Һалдат улы - һалдат\nҠулымда — кескәй генә блокнот. «Усману от Тамары Спиридоновны в день 61-й годовщины и Советской Армии и Военно-Морского Флота»,— тиелгән унда. Артабан шиғыр юлдары:\nА. Лактионов. Фронттан хат\n«Силы Армии нашей несметны,\nЕе партия к славе ведет.\nКак бессмертен советский народ».\nУҡытыусы Т. Кузнецова изге теләктәрен : «Помни это, Усман! Будь достойным!» — тип тамамлай. Блокнотҡа Усман В. Высоцкийҙың бер йырын ғына яҙып өлгөргән. Ҡалған биттәре таҙа. Усмандың йәшәлмәгән ғүмере кеүек. Инде ул ҡағыҙ биттәренә бер ни ҙә яҙылмаҫ. Хөкүмәт ҡушыуы буйынса алыҫ афған еренә яуға киткән Усман Хәсәнов туғандары, яҡындары хәтерендә Һәр саҡ 19 йәшлек булып ҡалыр .\n…37 өйлөк Рафиҡ ауылынан бөйөк Ватан һуғышы ҡырҙарында утыҙлап кеше ятып ҡала. Асылда иһә ҡайғы кисермәгән ғаилә юҡ. Фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә баш һалған ҡорбандар хаҡы Ватан азатлығы менән үлсәнә. Улар ил, тыуған ер өсөн баш һалған. Афған ерендә ҡулдарына ирекһеҙҙән ҡорал алған 18 — 20 йәшлек егеттәр.. Ниҙәр кисерҙе икән улар шыҡһыҙ сит күк аҫтында? Йәндәрен ниндәй уйҙар өттө икән?..\nХәсәновтар ғаиләһендә Усман бишенсе бала булып донъяға килә. Теремек, аҡыллы булып үҫә. Мәктәптә лә һәйбәт уҡый. Айырыуса математиканан. Әҙәби китаптар ярата. Холоҡ - фиғылы оялсаныраҡ, баҫалҡы булһа ла иптәштәре менән йәһәт кенә уртаҡ тел таба белә.\n— Мал йәнле булды, — тип күҙ йәштәрен һөртә Усмандың әсәһе Йәмилә апай. — Бер заман йөккә көсө етмәгәнгә йәне көйөп, күрше атын туҡмай, . Балаҡайым атты туҡматмай аралап ҡалды. Уҙенең атын егеп, йөктө сығарышып бирҙе.\nҒаиләлә 12 йәшлек бесәйҙе «Усмандың бесәйе» тип йөрөтәләр ине бынан ике йыл самаһы элек. Хәҙер ул бесәй бармы икән — белмәйем. Хәсәновтарҙа булып киткәнемә хәтһеҙ көндәр уҙһа ла, бөтәһе лә бөгөнгөләй күҙ алдында ихлас, эскерһеҙ хужалар, Афғанстанда батырҙарса һәләк булған Усмандың һәр дәфтәре, һәр яҙмаһы, һәр һүрәте ҡәҙерләп һаҡланған өй. Бына уның хаттары. «Теге „бегемоттар“ҙы тыуған көндәре менән ҡотларға бер ниндәй открыт¬ка ла таба алманым» (Бегемоттар — ағай- апайҙарының балалары. Усман уларҙы яра¬тып, шулай атай, һәр хатында бәләкәстәр тураһында һора¬ша). «Мине икенсе машинаға күсереп ултырттылар, үҙемдең механигым менән» (Тик һуңынан ғына Усман йөрөгән броневикка ут ҡабып, эки¬паждың саҡ иҫән ҡалғанын белә ата менән әсә). «Беҙ бында өс башҡорт малайы уйнап, көлөп, күңелле йәшәйбеҙ. Берәүһе тураһында Ашхабадтан яҙғайным, Ейәнсура районыныҡы… Икенсеһе Әлшәйҙан. Күңелле малай, һәр ваҡыт көлә лә йөрөй». Һәр ваҡыт көлөп йөрөгөн Әлшәй егете Рауил Мөдәрисов ҡайтыр алдынан ғына һәләк булып ҡала. Унан алда Ғилметдин ағай менән апайға хат яҙып өлгөрә: «Был хатты яҙһам да ҡыйын, яҙмаһам да. Яҙһам, һеҙ тағы Усманды иҫкә төшөрәһегеҙ, яҙмаһам. Усман алдында ғәйепле булырмын, тип уйлайым. Беҙ Башҡортостандан өсәү инек. Юрик Ейәнсуранан, мин Әлшөйҙән, Ашхабадта ла бергә хеҙмәт иттек, өсәү булғас, күңелһеҙ булманы. Афғанстанға бергә эләктек, бер ротаға. Ошо көнгә тиклем ҡайғыһыҙ йәшәнек, бергә ҡайтырбыҙ, тип уйла¬ныҡ. Берәй ергә операцияға сыҡһаҡ, иҫән ҡайтһа ярар ине тип, бер-беребеҙ өсөн ҡурҡа торғайныҡ. Беҙ йыл ярым эсендә бер-беребеҙгә өйрәнеп бөттөк, бер туғандар кеүек йәшәнек. Усман шаян егет ине, төрлө ҡыҙыҡтар һөйләп күңелһеҙ ултырмай ине. Ситтә оҙаҡ йөрөһәң ныҡ һағындыра шул. Усман да, ҡайтҡы килә, һағындым ти торғайны Ул күбеһенсә апаһының, ағаһының ҡыҙҙары тураһында һөйләй торғайны, шул бәләкәс ҡыҙҙарҙы һағынам, ти ине. Усман ротала иң яҡшы оператор-наводчик ине, бөтәһе лә уны маҡтап телгә ала. Беҙ Усманды һаҡлап ҡала алманыҡ шул… Шул алама көндә Усман менән бер машинала 6 кеше ине, бөтәһе лә үлеп ҡуйҙылар шул, бер офицер, ҡалғандары — һалдаттар. Ғилметдин ағай, беҙ һеҙҙең алда үҙебеҙҙе ғәйепле тип һанайбыҙ, сөнки иң яҡын дуҫыбыҙҙы һаҡлай алманыҡ… Мин был хатты ҡайғы уртаҡлашыу өсөн яҙам». Эй, балаҡайҙар, сит-ят ерҙәрҙә, сит-ят халыҡтың проблемаларын «хәл иткән» ут эсендә һаҡлай ала инегеҙме ни бер- берегеҙҙе? һеҙҙең бөрөләнеп тә сәскә атып өлгөрмәгән йәш ғүмерҙәрегеҙ һулыуы өсөн кем яуап бирер икән?! Әсәйҙәрегеҙ күҙендәге йәштәрҙе кем һөртөр, йөрәктөрендәге ҡайғы-хәсрәтте кем кәметер?!\nРафиҡ ауылында Хәсәновтaр, әүәл-әүәлдән ихтирам менән файҙалана, Ғилметдин ағайҙың атаһы Шәмсетдин олатай дүрт йыл граждандар һуғышында йөрөп ҡайта. Ҡайтҡас, колхоз ойоштора, заманына күрә уҡымышлы кеше була, русса ла һәйбәт һөйләшә. Колхозда тәүге рәйес — Ғилметдин ағайҙың ҡартатаһы Даминдар Хәсәнов. Ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры Ғәлимйән Хәсәнов та, кеҫәһендә 50 йылдан ашыу коммунист билеты йөрөткән Сөләймән Хәсәнов та ошо тоҡомдан. Бөгөн һәр бәләлә партияны ғәйепләү модаға инеп китте. Мин партияны юғарыла, етәксе органдарҙа, тураһын әйткәндә, халыҡ елкәһендә ултырған кабинет кешеләре ѳйөрө итеп түгел, ә үҙенең әсе тире менән ғүмер буйы ергә, халыҡҡа хеҙмәт иткән, илгә бәлә ябырылғанда ҡулына ҡорал алып, азатлыҡ өсөн йәнен дә ҡыҙғанмаған миллиондарҙың ойошмаһы итеп күҙ алдыма килтерәм. Шул миллиондарҙың береһе — «афғансы» Усмандың атаһы Ғилметдин ағай Хәсәнов 1956 йылдан бирле коммунист. Бөтә ғүмере хеҙмәттә үткән. 43-сө йылдың әсе ғинуарында 17 йәшлек кенә көйө фашизмға ҡаршы көрәшкә баҫып, ауыр яу юлы уҙған был кеше ысын ихтирамға лайыҡ.\n— Ауылдан Хәсән Мансуров менән бергә киттек һуғышҡа тип xәтерләй Ғилметдин ағай. Ул минән дә кесе ине. Һаман илап барҙы. Ҡайтманы...\nСибек кенә яурындарына ил яҙмышын йөкмәгән 16-18 йәшлек малайҙар… Бөгөн беҙҙең арала улар һанаулы ғына ҡалған. Иҫәндәренең сәстәре салланған, йөҙҙәрен яҙмыш бураҙналары йырғыслаған, күбеһенең һаулығы шәптән түгел. Ә Ғилметдин ағайҙың йөрәген өтөп торған уй-хәсрәте — ғәзиз улының үлеме.\nҒилметдин ағайҙың исеме Ленин орденлы Матрай coвхозының Почет кенәгәһенә индерелгән. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн генә түгел, тыныс тормоштағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн дә. Бик күп Почет грамотаһы араһында Башҡорт АССР-ы Верховный Советы Президиумының Почет грамотаһы ла бap. Ул да Ғилметдин ағайға тырыш хеҙмәте өсөн бирелгән.\nАталы-уллы Ғилметдин һәм Усман Хәсәновтар тураһында әллә күпме яҙырға булыр ине. Ғөмүмән, был һәйбәт ғаилә хаҡында. Бәләкәй генә Рафиҡ ауылында йәшәүсе башҡа яҡшы кешеләр, атап әйткәндә Социалистик Хеҙмәт Геройы Абдулла ағай Фәйзуллин Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры Миңлеғәли Фазлыев тураһында. Әйткәндәй М. Фазлыев Йәмилә апайҙың ағаһы, һөйләргә булыр ине. Ләкин һеҙҙе ике һалдат — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Ғилметдин Хәсәнов һәм уның улы, алыҫ афған ерендә һәләк булған Усман Хәсәнов менән таныштырыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙым. Халҡыбыҙ иңенә улар иңенә төшкән һынауҙар төшмәһен ине ҡабат.\nГ. ӘХМӘТҠУЖИНА, Хәйбулла районы. 1982-се йыл. P.S. Усман Хәсәновтың ағаһы Рәжәп Хәсәнов интернетҡа ҡуйыу өсөн әҙерләне. 2016-сы йыл.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Һалдат_улы_-_һалдат&oldid=19083»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:58 9 февраль 2018 үҙгәртелгән.


(4 марта битенән йүнәлтелде)\nЙәнекәев Зөфәр Ирғәле улы (1951), дәүләт эшмәкәре, хоҡуҡ белгесе. 2014 йылдан Башҡортостан Республикаһының Конституция Суды Рәйесе. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2012). Юридик фәндәр докторы (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2001). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2011).\nБатталов Эдварт Миңләхмәт улы (1951), химик, ғалим, уйлап табыусы. Химия фәндәре докторы (2008).\nАҡбиров Закир Насыр улы (1947), журналист, прозаик. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы, Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы ағзаһы.\nШапкина Людмила Васильевна (1952), балет артисы, педагог. 1990 йылдан Башҡортостан Республикаһының Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1990).\nҒәбиҙуллина Фәниә Рауил ҡыҙы (1957), журналист, шағир һәм яҙыусы, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар (1999) һәм Яҙыусылар (2009) союздары ағзаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008).\nШурыгина Наталья Серапионовна (1962), уҡытыусы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nХалиҡов Хәлил Мирзаян улы (1939), инженер, хужалыҡ, совет, партия һәм дәүләт эшмәкәре. 1985—1989 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Рәйесе урынбаҫары. БАССР-ҙың 11-се һәм 12-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1994). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Базытамаҡ ауылынан.\n► 4 мартта тыуғандар\n► 4 мартта вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=4_март&oldid=969217 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:58 12 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТАРИХЫҢДЫ ТАНЫТ, БАШҠОРТ-ҠАЛА! - 2015 - Мәҡәләләр\nТАРИХЫҢДЫ ТАНЫТ, БАШҠОРТ-ҠАЛА!\nТағы бер тапҡыр Нияз Мәжитовтың дәлилдәре, иҫбатлауҙары тураһында\nКүренекле ғалим, тарихсы һәм археолог, Башҡорт дәүләт университеты профессоры, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитовтың вафаты хаҡындағы хәбәрҙе оло тетрәнеү һәм тәрән ҡайғы менән хәбәр итәбеҙ. Нияз Абдулхаҡ улы беҙҙең гәзиттең иң әүҙем уҡыусыһы ғына түгел, ә иң әүҙем авторы ла булды. Ул гәзитебеҙ сыға башлағандың тәүге көндәренән беҙгә Өфөбөҙҙөң уртаһында, Пушкин урамы участкаһында, Ново-Мостовая менән Воровский урамдары араһында урынлашҡан, беҙҙең эраның баштарында барлыҡҡа килеп, ХV - ХVI быуаттарға саҡлы йәшәгән Өфө-II ҡаласығы тураһындағы хәҡиҡәтте тылҡыны. Ул нисәмә йылдар буйы ошо хәҡиҡәткә ғалимдарҙың, йәмәғәтселектең, власть башындағыларҙың күҙҙәрен асырға тип тырышты. Оло шәхесебеҙҙең хәҡиҡәтен тағы бер тапҡыр раҫлап, уның һәм башҡа ғалимдарҙың Өфө-II ҡаласығы тураһында әйткән һүҙҙәренә әйләнеп ҡайтайыҡ әле.\nНияз МӘЖИТОВ, тарих фәндәре докторы, профессор, академик: Өфө-II ҡаласығы кемдәр тарафынан төҙөлгән, кемдең мәҙәни ҡомартҡыһы, тигән һорауға яуап өҫтә генә ята. Донъялағы IX быуаттан башлап табылған барлыҡ тарихи документтарға нигеҙләнгәндә, көньяҡ Урал, хәҙерге Башҡортостан, Уралтауҙың көнбайыш, көнсығыш битләүҙәре Башҡорт иле тигән исем менән йөрөтөлгән. Беҙ, археологтар, һуңғы егерме йыл эсендә боронғо яҙма документтар менән ҡыҙыҡһына башланыҡ. Был беҙҙе һығымталар яһарға мәжбүр итте. Ул сығанаҡтарҙың береһе - XII быуатта Урта диңгеҙ буйында йәшәгән бөйөк ғәрәп ғалимы Иҙриси яҙмалары. Ул Сицилия короле ҡушыуы буйынса донъяла йәшәүсе бар халыҡтар тураһында тарих яҙа. Уның китабында башҡорттарға бағышланған урын да бар. Ул көньяҡ Уралды Башҡорт иле тип атай һәм унда бер нисә ҡаланы урынлаштыра.\nТағы бер сығанаҡ - Мәхмүт Ҡашғариныҡы. Ул да төрки халыҡтары тураһындағы китабында башҡорттар йәшәгән ерҙәрҙә бер нисә ҡала барлығын яҙып ҡалдырған. Бынан өс йыллап элек тағы бер нисә үтә ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәргә юлыҡтыҡ. Европа һәм ғәрәп ғалимдары Өфө йылғаһының Ағиҙелгә ҡойған ерендә, йәғни Өфө ҡалаһы урынында Башҡорт тигән ҡаланы урынлаштыра. Өфөнөң боронғо исеме Башҡорт булыуы айырыуса әһәмиәткә эйә. Был туранан-тура Өфөнөң башҡортҡа ҡарағанын һөйләй. Ул ҡала Башҡорт тип аталған икән, унда кемдәр йәшәүе хаҡында һүҙ ҙә булыуы мөмкин түгел. Ул ваҡытта Волга буйында Болғар, Субар, Биләр ҡаласыҡтары барлыҡҡа килә. Улар барыһы ла шунда йәшәүсе халыҡтарҙың исемдәре менән аталып йөрөтөлгән. Уларҙың рәтендә Башҡорт ҡалаһы ла бар һәм башҡорттар ул саҡтағы Башҡорт иленең баш ҡалаһын Башҡорт тип атаған.\nШул уҡ ваҡытта XIV быуаттан XVII быуатҡа тиклем Европа ғалимдары үҙҙәренең карталарында Өфө һәм Ағиҙел йылғаларының ҡушылған ерендә урынлашҡан ҡаланы "Паскарти" тип билдәләп килгән. Ул карталар донъя тарихында асыҡ итеп яҙылған реаль документ, факт, һәм хәҙерге Өфө урынында беҙҙең эра башында Башҡорт тигән ҡала булғанмы-юҡмы, тигән һорау бөтөнләй ҡуйылырға тейеш түгел. Был - ысынбарлыҡ һәм беҙ үҙебеҙҙең тарихтан баш тартмайбыҙ икән, быны танырға ғына тейешбеҙ.\nБоронғо ҡаласыҡта йәшәүселәрҙең социаль планда ниндәй ҡатлам кешеләре булыуы хаҡында уларҙың ҡәберҙәрендә табылған материалдар ҙа һөйләй.\nКрайҙы өйрәнеүсе Р.Г. Игнатьев 1786 йылда Өфөләге бер ҡәберҙә ике килограмдан ашыу алтын әйберҙәр сығыуы тураһында яҙа. Ошо әйберҙәр Екатерина II бүләк итеп ебәрелә. Ә 1836 йылда икенсе бер бай хандың ҡәберендә лә бик күп алтындар табыла. Улар араһында Византия императоры Феодосий II V быуатта ҡойолған алтын тәңкәһе табыла. Унда шулай уҡ алтындан ҡойолған башҡа әйберҙәр ҙә табыла. Шундай ҡиммәтле әйберҙәр был ҡәбергә осраҡлы рәүештә генә килеп инмәгән һәм улар V-VIII быуаттарҙа Өфө территорияһында йәшәгән халыҡтың Урта Азия, Иран, Византия, Европа, Ҡытай дәүләттәре менән сәйәси, иҡтисади, мәҙәни бәйләнештә булыуы, ҡатнашып йәшәүе хаҡында ла һөйләй. Был факт инде Өфө-II ҡаласығының, ысынлап та, ҡала булғанлығын дәлилләй.\n1936 йылда медицина институты бинаһы төҙөгәндә табылған алтын әйберҙәрҙең 10 процент самаһы ғына һаҡланып ҡала. Уларҙың ҡалған өлөшө шунда эшләүселәр тарафынан урлана. Нисек кенә булмаһын, яртышар килограмм саф алтындан эшләнгән әйберҙәр ярлы кешеләрҙең ҡәберендә булмай. Археология фәнендә ундай әйберҙәрҙе батша, хан кимәлендәге кешеләр ерләнгән ҡәберҙәрҙә табылған әйберҙәр менән сағыштыралар. Тимәк, хәҙерге Өфө урынында ултырған Башҡорт ҡалаһы ул саҡта ла Башҡорт иленең баш ҡалаһы булған һәм унда башҡорт хандары йәшәгән.\nӨфө-II ҡаласығын тикшереүҙәрҙең башланырын ғүмер буйы көттөм. Рәсәй, Башҡортостан закондары буйынса, тарихи, археологик ҡомартҡылар урынлашҡан территория берәй төҙөлөш эше башларҙан алда фәнни яҡтан тикшерелергә, ә бындай тикшеренеүҙәр өсөн сығым ошо төҙөлөштө башҡарасаҡ ойошма иҫәбенә ҡапланырға тейеш. Ысынбарлыҡта, Өфө-II ҡаласығында төҙөлөш эштәре күптән башланған, ләкин территория ғалимдар тарафынан тикшереүгә дусар ителмәгән. ХVII- ХVIII быуаттарҙа уҡ хәҙерге Өфө сиктәре ошо иҫке ҡаласыҡҡа тиклем киңәйтелә һәм бында торлаҡ, хужалыҡ йорттары төҙөлә. Археологик ҡаҙыныуҙар алып барырға ошо биналар ҡамасауланы ла инде. 1960 йылдарҙа ҡаласыҡ дәүләт һаҡлауы менән тәьмин ителә торған федераль әһәмиәттәге уникаль тарихи-археологик ҡомартҡылар реестрына индерелде индерелеүгә. Шуға ҡарамаҫтан, был ҡаласыҡ территорияһы 2002 йылда әүҙем төҙөлөш эштәре районы итеп билдәләнде. Йәғни ҡаласыҡтың йәнәшендәге йырында ҙур бетон гараж төҙөлдө, уға юл һалыу өсөн ҡаласыҡ ситенән 4-5 метр киңлектә һәм 200 метр оҙонлоҡта майҙан киҫеп алынды. Хәҙер бында 2-4 метрға еткән культура ҡатламдары ап-асыҡ булып күренеп ята. Ул ҡатламдар бөтөн килеш һаҡланған, кеше ҡулы теймәгән, емерелмәгән. Әммә йәнәшәлә алып барылған төҙөлөш эштәренең был ҡомартҡыны юҡҡа сығарыуы бик ихтимал.\nӘле был майҙанда торлаҡ һәм хужалыҡ биналары урын алған. Ә ҡаласыҡтың буш майҙанында 1957-1958 һәм 1990 йылдарҙа ҡайһы бер разведка-ҡаҙыуҙар үткәрелгән булған. Ул саҡта был урында 4 метрға тиклем ҙур культура ҡатламдары барлығы асыҡланған. Уларҙың 2 метр тирәһендәге өҫкө ҡатламы ХVII - ХХ быуаттарға ҡарай. Ә аҫҡы ҡатламында табылған бай табылдыҡтар - көршәк ватыҡтары, һөйәктән, быяла, тимерҙән эшләнгән әйберҙәр - беҙҙең эраның I быуатынан ХIV-ХV быуатҡа тиклемге осорға ҡарай. 129-131/1-се һәм 128-130/1-се торлаҡ йорттар араһында киң ур йәки соҡор һәм вал ҡалдыҡтары күренә, был үҙ ваҡытында ҡаласыҡтың тышҡы яҡтан һаҡлаусы нығытма менән уратып алынғанлығы тураһында һөйләй. Беҙ, археологтар, БДУ-ның тарих факультеты студенттары менән бергәләп баш ҡаланың Пушкин, Ново-Мостовая урамдары һәм Салауат Юлаев проспекты араһындағы участкала археологик ҡаҙыныу эштәре алып барабыҙ. Әле күптән түгел генә был эштәрҙең һөҙөмтәһе донъя масштабындағы асыш менән билдәләнде: ҡомартҡы урынында балсыҡ һәм саман формаларҙан төҙөлгән киң һәм бейек стена асылды. Культура ҡатламы бик яҡшы һаҡланған, уның ҡалынлығы урыны менән 4 метрға барып етә. Табылған керамиканан, бронза, тимер, көмөш һәм алтындан яһалған әйберҙәр ҙә бик бай, төрлө-төрлө, улар V-VII, VIII-X, XI-XV быуаттарға ҡарай. XIII-XIV быуатҡа ҡараған Алтын Урҙа аҡсалары бик күп. Алтын ювелир әйберҙәр етештереү буйынса бай оҫтахана табылыуы - иң мөһим табыш. Культура ҡатламдары һәм табылған әйберҙәр Урта быуаттарҙа был урында ысынлап та ҙур ҡаласыҡ булғанлығын раҫлай.\nӨфө-II ҡаласығының айырыуса ҡиммәте тағы ла шунда: ул үҙе һымаҡ тағы ике ҡаласыҡ - Дуҫлыҡ монументы территорияһындағы Өфө-III ҡаласығы һәм Ағиҙел йылғаһының уң яҡ яры буйлап нығытылған ҡәлғә-стена янындағы күп һанлы кургандарҙан торған ҙур некрополь уратыуында урынлашҡан була. Был кургандар Өфөләге төҙөлөш эштәре ваҡытында тулыһынса емерелгән. Төҙөлөш эштәре ваҡытында табылған, хәҙер музейҙарҙа һаҡланған алтын, көмөш, быяла әйберҙәр был урында башҡорттарҙың юғары ҡатламдары йәшәгәнлеген раҫлай. Бөтөн был ҡомартҡылар комплексы Урта быуаттарҙа бында административ, сауҙа һәм мәҙәни үҙәк булған эре ҡала урынлашҡанлығы тураһында һөйләй. Уның барлыҡҡа килеү ваҡытын билдәләүҙә Византияның V быуаттағы алтын тәңкәһе һәм башҡа сит яҡтарҙан килтерелгән әйберҙәр оло әһәмиәткә эйә.\nАйбулат ПСӘНЧИН, география фәндәре докторы, профессор: Башҡортостан, Өфө боронғо карталарҙа ҡасан барлыҡҡа килгән, тиһәк, тәү сиратта, Италия сауҙагәрҙәре ағалы-ҡустылы Пициганолар 1367 йылда төҙөгән картаға күҙ һалырға кәрәк. Ул картала урта быуатта Италияның, Европа илдәренең Алтын Урҙа менән сауҙа иткән ваҡыты сағылдырылған. Шуға күрә унда Алтын Урҙаның 40-тан ашыу ҡалаһы, Иҙел, Кама буйҙары һүрәтләнгән. Шул иҫәптән бөгөнгө Башҡортостан ерендә Пашхарти ҡалаһы күрһәтелгән. Унан ары тағы бер "пашхарти" тигән яҙыу бар. Уныһы башҡорттар йәшәгән ер тигәнде аңлата. Пашхарти ҡалаһы иһә, гидрография яғынан ҡарағанда, Кама, Иҙел буйы тирәһендә урынлашыуы менән бөгөнгө Өфө еренә тура килә.\nЕвропала эшләнгән карталарҙан да боронғораҡтары ғәрәп илдәрендә төҙөлгән. 1154 йылда әл-Иҙриси эшләгән ике карта бар. 70 биттән торған картала, ғәрәп географияһына хас булғанса, донъя ете иклимға (климатҡа) бүлеп ҡарала һәм Башҡортостан ере 6-7-се климатта күрһәтелә. Бында Урал тауҙары, Көньяҡ Урал, Атил, Волга йылғаларының башланған урындары, уларға ҡушылған Әй, Ағиҙел йылғалары күрһәтелгән. Шунда Ағиҙел буйында урынлашҡан Касра, Масра һәм Каракия ҡалаларын әл-Иҙриси башҡорт ҡалалары тип атай. Минең уйымса, Касра йә Масрала башҡорттар йәшәгәндер, шул ҡалаларҙың береһе Өфө булғандыр тип раҫларға була. Был башҡорт ерендә борон-борондан ҡала булғанлығын да күрһәтә. Археологик мәғлүмәттәрҙән тыш, яҙма ҡомартҡылар ҙа, шул иҫәптән боронғо карталар ҙа бығаса тик фараз тип кенә һаналған факттарҙы бермә-бер дәлилләй, ышандырырлыҡ итеп раҫлай.\nКартограф Авраам Крескес Арагон короле Педро III ҡушыуы буйынса 1375-1377 йылдарҙа һигеҙ картанан торған атлас төҙөй. Һуңынан ул карталар донъяның Каталон атласы (Tabula Catalona, Catalon Atlas) тип атап йөрөтөлә башлай. Хәҙер ул Париждың Милли китапханаһында һаҡлана. Атластың бер өлөшө Рәсәйҙә тәүге тапҡыр Новороссийск университеты профессоры Ф.К. Брун тарафынан матбуғатта донъя күрә. Ул картала ла Кама йылғаһының һул яҡ ярында Pascherti (хәҙерге Өфө урынында) ҡалаһы күрһәтелгән.\nТарихсы-географ Матвей Меховский 1517 йылда Краковта сыҡҡан "Трактат о двух Сарматиях" тигән хеҙмәтендә башҡорттар йәшәгән ерҙәрҙе Башкирия тип атай һәм улар үҙ телендә һөйләшәләр, тип яҙа. Карталар тураһындағы һүҙҙе дауам итеп, күренекле фламанд картографы Герард Меркаторҙың эштәрен атап китергә була. Ул 1554 йылда Рәсәйҙең картаһын төҙөй. Унда Волга, Кама, Һамар, Ырғыҙ йылғалары төшөрөлгән. Ағиҙел йылғаһы буйында Өфө урынында Pascherty тип яҙылған, Урал тауҙары руссаға тәржемәлә "Каменный пояс"тип аталған.\nXVII быуат башында Рәсәйгә бер нисә тапҡыр Голландия картографы һәм сауҙагәре Исаак Масса килә һәм Рәсәйҙең бер нисә варианттан торған картаһын төҙөй. Уларҙың береһендә Ҡариҙел йылғаһының Ағиҙелгә ҡушылған урынындағы ҡала Өфө (Pascharti) тип билдәләнгән. Шулай итеп, Европа ғалимдары төҙөгән урта быуат карталарында хәҙерге Өфө ҡалаһы "Паскерти", "Паскатир", "Пашхерти" тип атала. Хатта XVII быуат аҙағы һәм XVIII быуат башы карталарында ла Өфө ҡалаһы "Башҡорт" тип күрһәтелә.\nШуныһы ҡыҙыҡлы, рустар төҙөгән һуңғы карталарҙа ла Өфө ҡалаһы "Башҡорт" тип билдәләнгән. 1737 йылда Санкт-Петербургтағы Фәндәр академияһы "Яңылыҡтар һәм тарихи китаптар уҡыусы үҫмерҙәргә һәм барлыҡ уҡыусыларға файҙаға һәм ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән атлас" баҫып сығара. Был атластың авторҙары билдәһеҙ. Атлас барлығы 22 картанан тора. Уларҙың 18-се һанлыһында Азия картаһы төшөрөлгән. Унда Өфө ҡалаһы урынында Баскирь тигән яҙыу тора. Тимәк, рус картографтары Европаның урта быуат картографтары традицияларын бында күсергән, тигән һығымта яһарға була.\nБарлыҡ карталарҙы өйрәнгәндән һуң, тағы шундай һығымта яһарға мөмкин: Өфө ҡалаһына 1574 йылда воевода Иван Нагой килгәс кенә нигеҙ һалына, тигән фекер төптө дөрөҫ түгел һәм ысынбарлыҡҡа тап килмәй.\nСалауат ХӘМИҘУЛЛИН, тарихсы, тележурналист: Өфөгә нигеҙ һалыныу датаһы тураһындағы бәхәстәр боронғораҡ материалдарға нигеҙләнеп алып барылырға тейеш. Драматик XIY быуат... Ҡаҙанды ла, Әстрханды ла баҫып алалар. Себергә Ермак һөжүм итә. Башҡортостан ул саҡта Нуғай урҙаһына ҡараған була. Нуғай кенәзлеге хакимы Исмаил бей Мәскәү менән дуҫлыҡ тураһында килешеү төҙөй. Кремлдә быны уларҙың баш һалыуы тип ҡабул итәләр һәм Көнсығышҡа "һикерергә" әҙерләнәләр. Исмаил бей үлгәс, Урыҫ бей хаким була һәм ул тәүҙән үк Рәсәйгә дошманлыҡ сәйәсәте алып бара. Ул үҙен бойондороҡһоҙ дәүләт башлығы итеп күрһәтергә тырыша, ләкин Мәскәүҙә инде былай тип иҫәпләмәйҙәр.\n1586 йылда Ағиҙел буйлап воевода Иван Нагой етәкселегендәге һалдаттар отряды Имәнҡала нығытмаһына йөҙөп килә. Мәскәү уларға ошонда Өфө тигән урыҫ крепосы төҙөргә ҡуша ла инде. Был үҙен бойондороҡһоҙ тип иҫәпләгән хаким Урыҫ бей өсөн туранан-тура баҫып алыу һымаҡ ҡабул ителә. Урыҫ бей Иван Грозныйҙың улы батша Федор Ивановичҡа асыулы хат яҙа: "Һин дүрт урында - Өфөлә, Увекта, Һамарҙа, Аҡ Воложкала ҡала төҙөргә итәһең, ә ул биләмәләр минең атайым һәм олатайҙарым биләгән ерҙәр булған". Ноғай кенәзе грамотаһынан күренеүенсә, 1586 йылда Федор батша әле ҡәлғә төҙөргә йыйына ғына һәм һалдаттары килгәнсе бында инде Өфө булған була. Шулай итеп, ҡайһы бер сығанаҡтар 1586 йылда нигеҙ һалынған урыҫ Өфөһөнә тиклем үк урҙа Өфөһө булғанлығы һәм икенсеһе тәүгеһенең вариҫы икәнлеге тураһында һөйләй.\nЮлдаш ЙОСОПОВ, тарих фәндәре кандидаты: Археологик ҡомартҡылар, Европа, шәреҡ ғалимдарының яҙмалары, карталар хәҙерге Өфөнөң боронғо Башҡорт ҡалаһы нигеҙендә ултырыуын тулыһынса раҫлай. Башҡорттарҙың үҙҙәренең тарихи хәтеренән теркәлгән яҙмалар ҙа был инаныуҙы нығыта. Ҡасандыр был урында башҡорттарҙың бөйөк ҡалаһы булыуын иҫләүе хаҡында Рычков яҙа. Шулай уҡ "Сыңғыҙнамә" дастанында ла Өфө йылғаһы тамағында ҡала булыуы, унда хан йәшәүе бәйән ителә. М. Өмөтбаевтың шәхси архивында үҙем өсөн ҡыҙыҡлы бер мәғлүмәткә юлыҡтым. Унда башҡорттарҙың күп һанлы ҡәлғәләре, етмеш ҡалаһы барлығы телгә алына. Уларҙың 1152 йылда Ислам динен ҡабул иткәнлеге лә теркәлгән. Ошо мәғлүмәттән сығып, шундай һығымта яһарға була:\n- бер территорияла йәшәүсе бер халыҡтың шунсама ҡалаһы булыуы, һис шикһеҙ, уларҙың төп, йәғни баш ҡалаһы барлығын да аңлата;\n- башҡорттарҙың берҙәм рәүештә 1152 йылда Ислам динен ҡабул итеүе уларҙың ойошоп йәшәүе, бер ханға (батшаға) буйһоноуын да белдәрә;\n- тимәк, баш ҡала - Башҡорт булып сыға һәм ул ҡалған 69 ҡаланың үҙәге һаналған була.\nОшоларҙан сығып ҡына ла, әлеге Өфөлә табылған Өфө-II ҡаласығын Европа ғалимдары урта быуаттарҙа үҙ карталарында билдәләгән Башҡорт ҡалаһы тип атарға тулы нигеҙ бар. Халыҡтың үҙенең тарихи хәтеренән дә анығыраҡ һәм ышаныслыраҡ дәлил юҡ донъяла. Йәғни, башҡорттарҙың берҙәм рәүештә мосолман динен ҡабул итеүе уның бер етәкселеккә буйһоноп, бер үк сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни мөхиттә йәшәүен, тимәк, дәүләтселеге булыуын раҫлай. Ул осорҙа дәүләтселегебеҙ, уның үҙәге - баш ҡалаһы булмаһа, үҙенең тышҡы һәм эске азатлығын иң беренсе урынға ҡуйып йәшәгән халыҡ вәкилдәрен бер юлы Ислам диненә йәлеп итеү мөмкин дә булмаҫ ине. Сөнки башҡорттарҙың барыһы ла Исламды ирекле рәүештә ҡабул итмәгән, уны индереү өсөн генә түгел, хатта ҡабул итеү өсөн дә дәүләтселек кимәлендәге механизм кәрәк булған. Шул уҡ ваҡытта боронғо Өфө бер нисә сауҙа юлының киҫешкән урынында ултырған. Билдәле тарихсы Вахрушин яҙыуынса, Себер менән Урта Азияны сауҙа менән тоташтырыусы юл Өфө аша үткән. Ә бит сауҙа - ҡаланың төп күрһәткестәренең береһе иҫәпләнә.\nРәсәй Фәндәр академияһы Археология институты директоры, тарих фәндәре докторы Н. МАКАРОВ: "Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының саҡырыуы буйынса Рәсәй Фәндәр академияһының археология институты хеҙмәткәрҙәре, тарих фәндәре докторҙары И. Л. Кызласов, Ш. Н. Әмиров, тарих фәндәре кандидаты И. А. Сапрыкина Өфө ҡалаһының Киров районында урынлашҡан Өфө-II ҡаласығы торошон һәм уны фәнни яҡтан өйрәнеү перспективаларын тикшереү өсөн Эксперт советы йыйылышында ҡатнашты.\nӨфө ҡалаһының Пушкин һәм Воровский урамдары киҫелешендә урынлашҡан боронғо Өфө-II ҡаласығы хаҡында Рәсәй Фәндәр академияһының Археология институты ошоларҙы хәбәр итә:\n1. 2006-2007 йылдарҙа боронғо ҡала урынлашҡан территорияның көньяҡ майҙанында алып барылған археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә табылған мәҙәни ҡатлам фән тарафынан етди өйрәнеүҙе талап итә. Мәҙәни ҡатламдың 4 метрғаса етеүе уны Көнсығыш Европала булған башҡа ҡомартҡыларҙан айырып тора. Кешенең был территорияла даими йәшәүе мәҙәни ҡатламдарҙың эҙмә-эҙлекле урынлашыуы менән иҫбатлана (беҙҙең эраға тиклем I-II быуаттар). Боронғо ҡаланың һаҡланып ҡалған стратиграфияһы хронологик этаптарҙы, ҡаласыҡтағы йорттарҙың планын, оборона системаһын теп-теүәл итеп билдәләргә мөмкинлек бирә.\n2. 2007 йылда алып барылған археологик ҡаҙыныу эштәре һөҙөмтәһендә табылған археологик объекттар монументаль архитектура ҡоролмалары категорияһына инә. Боронғо ҡаланың оборона стеналары ҡомартҡының тәүге көндәренән үк алдан әҙерләнгән проект буйынса төҙөлгән һәм бында ҡасандыр үҙенсәлекле хәрби-фортификацион мәктәп булғанлығын дәлилләй. Стена төҙөүҙә ҡулланылған балсыҡ массаларынан тыш, ағас конструкциялар ҙа яҡшы һаҡланған һәм улар архитектур-төҙөлөш деталдәрен дөрөҫ күҙалларға ярҙам итә.\n3. Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған археологик коллекцияла төҫлө, ҡиммәтле, төҫлө һәм ҡара металдан яһалған әйберҙәр, һөйәктәр, быяла, аҫыл таштар, балсыҡ әйберҙәр бар. Беҙҙең эраның IV быуатынан алып XV быуатҡа тиклем йәшәгән Урал-Волга буйы төбәге халҡы өсөн хас булған һауыт-һаба менән бер рәттән, Урта Азия, Кавказ һәм башҡа яҡтарҙың һауыт-һабаһы өлгөләре лә табылған. Быяла һәм ярымҡиммәтле таштарҙан яһалған әйберҙәр Византия һәм Прибалтика территориялары менән булған бәйләнештәр тураһында һөйләй. Иртә һәм үҫешкән Урта быуаттарға ҡараған бик күп алтын, көмөш ювелир әйберҙәр һәм кейем деталдәре (алҡалар, ҡайыш биҙәүестәре), шулай уҡ Алтын Урҙа, иртә Византия ваҡытына ҡараған тимер аҡсалар табылған. Ҡалала алтын менән эш итеү буйынса махсуслашҡан ювелир эшмәкәрлек үҫешкән булған. Һөйәктән төрлө әйберҙәр эшләү ҙә бик киң таралған күренештәрҙең береһе һаналған. Өфө-II боронғо ҡаласығы ҡәберлек менән берҙәм археологик комплексты тәшкил итә.\nШулай итеп, Рәсәй Фәндәр академияһының Археология институты беҙҙең эраның IV-XV/XVI быуаттарына ҡараған Өфө-II ҡаласығының юғары фәнни һәм мәҙәни әһәмиәтен билдәләй. Өфө-II ҡаласығы быуаттар буйына йәшәп килгән ҙур административ, сауҙа үҙәктәренең һәм Урал-Волга буйы тарихының әһәмиәтле пункттарының береһе һанала. Мәҙәни ҡатламдың һәм органик материалдың яҡшы һаҡланыуы Урта быуаттарға ҡараған урындағы тарихи процесты яҡшы күҙалларға мөмкинлек бирә.\nБоронғо ҡаласыҡтың фәнни әһәмиәте шунда: ул Башҡортостандың һәм Көньяҡ Уралдың яҙма тарихҡа тиклемге иң ҡиммәтле тарихи сығанаҡтары иҫәбенә инә. Ҡаласыҡтың мәҙәни ҡатламын ныҡлы һәм комплекслы өйрәнеү Өфө-II ҡаласығын Рәсәй археология фәненең эталонлы объектына әүерелдерәсәк, тип иҫәпләргә бөтөн нигеҙ бар.\nШул уҡ ваҡытта Өфө-II ҡаласығы юғары ҡатмарлылыҡ категорияһындағы археологик объекттарҙан һанала һәм археологик ҡаҙыныу эштәрен тиҙ арала ғына тамамлау мөмкинлеге юҡ. Өҫтәүенә, Өфө-II археологик ҡомартҡыһы үҙенсәлекле юридик статусҡа эйә - ул региональ әһәмиәттәге ҡомартҡы (Башҡортостан Республикаһының Юғары Совет президиумы Указы - 12.05.1992 йыл). "Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының мәҙәни мираҫ объекттары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) тураһында"ғы Федераль законға ярашлы, бындай категориялы объекттар дәүләт тарафынан һаҡланырға тейеш. Археологик объекттар - боронғо заман ҡомартҡылары, улар дәүләт милке һанала һәм милли фондты тәшкил итә.\nАлда әйтеп үтелгәндәрҙән сығып, Рәсәй Фәндәр академияһының Археология институты Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә һәм Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһына ошо мәсьәләләрҙе ҡарарға тәҡдим итә:\n1. Археология ҡомартҡыһын - IV-XVI быуаттарға ҡараған Өфө-II ҡаласығын төҙөлөш һәм башҡа хужалыҡ эштәре территорияһынан сығарыу, шулай уҡ мәҙәни мираҫ объектын һаҡлау зонаһы проектын эшләү, ҡаласыҡтың һаҡланыуын тәьмин итеү маҡсатында, айырым көйләнеүсе ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлеге объекты булараҡ, мәҙәни мираҫ объекты территорияһы сиктәрен билдәләү.\n2. Өфө-II ҡаласығын музей элементтары менән туристик маҡсаттарҙа файҙаланыу өсөн архитектура-терәк проекты планы, ер участкаһының планлаштырыу схемаһын эшләп сығарыу.\n3. Археология белгестәренең көсөн Өфө-II ҡаласығын планлы, бөтә яҡлап һәм комплекслы өйрәнеүгә йүнәлтеү һәм ҡомартҡы базаһында тәбиғи-фәнни дисциплиналар ҡатнашлығында халыҡ-ара экспедиция ойоштороу.\nЗаманса ҡаланың үҙәгендә ошондай бик яҡшы һаҡланғанлығы, асыҡ рельефе менән айырылып торған ҡомартҡы булыуы Өфө ҡалаһын Рәсәйҙең иң төп тарихи ҡалалары иҫәбенә индерә".\nЯпонияның Архитектура Институты вице-президенты, тарих фәндәре докторы Риичи Мияке: "Башҡорт ҡалаһы һәм Өфө территорияһында уның менән бәйле тарихи-археологик ҡомартҡылар башҡорт халҡының ғына милли байлығы түгел, ә бөтөн Дала Евразияһы ҡәүемдәренең, иң элек, төрки халыҡтарының уртаҡ хазинаһы. Монументаль архитектура объекттарын һаҡлау, консервациялау, тергеҙеү йәһәтенән ул дәүләттең һаҡсыл мөнәсәбәтенә лайыҡ, уның базаһында тарихи-мәҙәни ҡурсаулыҡ, Башҡорт-Өфө ҡалаһының тарихи музейын булдырыу фарыз", - ти. Көньяҡ Уралда тарихи әһәмиәте буйынса Өфөгә тиң булған башҡа Урта быуат археологик ҡомартҡыһы юҡ, ти башҡа ғалимдар ҙа. Был йәһәттән уны боронғолоғо археологик һәм яҙма сығанаҡтарға нигеҙләнеп раҫланған Мәскәү, Новгород, Киев, Ташкент ҡалалары менән генә сағыштырырға мөмкин. Эйе, нимәлер раҫларға, иҫбатларға ла түгел бында археолог-тарихсыларға. Барыһы ла раҫланған. Улар - рус һәм сит ил тарихсы-сәйәхәтселәре материалдарында, карталарҙа аҡҡа ҡара менән яҙылған. Шуларҙы раҫлаусы, быуаттар күмеп ҡуйған тарихты соҡоп сығарыусы ғына беҙҙең заман тарихсылары. Улар ҡулында ла хәҙер байтаҡ материалдар, уларҙы нығытыусы ҡомартҡы әйберҙәр етерлек. Тик ни өсөн беҙ, дәлилдәр, иҫбатлауҙар була тороп, хәҡиҡәти һүҙ әйтеүҙе ошоға тиклем һуҙҙыҡ? Бына шуныһы ғына ғәжәп...\nЯҙылған: 19.10.15 | Ҡаралған: 1132


Мәскәүҙә «Киләһе станция — «Башҡортостан» тигән экспозиция асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә «Киләһе станция — «Башҡортостан» тигән экспозиция асылды\n14:50, 18 октября 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлсәсәк Ханнанова/.\nМәскәүҙең «Выставочная» метро станцияһында «Мосметрострой» компанияһының юбилейына арналған «85 йыл уникаль тәжрибә» тип аталған экспозиция асылды. Ул ер аҫты төҙөлөшөнөң күп йыллыҡ тарихы, шул иҫәптән быға тиклем аҙ билдәле булған тарихи факттар менән таныштыра. Башҡортостан экспозицияһынан мәскәүҙәр метрополитендың тәүге сиратын төҙөү өсөн республиканың тәүҙә Ҡалтасы, хәҙер иһә Краснокама районы үҙәге Николо-Берёзовка ауылынан биш меңгә яҡын кешенең килеүе хаҡында белде.\nКүргәҙмәлә Мәскәү метрополитены һәм «Мосметрострой» компанияһы музейҙары коллекцияһын берләштергән экспонаттар тупланған. Унда тарихи документтар һәм фотоһүрәттәр, төрлө йылдарҙағы төҙөүселәрҙең ҡоралдары, баш ҡалалағы метро станцияларының ҡабатланмаҫ архитектураһы тураһында хикәйә, үҙенсәлекле артефакттар урын алған.\nКүргәҙмәне асыу тантанаһында Мәскәү метроһы етәкселәре — «Мосметрострой» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Сергей Жуков һәм «Мәскәү метрополитены» дәүләт унитар предприятиеһы етәксеһе Дмитрий Пегов республика халҡының метро төҙөүҙә ҡатнашыуы темаһына айырыуса ҙур иғтибар бүлде. «Бөгөн Мәскәү метроһы 203 станциянан тора. Әммә барыһы ла бер нисә тәүге станциянан һәм 1930 йылдарҙағы, шул иҫәптән Башҡортостандан килгән герой-комсомолдарҙың ауыр хеҙмәтенән башланған, — тине Сергей Жуков. — Уларҙың хеҙмәте, шул иҫәптән метрополитен станцияларының береһенең исемендә мәңгеләштереүгә лайыҡ».\nИкенсе башланғыс — метро станцияларының береһендә Башҡортостан төҙөүселәренең хеҙмәт ҡаһарманлығына арналған мемориаль таҡтаташ ҡуйыу мөмкинлеге лә тикшерелде.\n«Мосметрострой» етәкселегенә Николо-Берёзовка ауылынан бүләк — башҡорт балы һәм республиканың халыҡ рәссамы Владислав Меостың «Ҡорамға юл» картинаһы тапшырылды. Ошо көндәрҙә Николо-Берёзовка ауылында метро төҙөүселәргә мемориаль таҡтаташ асылды.\nМәскәүҙәге күргәҙмә 14 ноябргә тиклем эшләй.\nТеги: күргәҙмәләр,мәскәү метроһы,хәтер


Технопарктарға Башҡортостанда 650 гектар ер бүленәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТехнопарктарға Башҡортостанда 650 гектар ер бүленәсәк\n16:47, 12 сентября 2011 Иҡтисад\nБашҡортостанда технопарктар ойоштороу өсөн ике ҙур территория билдәләнгән. Икеһе лә Өфөнән алыҫ түгел ерҙән бүленгән. Майҙаны 150 гектарға тиң беренсеһе — Благовещенск янында, Өфө ТЭЦ-ы эргәһендә, дөйөм майҙаны 500 гектар самаһына тиң икенсе территория Миловка районында, 5-се ТЭЦ янында урынлашҡан.\n— Был участкалары төҙөкләндерелгән, йылылыҡ, һыу, электр уты үткән, юлдары һалынған, ғөмүмән, эш башлауға тулыһынса әҙер заманса майҙансыҡтар буласаҡ. Индустриаль проекттар — Благовещенск майҙансығы нигеҙендә, ә юғары технологиялы проекттар 5-се ТЭЦ районында урынлашасаҡ. Бөгөнгө көндә өҫтөнлөклө проекттар исемлегендә бындайҙар әлегә 50-ләп йыйылған. Үкенескә күрә, беҙҙә әлегә тиклем тарҡаулыҡ хөкөм һөрә, үҙ алдына эш итеүсе күп һанлы инновацион төркөмдәр һөҙөмтәлә дөйөм бер продукт эшләп сығарырға мөмкинлек бирмәй. Теге йәки был продукттарҙы баҙарға уңышлы сығарыр өсөн бергәләп тырышырға кәрәк, — тип иҫәпләй Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Марат Мөлөков.\nТеги: инновациялар, проекттар, технопарктар, Башҡортостан Хөкүмәте


Башҡортостан менән Молдова яҡыная\n30 Май 2019, 17:00\nШаршамбы Башҡортостан менән Молдова республикалары араһында тарихи ваҡиға булды: беҙгә тәүге тапҡыр Молдова республикаһының Президенты Игорь Додон етәкселегендә эшлекле делегация килде. Ҡунаҡтарҙы “Өфө” аэропортында Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров ҡаршы алды.\nЭш программаһы бик бай ине. Делегация Башҡорт дәүләт университетына барҙы, “Молдова республикаһы – Рәсәй төбәктәре” тип аталған эшлекле хеҙмәттәшлек форумында ҡатнашты. Шулай уҡ Игорь Додон Красноусолдағы Табын Алла Анаһы иконаһы храмында булды.\nТәүге көндө Радий Хәбиров менән Игорь Додондың эш осрашыуы үтте. Улар сауҙа-иҡтисади һәм мәҙәни хеҙмәттәшлекте нығытыу мәсьәләләре тураһында фекер алышты.\n– Һеҙҙе республикабыҙҙа күреүебеҙгә бик шатбыҙ. Был беҙҙең өсөн ҙур мәртәбә. Барыбыҙ ҙа бер ҙур илдән сыҡҡан кешеләр, уртаҡ яҡтарыбыҙ күп. Бөтәбеҙ ҙә рус телендә һөйләшә, дөйөм мәҙәниәтебеҙ бар, атай-олатайҙарыбыҙ бергәләп Бөйөк Ватан һуғышында дошманға ҡаршы һуғышҡан. Шуға күрә бергә булыр һәм үҫешер өсөн мөмкинлектәр ҙәр, – тине республика етәксеһе Радий Хәбиров.\nРадий Фәрит улы фекеренсә, был сәфәр Башҡортостан менән Молдова республикалары араһындағы иҡтисади мөнәсәбәттәрҙең яңы биттәрен асасаҡ.\nМолдова етәксеһе лә ике яҡлы хеҙмәттәшлеккә әҙер булыуын белдерҙе. Уның менән бергә килешеү төҙөү теләге менән янған дүрт төбәк вәкиле лә килгәйне.\n– Мин беҙҙең республикалар араһындағы сауҙа күләме менән таныштым. Ул, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, түбән. Ә мөмкинлектәрҙең бик ҙур булыуына ышанам. Ошо килешеүҙәргә ҡул ҡуйғас, мөнәсәбәттәр кимәлен күтәрә алырбыҙ тип уйлайым. Беҙгә сауҙаны кәмендә биш-алты тапҡырға арттырырға кәрәк, – тине Игорь Додон.\nЫсынлап та, Башҡортостандың 118 партнер иле араһында Молдова Республикаһы 64-се урында. Сауҙа әйләнеше күләме ни бары – 2,2 миллион доллар. Шуның 2 миллионы – экспортҡа тура килә.\n– Ауыл хужалығы өлкәһендә, сәнәғәт ҡорамалдары, ашламалар етештереү тармағында партнерлыҡты үҫтереү мөмкинлеге бар. Шулай уҡ беҙ Башҡортостанда эшләнгән машиналарҙы һеҙгә тәҡдим итә алабыҙ, шул иҫәптән – автобустар һәм ауыл хужалығы техникаһы, – тине Радий Фәрит улы.\nБашҡортостан иһә Молдованан башлыса алма һатып ала. Әммә уларҙың беҙгә тәҡдим итергә теләгән тауарҙар күләме күпкә киңерәк. Мәҫәлән, шараптар килтерергә әҙерҙәр.\nИкенсе йыл рәттән сентябрь аҙағында – октябрь башында Молдова Республикаһында инвестиция форумы үтә. Молдова Президенты сараға Радий Хәбировты ла саҡырҙы. Быйыл инвестиция форумы сиктәрендә, бер юлы Молдова һәм Рәсәй төбәктәре форумын да үткәрергә йыйыналар. Бер һүҙ менән әйткәндә, көҙ көнө Молдовала ҡыҙыҡлы һәм файҙалы сара көтөлә. Радий Фәрит улы унда ҙур делегация менән мотлаҡ барасағын белдерҙе.\nТөҙөлгән килешеүҙәр араһында Башҡортостан өсөн ҡыҙыҡлы булған Гагаузия менән хеҙмәттәшлек тә бар ине. Радий Фәрит улы белдереүенсә, унда төрки телле халыҡтар йәшәй, беҙҙең уртаҡ этник тамырҙарыбыҙ бар. Был артабанғы үҫешкә файҙаға ғына, тигән фекерҙә төбәк етәксеһе.\nОсрашыу һуңында бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйылды. Улар араһында Өфө менен Гагаузия, Кушнаренко менән Окницкий, Ишембай менән Бессарабия райондары араһында туғандаш ҡала һәм райондар бәйләнеше булдырыу тураһындағылары ла бар.\nФото: “Бәйләнештә” соцтиаль селтәренән.


Юлдарҙа үлем осраҡтарын кәметергә һәм иҡтисади үҫеште тәьмин итергә\nБөгөн Республика Хөкүмәтендә май указдарын ғәмәлгә ашырыу барышы тикшерелде.\n14 май, 20:42\nБашҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайға һайлауҙа\nСәйәси партияның төбәк бүлексәһе был мәғлүмәтте раҫланы. Улар аңлатыуынса, фирҡәнең абруйын төшөрмәү һәм һайлауға ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу, ижтимағи-сәйәси көстәрҙе бергә туплау өсөн дә праймеризда төбәк һәм муниципаль власть органдарының күп кенә вәкилдәре ҡатнаша.\nБөгөн Һарытау ҡалаһында Рәсәй Хәүефһеҙлек советы секретары менән Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле күсмә кәңәшмә үткәрҙе\nСара сиктәрендә Волга буйы федераль округындағы төбәк етәкселәре, федераль министрлыҡ һәм ведомство вәкилдәре менән уҡыусы йәштәр араһында деструктив ҡараштар һәм ағымдар таралыуын булдырмау, наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә юл ҡуймау мәсьәләләре ҡаралды.\nАпрель аҙаҡтарында Волгоград һәм Ростов өлкәләренда 112-се башҡорт атлылар дивизияһының яу юлы буйлап автосәйәхәт үтте. Сара Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Дон буйында башын һалған яҡташтарыбыҙ иҫтәлегенә арналды. Ростов өлкәһен фашистарҙан азат итеүгә 75 йыл тулыу уңайынан ҡанлы һуғыш үткән ерҙәрҙә төбәк-ара “Хәтер вахтаһы” ла асылды. Эҙәрмәндәр башҡорт атлылары алышҡан урындарҙа ҡаҙыныу эштәре башҡарҙы.\nРеспубликала һәр һигеҙенсе кеше фәҡирлек сигендә йәшәй. Йәғни, 500 мең тирәһе халыҡтың килеме йәшәү минимумынан түбәнерәк. Был турала бөгөн Республика Башлығы май указдарын үтәүгә арналған кәңәшмәлә белдерҙе. Стратегик документта 12 тармаҡ буйынса маҡсаттар билдәләнгән, бөгөнгө кәңәшмә биш йүнәлеш ҡаралды.\nРәсәй - Ҡаҙағстан дуҫлығы\nРәсәй ислам университеты менән Ҡаҙағстан республикаһы мосолмандары тығыҙ хеҙмәттәшлек алып барасаҡ.\n11 май, 21:41\nҺәләтле балалар менән эшләү системалы алып барылырға тейеш. Был турала бөгөн Республика башлығы граждандарҙы ҡабул итеү ваҡытында белдерҙе.\n11 май, 01:46\nБашҡалала йылытыу миҙгеле ябылды\nҠала хакимиәте йылытыу миҙгеленең ябылыуы хаҡында хәбәр итә. Нормативтарға ярашлы,биш көн дауамында уртаса һауа температураһының +8 градус һаҡланған осраҡта, йорттарға йылы биреү туҡтатыла.\nҮлемһеҙ батырлыҡҡа дан!\nБөгөн илебеҙ халҡы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 73 йыллығын билдәләй. Өфөлә байрам саралары "Еңеү паркы"ндағы мемориалға сәскә һалыуҙан башланды. Тантанала Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев, Республика Хөкүмәте ағзалары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.\n09 май, 21:34\n"Һалдат бутҡаһы" акцияһы\nЙөрәктәрҙе дәртләндереп 73-сө Еңеү яҙы яҡынлаша. Һәр йылдың иң ҡәҙерле һәм көтөп алған байрамына "Башҡортостан" дәүләт телерадиокомпанияһы бик күп тапшырыуҙар әҙерләгән. Иртәгә улар эфир тулҡындары аша миллиондарса йорттарға ауаз һаласаҡ.\n08 май, 22:00\nЙәш быуынды ветерандар миҫалында илһөйәр итеп тәрбиәләү мотлаҡ\nБыл турала бөгөн Республика Башлығы Бөйөк Еңеүгә арналған тантаналы ултырышта белдерҙе. Сараға һуғыш һәм тыл ветерандары, төрлө министрлыҡ- ведомство етәкселәре, депутаттар саҡырылды.\nРеспубликала ҡырау төшөүө ихтимал\nБашҡортостанда 10-11 май көндәре төндә һәм иртәнге ваҡытта ҡырау төшөүө һәм һауа температураһының 2 градусҡаса һалҡынайыуы көтөлә. Был хаҡта Башгидрометүҙәк хәбәр итә.\n08 май, 16:56\nБөгөн Кремлдә Владимир Путин 4-се тапҡыр Рәсәй Президенты вазифаһына аяҡ баҫты.\n07 май, 21:17\nБашҡортостанға бушлай дарыуҙар өсөн федераль ҡаҙнанан 75 миллион һум ғына аҡса бүленгән. Тәү ҡарашҡа "ғына" тиерлек түгел. Тик бына кәрәк сумманың етенән бер өлөшө генә икенән белһәң, аҙ икәне күренә, әлбиттә. Башҡортостанға йәмғеһе ауырыуҙарҙы бушлай дарыуҙар менән тәьмин итеү өсөн 510 миллион һум талап ителә. Был ҡоро һандар, ә уларҙың артында кеше ғүмерҙәре, селпәрәмә килгән яҙмыштар, һүнгән өмөттәр тороуын күҙ уңында тотһондар ине был аҡсаларҙы бүлеүселәр.\n05 май, 22:54\nРостов өлкәһендәге хәтер вахтаһы барышында 41 яугирҙың һөйәктәре күтәрелгән\nРостов, Волгоград өлкәләренең һәм Башҡортостан эҙәрмәндәренең йыйылма отряды Бөйөк еңеүҙең 73 йыллығына 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы эҙҙәре буйлап үтте. Әлеге ваҡытта табылған 41 яугир араһынан унауһының шәхестәре асыҡланған.\n04 май, 21:45\nӨфөнән Рәсәйҙең көньяҡ төбәктәренә тура рейстар асыласаҡ\nБыл турала бөгөн Республика Башлығы менән "Внуково" аэропорты етәкселеге араһындағы осрашыу барышында белдерелде. Компания Башҡортостандың баш ҡалаһы менән Дондағы Ростов, Краснодар һәм Симферополь араһында авиабәйләнеште үҫтерергә иҫәп тота.\n03 май, 22:54\nИғтибар, һауа торошо боҙола\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, иртәгә республикала елдең тиҙлеге секундына 22 метрғаса етеүе ихтимал.\n03 май, 20:44\n9 май уңайынан Рәсәй Президенты Бөйөк Еңеүгә үҙ өлөшөн индереүселәргә хаттар ебәрә\nБашҡортостанда быйыл дәүләт башлығы открыткаһын 45 меңләп кеше - һуғыш, хеҙмәт ветерандары һәм уларға тиңләштерелгәндәр көтә.\n02 май, 21:30\nӨфөлә сығарылған яңы двигатель дәүләт һынауын уңышлы үтте\nБашҡортостанда Су-57 бишенсе быуын истребителдәре өсөн двигатель етештерелә.\n02 май, 21:16\nБашҡортостан Башлығы республика халҡын байрам менән ҡотланы\nБөгөн Рәсәйҙә Яҙ һәм хеҙмәт көнө билдәләнә.\n01 май, 20:54


Туризм һәм ял // Башҡортостанда ял\n"Химик" та һеҙҙе көтәләр\nБеҙҙең сәйәхәттәр, аңлашылыуынса, сит ил һәм республика шифаханалары менән генә сикләнеп ҡалмай. Йәшерен - батырыны юҡ, үҙенә бындай ҡиммәтле ялды һәр кем ойоштора алмай. Бер аҙнаға эштән бушауы ла проблема, ә йыраҡҡа юл төшһә, отпускы ң да етмәй ҡалыуы бар. Шуға күрә юл ыңғайы, бер ниндәй ҙә пл ан ҡормайынса ғына берәй ҡайҙа инеп ял итеү теләге тыуа икән , Өфө аэропортына барған юлдан ике километр ситтә урынлашҡан "Химик" шифахана - профилакторийына рәхим итегеҙ. Ҡышын бын да саф һауала саңғыла, конькиҙа йөрөп һаулығыңды нығытырға б ула. "Химик"тың хужааһы - "Өфө эластомер материалдар, издел иелар һәм конструкциялар заводы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте х еҙмәткәрҙәре бында көтөлгән ҡунаҡ.\n- Мин бында икенсе аҙна инде. Дөйөм алғанда, миңә оҡшай. Айырыуса тоҙ шахтаһында дауаланыу һәм тәмле итеп дүрт тапҡыр ашатыуҙары, - ти һигеҙенсе цехта эшләүсе Әлгизә Игнатьева.\n- Мин инвалид, әммә бында килгәндән бирле өйәнәгем тотҡан ы юҡ, - тип ҡушыла уға Сажидә Альберт ҡыҙы. - Бынан тыш та а уырыуҙарым етерлек. Әгәр ҙә өйҙә бер ус йоҡо дарыуы эсһәм, б ында бер ниндәй дарыуһыҙ рәхәтләнеп йоҡлайым.\nТыныс ялдары өсөн ҡатындар медицина персоналына рәхмәтле. Бында ял итеүселәр иғтибарына төрлө процедуралар, ингалятор ий, фитобар, бильярд бүлмәһе, сауна эшләй.\nШифахана - профилакторий директоры Александр Морачевский һүҙҙәренә ҡарағанда, йыл дауамында был уңайлы урында 700 зав од эшсеһе һәм башҡа прпедприятиеларҙан килгән 500 кеше ял ит кән һәм һаулығын нығытҡан.\nӨс һәм дүрт урынлы бүлмәләрҙең кимәле дүрт һәм биш йондоҙ ло ҡунаҡханалар менән сағыштырғанда артыҡ юғары тип әйтеүе ҡ ыйын, әммә был ял итергә ҡамасауламай. Ҡышын бында төрлө мау ыҡтырғыс саралар бик үк күп түгел, йәйен иһә эргәлә аҡҡан Ағ иҙелдә һыу инергә, катерҙа йөрөргә, кисен - дискотекаға бары рға мөмкин.\n- Ҡышын күңелһеҙерәк, - ти ял итеүселәрҙең береһе. - Конц ер ҡуйһындар, бик булмаһа танышыу кисәһе йә дискотека ойошт орһондар ине. Йәштәр күп бит.\nБәлки бында заводта эшләп арыған кешеләр тынлыҡта ял итер гә тейеш тип һанайҙарҙыр. Хәйер, бәғзе берәүҙәргә был бик тә оҡшай.\nҺуңғы өс йылда "Химик" йыл әйләнәһенә эшләй, ташҡын ваҡыт ында ғына ябылып тора. Шуға күрә шау - шыулы ҡала тормошонан ял итергә теләүселәр, оҙаҡ уйлап тормайынса, был ҡунаҡсыл у рынға килә ала. Профилакторийҙа йәшәү тәүлегенә 200, дүрт та пҡыр ашау - 175 һум, дауаланыу - бер кешегә 80 һум тирәһе ту ра килә. Завод эшсәндәренә, әлбиттә, һиҙелерлек ташлама яһал а.\nБында килергә йыйынып бөтөүселдәргә бер иҫкәрмә яһарға уй лайым - йылыраҡ кейенегеҙ. Ҡайһы ваҡыт номерҙарҙа йылытыу йә һәтенән проблемалар ҙа булып ҡуйыуы ихтимал. Дөрөҫ, шифахана - профилакторий директоры тиҙ арала был проблема хәл итәләс әк тип ышандырҙы, тиҙҙән бында газда эшләүсе ҡаҙанлыҡ файҙал ана башлаясаҡтар.


Ул башҡорт профессиональ театрына нигеҙ һалыусыларҙың береһе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nУл башҡорт профессиональ театрына нигеҙ һалыусыларҙың береһе\n12:32, 4 декабря 2013 Йәмғиәт\n4 декабрҙә Башҡортостанда милли театрға нигеҙ һалған эшмәкәрҙәрҙең береһе – Ғәлимйән Харис улы Ҡарамышевтың тыуыуына 110 йыл тула.\nУл 1903 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Маҡар ауылында, хәҙерге Ишембай районында тыуған. 1913 йылда башланғыс рус мәктәбен, һуңынан мәҙрәсәне тамамлай. 1926-1927 йылдарҙа Мәскәү дәүләт кинематография техникумының актерҙар факультетында уҡый.\n1919 йылда Ғәлимйән Ҡарамышев Башҡорт драма театры труппаһына инә һәм унда бер аҙ өҙөклөктәр менән 1970 йылға тиклем хеҙмәт итә. Тәү башлап Фазыл Туйкиндың «Ватан ҡаһармандары» драмаһы буйынса спектаклдә уйнай.\nҒәлимйән Ҡарамышевтың ижады үткер һәм сағыу комедиялылығы, һығылмалы тасуирилығы, характерҙарҙың аныҡ сағылышы менән айырылып тора. Уның төп репертуары – сатира акценты менән үткер характерлы ролдәр. Рус драматургияһының классик спектаклдәрендә – Николай Гоголдең «Ревизор»ында Бобчинский һәм «Женитьба»ла Кочкарев, Шмага (Александр Островскийҙың «Без вины виноватые»), Серебряков (Антон Чеховтың «Дядя Ваня»). Хәҙерге заман рус һәм башҡорт авторҙары драмаларында ул иҫ киткес итеп Незеласовты (Всеволод Ивановтың «Броненосец 14-69»,) Кокорышкинды (Леонид Леоновтың «Нашествие»), Исмәғилде (Мирхәйҙәр Фәйзиҙең «Ғәлиәбаныу»), Кусәрбайҙы (Ҡадир Даяндың «Таңсулпан») уйнай. Ғәлимйән Ҡарамышевтың Әпкәләй (Дауыт Юлтыйҙың «Ҡарағол»), Фәхри (Мәжит Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр»), Кинйәбай (Сәғит Мифтаховтың «Зимагорҙар») ролдәре иң яҡшы ролдәр булды.\nҒәлимйән Ҡарамышев 1959 йыда Свердловск киностудияһында төшөрөлгән «Торна йыры» нәфис фильм-балетында Бер күҙле һунарсы ролендә төштө.\nҮҙенең оҙайлы театр карьераһында Ғәлимйән Ҡарамышев күп тапҡырҙар юғары дәүләт наградаларына лайыҡ булды. Ул Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почет билдәһе» ордендары менән бүләкләнгән. Уға РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ның халыҡ артисы исемдәре бирелгән.\nҒәлимйән Харис улы 1977 йылдың 20 ғинуарында 74-се йәшенде вафат була һәм Өфөлә ерләнә. Ошо иҫ киткес артист һәм кеше йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған. Мәләүез районының Йомаҡ ауылында бер урам күренекле театр эшмәкәре исемен йөрөтә. Уның тормошо һәм ижади эшмәкәрлеге тураһында мәҡәләләр Википедияла, «Башҡортостан» ҡыҫҡа энциклопедияһында һәм Башҡорт энциклопедияһының 3-сө томында бар.


2020 йылда беҙҙе нимә көтә. Йондоҙнамә\n30 Декабрь 2019, 20:00\nБашҡорттар Ислам ҡабул иткәс, Ай календары менән файҙаланған, әммә ун ике йыллыҡ цикл да йәшәүен дауам иткән. Көнсығыш илдәренән айырмалы, башҡорттар йыл сифаттарын кешегә күсереп, күрәҙәлек итмәгән, тик уңыш алыу менән бәйле һынамыштар булып ауыҙ-тел ижадына инеп ҡалған. Тыуырға торған Сысҡан йылы тураһында ошондай һынамыш та ауыҙ-тел ижадында бар: “Сысҡан йылы – игенлек.” Тимәк, киләһе йыл уңыштарға бай йыл буласаҡ, тип өмөт итергә була. Яңы йыл бөтәһе өсөн дә һәр ваҡыт һәйбәт яңылыҡтар, яңы пландар һәм башланғыстар менән бәйле. Хатта астрологиянан йыраҡ кешене лә 2020 йылда үҙе менән нимә буласағы ҡыҙыҡһындыра. Көнсығыш календары буйынса 2020 йыл – аҡ металл Сысҡан йылы, 12 йыллыҡ мөсәлде башлай.2020 йыл уҙып барыусы Ҡабан йылына ҡарағанда уңышлыраҡ булырға вәғәҙә итә. Сысҡан – юғары интеллектҡа һәм һиҙемләү көсөнә эйә. Ул бына тигән стратег, шуға күрә хәйләкәр йәнлек теләһә ниндәй ҡыйынлыҡтарҙы уңышлы ғына хәл итә.Йыл символы үҙ теләгенә ғәҙел юл ярыусыларға ярҙам итәсәк. Маҡсаттарына намыҫһыҙ ынтылыусыларҙы уңышһыҙлыҡ һағалап торасаҡ. Сысҡан – мөхәббәт һәм иғтибар символы, 2020 йылда яңы мөнәсәбәттәрҙе үҙ-ара ышанысҡа ҡороу яҡшы.2020 йыл сәләмәтлек яғынан да һөйөндөрөр. Эксперттар мөмкин ҡәҙәр әүҙемерәк булырға, спорт менән шөғөлләнергә кәңәш итә.Сысҡан көнсығыш календарында яңырыу символы булып тора, ләкин үҙгәрештәрҙең ниндәй булыуы һәр кемдең үҙенән тора.Һәр йондоҙлоҡҡа йыл нимә вәғәҙә итә, сайтта уҡырһығыҙ.\nЯңы йыл бөтәһе өсөн дә һәр ваҡыт һәйбәт яңылыҡтар, яңы пландар һәм башланғыстар менән бәйле. Хатта астрологиянан йыраҡ кешене лә 2020 йылда үҙе менән нимә буласағы ҡыҙыҡһындыра. Көнсығыш календары буйынса 2020 йыл – аҡ металл Сысҡан йылы, 12 йыллыҡ мөсәлде башлай.\n2020 йыл уҙып барыусы Ҡабан йылына ҡарағанда уңышлыраҡ булырға вәғәҙә итә. Сысҡан – юғары интеллектҡа һәм һиҙемләү көсөнә эйә. Ул бына тигән стратег, шуға күрә хәйләкәр йәнлек теләһә ниндәй ҡыйынлыҡтарҙы уңышлы ғына хәл итә.\nЙыл символы үҙ теләгенә ғәҙел юл ярыусыларға ярҙам итәсәк. Маҡсаттарына намыҫһыҙ ынтылыусыларҙы уңышһыҙлыҡ һағалап торасаҡ. Сысҡан – мөхәббәт һәм иғтибар символы, 2020 йылда яңы мөнәсәбәттәрҙе үҙ-ара ышанысҡа ҡороу яҡшы.\n2020 йыл сәләмәтлек яғынан да һөйөндөрөр. Эксперттар мөмкин ҡәҙәр әүҙемерәк булырға, спорт менән шөғөлләнергә кәңәш итә.\nСысҡан көнсығыш календарында яңырыу символы булып тора, ләкин үҙгәрештәрҙең ниндәй булыуы һәр кемдең үҙенән тора.\n25 ғинуарҙан тулы хоҡуҡҡа эйә булған Аҡ сысҡан үҙенең йылында тыуғандарға, йәғни Сысҡандарға һәр яҡлап уңыштар алып килер. Матди хәлегеҙ ҡыуандырыр, шәхси проблемалар, ниһайәт, артта ҡалыр, һаулығығыҙ яҡшырыр. Йыл яҡшы яңылыҡтарға, ҡыуаныстарға бай булыр. Ярайһы уҡ ҙур ғына күләмдә аҡса түгергә тура килһә лә, бушҡа булмаҫ. Бигерәк тә был аҡсаны үҙенә, үҙ эшенә тотонғандар уңыр. Ялланып эшләгәндәр эш хаҡын арттырыуҙы, вазифаһында үрләтеүҙе һорап мөрәжәғәт итә ала, етәкселәр тырышлығығыҙҙы баһаламай ҡалмаҫ.\nҮгеҙҙәр өсөн йыл үтә ябай булмаһа ла, бик һөҙөмтәле, уңышлы киләсәк. Үҙ өҫтөгөҙҙә эшләүегеҙ, һәр яҡлап камиллашыуығыҙ мотлаҡ – был тормошоғоҙҙо яҡшы яҡҡа үҙгәртеү өсөн күп нәмәгә яңы күҙлектән бағырға ярҙам итер. Матди хәлегеҙ төрлөсә булыр – яҙ, йәй баштары аҡса яғынан ҡорораҡ булһа ла, аҙаҡ көтөлмәгән ерҙән аҡса килеүе ихтимал. Элек эшләп киткән ҡайһылыр эшегеҙгә кире ҡайтырға тәҡдим итеүҙәре бар. Шунда уҡ баш тартмағыҙ, һеҙҙең тәжрибәгеҙ юғары вазифаға үрләүегеҙгә, аҡсалы эш табыуға йоғонто яһар.\nЮлбарыҫ менән Сысҡан араһында әллә ни уртаҡлыҡ булмаһа ла, йыл хужаһы һеҙҙең өсөн дә күп кенә уңыштар алып килер. Тик ваҡ-төйәк мәшәҡәттәргә артыҡ иғтибар биреп, ҡыуаныслы хәл-ваҡиғаларҙы күрмәй ҡалмағыҙ.\nЭшегеҙгә нимә ҡамасаулай икәнлеген аңлаһағыҙ, хеҙмәтегеҙ ҙә алға барыр, етәкселәр ҙә ҡәнәғәт ҡалыр.\nИкенсе яртығыҙҙан, яҡындарығыҙҙан хуплау, маҡтау һүҙҙәре ишетеп торорһоғоҙ – үҙегеҙ ҙә уларға күңел йылығыҙҙы йәлләмәгеҙ.\nҠуяндарҙы йыл башында уҡ күп кенә үҙгәрештәр көтә: уның яңы дуҫтар, шөғөл, яңы өй, эш булыуы ла мөмкин. Кемдер хатта ситкә күсеп китергә лә хәл итер. Сысҡан йылы барлыҡ уй-ниәттәрҙе тормошҡа ашырыуға уңай. Яңы мөмкинлектәр күңелегеҙҙе елкендерер, яңы үрҙәргә әйҙәр. Эшегеҙҙә һеҙ электән хыялланған өлкә менән шөғөлләнергә тәҡдим итеүҙәре лә бар.\nНимә-нимә, аҡса мул булып ҡулығыҙға төшөр. Килгән байлыҡтың бер өлөшөн мохтаждарға таратыу уңышты ҡасырмаҫҡа ярҙам итер.\nАждаһалар йыл башындағы уңыштары бәләкәс кенә ҡаршылыҡтар менән аралашып барыр. Әммә күңелһеҙләнеп ултырмағыҙ: әҙ генә тырышлыҡ күрһәтеп, ваҡиғаны үҙегеҙ теләгән яҡҡа бора алырһығыҙ. Янығыҙҙа һеҙгә ярҙам күрәһәтергә әҙер тороусы дуҫтарығыҙ күп булыр. Эштә әллә ни үҙгәрештәр көтөлмәй.\nЙыл һеҙҙең өсөн юғары ноталарҙа тамамланыр – яҡшы яңылыҡтан ҡанаттар үҫеп сыҡҡандай тойолор.\nЙыландарҙы сысҡан иң тәү сиратта матди яҡтан ҡыуандырыр. Тимәк, тырышлығығыҙҙы баһалағандар! Әммә артыҡ шәбәйеп тә китмәгеҙ, сысҡандар ашыҡҡандарҙы яратмай. Яңы осрашыуҙар күп булыр, күңелегеҙгә оҡшаған кешеләр менән аралашыу ҡыуаныстар ҡына килтерер.\nҒаиләгеҙ – һеҙҙең ныҡлы тылығыҙ, шуға ла яҡындарығыҙҙы иғтибарҙан өҙмәгеҙ. Ташып торған көс-ҡеүәтегеҙҙе уларҙың файҙаһына йүнәлтегеҙ. Яҙын күптән аралашмаған туғандарығыҙ үҙҙәре тураһында иҫегеҙгә төшөрөр.\nЙылҡыларҙы шәхси тормоштары ла, эштәре лә һөйөндөрөп торор. Иң мөһиме, ниһайәт, тырыш хеҙмәт менән яуланған бүләктәрегеҙҙе алырһығыҙ.\n2020 йылда алдағы осорға ҡарағанда күберәк мөмкинлеккә эйә булырһығыҙ, был – йондоҙҙар һеҙҙең өсөн әҙерләгән бүләктең берәүһе генә!\nӨҫтөгөҙгә артыҡ йөк алмағыҙ, барыһын да ҡайғыртыуҙан туҡтап, үҙегеҙ хаҡында ла хәстәрлек күрегеҙ. Яңылыҡтарҙан ҡурҡмағыҙ, яңы кисерештәр йәшәү дәртегеҙҙе арттырыр.\nҠуйҙарҙы эшлекле йыл көтә: хеҙмәт өлкәһендә бөтәһе лә яҡшы ғына булыр. Йыл башынан уҡ иңегеҙгә ашығыс эштәр өйөлөр, кемдер, бәлки, үҙе өсөн эшләп тороуығыҙҙы ла үтенер. Апрель, сентябрь айҙарында белемегеҙ, тәжрибәгеҙ ярҙамында өҫтәмә аҡса эшләү мөмкинлеге тыуыр: оҫталыҡ дәресе үткәреүегеҙҙе, тәжрибәгеҙ менән уртаҡлашыуығыҙҙы йәки проект эшләргә ярҙам итеүегеҙҙе һорарҙар.\nШәхси тормошта әллә ни үҙгәрештәр көтөлмәй. Йортоғоҙҙан ҡунаҡ өҙөлмәҫ. Әммә саманы онотмағыҙ: күңелле тормошоғоҙ яҡындарығыҙҙың маҙаһына тейеүе бар.\nМаймылдарҙы шәхси тормошта ғына түгел, матди өлкәлә лә үҙгәрештәр көтә. Уңайлы тәҡдимдәрҙе ҡулдан ысҡындырмаҫ өсөн оҙон-оҙаҡ уйламағыҙ. Яңы йорт, фатир, машина алыу өсөн иң уңышлы ваҡыт – яҙ башы. Аҡса күберәк сыҡһа ла, һөҙөмтәһе иҫ киткес булыр.\nХеҙмәт өлкәһендә лә күңелгә ятышлы яңылыҡтар көтә: йә үрләтерҙәр, йә эш хаҡы артыр. Тик эшкә бирелеп, ваҡытында ял итергә онотмағыҙ…\nӘтәстәр өсөн көтөлмәгән һөйөнөстәр йыш булып торор. Эштәрегеҙгә ҡыйыу тотоноғоҙ – юлдар һәр ваҡыт асыҡ булыр.\nКүптәр эш урынын алмаштырыр, быға тиклем уйлап та ҡарамаған яңы өлкәне үҙләштерер. Яҡын кешегеҙ, туғанығыҙ күрһәткән матди ярҙам бик тә урынлы булыр – күптән хыялланған ниәтегеҙҙе тормошҡа ашырырһығыҙ.\nАртыҡ амбицияларға бирелмәгеҙ – яҡындарығыҙ ҙа, хеҙмәттәштәрегеҙ ҙә быны хупламаҫ. Һәр эштә алтын урталыҡ хаҡында онотмау, ғаилә ағзаларын иғтибарҙан өҙмәү күп күңелһеҙлектәрҙе урап уҙырға ярҙам итер.\nЭттәр өсөн йыл һәр яҡтан да имен килер тип көтөлә. Тормошоғоҙға ҡырҡа үҙгәрештәр индерергә ашыҡмағыҙ, булғаны менән ләззәтләнегеҙ. Был бигерәк тә ғаилә мөнәсәбәттәренә ҡағыла.\nЭшегеҙҙә тыныслыҡ һәм тотороҡлолоҡ хөкөм һөрөр. Был хәл матди өлкәгә лә ҡағыла: күктән аҡса яумаҫ, әммә ҙур, уйланылмаған әйбер һатып алмаған осраҡта, алған аҡсағыҙ бәрәкәтле булыр. Еңел аҡса артынан да йүгермәгеҙ, көсөгөҙҙө һәм ваҡытығыҙҙы бушҡа әрәм итеүгә генә булыр. Һаулығығыҙ һынатмаҫ, шулай ҙа саф һауала йышыраҡ йөрөгөҙ.\nҠабандар, һеҙ һауанан алтын тулы тоҡ килеп төшөр тип өмөт итмәгеҙ – барлыҡ башланғыстарҙы үҙ ҡулығыҙға алығыҙ. Алдығыҙға ҡуйған маҡсаттарға һис икеләнмәй, ҡыйыу рәүештә юл ярығыҙ. Тырышлығығыҙ үҙен аҡлар.\nХеҙмәт урынында эшегеҙгә ҡағылышы булмаған ваҡ-төйәккә иғтибар итмәгеҙ, яңынан-яңы идеяларығыҙҙы тәҡдим итергә тартынмағыҙ – етәксегеҙ тырышлыҡты күрмәй һәм баһаламай ҡалмаҫ. Етерлек әүҙем булһағыҙ, йыл буйына матди ауырлыҡ тоймаҫһығыҙ. Ғаиләгеҙ һеҙҙе һәр йәһәттән ҡыуандырып ҡына торор был йылда.


Кәзә аҫрау - килемле шөғөл\nУчалы ҡалаһында йәшәүсе Ғилмийәровтар ғаиләһе инде тиҫтә йылдан ашыу кәзә үрсетеү менән мәшғүл. Урында һөт етештереп, ҡымыҙ бешә улар. Тауарҙың үтемле булыуына ғаилә, яңынан йорт һалып, сит ил марка автомобилен дә һатып алған.\nБереһе һауҙырыуға, икенсеһе сиратҡа баҫа. Зөләйха, Стелла, Ромашка һәм башҡалар. Ғилмийәровтар ихатаһында һаҡалтайҙар 4 тиҫтәләп. Көн дә бер кәзәнән алты литрлап һөт һауыла. Кәзә һөтө лә инде ғалимдар тарафынан күптән әсә һөтөнә тиң булыуын, бигерәк тә яңы тыуған сабыйҙар өсөн сифаты яғынан алдырыуын раҫланған.\nКәзәгә теләһә нимә ашатырмын да, туйыр әле, тип уйларға ярамай. Ул һыйыр кеүек аяҡ аҫтында ятҡан бар нәмәгә лә ябырылмай. Хайуан тик файҙалы матдәләргә бай булған аҙыҡты ғына һайлай. Мәҫәлән, һауын кәзә бәрәстәренә йылы һөт һәм бутҡа биреү мөһим.\nЙүнселдәр кәзә бәрәстәрен әсәһенән 20 көнөндә айырып, һарайҙың айырым бүлмәһендә тота. Йәш малды ғаилә һатыуға ла сығара.\nШвейцар тоҡомло һаҡалтайҙарҙың һәр кемеһенең үҙенә генә хас холоғо бар. Береһе ихата хужаһы булһа, ә Зоя ҡушаматлыһы мәҫәлән, акушер ҙа.\nКәзә һөтөнән ҡымыҙ ҙа бешә ғаилә. Ул ыҫланған көбөлә махсус әҙерләнә. Кәзә ҡымыҙы бейәнекенә ҡарағанда күпкә ҡуйыраҡ, ул кальций, фосфор кеүек минераль матдәләргә бай, ти хужабикә Миңленур Ғилмийәрова.\nКәзә ҡымыҙын йүнселдәр урындағы кибет һәм йәрминкәгә сауҙаға сығара. Үҙ һатып алыусылары ла бар. Уларҙың Өфө сауҙа селтәрҙәренә эләгеү теләге ҙур, әммә башҡа фермерҙар ирек бирмәй, үткәрмәй ҙә тиерлек. Ғилмийәровтар ҡорбанға тип һарыҡ та аҫрай. Беҙҙең ижади төркөмдөң күҙ алдында, хатта һарыҡтары бәрәсләп тә ҡуйҙы. Шунда уҡ, әлбиттә телевидениеһы йондоҙона әйләнде.


"Һунарсы" » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » "Һунарсы"\n"Һунарсы" 04.09.2012 // Әҙәбиәт\nБыл тирәлә минең ауылдаш ише атаҡлы һунарсы бармы икән? Кит, юҡтыр ул. Булһа, моғайын, ҡасан да бер ҡолаҡҡа салынмай ҡалмаҫ ине. Ә бына уның тураһында белмәгән кеше юҡ, тиһәм дә, һис ҡупыртыу булмаҫ. Хәҙер күптәр уның әсәһе ҡушҡан исемен онотоп та бара шикелле: барыһы ла үҙен ҙурлап, хөрмәтләп “Һунарсы” ти ҙә ҡуя. “Һунарсы” тигәс тә, елкәһенә мылтыҡ аҫып, бау-бау патронташ тағып, тау артынан тау артылып йөрөй тиһегеҙме әллә? Юҡ! Ҡайҙан! Мылтыҡты ҡулына тотоп ҡарағаны ла юҡтыр әле. Ә шулай ҙа, ҡәһәрең, сәпкә ҡайһылай төҙ тоҫҡай.\nЙылдың һәр миҙгелендә лә ул яратҡан шөғөлөнә сыҡмай ҡалмай. Бөтөн донъяһын күмеп китерҙәй булып аҡман-тоҡман ҡоторамы, биҙрәләп ямғыр ҡоямы – һәр ваҡыт үҙ урынында. Һине күреп ҡалыу менән сәпкә эләктереп тә ала. Ике күҙен мөлдөрәтеп, йәлләткес итеп ҡарай ҙа “тәтегә” баҫа.\n— Ҡа-ҡа-на, егерме һум ғына биреп тор әле...\n— Ҡу-ҡу-ҡу-стым, яртыға шул сама ғына етмәй...\n— Туғаным, туғаным, үлтермә-үлтермә инде...\nБар үҙенә: “Юҡ” тип баш тартып ҡара! “Ҡустым, эшләп йөрөйһөң түгелме ни, нисек инде юҡ, аҡсаһы булмаған кеше магазинға йөрөйҙөр шул”, – тип оялтыр үҙеңде!\nБыл юлы ла ул һунар урынында — магазин алдында тап булды. Мине, әллә ҡасандан күрмәгән яҡын туғанын осратҡандай, ҡосаҡлап уҡ алды. Ауыҙынан борҡолған әллә ниндәй “хуш” еҫтәрҙән күңелем болғанып, уҡшып, саҡ тәгәрәп китмәнем. Ҡыуанысы шул тиклем ҙур булғандыр инде: салышайып бөткән ауыҙы менән йылмайғандай итте, унан һарғайып, сереп бөткән икеме-өсмө теше күҙгә салынды. Күрәһең, өҙлөкһөҙ һунар тип сабыулап, үҙен ҡарарға ваҡыты ла ҡалмай торғандыр.\n— Оһо-һо-һо, ҡустыбай ҡайтҡан да. Арыуҙармы әле? Нишләп йөрөш?\n— Үҙегеҙ ни хәлдәрҙә һуң? – тип һорағанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым.\nҺунарсы, шуны ғына көткәндәй, “һорама ла” тигәнде аңлатып, ҡулын ғына һелтәне лә күҙенән атылып килеп сыҡҡан күҙ йәштәрен иңе менән һыпырып алды.\n— Әсәй, бахыр, үлеп бара бит. Үҙен район духтырҙарына алып барырға ине лә, бер тин дә аҡса юҡ. Хәҙер бит аҡсаһыҙ бер аҙым да атлармын, тимә.\nБисараны йәлләп, кеҫәмдән илле һумлыҡты сығарып ҡулына тотторҙом да ары китергә уйлағайным, еңемдән эләктереп:\n— Ҡусты, быға ғына нимә эшләй алам, йөҙ ит тә ҡуй, – тимәһенме! Йәнә лә кеҫәмә һонолдом....\nӘ кисенме? Кис уның урам буйлап йырлап йөрөгәнен күреп ҡалдым. Моғайын, бөгөнгө һунары ла бик уңышлы булып, шуны йыуып йөрөй торғандыр.


Хәбәрҙәр: Италия: Берсани үҙгәрештәргә һыуһағандар менән хөкүмәт төҙөйәсәк.\nИталия: Берсани үҙгәрештәргә һыуһағандар менән хөкүмәт төҙөйәсәк.\nАпенниндағы парламент һайлауҙары һөҙөмтәләре билдәле булғандан һуң, Италияның Демократик фирҡәһе лидеры Пьер Луиджи Берсани үҙенең тәүге матбуғат конференцияһын уҙғарҙы. Берсани етәкселегендәге һул үҙәк коалиция еңеүсе, тип иғлан ителде, ул хәҙер хөкүмәт төҙөй ала. Төп ярышташы- Сильвио Берлускони етәкселегендәге үҙәктәге уңдарҙан уларҙың өҫтөнлөгө бик cамалы.\nБерсани ни эшләргә уйлай? Был хәлдән сығыу өсөн ул нимә тәҡдим итә?\n“Сәйәси альянс хаҡында һөйләгем килмәй. Тәүҙә кәрәкле үҙгәрештәрҙе башлау өсөн нимә эшләргә кәрәк икәнлеге тураһында уйланырға кәрәк, аҙаҡ инде һәр кем ил һәм парламент алдындағы үҙенең яуаплылығын тойорға тейеш”,- тип белдерҙе үҙәктәге һулдар лидеры. Ул хөкүмәткә кәрәкле реформаларҙы үткәрергә әҙер булған кешеләрҙең инәсәге хаҡында ла белдерҙе.\n“Берлускони фирҡәһе йәки “5 йондоҙ хәрәкәте”быға әҙерме икәнлеген әйтә алмайым,-тине Берсани.-Улар элекке хөкүмәтте отставкаға ебәреүҙе талап итте.”Өйөгөҙгә ҡайтып китегеҙ”,- тине улар. Хәҙер үҙҙәре парламентҡа инде, шуның бер өлөшөнә әйләнде. Шуға улар хәҙер йә өйҙәренә ҡайтып китергә тейеш, йә иһә, асыҡ итеп, ошо ил, үҙҙәренең иле, балаларының иле өсөн нимә эшләргә йыйыныуҙары хаҡында әйтергә тейеш.\nТүбәнге палатала улар күпселек, ә сенатта әҙселек. Сенатты “алһа ла,” кәрәк булған күпселек Берлускониҙа ла юҡ. Уның байы билдәле сатирик Беппе Гриллоның “5 йондоҙ хәрәкәте”алға йырып сыҡты, тик ул коалицияға инеүҙән баш тарта. Ә Беппоның ҡатнашлығынан тыш, аналитиктарҙың фекере буйынса, яңы хөкүмәт оҙаҡ йәшәй алмаясаҡ.


Ағиҙел йылғаһы буйы карьер - Bash.News\nАғиҙел йылғаһы буйы карьер\nАғиҙел йылғаһы буйы карьер https://bash.news/news/84713_aiel_jylay_bujy_karer\nМәләүез районы Беренсе май ауылы биләмәһендә йәшәүселәр урында ҡом, ҡырсынташ ҡаҙыу эштәре рөхсәтһеҙ алып барыла, ер байлығы ҡырағай рәүештә юҡ ителә тигән ҡарашта. Тәртипһеҙ рәүештә эшкәртелгән карьерҙарҙы "Ғәҙел Рәсәй" партияһы төбәк бүлексәһе вәкилдәре лә ҡарап сыҡты. Халыҡ менән осрашыуҙың һөҙөмтәһе ниндәй?!\nЭлек бәшмәк үҫкән, еләк бешкән биләмә урынында ҡара ҡом ғына. Йөк машиналары, грейдер, ғөмүмән, ҡеүәтле техника эҙҙәре ергә уйылып ҡалған. Ҡар яуғас, бында ҡаҙыу эштәре туҡтатылған, әммә халыҡтың күңеле тыныс түгел. Мәләүез районы Беренсе май ауылы биләмәһендә йәшәүселәр "Ғәҙел Рәсәй" партияһы төбәк бүлексәһе вәкилдәре менән осрашып, ҡырағай хәлдә ҡалдырылған карьерҙар менән таныштырҙы.\nЗөлфиә Булатова, Беренсе май ауылында йәшәүсе: “Беҙҙең Беренсе май ауылы биләмәһендә Ағиҙел йылғаһы янында бындай карьерҙар тағы дүртәү. Еләк, бәшмәк йыйған, мал көткән урындарҙы йәмһеҙләп ҡалдырҙылар. Дүрт йыл буйы яҙабыҙ, әйтәбеҙ төрлө инстанцияларға, әммә бер кем дә бер ниндәй сара күрмәй”.\nБилдәле булыуынса, Миньковка һәм Самойловка ауылдары эргәһендәге карьер район ҡарамағында, әммә ҡарауылы булмағас, урлашалар. Халыҡ үҙе үк бурҙарҙы тотҡаны булған, полицияға ла мөрәжәғәт итәләр, штрафын да һалдырталар - әммә килем артынан ҡыуыусыларҙы был ғына туҡтатмай. Хатта, "Көнгәк" заказнигына ла трактор төшә. Ҡомон да, ташын да ҡаҙып алып китәләр.\nСираттағы туҡталыш — Беренсе май ауылы янында булды. Бында эш ҡыҙыу бара, ҡеүәтле техника тауышы көн әйләнәһенә тынмай тиерлек. Биләмә һуғыш яланын хәтерләтә, бер нисә гектар майҙанда уба урындар хасил булған. Билдәле булыуынса, әле урында "Башкиравтодор" предприятиеһы ҡаҙыу эштәре алып бара. Мәләүез юл ремонт-төҙөлөш идаралығы етәкселеге менән телефон аша бәйләнешкә сыҡтыҡ.\nРадик Ишмөхәмәтов, Мәләүез юл ремонт-төҙөлөш идаралығы етәксеһе: “Рөхсәт алынған. Йылдан-йыл беҙ унан гравий етештерәбеҙ. Карьерҙа башҡа ойошмалар ҙа эшләгән, ул ваҡытта тәртип булмаған. Беҙ ипле эш итәбеҙ”.\n"Ғәҙел Рәсәй" партияһы төбәк бүлексәһе вәкилдәре Беренсе май ауылы биләмәһенә ҡараған карьерҙарҙың барыһын да урап сыҡты. Халыҡ билдәләүенсә, күбеһендә ҡаҙыу эштәре башҡарыуға лицензия бирелмәгән. Ауыл хужалығы өсөн тәғәйенләнгән ерҙәр көпә-көндөҙ талана тип борсола улар.\nЮрий Игнатьев, Дәүләт Йыйылышы-ҠоролтаЙ депутаты, "Ғәҙел Рәсәй" партияһы төбәк бүлексәһе рәйесе: “Биләмәлә ҡом, ҡырсынташ вәхшиҙәрсә ҡаҙыла. Карьерҙар буйлап йөрөгәндә, ат өйөрҙәрен дә күрҙек, бындай шарттарҙа улар утлай алмай. Яҡында ғына йылға, ауылдар. Тәбиғәт ресурсына ошолай һөжүм итһәләр бер нимәһеҙ тороп ҡалыуыбыҙ бар. Беҙ халыҡтың һорауын ентекле өйрәнеп яуаплы инстанцияларға мөрәжәғәт итәсәкбеҙ”.\nТәү сиратта, партия вәкилдәре ауыл биләмәһе башлығы Михаил Мавринға юлланды. Карьерҙарҙа барған тәртипһеҙ күренешкә бәйле ул да аңлатма бирҙе. Билдәле булыуынса, улар араһында район һәм ауыл биләмәһе ҡарамағында булғандары ла бар.\nМихаил Маврин, Беренсе май ауылы биләмәһе башлығы: “Урлашалар. Полиция хеҙмәткәрҙәре ҡулға алған осраҡтар ҙа булды. Штрафтар ҙа һалына. Хәҙер бит һәр кемдең техникаһы бар, киләләр ҙә, тиҙ генә тейәйҙәр ҙә китәләр. Әлбиттә, закон буйынса беҙ унда һаҡ ҡуйырға тейешбеҙ. Әммә мөмкинлек кенә юҡ. Еңел аҡса артынан ҡыуыусылар күп, был ҙур проблема”.\nБеренсе май ауылы биләмәһе халҡы "Ғәҙел Рәсәй" партияһының төбәк бүлексәһе вәкилдәре менән осрашып, үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған башҡа һорауҙарын да еткерҙе. Ер мәсьәләһе, эшҡыуарлыҡ, ауыл хужалығына бәйле мөрәжәғәттәр булды.\nБашҡортостанда бал сифаты халыҡ-ара стандарттар буйынса тикшерелә\n11:00, 18 окт


Ир әйтерҙе кем әйтһен » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Ир әйтерҙе кем әйтһен\nБәндәгә илһам биргән сығанаҡтар.\nБөгөнгө йәшәү торошо ярайһы ҡатмарлы заманда әҙәбиәт, шиғриәт хаҡында һүҙ һөйләүҙең ни хәжәте, тип уйлағандар ҙа табылыр. Әммә заманалар ҡасан еңел булған һуң? Ер өҫтө кеше йәшәрлек итеп үҙләштерелгәндән алып, халыҡтар мәшәҡәттәрҙән, ығы-зығынан, һуғыш-ҡыйралыштан азат көн күргәне юҡ тиерлек. Бер яҙғайным инде был турала: кешелек һуңғы биш мең йыл эсендә йәмғеһе 290 йыл ғына тыныслыҡта йәшәгән. Тарихсылар шулай ти. Ә бит заманалар, быуындар алмашынып тора, милләттәр, халыҡтар ниндәй генә ғазаплы ваҡиғалар кисермәһен, матурлыҡҡа ғашиҡ булыуҙан туҡтағаны юҡ. Дастандар, һынлы сәнғәт ижад итһенме, йыр сығарһынмы, кисерештәрен шиғыр юлдарына һалһынмы – кешелектең күңеле, йән талабы һәр саҡ ижадҡа тартыла. Күрәһең, донъяға ижади ҡараш – бәндәгә йәшәү өсөн илһам биргән сығанаҡтыр. Кеше ашап-эсеү, ергә иңкәйеп ризыҡ-тәғәм етештереү өсөн генә донъяға килгән булһа, йәшәүҙең ниндәй ҡыҙығы булыр ине?\nШағир мөҡәддәс төшөнсәләрҙән азат түгел\nБөгөнгө башҡорт шиғриәте майҙанын башлыса ҡатын-ҡыҙҙар биләп алып бара. Ҡатын-ҡыҙҙың нескә, һиҙгер күңеленең илаһи моңға, камил гармонияға тартылыуы ғәжәп түгел. Шағирәләрҙең шиғриәте миңә аңлайышлы. Һыҙланыуҙары, һағыш-шатлыҡтары яҡын. Тамара Искәндәриә, Тәнзилә Дәүләтбирҙина, Ғәлиә Фәйзуллина, Лариса Абдуллина, Зөлфиә Ханнанова, Гөлназ Ҡотоева, Миләүшә Ҡаһарманова, Гөлнара Хәлфетдиновалар заман башҡорт шиғриәтенең кимәлен тотоп килгән төп көс дәрәжәһенә күтәрелде. Улар артынса килә ятҡан йәштәр араһында ла өмөтлө ижадсылар аҙ түгел. Ә милләтебеҙҙең шиғриәтенә талапты ҙурҙан ҡуймай хәлебеҙ юҡ, сөнки нәҡ һүҙ сәнғәте халҡыбыҙҙың аҡыл һәм художестволы фекер кимәленең күрһәткесе дәрәжәһен үтәй бит.\nӘ ир-егет шиғриәтенең офоҡтары һәм иңләр даирәләре ниндәй һуң? Башҡорт шиғриәтенең мәртәбәһен ХХ быуатта ир-егеттәр күтәреп килде. Башҡорт шағирҙарының төп кредоһын мин егеттәрсә характерлы булырға тейештер, тип уйлайым. Ҡатын-ҡыҙ образын илаһилаштырыу, милләт әсәһенә хөрмәт һәм ил алдындағы ирҙәрсә яуаплылыҡ – ҡыҫҡа ғына әйткәндә, йәшәүгә нәҡ ошондай мөнәсәбәт шиғыр яратыусыларҙың күңелен биләй һәм матурлыҡҡа һоҡланыу тыуҙыра. Рәми Ғариповтың “Аяғыңды йыуа зәңгәр тулҡын,// нишләп тулҡын түгел ҡулдарым?// Беҙ ҙә килеп еттек, юл да бөттө,// нишләп оҙон түгел юлдарым?”; Мостай Кәримдең “Өйөрөлә ап-аҡ өйөрмәләр,// хушлашабыҙ, тағын ҡалаһың.// Һаҡла, яҙмыш, аҙаштыра күрмә// шул күшеккән болан балаһын!”; Рафаэль Сафиндың “Һине, ахыры, Хоҙай// һоҡланһындар өсөн яралтҡан.// Яралтҡан да, ситтән ҡарап тороп, // һоҡланғандыр үҙе аҙаҡтан” тигән шиғриәттең классикаһына әүерелгән аҫыл тойғо-хистәре кемдең генә күңеленә ҡаймаҡ булып яғылманы икән?\nҺәр хәлдә, художестволы әҙәбиәтте йәбешеп ятып уҡып үҫкән беҙҙең быуын өсөн бындай хөрмәтле лә, мөхәббәтле лә образлы юлдар торғаны бер эстетик зауыҡ юғарылығында булыуы менән ныҡ һоҡландыра ине. Ир-егеттәр шиғриәтендәге рыцарлыҡ ҡатын-ҡыҙҙы илһамландыра ул. Яҡшыраҡ, матурыраҡ булырға ла саҡырған кеүек. Былары шағирҙарҙың “ля амур” кисерештәре булһа, ир-егеттәрҙең поэтик ижадында йәнә ил мәртәбәһе, ер-һыу, Ватан кеүек төшөнсәләр алдындағы яуаплылыҡ, тик ирҙәргә генә хас һағыш-һыҙланыуҙар ҙа бар ине.\nБер генә шағир ҙа ил-йорт, туған халыҡ яҙмышы, туған тел кеүек мөҡәддәс төшөнсәләрҙән азат булмай. Хатта иң уртаса ижад иткән шағирҙар ҙа бындай темаларҙы урап үтмәй. Әммә ундай етди темаларҙы ла шиғриәтле яҙыу зарур ҙабаһа.\n...Һиҙҙе күңелем яуыз мәкер бер саҡ\nҠара йылан булып сағаһын.\nАҡ йөҙөбөҙгә ҡара яғаһын...\nБер битендә йондоҙ ҡара яна,\nБер битендә – итек дағаһы.\n“Мортазиндың һуңғы һүрәте”).\nТаң алдынан ғына, көтөү булып,\nАҡ боландар инде төштәремә.\nАҡ күбектәй, аҡ болоттан төшкән\nҠара ҡарҙар яуа өҫтәренә.\nМин шуларҙы тауға әйҙәп барам,\nТоҡсайымды аҫып иңдәремә.\nНи тип юрарға һуң был төшөмдө?\nНимә булыр икән өндәремдә?\nРауил Бикбаевтағы эскә, төпкә йәшерелгән, әммә шиғырҙың ниндәй жанр икәнен аңлаған кеше өсөн ярылып ятҡан “йондоҙ” һәм “даға” образдарын, Мостай Кәримдәге “өҫтөнә ҡара ҡар яуған (михнәткә тарыған) аҡ боландарҙы тауға табан (тимәк, үргә, юғарыға!) ҡыуалауҙы” әйт һин! Ике шағир ҙа милләт яҙмышын тасуирлай бит. Туранан-тура хәбәр менән түгел, образдар, кинәйәләр аша!\nСебер ҡыҙырыу мотлаҡ түгел...\n...Зәңгәрләнгән саҡта күк көмбәҙе,\nҺауалары яҙҙың ниндәй саф!\nҺуңғы ҡар өҫтөндә ат өйрәтеп,\nЙәшлегеңә генә мен дә сап.\nХисмәтулла Юлдашевтың шиғырынан өҙөк был. Ғөмүмән, шағирҙың “Һуҡмаҡ” тип аталған һуңғы йыйынтығына тупланған шиғырҙары – ирҙәр шиғриәтенең кәттәһе ул. Хисмәтулланың күңеле тынғыһыҙ ҙа, һоҡланыулы ла, һыҙланыулы ла кисерештәр солғанышында йәшәй. Ул тормошҡа, ғаилә мөнәсәбәттәренә, яратҡан кешеһенә ир-егет булып баға. Хәсрәт кисермәгән шағир булмай шикелле. Уларҙың күңел торошо шундай. Беҙ хәсрәтте лә, шатлыҡты ла нескә кисереүсәнбеҙ. Донъяны гел алһыу төҫтә генә күргәндәр ҙә бар. Байрам итеп кенә ғүмер иткеһе килгәндәр ҙә аҙ түгел. Ә асылда, нәҡ ана шул ир аҡылы менән уйлана белеү, шағир булмағандар күреп бөтмәгәндәрҙе күҙәтеү һәләтенә эйә булыу шағирҙың таланты хаҡында һөйләй бит. Шиғриәтте дан яланы тип уйлаусылар хаталана. Шағирлыҡ – күңел һәм зиһендең көсөргәнешле хеҙмәте. Шағирҙың ана шул күңеле менән зиһененән башҡа ҡоралы юҡ. Ул үҙенең эске кисерештәрен эксплуатациялап ғүмер итә, һәммә кеше кеүек арыуҙан туҙа, ваҡыты-ваҡыты менән күңеле арыуҙан төшөнкөлөккә бирелә.\nОшолай тип тә яҙа Хисмәтулла бер шиғырында: “Тыуған ерҙә тарып йөрөгәнсе хәйерселек тигән йәбергә, аяҡ тартмаҫ борон ҡәбергә – сығып китә ирҙәр Себергә...” йәки: “Өҫ тә бөтөн, тамаҡ та туҡ һымаҡ, йәшәп ҡара ләкин хатаһыҙ! Хаталар бит баштан аштылар, үткәндәр бит – әсе үт кеүек. Тамағыңа торған төйөрҙән сәсәмәм дә тимә эт кеүек”.\nХисмәтулла Юлдашевтың уйсан шиғриәтенең образдар системаһы ла үҙенсәлекле, тормошҡа, донъяға ҡарашы ла ирҙәрсә, ҡустыһына ла ағайҙарса һүҙ ҡуша ул: “Киләсәгең алда әле, ҡустым, күрәсәген бергә күрербеҙ”. Шул уҡ ваҡытта, шағирға нескә лирика ла ят түгел:\nҮләнгә юҡ баш сөйөрлөк\nОстоҡ ысыҡ һыңары.\nЕрҙән осҡон сығарып.\nСирткәндәй ҡумыҙ ҡылына,\nЙәйге көн сыңлап тора.\nҺыҙғыра алмай йом(о)ран,\nШул көйҙө тыңлап тора.\nЮҡ, мин ир-егет булыр өсөн мотлаҡ Себер ҡыҙырып, серәкәйҙән таланып сынығырға кәрәк, тип әйтергә йыйынмайым. Ни бары һәммә кешегә лә мәғлүм социаль етешһеҙлектәрҙе рифмалап сөңкөлдәүҙәрҙең шиғыр жанрынан алыҫ булыуы хаҡында ғына ишаралайым. Интернет селтәрҙәренә шиғырҙар күп ҡуйыла. Уңышһыҙҙары күберәк. Һуңғы йылдарҙа Фәнис Сирбаев менән Насип Һаҡмаровтың донъяға булған егеттәрсә мөнәсәбәтенән күңелем була. Фәнис Сирбаевтың шиғриәте ерлекле образдарға таяна, әммә улар бер ҡатлы элегия ла, мыжыҡ һуҡраныу ҙа түгел. Шиғриәттең моңло ла, уйлы ла булыуы зарур. Бигерәк тә ир-ат шиғриәтенең.\nИл бауыры улар\nБыл йәһәттән һис һүҙһеҙ Рәйес Түләктең фәһемле ижады иҫкә төшә. Шағирҙың һыҙланыуҙары, уй-фекере, осош-ҡыйралыштары ирҙәрсә булды. Ул ил, милләт, халҡыбыҙ алдындағы егетлек бурысын тулыһынса үтәп китте. Лирик шиғырҙары ла, күләмле поэмалары ла образдар, художестволы, кинәйәле ишараларҙан туҡылды.\nТабындарҙа беҙҙең урындар ҙа\nТүргә күсә бара.\nИл йомоштары ла инде беҙҙең\nИңгә төшә бара, –\nтип яҙҙы ул бер шиғырында. Шағирҙың шиғриәте кешелекле һәм кеселекле. Ул үткәнебеҙ менән киләсәгебеҙ хаҡында уйланды, үҙенең шәхси яҙмышы аша дөйөм кешелек, милләт ҡайғыларын дә йөрәге аша үткәрә белде. Аты булмаһа ла, йүгәне ҡулында ине. Ә ҡулында йүгәне булған ир-егет ат эйәрләргә дәрт итмәй булырмы? Атаһының яҙмышы, тимәк, тотош замана ирҙәренең яҙмышы хаҡында ул былай ти:\n...Ул, ахыры, йырлап ҡына\nУт өҫтәгән дәртенә.\nҠуйғыһы килгәндер үҙен\nКолхоз “эшкә” тип биргәнде\nШул атҡа һалып апарҙым\nИр-егеттәр шиғриәте бер аҙ һүлпәнәйгән кеүек күренә миңә. Фәнил Бүләков башлыса пейзаж шиғырҙары яҙа. Матур яҙа, талантлы. Ринат Сөләймәнов социаль шештәрҙе һытыу менән булыша. Рәшит Зәйнуллин, донъяуи мәшәҡәттәрҙән сыға алмаймы, өҫтәле тартмаһына һалып баралырмы, шәлкемдәре һирәк күстәнәс. Ғилман Ишкинин иртәрәк китеп барҙы.\nБеҙ, үкенескә ҡаршы, ил байлығын ҡулына төшөрә алмаған халыҡ. Исмаһам, милләттең рухи мәртәбәһен юғалтмаҫҡа ине бит. Ә уны ил ирҙәренән башҡа нисек күтәрәһең, ти.\n“Ил бауыры ысын ирҙәр бит ул, ил намыҫы ирҙәр иңендә”, – тип яҙғайным мин бик күптәнге бер шиғырымда. Ошо инаныстарымдан тайпылғаным юҡ әле. Яңылышмайым булһа кәрәк, ошо фекерҙәрем менән уртаҡлашҡанда. Яңылышһам, төҙәтегеҙ, зинһар.


Тәьҫҫорат - Wikisource\nТәҫҫорат (Йәй көнөнөң төнгө ай яҡтыһында)\nИжад итеү ваҡыты: 1913. Сығанаҡ: М. Ғафури. Әҫәрҙәр, т. 1—6, Өфө, 1954—57 й. • * Электрон төрө «Башҡорт теле корпусы»ның «Проза» бүлегенән алынған.\nБеҙ Ағиҙел буйында ағаслыҡтар араһында киске ай яҡтыһында йәйге көндөң йотоп туя алмаҫлыҡ саф һауаһында тамаша ҡылып йөрөп, тәбиғәттең матурлығынан мәфтүн булып, ниндәйҙер бер матурлыҡ аҫтында арбалған — сихырланған кеүек булып ултыра инек. Ситтәрәк торған бейек тау айҙың тоноҡ яҡтыһы менән аҙ-маҙ ғына күренә, тирә-яғыбыҙҙағы ағастар аҙ ғына аҡҡа маил булып торалар ине.\nБыл ниндәй шатлыҡ ҡатыш моңлолоҡ! Әллә ниндәй бер шиғриәт тамам иҙерәткән, мәғнәүи бер ҡеүәттең тәьҫире беҙҙе тик торорға мәжбүр иткән ине.\nЫсынлап та, был ваҡытта бөтә ер өҫтөн бик тәрән сәкәнәт ҡаплаған... Һәммә нәмә бик көслө тәьҫир аҫтында... Бөтөн мәхлүкәт мәғнәүи бер ҡеүәттең тәьҫиренән ғәйре ихтыяри сәкәнәтте илтижа ҡылғандар. Быларҙың һәр береһе фәүҡылғадә бер эш көткән һымаҡ, бер ҡеүәткә тәүзиғлек итәләр. Бөтә әшйә ҡайҙандыр бер илһам, серле бер тәблиғтең булыуын көтә. Йәки тиҙҙән буласаҡ бер нәмәнең ләззәтенән мәхрүм ҡалмаҫ өсөн, бөтә ҡәлебтәре вә жәүәдтәре менән бер ҡеүәттең алдында сүккәндәр.\nБыларҙың һәммәһе лә бер хәтиптең әҫәрле хотбаһын бөтә инсандарҙы азатлыҡҡа сығара торған һүҙҙәрен тыңларға әҙерләнгән кешеләр кеүек, мөсәххәр булып һелкенмәй-нитмәй нимәлер көтәләр...\nБыл ваҡытта йондоҙҙар, ғәҙәттәренсә, күп йымылдамай, елберләмәй, шөбһәһеҙ, бер нәмәгә мәфтүн булып, шаҡ ҡатып урындарында торалар.\nТулған ай ҙа, бер ғазамат алдында сәждә иткән кеүек, ергә ҡарап, урынында ҡуҙғалмай тора, нурҙары үҙенең ихтыярынан башҡа ғына ергә һирпелә... Ағастарҙың япраҡтары, был сәкәнәтте боҙмаҫ өсөн, бер-береһенә бәрелешеүҙән, ботаҡтары бер-береһенә сәләм бирешеүҙән туҡтап, һәммәһе тик торорға мәжбүр булғандар.\nМәңгенән бирле әкрен, фәҡәт мөһабәт, мөнзам аға торған Ағиҙелдең һыуы, тауыш сығарыуҙан ҡурҡып, үҙенең ағыуын, тәртипле рәүештә әкренәйтеп, ни нәмәгәлер итәғәт иткән.\nБыл сәкәнәтте боҙорға, был ғазамат алдында сәждәнән баш күтәрергә, быларҙың тик тороуҙарынан килгән матурлыҡҡа хәләл килтерерҙәй эште эшләргә — башлап һелкенергә һис бер мәхлүҡ вә башҡа йәнһеҙ нәмәләр йәсәрәт ҡыла алмайҙар.\nБыл минутта донъяны бер мәғнәүи ғазамат солғаған... Бөтә ер өҫтө: ҡырҙар, урмандар, тауҙар, һыу буйҙары, быларҙағы мәхлүҡтәр ысын ихлас менән тик торорға мәхкүмдәр. Быларҙың һәммәһе үҙҙәренең өҫтәрендә был ҡеүәттең ғалиб булыуын һиҙәләр... Һәммә нәмә күңелдәрен илһам килә торған тарафҡа йүнәлдергәндәр. Был ләззәтле минуттарҙың, был илһам ваҡытының оҙаҡҡа һуҙылыуын теләйҙәр.\nСәкәнәт тағы ла ҡатыраҡ хөкөм һөрҙө. Тынлыҡ ниһайәтенә иреште. Илһам көтөргә тағы нығыраҡ әҙерләнделәр.\nШул ваҡытта Иҙел буйында бөгөлөп, һығылып үҫкән ағастарҙың араһында, ҡайҙалыр кеше күҙе күрә алмай торған мөнбәр өҫтөндә, бер һандуғас шыңғырлатып, бер күтәреп, бер төшөрөп, һыҙҙырып-һыҙҙырып, сутылдатып, кәмал мәртәбә бөйөклөк менән һайрап ебәрҙе. Һандуғастың күңелендә һаҡланып торған мөхәббәт, ғишыҡ, сер моңло тауыш менән тирә-яҡҡа тарала башланы.\nБының һайрауы бөтөн мәхлүкәт тарафынан вәкәләт менән тәбиғәттең илһамына ҡаршы бер нотоҡ, йәки мәғнәүи ҡеүәттең илһамын быларға тәблиғ ине.\nҺандуғас үҙенең һайрауын барған һайын арттыра бара, тауышы уның һайын матурлана, ер өҫтөндә сәкәнәт арта бара ине.\nҺандуғастың һайрауы бер аҙ ваҡытҡа һуҙылды. Ниһайәт, үҙенә илһам ҡылынған әсрарҙы, мөхәббәт һәм ғишыҡты кәмал муафәҡиәт менән тәблиғ итеп бөткән рәүешле, һайрауынан туҡталды. Бер минутта ер өҫтө һис бер енәйәт һәм уҫаллыҡ эшләнмәгән мөҡәддәс һүрәтте алды. Сәкәнәт тағы бер-ике минутҡа һуҙылды.\nҺуңынан һандугастың һайрағанын тыңлаған мәхлүҡ вә башҡа нәмәләр, үҙҙәренең шатлыҡтарын белдереү өсөн, ихтиәт менән генә хәрәкәткә килделәр. Ағастарҙың япраҡтары әкрен генә хәрәкәткә килделәр. Ағастарҙың япраҡтары, әкрен генә хәрәкәткә килеп, ҡул сапҡан рәүешен килтерҙеләр. Ай йылмайып көлөп, яҡтылығын арттырып, урынынан ҡуҙғалған һымаҡ булды. Йондоҙҙар йымылдауҙарын арттырып, тамырға торған тамсылар кеүек һелкенеп, ер өҫтөнә сәләм юллаған, баштарын эйгән кеүек булдылар. Ағиҙелдең һыуы мөнзам һүрәттә матур ғына тауышланып аға башланы.\nЛәкин был хәрәкәттәр, был ҡуҙғалыштар күпкә тартылманы. Тирә-яҡты баяғынан да тәрән сәкәнәт ҡапланы. Ғазамат, әллә ниндәй мәғнәүи бер ҡеүәт тағы ла арта төштө.\nӘшйәләрҙең бер-береһе араһында ғәләкә һиҙелде. Былар бер-береһенә мәғнәүи, фәҡәт ныҡлы бер көс менән бәйләнгән кеүек булдылар. Һәр нәмә бер-береһен ҡосаҡларға, бер-береһенең муйынына һарылырға ынтыла башланы. Айҙың нуры тағы артты. Ундағы Зөһрә ҡыҙ ап-асыҡ хижапһыҙ күренә башланы.\nКүктәге йондоҙҙарҙың һандары күбәйҙе. Ағас япраҡтары бер-береһенә сәләм бирештеләр. Айҙағы Зөһрә ҡыҙ, ергә ҡарап, башын эйҙе. Һәммә нәмә лә бер низам менән хәрәкәт башланы. Һәммә әшйә шатланған һымаҡ булып йылмайҙылар. Һандуғас баяғынан да әҫәрле, серле, моңло тауышы менән һайрап ебәрҙе...\nБыл минутта һәммә нәмә тәьҫиренең иң ниһайәтенә еткән ине. Сөнки был минутта ер өҫтөндә ысын мөхәббәт менән ысын ғишыҡ хөкөм һөрә ине...\nАһ, ысын мөхәббәт менән ысын ғишыҡ!..\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Тәьҫҫорат&oldid=638798"\nThis page was last edited on 12 November 2018, at 07:13.


Өфөлә 600 ихата төҙөкләндерелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә 600 ихата төҙөкләндерелде\n15:56, 16 ноября 2011 Йәмғиәт\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының «Рәсәй ҡалаларының яңы юлдары» проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Өфөлә 600-ләгән ихата төҙөкләндерелгән. Был хаҡта «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Өфө хакимиәтенең ҡала йәшәйешен тәьмин итеү идаралығы начальнигы Андрей Федосов хәбәр итте.\n— Был маҡсатҡа 530 миллион һум федераль средстволар бүленде, — тине ул. — Ҡала ла ситтә ҡалманы, проект муниципаль бюджеттан 44 миллион һумға тиерлек өҫтәп финансланды. Юлдарҙы ремонтлау сроктары һәм уның сифаты буйынса федераль үҙәк менән билдәләнгән нормалар теүәл үтәлде, ремонт эштәре ҡағыҙҙа күрһәтелгәнсә 1 июндән 1 ноябргә тиклем алып барылды.\nАндрей Федосов әйтеүенсә, федераль средстволарға Өфөлә дүрт урамға капиталь ремонт үткәрелгән. Был Сипайловская, Ленин, Киров һәм Цюрупа урамдары. Тағы 25 урам республика һәм ҡала бюджеттары аҡсаһына ремонтланған.\n— Быйыл йәнә йөҙҙән ашыу урамда соҡорҙар ямалды, — тип билдәләне Андрей Федосов. – Беҙ бындай ремонтты 250 мең квадрат метр майҙанда үткәрҙек, былтырғыға ҡарағанда был ике тапҡырға күберәк. Ҡышҡылыҡҡа юлдарыбыҙ тулыһынса тиерлек ремонтланып бөттө.\nАндрей Федосов һүҙҙәренсә, ихаталарҙы ремонтлау барышында Өфөлә машиналар ҡуйыу майҙанын 105 мең квадрат метрға тиерлек арттырыуға өлгәшелгән. Ошоноң арҡаһында Өфө ихаталарында хәҙер ете меңгә күберәк машина ҡуйырға мөмкин.


Һәйбәт кейәү табыу - еңелдәрҙән тү гел. Бындай кейәүҙе, режиссер Илдар Вәл иев Өфө "Нур" татар театрында ҡуйған "Е ҙнәкәй" спектаклендә генә осратырға мөм кин.\nҒиззәт (Илһам Шәмсетдинов) Нәфисәне, Шәмсиәне һәм уларҙың ата-әсәләрен генә һоҡландырып ҡалманы, тамашасылар ҙа уға\nтаң ҡалды. Эшкә урынлашырға ҡалаға кил гән Ғиззәт, бер сауҙагәр йортона хеҙмәт се булып урынлаша. Ул табыш объекты бу лырын аңламай. Бер байҙың кейәүгә сыҡма ған ҡыҙы була, уға 24 йәш. Икенсе байҙы ң йәш ҡыҙы һәр ваҡыт урынһыҙға һөйләнә торған була, йәғни ҡыҙҙың аҡыл яғы һайы раҡ. Бай үҙенең ҡыҙын кейәүгә бирергә у йлай. Әммә беҙҙең герой хужаһына ҡараға нда аҡыллыраҡ булып сыға: геройыбыҙ үҙе нең яҙмышын һөйгәне - Сажиҙә менән бәйл әй.\nИлдар Вәлиевтың Хәбибулла Ибраһимов п ьесаһын һайлауы осраҡлы түгел. Спектакл ь ваҡиғалары бөгөнгө көндә лә актуаль б улып ҡала. Спектакль персонаждары байлы ҡҡа, властҡа, һәм сит ил тормошона табы нып йәшәй. Уларҙың һәр ҡайһыһы файҙа эҙ ләй, форсаттан файҙаланып ҡалырға ынтыл а.\nБыл зәғиф йәмғиәткә ғашиҡтар Ғиззәт һ әм Сажиҙә яҡтылыҡ индерә.\nСажиҙә ролен Башҡортостандың атҡаҙанға н артисткаһы Гөлназ Мөхәмәҙиева башҡара . Ул үҙенең матур тауышы менән күп тама шасыларҙың күңелен әсир иткән. Тамашала\nҡатнашҡан Резеда Зарипова һәм Илһам Шә мсетдинов башҡарған йырҙар ҙа күңелдәрг ә үтеп инә.\n"Еҙнәкәй" комедияһын Сәлимә Әминева ( Ҡазан белгесе) хореографик номерҙар мен ән дә биҙәгән. Тамашала татар уйыны "Бе ҙ, беҙ, беҙ инек"тә онотолмаған.\nБар актер ҙа үҙ ролен һәйбәт башҡара.\nМарат Мәҡсүтов (Низами) бейеүенә һоҡла нмаған кеше юҡтыр ул. Тамашасыларҙың: " Рәхмәт, Низами. Һин булмаһаң, беҙ ҡасан\nТөркиәне күрер инек", - тигән рәхмәт һ үҙҙәре яңғыраны.\nБашҡортостандың һәм Татарстандың халы ҡ артисткаһы Сәүиә Сираеваның һәр сығыш ын тамашасылар көтөп ала. Ул башҡарған ролдәр халыҡ күңелендә оҙаҡ һаҡлана. Л әйсән Ибраһимованың ҡысҡырыуҙары ла, Ре зеда Зарипованың танау тартыуы ла тамаш асылар хәтерендә ҡалыр.\n"Еҙнәкәй" спектаклен ҡараған һәр тама шасының театр бинаһынан күтәренке күңел\nменән өйҙәренә юлланыуына шигем юҡ.


Башҡорт балы йыһанда | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 апреля 2021 — 11:52 ГТРК «Башкортостан»\nХәҙер инде 16 йыл самаһы космонавтарға өҫтәлмә ризыҡ булараҡ башҡорт балы ла бирелә. Махсус тюбиктарға йүкә һәм сәскәнән йыйылған бал һалына. Республиканан халыҡ-ара йыһан станцияһына йылына 100 кг тирәһе бал оҙатыла. 2004-се йыл ошондай консервалы банкаларҙа Башҡорт балын космонавтарға орбитала өҫтәлмә ризыҡ булараҡ бирә башлайҙар. Әлбиттә, йыһанға оҙатыр алдынан бал Бирюлев эксперименттар заводында етди тикшереү үтә һәм тюбиктарға һалына. 2000-се йылға тиклем дә балды космонавтар рационына индерергә тигән тәҡдимдәр күп була. Әммә был ризыҡта микроорганизмдар күп тип ғалимдар ризалашмай. Шулай ҙа Башҡортостандан сыҡҡан космонавтар тап башҡорт балын тикшереп ҡарарға тигән теләк белдерә. Сифаты буйынса тик башҡорт балы ғына йыһан стандарттарына тура килә. Беҙҙең республика йыл һайын 100 килограммдан ашыу балды Бирюлев тикшеренеүҙәр заводына оҙата. Йыһанда космонавтар башҡорт балын тәмләп ҡарай һәм уларҙа ергә ҡайтҡас татлы ризыҡтың төйәге булған Башҡортостанды килеп күреү теләге тыуа. Күптән түгел Рәсәй геройы, летчик-космонавт Михаил Корниенко Башҡортостанға килеп ҡайтты. 1 килограмм балды йыйыр өсөн ҡорттарға ер шарын ике тапҡыр урап сығырлыҡ юл үтергә кәрәк. Ә ошо бер килоны йыһанға оҙатыу 2 миллион һумға торорлоҡ сығымдар талап итә. Тимәк, йыһандағы башҡорт балы иң ҡиммәте. Әле космонавтарҙың туҡланыу рационында — йүкә һәм сәскә балы. Киләсәктә ҡырағай бал ҡорто йыйған солоҡ балы ла йыһан киңлектәрен яулар, тигән өмөт бар.


Мөмкинлектәре сикләнгән кешенең ҡулында тимер ҙә бөгөлә\nСәләмәтлеге буйынса мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә эш урыны биреүсе һәм уға шарттар тыуҙырыусы эшҡыуарҙарға сығымдарын компенсациялау ҡаралған. Инвалидтарҙы хеҙмәткә урынлаштырыу дәүләт программаһына ярашлы, Яңауыл районында йәшәүсе ғәриптәр үҙен йәмғиәткә кәрәкле итеп тоя, башҡалар менән бер рәттән көн һайын эшкә йөрөй ала.\nФәнил Әхмәтхәнов тимерлектә ярты йылға яҡын эшләй. Ул метталлды эшкәртеүсе станоктар менән идара итә. Бер үҙе генә башҡара алмай әлбиттә, янында ярҙамсыһы ла бар. Уға эш биреүсе Сергей Смирнов менән икәүләп төрлө тимер киҫәктәренән сынъяһау сәнғәт әҫәрҙәре яһайҙар. Фәнил эшен бик ярата. Ҡаланың төнъяҡ биҫтәһенә уны машинала әсәһе алып килә. Киләсәктә водитель танытмаһы алып үҙе транспорт менән идара итергә хыяллана.\nСергей Смирнов, эшҡыуар: «Программа тураһында Интернеттан уҡып белгәйнем. Мәшғүллек үҙәгенә барҙым. Тимерлек өсөн кәрәкле ҡорамалдар һатып алдыҡ та эш башланыҡ».


Исем есемгә кәртә түгел » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Исем есемгә кәртә түгел\nИсем есемгә кәртә түгел 29.06.2016 // Йәмғиәт\nБеҙ гел насар хәбәрҙәр ишетеп өйрәнгәнбеҙ. Телевизорҙы ҡабыҙһаң да, радионы асһаң да, гәзит аҡтарһаң да, яңылыҡтар ғәҙәттән тыш хәлдән башлана: ҡайҙалыр ниндәйҙер бәлә-ҡаза булған, енәйәт ҡылынған, кеше ғүмере өҙөлгән... Күңел шулар араһында бер генә яҡшыһы булырмы икән тип көтә.\nТеүәл ун көн элек шундай шатлыҡлы, күркәм ваҡиға булды. Бәлки, күптәр уны күрмәй-һиҙмәй ҙә ҡалғандыр. Мәскәүҙә үҙ һөнәрҙәренә тоғро табиптарға “Булмыш” (“Призвание”) Бөтә Рәсәй премияһын тапшырыу тантанаһы уҙҙы.\nБеҙ көн дә тиерлек ватан медицинаһын, табиптарҙы әрләү-һүгеүҙән бушамайбыҙ. Һаулыҡ, ғүмер кешегә иң ҡәҙерлеһе шул. Уның торошо һәр беребеҙҙе даими борсой. Шуға ла был тема йыш ҡалҡып сыға.\nДөрөҫ, тармаҡта пациентҡа зыян итерлек күренештәр етерлек. Бында финанслау етешмәү ҙә, табиптарҙың эш хаҡының түккән хеҙмәттәре күләменә тап килмәүе лә, шул сәбәпле белгестәрҙең етешмәүе, уларҙың алмашһыҙ тәүлектәр буйы тиерлек дауахананан сығышмауы арҡаһында һәр ваҡыт стресс кисереүе лә, дарыуҙарҙың ҡиммәтлеге лә әһәмиәткә эйә. Гиппократ антын биргәндәр араһында бармаҡтары үҙҙәренә кәкре булып, мутлашҡандары, бүләк таптырғандары, ғәмһеҙ-битарафтары ла юҡ түгел. Сөнки табиптар ҙа – беҙҙең кеүек үк кешеләр. Ә бәндә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, гонаһһыҙ түгел.\nШулай ҙа бар ул кеше сәләмәтлеге өсөн үҙенең һаулығын аямаған табиптар! Хатта күп улар. Йәшәгеһе килгән ауырыуға ғына ярҙам итеп ҡалмайынса, яҡты донъянан ваз кискәндәргә лә өмөт бүләк итеүселәр. 16-сы тапҡыр үткән премия тапшырыу тантанаһы барышын ҡарап, быға тағы берҙе инанырға мөмкин булды.\nМәҫәлән, Тамбов өлкәһе табиптары яман шеш менән ауырыған Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Сергей Максинға ҡатмарлы операция яһаған. Ҡарттың бер генә теләге булған – Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын күреү. Күҙ йәше аша ошо хаҡта һөйләгән ветерандың хыялын тормошҡа ашырған кешеләргә рәхмәттән башҡа ни әйтәһең инде!\nӘ Санкт-Петербургтан һәм Мәскәүҙән табиптар төркөмө йәш һалдатҡа ғүмер бүләк иткән. 2015 йылдың майында 19 йәшлек Николай Егоркин армияла бәләгә тарый. Һөҙөмтәлә уның бите тулыһынса янып юҡҡа сыға. 35 тапҡыр хирург бысағы аҫтына ятҡан һалдат артабан йәшәргә теләмәй. Табиптар уға донор йөҙөн күсереп ултыртырға ҡарар итә. Ҡатмарлы операция тәүлектән ашыу бара. Ҡасандыр ғүмере менән хушлашырға әҙер булған пациент әле реабилитация үтә, юғары уҡыу йортона инергә әҙерләнә. Ошо үҙе мөғжизә түгелме һуң!\nШулай ҙа табип өсөн иң ҡыуаныслыһы ул ҡотҡарған баланың йылмайыуы, шатланып көлөүелер. Бындай бәхетле өлөш Өфөнән сәйер фамилиялы докторға яҙған икән. Артем Неудачин дежурҙа торған көндә дауаханаға яңы тыуған баланы килтерәләр. Бәпестең ашҡаҙан-эсәк юлы ныҡ зарарланған була. Света Суфаеваға бер-бер артлы операциялар яһала. Хирург сирле ашҡаҙанды ҡырҡып алып ташлап, эсәктән яңы ағза яһарға йөрьәт итә. Тик ул эшләп китерме?.. Бөгөн ҡыҙға өс йәш ярым, ул башҡа кескәй балалар кеүек үк шаяра, көлә, үҫә. Ә табип Неудачинға был осраҡ ҙур уңыш килтерҙе: ул абруйлы премия лауреаты булды. Исеме есеменә зыян итмәне, тимәк.\nБүләкләнеүселәр араһында Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән үҙ эшенең оҫталары бар ине. Санкт-Петербург, Мәскәү, Өфө, Пермь, Омск, Тамбов... Күренеүенсә, алтын ҡуллы табиптар һәр ерҙә лә бар. Бары бәхетһеҙлеккә тарығанда бәхетле осраҡ тап уларҙың ҡулына тапшырһын беҙҙе, тип теләйек.\nӘ тормошта былай ҙа шундай фәрештәләр осрап ҡына тора бит. Бала табыу йортонда кендек инәһе булған акушер ғүмер бүләк итә... Артабан педиатр йә фельдшер төрлө йоғошло сирҙәргә ҡаршы прививкалар яһап, күп ауырыуҙарҙан йолоп алып ҡала... Киҙеү ваҡытында уларҙы өйгә генә саҡыртабыҙ... Һуңынан да ғүмер һуҙымында йә теш табибы, йә хирург, йә кардиолог менән осрашырға тура килә... Сиребеҙ үтһә иһә, ҡурҡыныс хәлдәр хәтерҙән юйыла, төш кеүек кенә булып ҡала.\nШул рәүешле табиптарҙың көндәлек эше күренмәй, ғәҙәти кеүек. Эшләмәгән кеше генә хаталанмай, тиһә лә халыҡ әйтеме, аҡ халатлыларҙың хатта быға ла хоҡуғы юҡ. Шуға күрә уларҙың уңыштары ла нығыраҡ яңғырайҙыр...\nАвтор: Гөлдәр БҮЛӘКБАЕВА.\nТотош уҡырға 501\nТотош уҡырға 517\nТотош уҡырға 604\nТотош уҡырға 779\nТотош уҡырға 630\nТотош уҡырға 587\nТотош уҡырға 613\nТотош уҡырға 855\nТотош уҡырға 113\nТотош уҡырға 204\nТотош уҡырға 169\nТотош уҡырға 178


Новости ⇒ БЕҘҘЕҢ ХАЛЫҠҠА ЭСКЕРҺЕҘ ЮМОР ХАС\nЯңы ижад миҙгелендә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы шаяртыуҙы аңлаған, көлөргә яратҡан тамашасыларына бүләк әҙерләгән.\nКөлөү - ғүмерҙе оҙайта, ти халыҡ. Балалар көнөнә 300 тапҡыр көлә, тиҙәр. Кеше өлкәнәйә килә, был һан да кәмей, тип билдәләй ғалимдар. Үҫмерҙәр көнөнә - 6, 20 йәште үткәндәр 4 тапҡыр ғына көлә, имеш. Бөгөнгө геройыбыҙ, көлөү - ул дауа, тип раҫлай. Яңы ижад миҙгелендә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы шаяртыуҙы аңлаған, көлөргә яратҡан тамашасыларына бүләк әҙерләгән. Бында "Көлкө шоу" тип аталған яңы төркөм барлыҡҡа килде. Төркөмдөң художество етәксеһе, һөйләү жанры артисы Фаяз ЙӘНТҮРИН менән әңгәмәләшәбеҙ.\n"Көлкө шоу" тип аталған яңы төркөм менән таныштырып китһәгеҙ ине?\n- Быйылғы ижад миҙгелендә Башҡорт дәүләт филармонияһында яңы төркөмдәр барлыҡҡа килде. Филармонияла эшләп килгән "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" эстрада төркөмө әлегә республикала берҙән-бер ине. Артист булараҡ, ошо юмор театрында ҡанат нығытып, тәжрибә тупланым. Хәҙер яңы төркөмдә эшләйәсәкмен, филармония ошо йүнәлештә ижад итәсәк тағы бер коллектив булдырҙы. Бөгөн шоуҙар заманы, халыҡтың күңеленә был һүҙ майҙай яғыла, шуға ла бер көлкө шоуы тәҡдим итмәксебеҙ. Унда "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" төркөмөнән артистар Зөлфиә Әхмәтова, Ғәлиә Тимербулатова, йырсы-композитор, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәмил Хәзиев күсте. Шулай уҡ яңы ғына Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлап, хеҙмәт юлын башлап ҡына торған йәштәр - Зөлхизә Ғәликәйева менән Фәнил Ҡарасурин да беҙҙең менән эшләйәсәк. Был төркөм яйлап үҫешәсәк, үҙенең юлын, тамашасыларын табасаҡ. Әлегә беҙҙең менән Башҡорт дәүләт академия драма театры актеры, Башҡортостандың халыҡ артисы Алмас Әмиров шөғөлләнә. Скетчтар, пародиялар йыр-бейеү менән аралашып барасаҡ концерттарҙа. Октябрь айында яңы төркөм менән Белорет районына гастролгә сығырға йыйынабыҙ.\nДөйөм алғанда, бөгөн илдә юморға ҡоролған тапшырыуҙар, концерттар популяр, халыҡ уларға ағылып йөрөй. Был нимә менән бәйле, тип уйлайһығыҙ?\n-Тарихтан билдәле, борондан комедия театрҙары ойоштороу, халыҡ алдында көлкөлө ваҡиғалар уйнау киң таралған булған. Тормош булғас, барыһы ла була, сәйәси хәлдәр ҙә киҫкенләшергә генә тора, төрлө-төрлө кире мәғлүмәтте күп ишетәбеҙ. Былар барыһы ла кешене арыта. Бынан арыныуҙың бер юлы бит ул сәнғәт. Килеп, рәхәтләнеп көлөп, кире энергиянан арынаһың. Унан һуң, үҙеңә, булған ваҡиғаларға юмор аша ҡарай белеүҙән дә яҡшыраҡ сифат юҡ ул. Хатта быны һәләт тиер инем. Шуға ла тап ошондай тапшырыуҙар, шоуҙар популярҙыр, моғайын. Көлөү бит ул - дауа! Дауаның иң осһоҙло, ябай юлы. Бер көн булһа ла йылмайып-көлөп йөрөп ҡарағыҙ әле, шунда уҡ кәйефегеҙ күтәреләсәк, сирҙәрегеҙ ҙә онотоласаҡ. "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" төркөмөнөң концерттарына ҡатын-ҡыҙҙар нисек әҙерләнә, беләһегеҙме? Улар унда күҙен-битен буямай бара, сөнки илай-илай көлә торғас, косметика барыбер йыуылып төшә. Шуға ла яңы төркөмдөң дә үҙ тамашасылары булыр, тигән ышаныстамын.\nҺәр халыҡтың үҙенә генә хас юморы була. Бөгөн дә һәр башҡорт ауылында Алдарҙар - шаян, телгә бөткән кешеләр йәшәп ята, уларҙың шаярыуҙары лаҡап булып беҙгә лә килеп ишетелә. Ошо халыҡсан юморға нигеҙләнгән сәхнә әҫәрҙәрен ижад итеүселәр бармы, ниндәй сығанаҡтарға мөрәжәғәт итәһегеҙ?\n- Халыҡ араһында күберәк булырға, аралашырға тырышабыҙ. Башҡортостандың төрлө район-ҡалаларынан ошондай шаяндарҙың ҡылыҡтарын хатҡа яҙып һалалар, концерт алдынан килеп һөйләп китәләр. Эйе, бөгөнгө көндә юмор яҙған яҙыусылар һирәк. Был йәһәттән ҡытлыҡ бар. "Ҡыҙыҡ менән Мәҙәк" өсөн, мәҫәлән, Тимер Ниәтшин, Юнир Салауатов, Салауат Итбаев әүҙем ижад итә ине. Эстрада юморы менән театр комедияһы икеһе ике төрлө жанр. Театрҙар комедияны үҙҙәренсә уйнай, ә эстрада театры бөтөнләй икенсе күренеш. Ул халыҡсаныраҡ, халыҡ юморына яҡыныраҡ була. Беҙҙең халыҡ ихлас, эскерһеҙ, шул уҡ ваҡытта телгә маһир бит ул, юморы ла шулай уның. Филармония юмор оҫталары араһында конкурс та ойошторҙо быйыл беренсе тапҡыр, унда ҡатнашыусылар күберәк булыр, тип ышанғайныҡ. Был йүнәлештә эш дауам итәсәк, шуға ла яҙыусыларыбыҙ юмор яҙыуға ла иғтибар итер, моғайын.


Башҡорт теленән региональ диктант — 2018 | Йәншишмә\nБашҡорт теленән региональ диктант — 2018\nНаписал в 16 апреля 2018, 15:06\nБашҡорт дәүләт университеты тарафынан быйыл инде дүртенсе тапҡыр башҡорт теленән региональ диктант ойошторола.\nБашҡортостан Республикаһының дәүләт телдәренең береһе булған башҡорт теленән региональ диктант яҙыу – түләүһеҙ үткәрелә торған акция, был акцияла теләгән һәр кеше ҡатнаша ала. Был сараны үткәреү принциптары урыҫ теленән тоталь диктант яҙҙырыу тәртибе менән тап килә. Ойоштороу комитетының һәм Баһалама комиссияһының ағзалары исемлеге, эштәрҙе тикшереү һәм баһалау критерийҙары билдәләнгән.\nРегиональ диктантты үткәреүҙең маҡсаттары:\n1. Башҡорт теле мәсьәләләренә иғтибарҙы йәлеп итеү.\n2. Грамоталылыҡ проблемаларын йәмәғәтселек һәм киң мәғлүмәт саралары аша хәл итеү.\n3. Теләгән кешегә үҙ грамоталылығын тикшерә алыу мөмкинлеген биреү.\n4. Башҡорт әҙәби теле нормаларын белеүҙең әһәмиәтен күтәреү.\n5. Грамоталы яҙыу культураһын үҫтереү.\nСара 21 апрелдә Башҡорт дәүләт университетының төп корпусында (Өфө ҡалаһы, Әхмәтзәки Вәлиди урамы, 32-се йорт, 01, 02-се аудиториялар) һәм БДУ-ның Стәрлетамаҡ, Сибай, Бөрө, Нефтекама филиалдарында, юғары уҡыу йорттарында, колледждарҙа, мәктәптәрҙә һ.б. ойошмаларҙа үткәрелә. Башланыу ваҡыты – 10.00 сәғ.\nРегиональ диктанттың девизы: «Башҡорт телендә һөйләшәм, башҡорт телендә яҙам».\nДиктантта исем-шәрифте яҙыу мотлаҡ түгел, псевдоним йәки йәшерен һүҙ генә (кодовое слово) күрһәтергә мөмкин. Диктантты онлайн рәүештә лә яҙып була. Барлыҡ мәғлүмәт – БДУ-ның regdict.bashedu.ru сайтында. Барығыҙҙы ла был акцияла ҡатнашырға саҡырабыҙ.\n« «Аҙна һайын — отош»\nБашҡорт ҡыҙы «Рәсәй һылыуҡайы-2018» конкурсында иң яҡшы милли кейем өсөн дипломға лайыҡ булды »


Аҡса ер өҫтөндә йәйелеп ята, ти тырыштар\nҺәр аҙна Мәсетле районы үҙәгендә йүнселдәр ауыл хужалығы тауарҙары йәрминкәһенә йыйыла. Бында күбеһенсә баҡсала үҫтерелгән йәшелсәләр - ҡыяр, кишер, картуф һатыла. Әле еләк-емештең дә бешкән осоро, тимәк, килемде ҡулдан ысҡындырырға ярамай. Бигерәк тә быйыл ҡурай еләге, ҡара һәм ҡыҙыл ҡарағат уңған. Хаҡтар бер аҙ тешләшһә лә, ихтыяж ҙур. Тәмлекәстәрҙә витаминдар күп, ҡышҡылыҡҡа ҡайнатмалар әҙерләргә мөмкин. Әйтәйек, Ғәлиуллиндар ғаиләһе сейәнең 5 литрлыҡ биҙрәһен 500 һумға тәҡдим итә. Йәрминкәгә улар 35 мең һумлыҡ тауар килтергән.\nАуыл хужалығы тауарҙары йәрминкәләрендә Мәсетле халҡы әүҙем ҡатнаша. Район үҙәгендә һәр кемдең үҙенең даими һатып алыусыһы бар. Әйтәйек, был юлы ит ризыҡтары үтемле ине. Һыйыр һәм сусҡа итенең килограмы 240-350 һумға һатылды. Һөт продукцияһына ла ихтыяж ҙур. Эҫе көндәрҙә май айырыуса күп килтерелә.


Хелдер | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\n8-се класс өсөн тәғәйенләнгән башҡорт теле дәресенә план-конспект.\nГрамматик тема: Хәлдәр.\nЛексик тема: Ҡояш ниңә түңәрәк?\nБелем биреү маҡсаттары: уҡыусыларҙың тема буйынса алған белемдәрен ҡыҫҡаса ҡабатлау, уҡыусыларға ҡылым тураһында төшөнсә биреү. Уҡыусыларҙың һүҙлек байлығын арттырыу.\nҮҫтереүсе маҡсаттар: иғтибарлыҡ һәм күҙәтеү буйынса һөҙөмтәләр яһау һәләттәрен үҫтереү; һүҙлек байлығын арттырыу һәм активлаштырыу:танып –белеү дөйөм буйынса ҡыҙыҡһыныуына булышлыҡ итеү;логик дөйөм уҡыу буйынса белемдәрен һәм һәләттәрен ; фекерләү операцияһын, төрлө хәтер төрҙәрен үҫтереү.\nТәрбиәуи маҡсаттар: туған телгә һөйөү тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: дәреслек, презентация,\nУУЭ Уҡытыусы эшмәкәрлеге Уҡыусы эшмәкәрлеге\nШәхси: йәштәштә-ренә иғтибар ҡараш һәм хөрмәт тәрбиәләү.\nКоммуника-тив: уҡытыусы һәм иптәштәре менән ижади эшмәкәрлек булдырыу. - Хәйерле иртә, күҙҙәр,\nһеҙ уяндығыҙ мы?\nХәйерле иртә, ҡулдар,\nХәйерле иртә, аяҡтар,\nХәйерле иртә, ҡояш,\nҠулдар менән ҡояшҡа ынтылабыҙ. Беҙ эшләү өсөн ҡояштан көс, дәрт алабыҙ. Ә хәҙер бер-беребеҙгә ҡарап йылмаяйыҡ, уңыштар, хәйерле көн теләйек.\n(Психологик минутлыҡ. Уҡыусылар уҡытыусы артынан ҡабатлайҙар.)\nУҡыу эшмәкәрлеге-нә мотив тыуҙырыу Шәхси: үҙбилдәләнеш, уҡытыу маҡсаты менән уның мотивы араһында бәйлелек булдырыу.\nКоммуника-тив: Үтелгәнде ҡабатлап үтеү.\nХәлдәрҙе иҫкә төшөрөү, рәүеш, ваҡыт, урын, күләм-дәрәжә хәлдәренең нимә асыҡлап килгәнен, ниндәй һорауҙарға яуап биргәнен әйтеү.\n(Уҡыусылар яуап бирә, яуаптарға смайликтар таратыла)\nактуалләште-реү - Иҫкә төшөрөп үттек.Ә хәҙер әйҙәгеҙ проекторға күҙ һалайыҡ .\nСлайдтарҙағы һөйләмдәрҙә хәлдәрҙе табалар.\n(Уҡыусылар ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрә һәм миҫалдарҙы таба.)\nТеманы ҡабул итеү эшмәкәрле-ген ойоштороу Көйләүсе: планлашты-рыу, маҡсат ҡуйыу, рефлексия, үҙкөйләү. - Бөгөн дәрестә ошоларға туҡталып, белемдәрҙе нығытырбыҙ.\nТеманы ныҡлап аңлар өсөн әйҙәгеҙ әле тиҙ генә ошондай эш эшләп китәйек. Хәҙер беҙ ике төркөмгә бүленәбеҙ. Һәр команда рәүеш, ваҡыт, урын хәлдәрен ҡулланып һөйләмдәр төҙөйбөҙ. Һеҙгә дүрт минут ваҡыт бирелә. Башланыҡ.\nАфарин балалар! Ә хәҙер беҙ һеҙҙең менән ошондай күнегеү эшләйбеҙ. Мин һүҙбәйләнештәр уҡыйым. Әгәр ҙә уларҙа ваҡыт хәле булһа- ултырабыҙ, урын хәле булһа-тик торабыҙ. Ҡайһы командала иң әҙ хаталаныусылыр була, шулар иң юғары балл аласаҡтар.\nйыраҡтан арба килә (урын)\nмин класста ултырам(урын)\nхәҙер ашарға барам(ваҡыт)\nтиҙҙән ҡар яуа(ваҡыт)карауанһарай Ырымбурҙа(урын)\nйәйгеһен йылы(ваҡыт)Сибайҙан килә(урын)\nХәҙер проекторға тағын да күҙ һалайыҡ. Ундағы текста хәлдәрҙе табырға кәрәк.\nҠояш бик йыраҡта урынлашҡан. Уның матур йылмайыуы беҙҙе көн дә ҡыуандыра. Ул инде күп быуаттар ерҙе йылыта. Бик алыҫта булһа ла, уның йылыһы көн оҙонона етә. Мин иртә һайын уны тәҙерәмдән ҡаршылайым. Ҡайһы берҙә уны болот ҡаплай. Шул ваҡытта ул моңһоу йылмая. (Уҡыусыларҙың Лексика тураһында һөйләүе һәм ҡайҙа ниндәй туҡталыш яһарға кәрәклеген әйтеүҙәре).\n(Үҙ – аллы эшләү, күберәк һөйләмдәр яҙған командаға йондоҙҙар таратыу)\n(Кем берҙе лә яңылышмай, шул уҡыусыға өс йондоҙ, кем берҙе-икене- ике йондоҙ, ә кем өстө яңылыша- шуға бер йондоҙ бирелә.)\n(Уҡыусылар яҙма дәфтәрҙә эшләйҙәр.)\nӨй эше (Дәрестә алынған белемдәрҙе нығытыу, системаға һалыу.)\n- Дәрестән үҙегеҙ өсөн нимә алдығыҙ?\n- Актив ҡатнашҡанығыҙ өсөн рәхмәт. Кемгә ниндәй билдә ҡуя алабыҙ бөгөн? (Йондоҙсоҡтарҙы һанайбыҙ. Билдәләр куйыла.)\n(Дәреслек буйынса күнегеү.) (Уҡыусылар аңлатма бирәләр).\n← Методички Методичкская разработка открытого занятия первые шаги. →