A ka Nɔ Yí Gbè Bɔ Zɛ̌nmɛtɔ́ Ðaxó ɔ Nɔ W’azɔ̌ Ðò Wǔ We À? | Nùkplɔnkplɔn\n“Lee ko nɔ cí gbɔn ɖò zɛ̌nmɛtɔ́ lɔ mɛ ɔ, mɔ̌ wɛ mi ɖè ɖò alɔ ce mɛ.”—JEL. 18:6.\nHAN LƐ: 60, 22\nJijɔ tɛ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ mǐ na gbɛ́ wěɖexámɛ Jehovah tɔn?\nJijɔ tɛ lɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na bɔ ɖò Mawu sín alɔ mɛ?\nNɛ̌ mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ka sixu xlɛ́ ɖɔ Jehovah wɛ nyí Zɛ̌nmɛtɔ́ emitɔn gbɔn?\n1, 2. Etɛwu Mawu ka kpɔ́n Daniyɛli dó mɔ “wanyinamɔ” tɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu setónú Daniyɛli ɖɔhun gbɔn?\nHWENU e Jwifu lɛ yì kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu hwexónu tɔn é ɔ, ye mɔ bɔ vodunxɔ kpo bocyɔ lɛ kpo gɔ́ toxo ɔ mɛ, bɔ gbɛtɔ́ lɛ nyí kannumɔ nú yɛ nyanya lɛ. É ɖò mɔ̌ có, Jwifu gbejinɔtɔ́ lɛ, ɖi Daniyɛli kpo xɔ́ntɔn tɔn atɔn lɛ kpo, gbɛ́ ɖɔ emi kún na wà nǔ Babilɔnunu lɛ ɖɔhun ó. (Dan. 1:6, 8, 12; 3:16-18) Daniyɛli kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo kudeji ɖɔ Jehovah kɛɖɛ wɛ emi na zé emiɖée jó na bɔ é na nyí Zɛ̌nmɛtɔ́ emitɔn. Bɔ é ka kpa ye! Daniyɛli ɖibla zán gbɛhwenu tɔn bǐ ɖò Babilɔnu; é ɖò mɔ̌ có, wɛnsagun Mawu tɔn ɖɔ ɖɔ é nyí “wanyinamɔ Mawu tɔn.”—Dan. 10:11, 19.\n2 Ðò táan Biblu tɔn mɛ ɔ, zɛ̌nmɛtɔ́ ɖé sixu zín ko ɔ dó mɔ̌lu ɖé mɛ bonu é na dó sixu cí alɔ e ba wɛ é ɖè é jí. Mawu sɛntɔ́ nugbǒ égbé tɔn lɛ tuùn ɖɔ Jehovah wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ Wɛkɛ ɔ tɔn, bo nyí mɛ e ɖó acɛ bo na w’azɔ̌ ɖò togun lɛ kpo akɔta lɛ kpo wu é. (Xà Jelemíi 18:6.) Mawu lɛ́ ɖó acɛ bo na w’azɔ̌ ɖò mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wu. É ɖò mɔ̌ có, é nɔ tuùn mɛɖesúsínínɔ mǐtɔn nú mǐ, bo nɔ jló ɖɔ mǐɖesunɔ ni hwíhwɛ́ mǐɖée dó emi glɔ kpo jlǒ kpo. Mi nú mǐ ni ba dò nú lee mǐ sixu cí ko bibɔ ɖɔhun ɖò alɔ Mawu tɔn mɛ gbɔn é ɖò ali atɔn elɔ lɛ nu: (1) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó wǔ zɔ nú jijɔ e na zɔ́n bɔ mǐ na gbɛ́ wěɖexámɛ Mawu tɔn lɛ é gbɔn? (2) Nɛ̌ mǐ ka sixu tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ ɖěɖee na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na bɔ bo hwíhwɛ́ mǐɖée é gbɔn? (3) Nɛ̌ mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ ka sixu hwíhwɛ́ yeɖée dó Mawu glɔ hwenu e ye ɖò azɔ̌ wà ɖò vǐ yetɔn lɛ wu wɛ é gbɔn?\nÐǑ WU ZƆ NÚ JIJƆ E SIXU ZƆ́N BƆ AYI TOWE SYƐN LƐ É\n3. Jijɔ tɛ lɛ ka sixu hɛn ayi mǐtɔn syɛn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n3 “Hɛn ayi towe hú nǔ bǐ, ɖó fí e gbɛ̀ towe sín azinkan ɖè ɔ nɛ,” wɛ Nùnywɛxó 4:23 ɖɔ. Jijɔ e nɔ hɛn ayi mɛtɔn syɛn é tɛ lɛ wu mǐ ka ɖó na cɔ́ mǐɖée dó? Goyiyi zɛ xwé wu, hwɛhuhu sísɔ́ dó ɖó aca, kpo nǔmaɖi kpo ɖò ye mɛ. Jijɔ enɛ lɛ sixu zɔ́n bɔ è ɖó gbigbɔ tónúmase kpo gǔfínfɔ́n kpo tɔn. (Dan. 5:1, 20; Ebl. 3:13, 18, 19) Judáa xɔsu Oziyasi wà nǔ kpo goyiyi kpo. (Xà 2 Tan 26:3-5, 16-21.) Tlolo hwɛ̌ ɔ, Oziyasi wà “nǔ e nɔ nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukúnmɛ é,” bo “dó gǎn, bo nɔ wà Mawu Mavɔmavɔ sín jlǒ.” Mawu na ɛ hlɔnhlɔn, amɔ̌, “ee acɛkpikpa tɔn jinjɔn ayǐ mɔ̌ ɔ, é jɛ gò yí jí.” É tlɛ tɛnkpɔn bo na dó zalinkpɔ́n zo gbè ɖokpo ɖò tɛmpli ɔ mɛ, vɔsanúxwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn ví lɛ wɛ ka ɖó acɛ enɛ. Hwenu e vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ huzu kpannukɔn goyitɔ́ Oziyasi é ɔ, é jɛma! Etɛ ka jɛ túnú tɔn? É ‘kpé cu’ bo ɖu winnya ɖò Mawu lɔ mɛ bo nɔ gudu mɛ bo kú.—Nùx. 16:18.\n4, 5. Enyi mǐ ma cɔ́ mǐɖée dó goyiyi wu ǎ ɔ, etɛ ka sixu jɛ? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n4 Enyi mǐ ma cɔ́ mǐɖée dó goyiyi wu ǎ ɔ, mǐ lɔmɔ̌ sixu jɛ ‘mǐɖée mɔ zɛ nǔ e mǐ nyí ɔ wu’ jí, vlafo kaka bo na nɔ gbɛ́ wěɖexámɛ Mawuxówema ɔ tɔn. (Hlɔ. 12:3; Nùx. 29:1) Lin tamɛ dó mɛxo agun tɔn e nɔ nyí Jim, bo ma ɖó gbè kpɔ́ xá mɛxo agun tɔn hàtɔ́ tɔn lɛ dó agun ɔ sín xó ɖé wu ǎ é sín kpɔ́ndéwú jí. Jim ɖɔ: “Un ɖɔ nú ye ɖɔ ye kún ɖó wanyiyi ó, bo gosin kplé mɛxo lɛ tɔn ɔ tɛnmɛ.” Sun ayizɛ́n mɔ̌ gudo ɔ, é sɛ̀ tɛn yì agun e sɛkpɔ finɛ é ɖé mɛ, amɔ̌, è sɔ́ sɔ́ mɛxo agun tɔn sín azɔ̌ n’i ɖò finɛ ǎ. É yí gbè ɖɔ: “Un flú bǐ. Nǔjlɔjlɔwatɔ́ e un nɔ kpɔ́n nyiɖée dó mɔ é ɖu ɖò jǐ ce, bɔ un gosin nugbǒ ɔ mɛ.” Jim sín awakanmɛ gbɔjɔ ɖò gbigbɔ lixo kaka nú xwè wǒ. É ɖɔ: “Goyiyi byɔ lan ce mɛ, bɔ un jɛ hwɛ dó Jehovah jí ɖɔ é wɛ zɔ́n nǔ e jɛ é. Xwè lɛ vlamɛ ɔ, nɔví sunnu lɛ wá ba mì kpɔ́n bo tɛnkpɔn bo na d’alɔ mì, amɔ̌, un gbɛ́ alɔdo yetɔn.”\n5 Kpɔ́ndéwú Jim tɔn xlɛ́ lee goyiyi sixu zɔ́n bɔ mǐ na ba hwɛjijɔ nú nǔwiwa mǐtɔn lɛ, bɔ azɔ̌ ma sɔ́ na nyɔ́ wà ɖò mǐ wu ɖebǔ ǎ é gbɔn é. (Jel. 17:9) Jim tinmɛ ɖɔ: “Lee mɛ ɖevo lɛ sín hwɛ ma jɔ gbɔn ǎ é jí jɛn ayi ce nɔ ɖè hwebǐnu.” Klisanwun hàtɔ́ ɖé ka ko jɛ dò nú we kpɔ́n à, alǒ è ko yí azɔ̌ agun tɔn ɖé lɛ sín así towe kpɔ́n wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nɛ̌ a ka wà nǔ gbɔn? A jɛ gò yí jí wɛ à? Abǐ hwɛ didó gbɔ xá nɔví towe kpo lee a na kpó ɖò gbeji nú Jehovah gbɔn é kpo wɛ mya nukún nú we hugǎn à?—Xà Ðɛhan 119:165; Kolosinu lɛ 3:13.\n6. Enyi mǐ sɔ́ hwɛhuhu dó ɖó aca ɔ, etɛ ka sixu jɛ?\n6 Hwɛhuhu sísɔ́ dó ɖó aca, vlafo nǔnyanyawiwa dó nǔglɔ, sixu zɔ́n bɔ mɛɖé gbɛ́ wěɖexámɛ Mawu tɔn. Hwɛhuhu sixu wá dó mɛ ɔ tɔn. Nɔví sunnu ɖé ɖɔ ɖɔ é wá yá é ɔ, walɔ blíblí emitɔn kún sɔ́ nɔ ɖɔ nǔtí nú emi ó. (Nùt. 8:11) Nɔví sunnu ɖevo, ee fɔtóo nùblibliwiwa tɔn kpinkpɔn ko má é wá ɖɔ ɖò gudo mɛ ɖɔ: “Un wá jɛ xó mɔ ɖɔ dó mɛxo agun tɔn lɛ wu jí.” Jijɔ enɛ hɛn nǔ gblé dó wǔ tɔn ɖò gbigbɔ lixo. Gudo mɛ ɔ, walɔ tɔn wá jɛ wěxo, bɔ é mɔ alɔdo e sín hudo é ɖó lɛ é. Nugbǒ wɛ ɖɔ mǐ bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́. Amɔ̌, enyi mǐ jɛ xómɔɖɔdómɛwu jí abǐ jɛ hwɛjijɔ ba nú zinzan nyanya ɖé jí, bo gbɛ́ hwɛsɔkɛ mɛ Mawu tɔn kpo alɔdo tɔn kpo ba ɔ, ayi mǐtɔn sixu ko ɖò syɛnsyɛn wɛ nɛ.\n7, 8. (a) Nɛ̌ Izlayɛli-ví hwexónu tɔn lɛ sín kpɔ́ndéwú ka xlɛ́ lee nǔmaɖi nɔ hɛn nǔ gblé dó mɛ wu gbɔn é gbɔn? (b) Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ?\n7 Mǐ mɔ kpɔ́ndéwú lee nǔmaɖi sixu hɛn ayi mɛtɔn syɛn gbɔn é tɔn ɖò Izlayɛli-ví e Jehovah hwlɛn sín Ejipu lɛ é sín nǔwiwa mɛ. Akɔta ɔ mɔ bɔ Mawu bló nùjiwǔ gègě dó ta yetɔn mɛ, bɔ ɖé lɛ tlɛ dó xɛsi mɛ lɔ! Nǔ ɖò mɔ̌ có, hwenu e togun ɔ sɛkpɔ Akpádídó Yikúngban ɔ é ɔ, ye sɔ́ ɖi nǔ ǎ. Ye ɖeji dó Jehovah wu ǎ, bo ɖi xɛsi lobo hlun nǔ ɖɔ dó Mɔyizi wu. Ye tlɛ jló bo na lɛkɔ yì Ejipu, fí e ye nyí kannumɔ ɖé ɖ’ayǐ é! É vɛ́ nú Jehovah kpɔ́n. “Kaka hwetɛnu wɛ togun elɔ ka na gbɛ́ wǎn nú mì yì jɛ?” wɛ é ɖɔ. (Kɛ́n. 14:1-4, 11; Ðɛh. 78:40, 41) Ðó ayi syɛnsyɛn kpo nǔmaɖi jijimɛ enɛ tɔn kpo wutu ɔ, ye kú dó gbetótló mɛ.\n8 Ðò égbé e mǐ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ sɛkpɔ wɛ é ɔ, nùɖiɖi mǐtɔn ɖò tɛnkpɔn mɔ wɛ. Mǐ ɖó na gbéjé nùɖiɖi alɔkpa e mǐ ɖó é kpɔ́n. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu ba dò nú nǔ e mǐ nɔ lin dó xó e Jezu ɖɔ ɖò Matie 6:33 mɛ é wu é. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Nǔ e nɔ mya nukún nú mì lɛ é kpo gbeta e kɔn un nɔ wá lɛ é kpo ka nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ un ɖi nǔ nú xó Jezu tɔn nugbǒ à? Un ka nɔ gɔn kplé lɛ alǒ kúnnuɖegbe bo nɔ yì ba akwɛ wɛ à? Enyi kɔgbidinúmɛ azɔ̌ e un nɔ wà é tɔn fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ ɔ, etɛ un ka na wà? Un na jó nyiɖée dó bɔ gbɛ̀ ɔ na huzu mì ɖó alɔ tɔn jí, vlafo bo tlɛ ɖè mì sín nugbǒ ɔ mɛ wɛ à?’\n9. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ “tɛ́n [mǐ]ɖée kpɔ́n” ɖɔ mǐ ɖò nùɖiɖi ɔ mɛ à jí? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn?\n9 Kpɔ́ndéwú ɖevo ɖíe: lin tamɛ kpɔ́n dó Jehovah sɛntɔ́ e nɔ dovɛ̌ nú nugbodòdó Biblu tɔn e kúnkplá gbɛ̌dido, mɛ ɖiɖe sín agun mɛ alǒ ayiɖeɖayi é xwixwedó é ɖé wu. Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, ‘Mɔ̌ wɛ nyì lɔ nɔ wà nǔ gbɔn vlafo à cé?’ Enyi mǐ ɖ’ayi wu ɖɔ jijɔ ayi syɛnsyɛn tɔn mɔhun ɖò ɖɔ dó dò wɛ ɖò mǐ mɛ ɔ, mǐ ɖó na yawu gbéjé nùɖiɖi mǐtɔn kpɔ́n! Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ: “Mi tɛ́n miɖée kpɔ́n, bo kije ayi miɖée tɔn mɛ kpɔ́n ɖɔ emi nɔ zán gbɛ̀ ɖò nùɖiɖi mɛ à jí.” (2 Kɔ. 13:5) Mǐ ɖó na nɔ gbéjé mǐɖee kpɔ́n dó nùjɔnǔ mɛ gbɔn Xó Mawu Tɔn gblamɛ hwɛhwɛ.\nNƆ BIBƆ JÍ TƐGBƐ\n10. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cí ko e bɔ é ɖɔhun ɖò alɔ Jehovah tɔn mɛ?\n10 Xó Mawu Tɔn, agun Klisanwun tɔn, kpo Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ kpo ɖò nǔ ɖěɖee Mawu sɔnǔ na bo na dó d’alɔ mǐ bɔ mǐ na cí ko e bɔ é ɖɔhun é mɛ. Ði lee sìn nɔ bló bɔ ko nɔ bɔ gbɔn é ɔ, Biblu xixa ayihɔngbe ayihɔngbe kpo tamɛ linlin d’eji kpo sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na bɔ ɖò Jehovah sín alɔ mɛ. Jehovah byɔ ɖɔ axɔsu Izlayɛli tɔn lɛ ɖó na wlan Mawu Sɛ́n ɔ bo hɛn, lobo na nɔ xà gbè bǐ gbè. (Sɛ́n. 17:18, 19) Mɛsɛ́dó lɛ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Mawuxówema ɔ xixa kpo tamɛ linlin d’eji kpo ɖò taji bonu ye na kpé sinsɛnzɔ́ yetɔn wu. Ye ɖè xó sín Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ azɔn kanweko mɔkpan bo wlan, lobo dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e ye ɖɔ Mawuxó ɔ na lɛ é ɖɔ ye lɔ ni nɔ xà Mawuxówema ɔ bo nɔ lin tamɛ d’eji. (Mɛ. 17:11) Ðò égbé ɔ, mǐ lɔ tuùn ɖɔ Xó Mawu Tɔn xixa ayihɔngbe ayihɔngbe lobo xoɖɛ bo lin tamɛ d’eji ɖò taji tawun. (1 Tim. 4:15) Mɔ̌ biblo nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe ɖò Jehovah nukɔn bo nɔ bɔ ɖò alɔ tɔn mɛ.\nZǎn nǔ e Mawu sɔnǔ na lɛ é bo dó nɔ bibɔ jí tɛgbɛ (Kpɔ́n akpáxwé 10-13)\n11, 12. Nɛ̌ Jehovah ka sixu zán agun Klisanwun tɔn dó w’azɔ̌ ɖò mǐ wu sɔgbe xá hudo mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn lɛ gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n11 Gbɔn agun Klisanwun tɔn gblamɛ ɔ, Jehovah hɛn ɔ é na w’azɔ̌ ɖò mǐ wu sɔgbe xá hudo mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn lɛ. Jim e xó mǐ ɖɔ wá yì é jɛ sìn dó walɔ tɔn jí jí hwenu e mɛxo agun tɔn ɖé sɔ́ ayi ɖó jǐ tɔn bo d’alɔ ɛ é. Jim ɖɔ jí: “É dóhwɛ mì ɖó ninɔmɛ ce wu alǒ mɔ xó ɖɔ dó wǔ ce azɔn ɖokpo vɔ́vɔ́ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é ɖó linlin e sɔgbe é bo ɖexlɛ́ ɖɔ emi jló tawun bo na d’alɔ mì.” Sun atɔn mɔ̌ gudo ɔ, mɛxo agun tɔn ɔ ylɔ Jim ɖɔ é ni wá kplé. Jim ɖɔ: “Agun ɔ yí mì kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo, bɔ wanyiyi yetɔn wɛ d’alɔ mì tawun bɔ un lɛkɔ. Un jɛ mimɔ jí ɖɔ é kún nyí lee nǔ nɔ cí nú mì é wɛ nyí nǔ taji ɔ ó. Alɔdo nɔví lɛ tɔn kpo asivɛ́ ce, ee ma gbɔjɔ ɖò gbigbɔ lixo kpɔ́n ǎ é tɔn kpo zɔ́n bɔ kpɛɖé kpɛɖé ɔ, un lɛ́ mɔ hlɔnhlɔn ɖò gbigbɔ lixo. Xota ‘Jehovah Ma Dona Yin Whẹgbledo Gba’ kpo ‘Sẹ̀n Jehovah po Nugbonọ-yinyin Po’ kpo e ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) Liyasun 1, 1993 tɔn mɛ é lɔmɔ̌ dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun.”\n12 É wá yá é ɔ, Jim lɛ́vɔ wá nyí mɛxo agun tɔn ɖé. Sín hwenɛnu ɔ, é ko d’alɔ nɔví ɖevo lɛ bɔ ye ɖu ɖò ninɔmɛ vɛwǔ mɔhun lɛ jí bo lɛ́ mɔ gǎn ɖò gbigbɔ lixo. É wá ɖɔ gbɔn gudo ɖɔ: “Un vɛdo ɖɔ nyì kpo Jehovah kpo vɛ́ wɛ sín, loɔ, nǔtí ka nyí mɔ̌ ǎ! É vɛ́ nú mì tawun ɖɔ un jó goyiyi dó b’ɛ tɔ́n nukún mì bɔ un sɔ́ mɔ nǔ e ɖò taji hugǎn lɛ é ǎ, b’ɛ lɛ́ zɔ́n bɔ un sɔ́ ayi ɖó nùwanyido mɛ ɖevo lɛ tɔn jí zɛ́ xwé wu.”—1 Kɔ. 10:12.\n13. Jijɔ tɛ lɛ Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖó? Lè tɛ lɛ é ka nɔ hɛn wá?\n13 Nɛ̌ Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ ka sixu w’azɔ̌ ɖò mǐ wu nú ɖagbe mǐtɔn gbɔn? Wɛnɖagbe ɔ mímá xá mɛ ɖevo lɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tɛnkpɔn bo ɖó mɛɖesɔhwe kpo sínsɛ́n gbigbɔ Mawu tɔn tɔn sín akpáxwé vovo lɛ kpo. (Ga. 5:22, 23) Lin tamɛ dó jijɔ ɖagbe e a tɛnkpɔn bo ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é jí. Hú mɔ̌ ɔ, hwenu e mǐ ɖò nǔ wà wɛ Klisu ɖɔhun é ɔ, mǐ nɔ b’acɔ́ nú wɛn mǐtɔn, bɔ enɛ sixu ɖyɔ linlin xwétɔ́ ɖé lɛ tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Australie tɔn wè cí xwii bo ɖótó xwétɔ́ e dó gbè vɛ́sin nú ye é ɖé kpo sísí kpo. Amɔ̌, lee é wà nǔ gbɔn é wá vɛ́ n’i tawun ɖò gudo mɛ, bɔ é wlan wema sɛ́dó alaxɔ mɛ. É ɖɔ ɖò akpáxwé ɖé ɖɔ: “Un jló na dó kɛnklɛn nú mɛ wè enɛ lɛ e ɖó suúlu ɖesu bo lɛ́ sɔ́ yeɖée hwe tawun lɛ é, ɖó nǔjlɔjlɔwatɔ́ e un kpɔ́n nyiɖée dó mɔ dingan é kpo nyì wɛ sɔ lě sín nǔwiwa ce kpo wutu. Xlo wɛ un jɔ bo nɔte ɖò mɛ e ɖò Xó Mawu Tɔn jla wɛ é wè sín nukɔn bo wà nǔ xá ye gbɔn mɔ̌.” Enyi wɛnjlatɔ́ lɛ ko sìn xomɛ tíwúntíwún ɖé vɔ́vɔ́ wɛ ɔ, xwétɔ́ ɔ na wlan nǔ mɔhun wɛ à? É na vɛwǔ tawun. Nugbǒ ɔ, sinsɛnzɔ́ mǐtɔn ɖó lè nú mǐɖesunɔ kpo nɔzo mǐtɔn lɛ kpo tawun!\nHWÌHWƐ́ HWIÐÉE DÓ MAWU GLƆ HWENU E A ÐÒ AZƆ̌ WÀ ÐÒ VǏ TOWE LƐ WU WƐ É\n14. Enyi mɛjitɔ́ lɛ na w’azɔ̌ ɖò vǐ yetɔn lɛ wu b’ɛ na kpa ye ɔ, etɛ ye ka ɖó na wà?\n14 Vǐ gègě nɔ jló tawun bo na kplɔ́n nǔ, lobɔ ye nɔ ɖò gbesisɔmɛ bá sɔ́ yeɖée hwe. (Mat. 18:1-4) Enɛ wu ɔ, mɛjitɔ́ nùnywɛtɔ́ lɛ sixu tɛnkpɔn bo dó nugbǒ ɔ kpo wanyiyi ɖiɖó nú nugbǒ ɔ kpo dó linlin kpo ayi vǐ yetɔn lɛ tɔn kpo mɛ. (2 Tim. 3:14, 15) É ɖò wɛn ɖɔ bonu é na kpa mɛjitɔ́ lɛ ɔ, ye ɖó na tó dó nugbǒ ɔ dó ayi yeɖesunɔ tɔn mɛ hwɛ̌, lobo nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbǒ ɔ. Enyi mɛjitɔ́ lɛ wà mɔ̌ ɔ, vǐ yetɔn lɛ nɔ ɖótó nugbǒ ɔ, bo nɔ lɛ́ mɔ lee ye sixu zán gbɔn é. Hú mɔ̌ ɔ, ye nɔ kpɔ́n kplɔ́n e mɛjitɔ́ yetɔn lɛ nɔ na ye é dó mɔ wanyiyi e Jehovah ɖó nú ye é sín xlɛ̌.\n15, 16. Enyi è ɖè vǐ ɖé sín agun mɛ ɔ, nɛ̌ mɛjitɔ́ tɔn lɛ ka ɖó na xlɛ́ ɖɔ emi ɖeji dó Mawu wu gbɔn?\n15 Amɔ̌, vǐ ɖé lɛ tíìn bɔ è kplɔ́n ye ɖó Klisanwun li jí có, nukɔnmɛ ɔ ye tɔ́n sín nugbǒ ɔ mɛ alǒ è ɖè ye sín agun mɛ, b’ɛ nɔ kú wǔ nú xwédo yetɔn tawun. Nɔví nyɔnu ɖé ɖò Afrique du Sud bo ɖɔ: “Hwenu e è ɖè fofó ce sín agun mɛ é ɔ, é cí nú mì ɖɔ kú wɛ é kú ɖɔhun. É kú wǔ nú mì ɖesu bo lɛ́ vɛ́ nú mì tawun!” Nɛ̌ é kpo mɛjitɔ́ tɔn lɛ kpo ka wà nǔ gbɔn? Ye xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò Xó Mawu Tɔn mɛ é. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 5:11-13.) Mɛjitɔ́ lɛ ɖɔ: “Mǐ kudeji bo na zán nǔ e Biblu ɖɔ é, bo tuùn ɖɔ enyi mǐ bló nǔ lɛ lee Mawu jló gbɔn é ɔ, é na hɛn lè ɖagbe hugǎn ɔ wá. Mǐ kpɔ́n mɛ ɖiɖe sín agun mɛ dó mɔ tódɔnnúmɛ Mawu tɔn, bo ɖeji ɖɔ Jehovah nɔ dɔn tó nú mɛ kpo wanyiyi kpo, ɖó bǎ e mɛ é jɛ ɖó é. Enɛ wu ɔ, nǔ e kúnkplá azɔ̌ xwédo ɔ tɔn bo ɖò dandan lɛ é kɛɖɛ wɛ dɔn mǐ kpo vǐ mǐtɔn kpo cá.”\n16 Nɛ̌ é ka cí nú vǐ ɔ? É ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ mɛ ce lɛ kún gbɛ́ wǎn nú mì ó, loɔ, Jehovah kpo tutoblonunu tɔn kpo setónú na wɛ ye ɖè.” É lɛ́ ɖɔ jí: “Enyi è hɛn we gannugánnú bonu a savo nú Jehovah bo byɔ alɔdo kpo hwɛsɔkɛ kpo ɔ, a na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi ɖó hudo tɔn tawun.” Kpɔ́n lee é víví nú xwédo ɔ sɔ hwenu e è yí i dó agun mɛ é! Nugbǒ ɔ, enyi mǐ ɖeji dó Mawu wu ɖò nǔwiwa mǐtɔn lɛ bǐ mɛ ɔ, mǐ sixu mɔ lè ɖagbe hugǎn ɔ.—Nùx. 3:5, 6; 28:26.\n17. Etɛwu mǐ ka ɖó na zán mɛɖée hwíhwɛ́ hwíhwɛ́ dó Jehovah glɔ sín gbɛ̀? Lè tɛ enɛ ka na hɛn wá nú mǐ?\n17 Gbeyiɖɔ Ezayíi ɖɔ xó dó hwenu e Jwifu lɛ na gosin kannumɔgbenu é wu, ɖɔ ye mɛ e lɛkɔ sín hwɛ yetɔn gudo lɛ é na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, hwi wɛ nyí tɔ́ mǐtɔn. Mǐdɛɛ lɛ ɔ, ko wɛ mǐ nyí, hwi wɛ ka nyí zɛ̌nmɛtɔ́ ɔ; mǐ bǐ wɛ nyí alɔ towe nǔwiwa.” Enɛ gudo ɔ, ye na savo ɖɔ: “Hwɛ e mǐ hu lɛ ɔ, ma ɖò flínflín wɛ kaka sɔyi ó. Loɔ, kɛnklɛn bo kpɔ́n mǐ jí; kpɔ́n mǐ mɛ e nyí togun towe lɛ bǐ jí.” (Eza. 64:7, 8) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ sɔ́ mǐɖée hwe bo hwíhwɛ́ mǐɖée dó Jehovah glɔ lobo nɔ zán mɛɖée hwíhwɛ́ hwíhwɛ́ sín gbɛ̀ ɔ, é na kpɔ́n mǐ dó mɔ wanyinamɔ tɔn, lee é bló gbɔn nú gbeyiɖɔ Daniyɛli é ɖɔhun. Hú mɔ̌ ɔ, Jehovah na kpó ɖò azɔ̌ wà ɖò mǐ wu wɛ gbɔn Xó tɔn, gbigbɔ mímɛ́ tɔn, kpo tutoblonunu tɔn kpo gblamɛ, bɔ gbè ɖokpo na wá sù bɔ mǐ na kpéwú bo nyí “Mawu ví” e ma ɖó blɔ̌ ǎ lɛ é ɖò nukún tɔn mɛ.—Hlɔ. 8:21.


Lǒ Jezu Tɔn Dó Sikágankwɛ Wǒ Wu | Gbɛzán Jezu Tɔn\nLǒ E É Dó Dó Sikágankwɛ Wǒ Wu É\nLǑ E JEZU DÓ DÓ SIKÁGANKWƐ WǑ WU É\nJeluzalɛmu wɛ Jezu xwè có, é sixu kpó ɖò Zacée xwé, é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo. Ye vɛdo ɖɔ tlolo dìn wɛ “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn” na jɛ acɛ kpa jí bɔ Jezu na nyí Axɔsu na sín. (Luki 19:11) Ye mɔ nǔ jɛ xó enɛ mɛ ɖó agɔ, lee ye ma mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jezu ɖó na kú ǎ é gbɔn é. Enɛ wu wɛ é dó lǒ ɖé bo dó d’alɔ ye nú ye na mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Axɔsuɖuto ɔ kún na bɛ́ dìn ó.\nÉ ɖɔ: “Nya nukúnɖeji ɖé wɛ sɔnǔ xwè tò línlín ɖé mɛ, nú è na yì sɔ́ ɛ axɔsu, bɔ é na lɛkɔ wá xwé.” (Luki 19:12) Tomɛyiyi mɔhun na lín. É ɖò wɛn ɖɔ Jezu wɛ nyí “nya nukúnɖeji” e yì “tò línlín ɖé” mɛ é, tò ɔ wɛ nyí jixwé, finɛ wɛ Tɔ́ tɔn na sɔ́ axɔsu’cɛ n’i ɖè.\nÐò lǒ ɔ mɛ ɔ, cobonu “nya nukúnɖeji” ɔ na yì tomɛ ɔ, é ylɔ mɛsɛntɔ́ tɔn wǒ bo má sikágankwɛ wǒ nú ye mɛ ɖokpo ɖokpo bo ɖɔ nú ye ɖɔ “ye ni ɖò ajɔ̌ wà na wɛ, kaka nú emi na lɛkɔ wá.” (Luki 19:13) Sikágankwɛ ɔ, akwɛ ɖé wɛ bo xɔ akwɛ. Sikágankwɛ ɖokpo wɛ nyí azɔ̌kwɛ e mɛ e nɔ xò kpaka ɖò gle mɛ é ɖé nɔ mɔ ɖò sun atɔn jɛji gudo é.\nAhwanvu lɛ sixu ko mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi wɛ cí mɛsɛntɔ́ wǒ e xó lǒ ɔ ɖɔ é ɖɔhun, ɖó Jezu ko jlɛ́ ye dó nǔkún-yatɔ́ lɛ wu kpɔ́n. (Matie 9:35-38) É ɖò wɛn ɖɔ é kún ɖò ɖiɖɔ nú ye wɛ ɖɔ ye ni yì ya jinukún e nɔ nɔ gle mɛ lɛ é wá ó. É nyɔ́ wà ɔ, nǔkún-yiya ɔ byɔ ɖɔ ye ni ba mɛ e sixu mɔ tɛn ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ lɛ é. Ahwanvu lɛ na zán nǔ e ye ɖò lɛ é bǐ dó ba mɛ e na ɖu Axɔsuɖuto ɔ sín gǔ lɛ é gègě.\nNǔ ɖevo tɛ lɛ Jezu ka ɖexlɛ́ ɖò lǒ ɔ mɛ? É ɖɔ ɖɔ tò tɔn mɛ nu lɛ “ka gbɛ́ wǎn n’i [nya nukúnɖeji ɔ], bɔ ye ɖè mɛ, bɔ wɛn jɛ gudo tɔn nú ye ni yì ɖɔ nú mɛ e jló na sɔ́ ɛ axɔsu ɔ ɖɔ: ‘Mǐ ba nú mɛ enɛ ni ɖu axɔsu ɖò mǐ nu ǎ!’” (Luki 19:14) Ahwanvu lɛ tuùn ɖɔ Jwifu lɛ kún yí Jezu ó, ye mɛ ɖé lɛ tlɛ jló na hu i lɔ. Ðò kú Jezu tɔn kpo jixwé yiyi tɔn kpo gudo ɔ, Jwifu lɛ bǐ kpaà xlɛ́ lee ye ɖè n’i é, bo doya nú ahwanvu tɔn lɛ. Gbeklanxamɛtɔ́ enɛ lɛ xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ emi kún ba ɖɔ Jezu ni nyí Axɔsu nú emi ó.—Jaan 19:15, 16; Mɛsɛ́dó 4:13-18; 5:40.\nMɛsɛntɔ́ wǒ lɛ ɖɔhun ɔ, nɛ̌ ye ka zán sikágankwɛ yetɔn gbɔn kaka jɛ hwenu e è sɔ́ “nya nukúnɖeji” ɔ “axɔsu” bɔ é lɛkɔ wá é? Jezu kpi tan ɔ bo ɖɔ: “Ee è sɔ́ ɛ axɔsu, bɔ é lɛkɔ wá xwé ɔ, é ylɔ mɛsɛntɔ́ e é má akwɛ na lɛ, bo na tuùn lè e mɛ ɖokpo ɖokpo mɔ é. Mɛ nukɔntɔn ɔ wá, bo ɖɔ: ‘Gǎn ce, sikágankwɛ towe ɔ jì sikágankwɛ wǒ.’ Gǎn ɔ ka yí gbè n’i ɖɔ jí: ‘A wà nǔ ɖó ganji; mɛsɛntɔ́ ɖagbe wɛ nú we; ɖó lee a nɔ gbeji gbɔn, ɖò nǔ kpɛví mɛ é wu ɔ, un na sɔ́ we ɖó toxo wǒ nu.’ Mɛ wegɔ ɔ lɔ wá, bo ɖɔ: ‘Gǎn ce, sikágankwɛ towe ɔ jì atɔ́ɔ́n ɖevo.’ Gǎn ɔ ka yí gbè nú elɔ ɖɔ: ‘Hwi lɔ ɔ, nɔ toxo atɔ́ɔ́n nu.’”—Luki 19:15-19.\nEnyi ahwanvu lɛ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ emi cí mɛsɛntɔ́ e zán nǔ e ye ɖó lɛ é bǐ ganji dó kplɔ́n nǔ mɛ gègě d’eji, bɔ ye huzu ahwanvu é ɖɔhun ɔ, ye sixu kudeji ɖɔ xomɛ na hun Jezu. Ye na lɛ́ ɖeji ɖɔ é na sú kanɖodonǔwu emitɔn sín axɔ emi. É ɖò gaàn ɖɔ, ahwanvu Jezu tɔn lɛ bǐ kún ɖó ninɔmɛ ɖokpo ɔ ó, mɔ̌ jɛn ye ma ka lɛ́ ɖó nǔwukpikpé ɖokpo ɔ ǎ é nɛ. Enɛ wu ɔ, Jezu e è ‘sɔ́ axɔsu’ é na tuùn, bo na dó nú gǎn e ye dó kpo gbejininɔ kpo, bo kplɔ́n nǔ mɛ lɛ bɔ ye huzu ahwanvu é.—Matie 28:19, 20.\nÉ ɖò mɔ̌ có, ɖi lee Jezu sú ta nú lǒ ɔ gbɔn é ɔ, ɖ’ayi vogbingbɔn elɔ wu: “[Mɛsɛntɔ́] ɖevo ɖɔ: ‘Gǎn ce, sikágankwɛ towe ɖíe; avɔtó wɛ un sìn dó, bo sɔ́ sɛ̀ xwè; ɖó xɛsi wɛ un ɖi nú we, ɖó a nylahun tlala; nǔ e a ma sɔ́ ɖó ayǐ ǎ ɔ wɛ a nɔ yì zé; nǔ e a ma dó ǎ ɔ wɛ a nɔ ya.’ Gǎn ɔ ka yí gbè n’i ɖɔ: ‘Hwi mɛsɛntɔ́ nyanya elɔ ɔ, xó e tɔ́n sín hwiɖesu nu mɛ ɔ wɛ un na sɔ́ dó ɖɔhwɛ xá we. Ee a tuùn ɖɔ un nylahun, bɔ nǔ e un ma sɔ́ ɖ’ayǐ ǎ ɔ wɛ un nɔ yì zé, bo ka nɔ ya nǔ e un ma dó ǎ ɔ, nɛ̌ ka gbɔn bɔ a ma ka sɔ́ akwɛ ce yì ɖó akwɛxwé, bonu un lɛkɔ wá ɔ, ma yí kpodo akwɛví tɔn kpo ǎ?’ É ka ɖɔ nú mɛ e ɖò finɛ lɛ ɖɔ: ‘Mi yí sikágankwɛ ɔ sín así tɔn, bo zé nú mɛ e ɖó wǒ é!’”—Luki 19:20-24.\nÐó mɛsɛntɔ́ enɛ w’azɔ̌ bonu axɔsuɖuto gǎn tɔn tɔn sín dɔkun na jɛji ǎ wutu ɔ, nǔ yì tɛ́ ɛ. Mɛsɛ́dó lɛ ɖò hwenu e Jezu na ɖu axɔsu ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn mɛ é nɔte kpɔ́n wɛ. Enɛ wu ɔ, nǔ e Jezu ɖɔ dó mɛsɛntɔ́ gudo tɔn ɔ wu é sixu zɔ́n, bɔ ye mɔ ɖɔ enyi emi ma ɖókan dó azɔ̌ wu ǎ ɔ, emi kún na mɔ tɛn ɖò Axɔsuɖuto enɛ mɛ ó.\nXógbe Jezu tɔn lɛ ɖó na sɔ́ akpàkpà ahwanvu gbejinɔtɔ́ lɛ, bɔ ye na lɛ́ ván kàn ɖò azɔ̌ ɔ kɔn. É sú ta na bo ɖɔ: “Ma ɖɔ nú mi, mɛ e ɖó nǔ ɔ, è na lɛ́ na nǔ i d’eji. Mɛ e ma ka ɖó nùɖé ǎ ɔ, è na lɛ́ yí kpɛ e é ɖó ɔ sín así tɔn.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ kɛntɔ́ emitɔn e ma jló ɖɔ emi ni “ɖu axɔsu dó [ye] nu” ǎ lɛ é ɔ, è na hú ye. Enɛ gudo ɔ, Jezu lɛ́ wlí ali tɔn ɖido Jeluzalɛmu.—Luki 19:26-28.\nEtɛwu Jezu ka dó lǒ dó sikágankwɛ wu?\nMɛ̌ ka nyí “nya nukúnɖeji” ɔ? Tò tɛ mɛ é ka yì?\nMɛ̌ mɛ̌ e ka nyí mɛsɛntɔ́ lɛ? Mɛ̌ ka nyí tò tɔn mɛ nu e gbɛ́ wǎn n’i lɛ é?\nEtɛ ka gbɔn vo ɖò mɛsɛntɔ́ e è d’ajɔ lɛ é kpo ee sí è yì sikágankwɛ sín é kpo mɛ?


A ka Tuùn Mawu Lee Nɔwée, Daniyɛli kpo Jɔbu kpo Tuùn I Gbɔn É À? | Nùkplɔnkplɔn\nAtɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn | Février 2018\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n‘Mɛ nyanya lɛ nɔ ba na mɔ nǔ jɛ lee è na nyì sɛ́n gbɔn é wu ɖebǔ ǎ; loɔ, mɛ e nɔ ba na setónú nú Jehovah lɛ nɔ mɔ nǔ jɛ nǔ bǐ wu.’—NÙX. 28:5.\nHAN LƐ: 126, 150\nNƐ̌ MƐ ELƆ LƐ KA ÐÈ NÙÐIÐI KPO NÙNYWƐ E GOSIN MAWU GƆ́N É KPO XLƐ́ GBƆN?\n1-3. (a) Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ gbeji nú Mawu ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ? (b) Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò xota elɔ mɛ?\nÐÓ AZǍN gudogudo tɔn lɛ ko xwè vivɔnu wutu ɔ, nǔnyanyawiwa fɔ́n bo ɖò “zìnzɔ́n wɛ gbehan ɖɔhun.” (Ðɛh. 92:8) Enɛ wu ɔ, é sɔ́ kpaca mɛ ɖɔ nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn lɛ ɖò bùbú wɛ ǎ. Ðò gbɛ̀ elɔ mɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu “nyí yɔkpɔvu ɖò nǔ e kúnkplá nǔ nyanya é mɛ” lobo ka na “nyí mɛxo ɖò linlin [mǐ]tɔn lɛ mɛ” gbɔn?—1 Kɔ. 14:20.\n2 Xósin ɔ ɖò wemafɔ e jí xota mǐtɔn jinjɔn é mɛ. Akpáxwé tɔn ɖé ɖɔ: “Mɛ e nɔ ba na setónú nú Jehovah lɛ nɔ mɔ nǔ jɛ nǔ bǐ wu,” enɛ wɛ nyí nǔ e è na bló bo hɛn xomɛ tɔn hun é bǐ. (Nùx. 28:5) Linlin mɔhun tɔ́n ɖò Nùnywɛxó 2:7, 9 mɛ, finɛ ɖɔ ɖɔ Jehovah “nɔ sɛ̀ nùnywɛ e nyɔ́ zán é xwè nú nǔjlɔjlɔwatɔ́.” [nwt.] Wǎgbɔ tɔn ɔ, nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ nɔ kpéwú bo nɔ “tuùn nǔ e nyí hwɛjijɔ é, nǔ e nyí nǔ jlɔjlɔ é, nǔ e sɔgbe é.”\n3 Nɔwée, Daniyɛli kpo Jɔbu kpo ɖó nùnywɛ enɛ. (Ezek. 14:14) Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é nyí nú togun Mawu tɔn ɖò égbé. Bɔ hwiɖesunɔ mɛtún ɔ ka lo? A ka “mɔ nǔ jɛ nǔ” e è ɖó na tuùn cobo hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun lɛ é “bǐ wu” à? Nǔ taji ɔ wɛ nyí nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó dó wutu tɔn. Ayi mǐtɔn ni ɖò enɛ jí bonu mǐ ni gbéjé (1) lee Nɔwée, Daniyɛli kpo Jɔbu kpo wà gbɔn bo tuùn Mawu é, (2) lee nukúnnúmɔjɛnǔmɛ enɛ wà ɖagbe nú ye gbɔn é, kpo (3) lee mǐ sixu sɔnǔ nú nùɖiɖi yetɔn ɖɔhun gbɔn é kpo kpɔ́n.\nNƆWÉE YÌ XÁ MAWU ÐÒ GBƐ̀ NYANYA ÐÉ MƐ\n4. Nɛ̌ Nɔwée ka wà gbɔn bo tuùn Jehovah? Nɛ̌ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ka d’alɔ ɛ gbɔn?\n4 Lee Nɔwée wà gbɔn bo tuùn Jehovah é. Sín bǐbɛ̌mɛ hwenuxó gbɛtɔ́ tɔn tɔn ɔ, sunnu kpo nyɔnu kpo nùɖitɔ́ lɛ kplɔ́n nǔ dó Mawu wu ɖò ali titewungbe atɔn nu: ye nɔ kpɔ́n nùɖíɖó e nukún nɔ mɔ lɛ é, kplɔ́n nǔ ɖò gbɛtɔ́ e ɖi xɛsi nú Mawu lɛ é ɖevo lɛ gɔ́n, bo nɔ mɔ nyɔna e gbɛzinzan sɔgbe xá nugbodòdó jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ nɔ ɖetɔ́n é. (Eza. 48:18) Gbɔn nùɖíɖó e nukún nɔ mɔ lɛ é kpinkpɔn gblamɛ ɔ, é nyí kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Mawu tíìn lɛ é kɛɖɛ wɛ Nɔwée mɔ bɔ ye túnflá ǎ, loɔ, é lɛ́ mɔ jijɔ tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ lɛ é, ɖi “hlɔnhlɔn tɔn mavɔmavɔ ɔ kpodo nǔ e é nyí nugbǒ ɔ kpo.” (Hlɔ. 1:20) Wǎgbɔ tɔn ɔ, é nyí nǔ kɛɖɛ wɛ Nɔwée ɖi nú Mawu ǎ, loɔ, é lɛ́ sɔnǔ nú nùɖiɖi e syɛn tawun é.\n5. Nɛ̌ Nɔwée ka wà gbɔn bo tuùn linlin e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é?\n5 “Nǔ e sè wɛ è ɖè ɔ mɛ wɛ nùɖiɖi nɔ tɔ́n sín.” (Hlɔ. 10:17) Nɛ̌ Nɔwée ka sè xó dó Jehovah wu gbɔn? É ɖò wɛn ɖɔ é kplɔ́n nǔ gègě ɖò hɛnnumɔ tɔn lɛ gɔ́n. Tɔ́ tɔn Lamɛki e nyí nya nùɖitɔ́ ɖé, bo nɔ gbɛ̀ ɖò táan ɖokpo ɔ mɛ kpo Adamu kpo é ɖò ye mɛ. (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) Mɛ ɖevo lɛ wɛ nyí gǎn’paa tɔn Matusala (Mɛtucɛlaxi); kpo daagbo daagbo tɔn Yɛlɛdi kpo; Yɛlɛdi ɔ kpó ɖò gbɛ̀ cobɔ è jì Nɔwée bɔ é kpo é kpo lɛ́ nɔ gbɛ̀ nú xwè 366 cobɔ Yɛlɛdi ɔ kú. * (Luk. 3:36, 37) Bɔya nya enɛ lɛ kpo asì yetɔn lɛ kpo wɛ kplɔ́n Nɔwée lee gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn bɛ́ gbɔn é, linlin e Mawu ɖó ɖɔ gbɛtɔ́ nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ na gɔ́ ayikúngban ɔ jí é, gɔ́ nú gǔ e è fɔ́n ɖò Edɛni mɛ é. Nɔwée na ko mɔ nǔ e mɛ é wá tɔ́n kɔ dó é. (Bǐb. 1:28; 3:16-19, 24) Nǔ e Nɔwée kplɔ́n ɖò hwe enɛ nu é byɔ ayi tɔn mɛ bo sísɛ́ ɛ b’ɛ sɛ̀n Mawu.—Bǐb. 6:9.\n6, 7. Nɛ̌ nùɖiɖi ka hɛn nukúnɖiɖo Nɔwée tɔn lidǒ gbɔn?\n6 Nukúnɖiɖo nɔ zɔ́n bɔ nùɖiɖi nɔ lidǒ. Hwenu e Nɔwée sè ɖɔ nyikɔ emitɔn sín tinmɛ na ko nyí “Gbɔjɛ” alǒ “Gbɔdónúmɛ,” bɔ enɛ nyí xlɛ̌ nukúnɖiɖo tɔn ɖé é ɔ, dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee nǔ na ko cí n’i é! (Bǐb. 5:29) Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Lamɛki b’ɛ ɖɔ: ‘Vǐ elɔ [Nɔwée] na ɖè mǐ sín wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè ɖò ayikúngban e Jehovah dónu ɔ jí é mɛ, bo na na vivo mǐ.’ Nɔwée sɔ́ nukúnɖiɖo tɔn ɖó Mawu jí. Abɛli kpo Henɔci kpo e ko nɔ gbɛ̀ jɛ nukɔn n’i é ɖɔhun ɔ, é ɖi nǔ ɖɔ “kúnkan” ɔ na nyínyɛ́ ta nú dan ɔ.—Bǐb. 3:15, nwt.\n7 Nɔwée mɔ nukúnnú jɛ nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Bǐbɛ̌mɛ 3:15 mɛ é wu hlɛ́nhlɛ́n ǎ, amɔ̌, é ɖò wɛn ɖɔ é mɔ ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ hɛn nukúnɖiɖo hwlɛngán tɔn nu. Akpá enɛ e è dó ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é sɔgbe xá wɛn e Henɔci jla, bo ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ Mawu na ɖó hwɛ nú mɛ mɛdídá é. (Ju. 14, 15) É ɖò wɛn ɖɔ wɛn Henɔci tɔn e na jɛnu bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖò Haamagedɔni hwenu é na ko hɛn nùɖiɖi kpo nukúnɖiɖo Nɔwée tɔn kpo lidǒ!\n8. Ali tɛ lɛ nu nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe ɖiɖó ka nya xɛ ɖò Nɔwée jí ɖè?\n8 Lee nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó dó Mawu wu wà ɖagbe nú Nɔwée gbɔn é. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó zɔ́n bɔ Nɔwée ɖó nùɖiɖi kpo nùnywɛ e gosin Mawu gɔ́n é kpo, bɔ é nya xɛ ɖò jǐ tɔn ɖò nǔ e na hɛn nǔ gblé dó wǔ n’i, ɖò taji ɔ, ɖò gbigbɔ lixo é sí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖó Nɔwée “yì xá Mawu” wutu ɔ, é dó gbɛ̌ xá mɛ e ma nɔ sɛ̀n Mawu ǎ lɛ é ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ awovi e sɔ́ gbɛtɔ́ gbaza dó lɛ é nɔ zán nǔwukpikpé yetɔn e zɛ gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é dó wà nǔ e na jiwǔ ɖò mɛ e ma ɖó nùɖiɖi ǎ, bo nyɔ́ blɛ́ ɖu lɛ é nukúnmɛ, kaka bɔ mɛ enɛ lɛ tlɛ sixu ko kpɔ́n ye dó mɔ nǔmɛsɛn lɛ; amɔ̌, nǔ enɛ lɛ ɖě ka flú Nɔwée ǎ. (Bǐb. 6:1-4, nwt; 6:9) Gɔ́ na ɔ, Nɔwée tuùn ɖɔ è ɖɔ nú gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni jì gbà, bo gɔ́ ayikúngban ɔ jí. (Bǐb. 1:27, 28) Enɛ wu ɔ, é ɖó na ko tuùn ɖɔ xó e awovi lɛ nɔ ɖó xá nyɔnu lɛ é kún sɔgbe ɖò jɔwamɔ linu ó bo lɛ́ nyla tawun. Nǔ enɛ ka wá jɛ wě vaàn hwenu e ye jì vǐ sakasaka lɛ é. Mawu wá gb’akpá nú Nɔwée ɖɔ emi na zé sìn dó vɔ gbɛ̀ ɔ na. Nǔ e Nɔwée ɖi nú akpágbánúmɛ enɛ é sísɛ́ ɛ bɔ é bló tɔjihun ɖaxó ɖokpo, bo dó hwlɛn xwédo tɔn.—Ebl. 11:7.\n9, 10. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖi nǔ Nɔwée ɖɔhun gbɔn?\n9 Lee mǐ sixu sɔnǔ nú nùɖiɖi Nɔwée tɔn ɖɔhun gbɔn é. Nǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni nɔ kplɔ́n Xó Mawu tɔn ganji, bo nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ e kplɔ́n wɛ mǐ ɖè é jí, lobo jó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ enɛ dó nú é ni w’azɔ̌ ɖò mǐ wu lobo xlɛ́ ali mǐ. (1 Pi. 1:13-15) Nùɖiɖi kpo nùnywɛ e gosin Mawu gɔ́n é kpo na nya xɛ ɖò mǐ jí sín wlɛnwín Satáan tɔn e é sɔ́ bibí dó sɔnǔ na lɛ é kpo gbigbɔ nyanya gbɛ̀ ɔ tɔn kpo sí. (2 Kɔ. 2:11) Gbigbɔ enɛ nɔ flɔ́ zo dó glɔ nú wǎn yíyí nú adakaxixo kpo nùblibliwiwa kpo. É nɔ sísɛ́ gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye nɔ sɔ́ ayi ɖó jlǒ agbaza tɔn lɛ jí. (1 Jaan 2:15, 16) É tlɛ sixu zɔ́n bɔ mɛ e vɔ́da ɖò gbigbɔ lixo é na wɔn ya nú xlɛ̌ e ɖò wɛn ɖɔ azǎn ɖaxó Mawu tɔn ko sɛkpɔ lɛ é. Ðǒ ayi wu ɖɔ hwenu e Jezu jlɛ́ táan e mɛ mǐ ɖè é dó Nɔwée sín azǎn wu é ɔ, é kún tɛɖɛ̌ dakaxixo alǒ nùblibliwiwa jí ó, loɔ, awovinú e ɖò amlɔ didɔ́ ɖò gbigbɔ lixo mɛ é jí wɛ é tɛɖɛ̌.—Xà Matie 24:36-39.\n10 Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ, ‘Lee zán gbɛ̀ ce gbɔn wɛ un ɖè é ka xlɛ́ ɖɔ un tuùn Jehovah nugbǒ nugbǒ à? Nùɖiɖi e un ɖó é ka nɔ sísɛ́ mì bɔ un nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ, lobo nɔ lɛ́ jla ye à?’ Nǔ xósin towe lɛ ni xlɛ́ nugbǒ nugbǒ ɖɔ hwi lɔ nɔ “yì xá Mawu.”\nDANIYƐLI ÐÈ NÙNYWƐ MAWU TƆN XLƐ́ ÐÒ BABILƆNU\n11. (a) Etɛ zě e Daniyɛli zé éɖée jó nú Mawu ɖò winnyawinnya mɛ é ka ɖexlɛ́ dó kplɔ́n e é yí é wu? (b) Jijɔ Daniyɛli tɔn tɛ lɛ a ka jló na ɖó?\n11 Lee Daniyɛli wà gbɔn bo tuùn Jehovah é. É ɖò wɛn ɖɔ mɛjitɔ́ Daniyɛli tɔn lɛ kplɔ́n ɛ ganji, ye kplɔ́n ɛ bɔ é yí wǎn nú Jehovah kpo Xó tɔn kpo. Daniyɛli hɛn wanyiyi enɛ wu ɖò gbɛzán tɔn bǐ mɛ. É tlɛ nyí ɖò hwenu e é kpò é ɔ, é nɔ ɖò Mawuxówema ɔ kije kpɔ́n wɛ. (Dan. 9:1, 2) Lee Daniyɛli tuùn Mawu ganji gbɔn é gɔ́ nú lee Mawu wà nǔ xá Izlayɛli-ví lɛ gbɔn é tɔ́n ɖò ɖɛ wubla tɔn e gbeyiɖɔ ɔ xò kpo ayi bǐ kpo b’ɛ ɖò Daniyɛli 9:3-19 mɛ é mɛ. Etɛwu a ma ka na ɖè hwenu ɖó vo bo xà ɖɛ enɛ lobo lin tamɛ d’eji, lobo sɔ́ ayi towe ɖó nǔ e é kplɔ́n we dó Daniyɛli wu é jí ganji ǎ?\n12-14. (a) Ali tɛ lɛ nu Daniyɛli ka ɖè nùnywɛ Mawu tɔn xlɛ́ ɖè? (b) Nɛ̌ Mawu ka dó nú Daniyɛli ɖó gbeji e é nɔ n’i kpo akɔnkpinkpan kpo é wu gbɔn?\n12 Lee nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó dó Mawu wu wà ɖagbe nú Daniyɛli gbɔn é. Babilɔnu ninɔ na vɛwǔ nú Jwifu gbejinɔtɔ́ ɖé tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jehovah ɖɔ nú Jwifu lɛ ɖɔ: “Mi ba lee toxo e mɛ un sɔ́ ahwan dó wlí mi yì ɖó ɔ na yì nukɔn gbɔn é.” (Jel. 29:7) Amɔ̌, ɖò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é lɛ́ byɔ ɖɔ ye na zé yeɖée bǐ jó nú emi. (Tín. 34:14) Etɛ ka d’alɔ Daniyɛli bɔ é nɔ jlɛ̌ jí ɖò nǔ wè enɛ lɛ e è byɔ ɖò ye sí é mɛ? Nùnywɛ Mawu tɔn d’alɔ ɛ bɔ é mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó e ɖɔ ɖɔ è na setónú nú acɛkpikpa gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ ɖó bǎ ɖé mɛ é wu. Ðò xwè kanweko mɔkpan gudo ɔ, Jezu kplɔ́n nugbodòdó ɖokpo ɔ mɛ.—Luk. 20:25.\n13 Lin tamɛ dó nǔ e Daniyɛli wà hwenu e gbeta ɖé tɔ́n ɖɔ è ni ma sɔ́ xoɖɛ sɛ́dó vodun ɖebǔ, alǒ, gbɛtɔ́ ɖebǔ zɛ axɔsu ɔ wu ó nú azǎn 30 é wu. (Xà Daniyɛli 6:8-11.) Daniyɛli sixu ko ba hwɛjijɔ bo ɖɔ, ‘Azǎn gban nyí xwè mavɔmavɔ ǎ!’ Amɔ̌, é lɔn nú sɛ́n e axɔsu dó é jɛ nukɔn nú nǔ e Biblu byɔ lɛ é ǎ. É hɛn ɔ é na xoɖɛ ɖò nǔglɔ bɔ mɛɖebǔ na tuùn ǎ. É tuùn ɖɔ aca e emi ɖó bo nɔ xoɖɛ gbè bǐ gbè é ɔ, mɛ lɛ tuùn ganji. Enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ Daniyɛli ni sɔ́ gbɛ̀ tɔn ɖó axɔ́ nu có, é ka lɔn bonu mɛ lɛ lin vɔ́vɔ́ ɖɔ é jó Mawu sínsɛ́n tɔn dó ǎ.\n14 Jehovah dó nú gbeta e kɔn Daniyɛli lin tamɛ cobo wá kpo akɔnkpinkpan kpo é, bo hwlɛn ɛ ɖò nùjiwǔ lixo ɖò kú baɖabaɖa ɖé sí. Nugbǒ ɔ, lee nǔ lɛ wá yì gbɔn é zɔ́n bɔ è tuùn Jehovah tawun ɖò fí e lín hugǎn ɖò Axɔsuɖuto Mɛdi kpo Pɛsi kpo tɔn mɛ lɛ é!—Dan. 6:26-28.\n15. Nɛ̌ mǐ ka sixu sɔnǔ nú nùɖiɖi Daniyɛli tɔn ɖɔhun gbɔn?\n15 Lee mǐ sixu sɔnǔ nú nùɖiɖi Daniyɛli tɔn ɖɔhun gbɔn é. Xó Mawu tɔn xixa kpowun wɛ na zɔ́n bɔ è na ɖó nùɖiɖi e syɛn é ǎ, loɔ, nǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ è ni lɛ́ “mɔ nǔ jɛ mɛ.” (Mat. 13:23) Mǐ jló na tuùn linlin e Jehovah nɔ ɖó dó nǔ lɛ wu é, enɛ byɔ ɖɔ è ni lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó Biblu tɔn lɛ mɛ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na lin tamɛ dó nǔ e mǐ xà lɛ é jí. Ðɛxixo kpo ayi mɛtɔn bǐ kpo hwɛhwɛ lɛ́ ɖò taji, titewungbe hwenu e mɛtɛnkpɔn lɛ wá kpannukɔn mǐ é alǒ ɖò ninɔmɛ vɛwǔ ɖevo lɛ mɛ. Nú mǐ xoɖɛ kpo nùɖiɖi kpo bo byɔ nùnywɛ kpo hlɔnhlɔn kpo ɔ, Jehovah na na mǐ.—Ja. 1:5.\nJƆBU WÀ NǓ SƆGBE XÁ NUGBODÒDÓ MAWU TƆN LƐ HWENU E NǓ LƐ BƆKUN É KPO HWENU E É VƐWǓ É KPO\n16, 17. Nɛ̌ Jɔbu ka wà gbɔn bo ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó Mawu wu?\n16 Lee Jɔbu wà gbɔn bo tuùn Jehovah é. Jɔbu nyí Izlayɛli-ví ǎ. Amɔ̌, é nyí kàn kplá dó kàn wu Ablaxamu, Izaki kpo Jakɔbu kpo tɔn, bɔ Jehovah ka ko ɖè nùɖé lɛ xlɛ́ ye dó éɖesunɔ kpo linlin e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é kpo wu. Jɔbu kplɔ́n nǔ gègě dó nugbǒ xɔ akwɛ enɛ lɛ wu; lee é ka kplɔ́n ye gbɔn é ɔ, Biblu tinmɛ ǎ. (Jɔb. 23:12) É ɖɔ: “È ɖɔ xó towe bɔ un sè.” (Jɔb. 42:5) Jehovah ɖesu tlɛ ɖɔ ɖɔ Jɔbu ɖɔ xó nugbǒ dó Emi wu.—Jɔb. 42:7, 8.\nNú mǐ nɔ kpɔ́n jijɔ Mawu tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ lɛ é ɖò nùɖíɖó tɔn e nukún nɔ mɔ lɛ é mɛ ɔ, nùɖiɖi mǐtɔn nɔ lidǒ (Kpɔ́n akpáxwé 17gɔ́ ɔ)\n17 Jɔbu lɛ́ mɔ jijɔ Mawu tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ lɛ é gègě ɖò nùɖíɖó tɔn e nukún nɔ mɔ lɛ é mɛ. (Jɔb. 12:7-9, 13) Nukɔnmɛ ɔ, Elihu kpo Jehovah kpo bǐ zán nùɖíɖó lɛ dó flín Jɔbu ɖɔ nú è na sɔ́ ɛ jlɛ́ dó lee Mawu d’agba sɔ é wu ɔ, é kún hwɛ́n nǔtí ó. (Jɔb. 37:14; 38:1-4) Xó Jehovah tɔn byɔ ayi Jɔbu tɔn mɛ bɔ é ɖɔ nú Mawu kpo mɛɖesɔhwe kpo ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ a nɔ bló nǔ e jló we ɔ bǐ. . . . Un jinjɔn kɔgudu kpo afín kpo mɛ bo ɖexlɛ́ ɖɔ un wà nǔ nyì dò.”—Jɔb. 42:2, 6.\n18, 19. Ali tɛ lɛ nu Jɔbu ka xlɛ́ ɖɔ emi tuùn Jehovah ganji ɖè?\n18 Lee nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó dó Mawu wu wà ɖagbe nú Jɔbu gbɔn é. Jɔbu mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó Mawu tɔn lɛ wu tawun. É tuùn Jehovah ganji bo wà nǔ sɔgbe xá nukúnnúmɔjɛnǔmɛ enɛ. Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Jɔbu tuùn ɖɔ emi kún sixu ɖɔ ɖɔ emi yí wǎn nú Mawu, bɔ hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, emi na gɔn xomɛ nyɔ́ dó nɔzo emitɔn wu ó. (Jɔb. 6:14) É mɔ ɖɔ emi hugǎn mɛ ɖevo lɛ ǎ, loɔ, é ɖexlɛ́ ɖɔ dɔkunnɔ kpo wamamɔnɔ kpo bǐ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú emi. É ɖɔ: “Mawu ɖokpo ɔ wɛ bló mǐ bǐ; é wɛ bló nyɛ kpo ye kpan dó nɔ mǐtɔn mǐtɔn xomɛ.” (Jɔb. 31:13-22) É ɖò wɛn ɖɔ Jɔbu kún na tɛn susu e é ɖó ɖò bǐbɛ̌mɛ é kpo dɔkun e é jɛ é kpo bonu ye zɔ́n nú é ɖó linlin masɔgbe dó éɖesunɔ alǒ mɛ ɖevo lɛ wu ó. Kpɔ́n lee é gbɔn vo nú mɛ e ɖó hlɔnhlɔn bo lɛ́ jɛ dɔkun ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é gègě gbɔn é!\n19 Jɔbu gbɛ́ vodunsinsɛn alɔkpa lɛ bǐ, é tlɛ lɔn bo sɛ̀n vodun ɖò ayi tɔn mɛ ǎ. É tuùn ɖɔ sinsɛn-biblo nùvú kaka jɛ mɛɖée zízé jó nú dɔkun jí na xlɛ́ ɖɔ emi gbɛ́ “Mawu e ɖò jixwé ɔ.” (Xà Jɔbu 31:24-28.) É nɔ kpɔ́n alɔwliwli dó mɔ nǔ mímɛ́ ɖé, bo nyí kancica ɖé ɖò sunnu ɖokpo nyɔnu ɖokpo tɛntin. É tlɛ nu alɛ xá nukún tɔn ɖɔ emi kún na kpɔ́n ɖyɔvǐ ɖé bo na lin na ɖóxó xá ɛ ó. (Jɔb. 31:1) Hɛn dó ayi mɛ ɖɔ é wá gbeta enɛ kɔn hwenu e Mawu tlɛ tin bɔ mɛ lɛ nɔ da asì gègě é. Hǔn, nú é jló Jɔbu ɔ, é sixu da asì ɖevo. * É ka sɔ́ tuto alɔwliwli tɔn e Mawu sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò Edɛni mɛ é sín kpɔ́ndéwú dó ɖó sɛ́n ɖé, bo xwedó. (Bǐb. 2:18, 24) Xwè 1 600 mɔ̌ gudo ɔ, Jezu Klisu kplɔ́n tóɖóétɔ́ lɛ ɖɔ ye ni xwedó nugbodòdó jlɔjlɔ enɛ lɛ ɖokpo ɔ e ɖɔ nǔ dó alɔwliwli kpo xóɖóxámɛ kpo nu é.—Mat. 5:28; 19:4, 5.\n20. Nɛ̌ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe ɖiɖó dó Jehovah kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo wu ka nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ cyan gbɛ̌ ɖagbe lɛ kpo ayiɖeɖayi e sɔgbe lɛ é kpo gbɔn?\n20 Lee mǐ sixu sɔnǔ nú nùɖiɖi Jɔbu tɔn ɖɔhun gbɔn é. È na lɛ́ ɖɔ ɔ, nǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó Jehovah wu bo lɛ́ jó è dó nú é ni nɔ xlɛ́ ali mǐ ɖò akpáxwé gbɛzán tɔn mǐtɔn lɛ bǐ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖɛhanwlantɔ́ Davidi ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ “é gbɛ́ wǎn nú mɛ e yí wǎn nú alǎnnúwiwa é”; Davidi lɛ́ gb’akpá nú mǐ dó “gbɛtɔ́ nuwenɔgbɛ́” didó wu. (Xà Ðɛhan 11:5; 26:4.) Nùnywɛ tɛ wemafɔ enɛ lɛ ka na we dó linlin e Jehovah nɔ ɖó é wu? Nɛ̌ nùnywɛ enɛ ka ɖó na d’alɔ we ɖò nǔ e nɔ mya nukún nú we lɛ é, lee a nɔ zán ɛntɛnɛti gbɔn é, gbɛ̌ e a nɔ dó lɛ é kpo ayiɖeɖayi cyancyan kpo linu gbɔn? Xósin towe lɛ sixu d’alɔ we bɔ a na mɔ lee a yí wǎn nú Jehovah ganji sɔ́ é. Bo na dó cí mɛ e wu è ma nɔ mɔ xó ɖě ɖɔ dó ǎ é ɖɔhun ɖò gbɛ̀ gɛdɛgɛ́dɛ́ elɔ e lɛ́ nyí gbɛ̀ nyanya é mɛ ɔ, mǐ ɖó na kplɔ́n nǔwukpikpé nukúnnúmɔjɛnǔmɛ tɔn mǐtɔn, enɛ ɔ, mǐ na tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ, bo na lɛ́ tuùn nǔ e nyí nùnywɛnú é ɖó vo nú nǔ e ma nyí nùnywɛnú ǎ é.—Ebl. 5:14; Efɛ. 5:15.\n21. Etɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na “mɔ nǔ jɛ nǔ” e mǐ ɖó na tuùn cobo hɛn xomɛ Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ tɔn hun é “bǐ wu”?\n21 Ðó Nɔwée, Daniyɛli kpo Jɔbu kpo ba Jehovah kpo ayi yetɔn bǐ kpo wutu ɔ, é jó éɖée dó bɔ ye mɔ ɛ. É d’alɔ ye bɔ ye “mɔ nǔ jɛ nǔ” e ɖò dandan bɔ ye na wà dó hɛn xomɛ tɔn hun lɛ é “bǐ wu.” Enɛ wu ɔ, ye huzu kpɔ́ndéwú nǔjlɔjlɔwiwa tɔn bo zán gbɛ̀ e yì ta é ɖé nugbǒ nugbǒ. (Ðɛh. 1:1-3) Enɛ wu ɔ, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka tuùn Jehovah lee Nɔwée, Daniyɛli kpo Jɔbu kpo tuùn i gbɔn é à?’ Nugbǒ ɔ, ɖó weziza gbigbɔ tɔn ɖò jijɛji wɛ wutu ɔ, a sixu tuùn i hugǎn! (Nùx. 4:18) Enɛ wu ɔ, nɔ kije Xó Mawu tɔn kpɔ́n ganji. Nɔ lin tamɛ d’eji. Nɔ xoɖɛ bo byɔ gbigbɔ mímɛ́. Enɛ ɔ, a na sɛkpɔ Tɔ́ towe jixwé tɔn ɔ ganji hú ɖ’ayǐ tɔn. A na wà nǔ kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo kpodo nùnywɛ kpo ɖò gbɛ̀ égbé tɔn e ma ɖó jijɔ Mawu tɔn ǎ é mɛ.—Nùx. 2:4-7.\n^ akpá. 5 Nɔwée sín daagbo daagbo Henɔci lɔ “yì xá Mawu.” Amɔ̌, xwè 69 mɔ̌ jɛ nukɔn nú jiji Nɔwée tɔn ɔ, “Mawu sɔ́ ɛ yì.”—Bǐb. 5:23, 24.\n^ akpá. 19 È sixu lɛ́ ɖɔ nǔ ɖokpo ɔ dó Nɔwée wu. Mɛ lɛ ko jɛ asì gègě da jí ɖò gǔfínfɔ́n Edɛni mɛ tɔn gudo tlolo có, asì ɖokpo jɛn éyɛ ɖó.—Bǐb. 4:19.\nATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Février 2018


Lǒ E Jezu Dó Dó Nya Dɔkunnɔ ɔ kpo Lazáa kpo Wu É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nHuzuhuzu ɖé Wá Tíìn Ðò Nya Dɔkunnɔ ɔ kpo Lazáa kpo Sín Gbɛzán Mɛ\nÈ DÓ LǑ DÓ NYA DƆKUNNƆ Ɔ KPO LAZÁA KPO WU\nJezu ko ɖò nǔ ɖagbeɖagbe kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ wɛ dó dɔkun gbɛmɛ fí tɔn lɛ zinzan wu. Amɔ̌, ahwanvu tɔn lɛ ɖokponɔ wɛ ɖò tó ɖó è wɛ ǎ. Falizyɛn lɛ lɔ ɖò finɛ, bɔ ye lɔ ɖó na hɛn nùkplɔnmɛ Jezu tɔn dó ayi mɛ. Etɛwu? Ðó ye “yí wǎn nú akwɛ” wutu. Ee ye ɖótó nǔ e ɖɔ wɛ Jezu ɖè é ɔ, ye ‘jɛ slamɛ ɖɔ wǔ tɔn jí.’—Luki 15:2; 16:13, 14.\nÉ ɖò mɔ̌ có, enɛ ka dó xɛsi Jezu ǎ. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “Midɛɛ lɛ wɛ nɔ ɖexlɛ́ ɖò gbɛtɔ́ lɛ nukúnmɛ ɖɔ emi nyí hwɛjijɔnɔ; loɔ, Mawu tuùn ayi mitɔn. Ðó nǔ e gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ dó mɔ nǔgɛ́n ɔ, nǔ wɛ é nyí bɔ Mawu gbɛ́ wǎn na ɖesu.”—Luki 16:15.\n“Gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ [Falizyɛn lɛ] dó mɔ nǔgɛ́n” sín hwenu línlín ɖíe, amɔ̌, hwe ɔ nu sù lo bɔ ninɔmɛ ɔ na huzu bǐ kpátákpátá. Mɛ̌ ɖěɖee è nɔ mɔ dó mɔ nǔgɛ́n tawun bɔ ye ɖó nǔ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ kàn, bo syɛn ɖò toxóɖiɖɔ linu bo lɛ́ ɖ’acɛ tawun ɖò sinsɛn linu lɛ é ɔ, è na dɔn ye wá dò. Gbɛtɔ́ kpaà ɖěɖee tuùn ɖɔ nùɖé hudo emi ɖò gbigbɔ lixo lɛ é ɔ, è na zé ye d’aga. Jezu xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ huzuhuzu ɖaxó ɖé ɖò tíntíìn wɛ, bo ɖɔ:\n“Nǔ e Mɔyizi sɛ́n ɔ zɔ́n lɛ kpodo nǔ e gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ ɖɔ lɛ kpan wɛ ɖò te kaka bɔ Jaan [Baptɛmublonumɛtɔ́] ɔ wá; bɛ́sín hwenu e é wá ɔ, mɛ lɛ jɛ Wɛnɖagbe e ɖɔ xó dó axɔsuɖuɖu Mawu tɔn wu ɔ jla mɛ lɛ jí; bɔ mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ ɖò gǎn dó wɛ, bo na byɔ axɔsuɖuɖu Mawu tɔn mɛ. Jinukúnsin kpodo ayikúngban kpan na vɔ ɔ, é na bɔkun hú wekwín kpɛví ɖokpo géé ni hwe sín sɛ́n ɔ mɛ.” (Luki 3:18; 16:16, 17) Nɛ̌ xó Jezu tɔn lɛ ka xlɛ́ ɖɔ huzuhuzu ɖé ɖò tíntíìn wɛ gbɔn?\nSinsɛngán Jwifu lɛ nɔ yigo bo nɔ ɖɔ ɖɔ emi nɔ tɛ́ dó Mɔyizi Sɛ́n ɔ wu. Flín ɖɔ hwenu e Jezu hun nukún nú nya ɖé ɖò Jeluzalɛmu é ɔ, Falizyɛn lɛ ɖɔ kpo goyiyi kpo ɖɔ: “Ahwanvu Mɔyizi tɔn wɛ mǐ nyí. Mǐdɛɛ lɛ tuùn ɖɔ Mɔyizi wɛ Mawu ɖɔ xó na.” (Jaan 9:13, 28, 29) Linlin e wu Mawu gbɔn Mɔyizi jí bo na Sɛ́n ɔ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é na kplá mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ bɔ ye na tuùn Mɛsiya ɔ, é wɛ nyí Jezu. Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ɖɔ ɖɔ Jezu wɛ nyí Lɛngbɔví Mawu tɔn. (Jaan 1:29-34) Bɛ́sín sinsɛnzɔ́ Jaan tɔn jí ɔ, Jwifu mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ, ɖò taji ɔ, wamamɔnɔ lɛ ko ɖò xó sè dó “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn” wu wɛ. Nugbǒ ɔ, “Wɛnɖagbe” ɖé tíìn nú mɛ ɖěɖee jló na nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín toví bo na ɖu vivǐ tɔn lɛ é bǐ.\nMɔyizi Sɛ́n ɔ na gɔn jijɛ jlɔ́ ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, é na kplá mɛ bɔ é na tuùn Mɛsiya ɔ. Hú mɔ̌ ɔ, Sɛ́n ɔ ko ɖò azɔ̌ tɔn wá kpé wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Sɛ́n ɔ na gbè ɖɔ è ni gbɛ́ asì ɖò ali vovo nu, amɔ̌ dìn ɔ, Jezu tinmɛ ɖɔ “mɛɖebǔ gbɛ́ asì tɔn, bo da ɖevo hǔn, aga wɛ é lɛ̀; mɛ e ka da nyɔnu e asú tɔn nya ɔ, aga wɛ é lɔ lɛ̀.” (Luki 16:18) Kpɔ́n lee xó enɛ na ko dó xomɛsin xomɛ nú Falizyɛn enɛ lɛ e nɔ ba na ɖè sɛ́n tɔ́n dó nǔ bǐ wu lɛ é sɔ́ é!\nJezu dó lǒ ɖé dìn bo dó tɛɖɛ̌ lee huzuhuzu e ɖò tíntíìn wɛ é syɛn sɔ́ é jí. É ɖɔ xó dó nya wè wu; ninɔmɛ ye mɛ wè lɛ tɔn ɖyɔ ajijimɛ. Hwenu e a na ɖò lǒ ɔ xà wɛ é ɔ, hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Falizyɛn e yí wǎn nú akwɛ bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ mɔ ye dó mɔ nǔgɛ́n lɛ é lɔ ɖò tó ɖó Jezu wɛ.\nJezu ɖɔ: “Nya dɔkunnɔ ɖé tíìn, bo nɔ dó akwɛnúvɔ vɔvɔ ɖagbeɖagbe lɛ, bo nɔ ɖò acɔ́ mɛ hwebǐnu, lobo nɔ ɖò agɔ̌ ɖu wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe. Wamamɔnɔ ɖé mɔ̌ ka tíìn, bɔ è nɔ ylɔ ɛ ɖɔ Lazáa, bɔ akpà kpé wutu tɔn bǐ, bɔ é nɔ ɖò ayimlɔmlɔ ɖò dɔkunnɔ ɔ sín hɔntogbo kpá. É nɔ ba ɖɔ emi ló kó mɔ nǔ e nɔ hlɛ́n kɔn nyì ayǐ hwenu e dɔkunnɔ ɔ ɖò nǔ ɖu wɛ é; avun lɛ nɔ wá ɖíɖɔ́ akpà tɔn lɛ mɛ.”—Luki 16:19-21.\nFalizyɛn lɛ yí wǎn nú akwɛ, enɛ wu ɔ, è na lɛ́ xò nǔ kpɔ́n dó mɛ e nyí “nya dɔkunnɔ” ɖò lǒ Jezu tɔn mɛ é wu wɛ à? Sinsɛngán Jwifu enɛ lɛ lɛ́ yí wǎn nú akwɛnúvɔ dido bo nɔ va yeɖée bǐ. Gbɔn vo nú nǔ ɖebǔ e ye sixu ɖó kàn lɛ é ɔ, é lɛ́ cí ɖɔ ye nɔ lɛ́ ɖu vivǐ wǔjɔmɛ gègě ɖevo lɛ kpo ali ɖevo e hun nú ye lɛ é kpo tɔn ɖɔhun. Nugbǒ ɔ, sɔ́ e è sɔ́ ye jlɛ́ dó nya e ɖò axɔsuwu mɛ é wu é xlɛ́ wǔjɔmɛ sín tɛn e mɛ ye ɖè é, bɔ avɔ wewé tete ɔ ɖè nǔjlɔjlɔwiwa zɛ xwé wu yetɔn xlɛ́.—Daniyɛli 5:7.\nNɛ̌ sinsɛngán dɔkunnɔ, goyitɔ́ enɛ lɛ ka nɔ mɔ gbɛtɔ́ kpaà ɖěɖee nyí wamamɔnɔ lɛ é gbɔn? Ye nɔ dovɛ̌ nú ye bo nɔ kpɔ́n ye dó mɔ ‛am ha·’aʹrets alǒ gbɛtɔ́ kɔ́mɛ tɔn ɖěɖee ma tuùn Sɛ́n ɔ ǎ, bɔ è ma ka ɖó na lɛ́ kplɔ́n ye ǎ lɛ é. (Jaan 7:49) Enɛ xlɛ́ ninɔmɛ ‘wamamɔnɔ e è nɔ ylɔ ɖɔ Lazáa,’ bɔ é tlɛ nɔ ba ɖɔ emi ló kó mɔ “nǔ e nɔ hlɛ́n kɔn nyì ayǐ hwenu e dɔkunnɔ ɔ ɖò nǔ ɖu wɛ é” tɔn. Ye nɔ dovɛ̌ nú gbɛtɔ́ kpaà lɛ cí ɖɔ ye ɖò azɔn jɛ wɛ ɖò gbigbɔ lixo, lee akpà kpé Lazáa wu bǐ gbɔn é ɖɔhun.\nNinɔmɛ blawu enɛ nɔ ayǐ nú hwenu ɖé, amɔ̌, Jezu tuùn ɖɔ hwenu sù lo, bɔ huzuhuzu ɖaxó ɖé na wá nú mɛ ɖěɖee cí nya dɔkunnɔ ɔ kpo Lazáa kpo ɖɔhun lɛ é lo.\nHUZUHUZU E WÁ NYA DƆKUNNƆ Ɔ KPO LAZÁA KPO SÍN GBƐZÁN MƐ É\nJezu lɛ́ tinmɛ huzuhuzu enɛ e wá ajijimɛ é yí nukɔn. É ɖɔ: “Wamamɔnɔ ɔ wá kú, bɔ wɛnsagun Mawu tɔn lɛ zé è yì Ablaxamu kpá; dɔkunnɔ ɔ lɔ wá kú, bɔ è ɖi i. Hwenu e dɔkunnɔ ɔ ɖò kútomɛ, bo ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɖesu ɔ, é zé ta yì jǐ, bo mɔ Ablaxamu sɛ́dó, bɔ Lazáa ɖò akɔ́n tɔn mɛ.”—Luki 16:22, 23.\nMɛ ɖěɖee ɖò tó ɖó Jezu wɛ lɛ é tuùn ɖɔ Ablaxamu ko kú xóxó bo ɖò Yɔdo mɛ. Biblu ka ɖɔ nyí wɛn ɖɔ mɛɖebǔ kún sixu ɖò Yɔdo alǒ Ceɔlu mɛ bo mɔ nǔ alǒ ɖɔ xó ó, kaka jɛ Ablaxamu jí. (Nùnywɛtɔ́xó 9:5, 10) Enɛ wu ɔ, etɛ ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè ɖò lǒ enɛ mɛ, bɔ sinsɛngán enɛ lɛ sixu lin? Etɛ na ɖɔ wɛ é ka sixu ko ɖè dó gbɛtɔ́ kpaà lɛ kpodo sinsɛngán ɖěɖee yí wǎn nú akwɛ lɛ é kpo wu?\nZaanɖé dìn jɛn Jezu ɖɔ xó dó huzuhuzu ɖé wu bo ɖɔ ɖɔ ‘nǔ e Mɔyizi sɛ́n ɔ zɔ́n lɛ kpodo nǔ e gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ ɖɔ lɛ kpan wɛ ɖò te kaka bɔ Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ wá; bɔ bɛ́sín hwenu e é wá ɔ, mɛ lɛ jɛ Wɛnɖagbe e ɖɔ xó dó axɔsuɖuɖu Mawu tɔn wu ɔ jla mɛ lɛ jí.’ Enɛ wu ɔ, Mawuxóɖiɖɔ Jaan kpo Jezu Klisu tɔn kpo wɛ zɔ́n bɔ Lazáa kpo nya dɔkunnɔ ɔ kpo kú ɖò ninɔmɛ yetɔn ɖ’ayǐ tɔn ɔ mɛ, bɔ ye ɖó ninɔmɛ yɔyɔ̌ ɖevo ɖò Mawu nukɔn dìn.\nÐò taji ɔ, mɛ e ma hwɛ́n nùɖé ǎ lɛ é alǒ wamamɔnɔ lɛ wɛ kú adɔ ɖò gbigbɔ lixo nú hwenu gègě. Amɔ̌, è ɖò alɔ dó ye wɛ, bɔ ye ɖò wɛn e kúnkplá Axɔsuɖuto ɔ é yí wɛ; Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ wɛ dó ye jɛ nukɔn, bɔ Jezu wá jɛ túnú tɔn. Ð’ayǐ ɔ, ‘nǔ ɖěɖee hlɛ́n kɔn nyì ayǐ sín tavo gbigbɔ mɛ tɔn’ sinsɛngán lɛ tɔn jí lɛ é kɛɖɛ jɛn ye nɔ ɖu. Dìn ɔ, è ɖò nugbǒ taji e ɖò Biblu mɛ lɛ é kplɔ́n ye wɛ, ɖò taji ɔ, nùjiwǔ e tinmɛ nú ye wɛ Jezu ɖè lɛ é. É cí ɖɔ ye ɖò tɛn wǔjɔmɛ tɔn ɖé mɛ dìn ɖò Jehovah Mawu sín nukɔn ɖɔhun.\nAmɔ̌, dɔkunnɔ lɛ kpo sinsɛngán nukúnɖeji lɛ kpo gbɛ́ ɖɔ emi kún na yí wɛn e kúnkplá Axɔsuɖuto ɔ, bɔ Jaan jla bɔ Jezu wá ɖò jijla wɛ é ó. (Matie 3:1, 2; 4:17) Enɛ wu ɔ, wɛn enɛ e ɖò hwɛɖónúmɛ Mawu tɔn syɛnsyɛn e ɖò nukɔn ja é xó ɖɔ wɛ é dó xomɛsin nú ye, alǒ ɖó wuvɛ̌ nú ye. (Matie 3:7-12) Enyi Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ko ɖó wɛn Mawu tɔn enɛ jijla te wɛ ɔ, é na víví nú sinsɛngán enɛ lɛ e yí wǎn nú akwɛ é. Sinsɛngán enɛ lɛ cí nya dɔkunnɔ e xó lǒ ɔ ɖɔ é ɖɔhun, ye ɖɔ: “Daa Ablaxamu, kú nǔblawu ce, bo sɛ́ Lazáa dó, ni sɔ́ alɔvínu tɔn dó sìn mɛ, bo wá fá ɖɛ̌ ta nú mì, ɖó un ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɖesu ɖò zo elɔ mɛ.”—Luki 16:24.\nAmɔ̌, nǔ nyí mɔ̌ ǎ. Gègě sinsɛngán enɛ lɛ tɔn na huzu ǎ. Ye gbɛ́ ɖɔ emi kún na “xwedó nǔ e Mɔyizi kpodo gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ kpan wlan lɛ” é ó, nùwlanwlan enɛ lɛ ka ɖó na ko d’alɔ ye bɔ ye na yí gbè ɖɔ Jezu nyí Mɛsiya Mawu tɔn bo lɛ́ nyí Axɔsu nú wɛ. (Luki 16:29, 31; Galatinu lɛ 3:24) Ye ka sɔ́ lɛ sɔ́ yeɖée hwe bo jó yeɖée dó, bonu wamamɔnɔ enɛ lɛ e yí Jezu, bɔ nǔ yetɔn nyɔ́ Mawu nukúnmɛ lɛ é sín xó na ɖu ɖò ye jí ǎ. Ahwanvu Jezu tɔn lɛ sixu sɔ́ nugbǒ ɔ sà alǒ ɖè hlɔnhlɔn tɔn kpò, bo na mɔ tɛn dó nyɔ́ ɖò sinsɛngán lɛ sí alǒ bo na dó hɛn xomɛ hun ye ǎ. Ðò lǒ Jezu tɔn mɛ ɔ, é ɖè nugbǒ enɛ xlɛ́ ɖò xó e “Daa Ablaxamu” ɖɔ nú nya dɔkunnɔ ɔ é mɛ:\n“Vǐ ce, flín ɖɔ ɖagbe e nyí towe ɔ, a ko mɔ yí ɖò gbɛ̀ towe hwenu. Lazáa ɔ, ya wɛ éyɛ ka jì, bɔ dìn ɔ, é vo ɖò fí, bɔ hwɛ ka ɖò ya jì wɛ. Enɛ ɔ kɛɖɛ wu wɛ ǎ; dò gɔngɔn ɖé ɖò mǐ kpodo mi kpan tɛntin, bɔ mɛɖé jló na gosin fí yì dɔ̌n ɔ, é na kpéwú ǎ; mɛɖé ka sigǎn gosin dɔ̌n wá mǐ gɔ̌n ǎ.”—Luki 16:25, 26.\nKpɔ́n lee huzuhuzu enɛ e wá ajijimɛ é nyɔ́ bo sɔgbe sɔ é! Ninɔmɛ sinsɛngán goyitɔ́ lɛ tɔn wá gbɔn vo bǐ sésé nú ninɔmɛ mɛɖesɔhwetɔ́ ɖěɖee yí gbè bo dó kɔ agban Jezu tɔn mɛ, bɔ è wá fá kɔ nú ye, bo lɛ́ na nùɖuɖu ye ɖò gbigbɔ lixo lɛ é tɔn. (Matie 11:28-30) Huzuhuzu enɛ tlɛ na lɛ́ jɛ wě hugǎn ɖò sun yɔywɛ ɖé gudo, hwenu e akɔjijɛ yɔyɔ̌ ɔ na jɛ akɔjijɛ Sɛ́n ɔ tɛnmɛ é. (Jelemíi 31:31-33; Kolosinu lɛ 2:14; Eblée lɛ 8:7-13) Hwenu e Mawu kɔn gbigbɔ mímɛ́ dó mɛ lɛ jí ɖò Pantekotu 33 H.M. é ɔ, é wá jɛ wě gannaganna ɖɔ ahwanvu Jezu tɔn lɛ sín nǔ wɛ nyɔ́ Mawu nukúnmɛ, é kún nyí Falizyɛn lɛ tɔn ó.\nVogbingbɔn tɛ ka ɖò ninɔmɛ sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn tɔn kpo gbɛtɔ́ kpaà lɛ kpo tɔn mɛ?\nLee Jezu xlɛ́ gbɔn é ɔ, huzuhuzu tɛ ka tíìn bɛ́sín sinsɛnzɔ́ Jaan tɔn hwenu?\nMɛ̌ mɛ̌ e ka cí nya dɔkunnɔ e xó lǒ Jezu tɔn ɖɔ é ɖɔhun? Mɛ̌ mɛ̌ e ka cí Lazáa ɖɔhun?\nNɛ̌ Jezu ka xlɛ́ huzuhuzu e tíìn lɛ é gbɔn?\nNɛ̌ sinsɛngán lɛ ka yí wɛn e Jaan kpo Jezu kpo jla é gbɔn? Nɛ̌ Jezu ka xlɛ́ enɛ gbɔn?\nEtɛ sinsɛngán lɛ ka na ko ba ɖɔ é ni jɛ? Amɔ̌, etɛwu nǔ ma ka na nyí mɔ̌ ǎ?\nHwetɛnu dò e ɖò sinsɛngán lɛ kpo ahwanvu Jezu tɔn lɛ kpo tɛntin é ka lɛ́ wá d’agba bǐ?


Jezu Ylɔ Hwehutɔ́ lɛ Ðɔ Ye Ni Wá Dɔn Gbɛtɔ́ lɛ Lee Ye Nɔ Wlí Hweví Gbɔn É | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJezu Tɔ́n Dó Hwehutɔ́ lɛ Jí\nJezu tɔ́n dó mɛsɛ́dó lɛ jí b’ɛ ɖó táan ɖé gudo é ɔ, Piyɛ́ɛ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na yì wlí hweví ɖò Galilée Xù ɔ jí. Tɔmáa, Jaki, Jaan kpo ahwanvu ɖevo lɛ kpo xwedó è. Ye nyì ɖɔ ɖò zǎn ɔ bǐ mɛ, ye ka wlí nǔ ɖebǔ ǎ.\nAyihɔngbe tɔn zǎnzǎn tɛɛn ɔ, ye mɔ nya ɖé ɖò agě ɔ jí. É kanbyɔ ye sɛ́dó ɖɔ: ‘Mi ka wlí hweví ɖě à?’ Ye ɖɔ n’i ɖɔ: “Eǒ!” Nya ɔ ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi bo nyì ɖɔ ɔ dó ɖisixwé nú tɔjihun ɔ.” Hwenu e ye wà mɔ̌ é ɔ, hweví gɔ́ ɖɔ ɔ kaka bɔ ye sixu dɔn tɔ́n ǎ. Jaan ɖ’ayi wu tlolo ɖɔ Jezu wɛ nyí nya ɔ, bo ɖɔ: “Aklunɔ wɛ!” Piyɛ́ɛ lɔ́n byɔ tɔ̀ ɔ mɛ tlolo bo lin tɔ̀ wá agě. Ahwanvu e kpò lɛ é zɔn tɔjihun ɔ mɛ xwedó è.\nEe ye wá agě jí é ɔ, ye mɔ wɔxúxú bo mɔ hweví bɔ è ɖò hihi wɛ ɖò myɔkán jí. Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni fɔ hweví e ye wlí lɛ é ɖě wá nú è na sɔ́ gɔ́ nú nùɖuɖu ɔ. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: ‘Mi wá ɖu nǔ.’\nEe ye ɖu nǔ fó é ɔ, Jezu kanbyɔ Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘A yí wǎn nú mì hú hwehuhu à?’ Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Ɛɛn, Aklunɔ, a tuùn ɖɔ un yí wǎn nú we.’ Jezu ɖɔ: ‘Bo na nùɖuɖu lɛngbɔví ce lɛ.’ Jezu lɛ́vɔ kanbyɔ ɖɔ: ‘Piyɛ́ɛ, a yí wǎn nú mì à?’ Piyɛ́ɛ ɖɔ: ‘Aklunɔ, a tuùn ɖɔ un yí wǎn nú we.’ Jezu ɖɔ: “Kpé nukún dó lɛngbɔ̌ ce lɛ wu.” Jezu lɛ́vɔ kanbyɔ ɛ azɔn atɔngɔ ɔ; bɔ wǔ kú Piyɛ́ɛ tawun. É ɖɔ: ‘Aklunɔ, a tuùn nǔ bǐ. A tuùn ɖɔ un yí wǎn nú we.’ Jezu ɖɔ: “Nǎ nùɖuɖu lɛngbɔ̌ ce lɛ.” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Xwedó mì.”\n“Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi xwedó mì; un na na kplɔ́n mi, bɔ mi na nɔ dɔn gbɛtɔ́ lɛ, lee mi nɔ nyì ɖɔ dó wlí hweví gbɔn é.’ Ye ka jó ɖɔ yetɔn lɛ dó tlolo bo xwedó è.”—Matie 4:19, 20\nNùkanbyɔ lɛ: Nùjiwǔ tɛ Jezu ka bló nú hwehutɔ́ lɛ? Ðò ayi towe mɛ ɔ, etɛwu Jezu ka kanbyɔ Piyɛ́ɛ azɔn atɔn ɖɔ: “A yí wǎn nú mì à?”\nJaan 21:1-19, 25; Mɛsɛ́dó 1:1-3\nÐò Galilée Xù ɔ Tó\nÈ flín Piyɛ́ɛ lee é na xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú Jezu gbɔn é azɔn atɔn.


Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Wɛnsagun lɛ kpo Awovi lɛ kpo Wu? — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nbh wemata 10 wex. 96-105\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Wɛnsagun lɛ kpo Awovi lɛ kpo Wu?\nMa sìn xomɛ ó, nùɖé jɛ dò ɖò nǔ e ba wɛ a ɖè é mɛ.\nEtɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun?\nXota Mɔhun Ɖevo Lɛ\nWƐNSAGUN LƐ NƆ D’ALƆ MǏ BO NƆ CYƆN ALƆ MǏ JÍ\nWƐNSAGUN E NYÍ KƐNTƆ́ MǏTƆN LƐ É\nLEE AWOVI LƐ NƆ BLƐ́ GBƐTƆ́ LƐ GBƆN É\nLEE È SIXU FUN AHWAN XÁ AWOVI LƐ GBƆN É\nWɛnsagun lɛ ka nɔ d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ à?\nNɛ̌ awovi lɛ ka nɔ wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu gbɔn?\nMǐ ka ɖó na ɖi xɛsi nú awovi lɛ wɛ à?\n1. Etɛwu mǐ ka ɖó na kplɔ́n nǔ dó wɛnsagun lɛ wu?\nENYI è na tuùn mɛɖé ganji ɔ, è ɖó na tuùn xwédo tɔn lɔmɔ̌. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jehovah Mawu tuùntuùn byɔ ɖɔ è ni tuùn wɛnsagun lɛ ganji, ɖó ye wɛ nyí xwédo tɔn jixwé tɔn. Biblu ylɔ wɛnsagun lɛ ɖɔ “vǐ Mawu tɔn lɛ.” (Job 38:7) Enɛ wu ɔ, bonu linlin Mawu tɔn na dó jɛ nu ɔ, azɔ̌ tɛ ye ka ɖó? Ye ka ko wà azɔ̌ ɖé dó gbɛtɔ́ lɛ tamɛ ɖò hwexónu à? Nǔwiwa wɛnsagun lɛ tɔn ka sixu kúnkplá gbɛzinzan towe wɛ à? Enyi mɔ̌ hǔn, gbɔn nɛ̌ é?\n2. Mɛ̌ ka ɖó wɛnsagun lɛ? Ye mɛ nabi ka tíìn?\n2 Biblu ɖɔ wɛnsagun lɛ xó azɔn kanweko donu mɔkpan. Mǐ ni ɖɔ xó dó fí ɖé lɛ jí ɖò Biblu mɛ bo na dó kplɔ́n nǔ gègě dó wɛnsagun lɛ wu. Mɛ̌ ka ɖó ye? Kolɔsinu lɛ 1:16 ɖɔ: “Jǐ [Jezu Klisu] tɔn wɛ Mawu bló nǔ e ɖò jinukúnsin lɛ bǐ kpodo ee ɖò ayikúngban jí lɛ bǐ kpan gbɔn.” Enɛ wu ɔ, Jehovah Mawu wɛ ɖó wɛnsagun lɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn nukɔngbeví tɔn jí. Wɛnsagun nabi ka tíìn? Biblu xlɛ́ ɖɔ wɛnsagun livi kanweko donu mɔkpan wɛ tíìn, bɔ ye bǐ ɖó hlɔnhlɔn.—2 Piyɛɛ 2:11.*\n3. Etɛ Job 38:4-7 ka ɖɔ nú mǐ dó wɛnsagun lɛ wu?\n3 Xó Mawu tɔn Biblu ɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ hwenu e è ɖó ayikúngban ɔ é ɔ, “vǐ Mawu tɔn lɛ bǐ súxó dó kpa susu n’i.” (Job 38:4-7) Hǔn, wɛnsagun lɛ ko tíìn xóxó có è wá ɖó ayikúngban ɔ kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo nɛ. Akpáxwé Biblu tɔn enɛ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ nǔ nɔ víví alǒ vɛ́ nú wɛnsagun lɛ, ɖó é ɖɔ ye “súxó ɖó kpɔ́ dó jɛ awǎ.” Ðǒ ayi wu ɖɔ “vǐ Mawu tɔn lɛ bǐ” jɛ awǎ ɖó kpɔ́. Hwenɛnu ɔ, wɛnsagun lɛ bǐ nyí xwédo e ɖò bǔ é bo nɔ sɛ̀n Jehovah Mawu.\n4. Nɛ̌ Biblu ka xlɛ́ ɖɔ nǔwiwa gbɛtɔ́ lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ gbɔn?\n4 Sín hwenu e wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ mɔ bɔ è ɖó gbɛtɔ́ nukɔntɔn lɛ é ɔ, xomɛ nɔ hun ye tawun ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò kún gbá wɛ lobɔ linlin Mawu tɔn ɖò jijɛ nu wɛ. (Proverbes 8:30, 31; 1 Piyɛɛ 1:11, 12) É ɖò mɔ̌ có, ee hwenu ɖò yìyì wɛ é ɔ, wɛnsagun lɛ mɔ bɔ gbɛtɔ́ gègě jó Gbɛɖotɔ́ wanyiyinɔ yetɔn ɔ sínsɛ́n dó. É ɖò gaàn ɖɔ nǔ nɛ ɔ kú wǔ nú wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ. Ðò alɔ ɖevo xwé ɔ, enyi mɛ ɖokpo vɔ́vɔ́ na bo lɛkɔ wá Jehovah gɔ́n hweɖebǔnu ɔ, “wɛnsagun Mawu tɔn lɛ nɔ jɛ awǎ.” (Luka 15:10) Jehovah nɔ gbɔn wɛnsagun lɛ jí hwɛhwɛ dó na hlɔnhlɔn mɛ e ɖò sinsɛn ɛ wɛ kpo gbejininɔ kpo ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é lobo nɔ lɛ́ cyɔn alɔ ye jí. Nǔ nɛ ɔ ɖó na kpaca mǐ ǎ, ɖó ɖagbe mɛ enɛ lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú wɛnsagun lɛ. (Eble lɛ 1:7, 14) Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\n“Mawu ce ɖesu sɛ́ wɛnsagun tɔn dó bɔ é bɔ nu kinikini lɛ tɔn dó.”—Daniel 6:22\n5. Kpɔ́ndéwú alɔdómɛ wɛnsagun lɛ tɔn tɛ lɛ mǐ ka mɔ ɖò Biblu mɛ?\n5 Wɛnsagun wè d’alɔ nya gbejinɔtɔ́ Lɔti kpo vǐ nyɔnu tɔn lɛ kpo bɔ ye gán hwenu e è sú kún dó nú toxo nyanya Sodɔmu kpo Gomɔɔ kpo é. (Genèse 19:15, 16) Xwè mɔkpan gudo ɔ, gbeyiɖɔ Daniɛli sín kɛntɔ́ lɛ zɔ́n bɔ è zé é nyì dó kinikini dò mɛ, amɔ̌, kinikini lɛ wà nùɖé n’i ǎ, bɔ é ɖɔ: “Mawu ce ɖesu sɛ́ wɛnsagun tɔn dó bɔ é bɔ nu kinikini lɛ tɔn dó.” (Daniel 6:22) Ðò xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn ɔ hwenu ɔ, wɛnsagun ɖé ɖè mɛsɛ́dó Piyɛɛ tɔ́n sín gankpa mɛ. (Mɛsɛ́dó 12:6-11) Wɛnsagun lɛ lɛ́vɔ dó wusyɛn lanmɛ nú Jezu hwɛ̌ có é bɛ́ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖò ayikúngban jí. (Maki 1:13) Kú Jezu tɔn kpò kpɛɖé é ɔ, wɛnsagun ɖé wá tɔ́n dó jǐ tɔn bo “na ɛ akɔnkpinkpan.” (Luka 22:43) Kpɔ́n lee alɔdo wɛnsagun enɛ tɔn na ko dó wusyɛn lanmɛ nú Jezu ɖò hwenɛnu sɔ́ é!\n6. (a) Nɛ̌ wɛnsagun lɛ ka nɔ cyɔn alɔ togun Mawu tɔn jí gbɔn égbé? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó dìn?\n6 Wɛnsagun lɛ sɔ́ nɔ tɔ́n dó Mawu sɛntɔ́ lɛ jí ɖò ayikúngban jí égbé ǎ. Gbɛtɔ́ lɛ sɔ́ nɔ mɔ wɛnsagun lɛ égbé ǎ có, ye kpó ɖò alɔ cyɔn togun Mawu tɔn jí wɛ, ɖò taji ɔ, ye nɔ lɔn bonu nǔ ɖebǔ ni hɛn xɔ́ntɔn Mawu kpo togun tɔn kpo tɔn gblé ǎ. Biblu ɖɔ: “Wɛnsagun Jehovah tɔn lɛlɛ̌ dó ye mɛ e ɖi xɛsi dó wutu tɔn lɛ é, bo hwlɛn ye.” (Psaume 34:7) Etɛwu xó enɛ lɛ ka ɖó na dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖesu? Ðó wɛnsagun nyanya lɛ tíìn bo ɖò biba na sú kún dó nú mǐ wɛ! Mɛ̌ mɛ̌ e ka nú ye? Fitɛ ye ka gosin? Nɛ̌ ye ka nɔ tɛnkpɔn bo na doya nú mǐ gbɔn? Cobonu mǐ na mɔ xósin nùkanbyɔ enɛ lɛ tɔn ɔ, mǐ ni tó ɖɔ xó klewun ɖé dó nǔ e jɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ hwenuxó gbɛtɔ́ tɔn é jí hwɛ̌.\n7. Bǎ tɛ mɛ Sataan ka ko kpéwú bo lɛkɔ nú gbɛtɔ́ lɛ sín Mawu gudo ɖó?\n7 Lee mǐ ko kplɔ́n gbɔn ɖò Wemata 3gɔ́ wema elɔ tɔn mɛ é ɔ, wɛnsagun lɛ ɖokpo ba na kpa acɛ dó nùɖíɖó ɖevo lɛ jí, enɛ wu ɔ, é fɔ́n gǔ dó Mawu jí. Wɛnsagun enɛ wɛ wá nyí Sataan Awovi. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9) Sataan flú Ɛva gudo é ɔ, é lɛ́ kpéwú bo lɛkɔ nú gbɛtɔ́ gègě sín Mawu gudo ɖò xwè 1600 mɔ̌ e bɔ d’ewu lɛ é vlamɛ. Gbejinɔtɔ́ kpɛɖé jɛn é ma kpéwú bo blɛ́ ǎ, ɖi Abɛli, Enɔki kpo Nɔwee kpo.—Eble lɛ 11:4, 5, 7.\n8. (a) Nɛ̌ wɛnsagun ɖé lɛ ka huzu awovi lɛ gbɔn? (b) Etɛ awovi lɛ ka wà cobo gán hwenu e Sìn Vɔ Gbɛ̀ ɖò Nɔwee hwenu é?\n8 Ðò Nɔwee hwenu ɔ, wɛnsagun ɖevo lɛ lɛ́ fɔ́n gǔ dó Jehovah jí. Ye jó tɛn e mɛ ye ɖè ɖò xwédo Mawu tɔn mɛ ɖò jixwé é dó bo wá ayikúngban ɔ jí, lobo sɔ́ gbɛtɔ́ gbaza dó. Etɛwu? Mǐ xà ɖò Genèse 6:2 mɛ ɖɔ: “Vǐ Mawu nugbǒ ɔ tɔn lɛ ɖó ayi vǐ nyɔnu gbɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ wu, bo mɔ ɖɔ ye nyɔ́ ɖɛkpɛ; lobɔ ye fɔ e jló ye lɛ é bǐ da.” Amɔ̌, Jehovah Mawu tin bonu nǔ e wɛnsagun enɛ lɛ wà é kpo nǔnyanyawiwa e enɛ zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ lɛ bɛ́ é kpo nɔ ayǐ sɔyi ǎ. É ja jǐ ɖaxó ɖé dó ayikúngban ɔ jí bo dó sú kún dó nú nǔnyanyawatɔ́ lɛ bǐ lobo hwlɛn gbejinɔtɔ́ tɔn lɛ kɛɖɛ gán. (Genèse 7:17, 23) Enɛ wu ɔ, è hɛn wɛnsagun gufɔntɔ́ lɛ e è nɔ lɛ́ ylɔ ɖɔ awovi lɛ é gannugánnú bɔ ye jó gbɛtɔ́ gbaza yetɔn lɛ dó bo lɛkɔ ɖido jixwé. Ye yì xú Awovi jí, enɛ wu ɔ, é huzu “yɛ nyanya lɛ xɔsu.”—Matie 9:34.\n9. (a) Etɛ ka jɛ dó awovi lɛ wu hwenu e ye lɛkɔ yì jixwé é? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó dìn?\n9 Ee wɛnsagun gufɔntɔ́ lɛ lɛkɔ yì jixwé é ɔ, è nya ye dó gbě gǎn yetɔn Sataan ɖɔhun. (2 Piyɛɛ 2:4) Ye sɔ́ sixu kpéwú bo zé gbɛtɔ́ gbaza dó ǎ có, ye kpó ɖò nǔ wà dó gbɛtɔ́ lɛ wu wɛ. Ye nɔ d’alɔ Sataan bɔ é nɔ “flú gbɛ̀ ɔ bǐ.” (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9; 1 Jaan 5:19) Gbɔn nɛ̌ é? Ðò taji ɔ, awovi lɛ nɔ zán wlɛnwín e na blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ é. (2 Kolɛntinu lɛ 2:11) Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó wlɛnwín enɛ lɛ ɖé lɛ jí.\n10. Nǔ tɛ lɛ awovi lɛ ka nɔ zán bo na dó dɔn gbɛtɔ́ lɛ dó acɛ yetɔn glɔ?\n10 Azě, majikibiblo, du e jí è ɖè é dò biba, bònu yìyì nú mɛkúkú kpo nǔ hǔnmɛ enɛ lɛ kpo nyí nùwáɖókpɔ́ kpodo awovi lɛ kpo. É sixu nyí tlɔlɔ, alǒ gbɔn kɛnnɛsinɔ ɖé jí. Biblu gbɛ́ nǔwiwa hǔnmɛ enɛ lɛ bǐ lobo lɛ́ gbò akpá nú mǐ ɖɔ mǐ ni nyì alɔ nú nǔ e kúnkplá nǔ enɛ lɛ é bǐ. (Deutéronome 18:10-12; Galatinu lɛ 5:19-21) Awovi lɛ nɔ zán nǔwiwa hǔnmɛ enɛ lɛ lee hwehutɔ́ lɛ nɔ zán nùví vovo lɛ ɖi dohɔ́n, wě, kabǐ ba dó wlí hweví tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ na gbɔn é ɖɔhun. Ye nɔ zán nǔ enɛ lɛ bo na dó dɔn gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ dó acɛ yetɔn glɔ.\n11. Etɛ ka nyí amɔɛkinkan? Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ na?\n11 Nǔ e awovi lɛ nɔ zán lɛ é ɖokpo wɛ nyí amɔɛkinkan. Etɛ ka nɔ nyí amɔɛkinkan? Gǎndido bo na tuùn sɔgudo alǒ nùbudo ɖé wɛ nyí amɔɛkinkan. Nǔ e ɖò amɔɛkinkan mɛ lɛ é ɖé lɛ ɖíe: dò biba nú sun sín wuntun lɛ, alɔxomɛ kpinkpɔn, nǔmɔnúmɛ, kpo dlɔ̌ lɛ sín tinmɛ biba kpo. Mɛ gègě nɔ lin ɖɔ amɔɛkinkan kún nyla ó, amɔ̌, Biblu xlɛ́ ɖɔ amɔɛkantɔ́ lɛ kpo awovi lɛ kpo wɛ ɖò nǔ wà wɛ alɔ ɖò alɔ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɖé ɔ, Mɛsɛ́dó 16:16-18 ɖɔ “yɛ nyanya [alǒ awovi] ɖé” xó bɔ é nɔ d’alɔ nyɔnu ɖé bɔ é nɔ “kan amɔɛ” nú mɛ lɛ. Amɔ̌, ee è nya awovi ɔ sín jǐ tɔn é ɔ, é sɔ́ nɔ kpéwú bo nɔ kàn nǔ ɖě nú mɛ ǎ.\nAwovi lɛ nɔ zán wlɛnwín vovo dó blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ na\n12. Etɛwu bònu yìyì nú mɛkúkú ka nyla ɖesu?\n12 Ayixa ɖevo e awovi lɛ nɔ hɛn bo nɔ dó blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ é wɛ nyí ɖɔ ye nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni yì bònu nú mɛkúkú lɛ. Mɛ e ɖò mɛvívɛ́ yetɔn e kú lɛ é sín aluwɛ mɛ lɛ é gègě nɔ ɖi adingbanxó e è nɔ ɖɔ dó mɛkúkú lɛ wu é. Kɛnnɛsinɔ ɖé sixu ɖɔ xó taji ɖé dó mɛkúkú ɔ wu alǒ ɖɔ xó bɔ é na cí ɖɔ mɛkúkú ɔ wɛ ɖò xó ɖɔ wɛ ɖɔhun. Enɛ zɔ́n bɔ mɛ gègě nɔ kudeji ɖɔ mɛkúkú lɛ kún kú ɖě ó, bɔ enyi ye ɖò xó ɖɔ xá mɛkúkú lɛ wɛ ɔ, é na d’alɔ ye bɔ ye na dɛ ɖò wuvɛ̌ yetɔn lɛ nu. Amɔ̌, mɛblɛ́blɛ́ sín “gbɔdónúmɛ” wɛ nyí enɛ bo lɛ́ nyí kúnú. Etɛwu? Ðó awovi lɛ hɛn ɔ, ye na sɔ́ gbè mɛkúkú ɖé tɔn bo na lɛ́ ɖɔ xó ɖé lɛ dó mɛ e kú é wu nú kɛnnɛsinɔ ɖé. (1 Samuel 28:3-19) Gɔ́ nú enɛ ɔ, mɛkúkú lɛ sɔ́ tíìn ǎ, lee mǐ ko kplɔ́n gbɔn ɖò Wemata 6gɔ́ ɔ mɛ é. (Psaume 115:17) Enɛ wu ɔ, awovi lɛ wɛ ɖò “mɛɖebǔ e nɔ yì bònu nú mɛkúkú é” blɛ́ wɛ, lobɔ nǔwiwa mɔhun ka sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn ǎ. (Deutéronome 18:10, 11; Isaïe 8:19) Enyi mɔ̌ hǔn, ɖò acéjí bo nyì alɔ nú wlɛnwín baɖabaɖa enɛ e awovi lɛ nɔ zán é.\n13. Etɛ mɛ e ko nɔ ɖi xɛsi nú awovi lɛ é gègě ka ko kpéwú bo wà?\n13 Enyi blɛ̌ kɛɖɛ wɛ awovi lɛ nɔ blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ ǎ, ye nɔ lɛ́ dó xɛsi ye. Sataan kpo awovi tɔn lɛ kpo tuùn ɖɔ “hwenu kpɛɖé” jɛn kpò bɔ è na yí acɛ sín emi sí, enɛ wu ɔ, ye jɛ ma bo jɛ mawungli. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:12, 17) É ɖò mɔ̌ có, mɛ gègě ko nɔ ɖi xɛsi nú awovi lɛ tɛgbɛ tɛgbɛ ɖ’ayǐ bo ka ko gán sín xɛsi enɛ sí. Nɛ̌ ye ka kpéwú gbɔn? Etɛ mɛ e ko nɔ ɖó alɔ ɖò nǔwiwa e kúnkplá awovi lɛ é mɛ é ka sixu wà?\n14. Nɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú awovi lɛ lee Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn e nɔ Efɛzi lɛ é bló gbɔn é gbɔn?\n14 Biblu ɖɔ lee mǐ sixu fun ahwan xá awovi lɛ gbɔn é kpo lee mǐ sixu ɖu ɖò ye jí gbɔn é kpo nú mǐ. Ðǒ ayi kpɔ́ndéwú Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn e nɔ toxo Efɛzi tɔn mɛ lɛ é tɔn wu. Ye mɛ ɖé lɛ ko ɖó alɔ ɖò awovinúwiwa lɛ mɛ cobo wá huzu Klisanwun. Hwenu e ye jló na ɖè alɔ sín nǔ enɛ lɛ mɛ é ɔ, etɛ ye ka wà? Biblu ɖɔ: “Majikiblotɔ́ gègě nɔ bɛ́ majikiwema yetɔn lɛ wá, bo nɔ dó ye zo, ɖò mɛ bǐ nukúnmɛ.” (Mɛsɛ́dó 19:19) Klisanwun yɔyɔ̌ enɛ lɛ e dó majikiwema yetɔn lɛ zo é zé kpɔ́ndéwú ɖé ɖ’ayǐ nú mɛ e jló na fun ahwan xá awovi lɛ ɖò égbé é. Mɛ e jló na sɛ̀n Jehovah lɛ é ɖó na ɖó wǔ zɔ nú nǔ e kúnkplá awovinúwiwa lɛ é bǐ. É sixu nyí wema, xójlawema, sinimaa, ɖiɖe e è nɔ tɛ́ ɖó dǒ wu é, kpo nùxixo e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ bɔ è na ɖó alɔ ɖò nǔwiwa mɔhun lɛ mɛ é kpo ɖebǔ. Nǔ ɖevo e mɛ mǐ ɖó na lɛ́ ɖè alɔ sín lɛ é wɛ nyí tílá alǒ nǔ ɖevo e è nɔ bló dó glo awovi lɛ é.—1 Kolɛntinu lɛ 10:21.\n15. Etɛ mǐ ka ɖó na wà bo na gb’ahwan awovi lɛ tɔn?\n15 Klisanwun e nɔ nɔ Efɛzi lɛ é dó majikiwema yetɔn lɛ zo bɔ é na bló xwè ɖé lɛ gudo é ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu wlan wema sɛ́dó ye ɖɔ: “Gǎn e ɖò gbɛ̀ nyanya e mǐ ma ɖò mimɔ wɛ ǎ é mɛ lɛ . . . wɛ [mǐ] ɖó na fun ahwan xá.” (Efɛzinu lɛ 6:12) Awakanmɛ ko kú awovi lɛ ǎ. Ye kpó ɖò gǎn dó wɛ bo na ɖu ɖ’eji. Enɛ wu ɔ, nǔ ɖevo tɛ Klisanwun enɛ lɛ ka ɖó na wà? Pɔlu ɖɔ: “Nùɖiɖi ni nyí gǎglónú nú mi, bonu mi ni nɔ sɔ́ hɛn tɛgbɛ, bo na dó xò gǎ myɔnɔ e kɛntɔ́ [Sataan] na da dó mi ɔ cí.” (Efɛzinu lɛ 6:16) Bǎ e mɛ nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ ɖó é ɔ, bǎ ɖokpo ɔ mɛ wɛ mǐ na gb’ahwan awovi lɛ tɔn ɖó.—Matie 17:20.\n16. Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ nùɖiɖi mǐtɔn na lidǒ?\n16 Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ nùɖiɖi mǐtɔn na lidǒ lo? Mǐ ɖó na nɔ kplɔ́n Biblu ɔ. Enyi dǒ ɖé na syɛn ganji ɔ, lee è dó dò gbɔn é wu wɛ é na sín. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, cobonu nùɖiɖi mǐtɔn na lidǒ ɔ, mǐ ɖó na ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó Xó Mawu tɔn Biblu ɔ jí. Enyi mǐ nɔ xà bo nɔ kplɔ́n Biblu ɔ ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, nùɖiɖi mǐtɔn na lidǒ. Nùɖiɖi mɔhun na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gb’ahwan awovi lɛ tɔn, lee dǒ e syɛn ganji e nɔ nɔte ɖò jɔhɔn nu gbɔn é ɖɔhun.—1 Jaan 5:5.\n17. Nǔ ɖevo tɛ mǐ ka ɖó na lɛ́ wà dandan cobo na gb’ahwan awovi lɛ tɔn?\n17 Nǔ ɖevo tɛ Klisanwun Efɛzi tɔn lɛ ka ɖó na lɛ́ wà? Ye ɖó hudo alɔdo Mawu tɔn tɔn tawun, ɖó awovinúwiwa wɛ gɔ́ toxo e mɛ ye nɔ nɔ é. Enɛ wu ɔ, Pɔlu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi ɖó na nɔ xoɖɛ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ, bo na nɔ savo nú Mawu . . . hwebǐnu.” (Efɛzinu lɛ 6:18) Ðó awovinúwiwa lɛ gɔ́ gbɛ̀ e mɛ mǐ lɔ ɖè ɖò égbé é wutu ɔ, é ɖò dandan ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah syɛnsyɛn ɖɔ é ni cyɔn alɔ mǐ jí bonu mǐ na dó sixu gb’ahwan awovi lɛ tɔn. Mǐ ɖó na nɔ lɛ́ zán nyikɔ Jehovah tɔn ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ. (Proverbes 18:10) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ ɖò ɖɛ xò sɛ́dó Mawu wɛ ɖɔ é ni “hwlɛn mǐ gán ɖò [A]wovi sí.” (Matie 6:13) Jehovah na sè ɖɛ mɔhun lɛ.—Psaume 145:19.\n18, 19. (a) Etɛwu mǐ ka sixu ganjɛwu ɖɔ mǐ na gb’ahwan awovi lɛ tɔn? (b) Nùkanbyɔ tɛ sín xósin wemata e bɔ d’ewu é ka na na?\n18 Awovi lɛ baɖa ɖesu, amɔ̌, enyi mǐ huzu kpannukɔn Sataan bo sɛkpɔ Mawu gbɔn jlǒ Tɔn wiwa gblamɛ ɔ, mǐ ɖó na ɖi xɛsi nú ye ǎ. (Jaki 4:7, 8) Acɛ awovi lɛ tɔn ɖó dogbó. È dɔn tó nú ye ɖò Nɔwee sín hwenu, bɔ ɖò sɔgudo ɔ, è na sú kún dó nú ye. (Judi 6) Lɛ̌ flín ɖɔ wɛnsagun hlɔnhlɔnnɔ Jehovah tɔn lɛ ɖò alɔ cyɔn mǐ jí wɛ. (2 Rois 6:15-17) Wɛnsagun enɛ lɛ nɔ jló ɖesu ɖɔ mǐ ni gb’ahwan awovi lɛ tɔn. Nú mǐ na ɖɔ ɔ, wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú mǐ wɛ nú mǐ na gbà ahwan enɛ. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni sɛkpɔ Jehovah kpo xwédo tɔn e nyí wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ é kpo. Gɔ́ nú enɛ ɔ, mi nú mǐ ni nyì alɔ nú nǔwiwa e kúnkplá awovi lɛ é alɔkpa lɛ bǐ lobo nɔ xwedó alixlɛ́mɛ Xó Mawu tɔn tɔn hwebǐnu. (1 Piyɛɛ 5:6, 7; 2 Piyɛɛ 2:9) Enyi mǐ wà nǔ gbɔn mɔ̌ ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖó ganjɛwu ɖɔ mǐ na gb’ahwan awovi lɛ tɔn.\n19 Amɔ̌, etɛwu Mawu ka tin bɔ awovi lɛ kpo nǔnyanyawiwa kpo ka nɔ hɛn wuvɛ̌ mimɔ wá nú gbɛtɔ́ lɛ sɔmɔ̌? Wemata e bɔ d’ewu e na na xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn.\nBɛ̌ nǔ e kúnkplá awovinúwiwa lɛ é kɔn nyì gbě\nNɔ kplɔ́n Biblu ɔ\nNɔ xoɖɛ sɛ́dó Mawu\nNǔɖexlɛ́mɛ 5:11 ɖɔ dó wɛnsagun nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ wu ɖɔ: “Ye yì wɔ̌bli wɔ̌va.” Hǔn, Biblu xlɛ́ ɖɔ wɛnsagun livi kanweko donu mɔkpan wɛ Mawu ɖó.\nNǓ E BIBLU KPLƆ́N MƐ É\nWɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ d’alɔ Jehovah sɛntɔ́ lɛ.—Eble lɛ 1:7, 14.\nSataan kpo awovi tɔn lɛ kpo nɔ ɖò gbɛtɔ́ lɛ blɛ́ wɛ lobo nɔ ɖò kɔ lɛ́ nú ye sín Mawu gudo wɛ.—Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9.\nEnyi a wà jlǒ Mawu tɔn bo huzu kpannukɔn Sataan Awovi ɔ, é na hɔn nú we.—Jaki 4:7, 8.\nWema E Ðò Fɔngbe Mɛ lɛ É (2008-2019)\nSɛ́n Nǔ E Kàn Mɛɖesunɔ lɛ É Tɔn Lɛ


Fígitín E È Dónu É Kplɔ́n Nùɖé Mɛ Dó Nùɖiɖi Jí | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Zán Fígitín ɖé Bo Dó Kplɔ́n Nǔ Mɛ Dó Nùɖiɖi Jí\nMATIE 21:19-27 MAKI 11:19-33 LUKI 20:1-8\nFÍGITÍN E MLÚ ÐA É: NÙKPLƆNMƐ ÐÉ DÓ NÙÐIÐI JÍ\nÈ KÀN ACƐ E JEZU ÐÓ É BYƆ Ɛ\nEe Jezu gosin Jeluzalɛmu ɖò Tɛnigbe hwelɛkɔ é ɔ, é lɛkɔ yì Betaníi ɖò Olivutínsó ɔ sín akpáxwé zǎnzǎnhweji tɔn. É cí ɖɔ é dɔ́ xɔ́ntɔn tɔn Lazáa, Mali kpo Mata kpo xwé gbè nɛ gbè.\nZǎnzǎn wɛ mǐ ɖè dìn ɖò azǎn 11gɔ́ ɔ Nisáan tɔn. Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ko lɛ́ sɔ́ ali, bo lɛkɔ wá Jeluzalɛmu, fí e é na yì tɛmpli ɔ mɛ ɖè azɔn gudo tɔn é. Azǎn gudo tɔn e é na bló ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn agbawungba tɔn mɛ, jɛ nukɔn nú Dindinwayixwe ɔ ɖuɖu, Flǐn kú tɔn tɔn ɖiɖó ayǐ, wuvɛ̌ lɛ mimɔ kpo kú tɔn kpo é nɛ.\nHwenu e ye ɖò ali jí sín Betaníi bo wá xwè Jeluzalɛmu bo ɖò Olivutínsó ɔ jí é ɔ, Piyɛ́ɛ ɖ’ayi atín e Jezu dónu sɔ e wá yì é wu. É ɖɔ: “Mɛ̌si, kpɔ́n atín e a dónu ɔ nɛ xú nɛ!”—Maki 11:21.\nAmɔ̌, etɛwu Jezu ka bló bɔ atín ɔ fyɔ? É ɖɔ hwɛjijɔ e wu wɛ é ɖò xósin e é na é mɛ, bo ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: enyi mi ɖó nùɖiɖi, bo ma nɔ xò nǔ kpɔ́n ǎ ɔ, nǔ e un jlɛ́ dó atín enɛ wu dìn, bɔ mi mɔ ɔ kɛɖɛ wɛ mi na jlɛ́ ǎ; loɔ, nú mi na bo ɖɔ nú só elɔ ɖɔ: ‘Hɔn hwiɖée sín fí, bo yì jɛ xù mɛ’ ɔ, nǔ na nyí mɔ̌. Nǔ ɖebǔ e mi na xoɖɛ kpodo nùɖiɖi kpo, bo byɔ Mawu ɔ, é na na bǐ mi.” (Matie 21:21, 22) Nǔ e é ɖɔ dó nùɖiɖi wu wá yì ɖɔ é sixu sɛ̀ tɛn nú só ɖé é vɔ́ ɖɔ wɛ é ɖè mɔ̌.—Matie 17:20.\nEnɛ wu ɔ, blǒ e Jezu bló bɔ atín ɔ fyɔ é ɔ, nùɖé kplɔ́n mɛ wɛ é ɖè ɖɔ nùɖiɖi ɖiɖó nú Mawu ɖò dandan. É ɖɔ: “Nǔ ɖebǔ e mi na byɔ Mawu ɖò ɖɛ mɛ ɔ, mi ɖeji [‘ɖi nǔ,’ NW] ɖɔ emi ko mɔ yí; mi ka na mɔ ɖ’eji nugbǒ.” (Maki 11:24) Nùkplɔnmɛ taji ɖé wɛ nyí enɛ nú ahwanvu Jezu tɔn lɛ bǐ à cé? É lɛ́vɔ wá dó ganmɛ tawun nú mɛsɛ́dó lɛ, ɖó mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn e ye na kpannukɔn malin-malin mɛ lɛ é wu. É ɖò mɔ̌ có, kancica ɖevo lɛ́ ɖò fígitín e fyɔ é kpo nùɖiɖi alɔkpa e è ɖó na ɖó é kpo tɛntin.\nÐi fígitín enɛ ɖɔhun ɔ, akɔta Izlayɛli tɔn ɖó ninɔmɛ nyanya ɖé. Togun akɔta enɛ tɔn lɛ nu alɛ̀ xá Mawu, bɔ ye sixu ko cí mɛ e nɔ nyì Sɛ́n tɔn lɛ é ɖɔhun ɖò nukúnta. É ɖò mɔ̌ có, kplékplé akɔta ɔ tɔn ɖexlɛ́ ɖɔ emi kún ɖó nùɖiɖi ó, emi kún ka lɛ́ ɖó sínsɛ́n ɖagbe ó. Ye tlɛ lɛ́ gbɛ́ Vǐ Mawu Tɔn ɖesu ɔ! Enɛ wu ɔ, gbɔn fígitín enɛ e ma na sínsɛ́n ǎ é hinhɛn fyɔ gblamɛ ɔ, Jezu ɖè nǔ e ɖò te kpɔ́n akɔta enɛ e ma ɖó nùɖiɖi kpo sínsɛ́n kpo ǎ é xlɛ́.\nÉ na nɔ zaan é ɔ, Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo byɔ Jeluzalɛmu. Lee é ko nyí aca tɔn gbɔn é ɔ, é yì tɛmpli ɔ mɛ bo jɛ nǔ kplɔ́n mɛ lɛ jí. Nǔ e Jezu wà xá akwɛɖyɔtɔ́ lɛ sɔ e wá yì é sixu ko kpó ɖò ayi mɛ nú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo tomɛxo lɛ kpo, bɔ ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Acɛ tɛ wɛ a ka ɖó, bo nɔ ɖò nǔ enɛ lɛ wà wɛ? Mɛ̌ ka na acɛ enɛ ɔ we?”—Maki 11:28.\nJezu yí gbè bo ɖɔ: “Un na kàn xó ɖokpo byɔ mi, nú mi na sìn tɔn mì ɔ, nyɛ lɔ na ɖɔ acɛ e un nɔ dó wà nǔ enɛ lɛ na ɔ nǔ mi. Mɛ̌ ka sɛ́ Jaan dó bɔ é wá [bló baptɛm] nú mɛ? Mawu wɛ à, abǐ gbɛtɔ́ lɛ? Mi ɖɔ nú má sè.” Dìn ɔ, gbeklanxamɛtɔ́ tɔn lɛ jí wɛ xó jɛ. Vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo tomɛxo lɛ kpo jɛ lee ye na na xósin gbɔn é ɖɔ jí ɖò yeɖée tɛntin bo nɔ ɖɔ: “Enyi mǐ yí gbè n’i ɖɔ Mawu wɛ ɔ, é na kanbyɔ mǐ ɖɔ: ‘Bɔ etɛwu mi ma ka ɖi nǔ nú Jaan ǎ?’” Ye ka ɖò xɛsi ɖi nú togun ɔ wɛ, bo nɔ ɖɔ: “Mǐ sixu gla dìn bo ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ wɛ sɛ́ ɛ dó ǎ, ɖó togun ɔ bǐ wɛ sɔ́ Jaan dó mɔ gbeyiɖɔ Mawu tɔn na.”—Maki 11:29-32.\nGbeklanxamɛtɔ́ Jezu tɔn enɛ lɛ sixu mɔ xósin ɖagbe ɖé bo na ǎ. Enɛ wu ɔ, ye gbɔ bo ɖɔ: “Mǐ tuùn ǎ.” Jezu ka ɖɔ nú ye ɖɔ: “Hǔn nyɛ lɔ ɖò mɛ e na acɛ mì, bɔ un nɔ dó wà nǔ enɛ lɛ na ɔ na ɖɔ nú mi wɛ ǎ.”—Maki 11:33.\nEtɛwu azǎn 11gɔ́ ɔ Nisáan tɔn ka ɖò taji?\nNǔ tɛ lɛ Jezu ka kplɔ́n mɛ gbɔn fígitín ɖé hinhɛn fyɔ gblamɛ?\nNɛ̌ Jezu ka wlú mɛ e kàn acɛ e é ɖó é byɔ ɛ lɛ é gbɔn?


La Bible en Fongbe - Genèse 48 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 48\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 48\nGenèse 48 - Bǐbɛ́mɛ 48\nÉe azǎn ɖé ná jɛ ɔ́, è wǎ ɖɔ nú Jozɛ́fu ɖɔ tɔ́ tɔn ɖo azɔn jɛ wɛ. Ée é se mɔ̌ ɔ́, é kplá vǐ tɔn we lɛ́ɛ, Manasée kpó Eflayímu kpó, bó ɖidó tɔ́ tɔn gɔ́n.\nJakɔ́bu se ɖɔ vǐ tɔn Jozɛ́fu ɔ́ jǎwe gɔ̌n tɔn. Ée é se mɔ̌ ɔ́, é dó gǎn, bó fɔ́n jínjɔ́n ayǐ zan tɔn jí.\nÉe Jozɛ́fu wá ɔ́, Jakɔ́bu ɖɔ n'i ɖɔ: “Mawu Nǔbǐwúkpétɔ́ ɔ́ tɔ́n dó jǐ ce ɖo Lǔzi, ɖo Kanáa tomɛ, bó xo ɖɛ dó jǐ ce,\nbó ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Đǒtó mì! Un ná bló bɔ a nǎ ji, a nǎ gba kún; un ná zé we dó bló togun gěgé. Un ná zé to élɔ́ ná kúnkan towe lɛ́ɛ, bɔ é ná nyí yětɔn káká sɔ́yi.’ ”\nJakɔ́bu lɛ́ ɖɔ nú Jozɛ́fu ɖɔ: “Din ɔ́, vǐ súnnu we e a ko ji ɖo Ejípu fí cóbɔ un wá gɔ̌n towe lɛ́ɛ ɔ́, vǐ ce lɛ́ɛ wɛ yě nyí, Hwlibɛ́ni kpó Sinmɛnyɔ́ɔ kpó ɖɔhun.