ЭХ, ШУНДАЙ ШӘП ӘКИӘТ ИНЕ... Хикәйә\n12 Май , 12:22\nҺин дә мин йөрөгән аталары, Ғәлимйән: “Мин һеҙҙең алда бурысымды үтәнем, фатирығыҙ бар, мин икенсегә өйләнәм”, – тип сығып китте.\nСәлимә яңыраҡ ҡына тыуған көнөнә атаһы бүләк иткән телефон менән уйнап ултыра ине, ҡапыл әсәһенең шылтыратыуы ишетелде. “Эй, иң ҡыҙыҡ ерендә”, – тип уйлап ҡуйҙы ҡыҙ. Шулай ҙа, әсәһенә яуап бирҙе:\n– Һаумы, әсәй! –тине ул.\n– Бөгөн ҡайтып китә алаһыңмы? – тине әсәһе, һаулыҡ һорашҡандан һуң.\n– Эшем күп ине, кискә – репетиция. Әсәй, бик кәрәкме?\n– Кәрәк булмаһа, шылтыратып тормаҫ инем, ҡыҙым. Кил, бәлеш бешереп ҡуйырмын.\n– Шул бәлешеңде апайыма ғына ашатып булмаймы? Ул нимә эшләгән була?\n– Апайыңдың эшһеҙ ултырғаны юҡ. Әлдә, ҡыҙым, ул бар әле – көнө-төнө эштә.\n– Эштә, имеш. Бер аҙ ял да итһен, театрға барһын, киноға билет алһын. Уға күптән кейәүгә сығырға ваҡыт. Унан һуң, минең дә сират етер ине.\n– Шулай шул, ҡыҙым, Таңһылыуҙың да йәше үтеп бара. Йола бар бит: апаһы кейәүгә сыҡмайынса, унан кесерәккә башлы-күҙле булырға ярамай. Юғиһә, апайҙың ултырып ҡалыуы бар.\n– Әсәй, әгәр апайҙың кейәүгә сыҡҡанын көтөп ултырһаң, мин ултырып ҡаласаҡмын. Билләһи!\n– Өлгөрөрһөң, ҡыҙым. Әле һиңә ун һигеҙ ҙә тулмаған.\n– Ун һигеҙ ҙә тулмаған? Минең класташтар кейәүгә сығып бөтөп бара. Хәҙер мин ҡулын егеттәргә лә тоттороп ҡарамаған апайҙың кейәү тапҡанын көтөп ултырырға тейеш.\nКисен осраштылар. Сәлимә, әрләшергә була, ярһып барғайны, әсәһенең хәсрәтле йөҙөн күреп, өндәшмәне. Ярай, үҙе һөйләр әле.\n– Аптырап, һине саҡырҙым инде, ҡыҙым.\n– Нимә булды, әсәй?\n– Атайың... Кире өйгә ҡайтырға һорай.\n– Оһо! Ҡайһылай шәп булыр ине! Ә ниңә, әсәй, ҡайғыраһың?\n– Ҡайғырмайым. Нисек килеп инер икән, шул турала уйлайым.\n– Уйлама, әсәй, үҙенең ҡатыны, үҙенең балалары – килһен дә, керһен. Мин – риза.\nӘсәһе ҡыҙына ҡарап, оҙаҡ ҡына уйланып ултырҙы. Ун йылдар самаһы элек булдымы икән, эйе, шулайҙыр, Сәлимәһе беренселә уҡый ине, шикелле. Өлкәне туғыҙынсыға күскәйне. Һин дә мин йөрөгән аталары, Ғәлимйән: “Мин һеҙҙең алда бурысымды үтәнем, фатирығыҙ бар, мин икенсегә өйләнәм”, – тип сығып китте.\nБалалары аталарын бик ярата ине. Сәлимә атаһының ҡайтҡанын көтөп, көндәр буйы тәҙрә төбөндә ултыра, ул күренһә, йүгереп, ишеккә бара. Атай һәр ваҡыт берәй тәмлекәс, йә уйынсыҡ тотоп ҡайта. Ана, ул бүләк иткән ҡурсаҡтар, теҙелешеп, һаман да ултыра. Бына – китаптары. Ҡыҙҙар өсөн аталары өлгө булды. Көн һайын шулай булыр һымаҡ тойолғайны. Ҡулдарын йәйеп, йыраҡтан уҡ атай килә, мотлаҡ нимәлер ҡыҫтырған. Алма, әфлисун, мандарин, хатта ҡабы менән шоколад алып ҡайта торғайны.\nҒүмерҙә бөтмәҫ һымаҡ тойолған бәхетле тормош атай менән әсәйҙең, ҡыҙҙарына һиҙҙермәҫкә тырышып, әрләшеүенән һуң, көтмәгәндә юҡ булды. Хәйер, юҡ булды түгел инде. Атайҙан бүләктәр, күстәнәстәр ошо көнгә тиклем, өҙөлгәне юҡ. Сәлимәнең: “Эх, Яңы йыл етә! Атай бүләкһеҙ ҡалдырмай торғайны. Йә – торт, йә – шоколад”, – тип һағышлы һөйләнеүе була, иртән, йоҡоһонан тороуға, баш осонда, мендәр аҫтында, аяҡ осонда – атайҙан нимә һораған, шул ята. Бына әлеге Айфон да – атайҙың бүләге. Үҙенә ике ғаиләне ҡарау, һәр балаһына бүләк һатып алыу еңел түгелдер.\nАтаһы ҡайтырға йыйына? Ҡайһылай шәп булыр ине! Әсәһе лә бер аҙ ял итеп ҡалыр. Апаһы һаман көнө-төнө эштә. Медучилище бөткәйне, оҙаҡ йөрөмәне, уның һымаҡ егәрле, бар эште белгән ҡыҙға ихтыяж ҙур шул. Сират тороп, ҡартайған аталарын-әсәләрен ҡарарға саҡыралар. Һирәк-мирәк йоҡларға ғына ҡайтып йөрөй. Ул ҡартайған әбейҙәрҙе-бабайҙарҙы нисек ҡарайҙыр? Ярар, системаһын ҡуялыр, уколын ҡаҙайҙыр, дарыуҙарын ҡаптыралыр. Ҡарт кешене ҡарау уның менән генә сикләнмәй бит әле. Уф, улар бит сабый һымаҡ ята, ти. Юҡ, Сәлимәнең ғүмерҙә улайтып йөрөйһө юҡ! Ана, апаһы йөрөһөн. Уға оҡшай, аҡсаһын түләйҙәр. Берүк Таңһылыу апаһы һеңлеһенә өндәшеп ҡуймаһын. Бына бит, атаһы ла ҡайтырға йөрөй. Тимәк, бында яҡшы. Ә насар ергә ҡайтмаҫ, ҡайтырға уҡталмаҫтар ине.\n– Әсәй, нимә аптырап тораһың? Атай үҙебеҙҙеке. Тимәк, аҡылға ултырған, уға пенсияға ла сығырға күп ҡалмағандыр инде.\n– Атайың – икенсе төркөм инвалид. Уның үҙен ҡарарға бер кеше кәрәк. Мин дә ҡартаям. Етмәһә, беҙҙе иң ауыр ваҡытта ташлап китте.\n– Нисек ташлап китте? Юҡты һөйләмә, әсәй. Алиментын түләне, мин атайымдың юҡлығын да һиҙмәнем. Һәр байрам һайын, ҡотлай торғайны. Тәмлекәстәренән өҙмәне. Бынау ҡурсаҡтар күктән төшкән, тип уйлайһыңмы ни, әсәй? Атайыма минең бер үпкәм дә юҡ. Мин уның юҡ икәнлеген дә һиҙмәнем. Ҡайтһын.\n– Ҡайтһын, тиһең инде? Юҡ мин уны керетәһем юҡ!\n– Индермәй ҡара... – төпсөк ҡыҙҙың һүҙҙәре янау һымаҡ ишетелде. – Беҙгә өс бүлмәле фатир ҡалдырып ките. Әйткәндәй, фатирға уның да хоҡуғы бар.\n– Үкенескә ҡаршы, шулай шул. Ул кредит алып, бурысты апайың менән миңә түләргә тура килде. Һуңынан алиментын да түләмәй башланы. Былтыр саҡ көс-хәл менән түләп бөттөк беҙ был фатирға бурысты. Атайың һуңғы биш-алты йылда, хәлем насар, тип алимент түләүҙән дә ҡаса башланы. Кисә шылтырата: “Фатир өсөн түләп бөттөгөҙмө? Мин ҡайтам. Индермәһәгеҙ, бүлдертә алам”, – ти. Ышанаһыңмы, ҡыҙым, шулай ти. Ә һин атайҙың юҡлығын да һиҙмәгәнһең.\nСәлимә аптырап ҡалды. Ни ышанырға, ни ышанмаҫҡа белмәй:\n– Әсәй, һин мине аптараттың. Минең өсөн атайым һәр ваҡыт өлгө булды. Бер байрамда бүләкһеҙ ҡалдырманы. Әсәй, үҙең күрҙең бит. Шулай булғас, аҡсаһы булғандыр? Әсәй, беләһеңме, атай – минең өсөн өлгө, стандарт. Мин буласаҡ иремдең дә атайым һымаҡ, хәстәрлекле, йомарт күңелле, иғтибарлы булыуын теләр инем. Әсәй, уйла әле, һин бер һүҙ һөйләйһең, ә мин атайымды бөтөнләй икенсе төрлө итеп хәтерләйем. Һәр байрамдан һуң атай килтереп ҡалдырған тәмлекәстәр алдымда өйөлөп ятҡас, мин унан нисек баш тартайым?\n– Атайың ҡайтыр, ҡыҙым, мин уны, керетмәй, булдыра алмайым. Ул минең ҡыҙҙарымдың атаһы. Закон буйынса ошо фатирға хоҡуғы ла бар. Ләкин, ҡыҙым, шуны бел: һәр байрамда һинең эргәңдә һин алдыртырға теләгән уйынсыҡтарға, һин ашарға теләгән тәмлекәстәргә атайыңдың бер мөнәсәбәте лә юҡ. Сөнки атайың уларҙы алманы. Бер тапҡыр ярҙам һорап барғайным, апайың уҡый, эш юҡ: “Фатирығыҙҙы һатығыҙ, ике бүлмәлене алығыҙ. Өс бүлмә – ҙур. Ә мин ҡатынды балалар менән Төркиәгә алып барырға аҡса йыям!” – тип сығарып ебәрҙе. Ғәрләнеп, ултырып, иланым. Ул Төркиәлә ҡыҙына, ә уның балалары фатирға түләй алмай.\n– Әсәй, ә миңә килгән бүләктәр-күстәнәстәргә аҡса тапҡан бит?\n– Уф, һөйләмәм, тигәйнем, һөйләтеп бөтәһең инде. Әйттем бит, атайың кәнфит тә, күстәнәс тә, ҡурсаҡ та һиңә алманы.\n– Ә былар ҡайҙан килде һуң? Атай бүләктәре түгелме ни?\nӘсәһе тәүҙә бик оҙаҡ илап ултырҙы, күҙ йәштәрен һөрттө.\n– Атайың беҙҙе ташлап киткәс, беҙ фатир өсөн дә, торлаҡ өсөн дә түләй алмай башлағас, Таңһылыу апайың төрлө эшкә тотондо. Нисек өлгөргәндер, мәктәбенә лә бара, мәктәпте тамамлағас, училищеһында ла уҡый, ялланып, төрлө эштәр башҡарҙы. Хәҙер, ана, иң оҫта ҡараусыларҙың береһе. Ҡулы еңел, күндәм, түҙемле, ҡарт-ҡороларҙы тыңлата белә, тип ҡасан бушағанын көтөп кенә торалар. Бына, беренсе ҡатта Нәғим бабайың ята. “Ҡайҙа Таңһылыу? Мине Таңһылыу ғына ҡараһын”, – тип әйтә, ти. Бөтә ҡурсаҡтар, барлыҡ күстәнәстәр, уйынсыҡтар апайың тарафынан һатып алынды. Инвалид әбейҙәрҙе-бабайҙарҙы ҡарау – донъяла иң хәләл эш. Шуны бел, ҡыҙым. Нимә эшләгәнен белмәгән, үҙен тота алмаған, сабый бала хөкөмөндәге бабайҙарҙы-әбейҙәрҙе көн һайын ике-өс тапҡыр йыуындырыу, кейендереү, уларға әҙәмсә йәшәү рәүеше булдырыу – һәр кемдең ҡулынан килгән эш түгел. Мин булдара алмайым, ҡыҙым. Ә апайың – эшләй. Ни өсөн эшләй? Сөнки беҙгә – йәшәргә, торлаҡ өсөн түләргә, ә һиңә уҡырға кәрәк. Ғәфү ит, ҡыҙым, барыһын да һөйләп бөттөм инде.\nӘсәһе, ауыр һулап, ҡыҙына ҡараны. Ә ҡыҙы, Сәлимәһе, һыны ҡатып, илай. Күҙҙәренән туҡтауһыҙ йәш аға. Ул хатта бер һүҙ ҙә өндәшә алмай. Шул ваҡыт ишек асылды һәм Таңһылыу апаһы килеп инде.\n– Апай, апаҡайым! Һиңә үҙемдең рәхмәттәремде нисек әйтеп бөтөрәйем икән?..\nСәлимә апаһын ҡыҫып ҡосаҡлап алды.


Үҙ еренең ҡыҙы\n13 Июнь 2018, 18:44\nУны хаҡлы рәүештә шулай атарға мөмкин. Мәсетле ерендә донъяға килеп, ул ғүмерен үҙ халҡына хеҙмәт итеүгә бағышланы. Район хакимиәтенең опека һәм попечителлек буйынса баш белгесе Алһыу Рәсим ҡыҙы Сафиуллина (һүрәттә) ошо көндәрҙә юбилейын ҡаршылай.\n1953 йылдың йәйендә Фазила һәм Рәсим Ҡылысбаевтар атай-әсәй булыу бәхетен татый – уларҙың ҡыҙҙары тыуа. Йәштәр сабыйҙарын яратып һәм наҙлап үҫтерә. Шуғалыр ҙа инде, моғайын, кескәй Алһыу ихлас, иғтибарлы һәм йомшаҡ күңелле ҡыҙ булып үҫә. Силәбе совет-партия мәктәбен тамамлаған атаһы Рәсим Мөхәмәтйән улын райондың төрлө хужалыҡтарына етәксе итеп ҡуялар. Шунлыҡтан, уларҙың ғаиләһенә райондың күп ауылдарында йәшәргә тура килә. Яңы Мишәр, Әләгәҙ, Теләш, Мәсәғүт, Оло Ыҡтамаҡ – Алһыу һәр ваҡыт ата-әсәһе менән була.\nОло тормошҡа аяҡ баҫҡас, Мәсәғүт педагогия училищеһынан һуң 1972 йылда Әбдрәхим мәктәбенә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп эшкә ебәрелә.\n–Минең хеҙмәт юлым бик яҡшы уҡытыусылар коллективында башланды, унда тәжрибәле, көслө, үҙ эшен белгән педагогтар: Тәскирә Зиннәтуллина, Йәмилә Ғәләүетдинова, Ниғмәтйән Ямалетдинов,Сәмиғулла ағай эшләй ине,– тип иҫенә төшөрә Алһыу Рәсим ҡыҙы. – Балалар ҙа бик яҡшы булды. Ундай мәктәптә эшләү –үҙе бер ләззәт.\nЙәш уҡытыусы педагогик эшмәкәрлеген уҡыу менән бергә алып барып, юғары белем тураһында диплом ала.\nҒаиләле булып киткәс, 1976 йылда Свердловск өлкәһенең Ирбит ҡалаһына китергә тура килә. Иптәше Тәлғәт Заян улы орлоҡсолоҡ станцияһында баш агроном вазифаһын башҡарған була унда. 1980 йылда тыуған райондарына күсеп ҡайталар һәм Алһыу Рәсим ҡыҙы педагогик эшмәкәрлеген 1-се һанлы Оло Ыҡтамаҡ урта мәктәбендә дауам итә.\n1985 йылда район халыҡ депутаттары Советы башҡарма комитеты секретары вазифаһына тәҡдим ителә, һуңынан хеҙмәтенең исеме “эштәр менән идара итеүсе”гә үҙгәртелә.\n1996 йылда Алһыу Рәсим ҡыҙы мәғариф бүлегенә күсә, унда мәктәп инспекторы вазифаһын үтәй һәм бер үк ваҡытта етем балалар менән эшләй.\n–Ошо йылдар буйына төрлө кешеләрҙе күрергә һәм ишетергә тура килде, һәр береһенә яҡшы һүҙҙәр табырға тырыштым. Бик һуңға ҡалып эшләргә тура килә ине, әммә кешеләргә яҡшылыҡ эшләгәнемдән, балаларға шатлыҡ килтергәнемдән ҡәнәғәтлек тойғоһо кисерҙем. Нисәмә ғаиләне яңылыш аҙымдан, күпме сабыйҙы балалар йортонан ҡотҡар-ҙым?! Район территорияһында иң яҡшы опекундар һәм ҡарауға алған ата-әсәләр йәшәй. Уларҙың хеҙмәттәре балаларҙың уҡыуҙа алған билдәләре, һаулығының торошо, тәртибе, опекундарға һәм ҡарауға алған ата-әсәләргә ҡарата мөнәсәбәте аша күренә, – ти Алһыу Рәсим ҡыҙы.\nҮҙе ҡатнашлығында ыңғай хәл ителгән осраҡтарҙы ҙур тулҡынланыу менән иҫкә ала белгес. Шундай хәлдәрҙең береһе: опекалағы бер бала, кейергә кейеме булмағанлыҡтан, лицей-интернаттағы уҡыуын ҡалдырырға уйлай. Баланың өләсәһенән ошо турала белгәс, Алһыу Рәсим ҡыҙы үҙенең аҡсаһына уны кейендерә. Һөҙөмтәлә бала яҡшы белем ала, медицина колледжын һәм университетын тамамлай, табип дипломы ала һәм бөгөн ул Алһыу Рәсим ҡыҙына бик рәхмәтле.\nАлһыу Сафиуллинаның наградалары күп: Рәсәй Мәғариф министрлығы, район хакимиәтенең маҡтау грамоталары, Мәғариф министрлығы һәм балалар хоҡуғы буйынса вәкилдең рәхмәт хаттары. 2011 йылда республикала үткән опека һәм попечителлек органдарының эшмәкәрлеген иң яҡшы ойоштороуға конкурста Еңеүсе дипломы тапшырыла, ә 2012 йылда Алһыу Рәсим ҡыҙы Башҡортостан Республикаһының опека һәм попечителлек буйынса иң яҡшы белгесе тип таныла. Әммә уның өсөн иң мөһим бүләк – ҡарауға бала алған ата-әсәләрҙең һәм улар тәрбиәһендә үҫкән балаларҙың рәхмәте.


Күгәрсен районының Мораҡ ауылында урынлашҡан «Хеҙмәткә дан» редакция-нәшриәт комплексында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған журналистар иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асылды\nАуыр һуғыш осоронда журналистар халыҡтың патриотик рухын күтәреүгә күп көс һала. Бөгөн уларҙың күптәре арабыҙҙа юҡ инде. Билдәле журналист, хеҙмәт ветераны Роберт Собханғоловтың фронтта һәләк булған атаһы 1935-1941 йылдарҙа «Ҡыҙыл Байраҡ» гәзите мөхәррире булып эшләй. Таҡтаташ асыу тантанаһында яугир улы атаһын тулҡынланып иҫкә алды. Тантананы «Гүзәл» балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре сығышатры биҙәне. Һуңынан редакция майҙанында ветерандар исеменә бағышлап ағастар ултыртылды.


Өфөлә алтынсы йыл рәттән Бөтә Рәсәй гүзәллек форумы үтә - Bash.News\nӨфөлә алтынсы йыл рәттән Бөтә Рәсәй гүзәллек форумы үтә\nӨфөлә алтынсы йыл рәттән Бөтә Рәсәй гүзәллек форумы үтә https://bash.news/news/86383_fl_altynsy_jyl_rttn_bt_rsj_gzllek_forumy_t\nКүләмле сара Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы менән берлектә ойошторола. Конференцияның маҡсаты йәштәргә ярҙам итеү юлдарын табыу, йәмәғәтселектең иғтибарын ғаилә мәсьәләләренә йүнәлтеү.\nФорумда Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең дәүләт, ғилми һәм дини эшмәкәрҙәре сығыш яһаны. Артабан ҡатнашыусылар секцияларға бүленеп, мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын йәнле әңгәмә форматында алып барҙы. Унда "Йәштәрҙе рухи яҡтан тәрбиәләү- дөрөҫ юл күрһәтеү", "Быуындар бәхәсен хәл итеү" кеүек темалар күтәрелде.\nГүзәлиә Тулыбаева, форумда ҡатнашыусы: “Йыл һайын ҡатнашырға тырышам. Сөнки конференцияла сығыш яһаусылар тәжрибәле белгестәр. Үҙемә фәһем алам. Йәштәрҙең күпләп килеүе ҡыуаныслы, үҙ-ара аралашабыҙ, фекер алышабыҙ”.\nБашҡортостанда эшһеҙлек буйынса пособие күләме артҡан\n22:48, 16 июл\nБашҡортостанға эҫе көндәр килә\n16:10, 16 июл


Гәзитһеҙ нисек йәшәмәк кәрәк!?\n10 Декабрь 2020, 17:42\nФирҙәүес Ғабдрахманова тормошон гәзитһеҙ күҙ алдына ла килтермәй...\nБөгөн күптәр элекке кеүек ҡосаҡ-ҡосаҡ гәзит-журнал алдырмай. Бының, әлбиттә, үҙ сәбәптәре бар. Рухи ҡиммәттәр онотолоп, матди байлыҡҡа өҫтөнлөк бирелгән заманда йәшәйбеҙ. Ә шулай ҙа, рухи аҙыҡһыҙ йәшәй алмағандар, үҙ асылына тоғро ҡалғандар ҙа юҡ түгел әле беҙҙең арала. Баҫма үҙе үк зауыҡлылар, уйлылар һәм тормошҡа битараф булмағандар өсөн бит ул. Ундайҙарҙың аҡылы төплө, фекере тос, зиһене аcыҡ була, гәзит-журнал уҡығандар башҡаларҙан айырылып тора, улар менән аралашыу ҙа ҡыҙыҡ.\nҠотош ауылында йәшәгән Фирҙәүес Ғабдрахманова ла- тап шундай кешеләрҙең береһе. Ул тормошон гәзитһеҙ күҙ алдына ла килтермәй.\n- Башта «Путь Октября»ға яҙыла торғайныҡ, үҙ телебеҙҙә баҫылған «Көнгәк»те сыға башлағандан бирле алдырабыҙ. Бер ҙә яҙылмай ҡалғаным юҡ, ти, - Фирҙәүес инәй. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ул баҫмала сыҡҡан мәҡәләләрҙең береһен ҡалдырмай уҡып бара икән.\nБалаларының иркен, матур йортонда, уларҙың ҡәҙер-хөрмәтен күреп йәшәгән ағинәй барлыҡ яҡташтарыбыҙҙы «Көнгәк»кә яҙылырға өндәй. «Гәзит уҡымай нисек йәшәмәк кәрәк?»- инәй беҙҙе ошо һүҙҙәр менән оҙатып ҡалды. Хөрмәтле гәзит уҡыусылар, беҙҙең тоғро дуҫтарыбыҙ, уның был һорауын беҙ һеҙгә йүнәлтәбеҙ һәм «Көнгәк»кә яҙылырға саҡырабыҙ. Бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!


52°49′24″ с. ш. 55°32′20″ в. д.\nШайтан йылғаһы (рус. Шайтанка (приток Большой Куюргазы)) — Көйөргәҙе районы биләмәһендә аҡҡан йылға. Һаҡмар йылғаһы ҡушылдығы.\nЙылға Ялсыҡай ауылы эргәһенән баш ала һәм Яҡуп ауылы эргәһендә Оло Көйөргәҙегә ҡоя. Тәү исеме Шайтан-Уяҙы. Уның буйында Ялсыҡай, Саратовка, Сергеевка, Үрге Мотал, Васильевка, Урта Мотал, Түбәнге Мотал, Яҡуп ауылдары һыулаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул ауылдарҙың күбеһе бөгөн юҡ. Ни бары ике ауыл ҡалған. Һуңғы йылдарҙа Үрге Мотал ауылы тергеҙелде.\nАрхив материалдарына ҡарағанда йылға элек Шайтан — Уяҙы тип аталған. 1831 йылда Яҡуп ауылына Борай районынан күсеп килеүсе Касаев Мәхмүт генерал-губернаторҙан Шайтан-Уяҙы буйында өс ташлы тирмән төҙөү тураһындағы документ теркәлгән.\n1 Халыҡ ижадынан\nХалыҡ ижадынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБынан 2 быуат элекке замандарҙа булған был ваҡиға. Шайтан-Уяҙы йылғаһы ул ваҡытта ярҙарынан ашып ағыр булған. Аттар кисеүҙән йөҙөп сығыр булған. Шулай йәшәгән халыҡ. Һыуы ул саҡта бик-бик таҙа булған. Элек ауыл халҡы Ҡурғаҙы (хәҙер Ермолаево тип үҙгәртелгән) ауылы баяры Шоттҡа ялланып ураҡ урған. Ураҡҡа барған ваҡытта, күрәһең, һыу әҙерәк булғандыр. Ҡайтҡанда Шотт баярынан алған игенен алып ҡайтып килгән атлы башҡорт, Шайтан-Уяҙы йылғаһын сыҡҡан саҡта аты туғарылып, арбаһы бер яҡҡа, аты икенсе яҡҡа ағып киткән. Әлбиттә, аты йөҙөп сыҡҡан, тик арбаһыҙ ҡалған. Шунан был кеше йылғаға ҡарап был Уяҙы түгел, ә Шайтан тигән. Шунан алып йылға Уяҙы -Шайтан булып киткән. Шунан Шайтан- Уяҙыға әйләнгән, ә әлеге ваҡытта тик Шайтан тигән һүҙе генә ҡалған.\nӘ хәҙер яҡташыбыҙ Өлфәт Ҡобағошовтоң «Таймаҫ ауылы» китабын ҡарап китәйек. 17-се бит. Ырымбур губернаһының 1802 йылғы картаһына күҙ һалайыҡ-ти ул: Оло Көйөргәҙенең ҡушылдығы Шайтан-Уяҙы буйлап Бөрйән улусы Монаш түбәһенә ҡараған өс ауыл: Иҫке Мотал-Бөрйән йылғаһы буйында, Мотал — Туҡмаҡҡаран буйында һәм Шайтан-Уяҙы йылғаһы буйлап юғарыраҡ Яңы Мотал исемле ауылдар урынлаштырылған.\nШайтан-Уяҙы йылғаһының түбәнге ағымында бошман ҡыпсаҡ ырыуының Буғимәш түбәһенә ҡараған, 1864 йылдан Бөрйән улусы үҙәгенә әүерелгән боронғо башҡорт ауылы Яҡуп урынлашҡан. Был ауылда 1770 йылда академик Иван Лепехин булып китә. Ул бында атаҡлы абыҙҙы «знатного и ученого абыза — учителя» ғилем алыусы бик күп шәкерттәрҙе күрә ул шулай уҡ был ауылда ауырыу ҡатынды дауалаусы Шайтан Күрәҙәнең Шайтан ҡыуыуын үткәргәненә шаһит була. Бәлки, ошо Шайтан-Күрәҙәсе исеменә лә бәйлелер, кем белә.\n↑ Башҡортостан Республикаһы Үҙәк дәүләт архивы фонд.1-се. 2587-се эш\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шайтан_(йылға)&oldid=1068146 ҡабул ителгән


Яҡын-тирәнән өй эҙләйбеҙ... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Яҡын-тирәнән өй эҙләйбеҙ...\nЯҡын-тирәнән өй эҙләйбеҙ... 20.06.2018 // Йәмғиәт\nКүптән түгел бер танышымды осраттым. Күңелендә ниндәйҙер ҡыуаныс барлығы әллә ҡайҙан һиҙелеп тора ине. Баҡтиһәң, ипотекаһын түләп бөткән икән. Ҙур мәшәҡәттән ҡотолған, бик мәслихәт. Әммә, кем әйтмешләй, кеше мәшәҡәтһеҙ йәшәмәй, дөрөҫөрәге, йәшәргә теләмәй. Юҡ, һүҙем кредит хаҡында түгел.\n– Хәҙер аҡсағыҙҙы ашау-эсеүгә генә тотонорһоғоҙ инде, – тип ҡыуанысын уртаҡлаштым.\n– Әллә инде, бына тағы кредитҡа батырға ине. Өй ҡараштырабыҙ, ишетә-нитә ҡалһаң, хәбәр ит, – тигән яуап ҡайтарҙы ул, аптыратып.\n– “Һаҙлыҡ”тан туйманыңмы ни әле? Ата-әсәйеңдең өйө бар бит, шул етмәйме ни?\n– 200 километр алыҫлыҡҡа ҡайтып йөрөү ялҡыта. Үҙебеҙҙең өй булһын, тибеҙ, яҡында. Күптәр хәҙер шулай итә бит!\n...Күптәр шулай итә. Ысынлап та, шәхси йорт, дача булдырыу хәҙер матди мохтажлыҡ сиктәренән үтеп, күңел талабы тирәһендә туҡталып торҙо ла модаға әүерелеп китте, буғай. Юҡһа һәр ғаиләнең тиерлек үҙ өйөн булдырып, үҙ өйөн һалырға тырышыуын нисек аңлатырға?! Кредитҡа батыпмы, хәләл физик көс ярҙамындамы, туғандары менән ата-әсәһе ҡалдырған мираҫтан файҙаланып – мөһим түгел, нисек тә йортло булырға! Һәр хәлдә, былтыр, 2016 йыл менән сағыштырғанда, шәхси йорт төҙөү ил буйынса 2,8 процентҡа артҡан, ә бына низағтарға килгәндә, торлаҡ өлкәһендә 5,8 миллион осраҡ суд аша үткән, шул иҫәптән шәхси йорттар буйынса ла. Тик, ниндәй ысул менән генә хужа булма, нимә өсөн кәрәк һуң ул өй?\nМагазинда йәнең теләгән ризыҡ бар, тик уны тәнең (организмың) ҡабул итеп бармай. Экологик, химик составы буйынса ошо йәһәттән, әлбиттә, шәхси баҡса ифрат урынлы. Әммә ҡайһы бер ауылда инфраструктура түгел, эсәр-йыуыныр һыу ҙа ҙур проблема – баҡсаңдағы ҡыяр-кишерең эҫелектә кибеп-ҡатмаһын тиһәң, урамдың икенсе осонан феләкләп һыу ташырға тура килә. Ярай, физик йөк – тән сынығыуы, ти. Быныһы – ярты бәлә, ә бына һуған орлоғоноң бер килограмы 300 һумға етерлек булғанда, Үзбәкстандан килгән шул йәшелсәнең шытырҙатып ашарға өлгөргәнен шулай уҡ килограмын 15-20 һумға алырға мөмкин. Физик көс түгеү был осраҡта тән сыныҡтырыуға ғына ҡайтып ҡала ла инде, матди файҙаһы юҡ.\nТик һәр кем дә йәшелсә, еләк-емеш сәсер өсөн генә өй һатып алмай, әлбиттә, ял итеү урынынан алып (хәйер, уныһы ла насар түгел) буласаҡ балаларына ҡалдырыр инвестиция сүрәтенә тиклем шәхси йортло булырға ашығалар. Кемдер йәйҙе ауылда уҙғара, кемдер ҡышын да аҙна һайын ҡайтып тора. Ғөмүмән, ике ара-бер тирә йәшәй бирәләр. Тик өй телевизормы ни, серемәһен-ишелмәһен өсөн бағып-төҙәтеп торорға кәрәклеге бер кемгә лә яңылыҡ түгел. Тик бына, мәҫәлән, ҡыш йылылыҡ системаһы туңмаһын өсөн генә лә ай һайын кәм тигәндә 2 мең һумлыҡ электр-газ яндырып торорға кәрәк. Ҡалалағы 3-5 мең һумлыҡ коммуналь сығымдарға ла даими аҡса китә. Һалым түләүгә, ремонтҡа ла сығым кәрәк. Хәйер, хәҙер ауылда ла көнкүреш ҡалдыҡтарынан аҡса түләп кенә ҡотолоп була бит.\nӘммә өйлө булырға хыялланғандарҙы, күрәһең, бер нәмә лә ҡурҡытмай. Әлеге танышым һымаҡ кредитҡа батып, ҡиммәт хаҡҡа булһа ла үҙ маҡсаттарына өлгәшәләр. Бер ҡараһаң, буш урын ята, икенсе аҙнаһына шул ерҙән үтеп китһәң – инде башы ябылған өй ҙә ҡалҡып сыҡҡан. Белмәҫһең, әллә көнө-төнө буйы тырышалар. Тик нисек тиҙ төҙөлөүгә ҡарамаҫтан, ҡалай башлы 100 квадрат метрлыҡ был йорттар артабан ҡыш буйы етемһерәп ултыра. Шуның өсөн миллиондар түгергә кәрәкме икән ни?!. Инвестиция, имеш.\n...Бар ине заманалар: бер һыйырҙы бер видеомагнитофонға алмашалар ине, бер “девятка”ны – бер фатирға. Шәхси йорт төҙөү өсөн урындар менән дә шулай: ҡасандыр ташландыҡ хәлдәге баҡсаларын бөгөн “мода артынан ҡыуыусылар”ға фатир хаҡына һатып ебәрәләр. Эйе, ер ҡәҙерле хәҙер.\nҒөмүмән, өйлө булыу насар түгел дә. Баҡса, мунса, ял, тигәндәй. Тик бына ғәмәлдә хыялдар ысынбарлыҡҡа тап килеп етмәй шул: өй йәки урын алып, шул хужалыҡтың ҡыйға батып ятҡан осраҡтары аҙмы ни? Янғын хәүефһеҙлеге, матурлыҡ... Был тәңгәлдә күтәрерлек мәсьәләләр күп инде. Кемдеңдер елкәһе һай, бәғзеләр бөтөнләй дачаһын онота. Тыуған ауылымда бынан 15-20 йыл дауамында һалынып бөтмәгән бер өйҙө һаттылар, мәҫәлән. Тик яңы хужалары һаман да күренгәне юҡ әле. “Үлгән” тип һөйләнеләр, “төрмәлә ултыра икән” тигән имеш-мимеш таралды. Һәр хәлдә, сит ҡунаҡ ауыл өсөн бәлә генә булды: ихатаһына инеп, мал ҡазаланмаһын, тип ҡайғыралар ине элек, хәҙер ҡоймалары сереп, ауып бөтөп, тапандыға әйләнде. Өйө лә ауыша башланы. Ғөмүмән, кем әйтмешләй, ултыра шунда күңел көйөгө булып. Ә бындай хәлдә ҡалған өйҙәр-ауылдар нисәү?! Әлбиттә, ауыл советтары оҙаҡ процедура аша уларҙы үҙ милкенә әйләндерә ала. Тик бер көн килеп хужалары табылмаҫ, тип кем әйтә? Ауыл Советы халҡын белмәҫ, күрше күршеһен танымаҫ заман килде шул. Дачасыларҙың тәртибе, ерлектәге ҡанун-талаптарға ҡарашы айырым һүҙ өмөт итә, әлбиттә. Атап әйткәндә, урындағы власть, закондарҙан уҙмайым тип, “ситуация әсирлегенә” эләгә. Ошо урында әллә ысын хәл, әллә лаҡап, бер ваҡиға иҫкә төшә: ауылдың бер хәлле генә кешеһе тыуған еренә сит кешеләрҙе килтермәҫ өсөн кем өй һата – шуның өйөн алып тик тора икән, ти. Ғөмүмән, ваҡыты менән бындай ағайҙар ни өсөн һәр ауылда юҡ икән, тип уйлап ҡуяһың. Ҡыҫҡаһы, йортло булыу шәп тә, шәп тә түгел...\n“Әйткәндәй, яҡын-тирәнән өй эҙләйбеҙ. Ишетә-нитә ҡалһағыҙ, хәбәр итегеҙ әле...”


Никах йорто Баймаҡта\nҺуңғы биш йылда районда халыҡты хеҙмәтләндереүгә ыңғай йоғонто яһаған бик күп социаль объекттар - мәҙәни, мәғариф учреждениелары, торлаҡ йорттар сафҡа инде. Яңы никах йорто ла шулар рәтендә. Өс йыл элек урындағы механика-ҡойоу заводының буш торған клуб бинаһына яңы һулыш инде. Бөгөн Никах йортонда райондың ғына түгел, күрше Урал аръяғы төбәге йәштәренең дә законлы туй тантаналары уҙа. Ә быға тиклем урындағылар был сараларҙы күрше ҡалала ойоштороуҙо хуп күрә ине.\nРоза Әхмәрова гражданлыҡ хәле акттарын теркәү бүлегенең тәжрибәле белгесе. Бөгөн ЗАГС хеҙмәткәрҙәре йәштәрҙе законлы никахҡа теркәү эше менән генә түгел, ә бер нисә йүнәлештә дәүләт хеҙмәтен башҡара. Уллыҡҡа алыу, тыуым һәм үлеү тураһында таныҡлыҡтар биреү, архив фондын тулыландырыу һәм башҡа документтар тултырыу - бүлектең төп бурыстарының береһе. Никах йортоноң уңайлы шарттары урындағыларҙы сифатлы хеҙмәтләндереүгә булышлыҡ итә.\nЯңы барлыҡҡа килгән йәш ғаилә - Айгөл менән Фидан Әбсалиҡовтар ғүмерҙәренең иҫтәлекле көндәре - законлы никах туйҙарын билдәләй. Тантананың яҡты, матур бинала үтеүе йәштәрҙең байрамын тағы ла күркәмләндерә.\nНиках йортонда аҙнаһына тиҫтәнән ашыу тантаналы туйҙар ойошторола. Ағымдағы йылдан алып, был сараларҙы аҙнаның һәр көнөндә үткәреү мөмкинлеге бар. Быйыл ике йөҙҙән ашыу йәш парлашҡан, шулай уҡ оҙаҡ йылдар бергә татыу ғүмер иткән, алтын туйҙарын билдәләгән өс ғаилә тәбрикләнгән.\nИлебеҙҙең бәләкәй генә бер дәүләте ошондай матур бинала барлыҡҡа килеүе ыңғай күренеш. Сөнки һәр кем өсөн был ғүмер байрамы яҡшы шарттарҙа һәм иҫтәлекле булып үтеүе мөһим.


Илдә — төп майҙансыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Илдә — төп майҙансыҡ\nИлдә — төп майҙансыҡ 19.05.2012 // Сәйәсәт\n— “Ҙур химия” форумы — бөгөн илдә химия сәнәғәтен үҫтереү мәсьәләләре тикшерелгән төп майҙансыҡ, — тине Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, журналистарҙың һорауҙарына яуап биреп. — Шул уҡ ваҡытта сеймалһыҙ үҫештең мөмкин түгеллеген яҡшы аңлайбыҙ.\nВолга буйы федераль округының нефть химияһы комплексы предприятиеларын сеймал менән тәьмин итеү мәсьәләһе сарала тикшерелгән төп темаларҙың береһе булды.\n— Әле еңел углеводородтарҙың киң фракцияһына “Сибур” компанияһы хужа, әммә был Ямал-Ненец автономиялы округында өҫтәмә сығанаҡтар юҡ тигәнде аңлатмай, — тине республика башлығы.\nКомпанияның генераль директоры Дмитрий Конов, форумда сығыш яһап, төньяҡҡа табан юл алып, яңынан-яңы ятҡылыҡтарҙы асып һәм үҙләштереп, компания өҫтәмә газ сығанаҡтарына эйә була, тип билдәләне. Шунда уҡ был газды ҡайҙа ташырға тигән һорау тыуа.\n— Беҙҙеңсә, уны Волга буйы федераль округына еткереү иң — мөһим һәм ҡулай вариант, — тигән фекерҙә Башҡортостан Президенты. — Ул бындағы предприятиеларҙы үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк.\nОшо проектты тормошҡа ашырғанда округтағы химия продукцияһы күләме икеләтә артасаҡ. Төбәктәрҙә 70 меңгә тиклем яңы эш урыны барлыҡҡа киләсәк. Республика етәксеһе әле документтың техник-иҡтисади нигеҙҙәрен эшләгән төркөм, консорциум ойошторолоуы хаҡында әйтте.\n— Аныҡ дәлилдәр менән нығытып, проектты Рәсәй Хөкүмәтенә тәҡдим итәсәкбеҙ, — тине Башҡортостан Президенты.\nШунан уның яҡынса хаҡын да билдәләне.\n— Был мегапроект бер нисә миллиард АҠШ долларына, бәлки, 6-7 миллиард долларға төшөр. Иҡтисадыбыҙ, сеймалға ихтыяж кисергән Башҡортостан, Татарстан, Һамар өлкәһе, Пермь крайы һәм Түбәнге Новгород өлкәһе предприятиелары өсөн был бигүк күп түгел, — тине республика башлығы.


Баймаҡ ҡалаһында «Зарница» төбәк-ара хәрби-спорт уйындары уҙҙы\nРеспубликаның көньяҡ райондарынан 80-дән ашыу уҡыусы ҡатнашҡан сара Бөйөк Еңеүҙең етмеш йыллығына арналды.\nСовет осоро заманында барлыҡ балаларҙың яратҡан уйыны «Зарница» быйыл республика кимәлендәге хәрби-спорт ярыштары булараҡ ҡайтанан тергеҙелде. Тәүҙә ул район кимәлендә уҙҙы. Иң яҡшы командалар иһә, төбәк-ара ярыштарға йыйылды. Баймаҡта һигеҙ райондан, Сибай, Межгорье ҡалаларынан 14-15 йәштәге үҫмерҙәр көсөн һынап ҡараны. Уйындарҙы рәсми асыу тантанаһында район хакимиәте, мәғариф бүлеге, хәрби комиссариат вәкилдәре ҡатнашыусыларҙы сәләмләп уңыштар теләне.\nТантанала хөрмәтле ҡунаҡтар - ҡаланың Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары Йыһанур Маннапов менән Ишбулды Сабитовтар ҙа ҡатнашты. Һуғыш башланған йылы уларға ла ошо егеттәр кеүек ун биш кенә йәш тула. Йәшләй яу юлы, тән һәм йән яраһы алған ветерандар тарихтың был бите ҡабатланмауын теләне.\nУйын шарттары ҡәтғи - хәрбиҙәрсә сафта йөрөү, мылтыҡты һүтеп-йыйыу, сәпкә атыу, Граф күле янында тактик уйындар һәм егет-ҡыҙҙарҙың физик әҙерлеген һәр яҡлап тикшереү. Командалар ярыштарҙа һынатманы. Хәрби һәм физик әҙерлек йәһәтенән яҡшы күрһәткестәргә өлгәште. Ярыштарға әҙерлек етди булды, ти уҡытыусылар.\nУйындың барлыҡ этаптары һөҙөмтәләре буйынса беренселекте Баймаҡ районы командаһы еңде. Районды был юлы район конкурсы еңеүселәре - Темәс урта мәктәбе уҡыусылары яҡланы. Артабанғы призлы урындарҙы Сибай һәм Межгорье командалары яуланы. Башҡортостандың һигеҙ төбәгендә алдынғы урынды яулаған командалар иһә июндә үтәсәк республика ярыштарында үҙен һынап ҡараясаҡ. Республиканың иң көслө командаһы Волга буйы федераль огругында, артабан еңгән осраҡта «Еңеү» исеме аҫтында үткән Бөтә Рәсәй финал уйындарында ҡатнашасаҡ.


Эстафета старт алды - 5 Февраля 2020 - Отдел образования Баймакского района\nГлавная » 2020 » Февраль » 5 » Эстафета старт алды\nБашҡорт теле йылын тантаналы асыу сараһы 4 февраль көнө Баймаҡ лицей-интернатында ойошторолдо. Ҡала һәм райондың барлыҡ белем биреү учреждениелары етәкселәре, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ҡатнашлығында «Телен белгән генә илен белер» эстафетаһына старт бирелде. Мәғариф бүлеге начальнигы И.Ә.Зәйнуллин мәктәптәрҙә башҡорт телендә уҡыу һәм телде өйрәнеү буйынса ҡыҫҡаса мәғлүмәттәр бирҙе һәм башҡорт теле йылы айҡанлы алда торған бурыстарҙы һыҙыҡ өҫтөнә алып үтте. Баймаҡ районы муниципаль район хакимиәте башлығы Ф.Ғ.Әминев йыйылыш, ултырыштарҙа сығыштарҙы мөмкин тиклем башҡорт телендә алып барырға вәғәҙә итте. Баймаҡ районы муниципаль район хакимиәте башлығының социаль эштәре буйынса урынбаҫары Г.К.Сирғәлинаның да ҡатнашыуы оло сараға ҙур мәртәбә өҫтәне.\nБаймаҡ лицей-интернаты уҡыусыларының телебеҙҙе данлаған сығышы һәр кемдең күңеленә хуш килде.\nБаймаҡ лицей-интернаты директоры И.Д.Әбүбәкиров эстафетаны ҡаланың 2-се һанлы мәктәбенең директор вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Н.Ф.Рәхмәтуллинаға тапшырғас, саралағы бар ҡатнашыусылар башҡарыуында «Башҡорт телендә һөйләшәм» йыры гимн булып яңғыраны.\nШуныһы ҡыуаныслы: телебеҙ дәрәжәһе һәм бөйөклөгөнә дан йырланған был саранан башҡа милләт вәкилдәре лә, башҡорт моңона сорналып, башҡорт рухынан көс, дәрт алып таралышты.


Иңдәрендә- үҙ халҡы өсөн яуаплылыҡ » Балҡантау\nИжтимағи-сәйәси гәзит. 1930 йылдың 8 мартынан сыға\nБалҡантау » Йәмғиәт » Иңдәрендә- үҙ халҡы өсөн яуаплылыҡ\nИңдәрендә- үҙ халҡы өсөн яуаплылыҡ13-04-2018, 14:26\nӘгәр яҡшы уҡыһағыҙ, ҙур кеше булырһығыҙ, тине уҡытыусылары. Ҡыҙыҡ, ул ҙур кеше тигәндәре нисек була икән һуң? Моғайын, беҙҙең кохоз рәйесе кеүектер, бөтәһен дә белә – мәктәптән ҡайтҡанда бәләкәй Марат Латипов шулай уйлана. Ваҡыт үтә, Ҡоръятмаҫ ауылында тыуып үҫкән малай ҙур кеше булып китә. Бында һүҙ биләгән вазифаһы хаҡында ғына түгел, ә уның кешелек сифаттары тураһында бара.\n1992-2000 йылдарҙа Дәүләкән ҡалаһы һәм районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарған, бөгөн Рәсәй Федерацияһы Социаль страховка фондының Башҡортостан Республикаһындағы төбәк бүлексәһе идарасыһы, иҡтисади фәндәр кандидаты, яҡташыбыҙ Марат Мөъмин улы Латипов 15 апрелдә үҙенең 60 йәшлек юбилейын билдәләй.\nМарат Мөъмин улы 1958 йылда ябай, абруйлы ғаиләлә тыуа. Атаһы, Ғәбделмөъмин Ғәбделмән улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, ғүмер буйы колхозда эшләй, әсәһе, Бибисара Зәйҙулла ҡыҙы, ғаилә усағын һаҡлай. Марат бәләкәйҙән үк ата-әсәһенең һәм эшһөйәр ауылдаштарының иң яҡшы сифаттарын үҙенә туплап, ғаилә йолаларын һеңдереп үҫә – был хеҙмәткә һөйөү, тирә-яҡтағыларға хөрмәт тыуҙыра. Алдан күреп эш итеүсән етәксе, һәләтле идарасы булыуы тап шунан килә.\nЕгет һәр саҡ камиллыҡҡа ынтыла. Башта Дәүләкәндәге 27-се АПТУ-ла уҡый, армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Башҡорт ауыл хужалығы институтын тамамлап, инженер-техник белеме ала. Бының менән генә туҡталып ҡалмай, артабан Ырымбур дәүләт университетының иҡтисад факультетында белем ала, 2008 йылда диссертация яҡлай һәм иҡтисади фәндәр кандидаты булып китә.\nҮҙенең хеҙмәт юлын егет ябай комбайнер булып башлай. Эшһөйәрлеге, үҙ бурысына яуаплы ҡарашы уға һәр саҡ алға табан юл ярырға ярҙам итә. Хеҙмәт биографияһында киләһе баҫҡыстар “Россия” колхозында инженер, ВЛКСМ район комитетының икенсе секретары, КПСС район комитетының партия эшен ойоштороу инструкторы, “Асылыкүл” колхозы рәйесе, агросәнәғәт берекмәһе Советы рәйесе, ҡала Советы рәйесе вазифалары була.\n1992 йылда ул Дәүләкән ҡалаһы һәм районы хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләнә. Ҡайҙа ғына эшләһә лә, Марат Мөъмин улы үҙ эшенә яуаплы ҡарауы менән айырылып тора.\nУның етәкселегендә Дәүләкән районы әүҙем үҫешә. Ауылдарға газ үткәреү уның мөһим эштәренең береһе. Ауыл халҡы өсөн ошо проблеманы хәл итеү ҡуйылған маҡсаттарға өлгәшеүҙә төп аҙым була, райондың меңдәрсә кешеһенең хыялы тормошҡа аша.\nЮлдар – район хужалыҡтарының берҙәм системаһы артерияһы. Йәш етәксенең халыҡ тураһында хәстәрлеге юлдар төҙөлөшөндә лә күренә. Ҙур организмды бер бөтөнгә туплап, район үҙәгенән бөтә ауылдарға ошо артериялар һуҙыла. Бер-бер артлы асфальт һәм ваҡ таш түшәлгән юлдар сафҡа индерелә. Халыҡты һыу менән тәьмин итеү мәсьәләһе хәл ителә. Марат Мөъмин улы етәкселек иткән йылдарҙа яңы мәктәптәр, балалар баҡсалары төҙөлә, спорт-һауыҡтырыу комплексы, мөһим социаль объекттар сафҡа индерелә. Малсылыҡ биналары төҙөлә, торба заводы һәм башҡа производство объекттары эш башлай.\nЕр кешеһе булараҡ, ауыл хужалығы ихтыяждарын етәксе яҡшы белә. Агрономия, зоотехния һәм инженерлыҡ хеҙмәттәре тейешенсә ойошторола. Иген һәм башҡа культуралар буйынса мул уңыш үҫтереп алыуҙа, малсылыҡ тармағында юғары продуктлылыҡҡа өлгәшеүҙә Дәүләкән районының һәр саҡ алдынғылар рәтендә иҫәпләнеүе осраҡлы булмай.\nРайондағы яҡшы күрһәткестәр грамоталы белгестәрҙең берҙәм эшләүе һөҙөмтәһе була, район башлығы уларҙың фекеренә һәр саҡ ҡолаҡ һала. Ул Р.Ҡ. Фәтхетдинов, М.Г. Гаршин, С.А. Гәрәев, В.М. Рауилов, М.С. Каенко, С.Н. Тартыков, В.Н. Павлов, Г.Х. Хөснөтдинов кеүек абруйлы ветерандар, хужалыҡ етәкселәре менән кәңәшләшеп эш итә. Бындай үҙ-ара бәйләнеш ыңғай һөҙөмтәләр бирә һәм уңышҡа илтә. Сәнәғәт һәм ауыл хужалығы производствоһының бөтә звеноларында кадрҙарҙы белеп урынлаштырыу хужалыҡты рентабелле, рациональ, өлгөлө итеп алып барырға мөмкинлек бирә.\nЗаманса етәксенең эшлекле сифаттарына туҡталып, шул ваҡыттарҙа Дәүләкән ҡалаһы һәм районы хакимиәтенең эштәргә идара итеүсеһе, арабыҙҙан ваҡытһыҙ китеп барған Рәис Ҡәнзәфәр улы Фәтхетдинов бынан бик күп йылдар элек райондың етәксеһе итеп М.М. Латиповты ҡуйғас, уның эште белеп алып барасағына шикләнмәй. Был кешенең район тарихына үҙ исемен яҡшы эш-ғәмәлдәре менән индерәсәгенә ныҡлы ышана. “Ул ең һыҙғанып эшкә тотондо. Ауылдар тәртипкә килтерелә башланы, халыҡ дәррәү күтәреп алды. Башҡарылған һәр эште Латипов шәхсән үҙе баһаланы. Ауырлыҡтарҙан ҡурҡманы, матур күрһәткестәр артынан ҡыуып, райондағы проблемаларҙы йәшермәне, ә уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләне. Аныҡ эштәре менән халыҡтың ихтирамын яуланы. Ә уның дәрестәре ябай һәм шул уҡ ваҡытта гениаль булды һәм улар кешеләргә хөрмәт, тыуған яҡҡа мөхәббәт менән нигеҙләнгәйне”.\nМ.М. Латипов бер ҡасан да яҡшы күрһәткестәр артынан ҡыуманы. Кешеләр, уларҙың матди һәм социаль именлеге тураһында хәстәрлек уның төп маҡсаты булып ҡалды. Ул ваҡыттарҙа ойошторолған яҡташлыҡ ҡағыҙҙа ғына ҡалманы, аныҡ эштәрҙә сағылыш тапты. Район етәксеһе яҡташтарҙы берләштерҙе. Танылған дәүләкәндәр йыйылышып, тыуған райондарының хәл-әхүәле менән ҡыҙыҡһынды, тәжрибә уртаҡлашты, проблемаларҙы ҡараны һәм ҡулдарынан килгән тиклем уларҙы хәл итеүҙә ярҙамлашты. Яҡташтарҙы бергә туплаған ошондай осрашыуҙар даими ойошторолоп торҙо.\nБыуаттар алмашынғанда, 2000 йылда Марат Латиповҡа яңы яуаплы вазифа йөкмәтелде. Бында ла ҙур тырышлыҡ һалырға кәрәк ине. Етәксенән социаль өлкәлә аныҡ хәл итеүҙе талап иткән вазифаға Марат Мөъмин улы тәжрибәле хеҙмәткәр булараҡ килде. Бына инде 18 йыл дауамында ул Рәсәй Федерацияһы Социаль страховка фондының Башҡортостан Республикаһындағы төбәк бүлексәһе идарасыһы булып тора. Проблемалы һорауҙарҙы хәл итеп, коллективтың көйлө эшләүен тәьмин итеп, ҡуйылған бурыстарҙы еренә еткереп башҡара.\nФондтың төбәк бүлексәһе – Рәсәйҙә страховкалаусылары ла, страховкаланған кешеләре лә күп булған иң ҙур фондтарҙың береһе. Күрһәткестәре буйынса ла ул Рәсәйҙә алдынғыларҙан һанала. Эш күп планлы булһа ла, барыһы ла кешеләрҙең тормош сифатын күтәреүгә йүнәлтелгән. Эшләүсе граждандарҙың, мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең, льготаға эйә граждандарҙың мәнфәғәттәрен яҡлау - Фондтың көндәлек бурысы.\nХеҙмәт биографияһының бөтөн йылдарындағы кеүек үк, Марат Мөъмин улы эшенә грамоталы ҡарауы һөҙөмтәһендә алдына ҡуйылған бурыстарҙы хәл итеүгә өлгәшә. Лидерлыҡ һәләттәре, кешеләрҙең мохтажлыҡтарына вайымһыҙ ҡалмау – ошо күркәм сифаттар уҙаманды айырыуса биҙәй.\nУның ҡаҙаныштары төрлө кимәлдә тейешенсә баһаланған. М.М. Латипов Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы эшсәне, Рәсәй Федерацияһының Почет ордены, Рәсәйҙең эске эштәре һәм эске ғәскәрҙәре органдары хәрби хәрәкәттәр ветерандары ассосиацияһының II дәрәжә “Ҡаһарманлыҡ һәм гуманизм өсөн” ордены, шулай уҡ республика, Рәсәй күләмендәге башҡа бик күп наградалар менән бүләкләнгән.\nСайт буйынса эҙләү\nБөйөк Еңеүгә арнала (83)\nҒинуар 2018 (7)\nҒинуар 2017 (11)\nҒинуар 2016 (40)\nҒинуар 2015 (17)


21 Июнь 2021, 09:25\n4-се киҫәкСалауат ӘБҮЗӘРӘСИРПовестьВоенкомат вәкиле сығып киткәс, Ғәлиә борсоулы уйҙарға бирелеп, ауыҙын яулыҡ осо менән ҡаплаған килеш, байтаҡ ҡына шымып торҙо.– Эй, Хоҙайым, нимәгә булыр икән был?! – тине ул, ниһайәт.Сәлмән, тәү күргәндәй, ҡатынына һынсыл ҡараны:– Әллә һин дә!?.– Аптырағандан әйтәм инде. Хәрби кеше тиктәҫкә йөрөмәҫ...Сәлмән ҡатынын нисек йыуатырға белмәне, уның да күңеленә шик һөрөмө ҡуна барғанын күҙҙәренән шәйләне шулай ҙа.– Эх, Ғәлиә!.. Ил алдында ғәйебем юҡ минең! Юҡ!.. Тикшерәләр икән, тикшерһендәр, – тип ҡул һелтәне ир.– Һин әйтерһең дә ул. Ана, теге саҡта ни, бер ғәйебе булмаған күпме кешенең башын ашанылар. Бисара Ғилметдин ағайҙың ни ғәйебе бар ине һуң?! Аслыҡта тотош ауылды йоттан ҡурсып ҡалды. Кулак тип, алдылар ҙа киттеләр, – Күңел төбөндә баҙлаған шик ҡуҙын терелтеп ебәреүен үҙе лә аңғармай ҡалды Ғәлиә. Уныһы бер ут алһа, дөрләп тоҡанып китәсәк, бәғереңде яндырасаҡ, ул ялҡынды һыу һибеп кенә һүндереп булмай шул!– Ярай, мин атты апҡайтайым, – Атын уйлап, Сәлмәндең йәне көйҙө. Бая ғына барып ҡарап ҡайтты, баҡса артында ғына йөрөй ине, теге, ләғин, тәки колхоздың ат һарайына ҡыуып, бикләп ҡуйған икән.Былай ҙа саҡ торған Ғәлиә, ат тураһында ишеткәс, асыуы ҡабарҙы ла китте:– Әйттем мин һиңә, алмайыҡ шул атты, тип. Үҙ башыңа бәлә булды. Мәхмүте ҡаныҡты хәҙер. Әллә һатып ҡына ебәрәһеңме?– Юҡ, бисәкәй! Йәнемде алһалар алһындар, атһыҙ ҡалыу юҡ! – тип өҙә һуҡты Сәлмән, шунан йүгәнен тотоп, колхоздың ат һарайына йүнәлде.– Һүҙләшеп торма тағы шуның менән, – тип киҫәтеп ҡалды Ғәлиә иренең артынан. – Йә, раббым, хәйерлегә булһын!..Сәлмән китеп күп тә үтмәне, алан-йолан ҡаранып, ҡапҡанан Сәкинә килеп инде. Күрше булһалар ҙа, Ғәлиәнең күңеле өнәп етмәй был ҡатынды. Теле телгә йоҡмай уның, гел кеше сәйнәп, теге шулай иткән, был былай иткән, тип теңкәне ҡорота. Бер нәмәне лә күҙ уңынан ысҡындырмай ул, ҡайҙан ишетә лә, ҡайҙан күрә?!– Һеҙҙән сығып барғанын шәйләнем дә, ҡана, күршенең хәлен белеп сығайым әле, тим. Әллә милисийә булды инде? – тип һөйләнде Сәкинә, йөҙөнә борсоулы ҡиәфәт һылап.Һүҙҙең нимә тураһында барғанын төшөнһә лә, юрамал һораған булды Ғәлиә:– Кемде әйтәһең, Сәкинә?– Һуң яңыраҡ ҡына сығып китте бит һеҙҙән.– Ә-ә, уны әйтәһеңме ни. Вайынкумдан ул.– И-и, бахырҡайҙы!.. – Сәкинә кемделер ҡыҙғанып, уфтанғандай итте.– Нишләп бахыр булһын, ти, ул? – Сәкинәнең тел төбөндә нимә ятҡанлығын һиҙенһә лә, аңламағанға һалышты Ғәлиә.– Уны түгел, Сәлмәнде әйтәм инде... И, бахыр!.. Тикшереп йөрөүҙәрелер. Вайынкум һынлы ерҙән тиккә йөрөмәҫ кеше. Алып китерҙәр микән инде Сәлмәнде?.. – Ғәлиәнең ауыртҡан еренә тоҙ һибеүенән ҡәнәғәтлеге күҙенә сыҡҡаны күренеп тора ине Сәкинәнең. Сырайын һытҡан булып, маңлайына йыйырсыҡтар өҫтәп маташһа ла, күҙҙәр алдаша белмәй шул. Абайлабыраҡ ҡараһаң, уларҙа балҡып киткән ҡыуаныс сатҡылары һикергеләүе шәйләнә.– Ҡуй, Сәкинә, бустыйҙы һөйләп торма, йәме, – асыуы таша барған Ғәлиә, һүҙ бөттө, тигәндәй, аласыҡҡа табан ыңғайланы. Тегенеһе тотам да ҡалмай, һөйләнә-һөйләнә, уға эйәрҙе:– Аһ, аһ, нишләп бустый булһын, ти. Ана Вәлиулла ағай әйтә, блинныйҙарға хөкөм ҡаты, ти. Нимескә эшләгәндәр бит улар, ти. Вәлиулла ағай белә ул, һуғыштан миҙал тағып ҡайтты лаһа.Ғәлиә һүҙ ағышын икенсегә бороп маташты:– Юҡ менән башыңды ҡатырғансы, этегеҙҙе бәйләп ҡуйыр инең, күрше. Ҡош-ҡортҡа ем ҡуйыр әмәл юҡ, килә лә ашай, килә лә ашай.Сәкинә бот сапты:– Абау, эт ҡайғыһымы бынауындай саҡта... Ирең өсөн ыжлап та бирмәйһең әллә?!. Кит!.. Мин ни, һине йыуатайым тип кенә кергәйнем.– Ҡуй, Сәкинә, йөрөмә баш бутап. Сәлмәндең ил алдында бер ғәйебе лә юҡ. Яраларынан әле лә мандый алмай. Бөтә тәне иләк ише тишкеләнеп бөткән.– Әллә тағы... Кем белә инде... Ни ятмаҫ әҙәм балаһының эсендә... Һин, Ғәлимә, шулай ҙа һағыраҡ бул тимәксемен... – Сәкинә тауышына йәлләткес төҫ өҫтәне.– Нимәнән һаҡ булырға һуң миңә, ә? – Ғәлиә асыулы ҡараш ташланы.– Ни тим инде... – Сәкинә күңеленән тағы бер ус тоҙ һоҫоп сығарҙы. – Үҙең беләһең, ундайҙарҙың бисәләрен дә, бала-сағаһын да аяп тормайҙар ти бит... Һине йәлләп кенә әйтеүем, ҡыҙыҡай...Ғәлиәнең сабырлығы шартлап һынды:– Нимә һөйләгәнеңде беләһеңме һин!? – тип ҡыҙҙы ла китте ул. – Кит, Сәкинә!.. Кит, яҡшы саҡта! Мин һинең кәңәшеңә мохтаж түгелмен.Ғәлиәнең был тиклем асыулы сағын күргәне юҡ ине Сәкинәнең, әллә ҡаушап, әллә ҡурҡыуҙан сигенә бирҙе:– Аһ, аһ!.. Ит изгелек, көт яуызлыҡ... – тип һөйләнде ул.– Бар!.. Бар!.. Йөрөмә бында еҫкәнеп!Сәкинә, бәләһенән баш-аяҡ, тигәндәй, ҡулын һелтәп, ҡапҡаға табан ыңғайланы:– Ярар, артыңа килеп төртөлгәс белерһең әле. Аҙаҡ терһәгеңде тешләрҙәй булырһың. Күрше хаҡы, тип ингән булам тағы... – Сәкинә ҡапҡаны шартлата ябып сығып китте.– Эй, Хоҙайым, тағы ниҙәр күрәһеләр бар икән?! – Ғәлиә, хәлһеҙләнеп, аласыҡ тупһаһына сүгәләне. Шулай күпме ултырғандыр, улының ҡайтҡанын да абайламай ҡалған.– Унда нишләп ултыраһың, әсәй? – улының ошо һорауы асылына алып ҡайтты Ғәлиәне, башын ҡалҡытып, улына ҡараны ла терт итеп ҡалды.– Бәй, бәй, балаҡайым, төҫөң ҡасҡан. Нимә булды?– Әй!.. – Шамил ҡул һелтәне. Бая булып үткән күңелһеҙ хәлде әсәһенә һөйләгеһе килмәй ине уның. – Бер ни ҙә юҡ…Әсә йөрәген алдап буламы ни, балаһының кәйефен һәр күҙәнәге менән тойған Ғәлиә ныҡышты:– Әйт, балам, бер-бер хәл булдымы?– Китәм мин, әсәй. Бер көн дә ҡалмайым бында. Китәм!.. – Был һүҙҙәр, әсәһен борсорға теләмәһә лә, үҙенән-үҙе егеттең күкрәген йыртып сыҡты.– Аһ, аһ!.. Бына һиңә кәрәк булһа. Нимә һөйләйһең ул, балаҡайым? – Ғәлиәнең былай ҙа шом баҫҡан йөрәге сәнсеп ҡуйҙы. Ниндәй хәсрәт төштө икән балаҡайҙың башына? Ғәлиә ошо берҙән-бер улы өсөн йәшәй, бәпкәһен ҡош-ҡорттан ҡурсалаған инә ҡаҙ һымаҡ, унан күҙ яҙлыҡтырманы. Шамилы үҫеп, егет ҡорона баҫҡас, төн уртаһына тиклем йөрөй башланы, уның ҡайтыуын көтөп, хафаланып керпек тә ҡаҡманы Ғәлиә.– Аһ, аһ!.. Бына һиңә кәрәк булһа. Нимә һөйләйһең ул, балаҡайым? – Ғәлиәнең былай ҙа шом баҫҡан йөрәге сәнсеп ҡуйҙы. Ниндәй хәсрәт төштө икән балаҡайҙың башына? Ғәлиә ошо берҙән-бер улы өсөн йәшәй, бәпкәһен ҡош-ҡорттан ҡурсалаған инә ҡаҙ һымаҡ, унан күҙ яҙлыҡтырманы. Шамилы үҫеп, егет ҡорона баҫҡас, төн уртаһына тиклем йөрөй башланы, уның ҡайтыуын көтөп, хафаланып керпек тә ҡаҡманы Ғәлиә.(Дауамы бар)\nВоенкомат вәкиле сығып киткәс, Ғәлиә борсоулы уйҙарға бирелеп, ауыҙын яулыҡ осо менән ҡаплаған килеш, байтаҡ ҡына шымып торҙо.\n– Эй, Хоҙайым, нимәгә булыр икән был?! – тине ул, ниһайәт.\nСәлмән, тәү күргәндәй, ҡатынына һынсыл ҡараны:\n– Әллә һин дә!?.\n– Аптырағандан әйтәм инде. Хәрби кеше тиктәҫкә йөрөмәҫ...\nСәлмән ҡатынын нисек йыуатырға белмәне, уның да күңеленә шик һөрөмө ҡуна барғанын күҙҙәренән шәйләне шулай ҙа.\n– Эх, Ғәлиә!.. Ил алдында ғәйебем юҡ минең! Юҡ!.. Тикшерәләр икән, тикшерһендәр, – тип ҡул һелтәне ир.\n– Һин әйтерһең дә ул. Ана, теге саҡта ни, бер ғәйебе булмаған күпме кешенең башын ашанылар. Бисара Ғилметдин ағайҙың ни ғәйебе бар ине һуң?! Аслыҡта тотош ауылды йоттан ҡурсып ҡалды. Кулак тип, алдылар ҙа киттеләр, – Күңел төбөндә баҙлаған шик ҡуҙын терелтеп ебәреүен үҙе лә аңғармай ҡалды Ғәлиә. Уныһы бер ут алһа, дөрләп тоҡанып китәсәк, бәғереңде яндырасаҡ, ул ялҡынды һыу һибеп кенә һүндереп булмай шул!\n– Ярай, мин атты апҡайтайым, – Атын уйлап, Сәлмәндең йәне көйҙө. Бая ғына барып ҡарап ҡайтты, баҡса артында ғына йөрөй ине, теге, ләғин, тәки колхоздың ат һарайына ҡыуып, бикләп ҡуйған икән.\nБылай ҙа саҡ торған Ғәлиә, ат тураһында ишеткәс, асыуы ҡабарҙы ла китте:\n– Әйттем мин һиңә, алмайыҡ шул атты, тип. Үҙ башыңа бәлә булды. Мәхмүте ҡаныҡты хәҙер. Әллә һатып ҡына ебәрәһеңме?\n– Юҡ, бисәкәй! Йәнемде алһалар алһындар, атһыҙ ҡалыу юҡ! – тип өҙә һуҡты Сәлмән, шунан йүгәнен тотоп, колхоздың ат һарайына йүнәлде.\n– Һүҙләшеп торма тағы шуның менән, – тип киҫәтеп ҡалды Ғәлиә иренең артынан. – Йә, раббым, хәйерлегә булһын!..\nСәлмән китеп күп тә үтмәне, алан-йолан ҡаранып, ҡапҡанан Сәкинә килеп инде. Күрше булһалар ҙа, Ғәлиәнең күңеле өнәп етмәй был ҡатынды. Теле телгә йоҡмай уның, гел кеше сәйнәп, теге шулай иткән, был былай иткән, тип теңкәне ҡорота. Бер нәмәне лә күҙ уңынан ысҡындырмай ул, ҡайҙан ишетә лә, ҡайҙан күрә?!\n– Һеҙҙән сығып барғанын шәйләнем дә, ҡана, күршенең хәлен белеп сығайым әле, тим. Әллә милисийә булды инде? – тип һөйләнде Сәкинә, йөҙөнә борсоулы ҡиәфәт һылап.\nҺүҙҙең нимә тураһында барғанын төшөнһә лә, юрамал һораған булды Ғәлиә:\n– Кемде әйтәһең, Сәкинә?\n– Һуң яңыраҡ ҡына сығып китте бит һеҙҙән.\n– Ә-ә, уны әйтәһеңме ни. Вайынкумдан ул.\n– И-и, бахырҡайҙы!.. – Сәкинә кемделер ҡыҙғанып, уфтанғандай итте.\n– Нишләп бахыр булһын, ти, ул? – Сәкинәнең тел төбөндә нимә ятҡанлығын һиҙенһә лә, аңламағанға һалышты Ғәлиә.\n– Уны түгел, Сәлмәнде әйтәм инде... И, бахыр!.. Тикшереп йөрөүҙәрелер. Вайынкум һынлы ерҙән тиккә йөрөмәҫ кеше. Алып китерҙәр микән инде Сәлмәнде?.. – Ғәлиәнең ауыртҡан еренә тоҙ һибеүенән ҡәнәғәтлеге күҙенә сыҡҡаны күренеп тора ине Сәкинәнең. Сырайын һытҡан булып, маңлайына йыйырсыҡтар өҫтәп маташһа ла, күҙҙәр алдаша белмәй шул. Абайлабыраҡ ҡараһаң, уларҙа балҡып киткән ҡыуаныс сатҡылары һикергеләүе шәйләнә.\n– Ҡуй, Сәкинә, бустыйҙы һөйләп торма, йәме, – асыуы таша барған Ғәлиә, һүҙ бөттө, тигәндәй, аласыҡҡа табан ыңғайланы. Тегенеһе тотам да ҡалмай, һөйләнә-һөйләнә, уға эйәрҙе:\n– Аһ, аһ, нишләп бустый булһын, ти. Ана Вәлиулла ағай әйтә, блинныйҙарға хөкөм ҡаты, ти. Нимескә эшләгәндәр бит улар, ти. Вәлиулла ағай белә ул, һуғыштан миҙал тағып ҡайтты лаһа.\nҒәлиә һүҙ ағышын икенсегә бороп маташты:\n– Юҡ менән башыңды ҡатырғансы, этегеҙҙе бәйләп ҡуйыр инең, күрше. Ҡош-ҡортҡа ем ҡуйыр әмәл юҡ, килә лә ашай, килә лә ашай.\nСәкинә бот сапты:\n– Абау, эт ҡайғыһымы бынауындай саҡта... Ирең өсөн ыжлап та бирмәйһең әллә?!. Кит!.. Мин ни, һине йыуатайым тип кенә кергәйнем.\n– Ҡуй, Сәкинә, йөрөмә баш бутап. Сәлмәндең ил алдында бер ғәйебе лә юҡ. Яраларынан әле лә мандый алмай. Бөтә тәне иләк ише тишкеләнеп бөткән.\n– Әллә тағы... Кем белә инде... Ни ятмаҫ әҙәм балаһының эсендә... Һин, Ғәлимә, шулай ҙа һағыраҡ бул тимәксемен... – Сәкинә тауышына йәлләткес төҫ өҫтәне.\n– Нимәнән һаҡ булырға һуң миңә, ә? – Ғәлиә асыулы ҡараш ташланы.\n– Ни тим инде... – Сәкинә күңеленән тағы бер ус тоҙ һоҫоп сығарҙы. – Үҙең беләһең, ундайҙарҙың бисәләрен дә, бала-сағаһын да аяп тормайҙар ти бит... Һине йәлләп кенә әйтеүем, ҡыҙыҡай...\nҒәлиәнең сабырлығы шартлап һынды:\n– Нимә һөйләгәнеңде беләһеңме һин!? – тип ҡыҙҙы ла китте ул. – Кит, Сәкинә!.. Кит, яҡшы саҡта! Мин һинең кәңәшеңә мохтаж түгелмен.\nҒәлиәнең был тиклем асыулы сағын күргәне юҡ ине Сәкинәнең, әллә ҡаушап, әллә ҡурҡыуҙан сигенә бирҙе:\n– Аһ, аһ!.. Ит изгелек, көт яуызлыҡ... – тип һөйләнде ул.\n– Бар!.. Бар!.. Йөрөмә бында еҫкәнеп!\nСәкинә, бәләһенән баш-аяҡ, тигәндәй, ҡулын һелтәп, ҡапҡаға табан ыңғайланы:\n– Ярар, артыңа килеп төртөлгәс белерһең әле. Аҙаҡ терһәгеңде тешләрҙәй булырһың. Күрше хаҡы, тип ингән булам тағы... – Сәкинә ҡапҡаны шартлата ябып сығып китте.\n– Эй, Хоҙайым, тағы ниҙәр күрәһеләр бар икән?! – Ғәлиә, хәлһеҙләнеп, аласыҡ тупһаһына сүгәләне. Шулай күпме ултырғандыр, улының ҡайтҡанын да абайламай ҡалған.\n– Унда нишләп ултыраһың, әсәй? – улының ошо һорауы асылына алып ҡайтты Ғәлиәне, башын ҡалҡытып, улына ҡараны ла терт итеп ҡалды.\n– Бәй, бәй, балаҡайым, төҫөң ҡасҡан. Нимә булды?\n– Әй!.. – Шамил ҡул һелтәне. Бая булып үткән күңелһеҙ хәлде әсәһенә һөйләгеһе килмәй ине уның. – Бер ни ҙә юҡ…\nӘсә йөрәген алдап буламы ни, балаһының кәйефен һәр күҙәнәге менән тойған Ғәлиә ныҡышты:\n– Әйт, балам, бер-бер хәл булдымы?\n– Китәм мин, әсәй. Бер көн дә ҡалмайым бында. Китәм!.. – Был һүҙҙәр, әсәһен борсорға теләмәһә лә, үҙенән-үҙе егеттең күкрәген йыртып сыҡты.\n– Аһ, аһ!.. Бына һиңә кәрәк булһа. Нимә һөйләйһең ул, балаҡайым? – Ғәлиәнең былай ҙа шом баҫҡан йөрәге сәнсеп ҡуйҙы. Ниндәй хәсрәт төштө икән балаҡайҙың башына? Ғәлиә ошо берҙән-бер улы өсөн йәшәй, бәпкәһен ҡош-ҡорттан ҡурсалаған инә ҡаҙ һымаҡ, унан күҙ яҙлыҡтырманы. Шамилы үҫеп, егет ҡорона баҫҡас, төн уртаһына тиклем йөрөй башланы, уның ҡайтыуын көтөп, хафаланып керпек тә ҡаҡманы Ғәлиә.


Силәбе ҡалаһында дүртенсе башҡорт полкы старшинаһы Аҫылғужа Бакировҡа мемориаль таҡтаташ асылды\nУл 1812 йылғы Ватан һуғышында Парижға барып еткән һәм рус ғәскәре башлығы Михаил Кутузовтың хөрмәтенә һәм маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ булған полктарҙың береһе була.\nЯугирҙың нәҫеле Рафаэль Бакиров әйтеүенсә, мемориаль таҡтаташ ҡуйыу - ул «Төньяҡ амурҙарын» хөрмәт итеү һәм улар менән ғорурланыу. Тантанала йәмәғәтселек, уҡытыусылар һәм дин әһелдәре, шулай уҡ Ҡоншаҡ районының Һары урта мәктәбе кадеттары ҡатнашты. Старшина Аҫылғужа Бакировҡа мемориаль таҡтаташ асыу - ул ҡала өсөн мөһим ваҡиға, тип билдәләнде тантанала. Аҫылғужа Бакиров Башҡортостанда тыуыуына ҡарамаҫтан, Көньяҡ Урал башҡорттарынан йыйылған полкҡа командалыҡ иткән. Сараға йыйылыусылар башҡорт яугирҙарын иҫкә алып доға ҡылды, һуңынан Аҫылғужа Бакировтың мемориаль таҡтаташына сәскә һалды.


Рух һүнмәһә, моң һүнмәҫ - МБУК РДК муниципального района Хайбуллинский район\n/ Новости / Рух һүнмәһә, моң һүнмәҫ\nРух һүнмәһә, моң һүнмәҫ\nОшо һүҙҙәр ысын мәғәнәһендә легендар “Рух” рок төркөмөнөң алыштырғыһыҙ етәксеһе, күренекле үҙешмәкәр композитор, йырсы Ирек Атановҡа бағышланған. Ошо көндәрҙә Ирек Атановтың юбилейы айҡанлы район мәҙәниәт йортонда күп йылдар уның ижадына тоғро ҡалған иҫәпһеҙ-һанһыҙ тамашасыларын йыйып, ижад кисәһен уткәрҙе. Кисә барышында ул ижад иткән йырҙар ғына башҡарылды. Иректең йырҙарын башҡарған районыбыҙҙың һәүәҫкәр йырсылары Урал Аҡъюлов, Гөлфиә Хәләфетдинова, Азат Искужин, Сәриә һәм Юлай Аскаровтар менән бер рәттән уның “Юлдаш -2015” телевизион конкурсы финалисы, “Йырға тоғролоҡ” номинацияһы дипломанты, бер туған апайы Фәниҙә Атанова, Ейәнсура районының моңло тауышлы һандуғасы Хәлиҙә Ҡолшариповалар сығыш яһаны. Байрамдың иң юғары нөктәһе булып күптән танылып, тамашасы һөйөүен яулаусы легендар “Рух ” төркөмөнөң сығышы булды.\nЙырҙар ижад иткәндә Ирек Нәсибулла улы Атанов бик күп шағирҙарҙың ижадына мөрәжәғәт итә. Шулар араһында иң ҙур урынды Ейәнсура районы һылыуы, йәш , күренекле шағирә , “Йәшлек” газетаһы хәбәрсеһе Гөлнур Ҡыуатова ҙур урын алып тора. Улар бергәләп егерменән ашыу йыр ижад иткәндәр. Әйткәндәй, улар ижад иткән “Нәфрәт” йыры менән Ирек Нәсибулла улы быйылғы йыл Мәләүез ҡалаһында үткәрелгән төбәк-ара үҙешмәкәр композиторҙар конкурсында 2 дәрәжәле дипломға лайыҡ булды.\nРайоныбыҙҙа үткәрелгән барлыҡ саралар ҙа Ирек Атанов ижад иткән көйҙәрһеҙ, йырҙарһыҙ үтмәй. Ул яҙған көйҙәргә район мәҙәниәт йортоноң “Сиҙәм” халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейей. Шулай уҡ күп йылдар мәҙәниәт йортонда уңышлы эшләп килгән “Таналыҡ” халыҡ театры ҡуйған спектаклдәрҙә ул ижад иткән көйҙәр менән музыкаль яҡтан биҙәлә.


Емеш-еләк битлеге яһарға яраймы?\n18 Июнь 2021, 11:21\nЕмеш-еләк һәм йәшелсәләрҙән яһалған битлектәр көтѳлгән һѳҙѳмтә бирмәй, улай ғына ла түгел, бит тиреһе, сәләмәтлек өсѳн бик ҡурҡыныс булырға мөмкин.\nБелгес-косметологтар әйтеүенсә, яңы өлгѳргән ҡыяр, емеш-еләк, ҡарбуз йәки банан ярҙамында йыйырсыҡтарҙы бѳтѳрѳп, пигмент таптарҙан ҡотолоп һәм бит тиреһен “тарттырып” булмай. Уларҙы ҡулланыуҙың берҙән-бер һѳҙѳмтәһе - эпидермистың юғары ҡатламын бер аҙ дымландырыу ғына булыр. Бындай битлектәр “эшләмәй”, сөнки кешенең тән тиреһе ят матдәләрҙе этәрә һәм организмға сит нәмәләрҙе индермәй.\nБынан тыш, битлектән аллергия сығырға мөмкин, бигерәк тә тире ҡоро йәки һиҙгер булһа. Шул уҡ ваҡытта бит тиреһе нормаль булған осраҡта ла уны ярһытыуы ихтимал. Атап әйткәндә, был киҫәтеү томатлы битлектәргә ҡағыла. Күптәр уны лифтинг һәм ағартыу эффекттарына эйә тип белә. Ә ысынында иһә помидорҙа тиренең өҫкѳ ҡатламын ҡыҙарта һәм яндыра торған кислота бар.\nӨй битлектәрен проблемалы йәки майлы тиреле кешеләргә ҡулланыу ҡурҡыныс, сөнки ул айырыуса һиҙгерлеккә эйә, ә был битлектәр барыбер акне йәки һытҡынан ҡотолорға ярҙам итмәҫ. Акненың барлыҡҡа килеү сәбәптәрен гормональ проблемалар һәм бит тиреһен дөрѳҫ тәрбиәләмәүҙән эҙләргә кәрәк. Ауырыуҙың ысын сәбәбен белгестәр генә билдәләргә тейеш.\nШулай уҡ өй битлектәрен гиперпигментация ваҡытында ҡулланырға кәңәш ителмәй, сөнки улар проблеманы хәл итмәй. Уның урынына белгестәр косметологик процедуралар һәм биопрепараттарҙы ҡабул итеү менән бергә, пигмент таптарын яҡтыртыу өҫтѳндә эшләргә кәңәш итә.


Ташҡындың күҙгә күренмәгән хәүефе\n27 Апрель , 10:10\nЯҙғы ташҡын осоронда, бысраҡ һыу эләгеү сәбәпле, эсәк инфекциялары хәүефе барлыҡҡа килә.\nГигиена һәм эпидемиология үҙәге яғынан яҙғы ташҡын осоронда халыҡтың эсәр һыу сифатына ҡаты контроль булыуға ҡарамаҫтан, һыу сифаты ҡапыл насарая. Һыуҙа микроорганизмдарҙың, паразиттарҙың концентрацияһы һиҙелерлек арта, химик состав насарая һәм былар барыһы ла халыҡтың һаулығына потенциаль хәүеф тыуҙыра.\nТағы ла бер проблема – һыу бүлеү селтәрҙәренең санитар-техник торошо, улар күптән инде капиталь алмаштырыуҙы талап итә.\nСелтәрҙәге авария, ә уның һөҙөмтәһендә эсәр һыуҙың икенсегә микроб менән бысраныуы эпидемиологик хәүеф тыуҙыра. Хужалыҡта тотоноу һәм эсеү өсөн тәғәйенләнгән һыу үткәргестәрҙе файҙаланыусы, эсәр һыуҙың сифатына производство контролен\nтормошҡа ашырыусы ойошмаларҙың ҡайҙа буһоноуына һәм милек формаһына ҡарамаҫтан, бөтә ойошма, предприятие, хужалыҡтар ғәмәлдәге “Эсәр һыу” санитар ҡағиҙәләрен һәм нормаларын мотлаҡ үтәргә тейеш. Документтың төп талабы – халыҡты эсәр һыу менән тәьмин итеү, ул эпидемиологик һәм радиацион яҡтан хәүефһеҙ, химик составы буйынса зарарһыҙ, организм өсөн уңайлы сифаттарға эйә булырға тейеш.\nОшоға бәйле коммуналь һәм ведомство һыу үткәргестәре булған бөтә етәкселәргә халыҡты сифатлы һыу менән тәьмин итеү эштәрен ойоштороуҙы яҡшыртыу буйынса тәғәйен саралар күрергә кәрәк. Һыу алыу ҡоролмалары, бүлеү селтәрҙәре, башҡа ҡорамалдарҙың санитар-техник торошон ваҡытында тикшереү мөһим.\nҺыу үткәргес ҡоролмаларын дезинфекциялау яҙғы ташҡын осоронда ғына түгел, һәр авариянан һуң һыу үткәргес селтәре һәм ҡоролмаларында үткәрелергә тейеш. Һыу менән тәьмин итеүсе ойошмаларҙы ябай санитар-гигиена ҡағиҙәләрен ваҡытында үтәргә саҡырабыҙ, сөнки күп йыллыҡ мониторинг авария булған осраҡта дезинфекция тейешле кимәлдә үткәрелмәүен күрһәтә.\n2011 йылдың 7 декабрендәге 416-ФЗ һанлы “Һыу менән тәьмин итеү һәм һыу бүлеү тураһында”ғы Федераль закондың 21-се статьяһының 2-се пунктына ярашлы, эҫе, һыуыҡ һыу менән тәьмин итеү йәиһә һыу биреү, ағынты һыуҙарҙы транспортировкалауҙы ваҡытлыса туҡтатҡан йәиһә сикләгән осраҡта, ошо статья-ның 1-се өлөшөндә күрһәтелгән нигеҙ буйынса һыу менән тәьмин итеүсе ойошма һыу биреүҙе туҡтатыу йәиһә сикләүҙән һуң бер көн эсендә абоненттарға, урындағы үҙидара органына, федераль дәүләт санитар-эпидемиологик күҙәтеүҙе контролдә тотҡан федераль башҡарма власть органының территориаль органына хәбәр итә.\nҺыуҙы зарарһыҙландырыу өсөн алдан дезинфекция саралары (кальций гипохлориты, хлорлы эзбиз) запасын булдырырға кәрәк.\nПредприятие, ойошма, учреждениелар етәкселәренә скважина, таҙа һыу резервуары, һыу таратыусы селтәр һәм йәмәғәт ҡоҙоҡтарын профилактик дезинфекциялау өсөн һыу менән тәьмин итеүсе ойошма менән килешеү төҙөргә. Шәхси ҡоҙоҡтары булған граждандарға ла ҡулланылған һыуҙың сифатын ваҡытында хәстәрләү мөһим.\nТашҡын осоронда халыҡҡа ҡайнаған һыу, шулай уҡ һауыттарҙағы һыуҙы ғына эсергә кәңәш ителә.\nКәрәкле бөтә саралар күреү йоғошло ауырыу (холера, дизентерия, вируслы гепатит, ҡорһаҡ тифы һәм башҡа хәүефле ауырыуҙар) барлыҡҡа килеү хәүефен бөтөрөргә мөмкинлек бирәсәк.\n“Башҡортостан Республикаһында Гигиена һәм\nФедераль бюджет һаулыҡ һаҡлау учреждениеһының Бөрө, Нефтекама ҡалалары һәм Дыуан районындағы филиалының дөйөм гигиена буйынса табибы.


Талпандар әле лә бик әүҙем!\n20 Июнь , 16:28\n"Роспотребнадзор"ҙың Башҡортостан буйынса идаралығы иҫкәртә: талпандан һаҡланығыҙ! Был яуыз бөжәктәр һаман бик әүҙем.\nУн көн эсендә талпандан 788 кеше зыян күргән,шуларҙың 241-е бала.\nТалпан энцефалит, боррелиоз (Лайма ауырыуы), эрлихиоз, листериоз, туляремия һәм башҡа ауырыуҙар йоҡтороу менән хәүефле.\nТалпандан һаҡланыуҙың “Претикс” ҡәләме, “Медифокс-антиклещ”, “Торнадо Антиклещ” спрейҙары, “Дэта” аэрозоле кеүек махсус саралары бар. Инструкцияға ярашлы ҡулланһаң, улар 15 тәүлеккә тиклем талпандан һаҡларға мөмкин.


40. Мөьмин (Мөьмин)\n(Мөьмин сүрәһе 85 аяттан тора. Мәккәлә ингән. 56, 57-се аяттары Мәҙинәлә ингән)\nБыл Китап һәр ваҡыт еңеүсе, барыһын да белеүсе, гөнаһтарҙы ярлыҡаусы, тәүбәләрҙе ҡабул итеүсе, ғазабы — хәтәр, бәрәкәте — мул Аллаһ тарафынан индерелде. Унан башҡа (Илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) Тәңре булырҙай һис бер кем юҡ. Ҡайтарылыш фәҡәт Уның хозурына.\nИнҡарсыларҙан башҡа һис кем Аллаһтың аяттары хаҡында шик белдереп бәхәсләшмәҫ. Шәһәрҙәрҙәге (кәферҙәрҙең рәхәт муллыҡта) йәшәйештәре һине ҡыҙыҡтырмаһын. (Уларҙың байлығына, сауҙалағы уңыштарына алданма.)\nУларҙан элек Нухтың ҡәүеме, уларҙан һуң йәшәгән (Ғәд, Сәмүд, Лут) халыҡтары ла (пәйғәмбәрҙәрен) ялғансыға сығарған ине. Уларҙың һәр өммәте үҙ пәйғәмбәрҙәрен харап итер өсөн, мәкерле тоҙаҡтар ҡорҙо. Ялғанды Хәҡиҡәттән өҫтөн сығарыр өсөн, гел һуғышып торҙолар. Нәтижәлә, Мин дә уларҙы тотоп алдым (да һәләк иттем). Ана, ҡара! Минең ғазабым уларға нисек хәтәр булып төштө.\n— Инҡарсылар, һис шикһеҙ, йәһәннәм әһеле буласаҡ,- тигән һүҙе хаҡ булып сыҡты. Улар йәһәннәм әһеле булды.\nҒәреш(тең мәшәҡәтле) эштәрен үҙ өҫтәренә алған, Ғәреш тарафындағылар (фәрештәләр) Раббыға мәдхийә уҡыйҙар һәм тәсбих әйтәләр. Аллаһҡа инаналар.\n— Йә, Раббыбыҙ, һинең рәхмәтең һәм ғилемең һәр нәмәне солғап алған. Шулай булғас, тәүбә иткәндәрҙе һәм Һинең юлыңа йүнәлгәндәрҙе ярлыҡа. Уларҙы йәһәннәм ғазабынан ҡотҡар!\nРаббыбыҙ, уларҙы ла, уларҙың аталарын да, ҡатындарын да, нәҫелдәрендәге изгелек ҡылғандарҙы ла үҙҙәренә вәғәҙә иткән Ғәден йәннәттәренә керт. Һис шик юҡ, Һин һәр саҡ еңеүсе һәм хаким булдың.\nУларҙы һәр төрлө яманлыҡ ҡылыуҙарҙан һаҡла. Гөнаһтарҙан һаҡлаһаң, хаҡтыр, ул Көндө (Ҡиәмәттә) улар рәхмәтеңә ирешер. Был улар өсөн иң оло ҡотолош һәм Сәғәдәткә ирешеү булыр ине.\nИнҡарсыларға былай әйттеләр:\n— Аллаһтың ғазабы, хаҡтыр, һеҙҙең үҙегеҙгә булған бөгөнгө нәфрәтегеҙҙән хәтәрерәк. Һеҙҙе иман килтерергә өндәнеләр, ләкин һеҙ баш тарттығыҙ.\n— Раббыбыҙ, беҙҙе ике тапҡыр үлтерҙең, ике тапҡыр терелттең. Беҙ ҙә гөнаһтарыбыҙҙы таныныҡ. Исмаһам, бер тапҡыр ғына булһа ла (йәһәннәмдән) сығыу юлы бармы? — тип әйтер.\n(«Беренсе терелеү — тыуыу, икенсе терелеү—Ҡиәмәттә. Беренсе үлем — әсә ҡарынындағы яралғының, йәнһеҙлек һәләте, юҡлыҡ. Икенсе үлем — был донъянан китеү». Хәсән Чантай тәфсиренән.)\nБындай яза һеҙгә шуның өсөн бирелде: һеҙҙе бер Аллаһҡа ғибәҙәт ҡылырға өндәнеләр, һеҙ инҡар иттегеҙ. Уға тиң тип, уртаҡтарға табындығыҙ. Инде хәҙер хөкөм бөйөктәрҙән-бөйөк Аллаһ ихтыярында.\nҺеҙгә аяттарҙы күрһәткән, һеҙҙең өсөн Күктән ризыҡ индергән — Улдыр. Аллаһ юлындағыларҙан башҡалар был эштәрҙән ғибрәт алмаҫ.\nЙәгеҙ, кәферҙәрнең һушына китмәһә лә (күрә алмаһалар ҙа), Аллаһҡа һәм дингә ихласлыҡ менән ғибәҙәт ҡылайыҡ.\nЮғары дәрәжәле, Ғәрештең хужаһы Аллаһ, (Ҡиәмәттә) ҡауышыу көнө менән ҡурҡытыу өсөн, үҙе теләгән ҡолона уахи индерҙе.\nУл Көндө улар ҡәберҙәренән ҡубарылып, майҙанға сығыр. Улар ҡылған ғәмәлдәрҙең береһе лә Аллаһтан йәшеренеп ҡала алмаҫ.\n— Был Көндә хөкөмдарлыҡ кем ихтыярында?\n— Ҡөҙрәтле һәм берҙән-бер Аллаһ хозурында!\nУл Көндө һәр кемгә үҙе ҡылғандарҙың әжере бирелер. Был Көндө бер кемгә лә ғәҙелһеҙлек ҡылынмаҫ. Шөбһәһеҙ, Аллаһ хөкөмөн тиҙ тотар.\nЯҡынлашып килә торған Көн (Ҡиәмәт) тураһында уларҙы киҫәтеп тор. Шунда, утлы дәһшәт эсендә уларҙың йөрәктәре боғоҙҙарына тығылыр. Залимдарҙың шунда дуҫы ла, һүҙенә ҡолаҡ һалырҙай шәфәғәтсеһе лә булмаҫ.\nАллаһ хыянатсыны күҙ ҡарашынан уҡ таныр. Күңелдәрендәге йәшертен теләктәрен дә белеп торор.\nАллаһ ғәҙеллек менән хөкөм итер. Уны инҡар итеп, табынған нәмәләре бер ниндәй ҙә хөкөм сығара алмаҫ. Шик юҡтыр, Аллаһ ысыны менән ишетеп, күреп тороусылыр.\nУлар Ер йөҙөндә йөрөп тә, әүәл йәшәгән (гөнаһлы) халыҡтарҙың нисек итеп һәләк булғандарын күрмәнеләр (күрһәләр ҙә, ғибрәт алманылар). Юҡһа, улар Ер йөҙөндәге ҡоролмалары, һарайҙары менән быларынан күпкә өҫтөн һәм ҡеүәтле ине. Шулай ҙа, Аллаһ уларҙы (гөнаһтарына күрә) язаланы. Уларҙы язаһынан ҡотҡарырға тырышҡан зат та булманы.\nСөнки пәйғәмбәрҙәр уларға ап-асыҡ аяттар-мөғжизәләр алып килеп тә, улар инҡар итте. Аллаһ та уларҙы ғазапҡа дусар итте. Хаҡтыр, Аллаһ — ҡөҙрәт эйәһе, Уның ғазабы бик тә хәтәр буласаҡ.\nХаҡтыр, Беҙ Мусаны мөғжизәләребеҙ һәм ап-асыҡ дәлилдәр менән Фирғәүенгә, Һаманға, Ҡарунға күндерҙек. Улар:\n— Был шыр ялғансы һәм сихырсы, - тинеләр.\nМуса Беҙҙең тарафтан үҙҙәренә Хәҡиҡәтте алып килгәс, улар:\n— Уға эйәреп, иман килтергәндәрҙең ир улдарын нәҫеле менән бергә үлтерегеҙ, ҡатындарын, ҡыҙҙарын иҫән ҡалдырығыҙ, — тинеләр. Әммә кәферҙәрҙең тоҙағы ғәмәлгә ашманы.\n—Үҙ ихтыярыма ҡалдырығыҙ, Мусаны мин үлтерәсәкмен. Ҡотолаһы килһә, Аллаһына ялбарһын. Сөнки мин уның динебеҙҙе үҙгәртеүенән һәм Ер йөҙөндә фетнә сығарыуынан ҡурҡам, — тине.\n— Мин Хисап көнөнә инанмаған һәр тәкәббер кешенән һеҙҙең дә, минең дә Раббым булған Аллаһҡа һыйынам, — тине.\nФирғәүендең яҡындарынан булып та йәшерен рәүештә иман килтергән бер әҙәм былай тине:\n— Һеҙ был әҙәмде: Раббым — Аллаһтыр, тигәне өсөн генә үлтермәксе булаһығыҙмы? Гәрсә, ул һеҙгә Раббығыҙҙан ап-асыҡ дәлилле мөғжизәләр килтерһә лә? Әгәр ҙә ул ялғанлай икән, ялғаны үҙ башына булһын. Әгәр ҙә ул дөрөҫөн һөйләй икән, ул ғазаптарҙың берәйһе килеп, һеҙҙе тотасаҡ бит. Шик юҡ, Аллаһ хаттин ашҡан ялғансыларҙы тура юлға ирештермәҫ.\nӘй, ҡәүемем, бөгөн был ерҙә (Мысырҙа) һеҙ — хаким, һәм хөкөм сығарыу — һеҙҙең ҡулда. Әммә Аллаһтың язаһы беҙгә бер килтереп һуғыр, шул сағында беҙгә кем ярҙам итер икән?\n— Мин һеҙгә үҙ ҡарашымды һөйләнем һәм йәнә һеҙгә тура юл күрһәттем, — тине.\nТеге иманлы әҙәм йәнә былай тине:\n— Әй, туғандар! Дөрөҫөн әйтәйем, мин һеҙҙең өсөн ҡурҡам. Нух ҡәүеменең, Ғәд, Сәмүд һәм уларҙан һуң килгәндәрҙең башына төшкән әфәттең һеҙгә лә килеүенә шик юҡ. Аллаһ Үҙенең бәндәләренә бер ҡасан да яманлыҡ теләмәй.\nӘй, халҡым минең, ысындан да мин һеҙҙең өсөн ҡурҡам. Аҡырып-баҡырып кирегә боролоп ҡасасаҡ Көн килеүенән ҡурҡам. Һеҙҙе Аллаһ ғазабынан ҡотҡарырлыҡ бер генә зат та юҡ. Аллаһ юлдан яҙҙырған кешене тура юлға баҫтырырлыҡ башҡа бер генә көс тә юҡ.\nХаҡтыр, унан алда Йософ та һеҙгә асыҡ дәлилле аяттар килтергән ине. Ул алып килгән аяттарға һеҙ һәр уаҡыт шикләнеп ҡаранығыҙ. Ниһайәт, ул вафат булғандан һуң, һеҙ:\n— Аллаһ бынан һуң пәйғәмбәр күндермәҫ, — тинегеҙ. Бына, Аллаһ хаттин ашҡан шикләнеүселәрҙе шулай аҙаштыра.\nҠулдарында һис бер дәлилдәре булмаған килеш, Аллаһтың аяттары тураһында бәхәсләшәләр. Уларҙың был ғәмәле Аллаһ тарафынан да нәфрәт менән ҡаршыланды. Маһайып, тәкәберләнгән һәр залимдың күңелен Аллаһ мөһөрләп (бикләп) ҡуя.\n— Әй, Һаман, миңә бейек манара төҙөп ҡуй, бәлки, мин күктәргә менә торған юлды табырмын.\nМусаның Тәңреһен күреп төшөрмен, — тине. — Дөрөҫөн генә әйткәндә, мин уны ялғансылыр, тип уйлайым.\nШулай итеп, Фирғәүен ҡылған яман эш яҡшы итеп күрһәтелде һәм ул юлдан яҙҙы. Фирғәүен ҡорған мәкерле тоҙаҡ юҡҡа сыҡты.\nБаяғы иманлы кеше әйтте:\n— Әй, ҡәүемем, һеҙ миңә эйәрегеҙ, мин һеҙгә тура юлды күрһәтәсәкмен, — тине.\n— Әй, халҡым минең, шик юҡтыр, был донъялағы тормош бик тиҙ уҙып китеүсе бер мажара ғына. Әммә Әхирәт, ысындан да, мәңгегә ҡала торған йорттор.\n—Яманлыҡ ҡылған кеше яманлығы урынына язаһын алыр. Кем дә кем, ҡатынмы ул, ир кешеме, мөьмин булып, изгелек ҡылһа, йәннәткә керәсәк. Шунда кергәндәргә хисапһыҙ ризыҡ биреләсәк.\nӘй, халҡым! Был ниндәй хәлегеҙ? Мин һеҙҙе нәжәткә (ҡотолошҡа) саҡырам, һеҙ мине утҡа (йәһәннәмгә) ҡыҫтайһығыҙ (саҡыраһығыҙ).\nҺеҙ мине Аллаһты танымаҫҡа өгөтләйһегеҙ. Мин белмәгән, мин табынырға теләмәгән нәмәләрегеҙҙе Уға тиңләштерәһегеҙ. Мин иһә һеҙҙе ҡөҙрәте менән барсаһын еңеүсе һәм сикһеҙ мәрхәмәтле Аллаһтың тура юлына саҡырам.\nХәҡиҡәт шулдыр, һеҙ мине табынырға саҡырған нәмәгеҙ фани донъяла ла, Әхирәттә лә иғтибарға лайыҡ түгел. Әлбиттә, Аллаһ хозурына ҡайтасаҡбыҙ. Хаттин ашҡандар йәһәннәмдең үҙ кешеләрелер.\nҺеҙгә һөйләгән был киҫәтеүҙәремде һеҙ оҙаҡламай иҫегеҙгә төшөрәсәкһегеҙ (язаһын күргәс, үкенәсәкһегеҙ). Мин иһә эштәремде Аллаһҡа бағышланым. Шик юҡтыр, Аллаһ бәндәләрен бик яҡшы белеп тора.\nАхырҙа Аллаһ Тәғәлә мөшриктәр ҡорған мәкерле тоҙаҡтан уны (иман килтергән был әҙәмде) ҡотҡарып ҡалды. Фирғәүен тоҡомон иһә хәтәр язаға тартты.\nУлар иртә-кис утҡа ташланасаҡ. Ҡиәмәт ҡупҡан көндө:\n— Фирғәүен тоҡомона язаның иң хәтәрен бир, — тип әйтерҙәр.\nУт эсендә янғанда кәферҙәр үҙ-ара бәхәс ҡуптарыр. Фәҡир һәм хәлһеҙ булғандары тәкәбберҙәренә әйтер:\n— (Донъялыҡта) беҙ һеҙгә ышанып эйәрҙек. Хәҙер ут ғазабының исмаһам бер өлөшөн генә булһа ла беҙҙән үҙегеҙгә алығыҙ, зинһар, — тип ялбарырҙар.\nДонъяла саҡта әллә кем булып, күкрәк киреп йөрөүселәр әйтер:\n— Дөрөҫ, барыбыҙҙың да ошонда булырға тейешлегебеҙ раҫланды. Аллаһ бәндәләренә вәғәҙә иткәндәрҙең барыһын да бирҙе, — тип әйтерҙәр.\nУт эсендәгеләр йәһәннәм һаҡсыларына әйтер:\n— Беҙҙең өҫтән бер генә көнгә генә булһа ла был ғазаптарҙы алып торһон, тип Раббығыҙға ғибәҙәт ҡылығыҙ, зинһар, — тип ялбарырҙар.\n— Һеҙгә пәйғәмбәрҙәрегеҙ асыҡтан-асыҡ дәлилдәр килтерҙеме? — тип әйтерҙәр. Былары:\n— Әйе, килтерҙе, — тип әйтәсәк.\n— Шулай булғас, Аллаһҡа ялбарығыҙ, —тип әйтерҙәр. Гәрсә кәферҙәрҙең үкенеү-ялбарыуы файҙа бирмәҫ.\nШик-шөбһәһеҙ, пәйғәмбәрҙәребеҙгә һәм иман килтергәндәргә һәм донъя тормошонда һәм шаһиттарҙың шаһитлыҡ итәһе (Ҡиәмәт) Көнөндә ярҙам итербеҙ.\nУл Көндө залимдарҙың ярлыҡау теләп ялбарыуҙары һис бер файҙа бирмәҫ. Уларға ләғнәт! Хәтәр йорт та (йәһәннәм дә) уларҙыҡы булыр.\nХаҡтыр, Беҙ Мусаға тура юл күрһәттек һәм аҡылы башында булғандарға өгөт биреүсе һәм тура юл күрһәтеүсе Китап (Тәүрәт)ты Исраил тоҡомона мираҫ иттек.\n(Рәсүлем) хәҙергә һин инде (ауырлыҡтарға түҙ) сабыр ит. Сөнки Аллаһтың вәғәҙәһе, һис шикһеҙ, ғәмәлгә ашасаҡ. Гөнаһтарыңдың ярлыҡаныуын телә. Кис-иртә Раббыңды маҡтап, тәсбих тарт (намаҙ уҡы).\n(Аллаһтың аяттарын ялғанға сығарырға) ҡулдарында асыҡ иҫбат булмаған көйөнсә, Аллаһ аяттары тураһында улар бәхәс ҡуптара. Шик юҡтыр, уларҙың күңелендә буй етмәҫ дәрәжәләге бөйөклөккә ынтылыу, маһайыу һәм тәкәбберлектән башҡа һис нәмә юҡ. Һин Аллаһҡа һыйын. Шөбһә юҡ, Аллаһ — ишетеп, күреп тороусы.\nӘлбиттә, күктәрҙең һәм Ерҙең яралтылышы — кешеләрҙең барлыҡҡа килеүенән дә бөйөгөрәк ғәмәлдер. Ләкин кешеләрҙең күбеһе был турала белмәй.\nҺуҡыр менән күҙле, иман килтереп, изгелек ҡылған кеше менән яманлыҡ ҡылыусылар бер булмаҫ. Аһ, һеҙ был турала уйлап та ҡарамайһығыҙ.\nҺис шикһеҙ, Ҡиәмәт көнө киләсәк. Бында бер ниндәй ҙә шик-шөбһә булыуы мөмкин түгел. Ләкин кешеләрҙең күбеһе быға ышанмай.\nРаббығыҙ шулай бойорҙо:\n— Миңә доға уҡығыҙ, ҡабул итәсәкмен. Сөнки Миңә ғибәҙәт ҡылыуҙы ташлап, тәкәбберлеккә йөҙ тотҡандар хурлыҡҡа ҡалып, йәһәннәмгә дусар буласаҡ, — тине.\n(Кешеләр) ял итһен, тип Аллаһ төндө, (яҡтылыҡ) күрһендәр тип, көндө яралтты. Шөбһәһеҙҙер, Аллаһ — кешеләргә ҡарата йомартлыҡ эйәһелер. Ләкин кешеләрҙең күбеһе шөкөр итмәй.\nБөтөн нәмәне юҡтан бар итеүсе Илаһ — ул Аллаһтыр. Унан башҡа (Илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) Тәңре булырҙай һис бер кем юҡ. Ни эшләп һуң, улайһа, һеҙ Унан йөҙ сөйөрәһегеҙ (башҡа боттарға табынаһығыҙ)?\nАллаһтың аяттарын ҡарышып инҡар иткәндәр (Хаҡтан) шулай ситләшә.\nЕрҙе һеҙҙең өсөн йәшәү майҙаны иткән дә, Күкте лә һеҙҙең өсөн гөмбәҙ (түбә) итеп яһаған, һеҙгә гүзәл рәүеш-ҡиәфәт биргән дә һәм һәм һеҙҙе саф-паҡ ризыҡтар менән ризыҡландырған да — Аллаһтыр. Бына шул инде һеҙҙең Раббығыҙ. Ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһ — бөйөктәрҙән дә бөйөктер.\nУл мәңге тереҙер. Унан башҡа (Илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) Тәңре булырҙай һис бер кем юҡ. Шулай булғас, ихлас һәм самими кешеләр булараҡ, һеҙ Уға ғибәҙәт ҡылығыҙ, һәр төрлө маҡтау ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһҡа ғына махсустыр.\n(Рәсүлем), әйт һин:\n— Раббымдан ап-асыҡ дәлилдәр килгәс, Аллаһты инҡар итеп, һеҙ табына торған (һын)дарға минең табыныуым рөхсәт ителмәне. Ғәләмдәрҙең Раббыһына буйһоноуым тәғәйенләнде.\nҺеҙҙе тупраҡтан, һуңынан нәҫел орлоғонан, унан һуң ҡан тамсыһынан (яралғынан) яратҡан, унан һуң бала итеп (донъяға) сығарған, унан һуң һеҙҙе көслө-ҡеүәтле итеп үҫтергән, унан һуң ҡартайтҡан да, ҡайһыларығыҙҙы иртә вафат иттергән, ҡайһыларығыҙға оҙон ғүмер биргән дә — Аллаһтыр. Бәлки, һеҙ аҡылға килерһегеҙ, ә?\n(«Әҙәмде тупраҡтан хәлиҡ ҡылды, һуңынан нәҫелегеҙҙе үрсетер өсөн һеҙҙе бер тамсы һыуҙан, һуңынан ул һыуҙы ойошҡан ҡан ҡылды, һуңынан төҙөп бөтөргәс, бала хәлегеҙҙә әсәйегеҙҙән тыуҙыралыр». Шәйх Ноғмани тәфсиренән.)\n(«Ул һеҙҙе бер тупраҡтан, һуңынан бер мәниҙән, һуңынан бер ойошҡан ҡандан, һуңынан бала булараҡ сығарған». Хәсән Чантай тәфсиренән.)\n(«Тормош башланғысы бирә торған кеп-кескенә тамсынан». Мәүланә Али тәфсиренән.)\n(«Һеҙҙе тупраҡтан, һуңынан мәниҙән, һуңынан ҡушылған-аралашҡан күкәйҙән яралтҡан». Али Тургуг тәфсиренән.)\n(Һуңғыһы мәсьәләне яҡшыраҡ асыҡлай кеүек. Ысындан да, ҡатын күкәйсеге менән ирҙең күкәйсеге бергә ҡушылып, әсә ҡарынында яралғы барлыҡҡа килә.)\nУл — терелтеүсе лә, үлтереүсе лә. Ул берәй эш булыуын теләһә, бары тик бер һүҙ әйтә:\n— Бул! — ти. Һәм Ул теләгән нәмә барлыҡҡа килә.\nҺин Аллаһтың аяттары тураһында ғауғалы рәүештә бәхәсләшкәндәреҙең хәлен күрҙеңме? Нисек итеп улар Хәҡиҡәттән ситләште.\nУлар Пәйғәмбәребеҙгә индерелгән Китапты һәм шундағы дәлилдәрҙе ялғанға сығарырға маташты. Оҙаҡламай улар (гөнаһтары өсөн язаланасаҡтарын) аңлаясаҡ.\nМуйындары тимер бығауҙар һәм сылбырҙар менән уралған хәлдә, улар ныҡ ҡайнар һыуға кертеләсәк. Унан һуң уларҙы утҡа ташлаясаҡтар.\nУнан һуң уларҙан:\n— Аллаһты инҡар итеп, һеҙ табынған нәмәләрегеҙ ҡайҙа? — тип һорарҙар. Улар иһә:\n— Беҙҙән ҡастылар. Ысынлыҡта, беҙ әүәл һис бер нәмәгә лә табынмай инек, — тип әйтәсәк. Аллаһ кәферҙәрҙе ана шулай һаташтырыр.\nХаҡығыҙ булмаған көйөнсә, самаһын белмәҫтән (байлығығыҙ менән) маҡтана инегеҙ. Хаттин ашып, тәкәберләнеп, күкрәк киреп, рәхәт йәшәй инегеҙ. Был язалар һеҙгә шуның өсөн.\nҺеҙ мәңге шунда ҡаласаҡ йәһәннәмдең ҡапҡаһынан керегеҙ. Хаттин ашҡан тәкәбберҙәр керә торған ул ер бик тә хәтәрҙер.\nТик, (Рәсүлем) һин сабыр ит. Шик юҡтыр, Аллаһтың вәғәҙәһе тормошҡа ашасаҡ. Уларға вәғәҙә иткән язаларыбыҙҙың бер өлөшөн һиңә күрһәтербеҙ йәки һине алданыраҡ вафат иттерербеҙ, һәр хәлдә улар Беҙҙең хозурыбыҙға ҡайтасаҡ.\nХаҡтыр, һинән алда ла пәйғәмбәрҙәр күндерҙек. Ҡайһы берҙәре тураһында һиңә һөйләгәнем дә бар, ҡайһы берҙәре тураһында бер нимә лә һөйләмәнем, һис бер пәйғәмбәр Аллаһтың рөхсәтенән башҡа бер генә аят тә үҙенән килтерә алмаҫ. Аллаһтың әмере килгәс, дөрөҫлөк урынлашыр. Яманға эйәргәндәр язаға тартылыр.\nАллаһ һеҙҙең ҡулланыуығыҙ өсөн хайуандар яралтты. Ҡайһыһына атланып йөрөгөҙ. Ҡайһыларын салып ашағыҙ.\nУл мал-тыуарҙарҙа һеҙҙең өсөн күп файҙалар бар. Теләгәнегеҙҙе үтәр өсөн, һеҙ уларға атланып донъя гиҙегеҙ. Улар ярҙамында һәм дә кәмәләргә ултырып, йөктәр төйәп, ғәмәл ҡылырһығыҙ.\nАллаһ һеҙгә үҙенең аяттарын күрһәтә. Хәҙер инде шул аяттарҙың ҡайһыһын һеҙ инҡар итерһегеҙ икән?\nУлар (кәферҙәр һәм мөшриктәр) Ер йөҙөндә сәйәхәт итеп тә, үҙҙәренән әүәл йәшәп киткән гөнаһлы тоҡомдарҙың нисек итеп һәләк булғандарын күрмәнеләрме ни? Әүәлгеләре быларынан күпкә ишле ине. Донъялағы ҡоролма һәм ҡәлғәләре мәсьәләһендә лә улар күпкә өҫтөн һәм ҡеүәтле ине. Ләкин уларҙың был йыйған малдары (яза килгәс) ысынлыҡта уларға файҙа килтермәне.\n(Үҙ араларынан сыҡҡан) пәйғәмбәрҙәре уларға ап-асыҡ дәлилдәр килтергәс, улар үҙҙәренең белемле булыуы менән маһайҙылар һәм аяттарҙы мыҫҡыл итеп көлдөләр. Улар мыҫҡыл иткән нәмәләр (яза булып) үҙ баштарына төштө.\nМинең тарафтан үҙҙәренә бик тә хәтәр яза килгәс:\n— Аллаһҡа инандыҡ һәм Уға тиңләштергәндәребеҙҙе инҡар иттек, — тинеләр.\nҒазабыбыҙҙы күргәс кенә иман килтереүҙәре уларға файҙа бирмәне. Аллаһтың ҡолдарына ҡарата ҡуллана торған (яза) ысулы шулдыр. Кәферҙәр юғалтыуға дусар ине.


«Иппотерапия - балалар церебраль фалижына ҡаршы!»\nОшо исем аҫтында үткән хәйриә акцияһы сиктәрендә бөгөн тәүге ғаилә бушлай иппотренажерға эйә булды. Баш ҡала спорт-һауыҡтырыу үҙәктәренең береһе Яңы йыл бүләген 10 йәшлек Элина Хәтмуллинаға тапшырҙы.\nУн йәшлек Элина Өфөнөң 5-се лицейында белем ала. Үҫмер тиҫтерҙәренән бер ҙә айырылмай. Уҡыуҙа ла, йәмәғәт эштәрендә лә һынатмай. Тик ҡыҙҙың 36 аҙналыҡ булып донъяға килеүе һаулығына зыян килтерә. Элина сколиоздан яфалана. Ҡыҙҙары ныҡлап аяғына баҫһын өсөн ғаилә бар тырышлығын һала. Бассейн, аэробика, иппотерапия кеүек күнекмәләргә йөрөй. Әммә бөтәһенә лә ваҡытты тигеҙ бүлеп булмай. Нимәнелер кисектерергә лә тура килә, ти ата-әсә. Иппотерапия йәки атта һыбай йөрөп дауаланыу ҙа Элина өсөн көн һайын ҡабатлана торған мөмкинлек түгел. Ҡыҙға заманса ҡоролма - иппотренажер талап ителә.\nГүзәл Хәтмуллина, Элинаның әсәһе: «Табиптарҙың кәңәше буйынса ҡыҙыбыҙҙы бассейн, аэробика һәм иппотерапия кеүек түңәрәктәргә йөрөтә башланыҡ. Файҙаһы бар. Әммә өлгөрөп кенә булмай. Иппотренажер ныҡ кәрәк. Был процедураны дәрес әҙерләгән ваҡытта ла үтәү талап ителә». «Иппотерапия - балалар фалижына ҡаршы» хәйриә проекты сиктәрендә баш ҡаланың спорт-һауыҡтырыу үҙәктәренең береһе ғаиләгә бушлай иппотренажер тапшырҙы. Был Хәтмуллиндар өсөн көтөлмәгән бүләк була. Элина ҡоролманы һынап та ҡараны. Белгестәр әйтеүенсә, иппотренажер атта һыбай йөрөүҙән бер ҙә ҡайтыш түгел, ул шулай уҡ невралгия сире менән яфаланыусыларҙы дауалауҙың да заманса ысулы.\nГөлназ Әхмәтйәнова, спорт-һауыҡтырыу үҙәге етәксеһе: «Методиканың алымы ябай. Ҡоролма баланың кәүҙәһенә, тотош тән мускулдарына йоғонто яһай. Даими күнекмәләр дөрөҫ атларға, умыртҡа һөйәген төҙәйтергә ярҙам итә».\nБыл ҡоролма ярҙамында Хәтмулллиндар Элинаның ныҡлап аяҡҡа баҫырына өмөт итә. Тырышлыҡ эҙһеҙ үтмәҫ, үҙ һөҙөмтәһен бирер тигән теләктә улар.


Иғтибар! Яңы конкурс! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Бәйгеләр һәм конкурстар » Иғтибар! Яңы конкурс!\n25 ноябрҙә һәр беребеҙгә ҡағылған оло байрам – Әсә көнөн билдәләйәсәкбеҙ. Донъялағы һәр кешенең яҙмышында төп урынды биләгән, йәшәйешебеҙҙең йәме һәм ҡото булған, ғәзиз балаһы өсөн йөрәк йылыһын, эскерһеҙ һөйөүен йәлләмәгән, тормош ҡаршылыҡтарынан хәстәрләп-ҡурсалап, балаҡайы өсөн йәнен фиҙа ҡылырға торған бөйөк кеше ул Әсә.\nОшо байрам айҡанлы республиканың “Башҡортостан” ижтимағи-сәйәси гәзите уҡыусыларыбыҙ араһында ижади бәйге иғлан итә.\nКонкурстың шарттары ябай:\n1. “Бәйләнештә” (“Вконтакте”) социаль селтәрендә https://vk.com/gazetabashkortostan һылтанмаһы буйынса гәзиттең төркөмөнә инеп, уға ҡушылырға, артабан ошо иғлан аҫтындағы комментарийҙар яҙыла торған урынға ғәзиз кешеләрегеҙ тураһында һүрәтләмә һәм фотолар ебәрергә кәрәк (ике фотонан артмаһын, һүрәт сифатлы булһын!). Әсәйҙәрҙең күркәм сифаттарын, маһирлығын, оҫталығын, мауығыуҙарын, тәрбиәүи алымдарын һәм башҡа һоҡланырлыҡ, башҡаларға өлгө булырлыҡ һыҙаттарын тәфсирләүегеҙ фарыз. Тәүге этап 15 ноябргә тиклем дауам итә.\n2. Икенсе этапта иң күп лайк йыйған туғыҙ ҡатнашыусы һайлап алынасаҡ, улар араһынан өс еңеүсе билдәләнәсәк.\nТөркөмгә ҡушылып, “Башҡортостан” гәзите ойошторған бәйге тураһындағы мәғлүмәтте дуҫтарығыҙ, яҡындарығыҙ, яҡташтарығыҙ араһында таратығыҙ, конкурс тураһындағы мәғлүмәткә социаль селтәрҙәрҙә үҙ профилегеҙгә репост яһағыҙ! Яҙған һүрәтләмәгә лайктар йыйығыҙ, еңеү өсөн һәр көндө, минутты файҙаланығыҙ!\nЕңеүселәр тураһындағы һүрәтләмәләр “Башҡортостан” гәзитендә донъя күрәсәк, шулай уҡ еңеүселәрҙе иҫтәлекле бүләктәр көтә. Улар араһында Мәжит Ғафури исемендәге башҡорт дәүләт академия драма театрына билеттар; билдәле яҙыусы, Салауат Юлаев ордены кавалеры Гөлнур Яҡупованың “Ҡатындар” китабы (авторҙың автографы менән); “Башҡортостан” гәзитенең логотиплы биштәре һәм башҡалар бар.\nАлия Ишбулдина от 11.11.2018, 19:42\nСалауат районы Комсомол ауылынан конкурста ҡатнашҡан Алһыу Ғибәҙҙуллина (Шәрхиева) йәш булыуына ҡарамаҫтан тормош юлдашы Вадим менән дүрт балаға ғүмер биреп, өлгөлө йәшәйҙәр. Игеҙәк ҡыҙҙары Янғантау урта мәктәбендә яҡшы билдәләргә генә уҡыйҙар, спорт менән шөғөлләнәләр, ике игеҙәк ҡустыларын да ҡарашырға өлгөрәләр. Ошондай әүҙем тормошта йәшәгән, башҡаларға өлгө булырҙай йәштәр күберәк булһын ине! Алһыу үҙе балалар баҡсаһында тәрбиәсе булараҡ, бәләкәстәрен халҡыбыҙҙың аҫыл ғөрөф-ғәҙәттәре рухында тәрбиәләй. Афарин!


Төбәк хужалыҡтарында һәр һыйырҙан көн һайын 10,2 килограмм һөт һауып алалар // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәк хужалыҡтарында һәр һыйырҙан көн һайын 10,2 килограмм һөт һауып алалар\n17:58, 3 марта 2014 Иҡтисад\nБашҡортостан хужалыҡтарында һәр һыйырҙан көн һайын уртаса 10,2 килограмм һөт һауып алалар, ул былтырғы йыл күрһәткестәренән 0,1 килограмға күберәк.\nТәүлегенә 11 килограмдан ашыу һөттө 13 районда алалар. Һауым буйынса лидерҙарҙа элеккесә Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондары – 15,6 һәм 15,2 килограмм.\nАуырғазы районында был күрһәткес 14 килограмға етә, Мәләүездә – 12,9 кг, Туймазыла – 12,2 кг, Мәсетлелә – 11,9 кг, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nЙыл башынан алып төбәк хужалыҡтарында һәр һыйырҙан уртаса 550 килограмм һөт һауып алынған. Шул уҡ ваҡытта 2014 йылдың ике айы эсендә 600 килограмдан ашыу һөттө Дүртөйлө, Ҡырмыҫҡалы, Мәләүез, Тәтешле, Туймазы һәм Өфө райондарында алғандар. 700 килограмдан ашыу – Ауырғазы, 800 килограмдан ашыу – Стәрлетамаҡ һәм Саҡмағош райондарында.


“Һөҙөмтәле эш өсөн файҙалы ял кәрәк” » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Иҡтисад » “Һөҙөмтәле эш өсөн файҙалы ял кәрәк”\n03.07.2015 “Һөҙөмтәле эш өсөн файҙалы ял кәрәк”\nДәүләкәндәргә Муллагилдиндарҙың ғаиләһе яҡшы таныш. Шәхси эшҡыуарҙар районда үткән бик күп мәҙәни сараны ойоштороу өсөн матди ярҙам күрһәтә. Ғаилә башлығы Илһам да, ҡыҙҙары Айгөл дә моңло йырҙары менән концерттарҙы биҙәй. Биш йәшенән ҡулына гармун алған уҙаман һаман да йыр-моңға, сәнғәткә ғашиҡ. Ғаилә районда ғына түгел, баш ҡалала үткәрелгән һәр сараны күҙәтеп барырға тырыша.\n– Бер төрлө генә йәшәү рәүеше кешене тиҙ ялҡыта. Эшҡыуарлыҡ менән генә шөғөлләнгән булһам, бәлки, матди яҡтан әллә ни алға китеш булмаҫ ине. Ә бар яҡтан да үҫеш кешенең донъяға ҡарашын киңәйтә, юғары маҡсаттар ҡуйырға ярҙам итә. Эштә бар күңелде биреп, янып, арып өйгә ҡайтһаң, ғаиләләге матур мөхит тынысландыра, ҡәнәғәтлек тойғолары уята. Ә берәй концертҡа йәки спектаклгә барып рухи аҙыҡ та алһаң, арыу-талыуҙар онотола. Кеше араһына сығаһың, танышаһың, аралашаһың. Ошондай төрлөлөк йәшәүгә матурлыҡ өҫтәй, эшкә көс-ҡеүәт бирә. Һөҙөмтәле хеҙмәт өсөн файҙалы ял да булырға тейеш тип иҫәпләйем, – ти Илһам үҙенең ҡыҙыҡһыныуҙары хаҡында.\nЫсынлап та, уларҙың ғаиләһенә һоҡланмаған кеше юҡ. Өлгө булырҙай матур йорт, етеш хужалыҡ ғаилә башлығының булдыҡлы булыуы хаҡында һөйләй. Ҡатыны Әлиә лә бар яҡтан да килгән, Илһамға тоғро, ышаныслы тормош юлдашы. Үҙҙәренең танышыу тарихын сибәр ханым йылмайып иҫкә ала:\n– Донъялағы иң бәхетле ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе мин. Үҙемдең тәүге һәм берҙән-бер мөхәббәтемә кейәүгә сығыу насип булды. Үҙем Яңы Йәнбәк ауылында тыуып үҫтем. Күрше Ҡаҙырғол ауылына киске уйынға барған саҡта Илһамға тәү ҡараштан ғашиҡ булдым. Әсәйем һәр саҡ иң яҡын серҙәшем булды, икенсе көндө үк уға, Илһамға ғына кейәүгә сығасаҡмын, тип хыялдарымды һөйләгәйнем. Фәрештәнең, амин, тигән сағына тура килгәндер инде. Миңә 15 кенә йәш, ул инде еткән егет (Илһам менән Әлиәнең йәш айырмаһы 9 йыл – авт.), минең яҡҡа күҙ ҙә һалмай. Бер аҙ ваҡыт үткәс, бар ҡыйыулығымды йыйып, үҙем уға һүҙ ҡуштым. Шул көндө үк мине оҙата килде. Ике йыл тирәһе дуҫлашып йөрөгәндән һуң кейәүгә сығырға тәҡдим яһаны. Йәш саҡта уның матурлығына, моңло йырлауына, гел генә шат йылмайып йөрөүенә ғашиҡ булһам, йәшәй башлағас, уны тормош иптәше итеп һайлап, яңылышмауымды аңланым. Эшсән, ғәҙел, бер һүҙле, ғаилә өсөн тырышып йәшәүсе ышаныслы кеше ул Илһам. Ҡәйнәм дә мине үҙ балаһылай яҡын күреп ҡабул итте. Йәштән кейәүгә сыҡҡас, күп эште белеп тә етмәй инем, нисек донъя көтөргә икәнен тап унан өйрәндем.\nБулдыҡлы ҡатын, кейәүгә иртә сыҡһа ла, белем алырға ла, үҙ эшен асырға ла, бала бағырға ла өлгөрә. Тәүҙә Өфөләге иҡтисад техникумын тамамлай, аҙаҡ ситтән тороп Мәскәү ҡалаһының финанс институтында белем ала. Әлеге ваҡытта шәхси теш дауалау поликлиникаһын етәкләй. Илһам да 18 йыл бергә ғүмер иткән ҡатынына булған ихтирамын йәшермәй.\n– Әлиәне ысын башҡот ҡатыны тип әйтер инем. Сабыр холоҡло, аҡыллы, уңған хужабикә, ирҙе ир итә белгән кеше. Барлыҡ башланғыстарымды ҡабул итә, ҡеүәтләй, ә инде ниндәйҙер килмәгән йәки ярамаған яҡтарым булһа, бер ваҡытта ла тауыш күтәрмәй, тыныс ҡына итеп матурлап аңлата, – ти ғаилә башлығы хәләл ефете хаҡында. – Ғаиләбеҙҙең ҡото, ырыҫы уның ҡулында. Бер ваҡытта ла кеше һүҙен, ғәйбәт тыңламаны. Ғаилә ҡорған йылдарҙа ауыл мәҙәниәт йортонда мөдир булып эшләй инем. Йәй айҙарында таңғы сәғәт биштәргә тиклем йәштәр менән бергә киске уйындарҙа йөрөргә тура килде. Ниндәй генә нахаҡ һүҙ еткермәнеләр ул саҡта. Әммә ул кеше һүҙенә төшмәне, миңә булған ышанысын юғалтманы. Ә ғаиләнең тотҡаһы – бер-береңә булған ышаныста.\nҠыҙҙары Айгөл дә, атаһына оҡшап, сәнғәт донъяһына биш йәшендә килеп инә. Илһам юл ыңғайы ғына ҡыҙы менән сәнғәт мәктәбендә эшләүсе балалыҡ дуҫының хәлен белергә инә. Тап шул көндө ҡыҙ ошо мәктәптә уҡырға теләүен белдерә. Ата-әсә, кәңәшләшкәндән һуң, ҡыҙҙарын фольклор класына бирергә була.\n– Тәүҙә уның был ҡыҙыҡһыныуын етди ҡабул итмәнек. Ваҡытын файҙалы үткәрһен тигән теләктә инек, үҫә килә, бәлки, икенсе ҡыҙыҡһыныуҙары барлыҡҡа килер, тип уйланыҡ. Әммә Айгөл үҙенең киләсәген тап ошо мәлдә үк билдәләгән булып сыҡты. Бала саҡтан һәр минуты, сәғәте алдан бүленгән булды. Сәғәтте белмәгән ваҡытта уҡ, телдәренә ҡарап, бәләкәй уғы ошонда етһә, мин йырларға барам, тип ултырҙы. Тәүҙә башҡорт төркөмөнә генә йөрөһә, аҙаҡ рус төркөмөнә лә яҙылды. Үҫкән һайын йырға, сәхнәгә нығыраҡ тартылды. Район кимәленән яйлап республика кимәлендә үткән бәйгеләргә сыҡты, “Сулпылар”, ”Яҙғы тамсылар” конкурстарында лауреат булды, Франция, Италия сәхнәләрендә лә сығыш яһап өлгөрҙө. Уҡыуын тамамлағас, Өфө сәнғәт училищеһының вокал булегенә уҡырға барырға теләк белдерҙе. Һәр кем күңеленә яҡын эш менән шөғөлләнергә тейеш бит, ҡаршы төшмәнек.\nЙәш ҡыҙҙы ижад юлындағы ауырлыҡтар ҡурҡытмай. Уға ғаиләләре менән аралашып йәшәгән сәнғәт әһелдәренең ниндәй ауырлыҡтар, ҡаршылыҡтар аша үткәне яҡшы таныш. Тик күңелендәге йыр-моңға бөтмәҫ-төкәнмәҫ һөйөү тынғылыҡ бирмәй, алға әйҙәй. Мәктәптә уҡыған саҡта уҡ “Ҡар бөртөгө”, “Өршәгем” һәм башҡа йырҙар менән радио аша үҙ тыңлаусыларын тапҡан Айгөл быйыл сәнғәт училищеһының тәүге курсын тамамлай. Бәхетле бала саҡ бүләк иткәндәре өсөн ул яҡын кешеләренә рәхмәтле:\n– Бала сағымдың иң яҡты хәтирәһе – әсәйемдең бишек йыры. Бәлки, тап ошо йыр мине сәнғәт донъяһына алып килгәндер. Эште күңел һалып башҡарыу атай-әсәйемдән күскән. Улар миңә һәр ваҡыт өлгө булып тора. Күп кенә эшҡыуар, матди байлыҡ артынан ҡыуып, рухи донъяны онотҡан саҡта, уларҙың үҙ районыбыҙҙа сәнғәтте үҫтереү өсөн тырышыуы ихтирамға лайыҡ. Йырға килеү миңә еңел булды, сөнки ҡыҙыҡһыныуҙарымды аңлаған һәм йырларға мөмкинлек биргән атай-әсәйем бар. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик күп таланттарҙың бындай мөмкинлеге юҡ. Ә бөгөн, талант һәм тырышлыҡтан тыш, юл ярыу өсөн сығымдар ҙа кәрәк. Шуға күрә атай-әсәйемдән үрнәк алып, киләсәктә, уҡыуымды тамамлағас, йырсы карьераһынан тыш, балалар өсөн студия асырға хыялланам. Маҡсатым – талантлы балаларҙы сәхнәгә сығарыу.\nАйгөлдөң маҡсатына ирешәсәгенә тамсы ла шикләнмәйем. Булдыҡлынан – булдыҡлы, талантлынан талантлы тыуа, тиҙәр. Ә Муллагилдиндар булдыҡлы ла, талантлы ла, һәр кемгә өлгө булырҙай матур ғаилә лә. Улар кеүек рухи ҡиммәттәрҙе онотмаған шәхестәр булғанда моң ҡәҙере юғалмаҫ.


Мәскәүҙәге башҡорт диаспораһы тағы бер кешегә тулыланды - Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәрен байрам иткәндә был турала баш ҡала мэры Юрий Лужков үҙе хәбәр итте. "Мин дә башҡорт диаспораһы вәкиле, һәм был сер түгел, - тине Юрий Михайлович "Новая опера" театрында сараны рәсми асыу ваҡытында. - Минең әсәйем сығышы менән республиканың Ҡалтасы районынан, һәм ул һәр ваҡыт был ерҙе маҡтап, һағынып иҫкә алды, миңә лә Башҡортостанды яратырға һәм ҡәҙер итергә васыят әйтеп ҡалдырҙы". Алға китеп әйтеп уҙайым, Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығы билдәһе аҫтында үткән тантаналарҙың кимәленә ҡарап фекер йөрөткәндә, баш ҡала мэры әсәһенең теләген тулыһынса үтәй. Ә Юрий Михайловичтың саф башҡорт телендә сәләмләүен халыҡ алҡыштар менән ҡаршы алды. "Дөрөҫ һөйләйемме?" - тип һораны ул Мортаза Ғөбәйҙулла улынан. "Хатта мин улай тип әйтә алмаҫ инем", - тип тынысландырҙы уны БР Президенты.\nЙәйҙең ике айы араһында - 30 июндә һәм 1 июлдә - Мәскәү Башҡортостанды ҡаршыланы. БР Президенты Мортаза Рәхимов етәкселегендәге рәсми делегация, эшлекле даирәләр вәкилдәре, артистар, спортсылар, матбуғат вәкилдәре - республиканан ҙур десант Мәскәү аэропорттарына килеп төштө.\nШул уҡ ваҡытта Рәсәй баш ҡалаһына традицион һабантуйҙа үҙ төбәген лайыҡлы күрһәтеү өсөн сауҙа, йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары, һөнәрселәр, район хужалыҡтары ла килеп етте.\nТантана Ҡыҙыл майҙанда Минин һәм Пожарский һәйкәленә сәскә һалыуҙан башланды. Һуңынан Мәскәүҙең "Малый манеж" дәүләт күргәҙмәләр залында Башҡортостан Республикаһы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе асылды.\n"Күргәҙмә менән танышҡас, миндә шундай фекер тыуҙы - Рәсәй үҙенең составында Башҡортостан кеүек төбәк булыуы менән генә лә бай, - тине Мәскәүҙең вице-мэры Валерий Виноградов. - Төбәгегеҙ тәбиғи ресурстары менән генә айырылып тормай, күп эштәр бит кешеләрегеҙ ҡулдары менән башҡарыла. Республика халҡының тарихы, мәҙәниәте, ижады ла хайран итерлек. Ләкин мине ғәжәпләндергән иң мөһиме - төбәк етәкселәренең республикаға оло һөйөү һәм етди иғтибар менән ҡарауы.\n"Новая опера" театры сәхнәһендә республиканың танылған коллективтары ҡуйған гала-концерт тәүге көндәге тантаналарҙың юғары нөктәһе булды. Һуңынан "Эрмитаж" баҡсаһында тантаналы ҡабул итеү үткәрелде. Башҡортостандан делегацияны тәбрикләргә Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ профсоюздар Федерацияһы рәйесе Михаил Шмаков, Дәүләт Думаһы депутаттары Артур Чилингаров менән Владимир Жириновский һәм башҡалар килде.\nБынан 450 йыл элек булған ваҡиғаның мөһимлеген билдәләп, Мәскәү мэры Юрий Лужков: "Ул саҡта Мәскәүгә килгән был прогрессив кешеләр башҡорт халҡының киләсәге нисек һалынырын яҡшы аңлаған. Был ҡыйыу, аҡыллы, өмөтлө аҙым. Рәсәй ауыр хәлдәргә тарыған саҡта башҡорттар һәм ваҡыт илдең ышаныслы терәге булды. Бөгөн дә республика бөйөк Рәсәйебеҙҙең ҡеүәтен нығытыу эшенә тос өлөш индерә".\nХәтергә төшөрөп үтәйек, 1997 йылда Мәскәүҙә тәүге тапҡыр Башҡортостан Республикаһы көндәре үткәрелде һәм шул саҡта уҡ ике төбәк, дуҫлашыу һәм хеҙмәттәшлек итеү ниәтен раҫлап, договор төҙөштө. Быйыл ул сираттағы ун йыллыҡҡа оҙайтылды. Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында Договорға ҡул ҡуйыу тантанаһы 1 июлдә Мәскәү Хөкүмәтенең Аҡ залында үтте.\nШул уҡ көндө "Битца" ат спорты комплексында һабантуй үтте, унда 200 меңгә яҡын кеше ҡатнашты. 50 гектар майҙанда ауыл тормошоноң бөтә атрибуттары - мал-тыуарлы ҡуралары, ҡоҙоҡтары, өйҙәре, тирмәләре менән ысын этнографик ауыл урынлаштырылғайны.\nШунда уҡ ярыштар, ат сабыштары, халыҡ уйындары һәм мәҙәктәр ойошторолдо. Уларҙа республикабыҙ халҡы айырылып торҙо. Башҡортостан Президенты призына көрәштә Стәрлетамаҡтан спортсы Юрий Сабанов еңде һәм өр-яңы "Жигули" автомобиленә эйә булды.\nБаш ҡалалағы байрам иҫ киткес матур үтте. Дөрөҫ, юғары ҡунаҡтар байрам майҙанына килгәс тә ҡойоп ямғыр яуып ебәрҙе, әммә ул планлаштырылған ваҡиғалар барышына бер нисек тә йоғонто яһаманы. Етмәһә, халыҡ һынамыштары буйынса, ниндәйҙер мөһим эш барышында ямғыр яуһа, уңышҡа, тиҙәр бит.


Күндерәк уңғаны » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Күндерәк уңғаны\nКүндерәк уңғаны 17.01.2017 // Шәхестәр\n– Яңы йылға аяҡ баҫтыҡ. Ул өр-яңы шатлыҡтар, һөйөнөслө хәбәрҙәр менән башланып китте. Хәйер, бөтәһен дә изгегә юрарға кәрәк, тиҙәр. Тулыһынса килешәм һәм шуға ярашлы ғүмер ағышын көйләгәнмен. Иртән йоҡонан уянғас та, һәр нәмәгә рәхмәтле була белеү, туған-тыумасаны, күрше-күләнде иҫән-һау күреү, уларҙың шатлығын бүлешеү – ошо бәхет түгелме ни! Насар тойғолар тураһында уйламаҫҡа тырышам, уларҙан арыныр өсөн үҙемде ниндәйҙер кәрәкле шөғөлгә арнайым.\n– Башта үҙегеҙ менән яҡынданыраҡ таныштырып үтегеҙ әле.\n– Стәрлебаш районында тыуып үҫтем, дөрөҫөрәге, Ҡабыҡҡыуыш тип аталған күркәм ауылда. Үҙенсәлекле исемле, шулай бит. Тиҫтерҙәрем шикелле мин дә йүгерек Күндерәк йылғаһында рәхәтләнеп һыу инеп, туғайында ҡыуыш ҡороп, ҡыҫҡаһы, ожмахҡа тиң ерҙә аунап-уйнап буй еткерҙем. Кем үҙенең тыуған төйәген яратмаһын инде! Мостай Кәрим әйтмешләй,\nИлебеҙгә бихисап билдәле шәхестәр биргән бәрәкәтле Стәрлебаш тарафтарынан булыуым менән сикһеҙ ғорурланам.\n– Заманында һеҙгә, 20-һе лә тулмаған егеткә, тотош клубты ышанып тапшырып ҡуйғандар. Эшләп алып китеүе ауыр булманымы?\n– Тиккә генә, тәүәккәллек – йөрәк ҡомары, аҡылдан да ҡай саҡ юғары, тимәйҙәр. Әлбиттә, баштараҡ әҙме-күпме ҡаушау-икеләнеүҙе кисерҙем, йәшермәйем. Бәләкәйҙән үк тотҡан урындан һындыра алыу тигән сифатты ғәзиздәрем күңелгә ныҡлап һалған. Шулай булғас, артыҡ ҡыйынлыҡ та тойманым. Хәйер, сәнғәткә ғашиҡ йәндең үҙ эшенә мөкиббән китеүенә ниңә ғәжәпләнергә! Эйе, 10-сы класты тамамлау менән Ырымбур өлкәһенә терәлеп тигәндәй ятҡан Ҡарамалы-Буҙат ауыл клубында эшләй башланым, хеҙмәт кенәгәмә тәүге рәсми һүҙҙәр нәҡ шунда яҙылды. Хәҙер һағынып иҫләргә генә ҡалды инде. Төрлө билдәле байрамдар йәки ниндәйҙер дата менән бәйле саралар ойоштороуҙан тыш, йыш ҡына күңелле кисәләр үткәреүҙе йолаға әйләндерҙек. Ҡарамалы-буҙаттар үҙҙәре йыр-моң яратҡас, көй-бейеүгә маһир булғас, байрамдар юғары кимәлдә уҙа торғайны.\n– Әнүәр Муллағәле улы, ҡайҙа эшләнегеҙ һуңынан?\n– Ҡайҙа ғына эшләмәнем: көтөү ҙә көттөм, комбайнда игенен дә һуҡтым, тракторҙа ла йөрөнөм. Һалдат ҡайышын билгә таҡмаған ир-ат кем ул? Һүҙ ҙә юҡ, Ватан алдындағы бурысты намыҫ менән үтәнем. Кем әйтмешләй, мул итеп белем алғас, Дим буйында бер аҙ эшләп алдым. Ҡайҙа тиһегеҙме? “Башпотребсоюз” йәмғиәтенең Раевка район-ара базаһы предприятиеһына эшкә ҡоҙаланылар, унда сынығыу алғас, Өфөгә саҡыртып алдылар. Аҙаҡтан иһә Башҡорт кооператив техникумына директор итеп тәғәйенләнеләр. Үҙем уҡыған белем усағына етәкселек итермен тип башыма ла килтермәгәйнем.\n– Күп нәмә ғаиләлә алған матур тәрбиә менән бәйле. Һеҙ ошо фекер менән килешәһегеҙме?\n– Был турала һүҙҙең булыуы мөмкин дә түгел. Әсәйем Ғәзимә Үлмәҫҡол ҡыҙы менән атайым Муллағәле Ғайса улы икеһе лә тирә-яҡта бик абруйлы кешеләр ине. Үҙҙәренең эргә-тирәгә, күрше-күләнгә ярҙамсыллығы, ауылыбыҙ төҙөклөгө өсөн янып-көйгәндәре арҡаһында улар менән иҫәпләштеләр, ишегебеҙ һәр ваҡыт һәр кем өсөн асыҡ булды. Шәхсән үҙемә килгәндә, уйым бына ниндәй: малай өсөн атай бөтәһе лә. Ул эшкә өйрәтеүсе лә, ғилемгә өндәүсе лә, айырыуса донъя көткәндә күберәк атай кешенең өлгөһөнә эйәрәһең. Күбеһенсә аталары янында йөрөгәндәр тәүәккәл була, ныҡышмаллыҡ һыҙаттары унда ярылып ята, сослоҡ, сәмселлек, өлгөрлөк хаҡында телгә лә алмайым.\n– Күп ваҡытыбыҙ эштә үтә, ундағы коллектив менән бер туғандай булһаҡ та, барыбер ҙә ғаиләне бер нәмә лә алмаштыра алмай. Нәҡ ғаилә янында тыныслыҡ һәм яҡлау табабыҙ. Эшенә ашҡынып тороусыларҙы, өйөнә йүгереп ҡайтыусыларҙы бәхетлегә тиңләйҙәр. Ә һеҙҙең быға ҡарашығыҙ ниндәй?\n– Башҡорт кооператив техникумында ғилем эстәгәндә башлы-күҙле булыу тураһында ла уйлана башланым. Бар ине шунда бер сибәркәй, исеме – Рәмзиә. Ҡалаҡҡа һалып йоторлоҡ тиҙәр ундай һылыу ҡыҙҙар хаҡында. Ҡатыным ғүмере буйы мәғариф системаһында бухгалтер ише еңел булмаған вазифаны башҡарҙы. Башҡортостандың атҡаҙанған иҡтисадсыһы Рәмзиә Саях ҡыҙы менән ҡулға-ҡул тотоношоп, ҡыуаныстарҙы уртаҡ бүлешеп, мәшәҡәтле саҡтарҙы бергә күтәреп йәшәп ятабыҙ. Ике баланы аяҡҡа баҫтырҙыҡ: медицина фәндәре кандидаты, Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы Лилиә ҡыҙыбыҙ – врач, улыбыҙ Айҙар шулай уҡ үҙ юлын тапты. Ейәнебеҙ Илдар һәм ейәнсәребеҙ Алһыу – беҙҙең шатлығыбыҙ.\n– Гәзит уҡыусыларға теләктәрегеҙ ҙә барҙыр...\n– Маймыл йылын оҙатып, Әтәс йылына аяҡ баҫтыҡ. Әҙәм балаһы үҙенә күрә эҙәрмән, күңеленә нимә тынғылыҡ бирмәй, шул турала белергә ынтыла, төрлө сығанаҡтан мәғлүмәт туплай. Һәр саҡ шулай камиллашыуҙан туҡтамайыҡ. Ҡыштырҙатып гәзит-журналын да уҡыйыҡ, компьютер менән дә дуҫ булайыҡ, Интернет киңлектәрендә лә рәхәтләнеп гиҙәйек, шул уҡ ваҡытта рухи аҙыҡ тураһында ла онотмайыҡ. Һәр кемдең шатлығын күреү – беҙҙең өсөн оло ҡыуаныс.\nВаҡыт уҙған һайын артҡа йышыраҡ ҡарайым, үткәндәрҙе тәрәнерәк барлайым. “Ошо йәшемә етеп тормоштан уңдыммы?” тип үҙ-үҙемә һорау бирәм дә “эйе, ундым” тип яуаплайым.\n– Әнүәр Муллағәле улы, һорауҙарға ихлас яуап биргәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт!


Хәбәрҙәр: Марокко клон үҫентеләр иҫәбенә оазистарҙы киңәйтә.\nМарокко клон үҫентеләр иҫәбенә оазистарҙы киңәйтә.\nТафилальт Марокко Сахараһының көнбайыш өлөшөндә, бында донъялағы иң ҙур оазис урынлашҡан. Климат үҙгәреүе сәбәпле, уның именлеге хәүеф аҫтында Ил властары уникаль тәбиғәт зонаһын глобаль проект сиктәрендә яҡлауға алды.\nБәшир Сауд, ауыл хужалығы һәм балыҡсылыҡ промыслаһы советнигы:\n“Һүҙ күләмле милли программа хаҡында бара. Уникаль экосистеманы һаҡлау, региондың мәҙәни мираҫына иғтибарҙы йәлеп итеү, эш урындары булдырыу өсөн, тотороҡло үҫеште тәьмин итеүсе саралар күҙ уңында тотола.”\nОазистарҙың сәскә атыуы туранан-тура һыуға бәйле. Марокко белгестәре сүллек шарттарында һыуҙы һаҡлау, һыу һибеүҙе оптималләштереү өсөн яңы технологиялар ҡуллана. Оазис тирәһендә ер аҫты һыу һаҡлағыстары, һыу һибеү каналдары селтәре булдырыла, плотиналар төҙөлә.\nМөхәммәт Бусфул, региондың ауыл хужалығы үҫеше директоры:\n“Быуаттар буйы беҙҙә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау объекттары һәм ҡоролмалары төҙөлә: эҫе климат шарттарында һыу менән тәьмин итеү һәм һибеү системалары, дамбалар, һыу һаҡлау өсөн яһалма быуалар. Бөтә был гидротехник арсенал “Марокко йәшел төҫтә” планы сиктәрендә киңәйтеләсәк. Беҙҙҙе айырыуса һыуҙы экономиялау, “тамсылап һуғарыу” кеүек технологиялар ҡыҙыҡһындыра.”\nОазистар, пальма ҡулҡылары үҫһен, киңәйһен өсөн, үҫентеләр кәрәк. Агадир провинцияһында урынлашҡан “Вiougra” лабораторияһы микроклонлау ярҙамында яңы сорт финик пальмалары килтереп сығарған, уларҙың олондары ҡатыраҡ, емештәре тәмлерәк.\nМилли агросекторҙы яҡлау программаһы ярҙамында илдә финиктарҙы етештереү 16 процентҡа артҡан. Марокко бер нисә йыл элек пальма ҡулҡыларын киңәйтергә тотондо - 2018 йылға ҡәҙәр илдә 3 миллион ағас ултыртылырға тейеш.


Ысыҡ тамсылары бәлеше\n"Ысыҡ тамсылары" йәки "Фәрештәнең күҙ йәше" бәлеше йомортҡаның ағы менән шәкәр пудраһын дөрөҫ итеп туғыһаң ғына, бешеп сыҡҡан бәлештең өҫтөндә аҙаҡ күҙ йәшеләй тамсылар барлыҡҡа килә. "Был бәлеш һәр байрам табынында мотлаҡ булырға тейеш", тигән фарман бирҙеләр миңә егеттәрем! Бындай бәлеш мотлаҡ һеҙҙең дә табынығыҙ түрендә булырға тейеш, тип әйтмәйем, сөнки һеҙ бер тәмләп ҡарағандан һуң, мин әйтмәһәм дә әйләнгән һайын бешерәсәкһегеҙ.\nШулай итеп, ең һыҙғанып тотондоҡ эшкә. Иң башта ҡамырын әҙерләйбеҙ. Бер стакандан саҡ ҡына күберәк онға бер балғалаҡ ҡабартҡыс (йә аш һеркәһендә һүндерелгән ярты балғалаҡ сода) һалып бутайбыҙ, ярты ҡап аҡ май өҫтәп ыуабыҙ, айырым һауытта туғылған бер йомортҡа менән ике ҡалаҡ шәкәрҙе ҡушып ҡамыр баҫабыҙ. Әйткәндәй, аҡ май һып-һыуыҡ булырға тейеш, ҡулланғанға тиклем һыуытҡыстан алмағыҙ. Әҙер ҡамырҙы шыптырға урап һыуытҡысҡа тыҡтым да, эслеген әҙерләргә тотондом.\nБашта өс йомортҡаның ағын һарыһынан айырҙым. Ағына тамсы ла һарыһы төшмәҫкә тейеш, юҡһа ағы аҙаҡ матур булып күпермәйәсәк. Шуға ипләп кенә айырығыҙ. Бында инде һәр кем үҙ ысулын ҡуллана.\nЙомортҡаның ағын шулай уҡ һыуытҡысҡа ҡуябыҙ, ул беҙгә аҙаҡ кәрәк буласаҡ.\nЙомортҡаның һарыһын миксер менән туғыным да, ике ҡап эремсек, ярты стакан шәкәр, бер стакан магазин ҡаймағы, бер ҡалаҡ манный ярмаһы ҡушып йәнә берҙе миксерымды дырылдатып алдым. Шунан ҡамырымды сығарып, табаға ҡул менән тигеҙ генә итеп йәйҙем. Ситтәрен саҡ ҡына өҫкә күтәргәс, әҙер эслекте ҡойоп, 35 минутҡа мейескә ҡуйҙым. Ваҡыт етә башлау менән, йәһәт кенә һыуытҡыстан йомортҡаның ағын сығарҙым да, бер ҡап шәкәр пудраһы (масса 40 гр тип яҙылған ҡабына, яҡынса өс ҡалаҡ була ул) менән ныҡ итеп туғыным. (Икенсе юлы ярты стакан шәкәр ҡомо менән эшләп ҡарарға кәрәк тип тә уйлап ҡуйҙым. Шәкәр пудраһына ҡарағанда шәкәр ҡомо менән нығыраҡ оҡшай миңә).\nӘйткәндәй, суфленың әҙерме-юҡмы икәнен һауытты баш түбән әйләндереп ҡарап белеп була. Әгәр ҙә, баш түбән әйләндергәндә суфле ағып төшмәй икән, тимәк әҙер. Үҙем шулай тикшерәм.\nУй-уй-уй!!! 35 минут!!!\nБәлеште йәһәтерәк сығара һалайыҡ та, өҫтөнә аҡ күперекте һылап, йәнә ун биш минутҡа мейескә оҙатайыҡ! Әҙер бәлеште шунда уҡ ҡырҡмағыҙ, һыуынғанын көтөгөҙ. Аҙаҡ бәлештең өҫтөндә йымылдап ҡына күҙ йәштәрендәй тамсылар күренә башлаясаҡ. Иҫ киткес тәмле һәм матур бәлеш!\nАшығыҙ тәмле булһын, дуҫтарым!


Күреү һәләте сикләнгәндәр өсөн таяҡтар заманы артта ҡала бара\nУларға алмашҡа заман технологиялары килә. Баш ҡаланың күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты белгестәре һуҡырҙарға юл күрһәтеүсе ҡоролма уйлап тапҡан. Уның ярҙамында алдыңда осраған әйберҙәргә һуғылмай йөрөргә мөмкин. Ҡоролма тирә- йүнде күҙәтеп хужаһын алдан иҫкәртә. Тиҙҙән уны күпләп сығарыуға ла тотонмаҡсылар.\nВиктор Гаврюсов тормошто бар матурлығында күрә алмауына инде зарланмай. Ҡулында һәр ваҡыт таяғы бар. Уның ярҙамында оло йәштәге уҙаман йортонан алыҫ булмаған урамдарҙа ғәҙәти маршруттар буйынса йөрөй. Көн дә тиерлек һуҡырҙар өсөн махсус китапханаға бара. Белемгә ынтыла. Бинаға ингәндә баҫҡыс та бар, «хәҙер баҫҡыстан күтәрелергә өйрәндем, таяҡһыҙ күптән йығылыр инем»,- ти ул.\nЙығылырға тура килмәҫ, күрәһең. Тәгәрмәстәр ярҙамында хәрәкәт иткән баш манекены алда камера тороуын күреп, йүнәлешен үҙгәртә һалды. Ә бит уның менән бер кем дә идара итмәй. Баҡтиһәң, алда ҡаршылыҡтың барлығы ультратауышлы күҙлек аша билдәләнә.\nЯңы ҡоролма киңлекте виртуаль картаға әйләндерә тиһәк тә була. Уның буйынса урамда, йә бина эсендә йөрөгәндә ҡулланыусыға алда булған ҡаршылыҡ, предметтар, объекттар хаҡында махсус сигнал еткерелә. Төкөлөү хәүефе яҡынайған һайын ул көслөрәк яңғырай.\nБашта был ябай сигнал урынына «тауышлы иҫкәртеүҙәр» ҡуйыу, навигаторҙағы кеүек үк һүҙҙәр ярҙамында хәбәр биреү ниәтләнә. Әммә инженерҙар һәм ғалимдар был «уңайлыҡ»ты ҡулланыуға индереүҙе кисектереп торған. Иҫкәртеү дүрт-биш һүҙҙән тора икән, пациент уны ишетеп, аңлап та өлгөрөргә тейеш бит. Кеше телмәрҙе тыңлап бөткәнсегә тиклем, артыҡ аҙым яһап, ҡаршылыҡҡа осрауы ихтимал. Шулай ҙа ультратауышлы күҙлек сигналдар менән генә сикләнмәгән. Теләге булғандар өсөн өҫтәмә функцияһы бар.\nЯңы ҡоролманы телефонға ла тоташтырып була. «Интернет ярҙамында мөмкинлектәр киңәйә»,- ти Өфө белгестәре. Бының өсөн картаның эҙләү системаһында кәрәкле адресты яҙып, навигатор ҡушымтаһын тауыш режимына ғына күсерергә кәрәк.\nРеабилитация сараһы булараҡ ҡулланыласаҡ ҡоролманың барлыҡ деталдәре, корпусы институттың үҙендә эшләнеп йыйыла. Инженерҙар башта компьютерҙа махсус программа аша буласаҡ моделдең вариантын төҙөй. Һәм ул өс Д принтерында экрандағы макетҡа ярашлы үҙенең формаһын ала. Был технологияның донъя кимәлендә лә йыш ҡулланылыуы билдәле. Уңайлы һәм арзан ысул. Әйтәйек, күҙлектең алғы яғы ни бары ике-өс сәғәт эсендә әҙер булды.\nСергей Харитонов, инженер: «Материал булып бында епкә оҡшаған АБС-пластик ҡулланыла. Ул ныҡ һәм һығылмалы булыуы менән айырыла. Корпусты эшләгәндә, принтер эсендә пластик ирей һәм ҡатлам өҫтөнә ҡатлам һалынып, яңы формаһын ала. Мәҫәлән, бында өс йөҙгә яҡын деталде иҫәпләргә мөмкин».\nИженерҙар, «ҡулда плата һәм датчиктар тейешле кимәлдә булғанда, көнөнә ун ультратауышлы күҙлек эшләй алабыҙ»,-ти. Хәйер, институт проекты яңыраҡ «Умник» конкурсында еңеү яулап, грант та алған. Ике йылға 400 мең һум аҡса бүленгән. Был сумма башланған эште тағы ла камиллаштырырға ярҙам итәсәк.\nӘлегә тәжрибәләр тамамланмаған. Махсус аппаратты медицина тауарҙары баҙарына сығарғансы, пациенттарҙа клиник тикшеренеүҙәр үткәреү талап ителә, лицензия алыу мөһим. Дизайн өҫтөндә лә эшләйһе бар. Шулай ҙа был ҡоролма сит ил аналогтарынан айырмалы рәүештә ҡиммәт тормаясаҡ. Яҡынса ун мең һумға төшәсәк. Был импорт тауарҙарын алмаштырыу мөмкинлеген бирер тип күҙаллана.