Кеше ғүмере өсөн кем яуаплы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Кеше ғүмере өсөн кем яуаплы?\nКеше ғүмере өсөн кем яуаплы? 25.12.2012 // Йәмғиәт\n“Башҡортостан” гәзите редакцияһына.\nЯңы күпер урамындағы 20-се һанлы ике ҡатлы баракта торабыҙ. Беҙҙән ике метр алыҫлыҡта "21-се трест" төҙөлөш компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән "Регионснаб" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ер аҫты туҡталҡаһы булған күп ҡатлы торлаҡ йорттар төҙөй.\nШул арҡала беҙ йәшәгән йорт емерелеү хәлендә, унда йәшәү хәүефле! Киң ҡолас алған төҙөлөш XIX быуатта уҡ һалынған баракты тағы ла нығыраҡ эшлектән сығарҙы.\nЭш өс сменала бара, йәғни тәүлек әйләнәһенә туҡтамай: тракторҙар дырылдай,"КамАЗ"дар ҡом, ваҡ таш алып килә лә гөрһөлдәтеп ауҙара. Көндөҙ генә түгел, төндә лә барлыҡ техника тәҙрә төптәрендә йөрөй, сигнал бирә, фарҙарының яҡтыһы бүлмәләргә төшә. Машиналарҙан сыҡҡан газ еҫе тын алғыһыҙ булып өйгә тула. Шау-шыу, музыка, һүгенеү тауыштары ололарға ла, балаларға ла йоҡларға ирек бирмәй.\nТүбә менән стеналарҙан штукатур ҡойола, сатнаған урындар күренә башланы, ишек һәм тәҙрә рамдары һиҙелерлек ҡыйшайҙы. Беҙҙә йәйге айҙарҙа ла һыуыҡ, сөнки ярыҡтарҙан ел уйнай, шунлыҡтан балалар һалҡын үткәреп йыш ауырый. Ҡыш торбалар туңып шартлай, аҙналар буйы һыуһыҙ йәшәйбеҙ. Сым үткәргестәр иҫкергәнгә күрә, электр энергияһынан кәрәгенсә файҙалана алмайбыҙ.\nӨфө ҡалаһы хакимиәтенең 2005 йылдың 17 июнендәге ҡарарына ярашлы, Яңы күпер урамындағы 20-се йортта йәшәүселәр яңы йортҡа күсерелергә тейеш. Ләкин "21-се трест" төҙөлөш компанияһы менән "Регионснаб" йәмғиәте баракты емереү һәм яңы фатирҙар юллау буйынса бер ниндәй ҙә сара күрмәй. Киреһенсә, баракта тороусылар тәҡдим ителгән торлаҡтан баш тарта, тип уйҙырма яҙыу менән шөғөлләнәләр. Йәмғиәттәрҙең етәкселәре йортта йәшәүселәр менән аралашыуҙан баш тарта, икенсе торлаҡ биреү ваҡытын аныҡ ҡына әйтмәй, хаттарҙы яуапһыҙ ҡалдыра.\nОшо мәсьәләгә асыҡлыҡ индереүҙә ярҙам һорайбыҙ.\nШәриповтар, Ғилвановтар, Панкрушиндар, Атнабаевтар, Нагаевтар, Логиновтар, Ҡаһармановтар, Вәлиевтәр, Бишевтар".\nАт аҙбарымы, келәтме...\nХатта һүрәтләнгән баракты Шәһит Хоҙайбирҙиндың йорт-музейы аръяғында эҙләп таптыҡ. Әйткәндәй, йорт-музей XIX быуаттың архитектура ҡомартҡыһы һанала. Унда тәүҙә генерал-майор Капитолий Парфёнович Слотов йәшәгән. "Һеҙ әйткән баракты йорт хужаһы ат аҙбарымы, келәтме итеп һалдырған, икенсе ҡаты һуңғараҡ барлыҡҡа килгән. Бында элек тәрән йырын булған, шуға күрә йорттарҙы төҙөр алдынан күп итеп ҡом алып килеп түккәндәр", — тине беҙгә музей хеҙмәткәрҙәре.\nУнан-бынан ҡоршалған, нигеҙ таштары ыуалып бөткән 20-се йорт беҙҙе яңылыш түрә-ғара араһына барып сыҡҡан һәм оялышынан ни эшләргә белмәйенсә шоҡорайып баҫып торған байғош хәлендә ҡаршы алды. Ҡыйығындағы оҙон боҙбармаҡтарҙан күренеүенсә, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре бында күптән аяҡ баҫмаған. Бәлки, емерелергә торған йортҡа инергә ҡурҡаларҙыр. Уның ҡарауы, торлаҡ-коммуналь хеҙмәт өсөн ҡайырып түләтәләр. Мәҫәлән, икенсе ҡатта йәшәүсе ике балалы Ҡаһармановтарҙың фатирының майҙаны — 30 квадрат метр, һуңғы айҙарҙа килгән квитанцияларҙағы сумма 2 мең һумдан ашҡан.\n— Күп итеп түләткәнгә күрә, исмаһам, электр энергияһы менән һыу мәсьәләһен хәл итһендәр ине. Беҙҙә бер кеше кер йыуа башлаһа, ҡалғандар үҙенең машинаһын ҡабыҙмай, көтөп тора, сөнки шунда уҡ ут һүнә. Крандан һыу яй аға, кемдәргәлер һыу бөтөнләй барып етмәй, — ти йортта ун йылға яҡын көн иткән Нурия Ахунйәнова. — Майлы ҡалъя һорамайбыҙ. Бүлмәләребеҙ ҙурлығындай мөйөш бирһәләр ҙә ризабыҙ. Кешесә йәшәрлек шарттары ғына булһын.\n— Тыуғандан алып ошо баракта торам, — ти 38 йәшлек Азат Атнабаев. — Ул йылдан-йыл тиҙерәк сереп иҫкерә, стена һәм түбәләрҙә ярыҡтар күбәйә. Ямауҙың фәтүәһе юҡ.\nБеренсе ҡаттағы фатирҙа йәш бала күтәргән ҡатын ҡаршы алды.\n— Фатирыбыҙ бигерәк һыуыҡ, — ти Люциә Шаморатова. — Иҙәнгә ике ҡат балаҫ йәйһәк тә йылыһы юҡ. Стена, түбә һәм иҙән тишек-тошоҡ, сөнки өй урынында тормай, яйлап ҡына ауыша. Төҙөлөш майҙанында ҙур техника эш башлаһа, хатта люстралар зыңлай.\nБилдәһеҙлектә үткән тереклек\nЭлек был урамда ошондай иҫке ағас йорттар күп булған. 2000 йылдар башында төҙөлөш компаниялары эш башлағас, барыһы ла һүтелгән, хужаларына фатир бирелгән. 20-се йортҡа ғына сират һаман етмәй. Көнкүреш шарттарын яҡшыртыуҙа ярҙам эҙләп, эргә-тирәләге төҙөлөштөң, һис юғында, төндә булһа ла туҡтатылып тороуын һорап, 2007 йылдан алып Өфө ҡалаһы хакимиәтенә, Экологик, технологик һәм атом күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығына хат менән мөрәжәғәт итәләр, әммә яуаптар баракта көн итеүселәрҙе ҡәнәғәтләндерерлек түгел.\n"..."21-се трест" төҙөлөш компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте етәксеһенә торлаҡ йортта йәшәүселәрҙе күсергәнгә тиклем төндә төҙөлөш эштәрен туҡтатыу, Яңы күпер урамындағы 20-се йортта йәшәүселәрҙе күсерер өсөн фатирҙар һайлауҙы тиҙләтеү, йортто һүтеү графигын тапшырыу тураһында хат ебәрелде", тиелә Өфө ҡалаһы хакимиәтенән 2007 йылдың 31 майында килгән яуапта.\n2008 йылдың 20 майында Башҡортостан Дәүләт торлаҡ инспекцияһының яуабында иһә шундай юлдар бар: "...Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығының 2005 йылдың 17 июнендәге 2810-сы ҡарарына ярашлы, Яңы күпер урамындағы 20-се йорт иҫкергәнгә һәм яңы квартал төҙөлгәнгә күрә, йортта йәшәүселәр күсерелергә тейеш". Ете йыл элек үк һүтелергә тейешле йортта кешеләр һаман ғүмерҙәрен хәүеф аҫтына ҡуйып көн итергә мәжбүр. Һигеҙ баланың шөҡәтһеҙ мөхиттә үҫеүе икеләтә ҡыҙғаныс.\n— Күршеләге яңы йорттоң уйын майҙансығы барлыҡҡа килгәс, балаларыбыҙ шунда барып әүһәләктә эйеп, һырғалаҡта шыуып ҡыуанды. Шатлыҡтары оҙаҡҡа барманы — ишекте йоҙаҡлап ҡуйҙылар, — тип көйөнә ата-әсәләр, тимер ҡойма менән уратылған ихата яғына ҡарап.\nТөҙөлөш уртаһында ҡалған кескәйҙәргә хәҙер уйын майҙансығын барак тәҙрәһенән күҙәтеүҙән башҡа сара юҡ.\nФатир хужалары 2009, 2011, 2012 йылдарҙа ла ҡала хакимиәтенә хат яҙған. Яуаптар бер иш: йортто һүтеү һәм кешеләрҙе күсереү шул урынды үҙләштергән төҙөлөш компанияһы иҫәбенә башҡарылырға тейеш, шуға күрә ваҡытын аныҡ итеп әйтеүе ҡыйын.\n"Башҡортостан" гәзите редакцияһы алып барған һөйләшеүҙәрҙән беленеүенсә, төҙөлөш компаниялары ла үҙҙәренән себен осора. XIX быуатта төҙөлгән йорттағы кешеләрҙең, һигеҙ баланың ғүмере өсөн кем яуаплы һуң: барак хужаларының тыныслығын боҙған һәм йорттоң нығыраҡ ҡаҡшауына булышлыҡ иткән компаниялармы, әллә ҡала власымы?\nҒөмүмән, ҡала хакимиәте менән төҙөүселәргә үҙ-ара уртаҡ фекергә килеп, аныҡ ҡарар сығарырға ваҡыт, сөнки ябай халыҡтың сабырлығы сикһеҙ булһа ла, ике йөҙ йыллыҡ йорттоң түҙемлеге оҙаҡламай бөтөр төҫлө. Быға инаныр өсөн фотоһүрәттәргә күҙ һалыу ҙа етә.\nАндрей РАЗБЕЖКИН, "Регионснаб" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең бүлек начальнигы:\n— Йортто һүтергә ҡушһалар, һүтербеҙ, әлбиттә. Кешеләрҙе күсереүҙе, моғайын, ҡала хакимиәте хәстәрләр. Бының ҡасан хәл ителерен аныҡ ҡына әйтә алмайым.\nӘнғәм НУРМӨХӘМӘТОВ, "Өфө ҡалаһы Киров районының торлаҡ хужалығы идаралығы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры:\n— Эргә-тирәһендә йорттар төҙөлә башлағас, ергә күп итеп свай ҡағылды. Был эҙһеҙ үтмәне — барактың нигеҙе ҡаҡшаны, стеналары сатнаны. Бер нисә йыл элек район хакимиәтендә иҫке йортто һүтеү һәм кешеләрен күсереү буйынса кәңәшмә лә үткәрҙек, сөнки 2005 йылда ҡала хакимиәте башлығы шул хаҡтағы ҡарарға ҡул ҡуйған. Кешеләр, бәлки, бер-ике йылдан күсерелер. Йорт әлегә йәшәрлек, йылытыла.\nАвтор: Нурзиә ХӘСӘНОВА\nЙөҙ йәшкә тиклем эшләгең киләме? 18.02.2019 // Йәмғиәт\nРәсәйҙең баш ҡалаһында йәше 100-ҙән артҡан ете пенсионер һин дә мин эшләй йөрөй....\nЫшанмағыҙ! Бөтәһенә лә түгел 18.02.2019 // Йәмғиәт\nҺуңғы көндәрҙә мессенджерҙар барлыҡ эшләмәгән пенсонерҙар шифахана-курорт дауалауы өсөн 3300 һумлыҡ...\n20 мартҡа тамамларға! 18.02.2019 // Йәмғиәт\nСибай карьерын һыу менән тултырыу буйынса эш планға ярашлы бара. Был турала Хөкүмәттә үткән...\nМәскәүҙе маҡта ла... Бөрйәндә тор 18.02.2019 // Йәмғиәт\nРәсәйҙә тормош кимәле иң яҡшы төбәктәрҙе атанылар. Тикшереүселәр быны билдәләгәндә тормош...\nБатыр үҫтергәнһең икән, ял ит! 18.02.2019 // Йәмғиәт\nРадий Хәбиров тиҙ арала Афған һуғышында һәләк булған хәрбиҙәрҙең ата-әсәләренә урындағы...\nПодъезығыҙ ни хәлдә? 18.02.2019 // Йәмғиәт\nРадий Хәбиров чиновниктарға күп фатирлы йорт подъездарына барып күрергә, уларҙың торошон тикшерергә...\nДенге биҙгәген йоҡтороп ҡуйма! 18.02.2019 // Йәмғиәт\nҠулланыусылар хоҡуғын яҡлау һәм кеше именлеген күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт Рәсәй граждандарына...\n“Туҙанға батып ятһағыҙмы...” 18.02.2019 // Йәмғиәт\nБашҡортостан Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы...\nТәртипкә килтереүе ҡыйынмы ни?.. 18.02.2019 // Йәмғиәт\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров оператив кәңәшмәлә Хөкүмәттең...\nБыныһы ла Ҡазанға китмәһен... 18.02.2019 // Йәмғиәт\nӨфөләге Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры бинаһы янындағы аллеяла күренекле яҡташыбыҙ, бейеүсе...\nҠойроғона баҫтылар... 18.02.2019 // Йәмғиәт\nӨфөлә йәшәгән ханым егерме йыл элек наркотик һатыуҙа тотолоп, уға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатыла....\nАҡ бал кемгә оҡшамаһын! 18.02.2019 // Йәмғиәт\n13 – 15 февралдә Италияның Рим ҡалаһында ҡортсолоҡ буйынса халыҡ-ара симпозиум үтте....


Өфөлә йыл башынан алып икенсел торлаҡҡа хаҡтар 12 процентҡа артты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n10:37, 27 декабря 2010 Иҡтисад\nБер бүлмәле һәм күп бүлмәле фатирҙарға хаҡтар — 0,9 процентҡа, ике бүлмәлеләргә — 1,1 процентҡа, өс бүлмәле фатирҙарға бер процентҡа күтәрелгән. Йыл башынан алып бөтә төрҙәге фатирҙарға хаҡтар 12 процентҡа артҡан.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанова мәғлүмәте буйынса, бөгөнгө көндә иң арзан өс бүлмәле фатир 800 мең һумға тәҡдим ителә. Был 45 квадрат метрлыҡ фатир К.Маркс урамында урынлашҡан. Иң ҡыйбат фатир 20 миллион һум тора. Ул дүрт бүлмәле, дөйөм майҙаны — 230 квадрат метр, М.Кәрим урамында урынлашҡан.\nИң арзан бүлмә Башҡортостандың баш ҡалаһында 500 мең һум тора. Ул Интернациональ урамында урынлашҡан. Майҙаны 12 квадрат метр тәшкил итә. Иң ҡыйбат бүлмә — Йәштәр бульварында, хаҡы — 1250 мең һум, майҙаны — 17,2 квадрат метр.


Хаҡтар: беҙҙә арта, Европала кәмей... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Хаҡтар: беҙҙә арта, Европала кәмей...\nХаҡтар: беҙҙә арта, Европала кәмей... 30.08.2013 // Иҡтисад\nРәсәй иҡтисадының үҫеше һуңғы осорҙа тойолмаһа ла, инфляция, киреһенсә, күҙгә күренеп тигәндәй артыуын дауам итә. Быны ил етәкселеге лә танырға мәжбүр булды. Мәҫәлән, статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, беҙҙә йыл башынан инфляция кимәле, Европалағы менән сағыштырғанда, 15 тапҡырға шәберәк артҡан (Рәсәйҙә 4,4 процентҡа үҫһә, Көнбайыш илдәрендә – ни бары 0,3 процентҡа ғына). Ғәжәпләнерлек тә шул...\nИнфляция Көнбайышҡа кәрәгерәк\nӘммә, ҡайһы бер иҡтисадсылар фекеренсә, Көнбайышҡа маҡтанырға сәбәп юҡ – Европа ла торғонлоҡ осорон кисерә. Йәнәһе, шуға ла был илдәрҙә инфляцияны көтөп ала алмайҙар: баҡһаң, ул етештереү сәнәғәтенә саҡ ҡына булһа ла этәргес бирергә тейеш. Ә июлдә Европаның күп илдәрендә, киреһенсә, дефляция күҙәтелгән, йәғни хаҡтар аҫҡа тәгәрәгән. Беҙ иһә бының менән маҡтана алмайбыҙ, сөнки илебеҙҙә хаҡтар артыуы дауам иткән.\nРәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығының йәй уртаһындағы белдереүенә ярашлы, быйыл инфляция кимәле илдә яҡынса 6 процент тәшкил итәсәк. Уның башлығы Алексей Улюкаев фекеренсә, икенсе ярты йыллыҡта хаҡтар төшөүе күҙәтелергә тейеш, ә бына 2014 йылда инфляция 4 – 4,5 проценттан да артмаясаҡ. Әммә чиновниктың был һүҙҙәренә белгестәр әллә ни ышанып бөтмәй. “Газға, һыуға, электр энергияһына, йылыға, торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәргә хаҡ рәсми инфляция күрһәткестәренән ике тапҡырға тиҙерәк артҡанда, яҡын арала инфляцияның кәмеүе тураһында һүҙ ҙә булыуы мөмкин түгел”, – ти улар. Белгестәр фекеренсә, быға төшөнөү өсөн Рәсәйҙең 2030 йылға тиклемге социаль-иҡтисади күҙаллау программаһына бер ҡараш ташлау ҙа етә: унда 17 йыл дауамында халыҡ өсөн газ – 5, электр энергияһы 4,5 тапҡырға ҡиммәтләнәсәк тип әйтелгән.\nХаҡтар бер беҙҙә генә артмай: мәҫәлән, йыл башынан ул Төркиәлә – 4,2, Мальтала – 4,7, Белоруссияла 8 процентҡа үҫкән. Ә аҙыҡ-түлектең ҡыйбатланыуы Эстония (5,5 процент), Словакия, Словения, Финляндия һәм Чехияла (3,6 – 3,8 процент) күҙәтелгән. Дефляция (хаҡтар төшөүе) иһә Италия, Греция, Бельгия һәм Испания кеүек илдәргә хас булған.\nБензиндыҡы артмаясаҡ та, төшмәйәсәк тә\nДмитрий Медведев “бензинға хаҡ төшмәйәсәк” тип белдерҙе. Әммә, уныңса, яғыулыҡтың ҡиммәтләнеүен дә көтөргә кәрәкмәй. Ил Премьер-министры хоҡуҡ һаҡлау органдарын хаҡтарҙы бер сәбәпһеҙ арттырыусыларҙы “ауыҙлыҡларға” саҡырҙы.\nХөкүмәт башлығы фекеренсә, бензинға хаҡ артыуы – тәбиғи иҡтисади процесс, нефткә хаҡ төшөүе генә был йәһәттән бер ни тиклем йоғонто яһай ала. Әммә бындай күренеш Рәсәй иҡтисадына кире эҙемтәләр генә килтерәсәк.\nИюлдәге үҙгәрештәр бик күптәр өсөн көтөлмәгән хәлгә әйләнде: айҙың һуңғы аҙнаһы эсендә генә бензин – уртаса 0,5 процентҡа, дизель яғыулығы 0,3 процентҡа ҡиммәтләнде. Был яңылыҡ автоһәүәҫкәрҙәрҙе шатландырманы, әлбиттә.\nТағы бер хәтәр яңылыҡ: йылдың өсөнсө сирегендә Рәсәйҙә бензинға ҡытлыҡ башланыуы ла ихтимал – был турала “РБК” каналы хәбәр итте. Баҡһаң, Белоруссияла эшкәртелгән нефткә ҡытлыҡ төп сәбәбе икән. Әгәр күрше ил экспортты арттыра алмаһа, яғыулыҡҡа дефициттан барлыҡҡа килгән зыянды Рәсәй халҡы үҙ елкәһендә татыясаҡ.\nӘммә Рәсәйҙең Энергетика министрлығында хәлде ҡуйыртмаҫҡа саҡыралар. Уларҙың фекеренсә, илдең яғыулыҡ баҙарында һиллек хөкөм һөрә. Шулай уҡ хаҡтарҙың тотороҡланыуы тураһында белдерәләр. “Күрелгән саралар һөҙөмтәһендә күмәртәләп һатып алыу баҙарында “АИ-92” маркалы бензин – 5,5, “АИ-95” 6,5 процентҡа арзанайҙы. Шулай уҡ компаниялар нефть продукттарын экспортлау күләмен 210 мең тоннанан 50 мең тоннаға ҡәҙәр кәметте. Һөҙөмтәлә эске баҙар яғыулыҡ менән тейешле кимәлдә тәьмин ителде”, – тиҙәр министрлыҡта. Шулай ҙа, белгестәр фекеренсә, бензиндың хаҡы йыл аҙағынаса 33 һумға барып баҫыуы ихтимал.


Версия 0.8.3 – Ортон был виджет\nМөмкин 30, 2012 буйынса офер 11 Комментарий\nБыл версияһы исправлено ҡайһы бер хаталар һәм добавлена ярҙам итеү яҡшы ортон мөмкинлек урнаштырырға виджет пост эсендә\nМәҫәлән, был -:\nПотаенной Нигеҙендә: Релиз иғландар Менән Этегами: незначительный, релиз, ортон\nӘйтә аласыз миңә, әгәр был плагин ҡулланыла Curl һәм ҡуллана libcurl ?\nМинемсә, libcurl ҡуллана функцияларын китапхана phpcurl\nҠасан жыйынһыҙ яңы сығарыу версияһын, барлыҡ атам?\nУл шул тиклем ғына әҙер буласаҡ… 🙂\nУнда беҙ булдырабыҙ белергә тураһында күберәк ортон?\nМәҫәлән, нисек ҡуйырға, уны WP менюҙы алдан уҡ тупланған?\nӘ ни өсөн флагтар түгел отображаются, мин уның ҡулланам (бары флажок)?\nҺеҙ күрергә барлыҡ нескәлектәре тураһында ҡыҫҡа ҡа http://trac.transposh.org/wiki/ShortCodes.\nБелмим, әгәр был мөмкин файҙаланылырға өсөн менюны алдан уҡ тупланған, ләкин һеҙ мәңге ауыҙ атаһыҙ.\nӘгәр флагтар буласаҡ отображаться, ебәрергә URL-адресын яуап итеп, мин булырмын бик шат был ҡарарға.\nБына һылтама, һәм һеҙ күрергә флажок уң үрге посадында.\nҠыҫҡа һәм бар минең\n[ТП № - лы ҡарары виджет="flags/tpw_flags_css.php"]\nҺүҙ уңайында, һеҙҙең маддәһе тураһында шорты һеҙ һөйләгеҙ, был-береһе булараҡ, бик күп вариант виджет ҡулланыу, тик юҡ, башҡа бер төрлө лә инструкциялар, нисек уны үҙгәртеү. Мәҫәлән, шул тиклем бөтөрә ҡайһы бер флагтар, форматирование үҙгәртеү, раскрывающая дисплей, һ. б.?\nШулай ҙа Мин алды ла ссылку, зинһар өсөн, ҡарағыҙ әле беҙҙең менән элемтәгә керергә формаһы.\nкилгәндә сағылыш табырға тейеш флагы, виджет ғына күрһәтә телдәр ул, һеҙ улар настроить уны настройках.\nраскрывающийся меню һәм башҡа виджеты мөмкин һайлап ярҙамында алына башҡа файлдың виджет, ҡарағыҙ поддержки плагина виджеты\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, түгел, үҙ эсенә ссылку. Был - http://bit.ly/QnJWAf\nТағы юҡ, флагтарын ғына булһа ла.\nҒәфү итегеҙ, миңа ҡалһа, һеҙгә мөрәжәғәт итергә, бәлки исемендәге буйынса?\nЯбай ғына тип йырҙары, ссср бик күптән, сөнки минең исемгә һәм transposh плагин, ул активировать, меню һул яҡтан был прибор юҡҡа сыға панелдәр. Ҡасан плагин deactiveated, менюға йәнә лә уяна. Һеҙҙең идея бар, нимә өсөн?\nБына пар тәҡдимдәр алырлыҡ байтаҡ яҡшыртырға юзабилити плагина һәм мәжбүр итә мине тәҡдим итергә уның үҙенең хеҙмәттәштәренә һәм партнерҙарына. (Ә был тәҡдим ителде элек, әммә мин был турала бер ниндәй ҙә мәғлүмәт тапмаған).\n1. Тормошҡа ашырырға клавиатура һәм башҡа ысулдар булһын өсөн, тиҙ арала күсергә кәрәк текстового блогы яңыртыуҙы ҡул менән биттә күсерергә.\n2. Эшләргә плагин аңлай адрестары, электрон почта, URL-адрестар контент һәм башҡа, ул тейеш түгел, шунда-йә булырға күсерелде.\n3. Үҙ эсенә копию копировать-вставить йыш-йыш сәхифәне тәржемә итеү. Ҡайсағында еңелрәк күсерергә ваҡытында тирә-яҡ редакторы, һәм ҡайһы ваҡыт һеҙҙә бар бит тәржемә әҙер.\nҠайтасаҡ менән артыҡ!


6 Июль , 14:37\nБауыр циррозы, йөрәкте май бөрөүе, иҫ юғалыу, фекерләү боҙолоу – һыра эсеүҙең эҙемтәләре.\nШулай уҡ ул йөрәк эшмәкәрлеген ҡаҡшата, йәғни йөрәк ҡыуышлығы киңәйә, көбөһө ҡалыная, йөрәк мускулында некроз – туҡымаларҙың үлеүе күҙәтелә. Һыраны күпләп эсеү рентгенологтар «һыра (үгеҙ) йөрәге» йәки «капрон ойоҡ» синдромы тип атаған күренешкә алып килә. Был үҙгәрештәр һыра составында күперек стабилизаторы сифатында ҡулланылған кобальт булыуына бәйле. Әлеге ағыулы матдә һыра эсеүселәрҙә тейешле норманан 10 тапҡырға артыҡ. Бынан тыш, кобальт ашҡаҙан һәм ҡыҙыл үңәстә елһенеү барлыҡҡа килеүгә булышлыҡ итә. Организмға эләккәс, һыра тиҙ арала ҡан тамырҙарын тултыра. Был иһә тамырҙарҙың варикоз киңәйеүенә һәм йөрәк сиктәренең киңәйеүенә килтерә, йөрәк саманан тыш ҙурая, миокард бәлтерәй, ҡан әйләнеше насарая. Ҡыҫҡаһы, «тере мотор» функцияһы юғала.\nШулай уҡ организмда (күберәк бауырҙа) патологик матдә туплана. Ул йыш һыра эскән ирҙәрҙең организмында метилтестостерон (ирҙәрҙең төп енес гормондары) барлыҡҡа килеүен тотҡарлай. Һыралағы фитоэстроген (ҡатын-ҡыҙ енес гормондары аналогы) ирҙәрҙе аҡрынлап феминизацияға килтерә. Уларҙа ҡатын-ҡыҙ тибы буйынса янбашҡа, уның ҡырҙарына май ултыра, һөт биҙҙәре ҙурая (гинекомастия), янбаштар киңәйә – эстән дә (генетик кимәлдә), тыштан да ҡатын-ҡыҙға оҡшай (ҡатыншаға әйләнә) башлай. Ундайҙар «һыра стажы»на 15 – 20 йыл тулыуға кәрһеҙгә әйләнә. Германияның беренсе рейхсканцлеры Бисмарк шундай аңлатма бирә: «Һыранан ялҡауға, аңраға һәм көсһөҙгә («импотент» мәғәнәһендә) әйләнәһең». Ә һыра яратҡан гүзәл заттарҙа иһә яман шеш менән ауырыу һәм түлһеҙлек ихтималлығы арта, әгәр имеҙеүсе ҡатын булһа, балаһының эпилептик тартышыу менән яфаланыуы бар. Шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙың тауышы тупаҫлана, «һыра мыйыҡтары» үҫә.\nҠыҫҡаһы, һыраның организмға зарары бик киң: баш мейеһе күҙәнәктәре үлә; арҡа мейеһенең функциялары боҙола; бауыр циррозы, гепатит, панкреатит, гастрит, невропатия күҙәтелә; ишетеү һәм күреү анализаторҙары ҡаҡшай.


Өфөләге аэропорт комплексын реконструкциялауға 3,5 миллиард һум йүнәлтеү күҙаллана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөләге аэропорт комплексын реконструкциялауға 3,5 миллиард һум йүнәлтеү күҙаллана\n15:43, 11 ноября 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 11 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалия Вәлиева/.\nӨфөләге аэропорт комплексын реконструкциялауға 3,5 миллиард һум йүнәлтеү күҙаллана. Дәүләт килешеүен төҙөү һәм төҙөлөш-монтажлау эштәре башҡарыу хоҡуғына конкурс дәүләт һатып алыуҙары сайтында иғлан ителгән.\nЭштәргә заказ биреүсе – Федераль һауа транспорты агентлығы. Заявкалар 28 ноябргә тиклем ҡабул ителә, 8 декабрҙә ҡарала. Эштәрҙе килешеү төҙөгәндән һуң 718 көндән (ике йылға яҡын) тамамлау планлаштырыла.\nРеконструкциялау проекты йәмәғәт тикшереүен үткән. Йәмәғәт тикшереүҙәренең тәүге этабы 2014 йылдың 3 октябрендә уҙғарылған. Тикшереү барышында рәсми сайтта иҫкәртмәләр һәм тәҡдимдәр булмаған. Асыҡ тыңлауҙар 2014 йылдың 3 октябрендә заказ биреүсенең урынлашыуы буйынса Мәскәүҙә үткән, асыҡ тыңлауҙар ҡатнашыусылары килмәгән, тикшереү предметы буйынса башҡа иҫкәртмәләр һәм фекерҙәр булмаған.\nРеконструкциялау буйынса эштәр федераль бюджеттан финанслана.\nӘлеге ваҡытта Өфө аэродромында ике осоу-ултырыу һыҙаты бар. Беренсеһе 1962 йылда файҙаланыуға тапшырылған, уның оҙонлоғо 2513, киңлеге 49 метр тәшкил итә. 3760 метр оҙонлоҡтағы һәм 45 метр киңлектәге икенсе осоу-ултырыу һыҙаты 1991 йылда файҙаланыуға тапшырылған.\nТеги: реконструкция,«Өфө» аэропорты


Өфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылды\n10:23, 25 марта 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 25 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n24 мартта Өфөлә оркестрҙар һәм музыка ҡоралдары ансамблдәренең «Урал ауазы» II халыҡ-ара конкурс-фестивале асылды. Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика музыкаль тәрбиә биреү гимназияһында конкурс тыңлауҙары бара. Рәсәй һәм сит ил ҡалаларынан 30-ға яҡын ижади коллектив килгән. Матбуғат конференцияһында ойоштороусылар һәм ҡунаҡтар журналистар менән аралашты.\n— Был конкурс тап оркестрҙар һәм ансамблдәр өсөн ойошторолған. Рәмил Ғәйзуллин сараны юғары кимәлгә күтәргән — бында төрлө төбәктәрҙең халыҡ-ара кимәлдәге оркестрҙары ла, студенттарҙыҡы ла ҡатнаша. Башҡортостан оркестрҙар мәҙәниәте үҫешенә ҙур өлөш индерә, — тип иҫәпләй Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Владимир Лавришин.\nКонкурс-фестивалдә профессиональ һәм студент ансамблдәре һәм оркестрҙары, шулай уҡ Башҡортостан, Татарстан, Тыва, Хакасия, Саха (Яҡут) республикаларынан, Силәбе, Свердловск, Һамар, Ырымбур, Ҡурған өлкәләренән, Пермь крайынан, Санкт-Петербургтан, донъяның төрлө илдәренән — Төркиә, Ҡытай, Белоруссия, Әзербайжан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Ҡаҙағстандан солистар ҡатнаша.\n— Иң яҡшыларҙы һайлап алыу еңел булмаясаҡ, сөнки тәүге көндән үк ыңғай тәьҫораттар алдым. Әлбиттә, һөнәри коллективтар студенттарҙыҡынан айырыла. Һуңғыларына башҡарыу оҫталығы теләйем, —тип билдәләне Рәсәйҙең халыҡ артисы, баһалама рәйесе Дмитрий Хохлов.\n— Халыҡ тыныс йәшәгән, эшләгән һәм ижад иткән ерҙә генә ошондай күләмле саралар уҙғарыла. Конкурстың программаһынан күренеүенсә, яңы коллективтар ҙа килгән. «Урал ауазы» фестиваль-конкурсының үҙ йүнәлеше, маҡсаттары һәм бурыстары, юғары статусҡа эйә булыуы шатландыра. Сараның музыкаль тәрбиә биреү мәктәп-интернатында үткәрелеүе бик мөһим. Беҙгә йәшәү, репетициялар һәм сығыш яһау өсөн бөтә шарттар тыуҙырған мәктәп хеҙмәткәрҙәренә рәхмәт әйткем килә, — тине Үзбәкстандың халыҡ артисы, профессор Фарух Садыков.\n«Урал ауазы» проектының авторы һәм художество етәксеһе, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмил Ғәйзуллин хәбәр итеүенсә, фестивалдә коллектив етәкселәре үҙҙәренең репертуарындағы әҫәрҙәр яҙмаһы менән алмаша. Рәмил Ғәйзуллиндың Истанбул консерваторияһы профессоры Джихан Юртчу менән берлектәге номеры гала-концерттың иң сағыу номерҙарының береһе булмаҡсы.\n26 мартта Башҡорт дәүләт филармонияһында үтәсәк гала-концертта конкурс лауреаттары, дипломанттары һәм махсус саҡырылған ҡунаҡтарҙың сығыш яһауы көтөлә.\nТеги: конкурс-фестиваль,халыҡ ҡоралдары оркестрҙары һәм ансамблдәре,урал ауазы


17:08, 23 сентябрь 2017 версияһы\n16:33, 23 сентябрь 2017 версияһы (төҙәтеү)\nә (Азат Хәлилов Бородино яланы куңелдәрҙе яуланы битенең исемен үҙгәртте. Яңы исеме: Бородино яланы күңелдәрҙе яуланы: Орфографик хата…)\n17:08, 23 сентябрь 2017 версияһы (төҙәтеү) (кире алыу)\nә (→Бородино яланы куңелдәрҙе яуланы)\n==Бородино яланы куңелдәрҙе яуланы==\n3-7 сентябрҙә Мәскәү өлкәһенең Можайск райондағы «Бородино яланы» дәуләтдәүләт музей-ҡурсаулығы биләмәһендә «Бородино көнө-2014» халыҡ-ара хәрби-тарихи реконструкция фестивале уттеүтте.\nБында, дөйөм майҙаны 11 мең га ер биләмәһенең һәр ҡарыш ере хәтер һаҡлай. Һауаһы илаһи ҡөҙрәт менән тулышҡан музей-ҡурсаулыҡ тупрағы 1812 йылдағы тарихи Бородино һуғышында һәләк булған яугирҙарҙың ҡаны менән һуғарылған. Был ерҙәрҙә бынан 202 йыл элек беҙҙең ата-бабаларыбыҙың да ҡан-тирҙәре аҙ таммаған. 1812 йылдың 26 авгусында (7 сетябрендәсентябрендә) булған Бородино һуғышында 1-се башҡорт атлы полкы ла ҡатнаша. Француздарҙың ҡыҫымы аҫтында Мәскәүгәсә сигенеп килгән Рус армияһының арьергардында был полк атаман М.И. Платов етәкселегендәге Дон казактары корпусында ҡыйыу хәрәкәт итә. Бородино һуғышы барған көндө тарихи һуғыштың уртаһында ҡайнашмаһа ла, Рус Армияһының уң флангыһындағы Маслов нығытмаларында үҙ позицияһын уяу һаҡлай, дошманды тылға үткәрмәү өсөн дозорҙа тора, рейдтарҙа ҡатнаша. Бородино һуғышының иртәгәһе көнөндә позицияларын ҡалдырып, маневр яһаусы Рус Армияһының тылдарында француздар менән бәрелештәргә кереп, уның ихтибарыниғтибарын төп көстәрҙән ситләтә.\nБашҡорт яугирҙарының үҙҙәренә ҡуйылған бурысты намыҫ менән үтәүҙәрендә тарихсыларҙың да, мемуаристарҙың да һис шиге юҡ. Юҡҡамы ни, башкомандующий фельдмаршал М.И. Кутузовтың нәҡ Мәскәү янындағы һуғыштар өсөн башҡорттарға: “Минең һөйкөмлө башҡорттарым, бик яҡшы һуғышаһығыҙ, маладис!”, тип маҡтап өндәшкән һүҙҙәрен халҡыбыҙ ике тиҫтәнәнбыуаттан ашыу йылдар үтһә лә күңеле түрендә ҙур баһа итеп һаҡлай, йырға һалып йырлап йәшәй бит.\nБыйылғы фестивалгә әҙерлек клуб ағзалары тарафынан йыл дауамында барҙы, ҡатнашыу өсөн саҡырыу ҙа ваҡытында килде. Тик финанс ҡытлығын кисереү, ярҙам өмөт иткән бағымсыларыбыҙҙың беҙҙән бөтөнләй ситләшеүе хәлде бер аҙ ауырлаштырһа ла, беҙ «1-се Башҡорт атлы полкы – “Любизар” хәрби-тарихи клубы ағзалары, был сарала мотлаҡ ҡатнашырға тейешлегебеҙҙе аңлап, маҡсатыбыҙҙан тайпылманыҡ. Ата-бабаларыбыҙ 202 йыл элек нәҡ ошо урындарҙа үҙ эҙҙәрен ҡалдырған, ғәзиз ҡандарын, хәләл тирҙәрен түккән, Ватанды һаҡлар өсөн йәндәрен аямай яуҙарҙа айҡашҡан. Беҙ ҙә үҙебеҙҙе тиңдәр араһында тиң тойоп, мотлаҡ ҡатнашырға, рус ғәскәрҙәре сафында үҙ урыныбыҙҙы алырға, ятып ҡалғансы - атып ҡалырға тейешбеҙ, тип маҡсатыбыҙға ынтылдыҡ.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/16960»


Өфөлә 39 йәшлек ир төҙөлөш ҡарауылсыһына бысаҡ менән ташланған. Объект тимер юл станцияһы янында, кеше күп йөрөмәгән ерҙә урынлашҡан.\nӨлкән йәштәге иргә кеҫәһендә аҡса һәм телефон ятҡан курткаһын сығарып биреүҙән башҡа сара ҡалмай. Зыян күреүсе әйтеүенсә, енәйәтсе иҫерек булған.\nБәхеткә, бурҙың шатлығы оҙаҡҡа һуҙылмай. Урындағы участка полицейскийы Анатолий Гладышев уның шәхесен тиҙ арала асыҡлай. Ирҙең билдәләре буйынса, хоҡуҡ һаҡсыһы яҡын-тирәләге урамдарҙың береһендә йәшәүсене таный. Свердловск өлкәһенән килгән ир элек тә «Енәйәт кодексы»ның төрлө статьялары буйынса хөкөмгә тарттырылған булған.\nАнатолий Гладышев, Өфө ҡалаһы буйынса эске эштәр министрлығы идаралығының Калинин районы полиция бүлеге өлкән участка уполномоченныйы: «Уны ҡулға лыу өсөн махсус бығауҙар ҡулландыҡ. Сөнки күҙалланынса, ул кешелә бысаҡ булыу ихтималлығын белә инем. Бәхеткә, хафаланыу бушҡа булды».\nҠулға алыныусы әйтеүенсә, хилаф эшкә уны эсергә яратыуы этәргән. Уға һөжүм итеү статьяһы буйынса иркенән мәхрүм ителеү янай.


Рөстәм Хәмитов йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән Өфөнөң мәҙәни һәм тарихи мираҫы объекттарын һаҡлау мәсьәләләрен тикшерҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән Өфөнөң мәҙәни һәм тарихи мираҫы объекттарын һаҡлау мәсьәләләрен тикшерҙе\n12:46, 3 апреля 2015 Йәмғиәт\n2 апрелдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән Өфөнөң мәҙәни һәм тарихи мираҫы объекттарын һаҡлау һәм тергеҙеү мәсьәләләрен тикшерҙе. Өфөлә йәшәүсе Майя Малина республика Башлығына «иҫке Өфө»нөң үҙәген тергеҙеүҙе һорап мөрәжәғәт иткән. Фекер алышыуҙа хат авторынан тыш, ҡала хакимиәте ҡарамағындағы Мәҙәни ҡомартҡыларҙы һәм архитектура һәйкәлдәрен һаҡлау буйынса йәмәғәт советы ағзалары Владимир Захаров һәм Александр Лебедев, шулай уҡ Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һәм Өфө мэры Ирек Ялалов ҡатнашты.\nМайя Малина Аксаков урамында, мәҙәни мираҫ объекты булып торған йортта йәшәй. Хәҙерге көндә бина йәшәүгә яраҡһыҙ тип табылған һәм граждандарҙы авария хәлендәге торлаҡ фондынан күсереү буйынса төбәк адреслы программаһына индерелгән. «Иҫке Өфөнөң» тарихи йөҙөн киләсәк быуындар өсөн һаҡлап ҡалыу теләге Майя Малинаны хат яҙырға мәжбүр иткән.\n– Ҡалабыҙҙа алып барылған «тығыҙ» төҙөлөш мине борсоуға һала, – тип һөйләне Майя Малина. – Уларҙың ҡайһыларына ҡарауы ла ҡыҙғаныс. Киләсәк быуындарға нимә тороп ҡала һуң?\nРөстәм Хәмитов бындай төҙөлөшкә ҡарата әйтелгән тәнҡит һүҙҙәре менән ризалашты.\nРеспублика Башлығы билдәләүенсә, архитектура ҡомартҡылары булып һаналған йорттарҙа йәшәүселәрҙе күсереү, уларға уңайлы шарттар тыуҙырыу зарур. Ә ҡалған ҡоролмаларҙы элекке хәленә ҡайтарып, йәмәғәт ойошмалары, офистар йәки учреждениеларға тапшырырға кәрәк.\nКрайҙы өйрәнеүсе, «Өфөнөң архитектураһын яҡлау» йәмәғәт хәрәкәте етәксеһе Владимир Захаров баш ҡалала архитектура һәйкәлдәрен үҙ эсенә алған туристик кластер булдырырға тәҡдим итте.\n– Октябрь революцияһы, Гоголь, Аксаков урамдарындағы «Иҫке Өфөнө» хәтерләтеп торған ҡайһы бер ҡоролмаларҙы һаҡлап ҡалыу мөһим, – тине крайҙы өйрәнеүсе.\nӨфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының Туризм һәм коммуникациялар институты «Туризм һәм ҡунаҡсыллыҡ» кафедраһы доценты Александр Лебедев ҡала төҙөлөшө ҡануниәтенең камил булмауы һәм мәҙәни-тарихи мираҫты һаҡлау һәм тергеҙеү өлкәһендә юғары квалификациялы кадрҙар әҙерләү мәсьәләләренә ҡағылды.\nӘминә Шафиҡова менән Ирек Ялалов һуңғы йылдарҙа архитектура һәйкәлдәрен һаҡлау өлкәһендә башҡарылған эштәр һәм яҡын киләсәккә пландар хаҡында һөйләне.\nРеспублика Башлығы Өфөлә генә түгел, башҡа ҡалаларҙа (Стәрлетамаҡ, Бөрө, Белорет, Бәләбәй, Баймаҡ һәм башҡалар), райондарҙа мәҙәни һәм тарихи мираҫ объекттарын асыҡлау һәм паспортлаштырыу өлкәһендә эште әүҙемләштерергә ҡушты.\nРөстәм Хәмитов шулай уҡ бюджет һәм бюджеттан тыш аҡсаларҙы үҙендә туплаясаҡ Архитектура һәйкәлдәрен тергеҙеү буйынса махсуслаштырылған фонд булдырырға тәҡдим итте. Фонд тергеҙеү эштәрен тиҙләтергә мөмкинлек бирер ине. Бынан тыш, фонд аҡсалары иҫәбенә ошо тармаҡ өсөн махсус белгестәр әҙерләргә мөмкин буласаҡ.\n2015 йылдың ғинуар айына ҡарата Өфө биләмәһендә 874 мәҙәни мираҫ объекттары теркәлгән. Уларға архитектура, ҡала төҙөлөшө, тарих, сәнғәт, археология һәйкәлдәре, иҫтәлекле урындар инә. Шуларҙың 307-һе Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекттарының (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларының) берҙәм дәүләт реестрына индерелгән, ҡалған 567-һе асыҡланған мәҙәни мираҫ объекттары булып һанала.\nТеги: архитектура, һәйкәлдәр, бр башлығы


16 Июль 2019, 21:43\n– Бәй, утыҙ йыл бит инде өйгә, әсәй, яңыһын һалырға кәрәк. Улың Себерҙә ун йыл буйы юҡҡа эшләйме ни, кеҫә тулы аҡса, алда бер ай ял, башланмаған йәй. – Шулайын-шулай ҙа, өй һалыу уйын эш түгел бит, улым...\n– Был өйгә сығыуға нисә йыл булды ул? — Диванға һуйлайып, түбә таҡталарын һанап ятҡан Зәйни ҡарашын бәйләмен тотоп ултырған әсәһенә йүнәлтте.\n– Нисә йыл тип ни, һиңә бер йәш ине инде, атлай башлағайның. — Ғәйшә апай улына ғәжәпләнеп ҡараны. — Ниңә улайтып һорайһы иттең әле?\n– Бәй, утыҙ йыл бит инде өйгә, әсәй, яңыһын һалырға кәрәк. Улың Себерҙә ун йыл буйы юҡҡа эшләйме ни, кеҫә тулы аҡса, алда бер ай ял, башланмаған йәй.\n– Шулайын-шулай ҙа, өй һалыу уйын эш түгел бит, улым...\n– Ни-нимәһе бар уның? — Тулҡынланыуҙан тотлоға башлаған Зәйни тороп ултырҙы ла бармаҡтарын берәмләп бөгә-бөгә һанарға кереште. — Өс көн ағас йығаһың да бер аҙна бурайһың. Кү-күтәргәндә өмә әйтәһең. Ана, эшһеҙҙәр ауыл тулы.\n– Әллә тағы, өйөбөҙ торорлоҡ бит әле, улым...\n– Йығылып китмәҫ өсөн кәртәгә һөйәлеп тәмәке тартҡан лесничий күҙҙәрен бәзерәйтеп биш минуттай ҡарап торғас ҡына таныны Зәйниҙе.\n– Ә-ә, сибиряк, сәләм, ни йомош?\n– Өйлөк ағас кәрәк ине, абзый, эште ниҙән башларға икән?\n– Быйылға лимит юҡ, киләһе йылға ла обещать итмәйем, ағасты әҙ бүләләр, ҡустым.\n– Бәй, нишләргә һуң?\n– Һуң уйла, һин бит уҡыған кеше, беҙҙең кеүек иҫерек баш түгел. Ал әйҙә минекен, үҙемә тип шыңғырап торған ҡарағайҙан буратҡайным, ауылдашҡа йәл түгел. Алты йөҙгә генә бирәм!\n– Абзый, был хаҡҡа бит өс-дүрт йорт төҙөп була.\n– Төҙөп ҡара һуң, ҡулыңдан килһә өс-дүрт йортто, ә урманға рөхсәтһеҙ кереп ағас киҫһәң инде, үҙеңә үпкәлә.\n– Ағас йорттоң ғүмере бигерәк ҡыҫҡа, өйҙөң аҫҡы бүрәнәләре серегән икән. — Ишекле-түрле йөрөгән Зәйни әсәһенә төбәлде. — Һалғас-һалғас капитальный булһын ул, әйҙә, кирбес йорт төҙөйөк.\n– Өй һалыу уйын эш түгел бит, улым, күпме кирбесе, башҡаһы кәрәк.\n– Нимәһе бар уның? — Зәйни ҡабынып китте. — Хәҙер элекке дефицит заманы үтте, кирбесен дә, цементын да килтереп кенә бирәләр, аҡса бар бит.\n– Тәк, тәк, ауылыңа тиклем йөҙ егерме саҡрым тиһең инде. – Кирбес заводының мастеры Зәйнигә ғәжәпләнеп ҡарап ҡуйҙы. – Ун машина кирбес алып барыу күпмегә төшәсәген күҙ алдына килтерәһеңме һуң? Ниңә ул йортто ҡалала ғына һалмайһың? Бетон блоктар, цемент ташыу ҙа һиңә алтын хаҡына төшәсәк бит.\n– Ер кәрәк тиһең инде, ҡустым. Рәхим ит, йәштәргә бөтә юлдар ҙа асыҡ беҙҙә, — ҡала хакимиәтенең граждандарҙы ҡабул итеү бүлегендә Зәйниҙе ихлас ҡаршы алдылар. – Ҡайҙа эшләйһегеҙ?\n– Себерҙә әлегә.\n– Ә-ә, тимәк, урындағы бюджет ойошмаларында эшләүселәр кеүек льготаларығыҙ юҡ. Юҡһа беҙ һеҙҙе сиратҡа яҙып ҡуя алыр инек. Ике-өс йыл эсендә ул сират килеп тә етер ине, бәлки.\n– Ә урынды һатып алып булмаймы һуң?\n– Була, әлбиттә, беҙҙә барыһы ла мөмкин. – Алтын тирәсле күҙлек кейгән түңәрәк йөҙлө ир йылмайып ҡуйҙы. – Ер хәҙер аукцион аша һатыла. Гәзит уҡы, Интернеттан ҡарап бар – аукциондар булып тора. Кем күберәк аҡса түләй – ер шуныҡы.\n– Шунан өй һала башларға буламы?\n– Була, әлбиттә. Тик башта геодезистар, БТИ хеҙмәткәрҙәре барып ереңде үлсәргә, тейешле документтар тултырырға тейеш. Бөтә эштәрең бер нисә айҙа теүәлләнәсәк, унан документтарыңды тотоп теркәү хеҙмәтенә барырға кәрәк. Улар ҙа эште бер айҙан оҙаҡҡа һуҙмай. Бынан һуң ер һинеке һанала.\n– Төҙөлөш башларға була инде.\n– Була, тик йорт һалырға рөхсәтте архитекторҙар бирә. Юҡһа, йортоң законһыҙ һалынған тип баһаланасаҡ. Ә рөхсәт алыр өсөн иң башта йорттоң проекты кәрәк. Ә был проектты йөҙ меңгә эшләтеп була, тик ул аҙаҡтан санэпидстанция, янғын һүндереү хеҙмәте һәм башҡа инстанциялар менән килешелгән булырға тейеш. Был эштәрҙе бер-ике йылда атҡарып сығырға мөмкин. Әлбиттә, справкалар артынан байтаҡ йүгерергә тура киләсәк, өҫтәүенә, уларҙың ҡайһы берҙәре бер айға, хатта ун көнгә генә бирелә, шунан срогы сыға, йәғни бер нәмәгә лә ярамай. Аҡсаң да сығыр, сираттарҙа ла торорға тура килер – уның ҡарауы һуңынан өйлө булаһың бит. Тик шуныһын да оноторға ярамай, ер арендаға өс йылға ғына бирелә, өлгөрмәһәң, ергә хоҡуғың юғала ла, бар документтарҙы ла яңынан юлларға тура киләсәк. Онотоп торам, газ үткәргестәр төҙөү, юл һалыу, һыу үткәреү кеүек эштәрҙе ҡала үҙ өҫтөнә ала, коммуникациялар өсөн уҙа барһа 100-150 мең һум ғына түләргә тура киләсәк.\nЭй, ҡустым, ҡайҙа киттең, мин һөйләп бөтмәнем бит әле, кәрәкле документтарҙың яртыһын да әйтмәнем. Эх, ниндәй замана етте, йәштәр боҙолдо, тыңларға ла түҙемлектәре етмәй.\n– Ҡарәле, улым, өй һалайыҡ тип һөйләндең дә хәҙер өндәшмәйһең. Әллә кире уйланыңмы? — Ғәйшә апай бәйләмен ҡуйып әллә ҡасандан бирле тәҙрә аша тышҡа текәлеп торған улына һораулы ҡараш ташланы.\n– Өй һалыу уйын эш түгел бит, әсәй, быныһы ла торорлоҡ бит әле.


Әхмәр Ғүмәр - Үтәбай - Журнал Агидель\nӘйтергә кәрәк, автобиографик әҫәрендә яҙыуынса, тап башҡорттар араһында булыу Лев Толстойҙы үҙ-үҙенә ҡул һалыу уйынан ҡотҡара ла инде. Дуҫы шағир Фетҡа яҙған хатында ул шулай ти: «Һоҡланғыс матур төбәк, үҙенең йәше, байлығы, һаулығы һәм бигерәк тә ябайлығы, халҡының боҙолмағанлығы буйынса әле сафлығын юғалтмаған ҡыҙ кеүек кенә. Һөт менән туҡланыусы скифтар хаҡында ентекле итеп яҙған Геродотты уҡыйым. Улар араһында үҙем хәҙер йәшәйем дә инде. Башҡорттарҙан Геродотлыҡ аңҡый...»\nБашҡорттар араһында йәшәп, кире тормошҡа һәм ижадҡа ҡайтҡан әҙип үҙенең бар донъяға танылған «Һуғыш һәм солох» романына тотона.\nМифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетын быйыл тамамлаусы Ырымбур ҡалаһы егете Вячеслав Чернев менән осрашып, оҙайлы әңгәмәләшеү Лев Толстойҙың нәҡ шул автобиографик әҫәрен иҫкә төшөрҙө лә инде. Ни өсөн тигәндә, башҡорт теле менән ҡыҙыҡһыныуын һәм махсус рәүештә башҡорт телен өйрәнә башлауын Вячеслав тормошоноң тәрән мәғәнәле сәхифәһенә, яҙмышын ҡырҡа боролошҡа алып килеүсе шатлыҡҡа тиңләй. Тағы ла шуныһы: өс сәғәткә яҡын барған әңгәмәлә Вячеслав килтерелгән миҫалдарҙан, цитаталарҙан, репликаларҙан тыш урыҫса бер һүҙ ҙә әйтмәне. «Ағиҙел» журналында Вячеслав Чернев ҡунаҡта булып китте. Башҡорт теле, халҡыбыҙ тарихы, мәҙәниәтебеҙ, башҡорт менталитеты, хәҙерге заман проблемаларыбыҙ хаҡында өс сәғәткә яҡын барған ҡыҙыҡлы әңгәмәлә ул (килтерелгән миҫалдарынан, цитаталарҙан, репликаларҙан тыш) телмәрендә бер урыҫ һүҙе лә ҡулланманы. Уның менән булған әлеге әңгәмәне уҡыусыларыбыҙ иғтибарына тәҡдим итәм. Вячеслав Чернев 1994 йылдың 11 декабрендә Ырымбурҙа тыуған. БДПИ-ға уҡырға килгәнсе Ырымбур дәүләт университетының роман-герман телдәре факультетында белем алған.\n– Вячеслав, һин ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында башҡорт йәмәғәтселегендә танылыу яулап өлгөрҙөң. Быға һин ҡайһы бер башҡорттар үҙҙәре лә илтифат итеп бармаған башҡорт теленә ҡарата булған ихтирамлы мөнәсәбәтең менән өлгәштең. Бик хуп. Һәр бер йорттоң нигеҙе, йылғаның сығанағы булған һымаҡ һинең башҡорт телен өйрәнә башлауыңа нимә сәбәпсе булды? Һәр хәлдә, осраҡлы ғына йә булмаһа, башҡа эшең булмағандан ят телде өйрәнә башламайһың инде ул...\n– Тормош һәр төрлө осраҡлыҡтарҙан торһа ла, башта үҙең өсөн ят булып тойолған телде өйрәнә башлау осраҡлы булмайҙыр ул. Ни өсөн тигәндә, төрки телдәре менән мин ун бер йәшемдә үк махсус рәүештә мауыға башланым. Милләте буйынса татар Ихсанова Флүрә Ҡасим ҡыҙы Ырымбурҙың мин белем алған мәктәптә математиканан уҡыта ине. Математика фәнен яратҡас, мин уның өҫтәмә дәрестәренә йөрөй башланым һәм татар теле менән дә ҡыҙыҡһынып киттем. Уҡытыусым миңә «Татарса һөйләшергә өйрәнеү» китабын да биргәйне. Сприпкала уйнарға ла өйрәнә инем. Шул саҡта ҡулыма ноталар йыйынтығы килеп эләкте. Йыйынтыҡ ике телдә ине. Бер яғында урыҫ телендә яҙылһа, икенсе яғындағы яҙыуҙы ниндәйҙер төрки телдә икәнлеген асыҡланым. Был төрки телендәге «ҙ», «ҫ» хәрефтәренә иғтибар иттем. Флүрә Ҡасим ҡыҙы йыйынтыҡтың икенсе теленең башҡорттоҡо икәнлеген әйтте. Шунан яйлап башҡорт теле тураһында мәғлүмәт туплай башланым. Иң тәүҙә «Башҡорт википедияһы» менән таныштым. Ул ваҡытта был википедияла 300-ләгән генә мәҡәлә бар ине. Тора-бара мин «Башҡорт википедияһы»ның хакимы, йәғни администраторы булып киттем. Хәҙерге ваҡытта википедияла 34 меңдән ашыу мәҡәлә бар.\n– Һин белем алған педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетына уҡырға килеүсе ҡаҙаҡ егеттәре һәм ҡыҙҙары 2-3 ай эсендә башҡорт телендә иркен аралашырға, һөйләшергә өйрәнә тиҙәр. Әлбиттә, бында уларҙың телгә тиҙ өйрәнеүендә ҡаҙаҡ һәм башҡорт телдәренең яҡынлығы булышлыҡ итәлер, икенсенән, уларҙың факультетта белем алыусы башҡорт йәштәре менән бер тел мөхитендә аралашып йәшәүе лә ҙур роль уйнайҙыр. Ә бына башҡорт тел мөхите үтә һирәк булған Ырымбур ҡалаһында йәшәп һәм уҡып, һин нисек итеп ҡыҫҡа ғына арала башҡорт телендә һөйләшергә, уҡырға-яҙырға өйрәндең һуң?\n– Мин башҡорт телен өйрәнеүгә теория аша килдем. Был маҡсатымды тормошҡа ашырыуымда «Башҡорт википедияһы» ҙур таяныс булды. Башҡорт теле грамматикаһын Интернеттан алдым да, шундуҡ википедияға мәҡәләләр яҙа башланым. Иң башта грамматикам ныҡ аҡһағас, бер нисә мәҡәләмде юйҙылар. Һуңынан мәҡәләләремде төҙәтә башланылар, юймаҫҡа тырыштылар. Был миңә үҙемдең хаталарымдан ҡотолорға ярҙам итте. Башҡорт теленең төҙөлөшөн, уның асылын ошо рәүешле төшөнә башланым. 500-се мәҡәләм унда инглиз теле хаҡында булды. Тәүге осорҙа мәҡәләләр яҙғанда бар иғтибарымды грамматикаға йүнәлтеп, уларҙың йөкмәткеһенә айырата иғтибарым аҙ ине. Хәҙер иһә, ике йәһәттән дә камиллашыу өҫтөндәмен.\n– Татар телен белгән башҡа милләт вәкилдәре, бигерәк тә урыҫтар, сыуаштар, мариҙар татар телен өйрәнеү башҡорт телен өйрәнеүгә ҡарағанда еңелерәк булыуын әйтәләр. Быны улар башҡорт телендәге әйтелеше үҙҙәре өсөн ауыр бирелгән үҙенсәлекле «ҙ», «ҫ», «ҡ», «һ», «ғ» өндәренә бәйләп аңлата. Бына һинең, татар телен дә яҡшы белгән кеше булараҡ, был мәсьәләгә ҡарата фекерең нисегерәк? Башҡортсаға өйрәнеү, ысынлап та, ауырмы ни?\n– Ике телде лә өйрәнгән кеше булараҡ, мин был фекер менән килешмәйем. Башҡорт телендә һәр бер өн, фонема графикала сағылыш таба. Был телдә «уы» өнөнән тыш, барлыҡ фонемалар өсөн үҙенсәлекле, үҙ аллы хәрефтәр бар. Шуныһы яҡшы һәм уңайлы, йәғни беҙ башҡорт телендә нисек ишетәбеҙ, шулай яҙабыҙ. Мин уҡыған университетта элекке студенттар хаҡында шундай хәлде ишетергә тура килде. Татар милләтле йәки татар тел мөхите араһында йәшәүсе башҡорт милләте вәкилдәре имтиханды татар телендә түгел, ә башҡорт телендә тапшырыуҙы ҡулай күргән. Сәбәбе – графикала. Мәҫәлән, татар телендәге өс өнлө ижек биш хәреф менән яҙыла. Әйтәйек, башҡорт телендәге «ғилми» һүҙе татарса «гыйльми» тип яҙыла. Башҡорт телендә иһә «ғилми» һүҙенең әйтелеше менән яҙылышы тулыһынса тап килә.\n– Бынан сығып нимә әйтмәксе булаһың: татар телен өйрәнер өсөн күп һандағы ҡағиҙәләрҙе, уларға бәйле иҫкәрмәләрҙе ятларға, уларҙы иҫтә ҡалдырырға кәрәк тиһеңме?\n– Нәҡ шулай. Ә башҡорт телендә, алда әйткәнемсә, асылда, нисек ишетәбеҙ, шулай яҙабыҙ. Беҙҙең башҡорт телендә лә иҫкәрмәләр бар, әммә улар бик күп түгел.\nТел ғилеме, нисек кенә булмаһын, совет иле сәйәсәте аҫтында үҫешкән. Шуға күрә был сәйәсәтте үткәреүселәр телдәрҙе өйрәнеү үтә еңел булмаһын өсөн ҡайһы бер хәрефтәрҙе халыҡтарҙың алфавитына индермәй ҡалдырған. Әзербайжандар, мәҫәлән, Сталин үлгәндән һуң «ц», «щ», «е», «ю», «я» хәрефтәрен алфавиттарынан алып ташланы һәм 1954 йылдан башлап уларҙың графикаһы фонетикаға тулыһынса тап килде. Беҙҙә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ундай реформа булманы. Әхмәр ағай, һиңә лә бер һорауым бар: минең телевидение аша алып барған «Башҡорт телен өйрәнәбеҙ» тапшырыуҙарын ҡарап барҙыңмы? Улар хаҡында ниндәй фекерҙәрең бар?\n– Һинең был тапшырыуҙарыңдың уңышлы яғын мин шунда күрҙем: башҡорт теле нигеҙҙәрен һин төрлө милләт вәкилдәренә төшөндөрөргә тырыштың һәм улар туған телебеҙҙе үҙҙәренең туған телдәре менән сағыштырып өйрәнде. Минеңсә, һинең был тапшырыуҙарыңдың уңышы шундалыр тием: һин уларҙы башҡа милләт вәкиле булараҡ, башҡорт телен өйрәнеүҙең төп ауырлыҡтарын һәм нескәлектәрен үҙ практикаңда үтеп әҙерләгәнһең. Әйтәйек, башҡорт кешеһе өсөн бындай нескәлектәр һәм проблемалар бөтөнләй таныш түгел. Сөнки уға туған теле әсә һөтө менән бергә һеңешә, тыуып үҫкән мөхите уны үҙенән үҙе шул телдә һөйләшергә өйрәтә.\nАтаҡлы ҡурайсыбыҙ Юлай ағай Ғәйнетдинов менән ҡурай, милли асыл хаҡында әңгәмә ҡорғанда («Ағиҙел», 2014, 11-се һан, «Баҡыр алтындың варианты була алмай...») шундай фекер әйткәйне: «Ҡайһы берәүҙәр, ҡурай беҙҙең музыка ҡоралы, тип сәхнәгә сығып уйнай, китаптар, энциклопедиялар, белешмәләр сығара ул. Әммә уны нисек кенә үҙләштереп маташмаһындар, ниндәй генә китаптар сығарылмаһын, барыбер ҙә ысынбарлыҡтан китеп булмай. Сөнки ҡурай үҙенең башҡорт ерлегенән башҡа ҡурай түгел. Ҡурайҙы ерлегенән айырһаң, ул биш тишекле һыбыҙғы ғына. «Ерлек» тигән һүҙ үҙенә бик тәрән мәғәнә һыйҙыра. Ерлек – ул беҙҙең тарих, көйҙәребеҙ, ул беҙҙең меңәр йылдар һуҙымында тарихыбыҙҙы, йырҙарыбыҙҙы хәҙергегә килтереп еткергән данлыҡлы ҡурайсылар. Беҙ уларҙың исемдәрен беләбеҙ. Башҡа халыҡтар иһә, был беҙҙең ҡурайсыбыҙ, тип бер кемде лә әйтә алмай, уларҙың ҡурайҙа уйнай торған көйҙәре лә юҡ…» Тағы ла «Башҡорт халыҡ йырын башҡарыр өсөн кәмендә башҡорт булып тыуырға кәрәк», тигән Татарстандың халыҡ артисы Илһам Шакиров. Ә бит ҡурайға, башҡорт халыҡ йырына ҡарата булған ошондай уҡ рухи мөнәсәбәт башҡорт теленә лә ҡағыла. Ни өсөн тигәндә башҡорт телендәге үҙенсәлекле өндәрҙе әйтеп, шул телдә фекер йөрөтөр өсөн ошо халыҡтың тарихын, менталитетын өйрәнмәйенсә, образдарын йөрәгеңә һеңдермәйенсә, был мөмкин дә түгелдер. Йәғни башҡортса механик рәүештә генә һөйләшеп тә, фекер йөрөтөп тә булмайҙыр, тим.\nБына һин, Слава, башҡорт телен өйрәнгәндә был халыҡтың тарихын, менталитетын нисек өйрәндең? Һин башҡортса фекер йөрөтә беләһеңме? Был процестар һиндә нисек барҙы?\n– Әлбиттә, мин башҡортса фекер йөрөтә беләм. Белмәгән булһам, һинең менән һөйләшә алмаҫ инем. Миңә ҡалһа, тел өйрәнеүҙең ике яғы бар. Улар: форма һәм йөкмәтке. Формаға телдең ҡағиҙәләре, нормалары, принциптары инә. Уларҙы белмәйенсә, телде тулыһынса өйрәнеү мөмкин түгел. Ә йөкмәткегә килгәндә инде, ул мөхиткә бәйле. Сөнки мәҙәниәтһеҙ тел булмай. Хатта яһалма тел булып һаналған эсперанто теленең дә үҙ мәҙәниәте бар. Хәҙер был телдә бер нисә миллион кеше һөйләшә.\nМәҙәниәтһеҙ тел булмаған кеүек, тарихһыҙ мәҙәниәт юҡ. Шуға күрә башҡорт телен өйрәнгәндә мин башҡорт халҡының тарихын да өйрәндем. Сөнки тел йөкмәткеһе тарихҡа үҙенән үҙе өйрәтә, ул һуңыраҡ килә. Телде өйрәнер өсөн тарихты махсус өйрәнеү ҙә кәрәкмәй хатта. Тарихтың образдарын белер алдынан беҙ телдең төҙөлөшөн белергә тейешбеҙ. Тел тарихтан айырылғыһыҙ.\n– Мин, мәҫәлән, Баймаҡ ерлегендә, башҡорт теле мөхитендә тыуып үҫһәм дә, үҙ телмәремдә урыҫса һүҙҙәрҙе ысҡындырам һәм, үҙемде нисек кенә контролдә тотһам да, бынан ҡотола алмайым. Был – башҡорт телле башҡорттарҙың күбеһенә хас сифат. Ә бына, һин, Ырымбур ҡалаһының урыҫ теле мөхитендә тыуып үҫһәң дә, башҡортса аралашҡанда бер урыҫ һүҙе лә әйтмәйһең. Үҙеңде нисек контролдә тотаһың? Таҙа башҡортса һөйләшеүеңдең сере нимәлә?\n– Телдең асылы менталитетта һәм уй-фекер ҡалыптарындалыр. Уй-фекер ҡалыптарын ҡабул итмәйенсә, һин теге йәки был телдә һөйләшә алмайһың. Был йәһәттән минең шундай кәңәшем бар: ниндәй телдә һөйләшәһегеҙ, шул телдә уйларға тейешһегеҙ. Мин, мәҫәлән, урыҫса һөйләшкәндә – урыҫса, башҡортса һөйләшкәндә башҡортса уйлайым. Был – үҙенән үҙе килеп сыҡҡан хәл. Мин барлығы 8 телдә иркен аралашам, 15 телде уртаса беләм, тип әйтә алам, ә ябай һорауҙарға яуап бирерлек кимәлдә белгән телдәремдең һаны – 28.\n– Мәсьәлә асыҡлана төшә. Әйтәйек, һин башҡорт телен иң башта уҡ сит тел булараҡ өйрәнә башлағанһың. Ә Рәсәй шарттарында йәшәгән башҡорт кешеһе өсөн урыҫ теле сит тел түгел, ә бала саҡтан, балалар баҡсаһына, 1-се класҡа уҡырға барғандан алып туған тел менән йәнәш өйрәнелгән параллель, халыҡ-ара аралашыу теле. Тап шуның кеүек әгәр ҙә мин һин башҡорт телен өйрәнгән кеүек, әйтәйек, инглиз йә немец телдәрен өйрәнә башлап, телмәремдә немец, инглиз телдәре араһына башҡорт һүҙҙәрен ҡатыштырып һөйләһәм, әйтәйек, «гутен так», урынына «гутен иртә» тип әйтһәм, бик мәрәкә һәм мәғәнәһеҙ бер телмәр килеп сығыр ине. Һинең таҙа итеп башҡортса һөйләшә алыуыңдың бер сере ошонда ла ята буғай. Икенсе бер һорауым: һиндәге полиглотлыҡ нимәнән килә? Һәләттәнме, әллә хәтерҙәнме?\n– Минеңсә, бында һәләттән һәм хәтерҙән бигерәк иң мөһиме теләк кәрәк. Теләк булмаһа, тел өйрәнеп тә, һүрәт төшөрөп тә, ғөмүмән, бер нәмә лә эшләп булмай. Ә башҡорттарҙың үҙ телмәрендә урыҫ һүҙҙәрен ҡулланыуға килгәндә был совет осороноң һөҙөмтәһе. Ишетеүемсә, совет осоронда хатта тик башҡорттарҙан ғына торған коллективтарҙа ла йыйылыштарҙы урыҫ телендә үткәргәндәр. Шуға күрә лә башҡорт кешеһенең урыҫса фекерләгәне һиҙелеп тора. Мәҫәлән, «Һин башҡорт теле буйынса белгес булып китәһеңме?» тип минән башҡорттар һорай. Ошо һөйләмдә нимә тәбиғи түгел, тип иҫәпләйһең?\n– Рәсми кимәлдә булмаған даирәлә башҡорттар үҙ телмәрендә «буйынса» тигән һүҙҙе ҡулланмай шикелле ул.\n– Тап шулай. Был һөйләм башҡортса «Һин башҡорт теле белгесе (башҡорт теленән белгес) булып китәһеңме?» була. Сөнки телдең буйы, арҡырыһы юҡ. Поновский тигән тел белгесе ошондай һүҙҙәрҙе «канцелярщина» тип атап йөрөткән. Ундай һүҙҙәр рәсми ҡағыҙҙарҙа күп йөрөгәнлектән беҙҙең башҡорт теленә лә көсләп индерелгән.\n– «Беҙҙең башҡорт теле» тигән һүҙбәйләнешеңде ишетеүе йөрәккә май булып ятты. Һин башҡорт телендә аралашҡанда, башҡортса фекер йөрөткәндә үҙеңде ниндәй кимәлдә башҡорт итеп тояһың? Был осраҡта үҙеңдең милли асылың онотолоп торамы? Әллә башҡортса ниндәйҙер һүҙҙе әйтер алдынан фекереңде башта урыҫса уйлап тәржемә генә итәһеңме? Был бик ҡатмарлы психологик процесс, күрәһең...\n– Юҡ, улай тәржемә итергә ярамай. Ярамай ғына түгел, был мөмкин дә түгелдер. Сөнки был осраҡта һинең күпселек ваҡытың һәм иғтибарың фекерләүгә түгел, ә тәржемәгә китәсәк. Был осраҡта телмәреңдең логикаһы юҡҡа сығасаҡ, фекерең тарҡаласаҡ. Мин башҡортса һөйләгәндә, әлбиттә, үҙемде башҡорт рухлы кеше итеп тоя аламдыр. Сөнки башта әйткәнебеҙсә, фекер йөрөтөү образға, менталитетҡа һәм тарихҡа бәйле рәүештә генә килеп сыға. Әйтәйек, урам буйлап бер-ике-өс һаңғырау кеше килә икән, ти. Улар үҙ-ара ишара телендә аңлаша-һөйләшә. Улар беҙгә нисек булып күренә?\n– Мәрәкә булып күренә инде. Етмәһә, улар шаяра һымаҡ, башҡа кешеләр алдында ҡыланалар һымаҡ булып күренә әле ул. Икенсенән, маймылдарҙың үҙ-ара аралашыуына, ғөмүмән, уларҙың ҡыланышына беҙ шулай көлөп ҡарайбыҙ. Минеңсә, улар тышҡы ҡиәфәте буйынса нәҡ беҙгә оҡшаған һәм беҙ булып ҡыланһалар ҙа, килеп сыҡмағаны өсөн беҙ уларҙан шулай көләбеҙ шикелле. Кем белә, бәлки, маймылдар үҙҙәре лә беҙҙән «беҙгә оҡшарға тырыша» тип көләлер?\n– Тап шулай. Кеше психологияһы шулай ҡоролған. Әлбиттә, мин башҡортса фекерләһәм дә, һөйләшһәм дә, үҙемдең милли асылымдан бер ҡасан да баш тартҡаным юҡ. Урыҫ телле булһам да, сығышым ҡатмарлы булғас, үҙемде тик урыҫ ҡына тип тоя алмайым. Ҡарт ҡартатайҙарым коми халҡынан сыҡҡан. Ырымбур өлкәһенә күпләп поляктар ҡыуып сығарылғанын да беләм, тимәк миндә поляк ҡаны ла булыуы ихтимал. Шуға күрәлерме миндә милләтселек тигән тойғо бөтөнләй юҡ. Телде, милләтте һаҡларға кәрәк. Был үҙебеҙҙән тора. Милли үҙаң хәҙерге ваҡытта милли сығышҡа туранан-тура бәйле булмауы ла бар. Мәҫәлән, милли сығышы башҡорт булып та, тик урыҫса ғына фекер йөрөткән, тик урыҫ милләтенең мәнфәғәте өсөн йәшәгән әллә күпме кеше бар. Шул уҡ ваҡытта Бөрйән, Баймаҡ райондарында тик башҡортса ғына һөйләшкән һәм башҡорт милләтенең мәнфәғәте менән йәшәгән урыҫтар бар.\n– Әбйәлил районындағы Мәйгәште тигән ауылға урмансы урыҫтар нигеҙ һалған, тиҙәр. Шул ауылда тыуып үҫеүсе Киселев фамилиялы бер урыҫ егете армияға барғас, ата-әсәһенә: «Һаумыһығыҙ, мин бында башҡорттарҙан бер үҙем генә хеҙмәт итәм», – тип хат яҙған. Был хәбәр йәшен тиҙлегендә бар районға таралған. Башҡорт телле урыҫтар хаҡында һүҙ барған саҡта һәр кем ошо Киселевты иҫкә төшөрә. Ғөмүмән, башҡорттар үҙҙәре менән үҙ телендә һөйләшкән башҡаларға ихтирам менән ҡарай. Башҡалар нисектер?\n– Милли үҙаң кешенең тойғоларында, фекерләүендә ята. Йәғни кеше үҙен кем тип таный, шул милләттең вәкиле була ала. Шуға күрә мин үҙемде башҡорт рухлы кеше, тип әйтә алам.\nӘгәр ҙә беҙ сит милләт вәкиленә башҡорт телен өйрәтергә теләйбеҙ икән, уларҙың йөрәктәрендә иң тәүҙә башҡорт милләтенә, уның тарихына һәм мәҙәниәтенә иғтибар иттереп, хөрмәт тойғоһо тәрбиәләргә кәрәк. Шунһыҙ булмай. Ихтирам тойғоһо булмаһа, кеше «нимәгә кәрәк ул миңә?» ти ҙә, бынан баш тарта.\nМин практика үткән ваҡытта бер хәл булды. Үзбәкстандан килеп 9-сы класҡа барған урыҫ ҡыҙы үзбәк телен дә, башҡорт телен дә белмәй ине. 1-се дәрестә үк мин класта башҡорт телен белгәндәр өсөн изложение, белмәгәндәр өсөн диктант яҙҙырҙым. Уның менән бер партала ултырған татар ҡыҙы уға: «Нимәгә улай этләнәһең? Был тел һиңә барыбер кәрәк булмаясаҡ бит», – тине. Шулай тип әйткән ҡыҙҙы мин дәрестән ҡыуып сығарҙым. Ни өсөн тигәндә мин уҡытҡан фәнгә, башҡорт теленә уҡыусыларҙа ихтирам тыуҙырылмаһа, тик кире тойғолар ғына тыуҙырылһа, мин ундай кешене дәресемдә тота алмайым.


Республика етәксеһе Белем көнөнә етди әҙерләнергә саҡырҙы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 августа 2019 — 13:17 ГТРК «Башкортостан»\nУраҡты тиҙләтергә, яңы уҡыу йылына лайыҡлы башланғыс һалырға һәм тыуым кимәлен кәметмәҫкә. Республика хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә көнүҙәк бурыстар билдәләнде. Башҡортостанда үткән ярты йылда инвестициялар күләме 13,6 процентҡа артҡан. Был ҡаҙанышты төбәктә алып барылған дөрөҫ сәйәсәт һөҙөмтәһе, тип билдәләргә лә мөмкин. Радий Хәбиров экология һәм тәбиғәт сығанаҡтарын файҙаланыу министры вазифаһын яңы башҡарыусы Урал Искәндәровты таныштырып уны республика һәм уның халҡы мәнфәғәттәре һағына баҫырға саҡырҙы.Башҡортостан игенселәре быйыл 3 миллион тонна тулайым уңыш алырға иҫәп тота. Әлегә һауа шарттары ужым баҫыуҙарының 33, яҙ сәселгәндәренең 42 процентында ғына ашлыҡ йыйып алыу форсатын биргән. Тәүгеләренең гектар ҡеүәте юғарыраҡ, республика буйынса уртаса 22 центнер. Иң уңдырышлы күрһәткес Саҡмағош районында. Бында һәр гектарҙан 37 центнер иген һуғылған. Илшат Фазрахманов киләсәктә тап ужым культураларына өҫтөнлөк биреү яҡлы. Бөгөн иһә үҫтерелгән уңышты тиҙ арала йыйып алыу мөһим. Хөкүмәт рәйесе урынбаҫары һәм ауыл хужалығы министры вазифаларын башҡарыусы хужалыҡтарға техника менән оператив ярҙам тәҡдим итә.133 технология, 133 информатика һәм тормош хәүефһеҙлеге дәрестәре өсөн шулай уҡ 133 махсус кабинет. Ауыл мәктәптәрен ошо үҫеш нөктәләренән тыш яңыртылған 43 спорт залы һәм 5 асыҡ майҙансыҡ көтә. Яҫы һыҙатлы Интернет иһә яңы уҡыу йылынан ауыл мәктәптәренә 50, ҡаланыҡыларға 100 мегабит тиҙлектә электрон белем сығанаҡтарын файҙаланыу мөмкинлеге бирәсәк. Мәғариф милли проекты сиктәрендә Башҡортостанда йыл аҙағына 21 мәктәп һәм 21 балалар баҡсаһы төҙөлөшө тамамлана. Дөйөм белем биреү учреждениеларының икәүһе асыҡ, беренсе сентябргә йәнә 9-ҙы уҡыусылар ҡабул итергә әҙерләнә. Бынан тыш 12 коррекцион мәктәптең матди техник базаһын нығытыу, төбәктә өҫтәмә белем биреү модель үҙәген булдырыу һәм һәләтле балалар өсөн Федераль кимәлдәге “Сириус” өлгөһөндәге белем үҙәге асыу күҙ уңында тотола. Мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Айбулат Хажин был тәңгәлдә кадрҙар мәсьәләһе киҫкенләшеүен белдерә. Республикала тәрбиәселәргә ихтыяж арта. Балалар баҡсаһына мохтажлыҡҡа Демография милли проекты ла бәйле. Тыуым дөйөм күрһәткесен үҙ кимәлендә ҡалдырыр өсөн Башҡортостанда ғаиләләргә финанс ярҙам төрҙәре киңәйтелә. Быйыл социаль түләүҙәр күләме 2 миллиард 1 миллион һум. Беренсе балаһы тыуғас аҡсалата ярҙамды 4829, өсөнсө һәм унан да күберәк бала тыуған осраҡта түләнгән сумманы 4272 ғаилә файҙаланған. 2019 йылда 2025 ЭКО циклы башҡарылған. Милли проектты бойомға ашырыу сиктәрендә төҙөлгән төбәк программаһы өс йәшкә етмәгән бала тәрбиәләгән әсәләргә эшкә сығыу мөмкинлеген тәьмин итер өсөн яңы балалар баҡсалары асыу ғына түгел, ә һөнәр камиллаштырыу сараларын да күҙаллай.Тыуымды Демография милли проектын бойомға ашырыу сиктәрендә үтәлгән йәнә бер программа өлкән быуын мәнфәғәттәренә ҡағыла. Хеҙмәт йәшенән өлкәндәрҙең һаулығын хәстәрләү маҡсатында республика ололарға пневмококк инфекцияһынан һаҡлаусы вакцина яһатырға 5 миллион һум йәлеп итә. Ауылдар быйыл өлкәндәрҙе өҫтәмә медицина тикшеренеүе үтергә дауаханаға алып барыу өсөн 18 бәләкәй автобус менән тәьмин ителә. Хаҡлы ял йәшенә яҡынлашҡан хеҙмәткәрҙәргә һөнәр яңыртыу йәиһә камиллаштырыу үҙәктәре эше яйға һалына. Федераль адрес мәғлүмәт системаһын тултырыу буйынса Башкортостан илдә өсөнсө, Волга буйы федераль округында беренсе урында. Был хаҡта оператив кәңәшмәлә Федераль һалым хеҙмәтенең төбәк идаралығы етәксеһе урынбаҫары Андрей Солнцев белдерҙе. Адрес мәғлүмәт селтәрен тултырыу — Башҡортостан ҡаҙнаһын һалым иғәнәләренә байытыуҙың һөҙөмтәле сығанағы. Быйыл ете айҙа исемлеккә миллионға яҡын яңы адрес индерелгән. Ер участкаларын теркәү 20-нән 90, капиталь төҙөлөш объекттарын теркәү күрһәткесе 98 процентҡа еткән. Радий Хәбиров ФИАС исемлеген тултырыу эшен дауам итергә ҡушты.


Фольклориаданы иң юғары кимәлдә уҙғарырбыҙ – Рөстәм Хәмитов // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n11:00, 20 сентября 2018 Йәмғиәт\n19 сентябрҙә Өфөләге Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы Халыҡ-ара фольклор һәм традицион сәнғәт фестивалдәре ойошмалары советының (СИОФФ) 48-се Бөтә донъя конгресын рәсми рәүештә асыу тантанаһында сығыш яһаны.\n— Өфөнө, Башҡортостанды Фольклориаданы уҙғарыу биләмәһе итеп һайланғандары өсөн шатбыҙ. Фольклориаданы иң юғары кимәлдә уҙғарырбыҙ. Ҡунаҡтар ҙа, халҡыбыҙ ҙа ҡәнәғәт һәм беҙгә килгән ҡунаҡтарҙың сәнғәте, халыҡ йолалары, фольклоры менән хайран ҡалыр, — тине төбәк етәксеһе. — Һеҙ ғәйәт ҙур, үтә мөһим, изге эш эшләйһегеҙ – халыҡтарға дуҫлыҡ телендә һөйләшергә ярҙам итәһегеҙ. Башҡортостан CIOFF-тың ҙур ғаиләһенә ҡабул ителеүенә ихлас шат һәм 2020 йылда ҡәҙерле ҡунаҡтарыбыҙға ысын, ҙур, иҫ киткес байрам бүләк итер өсөн барыһын да эшләйәсәк.\nКонгреста ҡатнашыусыларҙы шулай уҡ СИОФФ президенты Филипп Боссан һәм CIOFF-тың Рәсәй милли секцияһы президенты, Рәсәй дәүләт Халыҡ ижады йорто директоры Тамара Пуртова сәләмләне.\n«Бөтә донъя Фольклориадаһы – CIOFF-тың мөһим сараһы. Унда бөтә донъянан 2,5 меңдән ашыу бейеүсе һәм музыкант ҡатнаша. Ул төрлө мәҙәниәт вәкилдәрен берләштерә, халыҡтар араһында дуҫлыҡты һәм берҙәмлекте нығыта, бөтә ҡатнашыусы илдәр вәкилдәрен мәҙәни мираҫ менән таныштыра, — тине Филипп Боссан. — Мин Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа һәм CIOFF-тың Рәсәй милли секцияһына Өфө 2020 йылда ғәйәт ҙур ваҡиға ҡабул итеүенә рәхмәтлемен».\nСИОФФ етәксеһе Башҡортостанға 70-тән ашыу ил вәкиле килә тип билдәләне. 2020 йылда СИОФФ-ҡа 50 йыл тула – ойошма юбилейын Өфөлә билдәләй.\n«СИОФФ-ҡа Рәсәй Федерацияһына һәм Башҡортостанға Бөтә донъя фольклориадаһы кеүек ошондай ҙур сараны ҡабул итеү хөрмәте бирелгәне өсөн рәхмәтлебеҙ. Унан бигерәк, был сара СИОФФ-тың алтын юбилейы менән тап килеүенә шатбыҙ, — тип билдәләне Тамара Пуртова. — Был сара иң юғары ойоштороу һәм ижади кимәлдә уҙыр тип ышанам».\nАсыу тантанаһы сиктәрендә конгреста ҡатнашыусы илдәрҙең презентацияһы үтте. Милли секция вәкилдәре халыҡ ижадына булышлыҡ итеү һәм 2020 йылда Өфөлә үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек тураһында һөйләне.\nХалыҡ-ара фольклор һәм традицион сәнғәт фестивалдәре ойошмалары советы (СИОФФ) 1970 йылдан эшләй, 2012 йылдан ЮНЕСКО-ның рәсми партнеры булып тора. Уның төп маҡсаты – традицион мәҙәниәтте һәм фольклорҙы һаҡлау һәм танытыу. Күп йылдар дауамында Рәсәй дәүләт Халыҡ ижады йорто CIOFF-тың Рәсәй милли секцияһы исеменән эшләй.\nТеги: СИОФФ, Фольклориада, Рөстәм Хәмитов


“Уйна әле, Мөбәрәк!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Уйна әле, Мөбәрәк!”\n“Уйна әле, Мөбәрәк!” 20.12.2017 // Әҙәбиәт\nТыуған ауылым Бирҙеғол бәләкәй генә, ә үҙе моңға бай, музыка ҡоралдарында уйнаған кешеләре менән дә дан тота. Бигерәк тә оло быуындың – атай-олатайҙарҙың, өләсәй-әсәйҙәрҙең ҡурай, тальян, ҡумыҙ, мандолина, скрипка һәм гармунда уйнағаны хәтеремдә.\nБелорет яҡтарында тарихсыбыҙ Борис Оглоблин тәҡдиме менән 2014 йылда тәүге гармунсылар конкурсы үткәрелә. Уға тиклем дә районда ла, ауылдарҙа ла гармун дәрәжәле урында торҙо.\nГармунға мөкиббән ауылдашым – “Көньяҡ Урал” дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығында инспектор булып эшләгән Мөбәрәк Сәлимгәрәй улы Ғәлиастановты оло ихтирам менән телгә алам. Ул ҡурсаулыҡта 12 йыл намыҫлы эшләй. Бала саҡтан гармун, баян, тальян гармунында уйнарға өйрәнә. Тәүге көйҙө Миңлехан Моратшиндан (хәҙер мәрхүм) отоп ала. Аҙаҡ иһә ауылыбыҙҙың иң оҫта гармунсыһы Ғәлметдин Ҡунаҡбаев уның остазы була. Шулай итеп, ул ныҡлап гармунда уйнарға тотона һәм юҡҡа түгелдер ҙә.\nМөбәрәк өлгөлө урман ҡырҡыусы Сәлимгәрәй Ғәлиастановтың ун ике балалы ғаиләһендә тыуа. Ғаилә башлығы ла оҫта ҡурайсы һәм йыраусы була (ул башҡарған йырҙар яҙмаһы радио фондында ла бар). Ағалары ла гармунда яҡшы уйнаған. Ә Мөбәрәктең репертуарында Ғәли Хәмзин башҡарған йырҙар, халыҡ көйҙәре күп.\nИнйәр леспромхозында эшләгән сағында ул “Коммунистик хеҙмәт ударнигы” исеменә лайыҡ була, ә 2016 йылда “Хеҙмәт ветераны” исеме бирелә.\nМөбәрәк ауыл, район, республика, Рәсәй күләмендә үткәрелгән конкурстарҙа әүҙем ҡатнашып, һәр саҡ уңышҡа ирешә, төрлө урындар яулай. Мәҫәлән, 2007 йылда “Инйәр хазиналары” район фестивалендә икенсе дәрәжә дипломға лайыҡ була. Ошо уҡ йылда Межгорье ҡалаһында гармунсылар конкурсында беренсе урынды яулай. 2012 йылда Магнитогорск ҡалаһында А.Г. Заволокина етәкселегендә ойошторолған “Уйна, гармун!” конкурсында лауреат исеме алып, диплом менән бүләкләнә.\n2014 йылда I район гармунсылары конкурсында икенсе дәрәжә дипломға лайыҡ була. 2015 йылда Яңауыл ҡалаһында Фәтих Ихсанов исеменә арналған “Моңға бай гармун байрамы”нда беренсе урын бирелә. Былтырғы еңеүе иң мәртәбәлеһелер –“Күп таланттар” республика конкурсында Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләй. Моңло, ғәйрәтле башҡорт халыҡ көйҙәрен уйнағаны өсөн III дәрәжә дипломға лайыҡ була. Быйыл Белорет районының Тирлән ауылында “Йырла, уйна, гармун!” II район гармунсылары конкурсында беренсе урынды яулай. Был ҡаҙаныштар киләсәктә лә дауам итһен, шуға ла: “Артабан да тынма, уйна, Мөбәрәк”, – тип әйтке килә.\nУл үҙе лә йырҙар ижад итә башлаған, биш йыр яҙған, нотаға һалыуҙа Вилмир Әүбәкиров ярҙам итә. “Тыуған ауылыма”, “Үткән ғүмер” йырҙарын үҙе башҡара. Уларҙы профессиональ кимәлгә тиклем еткереү өҫтөндә эш алып бара.\nМөбәрәк бар яҡтан да килгән. Өйҙәре яҡты, бейек, таҙа, тирә-яғы гөл-сәскәләргә күмелеп, күҙҙең яуын алып тора. Ғаиләһе лә өлгөлө, ҡатыны Рәйлә хаҡлы ялда, ейәнсәрен ҡараша. Ике ҡыҙы ла атайҙары кеүек гармунда ла оҫта уйнай. Ейәне Асҡарға бары йәш ярым ғына булһа ла, ул да гармун тотоп маташа.\nАуылда үткән сараларҙа Мөбәрәктең гармун моңона олоһо ла, йәше лә, үҫмере лә йырлап, бейеп күңел аса. Уны йәштәргә үрнәк итеп ҡуйырға була, сөнки башҡорт моңон, көйөн таратыуға ҙур өлөш индерә. Ауылдаштары ла: “Уйна әле, Мөбәрәк!” – тип уға һәр саҡ уңыштар, ҙур ҡаҙаныштар теләп тора.


Һөйөү нурҙарына ҡойоноп\n5 Июль 2019, 19:45\nУларҙың йортонда үҙенә генә хас, иҫ киткес йылыһәм ихлас мөнәсәбәт тояһың.\nБыл сәскәләргә күмелеп ултырған ихатаға килеп инеү менән үк һиҙелә башлай. Ошондай матур, нурлы һәм ҡотло донъяны күптән түгел генә алтын туйҙарын билдәләгән Моратхужиндар ҡаиләһе булдырған.\nХужалар менән аралашҡанда бер генә кеше менән һөйләшәһең кеүек – илле йыл бергә йәшәү дәүерендә улар бер бөтөнгә әүерелгән, уйҙары ла, теләк-хыялдары ла уртаҡ.\n- Илле йыл һиҙелмәй ҙә үтеп киткән, - ти Роза Сәйет ҡыҙы. Уның ҡояштай балҡыған йөҙө, ихласлығы һәм нур бөркөлгән күҙҙәре шунда уҡ һоҡланыу хисе уята. Тормош юлдашына яғымлы ҡарашын төбәгән Рәйеф Харрас улы ла уның менән ризалашыуын белдерҙе.\nМоратхужиндарҙың ғаилә тарихы Раевкала башлана. Медицина институтын тамамлаған йәш табип юллама буйынса Әлшәй районы үҙәгенә эшкә килә. Ә бер йылдан һуң Роза Сәйет ҡыҙы район санэпидемиологтары сафын тулыландыра. Йәш, инициативалы активистка тиҙҙән комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. Ул йыйылыштар үткәрә, уларҙа, әлбиттә, комсомолец Моратхужин да әүҙем ҡатнаша. Бына шул осорҙа сибәр ҡыҙ коллегаһының йөрәген яулағандыр, күрәһең. Ул үҙе лә әҙәплелеге, игелекле һәм аҡыллы булыуы менән үҙенә йәлеп иткән зәңгәр күҙле егеткә ғашиҡ булғанын һиҙмәй ҙә ҡала.\n- Бик тә һөйкөмлө ине ул, - ти йәшлек йылдарын иҫкә алып, Роза Сәйет ҡыҙы. – Танышҡандан һуң өс йыл үткәс кенә өйләнештек. Балалар үҫтерҙек, намыҫ менән эшләнек, йәмәғәт тормошонда ла ҡатнаштыҡ.\nОҙаҡламай дауахана йәш ғаиләгә фатир бүлә. Әйткәндәй, ул эшкә килгән йәш табиптар һәм шәфҡәт туташтары өсөн ваҡытлыса йәшәү йортона ла әүерелә. Моратхужиндар яңы эш башлаусы коллегаларына бер бүлмәләрен бирә. Тиҙҙән йәш ғаиләлә улдары, унан һуң ҡыҙҙары донъяға килә, тормош әкренләп шулай дауам итә. Бөгөн улдары Марат ғаиләһе менән Раевкала йәшәй, район хакимиәтендә ғәҙәттән тыш хәлдәр һәм граждандар оборонаһы буйынса баш белгес булып хеҙмәт һала. Айгөл иһә ата-әсәһе юлын һайлап, Өфө дауаханаларының береһендә баш табип урынбаҫары булып эшләй. Роза Сәйет ҡыҙы һәм Рәйеф Харрас улы - дүрт ейәнгә хәстәрлекле өләсәй менән олатай ҙа. Иң өлкәне, Илдар - әсәһе кеүек полицейский, Эльвира дизайнер-архитектор һөнәрен һайлаған. Башҡорт лицейын тамамлаған Руслан – спортсы, ауыр атлетика буйынса спорт мастерлығына кандидат, артабанғы яҙмышын профессиональ спорт менән бәйләргә теләй. Ә иң кесеһе Максим робот техникаһы менән мауыға. Ошондай ейәндәрең булғанда, уларҙың уңыштарына нисек ҡыуанмайһың инде.\nЮбилярҙар үҙ тормошон яратҡан һөнәрҙәренә арнаған. Икеһе лә һаулыҡ һаҡлау системаһында тиҫтәләрсә йыл намыҫлы хеҙмәт һалып, бик күп наградаларға һәм маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булған. Роза Сәйет ҡыҙы – республиканың атҡаҙанған медицина хеҙмәткәре, район санэпидемстанцияһында утыҙ алты йыл эшләй, ун йыл ҡасаба Советы депутаты итеп һайлана. Рәйеф Харрас улы иһә 74 (!) йәшкә тиклем табип-рентгенолог була, СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы, 49 (!) йыл хеҙмәт стажына эйә.\n- Рәйеф Харрас улын республикабыҙ баш ҡалаһына ла эшкә саҡырҙылар, - ти Роза Сәйет ҡыҙы. – Әммә беҙ атай-әсәйҙәребеҙгә ярҙам итеп, уларға терә булып йәшәргә ҡарар иттек. Өйләнешкәс тә Ырымбур өлкәһенән ҡәйнәмде, һуңынан Дәүләкән районынан әсәйемде лә үҙебеҙгә алып килдек. Ҡала шарттарында оло йәштәгеләрҙе ҡарау еңел булмаҫ, тип Раевкала ҡалырға булдыҡ.\nМоратхужиндарҙың икеһе лә күп балалы ғаиләләрҙә тәрбиәләнә. Рәйеф Харрас улының өс апаһы була. Роза Сәйет ҡыҙының ғаиләһендә алты ҡыҙ үҫә. Уның ата-әсәһе һуғышҡа тиклем Дәүләкән районының Исмәғил ауылында йәшәй, үҙ ерҙәре була. Артабан ғаилә Ленинградҡа күсеп китә. Атаһы урам һепереүсе булып эшкә урынлаша, йәшәргә бер бүлмә бирәләр. Яу ҡырынан ауыр яраланып ҡайтҡан атаһы хеҙмәтен трудармияла дауам итә. Шунан инде - блокада. Бәхеткә күрә, дүрт ҡыҙы менән ғаилә Ладога күле аша эвакуация төркөмөнә эләгә. Март айында улар юлға сыға һәм 1 майға ғына ҡайтып етә. Үҙҙәре менән “Зингер” тегеү машинаһын ғына алалар.\n- Тыуған яҡтарға әйләнеп ҡайтҡас, мин, унан һуң һеңлем донъяға килгәнбеҙ, -ти Роза Сәйет ҡыҙы. - Ул бер айлыҡ ҡына сағында атайыбыҙ вафат булды. Ошо көндән алып беҙҙең өсөн ауыр тормош башланды. Ғаиләбеҙҙе шул тегеү машинаһы ғына ҡотҡарҙы. Әсәйем оҫта тегеүсе ине. Бөтә тирә-яҡ ауылдарҙа йәшәүселәрҙе кейендерҙе ул. Ә ҡалған туҡыма киҫәктәренән ҡыҙҙарына күлдәк текте. Күлдәктәрҙең дә ниндәйҙәрен әле, ҡала ҡыҙҙарыныҡынан һис тә ҡалышмай ине. Әсәйебеҙ алдынғы ҡарашлы кеше булды, ҡалала йәшәү тормошона йооғонто яһамай ҡалмағандыр.\nӘсәһенең ҡул эшенә маһирлығы Роза Сәйет ҡыҙына ла күскән. Ул эштән ҡайтыуға йорт алдына яҡын-тирә урамдарҙан ҡыҙҙар йыйыла, уларҙы ла тегергә, бәйләргә өйрәтә. Хәҙер инде үҙҙәре өләсәй булып киткән “ҡыҙҙар” бөгөн дә остаздарына рәхмәт уҡый.\n-Ул әле лә бәйләй, - ти Рәйеф Харрас улы тормош юлдашын маҡтап. – Тәҙрә төптәрендәге гөлдәр, йорт алдындағы сәскәләр - бөтәһе лә уның тырышлығы.\nӘ йәшелсә баҡсаһы, хужабикә әйтеүенсә, башлыса ғаилә башлығы иңдәренә төшә. Рәйеф Харрас улының да ҡулдары алтын. Уларҙың ҙур иркен йорттары бик йыйнаҡ һәм күркәм, бөтә әйбер үҙ урынында, тышта ла, йорт эсендә лә һәр нәмә тәртиптә. Ҡунаҡсыл йортҡа йыш ҡына илебеҙҙең төөрлө мөйөштәренән апай-һеңлеләре, уларҙың балалары, ейәндәр, бүләләр, килен-кейәүҙәр йыйыла. Алтын туй тантанаһын да ҙур һәм татыу ғаилә бергәләп билдәләгән. Был көнгә юбилярҙар күп йылдар дауамында тырыш хеҙмәт, оло һойөү аша килгән, бер-береһенә ҡарата хәстәрлек һәм йылылыҡ, игелек һәм ихтирамлыҡ тойғоларын түкмәй-сәсмәй һаҡлап ҡалған улар.\nАлтын юбилейҙарын билдәләгән Роза Сәйет ҡыҙы һәм Рәйеф Харрас улы Моратхужиндар .\n8 июлдә Рәсәйҙә Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө билдәләнә. Ошо уңайҙан илебеҙҙә татыу һәм өлгөлө ғаиләләр тәбрикләнә, тантаналы кисәләр уҙа.\nбыл байрам көндө Бөрө ҡалаһында сағыу сара – республика ғаилә фестивале үтәсәк.


Замбия — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nЗамбия — версиялар араһындағы айырма\n08:18, 23 март 2016 версияһы\n5 байт алынған , 5 лет назад\n19:59, 27 февраль 2016 версияһы (төҙәтеү)\n08:18, 23 март 2016 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n|Язык=[[Инглиз теле|инглиз теле]]\n|Дата независимости=[[24 октябрь]] []\n|Независимость от=[[Великобритания|ВеликобританияБөйөк Британия]]\n|Должности руководителей=[[Замбияның Президенты |Президент]]
[[Замбияның Вице-президенты|Вице-президент]]\n|Руководители=[[Сата, Майкл|Майкл Сата]]
[[Скотт, Гай|Гай Скотт]]\n|Место по территории=38\n'''Замбия ('''[[Инглиз теле|ингл.]] ''Zambia)'', тулы рәсми исеме — '''Замбия''' '''Республикаһы ('''[[Инглиз теле|ингл.]] ''Republic of Zambia''''')''' — Көньяҡ [[Африка|Африкалағы]] дәүләт. [[Конго Демократик Республикаһы]], [[Танзания]], [[Малави]], [[Мозамбик]], [[Зимбабве]], [[Ботсвана]], [[Намибия]], [[Ангола]] менән сиктәш, [[Диңгеҙ|диңгеҙгә]] сығыу юлы юҡ. Баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы — Лусака.\n[] йылда [[Бөйөк Британия|Бөйөк Британиянан]]нан бойондороҡһоҙлоҡ алған.\n== Географияһы ==\nЗамбия территорияһында борондан кешеләр йәшәгән. Бер нисә мең йыл элек унда бушмен ҡәбиләләре (һунарсылар һәм йыйыусылар) көн иткән. Беҙҙең эра башында бушмендарҙы төньяҡтан килгән готтентоттар (игенселәр һәм малсылар) ҡыҫырыҡлап сығарған. Бер мең йыл самаһы ваҡыт үткәс, готтентоттарҙы [[Үҙәк Африка|Үҙәк Африканан]]нан килгән банту ҡәбиләләре ҡыҫырыҡлап сығарған.\n[[XVIII быуат|XVIII быуатта]]та Баротсе ҡол биләүселек дәүләте барлыҡҡа килгән. Шул уҡ XVIII быуатта тәүге европалылар килә башлай (португалдар). Ә [[XIX быуат|XIX быуатта]]та Замбия Төньяҡ Родезия исеме аҫтында Британия протекторатына әйләнә. [[XX быуат|XX быуатта]]та, [] йылда, Замбия бойондороҡһоҙлоҡ ала.\n== Сәйәси ҡоролошо ==\nЗамбия — күп партиялы системалы [[Демократия|демократик]] ил. Дәүләт башлығы, хөкүмәт етәксеһе һәм баш командуюущий булып президент тора. Ул 5 йылға бер һайлана, бер кеше ике мөҙҙәттән ашыу президент вазифаһын биләй алмай. Парламент — Милли ассамблея — 158 депутаттан тора, 150-һе һайлана, һигеҙе президент тарафынан тәғәйенләнә. Парламент 5 йылға һайлана, президент уны таратыу хоҡуғына эйә.\n[[Категория:Диңгеҙгә сығыу юлы булмаған илдәр]]\n[[Категория:Инглиз телле илдәр һәм территориялар]]\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/587787 ҡабул ителгән


Селләгә аяҡ баҫҡанда... » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Селләгә аяҡ баҫҡанда...\nЙомранға нимә, ҡайҙа баҡма, хәҙер улар нәҫеле хакимлыҡ итә. Был ҡоролоҡ тигәндәре лә улар заты өсөн файҙаға ғына булды бары. Баҫыу өҫтөндә лә, ырҙын табағында ла, хужалыҡ келәтендә лә улар баш, улар түш. Ата йомран йөрөй баҫыу иңләп, мәжлестән мәжлескә генә. Әле лә шул берәй саранан ҡайтып барыуылыр, моғайын.\nЙомрандарҙан сысҡандар ҙа ҡалышмай. Йомоштары булһа-булмаһа ла, улар ата йомран ояһы алдынан китә белмәй, оло түрәгә бүтәндәр тураһында төрлө ялған хәбәр, шикәйәт ташый. Ана шул ҡуштанлыҡтары арҡаһында баш йомран алдында уларҙың да абруйҙары бар. Кимереүсе кимереүсене ситкә типмәй инде, һәр хәлдә, сысҡандарҙы күтәрәләр, майҙандары бәләкәйерәк баҫыуҙарға – түрә, келәттәргә мөдир итеп ҡуялар. Ҡайһы тарафҡа ҡарама, йомран ырыуы, башҡа кейектәргә иҫәп юҡ хәҙер.\nАна бит, төлкөбикә апаһын да һанға һуҡмай, ҡайһылай туйтаңлай. Ары-бире сапҡан машиналар гөжләүенә лә әллә ни иҫе китмәй. Башҡа ваҡыт булһа, шылт итеп табанын ялтырата һалыр ине, мөртәт. Әле, ҡыбырларға ла йыбанып, нисек барһа – шулай тәңкә төшһә лә йылтырап әллә ҡайҙан күренеп ятҡан арыш баҫыуы араһына инеп китте.\nЕрәнбикә, ҡот осҡос зәхмәт килеп ҡағылғас, һыу ҙа эскеһеҙ булып, аҙна-ун көн инде өңөнән сыға алмай ятҡайны. Мәгәр, тамаҡ тамуҡҡа төшөрә, ти халыҡ. Эсе эскә йәбешкәс, бөгөн сығып китте әле берәй тәғәм ризыҡ табып ҡарау ниәте менән. Уның ҡаты сирләүе хаҡында ҡуштан сысҡандар, моғайын, күптән кимереүселәр донъяһына алып барып таратҡандарҙыр. Шулай булмаһа, йөрөр инеме ни көпә-көндөҙ ярылырға еткән ҡорһағын көскә күтәреп, әллә кем булып, был ҡыҫыҡ күҙ.\nТөлкө ҡош-ҡортоноң, малының күплеге менән ауылда башҡаларҙан айырылып торған Хәбирҙең хужалығына килеп еткәндә, ҡояш ус аяһындай ғына болот әҫәре лә булмаған күк йөҙөнөң сирек яртыһына йүрмәләп өлгөргәйне инде.\nБында уның беренсегә генә килеүе түгел, шуға барыһы ла яҡшы таныш. Ғөмүмән, ерәнбикә ауыҙын асһа, үпкәһе күренеп торған ярлы-ябағаның һарайына йөрөмәй, байлыҡтары һығылып торғандарҙың өлөшөнә генә ҡул һуҙа. Уларҙың да ҡара тир түгеп, үҙ көстәре менән мал тапҡандарын урап үтергә күнеккән, ә бына хөкүмәт ҡаҙнаһына ҡул һоноп, күрше-тирәләренең иҫәбенә байығып йәшәгән бурҙарҙы аямай инде. Хәбир ҙә шулар иҫәбендә. Колхозға сығып бер көн эшләмәһә лә, һарайы тулы йылҡы, һыйыр, һарыҡ, ҡош-ҡортоноң да иҫәбе-һаны юҡ. Төндә йоҡо һимертмәй шул ул беҙҙең ирҙәр шикелле, ти ауылдаштары уның тураһында, кемдең әйбере ҡарауһыҙ ята, айыу майы һөртә лә ҡуя. Ысынмылыр-бушмылыр, тау яғына барып, аттар алып ҡайта ла, Ырымбур тарафтарынан килгән ҡаҙаҡтарға оҙата икән, тигән имеш-мимештәр ҙә йөрөй. Алыш-биреш итә инде үҙенсә. Шул ысул менән мал туплаған ул, донъя нигеҙен нығытҡан.\nТәүҙә ерәнбикә, һаҡ ҡына баҫып, йылға буйындағы баҡсаға үтте. Йәшелсәгә һыу һибә торған улаҡтан туйғансы уртлап, ҡорғаҡһыған эсенең яныуын баҫҡас, электән өйрәнелгән ғәҙәте буйынса, таш һарайға ыңғайланы. Кәртә аҫтынан шыуышып инеп, лапаҫ яғына ғына боролған төлкө, ниҙер күреп, албырғап ҡалды. Башта ул үҙен шул ҡәҙәре нимә ҡурҡыуға һалғанын аңламаны ла кеүек. Тик, эрен уҡмашҡан күҙ ҡабаҡтарын нығыраҡ күтәреп ҡарағас ҡына, ҡото алыныуҙан былай ҙа көс-хәл менән һөйрәп килгән аяҡтары быуынһыҙ булды. Уның ҡапма-ҡаршыһында, ҡараштарын әллә ҡайҙа йәһәннәмгә төбәп, Хәбир үҙе ултыра ине. Ул хатта ултырмай ҙа, ергә ярым тубыҡланған да, саҡ ҡына алға, йорт яғына ҡарай ынтыла биреп, өнһөҙ ҡалған. Ҡулдары ла, әллә бөтөн донъяны, әллә өйләнешкәндән алып талашыуҙан йәм табып йәшәгән ҡатынын, әллә йәндәй яҡын күргән ике улын ҡосағына алып ҡыҫырға йыйынған әҙәмдеке кеүек ҡатҡан. Ауыҙынан, уртаса һарыҡ талағы ҙурлыҡ булып күгәреп, теле һәленеп төшкән.\nЕрәнбикә, ҡобараһы осоуҙан былай ҙа нисәмә көн ризыҡ күрмәгән эсе бороп алып китеүгә түҙмәйенсә, баҡса тарафына ҡарап, табан ялтыратырға уйлағайны ла, үҙенә яҡынайып килгән ике-өс ирҙе шәйләгәс, ҡапҡа ярығы аша шыуышып, һарайға инеп йәшенеүҙе ҡулайлы тапты. Ирҙәрҙең икенсе эш менән мәшғүл икәнен аңлағайны инде төлкө. Шуға ла, тегеләрҙең һүҙҙәренә ҡолаҡ һалып, шымтайҙы.\n– Ниңә һаман төшөрмәйбеҙ һуң, бынау тиклем эҫелә һаҫый башлай бит хәҙер. – Ирҙәрҙең бәләкәйерәк буйлыһы, тәмәке төтөнөнә быуылып, йүтәлләй башланы.\n– Һаҫымаған бит әле, нимә ҡоҫҡоң килә, – тине икенсеһе уның елкәһен төйгөсләп.\n– Иртәнге биштәр тирәһендә үк аҫылынған тиҙәр, хәҙер төш яҡынлаша. Элмәктән ысҡындырырға ине, ысынлап та. – Тасай башлы ҡырҡ йәштәр тирәһендәге ирҙең тауышы ишетелде.\n– Торһа, кискә ҡәҙәре лә тора инде, хәҙер уның ашығыс эше, бараһы ере юҡ. Участка милиционеры килгәнгә тиклем теймәҫкә ҡушҡандар. – Туҡтай алмай йүтәлләгән иптәшенең елкәһен дөмбәҫләгән ир үҙе лә тәмәке тоҡандырҙы.\n– Бәй, участкауай ҡасан килә әле ул? Кисә үҙе лә ике һүҙҙең береһен ҡушып әйтә алмаҫ хәлдә ине тиҙәр.\n– Уныһы беҙҙең эш түгел, көтөргә ҡушылған икән, тимәк, көтөргә.\nИрҙәр, Хәбир эленеп торған лапаҫ эсенә кереп, үҙҙәре менән алып килгән сәмәйҙе морононан алмашлап һемерә-һемерә, тәмәке көйрәтергә ултырҙы.\nОшо күренеш ерәнбикәгә ныҡ тәьҫир итте. Ул иҙелгән тәненең ҡот осҡос һыҙлауын да, тамағының ут кеүек яныуын да онотоп, төпһөҙ упҡынға тәгәрәне. Берсә уянып китте төлкө, берсә яңынан аңын юғалтты. Әллә төшөндә, әллә өнөндә үҙенең бала сағындағы ваҡиғаларҙы күҙ алдынан үткәрҙе.\nУл ваҡытта был ҡәҙәре эсмәне халыҡ. Матур итеп колхозда эшләйҙәр ине. Хеҙмәт кешеһе, аҙ булһа ла, үҙ ваҡытында эш хаҡы алды. Алдынғы баҫыу батырҙары, механизаторҙар, малсылар, һауынсылар йыллыҡ эш һөҙөмтәләре буйынса ял йорттарына, санаторийҙарға путевкалар менән дә бүләкләнде. Үтә тырыштарға, күкрәктәрен тултырып, хөкүмәт наградалары ла тапшырҙылар, Маҡтау грамоталарын да, аҡсалата премияларын да йәлләмәнеләр.\nМәҙәниәт усаҡтарының да эше гөрләп барҙы ул йылдарҙа. Һәләтле кешеләр көсөргәнешле эш көнөнән һуң клубҡа ашығыр ине. Үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәктәрендә әүҙем ҡатнашҡан һәүәҫкәр артистарҙы «зәңгәр экран»дар аша күрһәтә торғайнылар. Уныһы ла йәш быуынды дөрөҫ тәрбиәләүҙең бер алымы булғандыр, күрәһең.\nАуылдарҙа мәсеттәр юҡ ине, шулай ҙа балалар, үҫмерҙәр, йәштәр мөхитендә лә, оло йәштәгеләр араһында ла тәртип күпкә яҡшыраҡ булды. Әҙәм балаларының күңелендә әхлаҡ тигән төшөнсә ныҡлап тамыр йәйгәйне. Хәҙер бәндәләрҙең ҡыланыштарын аңларлыҡ түгел. Берәүҙәр, донъя ҡыҙығы – байлыҡта, ти. Икенселәр шешә төбөнән сыға алмай аҙаплана, енси аҙғындар нәфсенән шаша. Эшһеҙлектән йонсоған йәштәр енәйәт юлына баҫа.\nСит илдәргә барып ғибрәт ал, тип ҡабатларға ярата ине ерәнбикәнең өләсәһе. Хәҙер сит илгә йөрөйһө лә түгел, ғибрәт булырлыҡ ваҡиғалар үҙебеҙҙә лә баштан ашырлыҡ.\nКүпме иҫенә килә алмай ятҡандыр, хәтерләмәй ерәнбикә. Йөҙөн йылы ҡояш нуры иркәләүҙән уянып китте ул. Һарай ишегендәге ярыҡтан уның тәненә, күҙҙәренә нур көлтәһе ҡойола. Төлкө һалам өҫтөнән көс-хәл менән тороп, аяҡтарын бер алға, бер артҡа һуҙҙы, кирелеп, оҙаҡ ятыуҙан ойоған билен яҙҙы, әле уңға, әле һулға борғолап, йолҡош ҡойроғон йүнләне. Бәләкәйҙән өләсәһе өйрәткәйне уға был ябай хәрәкәттәрҙе, шунан бирле һәр көнөн шул процедураларҙы эшләүҙән башлай. Оҙаҡ йәшәүенең сере лә шул күнекмәләрҙе һис ҡалдырмай эшләүҙән киләлер, бәлки. Үҙен бер аҙ рәткә килтергәс, төлкө, һағайып, һарай ишегендәге ярыҡтан тыштағы хәлдәрҙе күҙәтергә кереште.\nИхатала халыҡ байтаҡ ҡына. Кемдәрҙер өйгә инеп китә, икенселәре, йәшле күҙҙәрен башҡаларға күрһәтмәҫкә тырышып, йорттан сыға. Йәш-елкенсәк, өйҙә мәйет барлығын онотоп, кәртә буйында шырҡ та шырҡ көлөшә. Ана, кисәге таныш ирҙәр ҙә шул тирәлә урала, бөгөн дә байтаҡ ҡына һалмыш, ахырыһы, үҙҙәре. Өс таған, юл ыңғайында тәмәкеләрен тоҡандыра-тоҡандыра, йәнә һарай яғына ыңғайланы.\n– Бер рәт белгән бабай юҡ инде беҙҙә, – тип һүҙ башланы ирҙәрҙең тасай башлыһы. – Хәбирҙең кәүҙәһен ҡиблаға башы менән һалаһы урынға аяғы менән борғандар ҙа ҡуйғандарсы. Ҡәберен дә ләхетһеҙ генә ҡаҙғандар, ахырыһы.\n– Бәй, һин белгәс, нишләп әйтмәнең һуң?\n– Ниңә мин әйтәйем икән, шунда мулла абзый ултыра ла баһа, ул әйтергә тейештер, моғайын.\n– Әйтте ти, әйтмәй торһон, ул үҙе мәйетте ерләү тәртиптәрен белә, тиһегеҙме? Үткән аҙнала Гөлбирә ҡарсыҡты һуңғы юлға оҙатырға бөтөнләй эсеп килгән, имеш. Инәйҙең улдары, аяғында көскә торған хәҙрәтте өйҙән һөйрәп сығарып, ҡан ҡоҫторғансы туҡмап ҡайтарған.\n– Ауыҙында гел тәмәке, араҡыны ла беҙгә ҡарағанда күберәк ғоңҡолдаталыр әле.\n– Ҡуйығыҙ әле шуны, урамда осраған әбей-һәбейҙе ҡамсы менән ярып йөрөгән әҙәм мулла буламы?\n– Бөгөн, мода артынан ҡыуып, мәсеткә йөрөгән ҡайһы бер кешеләрҙең дә сәлләләрен сисеп ҡараһаң, маңлайҙарына мөгөҙ үҫкән инде. – Тасай баш әле генә үҙе башлаған әңгәмәгә йомғаҡ яһаны. – Хәҙер мәйетте алып сығаларҙыр, егеттәр, беҙҙең ярҙам кәрәк булыр, әйҙәгеҙ.\nТөлкө, егеттәрҙән ишеткән йән өшөткөс һүҙҙәрҙе тағы бер тапҡыр күңеле аша кисереп, уйға ҡалды. Ә ныҡлап уйлап ҡараһаң, улар өлөшләтә хаҡлы бит.\nБайтаҡ йылдар инде бер ҙур ғына түрәнең иҡтисади һорауҙар буйынса урынбаҫары булып эшләгән ирҙе белә төлкө. Оҙаҡ йылдар дәүләт аҡсаһын урлағас, етеш йәшәй ул. Шуға ла уның йорт-ҡаралтыһы тирәһендә йыш була ерәнбикә, ҡош-ҡортон да тамаҡлай, тегенең ҡырын эштәре хаҡында ла ишетеп-белеп йөрөй.\nАна шул, быға ҡәҙәре фанатик коммунист булып, дин әһелдәренең ете быуынына тиклем тетмәһен теткән ир, әллә, баяғы ирҙәр әйтмешләй, мода артынан эйәреп, әллә теге донъяға барғас, Аллаһы Тәғәлә алдында ерҙә ҡылған гонаһтары өсөн тулыһынса яуап тотасағын төҫмөрләп, мәсеткә йөрөй башланы. Совет заманында тәрбиәләнгән элекке партия ағзалары алдарына ҡуйылған һәр бер бурысты икеләтә-өсләтә арттырып үтәргә өйрәнгән бит. Был да шулай, юғарынан тәғәйенләнгән намаҙҙың биш ваҡытын етәү итеп ҡуя, ураҙаға ла берәр аҙна элегерәк керә, берәр аҙна һуңлабыраҡ сыға. Шулай итһәң, сауабы мулыраҡ була, йәнәһе. Оҙаҡ ас йөрөүҙән ирҙең былай ҙа ҡарағусҡыл йөҙө картуф ҡурған таба төбө төҫөнә инә, бәләкәй кәүҙәһе тағы ла һурыла.\nБарлыҡ туғандары «йәшел йылан» ағыуының ҡорбаны булған ул әҙәмдең. Ирҙең, бер ҡустымдың аяныслы үлеме һаман күҙ алдымдан китмәй, тип ҡатынына һөйләгәнен үҙе лә ишеткәне бар ерәнбикәнең.\nҠустыһы, араҡы аҡылын томалау арҡаһында, ҡышҡы селләлә инәнән тыума килеш урамға сығып йүгергән дә, шунда туңып үлгән. Ул үлгәс, ир киленен имсәк балаһы менән ҡыуып ҡайтарған. Килен ҡустымдың донъяһын бүлешер, тип ҡурҡҡан ул. Власть органдарында эшләгәс, мөмкинлектәре лә күп булған ирҙең, йәш ҡатынды төрлөсә ҡурҡытҡан. Тәртип һаҡлау хеҙмәткәрҙәрен дә, криминаль үткәне булған шикле әҙәмдәрҙе лә һөсләткән ул бер терәк-таянысһыҙ килененә ҡаршы. Тәжрибәһеҙ йәш бисә, мыҫҡыл ителеүҙәргә, иренең туғандары таратҡан төрлө ғәйбәт һүҙҙәргә түҙмәй, балаһын күтәреп ҡайтырға сыҡҡас, ҡайнаға булған кеше сабыйҙың ҡышҡы кейемдәренә ҡәҙәре тартып алып ҡалған. Шул әҙәм аҡтығы бөгөн килеп изге дин йортонан ҡайтып килә белмәй. Тап ана шундайҙарҙың башында, сәлләләрен сисеп ҡараһаң, мөгөҙ барҙыр, ысынлап та.\nБарса халыҡ Хәбирҙе һуңғы төйәгенә оҙатырға сыҡҡас ҡына ерәнбикә, ике көн йәшеренеп ятҡан урынынан ҡуҙғалып, баҡса артлап һыу буйына ыңғайланы. Йылғаға ятып, эсәктәренең яныуын баҫҡансы һыу эскәс, йәй башынан уҡ һарғайып кипкән арыш баҫыуы аша алпан-толпан баҫып, өңөнә ҡарай юлланды. Баҫыуҙың арғы осондағы әрәмәлеккә килеп кенә еткәйне, уның күҙенә таныш һын салынды. Бәй, был йомран ишараты, яҫтыҡ дәүмәлендәй ҡорһағына көсө етмәй, хәл алырға ятҡан икән да баһа. Тик, яҡыныраҡ килеп ҡарағас, әле ҡасан ғына, бына күрегеҙ минең кемлегемде, тип йөрөгән ата йомрандың да Хәбир мәрхүм артынан Аллаһы Тәғәлә алдына яуап тоторға китеп барғанлығын аңланы ул. Әжәл йәнен алырға килгәнен белгәс, кисә генә алдында ҡойроҡтары менән баҫыу һепереп йөрөгән нәҫелдәштәре лә, сысҡандары ла, башҡа әшнәләре лә юҡ был кимереүсенең, тип, тирә-яғына ҡаранды ерәнбикә. Шулай инде, ҡуштандар түрә ҡамсыһын ҡулында ныҡ тотҡан да ғына уның табанын яларға әҙер. Дилбегәне саҡ ҡына бушаттымы, осаһына тибергә лә күп һорамайҙар.\nАта йомранға ҡарағанда Хәбир күпкә бәхетле, тип уйланы ерәнбикә, арып-арманһыҙ булып өңөнә ҡайтып ауғас. Уны, ана, ауылдаштары ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеп оҙатты һуңғы юлға, ә йомран ята аяуһыҙ ҡояш нурҙары аҫтында кибеп, донъя һаҫытып...\nСығыу ваҡыты 3-08-2010, 12:36 | Ҡаранылар: 1761\nБашҡортостанға килгән һайын үҙем өсөн ҡәҙерле асыштарға, табыштарға юлығам


«Лабиринт»тан сығыу юлы\nБөгөн 15 турист «Турярҙам» операторы ярҙамында Грецияның Ираклион ҡалаһынан Өфөгә ҡайтты. Сит илдә ҡалған кешеләрҙе «Турярҙам» компанияһы хеҙмәтләндерҙе. 2 августа Рәсәйҙең эре туроператорҙарының береһе «Лабиринт» үҙенең эшмәкәрлеген туҡтатыуы тураһында хәбәр итте. Һөҙөмтәлә сит илгә ял итергә йүнәлгән һәм юлланмалар һатып алған 70 меңгә яҡын турист зыян күрҙе. Берәүҙәр сит илдән ҡайта алмай интегә, икенселәр путевкаларын тапшырып, аҡсаларын кире ҡайтарыу юлдарын эҙләй.\nАльбина менән Артур сит илгә йыйған сумаҙандарын бушата. Үткән шәмбелә йәштәр законлы никахҡа ингән. Йәш ғаилә туйҙан һуң 11 августа Төркиәгә ялға йүнәлергә тейеш була. Әммә Кәримовтарҙың хыялы селпәрәмә килә. «Лабиринт» туроператоры бөлгөнлөккә төшөү сәбәпле, сәфәр өҙөлә.\nАльбина Кәримова: «Әлбиттә, кәйеф ҡырылды, ике ай алдан әҙерләнгәйнек. Туроператор эшмәкәрлеген туҡтатыуы тураһында ишеткәс тә страховкалау компанияһына йүнәлдек. Беҙгә аҡсаларҙы ҡайтарыу тураһында бер нимә лә әйтмәнеләр, аңлатманылар. Бер яҡтан аҡса йәл, шул уҡ ваҡытта өйҙә булыуыбыҙға ҡыуанабыҙ».\n«Ростуризм» федераль агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, «Лабиринт» туроператорының банкротҡа төшөүе тураһында хәбәрҙе 27 мең клиент сит илдә ялда ишетә. Ожмах ысын мәғәнәһендә тамуҡҡа әйләнә. Ял итеүселәр үҙ иҫәбенә йәшәргә, хәленән килгәндәр ҡайтанан билет алырға мәжбүр була. Туроператорҙың бөлгөнлөккә төшөүе тураһында ишеткәс тә компанияның клиенттары төбәктәге офисына мөрәжәғәт итә. Бында зыян күреүселәр ике сиратта тора. Ялға йүнәлеп ҡайта алмаусыларҙың яҡындары һәм путевкалар менән әлегә ҡулланып өлгөрмәүселәр компенсация талап итә. Аҡсаларын ҡайтарыу өсөн кешеләр ғаризалар тапшыра.\nРәсәйҙең туристик индустрия союзынан хәбәр итеүҙәренсә, компенсациялар барыһына ла тулы күләмдә түләнмәүе ихтимал. Юлланмаға сарыф ителгән аҡсаның 15-20 проценты ғына кире ҡайтарыласаҡ, тигән фекерҙә белгестәр. Шулай ҙа страховкалау компанияһына тейешле документтарҙы бар клиенттарға ла тапшырырға кәңәш ителә. Кәрәкле ҡағыҙҙар тураһында 8/347/266 - 51 - 51 номерына шылтыратып белергә мөмкин. Өфөнөң туристик компанияларының береһе көрсөккә ҡаршы үҙәк асҡан.\nНиһайәт, сит илдә ҡалған туристарҙы тыуған яҡтарына ҡайтарыу мәсьәләһен бөгөн «Турярҙам» һәм «Корал тревел» компаниялары үҙ өҫтөнә алған. Белгестәр үҙ сиратында ялға юлланма алыр алдынан ентекле уйларға кәңәш итә. Арзан хаҡҡа ҡыҙығып, бер көнлөк туристик операторҙарға ышаныу хәүефле. Юғиһә, ялың күңелһеҙ сәйәхәткә әйләнеүе ихтимал.


Украиндар башҡорт атлыларының ҡаһарманлығын онотмай » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Украиндар башҡорт атлыларының ҡаһарманлығын онотмай\nУнда данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙары иҫтәлегенә һәйкәлдәр, сквер, мемориал асылған\nДанлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән батырлыҡтары тарихта алтын хәрефтәр менән яҙылған. Дөрөҫөн әйткәндә, яҡташтарымдың күбеһе ошо Бөйөк Еңеү көнөн еткереүгә ғәзиз башын һалған.\nУкраина ерендә беҙҙең башҡорт атлылары үткән яу яландарында, данлыҡлы башҡорт яугирҙары һәләк булған ерҙәрҙә һәйкәлдәр ҡуйылған. Беҙ, бында йәшәгән 4 меңгә яҡын башҡорт, яҡташтарыбыҙҙың батырлыҡтары менән ғорурланабыҙ. Тыуған ил үҙенең батыр улдарын онотмай. Һуңғы тапҡыр Украинаға 2009 йылдың аҙағында Башҡортостан делегацияһы килеп ҡайтты. Улар Донецк өлкәһенең Чернухино ҡасабаһындағы өлкә музейында булды. Донецк халҡы Башҡортостан вәкилдәрен икмәк-тоҙ, сәскәләр менән ҡаршы алды. Шул дәһшәтле һуғыш йылдары иҫтәлегенә, башҡорт атлылары хөрмәтенә атын теҙгендә тотоп торған кавалерисҡа һәйкәл ҡуйылған. Бында йәшәгән халыҡ башҡорт яугирҙарын ҙур хөрмәт менән телгә алды. Бер урамда ғына атлылар 200-ҙән ашыу дошманды тар-мар итә, 4 танкыны яндыра. Донецк өлкәһенең Дебальцево ҡалаһындағы тимер юлы бик мөһим стратегик урын була. Уны азат итеүҙә лә башҡорт атлылары әүҙем ҡатнаша. Ҡала музейынан, совет һалдаттары ерләнгән ерҙән халыҡ өҙөлмәй, яңынан-яңы сәскәләр һала. Луганск өлкәһенең Петровское ҡалаһында 2009 йылда монументаль сквер төҙөлөп, Башҡорт кавдивизияһына, генерал-майор Миңлеғәле Шайморатовҡа иҫтәлекле билдә ҡуйылды. Башҡорт атлыларының иҫтәлеген мәңгеләштереүҙә бөтә ҡала халҡы, йәмәғәтселек, йәштәр хәленән килгәнсә ҙур ярҙам итте. 1 мең саҡрым ерҙән ҙур гранит таш килтереп һалынды, күп итеп ағас, сәскәләр ултыртылды, сквер кәртәләнеп, эскәмйәләр ҡуйылды. Халыҡ үҙ ерен дошмандан азат иткән яугирҙарҙы онотмай. Ошо ҙур эштәрҙе башҡарыуҙа республиканың Хәрби дан музейы хеҙмәткәре Илдар Шәйәхмәтов күп көс һалды. Луганск өлкәһе хакимиәте башлығы урынбаҫары, урындағы ветерандар ойошмаһы һәм Айырым Слобложан казактар йәмғиәте ҡатнашты. Әйтергә кәрәк, был төбәктә Башҡортостандан үҙ аллы килгән делегациялар ҙа йыш була. Һәйкәлдең ике яғында ла яҙыуҙар бар. Генерал-майор һәләк булған ерҙә лә айырым гранит таш ҡуйылған. Петровское һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһын туғандаш ҡалалар итеп иғлан итеүҙе маҡсат иттеләр.\nБашҡорт атлылары яуҙар менән үткән юл легенда булып ҡалды инде. Беҙҙең Мәләүез районы ғына 112-се кавдивизияға йөҙәрләгән атлыны оҙатҡан. Бик ентекле тикшереп, физик яҡтан көслө, буйы 170 сантиметрҙан кәм булмаған, ҡоралды оҫта ҡуллана белгән ир-егеттәрҙе һайлап, ғәскәр йыйылған. Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы иң ҙур юғалтыуҙарға Чернигов өлкәһендә дусар була. Фашистарҙың танк дивизияһына ҡаршы атлылар күрәләтә үлемгә ебәрелә. «Ҡыҙыл атлылар» гәзите хеҙмәткәрҙәре юғары дәрәжәле генералдарға, ни өсөн ошо кавалерияны күрә тороп танкыларға ҡаршы ебәрҙегеҙ, тип етди һорау бирә. Ошо һорауҙы биргән хәрби хәбәрселәр тиҙ арала төрлө сәбәп менән үлеп ҡала...\nҮҙем белгәндәрҙән генә Үрге Бикҡужа ауылынан Яхъя Сөләймәнов һәм Томансы ауылынан Заһиҙулла Әхмәҙиев батырҙарса һәләк була. Украинала 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙарының исеме һәйкәлдәрҙә сағылдырылған. Төрлө быуын кешеләре һәм ветерандар, яҡташтар һәйкәлгә сәскә һалырға килә. Украина башҡорттары йәмғиәте бынан алты тиҫтә йылдан ашыу элек булған ваҡиғаларҙы иҫкә алып, кисәләр үткәрә, мемориалдарҙы тәрбиәләп ҡарап тора. Березовка ауылы янында атлылар ерләнгән мемориал яңыртылған, тәрбиәле, ҡараулы.\nБеҙ, Украинала йәшәгән башҡорттар, Башҡорт кавалерия дивизияһы тураһында иҫтәлектәрҙе, бөгөн билдәле булмаған мәғлүмәттәрҙе күберәк йыйырға тейешбеҙ. Олатайҙарыбыҙ өй күләгәһендә сәй эсеп ултырмаған – Тыуған иле өсөн йәнен фиҙа ҡылған. Бөйөк Ватан һуғышының иң ҡаты ялҡынында, алыштарҙа һәләк булғандарҙың исемен алтын хәреф менән гранит-мәрмәр ташҡа яҙып ҡуйырға кәрәк.\nбашҡорт йәмғиәте рәйесе.\nСығыу ваҡыты 4-05-2012, 10:09 | Ҡаранылар: 1642\nДанлыҡлы яугирҙы иҫкә алып…\nШанлы яу юлдары буйлап\nТыуған ерен яҡлаған, ир намыҫын һатмаған!


Бөгөн сәләмәт тормош алып барыу модала\n25 майға тиклем республикала “Халыҡ һаулығы көнө” акцияһы үтә. Был сара йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарын иртә асыҡлау маҡсатында ойошторола.\nАкция барышында үҙәк район дауаханаһында иртәнге 8-ҙән көндөҙгө 3-кә тиклем “асыҡ ишектәр көнө” үткәрелә. Унда артериаль баҫымды үлсәтергә, сәләмәт тормош буйынса кәңәш алырға мөмкин.\n346-сы “Башфармация” дарыухана селтәрендә (Ленин урамы, 150) үҙәк район дауаханаһы медицина хеҙмәткәрҙәре иртәнге 9-ҙан көндөҙгө 1-гә тиклем теләүселәрҙең бөтәһенең дә баҫымын үлсәй.\n23 майҙа иртәнге 10-сы яртынан көндөҙгө 1-гә тиклем Шәкәрселәр ҡасабаһында 7-се мәктәп биләмәһендә күсмә һаулыҡ үҙәге эшләйәсәк. Унда ЭКГ үтергә, анализ тапшырырға мөмкин, терапевт ҡабул итә.\nОшо уҡ көндә көндөҙгө 3-тә үҙәк район дауаханаһының “ашығыс ярҙам” бүлексәһе тамаша залында (2-се ҡат) “Йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары” темаһына Һаулыҡ мәктәбе эшләй.\nҺәр кем шуны аңларға тейеш: һаулығыбыҙ сәләмәт тормош алып барыуыбыҙға бәйле. Эшкә һәләтле йәштәгеләр, айырыуса ир-егеттәр араһында тәмәке тартыу ныҡ таралған. “Тәмәжник”тәрҙә йөрәк-ҡан тамырҙары, яман шеш, үпкә сирҙәре йыш осрай.\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы эксперттары билдәләүенсә, хәүефһеҙ тәмәке изделиелары булмай. Күптәр һимереүҙән ҡурҡып, тартыуын ташламай. Дөрөҫ туҡланһаң, диета тотһаң, кәүҙә ауырлығы артмаясаҡ.\nҠайһы бер витаминдар тәмәке ташлауҙы еңелерәк кисерергә булышлыҡ итә: С (әлморон, ҡара ҡарағат, йәшел һуған, кәбеҫтә, лимон һәм башҡалар), В1 (күҙәнәктәргә бай ондан бешерелгән икмәк, ярма), В12 (йәшел борсаҡ, әфлисун, ҡауын), РР (фасоль, ярма, сүпрә, кәбеҫтә, һөт ризыҡтары, картуф), А (йәшелсәләр), Е (үҫемлек майы, йәшел төҫтәге йәшелсә, шытҡан бойҙай).\nҺимереүҙең клиник төрҙәре булғандарға аҙ калориялы аҙыҡтарға өҫтөнлөк бирергә, “ашауҙы кәметеү көндәре” үткәрергә кәңәш ителә. Көнөнә аҙлап, 5-6 тапҡыр ашау яҡшы һөҙөмтә бирә. Организм яҡшы эшләһен өсөн, аҙыҡ матдәләре дөйөм калориялылыҡтың түбәндәге нисбәттә тәшкил итергә тейеш: аҡһым - 15, май - 35, углевод - 50 процент.\nСәләмәтлек өсөн шулай уҡ физик әүҙемлек, ыңғай тойғолар бик мөһим. Физик культура һәм спорт менән үҙ аллы шөғөлләнергә теләһәгеҙ, медицина тикшереүе үтергә тәҡдим ителә. 30 йәшкә тиклем - врачтың дөйөм тикшереүе, 30-40 йәштәгеләргә - ЭКГ үтергә, 40-тан үткәндәргә врач-физкультура диспансеры инструкторы күҙәтеүе аҫтында шөғөлләнергә тәҡдим ителә. Физик күнегеүҙәрҙе даими рәүештә, аҙнаһына кәмендә өс тапҡыр эшләргә. Күнегеүҙәр йөрәк мускулдарын нығыта һәм организмдың дөйөм торошона ыңғай йоғонто яһай. Онотмағыҙ: йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарын дауалау врачтан ғына түгел, һәр кешенең үҙенә лә бәйле.


29 Октябрь 2019, 11:30\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры вазифаһын Радий Хәбиров үҙе башҡарасаҡ Республика Конституцияһы быға ҡаршы килмәй. Төбәк башлығы 28 октябрҙә башҡарма власть органдары структураһын иғлан итте. Указға ярашлы, Хөкүмәт Премьер-министрының беренсе урынбаҫары итеп Андрей Назаров иғлан ителде. Тағы кемдәр яуаплы урындарға тәғәйенләнде, тулыһынса сайтта уҡығыҙ.\nРеспублика Конституцияһы быға ҡаршы килмәй. Төбәк башлығы 28 октябрҙә башҡарма власть органдары структураһын иғлан итте. Указға ярашлы, Хөкүмәт Премьер-министрының беренсе урынбаҫары итеп Андрей Назаров тәғәйенләнде.\nАндрей Назаров хөкүмәт эшмәкәрлеген координациялау, милли проекттарҙы һәм республикала 2024 йылға тиклем билдәләнгән социаль-иҡтисади үҫеш йүнәлештәрен ғәмәлгә ашырыу өсөн яуап бирәсәк. Илшат Тажетдинов та хөкүмәт Премьер-министрының беренсе урынбаҫары вазифаһын биләне. Ул шулай уҡ хөкүмәт аппаратына етәкселек итә.\nРәиф Абдрахманов, Борис Беляев, Ленара Иванова, Илшат Фәзрахманов вазифа башҡарыусы ҡушымтаһынан арынып Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫарҙары булып ҡалды. Вице премьер вазифаларында яңы шәхестәр ҙә барлыҡҡа килде. Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары-иҡтисади үҫеш министры итеп Рөстәм Моратов тәғәйенләнде.\nРеспублика халҡына махсус тәғәйенләнештәге отряд етәксеһе булараҡ таныш Ирек Cәғитов та вице премьер вазифаһы алды. Хөкүмәт Премьер-министры урынбаҫарҙары сафын быға тиклем республика башлығының матбуғат секретары булып эшләүсе Фәнүр Йәғәфәров та тулыландырҙы. Ул Мәғариф, мәҙәниәт һәм киң мәғлүмәт саралары өлкәләре өсөн яуап бирәсәк.\nХөкүмәт структураһында ла үҙгәрештәр бар. Байтаҡ ведомстволар үҙгәртелде. Дәүләт власы хәҙер 14 министрлыҡ, 11 дәүләт комитеты, 4 идаралыҡ һәм берешәр агентлыҡ һәм дәүләт инспекциянан тора. Ведомстволар етәкселегендә лә үҙгәрештәр бар, ләкин күпселек үҙ вазифаһын һаҡлап ҡалды.\nХөкүмәт структураһында ла үҙгәрештәр бар. Байтаҡ ведомстволар үҙгәртелде. Дәүләт власы хәҙер 14 министрлыҡ, 11 дәүләт комитеты, 4 идаралыҡ һәм берешәр агентлыҡ һәм дәүләт инспекцияһынан тора. Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты икегә бүленде. Иҡтисади үҫеш министрлығына инвестиция сәйәсәте өҫтәлде. Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте ведомствоһы ла үҙгәртелеп, Сәнәғәт һәм энергетика министрлығына әйләнде.\nМәғариф министрлығына фән буйынса эшмәкәрлек ҡушылды. Мәғлүмәтләштереү һәм «Асыҡ республика» системаһы эшмәкәрлеге буйынса дәүләт комитеты иһә төбәктең Һанлы үҫеш министрлығы итеп үҙгәртелде. Социаль-иҡтисади үҫеште күҙәтеү комитеты Конкурентлы сәйәсәт буйынса дәүләт комитеты буласаҡ. Ведомстволар етәкселегендә лә үҙгәрештәр бар, ләкин күпселек үҙ вазифаһын һаҡлап ҡалды.\nЕр һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығын Гөлшат Арыҫланова етәкләйәсәк. Максим Забелин Һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһында ҡалды. Геннадий Разумикин да хәҙер яңы барлыҡҡа килгән Һанлы үҫеш министрлығын етәкләне. Руслан Хәбибов, Әминә Шафиҡова вазифа башҡарыусанлыҡтан арынды. Сәнәғәт һәм энергетика министрлығы Александр Шельдяевҡа йөкмәтелде. Икегә бүленгән Эшҡыуарлыҡ һәм туризм комитеттарына Римма Бойцова менән Салауат Нафиҡов етәкселек итәсәк. Динис Булатовтың ведомствоһы үҙгәртелгәс, хәҙер ул Конкурентлы сәйәсәт буйынса дәүләт комитеты рәйесе. Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты Алексей Гусевтың етәкселегендә эшләйәсәк. Руслан Мирсаяпов, Тимур Мөхәмәтйәнов, Фәрит Ғүмәров, Борис Мелкоедов үҙ урындарында ҡалды.\nВетеринария идаралығы етәксеһе Азат Йыһаншин, үҙйөрөшлө машиналар һәм башҡа төр техника төҙөклөгөн күҙәтеү буйынса дәүләт инспекцияһы етәксеһе Ринат Ғәлимовтан да вазифа башҡарыусы статусы алынды. Илһам Фәтҡуллин хәҙер архив эштәре буйынса идаралыҡты етәкләйәсәк. Ул быға тиклем эшләгән мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралыҡҡа Олег Полстовалов тәғәйенләнде.\nӘ бына Башҡортостандың Финанс министры Лира Иғтисамова, Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Урал Искәндәров, Мәғариф министры Айбулат Хажин, Урман хужалығы министры Марат Шәрәфетдинов, Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Марат Әхмәҙуллин, Тарифтар буйынса дәүләт комитеты рәйесе Светлана Бурдюк.\nЮстиция эштәре буйынса яуаплы Владимир Спеле, Торлаҡ һәм төҙөлөштө күҙәтеүсе Илдар Шафиҡов, Мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү буйынса идаралыҡ етәксеһе Альберт Яримов әле вазифа башҡарыусы булараҡ эшен дауам итә. Был кандидатуралар буйынса федераль үҙәктән хуплау алынған, әммә рәсми документ килеп етмәгән, тине Радий Хәбиров.\nШулай ҙа байтаҡ министрлыҡ, дәүләт комитеты һәм идаралыҡтар етәкселәре вазифа башҡарыусы булараҡ эшен дауам итә. Был кандидатуралар буйынса федераль үҙәктән хуплау алынған, әммә рәсми документ килеп етмәгән, тине Радий Хәбиров.


Әсәйем десантсы булған » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Бөйөк Еңеүгә 71 йыл » Әсәйем десантсы булған\n11.05.2012 Әсәйем десантсы булған\nУл – Мәрйәм Ғиниәт ҡыҙы Буранғолова, 1924 йылда Ғафури районының ҡауарҙы ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, Өфөгә уҡырға килә. Профессор Ж. Кейекбаевтың тәҡдиме буйынса сит телдәр институтына уҡырға инә. Уны уңышлы тамамлағас, Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылына уҡытырға ебәрәләр. Унда кейәүгә сыға. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән тормош иптәше һуғышҡа алына. Ләкин уға фронтҡа инергә насип булмай. Улар барған поезды немецтар бомбаға тота.\n1942 йыл. Әсәйем үҙ теләге буйынса Бөрйән районының хәрби комиссариаты тарафынан һуғышҡа оҙатыла. Десантсылар төркөмөнә эләгә, Севастополь ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнаша.\nДесантсылар төркөмөнә немецтар тылына осоп инергә бойороҡ бирелә. Улар бөтәһен дә уңышлы үтәп, беҙҙең яҡҡа рация аша хәбәр ебәрә. (Әсәйем немец телен бик яҡшы белгән була һәм ул һуғышҡа тәржемәсе итеп тә алына). Симферополь аша осҡан саҡта фашистар, һиҙеп ҡалып, самолеттарына ут аса. Әсәйем парашют менән һикереп ҡотолоп ҡала һәм ҡамышлыҡтар араһына килеп төшә. Парашютын ысҡындырған ваҡытта күҙе йәрәхәтләнә. Рациянан үҙҙәре тураһында хәбәр итә. Уны табып, Мәскәүгә госпиталгә оҙаталар. Арыуланғас, отпуск бирәләр, һәм ул Ғафури районының Сәйетбаба ауылына ҡайтып төшә. Унда уның бер туған апаһы – 40 йылға яҡын ғүмерен балалар тәрбиәләүгә биргән уҡытыусы Гөлсөм Мансурова (Буранғолова) йәшәгән була.\nОтпускыһы бөтөп, әсәйем һуғышҡа ҡабат барырға теләһә лә, уҡытыусыларҙы ҡабат һуғышҡа алмаҫҡа тигән бойороҡ сыға. Ул ҡабаттан Бөрйән районына уҡытырға китә. Унда беҙҙең атайҙы осрата һәм уға тормошҡа сыға. Ләкин, һуғышта алған яраларынан мандый алмай, миңә – 6 ай, апайыма 5 йәш булғанда әсәйем яҡты донъянан китеп бара. Мине уның бер туған апаһы – Гөлсөм Мансурова тәрбиәгә ала. Уның үҙенең бер улы, бер ҡыҙы була. Олатайым Әхмәт Мансуров парторг һәм колхоз рәйесе булып эшләй, һуғышҡа алына һәм батырҙарса һәләк була. Украинаның Греченск ауылында ерләнгән. Уҡыусылар уның ҡәберен тәрбиәләп, сәскәләр үҫтерә. Сәйетбаба ауылында мемориаль таҡтаташта 500-ләп ир-егет араһында ҡатын-ҡыҙҙарҙан әсәйемдең генә исем-фамилияһы тороуы ла беҙҙең өсөн ҙур ғорурлыҡ.\nӘсәйемдең бер туған ҡустыһы, журналист, яҙыусы Айҙар ағай Буранғолов та (мәрхүм) япон милитаристарына ҡаршы һуғыша. Әйткәндәй, әсәйемдең бер туған ағаһы – Камил Буранғолов та уҡытыусы була, Ишембай районының Маҡар, Урман-Бишҡаҙаҡ ауылдарында уҡыта. Һуғыш башланғас, яуға китә, әйләнеп ҡайтырға насип булмай.\nХәҙер инде мин үҙем өләсәй, ейән-ейәнсәрҙәрем үҫә. Мине ҡарап аяҡҡа баҫтырған инәйемдең дә яҡты донъянан китеүенә ун йыл тулды. Аҙаҡҡы көндәрендә һәм йылдарында ул миндә йәшәне.