Уҡытыусы булыу – оло бәхет » Архив газеты "Йәшлек"\nСтәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһын уңышлы тамамлаған ҡыҙ Салауат ҡалаһының 20-се мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай. Балаларға белем биреүҙән тыш, ҡала кимәлендә асыҡ дәрестәр күрһәтә, конкурстарҙа ҡатнаша. Бихисап Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнә. Дүрт йыл мәктәптә эшләгәндән һуң Салауат медицина колледжына башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшкә күсә. Бында ла ул ең һыҙғанып эшкә тотона. Рус телле студенттарға башҡорт теленән белем биреү педагогтан айырыуса ҙур тырышлыҡ, рухи ныҡлыҡ талап итә. Уҡытыусы һәм студент араһында әүҙем хеҙмәттәшлек булдырыу уҡытыусының һәләтенән килә. Алһыу Тимерйән ҡыҙы заман талаптарына ярашлы яңы алымдар, технологиялар ҡуллана. Ҡыҙҙар һәм егеттәр менән фәнни-ғәмәли конференцияларҙа, олимпиадаларҙа әүҙем ҡатнаша. Еңеүҙәре лә бихисап. Мәҫәлән, 3-сө курс студенты Нәрисә Ғәбдиева республика колледждары араһында башҡорт теле буйынса 1-се урынға сыҡһа, медицина колледждары араһында Әминә Кинйәбаева 2-се урын ала. Тырыш уҡытыусының студенттарының ғилми хеҙмәттәре методик ҡулланмаларҙа, брошюраларҙа урын алған.\nКеше ғүмере һәм һаулығы менән эш иткән табиптар һүҙ ҡеүәһенең көсөн аңлап, телмәрен матур һәм аныҡ итеп ҡора, шуға өҫтәп халҡыбыҙҙың ҙур аҡыл һәм мәғәнә һаҡлаған ҡанатлы һүҙҙәрен ауырыуҙың рухын күтәрерҙәй итеп ҡуллана белә икән, ауырыуға тиҙерәк сихәтләнергә ярҙам итә. Ошоға нигеҙләнеп эшләй Алһыу Тимерйән ҡыҙы.\nХеҙмәтенә күрә – хөрмәте, тиҙәр халыҡта. Быйылғы йыл Алһыу Ғәлиәхмәтова өсөн бик тә уңышлы булды. Йәш булыуына ҡарамаҫтан, уға “Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы” һәм “Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы” исеме бирелде. Шулай уҡ ул республиканың медицина колледждары араһында “Иң яҡшы уҡытыусы” конкурсы еңеүсеһе тип таныла, БР Мәғариф министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнә.\nЭҙләнеүсән мәғариф алдынғыһы студенттарға асыҡ дәрестәр, экскурсиялар үткәрә. Буласаҡ аҡ халатлыларҙың ата-әсәләре менән дә тығыҙ бәйләнештә эшләй. Кабинетында тыуған яҡты өйрәнеү мөйөшө лә булдырылған. Бында башҡорт халҡының боронғо көнкүреш әйберҙәре урын алған, тирмә ҡуйылған.\nЙәш мөғәллимәнең тырышлығы, һәр эште еренә еткереп, яңылыҡтарға ынтылып, тәрән уйлап башҡарыуы маҡтауға лайыҡ.\n– Бурысыбыҙ – телебеҙҙе, бөтөн ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе һаҡлап ҡалыу һәм байытыу, киләсәккә белемле, ижади фекерләүсе, әхлаҡлы, сәләмәт шәхестәр тәрбиәләү. Башҡорт теленең байлығын, матурлығын күрһәтеү, телгә ҡыҙыҡһыныу уятыу, уны өйрәнеүгә теләк тыуҙырыу, юғары мәҙәниәтле, белемле, һәр яҡлап камил, өлгөргән студенттар әҙерләү төп эштәремдең береһе булып тора. Хеҙмәтемдә студенттарымдан уңдым. Уларҙың уңыштары – минең дә уңышым. Юғары ҡаҙаныштарға өлгәшеүҙә уҡытыусыларым – Флүрә Ғәбит ҡыҙы Байсуринаның, Суфия Фәрит ҡыҙы Асҡарованың, Булат Баҡый улы Ғафаровтың, Ғиниәт Ғәйнетдин улы Ҡаһармановтың өлөшө ҙур. Уларға бик рәхмәтлемен, – ти Алһыу.\nУның кеүек педагогтар булғанда башҡорт теленә һөйөү бер ваҡытта ла һүнмәйәсәк.\nавторы: admin | 5 декабря 2013 | | Фекерҙәр (0)\nУҡыусыларҙың уңышы - уҡытыусыларҙыv ...\nЭштәренең емештәре тос\nБелем биреү шарттары яҡшыра


Йондоҙнамә (19 – 25 июль)\n18 Июль , 21:20\nЙОНДОҘҘАР БЕҘГӘ ЮЛ КҮРҺӘТӘ, ӘММӘ ЯҘМЫШЫҢ ҮҘ ҠУЛЫҢДА, ТИП КИҪӘТӘ...\nБыл арала аралашыуҙар, һөйләшеүҙәр күбәйер. Бәғзеләргә үҙ фекерегеҙҙе ныҡлап еткерергә кәрәгер. Шикләнеүселәр ҙә табылыр. Ҡулығыҙға бер аҙ аҡса ла килер. Һәр саҡтағыса дөрөҫ ҡулланырһығыҙ.\nЭштәрегеҙ һәйбәт кенә барған кеүек. Һуңғы уңыштарығыҙҙы башҡалар ҙа күрәлер, моғайын. Быны оҡшатмаған, көнләшкән кешеләр ҙә табылыр. Яҡын киләсәккә ҡорған уй-маҡсаттарығыҙҙы сер итеп һаҡлағыҙ. Кесе йомала һәйбәт хәбәр ишетерһегеҙ.\nТөп эшегеҙҙә хәлдәрегеҙ маҡтанырлыҡ булыр. Был арала ниндәйҙер бик яуаплы эш йөкмәтерҙәр һымаҡ. Уны уңышлы башҡарғандан һуң (быға шик юҡ), абруйығыҙ тағы ла артыр. Кесе йомала уйламаған сығымдар булыуы ихтимал.\nАҙна барышында өй-хужалыҡ хәлдәре иғтибар үҙәгендә булыр. Яҡындарығыҙ ҙа ярҙамға мохтаж кеүек. Сығымдарығыҙ ҙә күҙгә күренеп артыр. Шулай ҙа булған аҡсағыҙ етергә тейеш.\nБик файҙалы көндәр. Һуңғы ваҡытта эштәрегеҙ йыйылып киткән һымаҡ, эшләргә лә теләгегеҙ булыр. Бәғзеләрҙе хатта һемәйтеп ҡалдырырһығыҙ, бәлки. Йома һәм шәмбелә ыңғай ваҡиғалар, бүләктәр булыуы ихтимал.\nӨйрәнгән көн-эш тәртибен боҙмаҫҡа тырышығыҙ. Дөрөҫ юлдан ситкә әйҙәүселәр табылып торор. Шаршамбыла һеҙҙе яҡындарығыҙ дөрөҫ аңламаҫ кеүек. Уларға тыныс ҡына үҙ фекерегеҙҙе еткереү өсөн түҙемлегегеҙ етергә тейеш.\nТормошоғоҙҙа етди үҙгәрештәр төҫмөрләнә башлар, моғайын. Ниһайәт, уларға килеп тә еттегеҙ кеүек. Кемдер мөһим яңы эш менән шөғөлләнер. Бәғзеләр абруйлы кешеләр менән танышыр. Ғөмүмән, барыһы ла һеҙҙең өсөн мотлаҡ яҡшыға булыр.\nБыл арала үҙегеҙҙе күпкә ышаныслыраҡ тойорһоғоҙ. Элек йыш борсоған икеләнеүегеҙ ҙә юҡҡа сығыр. Аҙна араһында өмөтлө тәҡдим ишетеүегеҙ ҙә бар. Уға ризалыҡ бирергә кәрәктер, тик үҙ мөмкинлектәрегеҙҙе дөрөҫ баһаларға тырышығыҙ.Ҡыҙ (24.08 – 23.09)Һеҙҙе көсөргәнешле аҙна көтә. Теләгәнгә етешер өсөн ныҡ ҡына тырышырға кәрәк. Ҡулығыҙға үҙенән-үҙе бер нәмә лә төшмәҫ. Шаршамбыла төп эшегеҙҙәге ығы-зығынан ситтәрәк булыуығыҙ хәйерле.\nНиндәйҙер ҙур эште тамамларға күп ваҡыт ҡалманы ла һымаҡ. Һуңғы аҙымды ғына яһарға кәрәк. Үҙегеҙҙе һәр саҡ ышаныслы тоторһоғоҙ. Яҡындағыларға ҡарата иғтибарлыраҡ булыу мөһим. Кемдер ярҙам-терәккә мохтаж, ахыры.Саян (24.10 – 22.11) Һеҙгә кәңәш биреү файҙаһыҙ, сөнки был арала һәр саҡ үҙегеҙсә эш итерһегеҙ. Шулай ҙа әллә ни ҙур хаталар ебәрмәҫһегеҙ кеүек. Шаршамбыла хатта уңыштарға өлгәшә алырһығыҙ, моғайын. Ниндәйҙер мөһим мәсьәләләргә ҡарата башығыҙҙа өмөтлө фекер тыуыр.\nҺәйбәт аҙна. Һәр башланған эште аҙағынаса еткерерһегеҙ. Үҙегеҙҙең тәжрибәгеҙ ҙә етерлек һымаҡ, урынлы кәңәштәргә лә ҡолаҡ һалырһығыҙ. Шишәмбелә ниндәйҙер бик кәрәкле хәбәр ишетерһегеҙ, бәлки. Шикләнеүҙәр, икеләнеүҙәрегеҙ артта ҡалыр.


Сайтында Танышырға Сайтында Танышырға Була Теркәлгән Бельгия\nЯңғыҙ кеше йәки ҡаршы мөнәсәбәте өсөн һеҙ телисез өсөн етди осрашыу симпатический? Йәғни күп төрлө танышыу сайттары, улар һеҙ яратып ҡаршы ала һеҙҙең тормош, бер генә кеше йәки өсөн, аралашыу өсөн йәки ресторанға бара.\nБеҙ эҙләгән ҡатын-ҡыҙҙар ҡайһы берҙә, икенсеһе-ир-егет, йәш кеше тип, оло йәштәге өлгөрөү йәки, һеҙҙе эҙләп, һеҙҙең өсөн махсус сайт буласаҡ. Бельгия сайтында танышырға була эшләй һайлаусы теркәлгән, хеҙмәттәр өсөн максимум алыу, ҡарамағында булыу һеҙҙең өсөн бер егетте осратып, улар һеҙҙе ярата. Ярҙамында беҙҙең сайтта танышырға мөмкин һеҙҙең сайтта теркәлеү бельгия табылып тора, һеҙ барыһына ла яҡшы тура килде. Тимәк, һеҙҙе эҙләп, мәҫәлән, зат, һан һәм башҡа файҙаланыусыларҙың фекерҙәрен уҡырға йәше һәм, сайтында танышырға. Беҙ был хеҙмәтте бушлай күрһәтеү өсөн, һеҙ ярҙам эҙләп-яңғыҙ, береһен-бюджет проблемаһы юҡ-яҙыу өсөн ҡиммәтле. Һеҙ беҙҙең сайтҡа танышыу сайттарына теркәлдем бельгия тураһында мәғлүмәт табырға була. Һеҙ Bee бельгия сайтында танышырға була ҡарамаҫтан сағыштыра. Компаратор һайлау критерийҙары була беҙҙә, улар телисез икән, сайтҡа ярҙам менән сағыштыра. Шулай итеп, һеҙ аласыз һайларға йәше, енесе, мобиль ҡушымталар, профиль буш, йәки эротическое CSP. Беҙ һеҙҙең менән танышты һайлау шул сайтҡа өҫтөнлөк бирә, ул барыһына яҡшы тура килә, һеҙ эҙләгән. Уларға башҡа урында бушлай таныша өсөн сайтта теркәлергә кәрәк.\nһеҙ сайтында танышырға бельгия ҡушыла\nБеҙ теләйбеҙ, һеҙҙең һорауҙарға мөмкин тиклем ярҙам итеү өсөн һәм һеҙ, һеҙҙең менән ҡыҙыҡһынды. Барыһы ла һеҙҙең сайтта танышырға була тураһында аныҡ күҙаллап була, беҙҙең сайтта бар. Бынан тыш, сайтта танышырға була һеҙҙең һәр эксперт баһаһын таба, шулай уҡ баһаланы. Беҙ беләбеҙ, был-һеҙҙең өсөн яҡшыраҡ, тип, фекер һәм тәжрибә башҡа уҡыу өсөн яңғыҙ. Сөнки беҙ һеҙгә ҡарата ғәҙел булырға теләһәк, беҙ өҫтөнлөк биреү генә түгел, шулай уҡ сайтында танышырға етмәй. Шуның арҡаһында эшләй ала, һеҙ үҙегеҙ һайлайһығыҙ. Шулай уҡ сайтта танышырға мөмкин ағзалыҡ хаҡын ай һайын беҙҙең сайтта. Бельгия танышыу сайттарында теркәү тураһында күберәк белергә теләүселәр һеҙҙән башҡа, йәғни һүҙ йәки йыш бирелгән һорауҙарҙы ҡарарға биттә, йыш ҡына эҙләргә.\nҺеҙ бында бөтә мәғлүмәтте табырһығыҙ\nХәҙер сағыштырып танышыу сайттары, улар һеҙгә килеп, таныша башланыҡ\n← Бушлай Иң Яҡшы"Халыҡ-Ара"Сайтында Танышырға (Никах Өсөн, Профессионалдарҙы, Сеньора)\nтанышыу сайттарына теркәлдем онлайн без →


Һаҡланғанды Хоҙай үҙе һаҡлар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Һаҡланғанды Хоҙай үҙе һаҡлар\nҺаҡланғанды Хоҙай үҙе һаҡлар\nБыйыл ташҡын көслө буласаҡ, тип фаразланы күптәр. Ҡар күп яуҙы, тимәк, ҡар һыуҙары ла ҡушылып, йылғалар ярҙарынан сыға башлаһа, әллә күпме зыян килтереүе бар. Юҡҡа ғына халыҡта, уттан ҡалһа ла, һыуҙан ҡалмай, тигән мәҡәл йәшәмәй бит. Шуға күрә ташҡынға әҙерлек эштәре бер нисә ай элек алдан башлана.\nДыуан районы Мәсәғүт ауылының ҡап уртаһынан йәмле Әй йылғаһы аға. Үткән аҙнала бында командировкаға барғанда йылға буйында бысҡы тотоп йөрөгән бер төркөм кешене осраттыҡ. Кемдә нисектер, миндә, бысҡы тотоп боҙ өҫтөндә нимә эшләп йөрөйҙәр икән, тигән һорау тыуҙы.\n– Боҙ ҡапыл күтәрелеп китеп, бер урынға тығылмаһын өсөн боҙҙо тош-тош урындан бысып сығабыҙ. Юғиһә былтыр тап ошо тәңгәлдә боҙ ныҡ ҡына тығылғайны, – тип аңлатты беҙгә Дыуан районы хакимиәтенең ғәҙәттән тыш хәлдәр бүлегенең баш белгесе Дамир Нуриев был хәлде. Бынан тыш, боҙ өҫтөнә ҡом, күмер онтаҡтары ла һибеп сығалар икән, шулай итһәң, ул урында боҙ тиҙерәк ирей.\nӘй йылғаһының да ярҙарына һыймай ағып, халыҡҡа байтаҡ ҡына мәшәҡәт тыуҙырған саҡтары була.\n– Иҫемдә, 87-се йылда ташҡын көслө булғайны, йылға ярындағы урамды тотош һыу баҫты. Быйыл әгәр ҙә әлеге кеүек яйлап ҡына иретһә, барыһы ла яҡшы буласаҡ, ә инде ҡапыл ныҡ йылытып ебәрһә, йәиһә ямғыр яуһа, ташҡындың көслө булыуы ихтимал, – тип фаразланы ул быйылғы ташҡынды.\nЭлек-электән ата-бабаларыбыҙ йылға-күлле матур урындарҙы төйәк иткән. Әммә яҙ көндәрендә улар ярҙарынан тулышып сығып, беҙҙе бер аҙ хәүефләндереп ала. Әле теге йәки был урында йылғаларҙың ташыуы тураһында хәбәрҙәр ишетелә лә башланы. Йылғаларҙың бәлә-ҡазаһыҙ, халыҡҡа зыян килтермәй генә, имен-аман үҙ ярҙарына ҡайтыуын теләйек.\nСығыу ваҡыты 12-04-2013, 11:36 | Ҡаранылар: 749\nКөслө ҡойондар буласаҡ\nЯҙғы ташҡынға әҙерлек нисек бара?


Штабной тигән исем алғандар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Штабной тигән исем алғандар\nҺалдат һурпаһын эсмәгән, сылғау бәйләй белмәгән егет егет буламы?!\nӨлкәндәрҙән ишеткән риүәйәткә тартым кинәйәле хикәйә хәтергә уйылған. Элек, батша заманында, 25 йыллыҡ әрме хеҙмәтен тултырып, ҡартайып, тыуған төйәгенә ашҡынып ҡайтып төшкән ти һалдат. Һөйгәнен бер ҡосоп һөйөр, балаһын бер күрер өсөн әллә нимәләр бирергә әҙер. Артҡы яҡтан боҫоп ҡына ишек алдына килеп инә, өйөнөң нигеҙенә яҡынлаша. Тик нисек ҡаршы алырҙар, көтәләрме уны? Ошондай икеле-микеле уйҙар башында сыуалыуы етмәгән, күңеле ышанмаҫлыҡ сәйер күренеш менән осраша ул. Кәләшенең ниндәйҙер таныш түгел ир менән ҡара-ҡаршы ултырып, көлөшә-сөкөрҙәшә сәй эскәнен тәҙрәнән ап-асыҡ күрә. “Көтмәгән мине, кейәүгә сыҡҡан...” – сетерекле уй йәшен тиҙлегендәй мейеһенә һөжүм итә. Бындай осраҡта ниндәй аҙым яһарға кәрәклекте көслө зат үҙе генә беләлер. Ишекте ҡапыл асып инеү менән, билдәһеҙ ҡунаҡтың яғаһынан бөрөп тотоп, стенаға бәрмәксе итә. “Улыңды үлтерәһең бит...” – тип әсәй кеше әлдә аралап өлгөрә, юғиһә эш ҙурға китер ине...\nӘ бөгөнгө геройыбыҙ, киреһенсә, оҙаҡ хеҙмәт итмәһә лә, һалдат ҡайышын мәлендә таҡҡан. Хеҙмәттәшем – “Башҡортостан” гәзитенең биҙәлеш мөхәррире Нәсих ХӘЛИСОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Оло Ҡыҙыл буйында тыуып үҫкән дуҫым, хатта ул һеҙгә туған да тейеш кеше була, Нәсих ағайым ныҡ йыраҡта хеҙмәт иткән, тип шаярта. Ысынында ике йыл ғүмерең ҡайһы тарафтарҙа үтте?\n– Кем икәнен әҙме-күпме тойомлайым, әлбиттә. Ул һәр саҡ кинәйә менән һөйләргә ярата. 500 мең һум аҡсаны “ярты миллион” тип ҡупыртып әйтеүе генә ни тора!\nӨфө ҡалаһында художество мәктәп-интернатында (хәҙер Республика һынлы сәнғәт гимназия-интернаты) эшләгәндә, ә ул 1981 йылға тура килә, йәшәгән еремә повестка килеп төштө. Ил алдындағы бурысты һәр егет үтәргә тейеш тигәндән сығып, хәрби комиссариатҡа юлландым. Бахырға әйләнеп, армиянан ҡасып ҡалыу кеүек һатлыҡйән уйҙар башыма инеп тә сыҡманы. Төҙәтмә индерәм: юғары уҡыу йортон тамамлаған йәш белгес булараҡ, ә мин Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙер – М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) художество-графика факультетын бөттөм, йыл ярым ғына хеҙмәт итәсәкһең, тип әйттеләр. Хәйер, “йүкә телефон” аша алдан уҡ был турала белә инем инде. Элек спортсы, ашнаҡсы, рәссам һәм башҡа шуның ише белгестәрҙе ситкә ебәрергә тырышманылар.\n– Саҡ ҡына ситкәрәк тайпылдыҡ. Шулай итеп, йыл ярым ваҡытың ҡайҙа уҙҙы?\n– Әле кем икәнен асыҡ ҡына хәтерләмәйем, военкоматта ҡалын кәүҙәле бер офицер, рәссам дуҫтарым Марат Ғәйнетдиновты, Марат Байназаровты һәм мине саҡырып алды ла: “Үҙегеҙҙең аҡсаға билет алығыҙ ҙа һыпыртығыҙ Стәрлетамаҡҡа, һеҙҙе унда дүрт күҙ менән көтәләр”, – тимәһенме! Өс тағандың автовокзал эскәмйәһендә ултырыуы кисәгеләй күҙ алдымда: йәштәрсә йоҡа кейем, күҙгә төшөп торған еткән сәс, саманан тыш шаярыу, ә күңелдә бер ниндәй ҙә һағыш юҡ, киреһенсә, дәрт урғыла. Беҙ армияға китеп барабыҙ! Стәрлегә төндә генә килеп төштөк, беҙҙе спорт залына йоҡларға һалдылар. Шул ҡаҡ иҙәндән башланды ла инде һалдат тормошо. Ғөмүмән, ҡайҙа ғына хеҙмәт итмәйем, армия күңелдә күңелле хәтирәләр һаҡлай.\n– Беҙҙе, мәҫәлән, армия телендәге “покупатель”, майор Костенко, Архангельск өлкәһенең Коряжма ҡалаһына хәтлем оҙатып барҙы, ғәскәри часҡа индереп рота командирының ҡулына тапшырмайынса, бер минутҡа ла күҙ яҙлыҡтырманы. Ә һеҙ нисек инде бер кемдең дә оҙатыуында түгел һәм үҙегеҙҙең аҡсаға?\n– Дөрөҫө шул. Әлбиттә, аҙаҡтан аҡсаны кире ҡайтарҙылар.\n– Студент булғандар – йәшлекте, армияла хеҙмәт иткәндәр тормошто күргән, тиҙәр. Ошо фекергә ҡарашығыҙ нисек?\n– Студент саҡ – йәш саҡ, күңелле осор. Белем эстәү, тиҫтерҙәрең менән аралашыу, төрлө сараларҙа, төҙөлөш отрядтарында ҡатнашыу, ҡыҫҡаһы, һөйләп бөтөрөрлөк түгел. Тағы ла шул, иң күп ваҡыт – студентта. Унан айырмалы, армия бөтөнләй бүтәнсә. Бында талаптар ҙа ҡаты, яуаплылыҡ та көслө. Миңә ҡалһа, студент һәм армия тигән утрауҙарҙың икеһенә лә аяҡ баҫырға насип итте, бәхетлемен.\n– Ватанға тоғро хеҙмәт итергә ант биреү менән, әрме тормошо башлана. Ошо тантаналы ваҡиғаға 38 йыл ваҡыт үткән, хәтирәләр бер аҙ һүрелгәнме, әллә шул уҡ көйөнсәме?\n– Хәрби ант көнө һәр һалдат өсөн иҫтәлекле лә, ҡәҙерле лә. Уны нисек онотаһың инде! Шул иғтибарға лайыҡ, илгә намыҫлы хеҙмәт итергә ант биреү тексын яттан һөйләнем. Ошо көндән һуң инде үҙеңде бер башҡа үҫкәндәй тояһың, күңелдә ғорурлыҡ тойғоһо уяна.\nЙәнә бер ваҡиғаға тиңләрлек күренеш иҫтә ҡалған. Марат Ғәйнетдиновтың кәләше (минең һымаҡ ул да өйләнгәс армияға алынды) күстәнәскә шәкәргә болғанған лимон алып килгәйне, телде йоторлоҡ инде. Уның тәме һаман да тел осонда торғандай.\n– Хәҙер нисектер, элек иһә отпуск һәр һалдатҡа ла эләкмәне. Был йәһәттән бәхет тәтенеме?\n– Армияға кәләшем оҙатып ҡалды, ул ауырлы ине. Өҫтәүенә үҙе Башҡорт дәүләт университетының биология факультетында уҡып та йөрөй. Фәриҙә диплом алғас, Ишембай районының Ҡыяуыҡ ауылына эшкә төштө, үҙе тыуған ауылы Йәнырыҫта ата-әсәһендә йәшәй. Стәрлетамаҡтан Йәнырыҫҡа хәтлем ни бары 38 километр. Ҡул һуҙымындай ғына ара – нисек яҡындарымды күрмәй түҙергә! Командирҙар ҙа хәлемә ингәндер, намыҫлы хеҙмәт итеү тураһында һүҙ ҙә юҡ, 18 ай эсендә биш тапҡыр ҡыҫҡа ваҡытлы ялда булдым!\n– Гел генә “айть-два” баҫып йөрөмәгәнһегеҙҙер бит. Мәрәкә хәлдәр ҙә иҫегеҙҙәлер...\n– Сығышы Алма-Атанан булған взвод командиры урынбаҫары була торғайны. Ҡараштары бөркөттөкөнән кәм түгел, имән шикелле дәү кәүҙәле, көрәктәй устар... Ни сәбәптәндер уның менән хеҙмәттәшем араһында бәхәс ҡупты. Кемдең көслөрәк икәнен асыҡлау өсөн һүҙгә килешкәндәр. Шул ваҡыттарҙа тәмәке тартыуҙы ташлап ҡына йөрөй инем һәм спорт менән ныҡлап шөғөлләнә башлағайным. Күп тә үтмәне, мине өгөтләй башланылар. “Кем еңелә, шул кеше взводтағы һәр һалдатты бер стакан ҡаймаҡ менән һыйлай”, – тип ҡысҡырҙы аранан берәү.\nБәйге майҙансығы әҙер, һалдаттар беҙҙе уртаға ҡалдырҙы, хатта әҙ генә сигенеп, алыш урынын киңәйтте. Ҡыҫҡаһы, ул – 18, ә мин 32 тапҡыр отжимание яһап, алдынғылыҡты бирмәнем. Етмәһә, арҡаға 32 килограмлыҡ гер һалынған. Һүҙ ҙә юҡ, ҡаҙаҡ еңелеүен таныны, уның был аҙымын егетлек тип ҡабул ҡылдыҡ, етмәһә, әйткән һүҙ – атҡан уҡ, тигәндәй, казармаға бер йәшник күтәреп килеп инде. Иң ҡыҙығы, бөтәһе лә рәхәтләнеп ҡаймаҡ ашай, ә минең тамағым шешкән, ни эшләргә лә белмәйем. Онотоп торам, туң ҡаймаҡ һатҡандар уға. Ни булһа ла булыр, тинем дә тегеләргә ҡушылдым. Ғәжәп, нисәмә көн буйы бер йотом һыу эскәндә лә ауыртҡан тамағым үҙен белдерһәсе! Иртән йоҡонан тороуыма сир ҡул менән һыпырып ташлағандай бөткән дә ҡуйған.\n“Айть-два” тигәндән, беҙ хеҙмәт иткән часта кесе офицерҙар әҙерләйҙәр ине, йәнә самолет төҙөлөшөнә уҡыттылар, бында ярты йыл ғына булған курсанттарҙы артабан бүтән частарға тараталар. Ә беҙ иһә һәр саҡ бер урында, “штабной” тигән исем дә тағылды хатта. Майор Николошин яуаплы бурыстар йөкмәтте. Ленин бүлмәһен, ҡорал палатаһын һәм башҡа урындарҙы биҙәү – беҙҙең өҫтә. Ҡалаға увольнениеға сығыуҙы көтөп алдыҡ, унда тормош бөтөнләй башҡаса.\n– “Владивостокта хеҙмәт итеүемә һис кенә лә зарланмайым, сөнки Алыҫ Көнсығышты тағы ҡасан барып күрер инем әле”, – тип атайымдың шатланғаны иҫемдә. Кем әйтмешләй, Нәсих Хөббөтдин улы, һин кәртә артында ғына йөрөгәнһең...\n– Ситтә булмаһам да, үкенеү кеүек тойғо күңелдә бөтөнләй юҡ. Кәләшем бынан йыраҡ түгел, баламды күреү генә түгел, ә ҡулыма алып тупылдатып яратыу бәхете кисерәм. Әсәйем Гөлнур Яхъя ҡыҙы менән Өфөлә осраштыҡ.\n– Ҡатынығыҙ менән ике баланы аяҡҡа баҫтырҙығыҙ, башлы-күҙле иттегеҙ, Айһылыу һәм Әлфиә исемле ҡыҙҙарығыҙҙан ҡәҙер-хөрмәт күреү – ҙур бәхет, ейән-ейәнсәрҙәрегеҙҙе һөйөү иһә күңел бөтөнлөгөнә килтерә, кейәүҙәрегеҙ улдарға биргеһеҙ. Ул тигәндән, малайығыҙ булһа, армияға ебәрер инегеҙме?\n– Шәхсән армия мине йыйнаҡлыҡҡа, йылдамлыҡҡа өйрәтте. Улдарым булһа, бәләкәйҙән спорт секцияларына йөрөтөр һәм армияға мотлаҡ ебәрер инем, әлбиттә.


15:42, 4 февраль 2016 версияһы\n203 байт алынған , 5 лет назад\n05:12, 28 ғинуар 2016 версияһы (төҙәтеү)\n15:42, 4 февраль 2016 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n'''Буҙа''' – — туҡлыҡлы эсемлек, ҡымыҙ һымаҡ уҡ башҡорт милли аш-һыуы булып һанала. Ул шыттырылған һәм төйөлгән арпанан, һуңғараҡ ҡурылған һәм онталған һоло ҡушылған бойҙайҙан әҙерләнгән. Ҡайһы ваҡыт күбекләнеп торһон өсөн туң май йәки эс майы ҡушҡандар. Ғәҙәттә байрам табынына итле һыйырҙан һуң биргәндәр. Башлыса Башҡортостандың көньяҡ-көнсығышында һәм Урал аръяғында әҙерләгәндәр. Ҡайһы бер төрки халыҡтарҙың аш-һыуында ла осрай.\nБуҙаны һолонан, әҙер “Геркулес”тан"Геркулес"тан да эшләйҙәр. Һолоноҡо ҡарараҡ төҫтә килеп сыға, ә тәмендә айырма юҡ. Уны тәүҙә табала, йәки эҫе мейестә бер аҙ киптереп алырға кәрәк. Шул саҡта әскелтем тәме юғала. Ҡаҙанда малдың эс майы иретеп алыу мөһим. Уға ит турағыс аша үткәрелгән геркулес онон һалып, әкрен генә утта бер сәғәт тирәһе ҡайнатып алаһың. Бер килограмм онға 8 литр һыу иҫәбе менән эшләйҙәр. Бер стакан бойҙай оно ла (талҡан булһа ла ярай) ҡушырға кәрәк. Һуңынан килеп сыҡҡан массаны махсус һауытҡа ҡояһың, тиҙ өлгөрөп етһен өсөн бер аҙ әсетке һәм 1-2 стакан шәкәр өҫтәргә кәрәк. Бер-ике көнгә йылы урынға ҡалдырыу мөһим. Ләкин эҫе ҡояш нурҙары төшөргә тейеш түгел. Даими болғатып тороу мотлаҡ. Әсеп сыҡҡас, иләк аша бер-нисә тапҡыр һөҙөп алаһың. Әгәр ҡуйы булһа, уға һыу өҫтәргә лә мөмкин. Бер стакан шыйыҡ ҡаймаҡ ҡушһаң, тәме тағы ла яҡшыра. Буҙаны оҙаҡ һаҡлап булмай.\nБуҙа һыуһынды ғына ҡандырып ҡалмай, шифаһы яғы менән дә баһалана. Ашҡаҙан, бөйөр, бауыр, нервылар системаһы эшмәкәрлеген яҡшырта.\n* Милли эсемлектәр - буҙа менән ҡымыҙ. БСТ каналы: http://vk.com/videos176545531?q=%D0%B1%D1%83%D2%99%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8&section=search&z=video-32123466_170812561▼\n== ИҫкәрмәләрҺылтанмалар ==\n* [http://tv-rb.ru/bash/novosti/m-ni-t/uchalylar-bu-a-oyop-ta-ma-ytte-/ БСТ каналы: Учалылар буҙа ҡойоп, таҡмаҡ әйтте]\n* [http://www.hakmar.ru/?new=2155%20http://www.hakmar.ru/?new=215 «Һаҡмар» гәзите: Яратта буҙа ҡойоу мәктәбе эшләй]\n▲* Башҡорт кухняһы: [http://www.bashkirskayakuhnya.com/napitki/%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BA-%D0%B1%D1%83%D0%B7%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D2%99%D0%B0/ Башҡорт кухняһы]\n▲* Милли эсемлектәр - буҙа менән ҡымыҙ. БСТ каналы: [http://vk.com/videos176545531?q=%D0%B1%D1%83%D2%99%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8&section=search&z=video-32123466_170812561 БСТ каналы: Милли эсемлектәр — буҙа менән ҡымыҙ]\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/554582 ҡабул ителгән


Сессии Верховного Совета Башкирии.\nСессии Верховного Совета Башкирии.\nГоспода депутаты зяпятая голосуя против башкирского языка башкирского Президента Вы узакониваете геноцид точка Полуторамиллионная башкирская нация Вам этого не простит зяпятая вступит в новый этап национально-освободительной борьбы = Султанов,писатель.\nУфа — 104, Уфимское шоссе, 4, кв. 119, телефон 31-45-97.\nБындай акциялар, моғайын, минән башҡа ла булғандыр.\nХалыҡ вәкилдәре үҙҙәре лә һағайҙы һәм иҫтәрен йыйҙы, буғай («Йәшлек» гәзитенең 1991 йыл 2 ноябрь һанынан):\nДепутаттар хата төҙәтә\n31 октябрҙә иртәнге сәғәт 9-ҙа ҡар яуып, үҙәккә үтерлек ел булыуына ҡарамаҫтан, Өфө йәштәре ижтимағи-сәйәси үҙәк бинаһы янына йыйылды. Сөнки бер көн алда республика Юғары Советы сессияһында «Башҡортостан Президенты тураһында»ғы закондың «Президент башҡорт телен мотлаҡ белергә тейеш» тигән пунктын депутаттар ҡабул итмәне. Был Башҡортостандың президенты посына башҡорт милләтенән булмаған кешеләргә юл асасаҡ, башҡорт теленең дәүләт теле булыуын, уның киләсәк яҙмышын ҙур шик аҫтына ҡуясаҡ ине. Ләкин йәштәр үҙҙәрен милләттең ысын патриоттары итеп күрһәтте. Улар, Законға төҙәтмә ҡабул ителмәйенсә, депутаттарҙы бинанан сығармаясаҡбыҙ, тигән талаптарын еткереү өсөн, үҙ вәкилдәрен сессия барған залға индереүгә өлгәштеләр. Күп тә үтмәй, Аҡ йорттоң ҡыйығында эленеп торған Рәсәй флагы ҡолап төштө, ә уның урынында башҡорт милли байрағы елберҙәй башланы. Көндөҙгө сәғәт 12-ләргә, ниһәйәт, депутат ағайҙарыбыҙ үҙҙәренең ҙур хаталарын аңланы, буғай. Халыҡ талап иткән төҙәтмә ҡабул ҡылынды. Йәштәр һәм БЙИ тағы ла бер тапҡыр Башҡортостан ирке өсөн көрәштә үҙҙәренең ышаныслы сәйәси көс икәнен иҫбатланы.\nД. Ислами, БДУ студенты.\nШуны ла хәтерләнем. Икенсе донъя һуғышы осоронда Афина Акрополендәге сал Парфенон һарайының түбәһенән фашист оккупанттарының флагын алып быраҡтырған Манолис Глезостың ҡаһарманлығын ҡабатлаусы был егет — Баймаҡ районы Темәс ауылында тыуып үҫкән студент Рәсүл Арыҫланов ине (аҙаҡ хөкөмгә тарттырып маташтылар).\n31 октябрҙә БССР Верховный Советы депутаттары ҡабул иткән ошо «Башҡортостан Президенты тураһында»ғы ҡанунда республика президент һайлауҙары ошо уҡ йылдың 15 декабренә билдәләнгәйне һәм халҡыбыҙ, түҙемһеҙләнеп, шул көндө көтә ине. Ләкин...\n12 ноябрь көндө Ижтимағи-сәйәси үҙәк бинаһында Башҡортостан Юғары Советының туғыҙынсы сессияһы үҙ эшен дауам итте. Юғары Совет Рәйесе Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов депутаттар алдында белдереү менән сығыш яһаны. Ул республикалағы ауыр иҡтисади хәлде иҫәпкә алып, 15 декабргә билдәләнгән президент һайлау күп сығымдар (6 — 8 миллион һум) талап итәсәген әйтеп, уны кисектереп торорға тәҡдим итте.\nСәғәт ярым фекер алышҡандан һуң, депутаттар президент һайлауҙы билдәһеҙ ваҡытҡа күсереп тороуҙы хупланы.\nБеҙҙең депутаттар, ете ҡат үлсәп, бер ҡат киҫәһе урынға, тәүҙә киҫеп, шунан ете ҡат үлсәй, ахырыһы. Ете үк булмаһа ла, ике уйлауҙары хаҡ. Әле генә Президент тураһындағы законға өҫтәмә менән шулай булғайны, хәҙер килеп...\n(«Йәшлек» гәзитенең 1991 йыл 14 ноябрь һанынан).\nМортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимовтың был ҡарарға килеүе, моғайын, “һыу аҫты ағыны”ның тәьҫиренән -- беҙ белгән һәм белмәгән объектив сәбәптәр арҡаһында булғандыр; бөтәһен дә төптән ныҡ уйлап, ете үлсәп бер киҫә торған яңы заман етәксебеҙ ундай оло тарихи эштең ашыҡ-бошоҡ эшләнергә тейеш түгеллеген беҙгә ҡарағанда ла яҡшыраҡ белгәндер, бәлки. Өҫтәүенә, ысынлап та, 6 — 8 миллион һум... республикалағы ҡыҙышҡан сәйәси мөхит... РСФСР Верховный Советының быйыл һайлауҙар үткәрмәҫкә, тигән ҡарары... Ләкин тимерҙе ҡыҙыуында һуҡ, хәл иткес мөҙҙәттә йоҡлап ҡалма, тигән мәҡәл дә бар бит әле...\nПрезидент һайлау мәсьәләһендәге тотҡарлыҡҡа бигерәк тә йәштәр сыҙай алманы; баш ҡала студенттарының иң әүҙем өлөшө, уҡыу аудиторияларынан ҡала урамдарына сыҡты ағылып, Башҡорт Йәштәре Иттифағы лидерҙарының етәкселегендә Салауат Юлаев һәйкәле торған изге Ҡоба тау яғына ыңғайланы:\nПрезидентлы Башҡортостан өсөн!\nКисә көндөҙгө сәғәт 1-ҙә баш ҡала йәштәре, университет, институттар, гимназия, мәктәптәр уҡыусылары телеүҙәкте ҡамап алды. Маҡсат — Башҡортостан халҡына мөрәжәғәт менән телевизорҙан һәм радионан туранан-тура эфирға сығыу ине... Радио һөйләүҙән туҡтатылды. Телефондан милиция наряды саҡыртылды. Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһының генераль директоры урынбаҫары Рәид Миңдебаев, баш редактор Сәләх Суҡбаев пикетсылар делегацияһы менән килешеү юлдарын эҙләп ҡараны. Әммә йәштәр телевизорҙан һәм радионан халыҡҡа мөрәжәғәт менән сығыш яһамай тороп, бинанан сыҡмаясағын белдерҙе.\nТиҙҙән сессиянан депутаттар килеп етте. Улар араһында радиотелекомпанияның генераль директоры Салауат Килдин, БССР журналистар союзы рәйесе Ризуан Хажиев, Юғары Совет комиссиялары рәйестәре Зөфәр Йәнекәйев менән Марат Мәһәҙиевтар бар ине. Йәштәр вәкилдәре менән тағы һөйләшеүҙәр алып барылды. Депутат ағайҙарға, әгәр сессия 15 декабрҙә Башҡортостан президентын һайлауҙарҙы үткәрергә тигән ҡарарына кире ҡайтһа, беҙ телеүҙәкте ҡамауҙы алабыҙ, тигән шарт еткерҙе.\nДепутаттар, кәңәшләшеү өсөн, йәнә БССР Юғары Советы сессияһы барған Ижтимағи-сәйәси үҙәккә әйләнеп килде. Залдан БССР Юғары Советы Рәйесе М.Ғ. Рәхимовты саҡырып сығарҙылар. Шундай һөйләшеү булды:\n— Мортаза Ғөбәйҙуллович, эштәр бик насар бит әле. Ҡала йәштәре баш күтәргән, улар телеүҙәкте ҡамап алған һәм эскә лә үтеп ингәндәр. Халыҡҡа мөрәжәғәт менән туранан-тура эфирға ынтылалар.\n— Нимә теләй улар?\n— Президент һайлауҙы кисектереүгә протест белдерәләр. Кире 15 декабргә билдәләүҙе талап итәләр.\n— Юҡ, был мөмкин түгел...\nКире телеүҙәккә килгәндә делегаттар корпусына республиканың ДИК рәйесе Владимир Наумов, БДУ ректоры Рәҡип Ғимаев ҡушылды.\n...Ишек алдында йәштәр бер нисә ҡулса барлыҡҡа килтереп, эстәге иптәштәрен һаҡлай һәм мәсьәләнең ыңғай хәл ителешен түҙемһеҙлек менән көтә. Эстә милиция, ОМОН вәкилдәре, уларҙы үткәрмәй, ишек һағалай. Депутаттар һәм журналистар ҙур ҡыйынлыҡ менән генә фоегә үтеп, юғары күтәрелде. Түңәрәк өҫтәл артында йәштәр вәкилдәре менән әңгәмә, үҙ-ара тыныс кәңәшләшеү барҙы. Әңгәмә радиоға яҙылды. Меңәрләгән йәштәр тәҡдим иткән мөрәжәғәттә бер ниндәй криминал табылманы. Ниһәйәт, радионан да, телевизорҙан да яңғырап, халыҡҡа ишеттерелде.\nЙәштәр ниндәй талаптар менән сығыш яһаны һуң?\n— Башҡортостанда 15 декабрҙә президент вазифаһына ирекле һәм демократик һайлауҙар уҙғарырға;\n— Башҡортостандың тулы үҙ аллылығын тормошҡа ашырырға;\n— Әгәр Юғары Совет 15 декабрҙә президент һайлауҙары үткәрмәһә, отставкаға китеүен талап итергә;\n— Республика тормошонда бер ниндәй алға китеш булмауға, әлегә тиклем экономикала приватизация үткәрелмәүенә иң тәүҙә БССР Министрҙар Советы ғәйепле. Уның Рәйесе М.П. Мирғәзәмовтың отставкаға китеүен талап итергә;\n— Республика территорияһындағы предприятиеларҙы кисекмәҫтән БССР юрисдикцияһына күсереүҙе талап итергә.\nЗәйтүнә Ханова. («Йәшлек»).\nГәзиттең шул уҡ һанында бер килке ватандаштарҙың көн үҙәгенә ҡағылышлы фекерҙәре бирелгән:\nХоҡуҡтарҙан ҡолаҡ ҡағабыҙ. Президент һайлауҙы кисектереү — республиканы суверенлаштырыуҙың алға барышын туҡтатыу ул. Кисекмәҫтән президент һайлаусы башҡа республикаларҙан аҡыллыраҡмы беҙ? Юҡ, киреһенсә, хоҡуҡтарыбыҙ кәмейәсәк, приватизация ла (үтһә әле) бик оҙаҡҡа һуҙылып, киҫелеп, өҙөлөп, кәметелеп ғәмәлгә ашырыласаҡ. Бер ниндәй тәүәккәллеккә юл ҡуйылмаясаҡ. Президент булмағас, власть та булмай. Тимәк, республика халҡының тормошон да яҡшыртып булмай. Президент власына кисектергеһеҙ саралар ҡабул итеүсе хоҡуҡтар йөкмәтелә. Иң Юғары власть ул. Беҙ шунан ҡолаҡ ҡағабыҙ. Дамир Вәлиев, профессор.\nКиләсәккә юлдар ябыла. Президент һайлауҙы кисектереү бөтөнләй дөрөҫ түгел. Бөгөнгө ҡатмарлы заманда бер генә эште лә, бигерәк тә сәйәсәттә, кисектерергә ярамай. Сөнки ваҡиғалар бөгөн — бер, иртәгә икенсе төрлө. Икмәк саботажы булды бит инде. Иртәгә унан да яманырағы булыуы ихтимал. Ә президент беҙгә барыбер кәрәк. Бөтә республикалар үҙ аллылыҡ алғанда, сәйәси һәм иҡтисади йәһәттән дә Рәсәй империяһының ҡоло булып ҡалырбыҙмы? Берҙән-бер һәм бик ҡыйыу юл — президент һайлау ине. Чечен республикаһындағы һымаҡ тәүәккәллек кәрәк ине беҙгә.\nЮғиһә бит РСФСР менән договор проектын ғына алайыҡ. Унда республикаларҙы губерналарға бүлеү кеүек бөтә нәмәгә юл асыла. Шул көйө ҡабул итһәк, башҡорт иленең бөтөүе лә мөмкин. Бөтөнләй киләсәкһеҙ ҡалабыҙ түгелме? Бөтә яҡлап юлдар ябыла. Ә беҙҙең халыҡ Кавказ халыҡтары һымаҡ күтәрелеп сыға торған түгел. Нәжибә Мәҡсүтова,Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе.\nЙәнә сигенеү. Башҡортостан президентын һайлауҙы мотлаҡ үткәрергә кәрәк ине. Суверенлы дәүләткә, үҙ аллылыҡҡа юл ине был. Шундай мөһим сәйәси сараны кисектереү үҙәк хөкүмәт алдында тыңлаусан баш эйеүҙе аңлата. Сәбәптәрен иҡтисади хәлдең ауырлығы, һайлауҙар өсөн генә 6-8 миллион һум аҡса кәрәклеге, өҫтәүенә, РСФСР Юғары Советының һайлауҙар үткәрмәҫкә, тигән ҡарары менән аңлаттылар. Минеңсә, төп сәбәп бер генә — Башҡортостандың тағы Рәсәй хөкүмәте менән килешеүгә барыуы, суверенитетҡа алған курсынан йәнә сигенеүе. Марат Ҡолшәрипов.«Урал» Башҡорт халыҡ үҙәге рәйесе.\nЭсендә йәне бар әҙәмдең бөтәһе ҡубынғанда, баш ҡалабыҙ иһә кейәһенә таяҡ тығып болғатылған умарта ҡорттарылай ҡайнашҡанда башҡорт әҙиптәре лә бер ситтә тороп ҡала алмай ине, әлбиттә. Яҙыусылар берлеге йортоноң залында ашығыс йыйылып, ағымдағы бик ҡатмарлы сәйәси хәлдәрҙе тикшерҙек; ҡыҙыу фекер алышҡандан һуң, түбәндәге документты ҡабул ҡылдыҡ:\nБашҡортостан яҙыусыларының халыҡҡа\nРеспубликабыҙҙағы һуңғы айҙарҙағы киҫкен политик һәм экономик хәл-ваҡиғалар һәр кемдең йәнен шомландыра, күңелдәрҙе өмөтһөҙлөк биләй. Яҡшы, тыныс йәшәргә ышаныс юғала бара.\nҺәм бөтә был социаль-экономик бәләләрҙең башында Верховный Совет, уның башҡарма органы булған Министрҙар Советы торғаны бер кемгә лә сер түгел.\nХәҙер килеп, Башҡортостанда үҙебеҙҙең беренсе президентты һайлар мәл еткәс, Верховный Совет һәм хөкүмәт үҙҙәренең власҡа талашыуын һәм етәкселек итеүҙә булдыҡһыҙлыҡтарын ҡаплау өсөн республикалағы социаль һәм экономик тотороҡһоҙлоҡ сәбәптәрен бары тик буласаҡ президент һайлауҙан ғына эҙләмәкселәр.\nПрезидент һайлауҙы билдәһеҙ ваҡытҡа һуҙып (йәғни күсереп), йәнәһе, халыҡ теләген иҫәпкә алып, уны аслыҡтан һәм бөлгөнлөктән ҡотҡармаҡсылар.\nӘммә был артҡа сигенеү — башҡорт халҡының үҙ аллылыҡ алыу юлына йәнә бер өр-яңы кәртә ҡороу менән бер. Ирекле, үҙ аллы дәүләт ҡоролошона дәғүә иткән Башҡортостан һаман да шул Россия империяһы ҡыҫымында күҙ-йөҙ һыуын түгеп, үҙ илендә үҙе фәҡир, килмешәк хәлендә йәшәргә мәжбүр.\nБеҙ, халҡыбыҙҙың бөгөнгө — аяныс, киләсәкке өмөтһөҙ яҙмышы менән һис кенә лә килешергә теләмәгән яҙыусылар, ябай халыҡҡа, милләтте бөтөрөүгә йүнәлтелгән был сәйәси тартышты бөтә тулылығында аңлап һәм килеп тыуған ауыр хәлдән нисек тә ҡотолоу юлдарын эҙләп кәңәш ҡорғандан һуң, башҡорт халҡына түбәндәге өндәмә менән мөрәжәғәт итергә булдыҡ.\n1. Һәр милләттең үҙ билдәләнешкә хоҡуғы һәм шәхес азатлығы ихтыярына нигеҙләнеп, бөгөнгө Башҡортостан Верховный Советы һәм Министрҙар Советы алып барған бөтә был политиканың башҡорт милләтен тамырынан ҡоротоуға йүнәлдерелгәнлеген билдәләп, иң һуңғы инстанцияға — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына (БМО-ға) — хат яҙырға.\n2. Башҡортостандың ысын мәғәнәһендәге үҙ аллылығы, йәғни яуланасаҡ суверенлығы республикала йәшәгән бүтән милләттәргә ҡаршы йүнәлдерелмәгәнлеген тағы бер тапҡыр билдәләргә. Башҡорттар үҙ ерҙәрендә һаман да — бынан бик күп йылдар элеккесә — бүтән халыҡ вәкилдәре менән дуҫлыҡ, татыулыҡ һәм тыныс һыйышып йәшәү ҡанундарына тоғро ҡалыуҙарын белдерә.\n3. Башҡорт ССР-ы Верховный Советынан Башҡортостандың Президентын һайлауҙы үткәреүҙе билдәләү өсөн халыҡ депутаттарының сираттан тыш сессияһын йыйыуҙы талап итергә.\n4. Ошо талап үтәлмәгән тәҡдирҙә декабрь айында Бөтә башҡорт халыҡ йыйынында әлеге Верховный Совет һәм хөкүмәткә бәрәбәр (альтернатив) булған үҙ Ваҡытлы хөкүмәтебеҙҙе — Башҡорт милли конгресын — төҙөргә.\nБашҡортостан яҙыусыларының 1991 йылдың 14 ноябрендәге йыйылышында ҡабул ителде.\nБыл ҡатмарлы һәм яуаплы осорҙа, билдәле, Марат Ҡолшәрипов етәкселегендәге беҙҙең «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәге һәм Ринат Байымов лидерлыҡ иткән Башҡорт Йәштәр Иттифағы ныҡ әүҙемлек күрһәтте, халыҡ уларға күҙ текәп йәшәне, тиһәк тә яҙыҡ булмаҫ.\n16 — 17 ноябрҙә Ҡоролтай йортоноң ҙур залында (Фрунзе, 40) башҡорт йәштәренең ошо киҫкен проблемаларға арналған 2-се республика ҡоролтайы эшләне, унда бөтәһе 9 ҡала, 11 райондан, шулай уҡ Ҡазандан, Пермдән, Силәбенән, Новотроицкиҙан, Ырымбурҙан 239 делегат килгәйне. Саҡырылыусылар араһында мин фәҡирегеҙ ҙә бар ине. Ринат Байымовтың «Беҙ — тыныслыҡ һәм демократия һаҡсылары» тигән бик ҡыйыу докладынан һуң фекер алышыуҙа шундай уҡ ҡыйыу сығыштар байтаҡ булды. «Йәшлек» гәзитенең 1991 йыл 19 ноябрь һанында шулай уҡ мин фәҡирегеҙҙең дә трибунала уң ҡулын юғары сөйөп ебәреп һөйләп тороуы һүрәтләнгән (телмәр тексымды таба алманым — йә юғалған, йә яҙыуһыҙ ғына һөйләгәнмен, буғай). Республикалағы сәйәси хәлдәрҙең ҡырҡыулығы, етәксе даирәләрҙең эште оҙаҡҡа һуҙыуынан йәштәрҙең ризаһыҙлығы улар ҡабул ҡылырға тип әҙерләгән ҡарар проектының киҫкенлегендә сағыла:


Материалы за Август 2008 года » Страница 5 » Архив газеты "Йәшлек"\nИлһам биреүсе Илһам Мәҙәниәт\n– Илһам, йырлауыңды беренсе тапҡыр М. Ғиләжевтың юбилей кисәһендә ишеттем дә, был бит икенсе Илһам Шакиров, тип уйлағайным. Сөнки һинең башҡарыуыңда мәшһүр татар йырсыһының йырлау үҙенсәлектәрен, боролош-һығылыштарын, хатта моң бирелешен тойоп, тулҡынланып киттем. Күңелдә, бына бит, Башҡортостанда икенсе Илһам Шакиров үҫеп килә, тигән ғорурлыҡ тойғоһо барлыҡҡа килде. Әле ижадыңды даими күҙәтеп барам, уңыштарыңа ҡыуанам һәм күңелемдән генә һине һаман да бала саҡтан яратҡан һәм хөрмәт иткән йырсым менән сағыштырыуҙан туҡтамайым.\nҠоласын йәйеп, атаһы Сәхиулла ҡарт менән бик йылы иҫәнләшеп, хәл-әхүәлдәр һорашҡандан һуң, һынаулы ҡарашын Фәйзуллаға төбәне:\n– Был ниндәй бәһлеүән, ыласындай егет? – тип һораны. Атаһы, ғорурлығын тышҡа сығармаҫҡа тырышып:\n– Михайло знакум, был егет минең бер бөртөк улым, ҡартлыҡ көнөмдәге ышанысым, – тип уланының киң арҡаһынан еңелсә ҡағып, уға табан этәрҙе. Уттай ҡарашлы мөһабәт кәүҙәле егеткә бер аҙ текләп ҡарағандан һуң, Михайло ҡарт ҡәнәғәт йөҙ менән уларҙы өйгә, сәй эсергә саҡырҙы.\nТелерекламалар ни һөйләй? Яңылыҡтар » Иғтибар\nҺеҙ эштән ҡайттығыҙ. Киске аш әҙерләгәс, уңайлы урынлашып, телевизорығыҙҙы ҡабыҙҙығыҙ. Оҙаҡламай яратҡан сериалығыҙ башлана. Әлегә реклама. Һыҙланыуы йөҙөнә сыҡҡан апай, бик килештереп: «Һыҙланыу! Һеҙҙе һыҙланыу яфалаймы?» – тип теңкәгеҙгә тейә. Ашығыҙ ашҡаҙанға барып етмәй, ярты юлда тығылып ҡала. Сәйегеҙ һыуына, ҡанығыҙ йөрөмәй. Ә телевизор дауам итә: «ВИЧ халыҡты йөҙәрләп ҡыра. Кем ВИЧ-тан ҡалған, улар холестерин, йә гепатит сиренән йығыла. Гепатиттан ҡалғандарҙы ҡауаҡ һәм һытҡылар кеүек яза көтә».\nРәсәй һикереүселәренә етеүсе юҡ\nҠолға менән бейеклеккә hикереү буйынса донъя рекордсменкаhы, Рәсәй hылыуы Елена Иҫәнбаева, Рәсәй өсөн hигеҙенсе алтын миҙал менән ҡуша, йәнә донъя рекорды ҡуйҙы. Хәҙер ул 5 метр 5 сантиметрға тиң. Иҫ киткес бит. Афарин! Был – уның карьераhында 24-се рекорд!\n– Минең атайым эшендә гел hыҙғыра, – ти бәләкәй малай.\n– Ул шаян кешелер, – ти икенсеhе.\n– Юҡ, ул милиционер.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №41, 8 - 14 октябрь, 2016 - Информационные страницы\n№41, 8 - 14 октябрь, 2016\nиғтибарлы булырға ла өйрәтә\n"Киске Өфө" гәзите халҡыбыҙ өсөн тәғәйенләнгән иң мөһим ижтимағи-сәйәси-мәҙәни баҫма. Ул тәү сиратта туған телебеҙҙә баҫылған гәзит булараҡ әһәмиәтле.\nБаҫма биттәрендә Өфөлә, республикала барған хәл-ваҡиғалар тураһында, халҡыбыҙҙың тарихына, рухи ҡомартҡыларына ҡағылышлы бик файҙалы мәғлүмәттәр бирелә. Гәзиттең һәр бите билдәле бер темаға арнала, шуға һәр кем үҙенә кәрәкле мәғлүмәтте тиҙ генә табып уҡый ала, был бик уңайлы. Мәҫәлән, миңә тәү сиратта яңылыҡтарҙы белеү кәрәк икән, мин тиҙ генә икенсе-өсөнсө биттәрҙәге "Нимә? Ҡайҙа? Ҡасан?" тигән рубрикалағы мәғлүмәткә күҙ һалам. Тарих уҡытыусыһы булғас, мине һис шикһеҙ баҫманың етенсе битендә урын алған "Тарихнамә" рубрикаһы ҡыҙыҡһындыра. Шулай уҡ ғаилә мөнәсәбәттәре, бала тәрбиәһенә ҡағылышлы мәҡәләләр ҙә бик фәһемле, уйланырға мәжбүр итә. Мәғариф өлкәһендәге хәл ителәһе мәсьәләләргә ҡағылышлы, педагогтарҙың эшмәкәрлеген сағылдырған мәҡәләләр ҙә иғтибарҙан ситтә ҡалмай.\nБөтә нәмә үҙенсәлеген юғалтып, бер төрлөлөккә күсә барған заманда "Киске Өфө" гәзите башҡорт халҡының милли йөҙөн, рухиәтен һаҡлап ҡалыуҙы маҡсат иткән баҫма булып ҡала. Уның һәр һөйләме милләттәштәрҙе һиҫкәндерә, уйланырға, аҡыллы һүҙгә ҡолаҡ һалырға мәжбүр итә. Йыш ҡына халыҡтың тарҡаулығы тураһында ишетергә тура килә бит. Ә "Киске Өфө" гәзитендәге һәр мәҡәлә бер-беребеҙгә ҡарата иғтибарлы булырға, үҙ башҡортоңдоң уңышын күреп һоҡланырға, милләтте борсоған проблемаларға битараф ҡалмаҫҡа өйрәтә. Шуға күрә уның "Заман башҡорто", "Зыялылар майҙаны", "Килешмәйем", "Тураһын әйткәндә", "Әйт, тиһәгеҙ...", "Ишара" рубрикалары һәр саҡ уҡымлы.\nҒ. Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернатының тарих уҡытыусыһы.\nТау зонаһында - тауҙар, иң матур ҡомартҡыларҙан Ирәмәл, Шүлгәнташ, Мораҙым тарлауығы, Ғәҙелша шарлауығы һ.б. макеты урын алһа, шәп булыр ине.\nауфл нисек йәшәй?\nАуыл биләмәһе башлығы ла спортҡа битараф булмаған йәш егет. Ул үҙе греппинг секцияһын алып бара. Хоккей матчтарына барып ҡайтыуыбыҙҙы ла ул ойоштороша. "Халыҡ эскегә генә бирелә күрмәһен", - тип эшләй ул был эштәрҙе.\nәрмегә китә егеттәр!\nЫсынында күмергә әйләнгән улдарын ата-әсәһе илай-илай тыуған яғына алып ҡайтып китте. Автоматика ғәйеплеме был хәлгә, командирмы, әллә һалдат үҙеме икәнен уҡыусының хөкөмөнә ҡалдырам.\nБеҙ, башҡорттар, нәҡ ошо йылдар эсендә үҙ-үҙен, үҙенең эске берҙәмлеген, үҙенең телен, рухын, мәҙәниәтен яҡлай һәм һаҡлай алырлыҡ милләт булараҡ барыбер өр-яңы юғарылыҡҡа күтәрелә алдыҡ.\nКӨРӘШ, УҠ АТЫУ, ЫЛАҠ ҠЫРҒЫҘҘАР ЙЫЙҘЫ ҠУНАҠ\nБер ниндәй финанс ярҙамы булмаһа ла, әлеге Уйындарға атлығып барҙыҡ. Был беҙгә кәрәк инеме? Беҙ унда нимә эҙләп барҙыҡ? Бүләктәргә өмөт итмәнек. Мине нимә әйҙәне? Белмәйем. Бәлки, ҡан саҡырыуы булғандыр ул...\nБоронғо зыяраттарҙағы ҡәбер таштарының һырты соҡорланып ҡуйылған. Шул соҡор эсенә йыйылған ысыҡ һыуын иртә таңда ҡоштар эсһен өсөн шулай ителгән, тигәнде ишеткәнем бар.


ТҮНЖИНӘ (МҮНЖИӘ) САЛАУАТЫ\n13 Ғинуар 2021, 00:52\nМосолман иле —Төркиәлә коронавирус һәм башҡа ауырыуҙарҙан һаҡланыу өсөн, Аллаһ Тәғәләгә һыйынырға һәм ошо доғаны йыш уҡырға ҡушалар.\nТҮНЖИНӘ (МҮНЖИӘ) САЛАУАТЫ.\nТҮНЖИНӘ салауаты - донъялағы бөтә ауырыуҙарҙан, бәлә-ҡазаларҙан һаҡлаусы иң яҡшы салауат (доға) һанала\nНиндәй ниәт менән уҡыуығыҙҙы белдерегеҙ.\n(мәҫәлән, "үҙемде һәм яҡындарымды коронавирустан һаҡлау, был бәләнең тиҙ арала юҡҡа сығыуы өсөн Түнжинә салауатын уҡырға ниәт иттем").\n"Аллааһүммә салли ғәләә сәййидинә Мүхәммәдин үә ғәләә әәли сәййидинәә Мүхәммәд. Саләәтән түнжиинәә биһәә мин джәмииғиль-әһүәәли үәл-әәфәәт. Вә тәҡды ләнәә биһәә джәмиғәль-хәәжәәти үә түтаһһирунәә биһәә мин джәмииғис-сәййи′әәт. Үә тәрфәғүнәә биһәә әғләд-дәражәәти үә түбәллиғунәә биһәә әҡсаль-ғаайәәти мин джәмииғиль-хайраати фил-хәйәәти үә бәғдәл-мәмәәт."\n(Аллаһым! Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафаға икһеҙ-сикһеҙ салауат һәм сәләм булһын. Аллаһым беҙҙе һәр төрлө бәлә-ҡазаларҙан ҡотҡар, бөтә ихтыяждарыбыҙҙы бөтөрөп, беҙҙе гонаһтарҙан һәм насарлыҡтарҙан таҙарт! Беҙҙе юғары дәрәжә һәм урындарға күтәр! Аллаһым! Был салауаттар һәм был сәләмдәр хөрмәтенә был доньяла ла һәм үлгәндән һуң да уңыштарға ирешәйек.)\nТүнжинә салауатының файҙалары түбәндәгеләр:\n1. Был доғаны уҡыған кешегә донъялағы бар афәттәрҙән ҡотолоу, сирҙәргә шифа, ауырлыҡ һәм ҡыйынлыҡтарҙан сығыу юлы табылыр.\n2. Донъя һәм ахирәт (мәңгелек тормош) ихтыяждары (хәжәт, мохтажлыҡтары) үтәлер.\n3. Быны уҡыған ике донъяла ла, юғары, өҫтөн дәрәжәләргә ирешер.\n4. Һәр төрлө яманлыҡтан (яуыз кешеләр һәм ендәрҙең зарарынан, сихырҙан, күҙ тейеүҙән, ауырыуҙан) һаҡланыр.\n5. Был доғаны уҡыған кеше бер ниндәй ҙә дошмандан еңелмәҫ, бер йән эйәһенән дә зыян күрмәҫ, һәр саҡ еңеүсе булыр.\n6. Уны уҡыған кешенең өҫтөнә бәрәкәт яуыр.\nБөйөк ғалим Имам ибн-Файкихани һөйләүенсә, бер ваҡыт Шәйех Мусса Зарир исемле диндар, һуҡыр бер кеше үҙенең тарихын бәйән иткән: "Мин һыу төбөнә батып барған карапта инем, иҫемдән яҙғанмын. Ошо хәлемдә миңә Аллаһ илсеһе (Мөхәммәт пәйғәмбәр) (с.ғ.с) пәйҙә булды һәм ошо салауатты өйрәтте, уны карабль пассажирҙарына 1000 тапҡыр уҡырға ҡушты. Уҡылған салауаттарҙың һаны 300-гә еткәс, карап мөғжизә менән бәләнән ҡотолдо. Ә башҡа карап батты, беҙҙеке тәғәйенләнгән урынға имен-аман һәм бөтөн килеш барып етте. Был мөғжизә корабль пассажирҙары өсөн бер асыш булды."\nТүнжинә салауатын ауырлыҡ, бәлә килгәндә 1000 тапҡыр уҡырға кәрәк. (Зәәдус Сәид «Хәкимүл Үммә Мәүләнә Әшраф Ғәли Сәнүи» 14 бит).\nБашҡа әүлиәләр был салауатты 70 тапҡыр уҡырға кәңәш итә.\nДоға уҡыу ысулы:\n1) Доға уҡыласаҡ өйҙә ҡурсаҡ, йән эйәһе төшөрөлгән рәсем, фотоһүрәт, журнал, гәзит, шулай уҡ музыка ҡоралдары кеүек шәриғәт (дин) буйынса тыйылған әйберҙәрҙең булмауы шарт. Был доғаның ҡабул булыуы өсөн мөһим.\n2) Тәһәрәт алығыҙ (йыуынығыҙ), таҙа кейем кейегеҙ.\n3) Өс тапҡыр «Әғүүҙү билләәһи минәшшәйтаанир раджиим. Бисмилләәһи-ррахмәәни-ррахиим» тип әйтегеҙ.\n4) Өс тапҡыр «Әстәғфируллааһә үә әтүүбү иләйһи» тип тәүбә-истиғфар уҡығыҙ.\n5) Ниндәй ниәт менән уҡыуығыҙҙы белдерегеҙ.\n6) Салауатты 21, 41, 70, 100 йәки 1000 тапҡыр уҡығыҙ.\n(Мәҫәлән бер ултырғанда 70 тапҡыр уҡыу мөмкин булмаһа, һәр көн 10 тапҡыр уҡыһаң, бер аҙна эсендә тамамланыр)\n7) Доға һуңында «Йәә Аллаһ, Йә Хәййү, Йә Ҡәййүүм, Йәә Әрхәмәр-Раахимиин» зекере менән тамамлағыҙ.


Азамат Сәлихов «Башҡортостан» ДТРК-һы генераль директоры итеп тәғәйенләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nАзамат Сәлихов «Башҡортостан» ДТРК-һы генераль директоры итеп тәғәйенләнде\n17:24, 9 февраля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 9 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБилдәле журналист Азамат Сәлихов Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһының филиалы — «Башҡортостан» ДТРК-һын етәкләне.\nБөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһының генераль директоры урынбаҫары Рифат Сабитов яңы етәксене коллектив менән таныштырҙы. Ул Бөтә Рәсәй телерадиокомпанияһының республика филиалы илдә иң яҡшыларҙың береһе тип билдәләне. Бында тәжрибәле белгестәр эшләй, «Вести-Башкортостан» тапшырыуының рейтингтары федераль сығарылыштарҙан да уҙып китә.\nАзамат Сәлихов 2000 йылдарҙан алып Башҡортостан һәм күрше төбәктәр — Удмуртия һәм Ырымбур өлкәләре буйынса Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһының үҙ хәбәрсеһе булып эшләгән. 2014 йылдың июлендә Украинаға командировкаға барышында һөнәри бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы өсөн Салауат Юлаев исемендәге орден менән бүләкләнгән.\nТеги: тәғәйенләүҙәр,телевидение,бөтә рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһы


Рәсәй-Башҡортостан радиоһында өр яңы проект, яңы алып барыусылар һәм ҡыҙыҡлы темалар. Төбәктең легендар радиоһы тыңлаусыларын эш көндәрен Хәйерле кис, республика! тапшырыуы менән бергә тамамларға саҡыра. “Башҡортостан” радиоһы даирәләрен киңәйтә һәм тыңлаусылары өсөн башҡорт телендә яңы проект...\nҠышҡы каникулды файҙалы үткәреүселәр\nБаҡалы районы Туҡбирҙе ауылында йәшәүсе Мәүлиевтар ғаиләһе уҡыусыларға хоккей уйнау өсөн үҙ баҡсаларында һырғалаҡ эшләгән. Теүәл өс йыл балалар ҡышҡыһын кинәнеп был спорт төрөн үҙләштерә. Һырғалаҡтың уртаһында торған капитандың уйын башланғанын аңлатып һыҙғыртҡас та, йәш хоккейсылар шайба өсөн...\nРеспубликаның православ христиандары Раштыуаны билдәләне. Ул Иисус Христостың тыуған көнөнә бағышланған. Көтөп алынған был байрам иң сағыу, күңелле сараларҙың береһе. Раштыуа – яңы тормош башланыуының билдәһе, шатлыҡ, яҡтылыҡ һәм киләсәккә өмөт нурҙары менән һуғарылған. Был көндө бөтәһе лә күңел...


«Татар-информ» агентлығына - 20 йыл // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n«Татар-информ» агентлығына - 20 йыл\n17:09, 4 июня 2010 Сәйәсәт\n6 июндә Волга буйы төбәгендәге һәм бар Рәсәй Федерацияһындағы иң ҙур мәғлүмәт агентлыҡтарының береһе —«Татар-информ» агентлығы ойошторолоуына 20 йыл тула.\n1990 йылда асылған «Татар-информ» агентлығы — бөгөн Татарстан, Рәсәй тормошо хаҡында оператив мәғлүмәт биреүсе иң абруйлы һәм профессиональ сығанаҡтарҙың береһе. Агентлыҡ мәғлүмәте менән республика һәм Рәсәйҙең йөҙҙәрсә алдынғы киң мәғлүмәт сараһы, Рәсәй Федерацияһы, Татарстан республикаһының дәүләт власы органдары, эшлекле даирә вәкилдәре файҙалана. Бихисап киң мәғлүмәт саралары һәм башҡа төрлө ойошмалар менән булдырылған мәғлүмәт менән алыш-биреш итеү «Татар-информ» агентлығына республика, ил төбәктәре, башҡа төбәктәрҙәге һәм сит илдәге татар халҡы тормошо хаҡында мәғлүмәтте тиҙ арала таратырға мөмкинлек бирә. Мәғлүмәтте «Татар-информ» рус, татар һәм инглиз телендә бирә.\n«Татар-информ» агентлығы бик күп мәғлүмәт агентлыҡтары, шул иҫәптән Башҡортостан Республикаһының «Башинформ» агентлығы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә. 2008 йылдан алып «Татар-информ» Төрки телле яңылыҡтар агентлығы берекмәһе ағзаһы булып тора.\n«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы коллективы туғандаш Татарстан Республикаһынан хеҙмәттәштәрен матур юбилейҙары менән ихлас ҡотлай, яңы ижади уңыштар, сәскә атыуҙарын теләй һәм артабан да һөҙөмтәле хеҙмәттәшлеккә ышанысын белдерә.\nТеги: : юбилейҙар, киң мәғлүмәт саралары, мәғлүмәт агентлыҡтары


Һәр кешенең бәхеткә хоҡуғы бар » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Һәр кешенең бәхеткә хоҡуғы бар\n12.07.2018 Һәр кешенең бәхеткә хоҡуғы бар\nИкенсе тапҡыр кейәүҙәмен. Тәүге ирем ныҡ эскәс, айырылып, улымды бер үҙем генә үҫтерҙем. Уртаҡ таныштар әлеге ирем менән таныштырғанда, ул ҡатынын ерләгәненә ҡырҡ көн дә үтмәгәйне. Танышыу барышында арыуыҡ ҡына эстек, миңә был ир оҡшаны. Әйтергә кәрәк, миңә ҡырҡ йәш ине уның менән танышҡанда. Төҫ-башым да иҫ китерлек түгел, башҡа ҡатын-ҡыҙҙар кеүек матур түгелмен, фигурам булыу менәнме – тәнемде таптар баҫҡан (витилиго), шуға күрә ғүмер буйы ирҙәр менән аралашырға оялып йөрөнөм. Әллә инде ун йылдан ашыу яңғыҙ булғанғамы, ни булһа ла, айнығып та етмәгән иргә эйәреп, йәшәп алып киттек. Тиҙ генә ауырға ҡалыуым да сәбәп булғандыр. Хәҙер әйтә алмайым. Иремдең алкоголик икәнен күрҙем: аҡсаһы етмәһә, өйөнән әллә нәмәләрен алып сығып китеп, һатып эсер ине. Ҡыҙыбыҙ тыуҙы, эскелек туҡтаманы. Киреһенсә, оторо шашты – бөтә нәмәлә мин ғәйеплемен, үҙең йәбешеп сыҡтың, минән башҡа һин кемгә кәрәкһең, тигәнерәк һүҙҙәрҙе хәҙер көн дә ишетәм. Бала ҙурайҙы, хәҙер инде алтыһы тула, шул бала алдында миңә ҡул күтәрергә лә оялмай. Улым ҡырҙа йәшәй, әммә бер ҡайтҡанында ошо иҫеректең мине әрләгәнен ишетеп, яҡлап бер һүҙ әйткәйне – был ир йүгереп сығып китте. Ниңә икән, тип аптырап та өлгөрмәнек, оло ағаһын, апаһын эйәртеп килгән. Тегеләре беҙҙең икебеҙҙе “тетте генә”... Улым, төн булһа ла, кейенеп сығып китте. Мине бөтә кешегә лә яманлап һөйләй, имеш, эскесемен, эшкә тип сығып китәм дә... Шул тиклем аптырап ултырам, әйтегеҙсе, ни өсөн миңә был яза? Ҡайһы ерҙә яңылыштым? Минең парлы булып йәшәгем килеү гонаһмы һуң? Бер баламды атайһыҙ үҫтерҙем, икенсеһе ауыҙ тултырып “атай” тип йөрөһөн, тиһәм... Үҙем дә бит атайһыҙ, әсәйһеҙ үҫкән бер етеммен, ә балаларым тере аталары булып та, етем кеүек... Бер нәмәгә ҡарамай, тешемде ҡыҫып, бөтәһенә лә түҙермен, тип ҡәһәтләнеп йәшәй инем, ҡыҙым бер кистә: “Әсәй, бөгөн атай ҡайтмаһа ине, ивеееет. Мин унан ҡурҡам...” – тигәйне, тертләп киттем. Мин дөрөҫ йәшәйемме һуң?\nГөлнара, 45 йәш.\nҺәр кемдең бәхеткә хоҡуғы бар. Һәр бер ҡатын-ҡыҙ тормошонан йәм, тәм табып, ҡыуанып-шатланып йәшәргә тейеш! Сөнки, хөрмәтле ханымдар, онотмағыҙ: бәхетле әсәйҙең генә балалары (ире, хатта эте- бесәйе лә) бәхетле була. Үкенескә күрә, Гөлнараның тормошона оҡшаш ғүмер кисергәндәр ҙә әҙ түгел. Нилектән килеп сыға һуң бындай ғаиләләр? Яҙыуынан күренеп тора, Гөлнара ҡапыл ғына “ирле” булып киткән. Был мөнәсәбәттәр аңлы, айыҡ башланмаған – кешенең үҙаңы спиртлы эсемлектәр менән томаланғанда ниндәйҙер ҡарарҙарҙың уңышлы булыуы икеле. Ҡапыл ғына бәпәйгә уҙыуы ла уны тиҙерәк мөнәсәбәттәрен законлаштырып ҡуйыуға этәргәндер. Һәр бер ҡатын идеаль ғаилә тураһында хыяллана – Гөлнара ла, һөйөүҙәнмелер инде, күҙе томаланып, ирен идеалләштереп ебәргәндер: ул иргә хас булмаған яҡшы һыҙаттарҙы күрергә теләү, бер нәмәгә ҡарамай ирле булырға ынтылыу аң-зиһенен бутағандыр, күрәһең. Тормош иптәшенә ҡарата хөрмәт, һөйөү, мөхәббәт тураһында хатта яҙылмағас, ир менән ҡатындың мөнәсәбәте, буласаҡ баланан башҡа тағы ла нимәгә ҡоролғандыр – миңә ҡараңғы. Ә шулай ҙа тормоштоң әсе-сөсөһөн күргән ҡатынды араҡыны һыу кеүек эскән ир ниңә һиҫкәндермәне икән?\nЯрай, үткәндәрҙе ҡалдырып, киләсәкте байҡайыҡ. Шикһеҙ, әгәр һеҙ эскелеккә ҡаршы көрәшергә әҙер икәнһегеҙ, алға! Уның өсөн тәғәйен табиптар, өшкөргән әбей-бабайҙар, кодировкалар бар. Әммә, бында һеҙҙең ирегеҙҙең ризалығы кәрәк. Ул айнығырға ғына түгел, ә һеҙҙе һәм ҡыҙын юғалтмаҫ өсөн, артабан да һеҙҙең менән матур итеп йәшәргә теләк белдерергә тейеш. Аңлайһығыҙмы? Әгәр эскелегенән арыныу теләге булмаһа? Тимәк, ул ваҡытта, ирегеҙҙең айнығыуы һеҙгә кәрәк булғас, һеҙ генә тырышырға тейеш булып сығаһығыҙ. Ризаһығыҙмы? Риза икән, һеҙгә тик уңыштар ғына теләйем. Шәхсән үҙемдең кемделер, бигерәк тә оло ир кешене тәрбиәләүҙән (айныҡтырыуҙан, үҙгәртеүҙән), күптән баш тартҡанмын. Бөкрөнө ҡәбер төҙәтә, тигәндән түгел, ә психолог булараҡ, кемделер теләгенән башҡа бүтән кешенең үҙгәртә алмауын белгәнгә күрә. Ә хәҙер мин һеҙҙең һорауҙарығыҙға яуап бирергә тырышам:\n“Ни өсөн миңә был яза?” Ҡануниәткә күҙ һалһаҡ, кемдер кемделер түҙеп йәшәргә тейеш, тигән ҡанун юҡ. Һәм йәмғиәттә лә ундай ҡараш юҡ. Тимәк, әлегә һеҙ үҙегеҙ ошолай йәшәргә ризаһығыҙ, нимәлер үҙгәртергә теләгегеҙ-ваҡытығыҙ юҡ.\n“Ҡайһы ерҙә яңылыштым?” Уныһын һеҙ үҙегеҙ бик яҡшы беләһегеҙ, Гөлнара ханым. Яңылышты үҙгәртеп булмаһа ла, бөгөнгө тормошоғоҙҙо башҡа төрлө итеп дауам итергә ҡулығыҙҙан килергә тейеш.\n“Парлы булып йәшәгем килеү гонаһмы ни?” Түгел.\nҺүҙемдең аҙағында, хөрмәтле Гөлнара ханым, ошолай тип өҫтәр инем. Һеҙҙең генә түгел, ҡыҙығыҙҙың да яҙмышы һеҙҙең ҡулда. Ирегеҙҙең үҙгәреүен көтөп, үҙегеҙ иҙеләһегеҙме, һәм бәләкәс ҡыҙығыҙҙа ир-атҡа ҡарата күрә алмаусылыҡ тәрбиәләйһегеҙме? Уйлағыҙ.


Шәкәре һәм майы менән дан тота\n28 Сентябрь , 08:46\nӘбейҙәр сыуағының ҡояшлы, ямғырһыҙ мәленең һәр минутын файҙаланып ҡалырға тырыша ауыл хужалығы эшсәндәре.\nШишмә районы баҫыуҙарында ла эш ҡайнай. Ужым культураларын һуғыу бына-бына тамамланырға тора (98,8 проценты башҡарылған). Уртаса уңыш быйыл гектарынан 17,5 центнер тәшкил иткән. Айырым алғанда, ярауай культуралар гектарынан 16,4, һоло – 13, етен – 6,2, рапс – 7,7, ҡарабойҙай 13 центнер һуғылған. “Нерал-Шишмә”, “Промбизнес”, “АгроАльянс”, “Башкир-агроинвест” хужалыҡтарында гектар ҡеүәте – 18 – 22 центнер.\nҺауа торошо тотороҡланыу менән ауыл хужалығы эшсәндәре көнбағыш урыуға төштө. Район буйынса был культураны 7 930 гектар майҙанда сәскәндәр, шуның 2 169 гектары йыйылып алынған. Районда көнбағыш урыуға тәүгеләрҙән булып Әхмәтйәнов крәҫтиән (фермер) хужалығы төшкән. Ағалы-ҡустылы Илнур менән Илшат үҙ эшен ун йыл самаһы элек асҡан булған.\nӘхмәтйәновтарҙың ҡарамағында 400 гектар самаһы ер бар. Улар ужым культураларына өҫтөнлөк бирә, килемле булған өсөн йылдың- йылы көнбағыш та сәсә. Быйыл 73 гектар майҙанды ошо культураларға биргәндәр. Хужалыҡ етәксеһе Илнур Әхмәтйәнов билдәләүенсә, ҡоролоҡ арҡаһында әллә ни уңышҡа өмөт итмәһәләр ҙә, көнбағыштың сифаты һәйбәт.\n– Әле көнбағышты келәткә ташыйбыҙ, һуңынан Шишмә май етештереү заводына тапшырасаҡбыҙ. Ҡоро көндәрҙе мөмкин тиклем файҙаланып ҡалырға тырышабыҙ. Көнбағыштың гектарынан 18 – 20 центнер уңыш алабыҙ. Орлоҡҡа килгәндә, тәү сиратта гибридтарға өҫтөнлөк бирәбеҙ. Быйыл “Пионер” сорты үҙен һәйбәт күрһәтте. Ҡоролоҡто иҫәпкә алып, баҫыуға ашламалар индерҙек. Йәй буйы был баҫыуға бер тамсы ла ямғыр күҙе төшмәне, шуға ҡарамаҫтан, уңыш күләме ҡыуандыра, – ти Илнур Тимерғәле улы.\nБаҫыуҙа заманса техника эшләй. Әле көнбағышты урған комбайн икенсе миҙгел генә ҡулланыла икән. “CLAAS” комбайны “КамАЗ”-ға таҙартылған көнбағыш ағыҙа. Рулдә – Илнурҙың улы Айнур. Егет техникум тамамлаған, юғары уҡыу йортонда ситтән тороп уҡый һәм атаһының алыштырғыһыҙ ярҙамсыһы.\nӘле республика хужалыҡтарында шәкәр сөгөлдөрө алыу мәле етте. Төбәктең 16 районында сәсәләр татлы тамырҙы. Благовар, Дәүләкән, Бүздәк, Ҡырмыҫҡалы, Кушнаренко райондарында сөгөлдөргә төшкәндәр ҙә инде. Шишмә районы хужалыҡтары араһында иһә “Башкир-агроинвест”, “Агро-альянс”, “Нерал-Шишмә” хужалыҡтары тәүгеләрҙән булып тотондо.\n“Нерал-Шишмә” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең сөгөлдөр баҫыуында ла эш ҡайнай. Беҙҙе хужалыҡ етәксеһе Наил Батыршин ҡаршы алды. Ғүмер буйы ауыл хужалығы тармағында эшләгән, “Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” исемен йөрөткән Наил Вәли улы быйылғы кеүек ҡоро йылды хәтерләмәй. Һауа торошо ҡуйған һынауҙарға бирешмәй хужалыҡ: ужым һәм ярауай культураларҙан һәйбәт уңыш алғандар, гектарынан 22 центнер һуғылған.\n– Хужалыҡта йәмғеһе 90 кеше эшләй. Техника шәп. Һуңғы йылдарҙа техниканы яңыртыуға 300 миллион һумдан ашыу аҡса сарыф ителде. 780 гектар майҙанда шәкәр сөгөлдөрө сәстек, уңышҡа зарланмайбыҙ. Йылдың ҡоро булыуын иҫәпкә алғанда, сөгөлдөрҙөң уңышы көткәндән дә һәйбәтерәк булды, – ти хужалыҡ директоры.\nХужалыҡтың баш агрономы Владимир Лысенко ла сөгөлдөрҙөң сифаты һәм күләме менән ҡәнәғәт.\n– Иң ҡоро осор сөгөлдөрҙөң үҫкән мәленә тура килде. Ошо баҫыуҙа бер тапҡыр ғына ямғыр яуҙы – ерҙе ни бары 45 миллиметрға ғына һыуланы. Бары тик ваҡытында ашламалар индереү һәм гибрид орлоҡтарға өҫтөнлөк биреү генә хәлде ҡотҡарҙы. Ғөмүмән, орлоҡ етештереүселәр менән туранан-тура эшләйбеҙ. Әле тәжрибә майҙансығында 20 – 25 төрлө орлоҡ үҫтереп, һынап ҡарайбыҙ. Беҙҙең һауа шарттарында үҙен һәйбәт күрһәткәненә генә өҫтөнлөк бирәбеҙ, – ти баш агроном.\nБеҙ баҫыуға килгән көндө 64 йөк машинаһы менән йәмғеһе 1 457 тонна татлы тамырҙы Раевка шәкәр заводына ебәргәндәр. Уңыш та мул булған – гектарынан 400 центнер тәшкил иткән.


Өфөлә «Халыҡтар берҙәмлеге һәм дуҫлығы» паркы барлыҡҡа киләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Халыҡтар берҙәмлеге һәм дуҫлығы» паркы барлыҡҡа киләсәк\n15:35, 11 февраля 2016 Йәмғиәт\nӨфөнөң Калинин районында «Халыҡтар берҙәмлеге һәм дуҫлығы» паркы барлыҡҡа киләсәк. Кисә Халыҡтар дуҫлығы йортонда милли-мәҙәни берекмә етәкселәре менән уҙған кәңәшмәлә инвалидтарҙың район йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Ришат Аллағужин парктың проектын тәҡдим итте. Проект республика милли диаспораһының берҙәмлеген һәм тыныс шарттарҙа үҙ-ара эш итеүен сағылдырыусы үҙенсәлекле символға әүерелергә тейеш.\nБашҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йортонда хәбәр итеүҙәренсә, кәңәшмәлә йәмәғәт берекмәләренең 2016 йылдағы эшенең мөһим мәсьәләләре тикшерелде. Республика мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Валентина Латипова халыҡтарҙың милли-мәҙәни мираҫын, телдәрҙе һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлап ҡалыуға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән ҙур саралар хаҡында мәғлүмәт менән сығыш яһаны.\nӨфө хакимиәтенең мәғариф идаралығы вәкиле Зарина Вәлиева быйыл ғинуар айында уҙғарылған өҫтәмә белем биреү уҡытыусыларының «Йөрәгемде балаларға бирәм» конкурсы тураһында һөйләне. «Этно-культурология» номинацияһы буйынса туғыҙ милли йәкшәмбе мәктәбе уҡытыусылары бәйгелә тәүге тапҡыр ҡатнашты, тип хәбәр итте ул.\nТеги: төҙөкләндереү,милли сәйәсәт


Салауат Әсфәтуллин уҡыусылары менән осрашты | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n02 июля 2019 — 14:57 ГТРК «Башкортостан»\nӘхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала яҙыусы, бөтә Рәсәй премиялары лауреаты, Калуга өлкәһенең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Салауат Әсфәтуллин уҡыусылары менән осрашты. Был юлы ул тыуған яғына 5-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегат булараҡ ҡайтҡан. Яҙыусы оҙаҡ йылдар Калуга өлкәһендә йәшәй һәм ижад итә.Өфөлә 5 йыл элек булған. Тимәк, уҡыусылары менән бүлешәһе яңылыҡтары күп. Әҙәбиәт һөйөүселәргә уның тарихи, иҡтисади, сәйәси темаларға яҙған әҫәрҙәре таныш. Салауат Әсфәтуллиндың китаптарын Британия китапханаһында, Париж, Ницца, Швецияның Король китапханаһында, АҠШ Конгрессы, Италияның милли китапханаларында һәм тағы бихисап илдәрҙә табырға мөмкин.


Ауылға 18 быуат уртаһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1702 йылда) Нуғай даруғаһы Бәгәнәш‑Мең улусы Бәгәнәш ауылы (хәҙерге Үрге Бәгәнәш ауылы) башҡорттары үҙ ерҙәрендә Бәгәнәш исеме менән нигеҙ һала. 1794 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса бында яһаҡлы татарҙар (улар һуңынан типтәрҙәр ҡатламына күскән) килеп ултыра. 1795 йылда (Үрге Бәгәнәш ауылы халҡы менән бергә иҫәпкә алынған) 67 йортта 449 кеше йәшәгән, 1865 йылда 120 йортта — 766 кеше. Шулай уҡ Түбәнге Бәгәнәш‑Әбүкән исеме менән билдәле булған. Игенселек, малсылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. 1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән. 1920 йылда 1‑се Түбәнге Бәгәнәш һәм 2‑се Түбәнге Бәгәнәш ауылдары (халҡы бергә иҫәпкә алынған), 1939 йылда Бәгәнәш ауылы булараҡ теркәлгән. 40‑сы йылдарҙан алып хәҙерге исемен һәм статусын йөрөтә. Унда яңы суҡындырылған сыуаштар йәшәй. Улар 125 кеше иҫәпләнә. Бөгөнгө көндә ауылда татарҙар өҫтөнлөк итә.\n2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — татарҙар (70 %), башҡорттар (28 %).\nХисмәтуллин Ғәрифйән Рәхимйән улы (9 август 1932 йыл—15 ноябрь 2004 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1948—1992 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының «Первомайский» совхозы механизаторы, трактор бригадаһы бригадиры. Башҡорт АССР-ының 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1971-1975). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).\nҒәлиев Әлмөхәмәт Бикмөхәмәт улы (4.11.1904, Түбәнге Бәгәнәш ауылы- 6.02.1945, Альт Раутден, Германия (Польша))- СССР ҡораллы көстәре кадровый офицеры. Капитан. Ҡыҙыл Армия сафында 1926-1945 йылдарҙа хеҙмәт иткән. 1930 йылдарҙа Бәләбәй ҡалаһында урынлашҡан айырым 4-се Башҡорт территориаль уҡсылар полкы командиры урынбаҫары.\n↑ Улицы д.Нижний Бегеняш\n↑ Хисматуллин Гарифьян Рахимьянович —Хисматуллина Гарифьяна Рахимьянович 2016 йылдың 7 апрель көнөндә архивланған. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 8 август 2017)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Түбәнге_Бәгәнәш&oldid=1143848 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:50 25 июнь 2022 үҙгәртелгән.


Тирә-яҡты тәртиптә тотоу маҡсатында республика мәктәптәрендә экология дәрестәре үтә - Bash.News\nТирә-яҡты тәртиптә тотоу маҡсатында республика мәктәптәрендә экология дәрестәре үтә\nТирә-яҡты тәртиптә тотоу маҡсатында республика мәктәптәрендә экология дәрестәре үтә https://bash.news/news/109303_tiryaty_trtipt_totou_masatynda_respublika_mktptrend_ekologiya_drestre_t\n06 ноя 2019, 23:22\nТәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ойошторған сара балаларға экологик белем биреүҙе үҫтереү, уҡыусыларҙа тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү маҡсатында ғәмәлгә ашырыла. Быйыл ғына төбәк мәктәптәрендә 1700-ҙән ашыу махсус дәрестәр үтә. БСТ каналы Флорида Ким дауам итә.\nБашланғыс синыфта уҡыусы малай-ҡыҙҙар етди, әммә ҡыҙыҡлы мәғлүмәтте уйын формаһында тыңлап экологик белемдәрен камиллаштыра. Балалар пластик шешәләрҙең ҡапҡастарын махсус йәшниктәргә ырғытып ауыр сирҙәрҙән яфаланған кешеләргә ярҙам итә алғанын белеп, социаль акцияға ҡушылыу ниәте менән яна.\nАсыҡ дәрестең төп маҡсаты – сүп-сарҙы айырып йыйыу мәсьәләһенә иғтибарҙы арттырыу. Ҙур күләмдә йыйылған икенсе сеймалды эшкәртеп онкология диспансерының паллиатив бүлексәһе пациенттарына ярҙам итеп була.\nЕлена Воробьева, «Таҙа Өфө» йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе: “Ауырыуҙарҙы этеп йөрөтмәле кушетка һатып алыр өсөн 150 мең һум аҡса талап ителә. Был иһә 10 тонна ҡапҡас тигән һүҙ. Бер йыл эсендә беҙ тоннанан ашыу ғына ҡапҡас йыя алдыҡ – тимәк, кушетка алыр өсөн 10 йыл йыйырға тура киләсәк. Бик оҙаҡ, шуға ла кушетка урынына пациенттарға байрамдар һәм башҡа ярҙам саралары үткәреүгә күсәбеҙ”.\nӨлкән синыф уҡыусылары өсөн дә экологик белем дәресе үткәрелде. Үҫмерҙәргә тирә-яҡ мөхит таҙалығы мәсьәләһенә битараф булмаған алдынғы ҡарашлы, эко-заман кешеһе миҫалдары килтерелде.\nБыйыл Башҡортостан мәктәптәрендә экология проблемаһына иғтибар йәлеп итеү маҡсатында 1700-ҙан ашыу асыҡ дәрес ойошторола. Cарала ҡатнашҡан 60 мең мәктәп уҡыусыһының күбеһе ирекмәндәр хәрәкәтенә ҡушылып йәмәғәт эшмәкәрлегенә өҫтөнлөк бирә башлай.\nМахсус урнаға йыйылған ҡалдыҡтарҙы экологтарға тапшырыу өсөн «Бәйләнештә» селтәре аша «Ҡапҡастар ярҙамға ашыға» төркөмө вәкилдәренә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Иң күп ҡапҡас тәҡдим иткән активистарға ойоштороусылар бүләк вәғәҙә итә. Икенсе сеймал эшкәртеү заводына ебәрелгән төрлө төҫтәге продукция, балалар йортона йәки паллиатив ярҙам бүлегенә дарыуҙар, медицина ҡормалдары булып әйләнеп ҡайта.\nБөгөн Өфөлә Халыҡ-ара мәғариф салоны башланды\n18:06, 06 ноя


ҠЫУЫЛЫУ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » ҠЫУЫЛЫУ\nҠЫУЫЛЫУ 18.05.2018 // Башҡорт донъяһы\n1918 йылдың 15 ғинуарында Ергәндә Юрматы кантон түңәрәгенең съезы былды. 22 ғинуарҙа иһә Бәләбәй өйәҙе Әлшәй станцияһында Меңдәр кантонлығы түңәрәгенең дә съезы булырға тейеш ине. Башҡорт мәркәз шураһы тарафынан ойоштороусы итеп сығарылған Муса әфәнде Смаҡовтың тәҡдиме буйынса 22 ғинуарҙа буласаҡ Меңдәр кантоны съезына, Юрматы кантоны съезы хаҡында докладсы булараҡ, бер кешене ебәрергә ҡарар итеп, кемде ебәреү мәсьәләһе ҡуҙғатылғас, вәкил һайлау Муса әфәнденең үҙенә тапшырылды. Ул мине ихтияр итте. Мин дә уның менән бергә бармаҡ булдым.\nБыл ваҡытта Башҡортостан предпарламенты ағзалары хибес ителеп, бер аҙна самаһы ваҡыт уҙғайны. Сараһын күреү өсөн Юрматы кантон съезы Гәрәй әфәнде Ҡарамышев менән Әүхәҙи әфәнде Ишмырҙинды ебәрергә ҡарар итте.\nСъезд тамам булғас, икенсе көн үк уларҙы Ырымбурға оҙаттыҡ. Беҙ ҙә 20 ғинуар кисендә Ергәндән Муллағәли Фәрзәлин тигән иптәште пар ат менән барып алып ҡайтырға яллап, 21 ғинуарҙа иртүк юлға сыҡтыҡ. Шул көндә Әлшәй станцияһына 40 саҡрым ҡала Зәйпекүл тигән татар ауылына барып йоҡланыҡ. Беҙ кергән кешенең ағай-энеһенән береһе шул көндә һуғым һуйған икән. Халҡыбыҙҙың ғәҙәтенсә, һуғым көнөндә ағай-энене саҡырып ҡунаҡ итеү йолаһы булғанға беҙ ҙә, Хоҙай ҡунағы булараҡ, аш мәжлесенә саҡырылдыҡ.\nБеҙҙең башҡорт һәм татар аш мәжлестәренең ғәҙәте күберәк берәй ишанды, ахунды, мулланы маҡтау йәки, киреһенсә, йәш фекерлерәк мулла, мөғәллимде яманлау булғанға күрә, был мәжлес тә тиҙ генә үҙ ғәҙәтенә кереште. Беҙҙең өсөн был халыҡтың әхүәл-рухиәләрен белеү кәрәк булғанлыҡтан, мәсьәләне сәйәғи яҡҡа әйләндерергә тырыштыҡ.\nЗатән уларҙың ни тип яуап бирәсәге билдәле ине. Улар: “Беҙҙең өсөн барыбер. Әйтәгүр башҡорттарҙың эше мосолмандарға файҙалы булһа, беҙ ни өсөн ҡатнашмайбыҙ, әлбиттә, ҡатнашырға тейеш, тик беҙҙең халыҡ эште аңлап бөтә алмай. Берәү – “милләт мәжлесе”, икенсе берәү “башҡорттар эше файҙалы” ти. Шул сәбәпле, беҙҙең халыҡ ҡайһыһына булырға ла белә алмай айырылып тик тора.\nБына иртәгә Әлшәйҙә буласаҡ башҡорт съезына кеше һайланыҡ. Ул бөгөн киткән, буғай. Эштәре яҡшы булһа, үҙегеҙ ҡарағыҙ инде. Ҡатышырға ярарлыҡ, ярамаҫлығын үҙегеҙ белеп эш күрерһегеҙ, тип ебәрҙек”, – тип яуап бирҙе.\nУларҙың беҙгә сөәл тарзында һөйләгән һүҙҙәренә тәбиғи беҙ ваҡыт мөсәғәдә иткән ҡәҙәр Башҡортостан хаҡында изахатта булыуҙан кире торманыҡ, ижтиһад иттек (тырыштыҡ).\nӘлшәйҙә съезд иртәнге сәғәт туғыҙҙа асыласаҡ ине. Шул ваҡытҡа барып етеүҙе самалап, иртүк Зәйпекүлдән сығып китек.\nЮлда иптәшем Муса әфәнде менән был йоҡлап киткән ауыл халҡының беҙгә ҡарашы өмөтһөҙ түгеллеге, шул рәүештә булһа, был тирәләге башҡа татар ауылдары хаҡында ла хөсни зан итергә мөмкин вә шул сәбәпле съезда ла күңелле генә булыуы мөмкинлеге хаҡында һөйләшеп бара торғас, 40 саҡрым юлды үтеп, килеп тә еттек.. Бер сәғәт ҡәҙәр ҙә булмай ҡалған.\nБеҙ килгәндә туғыҙ тулып килә ине. Съезға киләсәк аңлыраҡ мулла, мөғәллимләр ҙә шул мулла хәҙрәттәр тирәһендә булыр тип уйлап, беҙ Әлшәйҙең бер хәҙрәтенә керҙек. Ваҡиғаны беҙ фекеребеҙгә исабәт иттек (тура килтерҙек). Съезға килгән шул тирә мулла хәҙрәттәре һәммәһе тиерлек хәҙрәткә кергән ине. Улар менән таныштыҡ, фекер алыштыҡ.\nШул тирәләге халыҡтың ҡарашы йәһәтенән уларҙың да рухтары күтәренке ине. Тик йөрәкте тырнап торған барыбыҙ өсөн дә уртаҡ бер ҡайғы барлығы йөҙөбөҙҙә һиҙелеп тора ине. Ул да хөрриәт заманында халыҡтың бәхетһеҙлеген мүжип эштәр эшләй торған хөрриәт айыуҙары Ғәли Шәмиғолов, Ғабдулла Дәүләт, Нуримановтар тарафынан предпарламент ағзалары Зәки әфәнде Вәлидовтарҙың хибес ителеүҙәре ине. Күрешкән, танышҡан бер ағайыраҡ кешеләр менән һүҙ тиҙ үк шул хибес мәсьәләһенә керә вә шул хаҡта бергәләп ҡайғырышып ала инек.\nШулай бер аҙ кешеләр менән танышып, сәй-фәлән эскәнсе сәғәт ун тулып, съезд буласаҡ Раевка-Әлшәй иске средний учебный заведение бинаһына барҙыҡ. Беҙ барғанда килгән вәкилдәрҙең ауылдарҙан бирелгән таныҡлыҡтарын тикшереп, мандат бирәләр ине. Тәбиғи, беҙ ҙә ҡулыбыҙҙағы удостоверениебыҙ буйынса мандат алдыҡ.\nСъезд асылырға тейеш туғыҙ сәғәт күптән үткән булғанға, халыҡ та мәжлестең тиҙерәк асылыуын теләгән рух һиҙелә ине. Шуның өсөн өйәҙ шураһы ағзалары мәжлесте асырға кәңәш биреп, президиум өҫтәленән йыраҡ түгел бер ергә ултырҙыҡ.\nҠыңғырауҙан һуң һәр кемдең ултырыуын үтенгәс, мәжлестәге гөж итеп торған халыҡты тынлыҡ баҫҡан вә, гүйә, халыҡ баяғы бөтөн башҡорт вә Башҡортостандың йөрәген өйкәп торған ҡайғыны юғалтып, уның урынына әллә ниндәй шатлыҡ хәбәрен беҙҙән көтөп торған кеүек, дүрт күҙ менән президиум яғына ҡарағайны.\nСъезға килергә тейеш булған урындарҙан халыҡ ҡалмай килгән. Рус һәм татарҙарҙан да кеше күп ине. Вәкил булып килгәндәре өс йөҙләп, тыңларға килгәндәр менән дүрт йөҙҙән артыҡ йыйылған.\nБәләбәй өйәҙ шураһы рәйесе Шәкир әфәнде Мозафаров мәжлесте тәртипле алып барыу өсөн президиум һайларға тәҡдим иткәс, Өфө вәләйәт эшсе һәм крәҫтиән советы ағзаһы, әүәл дә мине башҡорт шураһына алығыҙ тип йөрөгән Дәүкәев, мосолман милли полкынан Ғарифуллин тигән бер һалдат, Дәүләкән советы ағзаһы Кәрим Сабиров, барыһы өс кеше: “Бында вәкил һәр халыҡтың һанына ҡарап килгәнме икән? Беҙгә әүәл шуны белергә кәрәк, шунһыҙ съезды законлы һанай алмаясаҡбыҙ, бында башҡортлар күп күренә”, – тип өсөһө бер ауыҙҙан президиум һайлауға ҡаршы һикереп сыҡты. Уларҙың был хаҡлы дәғүәләренә ҡаршы килгән берәү ҙә булманы, шундуҡ бер һәйәт (комиссия) төҙөп, удостоверение, мандаттарҙы тикшерергә булынды. Һәйәт мандат тикшергәнсе президиум һайлана торҙо.\nТикшергәндән һуң башҡорттар күп булмай, бәлки, бер нисә утар урыҫтарҙы удостоверениены ауыл исеменән алып, уларҙың съезда иштирәк итергә (ҡатнашырға) хаҡһыҙ икәнлектәре беленде. Шулай ҙа съезд уларҙы рәсми вәкил итеп тәсдиҡ итте.\nТеге өсәүҙең яҡшы яҡҡа килмәгәнлектәре уларҙың хәрәкәттәренән үк һиҙелеп тора ине.\nУлар милли танасип менән рәт таба алмағас: “Был съезға ҡайҙан рөхсәт алынды икән?” – тип бөтөн милләттең хоҡуғына тәжәүеҙ итә торған инсафһыҙ ҡыҙыл истибдат еҫе аңҡып торған советтар сөәлен бирҙе. Быға ҡаршы уларға Лениндың айырым хөкүмәт төҙөргә ҡәҙәр киң хоҡуҡ биргән декретын уҡырға тәүсиә ителде. Шулай итеп, уларҙың урынһыҙ мөғәмәләләре халыҡтың атылып торған ҡайнар рухы ҡаршыһында һис иғтибарһыҙ – сыфыр (нуль, буш) булып ҡалды. Рәйес һайлап мәжлесте асырға булынды.\nБынан элек булып үткән съездың бер ауыҙҙан Бәләбәй өйәҙе кантонлыҡ идараһында булыр тигән ҡарарына бинаән (нигеҙләнеп) Бәләбәй өйәҙе шураһы рәйесе Шәкир әфәнде Мозафаров өйәҙҙәге бөтөн хөкүмәт мөәссәсәләре (учреждениелары) вәкилдәре иштирәк иткән был съезд туранан-тура кантон вә кантон ағзалары һайларға тейешлеген аңлатты.\nКүпселек менән Башҡортостандың тотҡан юлы хаҡында доклад уҡырға ҡарар бирелә вә мәркәз шуранан сығарылған Муса әфәнде доклад уҡырға була.\nУрыҫтар докладтың тәржемә ителеүен һорағанға күрә, уларға ышаныслы булһын өсөн Бәләбәй өйәҙ земствоһынан вәкил булып килгән сыуаш Герасимов тәржемәсе итеп ҡуйылды.\nМуса әфәнде иренмәй генә бик яҡшы итеп доклад яһаны. Доклад тамам булғас, бөтөн халыҡ, урыҫ һәм татары бергә көслө итеп алҡышланы. Тәржемәсе докладты бик матур тәржемә итә барҙы. Докладты тыңлағандан һуң халыҡтағы рух тағы ла күтәрелә төштө.\nБашҡортостандың юлы менән танышҡас, татарҙар ҙа: ”Был эшкә, әлбиттә, ҡушылырға тейеш, ҡушылайыҡ, ҡәрҙәштәрсә бер ватан балаһы булып бергә-бергә йәшәйек”, – тип күңелендәге ысын ҡайнар теләктәрен халыҡҡа аңлатып, татарҙарҙы ҡушырға саҡырыусылар ҙа байтаҡ булды.\nХалыҡта булған рухлылыҡ урыҫтарҙы ла йәлеп итеүе: “Для нас все равно, лишь была бы хорошая жизнь” , – тиҙәр ине.\nБыл ваҡыт төштән һуң сәғәт ике булып, кис сәғәт бишкә ҡәҙәр тәнәфескә таралырға була. Баяғы Ғарифтарҙың Кәрим Сабиров тигәне Дәүләкәндә бер бай приказчигы ине. Мин Дәүләкәндә учителлеккә әҙерләнгән ваҡытта ул минең бик яҡшы таныш вә иптәштәрҙән ине.\nТәнәфескә тарала башлағас, мин осрашып: ”Иптәш, һин ни эшләйһең? Беҙ элек бер-беребеҙгә ҡарата бик ышаныслы милли дуҫтар инек түгелме һуң? Шулай инде, бөгөн беҙҙе татарҙарға дошманлыҡ итәләр. Оялмайһыңмы? Шулай беҙ башҡорт һәм татарҙар бер-беребеҙгә ышанысһыҙ булдыҡмы ни? Әллә булмаһа башҡа берәр нәмә бармы? Беҙ бит шуға хөрриәт заманында мосолман донъяһына мөмкин булған ерҙә кескенә булһа ла бер ватан алып ҡалабыҙ, тип тырышабыҙ, татарҙар ҙа, мосолман булыуҙары сәбәпле, беҙҙең теләгебеҙсә һыҙығыбыҙға (сигебеҙгә) кергәндәренә уларға ла бәхет теләйбеҙ бит! Һыҙыҡҡа ғына түгел, беҙҙең һыҙығыбыҙ эсендә ер бүленгән тәҡдирҙә артыҡ ергә шул уҡ мосолман ҡәрҙәштәребеҙ татарҙарҙы алырға шарт итәбеҙ. Был теләгебеҙҙең иң беренсе һәм ҡиммәтлеһе бит!” – тинем.\nУл улай милләт сәғәҙәте (бәхете) аңлауҙан түбән булған кеше миңә: “Дуҫ, һин элек минең, – ике бармағын ҡуша тотоп күрһәтеп, – бына шундай яҡын беренсе дуҫым инең, инде бөгөн беренсе дошманым, элек беҙҙе үҙ тырнағы аҫтында Николай тотҡан ине. Инде һеҙ, башҡорттармы, үҙ ҡамсығыҙ аҫтына алырға итәһегеҙ”, – тине. “Кескенә булһа ла мосолмандарға ватан булһын тигән башҡорттарҙың изге теләгенә ҡаршы тороуға сәбәбең шул булһа, йәнем һинең менән һөйләшеп тороуҙы ла тәнәззел (түбән) һанайым”, – тинем дә үҙ юлымдан, ул үҙ юлынан айырылып киттек.\nКиске сәғәт биш булды. Съезд яңынан йыйылды. Был йыйылышта урыҫтарҙан, бер аҙ татарҙарҙан бер нисә генә кеше юҡ ине, ләкин уларҙың булмауы кворумға бер ҙә кәмселек килтермәгәнгә, съезд бер һүҙһеҙ дауам итә башланы.\nТеге өс кеше шул кешеләр менән үҙҙәренә бер фракция төҙөп, съездың кәйефе менән уйнауҙарын дауам итеүҙәре өсөн бер ҡарар иткәндәр булһа кәрәк. 60-70 кеше эйәртеп, бер ярты сәғәт һуң килеп керҙеләр. Улар килгәндә, мин Юрматы кантоны съезы хаҡында доклад яһай инем.\nДокладым тамам булғас, халыҡ миңә һорауҙар бирә башланы, ул һорауҙарға яуап бирергә форсат бирмәгән нәүбәттән (сираттан) тыш забавление тип улар тағы мәжлестең кәйефен ебәрергә керештеләр. Халыҡ, биреләсәк һорау-яуаптар бирелеп бөтһөн дә унан һуң заявить итерһегеҙ тиһә лә, улар ысрар иткәс (ныҡышҡас), заявлениены тыңларға була.\nУлар фракцияла: “Башҡорттарҙы Дутов шайкаһы булыу менән ғәйепләп, ғаҡселхәрәкәтсе итеп тапҡан вә ғаҡселхәрәкәтселәр съезы ошо минуттан уҡ таралырға тейеш, тип ҡарар иткән вә быға дәлил итеп мәркәз башҡорт шураһы ағзаларының хибес ителеүе күрһәтелгән ине.\nБыларҙың ғаризаһы уҡылып бөтөү менән халыҡ: “Был ни тигән һүҙ, беҙ бында көртлөк балаһы кеүек уйнарға йыйылғанбыҙмы ни! Изге, хаҡлы теләк йыйған беҙҙе бөгөн таратаһығыҙ икән, беҙ иртәгә үк, иртәгә булмаһа, икенсе аҙнаға, унда ла булмаһа, киләһе йылға йыйылырбыҙ. Беҙҙең йөрәгебеҙҙән сығарып ташлай алмайһығыҙ, үҙебеҙ үлгәндә лә, балаларыбыҙ үлмәҫ, улар беҙҙең ни өсөн үлгәнебеҙҙе беләләр, изге теләгебеҙ балаларыбыҙҙың йөрәктәрендә лә ҡаласаҡ”, тип яуап бирҙе. Вә шул уңайҙан һәммәһе: “Дөрөҫ! Дөрөҫ!” – тип шаулап ҡалды.\nҮҙҙәренең ҡарарҙарын еренә еткереү өсөн, улар халыҡҡа мәжлесте ташлап сығырға ҡушты. Халыҡ тағы: “Ниңә, ташлап сыҡмаһаҡ, беҙҙе аҫмаҡ, үлтермәк булаһығыҙмы ни? Бер ҙә сыҡмайбыҙ”, – тип үҙҙәренең ҡайнап торған рухы менән һөйгән эшен ташлап сыҡмаясағын белдерҙе. Тегеләр, фракцияла булғандар: “Әйҙәгеҙ”, – тип киттеләр. Фракцияла булғандарының да барыһы ла сыҡмай, 25-30-лабы рухлы халыҡтан айырыла алмай, кире керҙе. Татарҙарҙан береһе лә сыҡманы тиерлек, бик аҙы сыҡты, сыҡҡандары ла теге кешеләрҙең совет менән ҡурҡытыуҙары сәбәпле генә булды булһа кәрәк.\nХалыҡтың бығаса иҫе китмәгәнен күргәс, Ғарифуллин тигәне кереп: “Публика, үлгегеҙ килмәһә, сығығыҙ. Президиум ҡалһын!” – тине.\nТағы халыҡ быға ҡаршы: “Сыҡмайбыҙ, президиум – беҙ, беҙ – президиум, һәммәбеҙ берҙәм эшләйбеҙ, һәммәбеҙ бер тән, бер йән, үлтерәһегеҙ икән, хаҡлы булһағыҙ, беҙ шулай үҙ дин ҡәрҙәштәребеҙ – татарҙарҙан үлтерерлек дәрәжәлә енәйәт иткәнбеҙ икән, һәммәбеҙҙе үлтерегеҙ”, – тип яуап биреп тә бөтә алманы, Ғарифуллин сығып китте. Ул арала әҙерләнеп торған ҡырҡлап ҡыҙылдар тарафынан залп менән мылтыҡ ата башланы. Тәбиғи, ҡырҡлап мылтыҡтың тауышы ҡот осорғос, дәһшәтле ине.\nХалыҡ кинәттән, йәшен ырғытып ташлаған кеүек, бутала башланы. Уларға һөжүм иткән ҡоштан ҡасҡан тауыҡ сепейҙәренең ҡотолоу өсөн инәһенең ҡанатына һыйынған кеүек вәкилдәр ҙә ҡайһыһы парта, ҡайһыһы урындыҡ, ҡайһыһы өҫтәл аҫтына һыйына башланы. Ләкин дәһшәте артҡан өҫтөнә артҡан мылтыҡ тауышы унда ятып сыҙарға сабырлыҡ бирмәй ине.\nЯңғыҙ бер ишектән һыйып сығып бөтөү дүрт йөҙҙән артыҡ кеше өсөн да ҡыйын булғанға, халыҡҡа тәҙрәнән сығыуҙан башҡа сара ҡалманы. Муса әфәнде менән мин дә тәҙрәнән сыҡтым. Был ваҡыт киске сәғәт туғыҙ-туғыҙ ярымдар ине. Тимәк, ҡышҡы төн ине.\nТөнгө аҡ ҡар яҡтылығында Әлшәйҙең көнсығыш яҡ аҙбар арты ҡасып сыҡҡан вәкилдәр менән тулып китте. Береһенең ҡулы, икенсеһенең ҡолағы, ҡайһыһының маңлайы быялаға киҫелеүе, ҡайһыһының кейеме йыртылыуы, сәғәте, күҙлеге юғалыуы, тунын, бүреген, толобон ала алмауы кеүек кинәт дәһшәттән ҡасҡанлыҡ ғәләмәттәре лә бик күп булып, һәр ҡайһыһы фәҡәт йәнен ҡотҡарыу өсөн үҙҙәре теләгән яҡҡа ашыға-ашыға йүгерә ине. Мылтыҡ тауышы һаман да дәһшәтле хәлдә донъяны яңғыратып ишетелә. Вәкилдәрҙең ҡалған нәмәләрен тәбиғи теге кешеләр йотто.\nМин нисек иттем, әллә ҡайҙарҙан урап, хәҙрәткә ҡайтып индем. Мин ҡайтҡанда иптәшем Муса әфәнде лә ҡайтҡайны.\nБеҙ инде нисек итәбеҙ? Теге кешеләр таратыу өсөн генә шул ҡәҙәр күп ҡыҙылдар алып килдеме икән, тип торғанда, хәҙрәтебеҙ Муса әфәндегә: “Смаҡовтар һеҙ түгелме?”, – тип килеп етте. Беҙ: “Ниңә?” – тип һорағас: “Һеҙҙе һалдаттар “бында юҡмы?” тип һорай, – тине. Беҙ уға: “Бар, хәҙрәт, тиҙ генә, улар бында юҡ”, – тип әйт”, тиеү менән, хәҙрәтебеҙ еренә еткерҙе.\nТуҙҙырыу менән генә ҡәнәғәт итмәй, бәғзеләребеҙҙе ҡулға аласаҡтарын һиҙеп, өйҙә тороу ярамағанын белдек. Аптыраған өйрәк арты менән күлгә сумыр тигән кеүек, иң һуңғы сара итеп аҙбарға малдар араһына сығып, мал булып ятыуҙы ихтияр иттек. Шул сараны эшләнек.\nХәҙрәт ситтән килгән ҡунаҡтар тип беҙҙең өсөн ҡаҙ бешергән икән. Уны өйҙә ултырып бергәләп ашарға насип булманы. Хәҙрәт беҙгә аҙбарға берәр ҡаҙ бото сығарып бирһә лә, ул да аш булып бармаҫлыҡ булғас, кеҫәбеҙгә һалып ҡуйҙыҡ.\nБеҙҙе алып барған Муллағәли иптәш тә съезға барып тыңлап торғайны. Дәһшәт эсендә ул да беҙҙең менән бергә булып, теге кешеләрҙең вахши мөғәмәләләренә шаһит булды.\nАт егелеп бөткәнсә егермеләп кеше килеп китте. Ат әҙерләүселәребеҙ бик матур мәҡәл табып килгән береһенә: “Улар станция яғына ҡасты”, – тип әйтә. Улар шул яҡҡа киткән булһа кәрәк, тип ебәреп торҙолар. Хәлбүки, станция беҙҙең фатир бөтөнләй кире яҡта. Шулай итеп, беҙ сығып китәсәк юлыбыҙҙы теге кешеләрҙән уңайлы рәүештә таҙартып, һарай эсендәге бар нәмәләребеҙҙе тейәп, үҙебеҙ шул нәмәләр аҫтына кереп ятып, һарай һәм йорт ҡапҡаларын астырып, кинәттән ат юрттырып, Әлшәйҙән сығып ҡастыҡ.\nМылтыҡ тауышы һаман да ишетелә ине.\nҺуңынан араларында булып һөйләүсенең һүҙенә ҡарағанда, улар Ғәбиҙулла Ибраһимов, Ғәбделнасир Ғабдулов, Шакир Мозафаров, Рябов (рус офицеры), Юлмөхәмәт Арыҫланбәков, Муса Смаҡов Һәм Һиҙиәтулла Сәғәҙиевтәрҙе тотоп алырға ла, әгәр аҙ ғына ҡаршылыҡ күрһәтһәк, атырға булғандар. Тик улар менән берлектә эш ҡылырға булған Дәүләкәндән киләсәк ярҙамдары ваҡытынан бер аҙ кисегеп килеү сәбәпле, бер аҙ аптырашта ҡалып, беҙҙең иҫән ҡалыуыбыҙға сәбәп булғандыр.\nТегеләре килмәгәс, съезды таратыу менән ҡәнәғәт итеп, улар беҙҙе атып туҙҙырып торғанда ғына, тегеләре килеп етеп, беҙҙе яңынан бик ҡыҙыу эҙләргә тотонған. Беҙ ул ваҡытта Әлшәйҙән 15 саҡрымдар самаһы ер киткәнбеҙ икән. Башҡа иптәштәребеҙ ҙә әхүәлдең нисек икәнен белеп ҡасып ҡотолорға тырышҡандар һәм ҡотолғандар. Тик Дәүләкәндәге Бәләбәй өйәҙе шураһын туҙҙырып, ағзаһы Юлмөхәмәт Солтанбәковты (Арыҫланбәковты –?) хибес иткәнкәндәр.\nУны ла үлтерәсәктәре аңлашылғас, советтағы таныштарынан бер әҙәм өс көндән һуң революцион трибуналға сығарып, бынан түбән башҡорт эштәре менән шөғөлләнмәҫкә, халыҡ араһына ҡатнашмаҫҡа, өйҙән сыҡмаҫҡа имза иттереп ҡотҡарғандар.\nУл һуңғы июль инҡилабына ҡәҙәр күҙәтеү аҫтында йөрөгән.\n(Башҡорт, № 36-38.\n1918 йыл, 29 сентябрь).\nҒәрәп яҙмаһынан транслитерацияны Әхәт СӘЛИХОВ башҡарҙы.\nАвтор: Һиҙиәт СӘҒӘҘИЕВ.


Биткойн — Башҡорт Википедияһы\n3 ғинуар 2009\nбит[d] һәм тәңкә[d]\nСальвадор һәм Үҙәк Африка Республикаһы\nОписание символа валюты\n667 442 374 054 АҠШ доллары (22 ғинуар 2022)\nBitfinex[d], Kraken Bitcoin Exchange[d], Binance[d], Huobi[d], BitBay[d], GDAX[d] һәм KuCoin Exchange[d]\nLitecoin[d], Peercoin[d], Bitcoin Cash[d], Bitcoin Gold[d] һәм Bitcoin Private[d]\nинглизсә, Француз теле, Немец теле, Испан теле, Нидерланд теле, Итальян, Португал теле, урыҫ теле һәм китайская письменность[d]\n100 000 000 сатоши\nWindows, GNU/Linux[d], macOS[d] һәм Android[d]\n22.0 (13 сентябрь 2021)\nзащищено авторским правом[d]\nmBTC[d] һәм сатоши[d]\n33 232,34 АҠШ доллары, 47 550 АҠШ доллары, 55 365,16 АҠШ доллары һәм 36 788,8 АҠШ доллары\nBTC һәм XBT\nChancellor Alistair Darling on brink of second bailout for banks[d]\nБиткойн, йәки биткоин (ингл. Bitcoin, bit — «бит» һәм coin — «тимер аҡса» тигәндән), — үҙәкләштерелмәгән түләү системаһы, операциялар хисабын алып барыуҙың бер төрлө атамалы берәмеген һәм мәғлүмәттәрҙе тапшырыуҙың бер төрлө атамалы протоколын файҙалана. Системаның эшен һәм һаҡланыуын тәьмин итеү өсөн криптография саралары ҡулланыла. Система адрестары араһында үткән транзакциялар тураһындағы бөтә мәғлүмәт асыҡ.\nТапшырылыусы минималь дәүмәл (ваҡланыусы иң бәләкәй дәүмәл) — 10−8 биткойн — «сатоши» тип атала, был атама уны уйлап сығарған Сатоси Накамото хөрмәтенә бирелгән, ә ул үҙе был дәүмәлде элек «цент» тип йөрөткән.\nИке яҡ араһындағы электрон түләү аралашсыһыҙ башҡарыла, ул ҡайтарыла алмай — раҫланған операцияны кире алыу механизмы бөтөнләй юҡ (түләү хаталы йә булмаған адресҡа ебәрелһә лә, транзакцияға башҡаларға билдәле ябыҡ асҡыс менән ҡул ҡуйылған осраҡта ла). Ябыҡ асҡыстың хужаһынан (йә уны белеп ҡалған бүтән берәйһенән) башҡа аҡсаны бер кем бикләй (уға арест һала) алмай, был хатта ваҡытлыса ла мөмкин түгел. Әммә мультиҡултамға технологияһы өсөнсө яҡты (арбитрҙы) йәлеп итеү һәм «ҡайтарылыусан транзакциялар» үткәреү мөмкинлеген бирә. Махсус скрипттар теле ярҙамында аҡыллы контракттарҙың башҡа төрҙәрен дә ҡулланып була, ләкин скрипттар телен график интерфейс аша ҡулланып булмай, ул Тьюринг буйынса ла тулы түгел, ә яңы блокчейн системалары был етешһеҙлектәрҙән азат.\nБиткойн төрлөсә атап йөрөтөлә. Йыш осрағандары: криптовалюта, виртуаль валюта, цифрлы валюта, электрон ҡулаҡса.\nБиткойнға уны ҡабул иткән һатыусыларҙан тауар йә хеҙмәттәр һатып алырға була. Цифрлы валюталар алмашыу онлай-сервисы, башҡа түләү системалары, алмаштырыу пункттары аша йә мәнфәғәте булған башҡалар араһында ҡәҙимге валюталарға алмаштырыла ала.\nОперацияларҙы үткәреү өсөн комиссия биткойнды ебәреүсе тарафынан ирекле билдәләнә, комиссияның күләме транзакцияны эшкәрткәндә өҫтөнлөк бирелеүгә йоғонто яһай. Ғәҙәттә программа-клиент комиссияның тәҡдим ителгән күләмен әйтә. Транзакцияларҙы комиссияһыҙ ҙа үткәрергә мөмкин, әммә хупланмай, сөнки эшкәртелеү ваҡыты бик оҙонайып китеүе ихтимал.\nСистеманың төп үҙенсәлектәренең береһе — үҙәкләштерелеүҙән тулыһынса азат булыу: үҙәк хаким йә уға оҡшаш бер нимә юҡ. Был түләү системаһы өсөн база программа-клиентының (асыҡ сығанаҡ кодлы) булыуы етә. Күп компьютерҙарҙа тоҡандырылған программа-клиенттар бер-береһе менән бер ранглы селтәр аша тоташа, уның узелдарының һәр береһе тиң һәм үҙ-үҙен тәьмин итеү өсөн етерлек булып тора. Системаға дәүләт йә хосуси идаралыҡтың инеүе мөмкин түгел, шул иҫәптән биткойндарҙың суммар иҫәбен дә үҙгәртеп булмай. Яңы биткойндар сығарыу күләме һәм ваҡыты алдан уҡ билдәле була, һәм улар хисаплап сығарыуҙар өсөн үҙ ҡорамалын ҡулланыусылар араһында сағыштырмаса осраҡлы рәүештә бүленә.\n1.1 Рус телле текстарҙағы атамалары\n2 Барлыҡҡа килеү тарихы\n3 Эш принцибы\n4 Программа тәьминәте\n5 «Физик» биткойндар\nҠыҫҡартып, «биткойн» урынына йыш ҡына BTC тигән латин хәрефтәре яҙыла. Ул валюталар кодына оҡшаған, ләкин ISO 4217 стандарты тарафынан әлегә был код бирелмәгән. 2014 йылдың 7 октябрендә Bitcoin Foundation биткойн өсөн кодты стандартлаштырыуға өлгәшеү ниәтен белдерә. BTC яҙмаһы стандартта ҡабул ителгән ҡағиҙәгә — «глобаль тауарҙарҙың» кодын X-тан башлау ҡағиҙәһенә (мәҫәлән, алтындың коды — XAU) ҡаршы килә. Дәғүәсе сифатында XBT варианты ҡарала. BTC йәки XBT атамаһы аҫтында иҫәпләшеү берәмеге күҙҙә тотола, ә был темаға ҡараған селтәр, алгоритмдар йыйылмаһы йә башҡа берәй нәмә түгел.\nБиткойн билдәһе Юникод стандартының 10.0 версияһына индерелгән, уға U+20BF (₿) тигән номер һуғылған. Ҡайһы берҙә тай баты билдәһе булған ฿ билдәһе лә ҡулланыла, ләкин ул кодировкаларҙың йә шрифттарҙың ҡайһы берҙәрендә генә бар.\n"[bitcoin: "]дың URI-һыҙмаһы: гиперһылтанмалар аша биткойндар менән операциялар үткәреүгә WHATWG спецификацияларына HTML5 өсөн рәсми индерелгән.\nБиткойнды Microsoft Excel’дең валюталар исемлегенә лә индереү планлаштырылған.\nРус телле текстарҙағы атамалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРус телле текстарҙа нығытылған бер норма юҡ, йышыраҡ түбәндәге өс варианттың береһе ҡулланыла:\n«Биткойн» транскрипцияһы, инглиз-рус ҡулланма транскрипцияһы ҡағиҙәләренә ярашлы.\n«Биткоин» транслитерацияһы Bitcoin Project сайтында 2014 йылдың 12 сентябренә тиклем Ҙур Рәсәй энциклопедияһының бер статьяһында ҡулланыла.\nлатиницалағы төп нөсхәле яҙмаһы.\nБер үк ойошманың, бер үк баҫманың текстарында ла төрлөсә яҙылып йөрөгәне бар.\n1983 йылда Дэвид Чаум менән Стефан Брэндс «электрон аҡсаның» тәүге протоколдарын ҡулланыуға сығара.\n1997 йылдың майында Адам Бак спам ебәреүгә һәм DoS-һөжүмдәргә ҡаршы тороу өсөн эштең башҡарылыуына иҫбатлама системаһына нигеҙләнгән Hashcash системаһын тәҡдим итә.\n1998 йылда «b-money» криптовалютаһы идеяһын Вэй Дай һүрәтләй. Шул уҡ ваҡытта ошондай уҡ фекерҙе «bit-gold» өсөн Ник Сабо ла тәҡдим итә.\nАртабан Хэл Финни Hashcash системаһы өсөн TPM спецификацияһы сиктәрендә IBM-дың шифрлау чипы базаһында хеш-блоктар сынйыры бәйләмдәрен эшләй. Хэл Финни Биткойн селтәренең икенсе ҡатнашыусыһы була.\n2008 йылда Сатоси Накамото (ингл. Satoshi Nakamoto) тигән псевдоним аҫтындағы әллә бер кеше, әллә кешеләр төркөмө бер ранглы селтәр рәүешендәге түләү системаһының протоколы һәм эшләү принцибы тасуирламаһы яҙылған файл баҫылып сыға. Сатоси әйтеүенсә, эш 2007 йылда башланған. 2009 йылда ул протоколды эшләп бөтә һәм программа-клиенттың кодын баҫтыра.\n2009 йылдың 3 ғинуарында беренсе блок һәм тәүге 50 биткойн генерациялана. Биткойндарҙы күсереү буйынса тәүге транзакция 2009 йылдың 12 ғинуарында була — Сатоси Накамото Хэл Финниға 10 биткойн ебәрә. Биткойндарҙы милли аҡсаға алмашыу тәүге тапҡыр 2009 йылдың сентябрендә үтә — Марти Малми (Martti Malmi) NewLibertyStandard тигән псевдонимлы файҙаланыусыға 5050 биткойн ебәрә һәм алмашҡа PayPal’дағы иҫәбенә 5,02 доллар ала. NewLibertyStandart биткойнды баһалау өсөн уны эшләп сығарыуға тотонолған электр энергияһы хаҡын ҡулланырға тәҡдим итә.\n2010 йылдың майында биткойнға тәүге тапҡыр тауар һатып алына — америкалы Ласло Ханеч 10 000 биткойнға ике пицца килтертә.\n2017 йылдың 1 авгусында блокчейндағы блоктар төҙөлөшө үҙгәртелә. Эшкәртмәселәр һәм майнерҙар төркөмө "Биткойн"дың «Bitcoin Cash» тип аталған форкын эшләтеп ебәрә. Яңы криптовалюта «Биткойн» менән уртаҡ тарихлы: 1 авгусҡа тиклем уларҙың блок структуралары яраша, әммә 1 августан һуң ярашмай.\nЭш принцибы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБиткойндар репликациялы бүлгеләнгән базала (ҡарағыҙ: блокчейн) тик яҙмала ғына йәшәй, унда бөтә транзакциялар асыҡ (шифрланмаған) көйө һаҡлана, аҡсаны ебәреүселәрҙең/алыусыларҙың биткойн-адрестары күренеп тора, әммә был адрестарҙың ысын хужалары тураһында, әлбиттә, мәғлүмәт, юҡ. Базала теге йәки был хужаның күпме биткойны барлығы тураһында ла яҙмалар күренмәй. Тик транзакциялар буйынса ғына теге йәки был биткойн-адрестағы биткойндар күләмен самалап була.\nАсҡыстар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТрезор — асҡыстарҙы һаҡлау аппараты\nҠағыҙға баҫылған ике асҡыс менән биткойн-адрес, bitaddress.org сервисы тарафынан әҙерләнгән\nСистеманы файҙаланыусыларҙың һәр ҡайһыһы сикләнмәгән һанда асҡыс парҙары генерациялай ала (secp256k1 параметрлы ECDSA алгоритмы). Ябыҡ асҡыстың үлсәме — 256 бит, ә уға тап килгән асыҡ асҡыстыҡы — 512 бит.\nАсҡыстар биткойн-адрес булдырыу һәм транзакцияларға хоҡуҡты раҫлау өсөн ҡулланыла. Әммә хатлашҡанда уларҙы цифрлы ҡултамға ҡуйыу йә шифрлау өсөн дә тотоноп була.\nЯңы асҡыс парын эшләү өсөн селтәргә йә Интернетҡа тоташыу мотлаҡ түгел. Эшләнгән асҡыстар шифрланған махсус wallet.dat («янсыҡ») файлында һаҡлана. Файҙаланыусы «wallet.dat» файлындағы мәғлүмәткә, йәғни үҙенең асҡыс парҙарына, инеү өсөн серһүҙ уйлап таба.\nАсҡыстарҙы теләгән бер йөрөткөстә һаҡларға була, хәтер картаһында ғына түгел, ҡағыҙҙа ла. Йәнә онлайн-янсыҡтар, мәҫәлән, Blockchain.info, Circle Snapcard йәки Coinbase бар, ҡулланыуға улар ярайһы уҡ ябай. Ләкин был ҡорал асҡыстарҙың һаҡланғанлыҡ кимәлен кәметә, сөнки был сервис сайтына бәйле проблемалар йәки уға ватып инеүҙәр арҡаһында биткойндарҙы тотоноуҙа мәшәҡәттәр тыуыуы, хатта уларҙы юғалтыу ихтималлығы бар.\nМайнинг[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙылдар ағышында биткойндар күләме үҙгәреүе (2009—2033 йылдар)\nМайнингтың логарифмик ҡатмарлылыҡ графигы\nUSB-модуль рәүешендәге бер нисә ASIC-платанан торған блок, 2013 йылдан бирле майнинг өсөн киң ҡулланыла\nЯңы биткойндар сығарыу бер ниндәй үҙәккә бәйле түгел, уны көйләүсе органдар ҙа юҡ, эмиссия күләме алдан билдәле (ҡарағыҙ: 2033 йылға тиклем биткойндар күләме графигы). Яңы биткойндар сираттағы блокҡа индерелгән транзакцияларҙың комиссия түләүҙәренә өҫтәлә бара. Килеп сыҡҡан сумманы бүләк рәүешендә транзакциялар базаһына сираттағы блокты өҫтәгән кеше ала. Эмиссияланған биткойндар һәм комиссия йыйымдары рәүешендәге бүләкте алыу мөмкинлегенә эйә булыу өсөн яңы блоктар төҙөү эшмәкәрлеге «майнинг» (ингл. файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу) тип атала.\nПрограмма-клиенттың тәүге версияларында «Яңы биткойндар генерацияларға» тигән төймә була. Яңы блок атамаһының хешын эҙләү өсөн компьютерҙың үҙәк процессоры ҡулланыла. Майнер тарафынан блок эшләүҙең уңышлы барып сығыу ихтималлығы яҡынса уның хисаплау ҡеүәте менән бөтә селтәрҙең хисаплау ҡеүәте араһындағы нисбәткә бәйле. Был нисбәт бәләкәй булһа, бүләк алыу ихтималлығы ла бик бәләкәй була. Шунлыҡтан майнерҙар мөмкин тиклем ҙур хисаплау ҡеүәттәрен эшләтергә тырыша. Был маҡсатта күп ағымлы график процессорҙар (GPU) һәм FPGA платалары ҡулланыла башлай. Һөҙөмтәлә, үҙәк процессорҙан майнинглауҙың мәғәнәһе бөтә һәм программа-клиенттан баяғы төймә алып ташлана. Артабан «Биткойн» селтәре өсөн хештар хисаплауға махсуслаштырылған процессорҙар (ASIC) сығарыла, улар GPU һәм FPGA-ға ҡарағанда күпкә ҡеүәтлерәк була. 2013 йылдан алып махсуслаштырылған процессорһыҙ майнинглау рентабелһеҙгә әүерелә: тотонолған электр энергияһы хаҡы алынған уртаса һөҙөмтәнән юғарыраҡ була башлай.\n2013 йылдан матбуғатта «биткойн фабрикалары» — меңдәрсә ASIC-процессор эшләп ултырған кешеһеҙ махсус предприятиелар тураһында хәбәрҙәр баҫыла башлай. Фабриканың айлыҡ килеме миллион долларҙан ашыу булырға мөмкин (бер нисә мең биткойн). 2015 йыл башына майнингҡа тотонолған бөтә электр энергияһы күләме, бөтә майнерҙар энергияны һаҡсыл тотоноусы ASIC процессорҙары менән эшләй тип иҫәпләгәндә лә, йылына 1,46 тераватт-сәғәт күләмендә баһалана, был АҠШ-тағы 135 000 йорттоң йыллыҡ электр ҡулланыуына тиң (уртаса кимәл йылына 10,8 МВт⋅сәғәт самаһы). Һәр 210 000 блокты эшләгәндән һуң (яҡынса 4 йылға бер) яңы биткойндар менән бүләкләү күләмен ике тапҡыр кәметә барыу программалаштырылған, йәғни был дәүмәл кәмей барған геометрик прогрессия булып тора (бүләк күләме 50 → 25 → 12,5 → …). Биткойн эмиссияһының күләме сикләнгән һәм 21 миллиондан артмаясаҡ. 2014 йылда әйләнештә 12,7 миллион биткойн була.\nБлок эшләгәндә алына торған эмиссияның күләме тәүҙә 50 биткойн тәшкил итә. 2012 йылдың 28 ноябрендә эмиссия бүләге беренсе тапҡыр кәмей һәм 50 урынына 25 биткойн ҡала. 2016 йылдың 9 июлендә бүләк күләме тағы бер тапҡыр кәмей һәм 12,5 биткойнға ҡала. 2031 йылда эмиссия күләме 1 биткойндан кәмерәк буласаҡ һәм нулгә ынтылышын дауам итәсәк. Эмиссия 2140 йылда туҡтар тип фараз ителә, сөнки блок өсөн бүләк 10−8 BTC дәүмәленән артыҡ була алмай. Ә быға тиклем күпкә алдараҡ комиссион йыйымдар бүләктең төп сығанағы булып ҡаласаҡ.\nПулдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОсраҡлылыҡты кәметеү һәм биткойндар алыуҙы тотороҡлораҡ итеү өсөн майнерҙар махсус веб-хеҙмәттәр — пулдар (ингл. pool — дөйөм фонд) файҙалана. Һәр ҡатнашыусы блоктың үҙ вариантын эҙләй һәм алынған һөҙөмтәләрҙе пулға оҙата.\nАлынған биткойндарҙы пул, үҙенең хужаһы билдәләгән ҡағиҙәләргә ярашлы, ҡатнашыусылар араһында бүлә.\n2016 йылға ҡарата, эре пулдарҙың күбеһе Ҡытайҙа: 2016 йылдың мартына селтәр ҡеүәттәренең яртыһынан ашыуы Ҡытайҙағы өс пул араһында бүленгән, дүртенсе урынды БДБ сығышлы майнер асҡан BitFury компанияһы пулы биләй.\nПрограмма тәьминәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nBitcoin-qt программа-клиентының скриншоты\n«Биткойн» селтәре узелының программа тәьминәте ике төрлө: график интерфейслы ҡушымта һәм ерлек ҡушымтаһы (Unix’та демон, Windows хеҙмәте). Программалар JSON-RPC (RFC 4627) протоколы буйынса алыҫтан идара ителә ала, PHP5 өсөн кластар эшләнгән. Был бер узелға бер нисә майнерҙы тоташтырыу, үҙ пулыңды булдырыу; узелды веб-сайтҡа беркетеү мөмкинлеген бирә.\nbitcoind — Bitcoin протоколын тормошҡа ашырған программа-демон командалар юлы аша идара ителә.\nBitcoin Core (элек Bitcoin-qt) — Qt график интерфейслы беренсе программа нигеҙендәге клиент, йәшерен асҡысты һаҡлау форматы bitcoind менән яраша.\nBitcoinJ — Java телендәге «Биткойн» селтәре узелы. Файҙаланыусы функцияларына ғына эйә — транзакцияларҙы һәм блоктарҙы тикшерә алмай, блоктар эшләмәй, әммә яңы транзакциялар булдыра ала. Мобиль ҡушымталарҙа эшләтергә була.\nArmory — хәүефһеҙлекте арттырыу буйынса төрлө функцияларға эйә булған клиент, bitcoind’дан юғарыла эшләүсе өҫҡорма булып тора, ләкин йәшерен асҡысты һаҡлау буйынса үҙ форматына эйә. 2016 йыл башына эшкәртмәсеһе проектты яҡшыртыуҙы туҡтата, әммә рәсми сайты эшләүен дауам итә .\nElectrum — нескә клиент, Bitcoin селтәренең тулы узелдарының береһенә тоташыу иҫәбенә бөтә транзакциялар базаһын һаҡлауҙы талап итмәй. Смартфондар өсөн версияһы бар.\n«Физик» биткойндар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМеталл биткойн-тәңкәләр, Casascius компанияһы тарафынан сығарылған\nБер тапҡыр асыла торған голограммаларҙы һәм улар аҫтындағы йәшерен асҡыстарҙы ҡулланып, биткойндарҙы физик тәңкәләр менән тәьмин итеү мөмкинлеге бар. Әммә бындай тәңкәләрҙе алған кеше йәшерен асҡыстарҙың күсермәләренең ысынлап та юҡ ителгәнлеген тикшерә алмай. Голограмманы асмайынса асҡыстың резерв күсермәһен алып йә асҡыстың унда ысынлап та барлығын ҡарап булмай, ә асһаң, был тәңкәләрҙең биткойндар менән тәьмин ителеүе юҡҡа сыға.\n2011 йылда Американың Casascius Bitcoin Mint компанияһы төрлө номиналлы металл биткойн-тәңкәләр сығара башлай. Уларҙың биткойн-адресы бар, ә йәшерен асҡысы бер тапҡырлыҡ голограмма аҫтына йәшерелгән. Асҡыс парҙары селтәргә тоташтырмайынса яһала ла автоматик рәүештә тәңкәләргә күсерелә, шунан асҡыстарҙың төп нөсхәләре юҡ ителә. Тәңкәләге биткойн-адресҡа ҡәҙимге юл менән теләһә күпме биткойн тапшырып була. Ә биткоиндарҙы йәшерен асҡысты асып ҡына тотонорға мөмкин. Голограмма урынында булғанда ундағы биткойндарҙы бер кем дә башҡа адресҡа оҙата алмауы ышаныслы. Етештереүсе мәғлүмәттәре буйынса, сығарылған 90 мең тәңкәнең 9 меңләбендә голограмманы асҡандар.\n1 биткоин номиналлы тәңкә еҙҙән ҡойолған, диаметры — 28,6 мм, массаһы — 7 грамм; 25 биткойнлыҡ тәңкә гальваник ысул ҡулланып алтын менән ҡапланған, диаметры — 44,5 мм, ҡалынлығы — 2,9 мм, массаһы — 34 грамм.\n1 һәм 25 биткойнлыҡтан тыш, 0,1, 0,5, 5 һәм 10 биткойн номиналлы тәңкәләр, шулай уҡ 100, 200, 500 һәм 1000 биткойнлыҡ алтын ялатылған «ҡойолмалар» сығарылған. 1000 биткойнлыҡ алтын тәңкә ни бары 6 дана эшләнгән. Был серия буйынса һуңғы килешмә 1 миллион АҠШ доллары тәшкил иткән.\nБыл тәңкәләр бөтә донъяла сувенир, коллекция йыйыу әйбере сифатында һәм офлайн-иҫәпләшеүҙәр өсөн киң таралыу таба. Уларҙы адресаттарға почта аша ебәрәләр. Ләкин 2013 йылдың ноябрендә компания хужаһы АҠШ-тың финанс енәйәттәре буйынса комиссияһынан (FinCENFinCEN[en]) мәғлүм итеү ҡағыҙы ала, унда биткойн-тәңкәләр күсереүҙең аҡса күсереүгә тиңләнеүе, йәғни компанияның теркәлеү үтмәйенсә «финанс хеҙмәттәре күрһәтеү» һәм «законһыҙ аҡса күсереү» менән шөғөлләнеүе тураһында хәбәр ителә. Был эшмәкәрлек өсөн көнөнә 5000 долларлыҡ штраф һәм 5 йылға төрмәгә ябыу, лицензияһыҙ бизнес менән бәйле средстволарҙың тартып алыныуы ихтимал була. Санкцияларға тарымаҫ өсөн компания эшмәкәрлеген туҡтата. Casascius сығарып өлгөргән тәңкәләр нумизматик һунар объектына әүерелә.\n↑ "El Salvador's dangerous gamble on bitcoin — 2021.\n↑ 2,0 2,1 https://www.lefigaro.fr/flash-eco/la-centrafrique-adopte-le-bitcoin-comme-monnaie-legale-20220427\n↑ 3,0 3,1 https://coinmarketcap.com/currencies/bitcoin/\n↑ биткойн (ингл.) — 2009.\n↑ Release 22.0 — 2021.\n↑ 12,0 12,1 https://support.kraken.com/hc/en-us/articles/360001206766-Bitcoin-currency-code-XBT-vs-BTC\n↑ Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, раздел № 9 «Combining and Splitting Value»\n↑ Биткоина һатып үҙенсәлектәре\n↑ Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, раздел № 4 «Proof-of-Work»\n↑ 16,0 16,1 Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, раздел № 6 «Incentive»\nМихаил Решевский. Золотая лихорадка ΧΧΙ век // ComputerBild : журнал. — 2011. — № 17. — С. 64—69.\nВиталий Пряхин. Чековая книжка анархиста // Мир ПК : журнал. — 2011. — № 9. — С. 14—16. — ISSN 02353520.\nАлексей Кутовенко. Цифровая лихорадка // UPgrade : журнал. — 2011. — № 35. — С. 38—40. — ISSN 1680-4694.\nПросмотр блоков, транзакций и аналитики Bitcoin\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Биткойн&oldid=1113421 ҡабул ителгән\nЭлектрон түләү системаһы\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:50 12 март 2022 үҙгәртелгән.


24 Апрель 2014, 14:54\n- Ысынында, беҙ бөгөн беренсе тапҡыр осрашабыҙ, әммә хәҙер уҡ изге эштәр бар. Ҡырымдар бының өсөн бик рәхмәтле. Был һис икеләнеүһеҙ. Рәсәй Федерацияһының бөтә субъекттарына күсеү осоронда ярҙам иткәндәре өсөн рәхмәтлебеҙ. Ярҙамығыҙҙы хөрмәт итәбеҙ һәм бер ҡасан да онотмаясаҡбыҙ, — тине Сергей Аксенов. Ҡырым халҡы Башҡортостан Республикаһы вәкилдәрен Ҡырымда күрергә һәр саҡ шат булыуҙарын билдәләне ул.


Республикала авариялар артҡан | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n29 января 2019 — 16:40 ГТРК «Башкортостан»\nБыл хаҡта бөгөн юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр иттеләр. Водителдәр һауа шарттарын, юлдарҙағы боҙлауыҡты иҫәпкә алмай. Шул сәбәпле бик күп ваҡ авариялар теркәлә.\nДим биҫтәһенә илткән юлда был йөк машинаһының тиҙлекте арттырыуы күп саҡырымлыҡ тығындар барлыҡҡа килтерҙе. Әгәр билдәләнгән тиҙлек һаҡланһа БМВ һәм Пежо машиналары бәрелешен дә иҫкәртеп булыр ине. Ошондай авариялар булмаһын өсөн, юл инспекторҙары ҡышҡы юлда уяу булырға, машиналар араһында дистанция һаҡларға саҡыра.