Миләүшә КАһАРМАНОВА: Ҡанатһыҙ ҡош балаһы » Башкортостан кызы\nМиләүшә КАһАРМАНОВА: Ҡанатһыҙ ҡош балаһы\nКүптән тышта йөрөй Салауат. Тамам өшөнө, туңды инде. Сыҡҡас та епшек ҡар менән әрһеҙ уйнап ташлағайны шул. Бейәләйҙәре һығып алмалы булып һыуланды, ботинкалары дым тартып ауырайҙы. Башта тирләткән булһа, хәҙер килеп һыуланған эске кейемдәр арыҡ тәндең бар ғына йылыһын һурып торҙо. Көнүҙәгендә алдатып ҡына йылмайған ҡышҡы ҡояш наҙына ышанып, йоҡа куртка ғына кейгән булһа, ҡапыл һалҡынайтып, әсе ел сыҡты ла киттесе. Малай сабырһыҙланып, әленән-әле урам ҡапҡаһы төбөнә килде лә ҡалаға киткән юл яғына текәлеп торҙо. Әсәләре һаман юҡ. «Тиҙ генә ҡайтырмын», – тигәйне бит. Тағы алданы инде. «Алдаҡсы… Алдаҡсы!» Малай өшөгән сикәләре буйлап аҡҡан йәштәренән ғәрләнеп, йән асыуға ҡаты ҡар киҫәктәрен типкеләне. Шулай тауышһыҙ ғына һығылып илап күңелен бушатҡас та, әле арыуыҡ йөрөнө ул урам тирәһендә. Тик нисек кенә туңған булһа ла, нисек кенә семәрле ишек тотҡаһы үҙенә үрелергә өндәп саҡырһа ла, Салауат өйгә инмәне. Дөрөҫөрәге, инергә ҡыйыулығы етмәне.\nБейек йорт ҡапҡаларына яҡынлашып килгән машинаны әллә ҡайҙан аңғарып ҡалып, ҡаршы йүгерҙе ул, тик тегеһе уның тәңгәлендә туҡтаманы, ә юл ситендәге тәрән ҡарға сумып уҡ янтайып тороп ҡалырға мәжбүр итеп, үтеп китеп, гараж тәңгәленә етеп һүнде. Малай борх-һарх килеп батҡан еренән тырмашып сыҡты ла, ҡыуанысы эсенә һыймай, тағы машина торған ергә сапты. Килеп етер-етмәҫтән ҡысҡырҙы:\n– Нишләп оҙаҡланығыҙ?!\nТик килеүселәр уға яуап биреү түгел, иғтибар ҙа итмәне. Әхмәт ағай ҡаштары төйөлгән килеш сығып гараж ҡапҡаларын асырға керешһә, әсәһе ҡалын комбинезон кейҙерелгән бәпәй менән артҡы урындан ҡапыл ғына сыға алмай аҙапланды ла асыулы тауыш менән:\n– Шарылдағансы килеп ярҙам ит! – тип екерҙе.\nСалауат нисек тә ҡоласын киңерәк йәйеп, төргәктәге һеңлеһен күтәреп алырға маташты, тик үҙенең ярты кәүҙәһендәй булған һәм эсендә йоҡоһонан ваҡытһыҙ уятҡанға ризаһыҙланып тулай башлаған балалы йөккә көсө етмәне.\n– Ҡуй, кит! – Әсәһе нисек тә үҙе килеп сыҡты машинанан. Сыҡты ла, эстәге пакеттарҙы алып инергә ҡушып, бөршәйеп ҡатҡанда ла, үҙенә тоғро көсөк булып тилмереп ҡарап торған малайына бер ҡараш та һалмайынса, өйгә ыңғайланы. Малай йәһәт кенә ике-өс пакетты эләктереп алып, әсәһенән ҡалмаҫҡа тырышып йүгерҙе.\nРазия ла, сәйен ҡат-ҡат ҡайнатып, тәҙрәгә күҙ һала-һала улы менән киленен көтөп кенә ултыра ине. Инеүселәрҙе тора һалып ҡаршы алды. Килененең турһайған йөҙөнән үк йәштәрҙең үпкәләшеп килгәнлеген аңлаһа ла, ғәҙәтенсә сер бирмәне. Ихлас һөйләнеп килеп баланы алды:\n– Ә-әй, бәпесем ҡайтты. Бына бит, машиналы юл шул инде, йөрөй ҙә ҡайтаһың. – Диванға һалып, өҫтөн сисеп ташланы ла, көсәнеп кирелгән сабыйҙы һылап-һыйпай башланы. – А-ай, ҡыҙым, үҫә, үҫәм, тей, а-ай.\nҠулы бушап, үҙе сисенгәс кенә әсә кеше ишек төбөндә туңған бармаҡтары менән ботинка элмәген ысҡындыра алмай аҙапланған малайына иғтибар итте:\n– Өшөгәнсе йөрөгәнһең бит. – Ботинкаларын һалдырып, эсенә ҡулын тығып ҡараны ла тауышын тағы күтәрә төштө: – Лыс һыу! Кем һиңә тышҡа сығырға ҡушты?!\nСалауат өндәшмәне. «Өләсәй» тип әйтә алмай бит инде. Шулай ҙа, былай ҙа асыулы ҡатындың һорауына кемдер яуап бирергә тейеш. Һәм был һорауҙың бер балаға ғына төбәлмәгәнлеге лә көн кеүек асыҡ. Разия асыуһыҙ ғына орошҡан тауыш менән аңлатырға кереште:\n– Һеҙ киткәс тә: «Сығам да сығам», – тине лә ҡалды, әллә аҙыраҡ һауа һулап инһә, тигәйнем шул. Әйттем бит әле: «Ошонда ғына йөрө», – тип. Сыҡты ла зым-зыя булды, һөрәнләп тә ҡараным. Боҙ буйына төшә һалып киткәндер инде. Ярай, килен, бала бит, малай кешегә бер ни булмай ул.\nӘлфиә һаман тыныслана алмай, малайын һелкетә-һелкетә тартып сисендереп, һыу кейемдәрен киптерә ҡуйҙы ла, ҡороһон кейҙереп, бәләкәсен имеҙергә ултырҙы.\nСалауат, был өйҙәге иң ҡурҡынысһыҙ һәм ҡурсыулы урында – әсәһе янында ултыра һәм эстән генә Разия өләсәһе менән ирешә: «Алдаҡсы! Һин үҙең ҡыуып сығарҙың! Мин «сығам» тимәнем! Һин мине эҙләмәнең! Һин мине «тәрбиәһеҙ» тип әрләнең!»\nСалауаттың шулай эстән ирешә торған ғәҙәте бар. Алты йәшлек ғүмеренең ҡайһы өлөшөндә шулай итергә өйрәнгәндер – үҙе лә белмәй. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа – Разия өләсәһе йортонда йәшәгәндә, «әрләшеп» ғәҙәтләнде шикелле ул.\nӘхмәт ағай Салауаттың атаһы була. Ысын атаһы түгел ул. Быны малай үҙе лә белә. Әммә ололар «атай» тип атарға ҡуша. Эстән Салауат Әхмәтте бер ваҡытта ла «атай» тип әйткәне лә, уйлағаны ла юҡ. Ә үҙенә төбәп өндәшмәй ҙә, һүҙ ҙә ҡушмай. Әсәһе менән һөйләшкәндә «ул», «теге» ти ҙә ҡуя. Бер уйлаһаң, Әхмәттең дә Салауатҡа «улым», тип торғаны юҡ инде.\nҮҙенең атаһын яҡшылап хәтерләмәй Салауат. Әсәһе менән улар улдарына бары ике генә йәш булғанда айырылышҡандар. Ә уға дүрт тулғанда инде әсәһе Әхмәт ағайҙы «атай» итеп алғайны. Әхмәт ағай башта, уларға ҡунаҡҡа килеп йөрөгәндә, Салауат менән бер аҙ һөйләшә лә торғайны, тик үҙҙәренә күсереп алып ҡайтҡандан һуң күҙенә лә элмәне тиерлек. Әрләмәне лә, һуҡманы ла былай. Тик әллә ниҙә бер булһа ла арҡаһынан һөйөп ебәрергә йәки йылы ҡараш ташлап ҡуйырға икәнлекте белмәне. Малай уның өсөн тере күләгә, ҡатынына эйәреп йөрөгән йәнһеҙ ҡушылма ғына ине.\nӘ бына Разия өләсәй менән баштан уҡ бер-береһен яратманылар. Был «яратышмау» малай ошо йортҡа килеп ингәндән генә түгел, ә әллә күпме алдан, әле был ике «дошман» бер-береһен күргәне лә булмағанда уҡ башланғайны. Разия улының балалы ҡатынға өйләнергә теләүенә ҡырҡа ҡаршы булды. Ғүмер буйы мәктәп директоры булып эшләп, ярайһы уҡ хакимә холоҡло булған ҡатын, йылдан ашыу улына һүҙен бирмәне әле. Тик нимә тип кенә әрләһә лә, Әхмәте күрше ауыл юлын ҡуйманы. Инде йәше утыҙҙан уҙған балаһының башҡа ҡатын эҙләп йөрөмәҫен дә, икенсегә күҙ һалмаҫын да аңлағандай булғас, сараһыҙҙан, ыңғырашып ҡына ризалашты. Әллә ниңә кинйә улының, ауыл теле менән әйткәндә, «ҡолонло бейә» эйәртеп ҡайтыуын ғәрлек, кәмһенеү һананы.\nҠәйнәһенең оҙайлы ҡаршылығын белгән Әлфиә башта улын әсәһендә ҡалдырып торорға ниәтләгәйне лә, Әсмә әбей ҡырҡа ҡаршы төштө:\n– Уйнаштан тапҡан баламы ул – унан оялып?! Ай-һай, шәп егет булғас ҡыҙҙан алыр ине! Бала менән алғас – баштан күнһендәр! Ҡалай анһат, ағас ҡайырыһымы ул һеҙгә ҡайырып ырғытып китергә.\n– Кем ырғытып китәм, тей? Башта үҙем өйрәнгәнсе генә, тигәйнем.\n– Ана шул үҙең менән балаң да өйрәнер. Аптырарһың хәҙерге ҡатындарға, үҙ теләктәрен балаларыныҡынан алға ҡуя ла ҡуялар. Ана шул тәүге кейәү менән дә «йәшә лә йәшә», – тимәнемме мин? «Гүләйт итә», – тип кенә кеше ирҙән ҡайтамы? Аталы баланы бөгөн ҡайҙа итергә белмәй…\n– Ҡуйсы әле, әсәй, төпкә төшмә…\n– Эй, балам, әсәң донъяны бер бөгөн беләме ней… – Әсмә әбей ҡоҙалар ҡаршы алыуға кейеп алған байрам күлдәгенең еңе менән күҙ төптәрен ҡоротто. – Атаң менән беҙ илле йыл буйы әллә ал да гөл генә йәшәгән тейһеңме? Гүләйтен дә һалды, эсте лә, һуғышты ла… Ана шул һеҙҙе етем итмәйем, кеше араһында атайһыҙ булмаһындар, тип түҙҙем… Аталы бала ҡалай ҙа арҡалы инде ул…\n– Ярай, ярай, әсәй. – Әлфиә ярһыуҙан мыршылдап иларға уҡ күсеп киткән әсәһенең арҡаһынан һөйҙө, бармаҡ остары менән йыйырсыҡтар араһынан таралып аҡҡан йәштәрен һөрттө. – Атайһыҙ булмаҫ ейәнең, Әхмәт бына тигән атай булыр уға.\nҠарт әсә йөрәген өйкәп торған һүҙҙәрен, һиҙемләүҙәрен эскә йомоп өндәшмәне.\nЯңы ғаиләһе, яңы өләсәйе менән асылып китә алманы Салауат. Шунлыҡтан үҙен өндәшмәҫ, шым, хатта аңрараҡ итеп тә күрһәтте, буғай. Әсмә өләсәһе өйөндә иркен йәшәп, теләһә ултырып ашап, теләһә уйнарға сығып, иптәштәрен алып ҡайтып, бер кем тарафынан да ситләтелеп йәки сикләү тойоп өйрәнмәгән малай Разия өләсәһенең үҙен торған урынында ҡаҙаҡлап ҡуйырҙай ҡаты ҡарашы алдында баҙап ҡалды. Был ҡарашты ул бигерәк тә әсәһе булмағанда, өләсәй менән икәүҙән-икәү генә ҡалған саҡтарында уғата ныҡ тойҙо.\nЭлекке уҡытыусы булараҡ, Разия өләсәй Салауаттың уҡыуға әҙерлеген тикшереп ҡарап, үҙенән ҡурҡып, саҡ яуап биргән йәки белгәнен дә әйтә алмай торған балаға, һүҙһеҙ генә мыҫҡыллы йылмайып, үҙ мөһөрөн баҫты. Быны Әлфиә лә һиҙҙе. Әммә балаһын яҡлай алманы. Бер ирҙән айырылып, бала эйәртеп, егеткә килгән килен булыуымы, әллә иренә, ҡәйнәһенә ярарға тырышыуы ауыҙын яптымы ҡатындың – белмәҫһең. Ул бары башын эйеп, мөңгөрҙәп торған улын әрләп кенә ҡуя алды:\n– Нимә аңрайып тораһың? Тегендә һинән шәп кеше юҡ ине ләһә.\nВаҡыт үтә торҙо, ике-өс йоҡо бүлмәһе булған яландай иркен өйҙә кескәй малай үҙенә урын тапманы. Ҡайһы бүлмәгә йәшенһә, лә уны Разия өләсәйҙең уҫал күҙҙәре эҙләп тапты ла башын баҫырға, бөршәйергә, уйнап йә ашап ултырған еренән тороп китергә, нимәгәлер үрелгән ҡулын тартып алырға, һүҙ әйтергә асҡан ауыҙын ябырға мәжбүр итте. Малайҙың бәләкәс йөрәгенә әйтеп аңлатҡыһыҙ ҡыйынлыҡ, ҡасырға, ҡотолорға теләү тойғоһо, хатта ҡурҡыу һалды ул күҙҙәр.\nБашта Салауат был хаҡта әсәһенә әйтте. Балаларса бер ҡатлы, әммә туп-тура, дөрөҫ мәғәнәлә бирҙе ул тойғоларын. «Разия өләсәй мине яратмай, миңә уҫал ҡарай… Мин дә уны яратмайым. Ҡайтайыҡ тегендә», – тине. Был ғаиләлә балаһының ҡабул ителмәүен һиҙеп йөрөгән Әлфиә тота килеп кенә нимә эшләргә лә белмәне. Бер яҡтан, улы ла йәл, икенсе яҡтан, хәҙер инде икенсе ирҙән дә айырылһынмы? Етмәһә, буйында ла бар шикелле. «Түҙеп тор, улым. Һин уға иғтибар итмә, үҙеңсә эшләп тик йөрө. Мин уға әйтермен», – тигән булды. Был хаҡта башта иренә үпкәләп әйтте, тегеһе: «Юҡҡа иғтибар итмә, барыһы ла яйланыр», – тип тынысландырҙы, унан был ғәйепләү улай-былай тауыш сыҡҡанда ысҡынды ҡатын теленән, тора-бара ҡәйнә менән килен араһындағы ҡапыл тоҡанып, ҡапыл һүрелә торған әйтештәрҙә лә өҫкә ҡалҡып сыҡты. Килен: «Минең баламды һыйҙырмайһың», ҡәйнә: «Балаңды ҡарап-тәрбиәләп торғанда ла оҡшатмайһың», – тип бер-береһенә ғәйеп ташланы.\nОлолар араһында ни генә булғанда ла, бәләкәс Салауаттың хәле еңеләймәне. Ул йүгермәй, көлмәй, уйнамай башланы. Һәр ваҡыт эсендә йәшерен асыу менән ҡурҡыу ҡайнаны. Урамдағы балалар менән аралашманы, сыҡманы. Быға бигерәк тә, Разия өләсәһенең күрше-тирәһенә: «Был бала һиңмайыраҡ ул», – тигәне лә булышлыҡ итте шикелле, бала-саға малайҙы ҡуш итмәне.\nҮҙҙәре генә булғанда – ярай, Разия өләсәйҙең балалары, ейәндәре килеп тулғанда, бигерәк ҡыйын була Салауатҡа. Өләсәй һәр ейәнен ҡосоп-ҡосоп һөйә, уларға алып ҡуйған бүләктәрен бирә, әле был, әле теге эштәре өсөн маҡтап-маҡтай, ә шунда бер мөйөштә боҫоп ҡарап торған малайға бер ауыҙ йылы һүҙе йәл. Был ваҡыттарҙа Салауатта Разия өләсәйҙе лә, уның ейәндәрен дә ниндәйҙер мөғжизә менән юҡ итеү, алы-ыҫҡа осороп ебәреү йәки әкиәттәге шикелле баҡаларға, йыландарға әйләндереү теләге тыуа. Көнө буйы шулай көйөп-янып йөрөй ҙә, кис ятҡас, оҙаҡ йоҡлай алмай «ирешеп» ята. Төшөндә лә мәскәй әбей сүрәтендәге Разия өләсәйҙән ҡаса, боҫа, йәшенә…\nТик бер ваҡыт ҡунаҡҡа килгән кешеләрҙе онота алмай Салауат. Улар ҙа шул уҡ Разия өләсәйҙең туғандары ине. Ағай менән апай һәм уларҙың бәләкәс ҡыҙҙары килгән ине. Апай кеше үҙҙәрен йоҡо бүлмәһе ҡорғанына ышыҡланып ҡына күҙәтеп торған малайҙы зал уртаһына саҡырып сығарҙы ла, уға ла бүләген бирҙе һәм арҡаһынан һөйөп:\n– Ҡалай исемең матур. Һин бит Салауат батыр исемен йөрөтәһең, шунлыҡтан үҙең дә уның кеүек ҡыйыу, батыр бул. Арҡаңды тура тот, башыңды күтәр, кешегә ҡарап, ҡысҡырып һөйләш, вәт шунда һин егет булырһың, – тине.\nШул ваҡыт малай үҙенең бер ҡарышҡа үҫеп, күтєрелеп киткәнен тойҙо. Ул көндө Разия өләсәй ҙә уны өҫтәл тирәһенән өркөтөп, ҡыуып ебәрә алманы.\nБер йыл тирәһе йәшәүҙәренә әсәһе бәпәй алып ҡайтты. Сабый килгәс, бигерәк тә, көн бөттө Салауатҡа. Уны әленән-әле: «Шым! Шаулама! Ҡысҡырма! Телевизорҙы һүндер!» – тип тыйҙылар. Әсәһе лә бар иғтибарын хәҙер инде бәләкәсенә күсергәс, малайҙың был йорттағы кәрәкһеҙлеге, артыҡлығы уғата һиҙелде. Ҡайҙа ғына төртөлһә лә, нимә генә эшләһә лә ризаһыҙ, ҡәнәғәтһеҙ йөҙҙәр менән осрашты ла торҙо. Хатта әсәһе үҙе лә, хәҙер инде яҡлашып арып ҡул һелтәнеме, өндәшмәй йәки күрмәмешкә һалыша ла ҡуя. Шуға әсәһен дә йыш ҡына эсенән: «Алдаҡсы», – тип атай Салауат.\nБөгөн дә әсәһе менән Әхәт ағай ҡалаға бәпестәрен балнисҡа күрһәтергә алып киткәс, уларға күрше апай инеп ултырғайны. Разия өләсәй әхирәтенә сәй табыны әҙерләне лә, Салауатҡа: «Бар, тышҡа сығып йөрө. Хәбәр тыңлап ултырма бында, әсәңә былай ҙа юҡ-барҙы аҙ еткермәйһең», – тип ҡабаландырып кейендереп сығарып ебәрҙе. Малайҙың тиҙерәк уның күҙенән юғалыу өсөн ашығып кейенгәнендә, эстән йылы трико ла, йөн нәскейҙәр ҙә кеймәүен аңғарһа ла, әсәһе килгәнгәсә инергә ҡыйыулығы етмәҫен, өшөп-туңып бөтәсәген белһә лә, өндәшеп торманы ҡатын. Был бала уның ҡаны түгел, был балала уның эше юҡ. Хатта ошо сығыуынан кире килеп инмәһә лә ҡайғыраһы түгел.\n… Салауат ауырып китте. Кисәге өшөүе бушҡа үтмәне, күрәһең. Юғары температура менән тулап ятып, һаташып, баҫлығып ауырыны ул. Уяулы-йоҡоло килеш: «Әсәй, һин алдаҡсы!», «Әхмәт ағайҙы яратмайым!», «Разия өләсәй – мәскәй әбей!» – тип ҡысҡырҙы, иланы, «Китегеҙ! Тотмағыҙ! Теймәгеҙ!» – тип ҡыуҙы, йәшенде. Әлфиә менән Әхмәт аптырашып ҡарап ултырһа, Разия: «Етем бала аҫыраһаң ауыҙ-мороноң ҡан булыр», тип, бушҡа әйтмәгәндәрҙер инде, бына бит, күпме изгелек итеп торһаң да булмай», – тип һөйләнде.\n… Ҡыҙын икенсегә кейәүгә оҙатҡас, Әсмә әбей оҙаҡ ҡына үҙенә урын тапмай йөрөнө. Тыңламаһа ла, гел үҙенсә эшләп уңмай йөрөһә лә балаһы бит, кинйә ҡыҙы. Ҡыҙы ярай, ир ҡуйынына ла, ейәнгенәһе кемдәр ҡулына китте икән? Әллә шул теге ваҡыт «баштан өйрәнһендәр» тип ҡатыраҡ ҡыланды инде? Йәшәй башлағастары бер генә барып күреп ҡайтҡайны, былай ҡоҙағыйы ла өҙөлөп торғандай, кейәүе лә тыныс ҡына ҡарағандай ине балаға. Һынап-күҙәтеп ултырҙы ла: «Ярай инде, ир балаға ир тәрбиәһе кәрәгер, мин – әбей, уны үҙемә эҫендереп тә, йә ғүмерем булмаҫ…» – тип ҡуйғайны. Әле бына һуңғы ваҡыт әллә ни эшләп шул бала төшөнә инә лә инә. Йә һыуға аға, йә ҡойон алып китә үҙен, ҡулдарын һуҙып, асырғанып ярҙам һорап ҡысҡыра ла, Әсмә йөрәге ҡубып, манма тир булып килеп уяна. Тиккә булмаҫ, тип уйлай быны әбей, күңеле бушҡа туламаҫ, берәй яры һиҙҙертәлер.\nЫсынлап та, борсолоуҙары бушҡа булмай сыҡты. Ус аяһындай битендә ике күҙе генә ҡалып йонсоған, ябыҡҡан ейәнен дауахана палатаһында килеп тапты өләсәй. Хәлһеҙлегенән бигерәк малайҙың күҙ ҡарашындағы күндәмлек, буйһоноусанлыҡ, ҡурҡыу аптыратты, шаңҡытты әбейҙе. Ейәненең башын күкрәгенә ҡыҫҡан килеш, әсенеп, әрнеп бер килке ултырҙы ул. Һорашманы ла, төпсөшмәне лә Әсмә, ул баланың хәлен үтә күрҙе, әсә йәне менән тойҙо, аңланы.\nӘлфиә әсәһенең Салауатты алып ҡайтырға булып китеүенә ҡапылдан риза булмайынса:\n– Инде өйрәнеп бөткән бит ул, – тип ныҡышты.\n– Өйрәнеүе – өйрәнеү… Ҡанатһыҙ иткәнһегеҙ бит баланы.\n– Килештермә инде, әсәй, өҫтө таҙа, тамағы туҡ.\n– Эй, ҡыҙым, тамағы туҡтан ғына ҡош балаһы осһа икән… Ҡанатланыу өсөн һәр тере йәндең дә тамағы түгел, ә күңеле туҡ, күңеле көр булыуы кәрәк.\n… «Ҡанатһыҙ ҡош»тоң кем булыуын белмәй Салауат. Төшөнмәй әле ундайҙы, аңламай. Әммә Әсмә өләсәйҙең өйө күренеү менән йөрәгенең һикереп сығырҙай булып талпынғанын тоя ла:\n– Өләс! Мин остом! – тип ысҡынып йүгерә.


Йәш рәссам Эльза Нафиҡова шулай тип аталан күргәҙмә менән үҙе тураһында белдерҙе.\n- Был таныштырыу экспозицияһы, - ти Эльза үҙенең беренсе шәхси күргәҙмәһе тураһында. Йәш рәссам Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультетын тамамлаған. Әлбиттә, ун йыл эсендә ул республика һәм төбәк күргәҙмәләрендә ҡатнашҡан, йәш рәссамдың эше Испания, Чехия, Бельгия, Төркиә һәм Румынияла үткән халыҡ-ара конкурстарҙа, арт-салондарҙа күрһәтелде.\nӨфөләрҙе Эльза Нафиҡова ижады менән танышыу көтә. Шуға күрә рәссам экспозицияға, ул ошо көндәрҙә БР Рәссамдар союзының Бәләкәй күргәҙмәләр залында үтә, һынлы сәнғәт, графика, экслибрис индергән.\n- Картиналар - ул асыш мәле, сөнки сит кешеләргә үҙең тураһында һөйләү, күңелеңде асып һалыу еңел түгел. Күргәҙмәлә мин күңелемде асам - ҡарағыҙ, бына мин ниндәй. Мин күңелемдә булғандың барыһын да публикаға сығарам. Шундай кеше бар, минең кеүек, шундай рәссам бар, һәм ул шундай эштәр эшләй - быларҙы мин күрһәтергә теләнем. Күргәҙмә оҡшар, һәм тамашасыларға ҡыҙыҡ булыр, тип ышанам.\nНафиҡованың "Нисек бармын, шундаймын" тип аталған эше - рәссамдың үҙенсәлекле автопортреты. Эльза Нафиҡова һүҙҙәренә ҡарағанда, был кәүҙәнән башҡа, ниҙер һүрәтләргә тырышыу ул.\n- Әлбиттә, кәүҙә шулай уҡ мөһим, уны тәрбиәләргә, туйындырырға, кейендерергә кәрәк, әммә был күсереү средствоһы, - ти Эльза.\nЭльза Нафиҡова үҙенең художество яҙыуын оҙаҡ эҙләй. Әммә бында ул булдырған индивидуаль стилде башҡа рәссамдарҙың эш алымы менән һис тә бутап булмай.\n- Мин ижад иткән картиналарҙың жанрын билдәләргә ауыр - был ысынбарлыҡ түгел, әммә абстракция ла түгел, - ти рәссам. - Һынлы сәнғәт мәктәбе кеше кисерештәрен тормошсан юл менән тапшырырға ынтыла. Мин үҙ тойғоларымды төрлө төҫтәр һәм уларҙың тура килеүе иҫәбенә тапшырам.\nЭльза Нафиҡова, үҙенең башҡа коллегалары кеүек, классик пейзаждан, натюрморттарҙан, портреттарҙан башлаған. Үҙеңдекен эшләп ҡарау идеяһы ҡасан барлыҡҡа килгән һуң? Эльза ҡыҙыҡ бер тарих һөйләй.\n- Бер саҡ поезда эштәр папкаһын онотоп ҡалдырғанмын, - ти рәссам. - Кемдер, бәлки, көйөр ине, әммә мин был йән көйҙөргөс ваҡиғала яҙмыш билдәһен күрҙем - үткәнде оноторға ваҡыт етте. Башҡаса ижад итергә ҡарар иттем - һынлы сәнғәт икенсе сифатҡа күсте.\nБынан тыш, Эльза Нафиҡова Өфөнөң танылған рәссамы Рәйес Ғәйетовтың оҫтаханаһында бер йыл эшләй. Оҫтаның фактуралы һәм йөкмәткеле философик экзерсистары, уның тойғоға бай һәм тапҡыр һынлы сәнғәте һәм графикаһы Эльза Нафиҡованың ижадына тәü¿èð итмәй ҡалмай.\n- Сәнғәт - шундай өлкә, ул сюжетлы ҡабул ителә. Ул үҙенең закондары буйынса йәшәй, - ти Нафиҡова. - Сәнғәт менән таныш булған рәссам йәки кеше һүрәттә төшөрөлгәнде түгел, ә ул нисек эшләнгәнен ҡабул итә. Төҫтәр, һыҙаттар, тап, динамика йәки статика, композиция, ниндәй баҫым яһалған - сәнғәт менән таныш булған кешеләр эште нәҡ шулай ҡабул итә. Кешеләрҙең художестволы зауығы үҫеүен, камиллашыуын теләйем. Кешеләр телевизорҙа күрһәтелгән йәки альбомдарҙа баҫылған матур картиналарға ғына түгел, әммә уларҙың артында нимә торғанына ла иғтибар итергә тейеш.\nЭльза Нафиҡованың "I тау" һәм "II тау", "Көньяҡтан ел", "Анлантида", "Икәү" тигән һәм башҡа бик күп картиналары матур тормош тураһында һөйләй, ул төрлө була - төҫлө һәм аҡлы-ҡаралы.\nЭльза Нафиҡова ике тапҡыр Һиндостанда булған, һәм был ил Эльза күңелендә онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырған, улар рәссам ижадында сағыла. Эльза элек зәңгәр, алһыу һәм һары төҫтәргә өҫтөнлөк бирһә, ә хәҙер Һиндостанға сәфәрҙән һуң рәссам ижадында ҡыҙыл һәм көрән күк төҫтәр ҡуллана башлай.\n- Тормош - сағыу һәм матур. Бөгөн тышта ямғыр яуһа - иртәгә ҡояш йылытасаҡ. Быларҙың барыһын да тамашасыларға еткерергә тырышам. Ҡотолғоһоҙ һағыш юҡ, һәм һәр кешенең тормошонда мотлаҡ бәхет һәм ҡыуаныстар була ул.


Башҡортостанда 37 меңдән ашыу ветеранға Владимир Путиндан открытка таратыла\n30 Апрель 2019, 12:15\nӨФӨ, 2019 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Башҡортостанда Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 74 йыллығы уңайынан 37 меңдән ашыу ветеранға Рәсәй Президенты Владимир Путиндан ҡотлау открыткаһы тапшырыла. Открыткалар 2-һенән 9 майға тиклем таратыла, тип хәбәр иттеләр Рәсәй почтаһының матбуғат хеҙмәтендә.\n«Ҡотлау открыткаһының бер яғын Леонид Головановтың «Ҡыҙыл армияға – дан!» плакаты биҙәй. Икенсе яғында 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы фотохроникаһы кадрҙары урынлаштырылған», — тип һөйләнеләр бүләктең биҙәлеше хаҡында.\nТөп осорҙа открытка алмаған ветерандарға почта уларҙы почта элемтәһе бүлексәләрендә бер ай ятҡандан һуң ҡабаттан тарата.\nТеги:еңеү көнө9 майбашҡортостанветерандарбөйөк ватан һуғышы


25 Апрель 2019, 16:10\nСемен Николаевич Чернов—Сибай институты директорының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары, педагогика фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, Рәсәйҙең мәғариф отличнигы, Рәсәй профессиональ белем биреү буйынса почетлы хеҙмәткәр, Беренсе Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайында ҡатнашыусы, Башҡортостан халыҡтары Ассамблеяһының икенсе съезы делегаты.Сибай институтында политология, социология, философия фәндәренән уҡыта. Егерме биш фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән монография, ғилми-методик әсбаптар авторы.Семен Николаевичты Сибай халҡы бик яҡшы белә, сөнки уның бөтә ғүмере таусылар ҡалаһы менән бәйле. Сибай педагогия училищеһын тамамлаған, аҙаҡ мәктәп директоры, Сибай ҡала хакимиәтендә урынбаҫар була һәм бына 20 йыл Сибай институтында иң яуаплы вазифаны башҡара.\nСемен Николаевич Чернов—Сибай институты директорының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары, педагогика фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, Рәсәйҙең мәғариф отличнигы, Рәсәй профессиональ белем биреү буйынса почетлы хеҙмәткәр, Беренсе Бөтә донъя башҡорттары Ҡоролтайында ҡатнашыусы, Башҡортостан халыҡтары Ассамблеяһының икенсе съезы делегаты.\nСибай институтында политология, социология, философия фәндәренән уҡы-та. Егерме биш фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән монография, ғилми-методик әсбаптар авторы.\nСемен Николаевичты Сибай халҡы бик яҡшы белә, сөнки уның бөтә ғүмере таусылар ҡалаһы менән бәйле. Сибай педагогия училищеһын тамамлаған, аҙаҡ мәктәп директоры, Сибай ҡала хакимиәтендә урынбаҫар була һәм бына 20 йыл Сибай институтында иң яуаплы вазифаны башҡара.\nБер нисә йыл элек педагогия колледжының тик ҡыҙҙарҙан торған башҡорт төркөмөнә рус фамилиялы, әммә башҡорт телен һыу шикелле эскән Черновтың килеп инеүе ниндәйҙер бер феномен була. Ул саҡта йәш егет башҡорт телен яҡшы белеүҙе ғәҙәти бер күренеш тип һанай.\n—Семен Николаевич, башҡорт телен яҡшы белеүегеҙ ҡайҙан килә ул?\n—Яҙмыштың ҡушыуылыр инде, мин саф башҡорт ауылында тыуып буй еткерҙем һәм белемде лә башҡорт мәктәбендә алдым. Мин башҡортса гәзит-журналдар уҡып үҫтем. Ата-әсәйемә шул тиклем рәхмәтлемен, улар миңә бәләкәй саҡтан уҡ әҙәбиәткә, матбуғатҡа һөйөү тәрбиәләгән. Үҙемде белә белгәндән алып гәзит-журналдар уҡыным. Йортҡа килгән «Совет Башҡортостаны» гәзитен, «Огонек», «Ағизел» журналдарын ярышып, талашып уҡый инек. Тора-бара яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен уҡый башланым. Бөгөнгөләй хәтеремдә: Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романын «Ағиҙел» журналы аша уҡыным, уның һәр һанын түҙемһеҙләнеп көтөп ала инем. Аҙаҡ ошо журнал аша Мостай Кәрим, Һәҙиә Дәүләтшина, Зәйнәб Биишеваның әҫәрҙәрен тәржемә аша түгел, ә төп нөсхәһенән уҡып сыҡтым.\nМин бик әҙәпле, тәрбиәле тоҡомданмын. Минең өләсәйем Евдокия Ермолаевна сығышы менән Өфө районынан, ҡартатайым—Баҡалы районынан. Ҡасандыр, яҡшы тормош эҙләп, Түбә ҡасабаһына килеп урынлашҡандар. Атайым ошо ерҙән һуғышҡа китә һәм Краснохолмск училищеһында Александр Матросов менән бергә уҡый, аҙаҡ уларҙы фронтҡа ебәрәләр, ул хатта Матросовтың батырлығының шаһиты ла була. 1943 йылда яраланғас тыуған яҡтарына ҡайта һәм «Һәүәнәк» совхозына эшкә төшә. Иң башта бригадир, аҙаҡ идарасы булып эшләй. Ауыл хужалығы техникумын тамамлағандан һуң, әсәйем Варвара Егоровнаны «Комсомол» бүлексәһенә зоотехник итеп ебәрәләр. Ошонда улар осрашалар һәм ғаилә ҡоралар. Беҙ биш бала үҫтек. Ата-әсәйем, юғары белемле булмаһа ла, бик юғары мәҙәниәтле кешеләр ине. Атайыма йыш ҡына кәңәш һорап мөрәжәғәт итерҙәр ине. Был осраҡта ул һәр кемгә ихлас ярҙам итте, берәүҙе лә ярҙамһыҙ сығарманы. Ул иҫ киткес итәғәтле, ярҙамсыл булды. Ул саҡта халыҡ бик ярлы йәшәне, өҫтәренә кейеме, ашарына ризығы булманы, әммә ифрат йомарт, киң күңелле ине. Иҫ киткес бәхетле ғаиләлә тәрбиәләндем. Мине гелән иғтибарлы, ихтирамлы, бер-береһен ихлас яратҡан кешеләр уратып алды. Өләсәйемдең һөйәлләнгән ҡулдарын, һөйләгән әкиәттәрен әле булһа ла хәтерләйем. Ул ысын-ысындан Хоҙайҙан бирелгән тәрбиәсе булды. Йылдар үткәс кенә ғаилә, өләсәй-ҡартатай тәрбиәһенең баланың киләсәген булдырыуҙа ни тиклем мөһим урын биләгәнен аңлайһың. Ә башҡорт телен белеү ҡайҙа ғына эшләһәм дә, һәр саҡ ярҙам итте. Уны мин махсус рәүештә өйрәнмәнем, ә шулай булырға тейеш тип ҡабул иттем. Был ошо ерҙең теле, тәбиғәт теле.\n—Һөнәр һайлауға нисек ҡаранығыҙ, нимә тәьҫир итте?\n—Бала саҡтан уҡытыусы булырға хыялландым. Ә инде ата-әсәйем баян һатып алғас, музыка уҡытыусыһы булырға теләнем. Һүҙ юҡ, ул йылдарҙа уҡытыусының авторитеты шул тиклем юғары ине. Кем булаһың тигән һорауға күптәр йә уҡытыусы, йә табип тип яуап ҡайтарырҙар ине. Тырышып уҡыным. Тик «5»-гә өлгәштем. Хәтеремдә ниндәйҙер фәндән «3»-лө билдәһе ҡуйғайнылар—был минең өсөн тотош ҡайғы булды. Йылдар үткәс шуны аңланым: уҡытыусы ҡуйған билдә уҡыусы өсөн ниндәй роль уйнағанын, шуға ла уҡытыусынан балаға ҡарата шундай иғтибар талап ителгәнен күңелемә һеңде-реп ҡуйҙым.\n—Бөгөнгө мәктәп ниндәй, уҡытыусыға ҡараш үҙгәрҙеме? Тәүге уҡытыусығыҙҙы хәтерләйһегеҙме?\n—Әгәр ҙә беҙ йәмғиәттә юғары кимәлдәге мөнәсәбәттәрҙе булдырғыбыҙ килһә, һис шикһеҙ уҡытыусының абруйын күтәрергә кәрәк. Мин үҙем тәүге уҡытыусым Нурмөхәмәт ағай Асҡаровты бик яҡшы хәтирәләр менән иҫкә алам. Оҙаҡ йылдар үтһә лә уның тәрбиәүи алымдарын үҙемдең педагогик хеҙмәтемдә ҡулланырға тырышам.\n—Урал аръяғының белем һәм тәрбиә үҙәге булған уҡыу йортона нимә алып килде һеҙҙе?\n—Хеҙмәт юлымды ябай уҡытыусы булып башланым. Аҙаҡ мәктәп директоры булдым. Һуңынан һигеҙ йылға яҡын ҡала хакимиәтендә кадрҙар буйынса урынбаҫар булып эшләнем. Әммә мине гелән педагогик эшмәкәрлек үҙенә саҡырып торҙо. Мин йәштәр менән эшләргә яратам. Зиннур Fөбәйҙулла улы директор булып барғас, үҙенең янына социаль мәсьәләр буйынса урынбаҫар итеп саҡырҙы. Мин ҡуш ҡуллап риза булдым, етмәһә хужамдың эш алымдары, эшкә, кешеләргә мөнәсәбәтен мин бик яҡшы аңлай инем. Эшемде кинәнеп башҡарҙым һәм бөгөн дә ҙур теләк менән йөрөйөм эшкә. Әйтергә кәрәк, бөгөнгө йәштәр бик актив, заманса фекерләй, алдынғы технологияларҙы бик тиҙ үҙләштерә. Үҙҙәре етеҙҙәр, аҡыллылар, дәртлеләр. Һәр икеһе йырлай, бейей, оялмайынса сәхнәгә сыға ала. Был бик яҡшы күренеш. Әммә бөгөн мөнәсәбәттәр заманы. Беҙ шуға ла студенттарҙы үҙ-ара яҡшы мөғәмәләлә булырға, бер-береңә ярҙам итергә тигән мәңгелек сифаттарға иғтибарҙы күберәк бүлергә тырышабыҙ. Һүҙ юҡ, студенттарыбыҙ бик тәртипле, уларҙың күбеһе ауылдан килгән, яңы ғына ата-әсә йортонан сыҡҡан. Тик улар урам тәрбиәһенә бирелеп ҡуймаһын, яҙыҡ юлға баҫып ҡуймаһын тип ҡәҙерләп, хәстәрләп торабыҙ. Институтта был йәһәттән шарттар етерлек. Бейейем тиһә, бына тигән өс бейеү ансамбле бар, спорт менән шөғөлләнеү өсөн өс спортзалыбыҙ бар. Уҡы, камиллаш, үҙеңде үҫтер. Беҙ ярҙам итергә һәр саҡ әҙер.\n—Фәнни хеҙмәтегеҙ хаҡында нимә әйтә алаһығыҙ?\n—2011йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланым. Бик күп фәнни-методик ҡулланмалар, пособиеләр баҫтырылды, монография донъя күрҙе. Уҡыу йортонда бик шәп коллектив тупланған тип әйтә алам. Шуныһы ҡыуаныслы: бөгөнгө йәштәр фән менән ихлас шөғөлләнә, был өлкә уларҙы ҡыҙыҡһындыра. Ошонда уҡып, диссертация яҡлап, эшләп йөрөгән ғалимдарыбыҙ байтаҡ. Сит илдә уҡып йөрөгән студенттарыбыҙ бихисап. Ә инде сәнғәт, мәҙәниәт юлын һайлағандар хаҡында әйтеп тораһы ла түгел. Башҡортостан сәхнәһендә бөгөн йондоҙ булып ҡабынғандар ҡасандыр тәүге аҙымдарын Сибай институты сәхнәһендә яһаған ине. Шул студенттарҙың тормошонда ниндәйҙер эҙ ҡалдыра, тормошта үҙ урындарын табыуҙа үҙ өлөшөмдө индерә алыуым менән мин сикһеҙ бәхетлемен.\n—Үҙегеҙҙең ғаиләгеҙҙә ниндәй тәрбиә ҡулландығыҙ?\n—Педагог булараҡ шуны әйтә алам: баланы тәрбиәләгәндә ғаилә иң төп урынды биләй. Шәхсән үҙең өлгө булырға тейешһең. Уландарымдан көсләп бер нәмә лә эшләтмәнем. Көсләп асҡан күҙҙең яҡтыһы булмай тигәндәй, үҙҙәре аңлауын, өлгөрөүен көттөм. Дөрөҫ, мин уларҙың баян уйнауҙарын теләгән инем, әммә өлкән улымды гитара ҡыҙыҡһындырҙы, уртансыһы бейеү менән шөғөлләнде, бары тик кесеһе генә баянда уйнар өсөн музыка мәктәбенә йөрөнө. Шөкөр, бөгөн һәр кеме күңеленә оҡшаған һөнәргә эйә булып, бик уңышлы ғына эшләп йөрөй, ғаилә ҡорҙолар, балалар үҫтерәләр. Өлкән улым Вячеслав—юрист, уртансыһы Станислав—банк хеҙмәткәре, кесеһе Александр—табип. Үҙемде ифрат бәхетле кеше тип һанайым. Яратҡан эшем менән шөғөлләнәм, мине гелән яҡшы кешеләр, коллегаларым, дуҫтарым, һөйөклө ҡатыным Светлана Николаевна, улдарым, ейәндәрем, ейәнсәрем уратып алған. Ошонан да ҙур бәхеттең булыуы мөмкинме һуң?! Һаман да баян да уйнарға яратам. Был ҡыҙыҡһыныуым да бала саҡтан килә. Яҡшы уҡығаным өсөн атайым баян алып биргән ине. Музыка өлкәһендәге яңылыҡтарҙы даими күҙәтеп барам. Бөтә ғаилә бергә йыйылғанда, тотош концерт ойоштора алабыҙ. Репертуарҙың күбеһе, әлбиттә, ретро йырҙарҙан тора. Дуҫтар менән осрашҡанда башлыса башҡортса йырҙар йырланыла, беҙҙең хатта үҙ гимныбыҙ ҙа бар.\n—Яратып уҡыған әҫәрегеҙ һәм йәшәү девизығыҙ?\n—Китаптарҙы һайлағанда классикаға өҫтөнлөк бирәм. Миңә элек кешеләрҙең үҙ-ара мөнәсәбәттәре нисек булған, шул ҡыҙыҡһындыра. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн ул йылдарҙағы матур традициялар юғала бара. Шуға ла әленән-әле Толстойҙың, Достоевскийҙың әҫәрҙәрен уҡыйым һәм, шуныһы ҡыҙыҡ, был әҫәрҙәрҙе уҡыған һайын үҙеңә яңылыҡ асаһың.\nӘ инде йәшәү девизым мәктәп йылдарында уҡыған Николай Островскийҙың «Ҡорос нисек сыныҡты» романынан. Уны беҙ барыбыҙ ҙа яҡшы беләбеҙ: «Тормошта шундай итеп йәшәргә кәрәк, һуңынан үкенесле булмаһын...» Быға тиклем уҡыған, бөгөн белем алған студенттарҙы мин барыһын да нәҡ ошоға саҡырам. Иң мөһиме—үҙ һөнәреңде үҙләштереү һәм үҙ урыныңды табыу. Эшләгән йылдарым осоронда мин кемгәлер был йәһәттән ярҙам итә алғанмын икән, тимәк, йылдар бушҡа үтмәгән тип әйтә алам...\n—Семен Николаевич, ихлас әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт.


https://vk.com/yshatir?w=wall-33983974_14304 Абдул ауылынан Лилиә Насырова тураһында яҙған булды. Лилиәнең ҡул эшенә оҫта икәнен әйләнә-тирә күптән белә. Уның ике баланы аҫрауға алып (һүҙе әллә ҡалай яңғыраһа ла, ғәмәле бик һәйбәт) тәрбиәләүен дә беләләр. Бөгөн үҙҙәрен тап иттек. Ике малай - Вадим менән Камил - байрам уңайынан бүләк алдылар, бүләккә әллә ни иҫтәре китмәне ахры - уларҙың тормош юлына Әсә осраны, бына был, исмаһам, бүләк. Яҙмыш бүләге.\nАбдул ауылынан Лилиә Насырова тураһында яҙған булды. Лилиәнең ҡул эшенә оҫта икәнен әйләнә-тирә күптән белә. Уның ике баланы аҫрауға алып (һүҙе әллә ҡалай яңғыраһа ла, ғәмәле бик һәйбәт) тәрбиәләүен дә беләләр. Бөгөн үҙҙәрен тап иттек. Ике малай - Вадим менән Камил - байрам уңайынан бүләк алдылар, бүләккә әллә ни иҫтәре китмәне ахры - уларҙың тормош юлына Әсә осраны, бына был, исмаһам, бүләк. Яҙмыш бүләге.\nЛилиәнең ҡыҙы ҙурайған. 18 йәш. Ҡанаттары үҫкән, тыуған оянан бына-бына осоп китергә тора. Донъя ике улға ҡала. Лилиә Насырова әйткәнсә, әл дә улар бар, ярҙам итәм тип кенә торалар. Өйҙә малайҙар менән күңеллерәк тә. Шулай, бер береһенә кәрәк булып, йәшәп ята Абдулдағы был ғаилә. Бер-береңә кәрәк булыуҙан да ҙурыраҡ бәхет бармы? Ай-һай. Ошо яҙмыш бүләгенән айырмаһын һеҙҙе.


Уңыш нигеҙе - берҙәмлектә » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Уңыш нигеҙе - берҙәмлектә\nУңыш нигеҙе - берҙәмлектә\nТеләүембәткә күптән юл төшкәне юҡ ине. Әле бына ауыл ҡапҡаһын үтеп тә өлгөрмәнем, әллә минең килгәнгә ҡыуанып, әллә күк мендәре йыртылып китеп, йәшеллек өмөт итеп күпсеп ятҡан ер өҫтөнә ябалаҡлап аҡ ҡар яуа башланы.\n“Йәшлек” гәзитендә үҙ хәбәрсе булып эшләгәндә, Күгәрсен районында йыш булырға тура килде. Теләүембәт, уның егәрле халҡы хаҡында ла байтаҡ ҡына яҙҙым. Әле килгәнемдә лә ауыл мине үҙенең таҙа урамдары, йыйнаҡ йорт-ҡуралары, урам буйлап атлағанда, һаулыҡ ҡушып киткән кешеләре менән әллә ҡайҙан ихлас ҡаршы алды.\nАуылда бер нисә тапҡыр булһам да, быға ҡәҙәре мәктәпте күргәнем юҡ ине әле. Был юлы, ана шул етешһеҙлегемде бөтөрөү ниәтендә, ер өҫтөнә мамыҡ булып түшәлгән йомшаҡ ҡарға һоҡланып, ауылдың белем усағына йүнәлдем.\nМәктәптә эштәр ҡыҙған ғына ваҡытҡа юлыҡтым: буш коридорҙар буйлап атлағанда, ҡайһылыр класта балаларҙың йырлаған тауыштары ишетелә, ҡайҙалыр бер малай кинәнеп шиғыр һөйләй, сираттағы класс бүлмәһенән уҡытыусының дәрес аңлатыуы ҡолаҡҡа салына, спорт залында булһа кәрәк, уҡыусыларҙың сыр-сыу килеп туп һуҡҡаны һауаны яра. Ҡыҫҡаһы, Теләүембәт мәктәбендә тормош ҡайнай.\n– Беҙҙең уҡыу йортона 1865 йылда уҡ нигеҙ һалынған, – тип ҡаршы алды мине мәктәп директорының уҡытыу буйынса урынбаҫары Флүрә Арыҫланбәкова.\nФлүрә Мөхәммәт ҡыҙы һүҙен артабан дауам итте.\n– Ә әлеге көндәге мәктәп бинаһы 1970 йылда төҙөлгән. Уны төҙөүҙә ул ваҡыттағы директор Әхмәт Яхин, завуч Абдрахман Абдуллин, “Ҡыҙыл байраҡ” колхозы рәйесе Миңлейәр Нафиҡов күп көс һалған. 1970 – 1971 уҡыу йылында үҙенең тәүге ҡарлуғастарын ҡабул иткән мәктәп, уның берҙәм коллективы, яңы бинаға күскәс, йәнә әүҙемерәк эшләп алып киткән, тағы ла бейегерәк үрҙәргә артылған.\nБөгөн, ауылдарҙа балалар һаны кәмеү сәбәпле, мәктәп ҙурайған. Тәү ҡарашҡа был ғәжәпләнеү ҙә тыуҙырған һымаҡ. Ысынлап та, һуңғы йылдарҙа ауылдарҙа тиҫтәләгән мәктәп ябылыуы бер кемгә лә сер түгел. Күгәрсен районын да урап үтмәгән был ҡаза. Ләкин район етәкселеге мәктәптәрҙе мөмкин тиклем һаҡлап ҡалырға тырышҡан.\n– Шулай райондың бәләкәй тип һаналған Әлмәс, Нуҡай, Яңы Покровка, Яңы Петровское, Дауыт-Ҡайып, Бикес, Аҙнағол ауылдарындағы мәктәптәрҙе ҙурыраҡ белем усаҡтарына ҡушып, филиалдарға әйләндерҙек, – тигәйне миңә район үҙәгендә булғанымда мәғариф бүлеге етәксеһе Рәсүл Әхмәтйәнов. – Беҙҙең районда барлығы 59 мәктәп бар. Шуларҙың 37-һе филиал һанала. Үрҙә телгә алынған ауылдарҙың һуңғы өсәүһе Теләүембәт мәктәбенә беркетелгән. Бөгөн Дауыт-Ҡайып башланғыс мәктәбендә – ун, Бикестә – егерме бер, Аҙнағолда ун бала белем ала. Юғарыраҡ синыфтарҙа уҡыусыларҙы иһә Теләүембәт мәктәбенә автобус йөрөтә.\nҠасандыр балалар тауышына күмелеп, гөрләп эшләгән мәктәптәрҙең филиалға әйләнеүе яҡшы хәл түгел, әлбиттә. Ләкин, заманына күрә, маҡтауға лайыҡ ысул. Сөнки ауылдарҙа мәктәп, мәҙәниәт усағы бөтһә, тимәк, улар үҙҙәре лә юҡҡа сығасаҡ. Был хәҡиҡәтте яҡшы аңлайҙар Күгәрсендә.\nТөп белем усағы булған Теләүембәт мәктәбендә әлеге ваҡытта 131 бала белем ала. Ун беренсе синыфты 11 уҡыусы тамамларға йыйына. Уларҙың барыһы ла артабан уҡыуын ҡайһы вузда дауам итәсәген белә.\n– Мин Краснодарҙағы хәрби-техник институтҡа барырға йыйынам, – Радик Динеев үҙенең пландары менән уртаҡлаша. – Бер туған ағайым да шул уҡ уҡыу йортон тамамлағайны. Хәҙер Хабаровскиҙа хеҙмәт итеп йөрөй. Атайым да заманында һалдат булған. Ғөмүмән, илебеҙ именлеген һаҡлау – ирҙәрҙең изге бурысы. Шуға күрә лә был аҙымымды атайым да, әсәйем дә хуплай.\nРадик районда ла, баш ҡалабыҙ Өфөлә лә хәрби-медицина комиссияһы үтеп тә өлгөргән. Белгестәр бәләкәйҙән волейбол, йүгереү менән мауыҡҡан егеттең сәләмәтлеген яҡшы тип тапҡан. Динеевтың уҡыуы ла насар түгел. Тимәк, киләсәктә Башҡортостандан сыҡҡан генералдар исемлеген тағы бер егет тулыландырһа, аптырарға ярамай.\nАйгиз Алсынбаев, Усман Харрасов, Вадим Алтынсурин да үҙҙәрен техник вуз студенттары итеп күрергә теләй. Улар өсөһө лә Өфө дәүләт авиация техник университетына инергә әҙерләнә. Әйткәндәй, Вадим – Теләүембәт мәктәбенең президенты.\n– Президент институты индереү уҡыусылар тормошон ҡыҙыҡлы ла, мауыҡтырғыс та итә , – ти Вадим. – Беҙҙең мәктәптә бәләкәй класс уҡыусыларын берләштереүсе “Юлаевсылар” пионер ойошмаһы актив эшләй. Улар айырым отрядтарға бүленгән. Башлыса отрядтарға үҙебеҙҙең данлыҡлы яҡташтарыбыҙҙың исемен ҡушабыҙ. Зәйнәб Биишева, Шәһит Хоҙайбирҙин һәм башҡалар. Бәрәкәтле Күгәрсен ере милләтебеҙҙең йөҙөк ҡашы булырҙай шәхестәрҙе күп үҫтергән бит. Мортаза олатайҙы ғына алып ҡарағыҙ, республикабыҙҙы ниндәй юғары бейеклеккә күтәрҙе ул.\nЭйе, күгәрсендәр үҙҙәренең улдарын һәм ҡыҙҙарын элек-электән хөрмәтләй белде. Ошо традиция әле лә дауам итә.\nЮғары синыфтар өсөн мәктәптә “Белем республикаһы” исемле ойошма эшләп килә. Ана шул “республика”ны етәкләй ҙә инде Вадим Алтынсурин.\n– Беҙҙең “хөкүмәт”тең белем, таҙалыҡ, мәҙәниәт, тәртип, спорт буйынса министырлыҡтары бар, – тип һүҙен дауам итә Вадим. – Ай аҙағында һәр министрлыҡ үҙ эшенә йомғаҡ яһай, алдынғы класты билдәләй. Аҙаҡ һәр яҡлап та юғары күрһәткестәргә өлгәшкән класҡа күсмә алтын вымпел тапшырыла. Икенсе һәм өсөнсө урын алғандарға көмөш һәм бронза вымпелдар бирәбеҙ.\nПрезиденттың бар шөғөлө вымпелдар тапшырыуға ғына ҡайтып ҡалмай. Мәктәп ойошмаһы төрлө саралар ойоштора, тулы тормош менән йәшәй. Улар 23 февралгә арнап ҙур сара үткәргән. Шуны ла әйтергә кәрәк: был уҡыу йортонда атайҙарға иғтибарҙы күберәк бүләләр. Сөнки атай тәрбиәһе алған бала тормошта үҙен көслөрәк тә, төплөрәк тә итеп тоя икәнен яҡшы аңлай уҡытыусылар. Шуға күрә лә мәктәптә ойошторолған дөйөм йыйылыштарға ла йыш ҡына атайҙарҙы саҡырырға тырышалар. Был һуңғы ваҡытта атайҙарҙың төшөп барған абруйҙарын нығытыуға бер аҙым.\nМәктәптең балалар ойошмаһы ағзалары 8 Мартта әсәйҙәрҙе саҡырып, күркәм тамаша ойошторған. Ҡасандыр ошо мәктәпте тамамлап, хәҙер илебеҙҙең төрлө юғары уҡыу йорттарында уҡып йөрөүсе студенттар менән осрашыу ҙа фәһемле булған.\n– Мәктәпте тамамлап китергә лә күп ҡалмаған инде, бер аяғығыҙ менән ҙур тормошҡа баҫҡанһығыҙ, “Белем республикаһы”н ташлап китеүе ҡыйын булмаҫмы? – Һораулы ҡарашымды Вадимға төбәйем.\n– Ә минең мәктәптән китергә уйым юҡ ул, – президент рәхәтләнеп көлөп ебәрҙе лә, һүҙен етди итеп дауам итте. – Беҙҙе алмаштырырҙай егеттәр байтаҡ бында. Шуларҙың береһе – быйыл унынсыла уҡыған Динис. Ул үҙе йырсы ла, спортсы ла, уҡыуҙа ла һис кенә ҡалышмай. Бер һүҙ менән әйткәндә, торғаны менән лидер.\nДинис Хәмитов, ысынлап та, шәп хоккейсы икән, хатта райондың “Урал” йыйылма командаһының иң шәп һөжүмсеһе. Шахматта ла үҙ йәштәштәре араһында уға етеүсе юҡ. Яңыраҡ ул Дауыт-Ҡайып ауылында Вәлиулла Сәғитов иҫтәлегенә үткәрелгән шахмат ярышында беренсе урын яулаған.\n– Мин бәләкәйҙән хоккейсы булырға хыялландым, тик ауылдан сыҡҡан балаларға ҙур хоккейға эләгеүе буй етмәҫлек хыял ғына шул, – тип башланы һүҙен Динис, танышҡандан һуң. – Шуға күрә лә, мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт медицина университетына барырға уйлайым, хирург булырға ине.\nНескә күңелле, йыр-моңға ғашиҡ егеттең хирург булырға уйлауы ҡыйыу аҙым. уға ҡарап, эстән генә һоҡланып ултырам. Ә Динис китап ҡосаҡлап тәҙрә төбөнә ултырған да, апрель аҙағында ауылды аҡҡа күмеп яуған ҡарға ғәжәпләнә биреп, хыялдары менән уртаҡлаша.\nЕгеттең мәктәп, район һәүәҫкәрҙәре конкурстарында призлы урындар яулауы хаҡында уҡытыусылар әйткәйне инде. Популяр йырсы Искәндәр Ғәзизов репертуарындағы йырҙарҙы яратып башҡарыуын да белеп өлгөргәйнем. Шуға ла егеттең хирург булыу теләген үҙемә күрә ҡыйыу ғына аҙым тип ҡабул иттем.\nМәктәптә, уҡыу һәм тәрбиә эштәренән тыш, йылы, туғандарса мөнәсәбәт булдырыу өсөн уҡытыусылар коллективы ҙур көс һала. Хәйер, бындай традиция электән һаҡланып киләлер, моғайын. Сөнки, әгәр саф мөнәсәбәттәрҙең нигеҙе электән булмаһа, ниндәй генә көс һалһаң да, булмағанды булдырып булмайҙыр инде ул.\n– Беҙҙә быуындар бәйләнеше һаҡланып килә, – Флүрә Арыҫланбәкова менән һөйләшәбеҙ. Ул шундай тынғыһыҙ йән, әле генә ниндәйҙер йомоштар менән уҡытыусылар бүлмәһенән йүгереп сығып китә, әле мең төрлө ҡағыҙҙарға күмелеп яңынан килеп инә. – Егеттәр сентябрь айында, өс быуын уҡытыусыларын йыйып, матур сара ойошторғанын һөйләнеме әле? Беҙҙең уҡыусыларыбыҙ былтыр уҡыу йылы башында хаҡлы ялдағы педагогтарҙы, әле эшләп йөрөгән коллегаларҙы һәм яңы ғына эшкә килгән уҡытыусыларҙы йыйып, “Быуындар бәйләнеше” тигән матур сара үткәрҙеләр. Шул ҡәҙәре иҫтә ҡалырлыҡ та, тулҡынландырғыс та булды ул кисә. Әле һаман йылы хистәр менән иҫкә алабыҙ.\nӘлеге көндә мәктәптә 17 уҡытыусы эшләй. Филиалдарҙа эшләүсе мөғәллимдәрҙе лә ҡушһаң, 21 булып китә. Флүрә Мөхәммәт ҡыҙы барлыҡ коллегаларын да маҡтап телгә ала, бер кемде лә төшөрөп ҡалдырғыһы килмәй. Шулай ҙа, ныҡыша торғас, Теләүембәт мәктәбенең тотҡаһы булырҙай педагогтарҙың исемдәрен әйттерә алдым. Башланғыс кластар уҡытыусыһы Резида Иҙелбаева, балаларҙа математика фәненә ҡарата һөйөү уятыусы, уларҙы берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләүсе Роза Рәхмәтуллина, уҡыусылары химия һәм технологиянан төрлө олимпиадаларҙа, бәйгеләрҙә призлы урындар алып тороусы Лилиә Байгилдина, директорҙың тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары Гөлсәсәк Вәлишина тап ана шундайҙарҙан да инде.\nБеҙ уҡытыусылар менән танышҡан арала, быуындар бәйләнешенең Теләүембәт мәктәбендә буш һүҙ генә түгеллеген иҫбатлағандай, уҡытыусылар бүлмәһенә ике ханым килеп инде. Баҡтиһәң, Рәшиҙә Илсеғолова менән Делара Сәғитова ҡасандыр ошо белем усағында эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡандар икән.\n– Шулай булыуға ҡарамаҫтан, мәктәбебеҙҙе онотмайбыҙ, – ти улар. – Йыш ҡына килеп, хәл белешеп торабыҙ, үҙебеҙҙең кәңәштәребеҙҙе лә бирәбеҙ. Нишләп килдегеҙ, һеҙ беҙгә ҡамасаулайһығыҙ, тип әйтмәйҙәр, һәр ваҡыт ихлас ҡаршы алалар, төрлө сараларға ла йыш саҡыралар.\nРәшиҙә Мәхийән ҡыҙы балалар тәрбиәләүгә 39 йыл ғүмерен арнаған. Теләүембәт мәктәбендә 1969 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы эшләгән ул. Балаларҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә һөйөү тәрбиәләгән.\n– Бөгөн минең һөнәремде һайлаған уҡыусыларым республикабыҙҙың бик күп районында һәм ҡалаһында эшләй, – ти ғорурланып Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Рәшиҙә Илсеғолова. – Уларҙың күбеһе менән аралашып, хәбәрләшеп торабыҙ. Ауылға ҡайтһалар, үҙҙәре лә йүгереп килеп етә, рәхмәттәренән өҙмәй. Ошо үҙе үк бәхет түгелме ни уҡытыусы өсөн?!\nҮҙенең уҡыусылары менән Делара Вәлиулла ҡыҙы ла хаҡлы рәүештә ғорурлана. Ул да 1973 йылда Теләүембәт мәктәбенә килгән дә, бар ғүмерен балаларға бағышлаған. Хөкүмәтебеҙ уның да фиҙакәр хеҙмәтен лайыҡлы баһалаған – Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.\nҺәр уҡыу йортоноң киләсәге балалар һаны менән билдәләнә. Алдағы уҡыу йылында Теләүембәт мәктәбенә беренсе класҡа ете бала уҡырға төшәсәк. Аҙнағолда, Бикестә, Дауыт-Ҡайыпта ла бишәр бала беренсе тапҡыр парта артына ултырасаҡ. Шулай булғас, киләсәктә лә Теләүембәт мәктәбенең зауыҡ менән биҙәлгән коридорҙарынан үткән саҡта кластарҙан балаларҙың шат тауышы гөрләп ишетелеп торор әле, моғайын.\nСығыу ваҡыты 17-05-2014, 13:42 | Ҡаранылар: 845\nАптраҡта ике йыл элек ябылған мәктәп яңынан асылды\nМәғариф министры Әлфис Ғаязов: «Гөрләп торған ауыл булған саҡта, балалар баҡсаһы ла, мәктәп тә буласаҡ»\nЯңы уҡыу йылын – яңы мәктәп формаһында


Ләйсән, лимон һәм Башҡорт википедияһы » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Ләйсән, лимон һәм Башҡорт википедияһы\n11.01.2013 Ләйсән, лимон һәм Башҡорт википедияһы\nИнтернетта танылыу тапҡан Википедия ирекле энциклопедияһы бөтә донъя ирекмәндәренең көсө менән яҙыла. Бөгөнгә Википедияның 285 тел бүлегендә 38 миллион кеше теркәлгән. Бөтә бүлектәрҙәге мәҡәләләр һаны 24 миллиондан артып китте.\nҺуңғы йылдарҙа Википедияның башҡорт телендәге бүлеге әүҙем үҫешә, халыҡ араһында танылыу яулай. Ирекмәндәр хәрәкәтенә яңынан-яңы ҡатнашыусылар ҡушыла, билдәле бер уңыштарға ла өлгәшә. Әйтәйек, һуңғы ике айҙа Сибайҙан Ләйсән әүҙем тәржемәсегә әүерелде. Ул “Википедия өсөн мөһим 1000 мәҡәлә” исемле сараға ҡушылды. Бөтә тел бүлектәрендә лә булырға тейеш мәҡәләләрҙе тәржемә итеп, Башҡорт википедияһына урынлаштыра. Лимонға арналған сираттағы ижади эше тәжрибәле мөхәррирҙәрҙең иғтибарынан ситтә ҡалманы. “Лимон” мәҡәләһен юғары дәрәжәле “Һайланған мәҡәлә” кимәленә еткерергә тәҡдим ителде.\nШуныһы ҡыҙыҡ, был мәҡәләлә лимондың яңы төрҙәрен сығарыусы Өфө лимонарийы селекционерҙары хаҡында ла мәғлүмәт бар. Википедия мәҡәләһендә яҙылыуынса, “Салауат”, “Ләйсән” һәм “Урман” тип аталған өс башҡорт лимоны РФ Дәүләт селекция ҡаҙаныштары реестрына индерелгән. Шулай тура килеүен әйт әле: Ләйсән лимон хаҡында мәҡәлә яҙмаһа, емештең үҙе исемендәге сорты булыуын, бәлки, бик оҙаҡ белмәгән дә булыр ине. Бына шундай ҡыҙыҡлы ла, файҙалы ла шөғөл ул Википедияға мәҡәләләр әҙерләү! Ә күпме кеше уның аша үҙенә файҙалы мәғлүмәт табып һөйөнә. Уларҙың рәхмәтенә ирешеү үҙе бер шатлыҡ бит!


Өфөлә ҡаланың иң лайыҡлы кешеләре наградланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә ҡаланың иң лайыҡлы кешеләре наградланды\n10:30, 27 декабря 2012 Йәмғиәт\nФото: Өфө ҡала Советының матбуғат хеҙмәте\nӨфө ҡала Советында республика баш ҡалаһының лайыҡлы кешеләрен тәбрикләү тантанаһы үтте. Табиптар, уҡытыусылар, ғалимдар, композиторҙар, полиция хеҙмәткәрҙәре, сәнәғәт предприятиелары вәкилдәре ҡала башлығы, Өфө ҡала Советы рәйесе Евгений Семивеличенко ҡулынан наградалар алды. 19 кеше ҡаланың юғары наградаһы – ҡала округының Почет грамотаһына, йәнә 30 кеше ҡала Советының Почет грамотаһына лайыҡ булды, тип хәбәр иттеләр ҡала Советының матбуғат хеҙмәтенән.\n— Декабрь аҙағы байрам көтөү ваҡыты ғына түгел, ә йомғаҡ яһау осоро ла, — тине Евгений Семивеличенко, сарала ҡатнашыусыларҙы сәләмләп. – Беҙ ҙә бөгөн йомғаҡ яһап, үткән йылда айырыуса уңыштарға өлгәшкән кешеләрҙең хеҙмәтенә лайыҡлы баһа бирәбеҙ. Һеҙ төрлө өлкәләрҙә эшләйһегеҙ, әммә барығыҙ ҙа бер эш башҡара – ҡаланы үҫтереүгә ҙур өлөш индерәһегеҙ.\nБындай сараларҙы үткәреү матур йолаға әүерелде. Улар йылына бер нисә тапҡыр ойошторола. Өфө таланттарға бай ҡала һәм йылдан йылға хеҙмәттәре айырыуса баһаға лайыҡ булған кешеләр һаны кәмемәй.\nРәсәй Федерацияһының почетлы мәғариф хеҙмәткәре, 42-се мәктәптең химия уҡытыусыһы Лиза Әғәҙуллина ҡала Советы рәйесе ҡулынан ҡала округының Почет грамотаһын алып, Өфөлә уҡытыусыға һәйкәл ҡуйыу башланғысы менән сығыш яһаны. Балаларыбыҙҙың, ҡаланың, тотош илдең киләсәге уҡытыусыларҙың оло хеҙмәтенән тора, тип иҫәпләй ул.\nЕвгений Семивеличенко бындай тәҡдимде нигеҙле тип тапты.\nЙәнә бер ҡыҙыҡлы башланғыс менән Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академиһының ғилми эш буйынса проректоры Сергей Егорышев сығыш яһаны. Уның һүҙҙәренсә, академияла Өфө ҡала Советы тарихына арналған китап өҫтөндә эш алып барыла. Баҫманы ике йылдан – ҡала Советының юбилейына сығарыу планлаштырыла.\nНаградлау тантанаһы бергәләп фотоға төшөү һәм ҡала башлығының ҡотлау һүҙҙәре менән тамамланды:\n— Үтеп барған йыл, минеңсә, ҡала халҡы өсөн ауыр булды, әммә дөйөм алғанда ул насар булманы, — тине Евгений Семивеличенко. – Яҡынлашып килгән йыл тағы ла яҡшыраҡ булһын, һеҙгә барлыҡ идеяларығыҙҙы тормошҡа ашырыу өсөн яңы көстәр алып килһен. Һәр берегеҙгә рух ныҡлығы, ныҡлы һаулыҡ һәм уңыштар юлдаш булһын.


Эш булһа, халыҡ ситкә китмәй | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Эш булһа, халыҡ ситкә китмәй\nЭш булһа, халыҡ ситкә китмәй\nМатур һөйләп, ҡул ҡаушырып ултырырға ярамай.\nРеспубликала йыл башында халыҡ һаны 4 051 333 кеше тәшкил иткән, уларҙың 1 530 525-е ауыл ерендә йәшәй. Былтырғы йыл менән сағыштырғанда, ҡала халҡының иҫәбе әллә ни үҙгәрмәгән, ә бына ауылдарҙа кеше һаны\n10 744-кә кәмегән. Объектив һәм субъектив сәбәптәрҙең иң мөһимдәре эшһеҙлеккә, ҡулайлаштырыу осоронда ауылдарҙа балалар баҡсаһы, мәктәп, юлдарҙың ябылыуына бәйле. Заман башҡа – заң башҡа, тигәндәй, хәҙерге йәштәр яҡшы юл һалынған, һыу, электр үткәрелгән, ғөмүмән, инфраструктура үҫешкән биләмәләрҙә төпләнергә тырыша. Бөгөн иһә уларҙы тәпәй баҫҡан ергә ҡайтарыу өсөн ил етәкселегенә бик күп көс түгергә тура килә.\nҺыуыҡҡул үҙенә тартты\nШул уҡ ваҡытта республикала башҡаларға өлгө булырлыҡ уңайлы шарттар тыуҙырылған, үҫешкән ауылдар ҙа етерлек. Ундай уңайлы ауыл биләмәләре Дүртөйлө районында ла бар. Иң яҡшылары менән танышырға теләк белдергәс, район хакимиәтендә “ҡайһыһын күрһәтергә икән?” тип тиҙ генә һайлай алмай юғалып ҡалдылар. Беҙ инде был юлы Һыуыҡҡул ауыл биләмәһен иңләргә ҡарар иттек.\nБыл ауыл биләмәһенең майҙаны 7070 гектар тәшкил итә, уға биш ултыраҡ ҡарай. Әле унда 737 хужалыҡ теркәлгән, 1623 кеше иҫәпләнә. Биләмә халҡы төрлө милләтле булыуы менән үҙенсәлекле: башҡорт, татар, урыҫ, мари кеүек төрлө милләт вәкилдәре бер-береһе менән ҡулға-ҡул тотоношоп, матур ғүмер кисерә.\nҺыуыҡҡул биләмәһендә инфраструктура ла үҫешкән: юлдарҙың 90 процентына асфальт түшәлгән, биш ауылға ла газ үткән.\n– Һәйбәт кенә йәшәйбеҙ. Беҙҙең төп бурыс – халыҡ менән эшләү. Мәсьәләләрҙе ауылдаштар менән килешеп хәл иткәндә генә уңышҡа өлгәшергә мөмкин. Яңыраҡ дөйөм йыйылыш уҙғарҙыҡ, – тип ҡаршыланы беҙҙе хакимиәт башлығы Радик Ямаев.\nРадик Рифҡәт улы районда ауыл хакимиәте башлыҡтары араһында иң тәжрибәлеләрҙән иҫәпләнә. Сығышы менән Борай районынан булһа ла, йәштән Дүртөйлө төбәгендә төпләнеп, урындағы халыҡтың яҙмышын уртаҡлашып йәшәй.\nБөрө дәүләт педагогия институтын тамамлаған йәш белгесте юллама буйынса Таймырҙа ауылына уҡытырға ебәрәләр. Аҙаҡ иһә 23 йәшендә генә Түбәнге Аташ мәктәбенә директор итеп тәғәйенләп тә ҡуялар. Артабан Һыуыҡҡул, Исмаил мәктәптәренә етәкселек итә, район хакимиәтенең мәғариф бүлегендә эшләй, “Ленин” колхозы рәйесе урынбаҫары була, ә 2011 йылда ауыл хакимиәте башлығы итеп һайлана.\n– Уйламағанда тәғәйенләнеләр, йәш саҡта ла тәҡдим иткәйнеләр, баш тартып килдем. Хәҙер инде туғыҙынсы йыл ошо йөктө тартам. Хакимиәттә биш кеше эшләй. Эштәр идарасыһы Регина Әхмәҙиева муниципаль өлкәлә 15 йыл хеҙмәт итә. Беренсе категориялы белгес Илфидә Кәримова, йәш булһа ла, халыҡ менән дә тиҙ уртаҡ тел табып, бында ерегеп китте. Эшебеҙ тынғыһыҙ, көтөлмәгән хәлдәр килеп тыуһа, төн уртаһында ла йүгереп сығып китәм. Кәрәк саҡта кеҫә телефонына ла шылтыралар, – ти Радик Рифҡәт улы.\nҺуңғы ике йылда биләмәлә ялған спиртлы эсемлек һатҡан өс кешене фашлап, штраф һалғандар. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын сығарыуҙы ойоштороу буйынса ла эш алып барыла, ауылдарҙа контейнерҙар ҡуйыла.\n– Ауылда тәртип урынлаштырыуға старосталар ҙур өлөш индерә. Улар ярҙамында өмәләр ойошторола, зыяраттар таҙартыла. Старосталар ауылдағы тәртип торошо тураһында хәбәр итеп тора, шунһыҙ булмай. Биш ауылдың да старостаһы намыҫлы эшләй. Беҙҙә халыҡ таҙа йәшәргә тырыша, ер ҡарҙан әрселеү менән һәр кем эшкә ихлас тотона, ҡунаҡҡа йә ялға ҡайтҡандар ҙа өмәләрҙә әүҙем ҡатнаша, – ти башлыҡ.\nБиш ауылдың дүрт старостаһы хаҡлы ялда булһа ла, сәмләнеп бурыстарын атҡара. Һыуыҡҡулдан Флүт Нурҡаев тураһында ла әллә күпме йылы һүҙҙәр әйтерлек, ул – йәштәргә өлгө. Мәмәдәл ауылы старостаһы Альфред Фәхретдинов – иң олоһо, уға 75 йәш. Талапсан аҡһаҡал алдан башлап йөрөй, уны бөтәһе лә тыңлай. Үткен ауылы старостаһы Рәмил Арыҫланов та эшен бик ихлас алып бара. Былтыр улар “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамын матур итеп ойошторған. Йүкәлекүл ауылы старостаһы Альфред Шәйхелимамов клуб мөдире булып эшләй, шуға ла ул мәҙәни сараларҙа ла, йәмәғәт тормошонда ла берҙәй әүҙем ҡайнай. Былтыр Атһөйәр ауылы халҡы Илфат Ширәевте ошо вазифаға һайлап ҡуйған. Ул да, йәш булыуға ҡарамаҫтан, ауылдаштары араһында абруй ҡаҙанып, бик ихлас эшләп йөрөй.\n“Ленин” алға әйҙәй\n– Беҙҙә “Ленин” тоҡомсолоҡ заводы кеүек ҡеүәтле предприятиеның уңышлы эшләүе халыҡтың имен тормошона ҙур йоғонто яһай. Заводтың генераль директоры, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Альберт Дәүләтбаевтың тырышлығы менән хужалыҡты һаҡлап алып ҡалдыҡ. Эш булғас, халыҡ дәртләнеп тормош көтә, – ти хакимиәт башлығы.\nЫсынлап та, бөгөн был хужалыҡ 120-нән ашыу кешене эшле иткән, хеҙмәт хаҡын да ваҡытында түләй. “Ленин” тоҡомсолоҡ заводы, ауыл тормошонда әүҙем ҡатнашып, һыу үткәргестәрҙе һәм юлдарҙы ремонтлау, ҡышын юлдарҙы ҡарҙан таҙартыу, зыяраттарҙы төҙөкләндереү, шәхси хужалыҡтарҙы мал аҙығы менән тәьмин итеү кеүек мәсьәләләрҙе хәл итеүгә үҙенең тос өлөшөн индерә.\nХужалыҡтың үҙенең дә көндән-көн ҡеүәтләнә барыуы халыҡта киләсәккә ышаныс тыуҙыра. Бында тырыш, намыҫлы коллектив тупланған. Илфир Хәмиҙуллин кеүек уңған механизаторҙың Салауат Юлаев орденына лайыҡ булыуы ошо хаҡта һөйләй ҙә инде.\nЯңы биҫтә барлыҡҡа килгән\nҺуңғы йылдарҙа Һыуыҡҡул ауылында яңы биҫтә барлыҡҡа килгән. Унда 70 ғаиләгә ер биләмәһе бирелгән. Әле биҫтәләге өс урамға ла электр уты һуҙылған, улар шулай уҡ төндә лә яҡтыртыла. Юлдарға ҡырсынташ түшәү дауам итә, һыу ҙа үткәреләсәк, йорттарға зәңгәр яғыулыҡ индереү проекты әҙерләнә.\n– Йәштәр ауылда ҡала. Ҡалаға, Себергә йөрөп эшләгәндәр ҙә бар. Район үҙәгенең яҡын булыуы ла беҙҙең биләмәләге ауылдар өсөн уңайлы, – тине Радик Рифҡәт улы.\nБалалар хеҙмәткә өйрәнеп үҫә\n– Бөгөн мәктәптә балалар менән ҡайнап эшләй торған уҡытыусылар ғына ҡалды, – тип беҙҙе ҡаршыланы мәктәп директоры Ләйсән Нуретдинова.\nҺыуыҡҡул урта мәктәбендә дүрт ауылдан бөтәһе 135 бала белем ала. Уларҙы көн дә ике автобуста йөрөтәләр. Ләйсән Ғиниәт ҡыҙы директор вазифаһында былтыр ғына эшләй башлаһа ла, етәксе булараҡ тәжрибәһе ҙур: тәрбиәсе, уҡытыусы, Йүкәлекүл мәктәбендә – директор, Иванайҙа балалар баҡсаһы мөдире йөгөн тартҡан. Ғөмүмән, Ләйсән Нуретдинова ошо өлкәлә егерме биш йылға яҡын.\nҺыуыҡҡул мәктәбендә туған телдәрҙе уҡытыуға иғтибар ҙур. Башҡорт телен, дәүләт теле булараҡ, айырым өйрәнәләр.\n– Дүртөйлө районын шул тиклем маҡтанылар, бында килгәс, ишеткәндәрҙең буш һүҙ булмағанын үҙем тойҙом. Ысынлап та, районда ла, мәктәптә лә уңғандар эшләй. Район кимәлендә лә, бында ла башҡорт теленә иғтибар ҙур, – ти башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фәнилә Ғәлиева.\nӘлбиттә, 1967 йылда төҙөлгән мәктәп яңыртыуҙы талап итә. Уның ялтырап торған стеналары, түшәмдәре, йыһаздары булмаһа ла, бындағы уҡытыусылар тыуҙырған йылы мөхиткә балалар көн дә теләп килә.\nБелем усағында уҡыусыларҙа хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләүгә лә иғтибар ҙур. Мәктәптең ике гектар баҡса майҙаны бар. Унда йыл һайын төрлө-төрлө йәшелсә үҫтерәләр. Баҡсанан алынған мул уңыш мәктәптә туҡланыу хаҡын кәметеүгә лә булышлыҡ итә: әлеге мәлдә уҡыусылар көнөнә уртаса 15-әр һум түләй.\n“Ҡарлуғас”тың осорор ҡошсоҡтары бар\nҺыуыҡҡулдағы “Ҡарлуғас” балалар баҡсаһында бөтәһе 46 бала тәрбиәләнә. Ун кешенән торған хеҙмәт коллективына Рита Сәйетгәрәева етәкселек итә.\n– Балалар һаны бер аҙ кәмене, әммә был хәүефле тип әйтмәҫ инем, сөнки тотороҡлолоҡ һаҡлана. Мәҫәлән, 2012 йылда – 11 бала, 2018 йылда ун ике сабый тыуған. Йәштәр ауылда ҡала, тимәк, балалар донъяға киләсәк, – тине мөдир.\nБылтыр ауыл биләмәһе, “Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһында ҡатнашып, балалар баҡсаһының тәҙрәләрен яңыртыуға өлгәшкән.\n– Балалар ниндәй телдә аралаша? – тип ҡыҙыҡһынабыҙ.\n– Хәҙерге заман балалары русса һөйләшеп, текә булып ҡылана. Әлбиттә, уларға телевизор, компьютер кеүек заман технологияларының да тәьҫире ҙур. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, тәрбиә өйҙән башланырға тейеш. Ата-әсәләр ғаиләлә туған телдә аралашһын ине. Шулай уҡ туған телдәр буйынса балалар баҡсаһында дәрестәр индерергә кәрәк, – тигән теләктәрҙе ишеттек тәрбиәселәрҙән.\nПочта халыҡҡа кәрәк\nҺыуыҡҡул почта бүлексәһе балалар баҡсаһы менән бер бинала урынлашҡан. Унда 2016 йылдан бүлексә начальнигы булып Ләйсән Фәрхетдинова эшләй. Ул – һөнәре буйынса башланғыс кластар уҡытыусыһы.\n– Уҡытыусы булып эшләүем хәҙер яңы урында ярҙам итә. Урындағы халыҡтың күбеһен беләм, белмәгәндәре менән дә танышып бөттөк инде. Биш ауылды өс почта хеҙмәткәре хеҙмәтләндерә. Ауыл хакимиәте менән дә уртаҡ тел табып, бергә эшләйбеҙ, – ти Ләйсән Ғәлинур ҡыҙы.\n– Почта – ауыл халҡы өсөн кәрәкле учреждение. Бер ваҡыт, ике хеҙмәткәребеҙ хаҡлы ялға киткәс, кадрҙар менән ауырлыҡ булып алды. Әле Ләйсән матур итеп эшләп алып китте, намыҫлы белгес, шуға ла почтаның эшенән ҡәнәғәтмен, – ти хакимиәт башлығы Радик Рифҡәт улы.\nБында халыҡ һәйбәт\nҺыуыҡҡул фельдшер-акушерлыҡ бүлеге дүрт ауылда йәшәгән 1070 кешене дауалай, шулай уҡ Йүкәлекүл ауылы балалары ла бында хеҙмәтләндерелә. ФАП-та ике кеше эшләй: мөдир Резеда Баһауетдинова һәм акушер Резеда Сәләхетдинова.\n– Беҙҙә бөтә шарттар ҙа бар. Интернет селтәренә тоташҡанбыҙ, компьютер ҙа бирҙеләр, ЭКГ аппараты ла ҡуйылды, “Промед” медицина системаһы аша бөтә пациенттар тураһында тулы мәғлүмәт алыу мөмкинлеге тыуҙырылды, – тип ҡаршыланы беҙҙе Резеда Фәнил ҡыҙы.\nРайон үҙәгенән дә табиптар йыш килеп, диспансерлаштырыу үткәреп тора. Тиҙҙән фельдшерға электрон ҡултамға аша урында ваҡытлыса эшкә яраҡһыҙлыҡ ҡағыҙы асыу мөмкинлеге лә биреләсәк. Был иһә халыҡты киҫкен респираторлы-вируслы инфекция, киҙеү кеүек ауырыуҙар менән сирләгәндә, документ юллап, ҡала юлын тапауҙан азат итәсәк.\nРезеда Баһауетдинова үҙе Дүртөйлө ҡалаһынан йөрөп эшләй, әммә ул бер ҙә зарланмай, йәмәғәт тормошонда ла ҡатнашырға өлгөрә.\n– Бында эшләүемә һөйөнөп бөтә алмайым. Бурысыңды намыҫлы атҡарһаң, халыҡ һиңә хөрмәт менән ҡарай. Районыбыҙҙа беҙҙең хакимиәт башлығы кеүек ярҙамсыл кешеләр һирәк осрай. Радик Рифҡәт улы – ысын педагог, халыҡ менән эшләгән, кешенең хәленә инә белә. Беҙгә лә мохтажлыҡ тыуғанда автомобиль бирә, кәрәк урынға илтеп ҡуя, – ти Резеда Фәнил ҡыҙы.\nЯҡшы, яҡты тәьҫораттар алып, Радик Ямаев менән хушлашҡан саҡта ул былай тине: “Бөтә халыҡ менән берлектә үҙебеҙҙең тормошто матурыраҡ итеп йәшәргә тырышабыҙ. Ә хакимиәт башлығы иһә бөтәһе өсөн дә яуап бирә, шуға ла беҙҙең иңдә ҙур бурыс. Тормошта матур һөйләү генә етмәй, ә эшләй белергә лә кәрәк, ҡул ҡаушырып ултырырға ярамай. Әгәр кешенең яҡшы уйҙары бар икән, ул ҡасан дә булһа тормошҡа ашасаҡ. Мин шуға ышанам!”\nАвтор: Рәмилә Мусина, Башкортостан гәзите, Дүртөйлө районы.


14:14, 24 июнь 2017 версияһы\n84 байт өҫтәлгән , 3 года назад\n11:19, 17 июнь 2017 версияһы (төҙәтеү)\nИләймән (әңг. | өл.)\n(→Үҙән йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары)\n14:14, 24 июнь 2017 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nЙылғаның оҙонлоғо — 116 км, бассейн майҙаны — 590 км², ауышлығы — 570 м. Ағым тиҙлеге — 0,8 м/с тиклем, ташҡында 2,5 м/с тиклем. Тамағында йылына уртаса һыу сығымы 3,5 м³/с тәшкил итә. Киңлеге — 20—25 метрға тиклем<ref>[http://quist.pro/books/ural_28.yu.2.php ''Рундквист Н. А., Задорина О. В''. Урал. Краеведческая энциклопедия. Екатеринбург: «Квист», 2013. — 592 с.]</ref>.\nЙылғаның инеше [[Ҡолғана]] ауылынан 10 км төньяҡта, [[Яманғыр (тау)|Яманғыр]] тауының көнсығын итәгендә урынлашҡан. [[Бөрйән районы]] буйлап төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа аға. Йылғаның үрге бассейны [[Башҡортостан ҡурсаулығы|Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы]] биләмәһендә урынлашҡан. [[Яңы Собханғол]] ауылынан 3 км үрҙәрәк [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]] йылғаһына ҡоя.\nҮҙән йылғаһының төбө ташлы, түбәнге ағымында — ҡырсын-ташлы.\n== Үҙән йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтары ==\nҮҙән йылғаһы — Ағиҙел йылғаһының һул ҡушылдығы. Төбө ҡырсын һәм ваҡ таштар менән ҡапланған. Һыу үҙәнендә томбойоҡ, күрән, ҡамыш менән ҡапланған ерҙәре бар. Шаршы һәм тын аҡҡан ерҙәре бар.Ҡолғана ауылы эргәһендә башланып, үҙ юлында 45 шишмә һәм 30 ҡотоҡто алып, Янһары ауылы янында Ағиҙелгә ҡоя. Беҙ шуларҙың үҙебеҙ күргәндәрен һанап бирәбеҙ: Һарғая, Һарағы, Оло Башарт, Бәләкәй Башарт, Балайылға, Алаҡбар, Бертеш, Алаша, Сәңгелде, Әнкес, Яманйылға, Яланайыр, Ерекле. Ә Әбделмәмбәт ауылында Оло йылға, Бәләкәй йылға, Ҡараташ, Ҡамабар, Көрпә һәм Әрәмә ҡотоғо — Үҙәндең уң ҡушылдыҡтары.\nШаршы һәм тын аҡҡан ерҙәре бар.Ҡолғана ауылы эргәһендә башланып, үҙ юлында 45 шишмә һәм 30 ҡотоҡто алып, Янһары ([[Яңы Собханғол]]) ауылы янында [[Ағиҙел (йылға)|Ағиҙел]]гә ҡоя.\nХалыҡ телендә ошо исем менән йөрөһә лә, ул — ҙур шишмә. Оло Аҡбейек итәгенән баш алып, ауылдың ҡап уртаһында Үҙәнгә ҡоя. Төбө эре таштар менән ҡапланған, яҙлы-көҙлө балыҡтар йөҙә, эҫе йәйҙә күренмәй. Ярҙарында өс ярустағы үҫемлектәрҙән барыһы ла үҫә.▼\nБеҙ шуларҙың үҙебеҙ күргәндәрен һанап бирәбеҙ: Һарғая, Һарағы, Оло Башарт, Бәләкәй Башарт, Балайылға, Алаҡбар, Бертеш, Алаша, Сәңгелде, Әнкес, Яманйылға, Яланайыр, Ерекле.\nӘ [[Әбделмәмбәт (Бөрйән районы)|Әбделмәмбәт]] ауылында Оло йылға, Бәләкәй йылға, Ҡараташ, Ҡамабар, Көрпә һәм Әрәмә ҡотоғо — Үҙәндең уң ҡушылдыҡтары.\n▲ХалыҡОло Йылға халыҡ телендә ошо исем менән йөрөһә лә, ул — ҙур шишмә. Оло Аҡбейек итәгенән баш алып, ауылдың ҡап уртаһында Үҙәнгә ҡоя. Төбө эре таштар менән ҡапланған, яҙлы-көҙлө балыҡтар йөҙә, эҫе йәйҙә күренмәй. Ярҙарында өс ярустағы үҫемлектәрҙән барыһы ла үҫә.\n[['''Бәләкәй Йылға]] һәм [[Әрәмә ҡотоғо]].'''▼\nБәләкәй Йылға исеме йөрөтһә лә, ул да шулай уҡ шишмә. Көнсығыштан көнбайышҡа ҡарап юл ала, ауыл үрендә Үҙәнгә ҡоя.\nБәләкәй Йылға исеме йөрөтһә лә, ул да шулай уҡ шишмә. Көнсығыштан көнбайышҡа ҡарап юл ала, ауыл үрендә Үҙәнгә ҡоя. Һаҙ ҡотоғо ла, был шишмә лә төбөндә бөтөнләй ҡырсыны, ярҙарында ташы булмауы менән ауылдағы башҡа шишмәләрҙән айырыла. Ярҙары тиҙ ишелеп бара, урыны-урыны менән күрән ҡаплаған ерҙәре бар. Һыу үҙәне бик тәрәндән аға.▼\nҠараташ, Көрпә, Ҡамабар — Бәләкәй Аҡбейектең урта биленән көнбайыштан көнсығышҡа ҡарап ағыусы шишмәләр. Шишмә төптәре ваҡ таштар менән ҡапланған. Ярҙарында туғай үҫемлектәренең бөтә төрҙәре лә бар.▼\n[['''Үҙән]] йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтарының таштары.'''▼\n▲[[Бәләкәй Йылға]] һәм [[Әрәмә ҡотоғо]]\n▲Бәләкәй Йылға исеме йөрөтһә лә, ул да шулай уҡ шишмә. Көнсығыштан көнбайышҡа ҡарап юл ала, ауыл үрендә Үҙәнгә ҡоя. Һаҙ ҡотоғо ла, был шишмә лә төбөндә бөтөнләй ҡырсыны, ярҙарында ташы булмауы менән ауылдағы башҡа шишмәләрҙән айырыла. Ярҙары тиҙ ишелеп бара, урыны-урыны менән күрән ҡаплаған ерҙәре бар. Һыу үҙәне бик тәрәндән аға.\n[[Ҡараташ]], [[Көрпә]], шишмәләре[[Ҡамабар]]\n▲Бәләкәй Аҡбейектең урта биленән көнбайыштан көнсығышҡа ҡарап ағыусы шишмәләр. Шишмә төптәре ваҡ таштар менән ҡапланған. Ярҙарында туғай үҫемлектәренең бөтә төрҙәре лә бар.\n▲[[Үҙән]] йылғаһы һәм уның ҡушылдыҡтарының таштары\nИң күп таш – Үҙәндә. Таштар формаһы менән Оло йылға таштарына тура килә, Ҡотоҡ һәм Бәләкәй йылға бөтөнләй ташһыҙ.\nИң ҡаты һыу – Ҡараташта, иң йомшағы – Әрәмә ҡотоғо.▼\nЙылғаларҙың һайығыу сәбәптәре:▼\n▲ Иң ҡаты һыу – Ҡараташта, иң йомшағы – Әрәмә ҡотоғо.\n1.Һуңғы йылдарҙа мәктәп уҡыусылары менән бик күп экологик өмәләр үтеп тора. Бик күп йылғаларҙың үҙәндәре, ярҙары таҙартыла. “Башарт” экоклубы, 2012 йылда, Бәләкәй Йылғаның үҙәнендәге йылдар буйына йыйылып ятҡан утапшаларын алып, ҙур эш атҡарҙылар. Ләкин шул уҡ йылда йылғаның һыуы аҫҡа китә, шуның һөҙөмтәһендә ерек ағастары ҡолай, әрәмә ҡорой, шуның һөҙөмтәһендә Бәләкәй Йылға, Оло Йылға,Үҙән дә һайыға. ▼\n2. Халыҡтың күпләп мал тотоуы һөҙөмтәһендә, йылға ярҙары малдарҙың экстременттары менән тулған, тапалған. Шуға ла, үҫемлектәрҙең тәбиғи үҫешенә зыян килә.▼\n▲==Йылғаларҙың һайығыу сәбәптәре:==\n▲1.#Һуңғы йылдарҙа мәктәп уҡыусылары менән бик күп экологик өмәләр үтеп тора. Бик күп йылғаларҙың үҙәндәре, ярҙары таҙартыла. “Башарт” экоклубы, 2012 йылда, Бәләкәй Йылғаның үҙәнендәге йылдар буйына йыйылып ятҡан утапшаларын алып, ҙур эш атҡарҙылар. Ләкин шул уҡ йылда йылғаның һыуы аҫҡа китә, шуның һөҙөмтәһендә ерек ағастары ҡолай, әрәмә ҡорой, шуның һөҙөмтәһендә Бәләкәй Йылға, Оло Йылға,Үҙән дә һайыға.\n▲2.# Халыҡтың күпләп мал тотоуы һөҙөмтәһендә, йылға ярҙары малдарҙың экстременттары менән тулған, тапалған. Шуға ла, үҫемлектәрҙең тәбиғи үҫешенә зыян килә.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/711268 ҡабул ителгән


1xBet Mobile - 1АРР XBET - APK - Download App für Androd und iPhone - SPORT- ҺӘМ КОНКУРЕНТЛЫҠ КАЗИНО | 1xBet\n1xbet Mobile – 1АРР XBET – БӨТӘ СПОРТ ТӨРҘӘРЕН ҠУЛЛАНЫУ ӨСӨН- ҺӘМ КОНКУРЕНТЛЫҠ КАЗИНО\nПриздан тыш ҡыҙыҡлы сәләмләп, сәмле уйынсы һәм яҡшы техник әйләнәһенә төрлө ставкаһы ярҙам көтә. Mobil, ябай һәм тиҙ – Уйынсылар һәр ваҡыт булған тибә ҡушымта ярҙамында 1xbet.\nБеҙ өҫтәмә оҡшай 1xbet? 1xbet өсөн телефон Android\nЗаманса ҡорамалдар ҡуйылған мөмкин 1xbet бөтә кушымталар, шулай уҡ мобиль телефон һәм планшет. Шул уҡ ваҡытта барыһы ла тиң, быны windows операцион система булып тора ли, Торгуют ios йәки Android. Өҫтәмә тәҡдимдәр бөтә ставкалар буйынса табырға мөмкин., шулай уҡ улар үҙ эсенә бөтә уйын казино. Бында беҙҙең эш тәжрибәһен уҡыусылар менән 1xbet.\nШулай уҡ бонустар асыу мобиль ҡушымта аша ҡотларға мөмкин, шулай уҡ өҫтәмә ярҙам саралары һәм шулай уҡ бөтә депозит менән теркәлгән ҡатмарлы һәм яһаны булыуы мөмкин сәйәхәт ваҡытында хамитов.\n1xbet – Ҡушымта\nБонус булараҡ сәләмләүен һәм мөмкинлектәре, башҡа күп акцияһында ҡатнашты, уның телефоны була уйынсылары 1xbet. Теркәү тамамланды һуң индерергә кәрәк предоплата. Бөтә биттәренә теркәлгән мәғлүмәттәр туранан-тура шәхси клиент һәм яңы ашырыла мөһим һәм төп өҫтәмә индерелгән үҙ шәхесен раҫлау талап телефоны буйынса йәки электрон почта.\nБукмекер өҫтәмә рәүештә рәсәй 1xbet, немец уларға ставкалар баҙарында үҙен ҡыҙыҡһындырған. Ябай интерфейс эшләргә ставкалары һеҙҙең пользовательский төрлө уникаль һәм һатыу буйынса тәҡдимдәр.\nСтавка, 1xbet өсөн өҫтәмә тора, булған ранжировать 3 буласаҡ 5 антчник?. Хәҙер уларҙың береһе иң популяр спорт һәм өҫтәмә билдәләгән ставкалар менән башланды 1xbet!\n1xbet Mobile – Наслаждаться ғәмәлдәр күберәк\nҺеҙ яңы ғына теркәлгән ҡушымта аша нисек итеп клиенттарының 1xbet, бонус акциялары алыу һәм башҡа өҫтөнлөктәре күп ҡотлау һуң һеҙ шулай уҡ аласыз разблокировать, рәхәт булып йәшерергә һеҙҙең ставкалары. Бонус акциялары һеҙ сайтында табырға була күргәҙмә барыһы календары.\nҺеҙ унда табыуы, башҡалар араһында, киләһе:\nджекпот ҡыҙыҡлы приз\nКупон өсөн һатып алына һәм еңеү яуланы\nБонусный алыу, үҙ календары? Депозитҡа индереү һәм ғариза теркәлгән һуң һеҙ шунда уҡ эш башларға мөмкин булыр 1xbet!\nҺәм көтөүе түгел хәҙер күберәк ҡуллана башлауға туранан-тура cars өсөн andriod 1xbet!\nОтошло Тәҡдимдән: 1Willkommensbonus xbet Car\nРәсәйҙә Mobile 1xbet итергә үҙенә исем индустрияһы ставкаһы өҫтөнлөктәре. Иң элек, квоталар, сығарыусылар араһында кемдәр уйынсы, уртасанан күпкә юғары, был ярҙам бик популяр һикереү 1xbet. Хатта 100-процентлыҡ сәләмләне бонус, максимум 130 Евроға етә., был донъяға яңы конкурсанттарға уңышлы клиентты әүрәтеү.\nБонус беренсе депозит ҡотлағандан һуң активироваться. Нисек яңы ғына тәүге клиенттары депозитҡа индереү 130 Евро ҡылған, бонус ала икән, ул баш 1xbet 130 Евро. Менән генә 200 Евро, уның ставкаһы донъяла инә ала.\nБыл юл ҡотланы һәм бонустар:\nАсыу веб-браузер 1xbet был мобиль айланмалар\nБыл басыгыз Login\nШәхси мәғлүмәтте булараҡ теркәлә һәм үҙенең клиенттарына яңы индерелгән\nТелефон йәки электрон почта буйынса индерелгән раҫланған\nБонустар түләй аҡсаны депозитҡа индереү һәм сәләмләү тиклем 130 Бер Евро\n1бонус акциялары xbet ҡотланы һәм башҡа car\nБонус ла ҡотлау-һәйбәт бүләк, әлеге ваҡытта 1xbet алыҫ булғанда уның өстөнлөктәре. Көн һайын тиерлек ҡыҙыҡлы тәҡдимдәр клиенттар табыу, ул, әлбиттә, шулай 1xbet күрергә мөмкин Mobile.\nАша һайлаусыларға үҙе өсөн өҫтәмә бонус һәм яҡшыраҡ теркәлә 1xbet. Отошло тәҡдимдән файҙаланырға, реклама хәҙер улар һәм акцияһы еңеүсеһе!\nМобиль ҡушымталарҙы файҙаланырға 1xbet\nСтавки, ставки на спорт менән мобиль 1xbet-береһе өсөн был ысын ләззәт бөтә ставки на спорт. Киң башҡа тәҡдимдәр, казино, Шул иҫәптән Спорт һәм башҡа бик күп, ҡулланыусылар шулай уҡ өҫтәмә табыш алыу практик, загрузки һәм башҡа ҡоролмалар эшләй. Теләһә ниндәй нөктәһе булып донъяға башлап ебәрҙе 1xbet MobilApp.\nТеркәлгән, етеҙ үҙен раҫлай һәм депозит ставкаһын алыуы рәхәт – Барыһы ла тиң, шулай булғас смартфон йәки планшеттар – 1xbet донъя - ул бары бер генә бармағығыҙ.\nӘле һеҙҙең өсөн файҙаланыусылар юҡ 1xbet? Һуңынан бер нисә бонус ала теркәлгән ярҙамы менән ҡотлау һәм хәҙер клик, ярҙам менән ул инә уйын һеҙ утты күп аҡса һәм мауыҡтырғыс донъя!\nӘлбиттә, был ғына түгел заманын сәләмләне 1xbet өҫтәмә бонустар, әммә ябай файҙаланыу һәм интерфейс. Шуға күрә беҙ 1xbet өҫтәмә билдәләү өсөн мобиль кушымталар: 4 буласаҡ 5 Мәрәй.\nТеркәү бүлеге тураһында йыш бирелгән һорауҙар, Теркәлгән, Тулыраҡ ентекле яуап һәм ҡотлауҙарҙан һәм бонустар. Һеҙ шулай уҡ бында үҙ инструкция урынлаштырыу буйынса түләү ставкалары һәм шарттар таба.\nКеҫә телефоны ярҙамында төҙөү менән ставкаһында\nБыл бөтә ҡатнашыуға заявкалар, ул 18. Йыл тамамланыуға, мөмкинлектәре, Урынлаштырыу ставки на спорт. Был теркәлгән һуң эшләргә мөмкин.. Шул иҫәптән ставкаларҙы тәҡдим итә, әммә сикләнә:\nҠатнаш ставкаһы сәләмләне бонус өсөн генә ҡулланырға мөмкин.. Өс уйынсыларҙың береһе ҡарар ҡабул итергә тейеш. Ставкаларын ҡайтанан биш тапҡыр ҡатнаш булырға тейеш, минималь коэффициент унда 1,4 һаналған. Ваҡыт буйынса сикләү юҡ.\nШулай итеп, һеҙҙең менән беренсе ставкалы һеҙҙән башлана:\nӨҫтәмә индереү 1xbet\nТелефон йәки электрон почта раҫлай индереү буйынса мәғлүмәт\nЭшләүселәрҙең минималь депозит 1 Евро\nҮҙенең Сәләмләү Таҙартыу Бонус\nМинималь ставка менән урынлаштырырға мөмкинлек ҡатнаш 1,4\nБыл ике ставканы биш тапҡыр ҡабатлау\nКеҫә телефоны буйынса түләү ысулы\nКүп варианттары тәҡдим түләү ставкаларын:\nТәржемә, Тура тәржемә, Mastercard- visa йәки түләү. E-Wallets (Paysafecard Cards, Neteller …) шулай уҡ хуплана. Теләү түләү ысулын һайлай һуң, клиенттар бер-бер артлы процесты оҙатып булмай.. Түләү алынғандан һуң раҫланы, Accout сумманы алыу 1xBet.\nЕтеҙ клиенттың теләге буйынса башҡарыла түләү йәки банк тәржемә тәржемә, электрон картаһы иҫәбенә йәки кредит ярҙамында кошо. Ярҙам хеҙмәтенә мөрәжәғәт итеү ғәҙәти эш ваҡыты ч аша, Һәм Телефон E-Mail. Бөтә бушлай тоташыу мөмкинлеге.\nЯбай Идара, юғары бушлай ҡуллана һәм хәүефһеҙлек кәртәләре – Ставки на спорт, Слот казино йөрөй һәм бер ҡасан да ябай төҙөү!


Заманса, уңайлы һәм күркәм...\n“Ҡатын-ҡыҙ юҡтан ғына өс нәмә барлыҡҡа килтерә ала – салат, ығы-зығы һәм эшләпә”. Яңылышмаһам, Коко Шанелдең һүҙҙәре был. Килешәһегеҙҙер, исемлекте тағы ла әллә күпме дауам итергә мөмкин. Шулай ҙа баш кейеменең бер төрө булған сәлләлә (тюрбан) туҡталайыҡ бөгөн. Һәр ҡатын-ҡыҙ, теләге булһа, ҡупшы ғына итеп сәллә яһап кейә ала. Барлыҡ миҙгел өсөн актуаль һәм модалы аксессуар ул. Әммә шуныһы ла бар, был баш кейеме, үҙенсәлеклеге, шәреҡ һылыуҙарына хас булған арбағыс көсө менәндер, күрәһең, һәр саҡ тирә-йүндәгеләрҙең иғтибарын йәлеп итә. Сәллә кейгән ҡатын-ҡыҙға барыһы ла әйләнеп-әйләнеп ҡарай. Йыш ҡына бындай әйберҙәрҙең ҡайҙа һатылыуы, үҙ аллы уралған булыуы күренһә, быға нисегерәк өлгәшеү ысулдары менән ҡыҙыҡһына башлайҙар. Сәлләләрҙе мосолман кибеттәрендә лә, башҡа заманса кейем бутиктарында ла һатып алырға була. Әҙер сәлләләр яһаусы оҫталар ҙа күп бөгөн. Башҡорт һылыуҙары араһында ла бар улар. Бындай баш кейемдәрен ҡул эштәре күргәҙмәләрендә лә йыш осратырға мөмкин. Сағыу, нәзәкәтле образ тыуҙырыу өсөн бөгөн күп ҡатын-ҡыҙ сәлләгә өҫтөнлөк бирә. Шулай ҙа: “Бик матур әйбер ҙә бит, тик ул минең образыма тап килмәй. Быны нимә менән кейергә инде?!” – тип баш сайҡаусылар ҙа осрай. Сәллә – мотлаҡ көнсығыш элементы, тик мосолман дине ҡанундары буйынса йәшәгән ҡатын-ҡыҙ ғына кейә торған баш кейеме түгел. Эйе, ул оҙонса түңәрәк йөҙлө, бейек маңлайлы ҡатын-ҡыҙға нығыраҡ тап килә. Әммә дөрөҫ һайлаған осраҡта, уны һәммәһенә лә килештереп була. Шуныһы ғәжәп, дөрөҫ ҡуллана белһәң, был аксессуар бөтә кейем – төрлө стилдәге күлдәктәр, джинсылар, кардигандар, пинжәктәр, эшлекле костюмдар менән дә тап килә. Сәлләне оҙон итәкле күлдәктәр менән кейеү образығыҙға нәзәкәтлелек, романтика өҫтәйәсәк. Ул һеҙҙе тағы ла күркәмләр. Бындай кейемдә ҡунаҡҡа ла, көндәлек сараларға ла йөрөргә мөмкин. Әлеге баш кейемен ҡыҫҡа күлдәк йәки сарафан, асыҡ аяҡ кейемдәре менән дә яраҡлаштырып була. Был осраҡта наҙлы, нәфис һылыуҡай образы тыуасаҡ. Ғөмүмән, сәлләне көндәлек кейем төрҙәре менән тап килтереү һеҙгә бәҫ, ҡупшылыҡ ҡына өҫтәр.Тубыҡҡа тиклемге йәки тубыҡтан түбәнерәк оҙонлоҡтағы эшлекле күлдәк һәм сәллә. Уларҙың икеһенең дә бер төҫтә булыуы яҡшы. Һөҙөмтәлә нәзәкәтлелек менән тыйнаҡлыҡ бергә ҡушылып, һоҡланғыс образ барлыҡҡа килә. Һәм был эшкә лә, ашҡа ла ярай торған ысул, минеңсә. Сәлләне джинсы салбар һәм ҡыҫҡа еңле майка менән кейергә була. Ғөмүмән, ике стилдең, гармониялы рәүештә тап килтерелеп, бер-береһен тулыландырыуы бик матур күренеш. Был кейем төрөн көндөҙ ҙә, кискеһен дә кейергә мөмкин. Киноға барғанда, саф һауала йөрөгәндә һис икеләнмәйенсә ошо стилде һайлай алаһығыҙ.Туника һәм сәллә. Был осраҡта этник йәки бохо стиль барлыҡҡа килә. Тап ошондай образда үҙ-үҙе менән гармонияла йәшәгән, кеше күңелен тоя белгән, үҙен һәм башҡаларҙы ла ыңғай яҡҡа көйләп ебәрә алған тәрән күңелле, нәзәкәтле ҡатын-ҡыҙ булараҡ тирә-йүндәгеләрҙең күҙ алдына баҫырһығыҙ. Шуныһы ғәжәп, сәллә һыу инеү өсөн тәғәйенләнгән кейемгә лә тап килә. Пляжға йәиһә диңгеҙгә ял итергә йыйынғанда үҙегеҙ менән йоҡа туҡыманан тегелгән сәллә алырға мөмкин. Ул сәсте йыйып ҡуйыу өсөн дә отошло. Ҡояштан да һаҡлай. Бына бит, матур ҙа, нәзәкәтле лә, уңайлы ла. Эшлекле костюм менән ебәк туҡыманан яһалған сәлләләр килешә. Был да күркәмлектең матур бер сағылышы. Ҡалын туҡыманан тегелгән йәки бәйләнгән йылы сәлләләр ҡыш миҙгеле өсөн тәғәйенләнгән барлыҡ кейемдәргә лә тап килә. Пальто, куртка, тун, күн жилеттар менән дә матур күренә улар. Шуныһы ла бар, сәллә кейгәндә бейек үксәле итектәргә өҫтөнлөк биреү отошло. Төҫө буйынса кейемдәге башҡа берәй деталь, әйтәйек, бирсәткәгеҙ менән тап килһә, тағы ла яҡшыраҡ. Әммә был мотлаҡ түгел. Сәллә айырым аксессуар булараҡ та образды тулыландыра.Күреүебеҙсә, ҡатын-ҡыҙ гардеробында сәллә менән кейер өсөн ниндәйҙер махсус әйбер кәрәк тә түгел. Билдәләп үтеүебеҙсә, ул бөтә кейем төрө менән дә тиерлек тап килә һәм, аксессуар булараҡ, образды байыта ғына. Әммә шуныһы ла бар – сәллә йөҙҙө аса һәм башҡа деталдәрҙе тоноҡландыра. Шуға ла сәллә кейгән осраҡта тейешле макияж булыуы яҡшы. Һүҙ ҙә юҡ, һәр ҡатын-ҡыҙ үҙенсә матур. Әммә күҙҙәр ҙә, ирендәр ҙә сағыу итеп буялһа, сәлләлә һеҙ шәреҡ һылыуы Шәхрезаданан да гүзәлерәк күренерһегеҙ.Мода тарихына күҙ һалһаң, килеп сығышы шәреҡ илдәре менән бәйле һәм ҡасандыр тик ирҙәр баш кейеме тип иҫәпләнгән сәлләне тора-бара европа илдәре вәкилдәре яратып ҡабул итә һәм ул башлыса ҡатын-ҡыҙ гардеробында сағылыш таба. XX быуат башында Париж модельеры Поль Пуаре тюрбандарҙы һәм киң балаҡлы салбарҙарҙы модаға индерә. Быға модельерҙы Сергей Дягилевтың “Рус миҙгелдәре” илһамландыра. Үҙ мәлендә “Шәхрезада”, “Бәхет ҡошо” спектаклдәре Париж халҡын хайран ҡалдыра. Дягелев балеттары өсөн рус рәссамы Леон Бакст төшөргән костюмдар һәм декорациялар Париж аристократияһын шаҡ ҡатыра. Һөҙөмтәлә улар Франция баш ҡалаһының биҙәү-ҡулланма сәнғәте музейы тарафынан һатып алына. Бына шулай, рус балеты йоғонтоһо тәьҫирендә, Поль Пуаре үҙенең бөтә донъяға билдәле “махарадж сәлләһе”н барлыҡҡа килтерә. Ул осорҙа өҫтәп ҡуйылған яһалма сәстәр, бөҙрәләр актуаллеген юғалта. Пуаре модаға ялтырап торған шыма сәстәрҙе һәм төрлө сәлләләрҙе индерә.\n“Ҡатын-ҡыҙ юҡтан ғына өс нәмә барлыҡҡа килтерә ала – салат, ығы-зығы һәм эшләпә”. Яңылышмаһам, Коко Шанелдең һүҙҙәре был. Килешәһегеҙҙер, исемлекте тағы ла әллә күпме дауам итергә мөмкин. Шулай ҙа баш кейеменең бер төрө булған сәлләлә (тюрбан) туҡталайыҡ бөгөн. Һәр ҡатын-ҡыҙ, теләге булһа, ҡупшы ғына итеп сәллә яһап кейә ала. Барлыҡ миҙгел өсөн актуаль һәм модалы аксессуар ул. Әммә шуныһы ла бар, был баш кейеме, үҙенсәлеклеге, шәреҡ һылыуҙарына хас булған арбағыс көсө менәндер, күрәһең, һәр саҡ тирә-йүндәгеләрҙең иғтибарын йәлеп итә. Сәллә кейгән ҡатын-ҡыҙға барыһы ла әйләнеп-әйләнеп ҡарай. Йыш ҡына бындай әйберҙәрҙең ҡайҙа һатылыуы, үҙ аллы уралған булыуы күренһә, быға нисегерәк өлгәшеү ысулдары менән ҡыҙыҡһына башлайҙар. Сәлләләрҙе мосолман кибеттәрендә лә, башҡа заманса кейем бутиктарында ла һатып алырға була. Әҙер сәлләләр яһаусы оҫталар ҙа күп бөгөн. Башҡорт һылыуҙары араһында ла бар улар. Бындай баш кейемдәрен ҡул эштәре күргәҙмәләрендә лә йыш осратырға мөмкин.\nСағыу, нәзәкәтле образ тыуҙырыу өсөн бөгөн күп ҡатын-ҡыҙ сәлләгә өҫтөнлөк бирә. Шулай ҙа: “Бик матур әйбер ҙә бит, тик ул минең образыма тап килмәй. Быны нимә менән кейергә инде?!” – тип баш сайҡаусылар ҙа осрай. Сәллә – мотлаҡ көнсығыш элементы, тик мосолман дине ҡанундары буйынса йәшәгән ҡатын-ҡыҙ ғына кейә торған баш кейеме түгел. Эйе, ул оҙонса түңәрәк йөҙлө, бейек маңлайлы ҡатын-ҡыҙға нығыраҡ тап килә. Әммә дөрөҫ һайлаған осраҡта, уны һәммәһенә лә килештереп була. Шуныһы ғәжәп, дөрөҫ ҡуллана белһәң, был аксессуар бөтә кейем – төрлө стилдәге күлдәктәр, джинсылар, кардигандар, пинжәктәр, эшлекле костюмдар менән дә тап килә.\nСәлләне оҙон итәкле күлдәктәр менән кейеү образығыҙға нәзәкәтлелек, романтика өҫтәйәсәк. Ул һеҙҙе тағы ла күркәмләр. Бындай кейемдә ҡунаҡҡа ла, көндәлек сараларға ла йөрөргә мөмкин.\nӘлеге баш кейемен ҡыҫҡа күлдәк йәки сарафан, асыҡ аяҡ кейемдәре менән дә яраҡлаштырып була. Был осраҡта наҙлы, нәфис һылыуҡай образы тыуасаҡ. Ғөмүмән, сәлләне көндәлек кейем төрҙәре менән тап килтереү һеҙгә бәҫ, ҡупшылыҡ ҡына өҫтәр.\nТубыҡҡа тиклемге йәки тубыҡтан түбәнерәк оҙонлоҡтағы эшлекле күлдәк һәм сәллә. Уларҙың икеһенең дә бер төҫтә булыуы яҡшы. Һөҙөмтәлә нәзәкәтлелек менән тыйнаҡлыҡ бергә ҡушылып, һоҡланғыс образ барлыҡҡа килә. Һәм был эшкә лә, ашҡа ла ярай торған ысул, минеңсә.\nСәлләне джинсы салбар һәм ҡыҫҡа еңле майка менән кейергә була. Ғөмүмән, ике стилдең, гармониялы рәүештә тап килтерелеп, бер-береһен тулыландырыуы бик матур күренеш. Был кейем төрөн көндөҙ ҙә, кискеһен дә кейергә мөмкин. Киноға барғанда, саф һауала йөрөгәндә һис икеләнмәйенсә ошо стилде һайлай алаһығыҙ.\nТуника һәм сәллә. Был осраҡта этник йәки бохо стиль барлыҡҡа килә. Тап ошондай образда үҙ-үҙе менән гармонияла йәшәгән, кеше күңелен тоя белгән, үҙен һәм башҡаларҙы ла ыңғай яҡҡа көйләп ебәрә алған тәрән күңелле, нәзәкәтле ҡатын-ҡыҙ булараҡ тирә-йүндәгеләрҙең күҙ алдына баҫырһығыҙ.\nШуныһы ғәжәп, сәллә һыу инеү өсөн тәғәйенләнгән кейемгә лә тап килә. Пляжға йәиһә диңгеҙгә ял итергә йыйынғанда үҙегеҙ менән йоҡа туҡыманан тегелгән сәллә алырға мөмкин. Ул сәсте йыйып ҡуйыу өсөн дә отошло. Ҡояштан да һаҡлай. Бына бит, матур ҙа, нәзәкәтле лә, уңайлы ла.\nЭшлекле костюм менән ебәк туҡыманан яһалған сәлләләр килешә. Был да күркәмлектең матур бер сағылышы.\nҠалын туҡыманан тегелгән йәки бәйләнгән йылы сәлләләр ҡыш миҙгеле өсөн тәғәйенләнгән барлыҡ кейемдәргә лә тап килә. Пальто, куртка, тун, күн жилеттар менән дә матур күренә улар. Шуныһы ла бар, сәллә кейгәндә бейек үксәле итектәргә өҫтөнлөк биреү отошло. Төҫө буйынса кейемдәге башҡа берәй деталь, әйтәйек, бирсәткәгеҙ менән тап килһә, тағы ла яҡшыраҡ. Әммә был мотлаҡ түгел. Сәллә айырым аксессуар булараҡ та образды тулыландыра.\nКүреүебеҙсә, ҡатын-ҡыҙ гардеробында сәллә менән кейер өсөн ниндәйҙер махсус әйбер кәрәк тә түгел. Билдәләп үтеүебеҙсә, ул бөтә кейем төрө менән дә тиерлек тап килә һәм, аксессуар булараҡ, образды байыта ғына. Әммә шуныһы ла бар – сәллә йөҙҙө аса һәм башҡа деталдәрҙе тоноҡландыра. Шуға ла сәллә кейгән осраҡта тейешле макияж булыуы яҡшы. Һүҙ ҙә юҡ, һәр ҡатын-ҡыҙ үҙенсә матур. Әммә күҙҙәр ҙә, ирендәр ҙә сағыу итеп буялһа, сәлләлә һеҙ шәреҡ һылыуы Шәхрезаданан да гүзәлерәк күренерһегеҙ.\nМода тарихына күҙ һалһаң, килеп сығышы шәреҡ илдәре менән бәйле һәм ҡасандыр тик ирҙәр баш кейеме тип иҫәпләнгән сәлләне тора-бара европа илдәре вәкилдәре яратып ҡабул итә һәм ул башлыса ҡатын-ҡыҙ гардеробында сағылыш таба. XX быуат башында Париж модельеры Поль Пуаре тюрбандарҙы һәм киң балаҡлы салбарҙарҙы модаға индерә. Быға модельерҙы Сергей Дягилевтың “Рус миҙгелдәре” илһамландыра. Үҙ мәлендә “Шәхрезада”, “Бәхет ҡошо” спектаклдәре Париж халҡын хайран ҡалдыра. Дягелев балеттары өсөн рус рәссамы Леон Бакст төшөргән костюмдар һәм декорациялар Париж аристократияһын шаҡ ҡатыра. Һөҙөмтәлә улар Франция баш ҡалаһының биҙәү-ҡулланма сәнғәте музейы тарафынан һатып алына. Бына шулай, рус балеты йоғонтоһо тәьҫирендә, Поль Пуаре үҙенең бөтә донъяға билдәле “махарадж сәлләһе”н барлыҡҡа килтерә. Ул осорҙа өҫтәп ҡуйылған яһалма сәстәр, бөҙрәләр актуаллеген юғалта. Пуаре модаға ялтырап торған шыма сәстәрҙе һәм төрлө сәлләләрҙе индерә.


Милли проект – эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә булышлыҡ итә\n12 Декабрь 2019, 14:04\n“Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғыстарына булышлыҡ ҡылыу” милли проектына ярашлы, Башҡортостанда төбәк проекттарының биш паспорты раҫланған.\nИң бай йөкмәткелеһе – “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын йылдам үҫтереү” төбәк проекты. Уны алты йылда финанслау күләме 2,1 миллиард һум тәшкил итәсәк, был сумманың 249,5 миллион һумы быйыл үк бүленә. Был хаҡта “Коммерсант” баҫмаһына интервьюһында республика етәксеһе Радий Хәбиров белдерҙе.\nБилдәле булыуынса, Башҡортостанда “Минең бизнес” үҙәге эшләй.\n“Был территориаль берләшмәлә бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың барлыҡ ойошмаларына комплекслы хеҙмәтләндереү, ярҙам саралары күрһәтелә. Бындай үҙәктәр бөтөн субъекттарҙа төҙөләсәк. “Минең бизнес”ты киңәйтеү, эш урындары булдырыуҙы ойоштороу, программа тәьминәте өсөн быйыл 139 миллион һум аҡса бүленәсәк”, – тине Радий Хәбиров.\nРеспублика етәксеһе билдәләүенсә, Экспортҡа булышлыҡ ҡылыу үҙәге лә әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Монопрофилле муниципаль берәмектәрҙә бәләкәй бизнесҡа ярҙам маҡсатында быйыл 43,27 миллион һум йүнәлтелә, ә проектты тормошҡа ашырыуҙың тотошлай ваҡытына 161,4 миллион һум планлаштырылған.\n“Барыһы ла муниципаль программаларҙы финанслау аша социаль эшҡыуарлыҡ өсөн гранттар биреү юлы менән тормошҡа ашырыла. Бынан тыш, быйыл моноҡалаларға төбәк бюджетынан өҫтәмә рәүештә 8,8 миллион һум бүленде – был аҡса коворкинг-үҙәктәр булдырыуға, Бизнес-навигаторҙы тулыландырыуға йүнәлтелә”, – тине Радий Хәбиров.\n2019 йылдың 1 ғинуарына ҡарата республикала бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың 140 566 субъекты иҫәпләнгән. Былтырғы менән сағыштырғанда, 956 берәмеккә күберәк. Ошо күрһәткес буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә – 12-се, Волга буйы федераль округында дүртенсе урын биләй.\n“Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғыстарына булышлыҡ ҡылыу” милли проекты биш өлөштән – федераль проекттан – тора: “Эшҡыуарлыҡты алып барыу шарттарын яҡшыртыу”, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын финанс ресурстарға, шул иҫәптән ташламалы финанслауға индереү юлдарын киңәйтеү”, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын йылдам үҫтереү”, “Фермерҙарға ярҙам итеү системаһын булдырыу һәм ауыл кооперацияһын үҫтереү”, “Эшҡыуарлыҡты популярлаштырыу”.


Архивтарҙа тарих һаҡлана | Йәншишмә\n– Зөлфәр Ғәбит улы, архив тураһында ҡыҫҡаса ғына һөйләп үтегеҙ әле. Унда ниндәй мәғлүмәттәр һаҡлана?\n– Архив, ябай ғына итеп әйткәндә, документтар һаҡланған урын. Ул республикабыҙҙың үткәнен, тарихын, социаль-иҡтисади үҫешен сағылдыра. Мәғариф, медицина һәм башҡа өлкәләр, хатта эре предприятиелар, уларҙа эшләгән кешеләр тураһында ла белешмәләр табырға мөмкин. Беҙҙең архивта бөтәһе 2 миллион 500 тирәһе документ һаҡлана. Күләмдәре төрлөсә: бер нисәнән алып 1 мең биткә тиклем. Иң тәүгеләре 1750 йылдан башлана. Ә унан да боронғораҡ документтар – Мәскәү архивтарында.\nЭлек мәсеттәр һәм сиркәүҙәр ЗАГС ролен дә үтәгән бит. Метрика кенәгәһенә һәр яңы тыуған сабыйҙы, никахҡа инеүселәрҙе, айырылышыусыларҙы, вафат булыусыларҙы айырым теркәп барғандар. Хатта мосолмандар араһында талаҡ әйтеүселәр тураһында ла мәғлүмәттәр бар. Беҙҙә Бөрө, Бәләбәй, Орск, Стәрлетамаҡ, Троицк, Өфө өйәҙҙәренең, Өфө, Бөрө, Бәләбәй, Стәрлетамаҡ ҡалаларының метрика кенәгәләре һаҡлана. Ҡайһылары беҙҙең көндәргә тиклем килеп етмәгән, юғалып та бөткән инде.\n– Тимәк, архивҡа килеп, ошо боронғо документтарҙы үҙ күҙең менән күреп, тотоп, кәрәкле белешмәне табырға мөмкинме? Ғөмүмән, халыҡ һеҙгә күберәк ниндәй һорауҙар менән мөрәжәғәт итә?\n– Беҙҙең архив аша йылына 35 мең кеше төрлө белешмә ала. Эш хаҡы, хеҙмәт стажы, ер биләмәһе, милекте хосусилаштырыу буйынса һорауҙар күп. Ғилми эш яҙыусылар, дисссертация өҫтөндә эшләүселәр, студенттар уҡыу залында шөғөлләнә. Һуңғы йылдарҙа шәжәрәһен, тыуған ауылдарының тарихын өйрәнергә теләүселәр ҙә күбәйҙе. Тик метрика кенәгәләренең иҫке төрки телендә яҙылыуы бер аҙ ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Әммә беҙҙең белгестәргә тәржемә буйынса ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә мөмкин.\n– Әйткәндәй, һеҙҙең уҡыу залына инеү иреклеме?\n– Эйе, теләгән кеше унда ултырып шөғөлләнә ала. Тик тәүҙә ғариза тултыраһың, паспортыңды килтереү мотлаҡ. Уҡыусы йәшендәге балаларға атай-әсәйҙәре йәки уҡытыусылары менән генә инергә рөхсәт ителә.\n– Шәжәрә ағасын төҙөргә теләүселәргә эште нимәнән башларға кәңәш итер инегеҙ?\n– Иң беренсе, әлбиттә, өйҙә атай-әсәйҙәрҙән, олатай-өләсәйҙәрҙән, оло йәштәге туғандарҙан һорашырға кәрәк. Шунан һуң алынған мәғлүмәттәрҙе архив документтары менән нығытырға, дәлилләргә лә мөмкин. Бының өсөн тәүҙә район архивтарына мөрәжәғәт итегеҙ. ЗАГС-тарҙа 1920 йылдан алып акт яҙмалары һаҡлана. Шәжәрә төҙөгәндә шәхестәрҙе ентеклерәк өйрәнер өсөн ревизия мәғлүмәттәрен файҙаланалар. Беҙҙең архивта 1795, 1811, 1816, 1834, 1850, 1859 йылғы «Ревизские сказки», хәҙергесә әйткәндә, халыҡ иҫәбен алыу документтары һаҡлана. «Сказки» тигәнде әкиәт тип аңларға ярамай. Ғаиләләр тураһында мәғлүмәтте старшина өйөндә кеше һөйләүе буйынса яҙып алғандар, шунан өс тапҡыр ҡысҡырып уҡып, хата китмәгәнме, тип тикшергәндәр. Был мәғлүмәтте беҙҙең Үҙәк дәүләт тарих архивының сайтынан да (gasrb.ru) табып уҡырға мөмкин. Нәҫел ағасын үҙең өйрәнеү бик мауыҡтырғыс, әлбиттә, әллә күпме ҡыҙыҡлы мәғлүмәт белеп ҡалаһың. Шулай ҙа мөмкинлегең юҡ икән, беҙҙең архивҡа мөрәжәғәт итеп, эшләтеп алырға була. Был хеҙмәт түләүле.\n– Бында бик боронғо ҡулъяҙмалар, ҡәҙерле документтар һаҡлана. Уларҙы тәртиптә тотоу, боҙолоуға юл ҡуймау, йәғни киләһе быуындар өсөн дә һаҡлау өсөн нимәләр эшләнә?\n– Беҙҙә һаҡлауҙы тәьмин итеүсе махсус бүлек бар. Документтар ҡуйылған бүлмәләрҙең температураһын, дымлылығын күҙәтеп торалар. Кәрәк булһа, дезинфекция үткәрелә, реставрация эшләнә. Һәр нәмәнең – үҙ тәртибе. Бик күп документтар электрон вариантҡа күсерелә. Архив мәғлүмәттәренә таянып, йыйынтыҡтар әҙерләйбеҙ һәм нәшер итәбеҙ.\n– Уҡыусыларға ниндәй теләктәрегеҙ булыр?\n– Үткәндәрҙе белмәй тороп, киләсәкте күҙаллау мөмкин түгел. Тарихты өйрәнеүҙе үҙегеҙҙең ғаиләнән башлағыҙ. Тырышып уҡығыҙ, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашығыҙ. Халҡыбыҙҙың лайыҡлы шәхестәре булып үҫеүегеҙҙе теләйем.\n– Ихлас яуаптарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт. Яуаплы һәм халҡыбыҙ өсөн кәрәкле хеҙмәтегеҙҙә уңыштар теләйбеҙ.\nЭ. ҒӘЛЛӘМЕТДИНОВА әңгәмәләште.\n« Ҡайҙа нимә үҫә?\nӨләсәй янында рәхәт »


Малайҙарҙан ҡалышмай туп типкән Земфира\nЗемфира башҡарған йырҙар күптәр күңеленә хуш килә. Шуға ла уның йырҙарын йырлаған, уның әйткән һүҙҙәрен ҡабатлаған ф анаттар артҡандан арта бара. Быға бер ҙә ғәжәпләнәһе түгел: йондоҙҙарға ҡарата мөнәсәбәт тап шулай булырға тейеш тә инде , беҙ үҙ йондоҙобоҙ менән ғорурланырға хаҡлыбыҙ.\nБуласаҡ сәхнә йондоҙо музыка мәктәбендә тәрбиәләнә һәм бер үк ваҡытта спорт мәктәбендә баскетбол менән шөғөлләнә. Тап о шо спорт майҙанында Земфираның һәләте асыла ла инде.\nБаскетбол төркөмөнә малайҙар йыйырға килгән тренерҙың күҙен ә Земфира салынып ҡала. Малайҙар менән бер рәттән футбол тип кән ҡыҙыҡайҙы тренер баскетбол секцияһына саҡыра. Земфира ри залыҡ бирә. Ул Юрий Максимов етәкселегендә 1976 йылғы ҡыҙҙар\nкомандаһында шөғөлләнә башлай һәм тиҙ арала үҙенең лидерлыҡ\nсифаттарын күрһәтеп, буйы бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, коман да капитаны була. Уның ҡулында уйнап торған тупҡа ҡарап хатт а көслө заттар ҙа көнләшеп ҡуя.\nЗемфира тормошондағы мәҙәк хәлдәр уның баскетбол уйнауына б ер генә лә ҡамасауламай. Юрий Максимов етәкселегендә уның ко мандаһы Башҡортостан чемпионы һәм ике тапҡыр Рәсәй чемпионы дәрәжәһенә күтәрелә.\nМәктәпте тамамлағас, ул тулыһынса музыка донъяһы менән мау ыға башлай.\nҺәр йыл Земфира үҙенең тыуған көнөн Өфөлә ҡаршылай. Концер ттан һуң команда буйынса дуҫ-иштәре, яратҡан тренеры Юрий Ма ксимов менән дә осрашырға ынтыла. Баскетбол майҙанына сығып уйнап алыу теләге лә бар уның. Ваҡыт үтһә лә оҫталыҡ юғалмай


Ниһайәт, саф башҡортса кәңәшмә\n19 ноябрь көнө район-ҡала хакимиәтендә социаль проекттарҙы тормошҡа ашырыу мәсьәләһе йәһәтенән эшлекле кәңәшмә үтте. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың тәҡдиме буйынса саф башҡорт телендә ойошторолған “тарихи йыйылыш”та ауыл хакимиәте башлыҡтары, мәғариф, мәҙәниәт һәм матбуғат хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты.\nРайоныбыҙ, милләтебеҙ өсөн әһәмиәтле ваҡиғаны район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Сафый улы Теләүбаев Зәйнәб Биишеваның “Башҡорт теле” шиғырынан өҙөк менән башлап, бынан ары ла кәңәшмәләрҙең туған телебеҙҙә үтеп торасағын аңғартты.\n- Бөгөнгө көндә районда бихисап социаль проекттар ғәмәлгә ашырыла. Мәҫәлән, 2016 йылдан алып төйәктә “Урындағы башланғыстарға ярҙам итеү” программаһы уңышлы эшләй. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында был проект арҡылы халыҡты борсоған бихисап мәсьәләләр хәл ителде лә инде. Беҙҙең районда ошо йәһәттән 33 млн. һум аҡса сарыф ҡылынып, 34 проект тормошҡа ашырылды. Шуны билдәләү фарыз: үҙ инициативаһы менән төҙөлгән объекттарға халыҡ айырыуса һаҡсыл, иғтибарлы ҡарашта.\nАлдағы йылда әлеге программа буйынса 16 ауыл хакимиәте ҡатнашырға ниәтләй, урындарҙа был йәһәттән йыйылыштар ойошторола. Әйҙәгеҙ, йәмәғәт, әүҙемерәк булайыҡ, битараф ҡалмайыҡ, - тине тәүге мәсьәләне асып Илгиз Сафый улы.\n“Урындағы башланғыстарға ярҙам итеү” программаһын ни рәүешле ғәмәлләштереүҙәре тураһында Асы ауыл хакимиәте башлығы Венер Йосопов, Шығай ауыл хакимиәте башлығы Хәлим Ғәлиастанов, Инйәр ауыл хакимиәт башлығының урынбаҫары Альберт Азаматов үҙ сығыштарында ентекле һөйләп үтте.\nТорлаҡ сәйәсәте һәм муниципаль контроль бүлеге етәксеһе Илфир Мөхәмәтйәров Башҡортостан хөкүмәте тарафынан 2014 йылдың 26 июнендә ҡабул ителгән “Айырым категория граждандарға социаль контракт нигеҙендә адреслы социаль ярҙам күрһәтеү” программаһы йәһәтенән аныҡ мәғлүмәт бирҙе.\n- 2014 йылдан алып йәмғеһе 9 млн. 470 мең һумлыҡ 252 контракт төҙөлгән. Шуларҙың 250-һе шәхси ярҙамсы хужалыҡ булдырыуға, икәүһе шәхси эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә йүнәлтелде, - тип һандарҙы барланы Илфир Ишморат улы.\nСермән ауыл хакимиәте башлығы Лилиә Сибәғәтова, үҙ сиратында, ябай халыҡтың мәнфәғәтен ҡайғыртыуға ҡоролған проекттың үтәлешен, файҙаһын, нисек итеп тормошҡа ашырылыуын бәйән ҡылды.\nКәңәшмәлә шулай уҡ “Айыҡ ауыл - 2019” республика конкурсы хаҡында ла телгә алынды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының тәҡдиме менән ойошторолған сараның ауылдарҙа нисек үтеүе тураһында район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге белгесе Эльза Мөхәмәҙиева, Егәҙе ауыл хакимиәте башлығы Ринат Яныбаев һөйләне.\nМәғарифҡа ҡағылышлы программаларҙың ни рәүешле үҙләштерелеүе, һөҙөмтәләре, уңыштары менән Абҙаҡ мәктәбе директоры Гөлшат Рауил ҡыҙы Йомағужина таныштырһа, бөгөнгө матбуғат баҫмаларының, атап әйткәндә, башҡорт телендә сыҡҡан район гәзиттәренең аяныслы хәле тәңгәленән “Урал” гәзитенең баш мөхәррире Сатура Жәүәт ҡыҙы Минһажитдинова телмәр тотто.\nЙыйылышта яҡынлашып килгән Яңы йыл каникулдары йәһәтенән дә һүҙ ҡуҙғатылды. Оҙайлы байрамдарҙың именлеген тәьмин итеү, халыҡ күңеленә хуш килерҙәй матур саралар ойоштороу буйынса пландар менән район мәҙәниәт идаралығы етәксеһе Ирек Иҫәнғужин бүлеште.


11 Апрель 2018, 13:59\nАрҙаҡлы хикәйәсе, кинәйә телле юмор оҫтаһы Сабир Шәрипов 70 йәшен билдәләй.\nАрҙаҡлы хикәйәсе, кинәйә телле юмор оҫтаһы Сабир Шәрипов 70 йәшен билдәләй. Ошо матур уңайҙан файҙаланып, яҙыусыны байрамы менән ҡотлайбыҙ, һаулыҡ һәм оҙон ижад юлы теләйбеҙ! Билдәле ҡәләм эйәһенән уҡыусыларыбыҙға күстәнәскә – яңы «Юл хикмәттәре». Прозаик, һәр ваҡыттағыса, үҙенә генә хас жанрҙа ҡатын-ҡыҙҙарға һөйкөмлө һәм һынамсыл, бәғзе саҡ мәрәкәле мөнәсәбәтен белдереп кенә ҡалмай, уйланырға, хатта моңланырға ла мәжбүр итә.\nБер ярайһы таныш ҡатындың, ғаиләһенә әйтмәйенсә, йә ҡасып-боҫоп, йә берәй һылтауын табып, ҡаланан ҡалаға барғылап йөрөгәне мәғлүм. Юҡ, юҡ, уны, оҙаҡ йәшәгерҙе, ғәйепләргә йә битәрләргә йыйынмайым.\nҒилләһе былай: ул, тупаҫыраҡ әйткәндә, уйнаштан тапҡан (үҙе һәм Хоҙай ғына белә) малайын күрер өсөн сыға икән ваҡыт-ваҡыт оҙон юлға. Ҡасандыр сабыйын, ғүмерлеккә баш тартам тип ғариза тултырып, етемдәр йортона тапшырған бисара. Хәҙер инде малайы нисәлер йәштә, үҙен сауаплы йәндәр уллыҡҡа алған, һәйбәт тәрбиәләйҙәр икән.\n– Кемде «әсәй» ти һуң ҡан балаң? – тип һораным әүәлге апаруҡ яҡын, хәҙер ниңәлер ятһыраған танышымдан.\n– Әлбиттә, тәрбиәләгән әсәһен. Донъяға тапҡанын түгел... Мин уның менән һөйләшкәнем юҡ. Күстәнәстәр тейәп барған булам да юлда әбей-һәбейгә өләшеп китәм. Ҡурҡам мин улымдан...\nБаҡһаң, меҫкен ҡатынҡай, хәйер, меҫкен түгел, тормошта, матур ғына йәшәп яталар, һылыу ҡыҙ үҫтерәләр – улын боҫоп ҡына күҙәтә лә тәртәләрен кирегә бора имеш: тәүҙәрәк – балалар баҡсаһында, хәҙер – мәктәптә, тәнәфескә ҡыңғырау шылтырағас.\n– Әле һигеҙ йәшлек баланан ыжлайһың. Улың ун һигеҙгә еткәс, нишләрһең? – тигән булдым.\n– Әлләсе... – Әлеге «әлләсе» тигән һүҙ уны гүргә ингәнсе ғазаплар һымаҡ тойолдо миңә.\nҠунаҡҡа килгән ҡарт әбейҙе – әсәләрен – күмәкләп бик ҡәҙерләп оҙаталар. Поезд ҡуҙғалып китә, бала-саға ҡул болғай. Ҡайтыуға боролалар, ҡараналар. Бәй...\n– Ҡәйнәмдең поезы бына лаһа! – ти кейәү кеше. – Посадка саҡ бөтөп тора...\nҠыҙының шул саҡ йөрәге өҙөлөп төшә яҙа:\n– Әй, Аллам!\n– Ниндәй поезға ултырҙы? – тип һорай уныһы – белмәй оҙатыусылар.\n– Ҡайһы вагонда, нисәнсе урында? – ошо һорауҙарға ғына теүәл яуап бирәләр.\n– Үҙе атлаймы? Һәйбәт һөйләшәме? Ҡайһылайыраҡ килбәте? – Вокзалдағы полиция үҙҙәренсә ҡыҙыҡһына. – Ике-өс поезд үткән, асыҡлағансы байтаҡ ваҡыт уҙасаҡ.\nӘбейҙе көткән туғандарына телеграмма һуғалар. Төн йоҡламай, илашып бөтәләр. Ике көндән һуң ғына күрше өлкәләге өйөнә ҡайтып инә «сәйәхәтсе».\nЮлда әҙәм балаһын хәтәр-хәүеф тә, хата-аймылыштар ҙа һағалай шул.\nБер ҡыш ҡатыным ипле генә һүҙ башланы.\n– Һуңғы юлы ҡайҙа барҙың әле, балыҡҡа тим?..\n– Тә-әк, Ҡандракүлгә барылды... – булды яуабым. – Ә юҡ, Ҡамышлыға.\n– Шулайҙыр тигәйнем дә, – көлөмһөрәй хәләл ефетем.\n– Ә ниңә төпсөнәһең? – Ҡылтайып сыҡты тауышым.\nАңлатты. Баҡһаң, таң һарыһынан эшкә китеп барышлай уртаҡ танышыбыҙ мине автобуста күргән. Әҙәм ҡурҡытырлыҡ кейенгән булғанмын: өҫтөмдә – төҫө уңған ҡабарынҡы әрме бушлаты, аяҡта – төплө быйма, башта – күпте күргән кәпәс, ҡулда – таушалған ҙур сумка. Кешенән уңайһыҙланып, миңә сәләм дә бирмәгән теге. Танымаһын, йә кеше алдында һүҙ ҡушыр тип, минән йөҙ сөйөрөп үк ултырған. Үҙе уйлана икән: «Яҙыусы башы менән ниндәй хәлгә төшкән, эй, меҫкен! Ошолай ҡиәфәттә эшкә китеп бармаһа... Эскегә һалышты микән ни? Бисәһе ни ҡарайҙыр? Әрләйем әле үҙен бер тотоп...»\nОсраша ике әхирәт. Теге ханымдың мине ҡасан, ҡайҙа күреүе асыҡланғас, рәхәтләнеп көлөшәләр, ҡатыным үҙенсә аҡлана:\n– Ул ни, яңы кейемдән балыҡ ҡурҡа, ти ҙә, иҫкерәк ҡалын кейемдәрен ташламай шул.


Константин Толкачев ҡайғы уртаҡлашты\n15 Сентябрь , 11:30\n"Һоҡланғыс шәхес һәм үҙ эшенең ысын оҫтаһы арабыҙҙан китте..."\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариатының элекке етәксеһе, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты Риф Вахитовтың вафат булыуы сәбәпле, уның туғандарының һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашты.\n– Һоҡланғыс шәхес һәм үҙ эшенең ысын оҫтаһы арабыҙҙан китте. Хеҙмәттәшттәре һәм Риф Хәйрулла улын белгәндәрҙең барыһы ла уны эшкә юғары һәләте һәм профессионализмы өсөн ихтирам итте. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариаты етәксеһе кеүек яуаплы вазифа биләп, ул республикала парламентаризмды үҫтереүгә тос өлөш индерҙе, – тиелә мәрхүмдең ғаиләһенә ебәрелгән телеграммала.\nРиф Хәйрулла улы Вахитов 1940 йылдың 4 сентябрендә Салауат районының Арҡауыл ауылында тыуған. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, артабан Свердловск юғары партия мәктәбен тамамлай. Институтҡа ингәнгә тиклем 1958 йылдан Салауат районы МТС-ында токарь булып эшләй. 1959 йылда армия сафына алына. Хәрби хеҙмәттән һәм институтта уҡып сыҡҡандан һуң, 1965 – 1967 йылдарҙа Салауат районының “Һарғамыш” совхозында агроном, сәйәси ағартыу кабинеты мөдире булып эшләй.\nВЛКСМ-дың Салауат район комитетында беренсе секретарь, хеҙмәтсәндәр депутаттарының Салауат район Советы башҡарма комитеты рәйесе, КПСС-тың Салауат райкомының беренсе секретары була, Башҡортостан Республикаһының ХХII саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. 1995 йылда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариаты етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Хаҡлы ялға сыҡҡанса ошо вазифала эшләй.