Кеше китә, эҙе ҡала\n3 Сентябрь 2021, 12:04\nйәки Атайым тураһында иҫтәлектәр...\nКеше китә, эҙе ҡала, тиҙәр... Атайыбыҙ Әхмәҙи Фәйзерахман улы Фәхретдинов үҙенән һуң был тормошта юйылмаҫлыҡ тәрән эҙ ҡалдырып китте. Уның күркәм эштәре, ижад емештәре бер ҡасан да онотолмаҫ. Йыр-моңға, шиғриәткә ғашиҡ, рухлы, зыялы кеше ине атай.\nУл 1934 йылдың 2 декабрендә Баймаҡ районының Таулыҡай ауылында донъяға килә. Ауылда ете класты тамамлағас, 1950 йылда Темәс башҡорт педагогия училищеһына уҡырға инә һәм 1954 йылда уны уңышлы тамамлай. Баймаҡ районы мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй, ВЛКСМ район комитеты, «Баймаҡ» совхозының партия ойошмаһы секретары вазифаларын башҡара. Атайыбыҙ 28 йәшендә генә Әбделкәрим һигеҙ йыллыҡ мәктәбенең директоры итеп тәғәйенләнә, һуңыраҡ Ярат, Таулыҡай мәктәптәрен етәкләй. 1964 йылда ситтән тороп Магнитогорск педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте бүлеген тамамлай. Ауылда, район үҙәгендә бер генә сара ла уның ҡатнашлығынан башҡа үтмәй, бының өсөн бихисап Маҡтау ҡағыҙына, миҙалға лайыҡ була, конкурстарҙа еңеү яулай.\nӘхмәҙи Фәйзерахман улы төрлө яҡлап һәләтле кеше булды. Әлеге көнгә тиклем йортонда үҙ ҡулы менән эшләгән өҫтәл, ултырғыс-эскәмйәләре, шкафтары, шкатулка, һырлы рамдары һаҡлана. Ауыл ҡыҙҙарының байтағы кейәүгә сыҡҡанда ул яһаған һандыҡтар менән тормош юлын башлап ебәрҙе. Күсей мәктәбендә эшләгән осорҙа атайыбыҙ белем усағына матур ҡапҡа эшләп ҡуя. Ул әле лә күсейҙәрҙең хәтерендә. «Иҫке ағас мәктәбебеҙҙең матур ҡапҡаһын эшләгән Әхмәҙи Фәйзерахман улы ошо ҡапҡа аша белем иленә аяҡ баҫҡан һәр баланың күңелендә үҙенә мәңгелек һәйкәл ҡуйып китте, тип әйтһәм, һис тә арттырыу булмаҫ. Сөнки беҙҙең бала саҡ, мәктәп йылдары хәтирәләрен иҫкә төшөрөү менән күҙ алдыбыҙға ошо мәктәп ҡапҡаһы килеп баҫа... Ошо ҡапҡа алдында нисә быуын уҡыусы фотоға төшкән... Заманаға ярашлы, ҡапҡа башындағы лозунгтар үҙгәреп торғанда ла, ҡапҡабыҙ бирешмәй, белем иленә саҡырып торҙо... Эйе, мәктәп тарихына үҙ өлөшөн индергән, шул иҫке мәктәптә уҡып сыҡҡан һәр баланың күңеленә инеп ҡалған Әхмәҙи Фәйзерахман улын үҙе иҫән саҡта ауылыбыҙҙа, мәктәптә үткән осрашыуҙарға саҡырып, аралашып, рәхмәт һүҙҙәребеҙҙе әйтеп өлгөрмәгәнбеҙ... Үкенес», – тип иҫкә ала ҡәҙерлебеҙҙе Күсей ауылынан Сәғиҙә Байназарова. Атайыбыҙҙың алтын ҡуллы булыуына 1994 йылда нәфис көнкүреш әйберҙәренең район конкурс-күргәҙмәһендә ҡатнашып, 2-се урын яулауы ла дәлил.\nИҫемдә, беҙҙең өй тулы музыка ҡоралдары булыр ине. Бер нисә баян, гармун, ҡартатай эшләгән еҙ ҡурай, ҡумыҙҙар... Магазинда мандолиналар булмағас, уларҙы атайым почта аша һатып алып, мәктәп уҡыусыларын уйнарға өйрәткәйне. Баймаҡҡа барғанында магазиндан тальян гармун алып ҡайтып, беҙҙе лә уйнарға өйрәтте. Бер аҙҙан өйөбөҙҙә Германияла эшләнгән аккордеон хасил булды, атайым уйнап ебәрһә, моңло тауышын иҫебеҙ китеп тыңлай инек. Өфөнән ауыҙ гармуны алып ҡайтып, ауыл, район сәхнәләрендә уйнап, тамашасыларҙы таң ҡалдырғаны иҫтә. Уның почта аша яҙҙырып алған скрипкаһы ла булды, был музыка ҡоралында ла оҫта ғына итеп уйнаны. Ҡала ерендә фортепиано күреп ҡалһа, унда ла ултырып уйнай торғайны.\nҠәҙерлебеҙ шиғырҙар, йырҙар ижад итеүгә һәләтле булды. Мәҫәлән, Ленин тураһында йырҙы атайым 1963 – 1965 йылдарҙа райондың Әбделкәрим мәктәбендә директор булып эшләгән осорҙа ижад иткән. Заманы шулай ине, партияның көслө осоро, барлыҡ ерҙә патриотик йырҙар башҡарыла, ижад ителә. Йырҙың тексын, нотаһын билдәле композитор Хөсәйен Әхмәтовҡа ебәрә һәм унан хуплау һүҙҙәре яҙылған хат ала. Аҙаҡ Ленин исемендәге колхоздың, мәктәп уҡыусыларының хорҙары ошо йырҙы район смотрҙарында башҡарып, призлы урындарға лайыҡ булды.\nАтайыбыҙ Әхмәҙи Фәйзерахман улы менән әсәйебеҙ Хәлиҙә Сөләймән ҡыҙы ике малай һәм өс ҡыҙға ғүмер бирә. 63 йыл бергә иңгә-иң терәшеп, бәхетле ғүмер кисерҙеләр.. Бишебеҙгә лә матур тәрбиә, төплө белем бирҙеләр.\nБала саҡта беҙҙең өйҙә «Дружба» исемле ҙур радио ла булды. Әсәйҙең әйтеүе буйынса, уны атайым 1960 йылдың ҡышында Баймаҡтан 200 һумға хаҡын өс айҙа түләү шарты менән алып ҡайтҡан. Ул саҡта атайҙың эш хаҡы – 75, әсәйҙеке 30 һум булған. Бала саҡта, үҫмер йылдарында беҙ уға грампластинкалар ҡуйып, музыка тыңлай, бейей инек. Иҫтәлек булып, ҡайһы бер пластинкалар әле лә тыуған йортобоҙҙа һаҡлана.\nМиңә ун йәш тирәһе булғандыр. Класташ малайҙар бер-бер артлы йәшел төҫтәге «Урал» велосипедтарына атланып, урам буйлап саба башланы. Баҡтиһәң, магазинға алып килгәндәр икән. Минең дә бик ныҡ «тимер ат»лы булғым килә. Был турала әсәйгә әйттем. Атайға өндәшеү юҡ – ул әсәйгә ҡарағанда ҡатыраҡ, ҙур йомош менән уға өндәшергә лә баҙнат итмәйбеҙ.\nБер аҙҙан атай: «Гармунда уйнарға өйрәнһәң, ҡарарбыҙ!» – тине. Үҙе гармунсы, баянсы булғас, минең дә гармунда уйнауымды теләгән инде, ләкин мин нишләптер өйрәнмәнем... Булған гармунды ике туған ағайҙар алып йөрөп, туҙҙырып бөткәйне. Велосипедлы булыу теләге тынғы бирмәй... Ни эшләргә? Өй аша ғына күршелә Хафиз ағай йәшәй ине (колхоз рәйесе Хөрмәт олатай Хәсәновтың улы). Киттем уға, хәлде аңлатып бирҙем. Хафиз ағай ҡаршы килмәне, тик шундай шарт ҡуйҙы – «гармунда уйнарға мунсала өйрәнергә кәрәк, тиҙерәк килеп сыға». Бөтәһенә лә риза инем, сөнки велосипед инде төштәремә инә башланы. Шулай итеп, көн һайын дәрестән һуң рәйестең ҙур, иркен мунсаһының эләүкәһенә ултырып алып, гармун күреген һуҙырға керештек. Уның араһында ике туған Ришат, Азамат ағайҙарҙан да дәрес алам. Бер аҙна тирәһе ваҡыт үттеме-юҡмы, гармунды ҡәҙимге тысҡылдатырға өйрәнеп алдым. Ниһайәт, әсәй аша атайға үҙемдең имтихан тоторға әҙер икәнемде белдерҙем. Имтихан алыусы атайға өс көй уйнап ишеттерҙем – «Бүләк» йыры һәм ике бейеү көйө. Ул минең уйнағанды тыңланы ла, тамаҡ ҡырып, бер һүҙ өндәшмәй сығып китте. Аптырашта ҡалдым, әллә гармунда уйнауым оҡшаманымы...\nБер-ике көндән Ришат ағайым мәктәпкә йүгереп килеп инде лә атайымдың миңә велосипед һатып алыуын һөйөнсөләне. Ҡыуанысым баштан ашты! Велосипедты ҡулға тотторғанда атай: «Гармунда уйнауыңды ташлаһаң, велосипедыңды һатам да ебәрәм», – тине. Хыялымдағы «тимер ат»тан ҡолаҡ ҡаҡҡым килмәне – гармунда уйнау оҫталығын арттыра барҙым. Атай, ағайҙар, күрше-тирә малайҙар менән бергә ултырып, гармун һуҙыу ғәҙәтемә инде. Өйҙә яңғыҙым булғанда, ҙур көҙгө алдына ултырып, гармун тартырға яраттым. Мәктәп йылдарында ансамбль менән гармун уйнаныҡ, районда ла сығыш яһаныҡ. Бер аҙҙан баянда ла уйнай башланым. Бөгөн баян менән гармун – айырылғыһыҙ моңдаштарым. Атайға шул саҡтағы дәресе өсөн рәхмәтлемен...\nАтайыбыҙ уҡытып сығарған меңәрләгән бала уға төплө белем биргәне өсөн рәхмәтле. «Әхмәҙи Фәйзерахман улы методик яҡтан бик көслө уҡытыусы булды. Беҙҙе рус теленән уҡытҡайны. Миңә лә яҡшы белем биргәндер, тип уйлайым. Ҡайҙа уҡыhам да, бер ваҡытта ла рус теленән насар билдә алманым. Диктанттарҙы «өслө» билдәһенә яҙғаным булманы», – тип иҫкә ала атайымды Шафиҡ Йосоп улы Ноғоманов.\nАтай ысын ир-егет, хәстәрлекле ғаилә башлығы, талапсан һәм талантлы уҡытыусы булды. Үҙенән һуң яҡты эҙ, тик йылы хәтирәләр ҡалдырҙы. Ул 2021 йылдың 26 ғинуарында, 87-се йәшендә баҡыйлыҡҡа күсте.\nГөлдәр Әхмәҙи ҡыҙы Ишкинина, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре: «Атай тормошта әүҙем, ҡыҙыҡһыныусан, күпте белгән, зыялы, һәр яҡлап һәләтле кеше булып минең күңелдә урын алған. Кинйә ҡыҙ булғас, уның яғынан миңә ҡарата йомшаҡ мөнәсәбәт булды, апайымдарға эләкмәгән матур ҡурсаҡтар миңә алынды. Әрләгәнен бер ҙә хәтерләмәйем, бәлки, орошҡандыр ҙа, мөһим булмағас, иҫемдә юҡтыр, тип уйлайым. Атайымдан күп нәмәгә өйрәндем. Һүрәт төшөрөү, йыр-бейеүгә маһирлыҡ унан киләлер, баянда уйнарға ла унан өйрәндем. Уның һымаҡ мотоциклда, машинала йөрөргә өйрәнгем килә торғайны, был хыялымды олоғая төшкәс булһа ла тормошҡа ашырып, «тимер ат»ты йүгәнләнем. Үҙең олоғайғас ҡына атай-әсәйҙең һиңә һалған көсөн, һәләтен аңлайһың, баһалайһың икән ул. Миндә булған барлыҡ яҡшы сифат – атайымдан күскән аманат. Рәхмәт уға, йәне йәннәттә булһын».


Тауыш биреү — һәр кемдең шәхси эше » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Тауыш биреү — һәр кемдең шәхси эше\nТауыш биреү — һәр кемдең шәхси эше 30.08.2013 // Сәйәсәт\nРәйескә һайлауға ҡағылмаған мәсьәләләр буйынса ла мөрәжәғәт итеүселәр булды. Мәҫәлән, Баймаҡ районының Ҡуянтау ауылы урамдарына газ үтмәүгә зарланһалар, Әбйәлил районының Хәлил ауылы халҡы һыу баҫыуға бәйле проблемалары менән уртаҡлашты, кәңәш һораны. Кемдер хатта яңы ғына уҡыу йортон тамамлаған ҡыҙын эшкә урынлаштырыу йәһәтенән ярҙамға өмөт итеүен белдерҙе. Тимәк, республика халҡы Үҙәк һайлау комиссияһының абруйына ышана, тип һығымта яһарға булалыр.\nТүбәндә ҡайһы бер һорауҙарға яуаптарҙы бирәбеҙ.\n— Ни өсөн һайлау тап 8 сентябрҙә ойошторола? Элек бит яҙлы-көҙлө тауыш бирә торғайныҡ. Был һорау беҙҙең уҡыусыларыбыҙҙы бик ныҡ ҡыҙыҡһындыра. (Альвира Аҡбулатова, “Ейәнсура таңдары” гәзитенең баш мөхәррире).\n— Берҙәм һайлау көнөн индереү тураһындағы Федераль закон 2012 йылда ҡабул ителде. Хәҙер, уға ярашлы, һайлау элекке кеүек йылына ике тапҡыр түгел, ә бер генә мәртәбә, сентябрҙең икенсе йәкшәмбеһендә үткәрелә. Быйылғы кампания 8 сентябргә тура килде. Рәсәйҙең Дәүләт Думаһына депутаттар һайланған йылдарҙа төбәк кимәлендәге һайлауҙар бер юлы ойоштороласаҡ.\nТауыш биреү өсөн берҙәм көн билдәләү идеяһы 2012 йылдың апрелендә Рәсәйҙең ул саҡтағы Президенты Дмитрий Медведев партиялар вәкилдәре менән осрашҡан ваҡытта әйтелгәйне. Дәүләт башлығы быны хупланы.\n— Кандидаттар тураһында мәғлүмәтте ҡайҙан алырға була? (Әлфиә Булатова).\n— Һайлау участкаларында кандидаттар, партиялар тураһында мәғлүмәт плакаттары эленгән. Бынан тыш, республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы сайтында “Һайлау-2013” тигән бүлексә бар. Унда әлеге сара буйынса, шул иҫәптән кандидаттар тураһында бөтә мәғлүмәттәр ҡуйылған.\n— Әсәйем ауыр операциянан һуң яңы ғына дауахананан сыҡты. Мин йәки башҡа яҡын кешебеҙ уның өсөн тауыш бирә аламы? (Рәмзиә, Яңауыл ҡалаһы).\n— Юҡ. Һәр граждан үҙе генә һайлай ала. Һеҙ алдан уҡ участка комиссияһына әсәйегеҙҙең өйҙә тауыш бирергә йыйыныуы тураһында хәбәр итергә тейешһегеҙ. Был мәғлүмәтте 29 августан 8 сентябргәсә (көндөҙгө сәғәт 2-гә тиклем) телефон йәки туғандарығыҙ аша еткерә алаһығыҙ. Һайлауға бара алмаған кешенең өйөнә комиссия ағзалары бюллетень һәм тауыш биреү өсөн күсмә йәшник менән килә. Шул саҡта яҡын кешегеҙ үҙенең һайлау хоҡуғын тормошҡа ашыра аласаҡ. Ғаризала фамилияһы, исеме, атаһының исеме, йәшәү урынының адресы һәм һайлау участкаһына килә алмауы сәбәбе яҙылырға тейеш.\n— Рәсәй паспортынан тыш, һайлау участкаһында бюллетень алыу өсөн тағы ниндәй документ күрһәтергә ярай? Сит ил паспорты, водитель танытмаһы... (Әлфиә Әйүпова, “Башҡортостан” гәзите хәбәрсеһе).\n— Бюллетень паспортын йәки уны алмаштырған документын күрһәткәндә генә бирелә. Мәҫәлән, армияла хеҙмәт итеүселәр хәрби билеты буйынса һайлай ала. Шулай уҡ эске эштәр органдарынан махсус белешмә менән тауыш биреп була, мәҫәлән паспорт алмаштырылған саҡта ул ҡулығыҙҙа булмағанда.\n— Һайлау көнөндә ситтә булһаң, тауыш бирергә яраймы?\n— Эйе, мөмкин. Бының өсөн алдан уҡ һайлау участкаһына яҙма ғариза менән мөрәжәғәт итеп, ситтән тороп һайлау хоҡуғы биргән танытма алырға кәрәк. Уның менән теләһә ҡайһы һайлау участкаһында тауыш бирә алаһығыҙ. Иғтибарығыҙҙы шуға йүнәлтәм: бындай танытма Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлау өсөн һәм республика территорияһында ғына бирелә. Урындағы һайлау өсөн улар әҙерләнмәй.\n— Ситтән тороп һайлау хоҡуғы биргән танытманы ҡайҙан алырға була? Уны участкаға килмәй генә ҡулға төшөрөргә мөмкинме? (Үрге Тәтешлелә йәшәүсе һайлаусы).\n— Бындай танытманы 29 августан 7 сентябргә тиклем участка комиссияһынан алырға мөмкин. Рәсми теркәлгән урынға килмәйенсә лә алырға хоҡуғығыҙ бар. Бының өсөн һеҙҙең исемдән киләсәк кеше исеменә нотариуста раҫланған ышаныс ҡағыҙы эшләтеү кәрәк.\n— Йортом ниндәй һайлау участкаһына ҡарағанын нисек асыҡларға була? Бындай мәғлүмәтте Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһының сайтынан табырға мөмкинме? (Искәндәр Шакиров, Өфө).\n— Беҙҙең сайтта “Үҙеңдең участкаңды тап” тип аталған эҙләү серверы бар. Унда үҙегеҙ йәшәгән ҡала йәки районды, урамығыҙҙың исемен һәм йортоғоҙҙоң һанын яҙыу кәрәк.\n— Үҙ исемеңдән теге йәки был кандидат өсөн агитация үткәрергә яраймы? Мәҫәлән, район буйлап үҙең эшләгән листовкаларҙы элеп сығыу йәки машинаңдың тәҙрәһенә плакат яҙып элеү? Ниндәй юл законлы һәм законһыҙ булып иҫәпләнә? (Ғәлиә Нәбиева, “Башинформ” агентлығы).\n— Иң мөһиме — агитация өсөн матди сығым түгәһегеҙме-юҡмы икәнен асыҡлау. Закон теге йәки был кандидатты яҡлап ҡулдан яҙылған плакат тотоп тышҡа сығыуҙы йәки исемен машинаға яҙып элеүҙе тыймай. Ә бына аҡса түләп реклама һуҙмаһы йәки баннер яһатыу рөхсәт ителмәй.\n— Һайлау участкаһы сәғәт 8-ҙә ябыла, ә мин Мәскәүҙән 8 сентябрҙә сәғәт алтыларҙа ғына ҡайтып төшәм. Тауыш бирә аламмы? (Надежда Шакурова, Өфө ҡалаһы).\n— Эйе, әгәр алдан уҡ ситтән тороп һайлау хоҡуғы биргән танытма алып ҡуйһағыҙ. Һайлау участкалары аэропортта ла, тимер юл вокзалында ла эшләйәсәк.\n— Ваҡытлыса теркәлеү документы буйынса тауыш бирә аламмы?\n— Законға ярашлы, һайлаусылар исемлегенә индерелгән граждандар ғына тауыш бирә. Өҫтәмә рәүештә был исемлеккә паспортында әлеге участка территорияһында йәшәүен раҫлаусы штамп булған һайлаусыларҙы ла индерергә була. Шулай итеп, ваҡытлы теркәлеүегеҙ ҡағыҙында аныҡ адрес күрһәтелһә, йортоғоҙ ҡараған участка комиссияһында тауыш бирә аласаҡһығыҙ.\n— Инвалидҡа бюллетенен тултырыша аламмы? Мәҫәлән, ул һуҡыр булһа.\n— Эйе, бындай хоҡуғығыҙ бар. Шул уҡ ваҡытта һеҙ күҙәтеүсе, һайлау комиссияһы ағзаһы, кандидат йәки уның ышаныслы кешеһе булырға тейеш түгелһегеҙ. Ярҙамға мохтаждар был хаҡта һайлау комиссияһы ағзаларына телдән әйтергә тейеш. Шулай уҡ закон буйынса һайлаусылар исемлегенең тейешле графаһына ярҙам күрһәтеүсенең исем-фамилияһы һәм паспорт күрһәткестәре яҙыла.\n— Тауыш биреү кабинаһына бер нисә кеше инә аламы? Мәҫәлән, ирем йәки балам.\n— Һайлау ҡануниәтенә ярашлы, тауыш биреү — йәшерен процесс. Һәр кем уны шәхсән үҙе генә башҡара ала. Законда бер генә иҫкәрмә бар: мөмкинлектәре сикләнгән кешегә ярҙам иткәндә.\n— 8 сентябрҙә миңә 18 йәш тула. Һайлау хоҡуғым бармы?\n— Эйе. Һеҙҙе һайлаусылар исемлегенә индергәндәрҙер, моғайын.\n— Бер нисә партия өсөн тауыш бирһәң, нимә була?\n— Һеҙҙең бюллетень ғәмәлдән сыҡҡан тип иҫәпләнәсәк һәм тауышығыҙҙы бушҡа юғалттығыҙ тигән һүҙ. Һайлауға бөтөнләй килмәгәндәр ҙә тауышын юғалта.\n— Танышым менән күңелһеҙ хәл булды: ул, бер кандидаттың листовкаларын элеп йөрөгәндә, полицияға тотолған. Егеткә әле 18 йәш тә юҡ. Был осраҡта кем ғәйепле — кандидатмы, әллә танышыммы?\n— Кандидат бәлиғ булмағандарҙы һайлау алды агитацияһына йәлеп итергә ярамағанлығын белергә тейеш. Закон буйынса, кандидат менән бәлиғ булған агитатор араһында килешеү төҙөлә, унда эштең түләүле йәки түләүһеҙ башҡарылыуы хаҡында яҙылған була.\n— Төрмәлә ултырған кешеләр тауыш бирә аламы? Белеүемсә, уларҙың ваҡытлыса булған урындарында 34 һайлау участкаһы асыласаҡ.\n— Тәфтиш изоляторҙарында тотолған кешеләрҙең тауыш биреү хоҡуғы бар. Ваҡытлыса булдырылған участкалар улар өсөн. Ә инде суд ҡарары буйынса хөкөм ителгәндәр тауыш бирә алмай.\n— Сентябрҙә Өфөлә буласаҡмын. Ситтән тороп һайлау хоҡуғы биргән танытмам бар. Миңә нисә бюллетень бирәсәктәр? (Гөлнара Билалова, Әбйәлил районы).\n— Танытма буйынса тауыш бирәһегеҙ икән, ҡулығыҙға берҙәм республика округы буйынса тауыш биреү бюллетенен генә бирәсәктәр. Бер мандатлы округ буйынса ала алмайһығыҙ, сөнки һеҙ үҙ округығыҙҙа түгел.\n— Быйыл тәүге тапҡыр тауыш биреүселәр күпме? Уларҙы ҡотлау йолаһы дауам итәме? (Марина Шумилова).\n— Беренсе тапҡыр тауыш биреү өсөн республиканың һайлау участкаларына 47 меңдән ашыу кеше киләсәк. Был көндө хәтерҙәрендә ҡалдырһындар өсөн уларға мөрәжәғәт менән хат һәм Рәсәй Конституцияһы брошюраһы әҙерләнде.\n— Һайлауға тәүге тапҡыр барам. Атай-әсәйем бер кандидат өсөн тауыш бирергә өгөтләй, таныштарым — икенселәр өсөн, ә үҙем бөтөнләй башҡа кешене һайламаҡсымын. Нимә эшләргә? (Петров, Сибай ҡалаһы).\n— Һайлаусы кем өсөн тауыш бирергә икәнлеген үҙе генә хәл итә. Туғандар, яҡындар баҫым яһарға тейеш түгел. Һәр хәлдә, бюллетень алып, кабинаға бер үҙең инәһең, шул саҡта теләгән кеше өсөн тауыш бирерһең.\nАвтор: Әлфиә ӘЙҮПОВА яҙып алды.


Өфөлә йәшәүселәр ҡайһы бер йорттарҙа ишек алды таҙартылмауына, подъедар йыйыштырылмауына зарлана. Йортта йәшәүселәр коммуналь хеҙмәттәр өсөн ваҡытында түләп барһалар ҙа, тәртипте һәм бөхтәлекте үҙҙәренә булдырырға тура килә. Өфө подъездарындағы бысраҡлыҡҡа кем сәбәпсе?\nБыл йорт подъезы ай ярым элек кенә йыйыштырылған. Тирә яҡты сүп-сар, тәҙрә төптәрен саң баҫҡан. Бындағы тәртип һәм таҙалыҡ өсөн халыҡ айына йөҙ һумдан түләп барған. Йорттағы тәртипһеҙлеккә юл ҡуймау өсөн кешеләр үҙ иҫәбенә йыйыштырыусы яллаған. Тышта аҡ, саф ҡар, ә Ленин урамында көҙгө япраҡтар ята. Гәзит-журнал, ҡағыҙ киҫәктәре һәм башҡа ваҡ сүп-сар. Күрше-тирә үҙ көсө менән тәртип булдырырға ынтыла. Бер кемдең дә бысраҡҡа батып йәшәгеһе килмәй. Йортто хеҙмәтләндереү өсөн түгелгән аҡсалар кем кеҫәһенә инеп киткәнен бер кем дә аңлата алмай.\nТамара Дерябина, Өфөнөң Ленин урамындағы 102-cе йортонда йәшәүсе: «Бөтә сәбәп - был йортта йыйыштырыусы юҡлығында. Ошоға тиклем эшләп килгән клининг компанияһынан баш тартҡандар, ай ярым үтһә лә, яңыһы әлегә билдәләнмәгән һәм элекке хеҙмәткәрҙәргә тулыһынса хеҙмәт хаҡы ла түләнмәгән».\nКлининг фирмаһына бурыслы компания башта бер ниндәй ҙә шик тыуҙырмаған. Директор белдереүенсә, уларҙың 350 мең һумдан ашыу бурысы бар. Совет районы торлаҡ-коммуналь хужалығы идаралығында «Беҙҙең йорт» ойошмаһы аша эшләү күпкә ябай һәм еңел тигән фекерҙәләр. Әммә кемгә? Бер-нисә айҙан порядсы ойошма клининг компанияһы менән килешеүҙе эш хаҡын тулыһынса түләмәй бер яҡлы өҙә. Аралашсы компания директоры бер ниндәй бәйләнешкә лә инмәй. Телефонды алмайҙар, йә бөтөнләй һүндереп үк ҡуялар. Торлаҡ-коммунал хужалығы хеҙмәте етәксеһенең был мәсьәләгә үҙ ҡарашы.\nЕтәксе халыҡтың дәғүәләрен белдергән ялыуҙарҙы ,ҡыҙғансыҡа ҡаршы, беҙгә күрһәтә алманы.Әлеге ваҡытта унда икенсе компания йыйыштыра. Был фирмала «Беҙҙең йорт»аралашсы компанияһы аша эшләй.\nСветлана Ускова, яңы клининг компанияһы директоры: «Әлеге ваҡытта беҙгә октябрь айы өсөн хеҙмәт хаҡы түләнгән. Бурыс йыйылыуын халыҡтың коммуналь хеҙмәттәр өсөн ваҡытында иҫәпләшмәүе менән аңлаталар».\nКилеп тыуған хәл «Бөтә Рәсәй» халыҡ фронты вәкилдәрендә лә ҡыҙыҡһыныу уятҡан.\nДенис Мусин, «Бөтә Рәсәй» халыҡ фронты «намыҫлы һәм ғәҙел иҡтисад» төбәк ойошмаһының эшсе төркөмө етәксеһе: «Халыҡтан йыйылған аҡса ғәҙел ҡулланылырға тейешле. Беҙҙең күҙәтеүҙәр буйынса йыйылған аҡсалар эш башҡарыусыға туранан-тура килеп етмәй. Икенсе ҡулдарға китә. Һөҙөмтәлә ябай халыҡ алдана».\n«Бөтә Рәсәй» халыҡ фронтында был проблеманы махсус тикшереп, контролгә алырға ҡарар иттеләр Клининг компанияһы дәүләт торлаҡ инспекцияһы менән полицияға мөрәжәғәт иткән. Хеҙмәт хаҡын ул суд аша ҡайтарырға иҫәп тота.


Йәштәр сәйәсәте һәм спорт | Всемирный курултай башкир\n– Ошондай исем аҫтында 25-26 июндә Баймаҡ районы Граф күле буйында Асыҡ йәштәр форумы үтә. Байрамға Башҡортостан һәм күрше төбәктәр йәштәре саҡырыла. Сараның маҡсаты — йәштәрҙе туплау, үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашыу, дуҫлыҡ ептәрен нығытыу, башҡорт халҡының милли мәҙәниәтен һәм рухи-әхлаҡи ҡиммәттәрен, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау, милләт-ара татыулыҡты нығытыу. Форумды ойоштороусылар — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма […]\n22 апрелдә Өфө-Арена күп функциялы спорт-концерт комплексында ҡатнаш алыш төрҙәре (MMA) буйынса “45-се Глобаль төнгө алыштар” (“Fight Nights global”) тип исемләнгән сағыу тамаша үтте. Ҡатнаш алыш төрҙәре спортсыһы, “Башҡорт” тип ололанған, хәрби самбо буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы исеме алған Венер ҒӘЛИЕВ бокс, таэквандо, әрме ҡул һуғышы буйынса спорт мастеры, тос йоҙроғо арҡаһында “Снайпер” тигән […]


Хәүефһеҙ хәрәкәт һағында\n1 Август 2021, 16:05\nТимер юлы – транспорттың халыҡ күп йөрөгән, кешеләр өсөн уңайлы булған төрҙәренең береһе. Куйбышев тимер юл селтәренең Башҡортостан бүлексәһенә ҡараған Дарьино-Аҡкүл тимер юл станцияһы хеҙмәткәрҙәре тәүлек әйләнәһенә көндәлек ауыр эш менән пассажирҙар һәм йөк составтарының хәүефһеҙлеген, тотҡарлыҡһыҙ йөрөүен, йөк вагондарының ваҡытында тейәлеп оҙатылыуын тәьмин итәләр һәм составтарҙың төҙөклөгө өсөн яуаплылар. Билдәле булыуынса, август айының тәүге йәкшәмбеһендә Тимер юлсылар көнө билдәләнә. Ошо уңайҙан Дарьино-Аҡкүл тимер юл станцияһы начальнигы Светлана Миңлегәрәй ҡыҙы Шәрәфетдиноваға мөрәжәғәт иттек. Һүҙ – уға:\n- Бөгөн дә тимер юлсылар Аҡкүл станцияһы аша үткән пассажирҙар һәм йөк поездарының тотҡарлыҡһыҙ һәм хәүефһеҙ хәрәкәтен тәьмин итәләр. 8 юлсы – юл полотноһы, рельстарҙың төҙөклөгөн тәьмин итә, техник тикшереү пункты хеҙмәткәрҙәре 4-әү – вагондарҙың, составтарҙың техник торошона, 3 электрик – электр ҡорамалдарының көйлө эшенә, 3 элемтәсе – станция менән поездар араһындағы бәйләнеш өсөн яуаплы. Станция буйынса дежурныйҙар төрлө тарафтарҙан килгән поездарҙы ҡаршылап-оҙатып ҡала. Машинисмы, юлды ҡараусымы, электрикмы, диспетчермы – һәр береһе поездарҙың аныҡ хәрәкәте өсөн яуап бирә. Барыһы ла үҙ эшенә ҙур яуаплылыҡ менән ҡараған, һыналған кадрҙар, күптәре ҙур хеҙмәт стажына эйә.\nӘйткәндәй, Светлана Шәрәфетдинова үҙе лә тимер юлы станцияһында өс тиҫтә йылдан ашыу эшләп, шуның 11 йылын арымай-талмай етәкселек йөгөн тарта.\n- Элек эш көсөргәнешле һәм эшселәр ҙә күп ине. Хәҙер Өфө-Стәрлетамаҡ-Күмертау, Стәрлетамаҡ-Ҡарлыман (“Орлан”) поезы маршруттары туҡталып үтә. Был баҡсасылар, шул йүнәлештә йөрөүселәр, ғөмүмән, һәр кем өсөн бик уңайлы. Тимер юл хеҙмәтен энергетиктарҙан һәм сигнализация дистанцияһы коллективынан башҡа ла күҙ алдына килтереп булмай. Пульт артында диспетчерҙар дежурлыҡ итә, улар һәр поезд, туҡталыш, хәрәкәт тураһындағы мәғлүмәттәрҙе еткереп тора.\nҺөнәри байрамыбыҙ уңайынан үҙ эшенең оҫтаһына әйләнгән, 20 йыл хеҙмәт стажы булған региональ бәйләнеш үҙәге (РЦС) механигы Рауил Вил улы Хәсәновты билдәләп үтергә кәрәк. Ул телефон һәм радио бәйләнешенә яуап бирә. Беҙҙең эштә һәйбәт эшләүселәрҙе етәкселек тарафынан вазифаһында күтәреү ҙә ҡарала. Күптән түгел Артем Радик улы Хәмиҙуллин участка мастеры итеп тәғәйенләнде. Шулай уҡ еңел булмаған һәм яуаплы һөнәрҙе үҙ иткән эшселәрҙең эш хаҡы ла зарланырлыҡ түгел. Хеҙмәткәрҙәрҙе юбилейҙарға, байрамдарға премия менән дәртләндереү ҡаралған, йыл һайын ҡайҙа ла булһа ял итеү, сәләмәтлекте нығытыу өсөн шифаханаларға, туристик сәйәхәттәргә, балаларға лагерҙарға путевкалар бүленә. Теләгәндәргә йылға бер тапҡыр тимер юл транспортында Рәсәй буйлап сәйәхәттә йөрөп ҡайтыу мөмкинлеге бар, поезда 200 саҡрым араға бушлай билет бирелә. Әле лә ПЧИИСО хеҙмәтенә эшселәр талап ителә. Улар күперҙәрҙе, торбаларҙы ҡарайҙар. Беҙҙең эштә эшселәрҙе төрлө миҙгелгә ҡарап баштан-аяҡ тулыһынса кейендереү ҙә ҡаралған. Квалификацияны күтәреү буйынса уҡып алабыҙ. Бында ла йәшәү-ашау өсөн түләнә. Медицина тикшереүе өсөн түләүле 3 көн бирелә. Барыһы ла эшселәрҙең мәнфәғәтен күҙ уңында тотоп эшләнә. Барлыҡ хеҙмәттәштәремде, коллегаларҙы, ветерандарыбыҙҙы Тимер юлсылар көнө менән ысын күңелдән ҡотлайым. Иҫәнлек-һаулыҡ, бөтмәҫ шатлыҡтар, уңыштар теләйем, - тине үҙенең әңгәмәһен тамамлап Светлана Миңлегәрәй ҡыҙы.\nАртабан да юлдар төҙөк, асыҡ, хәүефһеҙ булһын.


«Башҡорт телен белеү мөһим»\n29 Август 2017, 12:34\nАсҡын районы хакимиәте мәғариф бүлегенең туған телдәр буйынса методисы Мөнзилә Әхмәтова: — Башҡорт телен уҡытыу — бөгөн көнүҙәк темаларҙың береһе булып ҡала. 11 августа уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһендә мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова күп һорауҙарға асыҡлыҡ индерҙе. Мәктәптә туған телдәр уҡытыу мотлаҡ ата-әсәләрҙең теләгенә ярашлы алып барылырға тейеш. Туған тел булараҡ ниндәй телде уҡытҡылары килә балаларына, шуны һайлайҙар. Был йәһәттән, ата-әсәләр аңлап эш итер, балаларын туған телдән мәхрүм итмәҫ, тип ышанғы килә. Президентыбыҙ: «Беҙ Башҡортостанда йәшәйбеҙ, әгәр мәктәптәрҙә аҙнаһына бер тапҡыр башҡорт теле дәүләт теле булараҡ уҡытылһа, бынан бер ниндәй ҙә насарлыҡ юҡ, тик яҡшы ғына буласаҡ. Балалар тел мөхитенә йәлеп ителәсәк», — тине. Ошо һүҙҙәргә мәктәптәрҙең коллегиаль органдары ла ҡолаҡ һалып, вариатив өлөштө башҡорт теленә бирер, тип уйлайым. Эйе, хәҙер белем усаҡтары үҙенең уҡытыу пландарын үҙ аллы билдәләргә хоҡуҡлы. Яңы белем биреү стандарттары укытыусылар алдында ҙур талаптар ҡуя. Берҙәм дәүләт имтихандарында уҡыусылар яҡшы һөҙөмтә күрһәтһен, тип тырышабыҙ. Ләкин былар халҡыбыҙ мәҙәниәтен, тарихын балаларға еткереү тигән бурысты беҙҙең иңдән төшөрмәй. Директор, уҡытыусылар бер йүнәлештә эшләгән, ата-әсәләр араһында аңлатыу эштәре алып барылған белем усаҡтарында эштәр көйлө бара. Миҫал итеп Асҡын 2-се мәктәбен күрһәткем килә. Бында уҡыусылар биш йыл рәттән башҡорт теленән төбәк-ара олимпиадала ҡатнашып, призер булды. Кристина Малашкевич ике йыл тоташтан еңеүселәр рәтен тулыландырҙы. Үткән уҡыу йылында республиканың Мәғариф министрлығы башҡорт телен әсә теле булараҡ уҡыған X класс уҡыусылары араһында диагностикалау үткәргәйне. Бында ла юғары һөҙөмтәләр күрһәттеләр. Беҙгә балалар киләсәген уйлап эш итергә кәрәк. Күңелдәрендә икеләнеү булмаһа, ата-әсәләрҙән тик хуплау һүҙҙәре генә ишетһәләр, башҡорт телен хөрмәт итерҙәр, ауырһынмай ғына уҡырҙар. Күберәк телдәр белгән һайын кешенең аң даирәһе киңәйә, хәтере яҡшыра, ундайҙар хеҙмәт баҙарында ла конкуренцияға һәләтле. Сулпан Ғилметдинова яҙып алды.\nАсҡын районы хакимиәте мәғариф бүлегенең туған телдәр буйынса методисы Мөнзилә Әхмәтова:\n— Башҡорт телен уҡытыу — бөгөн көнүҙәк темаларҙың береһе булып ҡала. 11 августа уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһендә мәғариф министры Әминә Шафиҡова күп һорауҙарға асыҡлыҡ индерҙе. Мәктәптә туған телдәр уҡытыу мотлаҡ ата-әсәләрҙең теләгенә ярашлы алып барылырға тейеш. Туған тел булараҡ ниндәй телде уҡытҡылары килә балаларына, шуны һайлайҙар. Был йәһәттән, ата-әсәләр аңлап эш итер, балаларын туған телдән мәхрүм итмәҫ, тип ышанғы килә. Президентыбыҙ: «Беҙ Башҡортостанда йәшәйбеҙ, әгәр мәктәптәрҙә аҙнаһына бер тапҡыр башҡорт теле дәүләт теле булараҡ уҡытылһа, бынан бер ниндәй ҙә насарлыҡ юҡ, тик яҡшы ғына буласаҡ. Балалар тел мөхитенә йәлеп ителәсәк», — тине. Ошо һүҙҙәргә мәктәптәрҙең коллегиаль органдары ла ҡолаҡ һалып, вариатив өлөштө башҡорт теленә бирер, тип уйлайым. Эйе, хәҙер белем усаҡтары үҙенең уҡытыу пландарын үҙ аллы билдәләргә хоҡуҡлы. Яңы белем биреү стандарттары укытыусылар алдында ҙур талаптар ҡуя. Берҙәм дәүләт имтихандарында уҡыусылар яҡшы һөҙөмтә күрһәтһен, тип тырышабыҙ. Ләкин былар халҡыбыҙ мәҙәниәтен, тарихын балаларға еткереү тигән бурысты беҙҙең иңдән төшөрмәй. Директор, уҡытыусылар бер йүнәлештә эшләгән, ата-әсәләр араһында аңлатыу эштәре алып барылған белем усаҡтарында эштәр көйлө бара. Миҫал итеп Асҡын 2-се мәктәбен күрһәткем килә. Бында уҡыусылар биш йыл рәттән башҡорт теленән төбәк-ара олимпиадала ҡатнашып, призер булды. Кристина Малашкевич ике йыл тоташтан еңеүселәр рәтен тулыландырҙы. Үткән уҡыу йылында республиканың Мәғариф министрлығы башҡорт телен әсә теле булараҡ уҡыған X класс уҡыусылары араһында диагностикалау үткәргәйне. Бында ла юғары һөҙөмтәләр күрһәттеләр.\nБеҙгә балалар киләсәген уйлап эш итергә кәрәк. Күңелдәрендә икеләнеү булмаһа, ата-әсәләрҙән тик хуплау һүҙҙәре генә ишетһәләр, башҡорт телен хөрмәт итерҙәр, ауырһынмай ғына уҡырҙар. Күберәк телдәр белгән һайын кешенең аң даирәһе киңәйә, хәтере яҡшыра, ундайҙар хеҙмәт баҙарында ла конкуренцияға һәләтле.