12 Сентябрь 2018, 18:31\nБыл фани донъяла кеше йыр-бейеүһеҙ йәшәй алмай. Сабый башын тота башлағас та, һамаҡлап усҡа ултыртып һикертәләр. Бына шул – бейеүгә тәүге аҙым.\nБыл фани донъяла кеше йыр-бейеүһеҙ йәшәй алмай. Сабый башын тота башлағас та, һамаҡлап усҡа ултыртып һикертәләр. Бына шул – бейеүгә тәүге аҙым. Иң боронғо сәнғәт төрҙәренең береһе булған бейеүҙә халыҡтың тормош-көнкүреше, ғөрөф-ғәҙәттәре, ышаныуҙары сағылыш тапҡан. Тәүтормош кешеһе тыуыу менән үлемде лә, һуғышты ла, ҡыуаныслы ваҡиғаларын да бейеү хәрәкәттәре аша күрһәткән, Алланан яҡлау һораған, ямғыр йә ҡояш йылыһын теләгән. Башҡорт бейеүҙәре элек-электән ҡурай моңо, ҡумыҙ, думбыра сыңы менән сорналып килгән, уны таҡмаҡҡа һалып та бейегәндәр. Һуңыраҡ гармун, мандолина кеүек уйын ҡоралдары ҡушылған.\nИр-егеттәр бейегәндә, хәрәкәттәрҙә халҡыбыҙҙың яугирлеге, саялығы, ҡыйыулығы, оҫта һыбайлы, сос һунарсы булыуы ярылып ята. Ҡулдарҙы көслө тотоу, кәүҙәнән, ҡараштарҙан, аяҡтарҙы ныҡ итеп тыпырҙатып баҫыуҙан башҡорт халҡының холоҡ-фиғелен асыҡ күрәбеҙ. Көслө заттың бейеүендә етеҙлек тә, хәрәкәттәр киҫкенлеге лә, көс-таһыл да сағыла. Әйткәндәй, ололарҙан ишетеүебеҙсә, һуғыш йылдарында бейеүселәргә айырым ҡараш булған, тиҙәр. Улар көслөрәк, һиҙгерерәк, таһыллыраҡ, етеҙерәк һаналған. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың бейеүе иһә, киреһенсә, баҫалҡылығы, тыйнаҡлығы, һомғоллоғо, нәзәкәтлелеге, нәфислекте, эшсәнлекте, һығылмалылыҡты һынландырыуы менән айырылып торған. Йыйындарҙа иһә күмәкләп бейегәндә йәш-елкенсәк бер-береһенә күҙ атҡан, оялсанлығын еңеп, танышып һөйләшкән...\nБеҙҙең төньяҡ-көнсығыш райондарында яңғыҙ бейеү, ишле бейеү, күмәк бейеү менән бергә түңәрәк уртаһына сығып бейеү киң таралған булған. Түңәрәкләп халыҡ ултыра, уртаға сығып бер кеше бейеүҙе башлай һәм, туҡтар алдынан, икенсе кешегә тыпырҙатып баҫа. Шулай уйын таңға тиклем һуҙылған. Улар төрлө хәрәкәттәр яһап, аяҡтарҙы төрлөсә тыпырҙатып бейегән. Ҡыҙғанысҡа күрә, уларҙың боронғо төрҙәре һаҡланмаған, олатайҙарҙан һәм өләсәйҙәрҙән генә ишетеп беләбеҙ. Был түңәрәк ҡояш символы булып һаналған. Хәрәкәттәге түңәрәк шулай уҡ йәшәүгә дәрт өҫтәүсе алым да булып торған.\nБашҡорт ял иткәндә лә уйһыҙ-ғәмһеҙ түгел бит ул. Халҡыбыҙҙың һәр ғәмәленә мәғәнә һалынып, тормошҡа ҡарашы, фәлсәфәүи уйҙары урын алған. Бейеүҙәребеҙҙең дә күбеһе сюжетлы йәки легендалы. Йөкмәткеһе, башҡарылышы яғынан да күп төрлө улар. Өйрәнәһе нәмәләр ҙә байтаҡ әле. Шөкөр, был сәнғәт төрөнә иғтибар республикабыҙҙа арта бара. Беҙҙең гүзәл Башҡортостаныбыҙҙа ниндәй генә бейеү коллективы юҡ. Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле үҙе генә ни тора! Бөтә донъя кимәлендә танылыу яулап, юғары уңыштарға өлгәшкән данлыҡлы бейеүселәребеҙ күп. Быуаттар буйы тупланған халыҡсан башҡарыу оҫталығын терелтеү маҡсатында ойошторолған «Байыҡ» башҡорт бейеүен башҡарыусыларҙың республика телевизион конкурсы ла тамашасының яратҡан тапшырыуына әйләнде. Боронғо башҡорт бейеүҙәренең, һис юғалып ҡалмайынса, быуындан быуынға күсә килеп, мәңгелеккә һаҡланыуында өмөт бар.\nБейеү һаулыҡ өсөн бик файҙалы. Тән һығылмалылығы, зифа буй-һын хаҡында әйтеп тә тормайым. Бейегәндә бар мускулдар ҙа эшкә егелә, шуға ла бейеүсе кеше көслө һәм сыҙамлы була. Ҡан әйләнеше яҡшыра, тын юлдары асыла. Хәрәкәттәрҙең дөрөҫ башҡарылышын, эҙмә-эҙлелеген иҫтә ҡалдырыу хәтер яҡшырыуға килтерә. Бейеү баш мейеһенең ике яғын да «эшкә йәлеп итә»: был шөғөл образлы фекерләү һәм логика талап итә. Бейеү – хәҙерге тел менән әйткәндә, «релакс» ул. Кеше кәүҙәһен дә нығыта, бер мәлгә онотолоп, көндәлек мәшәҡәттәренән дә арына. Шулай булғас, бейегән кеше ҡартаймай!\nБалаларыбыҙҙы ла бейергә өйрәтәйек. Тән хәрәкәте генә түгел бит ул, йәнгә дауа ла: бейеү өйрәнгәндә халҡыбыҙҙың мәҙәниәте, тарихы, ғөрөф-ғәҙәттәренә күпме байҡау яһала!\nБер боронғо бейеү\nГармунсы бейеү көйө уйнай. Ҡыҙ йәки егет уртаға сығып, түңәрәк буйлап тыпырҙап йөрөп икенсе уйнаусы ҡаршыһына барып баҫа ла уны алып сыға. Түңәрәк буйлап бейеп китәләр. Һуңғы уйнаусы боролоп өсөнсө уйнаусыға баҫа. Уны үҙ артынан алып сыға, түңәрәк яһап, тыпырҙап, түңәрәкте алға иңкәйеп ҡыҫырыҡлап, артҡа ҡайҡайып киңәйтеп, беренсе уйнаусы дүртенсе бейеүсегә барып баҫа. Шулай бер-бер артлы бейеүселәр уртаға сығып тора. Түңәрәк эсендә бейеүселәр ни тиклем күберәк булһа, шул тиклем бейеү күңеллерәк һәм дәртлерәк. Улар ҡулға-ҡул тотоношоп күмәкләп уртаға йыйылалар йә иһә түңәрәкте киңәйтеп артҡа ҡайҡайып бейеп китәләр, тағы ла йыйылалар, ҡулдар ысҡындырылмай. Шунан һуң түңәрәк буйлап бейейҙәр. Башта алға, аҙаҡ икенсе яҡҡа боролоп бейеп китәләр.\nБыл бейеүҙе түңәрәк эсендә ишләп тә башҡарып була. Уртаға бер егет менән ҡыҙ сыға ла ишләп бейей. Гармунсы туҡтаһа, үҙеңә иш алаһың, ишһеҙ бейеүсе иһә үҙенең бер әйберен (фантик) бирә лә уйынды дауам итә. Беҙ шуны бейеп үҫтек!\nБашҡортостандың халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, данлыҡлы бейеүсе Риф ҒӘБИТОВ:\nҺәр ерҙә лә яҡшы һөҙөмтәләргә ирешәм тиһәң, туҡтауһыҙ үҙ өҫтөңдә эшләргә, даими күнегеүҙәр башҡарырға кәрәк – был бөтәһенә лә мәғлүм. Бейеүселәр ҙә көн һайын репетиция өҫтөндә, кәүҙәнең һәр өлөшөнә, бармаҡ осона тиклем, махсус күнекмәләр яһай. Йога, гимнастика кеүек махсус һаулыҡты нығытыу өсөн уйлап табылған күнекмәләр булмаһа ла, даими хәрәкәттә булыу, әлбиттә, сәләмәтлеккә йоғонто яһамай ҡалмай. Хәрәкәттә – бәрәкәт, тип халҡыбыҙ бик тапҡыр әйткән. Тағы ла: «Ҡурай өсөн тын кәрәк, бейеү өсөн һын кәрәк», тигәндәр. Кәүҙәһен ыҡсым, йыйнаҡ тотоу өсөн ашауҙы ла арттырмай бейеүсе, сөнки тышҡы ҡиәфәтте ҡарап йөрөү ҙә – һөнәри бурыс. Икенсенән, бейеүселәр репертуарҙағы һәр бейеүҙе иҫтә тоторға тейеш, был моторик хәтер нығыныуға килтерә. Шулай булғас, нисек бейеүҙе кеше һаулығы өсөн файҙалы тимәҫһең?!. Унан тыш, маҡсатҡа ынтылыусан, йыйнаҡ-тәртипле, егәрле лә булыу кәрәк.\nКеше тик торғандан ғына бейеп китмәй бит, иғтибар иткәнегеҙ бармы? Ҡунаҡта ла башта ашап-эсәләр, аралашалар, шунан йырға күсәләр, аҙаҡтан ғына күңел ирәйеп китеп, бейей башлайҙар. Тап бейегәндә йөҙҙә йылмайыу балҡый, күңелде шаярыу биләп ала. Шатлыҡ тойғолары кисергәндә аяҡтар үҙенән-үҙе тыпырҙап китә. Юҡҡа ғына һөйөнсө һорап: «Хат килде, бейе, әйҙә!» – тимәйҙәр бит! Бейеү – шатлыҡлы, ҡыуаныслы тойғолар кисергән мәлдә кешенең юлдашы ул. Йылмайыу, көлөү, әлбиттә, кешене һауыҡтыра, бейегеҙ, йәмәғәт!


Аграрийҙар бесән буйынса планды яртылаш үтәгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАграрийҙар бесән буйынса планды яртылаш үтәгән\n16:21, 13 июля 2012 Иҡтисад\nБашҡортостанда 377 мең тонна бесән әҙерләнгән. Планға ҡарата был 52 процент, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә. Сенаж һалыу эштәренең ҡыҙған осоро. Йомаға ҡарай мал аҙығы әҙерләүселәр траншеяларға 863 мең тоннан ашыу һутлы мал аҙығы тултырған. Бер шартлы мал башына иҫәптә был аҙыҡ запасы 8,7 центнер мал аҙығы берәмеген тәшкил итә.\nАграр ведомствоның эксперттары әйтеүенсә, аномаль эҫе көндәргә ҡарамаҫтан, быйыл хужалыҡтар үҙен мал аҙығы менән тулыһынса тәьмин итә аласаҡ. Иң насар күҙаллауҙар буйынса ла, республикала уртаса алғанда бер шартлы мал башына 22 центнер мал аҙығы берәмеге әҙерләнәсәк. Былтырғы запастар менән бергә яҡынса 28 центнер мал аҙығы берәмеге запасҡа һалынасаҡ.\nӘле БР Ауыл хужалығы министрлығы Урал аръяғының ҡоролоҡтан зыян күргән райондарына ярҙам итеү варианттарын эҙләй.\nДөйөм алғанда республика буйынса 634 мең гектарҙа мал аҙығы культуралары сабып алынған, планлаштырылғандың был яртыһынан күберәк (57%). Ғафури һәм Нуриман райондары хужалыҡтарына иһә бесәнде 10 проценттан да аҙыраҡ майҙандарҙан йыйып алырға ҡалған.


Еләкле йәйҙең ҡәҙерен беләйек!\n8 Июль , 16:36\nЙәй бигерәк эҫе, тип тик ултырмай халыҡ: кемдер “йығылып ятып” еләк йыя, берәүҙәр үлән сәйе әҙерләй, бәғзеләр бесән эшләй. Ошо матур мәлдең, тәбиғәттең беҙгә биргән бүләктәренең файҙаһын күрәйек! Һеҙҙең өсөн генә бер нисә ябай рецепт.\nИке йомортҡа ағыШәкәр – 70 гБаҡса еләге – 250 г\nЙомортҡа ағын күпертеп туғырға ла әкренләп шәкәр ҡушырға. Кәстрүлдә һыу ҡайнатып алғас, уның эсенә йомортҡалы һауытты ултыртырға. Шул килеш туғыуҙы дауам итергә. Массаның нисек ҡуйырыуын күрерһегеҙ.Алдан бер аҙ туңдырылған еләкте блендерҙа иҙергә. Уны йомортҡа ағына ҡушырға һәм тағы миксерҙа иҙергә. Десертты йәтеш кенә һауыттарға бушатып, яҡындарығыҙҙы һыйларға.\nЙәйҙең йомарт был мәлендә магазиндан лимонад һатып алып тормайһығыҙҙыр ул? Түбәндә – өйҙә еңел генә эсемлек эшләү ысулы.Еләк – 300 гЛимон – 1 данаБөтнөк – 50 гШәкәр – тәменсәҺыу – 1,2 лЭре баҡса еләге яҡшыраҡ була. Әйткәндәй, лимонды йә лайм, йә әфлисун киҫәктәренә алмаштыра алаһығыҙ. Өлкәндәр өсөн эшләһәгеҙ, стаканға боҙ кубиктары һалырға ла мөмкин.Еләктең бер аҙын (100 г) иҙмә хәленә еткәнсе блендерҙа болғарға. Массаны тәрән һауытҡа бушатырға. Ҡалған еләкте шул көйө һалырға. Лимондың яртыһын йоҡа ғына итеп турап ҡушырға. Артабан бөтнөктө бер бәйләм итеп һалырға. Шул массаға бер стакан ҡайнар һыу өҫтәргә лә ҡапҡас менән ябып, 40 – 60 минутҡа ултыртып торорға. Аҙаҡтан бөтнөктө алып, ҡалған лимондың һутын һығырға һәм шәкәр өҫтәргә.Шунан бер литр һалҡын һыу ҡойоп, массаны һөҙөргә. Эсемлекте ике-өс сәғәткә һалҡынға ҡуйһағыҙ, бына тигән лимонад әҙер була.\nВиктория еләге – 400 гЙомортҡа – ике данаАҡ май – 100 гШәкәр – 80 гОн – 80 гҠамыр ҡабартҡыс – бер балғалаҡТоҙ – тәменсә\nЕләкте йыуып, киптереп, өс-дүрт өлөшкә бүлергә. Табаны (форманы) майлап, еләкте теҙергә, өҫтөнә ике-өс ҡалаҡ шәкәр һибергә.Йомортҡаларҙы туғып, тоҙ, май, шәкәр өҫтәп, миксерҙа болғарға. Онға ҡамыр ҡабартҡыс ҡушып, әҙ-әҙләп йомортҡалы массаға һалырға, һалған һайын ҡалаҡлап болғарға. Артабан ҡамырҙы еләк өҫтөнә ҡойорға һәм алдан эҫетелгән духовкаға ултыртырға. 180 градуста 25 – 30 минутта бешеп тә сыға.\nЭре баҡса еләге – 150 гКефир – 220 гОн – 140 гЙомортҡа – бер данаКөнбағыш майы – ике ҡалаҡ һәм табаны майлау өсөнШәкәр – өс ҡалаҡҠамыр ҡабартҡыс – бер балғалаҡСода – ярты балғалаҡТоҙ – тәменсә\nОнға ҡамыр ҡабартҡыс, сода һалырға. Айырым һауытта кефир, шәкәр, тоҙҙо бергә болғарға. Уға көнбағыш майы, йомортҡа өҫтәп, ентекле бутарға.Кефирлы массаға ондо ҡушырға ла ҡамыр өлгөргәнсе болғарға. Уны 20 минут самаһы ултыртып торорға.Еләкте таҙартып, тураҡларға (ҡыр еләге булһа, икегә бүлергә).Табаны ҡыҙҙырып, майлап, берәр ҡалаҡлап ҡоймаҡ ҡамырын ҡойорға ла өҫтөнә еләк һала барырға. Талғын утта ике яҡлап бешерергә.\nҮҙ һутындағы еләк\nЕләк – 1 кгШәкәр – 250 г\nЕләкте ҡайнатып һыуытылған һыу менән йыуып, дуршлагта һарҡытырға. Шунан эмаль һауытҡа ҡатлап теҙеп һалырға. Һәр ҡатына шәкәр һибергә онотмағыҙ. Уны төнгөлөккә һыуыҡ урынға ҡуйырға. Иртән һуты сыҡҡан еләкте һөҙөп алып, стериль банкаларға һалырға. Һутын 90 градуста йылытып, еләк өҫтөнә ҡойорға һәм ҡапҡастарын ябып, тағы стерилләргә.\nЕләк – 3 кгШәкәр – 1,5 кг\nЕләкте “мульти” һауытҡа һалып, бер сәғәт быҡтырырға (“тушение” режимында). Һирәкләп болғап торорға кәрәк.Килеп сыҡҡан массаға шәкәр ҡушып, иҙмә яһарға ла тағы бер сәғәт-сәғәт ярым быҡтырырға.Ҡуйылығын үҙегеҙ теләгәнсә яһағыҙ. Тейешле ваҡыт үткәс, стерилләнгән банкаларға һалып, ҡапҡасын ябырға. Әлбиттә, повидлоны шунда уҡ тәмләп тә ҡарай алаһығыҙ. Бәлки, ҡышҡылыҡҡа ҡалмаҫ та әле.\nЕләк – 250 гШәкәр ҡомо (пудра) – 250 гЖелатин – 1, 5 ҡалаҡҺыу – 100 г\nЖелатинды һыуҙа 40 минут самаһы ебетергә. Еләкте блендерҙа иҙергә. Уға шәкәр пудраһы ҡушып, тағы болғарға. Желатинды ҡайнау хәленә еткерергә, әммә ҡайнатмаҫҡа! Аҙаҡ уны еләк иҙмәһенә ҡушып, яҡшылап болғарға ла махсус пленка йәйелгән формаларға (үҙегеҙ теләгән ҙурлыҡта һайларға мөмкин) ҡойорға һәм ҡатһын өсөн һыуытҡысҡа ултыртырға. Һуңынан мармеладтарҙы шәкәрләп тә, башҡа төрлөсә биҙәп тә өҫтәлгә бирергә була.\nТәмле булһын!Айсын АҠБУЛАТОВА әҙерләне.


Миграция.Себер китә егеттәр\nБелгестәр миграцияны ла классификациялап өйрәнә. Мәҫәлән, эске һәм тышҡы миграция, вахта миграцияһы, маятник- миграция һәм башҡалар. Был мәсьәлә менән Стратегик тикшеренеүҙәр институтында шөғөлләнәләр.\nМиграцияға килгәндә, әле 150 меңләп яҡташыбыҙ ситтә эшләй. Быйыл 7 ай эсендә беҙҙән 84 мең кеше киткән, алмашҡа 80 меңдән ашыуыраҡты ҡабул иткәнбеҙ. Айырма - минус менән, 3 мең 727.\nФольклориаданы үткәрергә әҙербеҙ\nҺоҡланғыс һәм үҙенсәлекле ғөрөф-ғәҙәттәр һәм йолалар. Борондан килгән моңло йырҙар, дәртле бейеүҙәр һәм бай, һутлы тел ижады. Былар бөтәһе лә - фольклор. Фольклор - беҙҙең үткәнебеҙ, беҙҙең тарихыбыҙ. Ә тарихты үҙен хөрмәт иткән кеше белергә һәм хәтерләргә тейеш.\nБөгөн беҙ фольклор, халыҡ ижады, мәҙәниәт хаҡында һөйләшмәксебеҙ. Студияла алып барыусы Вадим Лаврентьев.\nИке аҙна дауамында Өфөлә һәм республикала Бөтә донъя фольклор...\nАутсорсинг. Ыңғай һәм кире яҡтары\nАутсорсинг башлыса һаулыҡ һаҡлау, мәғариф һәм мәҙәниәт тармаҡтарына ҡағылды. Бер нисә йыл ошо системаны индереү эше алып барыла. Инглиз теленән беҙҙеңсәгә тәржемәләгәндә “сит сығанаҡтарҙы файҙаланыу” тип аңлатырға мөмкин. Йәғни, предприятие - ойошма, тармаҡтың айырым эштәрен килешеү нигеҙендә башҡа, ошо йәһәттән махсуслашҡан ойошмаға йөкмәтеү. Йәмғиәттә һәр яңылыҡ ҡатлаулы ҡабул ителә. Ә уның файҙалы яҡтарҙан тыш, кире осраҡтары ла асыҡланһа,...\nИрекмәндең йәшен һорамайҙар\nӨфөлә көмөш ирекмәндәр, йәғни, хаҡлы ялға сыҡҡас та йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашҡан, тормош, эш тәжрибәһен йәштәр менән бүлешкәндәр форумы үтәсәк. Баш ҡаланың “Орбита” үҫмерҙәр клубы етәксеһе, ирекмән Сәмсүрә Гордееваны һәм ошо клуб ағзалары Гүзәл Муллабаева, Айназ латыпов -ирекмәнлек тураһында.\nТапшырыуҙа сәләмәтлек, һаулыҡ һаҡлау темаларын тикшерербеҙ. 44-се поликлиника табибы Сәриә Абдулова һәм Өфө ҡалаһының 4-се йоғошло сирҙәр клиник дауаханаһы табибы Зәлифә Йосопова - "Асыҡ студия" ҡунаҡтары.


Рухты беҙгә Хоҙай үҙе биргән | Всемирный курултай башкир\nАта-бабаларыбыҙ борон-борондан йыйын йыйып, халыҡты борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып кәңәшләшер булған. Торатау итәгендә үткән Юрматы ырыуы йыйынында ла нәҡ ана шул ил ҡарттарының быуаттар аша килгән тауышы яңғырағандай булды. Был көндө башҡорт халҡының иң ҙур, көслө, тәүәккәллеге менән дан тотҡан бик боронғо Юрматы ырыуы вәкилдәре, Тәтегәс бей вариҫтары һәм саҡырылған ҡунаҡтар Ишембай ҡалаһының мәҙәниәт һарайына ҡорға йыйылды.\n“Нисә сутый ерең бар?”\nЮрматыларҙың төп төйәге булған Ишембай, Стәрлебаш, Федоровка, Стәрлетамаҡ, Мәләүез райондарынан тыш, Ауырғазы, Ғафури, Баҡалы яҡтарынан, Ишембай, Стәрлетамаҡ, Салауат, Мәләүез ҡалаларынан, Ырымбур, Свердловск өлкәләренән, Татарстандан, хатта Венгриянан да алыҫ араларҙы яҡын итеп килеп еткән милләттәштәребеҙ бер ҡорға тупланып, халҡыбыҙҙы борсоған ҡырҡыу мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләште. Был мөһим сарала шулай уҡ республикабыҙҙың күренекле йәмәғәт эшмәкәрҙәре, ғалимдар, тарихсылар, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары ҡатнашты. Башҡортостан Республикаһының төҙөлөүенә 100 йыл тулыуҙы ҡаршыларға йыйынған тарихи мәлдә был мәртәбәле йыйын ихлас, эшлекле шарттарҙа дәррәү үтте, береһенән-береһе үткер, ҡыйыу фекерҙәр әйтелде.\nҠорҙа ҡатнашыусыларҙы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Вильмир Аҙнаев сәләмләне. Унан Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе урынбаҫары Айнур Арыҫланов халҡыбыҙҙың бөйөк юлбашсыһы, Юрматы ырыуының данлы улы Әхмәтзәки Вәлиди һәм башҡа шәхестәребеҙ рухына доға ҡылды. Ул сығышын пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис сәләмдең “Тыуған яғыңды яратыу – имандан” тигән аҫыл һүҙҙәре менән тамамланы.\n“Барыбыҙға ла ҡото йоҡһон йыйындың!” – тип сәләмләне Юрматы ырыуы идаралығы рәйесе Риф Иҫәнов.\n– Беҙҙәге туғанлыҡ, дуҫлыҡ, толерантлыҡ өлгөһө барыһына ла ишара, – тине уҙаман. – Мин һеҙҙән: “Һинең нисә сутый ерең бар?”–тип һорар инем. Маҡтанып әйтмәйем: улымдың Иглин районында мең гектарҙан ашыу ере бар. Беҙгә еребеҙгә хужа булырға өйрәнергә кәрәк, кемдәндер көтөп ятырға түгел, үҙебеҙгә әүҙем булыу, тырышыу, эшләү мөһим.\nРиф Шәрифйән улы шулай уҡ йәштәрҙе дин тоторға, балалар менән башҡортса һөйләшергә саҡырҙы. “Мәктәп белем бирә, ә туған телдә аралашыу үҙебеҙҙән тора”, – тине ҡор башлығы. Һүҙ ыңғайында ул шулай уҡ Юрматы ырыуынан сыҡҡан күренекле яҙыусы, “Ҡараһаҡал” романының авторы Булат Рафиҡовҡа “Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы” исемен бирергә кәрәк тигән тәҡдимен әйтте. “Аҡмулланың һүҙҙәрен ҡеүәтләп, тағы ла шуны өҫтәр инем: “Башҡорттарым, уҡығыҙ, белем алығыҙ, бай булығыҙ!” – тип тамамланы ул ялҡынлы телмәрен.\nБашҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Руфина Шаһапова иһә, “Йәшелдәр” партияһы лидеры булараҡ, быйылғы Экология һәм айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылында ер-һыуҙарыбыҙҙы бергәләп ҡурсаларға саҡырҙы. “Боронғо йолаларын һаҡлап алып ҡалған ғәййәр халыҡтың көсөнә ышанам!” – тине депутат.\nВенгрияның Будапешт ҡалаһындағы Петер Пазманя университеты ғалимы, урта быуаттар өлкәһен өйрәнеүсе тарихсы-археолог Аттила Тюрк ике халыҡ араһындағы туғанлыҡты тамырҙаш һүҙҙәр менән дәлилләне. “Беҙҙә лә “юрми” этнонимы бар”, – тине ғалим.\nЫрыуҙар хәрәкәте етәксеһе, табындарҙың ҡор башы Ниязбай Сәлимовтың тапҡыр һүҙле сығышы ла йөрәктәргә үтеп инде: “Боронғоһо менән ғорурланған халыҡты берәү ҙә еңә алмай. Беҙҙең көсөбөҙ – тамырҙарыбыҙҙа”.\nБашҡортостан Фәндәр академияһының Стратегик тикшеренеүҙәр институты хеҙмәткәре, ғалим Юлдаш Йосопов, тарих биттәрен асып, халҡыбыҙға ҡағылышлы мөһим ваҡиғаларға туҡталып үтте. Ырыуҙың ҡотон ебәрмәй, ҡоротмай дауам итеп, килер быуындарға еткереүҙең ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә икәнлеген үткәндәребеҙгә нигеҙләнеп аңлатты.\n“Башҡорттарға хоҡуҡ грамотаһы бирмәгәндәр, сөнки ер батшаныҡы түгел, ә халыҡтыҡы булған, – тип аңлатты тарихсы. – Нәҫелдән нәҫелгә күсә килгән аҫабалыҡ хоҡуғына бөтөн ырыу эйә булған, йәғни ул хоҡуҡ субъекты һаналған. Ырыу менән бергә ергә хоҡуҡ та һаҡланған”. Ғалим быға ҡағылышлы миҫалдар ҙа килтерҙе. “Беҙ – боронғо халыҡ, аҫабалығыбыҙҙы онотмайыҡ!” – тип өндәште тарихсы.\nРеспубликалағы “Ағинәйҙәр” йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева ағинәйҙәрҙе ойошҡанлыҡ менән, әүҙемерәк эшләргә өндәне. Башҡортостандың мәҙәни мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге директоры Данир Ғәйнуллин иһә тарихи ҡомартҡыларҙы һаҡларға саҡырҙы.\nЙыйындың етәксеһе Вильмир Аҙнаев Башҡортостандың көнбайыш башҡорттары проблемаларына ла туҡталды.\n– Быға тиклем Табын ырыуы ҡор йыйғайны, артабан башҡаларҙыҡын да уҙғарасаҡбыҙ. Ошо йыл аҙағынаса Мең, Йылан, Гәрәй-ҡыпсаҡ ырыуҙары йыйындарын үткәрергә ниәтләйбеҙ, – тине Вильмир Хәйбрахман улы. – Маҡсатыбыҙ – телебеҙҙе, ырыуыбыҙҙы белеү, милкебеҙҙе һаҡлау. Ер мәсьәләһен һәр ҡасаба, ауыл халҡы үҙе хәл итергә тейеш.\nҒөмүмән, йыйын етәксеһе һәммәбеҙҙе лә үҙ еребеҙҙең хужаһы итеп тойорға, тарихта меңдәрсә йыл элек йәшәп килгән ырыуҙар хәрәкәтен дауам итергә саҡырҙы.\nЙыйын аҙағында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының мөхәрририәте һайланды. Юрматы ырыуының гербы һәм гимны раҫланды. Ҡоролтайҙа шулай уҡ дини мәсьәләләр буйынса комиссия булдырылды.\nКүсмә йыйын Мең ырыуының ҡор етәксеһе, атаҡлы ғалим Рәшит Шәкүргә тапшырылды. “Халыҡтың рухын бер нисек тә тыйып та, юҡҡа сығарып та булмай, бына әле залда тере ҡуҙ һымаҡ ултыраһығыҙ!” – тине аҡһаҡалыбыҙ.\nБерҙәмлектә – бәрәкәт\nСтәрлебаш районының Ҡабыҡҡыуыш ауылынан йүнсел Дамир Ишембәтов кемдәндер эш көтөп ултырмаҫҡа, ә уны үҙебеҙгә булдырырға саҡырһа, Федоровкалағы “Маяҡ” йәмғиәте етәксеһе Сәғит Дәүләтбаев: “Ер яҙмышын үҙ ҡулыбыҙға алһаҡ һәм айыҡ булһаҡ, ауылдар һаҡланыр”, – тип өндәне. Мәләүез районының Үрге Юлдаш ауылынан фермер, йәмәғәт эшмәкәре Эдуард Байсуриндың сығышы бигерәк тә сәпкә тейерлек булды. Ул глобалләшеү, урбанизация шарттарында ауыл биләмәләрендәге ерҙәрҙе һаҡлау проблемаларын күтәреп сыҡты. Фермер ерҙәрҙең сит ҡулдарға күсеүенә борсолдо. Пайҙарҙы мәскәүҙәргә һаталар, тип йәне әрнеп һөйләне. Ә үҙебеҙҙекеләргә ер алыу мәсьәләһе йылдан-йыл ҡыйынлаша бара. Өс балалы ғаиләләргә уны бушлай бирһендәр, тип саң ҡаҡты әүҙем йәмәғәт эшмәкәре һәм, ғөмүмән, ошо проблемаларға бәйле референдум уҙғарырға саҡырҙы. Өфө – Ырымбур юлында Батырҙар комплексы йәки Юрматы мәсете төҙөргә кәрәк ине, тигән тәҡдимен дә әйтте.\nСвердловск өлкәһенән Александр Хановтың сығышын да халыҡ дәррәү күтәреп алды. Сит өлкәлә йәшәп тә, тамырҙары ғына түгел, рухы менән дә башҡорт булыуын ҙур ғорурлыҡ менән билдәләне ул: “Үҙем хәҙер урыҫлашһам да, ата-бабаларым башҡорт булған”, – тине йәш эш ҡыуар һәм еребеҙҙе һаҡларға, яҡларға саҡырҙы.\nЙыйындың икенсе өлөшө Торатау итәгендә дауам итте. Юрматылар ҡорон көтөп кенә торған һымаҡ, көн аяҙ, матур булды. Күпте күргән Торатауыбыҙ, сәләм биргән аҡһаҡалдай: “Уландарым, үҙ ерегеҙҙең хужаһы икәнегеҙҙе онотмағыҙ, был бит – меңәр йылдарҙан килгән аҫаба ерегеҙ, һеҙҙең генә түгел, атай-олатайҙарҙың да кендек ҡаны тамған ере, күҙ ҡараһылай һаҡлағыҙ!..” – тип оран һалғандай булды. Ә тау буйында теҙелгән береһенән-береһе сағыу, һый-хөрмәтле тирмәләр “Хуш килдегеҙ!” тип ҡаршыланы кеүек.\nОшо мәлдә тетрәндергес ваҡиғалар ҙа күҙ алдына килеп баҫты: Торатау итәгендә бинахаҡҡа ғәйепләнеп, зинданда баштарын һалған меңдәрсә тотҡондоң рухтары иңрәгәне ишетелгәндәй тойолдо… Был урын күренекле яҙыусы, ғәйепһеҙгә яла яғылып, биш йыл ғүмерен төрмәлә үткәргән Һәҙиә Дәүләтшинаның эҙҙәрен дә һаҡлай.\nӘ Торатау буйҙары ҡурай моңдарынан, шат тауыштарҙан гөрләп торҙо. Бер аҙға булһа ла быуаттар төпкөлөнән килгән милли йолаларыбыҙға ҡайтып ураныҡ. 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы Ҡаһым Мырҙашев хөрмәтенә милли көрәш, Юрматы ере батыры, 1735 – 1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәксеһе, Ҡырым ханлығында һәм Осман империяһында башҡорт илселеге ағзаһы булған Килмәк абыҙ Нөрөшев кубогына “Мәргән уҡсы” турниры, төрлө райондарҙың тирмәләре, шәжәрәләр, халыҡ һөнәрмәндәре эше һәм милли ризыҡ күргәҙмәләре, милли биҙәүестәр, китап сауҙаһы ойошторолдо. Ә сәхнәнән Юрматы вариҫтарының береһенән-береһе дәртле, моңло, рухлы йырҙары яңғыраны. Кемдәрҙер Торатау башына үрмәләне.\nБайрамға килгән һәр кем әруахтарыбыҙ рухына аяттар уҡыны. Күптәр ҡорбан салып, тирмәләр янында ҡаҙанда ит бешереп, донъялар им ен-аман торһон тип теләктәр теләне.\nОшондай йыйындарҙан һуң күңелде гел яугир халҡым өсөн сикһеҙ ғорурлыҡ тойғоһо биләп ала. Һәр һүҙҙе мәҡәл-әйтем менән ослап ҡуйыр, аҡыллы, төптән уйлап фекер йөрөтөр аҡһаҡалдарыбыҙ ғәм алдына сығып, аҫыл кәңәштәрен әйтеп, халҡыбыҙҙы, еребеҙҙе хәүеф-хәтәрҙән ҡурсалар булған.\nБашҡорт хәҙер үҙгәрҙе, тигәндәренә һис кенә лә ышанғы килмәй. Күңел түрендәге һүнмәҫ рухты ваҡыт та, йәмғиәт тә, бер ниндәй ваҡиға ла тыя, туҡтата алмай. Бына шуға йәнә бер тапҡыр инандым. Шөкөр, сал Уралдың үҙе кеүек боронғо, ғорур, киң күңелле халҡыбыҙға ҡаҡшамаҫ рухты Хоҙай йомарт итеп биргән. Ул беҙҙең ҡаныбыҙға һеңгән.\nБөйөк юлбашсыбыҙ, Юрматы ырыуының арҙаҡлы улы Әхмәтзәки Вәлиди халҡыбыҙ йәшәһен өсөн өс нәмәне – динебеҙҙе, телебеҙҙе һәм еребеҙҙе – һаҡларға саҡырған. Шәхесебеҙҙең аҫыл һүҙҙәрен ҡеүәтләп, йәнә “Берҙәм булайыҡ!” тип өҫтәргә теләр инем. Һәр кем үҙ-үҙенә бикләнеп түгел, ә күмәкләп ҡайнап, кәңәшләшеп, татыу йәшәһәк, Аллаһ бойорһа, илебеҙ ҙә, телебеҙ ҙә, халҡыбыҙ ҙа имен булыр, иншаллаһ!\n« Башкиры Екатеринбурга 17 июня приглашают на сабантуй\nО символах и национальных героях башкирского народа в эпоху постмодернизма »


Башҡорт ҡурайсыһы Азат Айытҡолов Мәскәүҙә оҫталыҡ класы үткәрҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт ҡурайсыһы Азат Айытҡолов Мәскәүҙә оҫталыҡ класы үткәрҙе\n16:56, 11 ноября 2013 Мәҙәниәт\nМәскәүҙең Милләттәр йортонда Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, танылған ҡурайсы Азат Айытҡоловтың концерты уҙҙы. Мәскәүҙәге «Башҡортостан яҡташтар берлеге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы активисы Фаягөл Йоносова хәбәр итеүенсә, концерт РФ Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, Башҡортостандан Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта уҡыусы студенттар һәм аспиранттар ассоциацияһы ярҙамында ойошторолдо. Музыкант шулай уҡ ҡурайҙа уйнау буйынса оҫталыҡ класы үткәрҙе.\nБашҡорт дәүләт филармонияһы солисы Азат Айытҡолов – күренекле музыкант, башҡорт халыҡ милли уйын ҡоралы – ҡурайҙа уйнау виртуозы. Ул күп һанлы халыҡ-ара конкурстар еңеүсеһе, был инструментта уйнарға өйрәтеү буйынса уникаль методика авторы. Рәсәй буйлап һәм сит илдәргә, атап әйткәндә, Европа һәм Америка илдәренә, гастролдәре ҙур уңыш менән үтә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Мәскәү тамашасыһы уның концертын беренсе тапҡыр күрҙе. Мәшһүр ҡурайсы тамашасылар иғтибарына, «Урал», «Шәүрә», «Тәфтиләү», «Йәйәүле Мәхмүт», «Перовский» көйҙәрен индереп, башҡорт музыка фольклорының бик күп әҫәрҙәрен тәҡдим итте.\nТамашасылар, улар араһында «Башҡортостан яҡташтар берлеге» ағзалары байтаҡ булды, Өфө артисының сығышын бик йылы ҡабул итте. Уларға шулай уҡ ҡурай тураһында фильм күрһәтелде. Мәскәү Милләттәр йорто сәхнәһендә үткән был концертта шулай уҡ Мәскәүҙең «Алтын ай» бейеү ансамбле һәм Мәскәү студенттарының «Саптар» үҙешмәкәр ҡурайсылар ансамбле сығыш яһаны. Унда ҡатнашыусылар концертҡа тиклем һәм унан һуң да, бер нисә көн дауамында виртуоз-музыканттан оҫталыҡ дәрестәре алды. Уҙған аҙнала республиканың Мәскәүҙәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге бинаһында Азат Айытҡолов үткәргән ҡурайҙа уйнау оҫталыҡ кластарында теләүселәрҙең барыһы ла ҡатнаша алды. Был дәрестәр мәскәүлеләрҙе һәм баш ҡала ҡунаҡтарын Башҡортостандың бай һәм үҙенсәлекле милли мәҙәниәте менән таныштырыуҙың беренсе уникаль тәжрибәһе булды.\nТеги: концерттар,төбәктәрҙә башҡорттар,ҡурай


Полиция хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамдарын билдәләй // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nПолиция хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамдарын билдәләй\n12:16, 10 ноября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nЙыл һайын 10 ноябрҙә Рәсәйҙә эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең һөнәри байрамдарын билдәләй. 1715 йылда Петр I Рәсәйҙә йәмәғәт тәртибе һағы хеҙмәтен булдыра һәм уны «полиция» тип атай, ул грек теленән тәржемә иткәндә «дәүләт менән идара итеү»ҙе аңлата.\n1917 йылдың 10 ноябрендә РСФСР-ҙың Эске эштәр халыҡ комиссариатының ҡарары менән «революция йәмәғәт тәртибен һаҡлау өсөн» эшсе милиция ойошторола. Иң тәүҙе милиция урындағы Советтар ҡарамағында була, артабан Эске эштәр халыҡ комиссариаты структураһында, ә 1946 йылдан алып – Эске эштәр министрлығында. Оҙаҡ йылдар байрам «Милиция көнө» тип йөрөтөлә. 2011 йылдың 1 мартында «Полиция тураһында» яңы закон ҡабул иткәндән һуң байрамдың исеме үҙгәрә. РФ Президентының 2011 йылдың 13 октябрендәге 1348-се Указына ярашлы байрам «Рәсәй Федерацияһы эске эштәр органдары хеҙмәткәре көнө» тип үҙгәртелә.\nЭске эштәр министрлығының шәхси составы үҙенең һөнәри байрамын граждандарҙың тыныс тормошон һәм ижади хеҙмәтен ышаныслы һаҡлап эш урынында ҡаршы ала. Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре дәүләтте һәм йәмғиәтте енәйәти ҡул һуҙыуҙарҙан яҡлау буйынса көндәлек бурыстарҙы уңышлы хәл итә.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов уҙған йома, 7 ноябрҙә, полиция хеҙмәткәрҙәренә хөкүмәт наградаларын тапшырып, эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланы.


Дәүләт үҙе, мә, тип тора » "Урал" гәзите\nДәүләт үҙе, мә, тип тора\nҒәҙәттә, кешенең ниндәй маҡсат менән, нисегерәк йәшәүе ул йәшәгән мѳхиткә туранан-тура бәйле була. Эргә-тирәһендәгеләр әүҙем, дәртле булып, етеш тормошта кѳн күрә икән, күңелендә саҡ ҡына сәме, ғәме булғандар ундайҙарҙан ѳлгѳ алырға, улар артынан эйәрергә тырыша. Күбеһенсә милләттәштәребеҙ йәшәгән ауылдарҙа бындай кешеләрҙең күп булыуы, халыҡтың етеш, матур тормошҡа ынтылыуы күңелдә һоҡланыу уята. Ә инде булдыҡлылығы, егәрлелеге менән үҙенә генә түгел, башҡаларға ла файҙа килтергән кешеләрҙе ваҡытында күрә белгән һәм кәрәкле ярҙамын күрһәткән, кәңәштәрен биргән етәкселәр иһә бары тик маҡтауға ғына лайыҡ.\nОҙаҡ йылдар Куйбышев тимер юлында эшләп тә күңеленә тынғылыҡ, йәм тапмаған Юлай Йомабай улы Ситдиҡов, аныҡ бер ҡарарға килеп, үҙ эшен асырға йѳрьәт итә. Мал аҫрап, ҡош-ҡорт үрсетеп йәшәгән ғаиләлә тәрбиәләнгәс, үҙ тормошон ҡорғас та малдан айырылмай ул. Шуға күрә үҙ эшен асҡанда ла, ниндәйерәк йүнәлеш һай- ларға, тип оҙаҡ уйланып тормай. Белгән, ѳйрәнгән шѳғѳл - малсылыҡҡа тотонорға була. Һарыҡсылыҡ менән шѳғѳлләнеп, 1млн. 500 һум грант алған Вәлит ағайы ла был етди эшкә тотонорға этәреш бирә. Ниәт иткән маҡсатына етер, тип бушҡа ғына әйтмәйҙәр шул. Юлай ҙа крәҫтиән- фермер хужалығы асып, “Яңы эш башлаусы йәш фермерҙарға дәүләт ярҙамы” программаһына ярашлы, 1 млн. 500 мең һум грант алыуға ирешә. Аҡса алыу эштең башы ғына, уны дѳрѳҫ итеп тотоноу ѳсѳн дә айырым һәләт кәрәк. Иң башта, үҙенең быға тиклем булған 5 һыйырына ѳҫтәп, 8 һыйыр, пресс-йыйғыс, трактор тырмаһы һатып ала һәм ҡалған аҡсаны 10x21 ҙурлығындағы мал һарайы тѳҙѳү ѳсѳн тѳҙѳлѳш материалдары һатып алыуға һала.\nӘлбиттә, шунда уҡ тѳҙѳлѳшкә тотоноп китә алмай. Бының ѳсѳн ер участкаһы алыу артынан да әллә күпме йѳрѳргә тура килә. Тимер юлсылар ауылында йәшәгән егеткә Сермән ауыл хакимиәте башлығы Айытбай Зәбир улы Әйүпов ярҙамға килә. Эш сығырҙай йылғыр, тырыш егеттәрҙе әллә ҡайҙан уҡ күреү һәләтенә эйә булған хакимиәт башлығы Юлайҙы үҙенә саҡыра һәм Аҙнағол ауылының Биксәнтәй яланынан ер тәҡдим итә. Тѳҙѳлѳш, сабынлыҡ ѳсѳн 57 гектар ерҙе Юлай үҙе эшкәртеп, таҙартып ала. Һарайҙан тыш, ул ошо уҡ участкала 6x6 ѳй, 5x3 мунса ла эшләй башлай. Ѳй менән мунса берәй аҙнанан әҙер буласаҡ, ә ферманың әлегә нигеҙе генә һалынған, ул кипкәс, тѳҙѳлѳштѳ дауам итәсәктәр. Был эштәрҙең барыһында ла ике туған ағайҙары - Ҡорбанғәлиевтәр: Иҡсан, Әҡсән, Вәлит, Илдар, Ғәлимйән, ҡәйнеше Артур, ҡустыһы Фәнүс ярҙам итә. Балта, кѳрәк эшендә ирҙәр ҡайнаһа, еңгәләре 13 һыйырҙы һауып, ағын эшкәртә. Артыҡ һѳттѳ Белорет май-сыр комбинатына тапшыралар. Юлайҙың әлегә ѳс баш ҡына бейәһе бар. Киләсәктә уларҙың һанын арттырып, ҡымыҙсылыҡ менән шѳғѳлләнеү, һарыҡ аҫрау, ҡош-ҡорт үрсетергә лә ниәтләй. Бының ѳсѳн бѳтә мѳмкинлектәр ҙә бар, йылға ла яҡын, бары тик ялҡауың ғына килмәһен, ти Юлай. Һәр саҡта ла туғандарың кѳсѳнә таянып, дәүләттән генә ярҙам кѳтѳп ултырып булмай. Юлай ҙа әҙергә генә һалынмай, ҡулы эш белгәс, артыҡ сығымдарһыҙ ғына тракторға һабан, юл таҙартырға ҡулайлама эшләп ала. Ауыр эштә һәр саҡта ла физик кѳс талап ителә, шуға күрә эште еңеләйтеү маҡсатында, УАЗик машинаһына ҡулдан, 450 килограмм ауырлыҡты күтәргән кран да эшләй. Ваҡ ағас баҫҡан буш яланда уны берәү ҙә ҡолас йәйеп кѳтѳп тормай. Шул арҡала генератор һатып алып, электр уты үткәреү мәсьәләһен дә уңышлы хәл итә ала. Әйткәндәй, Юлай Ситдиҡов дәүләт ярҙамы менән тәүге тапҡыр ғына фай- ҙаланмай.\nБылтыр ҙа 300 мең һумлыҡ субсидия алып, ҡулдан трактор, бесән сапҡыс, ѳс бейә һатып алған. Әҙерәк аяҡҡа баҫҡас, «Ғаилә һѳтсѳлѳк фермаһы»нда ҡатнашырға ла пландары бар уның. Яңы йылдан һуң, документ эштәрен тәртипкә килтереп бѳткәс, ѳҫтәмә эш урындары ла булдырасаҡ. - Дәүләт үҙе, мә, тип торғанда, мѳм- кинселекте ҡулдан ысҡындырырға ярамай. Ҙур эшкә ниәт итеп тотонғас, ярты юлда туҡтап ҡалырға иҫәп юҡ. Күңелдәге пландарҙы тормошҡа ашырыу ѳсѳн башты ғына эшләтергә түгел, билде лә биштән быуырға тура килә. Маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу ѳсѳн ҙур ярҙам күрһәткән ауыл хужалығының Мәғлүмәт-консультация үҙә- генә, Сермән ауыл хакимиәте башлығы Айытбай Әйүповҡа рәхмәтлемен. Бары тик уларҙың ярҙамы менән генә ошо эште башлап ебәрә алдым. Ә инде туғандарымдың ни тиклем ҙур таяныс булыуын әйтеп торорға ла кәрәкмәйҙер. Эшемде уңышлы ғына алып барып, уны киңәйтергә тигән иҫәп бар. Иң башта һыйырҙар һанын кәмендә 30 башҡа еткерергә, ѳҫтәп техника алырға кәрәк буласаҡ. Әгәр икенсе йылға сәсеүлек ѳсѳн ер юллап ала алһам, мал аҙығын үҙем үҫтерәсәкмен. Аҙнағолдан ер алып, әсәйемдең тыуған ауылында йорт һалһам, бѳтѳнләй күсеп ҡайтырға ла уй бар. Пландарым менән ауыл хакимиәте башлығында ышаныу уятҡас, уны аҡлар ѳсѳн тырышып эшләргә лә, эшләргә ҡала. Айытбай Зәбир улының заманса киң ҡарашлы, алдан күрә белгән етәксе булыуы ҡыуандыра, эш барышын шәхсән үҙе күҙәтеп, ҡыҙыҡһынып тора. Ундай етәксенең ышанысын аҡламау бѳ- тѳнләй намыҫһыҙлыҡ булыр ине, - ти Юлай Йомабай улы. Юлай Ситдиҡов ҡатыны Филиә менән 3 бала - Руслан исемле ул, Гүзәл, Нәркәс исемле ҡыҙҙар үҫтерә. Егәрле ғаиләлә тәрбиәләнгән балалар ҙа, һис шикһеҙ, эш рәте белеп, тормошта үҙ урынын табып йәшәй белер.\nЭльза МѲХӘМӘҘИЕВА. Автор фотолары.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИН БАШҠОРТСА ҺӨЙЛӘШӘМ! - 2018 - Мәҡәләләр\nҠыуаныслы бер йола барлыҡҡа килде һуңғы йылдарҙа район ауылдарындағы мәктәптәрҙә. "Мин башҡортса һөйләшәм, ә һин?" тигән флешмобтар, акциялар әленән-әле үтеп тора уларҙа. Өлкәндәр бындай сараларҙың балалар күңелендә телһөйәрлек тойғолары тәрбиәләүе тураһында шатланып билдәләй. Шулайҙыр. Ошондай телһөйәр балалар ауылдарҙа ғына түгел, республикабыҙҙың баш ҡалаһында ла бихисап икәнен беләбеҙ. Тыңлайыҡ әле бер нисәһен:\nГөлназ Әхмәтйәнова, М. Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһының 8 синыф уҡыусыһы: Өфөгә күсеп килгәс, мин башта ҡаланың 5-се лицейына уҡырға барҙым. Шунан әсәйем М. Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы тураһында белеп ҡалып, унда инеп ҡарап, белем усағының матурлығына, балаларҙың матур итеп башҡортса һөйләшеп йөрөүенә иҫе китеп, мине 5-се синыфҡа уҡырға ошонда бирҙе. Ғаиләлә тик башҡортса ғына һөйләшкәс, яңы белем усағы күңелемә ятты, урыҫ телен дә әкренләп өйрәнеп алдым. Хәҙер инде башҡорт теле буйынса йыл һайын район һәм ҡала кимәлендәге олимпиадаларҙа ҡатнашам, уҡыусылар араһында үткәрелгән ғилми конференцияларҙан да ситтә ҡалмайым, ижади эштәремде лә конкурстарға ебәреп торам. Башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарырға яратам, үткән аҙнала ғына "Фольк-тайм" фольклор сәнғәте буйынса республика конкурсының һайлау турын үттем.\nТуған телемде белеү халҡымдың мәҙәниәте, тарихы һәм бай әҙәби мираҫы менән танышыу мөмкинлеген бирә. Башҡорт халҡының тарихы тураһында китаптар уҡый башлаһаң, айырылып булмай, йөрәктә оло ғорурлыҡ уяна, баштар күтәрелеп, аң асылып китә. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә лә уҡытыусыбыҙ Айгөл Игелекова беҙгә төрлө шәхестәр тураһында презентациялар ойоштора, документаль фильмдар ҡарайбыҙ, башҡорт халыҡ йырҙарын тыңлайбыҙ. Бына шундай ҡыҙыҡлы дәрестәр үткәрә уҡытыусыбыҙ. Беҙҙең гимназияла башҡа милләт ҡыҙҙары-малайҙары ла белем ала, улар бында үҙ теләге башҡорт телен дә башланғыс синыфтан алып тырышып өйрәнә. Атай-әсәйҙәре уларҙы, моғайын, "Башҡортостанда йәшәгәс, республиканы төҙөүсе төп халыҡтың телен белергә кәрәк", тип алып килгәндер был гимназияға. Башҡорт атай-әсәйҙәре лә үҙ балаларына "Туған телде белеү кәрәк!" тигәнде һеңдереп үҫтерһен ине.\nБаязит Кәримов, Ф. Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһының 5-се синыф уҡыусыһы: Беҙ ғаиләбеҙҙә тик башҡортса ғына һөйләшәбеҙ, шуға мин туған телемде һәйбәт беләм. Балалар баҡсаһында ла, әле мәктәптә лә башҡортса һөйләшкән уҡытыусылар, малай-ҡыҙҙар менән аралашам, башҡорса үткән сараларҙың уртаһында булырға ынтылам. Башҡорт теле дәрестәрендә диктант һәм инша яҙып, төрлө һорауҙарға яуап биреп, яҡшы билдәләр алам. Әлеге ваҡытта "Ҡушма һөйләм" тигән теманы үтәбеҙ, ҡағиҙәләрҙе өйрәнеүе ауыр түгел былай. Китапта бөтәһе лә матур итеп тасуирланған, һүрәттәре ҡыҙыҡлы. Башҡорт телен белгәс, мин башҡорт халҡының мәҙәниәтен, әҙәбиәтен яҡшы беләм һәм уны башҡаларға ла һөйләп ишеттерә алам. Туған телебеҙҙе белмәгән ҡайһы бер йәштәштәремде осратҡаным бар. Улар миңә йәл булып китә. Беҙ үҙ-ара башҡортса һөйләшә башлаһаҡ, ситтә генә етемһерәп баҫып торалар. Атай-әсәйҙәре өйрәтмәгәндер инде. Өйрәтмәгәс, ниңә балаларын башҡорт гимназияһына алып килделәр икән, тип тә аптырайым. Уҡытыусылар өйрәтһен, тиҙәрме икән? Иң тәүҙә ғаиләлә, атай-әсәйҙәр менән һөй-ләшеп өйрәнергә кәрәк инде ул туған телдә. Башҡортостанда йәшәгәс, башҡорт халҡының улы булғас, был телде мотлаҡ белергә тейешбеҙ бит...\nАлһыу Хәкимова, З. Биишева исемендәге 140-сы башҡорт гимназияһының 11 синыф уҡыусыһы: Был гимназияла мин беренсе синыфтан белем алам. Сөнки атай-әсәйем миңә туған телемде өйрәтеп үҫтергән һәм уҡырға биргәндә лә быны иҫәпкә алған. Хәҙер сығарылыш уҡыусыһы булараҡ, ышаныс менән әйтә алам: был гимназияла башҡорт теленән дә, башҡа фәндәрҙән дә яҡшы белем бирҙеләр. Мин төрлө конкурстарҙа, олимпиадаларҙа, ижади һәм ғилми эштәр конкурстарында әүҙем ҡатнашып, үҙемә кәрәкле портфолио тупланым, унда башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә бәйле грамоталар, дипломдар ҙа бар. Туғыҙынсы синыфтан һуң башҡорт теле буйынса имтихан тапшырҙым. Әлбиттә, киләсәктә техник йүнәлештәге һөнәр үҙләштерәсәкмен. Шулай ҙа туған телемде белеү үҙем өсөн кәрәк икәнен яҡшы аңлайым. Гимназияға бер ваҡыт М. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның ҡаҙаҡ студенттары осрашыуға килгәйне, улар үҙ телендә һөйләне, йырланы - барыһын да тиерлек аңлап ултырҙым. Ҡырғыҙ, үзбәк кеүек башҡа төрки халыҡтарҙың телдәрен дә аңларға була. Шулай булғас, башҡорт теленең файҙаһы тураһында әйтеп торорға ла түгел. Тиҫтерҙәремә теләктәргә килгәндә, кеше нисек йәшәргә, ниндәй тел белергә, ниндәй шөғөл һайларға икәнде үҙе хәл итә. Тик шуны онотмайыҡ: туған телен белмәгән кеше үҙенең кем икәнен, тамырҙарын да белмәй. Йәмғиәттә үҙ урынын табам тигән кеше быны яҡшы аңлайҙыр, тип иҫәпләйем. Мин атай-әсәйемә шyндай мөмкинлек биргәндәре өсөн рәхмәтлемен.\nДинар Шаһиев, эшҡыуар: Мин Башҡортостанда тыуғанмын. Атай-әсәйем - башҡорт. Мин башҡорт. Мин дә башҡортса һөйләшәм! Ғөмүмән, өйҙә беҙ тик башҡортса һөйләшәбеҙ. Мине башҡортса тәрбиәләнеләр.\nБөгөн әленән-әле, "Башҡортостанда башҡорт телен уҡырға кәрәкме?" тигән һорау күтәреп, ығы-зығыланып алалар. Бындай бәхәс бөтөнләй урынһыҙ. Башҡортостан Конституцияһын асып ҡарайыҡ. Уның 1-се статьяһында: "Башҡортостан Республикаһында рус һәм башҡорт телдәре дәүләт теле", - тип яҙылған. Конституцияның 54-се статьяһында: "Башҡортостан Республикаһы уның территорияһында йәшәгән халыҡтарҙың туған телдәрен һаҡлау буйынса тигеҙ хоҡуҡтарын һәм туған телдәрҙе өйрәнеү һәм үҫтереү мөмкинлектәрен гарантиялай. Башҡортостан Республикаһында Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен өйрәнеү өсөн шарттар булдырыла", - тиелә. Тел юҡ икән, мәҙәниәт тә юҡ. Был турала 57-се статьяла шулай тиелә: "Башҡортостан Республикаһы башҡорт һәм Башҡортостан Республикаһы территорияһында йәшәүсе башҡа милләттәрҙең тарихи һәм мәҙәни мираҫын һаҡлау һәм яҡлауҙы, мәҙәниәт үҫешен тәьмин итә".\nМин халҡыбыҙ тарихын, әҙәбиәтен башҡортса уҡыуҙы хуп күрәм, сөнки шул саҡта ғына уларҙың асылын аңларға мөмкин. Ә "Урал батыр" кеүек эпостарыбыҙҙы мотлаҡ башҡортса уҡырға кәрәк. Күпме аҡыл, фәлсәфә һалынған уларға!\nТәүге уҡыған китаптарым Мостай Кәримдең башҡорт телендәге әҫәрҙәре булды. Рәми Ғариповтың шиғриәтен яратам һәм ошо бөйөк шәхесебеҙҙең исемен йөрөткән 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатын тамамланым. Башҡорт йырҙарын бәләкәйҙән яратам. Ғәзим Ильясов, Ирек Ноғоманов, Рөстәм Ғиззәтуллин, Сәғиҙулла Байегет, Радик Юлъяҡшин, Заһир Ҡунафиндарҙы һәм башҡаларҙы бөгөн дә яратып тыңлайым. Һәм мин уларҙы һәр аҙымдарында, һәр сығыштарында туған телебеҙҙе яҡларға саҡырам. Башҡорт сәнғәт эшмәкәрҙәре туған телдең һаҡланыуын үҙҙәре хәстәрләмәһә, киләсәктә уларҙың йырҙарын кем тыңлаясаҡ һуң?..\nЯҙылған: 30.10.18 | Ҡаралған: 652


Ҡурҡыныс сир менән ауырыған ауырлы ҡатындар арта\n5 Ғинуар 2020, 13:15\nБылтыр 356 бала ғүмерлек “бүләк” менән тыуған. Уларҙың 189-ы малай, 167-һе ҡыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был һандар йылдан-йыл арта бара. Тулыраҡ беҙҙең сайтта.#национальныепроекты; #нацпроекты; #региональныепроекты; #регпроекты; #нацпроектыБашкортостан\nУҙған йылда Башҡортостанда ауырлы 450 ҡатын-ҡыҙҙа ВИЧ табылған. Ошо хаҡта СПИД һәм инфекция ауырыуҙарын профилактикалау һәм уларға ҡаршы көрәшеү буйынса республика үҙәге хәбәр итә. Былтыр 356 бала ғүмерлек “бүләк” менән тыуған. Уларҙың 189-ы малай, 167-һе ҡыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был һандар йылдан-йыл арта бара.\nСПИД һәм ВИЧ инфекция 1997 йылда ғына контролгә алынған. Шул дәүерҙән алып республикала 4561 бала: 2346 – малай һәм 2215 ҡыҙ тыуған! Ҡот осмалы һандар! Был үлемесле ауырыуҙы туҡтатыу бары тик үҙебеҙҙән тора.


Тормоштары йырға оҡшаш » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Тормоштары йырға оҡшаш\nТормоштары йырға оҡшаш 15.05.2018 // Йәмғиәт\n“Тормоштары йырға оҡшаш” тиҙәр ҡайһы бер ғаиләләр хаҡында. Баймаҡ ҡалаһында йәшәгән Гөлшат һәм Радмир Иҫәнбаевтар менән яҡындан танышҡас, уларҙың ғаиләһен “күңел түренән урғылып сыҡҡан моңло бер йырға” оҡшаттым. Сирек быуат иңгә-иң терәп йәшәгән пар әле булһа бер-береһенең күҙҙәренә һөйөү тулы наҙ менән баға.\nҮҙ-ара һөйләшеүҙәре, әйтерһең дә, шишмә тауышын хәтерләтә, бер-береһенә ҡарата йылылыҡ, ихласлыҡ менән һуғарылған мөнәсәбәт йорттарына килеп кергәс тә һиҙелә. Бер-береһенә терәк булып, бер-береһен ҡәҙерләп, хөрмәт итеп өс балаға ғүмер биргән Иҫәнбаевтар районда данлы һәм затлы араларҙан һанала. Ғүмерҙәрен мәғарифҡа арнаған ғаилә менән яҡындан танышҡас, уларҙың тормошто шул тиклем яратыуҙары, бер-береһенә ҡарата ихлас булыуҙары, балаларына бар яҡлап тәрбиә, белем биреүгә ынтылыуҙары, уларҙың һәләттәрен асырға ярҙам итеүҙәре һоҡландырҙы. Бөгөнгө геройҙарым – бер-береһен ҡәҙерләп һаҡлауҙың, ҡурсалап йәшәүҙең, ғүмер юлын татыу һәм бергә уҙыуҙың сағыу өлгөһө.\nӘ бит уларҙың танышыуы һис көтмәгәндә, осраҡлы килеп сыға. Хәйер, икеһе лә Сибай педагогия училищеһында бер йылдарҙа белем ала, әммә яҙмыш уларҙы бер нисә йылдан, уйламағанда, Баймаҡ ҡалаһында осраштыра.\nРайондың иң төпкөл ауылдарының береһе Ишейҙең ишле ғаиләһендә тыуып үҫкән Радмир Фитрат улы 1982–1986 йылдарҙа Сибай педагогия училищеһында уҡый, артабан хәрби бурысын үтәп, тыуған ауылына, үҙе белем алған мәктәптә хеҙмәт юлын башлай. Баймаҡ ҡыҙы Гөлшат Зәйнулла ҡыҙы ла хеҙмәт юлын үҙенең туған мәктәбендә башлай. Ул ваҡытта алты йәшлек балалар ҡаланың “Күбәләк” балалар баҡсаһында уҡытыла. Көндәрҙең береһендә ошонда уҡ логопед булып эшләгән бер туған апайын, Нурия Фитрат ҡыҙын, эҙләп ҡустыһы Радмир килә. Ҡарағастай мыҡты кәүҙәле, үткер ҡарашлы егетте күргәс тә Гөлшат Зәйнулла ҡыҙы бер аҙ юғалып ҡала – Сибайҙа уҡыу йортонда бергә белем алған Радмирҙы таный. Апайының кабинетына оҙатҡас, йәш ҡыҙ егеттең үткер ҡараштарын күңеле менән һиҙһә лә, иғтибар бирмәҫкә тырышып, тиҙ генә һаубуллашып, ашығып сығырға ынтыла. Әммә йөрәгенең дөпөлдәп һуғыуын, күңеленең тулҡынланыуын йәшерә алмай. Бер нисә көн үткәс, Радмир Фитрат улы йәнә ул эшләгән балалар баҡсаһына килә. Был юлы апайына түгел, ә һылыу ҡыҙ янына.\n– Гөлшатты тәү күргәс тә оҡшаттым, – ти әңгәмәсем. – Студент йылдарыбыҙ бер осорға тап килһә лә, мин уны хәтерләмәйем. Ҡыҙҙар күп булғандыр, күрәһең (көлә). Нимәлер һиҙгән кеүек, апайым да уның тураһында яҡшы яҡтан ғына телгә алды. Артабан Баймаҡҡа юл йышайҙы, осрашып, дуҫлашып йөрөй башланыҡ.\n1992 йылда йәштәр сәстәрен сәскә бәйләй. Ҡала ҡыҙымын тип тормай Гөлшат Зәйнулла ҡыҙы – төпкөлгә килен булып төшә. Ул ваҡытта Радмир Фитрат улы ҡарағайҙан шығырлап торған йорт күтәртеп ултыртҡан була, атаһы һәм туғандары ярҙамлашып, тиҙ арала уны төҙөп, буяп, йәштәрҙе яңы йортҡа сығарып та ҡуялар. Бәхеттәрен тулыландырып тәүҙә Азамат улдары, аҙаҡ сәскәләй ҡыҙ Гөлназ, төпсөктәре Искәндәр донъяға килә. Иҫәнбаевтар гөрләтеп донъя ла көтә, күпләп мал аҫрай, йәшелсә-емеш үҫтерә. Береһе ауылдағы “Ләйсән” балалар баҡсаһын етәкләй, икенсеһе Ишей туғыҙ йыллыҡ мәктәбе директоры йөгөн тарта.\n– Ишейҙә йәшәгән йылдарҙы тормошобоҙҙоң иң матур мәлдәре булараҡ хәтерләп алабыҙ, – ти Иҫәнбаевтар. – Тотош бер урам йәштәр урамы булараҡ төҙөлдө, күршеләр менән шул тиклем татыу йәшәнек, ауыл халҡының эшле булған осоро. Үҙебеҙ ҙә дәртле булғанбыҙҙыр, күрәһең, мәктәптә, балалар баҡсаһында етәксе тип тормайбыҙ, ауылдың мәҙәни сараларын да үткәрәбеҙ. Өмә булһынмы, һуғым аштарымы, һәр саҡ бергәбеҙ. Балалар менән тәбиғәт ҡосағына сығабыҙ, төрлө экскурсиялар ойошторабыҙ. Ауыл халҡы берҙәм, дәртле, сәмле булды.\n“Ҡаланы ташлап, ауылға китергә тәүәкәллек итеүегеҙ – үҙе батырлыҡ инде” тигән һүҙемә, йорт хужабикәһе, тормош иптәшенә ҡарап, йылмайып: “Радмирға мин шул тиклем ышандым, шуға күрә ул хаҡта уйлап та бирмәнем. Ул – хәстәрлекле атай, ышаныслы тормош иптәше, һөйөклө ир”, – тип яуапланы. “Шуға күрә төпкөлгә барыуым, унда 14 йыл йәшәүебеҙ үҙе бер матур мәл, ғаиләбеҙҙең онотолмаҫлыҡ сағыу бер бите”.\nҺәр саҡ яңылыҡҡа ынтылған, заман һулышын тойған Иҫәнбаевтар юғары белем алыу маҡсатында Сибайҙа асылған Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт асыҡ педагогия университетының филиалында белем ала. Был ваҡытта Гөлназ бәләкәй була, шуға күрә уны һәр саҡ үҙҙәре менән алып йөрөй. Лекция ваҡытында кескәй бала артҡы партала йоҡлаһа, имтихан биргәндә, ата-әсәгә баланы алмашлап ҡарап торорға тура килә.\nРадмир Фитрат улы директор булып эшләгән саҡта ауылда яңы мәктәп төҙөү теләге менән яна. Ишейҙәрҙең хыялы тормошҡа аша: 2004 йылда ике ҡатлы заманса йыһазландырылған социаль үҙәк сафҡа инә. Бында урта мәктәп, балалар баҡсаһы, китапхана һәм фельдшер-акушерлыҡ пункты бер бинала урын ала. Талапсан етәксе 2006 йылда Темәс ауыл биләмәһе башлығы итеп тәғәйенләнә. Был юлы ла Гөлшат Зәйнулла ҡыҙы тормош иптәше артынан яратҡан эшен, йыйған донъяһын ҡалдырып, күсеп килергә риза була. Артабан Радмир Иҫәнбаев Баймаҡ район хакимиәтендә эштәр идарасыһы, ҡала хакимиәте башлығының социаль өлкә буйынса урынбаҫары булып эшләй. Бөгөн ҡаланың 2-се һанлы мәктәбе директоры вазифаһын тарта. Ҡайҙа ғына эшләүенә ҡарамаҫтан, ул – һәр саҡ талапсан, ғәҙел һәм ышаныслы етәксе. Әйткән һүҙенә тоғро ҡалған, үҙ эшен яҡшы белгән Радмир Иҫәнбаевты һәр ерҙә хөрмәт итәләр. Ябай уҡытыусынан алып юғары вазифа биләгән әңгәмәсем коллегалары өсөн иғтибарлы, хәстәрлекле етәксе булып ҡала, үҙ эшенең оҫтаһына әүерелә. Фиҙакәр хеҙмәте өсөн бихисап Рәхмәт хаттары, Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә. 2014 йылда Сочиҙа волонтерҙар хәрәкәтен ойошторғаны өсөн Рәсәй Президенты В. Путиндың Рәхмәт хатына һәм иҫтәлекле бүләгенә лайыҡ була. Оҙаҡ йылдар ҡаланың 4-се мәктәбендә башланғыс кластар уҡытыусыһы булып эшләгән, юғары категориялы уҡытыусы Гөлшат Зәйнулла ҡыҙы күптән инде районда тәжрибәле педагогтар рәтендә.\nШулай ҙа Иҫәнбаевтарҙың иң ҙур байлығы һәм бәхете – уларҙың балалары. Оло улдары Азамат үҙенә оҡшаған һөнәрҙе үҙ иткән, тиҙҙән үҙ эшен асырға йыйына, әле Баймаҡта йәшәй, ер урыны алып, матур йорт төҙөүҙе башлаған. Мәктәпте алтын миҙалға тамамлаған Гөлназ бала саҡтан табип һөнәренә ғашиҡ. Бала саҡ хыялына тап төшөрмәй, әле Башҡорт дәүләт медицина университетының 4-се курсында белем ала, киләсәктә балалар табибы буласаҡ. Искәндәр – районда билдәле шахмат һәм шашка оҫтаһы. Шахмат буйынса Урал аръяғының өс тапҡыр чемпионы. Шулай уҡ география фәне менән ҡыҙыҡһына, карта буйынса илдең һәр нөктәһе хаҡында сәғәттәр буйы таныштыра ала, Гагарин кубогына үткән бәйгелә география буйынса республикала еңеүсе, робототехника менән етди шөғөлләнә. Быйыл “башлы” егеткә Мәскәүгә Президент шыршыһына барыу бәхете йылмайған, киләсәктә “Артек”ҡа барырға хыяллана. Искәндәр буласаҡ һөнәрен әлегә аныҡ ҡына билдәләмәгән, әммә илдәр гиҙеүсе сәйәхәтсе булһа ла, роботтар ярҙамында төрлө асыштар яһаусы инженер һөнәрен һайлаһа ла, шашка һәм шахмат минең өсөн иң яратҡан шөғөлөм буласаҡ, ти.\nБалаларының һәр башланғысын хуплап, уларҙы үҫтереүгә бар яҡлап ярҙам күрһәткән Иҫәнбаевтар күп ата-әсәләргә өлгө булып та тора. Әйткәндәй, ғаилә башлығының тағы бер яратҡан шөғөлө хаҡында әйтеп үтергә кәрәктер. Радмир Фитрат улы баҡса үҫтерергә әүәҫ. Уларҙың ихатаһында төрлө емеш ағастары, йәшелсәләр урын алған, виноградтың ғына бер нисә төрө бар. Йорт хужабикәһе тәмле итеп бешеренергә ярата, ғаиләнең төп аш-һыуҙарының береһе – бишбармаҡ, ҡоймаҡ һәм сәк-сәк. Хәйер, Гөлшат Зәйнулла ҡыҙы матур йырлай ҙа, шуға күрә уның йырлап баҫҡан ҡамыры һәр саҡ уңып бешә, ашы тәмле, татлы була.\nБер-береһенә ҡарата һөйөү менән һуғарылған был бәхетле ғаилә менән аралашҡандан һуң, мәҡәлә геройҙарымдан матур йәшәү сере менән дә ҡыҙыҡһындым. “Иң мөһиме – бер-береңде ихтирам итеү, яратыу, бер-береңә ҡарата ышаныслы булыу”, – тип яуапланы улар бер тауыштан.\nБына шундай матур һәм өлгөлө ғаилә йәшәй Баймаҡ ҡалаһында. Матурлыҡ һәм уңғанлыҡ, һөйөү һәм мөхәббәт, наҙ һәм нур, бер-береңә ҡарата ихтирам тантана иткән ғаиләнән үҙебеҙ ҙә нурланып сыҡҡандай булдыҡ.\nИльбакова Мамдуда от 15.05.2018, 08:42\nМатур мэкэлэ,афарин!Кэримэ!Шундай кешелэр тураhында куберэк яз!Рэхмэт.


Материалы за Январь 2017 года » "Урал" гәзите\n31-01-2017, 10:42 / ---\nБалалар спорт ярата\nРәсәйҙә 6 йәштән 70 йәшкә тиклемге һәр кеше ГТО нормативтарын тапшыра ала, ә йәштәр, сығарылыш уҡыусылары уҡыу йорттарына ингәндә ѳҫтәмә балл да аласаҡ. ГТО нормативтарын мәктәпкәсә йәштәге балалар ҙа теләп башҡара. Буласаҡ беренсе класс уҡыусылары икенсе йыл спортты яратҡан, күкрәгендә ГТО знагын йѳрѳткән ҙур “ғаилә” сафын тулыландырасаҡ. Хәҙер балаларға “Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙер” девизын аңлатып тороу кәрәкмәй, улар балалар баҡсаһында уҡ тәжрибәле инструкторҙар ярҙамында бәләкәй тѳркѳм нормативтарын үтәй һәм яҡшы һѳҙѳмтәләр күрһәтә. Ҡаланың 25-се “Тирмәкәй” башҡорт балалар баҡсаһы...\n31-01-2017, 10:41 / ---\nГөлсөм Бикбулатова башҡарыуында “Талым яңғыҙ” йырын тыңлап, күрше райондан ҡайтып киләм. Гөлсөмдөң йыры мине һағыштарға һалып ебәрҙе. Исмаһам, янымда берәү ҙә юҡ. Һүҙ артында юлдың оҙонлоғо һиҙелмәй бит. Ней, юлда берәйһе осрамай, ултыртып алыр инем, тип уйлауыма, юл буйында бер ҡатын ҡул күтәреп тора. Үәт, шәп булды, миңә лә иптәш, уға лә йәтеш тип шып туҡтаным. Ул арала оло йәштәге апай, ауыр сумкаһын саҡ күтәреп, артҡы ишекте асып ултыртты, үҙе алдан урын алды. - Һаумы, балам, бер үҙең бынау һыуыҡтан ҡурҡмай юл сығыуыңа аптырайым. Әллә ирең юҡмы? - Ике бала әсәһемен, бына тигән ирем бар....\n31-01-2017, 10:40 / ---\nАсылына тоғро ҡала\n23 ғинуарҙа Рәсәйҙә илдең иң оло һәм күләмле оборона ойошмаһы - ОСОАВИАХИМ (Оборонаға, авиацияға һәм химик тѳҙѳлѳшкә булышлыҡ итеү йәмғиәте), һуңынан ДОСААФ, РОСТО һәм хәҙерге Рәсәй ДОСААФ-ы 90 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Белорет автомәктәбе биләмәһендә үткән сара Ватанды һаҡлаусылар көнөнә һәм ошо иҫтәлекле датаға арналды. Рәсәй ДОСААФ-ы - үҙенең 90 йыллыҡ тарихи дәүерендә илдең оборонаһын нығытыуҙа әһәмиәтлелеген иҫбатлаған, Тыуған илен һаҡлауҙа үҙ-үҙен аямаған йәштәр тәрбиәләүҙә, армия һәм йәмғиәтте тоташтырған, үҫеп килгән быуында физик һәм рухи сәләмәтлекте нығытыу нигеҙе булып торған...\n31-01-2017, 10:38 / ---\n900 кѳнгә һуҙылған мәхшәр\n27 ғинуар ил тарихында Ленинград блокадаһын ѳҙѳү кѳнѳ булып ҡалды. 900 кѳн дауам иткән мәхшәрҙә олоһо ла, йәше лә, сабыйы ла берҙәй ыҙа-михнәт сигә, һәләк була. Беҙҙең ҡалала ла Ленинград блокадаһын башынан үткәргән Галина Андреевна Федорова йәшәй. Ул Ленинградта тыуып, ун йәшкә тиклем йәшәй. 1949 йылда уларҙың ғаиләһен яҙмыш еле Белорет ҡалаһына алып килә. Һуғыш ваҡытында бәләкәй булһа ла, ул был ҡот осҡос йылдарҙы иҫләй һәм бала хәтерендә уйылып ҡалған мәлдәрҙе тулҡынланып һѳйләй. - Атайым Андрей Яковлевич Димитрук Балтика фронты капитаны ине. Һуғыш башланғанда әсәйем - Екатерина...\n31-01-2017, 10:36 / ---\nСтудент йылдары - иң матур мәлдәр\nРәсәйҙә Татьяна кѳнѳ рәсми рәүештә Студенттар кѳнѳ тип иғлан ителеп, хәҙер киң билдәләнелә. Уны һәр уҡыу йорто үҙенсә үткәрә. Мәҫәлән, Белорет медицина колледжы икенсе йыл рәттән был кѳндѳ иртәнге флешмоб менән башлай. Быйыл да был йолаға тоғро ҡалып, студенттар иртәнге сәғәт туғыҙҙа колледж алдында йыйылды. Ҡар ѳҫтѳнә “Студенттар кѳнѳ менән!” тип яҙғандар. Һуңынан медицина колледжы директоры Азат Ғәббәс улы Хамматов студенттарҙы шифалы үлән сәйе һәм кәнфит менән һыйланы. Шулай итеп, студенттар 30 литр сәй эсеп, 5 килограмм кәнфит ашаны....\n31-01-2017, 10:32 / ---\nҮҙ ғүмерен дәүләт эшенә арнаған кешеләр бар. Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы идаралығының Белорет район- ара суд приставтары бүлеге начальнигы Әсләм Камил улы ҠАСҠЫНБАЕВты улар иҫәбенә индерергә мѳмкин. Әсләм Камил улы 1957 йылдың 29 ғинуарында Әбйәлил районының Дәүләт ауылында биш балалы Ҡасҡынбаевтар ғаиләһендә тыуа. Ике апай һәм ике һеңлеһе араһындағы берҙән-бер ир баланы туғандары яратып үҫтерһә, ул, үҙ сиратында, апай- һеңлеләре ѳсѳн терәк-таяныс була....\n24-01-2017, 09:48 / ---\nАбҙаҡта - "Анна Богалий кубогы - SKIMiR"\n18-21 ғинуарҙа Абҙаҡ тау саңғыһы курортының Биатлон үҙәгендә “Анна Богалий кубогы - SKIMiR” кубогына биатлон буйынса ярыштар үтте. Унда илебеҙҙең тѳрлѳ тѳбәктәренән 16 команда, шул иҫәптән 160-тан ашыу 10- 17 йәштәге үҫмерҙәр кѳс һынашты. “Анна Богалий кубогы - SKIMiR” кубогы инде бишенсе йыл рәттән ойошторола....\n20-01-2017, 12:10 / ---\n"Теләк бер - ситтә ҡалмағыҙ!"\nОшо йәһәттән беҙ Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Белорет территориаль комитеты начальнигы Ирина Александровна ПЕНКИНА менән әңгәмәләштек. -\tИрина Александровна, экологтар ѳсѳн йылдың һәр кѳнѳ Экология йылы булып тора. Бынан сығып, һеҙ был яңылыҡты нисек ҡабул иттегеҙ? -\t- 2013 йылды республикала Тирә-яҡ мѳхитте яҡлау йылы итеп иғлан итеү һѳҙѳмтәһендә, республика граждандары тормошо сифатын яҡшыртҡан экологик әһәмиәтле байтаҡ саралар үткәрелеүен иҫәпкә алып, Экология һәм махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы ла күп ыңғай үҙгәрештәр, беҙ...\n20-01-2017, 12:08 / ---\nҒинуар айында Ѳфѳнѳ, ысын мәғәнәһендә, спорттың баш ҡалаһы тип әйтергә мѳмкин. 2 ғинуарҙан 20-һенә тиклем Башҡортостанда уҡыусылар араһында спорттың ҡышҡы төрҙәре буйынса Республика Спартакиадаһы тамамланып та ѳлгѳрмәне, 15 ғинуарҙан 22-һенә тиклем “Хоккей йондоҙҙары аҙналығы” старт алды. Уҡыусылар араһында үткән беренселек тә хоккей аҙналығына арналды. Трамплин, битләүҙәр, боҙ майҙансыҡтары, трассалар - быларҙың барыһын да һанап бѳтѳрѳрлѳк түгел. Хоккей байрамы сиктәрендә үткән спорт саралары бѳтә республика ѳсѳн ҙур байрамға әйләнде....\n20-01-2017, 12:07 / ---\nАрслан ағай 1931 йылдың 14 ноябрендә Үрге Сермән ауылында Заһит һәм Шәмсиҡәмәр Вәлиуллиндар ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. Малай бәләкәйҙән үк сос, үткер, теремек булып үҫә. Эйе, шәп булырһың да: уға бит ҡустылары Рәшит менән Әхәтте, һеңлеһе Гѳлсѳмдѳ тәрбиәләшергә тура килә. - Әсәй менән атай ялһыҙ эшләй. Беҙ апайым Шәмсиниса менән ата-әсәйҙең тѳп таянысы булдыҡ. Репрессияға эләгеп, Омск ҡалаһында биш йыл йѳрѳп ҡайттыҡ. Бик ауыр тормошта эшләргә тура килде. Аслыҡты ла, яланғаслыҡты ла күрҙек. Аслыҡтан кешеләрҙең күпләп үлеүен күреү бигерәк тә ауыр булды....


Башҡортостан вуздары документтар ҡабул итеүен тамамлай // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан вуздары документтар ҡабул итеүен тамамлай\n15:17, 19 июля 2011 Йәмғиәт\n20 июндән эшләй башлаған ҡабул итеү комиссиялары республика вуздарына документтар ҡабул итеүен тамамлай. 25 июль – документтар ҡабул итеүҙең һуңғы көнө. Һәм 27 июль тирәһендә юғары уҡыу йорттары абитуриенттарҙың рейтингтарын сығарып эләсәк.\nБР Мәғариф министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, дәүләт юғары уҡыу йорттары, шулай уҡ уларҙың филиалдары 11,5 мең тирәһе бюджет урыны тәҡдим итә. Шул иҫәптән Башҡортостан вуздарының көндөҙгө бүлегенә 8604 кеше инә ала.\nТеги: мәғариф, вуздар


Башҡортостан делегацияһы Ҡаҙағстандың билдәле урындарының береһендә булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан делегацияһы Ҡаҙағстандың билдәле урындарының береһендә булды\n12:13, 11 марта 2015 Йәмғиәт\nБашҡортостан делегацияһы Ҡаҙағстанда танылған ҡаҙаҡ батырҙарының береһе — Ҡабанбай батырҙың мавзолейында булды.\nҠаҙағстанда Башҡортостан Республикаһы вәкиле вазифаһын башҡарыусы Ренарта Яунбаевты һәм Силәбе өлкәһенән крайҙы өйрәнеүсе Рөстәм Сәғиҙуллинды Кызылжар ауылы мәктәбе хеҙмәткәрҙәре оҙатып йөрөнө. Улар Ҡабанбай батырҙың биографияһы, уның иҫтәлегенә бәйле мәктәптә уҙғарылған саралар хаҡында һөйләне.\n— Ошо төйәктең данлы ата-бабалары хаҡында тарихи иҫтәлектәр һаҡлау буйынса саралар хөрмәткә лайыҡ. Башҡорт һәм ҡаҙаҡ батырҙары йәмғиәттә һәм яу яланында оҡшаш функция үтәгән, шуға күрә бындай тикшеренеүҙәр башҡорт һәм ҡаҙаҡ халыҡтары араһында мәҙәни хеҙмәттәшлекте нығытасаҡ, — тип билдәләне Ренарт Яунбаев.\nРөстәм Сәғиҙуллин ҡаҙаҡ уҡыусыларына Башҡортостанда ла, Силәбе өлкәһендә лә башҡорттарҙың батырҙар тураһында тарихи хәтерҙе хөрмәтләүе тураһында бәйән итте. Былтыр Нуриман районында Төлкөсура Алдағоловҡа бағышланған һүрәттәр конкурсын миҫалға килтерҙе. Ул үҙе батырҙың биографияһын өйрәнә.\nБашҡортостан делегацияһы мәктәп китапханаһына китаптар, башҡорттарҙың тарихы тураһында материалдар һәм республика флагын бүләк итте.


13 Март 2020, 14:45\nАлты команда араһында ярыш бик сәмле барҙы. Хатта өсәр партия уйнаған уйындар булды. 60 йәшлек өләсәйҙәр, 3-5-әр йәш балалы әсәләрҙең уйынын ҡарап тороу үҙе ҡыуаныс. Өй мәшәҡәттәренән арынып, үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнамай, интернет- телевизорҙан баштарын йырып алып күрше ауылға күнекмәләргә йөрөү үҙе батырлыҡ.Үтәғол мәктәбе спортзалында Яңыбай һәм Үтәғол ауыл биләмәләре ауылдары араһында уҙған волейбол ярышы тураһында Сәүиә Дәүләтбәкованың мәҡәләһе менән сайтта танышырһығыҙ.\nҮтәғол мәктәбенең спортзалында ысын мәғәнәһендә байрам, сөнки әхирәттәр, таныштар осрашалар, байрам менән ҡотлашалар. Ҡатын-ҡыҙҙар йыйылған ерҙә һәр ваҡыт күңелле. Шулай ҙа бөгөн уларҙың маҡсаты изге, Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына бағышлап –волейболда көс һынашыу, еңеү яулау. Дәртле марш аҫтында ярышты асыу тантанаһына Үтәғол ауылы биләмәһе командаларын һәм саҡырылған ҡунаҡтар – Яңыбай ауылы биләмәһе командаларын теҙелергә команда булды. Был матур сараны Үтәғол ауыл хакимиәте башлығы Сабит Фазлыев асып, гүзәл заттарҙы байрам менән ҡотланы, уларға уңыштар теләне. Фаил Ҡолсурин, Вадим Әхмәровтарҙың музыкаль бүләген барыһы ла йылы ҡабул итте. Яңыбай ауыл хакимиәте башлығы Самат Ҡансурин үҙенең ҡотлау һүҙҙәрен еткереп, был ярыштарҙың киләсәктә лә дауам итеүен теләне.\nАлты команда араһында ярыш бик сәмле барҙы. Хатта өсәр партия уйнаған уйындар булды. 60 йәшлек өләсәйҙәр, 3-5-әр йәш балалы әсәләрҙең уйынын ҡарап тороу үҙе ҡыуаныс. Өй мәшәҡәттәренән арынып, үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнамай, интернет- телевизорҙан баштарын йырып алып күрше ауылға күнекмәләргә йөрөү үҙе батырлыҡ. Сөнки, күптәрҙең ҡулынан килмәй. Бына уйындар тамам. Бер тапҡыр ҙа еңелмәй уйнаған Үтәғолдар – 1-се, Ҡужанаҡ ауылы – 2-се, Иҙәштәр – 3-сө урында. Уйын аҙағына тиклем көрәшеп, матур уйын күрһәткән Яңыбай, Юнай, Ярғайыш командалары ла афариндар, һеҙ булмаһағыҙ был матур байрам тулы булмаҫ ине. Һеҙ бит башлап та йөрөүселәр. Командалар ял иткән арала, дартс буйынса ла ярыш уҙғарылды. Һәр команданан ике кеше көс һынашып, 1-се урында Яңыбай командаһы (79 мәрәй), 2-се Ҡужанаҡ (63 мәрәй), 3-сө Үтәғол (58 мәрәй). Шәхси беренселектә,1-2 урындар Яңыбайҙарҙа: 40 мәрәй менән Әлиә Күҙәшева – тәүге урынды, 39 мәрәй йыйған Әлфиә Ҡаһирова икенселекте алды 3-сө урында 35 мәрәй менән Үтәғолдан Зилә Ишемйәрова.\nТантаналы шарттарҙа еңеүсе командаларҙы кубок, миҙалдар менән бүләкләү булды. Матур теләктәр әйтелде. Әлбиттә, иҫтәлеккә күмәкләшеп фотоға төштөк.\nСәүиә Дәүләтбәкова, Үтәғол мәктәбенең физик тәрбиә уҡытыусыһы.


Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек саралары тулыһынса үтәлде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек саралары тулыһынса үтәлде\n11:26, 6 октября 2010 Йәмғиәт\n5 октябрҙә Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Леонид Гильченко видеоселектор кәңәшмәһе үткәрҙе. Унда Волга буйы федераль округы төбәктәренең 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлеге тикшерелде.\nБашҡортостандың дөйөм федераль кампанияға әҙерлеге тураһында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – Хөкүмәт Аппараты Етәксеһе, БР Хөкүмәте ҡарамағындағы 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуға әҙерлек буйынса комиссия рәйесе Илшат Тажетдинов сығыш яһаны.\nУл 29 сентябрҙә Башҡортостанда республика Президенты етәкселегендә үткәрелгән видеоселектор кәңәшмәһе тураһында хәбәр итте. Дөйөм алғанда, бөтә әҙерлек саралары үтәлгән. Ҡала һәм райондарға иҫәп алыу бланкалары, башҡа кәрәкле документация һәм матди-хужалыҡ тәьминәте тулы күләмдә илтелгән. Инструктор һәм иҫәп алыу участкалары өсөн 1822 бина һайлап алынған, улар мебель, элемтә саралары менән йыһазландырылған. Шулай итеп, иҫәп алыусы персоналдың һөҙөмтәле эшен тәьмин итеү өсөн бөтә кәрәкле шарттар булдырылған.\nОкруг комиссияһы рәйесе урынбаҫары Галина Полякова Башҡортостанды иҫәп алыу кампанияһын транспорт менән хеҙмәтләндереүгә тәүгеләрҙән булып договор төҙөүсе төбәктәрҙең береһе тип билдәләне.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 14 октябрҙән 25-енә тиклем үтәсәк.


Бөрйән районында йәшәүсе ике иргә енәйәт эше ҡуҙғатылды\nРеспублика прокуратураһынан хәбәр итеүҙәренсә, улар айыуҙы атыуҙа ғәйепләнә.\nИҫке Собханғол ауылы эргәһендә урман хужаһын аулаған 37 йәшлек Ансар Сәғитов менән 51 йәштәге Әхмәт Уразаевтың һунарға рөхсәт ҡағыҙы булмаған. Бынан тыш, тикшереү һөҙөмтәләре буйынса законһыҙ дары ҡулланыу ҙа асыҡланды. Хайуандар донъяһына зыян килтергән күләме 90 мең һум билдәләнгән. Ҡулға алыусылар ғәйебен таныны. Береһе 100 мең һум күләмендә штраф түләйәсәк, ә икенсеһе бер йылға иркенән мәхрүм ителде.


Нимә ул инновациялар?\nИнновацион типтағы иҡтисадты формалаштырыу Рәсәйҙең 2020 йылға тиклем үҫеш программаһында һалынған. Әммә беҙҙең беребеҙ ҙә "инновацион иҡтисад"тың нимәнән ғибәрәт булыуын аңламаған кеүек тәьҫир ҡала.\nБеҙҙең чиновниктарға, бизнесмендарға, ғөмүмән, ябай кешеләргә был мәсьәлә аңлайышлы булһын өсөн, Башҡортостан Республикаһының III Асыҡ форумына ярашлы "Инновацион эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙең хәҙерге заман тенденциялары" түңәрәк өҫтәле ойошторолдо.\nӘ беҙгә һеҙҙең менән инновацияның билдәләмәһенән башларға кәрәктер, моғайын. "Бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереү институттары" ғилми предприятиеһының (Мәскәү) генераль директоры Андрей Лебедев аңлатыуынса, инновация - ул фәнни йәки конструкторлыҡ идеяһы ғына түгел. Беренсе сиратта, был сәнәғәт производствоһы кимәленә етерлек етди, перспективалы проект. Белгес айырып билдәләгәнсә, инновация - ул бер ҡасан да бер кемдә лә булмаған нәмә. Ләкин әгәр ғилми эшкәртмә бер нәмә менән дә нығытылмаған идея кимәлендә ҡалһа, был айырым бер ғалимдың гипотезаһы ғына. Хатта был идеяға ышанған эшҡыуар табылып, уны бойомға ашырыуға күпмелер аҡса бүлгән хәлдә, баҙарға, потенциаль талап ителеүгә барып еткәнгә тиклем ҙур һәм ҡатмарлы юл үтәһе бар әле. Ләкин хәҙер инде ғилми прожект һәм теләк формаһында ғына түгел, ә уның өсөн сәнәғәтселәр һәм ҙур дәүләт корпорациялары күп аҡса түләргә әҙер булған аныҡ технология формаһында. Шул саҡта был идея инновацияға әйләнә лә инде.\nӘ хәҙер киләһе терминға күсәйек - инновация системаһы, йәки ҡатмарлыраҡ итеп әйткәндә, "инновация инфраструктураһы". Нимә һуң ул? Андрей Лебедев әйтеүенсә, РФ Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығында был мәсьәләне түбәндәгесә аңлаталар.\nИнновацион системала беренсе этап булып, министрлыҡ вәкилдәре фекеренсә, бизнес-инкубаторҙар булдырыу торорға тейеш.\nБеҙҙең илдә улар тураһында иң алда телгә алдылар, һәм был осраҡлы күренеш түгел, инкубаторҙар - тыуып килеүсе бизнесҡа ярҙам итеүҙең башланғыс стадияһы бит. Бизнес-инкубатор төшөнсәһе үҙ эсенә нимәләрҙе индерә һуң? Был дәүләт тарафынан булдырылған инфраструктура, унда төрлө иҡтисади "елдәргә" "һыуыҡтарға" һәм башҡа агрессив мөхиткә бирешеүсән башланғыс бизнес өсөн мөмкин тиклем ҙурыраҡ льготалы шарттар бар.\nБөгөнгө көндә Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығы программаһында йөҙ бизнес-инкубатор төҙөү планлаштырылған, уларҙың ҡырҡы ғәмәлдә лә инде (йәки яңы-яңы эшләй башлай), алтмышы - төҙөү йәки реконструкциялау стадияһында. Киләсәктә биш йөҙгә еткереү күҙаллана. Андрей Лебедев әйтеүенсә, был әлегә планлаштырылған һандар ҙа артыҡ ҙур түгел. Сағыштырыу өсөн белгес ҡытай коллегаларын миҫалға килтерә: бөгөн Ҡытайҙа 800 бизнес-инкубатор эшләй, ә 2008 йыл аҙағына был һанды меңгә еткереү планлаштырыла.\nНисек кенә булмаһын, бизнес-инкубаторҙар, эшҡыуарҙар эш башлаған осорҙа етди ярҙам булып торһа ла, проблеманы хәл итмәй әле. Һәм министрлыҡ программаһында хронология буйынса технопарктар (ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге, тәжрибә-конструкторлыҡ эштәре, шулай уҡ тәжрибә һәм ваҡ сериялы етештереү өсөн тәғәйенләнгән производство майҙансыҡтары) килә.\nИнновацион системаның киләһе этабы - венчур фондтары (ғилми-техник өлкә предприятиеларына ярҙам күрһәтеүсе компаниялар). Бындай фондтар шәхси-дәүләт партнерлығы принциптарында төҙөлә. Был нимәне аңлата һуң? Министрлыҡ планлаштырыуынса, фонд средстволарының илле процентын дәүләт индерәсәк, ә ҡалғанын шәхси бизнес өҫтәйәсәк. Фонд аҡсаһы менән конкурс нигеҙендә һайланған махсус компания идара итәсәк.\nАхыр килеп, инновацион инфраструктураның тағы бер звеноһы - туранан-тура инвестиция фондтары һәм гарантия фондтары. Һуңғылары залог тәьминәте булмаған эшҡыуар өсөн гарантия йөкләмәләре бирә.\nБашҡортостанда инновацион инфраструктура ниндәй этапта һуң?\nБР сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры урынбаҫары Евгений Сафоновтың һүҙҙәренә ҡарағанда, Башҡортостанда инновация эшмәкәрлегенә дәүләт ярҙамы сифатында 2008-2010 йылдарға республика маҡсатлы Программаһы ҡабул ителгән. Был документҡа ярашлы, сараларҙы (45 пункт буйынса) финанслауға 140,5 миллион һум аҡса бүлеү планлаштырыла. Бөгөн Башҡортостанда бер бизнес- инкубатор эшләй, быйыл тағы икәү асыласаҡ. Беҙҙә "Геофизприбор" акционерҙар йәмғиәте, БР Нефтехимик эшкәртеү институты дәүләт унитар предприятиеһы, Инновацион проектлау һәм идара итеү үҙәге базаһында төҙөлгән технопарктар ҙа бар. Венчур фонды ла, Гарантия фонды ла төҙөлгән. Ә быйыл майҙа республикала шулай уҡ Туранан-тура инвестициялар фонды ла барлыҡҡа киләсәк. Евгений Сафонов әйтеүенсә, уның тәүге 100 миллион доллары яҡшы итеп эшләнгән инновацион проекттарға йүнәлтеләсәк.\nШул уҡ ваҡытта, тип билдәләне министр урынбаҫары, был һандар Башҡортостандың инновацион ҡеүәтенә тулыһынса тап килмәй һәм иҡтисад талаптарына яуап бирмәй - асылда, улар күпкә юғары.\nБыл ҡеүәтте ғәмәлгә ашырырға нимә ҡамасаулай һуң? Ҡайһы бер эксперттарҙың фекеренсә, төп проблема инновацион системаға нимәләр инергә тейешлеген аныҡ аңламауға ҡайтып ҡала. Хәҙерге бизнес-берләшмә был мәсьәлә буйынса аныҡ ҡына берҙәм позиция булдырмаған әле. Һөҙөмтәлә юлға һалынған схема урынына беҙ айырым, тарҡау элементтар ғына күрәбеҙ.\nБыл "тарҡаулыҡта" инновацион инфраструктура тураһында мәғлүмәт булмауы етди роль уйнай. Эшҡыуарҙар элекке кеүек, бер кемгә лә кәрәкмәйбеҙ, тип уйлай, финанс һәм техник ярҙам һорап ҡайҙа барырға кәрәклеген белмәй. Етмәһә, процестың юридик яҡтан регламентланмауы "утҡа май" өҫтәй. Әле булһа инновационлыҡ критерийҙары аныҡ билдәләнмәгән.\nАхыр килеп, төп проблема булып "шәхси капиталдың ҡурҡыуы" тора. Андрей Лебедев әйтеүенсә, шәхси бизнес шул уҡ венчур фондтарға аҡса һалырға ҡурҡа, сөнки был өлкәлә килем алыу механизмдарын күрмәй һәм аңламай. Ә улар бик ябай - реаль файҙаны 3,5-4 йыл үткәс кенә күрергә мөмкин. Һәм был бөгөн бизнестың тап дәүләт шәхси капиталға тәҡдим иткән варианты.\nЭйе, был бизнес, һис шикһеҙ, килемле. Өфөнөң фәнни-техник фирмаларының береһен миҫалға килтерәйек: эшләй башлағандың тәүге йылында акцияларҙың күп өлөшө дәүләткә ҡарай ине. Бөгөн иһә, дүрт йыл үткәс, уның (дәүләт) ҡарамағында бер процент та юҡ - барыһын да шәхси капитал һатып алған. Хәҙер иһә был алдынғы предприятие. Ә был, шәхси бизнес нисек аҡса эшләп табырға кәрәклеген аңлаған һәм инновация кеүек өлкәнең фантастик перспективаларын баһалаған, тигән һүҙ.


Инфоурок › Другое › Конспекты › Конспект урока по башкирской литературе "Минигали Шаймуратов"\nҠАДИР ДАЯН. «Шайморатов генерал».\n«Шайморатов генерал» шиғырының йөкмәткеһен үҙләштереү.\nШайморатов генерал хаҡында уҡыусыларға билдәле булған хәл-ваҡиғаларҙы еткереү.\nШайморатов өлгөһөндә уҡыусыларҙа Тыуған илгә бирелгәнлек, илһөйәрлек тойғолары тәрбиәләү.\nҠадир Даяндың биографияһын һөйләү. Уның «Шайморатов генерал» шиғырын тасуири уҡып, йөкмәткеһен үҙләштереү. Генерал Шайморатовтың героик подвигтарын иҫкә төшөрөү. Шайморатов образы, уның автор тарафынан сағыу итеп бирелеүе. Шиғырға яҙылған музыканың аһәңлеген, уның хәрбиҙәрсә яңғырауын төшөнөү. Ҡулланылған һүрәтләү сараларын табыу.\nРәми Ғарипов ҡайҙа тыуған\nШағир «Әсәм ҡулдары» шиғырында үҙенең әсәһен нисек иҫкә төшөрә?\nӘсәһе түҙемлелек күрһәтеп, уны нимәгә өйрәтә?\nҺеҙ әсәйегеҙҙең тәү башлап нимәгәлер өйрәткәнен иҫләйһегеҙме, шул хаҡта һөйләгеҙ.\n2— «Бер әсәнең зарыҡҡаны» исемле әкиәттә нимә тураһында һөйләнелә?\nӘкиәттең йөкмәткеһен тулы килеш һөйләтеү.\nБалалары әсәһенә ниндәй мөнәсәбәт күрһәтә?\nӘсәләре ҡош булып осоп киткәс, балалары ниндәй хәлдә ҡала?\nӘсә ҡәҙерен ваҡытында белеү кәрәк, аҙаҡ үкенерлек булмаһын тигән әйтемде һеҙ нисек аңлайһығыҙ?\nҺеҙ ҡайһылай уйлайһығыҙ, әсәләр менән балалар ҡайһы ваҡытта айрлышҡандар (һуғыш ваҡытында)\n— Бөйөк Ватан һуғышы нисәнсе йылдарҙа була?\nБыл һуғышта Башҡортостан егеттәренең ҡыйыулығы тураһында нимәләр беләһегеҙ?\nӘ һеҙҙең Шайморатов генерал тураһында ишеткәнегеҙ бармы? Кем һуң ул?\nУҡыусылар үҙҙәренең белгәндәрен һөйләйҙәр.\nДөрөҫ, уҡыусылар, беҙҙең Башҡортостан егеттәре Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һуғыштың иң алғы сафтарында була. Тик Башҡортостандан ғына 178 кешегә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә, ә Муса Гәрәевкә был Почетлы исем ике тапҡыр бирелә.\nБөйөк Ватан һуғышы тарихында Башҡорт атлы кавалерия дивизияһы үҙе генә ҙур урын алып тора. Ул дивизия Башҡортостанда төҙөлә, ундағы һуғышсылар үҙ аттары менән һуғышҡа инеп китәләр. Был дивизияның командиры генерал Миңлеғәли Шайморатов була.\nМиңлеғәли Минһаж улы Шайморатовтың шәхесе республикабыҙ һәм халҡыбыҙ тарихында айырыуса ҡәҙерле урындарҙың береһен алып тора. Уның етәкселегендә хәрби әҙерлек үткән Башҡорт кавалерия дивизияһы (1943 йылдың 14 февраленән — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы) Бөйөк Ватан һуғышында тиңһеҙ батырлыҡ өлгөләре күрһәтә.\nДивизия сафтарын тәү мәлдә тулыландырған 5 мең самаһы һалдат халҡы ла ябайҙан түгел. Һөр береһе ғариза яҙып, армияға үҙ теләге менән алынған. Ватан азатлығы, халыҡ осөн көрәшкә атлығып торған ир-егеттәр. Юғиһә, улар тыл хеҙмәтендә тир түгеп, фронтты тәьмин итеп тороу өсөн бронь буйынса ҡалдырылғайнылар. Башҡорт атлылары дивизияһын ойоштороу тураһындағы ҡарар сығарылғанда, мәжбүри мобилизацияға тейешле ирҙәр алынып бөткәнлектән, ошо бронлы тыл хеҙмәте кешеләрен сафҡа саҡырырға тура килгән.\n112-се Башҡорт атлылары дивизияһына «легендар» атамаһы юҡҡа бирелмәгән. Уның яугирҙары яу яланында батырлыҡ, ҡаһарманлыҡ күрһәтеп дан алған, дошманға ҡаршы сыҡҡанда, уның ҡотон ала торған булған. Командованиеның иң ҡатмарлы бурысын үтәп сыға алырлыҡ көс тапҡан.\nДивизия 1941—1942 йылдың ҡышында әҙерлек үтеп сыҡҡас, Брянск фронтына килеп, 8-се атлылар корпусына ҡара- ган өс дивизияның береһен тәшкил итә. һуғыш ҡоралын алын, ҡулланыу күнекмәләрен үткәс, ошо 1942 йылдың 2 июль иртәһендә, ниһайәт, дошман ғәскәренә ҡаршы баҫа. Башҡортостан яугирҙары Дон буйынан алып Эльба ярҙарына тиклем меңәрләгән саҡрым һуғышсан юл үтә. Дивизияға 1943 йылдың 21 сентябрендә, башҡорт атлылары азат иткән кала хөрмәтенә, Чернигов исеме бирелә. Ул Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Суворов һәм 2-се дәрәжә Кутузов ордендары менән бүләкләнә. Баш ҡалабыҙ Мәскәүҙә башҡорт яугирҙары хөрмәтенә 15 тапҡыр салют бирелә.\nБашҡорт дивизияһында Миңлеғәли Шайморатовтың абруйы әйтеп бөтөргөһөҙ ҙур була. Һалдаттар һәм офицерҙар уның етәкселегендә һуғышыуҙы үҙҙәре өсөн оло мәртәбә тип иҫәпләй. Фронттағы иң ауыр шарттарҙа ла ул яугирҙар тураһында хәстәрлек күрергә тырыша, бүтән командирҙарҙан да шуны талап итә.\nДивизия Сталинград фронтында танкылар, самолеттар менән ҡоралланған фашист ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышып, тиҫтәләрсә ауыл-ҡалаларҙы азат итә. 1943 йылдың 23 февралендә дошман тылына үткәрелгән рейдта халыҡ геройы ил азатлығы хаҡына яу ҡырында батырҙарса һәләк була.\nГенерал Шайморатовтың иҫ киткес батырлығына арнап, Ҡадир Даян «Шайморатов генерал» тигән шиғырын ижад итә, ә һуңынан күренекле композитор Заһир Исмәғилев уның һүҙҙәренә көй яҙа. Шулай итеп был йыр халҡыбыҙҙың, бигерәк тә уҡыусы балаларҙың яратҡан йырына әүерелде. Ә хәҙер ҡыҫҡаса ғына уның авторы Ҡадир Даян хаҡында бер нисә һүҙ.\nҠадир Хәким улы Даянов 1910 йылдың 14 февралендә Силәбе әлкәһенең хәҙерге Ҡоншаҡ районы Ҡоншаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.\nӘммә Ҡадир Даян поэзияһының төп стихияһы — йырҙа. Ҡадир Даян йырҙарының поэтик көйө һәм халыҡсанлығы башҡорт халыҡ поэзияһының иң гүзәл традицияларына тамырланып һәм шунан һут алып, шағирҙың үҙ поэтик һәләтенә ҡушылыу аша тәрән мәғәнәле һәм бай тойғоло булып етешеүендә.\nҠадир Даян йырҙарының оҙон һәм ҡыҫҡа йыр, таҡмаҡтар, романстар,дуэттар тигән әллә ни хәтле жанр биләмәләре бар.\nҠ. Даян халыҡ араһында ҙур популярлыҡ ҡаҙанған шундай йырҙары менән башҡорт поэзияһының йыр репертуарын байыҡтырҙы.\nӘйҙәгеҙ хәҙер “Шайморатов генерал” йырын тыңлап үтәйек.\nЙыр көйө һеҙҙә ниндәй хис-тойғолар уята\nАртабан шиғырҙы уҡыуға күсәләр.\nИң алда уҡытыусы үҙе уҡып күрһәтә, һуңынан бер нисә уҡыусы тасуири итеп уҡый. Шиғырҙың йөкмәткеһе буйынса һорауҙар бирелә.\nШиғырҙа ниндәй ваҡиға тураһында һөйләнелә?\nШиғырҙа кемдең образы тураһында һүҙ бара?\nГенерал Шайморатов образын сағыу итеп күҙ алдына баҫтырыу өсөн Ҡадир Даян бик күп һүрәтләү сараларын ҡуллана. Әйҙәгеҙ, шуларҙы билдәләп ҡарайыҡ.\nОҙатып калды күк Урал, дошман ҡырҙы. (Метафора)\nУтлы дауыл. (Эпитет)\nУтта янмай, һыуҙа батмай. (Сағыштырыу)\nУҡытыусы ошо тасуири һүрәтләү сараларына комментарий бирә, ни өсөн ҡулланылғанын аңлата.\nКавалерия дивизияһы тураһында нимә беләһегеҙ?\n112-се Башҡорт атлы дивизияһының музейы ҡайҙа урынлашҡан?\nШайморатовтың ҡайһы райондан икәнен беләһегеҙме?\nҺеҙҙең ауылдан 112-се Башҡорт атлы дивизияһында ҡатнашыусыларҙы беләһегеҙмә.\nБына улар: Вәлиев Гәлим Вәлий улы, Вәлиев Хәмидулла Вәлий улы, Сәитхужин Хәмидулла Сәтихужин улы, Сәйфетдинов Зәйнетдин, Хәтипов Хәирзаман, Хужин Хәирзаман Хужай улы.\nУҡыусылар, бәлки һеҙҙең аранан кемдер «Шайморатов генерал» йырын йырлап күрһәтергә теләр? Ә хәҙер, әйҙәгеҙ, класс менән ошо йырҙы йырлап ҡарайыҡ.\n«Эш дәфтәре» буйынса һорауҙарға яуап әҙерләргә.\nНомер материала: ДБ-250776


Уоуо, уо-уо, йо-йо, йо йо, йойо... Епкә тағылған подшипниклы тәгәрмәс кеүек был нәмәне нисек кенә атамайҙар. Башығыҙҙы бутамаҫ өсөн, был яйланманы "йо-йо" тип кенә ҡалдырайыҡ.\nҺеҙҙә, был ниндәй әйбер тағы, ул нимәгә кәрәк һәм ниңә был турала һөйләргә булдылар, тигән һорау тыуғандыр, моғайын. Эш шунда, Өфөлә йәш егеттәр - йоерҙар күбәйҙе, улар бергә йыйылып, йо-йо ярҙамында төрлө трюктар башҡара. Әйҙә был турала үҙҙәре һөйләһен әле!\n- Йо-йо атамаһы француз һүҙе jojo менән бәйле, ул "диуана" йәки "тиле" кеүек тәржемә ителә, - тип аңлата Өфө йоеры Роман Дрозденко. - Был әйбер боронғо Грецияла барлыҡҡа килгән. Археологик ҡаҙыныу эштәрендә вазалар табылған, унда йо-йо тотҡан кешеләрҙең һүрәте бар. Асыҡланыуынса, йо-йо һунар сараһы булған. Йәнлекте алдатырға ем һалғас, кеше таш алып, уға күндән ишелгән бау бәйләгән һәм ҡорбанын һағалаған. Байтаҡ йылдар үткәс йо-йо уйынсыҡҡа әйләнгән. Интернетта мин йо-йо менән заманында буржуазияның мауыҡҡанын да белдем.\nРоман әйтеүенсә, йәштәр араһында был әйбер Дональд Дункан арҡаһында 1923 йылда билдәлелек яулай. Ул йо-йо етештереү буйынса айырым завод аса.\n- Был завод бөгөнгө көндә лә эшләй, - тип дауам итә йоер. Миндә ул фирманың йо-йоһы ла бар хатта. 50-60-сы йылдарҙа Дункандың банкротлыҡҡа төшөүенә ҡарамаҫтан, уның эше йәшәүен дауам итә. Әлеге мәлдә йо-йо етештереүсе 20 фирма булыуы билдәле. Йоерҙарҙың үҙҙәренең байрамы - йо-йо көнө лә бар. Ул 6 июндә, Дональд Дункандың тыуған көнөндә билдәләнә.\nРәсәйҙә спорт төрө булараҡ йо-йо уҙған быуаттың 90-сы йылдарында билдәлелек алды. Беренсе рәсми ярыштар 2000 йылда үтте. Ә Америка ҡушма штаттарында - 1962-лә. Әле йо-йо халыҡ-ара спорт төрө иҫәпләнә, уның буйынса ярыштар үткәрелә. Унда эләгер өсөн тәүҙә үҙеңде ҡала, төбәк һәм ил кимәлендә күрһәтергә кәрәк. Өфөлә йо-йо яңыраҡ ҡына барлыҡҡа килгәнгә күрә, тура Мәскәүгә барып, Рәсәй ярыштарында ҡатнашыуы отошлораҡ. Әгәр призлы урын яулаһаң, Европаға юлланырға мөмкин, артабан - АҠШ-ҡа. Матди хәлең мөмкинлек бирһә, әлбиттә...\n- Роман, һиңә был нәмә нисек килеп эләкте?\n- Ҡасандыр бер компанияла йо-йо тураһында ишеттем. Мине ҡыҙыҡһындырҙы был. Уҙған йылдың июлендә уйын автоматтарында бүләккә ҡытай уйынсығы - йо-йо эләкте. Беренсе көнөндә үк боҙҙом... Ләкин ҡыҙыҡһыныуым юғалманы. Интернетта йо-йо тураһында мәғлүмәт таптым, видеороликтар ҡараным һәм "сирләй башланым". Шунда уҡ интернет-магазинға инеп, билдәле фирмаларҙың береһенә йо-йоға заказ бирҙем. Ярты йылдан һуң йо-йонан ярайһы ҙур арсенал тупланым.\n- Бындай күңел асыу күпмегә төшә инде?\n- Иң арзаны - 300 һум. Ләкин уның менән уйнауы әллә ни ҡыҙыҡ түгел. Мин күргән иң ҡиммәтле йо-йо - алтын ялатылған, таштар менән биҙәлгәне - 18 мең һум. Йо-йоның уртаса хаҡы - өс-биш мең һум. Шуға ла йо-йоингты мин арзан спорт төрө тип атамаҫ инем. Шулай ҙа сит илдән бер юлы бер нисә йо-йоға заказ бирһәң, күпкә арзанға төшә.\n- Һиндә нисә йо-йо бар?\n- Һигеҙ. Ләкин был коллекция йыйыуҙы аңлатмай. Һәр береһенең тәғәйенләнеше бар. Барыһы ла уйын стиленән тора.\n- Йо-йо уйынының ниндәй стилдәре бар?\n- Стринг - слип (йо-йо әйләнгән арала) ваҡытында төрлө трюктар башҡарыуға нигеҙләнгән стиль. Лупинг - беренсел стиль, уйынсы ҡул хәрәкәте менән йо-йоны ҡул тирәләй эллиптик траектория буйлап йүнәлтә. Бында йо-йоның оҙаҡ ваҡыт ҡулға әйләнеп ҡайтмауы һәйбәт. Оффстринг - уйындың тағы бер стиле, унда йо-йоның күсәре епкә бәйләнмәй. Фрихэнд - был осраҡта еп ҡулға бәйләнмәй. Чери ла бар - был техникала ике йо-йо ҡулланыла.\n- Йо-йо уйнарға нисек өйрәндең?\n- Интернет-сайттар ярҙамында өйрәнәм, йо-йоға арналған видео ҡарайым.\n- Өйрәнеүгә ваҡыт күп китәме?\n- Беренсе трюкты тәүге көндә үк үҙләштерҙем. Ябай ғына ине. Донъя чемпиондары интервьюларында ун йыл дауамында көнөнә дүртәр сәғәт күнекмәләр яһауҙары хаҡында һөйләй.\n- Ә һин көнөнә нисә сәғәт шөғөлләнәһең?\n- Буш ваҡытым бик аҙ. Мин эшләйем, инглиз телен өйрәнергә йөрөйөм, йырлайым, спорт менән шөғөлләнәм... Шуға ла йо-йоға ни бары ике сәғәт ҡала. Бөтөнләй ваҡыт бүлә алмаған осраҡтар ҙа бар.\n- Һин йо-йоны спортҡа иҫәпләйһеңме?\n- Эйе. Мин һәр төрлө спорт төрө менән электән шөғөлләнәм, шуға ла тулы ышаныс менән әйтә алам, йо-йо - ул спорт. Сатраштың спорт булыуына берәү ҙә шикләнмәй бит. Йо-йо менән уйнағанда ҡулдар ғына түгел, баш та эшләй. Сөнки төрлө комбинацияларҙы хәтерҙә ҡалдырырға кәрәк, трюктарҙы яңынан ҡабатларға. Күнекмәләр үткәргән һайын, йоер йо-йоның һәр хәрәкәтенә етеҙ яуап бирергә өйрәнә, таһыллыҡ, сослоҡ арта. Өҫтәүенә, ҡул мускулдарына ла күнекмәләр ҙур йоғонто яһай.\n- Башҡа Өфө йоерҙары менән нисек таныштың?\n- Дуҫым Юра Невский ойошторған оупен-эйрға барҙым, үҙем менән йо-йоны ла алғайным. Йо-йо менән уйнауымды күреп, яныма килгән йәштәр Артур Нуғаевты беләһеңме, тип һоранылар. Миңә ул таныш түгел ине. Уның да йо-йо менән ҡыҙыҡһыныуын әйттеләр. Шунан һуң социаль селтәргә инеп, Артурҙы таптым. Уның аша артабан башҡа егеттәр һәм Тимур Мансуров менән таныштым. Тимурҙы Өфөлә гуру тип йөрөтәләр, тап ул йо-йоны беҙҙә беренсе уйнай башлаған һәм иң алдынғы уйынсы иҫәпләнә. Мин унан өйрәнәм.\n- Бергә йыш йыйылышаһығыҙмы?\n- Аҙнаһына ике тапҡырҙан йышыраҡ түгел. Йәйгеһен осрашырға мөмкинселек артыр, моғайын. Осрашҡанда яңы йоерҙар менән танышабыҙ, бер-беребеҙгә яңы алымдар күрһәтәбеҙ, өйрәнәбеҙ.\n- Өфөлә нисә йоер бар?\n- Социаль селтәрҙең береһендә "Өфө уо" төркөмө бар, унда 70-кә яҡын кеше иҫәпләнә. Әммә уларҙың барыһы ла йо-йо менән шөғөлләнә, тигәнде аңлатмай.\n- Рәсәйҙә йо-йо буйынса донъя чемпиондары бармы?\n- Үкенескә күрә, юҡ. 30 ғинуарҙа Прагала йо-йо буйынса Европа чемпионаты үтте. Унда рәсәйлеләр ҙә ҡатнашты. Уларҙың береһе 14-се урын яуланы. Был һәйбәт һөҙөмтә, 70-кә яҡын кеше ҡатнашты бит. Рәсәйҙә йо-йо менән шөғөлләнгәндәренә ун йыл, ә Европала был уйын электән билдәле.\n- Чемпионат нисек үтә?\n- Фристайл чемпионатта иң мөһим номинация һанала. Һиңә өс минут бирелә, уның дауамында теләгән трюктарҙың барыһын да башҡарырға мөмкин. Баһалама ағзаларының өҫтәлендә ике төймә ҡуйылған. Әгәр йоер трюкты хатаһыҙ һәм матур эшләй икән, жюри "Дөрөҫ" тигән кнопкаға баҫа, хаталы булһа - "Дөрөҫ түгел" төймәһенең уты яна. Һөҙөмтәлә мәрәйҙәр һаны иҫәпләнә.\n- Роман, йо-йоингта ниндәй һөҙөмтәләргә ирешергә теләйһең?\n- Рәсәй ярыштарында, мөмкин булһа, Европа ярыштарында ла ҡатнашырға теләйем. Әлегә йо-йо минең өсөн ял итеүҙең бер формаһы. Эшем ауыр, көн оҙоно компьютер артында ултырырға тура килә. Йо-йо башты ял иттерергә, ҡулдарҙы хәрәкәтләндерергә мөмкинлек бирә. Яңы алымдар өйрәнергә тырышам. Иртәме-һуңмы - һөҙөмтәләре буласаҡ.