Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Mi Hɛn Nùɖiɖi Mitɔn Lidǒ | Nùkplɔnkplɔn\n“Nùɖiɖi ɖiɖó wɛ nyí . . . è ni ganjɛ nǔ e è ma mɔ̌ ǎ é wu ɖɔ é tíìn.”—EBL. 11:1.\nHAN LƐ: 41, 69\nAzɔwanú tɛ lɛ mɔ̌ a ka sixu zán dó hɛn nùɖiɖi towe lidǒ?\nEtɛwu Biblu ɔ blebu xixa ka nyí gbě ɖagbe ɖé bɔ a na nya?\nLinlin tɛ ɖiɖó ka na d’alɔ we hwenu e a ɖò xó ɖɔ xá mɛ ɖevo lɛ wɛ dó Mawu kpo nùɖíɖó lɛ kpo jí é?\n1, 2. Kɔgbidinúmɛ tɛ lɛ mɛ winnyawinnya lɛ ka sixu kpannukɔn égbé? Afɔ tɛ lɛ ye ka sixu ɖè bo na ɖó ɖuɖeji?\n“LEE hwɛ bí sɔ́ é ɔ, a ma ɖó na ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn nɛ,” wɛ nɔví nyɔnu Grande-Bretagne tɔn ɖé sín azɔ̌mɛvigbɛ́ ɖɔ n’i. Nɔví sunnu Allemagne tɔn ɖé wlan ɖɔ: “Mɛ̌si ce lɛ nɔ kpɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ dó nùɖíɖó lɛ wu é dó mɔ xɛxó ɖé na. Bɔ ye nɔ ɖɔ ɖɔ é sɔgbe ɖɔ wemaxɔmɛvi lɛ ni ɖi nǔ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée.” Nɔví nyɔnu ɖyɔvǐ ɖé ɖò France bo ɖɔ: “É nɔ kpaca mɛ̌si e ɖò azɔ̌ ce mɛ lɛ é tawun ɖɔ azɔ̌mɛví ɖé lɛ na tíìn bo ɖi nǔ nú Biblu.”\n2 Enyi mɛ winnyawinnya ɖé wɛ nú we bɔ a ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ, alǒ nǔ kplɔ́n dó wǔ Tɔn wɛ a ɖè ɔ, è ka nɔ gbidi kɔ nú we bɔ a na ɖi nǔ nú nǔ e mɛ gègě ɖi nǔ na lɛ é, ɖi nǔ lɛ jɔ nú yeɖée bɔ Gbɛɖotɔ́ ɖě ɖè ǎ wɛ à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, afɔ ɖé lɛ ɖè bɔ a sixu ɖè bo na hɛn nùɖiɖi towe lidǒ b’ɛ na nɔ mɔ̌ hwebǐnu. Afɔ e a sixu ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ a na zán nǔwukpikpé nǔlinkpɔ́n tɔn e Mawu na we é; nǔwukpikpé enɛ “na hɛn we.” É na cyɔn alɔ jǐ towe bɔ tamɛ-núkplɔnmɛ gbɛ̀ ɔ tɔn e sixu hu nùɖiɖi towe lɛ é na kpé wǔ we ǎ.—Xà Nùnywɛxó 2:10-12.\n3 Nùɖiɖi jɔ nùɖiɖi nɔ jinjɔn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó dó Mawu wu jí. (1 Tim. 2:4) Enɛ wu ɔ, enyi a ɖò Xó Mawu Tɔn kpo wema Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ kpo kplɔ́n wɛ hǔn, ma nɔ hɛn nukún gbɔn ye jí kpowun ó. Zǎn nǔwukpikpé nǔlinkpɔ́n tɔn towe bo na dó sixu “mɔ nǔ jɛ” nǔ e a xà é mɛ. (Mat. 13:23) Mǐ ni kpɔ́n lee mɔ̌ biblo sixu d’alɔ we bɔ nùɖiɖi e a ɖó ɖɔ Mawu wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ bo lɛ́ ɖó nú Biblu ɔ é na lidǒ gbɔn é; kúnnuɖenú tewungbeju nǔ enɛ lɛ tɔn lɛ ka hán ɖebǔ ǎ.—Ebl. 11:1.\nLEE A NA HƐN NÙÐIÐI TOWE LIDǑ GBƆN É\n4. Etɛwu é ka nɔ byɔ nùɖiɖi alɔkpa ɖé hwebǐnu cobɔ è na kudeji ɖɔ Mawu tíìn alǒ ɖɔ fí lě wɛ gbɛ̀ ɔ jɔ sín? Wlɛnwín ɖagbe tɛ mǐ ka ɖó na zán?\n4 Mɛ gègě nɔ ɖi nǔ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, ɖó ye nɔ ɖɔ ɖɔ é jinjɔn nùnywɛ xwitixwiti jí lobɔ gbeyiyi ɖɔ Mawu tíìn ka jinjɔn nùɖiɖi jí. Amɔ̌, mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ: Enyi mɛɖé na bo nɔ ɖɔ nǔ ɖebǔ dó Mawu alǒ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée sín xó ɔ wu ɔ, nùɖiɖi alɔkpa ɖé jɛn mɛ ɔ na ɖó nú nǔ enɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Mǐ mɛɖebǔ mɔ Mawu kpɔ́n ǎ, mǐ ɖě ka lɛ́ mɔ lee è dá nǔ lɛ gbɔn é ǎ. (Jaan 1:18) Gbɛtɔ́ ɖě ka mɔ gbeɖé bonu nǔɖògbɛ alɔkpa ɖě ɖyɔ bo huzu jɛ nǔɖògbɛ alɔkpa ɖevo kpɔ́n ǎ; nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ kpo mɛ e ma nyí ǎ é kpo ɖě mɔ mɔ̌ kpɔ́n ǎ. Mɛɖebǔ mɔ kpɔ́n bonu dan alǒ alɔtlɔ ɖé ɖyɔ bo huzu jɛ kanlin ɖé ɖi kinnikinni alǒ ajinakú kpɔ́n ǎ. (Jɔb. 38:1, 4) Enɛ wu ɔ, mǐ mɛ bǐ wɛ ɖó na gbéjé kúnnuɖenú lɛ kpɔ́n, lobo na zán nǔwukpikpé nǔlinkpɔ́n tɔn mǐtɔn bo wá gbeta e sɔgbe lɛ é kɔn. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan dó nùɖíɖó lɛ wu ɖɔ: “Sín hwenu e Mawu ko ɖó gbɛ̀ ɔ, nǔ e é nyí bɔ è ma nɔ mɔ ǎ ɔ, é wɛ nyí ɖɔ: hlɔnhlɔn tɔn mavɔmavɔ ɔ kpodo nǔ e é nyí nugbǒ ɔ kpo ɔ, è nɔ tuùn gbɔn nǔ e é wà lɛ gblamɛ; enɛ ɔ wutu ɔ, kɛnklɛn sɔ́ ɖ’emɛ nú ye ǎ.”—Hlɔ. 1:20.\nZǎn azɔwanú e ɖè ɖò gbè towe mɛ lɛ é bo dó jlɛ́ xó dó xó wu xá mɛ ɖevo lɛ (Kpɔ́n akpáxwé 5gɔ́ ɔ)\n5. Azɔwanú tɛ lɛ mǐ mɛ e ɖò togun Mawu tɔn mɛ lɛ é ka ko ɖó bo na dó sixu zán nǔwukpikpé nùtuùntuùn tɔn mǐtɔn lɛ?\n5 È na “tuùn” nùɖé sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ è na ɖó mɔjɛmɛ nǔ ɔ tɔn; nǔ ɔ sixu nɔ ma ɖò vaàn tlolo. (Ebl. 11:3) Enɛ wu ɔ, mɛ e tuùn nǔ lɛ é nɔ zán nukún yetɔn lɛ kpo tó yetɔn lɛ kpo kpowun ǎ, loɔ, ye nɔ zán taglomɛ yetɔn. Tutoblonunu Jehovah tɔn ko ɖè azɔwanú dobanunǔ tɔn ɖagbe gègě tɔ́n bo na dó d’alɔ mǐ. Azɔwanú enɛ lɛ sixu zɔ́n bɔ mǐ na “mɔ” Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn gbɔn nukún nùɖiɖi tɔn mǐtɔn lɛ gblamɛ. (Ebl. 11:27) Video Les merveilles de la création révèlent la gloire de Dieu, alɔnuwema La vie a-t-elle été créée? kpo alɔnuwema Cinq questions à se poser sur l’origine de la vie kpo, kpodo wema Y a-t-il un Créateur qui se soucie de vous? kpan ɖò azɔwanú enɛ lɛ mɛ. Mǐ nɔ lɛ́vɔ mɔ nùɖuɖu ɖagbeɖagbe e jí mǐ na lin nǔ kpɔ́n dó lɛ é ɖò xójlawema mǐtɔn lɛ mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, è nɔ kàn nǔ byɔ nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo bɔ ye nɔ tinmɛ nǔ e wu ye ɖi nǔ nú Mawu dìn é ɖò Réveillez-vous! lɛ mɛ. Xota ɖebɔdoɖewu e nɔ nyí Hasard ou conception? lɛ é ko tɛɖɛ̌ tuto jiwǔ e mǐ nɔ mɔ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é sín kpɔ́ndéwú gègě jí. Nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ nɔ tɛnkpɔn hwɛhwɛ bo na xwedó tuto jiwǔ enɛ lɛ sín xlɛ̌.\n6. Lè tɛ lɛ mɔ̌ mǐ ka sixu mɔ ɖò azɔwanú e mǐ ɖó lɛ é zinzan mɛ? Lè tɛ lɛ hwɛ ka ko mɔ ɖ’emɛ?\n6 Nɔví sunnu xwè 19 mɛví ɖé ɖò États-Unis bo ɖɔ dó alɔnuwema wè e xó mǐ ɖɔ wá yì dìn é wu ɖɔ: “Ye xɔ akwɛ nú mì tawun. Azɔn mɔkpan wɛ un ko kplɔ́n alɔnuwema enɛ lɛ.” Nɔví nyɔnu ɖé ɖò France bo wlan ɖɔ: “Xota ‘Hasard ou conception?’ tɔn lɛ nɔ jiwǔ nú mì tawun! Ye ɖexlɛ́ ɖɔ mɛ e nyɔ́ nǔ ɖetɔ́n hú mɛ bǐ é sixu kpɔ́n nǔ dó tuto gɛ́dɛ́ gɛ́dɛ́ e ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é wu bo bló nùɖé, loɔ, é na cí nǔ enɛ lɛ ɖɔhun pɛ́ɛ́ gbeɖé ǎ.” Nyɔnuví ɖé ɖó xwè 15 ɖò Afrique du Sud bɔ mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖɔ: “Nǔ nukɔntɔn e vǐ mǐtɔn nɔ yawu xà ɖò Réveillez-vous! lɛ mɛ é wɛ nyí xota ‘Nùkanbyɔmɛ’ tɔn lɛ.” Hwɛ ka ló? A ka nɔ ɖu lè ɖò azɔwanú enɛ lɛ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ à? Ye sixu d’alɔ nùɖiɖi towe b’ɛ na cí atín e dó ɖɔ dò ganji lɛ é ɖɔhun. Mɔ̌ mɛ ɔ, nùɖiɖi towe na d’alɔ we bɔ a na gbí dɔn ɖò adingban-núkplɔnmɛ e sixu cí jɔhɔn ɖaxó ɖɔhun lɛ é nukɔn.—Jel. 17:5-8.\nNÙÐIÐI E A ÐÓ NÚ BIBLU É\n7. Etɛwu Mawu ka jló ɖɔ a ni zán hlɔnhlɔn nǔlinkpɔ́n tɔn towe?\n7 É ka nyla ɖɔ è ni kàn nǔ e sɔgbe lɛ é byɔ dó Biblu wu wɛ à? Gbeɖé! Jehovah jló ɖɔ a ni zán “hlɔnhlɔn nǔlinkpɔ́n tɔn towe” bo na dó yí nugbǒ ɔ dó ayi towe mɛ. É ba ɖɔ a ni ɖi nǔ kpowun ɖó mɛ ɖevo lɛ wà mɔ̌ wutu ǎ. Enɛ wu ɔ, zǎn nǔwukpikpé nǔlinkpɔn tɔn towe bo na dó tuùn nǔ e sɔgbe é. Nùtuùntuùn enɛ sixu wá huzu dodonú e jinjɔn ayǐ ganji é ɖé nú we bɔ a na ɖó nùɖiɖi jɔ nùɖiɖi. (Xà Hlɔmanu lɛ 12:1, 2 ɖò Traduction du monde nouveau mɛ; 1 Timɔtée 2:4.) Lee a sixu tuùn nǔ ɖò alɔkpa enɛ mɛ gbɔn é ɖokpo wɛ nyí gbɔn tuto nùkplɔnkplɔn tɔn alɔkpa e a nɔ xwedó lɛ é gblamɛ.\n8, 9. (a) Tuto nùkplɔnkplɔn tɔn tɛ lɛ sín vivǐ mɛɖé lɛ ka sixu ɖu? (b) Nɛ̌ mɛɖé lɛ ka ko mɔ lè ɖò tamɛ linlin dó nǔ e ye kplɔ́n lɛ é jí mɛ gbɔn?\n8 Mɛɖé lɛ ko ɖó tuto nùkplɔnkplɔn tɔn ɖé lɛ, bo nɔ kplɔ́n nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ alǒ lee Biblu ɔ sɔgbe ɖò hwenuxó, nùnywɛ dokunkun tɔn, kpo nùnywɛ xwitixwiti kpo linu gbɔn é. Nǔɖɔɖ’ayǐ e sɔ́ akpàkpà mɛ bɔ è sixu ba dò na é ɖokpo wɛ nyí Bǐbɛ̌mɛ 3:15. Wemafɔ enɛ xwlé xota taji Biblu tɔn ɔ mɛ, é wɛ nyí, ɖiɖexlɛ́ ɖɔ Mawu wɛ nyí Nǔbǐwukpétɔ́ kpo biblo bonu nyikɔ tɔn ni nyí nǔ mímɛ́ kpo gbɔn Axɔsuɖuto ɔ gblamɛ. Wemafɔ ɖokpo enɛ ɔ zán xógbe nùjlɛdonǔwu tɔn ɖé lɛ, bo tinmɛ lee Jehovah na ɖeɖɛ wuvɛ̌ e mɔ wɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖè sín Edɛni mɛ é gbɔn é. Nɛ̌ a ka sixu kplɔ́n Bǐbɛ̌mɛ 3:15 gbɔn? Wlɛnwín ɖokpo wɛ nyí ɖɔ a ni bló hwenu e nǔ lɛ jɛ dó é sín ɖiɖe ɖè. A sixu slɛ́ wemafɔ taji ɖé lɛ d’emɛ, bɔ ye na xlɛ́ lee Mawu tá weziza dó mɛ ɖěɖee xó ɖɔ wɛ è ɖè é kpo tuto e xó ɖɔ wɛ è ɖè é kpo jí kpɛɖé kpɛɖé, b’ɛ nyí kúnnuɖenú ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ na jɛnu gbɔn é. Enyi a mɔ lee wemafɔ lɛ xò nǔ dó akpà ɖokpo ɔ mɛ ganji gbɔn é ɔ, a na ɖó ganjɛwu ɖɔ gbigbɔ mímɛ́ wɛ xlɛ́ ali gbeyiɖɔ e xó Biblu ɖɔ lɛ é kpo Biblu wlantɔ́ lɛ kpo.—2 Pi. 1:21.\n9 Nɔví sunnu ɖé ɖò Allemagne bo wlan ɖɔ: “Axɔsuɖuto ɔ sín xota kpé Biblu ɔ bǐ mɛ kàn e siká bló é ɖé ɖɔhun. Sunnu 40 wɛ wlan Biblu ɔ có nǔ ka nyí mɔ̌. Bɔ ye mɛ gègě nɔ gbɛ̀ hwe ɖokpo ɔ nu ǎ, ye ka lɛ́ tuùn yeɖée lɛ ǎ.” Xota e è kplɔ́n ɖò kplé jí ɖò Atɔxwɛ 15 Décembre 2013 tɔn mɛ, b’ɛ ɖɔ xó dó tinmɛ Dindinwayixwe tɔn jí é dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví nyɔnu Australie-nu ɖé tawun. Xwè enɛ ɔ cá kàn tawun xá Bǐbɛ̌mɛ 3:15 kpo wìwá Mɛsiya ɔ tɔn kpo. É ɖɔ: “Nùkplɔnkplɔn enɛ hun nukún ce lɛ bɔ un mɔ lee Jehovah nyɔ́ sɔ́ é. É jiwǔ nú mì tawun ɖɔ mɛɖé bló tuto enɛ nú Izlayɛli-ví lɛ bɔ é na wá jɛ dó Jezu wu. Te wɛ un gbɔ bo wá nɔ, bo dó nukún lee è ma sixu lin nǔ jɛ Dindinwayixwe sín nùɖuɖu enɛ e xó nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ ɖɔ é jí ǎ gbɔn é mɛ kpɔ́n!” Aniwu nǔ ka cí mɔ̌ nú nɔví nyɔnu enɛ? Nǔ e é xà é ɔ, é lin tamɛ kpɔ́n ganji d’eji bo “mɔ nǔ jɛ mɛ” wɛ zɔ́n. Enɛ d’alɔ ɛ b’ɛ hɛn nùɖiɖi tɔn lidǒ bo sɛkpɔ Jehovah.—Mat. 13:23.\n10. Nɛ̌ nugbǒɖiɖɔ Biblu wlantɔ́ lɛ tɔn ka hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ dó nǔ e ye wlan lɛ é wu gbɔn?\n10 Nǔ ɖevo e nɔ hɛn nùɖiɖi mɛtɔn lidǒ é wɛ nyí akɔnkpinkpan mɛ e wlan Biblu ɔ lɛ é tɔn kpo lee ye ɖɔ nugbǒ gbɔn é kpo. Wema wlantɔ́ hwexónu tɔn gègě wɛ ɖɔ bɔnyiji nú axɔsu yetɔn lɛ bo kpa susu nú acɛkpikpa yetɔn lɛ. Amɔ̌, gbeyiɖɔ Jehovah tɔn lɛ ɖɔ nugbǒ hwebǐnu. Ye ɖò gbesisɔmɛ bo ɖɔ nùwanyido mɛ yetɔn lɛ tɔn, bo tlɛ lɛ́ ɖɔ axɔsu yetɔn lɛ tɔn lɛ. (2 Tan 16:9, 10; 24:18-22) Ye tlɛ lɛ́ ɖɔ nùwanyido yeɖesunɔ tɔn lɛ kpo Mawu sɛntɔ́ ɖevo lɛ tɔn kpo vaàn. (2 Sam. 12:1-14; Mak. 14:50) Nɔví dɔnkpɛvu ɖé ɖò Grande-Bretagne bo ɖɔ: “Nugbǒɖiɖɔ mɔhun hán ɖesu. Enɛ na mǐ ganjɛwu d’eji ɖɔ Jehovah gɔ́n wɛ Biblu ɔ gosin nugbǒ.”\n11. Nɛ̌ mɛ winnyawinnya lɛ ka sixu bló gbɔn bɔ nugbodòdó Biblu tɔn lɛ na xɔ akwɛ ɖò nukún yetɔn mɛ d’eji?\n11 Ðó nugbodòdó e nɔ xlɛ́ ali mɛ lɛ é ɖò Biblu ɔ mɛ wutu ɔ, mɛ gègě ko kudeji ɖɔ Mawu gɔ́n wɛ é gosin. (Xà Ðɛhan 19:8-12.) Nɔví nyɔnu ɖyɔvǐ ɖé ɖò Japon bo wlan ɖɔ: “Hwenu e mɛ ce lɛ zán nùkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ é ɔ, mǐ ɖó awǎjijɛ tawun. Mǐ ɖu vivǐ fífá, bǔninɔ, kpo wanyiyi kpo tɔn.” Nugbodòdó Biblu tɔn lɛ zinzan nɔ cyɔn alɔ mǐ jí bɔ mǐ nɔ ɖ’alɔ ɖò sinsɛn nùvú mɛ ǎ, bɔ xɛxó e ko sɔ́ mɛ gègě dó ɖó kannumɔ lɛ é nɔ lɛ́ kpé mǐ wu ǎ. (Ðɛh. 115:3-8) Tamɛ-núkplɔnmɛ e ɖɔ ɖɔ Mawu ɖě kún tíìn ó é ka nɔ wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu à? Nùkplɔnmɛ mɔhun lɛ, ɖi nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, nɔ ba na sɔ́ ayihɔngbɛ ɔ dó ɖó nǔmɛsɛn alɔkpa ɖé na, bo nɔ kpa susu e nyí Jehovah tɔn lɛ é n’i. Mɛ e nɔ ɖɔ Mawu ɖě kún tíìn ó lɛ é nɔ ɖɔ ɖɔ mǐɖesunɔ sín alɔ mɛ wɛ nǔ e mǐ na nyí sɔ é ɖè. É ɖò mɔ̌ có, ye nɔ na nukúnɖiɖo ɖejid’ewu ɖě mɛ ɖɔ sɔgudo ɖagbe ɖé na tíìn ǎ.—Ðɛh. 146:3, 4.\nLEE È SIXU SƆ́ XÓ JLƐ́ DÓ XÓ WU XÁ MƐ ÐEVO LƐ GBƆN É\n12, 13. Ali ɖagbe tɛ nu mɔ̌ è ka sixu ɖɔ xó xá azɔ̌mɛvigbɛ́ mɛtɔn, mɛ̌sigbɛ́ mɛtɔn, alǒ mɛ ɖevo lɛ dó nùɖíɖó alǒ Biblu jí ɖè?\n12 Nɛ̌ a ka sixu sɔ́ xó jlɛ́ dó xó wu xá mɛ ɖevo lɛ hwenu e a ɖò xó ɖɔ nú ye wɛ dó nùɖíɖó lɛ kpo Biblu kpo jí wɛ é b’ɛ na kpa we gbɔn? Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, ma yawu ɖɔ ɖɔ emi tuùn nǔ e mɛ ɖevo lɛ ɖi nǔ na é ó. Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ emi ɖi nǔ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, amɔ̌, ye nɔ lɛ́ ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn. Ye nɔ lin ɖɔ Mawu bló bɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée bo huzu nǔɖògbɛ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ. Mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ emi ɖi nǔ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, ɖó ye nɔ ɖɔ ɖɔ enyi nǔ ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, è kún na nɔ kplɔ́n mɛ ɖò wemaxɔmɛ ó. Mɛɖé lɛ tíìn bo sɔ́ nɔ ɖi nǔ nú Mawu ǎ, ɖó sinsɛn ko flú ye wutu. Enɛ wu ɔ, hwenu e a ɖò xó ɖɔ xá mɛɖé wɛ dó fí e gbɛ̀ jɔ sín é wu é ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni kàn nùɖé lɛ byɔ ɛ hwɛ̌. Mɔ dò nú nǔ e mɛ enɛ ɖi nǔ na é. Enyi a nyɔ́ xomɛ bo lɛ́ ɖótó è ɔ, é sixu sè xó towe.—Ti. 3:2.\n13 Enyi é cí ɖɔ mɛɖé ɖò nǔɖɔ ba we wɛ ɖó a ɖi nǔ ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn wutu ɔ, a sixu kanbyɔ ɛ kpo sísí kpo ɖɔ éyɛ ni tinmɛ lee Gbɛɖotɔ́ ɖé mɛvo ɔ gbɛ̀ sixu bɛ́ gbɔn é. Cobonu nǔɖògbɛ nukɔntɔn ɔ na lɛ́ na ɖevo ɔ, é ɖó na kpéwú bo bló éɖesunɔ ɖɔhunkɔ ɖevo lɛ. Mɛ̌si e nɔ kplɔ́n chimie mɛ é ɖé ɖɔ ɖɔ nǔ elɔ lɛ ɖò nǔ e sín hudo nǔɖògbɛ enɛ na ɖó lɛ é mɛ: (1) nǔ anyǔ ɖɔhun ɖé bo na cyɔn alɔ jǐ tɔn, (2) nǔwukpikpé bo na mɔ hlɔnhlɔn lobo na lɛ́ zán, (3) nǔ e na zɔ́n b’ɛ na ɖ’acɛ dó ninɔmɛ éɖesunɔ tɔn kpo lee é na sù gbɔn é kpo jí é, (4) nǔwukpikpé bo na vɔ́ nǔ enɛ ɖevo lɛ bló. É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Lee nǔɖògbɛ e tlɛ hwe hú bǐ é gɛ́dɛ́ sɔ́ é nɔ jiwǔ tawun nú mɛ.”\n14. Enyi a mɔ ɖɔ emi kún sɔnǔ ɖ’ayǐ ganji bo na ɖɔ xó dó nǔ lɛ jɔ nú yeɖée alǒ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn jí ó ɔ, etɛ a ka sixu wà?\n14 Enyi a mɔ ɖɔ emi kún sɔnǔ jɛ nukɔn ó bɔ xóɖiɖɔ dó nǔ lɛ jɔ nú yeɖée alǒ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn jí ka ba we ɔ, a sixu zán xójlɛdoxówu e bɔkun bɔ Pɔlu zán é. É wlan ɖɔ: “È mɔ xɔ ɖé ɖò te hǔn, mɛɖé jɛn gbá; Mawu wɛ ka nyí mɛ e bló nǔ bǐ é.” (Ebl. 3:4) Xójlɛdoxówu mɔhun sɔgbe tawun bo nɔ lɛ́ w’azɔ̌ ɖesu! Nugbǒ ɔ, taglomɛ e bí ganji é ɖé jɛn na tò nǔ e gɛ́dɛ́ é ɖé. A sixu lɛ́ zán wema e sɔgbe xá xó ɔ é ɖé. Nɔví nyɔnu ɖé ɖɔ xó dó alɔnuwema wè e xó mǐ ɖɔ wá yì é jí xá dɔnkpɛvu ɖé; dɔnkpɛvu ɔ ɖɔ ɖɔ emi kún ɖi nǔ ɖɔ Mawu ɖě tíìn ó bɔ emi lɛ́ yí gbè ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée. Aklunɔzán gblamɛ ɖokpo mɔ̌ gudo ɔ, dɔnkpɛvu ɔ ɖɔ: “Dìn ɔ, un ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn.” É jɛ Biblu kplɔ́n jí, bo wá huzu ɖokpo ɖò nɔví sunnu mǐtɔn lɛ mɛ.\n15, 16. Etɛ mǐ ka ɖó na wà hwɛ̌ cobo tinmɛ nú mɛɖé ɖɔ Biblu ɔ gosin Mawu gɔ́n? Etɛ gbé mǐ ka ɖó na nya?\n15 A sixu lɛ́ zán wlɛnwín ɖokpo ɔ lɛ, hwenu e a ɖò xó ɖɔ xá mɛ e nɔ xò nǔ kpɔ́n dó Biblu wu é ɖé wɛ é. Mɔ dò nú nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é kpo xota e sixu jɛji n’i lɛ é kpo hwɛ̌. (Nùx. 18:13) Enyi é yí wǎn nú nùnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ ɔ, é sixu sè xó towe hwenu e a na ɖɔ nǔ ɖěɖee ɖexlɛ́ ɖɔ Biblu ɔ sɔgbe ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu lɛ é. Kpɔ́ndéwú ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ e sɔgbe lɛ é kpo tan e sɔgbe lɛ é kpo wɛ ɖò Biblu mɛ lɛ é sixu jɛji nú mɛ ɖevo lɛ. Alǒ a sixu ɖɔ xó dó nugbodòdó Biblu tɔn ɖěɖee nɔ xlɛ́ ali mɛ lɛ é jí, ɖi ɖěɖee ɖò Mawuxó e Jezu ɖɔ ɖò só jí é mɛ lɛ é.\n16 Flín ɖɔ nǔ e gbé nya wɛ a ɖè é wɛ nyí ɖɔ xó towe ni byɔ ayi mɛ lɛ tɔn mɛ bonu ye ni yí; mǐ tɔ́n nǔ dɔn xá ye gbé ǎ. Enɛ wu ɔ, nɔ tɛ́tó ganji. Nɔ kàn nùjɔnǔ lɛ byɔ, bo nɔ ɖɔ xó kpo gbè fífá kpo, kpodo sísí kpan, ɖò taji ɔ, hwenu e a ɖò xó ɖɔ nú mɛxomɔ lɛ wɛ é. Nú a wà mɔ̌ ɔ, ye na ɖibla ba bo na ɖó sísí nú linlin towe lɛ. Ye na lɛ́vɔ mɔ ɖɔ a lin tamɛ kpɔ́n ganji dó nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é jí. Nùɖé wɛ nyí enɛ bɔ mɛ winnyawinnya gègě ko bló ǎ. Nugbǒ ɔ, hɛn dó ayi mɛ ɖɔ é kún ɖò dandan ɖɔ a ni na xósin mɛ ɖěɖee nɔ ba kpowun bo na ko nǔ e a ɖi nǔ na lɛ é ó.—Nùx. 26:4.\n17, 18. (a) Etɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na sɔ́ nugbǒ ɔ dó ɖó towe? (b) Nùkanbyɔ tɛ jí xota e bɔ d’ewu é ka na ɖɔ xó dó?\n17 Nùkplɔnmɛ taji Biblu tɔn lɛ kɛɖɛ tuùntuùn nɔ zɔ́n bonu nùɖiɖi mɛtɔn nɔ lidǒ ǎ. Enɛ wu ɔ, nɔ kije va mɛ nú Xó Mawu Tɔn ɔ ganji, cí nǔ ɖɔ a ɖò dɔkun e hwla é ɖé ba wɛ ɖɔhun. (Nùx. 2:3-6) Nɔ zán azɔwanú ɖevo e sixu ɖè ɖò gbè towe mɛ lɛ é, ɖi Watchtower Library DVD jí tɔn, WEMAXƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn, gɔ́ nú Index des publications Watch Tower alǒ Anademẹwe Dodinnanu Tọn Na Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ. Gɔ́ na ɔ, blǒ tuto bo na xà Biblu ɔ blebu. A sixu sɔ́ sun 12 ɖó te bo tɛnkpɔn bo wà mɔ̌. Nǔ e nɔ hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ sɔ Xó Mawu Tɔn xixa lɛ é sukpɔ́ ǎ. Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé lin tamɛ kpɔ́n dó hwenu e é ɖò dɔnkpɛvu mɛ é jí, bo ɖɔ: “Biblu ɔ xixa hwebǐnu ɖò nǔ ɖěɖee d’alɔ mì bɔ un mɔ ɖɔ Xó Mawu Tɔn wɛ é nyí é mɛ. Tan Biblu tɔn e un kplɔ́n sín hwenu e un ɖò vǔ tawun lɛ é wá nyì nùjɔnǔ ɖò nukún ce mɛ. Nǔ taji e d’alɔ mì bɔ un dó sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo lɛ é ɖokpo nɛ.”\n18 Mɛjitɔ́ lɛ emi, nukɔnyiyi vǐ mitɔn lɛ tɔn ɖò gbigbɔ lixo na sín mi wu tawun. Nɛ̌ mi ka sixu d’alɔ ye bɔ ye na hɛn nùɖiɖi yetɔn lidǒ gbɔn? Xota e bɔ d’ewu é na tinmɛ.


La Bible en Fongbe - Exode 14 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 14\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 14\nExode 14 - Tíntɔ́n 14\n“Đɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ yě ní zɛ bó yi ɖó gɔnu ɖó Pi-Haxilɔ́ti nukɔn, ɖo Migidɔ́lu kpó xu ɔ́ kpó tɛ́ntin, ɖo Baalu-Cefɔ́ni nukɔn; fínɛ́ wɛ mi ná nɔ, ɖo xu ɔ́ kpá.\nAxɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ ná vɛdó ɖɔ mi ɖo bǔbú wɛ, bó ná dɔn cí gbětótló mɛ wɛ sín.\nUn ná bló bɔ axɔ́sú ɔ́ ná tlí tó; é ná jɛ mi gúdo. Lo ɔ́, un ná hu axɔ́sú ɔ́ kpó ahwangɔnu tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó, bó ná dó ɖe susu ce xlɛ́, bɔ Ejípunu lɛ́ɛ ná tunwun ɖɔ nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ.” Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bló nǔ e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ é.\nÈ wǎ ɖɔ nú axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ ɖɔ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ hɔn. Énɛ́ ɔ́, axɔ́sú ɔ́ kpó gǎn hɔn-yitɔ́ tɔn lɛ́ɛ kpó sín ayixa húzú dó yě wú, bɔ yě ɖɔ: “Étɛ́ ɖíe mǐ wa e? Aniwú wɛ mǐ jó yě dó bɔ yě yi? Mǐ sɔ́ ná mɔ mɛɖé, bɔ é ná nɔ́ wa azɔ̌ nú mǐ din a?”


Ðɛ Gudo Tɔn Jezu Tɔn (Jaan 17) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÐɛ Tasuna Tɔn Jezu Tɔn Ðò Síngbó ɔ Jí\nLÈ E ÐÒ MAWU KPO VǏ TƆN KPO TUÙNTUÙN MƐ É\nLEE JEHOVAH, JEZU KPO AHWANVU LƐ KPO NYÍ ÐOKPO GBƆN É\nÐó Jezu yí wǎn ɖaxó nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ wutu ɔ, é ɖò nǔ sɔ́ nú ye wɛ dó yiyi tɔn e ko sɛkpɔ bǐ é wu. Dìn ɔ, é kpɔ́n jǐ bo xoɖɛ sɛ́dó Tɔ́ tɔn ɖɔ: “Sɔ́ Vǐ towe sù, bonu Vǐ towe lɔ na sɔ́ we sù. Ðó a na ɛ acɛ ɖò gbɛtɔ́ lɛ bǐ jí, bonu é na na gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ e a sɔ́ dó así n’i lɛ bǐ sésé.”—Jaan 17:1, 2.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ Jezu tuùn ɖɔ susu kpikpa nú Mawu wɛ ɖò tɛn nukɔntɔn mɛ. Amɔ̌, gbɛ̀ mavɔmavɔ xó e Jezu ɖɔ é fá kɔ nú mɛ tawun mɛ! Ðó é ɖó “acɛ ɖò gbɛtɔ́ lɛ bǐ jí” wutu ɔ, é hɛn ɔ é na na lè e ɖò gbɛxɔnumɛ tɔn mɛ lɛ é mɛ bǐ. É ɖò mɔ̌ có, mɛɖé lɛ jɛn na mɔ nyɔna enɛ. Aniwu é ka nyí mɔ̌? Ðó mɛ ɖěɖee wà nǔ sɔgbe xá nǔ e Jezu ɖɔ bɔ d’ewu é kɛɖɛ jɛn é na na lè e ɖò gbɛxɔnumɛ tɔn mɛ lɛ é, é ɖɔ: “Gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ ye tuùn we, bo tuùn ɖɔ hwi wɛ nyí Mawu nugbǒ ɖokpo e tíìn é, bo lɛ́ tuùn Jezu Klisu e a sɛ́dó gbɛ̀ ɔ mɛ é.”—Jaan 17:3.\nÉ ɖò dandan ɖɔ mǐ ni tuùn Tɔ́ ɔ kpo Vǐ ɔ kpo ganji, lobo vɛ́ kpo ye kpo. Lee nǔ nɔ cí nú ye dó nǔ lɛ wu é wɛ é ɖó na cí nú mǐ lɔ. Gɔ́ na ɔ, mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo xwedó jijɔ yetɔn e è ma sixu sɔ́ jlɛ́ dó nùɖé wu ǎ lɛ é hwenu e mǐ ɖò nǔ wà xá mɛ ɖevo lɛ wɛ é. Mǐ ɖó na lɛ́ tuùn ɖɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ e gbɛtɔ́ lɛ na mɔ é kún jɛ nukɔn nú susu kpikpa nú Mawu ó. Xota enɛ jí wɛ Jezu lɛkɔ wá dìn, bo ɖɔ:\n“Un wà azɔ̌ e a zɔ́n mì ɔ, un bló yì fó, bo dó sɔ́ we sù ɖò ayikúngban jí. Daa! Dìn ɔ, bo na mì susu ce e un ko ɖó ɖò gɔ̌n towe, cobɔ a ɖó gbɛ̀ ɔ é.” (Jaan 17:4, 5) Ɛɛn, Jezu byɔ ɖɔ è ni vɔ́ susu jixwé tɔn ɔ na emi gbɔn fínfɔ́n sín kú gblamɛ.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Jezu wɔn azɔ̌ e é wà ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ é ǎ. É xoɖɛ bo ɖɔ: “Un ɖè we [‘nyikɔ towe,’ NW] xlɛ́ mɛ e a sɔ́ dó así nú mì ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ. Towe wɛ ye ko nyí, bɔ a ka sɔ́ ye dó así nú mì, bɔ ye setónú nú we.” (Jaan 17:6) É nyí nyikɔ Mawu tɔn Jehovah ɔ wɛ Jezu ylɔ ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ kpowun ǎ. É d’alɔ mɛsɛ́dó tɔn lɛ bɔ ye wá tuùn nǔ e nyikɔ ɔ nɔte na lɛ é, é wɛ nyí jijɔ Mawu tɔn lɛ kpo lee é nɔ wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ gbɔn é kpo.\nMɛsɛ́dó lɛ wá tuùn Jehovah, azɔ̌ e nyí Vǐ tɔn tɔn é, kpo nǔ e Jezu kplɔ́n mɛ lɛ é kpo. Jezu ɖɔ kpo mɛɖesɔhwe kpo ɖɔ: “Xó e a sɔ́ dó así nú mì lɛ ɔ, un ɖɔ bǐ nú ye, bɔ ye yí bǐ; ye ɖi nǔ ɖɔ hwi gɔ́n wɛ un gosin nugbǒ.”—Jaan 17:8.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu yí gbè nú vogbingbɔn e ɖò ahwanvu tɔn lɛ kpo gbɛtɔ́ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ kpaà lɛ é kpo tɛntin é bo ɖɔ: “Mɛ e nyí gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ tamɛ savo dó wɛ un ɖè ǎ; loɔ, mɛ elɔ e a sɔ́ dó así nú mì lɛ tamɛ savo nú we dó wɛ un ɖè, ɖó towe wɛ ye nyí. . . . Tɔ́ mímɛ́! Kpɔ́n mɛ e a sɔ́ dó así nú mì lɛ jí ɖò nyikɔ towe mɛ, bonu ye nyí ɖokpo, lee hwi kpodo nyɛ kpo nyí ɖokpo gbɔn é. . . . Un kpɔ́n ye jí, bɔ mɛ ɖokpo bú ɖò ye mɛ zɛ mɛ e ɖó na bú é wu ǎ,” é wɛ nyí Judasi Isikaliɔti, ee ko yì Jezu sisá sín azɔ̌ tɔn wà gbé é.—Jaan 17:9-12.\nJezu kpó ɖò ɖɛ xò wɛ bo ɖɔ: “Mɛ e nyí gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ gbɛ́ wǎn nú ye . . . Un byɔ we ɖɔ hwi ni ɖè ye sín gbɛ̀ ɔ mɛ ǎ; loɔ, hwlɛn ye ɖò awovi sí. Ye nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ, lee nyɛ lɔ ma nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ é ɖɔhun.” (Jaan 17:14-16) Mɛsɛ́dó lɛ kpo ahwanvu ɖevo lɛ kpo ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ, é wɛ nyí ɖɔ kplékplé gbɛtɔ́ lɛ tɔn e Satáan kpacɛ na é, amɔ̌, ye ɖó na ɖó wǔ zɔ nú gbɛ̀ ɔ kpo nǔnyanyawiwa tɔn kpo. Gbɔn nɛ̌ é?\nYe ɖó na hɛn yeɖée ɖó mimɛ̌ jí, klán yeɖée ɖó vo bo na sɛ̀n Mawu, gbɔn nugbǒ ɖěɖee ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É kpo nugbǒ ɖěɖee Jezu ɖesunɔ kplɔ́n mɛ lɛ é kpo zinzan gblamɛ. Jezu xoɖɛ ɖɔ: “Blǒ bonu ye ni nyí towe gbɔn xó towe e nyí nugbǒ ɔ gblamɛ.” (Jaan 17:17) É wá yá ɔ, Mawu na sɔ́ xó tɔn dó ayi mɛ nú ɖé lɛ ɖò mɛsɛ́dó lɛ mɛ bɔ ye na wlan, b’ɛ na gɔ́ nú “nugbǒ” e sixu bló bɔ mɛɖé nyí Mawu tɔn é.\nAmɔ̌, é na wá yá bɔ mɛ ɖevo lɛ na yí “nugbǒ ɔ.” Enɛ wu ɔ, Jezu xoɖɛ ɖɔ: “Ye [mɛsɛ́dó 11 lɛ] kɛɖɛ sín tamɛ savo dó wɛ un ɖè ǎ; loɔ, mɛ e na sè xó ce lɛ ɖò nu yetɔn, bo na ɖi nǔ nú mì lɛ bǐ sín tamɛ savo nú we dó wɛ un ɖè.” Etɛ Jezu ka byɔ nú ye mɛ bǐ? “Ye bǐ ni nyí ɖokpo, lee nyɛ kpodo hwi kpo nyí ɖokpo gbɔn é. Daa, a ɖò nyɛ mɛ, bɔ nyì lɔ ɖò hwi lɔ mɛ; ye ni nɔ bǔ ɖò mǐ mɛ.” (Jaan 17:20, 21) É nyí Jezu kpo Tɔ́ tɔn kpo nyí mɛ kwín ɖokpo wɛ ǎ. Ye nyí ɖokpo wɛ nyí ɖɔ ye nɔ ɖó gbè kpɔ́ ɖò nǔ lɛ bǐ mɛ. Jezu xoɖɛ bo byɔ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ni ɖu vivǐ bǔninɔ ɖokpo enɛ ɔ tɔn.\nHwenu kpɛɖé jɛ nukɔn nú enɛ ɔ, Jezu ko ɖɔ nú Piyɛ́ɛ kpo mɛ ɖě lɛ kpo ɖɔ emi na yì bló tɛnmɛ ɖó ɖ’ayǐ nú ye ɖò jixwé. (Jaan 14:2, 3) Dìn ɔ, Jezu lɛkɔ wá linlin enɛ jí ɖò ɖɛ mɛ bo ɖɔ: “Daa! Un jló ɖɔ fí e un ɖè ɔ, mɛ e a na mì lɛ ni nɔ finɛ xá mì, bonu ye ni mɔ susu e a na mì ɔ, ɖó a ko yí wǎn nú mì cobo wá ɖó gbɛ̀ ɔ.” (Jaan 17:24) Mɔ̌ mɛ ɔ, é tɛɖɛ̌ jí ɖɔ sín hwenu línlín lɛ ɖíe, é wɛ nyí ɖɔ jɛ nukɔn nú vǐjiji Adamu kpo Ɛvu kpo tɔn, wɛ Mawu ko yí wǎn nú Vǐɖokponɔ tɔn, ee wá nyí Jezu Klisu é.\nBo na dó sú ta nú ɖɛ tɔn ɔ, Jezu lɛ́vɔ tɛɖɛ̌ Tɔ́ tɔn nyikɔ kpo wǎn e Mawu yí nú mɛsɛ́dó lɛ kpo mɛ ɖevo e na wá yí “nugbǒ ɔ” lɛ é kpo é jí, bo ɖɔ: “Un ɖè we [‘nyikɔ towe,’ NW] xlɛ́ ye, bo ka na lɛ́ ɖè we xlɛ́ hú mɔ̌, bonu wanyiyi e a ɖó nú mì ɔ ni nɔ ye mɛ, bonu nyɛɖesu na nɔ ye mɛ.”—Jaan 17:26.\nEtɛ Mawu kpo Vǐ tɔn kpo tuùntuùn ka nyí?\nAli tɛ lɛ nu Jezu ka ɖè nyikɔ Mawu tɔn xlɛ́ ɖè?\nNɛ̌ Mawu, Vǐ tɔn kpodo Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ bǐ kpo ka nyí ɖokpo gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Ðɛ Tasuna Tɔn Jezu Tɔn Ðò Síngbó ɔ Jí


2 Tan 23 - 2 Chroniques 23\nAtalíi yi zinkpo jí ɔ́, xwe tɔn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, Yexoyada kpan akɔ́n bó jɛ akɔ xá sɔ́ja kanwekogán Azalyahu Yeloxámu ví ɔ́, Yicimayɛ́li Yexoxanáni ví ɔ́, Azalyahu Ovɛ́di ví ɔ́, Maaseyahu Adayahu ví ɔ́, kpódó Elicafáti Zikli ví ɔ́ kpó.\nSɔ́ja kanwekogán énɛ́ lɛ́ɛ gbɔn Judáa to ɔ́ bǐ mɛ. Yě gbɔn Judáa toxo lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó mɛ, bó kplé Levíi ví lɛ́ɛ kpó hɛ̌nnugán e ɖo Izlayɛ́li lɛ́ɛ kpó, bó kplá yě wá Jeluzalɛ́mu.\nYě mɛ e wá kplé ɖo Mawu xwé gbe lɛ́ɛ bǐ jɛ akɔ dó lě e è nǎ sɔ́ axɔ́sú ɔ́ gbɔn ɔ́ tamɛ, bɔ Yexoyada ɖɔ nú yě ɖɔ: “Joasi axɔ́sú ví ɔ́ ɖíe; é wɛ ɖó ná ɖu axɔ́sú lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ gbɔn dó Davídi ví lɛ́ɛ wú é.\nNǔ e mi ná wa é ɖíe: Mi vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ kpódó Levíi ví e ɖo azɔ̌ ná wa wɛ gbɔjɛzán gbe lɛ́ɛ kpó ná má miɖée ɖó atɔn. Atɔnvlɔ́ɖó ɖó ná nɔ Mawu xwé ɔ́ sín hɔntogbó lɛ́ɛ jí.\nAtɔnvlɔ́ɖó ná cɔ́ axɔ́sú ɔ́ sín hɔnmɛ, bɔ atɔnvlɔ́ɖó e kpo ɔ́ ná ɖo Dodó hɔn ɔ́ jí, bɔ togun ɔ́ bǐ ná ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín kɔ́xota lɛ́ɛ.\nMɛ ɖěbǔ ní má byɔ́ xɔ ɔ́ mɛ zɛ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ kpó Levíi ví e ɖo azɔ̌ ná wa wɛ lɛ́ɛ kpó wú ó. Yědɛɛ lɛ́ɛ ná byɔ́ mɛ, ɖó è ko ɖe yě ɖó vo nú azɔ̌ énɛ́ ɔ́. Togun ɔ́ bǐ ká ɖó ná xwedó sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó ɔ́, bó ná nɔ kɔ́xo.\nLevíi ví ɖě lɛ́ɛ ná hɛn ahwanfunnú yětɔn alɔ mɛ, bó ná lɛ́ lɛ̌ dó axɔ́sú ɔ́. Axɔ́sú ɔ́ sɛ afɔ ɔ́, yě lɔ ná nɔ́ sɛ. Mɛ ɖěbǔ byɔ́ xwé ɔ́ gbe ɔ́, è nǎ hu i.”\nLevíi ví lɛ́ɛ kpódó Judáanu lɛ́ɛ bǐ kpó bló lě e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada ɖɔ gbɔn é. Mɛ ɖokpó ɖokpó sɛ mɛ tɔn lɛ́ɛ kplé, mɛ e ɖo azɔ̌ ná wa wɛ gbɔjɛzán gbe lɛ́ɛ kpó mɛ e ɖo te jɛ wɛ lɛ́ɛ kpó. Yexoyada jó mɛ ɖěbǔ dó ǎ.\nYexoyada bɛ́ hwǎn kpó gǎglónú tɛnmɛ tɛnmɛ kpó jó nú sɔ́ja kanwekogán lɛ́ɛ. Axɔ́sú Davídi tɔn wɛ nyí ahwanfunnú énɛ́ lɛ́ɛ, bɔ è bɛ̌ yi ɖó Mawu xwé gbe.\nÉ to sɔ́ja lɛ́ɛ, bɔ ahwanlyánnú yětɔn lɛ́ɛ ɖo alɔ yětɔn mɛ; yě to lɛ́ lɛ̌ dó axɔ́sú ɔ́, bɛ́ sín sinsɛnxɔ ɔ́ sín ɖisíxwé káká yi amyɔxwé, ɖo xɔ ɔ́ kpó vɔ̌sákpe ɔ́ kpó nukɔn, bó nɔ́ cɔ́ axɔ́sú ɔ́.\nÈ kplá axɔ́ví Joasi wá, lobo zé tablá ɖokpó kpó sɛ́nwéma ɔ́ kpó jó n'i, bɔ Yexoyada kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó kɔn ami ɖó ta n'i, bó sɔ́ ɛ axɔ́sú, bó jɛ xó sú jí ɖɔ: “Susu nú axɔ́sú ɔ́!”\nÉe mɛ lɛ́ɛ ɖo wezun kán wɛ, bó ɖo susu kpa nú axɔ́sú ɔ́ wɛ bɔ Atalíi se ɔ́, é wá mɔ yě ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe.\nÉe é wá ɔ́, é mɔ axɔ́sú yɔ̌yɔ́ e è sɔ́ ɔ́ ɖo te ɖo dotín ɔ́ wú, ɖo hɔntogbó ɔ́ kpá. Ahwangán lɛ́ɛ kpó kpɛnkúntɔ́ lɛ́ɛ kpó ɖo te akpá tɔn. Togun ɔ́ bǐ ɖo awǎ jɛ wɛ, kpɛnkúntɔ́ lɛ́ɛ ɖo kpɛn kún wɛ. Nǔxotɔ́ lɛ́ɛ ɖo nǔ xo dó susu e kpa nú axɔ́sú ɔ́ wɛ è ɖe lɛ́ɛ mɛ. Ée Atalíi mɔ mɔ̌ é ɔ́, é vún awu dó kɔ nú éɖée, bó ɖɔ: “Ahizi nɛ́! Ahizi nɛ́!”\nÉe é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Yexoyada ylɔ́ sɔ́jakanwekogán e ɖo ahwangɔnu ɔ́ nu lɛ́ɛ wá, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi ɖe nyɔ̌nu nɛ́ tɔ́n sín mɛ mɛ; mɛ ɖé xwedó e hǔn, mi hu mɛ ɔ́.” Yexoyada ɖɔ mɔ̌, ɖó é ba ɖɔ è nǐ hu i ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ǎ.\nYexoyada dɔn axɔ́sú ɔ́ kpó togun ɔ́ kpó, bɔ é kpó yě bǐ kpó jɛ akɔ xá Mawu Mavɔmavɔ, bó ná nyí togun Mawu Mavɔmavɔ tɔn.\nBɔ togun ɔ́ bǐ sɔ́ nǔ, bó yi kíjá xwé Baalu tɔn ɔ́ bǐ. Yě gba vɔ̌sákpe lɛ́ɛ kpó bǒcyɔ lɛ́ɛ kpó, lobo lɛ́ hu Matáni. Nya énɛ́ ɔ́ vodún Baalunɔ wɛ; yě hu i nyi vɔ̌sákpe lɛ́ɛ nukɔn.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Yexoyada ɖe Levíi ví vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ, bɔ yě ná nɔ́ cɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́. Davídi wɛ ko má yě mɛ énɛ́ lɛ́ɛ dó Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe, bónú yě ná nɔ xwlé vɔ̌sánú e è nɔ dó zo lɛ́ɛ Mawu Mavɔmavɔ ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe, lě e é ɖe gbɔn ɖo Mɔyízisɛ́n ɔ́ mɛ é. É kó ɖɔ nú yě ɖɔ yě ní nɔ́ wa azɔ̌ énɛ́ lɛ́ɛ kpó awǎjijɛ sín han lɛ́ɛ kpó.\nYexoyada zé hɔnjínɔtɔ́ lɛ́ɛ ɖó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ sín hɔntogbó lɛ́ɛ jí, bónú mɛ e wa nǔblíblí lɛ́ɛ ɖokpó ní má byɔ́ xwé ɔ́ gbe ó.\nYexoyada lɛ́ kplé sɔ́ja kanwekogán lɛ́ɛ, tonukún lɛ́ɛ, gǎn lɛ́ɛ kpódó togun ɔ́ bǐ kpó, bɔ yě kplá axɔ́sú ɔ́ tɔ́n sín Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe. Yě gbɔn hɔntogbó ɖaxó ɔ́ nu byɔ́ hɔn ɔ́ mɛ. Énɛ́ ɔ́, è sɔ́ Joasi jínjɔ́n axɔ́súzinkpo ɔ́ jí.\nTogun ɔ́ bǐ jɛ awǎ jɛ jí. Ée è hu Atalíi ɖo hɔnmɛ é ɔ́, to ɔ́ vo.


Ɛsidlasi Vɔsanúxwlémawutɔ́ ɔ Kplɔ́n Sɛ́n Mawu Tɔn Mɛ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nƐsidlasi Kplɔ́n Sɛ́n Mawu Tɔn Mɛ\nÉ ko ɖó xwè 70 dìn bɔ Izlayɛli-ví lɛ lɛkɔ wá Jeluzalɛmu, amɔ̌, mɛɖé lɛ ka kpó ɖò gbě vovo jí ɖò Tokpɔn Pɛsi tɔn mɛ. Ðokpo ɖò ye mɛ wɛ nyí Ɛsidlasi vɔsanúxwlémawutɔ́ e nɔ kplɔ́n Sɛ́n Jehovah tɔn mɛ é. Ɛsidlasi sè ɖɔ mɛ ɖěɖee ɖò Jeluzalɛmu lɛ é kún ɖò Sɛ́n ɔ xwedó wɛ ó bo jló na yì d’alɔ ye. Pɛsi Xɔsu Zɛɛzɛsi ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Mawu bló bɔ a nyɔ̌nùí bo sixu kplɔ́n Sɛ́n tɔn mɛ. Yì, bonu mɛ e ba na xwedó we lɛ é lɔ ni yì.’ Ɛsidlasi xò mɛ e ba na lɛkɔ yì Jeluzalɛmu lɛ é bǐ kplé. Ye xoɖɛ sɛ́dó Jehovah ɖɔ é ni nya xɛ ɖò emi jí kaka bonu emi ni jɛ dɔ̌n, enɛ gudo ɔ, ye ɖido.\nSun ɛnɛ gudo ɔ, ye wá Jeluzalɛmu. Axɔví lɛ ɖɔ nú Ɛsidlasi ɖɔ: ‘Izlayɛli-ví lɛ ko tlitó nú Jehovah bo da nyɔnu ɖěɖee nɔ sɛ̀n vodun lɛ é.’ Etɛ Ɛsidlasi ka wà? É jɛkpo ɖò togun ɔ bǐ nukɔn bo xoɖɛ bo ɖɔ: ‘Jehovah, a ko wà nǔ gègě nú mǐ, amɔ̌, mǐ hu hwɛ dó we.’ Togun ɔ sín hwɛ vɛ́ n’i, amɔ̌, ye ka kpó ɖò nǔmasɔgbe lɛ wà wɛ. Ɛsidlasi sɔ́ mɛxo lɛ kpo hwɛɖɔtɔ́ lɛ kpo bonu ye na kpé nukún dó nǔ e ɖò jijɛ wɛ lɛ é wu. Ðò sun atɔn e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, è nya mɛ ɖěɖee ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ lɛ é.\nXwè wěwe wá yì. Hwe ɔ nu ɔ, è ko vɔ́ dǒ lɛ gbá lɛlɛ̌ dó Jeluzalɛmu. Enɛ wu ɔ, Ɛsidlasi kplé togun ɔ ɖó fí faɖaɖa ɖé bo xà Sɛ́n Mawu tɔn nú ye. Hwenu e Ɛsidlasi hun wema ɔ é ɔ, togun ɔ site. É kpa susu nú Jehovah, bɔ togun ɔ sɔ́ alɔ dó jǐ dó xlɛ́ ɖɔ emi yí gbè. Enɛ gudo ɔ, Ɛsidlasi xà Sɛ́n ɔ bo tinmɛ, bɔ togun ɔ ɖótó céɖécéɖé. Ye yí gbè ɖɔ emi ko lɛ́ jó Jehovah dó bo y’avǐ. Ayihɔngbe tɔn ɔ, Ɛsidlasi lɛ́ xà Sɛ́n ɔ nú ye gɔ́ na. Ye mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ zaanɖé dìn ɔ emi ɖó na ɖu Azavaxwe ɔ. Tlolo jɛn ye jɛ nǔ sɔ́ nú xwè ɔ jí.\nNú azǎn tɛnwe e togun ɔ ɖu xwè ɔ na é ɔ, ye j’awǎ bo dokú nú Jehovah ɖó jinukún e nyɔ́ nú ye é wu. Sín Jozuwée hwenu ɔ, è ko sɔ́ ɖu Azavaxwe mɔhunkɔtɔn kpɔ́n ǎ. Ee ye ɖu xwè ɔ kpé gudo é ɔ, togun ɔ kplé bo xoɖɛ ɖɔ: ‘Jehovah, a hwlɛn mǐ sín kannumɔgbenu, a na nùɖuɖu mǐ ɖò gbetótló mɛ, bo na mǐ ayikúngban ɖagbeɖagbe elɔ. Amɔ̌, mǐ fɔ́n tɛgbɛ bo ɖò tó tlí nú we wɛ. A sɛ́ gbeyiɖɔ towe lɛ dó bɔ ye gb’akpá nú mǐ, amɔ̌ mǐ ka ɖótó ye ǎ. A ka lɛ́ ɖó suúlu. A ɖè akpá e a dó nú Ablaxamu é. Dìn ɔ, mǐ d’akpá ɖɔ mǐ na setónú nú we.’ Ye wlan akpá e ye dó é bɔ axɔví lɛ, Levíi-ví lɛ kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo d’alɔ mɛ.\n“Mɛ e sè Mawuxó ɔ, bo bló ɖ’eji lɛ wɛ nǔ nyɔ́ na.”—Luki 11:28\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ Ɛsidlasi ka kplɔ́n Izlayɛli-ví ɖěɖee kplé ɖò Jeluzalɛmu lɛ é? Etɛ togun ɔ ka d’akpá ɖɔ emi na wà?\nƐsidlasi 7:1-28; 8:21-23, 31, 32; 9:1–10:19; Nɛɛmíi 8:1-18; 9:1-38\nXónusɔ́ɖóte Ɛsidlasi Tɔn\nJehovah ɖè akpá e é dó ɖɔ emi na ɖè togun emitɔn sín kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu, bo na lɛ́ vɔ́ sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ ɖó ayǐ ɖò Jeluzalɛmu é.


Etɛ ka Nyí Gbexosinalijitɔ́ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ Tɔn?\nXwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè\nKplɔ́n Biblu tɔn\nKplɔ́n mɛɖesunɔ tɔn\nXógbe “gbexosinalijitɔ́” ɔ nɔ yawǔ dó gesí mɛ e yì fí yɔyɔ̌ ɖé jɛ nukɔn bo hun ali nú mɛ ɖevo lɛ é. Jezu cí gbexosinalijitɔ́ ɖé ɖɔhun, ɖó è sɛ́ ɛ dó ayikúngban jí bonu é na wà azɔ̌ gbɛxɔnúmɛ tɔn bo hun ali hwlɛngán tɔn nyite. (Matie 20:28) Égbé ɔ, ahwanvu tɔn lɛ nɔ zé afɔ dó afɔdo tɔn mɛ, bo nɔ zán hwenu gègě dó hɛn mɛ ɖevo lɛ ‘huzu ahwanvu’ lee ye kpéwú gbɔn ɔ. (Matie 28:19, 20) Mɛɖé lɛ ko kpéwú bo wà nǔ e mǐ nɔ ylɔ ɖɔ azɔ̌ gbexosinalijitɔ́ tɔn ɔ.\nGbexosinalijitɔ́ ɔ wɛnɖagbejlatɔ́ hwebǐnu tɔn wɛ. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ bǐ wɛ nyí wɛnɖagbejlatɔ́. É ɖò mɔ̌ có, mɛɖé lɛ ko bló tuto yetɔn bo nyí gbexosinalijitɔ́ hwebǐnu tɔn, bo nɔ zán ganxixo 70 ɖò azɔ̌ yɛhwexóɖiɖɔ ɔ tɔn mɛ sunmɛ sunmɛ. Bo na sixu bló enɛ ɔ, mɛ gègě ko ɖè hwenu e ye nɔ zán ɖò agbazazɔ́ yetɔn mɛ ɔ kpò. È ko ɖè mɛ ɖevo lɛ bonu ye na wà azɔ̌ gbexosinalijitɔ́ titewungbe tɔn tɔn ɖò fí e è ɖó hudo wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ɖè hugǎn ɔ, bɔ ye nɔ ɖè ganxixo 130 alǒ hú mɔ̌ ɖó vo nú sinsɛnzɔ́ ɔ sunmɛ sunmɛ. Gbexosinalijitɔ́ lɛ nɔ zán gbɛzán jlɛ̌ jí tɔn bo nɔ ganjɛ Jehovah wu ɖɔ é na na dandannú gbɛmɛ tɔn lɛ emi. (Matie 6:31-33; 1 Timɔtée 6:6-8) Mɛ e ma sixu nyí gbexosinalijitɔ́ hwebǐnu tɔn ǎ lɛ é sixu wà azɔ̌ gbexosinalijitɔ́ alɔgɔtɔ́ tɔn tɔn hwenu e ye kpéwú dó ɔ, bo na ɖɔ yɛhwexó nú ganxixo 30 alǒ50 ɖò sun ɖokpo mɛ.\nWǎn yí nú Mawu kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo wɛ nɔ sísɛ́ gbexosinalijitɔ́ ɖé. Ði Jezu ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ ninɔmɛ mɛ gègě tɔn blawu ɖò égbé. (Maki 6:34) Amɔ̌, mǐ ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sixu d’alɔ ye dìn, bo na na ye nukúnɖiɖo nùjɔnǔ tɔn nú sɔgudo é. Wǎn yí nú nɔzo wɛ nɔ sísɛ́ gbexosinalijitɔ́ ɖé bɔ é nɔ sɔ́ xomɛnyínyɔ́ dó zán hwenu kpo hlɔnhlɔn tɔn kpo dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖò gbigbɔ lixo. (Matie 22:39; 1 Tɛsalonikinu lɛ 2:8) Enɛ nɔ zɔ́n bɔ nùɖiɖi tɔn nɔ lidǒ, bɔ é nɔ sɛkpɔ Mawu d’eji bo nɔ mɔ awǎjijɛ gègě.—Mɛsɛ́dó 20:35.\nNɛ̌ a ka sixu tín azɔ̌ gbexosinalijitɔ́ tɔn mɛ gbɔn?\nEtɛ ka nɔ sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye nɔ nyí gbexosinalijitɔ́ hwebǐnu tɔn?


“Un Tuùn Ðɔ É Na Fɔ́n Ðò Fínfɔ́n Sín Kú Mɛkúkú lɛ Tɔn Hwenu”—Jaan 11:24 | Nùkplɔnkplɔn\n“Xɔ́ntɔn mǐtɔn Lazáa ɖò amlɔ dɔ́ wɛ; un na yì fɔ́n ɛ.”—JAAN 11:11.\nHAN LƐ: 142, 129\nTan Biblu tɔn tɛ lɛ ka na ganjɛwu Mata dó fínfɔ́n sín kú wu?\nEtɛ ka sixu na mǐ ganjɛwu ɖɔ fínfɔ́n sín kú na tíìn ɖò sɔgudo?\nMata ɖɔhun ɔ, hwenu awǎjijɛ tɔn tɛ ɖó nukún wɛ a ka ɖè?\n1. Etɛ Mata ka ɖó jiɖe ɖɔ è na wá wà nú nɔví sunnu tɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nMATA e nyí xɔ́ntɔn vívɛ́ Jezu tɔn bo lɛ́ nyí ahwanvu tɔn é ɖò aluwɛ mɛ. Lazáa e nyí nɔví sunnu tɔn é kú. Nùɖé ka sixu ɖè aluwɛ e mɛ é ɖè é kpò à? Ɛɛn. Jezu na ɛ ganjɛwu ɖɔ: “Nɔví towe na fɔ́n.” Enɛ sixu ɖè wuvɛ̌ e mɛ Mata ɖè é bǐ síìn ǎ; é ɖò mɔ̌ có, é yí gbè nú ganjɛwu enɛ e Jezu na ɛ é. É ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ é na fɔ́n ɖò fínfɔ́n sín kú mɛkúkú lɛ tɔn hwenu, ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè.” (Jaan 11:20-24) É ɖeji ɖɔ nǔ mɔhun na jɛ ɖò sɔgudo. Enɛ gudo ɔ, Jezu bló nùjiwǔ ɖé. Ðò azǎn enɛ ɖokpo ɔ gbè ɔ, é fɔ́n Lazáa sín kú.\n2. Etɛwu a ka jló na ɖó ganjɛwu e Mata ɖó é?\n2 Mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖě, bo na ɖó nukún ɖɔ Jezu alǒ Tɔ́ tɔn na bló nùjiwǔ mɔhun nú mǐ égbé dìn ǎ. Amɔ̌, a ka ɖeji Mata ɖɔhun ɖɔ è na fɔ́n mɛvívɛ́ towe lɛ sín kú ɖò sɔgudo à? Vlafo é sixu nyí asú towe alǒ asì towe, nɔ towe, tɔ́ towe, gǎn’paa alǒ gǎn’maa towe. Alǒ, a ɖò aluwɛ mɛ ɖó vǐ kú nú we wutu. Akpàkpà ɖò sísɔ́ we wɛ bɔ a na zunfan mɛvívɛ́ towe enɛ, ɖɔ xó xá ɛ lobo lɛ́ ko nǔ dó è. Awǎjijɛnú wɛ é nyí ɖɔ Mata ɖɔhun ɔ, a ɖó hwɛjijɔ ɖagbe lɛ bo na ɖɔ: ‘Un tuùn ɖɔ mɛvívɛ́ ce na fɔ́n ɖò fínfɔ́n sín kú mɛkúkú lɛ tɔn hwenu.’ Amɔ̌, é na nyɔ́ ɖɔ Klisanwun ɖokpo ɖokpo ni lin tamɛ dó nǔ e wu é dó nyí ganjɛwu nùjɔnǔ tɔn ɖé é wu.\n3, 4. Nɛ̌ nùjiwǔ ɖěɖee Jezu bló hwenu kpɛɖé jɛ nukɔn nú kú Lazáa tɔn é ka dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú ganjɛwu e Mata ɖó é gbɔn?\n3 Ðó Mata nɔ nɔ Jeluzalɛmu kpá wutu ɔ, hwenu e Jezu fɔ́n vǐ sunnu asúkúsi ɖé tɔn ɖò ɖibla yì Nayinu ɖò Galilée é ɔ, é sixu nɔ ma mɔ. Amɔ̌, é ɖò wɛn ɖɔ é na ko sè nǔ e jɛ é. Mɔ̌ jɛn é sixu ko lɛ́ sè vǐ nyɔnu Jayilɔsi tɔn e Jezu fɔ́n sín kú é sín xó. Mɛ ɖěɖee ɖò nyɔnuví ɔ sín xwégbe lɛ é “tuùn ɖɔ vǐ ɔ ko kú.” Amɔ̌, Jezu hɛn vǐ kúkú ɔ sín alɔ, bo ɖɔ: “Site!” Bɔ é site tɛn tɔn mɛ. (Luk. 7:11-17; 8:41, 42, 49-55) Mata kpo nɔví nyɔnu tɔn Mali kpo tuùn céɖécéɖé ɖɔ Jezu hɛn ɔ é na gbɔ azɔn. Enɛ wɛ zɔ́n bɔ ye ɖɔ ɖɔ nú Jezu wɛ ɖò finɛ ɔ, Lazáa kún na kú ó. Dìn e Jezu sín xɔ́ntɔn vívɛ́ kú é ɔ, nɛ̌ étɔn ka na wá nyí gbɔn? Ðǒ ayi wu ɖɔ Mata ɖɔ dó Lazáa wu ɖɔ é na fɔ́n wá gbɛ̀ ɖò sɔgudo, “ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè.” Etɛwu é ka ganjɛ xó enɛ wu? Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ fínfɔ́n sín kú na tíìn ɖò sɔgudo bɔ mɛvívɛ́ mǐtɔn lɛ sixu nɔ mɛ e na fɔ́n lɛ é mɛ?\n4 Hwɛjijɔ ɖagbe lɛ tíìn nú ganjɛwu enɛ e a ɖó é. Hwenu e mǐ na ɖò hwɛjijɔ enɛ lɛ ɖé lɛ jí gbɔn wɛ é ɔ, mǐ sixu mɔ nùɖé lɛ ɖò Xó Mawu tɔn mɛ bɔ è nɔ yawu lin ɖɔ nǔ enɛ lɛ ɖó kancica xá nukúnɖiɖo nùjɔnǔ tɔn e a ɖó ɖɔ emi na lɛ́ wá mɔ mɛvívɛ́ emitɔn lɛ é ǎ.\nNǓ ÐĚÐEE JƐ BO NA NUKÚNÐIÐO MƐ LƐ É!\n5. Etɛ ka gɔ́ sò nú ganjɛwu e Mata ɖó ɖɔ Lazáa na fɔ́n sín kú é?\n5 Ð’ayi wu ɖɔ Mata kún ɖɔ ‘Un ɖó nukún ɖɔ nɔví ce na fɔ́n’ ó. Loɔ, é ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ é na fɔ́n.” Mata ɖó ganjɛwu enɛ ɖó nùjiwǔ ɖěɖee é sixu ko sè ɖɔ ye jɛ hwɛ̌ cobɔ Jezu tlɛ wá bɛ́ sinsɛnzɔ́ tɔn é wu. É sè nùjiwǔ enɛ lɛ xó hwenu e é ɖò winnyawinnya mɛ é ɖò xwé tɔn gbè alǒ ɖò kplɔ́ngbasá ɔ. Enɛ sixu flín mǐ tan e ɖò Mawuxówema ɔ mɛ lɛ é atɔn.\n6. Nùjiwǔ tɛ xó é ka ɖò wɛn ɖɔ Mata sè?\n6 Hwenu e Mawu na hlɔnhlɔn gbeyiɖɔ Elíi bɔ é na bló nùjiwǔ lɛ é wɛ è fɔ́n mɛ sín kú azɔn nukɔntɔn ɔ. Ðò Salɛputa ɔ, asúkúsi wamamɔnɔ ɖé yí jonɔ gbeyiɖɔ ɔ tɔn ɖò toxo Fenisíi tɔn e ɖò xutó é mɛ. Enɛ gudo ɔ, Mawu bló nùjiwǔ bɔ linfinká nawe ɔ tɔn kpo amigo tɔn kpo jɛ vɔ̌ ǎ, bɔ enɛ zɔ́n bɔ é kpo vǐ tɔn kpo nɔ gbɛ̀. (1 Axɔ. 17:8-16) É yá é ɔ, vǐ tɔn bɛ́ azɔn bo kú. Elíi wá alɔ dó è gbé. Elíi mlɔ́ vǐ ɔ jí bo xoɖɛ ɖɔ: “Mawu ce kɛnklɛn bo fɔ́n vǐ elɔ wá gbɛ̀.” Bɔ nǔ nyí mɔ̌ nugbǒ! Mawu sè ɖɛ Elíi tɔn, bɔ vǐ ɔ fɔ́n wá gbɛ̀. Fínfɔ́n sín kú nukɔntɔn e xó è ɖɔ ɖò Biblu mɛ é nɛ. (Xà 1 Axɔsu lɛ 17:17-24.) É ɖò wɛn ɖɔ Mata sè nùjiwǔ nukúnɖeji enɛ e jɛ é.\n7, 8. (a) Ðɔ nǔ e Elizée wà dó ɖè wuvɛ̌ nawe ɖé tɔn kpò é. (b) Etɛ nùjiwǔ Elizée tɔn ka ɖexlɛ́ dó Jehovah wu?\n7 Gbeyiɖɔ Elizée e jɛ Elíi sín tɛnmɛ é wɛ bló nùjiwǔ mɛ fínfɔ́n sín kú tɔn wegɔ e xó Mawuxówema ɔ ɖɔ é. Izlayɛli-ví nyɔnu nukúnɖeji Cunɛmunu ɖé yí jonɔ Elizée tɔn bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu. Mawu gbɔn gbeyiɖɔ ɔ jí bo d’ajɔ nyɔnu enɛ e ma jì vǐ ɖě ǎ é kpo asú tɔn e ko nyí mɛxo é kpo bɔ ye jì vǐ sunnu ɖokpo. Xwè ɖé lɛ gudo ɔ, vǐ ɔ kú. Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee vǐnɔ ɔ na ko flú bǐ gbɔn é. É byɔ gbè asú tɔn bo bló kilomɛtlu 30 mɔ̌, bo yì Elizée gɔ́n ɖò Kaamɛli Só ɔ kɔn. Gbeyiɖɔ ɔ sɛ́ Gehazíi e nɔ d’alɔ ɛ é dó bɔ é jɛ nukɔn nú ye yì Cunɛmu. Gehazíi kpéwú bo fɔ́n vǐ ɔ wá gbɛ̀ ǎ. Enɛ gudo ɔ, vǐ ɔ sín nɔ e ɖò aluwɛ mɛ é kpo Elizée kpo wá.—2 Axɔ. 4:8-31.\n8 Elizée xoɖɛ dó cyɔ ɔ jí ɖò Cunɛmu finɛ. Nùjiwǔ ɖé jɛ, vǐ ɔ fɔ́n wá gbɛ̀ bɔ awǎjijɛ nɔ tɔn tɔn túnflá! (Xà 2 Axɔsu lɛ 4:32-37.) É sixu ko flín ɖɛ e Ana e ma mɔ vǐ jì ɖò bǐbɛ̌mɛ ǎ, bo ka wá jì ɖò gudo mɛ é xò hwenu e é kplá Samuwɛli bɔ é na yì wà sinsɛnzɔ́ ɖò goxɔ ɔ mɛ é é: ‘Jehovah ɖó acɛ bo na sɔ́ mɛ dó dò gɔngɔn mɛ ɖò kúxwé; é wɛ lɛ́ ɖó acɛ bo na fɔ́n mɛ sín kú.’ (1 Sam. 2:6) É ɖò wɛn ɖɔ Mawu wɛ fɔ́n vǐ ɔ tlɔlɔ ɖò Cunɛmu, bo dó xlɛ́ nǔwukpikpé e é ɖó bo na fɔ́n mɛ sín kú é.\n9. Tinmɛ lee Elizée ɖ’alɔ ɖò tan fínfɔ́n sín kú tɔn atɔngɔ e xó Biblu ɖɔ é mɛ gbɔn é.\n9 Amɔ̌, nùjiwǔ gudo tɔn e jɛ gbɔn Elizée gblamɛ é nɛ ǎ. É wà gbeyiɖɔzɔ́ tɔn nú xwè 50 jɛji, bɔ enɛ gudo ɔ, é ‘jɛ azɔn e kplá ɛ yì kú ɔ.’ Nukɔnmɛ hwenu e cyɔ Elizée tɔn ko huzu xú kɛɖɛ é ɔ, kɛntɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta ɖé wá tò ɔ mɛ. Izlayɛli-ví ɖé lɛ sɔ́ dawe ɖé sín cyɔ bo xwè ɖiɖi gbé hwe ɔ nu. Ee ye ɖò hinhɔn nú kɛntɔ́ yetɔn lɛ wɛ é ɔ, ye sɔ́ dawe ɔ sín cyɔ nyì dó yɔdo e mɛ xú Elizée tɔn lɛ ɖè é. Mǐ xà ɖɔ: “Ee cyɔ ɔ jɛ Elizée sín xú wu é ɔ, cyɔ ɔ fɔ́n lobo site.” (2 Axɔ. 13:14, 20, 21) Lin tamɛ dó ɖagbe e tan fínfɔ́n sín kú tɔn enɛ lɛ na ko wà nú Mata é jí. Mawu ɖ’acɛ dó kú jí bǐ mlɛ́mlɛ́. Lɛ̌ lin tamɛ dó ɖagbe e ye sixu wà nú hwi lɔ é jí. É ɖò wɛn ɖɔ ye na bló bɔ a na kudeji ɖɔ hlɔnhlɔn Mawu tɔn d’agba bo kún ɖó dogbó ó.\nTAN FÍNFƆ́N SÍN KÚ TƆN LƐ ÐÒ XWÈ KANWEKO NUKƆNTƆN Ɔ MƐ\n10. Nɛ̌ Piyɛ́ɛ ka fɔ́n Klisanwun nyɔnu e kú é gbɔn?\n10 Ðò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ ɔ, mǐ lɛ́ xà ɖɔ afɔsɔ́ɖótetɔ́ Mawu tɔn ɖé lɛ fɔ́n mɛ sín kú. Mǐ mɔ ɖɔ Jezu fɔ́n mɛ sín kú hwenu e é tɔ́n sín Nayinu é kpo hwenu e é ɖò Jayilɔsi xwé é kpo. Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ fɔ́n mɛ ɖevo sín kú, Klisanwun nyɔnu e nɔ nyí Dɔkasi alǒ Tabita é wɛ. Piyɛ́ɛ wá fí e è sɔ́ cyɔ nawe ɔ tɔn ɖó bo na ɖi é. Hwenu e é ɖò cyɔ ɔ kpá é ɔ, é xoɖɛ. Bɔ enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Tabita! Site!” É fɔ́n wá gbɛ̀ tlolo bɔ Piyɛ́ɛ ‘sɔ́ gbɛɖe tɔn xlɛ́’ Klisanwun hàtɔ́ lɛ. Nǔ enɛ e jɛ é zɔ́n bɔ “mɛ gègě ɖi nǔ nú Aklunɔ.” Ðò kpaà mɛ ɔ, ye sixu ɖekúnnu nú Aklunɔ ɔ, bo ka na ɖeji ɖɔ Jehovah ɖó nǔwukpikpé bo na fɔ́n mɛ sín kú.—Mɛ. 9:36-42.\n11. Etɛ dotóo Luki ka ɖɔ ɖɔ é jɛ dó nyaví ɖé wu? Etɛ fɔ́n e è fɔ́n nyaví ɔ sín kú é ka wà nú mɛ ɖevo lɛ?\n11 Mɛ ɖevo lɛ lɛ́ mɔ bɔ è fɔ́n nyaví ɖé sín kú. Gbè ɖokpo ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu ɖò kplé ɖé bló wɛ ɖò síngbó ɖé jí ɖò Tolowasi; finɛ wɛ nyí totaligbé-gbadahweji Turquie tɔn ɖò égbé. Pɔlu ɖò xó ɖɔ wɛ kaka bɔ zǎn vlɔ́ ɖó wè. Nyaví ɖé nɔ nyí Etíki, bo junjɔn flɛtɛli ɖé nu bo ɖò tóɖó è wɛ. Amɔ̌, amlɔ wá nyí i, b’ɛ flɛ́ sín síngbó atɔngɔ ɔ jí wá jɛ kɔ́mɛ. Vlafo dotóo Luki wɛ nyí mɛ nukɔntɔn e wá Etíki gɔ́n é, bo gbéjé è kpɔ́n, bɔ enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: Etíki ɔ, wǔ kɛɖɛ wɛ é gblé bo lɛ́ ba éɖée kpò kpowun ǎ, é ko kú! Pɔlu jɛte sín síngbó ɔ jí bo zé cyɔ ɔ dó awa mɛ bo ɖɔ xó elɔ e kpaca mɛ é: “É . . . ɖò gbɛ̀.” Kpɔ́n lee nǔ enɛ na ko wà ɖagbe nú mɛ e mɔ lɛ é sɔ́ é! Mɔ e ye mɔ nǔ e jɛ lɛ é kpo fɔ́n e è fɔ́n ɛ sín kú é kpo “dó wusyɛn lanmɛ nú ye bǐ.”—Mɛ. 20:7-12.\nNUKÚNÐIÐO E LIDǑ É ÐÉ\n12, 13. Kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó fínfɔ́n sín kú wu dìn é kpo ɔ, nùkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n12 Tan e xó mǐ ɖɔ wá yì lɛ é ɖó na wà nǔ e ye wà nú Mata é nú hwi lɔ. É wɛ nyí ɖɔ ye na na jiɖe we ɖɔ Mawu mǐtɔn kpo Gbɛnamɛtɔ́ mǐtɔn kpo ɖó nǔwukpikpé bo na fɔ́n mɛ e ko kú é wá gbɛ̀. Nǔ e lɛ́ nyɔ́ tawun é wɛ nyí ɖɔ mɛsɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ Mawu tɔn ɖé, ɖi Elíi, Jezu alǒ Piyɛ́ɛ ɖò finɛ hwenu e Jehovah bló nùjiwǔ enɛ lɛ é. Amɔ̌, etɛ mǐ ka sixu ɖɔ dó mɛ ɖěɖee kú ɖò hwe ɖevo lɛ nu ɖò hwenuxó mɛ é wu lo? Ee Mawu ma sɔ́ nɔ fɔ́n mɛ sín kú ɖò hwe mǐtɔn nu ǎ é ɔ, sunnu kpo nyɔnu kpo gbejinɔtɔ́ lɛ ka sixu ɖó nukún ɖɔ é sɔ́ na fɔ́n mɛ sín kú ɖò sɔgudo ǎ wɛ à? Lee nǔ cí nú Mata bɔ é ɖɔ: “Un tuùn ɖɔ [nɔví ce] na fɔ́n ɖò fínfɔ́n sín kú mɛkúkú lɛ tɔn hwenu, ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè” é ɔ, é ka na cí mɔ̌ nú ye lɔ à? Etɛwu é ka ɖó nùɖiɖi mɔhun? Nɛ̌ hwi lɔ ka sixu ɖó nùɖiɖi mɔhun gbɔn?\n13 Fí gègě wɛ ɖò Mawuxówema ɔ mɛ bo xlɛ́ ɖɔ fínfɔ́n sín kú ɖò sɛxwetɛn nú mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ ɖò sɔgudo. Mǐ ni kpɔ́n ɖé lɛ.\n14. Etɛ mǐ ka sixu kplɔ́n dó fínfɔ́n sín kú wu ɖò tan Ablaxamu tɔn mɛ?\n14 Mǐ ni lin tamɛ dó nǔ e Mawu ɖɔ ɖɔ Ablaxamu ni wà nú Izaki e é ɖò nukún ɖó wɛ sín hwenu línlín ɖíe ɖɔ é na wá ɖu gǔ ɔ é jí. Jehovah ɖɔ: “Zě vǐɖokponɔ towe Izaki; vǐ enɛ ɔ e a yí wǎn na sɔmɔ̌ ɔ, zé è . . . dó savɔ̌ nú mì.” (Bǐb. 22:2) Kpɔ́n lee gbeɖiɖe enɛ na ko cí nú Ablaxamu é. Jehovah ko d’akpá ɖɔ gbɔn kúnkan Ablaxamu tɔn jí wɛ emi na dó nú akɔta lɛ bǐ ɖè. (Bǐb. 13:14-16; 18:18; Hlɔ. 4:17, 18) Gɔ́ na ɔ, Jehovah ɖɔ ɖɔ “Izaki jí” wɛ kúnkan ɔ na wá gbɔn. (Bǐb. 21:12) Amɔ̌, enyi Ablaxamu hu Izaki dó savɔ̌ ɔ, nɛ̌ nǔ enɛ ka na jɛ gbɔn? Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Pɔlu b’ɛ wlan ɖɔ Ablaxamu ɖi nǔ ɖɔ Mawu kpéwú bo na fɔ́n Izaki wá gbɛ̀. (Xà Eblée lɛ 11:17-19.) Biblu ɖɔ ɖɔ Ablaxamu lin ɖɔ enyi emi setónú ɔ, ganxixo yɔywɛ ɖé gudo, azǎn ɖokpo gudo, alǒ aklunɔzán gblamɛ ɖokpo gudo kpowun ɔ, Izaki na fɔ́n wá gbɛ̀ ǎ. Ablaxamu tuùn hwenu e vǐ tɔn na fɔ́n wá gbɛ̀ é ǎ. Amɔ̌, é ɖeji ɖɔ Jehovah na fɔ́n Izaki.\n15. Nukúnɖiɖo tɛ tɔ́gbó Jɔbu ka ɖó bo ɖexlɛ́?\n15 Tɔ́gbó Jɔbu lɔ ɖò nukún ɖó fínfɔ́n sín kú sɔgudo tɔn ɖé wɛ. É ɖ’ayi wu ɖɔ enyi è sɛ́n atín ɖé ɔ, é sixu lɛ́ tɔ́n kun, bo na lɛ́ wá nyí atín ɖé. Gbɛtɔ́ tɔn ka nyí mɔ̌ ǎ. (Jɔb. 14:7-12; 19:25-27) Enyi gbɛtɔ́ kú ɔ, éɖesu sixu lɛ́ fɔ́n sín yɔdo mɛ bo lɛ́ wá nɔ gbɛ̀ ǎ. (2 Sam. 12:23; Ðɛh. 89:49) Enɛ xlɛ́ ɖɔ Mawu kún sixu fɔ́n mɛ sín kú ó ǎ. Nugbǒ ɔ, Jɔbu ɖi nǔ ɖɔ Jehovah ko ɖó azǎn ɖé bo na flín emi. (Xà Jɔbu 14:13-15.) Jɔbu tuùn hwenu e nǔ na nyí mɔ̌ dó ɖò sɔgudo é ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é ɖeji ɖɔ mɛ e dá gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é kpéwú bo na lɛ́ flín i lobo fɔ́n ɛ wá gbɛ̀.\n16. Wusyɛn tɛ wɛnsagun ɖé ka dó lanmɛ nú gbeyiɖɔ Daniyɛli?\n16 Daniyɛli lɔ nyí dawe gbejinɔtɔ́ ɖevo bɔ mǐ sè xó dó wǔ tɔn ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ. Nú xwè mɔkpan ɔ, é sɛ̀n Mawu kpo gbejininɔ kpo, bɔ é nɔ gudo n’i. É wá jɛ hweɖenu bɔ wɛnsagun ɖé dó wusyɛn lanmɛ nú Daniyɛli “wanyinamɔ Mawu tɔn” ɖɔ ‘nǔ ni nyɔ́ n’i’ bonu é ni lɛ́ “kpan akɔ́n!”—Dan. 9:22, 23; 10:11, 18, 19.\n17, 18. Akpá tɛ è ka dó nú Daniyɛli dó sɔgudo tɔn wu?\n17 Daniyɛli ko ɖibla ɖó xwè 100 bɔ kú tɔn ko sɛya. É sixu ko ɖò tamɛ lin dó nǔ e sɔgudo hɛn nu ja n’i é jí wɛ. Daniyɛli na lɛ́vɔ wá nɔ gbɛ̀ wɛ à? Enɛ ɖò wɛn! Ðò vivɔnu wema Daniyɛli tɔn tɔn ɔ, mǐ xà ganjɛwu xó elɔ e Mawu ɖɔ n’i é: “Hwɛ Daniyɛli ɔ, nɔ gbeji kaka yì fó. A na ɖó vivo.” (Dan. 12:13) Daniyɛli e ko kpò é tuùn ɖɔ mɛkúkú lɛ ɖò gbɔjɛ mɛ, ɖɔ ‘tamɛ linlin ɖě kún ɖò dɔ̌n ó, nùtuùntuùn ɖě kún ɖò dɔ̌n ó, nùnywɛ ɖě kún ɖò dɔ̌n ó.’ Daniyɛli ka na yì dɔ̌n zaanɖé. (Nùt. 9:10) Amɔ̌, enɛ xlɛ́ ɖɔ xó tɔn ko fó ǎ. È dó sɔgudo ɖé sín akpá n’i.\n18 Wɛn e è dó gbeyiɖɔ Daniyɛli é ko vɔ ɖó finɛ ǎ: “A . . . na fɔ́n site, bo na wá yí ajɔ towe ɖò vivɔnu.” È na azǎn ɖě è alǒ ɖɔ táan lě wɛ é na bló ǎ. Daniyɛli na kú, bɔ enɛ gudo ɔ, é na gbɔjɛ. Amɔ̌, ɖɔ e è ɖɔ ɖɔ é “na fɔ́n site, bo na wá yí ajɔ [tɔn]” ɖò sɔgudo é xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ è d’akpá n’i ɖɔ é kú bonu é lín gudo ɔ, é na wá fɔ́n sín kú. Nǔ na nyí mɔ̌ “ɖò vivɔnu.”\nMata ɖɔhun ɔ, a sixu ɖeji dó fínfɔ́n sín kú wu (Kpɔ́n akpáxwé 19gɔ́ ɔ kpo 20gɔ́ ɔ kpo)\n19, 20. (a) Nɛ̌ nǔ e jí mǐ ɖɔ xó dó lɛ é ka ɖó kancica tawun xá xó e Mata ɖɔ nú Jezu é gbɔn? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó dìn?\n19 É ɖò wɛn ɖɔ Mata sín hwɛ jɔ bɔ é ɖeji ɖɔ nɔví sunnu emitɔn gbejinɔtɔ́ Lazáa “na fɔ́n ɖò fínfɔ́n sín kú mɛkúkú lɛ tɔn hwenu, ɖò azǎn gudogudo tɔn ɔ gbè.” Akpá e è dó nú Daniyɛli é kpo ganjɛwu e Mata ɖó bo ɖexlɛ́ ɖò xósin e é na Jezu é mɛ é kpo ɖó na na jiɖe Klisanwun lɛ ɖò égbé. Fínfɔ́n sín kú na tíìn.\n20 Nǔ enɛ lɛ e jɛ ɖò hwexónu bɔ mǐ mɔ é xlɛ́ ɖɔ fínfɔ́n sín kú na tíìn, enɛ wɛ nyí ɖɔ mɛ e kú é na lɛ́vɔ fɔ́n wá gbɛ̀. Bɔ sunnu kpo nyɔnu kpo ɖěɖee sɛ̀n Mawu lɛ é ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ fínfɔ́n sín kú na tíìn ɖò hweɖenu ɖò sɔgudo. Eɖíe è d’akpá ɖɔ fínfɔ́n sín kú na tíìn é ɔ, é ko lín è, nùɖé ka xlɛ́ vlafo ɖɔ nǔ na nyí mɔ̌ à? Enyi mɔ̌ ɔ, enɛ na na hwɛjijɔ ɖevo e wu mǐ na ɖó nukún fínfɔ́n sín kú sín hwenu é mǐ, lee Mata ɖó nukún gbɔn é. Amɔ̌, hwetɛnu nǔ ka na nyí mɔ̌? Mǐ na ɖɔ xó dó nǔ enɛ lɛ jí ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ.


Bǐbɛ́mɛ 17 - Genèse 17\n“Nyɛ ɔ́, akɔ e un jɛ xá we ɔ́ ɖíe: A nǎ húzú tɔ́gbó nú akɔta wɔ̌buwɔ́bú.\nUn ná bló bɔ vǐ towe lɛ́ɛ ná sukpɔ́, bó ná húzú akɔta gěgé; axɔ́sú gěgé ná tɔ́n ɖo vǐ towe lɛ́ɛ mɛ.\nUn ná jɛ akɔ xá we, bó ná jɛ xá vǐ towe e ná jɛ do towe mɛ lɛ́ɛ, jijimɛ ɖě jɛ ɖě gúdo. Akɔjijɛ mavɔ mavɔ ɖé wɛ é ná nyí, bó ná zɔ́n bɔ un ná nyí Mawu towe, bó ná nyí Mawu vǐ towe e ná jɛ do towe mɛ lɛ́ɛ tɔn.\nUn ná ná to élɔ́ e mɛ a nyǐ jǒnɔ ɖe din ɔ́ hwi kpódó vǐ towe e ná jɛ do towe mɛ lɛ́ɛ kpó. To ɔ́ wɛ nyí Kanáa; un ná bǐ yě. É ná nyí yětɔn káká sɔ́yi, bɔ un ná nyí Mawu yětɔn.”\nMawu lɛ́ ɖɔ nú Ablaxámu ɖɔ: “Hwɛ ɔ́, a nǎ ɖó sísí nú akɔ e un jɛ xá we ɔ́. Hwi kpó vǐ towe e ná jɛ do towe mɛ lɛ́ɛ kpó ná ɖó sísí nú akɔ e un jɛ xá mi é, jijimɛ ɖě jɛ ɖě gúdo.\nAkɔ e jɛ xá hwi kpó kúnkan towe lɛ́ɛ bǐ kpó wɛ un ɖe bɔ mi ɖó ná nɔ́ xwedó ɔ́ ɖíe: È ɖǒ ná nɔ́ gbo ada nú súnnu e ɖo mi mɛ lɛ́ɛ bǐ.\nMi ná nɔ́ gbo ada. Adagbigbo ɔ́ wɛ ná nyí akɔjijɛ e ɖo nyɛ kpó mi kpó tɛ́ntin ɔ́ sín wuntun.\nMi ji vǐ súnnu ɖěbǔ, bónú é ɖó azǎn tántɔn ɔ́, mi ɖó ná gbo ada n'i. Mɔ̌ wɛ mi nǎ bló nú kannumɔ e è ji ɖo to mitɔn mɛ lɛ́ɛ, bó ná lɛ́ bló nú kannumɔ e mi zé akwɛ́ dó xɔ bɔ yě má nyí akɔta mitɔn ǎ lɛ́ɛ bǐ. Mɔ̌ wɛ mi ná bló gbɔn ɖo jijimɛ lɛ́ɛ bǐ mɛ.\nHǔn, è ɖǒ nǎ gbo ada nú xwéví kpó kannumɔ e è xɔ lɛ́ɛ kpó, bónú akɔ e un jɛ xá mi ɔ́ ná nyí wuntun ɖé ɖo agbaza mitɔn wú káká sɔ́yi.\nSúnnu e má ná gbo ada ǎ ɔ́, è nǎ ɖe e sín tɛ́ntin mitɔn, ɖó é gba akɔ e un jɛ xá mi é.”\nMawu lɛ́ ɖɔ nú Ablaxámu ɖɔ: “A sɔ́ ná nɔ́ ylɔ́ asi towe ɖɔ Salayíi ǎ; lo ɔ́, a nǎ nɔ́ ylɔ́ ɛ ɖɔ Sala.\nUn ná xo ɖɛ dó jǐ tɔn, bó ná ná vǐ súnnu ɖokpó we gbɔn jǐ tɔn; un ná xo ɖɛ dó jǐ tɔn, bɔ é ná dó akɔta gěgé sín kún. Axɔ́sú gěgé ná tɔ́n ɖo vǐ tɔn lɛ́ɛ mɛ.”\nÉe Ablaxámu se mɔ̌ ɔ́, é xwe agbɔ̌nnusú do; é ko nǔ, bó ɖɔ dó xomɛ ɖɔ: “Nyɛ mɛ e ko ɖó xwe kanwe ko (100) ɔ́ wɛ è nǎ sixú ji vǐ ná a? Sala lɔmɔ̌ e kó ɖó xwe kanwe wǒ (90) ɔ́ wɛ ná lɛ́ ji vǐ a?”\nÉnɛ́ ɔ́, é ɖɔ nú Mawu ɖɔ: “Mawu ce, Isimayɛ́li ní vɛ́ kó nɔ gbɛ, bónú a xo ɖɛ dó jǐ tɔn kpowun.”\nBɔ Mawu ɖɔ nú Ablaxámu ɖɔ: “Éeǒ! Asi towe Sala ná ji vǐ súnnu ɖokpó nú we dandan. A nǎ sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Izáki. Un ná jɛ akɔ xá ɛ, bɔ é ná nyí akɔjijɛ mavɔ mavɔ nú é kpó vǐ tɔn e ná jɛ do tɔn mɛ lɛ́ɛ kpó.\nUn se nǔ e a byɔ́ nú Isimayɛ́li é; un ná xo ɖɛ dó jǐ tɔn; un ná bló bɔ é ná gba kún; vǐ tɔn lɛ́ɛ ná sukpɔ́ ɖésú. É ná ji axɔ́ví wěwe bó ná nyí tɔ́gbó togun ɖaxó ɖé tɔn.\nAmɔ̌, Izáki e Sala ná ji nú we ɖo xwe ɖě ɔ́ mɛ lěhwenu ɔ́, é wɛ un ná jɛ akɔ xá.”\nÉe Mawu ɖɔ xó nú Ablaxámu fó ɔ́, é ɖidó jǐ.\nGbe nɛ́ gbe ɔ́, Ablaxámu gbo ada nú vǐ tɔn Isimayɛ́li ɔ́, bó gbo nú kannumɔ tɔn lɛ́ɛ bǐ: ée è ji ɖo xwé tɔn gbe lɛ́ɛ kpó ée é xɔ lɛ́ɛ bǐ kpó; nú è nǎ ɖɔ ɔ́, é gbo ada nú súnnu e kó ɖo xwé tɔn gbe lɛ́ɛ bǐ. É gbo ada nú yě bǐ lě e Mawu zɔ́n gbɔn é.\nÈ gbo ada nú Ablaxámu lɔmɔ̌ gbe nɛ́ gbe. Xwe kanwe afɔtɔn-nukún-ɛnɛ (99) wɛ é ɖó.\nVǐ tɔn Isimayɛ́li ɔ́, xwe wǒ-atɔn wɛ éyɛ́ ɖó bɔ è gbo ada n'i.\nGbe nɛ́ gbe ɖokpó ɔ́ wɛ Ablaxámu kpó vǐ tɔn Isimayɛ́li kpó gbo ada.\nGbe nɛ́ gbe ɖokpó ɔ́ wɛ kannumɔ tɔn lɛ́ɛ bǐ gbo ada; kannumɔ e è ji ɖo xwé tɔn gbe lɛ́ɛ kpó ée é xɔ ɖo jǒnɔ lɛ́ɛ sí lɛ́ɛ bǐ kpó.


2 Tan 32 - 2 Chroniques 32\nÉe Ezekiyási bló nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ bó dó ɖe gbejí nɔ nú Mawu tɔn xlɛ́ ɔ́, axɔ́sú Asilíi tɔn Senakelíbu wá, bó ná tɔ́n ahwan Judáa to ɔ́; é xá toxo e è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó lɛ́ɛ, bó tunwun ɖɔ émí ná yí yě dandan.\nÉe Ezekiyási mɔ ɖɔ Senakelíbu wá bó ná tɔ́n ahwan Jeluzalɛ́mu ɔ́,\né kplé azaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ kpó ahwanfuntɔ́ syɛ́nsyɛ́n lɛ́ɛ kpó, bó ɖɔ nú yě ɖɔ è nǎ sú tɔjɔtɛn e ma ɖo toxo ɔ́ mɛ ǎ lɛ́ɛ, bɔ yě yǐ gbe nú xó tɔn.\nÉnɛ́ ɔ́, mɛ tobutóbú ɖé lɛ́ɛ kplé bó sú tɔjɔtɛn lɛ́ɛ bǐ kpó tɔ e è ɖe ali ná, bɔ é nɔ́ sa gbɔn do glɔ́ é kpó. Đó yě nɔ́ ɖɔ nú yěɖée ɖɔ: “Axɔ́sú Asilíi tɔn ɔ́ wá fí ɔ́, é ná mɔ sin gěgé bó zán ǎ.”\nEzekiyási ná glǎglá éɖée; fí e ahohó lɛ́ɛ mu gbɔn ɔ́, é vɔ́ blóɖó; é mɛ kpe e jí è nɔ nɔ bo nɔ cɔ́ toxo ɔ́ lɛ́ɛ d'é nu; énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é mɛ ahohó ɖěvo gbɔn toxo ɔ́ gúdo; é bló Milo ɔ́ ɖó, ɖo Davídi Toxo ɔ́ mɛ. É tun ahwanfunnú kpó gǎglónú kpó kɔn nyi kpɔ́.\nÉ ɖe sɔ́jagán ɖé lɛ́ɛ ɖó togun ɔ́ nu. É kplé yě mɛ bǐ ɖó toxo ɔ́ sín hɔntogbó nukɔn, bó ná glǎglá yě bó ɖɔ:\n“Mi kpan akɔ́n bó dó gǎn. Mi ma ɖi xɛsi ó, ado ní ma hu mi ɖo axɔ́sú Asilíi tɔn ɔ́ kpódó mɛ tobutóbú e zɔn xá ɛ lɛ́ɛ kpó nukɔn ó. Đó mɛ e zɔn xá mǐ lɛ́ɛ sukpɔ́ hú mɛ e zɔn xá ɛ lɛ́ɛ.\nMɛ e kpó éyɛ́ kpó zɔn lɛ́ɛ ɔ́, gbɛtɔ́ lɛ́ɛ wɛ. Lo ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ wɛ nyí mɛ e kpó mǐdɛɛ lɛ́ɛ kpó zɔn é, é wɛ ná gɔ́ alɔ nú mǐ, bó ná fun ahwan ɔ́ nú mǐ.” Xó énɛ́ e Judáa xɔ́sú Ezekiyási ɖɔ ɔ́ dó wǔsyɛ́n lanmɛ nú togun ɔ́.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Asilíi xɔ́sú Senakelíbu sɛ́ mɛ dó Jeluzalɛ́mu; Lakíci toxo ɔ́ nukɔn wɛ é ɖe kpó ahwangɔnu tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó hwenɛ́nu. Fínɛ́ wɛ é nɔ bó dó wɛn sɛ́ dó Judáa xɔ́sú Ezekiyási kpó Judáanu e ɖo Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ bǐ kpó ɖɔ:\n“Xó e axɔ́sú Asilíi tɔn Senakelíbu ɖɔ ɔ́ ɖíe: Étɛ́wú mi ka gán jɛ bó cí ahohó Jeluzalɛ́mu tɔn mɛ?\nEzekiyási ná gǎnjɛwú mi ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ná hwlɛ́n mi sín alɔ ce mɛ. Blɛ̌blɛ́ mi wɛ é ɖe. Adɔ kpó sinnugblá kpó wɛ ná hu mi.\nÉ má nyí éyɛ́ Ezekiyási ɔ́ wɛ ká gba tɛn e ɖo só jí bɔ è nɔ sɛn Mawu ɖe lɛ́ɛ kpó vɔ̌sákpe Mawu tɔn lɛ́ɛ kpó, lobo ɖɔ nú Judáanu lɛ́ɛ kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó ɖɔ vɔ̌sákpe ɖokpó géé nukɔn wɛ yě ná nɔ́ ɖe kɔ́ ɖe, lobo ná nɔ dó zǎlínkpɔ́n zo ɖ'é jí ɖe ǎ cé?\nMi tunwun nǔ e nyɛ kpó tɔ́gbó ce lɛ́ɛ kpó wa xá togun e ɖo to ɖě lɛ́ɛ mɛ lɛ́ɛ bǐ é ǎ cé? Nǔmɛsɛn akɔta to énɛ́ lɛ́ɛ tɔn lɛ́ɛ kpé wú bó hwlɛ́n to yětɔn lɛ́ɛ ɖo así ce a?\nĐo nǔmɛsɛn e ɖo to énɛ́ lɛ́ɛ e tɔ́gbó ce lɛ́ɛ gba lɛ́ɛ bǐ mɛ ɔ́, ɖě tɛ́ wɛ kpé wú bó hwlɛ́n togun tɔn ɖo así ce, bɔ é ná nyí nǔmɛsɛn midɛɛ lɛ́ɛ tɔn wɛ ná hwlɛ́n mi ɖo así ce?\nHǔn, mi ma lɔn nú Ezekiyási ní ɖó adingban nú mi, bó blɛ́ mi mɔ̌ ó. Mi ma ɖi xó tɔn ó. Đó nǔmɛsɛn ɖěbǔ tíin ɖo akɔta ɖěbǔ mɛ abǐ axɔ́súɖuto ɖěbǔ mɛ bó ná kpé wú bó hwlɛ́n togun tɔn ɖo así ce ǎ, ɖě ká ɖe bó ná hwlɛ́n ɖo tɔ́gbó ce lɛ́ɛ sí ǎ. Nɛ̌ wɛ nǔmɛsɛn mitɔn ka ná kpé wú bó hwlɛ́n mi ɖo así ce gbɔn?”\nMɛsɛntɔ́ Senakelíbu tɔn lɛ́ɛ ɖo slǎmɛ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ kpó Ezekiyási mɛsɛntɔ́ Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ kpó wú wɛ kpowun.\nSenakelíbu sɛ́ wěma ɖokpó dó, bó zun Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn ɔ́ d'é mɛ ɖɔ: “Lě e nǔmɛsɛn akɔta to ɖě lɛ́ɛ mɛ tɔn lɛ́ɛ má kpé wú bó hwlɛ́n togun yětɔn lɛ́ɛ ɖo así ce ǎ ɔ́, mɔ̌ ɖokpó ɔ́, nǔmɛsɛn Ezekiyási tɔn sixú hwlɛ́n togun tɔn ɖo así ce ǎ.”\nMɛsɛntɔ́ Senakelíbu tɔn lɛ́ɛ ɖo xó sú wɛ, bó ɖo xó ɖɔ wɛ nú mɛ e ɖo ahohó Jeluzalɛ́mu tɔn jí lɛ́ɛ wɛ dó Ebléegbe mɛ, bó ná ɖó adohu nú yě, bó dó xɛsi yě, bó ná mɔ tɛn dó yí toxo ɔ́.\nYě ɖo Mawu Jeluzalɛ́mu tɔn ɔ́ xó ɖɔ wɛ nǔmɛsɛn ɖé kpowun xó ɖɔ wɛ yě ɖe ɖɔhun; nǔmɛsɛn akɔta ɖě lɛ́ɛ tɔn e è sɔ́ alɔ dó bló ná lɛ́ɛ ɖɔhun.\nÉe nǔ cí mɔ̌ ɔ́, axɔ́sú Ezekiyási kpó gbeyíɖɔ Mawu tɔn Ezayíi Amɔ̌si ví ɔ́ kpó jɛ ɖɛ xo dó nǔ énɛ́ ɔ́ tamɛ jí. Yě sú xó ylɔ́ Mawu ɖɔ é ní wá gɔ́ alɔ nú émí.\nBɔ Mawu Mavɔmavɔ sɛ́ wɛnsagun ɖokpó dó ahwankpá Asilíi xɔ́sú ɔ́ tɔn mɛ, bɔ é hu ahwanfuntɔ́ syɛ́nsyɛ́n lɛ́ɛ, ahwangán lɛ́ɛ kpódó gbɛtɔ́ nukúnɖéjí lɛ́ɛ kpó. Nǔ énɛ́ ɔ́ hu winnyá nú axɔ́sú ɔ́, bɔ é lɛ́ kɔ yi to tɔn mɛ. É ká wá su gbe ɖokpó bɔ é yi byɔ́ vodún tɔn xɔ mɛ, bɔ vǐ é ɖésúnɔ tɔn lɛ́ɛ hu i kpó hwǐ kpó.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ hwlɛ́n Ezekiyási kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó ɖo Senakelíbu Asilíi xɔ́sú ɔ́ sí, bó hwlɛ́n yě ɖo kɛntɔ́ yětɔn lɛ́ɛ bǐ sí, bó cyɔ́n alɔ yě jí ɖo yě mɛ e lɛ́ dó yě lɛ́ɛ nukɔn.\nMɛ gěgé hɛn nǔníná wá nú Mawu Mavɔmavɔ ɖo Jeluzalɛ́mu, bó lɛ́ ná nǔ ɖagbe ɖagbe lɛ́ɛ Ezekiyási Judáa xɔ́sú ɔ́, bɔ sín hwenɛ́nu ɔ́, é xɔ susu ɖo akɔta lɛ́ɛ bǐ nukɔn.\nHwenɛ́nu ɔ́, Ezekiyási bɛ́ azɔn ɖé bó ná kú. É ka sú xó ylɔ́ Mawu Mavɔmavɔ, bó xo ɖɛ. Bɔ Mawu Mavɔmavɔ bló nǔjíwǔ ɖokpó bó ná dó ɖe xlɛ́ ɛ ɖɔ azɔn tɔn ná gbɔ.\nLo ɔ́, ɖagbe e Mawu Mavɔmavɔ wa nú Ezekiyási ɔ́, é tunwun n'i ǎ. É nyɔ́ wa ɔ́, afɔ tɛ ayǐ jí wɛ é lɛ́ jɛ, bɔ Mawu Mavɔmavɔ sin xomɛ dó e, bó sin xomɛ dó Judáa to ɔ́ kpó Jeluzalɛ́mu toxo ɔ́ kpó.\nEzekiyási ɖo afɔ tɛ ayǐ wɛ mɔ̌, có é kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó yí nǔ e yě wa nyi do lɛ́ɛ gbe, lobo sɔ́ yěɖée hwe; énɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ sɔ́ zé xomɛsin tɔn dó wa nǔ xá yě ɖo Ezekiyási hwenu ǎ.\nEzekiyási jɛ dɔkun ɖésú, bó xɔ susu tawun. É ɖɔ bɔ è mɛ xɔ e mɛ é ná bɛ́ kpatágan dó lɛ́ɛ, éé mɛ é ná bɛ́ siká dó lɛ́ɛ, éé mɛ é ná bɛ́ awǐnnya xɔ akwɛ́ dó lɛ́ɛ, éé mɛ é ná bɛ́ nǔsáwǔ wǎnɖagbenɔ dó lɛ́ɛ, éé mɛ é ná bɛ́ gǎglónú kpódó nǔ xɔ akwɛ́ tɛnmɛ tɛnmɛ bǐ kpó dó lɛ́ɛ.\nÉ lɛ́ ɖɔ bɔ è blǒ agbanxɔ nú jinukún lɛ́ɛ, bó bló nú vɛ̌ɛn, bó bló nú ami, bó bló nǔ e mɛ kanlin tɔn tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ ná nɔ́ ɖu nǔ ɖe lɛ́ɛ, bó bló kpó e mɛ kanlin tɔn tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ ná nɔ́ nɔ lɛ́ɛ.\nÉ ɖó toxo ɖé lɛ́ɛ ayǐ; é ɖó gbɔ̌ kpódó nyibú kpó kɔn nyi kpɔ́, ɖó Mawu dǒ dɔkun n'i.\nEzekiyási ɖokpó énɛ́ ɔ́ wɛ sú fí e tɔjɔtɛn Gixɔ́ni tɔn ɔ́ nɔ́ tɔ́n sin ɖe é, bó ɖe ali nú sin ɔ́ gbɔn ayǐkúngban glɔ́ yi Davídi Toxo ɔ́ sín gbadahwe jí. Nǔ e Ezekiyási wa lɛ́ɛ bǐ wɛ nyɔ́ n'i.\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ hwenu e Babilɔ́nu sín azaglɔ́gán lɛ́ɛ sɛ́ mɛ dó Ezekiyási bónú é ná ɖɔ nǔjíwǔ e jɛ ɖo to ɔ́ mɛ ɔ́ sɛ́ dó yě ɔ́, Mawu jó e dó, bó ná kpɔ́n lě e é ná bló gbɔn é; é bló mɔ̌ bó ná dó dó é kpɔ́n, bó ná tunwun nǔ e ɖo ayi tɔn mɛ é bǐ.\nNǔ e kpo bɔ Ezekiyási wa lɛ́ɛ kpó azɔ̌ tɔn e ɖe lě e é nɔ́ wa nǔ dó sɛ́nxwi jí gbɔn ɔ́ xlɛ́ lɛ́ɛ kpó ɔ́, è wlǎn dó nǔ e gbeyíɖɔ Mawu tɔn Ezayíi Amɔ̌si ví ɔ́ mɔ ɔ́ sín Tan wéma mɛ, bó wlán dó axɔ́sú Judáa tɔn lɛ́ɛ kpó Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ kpó sín Tan wéma mɛ.\nEzekiyási zán wá kú, bɔ è sɔ́ ɛ ɖó Davídi ví lɛ́ɛ sín yɔdo mɛ ɖo fí e yi jǐ hú fí bǐ é. Judáa to ɔ́ bǐ kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó wlí yɛ̌yi n'i ɖo kú tɔn hwenu. Vǐ tɔn Manasée wɛ ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.


(trg)="1"> 3 Ye Zé Yeɖée Jó kpo Jlǒ Kpo — Ðò Madagascar\n(trg)="2"> 7 “ É Nɔ Na Hlɔnhlɔn Ðevo Mɛ E Nǔ Cikɔ Na É ”\n(trg)="3"> Enyi mǐ mɔ ɖɔ gbɛmɛ tagba lɛ wá ɖi bú mǐ ɔ , etɛ mǐ ka sixu wà ?\n(trg)="4"> Xota elɔ ɖɔ xó dó xota xwè 2018 tɔn mǐtɔn wu , bo xlɛ́ nǔ e wu mǐ ɖó na jó Jehovah dó bɔ é na mɔ ali bo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ é kpo lee é na wà mɔ̌ gbɔn é kpo .\n(trg)="5"> 12 Flǐn ɔ Nɔ Zɔ́n Bɔ Togun Mawu Tɔn Nɔ Nɔ Bǔ\n(trg)="6"> È na bló Flǐn kú Klisu tɔn tɔn ɖò Samedi 31 Mars 2018 .\n(trg)="7"> Nɛ̌ mǐ ka sixu sɔnǔ dìn , nú nǔwiwa enɛ gbɔn ?\n(trg)="8"> Nɛ̌ mǐ ka na ɖu tɛn tɔn mɛ yiyi sín lè gbɔn ?\n(trg)="9"> Nɛ̌ nǔwiwa xwewu xwewu tɔn enɛ ka nɔ gɔ́ sò nú bǔninɔ togun Mawu tɔn tɔn gbɔn fí bǐ gbɛn ?\n(trg)="10"> Ba xósin lɛ ɖò xota elɔ mɛ .\n(trg)="11"> 17 Etɛwu È ka Na Na Nǔ Mɛ E Ko Ðó Nǔ Bǐ É ?\n(trg)="12"> Jehovah gɔ́n wɛ nǔ e mǐ ɖó lɛ é bǐ gosin .\n(trg)="13"> É ɖò mɔ̌ có , é nɔ lɛ́ ɖó nukún ɖɔ mǐ ni zán akwɛ mǐtɔn dó nɔ gudo nú azɔ̌ e tutoblonunu tɔn ɖò wiwa wɛ ɖò égbé é .\n(trg)="14"> Xota elɔ na ɖɔ xó dó nǔ e wu mǐ nɔ ɖu lè nǔɖokan mǐtɔn lɛ sísɔ́ dó kpa susu nú Jehovah tɔn é , kpo lee nǔ nɔ nyí mɔ̌ gbɔn é kpo wu .\n(trg)="15"> 22 Wanyiyi Alɔkpa Tɛ ka Nɔ Na Awǎjijɛ Adodwé ɔ Mɛ ?\n(trg)="16"> 27 Mɔ Vogbingbɔn ɔ Ðò Gbɛtɔ́ lɛ Tɛntin\n(trg)="17"> Wǎn yíyí nú Mawu wɛ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ adodwé ɔ , é nyí wanyiyi masɔgbe alɔkpa e è nɔ mɔ vaàn ɖò “ azǎn gudogudo tɔn lɛ ” mɛ é ǎ .\n(trg)="18"> Xota nukɔntɔn ɔ na tín lee nǔ nyí mɔ̌ gbɔn é mɛ .\n(trg)="20"> 3 : 1 ) Xota wegɔ ɔ xlɛ́ lee jijɔ ɖěɖee nɔ ɖè mɛ lɛ xlɛ́ ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ é gbɔn vo bǐ mlɛ́mlɛ́ nú jijɔ ɖěɖee è nɔ mɔ ɖò togun Mawu tɔn sí é gbɔn é .\n(trg)="21"> 32 A ka Tuùn À ?\n(trg)="1"> Xwè 2018 tɔn sín xota mǐtɔn : ‘ Mɛ e nɔ ganjɛ Jehovah wu lɛ ɔ , hlɔnhlɔn ɖevo nɔ wá nú ye . ’  — EZA .\n(trg)="3"> HAN LƐ : 3 , 47\n(trg)="4"> Ezayíi 40 : 26\n(trg)="5"> Matie 11 : 28 - 30\n(trg)="6"> 2 Kɔlɛntinu lɛ 12 : 9 , 10\n(trg)="7"> Tagba tɛ lɛ mǐ ka nɔ ɖí xwi xá ?\n(trg)="8"> Etɛ ka zɔ́n bɔ mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ ?\n(trg)="9"> ( Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ lɛ é . )\n(trg)="10"> LEE a tuùn gbɔn é ɔ , tagba gɔ́ gbɛ̀ elɔ mɛ tawun .\n(trg)="11"> Nɔví sunnu vívɛ́ kpo nɔví nyɔnu vívɛ́ mǐtɔn lɛ kpo gègě ɖò xwi ɖí xá azɔn syɛnsyɛn lɛ wɛ .\n(trg)="12"> Mɛ ɖevo lɛ sín xwè ko sɛyi có , ye ka ɖò nukún kpé dó hɛnnumɔ mɛxomɔ lɛ wu wɛ .\n(trg)="13"> Mɛ ɖevo lɛ nɔ xò kàn tawun cobo nɔ mɔ dandannú gbɛmɛ tɔn lɛ yayǎnɔ nú xwédo yetɔn .\n(trg)="14"> Mǐ tuùn ɖɔ mɛ gègě ɖevo lɛ ɖò xwi ɖí xá tagba mɔhun lɛ gègě wɛ ɖò táan ɖokpo ɔ mɛ , enyi tagba enɛ lɛ ɖokpo kpowun ǎ !\n(trg)="15"> É nɔ byɔ táan gègě kpo hlɔnhlɔn nùjɔnǔ tɔn kpo ɖò así yetɔn ; è ka tlɛ ko kɛnu dó akwɛzinzan e é nɔ byɔ lɛ é wu ǎ .\n(trg)="16"> É ɖò mɔ̌ có , a ɖeji dó akpá Mawu tɔn lɛ wu bǐ mlɛ́mlɛ́ ; nùɖiɖi e a ɖó ɖɔ sɔgudo ɖagbe ɖé jawě é sɛ̀ dò ǎ .\n(trg)="17"> É nɔ víví nú Jehovah kpɔ́n !\n(trg)="18"> Wusyɛn tɛ Ezayíi 40 : 29 ka dó lanmɛ nú mǐ ?\n(trg)="19"> Nǔ tɛ mǐ ma cɔ́ mǐɖée ǎ ɔ , mǐ ka sixu wá wà ?\n(trg)="20"> É ka nɔ wá cí nú we hweɖelɛnu ɖɔ tagba gbɛmɛ tɔn lɛ zɛ nǔ e a sixu ɖí xwi xá é wu wɛ à ?\n(trg)="21"> Mɔ̌ wɛ é nyí hǔn , tuùn ɖɔ é kún nyí hwiɖokponɔ wɛ nǔ nɔ cí mɔ̌ na ó .\n(trg)="22"> Biblu xlɛ́ ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ hwexónu tɔn lɛ nɔ mɔ hwɛhwɛ ɖɔ agbɔ̌n kpé emi .\n(trg)="23"> ( 1 Axɔ .\n(trg)="24"> 19 : 4 ; Jɔb .\n(trg)="25"> 7 : 7 ) É ɖò mɔ̌ có , ye ka nɔ jó gbè ǎ , loɔ , ye nɔ hɔn yì sù Jehovah bo nɔ mɔ hlɔnhlɔn .\n(trg)="26"> Awakanmɛ kú ye ǎ , ɖó Mawu yetɔn nɔ “ na hlɔnhlɔn ɖevo mɛ e nǔ cikɔ na é . ”\n(trg)="27"> ( Eza .\n(trg)="28"> 40 : 29 ) É blawu ɖɔ mɛɖé lɛ ɖò togun Mawu tɔn mɛ bo wá gbeta ɔ kɔn ɖò égbé ɖɔ ali ɖagbe hugǎn e nu ye na ɖí xwi xá tagba gbɛmɛ tɔn lɛ ɖè é wɛ nyí ɖɔ ye na ‘ jó nugbǒ ɔ dó hwɛ̌ , ’ cí ɖɔ nǔwiwa Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ ɔ , agban wɛ ye nyí bo kún nyí nyɔna ɖé ó ɖɔhun .\n(trg)="29"> Enɛ wu ɔ , ye sɔ́ nɔ xà Xó Mawu tɔn ǎ , sɔ́ nɔ yì kplé agun tɔn lɛ ǎ , lobo nɔ ɖó kúnnuɖegbe yiyi te ; nǔ e Satáan ka ɖò biba wɛ ɖɔ ye ni bló é pɛ́ɛ́ nɛ .\n(trg)="30"> ( a ) Nɛ̌ mǐ ka sixu bló gbɔn bɔ gǎn e dó wɛ Satáan ɖè bo na vɔ́da nú mǐ é ma na yì ta ǎ ?\n(trg)="31"> ( b ) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ ?\n(trg)="32"> Awovi tuùn ganji ɖɔ alɔɖiɖo ɖò azɔ̌ Klisanwun tɔn lɛ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ sixu na hlɔnhlɔn mǐ , é ka ba nú mǐ ni ɖó hlɔnhlɔn ǎ .\n(trg)="33"> Nú mǐ mɔ ɖɔ gǎn jɛ vivɔ ɖò mǐ wu jí ɖò agbaza lixo , alǒ lee nǔ nɔ cí nú mǐ é linu ɔ , mǐ ɖó na sɛ́ yì zɔ nú Jehovah ǎ .\n(trg)="34"> Lɛ̌vɔ sɛkpɔ ɛ hugǎn ɖ’ayǐ tɔn , enɛ ɔ , “ é na bló bɔ [ a ] na syɛnlǐn ; é na na hlɔnhlɔn [ we ] . ”\n(trg)="35"> ( 1 Pi .\n(trg)="36"> 5 : 10 ; Ja .\n(trg)="37"> 4 : 8 ) Ðò xota elɔ mɛ ɔ , mǐ na ɖɔ xó dó ninɔmɛ e sixu ɖè kàn kpò nú sinsɛnzɔ́ e wà nú Mawu wɛ mǐ ɖè é wè jí , lobo na ɖɔ xó dó lee nugbodòdó Biblu tɔn lɛ zinzan sixu d’alɔ mǐ , bɔ mǐ na ɖí xwi xá gbɔn é wu .\n(trg)="38"> Amɔ̌ jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ , mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó nǔwukpikpé e Jehovah ɖó bo na na hlɔnhlɔn mǐ bɔ è ɖexlɛ́ ɖò Ezayíi 40 : 26 - 31 mɛ é wu .\n(trg)="39"> Etɛ Ezayíi 40 : 26 ka sixu kplɔ́n mǐ ?\n(trg)="40"> Xà Ezayíi 40 : 26 .\n(trg)="41"> Mɛɖebǔ ko kpéwú bo xà sunví e ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é bǐ ǎ .\n(trg)="42"> Nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ ɖi ɖɔ sunví liva 400 wɛ ɖò sunvísɛ́kplé mǐtɔn voie lactée ɔ kɔ́kɔ́ɖɔ́kɔ́ mɛ .\n(trg)="43"> É ɖò mɔ̌ có , Jehovah na nyikɔ ɖé sunví ɖokpo ɖokpo .\n(trg)="44"> Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ ?\n(trg)="45"> Nú Jehovah nɔ ɖó ayi nùɖíɖó tɔn enɛ lɛ e ma ɖó funfún ɖò xomɛ ǎ é wu ɔ , dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee nǔ na nɔ cí n’i dó hwi mɛ e ɖò sinsɛn ɛ wɛ , bɔ é ma nyí ɖó è dó jǐ towe wutu ǎ , b’ɛ nyí ɖó wanyiyi e a ɖó n’i é wu wutu é !\n(trg)="46"> ( Ðɛh .\n(trg)="48"> “ Ða e ɖò ta nú [ we ] ɔ ɖesu ɔ , Mawu tuùn nabi e é nyí é . ”\n(trg)="50"> 10 : 30 ) Ðɛhanwlantɔ́ ɔ lɛ́ na mǐ ganjɛwu ɖɔ : “ Jehovah tuùn nǔ e mɛ gbɔn dín wɛ mɛ e wu è ma nɔ mɔ nǔjɛdo ɖě ɖɔ dó ǎ lɛ é ɖè é . ”\n(trg)="51"> ( Ðɛh . 37 : 18 , nwt ) Nugbǒ ɔ , é nɔ ɖó ayi mɛtɛnkpɔn e a nɔ mɔ lɛ é wu , bo sixu na we hlɔnhlɔn bɔ a na dɛ ɖò ye mɛ ɖokpo ɖokpo nu .\n(trg)="52"> Etɛ ka na mǐ jiɖe ɖɔ Jehovah kpéwú bo na na mǐ hlɔnhlɔn ?\n(trg)="53"> Xà Ezayíi 40 : 28 .\n(trg)="54"> Jehovah wɛ nyí Jɔtɛn hlɔnhlɔn e d’agba é tɔn .\n(trg)="55"> Ði kpɔ́ndéwú ɔ , mǐ ni gbéjé hlɔnhlɔn e é na hwesivɔ kɔ́kɔ́ɖɔ́kɔ́ é kpɔ́n .\n(trg)="56"> David Bodanis e nɔ wlan nǔ ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu é ɖó ayi wu ɖɔ : “ Hlɔnhlɔn e hwesivɔ nɔ ɖetɔ́n ɖò segɔndu ɖokpo ɖokpo mɛ é sɔ ee bɔnbu [ e nɔ gbidi nǔ tawun é liva mɔkpan ] nɔ ɖetɔ́n é . ”\n(trg)="57"> Dobanunǔtɔ́ ɖevo lɛ́n nǔ bo ɖɔ ɖɔ hwesivɔ ɔ , ‘ hlɔnhlɔn e é nɔ ɖetɔ́n ɖò segɔndu ɖokpo mɛ é ko kpé bo na sú nǔ e sín hudo gbɛtɔ́ lɛ ɖó nú xwè 200 000 é sín dò ’ !\n(trg)="58"> Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn hwesivɔ é sixu na mǐ hlɔnhlɔn e sín hudo mǐ ɖó bo na ɖí xwi xá tagba ɖebǔ é à cé ?\n(trg)="59"> Ali tɛ nu nùkplɔnmɛ Jezu tɔn ka nɔ fá kɔ nú mɛ ɖè ?\n(trg)="60"> Nɛ̌ enɛ tuùntuùn ka ɖó na d’alɔ mǐ gbɔn ?\n(trg)="61"> Xà Ezayíi 40 : 29 .\n(trg)="62"> Jehovah sinsɛn nɔ hɛn awǎjijɛ gègě wá .\n(trg)="63"> Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ : “ Mi yí nùkplɔnmɛ ce lɛ sè . ”\n(trg)="64"> É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ : “ Lindɔ̌n mitɔn lɛ na vo , ɖó mɛfífá wɛ un nyí , bo nyí xomɛnyɔtɔ́ . ”\n(trg)="65"> ( Mat .\n(trg)="66"> 11 : 28 - 30 ) Xó nugbǒ tawun wɛ xó enɛ nyí .\n(trg)="67"> Hweɖelɛnu ɔ , nǔ sixu cikɔ nú mǐ tawun hwenu e mǐ tɔ́n sín xwégbe bo xwè kplé alǒ bo na ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é .\n(trg)="68"> Amɔ̌ , nɛ̌ nǔ nɔ cí nú mǐ hwenu e mǐ lɛkɔ é ?\n(trg)="69"> Mǐ nɔ vo ɖò ayi mɛ , bo nɔ lɛ́ ɖò gbesisɔmɛ hugǎn bo na ɖí xwi xá mɛtɛnkpɔn gbɛmɛ tɔn lɛ .\n(trg)="70"> Nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ nɔ fá kɔ nú mɛ nugbǒ !\n(trg)="71"> Nǎ kpɔ́ndéwú e xlɛ́ ɖɔ xó e è ɖɔ ɖò Matie 11 : 28 - 30 mɛ é nyí nugbǒ é ɖé .\n(trg)="72"> Nɔví nyɔnu ɖé nɔ nyí Kayla bo ɖò xwi ɖí xá nǔcikɔnúmɛ magbokɔ , linkpɔ́nzɔn , kpo tafɛ́nmɛ syɛnsyɛn ɖé kpo wɛ .\n(trg)="73"> É ɖò wɛn ɖɔ hweɖelɛnu ɔ , é nɔ vɛwǔ n’i tawun bɔ é na yì kplé lɛ .\n(trg)="74"> É ɖò mɔ̌ có , ee é dó gǎn bo yì kplé ɖé gudo é ɔ , é ɖɔ : “ Xóɖiɖɔ ɔ ɖɔ xó dó awakanmɛ kú mɛ wu .\n(trg)="75"> Ali e nu è xwlé xóɖiɖɔ ɔ mɛ ɖè é ɖè wuvɛ̌sexámɛ xlɛ́ kaka bɔ un y’avǐ .\n(trg)="76"> É flín nǔ mì ɖɔ un ɖó na nɔ yì kplé lɛ . ”\n(trg)="77"> Gǎn e é dó bo yì kplé enɛ jí é víví n’i kpɔ́n !\n(trg)="79"> Etɛ ɖɔ wɛ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖè bo wlan ɖɔ : “ Hwenu e un ma ɖó gǎn ǎ ɔ , hwenɛnu wɛ un nɔ mɔ hlɔnhlɔn ” ?\n(trg)="80"> Xà Ezayíi 40 : 30 .\n(trg)="81"> Mǐ na bo tlɛ ɖó nǔwukpikpé gbɔn ɖebǔ ɔ , nǔ e hlɔnhlɔn mǐtɔn na wà é ɖó dogbó .\n(trg)="82"> Nǔ e mǐ mɛ bǐ ɖó na hɛn ayi mɛ é nɛ .\n(trg)="83"> Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖó nǔwukpikpé vovo lɛ có , é sixu wà nǔ e jló è lɛ é bǐ ǎ , ɖó nǔwukpikpé tɔn ɖó dogbó wutu .\n(trg)="84"> Hwenu e é ɖɔ lee nǔ nɔ cí n’i é nú Mawu é ɔ , Mawu ɖɔ n’i ɖɔ : “ Hwenu e a ma kpé nǔ wu ǎ ɔ wɛ hlɔnhlɔn ce nɔ ɖè nǔwiwa tɔn lɛ bǐ xlɛ́ dégbédégbé . ”\n(trg)="85"> Pɔlu mɔ nukúnnú jɛ xó ɔ wu .\n(trg)="86"> É wá ɖɔ : “ Hwenu e un ma ɖó gǎn ǎ ɔ , hwenɛnu wɛ un nɔ mɔ hlɔnhlɔn . ”


Wanyiyi Alɔkpa Tɛ ka Nɔ Na Awǎjijɛ Adodwé ɔ Mɛ? | Nùkplɔnkplɔn\n‘Nǔ nyɔ́ nú togun e sɔ́ Jehovah dó ɖó Mawu é.’—ÐƐH. 144:15.\nHAN LƐ: 111, 109\nNɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú wanyiyi e zɛ xwé wu é ɖiɖó nú mǐɖée gbɔn?\nEtɛwu mɛ e yí wǎn nú akwɛ lɛ é ma ka nɔ ɖó awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ ǎ?\nNɛ̌ mǐ ka sixu da jlǒ e mǐ nɔ ɖó nú gbɛɖuɖu é kpɔ́n gbɔn?\n1. Etɛwu táan e mɛ mǐ ɖè é ka gbɔn vo nú ɖ’ayǐ tɔn lɛ bǐ?\nTÁAN e mɛ mǐ ɖò gbɛ̀ nɔ ɖè wɛ é gbɔn vo nú ɖ’ayǐ tɔn lɛ bǐ. Lee Biblu ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, Jehovah ɖò “mɛ wɔbuwɔbu ɖé” xokplé wɛ, ye “gosin tò lɛ bǐ mɛ, bo gosin akɔta lɛ bǐ mɛ, bo gosin togun lɛ bǐ mɛ, bo gosin gbè e è nɔ dó lɛ bǐ mɛ.” Mɛ enɛ lɛ e é xokplé é nyí “togun syɛnsyɛn” ɖé, bɔ gbɛtɔ́ awǎjijɛnɔ ee ɖò “azɔ̌ wà nú Mawu wɛ zǎn kéze” lɛ é livi tantɔn jɛji ɖ’emɛ. (Nǔɖe. 7:9, 15; Eza. 60:22) È ko mɔ bonu gbɛtɔ́ gègě wá yí wǎn nú Mawu kpo nɔzo yetɔn kpo gbɔn mɔ̌ kpɔ́n ǎ.\n2. Wanyiyi masɔgbe tɛ ka nɔ dó gesí mɛ ɖěɖee jɛ zɔ nú Mawu lɛ é? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n2 Amɔ̌, Mawuxówema ɔ lɛ́ ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ɖò azǎn mǐtɔn gbè ɔ, mɛ e jɛ zɔ nú Mawu lɛ é na nɔ ɖè wanyiyi masɔgbe e mɛ cejɛnnabi ɖè é xlɛ́. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Ðò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ . . . ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na nɔ ba ɖɔ emitɔn jɛn na nyɔ́ [alǒ, ye ‘na nɔ yí wǎn nú yeɖée,’ nwt]; ye na nɔ yí wǎn nú akwɛ; . . . ye na nɔ yí wǎn nú gbɛɖuɖu hú ye na yí wǎn nú Mawu.” (2 Tim. 3:1-4) Wanyiyi cejɛnnabi tɔn enɛ nyí ɖokpo ɔ kpo wanyiyi Klisanwun tɔn kpo ǎ; flijɛ tɔn wɛ. Nǔ e nyí cejɛnnabi sín nǔ lɛ é gbé nyinya nɔ zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ɖó awǎjijɛ e ɖó nukún wɛ ye ɖè é ǎ. Nugbǒ ɔ, wanyiyi alɔkpa enɛ nɔ flɔ́ zo dó glɔ nú cejɛnnabi ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ, bɔ ninɔ mɛ tɔn vɛwǔ.\n3. Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò xota elɔ mɛ? Etɛwu?\n3 Pɔlu tuùn lee wanyiyi cejɛnnabi tɔn ɔ gbakpé sɔ́ é bo ɖɔ ɖɔ é sixu wà nǔ dó Klisanwun lɛ wu. Enɛ wu ɔ, é gb’akpá nú mǐ ɖɔ mǐ ni “lɛkɔ sín” gbɛtɔ́ e nɔ ɖè wanyiyi masɔgbe xlɛ́ lɛ é gudo. (2 Tim. 3:5) Nǔ ɖò mɔ̌ có, mǐ sixu nyì alɔ nú nǔ wiwa ɖó kpɔ́ xá mɛ mɔhun lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ. Amɔ̌, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó wǔ zɔ nú gbɛ̀ ɔ sín linlin e lɛlɛ̌ dó mǐ é, bo dó gǎn bɔ nǔ mǐtɔn nyɔ́ Jehovah, Mawu wanyiyinɔ ɔ sín nukúnmɛ gbɔn? Mi nú mǐ ni gbéjé vogbingbɔn e ɖò wanyiyi e Mawu ba ɖɔ mǐ ni ɖó é kpo wanyiyi e xó è ɖɔ ɖò 2 Timɔtée 3:2-4 mɛ é kpo kpɔ́n. Mɔ̌ wiwa na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na da wanyiyi e mǐ ɖó na ɖó, b’ɛ nyí wanyiyi alɔkpa e nɔ hɛn awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ wá é kpɔ́n, bo na vɔ́ ɛ jlaɖó.\nWǍN YÍYÍ NÚ MAWU ALǑ WǍN YÍYÍ NÚ MƐÐÉE?\n4. Etɛwu é ma ka nyla ɖɔ è ni ɖó wanyiyi e ɖò jlɛ̌ jí é nú mɛɖée ǎ?\n4 “Gbɛtɔ́ lɛ na nɔ yí wǎn nú yeɖée” wɛ mɛsɛ́dó ɔ wlan. É ka nyla ɖɔ è ni yí wǎn nú mɛɖée wɛ à? Eǒ, é nyɔ́ bo tlɛ lɛ́ ɖò dandan ɖɔ è ni ɖó wanyiyi e sɔgbe é nú mɛɖée. Mɔ̌ wɛ Jehovah dá mǐ gbɔn é nɛ. Jezu ɖɔ: “A na yí wǎn nú nɔzo towe hwiɖesunɔ ɖɔhun.” (Mak. 12:31) Nú mǐ ma yí wǎn nú mǐɖée ǎ ɔ, mǐ sixu yí wǎn nú nɔzo mǐtɔn ǎ. Mǐ lɛ́ xà ɖò Mawuxówema ɔ mɛ ɖɔ: “Asú lɛ ɖó na yí wǎn nú asì yetɔn lɛ, lee ye yí wǎn nú agbaza yeɖesunɔ tɔn gbɔn é. Mɛ e yí wǎn nú asì tɔn ɔ yí wǎn nú éɖesunɔ. Ðó mɛɖebǔ gbɛ́ wǎn nú agbaza éɖesunɔ tɔn kpɔ́n gbeɖé ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, be wɛ é nɔ lé na, bo nɔ na ɛ nùɖuɖu.” (Efɛ. 5:28, 29) Enɛ wu ɔ, wanyiyi e sɔgbe é ɖiɖó nú mɛɖée nyí nǔ ɖagbe.\n5. Nɛ̌ a ka sixu jlɛ́ mɛ ɖěɖee yí wǎn nú yeɖée zɛ xwé wu lɛ é gbɔn?\n5 Wǎn yíyí nú mɛɖée e xó è ɖɔ ɖò 2 Timɔtée 3:2 mɛ é nyí wanyiyi e nyɔ́ alǒ ee sɔgbe é ǎ. Wanyiyi e ma sɔgbe ǎ bo nyí cejɛnnabi tɔn é wɛ. Mɛ e yí wǎn nú yeɖée zɛ xwé wu lɛ é nɔ sɔ́ ayi ɖó yeɖée jí hugǎn lee é ɖó na nyí gbɔn é. (Xà Hlɔmanu lɛ 12:3.) Ðagbe yeɖesunɔ tɔn wɛ nɔ mya nukún nú ye hugǎn. Ye nɔ keya nú mɛ ɖevo lɛ sɔmɔ̌ ǎ. Nú nǔ lɛ ma yì ganji ǎ ɔ, ye nɔ ba na dóhwɛ mɛ ɖevo lɛ lobo nɔ gbɛ́ hwɛ yetɔn lɛ sín gbè yí. Biblu tinmɛtɔ́ ɖé jlɛ́ mɛ ɖěɖee yí wǎn nú yeɖée lɛ é dó ‘ajijá e nɔ sɛ̀ éɖée wún, bo na dó mɔ yǒzo, lobo ka nɔ fɔ́n xá tɔn xwíɖíxwíɖí lɛ nyite nú mɛ’ é wu. Gbɛtɔ́ e nɔ sɔ́ ayi ɖó yeɖée jí zɛ xwé wu lɛ é nɔ ɖó awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ ǎ.\n6. Etɛ lɛ mɛ wǎn yíyí nú Mawu ka nɔ tɔ́n kɔ dó?\n6 Akɔwé Biblu tɔn ɖé ɖɔ ɖɔ wǎn yíyí nú mɛɖée wɛ jɛ nukɔn ɖò jijɔ e mɛsɛ́dó Pɔlu slɛ́ bɔ ye gbakpé ɖò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ é mɛ, ɖó éyɛ wɛ nɔ dɔn ɖevo lɛ wá. Amɔ̌, mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Mawu lɛ é ɔ, sínsɛ́n vo wɛ yedɛɛ lɛ nɔ na. Biblu dɔn wǎn yí nú Mawu cá ɖó kpɔ́ xá xomɛhunhun, vivo mimɔ, suúluɖiɖo, xomɛnyínyɔ́, ɖagbewiwa, gbejininɔ, fífá kpo mɛɖéejiɖuɖe kpo. (Ga. 5:22, 23) Ðɛhanwlantɔ́ ɔ wlan ɖɔ: ‘Nǔ nyɔ́ nú togun e sɔ́ Jehovah dó ɖó Mawu é.’ (Ðɛh. 144:15) Jehovah nyí Mawu awǎjijɛnɔ ɖé bɔ togun tɔn nɔ ɖè jijɔ enɛ xlɛ́. Gɔ́ na ɔ, Jehovah sɛntɔ́ lɛ cí mɛ ɖěɖee yí wǎn nú yeɖée bo nɔ lɛ́ ɖó nukún ɖɔ mɛ ɖevo lɛ kɛɖɛ jɛn na na nǔ ye lɛ é ɖɔhun ǎ, loɔ, ye nɔ mɔ awǎjijɛ ɖò yeɖée zinzan dó ganjininɔ mɛ ɖevo lɛ tɔn takúnmɛ mɛ.—Mɛ. 20:35.\nNɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú wǎn yíyí nú mǐɖesunɔ gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ)\n7. Nùkanbyɔ tɛ lɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbéjé wǎn e mǐ yí nú Mawu é kpɔ́n?\n7 Enyi wanyiyi e mǐ ɖó nú mǐɖesu é ɖò yɛ cyɔn ee mǐ ɖó nú Mawu é jí wɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo tuùn? Ðǒ ayi akpágbánúmɛ e ɖò Filipunu lɛ 2:3, 4 mɛ é wu: “Mi ma sɔ́ ce jɛn na nyɔ́ sín ayixa, abǐ mɛɖée sɔ́ sù dó wuvɔ̌ sín ayixa dó wà nǔ ɖebǔ na ó; loɔ, mǐ nɔ sɔ́ miɖée hwe ɖò mɛ ɖě lɛ nukɔn, bonu mɛ ɖokpo ni nɔ mɔ ɖɔ mɛ ɖě lɛ hugǎn emi. Mɛɖebǔ ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, mɛ ɖokpo ɖokpo ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖě lɛ tɔn.” Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ zán wěɖexámɛ enɛ ɖò gbɛzán ce mɛ à? Un ka ɖò jlǒ Mawu tɔn ba na wà wɛ vɛnavɛna à? Un ka nɔ dó gǎn bo nɔ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖò agun ɔ kpo sinsɛnzɔ́ ɔ kpo mɛ à?’ Mɛɖée zízé jó nɔ bɔkun hwebǐnu ǎ. É nɔ byɔ gǎndido kpo mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ kpo. Amɔ̌, etɛ ka sixu na mǐ awǎjijɛ hú ɖɔ mǐ ni tuùn ɖɔ nǔ mǐtɔn nɔ nyɔ́ Nǔbǐwukpétɔ́ wɛkɛ ɔ tɔn nukúnmɛ?\n8. Etɛ wǎn yíyí nú Mawu ka ko sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye wà?\n8 Wǎn yíyí nú Mawu ko sísɛ́ mɛɖé lɛ bɔ ye jó azɔ̌ e ye na wà bá mɔ akwɛ gègě lɛ é dó, bo mɔ tɛn dó sɛ̀n Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́. Ericka e nɔ nɔ États-Unis é nyí dotóo ɖé. É nya tɛn ɖaxó lɛ mɛ gbé ɖò dotóozɔ́wiwa linu ǎ, loɔ, é huzu gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn bo wà sinsɛnzɔ́ gbɔn tò gègě mɛ xá asú tɔn. Ee é kpɔ́n gudo sɛ́dó é ɔ, é ɖɔ: “Nǔ gègě e mǐ ko mɔ kpɔ́n ɖò hwenu e mǐ d’alɔ ɖò fí e è nɔ dó jonɔ gbè ɖè é ɖé kpo xɔ́ntɔn e mǐ zun lɛ é kpo zɔ́n bɔ nyɔna lɛ gɔ́ gbɛzán mǐtɔn mɛ. Un kpò ɖò dotóozɔ́ wà wɛ, amɔ̌, ɖó un kpé nǔ wu bo nɔ zán hwenu ce kpo hlɔnhlɔn ce kpo hugǎn dó d’alɔ mɛ lɛ, bo nɔ gbɔ azɔn nú ye ɖò gbigbɔ lixo, bo nɔ lɛ́ kpé nukún dó hudo agun ɔ tɔn lɛ wu wutu ɔ, é nɔ na mì awǎjijɛ tawun, bɔ un lɛ́ ɖó vivo ɖò ayi mɛ.”\nDƆKUN ÐÓ JIXWÉ ALǑ ÐÓ AYIKÚNGBAN JÍ?\n9. Etɛwu wǎn yíyí nú akwɛ ma ka nɔ zɔ́n bonu è nɔ ɖó awǎjijɛ ǎ?\n9 Pɔlu wlan ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ na “nɔ yí wǎn nú akwɛ.” Xwè ɖé lɛ ɖíe ɔ, gbexosin-alijitɔ́ Irelande tɔn ɖé ɖɔ xó nú nya ɖé dó Mawu wu. Nya ɔ ɖè akwɛkpo tɔn tɔ́n, lobo ɖè akwɛ-wemanɔ ɖé lɛ tɔ́n, bo fɔ ye dó jí lobo gó bo ɖɔ: “Mawu ce ɖíe!” Nugbǒ wɛ ɖɔ mɛ gègě na ɖɔ xó e é ɖɔ é gannaganna mɔ̌ ǎ, amɔ̌, mɛ gègě wɛ yí wǎn nú akwɛ kpo nǔ e é sixu xɔ lɛ é kpo ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ. Amɔ̌, Biblu ɖɔ: “Mɛ e yí wǎn nú akwɛ ɔ, akwɛ nɔ kpé è gbeɖé ǎ, mɛ e yí wǎn nú dɔkun ɔ, nǔ e é ɖó ɔ nɔ kpé è gbeɖé ǎ.” (Nùt. 5:9) Hwebǐnu wɛ mɛ mɔhun lɛ nɔ ɖò akwɛ gbé nya wɛ, bo nɔ ɖò gǎn dó wɛ bo na bɛ́ kplé kɔn nyì kpɔ́, amɔ̌, ye nɔ dɔn “nǔgbomɛ gègě” dó kɔ.—1 Tim. 6:9, 10.\n10. Etɛ Agúu ka wlan dó dɔkun kpo ya kpo wu?\n10 Mǐ mɛ bǐ wɛ ɖó hudo akwɛ tɔn. É nɔ nya xɛ ɖò mɛ jí ɖó bǎ ɖé mɛ. (Nùt. 7:12) Amɔ̌, enyi mɛɖé ɖó akwɛ e na kpé dandannú lɛ é kɛɖɛ ɔ, é ka sixu ɖó awǎjijɛ dóó à? Bǐ lě! (Xà Nùnywɛtɔ́xó 5:11.) Agúu Yakɛ ví ɔ wlan ɖɔ: “Ma na ya mì ó, ma ka na dɔkun mì ó; nǎ nùɖuɖu e un na ɖu bo nɔ gbɛ̀ é mì kpowun.” Mǐ sixu yawu mɔ nǔ jɛ hwɛjijɔ e wu é ma byɔ hɛ̌n klókló ǎ é wu. Ee é ɖò tintinmɛ wɛ é ɔ, é ɖɔ emi kún jló na jɛ ajojija mɔ mɛ ó, ɖó ajo sɔ́ Mawu sù ǎ. Loɔ, etɛwu é ma ka byɔ dɔkun ɖò ɖɛ tɔn mɛ ǎ? É wlan ɖɔ: “Enyi un ɖó nǔ dín ɔ, un táa wá hu tɛ́ nú we bo ɖɔ: ‘Jehovah tɛ́!’” (Nùx. 30:8, 9) A sixu ko flín mɛ e ma nɔ ɖeji dó Mawu wu ǎ, bɔ dɔkun yetɔn wu wɛ ye nɔ ganjɛ lɛ é.\n11. Wě tɛ Jezu ka ɖè xá mɛ dó akwɛ wu?\n11 Mɛ ɖěɖee yí wǎn nú akwɛ lɛ é sín nǔ sixu nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ǎ. Jezu ɖɔ: “Mɛɖé sixu sɛ̀n gǎn wè ǎ; ɖó é na gbɛ́ wǎn nú mɛ ɖě, bo na yí wǎn nú mɛ ɖě; abǐ é na setónú nú mɛ ɖě, bo na vɛtoli nú mɛ ɖě. Mi sixu sɛ̀n Mawu bo lɛ́ sɛ̀n dɔkun ǎ.” É ɖɔ jɛ nukɔn nú enɛ ɖɔ: “Mi ma kplé dɔkun ɖó ayikúngban jí fí e nǔvínúví nɔ ɖu nǔ ɖè, bɔ nǔ nɔ jɛko ɖè, bɔ ajotɔ́ nɔ tɔ́n dǒ, bo nɔ fin nǔ ɖè ɔ ó. Loɔ, mi kplé dɔkun mitɔn lɛ ɖó [jixwé]; ɖó nǔvínúví nɔ ɖu nǔ ɖò finɛ ǎ; nǔ nɔ jɛko ɖò finɛ ǎ; ajotɔ́ ka nɔ tɔ́n dǒ, bo nɔ fin nǔ ɖò finɛ ǎ.”—Mat. 6:19, 20, 24.\n12. Nɛ̌ gbɛzán e bɔkun é ɖé zinzan ka sixu zɔ́n bɔ Mawu sinsɛn kpɔ́n te gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n12 Mɛ gègě mɔ ɖɔ é kún nyí awǎjijɛ kɛɖɛ wɛ gbɛ̀ e bɔkun é zinzan nɔ hɛn wá nú mɛ ó, loɔ, é nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ hwenu dó sɛ̀n Jehovah d’eji. Jack ee nɔ nɔ États-Unis é sà xwé ɖaxó e é ɖó é kpo azɔ̌xwé tɔn kpo, ɖó é tuùn ɖɔ mɔ̌ wiwa na zɔ́n bɔ emi na wà gbexosin-alijitɔ́zɔ́ xá asì emitɔn. É ɖɔ: “É vɛwǔ nú mǐ tawun bɔ mǐ na jó xwé mǐtɔn ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɔ kpo ayikúngban mǐtɔn kpo dó. Nú xwè mɔkpan ɔ, un nɔ lɛkɔ wá xwégbe kpo akpɔ̀ kpo ɖó tagba azɔ̌ tɔn lɛ wutu. Hwebǐnu wɛ asì ce e nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn ɖé é nɔ ɖó awǎjijɛ tawun. É nɔ ɖɔ: ‘Gǎn ɖagbe hugǎn ɔ wɛ un ɖó!’ Dìn ɔ, nyiɖesu nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé bɔ mǐ mɛ wè lɛ ɖò azɔ̌ wà nú Mɛ ɖokpo ɔ wɛ, é wɛ nyí Jehovah.”\nNɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú wǎn yíyí nú akwɛ gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 13gɔ́ ɔ)\n13. Nɛ̌ mǐ ka sixu gbéjé linlin e mǐ nɔ ɖó dó akwɛ wu é kpɔ́n gbɔn?\n13 Bo na dó gbéjé linlin e mǐ nɔ ɖó dó akwɛ wu é kpɔ́n ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni kpɔ́n lee mǐ na na xósin nú nùkanbyɔ elɔ lɛ gbɔn é: ‘Un ka ɖi nǔ nú nǔ e Biblu ɖɔ dó akwɛ wu é dóó, lobo nɔ lɛ́ zán gbɛ̀ sɔgbe xá à? Akwɛ biba wɛ ka nɔ mya nukún nú mì jɛ nukɔn ɖò gbɛzán ce mɛ à? Nǔ agbaza tɔn lɛ ka nɔ xɔ akwɛ nú mì hú kancica e un ɖó xá Jehovah kpo togun tɔn kpo é wɛ à? Un ka ɖeji dó Jehovah wu dóó ɖɔ é na kpé nukún dó hudo ce lɛ wu à?’ Mǐ sixu ɖeji ɖɔ é kún na flú mɛ ɖěɖee nɔ ɖó nukún i lɛ é ó.—Mat. 6:33.\nJEHOVAH BIBA ALǑ GBƐÐUÐU GBÉ NYINYA?\n14. Linlin e ɖò jlɛ̌ jí é tɛ è ka na ɖó dó gbɛɖuɖu wu?\n14 Lee è ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, mɛ gègě “nɔ yí wǎn nú gbɛɖuɖu” égbé. Lee nùɖé ma nyla ɖ’emɛ ɖɔ è ni ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó mɛɖesunɔ kpo akwɛ kpo wu gbɔn ǎ é ɔ, mɔ̌ jɛn é ma lɛ́ nyla ɖɔ è ni ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó gbɛɖuɖu wu ǎ é nɛ. Jehovah ba ɖɔ mǐ ni sú nǔ e na zɔ́n bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ lɛ é bǐ sín ali dó mǐɖée alǒ ɖó wǔ zɔ nú bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ. Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú gbejinɔtɔ́ lɛ ɖɔ: “Hǔn, bo ɖu nǔ kpo awǎjijɛ kpo, nu vɛɛn towe kpo xomɛhunhun kpo.”—Nùt. 9:7.\n15. Gbɛɖuɖu alɔkpa tɛ xó 2 Timɔtée 3:4 ka ɖɔ?\n15 Ðò 2 Timɔtée 3:4 mɛ ɔ, è dó gesí gbɛɖuɖu gbé nyinya e nɔ byɔ ɖɔ è ni wɔn ya nú Mawu é. Ðǒ ayi wu ɖɔ wemafɔ ɔ kún ɖɔ ɖɔ mɛ lɛ na yí wǎn nú gbɛɖuɖu hú Mawu ó; mɔ̌ wɛ é ko ɖɔ ɔ, enɛ na xlɛ́ ɖɔ ye yí wǎn nú Mawu ɖó bǎ ɖé mɛ. Loɔ, é ɖɔ “hú ye na yí wǎn nú Mawu [alǒ ‘hú ɖɔ ye na yí wǎn nú Mawu,’ Alɛnuwema Yɔyɔ̌].” Akɔwé ɖé wlan ɖɔ: “É ɖò wɛn ɖɔ [wemafɔ] enɛ kún ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ ye yí wǎn nú Mawu ɖó bǎ ɖé mɛ ó. Amɔ̌, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ ye kún yí wǎn nú Mawu ɖebǔ ó.” Akpágbánúmɛ syɛnsyɛn ɖé wɛ enɛ nyí nú mɛ ɖěɖee ɖò wanyiyi e zɛ xwé wu é ɖó nú gbɛɖuɖu wɛ lɛ é. Xógbe “yí wǎn nú gbɛɖuɖu” ɔ sɔgbe tawun xá “mɛ e . . . vivǐ gbɛmɛ fí tɔn” nɔ vunbla lɛ é.—Luk. 8:14.\n16, 17. Kpɔ́ndéwú tɛ Jezu ka sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò gbɛɖuɖu kpáxwé?\n16 Jezu xlɛ́ ɖɔ emi ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu é dó gbɛɖuɖu wu. É yì ‘alɔwliwli ɖé’ kpo “agɔ̌ ɖaxó ɖokpo” kpo tɛnmɛ. (Jaan 2:1-10; Luk. 5:29) Ðò alɔwliwli ɔ tɛnmɛ ɔ, é bló nùjiwǔ ɖé bo sɔ́ sìn dó huzu vɛɛn, bo dó sú vɛɛn e vɔ é sín dò. Hweɖevonu ɔ, é gbɛ́ linlin nǔjlɔjlɔwatɔ́ biblo zɛ xwé wu tɔn e mɛ ɖěɖee mɔ xó ɖɔ dó wutu tɔn, ɖó é ɖu nǔ bo lɛ́ nu vɛɛn wutu é ɖó lɛ é.—Luk. 7:33-36.\n17 Amɔ̌, Jezu jó éɖée dó nú gbɛɖuɖu gbɛzinzan ǎ. É sɔ́ Jehovah ɖó tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ bo zán éɖesu bǐ dégbédégbé dó takún mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ. Bonu mɛ gègě na dó nɔ gbɛ̀ ɔ, é sɔ́ éɖée jó kpo jlǒ kpo bo dɛ ɖò wuvɛ̌ kú e é kú ɖò yatín jí é nu. Jezu ɖɔ nú mɛ ɖěɖee na xwedó afɔdomɛ tɔn lɛ é ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú mi, hwenu e è wá ɖò mi zun wɛ, bo ɖò mi ɖedó wɛ, bo ɖò nùvú bǐ ɖó dó mi nu wɛ, ɖó nyɛ wutu é. Mi j’awǎ, bo hun xomɛ, ɖó ajɔ ɖaxó ɖò te kpɔ́n mi ɖò [jixwé]. Ðó, mɔ̌ wɛ è ko doya nú gbeyiɖɔ Mawu tɔn e jɛ nukɔn nú mi lɛ gbɔn ɔ nɛ.”—Mat. 5:11, 12.\nNɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú wǎn yíyí nú gbɛɖuɖu gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 18gɔ́ ɔ)\n18. Nùkanbyɔ tɛ lɛ ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na gbéjé lě dò mǐ yí wǎn nú gbɛɖuɖu sɔ́ é kpɔ́n?\n18 Nɛ̌ mǐ ka sixu gbéjé lě dò mǐ yí wǎn nú gbɛɖuɖu sɔ́ é kpɔ́n gbɔn? É na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Kplé lɛ kpo sinsɛnzɔ́ kúnnuɖegbe tɔn kpo wɛ ka nɔ gbɔn gudo bɔ ayiɖeɖayi lɛ nɔ jɛ nukɔn nú mì à? Un ka ɖò gbesisɔmɛ bo na bɔ fɛn dó nyiɖée ɖò nǔ enɛ lɛ kpáxwé ɖó un jló na sɛ̀n Mawu wutu à? Un ka nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó lee Jehovah na kpɔ́n nǔ e un nɔ cyan dó ɖè ayi ɖ’ayǐ na lɛ é gbɔn é jí à?’ Nú mǐ yí wǎn nú Mawu nugbǒ ɔ, enyi nǔ e ma nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ ǎ lɛ é kɛɖɛ wɛ mǐ na nyì alɔ na ǎ, loɔ, mǐ na lɛ́ nyì alɔ nú nǔ e mǐ mɔ ɖɔ é sixu vɛ́ n’i lɛ é.—Xà Matie 22:37, 38.\nLEE È SIXU ÐÓ AWǍJIJƐ GBƆN É\n19. Mɛ ɖětɛ lɛ ma ka sixu ɖó awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ gbeɖé ǎ?\n19 Ee gbɛtɔ́ lɛ ko nɔ hɛ̌n mɛ nú xwè 6 000 mɔ̌ gudo dìn é ɔ, gbɛ̀ Satáan tɔn sín vivɔnu ko yá. Mɛ ɖěɖee ɖó wanyiyi e zɛkpá é nú yeɖée, akwɛ kpo gbɛɖuɖu kpo lɛ é wɛ gɔ́ ayikúngban ɔ jí. Akpàkpà nɔ ɖò mɛ enɛ lɛ sɔ́ wɛ dó nǔ e ye sixu ɖó lɛ é wu, bɔ jlǒ yeɖesunɔ tɔn lɛ nɔ ɖò ta ɖò gbɛzán yetɔn mɛ. Mɛ mɔhun lɛ sixu ɖó awǎjijɛ kpɔ́n gbeɖé ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é cí lee ɖɛhanwlantɔ́ ɖɔ gbɔn é ɖɔhun wɛ: ‘Nǔ nyɔ́ nú mɛ e Mawu Jakɔbu tɔn nyí ganjɛwu na é, mɛ e sɔ́ nukúnɖiɖo tɔn bǐ dó Jehovah, Mawu tɔn jí é.’—Ðɛh. 146:5.\n20. Nɛ̌ wǎn yíyí nú Mawu ka nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú we gbɔn?\n20 Wǎn yí nú Mawu ɖò kàn vun wɛ ɖò togun Jehovah tɔn mɛ, bɔ xwewu xwewu ɔ, mǐ fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. Enɛ wɛ xlɛ́ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn ɖò acɛ kpa wɛ, bɔ zaanɖé dìn ɔ, nyɔna e è ma sixu jlɛ́ ǎ lɛ é na gɔ́ ayikúngban ɔ jí. Awǎjijɛ adodwé e na nɔ ayǐ sɔyi é wɛ jlǒ Mawu tɔn wiwa nɔ na mɛ, bɔ enɛ tuùntuùn nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ hɛn xomɛ Acɛbǐnɔ ɔ tɔn hun. Mɛ ɖěɖee nɔ yí wǎn nú Jehovah lɛ é na ɖó awǎjijɛ kaka sɔyi! Ðò xota e na bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na gbéjé jijɔ ɖěɖee wanyiyi cejɛnnabi tɔn nɔ dɔn wá lɛ é kpɔ́n, bo na kpɔ́n lee ye nyí flijɛ jijɔ ɖěɖee mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ ɖexlɛ́ lɛ é tɔn gbɔn é.


Mɛ̌ Mɛ̌ E ka Ðò Jehovah Sín Ahwan Mɛ?—Tíntɔ́n 32:26 | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n‘Mi ni ɖó sísí nú Jehovah, Mawu mitɔn; mi nɔ sɛ̀n ɛ; éɖokponɔ géé wu wɛ mi na ɖókan dó bo na nɔ sɛ̀n.’—SƐ́N. 10:20.\nHAN LƐ: 28, 32\nKanyɛ́ɛ kpo Salomɔ́ɔ kpo ɖɔ ɖɔ emi nɔ sɛ̀n Jehovah có, nɛ̌ ye ka wà gbɔn bɔ nǔ yetɔn ma sɔ́ nyɔ́ nukún tɔn mɛ ǎ?\nNɛ̌ Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo ka zán ali e hun nú ye é dó xlɛ́ ɖɔ emi ɖò Jehovah sín ahwan mɛ gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu ɖu nùblawukúnúmɛ Jehovah tɔn kpo hwɛsɔkɛ mɛ tɔn kpo sín lè bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn?\n1, 2. (a) Etɛwu é ka nyí nùnywɛnú ɖɔ è ni nɔ Jehovah sín ahwan mɛ? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\nÉ NYƆ́ ɖɔ è ni tɛ́ dó Jehovah wu. Mɛɖebǔ sɔ́ nyí hlɔnhlɔnnɔ, nùnywɛtɔ́ alǒ wanyiyinɔ hugǎn Mawu mǐtɔn ǎ. Mɛ̌ ma ka na jló na nɔ ahwan tɔn mɛ ɖò mǐ mɛ ǎ? (Ðɛh. 96:4-6) É ɖò mɔ̌ có, Mawu sɛntɔ́ ɖé lɛ xò nǔ kpɔ́n hwenu e ninɔmɛ ɖé lɛ byɔ ɖɔ ye ni nɔ Jehovah sín ahwan mɛ é.\n2 Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú mɛ ɖěɖee ɖɔ ɖɔ emi ɖò Jehovah sín ahwan mɛ, bɔ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, ye ka lɛ́ zán gbɛ̀ e dó xomɛsin n’i lɛ é tɔn jí. Nùkplɔnmɛ taji lɛ ɖò tan enɛ lɛ mɛ, bo sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ gbeji bǐ mlɛ́mlɛ́ nú Jehovah.\nJEHOVAH NƆ KIJE AYI MƐTƆN MƐ KPƆ́N\n3. Etɛwu Jehovah ka sɛkpɔ Kanyɛ́ɛ? Etɛ É ka ɖɔ n’i?\n3 Mǐ ni ɖɔ xó dó Kanyɛ́ɛ jí. É ɖɔ ɖɔ emi kún nɔ sɛ̀n nǔ ɖevo zɛ Jehovah wu ó. É ɖò mɔ̌ có, Mawu yí gbè nú sinsɛn-biblo tɔn ǎ. Nǔnyanyawiwa sín kwín ɖé lɛ ɖò ɖɔ dó dò wɛ ɖò ayi tɔn mɛ. (1 Jaan 3:12) Jehovah sɛkpɔ Kanyɛ́ɛ bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Nú nǔ ɖagbe wɛ a ko wà ɔ, a na zé ta dó jǐ; ee a ma ka wà nǔ ɖagbe ǎ ɔ, hwɛhuhu ɖò ayǐ jinjɔn ɖò hɔn towe ta, bo jló na ɖu ɖò jǐ towe; ma ka lɔn ó.” (Bǐb. 4:6, 7) È na ɖɔ ɔ, Jehovah ɖò ɖiɖɔ nú Kanyɛ́ɛ wɛ ɖɔ, “Enyi a lɛkɔ sín hwɛ towe gudo bo nɔ ahwan ce mɛ ganji ɔ, nyì lɔ na nɔ ahwan towe mɛ.”\n4. Hwenu e ali hun nú Kanyɛ́ɛ bɔ é na nɔ Jehovah sín ahwan mɛ é ɔ, etɛ é ka wà?\n4 Enyi Kanyɛ́ɛ ko jla linlin tɔn ɖó kpowun wɛ ɔ, nǔ tɔn na ko lɛ́ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Amɔ̌, Kanyɛ́ɛ ɖótó wěɖexámɛ ɔ ǎ. Linlin nyanya kpo jlǒ cejɛnnabi tɔn kpo dɔn ɛ dó nǔnyanyawiwa mɛ. (Ja. 1:14, 15) Ðò hwenu e Kanyɛ́ɛ ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, é sixu nɔ ma lin gbeɖé ɖɔ emi na wá fɔ́n gǔ dó Jehovah jí. Amɔ̌, ɖò nukɔnmɛ ɔ, é wà nǔ e é ma lin gbeɖé ǎ é; é wɛ nyí ɖɔ é fɔ́n gǔ dó Jehovah jí, bo hu nɔví éɖesunɔ tɔn!\n5. Linlin alɔkpa tɛ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ nǔ mǐtɔn ma sɔ́ na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ǎ?\n5 Kanyɛ́ɛ ɖɔhun ɔ, Klisanwun ɖé sixu ɖɔ ɖɔ emi ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ cobo ka na wlí ali nyanya ɖé ɖò égbé. (Ju. 11) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé sixu jɛ nǔ sɔ́ nú jlǒ xóɖóxámɛ tɔn lɛ kpo linlin nukúnkɛ́ndídó tɔn lɛ kpo jí, alǒ, é na jɛ wǎn gbɛ́ nú Klisanwun hàtɔ́ tɔn ɖé jí. (1 Jaan 2:15-17; 3:15) Linlin enɛ lɛ sixu dɔn mɛ dó hwɛhuhu mɛ. Mɛɖé sixu ɖó linlin enɛ lɛ cobo ka lɛ́ ɖókan dó sinsɛnzɔ́ ɔ kpo kplé agun tɔn lɛ yiyi kpo wu ɖò gbesisɔmɛ. Mɛ ɖevo lɛ sixu nɔ ma tuùn linlin mǐtɔn lɛ kpo nùwalɔ mǐtɔn lɛ kpo, amɔ̌, Jehovah nɔ mɔ nǔ lɛ bǐ, bɔ enyi mǐ ma ɖò ahwan tɔn mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ ɔ, é nɔ tuùn.—Xà Jelemíi 17:9, 10.\n6. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na “ɖu ɖò” linlin hwɛhuhu tɔn lɛ jí, hwenu e mǐ ɖò ahwan tɔn mɛ ganji é gbɔn?\n6 É ɖò mɔ̌ có, Jehovah nɔ yawu jó gbè dó mǐ wu ǎ. Enyi afɔ e mɛɖé ɖè lɛ é zɔ́n, b’ɛ jɛ zɔ nú Jehovah ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɔ ɖɔ: “Mi . . . lɛkɔ wá gɔ̌n ce, enɛ ɔ, un na lɛkɔ wá mi gɔ́n.” (Mal. 3:7) Ðò taji ɔ, hwenu e mǐ ɖò xwi ɖí xá gǎnmaɖó lɛ wɛ é ɔ, Jehovah nɔ jló ɖɔ mǐ ni huzu kpannukɔn nǔnyanyawiwa. (Eza. 55:7) Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, é lɔ na xlɛ́ ɖɔ emi ɖò ahwan mǐtɔn mɛ, bo na lɛ́ na mǐ hlɔnhlɔn e sín hudo mǐ ɖó ɖò gbigbɔ, lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo agbaza kpo lixo é, bɔ mǐ na “ɖu ɖò” linlin hwɛhuhu tɔn lɛ jí.—Bǐb. 4:7.\n“MI MA BLƐ́ MIÐÉE Ó”\n7. Nɛ̌ kancica ɖagbe e ɖò Salomɔ́ɔ kpo Jehovah kpo tɛntin é ka gblé gbɔn?\n7 Kpɔ́ndéwú Axɔsu Salomɔ́ɔ tɔn sixu kplɔ́n nǔ gègě mǐ. Hwenu e é ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ, é nɔ ba alixlɛ́mɛ ɖò Jehovah gɔ́n. Mawu na ɛ nùnywɛ ɖaxó, bo sɔ́ tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn e na jiwǔ é gbigbá sín azɔ̌ dó alɔ mɛ n’i. Amɔ̌, xɔ́ntɔn e Salomɔ́ɔ zun xá Jehovah é gblé. (1 Axɔ. 3:12; 11:1, 2) Sɛ́n Mawu tɔn gbɛ́ ɖɔ, ɖò taji ɔ, Axɔsu Eblée ɖé ni “ma ɖó asì gègě ó,” lé “é táa jó Mawu dó.” (Sɛ́n. 17:17) Salomɔ́ɔ tlitó bo da nyɔnu 700. É lɛ́ kplá xɔnnɔ 300 ɖevo ɖó xwé tɔn gbè. (1 Axɔ. 11:3) Asì tɔn lɛ gègě nyí Izlayɛlinu ǎ, bo nɔ sɛ̀n vodun lɛ. Enɛ wu ɔ, Salomɔ́ɔ tlitó nú sɛ́n Mawu tɔn e gbɛ́ ɖɔ è ma da toɖevomɛ nyɔnu ó é.—Sɛ́n. 7:3, 4.\n8. Bǎ tɛ mɛ Salomɔ́ɔ ka hu hwɛ dó Jehovah yì ɖó?\n8 Gudo e Salomɔ́ɔ dó nǔ e Jehovah byɔ lɛ é kpɛɖé kpɛɖé é wá dɔn ɛ dó hwɛ syɛnsyɛn huhu mɛ. Salomɔ́ɔ bló vɔsakpe ɖokpo nú vodun Asitaatée, bɔ é hwe bǐ ɔ, é lɛ́ bló ɖevo nú vodun Kemɔci. É gɔ́ nú asì tɔn lɛ ɖò vodunsinsɛn mɛ. É bló vɔsakpe enɛ lɛ ɖó fí lɛ bǐ ɖò só e kpannukɔn Jeluzalɛmu tlɔlɔ ɖò fí e é gbá tɛmpli Jehovah tɔn ɖó é nukɔn! (1 Axɔ. 11:5-8; 2 Axɔ. 23:13) Vlafo Salomɔ́ɔ blɛ́ éɖée bo lin ɖɔ enyi emi lɛ́ kpó ɖò vɔ̌ sá nú Jehovah wɛ ɖò tɛmpli ɔ mɛ ɔ, nǔ enɛ lɛ kún na ɖɔ nùɖé n’i ó.\n9. Sísí e Salomɔ́ɔ ma ɖó nú akpágbánúmɛ Mawu tɔn lɛ ǎ é ɔ, etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n9 Amɔ̌, Jehovah nɔ sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n nǔnyanyawiwa gbeɖé ǎ. Biblu ɖɔ: ‘Jehovah sìn xomɛ dó Salomɔ́ɔ, ɖó é ɖè ayixa tɔn sín Jehovah e ɖè éɖée xlɛ́ ɛ azɔn wè ɔ wu. Hwe enɛ lɛ nu wɛ Jehovah dó sɛ́n n’i ɖɔ é ni ma sɛ̀n vodun ó. Salomɔ́ɔ ka nyì sɛ́n e Jehovah dó n’i lɛ ǎ.’ É sín enɛ wu bɔ nǔ tɔn sɔ́ nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ǎ, é ka sɔ́ lɛ́ nɔ gudo n’i ǎ. Kúnkan Salomɔ́ɔ tɔn lɛ sɔ́ sixu kp’acɛ dó axɔsuɖuto Izlayɛli tɔn ɔ blebu nu ǎ, bɔ ye lɛ́ mɔ wuvɛ̌ nǔ baɖabaɖa gègě tɔn nú xwè mɔkpan.—1 Axɔ. 11:9-13.\n10. Etɛ ka sixu wà nǔ dó kancica ɖagbe e mǐ ɖó xá Jehovah é wu?\n10 Lee é nyí gbɔn nú Salomɔ́ɔ é ɔ, nǔ e nɔ wà nǔ dó kancica e mǐ ɖó xá Jehovah é wu é taji hugǎn ɖokpo wɛ nyí mɛ ɖěɖee mǐ zun xɔ́ntɔn xá, bɔ ye ma ka tuùn nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ alǒ nɔ ɖó sísí na ǎ lɛ é é. Ye mɛ ɖé lɛ sixu ɖò gbɛ̌ dó xá agun ɔ wɛ, bo ka sixu nɔ ma ɖó gǎn ɖò gbigbɔ lixo. Ye mɛ ɖevo lɛ sixu nyí hɛnnumɔ mǐtɔn, nɔzo mǐtɔn, azɔ̌gbɛ́ mǐtɔn alǒ azɔ̌mɛvigbɛ́ mǐtɔn ɖěɖee ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ lɛ é. Ðebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, enyi xɔ́ntɔn vívɛ́ mǐtɔn lɛ ma nɔ ɖó sísí ɖaxó nú nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ ǎ ɔ, ye sixu wá hɛn kancica e mǐ ɖó xá ɛ é gblé.\nEtɛ gbɛ̌dido towe lɛ ka nɔ wà dó kancica e ɖò hwi kpo Jehovah kpo tɛntin é wu? (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ)\n11. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ bɔ enyi mǐ na ɖó xɔ́ntɔn zunzun ɖé te alǒ gbɔ ɔ, mǐ na tuùn?\n11 Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33. Mɛ gègě wɛ ɖó jijɔ ɖagbe ɖé lɛ, bɔ mɛ e tlɛ ɖò agun ɔ gudo lɛ é gègě nɔ dó ta nùwalɔ e nyla tawun lɛ é mɛ ǎ. Enyi mɔ̌ wɛ nɔzo towe lɛ ɖè ɔ, a sixu mɔ ɖɔ ye nyí gbɛ̌ ɖagbe. Amɔ̌, kàn lee gbɛ̌dido xá ye sixu kúnkplá kancica e a ɖó xá Jehovah é gbɔn é byɔ hwiɖée. Gbɛ̌dido xá ye na bló bɔ é na kpɔ́n te wɛ à? Etɛ ka ɖò ayi yetɔn mɛ? Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nǔ e ɖò zo jí lɛ é, akwɛ, nùnywɛ xwitixwiti sín nǔ e tɔ́n lɛ é, ayiɖeɖayi alǒ nǔ agbaza tɔn ɖevo lɛ gbé nyinya jí wɛ ye nɔ ɖɔ xó dó hugǎn à? Ðò xóɖiɖɔ yetɔn lɛ mɛ ɔ, xó mɔ ɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ wu alǒ alisá blíblí wɛ nɔ hugǎn à? Jezu gb’akpá nú mɛ ɖɔ: “Nǔ e gɔ́ ayi mɛtɔn mɛ ɔ wɛ nu mɛtɔn nɔ ɖɔ.” (Mat. 12:34) Enyi a mɔ ɖɔ xɔ́ntɔn towe lɛ na wà nǔ dó kancica e ɖò hwi kpo Jehovah kpo tɛntin é wu hǔn, kudeji bo ɖó dogbó nú xɔ́ntɔn zunzun xá ye; enyi é byɔ ɖó mɔ̌ hǔn, ɖǒ xɔ́ntɔn zunzun xá ye te.—Nùx. 13:20.\nJEHOVAH NƆ BYƆ ÐƆ MǏ NI ZÉ MǏÐÉE BǏ JÓ NÚ EMI\n12. (a) Izlayɛli-ví lɛ gosin Ejipu, b’ɛ na nɔ zaan é ɔ, etɛ Jehovah ka ɖexlɛ́ ye céɖécéɖé? (b) Nɛ̌ Izlayɛli-ví lɛ ka wà nǔ gbɔn hwenu e Mawu byɔ ye ɖɔ ye ni zé yeɖée bǐ jó nú emi é?\n12 Nǔ e jɛ hwenu e Izlayɛli-ví lɛ gosin kannumɔgbenu ɖò Ejipu gudo tlolo é sixu lɛ́ kplɔ́n nǔ ɖevo lɛ mǐ. Togun ɔ kplé ɖó Sinayíi Só ɔ kpá. Ðò finɛ ɔ, Jehovah ɖè éɖée xlɛ́ ye ɖò ali jiwǔ ɖé nu. Akpɔ́kpɔ́ wiwi tlitli ɖé dó gbɔn nùjiwǔ gblamɛ. Jehovah bló bɔ jǐ nɔ dó gbè, bo nɔ kɛwun, bɔ azizɔ nɔ tɔ́n, lobɔ nǔ lanzo sín gbè ɖɔhun ɖé nɔ ɖɔ nǔ kpo hlɔnhlɔn kpo, bo ɖ’ewu magbokɔ. (Tín. 19:16-19) Ðò finɛ ɔ, Jehovah ɖè éɖée xlɛ́ Izlayɛli-ví lɛ, bo xlɛ́ ɖɔ emi nyí Mawu ɖé bo nɔ byɔ ɖɔ è ‘ni ma sɛ̀n nǔ ɖevo zɛ emi wu ó.’ É na jiɖe ye ɖɔ emi na nɔ gbeji nú mɛ ɖěɖee yí wǎn nú emi bo nɔ nyì sɛ́n emitɔn lɛ é. (Xà Tíntɔ́n 20:1-6.) È na ɖɔ ɔ, Jehovah ɖò ɖiɖɔ nú togun tɔn wɛ ɖɔ, “Enyi a ɖexlɛ́ ɖɔ emi ɖò ahwan ce mɛ ɔ, un na ɖexlɛ́ ɖɔ un ɖò ahwan towe mɛ.” Enyi hwɛ ɖò finɛ ɔ, nɛ̌ a ka na ko wà nǔ gbɔn dó gbejininɔ sín akpá enɛ e Jehovah Mawu dó é wu? É ɖò wɛn ɖɔ a na wà nǔ e Izlayɛli-ví lɛ wà é. Ye “ɖó gbè kpɔ́, bo yí gbè ɖɔ: ‘Mǐ na bló nǔ e Jehovah ɖɔ ɔ bǐ.’” (Tín. 24:3) Amɔ̌, é na nɔ zaan kpowun é ɔ, nǔmaɖónukún ɖé tɛ́n gbejininɔ Izlayɛli-ví lɛ tɔn kpɔ́n.\n13. Ninɔmɛ tɛ ka tɛ́n gbejininɔ Izlayɛli-ví lɛ tɔn kpɔ́n?\n13 Akpɔ́kpɔ́ wiwi ɔ, jǐ kɛwun ɔ kpo wuntun jiwǔ ɖevo e Mawu ɖexlɛ́ lɛ é kpo dó xɛsi Izlayɛli-ví lɛ. Ye byɔ Mɔyizi ɖɔ é ni nyí ɖɛ̌mɛnu ɖò emi kpo Jehovah kpo tɛntin ɖò xóɖɔɖókpɔ́ e na tíìn ɖò Sinayíi Só ɔ jí é bǐ hwenu, bɔ Mɔyizi bló mɔ̌. (Tín. 20:18-21) Mɔyizi nɔ Sinayíi Só ɔ jí nú táan gègě. Izlayɛli-ví lɛ wá ján cí gbetótló mɛ dìn bo sɔ́ ɖó nukɔntɔ́ ɖejid’ewu yetɔn ǎ wɛ à? É cí ɖɔ finɛ e Mɔyizi nɔ ɖè bɔ ye nɔ mɔ ɛ é kɔ wɛ ye sɔ́ nùɖiɖi yetɔn kplá dó hugǎn ɖɔhun. Ado hu ye, bɔ ye ɖɔ nú Aalɔ́ɔn ɖɔ: “Blǒ vodun ɖokpo nú mǐ, bonu é na nɔ nukɔn nú mǐ. Ðó Mɔyizi ɔ, nya enɛ ɔ e kplá mǐ tɔ́n sín Ejipu ɔ, mǐ tuùn nǔ e jɛ dó jǐ tɔn ɔ ǎ.”—Tín. 32:1, 2.\n14. Nɛ̌ Izlayɛli-ví lɛ ka blɛ́ yeɖée gbɔn? Etɛ Jehovah ka wà?\n14 Togun ɔ tuùn ɖɔ vodunsinsɛn nyí hwɛ syɛnsyɛn ɖé huhu dó Jehovah. (Tín. 20:3-5) Amɔ̌, zaanɖé kpowun ɔ, ye jɛ siká nyibuví ɖé sɛ̀n jí! Tónúmase núwiwa Izlayɛli-ví lɛ tɔn enɛ ɖò gannaganna mɔ̌ có, ye blɛ́ yeɖée, bo lin ɖɔ emi kpó ɖò Jehovah sín ahwan mɛ. Etɛ! Aalɔ́ɔn tlɛ ylɔ nyibuví enɛ sínsɛ́n ɖɔ ‘xwèɖuɖu dó kpa susu nú Jehovah’! Nɛ̌ Jehovah ka wà nǔ gbɔn? É mɔ ɖɔ ye kún nɔ gbeji nú emi ó. Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ togun ɔ “wà nǔ gblégblé” bo “lɛkɔ sín ali e [emi] ɖɔ ye ni gbɔn ɔ jí.” Ðò “xomɛsin” Jehovah tɔn mɛ ɔ, é tlɛ lin ɖɔ emi na sú kún dó nú ye, bo na ɖó akɔta Izlayɛli tɔn yɔyɔ̌ ɖevo ayǐ.—Tín. 32:5-10.\n15, 16. Nɛ̌ Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo ka xlɛ́ ɖɔ emi ɖò Jehovah sín ahwan mɛ ganji gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n15 Jehovah wá gbeta ɔ kɔn bo sɔ́ na sú kún dó nú Izlayɛli-ví lɛ ǎ. Nùblawukúnúmɛ tɔn hun ali nú mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ bɔ ye na nɔ ahwan tɔn mɛ ganji. (Tín. 32:14) Hwenu e Mɔyizi mɔ nùwalɔ togun ɔ tɔn enɛ e zɛkpá é, enɛ wɛ nyí xósusu, hanjiji kpo weɖuɖu ɖò vodun ɖé nukɔn kpo é ɔ, é li siká nyibuví ɔ kpɔ́ɖɔ́kpɔ́ɖɔ́. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: ‘Mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ [alǒ “mɛ e ɖò Jehovah hwan mɛ lɛ”] ni wá gɔ̌n ce!’ Ee Mɔyizi ɖɔ mɔ̌ é ɔ, “mɛ e ɖò akɔta Levíi tɔn mɛ lɛ wá kplé lɛlɛ̌ dó è.”—Tín. 32:17-20, 26.\n16 Aalɔ́ɔn ɖ’alɔ ɖò vodun ɔ biblo mɛ tlolo hwɛ̌, amɔ̌, é lɛkɔ sín hwɛ tɔn gudo, bo gɔ́ nú Levíi ví e kpò lɛ é, bo nɔ Jehovah sín ahwan mɛ. Enyi ahwan Jehovah tɔn mɛ kɛɖɛ wɛ gbejinɔtɔ́ enɛ lɛ nɔ ǎ, loɔ, ye lɛ́ ɖè yeɖée ɖó vo nú nǔnyanyawatɔ́ lɛ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu. Nùnywɛnú wɛ nyí enɛ; ɖò gbè nɛ gbè ɔ, gbɛtɔ́ afatɔ́n donu mɔkpan wɛ kú ɖó vodunsinsɛn wu. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah dó akpá ɖɔ emi na kɔn nyɔna dó mɛ e ɖò ahwan emitɔn mɛ lɛ é jí.—Tín. 32:27-29.\n17. Etɛ xó e Pɔlu ɖɔ dó nǔ e jɛ ɖò siká nyibuví ɔ hwenu wu é ka kplɔ́n mǐ?\n17 Mɛsɛ́dó Pɔlu dɔn ayi mɛtɔn wá nǔ e jɛ ɖò siká nyibuví ɔ hwenu é jí, bo gb’akpá nú mɛ ɖɔ: ‘Kpɔ́ndéwú wɛ nǔ enɛ lɛ e jɛ lɛ nyí nú mǐ, bonu mǐ ni ma jɛ vodun sɛ̀n jí lee mɛɖé lɛ bló gbɔn ɖò ye mɛ ɔ ɖɔhun ó. È wlan nǔ enɛ lɛ e jɛ lɛ, bo na dó kplɔ́n nǔ mǐ na; ɖó hwenu e mǐ ɖè dìn ɔ, hwenu lɛ sín vivɔ ko sɛya. Enɛ wu ɔ, mɛ e lin ɖɔ emi ɖò te ɔ ɖó na cɔ́ éɖée, bo ma wá jɛ ayǐ ó.’ (1 Kɔ. 10:6, 7, 11, 12) Lee mɛsɛ́dó Pɔlu xlɛ́ gbɔn é ɔ, mɛ e tlɛ nyí Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ é sixu jɛ nǔ nyanya ɖé lɛ wà jí. Mɛ ɖěɖee jó gbè ɖò mɛtɛnkpɔn mɛ lɛ é sixu lin ɖɔ emi kpó ɖò kancica ɖagbe ɖé ɖó xá Jehovah wɛ. Amɔ̌, enyi è ɖɔ ɖɔ è jló na nyí xɔ́ntɔn Jehovah tɔn, alǒ è ɖɔ ɖɔ è ɖò gbeji n’i kpowun ko xlɛ́ hwebǐnu ɖɔ nǔ mɛtɔn nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ǎ.—1 Kɔ. 10:1-5.\n18. Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ mǐ sɛ̀ yì zɔ nú Jehovah? Etɛ lɛ mɔ̌ wiwa ka sixu jì?\n18 Hwenu e Mɔyizi ma yawu jɛte sín Sinayíi Só ɔ jí ǎ é ɔ, Izlayɛli-ví lɛ jɛ linkpɔ́n mɛ; mɔ̌ ɖokpo ɔ, ɖó é sixu cí nú Klisanwun lɛ ɖò égbé ɖɔ hwɛɖɔzán Jehovah tɔn kpo gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ kpo sín wìwá ɖò lɛjɛlɛjɛ dán wɛ ɖɔhun wutu ɔ, ye sixu jɛ linkpɔ́n mɛ. Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ sín jijɛ sixu cí nǔ e na wá jɛ ɖò kaka sɔgudo bǐ, alǒ, nǔ e ma sixu jɛ ǎ é ɖé ɖɔhun nú mɛ. Nú mǐ ma cɔ́ mǐɖée ǎ ɔ, linlin mɔhun sixu sísɛ́ mǐ, bɔ nǔ agbaza tɔn lɛ na mya nukún nú mǐ jɛ nukɔn nú jlǒ Jehovah tɔn wiwa. Bɔ é wá yá ɔ, mǐ sixu sɛ̀ yì zɔ nú Jehovah, bo wá dó ta nùwalɔ e mǐ ɖò ganji ɖò gbigbɔ lixo ɔ, mǐ ma sixu lin gbeɖé ɖɔ mǐ na wà nǔ gbɔn mɔ̌ ǎ lɛ é mɛ.\n19. Nugbǒ taji tɛ mǐ ma ka ɖó na wɔn gbeɖé ǎ? Etɛwu?\n19 Mǐ ɖó na wɔn gbeɖé ɖɔ Jehovah nɔ byɔ ɖɔ mǐ ni setónú nú emi kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo, bo lɛ́ zé mǐɖée bǐ jó nú emi mlɛ́mlɛ́ ǎ. (Tín. 20:5) Enyi è sɛ̀ yì zɔ nú sinsɛn-biblo Jehovah tɔn ɖò ali ɖebǔ nu hǔn, é xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ jlǒ Satáan tɔn wà wɛ è ɖè, bɔ nǔ baɖabaɖa kɛɖɛ mɛ jɛn enɛ ka sixu tɔ́n kɔ dó. Enɛ wu ɔ, Pɔlu flín mǐ ɖɔ: “Mi sixu nu ahan ɖò kɔfu Aklunɔ tɔn mɛ, bo lɛ́ nu ahan ɖò kɔfu yɛ nyanya lɛ tɔn mɛ ǎ; mi sixu ɖu Aklunɔ sín nùɖuɖu, bo lɛ́ ɖu yɛ nyanya lɛ sín nùɖuɖu ǎ.”—1 Kɔ. 10:21.\nTƐ́ DÓ JEHOVAH WU!\n20. Mǐ na bo tlɛ ɖè afɔ nyì dò ɔ, nɛ̌ Jehovah ka sixu d’alɔ mǐ gbɔn?\n20 Tan Biblu tɔn e kúnkplá Kanyɛ́ɛ, Salomɔ́ɔ kpo hwenu e Izlayɛli-ví lɛ ɖò Sinayíi Só ɔ kɔn é kpo ɖó nǔ taji ɖé ɖò bǔ. Ali hun nú ye mɛ enɛ lɛ bǐ bɔ ye na “lɛkɔ sín hwɛ [ye]tɔn lɛ gudo, bo wá Mawu gɔ́n.” (Mɛ. 3:19) É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah kún nɔ yawu jó gbè dó mɛ ɖěɖee ɖè afɔ nyì dò lɛ é wu ó. Jehovah sɔ́ hwɛ kɛ Aalɔ́ɔn. Égbé ɔ, Jehovah sixu gb’akpá nú mǐ, gbɔn tan Biblu tɔn ɖé, wema junjɔn Biblu jí lɛ, alǒ wě e Klisanwun hàtɔ́ ɖé na ɖè xá mǐ é gblamɛ. Enyi mǐ setónú nú akpágbánúmɛ lɛ ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ Jehovah na kú nǔblawu nú mǐ.\n21. Enyi gbeji e mǐ ɖè nú Jehovah é gbɔn tɛnkpɔn mɛ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na kanɖeji bo na wà?\n21 Linlin ɖé wu wɛ Jehovah na fɛ́nú tɔn mǐ. (2 Kɔ. 6:1) Fɛ́nú ɔ hun ali nú mǐ bɔ mǐ na “gbɛ́ jijɔ e ma nyí Mawu tɔn ǎ é kpo jlǒ gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ kpo.” (Xà Titu 2:11-14, nwt.) Enyi mǐ “ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ” jɛn wɛ ɔ, ninɔmɛ e na tɛ́n zě e mǐ zé mǐɖée bǐ jó nú Jehovah mlɛ́mlɛ́ é kpɔ́n lɛ é na wá kpannukɔn mǐ. Mi nú mǐ ni ɖò gbesisɔmɛ hwebǐnu bo na nɔ ahwan tɔn mɛ, ɖó ‘Jehovah, Mawu mǐtɔn wɛ mǐ ɖó na ɖó sísí na, bo sɛ̀n; éɖokponɔ géé wu wɛ mǐ na ɖókan dó bo na nɔ sɛ̀n’!—Sɛ́n. 10:20.