Бишенсе йыл Революцияһы хаҡында иҫтә ҡалағандар - Wikisource\nБишенсе йыл Революцияһы хаҡында иҫтә ҡалағандар\n1905 йылдың көҙөндә мин Ҡазанда инем. Октябрь (иҫкесә) баштарында уҡ Россияның фабрик-завод төбәктәрендә тынысһыҙлыҡтар башланғанлығы, забастовкалар яһалғанлығы хаҡында хәбәрҙәр килә башланы. Ҡазанда әле, былай өҫтән ҡарағанда, тыныслыҡ кеүек күренһә лә, юғары мәктәптәрҙә уҡыусы студенттар араһында уҡыуҙарҙы бер яҡҡа ташлап, нимәгә булһа ла әҙерлек күренә, ни ҙә булһа алда ҙур эштәр буласағын аңлатҡан эштәр һиҙелә ине. Ҡазанда Алафузов фабригында һәм башҡа фабрик-заводтағы эшселәр араһында ла тынысһыҙланыуҙар барлығы телдәрҙә һөйләнә башланы. Нисек тә октябрҙең башынан башлап уҡыусылар араһында ла, общий Ҡазан халҡы араһында ла Питер һәм Мәскәүҙә хөкүмәткә ҡаршы аяҡланыуҙар барлығы, нимәнең дә булыуы, бер ҙур эшкә әҙерлек күрелеүе хаҡында ҡолаҡтан-ҡолаҡҡа һөйләнгән хәбәрҙәр күбәйҙе.\nМәҙрәсә шәкерттәре араһында был хәбәрҙәр таралды һәм Ҡазан ғали мәктәптәрендә уҡыусы студенттарҙың хәрәкәттәре быларға ла тәьҫирһеҙ ҡалманы. Мәҙрәсә шәкерттәре менән ике арала ҡатнашыуҙар, алдағы ҙур эшкә әҙерлек күрергә димләп ике арала йөрөүселәр күренә башланы. Мәҙрәсәгә, һәр көн тип әйтерлек, ҡул менән яҙылып, елем баҫмала баҫылған ҡосаҡ-ҡосаҡ прокламациялар, революцияға өндәүҙәр таратыла ине. Ҡайһы бер татарса прокламациялар мәҙрәсәнең үҙендә лә баҫыла, быларҙа ла шул уҡ хөкүмәткә ҡаршы өндәү менән бергә, мәҙрәсәләрҙе ислах итеү, уларға фән керетеү, мантиҡ кеүек хөрәфәттәрҙе бөтөнләй сығарып ташлау, мәҙрәсә идараларына шәкерттәрҙән дә вәкилдәр керетеү кеүек төрлө талаптар керетелә, шулар мәҙрәсә идараһы һәм мөдәрристәр тарафынан ҡабул ителмәгән һүрәттә уҡыу ташлау, мәҙрәсәнән сығып китеү менән тәһдид ителә ине.\nШәкерттәр араһындағы хәрәкәттәрҙең иң ҡыҙыуы мәғлүм Мәҙрәсәи Мөхәммәдиәлә булды.\nБыл ваҡытта һәр бер груһ халыҡ алдағы көндө буласаҡ үҙгәрештәр тураһында үҙ мәнфәғәте яғынан ҡарап һөйләй, һәр кем иректе бер төрлө, үҙенсә аңлай ине. Общий мосолмандар, бигерәк тә уларҙың шул замандарҙа эш башында йөрөгән һатыусылары, муллалары, хәлфәләре, әлбиттә, дингә ирек булыуҙы күҙ алдына килтерәләр, иректең бар хикмәте — дини, милли иркенселектә тип уйлайҙар ине. Эшселәрҙең, аңлы рус уҡыусыларының, революционерҙарҙың талаптары мәғлүм, быларға ҡарағанда бөтөнләй һәм башҡа бик киң рәүештә ине. Татар уҡыусыларының иң ҙур өмөттәре — шул мәҙрәсәләрҙе ислах итеү, унда фән керетеү ине.\nОктябрҙең 15—16-ларында эш тағы ла ҡуйырҙы. Кешеләрҙең ҡулдары көндәлек эштәренән бушанды. «Университетта митинг, имеш... Студенттар баш күтәрәләр, имеш!.. Казактар уларҙы солғап алғандар, ҡыралар, аталар, имеш!..» тигән хәбәрҙәр бөтә Ҡазанға яңғырай башланы. Был хәбәрҙәр электән ҡуҙғалырға торған шәкерттәргә тағы ла нығыраҡ тәьҫир итте. Мәҙрәсәләрҙә уҡыуҙар бөттө. Һәр кем бер нәмә көтә, һәр бер кеше бөгөн таңда ҙур эштәр булыуын көтөп кенә тора башланы. Урамдар шундай эштәрҙең булыуын көтөүселәр менән тулды. Улар полиция, казактар тарафынан ҡыуылып ҡайтарыла башланылар...\nУН ЕТЕНСЕ ОКТЯБРЬ\nКүңелдәр бер урында ғына тора алмай. Көнлөк эштәргә бер шатлыҡ һиҙеп, ҡул сабалар, урындарында баҫып тора алмайҙар.\n—\tҺөйләргә ирек!.. —\t—\tМатбуғатҡа ирек... —\t—\tВыжданға ирек... —\tТағы әллә нәмәләргә ирек!.. тигән матур һүҙҙәр бөтә шәкерттәргә йәшен кеүек тәьҫир итте.\nЙыйылыш бөткәндән һуң, бөтә һүҙҙәр шул хаҡта ғына бара... Һәр кем бер нәмә һөйләй, һәр бер кеше бер хәбәр килтерә, һәр шәкерт яңы бер нәмә өҫтәй.\nЯңы ғына рус яғында йыйылышта булып ҡайтҡан берәү, тағы ла арттырып, унда был эштәргә генә ҡәнәғәт итергә ярамағанын, көрәш кәрәк икәнен ишетеп килгәнен һөйләй.\nБыл һүҙҙәр тағы ла шәкерттәрҙе ҡайнаштыра. Бөгөн төн шулай ғәжәп ваҡиғалар, ғүмерендә күрелмәгән хөрриәтте һөйләп үтә...\n18 октябрҙең иртәһен еткереү ауыр... Кистән «хөрриәттең бирелгәнлеген ишеткән кешеләрҙең иртән тороп, уның донъяға килтергән алмашыныуҙарын тиҙерәк күрәһеләре килә.\nИртән Ғалимьян мулла, дәрес китаптарын күтәреп, дәрескә шәкерттәрҙе вәғәз итергә керә. Ләкин уның алдында бер-ике суфыйҙан башҡа бәндә ҡалмай. Бөтә шәкерттәр йыйылып «Марсельеза» йырларға керешәләр. Бөтә Ҡазан ирекле рәүештә йырланған «Марсельеза» тауыштары менән яңғырай. Бөтә шәкерттәр груһ-груһ булып урамдарға сығып китәләр, университет тирәһенә, Воскресенский (хәҙер Чернышевский) урамына йүгерәләр. Был тирәләр халыҡ менән тулған, һәр ерҙә ҡыҙыл флагтар елберләй, һәр кем тағы ла әллә ниҙәр булаһын көтә, полицияның ҡоралдарын алыу тураһында ҡаты тауыштар ишетелә. Урамда ла, университетта ла, шәһәр Думаһында ла митингылар, йыйылыштар, кәңәштәр бара. «17 Октябрь манифесы» ғына халыҡты ҡәнәғәтләндермәй. Мөйөштәрҙә, участкаларҙа тештәрен ыржайтып торған полицияның коралһыҙландырылыуын, милиция төҙөлөүҙе талап итәләр.\nБөгөн Ҡазан дыу килә, урамдан керәһе килмәй. Йыйылған эшселәр, уҡыусылар үлергә әҙер булған кеүек ҡайнашалар... Оҙаҡ та үтмәй, полицияны ҡоралһыҙландырыу башлана. Төркөм-төркөм халыҡ (ул сағында кемде кемдән айырыуы ситен ине әле) участкаларға таралалар. Бесән баҙарында бик ҙур йыйылыш булып, унда төрлө кешеләр тарафынан речтар һөйләнә (Хөсәйен Ямашев һәм башҡалар). Падишаһтың «17 Октябрь манифесы»ның мәғәнәһе юғала. Уға ғына ышанып тормаҫҡа өндәйҙәр. Халыҡ зыҡ ҡубып ҡул саба. Һатыусылар, әллә кемдәр ситтән ҡарап хайран булып торалар.\n— Был саҡлы хөрриәттән артыҡ тағы ла нимә кәрәк икән?— тиҙәр.\nҠАЗАН РЕВОЛЮЦИОНЕРҘАР ҠУЛЫНДА\n19 октябрҙә партийныйҙарға һәм уҡыусыларға ҡорал таратылып, шәһәр улар ҡулына күсә, «шәһәрҙең тыныслығын һаҡлау комитеты» ҡулында була.\nМәҙрәсәләрҙәге шәкерттәргә саҡлы ҡорал алалар, шулар рәтенән Мәҙрәсәи Мөхәммәдиәгә шәкерттәр ҡулына бер нисә тиҫтә мылтыҡ, шул уҡ миҡдарҙа ҡылыс, бер нисә ат төшә, таҙа шәкерттәр билдәрен быуып, ҡоралланып, шәһәрҙең тыныслығын һаҡларға йөрөйҙәр. Мәҙрәсәләрҙә уҡыуҙар ташлана. Һис кем урынында ғына тыныс ултырып тора алмай. Бында үҙенә күрә айырым хәрәкәт башлана. Бөгөндән башлап мәҙрәсә идараһына үҙҙәренең талаптары ҡабул ителеүе хаҡында ҡәтғи талап бирәләр. Мәҙрәсә мөтәүәллиҙәре, мөдәрристәр, бик ҙур эшкә осраған кеүек, көн-төн йыйылыш яһап, ни эшләргә белмәй аптырайҙар, улар ҙа үҙҙәренсә, вәғәҙә менән генә алдамаҡсы булалар.\nШәкерттәрҙең ҡандары ҡайнашҡан, вәғәҙәләрҙе көтөрлөк сабырҙары бөткән. Зыҡ ҡуптарып революция йырҙары йырлайҙар. Мәҙрәсәләрҙең тәҙрәләрен вата башлайҙар. Мәҙрәсәнең ишек алды быяла ватыҡтары менән тула. Бик күп шәкерттәр шундуҡ мәҙрәсәне ташлап, фатирҙарға сығып китәләр.\nҒалимьян мулла, мәҙрәсәгә килеп, шәкерттәрҙе йыйып илай-илай вәғәз әйтә. Уның һүҙҙәренә әйләнеп тә ҡарамайҙар. Уның үҙенә ҡаршы төрлө һүҙҙәр әйтәләр. Уның үҙен ҡыуып сығаралар. Ул, ни эшләргә белмәй, сығып китә. Байҙар менән Ҡазан муллаларының көн-төн йәшерен йыйылыш яһауҙары хаҡында шәкерттәргә хәбәр алынып тора.\nШул уҡ көндәрҙә тағы әллә ни саҡлы прокламациялар таратыла. Ашығыс листовкалар сыға. Был әйберҙәр шунда уҡ таратылып, ҡулдан-ҡулға йөрөп уҡылып сығалар. Һәр ерҙә йыйылыштар дауам итә. Урамдарҙа хәҙер боронғо рәсми кейемдә торған полициялар урынында төрлө кейемдә, төрлө төҫтә, төрлө ҡорал менән ҡоралланған милиционерҙар торалар. Хәҙер Ҡазан бөтөнләй икенсе төҫкә керә. Ләкин әле бер урында ла ысын тыныслыҡ күренмәй. Һаман да имеш-мимеш хәбәрҙәр тарала тора. Ҡара груһтарҙың революцияға ҡаршы аяҡланырға әҙерләнеүҙәре хаҡында төрлө һүҙҙәр сыға. Былай ҡарағанда бер яҡҡа ла ҡатнашмаған кеүек күренгән халыҡтар, был хәбәрҙәрҙе тағы ла ҡуйыртып, әллә ниҙәр өҫтәп тараталар. Башта халыҡтың күпселеге бер ағымдан бер юл менән барған кеүек күренә, ләкин ситтән ҡарап, эште ентекләп барған кешеләргә лә алдағы көндә ҡандар түгеләсәге, әле эштең ысынлап хәл ҡылынып бөтмәгәнлеге, алдағы көндә эске йөҙҙәрҙең асылыуы, төрлө ағымдарға бүленәсәктәре, революция дошмандары ҡулында көс барлығы күренеп тора. Йөрәктәр ҡурҡына, алда тағы ла ҡаты көрәштәр буласағы күренә. Ситтән ҡарап тороусыларҙың күҙҙәре шуны белдерәләр.\nӨС КӨНДӘН ҺУҢ\n21 октябрҙә (иҫкесә) университет, Воскресенский урамы яғында күп халыҡтың ҡысҡырған тауыштары ишетелә, һирәк-һирәк, ҡай сағында, залп биргән тауыштар бөтә шәһәрҙе яңғыратып ебәрә, шәһәр тағы ла бынан дүрт көн элек булған шау-шыуға әйләнә. Бөтә шәһәрҙә һис көтмәгәндә икенсе төрлө хәрәкәт, икенсе күренештәр башлана.\nРус яғынан булак аша ҡасып ҡайтыусылар, ҡайҙалыр ҡасырға урын эҙләгән кеүек йүгереүселәр күбәйгәндән-күбәйә. Төш ауғандан һуң шәһәрҙе ауыр бер тынлыҡ баҫҡан кеүек була. Төрлө уҡыу йорттарында, шулар йөмләһенән шәкерттәр араһында ла, шау-шыу ҡуба. Мәҙрәсәгә бирелгән ҡоралдар ашығыслыҡ менән бер ергә йыйылалар, ҡайһы берәүҙәрен кеше күрмәҫ урынға йәшерәләр. Бөтә шәкерттәр мәҙрәсәгә ҡайтып тулалар.\nШундуҡ ҡара груһтарҙың тәре күтәреп йөрөүҙәре, студент һәм башҡаларҙы ҡыйнауҙары, йәһүдтәргә погром яһарға керешкәнлектәре хаҡындағы хәбәрҙәр бөтә шәһәргә тарала. «Өс көнлөк ирекле тормош» ҡорорға ҡатнашҡан кешеләрҙең күбеһе йәшеренә башлайҙар, ҡайһы берҙәре ҡоралдарын илтеп бирәләр. Ҡайһы берҙәре йәшерәләр.\nТеге йәмһеҙ тынлыҡ тағы ла арта...\nБер ваҡыт беҙҙең мәҙрәсә урамынан (хәҙер Туҡай урамы) болот кеүек халыҡ килеп сыға. Быларҙың иң алдынан тәре күтәргән әллә ни саҡлы поптар, улар артынан ап-аҡ салма, йәшелле, һарылы тун йәки сапан кейгән Ҡазан муллалары, улар артынан турәләр, балыҡсылар, итселәр, кибетселәр баралар, былар һәммәһе лә тәрегә, батша һүрәтенә баш эйгәндәр.\nБылар рус яғында үҙҙәренең йәмһеҙлектәрен эшләп, күрһәтеп бөткәндән һуң, «шәүкәттәрен» татарҙарға, мосолмандарға ла күрһәтер өсөн, был яҡтарға сыҡҡандар. Батша һүрәте менән тәреләр, ҡыҙыллы, ҡаралы, аҡлы флагтар күтәреп, «Боже царя храни»ҙы йырлап баралар. Аҙ ғына шикле кеше булһа, шундуҡ сәйнәп, өҙгәләп ташлар кеүек баралар.\nХәҙер быларҙы тәҙрә арҡыры ҡарап, иҫке тормоштоң яңынан аяҡланып сығыуына ләғнәт әйтеп ҡалыуҙан башҡа сара юҡ.\nБылар шулай тәреләре менән үтеп киттеләр...\nХалыҡ ҡулына таратылған ҡоралдарҙы кире йыйып алыу башланды.\nШәһәрҙе тәрән тынлыҡ баҫты. Батшаның биргән вәғәҙәләренә ышанмай ҡаршы күтәрелеүселәр тағы ла майҙандан юғалдылар. Улар киләсәктәге буласаҡ олуғ октябргә әҙерләнеү өсөн, тағы ла иҙән аҫтына эшләргә керҙеләр. «Еңелмәй торған октябрь» яһар өсөн тағы ла көс йыйырға керештеләр.\nВаҡытса сафтан сигенеп торһалар ҙа, тағы ла ғәйрәт, тағы ла ҙур көс менән үҙҙәренең дошмандарына һөжүм итеү уйы менән артҡа сигенделәр.\nШулай итеп, 1905 йылғы октябрь революцияһы күмелде. Күңелдәр алдағы ҙур, еңелмәҫ «Октябрь»гә йүнәлеп, шуны көтөп ҡалдылар.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Бишенсе_йыл_Революцияһы_хаҡында_иҫтә_ҡалағандар&oldid=638783"\nThis page was last edited on 12 November 2018, at 07:04.


Иртәнге аш нимәгә кәрәк? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Иртәнге аш нимәгә кәрәк?\n24.05.2019 Иртәнге аш нимәгә кәрәк?\n1. Мейе яҡшыраҡ эшләһен өсөн. Иртәнге туҡланыу мейегә иғтибарҙы тупларға һәм күберәк мәғлүмәтте иҫтә ҡалдырырға ярҙам итә.\n2. Иммунитетты нығытыу өсөн. Ғилми тикшеренеүҙәр иҫбатлауынса, иртәнсәк яҡшы итеп ашарға күнеккән кеше стрестарға бирешеп бармай һәм уның иммунитеты ла башҡаларҙыҡына ҡарағанда нығыраҡ.\n3. Хәүефһеҙлек өсөн. Статистика буйынса, иртән даими рәүештә ашап йөрөгән кешеләр юл-транспорт фажиғәләренә һирәгерәк осрай.\n4. Һөҙөмтәлелек өсөн. Алда көсөргәнешле эш көнө көтә икән, иртәнсәк яҡшы итеп ашап алығыҙ һәм эшкә тотоноғоҙ. Эшкә һәләтлелегегеҙ 30 процентҡа күтәрелер.\n5. Организмды әүҙемләштереү өсөн. Иртәнсәк алынған калориялар кәүҙәнең ҡалынайыуына килтерер тип хәүефләнмәгеҙ. Киреһенсә, организмығыҙ ни тиклем иртәрәк уянһа, шул тиклем тиҙерәк эшләй башлаясаҡ. Иртәнге калориялар бер ваҡытта ла майға әүерелмәй, ә тамсыһына тиклем тотонолоп бөтә.\n6. Энергия өсөн. Ярты көн буйы ашамай йөрөп, үҙегеҙҙе көндәлек энергиянан мәхрүм итәһегеҙ.\n7. Асығыуҙы баҫыу өсөн. Америка ғалимдары раҫлауынса, иртәнсәк йомортҡа ашаһаң, бик асыҡтырмай һәм көн буйы әҙерәк ашайһың. Ә инде иртәнсәк һоло, дөгө йә ҡарабойҙай бутҡаһы ашаһаң, көн буйы майлы әйберҙе әҙерәк ашайһың.\n8. Матурлыҡ өсөн. Иртәнсәк ашамаһаң, матдәләр алмашыныу процесы әкренәйә һәм майҙарҙың тарҡалыуы тотҡарлана. Тап шуның арҡаһында кеше һимерә лә инде.\n9. Иртәнге күнекмә өсөн. Иртәнсәк торғас та ашағы килмәһә, саф һауала атлап йә бер аҙ йүгереп килергә мөмкин. Унан инде организм үҙенән-үҙе юғалған калорияларҙы тулыландырыу өсөн ашарға һорар.\n10. Кәйефте күтәреү өсөн. Иртәнге тәмле аш бермә-бер кәйефте күтәреп ебәрер. Өҫтәүенә, тыныс ҡына ултырып ашап алыу баштағы уй-фекерҙәрҙе лә тәртипкә килтерергә һәм үҙеңде алдағы көнгә көйләргә ярҙам итә.


Ҡышҡы каникулды файҙалы үткәрҙеләр\n24 Февраль 2019, 19:08\nҠыш – балалар ғына түгел, бәлки өлкәндәр ҙә иң яратҡан миҙгел, сөнки беҙ барыбыҙ ҙа яңы йыл мөғжизәһенә ышанабыҙ.\nҠыртеләүле ауыл китапхана-һында яңы йыл байрамдары һәм ҡышҡы каникулдар осоронда балаларҙың буш ваҡыты күңелле итеп ойошторолдо. «Яңы йыл осрашыуҙары» конкурс программаһы, «Тылсымлы әкиәт донъяһы» видеовикторинаһы тәҡдим ителде, уларға кесе һәм урта мәктәп йәшендәге балалар саҡырылды. Шулай уҡ «Беҙгә яңы китап килде» тигән исем аҫтында китаптарға күҙәтеү үткәрелде.\nБалалар «Һорау – яуап», «Ҡышҡы кәйеф», «Шыршы биҙәктәре», «Бүләкте бел», «Мандарин футбол», «Ҡышҡы ел», «Ҡар атышыу», «Ҡар бөртөктәре ҡайҙа?» һәм башҡа конкурс һәм уйындарҙа әүҙем ҡатнашты.\nҠышҡы каникулдар ваҡы-тында Ҡыртеләүле ауыл китапханаһында мәктәп уҡыу-сылары араһында шулай уҡ шашка турниры үтте. Китапханала бындай турнир үткәреү йолаға әүерелде, йәш шашкасылар был юлы ла яҡшы уйнаны. Туймазы ҡалаһынан ҡунаҡ Рәмис Хисмәтуллин (1-се урын), Катя Николаева (2-се урын) һәм Артур Ғәлиуллин (3-сө урын) шашка турниры призёрҙары булды. Балалар ваҡыттарын файҙалы үткәрҙе һәм яңы көс менән уҡыуға тотоноу өсөн шәп ял итте


Материалы за 08.01.2008 » Архив газеты "Йәшлек"\nКүңелендә һаман бала йәшәй... Яңылыҡтар » Тормош юлдары ҡатмарлы\nБер үк профессия берләштерһә лә, ҡайһы ваҡыт үҙеңдең коллегаларыңды бөтөнләй белеп тә бөтмәйһең, ҡайһы берҙәрен иһә бары тик фоторәсемдәренән генә таныйһың. Ә бөгөнгө әңгәмәсе менән юлдар мәктәптәрҙәге осрашыуҙар аша башланды. Ни тиһәң дә, уның эше балалар менән бәйле. Тап шул саҡта Фәйрүзә Рәхмәт ҡыҙының баҫалҡылығына, сабырлығына, уның теләһә ниндәй аудиторияла ла тиҙ арала үҙ кешегә әйләнеп, балаларҙың эске донъяһына үтеп инеүенә һәр саҡ һоҡландым һәм һоҡланам. Һәр һүҙен үлсәп әйтер, кәрәк саҡта матур ғына итеп «сәп»кә тейҙерер ул. Хатта тормош сығырынан-сығарырға тырышып ярҙан-ярға бәргеләгәндә лә ул – үҙендә кешелек сифаттарын һаҡлап ҡалыр көслө характерлы башҡорт ҡатын-ҡыҙы.\nавторы: З. Әйле | 8 января 2008 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nТәртип һәм именлек һағында Яңылыҡтар » Тормош юлдары ҡатмарлы\nБула бит шундай егеттәр: үҙе хаҡында hөйләргә яратмай, аҙ hүҙле, тыйнаҡ. Гәзиткә үҙе тураhында мәҡәлә яҙыуға ла ҡырҡа ҡаршы. Әммә hәр hөнәрҙең үҙ бәҫе, үҙ мәртәбәhе. Шулай итеп, таныш булығыҙ – милицияның өлкән лейтенанты Фәиз Шәйхисламов.\nУл Белорет районының Инйәр ҡасабаhында тыуған, шул уҡ райондың Татлы урта мәктәбен, РФ Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институтын тамамлаған. 1994 – 1996 йылдарҙа Калининград өлкәhендә Балтик флотында хеҙмәт иткән. Чечен Республикаhындағы ҡораллы низағта ла ҡатнашҡан.\nХеҙмәт юлын Инйәр ҡасабаhында юл-патруль хеҙмәте инспекторы булараҡ башлаған. Бөгөн Фәиз Әнүәр улы Эске эштәр идаралығының Өфө буйынса юл хәүефhеҙлеге хеҙмәте дәүләт инспекцияhында техник надзорҙың өлкән дәүләт инспекторы булып эшләй.\nавторы: Лариса Абдуллина | 8 января 2008 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nИке дуҫ ресторанда ултыра. Икенсе өҫтәл артында ултырған ике ҡыҙ менән танышырға уйлап, береhе:\n– Әйҙә, башҡалар килеп танышҡансы, тиҙерәк яндарына барайыҡ, – ти.\n– Туҡта, ашыҡма, – ти икенсеhе, – тәүҙә ашағандары, эскәндәре өсөн аҡсаларын түләhендәр әле, шунан барырбыҙ.\nӘжәл көткәндә (новелла) Әҙәбиәт » Хикәйә\nРәшит Солтангәрәев исемендәге республика әҙәби конкурсы башланыуға ошо көндәрҙә бер йыл тулып уҙҙы. Уға быйыл әҙиптең тыуған көнөндә, декабрь айында, йомғаҡ яһаласаҡ. Еңеүселәрҙе ҡиммәтле бүләктәр көтә:\nI урынға – бер мең доллар,\nII урынға – ноутбук,\nIII урынға – 10 мең һум аҡса.\nГәзит уҡыусылар иғтибар иткәндер, конкурсҡа хикәйәләр бик күп килә, араларында төрлөләре бар. Әммә авторҙарҙың яҙыу стиленә артыҡ ҡул тейҙермәйенсә, гәзиткә бирерҙәйҙәрен тәҡдим итә киләбеҙ. Хөрмәтле гәзит уҡыусылар, бәлки, танылмаған, бер кем дә белмәгән прозаик, әҙәбиәттәге яңы йондоҙ һеҙҙер? Тәүәккәлләгеҙ, күңелегеҙҙә йөрөткән хикәйәгеҙҙе ҡағыҙға төшөрөп, беҙгә ебәрегеҙ! Ваҡытлы матбуғатта баҫылмай тороп, ижадсы үҫешә алмай. Яҙығыҙ, конкурста ҡатнашығыҙ, елле бүләктәр отоғоҙ!\nСәғәт теле биште hуҡты, «зыр-зыр» көйө яңғыраны, Шәрифулла ҡарт күҙҙәрен асты...\nУл, арыу ғына оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, егеттәрсә етеҙлек менән hикереп тороп, сәйнүген ҡайнатырға ҡуйыр өсөн икенсе бүлмәгә сығып та китте. Һыйырын hауып ингәнсе ҡайнай торор. Соланда эленеп торған, hарай эсендәге эштәр менән генә шөғөлләнер өсөн тәғәйенләнгән иҫке курткаhы менән калошын кейеп алды. Ошонда уҡ кәштәлә биҙрәhе ултыра, иҙәндә – ҡомғаны менән йоғаныс майы.\nТәү башлап быйылғы йыл быҙаулаған, үтә лә сабырhыҙ, уҫал холоҡло йәш тананы, дочка ла дочка, тип маҡтай-маҡтай ҙур кинәнес менән hауҙы.


Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерһеңме?\n2014 йылда Рәсәй Президенты В.В. Путин хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек (ГТО) системаһын ҡайтанан тергеҙеү тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. Тарих биттәренә күҙ һалһаҡ, ГТО нормаларын тапшырыу системаһы 1931-1991 йылдарҙа уңышлы эшләй һәм ул 10 йәштән 60 йәшкә тиклемгеләр өсөн ҡаралған була. Уның төп маҡсаты булып йәштәрҙә патриотик рух тәрбиәләү, сәләмәт тормош алып барыу тора.\nХеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек системаһының яңыртылған варианты 11 баҫҡыстан тора. Тәүгеһе—6-8, икенсеһе 9-10 йәштәгеләр өсөн иҫәпләнә. Артабан шулай дауам итеп, 70 һәм унан өлкәнерәктәр өсөн ҡарала. Йәғни, теләгәндәр ғүмер буйы ГТО нормаһын тапшыра ала. Һәр баҫҡыста өс һынау ҡарала һәм шуға ярашлы алтын, көмөш, бронза билдәләре бирелә. Был сәләмәт тормош алып барыусылар өсөн әллә ни ҙур ауыр ҙа түгел инде.\nБашҡортостанда 2017 йыл аҙағына ГТО нормаларын барыһының да тапшырыуы күҙаллана. Төбәктә был кәрәкле эште бойомға ашырыу өс этапта уҙғарылырға тейеш. Беренсеһендә, йәғни ойоштороу-эксперименталь этапта комплекс 2015 йылдың декабренә ҡәҙәр республиканың 23 район һәм ҡала мәктәбендә индерелһә, икенсе этапта мәктәп уҡыусылары, урта махсус, юғары уҡыу йорттары студенттары дәррәү ГТО нормаларын тапшыра. 2016 йылдың декабренә ҡәҙәр эксперимент рәүешендә ҡайһы бер ҡала һәм райондарҙа өлкәндәр араһында ярыштар уҙғарыла. 2017 йылдың декабренә тәғәйенләнгән өсөнсө этапта иһә тотош республикабыҙ халҡы сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалаған сара нормаларын тапшырыуҙы тормош ҡағиҙәһенә әйләндерәсәк.\nХеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлекте пропагандалау маҡсатында республикала 40-тан ашыу фестиваль һәм физкультура-спорт саралары уҙғарылған. Айырыуса Өфө, Стәрлетамаҡ, Сибай ҡалаларында был тәңгәлдә йәнлелек һиҙелә.\nСпорт һәм физкультура менән һәр кем шөғөлләнә алһын өсөн ҡала һәм райондарҙа спорт майҙансыҡтарын күбәйтеү мәсьәләһе ҡуйыла.\nЯңы уҡыу йылы башында БДУ-ның Сибай институты уҡытыусыһы, тарих фәндәре кандидаты, доцент Фәнил Fабрафиҡ улы Әминев Ҡаҙан ҡалаһында ГТО нормаларын тапшырыу буйынса махсус курс үтеп ҡайтты. СССР спорт мастеры белдереүенсә, ГТО нормаларын мәктәптәрҙә, юғары уҡыу йорттарында, шулай уҡ эш урындарында тапшырырға мөмкин буласаҡ.\n—Һынау алдынан һәр кем медицина тикшереүе үтә. Йәғни, кешенең һау-сәләмәт, үҙаллы йәки рәсми рәүештә физик культура һәм спорт менән шө-ғөлләнгән булыуы мөһим. ГТО һынауҙарын тапшырған уҡыусыларға юғары уҡыу йорттарына ингәндә өҫтөнлөк бирелә. Алтын билдәгә лайыҡ булғандарға Берҙәм дәүләт имтиханына 10 бал өҫтәлә. Эш биреүселәр иһә ГТО нормаларын тапшырыусы хеҙмәткәрҙәргә ҡарата ниндәйҙер дәртләндереү сараларын ҡарай ала. Документтар буйынса, алтын билдәгә эйә булыусыларға финанс ярҙамы күрһәтеү, отпускыға көндәр өҫтәү планлаштырыла,—ти Фәнил Fабдрафиҡ улы Әминев.—Ноябрь айы башынан уҡыу йортобоҙҙа хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек нормаларын тапшырыу буйынса түләүле курстар уҙғара башланыҡ. Ҡала һәм район мәктәптәренең физкультура уҡытыусыларының квалификацияларын күтәреү, ГТО нормаларын ҡабул итеүгә махсус документ биреү өсөн лицензия алыуыбыҙға, матди-техник база, спорт төрҙәре буйынса кадрҙар булыуға шатбыҙ. Атаҡлы спортсылар Г.М.Полько, А.Б.Зөлҡәрнәйев, Л.Р.Шаһиәхмәтова, Е.Б.Антипов һәм башҡаларҙан махсус һабаҡ алғандарға БДУ таныҡлыҡтары тапшырыласаҡ.\nӘйткәндәй, уҡыу йорто Урал аръяғында ГТО нормаларын тапшырыу буйынса хәрәкәткә тәүгеләрҙән булып тотондо. Октябрь айында институт хеҙмәткәрҙәре һәм уҡытыусылары ГТО нормаларын тапшырҙы. Һынау өс этапта үтте: ир-егеттәр—3, ҡатын-ҡыҙҙар 2 саҡрымға йүгереп ярышты. Граната ырғытыу һәм оҙонлоҡҡа һикереүҙә лә ал бирмәнеләр. Ир-егеттәр араһында йүгереүҙә менеджмент һәм иҡтисад теорияһы кафедраһы мөдире Урал Әҙеһәм улы Барлыбаевҡа тиңдәр табылманы. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында өҫтәмә белем биреү факультеты лаборанты Алһыу Күсәрбаева иң юғары һөҙөмтәгә иреште. Оҙонлоҡҡа һикереүҙә иҡтисад факультеты деканы Илдар Мәжит улы Рәхмәтуллин беренсе булды. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында өҫтәмә белем биреү факультетынан Гөлсәсәк Рәхмәтуллина еңде.\nГраната ташлауҙа юридик факультеттың деканы урынбаҫары Алик Fаяз улы Алтыншин иң яҡшыһы тип танылды. Гүзәл заттар араһынан музей мөдире һәм пресс-үҙәк етәксеһе Ләйсән Fүмәрова иң шәбе булды. Күптәрҙе «Ни өсөн хеҙмәткә һәм оборонаға әҙерлек нормалары ҡайтанан тергеҙелә?»,—тиҙәр күптәр. Был, тәү сиратта, беҙгә сәләмәт тормош алып барыуға булышлыҡ итәсәк. Һау-сәләмәт кешенең генә йәмғиәттә үҙ урынын табып, донъяға айыҡ ҡараш менән бағыуы билдәле,—тип яуап бирә был һорауға Фәнил Faбдрафиҡ улы.


“БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ”НЫҢ СЕНТЯБРЬ ҺАНЫНА КҮҘӘТЕҮ » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nКөҙгө һалҡын ямғырҙар яуғанда “Башҡортостан ҡыҙы”ның сентябрь һанын ҡулға алыу йәнгә йылы өҫтәп, күңелдә йәй ҡояшын балҡытыр. Был һанды асып ебәргән баш мөхәррир Гөлназ Ҡотоеваның баш һүҙендәге түбәндәге юлдар һәр ҡатын-ҡыҙ күңелендәге уйҙарға ауаздаштыр: “Яҡты хистәрҙе баҙлатып, өй йылыһын һаҡлап, миҙгелдәрҙең ҡәҙерен белеп, күңелдәге ҡояшыбыҙҙы балҡытып йәшәйек! Арымайыҡ, ауырымайыҡ! Шул ваҡытта күңелдәр бөтөн булыр, йортобоҙ муллыҡ менән тулыр! ”\nСағыу һүрәте сентябрь тышлығын йәмләгән гүзәл – Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Республика халыҡ ижады үҙәгенең баш белгесе Гөлгөнә Баймырҙинаның тәрән ижад һәм күңел донъяһын Гөлназ Ҡотоева “Ут һүрелмәҫ шундай ҡыҙҙар барҙа!” тигән мәҡәләһендә аса. “Халҡыбыҙҙың данын, бәҫен арттырыусы Бәндәбикә, көрәштә бил бирмәгән Маянһылыу, ире менән француздарға ҡаршы яуға юлланған Аҫылбикә ише аҫыл ҡатындар хәтергә килде, уның Ҡырғыҙстанға Икенсе Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарына – уҡтан атышыусылар ярышына барыуын ишеткәс”, – тип яҙа автор. Был бәйгелә Башҡортостан командаһы менән ил намыҫын яҡлап сығыш яһаған Гөлгөнә – бик күп матур ғәмәлдәре менән танылыу яулаған егәрле һылыу. Йөрәгендә халҡыбыҙ тарихына, сәнғәтенә оло һөйөү йөрөткән, республика кимәлендәге “Салауат йыйыны”, “Ашҡаҙар таңдары”, “Йор үҙән” һәм башҡа бәйге-фестивалдәрҙе үткәреүгә ҙур көс һалған Баймырҙинаның исеме мәҙәниәт өлкәһендә яҡшы таныш. Рухиәтебеҙгә ҡот биреүсе шундай ҡыҙҙар барында, ысынлап та, күңелдәрҙәге ут һис кенә лә һүрелмәҫ!\n“Ер ереккәнде ярата” – билдәле яҙыусы Таңсулпан Ғарипованың Әбйәлил районында йәшәүсе Камила һәм Риф Сәғәҙиевтар ғаиләһе хаҡында шулай тип аталған яҙмаһын уҡыусыбыҙ ҙур кинәнес менән уҡыр, тип уйлайбыҙ. Ғәжәйеп халыҡсан, һутлы әҙип теле менән яҙылған мәҡәлә ауылда тырышып йәшәгән бөгөнгө башҡорт ғаиләһенең иркен тормошон, үткәнен бөтә тулылығында сағылдыра: “Үлән үҫкән ерендә үҫә. Ер үҙенә ереккәндәрҙе ярата: үҙән тултырып йөрөгән ҡош-ҡорт, ялан иңләп сапҡан өйөр, мөңгөр-мөңгөр мөңрәгән һыйыр, һарыҡ, кәзә – ошоноң иң тоғро миҫалы”, – тип тамамлай автор үҙенең һүрәтләүҙәрен.\nМаҡтаулы исемдәр яулаған абруйлы ауыл уҡытыусыһының ғүмер үрен уҙғас ҡапыл матбуғатҡа күсеү сәбәбе нимәлә? Хәйер, республика гәзит-журналдарында бер-артлы хикәйәләре, бер нисә йыйынтығы донъя күргән Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева өсөн был аҙым ҡапыл булмағандыр ҙа – бары тик булмышына үтә яҡын өлкәгә килгән ул. Бер генә йәшәлгән ғүмерҙә кеше булмышына ҡәҙерле һөнәр менән мәшғүл булырға тейеш, тип инана был ҡыйыу ханым. Әбйәлил районы “Ауыл уттары” гәзитенең баш мөхәррире Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева алтын юбилейын билдәләгән көндәрҙә “Наҙ ҙа, яҙ ҙа, ҡуҙ ҙа, ут та беҙ!” тип аталған әңгәмәлә тормош-йәшәйеш, ғаилә, мөхәббәт, әҙәбиәт хаҡындағы үҙенсәлекле фекерҙәре менән уртаҡлаша. Азалия Мирзаева ҡорған был һөйләшеү ихласлығы менән әсир итә.\n“Бөгөн мәктәптә үҙен балаларҙан, яратҡан һөнәрҙәренән тыш күҙ алдына килтермәгән фиҙакәрҙәр генә ҡалғандыр. Әленән-әле булып торған үҙгәрештәргә, заман талаптарына яраҡлашып, бөткөһөҙ ҡағыҙ эшенә күмелгәндә лә балаларға һөйөүен кәметмәй, төп эшен – белем биреүҙе алға ҡуйғандар ғына. Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы мөғәллимәһе Айгөл Игелекова – ана шундайҙарҙан”, – тип яҙа “Белем нурын сәсә уҡытыусы” мәҡәләһендә Гөлшат Ҡунафина. Ғүмерен балаларға телебеҙ аһәңен еткереүгә, милли рух тәрбиәләүгә арнаған Айгөл Иршат ҡыҙының ғәмәлдәре, һис шикһеҙ, киләсәк быуын яҙмышында ҡайтауаз булып яңғырар.\n“Башҡортостанда һәм күрше өлкәләрҙә биҙәүестәр итеп ҡулланылыусы сулпы һәм көмбәҙҙәр әле лә осрай. Тарихсы Иршат Йәнбирҙин “Сулпылар – “онотолған ҡиммәттәр” тигән мәҡәләһендә “сулпы” һүҙенең “онотолған ҡиммәт” тигәнде аңлатыуын, уларға сүкелгән моң рухи ҡомартҡылар булып бөгөнгәсә килеп етеүен бәйән итә.\n“Еңел атлетика буйынса СССР чемпионкаһы, спорт мастеры, ун дүрт йәшендә илдең иң талантлы йүгеректәренең береһе тип танылған Рәзилә Ширғәзина яҙмышы – ябай ауыл ҡыҙының ҙур спорт күгендә йондоҙ булып балҡыуы хаҡындағы тарих ғәжәйеп яҡтылығы менән арбай. “1980 йыл, миңә 14 йәш. Ил беренселегенә ун һигеҙ йәшкә тиклемге иң көслө йүгеректәр йыйылған. Бөтәһе лә сит ил фирмаһы кейемендә, махсус кроссовкиҙа. Ә минең өҫтөмдә – ауылда йәй буйы кейеп. ҡояшта уңып бөткән футболка һәм трико, аяғымда – иҫке кеда. Башҡаларҙы нисек уҙып китеүемде лә хәтерләмәйем, ҡараһам – фиништамын”, – тип хәтерләй тәүге ҙур еңеүен Ширғәзина. “Хәтеремдә – аҡ ҡылғанлы туғай” тигән яҙмала Альмира Кирәева егерме йылдан йылдан ашыу ғүмерен ҙур спортҡа арнаған, әле лә йәштәргә матурлыҡ, һаулыҡ сығанағы спортҡа һөйөү тәрбиәләүсе Рәзилә Ширғәзина хаҡында һөйләй.\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы, һәләтле йырсы Лилиә Биктимерова күптәргә йөрәкте албырғатыр хисле йырҙары аша ғына түгел, ә Башҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниевтың хөрмәтле хәләл ефете, йәш сәхнә йондоҙо Гөлназ Асаеваның һөйөклө әсәһе булараҡ та яҡшы таныш. Оҫта йырсы, ярата һәм яратыла белгән гүзәл ҡатын, егәрле хужабикә, хәстәрлекле әсә! Шулай ҙа ҡатын-ҡыҙҙың ысын булмышы, бөтә матурлығы әсә булыуҙа сағыла. Альбина Ғөбәйҙуллина “Лилиә Биктимерованың бәхет утрауы” тигән мәҡәләһендә уның йәшәү асылы һәм тәрбиә серҙәре менән таныштыра.\nӘҙәбиәт һөйөүселәр был һанда мәртәбәле яҙыусыларыбыҙҙың береһе Нажиә Игеҙйәнованың “Киткәндәр кире ҡайта” тигән мистик хикәйәһен, арҙаҡлы шағирыбыҙ Ҡәҙим Аралбайҙың шиғырҙар шәлкемен уҡып, күңеленә ял алыр.\n“Рәсәй Ҡырымды үҙенә йәнә ҡайтарғас, яҡташтарыбыҙ ҙа йылы төбәккә ял итергә эркелде. Экскурсоводтар уларҙы мотлаҡ Ненкеджан мавзолейы менән таныштыра. Ғалимдарҙың яңылыш тәҡрарлауы арҡаһында Йәнекәй ханша яңылыш Ненкеджанға әйләндерелгән”, – тип яҙа Гөлнара Хәлфетдинова “Йәнекәй” тигән яҙмаһында. Алты быуат элек йәшәгән, тарихта юйылмаҫлыҡ эҙ ҡалдырған ханшаны ҡырым татарҙары, нуғайҙар, ҡараимдар һәм башҡа төрки халыҡтары “милләт әсәһе” тип атай.\n“Башҡортостан ҡыҙы” иғлан иткән “Милли биҙәк” конкурсында оҫтабикәләр ҙур теләк менән ҡатнаша. Өфө ҡалаһында йәшәүсе, технология уҡытыусыһы булып эшләүсе Әминә Кашапованың боронғолоҡ менән заман стиле сағылған эштәре уҡыусыларыбыҙҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятыр.\n“Камиллыҡҡа ынтылыш” рубрикаһын көтөп алыусылар күңеленә интеллектуаль стилдең нимәнән ғибәрәт булыуы хаҡындағы һүрәтләмә хуш килер.\nБыл һанда шулай уҡ даими авторыбыҙ – билдәле адвокат Надежда Крылова уҡыусыларыбыҙ ебәргән һорауҙарға ентекле аңлатма бирә. Уңған хужабикәләр журнал тәҡдим иткән рецептар буйынса алманан телде йоторлоҡ тәмле лә, файҙалы ла һыйҙар әҙерләй ала.


Ә бер көн әсәй килмәне... Хикәйә. Рәүилә Ғатауллина\n31 Май , 14:57\nКескәй Әминә әсәһе, уның бер туған һеңлеһе Ләйсән менән йәшәй. Кескәй генә бер бүлмәле фатирҙа тора улар, әммә урын тарлығына был өсәү һис кенә лә бошмай. Нимә ти әле әсәһе? “Баш өҫтөндә ҡыйығыбыҙ булғанға шөкөр. Башҡаһы бәлә түгел. Бына минең ҡошсоғом һау булһын, үҙебеҙ ҙә”, – ти ҙә ҡыҙын ҡыҫып ҡосаҡлай, иркәләп һөйә. Ләйсән апаһы йылмайып ҡарап тора. Атаһын хәтерләмәй тиерлек сабый Әминә. Ныҡлап иҫ белә башлағанда ул бында юҡ ине инде. Шуғамы икән, әсәһенән: “Ҡайҙа минең атайым?” тип һорап йөҙәтмәй. Балалар баҡсаһына йөрөй башлағас ҡына, бүтән балаларҙы атайҙары килеп алғанын күргәс, һорай ҡуйҙы. Әсәһе бер аҙға ғына юғалып ҡалды кеүек.\nУнан: “Ул икенсе яҡта йәшәй, балам. Өлкәндәргә шулай тура килә ҡайһы саҡта”, – тине лә: “Йәә, бөгөн сәйгә ниндәй тәмлекәс алабыҙ әле?”– тип уның танау осонан үбеп алды. Эх, белә әсәһе Әминәнең иғтибарын нисек икенсе яҡҡа борорға! Тәмлетамаҡ шул ул. Хәйер, ниндәй бала тәмле-татлы яратмаһын? Балалар баҡсаһынан сыҡҡас, әсәле-ҡыҙлы икәүләп мотлаҡ магазинға инә улар. Оҙаҡламай Ләйсән апаһы ла ҡайтыр, һәм улар өсәүләп көлөшә-көлөшә, бер-береһенә көн эсендә булған яңылыҡтарын һөйләй-һөйләй, киске тамаҡ ашар. Ләйсән апаһы үҙе студент, үҙе эшләп тә йөрөй. Апаһына, Әминәнең әсәһенә инде, ярҙам булһын, ти. Йәш кенә ул апаһы. Әминә белә, уға егерме йәш. Яҡшы уҡығанын, яҡшы холоҡло икәнен дә белә апаһының, әсәһе лә бит, ана, уны маҡтап, арҡаһынан һөйөп ала, ғорурланам һинең менән, һеңлем, маладис һин! Һин булмаһаң, нишләр инем, ти. Әминә лә ярата апаһын, уның үҙе менән уйнағанын да ярата. Иртәгә – балалар баҡсаһында байрам. Әсәйҙәр көнөнә бағышланған ул. Әминә унда һөйөклө әсәһенә төбәп матур шиғырын ятлап күрһәтәсәк. ...Иртә менән әсәһе иркәләп уятты: “Йә, тор, бәләкәс, кем бөгөн байрамда шиғыр һөйләй әле?” Йоҡоһона баш була алмай иҙерәп ятҡан Әминә, бөгөнгө матур тамашаны иҫенә төшөргәс, кирелә-һуҙыла килеп тә торҙо. Балитәкле матур күлдәкте һалып алып, йылтырап торған сәсүрместәр тағып, әсәле-ҡыҙлы балалар баҡсаһына юлланды. Әминәнең кәйефе шәп, бер туҡтауһыҙ ниҙер һөйләй, әсәһен көлдөрә. Байрам һуңғараҡ, төшкө ашҡа тиклем була. Әсәһе әле эшенә лә барып килеп өлгөрә әле.\nАпаһы менән шым ғына атланылар. Әминә бер аҙ тынысланған, тик ниңәлер һөйләшкеһе килмәй. Ләйсән апаһы уның кес кенә устарын ҡыҫып-ҡыҫып ала. Бына ул туҡтаны ла эйелеп ҡосағына алды, бәүелтеп торҙо. “Әминәкәй, бәләкәс, эй яратам һине!” – тип хас та әсәһе кеүек танау остарынан үпте, ә үҙенең күҙҙәренән, ни ғәжәп, йәштәр тәгәрләне. Апаһын тынысландырырға теләп, бала ла уны ҡыҫып ҡосаҡланы: “Ниңә илайһың, апай?” “Эй, күҙемә сүп эләккән, шул ...йәшкәҙәтә”, – тине апаһы, тауышы ҡалтырап сыҡты. ...Үтә борсоулы, арытҡыс был көн үҙенекен итте. Әминә йоҡоға талды. Тик йоҡоһо тыныс түгел ине баланың, яурындары ҡуҙғалып-ҡуҙғалып ҡуя, төшөндә лә илайҙыр, күрәһең... Ә янында – керпек тә ҡаҡмаған Ләйсән апаһы. Йәш ҡыҙ бала оло ҡайғыға ҡалған. Бер көн эсендә өҫтөнә ишелгән афәттән шаңҡыған ул, артабан ни хәл ҡылырға ла белмәй аптырап ҡалған. Йә, ҡайһылайтып ошо күбәләктәй сабыйға әсәһенең инде бер ҡасан да ҡайтмаҫын әйтергә, аңлатырға?! Ҡыҙының шиғырын тыңларға ашҡынып китеп барған әсәне йәйәүлеләр сыға торған ерҙән урам аша үтеп барғанда машина бәрҙереп, шул урында йән биргәйне... Ләйсәндең донъялағы берҙән-бер яҡын кешеһе, әсәһе урынына ҡалған йән киҫәге... Водитель шәп килгән, ваҡытында туҡтап өлгөрмәгән, тинеләр. Э-эх, ниңә уйламай шулар кемделер балаһыҙ, әсәйһеҙ, атайһыҙ ҡалдырырға мөмкин икәнлектәрен?! Ләйсән дәрестә ултырғанда килде был ғүмеренең аҫтын-өҫкә әйләндергән хәбәр. Апаһының телефонынан “Һеңлекәйем минең” тип яҙылған номерҙы табып, полиция хеҙмәткәрҙәре шылтырата ине. Яман хәбәр ишетеп иҫен юйған Ләйсәнде көскә аңына килтерҙеләр. Ярай әле дуҫтары бар, Ләйсән менән бергә барҙылар. Апаһының кәүҙәһен алып киткән дауаханаға нисек барып еткәнен дә, артабанғы хәлдәрҙе лә яҙа-йоҙа ғына хәтерләй ул. Бындай ваҡытта үтәй торған процедураларҙы ярым иҫле көйө тигәндәй үтеп йөрөгәндә, ҡапыл балалар баҡсаһында ҡалған кескәй Әминә хәтеренә төштө. Сабый ғына! Ниҙәр эшләп кенә ултыралыр инде, әсәһен көтөп илап, буҫлығып бөткәндер! Ошо уй ғына Ләйсәнде аңына килтерҙе, аяҡтарына көс бирҙе. Әхирәте ярҙам тәҡдим итһә лә, Ләйсән баш тартты. Үҙе, бары үҙе барып алырға тейеш кескәй туғанын. Әсәһе юҡ, өҫтәүенә, ят кеше килеп алһа, нимә эшләр сабый? ...Ләйсән тынысланырға, асыҡ фекерләргә тырышты. Артабан Әминә менән ни булыр? Ул сабый ғына саҡта сығып киткән атаһы килеп, тартып алырмы? Хәйер, бала бит уға кәрәкмәй ҙә. Юғиһә нисәмә йыл буйы, исмаһам, бер килеп күрер, нисек йәшәгәне менән ҡыҙыҡһыныр ине. Саҡ ҡына ла ярҙам да итмәне бит ул. Ишетелеп ҡалғанса, сит яҡтарҙа яңы ғаилә ҡороп, балалар үҫтереп, һин дә мин йәшәп ята. Ят ҡатынға үгәй бала кәрәгеп торамы? Апаһы алиментҡа ла бирмәне, бер бөртөк баламды үҙем ҡарай алмайыммы мин, тип баш тартты. Һәм һыр бирмәне лә. Әминә атайлы башҡаларҙан бер ни менән дә ҡалышманы, матур уйынсыҡтары ла, кейемдәре лә етерлек.\n“Э-эх,апай, кемгә ҡалдырҙың беҙҙе?! Ниңә шулай иртә, йәп-йәш көйө?!” – тип өҙгөләнде Ләйсән. Үҙҙәре етем йәшәүе етмәгән, хәҙер инде Әминә лә әсәйһеҙ. Әммә уны өҙөлөп яратҡан Ләйсән апаһы бар! Һеңлеһе эргәһенә бөгәрләнеп ятты. Юҡ, бирмәйәсәк ул Әминәне бер кемгә лә, үҙе ҡараясаҡ. Йәшәргә урындары бар, был фатир уларға атаһы менән әсәләренән ҡалған. Эшләп тә йөрөй. Ошо дәлилдәр етмәйме ни туғанын тәрбиәләү хаҡын үҙенә яулар өсөн?! Балалар яҙмышы өсөн яуаплы вәкәләтле кешеләр күрәләтә Әминәне уның барлығын да онотҡан атаһына, ят ҡулдарға тоттороп ебәрмәҫ бит, моғайын! ...Йонсоу ғына көҙ булыуға ҡарамаҫтан, бөгөн иртән йылмайып ҡояш ҡалҡты. Ҡара ҡайғыһына батып атлаған Ләйсәндең йөҙөн иркәләне. Ике етемдең киләсәгенә ишара түгелме был?.. Һәр хәлдә, ҡыҙ ошоға юраны...


Ауыл тормошо » Страница 5 » "Урал" гәзите\n9-01-2014, 09:31 / Ауыл тормошо\nАбҙаҡтар 40 мең һумға лайыҡ булды\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте йортонда “Айыҡ ауыл – 2013” конкурсына йомғаҡ яһалды. Еңеүселәрҙе Иглин районында тәбрикләнеләр. Эскелеккә ҡаршы кѳрәш акцияһы март айында башланып, был проектҡа республикабыҙҙың 40 районынан 85 ауыл ҡушылғайны. Гәзитебеҙҙең 26 ноябрендәге һанында Әбйәлил, Иглин, Бүздәк райондарының Рәхмәт, Үктәй һәм Ҡараерек ауылдары «Айыҡ ауыл» акцияһында еңеп сығып, 200 мең һум, бынан тыш тѳрлѳ номинацияларҙа еңгән 10 ауылдың 40 мең һум аҡсаға лайыҡ булыуын яҙып сыҡҡайныҡ инде. Комиссия ағзалары проектта ҡатнашҡан һәр бер ауылға тиерлек барып, эш барышы менән...\n16-12-2013, 09:32 / Ауыл тормошо\nКәңәшләшеп эшләй һәм йәшәй нуралар\nГәзитебеҙ битендә тѳрлѳ хакимиәткә ҡараған ауылдар тормошон, шул биләмәлә йәшәгән халыҡтың йәшәйешен йыш яҡтыртып барабыҙ. Был бер яҡтан, эшләгән, сәмләнеп донъя кѳткән кешеләрҙе ѳлгѳ итеп күрһәтеү булһа, икенсе яҡтан, башҡаларҙы ла ниндәйҙер яңы башланғысҡа, эшкә әйҙәү ҙә булып тора. Һуңғы йылдарҙа муниципаль районға ҡараған ауыл хакимиәттәрендә яңы башлыҡтар һайланды. Сәмләнеп эшкә тотонған йәш етәкселәрҙең һәр эше тиерлек гәзит уҡыусылар иғтибарына еткерелеп барҙы тиһәк тә хата булмаҫ. Үҙҙәре ышаныс белдереп, һайлап ҡуйған етәксенең эше менән ҡәнәғәт булған ауылдаштар ҙа рәхмәт...\n22-10-2013, 12:08 / Ауыл тормошо\nХеҙмәттәшлек һәм ырыу ептәрен нығытып\nМайҙа Әбйәлил районының Буранғол ауыл хакимиәте Сермәнгә дүҫлыҡ визиты яһап, сермәндәрҙең йәшәйеше, уңыштары һәм ҡаҙаныштары менән танышып ҡайтҡайны. Артабанғы дуҫлыҡты нығытыу, хеҙмәттәшлекте көсәйтеү йәһәтенән улар сермәндәрҙе үҙҙәренә ҡунаҡҡа ла саҡырғайны. Үткән аҙнала Сермән ауылы биләмәһе башлығы Зәбир Айытбай улы Әйүпов, ветерандар советы ойошмаһы рәйесе Солтан Мосауир улы Сиражетдинов, ауыл депутаты Лилиә Вил ҡыҙы Сибәғәтова һәм ауылдың актив йәмәғәт эшмәкәре Әсҡәт Ваһап улы Хәйернуров ут күршеләренә ҡунаҡҡа барҙы....\n28-06-2013, 14:29 / Ауыл тормошо\nАуыл хужалығы эшсәндәренә ярҙамға\nБашҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы «2013-2015 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы крәҫтиән-фермер хужалыҡтары базаһында ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү» һәм «2013-2015 йылдарҙа яңы эш башлаған фермерҙарға ярҙам итеү» программаларында ҡатнашыусыларҙы һайлап алыр ѳсѳн конкурс комиссияһына ғаризалар ҡабул итә....\n28-06-2013, 14:27 / Ауыл тормошо\nТуҡанға тиҙҙән 125 йыл тула. Бала сағым Туҡан руднигына бәйле. Йә тегендә, йә бында паровоздар ҡысҡырыуы, тау тоҡомдарын гѳрһѳлдәтеп шартлатыуҙары, руда менән ағас күмере тейәп, Белорет заводына ашыҡҡан поездарҙың ѳҙлѳкһѳҙ тыҡылдауы бѳгѳнгѳләй хәтеремдә. Тик заманалар үҙгәрҙе. Туҡан рудаһына мохтажлыҡ бѳттѳ. Һуңғы поезд һуңғы руданы алып китте. Тимер юлы ябылды. Эш бѳттѳ....\n28-06-2013, 14:25 / Ауыл тормошо\nҮткән шәмбелә әзекәйҙәр “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамына яҡташтарын, ауылдаштарын йыйҙы. Ҡунаҡтарҙы ауыл хакимиәте бинаһы алдында ҡаршы алдылар. Байрам Хәтер һәм ҡайғы кѳнѳнә тура килде. Ошо кѳнгә бәйле сара Бѳйѳк Ватан һуғышы яугирҙәренә ҡуйылған стелаға сәскә һалыу һәм уларҙы бер минут тын ҡалып иҫкә алыу менән башланды....


06 апреля 2016 — 16:04\nӘзербайжан етәксеһе Илһам Әлиев Таулы Карабах конфликты тыныс юл менән хәл ителер тигән ышаныс белдерҙе. Ул Әрмәнстан яғынан ут асыуҙы туҡтатырға саҡырҙы. Рәсми Ереван иһә Әзербайжанды Таулы Карабах биләмәһен даими утҡа тотоуҙа ғәйепләй.\nРәсәй президенты Владимир Путин наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәтте һәм федераль миграция хеҙмәтен Эске эштәр министрлығына ҡушыу тураһында иғлан итте. Бынан тыш, эске эштәр министрлығының эске ғәскәрҙәре нигеҙендә милли гвардия ла ойошторола.\nТегеран Вашингтонды 2015-се йылда ҡул ҡуйылған атом килешеүен боҙоуҙа ғәйепләй. Иран етәкселеге белдереүенсә, Америка Иранға инвестициялар һалырға теләгән компанияларға төрлөсә баҫым яһай. Белгестәр фекеренсә, ошондай юл менән Ҡушма Штаттар Тегерандың Европа менән сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрен сикләргә ниәтләй.


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 02.05.2017\nБөгөн Рәсәй Президенты Владимир Путин Германия канцлеры Ангела Меркельды ҡабул итте. Осрашыу Украиналағы көрсөк, Минск килешеүҙәренең үтәлеше, террорға ҡаршы көрәш, шулай уҡ Мәскәү менән Берлин араһындағы мөнәсәбәттәргә арналды. Сит ил канцлерының сәфәре «Ҙур 20» саммиты алдынан ойошторолдо. Донъя лидерҙарының быйылғы осрашыуы июлдә Гамбургта үтә.\nВладивостоктағы күп фатирлы йорттарҙың береһенән 50-нән ашыу кеше эвакуацияланған. Бының өсөн янғын һүндереүселәр автобаҫҡыстар ҡулланған. Шаһиттар билдәләүенсә, көслө янғын икенсе ҡаттағы коридорҙа башланған. Артабан ул сығыу юлдарын ялмап алған. Шуға ла ҡамауҙа ҡалыусыларҙы ҡотҡарыу өсөн махсус техникалар ярҙамға килгән.\nҠытай Рәсәй балынан баш тартыуы ихтимал. Бының сәбәбен улар Алтай крайында етештерелгән продукцияның тейешле талаптарға яуап бирмәүе менән аңлатҡан. Татлы ризыҡтан алынған анализ һөҙөмтәләре көнсығыш илендә тыйылған матдәләр булыуын күрһәткән.\nАнтальяның йәмәғәт урындарында спиртлы эсемлектәр ҡулланған туристарға 25 евро күләмендә штраф индерелгән. Был турала Рәсәйҙең туроператорҙар ассоциацияһы хәбәр итте. Закондарҙың ҡәтғиләшеүе сәбәпле, Рәсәйҙең Төркиәлеге генераль консуллығы ватандаштарыбыҙҙы иҫерткес эсемлектәр менән әллә ни мауыҡамаҫа саҡырған.\nМәскәү-Берлин мотоуҙышында ҡатнашыусы Рәсәй байкерҙарын Польшаға үткәрмәгәндәр. Әлегә юлды дауам итеүгә «Төнгө бүреләр» клубының Европалағы бүлексәләренә генә рөхсәт бирелгән. Шуға ҡарамаҫтан сараны ойоштороусылар Еңеү көнөнә Германияның баш ҡалаһына барып етергә ниәтләй.


Ауылдың – йәме, халыҡтың – һаулығы\nАуылдың – йәме, халыҡтың – һаулығы11.01.2019\nБалтас районының Штәнде ауылында “Ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү” федераль маҡсатлы программаһы сиктәрендә сафҡа индерелгән фельдшер-акушерлыҡ пунктынан бөгөн кеше өҙөлмәй. Кемдер бында һаулығын ҡайғыртып килә, бәғзеләре иһә кәрәкле дарыу юллап, шәфҡәт туташтарына кәңәш һорап та мөрәжәғәт итә.\nФАП-тың сафҡа инеүен штәнделәр генә түгел, ә күрше Әрҙәгеш һәм Яңы Тушҡар ауылдары халҡы ла ҙур түҙемһеҙлек менән көтөп алған, сөнки быға тиклем иҫке мәктәп бинаһында урынлашҡан фельдшер-акушерлыҡ пункты иҫкергән булған һәм санитар талаптарға яуап бирмәгән. Ауыл уртаһында ҡалҡып сыҡҡан бина әле барлыҡ заманса талаптарға ла тура килә, кәрәкле медицина ҡорамалдары менән йыһазландырылған. Ауыл халҡы уңайлы шарттарҙа медицина ярҙамы алыу мөмкинлегенә һөйөнөп бөтә алмай.\nЗаманса пункт иркен, йылы, яҡты. Бында процедура кабинеты, дарыухана, ҡабул итеү, ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы бүлмәләре бар. Санузел эшләй, йылы һыу менән тәьмин ителгән. Штәнделә, мәҫәлән, бөгөн 546 кеше йәшәй, шуның 150-һе — пенсия йәшендә. Шәфҡәт туташы, һаулыҡ һаҡлау отличнигы Тәнзилә Ғәфүрйәнова тағы ла 100-ҙән ашыу баланың һаулығын ҡайғырта.\nАуылды йәмләп ултырған ФАП-ты Нефтекама ҡалаһының “МРГ-Строй” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте ҡыҫҡа ваҡытта сафҡа индергән. Төҙөлөшкә 3,5 миллион, заманса медицина ҡорамалдары һатып алыуға 500 мең һум аҡса тотонолған.\n— Яңы уңайлы һәм йылы бинала беренсе ярҙам күрһәтеү өсөн барлыҡ шарттар тыуҙырылған, эшләүе лә күңелле, халыҡ та бик ҡәнәғәт, – тип һөйөнә 40 йыл ғүмерен һаулыҡ һаҡлауға арнаған шәфҡәт туташы, Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре Тәнзилә Хисмәт ҡыҙы Ғәфүрйәнова. — Беҙ был турала күпме хыялландыҡ, шөкөр, хәҙер матур итеп эшләргә бөтә мөмкинлектәр асылды, халыҡ та сифатлы медицина ярҙамы аласаҡ. Заманса пункт сафҡа ингәс, бәлки, йәштәр ҙә тыуған яғын ташлап ҡалаға китмәй, ә ауылда төпләнер, тип өмөтләнәбеҙ.


ХӘЛ ИТЕП БУЛМАҪТАЙ МӘСЬӘЛӘЛӘР ЮҠ\nСибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! *\n19 февралдә Сибай ҡалаһына эш сәфәре менән Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Хәким ҡыҙы Иванова килде. Министр ҡаланың социаль әһәмиәтле бер нисә объектында, атап әйткәндә, торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәргә түләү буйынса граждандарға субсидия тәғәйенләү, физик мѳмкинлек-тәре сикләнгән балалар һәм үҫмерҙәр ѳсѳн реабилитация, халыҡ мәшғүллеге үҙәктәрендә, балалар приютында, инвалидтар ойошмаһында булды. Башҡортостан Республикаһы Президентының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә шәхси һорауҙар менән мѳрәжәғәт итеүселәр менән йәнле аралашты.\nЛ.Х.Иванова килеүселәрҙең барыһының да үтенес, һорауҙарын ихлас тыңланы. О.А.Жаркова былтыр йыл аҙағында ябылған йылылыҡ компанияһының 40-лап эшсеһе эшһеҙ ҡалыуға, иң мѳһиме эш хаҡы буйынса бурыстарҙың түләнмәүенә зарланды. 6 улға ғүмер биргән Әнисә Ғәлиева «Әсәлек даны» миҙалын юллай. Кинйәһенә 17 йәш тулыуға ҡарамаҫтан, уға тейешле миҙал һаман да һауала «аҫылынып» ҡала килә. Әсә булырға йыйынған йәш ханымдар эш һорап мѳрәжәғәт итһә, ҡаланың һаңғырауҙар йәмғиәте рәйесе инвалидтарҙың йәшәйешенә ҡағылышлы һорауҙарҙы күтәрҙе. Торлаҡ, инвалидлыҡ мәсьәләләре менән килеүселәр ҙә булды.\n—Һорауҙар һәм үтенестәрҙең барыһы ла контролгә алынды. Хәл итеп булмаҫтай мәсьәләләр юҡ, һәр кешегә ҡулдан килгәнсе ярҙам итергә тырышасаҡбыҙ,—тине Ленара Хәким ҡыҙы, ҡабул итеүҙе тамамлап.—Сибай ҡалаһында мин беренсе тапҡыр түгел, был тѳбәк миңә күптән таныш. Социаль объекттарҙың торошо ҡәнәғәтләнерлек. Ҡайҙа ғына инмә, бар ерҙә лә халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртып эшләнелгән эштәр ярылып ята.\nСара аҙағында Л.Х.Иванова ҡаланың Халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәгендә социаль учреждениелар коллективтары менән осрашты, эшлекле шарттарҙа үткән сәфәренә йомғаҡ яһаны.


Ауыл тормошон яҡшы белеүселәр, республиканың малсылыҡ фермаларында тәртип йомшаҡ, тиҙәр. Ауыл халҡы колхоздан һимертеү өсөн башмаҡ йәки сусҡа балаһы һатып алмаҫҡа тырыша, сөнки улар йә ауырыу булып, насар үҫәсәк, йә хатта үлеп ҡалыуы ла ихтимал. Уларҙы йылы ҡоро фермала түгел, ә тәҙрә быялалары ватылып бөткән, һыуыҡ, бысраҡ иҙәнле ремонтланмаған биналарҙа аҫырағас, нисек һау булһын ти. Тыуғас та уларға һөт урынына ҡатнаш аҙыҡ, ә йыш ҡына хатта серек һалам бирәләр. Сөнки малсылыҡ комплекстарының күп эшсәндәре, колхоз быҙауҙарына яҡшы аҙыҡ биргәс, үҙ малына бер нәмә лә ҡалмай, тип иҫәпләй. Сөнки телһеҙ, етмәһә, дөйөм малдың аҙығын урлау башлыса язаһыҙ ҡаласаҡ, уның ҡарауы, үҙ малҡайҙары өҫтәмә һәм, әйтерең бармы, бушлай калория аласаҡ.\nМал - мал инде ул. Уның менән шулай мөғәмәлә итәләр. Күптән түгел баҡсаһы Иглин районында булған өлкән йәштәге баҡсасы ҡатын колхоз малын нисек ҡыуыуҙарын һөйләп торҙо. Көтөүлектәр тапалып бөткән, үләне юҡ, әгәр һыйыр үләнле урын табып алып ашарға туҡтаһа, шунда уҡ көтөүсе килеп етеп, малҡайҙы сыбыртҡыһы менән телә-телә һуғып, туҡтап ашарға бирмәй, ҡыуып алып китә. Тиҙерәк фермаға, йәнәһе, көтөүсегә ял итергә кәрәк! Бер ваҡыт уның күҙ алдында бахыр ғына һыйырҙың аяғы күперҙең серегән бүрәнәләре араһына ҡыҫыла. Уның ғүмере һәм һаулығы өсөн яуаплы кешеләрҙән бөтә ярҙам әлеге лә баяғы һүгеүгә һәм сыбыртҡы менән туҡмауға ҡайтып ҡала: "Ҡайҙа бараһың, хайуан! Сәнселеп киткере! Һинең арҡала хәҙер күпме шау-шыу буласаҡ! Хайуан!" йәнәһе.\nБындай факттарҙы аҙым һайын күҙәтергә мөмкин. Ләкин, күрәһең, малсылыҡ яғына ситтән күҙәтеүселәр генә түгел, Башҡортостан Хөкүмәте лә күҙ һалырлыҡ ваҡыт етте. Күптән түгел, БР Хөкүмәте ултырышында "2007-2010 йылдарға Башҡортостан Республикаһы муниципаль райондарының малсылыҡты үҫтереү программаһын тормошҡа ашырыу барышы тураһында" мәсьәлә ҡаралды.\nБР Хөкүмәте Премьер-министры Рафаэль Байдәүләтов һөйләүенсә, һәр муниципаль районда малсылыҡты үҫтереү программаһы ҡабул ителгән һәм тормошҡа ашырыла. Бер йыл элек улар БР Хөкүмәте ултырышында ҡаралды һәм раҫланғайны.\n- Райондар был программаны үҙ аллы эшкәрткәйне, ә беҙ ҡабул иткәйнек, - тине Рафаэль Ибраһим улы. - Был программаларға ярашлы, ауыл хужалығы продукцияһы етештереүҙе үҫтереү 2010 йылға 30 процент тәшкил итергә тейеш. Шуға күрә беҙ уға айырыуса ҙур иғтибар бирәбеҙ.\nПрограмманың төп пункттарының береһе булып буш торған малсылыҡ биналарын мал һәм ҡош-ҡорт менән тултырыу тора. Район мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 2007 йылда 367 бина өлөшләтә йәки тулыһынса тултырылған. Планлаштырылғандан 28-гә күберәк. Күп райондарҙа был эшкә бик яуаплы ҡаранылар һәм яҡшы ғына һөҙөмтәләргә өлгәштеләр. Улар араһында Әлшәй, Дүртөйлө, Учалы райондарын атарға мөмкин, унда элек буш торған өсәр-алтышар бина мал һәм ҡош-ҡорт менән тултырылды. Һәр бинаға 200-әр һәм унан күберәк мал тура килә. Ләкин ҡайһы бер райондарҙа бер бинаға 62-шәр генә баш һыйыр малы тура килә. Йәки Мишкә районында - ике бинала 90 баш сусҡа.\nБР ауыл хужалығы министры Шамил Вахитов башҡа кире миҫалдар ҙа булыуы хаҡында һөйләне.\n- Ҡағыҙҙа, бөтәһе лә яҡшы, тип яҙып отчет бирәләр. Йәнәһе, буш торған биналар тултырылған. Әммә малдың дөйөм иҫәбе буйынса күрһәткестәр аҙ ғына күтәрелгән, йәки хатта төшкән. Бинаға мал индереүгә индергәндәр, ә мал һаны артырға тейеш бит, ысынында иһә район буйынса кәмеү бара. Мәҫәлән, Мишкә районында бөтә буш торған биналарҙы тултырғандар - 750 баш һыйыр малы, ләкин шул уҡ ваҡытта райондың ауыл хужалығы предприятиеларында һәм фермер хужалыҡтарында мал иҫәбе ни бары 22 башҡа артҡан. Әбйәлил районында алты буш торған бинаға 620 баш сусҡа индергәндәр, шул уҡ ваҡытта районда уларҙың һаны 40 башҡа ғына артҡан. Благовар районында буш торған биналарға мал тултырырға уйламайҙар ҙа, һәм һыйыр малын 330 башҡа кәметкәндәр.\nҒәмәлдә, буш торған биналарҙы тултырыу иҫәбенә мал һанын арттырыу бик түбән. Йыл башына һыйыр малы иҫәбе уҙған йыл кимәленә ҡарата 101 процент тәшкил итһә лә, һандар ысынбарлыҡҡа тап килмәй. Отчет мәғлүмәттәренә ҡарағанда, буш торған биналар меңәрләгән баш мал менән тултырыла. Ә ысынбарлыҡта ҡайҙа улар? Республиканың ете районы - һыйыр малын, 12 район - сусҡалар, 15-е йылҡы малы һанын кәметкән.\n- Беҙ урындарға сығып тикшерәсәкбеҙ, - тип иҫкәртте Вахитов, - һәм хөкүмәттең киләһе ултырышына һәр фермалағы, һәр буш торған фермалағы үҙгәрештәргә ентекле анализ әҙерләйәсәкбеҙ.\nҺөт етештереү буйынса республикала күрһәткестәр насар түгел. 2006 йыл менән сағыштырғанда ауыл хужалығы предприятиеларында һәм крәҫтиән-фермер хужалыҡтарынла һөт етештереү 4,5 процентҡа артты. Етештерелгән күләмгә Стәрлетамаҡ, Дүртөйлө, Саҡмағош, Ауырғазы райондары иң ҙур өлөш индерә. Уларҙа 25-37 мең тонна һөт һауып алынған.\nҺуйыуға мал һәм ҡош-ҡорт етештереү 2,2 процентҡа артҡан. Иң күп мал һәм ҡош-ҡорт - Стәрлетамаҡ, Благовещен, Өфө, Мәләүез райондарында. Әммә һөт буйынса планды бөтә райондар ҙа үтәһә, ит буйынса күләмде 30 процентҡа тәьмин итә алманылар. Ҡыйғы районында ит етештереү 2006 йыл кимәленә ҡарата 30 процентҡа кәмене. Благовар районында - 20 процентҡа, Ҡалтасы, Мишкә райондарында - 24, Нуриманда - 18, Балаҡатайҙа, Әбйәлилдә - 10 процентҡа.\n- Тоҡомло мал һатып алмаған һәм яһалма тороҡтороу менән шөғөлләнмәгән райондар булғанда һөҙөмтәләр ҡайҙан булһын, - тине Шамил Хөснулла улы. - Балаҡатай районында ни бары 48 баш һыйыр малы һатып алынған, һыйырҙарҙың 30 проценты ғына яһалма тороҡтороу менән солғап алынған. Әбйәлил, Благовар, Ҡалтасы, Ҡыйғы райондары хужалыҡтары бер генә тоҡомло сусҡа ла һатып алманы. Балаҡатай, Благовар, Мишкә, Нуриман райондары бер йылҡы малы ла алманы. Был райондарҙа мал аҙығы базаһын үҫтереү менән дә шөғөлләнмәйҙәр, малсылыҡты механикалаштырыу, бигерәк тә мал аҙығы әҙерләү өсөн техника һатып алынмай. Һөҙөмтә булараҡ, был райондарҙа малдың продуктлылығы түбән.\nАуыл хужалығы менән иҫкесә шөғөлләнгәс, ниндәй юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеп булһын инде. Әгәр йәмәғәт секторында мал аҙығы әҙерләүҙе тәьмин итә алмай һығыҙ икән, халыҡтан продукция һатып алыуҙы тәьмин итегеҙ. Һуңғы йылдарҙа республикала халыҡтың шәхси ярҙамсы хужалыҡтарын үҫтереүгә кредит алыуҙа әүҙемлеге ҡырҡа үҫте. Халыҡта мал һаны һәм продукция күләме арта. Ләкин ит һәм һөт һатып алыу буйынса эш насар алып барыла. Бөтә республикаға ни бары 47 һөт ҡабул итеү пункты ойошторолған.\nХөкүмәт был мәсьәләгә етди ҡарай. Ошо айҡанлы ҡабул ителгән ҡарарҙа Башҡортостан Республикаһы Президентына ауыл хужалығы предприятиеларында һәм крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында малсылыҡты үҫтереүҙә етди етешһеҙлектәргә юл ҡуйған муниципаль район хакимиәте башлыҡтары менән контрактты өҙөү тураһында мәсьәлә ҡуйырға тәҡдим итеп мөрәжәғәт иттеләр.\nРеспубликаның муниципаль райондар хакимиәттәренә малсылыҡ продукцияһы күләмдәрен арттырыу, программала ҡаралған контроль күрһәткестәрҙе үтәү буйынса йоғонтоло саралар күрергә һәм 2008 йылдың 15 июленә тиклем үтәлеш тураһында мәғлүмәтте БР Хөкүмәте ҡарауына еткерергә тәҡдим ителде.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЭШТӘН КЕШЕ ҠУРҠАМЫ? ЙӘКИ ҠАТЫН-ҠЫҘ ИҢЕНДӘГЕ ИЛ ХӘСТӘРЕ ТУРАҺЫНДА БЕР КӘЛИМӘ - 2015 - Мәҡәләләр\nХалҡыбыҙҙың милләт ҡотон һаҡлар арҙаҡлы улдары ла, һүҙе алтын, үҙе ялҡын булған ҡатын-ҡыҙҙары ла бихисап. Гүзәл заттарыбыҙ ир-егеттәр менән бер ҡатар халыҡ-ара сәйәси мәсьәләләрҙе хәл итә, ғилми китаптар яҙа, трибуналарҙан ялҡынлы телмәр тота һәм бер үк ваҡытта ғаилә усағын дөрләтеп, иренә тоғро ҡатын булыу, бала бағыу бурыстарын да үтәй. Республикабыҙҙың мәғариф, мәҙәниәт һәм фән өлкәһенә тырышып хеҙмәт иткән, йәш быуынды тәрбиәләүгә, халыҡтар дуҫлығын нығытыуға күп көс һалған арҙаҡлы сәйәсмән, РФ Дәүләт Думаһының Мәҙәниәт буйынса комитет рәйесе урынбаҫары, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы рәйесе Зөһрә РӘХМӘТУЛЛИНАны ҡылыҡһырлайбыҙ ошо юлдар менән һәм гәзит уҡыусыларыбыҙға уның менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.\nЗөһрә Йыһанур ҡыҙы, әле күптән түгел генә Һеҙгә тағы бер яуаплы вазифа йөкмәттеләр - Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының III съезында һеҙҙе Ассамблея Советы рәйесе итеп һайланылар. Һөйләшеүҙе ошо ойошманың эшмәкәрлеген барлауҙан башлайыҡ әле...\n- Белеүебеҙсә, республикабыҙ балға, майға, икмәккә, нефткә генә түгел, ә милләттәргә лә бай. Беҙҙә әлеге көндә үҙ дине, үҙ мәҙәниәте булған 100-ҙән ашыу милләт вәкиле йәшәй. "Күп милләтлелек коэффициенты" тигән төшөнсә бар, шул төшөнсә буйынса республикабыҙ Рәсәй кимәлендә Дағстандан ҡала икенсе урында тора. Ләкин беҙҙең республикала йәшәгән милләттәр барыбер ҙә татыу һәм берҙәм тормош алып барыуҙары менән башҡаларға өлгө булып тора. Милләттәрҙең татыулығы, уйлап ҡараһаң, үҙенән-үҙе генә барлыҡҡа килмәгән, уны тотороҡло иткән ерлек бар республикала. Берҙән, беҙҙең етәкселәр тарафынан дөрөҫ милли сәйәсәт атҡарыла. Һәр милләттең үҫешен күҙ уңында тотоп, уның телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен һаҡлап ҡалыуға, мәртәбәһен арттырыуға йүнәлтелгән сәйәсәт ул. Башҡортостанда Кавказ, Урта Азия, Балтик буйы халыҡтарын туплаған ҡырҡҡа яҡын милли-мәҙәни ойошма эшләп килә. Ассамблея бына ошо ойошмаларҙы бер ҡорға йыйыусы, төрлө милләт халыҡтары мәҙәниәтен һаҡлаусы, яҡлаусы, ҡурсалаусы ижтимағи-мәҙәни үҙәк ул. Ассамблея сәйәсәт менән шөғөлләнмәй, әммә һәр сәйәсәттең нигеҙендә шул уҡ мәҙәниәт тә ята. Ә беҙҙәге диаспораларҙың мәҙәниәте йыр-бейеүгә генә ҡайтып ҡалмай, ул - йәшәйеш мәсьәләләре лә, һаулыҡ һаҡлау, эш менән тәьмин итеү, балаларҙы балалар баҡсаһына һәм мәктәптәргә урынлаштырыу ҙа ул. Һәм Ассамблея, әлбиттә, ошондай мәсьәләләрҙә лә таяныс булыу бурысын атҡарырға тырыша.\nЭйе, Һеҙ әйткәнсә, республика етәкселәре тарафынан дөрөҫ милли сәйәсәт атҡарыла һәм был хаҡта Рәсәй Президенты Владимир Путиндың да хуплау һүҙҙәрен ишетергә яҙҙы. Әммә беҙҙең республикалағы милләттәр дуҫлығы нигеҙендә аҫаба халыҡтың толерантлығы, йәғни башҡорттоң башҡаларға түҙемле мөнәсәбәте, ихтирамы, дуҫлыҡ баһаһын белеүе кеүек сифаттары сәбәпсе булып тора, тигән фекергә нисек ҡарайһығыҙ?\n- Мин тап башҡорт менталитетын өйрәнгән ғалим булараҡ, уның толерантлығын яҡшы беләм. Биш быуат элек беҙҙең башҡорт ерҙәренә ашар икмәк, эсер һыу, һулар һауа эҙләп, Рәсәйҙең төрлө мөйөштәренән халыҡтар ағылған. Башҡорт сит динле, сит рухлы һәм менталитетлы халыҡты үҙ йортона һыйындырып, татыу бер ғаилә итеп туплаған. Тәбиғәт балаһы булған ҡунаҡсыл милләтебеҙ һәр килгәнде Хоҙай ҡунағы итеп ҡабул иткән. Бар булғаны менән бүлешкән, табындаш, ерҙәш иткән. Яйлап уларҙың берҙәм тарихы, берҙәм мәҙәниәте барлыҡҡа килгән. 17-18-се быуаттарҙа беҙҙең крайҙы өйрәнгән тарихсылар, ғалимдар башҡорттоң ғүмерендә беренсе һәм һуңғы тапҡыр күргән кешене лә оло ҡунаҡ итеп хөрмәтләүе тураһында яҙып ҡалдырған. Ысынлап та, республикалағы милләт-ара татыулыҡтың нигеҙендә аҫаба халыҡтың ихлас ҡунаҡсыллығы, киң күңеллелеге, толерантлығы ла һалынған. Ер шарының төрлө мөйөштәрендә һуғыш уты тоҡанып-һүнеп торған әлеге заманда беҙгә ошо дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен күҙ ҡараһылай һаҡларға кәрәк.\nӘлбиттә, дуҫлыҡ ҡәҙерен белә халҡыбыҙ. Тик ҡайһы саҡта уның был сифатын баһалап етмәү осраҡтары ла булғылай бит. Мәҫәлән, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу мәсьәләһендә тауыш күтәреүселәр табылып тора, тимәк, улар аҫаба халыҡтың законлы мәнфәғәттәрен һанламай булып сығамы? Хәйер, туған телебеҙҙе башҡаларға көсләп тағырға түгел, ә иң тәүҙә үҙебеҙ өйрәнергә тейешбеҙ инде ул...\n- Эйе, дөрөҫ. Бына мин русса һөйләшергә ынтылған, русса уҡыған быуын вәкиле булып үҫтем, әммә әле һеҙҙең менән аралашҡанда русса берәй һүҙ ҡыҫтыраммы? Шулай уҡ ҡыҙым, ҡала балаһы, рус һәм инглиз телдәре менән бер рәттән, башҡортсаны ла һәйбәт белә. Мин башҡорт һәм бер телдән дә кәм булмаған телем бар икән, үҙем дә һөйләшәм һәм дауамым булып килгән балаларымды ла өйрәтәм, Алла бирһә, ейән-ейәнсәрҙәрем дә һөйләшәсәк. Был һәр кемдең үҙенә бәйле. Әгәр ҙә милләтебеҙ вәкилдәре туған телен һәм башҡа рухи ҡиммәттәрен һаҡламай икән, ниндәй генә алтын сәйәсәт алып барылмаһын, милләтте һаҡлау ауыр буласаҡ. Бөтөн сәйәсәттең башы ғаиләлә. Ә республикала дәүләт телдәренең береһе булған башҡорт телен өйрәнеүгә килгәндә, ығы-зығыны барыбер ҙә һанаулы ғына кешеләр ҡуптара икәнен, хатта ул кешеләрҙең кемдәр икәнен дә беләбеҙ. Ләкин закон бар икән, уны хөрмәт итергә, уны ғәмәлгә ашырырға кәрәк барыбер ҙә. Тәү сиратта, башҡа милләт вәкилдәренә башҡорт теленең грамматикаһын һәм нескәлектәрен өйрәтергә түгел, ә һөйләү теле ҡанундарын аңлатырға кәрәк. Килеп сыҡҡан аңлашылмаусылыҡтар тап ана шундай маҡсатты күҙҙә тотҡан дәреслектәр булмауҙа икәнен ҡат-ҡат тылҡыйбыҙ бит инде...\nГлобалләшеү шауҡымы арыу ғына шаңҡытһа ла, халҡыбыҙ уның эҙемтәләренән бер аҙ арына башланы, буғай. Ә Һеҙ был хаҡта ни уйлайһығыҙ?\n- Эйе, һуңғы йылдарҙа милләтебеҙ үҙ яҙмышын үҙ ҡулына алырға кәрәклеген аңлай башланы. Бигерәк тә йәштәребеҙ шатландыра: улар беҙҙең быуын кешеләре һымаҡ, әҙергә бәҙерҙе көтөп ултырмай, үҙ яҙмышын үҙе ҡорорға, үҙ эшен булдырырға тырыша. Улар араһында үҙ туған телен һанлағандар, урамдарҙа иркен итеп башҡортса һөйләшеп йөрөүселәр күбәйә. Милли парадокс тигән төшөнсә бар. Ҙур һынауҙар тыуған һайын, милләттәр үҙҙәренең милли йөҙөн һаҡлап ҡалырға тырыша. Мин мәғариф министры булып эшләгәндә лә, вице-премьер булғанда ла күп төбәктәрҙә булдым, төрлө милләттәр менән аралаштым. Марий Эл, Мордва республикаларында булғанда, мәҫәлән, Башҡортостандағы мариҙар һәм мордваларҙың да үҙ туған телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен белеү буйынса ундағы милләттәштәренән ҡалышмауына инандым. Архангел районының М. Горький исемендәге хужалығында, мәҫәлән, латыштар йәшәй. Уларҙың бер нисә бөртөк балаһын туған телгә уҡытыу өсөн беҙ йыл да Латвиянан уҡытыусы саҡыртабыҙ. Был ғаиләләр үҙ традицияларын ныҡ тота, милли кейемдәрен тегеп кейә, байрамдарын уҙғара. Ошоларҙан сығып, беҙҙең милләт үҙ милләтен генә һаҡлап ҡалмай, башҡаларҙы ла һаҡлауға булышлыҡ итә, тигән ғорур фекер тыуа.\nҺуңғы ваҡытта Дәүләт Думаһында ҡабул ителгән закондар иҫәбендә мәҙәни донъяны яҡлағандары бармы?\n- Һуңғы ҡабул ителгән закондар ысынлап та рухи-әхлаҡи юҫыҡта булды, тиһәк, һис арттырыу булмаҫ. Мәғариф, мәҙәниәт, социаль мәсьәләләр буйынса комитеттар балалыҡты, әсәлекте һәм ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлаусы ҡанундар индерҙе. Бигерәк тә балаларҙың күңел донъяһына, әхлаҡи төшөнсәләргә өҫтөнлөк бирелде. Мәҫәлән, интернет селтәрҙәренән балалар порнографияһын ҡәҙимге күренеш итеп һүрәтләгән, үҫмерҙәргә үҙ-үҙенә ҡул һалыу ысулдарын аңлатҡан, наркотиктар яһарға өйрәткән сайттар юҡ ителде. Юғиһә, үҫмерлек осороноң һәр төрлө ҡатмарлыҡтарына дусар булған йәштәр, балалар ошондай сайттарҙың ҡапҡанына эләгеү осраҡтары йышайғайны бит. Бейек йорт баштарынан бергәләшеп һикереү, кейенеп-яһанып ятып үлеү, ниндәйҙер йолалар үтәп, теге донъяға юлланыу кеүек ҡот осҡос хәлдәр күҙәтелә башлағайны. Быларҙың барыһына ла ана шул сайттар ҙа сәбәпсе лә инде. Ундай аҡылһыҙлыҡҡа юл ҡуйылырға тейеш түгел, тигән саҡырыуҙар йыш яңғырай беҙҙең депутаттар араһында.\nМәктәптәрҙә яҡшы уҡығандарға алтын һәм көмөш миҙалдар тапшырыу туҡтатылғайны. Дәүләт Думаһы был йоланы кире ҡайтарҙы. Бала йылдар һуҙымында тырышып белем эстәгән һәм ниндәйҙер уңыштар яулаған икән, ниңә уның күңелен үҫтермәҫкә? Яҡшы хеҙмәт өсөн эш хаҡы алған кеүек, уҡыусының да тырышлығы тейешенсә баһаланһын, әйҙә.\nМәктәптәрҙә уҡыусыларҙың берҙәм формала булыуы ла закон тарафынан тәртипкә һалынды. Белем усағында балалар интеллектуаль мөмкинлектәре менән ярышһындар, ә кейем-һалым менән түгел. Кем нимә теләй һәм нимәгә аҡсаһы етә, шуны кейеп уҡыу мәктәптәрҙәге тәртипте лә аҡһатып ебәргәйне.\nДини ғаиләләрҙән булған уҡыусыларҙың форма мәсьәләһе лә ҡаралды. Был тәңгәлдә шуны әйтер инем. Борон-борондан башҡорт халҡы Ислам дине тотҡан һәм, күҙәтеүебеҙсә, яулыҡты уларҙа тик тормошҡа сыҡҡан ҡатын-ҡыҙ ғына ябынған. Йәш ҡыҙҙар сәс үреп, яулыҡһыҙ йөрөгән. Бөгөн беҙҙәге дини кейем көнсығыш мәҙәниәтенә эйәреп китте һәм хатта йәш балаларҙы ла баштан аяҡ сепрәккә урап ҡуйҙылар. Был дөрөҫ түгел, тип иҫәпләйбеҙ беҙ. Шунлыҡтан, дини ғаиләнән булған уҡыусылар ҙа дәүләт мәктәбенә яулыҡһыҙ йөрөйәсәк, йәғни берҙәм мәктәп формаһында буласаҡ.\nЙәштәр, балалар араһында, ғөмүмән, йәмғиәттә оятһыҙ, әҙәпһеҙ һүҙҙәр ҡулланыу ҙа тыйылды закон тарафынан. Мәҙәниәтле булыу - ул иң тәүҙә эске донъяң, телең күркәм булыу икәнде онотмаһаҡ ине. Юғиһә, әҙәпһеҙ һүҙҙәрҙе телмәр ялғау мөмкинлеге итеп алдылар. Компьютерҙы, зәңгәр экрандарҙы асма, урамға сыҡма - әҙәпһеҙ телмәр. Был өлкәлә лә тәрбиә эштәре ғаиләнән, балалар баҡсаларынан башланырға тейеш.\nТрадицион ғаилә ҡиммәттәре лә ҡурсалауға мохтаж. Бала бәләкәйҙән традицион ғаиләлә үҫергә һәм үҙе лә шул йүнәлештә тәрбиә алырға тейеш тип иҫәпләйбеҙ. Ҡайһы бер сит илдәрҙәге кеүек, бер енесле ғаиләләр, традицион булмаған ориентациялар тигән төшөнсәләр беҙҙең халыҡ өсөн ят һәм оят булып ҡалһын ине. Ҡыҙ бала малайҙы, малайҙар ҡыҙҙарҙы хөрмәт итеп өйрәнһен, ваҡыты еткәс, ишен һайлап, бөтөн ғаилә ҡорһон һәм ҡатын кеше - әсәй, ир кеше атай ролен яуаплы башҡарып ғүмер итһен. Былар барыһы ла тәбиғәт закондары һәм уларҙан өҫтөн булыу кешелеккә файҙа килтергәне юҡ әле.\nӘле әйтелгәндәр ҡабул ителгән закондарҙа сағылыш тапты. Былар барыһы ла йәш быуынды - балаларҙы һаҡлап ҡалыуға, тәрбиәләүгә ҡоролған. Әгәр балаларҙы икенсе ҡиммәттәр йоғонтоһона бирһәк, уларҙы ла, киләсәкте лә юғалттыҡ, тигән һүҙ. Быға юл ҡуйырға ярамай.\nХалыҡ араһында мәҙәниәт - ул йыр-бейеү, күңел асыу сараһы, тип кенә ҡабул ителә. Һәм уға, ғәҙәттә, етди иғтибар бирелмәй. Ошо ҡарашты нисек үҙгәртергә мөмкин?\n- Мәҙәниәттәге иң яҡлауға мохтаж өлкә ысынында мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре үҙҙәре ул. Бында арҙаҡлы энтузиастар ғына эшләй. Ғәм алдына сығарыр ун биш минутлыҡ байрам сараһы артында ярты айлыҡ тырыш хеҙмәт ятыуын мәҙәниәт өлкәһендә тир түгеүсенән башҡалар белмәйҙер ҙә.\nЯңы индерелгән закондар араһында мәҙәниәт өлкәһен ҡайғыртыусылары ла байтаҡ ҡына. Мәҫәлән, меценатлыҡ тураһындағы, урындағы халыҡтың ризалығынан тыш ауыл китапханаларының ябылыуына юл ҡуймау тураһындағы закондар, һәм башҡалар. Иң беренсе сиратта мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы торһа, икенсе урында торлаҡ мәсьәләләре бик етди дәүләт яҡлауына мохтаж. Унан ҡала башҡа социаль яҡлау мәсьәләләре теҙелеп китә. Һәм был ҡуйылған мәсьәләләрҙең барыһы ла тиҙ арала хәл итеүҙе көтә.\nҺеҙ телгә алған етди булмаған ҡараш ваҡыт үтеү менән үҙгәрә бара ул. Бөгөн мәҙәниәттең күп өлкәләре беҙҙең халыҡ өсөн дә асылды, йәштәр кино сәнғәте, рәссамлыҡ, этномәҙәниәт, сит илдәр, сит телдәр мәҙәниәте кеүек төрлөлөккә ынтыла. Киләсәктә мәҙәниәт сәйәсәт, иҡтисад кеүек башҡа мөһим өлкәләреләй тәүгеләр рәтенә баҫасаҡ, тигән өмөтөм бар.\nДепутат булараҡ, кеше яҙмыштары, кеше факторҙары менән эш итеү, улар ағышына ниндәйҙер йоғонто яһауҙан да ҡасып булмайҙыр, шулай бит?\n- Әлбиттә, депутаттың төп эше кешеләр мәнфәғәтенә хеҙмәт итеү, файҙа килтереү. Мин республика кимәлендә әүҙем ҡуласала әйләнеүгә күнеккән кеше булараҡ, ҡапыл икенсе даирәгә килеп юлыҡҡас, бер аҙ баҙап ҡалдым. Үҙем үтә традицион тәбиғәтлемен, йәшәйешемде, ҡарашымды, ҡыҙыҡһыныуҙарымды үҙгәртергә яратмайым. Ваҡытында мәғариф министры вазифаһы тәҡдим ителгәс, шулай уҡ ҡаушап ҡалып, атайыма кәңәшкә ҡайтҡайным. Ул, үҙе ғүмере буйы етәксе вазифалар биләгән кеше, тыныс ҡына тыңланы ла: "Эй, ҡыҙым, кеше эштән ҡурҡамы?" - тип тынысландырҙы. Был юлы мин атайымдың ана шул һүҙҙәрен девиз итеп ҡуйҙым: кеше эштән ҡурҡамы! Башҡаларға ла йыш ҡына шулай тип ҡабатлайым.\nӘйткәндәй, Дәүләт Думаһында ла бик ҡыҙыҡлы, хөрмәтле, абруйлы кешеләр араһында барып эләктем һәм һынатмаҫҡа тырышам. Бығаса үткән хеҙмәт юлым, тәжрибәм, белемем һәм, әлбиттә, башҡорт ҡатындарына хас булғанса сая рухым миңә үҙ һүҙемде һәм урынымды булдырырға ярҙам итә.\nДепутатҡа, ғәҙәттә, һуңғы өмөт менән киләләр. Шундай саҡтарҙа ярҙам итеп ебәреү, хәл итеү юлдарын табыу ҡәнәғәтлек тойғоһо уята. Минең өсөн бигерәк тә шундай мәлдәр ҡиммәтле. Күптән түгел бер йәш әсә үлем алдына килеп баҫҡайны. Өмөт өҙөлдө, тигән ерҙән ғүмерен һаҡлап алып ҡалдыҡ. Ҡатындың өс балаһы өсөн шатланғанда күҙ йәштәремә ирек ҡуйҙым. Ошондай ваҡиғалар аҙ түгел. Ҡыҙыҡтары ла булып ҡуя. Бер әбекәй килеп, ҡолаҡ аппараты һораны. Оло кешене мәхрүм итмәйек тип, һорағанын һатып алып бирҙек. Инәй бик ҡыуанып ҡайтып киткәйне, бер йылдан тағы ла килгән. "Ҡыҙым, һин биргән теге аппаратты урланылар ҙа, полицияға мөрәжәғәт иткәйнем, алып килеп, ишек төбөмә һалып киткәндәр, тик сихырлағандарҙыр тип ҡурҡам", - тимәһенме. Уйлай биргәс, уға: "Улай бик шикләнгәс, мәсеткә алып барып өшкөртөгөҙ ҙә, файҙаланығыҙ", - тип кәңәш иткәйнем, риза булды. Бына шулай, был тормошта кемдә ниндәй хәл, тигәндәй, һәр мәсьәләгә айырым ҡараш булдырырға тура килә.\nҺеҙ бер сығышығыҙҙа "XXI быуат Рәсәйҙә Азия быуаты" тигәйнегеҙ. Рәсәйҙең һәм шул иҫәптән Башҡортостандың Азия менән партнерлашыуы беҙгә ниндәй уңыштар һәм уңайлыҡтар вәғәҙә итә?\n- Төптән ҡарағанда, Азия беҙгә рухташ, ҡанундаш илдәр төбәге, тип әйтер инем. Улар үҙҙәренең борондан килгән традициялары, йолалары нигеҙендә йәшәп килә. Уларҙа намыҫлылыҡ, эшсәнлек, сифат кеүек төшөнсәләр алға ҡуйылған. Оҙаҡ йылдар беҙ Европаға эйәрҙек, улар менән әшнәлек иттек, уларға эйәрергә, оҡшарға тырыштыҡ. Һәм нимә килеп сыҡты? Бөгөн беҙ үҙебеҙҙең Европа өсөн, Америка сенаторы Джон Маккейн әйтмешләй, оло бер бензин заправкаһы ғына икәнлегебеҙҙе аңланыҡ. Миҫал өсөн алғанда, Европала аҙыҡ-түлек һәм башҡа тауар өс төркөмдә етештерелә. Беренсеһе, сифатлы һәм экологик таҙа булғаны - үҙҙәренә, икенсеһе, тәүгеһенән бер аҙ ҡайтышырағы - тиңдәш булған башҡа илдәр өсөн, ә иң түбән һәм сифатһыҙы - Рәсәй баҙарына. Нисә йылдар ошондай "дуҫлыҡта" көн иттек тә инде.\nҺуңғы йылдарҙа Азия илдәре менән сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни юҫыҡтарҙағы партнерлыҡтар, аралашыуҙар, осрашыуҙар йышайҙы. Был дуҫлыҡ беҙҙең республика өсөн айырыуса файҙалы булыр, тип ышанам. Азия илдәренән өлгө алып, беҙ ҙә үҙебеҙҙең ҡаҙылма байлыҡтарҙы, етештергән продукцияны үҙебеҙҙә эш итергә, ҡуллана белергә өйрәнербеҙ, һатыуға сығарырбыҙ, тигән өмөт бар.\nЗөһрә Йыһанур ҡыҙы, һеҙ хеҙмәт юлығыҙҙы ғалимә булараҡ башлаған кеше. Этика, эстетика, әхлаҡ принциптары, милли менталитет, рухи үҫеш темаларын яҡтыртҡан ғилми эштәр, баҫмалар авторы булыуығыҙҙы беләбеҙ. Фәнни үрҙәр яулау менән бер рәттән, студенттарға белем бирҙегеҙ. Ә бөгөн һеҙ, ябай тел менән әйткәндә, чиновник. Уйлап ҡараһаң, былар бөтөнләй икеһе ике төрлө мөхит кеүек. Һеҙ үҙегеҙҙе кем итеп иҫәпләйһегеҙ: ғалимәме, әллә чиновникмы?\n- Мин бәләкәйҙән ғилемде яраттым. Китап уҡыу, нимәнелер белергә, аңларға, өйрәнергә ынтылышым бик көслө булды. Ғөмүмән, беҙҙең ғаиләләге балаларҙың барыһы ла шулай ине. Ун биш йәшемдән Салауат педагогия училищеһына уҡырға китеп, үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫтым. Ул йәштә минең дә туңдырма ашап, кинолар ҡарап, урам ҡыҙырыу теләгем булғандыр инде ул. Ләкин белемгә ынтылышым барыбер бындай мауығыуҙарҙан көслөрәк булды. Университетта уҡығанда ла үҙемдең ынтылыштарыма тоғро ҡалдым. Уҡый, белем ала торған ваҡыттың тап ошо мәл генә икәнен нисек төшөнгәнмендер. Һәр хәлдә, бөтә көсөмдө һалып уҡыным, яҙҙым, ижад иттем һәм былар үҙ емештәрен бирмәй ҡалманы.\nҺеҙ биргән һорауға ошолай яуаплар инем: ғалим булмаһам, мин бөгөнгө вазифаларымды күтәрерҙәй чиновник була алмаҫ инем. Мин донъяны башта теоретик юҫыҡта өйрәндем һәм бөгөн ғилемемде ғәмәлдә ҡулланам. Тағы ла ғилемһеҙ, белемһеҙ һәм аҡылһыҙ эшләнгән эштең нигеҙе булмайҙыр, тип уйлайым. Һәм ошо инаныуым чиновник вазифаһын да уңышлы атҡарырға булышлыҡ итә.\nҒалимә булараҡ, Һеҙҙең өсөн дини мәсьәләләр ҙә ят түгел. Бөгөн йәмғиәтебеҙҙә дингә ҡараш үҙгәрә, йәштәр ҙә эркелеп дингә килә. Белеүебеҙсә, башҡорттарҙа Ислам дине ҡанундары милли йолалар менән һәр саҡ йәнәш йәшәгән. Ләкин ҡайһы берәүҙәр ислам дине ҡанундарын ғына өҫтөн ҡуйып, борондан килгән ғөрөф-ғәҙәттәрҙе инҡар итә, халыҡты мәжүсилектә ғәйепләй. Был дөрөҫмө?\n- Башҡорт халҡының һәм, ғөмүмән, бөтә халыҡтарҙың да тиерлек беренсе дине - мәжүсилек. Ул йәшәйешкә лә, тәрбиәгә лә, аңға ла шул ҡәҙәре һеңешкән һәм бөгөн дә Ислам дине ҡанундары менән йәнәшә тотороҡло йәшәп килә. Улай ғына ла түгел, 18-19-сы быуатта йәшәгән крайҙы өйрәнеүселәр "Башҡортостанда мәжүсилек йолалары менән буталған үҙенсәлекле этнографик Ислам дине барлыҡҡа килгән", тигән фекер яҙып ҡалдырған. Минеңсә, мәжүсилектең йәшәргә хоҡуғы бар. Өләсәйҙәр тәрбиәһе беҙҙе "кешегә төртөп күрһәтмә, бармағың ҡорой", "аяғыңды һелтәп ултырма - шайтан бәүелә", "ауыҙыңды асып сәйнәмә, ризыҡтың ҡото китә", "икмәкте ташлама - Хоҙай башыңа һуға", тип өйрәтте. Балаларса бер ҡатлы, әммә үҙенә күрә тәрбиә, тәртипкә өйрәтеү сараһы булған былар. Һыуҙың, тауҙың, урмандың йәне бар тиеүҙәре лә ул күберәк ер-һыуҙы ҡурсалау, яҡлау маҡсатына хеҙмәт итәлер. Борон халыҡ йылғаның балығын тотҡан да, уға рәхмәтен белдергән, урмандың кейеген аулаған да, урман эйәһенә хәйер биргән. Эйәләрҙе асыуландырмау, уларҙың ҡарғышын алмау өсөн артығына һонолмаған, тәләфләмәгән. Был, минеңсә, тәбиғәт менән гармонияла йәшәүгә ынтылыу, уны аңлай һәм хөрмәт итә белеү. Минең уйлауымса, илебеҙгә, бигерәк тә йәштәрҙең рухи донъяһына янаған "яңы диндәр", төрлө секталар, серле культтар ябырылып килгән бөгөнгө көндә беҙҙең тарихыбыҙға, тәбиғәтебеҙгә ярашлы барлыҡҡа килгән, тәрбиәлелеккә, камиллыҡҡа өндәгән мәжүсилек ҡанундары традицион Ислам талаптары менән бергә йәшәргә, бына ошо ят, балаларыбыҙҙы "зомби"ға әйләндерергә тырышҡан кире инаныстарға ҡаршы торорға тейеш. Һәм рухилыҡҡа алып барған юлда Ислам диненең һәм мәжүсилектең союздаш булыуы тик ыңғай һөҙөмтәләргә генә алып киләсәк.\nҺеҙ республикабыҙҙың күҙ өҫтөндәге ҡаш булған абруйлы, күркәм һәм һылыу ҡатын-ҡыҙҙарының береһе. Эш темпығыҙҙы, йәшәү рәүешегеҙҙе күҙ уңында тотоп, ошондай төҫ-ҡиәфәтте, йәш сырайҙы, сағыулыҡты һаҡлау өсөн ниндәй алымдар ҡулланаһағыҙ икән, тигән уй килә...\n- Иң беренсе, биргән зиннәттәре өсөн тәбиғәткә, икенсе сиратта ата-әсәмә рәхмәтлемен. Ә инде башҡаһына килгәндә, бер әйтемдәгесә, "йәмһеҙ ҡатындар юҡ, ялҡауҙары ғына бар". Беҙҙең йәштә ниндәйҙер кимәлдә үҙ-үҙеңә иғтибар кәрәк. Ҡайһы бер аҙыҡ-түлекте сикләү, биҙәнеп-төҙәнеүгә ваҡыт бүлеү, физик күнегеүҙәрҙән баш тартмау даими тәртипкә инергә тейеш. Мин, мәҫәлән, нисек кенә арыған булһам да, кистәрен ярты сәғәтләп ваҡытымды гимнастикаға бүләм. Эсеү-тартыу хаҡында һүҙ ҙә юҡ. Йәшәй бирә юҡ-барға ҡыҙмаҫҡа, бөтөрөнмәҫкә кәрәк икәнлекте төшөндөм. Сараһыҙ, самаһыҙ борсолоуҙар ҡартайыуға тура юл инде ул. Эске донъямды, эмоцияларымды ыңғай юҫыҡта тоторға тырышам, уйҙарымды таҙартам, барыһына ла яҡшылыҡ теләйем. Барына шөкөр итә белеү төшөнсәһе лә эстән яҡтырта, аса кешене. Берәй уңышһыҙлыҡҡа осраһам, үҙемде:"Оҙаҡ, ялҡытҡыс ҡыштан һуң наҙлы яҙ килә, ҡара болоттарҙы йырып, ҡояш сыға, бөтә проблемалар ҙа үтә ул", - тип йыуатам. Уҡытҡан саҡта студенттарымды ла эстән дә, тыштан да матур булыуға өндәй, өйрәтә инем. Ҡыҙымды ла шулай тәрбиәләнем. "Һин булдыраһың, һин һылыуһың, һин көслөһөң", тип ҡабатлай-ҡабатлай кешелә үҙенә ҡарата һөйөү, хөрмәт тойғолары уятырға була. Ә үҙен ҡарай, тәрбиәләй һәм ярата белгән кеше башҡаларға ла матур, йәш, уңышлы булып күренә.\nЯҙылған: 14.09.15 | Ҡаралған: 1594


Республиканың иң оло кешеләренең береһе Сәймә Дәүләтхужинаға 101 йәш тулды\nЙәрмәкәй районында йәшәгән ханымды ысын мәғәнәһендә бәхетле кеше тип әйтергә мөмкин, сөнки уның иң ҙур байлығы - балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәләре.\nКеше ғүмер буйы бәхетле булырға, етеш тормошта йәшәргә хыяллана. Ҡайһы берәүгә бәхет тыуғас та бирелһә, бәғзеләргә ҡартлыҡ көнөндә генә килә. Йәрмәкәй районында йәшәүсе Сәймә Дәүләтхужинаның байтаҡ ғүмере ауыл хужалығында үткән. Йәшелсәселек бригадаһында эшләгән, сөгөлдөр үҫтергән. «Хеҙмәт ветераны», «Тыл эшсәне» тигән маҡтаулы исемдәр менән бүләкләнгән.\nОҙаҡ йәшәүҙең сере нимәлә тигән һорауға хеҙмәт ветераны күберәк хәрәкәт итеүҙә, изге ғәмәлдәр ҡылыуҙа тип яуап ҡайтара. Ун балаһының әле етәүһе иҫән. Ире Әйүп Сәйфулла улы - Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Әлеге көндә Сәймә Дәүләтхужина яҡындарының ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле ҡартлыҡ кисерә. Оло быуын вәкиле һаман да зиһене теүәл, хәтеренең яҡшы булыуы менән һоҡландыра.\nСәймә Дәүләтхужина һаулығына зарланмай, табиптарға ла йөрөмәй икән. Әммә һуңғы ваҡытта ғына бер аҙ сирләп китеп, операция кисергән. Шулай ҙа балаларының хәстәрлеге менән тиҙ арала аяҡҡа баҫҡан. Бер үк ваҡытта әсәйебеҙҙең шуҡлығына ла аптырап ҡуябыҙ, ти балалары. Яңыраҡ ҡына ул Бәләбәйҙә дауаханала ятҡанда ла ҡыҙыҡлы мажарға тарыған.\nӘле ул улы Биктимер менән йәшәй. Килене лә үҙе кеүек уңған, тынғыһыҙ, әҙерләгән ризыҡтары уңып бешә. Күптән инде пенсия йәшендә булһа ла ҡәйнәһен бөтә ихласлығын биреп ҡарай ул. Ни тиһәң дә яҡшы тәрбиә, йылы өй, наҙлы ҡараш - олоғайған көндә һәр кешегә лә иң кәрәклеһе.


Ике юл сатында » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Ике юл сатында\nИке юл сатында 02.02.2018 // Иман\n– Эскелек һаҙлығына батып барған ирем махсус медицина ысулы буйынса дауаланғайны. Тәүге көндәрҙә үҙен үҙгәртеп ҡуйған кеүек ине: шул ҡәҙәр хәстәрлекле, ярҙамсыл, яуаплы... Бығаса тотонмаған эштәрен тиҙ арала башҡарып ҡуйҙы, кәртә-ҡураны йүнәтте, хатта балаларҙың спорт ярышындағы сығышын барып ҡараны. Ҡыуанысымдың сиге юҡ ине, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡапыл кире үҙгәрҙе. Енләнә, ҡысҡырына, ғәйеп өйә... Эсеп кенә ҡуймаһын инде, тип ҡурҡам, көн дә хәүеф уты йотам. Тиҙ генә дин юлына баҫтырырға ине үҙен. Тик ҡалайтып?\nХаҡ юлдан тайпылған әҙәм яҡындарына бына ни тиклем ғазап, әрнеү, ыҙа килтерә... Ниңә ҡатын, йорт усағын һаҡларға, балаларын наҙлап үҫтерергә тейешле гүзәл зат, ошондай һыҡраныуҙар кисереп, ҡурҡып, хәүефләнеп йәшәргә тейеш? Ирмен тигән ир үҙенең баһаһын белергә, ғаиләһен хөрмәт итергә, яҡларға, һаҡларға бурыслы. Был – тотош милләттең, өммәттең, дәүләттең ныҡлығы нигеҙе. Ә харам юлдан китеп, түбәнселеккә төшкән ирҙәр ғаиләһен рухи яҡтан ҡаҡшатҡанын, барлыҡ көслө затҡа кире ҡараш тыуҙырыу, иленең ҡеүәтен төшөрөү ихтималлығын аңлаймы?\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, бындай осраҡ берәү генә түгел. Миңә мөрәжәғәт иткән ҡәрҙәшебеҙҙең ире, әл-хәмдү лил-ләһ, хаҡ юлға табан боролған. Тәүге аҙым яһалған. Хәҙер инде уға ошо юлға ныҡлы баҫып, алға барыу өсөн көс кәрәк. Бындай ихтыярҙы ҡайҙан алырға? Һис һүҙһеҙ, тәү сиратта эргә-тирәңдә таҙа мөхит булдырыу зарур: яныңда һиңә яҡшылыҡ теләгән, дөрөҫ кәңәш бирә, күңелеңде үҫтерә алған, элекке яман холҡоңдо иҫеңә төшөрмәй, яңы хаҡ шөғөлдәргә, файҙалы ғәмәлдәргә ылыҡтырырға тырышҡан, барыһын да булдыра алырыңа инандырған, һәр саҡ ярҙам итергә әҙер кешеләр булырға тейеш. Әҙәмде хеҙмәт тәрбиәләй. Ҡул ҡаушырып ултырмай, һәр саҡ хәрәкәттә булыу зарур. Кире осраҡта күңелгә “саң” ҡуна башлауы ихтимал. Донъя – һынау йорто, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Иртән уянған һәр әҙәм балаһының алдында ике юл тора: беренсеһе – Аллаһ рәхмәтенә өлгәшеү, икенсеһе – шайтанға эйәреп ситкә китеү. Иблис бит кешене һағалап ҡына тора: “йомшаҡ” яғын һиҙеү менән үҙ яғына ауҙарырға әҙер. Ә аҙаштырыу юлдары ифрат күп уның: эскелек, хәрәмгә ынтылыу, ғаиләне тарҡатыу, ата-әсәңде, туғандарыңды һанға һуҡмау, бүтәндәрҙе лә хөрмәт итмәү, отош уйындары, тәкәбберлек, уғрылыҡ...\nОшо яманлыҡтарҙан һаҡланырға, тайпылырға көс тапҡан ҡәрҙәшебеҙгә, иншаллаһ, Аллаһ Тәғәлә артабан да көс бирһен, үҙ-үҙенә ышанысын арттырһын. Тәүге аҙымды яһағас, уның әле ике юл араһында тороп ҡалған сағылыр. Ошо урында билдәле хикмәттәрҙең береһен иҫкә төшөрәйек. Олатай ейәненә һөйләй икән: “Әҙәм балаһының күңелендә ике бүренең алышына оҡшаш көрәш бара. Тәүгеһе яманлыҡты, харам юлды өҫкә сығарырға теләһә, икенсеһе иман, тыныслыҡ, мөхәббәт, өмөт, дөрөҫлөк, изгелек, тоғролоҡ яҡлы”. Уйға ҡалған ейәне һорап ҡуя: “Ә ҡайһыһы еңә һуң?” Яуап шулай яңғырай: “Ҡайһыһын күберәк ашатһаң – шуныһы”.\nОшо һәм башҡа хикмәттәрҙе, Ҡөрьән аяттарын, Пәйғәмбәребеҙҙең хәҙистәрен иҫкә алып, ике юл сатында торған кешене һаҡлыҡ менән генә хаҡлыҡ яғына ыңғайлатыу кәрәк. Был, әлбиттә ки, еңел эш түгел, күп көс талап итәсәк. Алда әйтелгәнсә, янында тик изгелек теләгән, барыһын да булдыра алырына ышандырған, тимәк, уны яратҡан, хөрмәт иткән кешеләр тупланыуы, тик яҡшы хәбәрҙәр еткерелеүе, төрлө файҙалы шөғөлгә, хеҙмәткә ылыҡтырылыуы мөһим. Ә “тиҙ генә дин юлына баҫтырырға ине” тигән теләк тормошҡа ашһын өсөн ваҡыт кәрәк. Әҙәм балаһының күңеленә барыһы ла яйлап-яйлап һалына, күл дә бит тамсынан йыйыла. Динебеҙҙә көсләү төшөнсәһе юҡ. Кеше үҙе аңлап, хаҡ мәғлүмәттәрҙе өйрәнеп, хәләл юл менән ризыҡ тапҡан, ғаиләһен, милләтен, өммәтен, илен хәстәрләп йәшәгән өлгөлө ҡәрҙәштәренең тормошонан үрнәк алып, һығымта яһаһа, дөрөҫ йүнәлеш һайлар.\nҺәр нәмәнең яҡшы булырына ышанырға, яҡты өмөт менән йәшәргә кәрәк. Миңә әлеге һорауҙы биргән ҡәрҙәшебеҙ ҡурҡмаһын, хәүефләнмәһен ине. “Шикләнеп йөрөүҙән ситтә бул, – тип өйрәтә динебеҙ. – Ул сәләмәт кешене лә ауырыуға һабыштыра”.\nДинебеҙ ҡушҡан юлдан тайпылмайыҡ, кешелек бурыстарыбыҙҙы теүәл үтәйек, яҡшыларға эйәрәйек, бер-беребеҙҙең ҡәҙерен беләйек, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


«Йөрәк һүҙебеҙҙе» ишегегеҙ!\nӨфө ҡалаһының 308-се башҡорт балалар баҡсаһында халҡыбыҙҙың милли рухын күтәргән «Йөрәк һүҙе» шиғриәт бәйгеһе ҙур йәнлелек менән үтте.\n«Йөрәк һүҙе» – ул халығ проекты. Туған телебеҙ, башҡорт теленең матурлығын, уның данын йырлаусылар, киләсәген һәм яҙмышын һаҡлаусылар, баҡсабыҙҙа беренсе тапҡыр үткәрелеүгә ҡарамаҫтан, бик теләп ҡатнаштылар.\n«Йөрәк һүҙе» проектының маҡсаты. Балаларҙы, атай-әсәйҙәрҙе әҙәбиәткә, атап әйткәндә, шиғриәткә ылыҡтырыу, ҡыҙыҡһыныу уятыу, Башҡортостандың күренекле шағирҙары менән яҡындан таныштырыу, уларҙың әҫәрҙәрен өйрәнеү, шулай уҡ тәрбиәүи маҡсаттан, яттан һөйләүҙе үҫтереү.\nОшо проекттың сценарийын балалар баҡсаларында эшләүсе тәрбиәселәргә тәҡдим итәм.\n1-се алып барыусы. Шиғриәт бәйгеһен асыҡ, тип иғлан итәбеҙ! (Фанфары.)\n2-се алып барыусы. Хәйерле көн, хөрмәтле ҡунаҡтар, балалар, милләттәштәр! Һаумыһығыҙ!\n1-се алып барыусы. Халҡыбыҙҙың милли рухын күтәреп, уға яңы һулыш өҫтәгән «Йөрәк һүҙе» шиғриәт бәйгеһе беҙҙе, төрлө йәштәгеләрҙе – кесене, олоно, төрлө ҡараштағы милләттәштәребеҙҙе туплап, берләштереп, туған телебеҙ – башҡорт байрағы аҫтына йыйҙы.\n2-се алып барыусы. «Йөрәк һүҙе» ул – халыҡ проекты. Туған телебеҙ, башҡорт теленең матурлығын, уның данын йырлаусылар, киләсәген һәм яҙмышын һаҡлаусылар, баҡсабыҙҙа беренсе тапҡыр үткәрелгән һүҙ бәйгеһенә йыйылды бөгөн. Әйҙәгеҙ, уларҙы алҡышлап түргә саҡырайыҡ. Бына улар, рухлы «Йөрәк һүҙе» бәйгеселәре. (Һәр бәйгесе менән таныштырыу.)\n1-се алып барыусы. Бына таныштыҡ та. Бәлки башларбыҙ бөгөнгө бәйгене.\n2-се алып барыусы. Юҡ, юҡ, беҙгә әле йәрәбә һалаһы бар. Шулай уҡ бөгөнгө бәйгене ғәҙел жюри ағзалары менән таныштырып үтәйек. (Жюри менән таныштырыу.)\n1-се алып барыусы. Жюри билдәләнде, ә хәҙер инде йәрәбә алабыҙ. (Ҡатнашыусы команданан бер бала подностан һан алып күрһәтә.)\n2-се алып барыусы. Сығыш яһар өсөн тәртип һандарын белдек. Һүҙҙе жюри рәйесенә бирәбеҙ.\nЖюри рәйесе. 308-се башҡорт балалар баҡсаһында 1-се «Йөрәк һүҙе» шиғриәт бәйгеһен асыҡ тип иғлан итәм.\n1-се алып барыусы. Ә беҙ бөгөн «Йөрәк һүҙе» реферияһы булырбыҙ.\n2-се алып барыусы. Мин риза, башланыҡ!\n– Бөгөнгө «Йөрәк һүҙе» шиғриәт бәйгеһе Башҡортостаныбыҙҙың барлыҡҡа килеүенә 100 йыл һәм Башҡортостаныбыҙҙың халыҡ яҙыусыһы Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арнала.\n(Алып барыусылар Башҡортостанға арналған шиғырҙр һөйләйҙәр, йырҙар башҡаралар.)\n1-се алып барыусы. «Йөрәк һүҙе» бәйгеселәре, хәҙер һүҙ һеҙгә.\n2-се алып барыусы. Афарин, һүҙҙе жюриға бирәбеҙ.\n1-се алып барыусы. Беҙҙең бәйгеселәр II турға әҙерләнгәнсе, ял итеп, күңелле бейеү ҡарап алайыҡ.\n2-се алып барыусы. Бәйгеселәр әҙер булһа, II турҙы башлайбыҙ.\n1-се алып барыусы. II турҙа бәйгеселәр халыҡ яҙыусыһы Мостай Кәримдең шиғырҙарын яттан һөйләп көс һынашырға әҙер.\n2-се алып барыусы. Эйе, халҡыбыҙҙың бөйөк шағиры Мостай Кәримдең «Күкрәгемдән ҡоштар осорам», «Уңдым» шиғырҙарын яттан һөйләйҙәр.\n1-се алып барыусы. Эйе, беҙ, ысынлап та, «Йөрәк һүҙе»дә ҡатнашыусы бәйгеселәребеҙҙән уңдыҡ. Әйҙәгеҙ, бәйгеселәр, һүҙ һеҙгә. (Ҡатнашыусылар М. Кәримдең шиғырҙарын яттан һөйләй.)\n2-се алып барыусы. Афарин! Бөгөнгө «Йөрәк һүҙе» шиғриәт бәйгеһенә йомғаҡ яһап, беҙҙең жюри ғәҙел баһа бирергә әҙерләнә. Ә беҙ инде шундай көсөргәнешле бәйгенән һуң матур бейеү ҡарап алайыҡ.\n1-се алып барыусы. Һүҙҙе «Йөрәк һүҙе»н баһалаусы жюриға бирәбеҙ.\n2-се алып барыусы. Рәхмәт һеҙгә.\nҮҙ илеңде яҡлар бул,\nХалҡыңа һин ҡалҡан бул.\nҮҙ телеңде ятлар бул,\nҮҙ ереңдән атлар бул!\nБөгөнгө матур кисәне «Халҡыма дан!» тигән матур бейеү менән тамамлайбыҙ.\nЗ.Н. ШӘМСЕТДИНОВА, Өфө ҡалаһының 308-се башҡорт балалар баҡсаһының юғары категориялы тәрбиәсеһе


Ата-әсәләр ҙә ҡатнашты\n13 Апрель 2018, 13:50\nБаш ҡалабыҙҙың 47-се моделле балалар китапханаһы ла «Балалар китабы аҙналығы»нан ситтә ҡалманы. Бик ҡыҙыҡлы үтте ул. Төрлө конкурстар, уйындар ойошторолдо.\nТәүге көндө аҙналыҡты асып, уның килеп сығыу тарихы менән танышҡандан һуң, «Әҙәби юбилей парады» темаһына «Мөғжизәләр яланы» уйыны уҙғарылды. Был сараға балалар ата-әсәләре менән килгәйне. «Өфө буйлап сәйәхәт» тигән китаптар күргәҙмәһе менән дә таныштылар, квест-уйын һорауҙарына яуап бирҙеләр. «Беҙҙең ғаиләлә яратып уҡылған китап» тип аталған осрашыу-әңгәмә лә булды. Атай-әсәйҙәр ҙә бик әүҙем ҡатнашты, үҙҙәренең беренсе, яратып уҡыған китаптары хаҡында һөйләнеләр, һүрәткә төшөрөлгән аҡ сәскәнең таждарына китаптарының исемен, авторын яҙып ҡуйҙылар.\nШаҡша биҫтәһендә йәшәүсе яҙыусы Тамара Ғәлләмова менән дә осрашыу булды. Ул үҙенең бала сағы, ғаиләһе тураһында һөйләне. Уҡыусылар ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирҙе, файҙалы кәңәштәр алды.\n«Әкиәттәр донъяһында» тип аталған кисә лә оҡшаны. Бында балалар өҙөктәр буйынса әкиәттәрҙең исемдәрен тапты, яңылыштырылып уҡылған әҫәрҙәрҙе дөрөҫләп тамамланы.\nАта-әсәләр, уҡыусылар әҙәби геройҙар – Гарри Поттер, Карабас-Барабас, Аладдин, Ҡыҙыл Ҡалпаҡ һәм башҡаларҙың костюмдарын кейеп, яңы әкиәттәр уйлап сығарып, оҫталыҡ дәрестәре үткәрҙе. Улар командаларға бүленеп, әкиәттәрҙе сәхнәләштереп тә күрһәтте.\nБыл аҙналыҡ китап байрамына әүерелде. Ата-әсәләр ҙә, уҡыусылар ҙа ҡәнәғәт ҡалды.\nӨфө ҡалаһы,мод елле балалар кит апханаһының16-сы филиалы.


Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев уның ижады хаҡында былай тип яҙа: «Хисмәт Юлдашев һүҙ эсенә уй йома белә торған шағирҙарҙан. Уның яҙғандары бер уҡыуҙа ғына тулыһынса асылып, аңлашылып бөтмәҫкә лә мөмкин, сөнки шиғырҙар ҡысҡырып тормай йәки ҡапыл шаңғытмай. Уларҙа моң эскә йәшерелгән, подтекст көслө, улар ярым тондарға, нюанстарға, образлы ым-ишараға ҡоролған. Шағир нескә буяуҙар менән, тапҡыр деталдәр менән бик белеп эш итә.\n…Себерҙәге яҙмышы шағир Хисмәт Юлдашевты эшсе итте, ҡулына еңел ҡәләм урынына ауыр тимер тотторҙо. Ләкин ир-егет һынатманы, эшен намыҫ менән алып китте. Ауыр эштә булғанда ла ижадтан айырылманы, Себерҙәге тормош һынауҙары тураһында уйланыуҙарҙан бик һәйбәт шиғырҙар тыуҙы. Уларҙа хәҙерге башҡорт шиғриәтендә уҡыусылар бөтөнләй күрмәгән үҙенсәлекле донъя асылды.\nШиғриәтебеҙҙә генә түгел, тотош башҡорт әҙәбиәтендә Хисмәт Юлдашев иң беренсе булып Себер темаһын күтәрҙе, тыуған ерҙәренән айырылып, Себерҙә сараһыҙҙан эшләп йөрөүселәр мөхитен күрһәтте».


Ҡасандыр Баймаҡ яғына Брагин тигән ҙур бер түрә килеп төшә. Уны һалдаттары ҡарауыллап йөрөй икән. Был түрә-гә беҙҙең ер-һыуҙар, урмандар, көмөш балығы тулы һаҡмар буйҙары, аҫыл таштары көнгә балҡып ятҡан Яғалса, Ирәндек тауҙары, бигерәк тә тал-ҡамыш менән уратып алынған Талҡаҫ күле оҡшап китә. Был байлыҡтарға хужа булғыһы килә бының. Күп тә үтмәй, ул ошо башҡорт ерҙәрен тартып ала. Брагин бының менән генә ҡалмай, күҙе төшкән һәр ҡыҙҙы тотоп мыҫҡыл итә башлай.\nХәҙерге Әмин ауылы ултырған Яғалса тауы аҫтында Әмин тигән тимерсе йәшәй икән. Ирәндек аръяғында ла, Уралтау аръяғында ла оҫталығы менән уға тиңләшерҙәй башҡа бер кем дә булмай. Булат ҡылыстар ҡойҙорорға тирә-яҡ батырҙары уға ғына килер булған. Брагингә был бик оҡшап өтмәй: халыҡ, ҡоралланып алып, бола ҡуптарыр, тип ҡурҡа был. Тирә-яҡта даны сыҡҡан тимерсене ҡулға алып, хибескә яптырап ҡуя.\nБерҙән-бер көн Брагин ошо ерҙә бик ҡаты нығытма һалдырырға уйлай. Ә бының өсөн таш аҡтартырға кәрәк була. Был шунда Әмин тимерсегә килә лә ҡая тауҙың ташын киҫерҙәй бик үткер ҡылыс ҡойорға ҡуша. Әминде тимерлегенә килтертеп, Брагиндең үҙ күҙе алдында ҡылыс ҡойҙорталар. Ҡылысты һынап ҡараһалар, ҡылыс ташты киҫмәй ҙә ҡуя икән. Әмин икенсеһен ҡоя. Быныһы ла ташҡа үтмәй. Брагин бик ныҡ асыуланып Әминде ҡурҡыта. Әмин батыр, бик оҙаҡ уйланғас, тәүәккәлләргә була. Бына тигән булат ҡылыс ҡойоп бирә. Ҡая янына барып, ҡылысы менән бар көсөнә кирелеп сапһа, таш быяла һымаҡ ҡап уртаға ярылып китә.\nБрагин, ҡулына шундай ҡылыс килеп эләгеүенә бик шатланып, Әминде иреккә сығара, уға ҡиммәтле бүләк бирә. Ә аҡыл эйәһе аҡһаҡалдар Әминде әрләйҙәр.\n— Һин ни эшләнең, батыр? — тиҙәр улар.— Былай ҙа халыҡ был ҡәһәр һуҡҡыр түрә арҡаһында зар илай. Ә инде ул һаҡмар буйына таш нығытма ла һалдырһа, илгә оло ҡаза киләсәк. Ул саҡта бөтөнләй һәләк булырбыҙ,— тиҙәр.\nӘмин уларға әйткән:\n— Юҡ, был хәл булмаясаҡ! — тигән.\nБашҡа бер һүҙ ҙә әйтмәйенсә, ул кинәт кенә юлға сығырға булып, тиҙҙән Яғалса тауын артылып, күҙҙән дә юғала.\nУл Брагиндең Талҡаҫ күле буйында һалдаттары менән балыҡ тотоп, өйрәк атып, кәйеф-сафа ҡороп ятҡанын белгән була. Әмин батыр туп-тура шунда юл тота. Күл буйына килеп етһә, Брагиндең Талҡаҫ уртаһында кәмәлә балыҡ ҡармаҡлап ултырыуын күрә. Әмин шунда, тиҙ генә әҙернә йәйәһе менән алмас башаҡлы уғын алып, атып та ебәрә. Уҡ, кәмәнең төбөн аҡтарып, күл төбөнә барып ҡаҙала. Брагин ни булғанын иҫләп ҡысҡырырға ла өлгөрмәй ҡала, һыу тулған кәмә бата ла башлай. Аръяҡ ярҙан ярҙамға ташланалар. Тик инде һуң була! Йыуан ҡорһаҡ Брагин йәҙәргә лә белмәй икән. Шулай ҙа, ауыҙына һыу уртлап, күл төбөнә киткәнсе, бармағынан ҡиммәтле балдағын сисеп, һыуға ташлап өлгөрә. Уның ниңә шулай эшләгәнен бер кем дә белмәй.\nБрагиндең мәйетен һыу төбөнән табып сығаралар. Аҙаҡ кәмәһен дә табалар. Ҡараһалар, кәмәнең төбө аҡтарылып киткән була. Ни аҡтарғанын берәү ҙә белмәй, һыу төбөн һөҙөп ҡараһалар, алмас башаҡлы башҡорт уғы килеп сыға. Брагиндең бөтә командаһы мәйет тирәһендә ығы-зығы килгәнсе, Әмин тиҙ генә икенсе яҡ ярҙағы Брагин өйөнә инеп, үҙе ҡойоп биргән булат ҡылысын алып та сыға. Ҡылысты күл төбөнә ырғыта ла кире ауылына табан һыҙа.\nҠарт аҡһаҡалдар кәңәш-төңәш итешеп алалар ҙа был ҡатынға килеп:\n— Беҙҙең егеттәрҙе харап итмәгеҙ,— тиҙәр,— уларға әле йәшәргә, ил һаҡларға, Аҡ батшаға яһаҡ түләргә кәрәк. Брагинде улар түгел, бына беҙ үлтерҙек,— тиҙәр.\nКилгән аҡһаҡалдар дүртәү була. Уҫал бисә уларҙы бик оҙаҡ интектерә. Күпме генә төпсөнһә лә, ҡарттар үҙ һүҙҙәрендә ныҡ тора. Аҡһаҡалдарҙың дүртеһен дә Иҫән йылғаһы ярындағы йөҙ йәшәр дүрт ҡарағасҡа илтеп аҫалар. Ә егеттәр үҙ ауылдарында тороп ҡала. Брагиндең ҡатыны, ҡурҡыуға төшөп, һалдаттары, офицерҙәре менән кире Пи-тербурға ҡайтып китә лә башҡаса был яҡтарға аяҡ баҫмай.\nТалҡаҫ күле, имеш, Ирәндек һырты аҫтынан ағып ятҡан йылға аша Сереккүлгә барып тоташҡан икән. Ысынмылыр, юҡмылыр — Брагиндең балдағы, күп замандар үткәс, ошо Сереккүлдә тотолған бер суртан эсенән килеп сыҡҡан, тиҙәр.


Әсә булыу - оло бәхет! - Юлдаш\nТимеров Азамат Ашыҡма\nҒәлиәбаныу - Йәнбәков Арыҫлан, Әмәкәсова Резеда\nБерәүҙә былай ярата алмаҫ - Рәүилә Мөбәрәкшина көйө һәм һүҙҙәре. - Шөғәйепов Артур\nАльбина Ғәзизова һүҙҙәре. Һинең шәүләң - Ринат Өмөтҡужин көйө - Хөсәйенов Алмас\nӘсә булыу - оло бәхет!\nӘсә булыу - оло бәхет! https://bash.news/yuldash/4162_ese-bulyu-olo-behet\n26 фев, 10:13\nҠатын-ҡыҙҙың бәхете – әсә булыуҙа. Яһалма аталандырыу – төрлө сәбәптәр менән түлһеҙ ҡалған һәм ата-әсә булыу бәхетенә эйә булырға теләүселәр өсөн берҙән-бер сара.\nРеспублика перинаталь үҙәгенең өҫтәмә репродуктив технологиялар бүлеге етәксеһе Рәмилә Үҙәнбаева менән Гүзәл Ситдиҡова әңгәмәләшә.\nРәмилә Үҙәнбаева: ”Перинаталь үҙәк асылыуға 10 йыл тулды. Ошо арауыҡта беҙҙең үҙәк оло ҡаҙаныштарға өлгәште. Үҙәктең төп эшмәкәрлеге бала табыу һәм ғаиләне планлаштырыу, көтөлмәгән йөклөлөктө, енси юл менән таралыусы сирҙәрҙе иҫкәртеү, нәҫелдән килгән һәм тыумыштан килгән ауырыуҙарҙы дауалау.\nФедераль программа нигеҙендә ғаилә парҙарына Мәскәү, Санкт-Петербургҡа йүнәлтмә бирәбеҙ. Бында өс категория ҡаралған: ғаилә парының түлһеҙлегендә ике заттың да ҡатнашлығы булһа; тикшеренеү үтеп тә балаға уҙмауҙың сәбәбе асыҡланмаһа; өсөнсөһө – ВИЧ инфекция менән сирләгән ғаилә парҙары федераль үҙәктә ЭКО-ны бушлай үтә ала.\nПроцедураның уңышлы булыуы төрлө сәбәптәргә бәйләнгән. Беренсенән, ир һәм ҡатын-ҡыҙҙың йәшенә, сәләмәтлегенә, насар ғәҙәттәрҙең булмауына. Күп факторҙар тап килеүе мотлаҡ. Бүлек асылғандан алып ирҙәр күберәк мөрәжәғәт итә, ҡатындары менән бергәләп киләләр. Был һөйөнөслө күренеш. Сөнки бала табыу бурысы ҡатын-ҡыҙға ғына йөкмәтелмәй бит. Түлһеҙлек менән яфаланған ғаилә парҙары беҙҙең үҙәктә сиратҡа баҫа ала. Мөрәжәғәт итегеҙ. Ә беҙ һеҙгә сифатлы медицина ярҙамы күрһәтергә әҙер”.\nЭксперт: һәр диалект йәшәүгә хоҡуҡлы\n19:01, 11 ноя\nТәрбиә һоҡланғыс көскә эйә\n19:15, 29 окт\nӘнүәр Шакирйәнов: Селекция - ауыл хужалығының нигеҙе\n19:05, 23 окт


Аҡ күлдәгең тапланмаһын (булған хәл)\n12 Июнь , 21:49\nӘ кейәүгә килгәндә, уға ике мөрйә – бер донъя, тигәндәй, алдындағы рюмканы төп күтәрә бәреп тә ҡуя, эргәһендәгеләр менән бышылдашып, шарҡылдап көлөп тә ебәрә. “Горько” тип ҡысҡырһалар, кәләшен һөйрәп тигәндәй торғоҙа ла, тиҙ генә ирендәренән үбеп, урынына ултыра һала.\nМендельсон маршы аҫтында зауыҡ менән биҙәлгән сәхнәгә, ҡулға-ҡул тотоношоп, бер-бер артлы алты пар күтәрелә. Туй күлдәге кейгән кәләштәр күл өҫтөнән тын ғына йөҙөп килеүсе аҡҡоштарҙы хәтерләтә.\nЙыйылыусылар – уларҙың күбеһе йәштәрҙең ата-әсәләре, туған-тыумасалары, дуҫ-иштәре- һәр парҙы алҡыштарға күмеп ҡаршы ала.\nБына алты пар ҙа сәхнәгә теҙелеп баҫты. Һоҡланғыс күренеш! Шул саҡ нимәлер ошо байрам тантанаһының йәмен боҙғандай тойолдо. Йыйылыусыларҙы ла ниндәйҙер тулҡын хәрәкәткә килтереп, тирбәтеп ебәргәндәй булды. Мин шунда сәхнәлә торған ике кәләштең ауырлы икәнен күрҙем. Ап-аҡ туй күлдәге һәм …уны йыртырҙай булып тырпайып торған ҡорһаҡ. Ниндәй ҡапма-ҡаршылыҡ! Һәр бер ҡыҙға туй күлдәге килешкән кеүек, һәр бер ҡатынды ҡорһаҡлы булыу биҙәй. Ә бына икеһе бергә тап килмәгән күренеш ниндәйҙер сирҡаныс тойғо уята, әҙәм балаһы уны ҡабул итмәй. Быны раҫлағандай, йыйылыусылар бер-береһенең ҡолағына эйелде. Ни тураһында шыбырлашҡандары аңлашыла, әлбиттә. Янымда ғына урта йәштәрҙәге ир менән ҡатын баҫып тора ине. Уларҙың шым ғына һөйләшеүҙәре ҡолағыма салынды. Ҡатын: “Әйттем мин Айгөлгә, әҙәм көлдөрөп, бында күренеп йөрөмәгеҙ, тип”, -ти ғәйепле тауыш менән. Ир уны йыуатырға маташҡандай: “Ярай инде, бисәкәй, булған – бөткән …Әллә ниңә загсҡа алданыраҡ барманылар бит…”, -тип ҡуя. “Ҡиммәтле бүләк бирәләр, имеш. Бында оятыңдан ер тишегенә инеп китерһең!”-тип һөйләнә ҡатын, үҙе ҡыҙарып бүртенгән. Алан-йолан ҡарана. Тантананы алып барыусы сәхнәләге кейәү-кәләштәр менән таныштырып сыҡҡас, эргәмдәге ирле-ҡатыны икәүҙең иң уртала ҡорһағын кәпәйтеп торған ҡыҙҙың ата-әсәһе икәненә төшөнәм. Улар балалары өсөн оялалар, ә ҡыҙҙары менән буласаҡ кейәүҙәре, бер ни булмағандай шат йылмая. Егет кеше хатта бер аҙ тәккәбер ҙә. Күрҙегеҙме – мин ниндәй шәп-туйға тиклем үк өлгөртөп ҡуйҙым, тип маһайғандай. Инде миңә Айгөлдөң күлдәге ап-аҡ булып түгел, ә нисектер керләнгәндәй күренә.\nЕгет менән ҡыҙ бала саҡтан уҡ бер-береһенә ғашиҡ булған. Гел бергә уҡып, бергә йөрөп, ун алты йәштәре тулғас, өйләнешергә һүҙ ҡуйышҡандар. Ләкин ата-әсәләре риза булмаған. Уларҙан йәшереп кенә загсҡа ғариза бирергә лә барғандар, әммә унан кире бороп сығарғандар. Һәм был икәү, аптырағандан, барыһын да факт алдына ҡуйырға булған. “Был сараһыҙҙан эшләнгән эш. Юғиһә туй булғансы мин уға бармаҡ менән дә ҡағылмаҫ инем”, - тине егет кеше ғәйепле тауыш менән. Мин уларҙың әллә күпме халыҡ алдына сығырға баҙнат итеүҙәренә аптыраһам да, аҙаҡ, был улар өсөн яҡшы һынау ҙа булған, тип шатланып ҡуйҙым. Ләкин нисек кенән булмаһын, был пар ҙа миндә кире тойғолар уятты. Кәләштең өҫтөндәге күлдәге таушалған, уға кер ҡунған кеүек күренде.


«Хыял»да хыялдар тормошҡа аша\nСибай ҡалаһының бер төркөм балалары Ҡырымдың Евпаторияһындағы «Хыял» шифахаһында рәхәтләнеп ял итә. 7-8 йәшлек балаларҙан торған «Йондоҙсоҡтар» 9-сы төркөмөн З.Сәлимйәнова етәкләй.\n—Бында килеүебеҙгә 4 көн генә булһа ла бик күп ерҙәрҙә булдыҡ, күп нәмәләрҙе күрҙек!—ти Зәкиә Таһир ҡыҙы.—Башҡортостанда беҙ сығып кит-кәндә ҡар яуып, буран сығып тора ине, бында килһәк, көн йылы, ҡыш әҫәре юҡ. Бөгөн генә ҡар күҙе төшөп тора. Балаларға 2500 йыллыҡ тарихы булған Евпатория ҡалаһы буйлап экскурсия ныҡ оҡшаны. Ҡала таҙалығы, бөхтәлеге менән күңелгә ятты, урамдарҙағы биналарҙың тыштарын рәссамдар килешле итеп биҙәгән. Машиналар ҙа, халыҡ та күп түгел.\nСибайҙар шулай уҡ «Алтын асҡыс» ҡурсаҡ театрына тамаша ҡылған. Ролдәрҙе балалар башҡарғанғамы, спектаклде барыһы ла оҡшатҡан. Дельфинарийҙан уҡыусылар диңгеҙ хайуандары тураһында бик күп мәғлүмәт алып сыҡҡан. Шулай уҡ дельфиндарҙы, диңгеҙ бесәйҙәрен, морждарҙы ашатыуҙарын, уларҙы ҡулға эйәләштереүҙәрен ҡыҙыҡһынып күҙәткән.\nЙәшәгән урындарында ла ялдарын күңелле үткәрергә тырышалар, кис һайын дискотека уҙғаралар, кино, йәнһүрәттәр ҡарайҙар. Әйтергә кәрәк, шифаханала йәшәү шарттары яҡшы, йәшәү һәм ял өсөн кәрәкле бөтә нәмәләр ҙә бар.\nИң мөһиме—курорт дауаланыуы.\n—Бассейн, дауалау физкультураһы, фитотерапия, эфир майҙары менән аэрофитотерапияны балалар рәхәтләнеп үтә, һауыҡтырыу сараларынан дәртләнеп, матурайып килеп сығалар,—ти Зәкиә Таһир ҡыҙы.\n«Бында хөрриәт!»—тип ҡул болғап фото төшөрөп ебәргән «Йондоҙсоҡтар» төркөмө тәрбиәләнеүселәре.\nҺүрәттә: «Йондоҙсоҡтар» етәкселәре З.Сәлимйәнова менән.


"Полиэф"та эш процесын камиллаштыралар // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n"Полиэф"та эш процесын камиллаштыралар\n18:02, 5 октября 2009 Иҡтисад\n"Полиэф" асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә эш процесын камиллаштырыу бара. Предприятие етәкселеге фекере буйынса, был йәмғиәттең производство-финанс эшмәкәрлеге күрһәткестәрен яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәк.\nКамиллаштырыу буйынса алып барылған эштең асылы ябай. Предприятие етәкселеге юғары һөҙөмтәле һәм аҙ сығымдар талап иткән процестарҙы ойоштороу иҫәбенә "һаҡсыл производство" принцибын индерергә ынтыла.\nПредприятиеның матбуғат хеҙмәте белдереүенсә, көсәйтеү талап иткән йүнәлештәр билдәләнгән дә инде. Был әҙер продукцияны етештереү кимәлен күтәреү һәм сеймал, реагенттар, энергоресурс сығымдарын, ремонт сроктарын, дебитор бурыстарын кәметеү, склад запастарын оптимизациялау. Шулай уҡ предприятиела эш процесын камиллаштырыу буйынса һөҙөмтәле һәм ысынбарлыҡҡа яраҡлаштырылған тәҡдим индереүселәрҙе дәртләндереү системаһы ла булдырыласаҡ.


Ни бары дүрт сәғәт, ә юғалтыуҙар баһалап бөткөһөҙ\nБелгестәр электр селтәрҙәрендә теркәлгән өҙөклөк эҙемтәләрен барлай.\nАвария үткән шәмбе "Буй-Өфө" бәйләнешендә торба һалыусы техниканың сымдарҙы өҙөүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килде. Башҡортостанда, күрше Силәбе һәм Ырымбур өлкәләрендә йәмғеһе бер миллиондан ашыу кеше электр утһыҙ ҡалды. Сәнәғәт предприятиелары, социаль учреждениелар, йәшәйеште тәьмин итеүсе башҡа бик күп предприятиелар эше тотҡарланды. Бындай осраҡ тәүгә һәм һуңғыһы булырға тейеш, тине Рөстәм Хәмитов. Электр менән тәьмин итеүҙә ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен барлап республика проблеманан еңел ҡотолғанлығын билдәләне. Шәмбе электр тогына мохтажлыҡ һәм сымдарҙағы көсөргәнешлек минималь кимәлдә. Әгәр өҙөклөктәр ҡыш һәм эш көнөндә теркәлһә юғалтыуҙар ҡотосҡос булыр ине, тине Республика башлығы.


Бүләккә – Маҡтау ҡағыҙы | Йәншишмә\nБүләккә – Маҡтау ҡағыҙы\nНаписал в 8 сентября 2017, 10:05\nҠәҙерле дуҫтар, февраль башында гәзитебеҙҙә «Мәктәбем ғорурлығы» тигән яңы конкурс иғлан иткәйнек. Бик күп хаттар килде. Бәйгене күтәреп алғанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт һеҙгә, уҡыусыларыбыҙ, береһенән-береһе һәләтлерәк ҡыҙҙар һәм егеттәр менән таныштырҙығыҙ.\nМәҫәлән, башланғыс синыфтарҙа ғына уҡыһалар ҙа, «Урал батыр» эпосының 2 мең 500 юлын ятлаған Гөлгөнә Сувановаға (Көйөргәҙе районы, Яҡшембәт мәктәбе), 1 мең юлын белгән Гөлназ Әхмәтоваға (Бөрйән, Яңы Усман) һоҡланмаҫлыҡмы ни?! Башҡорттоң ҡурай моңон Парижда яңғыратҡан Таһир Гәрәев (Өфөләге Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика интернат-гимназияһы), Мәскәүҙән дә миҙал алып ҡайтҡан, төрлө кимәлдәге бәйгеләрҙә әүҙем ҡатнашҡан Гөлсинә Нәбиуллина (Белореттағы Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы), информатика буйынса Рәсәй «Кит» конкурсында II урын яулаған, республика робот техникаһы бәйгеһендә еңеүсе булған Линара Бәширова, ғөмүмән, бөтә геройҙар ҙа маҡтауға лайыҡ. Башҡортостан Республикаһы Башлығы стипендиаты исеменә тәҡдим итерлектәре лә бихисап.\nБелеүегеҙсә, конкурс төрлө яҡлап һәләтле, мәктәп, гимназия, лицей ғорурлығы булған уҡыусылар тураһында яҙып ебәреүсе авторҙар араһында ойошторолғайны. Балалар ҙа, өлкән дуҫтарыбыҙ ҙа әүҙем ҡатнашты. Әбйәлил районының Ҡаҙмаш мәктәбенән йәш хәбәрсебеҙ Заһиҙә Рәжәпова һәм Бөрйән районы Байназарҙан Сәлимә Дәүләтшина хатта бер нисә хат ебәрҙе. Редакция конкурста ҡатнашҡан бөтә авторҙарҙы ла «Йәншишмә»нең Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләргә ҡарар итте. Бына улар: Заһиҙә РӘЖӘПОВА (Әбйәлил, Ҡаҙмаш); Сәлимә ДӘҮЛӘТШИНА һәм Зилиә БУРАНБАЕВА (Байназар), Нурзилә ТУЛЫБАЕВА (Әбделмәмбәт, Бөрйән); Алһыу ХӘМИТОВА (Ишембайҙағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге башҡорт интернат-гимназияһы); Әлиә МОТАЛЛАПОВА һәм Лилиә АБДУЛЛИНА (Күгәрсен, Мораҡ башҡорт гимназияһы); Азалиә КИКБАЕВА (Көйөргәҙе, Яҡшембәт); Сөмбөл ҒҮМӘРОВА (141-се мәктәп), Эльдар МӘХМҮТОВ (Мөхәмәт Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы), Руфина ЛОҠМАНОВА (Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы), Сулпан ЙӘҺҮҘИНА (Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика интернат-гимназияһы, Өфө ҡалаһы); Азалиә АҘНАЕВА һәм Регина МӘЖИТОВА (Ғафури, Жәлил Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба мәктәбе); Йәнгүзәл ЗӘЙНУЛЛИНА (Баймаҡтағы 4-се лицей), Азалиә НАРЫНБАЕВА (Билал), Вилүрә ӘХМӘТОВА, Гөлзифа ЮЛДАШБАЕВА (Ярат, Баймаҡ районы); Лиана СӘҒИТОВА һәм Яҙгөл ИЛЕМБӘТОВА (Сибайҙағы интернат-гимназия); Айгизә АБЗАЛОВА һәм Розалина ХӘМИҘУЛЛИНА (Туймазы, Бишҡурай); Сәриә ЗАРИПОВА (Белорет, Манышты); Айгүзәл УРАҠОВА (Йылайыр, Һабыр).\nӨлкән дуҫтарыбыҙ – Римма ТИМЕРБУЛАТОВА (Өфөләге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһы); Зөлфиә ҠОЛБИРҘИНА (Бөрйән районы, Кейекбай башланғыс мәктәбе); Гөлназ БАЙРАМҒӘЛИНА (Белорет, Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы); Ғәзимә ӘҺЛИУЛЛИНА (Өфөләге 119-сы мәктәп), Эльза ТОЛОМБАЕВА (Өфөләге 35-се белем биреү үҙәге); Айгөл БИКМАЕВА (Көйөргәҙе, Яҡшембәт); Ләлә АБЗАЛОВА (Туймазы, Бишҡурай); Миңһылыу МИРХӘЙҘӘРОВА (Ғафури, Еҙем-Ҡаран); Фәнизә ҠАРАҒУЖИНА (Балтас, Тусыбай); Айгөл ҒӘЛЛӘМОВА (Ғафури, Красноусол башҡорт гимназияһы); Иҙрис МӨҘӘРИС-НОҒМАНОВ (Ҡырҙас) һәм Нуриҙә ИЛҺАМОВА (Асҡар, Әбйәлил); Айгиз БУРАНҒОЛОВ (БДУ студенты, Өфө). Барығыҙҙы ла ҡотлайбыҙ!\n« Көс-дәрт туплап\nҠышҡылыҡҡа салаттар »


САБЫЙЫМ - ТУРҒАЙҘАН?!\n19 Июль , 19:25\nМин аптырап ҡалдым. Ысынлап та тәҙрә төбөнә бер турғай килеп аптырата ине. Мин тәҙрәнең дә, уның төптәренең дә эсле-тышлы ялтырап, таҙа булыуын яратам. Шуға күрә турғайҙы ҡыуып ебәрә инем...\nОҙайлы ваҡыт балаға уҙа алманым. Дауахананы тапай-тапай хәл бөттө. ЭКО эшләттем, уңышһыҙ булып сыҡты. Сираттағыһын эшләтергә, ваҡыт оҙаҡ ине әле. Сөнки бушлай эшләткәндә сиратта тораһың. Әхирәтем бер әбейгә барырға тәҡдим итте. Ул имләү-һылау менән шөғөлләнә икән. Мин дә, ирем дә ундай-бындай нәмәгә ышанмайбыҙ. Шуға күрә әхирәтемдең тәҡдимен көлкө итеп ҡабул иттем. Тик ул ҡуйманы: “Барып ҡара һуң! Ул күрәҙәсе түгел, ә дини инәй. Башҡорттар элек-электән имләү, һылау менән шөғөлләнгән бит. Нимәһенән ҡурҡаһың?”-тип өгөтләне.\nБәпес һөйөргә теләү еңде – әбейгә киттек. Өс көн йөрөнөм уға. Эсемде һыланы, үләндәр эсерҙе. Унан: “Тәҙрә төбөңә күптән бер ҡошсоҡ килеп йөрөй икән. Өркөтмә һин уны, иптәшең менән төшкө ашты ашап бөткәндән һуң өҫтәлдә ҡалған валсыҡтарҙы тәҙрә төбөнә һал”,-тине.\nМин аптырап ҡалдым. Ысынлап та тәҙрә төбөнә бер турғай килеп аптырата ине. Мин тәҙрәнең дә, уның төптәренең дә эсле-тышлы ялтырап, таҙа булыуын яратам. Шуға күрә турғайҙы ҡыуып ебәрә инем. Әбей һораулы ҡарашыма яуап бирмәне, намаҙ ваҡыты етеп килеүен белдереп, мине ҡайтарып ебәрҙе. Төшкө ашты ашағас икмәк валсыҡтарын тәҙрә төбөнә һалдым. Турғай шунда уҡ килеп етте лә, уларҙы ашап, юҡҡа сыҡты. Башҡа бер ҡасан да килмәне. Ә тиҙҙән: мин үҙемдең ауырлы икәнемде белдем. Шуға күрә хәҙер төрлөсә уйлап ҡарайым. Әллә турғайҙа минең бәпесемдең йәне булдымы икән? Миңә күсә алмай йөрөнөмө икән? Әбекәйҙән һорап булмай, ул мәрхүмә булып ҡалған (урыны йәннәттә булһын). Бына шундай ғәжәйеп хәлдәр ҙә була донъяла.