«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КИЛӘСӘКТӘ БЫЛ ЕРГӘ ХОҘАЙ ҮҘЕ ҠЫҘЫҒЫР... - 2018 - Мәҡәләләр\nКИЛӘСӘКТӘ БЫЛ ЕРГӘ ХОҘАЙ ҮҘЕ ҠЫҘЫҒЫР...\nМәшһүр шағирыбыҙ Шәйехзада Бабичтың "Башҡортостан" шиғырында шундай юлдар бар:\nХоҙай үҙе ҡыҙығыр;\nӘлуап ниғмәт теҙелер;\nКүкте ташлап мәләктәр,\nБыл ерҙәрҙә гиҙенер...\nЫсынлап та, Бабичтың әйткән шул көндәре килдеме икән, еребеҙгә Хоҙай ғына түгел, барыһы ла ҡыҙыға, һәр кем ынтыла. Һәр кем килә. Ярай әле, еребеҙҙең аҫты һәм өҫтө бай булыуы беҙгә бәрәкәт булып әйләнеп ҡайтһа. Мәҫәлән, Күмертау ҡалаһының йә булмаһа Хәйбулла районының Бүребай ауылы янында ян-яҡҡа ағыуын бөркөп ятҡан һыу ятҡылығын күҙ алдына килтерһәң, бының киреһен аңларға мәжбүр булаһың. Байлыҡтарыбыҙ күпләп ситкә ағылып, беҙгә эсергә яраҡһыҙ һыуҙар, зарарлы газдар, радиация ғына тороп ҡала һымаҡ. Ошо һәм башҡа проблемалар, ғөмүмән, ер аҫты файҙалы ҡаҙылма байлыҡтары хаҡында күренекле дәүләт эшмәкәре, тау геологы, Рәсәй ер аҫты байлыҡтарын разведкалау отличнигы, Урал тау премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған металлургы Рәсих Әғзәм улы ХӘМИТОВ менән әңгәмә ҡорабыҙ.\nРәсих Әғзәм улы, Бабичтың юғарылағы шиғырын уҡыған саҡта, бер яҡтан, ғорурлыҡ тойғоһо кисерәһең дә, икенсе яҡтан, ер аҫты һәм ер өҫтө байлыҡтарыбыҙға бәйле хәҙерге ысынбарлыҡҡа, хәҡиҡәткә тура ҡараһаң, был шатлыҡ оҙаҡҡа һуҙылмай. Был йәһәттән ни әйтерһегеҙ?\n- Беҙ Рәсәйҙең ҡап уртаһында ултырабыҙ. Атай-олатайҙарыбыҙ сикһеҙ далаларҙы ҡалдыра-ҡалдыра ошо ерҙә төйәкләгән. Беренсенән, Урал тауҙары сит-яттарҙан һаҡланыу өсөн ҡалҡан ролен үтәгән, икенсенән, атай-олатайҙарыбыҙ ошо ерҙең ер өҫтө һәм ер аҫты байлыҡтарына сикһеҙ бай булыуын белгән. Белеп кенә ҡалмаған, эшкәрткән дә. Мәғдәнселек башҡорттарҙа борон-борондан киң үҫешкән. Баймаҡ районының Күсей ауылы янындағы шторндар һәм шурфтар бынан ҡырҡ мең йыл элек был сәнәғәттең үҫешкәнлеге хаҡында һөйләй. Тимәк, беҙҙең халыҡ йәйләүҙән-йәйләүгә күсеп, көтөү генә әйҙәп йөрөмәгән. Йә булмаһа, Арҡайым, Һынташ, Улаҡ территорияларын алайыҡ. Уларҙа бынан ике-өс мең йыл элекке мәғдәнселек сәнәғәте эҙҙәре һаҡлана. Ырымбур өлкәһендә Ташҡаҙған тигән урын бар, уның атамаһынан уҡ нимәгә бәйле булыуы күренеп тора. Рәсәй батшалығы, һуңынан совет осоронда был ерҙәрҙә сәнәғәт кимәлендә руда табыу һәм эшкәртеү башланып китә, улар барыһы ла беҙҙең атай-олатайҙарҙың тәжрибәһе нигеҙендә барлыҡҡа килә. Бының иҫбатламаһы - мәғдәнсе Исмәғил Тасимов эшмәкәрлеге. Америкалағы "Азатлыҡ" статуяһының башҡорт баҡырынан эшләнеүе генә лә күпкә ишара. Йә булмаһа, Париждағы, Европалағы күп кенә һарайҙарҙың биҙәлешендә Ирәндек буйында табылған йәшмәләр ҡулланыуын алайыҡ.\nДөрөҫ әйтәһегеҙ, ағас киҫкән ерҙә юнысҡы ҡала. Быуаттар буйына, һуңынан Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында руда эшкәртеү өсөн күпме урмандар киҫелеп, ҡола яландар хасил булған, соҡор-саҡырҙар, ағыулы һыуҙар ҡалған. Әгәр ҙә Башҡортостандың шундай файҙалы ҡаҙылмалары, ер өҫтө байлыҡтары, урман-тауҙары булмаһа, ҡыҙығыусылар ҙа әҙ булыр ине. Тағы ла халҡыбыҙ үҙ ерендә табылған байлыҡтың ундан бер өлөшөн үҙенә файҙа итеп алдымы икән, тип тә уйлайым. Нефть табыу өлкәһен генә алайыҡ. Әгәр ҙә нефтебеҙ булмаһа, ҙур ҡалалар һалынмаҫ, юғары уҡыу йорттары төҙөлмәҫ ине. Нефть беҙҙең профессиональ аңды үҫтерҙе. Әммә Конституцияларҙа яҙылғанса, файҙалы ҡаҙылма байлыҡтарҙың урындағы халыҡтың мәнфәғәтендә файҙаланмауына бер нисек тә күҙ йомоп ҡарай алмайбыҙ барыбер ҙә. Аҡсаның булмауы вәкәләтлектәрҙең дөрөҫ бүленмәүенән килә. Ә инде ташландыҡ карьерҙарҙан килеп тыуған экологик проблемалар ошоларҙың күңелһеҙ һөҙөмтәһе генә. Был хәлде, әлбиттә, үҙгәртергә кәрәк, сөнки артабан был рәүешле дауам итергә тейеш түгел. Урындағы закон сығарыусылар, Федераль үҙәк менән бергәләшеп, закондарҙы һәм норматив хоҡуҡ документтарын үҙгәртергә бурыслы. Бөгөн барлыҡ вәкәләтлектәр ҙә Рәсәй кимәленә күсерелгән. Икенсе ҙур мәсьәлә - кадрҙар әҙерләү, сөнки геологтар һәм тау инженерҙары хәҙер бармаҡ менән генә һанарлыҡ.\nХәҙерге ваҡытта республикабыҙҙың файҙалы ҡаҙылмалары күпме ҡалған һәм уларҙың запасы оҙаҡҡа етерлекме?\n- Геологик яҡтан ҡарағанда, беҙҙең республика һымаҡ төбәктәр Рәсәйҙә бер нисә урында ғына. Әйтәйек, Красноярск крайы, Иркутск өлкәһе. Башҡортостанда файҙалы ҡаҙылмаларҙың барыһы ла бар. Һуңғы 100-150 йыл эсендә Башҡортостандың ер аҫтында ниндәй ҡаҙылма байлыҡтар ятҡанлығы ныҡлап өйрәнелгән. 1995 йылда беҙҙең европроба тип аталған ер аҫты ҡатламдары тикшерелде. Ул саҡта ер аҫтыбыҙҙың 16 километрға тиклем төҙөлөшөн ентекле өйрәндек. Шулай уҡ полеозой ятҡылығының, кристаллик фундаменттың киҫкен аҫҡа төшөү сәбәптәрен тикшерҙек. Фараздарыбыҙ буйынса, биш-ете километр тәрәнлектә нефть, руда ятҡылыҡтары булыуы мөмкин. Уларҙы разведкалау, быраулау өсөн ҙур сығымдар талап ителә. Бер осорҙа Әстерхан өлкәһендә алты-ете километр тәрәнлектә газ ятҡылығы табылды. Беҙҙә лә ундай мөмкинлектәр бар. Ырымбур өлкәһенә сиктәш Күгәрсен, Көйөргәҙе райондарында бар ундай урындар. Уларҙағы запастарҙың күпмелеге әле билдәләнмәгән. Нефттең разведкаланған запастары 20-25 йылға етерлек. Әммә геология-разведкалау эштәре тейешенсә алып барылмауы арҡаһында запастарҙың күпмегә тулыланыуын әлегә белә алмайбыҙ. Бөгөн республика йылына 16-17 миллион тонна нефть сығара икән, уларҙың запастарын йылына 3-4 миллионға ғына тулыландырабыҙ. Икенсе һүҙ менән әйткәндә, беҙ совет дәүерендәге запастар иҫәбенә генә йәшәйбеҙ. Әгәр ҙә баррелдең хаҡы 30 долларға ҡала икән, рентабелле табылған ятҡылыҡтарҙың күләме кәмергә мөмкин. Бөгөн иһә ил күләмендә әһәмиәт Алыҫ Көнсығышҡа, Яҡутстанға һәм Арктика бассейнына бирелә. Уларҙағы газ, нефть ятҡылыҡтары яңы технологиялар буйынса сығарыу ҡулайлы.\nБеҙҙә иһә газ, нефть ятҡылыҡтарын тулыландырыуға Хөкүмәт тарафынан бер тин дә бүленмәй. Баҡыр рудаһы запасы Хәйбулла, Учалы, Баймаҡ райондарында тупланған. Был тармаҡта меңдәрсә-меңдәрсә кешеләр хеҙмәт итә, ҡаҙнаға аҡсаһы ла килеп тора. Дөрөҫөн әйткәндә, табыш дөрөҫ бүленмәй. Мәҫәлән, руда табыуҙан килгән табыштың 40 проценты үҙебеҙҙә ҡала, 60 проценты Рәсәй ҡаҙнаһына китә. Нефть сығарыуҙан килгән табыштың 10 проценттан да аҙырағы беҙҙә ҡала, 90 проценты Үҙәккә китә. Йөҙләү таштарын һатыуҙың да өлөшө аҙ ғына.\nҺеҙ нефть запастарының тулыланыуы хаҡында әйттегеҙ. Ул ниндәй иҫәпкә һәм ни рәүешле тулылана һуң? Тағы ла бер фекерҙе ишетергә тура килә: ул да булһа, ҡара алтынды ер аҫтынан сыҡҡас, сеймал көйө сит илгә һатыу, йәнәһе, файҙалыраҡ. Ә инде уны нефть эшкәртеү заводында эшкәртеп һатыуға сығарһаң, үҙҡиммәте бер нисә тапҡырға күтәрелә, был осраҡта рентабеллек юҡҡа сыға. Был дөрөҫмө?\n- Донъя иҡтисадының үҫешен хәҙерге ваҡытта Ҡытай, Һиндостан, Бразилия кеүек илдәр билдәләй. Сөнки был дәүләттәрҙә халыҡ күп йәшәй, йәғни уларҙың туҡланыу, кейенеү, хәрәкәт итеү, шулай уҡ тормоштарының башҡа шарттарын тәьмин итеү ихтыяжы юғары. Тап шуның өсөн донъяның алға ынтылышы ошо дәүләттәргә бәйле. Беҙ килешеү буйынса Ҡытайға 80 миллион тонна нефть сығарырға тейешбеҙ, әйткәндәй, сеймал көйө. Минеңсә, киләсәктә Ҡытайҙың сик буйында нефть эшкәртеү заводтары төҙөп, шулар аша сығарыу файҙалыраҡ булыр ине. Донъя сәнәғәтендә сеймал сығарыу тигән күренеш күптән онотолған.\nНефть запастарын тулыландырыуға килгәндә, бында разведкалау, яңы ятҡылыҡтар табыу, ресурстарҙы прогнозлау хаҡында һүҙ бара. Быраулауҙың бер нисә ысулы бар. Әйтәйек, горизонталь, вертикаль һәм тәрәнлеккә быраулау.\nБер тапҡыр һурып алынған нефттең урынына тағы нефть йыйылмаймы ни, ул тәбиғи рәүештә тулыланмаймы?\n- Татарстанда иң ҙур ятҡылыҡтарҙың береһенән, фаразланған буйынса, бер нисә миллиард тонна нефть һурып алынған. Бөгөн килеп тикшереп ҡараһалар, шул урында тағы ла шунсама нефть запасы барлыҡҡа килгән. Ғалимдарҙың фаразлауынса, уларҙа ерҙең төпкөлөндә ҡалған нефть үҙенән-үҙе килеп сыҡҡан булырға тейеш. Был - органик булмаған теория. Ә органик теорияға килгәндә, 500 миллион йылдар элек ул ерҙә диңгеҙ булған. Бер заман диңгеҙ кибеп, ундағы органик матдәләр ҡатлам булып ултырып, аҙаҡ нефткә әүерелгән. Ике теория ла ысынбарлыҡҡа тура килә.\nЯңыраҡ тағы ла бер теория хаҡында "Наука" каналында һөйләнеләр. Ғаләмдә секундына меңәрләгән планеталар, йондоҙҙар шартлап юҡҡа сығып, тағы ла шунсамаһы барлыҡҡа килеп тора икән. Уларҙың саңдары ер өҫтөнә ултырып, аҙаҡ ер аҫтына төшөп, нефткә әүерелә икән. Бында нигеҙ бармы?\n- "Планетар геология" тигән төшөнсә бар. Башҡа планеталарҙан ер өҫтөнә кометалар, астероидтар килеп төшөп, катаклизмдар күҙәтелеүен инҡар итеп булмай. Ҡайһы бер алмаз ятҡылыҡтарының барлыҡҡа килеүен юғары температура һәм баҫымға бәйләп аңлаталар. Ер аҫтынан сыҡҡан углеводород йыһандан комета ҡапыл килеп төшөп, ер менән бәрелешеү һөҙөмтәһендә графит йә алмаз рәүешен ала икән. Ер аҫтынан магмаларҙың урғылып сығыуы ла ошо сәбәпкә бәйле. Ундай процестар һаман да дауам итә. Мәҫәлән, Хәйбулла, Баймаҡ райондарында миллиард йылдар элек руда ятҡылыҡтары барлыҡҡа килеүгә сәбәпсе булған процестар бөгөн Тымыҡ океан төбөндә дауам итә. Тимәк, киләсәктә унда бик күп файҙалы ҡаҙылмалар табыу мөмкин буласаҡ.\nШул уҡ "Наука" каналында тағы ла бер химик элемент хаҡында һөйләнеләр. Ниндәйҙер бер планетала сәй ҡалағына ғына һыйырлыҡ химик элемент тапҡандар. Уға тупланған энергия ерҙәге барлыҡ машиналарҙы, завод-фабрикаларҙы эшләтеү, яҡтыртыу, йылытыу һ.б. өсөн йөҙ йылға етерлек. Хәҙерге ваҡытта ғалимдар ул есемдәге энергияны нисек итеп файҙаланыу проблемаһы өҫтөндә баш вата. Был мөмкинме?\n- Мөмкин. Мәҫәлән, әгәр ҙә беҙ Айҙағы гелий тигән водородтың бер төрө булған есемде ҡулланһаҡ, 10 тонна гелий Ер шарын йылытыу өсөн бер йылға етәсәк. Айҙа был элемент бик күп. Гелий шулай уҡ нефть ҡатламдарында ла бар.\nБашҡортостанда алтындың запасы күпмерәк ҡалған тип иҫәпләйһегеҙ?\n- Алтынды сәнәғәт кимәлендә табыу һәм эшкәртеү баҡыр, көмөш рудаларын эшкәртеүгә тотонған саҡтан башлана. Һибелмә алтын запастары Учалы, Баймаҡ райондарында табыла, приискылар, заводтар төҙөлә. Бындай запастар бөттө тиерлек, шуға күрә хәҙерге заманда башҡа рудаларҙағы алтынды эшкәртеү менән мәшғүлбеҙ. Бындай запастар тағы ла 50 йылдан 100 йылғаса етеүе мөмкин.\nНи өсөн беҙҙең халыҡта "алтын бәхет килтермәй" тип әйткәндәр икән?\n- Шул уҡ ваҡытта халҡыбыҙ алтынға ҡарағанда көмөштө яҡыныраҡ күрә. Ни өсөн тигәндә, көмөш күберәк таралған, унан төрлө биҙәүестәр, нағыштар эшләйҙәр.\nБәлки, алтындың бик аҙ булыуы, аҡса эквиваленты булып йөрөүе лә бында роль уйнағандыр. Нимә генә тимә, алтын - нәфсе сығанағы, уны ҡулына төшөрөү өсөн кеше иман, әхлаҡ мәсьәләләрен дә онота, намыҫы аша атлай. Бәлки, ошо сәбәптәр ҙә барҙыр?\n- Килешәм, ул яғы ла бар. Ни өсөн тигәндә, алтын халыҡтар, ырыуҙар араһында ҙур-ҙур һуғыштар башланыуға сәбәпсе булған.\nУралдың был яғындағы нефтте һурып бөтөрөп баралар, ә уның теге яғында - Өфө яғынан ҡарағанда - аръяғында нефть бармы икән? Тикшереүҙәр үткәрелгәнме?\n- 2000 йылда геология хеҙмәте заказдары буйынса "Башнефтегеофизика" йәмғиәте аша мин Башҡортостанды арҡырыһына-буйына, шул иҫәптән Баймаҡ, Хәйбулла райондарында тикшеренеү үткәрҙем. Беҙҙең база Күлтабан күле янында урынлашты. Төрлө ысулдар, шул иҫәптән аэрокосмик юл менән дә өйрәндек. Беҙҙең самолеттар аҫтан ғына осоп йөрөнө, уларға беркетелгән аппаратуралар менән тикшереү үткәрҙек. Бынан тыш, тикшеренеү эшендә сейсмопартиялар ҙа ҡатнашты. Улар төрлө вибраторҙар ярҙамында барлыҡ территорияны тикшереп сыҡты. Шулай уҡ "Башкиргеология" йәмғиәте скважиналар бырауланы. Тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә Силәбе менән Ҡыҙыл араһында карбо ҡатламын таптыҡ. Ул ҡатламдың аҫтында, 5-6 километр тәрәнлектә, нефть, газ ятҡылығы булырға тейеш, тип фараз иттек. Шул урында быраулау эштәре үткәрергә тейеш инек. Бер скважинаны быраулау өсөн генә кәмендә шул ваҡыттағы иҫәп менән 700-800 миллион һум аҡса кәрәк ине. Әммә шул саҡ донъялар буталып китте. Беҙҙе экология министрлығы менән бергә ҡушып, программабыҙ аҙаҡҡаса үтәлмәй ҡалды.\nҮҙебеҙҙең тыуған яҡҡа, Баймаҡ районына әйләнеп ҡайтайыҡ әле. Беҙ ауылдан Аҡташ, Шүлкә яғына бесәнгә йөрөйбөҙ бит инде. Шул яҡта, иҫләһәң, "Дегет" тигән урын бар. Ул урынды атай-олатайҙарыбыҙ юҡҡа ғына дегет тимәгән бит. Был урындың атамаһы шул ерҙә йылғанан урғылып ятҡан майға бәйле килеп сыҡҡан.\nХәҙерге ваҡытта Йылайыр районында ҙур-ҙур газ ятҡылыҡтары табылыуы мәғлүм булды. Әле унда лицензия нигеҙендә эштәр дауам итә. Шулай уҡ Матрай, Юлдыбай, Подольск, Күлтабан тирәһендә газ һәм нефть ятҡылыҡтары булырға тейеш. Әлбиттә, был запастар киләһе быуындар өсөн.\nИрәндектә ниндәй файҙалы ҡаҙылмалар барлығы билдәле?\n- Унда Менделеев таблицаһындағы бөтә элементтар бар, әммә уларҙың миҡдары аҙ. Бында һибелмә алтын да табырға була. Ирәндектең иң ҙур байлығы - йәшмә, йөҙләү таштары. Был тауҙың беҙҙең өсөн иң ҙур әһәмиәте - урмандары, ҡаялары менән беҙгә терәк, ышыҡ булыуы.\nАтаҡлы хәҙрәтебеҙ Мөжәүир олатай "Ҡыңғырташҡа теймәгеҙ" тип әйтеп ҡалдырған. Уның был һүҙҙәрен хәҙер шул таш аҫтында радиация тәьҫире булыуы менән аңлаталар. Һеҙ был йәһәттән ниндәй фекерҙә?\n- Мөжәүир олатай дин белгесе генә түгел, ул урындағы таштарҙың, үләндәрҙең серен аңлаусы инженер ҙә, биолог та, геолог та булған. Фәйзулла ауылы эргәһендә Шүрәле тигән хикмәтле урын бар. Унда элек алтын ятҡылығы булған. Ғалимдар ул тирәнең археологик ҡомартҡыларын махсус өйрәнгән. Минеңсә, Мөжәүир олатай ул урындың йоғонтоһон үҙенсә тикшергән булғандыр. Бер мәл Фәйзулла ауылы янына геологоразведка партияһы килеп туҡтаған да, быраулай башлағандар. Пробаларын тейәп, ҡуҙғалып китергә итһәләр, тракторҙары эшләмәй, ти. Олатай тау башында уларға ҡарап көлөп торған. Унан: "Нишләп көләһең?"- тип һораған геологтар. Ул: "Ярар, егеттәр, ыҙаландығыҙ инде, тейәгән нәмәгеҙҙе кире түкһәгеҙ генә ҡуҙғалып китә алырһығыҙ", - тигән. Геологтар буш көйө ҡайтып китергә мәжбүр булған. Был хаҡта миңә Мөжәүир хәҙрәттең улы Варис ағай һөйләне.\nБеҙ өй, һарай төҙөгәндә нигеҙенә таш ҡулланабыҙ. Ғөмүмән, Уралтауҙың иң ҙур өлөшөн тәшкил иткән ташты күпме теләһәк, шул күләмдә бушлайға алып файҙаланабыҙ. Иң күп запасы Белорет, Учалы райондарында булған йөҙләү таштары ла шундай уҡ ташмы? Һуңғы ваҡытта был төр таш тирәһендә проблемалар ҡуйырҙы...\n- Был төр таштың дөрөҫ геологик атамаһы кварцлы сланецтар. Уның составында хлорид, хатта алтын да бар. Улар метаморфик тау ҡатламдарының бер төрө. Беҙ элек ул ташты бинаны йөҙләү, биҙәү өсөн файҙаланманыҡ. Хәҙер архитектура алға китте, төҙөлөш материалдары төрлөләнде, шул юҫыҡта был таштарға ихтыяж һәм уның хаҡы барлыҡҡа килде. Рәсәй закондары буйынса, был таштар киң таралған файҙалы ҡаҙылмалар рәтенә индерелде. Совет заманында уҡ был таш урындағы вәкәләтлек ҡарамағында ине. Уларға лицензияны республикабыҙҙың Экология министрлығы аукцион аша бирә башланы. Әммә сығарыу һәм һатыу эштәре ҡырағай рәүештә алып барылды, шуның һөҙөмтәһендә киҫкен проблемалар ҙа килеп тыуҙы. Ул таштарға геологик разведкалау үткәреп, запастарын дәүләт балансына ҡуйып, шунан һуң ғына сығара башларға тейештәр ине. Йыш ҡына бындай осраҡта ғәйепле кешене эҙләй башлайҙар. Ғәйеп үҙебеҙҙә, бөтәбеҙҙә лә.\nҠом, ҡырсынташ, балсыҡ, тупраҡ запастары өсөн кем яуап бирергә тейеш?\n- Улар Экология министрлығы һәм урындағы властар ҡарамағында. Иң тәүҙә разведка эштәре башҡарылып, балансҡа ҡуйылғандан һуң, был байлыҡтарҙы сығарырға, ташырға рөхсәт ителә. Запастарға килгәндә, ҙур-ҙур йылғалар буйында ултырған райондарҙа ҡом, ҡырсынташ етерлек. Ә бына бәләкәй йылғалар аҡҡан Урал аръяғы райондарында улар самалы.\nТоратау тураһында ла әйтеп китһәгеҙ ине, ул ысынлап та бөгөн "Сода" өсөн берҙән-бер сығанаҡмы?\n- Түгел, әлбиттә. Башҡа урында табылған запастарҙы "Сода" берекмәһе төрлө һылтауҙар табып, эшкәртергә ашыҡмай. Ни өсөн тигәндә, Торатау Стәрлетамаҡҡа иң яҡыны һәм улар бында хеҙмәтте арзанайтыу мәсьәләһен беренсе урынға ҡуя. Торатау мәсьәләһе менән мин 25 йылдан ашыу шөғөлләнәм, тип әйтә алам. 90-сы йылдарҙа Торатауҙы эшкәртеү хаҡында һүҙ сыҡҡас, "Башкиргеология" Шахтауҙың аҫҡы өлөшөн разведкалай башланы. Разведка эштәре 2000 йылға тиклем барҙы. Унда 250 миллион тонна самаһы юғары сифатлы эзбисташ бар. Ул запас һыу ҡатламында ята. Әгәр ҙә заводтың йылына 4 миллион тонна сеймал сығарыуын иҫәпкә алғанда, унда 62 йыллыҡ запас бар, тигән һүҙ. Беҙ Шахтау запасын балансҡа ҡуйҙыҡ, йәғни ошо юл менән Торатауға юлды япҡайныҡ, сөнки ул тәбиғи ҡомартҡы иҫәпләнә. Әммә эшкәртеүселәр Йөрәктау менән Торатауҙы ла эшкәртмәксе. Илленсе-алтмышынсы йылдарҙа Торатауҙы шартлатып, Ҡарлымандың шәкәр, Ишембайҙың алебастр заводтары өсөн эзбизташ алғандар. Шул ваҡытта разведкаланған запас 5 миллион самаһы тоннаны тәшкил итә. Тауҙың ҡалған өлөшө тикшерелмәгән. Йөрәктауға килгәндә, Ленинградтан геология разведкалау идаралығы тауҙы цемент өсөн тикшергән. Торатауҙың сеймалы сифат яғынан сода эшләү өсөн әллә ни яраҡлы түгел. Уны эшкәрткән хәлдә лә запасы ун биш-егерме йылға ғына етерлек. Ләкин эш уға барып етмәҫ, йәғни Торатау бынан һуң да урынында торор, тип уйлайым.\nЕр аҫты һәм ер өҫтө байлыҡтарыбыҙҙы әрәм-шәрәм итеүгә нисек юл ҡуймаҫҡа була? Бәлки, закондар дөрөҫ түгелдер һәм эште тап шуларҙан башларға кәрәктер, нисек уйлайһығыҙ?\n- Бөтә кимәлдәге закондар ҙа яҙылған. Уларҙа хатта кем нимә эшләргә тейешлеге лә әйтелгән. Шулай булғас, ниңә ул закондар үтәлмәй һуң? Беренсенән, урындарҙа кадрҙар етешмәй, икенсенән, иң өҫтә ултырыусы етәкселектең ихтыяры кәрәк. Әгәр ҙә дөйөм системала өҙөклөк килеп сыҡҡан икән, барлыҡ проблемаларыбыҙға шул система кимәленән ҡарап эш итергә тейешбеҙ. Бер генә урында ниндәйҙер проблеманы айырып хәл итеү мөмкин булған хәлдә лә, дөйөм кризисты еңмәйенсә тороп, алға китеү мөмкин булмаясаҡ. Сөнки беҙҙә идара итеү системаһы боҙолған, идара итеү механизмы эшләмәй.\nРәсих Әғзәм улы менән килешмәү мөмкин түгел. Сағыштырыу өсөн ябай ғына миҫал килтерәйек. Әгәр ҙә автомобилдең двигателе эшлектән сыҡҡан икән, был осраҡта уның тәгәрмәсен йә булмаһа башҡа өлөшөн ремонтламайҙар. Был кинәйәне гәзит уҡыусыларҙың һәр ҡайһыһына йүнәлтәбеҙ. Кем нисек уйлай?\nЯҙылған: 06.12.18 | Ҡаралған: 164


Өфөнөң «тиҙ ярҙамы» интернетта күрһәтелгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөнөң «тиҙ ярҙамы» интернетта күрһәтелгән\n9:53, 3 февраля 2011 Йәмғиәт\nӨфөнөң ашығыс медицина ярҙамы станцияһы хәҙер интернетта ла күрһәтелгән. Ҡаланың «тиҙ ярҙам» сайты www.03ufa.ru адресы буйынса эшләй башланы.\nӘлегә Интернет битендә хакимиәт, Өфө «тиҙ ярҙам»ының тарихы, белгестәр консультациялары, форум һәм фотогалерея күрһәтелгән.\nСайт форумында тәүгеләрҙән булып Ашығыс медицина ярҙамы станцияһының баш табибы Марат Йыһаншин яҙа:\n«Барыһы ла тиҙ генә килеп сығыр, тип уйламайым. Ләкин ул ниндәй маҡсатта эшләнгән, шул тормошҡа ашыр, тип ышанам: беҙ барыбыҙ ҙа аралашырға, фекерҙәребеҙҙе әйтергә һәм һорауҙарыбыҙға яуап алырға мөмкинлек аласаҡбыҙ. Һәм бында барыһы ла үҙебеҙҙән тора. Бындай осраҡта әйтелгәнсә: «Хәйерле юл!»\nТеги: тиҙ ярҙам


Бөгөн донъялағы иң яман ауырыуҙарҙың береһе - СПИДҡа ҡаршы көрәш көнө\nРеспублика замана сире менән ауырыусылар һаны буйынса Волга буйы федераль округында беренселәр рәтендә булыуын иҫәпкә алғанда, был мәсьәләнең беҙҙең төбәк өсөн дә көнүҙәклеге асыҡ күренә.\nБылтыр йылдың тәүге яртыһында, мәҫәлән, республикала ВИЧ инфекциялы 1 мең 538 кеше теркәлгән. Табиптар хәүефле сирҙең йәшәреүен, төрлө социаль ҡатламдарҙа киңерәк тарала барыуын да билдәләй. Элегерәк СПИД наркомандарға хас сир булһа, бөгөн уны һәйбәт эше, ғаиләһе булған кешеләр ҙә йоҡтора. 200-гә яҡын гүзәл зат вәкиле ҡурҡыныс сиргә тарыуын ауырға ҡалғас ҡына белгән. Табибтар фекеренсә, СПИДтың таралыуы әхләҡи сәбәптәргә лә бәйле. Шулай уҡ профилактика сарларын да оноторға ярамай.


14 Сентябрь 2018, 13:50\nУны «ҡанатлы Гөлфиә», тиҙәр. Билдәле шағир Ирек Кинйәбулатов тәүләп әйткән был ҡушаматты. Ысынлап та, бик хаҡ һүҙҙәр. Башҡортостандың халыҡ шағиры Гөлфиә Юнысова-Иҙелбаеваға тап килгән нарыҡлау. Үҙенең 70 йәшен билдәләгән әҙибә ерҙән атлап түгел, осоп йөрөгән кеүек. Ул һәр ваҡыт ҡайҙалыр ашыға, кемгәлер ярҙам итә, кемделер хәстәрләй.\nҺуңғы йылдарҙағы ижадына туҡталғанда ғына ла уҡыусылар уның журналистика өлкәһендә ныҡ әүҙем эшләгәненә иғтибар иткәндер. Гөлфиә Юнысова республикабыҙҙың билдәле шәхестәре – яҙыусылар, артистар, башҡа бик күп төрлө һөнәр эйәләре менән интервьюлар, очерктар баҫтырҙы. Уларҙы «Ағиҙел», «Ватандаш» журналдарында, «Башҡортостан», «Йәшлек» гәзиттәрендә уҡырға мөмкин. Ә бит һәр шәхес менән әңгәмәләшер өсөн тормош юлын, ижадтарын белергә, улар хаҡында ентекле уҡып, танышырға кәрәк. Күп ваҡытты ала торған был хеҙмәттең уҡыусыларға ни тиклем кәрәкле, фәһемле икәнлеген белгәнгә лә бик теләп, кинәнеп башҡара, күңел йылыһын, ихласлығын биреп эшләй. Ундай яҙмаларҙы рәхәтләнеп уҡыйһың, шәхестәр хаҡында күпме яңылыҡ, ҡыҙыҡлы мәғлүмәт беләһең, үҙең өсөн оло файҙа алаһың, күркәм яҡтарына оҡшарға тырышаһың. Ҡырҡ йыл, Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы булараҡ, Гөлфиә Юнысова йәштәргә ана шулай үрнәк күрһәтә. Юғиһә, журналист билетын тотоп йөрөгән, йылына бер мәҡәлә лә яҙмаған ағзалары ла бар бит был ойошманың.\nГөлфиә Аҙнағол ҡыҙы иһә ғүмере буйы ошо һөнәренә тоғро ҡалды. Башҡорт дәүләт университетын тамамлап, «Пионер» (хәҙерге «Аманат») журналында эшләгәндә лә, «Башҡортостан ҡыҙы»нда егерме йылдан ашыу баш мөхәррир булғанда ла күпме мәҡәлә, очерк яҙғандыр, уларҙы һанап та бөтөрлөк түгел.\nШағирәнең ижад юлы тыуған ауылы Һарыштан башлана. Әлшәй районының Раевка мәктәбендә уҡыған йылдарында «Башҡортостан пионеры» (хәҙерге «Йәншишмә») гәзитендә тәүге шиғырҙары баҫыла. Башҡорт дәүләт университетында белем алған йылдарҙа уҡ «Миңә әле өс кенә», «Зәңгәр тубым» тигән китаптары донъя күрә. Бөгөн иһә ул – утыҙ биш китап авторы. Шиғырҙары республикабыҙҙа сыҡҡан башҡорт, урыҫ, татар телдәрендәге дәреслектәргә ингән. Әҫәрҙәрен мәктәптәрҙә, колледждарҙа, юғары уҡыу йорттарында өйрәнәләр, диплом эштәре яҙалар, кандидатлыҡ диссертациялары яҡлайҙар. Бер нисә китабы Мәскәү, Татарстан, Ҡарағалпаҡстан нәшриәттәрендә баҫыла. Әҫәрҙәре 25 телгә тәржемә ителеп донъя күргән. Мин 1981 йылда Вьетнамда булғанда Гөлфиә Юнысованың Мәскәүҙә сыҡҡан «Дома улыбаются» тигән китабын күреп, туғанымды осратҡандай ҡыуанғайным.\nУл балалар өсөн дә, өлкәндәргә лә берҙәй үк ихласлыҡ менән ижад итә. Шуның өсөн дә уҡыусылар күңеленә юл таба. Композиторҙар моңло көйҙәр яҙа. Бөгөн шағирәнең һүҙҙәренә ижад ителгән 400-ҙән ашыу йыры бар.\nӘҙибә хаҡында һөйләгәндә һәр ваҡыт «иң» тигән һүҙҙе ҡулланырға тура килә. «Иң йәш Яҙыусылар союзы ағзаһы», «Иң йәш мөхәррир», «Орден менән бүләкләнеүсе иң йәш шағирә»... һәм башҡалар. Сөнки ул – бәхетле яҙмышлы шәхес. Күлдәк менән тыуған бала. Хатта ҡулындағы ҡан тамырҙарында ла ғәрәпсә «Аллаһ» тигән һүҙ яҙылған. Был мөғжизә юҡҡа түгелдер. Ауылдарындағы халыҡ дауалаусыһы ла бәләкәс Гөлфиәгә ҡарап: «Өлөшлө бала ул, тормошо уңышлы булыр, рәнйешен алғандарға ауырлыҡ килер», – тип әйткән. Берәй яҡҡа юлланырға әҙерләнгән ауылдаштары кескәй Гөлфиәнең әсәһе Хөмәйрә апайға: «Ҡыҙыңды юлға сығар әле, уның менән сәфәрем уңа», – тиер булған. Әсә кеше, бахыр, ни эшләһен, иртән балаһын уятырға йәлләһә лә, ауылдаштары һорағас, ҡыҙын торғоҙоп сығарған юлға. Рәнйештәрен алыусылар ҙа үҙенә күрә «язаһын» алып торған. Хоҙайҙың һайланмыш яҙмышлы балаһы булғанғамылыр, ни әйтһә, теләге тормошҡа ашып тора. Шуға Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙының ҡулынан бүләк алырға теләүселәр ҙә күп. Хатта балаларына ла берәй нәмә һорап алалар. «Ҡулыңдың име бар», – тиҙәр.\nЙомарт күңелле булғанға ла шулайҙыр. Ҡайҙа ғына барһа ла, буш йөрөмәй ул. Әллә нисә йылдар дауамында өлкән йәштәге күренекле шәхестәрҙең хәлдәрен белеп тора. Көндәлек мәшәҡәттәренән бушай алмай әҙ генә оҙаҡлап бармай торһа: «Нишләп мине оноттоң, килеп сыҡ», – тип шылтырата һалалар. Әҙип-әҙибәләрҙең тыуған көнө булһынмы, шәхестәрҙең юбилей кисәләреме, йәштәрҙең китаптарының исем туйымы, берәйһенең балаһы тыуһынмы... Бер ваҡиға ла Гөлфиә Юнысованың иғтибарынан ситтә ҡалмай, бүләген, күстәнәсен тотоп, барып етә һала, шатлығын уртаҡлаша... хәсрәтен бүлешә.\nНи өсөн мин әҙибәнең кешелек сифаттарына оҙаҡлабыраҡ туҡталдым, тиһегеҙме: сөнки шәхес ни тиклем кешелекле, ихлас, уның ижады ла, башҡарған эштәре лә шул сама ябай һәм бөйөк була. Гөлфиә Юнысованың балалар өсөн ижад иткән шиғырҙары ла бер уҡыуҙан хәтерҙә ҡалыуы менән бәләкәстәрҙең күңеленә инә. Өлкәндәргә яҙылған лирик шиғырҙары менән бер рәттән автор йыш ҡына юмор һәм сатираға ла мөрәжәғәт итә, шаяртып та, төрттөрөп тә ала.\nГөлфиә Аҙнағол ҡыҙы Юнысова Рәсәй Федерацияһының Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты була. Шағирә тотош ғүмере буйына йәмәғәтселек эштәрендә әүҙем ҡатнаша. Маҡтаулы исемдәре лә юҡҡа ғына бирелмәгән. Ул «Почёт Билдәһе», «Башҡортостан Республикаһындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» тигән ордендар менән бүләкләнгән. Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, республикабыҙҙың мәғариф алдынғыһы. Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт һәм Мифтахетдин Аҡмулла премиялары лауреаты. Шағирәнең исеме «Лучшие люди России» («Рәсәйҙең арҙаҡлы шәхестәре») энциклопедияһына индерелгән.\nГөлфиә Юнысова тормош иптәше, күренекле прозаик, ғалим, филология фәндәре докторы Мирас Иҙелбаев менән ике ул тәрбиәләп үҫтергән. Өлкәне Артур – эшҡыуар, журналист, яҙыусы, кесеһе Урал Иҙелбаев – билдәле композитор. Өс ейән-ейәнсәргә өләсәй ҙә Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙы. Ирхан – Ҡытайҙа, Ынйыҡай Ҡазанда юғары белем ала, бәләкәс Зарина Өфөләге 20-се ҡала башҡорт гимназияһында уҡый.\nҠанатлы шағирә Гөлфиә Юнысованың ижади осоштары тағы ла күп булыр, уҡыусыларын яңынан-яңы әҫәрҙәре, китаптары менән һөйөндөрөп торор, тип ышанабыҙ.\nӘҙибәнең «Ашығамын» тигән бер шиғыры бар. Уға күренекле композитор Салауат Низаметдинов бик матур көй яҙған. Йырҙы билдәле артистка Әлфиә Юлсурина йөрәктәргә үтерлек итеп башҡара. Ошо шиғырында әйтелгәнсә, Гөлфиә Юнысова һәр саҡ ашығып йәшәй. Тормошта ваҡыт ҡәҙерен белеп, барыһына ла өлгөрөргә тырыша. Ана шуның өсөн дә уңыштары ла мул, ижад емештәре лә тос. Юбилейың менән, әҙибә!


Юлдағы именлек һағына «Хәүефһеҙлек академияһы» баҫа\nПроект бөгөн Өфөлә лә старт алды. Уның сиктәрендә өс йылға тиклем стажы булған водителдәр бушлай курс үтеү мөмкинлегенә эйә. Рулгә яңы ултырыусылар бында көтөлмәгән ҡаршылыҡтарҙы еңергә өйрәнә. Йәш водителдәр менән илдең төрлө тәбәктәренән килгән ун инструктор шөғөлләнә. Өфө был проект тормошҡа ашырылған Рәсәйҙең алтынсы ҡалаһы. Быйыл программа буйынса ил буйынса меңгә яҡын водитель белемен камиллаштырған.\nТиҙлек, бәрелеш, дауахана. Юлдарҙағы авариялар ғәҙәттә, ошондай схема буйынса бара. Бигерәк тә рулгә яңы ултырған водителдәр үҙ мөмкинлеген самалай белмәй, һөҙөмтәлә тиҙлекте арттырып фажиғәгә тарый. Инструкторҙар фекеренсә, был ҡапыл туҡтау нескәлектәрен белеп бөтмәү менән бәйле.\nШулай уҡ яңы таныҡлыҡ алған йәштәр руль артында телефондан һөйләшә, смс-хәбәр яҙыша. Был да бәлә-ҡазаға килтереүе мөмкин. Тимер атҡа атланған тәжрибәһеҙ автоһәүәҫкәрҙәрҙең тағы бер бәләһе автомобилде ихатаға ҡуйған мәлдә, артҡа биргәндә йәйәүлеләрҙе күрмәү, был көҙгөләрҙе дөрөҫ көйләү белмәүҙән килә. Курстарҙа ошо оҫталыҡ та өйрәтелә. Шулай уҡ насар һауа шарттары ла йәш водителдәрҙең төп дошманы.\nХәүефһеҙлек академияһы ойошторған курстарҙа «иҫерек» күҙлек тә тәҡдим ителә. Уны кейеү менән кеше үҙен эскән итеп тоя һәм уяулығын юғалта. Шулай уҡ махсус тренажерҙа хәүефһеҙлек ҡайышын эләктермәүҙең ниндәй ҡазаға килтереүен аңларға мөмкин.\nКүп йәш водителдәр хәүефһеҙлек ҡайышын дөрөҫ эләктерә белмәй. Ә тап ошо оҫталыҡтың авариялар мәлендә кеше ғүмерен һаҡлап ҡалыуы ихтимал. Белгестәр фекеренсә, хәүефһеҙлек академияһы ошондай нескәлектәрҙе өйрәтеүе менән әһәмиәтле, сөнки юлдарҙағы аварияларҙың күбеһе руль артына күптән түгел ултырған водителдәр менән бәйле. Мәҫәлән, быйыл республикала стажы өс йылдан кәмерәк водителдәр ҡатнашлығында 300-гә яҡын авария теркәлгән, уларҙа 33 кеше һәләк булған, 400-гә яҡын кеше төрлө тән йәрәхәттәре менән дауаханаға эләккән.\nКурстар бушлай, йәш водителдәр 18 октябргә тиклем килеп үҙ оҫталығын һынай, хаталарын асыҡлай ала. Тренингтарҙы халыҡ-ара кимәлдәге тренерҙар, инструкторҙар үткәрә. Киләсәктә уларҙың курстарҙы мотоциклда йөрөргә өйрәнеүселәр өсөн дә үткәрергә ниәте бар.\nЮл хаталарҙы ғәфү итмәй, кешенең йәшен дә, енесен дә, милләтен дә һорап тормай. Ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәү, һәр кемдең яуаплылығы менән генә ғүмерҙәрҙе һаҡлап ҡалырға мөмкин. Өфөлә асылған «Хәүефһеҙлек академияһы» ошо маҡсатты күҙ уңында тота ла инде.


Ҡәҙерле дуҫтар һәм атай-әсәйҙәр! Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры эргәһендә, уңышлы эшләп килгән балалар театр студияһы 3-сө октябрҙән үҙ эшен башлай! Быйылғы йылда «САМРАУ» үҙенең 8-се миҙгелен аса.\nСәхнәлә үҙҙәренең тәүге аҙымдарын яһап өлгөргән балалар ҙа бар. Мәҫәлән, беҙҙең театрҙың репертуарында барған «Февраль. Буран…», «Мулла», «Ҡаһым түрә», «Ике төш», «Ай тотолған төндә», «Шәүрәкәй», «Нәркәс» исемле сәхнә әҫәрҙәрендә ҡатнашалар. Театр йыл һайын ике тапҡыр миҙгелгә йомғаҡ яһап тора.\nӘгәр ҙә һеҙ ҡыйыу, ирекле, аралашыусан булырға теләһәгеҙ, беҙгә килегеҙ! 7 йәштән 17 йәшкә тиклемге балаларҙы саҡырабыҙ! Дәрестәр аҙнаһына ике тапҡыр: сәғәт 16.00 — 19.00 тиклем барасаҡ. «Самрау»ҙың етәксеһе – Башҡортостан Республикаһының Ш.Бабич ис. дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты Урал Фирғәт улы Әминов.\nБеҙ һеҙҙе 3-сө октябрҙә 16:00 сәғәттә көтәбеҙ (служебный вход аша).\nЗ.Вәлиди урамы, 34.\nБәйләнештә селтәрендә беҙҙең «Самрау» төркөмө https://vk.com/club61312969.


Бөгөн Өфөлә «Сәләм, республика!» акцияһы уҙҙы\nБашҡортостан юлдаш телеканалының Сәләм программаһы республика буйлап сәфәрен йомғаҡлаған тамашаға йөҙҙәрсә кеше килде.\n«Сәләм» программаһы бөгөн Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендәге «Простор» сауҙа комплексы эргәһенән тура эфирға сыҡты. Сара Башҡортостан юлдаш телевидениеһының 15 йыллыҡ юбилейына арналды.\nМайҙанға йөҙҙәрсә тамашасы килде. Республика халҡын балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре, мәктәп уҡыусылары һәм йөҙйәшәрҙәр сәләмләне. Яңыраҡ йөҙ йәшен тултырған Бөйөк ватан һуғышы ветераны Сергей Петров каналға оҙон ғүмер теләне, уға гәзиткә бушлай яҙылыу бүләк ителде.\n«Сәләм республика!» акцияһы 2011 йылдан алып ойошторола. Бөгөн ул утыҙынсы нөктәлә тура эфирҙа эшләне. Ошо йылдар эсендә ижади төркөм республиканың бик күп ҡала һәм райондарында булып өлгөрҙө. Быйыл тапшырыу Сибай ҡалаһында алты төбәкте, Борайҙа өс район халҡын бер майҙанға йыйҙы.\nПроект Башҡортостанда йәшәүсе алдынғы ойошмалар, төбәкте данлаусыларҙы, уңғандарҙы һәм таланттарҙы халыҡҡа күрһәтеү маҡсатында эшләй. Тамашасылар үҙҙәре лә тапшырыуҙа ҡатнаша. Эфирҙар бер ҡасан да бер-береһен ҡабатламай. Бөгөн дә ул үҙенсәлекле концерт номеры менән һөйөндөрҙө. «Яңылыҡтар» программаһы алып барыусылары һәм хәбәрселәре, телевидениеның баш режиссеры сальса бейене.\nПрограмма сәғәт ярым тура эфирҙа барҙы. Башҡортостан юлдаш телеканалының егерме йыллыҡ тарихы булған иртәнге тапшырыуының «Сәләм, республика!» акцияһы быйылғы миҙгелдә йомғаҡланды.


Хәбәрҙәр: Маккейн Украинаның кассета бомбалары ҡулланыуында АҠШ-тың ғәйебен өлөшләтә таныны.\nМаккейн Украинаның кассета бомбалары ҡулланыуында АҠШ-тың ғәйебен өлөшләтә таныны.\nАҠШ Конгрессы сенатының ҡораллы көстәр буйынса комитет рәйесе республиканлы Джон Маккейн Украинаның тыйылған кассета бомбалары ҡулланыуында АҠШ-тың ғәйебен өлөшләтә таныны.\n“Әгәр уларға кәрәкле ҡоралды биргән булһаҡ, уларға кассета бомбалары ҡулланырға тура килмәҫ ине, тип уйлайым. Шуға күрә өлөшләтә был беҙҙең дә ғәйеп,”-тип белдерҙе Маккейн.\nХоҡуҡ һаҡлаусы Human Rights Watch ойошмаһы уҙған йылдың ноябрь айындағы докладында Донецк һәм Луганск халыҡ республикалары вәкилдәренең кешеләр йәшәгән райондарҙа Украина ғәскәрҙәренең кассета бомбаларын ҡулланыуы хаҡындағы белдереүен раҫланы. Ойошмала йәнә шуны ла өҫтәнеләр: Украина ғәскәрҙәре кассета бомбаларын Халыҡ-ара Ҡыҙыл тәре хеҙмәткәре һәләк булған 2014 йылдың 2 октябрендә Донецк ҡалаһын утҡа тотҡанда ла ҡулланған.\nНоябрҙә донъя күргән Украиналағы кеше хоҡуҡтарына бағышланған БМО докладында Украинаның көньяҡ-көнсығышында кассета бомбаларын ҡулланыу халыҡ-ара гуманитар хоҡуҡтарҙы боҙоу булып тороуы һәм бының хәрби енәйәт рәүешендә ҡаралыу мөмкинлеге хаҡында әйтелә.\n2014 йылдың декабрендә Украина хөкүмәте Human Rights Watch ойошмаһына Донбасстың хәрби конфликт зонаһында кассета боеприпастарын ҡулланмауҙы тулыһынса гарантияланы.\n2015 йылдың февралендә ОБСЕ Луганскиҙа кассета боеприпастары менән утҡа тотоуҙы теркәне.\nКассета боеприпасы төрлө тәғәйенләшле суббоеприпастар (миналар, бәләкәй бомбалар, һәләк итеүсе элементтар) тултырылған йоҡа тышлы контейнерҙан ғибәрәт. Атылғандан һуң, суббоеприпастар төрлө яҡҡа һибелә. Бөгөнгө көндә 108 дәүләт ҡоралдаң был төрөнән баш тартыу тураһындағы конвенцияға ҡул ҡуйҙы.


Ноябрҙең һәр өсөнсө йәкшәмбеһендә юл-транспорт фажиғәләре ҡорбандарын иҫкә алына\nДата Бөйөк Британиялағы юл-транспорт фажиғәләре ҡорбандарына ярҙам итеүсе хәйриә фонды тарафынан 1993 йылда булдырыла, 1998 йылдан ул донъя кимәлендә билдәләнә. Хәтер көнө юлда һәләк булыусыларҙың йылдан-йыл артыуына иғтибарҙы йүнәлтергә һәм уйландырырға тейеш.\nЮл фажиғәләре ҡорбандарын иҫкә алыу көнө айҡанлы бөгөн Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы етәксеһе Динар Ғилметдинов журналистар менән осрашты. Түңәрәк өҫтәлдә йыл башынан теркәлгән бәхетһеҙ осраҡтар барланды. Статистик мәғлүмәттәргә ярашлы, республикала 4 меңгә яҡын юл-транспорт фажиғәһендә 590 кешенең ғүмере өҙөлгән, 5 меңдән ашыу кеше йәрәхәтләнгән. Улар башлыса өс факторға бәйле - ҡаршы һыҙатҡа сығыу, тиҙлек режимын арттырыу, автомобиль менән эскән килеш идара итеү. Матбуғат конференцияһында билдәләнеүенсә, аҙнаның һәр йома һәм шәмбеһендә профилактик саралар үтеүенә ҡарамаҫтан, руль артына ҡырын тейәп ултырыусы автоһәүәҫкәрҙәр кәмемәй. Күрһәткес айырыуса Туймазы, Октябрьский ҡалаларында юғары. Көнөнә генә ике йөҙләп кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырыла. Һуңғы ваҡытта наркотик ҡулланыусылар араһында ла рулгә ултырыусылар йыш осрай, тиелде ултырышта. Был күренеш ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла күҙәтелә. Йәмәғәт транспорты тирәләй хоҡуҡ боҙоусылар ҙа юҡ түгел. Былтырғы менән сағыштырғанда мәҫәлән, ул өс тапҡырға артҡан. Былтыр 16 меңләп йәмәғәт транспорты водителдәренә протокол төҙөлһә, быйыл ул 51 меңгә еткән. Аҡса артынан ҡыуып, кешене хәүеф аҫтында ҡалдырмаһындар ине, тигән теләктә ҡалды матбуғат конференцияһында ҡатнашыусылар.\nДинар Ғилметдинов, Башҡортостандың ЮХХДИ идаралығы етәксеһе: «Юл-транспорт фажиғәһе күпләп Туймазы, Стәрлетамаҡ райондарына тура килә. Тап ошо төбәктәрҙә беҙ етди эш алып барабыҙ. Бәхетһеҙ осраҡҡа башлыса, ҡаршы юлға сығыу, тиҙлекте арттырыу һәм эскән килеш руль артына ултырыу сәбәпсе. Тағы бер ҡабатлайбыҙ, юлдағы тәртип, ҡағиҙәгә буйһоноу һәр кемдең үҙенән башлана!»


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МАЛЫ БАРҘЫҢ ҺЫЙЫ БАР - 2021 - Мәҡәләләр\nМАЛЫ БАРҘЫҢ ҺЫЙЫ БАР\nЕр-һыу туңып, ҡар ятыуҙы көтөп кенә торған ауыл уңғандары һуғым һуя башланы. Билдәле булыуынса, был эшкә ҡағылышлы һәр төбәктең үҙенә генә хас йолаһы бар. Уларҙы теүәл атҡарыуға әле лә башҡорт халҡы ҙур иғтибар бирә. Ите тәмле, йомшаҡ, бәрәкәтле, үҙенә, туғандарына насип булһын, мал ҡото китмәһен тигән теләктә башҡарыла улар.\nКүгәрсен, Көйөргәҙе райондарында ла элек-электән үҙенсәлекле тәртип һаҡланған. Был төбәктәрҙә көндөң һыуытыуы ғына шарт түгел. Ҡарҙың күп итеп яуыуын көтәләр. Малды таҙа итеп һуйыу, эсәктәрен ҡарҙа тапап, ышҡып йыуыу өсөн кәрәк ҡар. Хеҙмәт ветераны Хәлит ҠУНАҠҠУЖИН һуғым йолаһының Көйөргәҙе тарафтарында нисек башҡарылыуы тураһында һөйләне.\n- Беҙҙең яҡта "һуғым" тиеп мотлаҡ эре малды ғына әйтәләр. Кәзә-һарыҡ һуйған кеше тураһында "Уның быйыл һуғымлығы юҡ", тип әйтә торғайнылар. Кәзәнең маллығы, тигән кинәйәлә лә шул мәғәнә һалынғандыр инде. Ғәҙәттә, тана, башмаҡ, йылҡы малын инселәп ҡалдыралар, йәғни ҡышҡылыҡҡа һуғымға тип ниәт итәләр. Көрәйһен өсөн уны башҡа мал-тыуарҙан айырым ашаталар. Халҡымда бик тапҡыр әйтем бар: "Балы булһа, себене булыр, өҫтөн ябып тотмаһаң, малы булһа, ҡазаһы булыр, һаҡлай белеп тормаһаң".\nҺуғымлыҡты һаҡларға, яратырға, иркәләргә лә оноторға ярамай. Юғиһә, һүгә-һүгә, әрләй-әрләй, кәрәкһә лә, кәрәкмәһә лә арт һанына һәнәк менән тондора-тондора аҫраған малдың ите нисек тәмле булһын инде!\nҺуғым һуя торған көн алдан билдәләнә. Өмәгә хужаның туғандары һәм күрше-күлән саҡырыла. Эре малды йығып салыр өсөн кәм тигәндә дүрт-биш ир-егет булырға тейеш. Салған ваҡытта бала-сағалар, ҡатын-ҡыҙҙар ҡарап торорға тейеш түгел. Йән биргәндә оло мал ныҡ хырлай, балалар ҡурҡып ҡалыуы ихтимал.\nБеҙҙең ауылда малды ергә йығып салалар ҙа, аҙаҡ тояҡтарынан аҫып ҡуйып, тиреһен тунайҙар. Шулай иткәндә, эс-ҡарынын алғанда ла, тиреһен һыҙырғанда ла ит бысранмай. Һуйыусының үҙенә лә эшләргә уңайлы.\nМал һуйғанда һәләт кәрәк, сөнки һәр нәмәнең үҙ рәте, үҙ тәртибе бар. Төрлө кешенән салдырып бармайҙар. Халҡыбыҙҙа "Мал көрлөгө көтөүсенән" тигән әйтем бар, әммә иттең һутлылығы-татлылығы һуйған кешегә бәйле. "Ҡулы тәмле" тигән кешене генә саҡыралар. Һунарсыларҙы, шулай уҡ ауылда бесәй, эт атып йөрөгәндәрҙе элек-электән һуғымға яҡын ебәрмәнеләр. Улар хатта үҙҙәренең малын да салманы. Эт-бесәй үлтергән, ҡош-ҡорт аулаған кеше һуйған иттең тәме булмай, тигән ырым бар. "Ҡулы тәмле" тигәндәрҙе сиратлап йөрөттөләр беҙҙең ауылда. Уға алдан уҡ әйтеп ҡуялар. Салыусының тәһәрәтле булыуы ла мотлаҡ шарттарҙан һаналды. Кейгән кейеменең таҙалығы ла мөһим булды. Ғәҙәттә, салған кеше итте тураҡлаһа, тәмле була, тип тә әйтә торғайнылар.\nМалды аҫып, эс-ҡарыны алынғас ҡына, ҡатын-ҡыҙҙарға һуйған урынға килергә рөхсәт ителә. Малдың тиреһен элек шунда уҡ тоҙлап элеп ҡуя торғайнылар. Хәҙер уны йыйыусы булмағас, күптәр сүплеккә ташлай. Алыпһатарҙар күп, әммә етештереүсе юҡ. Ярҙамсы хужалыҡтар булмай тороп, тире йыйыусылар, заготовителдәр ҙә булмаясаҡ инде. Беҙҙә үҙебеҙҙә шундай производство булдырырға мөмкин тип уйлайым. Элек һәр ауылда һыйыр, үгеҙ тиреһен 45-50 һумға йыйып йөрөрҙәр ине. Хәҙер 10-15 һумға алыусы булһа, бик хуш. Ғөмүмән, ауыл продукцияһының хаҡы элек тә булманы, хәҙер ҙә юҡ.\nҠатын-ҡыҙҙар туҡ һәм ас эсәген, ҡарынын, китапсыҡтарын алып, йылға буйында тәүҙә ағын һыуҙа, аҙаҡ ҡарҙа аяҡтары менән ышҡып-ышҡып йыуып, йәнә йылғала сайҡайҙар. Шулай иткәндә эсәктәр ап-аҡ булып таҙарына. Йәш килендәрҙең, ҡыҙҙарҙың уңғанлығын эсәктәрҙең таҙалығына ҡарап баһалаған була торғайнылар элек. Йыуып алып ҡайтҡас та, уны ҡайнар һыу менән бешекләп, ҡарынын ҡабаттан таҙарталар. Элегерәк шул көндө үк тултырма ла тултыра торғайнылар. Һуйғанда, эсәктәрен йыуғанда ярҙамлашҡандарҙың барыһын да кисен һуғым ашына саҡыралар. Ит бүлеүҙең дә үҙ рәте була торғайны. Салыу һөйәген, йәғни муйын итен салған кешегә тотторалар.\nБеҙҙең ауылда ит менән картуфты өлөшләп бирәләр, ҡоротлап, туҡмаслы, һалмалы һурпа, тултырма бирелә. Хужа менән хужабикә һуғым һуйырға ярҙам иткәндәргә рәхмәт әйтә, ә ҡунаҡтар итте, бешерелгән аҙыҡтарҙы маҡтай-маҡтай, теләктәр теләй.\nЕгерме-утыҙ йыл элек һуғым аштары ваҡытында ауыл айырыуса гөрләне. Ул ваҡытта гармунсылар һәр өйҙә тиерлек ине. Йырлашып, бейешеп, оло байрамға әүерелә торғайны һуғым һуйған мәлдәр. Ҡыҙып алып, клубҡа сығып та бейеп алалар. Бер нисә кешенең һуғым ашы бер юлы тура килһә, төрлө ярыштар ҙа үткәрелде. Һуғым ашынан ҡайтҡанда һәр кемгә мул итеп күстәнәс бирелә, үҙҙәренең өлөшө һалына.\nҺуғым һуйыуға, һуғым ашына ҡағылышлы йолаларыбыҙ, шөкөр, быуындан-быуынға тапшырылып килә. Ғөрөф-ғәҙәттәребеҙгә заман үҙенең төҙәтмәләрен индергән хәлдә лә, ауылда күпселек халыҡ ошо йолаларҙы тоторға тырыша. Тик йылдан-йыл Башҡортостанда күҙәтелгән ҡоролоҡ ауыл халҡының мал-тыуарын кәметеүгә килтерҙе. Сөнки бесән әҙерләү, мал аҙығын туплау ныҡ ҡиммәткә төшә. Былтырлы-быйыллы үлән ныҡ йоҡарҙы, бесәнде ауыл эшсәндәре юл буйынан, уйһыулыҡтарҙан, йылға тирәһенән эҙләп сабып еткерҙе. Бер яҡтан, ҡоролоҡ, икенсе яҡтан, янғындар бесәнлектәрҙе юҡ итә. Игенгә лә хаҡтар артты. Артабан да шулай дауам итһә, ауыл халҡы малсылыҡ шөғөлөнән яйлап ситләшмәҫ тимә. Быйыл ҡоролоҡ сәбәпле Хәйбулла районында йәшәгән ҡоҙам һыйыр малын берәүгә генә ҡалдырҙы. Бесәнде тулыһынса тиерлек һатып алды. Һатып алған бесән менән генә туйындырып булмай шул малды. Икенсе йыл уныһын да тотоноп, бер нисә баш кәзә алырға ниәтләгәнен ишетеп, ныҡ борсолдом. Ауылда йәшәп тә һыйыр ҙа тота алмаһаң, яҡшы түгел бит инде...\nЯҙылған: 26.11.21 | Ҡаралған: 226


Өфө ирекмәндәре – Әбйәлилдә\n29 Март 2019, 15:49\nБаш ҡалабыҙҙың төрлө уҡыу йорттарында алты ирекмән отряды ойошторолған. «Ҡарлы десант» акцияһы иғлан ителгәс, һәр береһе үҙенә район һайлап алған да ярҙам итешергә юлланған. Өфө дәүләт авиация техник университетынан «Көс-быуын» исемле отрядтың студенттары беҙгә килде. Командирҙары – Марсель Йосопов. Былтыр ноябрҙә генә тупланһалар ҙа, күп изге эштәр башҡарырға өлгөргәндәр.\n– Беҙҙең маҡсат: райондарға сығып, ауылдарҙа һуғыш һәм тыл ветерандарына ярҙам итеү, мәктәптәрҙә балаларға уйындар өйрәтеү, өлкән синыф уҡыусыларына студент тормошо тураһында һөйләү. Махсус флагыбыҙ, йырыбыҙ ҙа бар, эмблемалар менән биҙәлгән курткалар тектерҙек. Әбйәлил районының биш ауылында буласаҡбыҙ. «Ирәндек» лагерында бик яҡшы ҡабул иттеләр. Быйыл бер урында ғына булабыҙ. Киләһе йылдарҙа, бәлки, бер юлы ике районға ла сығырбыҙ, – ти II курс студенты Дима Әбделханов.\nИрекмән студенттар башланғыс синыфтар өсөн – төрлө ҡыҙыҡлы уйындар, V – VIII синыфтарға «Күңелле старттар» үткәрҙе, IX – XI синыфтар менән волейбол, баскетбол уйнаны. Ун беренселәрҙең буласаҡ һөнәрҙәре, һайлаған уҡыу йорттары тураһында ҡыҙыҡһындылар. Шашка, гитарала уйнау, кубик-рубик йыйыу, оригами серҙәренә лә төшөндөрҙөләр. Волейбол буйынса мәктәп уҡыусылары көслө булһа, баскетболдан – улар.\nАуылда яңғыҙ йәшәгән ололарға ярҙам да иттеләр, бер юлы урамда йөрөгән балалар менән уйнарға ла, үҙ-ара шаярып алырға ла өлгөрҙөләр. Мәктәптең ашханаһы ирекмәндәрҙе тәмле ризыҡтары менән һыйланы. Ауыл клубында үҙҙәре әҙерләгән концерт менән дә сығыш яһаны ҡунаҡтар. Ул күңелле дискотека менән тамамланды. Шулай уҡ «Бәйләнештә» һәм инстаграм селтәрҙәрендә көн дауамында конкурс үткәрҙеләр. Ике еңеүсенең берәүһе мин булһам, икенсеһе – синыфташым Нурзилә Әйүпова. Иҫтәлеккә бүләк алып ҡыуандым. Бер көн эсендә ирекмәндәр менән дуҫлашып та ҡуйҙыҡ. Үҙҙәренең алсаҡ, аралашыусан, ипле булыуҙары күңелдәрҙе арбаны.\nИрекмән ағай, апайҙарға уҡыуҙарында уңыштар, башлаған изге эштәрен дауам итеүҙәрен теләйем, тағы ла Ҡаҙмашҡа килегеҙ, тип үҙҙәрен саҡырып ҡалам.


ТУҒАН ТЕЛ клубына рәхим итегеҙ! - Башҡорт телендә аралашыу - Башҡорт форумдары\nТУҒАН ТЕЛ клубына рәхим итегеҙ!\nАвтор темы: Таhир , сент. 19 2009 11:04\nОтправлено 19 Сентябрь 2009 - 11:04\nТел – властың бер ысулы ул. Банкирҙар һәм сәйәсмәндәр телен белмәгән кеше ил аҙаматтары иҫәбенә инә алмай. Телде һаҡлау өсөн, уның юғары престижлы һәм модалы өлкәләрҙә (хакимиәт, поп-музыка, кеҫә телефондары, компьютер программалары) файҙаланыуын күҙәтеп барырға кәрәк. Телде ҡулланыу барышында уның әһәмиәте арта бара. Һәр бер әйткән һүҙ менән бергә телде ҡулланыу ғәҙәткә инә бара. Әгәр ҙә телде ил аҙаматтары ҡуллана икән, уның ҡиммәте күп тапҡыр арта. Тел үҙенән-үҙе ҙур була алмай, бының өсөн сәйәси ихтыяр һәм пландар талап ителә. Телде һаҡлау өсөн мотивация кәрәк, ә мотивация дәғүә итеү, яҡшы эш урынын табыу йә иһә аҡса алыу, йә иһә иң шәп кешеләр араһына инеү мөмкинселеген аңлата. Ҡулланыу даирәһен таба алмаған тел бик ауыр үҙләштерелә. Телгә танылыу, абруй кәрәк. Рәсми яҡтан яҡлау һәм ҡулланыу тапмаған тел - бөгөн бар, ләкин 100 йылдан ул юҡҡа сыға. Тел һәм менталлек бер-береһе менән тығыҙ бәйләнештә. Урындағы телде өйрәнергә теләмәгән кешенең ул телгә мөнәсәбәте ыңғай, тип әйтеүе икеле. 2009 йылдың 20 февралендә ЮНЕСКО башҡорт телен "Юғалып барған телдәренең атласы"на индергән, уның мәғлүмәте буйынса, башҡорт теленең юҡка сығыу ҡурҡынысы бар, сөнки башҡорт балаларының күбеһе үҙ-ара башҡортса һөйләшмәй... Шуға курә 2009 йылдың 19 мартында Өфөлә башҡорт телен һәм әҙәбиәтен һөйөүселәр "ТУFАН ТЕЛ" клубы барлыҡҡа килде. Клуб ойоштороу инициативаһы менән Тимур Мохтаров сыҡты. Уның фекере буйынса, клубтың төп маҡсаты - әҙәби башҡорт телен бөтә башҡорттарҙың ысын үҙ-ара аралашыу теле итеү. Клуб ағзалары аҙна һайын йыйылышып, башҡорт телен һәм әҙәбиәтен башҡорттар араһында популярлаштырыу һәм пропагандалау сараларын күреү тураһында фекер алышырға килеште. Әлеге ваҡытта клуб ағзалары, һәр кесаҙна сәғәт 19.30 осрашып, пландар ҡора. Һеҙ ҙә ҡушылығыҙ!\nОтправлено 21 Сентябрь 2009 - 09:19\n"КYК БYРЕ" хәрәҡәтенең инициативаһы буйынса, Өфөлә 19 сентябрь көнө "КYК БYРЕ", "ТУҒАН ТЕЛ" һәм"Аkтамыр" ойошмалары пикетҡа сыҡты. Акция Өфөнөң Салауат Юлаев майҙанында уҙғарылды, пикетта яҡынса 100 кеше ҡатнашты. Пикеттың төп маҡсаты - Рәсәйҙең милли сәйәсәтенә ҡарата ризаһыҙлыҡ белдереү. Пикетта “ТУFАН ТЕЛ" ойошмаһының етәксеһе Т. Мохтаров сығыш яһаны. Аҫтараҡ уның сығышының тулы текстын ҡарарға була.\nОтправлено 02 Октябрь 2009 - 01:55\n#4 Ябай башкорт\nНиһәйәт, күптән кәрәк булған клуб барлыҡҡа килгән! Башҡорт теленең ҡулланыу даирәһен киңәйтмәйсә уны һаҡлап ҡалып булмаясаҡ. Әгәр башҡорт теле тик өйҙә генә ҡулланылһа ул үлемгә дусар. Беҙҙең милли мәктптәребеҙҙең күбеһе закон ҡабул ителгәнгә тиклем үк ҡағыҙҙа ғына башҡорт мәктәбе булып һаналды, сөнки башҡортса уҡытыу тик башланғыс кластарҙа ғына алып барыла, бишенсе кластан алып уҡытыу рус телендә алып барыла, башҡорт теле предмет булараҡ ҡына алып барыла. Ә мәктәптәр,район мағариф бүлектәре һәм министырлыҡ "беҙҙә фәләнсә башҡорт мәктәбе бар" тип ялған отчеттар биреп килделәр. Был күҙ буяу байтаҡ йылдар дауам итә Мин белгән башҡорт мәктәптәрендә хатта тәрбиә эше лә рус телендә алып барыла. Башҡорт телендә бары тик вывеска ғына. Йәшерен- батырыны юҡ, милли кадр булараҡ власҡа менеп ултырған күп кенә башҡорттар башҡорт телен ҡулланыуҙан тартыналар. Күп тигәндә, телмәр башында "Һаумыһығыҙ", тип бер генә башҡортса һүҙ ҡыҫтыралар. Хатта залда ултырғандар бөтәһе лә башҡорт булһалар ҙа. Был хәлде мин төп башҡорт райондарында йыш күрәм. Ә һеҙ, әйтәйек, Үрге Йәркәйгә барып ҡарағыҙ, унда татарҙар урамда русса түгел, үҙ телендә һөйләшә. Бында ситтән ғәйеп эҙләүе лә оят, сөнки телгә иғтибаритергә һуңғы 10-15 йылда форсат бар ине. Бер кем дә ҡамасауламй ине.Күрәһең, политик ихтыяр етмәгәндер. Суверенитет тип күп шапырынып ташланыҡ. Концерт ҡуйып ҡына милләтте алға ебәреп булмай. Тәүҙә үҙ түрәләребеҙҙән талап итергә кәрәк ине. Был милли ойошмаларҙың урындағы ойошмаларының эшләмәүен асыҡ күрһәтеп тора. Өфөлә ултырып ҡына эшләп булмай ул. Ишетеүемсә, Өфөлә башҡортмәктәптәрендә тәрбиә эше, ата-әсәлар йыйылыштары, кәңәшмәләр тулыһынса башҡорт телендә алып барыла. Аңлашыла, мәктәп етәкселәре рухлы кешеләр. Бына кемдәрҙән өлгө алырға кәрәк! Ошо тәжрибәне милли матбуғат пропагандалаһа арыу булыр ине.\nОтправлено 22 Октябрь 2009 - 10:21\n17 октябрь көнө Өфөлә башҡорт йәмәғәтселек ойошмалары мөстәҡиллекте яҡлап пикет уҙғарҙы. Унда йөҙҙән артыҡ кеше ҡатнашты. Сара пикет тип аталһа ла, ул митинг кеүек уҙҙы, унда сығыштар яһалды.\nӘлеге сараға татар йәмәғәтселек ойошмалары вәкилдәре лә килгән ине. Шуға сараны ойоштороусыларҙың береһе, "Туған тел" клубының етәксеһе Тимур Мохтаров татарҙарға мөрәжәғәт менән сығып, мөстәҡиллекте бергә яҡларга сакырҙы. “Күк бүре” хәрәҡәтенең ағзаһы Азамат Вәлиев һүҙҙәренсә, “мөстәҡиллекте юғалтыуға үҙебеҙ ғәйепле. Сөнки беҙ зәғифләндек. Йомшарҙык. Федераль үзәктең көсө беҙҙең көсһөзлөктә. Ошонан ҡотолмай тороп, мөстәҡиллекте ҡайтара алмаясаҡбыҙ. Ул ғына ла түгел, республиканы юғалтыуыбыҙ ҙа ихтимал”. “Мирас” ойошмаһы вәкиле Фәнзил Әхмәтшин эскеселек, тәмәке тартыу, наркомания кеүек зарарлы ғәҙәттәрҙән арынырға, изге эштәр өсөн көрәшкә берләшергә саҡырҙы. “Уянайыҡ һәм һуғайыҡ”, тине ул. Кемгә һәм ни рәүешле һуғырға саҡыра, аңлатып торманы. “Күк бүре”нең лидерҙарҙың береһе Рәмзил Байназаров йәштәрҙе әүҙемерәк булырға, ҡурҡмаҫка сакырҙы. Сарала сығыш яһаусыларҙың төп талабы - мөстәҡиллекте, 1993 йылғы БР Конституцияһын ҡайтарыу. Әлеге талаптар резолюцияға ла индерелде. Резолюцияны “Күк бүре”, Башкорт халык үҙәге “Урал”, “Аҡтамыр”, “Мираҫ” һәм “Туған тел” исемле башкорт йәмәғәтселек ойошмалары рәйестәре имзалаған. Пикет аҙағында йәштәр Салауат Юлаев һәйкәленә барып сәскә һалдылар.\nОтправлено 30 Октябрь 2009 - 03:10\n29 сентябрь көнө Өфө ҡалаһының Дим биҫтәһендә башҡорт телен һәм әҙәбиәтен һөйөүселәр өсөн “Туған тел” йәмәғәтселек клубы эш башлай. Клуб ағзалары ултырышы һәр кесе йомала киске сәғәт 7-нән 9-ға тиклем 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы музейында үтәсәк. Бында шулай уҡ шиғри кисәләр, яҙыусылар, тарихсылар, фольклорсылар менән осрашыуҙар уҙғарыласаҡ, киләсәктә башҡорт риторикаһы буйынса оҫталыҡ дәрестәре, телде өйрәнеү буйынса бушлай курс үткәреү, башҡорт йырҙары хорын ойоштороу ҙа планлаштырыла.\nҺуңғы арала "Туған тел" тураһында ишетелмәй башланы. Ҡайҙа юғалдығыҙ? Клубығыҙ эшләмәй башланымы әллә?


Ҡанаттарын ҡаға-ҡаға юлға сыға “Аманат”\n13 Апрель , 16:32\nСәләм, дуҫтар! “Аманат”тың апрель һанын беҙ район, ҡалаларға оҙаттыҡ. Тиҙҙән журнал һеҙгә барып етәсәк! Был һанда беҙ ниндәй ҡыҙыҡлы мәҡәләләр менән шатландырмаҡсыбыҙмы? Әйҙәгеҙ һуң, өр-яңы һанға күҙ һалып үтәйек.\n“Мин донъяны һүрәтләйем” конкурсына күп эштәр алдыҡ. Был һанда шуларҙың иң яҡшыһы тип табылғандары баҫылып сыҡты. Ә “Ижад ҡомары”нда Әҙилә Мырҙағәлинә менән Йәмил Сәйҙәлиевтың әкиәттәре донъя күрҙе.\n“Аманат”тың баш мөхәррире Сәлмән Ярмуллин Бөрйән районы мәктәптәрендә булып, уҡыусылар менән аралашып, яҡшы тәьҫораттар алып ҡайты. Был хаҡта “Аманат” журналы килгәс тә 4-се һәм 5-се биттәрҙә уҡырһығыҙ.\nБашҡорт халҡы составында ҡырҡтан ашыу ырыу билдәле. Борон башҡорттар ят кеше менән танышҡанда тәүҙә: “Һин ҡайһы ырыуҙан? – тип һораған. “Башҡорт тарихы” рубрикаһында был юлы Тамъян ырыуы менән таныштырабыҙ. Башҡортостанды хәҙерге тамъяндар Белорет, Бөрйән, Мәләүез, Туймазы, Шаран, Әбйәлил райондарына ҡарай. Белеп ҡуйығыҙ: һеҙ – Тамъян ырыуынан!\nАлһыу Хәлитованың “Миләш” тип аталған хикәйәһе донъя күрҙе. Ҡунаҡ ҡыҙы Лилиә ни өсөн Маратты “шайтан малай” тип атаны икән? Беләм, журнал ҡулығыҙҙа булһа һә тигәнсе уҡый һалыр инегеҙ эйе ме?\nПостерҙа сыҡҡан Шәһит “Хоттабыч”ты белмәгән кеше юҡтыр. Уға яңыраҡ ҡына Башҡортостандың атҡаҙанған артисы исеме бирелде.\n1 апрель – Халыҡ-ара ҡоштар көнө. Азамат Байрамғәлин үткәргән викторинала үҙ белемеңде һынап ҡарарға саҡырабыҙ. Иң беренселәрҙән булып иң күп бал йыйған ҡатнашыусыларға иҫтәлекле бүләктәр һәм Рәхмәт кәлимәләре тапшырыласаҡ.\n“Мажаралы бала саҡ” конкурсына Марсель Сәлимов “Там, Там... Яратам!” тигән ҡыҙыҡлы хәтирәләрен яҙып ебәрә.\nЖурналға күҙәтеүҙең иң аҙағына иң ҡыҙыу конкурстарыбыҙҙың береһе – “Ай, һылыу!”ҙы ҡалдырҙыҡ. Кем еңеүсе булған икән? Сер һандығын бер аҙ аса биреп ҡуябыҙ – был матурҡай Ғафури районы ҡыҙы ул!\nЙә, артығын “һайрамаҫ” элек, күҙәтеүҙе ошо урында туҡтатып торайыҡ. Шулай уҡ “Бөтөн синыф менән – “Аманат”ҡа!”, “Бөтөн мәктәп менән – “Аманат”ҡа!” конкурстары ла дауам итә.


Әзүм тауы | Йәншишмә\nМин Белорет районының Исмаҡай ауылында тыуғанмын. Әле Шығай мәктәбендә уҡып йөрөйөм.\nИсмаҡайға 1724 йылда нигеҙ һалынған. Түңгәүер ырыуына ҡарай. Ауылыбыҙ тәбиғәте бигерәк матур. Тауҙар араһында ултыра ул. Көнсығыштан – 1724 метр бейеклектә Бишитәк, ә көнбайыштан – Бейекморон, Ҡыҙылтау, Бүтәлайғы, көньяҡтан – Аҡтүбә, төньяҡтан Беҙәк тауҙары уратып алған. Ҡыҫҡаһы, ауылыбыҙ ҡаҙан эсендә ултырған кеүек. Ә уны икегә бүлеп, Әзүм тауы йәм биреп тора. 17 метр бейеклектәге тау барыһының да яратҡан урынылыр, тип уйлайым. Балалар уйын уйнаһа, йәштәр, ололар, килгән ҡунаҡтар ауылдың матурлығын күрер өсөн күтәреләләр.\nӘзүм тауының тарихы ла һеҙгә оҡшар, тип уйлайым.\nАҡйөҙөм исемле ҡыҙ йәшәгән. Ул Аҡбай исемле егетте хәрби хеҙмәткә оҙатып ҡалған. Ҡыҙ көн дә шул тауға күтәрелгән. Аҡбайҙың дуҫы Һарыбай ҙа Аҡйөҙөмдө оҡшатып йөрөгән. Тиҙҙән был ике дуҫ хәрби хеҙмәттән бурысын үтәп ҡайта, тик бер мәл бәхәсләшеп, һуғышып китәләр. Аҡбай Һарыбайҙы үлтерә. Ике саҡрым ара үтеп, ул үҙе лә ҡанһырап мәрхүм була. Аҙаҡ егеттәр һәләк булған яландар уларҙың исеме менән йөрөтөлә башлай. Был урындарҙа хәҙер байрамдар үтә. Шулай уҡ яландарҙа төрлө еләктәр, яҙын ашап туйғыһыҙ ҡымыҙлыҡ, оҫҡон, йыуалар йыйып ҡыуана ауылдаштар.\nӘ Аҡйөҙөм һарыға һабышып, көн дә тауға күтәрелгән. Шунда Аҡбайын көткәйне бит. Аҡйөҙөм исемен ҡыҫҡартып, тау Әзүм булып ҡалған халыҡ хәтерендә. Был тирәне күгәрсен күҙе, сәғәт сәскәләре, бәрхәттәй үлән биҙәй. Бигерәк матур урын.\nӘйткәндәй, ошо хозур тәбиғәтле Исмаҡай ауылында күренекле башҡорт яҙыусыһы Яныбай Хамматов тыуған. Уның бала сағы ошо йәмле урындарҙа үтә. Үҙенең китаптарында ла тыуған яғыбыҙҙы һүрәтләгән.\nМәғлүмәттәрҙе ауылыбыҙҙағы ветеран-уҡытыусыбыҙ Зифа Сибәғәт ҡыҙы Ҡужаҡованан яҙып алдым.\nДаяна ФӘТҠУЛЛИНА, VI синыф уҡыусыһы.\n« Ҡояшым минең\nБерәү ҙә бүләкһеҙ ҡалманы »


Табылған ынйылар(әкиәт). Факиһа Туғыҙбаева - Wikisource\nТабылған ынйылар(әкиәт). Факиһа Туғыҙбаева\nТабылған ынйылар ( әкиәт )\nТимерйән исемле малай тураһында ишеткәнегеҙ бармы икән һеҙҙең? Ул ҡуйы урман ҡуйынында һыйынып ултырған ауылда йәшәгән. Йәйен уны һандуғас, тәҙрә төбөндәге муйылға ҡунып, һайрап уятҡан. Ҡышын тәҙрә башындағы күгәрсен, гөлдөр-гөлдөр килеп: «Тор, Тимерйән, ҡояш сыҡты бит инде», — тиер булған.\nЙәй көндәрен Тимерйән, карауатынан һикереп тороп, яҡындағы Көмөшкүлгә йыуынырға йүгерә икән. Ул һуҡмаҡтан атлағанда, аллы-гөллө сәскәләр, ҡояштай йылмайып, башын эйеп ҡалған. Сәскә кеүек күбәләктәр уны тирәләп осҡан. Ә һандуғас:\n— Тимерйән дуҫ! һиңә һайрап ишеттерер өсөн мин алыҫ көньяҡта матур көйҙәр өйрәндем. Тыңла, минең моңом һине гел яҡшылыҡҡа өйрәтер, — тип ҡабатлаған, ти.\nКөмөшкүлдә Тимерйән, был тирәләге берҙән- бер Аҡҡош менән уйнап, һыу ингән. Ғорур булған был Аҡҡош, һылыу булған. Ҡояшта сағылған аҡ ҡар кеүек, ҡанаттары ем-ем килеп торған, сөнки саф ынйы икән улар. Көмөшкүлдәге Аҡҡош, өҫтәүенә, тылсымлы ҡош булған: башҡа ҡоштар кеүек, көҙөн көньяҡҡа осоп китмәгән, күл төбөндә ҡышлаған.\nАуылды бәлә-ҡазанан ҡурсып торған Аҡҡош. Ҡоролоҡ килгәндә, күлдән һыу уртлап, күккә күтәрелеп, ҡурылып ултырған баҫыуҙарға бөркһә, иген йәм-йәшел булып баш ҡалҡытҡан. Ғәрәсәт ҡупҡанда, ауылды һаҡлап, ҡойонға, йәшенгә ҡаршы Аҡҡош ҡанаттарын йәйгән. Шуға күрә, Аҡҡош — беҙҙең ер ҡото, тигән аҡһаҡалдар.\nТимерйән һәр көн иртән ана шул Аҡҡош менән уйнаған да инде.\nЙәмле йәй көндәренең береһендә Тимерйән, ҡулына тырыз алып, урманға еләккә киткән. Сәскә-үләне билдән булған аҡланға килеп еткән. Унда турғай башы ҙурлығындағы ҡып-ҡыҙыл еләктәр күҙҙең яуын алып ята, ти, алһыу-күк мәтрүшкә сәскәһе тирә-яҡҡа хуш еҫ сәсә, ти.\nТырызын тултырған да Тимерйән яҡында ғына һикерешеп уйнап йөрөгән айыу балаларын еләк менән һыйлаған. Тегеләр, туйып, ҡырын төшөп, аҡланда йоҡларға ятҡан.\n—\tИкенсе килгәндә, мин һеҙҙе бал менән һыйлармын әле, — тигән Тимерйән, бәләкәс айыуҙарҙың ҡыуаныуына күңеле күтәрелеп.\nУлар хырылдап киткәс, ҡояшта ҡыҙынып тәне иҙрәгән Тимерйәнде лә йоҡо баҫҡан. Уянып китеп күҙҙәрен асһа, баш осонда тимер кеше тора, ти. Тимерйән, күҙҙәрен бер асып, бер йомоп, тегегә аптырап, ҡуҙғалырға ла ҡурҡып ятҡан. Тирә-яғына ҡараштырғылаған, айыу балалары ла күренмәй, ти.\nТимер кеше, Тимерйәндең уяныуын абайлап, туҫтаҡтай күҙҙәрен аҡайтып, хырылдаҡ тауыш менән:\n—\tТор, ҡулдарыңды күтәр, — тигән. — Мин — Ҡарундар планетаһынан килгән Суҡмар. Беҙҙең батшабыҙ, бына нисә йылдар инде, йыһандағы планеталарҙы телескоп аша күҙәтеп, иң бай урынды эҙләй. Донъяла Ерҙән дә байыраҡ планета юҡ. «Аҡҡоштоң ынйылары ғына ни тора!» — ти беҙҙең хөрмәтле батшабыҙ. Шуның өсөн бында килеп сыҡтым да инде.\nТимерйәндең ҡаушауын күреп, Суҡмар уның һайын шашып киткән:\n—\tЙә, йәнеңме, малыңмы, ҡустыҡай? Йәнең, тигәнем шул: әгәр ҙә мәгәр Аҡҡош ҡанатындағы бөтә ынйыны минең ҡулға тоттормаһаң, үҙеңде Ҡарундар планетаһына алып китәм. Беҙгә һинең кеүек малайҙар бик кәрәк: бына минең тимер тәнемде таҙартып, майлап торһаң да ярай. — Тимерйән, ни эшләргә белмәйенсә, аҙап ҡалған. Ата-әсәһен ташлап, әллә ҡайҙағы, күҙ күрмәгән, ҡолаҡ ишетмәгән планетаға киткеһе килмәгән шул уның.\nТимерйән, тегене төп башына ултыртмаҡсы булып:\n— Теләгеңде үтәрмен, үтәрмен, һин мине ошонда көтөп тор, — тип ҡуҙғалырға иткән. Үҙе эстән генә: «Күҙ генә яҙлыҡтырайым һинән, Аҡҡошҡа йүгереп барһам, мине ҡотҡарып ҡалыр әле», — тип уйлаған. Уның уйын һиҙгән кеүек, Суҡмар башындағы ҡалпағының төймәһенә баҫҡан да, сиңерткә ҙурлығында ғына ҡалып, Тимерйәндең елкәһенә менеп ултырған:\n—\tТеләгемде үтәмәйенсә, минән ҡотола алмайһың.\nЕләк менән тулы кәрзинен тотоп, Тимерйән ҡайтырға сыҡҡан. Суҡмар, уның елкәһендә ултырған килеш, тырыздан еләк үрелеп алып, рәхәтләнеп һыйланып бара, ти.\nӨйҙәренә ҡайтып, хәсрәтен ата-әсәһенә әйтәйем, тиһә, Суҡмар, башҡаларҙың күҙенә күренмәйенсә, Тимерйәндең күлдәк аҫтынан бөтәһен дә белеп торған. Етмәһә, көлөп йыр йырлап килә, ти:\nКиттек Аҡҡош күленә,\nТыңламай ғына ҡара —\nТимерйәндең аяҡтары үҙенән-үҙе Аҡҡош күле яғына атлаған. Аҡҡош — донъялағы иң аҡыллы ҡош, ынйыларын барыбер бирмәҫ, мин ҡурҡыныс тураһында әйтеү менән, әмәлен табыр, тип уйлаған.\n...һап-һары томбойоҡтар күҙҙәрен асҡан. Улар уртаһында, төштән һуңғы еләҫ елдә рәхәтләнеп, Аҡҡош серем итә, ти. Тулҡындар һалмаҡ ҡына ярға ҡаға.\nТимерйәндең аяҡ тауышын танып, Аҡҡош күҙҙәрен асҡан. Ҡанаттарын елпеп алған да:\n—\tУлым, кил бында, икәүләп йөҙәйек, — тигән.\nҠанат ҡаҡҡанда, ынйылары, ҡояш нурҙарында сағылып, йәйғор төҫтәрендә балҡып-балҡып киткән. Суҡмар, Аҡҡошто күргәс:\n— Йә, тиҙерәк бар инде! — тип, Тимерйәндең ҡолағын семеткән. Малай ҡысҡырмаһын тип уның ауыҙын кәнфит менән ҡаплап ҡуйған:\nТимерйән, ҡурҡыныс тураһында иҫкәртәйем тип, Аҡҡош эргәһенә йөҙөп китер-китмәҫтән, Суҡмар башындағы ҡалпағының төймәһенә баҫып, яңынан элекке ҡиәфәтенә ҡайтҡан да, Аҡҡошто тимер ҡулдары менән тотоп, ике ҡанатынан да ынйыларҙы һыпырып алған һәм күҙ асып йомған арала юҡ булған. Аҡҡоштоң ҡанаттарында ынйылар емелдәмәгәс, көн эңер мәлендәге кеүек, ҡараңғылы-яҡтылы булып киткән.\nҠурҡыуҙан дер ҡалтырап өйҙәренә ҡайтып кергәс, Тимерйән үҙе тимер малайға әйләнгән дә ҡуйған. Ата-әсәһе был хәлгә эй аптыраған, эй аптыраған. «Улыбыҙ тимер кеүек ныҡ булһын өсөн Тимерйән тигән исем ҡушҡайныҡ, ул үҙе тимергә әйләнде», — тип зар илашҡан.\nТимерйән инде хәҙер үҙенең ни өсөн ошо көнгә төшкәнен аңлатырлыҡ хәлдә булмаған, теле кешесә бер өн дә сығара алмаған. Ата-әсәһе менән ул бары ым менән генә аңлашҡан.\nКөн артынан көн үткән. Ауылда тормош ауырайғандан-ауырайған. Ағастар ҡороған, йылғалар, шишмәләр кипкән, сөнки Аҡҡоштоң бер бөртөк тә тылсымлы ынйыһы ҡалмаған.\nЭлек ҡош-ҡорто, кейектәре мыжғып торған урмандарҙа ҡыуан елдәр уйнаған, йәнлектәр, ҡоштар, был яҡтарҙы ташлап, алыҫ-алыҫҡа юл алған. Ҡоролоҡ башланған.\nТимерйәндең ата-әсәһе: «Ҡайтарһа, улыбыҙҙы элекке хәленә Аҡҡош ҡына ҡайтарыр», — тигән дә күл буйына киткән.\nБаҡһалар, Аҡҡоштоң үҙенең дә хәле ауыр икән. Күлгә ҡойған шишмәләр кипкәс, ундағы һыу тонсоп, Аҡҡош саҡ-саҡ тын ала, ти.\n—\tӘй Тимерйән, һинең дә минең яныма килер көнөң бар икән, — тигән ул, үпкәләп. — Үҙеңде лә, ереңде лә бәхетһеҙ иттең. Хәҙер бәхетебеҙҙе кире ҡайтар!\n—\tБеҙ ҙә шуның өсөн килдек, — тигән Тимерйәндең ата-әсәһе. — Ғәзиз Аҡҡош, әйтсе, нисек итеп тормошобоҙға нур ҡайтарайыҡ?\n—\tБөтәбеҙҙе лә бары Тимерйән ҡотҡара ала, — тигән Аҡҡош, ауыр һулап. — Ул үҙ ҡулдары менән ағас ултыртһын...\nБыл һүҙҙәрҙе ишетеп торған Тимерйән шунда уҡ, тимер ҡулдары менән ер соҡоп, ағас ултыртҡан, уның төбөнә күлдән һыу килтереп ҡойған. Ағас япраҡтары йәшәреп китеү менән, көн саҡ ҡына яҡтырғандай иткән. Тимерйәндең бер ҡул бармағы, яҙылып, элекке хәленә ҡайтҡан.\nТимерйән, Аҡҡоштоң һүҙенән сыҡмайынса, йылдар буйы ағас ултыртҡан, ер һөргән, иген сәскән, сәскәләр үҫтергән. Яйлап-яйлап ҡына тыуған ергә яңынан ҡот ҡайтҡан: шишмәләр селтер-селтер йырҙарын һуҙған, үләндәр йәшәргән, ҡоштар сутылдашҡан.\nАҡҡоштоң ҡанатында ынйылар әүәлгесә емелдәшһә лә, Суҡмар Тимерйәндең күңеленә тынғылыҡ бирмәгән. Ул ауыр уйҙарынан өндәшмәҫ, йомоҡ малайға әйләнгән.\nШулай бер көндө Тимерйән күл буйына килгән дә яр башында моңайып ҡына ултыра икән. Аҡҡош уға:\n—\tНиндәй хәсрәтең бар, улым? — тип өндәшкән.\n—\tТеге ынйыларҙы нисек кире алырға, тип баш ватам, — тигән дә Тимерйән, үҙенең хыялын Аҡҡошҡа һөйләп биргән. — Мин, ҙур үҫкәс, астронавт буласаҡмын, Ҡарундар планетаһына осоп, һинең ынйыларыңды алып ҡайтасаҡмын. Күрерһең бына!\n—\tЫшанам, улым, ышанам! — тигән Аҡҡош. Ул ҡанаттарын ҡаҡҡанда, ынйылары йәйғор төҫтәренә инеп емелдәгән, ти.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Табылған_ынйылар(әкиәт)._Факиһа_Туғыҙбаева&oldid=354379"\nThis page was last edited on 9 May 2013, at 05:20.


Лайыҡлыларға – лайыҡлы баһа » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Лайыҡлыларға – лайыҡлы баһа\nРеспублика йортонда бер төркөм хеҙмәт алдынғыһына дәүләт наградалары тапшырыу тантанаһы үтте. Юғары баһаны лайыҡлылар БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Сергей Молчанов ҡулынан алды.\nБарлығы 29 алдынғы хеҙмәткәр төрлө тармаҡта эшләй: ауыл хужалығында, сәнәғәттә, транспорт һәм төҙөлөш өлкәһендә, социаль учреждениеларҙа, муниципаль берәмектәрҙә. Уларҙың бөтәһен дә эшенә һөйөү, уңғанлыҡ, Ватанға тоғролоҡ берләштерә. Эштәге ҡаҙаныштары ла үҙҙәре өсөн түгел, ә дөйөм уңыш өсөн. Был – республиканы илдә лә, ситтә лә танытырлыҡ уңыштар.\nБашҡортостан Республикаһының Маҡтау грамотаһына Благовещен районының “Өфөхимтранс” йәмғиәте водителе Зөлфәт Ғиндуллин, “Ҡариҙел” редакция-нәшриәт комплексы водителе Әүхәт Мохтасаров, Стәрлетамаҡ троллейбус идаралығы слесары Мөнир Рәхимов һәм “Асҡын” юл-төҙөлөш колоннаһы машинисы Рәдиф Исламов лайыҡ булды.\nАтҡаҙанған юрист, транспорт эшсеһе, элемтәсе исемдәре лә тапшырылды.\nРәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич та яңыраҡ юғары наградалар тапшырыу тантанаһы үткәргәйне. Был сарала ла беҙҙең республика кешеләре бар ине. Ун бала тәрбиәләүсе Зилә һәм Радик Ишморатовтар ҙа шулар иҫәбендә. Улар “Ата-әсәлек даны” ордены менән бүләкләнде.\nӘ яугир-интернационалист Вил Фазуллинға награда 26 йылдан һуң килеп етте. “Хәрби ҡаҙаныштары өсөн” миҙалын уға Үҙәк хәрби округ командованиеһы вәкилдәре тапшырҙы. Сапер булып хеҙмәт иткән һалдат 1987 йыл аҙағында – 1988 йыл башында Пакстан сигендәге Пактия һәм Хост провинцияларында алып барылған “Магистраль” операцияһында ҡаһарманлыҡ күрһәткән. Әле яугир-ветеран физкультура уҡытыусыһы булып эшләй.\nСығыу ваҡыты 14-03-2014, 06:28 | Ҡаранылар: 666


Балаларҙың хәүефһеҙлеге - тѳп маҡсат\n18 Март 2020, 16:25\nМашиналар һаны күбәйгән һайын юлда көсөргәнешлек арта. Бындай шарттарҙа хәүефһеҙлекте тәьмин итеү - ошо эш өсөн яуаплы хеҙмәткәрҙәрҙең генә түгел, ә бөтә водителдәр, йәйәүлеләрҙең, тимәк, тотош йәмғиәттең мөһим бурысы. Ҡаланың балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приютында ла балаларҙың хәүефһеҙлеген, ғүмерен һаҡлау - төп маҡсат.\nАңлатыу эштәрен мѳмкин тиклем иртәрәк башлау зарур. Балаларға юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен ѳйрәтеү йәһәтенән приютта бихисап саралар ойошторола. Ҡыҙ-малайҙар юл хәрәкәте системаһының тѳп тѳшѳнсәләрен һәм юлда үҙеңде тотоуҙың мѳһим ҡағиҙәләрен үҙләштерергә тейеш. Бала саҡ - тѳрлѳ ғилем һәм хәүефһеҙлек күнекмәләрен үҙләштереү ѳсѳн иң ҡулай осор. Сабый ҙурҙарға ҡарап урам ҡанундарына ѳйрәнә, шуның ѳсѳн шәхси үрнәк - ѳйрәтеүҙең иң ябай һәм аңлайышлы формаһы.\nЮл аша сыҡҡанда тәүҙә туҡтап, диҡҡәт менән тирә-яҡты ҡарау, һәр тауышҡа ҡолаҡ һалыу кеүек ҡағиҙәләр бала ѳсѳн ғәҙәткә әйләнһен. Шуға ла даими рәүештә иғтибарҙы үҫтереүсе күнекмәләр үткәреү зарур. Тик ошо ваҡытта ғына урамда, юлда үҙ-үҙеңде хәүефһеҙлек менән тәьмин итеү ныҡлы ғәҙәткә инәсәк. Әлимә ФӘХРЕТДИНОВА,


Хәбәрҙәр: Рәсәй-НАТО: ғалимдар террористарға ҡаршы.\nРәсәй-НАТО: ғалимдар террористарға ҡаршы.\nХәүеф сигналы приборҙың шартлатҡыс эҙҙәрен табыуы хаҡында һөйләй. Был бер кемде лә борсоуға һалмай, киреһенсә, барыһы ла ҡәнәғәт, сөнки һүҙ Европа баш ҡалаларының береһендәге метро станцияһында теракттарҙы булдырмауға йүнәлтелгән һынауҙар хаҡында бара. Табылған террористар- актерҙар, улар бер нәмәне лә шартлатырға йыйынмай. Пассажирҙарҙы, әлбиттә, иҫкәртеп тормай сканирланылар. Был проект- Рәсәй ғалимдарының һәм НАТО илдәренең дөйөм хеҙмәте. Ошо системаны ҡулланыу Мадрид, Лондон, Мәскәү метроһындағы теракттарҙы булдырмаҫҡа мөмкинлек бирер ине. Проект етәксеһе Пьер Шарю һөйләй:\n“Әлеге мәлдә транспорт инфраструктураһы, бигерәк тә йәмәғәт транспорты хәүефһеҙлек йәһәтенән авиация транспортынан күпкә ҡайтыш. Шуға күрә НАТО Рәсәй менән бергәләп бындай инфраструктураны һаҡларлыҡ технология булдырырға ҡарар итте.”\nЯңы система халыҡ араһындағы террористы табып ҡына ҡалмаясаҡ, шартлатҡыс ҡайҙа йәшерелгәнен дә билдәләй аласаҡ.\nПроекттың баш инженеры Михаил Королев һөйләй:\n“Был бик ҡыҙыҡлы проект булды. Ул- халыҡ-ара хеҙмәттәшлектең яҡшы миҫалы. Терроризм хәүефе билдәле бер урынға ғына бәйле түгел, билдәле бер ил йәки регион бәләһе лә түгел, ул- бөтә донъяның проблемаһы, тимәк бөтә көстө бергә туплап, йәмғиәттең төплө аҡылын бергә йыйып эш итергә кәрәк.”\nПроектты тормошҡа ашырыуҙағы икенсе аҙым- системаны практикала ҡулланыу, ул киләсәктә йәмәғәт урындарындағы һәм ҙур сараларҙағы террористик акттарҙы булдырмаҫҡа мөмкинлек бирәсәк.


Шылтыратыуҙар — ялған, эвакуациялаy реаль булды\n8 Февраль 2019, 15:04\nТеррорсылыҡ акты тураһында хәбәр итеп, һеҙ ижтимағи хәүефһеҙлеккә ҡул һуҙаһығыҙ\nАғымдағы йылдың ғинуар айында Рәсәй буйынса дәүләт учреждениелары, мәктәптәр, дауаханалар, сауҙа үҙәктәрендә h.б. «мина ҡуйылыу» тураһында ялған хәбәрҙәр булып уҙҙы. Ул Башҡортостан Республикаһын да урап уҙманы. 29-31 ғинуар көндәрендә Өфөлә шул сәбәпле бер нисә мәктәп, дауалау учреждениеһы, сауҙа үҙәктәре эвакуацияланды. Барлыҡ осраҡтарҙа ла тиерлек хәбәр электрон почта аша ебәрелгән. Дөйөм мәғлүмәт сараларына ҡарағанда, 29 ғинуарҙа республика-быҙҙың бер район хакимиәте бинаһында шартлатыу ҡоролмаһы ҡуйылыуы тураһында аноним хәбәр килгән, ул шулай уҡ ялған булып сыҡҡан.\nБыға оҡшаш хәл бер йылдан элек булғайны. Ул ваҡытта учреждениелар hәм сауҙа үҙәктәренә «мина ҡуйылыу» тураһында дөйөм шылтыратыуҙар 2017 йылдың 11 сентябрендә башланғайны. Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, аноним шылтыратыуҙар тулҡыны Рәсәйҙең 85 төбәгенән 75-ен үҙ эсенә алған. Барлығы меңләгән сауҙа үҙәктәренән, вокзалдарҙан hәм бөтә ил буйынса башҡа объекттарҙан 2 миллионға яҡын кеше эвакуацияланған. Бер генә осраҡта ла шартлау хәүефе раҫланмаған.\nҠайһы бер дөйөм мәғлүмәт саралары буйынса, хәбәрҙәр сит ил IP-адрестарынан килә, Украина территорияһынан булыуы ла мөмкин. Барлыҡ осраҡтарҙа ла кешеләрҙе эвакуацияланылар, әммә тикшереү янауҙарҙың ялған булуын күрһәтә. Хәҙерге ваҡытта хоҡуҡ һаҡлау органдары РФ Енәйәт Кодексының 207 статьяһы («Террорсылыҡ акты тураһында белә тороп ялған хәбәр») буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыу тураһындағы мәсьәләне хәл итә. Әгәр хоҡуҡ боҙоусы табылһа, уға биш йылға тиклем ирегенән мәхрүм ителеү ҡурҡынысы янай.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаларын ваҡытлыса башҡарыусы мина ҡуйылыу тураһында ялған хәбәрҙәргә ҡарата фекерен белдерҙе:\n— Был асыуҙы килтерерлек. Был беҙҙең илебеҙгә маҡсатсан һөжүм. Был тап шулай атала ла. Был осраҡта түҙемлек күрһәтергә hәм баш менән уйларға ғына кәрәк.\nРадий Хәбиров һүҙҙәренә ҡарағанда, республика хакимиәте hәр айырым осраҡта теге йәки был учреждение етәкселегенә нимә эшләргә тигән, сигнал бирә.\nХакимиәт органдары, хоҡуҡ һаҡлау органдары ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе киҫәтеү өсөн ялған тигән шик булһа ла, hәр шалтыратыуға яуап бирә.\nТеррорсылыҡ акты тураһында хәбәр итеп, һеҙ ижтимағи хәүефһеҙлеккә ҡул һуҙаһығыҙ, шуға бәйле рәүештә учреждениеларҙың нормаль эшсәнлеге боҙола, хоҡуҡ һаҡлау органдарының күп көс һәм саралары ситкә йүнәлтелә, конкрет граждандарҙың эшенә зыян килә.\nҺеҙҙең ҡылыҡтарығыҙҙың мотивы теләһә ниндәй булырға мөмкин: хулиганлыҡ, хоҡуҡ һаҡлау органдары эшенең «сифатын hәм тиҙлеген» тикшереү, ниндәй ҙә булһа ойошмаларҙың ябай эш тәртибен боҙоу теләге.\nӘлеге енәйәтте ҡылған өсөн яуаплылыҡ 14 йәштән башлана. Ул кеше РФ гражданинымы икәне, ғөмүмән, уның ниндәй ҙә булһа гражданлығы булыуы мөhим түгел.\nЕнәйәт яуаплылығынан тыш, террорсылыҡ тураһында ялған хәбәр иткән өсөн хөкөм ителгән гражданлыҡ яуаплылығына ла йәлеп ителә — әйтәйек, ғәйепле затҡа һаулыҡҡа килтерелгән зыянды ҡаплатыу, матди hәм мораль зыянды hәм дәүләт сығымдарын ҡайтарыу тураһында дәғүәләр ҙә күрһәтелергә мөмкин. Әгәр ҙә эш буйынса бәлиғ булмаған бала ғәйепле, тип табылһа, уның ата-әсәһенә йәки законлы вәкилдәренә ҡарата дәғүә талаптары ҡуйыла.\nРайондың террорсылыҡҡа ҡаршы комиссияһы секретары.


Ошо көндәрҙә Өфөлә "Толпар" универсаль тракторын рәсми презентациялау үткәрелде. Был ғәжәйеп техника Башҡортостан менән Австрия "AVL" фирмаһының ике йылға яҡын хеҙмәттәшлеге һөҙөмтәһендә тыуҙы.\nЯңы трактор Австрияла республика Хөкүмәте заказы буйынса эшкәртелде һәм йыйылды. Тракторҙарҙы сериялы етештереү беҙҙә, Башҡортостанда, ойоштороласаҡ. Уны сығарыуҙа Башҡортостандың 20-ләп предприятиеһы ҡатнашасаҡ.\nПроект идеяһы республикабыҙ Президенты Мортаза Рәхимовтыҡы. Республикала уны тормошҡа ашырыу өсөн бөтә шарттар бар. Мәҫәлән, Башҡортостан ауыл хужалығын үҫтереү кимәле буйынса Рәсәйҙең күп төбәктәренән алда бара, машиналар эшләү ҙә юғары үҫешкән.\nТракторҙың тышҡы йөҙө үк яҡшы тәьҫир ҡалдыра. "Уның дизайнының бер нисә варианты эшкәртелде. Һеҙҙең республика президенты дизайндың иң заманса вариантын үҙе һайлап алды", - тип билдәләне Мәскәүҙәге "AVL" фирмаһы вәкиле Семен Левит.\n- "Толпар" тракторы "өс" класына ҡарай, йәғни өс тонналыҡ тартыу көсөнә эйә, двигателенең ҡеүәте 230 ат көсөнә етә, - тип һөйләне Семен Левит. - Двигателен "ГАЗ" төркөмө эшләгән, ул Евро-4 стандартына тап килә. Трактор сәғәтенә 40 километр тиҙлек менән хәрәкәт итә ала. Ул файҙаланыуҙа бик уңайлы. Идара итеү өсөн махсус уҡыу талап ителмәй. Бында кондиционер, климат-контроль системалары бар, салоны елләтелә. Бөтә элемтә системалары ҡуйылған, спутник навигацияһы ла ҡаралған.\n- Ҡыҫҡаһы, был дизайн күҙлегенән генә түгел, техник характеристикалары яғынан да иң заманса продукт, - тик һүҙен йомғаҡланы Семен Левит.\nБР Хөкүмәте вице-премьеры, Башҡортостандың сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров билдәләүенсә, "Толпар" тракторының беренсе партияһы 2010 йылға уҡ сығарыласаҡ. Продукция сығарыу күләме йылына кәмендә дүрт мең трактор тәшкил итәсәк. Проект хаҡы һигеҙ-ун миллиард һум тирәһе баһалана. Бер үк ваҡытта тракторҙың дүрт моделе етештереләсәк. Продукция конкуренцияға һәләтле буласаҡ, сөнки уның үҙҡиммәте көнбайыш өлгөләре үҙҡиммәтенән күпкә кәмерәк буласаҡ.\nХәҙер республикала производствоны ойоштороу өсөн майҙансыҡ һайлана.\nТракторҙы презентациялаған ваҡытта БР Хөкүмәте, "AVL" фирмаһы һәм "ГАЗ" төркөмө араһында өс яҡлы килешеүгә ҡул ҡуйылды.


Йондоҙнамә (14-20 ноябрь) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Йондоҙнамә (14-20 ноябрь)\n14.11.2016 Йондоҙнамә (14-20 ноябрь)\nТормош һеҙҙе һаман да һынап торор һымаҡ. Кемдер һеҙгә ҡарата үҙенең кире мөнәсәбәтен белдереүе лә ихтимал. Мөмкин тиклем дәғүәгә инмәҫкә тырышығыҙ. Шаршамбыла икеле хәлдәр һеҙҙең файҙаға тамамланыр.\nҺәләтегеҙ, дәртегеҙ бик юғары кимәлдә буласаҡ. Шуға ҡарамаҫтан, йондоҙҙар һәр саҡ уяу булырға өндәй. Һеҙҙе йәшерен күрә алмаусылар ҙа күбәйер. Йомала көткән әйбер күпкә аҙыраҡ килер кеүек.\nТөп эшегеҙҙә уңыштар яулауығыҙ ихтимал. Ҡатмарлы мәсьәләләр һеҙҙең өсөн бер ҙә ауыр булмаясаҡ. Бер аҙ абруйығыҙҙы күтәрә алһағыҙ, ыңғай үҙгәрештәрҙе көтөргә була. Был арала ижади кешеләр ҙә мотлаҡ уңыр.\nТормошоғоҙҙағы һуңғы үҙгәрештәр тотороҡлоҡҡа килтерер. Бар йүнәлештәрҙә лә хәлегеҙ яҡшы булыр. Бәғзеләр өр-яңы эш менән шөғөлләнер. Шаршамбыла өҫтәмә аҡсалата килем алырһығыҙ. Аҙна аҙағында күптән көткән хәбәр килер.\nМатди хәлегеҙ һаман да борсоп торор. Бәғзеләр ярҙам эҙләргә мәжбүр булыр. Сығымдарығыҙҙы мөмкин тиклем кәметергә кәңәш ителә. Бурысҡа берүк инмәҫкә тырышығыҙ.\nОсор тыныс ҡына башланыр. Ләкин хәлдәрҙең бик тиҙ үҙгәреүе лә мөмкин. Шаршамбынан һуң ҡатмарлы эштәр менән булышырға тура килер. Кесе йомала ишеткән яңылыҡ бигүк ҡыуандырмаҫ.\nТөп эшегеҙҙә хәлегеҙ яйлана башлар, мөнәсәбәттәр һәйбәтләнер. Шулай ҙа шәхси эштәрегеҙ тураһында артыҡ һөйләмәгеҙ. Шаршамбыла кемдер үҙе тураһында иҫкә төшөрөр. Был һеҙҙе әллә ни һөйөндөрмәҫ.\nБыл арала тормошҡа ҡарата мөнәсәбәтегеҙ бер аҙ йомшарыр, бәлки. Хатта бәғзеләрҙе ялҡаулыҡ, битарафлыҡ еңә башлар. Әгәр мөмкин булһа, бындай кәйефкә ҡаршылашмағыҙ, күңелегеҙ бер аҙ ял итһен.\nТырышлығығыҙ арҡаһында бик күп эште эшләй алырһығыҙ. Аҙнаның һөҙөмтәләре ҡәнәғәтлек килтерер. Шулай ҙа шишәмбелә аралашыуҙа ҡыйынлыҡтар килеп сығыуы ихтимал. Йыш ҡына үҙегеҙгә оҡшамаған кешеләр менән эш итергә тура килер.\nОсорҙо яҡшы кәйеф менән үткәрерһегеҙ. Шулай ҙа хәл ителмәгән матди мәсьәләләр һәр саҡ эшегеҙҙе бошороп торор. Өйҙәге мәшәҡәттәр ҙә өҫтәмә сығымдар талап итер. Иң өмөтлө көндәрегеҙ – кесе йома һәм шәмбе.\nҠәҙимге аҙна. Тәжрибәгеҙ һәм һиҙгерлегегеҙ кире ваҡиғаларҙы урап үтергә ярҙам итер. Шаршамбыла йондоҙҙар етәкселәр күҙенә артыҡ салынмаҫҡа өндәй. Башҡа көндәр тыныс үтер.\nБыл арала артыҡ ашыҡмағыҙ, үҙегеҙҙе һәр саҡ тыныс һәм ышаныслы тотоғоҙ. Элек башлаған эштәрегеҙҙе тамамлауға күберәк иғтибар бирегеҙ. Өйрәнелгән көн һәм эш тәртибен тотоуығыҙ бик мөһим.


Һуғышҡа тиклем Мишкә районының Яңы Сәфәр ауылы ғәҙәти эш лекле тормош менән йәшәй. Ауыл халҡының төп хәстәре - икмәк үҫтереү. Башҡа ауыл малайҙар кеүек үк, Хәйернас Чикаев та хеҙмәт тәмен белеп үҫә . Ун йәшенән баҫыуға сыға - яҙын ололарға ер һөрөргә ярҙам итә, көҙөн аш лыҡ һуғыуҙа эшләй.\nУларҙың колхозы "Динамо" исемен йөрөтә - утыҙынсы йылдарҙ а ҡалалағы шефтар бүләк иткән тарихта беренсе динамомашиналар хөрмәтенә\nҡушыла был исем. Һуғышҡа тиклем Хәйернас тимерселеккә уҡый, Благове щен арматура заводында һөнәре буйынса эшләп тә өлгөрә. Армияға у ны тыуған ауылынан, көҙөн колхозсыларға игенде элеваторға сығарырға яр ҙам иткән еренән алып китәләр.\nЧикаев Аҡтүбәлә пехота училищеһында уҡый башлай, әммә тиҙ ҙән курсанттарҙы фронтҡа оҙатыу хаҡында приказ сыға. Уҡыуының да уамы булып окоп фәндәре курсы, ә һалдат фатихаһы булып Твард овскийҙың:"Алдамаҫҡа, ҡурҡмаҫҡа. Халыҡҡа тоғро булырға" һүҙәре тора.\nЕңеүгә тиклем барып еткән алдынғы һыҙыҡ яугирҙарының, айы рыуса пехота һалдаттарының полкташтары, окопташтары ҡалмай, тигән фекер йөрөй - имен ҡалыусылар проценты бик аҙ. Был һүҙ ҙәрҙе Чикаев үҙендә лә һынай. Ун һигеҙ йәшлек автоматсы һуғы шҡа 43 - сө йылдың аҙағында инә. Әммә бер ай ҙа үтмәй, яралана. Төҙәлгәс, тағы үҙенең пехота часенә ҡайта, т ик тиҙҙән тағы ла йәрәхәт ала, аҫҡы иренендә фашист пуляһыны ң эҙе ғүмерлеккә иҫтәлек булып ҡала. Һуғышты яҡташыбыҙ артполкта дауам итә, Румыния, Венгрия, Австрия, Чехословакия юлдары буйлап үтә.\nБөйөк Ватан һуғышы тарихынан беҙ Будапешт өсөн һуғыштарҙы ң айырыуса ҡаты барыуын беләбеҙ. Артиллерист Чикаев тап ошо ҡаланы алғанда "Батырлыҡ өсөн" миҙалы менән наградлана. Ә һуғыш тамамланыуы\nХәйернас Чикаевтың күңелендә туғыҙынсы түгел, 14 май менән бәйле. Чехословакия биләмәләрендә фашист ҡалдыҡтарын дөмөктөрөп бөтөргәнсе, урма ндарҙан власовсыларҙы ҡыуып сығарғансы, еңеү байрам итергә ваҡыт та булмай. Ә бына 14 майҙа үҙ орудиеларынан еңеү салюты биреп, улар ҙа ба шҡалар кеүек үк Еңеү көнөн билдәләй.\nҮҙ батареяһы менән Алыҫ Көнсығышҡа 38 тәүлеккә һуҙылған " марш - бросок" яһау, кесе сержанттың башҡа наградаларына "Яп онияны еңгән өсөн" миҙалын өҫтәгән Маньчжуриялағы һуғыштарҙы онота аламы һуң фр онтовик\nЧикаев 1945 йылғы еңеүҙән һуң тағы дүрт йыл буйы Курил утра уҙарының береһендә хеҙмәт итә.\n... Һуғыштан ҡайтҡас Хәйернас Чикаев туған заводына әйләне п ҡайта, токарь - универсал һөнәрен үҙләштерә. Эш көнө дауам ында Хәйернас Ильяс улы өс тиҫтәгә яҡын деталь эшләп өлгөрә. Чикаев һәм уның иптәштәре моторҙар төҙөү берекмәһендә ювелир эшен башҡара тип әйтергә була. Уны ң эргәһендә Александр Светлаков, Николай Лепин һәм башҡа эле кке фронтовиктар эшләй.\nЦехтарҙың береһендә Хәйернас Ильяс улы үҙенең буласаҡ тор мош иптәше Роза Исламетдинованы осрата. Уның менән татыу, мөхәббәтле то рмош кисерә, балалар тәрбиәләйҙәр.\nИзге йөрәкле һәм оҫта ҡуллы Хәйернас Ильяс улының тиҫтәлә гән уҡыусылары бар. Уның тәрбиәләнеүселәре остазынан өлгө ал а. Йыллыҡ заданиены ул ярты йылда, биш йыллыҡты - ике йыл ярым эсендә үтәй. 1980 йы лда Чикаев фиҙакәр хеҙмәте өсөн Социалистик Хеҙмәт Геройының Алтын Йон доҙо менән наградлана. Уның исеменә авиация сәнәғәте министр ы ҡултамғаһы аҫтында Мәскәүҙән телеграмма килә.\nХәйернас Ильяс улы бер ваҡытта ла йәмәғәтселек эшенән баш\nтармай. Производство алдынғыһы күп йылдар буйы Өфөнөң Калинин районы\nсудында заседатель була, ун өс йыл дауамында Өфө моторҙар т өҙөү берекмәһе ветерандары советына етәкселек итә. 2004 йылда Мәскәүҙә үткә н Бөтә Рәсәй тыл эшсәндәре һәм Бөйөк Ватан һуғышы ветерандар ы кәңәшмәһендә ҡатнаша.\nБөгөн дә ветеранды өйөндә тап килтереү мөмкин түгел. Ул ү ҙ советы ағзалары менән бергәЕңеү көнө юбилейына әҙерлек эштәре менә н мәшғүл.\n- 1941 йылдан 1945 йылға тиклем беҙҙең завод 97 мең авиац ия моторы етештергән, - ти Хәйернас Ильяс улы, - предприятиеның әле иҫ ән булған 1700 - ҙән ашыу тыл хеҙмәтсәндәре һәм һуғыш ветера ндары Еңеүҙең 60 йыллығына юбилей миҙалдары менән наградланд ы. Предприятиеның генераль директоры Юрий Леонидович Пустовг аровтың ҡушыуы буйынса, һәр ветеранға хөкүмәт наградаһына ҡушып 1000 һум тапшырыласаҡ.\n317 - се дивизия ветераны, Кавказ һәм Украинанан Чехослов акияға һәм артабан Японияға тиклем юл үткән Хәйернас Ильяс улы Чикаев Ө фөнөң почетлы гражданины. Ветеранға БР Президенты Мортаза Рәхимовт ың ҡултамғаһы аҫтында тапшырылған адреста: "Тыуған яғыбыҙ үҫеше нә индергән өлөшөгөҙ баһалап бөткөһөҙ. Иң юғары ҡиммәт булар аҡ, һеҙ Ватанға, хеҙмәткә, хеҙмәт кешеләренә һөйөү тойғоһон быуындан быуынға\nтапшыра киләһегеҙ. Республика һеҙҙең менән ғорурлана" тип яҙылған.


Республикала туристик миҙгел асыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала туристик миҙгел асыла\n12:31, 30 апреля 2013 Йәмғиәт\n1 майҙа Йылайыр районының Юлдыбай ауылында 2013 йылдың яҙғы-йәйге туристик миҙгелен асыу тантанаһы үтә.\nСарала Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән һыу туризмы менән мауығыусылар ҡатнашасаҡ. Туристарға экологик яҡтан таҙа продукттар, шулай уҡ төрлө милли ризыҡтар тәҡдим ителәсәк.\nЙылайыр районы хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, 2011 һәм 2012 йылдарҙа республиканың төрлө ҡалаларынан, шулай уҡ Екатеринбург, Пермь, Ырымбур, Силәбе һәм илдең башҡа ҡалаларынан туристар Һаҡмар йылғаһы буйлап һалда ағып төштө. Районда туризм ойоштороу ниәте уңышлы тормошҡа ашырыла, тип хҙер ышаныслы әйтергә була. Туризм миҙгелен асыу район һәм республика тормошонда мөһим ваҡиғаға әүерелде.


“Йәш армия”сылар сафына ҡабул ителделәр\n7 Ноябрь 2018, 16:23\nАсҡын районының “Йәш армия” хәрби патриотик балалар-үҫмерҙәр ойошмаһы 2017 йылда барлыҡҡа килә. Ошо ваҡыт эсендә улар бик күп сараларҙы тулыландырҙы, матурланы. Үҫмерҙәрҙең хәрбиҙәрсә баҫып атлауына, һаҡта торғанда тыныс һәм ғорур йөҙҙәренә ҡарап һоҡланмаған кеше булманы. Халыҡтар берҙәмлеге көнөндә уларҙы республиканың башҡа үҫмерҙәре менән Өфөлә “Йәш армия”сылар сафына тантаналы рәүештә ҡабул иттеләр.\nБыл көн ойошма ағзалары өсөн тәьҫораттарға бай була. “Шундай һөнәр бар – Тыуған илде һаҡлау!” тип аталған акция сиктәрендә ойошторолған сара заманса архитектураһы, матурлығы менән һоҡландырған Конгресс-холда үтә. Бигерәк тә күкрәк билдәһе тапшырылыу мәле ныҡ тулҡынландырғыс була. Байрамды Үҙәк хәрби округының йыр һәм бейеү ансамбле сығышы биҙәй. "Йәш армия"сылар Өфөнөң Салауат Юлаев майҙанында йәштәр акцияһында Почетлы ҡарауыл ротаһының һәм Үҙәк хәрби округының махсус тәғәйенләнештәге подразделениелары сығыштарын, хәрби техника өлгөләрен ҡыҙыҡһынып ҡараны, иҫтәлеккә фотоға ла төштө. "Был сара патриотик рухлы, көслө, аң-белемле булырға этәргес бирә. Өфөлә беҙгә бик оҡшаны", — ти ойошма ағзалары.


“Был донъяның мең нурынан һарҡҡан Шиғриәттер – күңел дауаһы” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Был донъяның мең нурынан һарҡҡан Шиғриәттер – күңел дауаһы”\n“Был донъяның мең нурынан һарҡҡан Шиғриәттер – күңел дауаһы” 02.10.2018 // Әҙәбиәт\nЮҡҡа ғына тәүге мөхәббәт тип аталмай был тойғо.\nҠулымда — З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә донъя күргән “Юҡһыныу” шиғырҙар йыйынтығы. Исеме бигерәк тә моңһоу, болоҡһоу тойолдо. Шулай ҙа яҙғы йәшел төҫөндәге тышлығы, саф япраҡтарҙың шыбырлашҡан мәлен һынландырған һүрәте өмөт уята... Хәйер, үҙемде үҙем ҡабатлайым инде: кешенең йәшәйеше лә үҙе бер моңһоу шиғыр кеүек бит. Шиғыр кеүек, сөнки ғүмер үҙе үк — Аллаһ Тәғәлә бүләге, мауыҡтырғыс миҙгелдәрҙең һыҙландырған, тоҡандырған кисерештәре теҙмәһе. Моңһоу, сөнки тыуымдан ҡалмағандың үлемдән ҡалмағанын белә тороп та, кеше ниндәйҙер яҡтылыҡҡа ынтылып, яҡшылыҡҡа ышанып йәшәй, өмөт итә. Бына ошондай уйҙар менән ҡулға алған китаптың авторы, шағирә Миңлегөл Хисамова менән бөгөн тормошобоҙҙо шиғриәтле иткән мәлдәр хаҡында һөйләшәбеҙ.\n– Сәләм һеҙгә, ауылым өйҙәре!\nАҡ буранда тынған көйҙәре,\nАлтын һары уттар сағыла,\nЯҡты һирпеп урам яғына...\nМиңлегөл апай, һеҙҙең китабығыҙҙың бер өлөшө тыуған ауылығыҙға, изге төйәгегеҙгә арнала. Нимә ул һеҙҙең өсөн тыуған яҡ төшөнсәһе?\n— Үҙең беләһең, беҙҙең башҡорт әҙәбиәтенең байтаҡ шәхестәре тап ауылдан сыҡҡан. Тәбиғи мөхит, туғандарса йәшәү – халҡыбыҙҙың борондан килгән тормош рәүеше ул. Ауыл ижади фекерләүгә, хыялдарға ирек ҡуйырға, азатлыҡты тәрәнерәк тойоуға булышлыҡ итә, минеңсә.\nУл бит – тыуған, йәшәгән урын ғына түгел, тәрбиәсе лә, халҡыңа ғына хас милли асылды йөрәгеңә һалыусы ла. Изгелек, яманлыҡ, матурлыҡ, тоғролоҡ кеүек төшөнсәләр менән дә беҙ тап тыуған ауылыбыҙҙа танышабыҙ.\nТәбиғәт ҡосағында үҫкән яҙыусылар бик бәхетле ул. Кешенең иң матур миҙгеле – бала саҡ. Бына инде етенсе тиҫтәмә аяҡ баҫһам да, ауылым хаҡында уйламаған, унда үткән мәлдәремде иҫләмәгән көнөм юҡ. Ни өсөн тигәндә, ундағы һәр минутым ҡурсаулы булған, әсәйемдең яҡты ҡарашына ҡойоноп, уның йылы ҡосағына һыйынып йәшәгәнмен. Ауыл тураһында яҙмау мөмкин түгел. Тыуған яҡ тойғоһо беҙҙе ғүмер буйы оҙатып йөрөй. Кендек ҡаның тамған ерҙән әҙәм балаһы бер ҡасан да һыуына алмайҙыр ул. Ауылдаштарҙың, беҙ үҫкән саҡтағы инәйҙәрҙең, олатайҙарҙың йөҙө әле лә хәтеремдә. Шуға күрә китабымдың бер өлөшө тыуған төйәгемә арналыуы – ул бала сағым миҙгелдәре сағылышы.\nЗамана заманаға бөтөнләй оҡшамай икән. Беҙ бит тере аралашыу, тиҫтерҙәребеҙҙең иңен тойоп үҫтек. Урам буйынан ҡайтып кермәй инек, тигәндәй. Элек бит йүнле уйынсыҡ та булманы, әммә барыбер үҙебеҙгә үҙебеҙ уйынсыҡ эшләп, фантазиябыҙҙы үҫтерә белгәнбеҙ, тип аңлайым.\nЙылға буйынан сынаяҡ ватыҡтары табып, шуларҙан төрлө фигуралар теҙеп уйнай торғайныҡ. Бына хәҙер балалар пазл йыя бит, шуның беҙҙең бала саҡтағы формаһы бит инде ул. Шунан “Сәпәмәле”, “Аҡ тирәк – күк тирәк” уйындарына күмәкләп йыйылып китәбеҙ. Шундай йәнле аралашыу, бер-беребеҙҙең кәйефен тойоп үҫеү беҙҙе тағы ла нығыраҡ яҡынайтты. Бала саҡ дуҫтарым, әхирәттәрем әле лә хәтерҙә. Яҙғы гөрләүектәр менән бергә йүгереп, ҡулдарыбыҙ себешләп, рәхәтләнеп уйнап үҫтек. Шул тиклем йәнле булған бала сағыбыҙ! Әпәти, Ҡыҙыл тауҙарында үтте ул. Тәүгеһе формаһы менән әпәкәйгә тартҡан, беҙ уның итәгендә, йылға буйҙарында икмәккә оҡшаған таштар табып, шулар менән уйнаныҡ. Шиғырҙарыма инеп китте ул тауҙар.\n— Шиғырҙарығыҙҙа атай-әсәйегеҙҙе тәрән һағыныу кисереше бар:\nДүрт шәмдәлдең һүнде икәүһе –\nҒүмеремдең ғәзиз тамыры.\nАтам-әсәм йөрәк йылыһын\nҠайҙан ғына, ҡайҙан табырмын?!\n— Ул һағыш тойғоһо мәңге китмәй торғандарҙан, күрәһең. Мин атайымды йүнләп хәтерләмәйем дә тиерлек. Ул Бөйөк Ватан һуғышынан ҡаты һыуыҡ үткәреп ҡайтҡан. Ауылда хисапсы, тракторсы булып та эшләп алған, әммә һаулығы ныҡ ҡаҡшаған булған. Уның карауаты өҫтөндә бер ир һүрәте тора ине, беҙ ни, балалар, уның кемлеген белмәйбеҙ. Баҡтиһәң, Сталин булған икән. Аҙаҡтан олатайым һөйләгәне хәтерҙә: “Сталин тиклем Сталинды ла ҡотҡара алмағастар, мин кем инде – ябай һалдат...” – тип яҙмышына күнгән атаҡайыбыҙ.\nМиңә дүрт йәштәр тирәһендә түшәккә ятҡайны инде. Һылыуым Зөһрә бер йәшлек кенә ине. Атайым бик оҫта гармунсы булды. Ике туған Зөфәр абзыйым, Зөһрә һәм мин уның тальянда уйнағанына төшөп бейей торғайныҡ. Уның шундай яҡты ҡарашы, һүрән генә йылмайыуы хәтерҙә ҡалған.\nҺуңғы юлға оҙатҡанда атайымды арбаға һалып алып сығып китеп барғандары иҫемдә. Бәләкәй булһам да, нимәлер аңлағанмындыр инде. Аңламаһаң да аңлайһыңдыр инде ул мәңгелеккә юғалтыуҙы...\n— Әсәй күңелдәре – төпһөҙ йыһан,\nӘсә йөрәге – ул бөйөклөк,\nтип яҙаһығыҙ бер шиғырығыҙҙа. Тағы ла шундайы ла бар:\n“Иҫтә тотам әсәм нәҙерен:\nОнотмаһаң кеше ҡәҙерен,\nҠылған изгелегең йән өрөр,\nКөтмәҫ булһаң ғына әжерен”.\nЯңғыҙы ике ҡыҙын үҫтергән әсәйегеҙ образы ныҡ данлана: башҡорт әҙәбиәтенә ике шағирә биргән бит ул!\n— Әсәйемә – Миңһылыу Шәрифйән ҡыҙына – китабымда бер бүлекте бағышланым. Атайым үлгәндән һуң беҙ күмәкләшеп олатайымдарҙа йәшәнек. Торараҡ үҙебеҙгә өй һатып алып, шунда күсендек. Беҙгә, балаларына, донъя ауырлығын һалырға тырышмаған әсәйемә нисек рәхмәт уҡымайһың инде? Беҙ ни балалыҡ менән бер ни ҙә белмәй үҫкәнбеҙ, тиергә була. Ә ул көнө-төнө эшләгән дә эшләгән, беҙҙе аяҡҡа баҫтырыу өсөн бар көсөн һалған. Хәйер, бар әсәләр ҙә шулай була торғандыр, әммә һәр кем үҙенекенең рухи көсөн нығыраҡ белә, баһалай бит инде. Кейем дә текте, һыйыр ҙа һауҙы, быҙау ҙа ҡараны әсәйем. Бешергән ризыҡтары шундай тәмле була торғайны.\nӘсәйемдең беҙгә әйткән нәҙере – уның йәшәү рәүеше, ғүмере, тырыш хеҙмәте, таҙа намыҫы. Ул бит шул тиклем матур тормош юлы үтте. Фиҙакәрлеге – башҡорт ҡатынының аҫыл өлгөһө!\n— Тыуған ауылығыҙҙың исеме – Ялсыҡай. Ошо бәләкәй генә төйәктән ике башҡорт әҙәбиәте хеҙмәтсеһе, ялсыһы сыҡҡан. Ә кемдән килә икән уларҙың таланты?\n— Беҙҙең атай һуғыштан ауырып ҡайтты, тип әйттем бит әле. Ул, һалҡын ҡыштарҙа ҡар өҫтөндә ятҡан кеше, һаулыҡҡа туйынманы инде. Төрлө госпиталдәрҙә ятҡан ул. Әммә, ҡайҙа йөрөһә лә, шиғырҙар яҙған, фекерҙәрен теркәп барған. Бер-ике дәфтәр тулы ине уның яҙғандары. Бала саҡта быға әллә ни иғтибар ҙа итмәгәнбеҙҙер инде: дәфтәрҙәрҙең береһе юғалған, әммә һаҡланып ҡалған яҙмалары бар. Зөһрә һылыуым менән уҡып, йөрәгебеҙ әрней. Бөтә һыҙланыуҙарын, эске әрнеүҙәрен һалған атайыбыҙ әҫәрҙәренә. Заманында ғалим Әхмәт ағай Сөләймәнов уларҙы гәзиттә баҫтырҙы.\nӘсәйем бик моңло тауышлы ине. Ул “Сәлимәкәй”, “Шәүрә килен” йырҙарын айырыуса яратып башҡарҙы. Уның тауышы әле булһа ҡолағымда яңғыраған төҫлө. Бигерәк матур ине шул! Уны һорап та йырлаттылар. Олатайым да маҡтай ине әсәйҙең тауышын. Беҙ уның янында үҫтек бит инде. Ноғоман Олоҡман улы Ҡотлогилдин Граждандар һуғышында ҡатнашҡан, Петроградта атлы ғәскәр менән торған улар. Олатайҙың аяғын дошман пуляһы тишеп үткәйне — бала-саға бөтәһен дә күрә бит инде. Беҙ унан ошо хаҡта һораша торғайныҡ. Ҡартайғансы таяҡҡа таянып йөрөнө. Архив материалдарын барлаһаҡ, уның хаҡында тағы әллә күпме мәғлүмәт табып булыр ине. Шағир, журналист Ғәли Ильясов олатайым тураһында яҙып ҡалдырған. Матбуғат архивында уның тураһында мәҡәләләр һаҡлана. Бына ошо кешеләр араһында үҫеп, донъяға ижади ҡараш менән ҡарағанбыҙ, күрәһең.\nЗөһрә һылыуым, матур яҙыуы өҫтөнә, сығыш яһай башлаһа, бөтөн кешене ауыҙына ҡаратыу маһирлығына эйә. Ул бит шағирә генә түгел, шәп журналист та. Һылыуым – миңә ҙур терәк. Тормош кешеләр алдында ҙур һынауҙар ҡуя, әммә бирешмәү, аяҡта ныҡлы баҫып тороу өсөн яҡындарың булыуы бик мөһим. Зөһрә — минең серҙәшем дә, кәрәк саҡта тәнҡитсем дә, йыуатыусым да. Беҙ бер-беребеҙгә ныҡ кәрәк! Бер шиғырымда ошондай юлдар ҙа бар:\nЯлҡынланып яна шәмдәлдәр,\nҒүмер яныуы ла тиҙ икән.\nИке шәмдәл ҡалдыҡ – беҙ икәү,\nҺыҙылып яныуҙарға түҙ икән.\n— Ҡайын туҙылай еберләп,\nЮлымдан китеп барам.\nКүңелемдә әрней һаман\nЯҙҙарым һалған яра, — тип яҙаһығыҙ бер шиғырығыҙҙа. Шул уҡ ваҡытта былай тип тә ҡуяһығыҙ:\nЙөҙөгөм юғалды тип.\nМәҙхиә яҙам хәтергә,\nЯралар уңалды, тип...\nШағирә Миңлегөл Хисамованың лирик геройы үҙенең шәхси кисерештәре менән бер уйлымы, бер тойғоломо?\n— Төрлө саҡтар була. Эйе, уйҙар бер. Әммә тойғоларҙың тап килмәүе лә ихтимал. Әгәр кисерештәремде ҡағыҙға һала, кемдеңдер күңеленә үтеп инә алғанмын икән, был — шиғриәт. Әммә китаптағы һәр шиғырҙа ниндәйҙер шәхси ваҡиғаларҙы эҙләргә кәрәкмәй. Шағирҙы яҡындарының, үҙе бөтөнләй белмәгән кешеләрҙең кисерештәре лә тетрәндереүе ихтимал, шуға һәр әҙәби әҫәрҙән бары тик мине генә күрергә лә кәрәкмәй. Шағир тап дөйөм һыҙланыуҙарҙы үҙенеке итеп сәнғәтсә балҡыта алһа, бына был, исмаһам, ысын ижад!\nҺәр кем төрлө һынауҙар аша үтеп йәшәй, һыҙлана, шатлана, үҙен бәхетле һәм бәхетһеҙ итеп тойған мәлдәре була, әммә бары тик шағирға ғына шул хистәрен һүҙ менән әйтеп бирә алыу һәләте бирелә.\n— Шиғриәт, тимәк, һеҙҙең өсөн ышыҡ та була алған?\n— Әлбиттә, шиғриәт минең өсөн һәр саҡ терәк, күңел йыуанысы булды. Юҡҡа ғына китабымдың бер бүлеген “Был донъяның мең нурынан һарҡҡан Шиғриәттер – күңел дауаһы” тип атаманым. Тормош үҙе бер шундай матур, яҡты шиғыр кеүек. Бары тик ана шул гүзәллек, сафлыҡ моңдарын ишетә белергә генә кәрәк.\n— Шулай ҙа һеҙ китабығыҙҙы “Юҡһыныу” тип атағанһығыҙ. Бында һүҙ бөйөк һыҙланыу, мәңгелек һағыш тураһында ла баралыр?\n— Эйе, тап шулай. Кемдеңдер шағирә ғүмер буйы ауылын юҡһынып йәшәй икән, тип аңлауы ла ихтимал. Был һағыш та – һәр саҡ минең күңелемдә. Башҡалар ата-әсәһен гелән юҡһынып йәшәй икән, тип уйлауы ла бар, был да ысынбарлыҡҡа тап килә. Тыуған яҡты ла, атай-әсәйҙе лә кеше ғүмере буйы йөрәгендә йөрөтә бит.\nИр менән ҡатындың үҙ-ара мөнәсәбәтенән тыуған юҡһыныу тип аңлауҙары ла бар. Был да дөрөҫ буласаҡ, сөнки кешеләр барыбер ана шул үҙенең тәүге һөйөү кисерештәрен күңел түрендә һаҡлай. Юҡҡа ғына тәүге мөхәббәт тип аталмай бит ул тойғолар. Был — образ. Кеше өлкәнәйгән һайын үҙенең үткәндәренә әйләнеп ҡарап, һығымта яһай, бала сағынан йыраҡлашҡан һайын шул мәлдәге миҙгелдәрен һағына. Был — тәбиғи күренеш. Әммә тап сәнғәт, тап шиғриәт беҙҙе, ижад кешеләрен, ҡанатлы ғына түгел, бәхетле лә итә.\n— Нимә ул һеҙҙең өсөн бәхет?\n— Кемдер өсөн ул ҡиммәтле машинала йөрөү менән бәйле. Икенселәргә бөгөн таңдан уянып ҡояшты күреү – оло шатлыҡ. Өсөнсөләргә бәхет – булғанына шөкөр итә белеү. Хәйер, артабан да дауам итергә була был исемлекте. Минең өсөн ошо донъяла булыуым – бәхет. Балаларымдың, ейәндәремдең башҡортса һөйләшеүе – бәхет. Бына ошо китабым да – бәхет. Хәйер, бәхет табам тиһәң, уның һәр күренештә һиңә йылмайыуы ихтимал. Бары тик юҡһыныуҙар аша донъяға йөҙөңдө асып бағыу – үҙе бәхет!..


Алтын ҡуллы оҫта » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » Алтын ҡуллы оҫта\nАлтын ҡуллы оҫта22.03.2016\nӨләсәйем йортонда мөйөштә ултырған, өҫтөнә бер-нисә ҡат япма түшәлгән тимер һандыҡ менән бәйле яҡты хәтирәләр иҫтә ҡалған. Әллә өлкәндәрҙең уның эсен аҡтарыуҙан даими тыйып тороуҙары һөҙөмтәһендә, әллә ысынлап та был ҡумта ниндәйҙер сихри көскә эйә булды - һәр ваҡыт үҙенә ылыҡтыра торғайны. Эйе, борон һәр йортта тиерлек һандыҡ ултырған. Башлыса, ҡыҙ кейәүгә сыҡҡанда артынан бирнә тултырылған һандыҡтың эйәреп килеүе мотлаҡ булған. Һуңғы йылдарҙа йоланы күҙәтеүселәр ҙә, һандыҡ эшләүселәр ҙә һирәк осрай. Айнур Ғиззәтуллин был шөғөл менән мауығыусы оҫталарҙың береһе.\nМәҡәлә геройыбыҙ Учалы ауылы кешеһе. Тау сәнәғәте колледжында белем алып, тау мастеры һөнәрен үҙләштерә. Әрме хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас «Чебачье» руднигында («Александринск тау-мәғдән компанияһы») ПДМ (ташыу-тейәү машинаһы) водителе булып эш башлай һәм әлеге көнгә тиклем шунда хеҙмәт итә.\nАтанан күргән - уҡ юнған, тиҙәр бит. Хәҙис Мөхәмәтдин улы ике улын да үҙе белгәндәренә өйрәтеп тәрбиәләй. Тырышлығының бушҡа китмәүе менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ала ул. Сөнки биш йыл элек кенә ғаилә ҡороп үҙ хужалығын булдырған Айнур ярайһы уҡ ҙур уңыштарға өлгәшкән. Ҡура эсендә төҙөлөп бөтөргә күп тә ҡалмаған ҙур йорт ултыра, әлеге көндә ғаилә көн иткән ике ҡатлы йәйге йорт, мунса, башҡа ҡаралты бар. Быларҙы ғаилә башлығы үҙ ҡулдары менән төҙөгән. Беҙ барғанда Айнур дилән-кәгә сығырға тора ине. «Йорт-ҡураны төҙөп бөтөү өсөн материал кәрәк. Ағасты үҙем әҙерләп алам», - ти ул.\nКейәү ҡайны тупһаһынан яралыр, тигәндәре лә дөрөҫтөр. Йәш кейәүҙең ҡайныһы Абрар Бапанин балта оҫтаһы булараҡ таныл-ған. Ҡыҙҙарын кейәүгә бирергә булғас та икеһенә ике һандыҡ яһай. Ҡыҙҙарының әхирәттәре был эштәрҙе күреп Абрар Мөғәлим улына заказ бирәләр. Артабан иһә һандыҡтарҙы һораусылар табыла. Балта оҫтаһы кейәүен дә ҡумталар яһап ҡарарға өгөтләй. Сәмсел Айнур ҡайныһының ҡул эштәрен ҡарай ҙа ҡайтып үҙ аллы тотона. Ағас эше менән булғанда кәрәк булыр тип ҡалдыра барған төҙ, йоҡа ҡарағай таҡталарын файҙалана ул. Тәүге ҡоймаҡ төйөнлө тиһәләр ҙә, Айнурҙың эше ярайһы уҡ яҡшы килеп сыға.\n- Күңелдәге дәрт көслө ине - тәүге һандыҡты бер көндә эшләнем. Ҡайным уны юғары баһаланы. Һатып алыусыға ла оҡшаны, шундуҡ алып киттеләр. Аҙаҡтан һәр ҡумтала нәмәлер үҙгәртә, яҡшырта барҙым. Йышҡандан һуң полировкалау оҙаҡ ваҡытты ала. Шулай уҡ, заказсы теләгенән сығып яҫы йә күтәренке формалағы ҡапҡасы булған, орнаменттар менән биҙәлгән, эсе материал менән көпләнгән, төрлө төҫтәге ҡумталар яһайым. Ҡайһы берҙәр, ағастың структураһы, ботаҡ урындары күренеп торһон, тиҙәр. Әлбиттә, эш уңышлы килеп сыҡһын өсөн яҡшы инструменттар кәрәк. Ә минең циркуляр бысҡынан башҡа ҡорамалым юҡ. Елем менән эшләһәң тағы ла матурыраҡ килеп сыға, тик улай ваҡыт күберәк талап ителә. Етдиләп тотонһаң, бар шарттарҙы ла күҙәтеү мотлаҡ бит. Шулай ҙа ваҡыт булғанда был шөғөлдө дауам итәсәкмен, - ти егет.\nҘур һандыҡтар һорап Айнурға, башлыса, оло йәштәге ханымдар мөрәжәғәт итә. Әхирәткә китергә әҙерләнгән апайҙар бының өсөн кәрәк-яраҡты ошо ҡумтала һаҡламаҡсылар. Ә бына туй өсөн тип алыусылар юҡ тиерлек.\n- Бер егет өләсәһенә бүләккә һораны. Йәш-тәрҙең оло быуын күңелен уйлай белеүенә ныҡ һөйөндөм, - ти оҫта. Айнур ҡул эштәре өсөн хаҡтарҙы юғары ҡуймай. Бәләкәйҙәрен - 3500, ҙурҙарын 4 мең һумға һата.\n-Эшемдең төп маҡсаты килем түгел, - ти егет. - Ваҡыт булғанда, хобби кеүек кенә.\nАйнур милли йола-ларҙы дауам итеүгә лә үҙ өлөшөн индерә бит. Әңгәмәсем тормош иптәше Зилә менән бер ҡыҙ тәрбиәләйҙәр. Киләсәктә балта оҫтаһы үҙ ҡыҙҙарын да кейәүгә һандыҡһыҙ бирмәҫ, моғайын.\nЭшләһәң, эш ҡарышмай\nШәхси эшҡыуарҙар хаҡында йыш яҙабыҙ. Бының бер насарлығы ла юҡ, тип иҫәпләйем. Эшҡыуарлыҡ - ауыл ерендә берҙән-бер килем сығанағы, тиһәк тә хата... Тотош уҡырға\nМай сүлмәге тышынан билдәле, ти халыҡ мәҡәле. Сәфәр ауылында йәшәүсе Рушан Фәйзуллиндың йорто бер ҡарауҙа уҡ оҫта ҡуллы хужа йәшәүен аңғартып тора.... Тотош уҡырға\nҺөнәрленең ҡулы алтын\nХалҡыбыҙҙа ҡыҙ баланы кейәү йортона бирнә тултырылған һандыҡ менән оҙатыу йолаһы бар. Боронғо ғөрөф-ғәҙәттәр яйлап онотолоуы менән бергә буласаҡ... Тотош уҡырға\nҠатын-ҡыҙ һәр хәрәкәте, ҡыланышы, үҙен тотошо, тышҡы һәм эске торошо менән тирә-яҡҡа гүзәллек өләшеү өсөн яратылған. Тәбиғәттән һалынған был... Тотош уҡырға


Спорт һарайында башланған капиталь ремонт сентябрҙә тамамланырға тейеш // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСпорт һарайында башланған капиталь ремонт сентябрҙә тамамланырға тейеш\n10:45, 2 февраля 2012 Иҡтисад\nӨфөләге Спорт һарайында капиталь ремонт үткәрелә. Эштәрҙе сентябргә тамамлау планлаштырылған. Был турала «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында үткән онлайн-конференцияла Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Сергей Афонин хәбәр итте.\n— Беҙ тулыһынса яңыртылған Спорт һарайы аласаҡбыҙ, ул төрлө кимәлдәге саралар үткәреүгә мөмкинлек биреүсе халыҡ-ара нормаларға яуап бирәсәк, — тине вице-премьер.\nХәтерегеҙгә төшөрәйек, Башҡортостандың баш ҡалаһында быйыл 26 декабрҙән йәштәр араһында хоккей буйынса донъя чемпионаты үткәреләсәк. Унда «Өфө-Арена» универсаль спорт комплексын да файҙаланыу ҡаралған.\nТеги: төҙөлөш, ремонт, хоккей


Йөрәктән - йөрәккә - МБУК РДК муниципального района Хайбуллинский район\n/ Клубы / Дома культуры / Абишевский СДК / Йөрәктән - йөрәккә\n2 декабрь Әбеш мәҙәниәт йортонда мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн “Йөрәктән – йөрәккә” исемле кисә үткәрелде. Килгән ҡунаҡтар балалар баҡсаһы ҡыҙҙары, малайҙары башҡарған бейеүҙәрҙе, Фәнзил Ибраһимов башҡарыуындағы моңло йырҙарҙы, ҡурай моңдарын ихлас алҡыштар менән оҙаттылар.\n2 декабрь мәҙәниәт йортонда интернатта йәшәүсе уҡыусылар араһында бейеү конкурсы үткәрелде. Сәхнәгә “Банан” һәм “Йондоҙҙар” командаһы сыҡты. Улар: вальс, тектоник, флешмоб, ламбада, япон, сиған, ҡытай – бөтәһе 12 төрлө бейеү бейенеләр. Өлкән тәрбиәсе Р.Я. Ибраһимова һәр бейеүҙе ҡайһы илдә ҡасан бейей башлағандарын һөйләп барҙы. Ғәҙел жюри “Йондоҙҙар” командаһын еңеүсе тип тапты.


Әсәлек һәм балалыҡ менән бәйле пособиелар ҡайтанан иҫәпләнә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӘсәлек һәм балалыҡ менән бәйле пособиелар ҡайтанан иҫәпләнә\n17:09, 19 мая 2009 Йәмғиәт\nӘсәлек һәм балалыҡ менән бәйле пособиелар ҡайтанан иҫәпләнәсәк. Был турала "Башинформ" агентлығына РФ Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе дәүләт идаралығы идарасыһы Марат Латипов хәбәр итте. Был 2009 йылдың 1 ғинуарынан балалар пособиеһы күләме артыу менән бәйләнгән.\nХәҙер мотлаҡ социаль страховкалау средстволары иҫәбенә предприятиеларҙа страховкаланған граждандарға бала йәш ярымға еткәнгә тиклем ай һайын түләнә торған пособие эш урынынан бала тәрбиәләү буйынса отпускыға сыҡҡан айға тиклемге һуңғы 12 календарь айҙағы уртаса эш хаҡының 40 проценты күләмендә түләнә. Бында беренсе балаға пособиеның минималь күләме, район коэффициентын иҫәпкә алып, 2154,07 һум тәшкил итә, икенсе һәм унан һуңғы балаларҙы тәрбиәләү буйынса — 4308,13 һум. Шул уҡ ваҡытта айлыҡ пособиеның максималь күләме календарь ай өсөн 8616,25 һумдан ашмаҫҡа тейеш.\nБала тыуғанда бер тапҡыр түләнә торған пособие хәҙер 11488,34 һум тәшкил итә, ә ауырға ҡалыуҙың иртә срогында медицина учреждениеһында иҫәпкә торған эшләүсе ҡатындарға пособие — 430,81 һум. Тәғәйенләнгән пособиеларҙы ҡайтанан иҫәпләүҙе эш биреүсе атҡара.\nШулай уҡ эшләмәүсе граждандар өсөн, атап әйткәндә, балаһын ҡараған һәм мотлаҡ социаль страховкалауҙа тормаған эшләмәүсе әсәләргә һәм ойошма ябылыу сәбәпле эштән сығарылған ҡатын-ҡыҙҙарға пособиелар ҙа индексацияланды. Хәҙер улар өсөн бала тыуғанда бер тапҡыр түләнә торған пособие, район коэффициентын иҫәпкә алып, 11488, 34 һум тәшкил итә, бала йәш ярымға еткәнгә тиклем айлыҡ пособие беренсе балаға — 2154,07 һум, икенсе һәм унан һуңғы балаларға 4308,13 һум тәшкил итә.\nӘ бына ойошма бөтөрөлөү һәм шәхси эшҡыуарҙар сифатында эшмәкәрлекте туҡтатыу кеүек сәбәптәр менән бәйле эштән сығарылған ҡатын-ҡыҙҙарға ауырға ҡалыу һәм бала табыу буйынса түләнгән пособие хәҙер 430,81 һум тәшкил итә. Тәғәйенләнгән пособиеларҙы халыҡты социаль яҡлау органдары ҡайтанан иҫәпләйәсәк.\nТеги: пособиелар, ҡайтанан иҫәпләү


Ваҡытлыса хеҙмәткә яраҡһыҙлыҡ өсөн түләүҙәр, эш урынында йәрәхәт алыусыларға, һөнәри ауырыуҙар менән яфаланыусыларға шифаханаларға юллама, декрет ялына киткәндә һәм йыл ярым өйҙә ултырғанда пособие\nОшо һәм башҡа социаль бурыстарҙы ғәмәлгә ашырыу Социаль страховкалау фондының иңендә ята. Былтырҙан, льготалы категорияға ҡараған граждандар, йәғни инвалидатар ҙа фонд ҡарамағына тапшырылды. Башҡортостан бүлексәһе үҙ эшен лайыҡлы башҡара, ул илдә иң алдынғылар иҫәбендә. Был турала бөгөн Республика ойошмаһының йыл йомғаҡтарына арналған ултырышында ла билдәләнде.\nУчалы районының Мансур карьерында эшләгәндә йәрәхәт алған Хәйҙәр Килов автомобиль асҡысын икенсе тапҡыр ала. Ул ҡыуанысын йәшермәй. Транспорт мөмкинлеге сикләнгәндәрҙе дүрт стена эсендә бикләнеп ултырыуҙан ҡотҡара һәм үҙҙәрен йәмғиәттең тулы хоҡуҡлы гражданы итекп тойорға ярҙам итә.\nЭш урынында йәрәхәт алыусыларға махсус йыһазландырыған транспорт сараһы ете йылға бер тапшырыла. Быйыл ғына 60-ҡа яҡын автомобиль асҡысы үҙ хужаһын тапҡан. Бынан тыш, мөмкинлеге сикләнгәндәр шифаханаға юллама һәм социаль түләүҙәр ҙә ала. Әммә фонд хеҙмәктәрҙәре әйтеүенсә, был сығымдарҙың бәләкәй генә өлөшө. Иң ҙур сумма әсәлекте һәм балалыҡты яҡлауға йүнәлтелә. Йәғни, бала көткәндә, тапҡандан һуң бер тапҡыр бирелә торған һәм йәш ярымға тиклем түләнгән пособие өсөн. Был аңлашыла, Башҡортостанда тыуым кимәле юғары. Шулай уҡ хеҙмәткә ваҡытлыса яраҡһыҙылыҡ, йәки больничныйға йүнәлтелгән күләмдә ярайһы ғына. Ошо өлкәгә тотонолған аҡса күләме 11 миллиард һумға яҡын. Былтыр йыл башынан фонд ҡарамағына социаль категорияға ҡараған граждандар, йәғни инвалидтар ҙа күсерелгән. Түләүҙәр буйынса ҙур бурыс менән. Әммә Ресупблика етәкселегенең ярҙамы менән проблема хәл ителгән.\nСоциаль йүнәлештәге эшмәкәрлек ваҡытында иҫәпләшеү менән генә сикләнмәй. Был өлкәлә уңышҡа өлгәшеү өсөн кеше хәленә инә белеү, мәрхәмәтлек кеүек сифаттрға эйә булыу мотлаҡ. Мәҫәлән, Социаль страховкалау фондының Сибай филиалы ветерандар, инвалидар ойошмаһы менән тығыҙ бәйләнеш урынлашырған. Баймаҡ, Йылайыр, Хәйбулла райондарын хеҙмәтләндергән бүлексә эш иткәндә ябай кешелек ҡанундарына таяна.\nБылтыр Республика бүлексәһе социль түләүҙәргә 14 миллиар һумға яҡын аҡса йүнәлткән. Башҡортостандың уңышлы эшмәкәрәлеген хоҡуҡ һаҡлау органдарын ялыуҙарҙың булмауы ла иҫбатлай. Ҡайһы бер төбәктәрҙә фондҡа дәғүә белдреүселәр иҫәбе йөҙгә яҡынлаша.\nБөгөнгө көндә Социаль страховкалау фондының Башҡортостан бүлексәһе илдә алдынғылар иҫәбендә. Фонд быйыл да закон буйынса ҡаралған социаль бурыстарҙы ла ваҡытында һәм тулы кимәлдә атҡарыр сығырға ниәтләй. Уңышҡа үткән йыл да уҡ ныҡлы нигеҙ һалынған.