Зәкәт бирҙеңме? | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Зәкәт бирҙеңме?\n« Сөннәт ғәмәлдәр\nАуырығанда уҡыла торған доғалар »\nӘ инде Тәүбә сүрәһенең 34-35 аяттарында: “Ана шундай кешеләр улар: алтын-көмөштәрен һаҡларҙар (һаранлыҡ менән) һәм ул малдан Аллаһ юлына бирмәҫтәр, зәкәттәрен сығармаҫтар. Уларға хәбәр бир һин – зәкәт бирмәгән өсөн уларҙың язалары тамуҡ утындағы ғазаптыр. Йыйған малдары тамуҡ утында ҡыҙырылған маңлайҙарына, арҡаларына һәм ике яҡ ҡабырғаларына баҫылыр һәм әйтелер: Бына был һеҙҙең донъяла саҙаҡаға мохтаж булған фәҡирҙәрҙән йөҙҙәрегеҙе борған, уларға арҡаларығыҙҙы күрһәткән өсөн. Инде һаранлыҡ менән һаҡлаған малығыҙҙын ғазабын татығыҙ. Был һеҙгә Аллаһ Тәғәләнең ғәҙел хөкөмөлөр”.\nЗәкәт бирмәгән кеше малының донъяла уҡ рәхәте һәм бәрәкәте юҡтыр. Ул мал бер файҙаһыҙ үә бәрәкәтһеҙ мал булып үә мәшәҡәт кенә булалыр. Быныһын үҙегеҙ күреп – белеп торағыҙ: ҡайһы бер әҙәмдәр ат һәм һыйырҙарҙы күпләп (йөҙәрләп, меңәрләп) көтөп, көтөүсеһеҙ үҙ иркендәренә ебәреп күпме кешенең сабынлыҡтарын, ерҙәрен тапап әрәм ҡылалар. Шул кешенең ерендәге бесәнде ашағаны малға хәрәм һанала. Бынан сығып ул малдың ите лә, һөтөлә хәрәм. Юлда күпме кеше шул хисапһыҙ малдар арҡаһындағы авариялар һөҙөмтәһендә үлеп-зәғифләнеп тора. Был мал уларҙың хужаларына тик ләғнәт һәм ҡарғыш ҡына килтерә. Һөҙөмтәһе: үҙҙәренә һәм балаларына был донъялала һәм әхирәттә лә эләгәсәк бит язаһы. Ундай кешеләрҙән зәҡәт алынмай — харам.\nБер хәҙистә пәйғәмбәребеҙ: ”Малдарығыҙҙы зәкәт менән һаҡлағыҙ, рәнйеүләрегеҙҙе саҙаҡа менән дауалағыҙ, бәлә-ҡазанан доға һәм ялбарыу һаҡланығыҙ”, тигән. Бынан аңлашыла, зәкәт малды һаҡлаясаҡ. Шулай булғас малдар әрәм һәм һәләк булмай.\n“Дүрт нәмәне дүрт нәмә менән беркетегеҙ: имандарығыҙҙы намаҙ, малығыҙҙы зәкәт, һаулығыҙҙы саҙаҡа, ғилемегеҙҙе яҙыу менән, ” тип әйтә пәйғәмбәребеҙ бер хәҙисендә.\nЗәкәт нисаб менән билгеләнә (нисап-зәкәт бирерлек үлсәүҙәге мал күләме). Нисаб – зәкәт биреү өсөн бурыстарынан тыш кәмендә егерме мыҫҡал ( 82 грамм) алтын, йәғни шуға тиң аҡса, йәки һатырлыҡ малы булып бер йыл дауамы ваҡытта шунан кәмемәй кеше милкедә торһа, уға ҡырҡтан бер өлөшө самаһын зәкәт итеп биреү менән хисаплана. Мәҫәлән, 20 мыҫҡал алтындан ярты мыҫҡалы зәкәткә бирелә. 140 мыҫҡал көмөштөң өс мыҫҡалы зәкәткә бирелер. Баҡыр аҡса һәм сауҙа малы көмөш баһаһы менән хисап ҡылыныр.\nӘгәр берәүҙең алтыны үҙе генә нисбәткә тулмаһа, көмөш, баҡыр үә ҡағыҙ аҡсалар һәм сауҙа малдары менән бергә иҫәпләнеп хисап ҡылыныр. Әгәр йәмгеһенең баһаһы көмөш нисбәтенә тулһа, баһаларының ҡырҡтан бер өлөшө зәкәткә бирелергә тейеш.\nНисаб, фидия, фытыр саҙаҡа буйынса йыл һайын мөфтөйҙәр тарафынан фетвә сығарыла, шуға ҡарап түләйеңдә инде:\nЗәкәттең фарыз шарттары\n- Бәлиғ, аҡыллы һәм азат, ирекле кеше, ҡол түгел\n- бер йыл дауамында билдәле күләмдәге мал-мөлкәткә (нисабҡа) хужа булыу\n- малдың хәләл булыуы\n- мал-мөлкәтең арта барыуы, артмаған малда зәкәт бирелмәй\n- мосолман булыуы, кәферҙән зәкәт үәжиб түгел\nҠырҡ баш һарыҡ һәм кәзәнән бер башы зәкәткә бирелер. Әгәр ҙә ҡырҡтан, артыҡ булғанда, һәр 100 баштан бер башы бирелер.\n30 һыйыр өсөн бер йәшлек бер быҙау бирелә. 40 һыйыр өсөн ике йәшлек бер башмаҡ бирелер. Унан артҡандарының һәр береһе өсөн бер йәшлек быҙау хаҡының 30- дан бер өлөшө бирелер. Мәҫәлән, бер быҙауҙың хаҡы 6000-һум булһа, нисбәттән артҡан һәр һыйыр, өсөн 1200 һум зәкәт бирелер.\nЕгерме дүрт башҡа тулғансы һәр биш дөйә өсөн бер һарыҡ бирелер. Әгәр 25-кә тулһа, һәр 25 дөйә өсөн бер дөйә балаһы бирелер.\nАттарҙың һәр береһе өсөн хаҡының ҡырҡтан бер өлөшө бирелер.\nЗәкәт өсөн тейешле булған мал урынына уларҙың хаҡтары ҡәҙәр аҡса биреү ҙә дөрөҫ булыр.\nЙыл башыңда нисбәт ҡәҙәре малға хужа булып, йыл аҙағында улар үрсеп китһә, ул кешегә малының йәмгеһенән зәкәт биреү фарыҙ, сөнки үрсегән мал өсөн йыл тулмаһа ла зәкәттәрен сығарыу тейешле.\nЗәкәттәр кемгә бирелә һуң?\n1. Зәкәтте ҡулында нисбәт ҡәҙәр малы булмаған намаҙҙарын ҡалдырмайынса уҡыған фәҡир үә байғош кешеләргә бирелеү тейеш.\n3. 3әкәт ғалимға, зәкәт йыйырға тәғәйенләнгән кешегә лә бирелер: унда йыйылған зәкәт аҡсаһы малдың фәҡирҙәргә бирелә торған өлөшөнә ҡушылыр. Ғамил бай кеше булған хәлдә лә, уға хеҙмәт хаҡы итеп зәкәттән йыйылған малдан өлөш сығарыла.\n5. Зәкәтте үҙенең фәҡир ҡорҙаштарыңа, фәҡир шәкерттәгә, фәҡир тол ҡатындарға, кәсептән мәхрүм булған зәғифтәргә биреү артығыраҡ. Ҡулдарында нисбәт ҡәҙәре малдары булып та, дин үә ғалим хеҙмәтендә булып кәсептән, вазифанан мәхрүм булған кешеләргә лә зәкәт биреү дөрөҫ. Сөнки улар ҡасан үҙ кәсеһтәренә тотоноп киткәнсе һәр береһе фәҡир хөкөмөндә.\n6. Бер малды зәкәт итеп биргән ваҡытта хужа кеше уның зәкәттән булыуына ниәт ҡылып, йәнә алыусының ҡулына тапшырып, йолаһын үтәп биреү лазым. Зәкәт ниәте менән бирелмәгән йәки алыусының ҡулына тапшырылмаған мал зәкәттән хисап ҡылынмай.\n7. Әгәр бер мал зәкәткә бирергә тип тәғәйенләнһә, биргән саҡта зәкәттән булыуына нйәт ҡылынмаһа ла зәкәткә хисап ҡылыныр.\n8. Зәкәт суммаһын айырым йыйып, фәҡирҙәрҙең үҙ ҡулына тапшыра торған Хәйриәләр Йәмғиәтенә зәкәт биреү ҙә дөрөҫ. Ул саҡта Йәмғиәттең хазиналары (казначейы) зәкәт биреүсенең вәкиле хөкөмөндә булыр.\nҠыҫҡаһы шул, бер йыл дауамында зәкәт нисабта булһаң, малың артһа, бурыстарынды түләп бөтһәң, ошонан сығып 40 мең аҡсанан бер меңде саҙаҡа итеп өҫтә күрһәтелгәсә кемгәлер бирәң. Йәки ҡырҡ һарыҡтан бер һарыҡты. Шуғала беҙ байҙарҙан айырмалы һәр саҡ бурыста булғас, зәкәт түләүҙән азат.\nҒөшөр биреү һәр кемгә фарыздыр. Бында баймы-ярлымы юҡ. Аллаһ Тәғәлә биргән ризыҡтарға шөкөр итеп өлөш сығарырға тейешбеҙ. Сығармаһаҡ, үҙебеҙгә гонаһ бер яҡтан, икенсе яғы шул ғөшөр бирмәү арҡаһыда баҡсабыҙҙа уңыш юҡ. Элек бит бик һәйбәт үҫте, әсәй-өләсәйҙәр һәр саҡ ғөшөр бирә торғайылар.\n1. Ямғыр һыуы менән үҫкән ашлыҡтан, йәшелсә-емештән, бесәндән һәм балдан бирелә торған зәкәт ғөшөр була. Уларҙай үңыш йыйылғандан һуң йылына бер мәртәбә ундан бер өлөш ҡәҙәрен фәҡирҙәргә биреү фарыҙ.\n2. Ғөшөр мөлкәтенең нисбәте юҡ, ни ҡәҙәр йыйып алынһа, шул ҡәҙәренән ғөшөр бирелә. Игеү, урыу һәм уңышты тәрбиә ҡылыу хәрәждәре (расход) лә сығарылмаҫ.\n3. Тейешле мөлкәттән ғөшөр, фарыҙ булыу өсөн хужаларҙың бәлиғ, ғаҡыл, һәм бай булыуҙары ла шарт түгел. Сабый, диуана үә фәҡир кешеләрҙең уңыштарынан да ғөшөр өлөшө сығарылыу тейеш.\n4. Утын, ҡамыш кеүек, нәмәләрҙән ғөшөр сығарыу лазым булмаҫ.\n5. Ямғырһыҙ, ҡоро ерҙәрҙә арыҡ һәм күнәктәр менән һуғарып үҫтергән ашлыҡтан тулы ғөшөр бирелмәҫ, ул уңыштың егерменән бер өлөшө миҡдарында бирелер.\n6. Ғөшөр ҙә зәкәт бирелә торған фәҡир кешеләргә бирелер.\n1. Донъяһы етеш кешегә Рамаҙандан һуң, ғәйдел-фытыр көнөндә үҙе һәм сабый балалары исеменән фытыр садаҡаһы биреү үәжиб булыр.\n2. Ҡатыны һәм балалары бәлиғ булып, етеш йәшәһәләр, фытыр уларҙың үҙҙәренән тейеш. Әгәр фәҡир булһалар, береһенән дә тейеш булмаҫ.\n3. Әгәр берәү ҡатыны һәм өлкәнәйгән балалары өсөн дә фытыр саҙаҡаһын үҙе бирһә, әлбиттә, сауаплы булыр.\n4. Ауырлыҡ менән донъя көткән кешеләр өсөн фытыр садаҡаһы биреү мотлаҡ түгел. Әгәр инде бирмәксе булһалар, үҙҙәренәндә фәҡирерәк кешеләргә биреү тейеш.\n5. Фытыр саҙаҡаһы ғәйдел- фытыр көнөндә, иртәнсәк, ғәйет намаҙы уҡылғанға тиклем бирелһә, сауаплыраҡ, сөнки байрам итергә аҡсаһы булмаған кешене байрам алдынан ҡыуандырыу яҡшыраҡ. Рамаҙан айында биреп ҡуйыу ҙа дөрөҫ.\n6. Фытыр саҙаҡаһы ла зәкәт менән ғөшөр кеүек, фәҡир кешеләргә генә бирелер.\n7. Фытыр саҙаҡаһы өсөн уртаса йәшәгәндәрҙең кеше башынан дүрт ҡаҙаҡ бойҙай йәки һигеҙ ҡаҙаҡ арпа биреү, байыраҡтарҙың кеше башынан дүрт ҡаҙаҡ хөрмә, йә һигеҙ ҡаҙаҡ йөҙөм биреү ҙә ярай. Уларҙың урынына хаҡтары ҡәҙәр аҡса биреү ҙә дөрөҫ булыр.\n1. Ҡазаға ҡалдырылып та, ҡаза ҡылынмаған ураҙалары булған кешегә, үҙенән ҡаласаҡ малынан шул ураҙалары өсөн фидиә бирергә тип вариҫтарына васыят әйтеү үәжиб.\n2. Васыят әйткән кеше вафат булһа, уның ҡалған малының өстән бер өлөшө миҡдарында һәр бер ҡаза ҡылынмаған ураҙалары өсөн фидиә биреү мәрхүмдең вариҫтарына үәжиб.\n3. Фидиәнең күләме һәр бер ураҙа көнө өсөн үә биш ваҡыт намаҙҙың һәр береһе өсөн үә витр намаҙы өсөн бер фытыр саҙаҡаһына тиң.\n4. Үҙ ваҡытында тотолған йәки ҡаза ҡылынған ураҙа өсөн фидиә биреү лазым, шуға күрә күп вариҫтар мәйеттең бәлиғ булғанына үлгәненә тиклем фарыз һаналған ураҙа өсөн фидиә бирәләр.\nҠайһы бер материалдар «Фикһүл Ислам» китабынан алынды. Р. Б. г.Учалы, издательство «Граф» «ЧП Шагеева» 2004 г.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 30.01.2017 в 01:32, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Иран телдәре арий тармағының һинд-европа ғаиләһенә инеүсе тергеҙелгән боронғо иран теленә барып тоташҡан телдәр төркөмө. Иран телеЯҡын Көнсығышта, Урта Азияла, Төньяҡ Америкала, Европа илдәрендә, Пакистанда һәм Кавказдағы иран халыҡтары араһында таралған, уларҙың һаны әлеге ваҡытта яҡынса 200 миллион кеше иҫәпләнә. Ethnologue белешмә китабына дөйөм алғанда 87 иран теле ингән. Әммә күп кенә идиомаларҙың тел статусы/диалект билдәләмәһе асыҡланмағанлыҡтан уларҙың һанын теүәл иҫәпләү мөмкин түгел. Һан буйынса иң күбе фарсы телендә (яҡынса 90 миллион, шул иҫәптә тажик һәм дари), пашто (яҡынса 43 миллион), ҡурд телендә (30 миллион тирәһе) һәм белудж телендә (10 миллион) һөйләшә. «Кесе» иран телендә һөйләшеүселәр күпселеге бер нисә меңләп иҫәпләнә.\nТарих һәм классификацияҮҙгәртергә\nБоронғо иран телдәреҮҙгәртергә\nУрта иран телдәреҮҙгәртергә\nЯңы иран телеҮҙгәртергә\nЯңы иран телдәрен классификациялауҮҙгәртергә\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иран_телдәре&oldid=1053336 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 август 2021 в 03:36\nБыл бит һуңғы тапҡыр 03:36 10 август 2021 үҙгәртелгән.


ТУЙҘЫҢ БЕР КӨНӨ\nХикәйә. Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева.\n- Кисә мин бигерәк артыҡлап ташлағанмын, - тине Арғынбай Гөлназдың күҙҙәренә тура ҡарап. - Нимә булғанын да хәтерләмәйем.\nГөлназ күҙҙәрен ҡаплай барған томанға бирешмәҫкә тырышып, егеттең беләгенә йәбеште.\n- Бер нәмәне ләме? Хатта?...\n- Юҡ, бер ни ҙә иҫләмәйем. Ну, баш ауырта, малай. - Арғынбай үҙен матҡып алған оҙон тырнаҡлы нәфис ҡулды бушатып, устарына алды. - Ә нимә? Беҙҙең арала берәй нәмә булдымы әллә?\n- Булды шул, бөтәһе лә булды. - Ҡыҙҙың матур сикәләренә ҡыҙыллыҡ йүгерҙе, аҫҡа һирпелгән керпектәре аҫтынан саф күҙ йәштәре юлаҡ-юлаҡ булып ағып төштөләр. Гөлназ, бармаҡтарын Арғынбайҙың ҡыҫып тотҡан устарынан алып, йәшен һөртмәксе ине лә, егет ысҡындырманы, киреһенсә, тағы ла нығыраҡ ҡыҫып, Гөлназға терәлеп тиерлек баҫты ла, ҡыҙҙың күҙ йәштәрен тәмләгәндәй, ике сикәһенән йомшаҡ ҡына итеп, алмаш-тилмәш үпте.\n- Гөлназ… Был бит туй. Ә туйҙа ни генә осрамаҫ. Бер матур хәтирә, мөғжизә итеп ҡабул ит тә ҡуй. Аҙаҡ һағынып ҡына, йылмайып иҫләрһең әле. Нимә генә булһа ла, артыҡ иғтибар итмә, мәғәнә юҡ. Сөнки… Нисек кенә ҡыйын булмаһын, дөрөҫөн әйтәм инде. Минең ҡатыным һәм ике улым бар. Алдан әйтмәгәнем өсөн ғәфү ит. Әлбиттә, мин ҡатыным менән бергә йәшәмәйем, ләкин балалар өсөн мин - атай, уларҙы бер ҡасан да ярҙамымдан ташламаясаҡмын. Ә икенсе ҡатын алырға, яңы ғаилә ҡорорға минең әлегә теләгем дә, хәлем дә юҡ. Бер ауыҙың бешкәс, өрөп ҡабырға өйрәнәһеңдер…\nГөлназ ҡапыл ғына килтереп өҫтөнә һыуыҡ һыу ауҙарғандай тертләп, ҡалтыранып китте, өнһөҙ генә ҡулдарын ҡыҫҡыстарҙан һурып алды. Арғынбай ҡыҙҙың күҙҙәренә тура ҡарарға, ҡараштарын тотоп алырға тырышты.\n- Һин миңә асыуландың, ахыры? Нимә, әллә? Юҡ, булыуы мөмкин түгел… Һин… ғиффәтле ҡыҙ инеңме ни? Юҡтыр…\nЕгеттең буталсыҡ һүҙҙәренә ҡыҙ иҫенә килгәндәй булды һәм үткән төндә генә сафлығын алған, намыҫын таплаған егеткә тәү күргәндәй сәйерһенеп, екһенеп баҡты. Нисек, нисек теле әйләнә улайтып әйтергә?! Ни өсөн Гөлназ бындай хурлыҡҡа ҡалды әле? Ә хәҙер, хәйер һорашҡандай, бер йылы һүҙгә сарсап, тоғро эттәй күҙенә ҡарап тора. Ниндәй түбәнлек!\n- Юҡ, юҡ һәм юҡ!\nГөлназ ҡырт ҡына боролоп китеп барҙы. Артынан тапалған күңеле, ҡыҙлыҡ намыҫы, яраланған кейектең ҡанылай тамсылап-тамсылап ҡойолоп барғандай тойолдо. Тик күп эсеүҙән, таңға табан аҙ ғына эләккән йоҡонан ҡыҙарған Арғынбайҙың күҙҙәре уны күрерлек, ҡыҙҙың аяныслы хәлен аңларлыҡ хәлдә түгел ине.\n…Кейәүҙәр алыҫ Ҡаҙағстандан булғас, туйҙы бер яҡта - ҡыҙ яғында ғына үткәрергә килештеләр. Ике яҡтан да йәштәр ҙә, парлы ҡоҙалар ҙа апаруҡ күп кенә ине, шуға күрә туй табынын ҙур йәшел ихатала эшләргә булдылар. Сиҙәм менән ҡапланған ишек алдына бер-береһенә терәтеп, әллә нисә өҫтәл ултырттылар. Өҫтәл кәрәк-ярағы, һауыт-һаба эҙләп, йәш килендәр күрше-күләнгә йүгереште. Иртәнге автобус менән ҡоҙаларҙан алда килеп төшкән Гөлназды күреп, Шәүрә бик һөйөндө. Байтаҡ күрешмәгән дуҫтар ҡосаҡлашып күреште.\n- Әлдә генә килдең әле, дуҫ,- тине Шәүрә күҙенә йәш алып, - ой, ҡыйын икән кейәүгә сығыуҙары. Баш ҡатты бит әй.\n- Кит сәле, Шәүрәкәй, юҡты һөйләмә! Кейәүгә сығыу ниңә ауыр, ти! Бына мине алам тиеүсе генә юҡ, әйтеүсеһе булһа, һәп итеп кенә ҡалыр инем дә ул!\n- Табылыр әле яҙғаның. Ҡартайып бармайбыҙ ҙа баһа. Бәлки, бөгөн туйҙа уҡ осратырһың әле.\n- Алланың “Амин” тигән сағына тура килһә ярар ине! - Әхирәттәр сырҡ-сырҡ көлөштө. Егерме икенсе йәштәре менән генә барған ике һылыу өсөн эй бәхетле көн ине шул туй көнө. Үткәндәре ғәмһеҙ бала саҡ, бөгөнгөләре салт аяҙ сағыу ҡояшлы, киләсәктәре атасаҡ алһыу таң төҫлө серле лә, ымһындырғыс та. Йәшлек кенә шулай вайымһыҙ-күңелсәк, шаталаҡ-хыялый була торғандыр…\nШәүрәләрҙең өйөн үҙенкеләй күреп, эҫенеп бөткән инде Гөлназ. Әсәһен дә үҙенекеләй күреп ярата, апай-ағайҙарын да яҡындан белеп, яҡын күреп бөткән. Шуға күрә, килеп инеүҙән һәр береһе менән йылмайып ҡына иҫәнләште лә, башҡаларға ҡушылып, бөтмәҫ-төкәнмәҫ туй мәшәҡәтенә сумды.\nБер-береһен апайҙарынан да яҡын күреп, өҙөлөп яратҡан әхирәттәр һирәктер. Әммә Гөлназ менән Шәүрә тап шундайҙар иҫәбенә инә. Ҡарап тороуға икеһе ике төрлө кеше инде былай, тик бер-береһен ярты һүҙҙән аңлап, башҡаларҙан дуҫын көнләшеп-ҡыҙғанып яраталар. Килеп сыҡһа, бер үк ергә институтҡа уҡырға инергә, бер ҡалала йәшәргә хыялландылар. Ләкин мәктәптә уҡығанда ҡорған матур хыялдары бойомға ашманы. Төрлө ҡалаларҙа институт бөттөләр, хәҙер инде юлдары бөтөнләй айырылырға тора: Шәүрә Ҡаҙағстанға кейәүгә сығып китһә, ҡасан күрешерҙәр? Әлегә ҡыҙҙарға ул турала уйларға форсат теймәй, ул-был йомош менән тыз-быз сабышалар. Ара-тирә генә Шәүрә әхирәтенә бер-ике һүҙ әйтеп, ҡунағының хәтерен ҡалдырмаҫҡа булалыр, хәбәр ҡушып китә.\n- Күптән хыялланған кейәүеңде күрәһең инде, - ти Шәүрә ихлас йылмайып.- Тик әллә ниндәй баһадир кәүҙәле, кәртинкә шикелле матур тип уйлама. Һинең менән минең ише ябай бер әҙәм.\nГөлназ дуҫының буласаҡ кейәүе Әмирҙе күргәне юҡ әле. Нисәмә йылдар, бала саҡтан дуҫлашып йөрөһәләр ҙә, Әмир менән Шәүрәне бергә күргәне юҡ Гөлназ. Шәүрә һынлы Шәүрәнең йылдар буйы ауыҙ һыуы ҡороп һөйләрлек, бер егеткә лә күҙ һалмай тик Әмир тип кенә йәшәрлек иткәс, ябай ғына түгелдер. Шәүрәнең үҙенә генә ҡарағыҙ һуң - тамылйып бешкән ҡарағаттай сөм-ҡара күҙҙәренә генә ҡарағыҙ - башҡа ҡыҙҙар күҙегеҙгә лә салынмаҫ! Ниндәй генә егеттең күңеле тертләмәй икән эргәһенән Шәүрә үткәндә?! Гөлназ, бәхетенән балҡып-нурланып, осоп йөрөгән дуҫына һоҡланып, яратып ҡарай. Шәүрә кеүек ҡыҙҙы ла яратмағас, кемде яратмаҡ кәрәк! Нимә тип кенә минең ише ямаҡай ғына ҡыҙ менән дуҫлашҡан булалыр инде был Шәүрәкәй? Унан үҙ уйынан үҙе көлөп ҡуя - эш матурлыҡтамы ни?!\nӘмир - ябай ғына, башҡаларҙан әллә ни айырылып тормаған уртаса буйлы егет. Оҙонса танауына эләктәргән күҙлеге генә уға бер аҙ серлелек, зыялылыҡ өҫтәй кеүек. Уның ҡарауы, кейәү үңгәреүе тәү күреүҙән ҡатын-ҡыҙҙың һушын алды. Оҙон мыҡты кәүҙәле, киң яурынлы, ҡап-ҡара күҙҙәренән осҡон сәсрәтеп, тишә ҡарап торған был егет үҙебеҙҙең башҡорт тип уйлағайнылар, ул Ҡаҙағстандан килгән берҙән-бер ҡаҙаҡ егете Арғынбай имеш.\nЗАГС-ҡа күрше ауылға барҙылар. Бер-бер артлы теҙелешкән еңел автомобилдәр саң туҙҙырып ялан юлынан елдереп килделәр ҙә, ял итергә шишмә янына туҡтанылар.\nШәүрә менән Әмир, әле генә законлы рәүештә ир менән ҡатын булышҡан йәштәр, ташып барған хистәрен кеше күҙенән йәшерә була, башҡаларҙан ситкәрәк киттеләр. Бына Әмир ҡаҡса кәүҙәле кәләшен еңел генә күтәреп бер нисә мәртәбә өйрөлтөп, татлы ирендәренән һурып үпкәс, эргәләге сауҡалыҡҡа ыңғайланы. Кейәүенең муйынынан ҡосаҡлаған Шәүрә, яурынана башын һалып, ҡолағына ниҙер бышылданы ла, сылтыратып көлөп ебәрҙе. Әмир, кәләшенең һүҙе һәм көлөүенә яуап итеп, сәстәренән, ҡолаҡ остарынан үпте. Дуҫына яратып, һоҡланып-көнләшеп, һағыш менән ҡарап торған ҡыҙ эргәһенә Арғынбай килде.\n- Шунан, йәштәрҙең бәхетенә көнләшәһеңме?\n- Көнләшмәҫлекме һуү? Ғүмер буйы ошолай бәхетле, мөхәббәтле генә булһындар инде.\n- Теләйһеңме, мин дә һине шулай бәхеттең етенсе ҡатына алып менәм? – Арғынбай телгә бөткән нәмә икән, Гөлназдың ҡулынан тотоп та алды.\n- Йә, нисек итеп?\n- Урлайым да, алып ҡасам.\nГөлназ рәхәтләнеп көлөп ебәрҙе:\n- Рәхим ит. - Уға был сая, күҙе янып торған шаян ҡаҙаҡ егете бик оҡшаны. Гөлназ ҡулын егеттән тартып алып, шишмә яғына ыңғайланы, - һыуҙан ауыҙ итер кәрәк, шишмә үпкәләр.\nӘммә Арғынбай тиҙ генә табышын ысҡындыра торғандарҙан түгел ине, шунда уҡ ҡыҙҙы ҡыуып етте. Гөлназ услап һыу алғайны, егет етеҙ генә уның усын ҡыҫып, ҡыҙҙың ҡулдарынан һыу эсте. Унан эйелеп, үҙенең ҙур устарына тап-таҙа шишмә һыуын һоҫто ла, Гөлназға эсерҙе. Егеттәрҙең әле былай итеп ҡарағандары, бөтөн кеше алдында үҙенә генә шундай айырым яғымлы иғтибарға өйрәнмәгән ҡыҙыҡай, үҙен шундай сибәр, бәхетле итеп тойҙо. Тирә-яғына күҙ һалды: кемдер сәскә йыя, кемдәрҙер шаулашып-көлөшөп фотоға төшә, бер төркөм егеттәр менән ҡыҙҙар сыр-сыу килешеп, һыу һибешеп йөрөйҙәр.\n- Ниңә һин гел ул “ҡартлас” менән йөрөйһөң? – Арғынбай Шәүрәнең ағаһы Әҡсәнгә ымланы.\n- Ул минең ағайым.\n- Бер туғанмы ни?\n- Алдашма. Бер туған ағайҙар һеңлеләренә улай мөкиббән китеп, яратып ҡарамайҙар. Үлә яҙып ғашиҡ булған ул һиңә. Ҡартайған көнөндә.\nГөлназ уңайһыҙланып китте: ғаиләле, бала-сағалы Әҡсән ағайҙы ул бик ихтирам итә. Уның шулай туғандарса мөнәсәбәтен икенсегә бороуҙы ул аңлап етмәне.\n- Ҡартлас тимә. Ул бына тигән егеттәреңә алыштырғыһыҙ, ни бары утыҙҙы үткән, ҡырҡҡа етмәгән ир-уҙаман. Етмәһә, Әҡсән ағай бик һәйбәт кеше.\n- Барыбер һинең өсөн ҡарт.\nҮҙе тураһында гәпләшкәнде ишеткәндәй, Әҡсән улар яғына ыңғайланы.\n- Әйҙә, Гөлназ һылыу, ҡайтабыҙ. - Әҡсән машинаһына үҙенең эргәһенә Гөлназды, артҡы урындарға һеңлеһе Шәүрә менән Әмир кейәүен ултыртып, иң алдан ҡайтыр юлға төштө.\n- Һин был ҡаҙаҡ менән уяу бул, бигерәк йылмаяҡ күренә, - тип киҫәтте ул ҡыҙҙы шым ғына. Гөлназ көлөмһөрәп кенә ҡуйҙы. Ә үҙенең йөрәге, осорға әҙерләнгәндәй, леп-леп талпына, ҡайҙалыр ашҡына ине.\n…Табын артындағы һөйләшеүгә ситтән күҙ һалған кеше аптырар ҙа ине, бәлки: башҡортсаһы, урыҫсаһы, ҡаҙаҡсаһы бергә буталғайны. Кәләш менән кейәү - оҙон өҫтәлдең башында, барлыҡ ҡунаҡтарға ла күренерлек урында ултыралар. Гөлназ әхирәтенә, килешле, нәзәҡәтле туй күлдәгенә, бер аҙ бөҙрәләтеп яурындарына төшөргән ҡуңыр сәстәренә беркетелгән ап-аҡ кескенә яһалма сәскәләргә, бәхетле йылмайған аҡыллы сабыр күҙҙәренә яратып ҡараны. Былай саҡта ла, буянмаған-бөҙәнмәгән көйө лә матур Шәүрә, әле иҫ китмәле сибәр! “ Минең дә шулай туй күлдәге кейер көнөм ҡасан етер, бәхеттән башы әйләнеп, ҡулына алтын балдаҡ кейҙерерме берәү?” -тип уйланы Гөлназ.\nТәүге бокалдарҙы күтәреп, салат-маҙарҙы ауыҙ иткәс, йәштәргә бүләк биреүҙәр, ҡотлауҙар башланды. Телдәр асылып, аҙ ғына ҡыҙмаса булып алған ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар кемуҙарҙан теләктәрен әйтеп ҡалырға тырышты. Бер үк һүҙҙе һәр береһе тиерлек ҡабатлаһа ла, уларҙы итхлас тыңлаған кеүек ултырыусы Шәүрә менән Әмирҙән башҡалар шаулаша, шыбырҙап һөйләшә, ир-ат рюмкаларын әлдән-әле бушатып ҡына торҙо. Бына һүҙ йәш-елкенсәккә лә етте. Исмаһам, береһе ҡалыплашмаған матур теләк әйтһәсе, һаман бер үк һүҙҙе тылҡыуҙан бушамайҙар. Их, башҡасараҡ, көн дә ишетмәгәнерәк берәй теләк әйтергә ине, тип уйланы Гөлназ. Ул арала ҡыҙҙың эргәһендә ултырған Әҡсәнгә лә сират етте. Ул оҙаҡҡа һуҙмай ғына, бүләккә бер һарыҡ, тине лә, кире ултыра һалды. Һүҙҙе Гөлназға бирҙеләр.\n- Ҡәҙерле Шәүрә дуҫҡайым, Әмир! - тине ҡыҙ тулҡынланыуҙан ҡалтыранған тауышын күтәрә биреп. Бер үк тонда мығырҙап ҡына әйтелгән теләктәрҙән һуң, дикторҙыҡы кеүек һәйбәт ҡуйылған матур дикциялы сағыу тауышҡа ҡапыл һәммәһе лә шымып, баштарын Гөлназ яғына борҙолар. – Ҡабат-ҡабат әйтелгән теләктәргә мин дә ҡушылам. Һәм…\nТомош күгендә ҡағынған\nПар күгәрсен икегеҙ.\nБер-берегеҙгә терәк булып,\nТигеҙ ғүмер итегеҙ.\nҺеҙ саҡырғас, беҙ ҙә килдек,\nҠотло булһын туйығыҙ,\nТормош туйҙан ғына тормай\nЭйе, тормош – туй түгел. Ауырлыҡтары ла, күҙ йәштәре лә осрар. Шул саҡта бер-берегеҙҙе аңлап, ҡулға-ҡул тотоношоп еңә алһағыҙ ине тормош кәртәләрен. Ир-егеттең көслө беләге лә, ҡатын-ҡыҙҙың нескә иңдәре лә күп ауырлыҡтарҙы еңә алырлыҡ ул. Әле бына Шәүрә беҙҙең алдыбыҙҙа сәскә һымаҡ балҡып ултыра. Ун, егерме, утыҙ йылдан һуң осрашһаҡ та, ул шулай һылыу булып ҡалһын ине. Ә был, Әмир, тик һинән генә тора. Сәскә кеүек матур ғүмер итегеҙ, бер-берегеҙҙе һаҡлағыҙ, яман аҙымдарҙан, яман һүҙҙәрҙән, яман күҙҙәрҙән яҡлағыҙ. Минең теләгем ошо - һөйөгөҙ, һөйөлөгөҙ. Ғүмерегеҙ бәхетле, ә бәхетегеҙ ғүмерлек булһын!\nТеләген әйтеп, Шәүрә менән Әмирҙең сикәләренән үпкәс тә, халыҡ бер аҙ тын ҡалды. Һүҙҙәрҙең мәғәнәһе барып етмәгәндәй бер аҙ тынлыҡтан һуң, ҡайһылыр ҡоҙаның:\n- Ну, шәп әйтте бит әй! Теленә тилсә йоҡмағыры! – тип ҡуйыуы рөхсәт биргәндәй, бөтөнөһө шау-гөр килешеп ҡул сабырға тотондо.\n- Һай афарин икән дә был ҡыҙ!\n- Уҡыған кешегә оҡшаған.\n- Телевизорҙан һөйләйме ни, еппәрә генә бит , ә!\nГөлназдан һуң ҡотлаған йәштәрҙе тыңламанылар ҙа тиерлек. Улар ҙа бындай күркәм, йөрәктән сыҡҡан ихлас теләктән һуң баҙап ҡалғайнылар, беҙ ҙә ҡушылабыҙ, кеүегерәк һүҙҙәр әйтеп, бүләктәрен тапшыра һалып, кеше күҙенән ҡасыу яғын ҡарынлар. Гөлназ эргәһен килеп ултырғас, Әҡсән ағай ҙа ҡыҙҙың арҡаһынан тупылдатып һөйөп ҡуйҙы.\n- Афарин, һеңлекәш, филологтарҙың бәҫен төшөрмәнең! Әллә уҡығанда һеҙҙе тост әйтергә лә өйрәтәлрме? - тип шаяртып йылмайҙы. - Әйҙә, ашап ултыр, оялма. – Ул ҡыҙҙың алдына йәшелсә салатын, ҡыҙҙырылған тауыҡ ботон алып һалды.\n- Музыка ҡуйғас, йәш-елкенсәк дәррәү бейергә төштө. Ситтән килгән Гөлназ һаман үҙлегеп китә алмай ятһыраңҡырап, урынында ҡалғайны, Әҡсән ағай уны вальс бейергә алып төштө.\n- Эй, матур әйттең Гөлназ,- тине ул ҡыҙға һоҡланып ҡарап., тегеһе йылмайып ҡына ҡуйҙы.\n- Нишләп еңгәй күренмәй, әллә яңғыҙ ғына килдеңме туйға?\nКомплиментҡа бындай яуап Әҡсәндең сикәҙенә һуҡҡандай тәьҫир итте, урыныңды бел, һин кем дә, мин кем, тигәйндәй тойолдо.\n- Килмәне, ауырып тора. Шуға күрә бөгөн мин һине үҙем ухаживать итәсәкмен.\nГөлназға ҡыйын булып китте. Ауырыу ҡатынын ташлап, туйға килгән ирҙе ғәйепләп ҡараны. Үҙе лә ҡатыны менән өйҙә генә ултырһа ярар ине, тигән уй үтте башынан. Хәйер, бер туған иң кесе һеңлеһенең туйына килмәй ҙә ярамайҙыр. Шәүрәнең иң өлкән ағаһы Әҡсән утыҙ биш-утыҙ алты йәштәрҙә. Элек килгәндәрендә лә йыш ҡына күргеләне уны Гөлназ, бер-бер артлы үҫеп килеүсе ике улы ла тап үҙе кеүек төптән ныҡ, сымыры малайҙар.\nБыл көндө Әҡсән Гөлназдан бер аҙым да китмәне. Әлдән-әле бер туҡтауһыҙ йылмайып, йә бер, йә икенсе ҡыҙ менән бейегән Арғынбайға ҡарай ҙа, күңеле кителә ҡыҙҙың. “Тик мине генә саҡырманы бейергә, моғайын, Әҡсән ағайҙың кәләше, йә ыстағәфирулла, һөйәркәһе тип уйлайҙыр әле”. Гөлназдың уйын уҡығандай, тып итеп ҡаршыһына иклеп тә баҫты тегеһе.\n- Әйҙә, - Арғынбай рөхсәт һорап та тормай, ҡыҙҙы көй ыңғайына өйрөлтөп алып та китте. Шәп бейей, ҡәһәрең. Тулҡынланыуҙан, һөйөнөсөнән Гөлнадың йөрәге дөпөлдәп тибә. Үҙе яңылышып ҡуймайып тип, егеттең һәр теүәл башҡарған хәрәкәтенә эйәрергә тырыша. Етеҙ бейең көйө башланғас та, егет ҡыҙҙың ҡулын ысҡындырмай ғына туҡтаны ла:\n-Йөрөп киләйекме? – тип тәҡдим итте. Гөлназ ҡыуанып ризалашты. Берҙән бейеп талсыҡһа, икенсенән үҙҙәренә төбәлгән ҡараштарҙан ялҡҡайны, һәм иң мөһиме, үҙенә оҡшаҡан егет менән икәүҙән-икәү ҡалырға теләү тойғоһо ла бик көслө ине.\nУрамға сыҡтылар. Шәүрәләрҙең өйө тар ғына тыҡрыҡтың ос яғында. Ике-өс өй үтеүгә ауылды сыҡтылар ҙа. Ҡыҙыҡ ултырған был ауыл: өйҙәр, арҡаларын ел-дауылдан һаҡлағандай, урманға терәгәндәр. Ҡалҡыулыҡтан ауылдың был яғы бик яҡшы күренә: ике тыҡрыҡ бер оло урамға бер-бер артлы килеп терәлгән ерҙә ҙур булмаған клуб һәм мәктәп урынлашҡан. Уларҙың ҡыйығындағы флаг ауылға бер йәм биреп елберҙәй. Көн кискә ауышып килә, бар кеше урамда - көтөү ҡаршыларға сыҡҡандар. Улар кеше күҙенән йырағыраҡ ҡасырға тырышып, өйҙәр аръяғына эре ҡайынлы сауҡалыҡҡа ыңғайланы. Япраҡтары елгә елберҙәп, сер һөйләшкән ҡар ҡайынлыҡҡа ингәс, туҡтап ҡалдылар: алдарында ҡып-ҡыҙыл еләк тубырлашып ята. Улар эйелеп еләк сүпләй башланы. Ара-тирә бер-береһенә ҡарашып, йылмайышып алалар. Устары тулғас, аяҡтарын һуҙып, ян-яҡҡа тарбайып үҫкән ҡарт ҡайын төбөнә йәнәш ултырҙылар. Матур итеп тәрбиләнгән, оҙон тырнаҡлы бармағына еләк эләктереп, ауыҙына яҡынайтҡан ҡыҙҙың ҡына ҡулынан ҡапыл үрелеп Арғынбай ҡапты. Гөлназ көлөп ҡуйҙы ла, егеттең ҡулындағы еләккә үрелде. Арғынбай ҙа юғалып ҡалманы, йәһәт кенә ҡуҙғалып шылды ла, йөҙөнән күҙен алмай, ҡыҙҙың аяғына ултырҙы. Бер-береһенә услап шишмә һыуы эсергәндәге шикелле берәмләп еләк менән һыйларға керештеләр. Егет ҡыҙға ҡаптыра, ҡыҙ - егеткә. Шул хәтлем рәхәт, күңелле ине Гөлназға. Туйға килгәне бирле үҙен әкиәттәге принцесса, йә Золушка һымаҡ хис итә ул. Арғынбайҙың өҙҙөрөп ҡарауынан да, ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарҙың уның ҡотлау телмәренән һуң нисектер үҙенә ҙурлап, хөрмәтләп ҡарауынан үҙен бер башҡа үҫеп киткәндәй, ҡанатланғандай тоя. Шулай донъяларын онотоп, еләк менән һыйланып ултырып, яндарына килеп баҫҡан Әҡсән ағайҙы ла күрмәгәндәр.\n- Бына ҡайҙа икәнһегеҙ! - тине ул ни өсөндөр асыуланғандай.\nАрғынбай ҡулындағы еләген Гөлназдың усына бушатып, яй ғына урынынан ҡалҡынды. Уның артынан, гонаһ ҡылғанда тотолғандай уңайһыҙланып, Гөлназ тороп баҫты. Һул ҡулы менән итәктәрен ҡағыштырҙы.\n- Әйҙә, ҡайттыҡ,- тине Әҡсән ағай ҡыҙға тишерҙәй итеп ҡарап.\n- Кем менән килгән, шуның менән ҡайта, - тип яуапланы Арғынбай, ҡулын кеҫәһенә тығып.\n- Мин һиңә өндәшмәйем, ҡыҫылма. Әйҙә, һылыу,- Әҡсән ҡыҙҙы етәкләп алды.\n- Ә һин бында кем әле, командалыҡ итергә?!- Арғынбай уларҙың юлына арҡыры төштө. Ҡулы кеҫәлә, ҡарашы менән ашарҙай булып текәлгән ул ҡаршыһындағы иргә.\n- Мин уның ағаһы! – “Ағаһы” һүҙенә баҫым яһап, ижекләп әйтте Әҡсән.\n- Беләбеҙ ниндәй ағаһы икәнеңде! Ҡулыңдан килһә, тотоп… Тик емеш һинең өсөн түгел, ҡартлас! - мыҫҡыллы ине Арғынбайҙың һүҙҙәре, йәш айырмаһын иҫләтеп, ҡартлас, тип әйтеүе йәнде көйҙөргәс итәғәтһеҙ яңғыраны. Әҡсән көтмәгәндә Гөлназды ситкә этеп ебәрҙе лә, бар көсөнә мыҫҡыллы йылмайып торған егеттең сикәһенә һуҡты. Уны-быны көтмәгән Арғынбай мәтәлләп китте. Ләкин, тейен етеҙлегендә ырғып тороп, Әҡсәнгә йәбеште. Бер-береһенең яғаһынан алған ирҙәрҙең араһына инеп, айырмаҡ булды Гөлназ.\n- Етәр инде, кеше көлдөрмәгеҙ. Арғынбай, ҡуй. Әҡсән ағай, бушҡа бәйләнәһең! - тип әле тегеһенә, әле быныһына йәбеште. Әммә ул тартҡыслап та айыра армағас, күҙ йәшенә төйөлөп, усындағы еләген ергә һирпте лә, шәп-шәп атлап ҡайтып китте. Күп тә үтмәй, артынан йүгереп ҡыуып етте “көҙгө әтәстәр”.\n- Беҙ һуғышмайбыҙ, Гөлназ. Тик… әйт: шул йылмаяҡмы әллә …?\n- Их һеҙ, ахмаҡтар!- тине Гөлназ Әҡсән ағайға йән асыуы менән,- мине һаҡлағансы, ҡатыныңды ҡайтып ҡара.\nҮҙәге өҙөлгәндәй баҫып ҡалды Әҡсән. Үҙенән алыҫайған һылыуға һәм ҡанаған танауын ҡулъяулығына һөртә-һөртә китеп барған егеткә ҡарап йәне көйҙө. “Их һин, йүләр ҡыҙыҡай, ҡаҙаҡ күрһәтер әле күрмәгәнеңде. Тик һуң булмаһа ярар ине. Ниңә шул ҡәҙәр һуҡырһыңдыр, Гөлназ!” - тип уйланы ул, сүгәләп ергә ултырҙа ла, тәмәке артынан тәмәке тартты. Әҡсәнгә үс итеп, бынан ары Арғынбай Гөлназдан бер аҙым да ситкә китмәне. Гөлназдың Әҡсән ағайға бик хәтере ҡалғайны, уны күрһә лә, күрмәмешкә һалышты, өндәшһә, ишетмәмеш булды. Әхирәтенең нимәгәлер кәйефе кителгәнен күреп, бер-ике тапҡыр килеп китергә форсат тапты Шәүрә.\n- Ни булды. Дуҫҡайым?- тине ул биленән ҡосаҡлап.\n- Бер ни ҙә юҡ, арытҡан, - тип йылмайырға маташты тегеһе.\n- Алдама, алдама, -әхирәте Гөлназды баштан-аяҡ ҡарап сыҡты,- мин һине үтәнән-үтә күрәм. Бөгөн һин супер! Шундай матурһың, әллә егеттәр һуғыштырып йөрөйһөңмө?! – Шаяртам тип, тап өҫтөнә баҫҡанын үҙе лә белмәне Шәүрә. – Ана, ҡара, баянан бирле нисәмә егет һинән күҙен дә алмай.\n… Эңер төшкәс, гармунға ҡушылып йырлай-йырлай, йәш-елкенсәк клубҡа йүнәлде. Арғынбай, кеше күплектән файҙаланып, һиҙҙермәй генә Гөлназды ҡосаҡланы ла, төн ҡараңғылығына әйҙәне. Ҡосаҡлашып, юҡ-бар хәбәр һөйләшеп, бар урамдарҙы ла урап сыҡтылар.\n- Арыттырҙы, - Арғынбай эйелеп ҡыҙҙың сәстәренән үпте. - Әйҙә, бая өҙөлгән матур осрашыуыбыҙҙы дауам итәбеҙ. - Ҡыҙ өнһөҙ ризалашты. Улар еләк менән һыйланған ҡарт ҡайын яғына ыңғайланы.\nУрманға ингәс тә ниңдәйҙер шомло ла, серле лә тынлыҡ уратып алды. Киске һиллек. Ара-тирә сиңеркә сырылдап ҡуя, япраҡ ҡыштырҙай. Күк йөҙөндәге яңғыҙ ай менән иҫәпһеҙ-һанһыҙ йондоҙҙар туй тантанаһына ҡушылып бейешә, бәхетле кис теләй төҫлө. Арғынбай ҡыҙҙы үҙенә ҡарай әйләндереп, һаҡ ҡына битенән, сәстәренән, муйынынан үбергә тотондо. Ҡыҙ ҡаршылашманы, киреһенсә, егеттең муйынынан ҡосаҡлап, бар кәүҙәһе менән уға һыйынды. Егеттең үбеүе торған һайын нығыраҡ, талапсаныраҡ була барҙы. Гөлназдың башы әйләнде, бар донъя өйөрөлөргә тотондо. Егеттең үбеүе шулай тәьҫир итәме, сихри кисме, шапман шарабымы? Бәлки бөтөнөһө лә бергә буталғандыр… Баяғы эләгешеүҙәренән Әҡсән ағайға үс итеп, бер бокалды төп күтәреп ҡуйғайны шул. Тәүҙәрәк һөйләшеп ултырғандарында Әҡсән: “Мин үҙем бик һирәк, бына ошондай байрамдарҙа ғына бер аҙ ҡапҡылайым, ә ҡатын-ҡыҙҙың эскәнен бөтөнләй өнәмәйем һәм аңламайым,”- тигәс, унда-бына шампандән уртлап ултырған ҡыҙ ныҡ уңайһыҙланғайны. Ә “көҙгө әтәстәрҙең” икеһенә лә йәне көйгәс, үҙенә хужа булырға маташҡан ғаиләле иргә юрый үсләшеп, Әҡсән ағай уға ҡараған мәлде тап итеп кенә, бөткәнсе эсте лә ҡуйҙы. Тамаҡ төбөн көйҙөрөп, күҙенә йәш тығылһа ла, һиҙҙермәне. “Эскәнде яратмаһаң ни, яратма. Һинең өнәү-өнәмәүең миңә бер тин”,- тип әйтеүе ине үҙенсә.\nҠыҙҙың ризалығы, тәжрибәһеҙлеге, үҙенә ылығып тороуы Арғынбайҙың дәртен артырҙы ғына. Ул, бер ҡулы менән ҡыҙҙы ҡыҫып ҡосаҡлап, икенсеһе менән күнегелгәнсә төймәләренең һиҙәптәрен ысҡындырҙы…\nЯратыуҙан да бигерәк егеттең йәне үс талап итеүен Гөлназдың күңеле һиҙмәй ине шул. “Ҡарарбыҙ әле, ҡартлас, ҡыҙғанған “һеңлең” кемдеке булыр икән, һинекеме, минекеме. Һин уйлағанса уҡ сафмы, һаҡларлыҡмы? Әллә беҙ үтәһе бураҙнаны башҡалар күптән ярғанмы?” Ошондай уй менән ҡаҙаҡ егете Гөлназды ҡуйы үлән өҫтөнә сүгәләтте…\n… Кеше-ҡара күрмәҫ борон тип, Арғынбай менән һөйләшкәндән һуң, Гөлназ сумкаһын ғына эләктерҙе лә тура автобус туҡталышына сығып китте.\n- Ҡайһылай оят! Оят! - тип һыҡтаны күңеле. Күпме хыялланған тәүге никах төнөн ниндәйҙер бер үткенсе өсөн булыуы уның бәғерен телгеләне. – Ниндәй түбәнлек! Ә Әҡсән ағай бит иҫкәрткәйне…\nБөләңгерт кенә яҡтылыҡта ул, бер кемгә лә күтәрелеп ҡарамайынса ғына автобус салонына үтеп, иң артҡа барып ултырҙы. Бите буйлап үкенесле күҙ йәштәре тәгәрәне лә тәгәрәне…\nТап ярты йылдан, Яңы йыл төнөнә бер көн ҡалғас, эҙләп тапты уны бәхете. Өфө ятаҡханаларының береһенә ашығып ингән ҡыҙҙы таныш тауыш ергә ҡаҙаҡланы.\nҠыҙ үҙ ҡолағына ышанмай, яй ғына артына боролдо.\n- Гөлназ, һаумы?\nУл ҡыҙ эргәһенә килде лә, бер аҙым етмәй туҡталды:\n- Хәлдәрең нисек, Гөлназ?\n- Зарланырлыҡ түгел.\n- Ә минең …зарланырлыҡ. Ҡатыным вафат булды.\nГөлназ тертләне, ҡулдарын ҡайҙа ҡуйырға белмәй әле бармаҡтарын шартлатты, әле сәстәрен уралтып торҙо. Нимә әйтергә, ҡайғыңды уртаҡлашам тиергәме?\n- Э-э, ҡайғығыҙҙы уртаҡлашам.\n- Рәхмәт. Ә ни өсөн һорамайһың?\n- Ни өсөн үлгәнен?\n- Уның яман шеш - рак ине бит. Ике йылдан ашыу түшәктә ятты. Ҡайҙа ғына алып барманым, Ҡара диңгеҙгә лә, Балтикаға ла. Ниндәй генә докторҙарға, профессорҙарға күрһәтмәнем. Һәм… бөтәһе лә бушҡа ғына.\nГөлназ өндәшмәне. Хәйер, нимә тип әйтергә, нидәй һүҙҙәр табып йыуатырға?\n- Туйға барғаныма үкенеп бөтә алманым. Сөнки Шәүрәләрҙең туйынан һуң ике көндән үтте. Һуңғы көндәрендә эргәһенән китмәй ултырмағаныма үкенәм, ниңәлер шул туйға бармаһам, әле тере булыр һымаҡ…\n- Мин дә үкенәм ул туйға барғаныма,- ҡапыл теленән ысҡынған был һүҙҙәргә Гөлназ үҙе лә аптырап китте. Туй ғәйеплеме ни үҙенең башы булмағас?!\n- Аңлайым.- Ул ҡыҙҙың күҙҙәренә тура ҡараны.\n- Юҡ. Аңламайһығыҙ, сөнки нимә булғанын һеҙ бит белмәйһегеҙ. - Гөлназ ҡарашын ситкә алды, тамағына тығылған төйөрҙө көскә йотто.\n-Белмәйем, белмәһәм дә аңлайым, һылыу. Һин иртә менән берәүҙең дә күҙенә салынмай, хатта Шәүрә менән дә хушлашмай ҡайтып киткәс , мин һәммәһен дә аңланым.\nГөлназ йәш аралаш мыҫҡыллы йылмайҙы:\n- Ҡыуанғанһығыҙҙыр ине, Әҡсән ағай. Иҫкәртеүегеҙ дөрөҫкә сыҡты бит. - Әммә Әҡсән ҡыҙҙың һүҙҙәрендәге сарказмға иғтибар итмәне.\n- Кеше яҙмышынан көлөргә мин иҫәр түгел, Гөлназ. Тик ул саҡта үҙемдең дә ҡайғым баштан ашҡан ине шул. Сирле булһа ла, ул әсәй урынында булған икән. Ике улыма атай ҙа, әсәй ҙә булыуы ифрат ауыр.\nЯтаҡхана вестибюлендә тороусылар йәш ҡыҙ менән мөһабәт кәүҙәле ирҙең һөйләшеүенә ҡолаҡ һалып, шымып ҡалғандарын да һиҙмәне улар.\n- Гөлназ һылыу, мин һиңә килдем. Яңы йылды бергә ҡаршыларға.\n- Ауылда. Балалар менән бергә.\nГөлназ бер мәлгә генә уйланғандай итте лә, тигеҙ аҡ тештәрен балҡытып, йылмайып ебәрҙе.


Материалы за Ноябрь 2015 года » Страница 3 » Башкортостан кызы\nКибеттәге колбаса тәмле лә, тик сифаты ышандырырлыҡ түгел шул... Ә ниңә аптырап торорға? Иттең мул сағы, һуғым мәле – талымланыу осоро. Колбасаны үҙебеҙ ҙә эшләй алабыҙ бит! Лиана ҠОРМАНОВА бөгөн беҙҙе нәҙек колбаса (сосиска) эшләргә өйрәтмәксе. ...\nЯңы йыл байрамына ла күп ҡалманы, дуҫтар. Шулай ҙа яҡындарыбыҙға бүләк хәстәрләү, өйҙө биҙәү, табын әҙерләү хаҡындағы ниәттәребеҙҙе барларға ваҡыт бар әле. Кейеҙ буйынса рәссам Ләйсән ҒИЛМАНОВА беҙҙе ябай йөндән уйынсыҡ эшләргә өйрәтә. Киләһе йылдың...\nРеспублика, район, ҡала матбуғатына яҙылыусылар араһында аҙна һайын бүләк уйнатыласаҡ. Конкурста ҡатнашыр өсөн, 2016 йылдың тәүге ярты йыллығына теләгән гәзит-журналға яҙылып, квитанция күсермәһен редакция адресына ебәрегеҙ. Һәр дүшәмбе...


Рөстәм Хәмитов: «Беҙгә ағас эшкәртеү өлкәһен үҫтерергә кәрәк» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Беҙгә ағас эшкәртеү өлкәһен үҫтерергә кәрәк»\n14:56, 17 октября 2012 Иҡтисад\n17 октябрҙә Өфөлә ағас материалдарҙы дәүләт иҫәпкә алыу системаһына арналған Бөтә Рәсәй конференцияһы үтә.\nӘлеге ваҡытта урман хужалығын, шулай уҡ ағас әҙерләү һәм эшкәртеү буйынса урман сәнәғәте предприятиеларын үҙ эсенә алған илдең урман комплексында ағас материалдарҙы дәүләт иҫәпкә алыу системаһы юҡ. Был дәүләт һәм шулай уҡ бизнес өсөн кире һөҙөмтәләргә килтерә, тине конференцияла Федераль урман хужалығы агентлығы башлығы Виктор Масляков. Уның менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов та килешә.\n— Урман – бик мөһим стратегик ресурс, ә урман хужалығы – Рәсәй иҡтисадының иң перспективалы өлкәләренең береһе, — тип билдәләне бөгөн бөтә Рәсәй конференцияһында республика башлығы.\nРөстәм Хәмитов фекеренсә, урман комплексының мөмкинлектәре әлеге ваҡытта тулы кимәлендә ҡулланылмай. Хәлде үҙгәртер өсөн, производствоны яңыртыу, тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу, шул иҫәптән ағасты тәрән эшкәртеү талап ителә.\nТөбәк башлығы хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта Рәсәйҙән, шул иҫәптән Башҡортостандан сит илгә күпселек йәһәттән эшкәртелмәгән ағас сығарыла. Уның урынына ил әҙер изделиелар ала. Шуға күрә алынған табыштың ғәйәт ҙур өлөшө Рәсәй ағасын эшкәрткән сит ил компанияларында ҡала.\n— Беҙгә ағас эшкәртеү өлкәһен үҫтерергә, ағас эшкәрткән ҙур производстволар барлыҡҡа килһен өсөн шарттар булдырырға кәрәк, — тине Башҡортостан Президенты.\nKronospan предприятиеһы бындай производстволарҙың береһе буласаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 17 августа Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Kronospan Holdings East Ltd компаниялар төркөмө башлығы Питер Кайндл менән ағас эшкәртеү һәм төҙөлөш материалдарын етештереү буйынса республикала ҙур предприятие төҙөү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйғайны.\nЯңы производство Башҡортостандың Өфө районында урынлашасаҡ һәм 2014 йылда продукция етештерә башлаясаҡ. Проекттың дөйөм хаҡы яҡынса 15 миллиард һум тәшкил итәсәк.\n— Беҙгә урман хужалығының яңы моделе кәрәк. Ул ғәҙел һәм асыҡ булырға тейеш. Конференция унда ҡатнашыусылар өсөн файҙалы булыр, тип ышанам. Ә беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, Федераль урман хужалығы агентлығы менән артабан да хеҙмәттәшлек итергә әҙер, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nТеги: бр президенты,урман хужалығы,ағас эшкәртеү,конференциялар


2010 йылда Башҡортостанда хеҙмәт һаҡлау буйынса программаны ғәмәлгә ашырыуға 775 мең һум тотонолған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2010 йылда Башҡортостанда хеҙмәт һаҡлау буйынса программаны ғәмәлгә ашырыуға 775 мең һум тотонолған\n15:30, 29 декабря 2010 Иҡтисад\nБөгөн БР Хөкүмәте Йортонда БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов рәйеслегендә үткән Ведомство-ара комиссияның сираттағы ултырышында хеҙмәт һаҡлау мәсьәләләре тикшерелде.\nБР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова 2009-2011 йылдарға хеҙмәт һаҡлау һәм шарттарын яҡшыртыу республика маҡсатлы программаһының тормошҡа ашырылыуы хаҡында һөйләне.\nАтап әйткәндә, программаны бюджет финанслауы 2009 йылда 542,5 мең һум йәки программа менән күҙ уңында тотолғандың 13,6 процентын тәшкил итте, тип билдәләнде.\n2010 йылда программаны финанслау 775 мең һум йәки планлаштырылған күләмдең 19 процентын тәшкил иткән.\nНигеҙҙә был средстволар хеҙмәт һаҡлау буйынса методик әҙәбиәт, норматив документтар йыйынтыҡтары әҙерләүгә, шулай уҡ киң мәғлүмәт саралары аша йәмәғәтселек иғтибарын хеҙмәт һаҡлау проблемаларына йәлеп итеү өсөн тотонолған. Бының өсөн социаль реклама менән аудио- һәм видеороликтар эшләнгән, улар урындағы радио- һәм телеканалдар аша тапшырылған.\nБюджет средстволары иҫәбенә йәнә эш урындарына хеҙмәт шарттары буйынса атттестация үткәрелгән.\nПрограммала предприятиелар средстволары иҫәбенә хеҙмәт һаҡлау һәм хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу буйынса бер нисә сара үткәреү билдәләнгән. Атап әйткәндә, «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә иҫкергән ҡорамалдар алмаштырылған, производствола реконструкция үткәрелгән, ҡулланыу ваҡыты үткән ҡорамалдар тикшерелгән. «Юбилей» карьеры асыҡ тау эштәре өсөн яңы ҡорамалдар менән йыһазландырылған.\nТеги: хеҙмәт һаҡлау, БР Хөкүмәтендә ултырыштар


Ҡораманың матурлығы - төҫөнә, ә кешенеке эшенә бәйле\n24 Ғинуар 2020, 14:20\nҠорама ҡорарға өйрәнгегеҙ киләме? Улайһа, Нурия апайға барығыҙ!\nҺуңғы йылдарҙа район-ҡалала үткән сараларҙа халҡыбыҙ мәҙәниәтен, көнкүрешен сағылдырған күргәҙмәләр йыш ойошторола. Уның өсөн айырым тирмәләр ҡуйыла. Береһендә милли ризыҡтарыбыҙ урын алһа, икенсеһе биҙәү сәнғәт өлгөләре, өсөнсөһө кейемдәр, кәсепселек әйберҙәре менән иғтибарҙы йәлеп итә.\nШундай күргәҙмәләрҙең береһендә күҙем ҡорамаларға төштө. Был онотолоп барған ҡул эшенең авторы Арыҫлан ауылынан Нурия Бураҡанова булып сыҡты. Һәр нәмәнән матурлыҡ таба белгән, уны башҡаларға ла күрһәтергә, бүлешергә теләгән кешеләр миндә һәр ваҡыт һоҡланыу тыуҙыра. Күптән түгел оҫтаның үҙе менән һөйләшеү форсаты тейҙе.\nСығышы менән Бөрйән районынан Нурия Зәйнетдин ҡыҙы Смаҡ ауылы мәҙәниәт йортонда милли ҡорамаларҙы тергеҙеү һәм балаҫ һуғыу традицияларын таратыу буйынса эш алып бара. Учреждениеға ул тәүҙә йыйыштырыусы булып эшкә килгән. Уның оҫталығын иң беренсе башҡорт халыҡ йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, фольклорын яҡшы белгән Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Гөлсөм Хисаметдинова күрә. Тап уның тәҡдиме менән Нурия апай бөгөн этнограф булып эшләй.\nМәҡәлә геройының ҡорама ҡорауға тотоноуына оҙаҡ ваҡыт үтмәгән әле. 2013 йылда тормош иптәше вафат булғас, балалары, әсәһе һағышланып, күңел кисерештәренә күмелеп ултырмаһын өсөн, тегеү машинаһы алып бирә. Тегенеү эшенә Нурия апай йәштән маһир, ҡыҙҙарына күлдәк тегеп кейҙереү уға бер ни тормай. Әле ул халҡыбыҙҙың борондан килгән ҡул эшенә ныҡлап тотонған. Төрлө ҙурлыҡтағы ундан ашыу ҡорамаһы бар. Улар бөгөн төрлө кимәлдәге сараларҙа, һабантуйҙарҙа күргәҙмәләрҙе биҙәй. Санкт-Петербургта, Өфөлә, Әбйәлилдә һәм башҡа райондарҙа булып өлгөргән.\nБыл шөғөл күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уята. Донъя кимәлендә уны печворк тип атайҙар. Питерҙа булғанда ҡул эштәремдең береһен бер француз һатып алырға теләгәйне. Бөтә күңелемде һалып эшләгән әйберемде биргем килмәне. Бер кешенең генә өйөн биҙәгәнсе, күргәҙмәләрҙә, байрамдарҙа күптәрҙең күңелен күтәрһен, тип уйлайым, - ти Нурия Зәйнетдин ҡыҙы.\nКеше эше менән, ә ҡорама төҫө менән матур, тигән әйтем бар халҡыбыҙҙа. Нурия апай эшкә ултырыр алдынан иң беренсе уның нимә өсөн тәғәйенләнгәнен һәм шуға ярашлы төҫтәрҙе һайлай. Йәйғорҙоң бар төҫмөрө лә сағыла уның ҡорамаларында.\nҠорама ҡороу, бәлки, борон мохтажлыҡтан, етешһеҙ тормоштан барлыҡҡа килгәндер, сөнки ул ҡалған туҡыма йәки иҫке кейем киҫәктәренән тегелгән. Ә хәҙер ул, ысын мәғәнәһендә, сәнғәт өлгөһөнә әйләнгән.\nӘйткәндәй, был ҡул эше бөгөнгө ҡиммәтселек заманында әйберҙе экономиялау йәһәтенән дә яҡшы. Хәҙер кейемдәрҙең күбеһе бер ҡасан да туҙмай торған яһалма туҡымаларҙан тегелгән. Ташлағансы ултырғыс, өҫтәл, диван, карауат япмалары, түшәк-юрған ҡорап, уларға икенсе ғүмер бирергә мөмкин, - ти оҫтабикә.


Сибай музейын Мәскәүҙә лә беләләр! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nБаш бит Гәзит тураһында Редакция Реквизиттар Гәзиткә яҙылыу Бәйләнеш Реклама биреүселәргә\nСәйәсәт Иҡтисад Йәмғиәт Мәғариф Һаулыҡ һаҡлау Мәҙәниәт һәм сәнғәт Әҙәбиәт Спорт Иман\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Сибай музейын Мәскәүҙә лә беләләр!\n10.06.2017 Сибай музейын Мәскәүҙә лә беләләр!\n25 – 29 майҙа илебеҙ баш ҡалаһында Рәсәйҙең һәм сит ил музейҙарын берләштергән XIX халыҡ-ара музейҙар фестивале – «Интермузей – 2017» үтте. Уны Рәсәй Мәҙәниәт министрлығы һәм Музейҙар берлеге ойошторҙо.\nӨс йөҙҙән ашыу дәүләт һәм муниципаль, шәхси музей вәкилдәре ҡатнашҡан мәртәбәле сара «Киләсәк музейы» тип исемләнде. Фестивалдә 15 дәүләттән (Бөйөк Британия, Израиль, Бразилия, Испания, Көньяҡ Судан Республикаһы һ.б.) 25 тарих учреждениеһы хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Күргәҙмәләрҙе 42 меңдән ашыу кеше ҡараны. Төп майҙанда тармаҡта билдәле ғалим-белгестәр менән осрашыуҙар, лекциялар ойошторолдо, төрлө семинар, оҫталыҡ дәресе үтте, проекттар күрһәтелде.\nСибайҙар Рәсәй музейҙар берлеге муниципаль бүлек өсөн ойошторған «N ҡалаһындағы музей...» конкурсында көсөн һынаны. «N… ҡалаһындағы династиялар» темаһы буйынса илебеҙҙең төрлө төбәктәренән килгән 25 музей вәкилдәре үҙ проекттарын яҡланы. «Сибайҙың таусылар династияһы» эше иң яҡшы ғилми-тикшеренеү проекты номинацияһында еңеүгә өлгәшеп, Рәсәй Музейҙар союзының шәхси призына лайыҡ булды.\nҒөмүмән, был ҙур күләмле халыҡ-ара фестивалдә Сибай тарих һәм төбәкте өйрәнеү музейы федераль кимәлдә икенсе тапҡыр уңышлы сығыш яһаны. 2015 йылда беҙ тәүгә «Сибай музейының крайҙы өйрәнеү яҙмалары» тигән нәшриәт проектын яҡлағайныҡ. Әле уның 3-сө баҫмаһы донъя күрҙе.\nБеҙҙең музейҙың эшләүенә, үҫешенә, уңыштарға өлгәшеүенә ҡала хакимиәте, мәҙәниәт бүлеге етәкселеге ҙур булышлыҡ итә, даими ярҙам күрһәтә. Коллектив исеменән Хәлит Сөләймәновҡа, Гүзәл Ишемғоловаға, Элиза Кирәеваға рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ!\nтарих фәндәре кандидаты,\nСибай ҡалаһының тарих һәм төбәкте өйрәнеү музейы директоры.\n21.05.2019 - Йәмғиәт Йомғаҡланыҡ. Алда – бүләкләү!\n20.05.2019 - Йәмғиәт Йәшәү - бәхет\n20.05.2019 - Йәмғиәт Ололар тәрбиәһе балаға тамыр бирә\n15.05.2019 - Йәмғиәт Эш һөйгәнде ил һөйөр\n13.05.2019 - Йәмғиәт Беҙ барыһын да булдырасаҡбыҙ!\n13.05.2019 - Йәмғиәт Ауылдар мәңге йәшәһен!\n05.05.2019 - Йәмғиәт Кеше исемен күтәреп йәшә, замандаш!\n04.05.2019 - Йәмғиәт Телебеҙ яҡлауға мохтаж\n27.04.2019 - Йәмғиәт Һеҙ «цифр»ға тоташтығыҙмы?\n24.04.2019 - Йәмғиәт Эргәһендә ҡурҡыныс булһа ла, матур\n23.04.2019 - Йәмғиәт Тыуған төйәк бер генә\n18.04.2019 - Йәмғиәт Тел ҡәҙере, ҡөҙрәте бөтмәһен!\n23.05.19 Уҡытыусыларҙың уртаса йәше пенсия алды йәшенә еткән\n23.05.19 Мәүжиҙә Аллаярова-Мөхәмәтйәнованан тормош кәңәше - лайфхак\n23.05.19 Бәхетле булыу серҙәре\n22.05.19 Иң күп эш хаҡы алған ректорҙар кемдәр?\n22.05.19 БДИ-ға биш көн ҡалды\n22.05.19 Сергей Лазарев ни өсөн Дункан Лоуренстың еңеүе менән килешмәй?\n22.05.19 Һалдаттарға тушенка һәм консерва ашатмаясаҡтар\n22.05.19 Дю Солейҙы күргегеҙ килһә...\n22.05.19 Ҡалдыҡтарҙы эшкәртергә өйрәтәсәктәр\n22.05.19 Рәсәй Президенты Владимир Путин уникаль медицина хаҡында\nБашҡа яңылыҡтар >>\n№20 (11222)17 май 2019 йыл\n© 1917 - 2019 «Йәшлек» гәзите\nПри использовании материалов ссылка на сайт «Йәшлек» обязательна.


Driver Toolkit Лицензия Асҡысы - 8.5 Кряк + Торрент - Softkelo - Программа Менән Тәьмин Итеү Таба Неограниченный, Ярыҡ & Хаки\nӨйҙә » Премиум Ярыҡ » Driver Toolkit Лицензия Асҡысы – 8.5 Кряк + Торрент\nDriver Toolkit Лицензия Асҡысы – 8.5 Кряк + Торрент\nӨҫтәрәк softkelo | Мөмкин 30, 2017\nDriver Toolkit Лицензия Асҡысы был ПК йәки ноутбук менән тәьмин итеү программаһы һеҙҙең өсөн һәм һеҙҙең барыһы ла яҡшы. Был системаны урынлаштырғандан һуң һеҙ программа менән тәьмин итеү, уйындың башҡа программа тәьминәтен урынлаштырыр өсөн ҡуйыу кәрәклеге юҡ. Сөнки был, бер мусоровоз был тулы ун ике миллиондан ашыу пакет ҡуйыу өсөн. Иң яҡшы үҙенсәлеге шунда: был программа менән тәьмин итеү, яңыртыу тиклем версияһы автоматик рәүештә ҡуймаһындар тип, уны яңыртырға һәм һуңғы уйындың. Уйындың был мөмкин булмаған тирбәлеүҙәр ярҙам файҙаланыусы уларҙы яңыртыу.\nDriver Toolkit Лицензия Асҡысы уйындың бөтә компьютер һәм ноутбук өсөн барлыҡ тиерлек төрҙәр. Скачать һеҙ генә нажмите был төймәгә еңел генә кәрәк, был программа менән тәьмин итеү өсөн алынған иҫ киткес. Уйындың файҙаланыусылар көн һайын яңыртыла һәм уны яңыртыу кәрәклеге тураһында булған тикшереү цэрийға тикшереү уйындың . Һуңғы версия, бик һөҙөмтәле эшләгән һәм бөтә проблемаларҙы хәл итә инде. . Әгәр ҙә һеҙҙең компьютерҙа windows dvd ҡуйғаным юҡ һәм һеҙгә үҙенең яңы бер мусоровоз, ҡуллана аласыз, һеҙ был программа тәьминәте урынлаштырырға еңел уйындың.\nАсҡыс Эшләнһә Водитель Лицензия Скачать\nDriver Toolkit Лицензия Асҡысы\nСысҡан бөтәһен бер эште эшләгән булһа сиртеү. Һөҙөмтәле эшләй өсөн windows xp менән, УҪЫ Менән Windows Vista, Тәҙрә 8, Тәҙрә 8.1, һәм Windows 10. Һеҙ ҡасан да системаһында өҙөклөктәр булған.? Мәҫәлән, әгәр ҙә эшләмәй йәки юҡ тауыш тачпад. Сөнки был рәт-рәт, һәм һеҙ дөрөҫ ҡуйыу иҫке уйындың. Сөнки, уйындың бөтә ваҡытын сарыф итмәй эҙләп Гугла. Бәлки, һеҙ генә һайлау дТөп йылға эшләнһә был водитель лицензиялы программалар менән тәьмин итеү асҡысы toolkit.\nШулай Уҡ Һеҙ Оҡшамауы Мөмкин : Асҡыс Программаһы Filmora Wondershare\nВодитель Ярыҡ Эшләнһә уйындың резерв күсермәһен эшләй ала, һеҙҙең өсөн ағымдағы алыу системаһы һәм кәрәкмәгән. Ҡулланыусылар өсөн уңайлы булған программа менән тәьмин итеү. Һеҙҙең системаһын һәм ярҙам менән тиҙ арала бер нисә сысҡан сиртеү булып эшләй бард. Уйындың барлыҡ программист һөнәрен һынай беҙҙе. Яҡшы мәғлүмәт базаһы булдырыу һәм сатнау билдәле Программа бар, 8 уйындың миллион яҙыу . Бөтә функцияларын булмай тиерлек, быға тиклем ҡулланылған, һуңғы версия өҫтәмә хеҙмәтенән файҙаланыусы өсөн барлыҡ функциялары өҫтәп булды һәм шулай булды ла. сифаттар бирелгән.Һеҙ эҙләсе Уйындың Торрент Эшләнһә һеҙ мөмкин скачать торрент-шунан файл.\nDriver Toolkit Лицензия Үҙенсәлектәре Асҡысы\nУйындың булһа яңырталар.\nУйындың автомат алып кәрәкмәгән.\nУйындың барлыҡ резерв күсермәләрен.\nУйындың тергеҙеү резерв күсермәләрен .\nВодитель башҡа мәсьәләләр төҙәтеү .\nПрофессиональ техник ярҙам.\nТатыу интерфейсы .\nСкачать Driver Toolkit Лицензия Асҡысы .\nУстановка программа менән тәьмин итеү.\nКряк файл папка урынлаштырыу ҡоролмаһы яңыртыла һәм наслаждайся бушлай..\n← Асҡыс Программаһы Filmora Wondershare – Читы Бушлай Скачать Видео Теркәү Мөхәррире Кряк Компания TeamViewer 11 Ярыҡ – Тулы Версияһын Кодты Әүҙемләшеүен + Асҡыс Лицензия →


13 август — Башҡорт Википедияһы\n13 август Викимилектә\n13 август — григориан стиле буйынса йылдың 225-се (кәбисә йылында 226-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 140 көн ҡала.\nЕр: Бөтә донъя һулаҡайҙар көнө.\nЕр: Осрашыуҙар көнө.\nШаулаусы ҡабырсаҡтар көнө.\nТунис: Ҡатын-ҡыҙҙар көнө.\nҺиндостан: Патриоттар көнө.\n1735: Минзәлә ҡәлғәһендә Башҡорт ихтилалдарын баҫтырыу буйынса Башҡорт эштәре комиссияһы эшләй башлай.\n1899: АҠШ-та телефон-автоматҡа патент алына.\n1913: Англияла тәүге тапҡыр тутыҡмай торған ҡорос ҡоялар.\n1932: Италияла ҡыҫҡа тулҡынлы радио уңышлы һынау үтә.\n1941: Бөрө тегеү фабрикаһы эш башлай.\n1956: Башҡортостан төҙөлөш комплексының ғилми-тикшеренеү һәм проект-конструкторлыҡ институты — «БашНИИстрой» ойошторола.\n1961: Германия Демократик Республикаһы Көнбайыш һәм Көнсығыш Берлин араһындағы сикте яба.\n1990: СССР Президенты М. С. Горбачёв «20-50 йылдарҙағы барлыҡ сәйәси золом ҡорбандарының хоҡуҡтарын тергеҙеү тураһында»ғы указға ҡул ҡуя.\n1999: Учалы ҡалаһында Башҡорт дәүләт университетының филиалы асыла.\nБрадис Елизавета Модестовна (1900—5.05.1975), ғалим-геоботаник. Биология фәндәре докторы (1952), профессор. Рус телендәге «Определитель высших растений Башкирской АССР» белешмә китабын төҙөүселәрҙең береһе. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.\nБаширова Зинаида Дмитриевна (1935), педагогик хеҙмәт ветераны, 1977—2002 йылдарҙа Стәрлетамаҡтың 23-сө урта мәктәбе (хәҙер 2-се гимназия) директоры. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры, Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы.\nҒосманов Үзбәк Ғосман улы (1935—25.09.2016), ғалим-иҡтисадсы. 1965 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге хеҙмәткәре, 1968 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1971 йылдан — сектор мөдире; 1989–1997 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университетының ауыл хужалығы иҡтисады кафедраһы мөдире. Рәсәй Ауыл хужалығы фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1997), Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы академигы (1991), иҡтисад фәндәре докторы (1988), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1984) атҡаҙанған фән эшмәкәре. М. И. Тоҡомбәтов исемендәге премия лауреаты. Дуҫлыҡ (2006) һәм Салауат Юлаев (2015) ордендары кавалеры.\nМазин Михаил Григорьевич (1935), партия һәм хужалыҡ органдары ветераны. Халыҡ депутаттарының Ейәнсура район Советы башҡарма комитетының элекке рәйесе, ике «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.\nВәлиуллин Рим Шәйҙулла улы (1945), спортсы, тренер. 1969—2006 йылдарҙа Өфөләге «Нефтсе» спорт комбинаты, бер үк ваҡытта 1974—1976 йылдарҙа һәм 1980 йылда СССР һәм 1974—1976 һәм 1980—1981 йылдарҙа РСФСР йыйылма командалары тренеры. Бокс буйынса РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1975) һәм республика категорияһындағы судья (1978). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1995). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nМөғәллимов Фәнзил Мәүләүи улы (1950), ғалим-инженер-электромеханик. 1993 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы; 1994—1996 йылдарҙа Үткәргес торба системаларын диагностикалау үҙәге директоры, 2003—2004 йылдарҙа төп ғилми хеҙмәткәр, бер үк ваҡытта 2002 йылдан «Востокнефтегаз» фәнни техник фирмаһының генераль директоры. Техник фәндәр докторы (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2000). И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (1983). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районы Яҡуп ауылынан.\nӘмирханов Сәлихйән Шәрифйән улы (1950), музыкант, педагог, Нефтекама ҡалаһының Балалар сәнғәт мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nХәкимов Әбүбәкер Һаҙый улы (1926—3.10.2003), ғалим-иҡтисадсы. 1964—1996 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1966 йылдан декан урынбаҫары, 1967—1982 йылдарҙа декан, 1983—1986 йылдарҙа директор. Иҡтисад фәндәре кандидаты (1965). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1980). Сығышы менән хәҙерге Свердловск өлкәһенең Түбәнге Серге районы Араҡай ауылынан.\nСидинкина Нина Ивановна (1941), педагогик хеҙмәт ветераны. Өфө ҡалаһы 114-се мәктәбенең элекке уҡытыусыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nСырчин Анатолий Константинович (1941), спорт ветераны, тренер. Парашют спорты буйынса РСФСР-ҙың абсолют чемпионы (1964), СССР (1963–1965), Хәрби-Һауа көстәре һәм СССР Ҡораллы көстәре (1970–1976) чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1984), спорт мастеры (1961) һәм почётлы спорт мастеры (1967), халыҡ-ара (1988) һәм Бөтә Союз (1976) категорияларындағы судья. Ҡыҙыл Йондоҙ (1985) һәм 3-сө дәрәжә «СССР Ҡораллы Көстәрендә Тыуған илгә хеҙмәт иткәне өсөн» (1977) ордендары кавалеры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nШәмсетдинов Миңләхәт Әсғәт улы (1946–14.01.2011), ғалим-физик. 1969 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1993 йылдан теоретик физика кафедраһы мөдире. Физика-математика фәндәре докторы (1994), профессор (1995). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000). К. П. Краузе исемендәге премия лауреаты (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Сатый ауылынан.\nРогалёв Пётр Леонтьевич (1912—5.03.1988), СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре, полковник. 1959—1963 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы хәрби комиссары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. БАССР-ҙың 5-се һәм 6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Советтар Союзы Геройы (1945).\nҒимранов Мансур Ғимран улы (1917—8.01.2009), ғалим-микробиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1970). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1970), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1968). Сығышы менән хәҙерге Шаран районының Күгәрсен-Бүләк ауылынан.\nЮлашев Игорь Сахиевич (1938—8.02.2012), хужалыҡ эшмәкәре. 1967—2001 йылдарҙа Туймазы тәжрибә урман хужалығы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (1993). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981), РСФСР-ҙың Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (1991), Туймазы районының почётлы гражданы. Сығышы менән Силәбе ҡалаһынан.\nХәмзин Зинур Рәхмәтулла улы (1948), хеҙмәт ветераны. 1971—2004 йылдарҙа Стәрлетамаҡтағы «Каустик» предприятиеһы аппаратсыһы һәм машинисы. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1990). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Баҙыҡ ауылынан.\nБельтюкова Нәзирә Фәттәх ҡыҙы (1968), уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2005). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Тимерәк ауылынан.\nЛатипов Ғәкил Ильяс улы (1919—23.09.1978), СССР-ҙың партия һәм хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ленин ордены кавалеры (1957).\nИстамғәлин Сафа Ғәлиулла улы (1924—29.06.1992), ауыл хужалығы алдынғыһы, йәмәғәтсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1985 йылдарҙа Әбйәлил районының «Урал» совхозы механизаторы. СССР-ҙың 9‑сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973). Сығышы менән ошо райондың Йәлембәт ауылынан.\nМорозов Вадим Степанович (1934—13.07.2018), хужалыҡ эшмәкәре. 1987—1997 йылдарҙа Балаҡатай районы «Агроснаб» предприятиеһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994). Сығышы менән ошо райондың Ямаш ауылынан.\nРафиҡов Хәлим Сөнәғәт улы (1934—17.08.2017), ғалим-генетик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (1993), профессор (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Оҙондар ауылынан.\nЗаһитова Зимфира Мөхәмәҙи ҡыҙы (1949), хеҙмәт ветераны. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1993), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1986). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Ләмәҙтамаҡ ауылынан.\n13 августа тыуғандар\n1773: Юрий Федорович Лисянский, Рәсәй империяһының диңгеҙ сәйәхәтсеһе, Ер шары тирәләй йөҙгән беренсе рус экспедицияһы командиры.\n1803: Владимир Фёдорович Одоевский, Рәсәй империяһы яҙыусыһы, философ, кенәз, рус музыка белеменә нигеҙ һалыусы, «Московский вестник» журналын ойоштороусы.\n1820: Джозеф Альберт Альбердингк Тим, Голландия яҙыусыһы, нәшерсе һәм әҙәби тәнҡитсе.\n1860: Энни Окли, АҠШ-тың цирк артисткаһы.\n1899: Альфред Хичкок, Британия һәм АҠШ кинорежиссёры.\n1970: Илья Шакунов, Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.\n1970: Алан Ширер, Англия футболсыһы, Премьер-лига тарихында иң яҡшы бомбардир.\n1975: Кейси Аффлек, АҠШ-тың театр, кино һәм телевидение актёры, «Оскар» кинопремияһы лауреаты.\n1980: Стас Пьеха, Рәсәй йырсыһы.\n13 августа вафат булғандар\n1946: Герберт Уэллс, Англия яҙыусыһы.\n1956: Якуб Колас, СССР яҙыусыһы.\n1993: Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы, СССР-ҙың дәүләт, хужалыҡ һәм партия эшмәкәре.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=13_август&oldid=1052059 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:14 9 август 2021 үҙгәртелгән.


"Слово творца выше слова правителей". Интервью с Равилем Бикбаевым на башкирском языке\n«Слово творца выше слова правителей». Интервью с Равилем Бикбаевым на башкирском языке\n06/05/2019 06/05/2019 Редакция 0 Комментариев бф урал\nПервый, кто дает интервью в книге — народный поэт Башкортостана Равиль Бикбаев, который совсем недавно ушел из жизни. К сожалению, чуть ранее в марте земля приняла в свои объятия и Нияза Магадеева. Ниязу Бикьяновичу было 54 года, он, словно чувствуя завершение земного пути, торопился выпустить эту книгу.\nСегодня мы публикуем первое интервью из этой книги — беседу главного редактора журнала «Агидель» Ралифа Киньябаева с Равилем Бикбаевым.\nЙӨРӘГЕНДӘ — ХАЛҠЫ ЯҘМЫШЫ\nШағир — дәүеренең выжданы, заманының намыҫы. Ул ғүмере буйына халҡының яҙмышын, еренең, иленең тарихын яҙа.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, республикабыҙҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филология фәндәре докторы, 2008 — 2013 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты булған Рауил Бикбаев башҡорт халҡының ҡаһарман үткәнен, милләтебеҙ батырҙары — Салауаттың ғәййәрлеген, Бабичтың ялҡындарын, Вәлидиҙең рухын, Мортазиндың һыҙланыуҙарын, Рәмиҙең һағыштарын, Карауанһарайҙың шанлы тарихын, быуаттар аша беҙгә килеп еткән хәҙистәрҙең аҡылдарын йөрәгендә йөрөтә һәм халҡына еткерә. Шағирҙың «Халҡыма хат», «Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!», «Система», «Баҙар балтаһы», «Башһыҙ һыбайлы», «Барокамера», «Хазина» кеүек бик күп поэмалары һәм башҡа әҫәрҙәре халҡына аманат булып яңғырай, уяулыҡҡа саҡыра, ойоған күңелдәрҙе уята, битарафлыҡтан айныта.\nБашҡорт әҙәбиәте хаҡындағы ғилми хеҙмәттәр, ҡәләмдәштәре тураһындағы ижади портреттар, сәйәхәтнамәләр, публицистик мәҡәләләр яҙған, күренекле шағир һәм ғалим Рәшит Шәкүр менән берлектә Башҡортостан Республикаһы Гимнын ижад иткән, шулай уҡ хәҙистәрҙе шиғри юлдарға һалған, бер нисә томдан торған «Көндәлектәр»ҙең авторы булараҡ та белә уҡыусылар Рауил Бикбаевты…\nҒүмеренең һикһән тигән олпат үренә еткән халыҡ шағиры үҙенең һәм республикабыҙҙың юбилейы алдынан ниндәй уй-тойғолар менән йәшәй, ниндәй ҡыуаныс-шатлыҡтары күңелен йылыта, ниндәй борсолоу-хәстәрҙәр йөрәген һыҙлата — түбәндәге әңгәмәлә шуларға яуап табырға тырыштыҡ.\n— Рауил Төхвәт улы, Һеҙ ун алты йыл Башҡортостан Яҙыусылар Союзы идараһы рәйесе вазифаһын башҡарҙығыҙ. Шул осорҙоң иң күркәм һәм иң ауыр йылдары ҡасан булды тип уйлайһығыҙ?\n— Һәр замандың үҙенсә матурлыҡтары һәм ҡыуаныстары була. Һәр йыл үҙенсә килә, уның ҡабатланмаҫ ауыр яҡтары ла етерлек. Әлбиттә, һуғыш йылдарында тотош илгә ҡара бәләләр ябырылғайны. Мин Яҙыусылар союзында эшләгән дәүерҙә илгә ундай ауырлыҡтар өйөлмәһә лә, ҡыйынлыҡтары ла етерлек ине. Нәҡ уҙған быуаттың туҡһанынсы йылдарында донъялағы иң ҡеүәтле илдәрҙең береһе СССР ҡыйралды, дәһшәтле коммунистар фирҡәһе юҡҡа сыҡты. Ул тарихи юғалтыуҙарҙың касафаттарын әле һаман да ауыр кисерәбеҙ. Мин эшләй башлағанда донъя кризисы башланды, ижади ойошмабыҙҙың финанс хәле бик мөшкөл ине. Эш хаҡтары юҡ дәрәжәһендә, бензинға аҡса табып булмай, телефонһыҙ ултырған саҡтар ҙа булды. Командировкаларға йөрөү тураһында уйлау ҙа юҡ. Ләкин ошо уҡ йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының дәүләтселеге яңы кимәлгә күтәрелде, үҙаллығыбыҙ көсәйҙе. Был осорҙа тарихыбыҙға яңыса ҡараш нығынды, күп нәмәләр хаҡында ауыҙ тултырып һөйләшеү мөмкинлектәре тыуҙы. Нәҡ ошо осорҙа театрҙар, яңы ижтимағи үҙәктәр асылды, төрлө телдәрҙә яңы журналдар һәм гәзиттәр сыға башланы, ҡоролтайҙар, беҙҙең ижади-әҙәби съездар шаулап үтте, халыҡ-ара бәйләнештәр нығынды. Яңыса фекерләү, киңерәк ҡараштар үҙен раҫланы. Элек тыйып киленгән шәхестәр һәм ваҡиғалар тураһында дөрөҫөн әйтеп һөйләү мөмкинлеге тыуҙы. Башҡорт теле дәүләт теле юғарылығына күтәрелде.\n— Шағир, ғалим, публицист, сәйәсмән… — ошо өлкәләрҙең ҡайһыһы һеҙгә нығыраҡ яҡын?\n— Быларҙың һәр береһе үҙенсә күңелемә яҡын, ләкин уларҙың барыһы ла шиғриәттән юл ала. Ижад юлым шиғырҙан башланды, ғүмеремдең аҙағына тиклем шулай булыр тип уйлайым.\n— Ғүмер юлығыҙҙа күп билдәле шәхестәр менән аралашҡанһығыҙ. Шуларҙан кем һеҙгә айырыуса ныҡ йоғонто яһаны?\n— Миңә, ысынлап та, һоҡланғыс шәхестәр менән аралашырға насип булды, ләкин үҙем күреп белмәгән, туранан-тура бәйләнештә булмаған күренештәр ҙә минең өсөн бик ҡәҙерле.\n— Ырымбур, Силәбе, һамар, Ҡурған, һарытау өлкәләрендә, Пермь крайында йәшәгән милләттәштәребеҙгә үҙ асылдарын юғалтмаҫ өсөн Башҡортостандан етерлек дәрәжәлә ярҙам күрһәтелмәүе билдәле. Ошо мәсьәләне нисек яйға һалырға мөмкин, тип уйлайһығыҙ?\n— Тарихи документтарҙа Башҡортостандың күрше өлкәләрҙәге милләттәштәребеҙгә ярҙам итеү бурысы билдәләнгән. Ул төбәктәрҙә бик күренекле тарихи шәхестәр булған, ундағы хәлдәр башҡорт милләтенең үҫешенә көслө йоғонто яһаған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул яҡтарҙағы рухташтарыбыҙ менән бәйләнеш хәҙер ныҡ йомшарҙы. Уларҙы юғалтып барабыҙ һымаҡ. Милләттәштәребеҙ йәшәгән төрлө субъекттар араһында Башҡортостан менән ҡул ҡуйылған килешеүҙәр булһа ла, улар эшләмәй тиерлек. Халыҡ көсө менән төҙөлгән, тәү башлап Башҡортостан Республикаһы иғлан ителгән изге Карауанһарайыбыҙ асылда башҡорт өсөн бикле икән, сиктәш милләттәштәребеҙҙең хәле хаҡында нимә әйтәһең? Был хәл Башҡортостанға ғына ҡағылмай, тотош Рәсәй өсөн бик борсоулы мәсьәлә. Үҙем Ырымбур далаларында тыуып үҫтем, ғүмер буйы Башҡортостанды юҡһынып, Уралды һағынып йәшәнек. Минең «Ностальгия» исемле поэмам «Илемдә илемде һағынам» тигән һүҙҙәр менән башлана. Башҡортостандан ситтә тыуып үҫкән башҡорттар бына шундай кисерештәр менән йәшәй. Яҙмышыбыҙ шулай, «Илемдә илемде һағынам» тип көн күрәбеҙ инде.\n— Һеҙ Әбйәлил районы ингән округтан Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайға депутат булып һайланғайнығыҙ. Ундағы ял йорттарының 80 процентына Магнитогорск байҙары хужа. Был ғына етмәгән, башҡа ерҙәрҙе лә тартып алып бөтөп баралар. Урындағы халыҡ һөйләүенә ҡарағанда, хәҙер урманға барып миндек тә әҙерләй, малдарына бесән дә саба, емеш-еләк тә йыя алмайҙар. Бөтә йәмле ерҙәрҙә бейек таш йорттар төҙөлә, ҡиммәтле дачалар ҡалҡып сыға… Ошо эштәргә берәй нисек сик ҡуйып булмаймы?\n— Әбйәлилдең хозур тәбиғәтенә Ҡарауыл тауынан һоҡланып торғаным оноторлоҡ түгел. «Ҡарауыл тауы» тигән шиғырым да бар. «Торатау», «Ирәмәл» исемлеләре менән бергә «Тауҙар» шәлкеменә ингән улар.\nТик кәрәкмәй тирҙәр түгәһе, —\n— Ҡарауыл! — тип, тауҙа ут яҡмайҙар,\n«Ошо эштәргә берәй сик ҡуйып булмаймы?» — был һорау бик күптәргә тынғы бирмәй. Ләкин «Илде яҡлар ирҙәр күҙен йомған, белмәмеш тә бәндә, күрмәмеш» — инде. Бөтәбеҙ ҙә ошолай битараф икән, ғәзиз еребеҙҙе йыртҡыстарса һәм бик хәйләкәр талау һаман дауам итәсәк. «Илемдә илемде һағынам» тигән кисерештәр, «һағынырлыҡ илем дә юҡ бит» тигән өҙгөләнеүгә әйләнмәһен ине.\n— Әҙ генә хыялланып алайыҡ әле: әгәр һеҙгә республика менән етәкселек итеү мөмкинселеге бирелһә, Башҡортостанда ниндәй үҙгәрештәр индерер инегеҙ?\n— Хыял менән йәшәүсе хыялый шағирға «республика менән етәкселек итеү» яуаплылығын кем генә ышанып мөмкинлек бирһен инде? Борон-борондан шағирҙар ил менән идара итеүсе хакимдәргә аҡыллы кәңәштәр бирә килгән, «Шаһнамә»ләрҙе ижад иткән, тик был һүҙҙәргә ҡолаҡ һалыусылар ғына булмаған тиерлек. Ә инде шағирҙы ил етәксеһе итеү мөғжизәһе була ҡалһа, мин иң элек тормоштағы алдашыуҙарҙың, ялғандың бөтөрөлөүенә, дөрөҫлөктөң тантана итеүенә ирешергә тырышыр инем. Шуға ирешкәндә, бәлки, урлашыуҙар бөтөрөлөр, тырыш кешеләр үҙҙәренең хеҙмәттәре өсөн тейешле баһаһын алыр, илебеҙҙә бәхетлеләр артыр ине. Йәшәйешебеҙҙең төп маҡсаты һәр кемде бәхетле итеү түгелме ни?\n— Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙа эшләгән йылдарығыҙҙа халҡыбыҙ өсөн бик мөһим булған ниндәй закондарҙы үткәрә алмағанығыҙға үкенес кисерәһегеҙ?\n— Рәсәй Федерацияһының мәғариф системаһында ҡатмарлы, йыш ҡына ҡаршылыҡлы процестар барғанлығын педагогтар үҙ тәжрибәһенән сығып яҡшы белә. Уҡыусылар кәмей, мәктәптәр ябыла. Борсолоуға сәбәптәр күп булды, әле лә етерлек. Айырыуса 2007 йылдың декабрендәге 309-ФЗ һанлы закон буйынса 2009 йылдың 1 сентябренән милли-төбәк компонентының бөтөрөлөүе, ни бары федераль компонент ҡалдырыласағы ҙур хафаға һалды. Тыуған телдә аралашып һәм уҡыу, белем алыу Башҡортостан Республикаһының да, Рәсәй Федерацияһының да Конституциялары менән гарантияланған. Милли компоненттарҙы бөтөрөү Төп закондарға ла, башҡа Федераль һәм халыҡ-ара ҡануни документтарға ла, ғөмүмән, федерализм принциптарына, барлыҡ Рәсәйҙең федераль төҙөлөшөнә ҡаршы килә ине. Был хаҡта тәүге Президентыбыҙ Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов үҙенең принципиаль фекерен әйтте, Башҡортостан парламентында, башҡа ҡайһы бер республикаларҙа үткер сығыштар булды. Әммә был изге маҡсаттарға ирешеү мөмкинлеге тыуманы. Ҡабалан үҙгәрештәр уҡытыу системаһында аяныслы хәлдәргә килтерҙе.\n— Ысын башҡорт ниндәй булырға тейеш?\n— Ысын башҡорт ысын башҡорт булырға тейеш. «Исемең башҡорт икән, башҡорт бул!» — минең бер мәҡәләм шулай атала. Ҡайҙа һәм ҡасан йәшәһәң дә, һәр саҡ милләтеңә, телеңә, ереңә, тарихыңа һәм киләсәгеңә, рухиәтеңә тоғро бул — шәхестән иң элек бына шулар талап ителә. Ә был маҡсаттарға тик тырышлыҡ, тоғролоҡ, туҡтауһыҙ хеҙмәт аша ғына ирешергә мөмкин.\n— Һәр башҡорт уҡырға тейешле 5 китапҡа ниндәй әҫәрҙәрҙе индерер инегеҙ һәм Һеҙҙең биш теләгегеҙ?\n— Башҡорт уҡырға тейешле әҫәрҙәр биш китапҡа ғына һыйып бөтмәй. Мәктәп «Әлифба»һынан алып, бөйөк Ҡөрьәнгә тиклем ул исемлек бик ҙур, оҙон килеп сығыр ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һәр милләттәшебеҙ уҡырға тейешле биш китапты ғына түгел, хатта башҡортса бер генә китапты ла тотоп ҡарамаған башҡорттар йылдан-йыл арта бара, милли матбуғат, нәшриәт үҫә, ә уҡыусыларыбыҙ күҙгә күренеп кәмей. Биш китап уҡыған башҡорт тыуған телендә сыҡҡан башҡа баҫмаларға ла битараф булмаясаҡ, күберәк белергә тырышасаҡ.\n— Әгәр Һеҙ заманында Ырымбурҙан Өфөгә килмәгән булһағыҙ, Башҡортостан шәп халыҡ шағирынан мәхрүм ҡалыр ине. Үҙегеҙҙең уйланғанығыҙ булманымы: әгәр тыуған төйәгегеҙҙә генә ҡалһағыҙ, артабанғы яҙмышығыҙ ниндәй юлдан китер ине?\n— Башҡортостандан ситтә ғүмер кисерһә лә, халҡыбыҙ рухына тоғро күп милләттәштәремде беләм. Яҙмыш ҡайҙа ғына илтһә лә, ниндәй тармаҡта ғына эшләһәм дә, күңелем халҡым аманаттарына тоғро ҡалыр ине. Алған һөнәрем буйынса, бәлки, мәктәптә эшләр инем, ошо изге аманаттарҙы балаларға тапшырырға тырышыр инем. Минең булмышым, тәрбиәм шулай.\n— Тәүге шиғырығыҙҙы иҫләйһегеҙме, ул ҡасан яҙылды һәм нисек аталды?\n— Тәүге шиғырымдың исемен дә, ҡасан яҙылғанын да атап ҡына әйтә алмайым. Һәр хәлдә мәктәптә алтынсы кластарҙа уҡығанда шиғыр яҙғанымды хәтерләйем. Хәҙер һәр яңы шиғырымды тәүге шиғыр яҙған һымаҡ башлайым. Был эштә тәжрибәм арталыр, әммә ижадтың сере кәмемәй, һүҙҙең тылсымы бөтмәй. Һаман артҡан һымаҡ.\n— Шиғырҙарығыҙҙы, поэмаларығыҙҙы оҙаҡ яҙаһығыҙмы? Нисек ижад итәһегеҙ?\n— Төрлөсә була. Ҡайһы берҙәре бик тиҙ яҙыла, көнөнә бер нисә шиғыр яҙылған саҡтар ҙа бар. Мин һәр шиғырыма яҙылған көнөн ҡуйырға тырышам. Ә бына ҡайһы бер кескәй генә, бер нисә юлдан ғына торғанын да йылдар буйы ижад итәһең, уға ҡат-ҡат әйләнеп ҡайтаһың.\n— Һеҙ шиғырҙарығыҙҙың рус теленә тәржемә ителгән варианттары менән ҡәнәғәтһегеҙме? Кемдәрҙең тәржемәләре иң уңышлыһы булды?\n— Минең осор шағирҙары Мостай Кәримдәр, Рәсүл Ғамзатовтар һымаҡ рус теленә тәржемә итеүгә тейешле иғтибар бирмәне. Шуға ҙур уңыштар тураһында һүҙ алып барыуы ҡыйын. Хатта Мәскәүҙең үҙендә Әҙәбиәт институтында уҡып ҡайтҡан Рәми ағай Ғариповтар ҙа ижадтың ошо яғына ҙур талап ҡуйып йәшәмәне. Ә бит улар заманында илдә тәржемә эше бик юғары кимәлдә ине.\n— Ҡәләмдәштәрегеҙҙең юбилей кисәләрендә, республика тормошондағы тантаналы ваҡиғалар айҡанлы халыҡ алдында сығышяһағанығыҙҙы күп тапҡырҙар тыңларға тура килде. Улсығыштар мәғлүмәтлелеге, образлылығы менән үҙҙәре бер әҙәби әҫәргә торошло.\n— Ҡәләмдәшең тураһында торошло һүҙ әйтеү, уның ижадына лайыҡлы баһа биреү еңел эш түгел. Сит яҙмышҡа инергә, уныңса кисерергә кәрәк бит. Байтаҡ тир түгәһең. Ҡәләмдәштәрем, тиҫтерҙәрем, остаздарым тураһында тейешле ваҡытта һүҙ әйтә алыуыма ҡыуанам. Ҡайһы саҡта ул һүҙ ҡыҫҡа ғына була, ҡайһы саҡта тотош китапҡа әйләнә. Шәйехзада Бабич, Рәми Ғарипов тураһындағы ентекле хеҙмәттәрем шул рәүешле тыуҙы.\n— Сит илдәргә сығып ғибрәт ал, тигән бик фәһемле һүҙҙәр бар. һеҙ күп ерҙәрҙә булғанһығыҙ. Был хаҡта «Сәхәрҙәрҙән сығам сәфәрҙәргә» исеме менән юлъяҙмаларығыҙ китап булып та донъя күрҙе. Шулай ҙа әйтегеҙ әле: ниндәй ғибрәттәрҙе үҙебеҙҙең ер, халыҡ өсөн фәһем итеп алдығыҙ?\n— Донъя буйлап байтаҡ сәйәхәт ителде, күп илдәрҙең үҙенсәлекле тормошон күрҙем, тырыш кешеләрҙең уңыштарына һоҡландым. Шул сифаттарҙы үҙебеҙҙең ерлектә, ватандаштарым тормошонда ла күргем килде. Һәр сәфәр нимәгәлер өйрәтә, үрнәктәр күрһәтә. Аралашып йәшәү барыбер байытмай ҡалмай ул. Сит яҡтарҙа йөрөп, донъяға киңерәк ҡараш менән ҡайтаһың.\n— Тормошоғоҙҙа ауыр саҡтарҙа алға әйҙәүсе, йығылғанда тороп баҫырға ярҙам итеүсе фәрештәләй изге кешеләрегеҙ йәки ниндәйҙер тылсымлы көскә эйә булған ҡөҙрәтле һүҙҙәрегеҙ бармы?\n— Ундай ҡөҙрәтле һүҙҙәрҙе әйтеп кенә ауырлыҡтарҙы еңеләйтеп булһа икән дә бит… Ундай тылсымлы көстәр хаҡында хыялланырға ғына ҡала. Шулай ҙа яныңдағы көслө рухлы кешеләр һәр саҡ таяныс була. Әсәйем Рәйлә Латип ҡыҙы шундай ышаныстарымдан ине. Тырышлығы ла, сабырлығы ла үрнәк юғарылығында ине.\n— Вазифа биләгән кешеләргә урынлы-урынһыҙ төрлө ауыр һүҙҙәр ишетергә, хатта хыянат кисерергә, көнсөллөк, ялағайлыҡ кеүек кире күренештәр менән дә осрашырға тура килә… Һәр осраҡта ла ғәҙел булырға, рәнйемәҫкә, үс һаҡламаҫҡа, ғәфү итергә кәрәкме, әллә үҙҙәре кеүек яуап биреү дөрөҫөрәкме?\n— Тормош булғас, яҡшыһын да, яманын да күрәһең. Яҡшылыҡтар өсөн рәхмәттәр әйтәм, яманлыҡҡа яманлыҡ менән яуап бирергә тырышмайым. Донъя бит, хаталарҙы ла аңларға өйрәнәйек, яуызлыҡтарға яуап итеп, кенә ҡыумайыҡ, ваҡлыҡтарҙы ғәфү итергә өйрәнәйек.\n— Донъяла үкенес тойғоһо кисермәгән кеше бармы икән?!. Һеҙҙең дә йәшәлгән йылдарығыҙ осоронда үкенестәрегеҙ юҡ түгелдер. Шуларҙың ҡайһыһы йөрәгегеҙҙе айырыуса әрнетә?\n— Бер шиғырымды (ул «Үкенес» тип атала) мин ошолай башлағайным:\nҮкенестәр… Әллә тормошобоҙ\n— Иң яратып уҡыған әҫәрегеҙҙе атап китә алмаҫһығыҙмы? Ул китаптың тормошта һеҙгә йоғонтоһо булдымы?\n— Иң яратып уҡыған әҫәрҙе атап китә алмайым, сөнки ул яңырып тора, яратҡан китаптарыма яңылары өҫтәлә. Әҙәм балаһының бәхете, бәлки, шул яңырыуҙалыр, туҡтауһыҙ матурлыҡтарға, тәрән аҡылдарға һаман юлыға алыуындалыр? Был яңырыу, яратыу туҡтамай, йәшәүҙең мөғжизәһе шунда.\n— Яуаплы вазифаларҙа эшләп, ғилми хеҙмәттәр яҙып, шиғриәт менән янып, сәйәсәттең уртаһында ҡайнап, көндәлектәр яҙырға нисек ваҡыт таптығыҙ?\n— Көндәлек яҙып барырға күптән ғәҙәтләнгәнмен. Ғәҙәткә әйләнгәс, ваҡыт табыла инде ул. Был жанр беҙҙә бик һирәк, шуға яуаплылыҡ та арта торғандыр.\n— Көндәлектәр — ихласлыҡ талап иткән жанр. Уны яҙған кеше шул мәлдә кисергән күңел хистәрен, кисерештәрен асып һала. Күптәр көндәлектәр алып барыуҙан тыйыла. Яҙған хәлдә лә үҙе иҫән саҡта баҫтырмай. Яҙмаларығыҙҙы матбуғатҡа тәҡдим итеп, бөтә ғәмгә билдәле булмаған күңел донъяғыҙҙы уҡыусыға күрһәтеп, нимә уйларҙар, тигән шикләнеү тыуманымы?\n— Көндәлектәр генә түгел, барлыҡ ижад ихласлыҡ талап итә. Ихласһың икән, кисергәнеңде йәшереп йәшәй алмайһың. Көндәлектәр яҙып та, уларҙы баҫтырырға теләмәүселәрҙе аңлап бөтөрмәйем. Ул сағында нимәгә яҙырға һуң? Замандаштарың һине дөрөҫ аңламаҫ тип ниңә шикләнергә? Замандаштарыңдан башҡа кем менән серҙәреңде бүлешәһең? Үткәндәргә лә, киләсәк кешеләренә лә әле генә әйткән серебеҙ барып етмәйәсәк. Замандашыңдан башҡа сер бүлешер кешең юҡ. Һине аңлаһа, тулыһынса ул ғына аңлай ала.\n— «Ағиҙел» журналында баҫылған «Көндәлектәр»егеҙҙә 2010 йылдың 6 ғинуарында шулай тип яҙғанһығыҙ: «Ваҡытты еткерә алмағанда мин ял, йоҡо сәғәттәрен эш өсөн файҙаланам. Тәүлек ағышын үҙемсә борам, кешенең ғәҙәти йәшәү ритмын емерәм булып сыға. Уйлап ҡараһаң, мин ул сәғәттәрҙе киләсәктән алып торам һәм асылда алдайәшәйәсәк ғүмеремде аңлы рәүештә үҙем теләп ҡыҫҡартам, тигән һүҙ».\n— Һаулығыңа зыян килтермәҫлек режим менән йәшәү мөмкин түгелдер ул. Ижад кешеһенә бигерәк тә. Мин бер тәүлектә бер нисә тәүлек йәшәйем. Әҙәмсә көн тәртибем юҡ. Йоҡом да бүленә, эшем дә бүленә. Кешеләр йоҡлағанда эшләп ултырыуым, улар эшләгәндә ял итеүем бик мөмкин. Йоҡо сәғәттәре лә төрлө тәүлектә төрлөсә була. Ижадсыларҙы «ирекле һөнәр кешеһе» тиҙәр. Ә мин бына иркеле ваҡыт кешеһе, әҙәмсә йоҡлап ҡына, әҙәмсә эшләп кенә йәшәгенем юҡ. Йәшерәк саҡта ваҡыт мәсьәләһендә тәртиплерәк булғанмындыр.\n— Оҙаҡ йылдар әсәйегеҙ һеҙҙең менән бергә йәшәгән. Оло тормош юлы үткән ҡәҙерле кешегеҙҙән алған ниндәй аҡыл ғүмерегеҙ буйына Һеҙҙең менән буласаҡ?\n— Ҡатыным Фәриҙә ҡәйнәһе менән иң оҙаҡ һәм татыу йәшәгән килендәрҙең береһе булды. Һәр хәлдә, мин белгән хәҙергеләренән, бигерәк тә ижад кешеләре араһында. Ҡәйнәһе менән шулай оҙаҡ бергә торған киленде мин белмәйем. Әсәйем аҡыл өйрәтеп ултырырға яратманы. Уның сабырлығы, баҫалҡылығы, тырышлығы беҙҙең өсөн йәшәүҙең иң аҡыллы өлгөһө булғандыр.\n— Рауил ағай, йән үлмәй тиҙәр… Йәшәү менән үлем араһында ҡалған ҡайһы бер кешеләр үҙҙәренең элекке тормоштарын хәтерләй, ниндәйҙер башҡа илдә йәшәгәнен, сит телдә һөйләшкәнен әйтә. Хәҙистәрҙе шиғри юлдарға һалған һәм дини тәғлимәттәр менән ныҡлап танышҡан кеше булараҡ, реинкарнацияға ышанаһығыҙмы?\n— Әсәйемдең ата-әсәһе минең тыуған ауылым Ҡунаҡбайҙан әсәйем тыуған Ғәбдрәшиткә күсеп килгәс, күрше йортта йәшәне. Бик дини кешеләр ине, намаҙҙы ҡалдырманылар, ураҙа тоттолар, ҡорбан салып, ҡунаҡ саҡыра торғайнылар. Ошондай дини мөхит миңә лә йоғонтоһоҙ ҡалмағандыр. Беҙҙең быуын, әлбиттә, пионер, комсомол тәрбиәһе алып үҫте, ләкин күңелебеҙҙә иман бөтмәгән. Йәндең йәшәүенә ышанысым арта бара.\n— Хәҙистәрҙе шиғыр юлдарына һалырға тотонорға нимә сәбәпсе булды?\n— Ҡөрьәндең изге китап икәнен бәләкәстән аңлаһаҡ та, хәҙистәрҙе беҙ белмәй үҫтек. Мин хәҙистәрҙе тәүге тапҡыр уҙған быуаттың аҙағындамы, яңы быуаттың башындамы сәхнә йондоҙобоҙ Әхтәм Абушахманов уҡыуында радионан тыңланым. Уларҙағы фекер тәрәнлеге мине хайран ҡалдырҙы. Шунан һуң хәҙистәрҙе эҙләй башланым, төрлө китаптарҙан, йыйынтыҡтарҙан табып туплай барҙым. Ул тапҡыр һүҙҙәрҙе шиғыр иткем килде. Шиғырға әйләнгән тәүге хәҙис былай:\n— Күңелегеҙҙә әле яҙыласаҡ ниндәй әҫәрҙәр йөрөй?\n— Шәйехзада Бабич тураһындағы ғилми хеҙмәтемде йәшерәк саҡта яҙғайным. Бәлки, ашығысыраҡ та булғандыр. Рәми Ғарипов тураһындағы китабым ентеклерәк тә, күләмлерәк тә килеп сыҡты. Бабичҡа яңынан әйләнеп ҡайтҡым, арҙаҡлы шәхестәр хаҡындағы китаптар рәүешендә киңәйтеберәк яҙғым килә. Ваҡытым, көсөм етерме тип ҡайғырыбыраҡ та ҡуям. Нимә генә тиһәк тә, һикһән йәшемә килеп еттем бит.\n— Юбилей мәшәҡәттәре алдынан ваҡытығыҙ тығыҙ булһа ла һорауҙарыбыҙға ихлас яуап биреүегеҙгә рәхмәт! Һеҙгә ижадығыҙҙа ниәт иткән уй-теләктәрегеҙҙе тормошҡа ашырырға ныҡлы һаулыҡ һәм оҙон ғүмер теләйбеҙ.\n← Previous В Башкортостане открыт бюст полковнику Салавату Якупову\nКогда в Уфе состоится генеральная репетиция парада Победы? Next →


25 Декабрь 2010, 14:50\nРәсәйҙә Яңы йыл, ғәҙәттә, хаҡтар күтәрелеүҙән башлана. Яңы йыл төнөнән һуң күҙҙәрен тырнап асҡандар йығылып китмәһен: инфраструктура монополиялары, тағы ла үҙ файҙаһы яғын ҡайырып, күп нәмәгә хаҡтарҙы күтәртеүгә өлгәшкән.\nМәҫәлән, халыҡ өсөн газға тарифтар 15 процентҡа, электр энергияһына – 13 – 15, коммуналь хеҙмәттәргә – 15, тимер юл буйлап йөк ташыуға 8 процентҡа артасаҡ. Бынан тыш, төбәктәргә һыу өсөн дә хаҡты күтәреү рөхсәт ителгән – уны 10 проценттан 20-гә тиклем арттырыу көтөлә. Автозаправкалар хужаларының да «ҡулдарын сискәндәр» – 1 литр яғыулыҡ хаҡы яҡынса 2 һумға тиклем күтәреләсәк.\nБилдәһеҙ, яҡшығамы, насарғамы, әммә һыра, тәмәке һәм көсһөҙ алкоголь эсемлектәренә лә хаҡтар артасаҡ – акциздарҙың йыл эсендә 30 – 40 процентҡа артыуы ихтимал.\nРәсәй халҡының эш хаҡтарын кәметеү, премия фондтарын бөтөрөү, эш урындарын ҡыҫҡартыу фонында бөтә тауарҙар һәм хеҙмәттәргә лә хаҡтарҙы арттырыуҙарын үҙ «тиреһендә» тәүгә кисереүеме ни! Бөтә донъя көрсөгө ваҡытында астан үлмәгәнде, хаҡтар күтәрелеүенә генә тағы ла сыҙарбыҙ әле, эйе бит, йәмәғәт?!


Ҡош-ҡорт үҫтереүселәргә ябай кәңәштәр\n16 Июнь , 16:17\nҠош-ҡортоғоҙ имен, теүәл үҫеп китһен. Көҙгөһөн себештәрегеҙҙе һанап, ҡыуанып ултырырға яҙһын! Ҡош-ҡорт үҫтереүселәргә иң ябай кәңәштәр:\n* Себештәр бер урынға өйөлөп ятһа, тимәк, уларға йылы етешмәй. Өйкөлөшкән себештәр бер-береһен тапай, аҫта ҡалғандарының хәле бөтөүе, тыны быуылыуы бар. Шуға күрә, үҫеп нығынып алғансы, ҡыҙыл лампа (инфракрасная лампа) ҡуйыу кәңәш ителә.\n* Тауыҡ себештәре, ҡаҙ бәпкәләре ҡоро урынды ярата, өйрәк һыуға, дымға бирешеп бармай. Өйрәк бәпкәләренә емде лә һыулыраҡ әҙерләгеҙ. Ҡаҙ бәпкәләренә ойоған һөт килешеп етмәй, уларҙың аҙығын әсемәгән һөткә болғарға кәрәк.\n* Ҙурайған (бер нисә аҙналыҡ) себештәр, бәпкәләр алһағыҙ, нимә ашап йәшәгәндәр, шуны дауам итегеҙ, яйлап үҙегеҙҙең аҙыҡҡа күсерегеҙ. Һатыуҙа бөтә төр ярмалар бар, әммә үҙегеҙ эшләп алһағыҙ – яҡшыраҡ. Мәҫәлән, ҡаҙ, өйрәк бәпкәләре өсөн бойҙай, һоло һәм кукурузды ваҡ итеп ярҙырып әҙерләнгән ҡатнаш аҙыҡ шәп буласаҡ.\n* Себештәр янында һәр ваҡыт ҡом һәм таҙа көл торһон. Көл тауыҡ себештәре, бройлерҙарға һәр төрлө паразиттарға ҡаршы көрәш өсөн кәрәк, улар ваҡыты-ваҡыты менән көл ваннаһы ҡабул итергә тейеш.\n* Ҡоштарҙың рационына витаминлы үләндәр – кесерткән, клевер, бәпембә, меңъяпраҡ һ.б. индерергә онотмағыҙ.\n* Әгәр әлегә ҡош алмаған булһағыҙ, алған көндө үк профилактика йәһәтенән түбәндәге ҡатнашманы эсерергә мөмкин: бер стакан һөткә бер йомортҡа һарыһын һалып болғатығыҙ. Ошо шыйыҡсаға бысаҡ осонда ғына порошоклы антибиотик (тетрациклин йәки биомицин) һалып болғатығыҙ. Яҡшы итеп болғатҡас, пипетка ярҙамында һәр себешкә йәки бәпкәгә икешәр тамсы дарыу бирегеҙ.


Владимир Путин Төркиәгә ҡаршы иҡтисади санкциялар тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nВладимир Путин Төркиәгә ҡаршы иҡтисади санкциялар тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы\n13:17, 30 ноября 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 30 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nРәсәй Президенты Владимир Путин Төркиәгә ҡаршы иҡтисади санкциялар тураһындағы указға ҡул ҡуйҙы. Ошо хаҡта Кремлдең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.\nДокументҡа ярашлы, илебеҙ биләмәһендә Төркиә тауарҙарының ҡайһы бер төрҙәрен индереүҙе күҙ уңында тотҡан тышҡы иҡтисади операцияларҙы ваҡытлыса сикләү индерелә. Уларҙың исемлеген Рәсәй Хөкүмәте билдәләйәсәк.\nСанкциялар Рәсәйҙә хеҙмәттәр күрһәтеүсе төрөк компанияларына ла ҡағылды. Киләһе йылдың 1 ғинуарынан эш биреүселәргә Төркиә граждандарын эшкә йәлеп итеү тыйыла. Бынан тыш, туроператорҙарға һәм турагенттарға Төркиәгә юллама һатмаҫҡа кәңәш ителә.\n«Известия» гәзите иҡтисади санкцияларҙың яҡынса исемлеген Рәсәйҙең Ауыл хужалығы министрлығына яҡын булған сығанаҡтан алған. Хөкүмәт Төркиәнән эре мөгөҙлө мал, ҡош ите, ыҫланған ит, һөт һәм һөт продукцияһы, балыҡ, сәтләүек, еләк-емеш, йәшелсә индереүҙе тыйырға әҙер.\nТулы исемлек 1 декабргә тиклем баҫылып сығасаҡ.\nТеги: санкциялар,төркиә,иҡтисад,халыҡ-ара мөнәсәбәттәр


Рөстәм Хәмитов: «Кооперация – изге, ҡыҙыҡлы эш» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Кооперация – изге, ҡыҙыҡлы эш»\n9:00, 20 ноября 2017 Иҡтисад\nРөстәм Хәмитов: «Кооперация – изге, ҡыҙыҡлы эш» Фото: Олег Яровиков\nКооперацияны үҫтереү йылдам хеҙмәт етештереүсәнлеге шарттарында ауыл халҡын эш урындары менән тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк. Был турала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк бүлексәһе конференцияһында әйтте.\n— Хөкүмәт үҙе өсөн төп темаларҙың береһе сифатында кооперацияны алды. Беҙҙең проблема: беҙгә ауыл халҡын мауыҡтырырға кәрәк. Унан халыҡ күпләп китә. Ауыл еренән кешеләр йә төньяҡ биләмәләргә китеп, унда ауыр шарттарҙа эшләй, һаулыҡтарын юғалта йәки ҡалаларға ынтыла. Ауылдағыларҙы эш урындары менән тәьмин итеү мөһим, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Бөгөн элек 10 трактор эшләгән ерҙә – берәүһе, биш комбайндың берәүһе генә эшләй. Эшсе ҡулдар бушатыла. Хеҙмәт етештереүсәнлегенең артыуы аңлашыла һәм бушаған ҡулдарҙы мәшғүл итергә кәрәк. Кешеләрҙе эшкә урынлаштырыуҙың беренсе һәм төп нигеҙе – кооперация өсөн шарттар булдырыу. Өс-биш кеше бергәләп аҙаҡҡы продукцияны етештерә, баҙарға сығара. Беҙгә был эште алға этәрергә кәрәк.\nРеспублика Башлығы һүҙҙәренсә, донъя иҡтисадында кооперация бик мөһим урынды биләй, унан да бигерәк, ауыл хужалығында йәки сәнәғәт етештереүендә генә түгел, ә социаль өлкәлә лә. Был тәү сиратта кооперативта ҡатнашыусыларҙың үҙҙәренә йүнәлтелгән заманса эшмәкәрлек формаһы. Шул уҡ ваҡытта кооператив хәрәкәтенең нигеҙҙәре Рәсәйҙә 100 йыл элек һәйбәт үҫешкән булған, әммә 1917 йылғы революциянан һуң төрлө сәбәптәр буйынса был форманан баш тартҡандар.\n— Кооперация – бик изге, ҡыҙыҡлы, яҡшы эш. Был теманы үҫтерәсәкбеҙ, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Ресурстар йүнәлтергә кәрәклеген аңлайбыҙ. Бөгөн ауыл хужалығында ошо юҫыҡта микропредприятиелар булдырыуға йүнәлтелгән ҙур программа бар. Унда алты-ете кеше эшләһә лә, улар үҙҙәрен, ғаиләләрен туйҙыра, беҙҙең өсөн кәрәкле һәм мөһим продукт та етештерә.\nРеспубликала уңышлы эшләүсе кооператив миҫалында Башҡортостан Башлығы Ауыл хужалығы хеҙмәткәре көнөнә арналған күргәҙмәлә тәҡдим ителгән продукцияны атаны.\n— Беҙҙә күпме яҡшы, сифатлы фермер продукцияһын етештереүселәр барлығы менән хайран ҡалдым. Шул тиклем күп сорт төрҙәрен, һөт, ит аҙыҡ-түлеген бер ҡасан да күргәнем булманы. Былар бөтәһе лә матур, тәмле. Бөтәһен дә тәтеп ҡараһы килә. Бер бәйләм визит карточкаларын йыйҙым. Хәҙер эксперимент сифатында улар етештергән продукцияны һатып алырға теләйем, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең ябай кешеләр кооперацияға йыйылып, сырҙар етештерә, был сырҙарҙың төрлөлөгө ғәйәт ҙур. 30 һыйыр һәм 50 кәзә тотҡан фермерыбыҙ 15-20-шәр сыр төрөн етештерә алалыр тип уйламағайным. Ә ул сығара, эшләй. Тимәк, был өлкәлә беҙ дөрөҫ юлда.\nТеги: ауыл хужалығы, кооперация, Башҡортостан Башлығы


Башҡортостан таможняһында яңы начальник // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан таможняһында яңы начальник\n16:23, 19 января 2010 Сәйәсәт\n19 ғинуарҙа Республики Йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Федераль таможня хеҙмәте етәксеһе урынбаҫары Сергей Шохин менән эш осрашыуы үткәрҙе. Осрашыуҙа республика Президентын Башҡортостан таможняһының яңы начальнигы Валерий Бышовец менән таныштырҙылар. Был вазифаға ул Рәсәй Федераль таможня хеҙмәтенең 2009 йылдың 31 декабрендәге приказына ярашлы тәғәйенләнде. Мортаза Рәхимов Валерий Бышовецты яуаплы вазифаға тәғәйенләнеүе менән ҡотланы һәм, Башҡортостан таможняһы киләсәктә лә һөҙөмтәле һәм яҡшы эшләр, тигән ышаныс белдерҙе.\nОсрашыуҙа шулай уҡ илдең таможня органдары эшен, тауарҙар тураһында декларация яһау механизмдарын камиллаштырыу, таможня хоҡуғы тәртибен боҙоуҙар тураһында иҫкәртеү мәсьәләләре лә тикшерелде.\nМортаза Рәхимов республиканың таможня хеҙмәте эшен ыңғай баһаланы. Уның фекеренсә, Башҡортостан таможняһы республика предприятиелары һәм ойошмаларының тышҡы иҡтисади бәйләнештәрен үҫтереүгә ҙур йоғонто яһай, төбәк иҡтисадының инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген яҡшырта.\nСергей Шохин әйтеүенсә, 2009 йыл йомғаҡтары буйынса Башҡортостан таможняһы Волга буйы округының таможня хеҙмәттәре араһында беренсе урын яулаған. 2009 йылда федераль бюджетҡа 12 миллиард 80 миллион һумдан ашыу аҡса күсерелгән.\nБышовец Валерий Анатольевич 1972 йылда Киевта тыуған. Юғары белемле — 1996 йылда Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын тамамлаған. Таможня органдарында хеҙмәтен 1990 йылда Мәскәү күргәҙмә таможняһы инспекторы вазифаһынан башлай. 1994 йылдан алып 2008 йылға тиклем Дәүләт таможня комитетында, Рәсәй Федераль таможня хеҙмәтендә Таможня режимдары идаралығында һәм Баш таможня теркәүен һәм таможня контролен ойоштороу идаралығында эшләй.\n2008 йылдан 2010 йылға тиклем Рәсәй Федераль таможня хеҙмәте етәксеһенең урынбаҫары ярҙамсыһы вазифаһын башҡара.\nТеги: президентта осрашыуҙар, таможня


Иғтибар итмәһәләр ҙә… » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Иғтибар итмәһәләр ҙә…\nИғтибар итмәһәләр ҙә… 22.03.2016 // Эй ултыра балыҡсы...\nТөрлө тәрәнлектәге йылғаларҙа, таҙа һыулы күлдәрҙә осраған күкенде беҙҙә күксәй, күкйөк, күкәс һәм башҡа исемдәр менән атап йөрөтәләр. Ҙур балыҡ тотоп өйрәнгәндәр уға әллә ни иғтибар итеп бармай.\nКүкен ҙурлығы буйынса ташбаш һымаҡ. Ялтыр ҡабырғалы, арҡаһы йәшкелт. Һәр ваҡыт тип әйтерлек һыу өҫтөндә йөҙөп йөрөй, май аҙағында ғына ыуылдырыҡ сәсә. Оҙонлоғо 12 – 15 сантиметрҙан артмай.\nҺаҙандар ғаиләһенә ҡараған был балыҡ көтөүе менән ҡамыш, үлән араларында, яр буйында йөрөргә әүәҫ. Хәрәкәттәре етеҙ. Һыу өҫтөндә осоп йөрөгән себен, серәкәй, ләпәк менән туҡлана. Күкен, ялтыр булғанлыҡтан, йыртҡыс балыҡтарҙың төп аҙығы һанала. Уны суртан, алабуға тотоусылар ҡышҡыһын емләү өсөн дә файҙалана.\nКүкендең үҙенә ҡармаҡ һалғандар ҙа бар. Майҙан көҙгә тиклем яҡшы эләгә ул. Оҙон, еңел ҡармаҡ сыбығына 0,06-0,12 миллиметрлыҡ еп бәйләп, бәләкәй генә ҡалҡыуыс менән тоталар. Ырғаҡтың 2,5 һанлыһы кәрәк. Был балыҡты селәүсен, ҡамыр, икмәк киҫәге, себен, ҡырмыҫҡа йомортҡаһы менән алдатырға мөмкин. Ҡалҡыуыс әҙ генә ҡыбырланымы, шунда уҡ тартып сығарырға кәрәк.\nҠыш тотаһығыҙ икән, мәкене мотлаҡ емләү мөһим. Бының өсөн икмәк онтағы, ваҡ ярма ҡулланыла. Барлыҡ ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәгән хәлдә, күкенде бер көндә 9-10 килограмм тоторға мөмкин. Балыҡты таҙартып ултырыу күп ваҡытты ала, шуға күрә иң һәйбәте – тәмләткестәр һалып маринадлау. Һәйбәт итеп йыуып, тоҙ, борос, лавр япрағы һалаһың да, өҫтөн ҡаплап, өс тәүлек тотаһың. Тоҙланғас, быяла һауытҡа күсереп, һыуытҡысҡа ҡуяһың.\nКүкендән һурпа ла бешерергә мөмкин. Йыуып, эреләрен уртаға бүлеп, картуф, һуған, тоҙ, борос, төрлө тәмләткес һалып, асыҡ утҡа ҡуяһың. Балыҡ күҙҙәренең ағарыуы һурпаның әҙерлеген аңлатмай, картуфтың бешкәнен көтөргә кәрәк. Өҫтөнә үҫемлек майы ҡойола.


Ҡатын-ҡыҙ, әсәй, өләсәй йәш быуынды тәрбиәләүҙә иң мөһим роль уйнай\n12 Март 2019, 17:43\nРайонда ҡатын-ҡыҙҙар советы 1965 йылда рәсми теркәлә һәм бөгөнгә тиклем уңышлы эшләп килә.\nӘсә, Ҡатын-ҡыҙ Ер йөҙөндә иң гүзәл зат тиҙәр. Был фекергә тәрән мәғәнә һалынған: тышҡы ҡиәфәте генә түгел, ә күңел матурлығы ла күҙ уңында тотола. Ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәтебеҙҙең бөтә тармаҡтарында ла әүҙем эшләй.\nТарихҡа күҙ һалһаҡ, районда ҡатын-ҡыҙҙар советы 1965 йылда рәсми теркәлә һәм бөгөнгә тиклем уңышлы эшләп килә. Уның етәкселәре Асия Фәттәхова, Наилә Хәлилова, Лиза Ғәниева, Рая Носратуллина, Көнһылыу Ғәлиева, Маргарита Сәфәрғәлина йәмғиәттең эшен ойоштороуға ҙур өлөш индерҙе. Бөгөн һәр бер ауыл биләмәһендә шундай ойошма бар. Иң әүҙем эшләгәндәрҙән Арҡауыл (В.В. Ҡаһарманова), Торналы (З.М.Хисмәтуллина), Лаҡлы (Э.А. Мөхәмәтйәнова), Мөрсәлим (Н.Ф.Пепеляева), Первомайский (Ф.М.Хәсиәтуллина), Таймыйҙы (Г.Г. Ишмөхәмәтова) айырып әйтергә була. Улар урындағы ауыл хакимиәте һәм башҡа ойошмалар менән бергә төрлө саралар үткәрә. Бигерәк тә Арҡауыл ауылы биләмәһендә ауыр тормош һынауҙары алдында ҡалған ғаиләләр менән эш, эскән әсәй һәм атайҙар менән әңгәмәләр ойоштороу төп урында тора. Бында ауыл хакимиәте башлығы Луиза Хәйретдинованың ойоштороу һәләте, һәр бер ғаиләне күҙ уңында тотоуы маҡтауға лайыҡ.\nҠатын-ҡыҙҙар советы ҡарары менән тәжрибә уртаҡлашыу, халыҡҡа ярҙам итеү, эскелек менән көрәшеү, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау маҡсатында “Сәләмәт ғаилә” девизы аҫтында райондың төрлө өлкәләрендә эшләгән белгестәр менән семинарҙар планлаштырылды.Тәүгеһе Әлкә ауылында үтте, халыҡ йыйылып, бөтә мәсьәләләр уртаға һалып тикшерелде, кәрәкле кәңәштәр бирелде. Хаҡлы ялдағы башҡорт теле уҡытыусыһы Лена Ямалетдинова эскелек, рухи тәрбиә тураһында әсенеп һөйләне һәм ауылдаштарын сәләмәт тормош алып барырға өндәне.\nҠатын-ҡыҙ, Әсәй, Өләсәй йәш быуынды тәрбиәләүҙә иң мөһим роль уйнай: туған телебеҙҙе, тыуған еребеҙҙе, йолаларыбыҙҙы һаҡлап ҡалыуға ҙур йоғонто яһай. Салауаттай батыр улдар, Әминәләй һылыу ҡыҙҙар, Рәми менән Сафуандай йор һүҙле тел һаҡсыларын тәрбиәләйек.


Сахаларҙың милли кейеме — Башҡорт Википедияһы\nСахаларҙың милли кейеме\nСахаларҙың милли кейеме «бууктаах сон»\nСахаларҙың милли кейемендә — төрлө халыҡтарға хас һыҙаттар берләшә. Кейем тулыһынса поляр шарттарға яраҡлаштырылған. Был үҙенсәлек уның тегелешендә лә, биҙәлешендә асыҡ күренеп тора.\n2 Материалы һәм тегелеше\n2.1 Бесеү «оноолоох, бууктаах»\nХΙΙΙ быуаттан саха кейеме үҙендә төрлө сығышлы һыҙаттарҙы йыя, үҙенсәлектәрҙе туплай башлай. Был бигерәк тә өҫ кейемендә асыҡ күренә.\nУны тегеү, ҡороу өсөн буҫтау, жаккард ебәген, болан һәм мышы тиреһенән эшләнгән замшаны (ровдуга), тире, төрлө хайуан йөндәрен файҙаланалар.\nКейем биҙәктәр тегеп һырлана, мәрйен, металл биҙәүестәр, алҡалар менән семәрләнә.\nЙәмғиәттәге һәм мәҙәни тормоштағы әүерелештәр, тарихи үҙгәрештәр һәм башҡа төрлө йоғонто арҡаһында үҙгәрештәр кисергәндә лә, саха кейеме үҙенә хас милли һыҙаттарын һаҡлай алған..\nМатериалы һәм тегелеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХVII—ХVIII быуаттарҙа, христиан диненә күскәнгә тиклем саха кейеме башлыса тәбиғи материалдар: күн, замша, йорт хайуандарының йөнө ҡулланылған. Төрки халыҡтарға хас булғанса, сахаларҙа хужалыҡтың төп тармағы булып өйөрө менән йылҡы көтөү һәм мөгөҙлө эре мал көтөү тора. Шуға ла был тәбиғи материалдарға ҡытлыҡ булмай.\nҠышҡы кейемде ҡалынайтыу һәм биҙәү өсөн йәнлек тиреләрен ҡатлап теккәндәр. Кейем ҡаптырмаһына, еңдәренә, аҫҡы яҡтан ике буй итеп мех тегеп сығылған.\nҠырҙан килтерелгән ебәк, йөн туҡымалар ҡиммәт булған. Уны ҡулдан алмашыу юлы менән алғандар һәм биҙәү өсөн ҡорама итеп кенә файҙаланғандар.\nҠытай кизе-мамыҡ туҡымаһы "дабы"нан эске кейем теккәндәр. Тик был байҙарҙың ғына хәленән килгән. Ярлылар эске кейемде, йәйге кейемде (күлдәк, халатҡа оҡшаш кейем) йоҡа замшанан теккән.\nКүп кенә халыҡтарҙа кейем теккәндә тура һыҙыҡ буйлап бесеү ҡулланыла. Ул бер яҡтан, материалдың формаһына, ҙурлығына бәйләнһә, икенсе яҡтан, уны тулыраҡ, файҙалыраҡ тотонорға ярҙам итә.\nСаха милли кейемендә лә был киң сағылыш таба. Көндәлек өсөн тәғәйенләнгән бөтә кейемдәрҙә лә кәүҙә өлөшө һәм еңе тура беселә.\nҠатын-ҡыҙ кейеменең итәге, ҡаптырмаһы мотлаҡ тире киҫәктәре, мех менән ҡорап биҙәлә, мәрйен менән семәрләнә.\nҠатын-ҡыҙ кейеме «кытыылаах сон»\nҠупшыға кейелә торған кейемдәре, ғәҙәттә ҡатмарлыраҡ беселә. Аҫҡа ҡарай итәге киңәйтеп, кәйелеп беселә.\nЕңе яурындарында йыйылып тегелә. Ундай ең төрөн «бууктаах» тип атайҙар. «Буф» тигән төрө лә бар. Уны бөрмәләп, йыйырсыҡлап, ваҡ сәнсеп, биҙәк һалып тегәләр.\nУрыҫ кейеменән алынған ысул ятмалы яға менән тегеү ҙә ҡулланыла. Байкал яны халыҡтарына хас асимметрик ҡаптырмалы еңеләйтелгән кафтанды хәлле сахалар кейгән. Ҡаптырмалары бай итеп, металл, мәрйен, ҡиммәтле мех таҫмалар менән семәрләнгән пальто теккәндәр.\nХалыҡтарҙың милли кейемдәрендә осраған үҙ-ара оҡшашлыҡ бик тә ҡыҙыҡлы хәл. Халатҡа оҡшаған кейемдең кәүҙә өлөшен еңе менән бер бөтөн итеп бесеү ана шундайҙарҙан.\nБыл кейемде ҡатындар йәйгеһен кейгән. Уларҙың тегелеше алдағыларҙан ныҡ айырыла. Тик көнсығыш азиат халыҡтарынан отоп алынған бындай бесеү, материалдың сығымы күплектән, киң ҡулланыш таба алмаған.\nБесеү «оноолоох, бууктаах»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠатын-ҡыҙ кейеме «таҥалай сон»\nСахаларҙа кейем бесеүҙең иң киң төрө булып таралған төрө булып «оноолоох, бууктаах» тора.\nБыл ысул урыҫтарҙан алынған, аҙаҡ урындағы халыҡтың мәҙәни йолаларына ярашлы үҙгәртеп ҡулланылған.\nУндай әйберҙәрҙең арҡа яғынан уртаһындағы һәм ҡырындағы йәйҙәр буйлап бөрмәләре бар («оноо»). Шулай уҡ, еңенең яурын өлөшөндә йыйырсалар эшләнә («буук»).\nШундай итеп тегелгән пальтоны ирҙәр ҙә, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа кейгән.\nТөп айырма биҙәлештә. Ирҙәрҙең пальтоһын тиренән йәки кизе-мамыҡ туҡыманан (даба) теккәндәр. Туҡыманан тегелгән пальтоға бәрхәттән яға һәм манжеттар ҡуйылған.\nҠатын-ҡыҙҙарҙың ундай юл менән беселгән пальтоһы, ниндәй миҙгел өсөн тәғәйенләнһә лә, мехтан йәки замшанан тегелгән. Замшанан тегелгән пальтоны буҫтауҙан йәки ебәктән ҡорамалар өҫтәп биҙәгәндәр .\nӘгәр тиренең ҙурлығы ҡышҡы (мәҫәлән, ҡышҡы пальто «саҕынньах») пальто өсөн етерлек булмаһа, замша, мех, туҡыма ҡушып оҙонайтҡандар.\nӨҫ кейеме бесеүҙең тағын бер ысулы «кытыылаах» тип атала. Был ысул һуңыраҡ, сәнәғәт юлы менән етештерелгән туҡымалар була башлағас килеп сыға.\nУл «оноолоох» тан айырмалы, ҡаптырмаһы, еңе, итәге буйлап киң итеп ике юл буҫтауҙан таҫма тегелә. Ундай кейемде ҡатын-ҡыҙҙар һалҡынса көндәрҙә кейеп йөрөгәндәр.\nКейем «хассыат, халадаай»\nСахаларҙа кейем бесеүҙең иң боронғо ысулы «таҥалай» тип атала.\nБыл ысул менән тегелгән кейемдәр ҙур түгел. Замшанан (ровдуга) мех менән ҡорап тегелә.\nЕңдең яурын өҫтөнө мех ҡуйыла. Ҡырындағы йөйҙәр яғынан йырыҡтар ҡалдырыла. Бил кимәлендә ике яҡтан металл алҡалар ҡуйыла. Кейемдең ошондай ысул менән тегелгән төрҙәре һәр миҙгел, һәр маҡсат өсөн дә киң таралған.\n«Таҥалай» ысулының сағыу миҫалы булып мехтан ҡыҫҡартылған еңле кейем тора. Күкрәк бөрмәһе (кокетка]] мәрйен һәм металл менән семәрләнә.\nБыл кейемдәр туй өсөн тегелгән тип һанайҙар. Бындай әйберҙәр биҡ ҡиммәт баһалана. Ҡәҙерләп кенә иҫтәлек итеп һаҡлайҙар. Нәҫел буйынса тапшыра киләләр..\nБындай тегеү ысулы ХХ быуат башына ҡулланыштан сыға башлай. Хәҙер инде бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан. Артабан туҡымалар күбәйеү сәбәпле саха кейеме үҙгәрештәр кисерә. Уныһы инде кейем бесеү ысулдарында ла, тулайым алғанда, кейемдең төрҙәрендә лә сағылыш тапҡан.\n↑ Стрелов Е. Д. 18 быуатта саха ҡатының кейеме һәм биҙәүестәре: (По археологическим материалам)// Сов. этнография. ─ Якутск, 1937. ─ Вып. 2-3. ─ С. 75—99.\n↑ 3,0 3,1 Заболоцкая З. М. Использование народной одежды якутов в экодизайне современного костюма. : Автореф. дис. …канд. искусств. СПб., 2010. ─ 18с.\n↑ 5,0 5,1 Гаврильева Р. С. Одежда народа саха конца 17-се быуат аҙағы — 18 быуат уртаһы . ─ Новосибирск: Наука, Сибирское предприятие РАН, 1998. ─ 144 с.\n↑ 6,0 6,1 Серошевский В. Л. Якуты: Опыт этнографического исследования. ─ 2-е изд. ─ М.: РОССПЭН, 1993. ─ 736 с.\n↑ 8,0 8,1 Сухарева А. О. История среднеазиатского костюма. Самарканд (2-я половина XỊX—XX в.). ─ М.: Наука, 1982. ─ 141 с.\nСахаларҙың милли кейеме Викимилектә\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сахаларҙың_милли_кейеме&oldid=604761 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:28 20 май 2016 үҙгәртелгән.