Иҡтисад үҫһә лә ҡыйын, илеңде ситтәр баҫа » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Иҡтисад үҫһә лә ҡыйын, илеңде ситтәр баҫа\nМәскәү янында мең ярым мигранттың йәшерен ятаҡта йәшәп, эшләп ятыуын әйт әле һин. Шуға бәйле яңылыҡты уҡығанда уҡ хайран ҡалаһың: ”Полиция хеҙмәткәрҙәре Мәскәүҙең төньяҡ-көнбайышында көнкүреш ҡаласығы тапҡан…” Әйтерһең дә, ул ҡаласыҡ боронғоларҙан ҡалған аманат һәм уны соҡоп сығарғандар. Ә ошо ятаҡ төҙөлгәндә урындағы етәкселек нимә ҡараған? Ҡыҙыҡ бит – рейдҡа сыҡмай тороп, законһыҙ төҙөлгән ятаҡтың барлығын да белмә-ишетмә, имеш.\nЯтаҡтың һәр бүлмәһендә антисанитар шарттарҙа унлап кеше йәшәгән, дүрт-биш ҡатлы карауаттарҙа йоҡлап йөрөгән. Етмәһә, һаҡсылары ла булған әле – ишек төбөндә өс Үзбәкстан кешеһе торған. Теп-теүәл 1684 мигрант тотолған. Улар беҙҙең илдә законлы йәшәй тип уйлайһығыҙмы? Тағы кемдәр, ҡайҙан килеп ҡасып йәшәп ята икәнен кем әйтер? Уларҙың ни ҡылғанын кем белә? Бәлки, ҡот осмалы сир тараталарҙыр? Мәскәү бит илебеҙҙең баш ҡалаһы.\nӘйткәндәй, әле баш ҡалаға ысын хужа һайлауға әҙерлек буйынса эштәр гөрләп бара. Ошо көндәрҙә был посҡа кандидаттар күрһәтеү тамамланған. Билдәле булыуынса, мэр булырға 40-лап кеше теләк белдергән. Әммә, иләктән үтә торғас, күптәре тороп ҡалған. Хәҙер һайлауҙа экс-мэр, үҙ-үҙен күрһәтеүсе Сергей Собянин, оппозиционер, ПАРНАС ойошмаһынан тәҡдим ителгән Алексей Навальный (ул әле ”Кировлес” йәмғиәтенә ҡағылышлы енәйәт эше буйынса судҡа саҡырылып, хөкөм сығарыуҙы көтә), “Яблоко” фирҡәһе башлығы Сергей Митрохин, ”Ғәҙел Рәсәй”ҙән Николай Левичев, ЛДПР-ҙан Михаил Дегтярев, Коммунистар партияһынан Иван Мельников көс һынашасаҡ.\nУларҙың программаһының берәр һөйләмен генә алғанда ла, ҡайһыһын һайлаһаң да, шәп һымаҡ күренә. Мәҫәлән, Навальный әфәнде “легаль булмаған мигранттар һанын ҡыҫҡарта”, Дегтярев, шуға өҫтәп, “Мәскәү башлығы Мәскәүҙә, Тверь урамы, 13-тә йәшәп, Мәскәү һауаһын һуларға, Кремлгә йәйәү йөрөргә тейеш… Балалар баҡсаһында, мәктәптә 70 процент балалар рус милләтле булырға тейеш” тиһә, Сергей Митрохин “Мәскәүҙе Европаса баш ҡалаға әүерелдереп, мәғарифҡа, һаулыҡ һаҡлауға, торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың һөҙөмтәле эшенә инвестициялар һалырға” әҙер. Ә Сергей Собянин күп ниәттәре араһынан тәү сиратта “юл селтәрен ҙурайтырға, парктар төҙөргә, поликлиникалар һанын арттырырға” иҫәп тота, Мельников әфәнденең дә уйҙары матур – уның маҡсаттары араһында “социаль торлаҡ төҙөү күләмен киңәйтеү” тора. Левичев үҙ программаһында мэрҙы мәскәүҙәр ихтыяжын федераль кимәлдә яҡлай алырлыҡ кеше итеп күрә… “Баш ҡала халҡы Мәскәү Кремленә иркен инеп йөрөргә тейеш” тип иҫәпләй.\nМәскәүҙәр беләлер әле кемде мэр итергә.\nРәсәйҙең иҡтисади хәл-торошо донъяла иң яҡшылар рәтендә. Илдең Һаҡлыҡ банкы башлығы Герман Греф үҙе әйткән. Аҡсаның ояһында ултырғас, ул белә торғандыр. Ошо һүҙҙәре менән Греф әфәнде беҙҙе, дефолт булмай, тип йыуатҡан. Уныңса, Рәсәйҙең дәүләт бурысы эске тулайым продуктҡа ҡарата 10 проценттан да түбән. Ҡайһы бер Европа илдәрендә был күрһәткес 100 процентҡа етә. Беҙҙең һумға ла бер ниндәй ҡурҡыныс янамай, сөнки Үҙәк банкының алтын резервында 0,5 триллион доллар ята һәм был бик ышаныслы күләм икән. Шулай ҙа милли валюта хаҡы бер аҙ “һелкенеп” алыр, моғайын. Әммә шуныһы ла бар – доллар курсы 33 һумға етһә лә, халыҡ хөкүмәткә ышаныс күрһәтте һәм аҡсаһын күпләп долларға әйләндерергә йыйынманы. Көрсөк беҙгә килеп етмәҫ.\nБөгөн Рәсәй донъяла, АҠШ, Ҡытай, Һиндостан, Япониянан ҡала, ҡеүәтле иҡтисадҡа эйә ил һанала. Бынан һигеҙ йыл элек кенә беҙ һигеҙенсе урында инек, ә 2012 йыл һөҙөмтәләре буйынса эске тулайым продукт (ВВП) 3,38 триллион долларға еткән.\nӘлбиттә, тышҡы янауҙар бар. Мәҫәлән, Ҡытайҙың иҡтисадында ауыр хәл – икенсе кварталда үҫмәгән. Был илдең беҙҙең өсөн ниндәй роль уйнағанын иҫәпкә алһаҡ, тынысланыу ҙа ҡурҡыныс. Нимә кейербеҙ, ни ашарбыҙ, тигәндәй. Шулай булғас, әллә мигранттар булһын да ҡуйһынмы икән? Эшләргә үҙебеҙҙекеләр етмәһә. Әйҙә, килһендәр, ер аҫтында булһа ла йәшәһендәр, тик беҙгә төҙөһөндәр, кейем текһендәр, беҙгә ашарға әҙерләһендәр.\nФедераль миграция хеҙмәте башлығы Константин Ромодановский белдереүенсә, һуңғы ярты йылда Рәсәйгә 10 миллион мигрант ингән. Тимәк, был, тигән етәксе, беҙҙә иҡтисадтың үҫеше хаҡында һөйләй. Аңлашыла инде, аҡса булмаған ергә кеше килмәҫ ине. Үҙҙәрендә хәл киҫкендер. Ошо урында яҡшы хеҙмәт хаҡы эҙләп Себергә, төньяҡ төбәктәргә, ҙур ҡалаларға сығып киткән Башҡортостан кешеләре барлығын да онотмаҫҡа кәрәк. Улар барған урындарында гастарбайтер инде, тигәйне бер ағай.\nКилеп-китеп йөрөүсе мигранттар миллионлаған, ә илдә даими йәшәүселәре 800 мең тирәһе. Әле Мәскәү хакимиәте башлығына кандидат, элекке мэр Сергей Собянин майҙа “Московские новости” гәзитенә биргән интервьюһында, Урта Азиянан килеүсе мигранттарҙы Мәскәүҙә даими йәшәтмәҫ инем, тигән кеүегерәк фекерен әйткәйне. Ундай гастарбайтерҙарға, русса насар белгәнлектән, баш ҡала мөхитенә яраҡлашыу ауыр, уларҙың мәҙәниәте бөтөнләй икенсе, үҙҙәренең илендә генә йәшәһендәр ҙә ҡуйһындар. Шулай тигән. “Миҙгелле эштәргә күберәк йәлеп ителгән был кешеләргә ғаиләһенә, йорттарына ҡайтып китеү яҡшыраҡ”, – тип, Сергей Собянин Мәскәүҙе Рәсәй ҡалаһы ғына итеп күргеһе килеүен һис тә йәшермәй. Уның ҡытай йә үзбәк ҡалаһы булмауын белдерә һәм ҡунаҡтарға һәр саҡ шат булыуын да әйтә.\nДөйөм алғанда, мигранттар темаһы – ҡатмарлы, үтә яуаплы тема. Әле ҡасан ғына тап Мәскәү тирәһендә сит илдән килгән “ҡара эшселәр”ҙең землянкаларын тапҡайнылар. Урта Азия кешеләре үҙ белдектәре менән ҡаҙымағандыр бит Мәскәү ерен, кемдер берәү, урындағы бәләкәй түрә ҡыҫылмайынса булмаҫ. Эш биргәс, йәшәү урыны менән ҡыҙыҡһынырға тейештер инде етәксе. Закон, кем әйтмешләй, барлығын-бар ҙа, бар, тип әйтер өсөн генә, буғай.\nҮрҙә Европаның ҡайһы бер илдәрендә дәүләт бурысының артыҡ ҙур булыуы телгә алынғайны. Шул ҡайһы берҙәр иҫәбенә, моғайын, Греция киң аҙымдар менән инәлер. Бында тағы дөйөм халыҡ протестары башланды. Был юлы хөкүмәттең дәүләт секторынан мең хеҙмәткәрҙе эштән ебәреү тураһындағы ниәтенә ҡаршы сыҡтылар. Акцияны тотош өс көнгә һуҙырға килешелде. Өс көнгә ҡалаларҙа мэриялар ябылды, тимер юлы транспортының эш тәртибе үҙгәрҙе, ҙур ҡалаларҙа демонстрациялар ойошторолдо.\nВластар эш урындарын ҡыҫҡартып, халыҡ-ара кредиторҙар ярҙамына өмөт итә. Сентябрь аҙағына муниципаль полицияла меңләгән кеше резервҡа күсереләсәк, дәүләт мәктәптәре һаҡсылары иһә ошо айҙа уҡ запасҡа ебәрелә. Һуңынан уларҙың һәр ҡайһыһына яңынан аттестация үтеп, эш табырға тура киләсәк. Ә барыһы ла илгә аҡса алыу өсөн эшләнә. Яңынан-яңы реформалар үткәрәһең икән, ярҙам буласаҡ. Ошондай шарт ҡуйыла. Әле Греция 6,8 миллиард евро алыр өсөн талаптар үтәй.\nОшо көндәрҙә Греция парламенты элекке финанс министры Йоргос Папаконстантинуҙы судҡа бирергә кәңәшләште. Чиновник вазифаһынан артыҡ файҙаланыуҙа һәм ялған документтар эшләүҙә ғәйепләнә. Тап ошо әфәнде министр булғанда, ил банкротҡа әйләнә, Евросоюздан һәм Бөтә донъя валюта фондынан аҡса һорарға мәжбүр була.\nПапаконстантину ғәйебен танымай, әлбиттә. Уны, йәнәһе, бөтә проблемаларҙың башына ҡуймаҡсылар. Греция халҡы аптырашта – ил етәкселеге артабан көрсөктән ҡотолор өсөн тағы ниндәй алымдарға барыр?\nЕвропа, ғөмүмән алғанда, аналитиктарҙы уйға һала. Эшһеҙҙәр артыр, эске тулайым продукт күләме кәмер, тигән фараздар ишетелә. “Эконом маркет” (“Markit Economics”) былай ҙа апрелдә сәнәғәт һәм хеҙмәт күрһәтеү секторындағы әүҙемлектең 15 ай буйына бер туҡтамай түбәнәйеүен белдергән. Евросоюздың 27 илендә ваҡлап һатыу күләме лә әҙәйгән. Еврокомиссия иҡтисадтың көтөлгәндән дә түбәнерәк төшөүен фаразлай. Ярайһы көслө дәүләттәр ‒– Франция, Испания, Италия, Нидерланд иҡтисады йыл дауамында рецессияла (иҡтисади үҫештең әкренәйеүе) буласаҡ. Бары Германия ғына бынан һаҡланырға һәләтле.\nӘ Рәсәйҙә иҡтисади хәл яҡшы тигәс тә, был, еңел һулап, ҡулдарҙы кеҫәгә тығырға тигән һүҙ түгел. Бына Сахалин өлкәһе чиновниктары шулай итергә уйлаған да. Юҡһа ил башлығы Владимир Путин уларҙан: “Һеҙ эшләйһегеҙме, юҡмы?” – тип һорамаҫ ине. Президент был аҙнала Алыҫ Көнсығышҡа барғайны. Ул төбәкте үҫтереү буйынса ҡыш биргән күрһәтмәләре үтәлеп етмәүгә ризаһыҙлыҡ белдергән. Эштәрҙең 80 проценты эшләнмәгән икән. Сахалин донъяның энергетик үҙәге булырлыҡ потенциалға эйә, ә түрәләре ҡымшанмай ҙа. Бөгөн Путин тағы ла яңы күрһәтмәләр исемлеген әҙерләй.\nСығыу ваҡыты 19-07-2013, 18:04 | Ҡаранылар: 19892


Әбүләйес (Ейәнсура районы) — Башҡорт Википедияһы\n51°45′13″ с. ш. 56°53′40″ в. д.HGЯO\nӘбүләйес (Ейәнсура районы)\n↘265 кеше (2010)\n80 226 805 002\n80 626 405 106\nӘбүләйес (рус. Абуляисово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226805002.\nАуылға Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы Бикташ һәм Буранғол ауылдары (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы) башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1859 йылдан алып билдәле. Урядник Әбүләйес Бикбов (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Әбүләйес Әбсәләмов) исеме менән аталған. Шулай уҡ Ергәнеш, Дәргәйеш булараҡ теркәлгән. 1866 йылда 31 йортта 245 кеше йәшәгән. 1900 йылда мәсет теркәлгән.\nӘбүләйес ауылы — административ үҙәк. Бөгөнгө көндә ауылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.\nХалҡы: 1900 йылда — 417 кеше, 1920 йылда — 525, 1939 йылда — 426, 1959 йылда — 338 кеше, 1989 йылда — 307 кеше, 2002 йылда — 378 кеше, 2009 йылда — 427 кеше, 2010 йылда 265 кеше иҫәпләнгән. Башҡорттар йәшәй (2002).\n2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғүмәттәренә ярашлы өҫтөнлөклө — башҡорттар (98 %).\nӘбүләйес йылғаһы (Ҡаҫмарт йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан.\nРайон үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 64 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Малиновка): 4 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 61 км\nАҡманов Рифҡәт Хөснөтдин улы (1935 т.) — геология-минералогия фәндәре кандидаты.\nБикбаев Рауил Әфләтун улы (1930 т.) — тарих фәндәре кандидаты.\nБикбов Фәйзулла Искәндәр улы (1908—1969) — башҡорт журналистикаһы уҙаманы, шағир.\nБикбов Юлбарыҫ Сурағол улы (1847–1922) — башҡорт старшинаһы, йәмәғәт эшмәкәре.\nБикбов Юныс Юлбарыҫ улы (1883—1943) — Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе. Башҡорт Хөкүмәте Рәйесе (1917—1919).\nЯубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы (1925—1997) — мәғариф эшмәкәре, БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nБишөйлө урамы (рус. улица Бишуйле)\nБужан урамы (рус. улица Бужан)\nИшәләй урамы (рус. улица Ишалай)\nПенсионерҙар урамы (рус. улица Пенсионеров)\nТашҡаҙған урам (рус. улица Ташказган)\nШ.Бабич урамы (рус. улица Ш.Бабича)\nЮныс Бикбов урамы (рус. улица Юнуса Бикбова)\nВидеяҙмаларҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nДеревня Абуляисово Зианчуринского района\nӘбүләйес (Ейәнсура районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ 2,0 2,1 Әбүләйес\n↑ :Межрайонная инспекция Федеральной налоговой службы № 25 по Республике Башкортостан\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Әбүләйес_(Ейәнсура_районы)&oldid=1132658 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:56 5 май 2022 үҙгәртелгән.


Зәйнулла ишан » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Зәйнулла ишан\nЗәйнулла ишан 15.08.2015 // Йәмғиәт\nМәҙрәсәлә дәрес биргән мөғәллимдәрҙең бик йыш Бохара, Сәмәрҡәнд ҡалаларын телгә алыуы, ундағы мәсет, мәҙрәсәләрҙе, изгеләр ерләнгән некрополдәрҙе хайран ҡалып һөйләүҙәре Зәйнулланың йәш йөрәгендә тыйып торғоһоҙ ҡыҙыҡһыныу уятты. Уның хәҙер генә Урта Азия яҡтарына ҡош булып осоп барғыһы килде. Әл-Бохари, Баһауетдин Наҡшбәнд, Халиҡ Гудждувани, Али Рамитани һымаҡ бөйөк шәхестәр йәшәгән яҡты һағынып яманһыуланы, тамам ғажиз булды, бойоҡто. Троицк аша уҙған каруандарға эйәреп сығып китерҙәй булды, тик аҡсаһыҙлыҡ тотҡарланы. “Их, Бохара мәҙрәсәләрендә белем алһаң ине ул”, — тип хыялланды егет.\nБер көндө Зәйнулла үҙе һымаҡ Бохара менән һаташҡан шәкерт менән танышып китте. Бохара, Сәмәрҡәнд мәҙрәсәләре хаҡында һөйләшеп йөрөй башланылар. Мөкиббән киткән ике хыялый күп уйлап торманы, тотто ла шул яҡҡа бара торған каруанға эйәрҙе. Ғәҙәттә, Урта Азияла ҡыш йылы була, өйгә ут яғыуҙың да кәрәге юҡ, тигәйнеләр, ә быйылғыһы, үс иткәндәй, ҡаты һыуыҡ булып, кешеләр күпләп зыян күрә: һалҡын тейҙереп ауырыуҙар, бала-сағаның юлда туңып ҡалыуы йылыға өйрәнгән көньяҡ халҡын һуштан яҙҙыра. Шәкерттәр бындай хәлдәргә лә ҡарамаҫ ине, юлда уларҙы батша чиновниктары ҡуйған һаҡсылар туҡтатты:\n— Бохара шәйехтәре менән аралашыу тыйыла. Һеҙҙе ҡулға алабыҙ. Бәлки, һеҙ басмачтар ялсыһылыр? Әллә әрме хеҙмәтенән ҡасып йөрөүселәрме? Ҡайҙа Троицкиҙа уҡыуығыҙ тураһында таныҡлығығыҙ? – тип уларҙы хибескә яптылар.\nЗәйнулла бала сағында уҡ Уау Вәхит бабаһының, һиңә Бохараға юл ябыҡ, тип әйтеүен иҫенә төшөрҙө. Ниңә улай тине һуң әле ул? Күпме баш ватһа ла, быны аңлай алманы. Арыған, йонсоған, өшөгән мосафирҙарҙы тикшереү, һорау алыу өсөн бер нисә ай бикләп тоттолар. Бәхеттәренә Троицкиҙа бергә уҡыған Сафа шәкерт ҡайтып төштө. Ул өйҙәгеләргә Зәйнулла менән бергә уҡығанын әйтеп, атаһы юллап йөрөп, саҡ төрмәнән сығартты. Ярты йылда күп михнәт күреп, шәкерттәр Троицкиға әйләнеп ҡайтты. Зәйнулланы күргәс, Әхмәт ахун-хәҙрәт серле генә итеп:\n– Һынауҙар башландымы? – тип йылмайҙы. – Бының менән генә бөтмәҫ әле, яҙмыш һине иләктән иләп, һелкәүестән һелкер. Бирешмәҫһең, иншалла. Һынауҙарҙан үлмәй тере ҡалған кеше ныҡҡа таяна, ҡоростай сыныға ул.\nЭйе, һынауҙар бының менән генә бөтмәгән икән. Зәйнулланың уңышһыҙ сәфәре тураһында Малай Муйнаҡтан кантон начальнигы Мөхәмәтйән Бүҙекәев белеп ҡала. Властар алдында эш күрһәтергә тырышҡан уҫал кантон:\n– Әрме хеҙмәтенән ҡасып йөрөйһөңмө, йүнһеҙ малай? – тип уны тағы ҡулға алдырҙы.\n– Беләһегеҙ бит, мин – шәкерт, зинһар, ебәрегеҙ, – тип ялбарҙы Зәйнулла.\n– Шәкерт булһаң, мәҙрәсәлә йөрө, ниңә донъя ҡыҙырып сығып китәһең? Был эшем эйәһен хибескә илтеп ябығыҙ. – Зәйнулланы тағы ултыртып ҡуйҙылар.\nАтаһы Хәбибулла ла барлы-юҡлы аҡсаһын йыйып төйнәп, кантонға илтеп биреп ҡараны:\n– Зинһар, улымды сығар, хөкөм итмә, бигерәк нескә күңелле, хисле бала, – тип күҙҙәренә йәш алып ялбарҙы. – Беҙ һинең менән француздарға ҡаршы бергә һуғышҡан һалдаттар бит.\nБүҙекәй алып килгән аҡсаны алыуын алды, әммә һүҙен һүҙ итергә өйрәнгән кантон оторо ярһып китте:\n– Мин уны ҡарышҡан өҫтөнән хәрби хеҙмәткә ебәртәм. Беҙ улар һымаҡ саҡта һалдат инек, ил сиген һаҡланыҡ. Батшаға хеҙмәт итеүҙән ҡасып йөрөй, мөртәт.\nТөрмә камераһында Зәйнулла артыҡ борсолманы, тәҡдирен Аллаһ Тәғәләгә тапшырҙы ла, биш ваҡыт намаҙын уҡып, зекерҙәрен әйтеп, хөкөм көттө. Көндәрҙең береһендә Малай Муйнаҡта:\n– Бүҙекәев кантонды Әлексәндр батша Мәскәүгә мәжлескә саҡыртып алған икән, шундағы өйөрлө юха-ялағайҙар генерал-майор булыуынан көнләшеп, уны ағыулағандар, – тигән хәбәр таралды. – Ағыуҙы брәме кейгән мундирының яғаһына һипкәндәр, ти. Меҫкенкәй тәгәрәп йөрөп йән биргән.\nЗәйнулла бынан ете-һигеҙ йыл элек Бүҙекәй кантонды күреүен иҫенә төшөрҙө. Мыҡты кәүҙәле, ғорур ҡиәфәтле кешенең семәрле кашауайҙан килеп төшөүе, урам буйында үҙен сәләмләп, баш эйгән кешеләрҙе күҙгә лә элмәй, туп-тура бер йортҡа барып инеп китеүе күҙ алдына килде. Кантон уға бик уҫал, мәрхәмәтһеҙ кеше булып тойолғайны. Гонаһһыҙ кешеләрҙе рәнйетмә, рәнйеүҙәре үҙеңә кире ҡайтыр, тип әйтергә теләгәйне. Тик үҙен тәкәббер тотоуына ҡарап, эргәһенә яҡын барырға тартынғайны. Ниңә шулай иттем, тип үкенде Зәйнулла. Үҙен Аллаһ Тәғәләнең ҡашҡа тәкәһендәй хис иткән Бүҙекәй кантон һынлы Бүҙекәй кантондың үлеме йәш шәкерткә, ерҙә бәндә ғүмере — күҙ асып, күҙ йомған ара, шул арауыҡта яҡындарыңа, кешеләргә изгелек эшләп ҡалырға кәрәк, тигәнде әшкәртте.\nДәрәжәле кешенең үлеме тураһында гәзиттәрҙә “Генерал-майор Мөхәмәтйән Бүҙекәев арабыҙҙан 63 йәшендә китеп барҙы” тип яҙып сыҡтылар. Уның Рәсәй иленә тоғро хеҙмәт итеүе, француз яуында күрһәткән батырлыҡтары хаҡында ла бик күп маҡтау һүҙҙәре әйтелде.\nКантон начальнигы вафат булғандан һуң күп тә үтмәне, уҡыған еренән юллап, Зәйнулланы төрмәнән сығарҙылар. Шулай ҡаңғырып йөрөй торғас, бер йыл ғүмер уҙып та китте. Яңы уҡыу йылынан буласаҡ ишан йәнә Троицкиға барып уҡыуын дауам итте.\nТормош шулай ҡоролғандыр: ҡайғыһы ла, шатлығы ла сиратлаша. Зәйнулла һуңғы ваҡыттағы ваҡиғаларҙы күҙ алдынан үткәрҙе лә аптырап ҡуйҙы: Уау Вәхит бабаһы бит уның Бохараға бара алмаҫын бынан ун ике йыл алда әйтте. Үҙенең бабаһының донъя ҡуйыуын атаһы әйтмәҫ элек үк һиҙеүенә ғәжәпләнде. Тимәк, улар араһында ниндәйҙер серле бәйләнеш бар. Малай Муйнаҡта уҡып йөрөгән сағында үҙе лә Бүҙекәй кантонға ни булырын алдан белгәйне бит. Ниңәлер, Салауат батырҙың һыны ла гел эргәһендә йөрөй. Әллә ул да изгеләр затынан булдымы икән? Атаһы уның ихтилалы тураһында һөйләгән саҡтарҙа, уны яҡын туғанындай күреп, әллә беҙҙең ҡәүемебеҙме, тип уйлауы иҫенә төштө. Ошондай тап килеүҙәр хаҡында уйлап шәкерт уларҙы бер епкә теҙҙе, тик хәҙергә серенә төшөнә алманы. Үҙ-үҙенә бикләнеп, китаптар менән генә серләшеп йөрөй ине, тағы яңыһын алырға тип китапханаға килде. Унда таныш булмаған бер шәкерт Урта Азия яғынан килтерелгән “Кәлилә үә Димнә” тигән китапты һорап тора ине.\n– Ул китап беҙҙә ни бары бер дана, әлегә шәйех Әхмәтшаһ бин Хәмит әл-Миңгәрәй ҡулында. Һине сиратҡа яҙам, ул килтергәс тә әйтермен, – тине китапхана хужаһы. Һомғол буйлы, күрмәлекле егеттең һораған китабы Зәйнуллаға бала саҡтан таныш ине. Малай Муйнаҡта уҡығанда Яҡуп бән Әхмәт әл-Ахунди хәҙрәт “Кәлилә үә Димнә”нән өҙөктәр уҡый ҙа: “Ҡара эсле, мут Димнә кеүек булмағыҙ, хәйлә-мәкер менән кешеләр араһын боҙмағыҙ, асыуға түгел, аҡылға буйһоноп йәшәгеҙ, аслан ғәйепһеҙ кешеләргә яла яҡмағыҙ, уның аҙағы насар бөтә”, – тип өйрәтә торғайны. Әллә дүртенсе, әллә бишенсе быуатта һәр төрлө ғилем сығанағы, кеше файҙаһына хеҙмәт итә торған бөтә донъяуи белемдәрҙең, “аҡыл һандығы”ның асҡысы булған был серле китапты йәшереп кенә Һинд батшаһынан күсереп алып ҡайтыуҙарын да һөйләгәйне мөршите. Был хикмәтле китаптың асылын белгән егеткә Зәйнулла диҡҡәт менән ҡараны, тәү күреүҙән үк уны оҡшатты һәм танышырға теләп, ҡулын бирҙе:\n– Зәйнулла бин Хәбибулла.\n– Мифтахетдин бин Камалетдин.\nМосолман донъяһында яҡты йондоҙ булып балҡыясаҡ ике аҫыл заттың Троицк мәҙрәсәһе китапханаһында батшалар ҡулланма итеп тотҡан серле “Кәлилә үә Димнә” китабы ярҙамында осрашыуы бына ошонан ғибәрәт булды. Улар ҡалған бөтә ғүмерҙәре буйына айырылышмай рухи ҡәрҙәштәр булып йәшәне. Ун ете бүлектән, ҡыҫҡа-ҡыҫҡа ғибрәтле хикәйәләр теҙмәһенән торған ҡалын ғына был китапты улар аҙаҡ үҙҙәренә күсереп алды, һәм ундағы алтын аҡылды икеһе лә тормошона юлдаш итте.\nМифтахетдин йыш ҡына дуҫына үткер тел, тапҡыр һүҙ менән яҙылған шиғырҙарын уҡыны. Буласаҡ талантлы шағирға ишара ине улар, дуҫының уға ихтирамы тағы артты.\nТыш тәһәрәт алыу менән эш бөтмәй,\nБулмаһа сын тәһәрәт әүүәл эстән.\nДонъяға туйыу ҙа юҡ, ҡуйыу ҙа юҡ,\nҠапсығын ҡәнәғәттең сысҡан тишкән, –\nтигән һымағыраҡ дин әһелдәренән, кантондарҙан, түрәләрҙән әсе көлгән тәнҡит шиғырҙарын тыңлағандан һуң Зәйнулла дуҫына:\n– Иҫләйһеңме “Кәлилә үә Димнә”не? Унда: ”Ҡайһы саҡта аҫыл ағас үҙенең яҡшы емешенән һәләк була: мул емеш ботаҡтарҙы айыра һәм һындыра баҫып ергә һығылдыра, ағас имгәнә һәм ҡорой” тигән юлдар бар ине. Һинең был яҙмаларың үҙеңде харап итеп ҡуймаһын, – тине.\nБер аҙ уйланып торғас, Мифтахетдин дуҫына ошолай тип яуап ҡайтарҙы:\n– Иҫләйһеңме, унда: “Был донъяла кеше өс нәмә хаҡында тырышлыҡ күрһәтергә тейеш: үҙенең йәшәү шарттары хаҡында; кешеләр менән мөнәсәбәте хаҡында; үҙенән һуң яҡшы иҫтәлек ҡалдырыу хаҡында”, тиелгәйне. Минең өсөн ошо өсөнсө аҡыл мөһимерәк. Минең шиғырҙарым туған халҡыма аманат булып ҡалһын ине.\nБохараға уңышһыҙ сәйәхәтенән һуң Зәйнулла күп уйланды, үҙен гөнаһҡарға һананы, шул турала шиғыр сығарҙы. Бер көндө уны Мифтахетдинға уҡытып ҡараны:\nЙә, Аллаһым, мәрхәмәтең сикһеҙ,\nЯҙыҡ эшен кисер гөнаһҡар бәндәңдең.\nЯрлыҡауҙар һорап ялбарамын,\nСафландыр Хоҙайым ҡәлбемде.\nЯуызлыҡты туҡтата алмай\nМонафиҡты еңә алмай\nЯрҙам итсе, Хоҙай!\nҺәр һулышым фәҡәт һинең өсөн\nАллаһ тиеп тибә йөрәгем.\nАллаһ тиеп көн дә ғәмәл ҡылам,\nТоғролоғомдо үҙең беләһең!\n– Шиғырың ихлас яҙылған, фекер бар. Халыҡ күңеленә үтеп инерҙәй, ә ул ҡабул иткән фекерҙең тәьҫирен бер ниндәй аҡсаға ла һатып алып булмай, тиҙәр. Әммә шиғырҙа рифма, ритм аҡһай. Дөрөҫөн әйтәм, үпкәләмә, һинән шағир сыҡмаҫ, һин донъяға имам булыр, иман таратыр өсөн тыуғанһың. Ғазали тигән шәйехте ишеткәнең бармы? Бына шуның һымаҡ, һин башҡорттоң үҙ имамы, үҙ шәйехе булырһың, — тине дуҫы.\nДөрөҫ һүҙгә яуап юҡ, тиҙәр, Зәйнулла тәнҡитсегә үпкәләмәне. Бер уйлағанда, донъя йөҙөндә Йәссәүи, Рабғузи, Науаи, Низами, Сәғди, Рудаки, Фирҙәүси һымаҡ һүҙ оҫталары барында ниңә уға ҡағыҙ әрәм итергә? Ошо уҡ төндә Уау Вәхит бабаһы төшөнә инде. “Дуҫың хаҡ әйтте, һин тыумыштан ергә имам булып, халҡыңа Ҡөрьәндең тәфсирен аңлатыр өсөн килгәнһең. Аҡылыңды хистәреңә баш итеп ҡуйып өйрән, Аллаһ Тәғәлә хислеләрҙе түгел, аҡыл эйәләрен нығыраҡ ярата”.\nБыл ни хәл, бабаһы төшөнә инеп, уға тәрбиә ҡыламы? Шул саҡ Зәйнулла Абдулхалиҡ Гудждувани менән Баһауетдин Наҡшбәндте, имам әл-Харамейнд менән имам Абу Хамид әл-Ғазалиҙы иҫенә төшөрҙө, уларға ла остаздары Абдулхалиҡ Гудждуванины, имам әл-Харамейнды төшөнә инеп, гел кәңәш бирә торған булған. Эйе, донъя серле. Ни булһа ла, әле бабаһы әйткәндәр уның күңеленә хуш килде. Йәш шәкерт намаҙҙан һуң Салауат доғаһын уҡып, уны үҙен ҡурсалаған Уау Вәхит бабаһы рухына бағышланы.\n(Аҙағы. Башы 151 – 155-се һандарҙа).\nАвтор: Лира ЯҠШЫБАЕВА.


Өфө ботаника баҡсаһында хризантемалар фестивале үтте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 сентября 2015 — 19:34\nКүпйыллыҡ сәскәнең төрҙәре, уларҙы үрсетеү, гөлләмәләр яһау серҙәре менән һөнәрмәндәр бүлеште.Бер байрам тантанаһы ла сәскәләрһеҙ үтмәй. Ә бөгөнгө тамаша айырыуса шау сәскәләрҙән генә тора. Баҡсала күпйыллыҡ хризантема сәскәһенең Сит илдән лә Башҡортостанда ла сығарылған төрҙәре үҫә.Хризантема грек теленән тәржемә иткәндә Алтын сәскә тигәнде аңлата. Сөнки тәүге хризантемалар тик һары төҫтә генә булған. Хәҙер инде уларҙың 30 меңгә яҡын төрө билдәле. Шуларҙың 50-һе беҙҙең Башҡортостанда сығарылған. Ағиҙел, Ҡариҙел, З.Исмәғилем, Өфө уттары кеүек сәскә төрҙәрен ошо майҙансыҡта күрергә мөмкин.Быйыл тағы 7 сортты Өфө ботаника баҡсаһы Воронеж ҡалаһына тикшереү лабораторияһына ебәргән. 3 йыл тирәһе һынау үткәндән һуң сәскәләр айырым сорт булараҡ Башҡортостанға ҡайтарыла. Улар беҙҙең тәбиғәт шарттарында яҡшы үҫә, һәм баҡсағыҙға сәскә һайлағанда уларға өҫтөнлөк бирергә кәрәк, ти белгестәр.Шулай уҡ байрамға килеүселәр өсөн хризантемаларҙы ултыртыу, үрсетеү, ҡышҡылыҡҡа һаҡлау буйынса оҫталыҡ дәрестәре лә үткәрелде.


16 Июль 2018, 20:34\nБыл ни ғәләмәт, күҙгә күренә түгелме?! Туҡтале, тағы тартып ҡарайым әле. Икенсе тапҡыр йәнә ҡуҙғалыуым булды, кәбән тағы һуҙылып төшөп ятты. Артҡа сиктем – кәбән тороп ултырҙы. Шулай бер нисә тапҡыр ҡабатлай торғас, ни булһа ла булыр, тинем дә, тракторҙы әкрен тиҙлеккә ҡуйып тарта башланым. Ниндәйҙер шағыр-шоғор гөрһөлдәгән тауыш сығарып кәбән тамырынан аҡтарылып килеп сыҡты.\nЗаманында комсомолда бергә хеҙмәт иткән дуҫым килеп инде лә, оҙаҡ ҡына гәпләшеп алғас, һүҙ ҡыҙыҡлы хәтирәләргә күсеп китте. Атаһы һуғыш ветераны, күптән инде гүр эйәһе булһа ла, уны яратҡан улы бик йыш ҡына иҫкә ала, осрашҡан һайын миңә уның хаҡында иҫтәлектәре менән уртаҡлаша.\n– Йәйҙең эҫе бер мәлендә атай ҡарт менән бесән сабабыҙ. Ул йыуан итеп төрөлгән махоркаһын ҡырын ҡабып ала ла, бер туҡтамай яландың осона тиклем оҙон бакуйҙарын һалып, салғыһын һелтәй ҙә һелтәй...\nЯландың уртаһында ботаҡтарын йәйелдереп, матур үләнле урында бесәнгә кибергә бирмәй, бер уҫаҡ үҫә ине. Бесән осоро еткән һайын ҡарт һуҡ бармағын өҫкә күтәрә лә, ағасҡа күрһәтеп: «Эх, мин һинең башыңа етәм, бесәнгә кибергә лә бирмәй ҡаплап ултыраһың, бит,» – тип шелтәләй ине.\nБесәнде аҙағына тиклем эшләшергә тура килмәне, сөнки уҫаҡ тирәһендә кибеп өлгөрмәгән бакуйҙар әле дымлыраҡ ине. Шуға күрә, ваҡыт наҡыҫ булыу сәбәпле, атайҙы бер үҙен ҡалдырғаным өсөн үкенә-үкенә мин Өфөгә уҡырға сығып киттем. Ҡар яуғас та, ҡыш етеүгә ҡайтып китергә тура килде. Өйгә ҡайтып керҙем дә, өҫтө һалып-нитеп тормай, түргә уҙҙым. Атай ҡарт өйҙә икән, самауыр артында сәйен һемереп ултыра. Ишаралап, мине лә ҡушылырға саҡырҙы. Мин баш һелкеп, ризалығымды белдерҙем дә: «Атай, йә, бесәнеңде алып ҡайтттыңмы?,» – тип һорай һалдым.\n– Һы, алып ҡайтмай ни, ана сығып ҡара, лапаҫ артында ултыра, Данис ағайың килтереп бирҙе.\nМин тышҡа сығып, баҡсаның эсендә ултырған кәбәндең эргәһенә килдем. Хуш еҫле, йәм-йәшел бесән күңелле йәйге мәлде иҫкә төшөрҙө. Бөртөгө лә боҙолмаған икән дәһә, ҡайҙа Данис ағайымды күреп ризалайым әле, тип уның өйөнә табан ыңғайланым.\nХужа өйҙә ине. Ул кәбәндең тарихын һөйләп, көлдөрөп тә алды мине.\n– Атау ағай миңә ашамлығын, тәмәкеһен биреп, яландағы бесәнен алып ҡайтырға ҡушҡайны. Киттем трактор менән уның бесәнлегенә. Килеп еткәс, кәбәнде трос менән уратып алдым да, әкрен генә тарта башланым. Бәй, ни күҙем менән күрәйем кәбән урынынан ҡуҙғалып та ҡарамай?! Тарта биргәйнем – шул килеш кенә йығылды ла ҡуйҙы. Бына һиңә, мә! Ни эшләргә, Атау бабай иманымды өшкөрә бит хәҙер, мәйтәм. Тросты бушатайым әле, тип, тракторҙы артҡа сиктерә башланым. Шул саҡ кәбәнем кире килеп тормаһынмы, малай!\nБыл ни ғәләмәт, күҙгә күренә түгелме?! Туҡтале, тағы тартып ҡарайым әле. Икенсе тапҡыр йәнә ҡуҙғалыуым булды, кәбән тағы һуҙылып төшөп ятты. Артҡа сиктем – кәбән тороп ултырҙы. Шулай бер нисә тапҡыр ҡабатлай торғас, ни булһа ла булыр, тинем дә, тракторҙы әкрен тиҙлеккә ҡуйып тарта башланым. Ниндәйҙер шағыр-шоғор гөрһөлдәгән тауыш сығарып кәбән тамырынан аҡтарылып килеп сыҡты. Баҡтиһәң, ҡарт уҫаҡтың, ботаҡтарын сапҡыслап ташлаған да, өҫтөнә кәбән ҡойған икән. Бына шулай итеп алып ҡайттым мин Атау ҡарттың тамырлы кәбәнен.


Һәләтле балалар Мәскәүгә юллана\nБөгөн иртә менән Сибайҙан 10 бала Өфөгә юл алды. Ҡаланың өҫтәлмә белем биреү учреждениеларынан — сәнғәт, художество һәм музыка мәктәптәре тәрбиәләнеүселәре төркөмөн Г.Баянова етәкләй . Һайлап алынған һәләтле малайҙар һәм ҡыҙҙар Өфө аэропортынан Мәскәүгә осасаҡ. Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова хәстәре буйынса Рәсәйҙең баш ҡалаһында сибайҙар ике көн буласаҡ.\nУҡыусылар Мәскәү буйлап экскурсияла йөрөйәсәк, РФ Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһына барасаҡ, депутат Зариф Байғусҡаров менән осрашасаҡ. Аҙаҡтан улар республикабыҙҙың ойошторолоуына 100 йыл тулыуға арналған "Башҡортостанда тыуғандар" байрам концертына тамаша ҡыласаҡ. 6 мартта үтәсәк был концертта Халыҡ-ара музыка йортонда бар донъяға билдәле яҡташ музыканттарыбыҙ, опера йырсылары Илдар менән Асҡар Абдразаҡовтар, Дилара Иҙрисова, Рәсәйҙең Милли филармоник оркестры (дирижеры - виртуоз скрипач Владимир Спиваков), Башҡортостандың халыҡ артисы, ҡурайсы Роберт Юлдашевтың сығыш яһауҙары көтөлә.


Башҡорт энциклопедияһы - бет 13\nБашҡорт энциклопедияһы - бет 13\nТӨРКИӘЛӘ Төркиә. һәр төрки халҡына яҡын исем, ҡәҙерле ил. Төркиә нисәмә быуаттар буйы донъяла берҙән-бер үҙаллы төрки дәүләт булып килде. Азатлыҡ өсөн көрәшкән күпме аҙаматтар, үҙ илдәрендә эҙәрләүҙән ҡасып, хатта бәғзе бер кавказлы халыҡтар, үҙ иленән һөрөлөп, һижрәт ҡылып, Төркиәгә килеп һыйынды. Эмигрант-мөһажирҙар, мөжа- һидтар яҙмышы шундай ине. Әхмәтзәки Вәлидиҙең ҡалған ризығы һәм тупрағы шулай ситкә яҙғандыр.., ике йыл ярым буйы сит ер-илдәр аша Азиянан Көнбайыш Европаға сәйәхәте, урау һәм оҙон юлдар үтеп, Төркиәгә килеп төпләнде. 1925 йылдың 20 майында Истанбулға, Мәрмәр диңгеҙе буйына, етеп, якорь һалды ул, ниһайәт. Истанбул — Төркиәнең йөҙөк ҡашы, әүәлге пайтәхете. Ә.Вәлиди өсөн ҡалған ғүмеренең төп өлөшөн йәшәр һәм эшләр төп ҡалаһы. Әле килгәс тә, Истанбулдың диңгеҙ буйындағы Кучукялы тигән йәмле бер ерендә ҡунаҡта булғанда, ошо тирәлә үҙ йоргом булһа ине, тип әйтеп һалмаһынмы. ’’Аллаһы тәғәлә ишеткәндер, ул заман булмаһа ла, 32 йыл үткәс, бында йорт төҙөп, китапханамды ла шунда күсерҙем”, — тиер ул. Ә әлегә Вәлиди Истанбулға ваҡытлы ғына туҡталған паспортлы мосафир. Уның саҡырылған эш урыны һәм башҡарыр визифаһы Төркиәнең хәҙерге баш ҡалаһы Анкарала. Истанбулда хәҙергә күпмелер булып, күрергә ашҡынған ҡалаһын ҡарап, дуҫ-иштәре менән күрешеп китәһе бар. Шуныһы ғәжәберәк, башта каланың зиннәтле һарайҙарын, данлыҡлы урындарын ҡарайһы ерҙә, мосафирыбыҙ — ҡайҙа тиһегеҙ — шөһрәтле Фатих мәсете китапханаһына йүнәлә. Уйы шанлы ҡалала түгел, уның шөһрәтле китапханаһында, имеш. Уны күптән күрәһе, танышаһы ҡиммәтле ҡулъяҙма китаптар күберәк ҡыҙыҡһындырған. Кисен оҙон юлдан арып килгән мөһажир урынлаштырылған матур ҡунаҡханала иркенләп йоҡлағас, иртәгәһен юлы тағы китапханаға. Был юлы шунса шөһрәтле Ая-Суфыя, Сөләймәниә, Көпрүлү китапханаларына. Ханаларҙа эш ха\nна: унда, энэ менән ҡойо ҡаҙығандай, көн-төн соҡсоноп ултырырға кәрәк, ә ваҡытлы кешенең ваҡыты самалы. Ярай, күрергә бик теләгән боронғо ҡулъяҙмаларҙы күрҙе, ҡапшап ҡараны, бер аҙ тикшереп ултырҙы — шуларына ла хуш. Төпләнеп ултыраһылары алдалыр. Әл-Бируни хеҙмәттәренә, Рәшид әд-дин тәуарихына, Тимер хаҡындағы тарихтарға әле өр-яңынан ҡайтаһы. Шулай Истанбулда Төркөстан мөһажир арҡадаштары менән осрашырға, төрөк ғалимдары менән танышырға сират етә. Күрешәһе менән күрешеп, кәңәшләшәһе менән кәңәшләшеп сыға, яңы шарттарҙағы көрәшкә ниндәйҙер яңы ысулдар, юлдар эҙләйҙәр, уй-фекерҙәр туплайҙар. Тағы мөһиме, Ә.Вәлиди Төркиәнең атаҡлы тарихсылары һәм филологтары, дәүләт эшмәкәрҙәре Фуат Көпрүлү, Риза Нур бей, Фәрит бей, Мөғәллим Йәүҙәт, Исмәғил Саиб бей кеүек заттары менән таныша һәм ғилми, мәҙәни дуҫлыҡ бәйләнештәре урынлаштыра. Әлбиттә, үҙ илендә кем дә бей. Ә Әхмәтзәки Вәлидигә Төркиәлә дәрәжәле бейлекте фиҙакәрлеге, ғилемдә яңы хеҙмәттәре менән яулайһы бар әле. Истанбулдағы бары ун көнлөк мосафирлығында Вәлиди профессорҙар һәм талиптар саҡырыуы буйынса университеттың тарих бүлегендә, Төркиәт институтында булырға өлгөрә. Бындай осрашыуҙарҙа һәм профессорҙар менән айырым-айырым күрешеүҙәрҙә һүҙ күберәк төрки халыҡтары тарихының ниндәй мәсьәләләренә нығыраҡ иғтибарҙы туплау, университеттарҙа укыу-уҡытыү, ғилми-тикшеренеү йүнәлештәре, яңы алфавит, әҙәби тел мәсьәләләре хаҡында бара. Ә.Вәлиди үҙенең программа тибындағы уй- фекерҙәре, конкрет тәҡдимдәре менән дә бүлешә. Иҙел кисмәй ир булмаҫ, илдәр гиҙмәй илсе булмаҫ, ти башҡорт. Әхмәтзәки Вәлиди Төркиәгә илселек тарафынан мәғариф министрлығында юғары вазифалы эшкә тәғәйенләп саҡырылғайны. Ул, Төркиә Йөмһүриәте гражданлығы паспортын алыу менән, июнь башында Анкараға килеп, тәғәйен вазифаһын башҡара башланы. Шөғөлө Авторлыҡ һәм тәржемә комитетында. Яңы хеҙмәткәрҙең пландары шаҡтай киң һәм аныҡ. Ул яҡын арала Төркиәлә Фәндәр академияһы булдырыу тураһында программа һәм устав проекттары әҙерләп тапшыра хөкүмәт ҡарамағына. Академияға ҡарар, Төрөк тарих институты, Төрөк тел институты өсөн проекттар тәҡдим итә. Төркиә археология йәм-\nғиэте, Төркиә география йәмғиәте уставтары проекттарын төҙөй. Хөкүмәт кимәлендә авторлыҡ һәм тәржемә мәсьәләләренә бәйле эштәрҙе киң йәйелдереп ебәрә. Ҙур пландарын һәм күптәнге уй-ниәттәрен ғәмәлгә ашырыу өсөн Төркиәлә төпләнеп эшкә тотона Әхмәтзәки бей. Уның эшмәкәрлеге әүәлгесә ике тармаҡта тәрәҡҡи итмәксе: азатлыҡ өсөн көрәшкә бәйле ижтимағи-сәйәси йүнәлештә һәм фән әлкәһендә. Сәйәси эштәр буйынса Ә.Вәлиди Төркиәләге мөһажир арҡадаштары менән бәйләнеш урынлаштыра. Башта Истанбулда осрашып һөйләшәләр. Аҙаҡ Усман Хужа менән Нәзир Мәғзүм — элекке Бохара хөкүмәте вәкилдәре, һуңынан Төркөстан Милли Берлеге ағзалары, — Анкараға килеп, алдағы пландарын аныҡлайҙар. 1926 йылда Истанбулда Төркөстан Милли Берлегенең конгресын үткәрергә планлаштыралар. Үҙ-ара вазифалык бурыстарын бүлешәләр. Ә.Вәлиди, Абдулкадир Инан (Ф.Сөләймән) менән Усман Хужа бергә, университет тормошона ҡушылып, ”Яңы Төркөстан” исемле яңы журнал сығарырға һүҙ беркетәләр. Унда Төркөстандың тарихы, мәҙәниәте һәм әҙәбиәте хаҡында ғилми мәҡәләләр баҫтырырға, азатлыҡ өсөн көрәш юлындағы ижтимағи-сәйәси мәсьәләләр буйынса сығыштар яһарға тейештәр. Яңы журнал азат Төркөстан өсөн көрәш оранын башҡарасаҡ. Был осорҙа Төркиәлә эмиграцияла булған бүтән төрки лидерҙар, айырыуса әзербайжанлы һәм кавказлы көрәштәштәре менән тығыҙ берлектә эш итеү саралары күрелә. Кавказлылар ”Яңы Кавказия” тигән журнал сығармаҡсылар. Бында бергә хеҙмәттәшлек кәрәк. һуңынан Вәлиди Истанбулға күскәс, был баҫмаларҙы ойоштороу инициативаһын, берлектә эшләүҙе, асылда, үҙ ҡулына алыр, ”Яңы Төркөстан” журналын үҙе редакторлар, мөһим ижтимағи-сәйәси һәм ғилми мәҡәләләрен шунда баҫтырыр. Иран, Афғанстан аша элекке көрәштәштәре менән тығыҙ бәйләнеш урынлаштырып, журнал өсөн Төр- көстандан яңылыҡтар алып тора ул. Был хатлашыуҙарҙа уның йәшерен исеме-тахаллустарының береһе Бәшир бей. Корреспонденттарының иң яҡындарынан береһе — көрәштәше Турабек үзбәк, журналда күренер тахаллусы — Бек- мурад Турсунбай. ”Яңы Төркөстан” журналын Совет Төр- көстанына шундай хәбәрсе-элемтәселәре ярҙамында еткерә. Анкарала үҙ рәсми вазифаһы эштәрен Ә.Вәлиди еңел башҡара, фәнни эш менән шөғөлләнергә ваҡыты күп ҡала.\nБында шәхси китапханаһын туплай, тапҡан ҡулъяҙмаларын, кескәй булһа ла архивын тәртипкә килтерә. Күп ваҡытын хәҙер Төркөстандың тарихи географияһы хаҡындағы ҙур әҫәрен яҙыуға бүлә. Асығыраҡ итеп әйткәндә, Ан- карала Төркөстан тарихы буйынса хеҙмәте шулай бер йүнәлештә бүлекләп тулылана башлай. Шундай хәлдәр ҙә булғылай: әйтәйек, Төркиә тарихына ҡарар бер тикшеренеүен яҙыр өсөн Вәлидигә махсус рәүештә Анкаранан бигүк алыҫ булмаған тарихи урындарҙы күрергә кәрәк. Был — Тимер менән Баязит ғәскәрҙәренең иң ҡаты һуғышы булған Хөсәйен Ғази тауы янындағы Чубук үҙәне. ”Бер Швейцария кешеһе, бер урта мәктәптең тарих уҡытыусыһы менән өсәү, ауыл кешеләренән ат яллап, бер көн буйы Эсенбоч, Чатал түбэ һәм Ячбасан тарафтарын, йәғни төп һуғыш майҙандарын гиҙеп йөрөнөк”, — ти үҙе. Шул үҙәнгә яҡын күскенсе нуғай ауылдарында ла була ул. Тимәк, әүәлгесә, сәйәхәтсе кеүек, өйрәнәһе объекттарын үҙе күрмәй, урында тикшермәй, күңеле булмай. Йә Анкарала ’’Төрөк усағы” тигән бер йәмғиәт эшләп килә икән, ғалимдар тәҡдиме буйынса, ’’Төркиәлә ғилми тикшеренеүҙәрҙең халыҡ-ара ғилми тикшеренеүҙәр кимәленә күтәрелә алыуының шарттары” тигән темаға әҙерләгән бер яҙмаһын уҡый Зәки бей. Ғалимдар араһында был сығыш, әлбиттә, ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. ’’Хәтирәләр” китабына һәм үҙе алып барған көндәлек яҙмаларына ҡарағанда, Зәки Вәлиди Төркиә еренә баҫыу менән, Истанбулда һәм Анкарала яңы мөхиткә бик тиҙ инеп һәм эйәләшеп китеүен күрергә мөмкин. Ул үҙ тәбиғәтенә хас бер ҡомарлыҡ менән тиҙ арала үҙенә яҡын фекерҙәштәрен таба ала, белеме, йәнле әңгәмәһе менән зыялыларҙы үҙенә тиҙ ҡарата. Әллә күпме кешеләр менән аралашырға, әллә ни хәтле эштәр башҡарырға өлгөрә. Мосафир мөһажирлығын оноттороп, күҙ алдарында тигеләй абруйлы ғалим бейгә әйләнә лә ҡуя. Анкараға килгәс, донъяла иң бөйөк төрөк — Ата Төрөк Ғази Мостафа Кемал менән күрешеүгә һәм фекерҙәш итеүгә форсатын һәм ҡөҙрәтен дә тиҙ табыр Зәки бей. Ҡорбан байрамын тура килтереп бара ул Ата Төрөккә. Үҙе яҙыуынса, ҙур илтифат күрһәтә уға Төркиә президенты, мәғәнәле әңгәмә ҡороп ултыралар. ”Әле 45 йәшендә булған Ғази Мостафа Кемал миндә бик яҡшы тәьҫир ҡал\nдырҙы. Уның менән осрашыуым ҡап икегә ярылған яҙмышымдың икенсе яртыһының иң тәүге көндәрендә булды”, тип яҙыр хәтирәләрендә. Тимәк, Вәлиди үҙ яҙмышын ике осорға бүлә: Төркиәгә тиклемге һәм Төркиәләге ғүмер юлына. Мостафа Кемал Паша менән тағы бер нисә тапҡыр осрашасаҡ әле ул. Ләкин тәҡдиремелер, улар уның яҙмыш юлын кирегә бороп ҡуйған саҡтары ла килер. Балыҡ тәрәнде, шоңҡар бейек күкте эҙләр, тигәндәй, Анкаралағы бер яйға ғына аҡҡан көнкүреше, кабинет вазифаһы һис кенә лә хушһындырмай Зәки бейҙе, уның бар уй-теләктәре Истанбулға, университетҡа, киңерәк ғилми- мәҙәни даирәгә ынтыла. Үҙен профессор Көпрүлүзада Фуат бей Истанбул университетына профессор итеп күптән саҡыра инде. Бушаған урынымы йә яйымы сыкмайырак тора әлегә. Анатолия тимер юлы идараһының ағзаһы булып күсеү мөмкинлеге бар. Эше мәшәҡәтһеҙ, килеме мул кеүек үҙенең — яңы вазифа билә лә ғилем менән шөғөллән дә ят. Килеменән бигерәк ғилеме ҡәҙерле шул уға. Истанбулдың Саматья тигән матур урынынан арендаға йорт та алып ҡуйған инде ул. Эше-ние генә әлегә ике арала. Ярты ғүмере Истанбулда үтә. Рәсәйҙән хаж сәфәренә үтешләй 1926 йылдың май урталарында тыуған яктарындағы дуҫтарынан Ризаитдин мөфти Фәхретдин, Кашафетдин ҡазый, Әстрхандан Ғабдрахман хәҙрәт Ғүмәри Истанбулда туҡталғайнылар, уларҙы өйөнә саҡырып ҡунаҡ итте, Рәсәй хәлдәре, туған-тыумаса- лары хаҡында һорашып-белешеп ҡалды. Хәйер, үҙе лә Берлинда саҡта ата-әсәләре, хәләл ефете Нәфисә менән хат аша бәйләнешкә инеп, уларҙан яуап хаттары алып, күпмелер бағланыш тапҡайны. Берлиндан да, бында Төркиәгә килгәс, Анкаранан да Совет хөкүмәте башлыҡтарына рәсми мөрәжәғәт итеп, ҡатынын үҙе янына ебәреүҙәрен үтенгәйне. Ләм-мим яуап-хәстәр булманы. Шуға Ризаитдин Фәхретдин аша хәләл ефетенән килгән ҡош телендәй генә йылы хат, күҙ нурҙары һеңгән сигеүле янсығы ҡауышасактарына өмөт бағлатыр йөрәк уты сатҡыһындай ине. Шул йылдың көҙөндә Рәсәйҙән Төркиәгә яратҡан остаҙы академик В.В.Бартольд килеп төштө. Ул Истанбулға Төркиәт институтының саҡырыуы буйынса килгән икән. Василий Владимирович институтта Урта Азия тарихы буйынса лекциялар уҡыны, уларҙы төрөксәгә әйләндереп,\nӘ.Вәлиди аңлата барҙы. Ҡунаҡты ҡалала, Төркиәләге иҫ- тәлелекле урындарҙа тәржемәсе урынында оҙатып һәм аңлатып Әхмәтзәки үҙе йөрөнө. Оло ғалим менән һәр саҡ бергә булыуҙары төрөк ғалимдары ҡаршыһында Вәлидиҙең абруйын тағы күтәреп ебәрҙе. йылдың башынан Вәлиди Истанбулда бөтөнләйгә төпләнеп, университетта профессор дәрәжәһендә төрки тарихынан лекциялар уҡый башланы. Ул дәрестәре һуңыраҡ летографик ысул менән ташҡа баҫылып сыға ла килде. Истанбул китапханаларының һирәк осрар баҫмалар һәм ҡулъяҙма китаптар бүлектәрендә бик оҙаҡ тикшеренеп ултырыуҙарының һөҙөмтәләрен йомғаҡлабырак ҡуйырға кәрәк ине. Сығанаҡтар итеп үҙең файҙаланыу бер нәмә, ә күрһәткестәр рәүешендә ойоштороу — икенсе, мөһимерәк этап. Шулай "Истанбул китапханаларындағы ҡиммәтле әҫәрҙәр” тигән ҡулъяҙмаһы барлыҡҡа килә. Ошо көндәргә тиклем әле баҫылмаған был яҙмаһын Вәлиди университеттың әҙәбиәт факультеты деканы Фуат Көпрүлүзадә бейгә танышырға бирә. Был хаҡта олуғ профессор авторына телдән генә түгел, хатта "Хәйәт” тигән журналда (1926, №3) баҫма рәүештә шундай юғары баһаны еткерә: "Беҙҙең мөхтәрәм менәүәребеҙҙе шундай күп яҡлы һәм тәрән йөкмәткеле әҫәр яҙып бөтөрөүе менән тәбрикләйем, ул әҫәргә беҙҙең илдә генә түгел, Европала ла тиң хеҙмәтте табыуы ҡыйын. Ул тиҙерәк донъя күрһен. Шундай әҫәрҙәр менән хәҙерге төрөк милләте милли фәнебеҙҙең, ситтәргә эйәреүҙән һәм баш эйеүҙән ҡотолоп, өлгөрөп етеү юлына баҫыуына, хатта бәғзе бер бәйләнсек көнбайыш ғалимда- рын ышандыра алыуына аҡылым камил. Был әҫәрҙе баҫып сығарыу Төркиәлә генә түгел, бөтә донъя төркиәт ғилемендә тәрәнтен өйрәнеүҙең мөһим бер ваҡиғаһы буласаҡ, ул алдағы яңы тикшеренеүҙәргә киң офоҡтар асасаҡ” (Т.Байкара. Заки Валиди Тоган. Уфа, 1998, 29-сы бит). Истанбул университетында профессор булып эшләй башлау Вәлиди өсөн, бер яҡтан, һәләтле педагог-лектор булараҡ эшмәкәрлеген иң юғары кимәлендә асып ебәрһә, икенсенән, уның ғалим-тикшеренеүсе булараҡ киң майҙанға сығыуына юл ярҙы. Ошо осорҙан ғына уға бер урында төпләнеп, иркенләп эшләп китеү өсөн мөһим шарттар тыуа. Төркиәлә, Истанбулдың үҙендә университетта эшләй башлау йылдарынан алып, Ә.Вәлидиҙең фәнни һәм педагогик эшмәкәрлегенең яңы емешле осоро билдәләнә. Ул айы\nрыуса 1927 йылдан бик актив һәм интенсив төҫ ала. 1932 йылдың урталарына тиклем ғилми-тикшеренеү эштәренең уңышлы һәм төрлө тармаҡлы булып үҫеше күҙәтелә. Тарих, этнография, фольклор, тел һәм әҙәбиәт ғилеме, шәр- ҡиәт — бына шуның иң характерлылары. Төркөстан тематикаһы шуларҙы бер үҙәккәрәк йыя. Хатта ул ғилми һәм ижтимағи-сәйәси мәсьәләләрҙе лә йыш ҡына үҙ-ара тығыҙ үреп, беректереп ебәрә. Мәҫәлән, быны ошо осорҙа журналдарҙа баҫылған түбәндәге мәҡәләләренең исемдәре үк әйтеп тора: ’’Төркөстан”, ’’Большевиктарҙың шәрҡи һәм колониаль сәйәсәте ”, ” Төркөстан иҡтисадында ” ерле ” һәм ’’урыҫ” ҡараштары...”, ’’Төркөстан мәсьәләһе”, ’’Төркөстан азатлыҡ хәрәкәтенә ҡаршы Бохара эмире”, ’’XVIII- XIX быуат төрки сәйәси тарихына гаид ике әҫәр”, ’’Төрк донъяһында әлифба мәсьәләһе”, ’’Төркөстанда ғәскәрлек мәсьәләһе”, ’’Урыҫ инҡилабы дәүерендә Төркөстан ғилми нәшриәтенең ҡыҫҡаса йөкмәткеһе”, ’’Урыҫ күскенселәре сәйәсәтенең яңы дәүерендә төркөстанлыларҙың вазифаһы”, ’’Рәсәй мосолмандарының хәҙерге хәле”, ’’Урта Азияла ҡомға күмелгән ҡалаларға ҡарата”, ’’Зәки Вәлиди бей килде: университетты ташлап киткән тарих профессоры ниҙәр аңлата?”,’’Зәки Вәлиди бейҙең инаныстары...” һ.б.ш. Бындай мәҡәләләрендә автор, бик күп факттар менән ғилми нигеҙле итеп, бигерәк тә Рәсәйҙең Төркөстанға ҡарата колонизаторлыҡ сәйәсәтенең асылын һәм тарихын, ундай сәйәсәткә ҡаршы көрәште яҡтыртыуға иғтибарын тупларға тырыша. Йәғни ул Башҡортостанда һәм Төркөстанда азатлыҡ һәм автономия өсөн үҙе башлашып ебәргән көрәште хәҙер фән һәм матбуғат аша дауам итә. Уның өсөн Төркиәлә үҙе ойошторған ”Яңы Төркөстан” исемле журналды бик ныҡ файҙалана, үҙенсә бер рупорға ҡора. Тимәк, көрәш ошондай юлдар менән дә бара. Ғөмүмән, тарих ғилеме Вәлиди өсөн ҡоро бер фән генә түгел, ғилми, сәйәси, ижтимағи фекерҙәр көрәше майҙаны ла. Был яңы осорҙа Зәки Вәлидиҙең нәғеҙ фәнни, академик стилдәге мәҡәләләре һәм ҙурыраҡ хеҙмәттәре лә күп, әлбиттә. Уларҙың байтағы төрки фольклор, тел һәм әҙәбиәт ғилеменә, этнографияға һәм тарихи географияға бағышланған. Мәҫәлән, ’’Төрк легендаларында милли һыҙаттар”, ’’Төркөстан вә Иҙел бассейнының мәҙәниәт бәйләнештәре тарихынан”, ’’Харәзмда яҙылмыш иҫке төрки әҫәрҙәр”, ’’Төрки дастандарын төркөмләү”, ’’Дивани лөғәт ит-төр-\nки”ҙең яҙылыу датаһы хаҡында”, "Шәйбәк хандың шиғырҙары”, ’’Әзербайжан этнографияһы тураһында”, ’’Әзербайжандың тарихи географияһы” нәҡ шундай типтағы хеҙмәттәр. Улар бөтәһе дөйөм төркиәт ғилеменә ҡарай (Шуларҙың ҡайһы берҙәренә алдараҡ ҡайтырбыҙ әле). Был осорҙа Зәки Вәлидиҙең эшмәкәрлеге өс йүнәлештә бара: университетта уҡытыу эшендә, китапханаларҙа, ғилми йәмғиәттәрҙә фән менән шөғөлләнеүҙәр һәм ижтимағи- сәйәси даирәләрҙә. Күп ваҡыты, әлбиттә, китап, яҙмалар өҫтөндә үтә. Ул башкөллөһө ижади эшкә күмелә. Фәнгә инде фанатиктарса бирелгән. Көн-төн тимәй архивтарҙа соҡсона. Хатта төшкө аш ваҡытында ла эшенән айырылмай ултыра икән. Төрөк ғалимдары әллә ысын, әллә юрый: Зәки бей төндәрен дә йоҡламай архивта ятып эшләй, имеш, тип һүҙ таратҡандар. Эйе, фиҙакәрлегенә һоҡланғандары бик күп, әммә шуға көнләшкәндәре лә аҙ булмаған уның. Шуныһын да оноторға ярамай: сит илдән килгән кешегә әле Төркиәнең ғилми, педагогик, мәҙәни, шулай уҡ ижти- мағи-сәйәси донъяһына инеп китәһе, уны тейешенсә төшөнәһе һәм үҙләштерәһе бар. Йола, ғөрөф-ғәҙәттәргә, традицияларға ла яйлашырға кәрәк. Адаптацияһыҙ булмай. Төрөк телен бөтә камиллығында белмәк фарыз. Йәмғиәттәге төрлө төркөмдәр, фирҡәләр, тарафтар, ҡараштар даирәһен һәм айыштарын төбөнәсә аңламай, кәрәгенсә эш итеп булмай. Өҫтәүенә, Зәки Вәлиди бөтәһенә килешеп, яйлашып һәүетемсә генә йәшәп ятыр зат та түгел. Уның донъяға, фәнгә, сәйәсәткә ҡарата үҙ ҡарашы, принциптары күптән формалашып өлгөргән. Ундай кеше ҡайҙа ла хур булмаҫ. Тура һүҙлеге, принципиаллеге, үҙ инанған ҡараштарынан дүнмәүе уны ҡай саҡ киҫкен хәлдәргә лә ҡуйғылай. Логик фекере, хаҡ һүҙҙәре менән ул дошманын да йыш ҡына дуҫҡа әйләндерә, әммә бәғзе дуҫтарын мәлендә дошман итеп тә ҡуя. Әҙәмдең бит төрлөһө бар. Алған юлынан, яҙған яҙмышынан яҙлыҡтырыр ситуацияларға ла юлыҡҡылай. Бына шуның бер ғибрәтлеһе һәм мәңге онотолмаҫы. Йығылһаң да бейек ағастан йығыл, ти беҙҙең халыҡ. Бығаса юғары даирәләр, хөкүмәт башлыҡтары менән дә аралашырға, принципиаль сәйәси мәсьәләләрҙә бәхәсләшергә туры килгәс, әлбиттә, төрлөһө булды. Ленин, Сталин менән килешмәҫ бәхәстәр һәм принциптар шундайҙарҙан ине. Алда әйткәнебеҙсә, Вәлиди Төркиәлә лә юғары даирәләргә юлды тиҙ тапты. Ата Төрөк Мостафа Кемал ме\nнән күп тапкырҙар күреште, Паша уның менән сәйәсәт һәм тарих мәсьәләләрендә йыш ҡына кәңәшләшер булды. 1930 йылдың 1 февралендә булған осрашыу хәтерендә айырыуса ныҡ һаҡланған. Өҫтәүенә ул көндәлек яҙмаларына ла теркәп ҡуйылған икән. Ата Төрөк Мостафа Кемал Паша Зәки Вәлиди Бейҙе Анкаралағы йәйге резиденцияһында ҡабул итте. Уның менән бергә Жәләл Баяр, Тәүфик Рушту, Мәхмүд Бей, Йософ Аҡсура Бей, тарихсы профессор Шәмседдин Гүнәлтай кеүек күренекле заттар саҡырылған булып сыҡты. Зәки Вәлиди 1923 йылда эмиграцияға киткәс тә Ирандан Мәшһәд ҡалаһынан Кемал Паша исеменә бер рапорт яҙғайны. Унда Төркөстанда азатлыҡ өсөн көрәштең тарихы, Әнүәр Пашаның ҡатнашлығы, Рәсәйҙең шәреҡ илдәренә ҡарата сәйәсәте тураһында аңлатырға тырышҡайны. Шул рапортты Кемал Паша ҙур иғтибар менән танышып сыҡҡан икән — шуны иҫенә төшөрҙө. һүҙ ыңғайында Ата Төрөк Мәхмүд Бейҙән: ’’Профессорҙың мәҡәләһен килтерегеҙ әле”, — тип һораны. Алып киленгән ’’Билге” журналынан күренеүенсә, Вәлидиҙең 1914 йылда уҡ баҫылған ”Ибн һалдун ҡарашынса ислам хөкүмәттәренең киләсәге” тигән мәҡәләһен әйткән икән. Ата Төрөк ошо мәҡәлә менән күптән таныш икәнен, әммә бер һөйләмен төшөнөп етмәүен әйтте. Уны үҙе уҡып күрһәтте: ’’Сыңғыҙ хандың бөйөк етәкселеге менән тормошҡа ашырылған ғәскәр идаралығының төҙөк ҡоролошо Иранда бюрократик тәртиптәрҙе юҡҡа сығарҙы”. Ошонда ниндәйҙер хата ебәрелгән түгелме? — тип һораны Ата Төрөк. ”һеҙ хаҡлы, олуғ Пашабыҙ, — тип яуапланы Зәки Бей, — ’’теократик тәртиптәр” тигәне хаталыҡ менән ’’бюрократик тәртиптәр” тип баҫылып киткән”. Мин дә шулай тип уйлағайным, — тине Паша, — сөнки бүтән урындарҙа хәлифәткә караш хаҡында һөйләгәндә теократия һүҙен ҡулланаһығыҙ. Ата Төрөк Паша һүҙен былайыраҡ дауам итте: Тойҙоғоҙмо икән, Зәки Бей, беҙ һеҙҙең күптәнге мәҡәләгеҙҙе үҙегеҙ беҙгә килгәнсе үк уҡығанбыҙ. Шулай үҙегеҙ килгәнсе үк беҙҙең илгә яҡшы хәбәр ебәрҙегеҙ. Быларға ҡушып Ата Төрөк Паша элекке хәлифәт һәм солтанат ҡанундарының күптән иҫкергән булыуын, быларҙың ҡалдыҡтарынан хәҙерге хөкүмәт тәртиптәрендә\nкүптән ҡотолорға кәрәк икәнлеген, ошо мәсьәләләр ҙә мәҡәләнең ни тиклем заманса булмағы хаҡында хуплап һөйләп алып китте. Йөҙөнән үк тойоп торам, Кемал Пашаның мине маҡтап һөйләгән һүҙҙәре һауалы төрөк ғалимы Шәмсетдин Гү- нәтайға оҡшамай. Уны түгел, килмешәк бер кешене маҡтайҙар бит, — тип иҫкә ала был мәлен Ә.Вәлиди. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул мәл үҙен алда бик ҡаты иҫкә төшөртәсәк әле. Был резиденциялағы юғары аудиенцияла тарихи темаға тарихтың философияһы, хәлифәт һәм солтанат, уларҙың иҫкергән ҡанундары хаҡында бик иркенләп самими һөйләшеү була асылда. Ибн Халдундың ҡиммәтле яҙмалары менән бергә Зәки Вәлиди Мостафа Кемал Пашаға, күренекле әңгәмәләш- тәренә Шәмси Иджи исемле төрк ғалимының ’’Төхфә” тигән әҫәрендә Тимер әмирҙең дәүләт идаралығы, төрк ҡанундары тураһында ентекләп яҙыуын да хәтерләтеп үтә. Шәриғәттән донъяуи ҡанундарҙың өҫтөнлөгө, дәүләт менән диндең айырым булыуы, хәҙерге демократик яңырыштар хаҡындағы фекерҙәре менән дә уртаҡлаша ул. Төрки халыҡтарының уртаҡ тарихи яҙмышы, төрки берлеге хаҡындағы фекерҙәрен дә Паша үҙе лә, әңгәмәлә ҡатнашҡандар ҙа хуп күрә. Ғөмүмән, был юғары даирәләге һөйләшеү бик ихлас, хуплау рухында уҙа. Айырып әйтергә кәрәк, Ата Төрөк Кемал Пашаның Төркиәләге 20-се йылдарҙағы һәм 30-сы йылдар башындағы демократик реформалары, мосолман шәреғенән Көнбайыш Европа тәртиптәренә ориентацияһы ил үҫешендә ҙур прогрессив роль уйнай. Әммә ләкин Ленин, Сталин, Ата Төрөк кеүек тарихи шәхестәрҙең дә тарихи һәм йәмғиәт үҫешенең эске ҡанундары менән тейешенсә иҫәпләшеп етмәйенсә уны сәйәсәт өсөн ҡорбан итергә, үҙ субъектив хата ҡараштарын тағырға тырышҡанда бөйөктәр ҙә бөлөүгә дусар. Үҙҙәре менән ҡатар оппоненттарын ҡаты яҙмышҡа йә һәләкәткә этәрерҙәр. Зәки Вәлиди үҙе үк шундай һәм шул заттар менән көрәштең бер ҡорбаны йәки асы яҙмышҡа эләккәне. Шундай хәл Ата Төрөк Мостафа Кемал Паша менән мөнәсәбәтендә лә ҡабатлана. Бөйөктәр бейек күтәреләләр һәм ғәҙәттә бик бейектән йығылалар.\nМостафа Кемал тарихи аренаға, юғары власть башына сағыштырмаса еңел күтәрелә. Мәғлүм булыуынса, 1911 — 1912 йылдарҙағы Италия-төрөк, 1912—1913 йылдарҙағы Балҡан һуғышы ваҡытында Төркиә үҙенең Африкалағы һәм Балҡандағы ҙур биләмәләрен юғалта. Ә беренсе бөтә донъя һуғышы һөҙөмтәһендә Антанта державалары тарафынан заманында бөйөк булған Ғосман төрк империяһы 1918 йылғы Килешеү буйынса Кесе Азияла ғына ҡалған бойондороҡло кесе Төркиә хәленә төшөрөлә. Төркиә дәүләте өсөн бына ошондай иң бөлгөн һәм киҫкен ваҡытта бер төркөм төрөк офицерҙары менән тарихи аренаға Мостафа Кемал ҡалҡа. Кемалсылар талабы менән 1920 йылда Истанбулда йыйылған Милли Мәжлес (парламент) Төркиәне бойондороҡһоҙ дәүләт тип иғлан итә. Был уңайҙан файҙаланып, Англия, Франция, Италия һәм Греция ғәскәрҙәре Истанбулды баҫып ала, төрөк парламентын тарата, парламент ағзалары, күп төрөк лидерҙары ҡулға алына. Бер аҙҙан Греция ғәскәрҙәре бөтә Төркиәне яулап алыр өсөн һуғыш аса, Төркиәнең ярты өлөшөнә баҫып инә. Бына ошо иң киҫкен һәм ауыр осорҙа Мостафа Кемал төрөк халҡын дәүләттәрен һәм хоҡуҡтарын һаҡлап ҡалыу өсөн азатлыҡ һуғышына күтәрә. Ике йылға яҡын ҡаты һуғыштарҙа грек оккупанттарын ҡыйратып, илдәренән һөрөп сығара, 1923 йылдың октябрендә Төркиәнең баш ҡалаһы Истанбул төрөктәр ҡулына күсә, азатлыҡ һуғышы ҙур еңеү менән тамамлана. Төркиәнең үҙаллы дәүләтлеген һаҡлап ҡалышҡан Мостафа Кемал дәүләт башлығы Паша булып һайлана, уға Ата Төрөк Гази Мостафа Кемал Паша тигән иң олуғ исем бирелә. Ата Төрөк, Төркиәлә бик күп демократик реформалар үткәреп, илде Европа тибындағы дәүләттәр кимәленә күтәреүгә юл тота.


Хәбәрҙәр: Асад: Сүриә БМО резолюцияһын үтәйәсәк.\nАсад: Сүриә БМО резолюцияһын үтәйәсәк.\nСүриә БМО-ның химик ҡоралды юҡ итеү хаҡындағы 2118-се резолюцияһын үтәйәсәк. Был турала йәкшәмбе Бәшәр Асад Италияның RaiNews24 яңылыҡтар каналына биргән интервьюһында хәбәр итте.\nЖурналист Моника Маджони һорауына ул былай тип яуап бирҙе:\n“Беҙ БМО резолюцияны раҫлағанға ҡәҙәр үк химик ҡоралды ҡулланмау һәм уны булдырыуға юл ҡуймау тураһындағы халыҡ-ара килешеүҙе ҡабул иттек. Рәсәй инициативаһы күбеһенсә беҙҙең ошо ынтылышыбыҙҙы сағылдыра, шуға ла хәҙер һүҙ резолюция хаҡында түгел, беҙҙең ағыулы матдәләрҙән ҡотолорға теләүебеҙҙә.”\nЙома көн БМО Именлек советы Сүриәлә 2011 йылдың мартында башланған конфликт буйынса тәүге резолюцияны ҡабул итте. Шишәмбе көн Дамаскка Химик ҡоралды тыйыу ойошмаһының 20 эксперты киләсәк. Улар киләһе йыл урталарында юҡ ителергә тейешле Сүриә арсеналында инспекция башлаясаҡ.\nӘле Дамаск ситтәрендә БМО белгестәре эшләй, уларҙың маҡсаты- ошо йылдың 19 мартынан 25 авгусҡа ҡәҙәр ете тапҡыр ағыулы матдәләр ҡулланылыуы хаҡындағы мәғлүмәтте тикшереү. Икенсе халыҡ-ара миссия дүшәмбе тамамлана. Сираттағы доклад октябрь аҙағына әҙер буласаҡ.


Доға | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Доға\n« Аллаһты таныу\nАхирәткә әҙерләнәбеҙме? »\nДоғаны ҡат-ҡат ҡабатлай торғас, ул мөьминдең йөрәгенә уйыла, холҡон үҙгәртә, уның сифаттарының береһенә әйләнә.\nКешелеккә Аллаһтың рәхмәте булып килгән пәйғәмбәрҙәр һәм әүлиәләр ҡазаға тарыһалар ҙа, уңышҡа ирешһәләр ҙә, ыҙала ла, шатлыҡта ла доғала булып, һәр саҡ Аллаһҡа өмөт бағлай. Улар, теләһә ниндәй шарттарҙа ла Раббыбыҙға яҡынайырға тырышыу өлгөһөн күрһәтә, барса барлыҡҡа ҡотолоу юлын асыусы юлбашсыларға әйләнә.\nАллаһҡа һыйыныу – тормош ҡануны, Раббыбыҙға буйһоноуыбыҙҙың асылы. Ерҙә һәм күктә булғандарҙың һәммәһе Аллаһ ихтыярына буйһона, үҙенә бирелгән тел менән доғала була. Яҡшы дини тәрбиәһе булған мөьминдең эске халәте уны доғаға этәрә, сөнки доға – Аллаһҡа илтеүсе ҡапҡаларҙы асыусы мөьмин йөрәгендәге асҡыс.\nДоғаны ҡат-ҡат ҡабатлай торғас, ул мөьминдең йөрәгенә уйыла, холҡон үҙгәртә, уның сифаттарының береһенә әйләнә. Тап шуның өсөн тәҡүәлеге юғары булғандар һәр саҡ доғала. Уларҙың доғаның мөһимлеген таныған йөрәктәре Аллаһ Сүбхәнәһү үә Тәғәләнең изге аяттағы киҫәтеүенән тетрәнә:\n77. Ҡуль мәә йәғбә'ү бикүм раббии ләү ләә дүғәә'үкүм\n«Әйт: «Аллаһҡа мөрәжәғәт итмәгән булһағыҙ, Аллаһ һеҙгә иғтибар итмәгән булыр ине» (Фурҡан, 25/77).\nТап шулай даими доғала булған, Раббыһына ялбарған мөьминдең йөрәге аша Аллаһ һәм Уның ҡоло араһында күҙгә күренмәгән бәйләнеш барлыҡҡа килә. Рухи күтәренкелек, тетрәнеү мәлендә ҡылынған доғанан һуң, ҡол Раббыһының Илаһи рәхмәтен, яҡынлығын тоя.\nДоғала булып, Аллаһтың шәфҡәтен, миһырбанлылығын өмөт итәбеҙ, үҙебеҙҙең зәғифлелегебеҙҙе, ярҙамға мохтаж булыуыбыҙҙы таныйбыҙ. Ҡурҡыу һәм өмөт менән доғала булып, Аллаһтың бөйөклөгө алдында үҙебеҙҙең кес кенә, гөнаһкәр булыуыбыҙҙы аңлаған хәлдә Уға буйһоноуыбыҙҙы белдерәбеҙ.\nӘҙәм һәм Һауа, ғәләйһүмәс-сәлләм, изге аяттан күреүебеҙсә, Аллаһу Тәғәләгә шулай мөрәжәғәт итә:\n«Улар әйттеләр: «Йә, Раббыбыҙ, үҙебеҙҙе харап иттек. Әгәр беҙҙе кисермәһәң, ярлыҡамаһаң, һис шикһеҙ, зарар күреүселәрҙән булырбыҙ» (Әғраф, 7/23).\nИкенсе изге аятта Юныс пәйғәмбәрҙең, ғәләйһис-сәләм, Аллаһҡа шулай тип доға ҡылыуы хаҡында әйтелә:\n«Зүннүн (Юныс) тураһында ла онотмағыҙ. Ул (үҙенең ҡәүеменә) бик ныҡ үпкәләп, асыуланып киткән ине. Үҙенә көсөбөҙ етмәҫ тип уйлаған ине ул. Ниһайәт,ҡараңғылыҡҡа (балыҡ эсенә барып) эләккәс:\n«Һинән башҡа Һиңә тиң һис бер зат юҡ. Һине генә пак тип таныйым. Ысындан да, мин ғәҙелһеҙ булғанмын икән, -тип Аллаһҡа ялбара башланы!» (Әнбиә, 21/87).\nИкенсе бер доға, Йыһангир Солтан Морат Хан I Косово яланында ялбарған доға, Раббыңа мөрәжәғәт итеп ярҙам һорағанда, үҙеңдең көсһөҙлөгөңдө аңлауҙың мөһим булыуын күрһәтә:\n«Эй Раббым! Батшалыҡ та, был ҡолоң да – Һинеке. Мин Һинең зәғиф ҡолоң ғына. Һин минең ниәттәремде һәм серҙәремде бөтәһенән дә яҡшыраҡ беләһең. Һин беләһең: мин байлыҡ та көҫәмәйем, хакимлыҡ тураһында ла уйламайым. Мин Һинең ризалығыңды ғына теләйем...\nЭй Раббым! Ислам һуғышсыларын кәферҙәр ҡулынан һәләк итмә!.. Бөтә мосолмандар өсөн байрам булырлыҡ еңеү бир уларға! Теләһәң, ҡолоң Морат был байрамдың ҡорбаны булһын!..»\nОшо доғанан һуң, бығаса ҡоторонған дауыл тына, ике ғәскәр ҡара-ҡаршы үлемесле һуғыш башлай; һигеҙ сәғәткә һуҙылған алыштан һуң, мосолмандар өс тапҡыр ҙур булған дошманын ҡыйрата.\nАлыш тынғас, Солтан Морат Хан I ғәскәрен барлап йөрөгәндә, бер әсир серб уға хәнйәр ҡаҙай һәм ул шәһит китә – Мораттың Раббыһына ҡылған доғаһы тулыһынса ҡабул була.\nЮғары рухиәт теле һәм иң гүзәл ихлас доғалар яҡтылыҡ һәм һөйөүҙән тыуа. Улар өмөтөн юғалтҡандарға ғүмер бирә, ҡанһыраған яралы йөрәктәрҙе дауалай. Ихлас, күҙ йәштәре менән саф күңелдән әйтелгән доғалар Аллаһтың рәхмәтенә ирештерә. Раббыбыҙға буйһоноу сере йәшеренгән доға йөрәккә ял, тыныслыҡ бирә.\nРәсүлуллаһ, салләллаһү ғәләйһи үә сәлләм, беҙҙе үҙ миҫалында камил рәүештә доға ҡылырға өйрәткән. Ул намаҙҙарҙа шул ҡәҙәр оҙаҡ торған, хатта ки аяҡ табандары шешер булған, аҙаҡ ул йәшле күҙҙәре менән Аллаһу Сүбхәнәһү үә Тәғәләгә үҙенең зәғиф ҡол булыуын белдереп доға ҡылған:\n«Эй Раббым! Мин Һинең асыуыңдан Һинең мәрхәмәт-шәфҡәтеңә һыйынам, Һинең язаңдан — Һинең ярлыҡауыңа. Мин Һине Һин лайыҡ булғанса маҡтай, данлай алмайым. Һин Үҙеңде нисек маҡтаһаң, Һин шундай һәм Үҙеңде нисек данлаһаң, Һин шундай». (Мөслим, Саләт, 222)\nДоғаның әһәмиәте хаҡында ул былай тигән:\n«Доға – үҙе ғибәҙәттер, ғибәҙәттең асылылыр. Кешенең Аллаһу Тәғәлә ҡаршыһындағы дәрәжәһе Уға ҡылынған доға һәм ғибәҙәте менән иҫбатлана. Доға һәм ғибәҙәте булмаған кешенең Аллаһ ҡаршыһында бер дәрәжәһе лә ҡалмай. Ауырлыҡта Аллаһтан ярҙам һораған кеше рәхәт һәм киңлек ваҡытында ла күп доға ҡылһын. Һеҙҙең Раббығыҙ – Әл-Хәйй (Мәңге Тере) һәм Әл-Кәрим — Иң Йомарт); ҡоло устарын асһа, Ул уны буш ҡалдырмай. Кемгә доға ҡапҡалары асылһа, уға хикмәт ҡапҡалары ла асылыр. Доға – рәхмәт ҡапҡалары асҡысы, мөьминдең ҡоралы, иман терәге, күк һәм ере нуры». (Рудани, Джәмғүл-Фаваид, 9219-20-21-22-25)\nБирелгән ғүмерен ғәмһеҙ үткәреп, кешеләрҙе йәберләгән, кәмһеткәндең доғаһы түгел, өмөтөн юғалтып, мохтажлыҡта көн күргәндәргә бәхет бүләк итеүселәрҙең доғаһы ҡабул ителер. Үҙҙәрен гөнаһһыҙ һанаған тәкәбберҙәр түгел, тәүбә йәштәре менән күҙҙәрен, йөрәген йыуғандар Аллаһтың яуабын алыр.\nМәүләнә Йәләлетдин Руми, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, был турала шулай тигән:\n«Үкенес ялҡыны һәм йәшле күҙҙәр менән тәүбә ит!\nСәскәләр бит ҡояшлы һәм дымлы урындарҙа таждарын аса».\nДоға ишетелһен, ҡабул ителһен өсөн, уны тел менән генә әйтеү әҙ. Доға түбәнселекле рәүештә, ҡурҡыу һәм өмөт хистәренә күмелеп әйтелергә тейеш. Ул тетрәнгән яралы йөрәк менән өнһөҙ генә әйтелеүе лә ихтимал. Гөнаһтарың өсөн доғала булһаң, яҙыҡтарыңа кире ҡайтмауыңа ныҡлы ышанысың булыуы лазым.\nРиүәйәттәр буйынса, Муса, ғәләйһис-сәләм, тырышып доға ҡылған кешене күрә, һәм күңеле менән доғаларының ҡабул булыуын теләй. Шул ваҡыт Аллаһу Тәғәлә Мусаға, ғәләйһис-сәләм, вәхи индерә:\n«Мин был ҡолға һиңә ҡарағанда ла шәфҡәтлерәк. Ул теле менән Миңә һөйләй, ә йөрәге үҙе хужа булған көтөүе янында».\nМуса, ғәләйһис-сәләм, был әҙәмгә ошо һүҙҙәрҙе еткергәс, тегеһе хатаһын төҙәткән һәм саф күңел менән Раббыһына уҡталған.\nИкенсе яҡтан, яныңда булмаған диндәшең тураһындағы доға ҡабул ителә. Пәйғәмбәребеҙ, салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм, әйткән:\n«Бер мөьминдең үҙе юҡта икенсе мөьмин өсөн ҡылынған доғаһынан да яҡшырағы юҡ». (Тирмиҙи, Бирр, 50)\nКешеләр йыш ҡына доғалары ҡабул булыр тип иҫәпләгәндәрҙән доға ҡылыуҙы үтенә. Ә доғаларҙың ҡабул булыуы өсөн тәү сиратта ихласлыҡ һәм эскерһеҙлек кәрәк. Тимәк гөнаһкәр ҙә, берәү өсөн ихлас, бөтә йөрәгенән сыҡҡан һүҙҙәр менән доға ҡылһа, ул иң камил, ләкин хисһеҙ доғанан яҡшыраҡ буласаҡ.\nМәүләнә Йәләлетдин Румиҙың, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, шәфҡәт тулы тәьҫирле һүҙҙәре бар:\n«Эй Раббым! Әгәр иманлылар ғына Һинең рәхмәтеңә өмөт бағлай алһа, гөнаһкәрҙәр кемгә өмөт бағларға тейеш?..»\n«Эй Раббым! Әгәр Һин һайлам ҡолдарыңды ғына ҡабул итһәң, гөнаһкәрҙәр доға менән кемгә мөрәжәғәт итергә тейеш?..»\nҠол гөнаһ ҡылған икән, Аллаһ Сүбхәнәһү үә Тәғәлә уны ҡалдырҙы тигән һүҙ түгел. Кем доғаһы сәбәбендә теләктәре ҡабул булыуын әҙәм белмәй, быны Аллаһ ҡына белә. Тимәк, Аллаһ һәр кемдең ихлас ҡылынған доғаһын ҡабул итә.\nБер заман Мәғрүф әл-Ҡәрһи, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, баҙарҙа бер һыу ташыусы менән осраша. Һыу ташыусы уға былай тип мөрәжәғәт итә:\n- Аллаһ ризалығы өсөн, эс әле минең һыуымды.\n«Аллаһ ризалығы өсөн» тигән һүҙҙе ишетеп, Мәғрүф әл-Ҡәрһи, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, нәфел ураҙаһында булһа ла һыуын һатып ала һәм эсә.\nАҙаҡ, Мәғрүф әл-Ҡәрһи, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, үлгәндән һуң, бер әүлиә уны төшөндә бик яҡшы кәйефтә күрә һәм былай тип һорай:\n- Аллаһу Тәғәлә ниндәй ғәмәлдәрең өсөн һине шундай ҙур дәрәжәгә күтәрҙе?\n- Һыу ташыусының доғаһы арҡаһында, мин Аллаһу Тәғәләнең ризалығына ирештем.\nМосолмандарға кәмһетелгәндәрҙең, рәнйетелгәндәрҙең доғаһын алыу ни ҡәҙәр мөһим булһа, бәддоғаларҙан һаҡланыу ҙа шул ҡәҙәр мөһим. Быны киләһе миҫал бик яҡшы раҫлап тора:\nҠала ҡәлғәһен төҙөп бөткәс, Сәлжүк Солтан Ғәләүетдин Кейкубад Мәүләнә Йәләлетдин Румиҙың, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, атаһы Баһаатдин Вәләдте, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, фекерен белер өсөн саҡыра. Ҡоролманы ҡарап сыҡҡас, Баһаатдин Вәләд, рәхмәтуллаһи ғәләйһи, былай ти:\n«Ҡәлғәғеҙ ғәжәп матур, дошман яуына ла, шыуғындарға ла ҡаршы торорлоҡ. Әммә ҡул аҫтындағы ғәҙелһеҙлектәрҙән ыҙа сиккәндәрҙең бәддоғаһынан үҙеңде яҡлау өсөн ниндәй сара күрҙең? Уларҙың ҡарғышы һинең ҡәлғәңде генә түгел, йөҙ мең ҡәлғәне үтә тишеп, уларҙы харабаға әйләндерергә һәләтле.\nҺин ғәҙеллектән, игелектән, тәҡүәлектән ҡәлғә төҙө, һуғышсыларыңдың доғалары яҡшылыҡҡа йүнәлһен өсөн, иманлыларҙан ғәскәр йый – былар ҡәлғә диуарҙарынан ышаныслыраҡ. Халыҡтың тыныс, имен тормошон ошо һуғышсыларыңдың доғалары тотоп тора».\nМөьминдәрҙең бөтә уңыштары, еңеүҙәре уларҙың тырышлығына һәм доғаларының ихласлығына бәйләнгән.\nЗаман ахырына ҡәҙәр алып буласаҡ юл күрһәтеүсебеҙ Ҡөрьән доға менән Аллаһҡа нисек мөрәжәғәт итергә кәрәклеге тураһында дәрес бирә.\nАллаһу Тәғәлә изге аяттарҙа бойора:\n«Ий, Мөхәммәт, әйт һин: «Әгәр ҙә һеҙ хаҡлы икән, һеҙгә Аллаһтың язаһы килһә йәки Ҡиәмәт килеп, яҡағыҙҙан тотһа, шул ваҡыт Аллаһтан башҡа кемде ярҙамға саҡырырһығыҙ? Эйе, һеҙ Уға ялбарығыҙ. Ул да теләһә, Һеҙҙе бәләләрҙән ҡотҡарыр һәм һеҙ үҙегеҙҙең уйҙырма тәңреләрегеҙҙе оноторһоғоҙ» (Әнғәм, 6/40-41);\n«Эй, иман килтергәндәр, Аллаһтың язаһынан нисек ҡурҡырға кәрәк булһа, шулай ҡурҡығыҙ. Һаҡ булығыҙ, мосолманлыҡтан башҡа хәлдә йән бирмәгеҙ (мосолман булып үлегеҙ)» (Әғраф, 7/55).\nФани донъяның дауамы булған Әхирәттә ҡотолоусылар иҫәбенә инер өсөн, Аллаһтан ике донъя бәхетен һорарға кәрәк. Изге аятта Раббыбыҙ бойора:\n102. Йәә әййүһә-лләҙиинә әәмәнү-ттәкуллааһа хәҡҡа түҡаатиһи үә ләә тәмүүтүннәә илләә үә әңтүм мүслимүүн.\n«Эй, иман килтергәндәр, Аллаһтың язаһынан нисек ҡурҡырға кәрәк булһа, шулай ҡурҡығыҙ. Һаҡ булығыҙ, мосолманлыҡтан башҡа хәлдә йән бирмәгеҙ (мосолман булып үлегеҙ)!» (Әлү Ғимран, 3/102).\nҺәр мөьминдең тырышлығы һуңғы һулышын яҡшы һүрәттә тамамлауға һәм киләсәк тормошон бәхетле итеүгә йүнәлтелгән булырға тейеш. Пәйғәмбәрҙәрҙән, ғәләйһимүс-сәләм, башҡа берәү ҙә киләсәге ниндәй булырын белмәй бит. Хатта Аллаһтың һайланған ҡолдары – әүлиәләр һуңғы һулышы тураһында борсола.\nӘҙәм һуңғы һулышы ниндәй булырын белмәй, әммә йәшәлгән тормошона ҡарап, ни рәүешле был донъя менән хушлашыуын күҙ алдына килтерергә тырыша. Һуңғы һулышыңды иман менән ҡаршы алыу өсөн, тура юлда, доғала, истиғфарҙа булыу кәрәк. Изге аятта әйтелгәнсә, Йософ пәйғәмбәрҙең, ғәләйһис-сәләм, шундай доғаһы булған:\n101. ...тәүәффәнии мүслимәү-үә әлхиҡнии бис-саалихиин.\n«Йә, Раббым!.. Мосолман булған хәлемдә йәнемде ал, зинһар. Һәм мине изгеләр рәтенә ҡуй» (Йусуф, 12/101).\nАллаһу Тәғәлә Изге Ҡөрьәндә тәҡүәле ҡолдарының доғаһын килтерә, ул уларҙы хикмәт эйәләре, тип атай:\n193. ...раббәнәә фәғъфир ләнәә ҙү-нүүбәнә үә кәффир ғәннәә сәййи' әәтинәә үә тәүәффәнәә мәғәл-әбраар.\n«Йә, Раббыбыҙ! ... Инде беҙҙең гөнаһтарыбыҙҙы кисер, яманлыҡтарыбыҙҙы ярлыҡа, йәнебеҙҙе изгелек ҡылыусылар иҫәбенән ал, йә, Раббыбыҙ» (Әлү Ғимран, 3/193).\nМуса пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм, мөғжизәләренән һуң, ғүмер буйы иманһыҙ булып йәшәгән сихырсыларҙың яңы динде ҡабул итеүендә, фирғәүен вәғәҙә иткән ҡаты үлем ғазаптарынан да ҡурҡып тормайынса, өмөттәрен Аллаһу Тәғәләгә бағлап, иман менән үлеүҙе хуп күреүҙәрендә беҙҙең өсөн бөйөк нәсихәттәр бар.\nДоғаларҙың ҡабул булыуында көслө тауыш, яһалма ҡыланыштар, буш һүҙҙәр, үҙәк өҙгөс аҡырып-баҡырыуҙарҙың хәжәте юҡ. Юғиһә ҡанлы йәштәр түгеп ыңғырашыусыларҙың, зәғиф кенә тауышлы ауырыуҙарҙың доғалары ишетелмәҫ тә ине.\nРыя, яһалмалылыҡ доғаның бәҫен ебәрә, изге асылын һайығайта, хатта ки юя. Ошо рәүешле доға ҡылыусылар тураһында пәйғәмбәребеҙ, салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм, шулай тигән:\n«Доға ҡылыуҙа сиктән сығыусылар төркөмө килер» (Әбү Дауыт, Витр, 23).\nИкенсе изге хәҙистә әйтелә:\n«Доғаларығыҙ менән һеҙ һаңғырауға мөрәжәғәт итмәйһегеҙ.\nДоғаларығыҙ менән һеҙ Аллаһҡа мөрәжәғәт итәһегеҙ, Ул – Ишетеүсе һәм һеҙгә Яҡын тороусы» (Бохари, Йыһат, 131).\nАллаһу Тәғәлә ихлас доғаларҙы кире ҡаҡмай, тик ихлас булһа ла, тәҡдиргә тура килмәгәндәрен ҡабул итмәй. Доғам ҡабул булманы тип, төшөнкөлөккә бирелергә ярамай, ҡабул булмаған икән, тимәк ул доғаға яуап беҙҙе Әхирәттә көтә.\nДоға юллап тетрәнгән йөрәк, һыйыныу урыны эҙләп, иң мөһабәт ҡапҡа янында тора. Ҡурҡыу һәм өмөт менән шәфҡәт көтөп, ҡапҡа янында ғүмер буйы торһа ла, ул арымаҫ, көтөүҙән туҡтамаҫ. Илаһи рәхмәт булған доға һәм күҙ йәштәре — ҡайғыға батҡандар күңеленә тыныслыҡ биреүсе бәхет йәншишмәһе. Уны эскәндәр, татлы Кәүҫәр һыуын эскән шикелле, Раббыбыҙға һөйөү менән янған йөрәктәр ләззәт таба.\nКеше булам тигән кешегә гөнаһтарынан арыныу лазым. Һуңғы һулышында мәңгелеккә ғәфү ителеүен күреп, Аллаһтың сикһеҙ рәхмәтенә ирешергә теләгәндәр рухиәт баҡсаһындағы ярлыҡау сәскәләрен күҙ йәштәре менән һуғарырға, ҡурҡыу һәм өмөт доғалары менән нурландырырға тейеш. Беҙ бит Бөйөклөк Эйәһе булған Раббыбыҙға мәрхәмәт һәм ғәфү итеүҙе һорап ялбарабыҙ.\nЭй Раббым! Ихлас һөйөү тулы күҙ йәштәре менән ярлыҡау һорап, рәхмәтеңә ирешкәндәр юлынан алып бар. Һинең ризалығыңды алыу өсөн, бөтә барлығыңа сикһеҙ мөхәббәт күҙе менән ҡарарға насип ит. Ихлас ҡолдарыңдың доғаһына яуап итеп, Изге Йортобоҙ булған Ватаныбыҙға бәхет-сәғәҙәт һәм тыныслыҡ бир, халҡыбыҙға хәҡиҡәтте танып ҡабул итергә насип ит.\n«Һуңғы Һулыш» китабынан, Төрөксәнән тәржемәсе: Дауыт Ҡадыров, Рус теленән тәржемәсе: Әҙилә Ниғмәтуллина, Редактор: Айҙар Ғәййәр\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 20.02.2019 в 23:18, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Уйын Өлкәндәр Өсөн Онлайн: Xxx Уйын Эсендә Бушлай!\nУйын өлкәндәр өсөн онлайн: хәҙер туранан-тура теркәлгән!\nСәләм, рәхим итегеҙ онлайн-уйын өлкәндәр өсөн. Шул булыр һеҙҙең өсөн, кем концепцияһы проекты менән таныш түгел, беренсе мин һеҙгә аңлатып бирер, тип, был ләззәт өсөн тәғәйенләнгән урын онлайн порноигровой! Беҙ уйындары тәүге тапҡыр ҡасан башлана 2016 йылдың июлендә, беҙҙә 18 торор. коллекцияларында уйын – ғәжәйеп уйын булды бөгөн беҙ һеҙҙе 27 ашыуына шатмын, уларҙың ҡайһы берҙәренә 100 %-ы беҙҙең өсөн платформа эксклюзив! Был, асылда, тимәк, булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ интернет унда, һеҙ уйынын таба алмай, уның эсендә беҙ һеҙҙе көтәбеҙ., Селтәр өсөн был оҙаҡ ваҡыт булғандыр, тик беҙ, ниһәйәт, донъя һәм яңы ағзалар ҡабул итергә әҙер булыуын күрһәтәсәк, тип, эш ҡасан етә XXX-класс уйын донъя, бер кем дә яҡшыраҡ эшләй. Әгәр һеҙ оҡшаған, тип әйткәндә, мин әлегә тиклем, мөмкин тиклем тиҙерәк иҫәп яҙмаһын булдырыу мотлаҡ. Бынан тыш, бәлки, һеҙ уҡыуығыҙҙы дауам түбән, һәм мин һеҙгә һөйләйем, һеҙ был турала белергә фантастик урыны тәғәйенләргә кәрәк. Һөҙөмтәлә, һеҙҙең загляни ваҡытта миңә табылһа, мин ышанам нимә, һеҙ & Онлайн ваҡытта өлкәндәр өсөн үткәрелгән уйында оҡшай!\nХәҙер туранан-тура ала инеү бушлай\nКоманда ағзалары үткәне менән көрәш кенә түгел, уйын өсөн бик күп аҡса түләү өсөн, ахыр сиктә уға ла бирербеҙ, тип вәғәҙә итә улар. Бик иртә һөҙөмтәлә беҙ хәл итә, беҙҙең өсөн был уйын тулыһынса ирекле берләшмәләр эшләй. Тимәк, бөгөн һеҙ теркәлә алаһығыҙ, бер тин дә түләнмәй. Өҫтөнлөк кулланыусылар өсөн шунда: был, уныңса, әгәр риза тәжрибәһе, ябай һәм беркасан ла кире ҡайтып киткән ул. Икенсе яҡтан, беҙ яҡшыраҡ эшләргә мәжбүр итә, был продукт, һеҙ ҡайтҡас өсөн көндән-көн, аҙна артынан аҙна, ай артынан ай., Һөҙөмтәлә беҙ үҙ-ара яраштырып була икәненә ышанам теләп, платформала беҙҙең өсөн был яҡшы аҙым алға. Бынан тыш, теләгән һеҙгә беҙ биргән 100% аңлайбыҙ, һеҙҙең өсөн бер ҡасан да түләргә тура киләсәк, уйын эсендә тамамлау өсөн: беҙҙең аҡыллы срогы тамамланырға мөмкин булған бөтә титулдарҙан, бер тин дә түләнмәй. Шулай уҡ өлкәндәр өсөн беҙ киләсәктә ошондай уйындарҙа обозримый онлайн һаҡлап ҡалырға ниәтләнәбеҙ. Ахыр сиктә, беҙҙең команда монетизировать проекты планлаштырылған, әммә һуңыраҡ ул күпкә бара., Ябай ғына әйткәндә, бәлки, һеҙ була, тип ышанам, ойошма церебраль ҡасан һеҙ беҙҙең, һеҙ булғанға яҡшы тәжрибә ала, һәм уның өсөн түләргә тура киләсәк шулай уҡ һеҙ түгел!\nУйын бик ҙур мәғлүмәт базаһы\nҺеҙ ҡасан да булһа яҙылған, сайты, түгел, күп улар, ысынлап та етмәйме? Был проблема шул булғас, һеҙ уны беҙҙә табырһығыҙ зонаһы ағзаһына! Әлеге ваҡытта беҙҙең коллекцияла 27 уйын булды, беҙ 6 һәм 12 айға яҡын артабан тағы өҫтәргә ниәтләй. Кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә бөтә был уйында беҙҙең команда үҙ аллы төҙөлә: тышҡы консультация юҡ, лицензия йәки ниндәй ҙә булһа башҡа килешеү, башҡа уйындар беҙгә инеү мөмкинлеген ала ине. Асылда, был тигәнде аңлата, әгәр телисез икән, уйнарға, тип беҙгә эсендә булғас, һеҙ иҫәп яҙмаһын булдырырға кәрәк., Беҙҙең бөтә уйындарҙа лайыҡлы кимәлдә эйә төрлөлөгөн, шул иҫәптән бутап, жанрҙар, художестволы стиль һәм башҡалар. Беҙ бындай ҡараш һайлағанда, кешенең ниндәй булһын өсөн, ҡойон берләшмәләре беҙгә, моғайын, ваҡыт үткәрергә булһа ла яҡшы тип таба һәм-йәғни, был уларға ошай. Беҙ вәғәҙә бирә алмайым, сөнки һеҙ беҙҙең уйын барыһына ла оҡшаны, әммә ихтималлығы булған, улар күбеһе тап һеҙгә булыр, тип ҡыҙыҡһынды. Өҫтәүенә, был, тел биргән, беҙ аңлайбыҙ, беҙҙең берләшмә менән кире бәйләнеш-платформа яҡшыртыу беҙҙең өсөн иң мөһиме ошо., Бына ни өсөн беҙ ҙур аҙым күреп, кешеләр менән даими аралашыу беҙҙең өсөн, беҙҙең ххх порно уйын уйнай. Discord ҡулланыу йәки форумдың рәсми сервера, беҙ һеҙгә хәбәр беҙ тәҡдим иткән, беҙ нисек эшләргә, йәғни мөмкин булмағанды эшләү яҡшы булыр ине.\nГрафик иҫ киткес движок\nТөп алымдарҙың береһе, үткәне сайты-көрәш ул,-был графика эшкәрткәндәр. Был арауыҡта бигерәк тә порноигровой звонить итәм, сөнки беҙ, ғәҙәттә сигнал визуаль таянып түгел, ә ни ҙә булһа башҡа. Етерлек әйткәндә, был уйын уйнап әгәр телисез икән, уларҙы булырға иҫәпкә алып етештерелгән графигы, һеҙ ышаныслы ҡулдарҙа булыр, ҡасан эләгә. Беҙ тотонорға ваҡыт, бөтә өйрәнеү өсөн төрлө двигателдәр, ул, беҙ файҙалана алабыҙ, двигатель туҡтаны unity һәм, ахыр сиктә, беҙ етештереү өсөн беҙҙең аша үткәрә., Был фантастика булһа һайлау нисек булыр, шәхси, йәмәғәт кимәлендә лә: хәҙер беҙ бар икән, беҙ ҡыҙыҡлы уйын бизнесы тип һанайҙар һәм иң шаҡ ҡатырғыс блистательный. Йүгеректәр ярышы ҡарауын күрһәтә, башҡаларҙан күпкә алда бара беҙ: рухлы һәм шул уҡ беҙ артабан дауамын уйла! Рәхим итеп, иғтибар, һеҙ шулай уҡ аласыз бөтә уйынға инеп алғас, ул беҙҙә бар, һеҙҙең мобиль айланмалар: әлегә һеҙҙең браузер ҡуйҙы, бәлки, һеҙ барығыҙ. Рендер мобиль, беҙ уларҙы ҡуллана, шулай уҡ ҙур булмаған фантастик уйын ҡоролмалары эшләй., Шулай итеп, асылда, донъя порноигр класс булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ получает, һеҙ ниндәй машина менән эшләй.\nӨлкәндәр өсөн уйын буйынса һығымта онлайн\nШуның өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт, - тип, уҡырға барырға ваҡыт табыу тураһында Өлкәндәр уйын Онлайн: мин ышанам, һеҙ был ҡыҫҡа эссе тураһында мәғлүмәттәр күп бирелә, тип, беҙ булған. Әлбиттә, был бик күп булыр әле, тип һыу инергә була һәм эстән белә алған, һәм ни өсөн шулай иҫәп яҙмаһы булдырҙы мөмкин тиклем тиҙерәк ҡарарға ине лә түгел, тип бара. Хәтеремдә: абсолют бушлай теркәй, 60 секунд кәмерәк һәм бөтә процесында биләгән. Ваҡыт үткәреү өсөн туҡталыу урыны, үҙ тәғәйенләнеше, килтереү түгел, ул – өлкәндәр өсөн уйындар Онлайн-был исем берҙән, ул һеҙгә ышанырға тейеш, уйын сексуаль эш ҡасан етә күңелгә., Кинәт үҙен бәхетле һәм ғәйрәт!


(13 января битенән йүнәлтелде)\nРәсәй — Рәсәй матбуғаты көнө.\nЛитва — Азатлыҡ һаҡлаусылар көнө.\n1919 — «Китап» нәшриәте ойошторолған.\n1920 — РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты Башревкомдың 12 ғинуарҙағы ҡарарҙарын ғәмәлдән сығарыу тураһында ҡарар ҡабул итә, был үҙ сиратында Ғинуар низағын барлыҡҡа килтерә.\n1933 — Өфөлә яңы кондитер фабрикаһы төҙөлә башлана.\n1960 — Башҡорт АССР-ында фототелеграф элемтәһе эшләй башлай\nБараг Лев Григорьевич (13.01.1911—4.09.1994), совет һәм Рәсәй фольклорсыһы һәм әҙәбиәт ғилеме белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1969). Профессор (1970). Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1987). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977).\nВәлиев Мәсхүт Малик улы (13.01.1947), ғалим-физик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2004). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2007).\nШакшин Анатолий Дмитриевич (13.01.1929—22.11.2010), нефть сәнәғәте алдынғыһы. СССР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). СССР‑ҙың почётлы нефтсеһе (1970) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1980). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Крадено-Михайловка ауылынан (1987 йылдан бөткәндәр исемлегендә).\nПяри Виктор Хансович (13.1.1919—?), балетмейстер. 1951—1955 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры балетмейстеры. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955). Сығышы менән хәҙерге Владимир өлкәһенең Гусь‑Хрустальный ҡалаһынан.\nКирилов Василий Григорьевич (13.01.1949), ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп эшмәкәре. 1991—2009 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетының ветеринария факультеты деканы. Ветеринария фәндәре докторы (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанан ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2009). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән ҡалаһынан.\n► 13 ғинуарҙа тыуғандар\n► 13 ғинуарҙа вафат булғандар\n1906 — Александр Степанович Попов, физик һәм электротехник, радионы уйлап табыусы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=13_ғинуар&oldid=873748 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:07 19 март 2019 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда ауыл хужалығы продукцияһын етештереү кәмей // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда ауыл хужалығы продукцияһын етештереү кәмей\n12:05, 25 марта 2011 Иҡтисад\nБыйылғы йылдың ике айында Башҡортостанда ауыл хужалығы тауарҙарын етештереү уҙған йыл менән сағыштырғанда бер аҙ кәмене. Ҡоролоҡ эҙемтәләре һиҙелә. Башҡортостанстат мәғлүмәттәренә ярашлы, ғинуар-февралдә республикала һуғымға тереләй ауырлыҡта 51,1 мең тонна мал һәм ҡош-ҡорт үрсетелгән. Был уҙған йыл кимәленә ҡарата 81,1%. Шул уҡ мәлдә етештерелгән иттең яртыһынан ашыуы шәхси хужалыҡтарға тура килә — 31,3 мең тонна. Ауыл хужалығы предприятиеларында – 17,9 мең тонна, былтырғы кимәлгә ҡарата был 97% тәшкил итә.\nҺөт тә республикала йыл башынан алып аҙыраҡ һауылған. Ике айҙа 206,6 мең тонна – уҙған йылдағы кимәлгә ҡарата 25 процентҡа тиерлек кәмерәк.\nЙомортҡа етештереү ҙә бер аҙ кәмегән — 5,7 процентҡа. Ике айҙа республика тауыҡтары йәмғеһе 164,6 миллион дана йомортҡа һалған.\nТеги: ауыл хужалығы, статистика


Ауыл хужалығы министрлығында игенгә хаҡ артыу мәсьәләһе тикшерелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАуыл хужалығы министрлығында игенгә хаҡ артыу мәсьәләһе тикшерелде\n15:15, 25 декабря 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 25 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nБашҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығында уҙған кәңәшмәлә иген, он һәм икмәк баҙарындағы хәл тикшерелде. Һуңғы айҙа Рәсәй игененә хаҡтар 26,5 процентҡа артты.\nБашҡортостан Республикаһының ауыл хужалығы министры Николай Коваленко килеп тыуған хәлдә «ауыл хужалығы тауарҙарын етештереүсе — икмәк ҡабул итеү предприятиеһы — эшкәртеүсе — сауҙа» рәтендәге бөтә структураларҙың эше яйға һалынған булырға тейеш тип иҫәпләй.\nҺумдың баһаһы кәмеүе арҡаһында иген күпләп сит илгә сығарыла башланы, был иһә эске баҙарҙағы хаҡтың артыуына килтерҙе. Быға күрше Ҡаҙағстанда хаҡтарҙың күтәрелеүе лә сәбәпсе. Быйыл унда ашлыҡтан кәм уңыш йыйып алынған.\nХаҡтарҙың кинәт артыуына юл ҡуймау өсөн Рәсәйҙә экспортҡа һалым индереү юлы менән ашлыҡты сығарыуҙы сикләү планлаштырыла. Ошо уҡ маҡсатта Хөкүмәт интервенция фондына ашлыҡ һатып алыу хаҡтарын күтәрҙе.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусылар ошо мәсьәләне хәл итеүҙә һәр бүлектең үҙ бурысы бар тип билдәләне. Ауыл хужалығы етештереүселәренә килгәндә, һауа шарттарынының насар булыуына ҡарамаҫтан, ағымдағы йылда игендән яҡшы уңыш йыйып алынған. Башҡортостандың ауыл хужалығы министры Николай Коваленко һүҙҙәренсә, ашлыҡҡа мохтажлыҡ булмаясаҡ.\nТеги: ауыл хужалығы,иген,бр ауыл хужалығы министрлығы,хаҡтар


Дыуан районында янғын ут төртөү һөҙөмтәһендә сыҡҡан булыуы ихтимал\nВаҡиға урынында тикшереү һөҙөмтәһендә ғәҙәттән тыш хәл сәбәптәренә ҡағылышлы фараздар иғлан ителде.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, кисә төбәктең Салғыя ауылындағы Октябрь урамында алты йорт янып көлгә әйләнде. Хужалыҡтарҙағы һарай,мунса һәм башҡа ҡаралтыларҙан да күмер генә ҡалған,һәләк булыусылар юҡ. 15 кеше,шул иҫәптән 4 бала урамда тороп ҡалды,улар әле ауылдағы туғандарында урынлашҡан.Ҡаза күреүселәргә урындағы эшҡыуарҙар матди ярҙам күрһәтә.Аҙыҡ-түлек, дарыуҙар һәм кейем-һалым йыйыу ойошторолған. Аҡсалата ярҙам өсөн төбәктең социаль үҫеш буйынса хәйриә фонды махсус иҫәп асҡан,уны һеҙ экранда күрәһегеҙ.


Урман ҡыҙы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Урман ҡыҙы\nУңғандарҙың ризығы мул, тормошо болло.\nМай тәпәне тышынан билдәле тигәнде раҫлап, Ғәлиевтәрҙең сымыры донъяһы әллә ҡайҙан иғтибарҙы тарта. Баҡсалары тулы сәскә-гөл, йәшелсә-емеш, ағас-ҡыуаҡ. Әсәһе Йәмилә инәй мәрхүмәгә оҡшап, юҡты бар итергә генә тора Дилбәр.\nҠара яҙҙан урмандан ҡайтып инмәй Ғәлиевтәр. “Үгәй инә үләне сәскә атҡан мәлдән башланып китә беҙҙең эш”, – ти ғаилә башлығы Олег Марс улы.\nӘйткәндәй, Ғәлиевтәрҙең өйөндә үлән төнәтмәләре, киптереп, төрлө дәүмәлдәге йәшниктәрҙә һаҡланған үләндәр өсөн айырым бүлмә, үҙҙәренсә әйткәндә, келәт бар. Вәт, исмаһам, витаминдар унда: иҙән тултырып әлморон, урман ҡарағаты, ҡыр сейәһе япраҡтары киптерергә һалынған. Тырҡыш бәшмәгенән һыҙланғанда ыуыныу өсөн төнәтмәләр эшләнгән. Болануттан, сәскә атҡан мәлдә үк йыйылып, ит турағыста боролоп, быҡтырылғандан һуң киптерелеп, бына тигән сәй әҙерләнгән.\nЙәш сағы Әүжәндә үткән Йәмилә инәй үҙе донъя көтөргә бик шәп булып, 11 балаһын да шуға өйрәткән. Иҫке Собханғолда йәшәгән дүрт ҡыҙы – Вәсилә, Фәриҙә, Дилбәр, Гөлдәр – бер-береһенә ярҙам итешеп, урман-ҡырға ла бергә йөрөп, ихлас донъя көтә.\n“Былтыр ерән бәшмәктәрҙе хатта Ҡағы, Үҙән яғына барып йыйҙыҡ”, – ти Дилбәр. Быйыл аҡ бәшмәккә, ҡайын бәшмәгенә Мәһәҙей, Яуымбай яғына барғандар. Әле уларҙы тоҙлап, туңдырырын туңдырырға һалып, әҙерләмәләрен баҙға төшөрөргә йөрөүҙәре.\nҒәлиевтәрҙең баҙы – үҙе бер аҙыҡ-түлек келәте. Груша, алманан повидлолар, сейә, ҡарағаттан компоттар, көртмәле, турғай еләге, шартыйҙан ҡайнатмалар, баҡсала үҫтергән йәшелсәләренән салаттар эшләгән оҫта ханым. Баҙҙың тағы бер үҙенсәлеге: ҡышҡылыҡҡа сөгөлдөр, кишерҙәр лар кеүек ҙур ағас йәшниктәрҙә һаҡлана. Бер рәт ҡом, унан йәшелсәне һалып, бер-береһенә тейҙермәй һаҡлайһың, ҡыш ҡомға әҙләп кенә һыу ҡойоп тораһың икән. Быныһы ла – аҡыл.\nҠыҙыл, ҡара, аҡ ҡарағат, виноград, ағас еләге үҫтерә Ғәлиевтәр, йәшелсәнең ниндәй генә төрө юҡ! Теплицаны ла өй хужаһы үҙе эшләгән.\n“Быйыл бәшмәк күп булды, туғандарға, күрше-күләнгә лә тараттыҡ”, – ти Дилбәр. Биргән ҡулды Аллаһ Тәғәлә ярата шул – үҙҙәренә әллә нисә тапҡыр арттырып бирә. “Ләә иләһә иллә Аллаһ, тип урманға кереп китһәң, аҙым һайын байлыҡ-ниғмәткә тап булаһың”, – тип ҡыуана тәбиғәт йәнле урман ҡыҙы. Ылаҡты йылғаһы буйҙарын ҡыҙырып, Мәһәҙейҙән ары район сигенә лә барып сыға урман-ҡыр байлығы артынан Дилбәр.\n“Һарғаяла саҡта Хәбирә өләсәйгә эйәреп һарыҡ көтөргә йөрөгәндә лә биҙрә тултырып еләк-муйылын алып ҡайта инек”, – тип хәтерләй Дилбәр. Урман ҡыҙы күңеленә тәбиғәткә һөйөүҙе инәй-өләсәйҙәр, ата-бабалар һалған шулай.\nЭйе, бөгөн берәүҙәр юҡтан бутҡа бешергәндә, Дилбәр кеүек уңғандар Аллаһ биргән ниғмәтте йыйып, ҡот-бәрәкәт арттыра, йәшәйешен болло итә. Уңғандарҙың эше лә, тормошо ла уң, ризығы мул, йәшәйеше бәрәкәтле.\nАвтор: Айһылыу ҒАРИФУЛЛИНА


М. Кәримдең “Сыйырсыҡ балаһы” әҫәрендәге әхлаҡи тәрбиә мәсьәләләрен проект технологияһы аша өйрәнеү\n27 Июнь 2019, 12:55\nI. Инеш. Бала бишектән тәрбиәләнә, тигән халҡыбыҙ. Башҡортостандың халыҡ шағиры М. Кәрим әҫәрҙәрендәге геройҙарының ҡылыҡтары, кисерештәре уҡыусыларҙа юғары әхлаҡ сифаттарын тәрбиәләргә ярҙам итә. “Сыйырсыҡ балаһы” хикәйәһендә лә әҙип бала күңелендә намыҫ, миһырбанлыҡ, выждан, оялыу, үкенеү, ярлыҡау кеүек хистәрҙең барлыҡҡа килеүен, үҫеүен, көрәшеүен күҙ уңында тота. Тап ошо хистәр аша балалар әхлаҡи тәрбиә ала, тормошто танып белергә өйрәнә. Әҫәрҙәге әсә ҡоштоң балаһы өсөн өҙгөләнеүе бер уҡыусыны ла битараф ҡалдырмай. Уҡыусылар киләсәктә Әлфиәнең хатаһынан йыраҡ торорға, ҡоштарға, ғөмүмән тәбиғәткә һаҡсыл ҡарарға, атай-әсәйҙең, ололарҙың кәңәшен тоторға тигән фекергә киләләр.\nМин үҙ эшемдә юғары әхлаҡи тәрбиә биргән әҫәрҙәргә айырыуса ҙур иғтибар бүләм, материалдарҙы өйрәнеүҙә проект методын уңышлы ҡулланам. Үҙемдең тәжрибәмдән сығып, шуны асыҡланым: тема буйынса электрон ҡулланмалар булһа, әҫәрҙәрҙең эстәлеген үҙләштереү күпкә еңелерәк. Ошо темаға ведиофильмдар, әкиәт-йәнһүрәттәр ҡарау дәресте ҡыҙыҡлы һәм йәнле итә. Әҫәрҙе өйрәнгәндән һуң, эҙләнеүҙәр аша уҡыусылар уны үҙҙәре үҙләштерһә, дәрес күпкә фәһемлерәккә әйләнә.\nБелеүебеҙсә, ижади проекттар – презентация, видеофильм, һүрәт, ниндәй ҙә булһа байрам сценарийҙары формаларында була. Шуға мин дәрестә тема буйынса презентация менән генә сикләнмәйенсә, уҡыусыларҙы видеофильмдар, йәнһүрәттәр төҙөү эшенә йәлеп итәм. Минең сайтымда уҡыусыларымдың күп төрлө проект эштәре – “Кем көслө”, “Бабай менән һыу инәһе” , “Төлкө менән айыу” башҡорт халыҡ әкиәттәренә нигеҙләнеп эшләнгән йәнһүрәттәр, дәрес темаларына ҡағылышлы видеофильмдар, уҡыусыларҙың сәхнәләге сығыштары һаҡлана.\nII. Практик эш. Беҙҙең эшебеҙ М. Кәримдең “Сыйырсыҡ балаһы” хикәйәһе буйынса булыр. Һеҙгә презентация төрөн билдәләргә, әҙер материалдарҙың кәрәктәрен генә алып, уларға ярашлы көйҙәр һалырға, яҙҙырылған тауышты ҡушып монтажларға кәрәк. Ниндәй программала эшләүегеҙҙе үҙегеҙ һайлағыҙ. Беҙ уҡыусылар менән Movie Maker программаһында монтажларға яратабыҙ. Төркөмдәргә бүленеп, 1-сеһе кәрәкле картиналарҙы туплай, 2-се төркөм картиналарға ярашлы тауыштарҙы, көйҙәрҙе барлай, 3-сө төркөм иһә бөтә эштәрҙе туплап монтажға һала. (Оҫталыҡ дәресендә ҡатнашыусылар практик эш башҡара.)\nIII. Рефлексия. Проект эшен тамамлағас, уны яҡлау – иң мөһим этаптарҙың береһе. Бында һөйләүсенең телмәр үҫеше, үҙ фекерен яҡлап, дәлилләй белеүе баһалана. Әйҙәгеҙ, эштәрегеҙҙе яҡлап күрһәтегеҙ. (Оҫталыҡ дәресендә ҡатнашыусылар проект эштәрен яҡлай.)\n– Һеҙ уны нисек эшләнегеҙ? Был эш төрө һеҙгә оҡшанымы? Нимәһе менән отошло булды тип уйлайһығыҙ? (Төркөмдәрҙә эшләү барышында уҡыусылар бер-береһенә иғтибарлы, ихтирамлы булырға өйрәнә. Ролдәргә бүлеп уҡыу уларҙың телмәрен шымарта, үҫтерә, үҙ-үҙҙәренә ышаныс тыуҙыра, башҡорт теленә һөйөү тәрбиәләй. Әҫәр йөкмәткеһе хәтерҙәрендә яҡшы һаҡлана. Иң мөһиме – проект эштәре уларҙың ижади мөмкинлектәрен, һәләттәрен үҫтерә, һөнәри үҙбилдәләнешкә юл аса, ә әхлаҡи тәрбиәгә йүнәлтелгән эш төрҙәре уҡыусыларҙа халҡыбыҙҙың рухи- әхлаҡи ҡиммәтәренең байлығына һоҡланыу уята.)\nIV. Йомғаҡлау. Балаларҙы бер береһенә ҡарата иғтибарлы, ихтирамлы булырға, үҙ аҙымдары өсөн яуаплылыҡ тойорға өйрәтеү, ғәмһеҙлектән аралау, әхлаҡи тәрбиә биреүгә ҡоролған эш алымдарын ҡулланыу киләсәктә үҙенең матур һөҙөмтәләрен бирер тип уйлайым.\nӨфө ҡалаһының 87-се мәктәбе уҡытыусыһы


Бүләктәр арта бара » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Бүләктәр арта бара\nИғлан ителеүенсә, конкурста төп бүләк (50 мең һум) һәм дүрт дәртләндереү номинацияһы билдәләнә. Шулай уҡ юғары баһа алған 10 – 15 хикәйә “Китап” нәшриәтендә айырым йыйынтыҡ булып донъя күрәсәк. Был матур һәм әһәмиәтле ваҡиғанан Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте лә (етәксеһе – Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы Ҡолһарина) ситтә ҡалырға теләмәне. Улар ҡатын-ҡыҙ авторҙары өсөн үҙ призын булдырҙы. Шулай итеп, беҙҙең хәҙер дүрт дәртләндереү призы һәм еңеүсеһе буласаҡ.\nКонкурс шарттары буйынса әҫәрҙең күләме 10 биттән артмаған (А4 форматында, 14-се шрифт) булырға тейеш, компьютерҙа йыйылыуы мотлаҡ (ҡулъяҙмалар ҡаралмай). Башҡа конкурстарҙа ҡатнашҡан һәм төрлө баҫмала донъя күргән хикәйәләр ҡабул ителмәй. Эштәр гәзиттә псевдоним менән баҫыла һәм гонорар түләнмәй. Бәйгелә ҡатнашыу өсөн “Йәшлек” гәзитенә яҙылыу мотлаҡ.\nБәйгелә үҙ көсөгөҙҙө һынап ҡарағыҙ!\nСығыу ваҡыты 4-04-2018, 16:04 | Ҡаранылар: 113\nҒүмәр Хәйәмдең Рәми Ғарипов тәржемәһендәге робағиҙары факсимиль баҫмала донъя күрәсәк


Процессуаль кодексының гражданы (Франция) - Франция онлайн юристар!\nГраждандар процессуаль кодексының француз, йыш ҡына уларҙың нисек кәмей исеменә « өсөн хаҡ КЛИК», - кодтар, улар берләштерә нормалары, гражданлыҡ, гражданлыҡ-процессуаль францияСуд уның менән перепутывать кодты ойошма булырға тейеш түгел. Йәғни, уларҙы эшкәртеү һәм юрисдикция эшмәкәрлеге һәм уның эске категория ойошмалары, гражданлыҡ процессуаль кодексының ҡағиҙәләрендә билдәләнгән, гражданлыҡ процесы көйләү, е.\nпроцесс нисек бара, йыйылыштар менән башларға, йәки үтенес, улар приемлемость шартына, аудитория ҡарата бирелгән, ваҡытта, ғәҙәти ялыуға тиклем (шул иҫәптән саҡырыу) һәм сираттан тыш (кассационный суд).\nШул уҡ ваҡытта граждан-процессуаль кодексының гражданско көйләү, йәғни сауҙагәрҙәре һәм һөнәрселәренең йәки шәхси кешеләр араһында йәки шәхси кешеләр араһында хөкөм эштәрен, енәйәт-процессуаль кодексының ҡағиҙәләрендә билдәләнгән ҡарата енәйәт тикшереү (алдан һәм йәки пр ступление политбюроға), ғариза, суд, эҙәрлекләү, енәйәт, хөкөм, суд, полиция, суд енәйәт, заклятие суд, хоҡуҡ һаҡлау, язаға тарттырылған. Административ процедураларҙы суд (суд административ, административ апелляция суды, дәүләт советы), юстиция административ кодексында билдәләнгән. Ул быуатта башҡа төрлө тенденцияларҙы суд граждандар араһындағы татыулыҡты булып тора, бынан тыш, статист: граждандарҙың суд xvi быуатта барлыҡҡа килә. бөтә тоташтырыуҙа киң таралған, француз теле сифатында ҡулланыу.\nпроцедураһы судҡа кеүек, телдән, яҙма, сөнки, сер түгел, рәсми: xvii быуатта людовик XIV осоронда, 1667 сағыштырмаса ҙур заказдар ҡабул гражданлыҡ процесы « тип атала Кодты-Луи » йәки хатта « граждандар кодексы »: артабанғы текстар яраҡлаштырыу тулыландырып, 140 йыл дауамында был граждандар процессуаль тәртиптә һалып, 1667 йыл, 1807 йылда.\nКәрәк, тип билдәләне аҫтында француз революцияһын, 1793 йылдың октябрендә указы менән егерме өсөнсө король фарманына тиклем ҡулланыла. Һуңғы өс мәҡәлә эсенә генә, һәм улар тиҙ һәм ҡыҫҡа булдырыу ниәте, ғәмәлдә ҡулланырға була. Был текст бишенсе сентябрендә ғәмәлдә булған-1800 (an VIII fructidor 18). Беренсе гражданлыҡ процессуаль кодексы, « наполеон », 1806 1807 йылда апрелендә башлап һәм ун дүрт тарафынан индерелгән закон 1 ғинуарҙан көсөнә инә. Судьяларын әҙерләү һәм башлыса беренсе кодты белгесе була. Иҫке Режим Был граждандарҙың судҡа кодификациялар күп склоне тәнҡитсе ҡаршы булды. 1807 кодексының тойола, код төп талаптарҙы, уларҙы бөтә урында ла бар, процедураһына ҡағыла.\nШулай, мәҫәлән, ул ниндәй ҙә хәлем юҡ, суд системаһын ойоштороуға ҡағыла.\nӘммә, тәнҡиткә ҡарамаҫтан, уның башҡа ҡалаларына тиклем күсереү 1935 коды быуат ашып киткән, дүрт тиҫтә йыл дауамында артабанғы булыуы өсөн тәрән эшкәртеү. 1973 йылдан башлап, бер нисә йыл рәттән кодексының яңы декрет ҡабул ителә. Ниһайәт, указ 75-1123 биш йылдың декабрендә 1975, 1976 йылдың 1 ғинуарынан көсөнә инә, рәсми рәүештә квалификациялы булыуы, 2007 йылға тиклем, « яңы » (яңы гражданлыҡ-процессуаль кодексының йәки NCPC), шулай уҡ иҫке өлөшө кеүек булды. Ике тапҡыр булһа, ҡайһы бер деталдәр ә, мәҫәлән, ҡпк-701 һәм иҫке 701. ncpc мәҡәлә сыҡҡан мәҡәлә Яйлап юҡҡа сығарыу көсө булмаһа йәки иҫкеһен алмаштырыу уҡ хәл чита, с 2006 йылдарҙа байтаҡ үҙгәреш булды. Ниһайәт, алты тиҫтә мәҡәлә закон тулыһынса юҡҡа сығарыу хоҡуғы биреү тураһында ябайлаштырып һәм 1806 кодты 2007-1787 егерме 2007 йылдың декабрендә « яңы » код, гражданлыҡ процессуаль кодексының рәсми атамаһы.


Лайыҡлы баһа | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 сентября 2016 — 16:10 ГТРК «Башкортостан»\nТормош кимәле башҡарған эшкә бәйле, һеҙҙең ҡаҙаныштар башҡалар өсөн өлгө, ғәҙел һәм фиҙаҡәр хеҙмәт менән оло уңыштарға өлгәшеүҙең миҫалы. Республика башлығы Рөстәм Хәмитов бөгөн Рәсәй һәм Башҡортостандың дәүләт наградаларын тапшырыу тантанаһына саҡырылған хеҙмәт алдынғыларын шулай тип тәбрикләне. Илдең һәм республиканың юғары дәүләт наградаларына лайыҡ 55 хеҙмәт алдынғыһы исемлегендә бай хеҙмәт тәжрибәһе туплаған дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре, табиптар, уҡытыусылар, журналистар, ғалимдар һәм эшселәр бар. Баймаҡ ҡалаһының үҙәк дауаханаһы табибы Радмил Аҙнабаев һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә 45 йыл. Нурлы диагностика бүлегендә ул ультратауыш ярҙамында йылына 5 меңдән ашыу тикшереү үткәрә. Үҙ эшен белеп һәм яратып башҡара. Рәсәй рәссамдары берлегенең Башҡортосатн бүлексәһе ағзаһы Риф Мөҙәрис улы Абдуллин өсөн дә бөгөн һөйөнөслө көн. Үҙ һәләтеңдең емешен татыу, талантыңды юғары баһалаған сәнғәт һөйөүселәр бар саҡта киләсәктә яңы көс-илһам менән ижад итергә мөмкин.


МАҠТЫМҺЫЛЫУ, ӘБЛӘЙ ҺӘМ ҠАРА ЮРҒА\nСпектакль 2 сәғәт 30 мин. бара\n«Мин ялсы түгел, мин – ир күңеле, уның ике ҡанаты!»\n«Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» мюзиклы ғәжәйеп үҙенсәлекле сәхнә күренеше: бында башҡорт халыҡ йолалары менән хәҙерге заман драматургияһы, музыка, йыр, хореография сәнғәтенең традициялары бер- береһенә үрелеп бара.\nСпектакль башҡорт халыҡ йыры “Ҡара юрға”ның сюжетына нигеҙләнгән. Мюзиклда әҙәм йәнле хайуан — Ҡара юрғаның кешеләрҙең бәхете хаҡына ҡылған изгелектәре һүрәтләнә, бында героик әкиәт, социаль — көнкүреш мотивтары, героизм темаһы, кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәр асыҡ күренә.\n«Маҡтымһылыу, Әбләй һәм Ҡара юрға» — сағыу һәм романтик, күңелгә үтеп инерлек, моңло спектакль. Күтәренке рух, юмор, махсус музыка, актерҙарҙың оҫта уйыны, зауыҡлы сәхнә костюмдары, заманса биҙәлеш — быларҙың барыһы ла тамашасыла онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдыра.\nСпектакль Башҡортостан Республикаһы Президенты гранты ярҙамында ҡуйылды.\nУрал Иҙелбаев, Ш. Бабич ис. дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты\nҠара юрға :\nМәсем - хан:\nГөлмәрйәм, Ҡолонсаҡ :\nНөгөш яусыһы :\nСәрмәсән яусыһы :\nӘй яусыһы :\n22 ноябрь, 2013 йыл