Тамара Танһыҡҡужина:“Зыялы милләт вәкиле булыуым менән ғорурланам”\n19 Март 2019, 04:51\nКүптәнге ниәтебеҙ тормошҡа ашты. Ниһайәт, “Самауыр”ға танылған замандашыбыҙ һәм милләттәшебеҙ, халыҡ-ара шашкалар буйынса биш тапҡыр донъя чемпионы Тамара Танһыҡҡужинаны саҡырҙыҡ. Бығаса “Шоңҡар”сылар билдәле спортсы хаҡында ишетеп кенә белде. Ғәжәйеп аҡыллы, итәғәтле, алсаҡ кеше тиҙәр Тамараны.\nТамара Танһыҡҡужина — Рәсәй шашисткаһы, халыҡ-ара шашка буйынса биш тапҡыр донъя чемпионы, халыҡ-ара гроссмейстер. 1978 йылдың 11 декабрендә Яр Саллы ҡалаһында тыуған. Һәләтле ҡыҙ Ишембай ҡалаһындағы Әхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге икенсе республика башҡорт гимназия-интернатында белем ала, шашка клубында шөғөлләнә. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай. 2002 йылдан Өфө ҡалаһында йәшәй.\nКүптәнге ниәтебеҙ тормошҡа ашты. Ниһайәт, “Самауыр”ға танылған замандашыбыҙ һәм милләттәшебеҙ, халыҡ-ара шашкалар буйынса биш тапҡыр донъя чемпионы Тамара Танһыҡҡужинаны саҡырҙыҡ. Бығаса “Шоңҡар”сылар билдәле спортсы хаҡында ишетеп кенә белде. Ғәжәйеп аҡыллы, итәғәтле, алсаҡ кеше тиҙәр Тамараны. Донъя чемпионының аҡыл кимәленең юғарылығына ҡарата шик тыумай ине, әлбиттә. Әммә бөтәһенән элек беҙҙе уның ихласлығы, илһөйәрлеге, телһөйәрлеге хайран итте. Аралашыу рус телендә үтер тип күҙалланһа ла, һис көтмәгәндә Тамара үҙе үк саф башҡортсалап, “йәгеҙ, йәмәғәт, нимә тураһында һөйләшәбеҙ?” тигән ҡәтғи һәм талапсан һорау яңғыратып ташланы. Уның был һүҙҙәре барыбыҙҙы ла ҡәнәғәт йылмайырға һәм геройыбыҙҙың туған теленә ҡарата ихтирамын үә тоғролоғон, оҙаҡ йылдар сит тарафтарҙа йәшәгән милләттәшебеҙҙең башҡортса камил һөйләшергә өйрәнеүгә күп көс һалыуын танырға мәжбүр итте. Шулай итеп, донъя чемпионы менән аралашыу ошондай күңелле һәм тулҡынландырғыс нотала башланып китте.\n“Шоңҡар”ҙар. Тамара, үҙеңде уйын барышындағы һымаҡ хис итә алаһың. Әммә, күреүеңсә, бында таҡта ла, шашкалар ҙа юҡ. Бөгөнгө уйының төрлө йүнәлештәге һорауҙарға яуап ҡайтарып өлгөрөүҙән ғибәрәт булыр. Берҙән-бер үтенесебеҙ шул: һинән шашҡа таҡтаһы артындағы һымаҡ уҡ ихласлыҡ һәм хәрәмләшеүгә юл ҡуймау талап ителә.\nТамара Танһыҡҡужина. Бик яҡшы. Был минең өсөн әллә ни ҡыйынлыҡ тыуҙырмаҫ тип уйлайым.\n“Шоңҡар”ҙар. Әйткәндәй, уйын мәлендә ысынлап та хәрәмләшергә тура килгәне юҡмы?\nТамара Танһыҡҡужина (ихлас йылмайып). Йәмәғәт! Һеҙ нимә? Әллә алдығыҙҙа Фэйр Плэй комитетының “Cпортта юғары намыҫлылыҡ өсөн” дипломы эйәһе ултырыуы хаҡында онотоп ташланығыҙ инде?! Аңғармаҫтан ғына ниндәйҙер хаталар яһап ҡуйған осраҡтар булыуы мөмкин. Әммә маҡсатлы рәүештә алдашырға, хәрәмләшергә һис ярамай беҙҙә. Уйын барышын камера күҙәтә. Электрон трансляция алып барыла.\n“Шоңҡар”ҙар. Фигуристар, карьераһы тамамланғандан һуң, конькиҙарын сөйгә элә. Саңғысылар саңғыларын тышлығына кейҙереп балконға сығарып ҡуя. Спорт мөҙҙәте тамамланғандан һуң шашкасалыр нимә эшләй?\nТамара Танһыҡҡужина. Шашкалар ҡумтала килеш һатыла. Мин уларҙы һауытынан пакетҡа ауҙарам да ауыҙын бәйләп сумкаға ырғытам. Раритет шашкаларҙы күҙ уңында тотмайым. Ғәҙәти, үтә ҡиммәт булмағандары хаҡында һүҙ йөрөтәм. Улар, етмәһә, тиҙ үк юғалып бара. Шуға ла даими рәүештә сафтарын тулыландырып тороу талап ителә. Һәм ул пакетта шашкаларҙың бер генә комплект булмауы ла ихтимал. Ә ярыштарға үҙеңдең шашкаларың менән йөрөмәйһең.\n“Шоңҡар”ҙар. Коллегабыҙ үҙенсәлекле генә һорау бирҙе. Яуап та оригиналь яңғыраны. Әммә һин һорауҙың асылына төшөнөп бөтмәнең, шикелле. Уға, шашкасылар спорт карьераһы тамамланғандан һуң үҙҙәрен нимәгә бағышлай, тигән мәғәнә һалынғайны булһа кәрәк.\nТамара Танһыҡҡужина. Беҙҙә шәхси мәктәп асыу системаһы яйға һалынмаған. Һәм был ысул үҙен аҡламаясаҡ та. Шуға ла спортсыларға карьераһы тамамланғандан һуң барыр ер юҡ, тип әйтһәң дә хата булмаҫ.\n“Шоңҡар”ҙар. Шулай ҙа киләсәктә Башҡортостанда Тамара Танһыҡҡужинаның шашка мәктәбе эшләй башлаясаҡ тигән өмөт бармы?\nТамара Танһыҡҡужина. Әлегә ундай пландарым юҡ. Икенсенән, республикала берҙән-бер мәктәп булдырыу хаҡында ғына һүҙ йөрөтөргә ярамай. Эш исемдә түгел. Интеллектуаль спорт төрҙәрен пропагандалаусы дөйөм йүнәлеш йәйелдерелергә, төрлө үҙәктәр, түңәрәктәр эшләргә тейеш. Шул саҡта ғына һөҙөмтә күренәсәк. Шашка уйын ғына булып ҡалмаһын, йәмәғәтселеккә файҙа ла килтерһен ине. Юғиһә, халыҡ араһында интеллектуаль уйындарҙы һанға һуҡмау күренеше йәшәп килә. Нәҡ шашка, шахмат һәм аҡылды эшкә егеүҙе талап иткән башҡа әйберҙәр менән шөғөлләнеүҙе үҫештең берҙән-бер юлы тип атарға ла мөмкин. Ә кешенең ижади мөмкинлектәре сикһеҙ. Әйтәйек, данлыҡлы архитектор Антонио Гаудиҙы ғына алайыҡ. Барселонала саҡта уның ижад емештәрен күреп хайран ҡалдым. Бер кеше үҙенең аҡылы һәм фантазияһы ярҙамында эре корпорацияны алмаштырған. Шуға ла ҡаҙылма байлыҡтар һәм нефть сығарыуҙы, йылына күпмелер центнер иген игеп, әллә нисәмә тонна һөт һауып алыуҙы маҡсат итеп ҡуйыу менән генә сикләнергә ярамай, ә ниндәйҙер абстракт идеяны үҫтереп, тормошҡа ашырырға ынтылыу ҙа мөһим. Сөнки уның файҙаһы күберәк буласаҡ. Эйе, республиканың байтаҡ мәктәптәрендә, башлыса башҡорт гимназияларында, шашка секциялары эшләп килә. Түңәрәктәрҙә ҙур теләк менән шөғөлләнеүсе балалар ҙа етерлек. Әммә Удмуртияла, мәҫәлән, интеллектуаль спорт төрҙәре менән ҡыҙыҡһыныусылар һаны күпкә артығыраҡ. Ишетеп белеүемсә, унда теүәл фәндәрҙән насарыраҡ һөҙөмтәләргә өлгәшкән уҡыусыларҙы шахматҡа йәки шашкаға ылыҡтырыу һәм шул юл аша баланың логик фекерләү ҡеүәһен үҫтереү тәжрибәһе уңышлы алып барыла.\nБынан тыш, интеллектуаль уйын төрҙәре инсультты кисектереүгә булышлыҡ итә. Сөнки ул мейе капилярҙарын көсөргәнештә тота. Табиптар хатта ошо сирҙе үткәргән ҡайһы бер ауырыуҙарға еңел интеллектуаль әйберҙәр менән шөғөлләнергә, әйтәйек, пасьянс уйнарға йәки кроссворд сисергә тәҡдим итә.\n“Шоңҡар”ҙар. Ғәҙәттә, билдәле шәхестәр, сәнғәт әһелдәре һәм шул иҫәптән ҡайһы бер спортсылар ҙа, төп эшмәкәрлеге тамамланғандан һуң сәйәсәткә килеүсән. Һеҙҙең ошо күренешкә ҡарашығыҙ?\nТамара Танһыҡҡужина. Тормошта һәр кешенең үҙ маҡсаты була бит. Сәйәсәткә лә ниндәйҙер уй-теләктәрҙе тормошҡа ашырыу ниәте менән, йәмғиәттәге теге йәки был күренешкә үҙҙәренең өлөшөн индерергә теләп, күңел саҡырыуы буйынса мөрәжәғәт итәләрҙер, күрәһең. Үҙемә килгәндә, халыҡ менән аралашырға, шашка уйынына ҡарата ҡыҙыҡһыныуы булғандарға ярҙам итергә, дәрестәр бирергә яратам. Әммә киләсәктә сәйәси эшмәкәрлек алып барырға ниәтем юҡ. Сөнки кеше мөмкинлектәренән сығып эш итергә бурыслы. Сәйәсмәндең мотлаҡ рәүештә тәҡдим итер идеяһы һәм уны тормошҡа ашырырлыҡ мөмкинлеге булырға тейеш.\n“Шоңҡар”ҙар. Ҡатын-ҡыҙ логикаһы хаҡында күп бәхәстәр йәшәй. Ир-ат шовинизмы гүзәл затта логиканың бөтөнләй булмауы хаҡында һөйләй. Әммә һин үҙеңдең күп йыллыҡ хеҙмәтең менән бының киреһен иҫбатлайһың. Нисек уйлайһың, Тамара, тормошта ҡатын-ҡыҙ логикаһына урын бармы, юҡмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Ҡатын-ҡыҙ тәбиғәте менән йомшаҡ зат. Шуға ла уларҙа хис тойғолар өҫтөнлөк итә. Әлбиттә, был фекерҙе ер йөҙөндәге барлыҡ инә енес вәкилдәренә ҡарата ҡулланырға ярамай. Ирҙәрҙең дә, ҡатындарҙың да төрлөһө осрай. Ғөмүмән, нәфис зат менән логика төшөнсәһе бер-береһенән алыҫ тора тип әйтеү урынһыҙ. Сөнки һуңғы ун йыллыҡта сәйәсмәндәр, миллиардерҙар һәм спортсылар араһында ла ҡатын-ҡыҙҙар һаны арта.\n“Шоңҡар”ҙар. Һәр ваҡыт логикаға таяныу, комбинациялар сисеү хис-тойғоларҙы юҡҡа сығарып, кешене һалҡын ҡанлыға, иҫәпселгә әйләндермәйме?\nТамара Танһыҡҡужина. Барыһын да логикаға ғына бәйләү дөрөҫ булмаҫ. Шашка – ул фән, спорт һәм сәнғәт, тиҙәр. Был бик урынлы фекер. Ысынлап та, әгәр ҙә һин уйындың төрлө варианттарын, ниндәйҙер теоретик принциптарҙы белмәйһең икән, нимәгәлер өлгәшә алмаясаҡһың. Спортҡа бәйле сифаттарҙың – тырышлыҡтың, ихтыяр көсөнөң, сәмдең булмауы ла уйынсыға ҡамасаулай. Йәнә шашкасыларға уйлап табыу һәләте лә кәрәк. Быныһы инде сәнғәт менән сиктәш.\n“Шоңҡар”ҙар. Тимәк, шашка таҡтаһы артына ултырған кеше ижад менән дә шөғөлләнә?\nТамара Танһыҡҡужина. Әлбиттә. Әгәр ҙә шаблон ғына уйнап ултырһаң, еңә алмаясаҡһың. Ярышташыңды сығырынан сығарыу һәм уны даими көсөргәнештә тотоу өсөн нимәлер уйлап табыу талап ителә. Ә быға стандарт булмаған аҙымдар ярҙамында ғына өлгәшергә мөмкин. Көслөрәк икәнеңде иҫбатлар өсөн, һиңә яңынан-яңы асыштар кәрәк. Был йәһәттән йыш ҡына психологияны файҙаланаһың. Әйтәйек, кәйефең ҡырылып, уйланған кеше булып ҡыланаһың.\nШоңҡарҙар. Һинең өсөн шашка нимә ул: уйынмы, аҡса килтерә торған шөғөлмө, эшме, ижадмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Аҡса килтерә торған шөғөл дә, эш тә, ижад та. Һәм ул теҙмә бының менән генә сикләнмәй. Ошо өлкәгә килеп күп дуҫтар таптым, шәхес булараҡ формалаштым. Мәктәп һәм институт йылдарында шашкалар миңә донъя буйлап сәйәхәт итеү мөмкинлеге бирҙе. Хәҙер инде аҡса килтерә торған шөғөл булып тора. Ваҡыт уҙған һайын ул миңә төрлө яҡтан асыла килә.\n“Шоңҡар”ҙар. Ҡасандыр, донъя чемпионы булам тигән маҡсатыңды тормошҡа ашырыр өсөн, көнөнә нисәлер сәғәт шөғөлләнеү талабын ҡуйғанһың. Бөгөн һинең алдыңда ниндәй маҡсат һәм ниндәй талаптар тора?\nТамара Танһыҡҡужина. Ул саҡта үҙемә көнөнә һигеҙ сәғәт шөғөлләнергә кәрәк, тигән талап ҡуйғайным. Тырышлығым һөҙөмтә бирмәй ҡалманы. Әлбиттә, был ритмда оҙаҡ эшләү мөмкин түгел ине. Сөнки мәсьәләләр сисеү аҡыл көсөргәнешлеге талап итә. Йыл ярым ваҡыт шул рәүешле үтте. 18 йәшемдә үҫмерҙәр араһында донъя чемпионы исемен яуланым. Һәм ул миңә ниндәйҙер көс бирҙе, артабанғы уйындарҙа ла беренселеккә өлгәшә алырыма ышаныс уятты. Чемпион исеменә лайыҡ тип табылғандан һуң ярыштарға күберәк йөрөй башланым. Эш алымдары ла үҙгәрҙе. Бында, үрҙә әйтеп үтеүемсә, барыһы ла фән өлкәһендәге һымаҡ. Башта өйрәнәһең, артабан тәжрибә уртаҡлашыу башлана. Ә ул иһә ярыштар барышында, башҡаларҙың уйынын анализлау һөҙөмтәһендә туплана. Һуңынан шуларҙы файҙаланып ҡына еңергә лә була.\nХәҙер ул тиклем ҙур маҡсаттар ҙа, талаптар ҙа ҡуймайым тип әйтергә лә мөмкин. Эшләйем генә. Автобиографик китабымды тамамлап киләм. Әммә уны үҙем уйындан киткәс кенә сығарырмын тигән фекерҙәмен. Йәнә телевидение менән берлектә шашка буйынса проект булдырыу ниәте бар.\n“Шоңҡар”ҙар. Алдыңа мотлаҡ рәүештә шунса тапҡыр донъя чемпионы булырға тейешмен, тигән маҡсат ҡуйғаның юҡмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Юҡ. Еңеүҙәр ҙә, еңелеүҙәр ҙә тәбиғи күренеш. Тормош бит. Ваҡиғаларҙың ниндәй боролош алырын белеү мөмкин түгел. Әлегә тағы ла бер мәртәбә чемпион булырға яҙһын ине тим. Сөнки тиҙҙән бөгөнгө көндә Францияла йәшәүсе Украина спортсыһы Дарья Ткаченко менән матч көтә. Алдағы ярыштарҙа ул мине еңеп килде. Уға “бурысымды” ҡайтарырға иҫәбем бар. Шул ғына. Ә көйәрмәндәр, әлбиттә, алдынғылыҡты бирмәүҙе талап итә. Һәм еңелеүҙәр уларҙың хәтерендә оҙаҡҡа һаҡланып ҡала. Хәҙер инде бишенсе тапҡыр донъя чемпионы исемен яулап, ул хатаны ҡаплап ҡуйһам да, ике йыл элек булған уңышһыҙ уйыным хаҡында һаман да хәтергә төшөрөүселәр бар.\n“Шоңҡар”ҙар. Һине сит илгә саҡырғандары булдымы? Һәм ҡайҙалыр күсеп китеүең ихтималмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Китергә теләһәң – юл асыҡ. Дәүләт ярҙамы ла бар. Бының өсөн хатта саҡырыу ҙа мотлаҡ түгел. Әммә алдыма ундай маҡсат ҡуймағанмын.\n“Шоңҡар”ҙар. Сер булмаһа әйт әле, һине бында нимә тота?\nТамара Танһыҡҡужина. Ете-ят тарафҡа күсеп йәшәүҙең мәғәнәһен күрмәйем. Берҙән, сит илдәге һәм беҙҙәге килемдең дәүмәле бер үк кимәлдә. Икенсенән, матди байлыҡты башҡа ҡиммәттәрҙән өҫтөн ҡуйырға ярамай. Минең өсөн үҙемде уратып алған мөхит ҡәҙерлерәк. Дуҫтарымдан, туғандарымдан, коллегаларымдан айырылырға теләмәйем. Өсөнсөнән, сит илгә күсеп китеп барһаң, ошоға тиклемге тормошоңдо юйып ташлап, һәммәһен дә яңынан башларға тура киләсәк. Ә быны мин экстремаль юл тип иҫәпләйем.\n“Шоңҡар”ҙар. Шашка менән ҡыҙыҡһыныусыларға ярҙам итергә әҙермен тинең, тренерлыҡ эшмәкәрлеге хаҡында уйланғаның бармы?\nТамара Танһыҡҡужина. Тренер булып китеүем ихтимал. Әммә әлегә ул эште алып бармайым. Күп йөрөргә тура килә бит. Ә тренерға уҡыусылары менән өҙлөкһөҙ аралашыу талап ителә. Шуға ла мөмкинлегемдән сығып, семинарҙар ғына уҙғарам.\n“Шоңҡар”ҙар. Шахмат уйыны ҡыҙыҡһындырмаймы?\nТамара Танһыҡҡужина. Бала саҡта шахмат менән дә мауыҡтым. Тик кеше яҙмышы бәләкәй генә киҫәктәрҙән төҙөлә. Бер мәлде күршем шашка түңәрәгенә яҙылды. Мин дә уға эйәрҙем. Ул бер йылдан һуң шашкалар хаҡында бөтөнләй онотто. Ә мин ташлай алманым. Шулай ҙа яртышар йыл уйнамай торған саҡтарым булғылай ине. Шахмат шашканан айырыла. Минеңсә, шашка – һуғыш, ә шахмат – сәйәсәт уйыны моделе. Шахматта, шартлы рәүештә әйткәндә, кемделер ҡыҫырыҡлап сығарырға, бер яҡ ситкә этеп ҡуйырға йәки уңайһыҙ хәлдә ҡалдырырға мөмкин. Ошо маҡсат өсөн фигураны ҡорбан итергә лә була. Шашкала иһә “берәү – бөтәһе, бөтәһе берәү өсөн” принцибы ҡулланыла. Тағы ла шуны әйтер инем, балалар өсөн шашка еңелерәк бирелә. Ә шахмат – ололар уйыны. Сөнки ул теоретик әйбер, феноменаль хәтер талап итә.\n“Шоңҡар”ҙар. Шашистарҙың шахматистар алдында икенсе сортлылыҡ комплексы юҡмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Икенсе сортлылыҡ тип әйтеү дөрөҫ булмаҫ. Әммә ҡайһы бер региондарҙа улар араһында ниндәйҙер ҡаршылыҡлы мөнәсәбәттәр бар. Көнәркәшлек тип әйтергәме? Шахмат шашкаға ҡарағанда киңерәк таралған. Был нимә менән аңлатыла һуң? Шашканың 100-ҙән ашыу төрө бар. Һәм ҡағиҙәләре лә айырыла. Шуға ла беҙҙә шахматтағы һымаҡ берҙәмлек юҡ.\n“Шоңҡар”ҙар. Компьютерҙа шашка уйнарға тура киләме?\nТамара Танһыҡҡужина. Юҡ. Сөнки миңә кешенең психологияһын тойоу мөһим. 4 сәғәт дауамында бер-береңә текләп ултырғанда ярышташыңдың кәйефен, уның ниндәй схема буйынса уйнарға теләүен, ысынбарлыҡтан алыҫмы-юҡмы икәнлеген, таҡта менән бәйләнеште юғалтыу-юғалтмауын тояһың. Ә компьютерҙа былар юҡ. Һин машина менән генә уйнайһың. Әлбиттә, ниндәйҙер вариантты үҙләштереп алырға мөмкин. Әммә башҡа бер файҙаһын да күрмәйем.\n“Шоңҡар”ҙар. Ярыштарға нисек әҙерләнәһең?\nТамара Танһыҡҡужина. Төрлөсә була. Барыһы ла ярыштың кимәленә бәйле. Ҡайһы берҙәренә әллә ни әһәмиәт бирмәйһең. Мөһимерәктәренә етди ҡарайһың: бер нисә ай дауамында әҙерләнәһең, үҙеңде рухи яҡтан көйләйһең.\n“Шоңҡар”ҙар. Хәрәкәт талап иткән ниндәй спорт төрҙәрен үҙ итәһең?\nТамара Танһыҡҡужина. Үҙ ваҡытында теннисҡа, футболға ҡарата ҡыҙыҡһыныуым бар ине. Әле иһә йүгерәм. Ярыштар араһындағы тәнәфестә лә тирә-йүндәгеләрҙе күҙәтә-күҙәтә шәп-шәп атлап йөрөп алам.\n“Шоңҡар”ҙар. Донъя чемпионының шәхси тормошҡа ваҡыты ҡаламы?\nТамара Танһыҡҡужина. Һәр ваҡыт юлда йөрөргә тура килгәс, тыныс ҡына йәшәү тәтемәй. Әммә шәхси тормошҡа бөтөнләй ваҡыт ҡалмай тип әйтә алмайым.\n“Шоңҡар”ҙар. Алыҫ юлда йөрөп ҡайтҡандан һуң нисегерәк ял итәһең?\nТамара Танһыҡҡужина. Артығыраҡ йоҡлап ташлау – минең өсөн иң яҡшы ял.\n“Шоңҡар”ҙар. Тамара Танһыҡҡужинаны ҡасан да булһа күлдәктә күрә алырбыҙмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Күлдәктәрҙе рәсми сараларға кейәм. Ә ҡәҙимге көндәрҙә, бигерәк тә ҡышҡыһын, салбарға өҫтөнлөк бирәм. Етмәһә, һигеҙенсе йыл инде машина йөрөтәм.\n“Шоңҡар”ҙар. Автомобилеңдең маркаһы хаҡында ла белергә теләр инек…\nТамара Танһыҡҡужина. Toyota Corolla. Йылдың яртыһы ярыштарҙа үткәс, руль артына йыш ултырмайым.\n“Шоңҡар”ҙар. Онлайн-шахмат менән шашкаға ҡарашың?\nТамара Танһыҡҡужина. Яҡшы ҡараштамын. Әммә үҙем уйнамайым. Был алымды ҡайһы бер кешеләр идеялар эҙләү өсөн ҡуллана. Үҙҙәрен күрһәтмәйенсә генә унан-бынан тәжрибә йыялар. Хатта профессиональ спортсылар ҙа ошо аҙымға мөрәжәғәт итә.\n“Шоңҡар”ҙар. Уңышҡа өлгәшер өсөн шашист ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш?\nТамара Танһыҡҡужина. Ҡайһы ғына өлкәгә ҡараһағыҙ ҙа, ниндәйҙер уңыштарға өлгәшергә теләһәгеҙ, көндәр дауамында ултырып эшләй белеү кәрәк. Барыһы ла тырышлыҡ һәм хеҙмәт менән генә яулана.\n“Шоңҡар”ҙар. Шашкалар миңә күпте бирҙе тинең, ошо өлкәгә килеп нимә юғалттың? Шул хаҡта уйланғаның бармы?\nТамара Танһыҡҡужина. Эйе, ысынлап та, был шөғөлөм миңә күпте бирҙе. Әммә бөтәһе лә бер юлы яуланманы. Әлбиттә, юғалтыуҙар ҙа булды. Күп нәмәләрҙән баш тартырға тура килде. Әйтәйек, йәштәштәрем менән клубтарҙа, дискотекаларҙа күңел асыуҙан. Хатта үҙ яйыма ғына урамда йөрөгән саҡтарым да булманы тиерлек.\n“Шоңҡар”ҙар. Тормоштағы мәсьәләләрҙе лә логикаға таянып хәл итәһеңме, әллә йөрәк ҡушыуы буйынса йәшәргә тырышаһыңмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Ер йөҙөндә төрлө кешеләр бар. Тыумыштан уҡ һиҙемләү тойғоһо көслө булғандар ҙа осрай. Бәғзеләр интеллектуаль әйберҙәр менән дә шөғөлләнмәй, әммә һәр саҡ айыҡ аҡылда була. Шулай уҡ логикаға ғына таянып ҡарар ҡабул ҡылыусылар ҙа юҡ түгел. Әммә был алымдың гелән уңыш килтермәүе лә ихтимал. Сөнки ҡапыл ғына көтөлмәгән хәлдәр килеп тыуыуы бар. Шуға ла, минеңсә, тормоштағы мәсьәләләргә төрлө күҙлектән ҡарарға кәрәк. Йәғни бер үк ваҡытта интуицияға, айыҡ аҡылға һәм логикаға мөрәжәғәт итеү яҡшы.\n“Шоңҡар”ҙар. Ир-атҡа ҡарата ҡуйған төп талабың?\nТамара Танһыҡҡужина. Ғөмүмән, кешегә талаптар ҡуймайым. Сөнки күптәрҙең холҡо ситуацияға ҡарап үҙгәрә алыуы минең өсөн тәбиғи күренеш. Әммә дуҫлыҡ төшөнсәһенә етди ҡарайым. Уларға талабым ҡаты. Дуҫ булыу иңгә ҙур яуаплылыҡ һала. Дуҫлашырға икән – дуҫлашырға. Һәр кемде лә ысын дуҫ тип атап булмай бит. Минең өсөн ул әхирәткә ҡарағанда ла яҡыныраҡ кеше.\n“Шоңҡар”ҙар. Донъя чемпионының иртәһе нимәнән башлана?\nТамара Танһыҡҡужина. Тораһың да сәйгүн ултыртаһың (Авторҙан: әлеге яуабы менән Тамара беҙҙе йәнә йылмайтты. Һөйләшеү барышында ул, үҙе лә һиҙмәҫтән, әленән-әле диалектҡа күсеп китә. Был,\nәлбиттә, әңгәмәсебеҙҙең ябайлығын, “йондоҙ ауырыуы”нан азат булыуын дәлилләй. Уның ваҡыты-ваҡыты менән ҡапыл ғына әйтеп ысҡындырған һүҙҙәренә битараф ҡалыу мөмкин түгел ине. Геройыбыҙ ҙа беҙгә ҡушылып рәхәтләнеп көлөп алды һәм бер аҙҙан етди тауыш менән һүҙен дауам итте). Төрлөсә була инде. Элегерәк йога менән шөғөлләнә инем. Тағы ла көн дауамында нимәләр эшләргә кәрәклеген яҙа һалып, ул ҡағыҙҙы һыуытҡысҡа беркетеп ҡуя торған ғәҙәтем бар. Бөгөнгө көнөм һеҙҙең редакциянан башланды, тип әйтергә лә мөмкин.\n“Шоңҡар”ҙар. Һине нимә сығырыңдан сығара, асыуландыра ала?\nТамара Танһыҡҡужина. Рәхмәтһеҙлектер. Мине асыуландырырға ярамай. Шырпы кеүек тоҡанам.\n“Шоңҡар”ҙар. Ниндәй жанрҙағы киноларға өҫтөнлөк бирәһең?\nТамара Танһыҡҡужина. Кино ҡарамайым. Өйҙә бөтөнләй телевизор ҡабыҙмайым тиерлек. Үтә һәйбәт тәҡдимдәр булһа, кинотеатрға барып ҡайтам.\n“Шоңҡар”ҙар. Ә ниндәй музыкаға өҫтөнлөк бирәһең?\nТамара. Махсус рәүештә музыка тыңламайым. Машинала йөрөгәндә “Европа плюс” һәм “Юлдаш” радиоларын ҡабыҙам.\n“Шоңҡар”ҙар. Башҡортса китаптар уҡыйһыңмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Элегерәк, телде бөтөнләй белмәгән саҡта, уҡый торғайным. Хәҙер гәзит-жруналдар ҡараштырып сығыу менән сикләнәм. Ә былай, әсәйем менән һәр саҡ башҡортса һөйләшәбеҙ. Ул байтаҡ йылдар инде Яр Саллы ҡалаһында йәшәй. Телде яҡшы үҙләштереүемдә олатайым менән өләсәйемдең дә өлөшө ҙур булды. Улар Күгәрсен районының Аралбай ауылында ғүмер кисерҙе. Хәҙер икеһе лә мәрхүм инде\n“Шоңҡар”ҙар. Сит телдәрҙә лә яҡшы һөйләшәһеңме?\nТамара Танһыҡҡужина. Әлегә бер телгә лә ныҡлап тотонғаным юҡ. Шулай ҙа инглизсә бер аҙ һөйләшәм. Киләсәктә сит телдәрҙе өйрәнергә иҫәбем бар.\n“Шоңҡар”ҙар. Ситтә йөрөгәндә үҙеңде башҡорт милләтенән тип танытаһыңмы?\nТамара Танһыҡҡужина. Әлбиттә. Бөтә ерҙә лә башҡорт булып йөрөйөм. Спортсылар даирәһендә башҡорт шашка мәктәбе тигән төшөнсә лә бар бит. Ул күренеш киңәйгәндән киңәйә хәҙер. Халыҡҡа Олеся Абдуллинаның, Айнур Шәйбәковтың исемдәре лә яҡшы таныш. Әлиә Әминева, Айгөл Иҙрисова, Гөлназ Әбүбәкирва, Артур Байгилдин, Арыҫлан Мусин, Руфина һәм Регина Әйүповалар, һ.б. ошо өлкәлә уңышлы эшләй. Үҙенсәлекле тарихлы, бай традициялы, зыялы милләт вәкиле булыуым менән ғорурланам. Һәм үҙебеҙҙең республикаға бәйле пессимистик ҡарашты бүлешмәйем. Донъя тарихына күҙ һалһаң, буш ерҙән күтәрелер өсөн дә 20 йыл самаһы ғына ваҡыт талап ителеүен аңлайһың. Һуғыштан һуңғы Германияны, Японияны, Израилде, Сингапурҙы, йәки Ҡытайҙы ғына миҫалға килтерәйек. Бөгөн\nБашҡортостанды билдәле бер критерийҙар буйынса алдынғы илдәрҙән артта ҡалған тип иҫәпләһәләр ҙә, төшөнкөлөккә бирелмәйем, ваҡыт уҙыу менән хәлдәр мотлаҡ яҡшы яҡҡа үҙгәрер тигән фекерҙәмен.\n“Шоңҡар”ҙар. Тамара, һинең менән аралашыуы бик күңелле булды. Бигерәк тә телеңдең үҙенсәлеге, йыш ҡына диалектҡа күсеп китеүең оҡшаны. Һәм һөйләшеүебеҙ ҙә Өфөнөң Октябрь проспектында урынлашҡан “Шоңҡар” журналы редакцияһында түгел, ҡасандыр олатайың менән өләсәйең йәшәгән Аралбайҙа күмер самауыры сәйе артында үткәндәй тойолдо. Әңгәмәгә ваҡыт бүлеүең һәм ихласлығың өсөн рәхмәт! Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, уйындарыңды күҙәтеп барырбыҙ. Еңеүҙәреңә (улар мотлаҡ буласаҡ) ҡыуанырбыҙ, еңелеүҙәрең булһа, аңларға тырышырбыҙ. Уңыштар һиңә!\nСәй артындағы һөйләшеүҙе Гөлшат ҠАҺАРМАНОВА ҡағыҙға күсерҙе.\nУйындың киң таралған дүрт төрө бар: рус, халыҡ-ара, Бразилия, Англия йәки Америка шашкалары.\nРус шашкалары. Был уйын өсөн 8 х 8 шаҡмаҡлы таҡта талап ителә. Уйынсылар һәр яҡтан тәүге өс рәткә 12 фишка теҙә. Уйын барышында шашкаларҙы буш торған ҡара шаҡмаҡтарға ғына ҡуйырға мөмкин. Шашка диагональ буйынса бер шаҡмаҡҡа алға йөрөй һәм алға ла, артҡа ла “ашай” ала. Шул уҡ ваҡытта диагональ буйынса ярышташының шашкаһы йәки дамаһы аша һикереп ике шаҡмаҡҡа хәрәкәт итә. Ябай шашка дамаға әүерелгәс, уйынды яңы хоҡуҡтарҙа дауам итә – ул диагональ буйынса төрлө йүнәлештә бер нисә шаҡмаҡҡа йөрөй ала. Рус шашкаларының маҡсаты – ярышташыңдың барлыҡ шашакаларын “ашау” йәки уға хәрәкәт итеү мөмкинлеге ҡалдырмау.\nХалыҡ-ара шашкалар. Был уйын өсөн 10 х 10 шаҡмаҡлы таҡта кәрәк. Уйынсылар һәр яҡтың тәүге дүрт рәтенә 20 фишка теҙә. Ябай шашкалар алға һәм артҡа йөрөй ала, дама бер нисә шаҡмаҡҡа хәрәкәт итә һәм “ашай” ала.\nБразилия шашкалары. Бында 8 х 8 шаҡмаҡлы таҡта талап ителә. Уйынсылар һәр яҡтың тәүге ике рәтенә 12 шашка теҙә. Ҡалған шарттары халыҡ-ара шашкаларҙыҡына тап килә.\nАнглия йәки Америка шашкалары. Был уйындың икенсе исеме – чекрес. Уны тормошҡа ашырыу өсөн 8 х 8 шаҡмаҡлы таҡта кәрәк. Уйынсылар тәүге өс рәттәге ҡара шаҡмаҡтарға 12 фишка теҙә. Ябай шашкалар диагональ буйынса бер шаҡмаҡҡа хәрәкәт итеп, алға ғына “ашай” ала, дама диагональ буйынса алға һәм артҡа бер шаҡмаҡҡа йөрөй һәм бер шаҡмаҡ аша төрлө йүнәлештә “ашай” ала.


Трансвестит Секс Уйын-Уйын Бушлай Трансвестит\nҺеҙ Виртуаль Килтерә Эконом Ваҡытта Һәм Эконом Shemale Sex Божья Коровка\nҺеҙ үҙ сексуаль уңайһыҙланып кәрәк. Шул фактты йәшерергә һеҙҙең кәрәк, тип, хәйер, натурал һәм һеҙ, һеҙҙең придавать-ваҡыты менән ниндәйҙер трансвеститский порно. Беҙ эшләй белеүебеҙҙе бер кемгә тураһында күптән инде бөтә индустрияһы һәм өлкәндәр өсөн бик натуралов. Һәр кем белә, ә беҙ күрергә теләгән бөтә ҡатын-ҡыҙ трахаться менән ҡаты петух һуңынан ҡайһы ысул беҙҙең ҡайһы бер күркәм ине грустная на цыпочки экран. Тик әйтерһең кеүек булғас, наслаждайся был ысул интерактив һы өсөн артыҡ?, Ярай, хәҙер был мөмкинлек менән эконом ваҡытта һәм эконом Shemale Sex, порноигра хардкорный коллекцияларында, ул китерелә менән теләһә ниндәй транс-уйын, уларҙы һеҙгә тәҡдим итәбеҙ. Был уйындар, һис шикһеҙ, шатландыра тураһында барыһы ла һеҙҙең фантазияға транс-сексуаль.\nТеләһә ниндәй ҡоролошта булып, уларҙы ҡыуандырҙы һәм улар, улар һеҙ ҡулланырға мөмкин. Беҙ был сайт булдырылғандан һуң, беҙҙе ашағыҙ,-тип хәҙерге заманда, иҫке түгел, ә бөтә флеш-уйыны, п ғына эшләй. Беҙ html5 ул-уйын, ул потрясающий график бара һәм тауышы менән айырыла. Беҙ тәҡдим итә, улар бөтәһе лә дөрөҫ һәм уйын платформаһы, тәҡдим иткәндә мотлаҡ һеҙҙең пользовательский тәжрибәһе, һеҙ бер ҡасан да баш ауыртыуына килтерә. Һеҙҙең иғтибарға шул факт, бушлай Sex эконом ваҡытта һәм эконом булыр тип shemale бөтәһе лә, һеҙ уйлағанса, бөтә был схема., Артабанғы параграфта кире бирҙе, һеҙҙе өгөтләп, унда һеҙ беҙҙең уйын барыуы тураһында һөйләгәс, ул, беҙ, һеҙҙең өсөн әҙерләнек, һәм платформа, унда уларҙы ашаталар, ә беҙ уларҙы бушлай тәҡдим итә аласаҡ тип бара.\nТөрлө Уйындар, Беҙ Тәҡдим Итә, Ул Беҙҙең Сайтта\nБыл сайт беҙ ҡасан йыя, беҙ инанып булыу-булмауға ҡарамаҫтан, ниндәй транс-Кинк һеҙгә мөмкин булған, уйын булһа, һеҙ уның хыялын үтәнек. Беренсенән, беҙҙең секс симулятор трансовой тура һыҙыҡ була. Һеҙ наслаждаться секск был иң ҡырағай булып интерактив уйындар, донъя уйындары тәҡдим итә ала. Аватар һәм теләһә ниндәй ысул менән булһа һеҙ трахать трансвестит POV-перспектива өсөн, һеҙ чувствуй, был эште тап һеҙҙең үҙ ағзаларына уларҙы засовывать задница. Был вариант китерелә менән уйын шул уҡ ваҡытта пользовательский киңәйтеү., Тимәк, һеҙ үҙ хыялдарығыҙҙы уйын трансвестит булдыра алмайым. Һеҙ хатта аласыз тергеҙеүҙә ҡатын-ҡыҙ, ул реаль тормошҡа һеҙ беләһегеҙме, нисек персонаждар-транссексуал.\nУйын ҡырағай булған ваҡытта, һеҙ унда ниндәй ҡатнашмаһыҙ алалар наслаждаться секск трансовой. Һеҙ трансвеститский н трансвестит уйындар уйнар, һеҙҙең уйынды уйнарға мөмкин, йәки уларға ир-транс трахаться менән трахаться, с киска мокрая була хатта секс-һәм уйындар менән бдб араһында ҡатын-ҡыҙҙар һәм трансвестит потрясающий. Хатта ҡайһы бер сайттарҙа беҙҙең менән булды был уйында ҡатнашыусылар уйын трансгендер трансовой межрасовый һәм азия, латин америкаһы һәм транс трансгендер һин хатта. Дөйөм алғанда, был коллекция китерелә менән һеҙ сайттың өсөн бөтә фантазияғыҙҙы кәрәк., Хатта мультяшный пародийный уйын, трансвестит һеҙ яратҡан персонажына әйләнә. Һеҙ уларҙы бөтә категорияларында футанари уйын табырға мөмкин. Был удивительно коллекцияһын табыу күпкә күберәк булған. Тик ул һеҙ өйрәнергә тейеш!\nУйын Өлкәндәр Өсөн Иң Хәүефһеҙ Уйын Идеаль Шарттар\nХардкорный наслаждаться уйындар һеҙҙең әҙерләү, һеҙҙең сайта хәүефһеҙлек тәүҙә тикшерелергә тейеш. Сөнки күп атай булған "уйын платформаһы", тип ул үҙен башҡа булһа ла, ферма clickbait кеүек, һеҙ сайт йәки башҡа культуралар һәр клик бында асылған тәҙрәләрҙең йүнәлтелгән. Ярай, бер ҡасан да беҙҙең менән шулай булды. Беҙ хәүефһеҙ һәм ышаныслы төрлө сайттар тәҡдим итәләр, улар һеҙҙән түгел, мәғлүмәттәрҙе һаҡлау ғына түгел, ләкин уларға ла мохтаж түгел.\nТехник ҡараш күҙлегенән һәм сайтында ла ҡушыла. Был мәҡәлә шул тиклем беҙ телгә, уйын бөтһә, һеҙ уны беҙҙең сайтта табырға, был HTML5 порноигры. Тимәк, улар аласыз теләсә ниндәй төҙөлөшө тергеҙелә, улар телисез икән, шул ваҡытта тиклем, заманса ҡорамалдар ала башлай әлегә был браузер. Теләһә ниндәй уйын браузер эшләй, йә һеҙ нимә кәрәк һәм скачивать ҡуйырға, уларҙы наслаждаться алдынан. Бынан тыш, загружаться тиклем үк бөтә уйын тыш, һеҙҙең кеүек уйнай башлай., Сөнки беҙ быны, скачать әгәр уйын, уйын ике булыр һеҙ наслаждаться булыуы тотҡарланыуына, хатта һеҙҙең менән уйын уйнап алабыҙ һәм һаман да интернет һәм отключаться. Был уйын беҙҙең өсөн йөк түгел, тәҡдим итергә мөмкин, ләкин әгәр һеҙ яңы мөмкинлектәр асыла, уның вкладтары һәм загружаться уларға, улар һеҙгә уйнай алмайым, ҡасан да интернетҡа тоташтырылған. Шул уҡ ваҡытта беҙҙең сайтҡа интерфейсы-был тап шул һеҙ иң яҡшы уйын өсөн кәрәк., Беҙ тәҡдим итә иң яҡшы үҙгәртеү коралы, ярҙам итә, сезгә табырға уйын өсөн кәрәк, беҙҙең бүлегендә аңлатма алырға була, уны асыу өсөн килеүселәр, һәм һеҙҙең ярҙам беҙгә коллекция иерархизировать берләшмәләре һәм баһалай ала, хатта уйын.\nУйын Түләүһеҙ Бер Ниндәй Ҙә Сикләү\nСекс менән ҙур коллекцияһы Sex Shemale бушлай эконом ваҡытта һәм эконом-уйын, һеҙ ҙә улар өсөн бер тин түләргә тура киләсәк. Һуң бер нисә минутта һеҙ түгел, беҙ һеҙҙе түләүле уйындарына индерелмәгән һәм ләззәт стенаға һуҡты. Юҡ йәки ниндәй ҙә булһа иғәнә тарифы раздражать беҙҙең сайтында хәбәр итеү үтенесе менән ҡатнашты. Беҙ уйын ғына бушлай тәҡдим итә, һәм был беҙгә нисек яһауын бына. Беҙ белгән иң яҡшы ысулы беҙҙең трафик монетизация. Донъяла бренд менән эшләүгә ҙур өлкәндәр, беҙҙең өсөн түләүҙән тыш, минималь өсөн трафик өсөн беҙҙең сифатлы баннерында күрһәтелгән. Ә сифатлы трафик - ул уйынсы, шул, ул беҙҙең сайтта һәм ҡала килә уның., Эре кеше булған өсөн түләү селтәрҙәре, сайтҡа инеп булманы, уның өсөн бер минут китә. Лояль аудитория улар өсөн түләргә, һеҙ булыу сәбәпле, барыһы ла уйын ҡыҙыу, унда һеҙ беҙҙең сайтҡа һәр тө уйнаны, һәм бер-яңы уйын бөтәбеҙ өсөн, беҙ уларҙы һәр аҙна беҙҙең скачать платформа.


Берәүҙәрҙе илата, икенселәрҙе йырлата - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБерәүҙәрҙе илата, икенселәрҙе йырлата\nӨфөлә юлдарҙағы соҡорҙар менән автоһәүәҫкәрҙәр көрәшәсәк. Ә Сипайлово биҫтәһендә уларҙы яңы ҡоролма ярҙамында ямаясаҡтар. Һәр яҙ ғәҙәттәгесә ҡар иреү менән асфальт та иреп юҡҡа сыға. Һөҙөмтәлә юлдарҙа соҡорҙар барлыҡҡа килә. Бының эҙемтәһен, тәү сиратта, водителдьдәр үҙ кеҫәһендә татый. Улар ирекһеҙҙән тәгәрмәс алыштырырға мәжбүр, йәйгегә түгел, яңыға. Белгестәр билдәләүенсә, соҡорҙар асылыу менән бәләкәй юл-транспорт ваҡиғалары ла артҡан. Насар юлдар йыл әйләнәһенә иң популяр тема булып ҡала һәм хатта ижадҡа ла этәргес бирә.\n03 апреля Яҙ һуңлай\n03 апреля Аҡса өсөн көрәштә конкуренттарға урын юҡ


«Фарман көтмәй ҡайтыр төйәгем бар!»\nЮНЕСКО-ның генераль конференцияһы\n1999 йылдың 17 ноябрендә туған тел көнө\nүткәреү тураһында ҡарар ҡабул итте. Тәүге\nтапҡыр был байрам 2000 йылда үткәрелде.\nЮНЕСКО фаразлауынса, яҡын йылдарҙа 6\nмең телгә юғалтыу хәүефе янай.\n«Әҙәби нағыш» – Мәләүездә\n«Әҙәби нағыш» марафоны Мәләүез ерен ураны. Сараға етди әҙерләнгәйне хужалар: башынан аҙағынаса унда ҡала һәм район хакимиәте башлығы урынбаҫары Г. А. Шлычков, мәҙәниәт бүлеге етәксеһе И. Р. Солтангәрәев ҡатнашты. Ҡаланың мәҙәниәт йортонда ойошторолған «түңәрәк өҫтәл»дә урындағыларҙың ижади эштәрен Башҡортостан Яҙыусылар берлеге идара рәйесе Наил Ғәйетбай, шағирҙар Фәнил Күзбәков, Салауат Әбүзәров ентекле анализланы, кәңәштәрен еткерҙе. Үҙәк китапханала әҙәби көстәр барланды.\nТау башында балҡый бер ҡала\nӨфөләге матбуғат конференцияларының береһендә Президент Владимир Путин әйткән һүҙҙәр хәтерҙә һаҡланып ҡалды. Алдағы 10 – 20 йылда донъя нисек үҙгәрәсәк, беҙҙең балаларға ниндәй телдәрҙе өйрәнеү мотлаҡ, тигән һорауға ул былай тип яуап бирҙе:\n– Рус телен, башҡорт телен өйрәнергә кәрәк!\nЗалда ултырған журналистар, ә улар араһында башлыса сит ил һәм Мәскәү ҡунаҡтары ине, был һүҙҙәрҙән һуң дәррәү ҡул сапты.\n«КӨН ЯМАНЫ КИТЕП БАРЫР, Китмәҫ әҙәм яманы»\nБер ауылды болоттар һәр ваҡыт урап үтеп, йәй башынан алып ямғыр бөтөнләй яумаған. Был хәлгә көйөнгән ауыл ирҙәре икенсе бер ауылда йәшәүсе, ямғыр яуҙырыуҙың серен белгән аҡһаҡалға барып кәңәш һораған.\n– Ауылығыҙ янындағы тауға менегеҙ ҙә, намаҙ уҡығыҙ, Аллаһҡа зекер әйтегеҙ, ямғыр һорағыҙ. Ҡорбан салығыҙ. Әгәр ҙә Аллаһы Тәғәләгә ышанысығыҙ көслө булһа, минең һүҙҙәргә ышанһағыҙ, аҙна эсендә ямғыр һеҙҙең ауылда ла яуыр, – тигән уларға аҡһаҡал.\nБелорет, Әбйәлил райондары ижадсыларының хикәйәләре\nҺинһеҙ йәшәй алмайым\nБына инде нисәнсе көн Рәмил Газин, һуңғы биш-алты йылда ғына үҙенең хикәйә, повестары менән ҙур танылыу яулаған һәләтле яҙыусы, компьютерын ҡабыҙа ла мониторға текәлә. Унда яҙылып бөтмәгән повесын дауам итергә маташып ҡарай ҙа – бушҡа ғына... Етеҙ бармаҡтары клавишалар өҫтөнән шәп кенә йүгергеләп китеп бер-ике һүҙ йә һөйләм яҙа ла барыһын да юйып ташлай. Шулай бер нисә тапҡыр ҡабатлай торғас, ваҡыт та һуң булып китә, йоҡларға ла ваҡыт етә. Ә иртәгә эшкә...\nИКЕ ИРТӘ АРАҺЫНДА\nБыл бик иҫтәлекле ике иртәнең араһы тулыр-тулмаҫ бер тәүлек булды. Июлдең тәүге көнөндә иртәнге сәғәт һигеҙҙе үткәндә юлға сыҡтыҡ. Икенсе июлдә көн башланып ҡына торғанда – сәғәт етелә алыҫ сәфәребеҙҙән Өфөгә әйләнеп тә ҡайттыҡ. “Бер көнлөк” тигән һүҙҙәр ҡайһы саҡта кәмһетеберәк әйтелә. Йәнәһе, нимәһе бар уның – бер көнлөк инде. Ләкин көндәр ҙә төрлөсә килә. Дөрөҫөрәге, һәр тәүлекте әҙәм балалары төрлөсә ойоштора.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИШЕК АРТЫНДА (2-се бүлек) - 2021 - Мәҡәләләр\nИШЕК АРТЫНДА (2-се бүлек)\nЮҡ, сат йәбеште бит был әҙәм. Эйәртмәйенсә сара ҡалманы. Һуҡмаҡ буйлап ары киттеләр. Бер аҙҙан Ерәнгә йән инде:\n- Алтын, тотош алтын! - тип ҡысҡырып ебәрҙе. - Алтын япраҡлы ағастар! Ҡайҙа баҡма, хазина!\n- Алтын төҫөндә, тигән. Алтын япраҡ була, тиме ни, - тип шелтәләне Рәүиз.\n- Мин алтынды таныйым!\nЕрән тамам терелде. Ул әле бер, әле икенсе ағасты барып ҡосаҡланы, тубыҡланды, үкерҙе, олоно, бейене...\n- Шул тиклем байлығың була тороп, нисек коллекторҙарҙан туҡмаҡ алып йәшәйһең! Бына нимә йәшерелгән ишегең артында! - Ул яман итеп көлөргә тотондо. - Быны тейәп сыҡһаҡ, тотош донъяға хужа булабыҙ!\n- Нисек "тейәп"? Урлапмы? Кем һиңә рөхсәт итә?\n- Төкөрҙөм мин рөхсәткә! - Ерән әтәсләнеп уға килә башланы. - Күрһәт сығыу юлын! Юҡһа, кәрәгеңде алаһың, корректор!\nБыл һүҙҙән асыуы сыҡҡан Рәүиз тегегә нисек тондорғанын һиҙмәй ҙә ҡалды, һәм Ерән әллә ҡайҙа түкмәс атып барып төштө. "Мин әллә төш күрәмме?- тип уйланы шул саҡ Рәүиз . - Ҡайҙан миндә бындай көс?" Үҙенә-үҙе аптырап баш сайҡаны ла, ары атланы. Ерән уны шундуҡ ҡыуып етте, йәнә сат йәбеште:\n- Бөттө, бөттө, аңланым! Ҡалдырма, мине ҡараңғылыҡ йота!\nБыл донъяның ҡанундары бөтөнләй икенсе икәнен Рәүиз үҙе лә һиҙә башлағайны. Ҡәйнәһе килеп эләкһә, ошо алтынлыҡҡа, иң бәхетле әҙәмгә әйләнер ине. Шул саҡта, бәлки, Дианаһы менән кейәүен тыныслыҡта ҡалдырыр ине. "Ҡатынды күрергә зар-интизармын, тик муйындан бурысҡа батҡас, бер ҙә ризалата алмайым шул..." Был серле донъяла бөтәһе лә бар: әҙер ризыҡ, саф һауа, иркенлек. Ләкин бик теләһә лә, ул ҡала алмай, юғиһә, бөтөн бурысын ҡатыны түләргә тейеш буласаҡ. Рәүиз быға юл ҡуймаясаҡ! Ҡайтырға! Шул саҡ ҡаршыла алтын баҫҡыс хасил булды. Рәүиз уның ҡайтыу юлы икәнен аңланы.\n- Эй, һин ҡайҙа? - тип өндәште Ерән.\nРәүиз яуап бирмәне. Баҫҡыс буйлап үрләне. Шул саҡ Ерән аҫтан яман тауыш менән аҡырырға тотондо:\n- Ай-ай, тотош ҡараңғылыҡ ялманы! Туҡта! Ҡалдырма мине! Корректор! Яҙмышым һинең ҡулда! Әүлиәм!\nНик шайтаныма олаҡмайһың? Үҙеңдең күңелеңде яҡтырта белмәгәнгә кем ғәйепле, күпме кеше яҡтылығында йәшәргә була һиңә? Эйе, яҙмышың хәҙер минең ҡулда. Ә ҡасан ғына минең яҙмыш һеҙҙең ҡулда ине!\nЕрән уның артынан ташланды. Тик баҫҡысҡа тотоноу менән тегеһе өҙөлдө лә ҡуйҙы.\n- Хөрмәтле корректор, туҡта, зинһар! Һин миллион тапҡыр хөрмәтле батыр йән!\n"Хамелеон, ниндәй генә төҫкә инмәй был ике йөҙлөләр! Хәҙер алып сыҡһам, ергә аяҡ баҫыу менән мине түпәләргә керешәсәк бит!" - тип нәфрәт менән уйланы Рәүиз. Ул туҡталманы, баҫҡыс буйлап үрләүен белде.\nРәүиз ишек артынан башын һоноп, тирә-яҡты байҡаны һәм аптырап китте. Бәй, был ниндәй ят баҡса? Был мәл Бузмый ишекте машинаһына һөйәп, коллектив баҡсала бер кеше менән ҡыҙыу сауҙалаша ине. Бузмыйҙың тауышын ул әллә ҡайҙан таный, һағая төштө. Ирекһеҙҙән, гәпләшеүселәргә ҡолаҡ һалды. Әле Бузмый ишеккә арты менән тора, уны күрмәй.\n- Һинең бындағы өйөңә тап-таман. Күп һорамайым. Биш йөҙ.\n"Ҡәһәр төшкөрө нәмә, минең ишеккә "айыу майы" һөрткән бит!"\n- Биш йөҙ бара... - Һатып алыусы ишеккә ҡараны, Рәүиздең башын күреп ҡалды ла, ҡашы маңлайына менде.\n- Нимә, бире эйәртеп алып килдеңме әллә? Ниндәй баш һерәйгән?\n- Һин нимә? - тине Бузмый. Уның тауышын ишетеү менән Рәүиз йәһәт кенә боҫа һалды. Бузмый ишек яғына ҡайырылды. - Күҙеңә нимә күренә башланы? Ярай, ал өс йөҙгә.\nҺатып алыусы ҡәнәғәт төҫ менән ишеккә ҡараны. Рәүиздең асыу тулы күҙҙәрен күргәс, төҫө үҙгәреп китте.\n- А-а-а-а, ишегең дә, шайтаның да кәрәкмәй! Үҙем өҫтәп бирәм аҡса, бар кит! - Ул ҡул һелтәп ситкә атланы. Бузмый һүгенде:\n- Тфү, наркоман, һиңә ваҡыт әрәм иткән мин алйот! Хәҙер күлгә алып барып быраҡтырам был нәмәне. Хәжәте бер тин!\nРәүиз ялп итеп аҫҡа сумғанын һиҙмәй ҙә ҡалды. Ул кире сыға алмай. Сөнки кире сығыу менән бөтәһе лә элеккесә ҡабатланасаҡ. Туҡмаҡ, янау... Бөтәһе лә үҙгәрешһеҙ ҡаласаҡ. Бузмый ишекте машинаһының кузовына һалды. Әле әйткәненсә, ишекте күлгә алып барып ташлаһа? Ул саҡта ергә сығыу юлы бикләнәсәк. Ерән! Бына кем ярҙам итә ала! Рәүиз ул әҙәмде ауыр хәлдә ташлап китте. Үҙе тас ошо ике зобани һымаҡ ҡыланды. Шуның һөҙөмтәһендә үҙенең дә кире сыға алмауы бар... Бер нәмә асыҡланды, Ерәнде тегендә ҡалдырырға ярамай.\n- Кире килдеңме, йомшаҡ күңелле корректор! - тип уны ҡосаҡлап алды Ерән. - Зинһар, мине ҡалдыра күрмә!\nИкәүләп баҫҡысҡа тотондолар. Ләкин ни ғәжәп, баҫҡыс өҙөлөп ыуалып төштө лә ҡуйҙы. Инде Ерән сәсен йолҡҡосларға кереште.\n- Минең арҡала! Минең арҡала һин дә сыға алмайһың! Мин гонаһлы, мин ҡәбәхәт! Ер йотҡоро!\n- Беҙ бөтәбеҙ ҙә гонаһлы,- тип мығырланы Рәүиз.\n- Ох, мине бөтөнләй белмәйһең бит һин! Мин, хаин, ауырыу ҡатынымды, баламды ташлап киттем. Уларға бер тин аҡса ебәргәнем булманы. Алимент түләмәнем.\n- Нисек түләмәнең? - тип шаҡ ҡатты Рәүиз.\n- Түләмәйем, тиһәң, төрлө сараһы бар инде уның, юлы күп. Ғәзиз еремә кире сыға алһам, ант итеп әйтәм, бөтөнөһөн түләйем. Түләп бөтәм! - тине Ерән ғәйепле тауыш менән. - Мин ҡатынды ҡурҡыттым. Аҡса һораһа, баланан яҙаһың, ә һинең һөйәгеңде лә тапмаясаҡтар, тинем. Нимә өсөн шул тейешле аҡсаһын ҡыҙғандым? Йә, нимәгә ирештем? Кемгә ҡала малым! Был ҡараңғылыҡтан ҡотола алһам, йыйған аҡсамдың бер өлөшөн хәйриәгә бирәм. Үҙгәрәм. Мине ҡалдырма. Күп нәмәне аңланым. Һүҙһеҙ ҙә аңланым... Был алтын япраҡтар баламдың бер тамсы күҙ йәшенә тормай. "Атай" тип бер әйтеүе мең алтындан ҡыйбат.\nШул саҡ бер алтын япраҡ Рәүиздең усына килеп төштө. Унда яҙыу бар ине. "Беҙ "алтын япраҡ" тип түгел, "васыят япраҡтары", тип аталабыҙ". Япраҡ үҙе кире урынына эленде. Хәҙер Рәүиз телгә килде.\n- Минең ишек әле Бузмый ҡулында. Ишекте юҡ итергә ирек ҡуйма, нисек тә унан кире алырға кәрәк.\n- Ишек тик һинеке. Уға берәү ҙә ҡул һуҙмаясаҡ! - тип ҡысҡырҙы Ерән. Шул саҡ баҫҡыс хасил булды. Һәм шул мәлдә икенсе япраҡ Рәүиздең усына төшөп ятты: "Һин ашыҡма, юлдашың вәғәҙәһен үтәһен". Был япраҡ кире урынына эленеүгә, өсөнсөһө осоп, Ерәндең иңенә ятты. "Үҙе ҡунды, тимәк, минеке!", тине коллектор. Рәүиз ҡаршы булырға иткәйне, теле көрмәләнде лә ҡуйҙы. Ерән япраҡты ҡуйынына тығыуға, баҫҡыс хасил булды, һәм теге өҫкә үрләп күҙҙән юғалды.\nМашинаһын ишек алдына индереп, кабинанан сыҡҡан ыңғайға Бузмыйҙың күҙенә нимәлер салынғандай булды. Йөрөтмән кузовта ҡунаҡлаған Ерәнде күреп, шаҡ ҡатты.\n- Шайтан алғыры, һин нисек бында?..\n- Аңлатырмын, тик иң башта ишекте урынына апарып ҡуй.\n- Конфискация! Бөттө-китте!\n- Тағын эстеңме?\n- Кире алып барырға кәрәк. Мин һүҙ бирҙем.\n- Ҡайҙа, кемгә һүҙ бирҙең?\n- Тылсымлы донъяла. Уға.\nБузмый хахылдап көлөргә тотондо:\n- Айнығырға ваҡыт, алкаш! Бергә эстегеҙме!\n- Алып бар.\nБузмый йәһәт кенә ҡулына балта эләктерҙе.\n- Хәҙер онтайым был аламаны!\n- Туҡта! - Ерән япраҡты кеҫәһенән сығарҙы. - Ә быны ҡайҙан алған тип уйлайһың?\nБузмый уның ҡулынан алтын япраҡты тартып алды, тегеләй ҙә, былай ҙа әйләндерҙе. Йөҙө үҙгәрҙе. Ҡыйбатлы металдың нимә икәнен, кем-кем, ә ул яҡшы белә.\n- Ҡайҙан сәлдерҙең? Корректорҙыҡымы?\nЕрән уға ҡараған килеш бер нәмә лә өндәшмәне.\n- Бахыр Милана Дауисовна! - тине Бузмый ауыҙын ҡыйшайтып.\n- Аңламаным, - тине Ерән.\n- Кейәүен өшкөртөргә ул ҡотортто мине. Мәүеш, серек ҡул, тине. Шул мәүештән ҡотолмаҡсы ине. Кейәүенең бай икәнен белһә, әле бысраҡ табанын ялап ултырған булыр ине лә бит! - Бузмый яман итеп хахылданы. - Кейәүенең алтын эсендә мыҙырап ятҡанын белмәй, миңә күпме димләне ҡыҙыҡайын. Әйт, ҡайҙа ул? Ҡайҙа корректор? - тип Ерәнгә барып йәбеште.\n- Ҡағылма миңә!\n- Ҡағылыуҙы белмәйһең әле, себен теймәҫ сер итер!\n- Әйтһәм әйтәйем инде, бына һин күҙгә төшкән себен булдың күптәр өсөн...\n- Эйе, мин себендең дә себене! Һин урлаған хазина хәҙер минеке, төшөндөңмө? - Бузмый япраҡты ҡуйынына тыҡты, ҡорһағы менән һөҙөп әшнәһенең алдына килеп баҫты, ишеккә ымланы. - Ә был алама һинеке. Бергә - бер.\nЕрән ишек тейәлгән машинаға инеп ултырҙы. Юл буйлап елдергәндә үҙенең иркенлеккә сыҡҡанын, азат икәнен аңлап ирәйҙе. Бузмыйҙан ул хәҙер ҡурҡмай. Буйһонмай. Корректорға килгәндә... Ерән уйланды, ул егеткә теге бағстанда бөтөн шарттар бар ҙа баһа. Мәкерле ҡәйнәһе, бер ҡатлы диуана Дианаһы нимәгә кәрәк? Ҡалһын Рәүиз шул тылсымлы донъяла. Ишектә түгел мәсьәлә. Ишеккә Ерән урын табыр, эйе, бәлки, киләсәктә тап уға файҙаһы тейер. Шул урында ирҙең фекер ебе ҡапыл өҙөлдө. Ҡаршыға килгән бер фура пикапҡа еңелсә генә ҡағылып үтеп китте. Һәм машина күҙ эйәрмәҫ тиҙлектә юл аҫтына тәгәрләне. Ерәндең башынан бер генә үкенесле уй һыҙып үтте: "Харап булдым, мин бит тәүбәлә инем!.."\nНомеры буйынса тикшереп, пикап хужаһына шылтыраттылар. Бузмый БМВ-һына ултырҙы ла һәләкәт булған ергә елдерҙе. Хәтәр! Юл аҫтында йәмшәйгән, үтекләнгән пикабы ята. Күпме файҙа, табыш килтерҙе ул хужаһына, хәҙер эшкиндерерлек түгел. "Себен теймәҫ сер итер" машина йөрөтә лә белмәй... Юҡ, уға Ерән йәл түгел. Ныҡ ҡазаланған, тинеләр, үлеп-нитеп китһә, алтын япрағын таптырып, темеҫкенләнеп йөрөмәҫ. Бер аҙҙан Бузмыйҙың күҙе ҡаршылағы ағасҡа төштө. Дөрөҫөрәге, олонға барып терәлгән ишеккә. Атаҡ-атаҡ, нисек уға бер нәмә лә булмаған! Әллә ысынлап та берәй тылсымы бармы? Ошо алама өсөн һуғышырға әҙер Ерән йәнә күҙ алдына килеп баҫты. "Ашҡа төшкән себен", имеш. Хужаһы менән нишләп телләшеп маташты, йүнһеҙ? "Эйе, мин себен! Себендең дә себене, шуға ла берәүҙән дә туҡмалған да, еңелгән дә юҡ", - тип һөйләнә-һөйләнә Бузмый ишеккә табан атланы. Берәй йәнселгән урынын эҙләне, тапмағас, аптырап баш сайҡаны. "Эйе, һатырлыҡ булһа, һатып ебәрәм. Тәк, кем мин? Һа, мин себен, мин себен, һәр йөйҙө, шырауҙы тикшереп, асыҡлайым",- тип ҡабатлай-ҡабатлай ишек артына инеп китте. Тикшерҙе, тик кире сыҡманы.\nАяҡ-ҡулдары бинт менән сырмалған Ерән күҙен асып, саҡ-саҡ телгә килеү менән, ҡатынын саҡырырға ҡушты. Бына эргәһендә күп йылдар элек айырып ебәргән бисәкәйе бошонҡо йөҙ менән ҡарап ултыра. "Нисә тапҡыр янаның, нисә тапҡыр ҡурҡыттың, тик үҙең ялынғас, килдем инде", тигән һүҙҙәр яҙылғайны уның күҙҙәрендә. Ерәндең керпеге селт-селт килде.\n- Васыят... Васыятымды әйтәм, Хәлисә. Баҡсамдағы өйҙә сейф бар. Бөтөн аҡса һеҙҙеке. Балабыҙҙыҡы. Бер өлөшөн хәйриә ойошмаһына бир. Мин үлгәс, сауап булыр.\n- Тыныслан. Һине үлмәй, тинеләр. Ныҡ тирләп киттең, - тип ҡатыны ҡулъяулыҡ алып тегенең битен һөртөргә кереште.\n- Мин илайым. Хәҙер генә япраҡтың нимә икәнен аңланым. Тимәк, теге япраҡта минең васыятнамә түгел.\n- Аңламайым, ниндәй япраҡ? Ниндәй васыятнамә?\n- Хәлисә, мин тәүбәлә... Шуны белһәң, еткән.\nУл арала Бузмыйҙың сейфына бикләп ҡуйылған алтын япраҡ үҙ рәүешен үҙгәртте. Ул яҙмаһы, мисәте булған ҡағыҙға әйләнде. Бузмыйҙың адвокатына заказлы хат булып килеп төштө. Унда: "Минең менән бер-бер хәл булһа, үлһәм йәки ғәйеп булһам, бөтөн мөлкәтем хәйриә ойошмаһына бүләк итеп бирелә," - тип яҙылған ине.\nЯҙылған: 03.12.21 | Ҡаралған: 62


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - Рәсәй ҡалалары араһында үткәрелгән рейтингта Өфө иң оптимистик ҡала тип табылған. Һеҙ был баһа мен - 2014 - Мәҡәләләр\nВаҡифа ХӘЙРУЛЛИНА, философия фәндәре докторы, профессор, иҡтисад фәндәре кандидаты: Был һорауға бер төрлө генә яуап биреүе ҡыйыныраҡ, әлбиттә, сөнки әлеге рейтингтың кем тарафынан һәм ниндәй масштабтарҙа, ниндәй алымдар һәм маҡсаттарҙа үткәрелеүе беҙгә ҡараңғы. Әйтеүегеҙсә, белгестәр ҡала халҡының бәхет кимәлен биш төрлө күрһәткес буйынса баһалаған. Иң беренсе уларҙы кешеләрҙең эш урынында үҙен ышаныслы тойоуы һәм улар эшләгән предприятие, ойошманың үҫеш перспективаһы ҡыҙыҡһындырған. Был йәһәттән респонденттарҙың 77 проценты ыңғай яуап биргән. Әгәр беҙ, ысынлап та, тотороҡло һәм ҙур предприятиелағы татыу коллективта эшләһәк, етәкселәребеҙҙең халыҡ мәнфәғәтендә тырышып тороуын күрһәк, власть етәкселәре үткәргән сәйәсәткә ышаныс белдереп, уларға етәксе булараҡ ҡына түгел, шәхес булараҡ та (кешелек сифаттарына) ихтирам менән ҡараһаҡ, тормошобоҙҙоң алға барыуын күрһәк, әлбиттә, үҙебеҙҙе оптимист тип әйтә алабыҙ. Икенсе критерий - кешенең иртәгәһе көнгә ышаныс кимәлен асыҡлау. Был әлеге лә баяғы тәүге мәсьәлә менән ауаздаш: иртәгәһе көнгә ышаныс менән ҡарау өсөн тотороҡло эшең булыу мотлаҡ. Рейтингта ҡатнашыусыларҙың 68 проценты киләсәгенә ышаныс менән ҡарай. Әйткәндәй, Өфө халҡы һуңғы йылдарҙа эшһеҙлектән әллә ни яфа сикмәй, быныһы яҡшы, сөнки мәшғүллек - баяғы биш күрһәткестең береһе. Рейтинг авторҙары артабан бәхет билдәһе тип халыҡтың килем кимәлен асыҡлауҙы маҡсат итеп ҡуя. Был йәһәттән Өфөлә генә түгел, ә тотош Башҡортостанда хәлде әллә ни оптимистик тип әйтеп булмай, әлбиттә. Килем кимәле буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округы буйынса иң аҙаҡҡы урындарҙың береһен биләй. Рейтинг иһә баш ҡала халҡының 11 процентының яңы автомобиль һатып алыуға булған мөмкинлеген башҡа ҡалалар менән сағыштырғанда бик яҡшы күрһәткес, тип баһалай. Бәлки, шулайҙыр ҙа, ләкин бәхет, яҡты киләсәккә ышаныс, оптимизм тойғоһо кешенең матди тәьминәт кимәленә генә түгел, ә билдәле бер рухи ҡиммәттәргә лә бәйле булыуын хәтерҙән сығарырға ярамайҙыр. Тикшеренеүселәр баш ҡалабыҙҙы иң оптимистик ҡалалар иҫәбенә (Ҡаҙан менән Төмәндән ҡала) индергән икән, мин шатланам ғына, әлбиттә. Рейтинг һөҙөмтәләре, моғайын да, объектив һәм етди нигеҙләүҙәргә таянғандыр, тип ышанам. Өфөбөҙ бындай баһаға бик тә лайыҡ: йылдан-йыл үҫә, матурлана һәм төҙөкләнә; урамдары иркен, таҙа, яҡты. Географик яҡтан да урыны бик отошло, климат һәйбәт. Юҡҡамы ни, башҡа яҡтарҙан килеп тулдылар беҙгә - күрәһең, улар ҙа һиҙеп ҡалды Өфөнөң уңайлы яҡтарын.\nЗаһир ИШКИНИН, эшҡыуар: Өфөлә тыуып үҫкән йәш быуын вәкиле булараҡ, мин уға илдә иң оптимистик ҡалаларҙың береһе тигән баһа биреү менән килешәм, сөнки баш ҡалабыҙ ай үҫәһен көн үҫә, тигәндәй, йылдам үҙгәрә бара, яңынан-яңы сауҙа-хеҙмәтләндереү комплекстары һәм офис биналары ғына түгел, ҙур-ҙур торлаҡ йорттар ҙа ҡалҡып сыға. Тимәк, был йорттарға яңы ғаиләләр күсеп киләсәк. Әйткәндәй, ҡаланың киләсәге уның инфраструктура йәһәтенән генә түгел, ә демографик яҡтан да үҫеш кимәле менән билдәләнә. Ә Өфөлә һуңғы йылдарҙа, статистик мәғлүмәттәр буйынса, ыңғай демографик хәл күҙәтелә: быйылғы йылдың тәүге яртыһында 481 сабый донъяға килгән. Был былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда 6,7 процентҡа күберәк. Хәйер, был бер тапҡыр Өфө урамдары буйлап йәйәү үткәндә лә күҙгә ташлана: коляска һөйрәп, балалар етәкләп саф һауаға сыҡҡан йәш ғаиләләр, йә булмаһа бәхетле өләсәй-ҡартатайҙар аҙым һайын осрап ҡына тора. Тиҙҙән әсә булырға йыйынған йөклө ҡатын-ҡыҙ ҙа элеккесә һирәк күренеш түгел хәҙер. Белгестәр фаразлауынса, яҡындағы 7 йыл эсендә мәктәп йәшендәге балалар һанының артыуы көтөлә, сөнки быйыл 2007 йылғы балалар мәктәпкә аяҡ баҫты, ә улар былтырғы беренселәрҙән 700-гә күберәк. Ғөмүмән, баш ҡалабыҙ халыҡ һанының тәбиғи артым күрһәткестәре буйынса беренсе урында килә. Тәүге ярты йыллыҡта был күрһәткес 2109 кеше тәшкил итте. Балалы йортта ҡот бар, тигәндәй, әлеге рейтинг һығымталары менән килешеп кенә ҡалмай, тикшеренеүселәр нишләптер иҫәпкә алмаған, ләкин өмөтлө ҡала күрһәткесе булырҙай тағы бер мөһим факторға иғтибарығыҙҙы йүнәлткем килгәйне.\nРәсимә УРАҠСИНА, филология фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, шағирә: Бәләкәй генә йәштән, бынан иллеләп йыл элек, интернатҡа уҡырға килеп, унан ғүмер буйы ошонда йәшәп, баш ҡалабыҙҙың күҙ алдында иҫ киткес заманса үҙгәрештәр кисереүенә шаһитмын һәм бик шатмын. Образлы итеп әйткәндә, баш ҡалабыҙ менән бергә үҫтек, бергә үҙгәрҙек. Ул күктәргә үрләһә, беҙ ҙә, уның балалары, ярышлап юғарыға, белемгә ынтылдыҡ. Үткән быуаттың 60-сы йылдарында ҡалала нигеҙҙә биш ҡатлы йорттар ғына булып, Черниковка биҫтәһендәге һигеҙ ҡатлы йортто күрергә класыбыҙ менән экскурсияға барып йөрөгән саҡтарҙы хәтерләһәң, Өфөбөҙҙөң бөгөнгө йөҙө мөһабәт мегаполистарҙан бер ни менән дә айырылмауын күреп, тағы бер һоҡланаһың. Йорттар хәҙер күктәргә олғашырҙай бейек, архитектура йәһәтенән дә улар бер-береһен ҡабатламай.\nМин үҙем йәшәгән йорттоң ун икенсе ҡатынан ус төбөндәгеләй күренеп ятҡан Өфөмдө күҙәтергә яратам. Тәбиғәттең, тәүлектең һәр миҙгелендә лә матур, ҡарап туйғыһыҙ гүзәл ул. Бер нисә тиҫтә йыл эсендә генә лә танығыһыҙ үҙгәрештәр кисереп, көн һайын прогресҡа үрләүҙән туҡтамаған баш ҡалабыҙҙа, әлбиттә, оптимистик рух өҫтөнлөк итә! Был ҡаланың үҫешендә генә түгел, көн һайын урамда осраған кешеләрҙең йөҙҙәренән дә, үҙ-ара мөнәсәбәттәренән һәм холоҡ-ҡылыҡтарынан да, кейгән кейемдәренән дә һәм хатта атлап йөрөүҙәренән дә асыҡ күренеп тора. Гәрсә нурлы Ҡаҙанға етә алмаһаҡ та (әйткәндәй, Татарстандың күпселек өлкәләрендә һәр дайым үҙ иленең, үҙ еренең ысын хужалары - урындағы мәнфәғәттәргә битараф булмаған илһөйәр кадрҙар етәкселек итә), бик ҡалышып та бармайбыҙ. Ә бына был йәһәттән Ҡаҙанда нисектер, әммә беҙҙә ситтән килеүселәргә ҡалабыҙ ҡапҡалары ғына түгел, күңелдәребеҙ ҙә шар асыҡ. Был яҡшымы, насармы - уныһы икенсе мәсьәлә, мәгәр оптимистик рух булмаған ҡалала хатта сит-ят ҡәүемдәр ҙә үҙҙәрен хужаларса ышаныслы тотоп, ныҡ баҫып йөрөй алмайҙыр ул, минеңсә...\nЯҙылған: 08.09.14 | Ҡаралған: 1088


Төп проблема – юлдар!\n13 Март 2019, 18:07\nВласть вәкилдәренең халыҡ алдындағы отчеттары теҙмәһен Ростов ауыл биләмәһендәге граждандар йыйылышы дауам итте.\nАуыл биләмәһе башлығы Фаил Әхмәтшин отчет доклады менән сығыш яһаны. Былтыр түбәндәге эштәр баш- ҡарылған: экологик шәмбе өмәләре уҙғарылған, урындағы башланғыстарға ярҙам итеү прогаммаһы ярҙамында клуб ишектәре алмаштырылған һәм янғын осрағында сығыу ишеге эшләнгән, юл билдәләре һатып алынған һәм ҡуйыл-ған, Ишәле ауылында күпер ремонт- ланған, һыу сығарыу башняһына капиталь ремонт яһалған, шулай уҡ теләштәрҙең үтенесе буйынса Ҡабыҡ кисеүе аша яңы күпер төҙөлгән.\nБыл ауыл биләмәһендә торлаҡ зоналарҙа янғын хәүефһеҙлегенә айырым иғтибар бүленә. Мәҫәлән, профилактик эштәр системалы уҙғарыла. Һуңғы ике йылда 45 янғын хәбәр иткесе ҡуйыл- ған, янғын һүндереү депоһы бар. Шуға ҡарамаҫтан, үткән йыл ике янғын бул-ған. Ике осраҡта ла электр үткәргестәренең төҙөк булмауы – төп сәбәп.\nДоклад һуңында, Фаил Вәис улы биләмә хакимиәтенең 2019 йылға пландары менән уртаҡлашты. Ул төҙөкләндереүгә, уңышһыҙ ғаиләләр менән эшләүгә, алкоголизмды профилактикалау-ға, юлдарҙы ремонтлауға, автобус туҡталыштарын йыһазландырыуға, мал зыяратын төҙөүгә, сүп-сар өсөн 106 контейнер һатып алыу һәм улар өсөн май-ҙансыҡтар йыһазландырыуға йүнәлтеләсәк. Биләмә башлығы район хакимиәтенә, бағыусыларға, шулай уҡ әүҙем тормош позицияһы биләүсе һәм хәленән килгәнсә ярҙам күрһәтеүсе ауыл кешеләренә рәхмәт белдерҙе.\nБөтә ил буйынса һанлы телевиде-ниеға күсеү бара. Ләкин Ростов ауыл биләмәһе ауылдарында йөҙ процентҡа тиерлек бәйләнеш юҡ. Район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Гөлназ Ҡадирова һанлы эфир телевидениеһы зонаһынан ситтә йәшәгән кешеләргә Юлдаш йыһазы һатып алыуҙа һәм ҡуйыуҙа дәүләт ярҙамы күрһәтеү тураһында һөйләне. Ярҙам һорап граждандарҙың ике категорияһы: пенсияһына федераль социаль өҫтәмә алыусы пенсионерҙар һәм балаға айлыҡ пособие алыусы аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр мөрәжәғәт итергә хоҡуҡлы. Ул халыҡты ярҙамдан файҙаланырға һәм 1 апрелгә ҡәҙәр кәрәкле документтарын тапшырырға өндәне.\nБөтә докладтарҙы тыңлап бөткәндән һуң проблемалар хаҡында һөйләргә ваҡыт етте. Тәүге һорау Тәкә ауылы юлына ҡағылышлы булды. Район хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллин аңлатыуынса, Башҡортостанда ауылдарҙың үҙәк урамдарына асфальт түшәүгә йүнәлтеләсәк “Тыуған урам” программаһын бойомға ашырыу планлаштырыла. Ул әлеге проблеманы хәл итергә булышасаҡ.\nҒөмүмән, юлдар торошона ҡағылышлы һорауҙарҙы Ишәле һәм Теләш ауылдары кешеләре лә бирҙе. Ә Яңы Мөслим ауылына тиклемге юлды кер таҡтаһы менән сағыштырҙылар.\nХалыҡ Ҡорғат ауылы яғына тура юлдың булмауына зарланды. Әнис Ҡасим улы Тәкәнән Тимербайға хәтле юл һалыу планлаштырыла, тине. Был почта өсөн дә, юлсылар өсөн дә, маршрутлы автобус өсөн дә, халыҡ өсөн дә уңайлы буласаҡ.\nШулай уҡ Ростов ауылы биләмәһе граждандары поликлиникалағы түләүле хеҙмәттәр, ерҙәрҙе ҡуртымлау, берәҙәк эттәр кеүек мәсьәләләрҙе күтәрҙе. Бөтә һорауҙарға ла ентекле яуаптар бирелде.


Альберт Хөсәйенов: “Өфө һәм Сухум дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлеккә әҙер” // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАльберт Хөсәйенов: “Өфө һәм Сухум дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлеккә әҙер”\n16:03, 16 ноября 2009 Иҡтисад\nАбхазияла БР Сәнәғәт һәм тышҡы бәйләнештәр министрлығы мәнфәғәтен күҙәтеүсе Альберт Хөсәйенов күптән түгел ошо республикала булып ҡайтты. “Башинформ “агентлығына биргән интервьюһында ул Абхазия өсөн бойондороҡһоҙлоҡто таныуҙан һуң тәүге йылдың нисек үтеүе, Рәсәй һәм уның төбәктәре, шул иҫәптән, Башҡортостан менән мөнәсәбәттәрҙең үҫеше хаҡында һөйләне.\n– Билдәле булыуынса, был бәләкәй генә республика – Рәсәй сиктәре эргәһендә урынлашҡан сәләмәтләндереү учреждениелары тупланған ожмах мөйөшө. Совет йылдарынан алып, урындағы бюджеттың яҙмышы ял итеүселәр һәм туристарҙың һанына бәйле. Былтыр Кавказда август айында булып үткән ваҡиғалар йылы диңгеҙле, әкиәттәге шикелле тылсымлы һауаһы менән дан тотҡан Абхазияға барыуҙан күптәрҙе өркөттө кеүек ине. Ысынлап та, Рәсәй һәм Башҡортостан туристик фирмалары был республиканан баш тартҡан булып, отолдо. Әммә бында халыҡ килеүҙән туҡтамай. Мәҫәлән, быйыл Абхазияла 1,5 миллион кеше булған. Үткән йылдар менән сағыштырғанда был күберәк, ләкин совет йылдары заманында бында 3,5 – 4 миллион кеше сәләмәтлеген нығытҡан. Республикаға сит илдәрҙән күпләп киләләр. Был, үҙ сиратында, республикалағы тормош яйға һалына тигәнде аңлата. Йорттар төҙөлә, һәйкәлдәр реставрациялана. Сухумда, мәҫәлән, драма театры эргәһендә “Грифоны” фонтаны яңынан эшләй башланы, Дмитрий Гулиаға һәйкәл ҡуйылған.\nРәсәй бында тыныс тормош гаранты булып тора. Быйыл үткән эшлекле форумда күп мәсьәләләр ҡаралды. Владимир Путин, Абхазия иҡтисадына инвестициялар индереү мәсьәләһенә ҡағылып, Рәсәй инвесторҙарына бөтә нәмәне лә һатып алырға кәңәш итте. Абхазияла, мәҫәлән, башҡорт эшҡыуарҙарын көтөп кенә торалар. Сөнки беҙҙең республиканың абхаз–грузин һуғышы ваҡытында аҙыҡ-түлек менән ярҙам итеүен оноторлоҡ түгел.\nБөгөн диңгеҙ буйындағы беренсе линия тулыһынса тиерлек һатып алынған. Мәскәү, Краснодар һәм Ставрополье крайҙары, Свердловск, Новгород өлкәләре әүҙем. Башҡорт бизнесмендары өсөн дә бында берәй нәмә табыласаҡ. Мәҫәлән, Абхазия дәүләт университетының дүрт дөйөм ятағын тергеҙеүгә алырға була. Йәйен бында Башҡортостан уҡыу йорттары студенттары һәм мәктәп уҡыусыларын ял иттереүҙе шарт итеп ҡуйырға була. Мин вуздарға мөрәжәғәт итеп ҡараным, ләкин был осраҡта етди инвестор талап ителә.\nБынан тыш, тиҙҙән 2010 йылға курорт пландары төҙөлә башлансаҡ, туристик фирмаларҙың һуңламауын теләр инем мин.\nҒөмүмән, эшләргә теләк белдереүселәр өсөн эш күләме байтаҡ. Республиканан Абхазияға автобустар, троллейбустар һатырға була.\nХәйер, Өфө ҡалаһы хакимиәтенең тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлеге начальнигы Руслан Мирсаяпов хәбәр итеүенсә, Сухумдан республиканың баш ҡалаһы менән тура бәйләнеш, хеҙмәттәшлек урынлаштырыу тураһында тәҡдим алынды. Хеҙмәттәшлек тураһында килешеү тейешле инстанцияларҙы үтеп, төҙәтмәләр индерелеп, тиҙҙән рәсми рәүештә ҡабул ителергә тейеш. Әлегә уның датаһы ла, ҡул ҡуйыласаҡ урын ла билдәле түгел. Документтың рәсми атамаһы – “Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы һәм Абхазия Республикаһы Сухум ҡалаһы араһында дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү”.\nСергей Жидков\tавтор: Сергей Жидков


Күмертауҙағы «Күмерселәр» һарайында капиталь ремонт эштәре башланған\nБина 60 йыл элек төҙөлгән була. Әлегә икенсе һәм өсөнсө ҡаттарҙа иҙәндәге паркет һүтелә, ул заманса материалдар менән алмаштырыласаҡ. Стена, түшәмдәр ҙә күптән буялмаған. Реконструкциянан һуң мәҙәниәт йорто яңы һулыш алыр тип көтөлә. Ремонт эштәренең гарантия ваҡыты - биш йыл. Төҙөүселәр объектты июндә файҙаланыуға тапшырырға вәғәҙәләй.\nВалерий Зотов, прораб: «Төҙөкләндереүҙә ҡайһы бер эштәрҙе йәйгеһен генә башҡарырға мөмкин. Шуға ла был осорҙа күп көс һалырға тура киләсәк. Эшсе көстәргә ҡытлыҡ юҡ, төҙөлөш материалдары етерлек».


“Селтәрҙәге иң яҡшы журналист”\n12 Ғинуар 2020, 10:30\nЙәш коллегабыҙ, “Йүрүҙән” гәзите редакцияһының хаттар һәм мәғлүмәт бүлеге мөдире Лиана МӨҒИНОВА 2019 йылдың “Селтәрҙәге иң яҡшы журналисы” булып танылды.\nКонкурсты беҙҙең баш предприятие – “Башҡортостан Республикаһы” Нәшриәт йорто йыл дауамында уҙғарҙы. Уның шарты буйынса гәзиттең рәсми сайтына ҡуйылған материалдар баһаланды. Лиана Франгил ҡыҙы һәр квартал һайын призлы урындар алып, бер нисә тапҡыр беренсегә лә сыҡты. Ә йыл һөҙөмтәһе буйынса район һәм ҡала матбуғат баҫмалары араһында ул беренсе урынды алды.\nЛиана Мөғинова (Вәлиуллина) “Йүрүҙән” гәзите редакцияһында 2013 йылдан бирле эшләй. Ул Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетын тамамлаған. Һәләтле һәм шәп хеҙмәткәребеҙ гәзиткә материалдарҙы ла оператив әҙерләй, баҫманың рәсми сайтын һәм социаль селтәрҙәрҙәге төркөмдәрен дә әүҙем алып бара.\nРәсәй матбуғаты көнө – һөнәри байрамыбыҙ уңайынан йәш ҡәләмдәшебеҙ Лиана Мөғинованы ла ҡотлап, уға эшендә ижади үрҙәр, шәхси тормошонда уңыштар теләйбеҙ!


GoWikipedia - 22 апрель — Башҡорт Википедияһы\n22 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 112-се (кәбисә йылында 113-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 253 көн ҡала.\nХалыҡ-ара Ер көнө.\nРәсәй — Экологик хәүеф-хәтәрҙәрҙән һаҡлау көнө.\nБразилия — Бразилияны асыу көнө.\nИспания — Королева Изабелла көнө.\nСигаков Николай Иванович (22.04.1947), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Салауатбыяла» берекмәһенең 1983-1997 йылдарҙағы генераль директоры, 1997—1999 йылдарҙа Салауат ҡала хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының 9-сы һәм 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе.\nДьяконов Владислав Дмитриевич (22.04.1928—14.08.2017), хужалыҡ эшмәкәре, Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең 1977—1986 йылдарҙағы генераль директоры. Техник фәндәр кандидаты (1985). РСФСР-ҙың 10-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980).\nМиңлəхмəт Ғәйнетдинов (22.04.1943), баянсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, профессор. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1987). Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы (1991) һәм Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале (Мәскәү, 1985) лауреаты, халыҡ-ара һәм ил кимәлендәге төрлө конкурстар дипломанты.\nҒәлиәкбәров Наил Ҡорбан улы (22.04.1958), спортсы, тренер. Боҙҙа мотоуҙыш буйынса 1988—1991 йылдарҙа СССР-ҙың, 1992—1996 йылдарҙа Рәсәйҙең йыйылма командаһы ағзаһы. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1996). Рәсәй шәхси чемпионаты еңеүсеһе (1993), СССР команда чемпионаттарының көмөш (1987, 1991), донъя команда чемпионаттарының бронза (1995–96) призёры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районының Лена ауылынан.\nҠотошов Рамаҙан Нурғәли улы (22.04.1924), партия һәм совет органдары хеҙмәткәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы, журналист. Философия фәндәре кандидаты, доцент. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан отставкалағы полковник. СССР Журналистар союзы ағзаһы.\n► 22 апрелдә тыуғандар\n571 — Мөхәммәт, ислам Пәйғәмбәре.\n1724 — Иммануил Кант, немец классик философияһына нигеҙ һалыусы.\n1870 — Владимир Ильич Ленин, совет дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре.\n► 22 апрелдә вафат булғандар\n2001 — Шамил Рәхмәтуллин, башҡорт театр актёры, РСФСР-ҙың (1991), БАССР-ҙың (1976) һәм Татарстан Республикаһының (2000) халыҡ артисы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=22_апрель&oldid=802106 ҡабул ителгән


Презентация по башкирскому языку на тему "Башҡорт теленә өйрәтеүҙә электрон дәреслектәр һәм ҡушыталар файҙаланыу" (Применение электронных учебников и приложений при обучении башкирскому языку).\nИнфоурок / Другое / Презентации / Презентация по башкирскому языку на тему "Башҡорт теленә өйрәтеүҙә электрон дәреслектәр һәм ҡушымталар файҙаланыу" (Применение электронных учебников и приложений при обучении башкирскому языку).\nБашҡорт теленә өйрәтеүҙә электрон дәреслектәр һәм ҡушыталар файҙаланыу “Айырым фәндәр тәрәнәйтеп уҡытылған 12-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең” башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Рим Муллағәли улы Ғәббәсов төҙөнө. Стәрлетамаҡ - 2015\nБЕҘ ЯҢЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАР ДӘҮЕРЕНДӘ ЙӘШӘЙБЕҘ XXI быуат - мәғлүмәт технологиялары һәм мәғариф өлкәһендә ҙур мөмкинлектәр тыуҙырған яңы заман. Шуға күрә лә бөгөнгө мәктәпте был технологияларҙан башҡа күҙ алдына килтереү мөмкин түгел. Яңы информацион технологиялар бөтә предметтар буйынса яңы мөмкинселектәр аса, башҡорт теле лә ситтә ҡалмай. Ул башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыуға яңыса ижади ҡараш, уңышлы алымдар ҡулланыуҙы, дәресте заманса, фәнни, ҡыҙыҡлы итеп ойоштороуҙы талап итә.\nЭлектрон дәреслектәрҙең әһәмиәте яңы быуын электрон дәреслектәре - милли рухлы шәхес тәрбиәләүгә, уҡыусыларҙа УУЭ формалаштырыуға ҙур аҙым. регулятив универсаль уҡыу эшмәкәрлеген булдырыуҙа дәрестәрҙә уҡыу эшмәкәрлегенең маҡсатын билдәләү һәм формалаштырыуҙы, дәреслек материалдары нигеҙендә үҙеңдең фекереңде башҡаларға еткерергә өйрәтеүҙе тәьмин итә. дәреслектә бирелгән проблемалы диалогик ситуациялар, башҡа коммуникатив эш төрҙәрен, регулятив уҡыу ғәмәлен формалаштырыу сараһы.\nЭЛЕКТРОН ДӘРЕСЛЕКТЕҢ РОЛЕ Танып-белеү эшмәкәрлегендә, тел байлығын үҫтереүҙә, һүҙлеккә йүнәлеш тотоуҙа, текст, иллюстрациялар буйынса һорауҙарға яуаптар табыуҙа, уҡытыусы һәм кластағы балаларҙың бергә башҡарған эш һөҙөмтәләренә һығымта яһауҙа мөһим роль уйнай.\nНиндәй осраҡта ҡулланырға мөмкин? үҙ-ара һөйләшеүҙе камиллаштырыу осраҡтарында; телде шымартыу маҡсатында һүҙҙәрҙе ятлау, дөрөҫ әйтергә өйрәнеүҙә; дикторҙың тауышына эйәреп һөйләйҙәр, һуңынан уҡыған; яҙған эштәрҙе тикшерәләр һәм уларҙы баһалайҙар.\nЭлектрон дәреслектәрҙе ни өсөн балалар ярата? Дәреслектәрҙәге аудио һәм видео материалдарҙы балалар ҙур ҡыҙыҡһыныусанлыҡ менән ҡабул итәләр. Ундағы биремдәр сағыу һәм баланың иғтибарын йәлеп итеп тора. Тема буйынса өҫтәмә видеоларҙы бер ҡайҙан да эҙләп йөрөү кәрәкмәй. Уҡытыусы өсөн дә, уҡыусы өсөн дә бик уңайлы.\nЙОМҒАҠЛАУ Заман талаптарына яуап бирерлек сифатлы уҡытыу - мәктәптең иң мөһим бурысы. Башҡорт теле дәрестәрендә заманса технологияларҙы ҡулланыу урыҫ телле уҡыусыларҙың шәхси, регулятив, танып белеү һәм коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеген формалаштыра. Белем биреүҙең традицион юлдары менән бергә инновацион алымдар: - уҡытыу процесының эффектлылығын күтәрә; - рус телле уҡыусыларҙың башҡорт теленә ҡарата ҡыҙыҡһыныуҙарын арттыра; - һәр балала айырым шәхесте күрергә өйрәтә; - уҡыусыларҙың танып-белеү эшмәкәрлеген активлаштыра, фекер эшмәкәрлеген үҫтерә; балала үҙ көсөнә,үҙ-үҙенә ышаныс тәрбиәләй; - уҡыусынының белем алыуға эҙләнеүҙәр аша килеүен тәьмин итә; ғилми-ғәмәли конференцияларҙа, олимпиадаларҙа уңышлы ҡатнашырға ярҙам итә; - тыуған яҡҡа, башҡорт халҡының тарихына, сәнғәтенә, мәҙәниәтенә, күренекле шәхестәренә,уларҙың ижадына, милли йолаларына ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләй.\nMиҫалда яҙылғанса төркөмлә. Был нимә? Был эт. Был кем? Был уҡыусы. Малай, ҡыҙ, бесәй, ҡуян, осоусы, сысҡан, һатыусы, бала, айыу, ағай, тауыҡ, әтәс, игенсе, төҙөүсе.\nДөрөҫ һорау ҡуй. Был нимә? Был кем? Бабай, ҡалаҡ, һыйыр, ейән, өләсәй, ҡәләм, аҡбур, һарыҡ, ағай, ҡолон, апай, икмәк, сәй, бесәй.\nНомер материала: ДВ-207179


Юмор һәм сатира оҫтаһы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Юмор һәм сатира оҫтаһы\nЮмор һәм сатира оҫтаһы 01.02.2014 // Әҙәбиәт\nБыл осраҡта, йылмайыу аша әйтелгән һүҙҙәр малайҙың хәлен еңеләйтеберәк аңлатырға тырышыуын күҙ алдына баҫтыра, тик бынан уның аяныслы тормошо тағы ла тәрәнерәк кәүҙәләнеш ала. Драматизм, юмор, сатира элементтарының бер бөтөн булып килеүе ситуация һәм характерҙарҙы көтөлмәгәнсә асыуға, художестволы эффектлылыҡҡа өлгәшеүгә мөмкинлек тыуҙыра. Бынан яҙыусының ҡабатланмаҫ ижади йөҙөн билдәләр һыҙаттар барлыҡҡа килә.\nШул рәүешле хикәйә Сәғит Агиш прозаһының төп жанры булып күҙ алдына баҫа. Яҙыусының талант көсө, төп үҙенсәлектәре ошо формала асығыраҡ сағыла. Уның был жанрҙағы әҫәрҙәренә характер һәм ситуацияларҙың тәрән мәғәнәлелеге, ябайлығы, хикәйәләүҙең әңгәмәгә тартым стиле, телдең халыҡсан образлылығы, күләм ыҡсымлығы хас. Хикәйә жанрын айырыуса үҙ итеүен белдереп, яҙыусы үҙе былай ти: "Мин хәҙер, нигеҙҙә, ҡыҫҡа һәм юмористик хикәйәләр өҫтөндә эшләйем. Минән ҡайһы саҡта "Ни өсөн бәләкәй нәмәләр яҙаһығыҙ?" тип һорайҙар. Беләһегеҙме, был хаҡта француз яҙыусыһы Альфонс Доде бына нимә тигән: "Ниңә йырың ҡыҫҡа?" — тип һандуғастан һорайҙар икән. "Донъяла йырҙар күп, — тигән һандуғас. — Ә минең ғүмерем берәү генә, етмәһә, ҡыҫҡа. Йырым ҡыҫҡа булған һайын, күберәк йырлай алам мин". Миңә лә хикәйәләрем күпме ҡыҫҡа булһа, шунса күп һәм яҡшыраҡ яҙыла кеүек. Шуға күрә хикәйә — минең яратҡан төп жанрым ул".\nӘлбиттә, Сәғит Агиш прозаһы хикәйәләрҙән генә тормай. Уның "Мәхмүтов", "Егеттәр", "Тәүге дәрестәр", "Яҡташтар" исемле повестары, "Нигеҙ" романы — башҡорт әҙәбиәтенең аҫыл әҫәрҙәре иҫәбендә. Был киң полотнолы повестар һәм роман буйынса колхозлашыу, тәүге биш йыллыҡтар, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарының, унан һуңғы тыныс төҙөлөш дәүерҙәренең кеше күңеле аша сағылған йәнле йылъяҙмаһын күҙалларға мөмкин. Был әҫәрҙәрендә лә, хикәйәләрендәге шикелле, яңы дәүер ваҡиғаларының рухи-әхлаҡи асылын сағылдырыу алғы планға сыға, конфликт һәм коллизияларҙың тормошсан ябайлығы әсир итә. Иғтибар йүнәлтәйек: "Нигеҙ" романының яҙылыу тарихын Сәғит Агиш бына ҡайһылай итеп аңлата: "1944 йылда тыуған ауылымда булдым, — тип яҙа ул. — Һәм шунда миңә Ташбулат исемле бер яҡын таныш ҡартым үҙенең өй нигеҙе менән булған ошондай хәлде һөйләне. Ташбулат ҡарт элек, колхозға инмәҫ борон, ҡот осҡос фәҡирлектә йәшәгән, бының бөтә сәбәбен өйө ултырған нигеҙҙән күреп йөрөгән. Башҡа сәбәптең булыуы ла мөмкин түгел, ти ул, сөнки мин үҙем, шулай уҡ атайым мәрхүм дә бөтә ғүмеребеҙҙе эшләп үткәрҙек, шулай булһа ла, өҫтөбөҙҙө генә лә бөтәйтә алманыҡ. Ташбулат оҙаҡ йылдар буйы өйөбөҙҙөң нигеҙе насар тип уйлап йөрөгән һәм, ниһайәт, сикһеҙ сығымдарға батып булһа ла, яңы нигеҙгә күсеп ултырған, тик барыбер мандып китә алмаған. Һуңынан ул үҙенең хаталаныуын аңлаған. "Ләкин шулай ҙа эш барыбер нигеҙҙә булған, — тине ул. — Тик бер минең өйҙөң нигеҙендә генә түгел, ә бөтә ауылдың, ауылдың ғына түгел, бөтә илдең нигеҙендә, уны үҙгәртеп ҡороуҙа булған икән". Ташбулаттың был һүҙҙәре мине бик тулҡынландырҙы, был турала яҙмай булдыра алманым..."\n"Нигеҙ" романы 1949 йылда тамамланып, 1951-ҙә баҫылып сыға. Билдәле булыуынса, утыҙынсы йылдар урталарынан илленсе йылдар баштарына саҡлы тиҫтә ярым самаһы дәүер башҡорт әҙәбиәтендә романдар күренмәйерәк торҙо. Шуға "Нигеҙ" уҡыусылар тарафынан ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡаршы алынды. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә был әҫәр башҡорт телендә бер нисә тапҡыр баҫылып сыҡты, урыҫ телендә донъя күрҙе, әҙәби тәнҡиттә юғары баһаланып, лайыҡлы урын алды.\nШиғырҙар яҙып әҙәбиәткә килгән Сәғит Агиш дүрт тиҫтә йылдан ашыуға һуҙылған әҙәби эшмәкәрлегендә хикәйә, повесть, роман, шиғыр, пьесалар, юлъяҙмалар, очерктар, әҙәби тәнҡит мәҡәләләре, публицистик сығыштарҙы үҙ эсенә алған бай әҙәби мираҫ ҡалдырҙы. Шул уҡ ваҡытта ул бүлмәгә бикләнеп, өҫтәл артында әҙәби әҫәрҙәр генә яҙып ултырған әҙип булманы. Мәҙрәсә шәкертенән башлап яңы йәмғиәт төҙөүҙең бөтә дәүерҙәрендә ең һыҙғанып ҡатнашҡан эшмәкәр дәрәжәһенә күтәрелде. Комсомол активисы, журналист, уҡытыусы, ғилми хеҙмәткәр, Яҙыусылар союзы аппараты вәкиле — оло яҙыусы үткән хеҙмәт юлдары. Шуға күрә уның әҫәрҙәрендәге күп кенә геройҙарҙың һәм мотивтарҙың автобиографик юҫыҡта булыуы тәбиғи. Халыҡ, ил тормошо һәм хәстәре менән йәшәү уның ижад офоҡтарын киңәйтә, уға халыҡсан төҫ, юғары яңғыраш бирә. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Почет Билдәһе ордендары менән наградланыуы, Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы менән бүләкләнеүе яҙыусының ижтимағи, ижади эшмәкәрлегенең юғары баһаланыуы тураһында һөйләй.\nКүренекле рәссамдар, ғәҙәттә, бай натуралы кеше булыуы менән дә һоҡландыра. Сәғит Агиш та – замандаштары күңелендә, уны күреп белгән кешеләр хәтерендә юйылмаҫ тәьҫораттар ҡалдыра алған шәхес. Өлкән быуын яҙыусыларының күренекле вәкиле Зәйнәб Биишева былай тип иҫкә ала Сәғит Агишты:\n"Сәғит Агиш шәхес булараҡ та бик ҡыҙыҡлы, күп яҡлы, сикһеҙ үҙенсәлекле кеше ине. Талантлы яҙыусы ла, сәсән телле импровизатор ҙа, уның үҙ һүҙе менән әйткәндә, "ҡыҙыҡ" артист та, бик оҫта әңгәмәсе лә, хатта оҫта ораторлыҡ та — барыһы бергә йыйылғайны унда. Хәтере лә бик шәп ине уның. Йөрөгәне менән йәнле тарих та, ал бирмәҫ сәсән дә, кәрәк саҡта үтә ҡаты һәм бәреп әйтә белә торған ҡыйыу кеше лә ине ул. Әгәр рухланып һөйләп китһә, хатта ҡайһы берҙә саманан тыш арттырып, осондороп ебәреүен тоя тороп та, уны кинәнеп тыңламай булдыра алмай инек, сөнки уның һүҙгә оҫталығы һинең иғтибарыңды тотош яулап ала ла, тыңларға, уның менән бергә көлөргә, ҡыуанырға мәжбүр итә.\nХәтеремдә, бер саҡ шулай Өфөнөң Луначарский исемендәге баҡсаһының йәйге бинаһында Мәжит Ғафуриҙың тыуыуына 80 йыл тулыу айҡанлы ойошторолған кисәгә йыйылғанбыҙ. Ҙур зал халыҡ менән шығырым тулы. Шағирҙың туғандары, дуҫтары, ҡәләмдәштәре, уҡыусылары иҫтәлектәр һөйләй, шиғыр уҡый. Ғәҙәттә, бындай иҫтәлектәрҙең күбеһе һүренке, төҫһөҙ, оло талант эйәһенең күп яҡлы, бай образын тейешенсә сағылдырыуға һәләтһеҙ булыуы менән эсте бошора башлай. Был кисәлә лә ундай ойотоуҙар булғыланы. Әммә Сәғит Агиштың ундағы сығышы, дөрөҫөрәге, импровизацияһы, ғәжәп бер әҙәби күренеш, ваҡиға булып хәтерҙә ҡалды, тиһәм дә хата булмаҫ. Көр, сағыу тауыш, сәсәндәргә хас аҡыллы, бай юмор, артистарға хас тамашасының иғтибарынан ҡанатлана белеү — былар бөтәһе лә телмәрҙе һоҡланғыс һәм ҡабатланмаҫ итте. Ойой биреп тынып ҡалған зал геү килеп алҡышлай-ҡыуана тыңланы уны. Әлбиттә, бында ла Сәғит Агиш үҙ ҡылығына тоғро ҡалды. "Ҡыҙыҡ" өсөн ғәҙәти буяуҙарҙы артыҡ ҡуйыртып, мәҙәкләп, халыҡса әйткәндә, "юҡты бар итеп", арттырып ебәреүҙәргә лә һаранланып торманы. Оло шағирҙың образын тағы ла йәнлерәк, яғымлыраҡ, ҡәҙерлерәк итеп, иң мөһиме — кешесә ябай һәм кешесә бөйөк итеп күҙ алдына баҫтырыуға бөтә булған тәбиғи оҫталығын һалды. Ул үҙе лә үҫеп, тамашасыны ла дәррәү ҡуҙғатып, үҫтереп, талпындырып ебәргән телмәр булды был...\nСәғит Агиштың минең күңелгә ятып ҡалған тағы бер юғары кешелек сифаты хаҡында ла әйтеп үткем килә. Был — уның кәрәк саҡта иғтибарлы иптәш тә, тоғро дуҫ та була белеүе. Бер йылды яҙ көнө "Уяныу" романын яҙып ятҡан саҡта, халыҡ әйтмешләй, тигеҙ ерҙә тайып йығылып, аяҡ һындырып ҡуйғас, миңә өс айлап гипста ултырырға тура килде. Ул, ошо осорҙа һәр көн тиерлек инеп, хәл белергә, төрлө көләмәс һүҙҙәр һөйләп көлдөрөп, йыуатып сығып китергә ваҡыт таба ине. Һәҙиә Дәүләтшина үлгәс, уның архивын эҙләү юлында күрһәткән ҡыйыу хәстәрлеге лә юғары кешелек сифаты хаҡында һөйләй".\nХалыҡ шағиры Мостай Кәрим иһә Сәғит Агиш тураһында ошолай яҙҙы:\n"...һүҙ һөйләргә ул ысынлап та оҫта ине, тапҡыр телле ине. Зәғиф кенә күҙе үтә күпте күрер, үткер үк булмаған ҡолағы үтә күпте ишетер, ә инде иҫ киткес зирәк хәтере үтә күпте һаҡлар ине...\nКитаптарынан тыш, ул беҙгә йәнә яҙыусының шәхес өлгөһөн ҡалдырып китте. Ул уйлағанын, теләгәнен яҙҙы. Шуға күрә яҙғаны теләп ҡабул ителде. Уның өсөн тормошта иптәшлек — теләктәшлекте, дуҫлыҡ — тоғролоҡто, намыҫ — көрәште, милли ғорурлыҡ — милли киң күңеллелекте аңлата ине. Үҙ-ара мөнәсәбәттә ул асыҡлыҡты алға һөрҙө, ярым-яртылыҡ уға ят ине. Рухи яҡынлыҡтан, фекерҙәшлектән, идея уртаҡлығынан тыш яҡташ та, әшнә лә эҙләмәне. Иҙәндең таҙа булыуы, һыуҙың саф булыуы, күңелдең ихлас булыуы өсөн тырышты ул".\nСәғит Агиш... Ни тиклем тәрән мәғәнә һаҡлана был исемдә. Уның ғүмере Ватанға, халыҡҡа хеҙмәт итеүҙең өлгөһө, ә әҫәрҙәре, ижады килер көндәргә ышаныслы атларлыҡ бөхтәлек, мәғәнәлелек менән тулы. 1974—1975 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәте Сәғит Агиштың ике томлыҡ һайланма, 1979–1980 йылдарҙа дүрт томлыҡ һайланма әҫәрҙәрен баҫтырып сығарҙы. Өфөнөң бер урамы Сәғит Агиш исемен йөрөтә. Китаптары ҡулдан-ҡулға, быуындан-быуынға күсә.\n(Аҙағы. Башы 15-се, 16-сы һандарҙа).


Дефицит тауар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Дефицит тауар\nКөндәр ныҡ ҡыҙҙыра башлағас, беҙ ҙә түҙмәнек, ҡарт һөйәктәрҙе шығырлатып булһа ла, һыу буйына төшөп киттек. Йылға буйында бала-саға һәм күберәк ҡатын-ҡыҙ. Тәнгә сихәт алып, һыуҙан сыҡҡас, ҡыҙына ғына башлағайныҡ, күршебеҙгә ике йәш ҡатын килеп урынлашты. Улар сисенеп тә торманы, ашамлыҡтарын сығарып теҙә лә башланы. Бер аҙҙан алдарында шешә ғәләмәте лә пәйҙә булды. Шундуҡ бер нисә рюмканы йотоп ҡуйғас, һыу эсенә инеп киттеләр. Өйрәк һымаҡ туҡтауһыҙ сумдылар-сумдылар ҙа, ярға сығып, ир-атты күҙҙәре менән ҡармаҡлай башланылар.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, яҡын-тирәлә һәр саҡтағыса йоҡо баҫҡан минең бабайымдан башҡа йүнле ир-ат күренмәне. Был ике йәш ҡатын бер заман иремде һыу инергә саҡыра башланы.\nУлтырған ерҙән ике күҙем дүрт булды. Ҡарап торған ерҙән мине ирһеҙ ҡалдырырға итәләр түгелме?! Күҙ ҡараһы һымаҡ һаҡлаған бабайымды эскесе бисәләргә эйәртеп ебәрергә ахмаҡ булырға кәрәк бит! Юҡ, мин әйтәм, былай булмай! Әле генә йоҡомһорап ултырған бабайымдың ике күҙе, ҡаймаҡ ашаған бесәйҙеке һымаҡ, ялт-йолт ялтырай башланы. Бөтөнләй тип әйтерлек сыр-яланғас ҡатын-ҡыҙҙы күргәс, дәрте артып, хатта ятҡан урынынан, тамағын ҡырып, алан-йолан ҡаранып алды ла, тороп уҡ ултырҙы был.\nБисәләрҙен йәшерәге тағы уға өндәште: “Әйҙә, йылғаның теге ярына йөҙөп сығабыҙ!..”\nЙөҙҙөрөрмөн мин һеҙҙе, һеҙгә тип әҙерләп ҡуйған бабай барҙыр бында! һеҙ сәрхүштәрҙән ҡайһы ерем кәм: «Буй тиһәң – буй, бил тиһәң – бил!» Балда-майҙа ғына йөҙҙөргән ҡатынын күрмәй инде, ҡарт шайтан? Ә мин уға, формаһын юғалтып ҡуймаһын тип, үҙем ашамаған ризыҡты ашатҡан булам тағы. Шуның да ҡәҙерен белмәй бит, йүнһеҙ. Өйгә генә ҡайтайыҡ әле, күрһәтермен мин һиңә яланғас бисәләрҙе. Шулай итеп асыуланып ҡына торғанда, бисәләрҙең икенсеһе иремә бөтөнләй үк яҡын килеп:\n– Әйҙә, теге ярға йөҙөп сығабыҙ! – тип туранан-тура өндәште.\nИр тигәнем түҙмәне, ырғып тороп:\n– Мин риза! – тине.\nТик мин уның юлына арҡыры төштөм:\n– Юҡ, бармайһың! Өйәнәгең тотоп, батып-нитеп китеүең бар, – тип, артын ныҡ итеп бороп тороп семетеп алдым. Бабайым ауыртыуҙан “ах” та “ух” килеп тулай башланы. Ҡарап торған йәш ҡатын аптырап ҡалды. Был икәүгә күҙ һирпеп алдым да:\n– Күрҙегеҙме, сире башланды. Уның эпилепсия тигән сире бар! – тинем.\nҠатындар тиҙ генә йыйынып, шунда уҡ ҡайҙалыр китеп юғалды.\nАуыртыуҙан һуң саҡ аңына килә башлаған ирем миңә асыуланып ҡараны, тик быға иҫем дә китмәне. Күңелле генә башланған һыу инеү уйламағанда бына шулай күңелһеҙ генә тамамланып ҡуйҙы.\nЗаманаһы шундай хәҙер. Законлы бабайыңды ла тартып алырға ғына тора еңел-елпе бисә-сәсә. һаҡ булығыҙ, ирле бисәләр! Дефицит тауарығыҙҙы ятҡа ебәрмәгеҙ!..\nСығыу ваҡыты 15-08-2016, 15:01 | Ҡаранылар: 753\nИзге һыу мажараһы\nИзге күңелле сабый хаҡында


Өфөнөң ЭКСПО-күргәҙмәләр майҙанында төбәктә ҙур ихтыяж булған һөнәрҙәр фестивале үтә - Bash.News\nӨфөнөң ЭКСПО-күргәҙмәләр майҙанында төбәктә ҙур ихтыяж булған һөнәрҙәр фестивале үтә https://bash.news/news/105695_fn_ekspokrgmlr_majanynda_tbkt_ur_ixtyyazh_bulan_nrr_festivale_t\nИке көн дауамында республиканың 27 муниципалитеты йәш үҫмерҙәре йөҙҙән ашыу һөнәр нескәлектәре менән таныша ала. Башҡортостан башлығы һәм Хөкүмәте, Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, мәғариф, ауыл хужалығы, сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлыҡтары һәм Өфө ҡала хакимиәте ярҙамында ойошторолған форум тураһында беҙҙең сайтта.\nКүргәҙмәләр залында күпте белергә, киләсәк һөнәре хаҡында бөгөндән уйланған егет-ҡыҙҙар йыйылған. Алты тармаҡҡа бүленгән интерактив зоналарҙа һәр кем үҙен ҡыҙыҡһындырған һөнәр нескәлектәре менән танышты. Александр Ковалев Өфө машина эшләүселәр колледжының өсөнсө курс студенты. Ул тимер бөгөүсе ябай ҡорамалдарҙа һәм һанлы станоктарҙа эшләүҙә лә яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә.\nАлександр Ковалев, Өфө машина төҙөүселәр колледжының 3-cө курс студенты: “Эшсе һөнәрҙәрҙе пропагандалаған был фестиваль бик оҡшай. Егеттәр беҙҙең янға килеп тимер деталдәрҙе нисек фрезер, токарь станоктарында эшләүебеҙ менән ҡыҙыҡһына. Был эшсе һөнәрҙәр бик кәрәкле. Беҙ егеттәрҙе үҙебеҙгә уҡырға саҡырабыҙ”.\nГагарин үҙәге эшмәкәрлеген сағылдырған стенд янында ла электрон техникаға әүәҫ егеттәрҙе осраттыҡ. Уларға йыһан аппараттары һәм ракеталарының бәләкәй күсермәһе, осоусы -пилот аппараттарының нисек йыйылыуы һәм халыҡ хужалығында ҡуллланылыу даирәһе ҡыҙыҡлы. Өфөнөң 22-cе мәктәбенең 7-се синыф уҡыусыһы Ринат Вәлиев иһә был күргәҙмәне ҡарағандан һуң, киләсәктә ниндәй йүнәлештә һөнәр һайлаясағын хәл иткән.\nРинат Вәлиев, Өфөнөң 22-cе мәктәбе уҡыусыһы: “Электрон техника нисек йыйылыуы һәм эшләүе менән ҡыҙыҡһынам. Был заманса техника йыһанға оса ала. 3-д принтер ярҙамында төрлө ҙурлыҡта деталдәр эшләргә мөмкин”.\nЭлемтә хеҙмәткәрҙәре һөнәре лә электрон гаджеттар, планшет-компьютерҙар менән ҡоралланған йәштәргә ҡыҙыҡлы. Улар тармааҡҡа ҡығылышлы төрлө һорауҙарға яуап бирҙе, татлы күстәнәстәр менән һыйланды. Ә ҡыйыуыраҡтар ғүмерҙәрендә беренсе тапҡыр үҙ ҡулдары менән сәләм хаттары, ҡотлауҙар яҙҙы. Үҫмерҙәрҙең почта хеҙмәтенә ҡарата ҡыҙыҡһыныуы белгестәр өсөн дә ҡыуаныслы.\nРәмилә Хәйруллина, Өфөнөң 98-се почта бүлексәһе операторы: “Беҙҙең почта хеҙмәте үҫешә.Балаларға үҙ ҡулдары менән ҡотлау открыткалары яҙыу һәм маркалар йәбештереү оҡшай. Үҫмерҙәрҙең беҙҙең һөнәргә ылығыуы -беҙҙең өсөн мәртәбә”.\nБыл янғын һүндереү баллоны иң һөҙөмтәлеһе. Баллон эсендә 50 градуска тиклем һыуытылған һәм ҡыҫылған углекислы газ. Ул кислород килеүен кәметә, янғынды күҙ асып йомған арала һүндерергә ярҙам итә. Янғын һүндереүсе эше ҡыҙҙарға ла ҡыҙыҡлы.\nРегина Батталова, Фестивалдә ҡатнашыусы: “Был фестивалгә килеп. мин ниһайәт, үҙемдең киләсәктә табип йә ҡотҡарыусы һөнәре буйынса белем аласағымды аңланым”.\nҺөнәрҙәр фестивале республикала 4-cе тапҡыр ойошторола. Быйыл үҫмерҙәргә бер майҙанда йөҙҙән ашыу һөнәр нескәлектәре менән танышыу мөмкинлеге бирелде.\nЛенара Иванова, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы: “Был майҙанға 9-10 -дарҙан тыш - 6-7-8, хатта өсөнсө класс уҡыусылары ла йыйылған. Төрлө йәштәге балаларға һөнәр нескәлектәре хаҡында һөйләйҙәр. Үҫмер ни тиклем профессия хаҡында алданыраҡ уйланһа һәм ниндәйҙерһөнәр өйрәнә торһа, шул тиклем яҡшыраҡ”.\nБуласаҡ криминалистар, суд, тәфтиш системаһы, ашығыс ярҙам хеҙмәте, ауыл хужалығы, инновацион технологияларға ҡоролған нефть һәм химия сәнәғәте даирәһе... Һөнәрҙәр фестивалендә һәр кем күңеленә ятҡан профессия менән таныша, үҙ эшенең оҫталары, эш биреүселәр менән осрашты,"Киләсәк командаһы" мобиль ҡушымтаһы аша онлайн-форматта тест үтте.\nӘсғәт Йәһүҙин, Өфө дәүләт нефть техник университеты студенты: “Беҙ үҫмерҙәрҙе нефтсе һәм химик һөнәренә ылыҡтырырға тырышабыҙ. Йылына ике тапҡыр бушлай һөнәр тураһында оҫталыҡ дәрестәре үткәрәбеҙ. Социаль проект булараҡ, һөнәр хаҡында түләүһеҙ лекциялар уҡыйбыҙ. 3-4 көн эсендә уларға нефть хаҡында тулы мәғлүмәт еткерәбеҙ. Киләсәктә коммерция йүнәлешендә лә эште киңәйтергә уйлайбыҙ”.\n"Нефть кухняһы"проекты стартап нигеҙендә эшләй. Йәш ғалимдар йыл һайын йөҙәрләгән балаға нефтсе һәм химик һөнәрҙәренең серен аңлата. Был күргәҙмәнең инженер мәктәбендә нефттән көнкүрештә ҡулланылған 30 төрлө продукцияның молекулалары ҡоролоп ошо таҡтаға беркетелде. Професта үҫмерҙәр 100 төрлө профессия менән таныша алды.\nБСТ Y.Metrika: 60780\nӨфөлә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен һаҡлау, үҫтереү мәсьәләләре тикшерелә\n08:08, 22 окт


Ғәли Хәмзин. Елдәр иҫә әүәлгесә... | yuldashfm.ru\n- 15.09.14 -\n- Ҡоҙғон-Әхмәр ауылына ҡайтҡан һайын Кирәл тауына һоҡланып, үҙем дә һиҙмәҫтән йырлай башлайым. Ошо моһәбат тау атайымды хәтерләтә... Ул да тау итәгенә баҫып йырларға яратҡан. Моңло тауышын бындағы ағастар, шишмәләр һәм йылғалар һаман да хәтерләй кеүек... Кендек ҡаны тамған тупраҡ та атайымдың йөрәгенән урғып сыҡҡан моңдо онотмайҙыр...\nАтайымдың баҡыйлыҡҡа күсеүенә тиҙҙән 5 йыл. Алтмышы ла тулмағайны. Көсө, дәрте ташып торған саҡта ғүмеркәйе өҙөлдө... Тормошҡа ашмаған хыялдары ҡалды...\nҺағынам мин атайымды...\nМинең өсөн ул һөйләгәндәрҙең бөтәһе лә ҡәҙерле. Йылдар аша уның тауышын ишетәм, ваҡыт үткән һайын ул әйткәндәрҙең асылына нығыраҡ төшөнә барам һымаҡ.\nАтайыма оҡшағанмынмы икән? Уның ниндәй һыҙаттары миңә күскән? Шуны белге килә. Мөһим һүҙҙәрҙе атайым үҙе иҫән саҡта әйтемме икән? Тормошомда әсәйем һәр саҡ - Ҡояш, атайым – Ай булды... Был мөнәсәбәттәргә күпме һөйөү, шул уҡ ваҡытта ҡатмарлы һәм ҡапма-ҡаршы тойғолар һыйған? Атайым менән беҙҙең арала йыш ҡына саҡырымдар ята ине... Башҡортостан, Рәсәй буйынса ғына түгел, сит илдәргә лә гастролдәре күп булды. “Атайым ҡайтты!”,- тип ҡысҡырып, ишек төбөнә йүгергән саҡтарҙы һағынам... Уны ҡосаҡлағы, муйынына һарылғы килә.


11 Ғинуар 2019, 12:18\nБашҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы төбәктең барлыҡ махсус урта белем биреү усаҡтарына колледж студенттарын ғына түгел, уҡыусыларҙы ла WorldSkills буйынса ярыштарға әҙерләргә тигән фарман биргәйне.\nБыл бурысты ғәмәлгә ашырыу йәһәтенән Белорет педагогия колледжы, мәғариф идаралығы етәксеһе М.В. Саранцева, 21-се мәктәп директоры В.Л. Кривоустың ярҙамы менән, 21-се мәктәп базаһында педагогик класс ойошторҙо. Бында 3-сө, 20- се, 21-се мәктәптәрҙең IX класс уҡыусылары ҡабул ителеп, колледж уҡытыусылары тарафынан уҡыусыларға педагогик оҫталыҡ буйынса дәрестәр, конкурс саралары үткәрелде.\n12-17 декабрҙә Өфө ҡалаһында уҙған WorldSkills - “Йәш профессионалдар” IV төбәк-ара чемпионатында педагогик кластан Леон Сабиров (21-се мәктәп) һәм Виринея Ерастова (20-се мәктәп) “Башланғыс кластарҙа уҡытыу” компетенцияһы менән сығыш яһаны. Унда илдең 86 уҡыу учреждениеһынан йәмғеһе 516 йәш белгес ҡатнашты. Киң ҡоласлы сарала 147 мәктәп уҡыусыһына ла тәүге тапҡыр үҙ көсөн һынау мөмкинлеге бирелде. Мәртәбәле ярышта Леон Сабиров (һүрәттә һулдан беренсе) III урын яулап, районыбыҙҙың данын арттырҙы. Конкурста үҫмер, ирекмәндәр ярҙамы менән, “Тәбиғәт донъяһы” темаһына ата-әсәләр өсөн өйрәтеүсе интерактив һәм уның сайтын тәҡдим итте. Шуныһын да билдәләү зарур: конкурс майҙанында заманса компьютер ҡорамалдары һәм программалары ҡулланылғайны. Әммә Леонға был бер ниндәй ҙә ҡыйынлыҡ тыуҙырмаған, сөнки тырыш егет 27-се (мөдире - Л.К. Казармщикова), 24-се (мөдире - Л.Ю. Матвеева) балалар баҡсаларының, 17-се гимназияның (директоры - А.В. Соколов) ярҙамы менән заманса технологияларҙы ла үҙләштергәйне.\nПедагогия колледжы уҡытыусыларына әлеге конкурс ҡыҙыҡлы, шул уҡ мәлдә ярайһы уҡ ҡатмарлы ғына тәжрибә булды. Шулай ҙа, ваҡыт яғы нисек кенә ҡыҫынҡы булмаһын, хеҙмәттәренә мөкиббән киткән мөғәллимдәр педагогик маһирлыҡтың барса нигеҙҙәрен үҙ өйрәнсектәренә тапшыра алды. Улар артабан да WorldSkills ише шәп проекттарҙа ҡатнашып, киләсәктә юғарыраҡ кимәлгә - Милли чемпионат ярыштарына сығыуҙарына шикләнмәй. Мәртәбәле конкурста үҙ көсөн һынап ҡарарға теләүсе район-ҡала мәктәптәренең VIII-IX класс уҡыусыларын да педагогик кластарға көтөп ҡала уҡытыусылар. Әйткәндәй, “полк улы” - Леон Сабиров иһә яҡын киләсәктә Белорет педагогия колледжына уҡырға инергә йыйына.


Уртаға һалып һөйләшеү\nУҙған йомала район хакимиәтенең ултырыштар залында Красноусол, Табын, Аҡкүл ауылдарының күп фатирлы йорт советтары форумы үтте. Унда күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр үҙ йорттарына, подъездарға капиталь ремонт, ихаталарҙы төҙөкләндереү, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеү һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ҡатнашты, шулай уҡ идарасы компаниялар, Красноусол ауыл биләмәһе башлығы улар алдында отчет тотто.\nРайонда тәүгеһенән уҙғарылған форумды асып, район хакимиәте башлығы Фәнзил Сыңғыҙов (үҙе үк алып барҙы) сарала ҡатнашыусы етәкселәр һәм вәкилдәр, көн тәртибе менән таныштырып үтте. Башта йыйылыусылар Фәнзил Фәйез улының сығышын тыңланы.\n- Районда 84 күп фатирлы йорт булып, шуның 67-һе – Красноусолда, ҡалғандары Табын һәм Аҡкүл ауылдарында урынлашҡан, - тип билдәләп үтте сығыш яһаусы. – Күп фатирлы торлаҡ фондын тотоу буйынса яңы программалар тормошҡа ашырылып, һуңғы йылдарҙа был мөһим өлкәгә иғтибар бүленә һәм уларға ярашлы финанслау ҙа күберәк була бара, тимәк, күберәк объекттарҙың төҙөлөшөнә, ремонт, реконструкция эштәре алып барыуға мөмкинлек бирә. Бөгөнгө көндә торлаҡ фонды 867 мең квадрат метр тәшкил итә. 1824 йорттоң 83-ө күп фатирлы булып, “Ғафури коммуналь хужалығы” ЯСЙ-е идарасы компанияһы ҡарамағында – 43, “Тепловодоснабжение” МУП-ында – 19, Шифахана “ТСЖ”-һында – 5, Һаулыҡ “ТСЖ”-һында – 1, йорттар идаралығында – 14, Красноусол ауыл биләмәһендә – 1, Табында – 7, Аҡкүлдә 6 күп фатирлы йорт иҫәпләнә. Красноусолда яңы төҙөлгән М.Кәрим урамындағы күп фатирлы йортто тапшырыуға идарасы компания менән килешеү төҙөлә, БР Торлаҡ инспекцияһында иҫәпкә индерелә.\nКүп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәр дөйөм милеккә, урам биләмәләрен тәртиптә тотоуға төрлөсә ҡараш күрһәтә, подъездарҙың ҡайһылары әле генә ремонт эшләнгән кеүек матурлығы, күркәмлеге, таҙалығы менән айырыла, шулай уҡ араларында капиталь ремонт талап ителгәндәре лә бар. 2019 йылда “Башҡорт ихатаһы” проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә күп фатирлы йорттарҙың ихата биләмәләрен төҙөкләндереү планлаштырыла. Был йәһәттән Красноусолдағы Соҡор (Ровенская) урамының - 2-се, Калмыков урамының - 12-се, 9-сы, Ленин урамының - 24-се, К.Маркс урамының 3-сө һәм 5-се йорттары ихата биләмәләре төҙөкләндереләсәк. Был маҡсатҡа республика бюджетынан 7 миллион 456 мең һум, район бюджетынан 745 615 һум аҡса йүнәлтелеп, дөйөм сумма – 8 миллион 201 мең 769 һум тәшкил итәсәк. Былтыр “Ҡала мөхите” программаһы буйынса 4 млн 508 мең һум аҡса үҙләштерелгән, - тине Фәнзил Фәйез улы. Һәм барлыҡ эштәрҙе ағымдағы йылдың 31 авгусына тулыһынса тамамлау планлаштырылыуын билдәләп үтте.\nФ.Сыңғыҙов быйыл йәнә бер - 2019-2024 йылдарға иҫәпләнгән күп фатирлы йорттар подъездарын капиталь ремонтлау адреслы республика программаһында ҡатнашыуҙарын билдәләне. Уның сиктәрендә Ғафури районында 4 күп фатирлы йорттоң 12 подъезы ремонтланасаҡ: Гагарин урамының 54/1-се һанлы йорто, Фрунзе, 35/1, К.Маркс, 20, Блюхер урамы 7/2. Был маҡсатҡа 1 миллион 554 мең һум йүнәлтелеп, шуның 1 млн 396 мең һумы – республика, 155 400 һумы район бюджетынан бүленәсәк. Подъездарҙа башҡарыласаҡ эш төрҙәре менән дә таныштырып үтте.\n- 2014 йылдың октябренән күп фатирлы йорттарҙы капиталь ремонтлауҙы төбәк операторы алып бара. Ошо йылдар арауығында 11 күп фатирлы йорттоң ҡыйыҡтары, 5 күп фатирлы йорттоң һыу үткәреү системаһы ремонтланған, 1 йорттоң фасады, береһендә газ үткәргестәр яңыртылған. Быйыл иһә 3 күп фатирлы йортта капиталь ремонт уҙғарыу планлаштырыла. Программа 2043 йылға тиклем иҫәпләнгән. К.Маркс урамының 3-сө, 5-се, Калмыков урамының 11-се йорттары ҡыйыҡтары яңыртыласаҡ, - тине.\nФәнзил Фәйез улы шулай уҡ 1 ғинуарҙан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыуҙың яңы системаһы, төбәк операторы менән килешеүҙәр төҙөшөү хаҡында бәйән итте. Ҡалдыҡтар менән эшләү конкурс һөҙөмтәһендә төбәк операторы – “Эко-Сити” ЯСЙ-енә тапшырылған. Коммуналь ҡалдыҡтар йыйыу райондың 16 ауыл биләмәһендә ойошторолған. Был тәңгәлдә Красноусолда шәхси йорттар янына 126 контейнер, күп фатирлы йорттар биләмәһенә – 22, шифаханала – 6, Табында, Родина, Аҡкүл, Болон ауылдарында 3-әр контейнер урынлаштырылған. Район буйынса 68 санкцияланмаған сүп-сар түгеү урыны булып, шуның 10-һы бөтөрөлөү өҫтөндә, ә ҡалғандары быйыл тулыһынса бөтөрөләсәген билдәләп үтте. Район башлығы форумда уртаға һалып һөйләшер мәсьәләләр күп булыр, күтәрелгән һәр төрлө мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын бергәләп эҙләрбеҙ, эшләрбеҙ, был тәңгәлдә ярҙам ҡулы һуҙырға һәр саҡ әҙермен, тип тамамланы сығышын. Һәм шифахананың торлаҡ фондын хеҙмәтләндереү рәйесе Валерий Михайлович Сергеевты, “Тепловодоснабжение” МУП-ы директоры Сергей Олегович Афанасьевты Рәхмәт хаты менән бүләкләп үтте.\nАртабан һүҙ Красноусол ауыл биләмәһе башлығы Р.З. Мөхәмәҙиеваға бирелеп, ул күп фатирлы йорт ихаталары биләмәләрен төҙөкләндереү мәсьәләһенә туҡталды, был программа буйынса башҡарылған эштәрҙе барланы. “Газпром Уфа” ПАЙ-енең Ғафури комплекслы хеҙмәте филиалы начальнигы Р.Х.Ғөбәйҙуллин йорт-фатирҙарҙа газ ҡоролмаларының төтөн һәм вентиляция каналдарының хәүефһеҙлеген тәьмин итеү саралары хаҡында һөйләне. “Ғафури коммуналь хужалығы” ЯСЙ-е идарасы компанияһы директоры А.В.Хлескин 2018 йылға торлаҡ фондын тотоу, техник хеҙмәтләндереү һәм ремонтлау буйынса отчет бирҙе. Идарасы компания - “Теп-ловодоснабжение” МУП-ы директоры С.О.Афанасьев эшмәкәрлектәре, тарифтар хаҡында бәйән итте.\nФорумда ҡатнашыусыларҙың етәкселеккә һорауҙары күп булды. Улар араһында ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына түләү квитанцияларында аңлашылмаусанлыҡтар, Калмыков урамындағы 9-сы, 13-сө йорттоң стеналарында ярыҡтар барлыҡҡа килеүе, Новоселка урамында яҙлы-көҙлө юлдар үткеһеҙгә әйләнеүе, берәҙәк эттәр, малдар, күп фатирлы йорттар урамында гараж, мунса, һарайҙар булыуы, Калмыков урамындағы таҡ һанлы йорттар яны тротуары таҙартылмауы, контейнер майҙансыҡтарын төҙөкләндереү, Родина ауылындағы Тракт урамының 2-се һанлы йорто ҡыйығын ремонтлау, фатирҙарҙа хәүеф тыуҙырыусы газ баллондары ҡулланыу, Табын ауылы Үҙәк урамдағы 64-се һанлы 16 фатирлы йорттоң ҡыйығын ремонтлау һәм башҡалар.\nРайон башлығы Ф.Сыңғыҙов форумды йомғаҡлап, һәр яҡлап мәсьәләләрҙе хәл итергә тырышып эш итәбеҙ, районды техника менән тәьмин итеп ротор, “МТЗ-82”, “Т-150”, “КамАЗ” һатып алынды, тине, экскаватор, шулай уҡ ҡеүәтле тракторҙар һатып алырға уйлашыуҙарын билдәләне. Республика күп фатирлы йорт советтары рәйестәре форумына делегат итеп Юрий Анатольевич Фокин һайланды һәм район форумы үҙ эшен йомғаҡланы.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - РЕСПУБЛИКА КӨНӨ БАЙРАМЫ - 2019 - Мәҡәләләр\nРЕСПУБЛИКА КӨНӨ БАЙРАМЫ\nРеспублика көнө байрамы ҡасан һәм ниндәй ваҡиғалар айҡанлы барлыҡҡа килде? Хәтирәләр менән уртаҡлашып алайыҡ әле...\nСибәғәт РАХМАНҒОЛОВ, 1995-2003 йылдарҙа "Юрматы" башҡорт халыҡ үҙәге рәйесе: CCCР тигән ҙур дәүләт уҙған быуаттың һикһәненсе йылдарында ҡот осҡос дауыл сығып, ғәрәсәт уртаһында ҡалған карапты хәтерләтә ине. Ваҡиғалар ағышын ҡулында тоторға тейеш булып та, идара итеүгә һәләтһеҙ Горбачевтың булдыҡһыҙлығы арҡаһында, илдең әле бер төбәгендә, әле икенсеһендә милләт-ара сыуалыштар башланды. Әзербайжандағы Ҡарабах, Ҡырғыҙстандағы, Үзбәкстандағы ҡан ҡойоштар янып ятҡан утҡа кәрәсин һипкәндәге кеүек тәьҫир итте. Уларҙың ҡайһы берҙәре һис бер ойошоуһыҙ барлыҡҡа килһә, Ош йәки Алматы ҡалаларындағы бәрелештәрҙең артында Америка Ҡушма Штаттарының махсус ойошмалары торғанлығын йылдар үткәс кенә белдек.\nВаҡиғалар киҫкенләшкән бер мәлдә Башҡортостанда ла республикабыҙға киңерәк иҡтисади үҙаллылыҡ, союздаш статусы биреүҙе, башҡорт телен, рус теле менән бер ҡатарҙан дәүләт теле итеп таныуҙы талап иткән лозунгылар көнүҙәк булып китте. Ошо сығыштарҙы, талаптарҙы системаға һалып, бер көскә туплау өсөн ниндәйҙер ойошма кәрәк ине. Хәтерем яңылышмаһа, 1988 йылдың яҙында Мәләүез ҡалаһында республикабыҙҙың иң беренсе "Көнгәк" башҡорт халыҡ үҙәге барлыҡҡа килде. Власть органдары, әлбиттә, башта уны танырға теләмәне. Бары тик ойошманың лидеры Сәйфулла Әмировтың ул ваҡытта илебеҙҙә тыйылған "Америка тауышы" радиоһы аша сығышынан һуң ғына тейешле органдар "Көнгәк"те рәсми теркәне. 1989 йылдың башында, мәләүездәрҙән үрнәк алып, бындай ойошмалар Ишембай, Салауат, Стәрлетамаҡ, Күмертау ҡалаларында барлыҡҡа килде. Һуңынан улар баш ҡалабыҙҙағы "Урал" башҡорт халыҡ үҙәгенә һыйынып, бер йоҙроҡ булып төйнәлде. Быйыл 100 йыллығын билдәләгән Башҡортостаныбыҙҙың һуңғы 30 йылдағы яңы тарихын "Көнгәк", "Юрматы", "Аҡбуҙат", "Аманат", "Тере шишмәләр" һәм, әлбиттә, "Урал" башҡорт халыҡ үҙәктәренең актив эшмәкәрлектәренән башҡа күҙ алдына килтереүе мөмкин түгел. Тап ошо ойошмалар республикабыҙҙың үҙаллылығына нигеҙ һалды, башҡорт теленә дәүләт статусын яңынан ҡайтарҙы. Республикабыҙҙа президент институты уларҙың талабы менән барлыҡҡа килде, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ҙа - уларҙың эшмәкәрлеге емеше.\nМәрйәм БУРАҠАЕВА, "Урал" Башҡорт халыҡ үҙәгенең шул йылдарҙағы сәркәтибе: Илебеҙҙә лә, республикабыҙҙа ла демократик үҙгәрештәр башланғас, һәр милләт вәкилдәре, күңелендә быуылып килгән уй-хыялдарын тормошҡа ашырыу өсөн, төрлө ойошмалар төҙөй башланы. Мин Белорет районының Йөйәк ауылында уҡытыусы булып эшләп йөрөгәндә Өфөнән бер төркөм иптәштәр мине яңынан Өфөгә, яңы ғына ойошҡан, рәйесе Рәшит Шәкүр булған "Урал" башҡорт халыҡ үҙәгенә сәркәтип итеп саҡырҙы. Шуға, бөгөнгө байрам булараҡ билдәләнгән көндөң нисек барлыҡҡа килеүе тотош күҙ алдымдан үтте, тиергә мөмкин.\nРеспубликаның Юғары Советы 1990 йылдың 11 октябрендә Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул итте, тип әйтеүе генә еңел. Уға саҡлы "Башҡортостанға - союздаш республика статусы" тигән талапты хуплап, ҡултамғалар йыйған саҡта күпме бәхәстәр, күпме фекер алышыуҙар, янауҙар булды. Беҙ баҫалҡылыҡ һаҡланыҡ. Ҡайһы бер мәсьәләләрҙә ҡыҙыу ҡанлы йәштәребеҙ беҙҙе ҡартайыуҙа, йәштәрсә фекер йөрөтә белмәүҙә ғәйепләне. Бындай оло мәсьәләне хәл итеү алдында торғанда дыуамал, яндырай булыуҙың ярамағанлығын аңлатырға тура килде уларға. Ошондай ваҡытта "Урал" башҡорт халыҡ үҙәге эше ҙур роль уйнаны. Үҙәктең Башҡортостан территорияһында һәм башҡорттар йәшәгән күрше төбәктәрҙә филиалдары эшләне. Малаяҙҙа Дауыт Хәйретдинов яңғыҙы ойошманың "Замандаш" гәзитен сығарҙы. Уның биттәрендә рус телле башҡорттар өсөн мәҡәләләрҙе рус телендә лә бирергә тура килде.\nХалыҡ тарихы, көнбайыш һәм төньяҡ-көнбайыш Башҡортостан башҡорттары яҙмышы, республика суверенлығы, тел статусы, кадрҙар мәсьәләһе, миграция процестары, милли мәктәп концепцияһы, тәбиғәтте һаҡлау проблемаһы һәм башҡа бик күп мәсьәләләр ҡарала торғайны идара ултырыштарында ла, йыйындарҙа ла. Ул ваҡытта "Урал" үҙәгенә бирелгән бүлмәне "Смольный" тип йөрөттөләр. Ул райондарҙан шылтыратыуҙар, ҡаланыҡыларҙың килеп үҙ кәңәштәрен биреүҙәре, юғарыға саҡыртыуҙар... Гимн өсөн һүҙҙәр яҙып та, флаг өлгөләре тегеп тә алып киләләр, герб хаҡында ла фекерҙәр әйтәләр. Даими армия, республиканың үҙ аҡса өлгөһө, хатта армиябыҙ ҙа булырға тейеш, тигән фекерҙәр әйтәләр ине. Ер кодексы, Һыу кодексы, тупраҡ һәм сүплек проблемалары, Иштуған һыуһаҡлағысы, Ағиҙел атом станцияһы... Төрлө тәҡдимдәр, бихисап үтенестәр, һорауҙар... Улар барыһы ла һуңынан Б.Н. Ельцинға һәм Хөкүмәткә мөрәжәғәт эшләгән саҡта файҙаланылды. Ҡыҫҡаһы, республикабыҙҙың суверенитет тураһында халыҡ фекере тыуҙырыуҙа "Урал" башҡорт халыҡ үҙәге, уның филиалдары, "Йәшлек" гәзите ғәйәт ҙур роль уйнаны. Рәшит Шәкүр, Дамир Вәлиев, Марат Ҡолшәрипов, Диас Йәнтүрин, Мөхәмәт һәм Тәлғәт Исҡужиндар, Хәлил Барлыбаев, Зөфәр Еникеев, Мазһар Иҫәнбаев һәм башҡа бик ил улдары һәм ҡыҙҙары, ғәмле йәштәребеҙ булғанға үҙаллылыҡ яулау кимәленә халыҡ булып ойошоп, тарҡалмай килеп еттек тә инде.\nСөмбөл АБДУЛҒАФАРОВА, уҡытыусы: Беҙ - тап ошо рухи һәм сәйәси күтәрелеш осоро балалары, тип әйтһәң дә яҙыҡ булмаҫ, сөнки ул замандарҙа иң популяр булған "Йәшлек" гәзитендә көнүҙәк темалар һәм проблемалар даими яҡтыртылып, халыҡ араһында аңлатыу эштәре киң ҡолас менән алып барыла ине. Шуға күрә, илдәге сәйәси хәл-ваҡиғаларҙы ситтән күҙәтеүсе генә түгел, ошо ваҡиғалар уртаһында ҡайнап йөрөүселәр ҙә булдыҡ.\nБашҡорт дәүләт университетына уҡырға инеү тап шундай республиканың гөрләп торған ваҡытына тура килде. "Урал" башҡорт халыҡ үҙәге ойошторған митингылар булһынмы, "Аҡ тирмә" клубының мәҙәни сараларымы - беҙ, башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында уҡыусы студенттар һәр саҡ уларҙың уртаһында йөрөй торғайныҡ. Беренсе курсты тамамлар алдынан баш ҡалала фенол фажиғәһе килеп тыуҙы. Уҡыуҙы туҡтатып, беҙҙе бер аҙнаға ҡайтарып ебәрҙеләр. Ошо ваҡиғанан һуң йәшелдәр хәрәкәте киң ҡолас алды. Һәм ҡайҙа ғына, ниндәй генә сара үтмәһен - унда студенттар әүҙем ҡатнашты. Хатта уҡытыусыларҙың бәғзеләре үҙҙәре үк дәрестән митингыға ебәрә ине.\nИкенсе курста уҡығанда башҡорт, башҡорт-рус, журналистар бүлектәре бер аудиторияла декан урынбаҫарының лекцияһына йыйылғанбыҙ. Күңел, әлбиттә, митингыла йөрөй, әммә дәрес ҡалдырырға ла ярамай - декан урынбаҫары үҙе бит! Дәрес башланыуҙы белдереп ҡыңғырау шылтырап, бер-нисә минут үттеме, юҡмы, аудиторияға лектор килеп инде һәм: "Дорогие мои башкиры. Что вы тут сидите, когда идет борьба за суверенитет и язык!" - тип, барыбыҙҙы ла дәрестән азат итте. Совет майҙанындағы митингынан һуң беҙ, башҡорттар тупланып, Ринат Байымовтың "Башҡортостан-гөлбостан" тип йыр башлауын күтәреп алып, Салауат һәйкәленә юлландыҡ. Иң алдан Беренсе башҡорт автономияһының флагын тотоп, Спартак Хөсәйенов барҙы. Батырыбыҙ исемен йөрөткән майҙан быға тиклем бындай тантананы күргәне булмағандыр, моғайын! Унда студенттарҙың ритайымы гелән ойошторолһа ла, был - ысын мәғәнәһендә рух байрамы, азатлыҡ байрамы ине. 11 октябрҙә республиканың төрлө мөйөштәренән килгән халыҡ, студенттар Юғары Совет сессияһы барған Ижтимағи-сәйәси үҙәк бинаһы тирәһенә йыйылды. Ингән һәр депутат талаптар, лозунгылар яҙылған плакаттар тотҡан халыҡтың тере коридоры аша үтә. Ултырыш башланғас, тышта тороусыларға тура трансляция алып барылды. Көн һыуыҡ булыуға ҡарамаҫтан, халыҡ һис бер таралышмай депутаттарҙың ҡарарын көттө. Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителеүе тураһында ҡарарҙы ишетеү менән урамда ниндәй хис-тойғолар ҡайнағанын әйтеп аңлатырлыҡ түгел. Һәм... бер нисә минуттан Ижтимағи-сәйәси үҙәк бинаһы ҡыйығында торған Рәсәй флагы ергә осоп барып ятты. БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының башҡорт бүлеге студенты, курсташыбыҙ, Баймаҡ егете Рәсүл Арыҫланов алып ташланы уны. Һуңынан, әлбиттә, уны судҡа ла тарттырҙылар, әммә рухи азатлыҡ тәмен тойған халыҡ уны хөкөмдән яҡлап алып ҡалды. Бөгөнгө йәштәр өсөн, бәлки, был әллә ҡасан булған тарих, әкиәт кеүек тойолалыр, әммә был көндәр беҙҙең йәшлегебеҙҙең сағыу ҙа, шанлы ла, данлы ла көндәре булып хәтерҙә һаҡлана.\nЯҙылған: 15.10.19 | Ҡаралған: 308


Ҡояш менән бергә тороп... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Ҡояш менән бергә тороп...\nҠояш менән бергә тороп... 23.03.2018 // Иман\nНәсибаш ауылы хозур тәбиғәтле ерҙә урынлашҡан. Ундағы дүрт йөҙҙән ашыу йортта 1200 самаһы кеше йәшәй. Өйҙәр араһынан Рәмилә һәм Фәрит Вәлиевтәрҙеке айырыуса күркәмлеге менән һоҡландырып, әллә ҡайҙан уҡ балҡып күренеп тора.\nМай сүлмәге тышынан билдәле, тиҙәр бит. Ҡупшы итеп биҙәлгән йортта тырыш, уңған ғаилә йәшәй. Эстәге йыһаздарҙы ла хужа үҙе яһаған, улар матурлығы, замансалығы менән хайран ҡалдыра. Хәләл хеҙмәттең бәрәкәте был.\n– Ошо ауылда биш балалы ғаиләлә үҫтем, – ти Фәрит Рәдип улы. – Бала саҡтан ағастан ниҙер яһарға ярата торғайным. Аҙаҡ, ҡайҙа ғына эшләһәм дә, ошо һөнәрем төп таянысым булып ҡалды. Әле, әйткәндәй, Себергә йөрөп аҡса табырға мәжбүрмен.\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тиҙәр. Был һүҙҙәр тап Фәрит Рәдип улына төбәп әйтелгән кеүек. Уның алтын ҡулдары, гүйә, мөғжизә тыуҙыра.\n– Себерҙән ялға ҡайтҡан ваҡытта бала саҡтан хыялланған уй- теләктәремде тормошҡа ашырырға тырышам, – ти оҫта. – Таштан ҡойма, юл плитәләре, өй биҙәктәре эшләйем. Уларҙың өлгөһөн үҙем уйлап табам. Шулай уҡ ағастан ҡәнәфи-бәүелсәк, өҫтәл, һандыҡ кеүек әйберҙәр яһайым. Һәр эшем, шөғөлөм күңелемә ләззәт бирә. Шөкөр, Аллаһ Тәғәлә ярҙамынан ташламай. Мәғлүм ки, әҙәм балаһының яҙмышы ниәт-хыялдарына бәйле. Ниҙелер ныҡ итеп теләһәң, ул һис шикһеҙ тормошҡа аша. Кем ҡояш менән бергә уяна, шуға уңыш йылмая, тиҙәр. Ошо һүҙҙәр тормош ҡағиҙәмә әйләнгән: таң һарыһынан оҫтаханамдамын.\nБашҡаларҙың рәхмәтен тойоп, ишетеп йәшәүем менән бәхетлемен. Ҡәнәғәтлек – байлыҡ һәм азатлыҡ, ә ҡәнәғәтһеҙлек – фәҡирлек, ҡоллоҡ. Минең хеҙмәт емештәремде өйөмдән үк килеп алып китәләр, күпләп мөрәжәғәт итәләр. Эшкә башкөллө сумып, ҡайһы саҡта хатта ашарға ла онотоп ебәрәм. Клиенттарыма оҙаҡ көттөрмәҫкә һүҙ бирәм бит. Ә мосолман әйткәнен үтәргә тейеш: вәғәҙә – иман. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йәмғиәтебеҙҙә һүҙен тотмағандар ҙа осрай. Ҡулыңдан эш килмәй икән, кешене ышандырма, “булдыра алмайым” тиген. Ә инде вәғәҙә бирһәң – үтә.\nФәрит Рәдип улы ғаиләһе менән дә бәхетле. Ун биш йыл элек ошо райондың Торналы ауылы ҡыҙы Рәмиләгә өйләнеп, өс балаға ғүмер биргән улар.\n– Фәрит яғымлылығы, йор һүҙлелеге менән йөрәгемде яуланы, – ти ҡатын. – Мосолман ирҙәренә хас булғанса, ул ҡатын-ҡыҙға оло хөрмәт менән ҡарай. Һәр нәмәне алдан күрә белә, хәстәрләй, шуға ла, әл-хәмдү лил-ләһ, ғаиләбеҙҙең бер ҡасан да мохтажлыҡ кисергәне, ауырлыҡтарға юлыҡҡаны юҡ.\nВәлиевтәр күпләп мал-тыуар аҫрай, умарта тота. Балды һатып та аҡса эшләйҙәр. Ата-әсәһенең күркәм өлгөһөндә балалар хеҙмәт яратып, һөнәр өйрәнеп үҫә. Малайҙар күберәк хужалыҡта ярҙамлашһа, ҡыҙҙары бәләкәйҙән үк аш-һыу әҙерләүгә әүәҫ.\n– Яҡындарымдың дөрөҫ туҡланыуына ҙур иғтибар бүләм, – ти Рәмилә ханым. – Өҫтәлдә һәр ваҡыт сифатлы хәләл ризыҡ булыуы мөһим. Ит, һөт аҙыҡтарынан, балдан, йәшелсәнән өҙөлмәйбеҙ. Мәғлүм ки, тән сәләмәтлеге менән бергә рухи паклыҡ та таҙа ризыҡтан, дөрөҫ туҡланыуҙан башлана. Ошо тәрбиәне балаларыбыҙға ла бирергә тырышабыҙ. Ашарға әҙерләүҙән тыш, сигергә, бәйләргә яратам. Балаларым матурлыҡты күреп, тойоп үҫһен, тим. Улдарыбыҙ атаһынан ирҙәр эшенә өйрәнһә, ҡыҙыбыҙға мин һәр яҡлап үрнәк булырға тырышам. Һөнәр белгән кеше аҙашмаҫ, юлдан яҙмаҫ.\nВәлиевтәрҙең өйөнөң түрендә – “Ҡөрьән Кәрим”. Йорт хужалары Аллаһ Тәғәләнең барлығына һәм берлегенә инанып йәшәй, балаларына ла шундай тәрбиә бирә. Йылына бер нисә тапҡыр Ҡөрьән мәжлесе, Ҡорбан ашы үткәреп, өйҙәрен, күңелдәрен нурландырып торалар.\n– Динебеҙ ҡыйынлыҡтарҙы еңергә ярҙам итә, түҙемле, сабыр булырға өйрәтә, – ти Вәлиевтәр. – Ауыр мәлдәрҙә гелән Раббыбыҙға ярҙам һорап мөрәжәғәт итәбеҙ. Биргән ниғмәттәре өсөн рәхмәт уҡыйбыҙ, шөкөр ҡылабыҙ.