйындары, бейеүҙәре индерелгән,—тип тәьҫораттары менән бүлешә Сибай ҡалаһынан «Йәйләү» лагерында ял итеп ҡайтыусы Вадим Маннапов.—Илдар ағайым 1-се класҡа уҡырға бер һүҙ ҙә русса белмәй барғас, әсәйем мине балалар баҡсаһының рус төркөмөнә биргән. Ағайым артынан Р.Өмөтбаев исемендәге башҡорт гимназияһына уҡырға барғанда мин иһә туған телемдә насар аралаша, бөтөнләй был телдә фекерләй алмай инем.\n—Иртәләр Башҡортостан гимнынан башлана, отрядтар урынына—ырыуҙар, аралашыу саф башҡортса, күңел асыу саралары селтәренә йолалар, милли байрамдар, халыҡ уйындары, бейеүҙәре индерелгән,—тип тәьҫораттары менән бүлешә Сибай ҡалаһынан «Йәйләү» лагерында ял итеп ҡайтыусы Вадим Маннапов.—Илдар ағайым 1-се класҡа уҡырға бер һүҙ ҙә русса белмәй барғас, әсәйем мине балалар баҡсаһының рус төркөмөнә биргән. Ағайым артынан Р.Өмөтбаев исемендәге башҡорт гимназияһына уҡырға барғанда мин иһә туған телемдә насар аралаша, бөтөнләй был телдә фекерләй алмай инем. Уҡытыусыларым матур итеп башҡортса һөйләшергә, тасуири уҡыуға, бейергә өйрәтте. Ата-әсәйем дә беҙҙе, өс улдарын, милли рухта тәрбиәләргә тырыша.\nБыйыл 10 класҡа барасаҡ Вадим хәҙер таҙа итеп башҡортса һөйләшә, халҡыбыҙҙың тарихи үткәне, ғөрөф-ғәҙәттәре менән ҡыҙыҡһына. Уҙған уҡыу йылында яҡшы өлгәшкәне, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашҡаны өсөн «Йәйләү» ял үҙәгенә республика мәғариф министрлығының йүнәлтмәһе менән бүләкләнгән. Әлшәй районының Чехов исемендәге балалар шифаханаһы биләмәһендә уҙған быйылғы лагерҙа Башҡортостандың төрлө ҡала-райондарынан, Мәскәүҙән, Силәбе өлкәһенән 80 һәләтле бала ял иткән.\n—Лагерҙа уҡыусылар йәштәренә ҡарап мең, юрматы, үҫәргән, көҙәй ырыуҙарына бүленде. Йәйге оҙон көндөң үткәнен һиҙмәй ҙә ҡалаһың, сөнки һәр сәғәтең, һәр минутың файҙалы үтә. Көн һайын республиканың билдәле кешеләре менән осрашыуҙар ойошторолдо, һабантуй, йыйын, төрлө конкурстар бер-береһен алмаштырып ҡына торҙо. Бында мин үҙемә бик күп дуҫтар таптым. Әлшәйҙән дәртләнеп, яҡшы итеп ял итеп ҡайттым,—ти Вадим.\n1-се кластан бейеү менән шөғөлләнгән егет сәхнәлә үҙен ышаныслы тота. Былтыр «Урал батыр» эпосын яттан һөйләү буйынса йәш сәсәндәр бәйгеһендә күмәк сәхнәләштереүҙә уңышлы сығып яһап, призлы урынға өлгәшә. Лагерҙа үткән «Йәйләү батыры» бәйгеһендә ул берәүгә лә ал бирмәй һәм биленә еңеүсе таҫмаһын таға. Балаларҙа милләттебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә ҡарата һөйөү, ихтирам тәрбиәләүгә йүнәлтелгән «Йәйләү»ҙә Вадимға мәрәйҙәр йыйыу оҡшай. Смена аҙағында үткәрелгән йәрминкәлә мәрәйҙәрҙе иҫтәлекле бүләктәргә алмаштырғандар. Быға тиклем егет тик русса йырҙар тыңлаһа, хәҙер башҡортса йырҙарға өҫтөнлөк бирә. Тарихи романдар уҡый, нәфис әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһына. Әсәһе Зөлфиә Маннапова ла улының лагерҙан рухланып, дәртләнеп ҡайтыуына шатланып бөтә алмай. Ире Нур менән өс ул үҫтергән тырыш ханым ҡаланың мәғариф бүлеге бүлгән берҙән-бер йүнәлтмә тап Вадим улы өлөшөнә төшөүенә ҡыуана.\nҺүрәттә: Вадим Маннапов ғалим Мирас Иҙелбаев менән.


Ҡыш бабайға хат\n19 Декабрь 2019, 18:05\nСираттағы конкурсантыбыҙҙы ҡаршы алығыҙ! 2-се мәктәптең 2-се класс уҡыусыһы Нурислам Сәйетов.#Һаҡмар_конкурстар; #волшебная_палочка; #тылсымлы_таяҡ\nҺаумыһығыҙ Ҡыш бабай!\nҺеҙгә хат яҙа Нурислам һәм ҡустым Ғәҙел. Ҡустым бәләкәй әле, яҙа ла белмәй. Шуға ла миңә яҙ, тине. Миңә – 6, ә ҡустыма 4 кенә йәш. Мин Баймаҡтың 2-се мәктәбендә уҡып йөрөйөм. Уҡыу үҙемә бик оҡшай. Шуға ла тырышып уҡыйым. Мәктәптә дуҫтарым да күп.\nҒаиләлә беҙ дүртәү: атай, әсәй, мин, ҡустым. Беҙ һеҙҙе йыл һайын һағынып көтәбеҙ. Беҙ ҡустыбыҙ менән быйыл да үҙебеҙҙе яҡшы тоттоҡ. Ата-әсәйҙе тыңлап йөрөнөк. Тырышып уҡыным. Шуға ла Ҡыш бабай быйыл да һинән бүләктәр көтөп ҡалабыҙ. Ҡустым уйынсыҡ машина көтә, ә мин ноутбук тураһында хыялланам. Яңы йылға шуны бүләк итә алһаң, беҙ бик бәхетле булыр инек.\nӘгәр ҙә миң Яңы йыл төнөндә тылсымлы таяҡ килеп эләкһә, мин теләр инем Яңы йылда бар теләктәр үтәлһен, тип. Ерҙә тик шатлыҡ-ҡыуаныс булһын, бөтә балалар бәхетле булһын. Ә үҙебеҙгә теләр инем беҙҙең ҙур өйөбөҙ булыуын. Сөнки беҙ әле бәләкәй генә өйҙә йәшәйбеҙ. Атайыбыҙ алыҫта, ҡырҙа эшләй. Күп итеп аҡса эшләгәс өй төҙөйөм ти. Әгәр ҙә мин тылсымлы таяҡтан өй теләһәм, атайыбыҙ беҙҙең менән гел бергә булыр ине. Атай эштә булғанда беҙ уны бик ныҡ һағынабыҙ. Ҡустым илап та ала.\nТик тылсымлы таяҡ булмай шул... Ҡыш бабай һеҙҙе ҡунаҡҡа көтөп ҡалабыҙ.\nАлдан уҡ ҙур рәхмәт!\nНурислам һәм Ғәҙел Сәйетовтар.