Кешеләр тормошон яҡшыртыу өсөн » Табын\nКешеләр тормошон яҡшыртыу өсөн\n16 июля 2014 йыл | Йәмғиәт\nТорлаҡ, ҡала төҙөлөшө, транспорт\nмәсьәләләре – иң көнүҙәктәр иҫәбендә\nОтчет осоронда "Башҡортостан Республикаһында торлаҡ мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында” Законға ике тапҡыр үҙгәрештәр индерелде. Быға граждандарға хеҙмәттәр күрһәткәндә ведомство-ара мәғлүмәт алмашыуҙы тәьмин итеү зарурлығы, шулай уҡ үҙ бурыстарын теүәл үтәмәгән йорт төҙөүселәрҙән зыян күргән граждандарға дәүләт ярҙамы күрһәтеү кәрәклеге сәбәп булды. "Башҡортостан Республикаһында ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлеген көйләү тураһында” законға ла ике тапҡыр үҙгәреш индерелде. Атап әйткәндә, планировка проекты составына, биләмәне планлаштырыу буйынса документтар әҙерләүгә ҡағылышлы үҙгәрештәр булды, йорт һалыусыныҡы булмаған ер участкаһы эсендә транспорт инфраструктураһы күләме бу-йынса проект документтары әҙерләү мөмкинлеге лә ҡаралды.\nЗакон проекттарының бер нисәһе халыҡҡа транспорт хеҙмәте күрһәтеү менән бәйле (һүҙ түләүле автомобиль юлдарын файҙаланыу мәсьәләһен рег-ламентлаусы положениеларҙы тура килтереү хаҡында бара). Депутаттар шулай уҡ юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген медицина ярҙамы менән тәьмин итеү һәм водителдәрҙең һаулыҡ торошо менән бәйле юл-транспорт ваҡиғаларын булдырмау мәсьәләләрен ҡараны. Башҡортостан Республикаһының юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге тураһында Кодексы, атап әйткәндә, водителдәрҙең билдәле ваҡыт арауығында мотлаҡ медицина ҡарауын үтеп тороуын билдәләй. Мөрәжәғәтнамәләге өҫтөнлөклө мәсьәләләрҙе хәл итеү маҡсатында мин коллегаларым менән республикалағы электр энергетикаһы тармағы үҫеше мәсьәләләрен өйрәндем. Уны тикшереү "түңәрәк өҫтәл” рәүешендә барҙы.\nЙәштәрҙең торлаҡ-төҙөлөш кооперативтарын булдырыу һәм уларҙың эшмәкәрлек механизмдарын яйға һалыу мәсьәләләре лә, яғыулыҡ-энергетика комплексы алдында торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн бирәсәкле булыу проблемаһы ла ҡарап тикшереүгә сығарылды.\nМахсус туҡталҡалар һәм ҡала яны транспорт хәрәкәте тураһында\n- Быйыл беҙ автомобилдәр өсөн штраф туҡталҡалары эше һәм уларҙан транспорт сараһын эвакуациялау менән бәйле проблемаларҙы өйрәнеү менән ныҡлап шөғөлләндек, – тине артабан депутат. – Урындарға барып үткәрелгән ултырыштар һәм рейдтар был өлкәгә ҡағылышлы закон сығарыуҙа байтаҡ ҡына кәмселектәр булыуын күрһәтә. Әйтәйек, махсус туҡталҡа эшен регламентлаусы законға, граждандарға уларҙың автомобиле эвакуацияланыуы тураһында мотлаҡ мәғлүмәт еткерелергә тейешлеге тураһында статья өҫтәргә кәрәк, тигән тәҡдим килде. Тағы ла, махсус туҡталҡаға илткәндә һәм унда һаҡлағанда транспорт сараһына зыян килтергән өсөн яуаплылыҡ булдырырға тәҡдим ителде (бәғзе осраҡтарҙа блокировкалау ҡоролмаларын файҙаланыу күпкә уңайлы). Был темаға һөйләшеү ваҡытында махсус туҡталҡалар ойоштороуға һәм уларҙың хужаларына ҡарата талаптарҙы ҡатыландырырға кәрәк тигән фекер ҙә әйтелде.\nҠала яны маршруттарында пассажирҙар ташыу проблемаһы, шулай уҡ автотранспортты страховкалау өлкәһендә страховкалау компанияларының закондарҙы нисек ҡулланыуы, уларҙың эшмәкәрлеге менән бәйле мәсьәләләр ҙә беҙҙең депутаттар корпусының күҙ уңында торҙо.\nҺайлаусыларҙың мөрәжәғәттәре буйынса\n- Рөстәм Рифат улы, яҙғы сессия осоронда һайлаусылар менән әүҙем хеҙмәттәшлек иттегеҙме?\n- Халыҡты борсоған проблемалар һәр саҡ иғтибар үҙәгендә. Уларҙы өйрәнеүҙә урындарҙа граждандарҙы ҡабул итеү иң һөҙөмтәле эш алымы булып тора. Йәмәғәт ҡабул итеүе ваҡытында иң ҡатмарлы мәсьәләләрҙе асыҡлап, үҙ вәкәләтлектәребеҙ сиктәрендә уларҙы хәл итергә тырышабыҙ. Мәҫәлән, Ғафуриҙа үткән ошондай ҡабул итеү ваҡытында Красноусол ауылының Көнсығыш урамында йәшәүселәр өлөшләтә телефон линияһы булмауға зарланғайны. Шулай уҡ газ тоташтырыуға бәйле проблемалар бар ине. Мин был мәсьәләне тикшереүҙе һәм те-йешле сара күреүҙе һорап урындағы үҙидара органдарына мөрәжәғәт иттем. Һуңынан мөрәжәғәт итеүселәр был мәсьәләләрҙең хәл ителеүе хаҡында хәбәр итте: бер аҙна эсендә йорттарға телефон үткәрелгән, йорттарға газ тоташтырыла башлаған.\nДуҫлыҡ тыҡрығы һәм Пушкин урамында йәшәүселәр юлдарҙың насар булыуына зарланғайны. Әлеге көндә тыҡрыҡтағы юлға ҡом һибелде, атап үтелгән урамда ла был эш өлөшләтә башҡарылды.\nХалыҡ контроле эш итә\n- Депутат эшмәкәрлегенән тыш һеҙ "Берҙәм Рәсәй” партияһы ағзаһы булараҡ та әүҙем эш алып бараһығыҙ: элек партияның башҡарма комитетына етәкселек иттегеҙ, бөгөн – "Халыҡ контроле” партия проекты кураторы. Был һеҙҙең иңгә йәмәғәт эшенә бәйле байтаҡ йөкләмәләр, бурыстар өҫтәй бит. Был йүнәлештә ниндәй уңыштарға өлгәшелде?\n- Ысынлап та, республикала халыҡ мәнфәғәтен һәм хоҡуғын һаҡлаусы "Халыҡ контроле” федераль партия проекты әүҙем үҫешә. Мин был проекттың координаторы булып торам. Бөгөнгө көндә урындағы координаторҙар, Йәш гвардия ағзалары һәм йәмәғәт фекере лидерҙары менән берлектә көн һайын тиерлек рейдтар үткәрелеп тора. Йыш ҡына етди етешһеҙлектәр ҙә асыҡлана. Миҫалға Туймазы, Федоровка, Хәйбулла райондары һәм Өфө ҡалаһында үткән һуңғы рейдтарҙы ғына алайыҡ. Роспотребнадзор һәм ЮХХДИ вәкилдәре менән берлектә аҙыҡ-түлек магазиндары һәм пассажирҙар ташыусылар тикшерелде. Магазиндарҙа файҙаланыу ваҡыты үткән аҙыҡ-түлек табылды, ҡайһы бер тауарҙарҙың сертификаты булманы. Пассажирҙарҙы ташыусылар араһында ОСАГО-һы булмаған һәм юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙған өсөн бер нисә тапҡыр штраф түләгән водителдәр асыҡланды.\nПрактиканан күренеүенсә, проект халыҡ тарафынан хуплау тапты. Шулай уҡ беҙ халыҡтың һорауына нигеҙләнеп торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә лә рейдтар уҙғарҙыҡ. Көҙгөлөктә дарыуханалар, студенттарҙың дөйөм ятағы һәм балалар баҡсалары буйынса ла рейдтар үткәрергә планлаштырабыҙ. Тотош республика буйынса һәр өлкә, һәр тармаҡ буйынса рейдтар ойошторасаҡбыҙ. Сөнки бындай рейдтар беҙгә теге йәки был өлкәләге ысынбарлыҡты асыҡларға ярҙам итә, һөҙөмтәләр республика ҡануниәтен камиллаштырыуға ерлек, нигеҙ бирә.\n- Яҡын киләсәккә пландар хаҡында ла бер нисә һүҙ.\n- Көҙгө сессияла халыҡҡа транспорт хеҙмәте күрһәтеү, автомобилдәрҙең штраф майҙансығы эше, алданған өлөшсөләрҙе яҡлауға бәйле закондарға үҙгәрештәр индерергә уйлайбыҙ. Бынан тыш, "Электр энергияһы ҡулланыуҙың социаль нормаһы” темаһына түңәрәк өҫтәл, шулай уҡ "Инфраструктура проекттарында дәүләт-шәхси партнерлыҡты үҫтереү” мәсьәләһе буйынса "парламент сәғәте” үткәреү планлаштырыла.\nКомитеттың эш планында шулай уҡ энергия менән тәьмин итеүсе ойошмаларҙың инвести-\nцион программаларҙы үтәүенә бәйле хәлде өйрәнеү ҡаралған. Беҙҙең Комитет компетенцияһында булған эшмәкәрлектең бөтә тармаҡтары солғап алынасаҡ, тип әйтергә була. Һәр йүнәлеш буйынса эштәрҙең торошон өйрәнеү беҙгә ысын хәлде аныҡ күрергә һәм закондарға халыҡ мәнфәғәтендәге ниндәй үҙгәрештәр индерергә кәрәклеген билдәләргә ярҙам итә.


Һыуығы ла яраған… » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Һыуығы ла яраған…\nҺыуығы ла яраған… 06.06.2018 // Әҙәбиәт\nНаполеон һәр көн иртәнге ашҡа ҡыҙҙырылған себеш килтереүҙәрен талап иткән. Иртәнге аш төрлө ваҡытҡа тура килгәнгә, бешереүе бик ауыр булған. Император иртәнге 8-ҙә, 9-ҙа, хатта 10-да ашаған. Нисек кенә булмаһын, себеш һәр саҡ ҡыҙҙырылған булырға тейеш.\nКөндәрҙең береһендә, Наполеон генералдарының береһе менән иртәнге аш ашағанда, ашнаҡсыһын маҡтай икән. “Ҡасан ғына ашаһам да, себеш тәмле һәм яңы ғына ҡыҙҙырылған була”, – ти. “Эйе, ул бит ысын сихырсы, себеште йылытҡас, бер ҙә тәмле булмай, тиҙ ҙә бешмәй”, – тип яуап биргән генерал.\nНаполеон иһә был турала бер ҡасан да уйлағаны булмаған. Ысынлап та, ашнаҡсы нисек итеп тиҙ арала әҙерләй ала икән?\n– Нисек һин себеште ваҡытында әҙерләп өлгөрәһең? – тип һораған ул оҫтанан.\n– Бынан да ябайыраҡ бер ни юҡ, хужам. Мин иртән унлаған себеш әҙерләп ҡуям. Сәғәт һигеҙгә табан уларҙы берәмләп һала барам. Һәр егерме минут һайын, яңы себеш ҡуям. Һеҙ ҡасан ғына торһағыҙ ҙа, яңы ғына ҡыҙҙырылған себеш ашай алаһығыҙ.\nНаполеон бындай яуап көтмәгән – аптырап ҡалған: әҙерләнгән аш ун тапҡырға ҡиммәт була бит! Ә император һис тә аҡсаны юҡҡа сарыф итмәгән. Һарайҙа бер йыл буйына эселгән ҡәһүә 55 мең франкка төшөүен белгәс, бушлай күмәк эсеүҙе тыйып, хеҙмәткәрҙәренә айырым “ҡәһүә” аҡсаһы түләгән. Шулай итеп, һәр йыл 35 мең франк янға ҡалған, 20 меңе генә киткән. Себеште лә көнөнә берҙе генә ҡыҙҙырырға ҡушҡан. Һуңға ҡалып торған сағында һыуынғаны ла яраған.\nВоронеж өлкәһенең Серебрянка ауылында йәшәгән мейессе Яков Землянскихтың даны алыҫҡа таралған. Ул сығарған мейескә утын күп кәрәкмәй, ә йылылыҡты күпләп бирә.\nБешерелгән икмәкте ашап туя алмайһың. Ә бына көмөшкә ҡыуған ҡатынды Яков Ахрипович ҡыҙыҡ иткән: уның мейес торбаһы эсенә шешә муйыны ҡуйып ҡалдырған. Хәҙер мейесе әллә ниндәй ҡурҡыныс тауыштар сығара, имеш. Хужабикә күп тапҡыр үтенһә лә, оҫта уның мейесен төҙәтмәй. “Иң тәү кеше ағыулауыңды туҡтат, шунан мейесеңде бер тигән итеп һалып бирермен”, – ти икән. Теге ҡатын башҡанан эшләтер ине лә, тирә-йүндә оҫталар юҡ.\nДонъяла иң “ҡарты”\nЛипецк өлкәһенең Ключ ауылында йәшәгән Ирина Заустайлова паспорты буйынса донъяла “иң ҡарт” кеше булып иҫәпләнгән. Документтарында ул “1047 йылда тыуған” тип күрһәтелгән.\nРайон эске эштәр бүлегенең паспорт-виза хеҙмәтендә документын алмаштырғанда “бәләкәй хата” ебәргәндәр – туғыҙ урынына нуль ҡуйғандар. Ирина үҙе лә был хәлгә көлөп кенә ҡараған. Район эске эштәр идараһында хатаны ҡатын иҫәбенә төҙәтмәксе булғандар. Етмәһә, тиҙерәк түләргә ҡушып, документты тикшергәндә ҡыйын буласағын да иҫкәрткәндәр, ти.


Материалы за 25.01.2013 » Архив газеты "Йәшлек"\nСоль-Илецк: Байҙар йөҙә һыуҙа, ярлылар тоҙло һыуҙа Сәләмәтлек\n– Эшләһәң, һаламың була, бесәнең була. – Помидор биттең дә бирешкеһе килмәй, һаман ныҡышып-ныҡыша. – Мал аҙығын мул әҙерләһәң, һыйырҙарың, һарыҡтарың, ҡош-ҡортоң ишәйә. Ҡышҡа аяҡ баҫҡанда, мал-тыуарыңды һатып, аҡса эшләйһең. Кеҫәң ҡалын булһа, бай булаһың, хужалығыңды киңәйтергә юл асыла. Шунан унда эшләргә кеше яллайһың. Башҡаларҙы ҡушып эшләткәс, байлығың тағы ла артҡандан-арта.\nЮғалтһаң да табып була телефонды Яңылыҡтар » Хаттар яҙҙым\nЙыш ҡына күҙәткәнем бар: мәктәп уҡыусыларының күбеһенең ҡулында – ҡиммәтле телефон. Ата-әсәләренән уҙҙырып, ниндәй генә телефон йөрөтмәй улар. Иң һуңғы модель аппараттарҙың мөмкинлектәрен ҡайҙан белеп өлгөрәләрҙер, иллә-мәгәр үҙҙәренә кәрәген һатып алдырта беләләр. Тәүҙәрәк баланың ҡиммәтле телефон йөрөтөүенә ҡырҡа ҡаршы инем. Юғалтыр. Юғалһа, сабыйҙың күпме йәне әсейәсәк. Һөйләшергә эшкинһә, етмәгәнме, тигән кеүегерәк уйҙамын. Хәйер, синыфташтары барыһы ла унар-ун бишәр мең һумлыҡ телефонлы булып бөткәс, яҡшы уҡығаны өсөн беҙ ҙә улыбыҙҙы бүләкләмәксе иттек. Баланың ҡыуанысына үҙебеҙ ҙә һөйөнөп, атаһы ҡиммәтле телефондарға ғына индереп була торған программа ҡуйҙы.\nШиғыр һәм һүрәт Әҙәбиәт\nИнтернет донъяһы – сикһеҙ, осһоҙ-ҡырыйһыҙ даирә. Аралышыу, танышыу менән бергә яңы хистәргә лә унда урын етерлек. Бөрйән егете Зиннур Боҫҡоновтың һүрәттәре, фоторәсемдәре менән «осрашҡандан» һуң, һоҡланыу, әҫәрләнеү тойғолары шиғыр булып түгелде. Һеҙгә лә бер шәлкем тәҡдим итмәксемен.


Башҡорт асыҡ КВН лигаһының Йәйге кубогын Ҡаҙағстан йәштәре яуланы\nМостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында шаяндар һәм отҡорҙар фестиваленең сираттағы уйыны үтте. Был юлы ул Мәғариф һабантуйы сиктәрендә ойошторолдо.\nБашҡорт асыҡ КВН лигаһының Йәйге кубогын яулау өсөн өс команда һынау тотто. Бөрө районынан Рәсүл Ҡолдәүләтов бер үҙе бер бер команда булып сығыш яһаны. Шаяндар һәм отҡорҙар уйындарында Рәсүл бишенсе йыл сығыш яһай. Сценарийҙы ла үҙе яҙа. Ғәҙәттә шаяртыуҙар көндәлек тормоштан алына.\nҠаҙағстан командаһының башҡорт сәхнәһендәге тәүге сығышы ла күптәрҙе таң ҡалдырҙы. Тамашасылар туғандаш халыҡ вәкилдәренең үҙ телендә шаяртыуын тәржемәсеһеҙ ҙә аңланы. «КАЗИИТУ» йәғни Ҡаҙағстан мәғлүмәт технологиялары идаралығы институты йәштәрен Өфө тамашасаһы йылы ҡабул итте.\n«КАЗИИТУ» командаһының тапҡыр һүҙлеге Башҡорт асыҡ КВН лигаһының еңеүсеһен билдәләгәндә икеләнергә урын ҡалдырманы - Йәйге кубок бер тауыштан туғандаш республика вәкилдәренә күсте. Уҙған ял көндәре Иглин районында үткән Мәғариф һабантуйы сиктәрендә ойошторолған шаяндар һәм отҡорҙар уйынында тәүге тапҡыр Силәбеләр ҙә сығыш яһаны. Ә был аҙна аҙағында Бөрйән районында Башҡорт КВН-ына арналған семинар үтә. Сара сиктәрендә йәштәрҙең ижади мөмкинлектәре, фекерләү ҡеүәһе һәм идара итеү оҫталығын үҫтереүгә йүнәлтелгән тренингтар ойоштороу ҙа ҡаралған.


һуғыш ветераны | Администрация сельского поселения Биляловский сельсовет муниципального района Баймакский район - официальный сайт\n28 сентября 2021 bilal 30\t0\nБилал ауыл советына ҡараған биш ауылға бер генә һуғыш ветераны ҡалғайны. 28 сентябрь 2021 йыл Әбүзәр Әбүбәкер улы Ишморатов баҡыйлыҡҡа күсте.\nҺуғыш ветераны 1927 йылда Һәмән ауылында донъяға килә. Алты класты тамамлағас, туған колхозында эш башлай. Тиҙҙән алһыу таңдар, яҡты хыялдарҙы ҡара һөрөм ҡаплай. Бар илде ҡан илатып Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Әле быуыны нығынып та етмәгән үҫмер Әбүзәргә тиҫтерҙәре менән бер рәттән ауыр эшкә тотонорға, атайҙарының хеҙмәт урынын алырға тура килә. Ауылдың ҡото китә, көн дә һәр ғаиләне яуҙағыларҙың иҫән-һаулығы борсой. Ҡайғылы йөҙлө почтальондарҙы күрмәҫ өсөн һәр кем әллә ниҙәр эшләргә әҙер була. Тик Һәмән ауылына ла ил күргәнде кисерергә тура килә.\n1944 йылдың ноябрендә Әбүзәр Ишморатов та ил һағына баҫа. Уҡсылар полкына тәғәйенләнгән йәш егет Японияға оҙатыла. Ҡыҙыл Армия фашистарҙы ҡыҫырыҡлай башлауға ҡарамаҫтан, фашистар ҙа һәр метр ер өсөн ныҡ торорға маташа. Немец илбаҫарҙары менән йөҙгә-йөҙ килеп алышҡан уҡсылар полкы тиңһеҙ ҡаһарманлыҡ күрһәтә. Эйе, илен һаҡлаған һалдаттарҙың һуғыштағы һәр көнө генә түгел, сәғәте, минуты ла батырлыҡ.\nУҡсылар полкының минометсыһы Әбүзәр Ишморатов, күкрәген наградалар менән биҙәп, 1951 йылда тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Ул тыныс тормошта ла үҙен тик яҡшы яҡтан күрһәтә: барлыҡ эштәрҙә лә тик маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ була.\nБына ошондай көслө, ҡаҡшамаҫ рухлы, эшһөйәр кешеләрҙән үрнәк алырға, улар өлгөһөндә йәш быуынды тәрбиәләргә бурыслыбыҙ. Тыныс йоҡла, ветеран!\nҺуғыш ветерандары тураһында «Хәтер» эҙләнеү төркөмө ағзалары сығарған «Ауылым тарихында Бөйөк Ватан һуғышы» исемле беренсе китаптан уҡый алаһығыҙ.


Үҫемлектәр ҡоротҡостарға ҡаршы\nКөндәр эҫе тороуы, ямғырҙарҙың һуңғы ваҡытта бөтөнләй яумауы йәшелсә-емеш баҡсаларында төрлө ҡоротҡостарҙың үрсеүенә булышлыҡ итте.\nКөндәр эҫе тороуы, ямғырҙарҙың һуңғы ваҡытта бөтөнләй яумауы йәшелсә-емеш баҡсаларында төрлө ҡоротҡостарҙың үрсеүенә булышлыҡ итте. Был йәһәттән айырыуса үҫемлек бете (тля) ҙур зыян килтерә. Оҙаҡламай баҡсасылар күп, йәшелсә-емештәрҙең уңышын йыя башлаясаҡ. Шул сәбәпле, химик препараттарҙы ҡулланмай. Һәүәҫкәр йәшелсәселәр үҫемлек бетенә ҡаршы үлән төнәтмәләре ҡуллана.\nТилебәрән орлоғо (белена черная) төнәтмәһе бик файҙалы. Әҙерләү ысулы:\n1 кг киптерелгән сеймалға 10 литр һыу алына. 0,5 сәғәт ҡайнатып һөҙөргә һәм һиптерер алдынан 20-30 г ҡара- һоро төҫтәге хужалыҡ һабынын өҫтәргә. Ҡаразирә төнәтмәһе (1 кг ҡоро сеймалға литр һыу алына) ҡоротҡостар ашҡаҙанына ағыу кеүек тәъҫир итә. Тағы ла томат һабаҡтарын ҡулланырға мөмкин (2 кг һабаҡты 10 литр һыу һалып, 3-4 сәғәт төнәтергә, һиптерерҙән алда 40 г һабын өҫтәргә). Тәмәке төнәтмәһе. 400 г киптерелгән сеймалдан эшләнелә. Ике тәүлек ултыртып тондоролған төнәтмәгә 10 литр һыу һәм 40 г һабын ҡушыла, ул күп ҡоротҡостарға ҡаршы көрәштә яҡшы һөҙөмтә бирә.\nТүтәлдәрҙәге ҡоротҡостарҙы ҡурҡытыусы үҫемлектәр бар.\nЯпраҡлы салат, әрем - йәшелсә баҡсаһы беттәренән.\nҺарымһаҡ - баҡса бөрсәһенән, үрмәксе талпанынан.\nТорма - ҡыярҙағы, помидорҙағы үрмәксе талпандарынан.\nКерән - картуф ҡандалаһынан.\nМал сөгөлдөрө - колорадо ҡуңыҙынан.\nӘнис, фасоль - колорадо ҡуңыҙынан.\nКартуф - фасолдәге ҡамҡанан (ҡояш апай).\nБазилик - себен һәм серекәйҙән.\nБесәй табаны - аҡ күбәләк, ҡарышлауыҡ һәм себендән.\nБүре емеше (бузина) - сысҡандан.\nКүреүебеҙсә, үҫемлектәр беҙҙе туҡландырып ҡына ҡалмай, ҡурсалай ҙа икән. Кәрәкмәгән сүп үләне тип баҡсағыҙҙағы үләндәрҙе өҙөп ташларға ашыҡмағыҙ.\n«Наша дача» календарынан.


Республикала торлаҡ төҙөүҙең кәмеүе күҙәтелә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n16:24, 20 июня 2018 Иҡтисад\nРеспубликала торлаҡ төҙөүҙең кәмеүе күҙәтелә Фото: Олег Яровиков\nТәүге биш айҙа Башҡортостанда дөйөм майҙаны 616,8 мең квадрат метрлыҡ 6771 фатир сафҡа индерелгән. Был уҙған йыл менән сағыштырғанда 14,4 процентҡа аҙыраҡ, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.\nЙыл башынан республикала һәр мең кешегә 152 квадрат метр торлаҡ төҙөлгән.\nБашҡортостан Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе, йән башына торлаҡ менән тәьмин итеү йәһәтенән алтынсы урынды биләй.\nТорлаҡ төҙөлөш структураһында халыҡтың үҙ иҫәбенә һәм кредиттар ярҙамында һалған торлаҡ өлөшө 81,7 процент тәшкил иткән. Майҙаны 503,7 мең квадрат метрлыҡ 4638 шәхси йорт төҙөлгән, йәки 2017 йылдың ғинуар-майына 90,6 процент.\nТөҙөүселәр — республиканың юридик берәмектәре быйыл тәүге биш айҙа дөйөм майҙаны 113,1 мең квадрат метрлыҡ йорт һалған. Был бер йыл элекке менән сағыштырғанда 31,2 процентҡа аҙыраҡ.


Хәбәрҙәр: Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы: Ерҙең 92% халҡы бысраҡ һауа һулай.\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы: Ерҙең 92% халҡы бысраҡ һауа һулай.\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы, тикшеренеү үткәргәндән һуң, шундай һығымта яһаны: планетабыҙҙың күпселек халҡы уғата бысраҡ һауа һулап йәшәй. Ундай урындарҙа йәшәүселәр ер шарының 92 процентын тәшкил итә. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы бындай хәлде “ғәҙәттән тыш,” “һаулыҡ һаҡлау өсөн хәүефле” тип атай.\nҺауалағы зарарлы матдәләр кимәле Ҡытайҙа, Һиндостанда, Европаның күп кенә илдәрендә, Рәсәйҙең Европа өлөшөндә норманан байтаҡҡа юғары.\n“Бөгөн беҙҙең илдә тирә-яҡ мөхитте яҡлау мәсьәләләре, ә былар үлем-китемде арттыра торған мәсьәләләр, төп урында тормай, саң һуғып һөйләшеүҙәр ҙә алып барылмай. Бысраҡ һауа факторына ионлашыу факторы ла өҫтәлә, йәғни йөҙҙәрсә мең кеше, миллиондарса булмаһа әле, бысраҡ радиоктив территорияларҙа йәшәй,”-ти Рәсәйҙең Гринпис энергетик программаһы етәксеһе Владимир Чупров.\nҺиндостанда ла һауаның бысраныуына ҡаршы етди саралар үткәрелмәүенә зарланалар. Һиндостан ҡалалары урамдарында автомобилдәрҙең, мотоциклдарҙың артыуы шуға алып килгән: һауаның бысраныуы, мөмкин булған күрһәткестәрҙән 10-15 тапҡырға артып, рекорд ҡуя.\n“Европала һауа күпкә яҡшыраҡ, бысраҡ һауа проблемаһы Һиндостан, Азия ҡалаларына, Азия һәм Африка илдәренә генә хас тигән ҡараш йәшәй ине. Доклад иһә Европа ла был проблеманан азат түгеллеген күрһәтте,”-ти Һиндостандың тирә-яҡ мөхитте тикшереү буйынса фәнни үҙәгенән Нәсим Усман.\nҺаулыҡ һаҡлау ойошмаһы докладында һауаның бысраныуы күҙгә күренеп артыуы, халыҡтың һаулығына, йәшәү кимәле сифатына, иҡтисади хәленә йоғонто яһауы хаҡында әйтелә. Доклад метеорологтарҙың отчеттарына, спутниктарҙан алынған мәғлүмәттәргә, һауаны планетаның 3 мең урынынан һынауға алынған тикшереүҙәргә нигеҙләнгән.\nҺаулыҡ һаҡлау ойошмаһы эксперттары шуны киҫәтә: һауаның сифаты насарайыуы тейешле ауырыуҙар тыуҙырасаҡ. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, һауаның бысраныуы менән бәйле проблемаларҙан йыл һайын 6,5 миллион кеше һәләк була.


Башҡортостанда ял көндәрендә генә 12 кеше һыуға батып һәләк булған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨс кешенең кәүҙәһе әле булһа табылмаған. Ҡотҡарыусылар хәбәр итеүенсә, фажиғәләрҙең төп сәбәбе-билдәләнмәгән урында һыу инеү. Шулай уҡ күптәр һыуға ҡыҙмаса булып алғандан һуң төшә. Һыу буйында ата-әсәләр ҙә уяулыҡты юғалта. Шаран районында һыу инеү рөхсәт ителмәгән быуала 13 йәшлек ике ҡыҙҙың ғүмере өҙөлдө.


Бейей-бейей донъя яуланы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Бейей-бейей донъя яуланы\nБейей-бейей донъя яуланы 10.05.2012 // Әҙәбиәт\n- 1942 йылдың 10 майында Баймаҡ районының Сыңғыҙ ауылында тыуған;\n- Баймаҡ ҡалаһының 4-се башланғыс һәм 1-се урта мәктәптәрендә белем ала;\n- 1960 — 1987 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм филармонияһы солисы;\n- улы Хәлил Әнүәр улы Ишбирҙин — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы. Ейәндәре — Фәрхәт, Азамат, килене — Әлфиә, бүләсәре — Самира;\n- яратҡан аштары: үҙе бешергәне, еләк-емеш, йәшелсә;\n- кешеләрҙә яратҡан сифаттар: тоғролоҡ, яуаплылыҡ, изгелек;\n- өнәмәгәндәре: хыянат, яһалмалыҡ, тупаҫлыҡ, ялҡаулыҡ;\n- яратҡан сәскәһе: умырзая;\n- яратҡан шөғөлө: тегеү, бәйләү, йыр-моң тыңлау, ҡыҙыҡлы яҙмышлы кешеләр менән аралашыу, баҡсала ер эштәре менән шөғөлләнеү.\n- Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты. София, 1968 йыл, алтын миҙал;\n- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, 1972 йыл;\n- Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, 1973 йыл;\n- Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, 1974;\n- РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, 1978 йыл.\nПариждар “Мадам Грация” тип хаҡ исем таҡҡан\nҮҙенең профессиональ оҫталығы, нәзәкәтлелеге менән бөтә донъяла дан ҡаҙанған мәшһүр бейеүсебеҙ Рәшиҙә Туйсинаға 70 йәш тула. Бөгөн дә ҡарап туйғыһыҙ сибәр, ә сәхнәгә сыҡһа, әле булһа йәшлек дәртен, һөнәри оҫталығын юғалтмаған күренекле сәнғәт йондоҙона һоҡланмаған кеше юҡ. Шуға күрә ул үҙенең йәшен йәшермәй ҙә.\nӘ бит бар ине Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙының меңәр йыллыҡ тарихы булған донъя сәхнәләрендә тиҫтәләрсә мең юғары зауыҡлы тамашасы һыймалы залдарҙа аяғүрә баҫып алҡышланған илаһи мәлдәре.\nМин дә уның сәфәрҙәренең береһенән һуң, Рәшиҙә апай менән ғорурланып, ошондай шиғыр баҫтырып сығарғайным:\nҺаҡмар ҡыҙы, ҡайҙан башланалыр\nМеңдәрҙе лә әсир итер буй-һын,\nЙылмайыуың йәнде иретерлек,\nУның сере ниҙә?\nБыл тиклем дә һөйөү, тиңһеҙ дәрт-моң\nҠайҙан килә һиңә?\nЮҡ, юҡ, әйтмә, әйҙә улар һәр саҡ\nБер сер булып ҡалһын.\nТик ижадың сәнғәт күктәрендә\nЙондоҙ булып янһын.\nӨҫтәлһендәр алтын миҙалдарың\nПарижлылар “Мадам Грация” тип\nХаҡ таҡҡан бит исем.\nКиң күңелгә хөрмәт, алҡыштар ҙа,\nЛайыҡ дан да һыя.\nБиҙә, әйҙә, тетрәт сәхнәләрҙе,\nШиғырҙың тәүге юлдарында һанап киткән, кешеләрҙе ғәжәп иткән сифаттар сер булып ҡалһын тиһәм дә, улар мине гел генә уйландыра. Ысынлап та, ике-өс йәштән бейеү тылсымдарын махсус үҙләштереп, хореография, музыка дәрестәре алып, буй-һын, аяҡ-ҡул бейеү сәнғәтенә ҡулайлы үҫешһен өсөн махсус күнекмәләр эшләп үҫкән кеше түгел дә ул Һаҡмар ҡыҙы. Кескәйҙән атайҙан етем ҡалып, көйәнтәләп һыу ташып, һыйыр һауып, утау утап, ҡул тиреһе тишелгәнсе өйөм-өйөм кер йыуып, үҫмерлеккә буй еткергән ябай ауыл ҡыҙы.\nБына ошондай ябай шарттарҙа юғары ҡаҙаныштарға өлгәшкән кешеләр хаҡында яҙғанда, мин гел генә уның тамырҙарына, тыуып үҫкән яҡтарына, шәхес булып формалашҡан осорға күҙ һалам. Сөнки бер нәмә лә юҡтан бар булмай. Һәр хәл-ваҡиғаның, һәр ҡаҙаныштың, шәхси сифаттарҙың нигеҙе булып ята улар, кешенең булмышында хәл иткес роль уйнай.\nГероинябыҙҙың тыуған йылы ғына ла күп нәмә хаҡында һөйләй: 1942 йыл. Аслыҡ, яланғаслыҡ. Ирен фронтҡа оҙатып, дүрт бала менән тороп ҡалған әсәһе Мәрхәбә апай сабыйҙарын асҡа үлтермәҫ өсөн Баймаҡ ҡалаһына алып килә. Шуның арҡаһында Рәшиҙәгә тәүлек әйләнәһенә эшләгән балалар баҡсаһына йөрөү бәхете тейә. Ә ауылда ҡалһалар, әсәһе көнө-төнө баҫыу, ферма эшендә саҡта, ҡараусыһыҙ, ас ултырыр ине әле өйҙә. Артабанғы яҙмышы ла бөтөнләй икенсе төрлө булыр ине, әлбиттә.\n“Минең йыуанысым бит һин”, — тип ҡулында һикертеп һөйөргә ярата Мәрхәбә апай кескәй көләкәс ҡыҙын. Ошо һөйөү тулы ҡулдарҙа һикергәндә тыуманымы икән әле сабый күңелендә бейеү осҡондары?!\n“Балалар баҡсаһынан ҡайтҡан саҡтарымда мине гел генә шкаф башына ултыртып ҡуялар ине, — тип хәтерләй бала сағының ошо осорон иҫкә алып, — сөнки иҙән ныҡ һыуыҡ. Өшөтөп ҡуйыуҙан ҡурҡҡандыр инде әсәйем. Ауырып китһәң, балалар баҡсаһына ла барып булмаясаҡ бит. Әсәйем күпме генә эшләмәһен, ул саҡтағы эш хаҡына дүрт кешене аҫрау бик ҡыйынға тура килер ине. Ярай әле атайымдың атаһы — ҡартатайым — беҙгә ҡул тирмәне биргән. Шул тирмәндә әҙ-мәҙ генә игендәрен тарта килеүселәр беҙгә лә өлөш сығарып, бер-ике ҡалаҡ он ҡалдырып китә ине. Әсәйем ауырлыҡтарға ҡарамай, һыйыр тотто, аҡтан өҙмәне балаларын. Ҡала ситендәге Чапаев исемендәге урамда йәшәнек. Беҙгә яҡын ғына урынлашҡан башҡорт-урыҫ башланғыс мәктәбенә уҡырға төштөм. Ҙур тәнәфестә ишек алдында гел генә йырлап-бейеп уйнауҙар ойошторола торғайны. Мәктәп эргәһенән үтеүселәр һоҡланып ҡарап китер ине. Ошо мәлдәр әле лә яҡты хистәр уята”.\nБына бит алтмыш йыллап ваҡыт үткәндән һуң да яҡты хистәр уятырлыҡ мәктәп ишек алды сәхнәһе кескәй ҡыҙыҡайҙың күңелен һиҙҙермәй генә оло сәнғәткә асып ҡуйғандыр, моғайын, тип фараз итергә лә мөмкин.\n“Мин яҙмышҡа ышанам”\n“Мин яҙмышҡа ышанам”, — ти Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы. Ул саҡта буласаҡ сәхнә йондоҙо уҡыған 1-се мәктәпкә талантлы бейеүсе Бөрйән егете Йәнғәле Вәхитов килеп, уҡыусыларға бейеү өйрәтеүе һәм, VIII класта уҡып йөрөгән Рәшиҙәне һайлап алып, уның өсөн махсус “Заһиҙә” бейеүен һалыуы яҙмыш булмай, нимә булһын?! Аҙаҡтан был бейеү уға ғүмерлек яратҡан һөнәрен һайларға, аҙағыраҡ донъя сәхнәләрендә дан ҡаҙанырға ярҙам итә лә инде.\nБашҡорт ҡыҙҙарының матурлығын, әҙәплелеген, нескәлеген, һығылмалылығын, һөйкөмлөлөгөн сағылдырған был бейеү менән йәш бейеүсе тәүҙә мәктәп, аҙаҡ район, унан һуң баш ҡала тамашасыларының күңелен яулай һәм Рәшиҙәнең үҙенең дә иң яҡын дуҫына әүерелә.\nУрта мәктәпте тамамлағас, юғары белем алырға дәрте ҙур булһа ла, шул осорҙағы ҡанундарҙы аша үтеү мөмкин түгел: юғары уҡыу йорттарына инеү өсөн ике йыл стаж кәрәк була. Рәшиҙәне мәктәпкә өлкән пионервожатый итеп алып ҡалалар. Бәләкәйҙән һәр эшкә яуаплы ҡарап өйрәнгән йәш педагог балалар менән эшләргә бөтә күңелен бирә: гел ярҙамлашырға, кәңәш бирергә әҙер торған сибәр апайҙарын бик ярата ҡыҙыл галстуклылар. Йәй көнө ойошторолған пионер лагерҙарында ла уның төркөмөнә эләгергә тырышалар. Ике йыл үткәс, Рәшиҙә педагогия институтына инер ине, моғайын. Араға тағы ла яҙмыш килеп ҡыҫыла.\n“Әртис тормошо еңел түгел бит, балам: ғүмерҙәре юлда үтә”\nУны әхирәте Маһира Әлибаева менән Өфөгә пионервожатыйҙар семинарына ебәрәләр. Республиканың төрлө төбәктәренән килгән йәштәр менән бергә улар БДУ-ның ятағына урынлаша. Семинар бик төплө уйланылған: фәһемле лекциялар, тәжрибә уртаҡлашыуҙар, практик эштәр, ҡыҙыҡлы осрашыуҙар... Бына Рафаэль исемле бейеү белгесе 18 ҡыҙ өсөн бейеү һала. Ҡыҙыҡ, күңелле мәлдәр. Рәшиҙә белгестең һәр һүҙен, һәр күрһәтмәһен еренә еткереп үтәргә тырыша. Бер саҡ бейеү һалыусы Рәшиҙә янына килеп: “Һеңлем, һин ҡайһы яҡтан килдең? Оҫта бейергә нисек өйрәндең?” — тип һорай. Рәшиҙә оялып ҡына яуап биргәс: “Һеңлем, оҙаҡламай бейеү ансамбленә яңы ҡабул итеү уҙғарыла. Һиңә Өфөлә ҡалып, шунда ҡатнашырға кәрәк”, — тип кәңәш бирә. Йөрәге күкрәгенән сығырҙай булып типкән ҡыҙыҡай нисек тә һалҡын ҡанлылыҡ һаҡларға тырыша. Хыялдарында ул күптән баш ҡала сәхнәләрендә лә бит, ә өйҙә, мәктәптә ни әйтерҙәр һуң? Әле үк ҡалып булмай инде, ҡайтып килергә кәрәк. Шулай ҙа, йәш булһа ла, филармонияға барып ғариза биреп китергә башы етә. Әсәһе ҡыҙының теләгенә ныҡлы ҡаршы килмәһә лә, иҫкәртергә онотмай: “Әртис тормошо еңел түгел бит, балам: ғүмерҙәре юлда үтә. Кеше ял иткәндә лә улар эштә. Ғаилә ҡораһың да бар...”\n“Ярай, әсәйемде нисек тә ризалатып, РОНО мөдиренә киттем. Ҡурҡа-ҡурҡа ғына ишек шаҡыйым. Өлкән генә ағай өҫтәле эргәһенә саҡырҙы: “Нимә булды, һеңлем?” “Филармонияға саҡыралар”, — тип әйтеп тә өлгөрмәнем, етәксебеҙ: “Хәҙер үк кит! Бындай мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырырға ярамай”, — тип фатихаһын бирҙе. Әй, йәшлек бер ҡатлылығы! Конкурстың ҙур булырын күҙ алдына килтерһәм дә, алмай ҡуйырҙар тип башҡа ла килмәй.\nСентябрь айы. Өҫтә — ҡабат-ҡабат ҡайтып йөрөгәнсе тип алған ҡышҡы пальто, аяҡта — заманына күрә матур ғына туфли, ҡулда бәләкәй генә сумаҙан. Ә Өфөгә 12 кеше һыймалы бәләкәй самолет ҡына оса әле ул саҡта. Уҡыу йылы башы булғас, кеше күп. Нисек кенә ултыра алғанмындыр инде, әле лә аптырайым.\nФилармония алдында хәрби гарнизон урынлашҡан. Эстә тамаша залы менән сәхнәһе лә бар. Конкурс шунда үтә. Кешенең күплеге! Үтеп китеремә һаман да ныҡ ышанам бит. Сәсемде матурлап үреп төшөргәнмен, билдәр өҙөлөп тора. Сиратымды көтәм. Бына бер саҡ конкурсты алып барыусы, бейеүсе Закир Исмәғилев сәхнәгә сығып:\n— Конкурс тамам! — тине. Мин йығылып китә яҙҙым.\n— Ә мин! Минең сират саҡ етте бит, — тип үрһәләнеп ҡысҡырып ебәрҙем, шаршау аша башымды тығып. Әле лә аптырайым, шул тиклем дә оялсан ҡыҙыҡайға ҡайҙан килде икән бындай саялыҡ?! Артист булыу теләге шул тиклем дә ҙур булғандыр инде.\n— Кем ул, ниңә тороп ҡалған? — тип тороп баҫты жюри етәксеһе Фәйзи Ғәскәров (уның кем икәнен аҙаҡ ҡына белдем).\nМинең фамилиямды иғлан иттеләр. “Заһиҙә”не бейеп сыҡтым. Залға төшөп ултырҙым. Бөтәһе лә миңә ҡарай, йәлләй кеүек. Шул саҡ алдыма фәрештәләй бер йәш кенә апай килеп баҫты. Уның үҙенең һәм кейемдәренең матурлығы! Иҫем китеп, апайға ҡарап торам! Ул яныма килеп, йомшаҡ ҡына тауышы менән:\n— Һеңлем, бейеүсе һөнәрен һайларға теләйһеңме? — ти.\n— Теләйем дә бит, бейей белмәйем шул.\n— Белмәһәң, өйрәтербеҙ, — ти апай.\nБәй, мин был апайҙы күргәнем бар ҙа инде: Баймаҡтың май заводы клубында “Тутыйғош”, “Шаян ҡыҙҙар” бейеүҙәрендә ҡатнашҡайны. Эйе, эйе, күренекле бейеүсе Рәүилә Хажиева апайҙың “Һинд” бейеүе айырыуса күңелгә уйылып ҡалған.\nТағы ла яҙмышты иҫкә төшөрмәү мөмкин түгел инде: 1-се тур үткән булған икән мин саҡырыу көтөп йөрөгән арала, тәүгеһендә ҡатнашмай ғына 2-се турҙан өсөнсөһөнә үтеп киттем”, — Рәшиҙә апай хеҙмәт юлын башлаған көндәргә әйләнеп ҡайтҡанда, үҙе лә йәшәреп киткәндәй тойола, һөйкөмлө ҡара күҙҙәренән яҡты нурҙар һибелә.\nЯратҡан һөнәргә бер аҙым ғына әле ҡатмарлы конкурстан үтеү. Был һөнәргә ныҡлап эйә булырға ла кәрәк. Ҙур-ҙур сәхнәләрҙә йылдар буйы бейегән күренекле артистар менән бергә сығыш яһарға тейеш тә ул. Һинең әле йәш булыуыңда, сәхнәгә яңы ғына аяҡ баҫыуыңда тамашасының ни эше бар?! Эшкә алынғанһың икән, ана шул сәхнә оҫталары кимәлендә бейергә лә тейеш инде һин. Быны бик яҡшы белә Рәшиҙә, уҡытыусылары ла был хаҡта иҫенә төшөрөп кенә тора. Тик күпме генә тырышһаң да, бөтәһе лә бер көндә генә тормошҡа ашмай шул. Етмәһә, йәшәргә урын юҡ. Әле бер таныштарҙа, әле икенселәрендә инәлеп, ярарға тырышып тигәндәй ҡунып йөрөргә кәрәк. Ә бит көнө-төнө физик, әммә ижади эш менән шөғөлләнгән кешегә ял да, әҙерләнергә лә, уйланырға ла, уҡырға мөмкинлектәр ҙә кәрәк.\nЕтмәһә, мөхәббәте лә була бит әле йәшлектең. Баймаҡта бер мәктәптә уҡып, Өфөгә бер йыл ғына алданыраҡ уҡырға ингән ҡурайсы, йырсы, актер егет Әнүәрҙең Рәшиҙә Туйсинаға күҙе төшмәүе мөмкин булмағандыр: икеһе лә сибәр, йәш, талантлы, сәнғәткә мөкиббән яҡташтар. Ҡайтҡанда-киткәндә лә, сәхнәлә лә осрашып тораһың. Ата-әсәләре лә был парҙың тормош ҡороуын хуплай ғына.\n“Ҡәйнәм мине бик яратты, үҙе лә сәнғәт һөйөүсе, ғаилә дилбегәһен ҡулында ныҡ тотоусы, уңған, матур, динде, йолаларҙы хөрмәт итеүсе башҡорт ханбикәһе һымаҡ ине. Әйткәндәй, бөйөк ҡурайсы Ғата Сөләймәновтың бер туған һеңлеһе ине ул, — тип хәтерләй Рәшиҙә апай килен булып төшкән йылдарын. — Яңы программа өҫтөндә эш башланыҡ. Миңә, яңғыҙ бейеүҙәр менән сығыш яһап өйрәнгән кешегә, күмәк бейеүҙәр өйрәнеүе айырыуса ҡатмарлы булды. Көн буйына ҡара тир сыҡҡансы репетиция яһап ҡайтҡандан һуң, йоҡларға ятҡас та бейеү хаҡында уйлайым. Аяҡтарым да бейеп торған кеүек. Сәм, намыҫ көслө миндә. Кешенән ҡалмаҫ өсөн бөтә донъя мәшәҡәттәренән, рәхәтлектәренән ваз кисеп эшләгән саҡтар ҙа булды”.\n“Тормошта ла, эштә лә баҫалҡы булдым”\n“Был сифаттарымдың үҙемә файҙалы һәм кире яҡтары ла күп булғандыр инде. Мәҫәлән, иламаған балаға имсәк бирмәйҙәр, тигәндәй, юғары дәрәжәле исемдәргә, халыҡ араһында оло абруйға эйә булып та, ике бүлмәле бәләкәй генә фатирҙа йәшәп ятыуым шул баҫалҡылыҡ һөҙөмтәһендә инде. Ә инде күңелем менән әҙәпле, баҫалҡы булмаһам, башҡорт ҡыҙҙарының төп булмышын асып биргән “Заһиҙә”не һәм башҡа бейеүҙәрҙе еренә еткереп бейей алмаҫ инем.\nИжад кешеләре араһында тыштан беленмәгән хәлдә лә эске ярыш ҡомары баҙлай бит ул. Ул булмаһа, бәлки, һөнәри үҫешкә лә юл асылмаҫ ине. Сәм, кешенән артта ҡалмаҫҡа тырышыу миндә лә булды инде ул. Тик артыҡ оялсанлыҡмы, әҙәплелекме, башҡалар үпкәләп ҡуйыр тип алға сығыуҙан, мөмкинлектәремә ҡарап үҙемде күрһәтеүҙән ситләшә инем. Хәҙер шуның өсөн әҙерәк үкенәм дә, килешәм дә кеүек”.\nИкенсе төрлө Рәшиҙә үҙе булып ҡала алмаҫ ине, моғайын. Конкурстан үтеп, коллективҡа ҡушылған йәштәргә өлкәнерәк бейеүселәрҙең бейеүҙәрен дә өйрәнеү тәҡдим ителә. Тәҡдим ҡәтғи мәжбүри итеү түгел, кемдәрҙер туҡтауһыҙ өйрәнә, кемдер өйрәнелгәндәре менән сикләнә. Рәшиҙәгә киң юлдар асылғандай тойола. Күреп йөрөй бит инде тәжрибәле хеҙмәттәштәренең бейеүҙәрен. Һоҡланып күҙәтеү менән бер рәттән, үҙенең дә уларҙы бар дәртен, йөрәк йылыһын һалып, яңы үҙенсәлекле деталдәр менән байытып башҡарғыһы килә. Былай ғына өйрәнә башлаһа, әлеге бейеү эйәләренең яңылыш уйлауҙары ла мөмкин ине, әле етәкселәр тарафынан махсус әйтелгән тәҡдим төрлө имеш-мимештәргә, шикләнеүҙәргә юл ҡалдырмай. Үҙенә оҡшаған “Бүләк”, “Шаян ҡыҙҙар”, “Бишбармаҡ”, “Таң ҡыҙы”, “Көйәнтә”, “Дуҫлыҡ” бейеүе, һинд, сыуаш, мари бейеүҙәренең яңғыҙ сыҡҡан урындарын үҙе теләгәнсә бар күңелен һалып, яратып өйрәнә. Яҙмыш ҡушыуы буйынса тиһәк тә, кешенең үҙенең дә роле бик ҙур бит әле был яҙмыштың тормошҡа ашырылыуында. Тәбиғи һәләт, күркәм холоҡ, егәрлелек, изге күңел, яуаплылыҡ та кәрәк.\n“Заһиҙә”не ярты быуат бейенем”\n“1961 йылда, ансамбль менән концерт әҙерләп, Мәскәүгә киттек. Кремль һарайында концерт бара, — тип тағы хәтирәләргә күсә Рәшиҙә апай. — “Гөлнәзирә”, “Ете ҡыҙ”, “Сыуаш бейеүҙәре”н бейеп сыҡтыҡ. Бер саҡ көтмәгәндә етәксебеҙ Фәйзи Ғәскәров ағайҙың “Туйсинаны “Заһиҙә” бейеүенә әҙерләгеҙ!” тигән ҡәтғи һүҙҙәре гример бүлмәләрендә яңғыраны. Мин аптырап киттем, ул бейеүҙе тәжрибәле бейеүсе апай башҡарырға тейеш ине бит. Нимә булды икән? Бәхәсләшергә ярамай. Шулай кәрәк икән, мин сәхнәгә ошо бейеү менән сығырға тейешмен. Тик репетицияһыҙ килгәнмен һәм күңелем менән әҙер түгелмен бит әле. Ул арала костюмды алып килделәр. Гример сәсте үрә башланы. Мин эстән генә бейеү элементтарын ҡабатлайым. Эй Хоҙайым, яңылышып ҡуймаһам ярар ине, тип теләйем. Баҙнатһыҙ булһам да, кәрәк саҡта бар мөмкинлегемде бергә туплай алам мин. Әле лә шулай булды. Гастролдәргә ике бригадаға бүленеп сығырға кәрәк тип, “Дуҫлыҡ”, “Көйәнтә”, “Заһиҙә” бейеүҙәрен ныҡлап өйрәнеп алғайным.\nБына мин һәр күҙәнәгем менән талпынып сәхнәгә сығыу минутын көтәм. Күренекле баянсы Әлфәрит Солтанов ағай баянда “Заһиҙә” көйөн уйнап ебәрә. Сәхнәлә бөтә тулҡынланыу юҡҡа сыҡты. Мин Рәшиҙә түгел, Заһиҙә был мәлдәрҙә. Уның холҡо — минең холҡом, уның яҙмышы — минең яҙмышым. Һиҙәм: бөтәһе лә үҙем теләгәнсә килеп сыҡты. Тик ниңә һуң ҡул сапмайҙар? Зал тып-тын. Йөрәгемдең дөрҫләп типкәнен бөтә артистар ишеткән кеүек. Һәм ҡапыл әллә нисә мең кеше һыйған тамаша залы шартлап киттеме ни! “Бис” ҡысҡырыуҙар, ҡул сабыуҙар яңғыраны, “Заһиҙә”не яңынан бейергә тура килде. Икенсе кешенең сығышы башланыуға, оло гөлләмә тотоп, Ғәскәров ағай килеп етте. Ғүмеремдә тәүге һәм һуңғы тапҡыр сәскә биреп ҡотланы ул.\nОшондай етди һәм талапсан остаздың тағы ла кемделер ҡотлағанын башҡа күрергә тура килмәне. Ошонан һуң “Заһиҙә” минең төп бейеүемә әүерелде. Тамашасылар исемем урынына Заһиҙә тип өндәшә башланы. Мин был бейеүҙе 50 йыл, әйтеүе генә анһат, ярты быуат сәхнәлә бейенем һәм әле лә бейейем.\n“Заһиҙә” аша башҡорт ҡыҙҙарының рухи көсөн, эске кисерештәрен, тәбиғилеген, музыкаллеген, нескә хистәрен, нәфислеген, тәбиғәт менән гармонияһын һәм, әлбиттә, гүзәллеген күрһәтергә тырыштым.\nБейеү өсөн күлдәк, костюмдарымды йә үҙем тектем, йә оҫталар теккәнде лә үҙемсә еренә еткереп, тәңкә араларын миллиметрлап үлсәп, кәрәк саҡта ғына бер-береһенә тейеп сыңларлыҡ итеп беркетеп ҡуя инем”.\nИлдең алтын миҙалдарын арттырҙы\nРәшиҙә Туйсинаның “Заһиҙә”һе 1968 йылда Болгарияның София ҡалаһында уҙғарылған Бөтә донъя йәштәр фестивале тамашасыларын да һоҡландырҙы.\nУнда республикабыҙҙан өс кеше ҡатнаша: Рәшиҙә апай, уның һабаҡташы ҡурайсы Салауат Дәүләтбаев һәм ире Әнүәр Ишбирҙин. Әнүәр ағай драма актеры булып ике генә йыл эшләп ала ла, ҡурайсы, йырсы, бейеүсе булып, ҡатыны эшләгән бейеү ансамбленә күсә.\nФестивалдә 128 илдән йыйылған ҡатнашыусыларҙың күбеһе ҡурайҙың ни икәнен дә белмәй бит инде. Моңло көй-тауыштың ҡайҙан сыҡҡанын аңлатыр өсөн беҙҙең артистар шундай күренеш эшләргә була: ике егет сәхнәлә үҫеп ултырған ҡамышты киҫеп алып, тишектәр тишеп, уйын ҡоралы яһап, уйнай башлай. Бер аҙҙан әкиәт ҡыҙы булып бейеүсе Рәшиҙә Туйсина сыға. Уның йәш сағында был бейеүҙе бейегәнен күреү бәхетенә өлгәшкән кеше булараҡ, ундағы жюри ағзаларының да, тамашасыларҙың да кисерештәрен аңлайым. Ысынлап та, һөйләп кенә аңлатырлыҡ түгел шул был илаһи күренеште. Һәр бер хәрәкәте, өҙөлөп торған нескә биле, быуынынан көй-моң ағылып торған һығылмалы нәфис бармаҡтар, үҙе көй сығарып тыпырҙаусы, бейеү өсөн генә яратылған оҫта аяҡтар... Юғары сәнғәт кимәлендә тегелгән күҙҙең яуын алырлыҡ ҡупшы кейемдәр...\nҺөҙөмтә көнөндә генә әйтелмәй. Башҡортостан вәкилдәрен төрлө урындарға концерттарға саҡыралар. Бөтә донъя илдәренең сәнғәте, кешеләре менән танышыу үҙҙәренә лә ҡыҙыҡ.\n“Нисәнсе булып сәхнәгә сығыуыңды, нимәне урып алыуыңды бер ваҡытта ла алдан һорап йөрөмә”, — тигәйне бөйөк остазы. Ошо аманатҡа ғүмере буйына тоғро булды Р. Туйсина. Был юлы ла фестивалдә тәүге тапҡыр сәхнәгә сығыуҙарына өс көн үткәс кенә еңеүҙәре хаҡында “Молния”нан уҡып белделәр. “Рәшиҙә Туйсина беҙҙең илдең алтын миҙалдарын арттырҙы”, тип яҙылғайны унда. Шунда уҡ Башҡортостан комсомолының ул саҡтағы беренсе секретары Абрар Ярлыҡапов килеп:\n— Рәшиҙә туғаным, ниңә шатланып ҡысҡырмайһығыҙ, был бит — оло еңеү, был бит — илебеҙ ғорурлығы! — ти. Шул саҡта ғына һөҙөмтәне оҙаҡ көтөүҙән һүрелә төшкән хис-тойғо бәхет-шатлыҡ булып күҙ алдында мең төҫтәрҙә балҡып китә.\nСалауат Дәүләтбаев менән Әнүәр Ишбирҙин да, программала булмауҙарына ҡарамаҫтан, бронза миҙал алып ҡайта.\nБыл еңеү, әлбиттә, бейеү ансамбле, ғөмүмән, Башҡортостан бейеү сәнғәте өсөн дә оло еңеү, донъя кимәлендә тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күтәрелеү була. Ә Рәшиҙә Туйсинаның үҙенә нимә бирә ул: алтын миҙал, донъя кимәлендә танылыу, үҙ-үҙеңә ышаныс һәм яңы гастролдәр, яңы дуҫтар һәм, әлбиттә, көнсөл дошмандар ҙа. Эш хаҡы ла шул уҡ тиерлек, фатир ҙа ябай ғына.\nБәхетен үҙенең таланты, тырышлығы, фиҙаҡәрлеге менән тапҡан сәхнә эшмәкәре ул Рәшиҙә Туйсина. Тиҫтәләрсә бейеүҙе үҙ йөрәге аша үткәргән, уныҡы ғына булып халыҡ хәтерендә ҡалған, Европа, Азия, Африка илдәрендәге тамашасыларға халҡыбыҙ рухын, сәнғәтебеҙ юғарылығын күрһәтергә насип булған илсе лә ул Рәшиҙә апайыбыҙ.\nШвеция, Финляндия, Дания, Афғанстан, Пакистан, Сенегал, Гвинея, Мали, Төркиә — был Рәшиҙә Туйсина сәнғәте менән яуланған ҡайһы бер илдәр генә. Ә инде уларҙан башҡа Советтар Союзының бөтә союздаш һәм автономиялы республикалары, өлкәләр һәм крайҙар... “Ярай әле, ул саҡта янымда ирем Әнүәр Ишбирҙин булды, шул тиклем ҡатмарлы, оҙон юлдарҙа яңғыҙыма бик ауыр булыр ине, — тип хәтерләй Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы. — 1967 йылда Африка илдәре буйлап концерт ҡуйып йөрөгән саҡтар әле лә күҙ алдымда. Беҙҙәгегә бөтөнләй оҡшамаған ерҙәр, ят тәбиғәт, икенсе төрлө менталитет. Барған һәр ерҙә үҙебеҙҙең бейеүҙәрҙе өйрәтәбеҙ, уларҙан яңыларын өйрәнеп ҡайтабыҙ. Аҙаҡтан улар репертуарыбыҙға ла инеп китә. Ай ярым ил сәнғәтен күтәремләп Францияла йөрөнөк. Көнөнә икешәр концерт бирәбеҙ. 6-7-шәр мең кеше һыйҙырышлы залдар һәр саҡ туп-тулы була. Тирә-яҡтағы ҡалаларҙан вертолеттар, самолеттар, автобустар менән килеп ҡарарҙар ине. Француздар — юғары мәҙәниәтле, талапсан һәм яғымлы тамашасы. Улар бит инде миңә “Мадам Грация” тигән исем тағып, гәзит-журнал биттәрендә рәсемдәрем менән мәҡәләләр яҙып сығарҙы. Ундағы: “Бына флейта формаһындағы ғәжәп моңдар сығарыусы уйын ҡоралынан көй ағыла башланы. Шунан һуң сәхнәгә иҫ киткес гүзәл бейеүсе килеп сыҡты. Уның бейеүен бөтә халыҡ һушы китеп һоҡланып ҡараны. Уны үҫтергән халыҡтың тормошон, мәҙәниәтен барып күрге килде. Был халыҡта ошондай ҙа тәбиғи сафлыҡ нисек һаҡлана алды икән, шуны белге килә”, тигән һүҙҙәрҙе нисек онотмаҡ кәрәк.\nШвециялағы бер концертта Король һарайында эшләүсе рәссам да булған икән. Ул беҙҙең етәкселеккә алтындан минең портретымды эшләр өсөн Королева апартаментына саҡырылыуымды белдергән. Аҙаҡ ул Королева йәшәгән Һарайға бирелергә тейеш икән.\nСит илдәрҙә үҙебеҙҙе һәр яҡлап һаҡларға ла тейеш булдыҡ. Сит-ят аҙыҡтың, һыуҙың да кешене сафтан сығарыуы ихтимал. Тикшерелмәгән ерҙән һыу ҙа эсеү юҡ. Үҙем менән гел генә ҡорот йөрөттөм: күңелде лә аса, тыуған яғымдың бер киҫәге һағыныуҙарҙы ла баҫҡандай була ине”.\nБөгөн дә йәштәргә алыштырғыһыҙ\n“Ансамблдән 1984 йылда китһәм, пенсияға 1987 йылда сыҡтым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ансамблдән китеүем күңелемдә әрнеү ҡалдырҙы. Сираттағы концертҡа, ғәҙәттәгесә, әҙерләнеп килдем. Программа буйынса сәхнәгә сығасаҡ ваҡытым да яҡынлашып килә. Шул саҡ етәкселәрҙең береһе яныма килеп: “Рәшиҙә апай, бөгөн сәхнәгә сыҡмайһығыҙ, сөнки һеҙгә пенсияға китергә ваҡыт еткән. Әгәр ҙә һеҙҙе ҡалдырһаҡ, башҡа тиҫтерҙәрегеҙ ҙә, Рәшиҙә эшләгәс, мин дә эшләйем, тиәсәк”, — тине. Аптырауҙан хәлем бөтһә лә, белгертмәҫкә тырыштым.\nАлҡымыма килгән күҙ йәштәремде көскә тыйып, костюмдарымды ҡосаҡлап, артҡы ишектән генә сығып ҡайтып киттем”.\nБыларҙы ишетеү, тиҫтә йылдарҙан һуң, ул эшкә бер ҡыҫылышы булмаған миңә лә бик оят. Ул етәксе остоғоноң ҡылығына һүҙ табып булмай. Донъя кимәлендә дан алған бейеүсе йондоҙҙо матур кисәләр яһап, рәхмәт әйтеп, күңелен күреп пенсияға оҙатһалар, кем өсөн насар булыр ине икән?!\nРәшиҙә апайыбыҙ әле сәхнәгә сыҡҡанда йәштәргә биргеһеҙ, ә ул ваҡытта теттереп бейеп, тамашасыларҙы һоҡландырып йөрөрлөк сағы булған бит әле.\nРәшиҙә апай менән Әнүәр ағай улдары Хәлилде үҙҙәре кеүек сәнғәт оҫтаһы итеп үҫтерҙе. Хәлил Әнүәр улы тәүҙә йәш бейеүселәр студияһын, аҙаҡ Мәскәүҙә ГИТИС тамамланы. Үҙе лә йәш сағында талантлы бейеүсе булды, аҙаҡ Стәрлетамаҡта бейеү ансамбле төҙөп, филармония асып, өр-яңы ҡабатланмаҫ бейеүҙәр һалып, йәштәргә бейеү сәнғәте серҙәрен өйрәтте.\nБөгөн дә йәнле тормош менән йәшәй Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы: тәүҙә Р. Ғарипов исемендәге гимназияла, бына 15 йыл инде Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге музыка-интернат мәктәбендә уҡыусыларҙы бейеү сәнғәтенә өйрәтә. Саҡырһалар, йәш саҡтағылай елкенеп, сәхнәләрҙән тамашасыларға юғары бейеү сәнғәте өлгөләре бүләк итә.\n11 майҙа киске сәғәт 7-лә “Нефтсе” мәҙәниәт һарайында мәшһүр сәнғәт оҫтаһы Рәшиҙә Туйсинаның юбилей кисәһе уҙғарыла. Билеттар ҡала кассаларында һатыла. Кисәлә танылған йырсылар, бейеүселәр һәм башҡа күренекле сәнғәт оҫталары ҡатнаша.\nКисәгә дәррәү киләйек. Бөйөк бейеүсене ихлас яратыуыбыҙҙы бүләк итәйек, дуҫтар!


Ҡәҙерле иҫтәлектәр » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Ҡәҙерле иҫтәлектәр\nБашҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, “Путь Ленина” колхозы рәйесе Вәлит Ғәбитов эште оҫта ойоштороусы, ғәҙел һәм талапсан етәксе булды.\nӘбйәлилдәр район һәм республика тарихында яҡты эҙ ҡалдырған күренекле шәхестәрен онотмай. Уларҙы хөрмәтләп, юбилей, ҡәҙер һәм хәтер кисәләре, башҡа саралар уҙғарыу оло изге йолаға әүерелде. Былтыр, мәҫәлән, БАССР-ҙың атҡаҙанған артисткаһы, 200-ҙән ашыу халыҡ йырын һәм көйөн яҙҙырып ҡалдырған Бибикамал Мәһәҙиеваның тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған төбәк-ара йырсылар, ә БАССР-ҙың атҡанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Салауат Ҡадировтың тыуыуына 70 йыл тулыуға гармунсылар бәйгеһе ойошторолдо. Байтаҡ йыл хужалыҡ менән уңышлы етәкселек иткән СССР-ҙың халыҡ депутаты, БАССР-ҙың атҡаҙанған агрономы Мөьмин Фазлетдиновтың, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы Минислам Мирсаяповтың, БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Таһир Ғабдуллиндың хәтер һәм ҡәҙер, СССР-ҙың халыҡ депутаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мәүҙиға Ғәбитованың һәм билдәле сәсәниә Вәсилә Садиҡованың 75 йәше тулыуға арналған кисәләр бик юғары кимәлдә үтте. Был мәртәбәле исемлеккә октябрь айында Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Вәлит Ғәбитовтың тыуыуына 70 йыл тулыуға бағышлап Михайловка ауылында уҙғарылған хәтер һәм ҡәҙер кисәһе лә өҫтәлде.\nҠәҙерле хәтирәләр менән уртаҡлашыуҙы партия һәм совет ветераны Әхмәт Камалов башланы.\n– 8-се класты Вәлит Мәжит улы Амангилделә уҡыны, – тине ул сығышында. – Йәйге каникулға сыҡҡас, беҙҙе Ҡараташҡа өс көнгә походҡа алып барҙылар. Шунда мин класташымдың тыуған ауылы Буранғолдоң эргә-тирәһен биш бармағы кеүек белеүенә һәм Ҡырҡтының иң бейек түбәһенә юл башлап йөрөүенә хайран ҡалғайным. 1974 йылда ул – XXII партсъезд исемендәге колхоздың тау-урман зонаһы буйынса рәйесе урынбаҫары, ә мин хужалыҡ парткомы секретарының шул зонала урынбаҫары сифатында бергә эшләргә тура килде. Ул осорҙа Буранғолда кирбестән типовой ике ҡатлы мәктәп һәм уға интернат, бер ҡатлы участка дауаханаһы һәм ауыл мәҙәниәт йорто төҙөлдө. Һәр бригадала ла малсылыҡ ҡуралары яңыртылды. Ә был һәм башҡа эштәрҙең барышына-торошона, әлбиттә, етәксе яуаплы ине. Вәлит Мәжит улы ошоно яҡшы аңланы һәм дөйөм эш өсөн һәр саҡ талапсан һәм ҡаты, ваҡыты менән ҡырыҫ та була белде. Ул «Путь Ленина» колхозы өсөн генә янманы – һуңғы йылдарында Таштимер ауыл советының мәҙәни тормошона ла иғтибары көсәйҙе. Мәҫәлән, район һәм колхоз һабантуйҙарында милли кейемдә ҡунаҡтар ҡаршылау-оҙатыу йолаһын бик ихлас башҡарҙы. Бүтән мәҙәниәт сараларында һәм һайлауҙарҙа матди һәм рухи ярҙамы ҙур булды.\nБашҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры Владимир Павлюкович колхоз-ара төҙөлөш ойошмаһы, ремонт-техник предприятие һәм бигерәк тә район хакимиәте етәксеһе булғанда Вәлит Мәжит улы менән иңгә-иң терәп эшләүе, уның талапсан, һәр мәсьәләгә төплө ҡарашлы, киләсәкте күҙаллап эшләүсе киң эрудициялы рәйес булыуы хаҡында һөйләне.\n– Республика президентын ҡаршы алғанда ла Вәлит Мәжит улы үҙе булып ҡалды – ауыл ерендәге киҫкен мәсьәләләр тураһында Мортаза Рәхимов менән асыҡтан-асыҡ фекер алышты, – тине ул. – Эш өсөн янды һәм үҙе лә шуның һөҙөмтәһендә иртә янды – һаҡлана белмәне.\nСовет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтып, Баймаҡ ауыл хужалығы техникумында уҡыусы Вәлит Ғәбитов янында йыл һайын яҡташтары ла өҫтәлә бара. Шуларҙың береһе – «Путь Ленина» колхозының данлы эштәрен лайыҡлы дауам итеүсе «Башаҡ» йәмғиәте етәксеһе, фиҙакәр хеҙмәте өсөн Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре исеменә һәм Салауат Юлаев орденына лайыҡ булған Мәжит Шәғәлиев. Ул студент саҡта яҡташтары Вәлит Ғәбитов һәм Истамғол Сафин менән бергәләп техникум өсөн республика кимәлендә саңғы ярыштарында ҡатнашыуҙарын залдағыларға еткерҙе.\n– Үҙ ғүмеремдә биш рәйес менән эшләнем, – тине ул. – Иң оҙағы –14 йыл Вәлит Мәжит улы менән. Райондың ауыл хужалығы идаралығында, Халыҡтар дуҫлығы орденлы «Урал» совхозында баш зоотехник, «Заветы Ильича» колхозында рәйес булып оло тормош һәм хеҙмәт тәжрибәһе туплаған Вәлит Мәжит улын беҙҙең «Путь Ленина» хужалығында үҙ һөнәре буйынса эшләгән еренән 1992 йылда көсләп тигәндәй рәйес итеп һайлап ҡуйҙыҡ. Залдағылар шаһит уның эш сифаттарына. Идара ултырыштары бик ҡыҙыу үтә торғайны – һәр бер быҙау өсөн дә оло бәхәс сығыр ине. Башҡа мәсьәләләрҙе ҡарау ҙа шундай төҫ алды. Был һүҙ юҡта һүҙ булһын өсөн түгел ине, ә эште, бригаданың һәм хужалыҡтың көнитмешен хәстәрләүҙән булды. Вәлит Мәжит улы һүҙҙең ысын мәғәнәһендә ер кешеһе булды. Комбайндар кәрәк тигәс, икенсе йылына өс «Дон» ҡайтартты. Уларҙың тәүгеһенә бөгөнгө кисәбеҙҙе гармун моңо менән биҙәгән Хәйҙәр Хызыров ултырҙы. Вәлит Мәжит улын беҙ һәр саҡ, ул шулай итер ине, йә былай итер ине, тип иҫкә алабыҙ.\nУның сығышын район советы секретары, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Булат Исламбаев яңы дәлилдәр менән тулыландырҙы.\n– Еңел булмаған 90-сы йылдарҙа колхоз рәйестәре булдыҡ, – тине ул. – Ташбулатта Әхәт Мортазин, Хәлилдә Ғилметдин Шөғөров, Дәүләттә Хәлил Сафин һәм башҡалар, йәш инек. Бар көсөбөҙҙө һалып эшләнек. Эргәбеҙҙә төплө, урынлы кәңәштәре менән һәр саҡ ярҙам итеүсе тәжрибәле Вәлит Мәжит улы бар ине. Ул беҙҙе ҡурсаламаны. Ә аҙнаһына кәмендә бер тапҡыр республиканың Премьер-министры, элекке совхоз директоры Рим Баҡыев йәки уның урынбаҫары, ауыл хужалығы министры уҙғарған селектор кәңәшмәһенән һуң мотлаҡ үҙебеҙ һөйләшеп, фекерләшеп ала торғайныҡ. Шул саҡтарҙа Вәлит Мәжит улы үҙенең тос һәм төплө һүҙе, хоҡуҡтарыбыҙҙы яҡлаған дәлилдәре менән кәңәшмәләргә йыш ҡына нөктә ҡуя ине. Хужалыҡты нисек кенә булһа ла һаҡлап ҡалырға тырышыуы менән беҙгә өлгө ине. 1996 йылда, мәҫәлән, беҙҙең Калинин исемендәге колхоз эре мал һанын 300 башҡа арттырҙы. Мең ярым баш малы булған «Путь Ленина» хужалығында ла шуныңса үҫеш булды. Статистикаға күҙ һалғанда ла, Вәлит Мәжит улының ниндәй бөтмөр, хәстәрлекле етәксе булғанлығы, киләсәккә ышаныс һәм ҙур өмөт менән ҡарап йәшәүе күренә. Ауыр 90-сы йылдарҙа «Путь Ленина» колхозы 9 «Дон», унға яҡын «Беларусь», урғыстар һәм башҡа техника алған. Ошо һандар ғына ла уның киләсәкте, продукцияның күләмен һәм сифатын ҡайғыртып эшләүен һәм йәшәүен раҫлай. Тупаҡ кирбес заводын тергеҙеү өсөн ҡайҙарға барыуын беҙ ҙә белеп бөтмәнек. Бөгөн Таштимер ауыл советындағы ауылдарҙы ҡып-ҡыҙыл кирбестәре менән йәмләп социаль-мәҙәни биналар һәм йорттар ултыра икән, улар инде Вәлит Мәжит улының фиҙакәр хеҙмәт емештәре.\n90-сы йылдарҙа ауыл хужалығы идаралығының әҙерләүҙәр һәм сифат инспекцияһына етәкселек иткән БР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Фәтиха Хәкимова ла В. Ғәбитовтың эш сифаттарына әле булһа һоҡланыуын йәшермәне.\n– Беҙҙең Ҡужан һәм Салауат ауылдары Вәлит Мәжит улының хәстәрлеге менән хужалыҡ ысулы менән төҙөлгән юллы һәм утлы булды.\nЗиннәт Арғынбаевтың иҫтәлектәре лә В. Ғәбитовтың эште ойоштора белеү һәләтенә өҫтәмә булды:\n– Вәлит Мәжит улы менән тәүҙә баш энергетик сифатында бергә эшләнек. Бер йәйҙә Ҡырҡты аръяғындағы ике йәйләүгә 20 километр арала электр уты үткәрҙек. Һәм һауынсылар ҡышҡы фермаларға ҡайтыуға бер аҙна ҡалғанда һыйырҙарҙы машина менән һауҙы. Аҙаҡ, ауыл советы хакимиәте башлығы сифатында Вәлит Мәжит улы менән бер сафта йәнәш күп эшләргә тура килде.\nХеҙмәт ветерандары Сәғит Сафин һәм Вәлит Хафизов, эшҡыуар Хәйбулла Хәйруллин, район ветстанцияһының ветеринар табибы Намаҙбай Нәжметдинов һәм башҡалар Вәлит Мәжит улы менән бергә эшләгән йылдары тураһында йылы хәтирәләре менән уртаҡлашты. Район мәҙәниәте ветераны Әслимә Заһрыева ла, Михайловка ауыл мәҙәниәт йорто директоры Әнүзә Кәримова ла Вәлит Мәжит улын юҡһыныуҙарын йәшермәне. Уларҙың тәүгеһе халыҡ йырын башҡарһа, икенсеһе В. Ғәбитов хужалыҡҡа һәүәҫкәр артистар өсөн бейеү һалырға саҡырған хореограф өйрәткән биш бейеүҙән «Заһиҙә»не ойотоп баҫты.\nРайонда спортты үҫтереүгә ғүмерҙәрен арнаған Нуриман Вафин, Ибраһим Йыһаншин, Әбйәлил һөнәрселек училищеһынан Сәлим Дәминдәров һәм хеҙмәт ветераны Фирғәт Ниғмәтов сәләмәт тормош алып барған, йәштәрҙе лә спортҡа ылыҡтырыу йәһәтенән күп эш башҡарған Вәлит Мәжит улының ошо йәһәттән дә күптәргә өлгө булыуын һөйләне. В. Ғәбитов йәш сағында бил бирмәҫ көрәшсе ине. Ә волейбол уның ғүмере ахырынаса яратҡан уйыны булды. Ғаилә архивындағы бихисап грамота-диплом, «Иң яҡшы уйынсы» танытмаһы әйткәндәрҙе яҡшы раҫлай. Ул башлаған «40 йәште уҙғандар өсөн» волейбол турниры бөгөн дә уңышлы дауам итә.\n– Шундай ил ағалары булғанға ла, – тине үҙ сығышында район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары, ауыл хужалығы бүлеге етәксеһе Ғәлим Солтанов, – Әбйәлил бөгөн дә бирешмәй. Быйылғы ураҡ ойошҡанлы үтте. Уңыш та юғары. Районыбыҙ был йәһәттән алдынғы урында. Вәлит Мәжит улы һымаҡ, ерем, Әбйәлилем, тип янған етәкселәребеҙ бөгөн дә бар. Алла бирһә, уларҙы ла берәй заман яҡты һәм ҡәҙерле хәтирәләр-иҫтәлектәр менән сорнарҙар. Һәм ундай ил ағалары киләсәктә лә булһын һәм уларҙы килер быуындар ҙа онотмаһын.\nОнотмаҫтар, тип әйтергә нигеҙ бар. Сөнки ошо ҡәҙерле иҫтәлектәр кисәһен үҙҙәренең матур бейеүҙәре менән биҙәгән Тупаҡ һәм Михайловка мәктәптәре уҡыусылары һәр сығышты иғтибар менән тыңланы. Ә залда В. Ғәбитовтың эшен лайыҡлы дауам итеүселәр аҙ түгел ине. Шуларҙың береһе Буранғолдан Мәүлит Вәлиев булды.\n– Мин һөт йыйыуҙы ауылымда Вәлит ағайҙың кәңәше менән башлағайным, – тине ул. – Бөгөн ул эш Буранғол, Амангилде һәм Ҡырҙас ауыл советтары буйынса алып барыла. Йәй мәлендә күләм тоннанан иҫәпләнә. Районға ла, халыҡҡа ла файҙа.\nВ. Ғәбитов тураһында әллә күпме хәтерләүҙе яҙырға мөмкин. 1995 йылда I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайында район исеменән ҡуйған сағыу тирмәлә телде йоторлоҡ аш-һыуы менән алыҫ-яҡын ҡәрҙәштәребеҙҙе ҡунаҡ итеп, Әбйәлилдең ҡунаҡсыллығына тағы ла дан өҫтәне «Путь Ленина» вәкилдәре. Сибайҙа үткән тирмәләр ярышында ла михайловкалар еңеүсе булғайны. Ә район һабантуйҙарынан улар бөгөн дә бүләкһеҙ ҡайтмай.\nАуылдаштары исеменән Мәүҙиға Ғәбитова сығыш яһаны.\n– Вәлитте, ҡәйнешем булһа ла, – тине ул, – ҡустым кеүек күрҙем. Ул туғандарын шундай яҡын күрҙе. Хужалыҡ рәйесе Таһир Ғабдуллиндың урынбаҫары булараҡ эшләгәндә, ваҡытының наҡыҫ булыуына ҡарамаҫтан, ярҙам итергә тырышты. Хатта өйгә килеп бесән өйөшөп китер ине. Спортты һөйөүен ауылда ла таратты. Буранғолдар волейболда, саңғыла һәм башҡа төр ярыштарҙа районда гел алда булды.\nХәтер кисәһендә ҡатнашмаһа ла, БР урман хужалығы министры Динир Әхмәтйәнов та телефон аша үҙенең иҫтәлектәре менән уртаҡлашты:\n– «Заветы Ильича» колхозында Вәлит Мәжит улы рәйеслек иткән саҡта миңә партком секретары йөгөн тартырға тура килде. Ҡулға- ҡул тотоношоп эшләгән ул осорҙо әле лә һағынып иҫкә алам. Сөнки бар булмышы менән ер кешеһе булған Вәлит Мәжит улының оло тормош тәжрибәһе, киләсәккә төбәлгән ҡарашы һәр кемебеҙгә эштә ярҙам итте. Кешелекле, кеселекле һәм ғәҙел, талапсан, ҡаты ҡуллы етәксе булыуы менән дә барыбыҙға ла өлгө күрһәтте.\nВ. Ғәбитовтың ҡатыны Зөһрә Сөләймән ҡыҙының һөйләүен дә һәр кем иғтибар менән тыңланы. Сөнки малайҙарын, һәр эш-йомошто үҙ ваҡытында урын-еренә еткереп үтәүҙәрен талап итеп, төнгө сәғәт 12-се яртыла уятып кәртәне таҙарттырыуы бөгөн дә күптәргә фәһемле.\n– Хәстәрлекле ағай ҙа ине ул, – тине Зөһрә ханым үҙ сығышында. – Һәр туғанына ҡарата иғтибарлы булды. Һәр йыл, һуғым һуйғас, иң тәүҙә туғандарын йыйып алыр ине…\nБыл һүҙҙәрҙе В. Ғәбитовтың һеңлеләре мәғариф ветераны Мөхтәримә менән район дауаханаһының баш бухгалтеры Мәхмүзә лә ҡеүәтләне.\nУларҙың тәүгеһе һуғыштан сулаҡ ҡайтҡан аталарына өлкән ул булараҡ бик иртә ярҙамсы булған Вәлиттең бәләкәстән эшһөйәр, егәрле булыуын һәм үҙенән кеселәрҙе эшкә өйрәтеүе хаҡында һөйләне. Ул ағаһының ғүмер юлын шиғыр юлдарында ла сағылдырҙы.\nӘ кинйә ҡыҙ үҙ сығышын ағаһы хөрмәтенә «Аятел-Көрси» доғаһы менән тамамланы. Был инде кисә барышындағы бер минутлыҡ тынлыҡҡа бик ауаздаш яңғыраны.\nХалыҡ ырымы буйынса Вәлит Мәжит улының, тыштан ҡырыҫ күренһә лә, изге йәнле булыуын шул факттар ҙа раҫлай. 2006 йылдың яҙында ҡаты ауырыуҙан һуң гүр эйәһе булған көндә Мәхмүзә һеңлеһенең ейәне донъяға килә. Ә ошо хәтер һәм ҡәҙер кисәһенең иртәгәһенә Баймаҡта йәшәүсе ҡыҙы Ләйсәндең ҡыҙы тыуҙы. Тимәк, мәрхүм үҙе артынан кемделер тартмай, киреһенсә, фани донъялағы нәҫел-нәсәбен арттырып ята.\nОктябрҙең һуңғы көнөндә «Батыр» физкультура-һауыҡтырыу комплексында В. Ғәбитовтың иҫтәлегенә волейбол турниры үтте. Уны асыу тантанаһына район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Ғәлим Солтанов, физик культура, спорт һәм туризм комитеты етәксеһе Ирек Мусин, хеҙмәт ветерандары Мөхтәримә Ғәбитова, Ибраһим Йыһаншин килде. Спорт ветераны, Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Сәлим Дәминдәров тәүге тупты һуғып ярышты асты.\nТурнирҙа Асҡар, Салауат, Ишбулды, Булат, Сиҙәм ауылдарынан, ДРСУ-нан волейболсылар ҡатнашты. Йәнгелдәр хатта ике команда булып килгәйне. Ҡырҡты уҙған оло волейболсыларҙың ике командаһы ла йәштәргә һыр бирмәй уйнаны. Көсөргәнешле алыштар һөҙөмтәһендә призлы урындарҙы ДРСУ (Амангилде), Асҡар һәм Ишбулды ауылдары командалары яуланы. Заһир Ғиниәтов һәм Азат Атанғолов (ДРСУ), Венер Боҫҡонов (Ишбулды), Руслан Илһамов үҙҙәрен иң оҫта уйынсылар итеп күрһәтте. Ә иң өлкән волейболсы Алексей Бабин ине. Еңеүсе командаларға кубоктар, иң яҡшы уйынсыларға бүләктәр, уйында ҡатнашҡандарға Вәлит Ғәбитов хөрмәтенә эшләнгән иҫтәлекле миҙалдар тапшырылды.\nСығыу ваҡыты 13-11-2015, 13:43 | Ҡаранылар: 549\nОнотолмаҫ уның баян моңо…


Ауыр саҡта ауыл иҫкә төшә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ауыр саҡта ауыл иҫкә төшә\nАуыр саҡта ауыл иҫкә төшә 21.08.2018 // Йәмғиәт\n– Һеҙ, ауыл биләмәһе башлығы булып 18 йыл эшләйем, тинегеҙ, бик тынғыһыҙ вазифа, “Ҡайҙан килеп эләктем бында?” тип үкенгән сағығыҙ булманымы? – тип һорайым Терәпә ауылы етәксеһе Ирина Захарованан.\n– Юҡ, бер ҡасан да! – тип өҙә әйтә Ирина Семеновна. – Мин быны фәҡәт яҙмыш ҡушыуы тип ҡабул итәм. Тәүҙә ауыр ине, йәшермәйем. Беҙҙең ауылса холоҡ шулай бит инде ул: “Китһәм был эштән, хәленән килмәне, ниңә риза булғандыр, тип әйтерҙәр” тип уйланым. Артабан өйрәнеп киттем инде, ниндәйҙер проблема менән шөғөлләнеү ялҡытып китһә, ауыл халҡын иҫкә төшөрәм: мин дә ярҙам итмәһәм, кем булышыр уларға? Пенсияға сыҡҡас, китергә тип тә уйлағайным, район етәкселеге тағы бер аҙ эшләүемде һораны. Һүҙҙәрен йығып булмай, уларҙың да ауыл мәсьәләләрен хәл итеүҙә ярҙамы ҙур бит. Ә урыныма йәштәр табылыр, улар хәҙер беҙҙән белемлерәк, иң мөһиме – эшләргә теләк булһын.\n– Ә иң ауыры нимә был вазифала?\n– Финанс мәсьәләһен хәл итеү, әлбиттә. Дөрөҫ, ул бер урында ла еңел түгелдер, ләкин ауыл ерендә бигерәк тә ныҡ һиҙҙерә. Шулай ҙа, ауыл етәкселегендә һәйбәт команда тупланды, тип уйлайым. Мин барыһынан элек старосталарҙы күҙ уңында тотам. Иң лайыҡлы, ауылдаштары ихтирам иткән, кешеләрҙе тыңлата белгән етәкселәр улар. Белеүегеҙсә, бер ниндәй эш хаҡы алмайҙар. Ауыл мөхитен уңайлыраҡ итеү, хужалыҡ алып барырға ярҙам итеү теләге генә уларҙы ошо вазифаһында тотоп тора. Төп таянысым – улар.\nАлты ауылды берләштерә Терәпә ауыл советы биләмәһе, староста булып халыҡ һайлап ҡуйған төрлө йәштәге кешеләр эшләй. Нигеҙҙә, шәхси ярҙамсы хужалыҡ менән шөғөлләнеүселәр. Толмачевка ауылы был йәһәттән отошлораҡ хәлдәлер, моғайын. Староста итеп эшҡыуар Владислав Семенов һайланған, килеме булған кешенең ауылдаштарына файҙаһы ла күберәк тейәлер.\nҠаҙнаға ер һәм мөлкәт һалымдары йыйыла. Йылына йәмғеһе ярты миллион һум самаһынан артмай ул. Башҡа төрлө килем сығанаҡтары юҡ ауыл ерендә, ләкин урамдарҙы, йәмәғәт биналарын йыл әйләнәһенә төҙөкләндереп торорға, урамдарҙы яҡтыртҡан өсөн дә түләргә кәрәк. Ауыл хакимиәтендә эшләгәндәр ҙә хеҙмәт хаҡынан тыш йәшәй алмай.\nӘлбиттә, ауылдың кисектергеһеҙ эштәрен хәл итергә был ғына аҡса етмәй, шуға күрә республика ҡаҙнаһынан да маҡсатлы йүнәлештәргә аҡса бүленә. Иң ҙур сығымды, һәр ваҡыттағыса, юлдар талап итә. Ауыл биләмәһендә, дөйөм алғанда, 24 километр тәшкил иткән юлдарҙы тигеҙләп тороу өсөн йылына 200 мең һум самаһы ҡалдырырға тырышалар. Мәктәпте, фельдшер-акушерлыҡ һәм ауыл советы бинаһын йылытырға, ҡышҡы миҙгелдә юлдарҙа ҡар көрәргә, быуаны тәртиптә тоторға, сүплектәрҙе лә кәртәләргә кәрәк. Ҡаҙанлыҡтар өсөн яғыулыҡҡа дотацияны тармаҡ министрлыҡтары бирә (әйтәйек, мәктәпте йылытырға – Мәғариф министрлығы).\nБер аҙ уйланып торғас, Ирина Семеновна былай тине: “Беләһегеҙме, ни өсөн был вазифала шулай оҙаҡ эшләнем һәм әле лә йөрөйөм? Миңә ҡалһа, беҙҙең ауылдың мәҙәниәте, ололарҙың тәрбиәһе шулай татыу йәшәргә мөмкинлек бирәлер. Ҡайһы бер ауылдарҙа, ишетеп йөрөүемсә, хакимиәт башлығы менән әрләшәләр, уға янайҙар, халыҡ өсөн тип ҡуҙғатҡан башланғыстарына ҡаршы төшәләр... Ауылыбыҙ башҡа тирә-яҡтар менән сағыштырғанда фәҡирерәктер ҙә, бәлки. Ләкин байҙарҙың үҙ холҡо була бит”. Шулай тигәс, миңә ҡарап йылмайҙы: “Бәлки, ауылымды яратҡанға шулай тойолалыр”.


(Һәйетҡол (Әбйәлил районы) битенән йүнәлтелде)\n124 ↗137 ↗146\nАҡташ урамы (рус. Акташ (улица))\nКүсәр халҡы Дәүләт ауылынан айырылып сыҡҡан, һуңынан үҙҙәре Һәйетҡол (Башай) ауылын ойошторған. Был хәл 1816 йылда була. Зауряд-сотник Һәйетҡол Таңғай улы Ғәйетҡолов исемен йөрөтә.\nVII һәм VIII ревизияларҙа шул уҡ халыҡ һаны (163) һәм йорт хужалығы (15) күрһәтелгән. 1859 йылда 25 ихатала 129 кеше, шул иҫәптән ситтән килеүселәр йәшәгән. Беренсе совет халыҡ иҫәбен алыуҙа ауылда 210 кеше 40 йортта йәшәгән.\nАуылда 1805—1807 йылдарҙа Рәсәйҙең Францияға ҡаршы походында ҡатнашыусы Баязит Сәмәрғолов, шулай уҡ көмөш миҙалдар кавалерҙары, 1814 йылдың 19 мартында Парижды яулап алыуҙа ҡатнашҡан XIV башҡорт полкы яугирҙәре Иҫәнгилде Бауагилдин, Йосоп Абдулхәлилев, зауряд-сотник Һәйетҡол Ғәйетҡолов йәшәгән.\nXIX быуаттың 40-сы йылдарында 172 кеше йәшәгән 27 ихатанан 22-е йыл һайын Әбей-Батҡан, Суҡраҡлы, Күсәк йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 100 аты, 80 һыйыры, 70 һарығы, 50 кәзәһе була. Улар һөрөнтө ерҙәре ни бары 18 дисәтинә тәшкил иткән. 1842 йылда ауыл халҡы 192 бот яҙғы иген сәскән\nАуыл халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнгән.\nКамалов Абдулхай Йәноҙаҡ улы (15 ғинуар 1926 йыл — 23 июль 1999 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, «ll дәрәжә Ватан һуғышы», «lll дәрәжә Дан» ордендары, «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Батырлыҡ өсөн», «Кёнигсбергты алған өсөн», «Германияны еңгән өсөн» миҙалдары кавалеры.\nСәләмәт ауыл 2020 Һәйетҡол ауылы Әбйәлил районы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Һәйетҡол&oldid=1144134 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:27 27 июнь 2022 үҙгәртелгән.


2011 йылда республикала Ирәмәл тауына 20 меңгә яҡын кеше күтәрелгән\n18 Ғинуар 2012, 13:24\n2011 йылда 20 меңгә яҡын кеше «Ирәмәл» тәбиғәт паркында булған. Бындай мәғлүмәттәрҙе «Башинформ» агентлығына тәбиғәт паркы директорының фән буйынса урынбаҫары Илсаф Ғәбдиев хәбәр итте.\n2010 йылда иһә, урындағы халыҡ мәғлүмәттәре буйынса, туристар һаны 30 мең кешегә еткән. Бының дөрөҫ булыу-булмауын әле әйтеүе ауыр. Сөнки туристарҙы рәсми рәүештә теркәү үткән йылдан башлап, Ирәмәлгә тәбиғәт паркы статусы бирелгәндән алып, ойошторола башланы.\n— Ирәмәлгә килеүселәрҙе рәсми рәүештә иҫәпкә алыу 2011 йылда тәүгә үткәрелде. Иң күп туристар Силәбе өлкәһенең Төлөк ауылы яғынан тауға күтәрелгән. Улар паркка килеүселәрҙең өстән ике өлөшөн тәшкил итә. Үткән йылдың июль-август айҙарында тауға менергә теләүсе туристар һаны ял көндәрендә 300 кешегә, ә ҡайһы саҡта хатта 400-гә барып етте, - тине Илсаф Ғәбдиев.\nЯңы йыл байрамдарына килгәндә, 10 көн эсендә Ирәмәлгә дөйөм алғанда 150 турист күтәрелгән.


Башҡортостанда банк карталары менән мутлашыуҙар арта | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБер нисә көн дауамында итәғәтле йәш кешенән шылтыратыуҙар килеп торҙо, тип һөйләй Тамара Николаевна.\nИр пенсионерға уның йыйылған аҡсаларын урларға ниәтләйҙәр һәм шуның өсөн уларҙы тиҙ арала икенсе иҫәпкә күсерергә кәрәк, тип белдергән.\n79 йәшлек ҡатын хәҙер ни өсөн банк картаһының номеры һәм пин-кодын әйтергә ризалашҡанын аныҡ ҡына аңлап та бөтмәй. Бынан ары шылтыратыуҙар туҡтай һәм иҫәптән 1 миллионға яҡын аҡса юғала. Мутлашыусылар башҡа бәйләнешкә сыҡмай. Шул ваҡытта ғына пенсионер аҡсанан елдәр иҫкәнен аңлап ҡала.\nОшондай алдашыу схемаһы билдәле булыуға ҡарамаҫтан, халыҡ мутлашыусылар тоҙағына йыш эләгә. Банк хеҙмәткәрҙәре шәхси мәғлүмәттәрҙе бер кемгә лә тапшырырға ла, әйтергә лә ярамай, тип иҫкәртеп тора.\nБанк клиентына 5 ҡағиҙәне үтәү мотлаҡ. Пин-код сер итеп һаҡланырға тейеш. Уны башҡа кеше күреп ҡалмаһын өсөн яттан белеү яҡшыраҡ. Карта менән бәйле операциялар тик хужаһы эргәһендә булғанда ғына башҡарырға мөмкин. Банкомат менән өҫтәмә ҡорамалдарһыҙ ҡулланырға Һәм бөтә һорауҙар буйынса банк хеҙмәткәрҙәренә рәсми номерға шылтыратырға кәрәк.\nӘ Тамара Голикованы алдаусыға ҡарата “Мутлашыу” статьяһы буйынса енәйәт эше асылған. Енйәйәтсе 2 йылға иркенән мәхрүм ителеүе ихтимал.


Әхлаҡ— тыумыштан йәки уҡыу, өйрәнеү, йәки ғаилә тәрбиәһе менән ирешелгән рухи булмыш. Кешенең күркәм булмышын әхлаҡлылыҡ тәьмин итә. Һөйләгән һүҙҙәрендә, эшләгән эштәрендә, ҡылған хәрәкәттәрендә күпселек тарафынан дөрөҫ тип табылған нәмәләрҙе үтәгән кешене әхлаҡлы кеше тиҙәр.\nӘхлаҡ тыумыштан да бирелә. Әммә уҡыу-өйрәнеү, ғаиләләге тәрбиә аша күберәк ҡаҙаныла торған рухи хәл ул.\nӘхлаҡлы кешенең һүҙҙәре лә, ҡылыҡтары ла, кешеләргә булған мөнәсәбәте лә күркәм була. Әхлаҡлылыҡ тураһында пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм, бер хәҙисендә шулай тигән: «Холҡо күркәм булған мосолман - иман йәһәтенән иң мөҡәммәл мосолман».\nДин, Ислам - кешеләрҙең йәшәү рәүеше[үҙгәртергә]\nМосолман кешеһенең йәшәү рәүеше гүзәл, күркәм, әхлаҡлы булырға тейеш. Шуға күрә Ислам дине яҡшы әхлаҡты, кешеләр араһындағы күркәм мөнәсәбәттәрҙе, изгелекте, игелекте, әҙәпте, иң матур ғәҙәттәрҙе хуп күрә, яҡлай, шуларҙы билдәле бер тәртипкә һала.\nКеше яңғыҙ йәшәй торған зат түгел. Яңғыҙлыҡ - фәҡәт Аллаһы Тәғәләнең булмышы. Уға ғына яңғыҙлыҡ килешә. Кеше бүтән кешеләр менән даими аралаша, кешеләр менән бергә була, төрлө хәл-әхүәлдәр кисерә.\nҠайҙа ғына булмаһын, берҙән артыҡ кеше булған ерҙә үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе яйға һала торған ҡанундар, ҡағиҙәләр, ғөрөф-ғәҙәттәр барлыҡҡа килә.\nУларҙың һәммәһе лә кем дә булһа берәүҙең генә түгел, ә дөйөм йәмғиәттең, йәмғиәттәге һәр кемдең, кешеләрҙең барыһының да:\nолоһоноң да, кесеһенең дә,\nтүрәһенең дә, ябай тип һаналғанының да,\nмилләтенең төрлөһөнә ҡарағандарының,\nтөрлө вазифа башҡарғандарының мәнфәғәтенә, зауығына, күңеленә хуш килерлек, бер кемде лә ҡыйырһытмаҫлыҡ, рәнйетмәҫлек ғәҙел мөнәсәбәттәр булдырыуҙы талап иткән әхлаҡты ғына Ислам дине ҡабул итә, яҡлай һәм шул әхлаҡты мосолмандарҙы тәрбиәләүҙә файҙалана.\nМәғлүм булһын, кеше яралтылыш ҡарашынан был ғаләм — йыһандағы барлыҡтарҙың иң гүзәле, иң шәрәфлеһелер. Уның гүзәллеге, матди ҡоролошонан да бигерәк, мәғәнәүи ҡоролошоноң үҙенсәлектәрендә.\nИкһеҙ-сикһеҙ тәрән эҙләнеү, тикшеренеүҙәр менән дә ирешә алмаҫлыҡ ҡәҙәр үрнәк булып яралтылған бөйөк ҡиммәттәребеҙҙе беҙ, инсандар, тик Аллаһҡа ҡоллоҡ итеү һәм диндар йәшәүебеҙ менән генә аңлата алабыҙ.\nИләһи гүзәллектәр йыйынтығы хәлендә йыһанға килгән инсан, тормош имтиханындағы тәбиғәтенә күрә, яҡшылыҡ та, яманлыҡ та хас бер хөрриәт эсендә ҡалдырылған, нәфсеһе менән гонаһ итеүен дә, аҙғынлыҡ һәм тәҡүәлек мәсьәләләрен дә үҙ-үҙенә бәйле ҡалған. Ләкин хаким булған яралтыусыбыҙ яҡшы холоҡто, гүзәл әхлаҡты кешенең иң аҫыл зиннәте һәм ҡиммәте иткән.\nНасар холоҡтарҙың яралтылышы тормош сәхнәһендәге имтихандың мәғәнәүи көсөн һаҡлау өсөндөр. Был йәһәттән Раббыбыҙ аятында:\n"Уға һәм яҡшылыҡ, һәм яманлыҡ ҡылырға ирекле иткәндең исеме менән әйтәбеҙ: йәнен пак тотҡан кеше мораҙына (сәғәҙәткә) ирешәсәк. Выжданьш кер ҡаплаған кеше, әлбиттә, хәтәр зыян күрәсәк" ("Әш-Шәмс" (Кояш) сүрәһе, 8— 10-сы аяттар).\nТимәк, кешене кеше иткән сифат — ул яҡшы холоҡ менән биҙәлгән булыу, кешелектән сығып донъя һәм Әхирәт насарлыҡтарына батмауҙан ғибәрәттер.\nӘҙәм балаһы бер компас кеүектер, кешенең үҙ иреклеге, үҙ теләктәре шул компас теле (уғы) кеүектер, ҡайһы яҡҡа йүнәлһә, шуға ҡарап хөкөм ителер. Күңел ниәттәре һәм тәҡүә тарафтары ҡайҙа йүнәлһә, кешелек дәрәжәһе шуға ҡарап ҡаҙаныр.\nАллаһ ҡаршыһында яҡшы кеше — үҙен иман һәм тоғро ғәмәлдәргә бағышлаған кешелер. Дингә инаныуҙа, уның нигеҙҙәренә бәйләнешле булған, кәрәк эштәр менән мәшғүл булған һәр кеше, Аллаһ ризаһын ҡаҙанып, донъя һәм Әхирәт сәғәҙәтенә Уның рөхсәте менән генә ирешеүе мөмкиндер. Киреһенсә, дини нигеҙҙәргә инанмаған, насар эштәр менән ғүмер һөргән, ҡараңғылыҡтағы кешеләр донъяла ла түбәнселектә, хурлыҡта, Әхирәттә лә мәңгелек ғазапҡа хөкөм ителерҙәр.\nКешегә йәшәүҙең берҙән-бер шарты — дин һәм әхлаҡтыр. Иң һуңғы дин (Ислам), иң һуңғы әхлаҡ үрнәге Мөхәммәд , ғәләй-һис-сәләм, хәҙрәттәрелер.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Әхлаҡ&oldid=19323»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:53 27 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Исҡужа (Әбйәлил районы) — Башҡорт Википедияһы\nИсҡужа (Әбйәлил районы)\nИсҡужа (рус. Искужино) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 145 кеше. Почта индексы — 453626, ОКАТО коды — 80201831003.\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Исҡужа.\nРайон үҙәгенә тиклем (Асҡар): 32 км\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишҡол): 10 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Магнитогорск): 80 км\nДиярова Зиниә Әнүәр ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Кашапова; 5.01.1959), педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Шаран районы Шаран ауылы 2-се мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, район башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2007). Исҡужа ауылында тыуған.\nИсҡужа (Әбйәлил районы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 7 ғинуар 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Исҡужа_(Әбйәлил_районы)&oldid=885536 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 май 2019 в 01:13\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:13 5 май 2019 үҙгәртелгән.


Өфөлә ҡала башҡорттары үҫеше мәсьәләһен тикшерелде\nӨфөлә «Ҡала башҡорттары: Полиэтник ҡала шарттарында этник берҙәмлек» Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһы ойошторолдо. Унда ҡала башҡорттары темаһы күтәрелде. Ҡала шарттарында туған телде һаҡлауҙа мөһим шарт - мәктәптә балаларҙың туған телен өйрәнеү. Һәр ата-әсә балаһы өсөн туған тел булараҡ башҡорт телен һайлап ғариза яҙырға тейеш.\nФорумда республика ҡалаларында башҡорт телен һаҡлау проблемаһы ла тикшерелде. Ассимиляция, белем биреү ойошмаларында башҡорт телен өйрәнеүҙең кәмеүе, милләт-ара никахтар һөҙөмтәһендә телдең юғалыуы, дәүләт учреждениеларында башҡорт телен файҙаланыу кимәленең түбән булыуы һәм башҡа бик күп мәсьәләләр ҡаралды.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы рәйесе Эльвира Айытҡолова фекеренсә, башҡорт этносының урбанизация процесы дауам итә һәм милләттең демографик, мәҙәни, социаль һәм иҡтисади өлкәләрендә үҫешенә йоғонто яһай. Иң төп проблемаларҙың береһе - мәктәптәрҙә туған телде өйрәнеү буйынса ата-әсәләрҙән ғариза йыйыу. Теләүселәр аҙ, был иһә башҡорт теле дәресенең мәктәп программаһынан алыныуы менән янай.\n«Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы милләттәштәребеҙҙең заманса шарттарға социаль һәм мәҙәни яраҡлашыуы буйынса практик эшкә ҙур иғтибар бүлә. Ошо йәһәттән байтаҡ саралар үткәрелә, улар барышында йәштәрҙе башҡорт телен өйрәнеүгә йәлеп итеү, башҡорт йәштәренең мәҙәни мәғлүмәт-алмашыу мөхитен булдырыуға булышлыҡ итеү, милли үҙенсәлекте сағылдырыуҙың хәҙерге заман талаптарына яуап биргән яңы формаларын дәртләндереүҙе маҡсат итеп ҡуябыҙ. Башҡорт халҡын, шул иҫәптән уның ярайһы ҙур өлөшөн тәшкил иткән төньяҡ-көнбайыш башҡорттарын туплау ҙа мөһим бурыстарҙың береһе булып тора. Үҙен башҡорт тип иҫәпләгән һәр кем, башҡорт теленең ниндәй генә диалектында һөйләшһә лә, үҙенең башҡорт үҙенсәлеген һаҡлап ҡалыу хоҡуғына эйә», - тине Эльвира Айытҡолова үҙ сығышында.\nКонференцияла ҡатнашыусылар башҡорт телендә мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын асыу, билингивизм, ҡала мәктәптәрендә туған телде уҡытыу сифатын, социаль селтәрҙәрҙә башҡорт төркөмдәре селтәрен киңәйтеү мәсьәләләрен һәм ҡалаларҙа туған телде файҙаланыуҙың заманса механизмдары темаларын тикшерҙе.