13 Апрель , 10:21\n– Улығыҙға, моғайын, 22-23 йәштер, ә һеҙ уны һаман кесерәйтеү-иркәләү һүҙҙәре менән генә атайһығыҙ, – ти ул ғәжәпләнеп.\n– Улым ғүмер ахырынаса «минең бәләкәсем» булып ҡаласаҡ. Етмәһә, ғаиләлә лә минең кинйәкәйем ул, – тип яуаплай ҡатын.\n– Нисек «минең», «беҙҙең» түгел? Атаһы ҡатнашлығынан тыш тыуыр инеме ни балағыҙ?\n– Әлбиттә, ирҙең роле бар. Әммә бөтә ҡатындар ҙа «минең балам» тип һөйләргә ғәҙәтләнгән.\n– Бәхеткә ҡаршы, бөтә ҡатындар ҙа түгел…\nЯҙыусы-психолог һирәк булһа ла әсәләрҙең «беҙҙең балабыҙ» тип һөйләгәнен ишеткеләгән. Уның өсөн ошо ике генә һүҙ – «минең» һәм «беҙҙең» – ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәттәр кимәленең асыҡ күрһәткесе. Гүзәл зат ире менән үҙен бер бөтөн тип һанағанда ғына ғаилә ныҡлы, хистәр һүрелмәҫ була. Ә үрҙәге миҫалдан күренеүенсә, күпселек ҡатын-ҡыҙ, киреһенсә, үҙен бала менән бер бөтөн итеп тоя. Йыш ҡына сабыйын айырым кеше, шәхес итеп түгел, хатта шәхси милке кеүек ҡабул итә. Шуға ла йәш әсәләр «беҙ ауырып киттек», «беҙ беренсе класҡа барҙыҡ», «сабыйының» танау аҫтында мыйығы күренһә лә, «беҙ вузға индек» тип һөйләүсән. Был – ҙур хата, саманан тыш булған әсә мөхәббәтенең классик өлгөһө, ти автор. Әлбиттә, балаға йүнәлеш биреү, ярҙам итеү мөһим. Әммә әсәнең бала үҙ аллылығына урын ҡалдырмай, ураған һайын ҡурсыуы, һораған әйберен алып, һәр ҡуйған талабын үтәүе төрлө хаталарға, хатта фажиғәләргә илтеүе ихтимал. Китапта автор сабыйҙың, үҫмерҙең, ир ҡорона еткән улдың йәки буй үҫкән ҡыҙҙың ваҡытынан алда донъянан китеү осраҡтарының сәбәптәрен аңлата.\n«Береһе, мәҫәлән, әсәнең үҙ тормошондағы иң төп ҡиммәт, йәшәү мәғәнәһе – бала, тип инаныуҙан. Был тәбиғәт ҡанундарына ҡаршы килә», – ти ул. Януарҙың-януары балаһын күпмелер ваҡыттан үҙ аллы көн күрергә ебәрә, ҡоштоң-ҡошо ла, ҡанаттары нығынһын өсөн, бәпкәһен ояһынан осора. Әсәй ҙә балаһының үҙ аллы булыу юлын быумаҫҡа тейеш, тигән ҡарашта автор. Тормоштағы Ай менән Ҡояш – атай менән әсәй үҙе. Балалар – улар тирәһендәге йондоҙҙар. Ә әсә, бала тапҡас шуны онотоп, балам – Ҡояш, йәшәү мәғәнәһе, тип уйлай. Кәрәк-кәрәкмәгәндә уны һаҡлай, йәлләй, ҡурсалай. Ғүмер буйы «инә меҫкен» үҙ ҡиммәтен, ҡасандыр яратып һайлаған ирен артҡы планға ҡалдырып, балаһын алға сығара, уның кәйефе, талаптары менән генә йәшәй икән, ғәзизенән яҙа, тип аңлата Анатолий Некрасов. Ошо фекерҙе иҫбатлау өсөн шундай миҫал килтерә: сағыштырмаса тыныс ғаиләлә бер ир бала үҫә. Атаһы менән әсәһе – юғары белемле йәштәр. Өйҙә атай абруй түгел, сөнки ир ҡатынының үҙен хужа итеп тойоуына күнгән. Ә бала әсәйгә баш һалғанда күп нәмәне еңел хәл итеп булырына тиҙ төшөнә. Әсә берҙән-бер улын бәхетле итер өсөн башҡа бала тапмай. Институтта уҡығанда уҡ егет еңел машинала елдерә. Бына – һуңғы курс. Ғаилә йүгәнен үҙ ҡулында тотҡан әсә улына кредитҡа тағы ла шәберәк машина – БМВ алып бирә. Егет тыуған көнөндә, ҙур тиҙлек менән барып, фажиғәле һәләк була, уның менән бергә өс дуҫы ла китә… Ҡатын биш йыл кредит түләй, яҙмыштың үҙенә ҡарата мәрхәмәтһеҙлегенә зарлана, һыҙлана. Ә сәбәбе – әсәнең берҙән-бер улын саманан тыш яратыуында, тәрбиә эшенән ирен ситләштереүендә. Баланың тышҡы ихтыяждарын уйлап, күңел донъяһын күҙҙән ысҡындырыуында. Баҡтиһәң, был егет, ата-әсәһенән йәшерен рәүештә, автоуҙыш менән мауыҡҡан. Өйҙә – бер төрлө, иптәштәре араһында бөтөнләй икенсе булған…\nДөрөҫ тәрбиәне атай-әсәй һәр йәһәттән матур шәхси өлгө аша ғына бирергә мөмкин. Әгәр шулай булмаһа, әсәйҙәр хатта үҙҙәре өйҙә булмағанда ла балаларын тәрбиәләүен дауам итә», – тимәҫ ине, моғайын.\nНисә йәштә булыуына ҡарамаҫтан, иң мөһиме – әсәй шуны аңлаһын, ти автор, балаға мөкиббән китеп, янындағы тормош иптәшен онотмаһын, тәрбиә эшенә уны ла ылыҡтыра белһен. Өйҙә мөхәббәтле мөхит булдырғанда ғына бала ауырыу-сырхауһыҙ үҫә. Белеүебеҙсә, үҫемлек тә бит ҡояш йылыһы менән һыу етерлек булғанда күкрәп емеш бирә, саманан тыш ҡояш йылыһы һулыта, ҡорота, ә ҡойма ямғыр тамырынан серетә…\nҒаилә ҡорғанда тәмәке, хәмер кеүек хәтәр ағыуҙы үҙ итмәгән ир, йәшәй-йәшәй ҡатын ситләтеүенә түҙә алмайынса, яман ғәҙәткә ылығып китеү ихтималлығын да гүзәл зат онотмаһын ине, тимәксе автор.\nАнатолий Некрасовтың «Әсә һөйөүе» китабында фәһемле фекерҙәр күп. Бәғзеләр бәхәсле мәлдәргә лә юлығыр. Ул хаҡта һеҙ китапты уҡып сыҡҡас, фекер алышырбыҙ, хөрмәтле ата-әсәләр.


Сибайҙа Урал аръяғының тәбиғәтенә арналған фотокүргәҙмә асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСибайҙа Урал аръяғының тәбиғәтенә арналған фотокүргәҙмә асылды\n18:12, 12 февраля 2013 Йәмғиәт\nСибайҙа Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә Владимир Рысиндың «Матурлыҡты аңлау донъяны ҡотҡарыр» исемле тәүге күргәҙмәһе асылды. Йәштәрҙең ял итеү үҙәгендә урынлашҡан күргәҙмәлә 50 ижади эш тәҡдим ителә.\nБарлыҡ эштәр Урал аръяғының матур тәбиғәтенә арналған. «Күк йөҙө», «Тауҙар», «Ҡыш», «Йәшәргә теләк», «Образдар», «Сәскәләр» — экспонаттар тематикаһы төрлө.\n— Экология тәү сиратта һәр кемдең үҙенән, уның аңынан башлана. Республикала йәшәгән һәр кеше тыуған еребеҙҙең матурлығын күрә, иң мөһиме, аңлай белергә тейеш. Йыш ҡына был матурлыҡты күрәбеҙ, әммә уны һаҡлап ҡалыу өсөн аныҡ эштәр башҡармайбыҙ, — тип билдәләй экспонент, Сибай ҡалаһының 7-се урта мәктәбе директоры Владимир Рысин.\n«Матурлыҡты аңлау донъяны ҡотҡарыр» күргәҙмәһе 22 февралгә тиклем эшләйәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: фотокүргәҙмә,урал аръяғы


Өфө районы биләмәләренә 88 ауыл ҡарай\nУларҙың ҡайһы берҙәрендә юлдар торошо шәптән түгел. Баш ҡаланан егерме саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Николаевка ауылының Садовая һәм Яңы урамдарында йәшәүсе кешеләр яҙ юлдарҙың иҙелеп кеше йөрөгөһөҙ хәлгә килеүенә зарлана.\nӨфө районының Николаевка ауылында йәшәүселәр оҙаҡ йылдар дауамында юлһыҙ интегә. Юл кәрәклеге хаҡында һүҙ сыҡҡан һайын ҡом түшәргә, асфальт йәйергә вәғәҙә итәләр. Яҙлы-көҙлө олоһо-кесеһе тубыҡтан батҡаҡ кисеп йөрөргә мәжбүр.\nНиколаевка ауылының был урамдарында йырып сыҡҡыһыҙ бысраҡтан юлаусыларҙы резина итектәр генә ҡотҡара ала. Яҙ ҡар һыуҙары ирей башлаһа, еңел һәм ашығыс ярҙам машиналары был урамадарға бөтөнләй үтә алмай, тип зарлана урындағы халыҡ.\nОлолар йөҙ метр самаһы өҙәрем юлды еңел үтә ала. Ә мәктәп уҡыусылары менән бәләкәй балаларға ата-әсәһенә арҡаланырға тура килә. Һәр иртә һайын Зөлфиә Мусина ун йәшлек улын мәктәпкә оҙата. Бысранмаҫ өсөн резина итектәр кейеп, алмашҡа таҙа аяҡ кейемдәре алып йөрөйҙәр.\nМин дүртенсе синыфта уҡыйым. Көн дә иртән бысраҡ юлдан мәктәпкә барам. Беҙгә яҡшы юл кәрәк.\nОҙаҡ йылдар юлһыҙ интеккән ауыл халҡы асфальт юл төҙөүҙәрен һорап хакимиәткә хат менән мөрәжәғәт иткән. Яуап алынған, әммә был урамдарға асфальт түшәлмәгән. Үҙәктә һалынған асфальтты төҙөлөш алып барыусылар ауыр машиналар иҙеп бөтә тип әсенеүселәр ҙә бар.\nЮл иҙелмәһен өсөн урамдарҙы махсус бауҙар менән ябыу осраҡтары ла бар. Бындай аҙым яҙғы еүеш юлды тиҙерәк киптерә һәм ул сафтан сыҡмай. Өфө районы хакимиәтендә лә Николаевка ауылында йәшәүселәр яҡын киләсәктә иҙелеп бутҡаға әүерелгән юлдарҙан йөрөмәйәсәк тип ышандырҙылар.\nАртем Ковшов, Өфө район хакимиәте башлығының ҡала төҙөлөшө һәм инвестициялар буйынса урынбаҫары: «Йыл һайын Өфө районында юлды тәртипкә килтереү мәсьәләләһендә республика төбәк заказынан сығып аҡса бүленә. Николаевка ауылының ҡом түшәлмәгән урамдарында бында йәшәүсе халыҡтың үтенесе буйынса юлдар тәртипкә килтереләсәк».\nТимәк, Өфө районының ҡалған ауылдары ла юлдар торошон үҙҙәре яҙған мөрәжәғәтнамә нигеҙендә яҡшырта ала.


Бсих, тәпә, төпсөк, ҡолға – ул беҙҙең Сәғиҙулла! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Бсих, тәпә, төпсөк, ҡолға – ул беҙҙең Сәғиҙулла!\nӘйткәндәй, йырсыға үҙ ғүмерендә бик күп ҡушамат тағылған. Ҡарпыш ҡолаҡ, һонтор, ҡолға, тәпә, бире (ауылдағы тоҡом), Сагидулушка (яратып), БСИх (Байегетов Сәғиҙулла Исмәғил улына “х” хәрефе өҫтәлгән), төпсөк (өйҙәгеләр өсөн, сөнки ул кинйә малай), әртис ( мәктәптә, 12 йәштән алып ), маҡтансыҡ һәм башҡалар.\n12 йәшем менән барған йәйҙә бер туған ағайым, алдан вәғәҙә иткәнсә, велосипед һатып алып бирҙе. Ҡыҙыҡ күреп, мотоциклдың шлемын кейеп, ауыл урамдары буйлап йөрөй инем. Йәнәһе лә, минең дә сәпитем барлығын күрһендәр. Йәйҙең эҫе селлә көнөндә ғаилә менән бесән сабырға йүнәлдек. Бесәнлек – туранан, тау аша барғанда ете саҡрым. Атайым, әсәйем һәм апайым ат арбаһына ултырып юлға сыҡты, ә мин йәшел төҫтәге шлем кейеп, сәпитемде тауға ҡарай этә-этә, улар артынан йүнәлдем. Сөнки ҡайтҡанда ғәләмәт бейек тауҙан аҫҡа ҡарай елдереү еңел буласаҡ. Көнө буйы ошо татлы хыял менән әллә күпме бесән сабып ташлағанмын, көн кискә ауышҡас, ниһайәт, ҡайтыр ваҡыт та етте. Ҡараһам, велосипед юҡ: апайым ултырып ҡайтҡан да киткән. Мин ялан яңғыратып иларға тотондом. Атайым ҡаты ғына итеп:\n– Йә, ҡалаһыңмы әллә ҡайтаһыңмы? – тип һорағас, арбаға үрмәләнем. Йәйәү ҡайтып булмай бит...\nШул уҡ апайым, ҡайһы мәлдә минән көлһә лә, йыш ҡына яҡлаусым да булды. 12 йәштә инем ул саҡта ла, тәүге тапҡыр сәхнәгә сығып, “Өфө ҡалаһы ни өсөн матур?” тигән йырҙы башҡарҙым. Ауыл урамдары араһында ярыш бара ине, халыҡ ныҡ оҡшатты. Һәм тиҙ арала, бигерәк тә мәктәптә, “йондоҙ” булып киттем. Уның кире яҡтары ла бар ине: өлкән класс егеттәре йырлатып ҡаҡшата башланы. Бер мәл 10-сы класс егеттәре мине мәктәп янында тотоп алды ла, йырла, тип теңкәгә тейә генә. Шул саҡ мәктәптең икенсе ҡатындағы химия класының тәҙрәһе асылып китте лә, таныш тауыш: “Хәҙер үк бәйләнеүегеҙҙе туҡтатығыҙ! Юғиһә үҙем сығып кәрәгегеҙҙе бирәм!” – тип был егеттәргә янай башланы. Бер минут та үтеп өлгөрмәне, ул йәшен тиҙлегендәй йүгереп яныбыҙға килеп баҫты һәм уларҙың арт һындарына берәм-берәм типкесләп алды. Был минең 8-се класта ғына уҡып йөрөгән апайым ине. Ул әллә ҡыҙыулыҡтан, әллә ҡурҡыштан сар-сор килеп иларға тотондо, үҙе һаман малайҙарҙы елтерәтә. Тегеләр ҡыҙ затына бер аҙ аптырап ҡарап торҙо ла, китеп барҙылар. Һөҙөмтәлә миңә башҡаса бер кем дә йырлатып та, былай ҙа бәйләнмәне.\nСалауат исемле ағайым да мин бәләкәй саҡта этләшә торғайны. Бер көн, төпкө өй тәҙрәһенән кемдер шаҡығанға ҡараһам, ул йомортҡа ҡурған да мине ашарға саҡыра икән. Ә ул ваҡытта йомортҡа бит дефицит булды, ҡыуанысымдан өйгә атлыҡтым. Аш-һыу бүлмәһенә барып ингәндә өҫтәлдә ни бары буш таба ғына ялтырап ултыра ине. Ағайым үҙе генә ашаған да йәшенгән.\nШул уҡ ағайым менән Ҡарағайлы йылғаһында балыҡ һөҙәбеҙ. Ул мине көндөң уңышлы буласағы тураһында алдан уҡ ҡолаҡ итен ашап ышандырҙы. Ниһайәт, баш түбән торһаң, муйындан булған йылғала балыҡ һөҙә башланыҡ. Күпме генә хитланһаҡ та, утыҙлап ташбаштан тыш бүтән йән эйәһе эләкмәне. Бешереп ашар өсөн уларҙы таҙартырға ултырғайныҡ ҡына, Салауат ағайым: “Эсем ауырта, хәҙер киләм”, – тип ҡыуаҡ араһына һыпыртты. Мин таҙартып бөтөр алдынан ғына эргәмә килеп, ҡулына бысаҡ алған булды. Өйгә ҡайтҡас, тәмле генә итеп һары майҙа балыҡты ҡурырға булып киттек. Бөтәһе бер табалай булды. Әҙер булды тигәндә генә ағайым һүҙ ҡуша: “Ҡара әле, ҡустым, икмәк юҡ бит, бар, күршеләрҙән һорап тор. Мин һине көтөп торам, бергәләп ашарбыҙ”. Тәмле балыҡты тиҙерәк ауыҙ итке килә бит инде, шуға күрә күршеләргә елдерҙем генә. Ҡайтып инеүемә таба ялтырап ултыра ине инде. Ә ағайымдан елдәр иҫкән.\nБеҙ һәр алған көсөккә Пират ҡушаматын таға торғайныҡ. Бер ваҡыт йәй көнө ауылда ял итеп ятҡан мәлдә Лилиә Ишемйәрова концерт менән килде. Барып күрергә кәрәк тип, мәҙәниәт йортона табан йүнәлдем. Этем артымдан эйәрҙе. Мин барып ингәндә концерт башланған, Лилиә рәхәтләнеп башҡорт халыҡ йыры “Элмәлек”те башҡара. Музыканттар, бейеүселәр менән һаулыҡ һорашыр өсөн грим бүлмәһенә инеп киттем. Шул саҡ ни өсөндөр халыҡ геү килеп көлөргә тотондо, беҙ бер ни аңламайынса залға йүгерҙек. Ҡараһам, минең менән килгән Пират сәхнәгә сығып, Лилиәне тыңлап ултыра. Тегене эй саҡырам, ә ул ыжламай ҙа, ултыра бирә. Ауылда һирәк булғас, онотҡанмын, ул этебеҙ тик бер генә әмерҙе үтәй – аяҡҡа һуғып саҡырһаң ғына арттан эйәрә. Иҫемә төшкәс, шулай саҡ сәхнәнән төшөрҙөм әртис-этте. Был хәл сәхнәнең артҡы планында булғас, Лилиә бер ни белмәй-һиҙмәйенсә, концертты дауам итте. Бары тик тамашасының туҡтамай көлөүенә генә аптыраған.\nСибай филармонияһында эшләй башлаған ғына йылдарҙа тәүге тапҡыр Бөрйән районына гастроль ойошторолдо. Шүлгәнташ мәмерйәһен барып күрергә хыяллана инек, быны тормошҡа ашырыу өсөн район үҙәгенән юлға сыҡтыҡ. Тик бер кем дә юлды белмәй. Күп тә барманыҡ, юлда торған бер ир уҙаманы янына туҡтаныҡ. Йәнәһе, дөрөҫ юлды һорашабыҙ. Ул: “Әйҙәгеҙ, мине лә ултыртып алығыҙ, шул яҡта йәшәйем, юлды күрһәтермен”, – тине. Автобус шоферы ҡуш ҡуллап ризалашты. 15 саҡрым тирәһе үткәс, бер ауылға барып индек. Баяғы ир шунда йәшәүен әйтеп, туҡтарға һораны. “Артабан нисек барырға? Унда ғәләмәт матурҙыр инде, ивет?” – тип һорауыбыҙға ул:\n– Әллә инде, ошонда тыуып үҫһәм дә унда барғаным да юҡ, ҡайҙа икәнен дә белмәйем. Ишетеүемсә, тағы ла берәй ун саҡрымдан барып етергә тейешһегеҙ, – тине лә, һикереп төшөп тә китте. Беҙ аңшайып ултырып ҡалдыҡ.\nШулай ҙа ул дөрөҫ әйткән икән, оҙаҡламай Шүлгәнташ биләмәһенә барып сыҡтыҡ.\nКонцерттар ваҡытында тамашасылар төрлө һорау менән йәки хистәрен белдереп яҙылған хат тапшыра. Бер мәл концерт ваҡытында сәхнә алдына хат сығарып һалдылар. Уның йөкмәткеһе былай ине: “Һаумыһығыҙ, минең өсөн иң ҡәҙерле ижадсым Сәғиҙулушка ағаюшка! Һеҙгә хат яҙыусы – ауылыбыҙҙың иң сибәр, иң уңған, иң аҡыллы 16 йәшлек ҡыҙы. Исемемде яҙмайым, уңайһыҙланам. Моғайын да мине аңларһығыҙ, тип өмөтләнәм. Беләһегеҙме, мин 3 – 4 йәшемдән үк һеҙҙең ижадығыҙға ғашиҡмын. Бигерәк тә иҫ киткес тәрән мәғәнәле, дәртле “Килсе, бирсе!” йырығыҙға бейей торғайным. Күп йырлата торғас, бөтә ғаилә миңә ҡушылып бейей башланы. һеҙгә серемде асҡым килә. Мин һеҙҙең ижадығыҙға ғына түгел, ә үҙегеҙгә лә ғашиҡмын. Аңлайһығыҙҙыр, миңә ни бары 16 ғына йәш, һеҙгә уже 44 тулырға тора. Йәш айырмаһы байтаҡ. Шулай ҙа һеҙ оноторға тейеш түгел: был донъяла бер ыштук ҡына булһа ла 16 йәшлек ҡыҙыҡай һеҙҙе ярата. Беләһегеҙме, һуңғы арала теләһә ниндәй йәш башҡарыусылар күбәйеп китте. Мс Баш, МС Тубыҡ, Янлир Мир, Радик-мадиктар шунда, ләкин һеҙҙең ижадығыҙ барыбер миңә яҡыныраҡ. Сәхнәлә әллә нимәләр эшләп бөтһәгеҙ ҙә, нимәләр ҡыланһағыҙ ҙа һеҙгә килешә. Әлбиттә, һеҙҙең етешһеҙ яҡтарығыҙ ҙа юҡ түгел инде. Танауығыҙ ҙур, ҡолағығыҙ ҡарпыш, шулай ҙа мин барыбер һеҙҙе яратам. Үтенесем дә бар ине. Минеке генә түгел, барлыҡ ауыл халҡыныҡы. Тик, зинһар, үпкәләй күрмәгеҙ. Үҙ ғүмерегеҙҙә бер генә йырығыҙҙы булһа ла тик кенә тороп йырлағыҙ әле, зинһар!!!”\nБына шундай мөхәббәтле хаттар ҙа була ҡайһы ваҡыт.\nӘйткәндәй, Сәғиҙулла һеҙҙе 6 апрелдә “Башҡортостан” дәүләт концерт залында үтәсәк “Байегет SHOW” тип исемләнгән тамашаһына саҡыра. Күңелле концертҡа рәхим итегеҙ!\nГөлнур ҠЫУАТОВА яҙып алды\nСығыу ваҡыты 6-04-2018, 12:13 | Ҡаранылар: 300


Хәбәрҙәр: НАТО хәрбиҙәре Төркиәлә“Пэтриот”тарҙы урынлаштырасаҡ\nНАТО хәрбиҙәре Төркиәлә“Пэтриот”тарҙы урынлаштырасаҡ\nГолландияла Төркиәгә Сүриә менән сиктәш райондарға “Пэтриот” зенит-ракета комплекстарын урынлаштырыу өсөн китергә йыйынған хәрбиҙәр менән хушлашалар. Алынған мәғлүмәттәр буйынса, төрөк хәрби базаларына Германия һәм Нидерландтарҙан 6 шундай ҡоролма оҙатыласаҡ. Шишәмбе Эйндховендан осорға тейешле отряд составында 20 немец һәм 30 голланд хәрби хеҙмәткәре бар.\n”Сүриә властарының ил территорияһында СКАД ракеталарын ҡулланғанын беләбеҙ. Дәмәшктең ҙур радиуслы баллистик ракеталары бар икәнлеген дә беләбеҙ, беҙ һаҡлаясаҡ ҡалаға улар хәүеф тыуҙырыуы ихтимал. Шуға күрә беҙҙең миссия- төрөк ҡалаларын бындай хәүефтән һаҡлау”,-ти Нидерландтар армияһы полковнигы Эрик Абма.\nЗенит-ракета комплекстарын Төркиәнең көньяҡ- көнсығышындағы Кахраманмараш һәм Адана ҡалалары янында урынлаштырырға иҫәп тоталар. Хәрби техника немецтарҙың Травемюнде портынан төрөктәрҙең Искәндәрүненә Данияның DFDS компанияһы судноһында оҙатылған. Тейешле урынға ул 21 ғинуарҙа барып етер, тип көтөлә. Системаны бер нисә йөҙ Германия һәм Нидерланд хәрбие, АҠШ белгестәре хеҙмәтләндерәсәк.\nНоябрь аҙағында Төркиә НАТО-ға Сүриә сигенә “Пэтриот” тибындағы ракеталар урынлаштырыуға рәсми запрос ебәргәйне. Дәмәшк быны “провокацион” аҙым тип атаны. Рәсәй менән Иран да Төркиәнең эшмәкәрлеген тәнҡитләне.


Өфө-Ырымбур юлында авария - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфө-Ырымбур юлында авария\nБөгөн Өфө-Ырымбур юлының Ауырғазы районы аша үткән өлөшөндә 4 машина, шул иҫәптән ауыр йөк машинаһы ҡатнашлығында юл-транспорт фажиғәһе теркәлде. Һәләк булыусылар тураһында хәбәр ителмәй. Ике кеше йәрәхәтләнгән. Еңел өс автомобиль ныҡ ҡына зыян күргән. Авария сәбәпле юлда тығын барлыҡҡа килгән. Ошо минуттарҙа фажиғә урынында полиция хеҙмәткәрҙәре эшләй.


Хөрмәтле муниципаль хеҙмәткәрҙәре, депутаттар, Өфө предприятиелары, ойошмалары һәм учреждениелары хеҙмәткәрҙәре! Ҡәҙерле муниципаль хеҙмәт ветерандары!\nЫсын күңелдән һеҙҙе профессиональ байрамығыҙ - Урындағы үҙидара көнө менән ҡайнар ҡотлайым!\nБөгөн торлаҡ пункттарының социаль-иҡтисади үҫеше һәм халыҡтың именлеге өсөн урындағы власҡа ҙур яуаплылыҡ йөкмәтелгән. Көн һайын хәл ителгән мәсьәләләрҙең исемлеге үтә киң. Беҙҙең халыҡтың йәшәү уңайлығы тап урындағы үҙидара органдары хеҙмәткәрҙәренән тора.\nҺис шикһеҙ, был һөнәри юғары сифаттарҙы, яуаплылыҡты һәм түҙемлекте талап итә, сөнки ҡабул ителгән ҡарарҙарҙан кешеләрҙең хакимиәткә дөйөм мөнәсәбәте барлыҡҡа килә.\nБөгөн беҙ үҙебеҙгә республиканың баш ҡалаһы Рәсәйҙең иң уңайлы һәм хәүефһеҙ ҡалаларының береһенә әүерелеүе бурыстарын ҡуябыҙ. Муниципалитет командаһы был маҡсатҡа ирешеүҙе дауам итә һәм, билдәләп үтәм, был йүнәлештә беҙ күпкә алға киттек.\nҠалала яңы балалар баҡсалары, мәктәптәр, дауаханалар, төҙөлә юлдар һәм ихаталар төҙөкләндерелә, Өфөнөң иҡтисади һәм инвестиция потенциалы нығытыла. Барлыҡ эштәр ҙә халыҡтың фекерҙәрен иҫәпкә алып, уларҙың контроле аҫтында алып барыла. Улар яңы идеялар һәм тәҡдимдәр менән киләләр, теләктәрҙе тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнашалар. Шуға күрә, Урындағы үҙидара көнө – ул беҙҙең ҡала, ғөмүмән, республика үҫешенә битараф булмаған тиҫтәләрсә мең кеше байрамы.\nМуниципаль власы, Өфөнөң депутаттар корпусының ойошҡанлығы һәм профессионаллеге арҡаһында уңышлы эшләй, уның ҡарарҙары ҡала халҡының тормошон алға табан яҡшыртыуға йүнәлтелгән.\nБыл байрам көнөндә урындағы үҙидара органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветерандарына урындаға власть органдарының файҙалы эшенә нигеҙ һалған күп йыллыҡ һөҙөмтәле хеҙмәте, ҡалабыҙҙың һәм республикабыҙҙың социаль-иҡтисади үҫешенә ныҡлы нигеҙ һалған өсөн ихлас күңелдән рәхмәт һүҙҙәрен еткергем килә.\nБарығыҙға ла ныҡлы сәләмәтлек, уңыштар һәм тыуған ҡалабыҙ халҡы хаҡына яңы ҡаҙаныштар теләйем! Эшегеҙ һеҙгә бары тик шатлыҡ һәм ҡәнәғәтлек кенә килтерһен, ә кешеләрҙең хөрмәте һәм рәхмәт һүҙҙәре бүләк булып торһон.


Ҡытайҙарҙы көтәм әле...\n21 Май , 18:50\nҠалаҡ осона яғып ҡына ғәжәйеп ризыҡтарҙы тәмләп ҡараған буласаҡ бизнес-уомәндәр ярыша-ярыша һауыттарҙы алдарына шылдыра ла башланы. “Һаулыҡ ҡына булһын, аҡсаһы табылыр. Бер һауыты ике мең һум ғына тора. Эшләп күтәрелеп китһәк, фрауҙар кеүек йәшәрбеҙ әле, Алла бойорһа”, – тип үҙ-үҙҙәрен тынысландыра-тынысландыра, ең һыҙғанып германдарҙың бизнесын алға ебәрергә әҙер булыуҙары тураһында белдерҙеләр.\nПенсияға сыҡтым әле бына. Эй, был донъяның рәхәтлектәре! Үҙ яйыңа ғына йәшәүгә ни етә икән дә баһа! Ятҡан урыныңдан һуң ғына тораһың, яйлап ҡына сәйеңде ҡуяһың, йыуынаһың, ҡош-ҡортоң янына сығып урайһың... Иртәнге сәйеңде тәмләп эскәс, баҡсаңа сығып бер-ике түтәл утаһаң, тағы ла сәй ваҡыты етә. Эргәмдә көңгөр-ҡаңғыр буталып йөрөгән бабайыма шул ғына кәрәк. “Ҡарсыҡ, бар тиҙ генә ҡоймаҡ-фәләнеңде әтмәлә, сәйеңдең арыуырағын мулыраҡ һалып бешер, тамағым һәләк кипте”, – тип ашыҡтыра ла башлай.\nСамауыр ҡәҙәре самауырҙы йыҡҡас ни, эш эшләрлек хәл ҡаламы? Бабайым аҙыраҡ серем итеп алғансы табаҡ-һауытыңды йыуып, төшкөлөккә тамағына хәстәрләп ҡуяһың. Төштән һуң ни, йәйгеһен ҡояшы ныҡ ҡыҙҙыра, яҙын-көҙөн ямғыры мишәйтләй, ҡышҡыһын һалҡыны өтөп ала... Шулай, һәүетемсә генә, көн артынан көн уҙҙырып, донъяның көтөлгәнен көтөп, көтөлмәгәнен ҡалдырып тороп, һәүетемсә йәшәп ятҡан булабыҙ шунда.\nҠасандыр бергә эшләгән хеҙмәттәштәрем менән хәбәрләшергә зәрә яратабыҙ. Хәҙер ни, техника заманы, Интернеты ла, телефоны ла ҡул аҫтында. Донъянан сәпсим артта ҡалғандарҙан түгелбеҙ: скайп аша ла аралашабыҙ, “Бәйләнештә” лә ултырабыҙ. Каникулға ҡайтҡанда ейәнем, рәхмәт яуғыры, ҡулланырға уңайлыраҡ булыр, тип үҙенең иҫке ноутбугын ҡалдырып киткәйне, хатта кәрәге тейҙе. Үҙем менән хан заманында бергә уҡыған класташтарымды, техникумда дөйөм ятаҡ һурпаһын һемергән курсташтарымды табып, кемдең нисек һулыш алғанына тиклем белеп торам, Аллаға шөкөр.\nЭй, әүҙем дә инде хәҙерге пенсионерҙар! Береһе лә өй тауығы булып ултырыуҙы хуп күрмәй, йығылып ятып аҡса эшләү яғында. Барыһы ла бизнес-вумен да бизнесмен. Минең өйҙә юҡты бушҡа ауҙарғанға асыуланыпмы-асыуланалар. “Бабайыңдың уҫырығын еҫкәп күпме ятырға була, әйҙә беҙгә ҡушыл!” – тип, һәр ҡайһыһы минең финанс хәлен яҡшыртыуҙы маҡсат итеп ҡуя, рәхмәт төшкөрҙәр. Өйҙә ултырып ҡына кемдең сереп байығыһы килмәһен? Беҙгә ныҡыш кешеләр кәрәк, тип һалпы яғыма һалам ҡыҫтыра-ҡыҫтыра бик ҙурлап саҡырғас, тиҫкәреләнеп булашманым – тренингтарға, мастер-кластарға йөрөп, эшҡыуарлыҡтың ҡылын тартҡылап ҡарарға булдым.\n“Avon”, “Oriflame” һәм “Faberlic” косметика компаниялары тураһында хатта ғына ла мәғлүмәтлемен тип, тәүҙә саҡырыуҙарын инҡар итеп маташтым. Ни тиһәң дә, кеше араһына сыҡҡанда шуларҙың биттәге һырҙарға ҡаршы крем-фәләнен һөрткөләп, хушбуйын бөркөп, ауыҙҙы ҡыҙылға буяп ебәрәм. “Һи-һи, һинең менән минең биҙәнеүҙән тауыҡ көлөр, әйҙә, мастер-класҡа барып өйрәнеп ҡайтайыҡ”, – тип ғүмер буйы бухгалтер булып эшләгән Сәкинә бик дәртләндергәс, үҙебеҙсә һыланып-һыйпанып, “AVON”дың офисына юлландыҡ.\nЗифа буйлы матур ҡыҙҙар ҡолас йәйеп ихлас ҡаршы алды. Йыйылыусылар араһында урта йәштәрҙәге “ягодка опять”тар ҙа, беҙҙең ише сөрөшә башлаған “йөҙөм”дәр ҙә күренә. Әйҙүкләп, ҙур көҙгө алдына ултыртып та ҡуйҙылар. Бер сибәркәй компанияның эшмәкәрлеге тураһында тәфсирләп һөйләй башланы, икенсеһе беҙҙең бында килгәнсе сәғәт ярым буйы тырышып һылаған марафетыбыҙҙы хуш еҫле лосьон ярҙамында бер тынала юҡҡа сығарҙы. Теле һөйләй, ҡулы төрлө төҫтәге кершәндәрҙе яға бирә. Нәфис бармаҡтарында һәр төрлө ҡылҡәләмдәр уйнап ҡына тора. Ярты сәғәт тигәндә Сәкинә менән икебеҙ хәс кәртинкә булдыҡ та ҡуйҙыҡ. Башынан дебет шәле, аяғынан төпләнгән быймаһы өҙөлмәгән Сәкинә көҙгө алдынан китә алмай ыҙаланды.\n– Ошолай гел матур булып йөрөргә теләһәгеҙ, беҙҙең төркөмгә ҡушылып, эш башлап ебәрегеҙ. Бының өсөн һеҙгә шунса суммаға биҙәнеү әйберҙәренә заказ бирәһе генә ҡала, – тип ҡалын каталогтарын алдыбыҙға килтереп үк һалдылар.\nҺай, уңған да һуң Европа капиталистары! Һәр биҙәнеү әйберенең кәртишкәһен төшөрөп, элекке һәм әлеге акция хаҡтарын төҫлө маркерҙар менән күрһәткәндәр, хатта ҡағыҙға хушбуйҙарының еҫен дә һөртөп үк ҡуйғандар. Айлыҡ пенсияһының ҡап яртыһына заказ яһаған Сәкинә әхирәтем хушбуйҙарҙың ҡайһыһын алдырырға белмәй аптыранды.\n– Ике кеше түгел, унды килтерәм үҙем артынан! Ошондай матурлыҡҡа нисауа не йәлке! Хәҙер Әхтәм күрһен әйҙә кемдең ҡарасҡы икәнен! Әтеүһә, уға алған пинсийәһен төтөнгә әйләндереп, ағас төбөнә ауҙарып йөрөргә ярай, миңә генә ғүмер баҡый кәпейкә һанап ултырырға тимәгән! – тип ҡыҙып-ҡыҙып хистәре менән уртаҡлашты.\nСәкинәнән арыу ғына суммаға заказ ҡабул итеүсе һылыуҡай шатлығынан сәпәкәй итеп ебәрҙе. “Апаҡайым, биҙәүестәр менән һеҙгә мең ярымлыҡ бүләк тә киләсәк, бынау хушбуйҙы алырһығыҙ, – тип әхирәтемдең танау төбөнә сәтәкәй бармаҡ ҡәҙәре генә флаконды терәне. – Их, еҫе һуң, еҫе, сәскәгә генә ҡойоноп йөрөрһөгөҙ, апаҡайым!”\nМинең тиҙ генә ярыла торған сәтләүек түгеллекте һиҙенделәр, ахырыһы. Олпат йәштәге олпат кәүҙәле ханым тәмләп-тәмләп үҙенең ҡаҙаныштары менән таныштыра башланы. Тырышып эшләй торғас, ике йыл эсендә директор вазифаһына үрләткәндәр, имеш. Бөтә ил буйынса командировкаларҙа, конференцияларҙа, ошондай мастер- кластар ойоштороуҙа үтә икән ғүмеркәйе. Компанияның бүләктәре менән өйөндәге кәштәләре тулған, аҡсаны көрәп ала. Яңыраҡ ҡына Ҡара диңгеҙҙә хәтәр шәп ял итеп ҡайтҡан. Ханым, ноутбугын асып, үҙенең ял сәхифәләре менән уртаҡлашыуҙы ла кәрәк тип тапты. Инәкәйем-атаҡайым, анау ҡәҙәре кәүҙәгә һыу инеү костюмы һис кенә лә килешмәй ҙә. Исмаһам, ҡапларлыҡ ерҙәрен дә ҡапламаған. Эргәһендә утыҙ ике тешен күрһәтеп йылмайып торған улынан да уңайһыҙланмаған. Подиумдағы беренсе сибәркәйме ни, бер ҡулы менән бөйөрөнә таянып, икенсеһе менән улының муйынына аҫылынып торасы... Яурыны аша компания бүләк иткән дерматин сумкаһын да элеп ебәргән. Ғүмер буйы юрғаныма ҡарап аяғымды һуҙырға күнеккәнлек ярҙам итте – был эшҡыуарлыҡҡа ҡушылыуҙан саҡ-саҡ үҙемде тыйып ҡалдым.\nБер көн Гөлфирә хеҙмәттәшем: “Уҡытыусылар бизнесҡа тотонған икән, хатта Фәлән Фәләновнаға тиҙҙән автомобиль ҡайтып етәсәк!” – тип яр һалып килеп инмәһенме. Әстә, шулай тиҙ генә машина ҡәҙәре машина алырлыҡ ниндәй бизнес икән ул, тип ҡолағым “ҡарп!” итеп ҡалды. “Бөгөн йыйылыштары булырға тора, сәй табыны янында йәнле әңгәмә ҡорасаҡтар. Һин бәлешеңде бешер, мин ҡаймаҡ, ҡорот, һөт алайым да, ҡыҙыҡ өсөн булһа ла, барып, тыңлап ҡайтайыҡ”, – тип ай-вайыма ҡуймағас, ризалаштым.\nӨфөнән елле машинаға тейәлешеп нәзәкәтле ханымдар килеп төшкәс, уларҙан бер аҙ көнләшеп тә ҡуйҙым хатта. Һәлмәк кенә баҫып атлап йортҡа инделәр, ашыҡмайынса ғына табындың түренә үттеләр. Педикюрлы- маникюрлы бармаҡтарының осо менән генә сумкаларынан матур-матур һауыттарҙы алып, өҫтәлгә теҙҙеләр. Буласаҡ авто-леди Фәләнә Фәләновна улар тирәһендә өйөрөлөпмө-өйөрөлә. Оҙаҡҡа һуҙмай һөйләшеүҙе башлап та ебәрҙеләр. Германиялағы “Алоэ-Вера” компанияһының продукцияһын таратыу менән мәшғүл икән был бизнес-ханымдар. Бәләкәй генә цилиндр һауыттарға тултырылған порошоктар, кисель, сироптар – барыһы ла алоэ һабағы ҡатнашмаһынан тора, имеш. Шуларҙы ҡулланғандарҙың ауырыуҙары ҡул менән һыпырып алған төҫлө юҡҡа сыға ла ҡуя икән. Бер нисә уҡытыусы апай теге йәки был сирҙәрҙән арыныуҙары тураһында ышандырырлыҡ итеп һөйләне. Һүҙҙәренең дөрөҫлөгөн дәлилләргә теләгәндәй, тағы ла ҙур-ҙур заказдар эшләнеләр.\nҠалаҡ осона яғып ҡына ғәжәйеп ризыҡтарҙы тәмләп ҡараған буласаҡ бизнес-уомәндәр ярыша-ярыша һауыттарҙы алдарына шылдыра ла башланы. “Һаулыҡ ҡына булһын, аҡсаһы табылыр. Бер һауыты ике мең һум ғына тора. Эшләп күтәрелеп китһәк, фрауҙар кеүек йәшәрбеҙ әле, Алла бойорһа”, – тип үҙ-үҙҙәрен тынысландыра-тынысландыра, ең һыҙғанып германдарҙың бизнесын алға ебәрергә әҙер булыуҙары тураһында белдерҙеләр. Пирамидалы исемлектә береһенең артынан икенсеһе теркәлеп, ҡулға-ҡул тотоношоп татыу эшләргә һүҙ ҡуйышҡас, тәмләп сәй эсеп, бәхетле киләсәк хаҡында йырҙар йырлашып та алдылар.\nБәй, мин кемдән кәм, ҡайҙа тотоп булһа ла ҡарайым әле, тип цилиндрҙарҙы ҡулға төшөрәм. Эй әттәгенәһе, әллә немецтар ҡаҙаҡса яҙырға тотонған инде? Ә-ә-ә, Ҡаҙағстанда компанияның игеҙәк фирмаһы бар икән дә. Бизнес-ханымдарҙың шелтәле ҡарашынан ебеп төшәм. Ҡайҙа ла шул наҙанлыҡ ҡамасаулай, ҡәһәрең. Миңә ни, был аҫыл ризыҡтарҙы ҡаҙаҡтар түгел, шайтаным сығарһын, тик сифаты немецтарҙағыса булһа, ярай ҙа. Тәҙрә төбөм тулы алоэ гөлө, ҡыяҡлап өҙөрмөн дә, һәр төрлө ризыҡҡа тамсылап тамыҙып дарыуланырмын, тип был эшҡыуарлыҡтан да баш тарттым.\nГөлниса, Заһиҙә әхирәттәрем менән тағы әллә нисә төрлө бизнестың нескәлектәрен өйрәнеп ҡараныҡ. Кемдер баобаб сәтләүеге онтағының яман шеш сирен бөтөрә алыуы тураһында тәмләп-тәмләп һөйләй, кемдер артыҡ ауырлыҡҡа ҡаршы көрәш ҡатнашмаларын тәҡдим итә... Мария Ивановна өй һайын тиерлек йөрөп, үлән сәйҙәрен тәҡдим итә. Шуларҙы эсә башлағандан бирле уның бит тиреһе шымарып, аяҡтары үҙенән-үҙе йүгереп тора икән. Пенсиялағы тарих уҡытыусыһы Платон Герадотович “Аmway” компанияһының продукцияһына мөкиббән киткән. Химия дәрестәрен хәтерләткән мастер-класта бер алһаң ун йылға етерлек теш пасталары, һауыт-һаба, кер йыуыу порошоктары тураһында иҫебеҙ китеп тыңланыҡ. Ай-һай, Платон ағай, моғайын, химчисткала эшләгәндер, тигән уй килеп ҡуйҙы хатта башҡа.\nҠуй, булмаҫ был сит ил капиталистарына хеҙмәт итеп, лутсы үҙем белгәнсә биҙәнәйем дә төҙәнәйем тип, ҡулымды һелтәп, эшҡыуарлыҡ тураһында уйламай ҙа башланым. Битеңә һөртәм тиһәң, ана ҡатығы, йомортҡаһының ағы-һарыһы, баҡсаң тулы емеш-еләк, йәшелсә һуты... Эсәйем тиһәң һуң, мәтрүшкәһе, аяҡ аҫты тулы дарыу үләндәре... Кәртә буйындағы сүп үләне – кесерткәне генә мең төрлө сиргә дауа. Ә балы һуң, балы! Ана бит, ҡытайҙар шул башҡорт балы тип йәндәрен бирергә лә әҙер. Юҡҡа түгел инде ул был халыҡтың беҙҙең балға ҡапланыуы. Заманында СССР-ҙан ул яҡтарға “пш-пш-пшеница-пшеница, уф-уф!” тип ауыр-ауыр эшелондар китте лә кире әйләнгәндә, “келтер-келтер, духи-мухи, шаҡы-шоҡо, одеколо-о-о-н-н-н!” тип ҡысҡыра-ҡысҡыра ҡайтты.\nОҙаҡламай ошондай паровоздар: “Башҡорт бал-ы-ы-ы! У-У-У!!!” – тип һөрәнләй-һөрәнләй тағы беҙҙең яҡтарҙы үҙ итер әле. Вагон тулы шором-боромдоң ҡалдыҡ-боҫтоғонан әтмәләнгәнгә бер тамсы башҡорт балы ҡушылып эшләнгән ҡиммәтле косметика, “ауыр сирлеләрҙе аяҡҡа баҫтырырлыҡ, әжәлде еңерлек” дарыуҙар булыр. Әле Европа капиталистарына бил бөккән эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ, ҡараштарын 180 градусҡа ҡырҡа бороп, Ҡытай коммунистарына тоғро хеҙмәт итә башлар. Әлбиттә, мин һуң ситтә ҡала буламмы! Танауҙарына сиртербеҙ әле шул һөрһөгән капиталистарҙың!\nАлла бирһә, был ғәжәйеп биҙәнеү әйберҙәренең, дарыуҙарҙың нигеҙендә башҡорт балы булыуы тураһында ауыҙ һыуыбыҙҙы ҡоротоп, сәғәттәр буйы һөйләрбеҙ, Башҡортостандың тәбиғәте, эшһөйәр бал ҡорто тураһында фильмдар күрһәтеп, бауырһаҡлы-баллы сәй табындарында мастер-кластар күрһәтербеҙ. Пирамидалағы исемлек көнләп түгел, сәғәтләп, минутлап үҫер. Күптәребеҙгә директор ғына түгел, генераль директор портфелен дә бүләк итерҙәр. Башҡорт балын донъяға танытыу эшенә төптән егелгән бизнес-уомәндәребеҙҙең күңеле, әлбиттә, әйтеп аңлата алмаҫлыҡ ғорурлыҡ тойғоһо менән шыпа тулы булыр. Юҡ-юҡ, әлегә көсөмдө бушҡа сарыф итмәйенсә, тоҡ-сумкаларымды әҙерләп, ҡытайҙарҙы көтәм әле, көтәм...


Социум // Проекттар\nГәзитебеҙҙе уҡып сығыуҙан тыш беҙгә ярҙам, кәңәш һорап т а мөрәжәғәт итеүҙәренә беҙ бик шатбыҙ. Әйткәндәй, беҙҙең эле ктрон баҫманы сит илдәрҙә лә яҡшы беләләр. Ошо көндәрҙә, мәҫ әлән, "БАШвестъ" мөхәрририәтенә Молдованан хат килеп төштө. Олег исемле йәш егет яҙған уны. Ҡасандыр ул Ишембай ҡалаһынд а йәшәгән, биш йыл элек уларҙың ғаиләһе Кишинев ҡалаһына кү сеп киткән икән. Ишембайҙа Олег бер генә йыл йәшәгән, ул ва ҡытта малай дүртенсе класта уҡыған булған. Күсеп китер алдын ан дуҫтарының адрестарын яҙып алмаған, ә уларҙың бөгөн нисек\nйәшәүен белергә теләр ине, әлбиттә. Һәм бына Олег беҙгә кла сташ ҡыҙы Женяны табырға ярҙам итеүебеҙҙе һорап мөрәжәғәт ит те. Ул яҡынса Ишембайҙа, 11 - се мәктәптең унынсы класында у ҡырға тейеш тине егет.\n"БАШвестъ" коллективы Олегҡа ярҙам итеү маҡсатында 11 -\nсе мәктәпкә шылтыратты. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡыҙ был мәкт әптә уҡымай һәм бер ваҡытта ла уҡығаны юҡ тигән яуап алдыҡ. Беҙ аптырап ҡалдыҡ һәм ҡала мәғариф идаралығынан Ишембай мә ктәптәренең телефон номерҙарын һорап алдыҡ. Улар барлығы еге рме, тимәк был шылтыратыуҙарға көн ярым ваҡыт үтәсәге асыҡ ине. Әммә икенсе шылтыратыуҙа уҡ Женяның 12- се гимназияла у ҡығанлығы асыҡланды. Артабан инде директор аша ҡыҙға сығып, уға егетең сәләмен тапшырырға ғына ҡалды.\nЙәштәрҙең киләсәге нисек булыр, уныһы үҙҙәренә генә мә ғлүм, ә беҙгә был уңышлы эҙләнеүҙәр оҡшап ҡалды һәм гәзитебе ҙҙә "Эҙләйем" рубрикаһы асырға тигән теләк уятты. Дөйөм әйтк әндә, уның төп маҡсаты - бер - береһен табырға теләүселәргә ярҙам итеү. Беҙгә яҡын кешеләрен юғалтыусылар мөрәжәғәт итә ала. Гәзиттә өйөнән сығып китп әйләнеп ҡайтмаусылар тураһынд а мәғлүмәттәр ҙә баҫыласаҡ теләүселәр иһә үҙҙәренә дуҫ, иптә ш, хатта икенсе яртыһын да таба аласаҡ.


«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) — Башҡорт Википедияһы\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы — Ватанды һаҡлауҙа һәм хәрби бурысын үтәгән ваҡытта күрһәткән шәхси ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн бүләкләү маҡсатында булдырылған СССР дәүләт наградаһы.\nприбл. 4 600 000\nКатегория:«Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгәндәр\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) Викимилектә\n3 Башҡарыу варианттары\n4 «Батырлыҡ өсөн» миҙалы кавалерҙары\n5 СССР тарҡалғандан һуң\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1938 йылдың 17 октябрендәге Указына ярашлы булдырыла. Миҙал тураһындағы Положениенан: «„Батырлыҡ өсөн“ миҙалы социалистик Ватанды һаҡлауҙа һәм хәрби бурысын үтәгән саҡта күрһәткән шәхси ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсн бүләкләү маҡсатында булдырыла. „Батырлыҡ өсөн“ миҙалы менән Ҡыҙыл Армия, Һауа-Диңгеҙ Флоты, сик буйы һәм эске ғәскәрҙәре хәрбиҙәре һәм СССР-ҙың башҡа граждандары бүләкләнә».\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы — СССР наградалар системаһындағы юғары миҙал.\nӘлеге миҙал менән иң тәүге бүләкләнеүселәр пограничниктар Н. Гуляев һәм Ф. Григорьев булалар, улар янында диверсанттар төркөмөн тоталар. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем СССР-ҙың дәүләт сиктәрен һаҡлауҙа һәм совет-фин һуғышында күрһәткән ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн миҙал менән 26 мең хәрбиҙәр бүләкләнә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941 йылдан 1945 йылға тиклем 4 млн бүләкләү үткәрелә.\nБөйөк Ватан һуғышы барышында кайһы бер ҡыҙылармеецтар дүрт, биш һәм хатта алты тапҡыр (С. В. Грецов) «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Бер үк ваҡытта «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы ла булдырыла, ул шулай уҡ хәрбиҙәргә һәм граждандарға тапшырылған. Ысынында, Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының 20-йыллығына сығарылған юбилей миҙалын һанамағанда, әлеге ике миҙал тәүге совет миҙалдары булып тора.\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы булдырған ваҡытынан уҡ ул фронтовиктар араһында айырыуса хөрмәтле һәм ҡиммәтле булып һанала, сөнки уны алышта күрһәткән шәхси батырлыҡ өсөн бирәләр. Был «Батырлыҡ өсөн» миҙалының ҡайһы бер ордендарҙан һәм миҙалдарҙан төп айырмаһы, сөнки улар йыш ҡына «ҡатнашҡан өсөн» бирелә. Башлыса «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән рядовой һәм сержанттар составын бүләкләйҙәр, шулай уҡ ул офицерҙарға (нигеҙҙә, кесе звено) ла тапшырыла.\nРККА-ның штраф частарында һуғышыусылар хөкөм ителгән ваҡытта хәрби званиеларынан һәм наградаларынан мәхрүм иетләләр, әммә улар азат ителгәндән һуң тергеҙелә. Ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткән штраф подразделениелары яугирҙарын бүләкләү ҡаралған була. Штраф частарындағы бөтә наградалар тиерлек «Батырлыҡ өсөн» миҙалы була. В. Высоцкийҙың «Штрафные батальоны» йырында ошондай юлдар бар:\nБарлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына 4,6 млн кеше тирәһе лайыҡ була.\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы көмөш төҫөндә, ике яҡтан ҡабарынҡы күтәрмәле түңәрәк формала, диаметры — 37 мм. Алғы яғының өҫкө өлөшөндә осоп барған өс самолет һүрәтләнгән. Самолеттар аҫтында — ике юллыҡ «За отвагу» яҙыуы, хәрефтәр ҡыҙыл эмаль менән ҡапланған. Әлеге яҙыу аҫтында стилләштерелгән Т-35 танкы һүрәте. Миҙалдың аҫҡы өлөшөндә — ҡыҙыл эмаль менән һылатылған «СССР» һүҙе. Миҙалдың артҡы яғында (реверсында) — миҙалдың номеры. Миҙал дүңгәләк ярҙамында бишмөйөш ҡалыпҡа беркетелә. Ҡалып ебәк муар таҫмаһы менән ҡапланған. Таҫма күкһел төҫтә, уның ситтәренән 2 миллиметрлыҡ ике күк төҫтәге буйҙар үтә. Таҫманың киңлеге — 24 мм. Баштараҡ «Батырлыҡ өсөн» миҙалы ҡыҙыл таҫма менән ҡапланған дүртмөйөш ҡалыпҡа беркетелгән.\nСССР Юғары Советы Президиумының 1941 йылдың 7 июлендәге Ҡарарына ярашлы ссср юғары советы президиумы ҡарарына ярашлы, бүләкләнеүсенең вафатынан һуң «Батырлыҡ өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумына ҡайтарыла. Миҙалдың танытмаһын бүләкләнеүсенең ғаиләһендә ҡалдырырға мөмкин булған (СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 13 июлендәге Ҡарары).\nБишмөйөшлө ҡалыптағы миҙал\nМиҙал 925-се пробалы көмөштән эшләнә. Миҙалдағы көмөштөң дөйөм ауырлығы (1975 йылдың 18 сентябренә ҡарата) — 25,802± 1,3 грамм. Ҡалыпһыҙ миҙалдың дөйөм ауырлығы — колода — 27,930±1,52 грамм.\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалының ике төп төрө бар:\nБишмөйөшлө ҡалыпта. Булдырылған көндән алып (1938 йылдың 17 октябре) һәм 1943 йылдың 19 июнендәге Указ сыҡҡанға тиклем «Батырлыҡ өсөн» миҙалының беренсе төрө тапшырылған. Миҙал 15×25размерлы тура мөйөшлө ҡыҙыл муар таҫма менән ҡапланған ҡалыпҡа беркетелгән. Ҡалыптың арт яғында миҙалды кейемгә беркетеү өсөн түңәрәк гайкалы һырлыбулған.\nБишмөйөшлө ҡалыпта. 1943 йылдың 19 июнендәге указ көсөнә ингәндән миҙалдың күренеше бер аҙ үҙгәрә. Ҡыҙыл таҫмалы бәләкәй ҡалып бишмөйөшлө ҡалыпҡа алмаштырыла. Был ҡалыптың кире яғында кейемгә беркетеү өсөн булавка була.\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы кавалерҙарыҮҙгәртергә\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән алты тапҡыр бүләкләүҙең уникаль осрағы билдәле :\nГрецов Семен Васильевич (1902—1975) — медицина хеҙмәте сержанты, Курск өлкәһендә тыуған. Бөтә алты миҙал да Старый Оскол тыуған яҡты өйрәнеү музейында һаҡлана.\nБөйөк Ватан һуғышы (1941—1945) йылдарында «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән биш тапҡыр 14 кеше бүләкләнгән.\nӘлеге миҙал өлгөһөндә элек Советтар Союзына ингән дәүләттәрҙә наградалар булдырыла:\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (Рәсәй)\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (Белоруссия)\n«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (Днестр алды Молдова республикаһы)\nКатегория: Награждённые медалью «За отвагу» (СССР)\n↑ Воронов Алексей Николаевич, Медаль «За отвагу» :: Документ о награде :: Память народа. pamyat-naroda.ru. 24 июль 2018 тикшерелгән.\n↑ Шесть медалей «За отвагу» — уникальная история нашего земляка Семёна Васильевича Грецова. 9 Канал. Старый Оскол (2015-05-12). 22 июнь 2015 тикшерелгән.\nШтрафные формирования в годы Великой Отечественной Войны 2019 йылдың 18 июль көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=«Батырлыҡ_өсөн»_миҙалы_(СССР)&oldid=1063302 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 23 август 2021 в 20:09\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:09 23 август 2021 үҙгәртелгән.


Республикала 600 мең һум алған ғаиләләр исемлеге киңәйтелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:08, 10 октября 2019 Йәмғиәт\nРеспубликала 600 мең һум алған ғаиләләр исемлеге киңәйтелә Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостанда 600 мең һум күләмендә бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата түләү алырға хоҡуҡлы күп балалы ғаиләләр исемлеге киңәйтелә. Дәүләт Йыйылышы депутаттары киләһе пленар ултырышта «Башҡортостанда күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы тураһында»ғы республика законына төҙәтмәләр ҡабул итә.\n«Әлеге ваҡытта һигеҙ һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләрҙең ошондай дәүләт ярҙамына хоҡуғы бар. Беҙ ошо түләүҙе алыу хоҡуғын 23 йәшкәсә һигеҙ һәм унан күберәк балаһы булған ғаиләләргә лә таратырға тәҡдим итәбеҙ. Йәштәр, ҡағиҙә булараҡ, мәктәпте тамамлағандан һуң юғары уҡыу йорттарында, колледждарҙа уҡый һәм ата-әсәһе ҡарамағында ҡала. Күптәре тап 23 йәшкә һөнәр үҙләштереп, үҙҙәрен тәьмин итә башлай. Шуға күрә ишле, шул иҫәптән 18-ҙән 23 йәшкәсә «балалар» тәрбиәләгән ғаиләләр ҙә социаль ярҙамға мохтаж», — тип белдерҙе республика парламенты спикеры Константин Толкачев.\nУның һүҙҙәренсә, күп балалы ғаиләләргә ярҙам суммаһы даими индексациялана, тәүҙә туғыҙ һәм унан күберәк балаһы булған ғаиләләргә ярҙам күрһәтелде.\n«Уҙған йылдың көҙөндә депутаттар аҡса алырға хоҡуҡлы күп балалы ғаиләләр категорияһын киңәйтеп, законға үҙгәрештәр индерҙе, — балалар һанына талап туғыҙҙан һигеҙгә тиклем кәметелде. Хәҙер беҙ сираттағы тапҡыр ярҙам алыусылар даирәһен киңәйтергә тәҡдим итәбеҙ».\nТеги: Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы, ишле ғаиләләр


Йүгерек тигән даны бар\n12 Сентябрь 2019, 09:52\nБаймаҡ районының Аҡморон ауылынан Алһыу Байегетова өлкәнәйгәс кенә тулы тормош менән йәшәй башлауын йәшермәй. Уға тормошҡа позитив ҡарашы, һәр ваҡыт яңылыҡҡа, үҙгәрештәргә ынтылышы маҡсаттарын тормошҡа ашырырға ярҙам итә.#нацпроекты\nКүптәр хаҡлы ялда шөғөл юҡ тип уйлап ныҡ яңылыша. Шуға ла эштәренә йәбешеп ятып, донъя матурлығын күреүҙән үҙ-үҙҙәрен мәхрүм итә. Ысынында иһә пенсия яңы маҡсаттарға ҡамасау түгел. Етмәһә һуңғы осорҙа “Демография” милли проекты сиктәрендә “Өлкән быуын вәкилдәренең йәшәү сифатын арттырыуға системалы ярҙам күрһәтеү” программаһы уңышлы эшләп килә.\nБаймаҡ районының Аҡморон ауылынан Алһыу Байегетова өлкәнәйгәс кенә тулы тормош менән йәшәй башлауын йәшермәй. Уға тормошҡа позитив ҡарашы, һәр ваҡыт яңылыҡҡа, үҙгәрештәргә ынтылышы маҡсаттарын тормошҡа ашырырға ярҙам итә. Алһыу Илгиз ҡыҙы бала саҡтан еңел атлетика менән шөғөлләнә, ҡыш көндәре саңғынан төшмәй. Мәктәптә балалар уҡытҡанда ла төрлө ярыштарҙа ҡатнаша, уҡыусыларын да сәләмәт тормош рәүешенә ылыҡтыра. Хаҡлы ялға сыҡҡас йүгереүгә ваҡыты тағы ла күбәйә. Сибайҙа, Өфөлә һәм Ҡазанда үткәрелгән ярым марафон, марафондарҙан бер ваҡытта ла ситтә ҡалмай. Быға тиклемге ярыштарҙа спортсы йүгереү дистанцияһын 21 саҡрымдан арттырмаһа, яңыраҡ Өфөлә үткән марафонда 42,2 саҡрымға ярышып, үҙ категорияһында 1-се урын алған.\n--Йүгергән ваҡытта күңелем менән ял итәм, тәбиғәт матурлығын тоям, тынысланам, ләззәт кисерәм, шиғырҙар уҡыйым һәм Аллаһ Тәғәлә менән һөйләшәм. Даими йүгереү хәлемде яҡшырты һәм һаулығымды нығытты,--ти Алһыу Илгиз ҡыҙы.--Әйтһәң кеше ышанмаҫ, хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем инсульт үткәрҙем. Йүгереү миңә тулыһынса йүнәлергә, элекке ҡиәфәтемә ҡайтырға ярҙам итте.\nАлһыу Илгиз ҡыҙының тағы ла бер маҡсаты--йәмғиәткә файҙа килтереү. Уның урындағы ауыл советына депутат итеп һайланыуы осраҡлы түгел. Йүгерек ҡатын шулай уҡ Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, Аҡморон ауылында ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе вазифаһын да күңелен биреп башҡара.


Бәләкәй һәм урта бизнес ярҙам аласаҡ\n22 Октябрь 2021, 11:30\nРәсәй Хөкүмәте зыян күргән тармаҡтарҙа эшләгән бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа һәр бер рәсми рәүештә эшкә урынлаштырылған хеҙмәткәргә берәр федераль МРОТ күләмендә (12792 һум) аҡса түләргә ҡарар итте.\nРәсәй Президенты Указына ярашлы, артабан илдә коронавирус инфекцияһын таратмау өсөн, 30 октябрҙән 7 ноябргә тиклем Рәсәйҙә эшләмәй торған көндәр иғлан ителде. Рәсәй Хөкүмәте зыян күргән тармаҡтарҙа эшләгән бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа һәр бер рәсми рәүештә эшкә урынлаштырылған хеҙмәткәргә берәр федераль МРОТ күләмендә (12792 һум) аҡса түләргә ҡарар итте.\nҒаризаны 1 ноябрҙән 15 декабргә тиклем федераль һалым хеҙмәтенә nalog.ru сайтындағы шәхси кабинет аша бирергә була. Түләмдәр 15 ноябрҙән башлана һәм мөрәжәғәт иткәндән һуң һигеҙ көн эсендә түләнергә тейеш. Аҡсаны кире ҡайтарырға кәрәк түгел, уны үҙегеҙ нисек теләйһегеҙ шулай тотона алаһығыҙ.\nГрантты СОНКО һәм айырыуса ҙур зыян күргән тармаҡтарҙан бизнес ала ала:\n- мәҙәниәт, ял итеү, конференция һәм күргәҙмәләр ойоштороу;\n- ҡунаҡхана бизнесы;\n- йәмәғәт туҡланыуы;\n- өҫтәмә белем биреү;\n- көнкүреш хеҙмәттәре;\n- автомобиль һәм һыу транспорты.\nДеталләштерелгән ОКВЭД яҡын арала баҫыласаҡ.\nШулай уҡ былтыр ФОТ 2.0 программаһы буйынса ташламалы кредиттар алған зыян күргән тармаҡтағы бизнес быйыл да эшмәкәрлеген тергеҙеү өсөн яңы кредит менән файҙалана аласаҡ. Уның максималь суммаһы түбәндәге формула буйынса иҫәпләнә: МРОТ*эшселәр һаны*12 ай.\nТәүге ярты йыл проценттар түләү кәрәкмәй, ә артабанғы ярты йылда төп бурыс 3 процент ставка менән түләнергә тейеш. Тик бында шарты бар: компания хеҙмәткәрҙәрҙең 90 процентын һаҡлап ҡалырға тейеш. Улай булмаһа ставка баҙар кимәленә тиклем артасаҡ. Кредит алыу программала ҡатнашҡан банктар аша буласаҡ.\nБылтыр Рәсәй Хөкүмәте бәләкәй һәм урта бизнес субъекттарын 2 процент ставкаһы менән кредитлау буйынса программа раҫлағайны, ул ФОТ 2.0 тип аталды. Программаға ярашлы, хеҙмәткәрҙәр штатының кәмендә 90 процентын һаҡлап ҡалыу шарты менән бурысты һәм проценттарҙы түләмәү мөмкинлеге бар.\nБыл программа көрсөккө ҡаршы саралар сиктәрендә 2020 йылдың 1 июненән 1 ноябргә тиклем ғәмәлдә ине.


"Ғорурланам һинең менән, Башҡортостан!"\nОшо исем аҫтында Өфөлә дәүләт һәм муниципаль орган хеҙмәткәрҙәре араһында республика фестивале үтте. Гала-концертта Башҡортостан төбәктәренән йөҙҙән ашыу коллектив ҡатнашты.\nБеренсе тапҡыр уҙғарылған конкурста хеҙмәткәрҙәр үҙҙәренең йыр-бейеүгә һәләтен, музыка ҡоралдарында уйнау оҫталығын күрһәтте. Ә оҫта ҡулдарҙың ижад емештәре менән тамашасылар фойела ойошторолған күргәҙмәлә танышты. Ойоштороусылар билдәләүенсә, ниндәй генә тармаҡ белгестәре булмаһын, һәр эштә лә ижади ҡарашлы булыу мөһим. Был төрлө проекттарҙы уңышлы тормошҡа ашырырға булышлыҡ итә.


Шундай яҡташтарың булһын ул! – Медицинская практика\n«Был мәсьәләлә “Рәсәй” тоҡомсолоҡ заводы” агропредприятиеһы ҙур ярҙам күрһәтте, – ти Дүртөйлө районының Иҫке Байыш ауыл Советы башлығы Илдус Хәмиев. – Рәфил Нәжип улы Ғүмәров тыуған яғына һәр саҡ ярҙам итергә тырыша, беҙҙең бөтә башланғыстарҙы хуплап ҡаршы ала. “Атайсал” проектына ярашлы, ул беҙгә ФАП төҙөүҙә, техника менән тәьмин итеүҙә булышлыҡ күрһәтте. Бар ауылдаштар исеменән Рәфил Нәжип улына ҙур рәхмәт белдерәбеҙ».\nСығанаҡ: Башҡортостан газетаһы


20 Июль 2018, 18:07\nРәсәйҙең милләттәр эше буйынса федераль агентлығы “Рус цивилизацияһы” II Халыҡ-ара фотоконкурс иғлан итә\n“Әлеге конкурстың бурысы ябай түгел, әммә ҡыҙыҡлы: фотография ярҙамында шундай күп яҡлы, һәм ваҡыты менән философик төшөнсәле рус цивилизацияһы үҙ аңлауыңды һәм мөнәсәбәтеңде тапшырыу. Былтыр бик күп ҡатнашыусы – билдәле фотографтар ҙа, ябай шөғөлләнеүселәр ҙә рус цивилизацияһын донъяның ҡайһы мөйөшөндә йәшәүгә ҡарамаҫтан, рус телендә һөйләшеүсе халыҡтарҙың мәҙәниәте һәм ғөрөф-ғәҙәттәре бәйләнешен күрһәтә алды. Тап бына шуның өсөн үҙенең дебютына ҡарамаҫтан, “Рус цивилизацияһы” фотолар конкурсы донъяның 28 иленең 1,8 мең кешенән фотоһүрәт йыйҙы. Беренсе эштәрҙе түҙемһеҙлек менән көтәбеҙ”, - ти Рәсәй милләттәр эше буйынса федераль агентлығы етәксеһе Игорь Баринов, ул фотоконкурстың баһалама ағзаһы булып тора. Шуныһы һөйөнөслө, былтыр конкурста Рәсәй, Белорусь һәм Украинанан ғына түгел, ә АҠШ, Германия, Испания, Эфиопия, Көньяҡ Африка Республикаһы, Таиланд һәм Чилиҙан ҡатнашыусылар үҙ фотоһүрәттәрен ебәргән. Фоконкурс сит илдә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Быйыл былтырғы эштәрҙең һайлап алынғандары күргәҙмәһен Россотрудничество менән берлектә рус мәҙәни үҙәктәр базаһында күп илдәрҙә үткәреләсәк. “Беҙҙең фотоконкурста ҡатнашып, еңеүселәрҙең эше Мәскәү һәм бөтә Рәсәй Изге Патриархы Кирилға бүләк ителде, ул уларға юғары баһа бирҙе”, - тине Игорь Баринов.\n23 июлдә инде Рәсәйҙең төрлө мөйөшөнән һөнәри фотографтар һәм һәүәҫкәрҙәр үҙҙәренең авторлыҡ фотоларын www.ruscivilization.ru сайтына ҡуя ала. Һәр ҡатнашыусы һуңғы биш йыл эсендә төшөрөлгән “Уникаль тәбиғәт”, “Йөҙҙәр һәм быуындар”, “Ҙур ил традицияһы”, “Архитектура һәм скульптура”, “Халыҡ ижады” номинациялары буйынса биш фото ебәрә ала. Мөһим талаптарҙың береһе: ҡулланыусыларҙың йәше 18 йәштән өлкәнерәк булырға тейеш. Эштәрҙе ҡабул итеү 9 сентябрҙә тамамлана. Унан һуң уларҙы жюри баһалаясаҡ, уның составына Игорь Баринов саҡырыуы буйынса, Рәсәйҙең билдәле рәссамдары, һөнәри журналистар, йәмәғәт хеҙмәткәрҙәре ингән.\nЕңеүселәрҙе бүләкләү Мәскәүҙә 2018 йылдың сентябрь аҙағында була. Иң яҡшы эштәрҙе баш ҡала үҙәге бульварҙарының береһендә асыҡ күргәҙмәлә күрергә мөмкин буласаҡ. Теүәлерәк мәғлүмәт www.ruscivilization. ru конкурсы сайтында.\nБР “Башҡортостан Республикаһы” Нәшриәт йорто” Дәүләт унитар предприятиеһы.


Бөтә донъя төрки форумы мәҙәниәт, дипломатия һәм туризм мәсьәләләрен тикшерҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБөтә донъя төрки форумы мәҙәниәт, дипломатия һәм туризм мәсьәләләрен тикшерҙе\n14:38, 2 июня 2014 Мәҙәниәт\nТөркиәнең Эдирне ҡалаһында өс көнлөк III Бөтә донъя төрки форумы тамамланды. Сараларҙа донъяның 60 иленән 143 делегат ҡатнашты. Улар араһында төрки телле илдәр – Төркиә, Әзербайжан, Ирак, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстан, Рәсәй республикалары – Башҡортостан, Дағстан, шулай уҡ Европа дәүләттәре – Голландия, Германия, Македония, Бельгия, Франция, Венгрия.\nФорумды асыу һәм ябыу тантаналарында абруйлы ҡунаҡтар – ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов, Төрки Советының Генераль Секретары Хәлил Акынджы, Төркиә-Азияның стратегик өйрәнеүҙәр үҙәге президенты Сөләймән Шенсой, Эдирне ҡалаһы губернаторы Хәсән Дуруер, Истанбул сауҙа палатаһы рәйесе Мурат Ялчинташ, төрлө дәүләт министрҙары, дипломатик миссиялар, ғилми донъя вәкилдәре, ижтимағи хәрәкәт лидерҙары, журналистар ҡатнашты.\n11 секция ултырышында мәҙәниәт, дипломатия һәм туризм темаһына ҡағылған мәсьәләләр тикшерелде, ҡайһы бер проекттарҙың презентациялары уҙҙы. Доклад яһаусыларҙың сығышынан һуң фекер алыштылар.\nИстанбул университеты профессоры Айдемир Окай рәйеслегендә дәүләткә ҡарамаған субъекттар һәм медиа вәкилдәренең секция ултырышында «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы күҙәтеүсеһе Ләйлә Ишморатова доклад менән сығыш яһаны.\nХалыҡ-ара форум сиктәрендә бер төркөм мәҙәни саралар уҙҙы. «Kizil Elma» бүләкләү тантанаһында дипломатия, бизнес, фән, технологиялар, мәҙәниәт, спорт өлкәһендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн премиялар тапшырҙылар. ТӨРКСОЙ йәмәғәт ойошмаһы төрки донъя мәҙәниәте үҫешенә тос өлөш индергәне өсөн премияға лайыҡ булды.\nТантаналы саралар барышында һынлы сәнғәт күргәҙмәһе асылды, ижади коллективтар сығыш яһаны.\nБөтә донъя төрки форумы йомғаҡтары буйынса декларация ҡабул ителде. Документтың тексы форумды ойоштороусы TASAM үҙәгенең рәсми сайтында баҫыласаҡ.\nФорум тураһында тулыраҡ Ижтимағи электрон гәзиттә уҡырға мөмкин.\nТеги: төрки форум


6 Декабрь 2019, 13:25\nРеспубликала теркәлгән юл фажиғәләре тураһында радио, телевидениенан күп һөйләйҙәр хәҙер. Ҡыш осоронда бигерәк тә йәйәүлеләрҙе бәрҙереү осраҡтары арта. Бының сәбәбе лә ябай: күптәр фликерһыҙ, ҡара төҫлө кейемдә йөрөй, ошо арҡала водителдәр йәйәүлене күрмәй ҡала.\nЭңер иртә төшә шул, эшкә, мәктәпкә ашыҡҡанда ла, ҡайтҡан ваҡытта ла – ҡараңғы, етмәһә, буранлап та тора. Тап ошо ваҡытта кәрәк тә инде үрҙә телгә алынған фликерҙар.\nФликер (яҡтылыҡ ҡайтартҡыс) – йәйәүлеләрҙе алыҫтан күрһәткән ялтырауыҡ билдә генә түгел. Ул кешене иғтибарлы булырға өндәй. Бигерәк тә балаларыбыҙҙың хәүефһеҙлегенә ҡағыла был. Әлбиттә, кейем етештереүселәрҙең күбеһе хәҙер куртка-ветровкаларҙы матур һәм уңайлы итеп тегеп кенә ҡалмай , уларҙа яҡтылыҡ ҡайтартҡыс элементтар - һүрәттәр, төрлө һыҙаттар ҡуллана. Кейем һайлағанда тап шундай моделдәргә өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Йәки фликерҙарҙы үҙегеҙ һатып алып, сумкаға, курткаға, санаға, коляскаларға, велосипедтарға йәбештереп ҡуйығыҙ. Сөнки тап яҡтылыҡ ҡайтартҡыс элементтарҙы ҡулланыу ҡараңғыла йәйәүлеләрҙең транспорттан тапалыу хәүефен 6,5 тапҡырға кәметә!


Тормошҡа ашырыр хыялдарым бар\n18 Декабрь 2019, 23:15\nСираттағы конкурсантыбыҙҙы ҡаршы алығыҙ! Күгиҙел мәктәбенең 3-сө класс уҡыусыһы Инзилә. #Һаҡмар_конкурстар; #волшебная_палочка; #тылсымлы_таяҡ\nМин Инзилә булам. Үҙем менән ҡыҫҡаса таныштырып үтәйем. Миңә 9 йәш, Күгиҙел мәктәбендәт 3-сө класта уҡыйым. Уҡыуҙа тик 4-ле һәм 5-ле билдәләренә генә өлгәшәм.\nМин бик ҡыҙыҡһыныусан, мәктәптә үткән бер саранан да ситтә ҡалмайым. Ул йырлау булһынмы, ул бейеүме, сәхнә ярыштарымы -- һәр ҡайһыһында ҡатнашырға тырышам. Әсәйем гәзиттәге иғланды уҡып сыҡҡандан һуң, ҡатнашып ҡарайһыңмы, тигән һорау бирҙе. Шунда уҡ шатланып риза булдым.\nМинең тормошҡа ашырырға теләгән хыялдарым күп. Улар -- мәктәпте алтын миҙалға бөтөрөргә, һәйбәт уҡыу йортонда уҡып сығыу... һәм дә сит илдәрҙә сәйәхәт итеү.\nӘгәр инде көтөп алған Яңы йыл төнөндә минең ҡулыма теләктәрҙе тормошҡа ашыра торған тылсымлы таяҡ килеп эләкһә, мин ошоларҙы эшләр инем:\n* бөтөн Ер шарындағы вулкан, цунами, торнадо, тайфун, һыу баҫыуҙарын юҡҡа сығарыр инем;\n* урмандарҙы ҡырҡыуҙы туҡтатыр инем. Уларҙы элекке йәшел, ҡуйы хәленә ҡайтарыр инем. Йылға-күлдәрҙе ҡороуынан һаҡлар инем. Элекке кеүек тулы һыулы балыҡтар менән тулып торһон ине.\n* шулай уҡ мин урман-ҡырҙағы йәнлектәрҙе йәлләйем. Урман һирәгәйгәс аҙыҡ табыуҙары уларға бик ҡыйын. Ашарға эҙләп ауыл ерҙәренә киләләр. Шунлыҡтан браконьерҙарҙан да бик күп ҡырылалар.\nТылсымлы таяғым булһа мин йәнлектәргә йәшәргә уңайлы булған мөхит тыуҙырыр инем.\nДонъяла һуғыштар булдырмаҫ инем. Бар кеше татыу, дуҫ булырҙар ине. Балалар ололарҙы, ололар балаларҙы хөрмәт итеп йәшәрҙәр ине. Кешеләр бер нәмәгә лә мохтаж булмаҫ ине. Ярлы, байҙар булмаҫ ине, барыһы ла бер тигеҙ булырҙар ине.\nДонъяла булған ауырыуҙарҙы дауалай торған дарыу уйлап табыр инем. Ауырыу-һыҙлауҙар бөтөр ине, сабыйҙарҙың һыҙланыуҙан күҙ йәштәре түгелмәҫ ине.\nЙәшәгән еребеҙ таҙа, сүп-сарһыҙ, һауабыҙ таҙа, эскән һыуыбыҙ шифалы булһа, һәр бер кеше йылмайып, шат-бәхетле, оҙон ғүмерле булырҙар ине.\nТик тылсымлы таяҡ әкиәттә генә була шул. Уныһы бигерәк үкенесле. Шулай ҙа бит ошоларҙы эшләргә кешенең үҙенең дә ҡулынан килә. Хәҙерге ваҡыт менән йәшәп, үҙеңде генә уйларға ярамай. Ейән-ейәнсәрҙәребеҙҙең киләсәген уйлар кәрәк. Тәбиғәтте, ер-һыуыбыҙҙы, ҡош-ҡорт, йәнлектәрҙе һаҡлап, ата-бабаларыбыҙ беҙгә нисек ҡалдырған, шулай итеп киләһе быуындарға тапшырырға бурыслыбыҙ.


Раил Сарбаев Мәскәүҙә «Электрон Хөкүмәт» проекты менән таныштыра // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРаил Сарбаев Мәскәүҙә «Электрон Хөкүмәт» проекты менән таныштыра\n15:51, 13 мая 2010 Сәйәсәт\nБөгөн Мәскәүҙә «Башкортостан Республикаһының электрон Хөкүмәте» проектын презентациялау үткәрелә. Был ваҡиға РФ Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы, РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы ярҙамында "ЭЛЕМТӘ-ЭКСПОКОММ-2010" халыҡ-ара телекоммуникацион ҡорамалдар, идара итеү системалары, мәғлүмәт технологиялары һәм элемтә хеҙмәтләндереүҙәре күргәҙмәһендә үтә.\nБашҡортостан Республикаһы делегацияһын Хөкүмәт Премьер-министры Раил Сарбаев етәкләй. Уның составында беренсе вице-премьер, БР финанс министры Айрат Ғәскәров һәм республиканың мәғлүмәт технологиялары өлкәһендәге төп предприятиелары вәкилдәре.\nТәҡдим ителгән проект, күп эксперттарҙың фекеренсә, бик үҙенсәлекле – был федерация субъекты кимәлендә Рәсәйҙә беренсе юридик мөһим ведомство-ара документтар әйләнешенең тулы системаһы.\nТеги: бр хөкүмәте премьер-министрының эш сәфәрҙәре


Юл аҙабы – гүр ғазабы\n8 Май 2018, 11:41\n1944 йылдың март аҙаҡтары булһа кәрәк. Колхоздар яҙғы сәсеүгә әҙерләнә. Тик сәсеү өсөн орлоҡ етешмәй. “Тура юл” колхозы рәйесе Кәлимулла Килмөхәмәтов ағайҙың ныҡышмалы рәүештә юллауы буйынса райземотдел (хәҙерге ауыл хужалығы бүлеге) колхозға күпмелер күләмдә бойҙай орлоғо бирергә булды.\nКолхозда ат көсө етешмәй, эшкә яраҡлы аттар фронтта. Эшсе көс – бала-саға, ҡатын-ҡыҙ, әбей-бабайҙар ғына. Биргән ярҙамды тиҙ арала алып ҡалырға кәрәк. Ней сана, ней арба ваҡыт ине. Эшкә яраҡлы унлап кеше йыйылып, орлоҡто алып ҡайтырға Табын ауылына киттек. Был төркөмдә 15-17 йәшлек 3-4 егет, ҡалғандары ҡатын-ҡыҙҙар һәм мин. Һәр беребеҙҙә бәләкәй сана. Әйткәндәй, был сана һәм ике тәгәрмәсле арба - “уфалла” һуғыш ваҡытында иң кәрәкле транспорт булды. Күп кеше йәй “уфалла”, ҡыш сана менән 4-5 саҡрымда ятҡан урмандан утын ташып яғып йылынды.\nТабынға еткәс фатир табып ҡунырбыҙ тип, ауылдан төштән һуң ғына юлға сыҡтыҡ. Өҫтөбөҙгә, аяҡҡа кемдең нимәһе бар – шуны кейгәнбеҙ, өшөрлөк түгел, йәйәү бит. Беҙ барып еткәндә ҡараңғы төшкәйне инде. Фатирҙарҙа ҡунып сығып, иртән иген келәтенә килдек. Келәтте төш ваҡытында ғына астылар, кладовщик ауырый икән. Барыбыҙ ҙа асыҡҡанбыҙ. Өйҙән колхоз биреп ебәргән 0,5 кг икмәк менән ярты литр һөт ашалып-эселеп бөткәйне инде. Һәр беребеҙ 40 кг бойҙай орлоғон ҡапсыҡтар менән саналарға һалып, йәйәүле ылау юлға сыҡтыҡ. “Бәхетһеҙгә ел ҡаршы” тигәндәй, юлдар тағы ла насарайған, ҡарҙар иреп, күләүектәр барлыҡҡа килгән. Юлдың ҡарһыҙ урындарынан йөклө саналарҙы икешәр-өсәр кеше тартып сығарабыҙ. Шул саҡтарҙа ҡайһы бер ылаусы апайҙар шым ғына илайҙар ине. Көс-хәл менән ҡараңғы төшөүгә Игенйылғаға килеп еттек. Асыҡтыҡ, хәлдән тайҙыҡ. Бойҙайлы-ризыҡлы тоҡ өҫтөндә астан үлеп ятыуы оят бит әле тип, фатирға кереп, 1-әр стакан бойҙай ҡурып ашағас ҡына йән кергәндәй булды. О, ул ҡурмастың тәме! Әле лә ауыҙҙа ҡалған!\nИртәнге туң менән тип, таң атыр -атмаҫтан юлға сыҡтыҡ. Ҡотлоғужаны үткәс, тағы һынау башланды – урман аша 1 саҡрым самаһы үрләсте үтергә кәрәк, бер санаға өсәүләп егелеп үтә алдыҡ, түбән табан “сани идут сами” тигәндәй, сананы тыйып ҡына өлгөр. Ә бына шаян ғына Зәйнулла исемле малай санаһына үҙе лә ултырып төшөп, уны тыя алманы - тиҙлек менән шыуып килгән сана ағасҡа бәрелеп, яраҡһыҙ хәлгә килеп ватылды, малайҙың танауы ҡанай, тоғо менән санаһын ҡосаҡлап, мыш-мыш илап ултыра.\n- Илама, үҙе йығылған иламай ул, - тип бер аҙ шелтәләп алдыҡ. Зәйнулланың тоғо тишелгән булып сыҡты, тишектән бойҙай аға башланы. Миңлеямал апай тоҡто ямарға тип, яулығын йыртып бирҙе. Кемдер энә менән еп тапты. Ватыҡ сананы ситкә ырғытып, Зәйнулланың тоғон Мөхәмәттең санаһына һалдыҡ. Улар ике тоҡ һалынған сананы икәүләп һөйрәнеләр.\nБоҙ өҫтөнә һыу сыға башлаған Егән йылғаһын да иҫән-имен генә сығып ҡотолдоҡ. Аяғүрә баҫҡан килеш, ҡулдарҙы юғары күтәреп, өс тапҡыр “Ура!” ҡысҡырҙыҡ. Бөтәбеҙҙеке бергә 3 кг самаһы етешмәгән бойҙай һәм бер ватыҡ сананы иҫәпкә алмағанда, “Орлоҡ операцияһы уңышлы үтте” тип һанайбыҙ үҙебеҙсә.\nМин эшкә киткән йә оҙон юлға сыҡҡан һайын, өйҙә инәйем бик борсолоп ҡала торғайны.\n- Эй, балаҡайым, иҫән-һау ғына йөрө инде, бәлә-ҡазаларҙан һаҡла, эй, Хоҙайым, - тип доғалар уҡыр ине. Бәлә-ҡазаларҙан, хәүеф-хәтәрҙән ҡотолорға, иҫән ҡалырға инәйемдең шул изге доғалары ярҙам иткәндер миңә, тип уйлайым күп йылдар үткәс.


Оялау өсөн был ҡоштар дала кеүек асыҡ киңлектәргә өҫтөнлөк бирә. Буҙ турғайҙың ояһы ерҙә урынлаша, ояла, ғәҙәттә, 4—5 йомортҡа. Төп аҙыҡтары - иген. Ҡарығыу осоронда уларҙың «менюһы» бөжәктәр менән тулыландырыла. Буҙ турғайҙың йыры һабан турғайының йырына оҡшаған, әммә тауышы көслөрәк.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Буҙ_турғай&oldid=1035461 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:24 18 май 2021 үҙгәртелгән.


Бала саҡты нисек хәстәрләһәк, киләсәгебеҙ ҙә шундай булыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Бала саҡты нисек хәстәрләһәк, киләсәгебеҙ ҙә шундай булыр\nБала саҡты нисек хәстәрләһәк, киләсәгебеҙ ҙә шундай булыр 10.07.2018 // Белем һәм тәрбиә\nБеҙҙә балаларҙың һаулығын ҡайғыртыу, уларҙың хоҡуҡтарын яҡлау, демографияны яҡшыртыу эше яҡшырғандан-яҡшыра. Бөтә проблемаларҙы бер юлы хәл итеү мөмкин түгел, ләкин был йүнәлештәге эшмәкәрлектә ыңғай үҙгәрештәр күҙәтелеүен дә инҡар итергә ярамай. Рәсәй Президенты Владимир Путин 2018–2027 йылдарҙы Балалар ун йыллығы тип иғлан иткәс, кескәйҙәр донъяһын яңы кимәлгә күтәреүгә иғтибар бермә-бер артты. Күптән түгел Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа сығыш яһаған Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Милана Скоробогатова килтергән мәғлүмәттәрҙән дә был яҡшы күренә. Былтыр беҙҙең республикала ошо тәңгәлдә нимәләр эшләнгән һәм ниндәй бурыстар ҡуйылған?\nҺәр мөрәжәғәт — иғтибар үҙәгендә\nБала хоҡуҡтары буйынса вәкилдең эшмәкәрлеге ҡануниәт тарафынан аныҡ билдәләнгән: дәүләткә бала хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен тәьмин итеүҙә ярҙамлашыу, сабыйҙарҙың боҙолған хоҡуҡтарын ҡайтанан тергеҙеү, бала мәнфәғәттәрен яҡлау механизмын камиллаштырыу, уларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса ҡануниәткә үҙгәрештәр тәҡдим итеү, БМО-ның Бала хоҡуҡтары буйынса конвенцияһын һәм Бала хоҡуҡтары буйынсы вәкиллектең ҡағиҙәләрен пропагандалау. Ошо Вәкиллек етәксеһе республика парламентында йыл һайын үҙ эшмәкәрлеге буйынса доклад менән сығыш яһай, унда рәсми статистика материалдарына ла, граждандарҙан килгән мөрәжәғәттәргә лә, республиканың балалар учреждениеларын тикшереү һөҙөмтәләренә лә ҙур иғтибар бирелә.\n– Һуңғы өс йылда халыҡтың беҙҙең Вәкиллеккә мөрәжәғәттәре һаны тотороҡланды, – ти Милана Марат ҡыҙы. – Уртаса ул йылына ике мең самаһы була. Былтыр 1097 тапҡыр телдән һәм 701 яҙма мөрәжәғәт алғайныҡ. Вәкиллек 56 шәхси ҡабул итеү ойошторҙо һәм уларға 411 кеше килде. Был ялыуҙар араһында дәүләт органдарының һәм урындағы үҙидараның, вазифалы кешеләрҙең эшләп еткермәүенә зарланыуҙар ҙа бар. Мөрәжәғәттә күрһәтелгән факттар буйынса тикшереүҙәр үткәрелде, балаларға һәм уларҙың законлы вәкилдәренә проблемаларын хәл итеүгә булышлыҡ күрһәтелде, шул иҫәптән бушлай юридик кәңәштәр ҙә бирҙек. Былтыр Вәкил аппаратына тәғәйен бурыс ҡуйылды: мөрәжәғәттәрҙе ҡарау ваҡытын ҡыҫҡартырға, ғариза биреүсенең ҡайҙа булыуына ҡарамаҫтан, һәр мәсьәлә тиҙ үк иғтибар белдерергә һәм был кеше менән бәйләнешкә инергә. Һуңғыһы бик мөһим, сөнки мөрәжәғәттәрҙең 66 проценты төпкөл райондарҙан килде.\nВласть уларҙы тыңлай\nБала хоҡуҡтары буйынса вәкил йыл һайын Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт власы органдары менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә. Балаларҙы һәм бәлиғ булмаған сабыйлы ғаиләләрҙе яҡлау мәсьәләләре буйынса уларға Вәкиллек тәҡдимдәр, һорауҙар һәм талаптар ебәргән. Был хеҙмәттәшлек бик киң һәм күп мәсьәләләрҙе үҙ эсенә ала, улар төрлө саралар барышында хәл ителә.\n– Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа: Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил А.Ю. Кузнецова менән берлектә Беренсе республика ата-әсәләр форумында ҡатнашыу; балаларҙың йәйге ялы осоронда хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса эксперт советы үткәреү; балалар суициды һәм кескәйҙәргә ҡаршы көс ҡулланыу проблемаларын киң мәғлүмәт сараларында яҡтыртыу мәсьәләләренә арналған эксперт советы ултырышы; республика парламентының Һаулыҡ һаҡлау, социаль сәйәсәт һәм ветерандар эше буйынса комитетында беҙҙең төбәктә опека һәм попечителлек органдарын ойоштороу буйынса “түңәрәк өҫтәл” үткәреү.\n– Рәсәйҙең Сит ил эштәре министрлығында: Рәсәй балаларын илебеҙ биләмәһенә кире ҡайтарыу һәм башҡа бәхәсле мәсьәләләр буйынса Төркиә, Сүриә, Шри-Ланка, Италия, Франция, Германия дәүләттәре менән бәйләнешкә инеү.\n– Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығында: бәлиғ булмағандарға ҡарата енәйәт эштәрен иҫкәртеү, юғалған балаларҙы эҙләп табыуҙа ярҙамлашыу, ата-әсәләрҙең үҙ бурысын тейешенсә үтәмәү мәсьәләһен хәл итеү һәм башҡалар. Вәкиллек сара күреүҙе һорап ебәргән 29 хаттың 18-енә ҡарата министрлыҡ тейешле процедура үткәргән: бер енәйәт эше асылған, ете административ эш ҡуҙғатылған, тиҫтәһе буйынса башҡа төрлө саралар күргән (юғалған балаларҙы эҙләү, миграция мәсьәләһен хәл итеү һәм башҡалар), ә 11 хат буйынса сара күреү өсөн нигеҙ юҡ тип тапҡан.\n– Рәсәй Тәфтиш комитетының Башҡортостан буйынса Тәфтиш идаралығында: уллыҡҡа алынған бәлиғ булмаған балаларға ҡарата енәйәт ҡылыуҙы иҫкәртеү саралары күреүҙә ярҙамлашыу; етем һәм ҡарауһыҙ ҡалған сабыйҙарҙың балалар учреждениеларын үҙ теләктәре менән ташлап китеү сәбәптәрен асыҡлау һәм был проблеманы хәл итеү юлдарын билдәләү; бәлиғ булмағандарҙың үҙ-үҙенә ҡул һалыуы йәки быны эшләргә маташыу сәбәптәрен һәм шарттарын анализлау; бала табыу буйынса медицина ойошмаларында табип ярҙамының кимәлен күтәреү. Был идаралыҡҡа Вәкиллек аппараты сара күреүҙе һорап 17 хат ебәргән, шуның бишәүһе (енәйәт эше ҡуҙғатыуҙан баш тартыу тураһындағы ҡарарҙарҙы юҡҡа сығарыу) ҡәнәғәтләндерелгән, ҡалғандары сара күреү өсөн нигеҙһеҙ тип табылған.\n– Суд приставтары буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы: баланың йәшәгән урынын асыҡлау буйынса суд ҡарарҙарының үтәлеүенә өлгәшеү; ғаиләһенән айырылған атай йәки әсәйҙең бала менән аралашыу тәртибен билдәләү; алимент түләүенең үҙ ваҡытында башҡарылыуына өлгәшеү. Былтыр Вәкиллек Суд приставтары идаралығы менән берлектә дүрт тапҡыр граждандарҙы ҡабул иткән, унда 28 кеше килгән.\nБала хоҡуҡтары буйынса вәкилгә үҙ йүнәлешендәге проблемаларҙы хәл итеүҙә йәмәғәтселек ярҙамсылары ла булышлыҡ итә. Әле республика райондары һәм ҡалаларында шундай 78 ярҙамсы бар. Уларҙың төп эш йүнәлеше – граждандарҙы ҡабул итеү, балалар хоҡуҡтарына ҡағылышлы ҡануниәтте аңлатыу, дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдарына, шулай уҡ предприятиелар һәм ойошмаларға балалар хоҡуғының боҙолоуы тураһындағы ялыу һәм ғариза яҙырға ярҙам итеү, Вәкилдең йомоштарын үтәү, хоҡуҡ мәғарифын ойоштороу, башҡа социаль проекттарҙа һәм омбудсмендың башланғыстарын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашыу.\nЙәмәғәт ярҙамсылары былтыр меңдән ашыу кешене ҡабул иткән, шул иҫәптән баланың боҙолған хоҡуҡтарын аяҡҡа баҫтырыу маҡсатында ғариза биргән граждандарҙың йәшәгән урынына ла барғандар. Йәйге осорҙа улар балалар ял иткән лагерҙарҙа ла йыш булған. Хәбәр итеүҙәренсә, көндөҙгө ял үҙәктәрендә, һауыҡтырыу лагерҙарында, хәрби-патриотик һәм спорт учреждениеларында һәм башҡа балалар ял иткән ойошмаларҙа етди кәмселектәр асыҡланмаған. Санитар-эпидемиология нормаларының боҙолоуы буйынса иҫкәрмәләр аҙайған.\nҒаиләнән айырыу ҡыйын булһа ла...\nӘгәр ҙә ғаиләлә ата-әсәнең үҙ-ара мөнәсәбәте насар булһа, был баланың үҫеше өсөн шарттар тыуҙыра алмай. Ата-әсәнең ғаиләне тейешле кимәлдә ҡора алмауы баланы лайыҡлы тормоштан мәхрүм итә, етемлеккә һәм енәйәтселеккә алып килә.\nВәкиллек яһаған анализға ярашлы, былтыр беҙҙең республикала 30 меңдән ашыу сабый йәшәгән 22 меңдән ашыу ғаилә төрлө кимәлдәге профилактик иҫәптә тора ине. Шуныһы үкенесле: һуңғы йылдарҙа рәсми иҫәптә торған насар мөхитле ғаиләләр һаны артыуын дауам итә.\n– Балалар араһындағы берәҙәклекте һәм бәлиғ булмағандарҙың енәйәт юлына баҫыуын иҫкәртеү буйынса субъекттарҙың эше йыл һайын камиллаштырыла һәм был, әлбиттә, ыңғай йоғонто яһамай ҡалмай, – ти Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил Милана Скоробогатова. – Шул уҡ ваҡытта төрлө сәбәптәр арҡаһында ата-әсә тәрбиәһенән мәхрүм ҡалған балаларҙы асыҡлау күрһәткесе юғары килеш ҡала әле. Былтыр 1 234 етем һәм ата-әсә тәрбиәһенән мәхрүм ҡалған сабый асыҡланды, шуның 865-е – 70 проценты – социаль етемдәр.\nАсыҡланған етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм балалар һаны\n1749\t1 473\t1 392\t1234\n2014 2015\t2016\t2017\nйыл\tйыл\tйыл\tйыл\nҒаиләләге мөхиттең насарайыуын мөмкин тиклем алдараҡ күреү ошо иҫкәртеү эшендә көнүҙәк мәсьәлә булып тора. 2012 йылда Башҡортостанда Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, Һаулыҡ һаҡлау, Мәғариф, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлыҡтары тарафынан берлектәге “Социаль яҡтан хәүефле булған ғаилә һәм социаль йәһәттән хәүефле хәлдә йәшәгән сабый тураһындағы сигнал карточкаһы” раҫланғайны. Уның үтәлешен Бәлиғ булмағандар эше һәм уларҙы яҡлау буйынса республика Хөкүмәте ҡарамағындағы комиссия контролдә тота.\nБылтыр полиция хеҙмәткәрҙәре бәлиғ булмағандар араһындағы берәҙәклекте һәм хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү буйынса органдарға социаль яҡтан хәүефле булған 1 312 ғаилә тураһындағы мәғлүмәт ебәргән. Бәлиғ булмағандар эше буйынса белгестәр бала тәрбиәләү бурысын еренә еткереп үтәмәгән граждандар менән иҫкәртеү саралары үткәргән. Ундай ата-әсәләр түбәндәгесә характерлана:\n5 498 ата-әсә спиртлы эсемлектәр менән мауыға;\n75 ата-әсә наркотик ҡуллана;\n338 ата-әсә балаларға ҡарата енәйәт өсөн хөкөм ителгән;\n72 ата-әсә бала тәрбиәләү хоҡуғынан мәхрүм ителгән.\nДәүләткә ҡарамаған мәктәпкәсә йәштәге учреждениелар һаны йылдан-йыл арта. Былтыр ошондай 23 ойошмала 1 026 бала хеҙмәтләндерелгән. Ғаилә тибындағы 66 балалар баҡсаһына 327 сабый йөрөгән. Хәҙерге шарттарҙа мәктәпкәсә белем биреүҙең был альтернатив төрө балалар баҡсаһында урын етешмәүен билдәле дәрәжәлә кәметергә ярҙам итә, улар, нигеҙҙә, мохтажлыҡ кисергән ҡатламды – өс йәшкә тиклемге кескәйҙәрҙе һәм һаулығы сикләнгән балаларҙы үҙ ҡарамағына ала.\n– Дәүләткә ҡарамаған бындай ойошмаларҙа, шулай уҡ ҡыҫҡа ваҡытлы төркөмдәрҙә хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу өсөн уларҙы ойоштороу, структура, норматив-хоҡуҡи һәм ғилми-методик йәһәттән тәьмин итеүгә ҙур иғтибар бирергә кәрәк, – ти Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил М.М. Скоробогатова.\nЯуаплы ла, ауыр ҙа һөнәр\nБылтыр Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил мәктәптәге белем биреү барышында тыуған ыҙғышлы хәлдәр буйынса ата-әсәләрҙең (йәки баланың законлы вәкилдәренең) мөрәжәғәттәренә айырым иғтибар биреүҙе һәм бындағы хәлдәрҙе асыҡлауҙы, проблемаларҙы өйрәнеүҙе дауам иткән.\nБелем биреү мөхитендәге ыҙғышлы хәлдәр – педагогик социум өсөн ғәҙәти күренеш ул, тип аңлата белгестәр, сөнки уҡытыу-тәрбиә эше үҙе үк ҡаршылыҡтарҙы еңеүҙе, хатта ниндәйҙер дәрәжәлә мәжбүр итеүҙе маҡсат итеп ҡуя. Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил белем биреү мөхитендә хәл итеүҙе көткән түбәндәге проблемаларҙы атай:\n– йәмғиәттә педагог һөнәренең һәм белем биреү учреждениеларындағы тәрбиә эшенең абруйы төшөүе, мәктәпкә идара итеүҙәге авторитарлыҡ, мәктәп социумында шәхес-ара мөнәсәбәттәрҙә көсөргәнешлектең артыуы, күп ғаиләләрҙә ата-әсәнең тиҙ ҡыҙып китеүсән булыуы;\n– уҡыусылар һәм уҡытыусыларҙың индивидуаллеге үҫешен баһалап еткермәү;\n– мәктәп социумындағы формаль һәм формаль булмаған мөнәсәбәттәрҙең етерлек дәрәжәлә яйға һалынмауы, идара итеүҙәге шәхси һәм демократик принциптарҙы аралаштырып алып бара белмәү;\n– педагогтарҙы һәм белем биреү учреждениелары етәкселәрен психологик яҡтан әҙерләүҙең түбән кимәлдә булыуы, мәктәптәге ыҙғыштарға идара итә белмәү, уларҙы иҫкәртеү һәм иң уңайлы юлдар менән бөтөрөү күнекмәләрен үҙләштермәү;\n– педагог эшенең үҙенсәлеге шунда: ул, ҡағиҙә булараҡ, психик көсөргәнешлек шарттарында эшләй, ә был иһә шәхестең интеллектуаль һәм тойғо өлкәләренең тиҙ туҙыуына алып килә.\nМилана Скоробогатова раҫлауынса, һуңғы йылдарҙа уҡытыусы менән уҡыусы, уҡытыусы менән ата-әсә араһындағы мөнәсәбәт мәҙәни яҡтан түбәнәйҙе. Бының сәбәбен ул көнкүрештәге, эш урындарындағы, ғаиләләге мөнәсәбәттәр кимәленең насарайыуында күрә. Әгәр ҙә 2016 йылда Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил педагогтар менән уҡыусылар һәм уларҙың ата-әсәһе араһындағы мөнәсәбәттең ҡырҡыулашыуы тураһындағы 61 яҙма һәм телдән мөрәжәғәт ҡабул итһә, былтыр ундай ғаризалар һаны 135-кә еткән.\nКилеп тыуған хәлде ентекләп тикшереү педагогик консилиумда ҡатнашҡандарға ыҙғыштың төп сәбәптәрен асыҡларға, уны хәл итеү алгоритмын билдәләргә мөмкинлек бирә. Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил белем биреү учреждениеһы етәкселегенә артабанғы уҡытыу, тәрбиә һәм психологик-педагогик эшмәкәрлектә ҡулланырлыҡ тәғәйен тәҡдимдәр бирергә тейешле. Кәрәк булған осраҡта иҫкәртеү системаһы органдары хеҙмәткәрҙәре, социаль-психологик үҙәк белгестәре лә йәлеп ителә. Тәҡдимдәрҙең тормошҡа ашырылыуы мәғарифҡа идара итеү органдарына йөкмәтелә.\nӘсәләре яңғыҙ тәрбиәләгән күп балалы ғаиләнән килгән хатта социаль пособие юллап алышыуҙы һорағандар. Вәкиллек, Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы менән берлектә, хәлде асыҡлаған: 2015 йылда ҡануниәткә үҙгәрештәр индерелеү сәбәпле, был ғаиләгә пособие түләүҙе туҡтатҡандар икән, сөнки был хоҡуҡты иҫбатлау зарурлығы тыуған. Ҡануниәттә ҡаралғанса, бындай пособиены хеҙмәткә яраҡлы ағзалары эшләгән, ләкин килеме йәшәү минимумынан түбән булған, шулай уҡ социаль йәһәттән йәшәү сығанағынан мәхрүм ҡалыу ихтималлығы янаған ғаиләләр ала.\nҠануни үҙгәрештән һуң әсә кеше социаль ярҙам учреждениеларына мөрәжәғәт итмәгән. Ғаиләнең ауылда йәшәүен, килеменең ошо минимумдан түбән булыуын иҫәпкә алып, айлыҡ пособиены ҡабат түләй башлағандар. Бер юлы был ғаиләгә социаль килешеү нигеҙендә адреслы социаль ярҙам программаһында ҡатнашырға тәҡдим ителгән.\nВәкиллеккә аутистик спектр менән сирләгән бәлиғ булмаған ҡыҙҙың әсәһе мөрәжәт иткән: ул яҙғанса, сабыйын балалар баҡсаһында ҡыйырһыталар икән. Әсә кеше көндөҙгө сәғәт икегә тиклем эшләй, шуға күрә ул ярты көнлөк төркөмгә йөрөгән ҡыҙын алырға өлгөрмәй ҡалғылай. Был мәлдә ҡыҙыҡайҙы, тәртибенең ҡатмарлы булыуына һылтанып, башҡалар менән бергә ихатаға уйнарға ла алып сыҡмайҙар, ашатмайҙар ҙа. Был хәл, әсәһе әйтеүенсә, сабыйҙың психологик торошона һәм сәләмәтлегенә кире йоғонто яһай, уның хоҡуҡтарын боҙа.\nВәкил ғариза яҙған әсә менән осрашҡан, яраҡлаштырылған белем биреү программаһы төҙөү өсөн психологик-медик-педагогик комиссия үтергә тәҡдим иткән. Комиссия шундай һығымта биргән: бала сәләмәтлеге буйынса мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларға йөрөй ала, ләкин бының өсөн уға уңайлы шарттар тыуҙырырға кәрәк. Артабан балалар баҡсаһы мөдире менән берлектә был ҡыҙсыҡтың ошо учреждениеға йөрөү тәртибе тураһындағы мәсьәлә хәл ителгән, уға шарттар уңайлы булһын өсөн барлыҡ саралар ҙа күрелгән.\nӨфөлә йәшәгән пенсионер ҡатын 5-се класта уҡыған ейәнсәрен яҡлашыуҙы һораған. Өләсәһе ейәнсәрен тыуғандан алып тиерлек яңғыҙы тәрбиәләй. Насар билдә алғас та, ҡыҙсыҡ ошо теманы ҡабат һөйләргә һәм билдәһен “төҙәтергә” теләп, уҡытыусыға бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт итә, ләкин уныһы тыңлауҙан баш тарта.\nАта-әсәләр йыйылышында өләсәһе был үтенесте ҡабат әйткәс, уҡытыусы барыһы алдында ла баланы яманларға тотона. Артабан уҡыусылар, ата-әсәләре тыйыуға һылтанып, был ҡыҙыҡай менән аралашыуҙы туҡтата. Уны хатта икенсе партаға күсерәләр һәм ул яңғыҙ ултырырға мәжбүр була. Был хәл, тәбиғи, баланың һаулығына һәм психологик торошона ла кире йоғонто яһамай ҡалмай.\nБала хоҡуҡтары буйынса вәкил мәктәптең педагогтар коллективы һәм ҡыҙҙың өләсәһе менән осрашҡан, опекала йәки ҡабул иткән ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балалар (ә мәктәптә ундайҙар туғыҙ уҡыусы булып сыҡты) менән эшләү йүнәлештәре билдәләнгән. Хәҙер был бала икенсе мәктәпкә күсерелгән, әммә быйылғы йыл аҙағына саҡлы уны психологтар күҙәтеүенә алырға ҡарар ителгән.\n*Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Бала хоҡуҡтары буйынса вәкиллеккә граждандарҙан йыл һайын 30 мең самаһы мөрәжәғәт килгән.\n*Былтыр Рәсәйҙең Бала хоҡуҡтары буйынса вәкил һәм уның ярҙамсылары илдең 85 субъектындағы 3,5 мең балалар учреждениеһында инспекция сәфәрендә булған.\n*Вәкиллек имен булмаған балалар буйынса мәғлүмәттәрҙе йыйырға һәм анализларға мөмкинлек биргән 400-ҙән ашыу күрһәткестән торған методик ҡулланма әҙерләгән. Рәсәй төбәктәрендәге балаларҙың хәле буйынса берҙәм мәғлүмәт базаһы булдырылған.\n*Бынан биш йыл элек илдәге етем балалар һаны 128 мең тәшкил итһә, былтырғы йыл аҙағына урынлаштырылмаған балалар һаны – 45,1 процентҡа, асыҡланған һәм иҫәпкә алынғандары – 5,6 процентҡа, шул иҫәптән социаль етемдәр ете процентҡа кәмегән.\n*Асыҡланған балалар һәм үҫмерҙәрҙең дөйөм һанында социаль етемдәр (ата-әсәһе иҫән булып та ҡараусыһыҙ ҡалған сабыйҙар) 2011 йылда 83,8 процент, 2013 йылда 81,6 процент, былтыр 78,5 процент булды.\n*Илдәге социаль етемлекте кәметеү буйынса әүҙем эш һөҙөмтәһендә ата-әсә хоҡуғынан мәхрүм ителгәндәр һаны 34 процентҡа аҙайған.\n*Яңы тыуған сабыйынан баш тартҡан әсәйҙәр һаны һуңғы биш йылда 29 процентҡа кәмегән.\n*Рәсәйҙәге етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балалар өсөн учреждениелар һаны һуңғы йылдарҙа 22,4 процентҡа, ә уларҙағы тәрбиәселәр 38,9 процентҡа аҙайған.


Үрге Һөйән ауыл Советы (Ҡариҙел районы) — Башҡорт Википедияһы\nҮрге Һөйән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)\nҮрге Һөйән ауыл Советы\nҮрге Һөйән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.\nАдминистратив үҙәге — Сиҙәш ауылы.\nБашҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Үрге Һөйән ауыл Советы 1918 йылдың 2 декабрендә РСФСР Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комите́тының 901 һанлы «Улус һәм ауыл Советтарын яңынан һайлау тәртибе тураһында» ҡарары менән барлыҡҡа килә.\n1977 йылда Конституцияға ярашлы, ауыл Советы халыҡ депутаттарының Үрге Һөйән ауыл Советы итеп үҙгәртелә, 1993 йылдың 27 октябрендә Үрге Һөйән ауыл Советы хакимиәте, ә 1997 йылдың 3 апрелендә — Үрге Һөйән ауыл хакимиәте тип үҙгәртелә.\n2002 йылдың 19 авгусында Үрге Һөйән ауыл хакимиәте Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы Үрге Һөйән ауыл Советы муниципаль берәмеге тип үҙгәртелә.\n2005 йылдың 19 декабрендә Үрге Һөйән ауыл Советы муниципаль берәмеге Башҡортостан Республикаһы муниципаль район Ҡариҙел районының Үрге Һөйән ауыл Советы ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.\nАуыл биләмәһенең дөйөм майҙаны 1846,3 гектар. Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районының Яңы Муллаҡай һәм Озерки ауыл Советтары һәм Асҡын районының Солтанбәк ауыл Советы менән сиктәш.\n1 Сиҙәш ауыл, административ үҙәк ↗301ауыл\n2 Бартағатамаҡ ауыл ↘87\n3 Үрге Һөйән ауыл ↗17\n4 Түбәнге Һөйән ауыл →1\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Үрге_Һөйән_ауыл_Советы_(Ҡариҙел_районы)&oldid=837863 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:21 8 октябрь 2018 үҙгәртелгән.


РСФСР-ҙың, СССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы Тимерғәле Арыҫланғәлин һикһән йәшлек юбилейы айҡанлы Республика башлығы Рөстәм Хәмитовтан ҡотлау телеграммаһы алды\nОло йәштәге уҙаман хеҙмәт юлын балаларға белем биреүгә, райондың мәғариф системаһын үҫтереүгә арнай, партия һәм йәмәғәт эштәренең әүҙем ағзаһы була. Юбилейы алдынан уға район советының «Баймаҡҡа фиҙаҡәр хеҙмәт иткән өсөн» билдәһе лә тапшырыла.\nАгроном булырға хыялланған, әммә яҙмыш ҡушыуы буйынса уҡытыусы булып киткән Тимерғәле Арыҫланғәлин һайлаған һөнәренә һәр саҡ тоғро ҡала. Теүәл фәндәрҙе яҡшы белгән уҡыусыны мөғәллим булырға уҡытыусыһы өгөтләй.\nСығышы менән сит райондан булһа ла Баймаҡ уның икенсе тыуған яғына, ерегеп йәшәп киткән төбәгенә әйләнә. Ошонда балалары донъяға килә, үҙен белгес булараҡ таба, юғары уңыштарға өлгәшә. Синыфташы, аҙаҡтан дүрт йыл студент һурпаһын бергә татыған яҡташы Минира тормош юлдашына эйәреп Баймаҡҡа килә. Йәш белгестәр Түбә ҡасабаһында эш башлай.\nУҡытҡан йылдарын Тимерғәле Абдрахман улы яҡшы хәтирәләр менән иҫкә ала. Уңышһыҙлыҡтарҙан еңеүҙәр күберәк. Шулар рухландыра. Тормошта үҙ юлын тапҡан уҡыусыларының уңыштары һөйөндөрә. Маҡтаулы исемдәре, наградалары һөҙөмтәле эштең төп дәлиле. Тимерғәле Арыҫләнғәлин «Баймаҡ энциклопедия»һына ҡыҙы Гүзәл менән бергә индерелгән. Ата-әсәһенең юлын һайлаған ҡыҙҙары ла һөнәрендә юғары уңыштарға өлгәшә.\nМинира Ғәләүетдин ҡыҙы менән улар 57 йыл бергә донъя көтә. Бер-береһенә «аҡҡош тоғролоғо» һаҡлаған парҙар дүрт балаға ғүмер биргәндәр. Ике бала юғалтыу ҡайғыһын да бергә кисергәндәр.\nЮбиляр бөгөн дә ил, ғаилә хәстәренә күмелеп йәшәй. Ветерандар советы йомошона ла өлгөрә, кинйә ҡыҙы менән кейәүенең йортон һалышыуға ла өлөш индерә. Һоҡланғыс кеше Тимерғәле Абдрахман улы, ысын мәғәнәһендә Баймаҡ районының өлгөлө гражданины тип әйтергә тулы нигеҙ бар..


Инфоурок › Другое › Конспекты › Урок + презентация для внеклассного чтения по башкирскому языку «Рауил Бикбаев. Даламды һағынғанда»\n8.36 МБ Башҡортостан-тыуған ерем.wmv\n1.55 МБ Рауил Бикбаев .pptx\n106.8 КБ Фаршатова.docx\nВыбранный для просмотра документ Рауил Бикбаев .pptx\nТөҙөнө: Яңауыл ҡалаһы МБДББУ И.Ш.Мөҡсинов исемендәге гимназияның башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Фаршатова Әлфиә Әнүәр ҡыҙы FokinaLida.75@mail.ru\nКластан тыш уҡыу Рауил Бикбаев «Даламды һағынғанда» FokinaLida.75@mail.ru\nХәйерле көн, алһыу таңдарға! Хәйерле көн, һайрар ҡоштарға! Хәйерле көн, зәңгәр күктәргә! Хәйерле көн, яҡын дуҫтарға! FokinaLida.75@mail.ru\n1.Тулы һөйләмдәр менән дөрөҫ итеп яуап бир! 2. Иғтибар менән тыңла! 3. Кеше фекерен ҡабатлама, үҙ фекереңде әйт! FokinaLida.75@mail.ru\nФекерҙәр кәрзине FokinaLida.75@mail.ru\nРауил Бикбаев (1938) FokinaLida.75@mail.ru\nРауил Төхфәт улы Бикбаев —Башҡортостандың халыҡ шағиры, әҙәбиәт белгесе. 1938 йылдың 12 декабрендә Ырымбур өлкәһе Покровский районы Үрге Ҡунаҡбай ауылында тыуған. Өфө ҡалаһында йәшәй. FokinaLida.75@mail.ru\nДаламды һағынғанда. Һауаһынан бер һуларға ине, Һыуҙарынан бер уртларға ине, Туғайында бер туларға ине, Ергә ятып бер иларға ине. Еләген бер өҙөп ҡабырға ла, Саптарында тик бер сабырға ла, Йәйрәп ятҡан далам ҡуйынына Таңғы ысыҡ булып тамырға ла, Бер моң булып уйылып ҡалырға. FokinaLida.75@mail.ru\nХәтереңдә ҡалдыр! Уйылып ҡалырға-хәтерҙә ҡалырға, остаться в памяти Саптар-ат Туларға-метаться,брыкаться,бросаться FokinaLida.75@mail.ru\nОрфограммаларҙы һыҙ! Һауаһын, ергә, еләген, йәйрәп, ҡуйынына, уйылып. Был һүҙҙәрҙең өн моделен һыҙыу. FokinaLida.75@mail.ru\nМимика гимнастикаһы FokinaLida.75@mail.ru\nТыуған ерҙең әреме лә хуш еҫле . FokinaLida.75@mail.ru\nАлтын-көмөш яуған ерҙән тыуған-үҫкән ер артыҡ. Үҙ илем-алтын бишек. Иленән айырылған-ҡанаты ҡайырылған. Тыуған ерҙәй ер булмаҫ,тыуған илдәй ил булмаҫ. Илһеҙ кеше-йырһыҙ һандуғас. FokinaLida.75@mail.ru\nБашҡортостан ! Һин икмәкле тупраҡ, Йәшел урман, болон, тау, дала. Йәнһеҙгә –йән,йәмһеҙгә-йәм биргән Һин ут һәм һыу, һауа һәм дауа. (Н.Нәжми) FokinaLida.75@mail.ru\nТыуған илдә- барыбыҙ бер туған, Бик ҡәҙерле беҙгә ул шуға. Тыуған ил ул була бер генә, Тыуған илдең ҡәҙерен бел генә. (З.Туфайлова) FokinaLida.75@mail.ru\nИғтибарығыҙ өсөн рәхмәт! FokinaLida.75@mail.ru\nҠулланылған ресурстар 1.Рауил Бикбаев портреты http://gorsovet-ufa.ru/pochet/ 2.Ямғыр http://crazypages.ru/raznoe/kartinki-nastroenie.html 3.Тәбиғәт http://artgrafica.net/tags FokinaLida.75@mail.ru\nВыбранный для просмотра документ Фаршатова.docx\nЯңауыл ҡалаһы муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы\n5-се класта башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән\nкластан тыш уҡыу дәресе\nТема : Рауил Бикбаев\nТөҙөнө: Яңауыл ҡалаһы МБДББУ\nгимназияның башҡорт теле һәм\nгимназия им. И.Ш.Муксинова г. Янаул\nТема: Равиль Бикбаев«Даламды һағынғанда»\nТема: Кластан тыш уҡыу дәресе.\nРауил Бикбаев “Даламды һағынғанда”\nУҡытыусы эшмәкәрлегенең маҡсаты : уҡыусыларҙы башҡорт телендә аралашырға,белем алырға,үтелгәндәргә таянып Ватан төшөнсәһе, уны яҡлау,һаҡлау кәрәклеген уҡыусыларға төшөндөрөү;\nБашҡортостандың халыҡ шағирҙарының ижады менән ҡыҙыҡһыныу уятыу;\nинтеллектуаль шәхес булып үҫеүен тәьмин итеү\nДәрес тибы: бәйләнешле телмәр үҫтереү дәресе.\nКөтөлгән шәхси,метапредмет һәм предмет һөҙөмтәләре:\nШәхси үҫеш кимәле:белем алыу өсөн төрлө сығанаҡтар ҡулланыу;\nижади-эҙләнеү эше менән шөғөлләнеү;\nтелмәр мәҙәниәтен камиллаштырырыуға ынтылышты үҫтереү.\nМетапредмет кимәле: төрлө формала бирелгән мәғлүмәтте ҡуллана белеү, алған белемде системалаштырыу;\nбашҡаларҙы тыңлау,үҙ фекереңде яҡлай белеү;\nбашҡорт халҡының арҙаҡлы улдары һәм ҡыҙҙары тураһында белемде тулыландырыу;\nүҙ-үҙеңә баһа биреүҙе тормошҡа ашырыуҙы дауам итеү.\nПредмет үҙләштереү кимәле: тасуири,етеҙ,шыма уҡыуға өлгәшеү;\nтекст,китап менән эш итеү алымдарын өйрәнеүҙе дауам итеү,кәрәкле материал туплау;\nбәйләнешле телмәр үҫтереү;үтелгән орфограмма ҡағиҙәләрен ҡабатлау.\nР.Бикбаевтың ижады менән ҡыҫҡаса таныштырыу.Тасуири уҡыу күнекмәләрен\nҺөйләм телмәрен, фекерләү һәләтен, анализлау, синтезлау күнекмәләрен үҫтереү.\nБаланы шәхес итеп үҫтереү,кешелек сифаттары тәрбиәләү.\nТыуған ергә мөхәббәт тәрбиәләү; тыуған ерҙең ҡәҙерен белергә, уның менән ғорурлана белеү хистәрен тәрбиәләү.\nШиғырҙың йөкмәткеһен аңлау, үҙ телеңде һәм илеңде хөрмәт итеү,аралашыуҙы мәҙәниәттең әһәмиәтле бер өлөшө итеп таныу\nРус теле, Башҡортостан географияһы\nХажин В.И., Вилданов Ә.Х. 5-се класс өсөн дәреслек\nКомпьютер, экран, презентация, Р.Бикбаев портреты, “Даламды һағынғанда “ шиғыры\nЭште ойоштороу төрҙәре\nФронталь, индивидуаль, парлап эшләү.\nҺәр этаптың өйрәтеү һәм үҫтереү биремдәре.\nI этап. Ойоштороу.\nбелем алыуҙы мотивлаштырыу.\nа)- Хәйерле көн,алһыу\nХәйерле көн, һайрар ҡоштарға!\nХәйерле көн, зәңгәр\nб)Һәр әҙәби уҡыу дәресендә ҡуллана торған ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрөгөҙ әле.\n1.Тулы һөйләмдәр менән дөрөҫ итеп яуап бир!\n2. Иғтибар менән тыңла!\n3. Кеше фекерен ҡабатлама, үҙ фекереңде әйт!\nМаҡсат: алдағы дәрестә алған белемдәрҙе иҫкә төшөрөү\nII этап. Актуалләштереү.\nН.Әминеваның “Тыуған ер” шиғырының ике юлын уҡытыусы яттан һөйләй.\n-Балалар, был шиғыр юлдары һеҙгә танышмы? Кем дауам итә ала?\n- Беҙ был шиғырҙы үткән дәрестә өйрәнгәйнек.\n(Уҡыусылар шиғырҙы һөйләгәндә слайдта Башҡортостан тәбиғәте тураһында рәсемдәр күрһәтелә.) 3-8-се слайдтар\n-Тасуири уҡыу күнегеүҙәре.\n(Шәхси, рефлексив , универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу).\n1.-Балалар, һеҙ тыуған ил тигән төшөнсәне нисек аңлайһығыҙ?\n- Әйтегеҙ әле, тыуған ил ҡайҙан башлана?\n“Фекерҙәр кәрзине” алымы\n-Уҡыусылар,тыуған ил темаһына ҡараған һүҙҙәрҙе ошо кәрзингә йыяйыҡ.\n2. –Һеҙгә атай-әсәйегеҙ, туғандарығыҙ ҡәҙерлеме?\n3. Шулай булғас, тыуған илебеҙ, еребеҙ ҙә ҡәҙерле, сөнки беҙ шунда тыуғанбыҙ, безҙең ата-әсәйҙәребеҙ,олатай-өләсәйҙәребеҙ ҙә шунда тыуған. Шуға күрә беҙ балалар, тыуған ерҙең ышаныслы улдары, ҡыҙҙары булып үҫергә тейеш. Тыуған илдең, тыуған ерҙең ҡәҙерен белеп, уға кәрәкле кешеләр булып үҫегеҙ.\n4.-Халҡыбыҙҙың данлыҡлы улдары күп.\nҺеҙ арҙаҡлы шәхестәрҙән кемдәрҙе беләһегеҙ?\n5.Шуларҙың береһе-Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевҡа быйыл - 75 йәш.\n1.– Дөрөҫ, балалар. Тыуған ил ул-тыуған өй, тыуған мәктәп, тыуған ҡала, һин беренсе тәпәй баҫып атлап киткән ер ул. Бына шунан башлана тыуған ил.\nТаҡтаға кәрзин рәсеме эленә.Һәр бер уҡыусы сығып был темаға ярашлы һүҙҙәр яҙа.\n2.Уҡыусыларҙың ике-өсө туғандары тураһында һөйләй.\n4.Үтелгәндәргә таянып уҡыусылар менән әңгәмәләшеү.\n5. Бер уҡыусы Р.Бикбаевтың биографияһы менән таныштыра.(10-11-се слайд)\n-Ә хәҙер экрандағы танышасаҡ шиғырҙың исеменә иғтибар итегеҙ.\nНисек уйлайһығыҙ: ул нимә тураһында икән?\nУҡытыусының өлгөлө уҡыуы.\nҺауаһынан бер һуларға ине,\nҺыуҙарынан бер уртларға ине,\nТуғайында бер туларға ине,\nЕргә ятып бер иларға ине.\nЕләген бер өҙөп ҡабырға ла,\nСаптарында тик бер сабырға ла,\nЙәйрәп ятҡан далам ҡуйынына\nТаңғы ысыҡ булып тамырға ла,\nБер моң булып уйылып ҡалырға.\n-Был шиғыр тыуған ер тураһында булырға тейеш.\n(Танып-белеү универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу).\nҺүҙлек өҫтөндә эш.\nМаҡсат: таныш булмаған яңы һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен иҫтә ҡалдырыу.\nУйылып ҡалырға-хәтерҙә ҡалырға,остаться в памяти\nОшо һүҙҙәрҙе һеҙ телмәрегеҙҙә ҡулланаһығыҙмы?\n2)Ауыр орфограммалы һүҙҙәрҙе табыу.\n1. Һүҙҙәрҙе уҡыу.\nҺүҙҙәрҙең мәғәнәләрен тормош менән бәйләп асыҡлау.\n2)Һауаһын, ергә, еләген, йәйрәп, ҡуйынына, уйылып.\nБыл һүҙҙәрҙең өн моделен һыҙыу.\n(Уҡыусы үҙенең эшенә баһа ҡуя.Уҡытыусы кәсер һаны аша үҙ баһаһын ҡуя.)\n(Үҙ хеҙмәтеңде баһаларға өйрәнеү)\nбына ошондай тауҙар,\nбына ошондай урмандар,\nбына ошондай йылғалар,\nбына ошондай ҡырҙар,\nбарыһы ла матурҙар.\nУҡыу мәсьәләһен этаплап сисеү: шиғырҙы уҡыу.\nМаҡсат: уҡыу күнекмәләрен үҫтереү өҫтөндә эшләүҙе формалаштырыу.\nV этап. Уҡыу мәсьәләһен этаплап сисеү: шиғырҙы уҡыу.\nБалалар гөжләп уҡыйҙар.\nАйырым балаларҙан уҡытыу.\nШиғырҙың иң оҡшаған ерен генә уҡыу.\nТөрлө кәйеф менән уҡыу.\n(уҡыуҙың төрлө төрҙәрен ҡулланырға мөмкин)\n(Коммуникатив, шәхси универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу.)\nӘҫәрҙе аңлауҙарын тикшереү.\nМаҡсат: телмәр күнекмәләрен үҫтереү өҫтөндә эшләүҙе формалаштырыу.\nVII этап. Әҫәргә анализ яһау.\n- Әҫәрҙәге төп ҡатнашыусыны табығыҙ.\n- Ни өсөн автор бер иларға ине тип яҙа?\n- Автор,лирик герой.\nБыл юлдарҙы 1 һөйләм менән нисек әйтеп була?\nШиғырҙың һуңғы строфаларын шул тәртиптә анализлау. (Парҙарҙа эш)\n-Тыуған яғына ҡайтыу –шикһеҙ шатлыҡ килтерә.\nХалыҡта “Тыуған ерҙең әреме лә хуш еҫле ” тигән мәҡәл йөрөй.\n(Мәҡәлде эш дәфтәренә яҙыу)\nОшо беҙ уҡыған шиғыр менән был әйтемде бәйләп буламы ?\n- Була.Һәр кемгә үҙ тыуған яғы ғәзиз.\nӨйҙә әҙерләп килгән мәҡәлдәрен уҡып ишеттерәләр.\nАлтын-көмөш яуған ерҙән тыуған-үҫкән ер артыҡ.\nҮҙ илем-алтын бишек.\nИленән айырылған-ҡанаты ҡайырылған.\nТыуған ерҙәй ер булмаҫ,тыуған илдәй ил булмаҫ.\nИлһеҙ кеше-йырһыҙ һандуғас.\n(Коммуникатив, ижади эҙләнеү,танып-белеү универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу.)\n-Уҡыусылар,теләүселәргә презентация эшләп килергә ҡушылғайны.\n“Башҡортостан – тыуған ерем” тип исемләнгән презентацияһын ҡарарбыҙ.\nрус теленә тәржемә итеү.(17-се слайд)\nҺин икмәкле тупраҡ,\nҺин ут һәм һыу,һауа һәм дауа.\n(Коммуникатив универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу.)\nШиғырҙан өҙөктө хор менән уҡыу.\nТыуған илдә- барыбыҙ бер туған,\nБик ҡәҙерле беҙгә ул шуға.\nТыуған ил ул була бер генә,\nТыуған илдең ҡәҙерен бел генә.\nМин нимә белдем?\nПарҙар менән эш. Ҡыҫҡа һөйләм менән иптәшеңә темаға ярашлы теләк яҙыу.\nX этап. Үҙбаһа.\nКемдәр был дәрестә “5”гә яуап бирҙем тип уйлай?\nКем бер аҙ тырышырға кәрәк тип уйлай?\n- Һеҙ өйҙә ниндәй эш эшләрһегеҙ?\nШиғырҙы тасуири уҡырға.\n“Нимә ул Ватан?” тигән темаға проект эше башларға мөмкин.\nТыуған яҡ тураһында һүрәт төшөрөргә мөмкин.\nБүтән шағирҙарҙың тыуған яҡ тураһында шиғырҙары\nбармы икән? Шуларҙы табып алып килергә.\n(Рефлексив, шәхси универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу.)\n1. Дөйөм белем биреү буйынса башҡорт мәктәптәренең башланғыс кластары өсөн башҡорт теленән өлгө программалар/төҙ.:Р.Д.Салауатова. Өфө: Китап,2011- Икенсе быуын стандарттары.)\n2. Рауил Бикбаев.Хазина: шиғырҙар һәм поэмалар.-Өфө: Китап,2010.\n3. Хажин В.И., Вилданов Ә.Х. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте.5-се класс өсөн дәреслек.\n"Урок внеклассного чтения для 6 класса.\nЧтобы урок был интересным учащимся, учителю приходится осваивать новые методы подачи материала. ИКТ позволяет провести урок эмоционально, помогают сделать урок живым, увлекательным.\nХороший урок невозможно представить без хорошо сформулированной темы, постановки его цели и задач, планирование этапов.\nУчителю нужно заранее подготовить весь необходимый материал для презентации и использовать его в нужной последовательности. Использование презентации предусматривает возможность постепенного введения материала на уроке.\nЭтот урок является 2 уроком по теме Рауил Бикбаев.\nУрок внеклассного чтенияпо башкирскому языку и литературев 5 классе\nТема: Кластан тыш уҡыу дәресе.Рауил Бикбаев “Даламды һағынғанда”\nКөтөлгән шәхси,метапредмет һәм предмет һөҙөмтәләре: Шәхси үҫеш кимәле:белем алыу өсөн төрлө сығанаҡтар ҡулланыу;ижади-эҙләнеү эше менән шөғөлләнеү;телмәр мәҙәниәтен камиллаштырырыуға ынтылышты үҫтереү.\nМетапредмет кимәле: төрлө формала бирелгән мәғлүмәтте ҡуллана белеү, алған белемде системалаштырыу; башҡаларҙы тыңлау,үҙ фекереңде яҡлай белеү;башҡорт халҡының арҙаҡлы улдары һәм ҡыҙҙары тураһында белемде тулыландырыу;үҙ-үҙеңә баһа биреүҙе тормошҡа ашырыуҙы дауам итеү.\nТема Кластан тыш уҡыу.Рауил Бикбаев “Даламды һағынғанда”Маҡсат Р.Бикбаевтың ижады менән ҡыҫҡаса таныштырыу.Тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.Һөйләм телмәрен, фекерләү һәләтен, анализлау, синтезлау күнекмәләрен үҫтереү.Баланы шәхес итеп үҫтереү,кешелек сифаттары тәрбиәләү.Тыуған ергә мөхәббәт тәрбиәләү; тыуған ерҙең ҡәҙерен белергә, уның менән ғорурлана белеү хистәрен тәрбиәләү.Планлаштырылған һөҙөмтә Шиғырҙың йөкмәткеһен аңлау, үҙ телеңде һәм илеңде хөрмәт итеү,аралашыуҙы мәҙәниәттең әһәмиәтле бер өлөшө итеп таныуПредмет-ара бәйләнеш\nРус теле, Башҡортостан географияһыРесурстар:- төп- өҫтәмә\nХажин В.И., Вилданов Ә.Х. 5-се класс өсөн дәреслекКомпьютер, экран, презентация, Р.Бикбаев портреты, “Даламды һағынғанда “ шиғырыЭште ойоштороу төрҙәре Фронталь, индивидуаль, парлап эшләү.Үткәреү технологияһы Һәр этаптың өйрәтеү һәм үҫтереү биремдәре. Уҡытыусы эшмәкәрлеге. Уҡыусылар эшмәкәрлегеI этап. Ойоштороу.Маҡсат: белем алыуҙы мотивлаштырыу.\nI этап. Ойоштороу.2-се слайда\n- Хәйерле көн,алһыутаңдарға!Хәйерле көн, һайрар ҡоштарға!Хәйерле көн, зәңгәркүктәргә!Хәйерле көн,яҡын дуҫтарға!\nб)Һәр әҙәби уҡыу дәресендә ҡуллана торған ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрөгөҙ әле. I этап. Ойоштороу.\nМаҡсат: алдағы дәрестә алған белемдәрҙе иҫкә төшөрөү II этап. Актуалләштереү.Н.Әминеваның “Тыуған ер” шиғырының ике юлын уҡытыусы яттан һөйләй.-Балалар, был шиғыр юлдары һеҙгә танышмы? Кем дауам итә ала?II этап. Актуалләштереү.- Беҙ был шиғырҙы үткән дәрестә өйрәнгәйнек.\n(Уҡыусылар шиғырҙы һөйләгәндә слайдта Башҡортостан тәбиғәте тураһында рәсемдәр күрһәтелә.) 3-8-се слайдтар-Тасуири уҡыу күнегеүҙәре.(Шәхси, рефлексив , универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу).Үҙбаһа.III этап. Уҡыу мәсьәләһе ҡуйыу.\nIII этап.Уҡыу мәсьәләһе ҡуйыу.\n1.-Балалар, һеҙ тыуған ил тигән төшөнсәне нисек аңлайһығыҙ?- Әйтегеҙ әле, тыуған ил ҡайҙан башлана?\n“Фекерҙәр кәрзине” алымы-Уҡыусылар,тыуған ил темаһына ҡараған һүҙҙәрҙе ошо кәрзингә йыяйыҡ.\n3. Шулай булғас, тыуған илебеҙ, еребеҙ ҙә ҡәҙерле, сөнки беҙ шунда тыуғанбыҙ, безҙең ата-әсәйҙәребеҙ,олатай-өләсәйҙәребеҙ ҙә шунда тыуған. Шуға күрә беҙ балалар, тыуған ерҙең ышаныслы улдары, ҡыҙҙары булып үҫергә тейеш. Тыуған илдең, тыуған ерҙең ҡәҙерен белеп, уға кәрәкле кешеләр булып үҫегеҙ.4.-Халҡыбыҙҙың данлыҡлы улдары күп. Һеҙ арҙаҡлы шәхестәрҙән кемдәрҙе беләһегеҙ?\nIII этап. 1.– Дөрөҫ, балалар. Тыуған ил ул-тыуған өй, тыуған мәктәп, тыуған ҡала, һин беренсе тәпәй баҫып атлап киткән ер ул. Бына шунан башлана тыуған ил.\n“Фекерҙәр кәрзине” алымыТаҡтаға кәрзин рәсеме эленә.Һәр бер уҡыусы сығып был темаға ярашлы һүҙҙәр яҙа.\n5. Бер уҡыусы Р.Бикбаевтың биографияһы менән таныштыра.(10-11-се слайд)-Ә хәҙер экрандағы танышасаҡ шиғырҙың исеменә иғтибар итегеҙ.Нисек уйлайһығыҙ: ул нимә тураһында икән?Уҡытыусының өлгөлө уҡыуы.\nДаламды һағынғанда.Һауаһынан бер һуларға ине,Һыуҙарынан бер уртларға ине,Туғайында бер туларға ине,Ергә ятып бер иларға ине.Еләген бер өҙөп ҡабырға ла,Саптарында тик бер сабырға ла,Йәйрәп ятҡан далам ҡуйынынаТаңғы ысыҡ булып тамырға ла,Бер моң булып\nуйылып ҡалырға.-Был шиғыр тыуған ер тураһында булырға тейеш.(Танып-белеү универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу).IV этап.Һүҙлек өҫтөндә эш.Маҡсат: таныш булмаған яңы һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен иҫтә ҡалдырыу. IV этап. Һүҙлек өҫтөндә эш.\nУйылып ҡалырға-хәтерҙә ҡалырға,остаться в памятиСаптар-атТуларға-метаться,брыкаться,бросатьсяОшо һүҙҙәрҙе һеҙ телмәрегеҙҙә ҡулланаһығыҙмы?Дәфтәрҙәрҙә эш.1)Число,теманы яҙыу. 2)Ауыр орфограммалы һүҙҙәрҙе табыу.IV этап. Һүҙлек өҫтөндә эш.1. Һүҙҙәрҙе уҡыу.Һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен тормош менән бәйләп асыҡлау.(Танып-белеү универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу).\n2)Һауаһын, ергә, еләген, йәйрәп, ҡуйынына, уйылып.Был һүҙҙәрҙең өн моделен һыҙыу.(14-се слайд)Үҙбаһа.“Райтинг” алымы.(Уҡыусы үҙенең эшенә баһа ҡуя.Уҡытыусы кәсер һаны аша үҙ баһаһын ҡуя.)(Үҙ хеҙмәтеңде баһаларға өйрәнеү)Физминут Физминут Беҙҙең\nБашҡортостандабына ошондай тауҙар,бына ошондай урмандар,бына ошондай йылғалар,бына ошондай ҡырҙар,ҡырҙарында сәскәләрбарыһы ла матурҙар.ФизминутV этап.Уҡыу мәсьәләһен этаплап сисеү: шиғырҙы уҡыу.Маҡсат: уҡыу күнекмәләрен үҫтереү өҫтөндә эшләүҙе формалаштырыу.\nV этап. Уҡыу мәсьәләһен этаплап сисеү: шиғырҙы уҡыу.Балалар гөжләп уҡыйҙар.Айырым балаларҙан уҡытыу.Шиғырҙың иң оҡшаған ерен генә уҡыу.“Мимика гимнастикаһы”алымы.(15-се слайд)Төрлө кәйеф менән уҡыу.\n(уҡыуҙың төрлө төрҙәрен ҡулланырға мөмкин)(Коммуникатив, шәхси универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу.)VI этап. Әҫәрҙе аңлауҙарын тикшереү.Маҡсат: телмәр күнекмәләрен үҫтереү өҫтөндә эшләүҙе формалаштырыу. VII этап. Әҫәргә анализ яһау.\n- Әҫәрҙәге төп ҡатнашыусыны табығыҙ.-Шиғырҙың 1-сеСтрофаһын уҡығыҙ.- Ни өсөн автор бер иларға ине тип яҙа? VII этап. Әҫәргә анализ яһау.- Автор,лирик герой.\nБыл юлдарҙы 1 һөйләм менән нисек әйтеп була?Шиғырҙың һуңғы строфаларын шул тәртиптә анализлау. (Парҙарҙа эш) -Тыуған яғына ҡайтыу –шикһеҙ шатлыҡ килтерә.\nХалыҡта “Тыуған ерҙең әреме лә хуш еҫле ” тигән мәҡәл йөрөй.(Мәҡәлде эш дәфтәренә яҙыу)Ошо беҙ уҡыған шиғыр менән был әйтемде бәйләп буламы ?- Була.Һәр кемгә үҙ тыуған яғы ғәзиз.Өйҙә әҙерләп килгән мәҡәлдәрен уҡып ишеттерәләр.(15-16-сы слайдтар)Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуған-үҫкән ер артыҡ. Үҙ илем-алтын бишек.Иленән айырылған-ҡанаты ҡайырылған.Тыуған ерҙәй ер булмаҫ,тыуған илдәй ил булмаҫ.Илһеҙ кеше-йырһыҙ һандуғас.(Коммуникатив, ижади эҙләнеү,танып-белеү универсаль уҡытыу эшсәнлеген формалаштырыу.)\nНомер материала: 22456121600\nУчебно-исследовательская работа «Зеленый наряд моего города»


Ағас — тамыры, кеше - нәҫеле менән » "Урал" гәзите\nҺәр ағас тамыры менән кѳслѳ булған кеүек, кеше яҙмышы ла нәҫеленең ниндәй булыуына бәйле. Бының шулай икәнлегенә сығышы менән Асынан булған, бѳгѳнгѳ кѳндә Белоретта ғүмер кисергән Сабир Хәбибулла улы ҒИЛМАНОВ менән танышҡандан һуң инандыҡ. Ысын башҡорт ир-егеттәренә хас сифаттар уға ата-әсәһенән, олатай-ѳләсәһенән, бабайҙарынан күскән. Сабир ағайҙың атаһы - мулла, ә олатаһы хатта указлы мулла була. Ә ҡайҙа иман - шунда әҙәп тә, тәртип тә барлығы һәр кемгә мәғлүм.\nШуға ла Хәмиҙә Хаммат ҡыҙы менән Хәбибулла Шаһивәли улы Ғилмановтарҙың дүрт улы һәм бер ҡыҙы тәрбиәле, тырыш, маҡсатҡа ынтылышлы кешеләр булып үҫә һәм башҡаларға ѳлгѳ булырлыҡ ғүмер кисерә. Дүрт улдары ла юғары белем алып (Сабир ағай ике юғары белемгә эйә), халҡыбыҙға тоғро хеҙмәт итеп, бына тигән балалар үҫтереп, йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнашып йәшәй. Бабайҙары Арыҫлан Мѳбәрәковтан ѳлгѳ алып, уның менән ғорурлана улар. Сабир Хәбибулла улының яҙмышы комсомол, партия, мәғариф һәм эске эштәр органдары менән тығыҙ бәйләнештә була. Инйәр урта мәктәбен һәйбәт билдәләргә тамамлаған егетте Исҡушты мәктәбенә уҡытырға ебәрәләр. Шунан армия сафына алына. Секретлы часта хеҙмәт иткән егетте Свердловск ҡалаһына тиҙләтелгән радиотехник хәрби училищеға уҡырға ебәрәләр. Армиянан һуң медицина институтына уҡырға инә. Ике курсты тамамлағас, атаһы сирләп китеү сәбәпле, ауылына ҡайтып китергә мәжбүр була.\nЯмашты мәктәбендә уҡытып йѳрѳгәндә ситтән тороп БДУ-ның филология факультетын тамамлай. Ошо уҡ мәктәптә директор вазифаһын башҡара. Һуңынан уны Белорет урман комбинатына комсомол эшенә, аҙаҡ райкомға яуаплы секретарь итеп алалар, һуңынан ойоштороу бүлегенә инструктор итеп күсерәләр. Райком эшен туҡтатҡас, милицияға эшкә ебәрелә. 18 йыл 6 ай ошонда эшләп, майор званиеһында пенсияға сыға. Хаҡлы ялға сыҡҡас та район хакимиәтенең ойоштороу бүлегендә, 4 йыл судта хужалыҡ эштәре буйынса урынбаҫар, 3 йыл башҡорт гимназияһында уҡытыусы булып эшләп ала. «Хеҙмәт ветераны» миҙалына лайыҡ булған Сабир Хәбибулла улы Ғилманов күп һанлы Почет грамоталары һәм Рәхмәт хаттары, «Милиция отличнигы»\nзнагы, «Граждандар оборонаһы отличнигы» миҙалдары менән бүләкләнгән. Намыҫлы, принципиаль, юғары әхлаҡлы булыуы менән ихтирам һәм хѳрмәт ҡаҙанған аҡһаҡал әле лә ҡул ҡаушырып ѳйҙә ултырмай, йәмәғәт эштәрендә актив ҡатнаша. Тормош иптәше Хәҙисә Хәсән ҡыҙы менән оҙаҡ йылдар башҡорт театрының алыштырғыһыҙ артистары булып торалар. Сабир ағай ѳҙҙѳрѳп гармунда уйнаһа, Хәҙисә ханым уға ҡушылып йырлай. Эшендә лә, шәхси тормошонда ла гармонияға ѳлгәшкәндәр бик һирәк. Улар тап ошондайҙар рәтендә. Балалары менән дуҫ, татыу, аралашып йәшәйҙәр. Уларҙың барыһы ла юғары белем алып, юғары урындарҙа эшләп йѳрѳй, үҙҙәре лә бына тигән балалар үҫтерә. Бѳгѳнгѳ кѳндә Хәҙисә апай менән Сабир ағай ѳс ейәнсәрҙе башҡорт рухлы итеп үҫтереүгә ҙур кѳс һала. Исмаҡайҙа тыуып үҫкән Хәҙисә апай туғаны, халыҡ яҙыусыһы Яныбай Хамматов менән, Сабир ағай СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мѳбәрәков менән ғорурланып, килер быуындарға ѳлгѳ итеп ҡуйып йәшәйҙәр. Хаҡлы ялда булыуҙарына ҡарамаҫтан, ике ҡатлы ҙур йорт тѳҙѳп, бына тигән баҡса үҫтереп йәшәй улар. Мал тотмауҙарына ла бер-ике йыл ғына.\n- Аллаға шѳкѳр, күҙ тейеп кенә ҡуймаһын инде, тормош иптәшемдән шул тиклем уңдым, балалар, ейәнсәрҙәр һѳйѳндѳрѳп кенә тора, - ти Хәҙисә Хәсән ҡыҙы ихлас йылмайып. - Асынан, Исмаҡайҙан туғандарыбыҙ, уларҙың балалары килеп тора, тимәк, һәммәһе лә беҙҙе үҙ итә. Шуға ҡыуанып бѳтә алмайбыҙ. Бына тормош иптәшемдең юбилейына хатта алыҫ араларҙан килергә теләк белдерәләр. Беҙҙе яраталар, хѳрмәт итәләр икән, тимәк, ғүмер заяға уҙмаған. Беҙ ҙә ошо кѳндәрҙә үҙенең күркәм юбилейын билдәләгән Сабир Хәбибулла улы Ғилмановты ихлас ҡотлап, сәләмәтлек, бәхетле оҙон ғүмер теләйбеҙ.


Борон бер ауылда бер бабай менән бер әбей йәшәгән, ти. Ҡарт көндәрендә быларҙың бер балаһы булған. Уға Сөйәлбай тигән исем ҡушҡандар.\nСөйәлбай айлап түгел, көнләп үҫкән, ти. Ҡарттар улдарын бик яратҡандар, ул ни теләһә, шуны үтәргә әҙер торғандар. Бер көндө атаһы Сөйәлбайға үҙе һунарға менеп йөрөгән толпарын бүләк иткән.\nБерҙән-бер көндө, шулай бәхетле генә тороп ятҡанда, Сөйәл-байҙың әсәһе үлеп киткән. Оҙаҡламай атаһы йәш ҡатын алған. Бына шунан һуң Сөйәлбай өсөн ҡара көндәр башланған: үгәй әсәһе уны бер ҙә яратмаған. Күпме генә ярарға тырышмаһын, Сөйәлбай бер ваҡытта ла үгәй әсәһенән йылы һүҙ ишетмәгән, уның яҡты сырайын күрмәгән, башы йәберҙән сыҡмаған.\nБының менән генә ҡәнәғәт булмайынса, үгәй әсә Сөйәл-байҙы хатта үлтереп үк ташларға булған. Шул уй менән ул бер көндө сихырсы ҡарсыҡҡа барған да:\n— Сөйәлбайҙы үлтерер өсөн миңә берәй әмәл чөйрәт, — тигән.\n-— Бының өсөн тәүҙә иреңде толпарын һуйҙырырға күндер, шунан Сөйәлбайҙы үлтереү ауыр булмаҫ, — тигән сихырсы ҡарсыҡ.\n— Шулай ҙа ни эшләргә кәрәк һуң?\n— Ирең толпарын һуйғас, итен бешереп Сөйәлбайға ашатырһың. Шунан ул ике көн тигәндә үлер ҙә ҡуйыр, — тигән.\nҮгәй әсә, өйөнә ҡайтыу менән, иренән толпарын һуйҙырыу өсөн хәйлә ҡора башлаған. Бына ул бер көндө илай ҙа илай икән. Ире унан:\n— Ниңә былай илайһың, ни булды? — тип һораған.\n— Бөгөн төндә ҡурҡыныс бер төш күрҙем. Беҙгә ап-аҡ һаҡаллы бер ҡарт килгән, имеш тә: «Ирең толпарын һуймаһа? үҙе үләсәк», — тип әйтә, имеш, тим. Бына шуға илайым мин. һинән башҡа нисек йәшәрмен мин? — тигән.\nБыны ишетеп, ире бик ҡурҡҡан. Иртәгә үк толпарҙы йығып һуйырға булған.\nБыл ваҡытта Сөйәлбай ат аҙбары эргәһендә йөрөй икән, кемдер уға исеме менән өндәшкәндәй булған. Ул әйләнеп ҡараһа, толпары тора икән, күҙенән мөлдөрәп йәштәре аға, ти. Янына барһа, толпар телгә килеп: «Тыңла мине, Сөйәлбай! — тигән. — Бөгөн төндә атайың бүлмәһенә ин дә алтын балдағын ал. Ул балдаҡ мөйөштәге таҡта аҫтында булыр, — тигән. — һине лә, мине лә үлтерергә итәләр. Иртәгә мине аҙбарҙан сығарғас та миңә килеп атланырһың», — тигән.\nИртәгеһен иртәнсәк Сөйәлбайҙың атаһы толпарҙы аҙбарҙан сығарған. Шуны ғына көтөп торған Сөйәлбай уға атланып та алған. Шунан толпар ҡоштай осоп, йорт кәртәһен аша һикереп сығып, күҙҙән дә юғалған. Сөйәлбайҙың атаһы менән үгәй әсәһе толпарҙың ҡойроғон ғына күреп ҡалғандар.\nСөйәлбай үгәй әсәһенең мәкерле хәйләһенән шулай ҡотолоп ҡалған, ти.