Xwè lɛ Bǐ ka Nɔ Nyɔ́ Mawu Nukúnmɛ À?\n“Mi nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ tuùn nǔ e nɔ nyɔ́ Aklunɔ nukúnmɛ é.”—EFƐZINU LƐ 5:10.\n1. Etɛ mǐ ka ɖó na wà bo kudeji ɖɔ sinsɛn-biblo mǐtɔn nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ? Etɛwu?\nJEZU ɖɔ: “Mawu sɛntɔ́ titewungbe lɛ na sɛ̀n Tɔ́ ɔ gbɔn hlɔnhlɔn [gbigbɔ] ɔ tɔn mɛ, bo na sɛ̀n ɛ ɖò nugbǒ mɛ. Ðó Mawu sɛntɔ́ mɔhunkɔ lɛ ba wɛ Tɔ́ ɔ ɖè.” (Jaan 4:23; 6:44) Ðokpo ɖokpo mǐtɔn ɖó na “tɛ́n kpɔ́n bo . . . tuùn nǔ e nɔ nyɔ́ Aklunɔ nukúnmɛ é.” (Efɛzinu lɛ 5:10) Enɛ ka nɔ bɔwǔ hwebǐnu ǎ. Satáan nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na flú mǐ, bɔ mǐ na wà nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na lɛ é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9.\n2. Tinmɛ nǔ e jɛ ɖò Sinayíi Só ɔ kpá é.\n2 Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na flú mǐ gbɔn? Ali ɖokpo nu wɛ nyí ɖɔ é nɔ bló bɔ nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo nɔ wlú dó mǐ. Ðǒ ayi nǔ e jɛ dó akɔta Izlayɛli tɔn jí, hwenu e ye ɖó gɔnu ɖó Sinayíi Só ɔ kpá é wu. Mɔyizi yì só ɔ jí, bɔ togun ɔ ɖò te kpɔ́n kɔlilɛ tɔn. Te e ye ɖè é sín agbɔ̌n kpé ye bɔ wǎgbɔ tɔn ɔ ye ɖɔ nú Aalɔ́ɔn ɖɔ é ni bló vodun ɖé nú emi. É bló siká bocyɔ e cí nyibuví ɖɔhun é ɖé. Bɔ togun ɔ jɛ xwè ɖu jí. Ye ɖú wè lɛlɛ̌ dó nyibuví ɔ bo ɖèkɔ́ n’i. Ye ɖi ɖɔ kɔ́ e ɖè nú nyibuví ɔ wɛ emi ɖè é ɔ, Jehovah sɛ̀n wɛ emi ɖè. Amɔ̌, lee togun ɔ mɔ ɖɔ nǔwiwa enɛ nyí ‘xwèɖuɖu dó kpa susu nú Mawu Mavɔmavɔ’ é ko xlɛ́ ɖɔ é nyí nùɖé bo sɔgbe ǎ. Jehovah kpɔ́n nǔwiwa enɛ dó mɔ vodunsinsɛn, bɔ gègě ɖò ye mɛ kú. (Tíntɔ́n 32:1-6, 10, 28) Etɛ nǔ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Ma nú mɛɖé blɛ́ we ó. “Ma ɖ’alɔ nǔ kwiji ɖebǔ wu ó,” jǒ Jehovah dó bonu é ni kplɔ́n we nǔ e sɔgbe é ɖó vo nú nǔ e nyla é.—Ezayíi 52:11; Ezekiyɛli 44:23; Galatinu lɛ 5:9.\n3, 4. Etɛwu é ka sɔgbe ɖɔ è ni ba dò nú fí e xwè e gbakpé lɛ é gègě jɔ sín é?\n3 Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é kplɔ́n mɛsɛ́dó tɔn lɛ bɔ ye sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖ’ayǐ ɖò sinsɛn-biblo mímɛ́ ɔ linu. Ðò kú tɔn gudo ɔ, mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpó ɖò nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ kplɔ́n ahwanvu yɔyɔ̌ lɛ wɛ. Amɔ̌, ɖò kú mɛsɛ́dó lɛ tɔn gudo ɔ, adingban-núkplɔnmɛtɔ́ lɛ jɛ linlin e ma sɔgbe ǎ lɛ é, aca pagáwùn tɔn lɛ kpo xwè pagáwùn tɔn lɛ kpo dɔn wá agun ɔ mɛ jí. Ye tlɛ vɔ́ nyikɔ na xwè pagáwùn tɔn ɖé lɛ bonu xwè enɛ lɛ na vlɛ́ Klisanwun núwiwa. (2 Tɛsalonikinu lɛ 2:7, 10; 2 Jaan 6, 7) Xwè enɛ lɛ gègě gbakpé fí bǐ égbé, bɔ ye nɔ sɔ́ adingban-núkplɔnmɛ lɛ kpo awovinúwiwa lɛ kpo ɖó ajo. *—Nǔɖexlɛ́mɛ 18:2-4, 23.\n4 Gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɖò égbé ɔ, xwè lɛ nyí nǔ taji ɖé ɖò gbɛzán mɛ lɛ tɔn mɛ. É ɖò mɔ̌ có, enyi a kpò ɖò nǔ kplɔ́n dó lee Jehovah nɔ kpɔ́n nǔ lɛ gbɔn é wu wɛ ɔ, a sixu mɔ ɖɔ emi ɖó na huzu linlin e emi nɔ ɖó dó xwè ɖé lɛ wu é. É sixu vɛwǔ, amɔ̌, a sixu kudeji ɖɔ Jehovah na d’alɔ we. Nǔ mǐ ni ba dò nú fí e xwè e gbakpé é ɖé lɛ jɔ sín é, bonu mǐ na dó sixu mɔ nukúnnú jɛ linlin e Jehovah nɔ ɖó dó ye wu é wu.\nNƐ̌ NATÁAXWE KA BƐ́ GBƆN?\n5. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ è kún jì Jezu ɖò 25 décembre ó?\n5 Ðò fí gègě ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ ɔ, è nɔ ɖu Natáaxwe ɖò 25 décembre, bɔ mɛ gègě nɔ lin ɖɔ hwenu e è jì Jezu é nɛ. Biblu ɖɔ azǎn e gbè è jì Jezu é nú mǐ ǎ, é tlɛ ɖɔ sun e mɛ è jì i é ǎ, amɔ̌, é ɖɔ nùɖé lɛ nú mǐ dó táan e mɛ è jì i é wu. Luki wlan ɖɔ hwenu e è jì Jezu ɖò Bɛteleyɛmu é ɔ, “lɛngbɔnyitɔ́ ɖé lɛ ɖò gbě nɛ ɔ jí,” bo ɖò nukún kpé dó lɛngbɔ̌kpó yetɔn lɛ wu wɛ. (Luki 2:8-11) Ðò sun décembre tɔn mɛ ɖò Bɛteleyɛmu ɔ, gbɛmɛ nɔ fá, bɔ jǐ kpo laglasi linfin kpo nɔ ja, enɛ wu ɔ, lɛngbɔnyitɔ́ lɛ nɔ nɔ kɔxo kpo lɛngbɔ̌ yetɔn lɛ kpo zǎnmɛ ǎ. Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? È jì Jezu ɖò hwenu e ayǐ mɛ nyɔ́ é, é nyí ɖò décembre mɛ ǎ. Biblu kpo kúnnuɖenú hwenuxó tɔn lɛ kpo xlɛ́ ɖɔ è jì Jezu ɖò hweɖenu ɖò sun e mǐ nɔ ylɔ ɖò égbé ɖɔ septembre kpo octobre kpo é vlamɛ.\n6, 7. (a) Nɛ̌ aca Natáaxwe tɔn e gbakpé lɛ é gègě ka bɛ́ gbɔn? (b) Hwɛjijɔ tɛ wu mǐ ka ɖó na nɔ na nǔ mɛ?\n6 Nɛ̌ Natáaxwe ka bɛ́ gbɔn lo? É gosin xwè pagáwùn tɔn lɛ mɛ, ɖi xwè Saturnales tɔn e Hlɔmanu lɛ nɔ ɖu nú Saturne ee nyí vodun gle tɔn é é. The Encyclopedia Americana ɖɔ: “Saturnales ee nyí xwè Hlɔma tɔn ɖé, bɔ è nɔ ɖu ɖò sun décembre tɔn tɛntin é wɛ è nɔ xwedó ɖò Natáaxwe ɔ sín aca lɛ gègě mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xwè enɛ mɛ wɛ agɔ̌ɖuɖu, nǔ nina mɛ, kpo vɛ̌la títá kpo tɔ́n sín.” Gɔ́ na ɔ, 25 décembre wɛ è nɔ ɖu jijizán sín xwè nú vodun hwesivɔ tɔn Perse tɔn e nɔ nyí Mithra é.\n7 É ɖò mɔ̌ có, gègě mɛ e nɔ ɖu Natáaxwe égbé lɛ é tɔn nɔ lin nǔ kpɔ́n dó pagáwùn mɛ e é jɔ sín é wu ǎ. Ye nɔ ɖó nukún kpowun ɖɔ Natáaxwe ɔ na hun ali nú emi, bɔ emi na nɔ kpɔ́ xá xwédo emitɔn, ɖu vivǐ nùɖuɖu ɖagbeɖagbe lɛ tɔn, lobo na nǔ mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ mǐ yí wǎn nú xwédo mǐtɔn kpo xɔ́ntɔn mǐtɔn lɛ kpo, Jehovah ka lɛ́ jló ɖɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ ni nɔ má nǔ e ye ɖó lɛ é xá yeɖée. Lee 2 Kɔlɛntinu lɛ 9:7 ɖɔ nú mǐ gbɔn é ɔ, “Mawu yí wǎn nú mɛ e nɔ na nǔ mɛ kpodo xomɛhunhun kpo é.” Jehovah jló ɖɔ mǐ ni na nǔ mɛ ɖevo lɛ ɖò nǔwiwa bunɔ lɛ kɛɖɛ hwenu ǎ. Togun Jehovah tɔn yí wǎn nú nǔ nina mɛ gɔ́ nú kpɔ́ninɔ xá xɔ́ntɔn lɛ kpo xwédo yetɔn kpo ɖò hweɖebǔnu ɖò xwè ɔ vlamɛ; ye ka nɔ ɖó nukún ɖɔ è na s’axɔ́ tɔn ye ǎ. Ye nɔ na nǔ mɛ ɖó ye yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ wutu.—Luki 14:12-14.\nNú mǐ tuùn fí e xwè lɛ jɔ sín é ɔ, é sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn ɖěɖee mǐ na nyì alɔ na lɛ é\n8. Hwenu e Jezu nyí vǐ yɛyɛ̌ ɖé é wɛ nùnywɛtɔ́ ɖěɖee nɔ mɔ nǔ jɛ sun sín wuntun wu lɛ é kàn agban nú Jezu à? Tinmɛ.\n8 Bonu mɛ gègě na dó jɛhun dó nǔ nina mɛ ɖò Natáaxwe hwenu jí ɔ, ye nɔ ɖɔ ɖɔ sunnu nùnywɛtɔ́ atɔn wá kàn agban nú Jezu hwenu e é nyí vǐ yɛyɛ̌ ɖé é ɖò kanlinxɔ ɔ mɛ. Nugbǒ wɛ ɖɔ sunnu ɖé lɛ wá ba Jezu kpɔ́n bo na nǔ i. Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, mɛ lɛ ɖó aca bo nɔ na nǔ mɛ nukúnɖeji lɛ. (1 Axɔsu lɛ 10:1, 2, 10, 13) Amɔ̌, a ka tuùn ɖɔ Biblu ɖɔ ɖɔ sunnu enɛ lɛ nyí nùnywɛtɔ́ ɖěɖee nɔ mɔ nǔ jɛ sun sín wuntun wu lɛ é, bo nɔ bló majiki, bo kún nɔ sɛ̀n Jehovah ó à? Gɔ́ na ɔ, ye ba Jezu kpɔ́n hwenu e é nyí vǐ yɛyɛ̌ ɖé bo ɖò kanlinxɔ mɛ é ǎ. Loɔ, ye ba ɛ kpɔ́n ɖò nukɔnmɛ hwenu e é ko sù ɖó bǎ ɖé mɛ bo ɖò xɔ ɖé mɛ é.—Matie 2:1, 2, 11.\nETƐ BIBLU KA ÐƆ DÓ JIJIZÁN SÍN XWÈ LƐ WU?\n9. Jijizán sín xwè tɛ lɛ xó Biblu ka ɖɔ?\n9 Azǎn e gbè è jì vǐ ɖé é nɔ nyí awǎjijɛ sín azǎn ɖé. (Ðɛhan 127:3) Amɔ̌, enɛ ko xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na ɖu jijizán sín xwè ǎ. Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Jijizán sín xwè wè géé wu wɛ Biblu ɖɔ xó dó. Ðokpo nyí Ejipu Xɔsu Falawɔ́ɔn tɔn, bɔ wegɔ ɔ nyí Axɔsu Elodu Antipasi tɔn tɔn. (Xà Bǐbɛ̌mɛ 40:20-22; Maki 6:21-29.) Axɔsu wè enɛ lɛ ɖě nyí Jehovah sɛntɔ́ ǎ. Nugbǒ ɔ, mǐ xà ɖò Biblu mɛ gbeɖé ɖɔ Jehovah sɛntɔ́ ɖé ɖu jijizán sín xwè ǎ.\n10. Linlin tɛ Klisanwun nukɔntɔn lɛ ka nɔ ɖó dó jijizán sín xwè lɛ wu?\n10 The World Book Encyclopedia ɖɔ ɖɔ Klisanwun nukɔntɔn lɛ “nɔ sɔ́ jijizán mɛɖebǔ tɔn sín xwèɖuɖu sɔ́ dó mɔ pagáwùn sín aca ɖé.” Aca enɛ lɛ junjɔn sinsɛn-núkplɔnmɛ nùvú lɛ jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Glɛkinu hwexónu tɔn lɛ ɖi nǔ ɖɔ yɛ ɖé nɔ ɖò finɛ hwenu e è jì mɛ ɖokpo ɖokpo é, bɔ yɛ enɛ nɔ cyɔn alɔ mɛ ɔ jí. Ye nɔ lin ɖɔ yɛ enɛ ɖó kancica ɖé xá yɛhwe e sín jijizán gbè è jì mɛ ɔ é. Gɔ́ nú nǔ enɛ e pagáwùn lɛ ɖi nǔ na é ɔ, jijizán lɛ́ cá kàn xá dò biba nú sun sín wuntun lɛ kpo du e jí è ɖè é dò biba kpo.\n11. Nú mǐ na nǔ mɛ ɖevo lɛ ɔ, nɛ̌ é ka nɔ cí nú Jehovah?\n11 Mɛ gègě mɔ ɖɔ jijizán sín xwè yetɔn nyí azǎn bunɔ ɖé, bɔ ɖò gbè nɛ gbè ɔ, mɛ ɖevo lɛ ɖó na xlɛ́ ɖɔ nǔ emitɔn nyɔ́ nukún yetɔn mɛ bo na lɛ́ ɖè wanyiyi xlɛ́ emi. Amɔ̌, mǐ sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn nú xwédo mǐtɔn kpo xɔ́ntɔn mǐtɔn lɛ kpo ɖò xwè ɔ bǐ vlamɛ, é na nyí ɖò azǎn titewungbe ɖé kɛɖɛ jí ǎ. Jehovah jló ɖɔ mǐ ni nɔ nyɔ́ xomɛ, bo nɔ lɛ́ na nǔ mɛ hwebǐnu. (Xà Mɛsɛ́dó 20:35.) É nyí jijizán sín xwè mǐtɔn kɛɖɛ wɛ nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ ǎ, gbɛ̀ e Jehovah nɔ na mǐ ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ lɔ nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ.—Ðɛhan 8:4, 5; 36:10.\nKlisanwun nugbǒ lɛ nɔ na nǔ mɛ ɖevo lɛ, ɖó ye yí wǎn nú ye wutu\n12. Nɛ̌ azǎn e gbè mǐ kú ɔ ka sixu nyɔ́ hú azǎn e gbè è jì mǐ é gbɔn?\n12 Nùnywɛtɔ́xó 7:1 ɖɔ: “È mlá nyikɔ ɖagbe mɛ ɔ, é nyɔ́ hú célu e nyɔ́ wǎn ganji é. Azǎn e gbè è kú ɔ nyɔ́ hú azǎn e gbè è jɔ é.” Nɛ̌ azǎn e gbè mǐ kú é ka sixu nyɔ́ hú azǎn e gbè mǐ jɔ é gbɔn? Hwenu e è jì mǐ é ɔ, mǐ ko wà nǔ ɖagbe alǒ nyanya ɖě ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ ǎ. Amɔ̌, nú mǐ zán gbɛzán mǐtɔn dó sɛ̀n Jehovah, bo lɛ́ wà ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ na ɖó “nyikɔ ɖagbe” ɖé, bɔ Jehovah na flín mǐ, é na bo tlɛ nyí ɖò kú mǐtɔn gudo ɔ nɛ. (Jɔbu 14:14, 15) Togun Jehovah tɔn nɔ ɖu jijizán sín xwè yetɔn alǒ Jezu tɔn ǎ. Nugbǒ ɔ, nǔwiwa ɖokpo géé e Jezu ɖegbe nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ bló é wɛ nyí Flǐn kú tɔn tɔn.—Luki 22:17-20; Eblée lɛ 1:3, 4.\nFÍ E PASKWA JƆ SÍN É\n13, 14. Etɛ Paskwa ka cá kàn xá?\n13 Mɛ gègě ɖi nǔ ɖɔ fínfɔ́n sín kú Jezu tɔn sín xwè ɖu wɛ emi ɖè hwenu e emi nɔ ɖò Paskwa ɖu wɛ é. Amɔ̌, Paskwa cá kàn xá Eastre, ee nyí Anglo-Saxon sín yɛhwe nyɔnu ayitéhɔnnu kpo bǐbɛ̌mɛ xwèjí tɔn é kpo. The Dictionary of Mythology tinmɛ ɖɔ é lɛ́ nyí yɛhwe nyɔnu vǐjiji tɔn. Aca Paskwa tɔn ɖé lɛ cá kàn xá enɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Encyclopædia Britannica ɖɔ ɖɔ azin lɛ ɔ, “hwɛhwɛ wɛ è nɔ kpɔ́n ye dó mɔ wuntun gbɛ̀ yɔyɔ̌ kpo fínfɔ́n sín kú kpo tɔn.” Gɔ́ na ɔ, é ko lín dìn bɔ è nɔ zán azwi lɛ ɖi wuntun vǐjiji tɔn ɖò sinsɛn-biblo pagáwùn tɔn mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ Paskwa kún cá kàn xá fínfɔ́n sín kú Jezu tɔn ó.\n14 Hwenu e Jehovah mɔ bɔ gbɛtɔ́ lɛ wlú aca sinsɛn nùvú tɔn lɛ ɖó kpɔ́ xá fínfɔ́n sín kú Vǐ tɔn tɔn é ɔ, é ka nyɔ́ nukún tɔn mɛ à? Cɛ́nnyícɛ́nnyí ɖé lɔ ǎ. (2 Kɔlɛntinu lɛ 6:17, 18) Nugbǒ ɔ, Jehovah byɔ ɖò así mǐtɔn gbeɖé ɖɔ mǐ ni ɖu fínfɔ́n sín kú Jezu tɔn ǎ.\nETƐ KA NYÍ MƐKÚKÚ LƐ SÍN XWÈ?\n15. Nɛ̌ mɛkúkú lɛ sín xwè ka bɛ́ gbɔn?\n15 Mɛkúkú lɛ sín xwè ee è nɔ lɛ́ ylɔ ɖɔ Mɛɖeɖóvo lɛ Bǐ Sín Azǎn é ɖó kancica xá klútɔ́, yɛblɛnú e cá kàn xá awovinúwiwa lɛ é kpo acɔ́banú ɖevo e dó xɛsi lɛ é kpo. Égbé wɛ è jɛ xwè enɛ ɖu jí ǎ. Ðò sun kpé ká e nɔ jɛ nukɔn nú 1er novembre é sín azǎn gbè ɔ, Celte hwexónu tɔn e ɖò Grande-Bretagne kpo Irelande kpo lɛ é nɔ ɖu Samhain xwè. Ye ɖi nǔ ɖɔ ɖò xwè ɔ hwenu ɔ, gbigbɔ mɛkúkú lɛ tɔn nɔ lɛkɔ wá ayikúngban jí. Mɛ lɛ nɔ ɖè nùɖuɖu kpo ahan kpo tɔ́n bonu gbigbɔ lɛ ni ma wà nǔ nyanya nú ye ó. Nú vǐ lɛ sɔnǔ égbé bo ɖò xwégbe xwégbe gbɔn wɛ lobo ɖò “a dǒ d’emɛ sín han” jì wɛ ɔ, ye nɔ tuùn ɖɔ awovinúwiwa sín aca hwexónu tɔn ɖé xwedó wɛ emi ɖè ǎ.\nALƆWLIWLI ÐĚÐEE NƆ NYƆ́ MAWU NUKÚNMƐ LƐ É\n16, 17. Etɛ jí mǐ ka ɖó na lin tamɛ kpɔ́n dó hwenu e mǐ ɖò nǔ sɔ́ nú alɔwliwli ɖé wɛ é?\n16 Awǎjijɛ sín nǔ wɛ alɔwliwli ɖé nyí. Ali vovo nu wɛ ye nɔ ɖu alɔwliwlixwe lɛ ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ lin tamɛ dó fí e aca alɔwliwli tɔn lɛ gosin é wu ǎ, enɛ wu ɔ, ye sixu nɔ ma tuùn ɖɔ aca ɖé lɛ wá sín nǔ e pagáwùn lɛ ɖi nǔ na lɛ é mɛ. Amɔ̌, Klisanwun e ɖò tuto bló wɛ bo na wlí alɔ lɛ é ɖó na tɛ́n kpɔ́n bɔ alɔwliwli sín tuto yetɔn lɛ na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Nú ye mɔ nukúnnú jɛ fí e aca alɔwliwli tɔn lɛ gosin é wu ɔ, é na zɔ́n bɔ ye na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn.—Maki 10:6-9.\n17 È lin ɖɔ aca alɔwliwli tɔn ɖé lɛ nɔ hɛn ‘taɖagbe’ wá nú asú kpo asì kpo yɔyɔ̌ lɛ. (Ezayíi 65:11) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è nɔ kɔn sìn dó kɔ́mɛ ɖò fí ɖé lɛ cobɔ mɛ e wlí alɔ lɛ é nɔ byɔ xwégbe, alǒ, è nɔ nyì mɔ̌likún kabǐ nǔ mɔhun ɖé dó yawó ɔ kpo asisúnɔ ɔ kpo wu. Mɛ lɛ nɔ lin ɖɔ mɔ̌ wiwa na zɔ́n bɔ ye na jì vǐ, ɖó awǎjijɛ, lobo dɔ́ji, bɔ enɛ na lɛ́ nya xɛ ɖò ye jí sín nǔ nyanya lɛ sí. Amɔ̌, Klisanwun lɛ ɖó na cɔ́ yeɖée bo nyì alɔ nú aca ɖebǔ e na cá kàn xá sinsɛn nùvú é.—Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 6:14-18.\n18. Nugbodòdó Biblu tɔn ɖevo tɛ lɛ è ka na zán ɖò alɔwliwli lɛ hwenu?\n18 Klisanwun e jló na wlí alɔ lɛ é nɔ ba ɖɔ alɔwliwli yetɔn ni ɖó awǎjijɛ, bo ɖó yɛ̌yi, bo na lɛ́ víví nú mɛ e na wá tɛn tɔn mɛ lɛ é bǐ. Jonɔ e wá alɔwliwli Klisanwun tɔn ɖé tɛnmɛ lɛ é ɖó na zán xógbe e ma ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ ǎ lɛ é ǎ; ye ka na lɛ́ zán xógbe blíblí alǒ ee ma ɖè sísí xlɛ́ mɛ e wlí alɔ lɛ é alǒ mɛ ɖevo lɛ é ǎ. (Nùnywɛxó 26:18, 19; Luki 6:31; 10:27) Alɔwliwli Klisanwun tɔn ɖé ka na lɛ́ xlɛ́ “goyiyi e dɔkun jijɛ nɔ zɔ́n mɛ é” ǎ. (1 Jaan 2:16) Nú a ɖò nǔ sɔ́ nú alɔwliwli ɖé wɛ hǔn, kanɖeji ɖɔ enyi é wá fó bonu emi kpɔ́n gudo sɛ́dó ɔ, xomɛ na hun emi.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 28gɔ́ ɔ.\nFÍ E KƆFU ÐĚ SƆ́ XÒ DÓ ÐĚ WU GOSIN É\n19, 20. Fitɛ kɔfu ɖě sɔ́ xò dó ɖě wu xó ɔ ka gosin?\n19 Kɔfu e mɛ ahan ɖè é ɖě sɔ́ xò dó ɖě wu nyí aca ɖé bɔ è nɔ yawu mɔ ɖò alɔwliwli lɛ kpo nǔwiwa ɖevo lɛ kpo hwenu. Hwenu e mɛɖé sɔ́ kɔfu e mɛ ahan ɖè é dó jǐ é ɔ, é ɖò ɖiɖexlɛ́ wɛ ɖɔ emi byɔ nǔ ɖagbe lɛ nú mɛ ɖevo lɛ, bɔ ye lɔ nɔ sɔ́ kɔfu yetɔn lɛ dó jǐ. Linlin tɛ Klisanwun lɛ ka ɖó na ɖó dó kɔfu ɖě sɔ́ xò dó ɖě wu wu?\n20 Guide international des alcools et des cultures ɖɔ ɖɔ kɔfu ɖě sɔ́ xò dó ɖě wu ɔ na ko wá sín aca pagáwùn hwexónu tɔn, ee mɛ “è nɔ ba sìn kɔn nyì ayǐ dó xwyɔ vodun lɛ na” é ɖé mɛ. È nɔ wà mɔ “bo na dó byɔ nùɖé, xoɖɛ e è nɔ sɛ̀ sìn xwè na kpo xógbe ɖé lɛ kpo é, ɖi ‘nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi!’ alǒ ‘nɔ ganji!’” Ðò hwexónu ɔ, mɛ lɛ ɖó aca bo nɔ sɔ́ kɔfu yetɔn lɛ dó jǐ dó byɔ vodun yetɔn lɛ ɖɔ ye ni kɔn nyɔna ɖé dó emi jí. Amɔ̌, lee Jehovah nɔ kɔn nyɔna dó mɛ jí gbɔn é nɛ ǎ.—Jaan 14:6; 16:23.\n“MI MƐ E YÍ WǍN NÚ MAWU MAVƆMAVƆ LƐ EMI, MI GBƐ́ WǍN NÚ NǓ NYANYA”\n21. Xwè alɔkpa ɖevo tɛ lɛ Klisanwun lɛ ka ɖó na nyì alɔ na?\n21 Nú a ɖò gbeta ɔ kɔn wá wɛ bo na ɖó alɔ ɖò xwè ɖé mɛ alɔ gbɔ hǔn, lin tamɛ dó linlin alǒ nùwalɔ e xwè enɛ nɔ sɔ́ ɖó ajo é jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è nɔ mɔ weɖúɖú e nɔ fɔ́n jlǒ dó lanmɛ nú mɛ lɛ é, ahannumu, kaka jɛ nùblibliwiwa jí ɖò xwè ɖé lɛ hwenu. Xwè enɛ lɛ sixu lɛ́ sɔ́ sunnu na ɖóxó xá sunnu kpo nyɔnu na ɖóxó xá nyɔnu kpo ɖó ajo, alǒ, flɔ́ zo dó glɔ̌ nú wǎn yí nú tò mɛtɔn. Enyi mǐ nɔ ɖó alɔ ɖò xwè mɔhun lɛ mɛ ɔ, mǐ ka ɖò wǎn gbɛ́ nú nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na é wɛ dóó à?—Ðɛhan 1:1, 2; 97:10; 119:37.\n22. Enyi Klisanwun ɖé na ɖ’alɔ ɖò xwé ɖé mɛ alǒ gbɔ ɔ, etɛ ka sixu d’alɔ ɛ?\n22 Klisanwun lɛ ɖó na ɖò acéjí tawun bo na nyì alɔ nú xwè ɖebǔ e ma wlí yɛ̌yi nú Mawu ǎ lɛ é. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Nǔ ɖu wɛ mi ɖè oo, ahan nu wɛ mi ɖè oo, abǐ nǔ ɖebǔ wà wɛ mi ɖè hǔn, mi bló bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 29gɔ́ ɔ.) É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí xwè lɛ bǐ wɛ cá kàn xá nùblibliwiwa, sinsɛn nùvú alǒ wǎn yí nú tò mɛtɔn ó. Enyi nǔwiwa ɖé ma t’afɔ nugbodòdó Biblu tɔn lɛ jí ǎ ɔ, mǐ na wá gbeta mǐɖesunɔ tɔn kɔn bo na ɖ’alɔ ɖ’emɛ alǒ gbɔ. Mǐ ɖó na lɛ́ lin tamɛ dó lee gbeta e kɔn mǐ wá é na wà nǔ dó mɛ ɖevo lɛ wu gbɔn é wu.\nNǓ E A NƆ ÐƆ BO NƆ WÀ LƐ É NI KPA SUSU NÚ JEHOVAH\n23, 24. Nɛ̌ mǐ ka sixu tinmɛ gbeta e kɔn mǐ wá dó xwè ɖé lɛ wu é nú hagbɛ̌ xwédo mǐtɔn tɔn e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ é ɖé gbɔn?\n23 É ɖò wɛn ɖɔ a kún sɔ́ nɔ ɖ’alɔ ɖò xwè e ma nɔ kpa susu nú Mawu ǎ lɛ é mɛ ó. Amɔ̌, hɛnnumɔ towe e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ǎ é ɖé lɛ sixu lin ɖɔ a kún sɔ́ yí wǎn nú ye ó, alǒ, a kún sɔ́ jló na nɔ kpɔ́ xá ye ɖě ó. Ye sixu lin ɖɔ xwè lɛ hwenu kɛɖɛ jɛn xwédo ɔ na nɔ kpɔ́ ɖè. Nú nǔ nyí mɔ̌ ɔ, etɛ a ka sixu wà? A sixu vɔ́ jiɖe na ye ɖò ali gègě nu ɖɔ emi yí wǎn nú ye bɔ ye xɔ akwɛ ɖò nukún emitɔn mɛ. (Nùnywɛxó 11:25; Nùnywɛtɔ́xó 3:12, 13) A sixu ylɔ ye bɔ mi zán hwenu ɖó kpɔ́ ɖò nǔwiwa ɖevo lɛ tɛnmɛ.\n24 Enyi hɛnnumɔ towe lɛ jló na tuùn nǔ e wu a ma sɔ́ nɔ ɖu xwè ɖé lɛ ǎ é ɔ, a sixu ba dò nú nǔ ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ alǒ ɖò jw.org jí, bɔ é na d’alɔ we bɔ a na tín hwɛjijɔ towe lɛ mɛ nú ye. Ma nú ye lin ɖɔ a ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖu ɖò nǔdindɔn ɖé jí, alǒ, ɖɔ a jló na hɛn ye gannugánnú bonu ye ni ɖó linlin ɖokpo ɔ hwi ɖɔhun ó. D’alɔ xwédo towe bonu é ni mɔ ɖɔ a gbéjé nǔ gègě kpɔ́n cobo wá gbeta hwiɖesunɔ tɔn kɔn. Ma wà adǎn ó, nǔ “xó [towe] lɛ ni nɔ nyɔ́ sè tɛgbɛ, bo nɔ dɔn mɛ.”—Kolosinu lɛ 4:6.\n25, 26. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na yí wǎn nú nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ gbɔn?\n25 É ɖò taji ɖɔ mǐ bǐ ni mɔ nukúnnú jɛ hwɛjijɔ e wu mǐɖesunɔ zɔ́n dó bo ma nɔ ɖ’alɔ ɖò xwè ɖé lɛ mɛ ǎ é wu céɖécéɖé. (Eblée lɛ 5:14) Nǔ e gbé mǐ na nya é wɛ nyí ɖɔ mǐ na hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun. Nú mɛjitɔ́ ɖé wɛ nú we ɔ, a ɖó na zán hwenu bo d’alɔ vǐ towe lɛ nú ye ni mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó Biblu tɔn lɛ mɛ lobo yí wǎn na. Nú Jehovah huzu mɛ nùjɔnǔ tɔn ɖò nukún yetɔn mɛ ɔ, ye lɔ na jló bo na hɛn xomɛ tɔn hun.—Ezayíi 48:17, 18; 1 Piyɛ́ɛ 3:15, 16a.\n26 Nú Jehovah mɔ bɔ mǐ ɖò nǔ e wu mǐ kpé é bǐ wà wɛ bo ɖò sinsɛn mímɛ́ bló sɛ́dó è wɛ ɖò nugbǒ mɛ ɔ, é nɔ víví n’i. (Jaan 4:23) Amɔ̌, mɛ gègě nɔ lin ɖɔ gbɛtɔ́ kún sixu ɖɔ nugbǒ ɖò gbɛ̀ elɔ e mɛ nugbǒmaɖɔ gɔ́ é ó. Nugbǒ jɛn ka wɛ à? Mǐ na ɖɔ xó d’eji ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ.\n^ akpá. 3 A sixu mɔ tinmɛ lɛ dó xwè tawun tawun lɛ wu ɖò Index des publications Watch Tower, Anademẹwe Dodinnanu Tọn Na Kunnudetọ Jehovah Tọn Lẹ mɛ, bo na lɛ́ mɔ ɖò jw.org jí.\n1 NǓ E MǏ NƆ WÀ LƐ É BǏ ÐÓ NA KPA SUSU NÚ JEHOVAH\n“Nǔ ɖu wɛ mi ɖè oo, ahan nu wɛ mi ɖè oo, abǐ nǔ ɖebǔ wà wɛ mi ɖè hǔn, mi bló bǐ, bo dó sɔ́ Mawu sù.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 10:31\nNɛ̌ mǐ ka sixu wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn dó xwè lɛ wu gbɔn?\nNùnywɛxó 15:15; Nùnywɛtɔ́xó 3:12, 13; Mɛsɛ́dó 20:35; 2 Kɔlɛntinu lɛ 9:7\nJehovah jló ɖɔ mǐ ni ɖu gbɛ̀ sín vivǐ. É jló ɖɔ mǐ ni nɔ nyɔ́ xomɛ, bo nɔ na nǔ mɛ gbè bǐ gbè, é nyí ɖò ninɔmɛ bunɔ lɛ kɛɖɛ mɛ ǎ.\nTíntɔ́n 32:1-6; Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9\nÉ nɔ bɔwǔ bonu è na tuùn nǔ e è na wà é hwebǐnu ǎ. Satáan nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na blɛ́ mǐ bo nɔ wlú nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo ɖó kpɔ́.\nJaan 8:32; Eblée lɛ 5:14\nKplɔ́n nǔ dó fí e xwè e gbakpé lɛ é gosin é wu, bonu ye nɔ hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun kpo é gbɔ kpo ɔ, a na tuùn.\n2 XWÈ E GBAKPÉ LƐ É GÈGĚ GOSIN PAGÁWÙN LƐ GƆ́N\n“Mi na tuùn nugbǒ ɔ, bɔ nugbǒ ɔ na ɖè mi sín kannumɔgbenu.”—Jaan 8:32\nFitɛ xwè ɖé lɛ ka gosin?\n2 Kɔlɛntinu lɛ 6:14-18; 2 Jaan 6, 7\nÐò kú mɛsɛ́dó lɛ tɔn gudo ɔ, adingban-núkplɔnmɛtɔ́ lɛ dɔn aca kpo xwè pagáwùn tɔn lɛ kpo byɔ agun ɔ mɛ, bo na Klisanwun sín nyikɔ ye. È kpò ɖò xwè enɛ lɛ gègě ɖu wɛ ɖò égbé, ɖi Paskwa kpo mɛkúkú lɛ sín xwè kpo.\nÐò fí gègě ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ ɔ, è nɔ ɖu Natáaxwe ɖò 25 décembre. Amɔ̌, è ka jì Jezu ɖò azǎn enɛ gbè ǎ.\nBǐbɛ̌mɛ 40:20-22; Maki 6:21-29\nKlisanwun nukɔntɔn lɛ ɖu jijizán sín xwè lɛ ǎ. Lee Biblu ɖɔ xó dó jijizán sín xwè lɛ wu gbɔn é nyɔ́ ǎ.\n3 WǍ GBETA E NÙNYWƐ KPÉ LƐ É KƆN DÓ XWÈ E A NA ÐU É WU\n“Mi nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ tuùn nǔ e nɔ nyɔ́ Aklunɔ nukúnmɛ é.”—Efɛzinu lɛ 5:10\nXwè alɔkpa tɛ lɛ Klisanwun lɛ ka ɖó na nyì alɔ na? Hwenu e a ɖò gbeta ɖé kɔn wá wɛ dó xwè ɖé wu é ɔ, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ:\nEzayíi 52:11; 1 Kɔlɛntinu lɛ 4:6; 2 Kɔlɛntinu lɛ 6:14-18; Nǔɖexlɛ́mɛ 18:4\nÉ wá sín sinsɛn nùvú alǒ awovinúwiwa mɛ wɛ à?\nJelemíi 17:5-7; Mɛsɛ́dó 10:25, 26; 1 Jaan 5:21\nÉ nɔ kpa susu nú gbɛtɔ́ ɖé, tutoblonunu ɖé, alǒ, wuntun tò tɔn ɖé wɛ à?\nMɛsɛ́dó 10:34, 35; 17:26\nÉ nɔ sɔ́ sinmɛ agbaza tɔn ɖé alǒ tò ɖé sù hú ɖevo wɛ à?\nÐɛhan 97:10; 1 Kɔlɛntinu lɛ 2:12; Efɛzinu lɛ 2:2; 1 Piyɛ́ɛ 4:3\nÉ nɔ sɔ́ “[gbigbɔ] e ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ ɔ” sù, vlafo gbɔn wusyɛn didó lanmɛ nú mɛ lɛ bonu ye ni nɔ nu ahan alǒ nɔ wà nùblibli gblamɛ wɛ à?\nHlɔmanu lɛ 14:21\nNú un yì xwè enɛ tɛnmɛ ɔ, é sixu wà nǔ dó ayixa mɛ ɖevo lɛ tɔn wu wɛ à?\nHlɔmanu lɛ 12:1, 2; Kolosinu lɛ 4:6; 1 Piyɛ́ɛ 3:15, 16a\nNú un wá gbeta ɔ kɔn bo ma yì xwè enɛ tɛnmɛ ǎ ɔ, nɛ̌ un ka sixu tín hwɛjijɔ ce lɛ mɛ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn?


Mi Nɔ Na Akɔnkpinkpan Miɖée Ayihɔngbe Ayihɔngbe: Eblée lɛ 3:13 | Nùkplɔnkplɔn\n“Enyi mi ɖó xó ɖé, bo na ɖɔ nú togun ɔ, bo dó na ɛ akɔnkpinkpan hǔn, mi ɖɔ.”—MƐ. 13:15.\nHAN LƐ: 121, 45\nEtɛwu akɔnkpinkpan nina mɛ ka nɔ wà ɖagbe?\nEtɛ kpɔ́ndéwú Jehovah, Jezu, kpo mɛsɛ́dó Pɔlu kpo tɔn ka kplɔ́n mǐ dó akɔnkpinkpan nina mɛ wu?\nNɛ̌ mǐ ka sixu na akɔnkpinkpan mɛɖé b’ɛ na wà ɖagbe nú mɛ ɔ gbɔn?\n1, 2. Tinmɛ nǔ e wu akɔnkpinkpan nina mɛ ɖò taji é.\n“MƐJITƆ́ ce lɛ nɔ na mì akɔnkpinkpan gbeɖé ǎ, loɔ, hwɛ mɔ nú mì wɛ jɛn ye nɔ ɖè. Xógbe e ye nɔ zán lɛ é nɔ d’akpà ayi ce wu tawun,” wɛ Cristina e ɖó xwè 18 é ɖɔ.  “Ye nɔ ɖɔ ɖɔ nyì kún bí ó, lé nyì gú dín, ɖɔ nyì kló dín. Enɛ wu ɔ, un nɔ y’avǐ hwɛhwɛ bo nɔ ba na ɖɔ xó ɖě nú ye ǎ. Un nɔ mɔ ɖɔ un kún nyí nùɖewánu ó.” Kpɔ́n lee akɔnkpinkpan ma na mɛ sixu hɛn nǔ gblé dó mɛ wu sɔ́ é!\n2 Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, akɔnkpinkpan nina mɛ nɔ wà ɖagbe tawun. “Un ɖí xwi xá linlin nùɖewánu ma nyí tɔn e un nɔ ɖó dó nyiɖée wu é nú xwè mɔkpan,” wɛ Rubén ɖɔ. “Amɔ̌ gbè ɖokpo ɔ, un ɖò Mawuxó ɖɔ xá mɛxo agun tɔn ɖé wɛ bɔ é ɖ’ayi wu ɖɔ un kún ɖò nyiɖée mɛ ó. É ɖótó mì bo sè wuvɛ̌ xá mì hwenu e un ɖɔ linlin ce lɛ n’i é. Enɛ gudo ɔ, é flín nǔ ɖagbe e wà wɛ un ɖè lɛ é mì. É lɛ́vɔ flín mì xógbe Jezu tɔn lɛ, ɖɔ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo xɔ akwɛ hú gboli gègě. Un nɔ flín wemafɔ enɛ ɔ hwɛhwɛ, bɔ é nɔ byɔ ayi mɛ nú mì hwebǐnu. Xógbe e mɛxo agun tɔn ɔ zán lɛ é wà ɖagbe nú mì kpɔ́n.”—Mat. 10:31.\n3. (a) Etɛ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖɔ dó akɔnkpinkpan wu? (b) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xota elɔ mɛ?\n3 É ɖó na kpaca mǐ ɖɔ Biblu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ hwɛhwɛ ɖò taji ǎ. Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan sɛ́dó Klisanwun Eblée lɛ ɖɔ: “Nɔví lɛ mi, mi cɔ́ miɖée, bonu mɛɖé ma ɖò mi mɛ, bo ɖó ayi nyanya, ayi e ma nɔ ɖi nǔ ǎ é, bo lɛkɔ sín Mawu gbɛɖe ɔ gudo ó. É nyɔ́ wà ɔ, mi nɔ na akɔnkpinkpan miɖée ayihɔngbe ayihɔngbe . . . bonu ɖokpo mitɔn ma jó éɖée dó nú hwɛhuhu flú i, bonu é wá huzu tótlitɔ́ ó.” (Ebl. 3:12, 13) Enyi a flín ɖɔ xógbe wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn lɛ wà ɖagbe nú emi kpɔ́n ɔ, a na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu wěɖexámɛ e ɖɔ ɖɔ mǐ ni na akɔnkpinkpan mǐɖée é ɖò taji é wu. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nùkanbyɔ elɔ lɛ kpɔ́n: Etɛwu akɔnkpinkpan nina mɛ ka ɖò taji? Etɛ lee Jehovah, Jezu, kpo Pɔlu kpo na akɔnkpinkpan mɛ ɖevo lɛ gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ? Nɛ̌ mǐ ka sixu na akɔnkpinkpan mɛɖé b’ɛ na wà ɖagbe nú mɛ ɔ gbɔn?\nGBƐTƆ́ LƐ ÐÓ HUDO AKƆNKPINKPAN TƆN\n4. Mɛ̌ mɛ̌ é ka ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn? Etɛwu é ka hán ɖò égbé?\n4 Mǐ bǐ wɛ ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn. Enɛ lɛ́ ɖò taji tawun hwenu e mǐ ɖò susu wɛ é. “Yɔkpɔvu lɛ . . . ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn lee atín lɛ ɖó hudo sìn tɔn gbɔn é,” wɛ nùkplɔnmɛtɔ́ Timothy Evans ɖɔ. “Enyi è na akɔnkpinkpan vǐ ɖé ɔ, é nɔ mɔ ɖɔ emi xɔ akwɛ bɔ è yí wǎn nú emi.” Amɔ̌, hwenu vɛwǔ lɛ mɛ wɛ mǐ ɖè. Mɛ lɛ nyí cejɛnnabinɔ, bɔ wǎn yí nú nɔzo sɔ́ ɖè kaka bonu akɔnkpinkpan nina mɛ na wá ɖè ǎ. (2 Tim. 3:1-5) Mɛjitɔ́ ɖé lɛ nɔ kpa vǐ yetɔn lɛ ǎ ɖó mɛjitɔ́ yedɛɛ lɛ tɔn lɛ kpa yedɛɛ lɛ ǎ wutu. Azɔ̌watɔ́ gègě wɛ è ma nɔ kpa ǎ, bɔ ye nɔ hlun nǔ ɖɔ ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ ɖě kún ɖò azɔ̌ kɔn ó.\n5. Etɛ lɛ akɔnkpinkpan nina mɛ ka nɔ byɔ?\n5 Hwɛhwɛ ɔ, akɔnkpinkpan nina mɛɖé nɔ byɔ ɖɔ è ni kpa mɛ ɔ ɖó nǔ e é wà ganji é ɖé wu. Mǐ sixu lɛ́vɔ na akɔnkpinkpan mɛ ɖevo lɛ gbɔn jiɖe nina ye ɖɔ ye ɖó jijɔ ɖagbe gègě gblamɛ, alǒ gbɔn xóɖiɖɔ dó “na akɔnkpinkpan mɛ e ma nɔ gbawǔ dó mɛ mɛ ǎ” abǐ awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é gblamɛ. (1 Tɛ. 5:14) Xókwin Glɛkigbe tɔn e è nɔ lilɛ dó “akɔnkpinkpan” hwɛhwɛ é sín tinmɛ wɛ nyí “mɛ ylɔylɔ wá akpá mɛtɔn.” Hwenu e mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ wà xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo wɛ é ɔ, ali gègě nɔ hun nú mǐ bɔ mǐ na ɖɔ nǔ e sixu na akɔnkpinkpan mɛ é ɖé. (Xà Nùnywɛtɔ́xó 4:9, 10.) Mǐ ka nɔ ɖɔ nǔ e wu mǐ yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ bɔ ye lɛ́ xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ é nú ye ɖò hwenu e é jɛxa dó lɛ é à? Cobonu mǐ na na xósin enɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó nùnywɛxó elɔ jí: “È ɖɔ xó nú é jɛ gan ɔ, é nɔ nyɔ́ tawun!”—Nùx. 15:23.\n6. Etɛwu Awovi ka jló na dó awakanmɛ kú nú mǐ? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n6 Satáan Awovi jló na dó awakanmɛ kú nú mǐ ɖó é tuùn ɖɔ enɛ na gbɔjɔ kanmɛ nú mǐ ɖò gbigbɔ lixo kpo ali ɖevo lɛ kpo nu. Nùnywɛxó 24:10 ɖɔ: “Enyi kanmɛ gbɔjɔ we adǎngbomɛzángbe hǔn, hlɔnhlɔn hwedo we tawun nɛ.” Satáan zán adlà kpo hwɛdómɛ lɛ kpo bo na dó dó awakanmɛ kú nú Jɔbu nǔjlɔjlɔwatɔ́ ɔ, amɔ̌, wlɛnwín dakaxixo tɔn enɛ lɛ nu ami. (Jɔb. 2:3; 22:3; 27:5) Mǐ hɛn ɔ, mǐ na fun ahwan xá azɔ̌ Awovi tɔn lɛ gbɔn akɔnkpinkpan nina hagbɛ̌ xwédo tɔn mǐtɔn lɛ kpo agun ɔ tɔn lɛ kpo gblamɛ. Enɛ na zɔ́n bɔ xwé mǐtɔn kpo Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ kpo na nyí fí e mǐ nɔ mɔ awǎjijɛ kpo ayijayǐ kpo ɖè lɛ é.\nAKƆNKPINKPAN NINA MƐ SÍN KPƆ́NDÉWÚ E ÐÒ BIBLU MƐ É ÐÉ LƐ\n7, 8. (a) Kpɔ́ndéwú Biblu tɔn tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ ɖò taji nú Jehovah? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n7 Jehovah. Ðɛhan wlantɔ́ ɔ jihan ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá mɛ e ayi yetɔn gbado lɛ, é nɔ hwlɛn mɛ e nǔ jɛ akɔ́n jí na lɛ [alǒ ‘mɛ e kanmɛ gbɔjɔ na lɛ é,’ nwt].” (Ðɛh. 34:19) Hwenu e Jelemíi ɖò xɛsi jí bɔ awakanmɛ tɔn túntún é ɔ, Jehovah vɔ́ jiɖe na gbeyiɖɔ gbejinɔtɔ́ enɛ ɔ. (Jel. 1:6-10) Hwenu e Mawu sɛ́ wɛnsagun ɖé dó gbeyiɖɔ mɛxomɔ Daniyɛli, bɔ é na ɛ hlɔnhlɔn é ɔ, kpɔ́n lee enɛ na ko na ɛ akɔnkpinkpan sɔ́ é! Wɛnsagun enɛ ylɔ Daniyɛli ɖɔ “wanyinamɔ Mawu tɔn.” (Dan. 10:8, 11, 18, 19) A ka sixu dó wusyɛn lanmɛ nú wɛnjlatɔ́ lɛ, gbexosin-alijitɔ́ lɛ, gɔ́ nú nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo mɛxomɔ ɖěɖee sín hlɔnhlɔn ɖò ɖiɖekpo wɛ lɛ é à?\n8 Mawu mɔ ɖɔ ɖó emi kpo Vǐ vívɛ́ná emitɔn Jezu kpo ko w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ nú xwè mɔkpan wutu ɔ, é kún sɔ́ byɔ ɖɔ emi ni kpa ɛ lobo na ɛ akɔnkpinkpan hwenu e é ɖò ayikúngban jí é ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ɖò ninɔmɛ wè mɛ ɔ, Jezu sè Tɔ́ tɔn sín gbè b’ɛ ɖɔ xó sín jixwé bo ɖɔ: “Vǐ ce vívɛ́ná wɛ mɛ elɔ nyí; xomɛ nɔ hun mì dó wutu tɔn.” (Mat. 3:17; 17:5) Mɔ̌ mɛ ɔ, Mawu kpa Jezu lobo na ɛ jiɖe ɖɔ é ɖò ɖagbe wà wɛ. Xógbe enɛ lɛ e Jezu sè ɖò ninɔmɛ wè mɛ é na ko na ɛ akɔnkpinkpan tawun: ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn sín bǐbɛ̌ kpo xwè gudogudo tɔn e é bló ɖò ayikúngban jí é mɛ kpo. Jehovah lɛ́vɔ sɛ́ wɛnsagun ɖé dó bonu é na na akɔnkpinkpan Jezu hwenu e é ɖò adohu adohu jí ɖò zǎn e jɛ nukɔn nú kú tɔn é mɛ é. (Luk. 22:43) Enyi mɛjitɔ́ wɛ nú mǐ ɔ, mi nú mǐ ni xwedó kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn hwɛhwɛ, bo nɔ na akɔnkpinkpan vǐ mǐtɔn lɛ lobo nɔ lɛ́ kpa ye hwenu e ye wà nǔ ɖagbe é. Mǐ ɖó na lɛ́ nɔ gudo nú ye hú lee mǐ ko nɔ bló gbɔn é, ɖò hwenu e è ɖò gbejininɔ yetɔn tɛnkpɔn wɛ ɖò wemaxɔmɛ é.\n9. Etɛ lee Jezu wà nǔ xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n9 Jezu. Ðò zǎn e mɛ Jezu sɔ́ Flǐn ɔ ɖ’ayǐ é ɔ, goyiyi e nyí jijɔ nyanya ɖé é wu wɛ é ɖ’ayi ɖò mɛsɛ́dó tɔn lɛ sín fɛn nu. Jezu sɔ́ éɖée hwe bo klɔ́ afɔ nú ye có, nǔ dɔn wɛ jɛn ye kpó ɖè dó mɛ e nyí nǔɖaxó ɖò tɛntin yetɔn é wu; bɔ Piyɛ́ɛ ɖeji dó éɖée wu zɛ xwé wu. (Luk. 22:24, 33, 34) É ɖò mɔ̌ có, Jezu kpa mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ nú kpɔ́ e ye nɔ xá ɛ ɖò mɛtɛnkpɔn tɔn lɛ mɛ é. É ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ye na wà azɔ̌ hú ee emi wà é, bo lɛ́ na jiɖe ye ɖɔ Mawu yí wǎn nú ye. (Luk. 22:28; Jaan 14:12; 16:27) Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Nú un ka wà nǔ Jezu ɖɔhun bo nɔ kpa vǐ ce lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖó nǔ ɖagbe e ye nɔ wà lɛ é wu ɔ, é na nyɔ́ hú ɖɔ ma nɔ sɔ́ ayi ce ɖó nùwanyido yetɔn lɛ jí à cé?’\n10, 11. Nɛ̌ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖexlɛ́ ɖɔ akɔnkpinkpan nina mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖu ayi mɛ nú emi gbɔn?\n10 Mɛsɛ́dó Pɔlu. Ðò wema-sɛ́dó-mɛ Pɔlu tɔn lɛ mɛ ɔ, é ɖɔ xó ɖagbe dó Klisanwun hàtɔ́ tɔn lɛ wu. É yì tomɛ xá ye mɛ ɖé lɛ bo na ko tuùn nùwanyido yetɔn lɛ có, é ɖɔ xó ɖagbe lɛ dó ye wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Pɔlu ɖɔ dó Timɔtée wu ɖɔ é nyí ‘vǐ vívɛ́ná bo ɖò gbeji nú Aklunɔ’ bɔ Klisanwun ɖevo lɛ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun. (1 Kɔ. 4:17; Fili. 2:19, 20) Mɛsɛ́dó ɔ ɖɔ dó Titu wu ɖɔ è “tɛ́n ɛ kpɔ́n gbɔn ali gègě xò; é ka nɔ ɖexlɛ́ hwe lɛ bǐ nu ɖɔ emi bí dó azɔ̌ wu.” (2 Kɔ. 8:23) Sè e Timɔtée kpo Titu kpo sè nǔ e Pɔlu nɔ lin dó ye wu é na ko na ye akɔnkpinkpan tawun!\n11 Pɔlu kpo Banabasi kpo sɔ́ gbɛ̀ yetɔn ɖó axɔ nu bo lɛkɔ yì fí e è xò daka ye wu ɖè lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è klán gbè xá ye syɛnsyɛn ɖò Lisitli có, ye lɛkɔ yì dɔ̌n bo na mɔ tɛn dó na akɔnkpinkpan ahwanvu yɔyɔ̌ lɛ bonu ye na lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ. (Mɛ. 14:19-22) Ðò Efɛzi ɔ, ahwan ɖé huzu kpannukɔn Pɔlu kpo xomɛsin kpo. Mɛsɛ́dó 20:1, 2 ɖɔ jí: “Ee zingidi ɔ wá xwɛ ɔ, Pɔlu ylɔ ye mɛ e ɖi nǔ nú Jezu lɛ kplé, bo dó wusyɛn lanmɛ nú ye, bo ɖɔ nú ye ɖɔ emi na yì bo wá, lobo ɖidó Masedwani. É gbɔn fí enɛ lɛ, bo ɖɔ xó gègě ɖò finɛ, bo dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ e ɖi nǔ nú Jezu lɛ, bo wá yì Glɛ̌si yikúngban jí.” É ɖò wɛn ɖɔ wusyɛn dido lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖò taji tawun nú Pɔlu.\nAKƆNKPINKPAN NINA MƐ ÐÒ ÉGBÉ\n12. Nɛ̌ kplé mǐtɔn lɛ ka nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ na akɔnkpinkpan mɛ lobo nɔ lɛ́ mɔ gbɔn?\n12 Nǔ e wu Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ nyɔ́ xomɛ dó mǐ wu bo bló tuto bɔ mǐ na nɔ kplé hwɛhwɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ, ɖò kplé lɛ jí ɔ, mǐ sixu na akɔnkpinkpan mɛ, bɔ è sixu na mǐ lɔmɔ̌. (Xà Eblée lɛ 10:24, 25.) Ði ahwanvu Jezu tɔn nukɔntɔn lɛ ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ kplé ɖó kpɔ́ bo na kplɔ́n nǔ lobo dó wusyɛn lanmɛ nú mǐɖée lɛ. (1 Kɔ. 14:31) Cristina e xó mǐ ɖɔ ɖò xota elɔ sín bǐbɛ̌mɛ é ɖɔ: “Nǔ e un yí wǎn na hú nǔ bǐ ɖò kplé lɛ mɛ é wɛ nyí wanyiyi kpo akɔnkpinkpan kpo e un nɔ mɔ ɖò dɔ̌n é. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ flú tawun hwenu e un wá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ é. Amɔ̌ hwe enɛ ɔ nu wɛ nɔví nyɔnu lɛ nɔ sɛkpɔ mì, bo nɔ zunfan mì, bo nɔ ɖɔ ɖɔ nyì nyɔ́ kpɔ́n. Ye nɔ ɖɔ nú mì ɖɔ emi yí wǎn nú mì, ɖɔ nukɔn e yì wɛ nyì ɖè ɖò gbigbɔ lixo é hun xomɛ nú emi. Akɔnkpinkpan e ye nɔ na mì é nɔ zɔ́n bɔ un nɔ mɔ nyiɖée mɛ tawun!” Enyi mǐ mɛ bǐ nɔ ɖó alɔ ɖò ‘akɔnkpinkpan nina mǐɖée’ mɛ ɔ, é nɔ wà ɖagbe kpɔ́n!—Hlɔ. 1:11, 12.\n13. Etɛwu Mawu sɛntɔ́ e tlɛ mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é lɔ ka ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn?\n13 Mawu sɛntɔ́ e tlɛ mɔ nǔ kpɔ́n lɛ é lɔ ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú Jozuwée tɔn. É ko sɛ̀n Mawu kpo gbejininɔ kpo nú xwè mɔkpan. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni na ɛ akɔnkpinkpan, bo ɖɔ: “Ðɔ xó e a ɖó ɔ nú Jozuwée, bo dó wusyɛn lanmɛ n’i, bo na ɛ akɔnkpinkpan, ɖó é wɛ ɖò togun ɔ nukɔn na nɔ wɛ, bɔ ye na dó asá Judɛɛn tɔ̀ ɔ, bɔ é na yí tò e a na mɔ sɛ́dó ɔ nú ye, bɔ é na nyí yetɔn.” (Sɛ́n. 3:27, 28) Azɔ̌ kpligidi e nyí nukɔn ninɔ nú Izlayɛli-ví lɛ bonu ye na yí Akpádídó Yikúngban ɔ é mɛ na dó ta wɛ Jozuwée ɖè mɔ̌ nɛ. Nǔ gègě na ba na ɖó è te, bɔ é hwe bǐ ɔ, è na ɖu ɖò ahwangɔnu tɔn jí azɔn ɖokpo. (Joz. 7:1-9) É ɖò wɛn ɖɔ Jozuwée ɖó hudo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo akɔnkpinkpan kpo tɔn! Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ni nɔ na akɔnkpinkpan mɛxo agun tɔn lɛ, kaka jɛ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ jí, nú azɔ̌ syɛnsyɛn e ye nɔ wà bo nɔ dó kpé nukún dó lɛngbɔhwan Mawu tɔn wu é. (Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:12, 13.) Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, nɔví lɛ nɔ sɛ́ kúdónúmɛ wema dó mǐ bo nɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ wǎ e mǐ wá ba emi kpɔ́n é víví nú emi tawun. Mǐ nɔ sɛ̀ wema enɛ lɛ xwè bo nɔ xà hwenu e mǐ mɔ ɖɔ awakanmɛ mǐtɔn ɖò gbigbɔjɔ wɛ é. Ye nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖesu.”\nVǐ mǐtɔn lɛ nɔ ɖókan dó nǔ wu hwenu e mǐ na akɔnkpinkpan ye é (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n14. Etɛ ka ɖexlɛ́ ɖɔ mɛ kpikpa kpo akɔnkpinkpan nina mɛ kpo nɔ w’azɔ̌ tawun hwenu e è ɖò wě ɖè xá mɛ wɛ é?\n14 Klisanwun mɛxo agun tɔn lɛ kpo mɛjitɔ́ lɛ kpo mɔ ɖɔ mɛ kpikpa kpo akɔnkpinkpan nina mɛ kpo nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ zán wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ. Kpa e Pɔlu kpa Kɔlɛntinu lɛ ɖó ye zán wěɖexámɛ tɔn wutu é na ko dó wusyɛn lanmɛ nú ye bɔ ye na kpó ɖò nǔ e sɔgbe é wà wɛ. (2 Kɔ. 7:8-11) Andreas e ɖó vǐ wè é ɖɔ: “Akɔnkpinkpan nina vǐ lɛ nɔ zɔ́n bɔ ye nɔ sɛkpɔ Mawu bo nɔ wá huzu mɛ e zin lɛ é. Akɔnkpinkpan nina mɛ nɔ zɔ́n bɔ wěɖexámɛ ɔ nɔ byɔ ayi mɛ ganji. Enyi vǐ mǐtɔn lɛ na bo tlɛ tuùn nǔ e sɔgbe é ɔ, nǔ e sɔgbe é wiwa nɔ huzu aca yetɔn hwenu e mǐ nɔ na ye akɔnkpinkpan hwɛhwɛ é.”\nLEE È SIXU NA AKƆNKPINKPAN MƐÐÉ B’Ɛ NA WÀ ÐAGBE N’I GBƆN É\n15. Nǔ tɛ mɔ̌ mǐ ka sixu wà dó na akɔnkpinkpan mɛ ɖevo lɛ?\n15 Gǎn ɖagbeɖagbe e dó wɛ Klisanwun hàtɔ́ lɛ ɖè é kpo jijɔ ɖagbeɖagbe e ye ɖó lɛ é kpo ni nɔ sù nukún towe mɛ. (2 Tan 16:9; Jɔb. 1:8) Nǔ e mǐ mɛ bǐ nɔ wà bo na dó nɔ gudo nú Axɔsuɖuto ɔ lɛ é nɔ sù Jehovah kpo Jezu kpo nukúnmɛ tawun, enyi ɖɔ gǎn e mǐ nɔ dó é kpo nǔ e mǐ nɔ na lɛ é kpo ma tlɛ nyí nǔ kaka ɖé ǎ, ɖó ninɔmɛ mǐtɔn wu ɔ nɛ. (Xà Luki 21:1-4; 2 Kɔlɛntinu lɛ 8:12.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛxomɔ vívɛ́ mǐtɔn ɖé lɛ nɔ dó gǎn tawun bo nɔ yì kplé lɛ kpo kúnnuɖegbe kpo ɖò gbesisɔmɛ. É jɛxa ɖɔ mǐ ni kpa ye lobo na akɔnkpinkpan ye à cé?\n16. Etɛwu mǐ ma ka na gɔn akɔnkpinkpan na mɛ ɖevo lɛ gbeɖé ǎ?\n16 Ma nú akɔnkpinkpan nina mɛ sín ali lɛ yì tɛ we ó. Enyi mǐ mɔ nùɖé b’ɛ jɛxa ɖɔ è ni kpa mɛ e bló é ɔ, etɛwu mǐ ma ka na wà mɔ̌ ǎ? Kpɔ́n nǔ e jɛ hwenu e Pɔlu kpo Banabasi kpo ɖò Antyɔci ɖò Pisidíi é. Kplɔ́ngbaságán e ɖò finɛ lɛ é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Nɔví mǐtɔn lɛ mi, enyi mi ɖó xó ɖé, bo na ɖɔ nú togun ɔ, bo dó na ɛ akɔnkpinkpan hǔn, mi ɖɔ.” Pɔlu xwlé xóɖiɖɔ ɖaaɖagbe ɖé ye dó yí gbè nú ye. (Mɛ. 13:13-16, 42-44) Enyi mǐ sixu ɖɔ xó ɖé b’ɛ na na akɔnkpinkpan mɛ ɔ, etɛwu mǐ ka na bɔnu dó aɖǔ? Mǐ na wá mɔ ɖɔ enyi akɔnkpinkpan nina mɛ nyí aca mǐtɔn ɔ, mɛ lɛ na nɔ na akɔnkpinkpan mǐ lɔ.—Luk. 6:38.\n17. Etɛ ka na zɔ́n bɔ mɛ kpikpa mǐtɔn na nyí nùjɔnǔ?\n17 Nɔ kpa mɛ ɖó nǔ tawun tawun ɖé lɛ wu, dó nùjɔnǔ mɛ. Xógbe mɛ kpikpa kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo tɔn kpaà lɛ zinzan nɔ wà ɖagbe, amɔ̌, wɛn e Jezu dó Klisanwun e ɖò Tiatíi lɛ é xlɛ́ ɖɔ enyi è ɖɔ nǔ tawun tawun ɖé lɛ ɔ, é nɔ nyɔ́ hú. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 2:18, 19.) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛjitɔ́ wɛ mǐ nyí ɔ, mǐ sixu ɖɔ nǔ e sù nukún mǐtɔn mɛ ɖò nukɔn e yì wɛ vǐ mǐtɔn lɛ ɖè ɖò gbigbɔ lixo é mɛ é nú ye. Mǐ sixu ɖɔ nǔ e nyɔ́ nukún mǐtɔn mɛ ɖò lee nɔ goɖokponɔ ɖé ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn mɛ cobo ka nɔ wlíbò nú vǐ tɔn lɛ é mɛ é n’i. Mɛ kpikpa kpo akɔnkpinkpan nina mɛ kpo mɔhun nɔ wà ɖagbe tawun!\n18, 19. Nɛ̌ mǐ ka sixu na akɔnkpinkpan mɛ ɖěɖee ɖó hudo tɔn lɛ é gbɔn?\n18 Jehovah ɖesu na wá ɖɔ nú mǐ tlɔlɔ ɖɔ mǐ ni dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ lě, lee é ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ é ni na akɔnkpinkpan Jozuwée bo dó wusyɛn lanmɛ n’i gbɔn é ǎ. É ɖò mɔ̌ có, xomɛ nɔ hun Jehovah hwenu e xóɖiɖɔ mǐtɔn nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo é. (Nùx. 19:17; Ebl. 12:12) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu ɖɔ lee xóɖɔtɔ́ ɖé sín xóɖiɖɔ ɖè wě e sín hudo mǐ ɖó é xá mǐ alǒ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ wemafɔ ɖé wu gbɔn é n’i. Nɔví nyɔnu ɖé wlan sɛ́dó xóɖɔtɔ́ jonɔ ɖé ɖɔ: “Nukún xwixwe yɔywɛ ɖé jɛn mǐ ɖɔ xó na có, a mɔ nǔ e ɖò akɔ́n jí nú mì é bo dó gbɔ nú mì bo lɛ́ na akɔnkpinkpan mì. Un jló ɖɔ a ni tuùn ɖɔ, hwenu e a ɖò ataa ɔ jí é kpo hwenu e un ɖɔ xó xá we tlɔlɔ é kpo ɔ, lee a ɖɔ xó kpo xomɛnyínyɔ́ kpo gbɔn é cí nùnina ɖé sín Jehovah gɔ́n ɖɔhun nú mì.”\n19 Enyi mǐ kudeji bo na zán wěɖexámɛ Pɔlu tɔn elɔ ɔ, mǐ na ɖibla mɔ ali e nú mǐ na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖè ɖò gbigbɔ lixo é gègě, é ɖɔ: “Mi na akɔnkpinkpan miɖée, bo dó wusyɛn lanmɛ nú miɖée, lee bló gbɔn wɛ mi ko ɖè é.” (1 Tɛ. 5:11) Enyi ‘mǐ nɔ na akɔnkpinkpan mǐɖée ayihɔngbe ayihɔngbe’ ɔ, mǐ mɛ bǐ sín nǔ na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ jɛn wɛ.\n^  (akpáxwé 1) È ɖyɔ nyikɔ ɖé lɛ.


“Nǔ lɛ Bǐ Mɛ Nɛ Mi Mɔ Nukúnnú Jɛ Nɛ; Enyi Mi Bló Ð’eji ɔ, É Na Nyɔ́ nú Mi”—Jaan 13:17 | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Nùɖuɖu ce wɛ nyí ɖɔ má bló jlǒ mɛ e sɛ́ mì dó ɔ tɔn, bo ka wà azɔ̌ e é zɔ́n mì ɔ yì kpé.”—JAAN 4:34.\nHAN LƐ: 80, 35\nNƐ̌ A KA SIXU XWEDÓ KPƆ́NDÉWÚ . . .\nmɛɖesɔhwe tɔn Pɔlu kpo Baanabasi kpo tɔn gbɔn?\ncejɛnnabi ma ɖó Epaflasi tɔn gbɔn?\nmɛɖéejiɖuɖe Axɔsu Davidi tɔn hwenu e Cimɛyíi ba nǔɖɔ ɛ é tɔn gbɔn?\n1. Etɛ linlin cejɛnnabi tɔn gbɛ̀ ɔ tɔn ka sixu wà dó lee mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe gbɔn é wu?\nETƐWU é ka nɔ vɛwǔ nú mǐ, bɔ mǐ na zán nǔ e mǐ kplɔ́n ɖò Xó Mawu tɔn mɛ lɛ é? Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é nɔ byɔ mɛɖesɔhwe cobɔ è na wà nǔ e sɔgbe é, bɔ nǔwukpikpé e mǐ ɖó, bo na nɔ sɔ́ mǐɖée hwe é ka lɛ́ ɖò tɛnkpɔn nu. Ðò “azǎn gudogudo tɔn” elɔ lɛ mɛ ɔ, gbɛtɔ́ ɖěɖee ‘nɔ ba ɖɔ emitɔn jɛn na nyɔ́, nɔ yí wǎn nú akwɛ, nɔ mɔ yeɖée, nɔ yigo, bo ma nɔ sixu ɖu ɖò yeɖée jí ǎ’ lɛ é wɛ lɛlɛ̌ dó mǐ. (2 Tim. 3:1-3) Nú è ɖó gbè cejɛnnabi núwiwa ɖé tɔn, alǒ è tlɛ sɔ́ nǔwiwa mɔhun sù ɔ, é sixu vɛ́ nú mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn ɖé tawun, amɔ̌, nǔ e mɛ é tɔ́n kɔ dó lɛ é sixu jló è. (Ðɛh. 37:1; 73:3) Mɛɖé tlɛ sixu kanbyɔ éɖée ɖɔ: ‘É ka jɛxa ɖɔ má nɔ dó gǎn bo nɔ sɔ́ nǔ e nyí ɖagbe nú mɛ ɖevo lɛ é ɖó nukɔn hú ceɖesunɔ lɛ à? Nú un nɔ “sɔ́ [nyi]ɖée hwe hú mɛ bǐ” ɔ, mɛ lɛ na kpɔ́n nukúnmɛ nú mì vlafo à cé?’ (Luk. 9:48) Nú mǐ na tɛn linlin cejɛnnabi tɔn gbɛ̀ ɔ tɔn bonu é wà nǔ dó mǐ wu ɔ, é sixu hɛn kancica wanyiyi tɔn e sín vivǐ mǐ nɔ ɖu ɖò agun ɔ mɛ é gblé, lobo lɛ́ kɔn cí dó Klisanwun e mǐ nyí é wu. Amɔ̌, kpɔ́ndéwú ɖagbe e mɛ lɛ sɔ́ ɖ’ayǐ ɖò Biblu mɛ lɛ é kpinkplɔn, kpo kpɔ́ndéwú mɔhun lɛ xwixwedó kpo na hɛn lè wá nú mǐ.\n2. Ðagbe tɛ mɛsɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ Mawu tɔn lɛ sín tan ka sixu wà nú mǐ?\n2 Enyi mǐ jló na sɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ dó ɖó kpɔ́ndéwú e mǐ na xwedó é ɔ, mǐ ɖó na gbéjé nǔ e ye wà bɔ é zɔ́n bɔ nǔ lɛ tɔ́n kɔ dó ɖagbe mɛ nú ye é kpɔ́n. Nɛ̌ ye ka wà gbɔn bo zun xɔ́ntɔn xá Mawu, bɔ nǔ yetɔn nyɔ́ nukún tɔn mɛ, lobɔ ye mɔ hlɔnhlɔn dó wà jlǒ tɔn? Nùkplɔnkplɔn mɔhun nyí akpáxwé taji ɖé ɖò nùɖuɖu gbigbɔ tɔn mǐtɔn mɛ.\nNÙÐUÐU GBIGBƆ TƆN BYƆ NǓ HÚ NǓ KPLƆNKPLƆN KPOWUN\n3, 4. (a) Nɛ̌ Jehovah ka nɔ kplɔ́n mǐ ɖò gbigbɔ lixo gbɔn? (b) Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ nùɖuɖu gbigbɔ tɔn byɔ nǔ hú nǔ kplɔnkplɔn bá ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ?\n3 Jehovah nɔ ɖè wě ɖagbe gègě xá mǐ, bo nɔ lɛ́ kplɔ́n nǔ gègě mǐ gbɔn Biblu, wema mǐtɔn lɛ, tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn, Televiziɔn JW tɔn, kplé mǐtɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ mǐtɔn lɛ kpo gblamɛ. Amɔ̌, sɔgbe xá xó Jezu tɔn e mǐ mɔ ɖò Jaan 4:34 mɛ é ɔ, nùɖuɖu gbigbɔ tɔn nɔ byɔ nǔ hú nǔ kplɔnkplɔn bá ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ. Nǔ ɖevo tɛ é ka nɔ byɔ? Jezu ɖɔ: “Nùɖuɖu ce wɛ nyí ɖɔ má bló jlǒ mɛ e sɛ́ mì dó ɔ tɔn, bo ka wà azɔ̌ e é zɔ́n mì ɔ yì kpé.”\n4 Nú Jezu ɔ, nǔ wiwa sɔgbe xá alixlɛ́mɛ Mawu tɔn lɔ ɖò nùɖuɖu gbigbɔ tɔn ɔ mɛ. Ali tɛ nu é ka cí nùɖuɖu ɖɔhun ɖè? Lee nùɖuɖu ɖagbe ɖuɖu nɔ wà ɖagbe nú agbaza mǐtɔn, bo nɔ zɔ́n bɔ é nɔ ɖò ganji gbɔn é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ alɔɖiɖo ɖò jlǒ Mawu tɔn wiwa mɛ nɔ zɔ́n bɔ ayixa mǐtɔn nɔ ɖó hlɔnhlɔn, bɔ nùɖiɖi e mǐ ɖó ɖɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ na tíìn é nɔ syɛn d’eji gbɔn. Hweɖelɛnu ɔ, lanmɛ mɛtɔn nɔ ɖò ganji ǎ, bɔ è nɔ yì kplé kúnnuɖegbe tɔn, bo ka ɖekúnnu fó ɔ, è nɔ mɔ kɔfánúmɛ kpo hlɔnhlɔn kpo. Nǔ nyí mɔ̌ nú we azɔn gègě à cé?\n5. Enyi mǐ wà nǔ kpo nùnywɛ kpo ɔ, lè tɛ mǐ ka nɔ mɔ?\n5 Nǔ e nùnywɛ sín tinmɛ nyí tawun é wɛ nyí nǔwiwa sɔgbe xá nùkplɔnmɛ Mawu tɔn lɛ. (Ðɛh. 107:43) Enyi è kpɔ́n lè e nùnywɛ ɖiɖó nɔ hɛn wá lɛ é ɔ, é jɛxa ɖɔ è ni xò kàn dó ta tɔn mɛ. “È xò nǔ e nɔ jló we lɛ bǐ kplé ɔ, ye xɔ akwɛ sɔ nùnywɛ ǎ. . . . Nùnywɛ ɔ, atín e nɔ na gbɛ̀ mɛ é wɛ é nyí nú mɛ e ɖó lɛ; nǔ nɔ nyɔ́ nú mɛ e nɔ hɛn nùnywɛ majomajo lɛ.” (Nùx. 3:13-18) Jezu ɖɔ: “Nǔ lɛ bǐ mɛ nɛ mi mɔ nukúnnú jɛ nɛ; enyi mi bló ɖ’eji ɔ, é na nyɔ́ nú mi.” (Jaan 13:17) Enyi ahwanvu lɛ fɔ́n bo ɖò nǔ e Jezu kplɔ́n ye lɛ é bló wɛ ɔ jɛn ye na ɖó awǎjijɛ kaka sɔyi. Ye nɔ tɛ́ dó nùkplɔnmɛ tɔn lɛ kpo kpɔ́ndéwú tɔn lɛ kpo wu, ɖó é nyí xósin e ye mɔ tlolo ɖò ninɔmɛ ɖé mɛ é wu kpowun ǎ. Ye nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe xá wɛ.\n6. Etɛwu mǐ ka ɖó na dɛ ɖò nùnywɛ ɖiɖexlɛ́ mɛ?\n6 Didɛ ɖò nǔ e mǐ tuùn ɖɔ é sɔgbe é wiwa kɔn ɖò taji ɖò égbé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, zokɛkɛblóɖótɔ́ ɖé sixu ɖó azɔ̌wanú lɛ bo lɛ́ tuùn azɔ̌. Amɔ̌, enyi é zán nǔ enɛ lɛ ɔ jɛn é sixu ɖu lè yetɔn. Enyi é ko nɔ bló zokɛkɛ ɖó ɖ’ayǐ bo ko mɔ nǔ gègě kpɔ́n ɖò ali enɛ nu ɔ, é ɖó na kpó ɖò nǔ e é ko kplɔ́n é zán wɛ, enɛ na zɔ́n bɔ alɔnu tɔn na mɛ́, mɔ̌ mɛ ɔ, é na mɔ azɔ̌ gègě wà. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, nǔ e mǐ xà ɖò Biblu mɛ lɛ é zinzan sixu ko zɔ́n ɖò bǐbɛ̌mɛ bɔ mǐ ɖu vivǐ nyɔna ɖé lɛ tɔn. Amɔ̌, nùkplɔnmɛ Jehovah tɔn lɛ xwixwedó ayihɔngbe ayihɔngbe kpo mɛɖesɔhwe kpo wɛ na zɔ́n bɔ mǐ na mɔ awǎjijɛ e nɔ nɔ ayǐ sɔyi é.\n7. Ee mǐ na ɖò nùnywɛ ba dó nùnywɛ jí wɛ é ɔ, nɛ̌ mǐ ka na nɔ wà nǔ gbɔn hwenu e mǐ mɔ kpɔ́ndéwú mɛ e xó Biblu ɖɔ lɛ é tɔn é?\n7 Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó ninɔmɛ e mɛ mɛɖesɔhwe mǐtɔn sixu gbɔn tɛnkpɔn nu ɖè lɛ é ɖé lɛ jí, lobo kpɔ́n lee gbejinɔtɔ́ hwexónu tɔn lɛ ɖu ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ jí gbɔn é. Hlɔnhlɔn ɖiɖó ɖò gbigbɔ lixo nɔ sín tamɛ linlin dó nǔ e mǐ tuùn lɛ é jí kpowun wu ǎ. Enɛ wu ɔ, lin tamɛ dó lee hwiɖesunɔ sixu zán nǔ enɛ lɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn é wu, enɛ gudo hǔn, blǒ ɖ’eji, ma dán lɛjɛlɛjɛ ó.\nNƆ MƆ ÐƆ YE KPO HWI KPO ÐÒ ZƐ̌NZƐ̌N\n8, 9. Etɛ tan e ɖò Mɛsɛ́dó 14:8-15 mɛ é ka xlɛ́ dó mɛɖesɔhwe mɛsɛ́dó Pɔlu tɔn wu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n8 Jlǒ Mawu tɔn wɛ nyí ɖɔ “gbɛtɔ́ lɛ bǐ ni mɔ hwlɛngán, bo na tuùn nugbǒ ɔ bǐ dégbédégbé.” (1 Tim. 2:4) Etɛ a ka nɔ lin dó gbɛtɔ́ alɔkpa tobutobu e ko kplɔ́n nugbǒ ɔ lɛ é wu? Mɛsɛ́dó Pɔlu nɔ ba mɛ ɖěɖee ko tuùn nùɖé dó Mawu wu lɛ é ɖò kplɔ́ngbasá lɛ có, é ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí Jwifu lɛ kɛɖɛ takúnmɛ wɛ é jɛ tagba dó ó. Xósin ɖěɖee mɛ e nɔ sɛ̀n vodun lɛ é na ɛ é tɛ́n lee mɛɖesɔhwe tɔn gɔ́ngɔ́n gbɔn é kpɔ́n.\n9 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò tomɛyiyi mɛsɛ́dó tɔn nukɔntɔn Pɔlu tɔn hwenu ɔ, Likawoníinu lɛ sɔ́ é kpo Baanabasi kpo dó mɔ mɛ nukúnɖeji hugǎn lɛ na, ye ɖɔ ɖɔ vodun Zewusi kpo Ɛɛmɛsi kpo wɛ huzu gbɛtɔ́. Pɔlu kpo Baanabasi kpo ka na tɛ́n kpɔ́n, bo gbɔn yɛkan enɛ mɛ bonu mɛ gègě ni tuùn ye wɛ à? Nǔwiwa mɛ lɛ tɔn enɛ ka cí nǔ e na zɔ́n bɔ Pɔlu kpo Baanabasi kpo na mɔ agbɔ̌n kpɛɖé sín ya e è dó nú ye ɖò toxo wè e mɛ ye yì gbɔn gudo dìn é sí ɖɔhun wɛ à? Ye lin ɖɔ mɛ sísɔ́ ɖó ajo enɛ na zɔ́n bɔ wɛnɖagbe ɔ na yì nukɔn wɛ à? Ðebǔ ǎ! Ye gbɛ́ tlolo, bo tlɛ́n awu dó kɔ nú yeɖée, lobo dó wezun byɔ ahwan ɔ mɛ, bo súxó ɖɔ: “Mɛ ce lɛ mi, etɛwu mi ka ɖò mɔ̌ wà wɛ? Gbɛtɔ́ mi ɖɔhun jɛn mǐ lɔ nyí.”—Mɛ. 14:8-15.\n10. Ali tɛ nu Pɔlu kpo Baanabasi kpo ka sixu mɔ ɖɔ emi kpo Likawoníinu lɛ kpo ɖò zɛ̌nzɛ̌n ɖè?\n10 Tuùn e Pɔlu kpo Baanabasi kpo tuùn ɖɔ emi lɔ nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ é xlɛ́ ɖɔ ye ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ, ali e nu emi nɔ sɛ̀n Mawu ɖè é nyí ɖokpo ɔ kpo pagáwùn enɛ lɛ tɔn kpo ǎ. Mɛ e è sɛ́dó ɖó azɔ̌ bunɔ ɖé wu é wɛ ye bǐ nyí à cé? (Mɛ. 13:2) Gbigbɔ mímɛ́ wɛ ɖè ye, bɔ ye ɖó nukúnɖiɖo jiwǔ ɖé à cé? Ganji, amɔ̌, Pɔlu kpo Baanabasi kpo mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ Likawoníinu lɛ lɔ sixu ɖu lè ɖokpo ɔ, enyi ye yí wɛnɖagbe ɔ ganji ɔ nɛ.\n11. Enyi mǐ ɖò wɛnɖagbe jla wɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú mɛɖesɔhwe tɔn Pɔlu tɔn gbɔn?\n11 Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú mɛɖesɔhwe tɔn Pɔlu tɔn gbɔn? Nukɔntɔn ɔ, nú hlɔnhlɔn Jehovah tɔn zɔ́n bonu mǐ wà nùɖé ɔ, mǐ ɖó na lɔn ɖò ali ɖebǔ nu bo ɖó nukún, alǒ yí gbè ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni kpa susu nú mǐ ǎ. É na nyɔ́ ɖɔ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Nukún tɛ un ka nɔ sɔ́ dó kpɔ́n mɛ e un nɔ ɖekúnnu na lɛ é? Ðò manywɛ mɛ ɔ, un ka nɔ ɖó linlin agɔ dó gbɛtɔ́ hǔnmɛ ɖé lɛ wu, lee mɛ lɛ nɔ bló gbɔn kpaà ɖò xá ce mɛ é wɛ à?’ Nǔ e nyɔ́ é wɛ nyí ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é nɔ lɛ́ vɔ́ fí e ye ko nɔ ɖekúnnu ɖè lɛ é gbɔn, bo nɔ kpɔ́n ɖɔ mɛɖé na lɛ́ yí wɛn ɔ à jí. Hweɖelɛnu ɔ, é sixu byɔ ɖɔ mǐ ni kplɔ́n gbè kpo aca mɛ ɖěɖee mɛ lɛ nɔ sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n kpaà lɛ é tɔn kpo. Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee nɔ yì mɛ mɔhun lɛ gɔ́n é ɖó na mɔ ɖɔ emi hugǎn ye ɖò ali ɖebǔ nu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ ba na mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn mɛ, bo na mɔ tɛn dó bló bɔ wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn na byɔ ayixa yetɔn mɛ.\nNƆ KÉ NYIKƆ MƐ ÐEVO LƐ TƆN DÓ XOÐƐ DÓ TAKÚN YETƆN MƐ\n12. Nɛ̌ Epaflasi ka xlɛ́ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖu ayi mɛ nú emi, bɔ é kún ka sín cejɛnnabi wu ó gbɔn?\n12 Ali ɖevo e nu mǐ na xlɛ́ ɖè ɖɔ mǐ nɔ xwedó alixlɛ́mɛ Mawu tɔn kpo mɛɖesɔhwe kpo ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ na nɔ xoɖɛ dó mɛ ɖěɖee “è na nùɖiɖi xɔ akwɛ mǐtɔn ɖɔhun” lɛ é takúnmɛ. (2 Pi. 1:1) Epaflasi wà mɔ̌. Azɔn atɔn géé wɛ Biblu ɖɔ xó dó wutu tɔn, bɔ bǐ ka ɖò wema e Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Pɔlu bɔ é wlan lɛ é mɛ. Hwenu e Pɔlu ɖò ganmɛ ɖò Hlɔma é ɔ, é wlan nǔ sɛ́dó Klisanwun ɖěɖee ɖò Kolosi lɛ é, bo ɖɔ ɖɔ Epaflasi ‘kún nɔ gɔn ɖɛ xò, kpodo ayi tɔn bǐ sésé kpan dó ta yetɔn mɛ ó.’ (Kolo. 4:12) Epaflasi tuùn nɔví lɛ ganji, bɔ nǔ yetɔn nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun. Ninɔmɛ e mɛ é ɖè, bo “ɖò gan sɛ̀n wɛ” xá Pɔlu é zɔ́n bɔ é wɔn hudo gbigbɔ tɔn mɛ ɖevo lɛ tɔn ǎ. (File. 23) É lɛ́ wà nùɖé dó d’alɔ ye. Xlɛ̌ cejɛnnabi ma ɖó tɔn ɖé nɛ à cé? Ðɛxixo dó mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn hàtɔ́ mǐtɔn lɛ takúnmɛ ɖó hlɔnhlɔn tawun, ɖò taji ɔ, hwenu e mǐ flín ye mɛ ɖokpo ɖokpo bo ylɔ nyikɔ yetɔn é.—2 Kɔ. 1:11; Ja. 5:16.\n13. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú Epaflasi tɔn hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò wɛ é gbɔn?\n13 Lin tamɛ dó mɛ ɖěɖee sín nyikɔ a sixu ylɔ ɖò ɖɛ mɛ lɛ é jí. Epaflasi ɖɔhun ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo gègě ɖò ɖɛ xò dó mɛ e ɖò agun yetɔn mɛ lɛ é tamɛ wɛ. Ye nɔ lɛ́ xoɖɛ dó xwédo e agban gègě ɖò kɔ jí nú ye, alǒ ye mɛ ɖěɖee ɖó na wá gbeta syɛnsyɛn lɛ kɔn, alǒ kpannukɔn mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn lɛ é é lɔ tamɛ. Mɛ gègě nɔ lɛ́ xoɖɛ dó mɛ ɖěɖee sín nyikɔ è slɛ́ dó xota jw.org tɔn e nyí “Témoins de Jéhovah emprisonnés en raison de leur foi” é glɔ́ é tamɛ. (Zǐn SALLE DE PRESSE > VEILLE JURIDIQUE.) Gɔ́ na ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni nɔ flín mɛ ɖěɖee mɛvívɛ́ yetɔn lɛ kú é, mɛ ɖěɖee gán ɖò adla j’ayǐ, alǒ ahwan hwenu ɖò agaɖanu dìn lɛ é kpo mɛ ɖěɖee ɖò didɛ wɛ ɖò akwɛyózó nu lɛ é kpo. É ɖò wɛn ɖɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gègě tíìn bo ɖó ɖɛ mǐtɔn lɛ sín hudo bo sixu lɛ́ ɖu lè yetɔn. Enyi mǐ nɔ xoɖɛ dó mɛ enɛ lɛ sín tamɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ é kún nyí nǔ miɖesunɔ tɔn lɛ kɛɖɛ wɛ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ ó, amɔ̌, yeɖesunɔ sín nǔ nɔ lɛ́ ɖu ayi mɛ nú mǐ. (Fili. 2:4) Jehovah nɔ sè ɖɛ mɔhun lɛ.\n“ÐÒ GBESISƆMƐ, BO NA NƆ [ÐÓTÓ MƐ]”\n14. Nɛ̌ Jehovah ka sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe hugǎn ɔ ɖ’ayǐ ɖò tóɖíɖó mɛ ɖevo lɛ linu gbɔn?\n14 Ali ɖevo e nu mǐ nɔ xlɛ́ ɖè ɖɔ mǐ nɔ sɔ́ mǐɖée hwe tawun é wɛ nyí gbesisɔmɛ e mǐ nɔ ɖè bo nɔ ɖótó mɛ ɖevo lɛ é. Jaki 1:19 ɖɔ mǐ ɖó na “ɖò gbesisɔmɛ, bo na nɔ [ɖótó mɛ].” Jehovah ɖesu zé kpɔ́ndéwú ɖaxó hugǎn ɔ ɖ’ayǐ ɖò ali enɛ nu. (Bǐb. 18:32; Joz. 10:14) Mǐ ni kpɔ́n nǔ e xó e é ɖɔ ɖó kpɔ́ xá Mɔyizi ɖò Tíntɔ́n 32:11-14 mɛ é sixu kplɔ́n mǐ é é. (Xà.) Jehovah ɖó hudo Mɔyizi sín linlin tɔn ǎ, amɔ̌, é hun ali nú Mɔyizi bɔ é ɖɔ lee nǔ cí n’i é. Enyi mɛɖé ɖò xó ɖɔ wɛ ɔ, é nɔ ɖò linlin e masɔgbe ǎ lɛ é ɖetɔ́n wɛ ɔ, mɛɖé ka sixu ɖótó è, bo lɛ́ wà nǔ sɔgbe xá xó e é ɖɔ é à? Amɔ̌, Jehovah nɔ ɖó suúlu bo nɔ ɖótó mɛ ɖěɖee nɔ ylɔ ɛ kpo nùɖiɖi kpo lɛ é.\n15. Nɛ̌ mǐ ka sixu wlí yɛ̌yi nú mɛ ɖevo lɛ Jehovah ɖɔhun gbɔn?\n15 Mǐ bǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Enyi Jehovah nɔ dɔn éɖée wá gbɛtɔ́ lɛ há jí, bo nɔ wà nǔ xá ye bo nɔ lɛ́ ɖótó ye lee é wà gbɔn nú Ablaxamu, Hlacɛli, Mɔyizi, Jozuwée, Manɔwaxi, Elíi, kpo Ezekiyasi kpo é ɔ, un ɖó na nɔ ɖó sísí nú nɔví ce lɛ bǐ, wlí yɛ̌yi nú ye, ɖótó linlin yetɔn lɛ bo tlɛ wà nǔ sɔgbe xá linlin yetɔn ɖagbe lɛ à cé? Mɛɖé ɖò agun ce mɛ alǒ xwédo ce mɛ b’ɛ byɔ ɖɔ má sɔ́ ayi ce ɖó jǐ tɔn dìn wɛ à? Etɛ un ka ɖó na bló dó d’alɔ ɛ?’—Bǐb. 30:6; Hwɛ. 13:9; 1 Axɔ. 17:22; 2 Tan 30:20.\n‘AFƆ NYƆ́ Ɔ, JEHOVAH SIXU NYÌ KƆ KPƆ́N WUVƐ̌ E MƆ WƐ UN ÐÈ Ɔ’\nDavidi ɖɔ: “Mi tin dó è.” Etɛ hwɛ ka na wà? (Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ kpo 17gɔ́ ɔ kpo)\n16. Nɛ̌ Axɔsu Davidi ka wà nǔ gbɔn, hwenu e Cimɛyi ba nǔɖɔ ɛ é?\n16 Mɛɖesɔhwe sixu lɛ́ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖu ɖò mǐɖée jí hwenu e è ba nǔɖɔ mǐ é. (Efɛ. 4:2) Mǐ sixu mɔ kpɔ́ndéwú nukúnɖeji enɛ tɔn ɖé ɖò 2 Samuwɛli 16:5-13 mɛ. (Xà.) Cimɛyi e nyí hɛnnumɔ Axɔsu Sawulu tɔn ɖé é mɔ xó ɖɔ dó Davidi kpo mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ kpo wu, bo lɛ́ tlɔ́ kpé nú ye. Davidi ɖó hlɔnhlɔn bo na ɖó nǔ ninɔmɛ enɛ nu có, é ka dɛ ɖ’enu. Nɛ̌ Davidi ka mɔ hlɔnhlɔn bo ɖu ɖò lee nǔ cí n’i é jí gbɔn? Mǐ na mɔ nukúnnú jɛ enɛ mɛ, hwenu e mǐ na gbéjé Ðɛhan atɔngɔ ɔ kpɔ́n é.\n17. Ðɔ nǔ e d’alɔ Davidi bɔ é ɖu ɖò éɖée jí é. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú tɔn gbɔn?\n17 Nùwlanwlan e ɖò aga nú Ðɛhan 3gɔ́ ɔ é xlɛ́ ɖɔ hwenu e Davidi “ɖò hinhɔn ɖò vǐ tɔn Abusalɔmu nukɔn wɛ é” wɛ é kpa. Wemafɔ 2gɔ́ ɔ kpo 3gɔ́ ɔ kpo sɔgbe kpo nǔ e jɛ bɔ è tinmɛ ɖò Samuwɛli wegɔ wemata 16 mɛ lɛ é kpo. Enɛ gudo ɔ, Ðɛhan 3:5 tɛɖɛ̌ jiɖe e Davidi ɖó é jí: ‘Un súxó ylɔ Jehovah, bɔ é nɔ yí gbè nú mì sín só mímɛ́ tɔn jí.’ Mǐ lɔ sixu xoɖɛ hwenu e è tɔ́n ahwan mǐ é. Jehovah sixu na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn bo na mǐ gbigbɔ mímɛ́ tɔn, ee sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na dɛ é. A ka flín ninɔmɛ ɖé, b’ɛ byɔ ɖɔ a ni ɖè mɛɖéejiɖuɖe xlɛ́, alǒ a ni sɔ́ jlǒ dó sɔ́ nǔ e è wà xá we dó daka mɛ é sɔ́ kɛ mɛ à? A ka kudeji ɖɔ Jehovah sixu mɔ wuvɛ̌ e mɛ a ɖè é, lobo kɔn nyɔna ɖé dó jǐ we à?\n“NÙNYWƐ . . . XƆ AKWƐ HÚ NǓ E NƆ JLÓ MƐ LƐ BǏ SÍN KPLÉKPLÉ”\n18. Enyi mǐ nɔ ɖò nùkplɔnmɛ Mawu tɔn lɛ xwedó wɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka na ɖu lè tɔn gbɔn?\n18 Nǔ e mǐ tuùn ɖɔ é sɔgbe é wiwa nɔ hɛn nyɔna gègě wá. É kpaca mɛ ǎ ɖɔ Nùnywɛxó 8:11 ɖɔ ɖɔ “nùnywɛ . . . xɔ akwɛ hú nǔ e nɔ jló mɛ lɛ bǐ sín kplékplé”! Nugbǒ wɛ ɖɔ nùnywɛ jinjɔn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ jí, amɔ̌, gbeta e kɔn mǐ nɔ wá lɛ é wɛ nɔ ɖè è xlɛ́ hugǎn, é nyí nǔ e mɛ mǐ mɔ nukúnnú jɛ lɛ é ǎ. Nǔwiwa ayǐsínzɛn lɛ tɔn tlɛ nɔ ɖè nùnywɛ xlɛ́. Ye nɔ ɖè nùnywɛ e ye jɔ kpo é kpo ɔ xlɛ́ gbɔn nǔsisɔ nú nùɖuɖu yetɔn lɛ ɖò nǔkún-yiya hwenu gblamɛ. (Nùx. 30:24, 25) Klisu “nùnywɛ Mawu tɔn” ɔ nɔ wà nǔ e nyɔ́ Tɔ́ tɔn nukúnmɛ é hwebǐnu. (1 Kɔ. 1:24; Jaan 8:29) Mawu tuùn vogbingbɔn e ɖò gbeta e sɔgbe é kɔn wiwa kpo nǔ wiwa sɔgbe xá gbeta enɛ kpo tɛntin é. É nɔ d’ajɔ mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ yeɖée hwe, bo nɔ dɛ, lobo nɔ wà nǔ e ye tuùn ɖɔ é nyí nugbǒ lɛ é é. (Xà Matie 7:21-23.) Enɛ wu ɔ, dǒ gǎn bo wlíbò nú ninɔmɛ gbigbɔ tɔn e mɛ mɛɖesɔhwe adodwé ɔ sixu vun kàn ɖè é. Nǔ e mǐ tuùn ɖɔ é nyí nugbǒ é wiwa nɔ byɔ hwenu kpo suúluɖiɖo kpo, amɔ̌, xlɛ̌ mɛɖesɔhwe tɔn e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ dìn bo na lɛ́ ɖó kaka sɔyi é ɖé wɛ.


Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Hwɛhuhu Wu?\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Batak (Toba) Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Kunming) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Frafra Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Khakass Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Lari Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Maya Mingrelian Mizo Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Nahuatl (Huasteca) Népali Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Pomeranian Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quiché Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Somalie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Talian Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou\nNǔwiwa alǒ linlin ɖebǔ e sɔ́ ta nǔgbododó Mawu tɔn lɛ é wɛ nɔ nyí hwɛhuhu. É wɛ lɛ́ nyí nǔ nyanya, alǒ nǔ e ma sɔgbe ɖò Mawu nukúnmɛ ǎ é wiwa dó gbà sɛ́n tɔn lɛ. (1 Jaan 3:4; 5:17) Biblu lɛ́ ɖɔ ɖɔ nǔ e è tuùn ɖɔ é nyí nǔ jlɔjlɔ bo ma ka wà é ɔ, hwɛhuhu wɛ.—Jaki 4:17.\nÐò gbè dodó e mɛ è wlán Biblu ɔ dó lɛ é mɛ ɔ, xógbe ɖěɖee è zán nú hwɛhuhu é sín tinmɛ wɛ nyí “xò nǔɖe kpò.” Ði kpɔ́ndéwú ɔ, alɔ sè kpɛ́n nú gbɛ̌ta sɔja lɛ tɔn ɖé ɖò Izlayɛli hwexónu tɔn sɔmɔ̌ bɔ, ye nɔ nyi klohwán “ma xogblá.” Nú è lilɛ xógbe enɛ tlɔlɔ ɔ, è sixu ɖɔ “ma hu hwɛ.” (Hwɛɖɔtɔ́ lɛ 20:16) Hǔn, hwɛhuhu wɛ nyí è ni xò nǔgbododó jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ xwixwedó kpò.\nÐó Mawu wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ wutu ɔ, é ɖó acɛ e na ɖó nǔgbododó lɛ ayǐ nú gbɛtɔ́ lɛ é. (Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) Mǐ na ɖó nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é sín gbè n’i.—Hlɔmanu lɛ 14:12.\nÈ ka sixu nyi alɔ nú hwɛhuhu bǐ mlɛ́mlɛ́ à?\nEǒ. Biblu ɖɔ ɖɔ “gbɛtɔ́ lɛ bǐ wɛ hu hwɛ bɔ susu e Mawu nɔ na mɛ ɔ, ye ɖó ɖě ɖ’emɛ ǎ.” (Hlɔmanu lɛ 3:23; 1 Axɔ́su lɛ 8:46; Nǔnywɛtɔ́xó 7:20; 1 Jaan 1:8) Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌?\nAdamu kpo Ɛvu kpo, ee nyí gbɛtɔ́ nukɔntɔn ɔ lɛ é ɖó hwɛ ɖebǔ ɖò kɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ ǎ. Nǔ nyí mɔ̌, ɖó è bló ye bɔ ye nyí mɛ maɖóblɔ̌, ɖò akpajlɛ Mawu tɔn mɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 1:27) Amɔ̌, ye wá ɖó blɔ̌, ɖó tónú e ye ma sè nú Mawu ǎ é wu. (Bǐbɛ̌mɛ 3:5, 6, 17-19) Hwenu e ye wá jì vǐ yetɔn lɛ é ɔ, vǐ lɛ ɖu hwɛhuhu kpo blɔ̌ kpo sín gǔ ɖò gɔ̌n yetɔn. (Hlɔmanu lɛ 5:12) Lee axɔ́su Izlayɛli tɔn Davidi ɖɔ gbɔn é ɔ, “sín hwenu e è jì mì ɔ wɛ hwɛhuhu sín alɔxwixwí ko ɖò wǔ ce.”—Ðɛhan 51:7.\nHwɛhuhu ɖé lɛ tíìn bo syɛn hú ɖevo lɛ wɛ à?\nGanji. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ Sodɔmunu lɛ “dá ɖesu, ye nɔ hu hwɛ . . . ɖesu,” bɔ hwɛ yetɔn lɛ “vɛ́ jlɛ́.” (Bǐbɛ̌mɛ 13:13; 18:20) Nǔ atɔn ɖé lɛ ɖíe, bo nɔ ɖè lee hwɛ ɖé nyla alǒ syɛn sɔ é xlɛ́.\nLee é syɛn sɔ é. Biblu gb’akpá nú mǐ ɖɔ mǐ ni nyi alɔ nú hwɛhuhu syɛnsyɛn lěhun lɛ: agalilɛ, vodunsinsɛn, ajojija, ahannumu, mɛxoɖu, mɛhuhu kpo awovínúwiwa kpo. (1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9-11; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:8) Biblu ɖè hwɛ enɛ lɛ ɖó vo nú ee è ma lin tamɛ, alǒ ɖ’ayi tɔn cobo hu ǎ lɛ é, ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, xó alǒ nǔwiwa e nɔ wà nǔ dó mɛ ɖevo lɛ wu lɛ é. (Nǔnywɛxó 12:18; Efɛzinu lɛ 4:31, 32) É ɖò mɔ̌ có, Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma nɔ sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n hwɛhuhu ɖebǔ ó, ɖó ye sixu zɔ́n bɔ mǐ na hu hwɛ syɛnsyɛn dó Mawu.—Matie 5:27, 28.\nNǔ e sísɛ́ mɛ é. Hwɛ ɖé lɛ tíìn bɔ è nɔ hu, ɖó è tuùn nǔ e Mawu byɔ lɛ é ǎ wutu. (Mɛsɛ́dó 17:30; 1 Timɔtée 1:13) Biblu yí gbè nú hwɛhuhu mɔ̌hun lɛ ǎ có, é ka ɖè ye ɖó vo nú hwɛhuhu ɖěɖee kúnkplá jlǒ sísɔ́ dó gbà sɛ́n Mawu tɔn lɛ é. (Kɛ́nsísɔ́ 15:30, 31) Mɛ e ɖó ayi nyanya é wɛ nɔ sɔ́ jlǒ dó hu hwɛ.—Jelemíi 16:12.\nAzɔn nabi e è hu hwɛ ɔ é. Biblu lɛ́ ɖexlɛ́ ɖɔ vogbingbɔn ɖò hwɛhuhu ɖokpo ɖé kpo hwɛhuhu gbɛ̀ zinzan nú hwenu ɖé kpo tɛntin. (1 Jaan 3:4-8) Mɛ ɖěɖee ko kplɔ́n lee è na wà nǔ e sɔgbe é gbɔn é, bo “lɛ́ jló bo kpò ɖò hwɛ hu wɛ” lɛ é ɔ, Mawu na ɖó hwɛ nú ye.—Eblée lɛ 10:26, 27.\nMɛ ɖěɖee hu hwɛ syɛnsyɛn lɛ é sixu nɔ mɔ ɖɔ hwɛ emitɔn lɛ sín agban ɖò kpinkpɛn emi wɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Axɔ́su Davidi wlán ɖɔ: “Hwɛ ce lɛ kplé kaka bo yì jǐ hú mì; hwɛ ce lɛ ɖò kpinkpɛn mì wɛ agban ɖɔhun.” (Ðɛhan 38:5) Amɔ̌, Biblu na mɛ nukúnɖiɖó elɔ: “Mɛdídá lɛ ni jó walɔ nyanya dó, mɛ nyanya lɛ ni jó linlin baɖabaɖa dó. Ye bǐ ni lɛkɔ wá Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n, ɖó é na kú nǔblawu nú ye. Ye bǐ ni wá Mawu mǐtɔn gɔ́n, ɖó Mawu mǐtɔn ɔ, hwɛsɔ́kɛmɛ nɔ cikɔ n’i ǎ.”—Ezayíi 55:7.\nKpɔ́n nǔ ɖěvo lɛ́\nMawu ka nɔ ɖɔ mǐtɔn dóo à?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Etɛ ka Nɔ Nyí Hwɛhuhu?\nijwbq xota 96\nBiblu ka Sixu D’alɔ Mɛ Ðěɖee Hwɛ Didó Mɛɖée Ko Ði Bú lɛ É À?\nHwɛ Tɛ ka Nyí Hwɛ Nukɔntɔn Ɔ?


Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É: Sɛ́n Lɛ | JW.ORG\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Acoli Afrikaans Ahanta-Gbè Ajagbe Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arabe-gbè (Irak) Arabe-gbè (Jordanie) Arabe-gbè (Syrie) Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Attié Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bambara Baoulé Bariba Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bengali Betsimisaraka (Tofɔligbé Tɔn) Betsimisaraka (Totaligbé Tɔn) Bichlamar Bikol Bomu Bosnie-Gbè Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Zimbabwe Tɔn) Chichewa Chin (Falam) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Kunming) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Corée-Gbè Créole Guinée-Bissao Tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Croatie-Gbè Dagaare Danemark-Gbè Dangme Diola Dogon (Toro So) Douala Eblegbe Edo Embera Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fataluku Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Frafra Frisian Fulfulde (Cameroun) Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Guerzé Gungbe Guéré Haya Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibinda Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Janmagbe Pennsylvanie Tɔn Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kalanga (Zimbabwe Tɔn) Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kisi Kongo Konkani (Devanagari) Konkani (Romain) Krio Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Kyangonde Lari Latgale-Gbè Lega Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Logo Lorma Luganda Macédoine-Gbè Macushi Madagascar-Gbè Madura-Gbè Maithili Makasae Malay Malayalam Mam Mambae (Ermera) Mandinka Mangbetu Manjaque Mano Marathi Mazahua Mende Meru Mingrelian Mixtèque (Huajuapan) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Huasteca) Namibie-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Newari Népali Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nigerian Sign Language Niue-Gbè Nivaclé Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Obolo Oromo-Gbè Otomi (Vallée du Mezquital) Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papel Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Pemon Penjabi Penjabi (Nastaliq) Persan Piaroa Pidgin (Cameroon) Pied-Noir (Blackfoot) Pilagá Pologne-Gbè Pomeranian Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Pular Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quechua (Huaylla Wanca) Quichua (Cañar) Quichua (Chibuleo Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Quichua (Santiago del Estero Tɔn) Quichua (Tena Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Albanie Tɔn) Romani (Argentine Tɔn) Romani (Zǎnzǎnhweji Slovaquie Tɔn Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Saramacca-Gbè Sarnami Sehwi Senoufo (Cebaara) Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sérèr Shona Shuar Shughni Sidama Sindhi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Somalie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Svan (Lower) Svan (Upper) Swahili-Gbè Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tandroy Tankarana Tarahumara (Western) Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Ticuna Tigrinya Tiv Toba Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Albanie Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Congo Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Croatie Tɔn Tokunɔgbe Côte d’Ivoire Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Estonie Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Éthiopie Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Ghana Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Irlande Tɔn Tokunɔgbe Israël Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Lettonie Tɔn Tokunɔgbe Madagascar Tɔn Tokunɔgbe Malaisie Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mongolie Tɔn Tokunɔgbe Myanmar Tɔn Tokunɔgbe Népal Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Nouvelle-Zélande Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Pays-Bas Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Serbie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Suède Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Uruguay Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Toupouri Tswana Turkish Sign Language Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Vezo Vietnam-Gbè Võro-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wichi Wolof Xhosa Yukpa Îles Féroé-Gbè\nSɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É\nÈ sɔnǔ nú tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ bo na dó d’alɔ we nú a na kplɔ́n nǔ gegě dó Mawu, Biblu ɔ, kpo Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ kpo wu. Xà, kpɔ́n, bo lɛ́ yí nǔ e ɖ’eji bo jló we lɛ é. Mǐ jló ɖɔ mɛ ɖevo lɛ lɔ ni ɖu tɛn Ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn sín lè, amɔ̌, ma vɔ́ nǔ e ɖ’eji lɛ é sɔ́ ɖó tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɖevo alǒ tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn ɖevo jí ó. Lee è ɖɔ gbɔn ɖò Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu bo ɖò dò lɛ é mɛ é ɔ, a sixu má nǔ e a kplɔ́n é xá mɛ ɖevo lɛ, gbɔn ali xíxlɛ́ ye wá tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí gblamɛ.\nAcɛ Nǔnɔ ɔ Tɔn\nSɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É kpo Acɛ Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ Zinzan Tɔn Kpo\nAkpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn\nMǐ Na Ganjɛwu We Ǎ, Agban ɔ Bǐ ka Lɛ́ Ðò Ta Mǐtɔn Ǎ\nSɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É Gbigbá\nSɛ́n kpo Acɛ Kpo\nAcɛ Sɛ́n lɛ Tɔn\nGbeɖiɖókpɔ́ Dó Nǔjɔnǔ Mɛ\nWatchtower Bible and Tract Society of New York, Inc. (“Watchtower”) wɛ ɖè tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ tɔ́n bo nɔ kpé nukún d’ewu. Enyi è ma ɖexlɛ́ ɖò alɔkpa ɖevo mɛ ǎ ɔ, nǔwlanwlán kpo nǔ ɖevo e ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí lɛ é kpo nyí Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania (“Watch Tower”) tɔn.\nAdobe, ɖiɖe Adobe tɔn, Acrobat, kpo ɖiɖe Acrobat tɔn kpo nyí wuntun Adobe Systems Incorporated tɔn. iTunes kpo iPod kpo nyí wuntun Apple Inc. tɔn. Microsoft, ɖiɖe Microsoft tɔn, gɔ́ nú nǔ Microsoft tɔn ɖebǔ sín nyikɔ, kaka jɛ Microsoft Office kpo Microsoft Office 365 kpo jí, nyí wuntun Microsoft Inc. tɔn. Android nyí wuntun Google LLC tɔn. Nǔ e Google ɖetɔ́n bo má é wɛ è vɔ́ bló bo w’azɔ̌ ɖ’ewu, b’ɛ na Android robot, lobɔ è nɔ zán sɔgbe xá sɛ́n ɖěɖee è gbajɛ̌mɛ na ɖò Creative Commons 3.0 Attribution License (https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/us/) mɛ lɛ é. Wuntun ɖevo lɛ bǐ kpo wuntun e sɛ́n tuùn lɛ é kpo nyí mɛ e tɔn wɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo tɔn.\nSɛ́n elɔ lɛ e ɖɔ nǔ dó tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ zinzan tɔn nu é wɛ na ɖɔ lee a na zán tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ gbɔn é nú we. Enyi a ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ zán wɛ hǔn, é xlɛ́ ɖɔ a yí gbè nú Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É elɔ lɛ, kpo Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É Ðevo ɖebǔ kpo bǐ nɛ (bɔ bǐ nyí “Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É”). Enyi a ma yí gbè nú Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ é elɔ lɛ alǒ akpáxwé sɛ́n enɛ lɛ tɔn ɖé ǎ ɔ, a ɖó na zán tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ ǎ.\nNɛ̌ a ka na zán ganji gbɔn? Sɔgbe xá sɛ́n e ɖò dò lɛ é ɔ, a sixu:\nKpɔ́n, yí, bo lɛ́ zín ɖiɖe, wema Ɛntɛnɛti jí tɔn, nǔxixo, fɔtóo, nǔwlanwlán, alǒ video Watch Tower tɔn ɖebǔ ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí, bo na zán hwiɖesunɔ lobo ka na zán dó ajɔ̌wiwa sín kanta ǎ.\nSɛ́ wema, video, alǒ xóyidókanji Ɛntɛnɛti jí tɔn dó mɛɖé, alǒ sɛ́ adlɛsi Ɛntɛnɛti jí tɔn e è nɔ zín bo nɔ hun nǔ enɛ lɛ é dó mɛɖé ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí.\nA ɖó na:\nSɔ́ ɖiɖe, wema Ɛntɛnɛti jí tɔn, wuntun, nǔxixo, video, alǒ xóta e ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí lɛ é ɖě ɖó Ɛntɛnɛti jí ǎ (tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɖebǔ, tɛn Ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ má nǔ gbɔn é, tɛn Ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ má video gbɔn é, alǒ tɛn Ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè é).\nSɔ́ ɖiɖe, wema Ɛntɛnɛti jí tɔn, wuntun, nǔxixo, fɔtóo, nǔwlanwlán, alǒ video e ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí lɛ é ɖě dó tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn ɖebǔ mɛ ǎ (kaka jɛ nǔ mɔhun lɛ sísɔ́ ɖó ɔdinatɛ́ɛ e nɔ hɛn nǔ taglomɛ bo nɔ má nú ɖevo lɛ (serveur) bɔ tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn ɖé na zán é jí jí.\nVɔ́ ɖiɖe, wema Ɛntɛnɛti jí tɔn, wuntun, nǔxixo, fɔtóo, nǔwlanwlán, alǒ video e ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí lɛ é ɖě bló pɛ́pɛ́, bló gegě tɔn, wlan, má, alǒ lilɛ ɖó alɔ ɖevo jí bo sà ɖò alɔ ɖebǔ mɛ alǒ yí akwɛ dó ǎ (enyi lè ɖebǔ na bo ma tlɛ ɖ’emɛ ǎ ɔ nɛ).\nÐè tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn, azɔ̌wanú, alǒ wlɛnwín ɖé tɔ́n, bɔ è na nɔ zán dó xò HTML, ɖiɖe lɛ, alǒ nǔwlanwlán lɛ kplé, kabǐ dó wlan, yí, alǒ xwlɛ́ nǔ enɛ lɛ sín tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí, kpo linlin ɔ kpo bo na má ǎ. (Enɛ ka gbɛ́ ɖɔ è ni ma má tuto ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn e ma nyí ajɔ̌wiwa tɔn ǎ, bɔ è sɔnǔ na bo na nɔ dó yí Ɛntɛnɛti jí sín nǔ lɛ, ɖi EPUB, PDF, MP3, kpo MP4 kpo, ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ sín akpáxwé mɛ bǐ tɔn lɛ é ó ǎ.)\nZán tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ alǒ nǔ e ɖ’eji lɛ é nyi dò ǎ, ɖi wlɛnwín e gbɔn vo nú ee xó è ɖɔ vaan lɛ é ɖé zinzan dó d’avaja tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ mɛ, alǒ dó yì jí.\nZán tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ ɖò alɔ e na hɛn nǔ gblé dó wǔ na é, alǒ ee sixu hɛn nǔ gblé dó wǔ na é ɖebǔ mɛ ǎ, a ɖó na lɛ́ zán ɖò alɔ ɖé mɛ b’ɛ na zɔ́n bɔ yiyi jí tɔn na vɛwǔ nú mɛ ɖevo lɛ alǒ ali tɔn na sú dó ye ǎ; mɔ̌ jɛn a ma ka ɖó na lɛ́ zán ɖò ali e ma sɔgbe xá sɛ́n ǎ é, ee nyí ahizi tɔn é, alǒ ee nyí nǔhɛngblé tɔn é mɛ ǎ é nɛ; a ka ɖó na lɛ́ zán nú linlin e ma sɔgbe xá sɛ́n ǎ é, ee nyí ahizi tɔn é, alǒ ee nyí nǔhɛngblé tɔn é, kabǐ zán bɔ é na cá kan xá azɔ̌ mɔhun lɛ ɖò alɔ ɖebǔ mɛ ǎ.\nZán tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ, alǒ ɖiɖe, wema Ɛntɛnɛti jí tɔn, wuntun, nǔxixo, fɔtóo, nǔwlanwlán, alǒ video e ɖ’eji lɛ é ɖě kpo linlin ajɔ̌wiwa tɔn ɖebǔ kpo ǎ.\nTɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ nɔ zán nǔ ɖěɖee Google Maps nɔ xwlé mɛ lɛ é. Ajɔ̌tɔ́ ɖé wɛ Google Maps nyí bɔ mǐ ɖ’acɛ dó jǐ tɔn ǎ. Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Google Maps/Google Earth Zinzan Nu (Google Maps/Google Earth Additional Terms of Service) bo ɖò ayǐ dìn lɛ é wɛ ɖɔ nǔ dó nǔ ɖěɖee Google Maps nɔ xwlé mɛ bɔ a nɔ zán ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí lɛ é nu. Enyi huzuhuzu byɔ nǔ e Google Maps nɔ xwlé mɛ lɛ é sín sɛ́n lɛ mɛ ɔ, mǐ nɔ sè ǎ. Enɛ wu ɔ, kɛnklɛn bo nɔ gbéjé sɛ́n enɛ lɛ kpɔ́n hwɛ̌ cobo nɔ zán nǔ lɛ. Enyi a ma yí gbè nú nǔ e Google Maps nɔ xwlé mɛ lɛ é sín sɛ́n lɛ ǎ hǔn, ma zán nǔ lɛ ó. Google Maps nɔ lɛkɔ nú nǔ mɛɖesunɔ tɔn lɛ ɖě dó tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí ǎ.\nNǔ ɖěɖee ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ sín Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn (“Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn”) mɛ lɛ é ɔ, nǔ wɛ bɔ è tinmɛ nú mɛ kpowun, ye nyí wěɖexámɛ dó dotóoxwéxó lɛ wu ǎ, mɔ̌ jɛn ye ma ka na lɛ́ ɖyɔ wěɖexámɛ, lanmɛ gbígbéjé kpɔ́n, alǒ nukúnkpédómɛwu dotóo azɔ̌tuùntɔ́ ɖé tɔn lɛ ǎ é nɛ. Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ dó gesí lanmɛ gbígbéjé kpɔ́n, dotóo, atínkɛ́n, wlɛnwín, linlin, alǒ nǔ ɖevo ɖebǔ nú mɛ zɛ nǔ ɖěɖee ɖò Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn mɛ lɛ é wu ǎ.\nNú a ɖó nǔkanbyɔ ɖebǔ dó dotóoxwéxó alǒ nukúnkpédómɛwu ɖé wu vlafo hǔn, nɔ ba wěɖexámɛ dotóo alǒ lanmɛnanɔganjizɔ́watɔ́ e jɛxa é ɖé tɔn hwebǐnu.\nTɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ tɛ́n kpɔ́n bo na mɔjɛmɛ e sɔgbe bo lɛ́ nyí yaɖeyaɖe lɛ é dó Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, nǔ ɖěɖee a nɔ mɔ ɖò Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn lɛ é ɔ, lee ye ɖè bɔ è mɔ é wɛ è ɖɔ ɖó, mǐ sixu ɖɔ bo tɛ afɔ jí ɖò ali ɖebǔ nu ɖɔ mɔ̌ wɛ ye nyí bɔ xó fó ǎ. Tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ zin alɔ d’akɔ́n ɖò ali ɖebǔ nu dó Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ takúnmɛ ǎ, kaka jɛ ganjɛwu nǔ tawun ɖé zinzan ɖò ajɔ̌ kanta tɔn jí, bǐ ka ko nɛ ǎ. Tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ zin alɔ d’akɔ́n ɖɔ nǔ e ɖò Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ mɛ lɛ é nyí nǔ ɖejid’ewu, sɔgbe, yaɖeyaɖe, alǒ nyɔ́ zán ǎ, é ka lɛ́ zin alɔ d’akɔ́n ɖɔ bǐ ko nɛ ǎ. Nǔwanyido ɖebǔ e na ɖò Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ mɛ é, alǒ nǔ ɖebǔ e è wɔn ɖ’emɛ é ɔ, agban tɔn ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ sín ta ǎ. Hwiɖesunɔ wɛ na wá gbeta ɔ kɔn bo na zán nǔ e ɖò Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ mɛ lɛ é alǒ gbɔ. Enyi nǔɖe gblé (kaka jɛ ee ma ɖó dogbó ǎ é jí: nǔ gblé dó mɛ wu ɖebɔdoɖewu ɖò ali e ma nyí tlɔlɔ tɔn ǎ é nu, è gblewǔ/kú ɖó vɛ̌dónúnǔ wu, lè gú mɛ, alǒ nǔ gblé ɖó nǔ [données] bú nú mɛ alǒ acɛ e è ɖó dó nǔ ɔ jí é kú wutu) ɖó Akpáxwé Dotóoxwéxó lɛ Tɔn ɔ zinzan, alǒ ma zán tɔn wu, ɖó ganjɛwu ɖé, akɔjijɛ ɖé, alǒ ɖó nǔ ɖevo ɖebǔ wu ɔ, tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ na hɛn agban tɔn ǎ, nú è ko tɔ́n tó tɔn n’i jɛ nukɔn alǒ gbɔ ɔ nɛ.\nTɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ, nǔ e ɖ’eji lɛ é bǐ, kpo nǔ ɖevo e é nɔ xwlé mɛ lɛ é kpo ɔ, Watchtower wɛ sɔnǔ na; é ka ɖɔ bo tɛ afɔ jí ɖò ali ɖebǔ nu ɖɔ mɔ̌ wɛ nǔ enɛ lɛ nyí bɔ xó fó ǎ. Watchtower ɖɔ xó ɖé alǒ na ganjɛwu ɖé mɛ ɖò alɔkpa ɖebǔ mɛ ǎ.\nWatchtower na ganjɛwu mɛ ɖɔ azɔnkwín (virus) alǒ nǔ e nɔ hɛn nǔ gblé é kún ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí ó ǎ. Nǔ ɖebǔ e nǔ e ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí lɛ é zinzan na hɛn gblé nú mɛ é, taji ɔ, na hɛn gblé nú mɛ tlɔlɔ, ma nyí tlɔlɔ, ma ɖó nukún tɔn, dó dɔn tó nú mɛ, alǒ ɖebɔdoɖewu (kaka jɛ lè gú mɛ jí) é ɔ, agban tɔn ɖò Watchtower sín ta ǎ.\nEnyi a na bo ma tlɛ t’afɔ acɛ ɖěɖee Watchtower ɖó b’ɛ ɖò Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É glɔ́ lɛ é jí ǎ, bo ka gbà Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É ɖò alɔ ɖebǔ mɛ ɔ, Watchtower sixu wà nǔ e é mɔ ɖɔ é jɛxa sɛ́n e a gbà é é, ɖi elɔ lɛ: É sixu sú tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí yiyi sín ali dó we nú táan ɖé, é sixu sú ali tɔn dó we bǐ mlɛ́mlɛ́, é sixu sú ali dó ɔdinatɛ́ɛ towe sín adlɛsi Ɛntɛnɛti jí yiyi tɔn (adresse IP) b’ɛ sɔ́ na yì tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí ɖě ǎ, é sixu byɔ azɔ̌xwé e nɔ hun Ɛntɛnɛti jí yiyi sín ali nú we é ɖɔ é ni sú tɛn Ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí yiyi sín ali dó we, é sixu ylɔ́ hwɛ we.\nWatchtower sixu vɔ́ Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É jí gbɔn sín hweɖenu jɛ hweɖenu. Sín gbè e gbè Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu bɔ è vɔ́ gbɔn jí lɛ é tɔ́n ɖò tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ jí é wɛ ye nɔ bɛ́ azɔ̌. Kɛnklɛn bo nɔ kíjé akpáxwé elɔ hwɛhwɛ bonu huzuhuzu gudogudo tɔn e tɔ́n ɖò fí lɛ é na má we.\nTokpɔn New York, États-Unis d’Amérique tɔn sín sɛ́n lɛ wɛ na nɔ ɖó acɛ dó Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É jí, é wɛ na nɔ lɛ́ tín ye mɛ, bɔ tito sɛ́n tɔn e sɔ́ ta yeɖée lɛ é ka na cá kan xá ye ǎ. Nǔ ɖebǔ e è na wà ɖò sɛ́n lixo b’ɛ na kúnkplá Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É ɔ, hwɛɖɔxɔsa e ɖó acɛ ɖò Tokpɔn New York, États-Unis d’Amérique tɔn mɛ lɛ é wɛ è na sɔ́ yì.\nEnyi hwɛɖɔxɔsa e ɖó acɛ tɔn é ɖé ɖɔ ɖɔ Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É ɖé kún sɔ́ hwɛ́n nǔ ó, w’azɔ̌ ó, ɖó acɛ ó, alǒ sɔgbe ɖò sɛ́n lixo ó ɔ, sɛ́n e kpò lɛ é na kpó ɖò azɔ̌ wà wɛ. Enyi Watchtower ma kpéwú bo dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É ɖé ǎ ɔ, enɛ ko xlɛ́ ɖɔ è súnsún sɛ́n enɛ alǒ acɛ sɛ́n enɛ tɔn ǎ.\nSɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É nyí gbè bɔ hwi kpo Watchtower kpo ɖó kpɔ́ dó nǔjɔnǔ mɛ dó lee a na zán tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ gbɔn é wu, bo ɖyɔ gbeɖiɖókpɔ́ ɖ’ayǐ tɔn e ɖɔ nǔ dó tɛn Ɛntɛnɛti tɔn elɔ zinzan nu lɛ é bǐ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Sɛ́n E Ðɔ Nǔ Dó Zinzan Tɔn Nu lɛ É


Sɔgudo Mimɔ Sɛ́dó: Etɛ Sɔgudo Towe ka Hɛn Nu?\nA ka ko kàn lee hwi kpo xwédo towe kpo sín sɔgudo na wá cí é byɔ hwiɖée kpɔ́n à? Dɔkun alǒ ya wɛ é na hɛn wá à, wanyiyi alǒ mɛɖokponɔ ninɔ? A na dɔ́ji alǒ a na kú vawun? Sín xwè kanweko mɔkpan ɖíe wɛ mɛ gègě ko ɖò nǔ mɔhun lɛ kanbyɔ yeɖée lɛ wɛ.\nÉgbé ɔ, wemasetɔ́ ɖaxó lɛ nɔ kpɔ́n nǔ e ɖò jijɛ wɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é dó ɖɔ nǔ gègě dó sɔgudo wu. Nǔ e ye ɖɔ ɖ’ayǐ lɛ é gègě jɛnu, ɖevo lɛ ka jɛnu ǎ, ɖé lɛ tíìn bɔ nǔ e ye ɖɔ é sín flijɛ wɛ jɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò 1912 ɔ, è vɔ́ xó e Guglielmo Marconi e ɖè kantɛmɔ ma ɖó síké tɔ́n é ɖɔ ɖ’ayǐ é ɖɔ: “Kantɛmɔ ma ɖó síké e tɔ́n ɖò hwe mǐtɔn nu é na bló bɔ ahwan sɔ́ na tíìn ǎ.” Mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖò azɔ̌xwé e nɔ nyí Decca bo nɔ ɖè agbǎnxwɛ tɔ́n, bo jó gbɛ̌ta nùxixo tɔn Beatles dó ɖò 1962 é ɖé ɖɔ ɖɔ gbɛ̌ta e nɔ xò giwuntá lɛ é kún sɔ́ na tíìn ó.\nMɛ gègě nɔ hɔn yì sù hlɔnhlɔn e zɛ hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn wu lɛ é bo na dó tuùn nǔ dó sɔgudo wu. Mɛɖé lɛ nɔ yì ba alixlɛ́mɛ ɖò nùnywɛtɔ́ e nɔ mɔ nǔ jɛ sun sín wuntun wu lɛ é gɔ́n; du e jí è ɖè é dò biba (horoscope) sín nǔ lɛ nɔ tɔ́n ɖò xójlawema lɛ mɛ hwɛhwɛ. Mɛ ɖevo lɛ nɔ yì nùkantɔ́ lɛ alǒ nǔmɔtɔ́ ɖěɖee nɔ ɖɔ ɖɔ emi nɔ mɔ sɔgudo sɛ́dó enyíì lɛ é gɔ́n; nǔmɔtɔ́ lɛ nɔ zán kati ɖé lɛ, kɛ́n lɛ, alǒ xwi e ɖò alɔkpákpá mɛɖé tɔn mɛ lɛ é.\nBo na dó mɔ nǔ jɛ sɔgudo wu ɖò hwexónu ɔ, mɛɖé lɛ nɔ yì nǔmɔtɔ́ lɛ gɔ́n, ɖi yɛhwenɔ sunnu alǒ nyɔnu lɛ, bo nɔ yí xó sín mawu e sín afɔ ye sɔ́ ɖó te é gɔ́n. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è ɖɔ ɖɔ Axɔsu Lydie tɔn Crésus sɛ́ nùnina e xɔ akwɛ tawun lɛ é dó nǔmɔtɔ́ e ɖò Delphes ɖò Grèce é, bo na dó tuùn nǔ e mɛ ahwanfunfun xá Dada Pɛsi tɔn Silusi na tɔ́n kɔ dó é. Nǔmɔtɔ́ ɔ ɖɔ ɖɔ enyi Crésus tɔ́n ahwan Silusi ɔ, é na ɖu ɖò “axɔsuɖuto ɖaxó ɖé” jí. Ðó Crésus ɖeji ɖɔ emi na ɖu ɖ’eji wutu ɔ, é ɖido, amɔ̌, axɔsuɖuto éɖesunɔ tɔn wɛ wá nyí axɔsuɖuto ɖaxó e jí è ɖu ɖè é!\nNǔ e nǔmɔtɔ́ ɔ mɔ bo ɖɔ lɛ é hwɛ́n nǔtí ǎ; enyi é ɖu ɖò ahwan ɔ jí wɛ nyí ɔ, xó tɔn lɛ na ko nyí nugbǒ. Crésus ba nǔ bǐ kpò, ɖó nǔ e wɛn masɔgbe e é sè é jí lɛ é wutu. É ka nɔ kpa mɛ ɖěɖee nɔ hɔn yì sù wlɛnwín nǔ mɔ sɛ́dó sɔgudo tɔn égbé tɔn lɛ é nugbǒ nugbǒ à?


Dyé Gèɖèpɔ́ɔ̀ Nyíí-Ðɛ̀ Mɔ̀à Fɛ̀ɛ̀ Kè Nyɔmɔɔ Kɛɛ Kpéín\nZÀÀ WUƉUÚN ƉÉ Abbey Abui Acholi Alur American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Armenian Armenian (West) Ateso Attié Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bassa (Cameroon) Bassa (Liberia) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bislama Bolivian Sign Language Boulou Bété Cambodian Chavacano Chichewa Chin (Tiddim) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Cuban Sign Language Damara Dangme Douala Drehu Dusun Dutch Efik English Estonian Ewe Fante Fijian Fon French Ga Gitonga Guarani Guarani (Bolivia) Guerze Gun Guéré Haitian Creole Hausa Herero Hindi Hunsrik Iban Ibinda Igbo Indian Sign Language Indonesian Irish Italian Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kpelle Krio Kurdish Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lamba Lhukonzo Lingala Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Macua Malagasy Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Marathi Mauritian Creole Mazahua Mbunda Meru Moore Myanmar Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Otetela Pidgin (Cameroon) Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Romanian Romany (Eastern Slovakia) Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Southern Greece) Runyankore Russian Rutoro Samoan Sangir Sango Sena Sepedi Setswana Seychelles Creole Sidama Silozi Sinhala Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swati Tahitian Tajiki Talian Tamil Tandroy Tankarana Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tongan Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Twi Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Vezo Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Yacouba Zande Zulu\n1. Nyɛ́ nyí ma à fɛ̀ɛ̀ kɛ́?\nJƐ̀HÓVÀ “mɔ̀ nì-nì Gèɖèpɔ́ɔ̀.” (Jɛ̀ɖèmádyà 10:10) Ɔ mɔ̀ à Mɛ-nyɔ̀, ké ɔ ɖǎ à fɛ̀ɛ̀ nyí. Báɓòɔ̀ ɖá, “M̀ mɛ ma ɖɛ séín. Ɔ mɔ̀ ma nì mɔ́ɔ́-ɖɛ̀, ké m̀ mɛ ma wa, ké wa nìà kɛ̀.” (Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 4:11) Ǹdye, Jɛ̀hóvà mɔ́ ɓɛ́ à ké ma fɛ̀ɛ̀ ɓéɖé. Fɛ̀ɛ̀ mɔ̀ nyíí-ɖɛ̀ kpa ɖɛ sɔ̀ìn ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ gboɛ.—Zà Wɛ́ɖɛ́ 36:9 wuɖuún.\n2. Xwɛ̌ à ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ à nyuu-ɖɛ̀ ké mú wóɖó ɖé à cĩ́-cĩ́ɔ̀ múɛ́?\n2 Jɛ̀hóvà tò ɖɛ ɓě à kɔ̃̀ à ké ɓéɖé ɓɛ́ à ké cĩ́ kɛɛ à dyí. Ɔ hwɔìn kà, ɖii-ɖɛ̀ kè ní. (Àpɔ́sò 17:28) Kɛɛ ɓó ɖɛ ɓěa kɔ̃in nyɛɛ, ɔ mɔ́ ɓɛ́ à ké fɛ̀ɛ̀ múàǔn dyi kpáìn. (Àpɔ́sò 14:15-17) Hwɛ̀ ɓɛ́ à nyuu-ɖɛ̀ ké mú wóɖó ɖé à cĩ́-cĩ́ɔ̀ múɛɛ, à ɓéɖé ɓɛ́ à ké Gèɖèpɔ́ɔ̀ gma ɓěɔ̀ dyi kpɔ̃.—Àzédyà 48:17, 18.\nKÀ GÈÐÈPƆ́Ɔ̀ HWÒÐǑƆ̀ NYU NÌƐ̀ ƁÁ FƐ̀Ɛ̀ JÈ DYÍƐ\n3. Ðɛ́ Jɛ̀hóvà nyu ma ti ɓɛ́ Kĩ́ìn ɖáɓá ma Éɓò kɛ́?\n3 Báɓòɔ̀ tɛ̀mɛ̀ìn à kà ɓɛ́ à fɛ̀ɛ̀ɔ̀ kè nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě nììn fɛ̀ɛ̀ kpa ɖɛ ɖé Jɛ̀hóvà gboɛ. Ɔ hwɔìn kà ti ɓɛ́ Kĩ́ìn mɔ̀à Áɖɔ̀ùn kè Íìɛ̀ dyú-gàà kɛɛ kpáìn ma ɔ ɖíí-gàà dyùwè Éɓò dyoɖoún mìɔ kɛɛ, Jɛ̀hóvà po ma Kĩ́ìn náún kà ɓɛ́ ɔ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ma ɔ dyoɖoɔ̀ dyí kpɔ̃ kɛ. Kɛɛ Kĩ́ìn se ma ɖùǔ tò, ké ɔ zi ma dyoɖoún kpáuń mìɔ, ké ɔ “sɔ̀ ma dyí, ké ɔ ɖáɓá ma ɔ ɖíí-gàà Éɓò.” (Jɛ́nɛ́sì 4:3-8) Jɛ̀hóvà dyéìn ma Kĩ́ìn gǎ ɓó Éɓò ɖáɓá jè. (Jɛ́nɛ́sì 4:9-11) Ɔ jèɛɛ, dyoɖo kè nyɛ́ín-nyɛ́ín mɔ̀ ɖɛ gbà, sepóɛɖé wa ɓɛ́ìn nyuɛ ɓɛ́ à ké kú-ɖáɓá-nyɔ̀ mɔɔ kànàǎ-ɖɛ̀-nyu-nyɔ̀ jǔ. Nyɔ ɓɛ́ ɔ nì ná kɛɛ se sè-ná-sèɛ̀ fɛ̀ɛ̀ ɓéɖéɛ ɓɛ́ìn fɔɔ. (Zà 1 Jɔ̃́ɔ́ 3:15 wuɖuún.) Hwɛ̀ ɓɛ́ à ké Jɛ̀hóvà hwòɖǒ dyi dè kɛɛ, à ɓéɖé ɓɛ́ à kéɛ cɛ̃́, ɓɛ́ à ké nyɔǔn séín mú ɖɛ̀ɓɛ̀.—1 Jɔ̃́ɔ́ 3:11, 12.\n4. Ðɛ́ Gma ɓě ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ tò ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ dyíɛɛ ɖò tɛ̀mɛ̀ìn à ɓá nyíí-ɖɛ̀ mɔ̀à fɛ̀ɛ̀ kɛɛ jè dyíɛ́?\n4 Ti ɔ ɖǎ ma zɔ̃ táázĩ̀ìn pàɖǎ zĩ̀ìn, ké Jɛ̀hóvà nyí ma Gma Ɓaɖa-bùè ɓěɔ̀ Mózè xwa kɛɛ, ɔ tɛ̀mɛ̀ìn ma kà ɓɛ́ fɛ̀ɛ̀ kpa ɖɛ ɖé ɔ gboɛ. Gma ɓěɔ̀ dyúáɖò mɔ̀, “Ɓě ɖò ní ɖá ɓɛ́ ɓě ké kú ɖáɓá.” (Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 5:17) Ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi ma nyɔ ɖò ɖáɓá hwòɖǒɛ̀-gbo-wɔ̃́ìn-kà ní, nìí, wa mu ma ɔ mɔ̀ùn ɖáɓáùn ɖekè.\n5. Xwɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwòɖǒɔ̀ nyu nìɛ̀ ɓá xwíɖí wɔ̃ zà jè dyíɛ́?\n5 Xwɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ hwòɖǒɔ̀ nyu nìɛ̀ ɓá xwíɖí wɔ̃ zà jè dyíɛ́? Dyú ɓɛ́ ɔ nì ɔ ɖe xwíníín keɛɛ, ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ kpa ɖɛ ɖé Jɛ̀hóvà gbo. Ðé Gma ɓɛ́ Jɛ̀hóvà nyí ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ kɛ múɛɛ, Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma kà ɓɛ́ nyɔ ɖò dyi ma màa nì zùù kɔ̃ ɖò puà, ké ɔ dyúɔ̀ dyi ma mɛ́, sepóɛɖé nyɔɔ̀ puà màaɔ̀ jè ní, nìí, wa mu ma nyɔ nìà wɛ ɖáɓáùn wɛ̃. (Zà Ɛ́séɖɔ̀ 21:22, 23 wuɖuún; Wɛ́ɖɛ́ 127:3.) Ðɛ nìà kɛ tɛ̀mɛ̀ìn à kà ɓɛ́ xwíɖí-wɔ̃-zà-zà se dyí sɛ́ɖɛ́ìn nyɛ.—Dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 27.\n6, 7. Xwɛ̌ à ɓɛ́ìn Jɛ̀hóvà dyí tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ fɛ̀ɛ̀ kpa ɖɛ ɖé à gbo kɛ́?\n6 Xwɛ̌ à ɓɛ́ìn Jɛ̀hóvà dyí tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ à mìɔùn nììn fɛ̀ɛ̀ kè nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě nììn fɛ̀ɛ̀ɔ̀ kpa ɖɛ ɖé à gbo kɛ́? À ɓɛ́ìn nyuɛ dyììn ɖé ɖɛ séín ɖò ɓɛ́ ɔ muɛ nyuùn, ɓɛ́ à fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mɔɔ nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě nììn fɛ̀ɛ̀ ké mú gbɔɔ̀ kɛɛ dyí-ɓàɖàìn-ɓàɖàìn mú. Ɔ jèɛɛ, à se tã̀ǎ mɔɔ vìázɛ̀ náa mu, mɔɔ à se kũùn dyí ɖúɛ mu ɓó se-dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ ɖò jè, sepóɛɖé wa nyu à ɖɛ gbà bũ̌, ké wa ɓɛ́ìn à ɖáɓáa.\n7 Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyí à fɛ̀ɛ̀ kè kpóɖó-dyùà, ké à mɛ nyùìn wa kũ̀à mú kà ɔ mɔ́ ɓɛ́ à kéɛ nyuɛ. Ɔ jèɛɛ, à ɓéɖé ɓɛ́ à ké à kpóɖó-dyùàɔ̀ gbo gmɔ̀ nɔ̀mɔ̀ dyíin. Ɔ jǔ ké à seɛ náa nyu ní, à mu se-mú-hwɛ̀-nyɔ̀ jǔùn ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ dyéɖéín. (Wóɖómà 6:19; 12:1; 2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 7:1) Ɔ jǔ ké fɛ̀ɛ̀ se ɖɛ kpa ɖé à gbo ní, nìí, à se Jɛ̀hóvà ɓɛ́ ɔ nyíà à fɛ̀ɛ̀ kɛɛ ɓièɛ̀ ɓɛ́ìn fɔɔ. Ɔ ɓɛ́ìn mú kàmàà mìɔ, ɓɛ́ à ké kpeɖe gbà ɓě dyi táà dyɛo, kɛɛ Jɛ̀hóvà mu à gbo kpáùn ɔ jǔ ké à dyi dúún ku ní, sepóɛɖé fɛ̀ɛ̀ kpa ɖɛ ɖé à gbo jè.\n8. Ðɛ́ à mu nyuùn ɓɛ́ à ní kɔ̃̀ ɖà à mìɔùn nììn fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mɔɔ nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě nììn fɛ̀ɛ̀ mú gbɔɔ̀ kɛ́?\n8 À ɖǎa cɛ̃́ kà ɓɛ́ fɛ̀ɛ̀ mɔ̀ nyíí-ɖɛ̀ kpa ɖɛ kɛ. Jɛ̀hóvà dèɛ̀ hwòɖǒ kɔ̃ kà ɓɛ́ à mu vɔ̃ùn, ɓɛ́ à ní kɔ̃̀ ɖà à mìɔùn nììn fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mɔɔ nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě nììn fɛ̀ɛ̀ mú gbɔɔ̀ kɛ. À nyu ɖɛ nìà kɛ dyììn ɖé kà à nyu à hwòtimoɔ̀ mɔɔ mótóbɔ́ɔ̀ mɔɔ nàìn-ɖɛ̀ tɔ̀ɔ̀ ɓě nàìn nyɛɛ mú. À ɓàɖàìn péé gbà ɓě mɔɔ nyɔ-bũ̌in-puà-pèě ɓě dyí. (Wɛ́ɖɛ́ 11:5) Ké ɖeɛɛ, à vɔ̃ ɓɛ́ à ké à ɓíɖí-taún dyí gmɔ̀. Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ gbo, ké ɔ ɖá, “Ɓě dyi gbǒ ɖìè poín, ɓě mɛ dè gbǒɔ̀ dúún ɓɔ wĩin, ɓɛ́ ɓě ké se kú-ɖáɓá-zàà dyé, ɔ jǔ ké nyɔ ɖò dyi ɖé gbǒɔ̀ dúún ɓuɖu ní.”—Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 22:8.\n9. Xwɛ̌ à mɛ nyu nimii ɓě kpɔ̃ɔ kɛ́?\n9 Kà à nyu nimii ɓě kpɔ̃ɔ kɛɛ, ɔ kpa ɖɛ ɖé Jɛ̀hóvà gbo ɖekè. Ɔ wɔ̃́ìn gbo, ɓɛ́ à ké nimii ɓě ɖáɓá ɓó ɖii-ɖɛ̀ kè ɖɔ jè. Ké ɔ wɔ̃́ìn gbo, ɓɛ́ à ké nimii ɖò ɓɛ́ ɔ ɓɛ́ìn à ɖɛ gbà bũ̌ nyuɛ kɛɛ ɖáɓá. (Jɛ́nɛ́sì 3:21; 9:3; Ɛ́séɖɔ̀ 21:28) Kɛɛ à mɛ ɓɔ́ nimii ɓě kpɔ̃ɔ kànàǎ-kà, ɓɛ́ à ké wa ɖáɓá ɓó dyɔ́-ɖɛ̀ nyu jè pū.—Nɔ́ɔ́ 12:10.\nFƐ̀Ɛ̀ KPA ÐƐ\nÀ ní ɖáɓá dyú ɓɛ́ ɔ nì ɔ ɖe xwíníín keɛ\nÀ ní nyɛ́ nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě mú\nÀ ní ná tã̀ǎ mɔɔ vìázɛ̀, mɔɔ à ní ɖú kũùn dyí ɓó se-dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ ɖò jè\nDYÉ FƐ̀Ɛ̀ KPÉÍN KÀ Ɔ MƆ̀ MÚ-HWƐ̀-ÐƐ̀ KƐ\n10. Xwɛ̌ à nyuɛ dyí dyuòɛ̀ kà ɓɛ́ nyɔmɔɔ mɔ̀ fɛ̀ɛ̀ kɛ́?\n10 Nyɔmɔɔ hwɛ̀ mú ɖé Jɛ̀hóvà gbo, sepóɛɖé nyɔmɔɔ mɔ̀ fɛ̀ɛ̀. Ti ɓɛ́ Kĩ́ìn ɖǎ ma Éɓò ɖáɓá kɛɛ, Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma Kĩ́ìn gbo, ké ɔ ɖá, “Ḿ ɖǎ nì ɖíí-gààɔ̀ nyɔmɔɔ dyé ɖé ɓóɖóɔ̀ kɔ̃, ké ɔ nì kà nyɔ nìà kpé poɛń nyɛɛ nɔ̄ ḿ gbo.” (Jɛ́nɛ́sì 4:10) Éɓòɛ̀ nyɔmɔɔ mɔ̀ ma ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀, ké Jɛ̀hóvà dyéìn ma Kĩ́ìn gǎ ɓó Éɓò ɖáɓá jè. Ti ní-tòɔ̀ ɖǎ ma dyi zi ɖé Nóà tìǐn nyɛɛ, Jɛ̀hóvà tɛ̀mɛ̀ìn ma ɖe kà ɓɛ́ nyɔmɔɔ mɔ̀ fɛ̀ɛ̀ kɛ. Jɛ̀hóvà wɔ̃́ìn ma gbo, ɓɛ́ Nóà kè ɔ xwéɖé-dùɔ̀ ké ma suaɖɛ̀ ɖi. Ɔ cɛ̃ɛ ma, ké ɔ ɖá, “Ðɛ séín nì cĩ́ɛń nyɛɛ mu ɓěɛ̀ ɖii-ɖɛ̀ jǔùn. Kà dyúáɖò kà ḿ nyí ma ɓě ɓáá-ɖɛ̀ ɓěɔ̀ kɛɛ, kǎà ḿ nyí ɓě ɖɛ séín.” Kɛɛ ɖɛ dyúáɖò nì ma ɓó, ɓɛ́ Jɛ̀hóvà cɛ̃ ma wa gbo kà ɓɛ́ wa mɛ ɓɔ́ɔ ɖiɛ kɛ. Ɔ ɖá, “Ɓěǐn ɖá ɓɛ́ ɓě ké suaɖɛ̀ sè nyɔmɔɔ múɛɛ ɖi.”—Jɛ́nɛ́sì 1:29; 9:3, 4.\n11. Ðɛ́ mɔ̀ gma ɓá nyɔmɔɔ jè dyí ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ tò ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ dyíɛ́?\n11 Ti Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma Nóà gbo kà ɓɛ́ ɔ mɛ ɓɔ́ ma nyɔmɔɔ ɖiɛ, ké ɔ ɖǎ ma zɔ̃ 800 zĩ̀ìn nyɛɛ, ɔ cɛ̃ɛ ma ɔ nyɔ ɓěɔ̀ gbo ɖe, ké ɔ ɖá, “Ɔ jǔ ké Éézùɖùɛ̀-dyù ɓěɔ̀ ɖò, mɔɔ ɖíà ɓě cĩ́à ɖé wa hwìɛ̀ kɛɛ ɖò dyi xwáɖá xwíɖíi mu, ké ɔ dyi nimii ɖò mɔɔ naà ɖò ɓɛ́ ḿ ɖá ɓě ɓɛ́ìn ɖiɛ kɛɛ ɖò ɖáɓá ní, ɔ mɛ zàà nyɔmɔɔ̀ mú, ɓɛ́ ɔ kéɛ ɓíɖíi dyi púè, ɓɛ́ ɔ kéɛ ɓóɖó kɔ̃in wáɖá.” Púɛɛ, ɔ cɛ̃ɛ ma, ké ɔ ɖá, ‘Nyɔ ɖò ní ɖá ɓɛ́ ɔ ké fɔ̀ɔ̀-ɖɛ̀ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ ɖi.’ (Ðìvéɖékɔ̀ 17:13, 14) Jɛ̀hóvà mɔ́ɔ ma ke, ɓɛ́ nyɔmɔɔ ké mú-hwɛ̀-ɖɛ̀ jǔ ɖé ɔ nyɔ ɓěɔ̀ gbo. Wa ɓɛ́ìn ma suaɖɛ̀ ɖiɛ, kɛɛ ɔ se ɔ nyɔmɔɔ̀. Wa dyi ma nimii ɖò ɖáɓá ɓó ɖi jè ní, wa ɓéɖé ɓɛ́ wa ké ma ɔ nyɔmɔɔ̀ ɓóɖó-kpàɔ̀ kɔ̃ dyi púè.\n12. Xwɛ̌ Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nyu nyɔmɔɔ dya gmɔ̀ɔ̀ kɛ́?\n12 Ti Jízɛ̀ ɖǎ ma mɛ́, ké ɔ ɖǎ ma zɔ̃ gbɛ̀ǐ-gbɛ̀ǐ zĩ̀ìn nyɛɛ, àpɔ́sò ɓě kè ɛ́ɖɔ̀ ɓě nì ma ɖé dyí-poìn-kpòò ɓɛ́ ɔ nì ma ɖé Jùɖúsɛ̀ɖɛ̀ìn nyɛ múɛɛ poìn ma dyí, ɓɛ́ wa ké ma Gma ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ tò ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ dyíɛɛ, ɔ dyɛ̀ Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě kɔ̃̀ wa ké dyi kpɔ̃ keɛɛ jè gbɔ po. (Zà Àpɔ́sò 15:28, 29 wuɖuún; Ðìvéɖékɔ̀ 17:12.) Jɛ̀hóvà kpá ma wa gbo, ɓɛ́ wa kéɛ ma múin wɔ̃́ kà ɓɛ́ nyɔmɔɔ kpa ɖɛ ke ɖé ɔ gboɛ, ké nyɔmɔɔ ɓéɖé ɓɛ́ ɔ ké ma mú-hwɛ̀-ɖɛ̀ jǔ ke ɖé wa gboɛ. Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓěɔ̀ se ɓéɖé ɓɛ́ wa ké ma nyɔmɔɔ ɖi, mɔɔ ɓɛ́ wa kéɛ ma ná, mɔɔ ɓɛ́ wa ké ma suaɖɛ̀ kɔ̃̀ nyɔmɔɔ ɓɛ́ ɔ se dyi púè nɔ̀mɔ̀ dyíin nyɛɛ ɖi. Wa dyiɛ ma ɖi ní, ɔ mɔ̀ ma ɖɛ gbà kà dyúáɖò kà kũùn-kpò ɓiè-ɓiè mɔɔ gbàɖàùn-po-po mɔ̀à ɖɛ gbà kɛ. Sɔ̀ìn ɓó tia gboɛɛ, jǎà Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě nɔ́ɔ̀, ɓɛ́ wa ké nyɔmɔɔ ɖi, mɔɔ ɓɛ́ wa kéɛ ná. Zɛ̃̌ɛ̀ mɔ̀ùn ɖé? Jɛ̀hóvà nìɛ̀ mɔ́uń ke, ɓɛ́ nyɔmɔɔ ké mú-hwɛ̀-ɖɛ̀ jǔ ɖé à gbo.\n13. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě ní ɖúà nyɔ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ dyíɛ́?\n13 Ɔ xwíníín mɔ̀ Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě mɛ nɔ́ɔ̀ ɓó nyɔ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ dyí ɖú jè ɖekèè? Ǹdye, kǎà ɔ nì. Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma à gbo kà ɓɛ́ à mɛ ɓɔ́ nyɔmɔɔ ɖiɛ, mɔɔ ɔ náa kɛ. Ɔ jǔ ké hwǒò-nyɔ̀ ɖò dyiɔ́ máa m̀ gbo cɛ̃ kà ɓɛ́ m̀ mɛ ɓɔ́ nɔmɔɔ náa kɛ ní, nì muɛ píni mú poùn, ɓɛ́ m̀ kéɛ nì kpóɖó-dyùàɔ̀ mú poò? Hée, ɔ se ná nì! Kà dyúáɖòɔ̀ kǎà Jɛ̀hóvà wuɖu mɔ̀à, à mɛ ɓɔ́ nyɔmɔɔ ɖiɛ, mɔɔ ɔ náa kɛɛ xwíníín mɔ̀, à mɛ ɓɔ́ nyɔ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ dyí ɖúɛ.—Dyé Mánáín-Hwɛ̀ìn-Wùɖù 28.\n14, 15. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè ɔ kpaà ɖɛ ɓɛ́ Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɖò kéà fɛ̀ɛ̀ kpéín dyé, kè ɓɛ́ ɔ kéà Jɛ̀hóvà wuɖu nyu kɛ́?\n14 Ɔ jǔ ké hwǒò-nyɔ̀ ɖò dyiɛ à gbo cɛ̃ kà ɓɛ́ à mu mɛ́ìn ɔ jǔ ké à se nyɔmɔɔ dyí ɖú ní ɖé? Nyɔ ɖò-ɖò séín ɓéɖé ɓɛ́ wa kéɛ gbɔ po kɛbì wa mɛ kpɔ̃ Gèɖèpɔ́ɔ̀ gma ɓá nyɔmɔɔ jè dyíɛɛ dyi ní. Kɛ́ɖɛ́ì ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓě dyé fɛ̀ɛ̀ mɔ̀à Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyíí-ɖɛ̀ kɛɛ kpéín, ké à mu kũùn kà kò ɖò dyi mɔ́ùn, ɓɛ́ à ké cĩ́, kɛɛ à se nyɔ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ dyí ɖúɛ mu.\n15 À vɔ̃ kóɖó-kóɖó ɓɛ́ à dyɔɔ̀ ké mú wóɖó, kɛɛ sepóɛɖé fɛ̀ɛ̀ kpa ɖɛ ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ gbo jèɛɛ, à se nyɔ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ dyí ɖúɛ mu. Ɔ kpa ɖɛ mìɔ ɓɛ́ à ké Jɛ̀hóvà wuɖu nyu ké ɔ zi ɓɛ́ à ké vɔ̃, ɓɛ́ à ké à fɛ̀ɛ̀ɔ̀ ɓoún tɔ̀mɔ̀ìn dyììn ɖé ɔ wuɖu ɖùǔn zà-zà mú. Jízɛ̀ cɛ̃ɛ ma, ké ɔ ɖá, “Nyɔ mɔ̀ nyɔ ɓɛ́ ɔ kàmà ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ jè kɛɛ, ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mu ɔ xwa sɔ̀ùn. Ké nyɔ mɔ̀ nyɔ ɓɛ́ ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mu ɔ xwa sɔ̀ùn ɓó ní jèɛɛ, ɔ muɛ póìn.” (Máfíò 16:25) À mɔ́ ɓɛ́ à ké Jɛ̀hóvà wuɖu nyu, sepóɛɖé à ɖɛ̀ɓɛ̀ ɔ mú jè. Ɔ dyuò ɖɛ mɔ̀ ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓó à bììɛɛ dyí, ké à gmɔ̀ fɛ̀ɛ̀ dya kà Jɛ̀hóvà gmɔ̀à dya kɛ, kà ɔ mɔ̀ ɖɛ kpa ɖɛ kè mú-hwɛ̀-ɖɛ̀ kɛ.—Híìbúɖúù 11:6.\n16. Ðɛ́ kɔ̃̀ jè Gèɖèpɔ́ɔ̀ bìì kũ̀à-nyu-nyɔ̀ ɓě nyuà ɔ wuɖu kɛ́?\n16 Gèɖèpɔ́ɔ̀ bìì kũ̀à-nyu-nyɔ̀ ɓě ɓɛ́ ɔ dè hwòɖǒ kɔ̃ kɛɛ jìnìɛ̀n kɔ̃, ɓɛ́ wa ké ɔ gma ɓáà nyɔmɔɔ jè dyíɛɛ dyi kpɔ̃. Wa se nyɔmɔɔ ɖiɛ́ mu, mɔɔ wa seɛ náa mu, ké wa se nyɔmɔɔ dyí ɖúɛ mu ɓó kũùn jè. * Kɛɛ wa ɖú kũùn tɔ̀ɔ̀ ɓě dyí ɓɛ́ wa ké waà fɛ̀ɛ̀ɔ̀ póìn. Wa dyuòɛ̀ dyí wáɖáá kà ɓɛ́ nyɔ tòà fɛ̀ɛ̀ kè nyɔmɔɔ kɛɛ dyuò ɖɛ mɔ̀ ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓó wa bììɛɛ dyíɛ. M̀ poɛ jǎà kà ɓɛ́ ɔ dyuò ɖɛ mɔ̀ ɖɛ nɔ̀mɔ̀ dyíin ɓó m̀ bììɛɛ dyíɛɛ̀?\nNYƆMƆƆ KŨ̀À-MÚ-NYÙÌN-NYÙÌN ÐÒÙN ƁƐ́ JƐ̀HÓVÀ WƆ̃́ÌN MA GBOƐ\n17. Ðé Éézùɖùɛ̀-ɓòɖòɔ̀ kɔ̃ɛɛ, ɖɛ́ ɖòùn kɔ̃̀ jè ɓɛ́ Jɛ̀hóvà wɔ̃́ìn ma gbo ɓɛ́ wa ké nyɔmɔɔ kũ̀à mú nyùìn nyɛ́?\n17 Ðé Gma ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ nyí ma kà Mózè kɛ múɛɛ, Jɛ̀hóvà cɛ̃ɛ ma Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ gbo, ké ɔ ɖá, “Fɔ̀ɔ̀-ɖɛ̀ɔ̀ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ nì ɖéɛ nyɔmɔɔ̀ mú, ké ḿ ɖǎa Éézùɖùɛ̀-dyù ɓěɔ̀ nyí, ɓɛ́ wa kéɛ waà nàmàǔn ɓěɔ̀ kɔ̃in-ɓáìn-ɖɛ̀ mú nyu ɓó gbààɔ̀ kɔ̃. Fɛ̀ɛ̀ nì ɖé nyɔmɔɔ̀ mú jèɛɛ, ɔ ɓáìn nàmàǔn kɔ̃in.” (Ðìvéɖékɔ̀ 17:11) Ɔ jǔ ké Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ dyi ma nàmàǔn nyu ní, wa ɓɛ́ìn ma Jɛ̀hóvà zɔ̀ìn, ɓɛ́ ɔ ké ma wa kɔ̃in zĩ̀ìn dyììn ɖé nimii ɖò sáa-zà-zà mú, kè dyììn ɖé sáa-zà-nyɔ̀ vɛ̀nɛ̀ɔ̀ dyi-diè-diè mú, ɓɛ́ ɔ ké nimiiɔ̀ nyɔmɔɔ̀ ɖò ɓó gbààɔ̀ kɔ̃ púè ɖé Gèɖèpɔ́ɔ̀ gbǒɔ̀ zɔ̃̌. Ðɛ nìà kɛ ɖòùn kɔ̃̀ jè ɖé Jɛ̀hóvà wɔ̃́ìn ma gbo, ɓɛ́ Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ ké ma nyɔmɔɔ kũ̀à mú nyùìn.\n18. Ðɛ́ Jízɛ̀ɛ̀ sáa-zà-zàɔ̀ ɓɛ́ìn à bìì nyuɛ kɛ́?\n18 Ti ɓɛ́ Jízɛ̀ dyi ma ɓóɖó-kpàà kɔ̃ɛɛ, ɔ sí ma gma ɓáà nimii sáa-zà-zà ɓě jè dyíɛɛ bɛ̃̌ǐn, dyììn ɖé ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mɔɔ ɔ nyɔmɔɔ̀ tò-tò mú ɓó à nàmàǔn ɓěɔ̀ kɔ̃in zĩ̀ìn jè. (Máfíò 20:28; Híìbúɖúù 10:1) Sepóɛɖé Jízɛ̀ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ kpa ma ɖɛ mìɔ jèɛɛ, ti ɓɛ́ Jɛ̀hóvà zà ma ɔ gĩɔ, ké ɔ mu ma ɖé dyɔún wɛ̃ɛ, Jɛ̀hóvà ɓɛ́ìn nyɔǔn séín ti nɔ̀mɔ̀ dyíin nyíɛ, ɓɛ́ wa ké cĩ́ kánáá pū.—Jɔ̃́ɔ́ 3:16; Híìbúɖúù 9:11, 12; 1 Píɖɛ̀ 1:18, 19.\nXwɛ̌ m̀ ɓɛ́ìn tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ m̀ dyé fɛ̀ɛ̀ kè nyɔmɔɔ kpéín nyɛ́?\n19. Ðɛ́ à mɛ nyu ɓɛ́ ‘ɖɛ mu nyɔ ɖò gbo kpáùn wɛ̃ɛ ké se à kpé jǔ’ kɛ́?\n19 À po Jɛ̀hóvà zùo ɓó ɔ nyíí-ɖɛ̀ kpa ɖɛ mɔ̀à fɛ̀ɛ̀ kɛɛ jè! Ké à mɔ́ ɓɛ́ à kéɛ nyɔ ɓě gbo cɛ̃ kà ɓɛ́ wa dyi Jízɛ̀ hwìɖǐǐ taɓa ní, wa ɓɛ́ìn cĩ́ɛ kánáá pū kɛ. À ɖɛ̀ɓɛ̀ nyɔ ɓě mú, ké à mu ɖɛ séín à ɓɛ́ìn nyuɛ kɛɛ nyuùn, ɓɛ́ à ké kà wa ké fɛ̀ɛ̀ ɓéɖéɛ nyuɛɛ wa tɛ̀mɛ̀ìn. (Ìzíkìò 3:17-21) Nìí, kà àpɔ́sò Pɔ́ɔ̀ nyuɛ ma kà cɛ̃ɛ kɛɛ, kǎà à mɔ̀ùn muɛ cɛ̃ɛ ɓɛ́ìn, ɓɛ́ à ké níiń, “Ðɛ mu nyɔ ɖò gbo kpáùn wɛ̃ɛ se ní kpé jǔɛ mu. Sepóɛɖé ḿ se ma ɓě wuɖu ɖò dyí gàìn. Ḿ cɛ̃ ma ɖɛ séín ɓě ɓɛ́ Gèɖèpɔ́ɔ̀ ɖǎ ma dyí sɔ́ɛɛ ɓě gbo.” (Àpɔ́sò 20:26, 27) Ǹdye, ɔ jǔ ké à dyi Jɛ̀hóvà jè ɔ kè kà fɛ̀ɛ̀ kpa ɖɛ ɖé ɔ gboɛɛ jè nyɔ tɔ̀ɔ̀ ɓě gbo cɛ̃ ní, nìí, à tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ à dyé fɛ̀ɛ̀ kè nyɔmɔɔ kpéín mìɔ kɛ.\n^ wɖkp. 16 Ɓɛ́ m̀ ké ɖɛ ɓě ɓá nyɔ ɖòɛ̀ nyɔmɔɔ dyí ɖú jè dyíɛɛ dyé ní, gmɔ̀ céè-ɖɛ̀ mɔ̀à “Keep Yourselves in God’s Love,” ɓɛ́ Jɛ̀hóvà Zàse ɓě céèà ɖé xwí-wùɖù múɛɛ, ɔ mí 77-79 kɔ̃.\nJǍÀƆ̀ 1 MƆ̀: DYÉ NYÍÍ-ÐƐ̀ MƆ̀À FƐ̀Ɛ̀ KƐƐ KPÉÍN\n“Ðé m̀ gbo, ɖéɛ̀ fɛ̀ɛ̀ ɓɛ́ ɔ sí kà ní-dyèɖè síà kɛɛ nì.”—Wɛ́ɖɛ́ 36:9\nXwɛ̌ à nyuɛ tɛ̀mɛ̀ìn kà ɓɛ́ à dyé fɛ̀ɛ̀ kpéín nyɛ́?\nÀpɔ́sò 17:28; Wɛ̀ɖɛ̀ɓèɖésĩ̀ɔ̀ 4:11\nFɛ̀ɛ̀ mɔ̀ nyíí-ɖɛ̀ sɔ̀ìn ɖé Jɛ̀hóvà gbo, ké à mɛ dyé fɛ̀ɛ̀ kpéín.\nƐ́séɖɔ̀ 21:22, 23; Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 5:17\nKú-ɖáɓá-ɖáɓá kè xwíɖí-wɔ̃-zà-zà mɔ̀ ɖɛ gbà.\n1 Jɔ̃́ɔ́ 3:11, 12, 15\nNyɛ́ín-nyɛ́ín mɔ̀ ɖɛ gbà.\n2 Kɔ̀ɖéíntĩ̀ɔ̀ 7:1\nƁàɖàìn kpeɖe gbà ɓě dyí. Ɔ hwɔìn kà, tã̀ǎ ná-ná kè kũùn dyí-ɖú-ɖú ɓó se-dyí-sɛ́ɖɛ́ìn-ɖɛ̀ ɖò jè.\nƁàɖàìn péé gbà ɓě kè nyɔ-bũ̌in-puà-pèě ɓě dyí.\nJǍÀƆ̀ 2 MƆ̀: FƐ̀Ɛ̀ KÈ NYƆMƆƆ\n“Fɔ̀ɔ̀-ɖɛ̀ séínɛ̀ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ nì ɖé wa nyɔmɔɔ̀ mú.”—Ðìvéɖékɔ̀ 17:14\nXwɛ̌ Gèɖèpɔ́ɔ̀ gmɔ̀ fɛ̀ɛ̀ kè nyɔmɔɔ dya kɛ́?\nJɛ́nɛ́sì 4:10; Dìtɔ̀wáɖánámɛ̀ 12:23\nNyɔmɔɔ mɔ̀ fɛ̀ɛ̀.\nJɛ́nɛ́sì 9:3, 4\nÀ ɓɛ́ìn suaɖɛ̀ ɖiɛ, kɛɛ ɔ se ɔ nyɔmɔɔ̀.\nÀpɔ́sò 15:28, 29; Ðìvéɖékɔ̀ 17:12\nGèɖèpɔ́ɔ̀ gma ɓáà nyɔmɔɔ ɖò ɖi jè dyíɛɛ ɓá nyɔmɔɔ kũ̀à-mú-nyùìn-nyùìn ɓó kũùn jèɛɛ dyí ɖekè.\nGbo-kpɔ̃ìn-kpɔ̃ìn nìà à kè Jɛ̀hóvà pṹa kɛɛ mɔ̀ ɖɛ kpa ɖɛ mìɔ cá ɖé à fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mú.\nJǍÀƆ̀ 3 MƆ̀: NYƆMƆƆ KŨ̀À-MÚ-NYÙÌN-NYÙÌN ƁĚ ƁƐ́ JƐ̀HÓVÀ WƆ̃́ÌN MA GBOƐ\n“Jízɛ̀ Kɛ́ɖɛ́ì nyɔmɔɔ̀ wɔɔ̀ à nàmàǔn séín ɓěɔ̀ bũ̌in.”—1 Jɔ̃́ɔ́ 1:7\nÐɛ́ Jízɛ̀ɛ̀ sáa-zà-zàɔ̀ ɓɛ́ìn à bìì nyuɛ kɛ́?\nÐé Báɓòɔ̀ céè tìǐn nyɛɛ, ɔ jǔ ké Éézùɖùɛ̀-nyɔ̀ ɓěɔ̀ dyi ma nàmàǔn nyu ní, wa ɓɛ́ìn ma Jɛ̀hóvà zɔ̀ìn, ɓɛ́ ɔ ké ma wa kɔ̃in zĩ̀ìn dyììn ɖé nimii ɖò sáa-zà-zà mú, kè dyììn ɖé sáa-zà-nyɔ̀ vɛ̀nɛ̀ɔ̀ dyi-diè-diè mú, ɓɛ́ ɔ ké nimiiɔ̀ nyɔmɔɔ̀ ɖò ɓó gbààɔ̀ kɔ̃ púè.\nMáfíò 20:28; Híìbúɖúù 9:11-14\nTi Jízɛ̀ dyi ma ɓóɖó-kpàà kɔ̃ɛɛ, ɔ sí ma gma ɓáà nimii sáa-zà-zà ɓě jè dyíɛɛ bɛ̃̌ǐn dyììn ɖé ɔ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ mɔɔ ɔ nyɔmɔɔ̀ tò-tò mú ɓó à nàmàǔn ɓěɔ̀ kɔ̃in zĩ̀ìn jè.\nSepóɛɖé Jízɛ̀ fɛ̀ɛ̀ɔ̀ kpa ma ɖɛ mìɔ jèɛɛ, ti ɓɛ́ Jɛ̀hóvà ɖǎ ma ɔ gĩɔ zà, ké ɔ ɖǎ ma ɖé dyɔún muɛɛ, Jɛ̀hóvà nyí ma nyɔǔn séín ɓɛ́ wa taɓa Jízɛ̀ hwìɖǐǐɛɛ ti nɔ̀mɔ̀ dyíin, ɓɛ́ wa ké cĩ́ kánáá pū.


Nukúnɖiɖo kpo Gbɔdónúmɛ kpo nú Mɛxomɔ Lɛ Ðò Portland, Australie\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chol Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Nahuatl (Huasteca) Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Otètèla Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tokunɔgbe Espagne Tɔn Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè\nNukúnɖiɖo kpo Gbɔdónúmɛ kpo nú Mɛxomɔ Lɛ\nLee é ɖè gbɔn ɖò tò gègě mɛ é ɖɔhun ɔ, mɛxomɔ lɛ ɖò kpɔ́ sù d’eji wɛ ɖò Australie. Mɛxomɔ ɖé lɛ nɔ sɛ̀ tɛn yì xwé e gbè è nɔ kpé nukún dó mɛxomɔ lɛ wu ɖè lɛ é; azɔ̌watɔ́ finɛ tɔn lɛ nɔ sɔ́ xomɛnyínyɔ́ dó kpé nukún dó lanmɛ yetɔn kpo hudo ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn yetɔn lɛ kpo wu.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ mɛ e nɔ nɔ xwé e gbè mɛxomɔ lɛ nɔ nɔ lɛ é gègě sín hudo nɔ byɔ nǔ sukpɔ́ hú nukúnkpédómɛwu agbaza lixo tɔn kpowun. Hweɖelɛnu ɔ, akpɔ̀ sixu ci ye, bɔ ye mɔ ɖɔ emi ɖò emiɖokponɔ, bo tlɛ sɔ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖě ǎ. Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ yì ba mɛxomɔ lɛ kpɔ́n ɖò xwé e gbè è nɔ kpé nukún dó ye wu ɖè é wè gbè ɖò Portland ɖò toxo Victoria tɔn mɛ ɖò Australie, bo nɔ dó gbɔ nú ye, lobo nɔ na nukúnɖiɖo ye.\nXóɖɔɖókpɔ́ Junjɔn Biblu Jí Ðagbe lɛ Ðò Xwé E Gbè Mɛxomɔ lɛ Nɔ Nɔ lɛ É\nKúnnuɖetɔ́ xá ɔ mɛ tɔn lɛ nɔ kplé xá gbɛ̌ta mɛ e nɔ nɔ finɛ lɛ é tɔn ɖé, bo nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá ye dó xota Biblu tɔn lɛ jí, ɖi nǔ taji ɖěɖee jɛ ɖò gbɛzán Jezu tɔn mɛ lɛ é. Jason ɖɔ: “Mǐ xà akpáxwé Biblu tɔn ɖé nú mɛxomɔ lɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, mǐ ɖɔ xó dó tan ɔ jí xá ye.” Ðó mɛ e nɔ nɔ tɛn tɔn mɛ lɛ é gègě nɔ ɖí xwi xá azɔn wutu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ xó xá ye dó akpá e Mawu dó ɖɔ emi na ɖè azɔn kpo kú kpo síìn é wu, bɔ enɛ na nukúnɖiɖo ye, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye.\nTony e nyí Kúnnuɖetɔ́ xá ɔ mɛ tɔn ɖé é ɖɔ: “Mǐ jɛ cɛju 30 zán dó ba mɛ e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é kpɔ́n jí, amɔ̌, ye jló ɖɔ é ni hú mɔ̌. Dìn ɔ, mǐ nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ nú ganxixo ɖokpo mɔ̌, amɔ̌ mɛ ɖokpo ɖɔ ɖɔ emi jló ɖɔ è ni nɔ bló ganxixo wè.” Ðó mɛxomɔ ɖé lɛ tɔ́n nukún, bɔ ɖevo lɛ sɔ́ nɔ sixu site sín zan jí ǎ, alǒ sɔ́ nɔ sixu hɛn nǔ ǎ wutu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ d’alɔ ye gbɔn xóɖɔɖókpɔ́ lɛ kpo wusyɛn didó lanmɛ nú ye bonu ye na ɖ’alɔ ɖ’emɛ lee ye kpéwú gbɔn é kpo gblamɛ.\nÐò mɛbakpɔ́n lɛ hwenu ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ kpo mɛ e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é kpo nɔ jihan ɖé lɛ dó kpa susu nú Mawu, bɔ hwɛhwɛ ɔ, mɛxomɔ lɛ nɔ lɛ́ byɔ d’eji. John * e nɔ nɔ xwé ɔ gbè é ɖɔ: “Mǐ yí wǎn nú han ɖěɖee mi hɛn wá lɛ é. É nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ tuùn Mawu, bo nɔ ɖó sísí n’i.” Judith e nɔ nɔ xwé ɔ gbè bo tɔ́n nukún é kplɔ́n han ɖěɖee é yí wǎn na lɛ é sín xógbe lɛ bǐ dó tamɛ.\nGanjininɔ mɛxomɔ ɖokpo ɖokpo tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ. Mɛɖéezejotɔ́ e nɔ nyí Brian é ɖɔ: “Enyi mɛ e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é ma ɖò ganji ǎ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ nɔ yì ba ye kpɔ́n ɖò xɔ yetɔn lɛ mɛ. Mǐ nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá ye, bo nɔ kpɔ́n lee ye ɖè gbɔn é. Hweɖelɛnu ɔ, mǐ nɔ lɛkɔ wá azǎn ɖevo gbè, bo nɔ kpɔ́n lee mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é ɖè gbɔn é.”\n“Mawu Wɛ Sɛ́ Mi Dó Mǐ Gɔ́n”\nMɛbakpɔ́n lɛ nɔ víví nú mɛ e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é gègě. Peter e nɔ nɔ xóɖɔɖókpɔ́ lɛ tɛnmɛ ɖò aklunɔzán gbla lɛ ɖokpo ɖokpo mɛ é ɖɔ: “Un sixu gbɔ tɛn ɔ mɛ yì ǎ.” Judith ɖɔ nú mɛ e nɔ kpé nukún dó wutu tɔn é ɖɔ: “Mercredi ɖíe! Kɛnklɛn bo yawu sɔnǔ nú mì bonu ma ɖò yì Biblu kplɔnkplɔn ɔ tɛnmɛ, un jló na gbɔhwenu ǎ!”\nMɛxomɔ lɛ nɔ ɖu vivǐ nǔ e kplɔ́n wɛ ye ɖè é tɔn, bo nɔ mɔ ɖɔ emi sɛkpɔ Mawu hú ɖ’ayǐ tɔn. Ee ye ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó nùkplɔnmɛ Jezu tɔn jí gudo é ɔ, Robert ɖɔ: “Un mɔ nukúnnú jɛ akpáxwé Biblu tɔn enɛ mɛ kpɔ́n gbeɖé ǎ. Dìn wɛ un mɔ nǔ jɛ mɛ!” David kplɔ́n lee ɖɛxixo ɖò taji sɔ́ é, bo ɖɔ: “É d’alɔ mì bɔ un zun xɔ́ntɔn xá Mawu, bo nɔ mɔ ɛ dó mɔ mɛ nùjɔnǔ tɔn ɖé.”\nXomɛ hun mɛ e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é tawun ɖɔ ye kplɔ́n nǔ dó nukúnɖiɖo Biblu tɔn e kúnkplá sɔgudo é wu. Lynette e nɔ nɔ xwé ɔ gbè é ɖɔ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ: “É na cɛ nú mi ɖɔ mi sɔ́ Biblu dó wá dó gbɔ nú mǐ.” Nawe ɖevo nɔ nɔ xwé ɔ gbè bo ɖɔ: “Mawu wɛ sɛ́ mi dó mǐ gɔ́n!”\nMargaret ɖu vivǐ mɛbakpɔ́n lɛ tɔn tawun, bɔ dìn ɔ, é nɔ yì Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ sín kplé lɛ hwɛhwɛ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn e ɖò xá ɔ mɛ é mɛ. Gǎn tawun wɛ é nɔ dó, ɖó lanmɛ tɔn ɖò ganji ǎ, bɔ tɛnsisɛ nɔ lɛ́ vɛwǔ n’i. É ɖɔ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ: “Mi na nukúnɖiɖo mǐ mɛ bǐ.”\n‘Nǔ Ðagbe Wà Wɛ Mi Ðè’\nMɛbakpɔ́n Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn lɛ lɛ́vɔ sù azɔ̌watɔ́ xwé ɔ gbè tɔn lɛ nukúnmɛ. Anna e nyí Kúnnuɖetɔ́ xá ɔ mɛ tɔn ɖé é ɖɔ: “Azɔ̌watɔ́ lɛ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛxomɔ lɛ ɖɔ ye ni nɔ wá xóɖɔɖókpɔ́ lɛ tɛnmɛ, ɖó ye ɖ’ayi wu ɖɔ mɛxomɔ lɛ ɖó awǎjijɛ tawun hú ɖ’ayǐ tɔn.” Brian e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Azɔ̌watɔ́ lɛ jɔ gbɛtɔ́, bo nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá mǐ. Ye nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ d’alɔ mǐ.”\nLee mɛxomɔ lɛ nɔ ɖu vivǐ xóɖɔɖókpɔ́ lɛ tɔn tawun gbɔn é nɔ hun xomɛ nú hɛnnumɔ yetɔn lɛ. Mɛxomɔ e ɖò xwé ɔ gbè é ɖé sín vǐ nyɔnu kpa Kúnnuɖetɔ́ lɛ bo ɖɔ: “Nǔ ɖagbe wà nú nɔ ce wɛ mi ɖè.”\n^ akpá. 7 È ɖyɔ nyikɔ mɛ ɖěɖee nɔ nɔ xwé ɔ gbè lɛ é tɔn.\nMawu ka Na Na Sinkɔn nú Ðɛ Ce lɛ À?\nEnyi Mawu na na sinkɔn nú ɖɛ towe kpo é na gbɔ kpo ɔ, hwiɖesu wu wɛ é na sín.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nukúnɖiɖo kpo Gbɔdónúmɛ kpo nú Mɛxomɔ Lɛ


Atɔxwɛ nukɔn nukɔntɔn ɖò 1879\nAtɔxwɛ ɖò égbé\nBiblu ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ ɖò kú Klisu tɔn gudo ɔ, adingbànnúkplɔnmɛtɔ́ lɛ na tɔ́n ɖò Klisanwun nukɔntɔn lɛ tɛntin bo na flú nugbǒ Biblu tɔn ɔ. (Mɛsɛ́dó 20:29, 30) Ðò nukɔnmɛ ɔ, nǔ e pɛ́ɛ́ wá jɛ é nɛ. Ye wlú nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ kpo linlin sinsɛn pagáwùn tɔn lɛ tɔn kpo, bɔ sinsɛn Klisanwun-nyijɛtɔ́ lɛ tɔn jɛ kàn vlɔ́n jí. (2 Timɔtée 4:3, 4) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo ɖeji ɖɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe ɔ jɛn mǐ ɖó dó nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ tawun ɔ jí ɖò égbé?\nHwenu ɔ sù nú Jehovah bɔ é ɖè nugbǒ ɔ xlɛ́. É ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ, ɖò ‘nǔ lɛ bǐ sín fífó hwenu ɔ, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ nugbǒ ɔ na jɛji.’ (Daniyɛli 12:4) Ðò 1870 ɔ, kplékplé kpɛví nugbǒ-batɔ́ tɔn ɖé ɖ’ayi wu ɖɔ sinsɛn-núkplɔnmɛ sinsɛn gègě tɔn kún junjɔn Biblu jí ó. Enɛ wutu ɔ, ye jɛ dò ba nú nǔ jí bo na mɔ nukúnnú jɛ nùkplɔnmɛ dòdó Biblu tɔn lɛ mɛ. Jehovah dó nú ye bɔ ye mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ.\nGbɛtɔ́ ayi ɖagbenɔ lɛ kplɔ́n Biblu kpo sɔxwixwe kpo. Alɔ nùkpinkplɔn tɔn e Biblu Kplɔntɔ́ ayi ɖagbenɔ enɛ lɛ e jɛ nukɔn nú mǐ lɛ é zé ɖ’ayǐ ɔ xwedó wɛ mǐ kpó ɖè kaka jɛ égbé. Ye nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó xota Biblu tɔn lɛ jí ɖebɔdoɖewu. Enyi ye wá jɛ akpáxwé Biblu tɔn e vɛwǔ bɔ è na mɔ nukúnnú jɛ mɛ é ɖé jí ɔ, ye nɔ ba wemafɔ Biblu tɔn ɖevo dó na tinmɛ tɔn. Enyi ye ɖɔ gbò sɔ́ nyì fí ɖé bɔ é sɔgbe xá akpáxwé Biblu tɔn e kpò lɛ é ɔ, ye nɔ wlan ɖ’ayǐ. Ðó ye jó Biblu ɔ dó bɔ é tín éɖée mɛ wu ɔ, ye lɛ́ wá mɔ nugbǒ ɔ dó nyikɔ Mawu tɔn, Axɔsuɖuto tɔn, linlin tɔn nú gbɛtɔ́ lɛ kpo ayikúngban ɔ kpo, ninɔmɛ mɛkúkú lɛ tɔn kpodo nukúnɖiɖo fínfɔ́n sín kú tɔn e ɖè nú ye ɔ kpo wu. Dobanunǔ yetɔn zɔ́n bɔ ye vo sín nùɖiɖi kpo nǔwiwa adingban tɔn gègě kpo sí.—Jaan 8:31, 32.\nÐò 1879 ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖ’ayi wu ɖɔ hwenu ko sù bɔ è na tuùn nugbǒ ɔ gbɔn fí bǐ. Enɛ wu ɔ, ɖò xwè enɛ mɛ ɔ, ye jɛ xójlawema e mǐ kpó ɖò ɖiɖetɔ́n wɛ kaka jɛ égbé ɔ bló jí, é wɛ nyí Atɔxwɛ Ee Ðò Axɔsuɖuto Jehovah Tɔn Jla Wɛ É. Dìn ɔ, mǐ nɔ má nugbǒ Biblu tɔn lɛ xá gbɛtɔ́ lɛ ɖò tò 240 mɛ dó gbè 750 mɔ̌ mɛ. Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ nugbǒ ɔ ko túnflá sɔmɔ̌ kpɔ́n gbeɖé ǎ.\nEtɛ ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ lɛ́ wá mɔ nugbǒ e ɖò Mawuxó ɔ mɛ é?