Әйҙәгеҙ, майлы ҡоймаҡ ашарға! » Тамара Искәндәриә\nӘйҙәгеҙ, майлы ҡоймаҡ ашарға!\n12.01.21 | Раздел: Ижад / Балалар өсөн хикәйәләр | Просмотров: 116 | Автор: admin1 | Ошибка?\nТаң алды. Урмандағы өңө янына Төлкө йүгереп килә. Уның ҡултыҡ аҫтында – ҡойроғо төрлө төҫтәрҙәге Әтәс.\nӘтәс: Ебәр, тим, хәҙер үк мине!\nТөлкө: Ебәрәм, ебәрәм, Әтәскәйем! Һине нисә айҙар буйына күҙәтеп кенә үҫтерҙем, себеш кенә сағыңдан уҡ! Күңелемә хуш килдең.\nӘтәс: Бынағайыш! Мин нимәгә кәрәк булдым һуң һиңә!\nТөлкө: Эййй, йөрәккәйем, мине гел яуыз итеп һөйләп башыңды бутап бөткән шул инде хужабикәң.\nӘтәс: Яуыз булмай, кем булаһың һуң? Ниңә бөтә тауыҡтарҙы урлап алып китеп бөттөң?\nТөлкө: Мин бит һеҙҙе ҡотҡарырға уйланым! Тауыҡтар йомортҡа һала ла һала, ә хужабикәң уларҙы ҡайҙа итә? Беләһеңме? Ашай бит ул уларҙы! Мату-у-ур ғына йомортҡаларығыҙҙы!\nӘтәс: Нисек – ашай? (аптырап, ҡағынып ҡуя)\nТөлкө: Млям-млям, млям-млям! – тип ашай. (ялана)\nӘтәс: Ә һин ашамайһыңмы?\nТөлкө: Ю-у-о-ҡ! Мин бит һеҙҙе ҡайғыртам. Әле мин бик яңы бер эксперимент үткәрәм. Күп тауыҡтар күмәкләшеп бер ҙууур йомортҡа һалһа, унан ҙууур бер әтәс себеш килеп сыҡһа, вәт был, исмаһам, Әтәстәр революцияһы булыр ине!\nӘтәс: Нимә, нимә?! Әтәстәр революцияһы? Хужабикәнең телевизорынан тәҙрә аша яҙа-йоҙа ишеткәйнем мин ул ыруаляцияны!\nТөлкө: Бына, бына! Шул инде! Яңы тормош! Һине шуға тип алып килдем бит!\nӘтәс уйға тала.\nТөлкө (үҙ алдына мығырҙана): Эй маҡтансыҡ, арты асыҡ! Әллә нимә уйлап ултырған була, уйлай белгән төҫ сығарып! Тәәәк, тәк, тәк... Әле генә ашағы килмәй бит әле үҙен, бигерәк матур! Бер көндө урманда бик ҙур йомортҡа күргәйнем... Хикмәт! Быға шуны күрһәтер кәрәк! Туҡта, тәүҙә үҙем барып ҡарап киләйем дә... Һай, аҡыллы ла инде үҙем!\nТөлкө, Әтәсте өйөнә ябып, сыға.\nУрманда Бесәй менән Сысҡан йөрөй.\nЭй-йе, мин бик аҡыллымын—\nБына бит мыйығым бар!\nӘ һинең маңлайың тар!\nСысҡан: (ҡапыл ҙур йомортҡаны күреп)\nТарын тарҙыр, килешәм...\nӘ бынау йомортҡаның, әкиәттәге һымаҡ, бер һелтәп,\nБесәй: (күҙе дүрт була)\nСысҡан: Нимә? Был таш, тиш?\nМинең башым, тиһеңме, биш?\nӘйҙә, бынан тиҙерәк ҡасайыҡ.\nБесәй: Йәки быны ватып ашайыҡ.\nСысҡан: (Төрткөләп ҡарай.\nБыл түгелдер ябай йомортҡа...\nБесәй: Их, түгелмен үҙем тумыртҡа,\nОҙон суҡышым менән тишергә...\nШундай ҙур, тәмле йомортҡа!\nШунан, бутап һуған-кишергә,\nИх ҡыҙҙырып уны бешер ҙә...\nМлям! Млям! (ирендәрен ялай)\n(Шул саҡ йомортҡа эсендә тауыш ишетелә.)\nЙомортҡа: Т-Ш-ш-ш! Б-Б-ш-ш!\nУл әйтте: “Таш!”\nБесәй: М-р-р... Ул әйтте: “Баш!”\nСысҡан: Мин ҡастым! Һин дә ҡас!\nБесәй: Ә минең ҡарыным ас.\nСысҡан: Ул таш! (өҫкә күрһәтә)\nУл— Баш! (күкрәген кирә)\nБесәй: Таш булһа ла, баш булһа ла барыбер түгелме ни һиңә! Вәт әй, ҡанды ҡыҙҙыра! Тотоп үҙеңде ашайыммы ни хәҙер?!\nСысҡан: Ярай-ярай, нимә сығырыңдан сығаһың? Минең һиңә ни зыяным?\nБесәй: (йомортҡаны этеп ҡарай)\nАрыу елле генә был. (Сысҡанға)\nӘйҙә, ярҙам ит әле.\nИкәүләп көсәнеп этәләр, йомортҡа бер яҡҡа ауыша башлай.\nЙомортҡа: Тө-өш! Бе-еш!\nУл әйтте: Төшәм!\nУл әйтте: Бешәм!\nБесәй: Ә минең тамағым ас.\nСысҡан: Хәҙер ул өҫтөбөҙгә төшә!\nБына бит, тотонһаң, ҡул бешә!\nБесәй: Ҡарале әй. Төшһә һуң, бешһә һуң!\nРәхәтләнеп ашарбыҙ, исмаһам!\nСысҡан: Ай-һай... Ярай ҙа һуң,\nБесәй: Әйҙә беҙ уға (ҡулы менән тотонорға итә лә, ҡапыл тартып ала), уй, бешерә шул! Әгәр беҙ уға һыу һипһәк?\nСысҡан: Вәт әй, тинтәк тек тинтәк.\nБесәй: Нимә тинең? (асыуланып ҡарай)\nСысҡан: Ю-у-уҡ! Мин әйтәм: Тәк-тәк-тәк!\nҮҙең бит бигерәк зирәк! (ситкә ҡарап)\nБесәй: Килтер шунда берәй сүмесме, ҡомғанмы!\nСысҡан йүгереп сығып китә лә көскә-көскә ҡомған күтәреп инә. Уның йә морононан, йә тотҡосонан тотоп тарта, залда балаларҙы көлдөрә.\nБесәй: Йә инде, мыштырлама!\nСысҡан ҡомғандан һыу ҡоя. Йомортҡа, эҫе мунса ташылай, шажлай.\nЙомортҡа: Шаж-ж! Таж-ж!\nСысҡан: (йүгерә) Си-и-и!\nУл әйтте: Шаж!\nБесәй: М-р. Ул әйтте: “Таж”.\nСысҡан: Мин ҡасам. Һин дә ҡас!\nБесәй: Һуң, минең бит ҡарын ас!\nСысҡан: Ул — Шаж! (ике ҡулын юғарыға һоноп доға ҡылған хәрәкәттәр яһай)\nБесәй: Ул — Таж!\n(таж кейгән хәрәкәт яһай, күкрәген киреп эре йөрөй)\n(Шул саҡ йомортҡа сатнап китә. Бесәй менән Сысҡан ҡурҡыштарынан ҡатып ҡала. Йомортҡа тағы сатнай, тағы. Унан Аждаһаның башы күренә. Аждаһаның башы күренгән урындан нурҙар бөркөлә.)\nАждаһа: (тауышы яңғырауыҡ менән сыға)\nМин! Ә, мин!\nСысҡан: Әмин, тиме?\nБесәй: Әмин, тиме?\nАждаһа: (яңғырауыҡ тауыш менән)\nКөн! Ә, көн!\nСысҡан: Күн, тиме?\nБесәй: Миңә, күн, тиме ни?\nТөн! О, төн!\nСысҡан: Тун, тине!\nБесәй: Төңөл, тине! Әллә түңгәк, тинеме?\nҺуң? Ни һуң?\nСысҡан: Инде һуң, ти. (синап илай)\nБесәй: Туң инде беҙ, туң, аңһыҙ, эй туғанҡайым...\nСысҡан: Кем, тисе!.. (илай)\nКемебеҙҙе башта ашар икән инде?\nБесәй: Кем, тип, ни, әфәндем, бер кәрәгебеҙ тейер, бәлки?..\nАждаһа: (ябай тауыш менән)\nКем — мин?\nСысҡан: Һин? Һин — Ш-с-с-аж!..\nБесәй: О! Һин, ғали йәнәптәре Т-т-т-т-аж!..\nАждаһа: Ә-ә, мин — Аж!\nСысҡан менән Бесәй: Эйе, эйе, эйе (сәпәкәйләйҙәр)\nСысҡан: Эйе-йе, һин Аж, даһа!\nБесәй: Улай ғына ла түгел, һин — Аж, даһи!\nАждаһа: О-о! Мин Аж-даһа, даһи!\nСысҡан менән Бесәй сәпәкәй итәләр.\nАждаһа: О! Мин Аждаһа!\n(утлы тынын бөркә)\nСысҡан: Си-и! (ситкә йүгерә)\nБесәй: Мыяу! (ситкә һикерә\nСысҡан: Беҙ ҡурҡабыҙ!..\nБесәй: Былай, м-р-р, теймә!\nАждаһа: Һеҙ минең атам-әсәм түгелме ни?\nАждаһа: (ҡурҡып) Ә минең атайым, әсәйем ҡайҙа? А-һ-а-һай (илай).\nСысҡан менән Бесәй бер-береһенә ҡарашып аптырай.\nСысҡан: Илама, илама, бәпесем! Бәү-бәү!\nБесәй: Тыныслан, тыныслан, бәләкәсем! Бәү-бәү-бәү!\nАждаһа: Ы-ы-ы (тынысланып). Мин әҙ генә бәү-бәү итәм. Мине ташлап китә күрмәгеҙ.\nАждаһа йоҡоға тала. Ул тын алғанда тирә-йүндәге ағастар, үләндәр талғын тирбәлә. Бесәй менән Сысҡан да Аждаһаның һулышы ыңғайына әле бер, әле икенсе яҡҡа янтая, Сысҡан йығылып, осоп-осоп та китә, кире тора һалып Бесәйгә ҡарай.\nСысҡан: Сии-и-и. Нимә эшләйбеҙ?\nБесәй: Тирбәләбеҙ, күрмәйһеңме ни? Был Аждаһа бик арбағыс йәнлек булып сыҡты. Бөтә урманды үҙ көйөнә бейетә.\nСысҡан: С-и-и (көйләй). Ни ҡылабыҙ? Ул хәҙер уяна, беҙҙән ашарға таптыра башлай.\nБесәй: Мин дә ашарға таптырам. Ә-ә! Беҙ былай итәбеҙ. Мин һине ашайым. Ә ул...\nСысҡан: Ә ул — һине!\nБесәй: (ҡапыл уянып киткәндәй.) Нимә? Мине?\nСысҡан: Һуң, һин мине ашаһаң, ул һине ашарға тейеш тә инде!\nБесәй: Нишләп — тейеш ул?\nСысҡан: Ә нишләп һин мине ашарға тейеш?\nБесәй: Бөтә бесәйҙәр ҙә сысҡан тота.\nСысҡан: Ә... бөтә аждаһалар ҙа бесәй тота!\nБесәй: Кем әйтте?\nСысҡан: Әле генә ҡолағыма кемдер шыбырланы.\nБесәй: (мыҫҡыллы): Йә, йә, шылдыр, кем шыбырланы?\nСысҡан: Үҙем дә белмәйем. Ниндәйҙер бер тауыш.\nБесәй: Нимә тине инде?\nСысҡан: (үҙенә хас булмаған тауыш менән) “Һеҙ, бахыр мәхлүктәр, бер-берегеҙҙе ашайһығыҙ. Шуға бәхетһеҙһегеҙ” ,— тине.\nБесәй: (өндәшмәй, ҡаты уйға бата).\nАждаһа: (йоҡо аралаш) Мығыр-мығыр. (танауынан ут бөркә)\nБесәй: Әйттем бит мин һиңә! Ә һин — “мығыр-мығыр!” Мығырлайһың да мығырлайһың.\nСысҡан: Әйҙә, табайыҡ берәй йүнен.\nКүрһен ул үҙе үҙ көнөн!\nБесәй: Ҡарап-ҡарап торам да —\nБер аҡыллыһың, бер йүләр!\nНисек уны ташламаҡ?\nБеҙһеҙ ул бер көндә үлер!\nСысҡан: (үҙ алдына)\nБахыр ғына минең Бесәйем...\nМин түгел дә һинең әсәйең.\nҺин тип барыбер өҙөлә йөрәгем.\nМинһеҙ юҡ бит һинең терәгең...\nМузыка. Көй ыңғайына, бөтәһе бергә бәүелеп, йоҡоға тала.\nСысҡан: “си-и”, тип, Бесәй “Мр-р-р” тип, Аждаһа “ф-ш-ш!” тип тауыш сығара.\nШул ваҡыт Төлкө сығып, ситтән был хәлгә ҡарап тора.\nТөлкө: Ошонда бер ҙур йомортҡа күреп ҡалғайным. Ә-ә, бына ватыҡтары... Был ни ғиллә тағы? Ошолар уны ватҡанмы ни?! Тәк-тәк-тәк... Йоҡлағыҙ әле, йоҡлағыҙ.\n(Ҡарана-ҡарана сығып китә.)\nБыл ваҡыт ҡап-ҡара булып бысранған Әтәс килеп инә.\nӘтәс: Юрый уйланған булып ултырып ҡалдым. Төлкө өйөнөң мөрйәһенәнме, төнлөктәнме үткәнсе матур ҡаурыйҙарым бысранды. Балалар, таныйһығыҙмы мине? (Залдағы балаларға өндәшә) Кикирикүүүк! (тауышы сыҡмай) Зыңғырлап торған тауышым да әллә ҡайҙа булған! (ҡанаттарын ҡаға). Ярай, һеҙ бер кемгә лә әйтмәгеҙ мине күргәнегеҙҙе! Ошонда ҡасып ултырып торайым. (Йәшенә)\nУңғанбикә ҡарсыҡ урман ауыҙына килә.\nУңғанбикә: Бес-бес-бес! Бесәйем, Мыяубай! Ҡайҙа ғына йөрөйһөң икән! Ниңә генә һине рәнйеттем!\nСысҡан тотмайһың, тип әрләнем!\nӘ һин үпкәләп сығып киттең!\nБес-бес-бес! Мыйыҡлы ғынам,\nУға Төлкө осрай.\nТөлкө: Нимә булды, Уңғанбикә?\nУңғанбикә: Эй, Төлкөбикә! (ситкә ҡарап)\nБашҡа ваҡыт булһа, һөйләшеп тә тормаҫ инем дә бит, ҡороғор. (Төлкөбикәгә) Эй, күпте белгән дуҫҡайым! Бесәйем сығып китте, шуны эҙләп йөрөйөм.\nТөлкө: Кит, юҡ артынан йөрөйһөң!\nНимәгә һиңә шул ҡорсаңғы бесәй?\nУңғанбикә: Нишләп ҡорсаңғы булһын, ти, ул? Минең мыйыҡлы ғына, һаҡаллы ғына, аҡыллы ғына бесәйем.\nТөлкө: Күрҙем инде, күрҙем!\nАҡыллы, имеш. Сысҡан менән ҡосаҡлашып ята ине.\nУңғанбикә: Сысҡан менән? (үҙ алдына) Сысҡанды йәлләгәйне. Шуның менән бергә ҡасып киткән! (Төлкөбикәгә) Эй-й, бигерәк шәфҡәтле шул бесәйем. Сысҡанды ла йәлләй!\nТөлкө: Э-э. Шулай булмай ни! Сысҡан уны пленға алған. Һинең бесәйең — эшкинмәгән ҡурҡаҡ!\nУңғанбикә: Ярай, ниндәй булһа ла үҙемдеке. Ҡайҙа улар? Алып бар мине улар янына.\nТөлкө: Ҡуй, Уңғанбикә, йүләрләнмә! Улар хәҙер бик ҡурҡыныс януарға әйләнгәндәр. Бөтә ҡош-ҡорттоң йомортҡаһын ватып эсеп йөрөйҙәр. Үҙем күрҙем! Иҫереп йоҡлап яталар ине.\nУңғанбикә: Төлкөбикә, һинең һүҙеңә ышанаһым юҡ. Күпме тауығымды урлап ашаның. Әтәсем дә әллә ҡайҙа китеп олаҡты. Шул һинең яуызлығыңдыр әле! Хәҙер бесәйемдең башына етергә итәһең. Ҡайҙа улар, әйт!\nТөлкө: Ю-о-оҡ! Нисек инде мин ундай яуызлыҡҡа барайым! Бынау тиклем аҡылым, матурлығым менән!\nУңғанбикә: Улай аҡыллы баш булғас, әйтеп ебәр әле, ҡайҙа киткән улар?\nТөлкө: Бәлки, әйтермен дә! Ә миңә нимә бирәһең?\nУңғанбикә: Бер йомарлам май!\nТөлкө: (ауыҙын ялап) Ярай. Әйҙә, күрһәтәм. Мыйыҡлыңды. Аҡыллыңды.\nУңғанбикә: Күрһәт, хәҙер үк күрһәт!\nСысҡан, Уңғанбикәне күреп, ағас артына ҡаса. Уңғанбикә Бесәйенә эйелеп һыйпай, Бесәй уяна.\nӘйҙә, ҡайт өйгә, һис бер асыуланмам!\nБесәй: М-р-р. Мин... ҡайтыр ҙа инем, дуҫтарымды ташлай алмайым.\nУңғанбикә: Кемдәр һуң ул — дуҫтарың?\nБесәй: Сысҡанбәк, сыҡ!\nСысҡан: Сиҡ!Сиҡ! (осҡолоғо тота).\nУңғанбикә: (баш сайҡай) Ә һин минең тупһамды кимермәйһеңме?\nСысҡан: Юҡ! Юҡ! (осҡолоғо тота).\nУңғанбикә: Ә һин минең онло тоғомдо тишмәйһеңме?\nБесәй: Хужабикәм, мин асыҡтым!\nУңғанбикә: Әйҙә һуң, ҡайтайыҡ, тим бит, Сысҡанбәк тә ҡайтһын, ярай. Мейесем генә тартмай. Иҫкергән дә инде. Шажлатып майлы ҡоймаҡ бешерер инем дә...\nУңғанбикә: Мейес тартмағас, бешереп булмаҫ шул. Усаҡта бешкән усаҡта бешкән инде ул!\nШул саҡ Аждаһа уяна.\nАждаһа: Ф-ж-ж! (танауынан ут бөркә)\nУңғанбикә: (ҡурҡып) Был кем ул?\nБесәй менән Сысҡан бергә: Ул Аждаһа, беҙҙең дуҫыбыҙ!\nУңғанбикә: Аждаһа! Хоҙайым, ҡасайыҡ тиҙерәк бынан! Башыбыҙҙы ашар!\nБесәй: Ул һәйбәт. Ул асыҡҡан. Ул беҙҙе үҙенең ата-әсәһе тип уйлай. Бынау йомортҡа эсенән сыҡты. Аждаһаҡайым минең!\nУңғанбикә: Аҡыллыҡайым! Аждаһа — ҡурҡыныс, унан ҡасырға кәрәк.\nБесәй менән Сысҡан бергә: Ул беҙҙең дуҫыбыҙ!\nУңғанбикә: Йә-йә, аңланым. Бынау тоҡта бесәйемә тип ашарға алып килгәйнем, мәгеҙ.\nБесәй, Сысҡан, Аждаһа тоҡто асып ашарға тотона.\nТөлкө (Уңғанбикәгә) Йә, мин һиңә бесәйеңде күрһәттем. Йомарлам майың ҡайҙа?\nУңғанбикә: (тоғонан май сығара) Мә, Төлкөбикә.\nТөлкө: (майҙы ала, ҡыуана) Уңғанбикә, ҡарап-ҡарап торам да, былар ысынлап та бер-береһенә эҫенгән. Көнләшеп үлерлек! Минең дә шундай дуҫтарым булһасы! (Сеңләп илай башлай)\nСысҡан, йүгереп килеп, Төлкөнөң ҡолағына нимәлер шыбырлай. Төлкө ҡыуанып китә.\nУңғанбикә: Ярай, Төлкөбикә, һин миңә изгелек эшләнең, бесәйемде таптың. Һиңә асыу тотмайым башҡа!\nТөлкөбикә: Тимәк, беҙ дуҫтар?\nУңғанбикә: Эйе, тауыҡтарыма башҡа теймәһәң.\nТөлкөбикә: Тауыҡ та булғанмы нәмә? Дуҫлыҡ бөтә тауыҡтарҙан да юғары! (Үҙенең һүҙенә үҙе аптырап тора).\nШул саҡ йәшенгән еренән Әтәс килеп сыға.\nӘтәс: Уңғанбикә, хужабикәм!!! Ышанма уға!\nБөтәһе лә аптырап ҡала.\nӘтәс: Төлкө мине урланы! Ыруаляция яһайбыҙ, тип алдап башымды ҡатырҙы!\nБөтәһе лә Төлкөгә ҡарай.\nТөлкө: Бына һиңә кәрәк булһа! Хәҙер мин ғәйепле, имеш! Үҙең артымдан эйәрҙең бит! (Илаған төҫ сығара) Бына Әтәсте һеҙгә кире ҡайтарам. Бер йөнөнә лә теймәнем!\nУңғанбикә (Әтәскә): Йә, ярай, иҫән-һау ҡотолдоң! Үҙең дә күп маҡтандың!\nТөлкө: (Сысҡанға, Бесәйгә ҡарап ала) Уңғанбикә әхирәтем! Кәңәшемде йәлләмәй әйтәйем әле. Мейесең тартмай, усағым һүнгән, тиһеңме?\nУңғанбикә: Эйе, майлы ҡоймаҡ бешереп ашатыр инем дә...\nТөлкө: Ә һин Аждаһаның танауынан сыҡҡан утты күрҙеңме?\nУңғанбикә: Күрҙем, күрҙем, әстәғәфирулла! (ҡапыл ҡыуанып китеп) Ә-ә! Аңланым!\nТөлкө: Эйе шул, әхирәткәйем!\nӘтәс, Сысҡан, Бесәй, Аждаһа бергәләп: Әү!\nУңғанбикә:Әйҙәгеҙ, бөтәгеҙ ҙә ауылға!\nБесәй: Аждаһаны ла алабыҙмы?\nУңғанбикә: Ә ул танауынан бөрккән уты менән мейесемде эшләтеп ебәрерме икән?\nАждаһа: Кем? Минме? Шажлатам ғына мин уны!\nБесәй, Сысҡан: Ур-ра! Майлы ҡоймаҡ ашайбыҙ!\nТөлкө: Мин дә барайыммы?\nУңғанбикә: Бесәйем табылыу шатлығынан бөтәгеҙҙе лә ҡунаҡ итәм!\nЙыр яңғырай. Аждаһа ҡанаттарын йәйә, бөтәһе лә уға ултырып, ауылға табан оса.Шаршау.


Беҙҙең ғаилә геройы\n11 Май , 10:00\nВетерандар сафы көндән-көн һирәгәйә. Бөгөн мин ауыл советынан берҙән-бер иҫән ветеран бабайым Мансур Ғәли улы Вәлиев тураһында һөйләп үтмәксемен. Уның тураһында бик һирәктәр генә белә.\nБөгөн Мансур бабайым Мәскәү ҡалаһында йәшәй. Уға 96 йәш. 17 йәшендә генә ауылдан сығып китһә лә ул ғүмер буйы тыуған яғы, Тайыш ауылы менән тығыҙ бәйләнештә булды. Йәшерәк сағында беҙгә бесәнен сабышты, күбәһен өйөштө, хужалыҡта ла ярҙам итте. Олоғайғас та һәр ваҡыт ҡайтып йөрөнө, беҙгә аҡыллы кәңәштәрен бирә, үҙенең тормош юлы, һуғышта күргәндәре тураһында һөйләй торғайны. Уның һөйләгәндәрен һеҙгә лә бәйән итәм.\n“Мин, Вәлиев Мансур Ғәлиулла улы, 1925 йылдың 17 ноябрендә Мәсетле районы Тайыш ауылында тыуғанмын. Бала сағым ауылымда, уның матур тәбиғәте ҡосағында эш яратҡан егәрле ауылдаштарым араһында үтте. Йәшем еткәс, Тайыш башланғыс мәктәбендә уҡый башланым. Дүртенсе класты “отлично”ға тамамлап, иптәштәр менән йыйылып, Яңы Мишәр ауылындағы тулы булмаған мәктәпкә барып уҡый башланыҡ. Өс йыл йәйәү йөрөп уҡыныҡ, тик ҡышҡы бик һалҡын көндәрҙә генә фатирҙа яттыҡ. Яҡшы уҡыған өсөн йыл һайын бүләктәр алып, етенсе класты тамамланым.\nУйламағанда һуғыш башланды. Ауылдың йәш һәм йәшерәк егеттәре, ирҙәре армияға алынды. Беҙҙең артабан уҡыуыбыҙ туҡталды, колхозда эшләргә кәрәк булды. Ул йылдарҙа ауылда йәш егеттәр һәм ҡыҙҙар күп кенә ине. Онотолмағандарын яҙып үтәм: Ғарипов Биктимер, Фәҡирйәнов Рәхмәтулла, Ғарипов Сәлимйән, Мөхәмәтшин Нуретдин, Мөхәмәтшина Нуриза, Әптерәхмәнова Ғәҡилә, Кашшапова Хәтимә, Мәүлитбаева Рәшиҙә, Ғәлиев Мансур (минең фамилия элек шулай ине), Яҡупова Рәйсә, Сәфәров Ғәптелйән, Ғәлиуллина Ғәлимә, Ғәниев Рәфҡәт, Ғәйфуллина Минзифа, Хужин Мөғәфә, Нурулла, Солтанова Сания, Мостафин Мөхтәбәр, Байрамғолов Ғәзимулла, Ғилметдинова Мәфрүзә, Ниғмәтуллин Кәрәмәт, Абдуллина Сәмсикамал, Ғарипова Нәфисә, Хәлимов Әнүәр, Афзалов Фәрүәз, Ғәйфуллина Әминә.\nТиҙҙән беҙгә лә, 1925 йылда тыуған биш егеткә, Биктимергә, Нуретдинға, миңә, Мөғәфәгә, Мөхтәбәргә военкоматтан повестка килде. 1943 йылдың 10 февралендә беҙҙе ауыл йәштәре, элекке клуб эргәһендә йыйылып, оҙатып ҡалды. Сулеяға Нуретдиндың инәһе Әсбиә еңгә алып барҙы. Икенсе көндө армия вәкиле, үҙҙәренә кәрәк егеттәрҙе һайлап алып, ҡайһыбыҙҙы ҡайһы яҡҡа алып киттеләр. Беҙ Бузулук тигән ҡалаға килдек. Бында 2-се Әстрхан хәрби-пехота училищеһы ойошторолған икән. Беҙ шул училищела хәрби белем ала башланыҡ. Тәртип бик ҡаты. Ҡыш күлдәкһеҙ сығып, ҡар менән йыуындыҡ, ә яҙ, ҡар иреп бөтөп йылға асылғас, ике километрҙан ашыу ятҡан йылғаға строй менән йүгереп барып ҡойоноп ҡайта торғайныҡ.\nУчилищела дүрт ай уҡығас, беҙҙең уҡыу туҡтатылды: Сталиндың “Ашығыс. 9-сы һауа десанты армияһы ойошторорға” тигән бойороғо сыҡҡас, бөтә булған училищеларға комиссия килеп, иң таҙа егеттәрҙе һайлап алып, Мәскәү эргәһендә булған ҡалаларға йыя башланылар. Беҙ Яхрома исемле ҡалаға килдек. Бында 18-се һауа десанты бригадаһы ойошторолдо. Был бригадаға райондан ете егет эләкте: Тайыштан Мөхтәбәр, мин, Аҙанғолдан Бәһәмән, Һөләймәндән Бикембәтов Юлай, Хафизов, Оло Ыҡтамаҡтан Новоселов Павел, Крючков Николай.\nҺауа десанты бригадаһында хеҙмәт башланды: ҡоралдарҙы белеү, бигерәк тә парашютты тәртибенсә һала белеү. Бер урында яңылыш һалһаң, парашют асылмай. Хеҙмәт көнө-төнө барҙы. Хәрби белем алғас, һуғышҡа китергә лә ваҡыт етте.\nВагондарға тейәлеп, төндә Карелия фронтына килеп туҡтаныҡ. Лодейное поле тигән ҡала янында оборонаға урынлаштыҡ. Алдыбыҙҙа – киң, тәрән, шәп аға торған Свир йылғаһы. Уның теге ярында финдар армияһы оборона тота. Ул ваҡытта Финляндия, немецтарға ярҙам итеп, улар яғында һуғышты. 21 июндә һөжүм башланды, өс сәғәт әҙерлек булды, шул ваҡытта беҙ ҙә, амфибия кәмәләре менән йөҙөп сығып, фин һалдаттары менән атыш-бәрелеш башланыҡ. Финдарҙың тереләре ашығыс артҡа сигенде, ике яҡтан да үлгәндәр, яраланғандар ятып ҡалды. Беҙ алға барыуҙы дауам иттек.\nБер кис финдарҙың Большие Горы тигән ҙур ауылына барып етеп, оборонаға туҡтаныҡ. Ике яҡтан да атыш башланды. Беҙҙең эргәлә өс егетте снайпер эләктерҙе, береһе Устикин егете Новоселов Павел ине. Пуля касканы тишеп кереп, маңлайҙы ярған. Ҡараңғы төшкәс Мөхтәбәр ауылдашым минең янға килде, икәүләп окопта бик оҙаҡ һөйләшеп яттыҡ. Иртәгәһенә иң ҙур ауылды алдыҡ. Шул ваҡытта бер иптәш килеп миңә: “Мансур, һинең ауылдашың Мөхтәбәр бик ҡаты яраланып ятып ҡалды, ярыла торған пуля эсенән кереп, арҡаһына үткән”, – тине. Иптәшем Мөхтәбәр шунда үлеп ҡалды.\nАлға барабыҙ, һуғыша-һуғыша финдарҙың элекке бик нығытылған Маннергейм линияһына килеп етеп туҡтаныҡ. Ул ныҡ линияны алыу өсөн штурмлауға әҙерлек башланды.\nҮҙебеҙҙең тылда, 100-150 метр самаһы артта, ошо Маннергейм линияһына оҡшатып ҡоролма эшләнек. Эшләп бөткәс, шунда линияны штурмларға өйрәнә башланыҡ. Көн дә – күнекмәләр...\nБер көн күнекмәгә сыҡманыҡ, үҙебеҙҙең траншеяла ҡалдыҡ. Сәбәбе: финдарҙың һуғышты дауам итергә хәлдәре, көстәре бөткән. Беҙҙең хөкүмәттән килешеү һорағандар, һуғыштан туҡтарға мәжбүр булғандар. Был йүнәлештә һуғыш туҡтатылды. Бер нисә көндән траншеяларҙы ҡалдырҙыҡ, беҙҙең урынға ҡарт, оло һалдаттар килде. Ротала һуғышҡа кергәндә 135 кеше инек, сыҡҡанда 24 кенә тороп ҡалғанбыҙ. Күптәре һуғышта үлеп ҡалды, ҡайһылары яраланып госпиталдәргә оҙатылды.\nБеҙҙе яҡын станцияға килтерҙеләр, бында вагондарға тейәлеп, Могилев ҡалаһына килдек, ҡалаға яҡын булған урманда землянкаларҙа урынлаштыҡ. Бер нисә көндән беҙҙең янға йәш һалдаттарҙы килтерҙеләр. Улар менән күнекмәләр башланыҡ: нисек хәрби ҡоралдарҙы ҡулланырға, парашютты дөрөҫ һалырға, нисек дөрөҫ һикерергә. Тәүҙә аэростаттан 400 метр бейеклектән һикерелә, һуңынан – 800-1000 метрҙан. Беҙ һикергәндә ике егет, парашюттары асылмай, бәрелеп үлде.\nБөтә кәрәкле хәрәкәттәрҙе өйрәнеп бөткәс, һуғышҡа икенсе тапҡыр инергә сират етте. Хәрби эшелонға тейәлеп, икенсе тапҡыр һуғышҡа киттек. Беҙҙе 3-сө Украина фронтына килтерҙеләр. Һуғыш Венгрия ерендә бара. Ҡараңғы төндә (көслө ямғыр яуа, һалҡын, аяҡ аҫтында батҡаҡ, аяҡтар бата) алдынғы һыҙатҡа – беҙҙең окоптарға, траншеяларға килеп еттек, оборонаға урынлаштыҡ.\n16 мартта ике яҡтан да көслө атыш башланды: самолеттар бомбаға тота, ҡолаҡ эргәһенән пулялар һыҙғырып үтә, снаряд, миналар шартлап ярыла. Шул ваҡытта беҙ йүгереп атакаға күтәрелдек. Күп кенә барғас, мина ярсығы ботто ярып кереп, мине аяҡтан йыҡты. Яраланып ятып ҡалдым: салбар тулы ҡан, аяҡ һыҙлай. Бер аҙҙан санитарҙар килеп етеп, аяҡты бәйләнеләр, арбаға тейәп, ялан госпиталенә килтерҙеләр. Ошонан алып минең госпиталдәргә юл башланды тип әйтергә була.\nБудапешттан һуң Венгрияның Секешфехервар тигән ҡалала госпиталгә килтерҙеләр, бында ике айҙан ашыу дауаланылар. Унан һуң Румынияның Тимишоара тип аталған ҙур ҡала госпиталендә яттым. Бында ла ике айҙан ашыу дауаланылар. Шунда ятҡанда һуғыш бөтөүен, беҙҙең еңеүҙе белдерҙеләр. Был хәбәр, был яңылыҡты төндә ишеттек – ошо төн буйы, көнө буйы госпиталь геүләне! Иртәгәһенә төшкө ашҡа 100 грамм спирт бирҙеләр. Еңеү шатлығы грамдары!\nБынан һуң йөрөй алғандарҙы ҡабат Венгрияның Бая тип аталған бик матур ҡалаһында ойошторолған госпиталгә килтерҙеләр. Бында мин аяҡҡа ныҡ баҫып йөрөй башланым. Эргәлә генә аҡҡан ҙур Дунай йылғаһында һыу төшөргә рөхсәт иттеләр.\nБыл госпиталдә тағы ике ай дауаландым. Ошонан һуң беҙҙе тағы ла, санитар поезға тейәп, Румынияның Галац тип аталған ҙур ҡалаһына госпиталгә килтерҙеләр. Бында өсөнсө тапҡыр операция эшләп, аяҡҡа тулыһынса баҫтырҙылар. Ике ай ярым дауаланғандан һуң, мин, сәләмәт һалдат, күсереп ебәреү пунктына ебәрелдем. Унан һуң төрлө урында, төрлө хәрби частарҙа хеҙмәт итеүҙәр башланды. Госпиталдә бөтәһе һигеҙ айҙан ашыу дауаландым.\nҺуғыш йылдарында I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, өс тапҡыр “Батырлыҡ өсөн” миҙалдары менән наградландым.\nҺуңғы йылдарҙа Мәскәүҙә хеҙмәт иттем. Мәскәүҙә үк демобилизация булды. Әтейемдең ризалығы менән Мәскәүҙә йәшәргә тороп ҡалдым. Бында өйләнеп, эшкә урынлаштым. Армияла барлығы ете йыл да ике ай хеҙмәт иттем. 1943 йылдан алып 1950 йылға тиклем бөтә йәшлек армияла хеҙмәттә үтте”.\nМансур бабайым һаман да тыуған ауылы – Тайыш тураһында яҡты хәтирәләр менән йәшәй.\n– Бейек тау итәгендә урынлашҡан матур ауылым, уның тирәһендәге тауҙар, төбәк-яландар, урман, борма-борма йылғалар, күпме йылдар буйы атлап үткән юлдар тураһында иҫтәлектәр мәңгегә күңелемдә һаҡланасаҡ, – ти ул.\nБеҙ бабайыбыҙҙы яратабыҙ, хөрмәт итәбеҙ. Уға ныҡлы һаулыҡ теләйбеҙ.\nМ. Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның башҡорт


Белорет ҡалаһы үҙенең 250 йыллыҡ юбилейын Өфөлә ҙур байрам концерты менән билдәләне // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБелорет ҡалаһы үҙенең 250 йыллыҡ юбилейын Өфөлә ҙур байрам концерты менән билдәләне\n13:51, 29 мая 2012 Йәмғиәт\nКөн элгәре Өфөнөң «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында Белорет ҡалаһына 250 йыл тулыуға арналған байрам концерты үтте. Ул «Өфөлә Белорет көнө» сиктәрендә үткәрелде, сарала Белорет районынан сыҡҡан Башҡортостандың танылған сәнғәт оҫталары ҡатнашты.\nСарала ҡаланың тарихы һәм социаль-иҡтисади үҫеше хаҡында һөйләгән «Белорет – кисә, бөгөн, иртәгә» күргәҙмәһе ойошторолдо. Концерт алдынан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев етәкселегендәге почетлы ҡунаҡтар күргәҙмә экспонаттары менән танышты.\nКонцерт программаһын асып, сәләмләү һәм ҡотлау һүҙе менән Белорет районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов сығыш яһаны.\n— Башҡортостан баш ҡалаһында Белорет көнө ҡаланың 250 йыллыҡ юбилейына арналған сараларға старт бирә. «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында Өфө халҡын һәм ҡунаҡтарын ҡалабыҙҙың һәм Белорет еренең ҡаҙаныштары менән таныштырырға, уның үткәне, бөгөнгөһө һәм киләсәге хаҡында һөйләргә тырыштыҡ, — тине Владислав Миронов.\nБашҡортостан Президенты һәм Хөкүмәте исеменән ҡотлау һүҙе менән республиканың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин сығыш яһаны.\n— 250 йыл – ул ҙур ваҡиға, — тип билдәләне Сергей Афонин. – Белорет ҡалаһы республика картаһында мөһим урын биләй. Бөгөн ул үҫешә. Һәм һеҙгә, Белорет халҡына, ярҙам итергә теләйбеҙ. Барлыҡ пландарығыҙ тормошҡа ашһын. Һеҙгә изгелек һәм бәхет теләйем! Байрам менән!\nБелорет районының Өфөләге яҡташтар берләшмәһе исеменән барлыҡ Белорет халҡын юбилей менән Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Риф Ғәбитов ҡотланы.\n— Белорет районынан сыҡҡан өфөлөләр беҙҙең ҡалаға арналған бындай ҙур байрамдың Өфөлә үтеүе тураһындағы яңылыҡты ҙур ҡыуаныс менән ҡабул итте. Был залда яҡташтарымды, дуҫтарымды күреүемә бик шатмын, — тине ул.\nӨфөнөң «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында үткән гала-концерт Белорет еренең һәләтле кешеләргә ни тиклем бай булыуын күрһәтте. Концерт программаһында унлаған ижади коллектив, йөҙҙән ашыу үҙешмәкәр һәм профессиональ артист ҡатнашты. Сәхнәнән рус,башҡорт, татар, итальян һәм башҡа телдәрҙә йырҙар яңғыраны, төрлө халыҡтарҙың дәртле бейеүҙәре башҡарылды.\nТеги: байрамдар,концерттар,өфөлә белорет көнө


Йөҙ мең һум кемгә бирелә? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Йөҙ мең һум кемгә бирелә?\nЙөҙ мең һум кемгә бирелә? 18.07.2018 // Белем һәм тәрбиә\nБашҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова журналистар өсөн матбуғат конференцияһы үткәрҙе. Унда һүҙ Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре тураһында барҙы.\nБыйыл 54 сығарылыш класс уҡыусыһы Берҙәм дәүләт имтиханында 100 балл йыйған! Егет һәм ҡыҙҙар күбеһенсә йәмғиәтте өйрәнеү, физика, химия һәм биологияны һайлаған. Мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова билдәләүенсә, имтиханда 81 һәм унан да күп балл йыйыусылар артҡан. Дөйөм алғанда, һөҙөмтәләр былтырғы йыл менән сағыштырғанда юғары.\nШул иғтибарға лайыҡ: әгәр 100 балл йыйған сығарылыш класы уҡыусылары республика вуздарының береһен һайлаһа, уларға 100 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған сертификат тапшырыласаҡ. Улай ғына ла түгел, юғары уҡыу йорто йыл дауамында ундайҙарға тағы 10 мең һум стипендия түләйәсәк. Бындай программа һәләтле яҡташтарыбыҙ сит яҡтарға сығып китмәһен, ә үҙебеҙҙә ҡалһын өсөн эшләнгән.\n100 балл йыйған Шамил Әхтәмовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, ул гимназияла махсус курстарға даими йөрөгән, педагогтарҙан алған белем ныҡ ярҙам иткән. Химиянан имтиханды ярты сәғәттә тамамлаған. Үҫмер үҙеңә генә ышанырға кәрәк тигән фекер әйтте. Ә бына Эмиль Садиҡов бер нисә йыл рәттән репетитор менән шөғөлләнгән. Имтихан ауыр түгел, бары психологик кәртәне үтеү ҡыйын икәнлегенә баҫым яһаны ул.


Маджапахит — Башҡорт Википедияһы\nМаджапахит империяһы (Majapahit) — Индонезияла 1293 — яҡынса 1520 йылдарҙа булған дәүләт. Утрау империяһының баш ҡалаһы Маджапахит (хәҙерге Тровулан) Ява утрауының көнсығыш яр буйында урынлашҡан. Империяны Сингасари дәүләте принцы Виджая нигеҙләй. Был осорҙа урта быуат Индонезияһы иң юғары үҙәкләштерелеүгә ирешә.\n1.1 Дәүләттең алтын быуаты\n1.2 Империяның тарҡалыуы\nДәүләттең алтын быуаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСингасари дәүләте хакимы Кертанагара тарафынан мыҫҡылланған Хубилайҙың илселәре өсөн үс итеү маҡсатында 1292 йылда монгол-ҡытай ғәскәрҙәре Ява утрауына килеп төшә. Хубилай хан каратель экспедицияһын туплаған ваҡытта, Кертанагара баш күтәргән Кедири вассал кенәзлегенең хакимы Джайякатванг тарафынан үлтерелә. Джайякатванг дәүләттә власты яулап ала. Үлтерелгән Кертанагараның кейәүе Виджая монголдарҙың өҫтөнлөгөн таный һәм уларҙың ярҙамында Джайякатвангты тар-мар итә, ә һуңынан монголдарға ҡаршы ихтилал күтәрә һәм уларҙы утрауҙан ҡыуып сығара. Виджая яңы баш ҡала төҙөй һәм Маджапахит дәүләтенә нигеҙ һала. Яваның бигерәк тә иҡтисади ныҡ үҫешкән төбәктәренә (үҙәк, көнсығыш һәм төньяҡ) таянып, Маджапахит хакимы әкренләп тирә-яҡтағы утрауҙарҙы, архипелагтарҙы һәм феодаль дәүләттәрҙе ул ҡулы ағтында берләштерә башлай. Виджая Яваның күрше утрауҙарға йоғонтоһон нығыта һәм киңәйтә, сауҙа бәйләнештәрен нығыта. Виджая хакимлығы осоронда яңы короллек Бали, Мадура, Малайя һәм Танджунгпура өҫтөндә контроль урынлаштыра.\nӘммә хакимға Яваның аҡһөйәктәре буйһонорға теләмәй. 1295 йылда уҡ Рангга Лаво ихтилал күтәрә, артабан Виджая осоронда Сора (1298—1300) баш күтәрә, Виджаяның улы Джаянагаре осоронда - Намби (1309—1316), ә ул вафат булғандан һуң Кути (1319) етәкселегендә ихтилалдар тоҡана. Дәүләтте үҙәкләштереү өсөн аяуһыҙ көрәш бара. Уның барышында талантлы дипломат һәм булдыҡлы сәйәсмән Гаджа Мада бигерәк тә танылыу ала. 1331 йылда ул баш министр (маджапахит) булып китә. Шул уҡ йылда аҡһөйәктәрҙең һуңғы ихтилалдары баҫтырыла, һәм Маджапахит ысын мәғнәһендә үҙәкләштерелгән дәүләт булып китә. Ер реформаһы уҙғарыла, уның һөҙөмтәһендә бөтә ерҙәр дәүләт милкенә күсә, крәҫтиәндәрҙең һалым эксплуатацияһы тәртипкә һалына, хеҙмәт итеүсе аҡһөйәктәргә ер биреү системаһы төҙөлә. Шулай уҡ яңы закондар теҙмәһе төҙөлә.\nБөтә Ява утрауы Маджапахит хакимы власы аҫтында берләшә. Һуңыраҡ империяға Мадура, Суматра, Сумбава, Сулавеси, Калимантан, Молукка утрауҙары һәм Малакка ярымутрауының иң үҫешкән райондары ҡушыла. Һөҙөмтәлә диндәрҙең ҡатышыуы була: шиваизм дине буддизм һәм урындағы ышаныуҙар менән йәнәш була, синкретик илаһ Шива-Будда юғары илаһ булып китә. Яулап алынған биләмәләрҙә Маджапахит императорҙары репрессиялар уҙғармай, тик даими рәүештә һалым түләүҙе талап итә. XIV быуат уртаһында король Хаям Вурук һәм уның беренсе кәңәшсеһе Гаджа Мада осорона Маджапахиттың алтын быуаты тура килә. Империя Ҡытай, Чампа, Камбоджа, Вьетнам һәм Таиланд менән дипломатик бәйләнеш булдырған.\nИмперияның тарҡалыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӘммә дәүләттең алтын быуаты бик тиҙ тамамлана. XV быуатта империя бөлгөнлөккә төшә башлай, Яваның төньяғында күп кенә ҡалалар бай һәм әһәмиәтле булып ныҡ ҙурая һәм күтәрелә башлай. Уларҙың наместниктары үҙ власы һәм байлығы менән файҙаланып йыш ҡына королгә буйһонорға баш тарта башлайҙар. Ваҡыт үтеү менән, ҡаланан тыш уға буйһонған бөтә регионды ла яулап алып наместник кенәз булып киткән. Яҡын Көнсығыш сауҙагәрҙәре аша утрауға Ислам дине үтеп инә, уны урындағы кенәздәр теләп ҡабул итәләр. Хәҙер уларҙың төп маҡсаты король менән үҙ бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәш була. Был көрәштә Маджапахит еңелә һәм Яваның төньяғындағы бихисап мосолман кенәзлектәре айырым дәүләт булып китәләр.\nИмперияның көсһөҙләнеүе менән башҡа төбәктәрҙәге колонилар ҙа файҙалана. Маджапахит күп кенә утрауҙарҙа үҙ биләмәләрен, ә улар менән бергә сауҙа юлдары өҫтөнән контролде юғалта. Башлыса хаким буйһоныуынан сыҡҡан ҡалалар һәм кенәзлектәр араһында күп һанлы үҙ-ара һуғыштар башлана. 1451 йылда Виджаялар династияһы ил менән идара итеүҙе туҡтай. 1478 йылда бойондороҡһоҙ мосолман кенәзлектәре коалицияһы Маджапахиттың баш ҡалаһын баҫып ала. 1516 йылда Маджапахит дәүләте һуңғы тапҡыр йылъяҙмаларҙа телгә алына, һәм ғалимдар буйынса, ул яҡынса 1520 йылда тарҡала.\nМаджапахит тарҡалғандан һуң күп тиҫтә йылдар дауамында Явала һәм яҡын-тирәләге утрауҙарҙа үҙ-ара һуғыштар бара. Һөҙөмтәлә бер нисә ҙур әһәмиәткә эйә булған Матарам, Тидор, Тернате, Баламбаган һәм Бантам солтанлыҡтары барлыҡҡа килә.\nИмперия сауҙа юлдарында урынлашҡан утрауҙарҙа йәшәгән. Уның йәшәйеше Ҡытай, Һиндостан һәм Яҡын Көнсығыш менән сауҙа мөнәсәбәттәре үҫешенә булышлыҡ иткән. Маджапахит транзит дәүләт һәм бер үк ваҡытта тауарҙар менән алмашыу урыны булып торған. Маджапахит үҙе баҙарҙа ҡиммәтле ағас тоҡомдарын, аҡ ҡурғаш, тәмләткестәр, дөгө, көнкүреш әйберҙәрен һ.б. һатҡан.\nМаджапахитта һынлы сәнғәт һәм әҙәбиәт үҫешкән. XIV быуатта дәүләттә сәнғәт үҙенең иң юғары үҫеш нөктәһенә барып етә.\nИмперияла бер нисә талантлы шағирҙар йәшәүе билдәле, улар араһында Хаям Вурукҡа бағышланған «Негаракартагама» поэмаһы менән танылыу алған Прапанча һәм шулай уҡ билдәле шағир Тантулар була. Үҙ әҙәби әҫәр яҙыуҙан тыш, император һарайында санскриттан ява теленә тәржемә итеү хупланған. Шулай уҡ хроникалар (мәҫәлән XV быуат аҙағында яҙылған «Тумапе һәм Маджапахит батшалары китабы») төҙөү һәм яҙыу айырым үҫеш ала.\nТеатр сәнғәтен, музыка һәм бейеүҙәрҙе айырым билдәләр кәрәк. Явала «гамелан» тип аталған оркестр һәм бейеүҙәр барлыҡ байрамдарҙың атрибуты булып торған, ә император һарайындә һәр ваҡыт балет труппалары булған. Күләгәләр театры — «ваянг» та үҫешкән. Уның репертуары һинд эпосында нигеҙләнгән, фигуркалары буйвол тиреһенән яһалған. Архитектура һәм скульптура шулай уҡ бер ни тиклем уңыштарға ирешә.\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Маджапахит; Большая советская энциклопедия\n↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Что такое государство Маджапахит?(недоступная ссылка) Национальная Энциклопедическая Служба\nGND: 4276782-9 · VIAF: 247301676\nҠалып:Средневековые государства Индонезии\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Маджапахит&oldid=850188 ҡабул ителгән\nМалайзия тарихында дәүләттәр\nИндонезия тарихында дәүләттәр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:09 27 ноябрь 2018 үҙгәртелгән.


Бөгөн тотош илдә Еңеү байрамы кәйефе тантана итте\nҠыуаныслы, шул уҡ ваҡытта хәсрәтле көнгә бәйле саралар Рәсәйҙең һәр төбәгендә үтте. Өфөлә төп байрам ғәҙәттәгесә, Ленин майҙанында ойошторолдо. Төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов тантананы асып, илебеҙгә азатлыҡ бүләк иткән ҡаһармандарға рәхмәт һүҙҙәрен әйтте.\nӘлбиттә, Еңеү парадын уны үткәреүгә мөмкинлек бүләк иткән ветерандарҙан тыш күҙ алдына ла килтереп булмай. Баш ҡалаға байрам сараларында ҡатнашыу өсөн республика төбәктәренән 300-ҙән ашыу ветеран йыйылды. Улар ҡулдарына ҡорал тотоп атакаға ташланған, фронт өсөн тылда ең һыҙғанып эшләгән ҡаһармандар... Ветерандарҙың күңеле бөгөн бәхеттән тулыша.\nБыйылғы парадта 21 подразделениеға бүленгән мең ярым кеше ҡатнашты. Улар араһында хәрбиҙәр, эске эштәр һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлыҡтары хеҙмәткәрҙәре, курсанттар, суд приставтары һәм башҡалар бар ине. Оҙайлы репетициялар һөҙөмтәһендә парад юғары кимәлдә үтте. Ҡатнашыусылар әсе елгә лә, туҡтауһыҙ һибәләгән ямғырға ла бирешмәне.\nЭйе, әйтерһең, тәбиғәт тә бөгөн күҙ йәштәрен түгә. Һуғыш ҡорбандарын тотош ил халҡы бергәләп иҫкә ала. "Үлемһеҙ полк" акцияһы Өфөлә йәшәүселәрҙе генә түгел, республика район-ҡалаларынан килеүселәрҙе лә берләштерҙе. Төрлө мәғлүмәт сығанаҡтарына ярашлы, Ленин майҙанына акцияла ҡатнашыу өсөн 15 меңдән ашыу кеше йыйылды. Улар араһында йәштәр, мәктәп уҡыусылары күп. Һәр береһе фашистарҙы тар-мар итеүҙә ҡатнашҡан яҡындарының хәтере мәңге булыуын теләй.\nБөгөнгө байрам бик күп ҡорбандар, Совет халҡының берҙәмлеге аша яулана. Башҡортостандан ғына фронтҡа 700 меңдән ашыу кеше китә, уларҙың яртыһы яуҙа башын һала. Фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәшкә Рәсәйҙең күп милләтле халҡы бергә күтәрелә.\nАртабан Ватан геройҙарын ололарға, илдең үткәнен иҫкә алырға килгән Өфө халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн байрам концерты ойошторолдо. Халыҡ фронт йырҙарына ҡушылды, рәхәтләнеп күңел асты. Ата-бабалары дошман утынан ҡурҡмағанды, күңелдәрендә Еңеү хисе тантана иткән халыҡҡа ямғыр ғына ҡаршылыҡ була алманы.\nЕңеү байрамы Өфөлә гөрләп үтте. Һауа торошон ҡарамаҫтан, Ленин майҙаны бөгөн халыҡ менән тулы. Бында олоһо ла, кесеһе лә килгән. Кешеләр бер-береһен байрам менән ҡотлай, илгә һуғыш һәм бүтән афәттәрҙең башҡаса килмәүен теләй.


Балалар мәнфәғәте мөһимерәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Балалар мәнфәғәте мөһимерәк\nБалалар мәнфәғәте мөһимерәк 14.02.2012 // Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов “Комсомольская правда” радиоһының тура эфирында сығыш яһаны. Ул Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путиндың “Комсомольская правда” гәзитендә баҫылған мәҡәләһенең ҡайһы бер урындарына үҙ аңлатмаһын бирҙе.\n— Социаль мәсьәлә — илдә йәшәүсе һәр кемде борсоған тема. Мин республикаға Президент булып килгәс, үҙ алдыма өс бурыс ҡуйғайным, уларҙың барыһы ла социаль мәсьәләгә ҡағыла, — тине Рөстәм Хәмитов. — Беренсеһе — эш урындары, икенсеһе — эш хаҡы һәм өсөнсөһө — торлаҡ. Мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт һәм башҡалар ҙа бар, әммә ошо өс мәсьәлә — иң мөһиме.\nРөстәм Хәмитов торлаҡ хаҡын арзанайтыу буйынса республикала башҡарылған эштәр тураһында һөйләне. Уларҙың тәүгеһе — урындағы закон буйынса социаль торлаҡ өсөн түләүһеҙ ер биреү. Артабан был ер участкаларына республика бюджеты иҫәбенә һыу, газ, электр энергияһы үткәрелә. Шуға күрә, Президент әйтеүенсә, ауыл ерендә социаль торлаҡтың квадрат метры — 17-18 мең, ә ҡалала 20-22 мең һум буласаҡ.\nБалалар баҡсаларындағы сираттар тураһында ла һүҙ булды. Был йәһәттән башҡарылған эштәр тураһында Рөстәм Зәки улы былай тине:\n— 50 меңләп бала сиратта тора. Быйыл 14–15 мең самаһы яңы урын барлыҡҡа киләсәк. Элек йылына биш-ете яңы балалар баҡсаһы төҙөй инек, быйыл 52 буласаҡ. Республика ҡаҙнаһына был 4 миллиард һумға төшәсәк. Әлбиттә, ҡиммәт, әммә Башҡортостанда балалар мәнфәғәте — иң мөһимдәр рәтендә.


Юлдарығыҙ имен булһын!\n31 Август 2018, 13:09\nЙәйге осорҙа район территорияһында үлем осраҡтарына һәм граждандарҙың төрлө тән йәрәхәттәре алыуына килтергән юл-транспорт ваҡиғалары йышайҙы. Өс ай эсендә генә районда 6 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлде, уларҙа 13 кеше төрлө ауырлыҡтағы тән йәрәхәттәре алды, өс кешенең ғүмере өҙөлдө. Ошо юл-транспорт ваҡиғаларына бәйле райондың эске эштәр бүлеге ғәйепле водителдәргә ҡарата өс енәйәт эше ҡуҙғатҡан һәм улар буйынса тикшереү алып бара.\nРәсәй Федерацияһы Енәйәт кодексының 27-се бүлегендә (хәрәкәт һәм транспортты эксплуатациялау хәүефһеҙлегенә ҡаршы енәйәттәр) 264-се статьяла (Юл хәрәкәте һәм транспорт сараһын эксплуатациялау ҡағиҙәләрен боҙоу) автомобиль йәки башҡа механик транспорт сараһы менән идара иткәндә Юл хәрәкәте йәки транспорт сараһын эксплуатациялау ҡағиҙәләрен боҙған, һаҡһыҙлыҡ арҡаһында кеше сәләмәтлегенә ауыр зыян килтергән, иҫерек килеш авария эшләгән йәки һаҡһыҙлыҡ арҡаһында кешенең үлеменә килтергән кешеләргә ҡарата енәйәт яуаплылығы ҡаралған. Ошо пункттарҙың ҡайһыһындыр боҙған осраҡта, эҙемтәләренән сығып, енәйәт яуаплылығы ҡарала.\nНиндәй генә юл-транспорт ваҡиғаһы булмаһын, уның субъектив һәм объектив сәбәптәре бар.\nЮл-транспорт ваҡиғаларының субъектив сәбәптәренә ҡарай:\n• Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоу;\n• хәрәкәт һәм транспорт сараларын эксплуатациялау ҡағиҙәләрен боҙоу.\nЮл хәрәкәтендә ҡатнашыу-сының ваҡиға урынын ҡалдырып китеүе – ҡағиҙәне боҙоу-ҙың айырым категорияһы. Был осраҡта административ йәки енәйәт яуаплылығы ҡарала.\nОбъектив сәбәптәргә ҡарай:\n• урамдарҙы һәм йөрөй тор-ған башҡа урындарҙы планлаштырыуҙағы етешһеҙлектәр;\n• тәүлектең ҡараңғы ваҡытында юлдың яҡтыртылышы;\n• юл түшәмәһенең, төрлө көйләү сараларының һәм юл билдәләренең торошо, шулай уҡ автотранспорт сараларының техник төҙөклөгө.\nЮл-транспорт ваҡиғаһының үҙен ҡатмарлы күренеш тип ҡарағанда, һәр юл-транспорт ваҡиғаһына бер юлы бер-нисә сәбәп килтерә, тип һығымта яһарға мөмкин.\nЮл-транспорт ваҡиғаларына бик йыш водителдәр сәбәпсе була: хәүефле шарттарҙа тиҙлекте арттыралар, ҡаршы хәрәкәт һыҙатына сығалар, дистанцияны һаҡламайҙар, иҫерек килеш транспорт менән идара итәләр.\nШулай уҡ водителдәрҙең руль артында йоҡлап китеүҙәре, арыуҙары, тәжрибәләре етмәүе лә авария осрағына килтереүе ихтимал.\nТранспорт сараһының тормозы, руле төҙөк булмауы, фарҙарҙың һәм башҡа яҡтыртыу приборҙарының көйләнмәүе, тәгәрмәстәр протекторы үҙгәртелеүе шулай уҡ юл-транспорт ваҡиғаһына килтерә.\nӘммә иң төп сәбәп – Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоу. Водителгә “Юл хәрәкәте” тигән төшөнсәнең мәғәнәһен аңларға кәрәк. Юл хәрәкәте – ул йәйәүлеләрҙе, водителдәрҙе, пассажирҙарҙы һәм транспорт сараларын үҙ эсенә алған социаль-техник система. Улар-ҙың хәрәкәте билдәле бер ҡағиҙәгә буйһона һәм ҙур әһәмиәткә эйә.\nХөрмәтле водителдәр һәм йәйәүлеләр! Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәгеҙ. Юлдарығыҙ имен булһын!\nМәсетле районы буйынса эске эштәр бүлегенең өлкән тәфтишсеһе.


Баһаланмаған хеҙмәт - Bash.News\nБаһаланмаған хеҙмәт https://bash.news/news/85459_baalanmaan_xemt\n04 дек 2018, 22:06\nНефтекама ҡалаһында йәшәүсе һәм ижад итеүсе бер төркөм рәссамдар урындағы хакимиәттән эшләнгән эш өсөн аҡса алмай интегә. Судҡа мөрәжәғәт итеүҙәре лә һөҙөмтә бирмәй. Сараһыҙлыҡтан ижади команда беҙҙең редакцияға мөрәжәғәт итте.\nИжади команданың сираттағы заказы тормошҡа ашырыла. Был юлы Сорғот ҡалаһында. Төбәктең йәмиғ мәсете тирәләй семәрле, биҙәктәренә алтын ялатылған ҡапҡа эшләнә. Әле проект тамамланыу алдында. Рәссам-скульпторҙарҙың ижади хеҙмәте тик бының менән генә сикләнмәй. Уларҙың эштәре илдең төрлө төбәктәрендә урын алған.\nӘле лә заказдар күп. Тик тормошҡа ашырыу юлдары сикле. Ижади команданың осрашыуы шәхси йорт ихатаһынан ары китә алмай. Быға финанс ҡытыршылыҡтар сәбәпсе.\nИлүс Ғиләжев, рәссам-скульптор: “Элекке эшләгән ерҙә бөтә оборудованиебыҙ ҡалды. Уны хәҙер алып булмай. Ул объектта пропуск буйынса үтеү системаһы эшләй, беҙҙе яҡын да килтермәйҙәр. Аренда өсөн аҡса һорайҙар”.\nӘ барыһы ла Нефтекама ҡалаһы аллеяһында урынлашҡан һәйкәлгә бәйле килеп сыға.\nТорлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәткәрҙәренә арналған скульптура композицияһы 2015 йылда Республика көнө уңайынан асыла. Уның өҫтөндә эш бер йыл самаһы алып барыла, ә инде ике ай эсендә файҙаланыуға тапшырыла.\nУрам йыйыштырыусы, электрик, сантехник кеүек һөнәр оҫталарын берләштергән һәйкәл геройҙары һауанан уйлап сығарылмаған. Ә ғүмер буйы ҡала үҫешенә үҙ өлөшөн индергән хеҙмәтсәндәр һынландырылған. Эш тә шулай уҡ заказ буйынса башҡарыла. Тик финанс мәсьәләләр хәл ителмәй асыҡ ҡала. Һөйләшелгән сумма - 800 меңдең 305 мең самаһы төрлө кәрәк-яраҡтар өсөн тотонола. Ә ҡалған аҡса биреп бөтөлмәй.\nИлшат Ғиләжев, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы: “Өс ай эшләйбеҙ, түләйбеҙ, булышабыҙ. Аҙаҡ ул кеше күҙгә ҡарап түләмәйем тине”.\nӘ ҡала хакимиәте етәкселеге торлаҡ-коммуналь хужалығына ҡағылышлы предприятиеларҙан эш өсөн тейешле сумманың түләнеүен хәбәр итә.\nЗәбир Ғабдуллин, Нефтекама ҡалаһы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы: “550 мең һум түләнгән, бер ниндәй ҙә дәғүә булмаҫҡа тейеш. Улар һәр саҡ төрлө хаҡ һорайҙар. 7 миллион, 11 миллион, скульптура ундай хаҡ тормай”.\n11 миллион тигәне ул тотош скульптура композицияһы хаҡы. Ул Рәсәйҙең художество әҫәрҙәре хаҡы баһаһы буйынса билдәләнгән күләм. Ә ижади команда ни бары 800 меңгә генә һөйләшелә. Ул да булһа бирелеп бөтмәй, ти рәссамдар. Сараһыҙлыҡтан ижадсылар судҡа мөрәжәғәт итергә мәжбүр. Был юлы Рәсәй стандарттарына ярашлы талап итеү маҡсатында... Киләһе ултырыш 13 декабргә билдәләнгән.\nАутсорсинг компаниялары мәктәптәргә сифатлы ризыҡ тәьмин итә\n21:08, 18 окт\nӨфөлә фонтандар миҙгеле тамамланды\n13:17, 18 окт\nЭнергетиктар Өфөгә йыйыла\n13:15, 18 окт\nБар социаль учреждениеларға интернет үтәсәк\n12:33, 18 окт\nРеспублика башлығы Радий Хәбиров Башҡортостанда туризм үҫешен яҡшы баһаланы


Марат Мәһәҙиев: Ҡағиҙә боҙған һыу инеүселәргә яза биреләсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМарат Мәһәҙиев: Ҡағиҙә боҙған һыу инеүселәргә яза биреләсәк\n17:54, 22 июля 2010 Йәмғиәт\nБөгөн Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы ағымдағы йылдың алты айына йомғаҡ яһау буйынса сбор үткәрҙе.\n— Дөйөм алғанда һөҙөмтәләр яҡшы, — тип белдерҙе брифингта РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы начальнигы Марат Мәһәҙиев. — Әле беҙ идара системаһын камиллаштырыу өҫтөндә эшләйбеҙ: берҙәм диспетчер хеҙмәте ойошторабыҙ. Проблемалы райондар бар, әлбиттә, әммә һөҙөмтәлә барыһы ла хәл ителәсәк. Барлыҡ бүлексәләр менән видеоконференция режимында аралаша алабыҙ. Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан яңы техник характеристикалы автомашиналар ҡайтарылыуын көтәбеҙ.\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре өсөн йыл ябай булманы: йәйге ҡоролоҡ янғындар иҫәбен арттырҙы. Хөкүмәт өҫтәмә хәүефһеҙлек сараларын күҙаллаған янғынға ҡаршы махсус режим индерҙе. Ярты йыл эсендә 2257 янғын үтте (сағыштырыу өсөн: уҙған йылда — 2202), 169 кеше һәләк булды, 180 —йәрәхәттәр алды. Янғын мәлендә ут һүндереүселәр 847 кешене һәм 660 миллион һумдан ашыу суммалыҡ матди ҡиммәттәрҙе ҡотҡарҙы.\n2010 йылдың беренсе ярты йыллығында һыуҙа 67 кеше һәләк булды. Быйылғы йылда һәр муниципалитет үҙенең пляжын билдәләп, уны хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренә ярашлы йыһазландырырға бурыслы ине. Был һыуҙа бәхетһеҙлек осраҡтарын профилактикалауҙа ҙур роль уйнаны. 90 проценттан ашыу ғәҙәттән тыш хәл һыу инеү өсөн тәғәйенләнмәгән урында булған, һәм шуларҙың яртыһынан күберәгендә һыу инеүселәрҙең айыҡ булмауы асыҡланған.\nҠотҡарыусылар йәнә тәғәйенләнмәгән урындарҙа, ҡалҡыуыстарҙан үтеп, спиртлы эсемлектәр ҡулланғандан һуң һыу инеүселәргә штрафтарҙы ярайһы арттырған (хәҙер 300-ҙән 500 һумға тиклем) «Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында» республика законына индерелгән үҙгәрештәр ҙә быйыл йәй үҙ ролен үтәренә өмөтләнә.\nТеги: брифинг, ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы


Күгәрсен районының Мораҡ ауылында ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө киң билдәләнде\nБайрам уңайынан үҙәк дауаханала яңы тыуған сабыйҙар һәм уларҙың ата-әсәләре тәбрикләнде. Көндөң икенсе яртыһында илле йылдан ашыу бергә ғүмер итеүсе парҙарҙы ҡотлау тантанһы үтте. Алтын туйҙар Мораҡ район никах теркәү залында барҙы. Өлкәндәргә төрлө тарафтарҙан килгән бүләктәр, маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды. Ә кис район мәҙәниәт һарайында йәш ғаиләләр өсөн конкурс ойошторолдо. Райондың үҙешмәкәр артистары концерт ҡуйҙы. Сәғәт төнгө ун икене һуҡҡанда бәхетле парҙар күккә йөрәк формаһындағы шарҙар осорҙо.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №43, 28 октябрь - 3 ноябрь, 2017 - Информационные страницы\n№43, 28 октябрь - 3 ноябрь, 2017\nТЫУҒАН ЙОРТ ЙЫЛЫҺЫ ТАРТА\nКөн һайын эшкә барғанда, беҙҙең йорт янындағы былтыр ғына ишектәрен асҡан өр-яңы, һәләк ҡупшы балалар баҡсаһы янынан үтергә һәм көн һайын тип әйтерлек ошо баҡсаның семәрле кескәй генә ҡапҡалары янында ҡысҡырыш, әр, илаш-тартыш күренешенең ихтыярһыҙ шаһиты булырға тура килә. Айырыуса бер көн 3-4 йәштәрҙәге ҡыҙыҡайҙың кескәй генә ҡулдары менән әлеге семәрле ҡапҡаға сытырҙатып йәбешеп: "Не хочу!"- тип сәрелдәүе, ярһыған әсәнең баланы йолҡа тартып, түпәләй-түпәләй баҡса ишегенә табан һөйрәкләүен күргәндән һуң туҡталышыма урау булһа ла икенсе юлдан йөрөй башланым...\nҠАҒИҘӘҺЕҘ АЛЫШ АЯУҺЫҘ ҘА БУЛА, КҮРӘҺЕҢ\nКүп тапҡырҙар донъя чемпионы: "Үҙенең "мин-мин"леген еңә алған кеше, күңелһеҙ хәлдәрҙе, бәхәстәрҙе физик көс ҡулланмай ғына хәл итә алған кеше - батырҙарҙан-батыр", - тип, яуап бирҙе.\nБЕҘҘЕҢ ХАЛЫҠ КҮСМӘ ТҮГЕЛ, Ә САУҘӘГӘР ҘӘ, ИГЕНСЕ ЛӘ, СӘНӘҒӘТСЕ ЛӘ БУЛҒАН\nАкадемик Миллерҙың яҙмаларынан күренеүенсә, башҡорт ерҙәре бөгөнгө Себерҙең Төмәненә бер аҙ ғына барып етмәгән. Көнбайыш сиктә иһә данлыҡлы Зәй шишмәһе лә беҙҙең ерҙәргә ингән.\nЫСЫН БӘХЕТТЕ МАҠСАТЫҢА ҠАРАЙ ХӘРӘКӘТ ИТКӘНДӘ ТАБАҺЫҢ\nУңыштың нигеҙе күпселектә ҡараш киңлегенә һәм эрудицияға барып ялғана. Шуның өсөн дә күп уҡырға, ҡыҙыҡһынырға - быларҙың барыһын да үҙ ваҡытында эшләргә - мәктәптә башлап, ғүмер буйы дауам итергә кәрәк.\nИКЕ УТ АРАҺЫНДА ШИК-ШӨБҺӘ, КҮЛӘГӘ ЮҠ, БАР НӘМӘ АҢЛАЙЫШЛЫ, ЯБАЙ\nБөгөн төрлө кимәл, бигерәк тә район, ауыл депутаттары, ауыл биләмәләре башлыҡтары үҙ иңдәренә халыҡ менән фиҙаҡәр эшләү яуаплылығын алһа, беҙ ыңғай үҙгәрештәргә йөҙ тотор инек.\nКӨҘГӨ ҠАТЫҠ БАЙРАМЫ\nКүбек майы шуныһы менән ҡиммәт: унда холестерин бөтөнләй юҡ. Шундай бер ысулды һеҙгә лә өйрәтә алам: 500 грамм ауыл ҡаймағына айыртылған ауыл һөтөнән 2 литр ойотҡо һалаһың да, май яҙылғансы бешәһең дә бешәһең.\nӘСӘ ҺӨЙӨҮЕ БӘХЕТЛЕРӘК ИТӘ БАЛАНЫ\nҒаилә тормошом килеп сыҡманы. Ир менән йәшәүҙең дә үҙ нескәлектәре барлығын һуңлап аңланым. Мине бит ул тормошҡа берәү ҙә әҙерләмәне. Хәҙер килеп шуны аңлайым: атайыма ундай ҡатын менән йәшәү ауыр булғандыр.


Мао — шағир\nМао — шағир07.10.2015\nҠытай халҡының бөйөк улы Мао Цзэ-дун — ҡапма-ҡаршылыҡлы шәхес. Заманында Советтар Союзында уны дошмандар исемлегенә лә индергәйнеләр. Бөгөн инде беҙ шуны танырға мәжбүрбеҙ: социализм идеяларына хыянат итмәгән һәм юлбашсылары Мао күрһәткән юлдан тайпылмаған ҡытай халҡы сәнәғәттә лә, ауыл хужалығында ла юғары ҡаҙаныштарға өлгәште, үҙ-үҙен туйҙырып ҡына ҡалмай, ситкә лә аҙыҡ-түлекте, киң ҡулланылыш тауарҙарын күпләп сығара.\nМиндә Мао Цзэ-дундың бик һирәк осрай торған китабы бар. Унда юлбашсының егермеләп шиғыры тупланған. Маоның шағир ҙа булыуын күптәр белмәй. Йыйынтыҡ 1959 йылда Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә рус теленән тәржемә ителеп баҫылған. Шиғырҙарҙы күренекле шағир Ҡадир Даян һәм Ү. Ғимаҙиев (ҡыҙғаныс, кем икәнлеген асыҡлай алманым) тәржемә иткән.\nЙыйынтыҡ башында Мао Цзэ-дундың “Шикань” (“Шиғриәт”) журналы мөхәррире, шағир Цздан Ҡэ-цзяға мөрәжәғәт хаты иғтибарҙы йәлеп итә. “Һеҙҙең теләгегеҙҙе үтәп, үҙем хәтерләгән иҫке стилдәге шиғырҙарымды... ебәрәм. Үҙегеҙ теләгәнсә эш итеүегеҙҙе һорайым... “Шикань” журналында күберәк яңы шиғырҙар баҫылырға тейеш, тигән уйҙамын, сөнки миндәге иҫке стиль барыбер йәш быуында фекерҙе тотҡарлай...” — тип яҙа Мао Цзэ-дун.\nУҡыусыларға мин ҡытай юлбашсыһының өс шиғырын тәҡдим итмәксемен. Икәүһен — “Лоушань заставаһы” һәм “16-шар һүҙҙән торған өс шиғыр”ҙы — Ү. Ғимаҙиев тәржемәһендә, ә “Чанша” исемлеһе үҙ тәржемәмдә (руссаһын табып, яңынан ауҙарҙым) бирәм. Бәлки, әлеге әҫәрҙәр Мао Цзэ-дун кеүек күп яҡлы шәхесте яңы юҫыҡта асырға ярҙам итер.\nҺалҡын бер көн.\nИнде ҡара көҙ ҙә.\nСянцзян ярҙарына биҙәк һалған.\nТау һәм ҡыуаҡтарҙы һыуыҡ көҙөм\nБыйыл йәнә ҡыҙыл төҫкә манған.\nЗөбәржәт һыу — балыҡсылар өсөн\nМауыҡтырғыс урын әле лә.\nҺыу өҫтөнән йылғыр ыласындар\nКүккә ҡарап уҡтай кәйелә.\nҠояш сағыуында ынйымы ни!\nБәҫ ҡаплаған үлән, ағасты.\nҮргә атылған балыҡ өсөн дә бит\nҮтә танһыҡ икән азатлыҡ.\nСыбар киңлек алыҫ-алыҫтарға,\nҠараңғыға китеп юғала.\nӘҙәм балаһына идара иткән\nБерәй көс бармы фани донъяла?\nАлыҫтарҙа ҡалған яҙҙы иҫләп,\nДуҫтарымды бөгөн һағынам.\nИрек өсөн янып-көйгән саҡҡа\nБер ҡайтырға ине яңынан.\nХыяллана, бәхәсләшә инек,\nБеҙҙең өсөн абруй юҡ ине.\nШиғыр уҡып, елгә ҡаршы барғас,\nКүңелдәр ҙә бөтөн, туҡ ине.\nҮтте инде ҡыйыу, йәш ваҡыттар...\nЕлгә ҡаршы йөҙгән кәмәбеҙ.\nТулҡындарға бәрелеп, туҡтап ҡалды...\nХыялдарҙан азат... һәммәбеҙ.\nИҫкәрмә: Чанша — Ҡытайҙың көньяғындағы ҙур административ һәм мәҙәниәт үҙәге, Хунань провинцияһының баш ҡалаһы. Ошо провинцияның Сянтань өйәҙе Шаошань ауылында 1893 йылда Мао Цзэ-дун донъяға килгән.\nСянцзян — Хунань провинцияһындағы ҙур йылға.\nҮткер еле иҫә көнбайыштың,\nТаң алдынан донъя мәж килә.\nИшетелә ҡаҙҙар ҡаңғылдауы,\nТаңғы тоноҡ ай ҙа бәҫ кенә.\nБорғо уйнай таңда, аттар шаҡ-шоҡ баҫа...\nУйлама һин, ныҡ һаҡлана, тип, застава.\nБыл урында торманыҡ беҙ ҡамап оҙаҡ —\nКискә уны өҫкө яҡтан үттек урап.\nТауҙар, тауҙар, диңгеҙ кеүек зәңгәр улар,\nКиңлектәргә ҡояш түгә ҡандай нурҙар.\nИҫкәрмә: Лоушань заставаһында Ҡытай Ҡыҙыл Армияһы хәрәкәт иткән. Был шиғырҙы Мао армияның 1934 — 1935 йылдарҙағы Бөйөк походы ваҡытында яҙған.\nторған өс шиғыр\nМин эйәрҙә, ҡулда ҡамсы, сапҡын ат бар.\nӨҫкә ҡара —\nҠул етерлек, ер менән күк яп-яҡындар.\nГүйә, диңгеҙҙәге ярһыу, сал тулҡындар.\nӘйтерһең дә, яуҙар барған саҡта,\nҠыҫырыҡланып, шулай үрә баҫҡан аттар.\nЗәңгәр күкте тишеп, өҫкә ашҡан улар.\nЛәкин шул тау түбәләре\nАҫҡа төшкән күкте терәп ултыралар.


Ҡара сиңерткәләр күбәйеү сәбәпле, Баймаҡ районында ғәҙәттән тыш хәл иғлан ителде\nРайон хужалыктары ере генә түгел, ә кешеләрҙен бесәнлектәре лә зыян күреүе ихтимал. Әле ҡара сиңерткәләр төбәктен Һаҡмар буйы яландарына һөжүм итә.\nСәсеүҙе матур башлаған Баймаҡ хужалыҡтарынын яҡшы уңышҡа өмөттәре юҡҡа сыға күрәһең. Яуым төшөмлө яҙ айы күпте вәғәҙәләгәйне. Әммә яңы күтәрелгән сәсеүлектәргә һөжүм иткән ҡара сиңерткәләр пландарҙы селпәрәмә килтерә. Яуаплылығы сикләнгән «Толпар» йәмғиәтенен тәжрибәле агрономы Петр Божеховский билдәләүенсә, көндәр артабан да шулай эсе һәм томра торһа, сәсеүлектәрҙен күп өлөшөн коткарып булмаясак.\nПетр Божеховский, «Толпар» йәмғиәте етәксеһе: «Ауылда шәхси хужалыҡ тотҡандарҙы ла был хәл ҡыуандырмай. Ерҙең бер квадрат метрында ғына ҡырҡ, ә урыны менән йөҙләгән ҡара сикерткә бар. Көн һайын улар бесәнлектәрҙе лә юҡ итә».\nРафиҡ Ҡасҡынов, Ғәҙелбай ауылында йәшәүсе: «Быға тиклем ауыл халҡы бесәнгә июль урталарында төшһә, хәҙер уларға ла ҡабаланырға тура киләсәк. Хатта ошо көндәрҙә белгестәр ҙә кешеләрҙе бесәнгә төшөргә өгөтләне. Юҡһа мал аҙығы менән проблема булыуын көт тә тор инде».\nСиңерткәләрҙен әүҙемләшеүе эҫе ваҡыттарга тура килә. Термометр баҫкыстары егерме һигеҙҙән ашһа, улар һөжүмгә күсә, ти белгестәр. Был ҡоротоусы сиңерткәләрҙең дым юғалтыуынан һәм һыуға сарсауынан. Йәшел үләндәрҙең һабаҡтары уларға тейешле дым бирә. Бөгөн ҡара сиңерткәләргә ҡаршы көрәшеү өсөн бөтә хужалыҡтарҙың да көсө етмәй. Айырыуса бесәнлектәр һәм айырым сәсеүлектәр химик эшкәртеүгә һәм өҫтәмә сыгымдарға мохтаж. Көҙгө уңыштың байтаҡ өлөшөн һаҡлап ҡалыу Баймаҡ аграрийҙары алдында торған мөһим проблемаларҙың береһе булып ҡала.


Ҡыштың иң һалҡын көнөндә «Йәшлек»тәр быйылғы уңышҡа нигеҙ һалды » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Конкурстар » Ҡыштың иң һалҡын көнөндә «Йәшлек»тәр быйылғы уңышҡа нигеҙ һалды\nҮткән аҙнаның башында уҡ шәмбе, йәкшәмбелә ҡыш үҙенең асыуын күрһәтәсәген, сатнама һыуыҡ буласағын белеп, был ял көндәрендә өйҙә генә ултырырға ниәтләгәйнек. Тик журналисты аяҡтары ашатыуы билдәле бит инде. Эшебеҙ шул – 40 градус тирәһенә етеп килгән һалҡын көндә бөтөн редакция коллективы менән Стәрлебаш районына командировкаға йүнәлдек. Дөрөҫөн генә әйткәндә, йүнле хужа этен дә тышҡа сығармаҫлыҡ бер көн ине ул. Шулай ҙа күңел таңдан алып күтәренке булды, ни тиһәң дә, гәзитебеҙҙең тоғро дуҫына, 2011 йылдың тәүге ярты йыллығына тиражды теп-теүәл билдәләп, «Йәшлек»-фараз» уйынында еңеп сыҡҡан Стәрлебаш районының Түбәнге Аллағыуат ауылында йәшәүсе Рафаил Ишһаринға вәғәҙә иткән бүләкте тапшырырға ниәт. Абсолют еңеүсегә тәғәйен бүләк шул – редакция коллективы хужаның йортона барып, бер көн буйы хужалыҡ эштәрен башҡарырға ярҙам итә.\nМәктәпте тамамлап, БДУ-ның журналистика бүлегенә уҡырға ингәс тә, өләсәйем миңә һәйбәттән быйма баҫтырғайны. Йәнәһе, яратҡан ейәнсәрен өшөп-туңып юлда йөрөү көтә. Уны ҡалаға көсләп-көсләп биреп ебәрҙе һәм ҡап-ҡара быйма әллә нисәмә йыл балконда тик ятты. Ана шул быйма иҫкә төштө бит! Стәрлебашҡа командировкаға быйма кейеп, өләсәйемә мең рәхмәт уҡый-уҡый, юлға сыҡтым. Коллегаларым да бик ҡалын кейенгән, Рафаил ағай урманға һунарға алып сыҡһа ла, бирешмәҫкә оҡшап торалар! Алдан уҡ әйтеп ҡуяйым – Түбәнге Аллағыуатта урман әллә ни булмай сыҡты, һунар тураһында һүҙ ҙә юҡ.\nИртән һауа температураһы 35 – 37 градус тирәһе һыуыҡ ине. Юл буйы машинаның борт компьютерынан күҙәтеп барабыҙ – һал-ҡыыын... Температура 28-ҙән дә күтәрелмәй.\n«Йәшлек» киләсәккә юл һалды\nКүтәренке күңел менән Түбәнге Аллағыуатҡа барып еткәндә, төш тә етмәгәйне әле. Хужаның уңғанлығы – ҡапҡа төбөнән, хужабикәнең булдыҡлылығы тупһа төбөнән билдәле, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр – Рафаил ағайҙың йорто алды матур итеп көрәлгән булып сыҡты. Беҙ шундуҡ: «Их, беҙгә эш тә ҡалмаған, ахырыһы, бында», – тип аптыраша уҡ башланыҡ. Ихласлап өйгә саҡырған хужалар – Рафаил ағай менән Гөлсирә апайҙың йортона үтеп ингәс тә, тәүге һорауыбыҙ шул булды – нисек итеп тиражды шул тиклем теп-теүәл күҙалларға мөмкин? Баҡтиһәң, Рафаил ағай «Стәрлебаш Вангаһы»ның үҙе булып сыҡты, ул быға тиклем дә «Йәшлек»-фараз» конкурсында ҡатнашҡан һәм һәр ваҡыт тиерлек еңеүҙең эргәһендә генә булған. Стенала «Йәшлек»тән алынған диплом да элеүле тора, Рафаил Ишһариндың ошо конкурста еңеүселәрҙең береһе икәнлеген иҫбатлай. Әммә был тиклем теүәл итеп күҙаллауы беренсе тапҡыр. «Йәшлек» тарихында ла был «премьера» – Рафаил ағайға тиклем бер кем дә буласаҡ тиражды ул тиклем дөп-дөрөҫ фараз итә алманы. Ә Рафаил Ишһарин 16150 дана тип фаразлаған һәм был, ысынлап та, тап шулай килеп сыҡты!\n– Фаразлаусы үҙем булһам, республикала барған бөтә конкурстарҙы күҙәтеп, мине шунда ҡатнашырға дәртләндереп тороусы – Гөлсирә апайығыҙ, – ти Рафаил Ишһарин. – Ултырып уйланым, төрлөсә фаразланым. Көҙөн халыҡтың аҡсаһы аҙыраҡ була, балаларын уҡытырға ебәрәләр бит, тимен. Шулай ҙа тиражды бөтөнләй кәметеп тә ебәрге килмәй – ни тиһәң дә, «Йәшлек»тең абруйы көслө, халыҡ яратып уҡый. 16149 тип яҙырға ла йыйынғайным, тик: «Гәзитебеҙ пар ҡанатлы булһын!» – тип тағы ла берҙе өҫтәнем. Тиражды яҙҙым да, онотмаҫ өсөн үҙемә лә теркәп ҡалдырып, хатты редакцияға ебәрҙек (әйткәндәй, Рафаил ағай һандар, факттар менән эш итергә бик ярата, уның махсус кенәгәһе лә бар, шунда бик күп нәмәләрҙе теркәп барып, балаларына еткерә, һығымталар яһап, йәштәргә аҡыл бирә).\n– Хатты ебәргәс, өмөтләнеп көтәбеҙ, – тип һүҙгә ҡушылды Гөлсирә апай. – Тиражды күҙәтеп барам, их, етмәй генә шул бабайым яҙған һанға! Бер заман гәзиткә яҙылыу ваҡытын оҙайтыуҙары хаҡында хәбәр иттеләр, күңелгә йылы инде. Почтала ҡатындар менән гәп һатып торғанда, «Йәшлек»те алып ҡараһам, тиражы 16150 тип яҙылған! Ҡыуанысымдың иге-сиге булманы, подписканы оҙайтмаһындар ине, тип теләй-теләй өйгә елдерҙем. Шөкөр, был юлы еңеү тап беҙҙең ғаилә бәхетенә тейҙе!\nШул тиклем ихлас ҡыуанған Рафаил ағай менән Гөлсирә апайҙың хужалығы ҙур ғына булып сыҡты, улар, мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап, төрлөһө төрлө яҡҡа таралған балаларын ял, байрам көндәрендә бергә туплап, гөрләтеп йәшәй. Картуф баҡсалары ла ҙур ғына. Беҙҙең өлөшкә шул баҡсала ҡар тотоу эше төштө. Ҙур ғына көрәктәрҙе алып, картуф баҡсаһында эшкә керештек. Эшләгән кеше һалҡынға бирешеп тормай инде – рәхәтләнеп ҡар көрәйбеҙ, Рафаил ағайҙың улы Рәмзил Ишһарин менән беҙҙең баш мөхәррир Артур Дәүләтбәков иң алдан барһа, сәркәтибебеҙ Ләйсән Мөлөкова, ҡарҙы тупраҡ күренгәнгә тиклем көрәргә маташып, арттараҡ ҡалды. Рәхәтләнеп кенә фотоға төшөрөргә лә мөмкинлек юҡ, фотоаппарат туңа ла ҡуя.\n– Буранлап яуған бөтөн ҡар һеҙҙең баҡсала ҡалһа, күршеләр нимә эшләй инде? – тип шаяртам. Ни тиһәң дә, үҙем бындай эштә тәүге тапҡыр ҡатнашам һәм ҡар тотоу тураһында уҡып ҡына белә инем.\n– Ҡыҙым, был донъяла һәр кемдең өлөшөнә төшкән көмөшө, бер ваҡытта ла кеше нәмәһенә хужа булып булмай, – ти Рафаил Ишһарин.\nҒөмүмән, беҙҙең еңеүсе йор, тура һүҙле һәм иҫ киткес аҡыллы кеше булып сыҡты. Гөлсирә апай менән татыу ғаилә ҡороуҙарына быйыл 40 йыл тулған. Дүрт балаға ғүмер биреп, һәр береһен аяҡҡа баҫтырып, ейән-ейәнсәрҙәренең дә шатлыҡ-ҡыуаныстарын күреп йәшәйҙәр. «Бәхетһеҙҙәр генә төрлө-төрлө, ә бәхетлеләрҙең бөтәһе лә бер иш», – тип әйткән боронғо бер аҡыл эйәһе. Был һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Тормошта осратҡан бәхетле ғаиләләрҙең бөтәһе лә бер иш – көслө зат үҙ урынында, гүзәл ҡатын-ҡыҙ үҙ өлөшө менән бәхетле. Ишһариндар ҙа шулай уҡ – Рафаил ағай ныҡлы ғаилә башлығы, һәр һүҙен уйлап ҡына әйткән аҡыллы ир. Ә Гөлсирә апай, тәү ҡарашҡа ябай ғына ауыл ҡатыны булыуына ҡарамаҫтан, ысын мәғәнәһендә «мозговой центр», идеялар биреүсе, кәрәк ерҙә тормош иптәшен күтәреп ебәреүсе ипле зат. Шундай матур ғаиләләр менән аралашыуы беҙгә, йәштәргә, үҙе бер тормош мәктәбе ул.\nКүмәкләгән – яу ҡайтарған, тиҙ арала картуф баҡсаһында эште тамамланыҡ. Буласаҡ уңышҡа нигеҙ һалынды, тимәк. Хәҙер рәхәтләнеп мунса инәһе һәм кисен, клубҡа барып, Түбәнге Аллағыуат халҡы менән осрашыуҙа ҡатнашаһы ғына ҡалды.\nҺалым түләргә теләмәүселәр тоҡомо\nҒөмүмән, Аллағыуат ауылы халҡы ябайҙан түгел. Улар һалым түләүҙән ҡасып йөрөгәндәр иҫәбенән. Әлбиттә, был һүҙҙәр бөгөн шаяртыу ғына. Шулай ҙа Аллағыуаттың тарихы хаҡында аҡҡа ҡара менән: «Ауылға ХVIII быуаттың 70-се йылдарында Аллаҡеүәт ҡарт нигеҙ һалған. Ул быға тиклем Салауат ҡалаһы тирәһендә йәшәгән һәм, Стәрлетамаҡ тракты төҙөлгәндән һуң, ҙур һалым түләүҙән ҡасып, Ашҡаҙар буйына килеп йәшәй башлаған», – тип яҙылған. Бөгөн Аллағыуатта Аллаҡеүәт ҡарттың тоҡомо – ейәндәре Ҡолһары, Ишһары, Ҡолкилде, Рәжәбтең нәҫелдәре йәшәй.\nҠыҫҡаһы, ауылдың тарихын өйрәнә-өйрәнә, клубҡа халыҡ менән осрашыуға барҙыҡ. Ашҡаҙар буйында йәшәгәнгәме, Аллағыуат ауылы халҡы үҙендә моңдо ла, дәртте лә берҙәй туплаған булып сыҡты. Ҡотлауҙар, фекер алышыуҙарҙан һуң концерт башланды. Ана шунда күренде лә инде Түбәнге Аллағыуат халҡының булмышы, таланты. Владик Бикташев «Бейеш»те башҡарыу өсөн сәхнәгә сыҡҡас, янымда ултырған халыҡ: «Беҙҙең ағайға микрофон кәрәкмәй ул, артыҡ була», – тип бышылдағайны, был һүҙҙәр ысын мәғәнәһендә дөрөҫ булып сыҡты. Бер кешегә шул тиклем моңдо һәм шул тиклем матур көслө тауышты Хоҙай нисек йәлләмәй биргәндер?! Мәктәп уҡыусыһы ғына булыуына ҡарамаҫтан, үҙен республикала ла танытып өлгөргән үҫмер-музыкант Роберт Мәүлетҡоловтың үҙе ижад иткән көйҙәрен башҡарыуы күңелдең ете йоҙаҡ артында йәшеренгән ҡылдарын да сиртеп ебәрҙе. Уның сығышы һәр ваҡыт көслө алҡыштарға күмелә икән. Ғәмүмән, егет ҙур өмөттәр уята, беҙ ҙә Робертҡа уңыштар ғына теләйбеҙ.\nӘлбиттә, «Йәшлек» үҙе лә таланттарға бай. Үҙ хәбәрсебеҙ Сибәғәт Рахманғолов Түбәнге Аллағыуат халҡына үҙе яҙған йырҙарын бүләк итте. Ә инде гәзитебеҙҙең дуҫы, сканвордсы Илдар Ғәбитов йор һүҙҙәре менән күңелдәрҙе күтәреү генә түгел, хатта фокустар ҙа күрһәтеп, барса халыҡты таң ҡалдырҙы. Дөрөҫөн генә әйткәндә, ҡайһы бер коллегаларыбыҙҙың таланттарын ябай эш көндәрендә үҙебеҙ ҙә белеп бөтмәйбеҙ. Ана шундай матур осрашыуҙар ваҡытында инде күптән белгән кешеләр бөтөнләй икенсе яҡтан асыла, камиллаша. Тимәк, бындай сараларҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ һәм уларҙы артабан да үткәреп торорға кәрәк.\n«Гәлсәр һандуғас» телефестивале еңеүсеһе, республиканың йәш, талантлы йырсыларының береһе Зилиә Бәхтиеваның сығышы осрашыуға айырыуса йәм өҫтәне. Халыҡ Зилиәне сәхнәгә ҡат-ҡат сығарып йырлатты, уның йырҙарына ҡушылып йырламаған кеше ҡалмағандыр.\n«Бер осрашыу үҙе бер ғүмер» тигән һүҙҙәрҙең тәрән мәғәнәһен шунда аңланыҡ – осрашыуға килгән халыҡтың ихласлығы, үҙешмәкәр артистарҙың таланты һоҡландырырлыҡ, фәһем алырлыҡ. Әлбиттә, бындай осрашыуҙарҙы ойоштороусылар ҙа кәрәк. Шундай кешеләр булмағанда, бер кемде лә туплап булмай. Ошо урында урындағы ауыл хакимиәте башлығы Зифа Ҡолһаринаның, мәҙәниәт йорто директоры Ғәтиә Бикташеваның тырышлығын, халыҡты туплау, матур осрашыуҙар ойоштороуға һәләтен билдәләп үтергә кәрәк.\nТүбәнге Аллағыуат ауылына почта ваҡытында килә. Һәр хәлдә, шәмбе көн «Йәшлек»те сәғәт ике тулырға биш минут ҡалғас уҡ почтальон Гөлфиә Ильясова таратып сыҡты. Уның әйтеүенсә, ауылда иң күбе район гәзитен алдырһалар, икенсе урынды «Йәшлек» бер кемгә лә бирмәй. Ауылда ғына түгел, районда ла республика гәзит-журналдары араһында «Йәшлек» лидер булып тора, тип әйтеү һис арттырыу булмаҫ.\n«Йәшлек» бүләк иткән бәхет\n– 43 йыл буйы колхозда ҡара таңдан дөм-ҡара төнгә тиклем эшләп, бындай бүләк, дипломдар алғаным юҡ ине әле! – тине «Йәшлек»-фараз» конкурсының еңеүсеһе Рафаил Ишһарин. – Рәхмәт «Йәшлек»кә, ябай халыҡты күрә белгәне, ҙурлағаны өсөн! Бөтә гәзит уҡыусыларға ла әйткем килә: яҙылығыҙ үҙебеҙҙең матбуғатҡа, был тормошта бәхетегеҙҙе һынап ҡарарға тартынмағыҙ – конкурстарҙа, уйындарҙа ҡатнашығыҙ. Бер осрашыу үҙе бер ғүмер бит, ошолайтып байрамдар ойоштороуға ни етә?!\nРуслан ҒӘЙНЕТДИНОВ фотолары.\nСығыу ваҡыты 26-02-2011, 14:52 | Ҡаранылар: 2160\n«Йәшлек» менән бергә булдыҡ, бергә ҡалабыҙ!»


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӨРӘГЕНДӘ ҠОЯШ ЙӨРӨТӨҮСЕ - 2016 - Мәҡәләләр\nЙӨРӘГЕНДӘ ҠОЯШ ЙӨРӨТӨҮСЕ\nМилләтебеҙҙең күренекле улы Рәшит Закир улы Шәкүревтың исем-дәрәжәләрен һанай башлаһаң, бик оҙонға һуҙылыр ине. Шуға күрә уларҙың ҡайһы берҙәрен әйтеп үтеү менән генә сикләнәйек: шағир, топонимика белгесе, Салауат Юлаев ордены кавалеры, филология фәндәре докторы, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре... Яҙыусы Рәшит Солтангәрәев үҙенең бер мәҡәләһендә: "Рәшит Шәкүрҙең рәсми вазифаһы - "Башҡорт энциклопедияһы", - тигәйне. Эйе, күп һанлы әҙәби-мәҙәни-ғилми-энциклопедик китаптар сығарған Рәшит Шәкүрҙең рәсми булмаған, тик халыҡ телендә генә йөрөгән башҡа исемдәре лә бар. Улар, һәр хәлдә, исем үк булмаһа ла, айырым һүҙбәйләнештәр, хатта ниндәйҙер сетерекле һәм ҡыҙыҡлы ваҡиғаларға бәйле лаҡаптар рәүешендә лә йөрөй. Бына улары инде күптәргә таныш та түгелдер. Икенсенән, беҙ хөрмәтле замандашыбыҙҙың дөйөм күҙгә күренмәгән ана шул яҡтары аша шәхесенең тағы ла байтаҡ күркәм яҡтарын аса алабыҙ. Тик шул йүнәлештә уның хаҡында һүҙ алып барайыҡ. Уларҙы уҡыусы оло шәхес хаҡындағы дөйөм ҙур һүҙҙең айырым штрихтары итеп кенә ҡабул итһен. Бәйәнемдә Рәшит Шәкүр хаҡында "Ағиҙел" журналында төрлө йылдарҙа баҫылған мәҡәләләрҙән өҙөктәр файҙаландым.\nУл алдаша белмәй\n1971 йылдың йәйге бер көнөндә Мәскәүҙә төрлө юғары уҡыу йорттарында, аспирантураларҙа уҡыған башҡорт йәштәре үҙҙәре белем алған башҡа йәштәр менән бергә илебеҙҙең баш ҡалаһынан алыҫ түгел урынына, Десна йылғаһы буйына ял итергә сыға. Йәштәр йылға буйында футбол һәм башҡа уйындар менән мәж килеп, төндә усаҡ янында күңел асып, иртәгеһенә тағы ла көнө буйына ял итеп, кискә генә ҡайтырға сыға. Уларға автобус туҡталышына тиклем урман аша 4-5 саҡрым ара үтергә тура килә. Йәштәр юлдың уртаһына еткәс, мажараға осрай. Баҡтиһәң, егеттәр менән бергә ҡайтып килгән ҡыҙҙар араһында иң сибәре булған Светлана самоволкаға сығып, бер аҙ төшөрөп алған ефрейтор һәм бер һалдат менән әңгәмә ҡороп ебәргән икән. Әңгәмәһе әңгәмә, кем менән кем һөйләшмәй, һалдаттар бер заман Светлананы һәм уның әхирәтен шарылдатып урман эсенә табан һөйрәкләй башламаһындармы.\nӘрмелә сержант булып хеҙмәт итеүсе егеттәрҙең береһе ситуацияны аңлап, һалдаттарҙы бойороҡло тауышы менән урынына ҡуя һәм ҡыҙҙарҙы етәкләп, артабан автобусҡа табан атлайҙар. Әммә ҡулдарынан ҡыҙҙарҙы тартып алып киткәндән һуң "һемәйеп ҡалған" теге ике һалдат, башҡа хеҙмәттәштәрен эйәртеп, 20-25 һалдат студенттарҙы уратып ала. Шул саҡ егеттәр ҡойманан таҡталар һурып алып, һуғышырға әҙерләнә. Һалдаттар иң тәүҙә теге сержант егетте уратып алып, береһе һалдат ҡайышы менән һелтәнеп битен ҡаната. Артабанғы ваҡиғалар шулай дауам итә:\n"... Шәкүр алпамыша кеүек ғәйрәтләнеп, йүгерекләп йөрөп, үҙенән бәләкәйерәк һалдаттарҙы йыға һуға ла, ара-тирә көслө тауышы менән: "На помощь! На помощь!"- тип һөрәнләй. Тәбәнәгерәк, әммә етеҙ кәүҙәле Рафаэль Ағишев, ҡулына күҫәк тотоп, яҡынлаған һалдаттарҙы төрткөләп-киҙәнеп ҡыуа. Рәфис тә, юғары бокс техникаһын ҡулланып, һөжүм итеүселәрҙе кире ҡағып йөрөй. Һуғышырға ынтылған, әммә күҙлеге осоп китеп, шуны эҙләп ваҡыт уҙғарҙан Фәүҡәт Ҡыҙрасов менән Миҙхәт Мәмбәтов ҡыҙҙарҙы бер урынға йыйнап, ҡарауыллап йөрөй. Урал Ураҡсин, дипломат булараҡ, һалдаттар менән һөйләшеп килешергә тырыша...\nБитемдәге яраны һөртә-һөртә, ғәфү үтенеп, Светлана башын минең күкрәккә һалды ла, илап ебәрҙе. Автобустағы халыҡты ла, беҙҙе лә хайран ҡалдырып, Фәйзрахман Ярышев иҫ китмәле тауыш менән яңғыратып йырлап ебәрҙе... Рәшит Шәкүр уйсан тауыш менән миңә өндәште: "Хәлил, һиңә рәхмәт! Һин булмаһаң, хурлыҡҡа ҡала инек..." Форсаты булһа, ул миңә орден уҡ булмаһа ла, берәй миҙал биреп ҡуйыр ине. Ышанмаһағыҙ, Шәкүрҙең үҙенән һорағыҙ, ул алдаша белмәй..." Иҡтисад фәндәре докторы, философия фәндәре докторы, Рәсәй Фәндәр академияһының философия институтында эшләүсе Хәлил Барлыбаевтың "Яҙмыш - һикәлтәле юл" ("Ағиҙел", 2013, 6-сы һан) тигән яҙмаларынан алынды был мажаралы ваҡиға. Ул саҡта, 1969-1972 йылдарҙа, Рәшит Шәкүр СССР Фәндәр Академияһында аспирантурала уҡый. "Алпамыша кеүек ғәйрәтләнеп" тәртипһеҙ һалдаттарҙы егеттәр ысулы менән тәртипкә ултыртып йөрөүсе Рәшит Шәкүрҙе күҙ алдына килтерһәң, рәхәтләнеп көлгө килә. Ә бит ул шунсама һалдаттар уратыуында уға ла, башҡа егет-ҡыҙҙарға ла көлкө булмағандыр. Бында тормошҡа гуманистик ҡарашлы Рәшит ағайҙың ярҙам һорап ҡысҡырыуын шулай ғына аңларға булалыр: ул был мәғәнәһеҙ ҡабырға һанашыуҙы тиҙерәк туҡтатырлыҡ көстәрҙе ярҙамға саҡырған.\nХәлил Әбүбәкер улы Рәшит Шәкүрҙе "алдаша белмәй" тигән. Әммә "алдаша белмәй" тигәнде логика буйынса "хәҡиҡәткә тоғро" тип әйтергә лә була бит әле. Ул сағында барыһы ла үҙ урынына ултыра. Яйы сыҡҡанда Рәшит ағайҙан был хаҡта һорашҡас, ул шулайыраҡ яуап бирҙе: "Принципиаль, етди мәсьәләләр хаҡында һүҙ барғанда, алдашмайым, үҙемә һәм башҡаларға нисек кенә ҡыйын булһа ла, хәҡиҡәтте әйтергә тура килә. Ә мәрәкә һүҙ һөйләшеп көлөшкәндә, кеше күңелен уйлап, алдаштырғылап та ебәрәһең инде ул... "\nЭнә күҙәүенә ҡарап...\nҮткән быуаттың һикһәненсе йылдар аҙағында Рәшит Шәкүр хаҡында: "Энә күҙәүенә ҡарап, сәғәттәр буйына телмәр һөйләй ала", - тигән һүҙ йөрөнө. Уның бындай һәләте, иң беренсе нәүбәттә, киң эрудициялы, энциклопедик белемгә эйә булыуы хаҡында һөйләй. Беҙ ғалимдың һәм шағирҙың бындай ҡыҙыҡлы сығыштарын баш ҡалабыҙҙың Нефтселәр мәҙәниәт һарайындағы "Аҡ тирмә" клубында тыңлай торғайныҡ. Тап шул йылдарҙа (1989-1991) Рәшит Шәкүр "Урал" башҡорт халыҡ үҙәген етәкләне. Сығыштары оҙон-оҙаҡҡа һуҙылып китһә лә, тәрән йөкмәткеле, фәһемле, йөрәктәрҙе тетрәтерлек булды.\nИкенсенән, Нефтселәр мәҙәниәт һарайы кеүек меңдән ашыу кеше һыймалы залға йыйылып, башҡорттар ХХ быуаттың ҡайһы йылында һуңғы тапҡыр үҙ телендә аралаша алды икән? Тик үҙ телеңдә ҙур залға йыйылған халыҡ алдында әйтә торған һүҙҙәр күңелдәргә тулып ташҡайны, тамаҡ төптәренә һыҡығайны, күбеһе көйөк, юшҡын булып бәғерҙәргә ултырғайны, йөрәктәрҙе ярғайны. Тап шундай мәлдә, һикһәненсе йылдар аҙағында, туҡһанынсы йылдар башында, заман бик күп аҫыл заттарыбыҙ менән бер рәттән Рәшит Шәкүрҙе лә һайланы һәм халыҡ алдына, майҙанға сығарҙы. Әлбиттә, бындай "халыҡ йыйынына" хоҡуҡты беҙгә үҙгәрештәр заманы алып килде. Әммә ундай үҙгәрештәр ҙә бит юҡтан ғына бар булманы, әйтергә кәрәк, уларҙың тәүге яралғылары 60-сы йылдарҙа уҡ башланғайны. Нәҡ шул 60-сы йылдарҙа Рәшит Шәкүр Башҡорт дәүләт университетының "Шоңҡар" әҙәби түңәрәге етәксеһе булараҡ, башҡортса шиғыр кисәһе үткәреү өсөн деканат, ректорат алдында хоҡуҡ даулап йөрөүселәрҙең береһе була. Беҙ бында утыҙ йыл эсендә шәхестең үҫешеп етеү динамикаһын күрәбеҙ. Мин бында Рәшит Шәкүр "Шоңҡар" әҙәби ижад түңәрәгенә туған телебеҙҙә кисә үткәреү хоҡуғын яулаған, "Урал" башҡорт халыҡ үҙәген ойоштороп, халыҡты йыйған, тип әйтмәйем. Ике осраҡта ла ул ойоштороусыларҙың береһе генә булған, әммә юлбашсы вазифаһын башҡарған.\nРәшит Шәкүрҙең "энә күҙәүенә ҡарап, сәғәттәр буйына телмәр һөйләй алыуы" юғарыла килтергән дәлилдәрҙән тыш, булмышындағы бер сифатына ла бәйлелер. Мәҫәлән, шул уҡ Рәшит Солтангәрәев, тик үҙенә хас кинәйәһе менән уны "һуҙмаҡайлау, ауыр ҡуҙғалыу" тип атаған: "...Ә һуҙмаҡайлау, ауыр ҡуҙғалыу тигәндән, бында дөрөҫлөк тә барҙыр. Берҙән, был булмыштан килһә, икенсенән, эшкә яуаплы, талапсан ҡарауҙандыр. Шәкүр һәр һүҙгә шул тиклем иғтибарлы, яуаплы ҡарай. Беҙ, редакция хеҙмәткәрҙәре, уның был сифатына һоҡлана ла, унан өйрәнә лә, йән дә көйөп ҡуя торғайны. Ниҙер яҙғанда тейешле һүҙен табып урынына ҡуймайынса, ары китмәҫ. Әйтерһең, ошо һүҙ урынына ҡуйылмаһа, ерҙең әйләнеше туҡтай, аҫты-өҫкә килә. Шағир, ғалим шуны һеңдергән: ташҡа баҫылған һүҙ мәңгегә ҡала. Уны дәүерҙең теләһә ҡайһы ваҡытында эҙләп табып, шуны файҙаланып була икәнен аңлай ине. Был да тарих алдындағы яуаплылыҡтан килә..." ("Ағиҙел", "Дала рухы йәшәй ҡалала", 1997, 1-се һан).\n"Энә күҙәүенә ҡарау" - ул үҙ эшеңә, ул ниндәй генә эш булмаһын, тәфсирле, етди мөнәсәбәтте, айырыуса иғтибарҙы талап итә торған сифат. Ул, әлбиттә, нәҡ тел ғилеме, топонимика менән шөғөлләнгән кеше өсөн кәрәкле сифат. Шағир һәм ғалим Рәшит Шәкүрҙең энә күҙәүе аша үт-кәргән хеҙмәттәренең бер нисәһе:\n- балалар һәм өлкәндәр өсөн тиҫтәләгән шиғыр, йыр китаптары;\n- уның редакцияһында "Башҡортостан. Ҡыҫҡаса энциклопедия";\n- ул алты томлыҡ "Башҡорт әҙәбиәте тарихы" авторҙарының береһе;\n- уның туранан-тура ҡатнашлығында сығарылған республиканың топонимик һүҙлеге;\n- бөйөк башҡорт шағиры һәм мәғрифәтсеһе Аҡмулла тураһында монографиялары;\n- тыуған яҡ тарихына, топонимияға бәйле күп һанлы публицистик китаптары, һүҙлектәре;\n- милләтебеҙҙең арҙаҡлы шәхестәре, күренекле улдары хаҡында китаптар, сығыштар, мәҡәләләр һ.б.\nҠая кеүек торорға...\n1812 йылғы Ватан һуғышы башланыуға 200 йыл тулыуға арналған байрам саралары Мәскәүҙә үтте. 2012 йылдың йәйендә беҙ, бер төркөм башҡорт яҙыусылары, илебеҙҙең баш ҡалаһына барып, Рәсәй Яҙыусылар союзы идараһында үткән сарала ҡатнаштыҡ. Переделкино ижад йортонда йәшәнек. Рәшит ағай Шәкүр менән мин бер бүлмәгә эләктек. Мин шунда үҙемә шундай һығымта яһаным: ысын мәғәнәһендәге интеллигент кеше йәмәғәтселек урынында ла, сәй эскәндә лә, йоҡларға ятҡан бүлмәһендә лә - бар урында ла интеллигент булып ҡала икән. Әлбиттә, Рәшит ағай кеүек намыҫлы кешегә үҙе хаҡындағы маҡтау һүҙҙәрен ишетеүе еңел түгел: әммә беҙ бер-беребеҙгә тере сағыбыҙҙа матур һүҙҙәребеҙҙе әйтеп ҡалырға тейешбеҙҙер. Ундай шәхестәребеҙҙең тере сағында ҡәҙерҙәрен белер өсөн...\nШул тиклем теүәл, ғәжәйеп бөхтә кеше Рәшит ағай. Ул үҙен уратып алған кешеләрҙе генә түгел, үҙ-үҙен дә, хатта йоҡлар йоҡоһон да ихтирам итә, көн һайын теүәл бер ваҡытта, сәғәтендә-минутында йоҡларға ята һәм йоҡлап та китә. Бер үк ваҡытта йоҡоһонан уяна. Бер бүлмәлә йоҡлаған өс көн һәм өс төн эсендә уның яғынан миңә ҡамасаулаған, уны һәм мине уңайһыҙ хәлдә тойорға мәжбүр иткән бер тауыш та, ишара ла, хатта ым да булманы. Рәшит ағайҙың тағы бер һоҡланғыс сифаты: ул түҙеп торғоһоҙ ауыр хәлдәрҙә лә, ҡатмарлы ситуацияларҙа ла күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәй, башҡаларға ла ыңғай йоғонто яһарлыҡ ҡөҙрәткә эйә. Бер һүҙ менән әйткәндә - оптимист. Әлбиттә, оптимизмды мәғлүмәт етмәүгә тиңләгән логистар ҙа бар. Улар "ас тамағым, тыныс ҡолағым" тигән принцип буйынса йәшәй. Ә Рәшит ағайҙың оптимизмы, минеңсә, киреһенсә, күп мәғлүмәткә эйә булыуҙан килә торғандыр. Әхмәтзәки Вәлидиҙең "Башҡорт халҡына хушлашыу хаты"нда шундай юлдар бар: "Мин үҙем, боронғоларҙы белгәнлектән, уңышһыҙлыҡҡа осраған сәғәттәрҙә һис бер ваҡыт күңел төшөнкөлөгөнә бирелмәнем..." Быларҙан шундай һығымта яһарға мөмкиндер: халҡының үткәнен, уның тарихи ҡаһарманлығын яҡшы белгән кеше пессимист була алмай.\nМәскәү янындағы экстремаль ситуацияла ҡаушап ҡалмаған Рәшит ағайҙың артабанғы тормошонда ла хатта йәш саҡтағынан да ауырыраҡ хәлдәрҙә тороп ҡалғаны хаҡында беләбеҙ. Шуныһы, һәр осраҡта ла уны хәҡиҡәткә һәм үҙ принциптарына тоғролоғо ҡотҡарып ҡалған. Рәшит Солтангәрәевтың юғарыла телгә алынған мәҡәләһенән тағы бер өҙөктө килтерәйек: "...Баҫылды мөһөрҙәре, иң элек Рәшит Шәкүргә баҫылды. Шуның арҡаһында уға байтаҡ ыҙалар сигергә, ун йылдан ашыу китабын сығара алмай йөрөргә тура килде. Хатта бер ваҡыт уның эше партия өлкә комитетының бюроһына тиклем барып етте. Бюроның ни икәнен өлкән быуын кешеләре яҡшы белә: йә күтәрәләр, йә бөтөрәләр. Бына Рәшит Шәкүрҙе лә килтереп баҫтыралар ошо бүлмәгә. Республиканың ул саҡтағы етәксеһе З. Нуриев егетте бөтөнләй бөтөрөргә түгел, ә ҡурҡытып, рухын баҫып ҡына ҡайтарырға уйлағандыр. Хаким ҡурҡыныс тауыш менән: "Ты что, Шакуров, анархист что ли?" - тип екерә. Йығыл да кит. Әммә егет йығылмай, тыныс һәм ҡаты итеп: "Нет, Зыя Нуриевич, я - коммунист", - тип яуаплай һәм хакимды бер аҙға телһеҙ ҡалдыра. "Әрепләшеп торорға нисек ҡурҡманың?" - тип һораныҡ беҙ аҙаҡ. "Ундай ваҡытта ҡая кеүек торорға кәрәк. Шунда ғына еңеп сығып була", - тине иптәшебеҙ..."\nВәлидиҙәргә хас йылмайыу...\nРәшит Шәкүр үҙе хыялланған идеаль донъяның тарихта тороп ҡалыуы тураһында белдергәйне. Донъяның бөйөк аҡыл эйәһе Лев Толстой күргән Кәрәлек буйындағы Геродотлыҡ аңҡыған башҡорттарҙың йәшәгән заманы, шул заманда йәшәгән халыҡтың хөр рухы, тормошҡа һәм тәбиғәткә мөнәсәбәте - хыялланған донъяһы бына шулар. Лев Толстойҙың биографияһынан, бигерәк тә уның "Тәүбәгә килеү" ("Исповедь") тигән автобиографик яҙмаларынан күренеүенсә, йәш ваҡытында урыҫ армияһында хеҙмәт иткән, башҡа офицерҙар ни эшләһә, шуны эшләгән, хәмер һемергән, кешеләр үлтергән, ҡатын-ҡыҙҙы көсләгән әҙип ғүмеренең бер осоронда ҡылғандары өсөн выждан ғазабы кисерә, сиркәүҙән һәм барлыҡ яҙмаларынан баш тартып, хатта үҙ-үҙенә ҡул һалыр сиккә барып еткәндә буласаҡ ҡайныһы уға башҡорттар араһына барырға кәңәш итә. Әйтергә кәрәк, тап башҡорттар араһында булғанда Толстой кире тормошҡа ҡайта, йәшәүенең мәғәнәһе, маҡсаты барлыҡҡа килә һәм дуҫы, шағир Фетҡа яҙған хатында "башҡорттарҙан Геродотлыҡ аңҡыуы" хаҡында әйтә. Күп йәһәттән урыҫ әҙәбиәте, урыҫ ҡына ла түгел, донъя әҙәбиәте, Геродотлыҡ аңҡыған башҡорттарға ла бурыслы. Ни өсөн тигәндә, башҡорттар араһында булғандан һуң йәшәүенең икенсе бер мәғәнәһен ижадта тапҡан бөйөк аҡыл эйәһе Кәрәлек буйынан ҡайтҡас "Һуғыш һәм солох" романын яҙырға ултыра. Ҡасандыр шундай донъяның барлығын белеүе, тойоуы Рәшит ағайҙы, хатта ауыр саҡтарында ла, йылмайып йәшәтәлер. Тарихи ваҡиғалар хаҡында һөйләгәндә һәр ваҡыт ғалим үткәндәребеҙгә ҡарата һоҡланыулы мөнәсәбәтен йәшерә алмай, хатта һыҙланыуға дусар итеүсе сәхифәләрҙе аҡтарғанда ла гуманист булып ҡала белә. Был, моғайын да, үҙ халҡыңдың йәшәү көсөн, рухи потенциалын тәрән белеүҙән, тойоуҙан киләлер. Әҙиптең тарихҡа, донъяға ҡарата һоҡланыулы мөнәсәбәте лә шул тойғоға бәйле.\nРәшит Шәкүрҙең Вәлидиҙәргә хас йылмайыуы ла тап шунан килә. Ул халыҡтың йөрәгендә ҡояш йөрөтөүсе оло бер шәхесе. Юҡҡа ғына Рәшит Шәкүрҙең 1970 йылда баҫылып сыҡҡан тәүге шиғырҙар китабы "Йөрәгемдә - ҡояш" тип аталмағандыр. Хәйер, был китап хаҡында халҡыбыҙ шағиры Рауил Бикбаевтан да шәберәк итеп әйтеп булмайҙыр: "Минеңсә, был исем китаптың йөкмәткеһенә лә, шағир Рәшит Шәкүрҙең тәбиғәтенә, уның рухи донъяһына ла бик тап килә. Ҡайһы берәүҙәр өсөн был хәл - йөрәгендә ҡояш яндырып йәшәү - йәшлек ашҡыныуы ғына булып ҡалырға ла мөмкин. Ләкин Рәшиткә "Йөрәгемдә - ҡояш" тигән кисереш ниндәйҙер яңғырауыҡ һүҙ йәки ваҡытлы тойғо ғына түгел, уның көндәге хәле, ижад менән талпынып йәшәүе" ("Ағиҙел", "Тормош ҡатламдарын аҡтарып" 1987 йыл, 1-се һан).\nЯҙыусы Йыһат Солтановтың Рәшит Шәкүрҙең 75 йәшлек юбилейы айҡанлы ҡотлауынан: "...был уҙаман барса тирә-яғына, кешеләрҙең күңеленә сағыу шиғриәт нуры, мәғрифәт нуры, ғилем нуры сәсер өсөн килгәндәй.\nҮткән быуаттың алтмышынсы йылдарында уҡ студенттарҙың әҙәби "Шоңҡар" түңәрәгендә иле өсөн, теле өсөн фиҙаҡәрлек өлгөһө булып янды ул. Артабан "Совет Башҡортостаны" гәзитендә башҡортоноң донъяла тиңһеҙ оҙон көйҙәре тарихын балҡытып, һүнеп барған күңелдәрҙе дөрләтте.\nАсмандағы бик алыҫтағы емелдәгән аҡ йондоҙобоҙ Аҡмулланы баҙырлатып арабыҙға ҡайтарҙы.\nТуҡһанынсы йылдар боларышында инәй - улын, атай ҡыҙын белмәгәндәй ҡыланғанда "Урал" башҡорт үҙәгенә аҡ ҡиблалы юл һуҙып, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының нур ҡайсылы кендек инәһе булды.\nМилләтебеҙҙең шөңгөр рухи хазиналар сығанағын - "Башҡорт энциклопедияһы"н изге юлға юҫыҡлатып шәмдәлләне. Хаҡлыҡ яҡлап, ғәҙеллек һаҡлап оранлайһы һәр ваҡытта, һәр урында алтындай саф Рәшит Шәкүр һүҙе бизмән табағын балҡышлы баҫып төшә, яҡтылығы күңелдәргә тарала.\nЯнып-ярһып уҙған көйрәү тормош юлын берәгәй күҙаллаһаҡ, мин уны рухиәт ғаләменең ҡараңғыһын алмас аҡбур осо менән сытырҙатып сыйып барған уҡ-йондоҙға - кометаға оҡшатам.\nСерле ғаләм төпкөлөндә туп-тура юл ярыусы уға аҙаш уҡ йондоҙ - Галлей кометаһы бар. Бәғзеләр унан ҡурҡа, ә күбәүҙәр уға һоҡланып ҡарай. Йыһандың был йор есеме тайпылышһыҙ осошоноң нәҡ 75 йыллығында Ер шарына ҡул һуҙым яҡынайып, бәндәләрҙең күҙҙәрен сағылдыртҡыс, хайран ҡалдырғыс сатҡылар сәсеп балҡый. Ошо Галлей һымаҡ уҡ, Рәшит Шәкүр кометаһы ла туҡтауһыҙ-ғорур елә, ул да үҙенең тура юллы сәфәренең 75-легенә етте, йомарт нурҙарын һипте. Уҙаман! Саялығың мәңге-мәңге һүрелмәһен, юҫығың яңылышмаһын! Йәшәһен яҡтылыҡ! Былҡып барһын баҙырауыҡ уҡ-йондоҙ - Рәшит Шәкүр кометаһы!"\nРЕДАКЦИЯНАН: Былтыр йыл аҙағында "Республика Башкортостан" гәзите үткәргән "Йыл кешеһе" конкурсының йомғаҡлау сараһында ҡатнашҡанда "Киске Өфө"лә лә шундайыраҡ рубрика булдырыу уйы башыбыҙға килгәйне. Шул уйҙы ғәмәлгә ашырыу маҡсатында баҫмабыҙҙа "Заман башҡорто" тигән рубрика асып, милләтебеҙҙең күптәргә таныш аҫыл ул һәм ҡыҙҙары, уларҙың йәшәйеш һәм хеҙмәт өлгөһө тураһында тағы бер ҡат һөйләргә булдыҡ. Ә йыл аҙағында әйтелә торған йомғаҡлау һүҙе иһә, моғайын, осрашыу-кисә кеүек бер сараға әйләнер, тип уйланыла. "Заман башҡорто" рубрикаһын арҙаҡлы шәхесебеҙ Рәшит Шәкүр тураһында һөйләүҙән башлауыбыҙ аңлашылалыр: башҡорт донъяһындағы һынылыш - асылыбыҙға, туған телебеҙгә, рухи тамырҙарыбыҙға йөҙ бороу тап Рәшит ағайҙан, уның быуынындағы башҡа шәхестәрҙән башлана бит. Шәйләһәгеҙ, был фекер мәҡәләлә ҡыҙыл еп булып һуҙылып килә лә инде. Әйткәндәй, рубриканы Әхмәр Ғүмәр-Үтәбай алып барасаҡ. Гәзит уҡыусыларға шундай үтенес тә бар: "Заман башҡорто" тип, ошо рубрикала һөйләүгә кемдәр лайыҡ, тип уйлайһығыҙ? Хаттар һәм тәҡдимдәр көтәбеҙ.\nЯҙылған: 15.02.16 | Ҡаралған: 824


Өфөлә коронавирус инфекцияһына ҡаршы сауҙа предприятиеларында санитар профилактик саралар көсәйтелде\nРоспотребнадзор тәҡдименә ярашлы коронавирус инфекцияның таралыуына юл ҡуймау маҡсатында Өфөнөң сауҙа предприятиелары сиргә ҡаршы иҫкәртеү сараларын көсәйтә.\nРоспотребнадзор тәҡдименә ярашлы коронавирус инфекцияның таралыуына юл ҡуймау маҡсатында, Өфөнөң сауҙа предприятиелары сиргә ҡаршы иҫкәртеү сараларын көсәйтә.\nБилдәләп үтәбеҙ, Роспотребнадзор февраль аҙағында сауҙа селтәрҙәренә коронавирусты иҫкәртеү һәм уның таралыуына юл ҡуймау буйынса тәҡдимдәр еткерҙе. Был иҫәптә, магазиндарҙа йыш санитар йыйыштырыу эштәре ҡаралған.\nРеспубликаның эре сауҙа селтәренең Өфөләге магазин етәксеһе Жанна Оздоева әйтеүе буйынса, магазинда санитар профилактик саралар көсәйтелде. Етештереү, санитар-көнкүреш биналар, сауҙа залдар йышыраҡ дезинфекциялана.\n- Беҙҙең магазиндарҙа клининг компанияһы хеҙмәткәрҙәре эшләй. Ике сәғәт һайын улар иҙән, касса боксын, һатып алыусы өҫтәлен, һаҡлау камераларҙы, ишек тотҡаларын, арба һәм кәрзиндәрҙе һөртөп торалар. Һатыусылар резинка бирсәткә кейеп эшләйҙәр. Касса эргәһендә сират булдырмаҫҡа тырышабыҙ,- тип билдәләп үтте ул.\nКоронавирус инфекцияһының таралыуына юл ҡуймау буйынса республика штабының «ҡыҙыу бәйләнеш» телефоны: +7 (347) 286-58-27, 8 (347) 279-91-20.


«РӘХМӘТ, ӘСӘЙ!» » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nОло йөрәкле әсә Нәркизә Шамова һәм ул үҙ балаһылай күреп үҫтергән Фидан Бикбаевтың ғәжәйеп тарихын бер мәҡәләгә түгел, тотош китапҡа ла һыйҙырып булмаҫ ине.\n…«Яҙмышыбыҙҙы ҡырҡа үҙгәрткән көндө һис оноторлоҡ түгел. Директор бүлмәһенә килеп ингән өс малайҙың береһенә ҡараным да артабан күҙемде ала алманым: «Беҙҙең улыбыҙ!» «Ҡунаҡтар менән иҫәнләш, Фидан!» – Фәнисә Малик ҡыҙы шулай тигәс, малай йүгереп килеп кескәй ҡулдарын усыма һалғайны, тәндәрем зымбырҙап китте. Әйтерһең, беҙ ғүмер буйы ошо баланы эҙләп йәшәгәнбеҙ ҙә бөтә талпыныуыбыҙ уны табыу хаҡына булған!» – Тулҡынландырғыс ваҡиғаны хәтерләүҙән Нәркизәнең керпектәрендә ысыҡтай йәш тамсыһы емелдәй…\n…Фидан Айратты тәүҙән уҡ ысын ир-ат өлгөһө итеп ҡабул итһә, Нәркизә серҙәшкә, кәңәшсегә әйләнә. «Балалар йортонда иң ҡыйыны нимә, әйтәйемме, әсәй? – ти ул бер ваҡыт. – Төштән һуң йоҡлау. Күҙ ҙә йоммай, минуттарҙы һанап ятаһың. Бөтәһенән алда һикереп торам да вестибюлгә йүгерәм. Балаларын күрергә килгән өлкәндәр, ғәҙәттә, шунда көтөп тора. Атайым менән әсәйем йыраҡтан иртәнге сәғәттәргә өлгөрмәҫ, төштән һуң килер, тип көтәм. Берәй апай менән ағай стеналағы яңылыҡтарҙы уҡып тора икән, атайым менән әсәйемдер, тип уйлайым. Моғайын, буйға ҙур үҫкәнмендер ҙә танымайҙарҙыр, тим. Үҙемде танытыр өсөн әкрен генә: «Мин Фидан, мин Фидан», – тип ҡабатлап, яндарында йөрөйөм. Ләкин ул апай менән ағай икенсе балаға килгән булып сыға...»…


30 Сентябрь 2019, 15:12\nӘ һеҙ беләһегеҙме, бөгөн интернеттың тыуған көнө икән... Хәҙерге көндә иһә интернет йәшәйешебеҙҙең айырылғыһыҙ бер өлөшөнә әүерелде. Хатта алыҫтағы туғаныңдың, балаларыңдың хәлен белеү генә түгел, күршеңдән йомош һорау ҙа шул интернет аша башҡарыла. Бәләкәй генә телефон аша интернетҡа инеп, олоһо ла, кесеһе лә “донъя гиҙә”.\nӘ һеҙ беләһегеҙме, бөгөн интернеттың тыуған көнө икән...\n1957 йылда Советтар Союзы тарафынан Ерҙең яһалма юлдашы ебәрелгәс, АҠШ-тың Хәрби министрлығы Америкала һуғыш сыға ҡалһа, ышаныслы мәғлүмәт тапшырыу системаһы кәрәклеге хаҡында уйға ҡала. АҠШ-тың алдынғы хәрби-тикшеренеү проекттары агентлығы бының өсөн компьютер селтәрен булдырырға тәҡдим итә. Был эш Стенфорд тикшеренеү үҙәгенә, бер нисә университетҡа йөкмәтелә. 1969 йылда компьютер селтәре барлыҡҡа килә, ә 1990 йылда тәүге тапҡыр телефон селтәре аша интернетҡа сығыу мөмкинлеге асыла.\nХәҙерге көндә иһә ул йәшәйешебеҙҙең айырылғыһыҙ бер өлөшөнә әүерелде. Хатта алыҫтағы туғаныңдың, балаларыңдың хәлен белеү генә түгел, күршеңдән йомош һорау ҙа шул интернет аша башҡарыла. Бәләкәй генә телефон аша интернетҡа инеп, олоһо ла, кесеһе лә “донъя гиҙә”. Хатта, әле ултыра ла башламаған сабый бала ла шул телефонды таптырып илай.\nНи өсөн интернет шулай популярлашып киткәненә аптырайҙарҙыр бәғзе берәүҙәр. Яуабы ябай—ул яңылыҡ. Ә һәр яңылыҡты беҙ ҡушҡуллап ҡабул итеп өйрәнгәнбеҙ. Тормошобоҙ ихтыяждарҙан торғанға күрә, беҙ интернет аша уны ҡәнәғәтләндерергә тырышабыҙ. Уның аша белем алып, төрлө һөнәрҙәргә өйрәнәбеҙ, бар донъя, кешеләр яҙмышы менән танышып барабыҙ.


8 ғинуарҙа Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров эш сәфәре менән Бөрө районында булды. Ул унда сәнәғәт һәм социаль объекттарҙың эшмәкәрлеге, төҙөкләндереү эштәре менән танышты.\nТөбәк етәксеһе Бөрө ҡалаһының Октябрь майҙанын һәм Ленин исемендәге скверҙы ҡараны. “Бөрө ваҡыты” тип аталған архитектура-парк ансамбле 2019 йылда Бөтә Рәсәй бәләкәй ҡалаларҙа һәм тарихи урындарҙа уңайлы ҡала мөхите булдырыу конкурсында еңеп сыҡҡайны. Дөйөм финанслау күләме 178,8 миллион һум тәшкил итте, шуның 75 миллион һумы федераль грант иҫәбенә алынған.\nБында амфитеатр, “ҡоро фонтан”, балалар майҙансығы һәм ял зонаһы булдырылған. Шулай уҡ яҡтыртыу ҡоролмалары, эскәмйәләр яңыртылған, юлдар, эргәләге биналарҙың тышҡы йөҙө, һыу һәм йылылыҡ селтәрҙәре ремонтланған.\n– Төҙөкләндереү мәсьәләһенә киң ҡарашта булыуығыҙ, урамдарҙы, йорттарҙың тышҡы йөҙөн тәртипкә килтереүегеҙ бик яҡшы, - тип баһаланы Радий Хәбиров. – Беҙ әкренләп Бөрөнө Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнөндә үткән ҙур фестивалдең баш ҡалаһы итеп әҙерләйбеҙ. Был ҡалаға туризм мөмкинлектәрен киңәйтеүгә лә юл асасаҡ.\nАртабан республика Башлығы Изге Троицк кафедраль соборы биләмәһендә урынлашҡан Бөрө епархияһының Рухи-мәғрифәти үҙәгендә булды. Үҙәк 2020 йылда төҙөлгән, Милләттәр эштәре буйынса федераль агентлыҡтың милләт-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙе һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән программала ҡатнаша.\nБөрө епархияһы идарасыһы Дмитрий Морозов үҙәктәге биналарҙың береһендә спорт залы буласағы тураһында һөйләне һәм тренажерҙар алыу йәһәтенән ярҙам һораны. Радий Хәбиров был башланғысҡа булышлыҡ итеү юлдарын ҡарарға ҡушты. Шулай уҡ төбәк етәксеһе Изге Троицк кафедраль соборының ҡыйығын ремонтлау йәһәтенән дә ярҙам саралары эҙләү зарурлығын билдәләне.\nБашҡортостан Башлығы Изге Троицк ҡатын-ҡыҙҙар монастырының Михаил-Архангел ҡорамында ла булды. Ул 1783 йылда төҙөлгән. Ағас бина 1842 йылға тиклем тора. 1845 йылда сауҙагәрҙәр Никита Серебряков менән Даниил Балаевтың аҡсаһына ошо уҡ урында яңы таш ҡорам төҙөлә.\n2013 йылда бында Изге Троицк ҡатын-ҡыҙҙар монастыры асыла. Әлеге ваҡытта уның эргә-тирәһе төҙөкләндерелгән. 2016 йылда бында Изге Патриарх Кирилл булып, доға ҡылды.\nЭш сәфәре һуңында Радий Хәбиров бер нисә сәнғәт объектында булды. “Бөрө керамикаһы” предприятиеһы етәксеһе Игорь Михайлов төбәк етәксеһен үҙҙәре етештергән продукция – балсыҡ һәм таш табалар, сәй өсөн тәғәйен һауыт-һаба, сувенирҙар менән таныштырҙы. Бында айына 4500-гә яҡын изделие сығарыла һәм Рәсәйҙең төрлө төбәктәренә оҙатыла. Киләсәктә етештереү күләмен айына 35 меңгә еткереү планлаштырыла.\nРадий Хәбиров предприятие етәксеһенә киләһе “Инвестиция сәғәте”нең береһендә ҡатнашып, етештереүҙе киңәйтеү, яңы ҡорамалдар һатып алыу, республикала өҫтәмә сеймал сығанаҡтары табыу мәсьәләләрен тикшерергә тәҡдим итте.\nШәхси эшҡыуар Лиана Байдимирова биш йылға яҡын “Аристократ” маркаһы аҫтында итле ярымфабрикаттар – билмән, манты, варениктар, кәтлиттәр етештереү менән шөғөлләнә. Былтыр предприятиела яңы йүнәлеш – ҡоймаҡ линияһы асылған. Бында бөгөн 34 кеше эшләй. “2020 йылдың ҡатын-ҡыҙ – директоры” Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабында Лиана Байдимирова “Сифат менән идара итеүҙәге ҡаҙаныштары өсөн” номинацияһында еңеү яулаған.\n– Иртәгә беҙҙә үтәсәк “Бөрө билмәне” фестивалендә үҙебеҙ етештергән барлыҡ продукцияны күрһәтәсәкбеҙ, – ти Лиана Байдимирова.\nТөбәк Башлығы бәләкәй предприятие етештергән продукцияға ҙур баһа бирҙе һәм уны яҡын арала үтәсәк “Ауыл сәғәте”ндә ҡатнашып, урындағы етештереүселәрҙең тауарҙарын сауҙа селтәрҙәрендә киңерәк таратыу, етештереү өлкәһендәге проблемаларҙы бергәләп ҡарарға саҡырҙы.


14 йәшлек уҡыусы үлемесле аварияға сәбәпсе булған\nЮл-транспорт фажиғәһе кисә Благовещен ҡалаһында теркәлгән. Етенсе модель «ВАЗ» автомобиленә идара иткән 8-се синыф уҡыусыһы Октябрҙең 50 йыллығы һәм Стариков урамдары киҫелешендә икенсе транспорт сараһына юл бирмәй. Һөҙөмтәлә «Лифан» менән бәрелешә. Аварияла иномаркала ултырған 19 йәшлек ҡыҙ үлемесле йәрәхәтләнә. Водителдәргә медицина ярҙамы талап ителә. Тикшереү барышында транспортҡа уҡыусының дуҫы хужа булыуы асыҡлана.


ҮГЕҘҘЕ ЙЫҒА ҺУҒАМ » Журнал\nЖурнал для детей » Журнал тураһында » Авторҙар » ҮГЕҘҘЕ ЙЫҒА ҺУҒАМ\nҮГЕҘҘЕ ЙЫҒА ҺУҒАМ\nБаҫылды : 8-04-2015, 19:54 |\nРубрика: Авторҙар / Фәстереү\nИсеме: ҮГЕҘҘЕ ЙЫҒА ҺУҒАМ\nАвтор: Юнир САЛАУАТОВ\nАвторҙар / Фәстереү\nШәкирйән, Мансур һәм мин, урмандан бәләкәй генә санаға тейәп утын алып ҡайттыҡ. Сана тартыуға көс еткәнгә маһайып, бер-беребеҙгә мускулдарыбыҙҙы күрһәтеп маҡтандыҡ. Шәкирйән менән Мансурҙың ҡулдары ҡыҫҡа булғас, мускулдары минекенә ҡарағанда ҙурыраҡ күренде.\n— Һинең мускулың шыйығыраҡ, — тине Мансур. Был һүҙҙән мин бик ныҡ ғәрләндем. Ни эшләп мин уларҙан кәм булырға тейешмен тип, көслөрәк булыуымды иҫбатлап:\n— Мускулдар шыйығыраҡ булһа ла, мин бер һуҡҡанда үгеҙҙе йыға һуғам! — тинем.\n—Шаштырма, — тине Шәкирйән.\n—Улай булғас, үгеҙегеҙҙе һуғып күрһәт, — тине Мансур.\nБөгөн булмай, иртәгә беҙгә килегеҙ, йорт алдындағы майҙанға, — тинем.\nШул көндө үк тегеләр минең маҡтанғанды башҡа малайҙарға таратҡандар. Улар миңә мыҫҡыллы ҡараш ташлап үттеләр.\nМәктәптән ҡайтыуыма майҙансыҡ малайҙар, ҡыҙҙар менән тулғайны.\nЙә инде, үгеҙеңде йыға һуғып күрһәт, — тип көлдөләр өлкәнерәктәре.\nҮгеҙҙе малай-шалай түгел, ололар йыға алмай, тине асы телле Мәстүрә.\nМин ике йәшлек үгеҙҙе етәкләп алып сыҡтым да, боҙло ергә баҫтырҙым. Әлдә кисә ямғыр яуып туңдырып ебәргәйне. Үгеҙ боҙ өҫтөндә саҡ баҫып тора. Мин бәләкәй генә йоҙороғомдо барыһына ла күрһәтеп төйнәнем дә үгеҙҙең янбашына һуҡтым. Саҡ-саҡ баҫып торған бахырҡай үгеҙ йығылып та китте.\nМайҙансыҡ "Ах!” итеп ҡалды.\nӘ мин: "Юҡтан-барҙан маҡтана торған малай түгелмен!” тип танауымды сөйҙөм.


Ағасты нисек дөрөҫ сығарырға\n25 Ғинуар 2019, 16:05\nГәзит редакцияһына ағас әҙерләү өсөн участка алған граждандан һорау килде: “Миңә диләнкә бүленде. Уға тик ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге биләмәләр аша ғына барып була. Әҙерләнгән ағасты ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәргә зыян килтермәй генә нисек сығарырға?”\n– Әҙерләнгән ағасты ауыр йөк техникаһын файҙаланып ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге биләмәләр аша сығар-ған ваҡытта ер ҡануниәтен боҙоуға юл ҡуйылыуы ихтимал (ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙең тығыҙлығын боҙоу). Бының өсөн РФ Административ хоҡуҡ боҙоу-ҙар тураһындағы кодексының 8.7-се статьяһының 2-се өлөшө менән яуаплылыҡ ҡаралған, ул граждандарға – егерме меңдән илле мең һумға тиклем; вазифалы кешеләргә – илле меңдән йөҙ мең һумға тиклем; юридик ойошмаларға дүрт йөҙ меңдән ете йөҙ мең һумға тиклем күләмдә административ штраф һалыныуға килтерә.\nӘлеге административ хоҡуҡ боҙоуҙы булдырмау һәм административ яуаплылыҡҡа тарттырылмау маҡсатында был эштәрҙе, яҙғы һәм көҙгө юлһыҙ осорҙарҙан тыш, ауыл хужалығы ерҙәре хужалары менән килешеп хужалыҡ эсендәге юлдарҙы файҙаланып бойомға ашырырға кәңәш ителә.\nБыл эштәрҙе башлар алдынан ағас сығарыуҙы бойомға ашыра торған ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ер участкаһының хужаһы кем булыуын аныҡларға кәрәк. Ундай мәғлүмәтте муниципаль райондың милек менән идара итеү комитетында алырға мөмкин. Ер участкаһы тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн (кадастр номеры, майҙаны, урынлашҡан ере, ерҙәр категорияһы, рөхсәт ителгән фай-ҙаланыу төрө, теркәлгән хоҡуҡтар, сикләүҙәр тура-һында мәғлүмәттәр һ. б.) Росреестрҙың төбәк идаралығының урындағы бүлегенә мөрәжәғәт итергә йәки “Федеральная кадастровая палата Росреестра” ФДБУ-һы сайтында урынлаштырылған “Публичная кадастровая карта”ны файҙаланырға кәрәк.\nУндай мәғлүмәткә эйә булып һәм РФ Ер кодексының 23, 39.23-сө статьялары положениеларын файҙаланып, ер участкаһы хужаһы менән сит ер участкаһы менән сикле файҙаланыу хоҡуғы тураһында (сервитут тураһында) килешеү төҙөргә кәрәк. Ауыл хужалығы тауар етештереүсеһенә зыян килтергән осраҡта (мәҫәлән, сәсеүлектәр- ҙе юҡ итеү) килтерелгән зыяндарҙы, шул иҫәптән алып өлгөрмәгән табыш өсөн ҡап-ларлыҡ түләү күләмен билдәләргә кәрәк.\nӘгәр үрҙә һанап үтелгәндәр үтәлмәһә, ул саҡта ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ер участкаһы хужаһы йәки уны ҡуртымға алыусының мөрәжәғәте буйынса дәүләт ер күҙәтеүен бойомға ашырыуға вәкәләтле дәүләт органы тарафынан ер ҡануниәтен боҙоуға юл ҡуйыусыға ҡарата административ яуап саралары күреләсәк.


«Яңыса»һы оҡшап етмәй...\n8 Февраль 2011, 14:23\nБашҡортостан юлдаш телеканалы программаһын яңырттылар. Һәммә яңылыҡтан матур нәмә өмөт итәһең бит инде. Тик бына яңы форматтағы БСТ халыҡ файҙаһына булманы, буғай. Беренсенән, иртән тапшырыуҙарҙы Башҡортостан гимны менән башлап ебәреү ҙә һәйбәт булыр ине, юҡһа әлеге лә баяғы – бөтөнөһө лә ялҡып бөткән реклама «фатиха» бирә. Рубрикалар көнөнә бер нисә тапҡыр ҡабатлана, алып барыусылар хәҙер икешәрләп эфирға сыға башланы. Көн дә, көн дә бер үк нәмә ҡабатлана. «Истории», «Орнамент» кеүек тапшырыуҙарҙы анонслағанда ҡайһы төбәктән, кемдәрҙе күрһәтеүҙәрен дә әйтһәләр, яҡшыраҡ булыр ине. «Бауырһаҡ»та ла йыш ҡына бер үк нәмә ҡабатлана\nБашҡортостан юлдаш телеканалы программаһын яңырттылар. Һәммә яңылыҡтан матур нәмә өмөт итәһең бит инде. Тик бына яңы форматтағы БСТ халыҡ файҙаһына булманы, буғай. Беренсенән, иртән тапшырыуҙарҙы Башҡортостан гимны менән башлап ебәреү ҙә һәйбәт булыр ине, юҡһа әлеге лә баяғы – бөтөнөһө лә ялҡып бөткән реклама «фатиха» бирә. Рубрикалар көнөнә бер нисә тапҡыр ҡабатлана, алып барыусылар хәҙер икешәрләп эфирға сыға башланы. Көн дә, көн дә бер үк нәмә ҡабатлана. «Истории», «Орнамент» кеүек тапшырыуҙарҙы анонслағанда ҡайһы төбәктән, кемдәрҙе күрһәтеүҙәрен дә әйтһәләр, яҡшыраҡ булыр ине. «Бауырһаҡ»та ла йыш ҡына бер үк нәмә ҡабатлана.\nТөрлө райондарҙа, башҡа өлкәләрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙҙең тормошо тураһында бөтөнләй күрһәтмәйҙәр. ҡыҫҡаһы, элекке «Сәләм»де һағынабыҙ. Яңы форматта күҙ эйәрмәҫ графика, ҡыҫҡа ғына ҡабалан сюжеттар калейдоскоптағы кеүек бара. ҡайһы ваҡыт БСТ каналы беҙ, һалым түләүселәр, формалаштырған бюджет аҡсаһына түгел, ә реклама иҫәбенә йәшәйҙер, тигән уй килә башҡа. Ә бит һәләтле журналистар бар. «Яңы йыл тамашалары», «Планеталар парады» үҙенсәлекле генә булды. Һуңғыһы беҙҙең таланттарыбыҙҙың Мәскәүҙекеләрҙең танауына сирткән кеүек булды.\nБашҡортостан юлдаш телеканалы халыҡ өсөн эшләргә тейеш. Бөгөн иһә күп кеше уны ҡарауҙан баш тарта. ҡаш төҙәтәбеҙ тип, күҙ сығарҙыҡмы әллә?


Республикала башҡорт телен былтырғы уҡыу йылында 100 меңгә яҡын уҡыусы өйрәнгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала башҡорт телен былтырғы уҡыу йылында 100 меңгә яҡын уҡыусы өйрәнгән\n16:00, 26 августа 2011 Йәмғиәт\nБашҡортостанда мәктәп уҡыусыларының 85 процентынан ашыуы рус телендә белем ала. Башҡорт телендә — 11 проценттан ашыу, татар телендә — 2,3%, мари телендә — 0,6%, сыуаш телендә — 0,2%, удмурт телендә — 0,1%.\nБынан тыш, алда һанап үтелгән барлыҡ телдәр ҙә, шулай уҡ мордва, украин, белорус, немец, латыш һәм поляк телдәре республикала предмет булараҡ өйрәнелә, тип хәбәр иттеләр Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең БР буйынса территориаль органынан. Былтырғы уҡыу йылында башҡорт телен предмет булараҡ 94 меңдән ашыу уҡыусы өйрәнгән. Татар телен – 50 меңгә яҡын, мари телен – 5700, сыуаш телен – 5600 мәктәп уҡыусыһы өйрәнгән. Йәкшәмбе мәктәптәрендә әрмән һәм йәһүд телдәре лә өйрәнелә.\nТеги: мәғариф, статистика, балалар


Ыуылдырыҡ сәсеү ваҡытында республиканың балыҡ запастары а йырыуса һаҡлауға мохтаж. Билдәле булыуынса, быйылғы\nйылдың май айында БР Хөкүмәтенең балыҡ тотоу кәсебен тыйыу тураһында ҡарары сыҡты. Был документҡа ярашлы, республиканың Эске эштәр министрлығы тарафынан 15 майҙан 13 июнгә тиклем оператив - профилактика саралары үткәрелде.\nБөгөн уларға һығымта яһарға ла мөмкин.\nБашҡорт Эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәтендә әйтеүҙәренсә, республиканың территориаль эске эштәр органдарының барыһы ла тип әйтерлек ойоштороу - практик сараларҙа ҡатнашты - милли балыҡ запастары өсөн 1692 хеҙмәткәр көрәш алып барҙы. Уларҙың көсө менән 548 рейд\nүткәрелде. Бер һыу ятҡылығынан икесеһенә "сапҡан" оперативниктар алдына ниндәй маҡсат ҡуйылды һуң Браконьерлыҡ осраҡтарын иҫкәртеү, балыҡ тотоуҙың тыйылған ҡорамалдарын, законһыҙ һаҡланған ҡорал, шартлатҡыстарҙы тартып алыу һәм башҡалар.\nӘйтергә кәрәк, рейдтарҙан беҙҙең һаҡ органдары "табышһыҙ"\nҡайтмаған. Ай дауамында улар 310 (!) килограмм ҡиммәтле\nтоҡомло балыҡ, 18 мең метрҙан ашыу балыҡ аулау селтәре, 11 резина кәмә, 64 берәмек тыйылған ау ҡорамалдары, 360 атыу\nҡоралы, 207 боеприпас тартып алған. Балыҡ тотоу ҡағиҙәләрен боҙған өсөн 268 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылған.\nҠорал әйләнеше ҡағиҙәләрен боҙған 37 ҡорал эйәһе лә тейешле\nРеспубликаның Өфө районы Михайловка ауылында йәшәүсе\nбыл "балыҡсыны" ҙур проблемалар көтә. Ул тыйылған ҡорамалдар ярҙамында Ҡырмыҫҡалы районының Өҙән йылғаһында законһыҙ рәүештә балыҡ аулай. Ҡырмыҫҡалы районы эске эштәр бүлеге хеҙмәткәрҙәре тарафынан уға ҡарата енәйәт эше асылған һәм суд ҡарамағына йүнәлтелгән.\nКөйөргәҙе районының Юғары - Мотал быуаһына ла Ю. уңмаған көндө балыҡ ауларға төшә һәм Күмертау ҡалаһының эске эштәр бүлеге хеҙмәткәрҙәре ҡулына эләгә. Браконьер өҫтәүенә "ҡыҙыу " холоҡло булып сыға, административ протокол төҙөгәндә конфликт тыуҙыра. Быға бәйле әлеге көндә Көйөргәҙе прокуратураһында хәсрәт - "балыҡсыны" власть вәкиленә ҡарата көс ҡулланыуҙа ғәйепләп, 318 - се статья буйынса енәйәт эше асыу тураһында һүҙ алып барыла.


Еребеҙҙең аҫты ла, өҫтө лә бай. Тәү сиратта, эсер һыуҙы һаҡлау бурысы тора - Юлдаш\nЕребеҙҙең аҫты ла, өҫтө лә бай. Тәү сиратта, эсер һыуҙы һаҡлау бурысы тора\nЕребеҙҙең аҫты ла, өҫтө лә бай. Тәү сиратта, эсер һыуҙы һаҡлау бурысы тора https://bash.news/yuldash/4335_erebezzen-acty-la-ecte-le-baj-teu-siratta-eser-hyuzy-haklau-burysy-tora\n03 апр, 16:48\nЙыл һайын 5 апрелдә илебеҙҙә Геологтар көнө билдәләнә.\nОшо уңайҙан программала танылған геологтарыбыҙҙың береһе, Рәсәй ер аҫты разведкаһы алдынғыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған металлургы Рәсих Әғзәм улы Хәмитов ҡатнаша.\n- Иҡтисади көрсөк беҙҙең тармаҡҡа ла йоғонто яһамай ҡалманы.\nФедераль программаларға аҡсаның кәмеүе инвестициялар булмауға килтерә. Һуңғы ун йылда илдә геология разведкаһына ҡараш үҙгәрҙе. Мәҫәлән, Көнсығыш Себерҙә, Сахалин утрауҙарында, Арктикала эҙләнеү эштәре йәнләнде. Бында нефть, газ ятҡылыҡтары үҙләштерелә. Һумдың арзанайыуы үҙебеҙҙә етештерелгән продукцияны урында эшкәртеүгә этәргес булып тора.\nМәғлүмәттәргә ҡарағанда, беҙҙең республикала өс меңдән артыҡ файҙалы ҡаҙылма иҫәпләнә. Фараздар буйынса нефть запастары 30-31 йылға етәсәк. Федераль программа нигеҙендә ятҡылыҡтарҙы асып, аукцион-конкурс аша компанияларға тапшырабыҙ. Нефть сығарыу буйынса күләм ҙурайҙы. Ҡара алтын запастарын тулыландырыу буйынса эш алып бармаһаҡ, бер нисә йылдан республикала запас бөтәсәк, беҙҙең геологтар сит тарафтарға китергә мәжбүр буласаҡ.\nТәбиғәт байлыҡтарын һаҡлау зарур. Тәү сиратта, эсер һыуҙы һаҡсыл тотонорға бурыслыбыҙ. Сөнки нефть, газ, алтын табыу өсөн дә, ғөмүмән, тормош өсөн һыу кәрәк. Геология тармағында эшләүселәрҙе, ветерандарыбыҙҙы ихлас күңелдән һөнәри байрамыбыҙ менән ҡотлайым. Асыштар, уңыштар һәм сәләмәтлек теләйем.


Уҙған тәүлектә республика юлдарында өс юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән\nУларҙа өс кеше төрлө дәрәжә тән йәрәхәттәре алған. Төндә баш ҡаланың Чудинов урамынан хәрәкәт иткән билдәһеҙ водитель Өфө шоссеһының 17-се йорт ҡаршыһында ҡалдырылған «Киа Сид» маркалағы автомобиленә, аҙаҡтан 20 йәшлек урында йәшәүсегә барып төкөй.\nАвария һөҙөмтәһендә йәйәүлегә медицина ярҙамы күрһәтелгән. Был юл-транспорт ваҡиғаһына шаһит булғандарҙы полиция хеҙмәткәрҙәренә мөрәжәғәт итеүҙәре һорала. Тәүлек дауамында инспекторҙар юл йөрөү ҡағиҙәләрен боҙоуға бәйле өс меңдән ашыу осраҡты теркәгән, эскән килеш руль артына ултырған 71 кешене асыҡлаған.