Гаджет яҡшыраҡмы, әллә өләсәй әкиәтеме?\n28 Октябрь 2018, 07:15\nСтудент саҡтарҙа, 90-сы йылдарҙа, Сибай-Өфө поезында йыш йөрөргә тура килде. 12 сәғәт буйына тар ерҙә ултырып барыуы үҙе бер һынау була торғайны. Вагондағы бөтә балалар ҙа шаулай, йүгерә, үҙ-ара аралашалар, бер-береһенә ҡунаҡҡа йөрөшәләр. Ата-әсәләре уларға китап уҡый, төрлө ваҡиғаларҙы һөйләй, сөнки әкиәттәр күптән инде һөйләнеп бөткән, балалар үҙҙәре төрлө уйындар уйлап сығара, тиҫтерҙәре менән уйнай. Fөмү-мән, элек балалар урамдан ҡайтып инмәне, йәйгеһен дә, ҡышҡыһын да улар йәнле уйындар уйнаны, бергәләп киноға, һыу инергә йөрөнө.\nХәҙер бөтөнләй икенсе картинаны күрәбеҙ. Берәй тауыш сыҡһа, ата-әсәләр балаларына телефон һәм планшет тоттора һала, һәм бик оҙаҡ ваҡытҡа эргә-тирәлә тынлыҡ урынлаша. Был бик һәйбәт бит! Балалар тауышланмай, әсәләр тыныс.\nӘ бик иртә гаджеттар менән мауығыу балалар өсөн зыянлы икәнен ата-әсәләр беләме? Баланың физик һәм психик торошона, телмәр үҫешенә лә кире йоғонтоһо ҙур уларҙың.\nӘйҙәгеҙ, баштан башлайыҡ. Яралғының ҡарындағы үҫешенә туҡталайыҡ. Ишетеү аппараты үҫештең 24-се аҙнаһына барлыҡҡа килә, ошоға тиклем яралғы тауышты бөтә кәүҙәһе менән тоя. 6 айҙан ҡарын эсендә ятҡан бала әсәһенең һәм эргә-тирәләгеләрҙең тауыштарын айыра башлай. Шуға ла яңы донъяға тыуған сабый иң башта үҙенә шул тиклем таныш булған әсәһенең, атаһының, өләсәһенең тауыштарына, интонацияһына иғтибар итә.\nҮкенескә күрә, замана әсәйҙәре өндәшмәй, улар башкөллө интернет селтәренә сумған. Уларҙың үҙ донъяһы, үҙ мәшәҡәте. Өләсәйҙәр менән дә аралашыу юҡ кимәлендә, сөнки хәҙерге йәш ғаиләләр айырым йәшәүҙе хуп күрә. Кискеһен атай кеше эштән ҡайтып, тамаҡ туйҙыра ла, шулай уҡ виртуаль донъяға инеп китә. Тимәк, бала тыумаҫ элек яҡындары менән аралашыуҙан мәхрүм.\nБаланың телмәр үҫеше уның дөйөм үҫешенә бәйле. Яңы тыуған сабыйҙан алып йәш ярымға тиклемге балаларҙы алып ҡарайыҡ. Элегерәк бәпестәр әрһеҙерәк үҫте, тиһәк тә хата булмаҫ. Уларҙы артыҡ ураманылар, бәпләмәнеләр. Бала үҙенән-үҙе иҙәндә шыуышып китеп, оҙаҡламай аяҡ баҫып, эш боҙорға өйрәнер ине. Һәр нәмәне тотоп, тешләп ҡарап, нимәнелер түгеп, ватып донъяны танып белә тор-ғайны. Ҡайҙалыр төкөп, ҡолап илаһа, уны өлкәндәр ҡулына алып күкрәгенә ҡыҫып, һөйөп, йыуатып алыр ине. Ололар менән булған тығыҙ бәйләнеш баланың телмәрен асыуға булышлыҡ итте.\nХәҙер бөтөнләй икенсе күренеш...\nМәҡәләнең тулы вариантын «Атайсал» гәзитендә уҡый алаһығыҙ.\nСибай ҡалаһы «Аҡһылыу» балалар баҡсаһының уҡытыусы-логопеды.


Радий Хәбиров: «Туған телебеҙҙең киләсәге һеҙҙең менән беҙҙән тора» - Правительство Республики Башкортостан\nРадий Хәбиров: «Туған телебеҙҙең киләсәге һеҙҙең менән беҙҙән тора»\n14 декабрҙә «Торатау» конгресс-холында Радий Хәбиров республика район-ҡалалары ҡоролтайҙары рәйестәре менән осрашты.\n-Иң тәү сиратта башҡорт теле көнө менән ихлас ҡотлайым. Һеҙҙең менән осрашыуыма бик шатмын, – тине Радий Хәбиров. –Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы инициативаһын хуплап, Башҡорт теле көнөн барлыҡҡа килтерҙек. Был дата туған телебеҙҙе пропагандалау йәһәтенән мөһим әһәмиәткә эйә. Беҙ башҡорт телен яңы кимәлгә сығарырға тейешбеҙ. Ул һеҙҙең менән беҙҙән тора.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ағзалары 2020 йылды «Башҡорт теле йылы» тип иғлан итергә теләүҙәрен белдерҙе, төбәк етәксеһе тарафынан был тәҡдим хуплау тапты. Осрашыуҙа ҡатнашыусылар «Башҡорт теле аҙналығы» эстафетаһын үткәреү, мәктәпкәсә белем биреүҙе туған телдә ойоштороу, ауыл театрҙарын үҫтереү, йәштәрҙе Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшенә йәлеп итеү кеүек һорауҙарҙы күтәрҙе.\nРадий Хәбиров Башҡортостанда полилингваль мәктәптәр селтәрен булдырыу тураһында бәйән итте. Демография мәсьәләһенә айырым туҡталып үтте. Шулай уҡ милли мәҙәниәтте һаҡлау маҡсатында башҡорт ырыуҙары парадын үткәреү тәҡдимен хупланы, милли көрәште үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленәсәген һыҙыҡ аҫтына алды.


Студент отрядтары хеҙмәт семестрын аса // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСтудент отрядтары хеҙмәт семестрын аса\n12:33, 31 мая 2012 Йәмғиәт\nБашҡорт дәүләт аграр университетының «Башаҡ» махсус отряды ағзалары быйыл иң тәүгеәрҙән булып хеҙмәт семестрын асты. 3-4 курстарҙа уҡыған 44 студент кисә Крснодар крайына юлланды. Бер команда Анапала икмәк комбинатында, икенсеһе Студент төҙөлөш отрядтарының Волгоград штабы составында Туапсеның сервис отрядында эшләйәсәк.\n«Башаҡ» студент төҙөлөш отряды етәксеһе Азат Шәрәфетдиновтың аныҡлауынса, студенттарҙың быйылғы йылда Рәсәйҙең икенсе төбәктәренә тәүге сәфәре был. 250 кешенең июлдә Яр Саллылағы «КАМАЗ» заводында стажировка үтеүе планлаштырыла.\nБР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры урынбаҫары Руслан Ғиззәтуллин әйтеүенсә, әле студент отрядтары төҙөү һәм уларға күләмле эштәр эҙләү менән шөғөлләнәләр. Быйыл йәмғеһе йөҙҙән ашыу төрлө йүнәлештәге студенттар отряды эшләйәсәк. Беҙҙең республиканан тыш, йәштәр Татарстанда, Краснодар крайында һәм башҡа Рәсәй субъекттарында хеҙмәт итә аласаҡ.


Хәбәрҙәр: Моленбек халҡы үҙҙәренә йәбештерелгән “экстремизм ояһы” атамаһынан ҡотолорға теләй.\nМоленбек халҡы үҙҙәренә йәбештерелгән “экстремизм ояһы” атамаһынан ҡотолорға теләй.\nБрюсселдең Моленбек районы халҡы үҙ кварталының имиджын үҙгәртергә теләй- Париж теракттарынан һуң, коммуна исеме сығышы менән шунан булған Әбделхәмит Абаауд менән ассоциациялана башлаған.\nУрындағы властар әйтеүенсә, күп кенә йәштәр- иммигрант балалары- атып үлтерелгән террорист юлына баҫыуы бик ихтимал:\n-Абаауд социаль тәртиптәргә ҡаршы сығыусы нонконформист. Үҙ юлын таба алмаған, йәмғиәт менән конфликтта булған, ғәҙелһеҙлек тойған йәштәр өсөн дә был ят түгел,-ти социаль хеҙмәт хеҙмәткәре Оливье Вандерхаген.\nЙәштәр араһында эшһеҙлек 37 процентҡа барып етә. “Моленбек әсәләре” ассоциацияһы күп һанлы ҡулға алыуҙар һәм киң мәғлүмәт сараларындағы шау-шыу арҡаһында коммунаны экстремизм символына әйләндерә барыуҙарын туҡтатырға ниәтләй.\n-Беҙ ул картинаны үҙгәртергә теләр инек. Беҙ шуны күрһәтергә теләйбеҙ: Моленбекта күп төрлөлөк, демократик ҡиммәттәр һәм нормалар һаҡлана. Ҡатын-ҡыҙҙар балаларына һәйбәт белем бирергә, яҡшыраҡ киләсәккә юл асырға тырыша.\nҠатын-ҡыҙҙар, Моленбек коммунаһының яҡшы исемен тергеҙеүҙә ярҙам һорап, Бельгияның эске эштәр министрына хат та яҙған.\n/Нонконформизм – йәмғиәттә, ниндәйҙер төркөмдә быуаттар буйы йәшәп килгән ҡанун, ҡағиҙәләргә ҡаршы сығыу һәм үҙ ҡарашыңды тәҡдим итеү./


Башҡортостанда Яңы 2020 йылға пикселле шыршылар ҡуйыла\n25 Ноябрь 2019, 13:25\nБашҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2019 йыл, 25 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Ағымдағы йылдың 10 декабренә тиклем Башҡортостандың барлыҡ муниципалитеттарында Яңы йыл шыршылары ҡуйыла. Был хаҡта Башҡортостан хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә республика хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары – торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Борис Беляев хәбәр итте.\n«Республикала 1099 боҙ ҡаласығы төҙөү күҙаллана. Был 2018 йылға ҡарағанда 11% күберәк, — тип белдерҙе вице-премьер. — Шулай уҡ 566 һырғалаҡ һәм 1266 боҙ тауы була. Республика ҡалаларын һәм райондарын 1782 шыршы биҙәй».\nБашҡортостан хөкүмәтендә билдәләүҙәренсә, республикала 1634 – ысын, 139 – яһалма һәм 9 пикселле шыршы ҡуйыла. Һуңғылары – ошо йылдың яңылығы. Иң бейек – 32 метрлыҡ пикселле шыршыны Өфөлә «Торатау» конгресс-холы янында күрергә мөмкин. Ошондай урман ҡупшыҡайҙары Стәрлетамаҡта (24 метр), Октябрьскийҙа (18 метр), Сибайҙа (14 метр), Салауатта (18 метр), Ағиҙелдә (14 метр), Ишембайҙа (18 метр), Күмертауҙа (18 метр) һәм Нефтекамала (18 метр) ла була.\nШулай уҡ Башҡортостан ҡалалары юл өҫтөндәге иллюминациялар менән биҙәлә. Муниципалитеттарҙа 600-ҙән ашыу яҡтыртҡыс арт-объекттар барлыҡҡа килә.\n«Республика һәм Италия компанияһының хеҙмәттәшлеге һөҙөмтәһендә Өфөнөң төп майҙандарында байрам иллюминацияһы менән инеү урындары була. Биҙәкле панно Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта ҡуйылғандарына оҡшаш», — тине Борис Беляев.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠЫРҒЫҘСТАНҒА СӘФӘР - 2018 - Мәҡәләләр\n11-12 апрелдә Өфө ҡала округы делегацияһы Бишкәк ҡалаһында үткән Рәсәй ҡалалары союзының V Халыҡ ара иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр форумында ҡатнашты. Өфө ҡала хакимиәтендәге сираттағы оператив кәңәшмәлә был хаҡта ентекле доклад менән Инвестициялар идаралығы начальнигы Марс Әминев сығыш яһаны.\nБынан алдағы Форум 2016 йылдың июнендә Өфөлә үтте һәм тап беҙҙә ул халыҡ-ара статус алды. Баш ҡалаға тәжрибә уртаҡлашырға БДБ илдәренән, Ҡытайҙан, Көньяҡ Кореянан, Бөйөк Британиянан (Оксфорд) вәкилдәр килгәйне. Бөгөнгө йәмғиәттә урындағы үҙидаралыҡтар иң мөһим институттарҙың береһе булып тора һәм тап урындағы властарҙың уңышлы эшмәкәрлегенә аныҡ территорияларҙың үҫеше, картала яңы иҡтисади үҫеш нөктәләре барлыҡҡа килеүе бәйле. Ошо күҙлектән ҡарағанда, был бик әһәмиәтле сара, сөнки унда Рәсәйҙең генә түгел, башҡа илдәрҙең ҡалалары ла үҙҙәрендә ҡулланылған һәм таралыу хоҡуғына эйә булған иң уңышлы муниципаль эшмәкәрлек йүнәлеше серҙәре менән бүлешә.\nМарс Әминев билдәләүенсә, Бишкәктә уҙған Бишенсе форумда донъяның 150 иленән муниципалитеттар һәм урындағы үҙидара органдары вәкилдәре ҡатнаша. Өфө ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов Форум кубогын Ҡырғыҙстан Республикаһының баш ҡалаһы башлығы Албек Ибраимовҡа тапшыра һәм йыйылыусыларҙы тәбрикләп, урындағы мәсьәләләрҙе хәл итеүҙәге уңышлы тәжрибәләрҙең, яңы идара итеү технологиялары нигеҙендә муниципаль идаралыҡтың сифатын һәм һөҙөмтәлелеген күтәреү, йәмәғәтселек менән диалогты үҫтереү, граждандарҙың инициативаһын хуплау бары тик муниципаль тәжрибәләрҙе киң таратҡанда ғына тулы ҡеүәтендә эшләйәсәгенә баҫым яһай.\nШулай уҡ сара сиктәрендә "Иң яҡшы муниципаль практика" еңеүселәре бүләкләнә. Тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса Өфө "Иҡтисад" номинацияһында бизнес-инкубатор ойоштороу һәм үҫтереү тәжрибәһе өсөн Рәсәй ҡалалары союзы наградаһына лайыҡ була. Артабан МАГ Президенты Ирек Ялалов X Халыҡ-ара "БДБ-ның һәм ЕврАзЭС-тың иң яҡшы ҡалаһы" конкурсы лауреаттарына наградалар тапшыра. Был юлы Һамар, Ульяновск, Силәбе, Пермь ҡалалары дипломдар менән билдәләнә. Сараның иң мөһим ваҡиғаһы Ҡырғыҙ Республикаһының Урындағы үҙидаралыҡтар союзы (рәйесе - Эмилбек Алымкулов) менән Баш һәм эре ҡалаларҙың халыҡ-ара ассамблеяһы (МАГ. Президенты - Ирек Ялалов) араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыу була. Өфө һәм Бишкәк ҡалалары араһындағы туғандашлыҡ мөнәсәбәттәрен үҫтереү маҡсатында Ирек Ялалов етәкселегендәге делегация Бишкәк ҡалаһы мэры Албек Ибраимов менән дә осраша. Осрашыу барышында былтыр 17 июндә төҙөлгән ике яҡлы килешеүҙең перспективалары буйынса фекер алышына. Ирек Ялалов Өфөнөң перспективалары тураһында бәйән итә, ҡала үҫешенең сәнәғәттән башлап мәҙәниәт һәм спортҡаса мөһим йүнәлештәренә туҡтала, милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу буйынса ыңғай тәжрибә тупланыуына баҫым яһай. Ҡаланың рухи-мәҙәни һәм милли үҫешендә өҫтөнлөклө йүнәлеш булып республикала йәшәгән халыҡтарҙың милли мираҫын һаҡлау һәм популярлаштырыу тороуын, Халыҡтар дуҫлығы йортонда башҡа бик күп йәмәғәт ойошмалары менән бер рәттән "Ала - Тоо" Ҡырғыҙ мәҙәниәте үҙәге төбәк йәмәғәт ойошмаһы уңышлы эшләп килеүен билдәләй. Осрашыу барышында шулай уҡ спорт, мәғариф, мәҙәниәт буйынса хеҙмәттәшлек, ҡала территорияларын төҙөкләндереү, инфраструктураны үҫтереү өлкәһендә тәжрибә уртаҡлашыу, эшлекле даирәләрҙең тығыҙ бәйләнешен булдырыуға ынтылыу кәрәклеге лә һыҙыҡ өҫтөнә алына. Ҡырғыҙ коллегаларҙа башҡа яңылыҡтар менән бер рәттән, ҡаланы йәшелләндереү проекты ла ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Был хаҡта Ирек Ялалов менән осрашыуҙа Бишкәк ҡала кәңәше Алмаз Кененбаев белдерә. Ул 2017 йылда Өфөгә килгәндәрендә ҡаланы йәшелләндереү һәм төҙөкләндереү буйынса күп нәмәгә өйрәнеп ҡайтыуҙарын билдәләй. Һөйләшеүҙәр һәм ике аралағы килешеү нигеҙендә киләсәктә Өфөлә - Тянь-Шянь шыршылары, ә Бишкәктә Башҡортостан йүкәләре йәки миләштәре тирә-яҡты йәшеллеккә күмеүе ихтимал.\nОператив кәңәшмәлә Ирек Ишмөхәмәт улы әйтеп үтеүенсә, Бишкәктә Өфө делегацияһы Ҡырғыҙстанда йәшәүсе башҡорт диаспораһы менән осраша. "Бөгөн Ҡырғыҙстанда 2000 самаһы башҡорт иҫәпләнә. Ойошма 1988 йылда Ҡырғыҙстан халыҡтары ассамблеяһы ҡарамағында ойошторола. Милләттәштәребеҙ Ассамблея уҙғарған барлыҡ сараларҙа ҡатнаша, башҡорт халҡының мәҙәниәте, йолалары, ғөрөф-ғәҙәттәре менән таныштыра. Оло йәштәгеләр өсөн Үҙәктә "Сарман" ансамбле эшләй, төрлө милли саралар уҙғарыла, йәштәр туған телен онотмаһын өсөн башҡорт йәкшәмбе мәктәбе эшләй. Диаспора вәкилдәре миңә уҡыу процесын ойоштороуҙа һәм мәктәп өсөн башҡорт теле дәреслектәре, шулай уҡ балалар милли кейемдәре менән тәьмин итеүҙә ярҙам һорап мөрәжәғәт итте. Инициатива хуплау тапты һәм тиҙ арала тормошҡа ашырыласаҡ", - тине Ирек Ишмөхәмәт улы.\nЯҙылған: 25.04.18 | Ҡаралған: 483


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КЕМ УЛ МӨХӘММӘТ-ҒӘЛИ СОҠОРОЙ? - 2021 - Мәҡәләләр\nАғымдағы йылдың ғинуар айында күренекле башҡорт шағиры, мәғрифәтсе, суфыйсылыҡтың Нәҡшбәндиә тәриҡәтенә ҡараған билдәле дин эшмәкәре Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң тыуыуына 195 йыл тулды. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, билдәле сәбәптәр арҡаһында замандаштарыбыҙ, хатта ки зыялыларыбыҙҙың күпселеге уның тормошо, эшмәкәрлеге һәм ижады хағында мәғлүмәтле түгел. Үҙе йәшәгән замандың барса ауырлыҡтарын еңеп сығып, туған халҡына бай әҙәби мираҫ ҡалдыра алыуына шағирҙың суфыйсылыҡ фәлсәфәһен бар күңеле, йөрәге менән ҡабул итә алыуы ла сәбәп булғандыр.\nХәҙерге көндәрҙә күрше республиканан бәғзе берәүҙәр Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙо татар сығышлы итергә маташа. Был сафсатаға бары тик шағирҙың үҙ һүҙҙәре менән генә яуап биреп була. "Манзумати Ғәлийә" ("Ғәли назымдары") тигән ҡулъяҙма китабының баш һүҙендә үҙ тормошон ошолай һүрәтләй: "Беҙ урман башҡорто булабыҙ. Игенсе улы игенсе, крәҫтиән улы крәҫтиәндәр. Төп шөғөлөбөҙ - урман әрсеп, бесәнселек вә игенлек яһамаҡтыр. Мин, аллаһтың ғәрип һәм көсһөҙ бәндәһе, бер тапҡан ваҡытымды вә хәл вә форсатымды даими шундайын шөғөлгә сарыф әйләнем. Юҡ хәл менән муллалыҡҡа указ алып вә йорт һалып, вә тормош кәрәк-яраҡтары һатып алып, ярлы кеше балаһы кеүек, бик күп бурысҡа баттым. Вә шул арала һаман юҡ мәҙрәсәне бар итеп, мәҙрәсә ямаштырырға бер үҙем тырышлыҡ һалып, суҡ михнәттәр араһында өйөмдә ауыл балаларын вә мәҙрәсәмдә ҡәбилә балаларын уҡытып, вә бөтә ауыл халҡынан артыҡ мәсет һәм мәҙрәсә араһында йөрөп, ирәкте башҡортоноң иң ҙур михнәтле кешеһе булып торамын..."\nОшо иҫтәлекле дата айҡанлы уҡыусыларыбыҙға РФ Мосолман диниә назаратының "Бүләк" мәҙәни үҙәге һәм Мәрджәни Фондының Исламды өйрәнеү үҙәге тарафынан 2020 йылдың 28 декабрендә Мәскәү ҡалаһы мосолмандары өсөн ойошторолған онлайн-лекцияның башҡортса вариантынан өҙөк тәҡдим итәбеҙ. Авторы - филология фәндәре кандидаты, БДУ доценты, Мәскәү мосолмандарының Диниә назараты һәм "Зәҡәт" фонды стипендиаты Искәндәр Сәйетбатталов. Руссанан башҡорт теленә Арыҫлан Таймасов тәржемәһендә һәм әҙәби эшкәртеүендә бирелә.\n"Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой поэзияһында мосолман символизмы һәм уның поэтик техникаһы хаҡында һүҙ башларҙан алда, бер аҙ ғына ситкәрәк тайпыла биреп, шағир биографияһының иң мөһим факттары менән танышып үтәйек. Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой 1826 йәиһә 1828 йылдың ҡышында тыуған. Уның тыуған йылын билдәләүгә ҡарата төрлө ҡараштар бар. Был әҙәби сығанаҡтарҙа һәм ревиз сказкаларында (ул замандағы иҫәп алыу документтарында) шағирҙың йәшен төрлөсә күрһәтеү менән бәйле, әммә, әҙәбиәт ғилемендә ҡабул ителгәнсә, Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой 1826 йылдың ғинуар айында тыуған, тип иҫәпләнә.\nМөхәммәт-Ғәли Соҡорой тыумышы менән башҡорттарҙан була һәм байтаҡ ҡына әҫәрҙәрендә үҙенең башҡортлоғон айырым-асыҡ рәүештә күрһәтә. Ул сығышы менән бик арҙаҡлы нәҫелдән - ҙур башҡорт берләшмәләренең береһе булған Ҡара Табын ырыуының бер тармағы - Ирәкте башҡорттарынан була. Уның ата-бабалары олоҫ старшиналары булып, Төньяҡ Башҡортостан территорияһына ҡараған клан һәм бер үк ваҡытта административ структура етәкселәре вазифаһын биләй. Ирәкте ырыуының легендар тәү бабаһы итеп Сыңғыҙ хан ярандарының береһе - Майҡы бей иҫәпләнә. Күренекле фарсы тарихсыһы Рәшид ад-Дин Хамадани ысынында шул уҡ исем менән билдәле булған әмир Байку (Байҡы) хаҡында иҫкә ала, ул тәүҙә Сыңғыҙ ханға хеҙмәт итеп, һуңынан уның оло улы Джучи ғәскәренең уң ҡанатын етәкләй.\nШағирҙың атаһы Абд ас-Салих ибн Абдул (Ғәбделсәлих Абдулла улы Кейеков) ауыл мәсете имамы вазифаһында хеҙмәт итә, суфый шәйехе була. Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой хәҙерге Башҡортостан, Пермь крайы һәм Татарстан территорияһындағы 5 мәҙрәсәлә белем ала. XIX быуаттың 70-80-се йылдарында шағир 4 мәртәбә Мәккәгә хаж ҡылырға бара. Үҙе иҫән сағында уҡ ул 6 китабын нәшер итә (барыһы ла иҫке төрки телендә) һәм бик киң күләмле ҡулъяҙма мираҫ ҡалдыра. Уның туғыҙ күләмле ҡулъяҙмаһы Өфөлә Башҡортостан Республикаһының Ә.-З. Вәлиди исемендәге Милли китапханаһында, шунса уҡ яҙмалары Ҡаҙан федераль университеты Ғилми китапханаһының көнсығыш ҡулъяҙмалары секторында, ә бер ни тиклем хеҙмәттәре Санкт-Петербургта Рәсәй фәндәр академияһының Көнсығыш ҡулъяҙмалары институты тупланмаһында һаҡлана. Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой 1889 йылда алтмыш өс йәшендә вафат була.\nУның ижади мираҫы жанрҙары, характеры һәм күләме буйынса бер-береһенән айырылып торған күп һанлы текстарҙан тора.\n1. Мосолман дине ҡиммәттәрен ҡыҫҡа һәм аңлайышлы формала тасуир итеүсе дини-әхлаҡи әҫәрҙәр. Был текстар ҙа шулай уҡ төрки телендә яҙылған. Улар иҫәбенә мосолман кешеһе өсөн мотлаҡ булған ғәмәлдәр хаҡындағы "40 фард" поэмаһы, "Тархиб-и Рамадан" ("Рамаҙан айын тәбрикләү") һәм башҡа әҫәрҙәр инә.\n2. Тарихи яҙмалар (историография). Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой үҙ ырыуының килеп сығышы, ҡара-табын кланы башҡорттары тарихы хаҡында күп яҙған. Улар араһында айырыуса билдәле булғандарынан ҡара-табындарҙың Себерҙән Башҡортостандың төньяҡ һәм көнбайыш тарафтарына күсенеүе тураһында бәйән иткән "Хикәйәт" поэмаһы, "Тазкират ли-л-ихван ва-л-ахбаб" ("Туғандарыма вә яратҡан кешеләремә иҫкәрмә") трактаты.\n3. Әүәлерәк замандарға ҡараған дини эшмәкәрҙәрҙең һәм историографтарҙың хеҙмәттәренә комментарийҙар. Уның комментарий сифатында яҙылған хеҙмәттәре араһында иң билдәлеләренән "Фусул-и арба'а" ("Йыл-дың дүрт миҙгеле") поэтик яҙмаһы - арҙаҡлы Урта Азия мистик шағиры Суфый Аллаһыярҙың "Сабат ал-'аджизин" ("Көсһөҙҙәр раҫлауы") һәм "Мурад ал-'арифин" ("Хәҡиҡәткә өлгәшеүселәр маҡсаты") поэмаларынан һайлап алынған шиғырҙарға комментарийҙар, шулай уҡ Хисам ад-Дин ибн Шәрәф ад-Дин һәм Хөсәйен ибн Әмирхандың историографик хеҙмәттәренә "Таварих-и Булгарийа йаки Такриб-и Гари" ("Булгар тарихы, йәки Ғари яҡынлауы") исеме аҫтында киң форматтағы тәнҡит комментарийы.\nМөхәммәт-Ғәли Соҡорой әҫәрҙәре һис тә бер тиң кимәлдә өйрәнелмәгән: бер яҡтан, тикшеренеүселәр иғтибарын, башлыса, дини-әхлаҡи нәсихәттәр йәлеп итә, быларҙы Ҡаҙан ғалимдары бик әүҙем өйрәнә һәм баҫып сығара. Башҡортостан тарихсыларын, филологтарын һәм башҡа тикшеренеүселәрен иң элек тарихи яҙмалар ҡыҙыҡһындыра. Был Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң хәҙерге милли мәҙәниәттәр формалашыуына индергән өлөшөн асыҡлау мөмкинлеген бирә, әммә уның үҙе һәм ижады хаҡында бары тик фрагментар ҡараш барлыҡҡа килтерә. Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙо тик дини текстар авторы, йәиһә бары историограф итеп кенә ҡарау, ахыр сиктә, уның донъяһын һәм ижадын бар тулылығында күҙ алдына килтерергә мөмкинлек бирмәй. Бөгөнгө филологтарҙың бурысы - шағир ижадына дөйөмләштерелгән, бер бөтөн ҡараш булдырыу.\nШағир ижадының хронологияһы бик яҡынса ғына билдәләнә, иң элек маргиналийҙар, йәғни ҡулъяҙмаларының ситтәрендәге аңлатмалар буйынса, һәм дә бәғзе бер икенсе хеҙмәттәрендә үҙенә үҙе биргән һылтанмаларына нигеҙләнеп. Күрәһең, Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой Танып ауылы мәҙрәсәһендә (хәҙерге Пермь крайының Барҙа районында) уҡып йөрөгән сағында, ике эмоциональ кисереш фонында, 17 йәшендә үк яҙыша башлаған. Ошо ваҡытта уның әсәһе вафат була, ә буласаҡ шағир көсөргәнешле рухи эҙләнеүҙәр юлында тәүләп, ысынлап тороп һәм аңлы рәүештә суфыйсылыҡ ғәмәлдәрен үҙ итә башлай. Үҙе әйткәнсә, тап ошо саҡтан Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң шиғри ғәмәлиәте башлана. Уның һаҡланып ҡалған һәм яҙылыу датаһы билдәле булған беренсе әҫәре "Китаб ал-асма" ("Исемдәр китабы") поэмаһы.\nӨфөлә һаҡланған ҡулъяҙмаларының күбеһе - XIX быуаттың 70-се йылдарында ижад ителгән әҫәрҙәр. Уның историографик әҫәрҙәре, шул иҫәптән "Таварих-и Булгарийа" китабы ла, ғүмеренең аҙаҡҡы осоронда, 80-се йылдарҙа яҙыла. Йылдар үтеү менән Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң ижади әүҙемлеге ҡеүәтләнә һәм төрлөләнә бара.\nМөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң суфыйсылыҡ юлындағы рухи бағаналарын билдәләү зарурлығы бар. 1872 йылда ул "Машайих-и Али Гари Бахари" ("Ғәли Ғари Бахари остаздары") тигән әҫәрендә суфый булараҡ үҙенең рухи эҙләнеүҙәр тарихын бәйән итә. Ул 10 йәшендә атаһының нисек итеп суфый ритуалын уҙғарыуын ҡарап тора. Атаһы үҙенең мөриде менән шөғөлләнгән саҡта ул ошо күнекмәләрҙә ҡатнашырға теләүен белдергәс, атаһынан Аллаһты йөрәк менән иҫкә алыу хаҡында тәүге нәсихәт ала. 17 йәшендә ата-әсәһе менән тәриҡәттә шәйех Мөхәммәт-Морат Бадахшани юлынан барыусылар рәтенә баҫа. Был дини эшмәкәр Ташкентта тыуған һәм, инде хөрмәтле суфый шәйехе дәрәжәһен алғас, 40-сы йылдарҙа Рәсәй империяһы территорияһына күсеп килеп, Сараши ауылында (хәҙерге Пермь крайының Барҙа районы) төпләнә.\nСтәрлебаш мәҙрәсәһендә уҡыған сағында Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой арҙаҡлы суфый остазы Ниғмәтуллаһтың улы шәйех Харис әл Истәрлебашиҙың рухи тәрбиәһендә була. Мәҙрәсәне тамамлап, тыуған яҡтарына ҡайтҡас, йәш рухани йәнә дүрт суфый остазы ойошторған йыйылыштарға йөрөй. 1872 йылда хаж ҡылғанда суфый шағир үҙенә рухташ булырлыҡ остаз таба - ул Мөхәммәд-Мазһар әл Мәҙәни була. Мөхәммәд-Мазһар - Һиндостанда танылыу тапҡан суфый шәйехе Әхмәт Сәйеттең улы, XVI - XVII быуаттар сигендә Акбар шахтың дини реформаларын ҡабул итә алмаған мосолмандарҙың ҡаршылыҡ хәрәкәте етәксеһе, һинд шәйехе, арҙаҡлы дин эшмәкәре Әхмәт Сирхиндиҙең туранан-тура вариҫы. Мөхәммәд-Мазһар шулай уҡ яҙыусы була, агиографик хеҙмәттәр (әүлиәләрғә арналған) авторы, ғәрәп һәм фарсы телдәрендә шиғырҙар ижад итә. Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой унан үҙенең остазы булырға рөхсәт ала.\nМөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң әҙәби мираҫын, башҡа бер суфыйсылар ижады кеүек үк, айырымланған текст итеп кенә, уның контексынан башҡа, мосолман мәҙәниәте һәм донъяны суфыйҙарса тойоу сиктәрендә абруйлы һаналған башҡа текстар менән интертекстуаль бәйләнештәр системаһынан айырып алып ҡарарға ярамай. Әгәр Мөхәммәт-Ғәли Соҡоройҙоң текстарын ошо контекстан тыш уҡыһаң, уны тулыһынса аңлау мөмкин булмаясаҡ. Суфыйсылыҡ поэзияһын тикшереүсе һәр кем алдында теге йәки был авторҙың үҙаллы ижадына булған йоғонтоно, ошо ижадта сағылыш таба алған һәм дауам ителгән әҫәрҙәр өлкәһен билдәләү бурысы тора. Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой әҫәрҙәренә еңелсә генә анализ биргән осраҡта ла уның поэзияһына өс яҡтан йоғонто яһалыуы асыҡлана. Беренсенән, башҡа ил һәм төбәктәрҙең XII - XVII быуаттарҙа ижад иткән төрки телле шағирҙар мираҫы: төрки телдәрендәге дини поэзияға нигеҙ һалыусы Әхмәт Йәсәүи, уны дауам итеүсе Сөләймән Баҡырғәни, XV быуатта үтә ҙур күләмле "Мөхәммәҙиә" поэмаһын яҙған осман шағиры Мехмед Йазыджиоглу Челеби, Урта Азия шағиры Суфый Аллаһыяр.\nИкенсенән, Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой ижадына Урал-Волга буйының төрки телле шағирҙары йоғонто яһай: Ҡол Ғәли, Абд ар-Рахман Утыҙ-Имәни, Тадж ад-Дин Ялсығол, Һибәтуллаһ әл Ҡарғалы. Башҡорт мистигы хеҙмәттәрендә уларҙың әҫәрҙәренә туранан-тура йәиһә ситләтеп әйтелгән һылтанмалар бар.\nӨсөнсөнән, фарсы классик шағирҙары, иң элгәре Джалал ад-Дин Руми, Саади Ширази һәм Абд ар-Рахман Джами. Уларҙың әҫәрҙәренән цитаталар шағирҙың поэзияһында ла, сәсмә хеҙмәттәрендә лә осрай. Соҡоройҙоң поэтик ижады хәҙерге заман тикшеренеүсеһенә һәм уҡыусыһына ла ҡыҙыҡлымы һуң? Мөхәммәт-Ғәли Соҡорой текстары, Башҡортостанда йәшәгән һәм ижад иткән XIX быуат шағирҙары мираҫының иң күләмлеләренән булып, бик күренекле әҙәби корпусты хасил итә, шуға күрә уға бер нисек тә иғтибарһыҙ ҡалып булмай: күп поэтик жанрҙар, формалар, темалар бары уның ижадында ғына сағылыш тапҡан. Соҡорой поэзияһы тығыҙ йөкмәткеле, һәм ысынбарлыҡта ул әлегә тиклем тейешле баһа алмаған тарихи сығанаҡ булып тора...\nЯҙылған: 26.02.21 | Ҡаралған: 223


Әһлетдин Сөләймәновтың хәтирәләре/5-се бүлек\n← Әһлетдин Сөләймәновтың хәтирәләре/4-се бүлек Әһлетдин Сөләймәновтың хәтирәләре Әһлетдин Сөләймәновтың хәтирәләре/6-сы бүлек →\n18 йәшлек Әһлей Сөләймәнов һуғышҡа китә. 1943 йыл\n– Мин Мея-Мей. Атам поляк, - тип миңә һырлығып, яурыныма ҡулын һалды ла: Һинең яратҡан ҡыҙың бармы? Армияға, һуғышҡа китәһеңме?- тип төпсөнә башланы.\nЫрғып тороп сығып киттем да ошондай ҡыҙҙар ҙа бар икән тип аптыраным. Ул минең арттан – тышҡа. Мин – эскә инәм. Саҡ ҡотолдом. Иртәнге туғыҙҙа Сараҡташ станцияһына киттек. Кискә саҡ килеп еттек. Кемдең квартираһы бар, барырға рөхсәт иттеләр. Әсәйем менән Миңлеғәленең әсәһе килеп еттеләр, беҙҙе осратып, күмәкләп апай-еҙнәйҙәргә килдек. Иртәгеһен кискә тиклем көттөрҙөләр. Бына киттек поезд менән. Тимер юлында һанһыҙ туҡталыш! Өсөнсө көн генә 90 км үтеп Ырымбурға килеп еттек.\nТырым-тырағай һә тигәнсә бөтә һалдаттар юҡ булды. Фашист самолеттары күренеп, тиҙ арала килеп тә еттеләр. Инде бомбаға тоторҙар, ахыры! Шул саҡ беҙҙән алыҫ түгел минометтан шквальный күмәк зениткаларҙан ут астылар. Тәү тапҡыр шартлаған, яна-яна барып төшкән самолеттарҙы күрергә тура килде! Был беҙгә ҙур ләззәт, рәхәтлек, шатлыҡлы тын алыу бирҙе! Кире ҡайтҡан самолеттар 3-4 – ҙән артманы.\n– Урта Муйнаҡтан бер кеше, Ейәнсуранан, Муйнаҡ ауылынан берәйһе юҡмы тип һораша, - тине.\n– Мин Ейәнсура! Мин – Урта Муйнаҡтан! Был кеше эргәһенә мине алып бар, - тип ҡысҡыра һалдым.\nБарҙыҡ. Баяғы һорашыусы Урта Муйнаҡ ауылы уҡытыусыһы, скрипкасы Таһир ағай Ҡарабулатов булып сыҡты! Беҙ – ауылдаштар! (Ҡарабулатов Әнәс – уның улы, педагог, ул да скрипкасы. Хәҙер Өфөлә йәшәй. Уларҙың туғаны, Таһир ағайҙың бер туған ҡустыһы Рафиҡтың улы - билдәле музыкант Ҡарабулатов Рәсүл). Таһир ағай миңә еҙнәй тейешле ине. Ағай тип әйтергә өйрәнгәс, ағай тинем дә ҡуйҙым. Бына ошондай мәхшәрҙә, һуғыш ваҡытында, туғандар осрашһын әле! 1943 йылдың май аҙағы – июнь баштарында... Яҡтыра башланы. Минең борсаҡ концентратынан бутҡа беште. Сәй ҡайнатып, ашап-эсеп алдыҡ. Эй, һүҙҙәрҙең күплеге! Ҡыҫҡа-ҡыҫҡа хәтирәләр, ҡайһы бер ҡыҙыҡтарҙы иҫкә төшөрөп, көлөшөп алдыҡ.\nТаһир ағай менән ошо осрашыу аҙаҡҡыһы булған икән. Мин уны осратҡандан һуң ағай ҡаты яраланып, госпиталдә ятҡан, шунан ҡабаттан передовойға ебәргәндәр. Һуңынан инде, һөжүм ваҡытында, яу яланында ятып ҡалған. Был 1943 йылдың ноябре була. Ул гел фронтта, передовойҙа йөрөгән! Беҙ передовойға ингәнсә, оҙаҡ ҡына урманда йәшәнек. Беҙҙән ауылдар, станция алыҫ булды. Яҙыу ҡыҫҡа булһын тип туҡталып тормайым. Тик шуныһы ғәжәп: ниндәй күп халыҡ араһында осраштыҡ! Һаман ошо осрашыуҙы онотоп булмай. Мөғжизәле осрашыу! Таһир ағай ҡайта алманы...\nФашистарҙы ҡыуалап киләбеҙ. Улар машина, мотоциклда ла, йәйәү ҙә һыпырталар. Был да шул 1943 йылдың август айында. Ауылға инеп киләбеҙ. Берәүҙәр ура ҡысҡыра, икенселәре йырлай, өсөнсөләре илап ҡаршы алалар. Квас, һыу сығаралар. Бер өйҙөң алдында ҡатын-ҡыҙ ике ҡулын алға һуҙып, беләктәренә арҡыры һалған үлек балаһын күтәреп тора. Үҙе бик әсе күҙ йәше түгеп, ҡысҡырып һөйләнеп, аҡырып та ебәрә, илай. Сәбәбе: уның улы, алты-ете йәшлек малай немец телен белгән, уларса йырлағанда хатта. Бына был машиналарына тейәлеп үтеп барған фашистарға көтмәгәндә: Һеҙ Мәскәүҙе алдыҡ тип тә ҡысҡыраһығыҙ, Мәскәүҙе баҫып алыу түгел, уны күрмәнегеҙҙә! Ха-ха-ха! Хәҙер ҡуян кеүек ҡасаһығыҙ! – тип ҡысҡырып ебәргән. Кинәт машинаны туҡтаттылар ҙа бер фашист һикереп төшөүе булды, улым ишек алдына, унан һарайға ҡасты... Мин бер һүҙ әйтергә лә өлгөрмәнем, фашист һарайға инеүе булды, атыу тауышы ишетелде! Улымды атып ултереп, йүгереп барып машинаға менеүе булды, ҡуҙғалып та киттеләр! Ҡәһәрҙәр! Шулай һөйләнә-һөйләнә улын ҡосаҡлап, йәнөҙгөс тауыш менән илай башланы. Уны өйөнә индереп киттеләр, ә беҙ ары киттек.\nНаступлениеға барабыҙ. Артиллерия, “катюша”ларҙан һуң танктар ҙа ҡыуып етте! Фашистарҙы беҙ – пехота – уратып пленгә алдыҡ. Һөйләп-яҙыуы оҙон һымаҡ. Был бик тиҙ эшләнде. Пленныйҙарҙы ниндәйҙер отряд көтөү һымаҡ эркелдереп алып та китте. Саң-томан һауаны ҡапланы. Ҡояш ҡыҙарып ҡына яҡтырта. Әйтерһең дә, кис була башланы. Ошо саҡ беҙ фашистарҙың брустверына һикереп төштөк. Уның бейеклеге кәм тигәндә 1,5 метр. Блиндажға иң тәүге булып керҙем. Фашистар бөтә нәмәһен ташлап ҡасҡан. Траншеяла ерҙән “тумбочка” ҡалдырылған. Өҫтө ебәк салфетка менән ябылған. Беҙҙең яҡҡа ҡараған траншея стенаһына ҙур ғына көҙгө батырылып ҡуйылған. Бер яғындағы кәштәлә - ҡырыныу приборҙары, икенсе яғында – помазок, һабын. Фашист офицерына һуғышта ла комфорт, привилегия!\nҠайҙалыр килеп еткәс, мине арбанан алып таҡтаға күсереп һалдылар. Бер медик өҫ кейемдәремде сисеп тә торманы. Ҡайсы менән ҡырҡҡылап алып ырғытты. Мин шәрә ятам. Врач-ҡатын бер ниндәй укол-дарыуһыҙ һул аяҡты йылы һыу һабынлап менән йыуғас, операция эшләргә кереште. Бысаҡ менән янбаш быуынды ҡырҡҡылай. Ҡан эркелә. Икенсеһе йыуып төшөрә. Мин бер ниндйә ҙә ауыртыу һиҙмәйем. Шытырлаған тауыш ишетелде. Бына ошо моментта йөрәк өҙгөс ауыртыу һиҙҙем! Әйтерһең дә, тере итте йолҡалармы ни! – Ну, вот, мо-ло-дец, солдат! Выдержал! Вынула твои осколки! – тип миңә пинцет менән эләктергән ҙур ғына осколок күрһәтә. Ҡыйынлыҡ менән генә күҙемде асып ҡараным. – Может, возьмешь на память? Не надо? Бросаем! – тип, яраны эшкәртергә тотондо.\nБер оҙон тимергә мамыҡ уратып, бинт менән һул аяҡты, һуңынан күкрәккә тиклем бәйләгәс, алып китергә ҡушты. Мине бер ер иҙәнле өйгә индереп, йәйелгән һаламға һалып сығып киттеләр. Был өйҙә бер үҙем. Бер кем юҡ. 3-4 көн дә үтеп киткән, ахырыһы. Төнөн, иртән-кисен фашист самолеттары передовойҙы үтеп беҙҙе бомбить итеп китә. Яраланғандар һаман күбәйә!\n– Госпиталгә оҙатабыҙ, - тип носилка һалып тышҡа сығарҙылар.\nКүҙ әҙерәк асылғайны инде. Машинаға һалдылар. Машина борты нышып тултырғандай, бик тығыҙ тейәнеләр! Ҡуҙғалдыҡ. Машинаның һәр һелкенеүе яраға һуҡҡандай, ныҡ ауырта! Ыңғырашыу – ҡысҡырыу, кемделер һүгеү... Шау-гөр киләбеҙ! Шофер нисек кенә булһа ла, һелкетмәҫкә тырыша.Уның радисвязе бар икән. Фашист самолетының хәрәкәте тураһында хәбәр итеп торалар. Шофер мөмкин тиклем тиҙлекте көсәйтеп урманға инеп ышыҡлана, кешеләрҙән тауыш-тынһыҙ ятыуын үтенә! Тынлыҡ. Юғарынан разведчик - “рама” осоп үтә. Уның күрһәтмәһенән истребитель, бомбардировщиктар килә. Көтмәгәндә үтә лә яҡшы маскироваться иткән зенитчиктар залп артынан залп бирәләр! Көтөлмәгән урында зенит артиллерияһы утынан ялпылдап янып, уҡтай атылып береһе артынан икенселәре фашист астарының юҡ ителеүен күреп беҙ тауышланмай ғына ләззәт-йәм күрәбеҙ.\nБер саҡ минең тамаҡ шеште! Тын алыуы ауырлашты. Воронкала ағыуланыуымдың сәбәбе бына көтмәгәндә көсәйҙе! Иҫтән яҙам. 11 көн бер ни белмә! Ятам. Врачтар минең ғүмерем өсөн көрәштеләр. Иҫкә килеп йәшәй башлағас, улар миңә былар тураһында һөйләйҙәр, ҡыуаналар.\nОшонан һуң ғүмерем буйы тауышымдың сикләнеүе, йырлай алыу оҫталығы, ҡурайҙа өзләп күкрәк менән уйнауҙан мәхрүм ҡалдым. Был ерҙә хөрмәтле Юлай Ғәйнетдинов менән килешмәүем хаҡында әйтеп үтәйем. Ул әйтә: ҡурайсылар ике төргә бүленә, беренселәре өзләп күкрәк менән уйнағандары, икенселәре һыҙғыртып уйнаусылар, улар өзләмәй, күкрәк менән уйнамай! Улар инде ысын ҡурайсылар булып һаналмай уныңса. Бының менән мин ризалаша алмайым! Аҙмы ни ангина, башҡа төр тамаҡ ауырыуы кисереүселәр! Бигерәк тә беҙҙең быуат йәштәре! Ашау-йәшәү, техника ремонтлау туң, ҡара ерҙә, буран һыуыҡтары... Былар йәшәү өсөн ынтылыш шарттары, әммә ул саҡ һаҡланыу, ҡурай тураһында хис итеү ҡайғыһы юҡ! Шуға күрә, мин “икенсе сорт” ҡурайсыларҙы яҡлайым һәм йәлләйем! Тормош шарттары ҡурайҙа уйнауға бик ныҡ тәьҫир итә!\nФронтовиктарҙың барыһы ла өзләмәй, күкрәккә һалмай! Минең йәштәштәр күбеһе тормош шарттарынан был һләтлектән мәхрүм ҡалды!\nТиҙ генә йыйынырға ҡушылды! Поезд көтә! Эвакуация! Раненый һалдаттарҙың нимәһе генә булһын! Хәҙер котелогы ла юҡ. Ҡалаҡ бар! Кружка! Ҡалала тынлыҡ. Ут-яҡтылыҡ юҡ. Маскировка. Носилка менән машинаға, унан ике ҡатлы нары – ҡаты таҡта. Постель юҡ. Эшелонға тейәү ҙә ударно, бик һәләт башҡарылды. Поезд свисток бирҙе лә, ҡуҙғалып та киттек.\nТөн буйы, көн буйы, тағыла бер төн бер туҡтамай барабыҙ. Икенсе көн кисен туҡтаныҡ. Ишек шар асылды. Вагонда тын алғыһыҙ ауыр еҫ, һаһыҡ. Беҙҙе йәп-йәш ҡыҙҙар, ҡатындар тырышып-тырышып вагондан сығарып теҙеп һалдылар. Тағыла кемдәрҙер килеп беҙҙе грузовойға тейәп, бер зданиеға алып килделәр. Был ҙур ғына мунса икән!\nИкенсе ҡабырғаға ла әйләнеп булмай! Гел бер төрлө арҡамда ятам. Врачтар күмәкләп обход яһайҙар! – У него левый тазобедренный сустав разбит. Пока стараемся выдержать срок гипса, - тиҙәр ҙә үтә лә китәләр. Бына гипсты сисәләр. Врачтар ҡарап торалар, сестралар бысҡы тешле бысаҡ менән гипсты йырталар, тарталар! Гипс аяҡ тиреһенә йәбешкән! Минең ҡысҡырыу-әрнеүемә иғтибар юҡ. Хәл ҡалманы... Гипсты ярып-һыҙырып, ҡанға туҙҙырып алдылар.\n– Черви! – тип берҙәм ҡысҡырып ебәрҙеләр.\nСестралар ҙә бит йәп-йәш ҡыҙҙар! Уларға ла был күренеш ҡурҡыныс булғандыр. Уларҙы тиҙ тыйҙылар. Терһәктәремә таянып иҙәндәге гипсты ҡарайым. Уның һап-һары булып еүешлән, йомшаған соҡоронда ап-аҡ ҡара башлы ҡорттар ҡайнаша! Өнһөҙ кире яҫтыҡҡа яттым. Гипсты йүгертеп алып киттеләр. Күҙемде асҡанда иң беренсе йылмайышып миңә ҡарап торған врачтар:\n– Йоҡоң бөттөмө инде? – тиҙәр.\nМиңә рәхәт, еңел, әллә нисек күңелле тойола. Яуап бирергә тауыш сыҡмай.\n– Обед ашарға ваҡыт. Ашарға килтерегеҙ. Бәлки, беҙҙең һалдат асыҡҡандыр...\nАрҡама өҫтәмә яҫтыҡ ҡуйып алдыма рис бутҡаһы, аҡ икмәк килтерҙеләр. Ашап бөтөүемә, сәй эсергәс:\n– Ну, вот, бары ла яҡшы! Тағы нимә кәрәк? – тиҙәр.\n– Миңә бер ни кәрәкмәй, - тип ғырылдайым.\n– Ярай, рәхәтләнеп ял итһен... – тип киттеләр. Мин татлы, тыныс йоҡоға сумдым!\nКеше көнлө булып ятыуҙары ауыр...\n– Молодой человек! Проснулись? – ти әкрен генә бер сестра, - мы в Махачкале... Стоим у Черного моря. Концерт вот-вот кончится. Скоро тебя буду кормить, умывать. Пока терпи, - тине лә вагон буйлап китте.\nЕүеш таҫтамал менә “йыуындырғас”, иртәнге ашау: дөгөнән плов, емештәр, сәй. Мин өс көн, өс төн йоҡлағанмын, уятмағандар. Ҡара диңгеҙ һыуы рельстарҙан яҡын ғына! Динғеҙ тын, тулҡын ишетелмәй. Поезд ҡуҙғалды.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Әһлетдин_Сөләймәновтың_хәтирәләре/5-се_бүлек&oldid=21104»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:17 2 июль 2020 үҙгәртелгән.


9-сы синыф уҡыусылары рус теленән дөйөм йомғаҡлау имтиханын тапшырыр алдынан әңгәмәгә саҡырыласаҡ - Bash.News\n9-сы синыф уҡыусылары рус теленән дөйөм йомғаҡлау имтиханын тапшырыр алдынан әңгәмәгә саҡырыласаҡ https://bash.news/news/87273_9sy_sinyf_uyusylary_rus_telenn_djm_jomalau_imtixanyn_tapshyryr_aldynan_gmg_sayrylasa\n29 дек 2018, 21:55\nШулай уҡ 2019 йылдан информатиканан Берҙәм дәүләт имтиханын ҡағыҙҙа ғына түгел, ә компьютерҙа ла тапшырыу мөмкинлеге булдырыла. Шулай уҡ математиканан хәҙер база һәм профиль имтихандары бер көндә үтәсәк. Сығарылыш синыф уҡыусылары ниндәй фәндән берҙәм дәүләт имтиханы тапшырасағы тураһындағы ғаризаны 2019 йылдың 1 февраленә тиклем тапшырырға тейеш. Имтихандар уҙғарыу этаптары буйынса үҙгәрештәр юҡ.\nВаҡытынан алда һынау үтеү датаһы 20 марттан 10 апрелгә тиклем билдәләнгән. Төп этап: 27 майҙа башланып 1 июлдә тамамлана. Резерв көндәр 3 сентябрҙән алып 20-нә тиклем. Ошо һәм башҡа яңылыҡтар менән Рәсәйҙең мәғариф өлкәһендә күҙәтеү һәм контроль буйынса идаралыҡ сайтында танышырға мөмкин.\nБаймаҡта яңы мәктәп асыла\nБашҡортостандың өс юғары уҡыу йорто миллион һумлыҡ грант аласаҡ\n23:35, 16 июл\nРеспубликала ғилми эшмәкәрлек үҫешә\n16:05, 16 июл\nЮғары уҡыу йорттарына ҡабул итеү башланды\n15:10, 12 июл\n15:15, 09 июл


Балыҡ тотҡан туҡ булыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Балыҡ тотҡан туҡ булыр\nБалыҡ тотҡан туҡ булыр 07.02.2018 // Эшҡыуар\nФәтҡуллиндарҙың крәҫтиән (фермер) хужалығы тарафынан Үрге Бикҡужа ауылында бағыр үрсетеү буйынса балыҡсылыҡ фермаһы асылды.\nҒаилә ун йылдан ашыу инде малсылыҡ, ҡымыҙ етештереү менән шөғөлләнә. Быға хәҙер яңы йүнәлеш өҫтәлде. Йүнселдәргә “Таймень” балыҡ үрсетеү йәмғиәте директоры, Мәләүез районында ошо кәсеп менән оҙаҡ йылдар шөғөлләнеп, бай тәжрибә туплаған Иван Лаврентьев ярҙам иткән. Ул әле лә, кәрәк булһа, кәңәштәрен бирә, даими бәйләнештә тора.\nЭшҡыуарлыҡтың яңы тармағына тотонған ғаилә башлығы Ғаяз Фәтҡуллинға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\n– Һеҙҙең крәҫтиән (фермер) хужалығы районда киң билдәле. Күптәнге шөғөлөгөҙгә өҫтәп, ни өсөн тап балыҡ үрсетеү йүнәлешен үҫтерергә булдығыҙ? Бағырға өҫтөнлөк биреүҙең сәбәбе ниҙә?\n– Тирә-яғыбыҙҙа йылғалар, быуалар күп, ә балығы аҙ. Йомағужа һыу һаҡлағысы асылғас, һыу һалҡынайҙы. Һөҙөмтәлә балыҡ күберәк өҫкө ағымда тороп ҡала, был, әлбиттә, беҙҙең халыҡ өсөн яҡшы түгел. Әмәлгә ҡалғандай, былтыр балыҡсылыҡ тураһындағы федераль ҡанунға индерелгән үҙгәрештәргә ярашлы, был тармаҡты үҫтереү маҡсатында урманлы ерҙәрҙе файҙаланырға рөхсәт ителде. Ошоға бәйле Бөрйән һәм Белорет райондарында агротуризм буйынса үткәрелгән уҡыуҙарҙа ҡатнаштыҡ. Үҙебеҙҙә балыҡ етештереп һатыу маҡсатын ҡуйҙыҡ.\nӘ ни өсөн тап бағырҙы һайланыҡ һуң? Ул, башҡаларҙан айырмалы, ҡышҡыһын да үҫә, йоҡоға китмәй, таҙа һәм кислородҡа бай һыуҙы ярата.\n– Эште башлап ебәреү нисек булды?\n– Рөхсәт ҡағыҙҙары алынғас, ноябрҙә экскаватор менән һыу инеү урынын ҡаҙҙырҙыҡ, торбалар, понтондар һалдыҡ. Декабрҙә барыһы ла әҙер ине. Тәүге үрсем балыҡтарын Мәләүездән һатып алдыҡ. Быйыл йәй уларҙы һатыуға сығарырға мөмкин буласаҡ. Балыҡтарҙы үҙебеҙҙә етештерелгән махсус аҙыҡ менән туҡландырабыҙ, һыу температураһын, кислород күләмен контролдә тотабыҙ.\nМаҡсат ҙур: киләсәктә ошо урында ял биләмәһе йәйелдерергә, тирмәләр ҡуйырға, башҡа уңайлыҡтар булдырырға теләйбеҙ. Бағырҙы яҡындағы ҡала-райондарҙың туҡланыу ойошмаларына ла тәҡдим итеү ниәте бар.\nАвтор: Азамат ҒӘҘЕЛШИН.


Баш ҡалала иҫке йорттар урынына энергияны һаҡсыл файҙаланыусы йорттарҙан торған яңы кварталдар төҙөләсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала иҫке йорттар урынына энергияны һаҡсыл файҙаланыусы йорттарҙан торған яңы кварталдар төҙөләсәк\n14:03, 22 октября 2012 Иҡтисад\nXII Рәсәй энергетика форумы сиктәрендә Өфөлә ойошторолған ҙур махсус күргәҙмәләрҙә энергияны һаҡсыл файҙаланыу өлкәһендә өр-яңы эшләнмәләр тәҡдим ителде. Төбәктең һәм Рәсәйҙең ҙур предприятиеларынан тыш, быйыл форумда сит ил етештереүселәре лә әүҙем ҡатнашты. Стендарҙа йәмғеһе 130 предприятиеның изделие һәм технологиялары тәҡдим ителде.\nЭнергетика һәм электротехника өлкәләрендәге ҡаҙаныштар, яңы ҡорамалдар һәм технологиялар Өфөлә осраҡлы рәүештә тәҡдим ителмәне. Башҡортостандың баш ҡалаһында энергияны һаҡсыл файҙаланыу һәм яңы технологиялар ҡулланыу мәсьәләләренә айырыуса ҙур иғтибар бүленә. Өфөлә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды программаһы буйынса энергияны һаҡсыл файҙаланыусы йорт төҙөлдө.\nУның төҙөлөшөндә бинаны файҙаланғанда йылылыҡ юғалтыуҙы минимумға еткерергә мөмкинлек биргән материалдар һәм технологиялар файҙаланылды. Һәр фатирҙа температура режимын йорт хужалары үҙҙәре көйләй. Йорт бүлмәләре автоматик рәүештә яҡтыртыла, ут хужалар ингәндә генә ҡабына. Махсус вентиляция системаһы йыл әйләнәһенә йәшәү өсөн уңайлы шарттар булдырырға мөмкинлек бирә, бина энергияны һаҡсыл файҙаланыуҙың юғары класына тап килә.\n«Аҡыллы» йортта авария хәлендәге торлаҡтан күсерелгән кешеләр өй туйланы.\n— Был ысынында ла «аҡыллы» йорт, — тине 2012 йылдың июненә тиклем БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры урынбаҫары вазифаһын башҡарған Дамир Акамов. – Йортто беренсе йыл файҙаланыу осоронда йылыны һаҡсыл файҙаланыуҙан алынған аҡса 300 мең һум тәшкил итһә, һуңғы иҫәпләүҙәр буйынса, йылыны һаҡсыл тотоноу, башҡа йорттар менән сағыштырмаса – 51%, эҫе һыуҙы һаҡсыл тотоноу — 19%, электр энергияһын һаҡсыл файҙаланыу 8% тәшкил иткән.\nАлдағы ваҡытта Өфөлә энергияны һаҡсыл файҙаланыусы йорттарҙан торған бер нисә квартал төҙөләсәк.\n— Бындай уңайлы биҫтәләр Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС илдәре саммиттары барышында тәҡдим ителәсәк, — тип билдәләне Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов. – Баш ҡалалағы иҫке йорттар урынына тап ошондай заманса йорттар төҙөләсәк.\nҠала властары энергияны һаҡсыл файҙаланыу буйынса проекттарҙы сит илдәр менән берлектә тормошҡа ашыра. Шулай итеп, әлеге ваҡытта Өфөлә Данияның «Данфосс» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте продукцияһын һәм технологияларын ҡулланып, энергияны һаҡсыл файҙаланыусы күп фатирлы торлаҡ йорттарҙан торған квартал проектлана.\nТеги: энергияны һаҡсыл файҙаланыу технологиялары,өфө


Инфоурок › Классному руководителю › Конспекты › Ҡазан ҡалаһында Халыҡ-ара кимәлдә үткәрелгән "Милли хәзинә - Национальное достояние" конкурсындағы сығыш\nМ. АҠМУЛЛА ИС. БАШҠОРТ ДӘҮЛӘТ ПЕДАГОГИЯ УНИВЕРСИТЕТЫ\nСӘСӘН ҺҮҘЕ БЕР БУЛЫР\nV курс студенткаһы\nСәсән һүҙе бер булыр!\nЭй, думбырам, яҡын дуҫым,\nЭй, думбырам, әйҙә, уйна,\nКүңелдәр сыңлап китһен!\nСәсән рухы терелһен!\nҮҫә башҡорт ҡурайы…\nТелем менән баймын мин,\nИлем менән баймын мин;\nТарихым бар, затым бар,\nБашҡорт тигән атым бар!!!\nӘйт тигәсең, әйтәйем,\nТыңла һүҙем, әйкәйем,\nҺүҙем тыңлап яуап бир,\nАҡыллы тос фекер бир!\nБашҡортмон тип яр һалыу\nАҡты аҡ ти(е)ү түгел ул,\nБәйгеләрҙә алға сығыу,\nУйын эш тә түгел ул…\nТелең майҙай шыма булһын,\nТелең балдай татлы булһын,\nЙөҙөң һәр саҡ яҡты булһын,\nӘйткән һүҙең хаҡ булһын!\nКүңелең зирәк, күҙең үткер,\nӘ ҡолағың һаҡ булһын,\nЯуабың әҙер булһын!!! Амин!\nЙә, йәмәғәт, тел һынап,\nАлайыҡ бер аҙ ғына…\nТелһеҙ халыҡ кем булыр?\nЗалдың яуабы: - телен белмәгән – шул булыр.\nМоңһоҙ халыҡ кем булыр?\nЗалдың яуабы: Моңон һөймәгән шул булыр.\nАфарин! Ғәмһеҙ халыҡ кем булыр?\nЗалдың яуабы: Йоҡлап йөрөгән шул булыр!\nЗаңһыҙ халыҡ кем булыр?\nЗалдың яуабы: Йолаһын онотҡан шул булыр.\nКүңел байлығына сиктәр юҡ,\nТелдең байлығына биктәр юҡ!\nҺай башҡортом, башҡортом,\nКүпте күргән башҡортом…\nБатыры бар башҡортом,\nБахыры бар башҡортом…\nАҡһаҡалын ҡорға йыйған,\nҠоро ла бар башҡортом…\nАҡмуллаһы борон әйткән,\nУҡыу кәрәк, башҡортом!\nСәсән һүҙе, сәсән үҙе,\nХалҡын маҡтап йырлаған.\nХалҡым уҡыһын,тип сығарған.\nСәсән һүҙле сәсән китап\nОшо ерҙә тәү тыуған.\nМең һигеҙ йөҙ туҡһан икелә\nҠазанда ул баҫылған.\nРәхмәт һиңә, татар дуҫым,\nНыҡлы итеп ҡыҫыр ҡулым\nМосолмандар көслө булһын,\nДуҫлыҡ менән донъя тулһын!\nБорон бабам нәҙер әйткән:\nҠунаҡ ашы – ҡара-ҡаршы,\nБөгөн – һеҙҙә,\nИртән – беҙҙә,\nИман булһа күң(е)лебеҙҙә!\nБыл донъяның нуры кемдә?\nБыл донъяның уты кемдә?\nИлем тиеп һулыш алған,\nТелем тиеп һулыш алған,\nТелен һатҡан моңһоҙға,\nИлен һатҡан дуңғыҙға\nҠаршы торор үҙе булған,\nҠылыстан үткер һүҙе булған,\nБелеме менән тау ярыр,\nҒилеме менән дау баҫыр,\nТура теле ҡабырғанан аҫыр\nЫсын мөғәллим булыр, ау,\nЫсын мөғәллим булыр!..\nСәсән һүҙен тергеҙер,\nСәсән үҙе терелер,\nБеҙҙә лә бар шундайҙар,\nБөгөн дә бар ундайҙар!\nЭй, йәмәғәт, һүҙем шул,\nТеләр инем оҙон һүҙ,\nКитапҡа ул яҡшы шул,\nБеҙҙең ваҡыт сикле шул,\nБер ҡолаҡҡа төшкән һүҙ,\nАтҡан уҡҡа бәрәбәр,\nТимәк барса күңелдә,\nУрын алды был хәбәр!\nМәжбүр итһәм мин әгәр,\nБыл донъяла моңһоҙ маңҡорт,\nБөткән икән, иллә мәгәр!\n2010йыл минең хәтеремдә ҙур еңеүем менән иҫтә ҡалды. Татарстан Республикаһының баш ҡалаһы Ҡазанда Халыҡ-ара кимәлдә педагогия уҡыу йорттары араһында оло ярыш үтте. Мин был конкурста үҙебеҙҙең Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының студенты булараҡ ҡатнаштым. Әйтергә кәрәк, төрлө яҡтан йыйылған һәләтле йәштәр араһында көс һынашыу еңелдән булманы. Тик тыуған уҡыу йортомдоң, яратҡан уҡытыусыларымдың миңә булған ышанысы, һөйөүе әйтеп бөтөргөһөҙ көс-дәрт, ҡеүәт бирҙе; һәм беҙ Өфөгә ҙур еңеү - 1-се урын менән ҡайттыҡ! Был еңеүем, ғөмүмән, күп уңыштарым өсөн мин үҙемдең остаздарыма бурыслымын.\nНомер материала: 173149


Алһыу таҫмалы бәхет » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Алһыу таҫмалы бәхет\n27.01.2019 Алһыу таҫмалы бәхет\nйәки Ике ғашиҡтың яҙмышын хәл иткән хат\nБеҙгә ул саҡта 12 йәштәр тирәһе ине. Әрме хеҙмәтен үтеп ҡайтҡан Айрат ағайға класташ ҡыҙҙар менән һоҡланып ҡарап ҡала торғайныҡ. Һалдат формаһын кейеп, бит остарын соҡорайтып йылмая ла, ҡулындағы гармунын уйнай-уйнай, урамдарҙан йырлай-йырлай киске уйынға китә. Эргәһендә төркөм булып барған егеттәр йыр һуҙа, арттараҡ ҡалып, буй еткергән ҡыҙҙар эйәрә. Ә беҙ, әлегә клубҡа йөрөргә рөхсәт булмаған бала-саға, уларҙан көнләшеүҙән үлә яҙып, йыр тыңлап бер аҙ барабыҙ ҙа, апайҙарҙың уҫал ҡарашынан ҡурҡып тороп ҡалабыҙ. Күрше йортта йәшәүсе Сәғирә әхирәт бер көн серен сискәс, саҡ ултыра төшмәнем. “Мин ҙур үҫкәс, Айрат ағайға кейәүгә сығам. Ағиҙел буйында кисә уйым таш тапҡайным, шул теләк менән ергә күмдем!” Аптырауҙан нимә әйтергә белмәй аптырап ҡалдым. Сөнки Айрат ағай атай-әсәйем, ағайым менән күрешергә ингән көндө үк уға ғашиҡ булып, эңер төшкәнсе уйым таш эҙләп йөрөгәйнем. “Гөлдәриә лә үҫеп еткән икән! Мәктәптә гел “бишле”гә генә уҡыйһыңдыр әле...” – тип ҡосаҡлап яратҡас, оялышымдан ер тишегенә инеп китерҙәй булдым. Беренсенән, тәүге тапҡыр егет кеше ҡосаҡлаһа, икенсенән, рус теленән алған “өслө” билдәләрем иҫемә төштө. Көндәлегемде һораһа, нимә тип алдарға белмәҫ инем, моғайын. Шулай ҙа шул көндө үк мин дә уйым ташты Сәғирә әхирәтем әйткән теләк менән ергә күмеп ҡуйғайным.\nТеләк теләп уйым ташты ергә күмергә кем өйрәткәндер, белмәйем, әммә мин барлыҡ хыялымды шулай тормошҡа ашырҙым. Былтыр Өфөлә йәшәүсе туғандарыма барҙым, унан алда лагерҙа ял иттем. Быйыл рус теленән имтихандарҙы ла “дүртле”гә бирҙем. Өфөләге гимназияға уҡырға инергә теләй инем, ул ташымды кире соҡоп алдым. Айрат ағай ҡайтҡас, ауылды ташлап киткем килмәй ине. Сәғирә менән икебеҙҙең дә теләк тормошҡа ашһа, нимә булыр икән? Тәүҙә – миңә, аҙаҡ әхирәтемә өйләнерме әллә киреһенсәме? Теге ташты күмгән ерҙән соҡоп алғы килмәй. Аптыранып йөрөгән саҡта башҡа хәтәр уй килде: Сәғирәнең ташты ҡайҙа күмгәнен белергә лә, уныҡын соҡоп сығарырға кәрәк. Шул саҡта Айрат ағайға мин кейәүгә сығасаҡмын!\nТик был бала саҡ хыялдарына, ышаныуҙарға тормошҡа ашыу насип түгел ине. Беҙҙең күңелдәрҙе тәүгеләрҙән булып иләҫ-миләҫ итеүсе ағайыбыҙ уҡытыусы Нәзилә апай менән йөрөп китте. Былтыр ғына Стәрлетамаҡ педагогия институтын тамамлап ҡайтҡан уҡытыусы апай үтә һылыу ине шул. Толомлап үргән сәсе тубығынан төшә, күпереп торған итәкле күлдәктәре нескә билен һығып күрһәтә, ә оҙон ҡара керпектәре араһынан ҡараған йәшел күҙҙәренең матурлығы! Ул эш башлағас, мәктәп ҡыҙҙары барыһы ла йәшел күҙ тураһында хыяллана башланы. Төҫлө линзалар барлығын белгәс, эшләй башлау менән уларҙы алырға тигән маҡсат та ҡуйҙым үҙемә. Нәзилә апай менән Айрат ағай дуҫлашҡас, мәктәп балалары көнләшеп тә, һоҡланып та, ҡыҙыҡһынып та уларҙы күҙәтеп йөрөй башланыҡ. Киске уйында йәштәрҙе бер аҙ бейеткәс, улар етәкләшеп Ағиҙел буйына төшөп китә. Аҙаҡ Ҡырҙас тауындағы ҡайынлыҡ аша ҡыҙ йортона киләләр. Башҡа саҡта һөйләп һүҙе бөтмәгән егет тә өндәшмәҫкә әйләнә, улар сәғәттәр буйы тын ғына ҡосаҡлашып йөрөй. Тик бер көндө генә уҡытыусы апайыбыҙ йылға буйында һөйгәнен ҡосаҡлап иланы ла иланы.\n– Элекке заман түгел, ризалығыңдан тыш бирергә... Никахлатып бирмәһәләр, урлап алам... Мин һиңә ун йәшемдән ғашиҡ... Һинең өсөн генә ауылға ҡайттым...\nБер нисә көн үткәс, ауылда: “Нәзилә һатыусы Мәғәфиәнең улы Сәғиткә кейәүгә сыға! Туй менән никах бер көндә була икән”, – тигән хәбәр таралды. Шул саҡта ғына мин уның йылға буйында ниңә илауын аңланым. Йылға буйына кер сайҡарға төшкәс, серемде әсәйгә систем:\n– Айрат ағай Нәзилә апайҙы, урлап алып китәм, тине.\n– Әллә инде, Урал ағай барыбер йәшәтмәҫ ул. Уҡытыусы ҡыҙымды уҡыған кешегә бирәм, тигән бит.\n– Ә Айрат ағай, уны ун йәштән яратам, ти...\n– Яратыу менән генә донъя көтөп булмай шул. Нәҫелдәре эшһөйәр түгел. Атаһы ғүмер буйы гармун тартып, ҡунаҡтан-ҡунаҡҡа тик йөрөйҙәр. Буй еткергән дүрт улдары бар, үҙҙәре һаман ике яҡлы йортта йәшәй. Айрат та инде, ауылға ҡайтҡансы, ҡалала ҡалып, эшкә урынлашһа, бер аҙ бол туплап ҡайтһа, Урал ағай, бәлки, уйланыр ине. Ә бында ҡалып нимә бар? Кәләш алды ла икән, ти, ҡайҙа йәшәтергә уйлай ул?\n– Ул Нәзилә апайҙы яратҡанға ҡайтҡан...\n– Ҡарауыллап ятып ҡына булмай ул. Эй, балам, бәләкәсһең шул, аңламайһың. Был турала башҡа бер кемгә лә һөйләмә, йәме. Нәзилә апайың кеше һүҙенә батыр ҙа, йәшәүе ауыр булыр...\nБашҡаса Нәзилә апай киске уйынға сыҡманы, Айрат ағай ҙа гармунында уйнамаҫ булды. Урал олатайҙар янынан үткәндә оло байрамға әҙерлек һиҙелә ине. Бейек ҡапҡалары, рәшәткәләре яңынан буялды, алты мөйөшлө йорт эсле-тышлы һыланды, аҡланды. Туй табыны өсөн ихатала оҙон өҫтәлдәр теҙелде, япма яһалды. Туй көнө беҙ, бүләк алыуҙан бигерәк, кәләштең туй күлдәген күреү өсөн Урал ағайҙың күршеһендә йәшәгән класташыбыҙ Илдарҙарҙың өйөнә йыйылдыҡ. Тәүҙә тәҙрә аша күршеләрҙең ихатаһын күҙәттек, аҙаҡ, батырсылыҡ итеп, ҡапҡа төбөнә сығып ултырҙыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙар йүгереп йөрөп аш-һыу әҙерләй, ир-ат, төркөм-төркөм булып, хәбәр һата, тәмәке көйрәтә. Ваҡ-төйәк эш менән булышҡандар һирәк. Ҡыҙыҡ эҙләп, уларҙы күҙәтәбеҙ. Шул саҡ беҙ өймәкләшкән ихата ҡапҡаһы аҙ ғына асылды ла, Айрат ағайҙың башы күренде.\n– Гөлдәриә һылыу, Сәғирә һылыу! – аптырап, уның янына барҙыҡ. – Ошо хатты Нәзилә апайыңа бирерһегеҙ, йәме. Тик береһе лә күрмәһен! – ул беҙҙең ҡулға хат менән бергә алһыу таҫма тотторҙо. Нимә тип яуап ҡайтарырға белмәй торғанда, ул ҡапҡаны эс яҡтан ябып та ҡуйҙы. Сәғирә хатты ла, таҫманы ла кеҫәһенә йәшерҙе.\n– Уҡыу башланғас бирербеҙ. Ул бит беҙгә, бөгөн бирегеҙ, тимәне...\n– Киләләр! Ҡоҙалар килә! – күрше йортта шау-шыу ҡупты. Ҡапҡа ябылды, һыйлы өҫтәл урам яҡҡа сығып ултырҙы. Илдарҙың әсәһе ҡыҙ йәрәшергә ингән булған икән, кәләште һәм уның 5 – 6 әхирәтен эйәртеп ҡайтып инде.\n– Апайығыҙҙың бында икәнен әйтмәгеҙ. Еҙнәгеҙ бүләк бирмәйенсә индермәгеҙ! – тип өйрәтә-өйрәтә ихатанан эскә инә башланылар. Башҡа ваҡытта йылмайып, көлөп йөрөгән Нәзилә апайҙы күреп, йәлләп киттем. Тирә-яҡҡа битарафлыҡ йөҙөнән үк күренеп тора. Ғәҙәттә, туйында матур күренергә тырышҡан кәләштәр биҙәнә, килешле күлдәк һайлай, сәсенә прическа эшләтә. Ә ул, киреһенсә, башҡа ваҡытта матур булһа, бөгөн танымаҫлыҡ булып үҙгәргән. Ағиҙел буйында илап ултырғаны иҫемә төштө лә, Сәғирәнең кеҫәһенән теге хатты тартып тигәндәй алдым. Әхирәтем нимә әйтергә белмәй аптырап ҡалды.\nӨйгә ингәс, кешегә күрһәтмәй генә хатты нисек тапшырырға икән, тип бер аҙ аптырап торҙом. Шул саҡта, тышта ҡоҙалар килеүен белдереп, машиналар сигнал бирергә тотондо. Ҡыҙҙар, ҡыҙыҡ эҙләп, тәҙрәгә ябырылды, мин хатты тотторҙом. Кеше күргәнсе тип өйҙән сығыуыма, еҙнәй кеше балаларға бүләк таратып бөткәйне. Сәғирә, үсәгәндәй:\n– Миңә көҙгө тейҙе, алһыу таҫманы ла бирмәйем! – тип маҡтана башлағайны, ҡайтып киттем. Кеше яҙмышына ҡыҫылып, ярамаған эш башҡарғанымды аңлағайным инде. Артабанғы ваҡиғаларҙан ҡурҡып, өйгә табан йүгерҙем...\nУл туй көнөнә 25 йыл ваҡыт үтте. Хәҙер инде беҙ, ул саҡтағы хыялый ҡыҙҙар, үҙебеҙ тормош ҡороп, балалар үҫтереп, төрлөбөҙ төрлө яҡта донъя көтәбеҙ. Мәктәпте тамамлауға 20 йыл ваҡыт үтте. Ауылда Шәжәрә байрамы үтеүен ишеткәс, социаль селтәрҙәр аша класташтар осрашыуын да үткәрергә һөйләштек. Һәр хәлдә, 17 кешенең 14-е ҡайттыҡ, ҡалғандары бөгөн кис билдәле буласаҡ. Ауылда төпләнеп, умартасылыҡ менән шөғөлләнеп, донъя нығытҡан, ҡатыны Лилиә менән дүрт малай үҫтергән Илдар барыбыҙҙы ла үҙ йортона саҡырҙы. “Гөлдәриә, һин алданыраҡ кил әле. Нәзилә апай менән Айрат ағай ҡайтҡан, һине күрергә теләйҙәр”, – тигәс, күңелем тертләп ҡуйҙы. Мин үҫә килә, аң ултыра башлау менән, гел уларҙың яҙмышы өсөн борсолоп йәшәнем. Бәхетле иттемме һеҙҙе, әллә бәхетһеҙме? Ошо йылдар эсендә уларҙы тик бер генә тапҡыр, һабантуй байрамында осраттым. Кеше күп булғас, яндарына барырға ҡыйманым.\nҺөйгәненең хушлашыу хатын уҡып, үкһеп илаған кәләште туй көнөндә тынысландыра алмағас, табип саҡырталар. Ул өҙлөгөү сигенә еткән ҡыҙҙы дауаханаға алып китә. Туйҙы ошо сәбәпле кисектерһәләр ҙә, ысын хәлде белгән ҡоҙалар ғүмерлек дошмандар булып айырыла. Башҡаса туй тураһында һөйләшеү булмай, күп тә үтмәй, Сәғит ағай күрше ауылдан кәләш алды. Ә Нәзилә апайҙың дауахананан сығыуын ишетеү менән Айрат ағай уны алып, Салауат ҡалаһына күсеп китте. Хатты тапшырған мин генә ҡайһы саҡта ғәйепле тойоп, үҙ-үҙемде битәрләнем.\n– О-о-о, Гөлдәриә һылыу! Кескәй генә ҡыҙ ине, хәҙер танымаҫлыҡ ханымға әйләнгән түгелме! – тигән тауышҡа әйләнеп ҡараһам, Айрат ағай менән Нәзилә апай тора. Уҡытыусыбыҙҙың оҙон толомдары юҡҡа сыҡҡан, ҡыҫҡа сәсенә килешле прическа яһалған. Ҡалыная башлаған кәүҙәһенә матур күлдәк кейгән, йәшел күҙҙәре генә элеккесә йылмайып, нур сәсеп ҡарай. Айрат ағайҙың да сәстәре салланған, йөҙөн йыйырсыҡтар йыра төшкән. Шулай ҙа был парҙың бәхетле һәм тормоштан ҡәнәғәт икәне йөҙөндә сағыла ине.\n– Һаумыһығыҙ! Ханым ғына түгел, өләсәй булырлыҡбыҙ инде! – ихлас күрешкәс, ғаиләм менән таныштырып үттем.\n– Бына бит, ауылдаштар булып, сирек быуат күрешә алмай йөрө инде. Ошолай бер осрашһаҡ тип, күлдәк тә алып ҡуйғайныҡ. Ахырҙа, Сәғирәгә бүләк итеп ебәрҙек...\n– Э-э-й, Сәғирәнең ул яҡтан өлөшө бар ул. Теге таҫманы ла ул үҙенә алғайны.\n– Уны әйтте инде. Шуға һиңә был юлы күлдәклек тауар ҙа, таҫма ла, күстәнәс тә алып килдек, – тип Айрат ағай ҡулыма пакет тотторҙо ла, кире алып, машина яғына ыңғайланы. – Күтәреп йөрөмәҫһең инде, һалып алығыҙ. Ҡара уны, асыҡ ауыҙланып, быныһынан да ҡолаҡ ҡаҡма, йәме!\nНәзилә апай, икәү генә ҡалғас, ҡосаҡлап уҡ алды:\n– Рәхмәт һиңә, батыр булғаның өсөн. Шул хат булмаһа, яратмаған кеше менән ғүмер итер инем.\n– Бәхетлеһеңме һуң, апай?\n– Айрат ағайҙы, ялҡауҙар нәҫеленән, донъя көтә алмаҫһығыҙ, тип әйтәләр ине...\n– Эй, һылыуым, әсәйең туй алдынан күреп, кәңәш биреп китте инде. Ауыл ерендә йәшәр өсөн эшкә шәп ир кәрәк, Айратҡа кейәүгә сыҡ та, ҡалаға китегеҙ, тип әйткәйне. Шуның һүҙен тоттом. Аллаға шөкөр, фатир бар, балалар үҫә. Артыҡ донъя ҡыуып булмай инде, шулай ҙа бәхетле генә итеп йәшәп ятабыҙ. Сәғит менән туйға әҙерлек башланғас, атайымдарға ҡаршы әйтергә батырсылыҡ итмәнем. Үҙем көнө-төнө Алланан ярҙам һорайым. Уның ярҙамы һинең аша килде инде. Рәхмәт, балаҡай, үҙең дә, балаларың да бәхетле булығыҙ инде...\nБыл кистә мин класташтарым менән бергәләп, бала саҡ һәм йәшлек йылдары үткән Ағиҙел буйлап рәхәтләнеп йөрөп ҡайттым. Күпме ғашиҡты ҡауыштырҙың икән һин, йәмле йылға? Кемдәрҙе бәхетле иттең дә, кемдәрҙең хыялын тормошҡа ашырҙың?..


Балалар спортты яратһын » Архив газеты "Йәшлек"\nӘммә ҡайһы бер райондарҙа был спартакиадаларға иғтибар биреүселәр юҡ. Балалар еңеү шатлығынан мәхрүм ҡала, тигән һүҙ был. Әйтәйек, берләштерелгән район һәм ҡала хакимиәттәренән саңғы ярыштарында финалда Баймаҡтан – 9 ҡыҙ, 8 егет, Бәләбәйҙән – 3 ҡыҙ, 7 егет, Белореттан – 2 ҡыҙ, 2 егет, Бөрөнән – 5 ҡыҙ, 9 егет, Дәүләкәндән – 10 егет, Дүртөйлөнән – 8 ҡыҙ, 6 егет, Ишембайҙан – 7 ҡыҙ, 3 егет, Мәләүездән – 6 ҡыҙ, 4 егет, Туймазынан – 4 ҡыҙ, 5 егет, Учалынан – 1-әр ҡыҙ һәм егет, ә бына Яңауылдан, Благовещендан бөтөнләй бер уҡыусы ла ҡатнашмаған.\nАуыл райондары араһында Әбйәлил районының егеттәр командаһы зонала – 1-се, финалда – 8-се, ҡыҙҙар командаһы – зонала – 2-се, финалда 13-сө урынды яулаған;\nӘлшәй районы егеттәре – зонала 2-се, финалда 15-се, ҡыҙҙар иһә зонала – 1-се, финалда 11-се урында;\nАрхангел районы: егеттәр зонала – 5-се, ҡыҙҙар – 7-се;\nАсҡын районы: егеттәр зонала – 7-се, ҡыҙҙар – 7-се;\nАуырғазы районы: егеттәр – 4-се, ҡыҙҙар – 4-се;\nБаҡалы районы: егеттәр зонала – 1-се, финалда – 9-сы, ҡыҙҙар зонала – 1-се, финалда – 2-се;\nБалтас районы: егеттәр зонала – 6-сы, ҡыҙҙар – 5-се;\nБалаҡатай районы: егеттәр зонала – 5-се, ҡыҙҙар – 3-сө;\nБишбүләк районы: егеттәр зонала – 4-се, ҡыҙҙар – 3-сө;\nБлаговар районы: егеттәр зонала – 6-сы, ҡыҙҙар – 4-се;\nБүздәк районы: егеттәр зонала – 5-се, ҡыҙҙар – 6-сы;\nБорай районы: егеттәр зонала– 5-се, ҡыҙҙар – 6-сы;\nБөрйән районы: егеттәр зонала– 3-сө, ҡыҙҙар – 4-се;\nҒафури районы: егеттәр зонала – 3-сө, финалда – 13-сө, ҡыҙҙар зонала – 2-се, финалда – 5-се;\nДыуан районы: егеттәр зонала – 2-се, финалда – 5-се, ҡыҙҙар зонала – 4-се;\nЙәрмәкәй районы: егеттәр зонала – 3-сө, ҡыҙҙар – 2-се, финалда – 10-сы;\nЕйәнсура районы: егеттәр зонала – 2-се, финалда – 10-сы, ҡыҙҙар зонала – 1-се, финалда – 7-се;\nЙылайыр районы: егеттәр зонала – 4-се, ҡыҙҙар – 3-сө;\nИглин районы: егеттәр зонала – 7-се, ҡыҙҙар – 5-се;\nИлеш районы: егеттәр зонала – 2-се, финалда – 7-се, ҡыҙҙар зонала – 2-се, финалда – 14-се;\nҠалтасы районы: егеттәр зонала – 1-се, финалда – 2-се, ҡыҙҙар зонала – 1-се, финалда – 1-се;\nҠариҙел районы: егеттәр зонала – 4-се, ҡыҙҙар – 4-се;\nҠырмыҫҡалы районы: егеттәр зонала – 6-сы, ҡыҙҙар – 6-сы;\nҠыйғы районы: егеттәр зонала – 4-се, ҡыҙҙар – 5-се;\nКраснокама районы: егеттәр зонала – 6-сы, ҡыҙҙар – 3-сө;\nКүгәрсен районы: егеттәр зонала – 3-сө, ҡыҙҙар – 5-се;\nКушнаренко районы: егеттәр зонала – 3-сө, ҡыҙҙар 6-сы;\nКөйөргәҙе районы: егеттәр зонала – 4-се, ҡыҙҙар – 3-сө;\nМәсетле районы: егеттәр зонала – 1-се, финалда – 14-се, ҡыҙҙар зонала – 1-се, финалда – 9-сы;\nМишкә районы: егеттәр зонала – 2-се, финалда – 3-сө, ҡыҙҙар зонала – 2-се, финалда – 3-сө;\nМиәкә районы: егеттәр зонала – 2-се, финалда – 6-сы, ҡыҙҙар зонала – 1-се, финалда – 6-сы;\nНуриман районы: егеттәр зонала – 2-се, финалда – 4-се, ҡыҙҙар зонала – 3-сө;\nСалауат районы: егеттәр зонала – 3-сө, ҡыҙҙар – 2-се, финалда – 8-се;\nСтәрлебаш районы: егеттәр зонала –1-се, финалда – 11-се, ҡыҙҙар зонала – 2-се, финалда – 12-се;\nСтәрлетамаҡ районы: егеттәр зонала – 5-се, ҡыҙҙар – 4-се;\nТәтешле районы: егеттәр зонала – 3-сө, ҡыҙҙар – 3-сө;\nӨфө районы: егеттәр зонала – 1-се, финалда – 1-се, ҡыҙҙар зонала – 1-се, финалда – 4-се;\nФедоровка районы: егеттәр зонала – 6-сы, ҡыҙҙар – 6-сы;\nХәйбулла районы: егеттәр зонала – 5-се, ҡыҙҙар – 5-се;\nСаҡмағош районы: егеттәр зонала – 5-се, ҡыҙҙар – 5-се;\nШишмә районы: егеттәр зонала – 1-се, ҡыҙҙар – 5-се, финалда – 12-се;\nШаран районы егеттәре зонала – 4-се, ҡыҙҙар 4-се урынға эйә булған.\nҠала һәм райондар араһында Күмертау командаһында 5 ҡыҙ, 1 егет, Межгорьенан – 3 ҡыҙ, 2 егет, Нефтекаманан – 11 ҡыҙ, 9 егет, Октябрьскийҙан – 1 ҡыҙ, 3 егет, Сибайҙан – 10 ҡыҙ, 11 егет, Стәрлетамаҡтан – 7 ҡыҙ, 5 егет, Өфө ҡалаһының Дим районынан – 9 ҡыҙ, 8 егет, Калинин районынан – 8 ҡыҙ, 4 егет, Киров районынан – 4 ҡыҙ, 6 егет, Ленин районынан – 6 ҡыҙ, 10 егет, Октябрь районынан – 2 ҡыҙ, 7 егет ҡатнашҡан. Ә бына Орджоникидзе һәм Совет райондарынан, шулай уҡ Ағиҙел, Салауат ҡалаларынан бер уҡыусы ла килмәгән.\nРеспублика мәктәп-интернаттары, лицей һәм гимназияларының балалар спорт клубтары командалары составында Белорет лицей-интернатынан 8 егет, 5 ҡыҙ, Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназия-интернатынан 4 егет, 2 ҡыҙ, Стәрлетамаҡтың 2-се лицей-интернатынан 7 егет, 11 ҡыҙ, 3-сө республика башҡорт гимназия-интернатынан 11 егет, 10 ҡыҙ, Сибай гимназия-интернатынан 2 егет, 8 ҡыҙ, республика кадеттар мәктәп-интернатынан 5 егет, 7 ҡыҙ, К. Дәүләткилдиев исемендәге республика художество гимназия-интернатынан 10 егет, 6 ҡыҙ, республика иҡтисад лицей-интернатынан 12 егет, 9 ҡыҙ, республика 5-се спорт профилендәге урта дөйөм белем биреү мәктәп-интернатынан 9 егет, З. Вәлиди исемендәге 2-се республика башҡорт гимназия-интернатынан 14 егет, Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатынан 13 егет, 12 ҡыҙ, Дыуан районы республика лицей-интернатынан 1-әр егет һәм ҡыҙ, республика политехник лицей-интернатынан 6 егет, 4 ҡыҙ ярышҡан.\nавторы: admin | 1 апреля 2010 | | Фекерҙәр (0)\nШинель кейер алдынан\nБеҙҙең армия яңғыҙ түгел, уны ...


Башҡортостандан сит өлкәләргә эшкә юлланған тиҫтәләгән яҡташыбыҙ бәләгә тарыған\nБашҡортостандан сит өлкәләргә эшкә юлланған тиҫтәләгән яҡташыбыҙ бәләгә тарыған. Улар хеҙмәт хаҡын ваҡытында ала алмай. Тап шул арҡала Хабаровск өлкәһендә вахта ысулы менән эшләүселәр тыуған яҡтарына ҡайта алмай. Улай ғына түгел, күптәренең ашарға ла аҡсаһы юҡ. Башҡортостан эшселәрен кемдәр...\nЯңы йыл ҡайғы алып килмәһен тиһәгеҙ\nЯңы йыл ҡайғы алып килмәһен тиһәгеҙ. Рәсәй халҡы һуңғы йылдарҙа тәүге тапҡыр Яңы йыл бюджетын ҡыҫҡартырға йыйынмай. Быйыл бер кешегә Яңы йыл сығымы уртаса 16 мең 900 һумға етә. Ҡулланыусылар бюджетының яҡынса 43 процентын — бүләктәр, 45 процентын аҙыҡ-түлек һәм эсемлектәр һатып алыуға,...\nБерәҙәк бесәй-эттәрҙе кәметеү буйынса яңы ысул. Интернет селтәрендә дүрт меңдән ашыу ҡатнашыусыһы булған төркөм паспорты булмаған тоҡомһоҙ йорт хайуандарҙы стерилләргә өндәй. Хужалары риза булмаған осраҡта ҡурҡыныс һүҙҙәр менән янап, мыҫҡыллап кәмһетә һәм көслө баҫым яһай. Өфөлә йәшәүсе...\nБилдәһеҙҙәр балыҡ әҙерләү предприятиеһын һаҡлаусы этте атып киткән\nБилдәһеҙҙәр балыҡ әҙерләү предприятиеһын һаҡлаусы этте атып киткән. Хужалыҡ биләмәһенә килеп ингән машина водителе тәҙрәһен асып ҡойроғон болғап торған эткә дротиктан ата. Эт аҙ ғына бара ла һөрлөгөп тигәндәй йығыла һәм йән бирә. Был хәлде видео күҙәтеү камералары ла төшөрөп алған.\nБашҡортостан-хужаһыҙ һөрөнтө ерҙәр\nНи өсөн Башҡортостандағы ауыл хужалығы ерҙәренең күп өлөшө һаман хужаһыҙ? Рәсәй һәм Башҡортостан ҡануниәтедә билдәләнгәнсә пай ерҙәре ҡасан урындағы халыҡҡа таратылыр? Рәсәй-Башҡортостан каналының матбуғат үҙәгендә бөгөн ошо мәсъәлә күтәрелде. Стәрлетамаҡ, Иглин һәм башҡа райондарҙан килгән...\nРәсәй халҡы һуңғы йылдарҙа тәүге тапҡыр Яңы йыл бюджетын ҡыҫҡартырға йыйынмай. Быйыл бер кешегә Яңы йыл сығымы уртаса 16 мең 900 һумға етә. Ҡулланыусылар бюджетының яҡынса 43 процентын — бүләктәр, 45 процентын аҙыҡ-түлек һәм эсемлектәр һатып алыуға, ҡалғанын күңел асыуға тотонорға ниәтләй. 2016...\nПростаивают два современных молочных комплекса\nВ Зианчуринском районе республики Башкортостан простаивают два крупных сельхозпредприятия. Доярки и трактористы уже несколько месяцев не могут приступить к работе, а некогда новое оборудование покрывается паутиной. Что это — недоработка программы «500 ферм» или вина местных руководителей? Репортаж...\nРеспублика башлығы йыллыҡ хат менән мөрәжәғәт итте\nРеспублика башлығы йыллыҡ хат менән мөрәжәғәт итте Башҡортостан халҡының яртыһы йәшәү шарттары менән ҡәнәғәт түгел. Был турала бөгөн Республика башлығы Йыллыҡ мөрәжәғәтнәмәлә билдәләп үтте. Закондар сығарыу һәм башҡарма власть алдында ул кешеләрҙең йәшәйешен яҡшыртыу өҫтөндә даими эш алып барыу...\nӨфөлә илдең төп ҡыш бабайы булып китте\nӨфөлә илдең төп ҡыш бабайы булып китте. Ул Өфөлә балалар социаль приюты тәрбиәләнеүселәренә һәм ҡаланың реабилитация үҙәгенә туҡталды. Артабан Рәсәй ҡыш бабайы “Ватан” этно паркында башҡорт ҡар бабайы менән осрашып бергәләп үҙәк майҙандағы төп шыршы уттарын ҡабыҙҙы. Шулай уҡ майҙанда башҡорт ҡыш...\n500 ферма проекты Ейәнсура районында нисек тормошҡа ашырыла?\nОктябрь айында Себерҙәге төрлө аварияларҙа Башҡортостандан кәмендә ете кешенең ғүмере өҙөлдө. Ир-егеттәр ғаиләләрен ҡарайым, балаларын кейендерәм тип сит тарафтарға йөрөй һәм фәжиғәле хәлдәргә тарый. Был аҙнала Ханты-Мансыла йөк машинаһы, пассажир автобусы һәм ике еңел машина аварияға осрап,...\nИталияның Кремонини төркөмө компаниялары менән Башҡортостан хөкүмәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында меморандумға ҡул ҡуйылды. Башҡортостандың эре мал үрсетеү һәм ит етештереү мөмкинлектәре республиканан ситтә лә яҡшы билдәле. Италияның Кремонини төркөмө компаниялары менән Башҡортостан хөкүмәте...\nРәсәй президенты “Роснефть” компанияһының 19,5 процент акцияһын хосусилаштырыуҙы быйыл донъяның энергетика баҙарындағы иң мөһим килешеү тип баһаланы һәм был эш өсөн компания етәксеһе Игорь Сечинға рәхмәт белдерҙе. Акцияларҙы һатыу ил бюджетын 10 миллиард 500 миллион евроға тулыландыра.Игорь...\n2017 йылдан юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр индерелә\n2017 йылдан юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә төҙәтмәләр индерелә. Уға ярашлы, 1-се ғинуарҙан 7 йәшкә тиклемге кескәйҙәр мотлаҡ рәүештә балалар креслоһы менән тәьмин ителергә тейеш. Йәғни, башҡа хәүефһеҙлек саралары – бустерҙар һәм адаптерҙар менән балаларҙы эләктереү тыйыласаҡ. Ысынында халыҡҡа ныҡ...\nРеспубликала юл-транспорт фажиғәләре ҡырҡа артҡан\nБыл тәү сиратта һауа торошона-бурандарға ла бәйле.Был видео башҡалала Өфө шоссеһы урамында төшөрөлгән. Тығындарҙы уң яҡлап үтергә теләүсе водитель ҡар таҙартыусы КАМАЗ машинаһын күрмәй ҡала. Уның көрәгенә барып бәрелә. Водителдәр Өфө-Силәбе юлының бик насар хәлдә булыуы тураһында хәбәр итә....\nНи өсөн Башҡортостандағы ауыл хужалығы ерҙәренең күп өлөшө һаман хужаһыҙ? Был кем өсөн отошло? Рәсәй һәм Башҡортостан ҡануниәтедә билдәләнгәнсә пай ерҙәре ҡасан урындағы халыҡҡа таратылыр? Көндөҙгө берҙә башланасаҡ Матбуғат конференцияһы башҡорт телендә үтә һәм ,,Башҡортостан24,, интернет-...\nӨфөлә Яңы йылға етди әҙерлек бара\nБыйыл баш ҡалала 20-гән боҙ ҡаласығы төҙөлә. Ошо көндәрҙә йылға-күлдәрҙә боҙ бысып, уларҙы ҡала майҙансыҡтарына оҙата башланылар. Белгестәр быйыл боҙ яҡшы сифатта, тип белдерә. Ә рәссамдар иһә балалар өсөн төрлө әкиәт һындарын эшләргә әҙерләнә. Быйыл һыуыҡтар булыу сәбәпле, Ҡашҡаҙан паркындағы күл...\nБөгөн 11 класс уҡыусылары рус әҙәбиәте буйынса инша яҙа\nБыл имтихан дәүләт йомғаҡлау аттестацияһында ҡатнашыуға рөхсәт бирә. Дүрт сәғәткә яҡын 11 класс уҡыусылары Берҙәм дәүләт имтиханы алдынан беренсе һынау үтә - рус әҙәбиәте буйынса инша яҙа. Тәүҙә ойоштороусылар уларға күрһәтмәләр бирә, ҡағиҙәләрҙе аңлата. Һәр үҫмергә ниндәй аудиторияла...\nАуылда эшләргә теләүсе табиптарға 250-400 мең һум аҡсалата ярҙам күрһәтеләсәк. Был турала республика башлығы Рөстәм Хәмитов белдерҙе. 2017-е йылға тиклем ауыл дауаханаларына, фельдшер-акушер пункттарына 100-150 белгес йәлеп итеү күҙаллана. Республика башлығы ауыл ерҙәрендә яңы һауыҡтырыу...\nБашҡортостанда табиптар уҡытыусыларҙан 1 ярым тапҡырға күберәк эш хаҡы ала икән\nБашҡортостанда табиптар уҡытыусыларҙан 1 ярым тапҡырға күберәк эш хаҡы ала икән. Статистика хеҙмәте йылдың 9 ай һөҙөмтәләре буйынса яңы мәғлүмәттәрҙе баҫтырып сығарҙы. Уға ярашлы мөғәллимдәрҙең уртаса хеҙмәт хаҡы 25 мең һумға тиң, шул иҫәптән мәктәп уҡытыусылары 25 мең 700, өҫтәмә белем биреү...\nГрецияла халыҡ 2008 йылда полиция атып үлтергән 15 йәшлек үҫмерҙе иҫкә алырға урамға сыҡҡан. Бындай акция илдә йыл һайын үткәрелә һәм полиция хеҙмәткәрҙәренә таш, яғыулыҡ тултырылған шешәләр атыу менән тамамлана. Ғыйраҡтың боронғо Нимруд ҡалаһындағы харабаларҙы пилотһыҙ самолет төшөрөп алған. “...\nЯҡын арала Бәләбәй һәм Күмертауҙың тиҙ үҫешеүсе төбәктәр исемлегенә инеүе ихтимал\nЯҡын арала Бәләбәй һәм Күмертауҙың тиҙ үҫешеүсе төбәктәр исемлегенә инеүе ихтимал. Был турала Рәсәй президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вкиле Михаил Бабич белдерҙе.Башҡортостандағы алты моноҡаланың икәүһе тиҙ үҫешеүсе төбәк статусын алыу өсөн бик мөһим эштәр башҡарҙы...\nМахсус хеҙмәттәрҙең эшенә ҡамасаулаған машиналарҙы төкөргә рәхсәт ителәсәк\nМахсус хеҙмәттәрҙең эшенә ҡамасаулаған машиналарҙы төкөргә рәхсәт ителәсәк Рәсәй Йәмәғәт палатаһы янғын һүндереү һәм ашығыс ярҙам техникаһына ҡамасаулаған автомобилдәрҙе төкөп үтергә рәхсәт биреү инициативаһы менән сығырға ниәтләй. Был хаҡта Известия хәбәр итә. Белгестәр фекеренсә, , уның...\nНи өсөн Башҡортостанда боҙ аҫтына китеүселәр йылдан-йыл арта?\nҒәҙәтттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостандағы идаралығы махсус күнекмәләр уҙғара. Маҡсат - боҙ аҫтына киткән кешеләрҙе ҡотҡарыу сараларын камиллаштырыу. Ошо йәһәтән быйылғы тәүге күнекмәләр үтте. Йылға-күлдәрҙең боҙ менән ҡапланыуы балыҡсылар, балалар өсөн ҡыуаныс булһа, ҡотҡарыусылар...


Рәсәй халҡы Яңы йыл каникулдарын ситкә сыҡмай ғына үткәреүҙе хуп күрә - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nРәсәй халҡы Яңы йыл каникулдарын ситкә сыҡмай ғына үткәреүҙе хуп күрә\nРәсәй халҡы Яңы йыл каникулдарын ситкә сыҡмай ғына үткәреүҙе хуп күрә.\nОҙайлы ялдар осоронда өйҙә ултырмаҫҡа, сәйәхәт итергә яратҡандар Рәсәй төбәктәренә өҫтөнлөк биргән. Мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, күптәр Сочиҙы һайлай. Икенсе урында – Мәскәү, өсөнсөлә мәҙәни баш ҡала – Санкт-Петербург. Туристарҙы күпләп көткән төбәктәр исемлегендә шулай уҡ Ҡырым да бар. Сит илдәргә барыусылар ҙа юҡ түгел. Улар башлыса арзанлыраҡ йүнәлештәр – Таиланд, Вьетнам, Ҡытайҙың Хайнань утрауын һайлай. Юлламалар араһында Андорра, Австрия, Италия ла байтаҡ. Әйткәндәй, Өфө Яңы йыл каникулдарында сит ил туристары өсөн иң популяр ҡалалар исемлегендә. Беҙгә Германия, Швеция, Болгария туристары килергә теләк белдергән.\n22 декабря Улар Башҡортостанды донъя спорты тарихына яҙа\n22 декабря ,,Рәсәй-Башҡортостан,, телеканалы йәш быуында илһөйәрлек тәрбиәләүгә индергән өлөшө өсөн рәхмәт хаты менән бүләкләнде


Хәйбулла районында билдәле уҡытыусы, спортсы Әхмәтйән Мәмбәтов иҫтәлегенә волейбол уйындары үтте\nТурнир Әхмәтйән Шәрифйән улы ҡасандыр эшләгән Мәмбәт ауылы мәктәбендә ойошторолдо. Сарала шәхесте туғандары, ауылдаштары һәм бергә эшләгән хеҙмәттәштәре хөрмәтләп иҫкә алды. Әхмәтйән Мәмбәтовҡа ошо көндәрҙә 60 йәш тулған булыр ине.\nУл 25 йыл элек ҡаты ауырығандан һуң вафат була. Әхмәтйән Шәрифйән улын халыҡ киң эрудитлы, күп яҡлы белемле, кешеләргә ихтирамлы шәхес булараҡ хөрмәт итә. Ул Хәйбулла районының Мәмбәт ауылы мәктәбен етәкләгән осорҙа балаларға төплө белем биреп кенә ҡалмай, спортҡа һөйөү ҙә тәрбиәләй. Бөгөн уның эшен балалары дауам итә.


«ӘҘИПТӘР – АЛЛАҺЫ ТӘҒӘЛӘНЕҢ ЯРАТҠАН ҠОЛДАРЫЛЫР»\n24 Мая , 08:57\nБашҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы. Республика Президенты премияһына лайыҡ булыусы. Башҡортостан Яҙыусылар һәм Журналистар союзы ағзаһы. Биш балаға ғүмер биреп, «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнгән Герой-әсә. Талантлы әҙибә. Күптән түгел Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы Ҡаҙаҡбаева (Ҡудашева) үҙенең 55 йәшен билдәләне. Ошо уңайҙан беҙ уның ижады, тормошо хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Зөлфирә, әҙәбиәткә һин өйрәнсек булып килмәнең. «Сиселмәгән сер» исемле тәүге китабыңа ингән ете хикәйәң үк һине өмөтлө прозаик итеп танытҡайны. Хикәйәләреңә, повестарыңа сюжеттарҙы үҙең уйлап табаһыңмы әллә кешеләр һөйләгән ваҡиғаларҙы тасуирлайһыңмы?\n– Һеҙҙең был һорауығыҙға Таңсулпан апай Ғарипованың һүҙҙәре менән яуап биргем килә. Бер саҡ һөйләшеп ултырғанда ул: «Тәүге китаптарында авторҙар йә үҙҙәренең тормошон, йә күргән-белгәнен, ҡайҙандыр ишеткәнен яҙа. Икенсе китабына тиклем ул өлгөрөп етһә, фантазияһын эшкә егә», – тигәйне. Ошо фекерҙе дауам итәм: әгәр яҙыша башлаусы кеше үҙ өҫтөндә эшләмәһә, үҫешмәһә, камиллашмаһа, гел үҙенең тормошон ғына һүрәтләүсе мөтәшағир йә мөтәяҙыусы ғына булып ҡала. Әгәр инде ижадҡа башкөллө сумһа, алда һанап кителгәндәрҙе атҡарһа, икенсе китабына ул ысын оҫта, ысын яҙыусы булып өлгөрә.\nМинең «Сиселмәгән сер» исемле беренсе китабыма ингән ете хикәйәмдең икәүһенең нигеҙендә реаль ваҡиғалар ята. «Көтөү» хикәйәһендәге төп геройҙың прототибы үҙебеҙҙең ауылдаш инәй булһа, «Һыңар балдаҡ»та һүрәтләнгән фажиғәле хәлдәрҙе мин БДУ-ла уҡып йөрөгәндә ишетеп тетрәнгәйнем. Әлбиттә, улар фантазия менән байытылған, үҙгәртелгән, биҙәлгән, әммә төп ваҡиғалар – әбейҙең яратҡан кешеһен ғүмер буйы һуғыштан ҡайтыуын көтөүе һәм ҡыҙҙың үлеме уйҙырма түгел. Артабанғы китаптарыма тиклем арауыҡта мин үҙ өҫтөмдә эшләргә, ҡәләмдәштәремдең, бигерәк тә өлкән, классик яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен уҡырға тырыштым, үҙ ижадыма талапсаныраҡ, тәнҡит, сит кеше күҙлегенән ҡарарға, эшкәртергә өйрәндем.\n– Әҫәрҙәрең күберәк кешеләр араһындағы үҙ-ара мөнәсәбәттәрҙе сағылдырыуға, әхлаҡи темаларҙы яҡтыртыуға ҡоролған. Егет, ҡыҙ – мөхәббәт; ата-әсә, бала – тәрбиә; ҡайны, ҡәйнә, килен – ғаилә мәсьәләләре ижадыңда төп урынды алып тора. Был һинең күп йылдар уҡытыусы булып эшләүеңдән киләме әллә тормош күҙәтеүҙәре һөҙөмтәһеме? Бәлки, берәй әҫәреңдең яҙылыу тарихын һөйләп китерһең...\n– Был турала йыш ҡына һорайҙар. Уйлап ҡарайыҡ әле: яҙыусы нимә яҙа, ни өсөн яҙа? Уның әйтер һүҙе бармы, йәки уны нимә борсой, нимә уны төн йоҡоларын ҡалдырып ҡулына ҡәләм алырға (хәҙер – компьютер алдына ултырырға) мәжбүр итә? Күңелеңде ниҙер борсоп тормаһа, уны башҡаларға еткереү мохтажлығы булмаһа, кеше, моғайын, яҙышып та тормаҫ ине. Ә темаларға килгәндә, бәлки, ысынлап та, ике тиҫтә йылдан ашыу мәктәптә балаларға белем биреү ҙә йоғонто яһағандыр. Ләкин, был мөһим фактор түгел, сөнки әҙип бит, туҡта әле ошо темаға яҙайым, тороп тор әле, был тема ҡыҙығыраҡ, тип ҡәләмгә тотонмай. Һәр хәлдә мин үҙем улай тип тема һайлап ултырғаным юҡ, бәлки, шулай яҙышҡандар ҙа барҙыр, яҙыусылар бит бер иш түгел. Әҫәрҙәр төрлөсә яҙыла: ҡайһыларын уйлап йөрөп-йөрөп, башынан аҙағына ҡәҙәр күңелдән яҙып бөтөргәс кенә, ултырып ҡағыҙға төшөрәһең. Икенселәре яҙыла башлағандан һуң бөтөнләй икенсе төрлө тамамланып ҡуя. Геройыңдың бер һүҙе йә ҡылығы ваҡиғалар теҙмәһен икенсе юҫыҡҡа бороп ебәргән мәлдәр ҙә булғылай. Яртылаш яҙылып, айҙар, йылдар буйы осланмай ятҡан әҫәрҙәр ҙә бар.\n– Район гәзитендә эшләгәндә ҡыҙыҡлы шәхестәр менән әңгәмәләр ойошторғанһың. Уларҙың яҙмыштары яҙғандарыңа инеп китмәнеме? Ғөмүмән, әҫәрҙәреңдең прототиптары бармы, булһа, араларында үҙҙәрен танып, дәғүә белдереүселәр осраманымы?\n– Эйе, ете йыл тирәһе миңә Йылайыр районының «Ауыл уттары» гәзитендә эшләү бәхете тейҙе һәм мин коллегаларыма, мине эшкә саҡырған редакторыбыҙ Ильяс Исмәғил улы Такаловҡа бик ныҡ рәхмәтлемен. Унан мин гәзит жанрҙарына, әҙәби әҫәрҙән айырмалы рәүештә, мәҡәләләрҙе ҡыҫҡа, бөҙрәләмәй, арттырмай, төплө фекерҙе ыҡсым ғына итеп еткереү оҫталығына өйрәндем. Күп матур кешеләр менән танышыу насип булды был ете йыл эсендә, ләкин улар нигеҙендә әҫәр яҙылды тип әйтә алмайым. Дөрөҫөн әйткәндә, мин таныштарымдың, дуҫтарымдың, ауылдаштарымдың яҙмышын яҙмайым.\n– Ауыл ерендә йәшәп, биш бала үҫтереп, мәктәптә уҡытып, редакцияла эшләп, мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап – донъяның бөтмәҫ мәшәҡәттәре араһында ҡасан ижад итергә ваҡыт табаһың?\n– Балалар бәләкәй саҡта төндәрен ултырҙым, миңә йоҡом туйһын өсөн күп ваҡыт кәрәкмәй – дүрт-биш сәғәт етә. Киреһенсә, хәҙер бына төндө үткәрә алмай йонсойом, йоҡоһоҙлоҡтан интегәм. Был беҙҙең ғаиләнең, Ҡаҙаҡбаевтарҙың, ауыртҡан ере – йоҡоһоҙ нәҫел беҙ. Илһам килһә, ваҡыт табыла. Нисек кенә ваҡытың тар, эшең күп булмаһын, башыңа килгән уйҙарыңды, фекерҙәреңде ҡағыҙға төшөрөргә сараһы килеп сыға ул. Ә бер ниндәй ҙә идеяң юҡ икән, көнө буйы буш булып, түбәгә төкөрөп ятһаң да, бер юл да яҙылмай. Әле буш ваҡытым да күберәк, сөнки балалар үҫеп таралышып бөттө, ләкин барыбер ҡәләмгә һирәгерәк тотонам. Донъя баҫты, ахырыһы...\n– Үткән йыл аҙағында һин үҙеңдең бик матур юбилейыңды билдәләнең: 55 йәш тулды. Ниндәй уңыштар менән ҡаршыланың?\n– Аллаға шөкөр, барлыҡ яҡындарымдың иҫән-һау булыуы – үҙе ҙур бәхет! Әҙәбиәт донъяһы менән таныш кешеләр беләлер ҙә инде, беҙҙең ғаиләбеҙ ҙур, тормош иптәшем Рәсүл Ҡудашев менән биш бала үҫтерәбеҙ. Өс ҡыҙыбыҙ ҙа тормошта, урынлашып бөттө, үҙ милләтебеҙҙең бына тигән егеттәре менән яҙмыштарын бәйләне. Өлкән ҡыҙыбыҙ Илнара 2-се һанлы Өфө педагогия колледжын, Өфө дәүләт педагогия университетын тамамланы, әле кейәүебеҙ Юнир менән Стәрлетамаҡта йәшәй, оҙаҡ йылдар көтөп алған тәүге ейәнсәребеҙ, бер йәше тулып килгән кескенә Рәминәне үҫтерәләр. Ҡыҙым гимназияла музыка уҡытыусыһы булып эшләй, әле декрет ялында. Кейәүебеҙ ҙә шул уҡ уҡыу йорттарын тамамланы, тик ул ҡыҙыбыҙ кеүек музыкант түгел, ә рәссам. Икенсе ҡыҙыбыҙ Илзирә беренсе кластан уҡ Өфө дәүләт сәнғәт институты эргәһендәге махсус музыка колледжында, аҙаҡ сәнғәт институтында уҡыны, аспирантураһын тамамланы. Ул профессиональ скрипкасы, йырсы, «Ҡурай», БЮТ каналдарында йыш ҡына ул башҡарған йырҙарҙы һәм скрипка көйҙәре менән клиптарҙы күрһәтеп торалар. Быйыл йәй көнө ул Сибай егете Иршат Ильясовҡа кейәүгә сыҡты. Өфөлә төпләнделәр, филармонияла эшләйҙәр. Кейәүебеҙ ҙә шул уҡ институтты тамамлаған музыкант, бер-береһенә тап килеп кенә торалар инде, Аллаға шөкөр! Ғөмүмән, Илзирә беренсе кластан уҡ баш ҡалала уҡыған бала булараҡ, ауыл тормошона ҡулайлашмаған да, ауылдың ҡара эштәренә барымы ла юҡ. Шулай ҙа беҙ балаларҙың барыһын да өй, йорт-ҡура тирәһендәге эштәргә өйрәтеп үҫтерҙек, ҡыҙҙар һыйыр һауа белә. Бәләкәс ҡыҙыбыҙ Светлана, шулай уҡ баш ҡалала медицина колледжын тамамлап, республика клиник дауаханаһында шәфҡәт туташы булып эшләп йөрөй. Кейәүебеҙ Тимур – Бөрйән районы башҡорто, БДУ тамамлаған инженер, шулай уҡ баш ҡалала йәшәйҙәр. Ике улыбыҙ Айтуған менән Иштуған Өфөлә урта махсус уҡыу йорттарында белем ала, өлкәне быйыл финанс колледжын тамамлаһа, төпсөгөбөҙ архитектура колледжының беренсе курсында ғына әле. Уларҙың да киләсәге яҡты, бәхетле булһын, тип теләйбеҙ.\nЙылдар үткән һайын ижад багажым да яйлап ҡына һәлмәкләнә. Һуңғы бер нисә йылда мин драматургия менән ныҡлап ҡыҙыҡһынып киттем һәм прозаны бер аҙ «онотоп» торҙом. Боронғо драматургтарҙан башлап замандаштарымдың бик күп пьесаларын уҡыным, үҙем дә яҙып маташтым. Бер нисә драмам бар-барлыҡҡа, ләкин улар бер ҡайҙа ла ҡуйылманы, бәлки, сәхнәгә сығарыр кимәлдә түгелдәрҙер ҙә. 2017 йылда З.Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенә тапшырылған ҡулъяҙмам – дүртенсе китабым быйыл, Алла бойорһа, донъя күрер, тип өмөтләнәм.\n– Эйе, быйыл яңы проза йыйынтығың донъя күрергә тора. Ул нисек атала һәм ниндәй әҫәрҙәр тупланған?\n– Ҡаралама исеме «Йән туғаным» тип атала ине, әммә мин уны үҙгәртермен, тип уйлайым, сөнки шул исемдәге хикәйәм өсөнсө китабыма инеп китте. Бер үк исемде ҡабатламаҫҡа ине иҫәп. Китап гел хикәйәләрҙән генә торор, сөнки хәҙерге ашығыс, тиҙлек заманында халыҡ оҙон әҫәрҙәрҙе бик үк уҡып бармай, ҡыҫҡа жанрҙарға өҫтөнлөк бирә.\n– Әлеге көндә һин почта бүлексәһендә начальник булып эшләйһең. Ни өсөн халыҡ матбуғат баҫмаларына бик яҙылмай, уның сәбәптәре нимәлә тип уйлайһың?\n– Кемдәр баҫма матбуғатты алдырып уҡыуын да йәшермәй әйтеп бирә алам. Пенсионерҙар уҡый, илле йәштән йәшерәктәр гәзит-журнал алдырмай. Әйтһәң, «Нимәгә ул, беҙ интернеттан уҡыйбыҙ», – тиҙәр. Төпсөшөп һорашһаң, бер әҙәби әҫәр уҡымағандар, бары яңылыҡтар, сенсациялы хәбәрҙәр, юҡ-бар ғәйбәт ҡараштырғандар. Кеше балаларын тикшереп ултыра тимәһендәр өсөн үҙ ғаиләмде миҫалға килтерә алам: биш баламдың береһе генә әҙәби әҫәрҙәрҙе һыу кеүек эсә. Башҡалары урыҡ-һурыҡ ҡына ҡулына ала.\nШуны ла өҫтәп китәйем, беҙҙең Яманһаҙ – күп милләтле ауыл. 80-се йылдарҙа мәктәптәрҙә уҡытыу тик рус телендә генә алып барылған, ул замандарҙа уҡыған йәштәр русса һөйләшә, русса фекерләй. Суверенитет яулағас башланған үҙгәртеп ҡороуҙар мәктәпкә ыңғай яңылыҡтар индерҙе, параллель рус һәм башҡорт кластары барлыҡҡа килде. Рәхәтләнеп үҙ телендә һөйләшкән быуын үҫеп сыҡты. Әммә... оҙаҡҡа түгел: балалар һаны ҡырҡа кәмене, беҙҙең урта мәктәптә бөгөн иллегә яҡын уҡыусы белем ала, уларға тиҫтә самаһы уҡытыусы белем бирә. Сағыштырып ҡарағыҙ: утыҙ йыл элек 300 уҡыусы ине. Уҡыусылар һаны кәмегәс, йәнә параллель кластар бөтөрөлдө, уҡытыу тик рус телендә генә алып барыла. Тағы русса уйлаған, русса һөйләшкән, хатта бөтөнләй үҙ телен онотҡан быуын үҫеп сыҡты. Ата-әсәһе русса йүнләп һөйләшә лә белмәгән ғаиләлә тап-таҙа урыҫ балаһы үҫеп килә! Аптырарлыҡ, ятып иларлыҡ хәл бит был! «Нишләп башҡортса өйрәтмәйһегеҙ»? – тиһәң, «Үҙҙәре рус теленә өйрәнгән, балалар баҡсаһында, йәнһүрәттәрҙән, – тип яуап бирәләр. Ә улар ҡайҙа һуң: әкиәт һөйләгән, бәпесем, бәләкәсем тип әйткән башҡорт ата-әсәһе ҡайҙа һуң?\n– Өфөнән ситтә, әҙәбиәт донъяһынан алыҫта йәшәү, шул мөхиттең уртаһында ҡайнамау болоҡһоу уйҙарға һалғаны юҡмы? Өфөгә күсеп килеү теләге булманымы?\n– Булды. Булды ғына түгел, 1993 йылдың көҙөндә, ул саҡта тәүге ҡыҙыбыҙ ғына булған саҡта, Өфөгә тип сығып киттек. Шул хәтлем журналист булғым, редакцияла эшләгем килә ине. Туп-тура «Йәшлек» гәзите редакцияһына барҙым, баш мөхәррир урынбаҫары Рәшиҙә Мәһәҙиева мине ҡыуанып ҡаршы алды. «Дин һәм донъя» (яңылышмаһам, шулай атала ине, шикелле) бүлегенә хәбәрсе кәрәклеген, мине ҡуш ҡуллап алырға риза икәнлеген әйтеп шатландырҙы. Тик икебеҙ ҙә иртәрәк ҡыуанғанбыҙ: ул саҡтағы мөхәррир өҫтөндә болоттар ҡуйырған, юҡҡа сәбәп итеп, уны судҡа саҡыртҡан, ныҡ негатив хөкөм һөргән саҡ ине. Ысынлап та, ваҡытһыҙ барғайныҡ шул Өфөгә: Мәскәүҙә тарихҡа инәсәк фажиғәле хәлдәр башланып китте, иҫләйһегеҙҙер: Аҡ йортто утҡа тотоу, Юғары Совет яҡлыларҙы атып үлтереүҙәр, ике аҙнаға һуҙылған ҡаршы тороу, урамдарҙағы сыуалыштар, йөҙәрләгән ҡорбандар, яндырылған машиналар һ.б.\nАҙаҡтаныраҡ та күңел елкенеп киткән мәлдәр булды. Хәҙер инде күндек, шау-шыулы мегаполиста йәшәй ҙә алмаҫ инек, моғайын. Икенсе яҡтан, университетты тамамлағас та Өфөлә ҡалһам, бер-ике генә бала үҫтерһәк, йорт-ҡура мәшәҡәттәре булмаһа, бәлки, күләмлерәк әҫәрҙәр яҙыр, башкөллө ижад донъяһына сумыр, емешлерәк ижад иткән булыр инем тип тә уйлайым. Хәҙер инде билдәле ғалим, оло әҙип, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Шәкүрҙең һүҙҙәре минең йөрәгемде йылыта.\n...Беҙҙе тиҫтәләгән башлап яҙыусыларҙы Башҡортостан Яҙыусылар союзына алырға саҡырҙылар. Идара ултырышы булды, беҙҙе берәмләп саҡырып, һорауҙар яуҙырып, тауыш биреп, берләшмәгә ҡабул иттеләр. Шундағы йыйылышта олуғ яҙыусыбыҙ Рәшит Шәкүр һүҙ алды: «Мин был ҡатынды күргәнем юҡ, кем булып эшләүен дә белмәйем. Әҫәрҙәрен уҡыйым да: «Ниндәй ҙур тормош тәжрибәһе туплаған! Ниндәй тетрәнеүҙәр кисергән, фажиғәләргә осраған оло йәштәге ханымдыр, нимә генә күрмәгән был бахырҡай», – тип аптырап ҡуям, – тине. – Ә бөгөн килеп мин уны күрҙем: бер ҙә ҡарт та түгел, таушалмаған да, үҙе күрмәгән-кисермәгәнде беҙҙе ышандырырлыҡ итеп яҙа белгән оҫта яҙыусы икән ул Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева». Аҙаҡ ул минең ауыр юл сумкаһын күтәрешеп, автобус туҡталышына тиклем оҙатып, ҡул болғап тороп ҡалды. Шунда китеп барғанда юлда ул миңә ошолай тип кәңәш бирҙе: «Өфөлә, дүрт стена эсендә ултырып, йүнле әйбер яҙыуы ҡыйын. Һин ауылда иркенләп, күршеләрең менән сәйҙәр эсеп, ҡунаҡҡа йөрөшөп, ябай халыҡ эшләгән эштәрҙә ҡайнашып, ысын тормошто күрәһең. Ысын тормошто яҙаһың, шуға ла һинең әҫәрҙәрең уҡымлы. Йәштәр таныла башлаһа, Союзға алынһалар, Өфө, тип сабып сығып китәләр. Һинең дә шундай теләгең булыр, әммә мин әйтер инем: килмә, күсмә Өфөгә!» – тигәйне. Болоҡһоп киткән саҡтарҙа Рәшит ағайҙың ошо һүҙҙәрен иҫләп йыуанам...\n– Ысынлап та, ижадыңда тормош дөрөҫлөгө ярылып ята шул. Ябай уҡыусы булараҡ, һинең әҫәрҙәреңде уҡып сығып, ҡайһы берҙәрендә күҙгә йәштәр төйөлдө. Уларҙы яҙғанда геройҙарыңды йәлләп, үҙең иламайһыңмы?\n– Ундай мәлдәр ҙә була: яҙғанда ла илайһың, аҙаҡтан уҡығанда ла күҙгә йәштәр килә. «Фәрештәм минең», «Мәрхәмәтле булһын яҙмыш», «Һыңар балдаҡ», «Бәддоға уҡымайым», «Һеҙ алһыуҙары ғына» кеүек әҫәрҙәрем шулай илатып тыуҙы.\n– Яҙыусыға уҡыусылары менән осрашыуҙар ҙа кәрәк. Һеҙҙә шундай осрашыуҙар үткәреләме? «Мәрхәмәтле булһын яҙмыш» повесың уҡытыусылар тураһында, был китап сыҡҡас, мәктәптәргә саҡырып, уҡыусылар конференцияһы үткәрмәнеләрме?\n– Осрашыуҙар Йылайыр районында ла, үҙемдең тыуған Баймаҡ районында ла, Аллаға шөкөр, үткәрелеп тора. Һабыр урта мәктәбендә һәм Юлдыбай аграр колледжында уҡыусылар конференциялары ла булды. Китабыңды уҡыған кешеләр менән күҙгә-күҙ ҡарашып аралашыу бик күп яңы эмоциялар, ыңғай кисерештәр бирә, үҙеңдә яңы көс барлыҡҡа килеүен, яҙырға ынтылыш тыуыуын тояһың. «Шул геройың миңә йәшәргә ярҙам итте, минән дә ауыр хәлгә ҡалып, ҡайғыларын еңеп, аяҡҡа баҫҡан ҡатындар бар икән, тип үҙемдә йәшәргә көс таптым. Рәхмәт һеҙгә шуның өсөн», – тигәйне бер уҡытыусы Баймаҡ районында. Ошондай һүҙҙәр әҙипкә иң ҙур баһа! Премиялар, исемдәр онотола, ә ихлас йөрәктән сыҡҡан һүҙҙәр йылдар буйы күңелде йылыта, өмөт бирә...\n– Әҫәрҙәреңде интернетҡа ҡуйғаның бармы?\n– Аҙыраҡ һала башланым ул мин. Тик был селтәрҙәрҙә хикәйәләр, яҙмалар ифрат күп, бары шунда ғына яҙышып, танылып, әллә нисә мең уҡыусы йыйған яҙышыусылар күп. Бар араһында бына тигәндәре, бар һәр һөйләме хаталы, оятһыҙ, һүгенеү һүҙҙәре ҡулланып яҙылғаны. Ә бит шуларҙы күберәк уҡыйҙар! Мин ҡуйҙым икән ти һәйбәт кенә бер әҫәр, уны уҡый иң күбе – ун мең кеше. Ә тегенекен утыҙ-ҡырҡ меңе уҡый! Бында көнләшеү тураһында һүҙ бармай. Салауат Әбүзәрҙе, Әхмәр Үтәбайҙы йә Фирүзә Абдуллинаны уҡыһын йөҙ мең кеше, мин бик шатмын! Әммә кимәле уртасанан да түбән, әхлаҡһыҙ, оятһыҙ яҙмаларҙы уҡып, етмәһә, маҡтап ятыусыларҙың кимәле лә шулайҙыр инде... Әлбиттә, һәр кем үҙе теләгәнде ашай: кемгәлер алма, кемгәлер – үләкһә... Шуға күрә, мин был селтәрҙәргә шикләнеп ҡарайым, әҫәрҙәремде ҡуйһам, баяғылар рәтенә төшөү булмаҫмы тим? Икенсе яҡтан ҡарағанда, был юл – иң йәһәт танылыу урыны ла.\n– Әҫәрҙәреңде яҙып бөткәс, ҡәнәғәтлек тойғоһо кисерәһеңме? Шундай саҡта үҙеңде ниндәй һүҙҙәр менән маҡтайһың, дәртләндерәһең? Бөйөк шағир әйтмешләй «Ай да Пушкин, ай да молодец!» – тип ҡуймайһыңмы?\n– Ҡәнәғәтлек тойғоһо ла була, ҡайһы мәлдәрҙә бушанып ҡалғандай тояһың. Буш һауыт кеүек... Бер аҙ әҫәрҙәге геройҙарың менән йәшәп, бәхәсләшеп, әрләшеп киткән саҡтар ҙа була, онота алмай, сюжет эсенән сыға алмай интеккән ваҡыттар... Бик күңелле мәлдәр улар. Киләһе әҫәрең эсенә сумғансы... Элек хикәйә яҙып бөтәм дә, йәһәтерәк күсереп, берәй гәзиткә ебәреү яғын ҡарай инем. Хәҙер әҫәрҙе тамамлаһам, ул турала оноторға тырышам. Байтаҡ ваҡыт үткәс, сит кеше күҙлегенән сығып уҡып ҡарайым. Бөтөн хатаһы, артыҡ һүҙҙәре, кәрәкмәгән ялғауҙар, кәрәкмәгән абзацтар йәки ваҡиғалар – дөйөм һүҙ менән әйткәндә, етешһеҙлектәр күҙгә бәрелеп тора. Шунан рәхәтләнеп төҙәтәһең инде. Үҙеңде яңынан асҡан кеүек булаһың ошолай сит күҙлектән уҡыһаң.\nҠайһы бер йәш саҡта яҙған хикәйәләремде уҡып: «Ыста, ул йәшемдә мин быны ҡайҙан белдем икән? Ҡайҙан алдым икән был һүҙҙе, был фекерҙе? – тип аптыранған сағым да бар. Әҙиптәр ябай кешеләр генә түгелдер ул, Аллаһы Тәғәләнең бер яратҡан ҡолдарылыр, тип тә ҡуям хатта. Сөнки Уның ҡөҙрәтенән тыш нисек яҙмаҡ кәрәк?!\n– Һин яҙыусы тип бер кем дә донъя мәшәҡәттәренән арындырмай. Ниндәйерәк хужабикәһең? Ғаиләңде тәмле ризыҡтар менән һыйларға яратаһыңмы?\n– Уңған хужабикә тип әйтмәҫ инем, шулай ҙа өйөмдән бер ваҡытта ла ҡомалаҡ икмәге өҙөлмәй. Ҡомалаҡ әсеткеһен үҙем эшләмәйем, бейемем әҙерләп бирә. Бейемем, йәғни Рәсүлдең әсәһе Сәүиә, беҙгә ҡаршы ғына йортта йәшәне. Ҡайным Әмир менән дүрт бала үҫтергәндәр: өс ҡыҙ араһында бер малай булып үҫкән минең иптәшем. Бөтәһе лә ошо Яманһаҙҙа йәшәй, үҙ-ара ныҡ дуҫтар, гелән бер-береһенә ярҙамлашып, ҡунаҡҡа саҡырышып, бөтөн байрамды бергә үткәреп көн итәләр. Ҡайным – балта оҫтаһы, бейем һауынсы булды. Ҡайным мәрхүм беҙгә өй һалып, башҡа сығарҙы. Бейемем әле беҙҙең менән йәшәй, бөтә эштә ярҙамсы, өйөмә күҙ-ҡолаҡ, өйөбөҙҙөң асҡысы ла, йоҙағы ла. Беҙҙең ныҡлы терәгебеҙ ул бейемем, уға ҙур рәхмәттән башҡа һүҙебеҙ юҡ.\n– Ғаилә байрамдарын нисек үткәрәһегеҙ? Үҙегеҙгә генә хас йолаларығыҙ юҡмы?\n– Ҙур йолаларыбыҙ юҡ. Шулай ҙа тыуған көндәргә, Яңы йылға бөтәбеҙ ҙә йыйылышырға тырышабыҙ. Яңы йылда бер-беребеҙгә бүләктәр бирешәбеҙ. Элек, балалар кескәй саҡта, бүләктәр ҙә арзан, бәләкәй генә ине. Хәҙер кемгә нимә кәрәк, ниндәй мохтажлығы бар – шуны бүләк итергә тырышабыҙ. Мәҫәлән, быйыл беҙгә массаж креслоһы бүләк иттеләр. Арҡа, бил һыҙлап йонсоған кешеләргә ныҡ һәйбәт бүләк булды ул. Ә ҡатын-ҡыҙҙар байрамына сәскә гөлләмәһе бүләк итәләр. Хәҙер бит Өфөлә ултырып та ауылға сәскә ебәреп була, тап көнөндә генә алып килеп тапшырып ҡыуандыралар. Мин бүләк ҡабул итергә лә, үҙем бүләк яһарға ла яратам. Иң яратҡан бүләгем – ручка менән блокнот. Ят, эксклюзив ручкалар яратам. Ҡайҙалыр берәйһенең шундай ручка менән яҙғанын күрһәм, һорап алам, алмашҡа үҙемдекен, эксклюзив булмағанын бүләк итәм, был кешеләргә ныҡ рәхмәтле булып, доға ҡылып китәм.\n– Һинең менән беҙҙең шөғөлдәребеҙ уртаҡ икән дәбаһа. Мин дә төрлө илдәрҙең ручкаларын йыям. Улар йөҙҙән ашып киткәндер инде... Минең өсөн дә иң ҙур бүләк ул. Шундай эксклюзив ручкалар менән яҙған ижадыңды тормош иптәшең аңлап ҡабул итәме?\n– Рәсүл – һөнәре буйынса водитель, ғүмер буйы руль артында. Аллаға шөкөр, алама ғәҙәттәре юҡ, эсмәй, тартмай, балаларҙы ныҡ ярата. Ижадымды аңлай, бер ҡасан да, төнө буйы яҙышып ултыраһың, тип ризаһыҙлыҡ белдермәй. Уҡыусылар менән осрашыуҙарға элек алып бара торғайны, хәҙер үҙем рулгә ултырғас, машинаны йылытып, төҙөклөгөн тикшереп, хәйерле юл теләп оҙатып ҡала.\n– Рулгә ултырғас, тинең, машина йөрөткәнеңә нисә йыл? Нимә мәжбүр итте һине тимер атты йүгәнләргә?\n– Ун йыл булды. Мине рулгә бары ихтыяж ултыртты. Беҙ тәүге машинаны алғас та, ирем, әйҙә йөрөтөргә өйрәтәм, тип ҡаңғыртты. Ризалашманым, шул хәтлем ҡурҡа торғайным. «Һин булғанда миңә нимәгә ул?» – тип гелән баш тартып килдем. Әммә 2011 йылда Йылайыр районының «Ауыл уттары» гәзите редакцияһына хаттар бүлеге мөдире булып эшкә төшкәс, көн һайын тегеләй илле саҡырым, ҡайтҡанда илле саҡырым юлды йә автобуста, йә үткенсе машиналарҙа йөрөү ауырға төштө. Киләһе йылына Матрай ауылындағы автомәктәпкә уҡырға барҙым.\n– Йәмғиәттә йәшәп, унан азат булып булмай. Ауылдың йәмәғәт тормошонда ҡатнашаһыңмы?\n– Әлбиттә, ситтә тороу мөмкин дә түгел. Мин бер нисә йыл ауылдың ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе булдым, редакцияла эшләгәндә район ағинәйҙәр ҡорон етәкләнем, район башҡорттары ҡоролтайының секретары ла инем. Ҡайнап йәшәнек ул ваҡытта! Ике тапҡыр Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының Рәхмәт хатына ла лайыҡ булдым. Баш ағинәйбеҙ Гөлфиә Янбаева бер осҡондан дөрләтеп ялҡын яһаған шәхес! Хәҙер ағинәйҙәр нисек эшләй, ниндәй ҙур эштәр атҡара – барыбыҙға ла билдәле. Тик уларҙы йәнә концерт ҡуйыусы, ҙур түрәләрҙе һыйлаусы итеп кенә ҡалдырырға тырышыусылар ҙа бар. Ә бит ағинәйҙәрҙең төп функцияһы ул түгел, ә тәрбиә. Ошо ойошмаларҙа эшләп, мин ауылдың төп проблемалары менән күҙгә-күҙ осраштым: эшһеҙлек, эскелек, буйҙаҡлыҡ, әхлаҡһыҙлыҡ, суррогат алкоголь һатыу һ.б. Шулай ҙа мин өмөтһөҙлөккә бирелмәйем, сөнки эсмәгән, әҙәпле, иманлы йәштәр быуыны үҫеп килә. Элек бөтөн ауыл эсһә, эсмәгән кешегә сирлегә ҡараған кеүек ҡараһалар, хәҙер, киреһенсә, эскән кешегә сикәнеп, һипһенеп ҡараусылар барлыҡҡа килде. Йәштәрҙе, балаларҙы дөрөҫ итеп, иң мөһиме, үҙең өлгө булып тәрбиәләү кәрәк. Үҙе эсеп тә, балам эсмәҫ, тип әйтеүселәр ныҡ хаталана. «Ояһында ни күрһә, осҡанында шул булыр», – тип юҡҡа әйтмәгән боронғолар. Балаларыбыҙҙың әҙәпле, тәүфиҡлы, иманлы булыуҙарын теләйек.\n– Һинең менән осрашыуыбыҙ иҫтә ҡалды: сабынлығығыҙҙы эҙләп табып, бесән әҙерләп йөрөгән мәлегеҙҙә һөйләшергә тура килгәйне. Башыңа килгән шиғырҙарыңды усаҡтағы торонбаш менән ҡайын туҙына яҙып барғаныңды белдек. Аҙаҡ гәзиттә «Йырлы ҡайындар» тип мәҡәлә лә баҫтырып сығарҙыҡ. Шундағы хыялға бай, бәләкәс ҡыҙ Зөлфирә менән бөгөнгө күркәм йәшкә еткән олпат ханым менән уртаҡлыҡтар ҡалдымы икән?\n– Ҡалһа ла, бик аҙҙыр, тип уйлайым. Тәбиғәттең серлелегенә, ауыл еренең матурлығына, саф һауаһына ғашиҡлығым әле лә бар. Ағасҡа торонбаш менән яҙылған шиғырҙар күптән юйылғандыр инде. Минең эскерһеҙлегем, ихласлығым, кешеләргә йөҙ процентҡа ышаныуым – был сифаттар юҡтыр инде хәҙер, шул илаһи бала сағымда тороп ҡалғандыр... Һеҙҙең менән был осрашыу ғүмер буйы минең йөрәгемде йылытып торған ваҡиғаларҙың береһе, Зөһрә апай! «Журналистың бөтөн нәмәһе лә бер бәләкәй генә сумкаһына һыя, гел юлдабыҙ бит», – тип кескәй генә сумкағыҙҙан алып, күстәнәс итеп биреп киткән ҡып-ҡыҙыл ҙууур алманың тәме һаман да тел осонда торғандай... Һеҙҙең менән осрашыу, «Башҡортостан пионеры»нда әлеге мәҡәләне баҫтырыу, унан ҡалһа, матур итеп, аңлатып, кәңәш биреп, күп нәмәне төшөндөрөп яҙған оҙон хаттарығыҙ (шәхси хаттар, ә мәҡәлә, шиғырҙар тураһында түгел!) минең бала саҡ хыялдарына ҡанат ҡуйҙы, үҙ-үҙемә ышаныс өҫтәне, ниндәй генә хәлгә ҡалғанда ла, алға барырға өндәп торған маяҡ булды. Шуның өсөн мин һеҙгә мәңге рәхмәтле һәм бурыслы! Һеҙ үҫтергән йәш хәбәрселәр үҙҙәре бер плеяда! Хәлемдән килһә, мин һеҙгә һәйкәл ҡуйыр инем!.. Йәл, ул хаттарҙы мин, оҙаҡ йылдар һаҡлап йөрөткәндән һуң, бер эмоциональ кризис ваҡытында утҡа яҡтым. Шиғырҙарым, хикәйәләрем менән бергә.\n– Эмоциональ кризис һәр ижадсыға ла хас күренештер, моғайын. Шундай ваҡыттарҙа нимәнән, кемдән көс алаһың? «Шиғырҙарым менән бергә» тинең. Ысынлап та, һин бит әҙәбиәткә шиғырҙар яҙып килеп, аҙаҡ прозаик булып танылдың. Хәҙер шиғырҙар яҙаһыңмы?\n– Ижадсылар – улар ныҡ хисле, тиҙ үпкәләүсән, бөтөн нәмәне йөрәгенә яҡын ҡабул итеүсе кешеләр. Шуға ла уларға йәшәүе ауыр, йыш ҡына күңел ҡайтыуҙар, бушҡа ғына көйәләнеүҙәр, һағышҡа сумыу, яңғыҙ ҡалыу ихтыяжы булыуы мөмкин. Ҡайһы саҡ ауыр физик эш менән булышыу, мәҫәлән, бесән эшләү, утын ташып өйөү, баҡса, картуфлыҡтағы эштәр ауыр уйҙарҙан арындыра, икенсе ваҡыт яҡшы әҙәби әҫәр уҡыу йәки фильм ҡарау, яҡындарың менән аралашыу күңелгә дауа булыуы мөмкин.\nШиғырҙар хәҙер ҙә яҙыла ул, тик һирәгерәк... Күңел илаған мәлдә, йә иһә, киреһенсә, бәхеттән күктең етенсе ҡатына менерҙәй булып шатланған саҡта ҡапыл тыуа улар. Күп ваҡыт төндә килә шиғырҙар, тороп йәһәт кенә берәй ҡағыҙ киҫәгенә сыймаҡлап ҡуйып, иртәнсәк торғас, үҙ яҙыуыңды үҙең танымаған ваҡыттар ҙа була.\n– Ҡәләмдәштәреңдең ижады менән танышып бараһыңмы? Кемдәрҙең әҫәрҙәре айырыуса ныҡ оҡшай?\n– Танышып барам. Башҡортса сыҡҡан бөтә баҫмаларҙы ла алдырып уҡыйым, әҙәби процестан төшөп ҡалмаҫҡа тырышам. Яратып, көтөп алып уҡығандарым – Таңсулпан Ғарипова, Гөлсирә Ғиззәтуллина апайҙар, Зөлфиә Ханнанова, Гөлназ Ҡотоева, Миләүшә Ҡаһарманова, Зөһрә Бураҡаева, Рәйлә Сабитова, Рәмилә Торомтаева, Таңһылыу Ҡарасурина, Миңзилә Сирғәлина... Ир-аттарҙан Мәүлит Ямалетдинов, Наил Ғәйетбай, Әмир Әминев, Хәйҙәр Тапаҡов, Азамат Юлдашбаев, Мөнир Ҡунафин, Салауат Әбүзәр, Рәлис Ураҙғолов, Иҙрис Ноғоманов ижады айырыуса яҡын. Ой, әлбиттә, Зөһрә апай һеҙ! Онотоп торам! Һәм башҡа бик күптәр...\n– Һин нимә хаҡында бер ваҡытта ла яҙмаясаҡһың?\n– Дин тураһында. Сөнки ислам дине нигеҙҙәрен әле генә өйрәнә башланым һәм ул турала яҙырға ҡурҡам! Яңылыш яҙып, Аллаһы Тәғәлә алдында гонаһлы булыуҙан ҡурҡам! Шулай уҡ енси мәсьәләләр тураһында яҙмаҫ инем.\n– Романға тотонорға иҫәбең юҡмы? Әллә романға торошло хикәйәләр ижад итеү еңелерәкме?\n– Роман яҙыу хыялы бар, әлегә өлгөрөп етмәгәнмендер, күрәһең. Һуңғы арала Наил Ғәйетбайҙың «Бабич»ын, Флүр Ғәлимовтың «Аҙғын тәүбә»һен, Сабит Фазлыевтың «Ҡара этаб»ын яратып уҡыным. Гүзәл Яхинаның «Зөләйха күҙҙәрен аса» менән «Сәмәрҡәндҡа эшелон» романдары тетрәндерҙе. Хикәйәләр ижад итеү, романға ҡарағанда, йөҙ мәртәбә еңелерәктер, моғайын. Һаулыҡ булһа, киләсәктә, бәлки...\n– Рәхмәт, Зөлфирә, китаптарыңдың исемдәре менән әйтһәк, киләсәктә уҡыусыларға «Сиселмәгән сер»ҙәреңде еткерергә, уларҙы «Хыялға илтер һуҡмаҡ»тар буйлап йөрөтөргә яҙһын. Ә бының өсөн һинең үҙеңә лә «Мәрхәмәтле булһын яҙмыш».\nЗөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА әңгәмәләште.


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте - Шафиҡ сәсән\n| Инеү | RSS Кесаҙна, 18.07.2019, 22:02\nШафиҡ Тамъяни-Әминев (1858—1936) — киң танылған сәсән, хәҙерге Әбйәлил районы Әбделғәзе ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Башланғыс белемде ауыл мәҙрәсәһендә алған, һуңынан Троицкиҙа "Рәсүлиә" мәҙрәсәһендә уҡыған. Төп фамилияһы — Әминев, ә Тамъяни — уның ырыу исеменән алынған ҡушаматы. Абруйлы, уҡымышлы, сәсән телле булғаны өсөн халыҡ уны "Шафиҡ мулла" тип кенә йөрөткән.\nШафиҡ мулла йәштән үкһеҙ етем ҡалып, ғәиләлә оло булараҡ, донъяһын рәтләп, туғандарын ҡарап үҫтергән. Совет осоро йылдарында уҡытыусылыҡ менән шөғөлләнгән. Шиғырҙарынан күренеүенсә, Шафиҡ мулла Мәккәгә хаж сәфәренә лә барған булһа кәрәк.\nШафиҡ мулланың шиғырҙары 70-се йылдарҙа ғына фән донъяһына килеп инде, улар башлыса, дәфтәрҙән дәфтәргә күсереп таратылған.\nШафиҡ Тамъяни ижадында "Урал", һәм "Кеше ғүмере" тигән шиғырҙар циклы үҙҙәренә айырым урын алып тора. Уларҙың тәүгеһендә сәсән тыуған төйәк, ер-һыуға мәдхиә йырлай, Уралды хатта "ер кендеге", "мәғдән ояһы" итеп поэтиклаштыра, уның бөтмәҫ-төкәнмәҫ ниғмәтенә, хушбуй еҫле сәскәләренә, тәмле һыулы йылғаларына һоҡлана.\nӘммә сәсәнде ошо ожмах илдә йәшәгән башҡорттоң аяныслы яҙмышы борсой, шиғырҙа тәбиғәттәге бөтөнлөк, ятышлылыҡ, килешлелек менән йәмғиәттәге тигеҙһеҙлек, артталыҡ, ғәфләтлек бер-береһенә ҡапма-ҡаршы ҡуйыла. Шафиҡ Тамъяни малға, байлыҡҡа ынтылып та, мәғариф, мәҙәниәткә илтифат етмәүгә зарлана: "Ергә байҙар, малға байҙар, бер ғилемгә ярлылар", — ти сәсән.\nҮҙенең йөкмәткеһе менән, мәғәнәүи йүнәлеше яғынан "Урал" циклына "Башҡорт бабаларының тарихы" шиғыры бик яҡын, хатта улар бер-береһенен, дауамы булып ҡабул ителә. Уларҙың тәүгеһе, әйткәнебеҙсә, Уралға дан йырлаһа, икенсеһе ере-һыуы өсөн ҡорбан булған, ҡан түгеп үҙҙәренең аҫабалыҡтарын һаҡлап ҡалған ата-бабаларыбыҙға дан йырлай.\n"Башҡорт бабаларының тарихы" — этнографик йөкмәткеле әҫәр. Унда боронғо башҡорттарҙың йәшәйеше, кәсебе, аш-һыуы, эш, яу ҡоралдары шаҡтай тулы сағылып ҡалған. Шиғырҙа боронғо ата-бабаларыбыҙҙы идеаль образ дәрәжәһенә күтәреү асыҡ һиҙелә, "батырҙан батыр тыуа" тигән фекер үткәрелә.\n"Кеше ғүмере" тигән цикл, исеменән күренеүенсә, ғүмерҙең төрлө осорҙарына иҫ китмәле аныҡ баһа биреүе менән көслө. Кешенең егетлек дәүерен һүрәтләгәндә, сәсән өйләнеү, башлы-күҙле булыу кеүек мәлдәргә туҡтала. Шиғырҙа өгөт-нәсихәт, тәрбиәүи мотивтар күҙгә асыҡ ташлана.\nСәсән кеше ғүмеренең утыҙ, ҡырҡ, илле йәшлек осорҙарына ла бик аныҡ баһа бирә. Утыҙ йәшлек ир-егеттәрҙе ул бала-саға хаҡы өсөн эшләргә, кәсеп итергә, ә инде ҡырҡ йәшкә еткәндәрҙе дин, шәриғәт өйрәнергә, аҡыл-әҙәп төйнәргә саҡыра.\nШафиҡ Тамъяниҙың үҙ тормошона бәйле ваҡиғалар был шәлкемдең "Илле йәшлек хәле" тигән шиғырында һәйбәт сағылған. Унан күренеүенсә, сәсән үҙ ғүмерендә ниндәйҙер түрәлек вазифаһын башҡарған булһа кәрәк. "Үҙ илемә бер аҙыраҡ түрә булдым", — ти был хаҡта сәсән.\nШафиҡ Тамъяни ижадында халыҡ ижады һәм яҙма әҙәбиәт традицияларының айырылмаҫ бөтөнлөгө күҙгә ташлана. Сәсәндең боронғо яҙма ҡомартҡылар менән яҡшы таныш икәнлеге ап-асыҡ күренеп тора.


23 Июнь , 15:04\nМәҙәниәт һарайында медицина хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған ярыш үтте. Сара күңелле, мауыҡтырғыс булды.\nМәҙәниәт һарайында медицина хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған ярыш үтте. Сара күңелле, мауыҡтырғыс булды. Һәр бүлексә команда йыйып, көс һынашты, төрлө спорт уйындарында әүҙем ҡатнашты, оҙонлоҡҡа һикереүҙә баскетбол тубын кәрзингә ырғытыуҙа, дартста, йүгереүҙә көс һынашты.\nХирургия бүлексәһенең “Адреналин” командаһы беренсе урын яуланы, поликлиниканан “Антивирус” командаһы - икенсе, диагностика бүлексәһе “Лимон” командаһы өсөнсө урын алды. Еңеүселәрҙе күсмә кубок менән бүләкләнеләр. Иң әүҙем, тырыш, юғары һөҙөмтә күрһәткән белгестәр айырым билдәләнде. Оҙонлоҡҡа һикереүҙә Тимур Йәнбәков (врач-терапевт) - беренсе, Владимир Власов (ортопед-травматолог) - икенсе, Руслан Хисмәтов (хирургия врачы) өсөнсө урын алды.\nДартс буйынса беренсе урынға медсестра Дарья Бабина, икенсегә - рентгент лаборанты Филүс Дауытов, өсөнсө урынға медсестра Әлиә Ғәлиева сыҡты. Баскетбол тубын кәрзингә ырғытыуҙа Марат Ғайсин (врач-дерматовенеролог) - беренсе, Зифа Дауытова (медсестра) - икенсе, Ирек Буханов (медицина хеҙмәткәре) өсөнсө булды. Йүгереүҙә лә етеҙҙәр һайлап алынды, ҡыҙҙар араһында беренсе булып Любовь Болдырева (палата медсестраһы) килде, икенсе – Рәмилә Ҡунаҡбаева (функциональ диагностика врачы), өсөнсө - Юлиә Сабирова (палата медсестраһы), ә ир-егеттәр араһында Александр Киселев (хирургия врачы) - беренсе, Марат Ғайсин (врач-дерматовенеролог) - икенсе, Илнар Арыҫланов (медицина хеҙмәткәре) өсөнсө урын яуланы.


Ваня ниңә һаман атламай?\n26 Апрель 2019, 16:16\nБылтыр 31 декабрҙә Магнитогорск ҡалаһында күп ҡатлы йортта шартлау булып, 39 кешенең ғүмере өҙөлгәнен иҫләйһегеҙҙер. Шул саҡта бер нисә тере ҡалған бәхетлеләр араһында 10 айлыҡ Ваня Фокин да бар ине...\nМалай тәүлектән ашыу емереклектәр аҫтында ятҡайны. Ҡотҡарыусылар табып алғас, Мәскәүгә дауаланырға ебәрелде. Ә үҙенең бер йәше тулыуға – 16 февралгә өйөнә ҡайтарылды.\nВаняның зыян күргән аяғын табиптар ҡырҡмай һаҡлап алып ҡалды, әммә уға оҙайлы реабилитация үтергә кәрәк. Бәләгә тарыу эҙһеҙ үтмәгән – сабый аяғына ныҡлы баҫып үҙаллы атламай әле.\nБер нисә көн элек Фокиндар Силәбе ҡалаһындағы балалар дауаханаһына килде. Малайға көн дә массаж, дауалау физкультураһына ингән тиҫтәләгән процедура үтергә тура килә.\nТабиптар Ваняны ныҡ ярата. Ул бик тыныс, тиҙәр. Бындағы дауалауҙан һуң үҙе атлап та китер тип өмөтләнәләр.\nӘ Магнитогорскиҙағы Карл Маркс урамындағы бәлә күргән 164-сы йорт халҡын Владимир Путин тулыһынса башҡа торлаҡҡа күсерергә ҡушһа ла, ҡайһы бер кешеләр үҙҙәренең фатирынан китеүҙән баш тартҡан. Фокиндар ғаиләһе иһә яңы өйлө булған да инде.