Vɔsisa Gbɛxɔnumɛ Tɔn Jezu Tɔn Sín Tinmɛ\nGbɛxixɔ ɔ: Nùnina Mawu Tɔn E Xɔ Akwɛ Hugǎn É\n1, 2. (a) Hwetɛnu nùnina ɖé ka nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ? (b) Etɛwu gbɛxixɔ ɔ ka nyí nùnina Mawu tɔn e xɔ akwɛ hugǎn é?\nNÙNINA e nyɔ́ hú bǐ é tɛ è ka na we kpɔ́n? Axi jɛn nùnina ɖé na vɛ́ cobo na xɔ akwɛ ɖò nukún towe mɛ ǎ. Enyi nùnina ɖé hɛn awǎjijɛ wá nú we, alǒ nyí nǔ e sín hudo a ɖó tawun é ɔ, é nɔ sù nukún towe mɛ.\n2 Ðò nùnina e Mawu na mǐ lɛ é bǐ mɛ ɔ, ɖokpo tíìn bɔ mǐ ɖó hudo tɔn hú nǔ ɖevo ɖebǔ. Nùnina e xɔ akwɛ hú bǐ bɔ Mawu na gbɛtɔ́ lɛ é wɛ. Ðò wemata elɔ mɛ ɔ, mǐ na kplɔ́n ɖɔ Jehovah sɛ́ Vǐ tɔn Jezu Klisu dó, bonu mǐ na dó sixu nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. (Xà Matie 20:28.) Jehovah sɛ́ Jezu dó ayikúngban ɔ jí b’ɛ wá xɔ gbɛ̀ nú mǐ, bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ Emi yí wǎn nú mǐ nugbǒ.\nETƐ KA NYÍ GBƐXIXƆ Ɔ?\n3. Aniwu gbɛtɔ́ lɛ ka nɔ kú?\n3 Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí wlɛnwín e Jehovah zán bo tún kàn nú gbɛtɔ́ lɛ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é. (Efɛzinu lɛ 1:7) Bo na dó mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu mǐ ɖó hudo gbɛxixɔ ɔ tɔn é mɛ ɔ, mǐ ɖó na tuùn nǔ e jɛ xwè afatɔ́n mɔkpan ɖíe ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é. Adamu kpo Ɛvu kpo e nyí mɛjitɔ́ mǐtɔn nukɔntɔn lɛ é hu hwɛ. Ðó ye hu hwɛ wutu ɔ, ye kú. Mǐ lɔ nɔ kú ɖó mǐ ɖu gǔ hwɛhuhu tɔn ɖò Adamu kpo Ɛvu kpo gɔ́n.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 9gɔ́ ɔ.\n4. Mɛ̌ ka nyí Adamu? Etɛ é ka ɖó?\n4 Hwenu e Jehovah dá sunnu nukɔntɔn ɔ Adamu é ɔ, É na ɛ nùɖé b’ɛ xɔ akwɛ tawun. É na gbɛ̀ maɖóblɔ̌ ɖé Adamu. É ɖó linlin kpo agbaza maɖóblɔ̌ ɖé kpo. É na j’azɔn kpɔ́n ǎ, é na kpò kpɔ́n ǎ, é ka na lɛ́ kú kpɔ́n ǎ. Ðó Jehovah dá Adamu wutu ɔ, É cí tɔ́ ɖé ɖɔhun n’i. (Luki 3:38) Jehovah nɔ ɖɔ xó n’i hwɛhwɛ. Mawu tinmɛ nǔ e ba wɛ é ɖè ɖò Adamu sí é n’i céɖécéɖé, bo ɖè azɔ̌ ɖagbe ɖé n’i.—Bǐbɛ̌mɛ 1:28-30; 2:16, 17.\n5. Etɛ ɖɔ wɛ Biblu ka ɖè bo ɖɔ ɖɔ Mawu dá Adamu “ɖó akpajlɛ éɖesunɔ tɔn mɛ”?\n5 Mawu dá Adamu “ɖó akpajlɛ éɖesunɔ tɔn mɛ.” (Bǐbɛ̌mɛ 1:27) Jehovah na ɛ jijɔ Éɖesunɔ tɔn lɛ, ɖi wanyiyi, nùnywɛ, hwɛjijɔ kpo hlɔnhlɔn kpo. É na mɛɖesúsínínɔ Adamu. Adamu nyí macinu ǎ. Mawu dá ɛ, bɔ enyi é jló è ɔ, é na wà nǔ ɖagbe alǒ nǔ nyanya. Enyi Adamu ko setónú nú Mawu wɛ ɔ, é sixu ko nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ.\n6. Hwenu e Adamu tlitó nú Mawu é ɔ, etɛ é ka hɛn bú? Nɛ̌ enɛ ka wà nǔ dó mǐ wu gbɔn?\n6 Hwenu e Adamu tlitó nú Mawu bɔ è ɖó kúhwɛ́ n’i é ɔ, é hɛn nǔ kpligidi ɖé bú. É hɛn kancica bunɔ e é ɖó xá Jehovah é, gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e é ɖó é, kpo xwé tɔn e nyí Palaɖisi é kpo bú. (Bǐbɛ̌mɛ 3:17-19) Adamu kpo Ɛvu kpo jló bo tlitó nú Mawu, enɛ wu ɔ, nukúnɖiɖo ɖě sɔ́ ɖè nú ye ǎ. Ðó nǔ e Adamu wà é wu ɔ, “hwɛhuhu . . . wá gbɛ̀ ɔ mɛ . . . hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Hwenu e Adamu hu hwɛ é ɔ, é “sà” éɖesunɔ kpo mǐ kpo dó kannumɔgbenu nú hwɛhuhu kpo kú kpo. (Hlɔmanu lɛ 7:14) Nukúnɖiɖo ɖé ka ɖè nú mǐ à? Ɛɛn, é ɖè.\n7, 8. Etɛ ka nyí gbɛxixɔ?\n7 Etɛ ka nyí gbɛxixɔ? Gbɛxixɔ ɖó tinmɛ taji wè. Nukɔntɔn ɔ, gbɛxixɔ nyí axɔ e è sú bo tún kàn mɛɖé alǒ bo vɔ́ nùɖé xɔ é. Wegɔ ɔ, gbɛxixɔ nyí akwɛ e è sú bo cyɔn nǔ dó nùɖé é.\n8 Gbɛtɔ́ ɖebǔ sixu sú nǔ kpligidi e Adamu hɛn bú hwenu e é hu hwɛ bo dɔn kú wá jǐ mǐtɔn é sín axɔ ǎ. Amɔ̌, Jehovah sɔnǔ nú nǔ e na tún kàn mǐ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é. Mi nú mǐ ni kpɔ́n lee gbɛxixɔ ɔ w’azɔ̌ gbɔn é kpo lè e mǐ sixu mɔ ɖ’emɛ lɛ é kpo.\nLEE JEHOVAH SƆNǓ NÚ GBƐXIXƆ Ɔ GBƆN É\n9. Axɔ tɛ è ka ɖó na sú?\n9 Mɛɖebǔ ɖò mǐ mɛ bo sixu sú gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e Adamu hɛn bú é sín axɔ kpɔ́n ǎ. Etɛwu? Ðó mǐ bǐ wɛ ɖó blɔ̌ alǒ nyí hwɛhutɔ́. (Ðɛhan 49:8, 9) Axɔ e è ɖó na sú é wɛ nyí gbɛ̀ maɖóblɔ̌ gbɛtɔ́ tɔn ɖevo. Biblu ɖɔ ɖɔ “Klisu Jezu . . . sɔ́ éɖée jó, bo dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ bǐ.” (1 Timɔtée 2:6) Gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e Jezu sɔ́ dó savɔ̌ é nyí nǔ ɖokpo ɔ kpo gbɛ̀ e Adamu hɛn bú é kpo.\n10. Nɛ̌ Jehovah ka sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ gbɔn?\n10 Nɛ̌ Jehovah ka sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ gbɔn? Jehovah sɛ́ Vǐ tɔn e vɛ́ n’i hú bǐ é dó ayikúngban ɔ jí. Vǐ enɛ e nɔ nyí Jezu é wɛ nyí nùɖíɖó tɔn nukɔn nukɔntɔn ɔ. (1 Jaan 4:9, 10) Jezu jló bo na jó Tɔ́ tɔn kpo xwé tɔn e ɖò jixwé é kpo dó. (Filipunu lɛ 2:7) Jehovah sɛ́ Jezu dó ayikúngban jí sín jixwé, bɔ è jì i b’ɛ nyí mɛ maɖóblɔ̌ ɖé, bo ɖó hwɛ ɖebǔ kɔ ǎ.—Luki 1:35.\nJehovah sɔ́ Vǐ tɔn e vɛ́ n’i hugǎn é jó b’ɛ wá xɔ gbɛ̀ nú mǐ\n11. Nɛ̌ gbɛtɔ́ ɖokpo ka sixu xɔ gbɛ̀ nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ gbɔn?\n11 Adamu e nyí gbɛtɔ́ nukɔntɔn ɔ é hɛn gbɛ̀ maɖóblɔ̌ bú nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ hwenu e é tlitó nú Jehovah é. Gbɛtɔ́ ɖevo ka sixu ɖè kú síìn nú Adamu ví lɛ bǐ à? Ganji. (Xà Hlɔmanu lɛ 5:19.) Jezu e ma hu hwɛ kpɔ́n ǎ é sɔ́ gbɛ̀ tɔn maɖóblɔ̌ ɔ jó dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ bǐ. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:45) È sixu zán gbɛ̀ tɔn maɖóblɔ̌ ɔ dó ɖè kú síìn nú Adamu ví lɛ bǐ.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:21, 22.\n12. Etɛwu Jezu ka ɖó na jiya sɔmɔ̌?\n12 Biblu tinmɛ lě dò è Jezu mɔ wuvɛ̌ sɔ cobo kú é. È xò é dó adaka mɛ, è xwè è nyì yatín ɖé wu, bo lɛ́ bló b’ɛ xò kúsukpɔ kaka bo kú. (Jaan 19:1, 16-18, 30) Etɛwu Jezu ka ɖó na jiya sɔmɔ̌? Ðó Satáan ɖɔ ɖɔ gbɛtɔ́ ɖebǔ kún sixu nɔ gbeji nú Mawu ɖò mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn nukɔn ó. Jezu ɖexlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé hɛn ɔ, é na nɔ gbeji nú Mawu, enyi é na bo tlɛ mɔ wuvɛ̌ e syɛn hú bǐ é ɔ nɛ. Kpɔ́n lee Jehovah na ko gó ɖó Jezu wu sɔ́ é!—Nùnywɛxó 27:11; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 15gɔ́ ɔ.\n13. Nɛ̌ è ka sú axɔ ɔ gbɔn?\n13 Nɛ̌ è ka sú axɔ ɔ gbɔn? Jezu sɔ́ akwɛ e gbɛ̀ tɔn xɔ é nú Tɔ́ tɔn. Ðò xwè 33 ɖò azǎn 14gɔ́ ɔ sun e nɔ nyí Nisáan ɖò sunzanwema Jwifu lɛ tɔn mɛ é gbè ɔ, Jehovah tin bɔ kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ hu i. (Eblée lɛ 10:10) Azǎn atɔn gudo ɔ, Jehovah fɔ́n Jezu wá gbɛ̀ b’ɛ nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé, bo sɔ́ nyí gbɛtɔ́ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, Jezu hɛn acɛ e é ɖó bo na nɔ gbɛ̀ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé ɖɔhun ɖò ayikúngban jí é bú kpɔ́n ǎ. Hwenu e Jezu lɛkɔ yì Tɔ́ tɔn gɔ́n ɖò jixwé ɖò nukɔnmɛ é ɔ, é sɔ́ acɛ enɛ jó nú Mawu bonu Mawu na dó sixu zán bo dó vɔ́ kúnkan Adamu tɔn lɛ xɔ. (Eblée lɛ 9:24) Jehovah yí gbè nú gbɛxixɔ enɛ, bɔ ali hun nú mǐ bɔ è na tún kàn mǐ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí.—Xà Hlɔmanu lɛ 3:23, 24.\nLÈ E A SIXU MƆ ÐÒ GBƐXIXƆ Ɔ MƐ LƐ É\n14, 15. Etɛ mǐ ka ɖó na bló bɔ è na sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ?\n14 Mǐ ko ɖò lè ɖu wɛ ɖò nùnina Mawu tɔn e xɔ akwɛ hugǎn é mɛ. Mi nú mǐ ni kpɔ́n lè e ɖu wɛ mǐ ɖè dìn lɛ é kpo ee mǐ na ɖu sɔgudo é kpo.\n15 È sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ. É nɔ vɛwǔ tawun ɖɔ mǐ ni wà nǔ e sɔgbe é hwebǐnu. Mǐ nɔ wà nǔ nyì dò bo nɔ lɛ́ ɖɔ xó e ma sɔgbe ǎ é hweɖelɛnu. (Kolosinu lɛ 1:13, 14) Nɛ̌ è ka sixu sɔ́ hwɛ kɛ mǐ gbɔn? Nǔ e mǐ wà nyì dò é ɖó na vɛ́ nú mǐ tawun, bɔ mǐ na sɔ́ mǐɖée hwe bo byɔ hwɛsɔkɛ Jehovah. Enɛ gudo ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖeji ɖɔ è sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ.—1 Jaan 1:8, 9.\n16. Etɛ mǐ ka ɖó na bló bo na ɖó ayixa ɖagbe ɖé?\n16 Mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖó ayixa ɖagbe ɖé. Enyi ayixa mǐtɔn ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ wà nùɖé nyì dò ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ mǐ hu hwɛ, bo tlɛ nɔ mɔ vlafo ɖɔ mǐ nyí nùvɔnɔ bɔ nukúnɖiɖo ɖě kún sɔ́ ɖè nú mǐ ó. Amɔ̌, awakanmɛ mǐtɔn ɖó na túntún ǎ. Enyi mǐ savo nú Jehovah ɖɔ é ni sɔ́ kɛ mǐ ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na kudeji ɖɔ é na ɖótó mǐ bo sɔ́ kɛ mǐ. (Eblée lɛ 9:13, 14) Jehovah jló ɖɔ mǐ ni ɖɔ tagba mǐtɔn lɛ kpo gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo nú emi. (Eblée lɛ 4:14-16) Enyi mǐ bló mɔ̌ ɔ, mǐ sixu nɔ fífá mɛ xá Mawu.\n17. Nyɔna tɛ lɛ mǐ ka sixu mɔ, ɖó Jezu kú dó ta mǐtɔn mɛ wutu?\n17 Mǐ ɖó nukúnɖiɖo bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi. “Axɔ e hwɛhuhu nɔ sú mɛ ɔ wɛ nyí kú; amɔ̌ nǔ e Mawu nɔ na mɛ vɔ̌nu ɔ wɛ nyí gbɛ̀ mavɔmavɔ e mǐ ɖó ɖò bǔ e mǐ ɖè xá Klisu Jezu Aklunɔ mǐtɔn mɛ é.” (Hlɔmanu lɛ 6:23) Ðó Jezu kú dó ta mǐtɔn mɛ wutu ɔ, mǐ hɛn ɔ mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi bo na ɖu vivǐ hunsin ɖagbe tɔn. (Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4) Amɔ̌, etɛ mǐ ka ɖó na wà bo na mɔ nyɔna enɛ lɛ?\nA KA NA YÍ GBÈ NÚ GBƐXIXƆ Ɔ À?\n18. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jehovah yí wǎn nú mǐ?\n18 Enyi mɛɖé na nùnina ɖagbe ɖé we ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó lee é nɔ víví nú we sɔ́ é jí. Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí nùnina e xɔ akwɛ hú nǔ bǐ é, bɔ mǐ ɖó na dokú tɔn nú Jehovah tawun. Jaan 3:16 ɖɔ nú mǐ ɖɔ “Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó.” Nugbǒ ɔ, Jehovah yí wǎn nú mǐ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐ tɔn e vɛ́ n’i hú bǐ é jó nú mǐ. Mǐ lɛ́vɔ tuùn ɖɔ Jezu lɔ yí wǎn nú mǐ, ɖó éɖesu jló bo kú dó ta mǐtɔn mɛ. (Jaan 15:13) Gbɛxixɔ ɔ ɖó na na we ganjɛwu ɖɔ Jehovah kpo Jezu kpo yí wǎn nú we nugbǒ.—Galatinu lɛ 2:20.\nEnyi mǐ ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ ɔ, mǐ na huzu xɔ́ntɔn tɔn bɔ wǎn e mǐ yí n’i é na jɛji\n19, 20. (a) Nɛ̌ a ka sixu huzu xɔ́ntɔn Jehovah tɔn gbɔn? (b) Nɛ̌ a ka sixu ɖi nǔ nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn gbɔn?\n19 Dìn e a kplɔ́n nǔ dó wanyiyi ɖaxó Mawu tɔn wu é ɔ, nɛ̌ a ka sixu huzu xɔ́ntɔn tɔn gbɔn? Wanyiyi ɖiɖó nú mɛ e a ma tuùn ǎ é ɖé fá ǎ. Jaan 17:3 ɖɔ ɖɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na wá tuùn Jehovah. Hwenu e a na ɖò mɔ̌ bló wɛ é ɔ, wǎn e a yí n’i é na jɛji, a na ba na hɛn xomɛ tɔn hun, bo na wá huzu xɔ́ntɔn tɔn. Enɛ wu ɔ, kpò ɖò nǔ kplɔ́n dó Jehovah wu wɛ gbɔn Biblu kplɔnkplɔn gblamɛ.—1 Jaan 5:3.\n20 Ði nǔ nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Jezu tɔn. Biblu ɖɔ ɖɔ “mɛ e ɖi nǔ nú Vǐ ɔ, mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 3:36) Etɛ ka nyí tinmɛ nùɖiɖi ɖiɖó tɔn? Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ ni bló nǔ e Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni bló é. (Jaan 13:15) Mǐ sixu ɖɔ kpowun ɖɔ mǐ ɖi nǔ nú Jezu ǎ. Mǐ ɖó na bló nùɖé nú nùɖiɖi mǐtɔn. Ðò Jaki 2:26 mɛ ɔ, mǐ xà ɖɔ: “Nùɖiɖi e ma nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ ǎ ɔ nyí nùkúkú.”\n21, 22. (a) Aniwu mǐ ka ɖó na nɔ yì Flǐn kú Klisu tɔn tɔn sín nǔwiwa tɛnmɛ xwewu xwewu? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò Wemata 6gɔ́ ɔ kpo 7gɔ́ ɔ kpo mɛ?\n21 Nɔ yì Flǐn kú Klisu tɔn tɔn sín nǔwiwa tɛnmɛ. Ðò gbadanu e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é ɔ, é kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ɖó na nɔ flín kú emitɔn. Mǐ nɔ wà mɔ̌ xwewu xwewu, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ Flǐn alǒ “Aklunɔ sín nùɖuɖu.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 11:20; Matie 26:26-28) Jezu jló ɖɔ mǐ ni nɔ flín ɖɔ emi sɔ́ gbɛ̀ emitɔn maɖóblɔ̌ ɔ jó dó xɔ gbɛ̀ nú mǐ. É ɖɔ: “Mi nɔ bló lě, dó flín mì na.” (Xà Luki 22:19.) Enyi a nɔ yì Flǐn ɔ tɛnmɛ hǔn, xlɛ́xlɛ́ wɛ a ɖè ɖɔ emi nɔ flín gbɛxixɔ ɔ kpo wanyiyi ɖaxó e Jehovah kpo Jezu kpo ɖó nú mǐ é nɛ.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 16gɔ́ ɔ.\n22 Gbɛxixɔ ɔ wɛ nyí nùnina e xɔ akwɛ hugǎn bɔ mǐ sixu mɔ é. (2 Kɔlɛntinu lɛ 9:14, 15) Nùnina xɔ akwɛ enɛ ɔ na tlɛ lɛ́ ɖó lè nú gbɛtɔ́ livi mɔkpan e ko kú lɛ é. Wemata 6gɔ́ ɔ kpo 7gɔ́ ɔ kpo na ɖɔ xó dó lee enɛ sixu nyɔ́ bló gbɔn é jí.\nNUGBǑ 1: MǏ BǏ ÐÓ HUDO GBƐXIXƆ Ɔ TƆN\n“Gbɛtɔ́ví ɔ . . . wá, bo na sɔ́ gbɛ̀ [tɔn] jó dó xɔ gbɛ̀ nú mɛ gègě.”—Matie 20:28\nEtɛwu mǐ ka ɖó hudo gbɛxixɔ ɔ tɔn?\nEe Adamu tlitó nú Mawu é ɔ, é hɛn kancica bunɔ e é ɖó xá Jehovah é, gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e é ɖó é, kpo xwé tɔn e nyí Palaɖisi é kpo bú.\nÐó nǔ e Adamu wà é wutu ɔ, mǐ ɖu hwɛhuhu kpo kú kpo sín gǔ.\nEfɛzinu lɛ 1:7\nGbɛxixɔ ɔ wɛ nyí wlɛnwín e Jehovah zán bo tún kàn gbɛtɔ́ lɛ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é.\nNUGBǑ 2: JEHOVAH SƆNǓ NÚ GBƐXIXƆ Ɔ\n“Mawu . . . sɛ́ vǐɖokponɔ tɔn dó gbɛ̀ ɔ mɛ, bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ gbɔn jǐ tɔn.”—1 Jaan 4:9\nNɛ̌ Jehovah ka sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɔ gbɔn?\nÐɛhan 49:8, 9\nMɛɖebǔ ɖò mǐ mɛ bo sixu sú gbɛ̀ maɖóblɔ̌ e Adamu hɛn bú é sín axɔ kpɔ́n ǎ.\nJehovah sɛ́ Vǐ xɔ akwɛ tɔn dó ayikúngban ɔ jí bɔ è jì i b’ɛ nyí gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé.\nHlɔmanu lɛ 3:23, 24; Eblée lɛ 9:24\nEe Jezu fɔ́n sín kú gudo é ɔ, é lɛkɔ yì jixwé bo sɔ́ acɛ e é ɖó bo na nɔ gbɛ̀ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ ɖé ɖɔhun ɖò ayikúngban jí é nú Jehovah bonu é na dó sixu zán bo dó vɔ́ kúnkan Adamu tɔn lɛ xɔ.\nNUGBǑ 3: GBƐXIXƆ Ɔ NA MǏ NUKÚNÐIÐO JƆ NUKÚNÐIÐO\n“È na súnsún ɖasin bǐ sín nukún yetɔn mɛ; kú sɔ́ na tíìn ǎ.”—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4\nNɛ̌ mǐ ka sixu ɖu gbɛxixɔ ɔ sín lè gbɔn?\n1 Jaan 1:8, 9\nÈ sixu sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ.\nEblée lɛ 9:13, 14\nMǐ sixu ɖó ayixa mímɛ́ ɖé ɖò Mawu nukɔn.\nHlɔmanu lɛ 6:23\nMǐ ɖó gbɛ̀ mavɔmavɔ sín nukúnɖiɖo.\nGalatinu lɛ 2:20\nNùnina gbɛxixɔ tɔn ɔ xlɛ́ ɖɔ Jehovah kpo Jezu kpo yí wǎn nú mǐ nugbǒ.\nNUGBǑ 4: MǏ ÐÓ NA YÍ GBÈ NÚ GBƐXIXƆ Ɔ\n“Mawu . . . sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ . . . ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 3:16\nNɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ nùnina Mawu tɔn e nyí gbɛxixɔ ɔ é sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?\nTuùn Jehovah kpo Jezu kpo bo wà nǔ ye ɖɔhun.\nNɔ yì Flǐn kú Klisu tɔn tɛnmɛ xwewu xwewu.\nJaan 3:36; Jaki 2:26\nWà nǔ zɛ ɖiɖɔ kpowun ɖɔ a ɖi nǔ nú Jezu wu. Wà nǔ e Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni wà é.\nGbɛtɔ́ Gbaza Mɛ Wɛ Jezu Fɔ́n Dó Ðò Kú Tɔn Gudo À, Alǒ, Agbaza Gbigbɔ Tɔn Mɛ?\nBiblu ɖɔ dó Jezu wu ɖɔ ɖò “[gbigbɔ] ɔ sín alixo ɔ, è fɔ́n ɛ wá gbɛ̀,” nú mɔ̌ wɛ ɔ, hwenu e é fɔ́n sín kú gudo é ɔ, nɛ̌ ahwanvu tɔn lɛ ka mɔ ɛ, bo y’agba wǔ tɔn gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Gbɛxixɔ ɔ: Nùnina Mawu Tɔn E Xɔ Akwɛ Hugǎn É


Kplé Aklunɔzán Gblamɛ Tɛntin Tɔn Sín Alixlɛ́mɛ Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Acoli Afrikaans Ahanta-Gbè Ajagbe Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Assam-Gbè Ateso-Gbè Attié Aukan Aymara Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Bété Cakchiquel Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chokwe Chol Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Frafra Fɔngbe Ga Galice-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kiluba Kimbundu Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Lolo Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Miskito Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Otomi (Vallée du Mezquital) Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Bolivie Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sena Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Xhosa Yacouba Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nLee Nǔ lɛ Na Yì Gbɔn Ðò Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn kpo Sín Kplé Hwenu É\nKplé ɔ Sín Nu Sísɔ́ Ðó Te\nDɔkun Mawuxó ɔ Tɔn ɖé Lɛ\nZě Hwiɖée Bǐ Jó nú Mawuxóɖiɖɔzɔ́ Ɔ\nMɛbakpɔ́n Nukúnkpénuwutɔ́ Lɛdo Tɔn Tɔn\nKpléɖókpɔ́ Lɛdo Tɔn Alǒ Kpléɖókpɔ́ Ðaxó Sín Aklunɔzán Gblamɛ\nFlǐn Sín Aklunɔzán Gblamɛ\nKplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Nukúnkpénuwutɔ́\nKplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Zinkponɔ\nTitoblonunutɔ́ Kplékplé Mɛxo lɛ Tɔn Tɔn\nKlási Ðevo Lɛ\n1. Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn ɔ ɖó na xwedó tuto e ɖò Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn Kpo: Kplé Sín Azɔ̌wema mɛ é kpo alixlɛ́mɛ e bɔ d’ewu lɛ é kpo. È ɖó na byɔ wɛnjlatɔ́ lɛ bǐ ɖɔ ye ni ɖò gbesisɔmɛ bá xwlé wemaxɔmɛví sín azɔ̌ lɛ mɛ. Mɛ ɖevo ɖěɖee nɔ dó gbɛ̌ kpo agun ɔ kpo lɛ é sixu ɖ’alɔ ɖ’emɛ, afi nú ye yí gbè nú nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ bo nɔ lɛ́ zán gbɛ̀ sɔgbe kpo nǔgbododó Klisanwun tɔn lɛ kpo ɔ nɛ.—be-EG wex. 282.\n2. Kplé ɔ Sín Nu Sísɔ́ Ðó Te: Cɛju 3 alǒ hwe hú mɔ̌. Ðò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ, ɖò han kpo ɖɛ bǐbɛ̌mɛ tɔn kpo gudo ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ ɔ na sɔ́ tuto kplé ɔ tɔn sín nu ɖó te, bo na tɛɖɛ̌ nǔkanbyɔ e ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Xósin Wema mɛ é jí.\n3. Dɔkun Mawuxó ɔ Tɔn ɖé Lɛ:\nXóɖiɖɔ: Cɛju 10. Xóta ɖé kpo nǔ taji e kúnkplá xóta ɔ é we alǒ atɔn kpo nɔ ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema ɔ jí. Mɛxo agun tɔn ɖé alǒ devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn e jɛxa é ɖé wɛ è na ɖè xóɖiɖɔ enɛ ɔ na. Enyi wema Biblu tɔn yɔyɔ̌ ɖé wɛ è na bɛ́ ɖò Biblu xixa aklunɔzán gbla ɔ mɛ tɔn hwenu ɔ, è na xò video ɖé dó hun nǔ sín nu. Xóɖɔtɔ́ ɔ sixu ɖɔ kancica e ɖò video ɔ kpo xóta ɔ kpo mɛ lɛ é. É ɖò mɔ̌ có, é ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo ɖɔ xó dó nǔ taji e ɖò azɔ̌wema ɔ mɛ lɛ é jí. Gɔ́ na ɔ, é ɖó na zán ɖiɖe e ɖò azɔ̌wema ɔ mɛ lɛ é kpo wemafɔ e ɖ’emɛ lɛ é kpo, lee hwenu tɔn yí gbè n’i gbɔn é, ɖó è sɔnǔ nú ye bonu ye na dó sixu d’alɔ ɛ ɖò nǔ e jí é na ɖɔ xó dó lɛ é mɛ.\nNǔ Xɔ Akwɛ Biblu Tɔn lɛ Biba: Cɛju 8. Nǔkanbyɔ kpo xósin kpo e ma ɖó xónusɔ́ɖóte kpo tasunaxó kpo ǎ é ɖé wɛ. Mɛxo agun tɔn ɖé alǒ devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn e jɛxa é ɖé wɛ na kpé nukún d’ewu. Xóɖɔtɔ́ ɔ sixu má cɛju lɛ dó akpáxwé ɛnɛ lɛ ta, sɔgbe kpo hudo agun ɔ tɔn lɛ kpo. É ɖò mɔ̌ có, é ɖó na kan nǔ lɛ bǐ byɔ kpléwatɔ́ lɛ. Gɔ́ na ɔ, é na kpɔ́n ɖɔ wemafɔ nǔkanbyɔ we nukɔntɔn lɛ tɔn bǐ jɛn è na xà dandan à jí. Mɛ ɖěɖee è na ylɔ́ lɛ é ɖó na na xósin yetɔn ɖò segɔndu 30 alǒ hwe hú mɔ̌ mɛ.\nBiblu Xixa: Cɛju 4 alǒ hwe hú mɔ̌. Nɔví sunnu ɖé wɛ è na ɖè wemaxɔmɛví sín azɔ̌ elɔ na. Wemaxɔmɛví ɔ ɖó na xà akpáxwé e è ɖè n’i é; é ka na sɔ́ xó nu ɖó te cobo bɛ́ ǎ, mɔ̌ jɛn é ma ka na lɛ́ ɖɔ xó ɖé dó sú ta na ǎ é nɛ. Zinkponɔ kplé ɔ tɔn na d’alɔ wemaxɔmɛví lɛ bɔ ye na nɔ xà nǔ ɖò ali elɔ lɛ nu: Nǔxixa e sɔgbe é, ee mɛ è mɔ nukúnnú jɛ é, ee ɖíɖí é, ee mɛ è tɛɖɛ̌ linlin e sɔgbe lɛ é jí ɖè é, ee mɛ è ɖyɔ gbè ɖè é, ee mɛ è yì agbɔ̌n jí ɖò fí e jɛ lɛ é ɖè é, kpo ee cí lee è nɔ ɖɔ xó gbɔn ayǐ vɔ̌ gbè é ɖɔhun é kpo.\n4. Zě Hwiɖée Bǐ Jó nú Mawuxóɖiɖɔzɔ́ Ɔ: Cɛju 15 alǒ hwe hú mɔ̌. È sɔnǔ nú akpáxwé kplé ɔ tɔn elɔ bonu é na d’alɔ mɛ lɛ bǐ, bɔ ye na sɔnǔ nú sinsɛnzɔ́ ɔ, lobɔ Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ kpo mɛkplɔnkplɔnzɔ́ ɔ kpo na bí alɔ nú ye d’eji. Wemaxɔmɛví lɛ ɖó na sɔ́ xóɖɔɖókpɔ́ nukɔntɔn kpo mɛbakpɔ́n lɛ kpo sín azɔ̌ lɛ jinjɔn xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú ɖěɖee ɖò wexwɛ 1 Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema tɔn jí lɛ é jí. Wɛnjlatɔ́ lɛ sixu wá gbeta ɔ kɔn bo na xwlé wema alǒ video e ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn Tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é ɖě mɛ alǒ gbɔ. Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema ɔ nɔ ɖɔ táan nabi e wemaxɔmɛví sín azɔ̌ ɖokpo ɖokpo na ɖu é, lobɔ hweɖelɛnu ɔ, é sixu lɛ́ na alixlɛ́mɛ ɖevo lɛ. É byɔ ɖɔ wemaxɔmɛví lɛ ni gɔ́ nǔ ɖevo lɛ nú azɔ̌ yetɔn, bo na mɔ tɛn dó zán cɛju e ye ɖó é bǐ wutu kpowun ǎ. Wazexlɛ́ e è sɔnǔ na ganji lɛ é sixu fó ɖò cɛju ɖokpo alǒ hú mɔ̌ jɛ nukɔn nú cɛju nabi e è ɖó na zán é mɛ. Enyi é byɔ ɖó mɔ̌ ɔ, è sixu ɖè wemaxɔmɛví sín azɔ̌ lɛ nú mɛxo agun tɔn lɛ.\nVideo Xóɖɔɖókpɔ́ Sín Kpɔ́ndéwú Tɔn Lɛ: È na nɔ xò video xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú tɔn lɛ ɖò aklunɔzán gbla ɖebɔdoɖewu lɛ mɛ ɖò sun ɖokpo ɖokpo mɛ, bo na nɔ ɖɔ xó dó ye jí. Video enɛ lɛ na xlɛ́ lee è na bló xóɖɔɖókpɔ́ nukɔntɔn, mɛbakpɔ́n nukɔntɔn, kpo mɛbakpɔ́n wegɔ́ ɔ kpo gbɔn é. Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ wɛ na kpé nukún dó akpáxwé elɔ wu.\nXóɖɔɖókpɔ́ Nukɔntɔn: Wemaxɔmɛví e è na ɖè azɔ̌ elɔ na é sixu nyí nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé. Xwétɔ́ ɔ ɖó na ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ kpo wɛnjlatɔ́ ɔ kpo, alǒ ɖó na nyí xwédo tɔn sín hagbɛ̌ ɖé. Wemaxɔmɛví ɔ kpo xwétɔ́ ɔ kpo sixu jinjɔn ayǐ alǒ cí te. Wemaxɔmɛví ɔ ɖó na dó gbè mɛ lee è nɔ bló gbɔn ɖò xá ɔ mɛ é. Wazexlɛ́ ɔ ɖó na jinjɔn xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú ɔ jí.\nMɛbakpɔ́n Nukɔntɔn: Wemaxɔmɛví e è na ɖè azɔ̌ elɔ na é sixu nyí nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé. Xwétɔ́ ɔ ɖó na ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ kpo wɛnjlatɔ́ ɔ kpo. (km-EG 5/97 wex. 2) Wemaxɔmɛví ɔ kpo xwétɔ́ ɔ kpo sixu jinjɔn ayǐ alǒ cí te. Nǔ e è sixu ɖɔ hwenu e è yì ba mɛ e ɖó jlǒ ɖò xóɖɔɖókpɔ́ nukɔntɔn ɔ hwenu é ɖé kpɔ́n é wɛ wemaxɔmɛví ɔ ɖó na ɖexlɛ́. Xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú e ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema ɔ mɛ é jí wɛ azɔ̌ ɔ ɖó na jinjɔn.\nMɛbakpɔ́n Wegɔ́: Wemaxɔmɛví e è na ɖè azɔ̌ elɔ na é sixu nyí nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé. Xwétɔ́ ɔ ɖó na ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ kpo wɛnjlatɔ́ ɔ kpo. (km-EG 5/97 wex. 2) Wemaxɔmɛví ɔ kpo xwétɔ́ ɔ kpo sixu jinjɔn ayǐ alǒ cí te. Nǔ e è sixu ɖɔ hwenu e è yì ba mɛ e ɖó jlǒ ɖò mɛbakpɔ́n nukɔntɔn ɔ hwenu é ɖé kpɔ́n é wɛ wemaxɔmɛví ɔ ɖó na ɖexlɛ́. Azɔ̌ ɔ ɖó na jinjɔn xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú ɔ jí.\nBiblu Kplɔnkplɔn: Wemaxɔmɛví e è na ɖè azɔ̌ elɔ na é sixu nyí nɔví sunnu ɖé alǒ nɔví nyɔnu ɖé. Xwétɔ́ ɔ ɖó na ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ kpo wɛnjlatɔ́ ɔ kpo. (km-EG 5/97 wex. 2) Wemaxɔmɛví ɔ kpo xwétɔ́ ɔ kpo sixu jinjɔn ayǐ alǒ cí te. Akpáxwé elɔ ɖó na xlɛ́ Biblu kplɔnkplɔn ee ko ɖò nukɔn yì wɛ é ɖé. É byɔ ɖɔ wemaxɔmɛví ɔ ni sɔ́ xó nu ɖó te alǒ sú ta na ǎ, afi nú é ɖò azɔ̌ wà dó nǔkpɔ́nnúmɛ enɛ lɛ ɖě jí wɛ ɔ jɛn é na bló mɔ̌. É nyí dandan wɛ è na xà akpáxwé e jí na wà azɔ̌ dó wɛ è ɖè lɛ é bǐ d’aga ǎ, có è ka sixu lɛ́ bló mɔ̌. Wlɛnwín mɛkplɔnkplɔn tɔn ɖagbe lɛ jí wɛ è ɖó na w’azɔ̌ dó.\nXóɖiɖɔ: Wemaxɔmɛví e è na ɖè azɔ̌ elɔ na é ɖó na nyí nɔví sunnu ɖé, bɔ é na xwlé azɔ̌ ɔ mɛ lee è nɔ xwlé xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ agun ɔ gbɔn é.\n5. Klisanwun Gbɛ̀ Zinzan: Ðò han ɖé jiji gudo ɔ, cɛju 15 e na bɔ d’ewu é na nyí akpáxwé ɖokpo alǒ we, bo na d’alɔ kpléwatɔ́ lɛ bonu ye na zán Xó Mawu tɔn. Nú è ma ɖexlɛ́ ɖò alɔkpa ɖevo mɛ ǎ ɔ, è sixu ɖè akpáxwé enɛ lɛ nú mɛxo agun tɔn lɛ alǒ devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn e jɛxa lɛ é; amɔ̌, akpáxwé hudo agun tɔn lɛ ɔ, mɛxo agun tɔn ɖé wɛ na kpé nukún d’ewu.\nBiblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn: Cɛju 30. Mɛxo agun tɔn e jɛxa é ɖé wɛ ɖó na kpé nukún d’ewu. (Agun ɖěɖee ma ɖó mɛxo agun tɔn nabi ɖé ǎ lɛ é sixu zán devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn e jɛxa lɛ é, enyi é byɔ ɖó mɔ̌ ɔ nɛ.) Kplékplé mɛxo lɛ tɔn ɖó na wá gbeta mɛ e jɛxa bo na kpé nukún dó Biblu Kplɔnkplɔn Agun tɔn wu lɛ é tɔn kɔn. Mɛ ɖěɖee è yí gbè na lɛ é ɖó na kpé nukún d’ewu ɖò ali ɖé nu bɔ nǔkplɔnkplɔn ɔ na nɔ ganmɛ jí, tɛɖɛ̌ wemafɔ taji lɛ jí, bo lɛ́ d’alɔ mɛ lɛ bǐ bɔ ye na mɔ nukúnnú jɛ nǔ taji e ɖò nǔ e jí è kplɔ́n nǔ dó lɛ é mɛ é wu. Ye na mɔ wěɖexámɛ ɖagbe ɖevo lɛ gbɔn nukún nyinyi kpɔ́n alixlɛ́mɛ e kúnkplá lee è na kpé nukún dó Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn wu gbɔn é jí gblamɛ. Fí e é na nyɔ́ bló ɖè lɛ é ɔ, è ɖó na nɔ zán nukúnkpénuwutɔ́ vovo kpo nǔxatɔ́ vovo kpo ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ. Enyi Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Zinkponɔ byɔ ɖɔ è ni sɛ̀ sin xwè nú nǔkplɔnkplɔn ɔ ɔ, mɛ e ɖò nukún kpé d’ewu wɛ é na tuùn lee é na sɛ̀ sin xwè nú nǔkplɔnkplɔn ɔ gbɔn é. É sixu byɔ ɖɔ è ma xà akpáxwé ɖé lɛ ó.\n6. Tasunaxó Lɛ: Cɛju 3 alǒ hwe hú mɔ̌. Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ ɔ na vɔ́ kplé ɔ sín nǔ taji e na d’alɔ mɛ lɛ é jí gbɔn, kaka jɛ nǔkanbyɔ kpo xósin kpo e ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Xósin Wema mɛ é jí. É ɖó na sɔ́ nǔ e è na kplɔ́n ɖò aklunɔzán gbla e na bɔ d’ewu é mɛ lɛ é sín nu ɖó te, bo sixu kan nǔ e sín xósin è na na é ɖé byɔ. É sixu ɖɔ wemaxɔmɛví ɖěɖee ɖó azɔ̌ ɖò aklunɔzán gbla e na bɔ d’ewu é mɛ lɛ é sín nyikɔ, nú táan kpò ni ɔ nɛ. Nú è ma ɖexlɛ́ ɖò alɔkpa ɖevo mɛ ǎ ɔ, zinkponɔ ɔ ɖó na xwlé ɖɔnúese e ɖò dandan lɛ é mɛ, bo ɖó na xà wema-sɛ́dó-mɛ e ɖò dandan lɛ é ɖò tasunaxó tɔn lɛ hwenu. È ɖó na xà ɖɔnúese tɛgbɛ tɔn lɛ, ɖi tuto kúnnuɖegbé tɔn lɛ kpo ayǐ jijlaɖó sín tuto lɛ kpo sín atáa ɔ jí ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, è ɖó na tɛ́ ye dó dǒwutɛ ɔ jí. Enyi ganmɛ ma na kpé bonu è na xwlé ɖɔnúese lɛ mɛ alǒ xà wema-sɛ́dó-mɛ lɛ ǎ ɔ, zinkponɔ ɔ ɖó na byɔ nɔví e ɖó azɔ̌ ɖò Klisanwun Gbɛ̀ Zinzan sín akpáxwé mɛ lɛ é ɖɔ ye ni sɛ̀ sin xwè nú azɔ̌ yetɔn lɛ, lee é na nyɔ́ bló gbɔn é. (Kpɔ́n akpáxwé 5 kpo 9 kpo.) Han kpo ɖɛ kpo wɛ na fó kplé ɔ.\n7. Ðǒkan Dó Nǔxixa kpo Mɛkplɔnkplɔn kpo Wu: Bɛ́sín aklunɔzán gbla 7 janvier 2019 tɔn mɛ ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ ɔ ɖó na zán alɔnuwema Mɛkplɔnkplɔn dó kpa mɛ bo dó lɛ́ ɖè wě xá mɛ na. Wemaxɔmɛví ɖokpo ɖokpo ɖó na w’azɔ̌ dó nǔkpɔ́nnúmɛ e ɖò gbohwlaxwi mɛ, bo ɖò azɔ̌ tɔn sín nukɔn ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema mɛ é jí. Ðò aklunɔzán gbla nukɔntɔn sun ɖokpo ɖokpo tɔn mɛ ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín zinkponɔ ɔ na ɖɔ xó dó nǔkpɔ́nnúmɛ e ɖò alɔnuwema Mɛkplɔnkplɔn mɛ é ɖokpo jí xá kpléwatɔ́ lɛ. È sɔnǔ nú akpáxwé “Sɔ́ Kɛ́n Nukɔnyiyi Towe Tɔn” e ɖò alɔnuwema ɔ mɛ é bɔ wemaxɔmɛví ɔ na zán; zinkponɔ ɔ ɖó na wlan nǔ ɖě dó finɛ ǎ.\n8. Wěɖexámɛ: Enyi wemaxɔmɛví lɛ ɖokpo ɖokpo wà azɔ̌ yetɔn gudo ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ ɔ na zán cɛju ɖokpo mɔ̌ dó kpa wemaxɔmɛví lɛ, bo na lɛ́ ɖè wě xá ye, b’ɛ ka na jinjɔn alɔnuwema Mɛkplɔnkplɔn ɔ jí. Hwenu e zinkponɔ ɔ nyi kan nú wemaxɔmɛví ɖé sín azɔ̌ é ɔ, é na ɖɔ nǔkpɔ́nnúmɛ ɔ ǎ. Amɔ̌, enyi wemaxɔmɛví ɔ wà azɔ̌ ɔ kpé, bonu zinkponɔ ɔ ɖɔ xó ɖé lɛ dó kpa ɛ gudo ɔ, é sixu ɖɔ nǔkpɔ́nnúmɛ ɔ, bo lɛ́ ɖɔ nǔ e wu é w’azɔ̌ d’eji ganji é, alǒ tinmɛ nǔ e wu wemaxɔmɛví ɔ ɖó na ɖó ayi nǔ enɛ wu hugǎn mɔ̌ hweɖevonu é kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Zinkponɔ ɔ sixu lɛ́ ɖɔ xó dó wazexlɛ́ ɔ sín nǔ ɖevo lɛ jí, enyi é mɔ ɖɔ enɛ na wà ɖagbe nú wemaxɔmɛví ɔ alǒ kpléwatɔ́ lɛ ɔ nɛ. È sixu lɛ́vɔ ɖè wě ɖevo e na d’alɔ wemaxɔmɛví lɛ é xá ye ɖò nǔglɔ ɖò kplé ɔ gudo alǒ hweɖevonu, vlafo dó nǔkpɔ́nnúmɛ ɔ jí alǒ dó nǔkpɔ́nnúmɛ ɖevo jí; wěɖexámɛ enɛ lɛ ɖó na jinjɔn alɔnuwema Mɛkplɔnkplɔn alǒ wema Mọaleyi jí.—Nú a na mɔ alixlɛ́mɛ ɖevo lɛ dó azɔ̌ e nyí Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín nukúnkpénuwutɔ́ tɔn é kpo ee nyí wěɖexámɛtɔ́ alɔgɔtɔ́ tɔn é kpo wu hǔn, kpɔ́n akpáxwé 13 kpo 16 kpo.\n9. Ganmɛ: Azɔ̌ lɛ ɖě ɖó na zɛ cɛju e è na na é wu ǎ, mɔ̌ jɛn Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ ɔ lɔ ma ɖó na zɛ cɛju tɔn lɛ wu ǎ é nɛ. Enyi wemaxɔmɛví lɛ sín ganmɛ vɔ ɔ, è ɖó na ɖó azɔ̌ yetɔn te dó ayɛ̌sí mɛ. Enyi mɛ e kpé nukún dó kplé ɔ sín akpáxwé ɖevo lɛ wu é ɖu ganmɛ ɔ, wěɖexámɛtɔ́ alɔgɔtɔ́ ɔ ɖó na ɖè wě xá ye ɖò nǔglɔ. Kplé ɔ bǐ, kaka jɛ han lɛ kpo ɖɛ lɛ kpo jí ɖó na zɛ ganxixo ɖokpo cɛju 45 wu ǎ.\n10. Mɛbakpɔ́n Nukúnkpénuwutɔ́ Lɛdo Tɔn Tɔn: Enyi nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn wá ba agun ɔ kpɔ́n ɔ, tuto kplé ɔ tɔn na yì ɖó lee è ɖɔ ɖó ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema ɔ mɛ é; amɔ̌, vogbingbɔn elɔ lɛ na tíìn: Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn sín akpáxwé e ɖò Klisanwun Gbɛ̀ Zinzan glɔ́ é na jó tɛn dó nú xóɖiɖɔ sinsɛnzɔ́ tɔn cɛju 30 tɔn ɖé, bɔ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ na xwlé mɛ. Jɛ nukɔn nú xóɖiɖɔ sinsɛnzɔ́ tɔn ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín zinkponɔ ɔ na vɔ́ nǔ e jí è ɖɔ xó dó kaka jɛ finɛ lɛ é jí gbɔn, sɔ́ tuto aklunɔzán gbla e na bɔ d’ewu é tɔn sín nu ɖó te, xwlé ɖɔnúese e ɖò dandan lɛ é mɛ, bo lɛ́ xà wema-sɛ́dó-mɛ e ɖò dandan lɛ é, lobo na wá ylɔ́ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ. Ðò xóɖiɖɔ sinsɛnzɔ́ tɔn ɔ gudo ɔ, nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ na sú ta nú kplé ɔ kpo han e jló è ɔ kpo. È ɖó na bló klási ɖevo lɛ ɖò gbè e mɛ agun ɔ nɔ bló kplé dó é mɛ, hwenu e nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn wá ba agun ɔ kpɔ́n é ǎ. Kánɖó e nɔ dó gbè ɖevo é sixu bló kplé yetɔn, hwenu e nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖò agun e sín kánɖó wɛ é ba kpɔ́n wɛ é. É ɖò mɔ̌ có, kánɖó ɔ ɖó na wá gɔ́ nú agun ɔ, hwenu e nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖò xóɖiɖɔ sinsɛnzɔ́ tɔn tɔn xwlé mɛ wɛ é.\n11. Kpléɖókpɔ́ Lɛdo Tɔn Alǒ Kpléɖókpɔ́ Ðaxó Sín Aklunɔzán Gblamɛ: Agun ɔ na bló kplé ɖě ɖò aklunɔzán gbla e mɛ é ɖó kpléɖókpɔ́ lɛdo tɔn alǒ kpléɖókpɔ́ ɖaxó é ǎ. È ɖó na gbéjé tuto kplé lɛ tɔn kpɔ́n ɖò aklunɔzán gbla mɔhun lɛ mɛ mɛɖesunɔ alǒ ɖó kpɔ́ ɖò xwédo mɛ.\n12. Flǐn Sín Aklunɔzán Gblamɛ: Enyi Flǐn sín azǎn ɔ jɛ dó lundi, mardi, mercredi, jeudi alǒ vendredi ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn ɖě na tíìn ɖò aklunɔzán gbla enɛ mɛ ǎ. Amɔ̌, è ɖó na bló kplé kúnnuɖegbé tɔn ɖò gbè e gbè Flǐn ɔ ɖè é.\n13. Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Nukúnkpénuwutɔ́: Kplékplé mɛxo lɛ tɔn na sɔ́ mɛxo agun tɔn ɖokpo, b’ɛ na nyí Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín nukúnkpénuwutɔ́. É na nɔ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ è bló tuto kplé elɔ tɔn ganji, bo lɛ́ xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò wema elɔ mɛ lɛ é tɛnwin lɛnwin. É ɖó na nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá wěɖexámɛtɔ́ alɔgɔtɔ́ ɔ ganji. Enyi Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Azɔ̌wema sun ɖé tɔn tɔ́n tlolo ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín nukúnkpénuwutɔ́ ɔ na ɖè wemaxɔmɛví e na w’azɔ̌ sun enɛ mɛ lɛ é sín azɔ̌ nú ye. (Kpɔ́n akpáxwé 4gɔ́ ɔ.) È ɖó na má azɔ̌wema wemaxɔmɛví ɖokpo ɖokpo tɔn nú ye, é hwe bǐ ɔ, aklunɔzán gblamɛ atɔn jɛ nukɔn nú gbè e gbè ye ɖó azɔ̌ ɔ é; azɔ̌wema enɛ ɔ wɛ nyí Kplé Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn kpo Tɔn Sín Azɔ̌ (S-89).\n14. Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn Sín Zinkponɔ: Ðò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, mɛxo agun tɔn ɖokpo na nyí zinkponɔ nú Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn ɔ. (Agun ɖěɖee ma ɖó mɛxo agun tɔn nabi ɖé ǎ lɛ é sixu zán devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn e jɛxa lɛ é, lee é byɔ ɖó é.) É wɛ na sɔnǔ nú xó bǐbɛ̌mɛ tɔn kpo tasuna tɔn kpo e é na ɖɔ lɛ é, bo lɛ́ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá kpléwatɔ́ lɛ dó video xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú tɔn ɖebǔ kpo video ɖěɖee nɔ sɔ́ alɔnuwema Mɛkplɔnkplɔn sín nǔkpɔ́nnúmɛ yɔyɔ̌ ɖé sín nu ɖó te lɛ é kpo wu. É wɛ na lɛ́ sɔ́ kplé ɔ sín akpáxwé lɛ bǐ sín nu ɖó te, bo tlɛ sixu lɛ́ kpé nukún dó akpáxwé ɖevo lɛ wu ɖ’emɛ, enyi mɛxo agun tɔn lɛ ma sukpɔ́ ǎ ɔ nɛ. Xó tɔn lɛ ɖò akpáxwé ɖokpo ɖokpo tɛntin ɖó na ɖò klewun ɖesu. Kplékplé mɛxo lɛ tɔn wɛ na ɖè nyǐ mɛxo agun tɔn ɖěɖee jɛxa bo na nyí zinkponɔ lɛ é. Mɛxo agun tɔn enɛ lɛ e jɛxa lɛ é na nɔ nyí zinkponɔ ɔ sín hweɖenu jɛ hweɖenu. Sɔgbe kpo ninɔmɛ agun ɖokpo ɖokpo tɔn kpo ɔ, Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín nukúnkpénuwutɔ́ ɔ sixu nɔ nyí zinkponɔ ɔ bléblé hugǎn mɛxo ɖě lɛ e jɛxa lɛ é. Enyi mɛxo agun tɔn ɖé jɛxa bo na kpé nukún dó Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn wu ɔ, é na ɖibla lɛ́ jɛxa bo na nyí zinkponɔ kplé ɔ tɔn. É ɖò mɔ̌ có, kɛnklɛn hɛn d’ayi mɛ ɖɔ mɛxo agun tɔn e nyí zinkponɔ é ɖó na kpa mɛ ɖěɖee ɖó wemaxɔmɛví sín azɔ̌ lɛ é bo lɛ́vɔ ɖè wě xá ye kpo wanyiyi kpo. Zinkponɔ ɔ ɖó na lɛ́vɔ tɛ́n kpɔ́n bɔ kplé ɔ na fó dó ganmɛ. (Kpɔ́n akpáxwé 6 kpo 9 kpo.) Enyi é jló zinkponɔ ɔ, bonu tɛnmɛ ka lɛ́ ɖè ɔ, è sixu sɔ́ miklo te tɔn ɖokpo ɖó atáa ɔ jí, bɔ é na nɔ nɔ finɛ bo nyi kan nú akpáxwé ɖokpo ɖokpo, hwenu e nɔví e na kpé nukún d’ewu é na ɖò tɛnmɛ sɔ́ wɛ é. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi é jló zinkponɔ ɔ ɔ, é sixu jinjɔn tavo ɖé tó ɖò atáa ɔ jí, hwenu e wemaxɔmɛví ɖé ɖò Biblu xà wɛ é kpo hwenu e è ɖò akpáxwé Zě Hwiɖée Bǐ Jó nú Mawuxóɖiɖɔzɔ́ Ɔ bló wɛ é kpo. Enɛ sixu zɔ́n bɔ è na gú hwenu ǎ.\n15. Titoblonunutɔ́ Kplékplé Mɛxo lɛ Tɔn Tɔn: Titoblonunutɔ́ kplékplé mɛxo lɛ tɔn tɔn ɔ wɛ na nɔ ɖè mɛ e na kpé nukún dó kplé ɔ sín akpáxwé vovo lɛ wu é, wemaxɔmɛví sín azɔ̌ lɛ kɛɖɛ jɛn ma ɖ’emɛ ǎ. É wɛ na lɛ́vɔ ɖè mɛ e na nyí zinkponɔ kplé ɔ tɔn nú aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo é ɖò mɛ ɖěɖee kplékplé mɛxo lɛ tɔn ko cyan lɛ é mɛ. Titoblonunutɔ́ ɔ ɖó na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín nukúnkpénuwutɔ́ ɔ, bo na tɛ́n kpɔ́n bɔ è na nɔ tɛ́ tuto kplé ɔ bǐ tɔn ɖokpo ɖó dǒwutɛ ɔ jí.\n16. Wěɖexámɛtɔ́ Alɔgɔtɔ́: Enyi é nyɔ́ bló ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ è ni ɖè azɔ̌ enɛ nú mɛxo agun tɔn e nyí xóɖɔtɔ́ ɖagbe é ɖokpo. Wěɖexámɛtɔ́ alɔgɔtɔ́ ɔ, azɔ̌ tɔn wɛ nyí ɖɔ é ni ɖè wě xá mɛxo agun tɔn lɛ alǒ devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ ɖò azɔ̌ e ye nɔ wà lɛ é bǐ mɛ, enyi é byɔ ɖó mɔ̌ ɔ nɛ. Azɔ̌ enɛ lɛ sixu nyí Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn sín akpáxwé lɛ, xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ, nukúnkpíkpé dó Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn kpo Biblu Kplɔnkplɔn Agun Tɔn kpo wu alǒ nǔxixa hwe enɛ lɛ nu. (Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ.) Enyi mɛxo nǔwukpétɔ́ e nɔ xwlé xóɖiɖɔ mɛ bo nɔ lɛ́ kplɔ́n mɛ lɛ é sukpɔ́ ɖò agun ɔ mɛ ɔ, è sixu nɔ ɖyɔ wěɖexámɛtɔ́ alɔgɔtɔ́ ɔ xwè ɖokpo ɖokpo mɛ. Dandan wɛ ɖɔ wěɖexámɛtɔ́ alɔgɔtɔ́ ɔ ni nɔ ɖè wě xá mɛxo lɛ kpo devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ kpo ɖò azɔ̌ ɖokpo ɖokpo gudo ǎ.\n17. Klási Ðevo Lɛ: Enyi wemaxɔmɛví lɛ sukpɔ́ ɖò agun ɖé mɛ ɔ, agun ɔ sixu bló tuto klási ɖevo lɛ tɔn nú wemaxɔmɛví sín azɔ̌ lɛ. Klási ɖevo lɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na ɖó wěɖexámɛtɔ́ e jɛxa é ɖé; é na nyɔ́ hú ɖɔ é ni nyí mɛxo agun tɔn ɖé. Devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn e jɛxa é ɖé sixu wà azɔ̌ enɛ, ɖò fí e é na byɔ ɖó mɔ̌ ɖè lɛ é. Kplékplé mɛxo lɛ tɔn wɛ ɖó na ɖɔ mɛ e sixu kpé azɔ̌ enɛ wu lɛ é. Nú è na nɔ ɖyɔ kpo è na gbɔ kpo ɔ, ye wɛ na lɛ́ ɖɔ. Wěɖexámɛtɔ́ ɔ ɖó na xwedó alixlɛ́mɛ e è gbajɛ̌mɛ na ɖò akpáxwé 8gɔ́ ɔ mɛ é. Enyi agun ɔ ɖó klási ɖevo lɛ ɔ, è na byɔ wemaxɔmɛví e na w’azɔ̌ ɖò klási enɛ lɛ mɛ é ɖɔ ye ni yì wemaxɔ enɛ lɛ mɛ, hwenu e è na fó Nǔ Xɔ Akwɛ Biblu Tɔn lɛ Biba sín akpáxwé ɔ ɖò Dɔkun Mawuxó Tɔn ɖé Lɛ glɔ́ é. Ye ɖó na lɛkɔ wá hwenu e è na fó akpáxwé Zě Hwiɖée Bǐ Jó nú Mawuxóɖiɖɔzɔ́ Ɔ é. Hwenu e è na ɖò xó ɖɔ dó video xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú tɔn ɖé jí wɛ é ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò klási ɖevo mɛ lɛ é ɖó na kpɔ́n alǒ ɖótó xóɖɔɖókpɔ́ ɔ ɖò finɛ, enyi é nyɔ́ bló ɔ nɛ. Má nyí mɔ̌ ǎ ɔ, wěɖexámɛtɔ́ ɔ ɖó na zán tablɛti ɖé alǒ alokan ɖé dó xlɛ́ video ɔ lobo ɖɔ xó d’eji.\n18. Video Lɛ: È na xò video ɖé lɛ ɖò kplé elɔ lɛ sín hwenu. Video kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn lɛ na ɖò JW Library jí bɔ è sixu yí kpo nǔ e sixu zán é ɖebǔ kpo. Hweɖelɛnu ɔ, è sixu xò video ɖé lɛ, ɖi video xóɖɔɖókpɔ́ sín kpɔ́ndéwú tɔn lɛ ɖò kplé kúnnuɖegbé tɔn lɛ hwenu, enyi è ko xlɛ́ video enɛ lɛ ɖò Kplé Gbɛzán kpo Sinsɛnzɔ́ kpo Tɔn jí gudo ɔ nɛ.\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é Lee Nǔ lɛ Na Yì Gbɔn Ðò Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn kpo Sín Kplé Hwenu É


Levíi ví 13 - Lévitique 13\nAzǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná lɛ́ vɔ́ kpɔ́n ɛ. Nú nǔ e tɔ́n ɖo wǔ tɔn ɔ́ sín nukún mɛ xú, bó má sɔ́ gbló d'é jí ǎ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ mɛ mímɛ́ wɛ mɛ ɔ́ nyí; é ná ɖɔ gun kpowun wɛ ɖo wǔ tɔn. Nǔ e mɛ ɔ́ ná wa kpowun ɔ́ wɛ nyí ɖɔ é ná nya avɔ tɔn lɛ́ɛ, bó ná nyí mɛ mímɛ́.\nLo ɔ́, éé vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ kpɔ́n mɛ ɔ́, bó ɖɔ é nyí mɛ mímɛ́, bɔ énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́ gun e ɖo wǔ tɔn ɔ́ jɛ gblǒgbló jí ɔ́, mɛ ɔ́ ná lɛ́ lɛ́ kɔ wá vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ gɔ́n,\nbɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná lɛ́ vɔ́ kpɔ́n ɛ. Nú é mɔ ɖɔ gun ɔ́ lɛ́ vɔ́ gbló d'é jí ɔ́, é ná ɖɔ mɛ blíblí wɛ. Nǔ e ɖo wǔ tɔn ɔ́ gudu wɛ.\n“Hǔn, nú gudu tɔ́n ɖo mɛɖé wú ɔ́, è nǎ kplá mɛ ɔ́ yi vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ gɔ́n.\nBɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n ɛ. Nú nǔtitɛ wěwé ɖé wɛ ɖo wǔ tɔn, bɔ fún lɛ́ɛ wé, bɔ lanti tɔ́n ɖ'é mɛ ɔ́,\nhǔn gudu ɔ́ kó dó ve nɛ́. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ mɛ blíblí wɛ. É sɔ́ byɔ́ ɖɔ è nǎ ɖe e ɖó vo, bɔ è nǎ ɖo kpínkpɔ́n wɛ ǎ, ɖó é kó ɖo gaan ɖɔ mɛ blíblí wɛ.\nÉ ká ɖo mɔ̌ có, nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ mɔ ɖɔ gudu kpé mɛ ɔ́ wú bǐ sín ta káká wá yi afɔ ɔ́,\nhǔn, é ná lɛ́ vɔ́ mɛ ɔ́ kpɔ́n xéɖéxéɖé. Nú é mɔ ɖɔ gudu ɔ́ kpé wǔ tɔn bǐ nǔgbó ɔ́, é ná ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ́, mɛ mímɛ́ wɛ, ɖó wǔtu tɔn bǐ wɛ wé.\nAmɔ̌, gbe e gbe lanti ɖé ná tɔ́n ɖo mɛ ɔ́ wú ɔ́, mɛ ɔ́ húzú mɛ blíblí.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n mɛ ɔ́; nú é mɔ ɖɔ lanti tɔ́n ɔ́, é ná ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ́ mɛ blíblí wɛ. Lanti e tɔ́n ɔ́, nǔblíblí wɛ, gudu wɛ.\nNú fí e lanti ɔ́ tɔ́n ɖe ɔ́ lɛ́ wé ɔ́, mɛ ɔ́ ná lɛ́ kɔ yi vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ gɔ́n.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n ɛ. Nú é kpɔ́n ɛ bó mɔ ɖɔ akpa ɔ́ wé nǔgbó ɔ́, é ná ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ́ mɛ mímɛ́ wɛ.\n“Nú akpa ɖo mɛɖé wú bó kó kú,\nbɔ nǔtitɛ wěwé abǐ nǔ tɔ́n ɖo wǔ wěwé ɖé tɔ́n ɖo akpa do ɔ́ mɛ, bó myá d'é mɛ ɔ́, mɛ ɔ́ ná yi mɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́.\nBɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n fí e nǔ ɔ́ ɖe ɔ́. Nú é mɔ ɖɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ e tɔ́n ɖo akpa do ɔ́ mɛ ɔ́ wán do, bɔ fún e ɖ'é mɛ ɔ́ wé ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ blíblí wɛ mɛ ɔ́ nyí, ɖó gudu sín akpa wɛ tɔ́n ɖo akpa do ɔ́ mɛ.\nAmɔ̌, nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ má mɔ fún wěwé ɖé ɖ'é mɛ ǎ, nú nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ má wán do ǎ, bónú nukún mɛ tɔn kó xú ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖe azinzɔnnɔ ɔ́ ɖó vo xɔ azǎn tɛ́nwe.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, ényí ɖɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ gbló ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ blíblí wɛ mɛ ɔ́ nyí, ɖó gudu wɛ.\nLo ɔ́, nú fí e nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ ɖe ɔ́ jɛ́n é ɖe, bɔ é má sɔ́ gbló d'é jí ǎ ɔ́, hǔn gudu sín akpado kpowun wɛ. Énɛ́ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ́, mɛ mímɛ́ wɛ.\n“Mǐ ní ɖɔ myɔkpa ɖo mɛɖé wú, bɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ wěwé ɖé tɔ́n ɖ'é mɛ, abǐ nú nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ wé, bó myá d'é mɛ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n ɛ.\nNú é mɔ ɖɔ fún e ɖo nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ mɛ ɔ́ wé, bɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ wán do ɔ́, hǔn gudu wɛ tɔ́n ɖo myɔkpa ɔ́ mɛ. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ́ mɛ blíblí wɛ, ɖó gudu wɛ.\nNú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ mɔ ɖɔ fún wěwé kún tɔ́n ɖo nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ mɛ ó, bɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ má wán do ǎ, bɔ nukún mɛ tɔn kó fyɔ́ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖe mɛ ɔ́ ɖó vo xɔ azǎn tɛ́nwe.\nAzǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n ɛ. Nú é mɔ ɖɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ gbló ɔ́, é ná ɖɔ ɖɔ mɛ ɔ́, mɛ blíblí wɛ, ɖó gudu wɛ.\nLo ɔ́, nú nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɔ́ nɔ tɛn ɖokpó ɔ́ mɛ, bó má gbló ǎ, bɔ nukún mɛ tɔn fyɔ́ hǔn, myɔkpa kpowun wɛ. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ mímɛ́ wɛ mɛ ɔ́ nyí, ɖó myɔ sín akpado wɛ.\n“Nú akpa ɖo ta abǐ gbakɔ nú súnnu ɖé, abǐ nyɔ̌nu ɖé ɔ́,\nvɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n akpa ɔ́. Nú é mɔ ɖɔ akpa ɔ́ wán do, bɔ fún wínníwínní koklójónɔ ɖé ɖ'é mɛ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ mɛ blíblí wɛ mɛ ɔ́ nyí, ɖó lakpálakpá wɛ ɖo ta abǐ gbakɔ n'i.\nNú é ká mɔ ɖɔ lakpálakpá sín akpa ɔ́ kún wán do ó, bɔ fún wiwi kún ɖ'é mɛ ó ɔ́, é ná ɖe mɛ ɔ́ ɖó vo xɔ azǎn tɛ́nwe.\nAzǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná lɛ́ kpɔ́n ɛ. Nú é mɔ ɖɔ lakpálakpá ɔ́ kún gbló d'é jí ó, bɔ fún koklójónɔ kún tɔ́n ɖ'é mɛ ó, bɔ é kún wán do ó ɔ́,\nmɛ e wú lakpálakpá ɔ́ ɖe ɔ́ ná xwlɛ́ ta; é ká ná xwlɛ́ fí e lakpálakpá ɔ́ ɖe ɔ́ ǎ, bɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná lɛ́ ɖe e ɖó vo azɔn wegɔ́ ɔ́ xɔ azǎn tɛ́nwe.\nAzǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná lɛ́ kpɔ́n ɛ. Nú é mɔ ɖɔ lakpálakpá ɔ́ kún sɔ́ gbló d'é jí ó, é kún ká sɔ́ wán do ó ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ mímɛ́ wɛ mɛ ɔ́ nyí. É ná nya avɔ tɔn lɛ́ɛ, bó ná nyí mɛ mímɛ́.\nAmɔ̌, nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ɖɔ é nyí mɛ mímɛ́ bɔ énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, lakpálakpá ɔ́ lɛ́ wá gbló d'é jí ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná lɛ́ kpɔ́n ɛ.\nNú é mɔ ɖɔ lakpálakpá ɔ́ gbló d'é jí ɔ́, énɛ́ ɔ́, é sɔ́ ná xa ji bo kpɔ́n ɖɔ fún koklójónɔ tɔ́n ɖ'é mɛ a jí ǎ; mɛ blíblí wɛ mɛ ɔ́ nyí.\nNú é ká cí n'i ɖɔ lakpálakpá ɔ́ kún gbló ó, bɔ fún wiwi tɔ́n ɖ'é mɛ ɔ́, hǔn lakpálakpá ɔ́ kó fyɔ́; mɛ mímɛ́ wɛ mɛ ɔ́ nyí; vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ é nyí mɛ mímɛ́.\n“Nú nǔ tɔ́n ɖo wǔ wěwé ɖé lɛ́ɛ tɔ́n ɖo súnnu ɖé abǐ nyɔ̌nu ɖé wú ɔ́,\nvɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n ɛ. Nú é mɔ ɖɔ nǔ tɔ́n ɖo wǔ wěwé ɖo mɛ ɔ́ wú, bɔ nukún mɛ tɔn ká kó ɖo fyɔ́fyɔ́ wɛ ɔ́, hǔn nǔ tɔ́n ɖo wǔ ɖé lɛ́ɛ wɛ tɔ́n ɖo wǔ tɔn kpowun; mɛ mímɛ́ wɛ é nyí.\n“Nú ɖa vɔ sín ta nú mɛ ɖé ɔ́, ta tɔn wɛ ɖo mɔ̌ kpowun; mɛ mímɛ́ wɛ é nyí.\nNú é nyí ɖɔ nukɔn wɛ ɖa vɔ ɖe n'i ɔ́, ɖa ma ɖo nukɔn kpowun wɛ é nyí; mɛ mímɛ́ wɛ é nyí.\nAmɔ̌, nú akpa ɖé tɔ́n ɖo fí e ɖa ma ɖe ɖo nukɔn abǐ zogúdo ɔ́, bɔ akpa ɔ́ wé, bó myá d'é mɛ ɔ́, hǔn gudu wɛ tɔ́n ɖo fí e ɖa ma ɖe ɖo zogúdo, abǐ nukɔn ǎ é.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná kpɔ́n ɛ. Nú é mɔ akpa ɔ́ ɖo fí e ɖa ma ɖe ɖo zogúdo abǐ nukɔn ǎ é, bɔ é wé, bó myá d'é mɛ, bó cí gudu ɖɔhun ɔ́,\nhǔn gudunɔ wɛ mɛ ɔ́ nyí; vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ mɛ blíblí wɛ é nyí, ɖó akpa e tɔ́n ɖo ta n'i ɔ́ wú.\n“Mɛ e wú gudu ɖe mɔ̌ ɔ́, ɖó ná dó awu vúnvún. É ná vún ɖa ǎ; é ná cyɔ́n alɔ nu, bó ná nɔ́ sú xó ɖɔ: ‘Un nyí mɛ blíblí! Un nyí mɛ blíblí.’\nNú azɔn ɔ́ kpo ɖo wǔtu tɔn jɛ́n wɛ ɔ́, mɛ blíblí nyí wɛ jɛ́n é ná ɖe; énɛ́ ɔ́ wú ɔ́, é ná nɔ vo; é ná nɔ fí e è ɖǒ gɔnu ɖó é ǎ.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Mǐ ní ɖɔ nǔzínzán ɖé fun hwa: é sixú nyí gbɔ̌fúnvɔ, abǐ lɛ̌ɛnkanvɔ,\nabǐ avɔ, abǐ awu e è sɔ́ gbɔ̌fúnvɔ abǐ lɛ̌ɛnkanvɔ dó tɔ ná ɔ́, é sixú nyí anyǔ, abǐ nǔ e è sɔ́ anyǔ dó bló ná lɛ́ɛ ɖě wɛ fun hwa.\nNú nǔ e tɔ́n ɖ'é mɛ lɛ́ɛ vlɛ́ amamú abǐ vɔvɔ ɔ́, hǔn hwa wɛ nǔ ɔ́ fun; è ɖǒ ná zé yi xlɛ́ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́, bɔ é ná kpɔ́n.\nNú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ kpɔ́n gúdo ɔ́, é ná sú hɔn dó nǔ e fun hwa ɔ́ xɔ azǎn tɛ́nwe.\nAzǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, é ná vɔ́ kpɔ́n. Nú é mɔ ɖɔ nǔ e tɔ́n ɖ'é wú ɔ́ gbló d'é jí ɔ́, hǔn, hwafunfun baɖabaɖa ɖé wɛ, bɔ è nɔ sixú ɖe síin ǎ; nǔ ɔ́ nyí nǔblíblí.\nÉnɛ́ ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná dó nǔ e fun hwa ɔ́ zo. É sixú nyí avɔ, é sixú nyí awu e è zě gbɔ̌fúnvɔ abǐ lɛ̌ɛnkanvɔ dó tɔ é, abǐ nǔ e è sɔ́ anyǔ dó bló ná lɛ́ɛ ɖě, é ná dó zo; ɖó è sixú ɖe nǔ e tɔ́n ɖ'é mɛ ɔ́ síin ǎ. Hǔn è ɖǒ ná dó nǔ e fun hwa ɔ́ zo.\nAmɔ̌, nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ mɔ ɖɔ nǔ e tɔ́n ɖo nǔ ɔ́ mɛ ɔ́ kún gbló d'é jí ó ɔ́,\né ná ná gbe bɔ è nǎ nya nǔ e fun hwa ɔ́, bɔ è nǎ lɛ́ sú hɔn dó xɔ azǎn tɛ́nwe ɖěvo.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná vɔ́ nǔ énɛ́ ɔ́ e è ko nya ɔ́ kpɔ́n. Nú é mɔ ɖɔ nǔ e tɔ́n ɖ'é mɛ ɔ́ kún húzú ó ɔ́, é ná bó má gbló d'é jí ǎ ɔ́, nǔ e fun hwa ɔ́ ná nyí nǔblíblí. È ɖǒ ná dó zo. Nú fí e nǔ ɔ́ tɔ́n ɖe ɔ́ ɖu ɖo wěxo, abǐ gǔdo ɔ́, è ɖǒ ná dó zo.\nAmɔ̌, nú é mɔ ɖɔ nǔ e tɔ́n ɖo nǔ énɛ́ lɛ́ɛ mɛ ɔ́ ko nylɔ́ wi ɔ́, é ná sɛ́n fí e fun hwa ɔ́ síin; é ná sɛ́n sín nǔzínzán ɔ́ wú, abǐ anyǔ ɔ́ wú, abǐ avɔ ɔ́ wú, abǐ awu ɔ́ wú.\nNú é lín xóó, bónú nǔ ɔ́ lɛ́ tɔ́n ɖo nǔ énɛ́ lɛ́ɛ mɛ ɔ́, hǔn é lɛ́ jɛ gblǒgbló d'é jí jí nɛ́. Hwe énɛ́ ɔ́ nu ɔ́, è ɖǒ ná dó nǔ e fun hwa ɔ́ zo.\n“Nú è nya nǔ énɛ́ lɛ́ɛ e fun hwa ɔ́, nú nǔ e tɔ́n ɖ'é mɛ ɔ́ wá yi ɔ́, è nǎ vɔ́ nǔ e mɛ nǔ tɔ́n ɖe ɔ́ nya azɔn wegɔ́ ɔ́, bɔ é ná húzú nǔ mímɛ́.”\nSɛ́n e ɖɔ xó dó nǔ tɔ́n ɖo nǔzínzán mɛ, gbɔ̌fúnvɔ mɛ, abǐ lɛ̌ɛnkanvɔ mɛ, abǐ avɔ mɛ, abǐ awu mɛ, abǐ nǔ e è sɔ́ anyǔ dó bló ná lɛ́ɛ mɛ ɔ́ wú ɔ́ nɛ́. Sɛ́n énɛ́ lɛ́ɛ ná zɔ́n bɔ è nǎ ɖɔ nǔ e fun hwa ɔ́ nyí nǔ mímɛ́, abǐ é nyí nǔblíblí.


È Fɔ́n Jezu Sín Kú | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nÈ Fɔ́n Jezu Sín Kú\nEe Jezu kú gudo é ɔ, nya dɔkunnɔ e nɔ nyí Jozɛfu e byɔ Pilatu ɖɔ é ni na gbè emi bonu emi na ɖè cyɔ Jezu tɔn sín atín ɔ jí. Jozɛfu lɛ́ akwɛnúvɔ ɖagbeɖagbe ɖé dó è bo sɔ́ ɛ mlɔ́ yɔdo yɔyɔ̌ ɖé mɛ. É blí awinnya ɖaxó ɖé dó yɔdo ɔ nu. Vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ ɖɔ nú Pilatu ɖɔ: ‘Xɛsi ɖò mǐ ɖi wɛ ɖɔ ahwanvu Jezu tɔn ɖé lɛ na wá sɔ́ cyɔ tɔn bo na ɖɔ ɖɔ é ko fɔ́n sín kú.’ Enɛ wu ɔ, Pilatu ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi bo ɖó wuntun yɔdo ɔ bo cɔ́.’\nAzǎn atɔn gbè tɔn ɔ, nyɔnu ɖé lɛ fɔ́n zǎnzǎn tɛɛn bo yì yɔdo ɔ kɔn, bo mɔ bɔ è ko blí awinnya ɔ síìn. Ðò yɔdo ɔ mɛ ɔ, wɛnsagun ɖé ɖɔ nú nyɔnu lɛ ɖɔ: ‘Mi ma ɖi xɛsi ó. Jezu ko fɔ́n sín kú. Mi yì ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni yì kpé è ɖò Galilée.’\nMali Magidalanu ɔ kanwezun bo yì mɔ Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo. É ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mɛɖé ko zé cyɔ Jezu tɔn!’ Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo kanwezun bo lɛkɔ yì yɔdo ɔ kɔn. Hwenu e ye mɔ ɖɔ é ɖò vɔ̌ é ɔ, ye lɛkɔ yì xwé yetɔn lɛ gbè.\nHwenu e Mali lɛkɔ yì yɔdo ɔ kɔn é ɔ, é mɔ wɛnsagun wè ɖò yɔdo ɔ mɛ bo ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Un tuùn fí e ye sɔ́ Aklunɔ ce yì ɖó é ǎ.’ Enɛ gudo ɔ, é mɔ dawe ɖokpo bo vɛdo ɖɔ jikpajikpɔntɔ́ ɔ wɛ sín bo ɖɔ: ‘Mɛɖaxó, kɛnklɛn ɖɔ fí e ye sɔ́ ɛ ɖó é nú mì.’ Amɔ̌, hwenu e dawe ɔ ɖɔ “Mali!” é ɔ, é wá mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jezu wɛ. É súxó bo ɖɔ: “Mɛ̌si!” bo zunfan ɛ. Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Yì bo ɖɔ nú nɔví ce lɛ ɖɔ emi mɔ mì.’ Tlolo ɔ, Mali kanwezun yì ahwanvu tɔn lɛ gɔ́n bo ɖɔ nú ye ɖɔ emi mɔ Jezu.\nÐò nukɔnmɛ ɖò gbè nɛ gbè ɖokpo ɔ ɔ, ahwanvu wè ɖò zɔnlin ɖi wɛ sín Jeluzalɛmu xwè Emayusi. Dawe ɖé wá gɔ́ nú ye ɖò ali ɔ jí bo kàn nǔ e jí ɖɔ xó dó wɛ ye ɖè é byɔ ye. Ye ɖɔ: ‘A sè ǎ wɛ à? Azǎn atɔn ɖíe ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ hu Jezu. Dìn ɔ, nyɔnu ɖé lɛ ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ é ɖò gbɛ̀!’ Dawe ɔ kanbyɔ ye ɖɔ: ‘Mi ɖi nǔ nú gbeyiɖɔ lɛ à? Ye ɖɔ ɖɔ Klisu na kú bɔ enɛ gudo ɔ, é na fɔ́n sín kú.’ É lɛ́ tinmɛ Mawuxówema ɔ nú ye yì nukɔn. Hwenu e ye jɛ Emayusi é ɔ, ahwanvu lɛ ɖɔ nú dawe ɔ ɖɔ é ni xwedó emi. Ee ye ja gbadanu nùɖuɖu ɖu gbé bɔ é xoɖɛ dó wɔxúxú ɔ jí gudo é ɔ, ye wá mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jezu wɛ. Enɛ gudo ɔ, é bú dó ye.\nAhwanvu wè lɛ kanwezun yì xwégbe ɖò Jeluzalɛmu fí e mɛsɛ́dó lɛ kplé ɖè é bo ɖɔ nǔ e jɛ é nú ye. Hwenu e ye ɖò finɛ ɖò xɔ ɔ mɛ é ɔ, Jezu tɔ́n dó ye bǐ jí. Tlolo hwɛ̌ ɔ, mɛsɛ́dó lɛ sixu ɖi ɖɔ Jezu wɛ ǎ. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: ‘Mi kpɔ́n alɔ ce lɛ, mi ɖ’alɔ wutu ce. È ko wlan ɖɔ Klisu na fɔ́n sín kú.’\n“Nyɛ wɛ nyí ali ɔ, bo nyí nugbǒ ɔ, bo ka lɛ́ nyí gbɛ̀ ɔ. Mɛɖebǔ sixu yì Tɔ́ ɔ gɔ́n nyɛ mɛvo ǎ.” —Jaan 14:6\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ ka jɛ hwenu e nyɔnu lɛ wá yɔdo Jezu tɔn kɔn é? Etɛ ka jɛ ɖò ali e yì Emayusi é jí?\nMatie 27:57–28:10; Maki 15:42–16:8; Luki 23:50–24:43; Jaan 19:38–20:23\nEtɛwu è ka ɖó na yawu ɖi cyɔ Jezu tɔn cobɔ hwe na yì xɔ?\nJezu fɔ́n sín kú gudo é ɔ, é sɔ́ éɖée xlɛ́ ahwanvu nyɔnu ɖé jɛ nukɔn, é nyí mɛsɛ́dó tɔn lɛ ǎ.\nNɛ̌ Jezu ka ɖexlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ è ko fɔ́n emi sín kú gbɔn?


Jezu, Lɛngbɔnyitɔ́ Ðagbe Ɔ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nLɛngbɔnyitɔ́ Ðagbe ɔ kpo Lɛngbɔ̌kpó lɛ Kpo\nJEZU ÐƆ XÓ DÓ LƐNGBƆNYITƆ́ ÐAGBE Ɔ KPO LƐNGBƆ̌KPÓ LƐ KPO WU\nEe Jezu kpó ɖò nǔ kplɔ́n mɛ wɛ ɖò Judée é ɔ, é wá dɔn ayi tóɖóétɔ́ lɛ tɔn wá nǔ e ye sixu yawu mɔ nǔ jɛ mɛ é ɖé jí, é wɛ nyí lɛngbɔ̌ kpo lɛngbɔ̌kpó kpo. Amɔ̌, lǒ dó dó ɖɔ xó wɛ é ɖè. Jwifu lɛ sixu flín xó Davidi tɔn elɔ lɛ: “Mawu Mavɔmavɔ wɛ nyí lɛngbɔnyitɔ́ ce, nùɖé na hwedo mì ǎ. Fí e ama zɔn ɖè ɔ wɛ é nɔ kplá mì yì.” (Ðɛhan 23:1, 2) Ðò Ðɛhan ɖevo mɛ ɔ, Davidi byɔ akɔta ɔ ɖɔ: “Mi wá mǐ jɛkpo nú Mawu Mavɔmavɔ e bló mǐ é. Ðó é wɛ nyí Mawu mǐtɔn, bɔ mǐdɛɛ lɛ nyí togun [e ɖò kanlinkpó] tɔn [mɛ é].” (Ðɛhan 95:6, 7) Nugbǒ ɔ, Izlayɛli-ví e ɖò Sɛ́n ɔ glɔ lɛ é ɔ, è ɖò ye sɔ́ jlɛ́ dó lɛngbɔ̌kpó ɖé wu wɛ dín é ɔ, é sɔ́ hwe ǎ.\n“Lɛngbɔ̌” enɛ lɛ ko ɖò “lɛngbɔ̌kpó” ɖé mɛ ɖó ye jɔ ɖò akɔjijɛ Mɔyizi Sɛ́n ɔ tɔn glɔ. Sɛ́n ɔ cí kpá ɖé ɖɔhun bo ɖè ye ɖó vo nú walɔ blíblí togun e ma ɖò tuto enɛ glɔ ǎ é tɔn lɛ. É ɖò mɔ̌ có, Izlayɛli-ví ɖé lɛ nɔ xò daka Mawu sín lɛngbɔ̌kpó wu. Jezu ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: mɛ e ma gbɔn hɔnlinu byɔ lɛngbɔ̌kpó ɔ mɛ ǎ, bo fán nǔ gbɔn fí ɖevo byɔ mɛ ɔ, mɛ enɛ ɔ, ajotɔ́ axansunxo wɛ é nyí. Loɔ, mɛ e gbɔn hɔnlinu byɔ mɛ ɔ, é wɛ nyí lɛngbɔnyitɔ́ ɔ.”—Jaan 10:1, 2.\nAyi mɛ lɛ tɔn sixu yì sunnu ɖěɖee ɖɔ ɖɔ emi nyí Mɛsiya alǒ Klisu ɔ lɛ é jí. Mɛ enɛ lɛ cí ajotɔ́ axansunxo lɛ ɖɔhun. Togun ɔ ɖó na xwedó adingbannɔ mɔhun lɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye ɖó na xwedó “lɛngbɔnyitɔ́” e wu Jezu ɖɔ xó elɔ dó é:\n“Éyɛ wɛ hɔnjinɔtɔ́ nɔ hun hɔn na, bɔ lɛngbɔ̌ lɛ nɔ ɖótó gbè tɔn; é nɔ ylɔ lɛngbɔ̌ tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo sín nyikɔ, bo nɔ ɖè ye tɔ́n. Enyi é ɖè lɛngbɔ̌ e nyí étɔn lɛ bǐ tɔ́n ɔ, é nɔ jɛ nukɔn yetɔn, bɔ lɛngbɔ̌ lɛ nɔ xwedó è; ɖó ye sè gbè tɔn ɔ, ye nɔ tuùn. Amɔ̌, ye nɔ xwedó jonɔ ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, hɔn wɛ ye nɔ hɔn n’i; ɖó ye tuùn gbè tɔn ǎ.”—Jaan 10:3-5.\nJaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ cí hɔnjinɔtɔ́ ɖé ɖɔhun bo ko ɖexlɛ́ wá yì ɖò malin-malin mɛ ɖɔ Jezu nyí mɛ e lɛngbɔ̌ e ɖò Sɛ́n ɔ glɔ lɛ é ɖó na xwedó é. Lɛngbɔ̌ ɖé lɛ ɖò Galilée bo lɛ́ ɖò Judée fí bo tuùn gbè Jezu tɔn. Fitɛ é ka na “ɖè ye tɔ́n” sín? Enyi ye xwedó è ɔ, etɛ ka na tɔ́n sín mɛ? Mɛ e sè lǒ enɛ é ɖé lɛ sixu ɖò nǔ kanbyɔ yeɖée wɛ, ɖó “ye mɔ nukúnnú jɛ nǔ e é jló na ɖɔ nú ye ɔ mɛ ǎ.”—Jaan 10:6.\nJezu tinmɛ ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: nyɛ wɛ nyí hɔn nú lɛngbɔ̌ lɛ. Mɛ e ko jɛ nukɔn nú mi lɛ bǐ wɛ nyí ajotɔ́ axansunxo, lɛngbɔ̌ lɛ ka ɖótó ye ǎ. Nyɛ wɛ nyí hɔn ɔ. Mɛ e na gbɔn jǐ ce ɔ, è na hwlɛn ɛ gán; é na nɔ yì, bo na nɔ wá, bo na nɔ mɔ nǔ ɖu.”—Jaan 10:7-9.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ nǔ yɔyɔ̌ ɖevo sín nu sɔ́ ɖó te wɛ Jezu ɖè. Tóɖóétɔ́ lɛ tuùn ɖɔ é kún nyí hɔn e kplá mɛ yì akɔjijɛ Sɛ́n ɔ kɔn é ó, ɖó sɛ́n enɛ ko ɖò ayǐ sín xwè kanweko donu mɔkpan ɖíe. Enɛ wu ɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖó na ko ɖè ɖɔ lɛngbɔ̌ e emi ‘ɖetɔ́n’ lɛ é na byɔ lɛngbɔ̌kpó ɖevo mɛ. B’ɛ na tɔ́n kɔ dó etɛ mɛ?\nBonu Jezu na dó tinmɛ azɔ̌ tɔn yì nukɔn ɔ, é ɖɔ: “Nyɛ ɔ, un wá bonu lɛngbɔ̌ lɛ na mɔ gbɛ̀, bo mɔ gbɛ̀ dó gbɛ̀ jí. Nyɛ wɛ nyí lɛngbɔnyitɔ́ ɖagbe ɔ, lɛngbɔnyitɔ́ ɖagbe ɔ nɔ sɔ́ gbɛ̀ tɔn dó savɔ̌ dó lɛngbɔ̌ tɔn lɛ tamɛ.” (Jaan 10:10, 11) Jezu ko na akɔnkpinkpan ahwanvu tɔn lɛ wá yì ɖɔ: “Lɛngbɔhwan kpɛví, ma ɖi xɛsi ó, ɖó Tɔ́ mitɔn jló ɖɔ mi ni ɖu axɔsu xá emi.” (Luki 12:32) Nugbǒ ɔ, mɛ ɖěɖee ɖò “lɛngbɔhwan kpɛví” ɔ mɛ lɛ é wɛ Jezu na kplá byɔ lɛngbɔ̌kpó yɔyɔ̌ ɖé mɛ, enɛ wu ɔ, ye sixu “mɔ gbɛ̀, bo mɔ gbɛ̀ dó gbɛ̀ jí.” Nyɔna ɖaxó ɖé wɛ lɛngbɔhwan enɛ mɛ ninɔ nyí.\nÉ ɖò mɔ̌ có, Jezu ko nɔte ɖó finɛ ǎ. É lɛ́ ɖɔ: “Un lɛ́ ɖó lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ bɔ ye ɖò wutó elɔ mɛ ǎ; un ɖó na kplá ye lɔmɔ̌ wá fí, bɔ ye na sè gbè ce, bɔ lɛngbɔhwan ɔ na nyí ɖokpo, bɔ lɛngbɔnyitɔ́ lɔmɔ̌ na nyí ɖokpo.” (Jaan 10:16) “Lɛngbɔ̌ ɖevo” enɛ lɛ “ɖò wutó elɔ mɛ ǎ.” Enɛ wu ɔ, ye ɖó na nɔ wutó ɖevo e gbɔn vo nú ee mɛ “lɛngbɔhwan kpɛví” e na ɖu gǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ é ɖè é mɛ. Ajɔ vovo wɛ ɖò te kpɔ́n wutó wè alǒ lɛngbɔ̌kpó enɛ lɛ. É ɖò mɔ̌ có, lɛngbɔ̌ e ɖò lɛngbɔ̌kpó wè lɛ mɛ é bǐ wɛ na ɖu lè azɔ̌ Jezu tɔn tɔn. É ɖɔ: “Tɔ́ ɔ yí wǎn nú mì, ɖó un sɔ́ gbɛ̀ ce dó savɔ̌ na, bo na sixu lɛ́vɔ yí.”—Jaan 10:17.\nMɛ e ɖò ahwan ɔ mɛ lɛ é gègě ɖɔ: “Yɛ nyanya wɛ ɖò jǐ tɔn; taɖunɔ wɛ.” É ɖò mɔ̌ có, mɛ ɖevo lɛ xlɛ́ ɖɔ emi ɖò tó ɖó è wɛ tawun bo yí gbè bo na xwedó Lɛngbɔnyitɔ́ Ðagbe ɔ. Ye ɖɔ: “Mɛ e jí yɛ nyanya ɖè ɔ sín xóɖiɖɔ nɛ ǎ; yɛ nyanya ɖě sixu hun nukún nú nukúntíntɔ́nnɔ lɛ à?” (Jaan 10:20, 21) É ɖò wɛn ɖɔ nya e è jì nukúntíntɔ́nnɔ tɔn bɔ Jezu hun nukún na wá yì é xó ɖɔ wɛ ye ɖè.\nEtɛ mɛ Jwifu lɛ ka sixu ko mɔ nukúnnú jɛ hwenu e Jezu ɖɔ xó dó lɛngbɔ̌ kpo lɛngbɔ̌kpó kpo wu é?\nMɛ̌ Jezu ka ɖɔ ɖɔ é nyí Lɛngbɔnyitɔ́ Ðagbe ɔ? Fitɛ é ka kplá lɛngbɔ̌ lɛ xwè?\nLɛngbɔ̌kpó wè tɛ lɛ mɛ è ka na kplá mɛ e xwedó Jezu lɛ é dó?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Lɛngbɔnyitɔ́ Ðagbe ɔ kpo Lɛngbɔ̌kpó lɛ Kpo


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Aukan Ayɔgbe Baoulé Bassa (Cameroun) Bichlamar Boulou Cakchiquel Cambodge-Gbè Chitonga Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Dangme Efik Espagne-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hmong (White) Iban Ibo Isoko Italie-Gbè Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Laos-Gbè Lifu Lingala Lunda Luvale Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mende Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndonga Ngabere Ngangela Nyaneka Nzema Otètèla Pidgin (Cameroon) Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Saramacca-Gbè Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tahiti-Gbè Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou\n“Etɛ wɛ Mawu Mavɔmavɔ jló ɖɔ a ni wà? Nǔ e é jló ɖɔ a ni wà kpowun ɔ wɛ nyí ɖɔ a ni nɔ wà nǔ jlɔ́jlɔ́. A na nɔ yí wǎn nú nǔ wiwa kpo [gbejininɔ] kpo, bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖò mɛɖesɔhwe mɛ ɖò Mawu towe nukɔn.”—MICÉE 6:8.\nHAN LƐ: 63, 43\nMɛ̌ mǐ ka ɖu gbejininɔ sín axɔ dó?\nEtɛwu lee Jonatáan wà nǔ xá Davidi gbɔn é ka gbɔn vo bǐ sésé nú lee Abunɛ́ɛ wà xá ɛ é gbɔn?\nJijɔ tɛ lɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ gbeji nú Mawu? Gbɔn nɛ̌ é?\n1, 2. Nɛ̌ Davidi ka xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gbeji nú Mawu gbɔn? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\nSAWULU kpo ahwanfuntɔ́ tɔn 3 000 kpo ɖò Davidi ba wɛ ɖò gbetótló Judáa tɔn mɛ bo na hu. Amɔ̌, gbè ɖokpo zǎnmɛ ɔ, Davidi kpo mɛ tɔn lɛ kpo mɔ fí e Sawulu kpo ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ kpo ɖó gɔnu ɖó é. Ye bǐ d’amlɔ, enɛ wu ɔ, Davidi kpo Abicayi kpo zɔn kɛɖɛɛkɛɖɛɛ gbɔn ahwanfuntɔ́ lɛ vlamɛ bo yì Sawulu kpá. Abicayi ɖè kpá Davidi ɖɔ: “Gbɔ nú ma yì sɔ́ hwǎn tɔn bo xwè dó lanmɛ n’i dó ká ɛ nyì kɔ́mɛ. Hwǎn ɖokpo jɛn un na sɔ́ ɛ, un na sɔ́ ɛ wè ǎ.” Amɔ̌, Davidi jó è dó nú é hu Sawulu ǎ. É ɖɔ nú Abicayi ɖɔ: “Ma hu i ó. Enyi mǐ hu axɔsu e Mawu Mavɔmavɔ sɔ́ ɔ, Mawu Mavɔmavɔ na gɔn tó dɔn nú mǐ wɛ a vɛdo à?” Enɛ gudo ɔ, Davidi ɖɔ: “Mawu ma lɔn nú un hu mɛ e Mawu Mavɔmavɔ sɔ́ axɔsu é ó.”—1 Samuwɛli 26:8-12.\n2 Davidi tuùn nǔ e é ɖó na wà bá nɔ gbeji nú Jehovah é. É tuùn ɖɔ emi ɖó na sí Sawulu, bo tlɛ lin nǔ jɛ wǔ gblégblé é jí lɔ ǎ. Etɛwu? Ðó Mawu wɛ sɔ́ Sawulu b’ɛ nyí Izlayɛli xɔsu. Égbé ɔ, Jehovah nɔ jló ɖɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ bǐ ni nɔ gbeji nú emi, bo ɖó sísí nú mɛ ɖěɖee é yí gbè bɔ acɛkpikpa ɖò ye sí lɛ é, lee é nyí gbɔn ɖò hwexónu é ɖɔhun.—Xà Ðɛhan 18:26.\n3. Nɛ̌ Abicayi ka nɔ gbeji nú Davidi gbɔn?\n3 Abicayi ɖó sísí nú Davidi ɖó é tuùn ɖɔ Mawu wɛ sɔ́ ɛ axɔsu wutu. É ɖò mɔ̌ có, ee Davidi nyí axɔsu gudo é ɔ, é hu hwɛ syɛnsyɛn lɛ. É ɖóxó xá Ulíi sín asì, bɔ enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú Jowabu ɖɔ é ni bló bonu Ulíi ni kú ɖò ahwan ɔ hwenu. (2 Samuwɛli 11:2-4, 14, 15; 1 Tan 2:16) Jowabu nyí Abicayi sín nɔví, enɛ wu ɔ, é na ko sè nǔ e Davidi dosin é có, é ka kpó ɖò sísí ɖó n’i wɛ. Gɔ́ na ɔ, Abicayi nyí ahwangɔnu ɖé sín gǎn, b’ɛ jló é ɔ, é na zán acɛ enɛ dó sɔ́ éɖée axɔsu, amɔ̌, é wà mɔ̌ gbeɖé ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é wà devizɔ́ nú Davidi, bo cyɔn alɔ jǐ tɔn ɖò kɛntɔ́ tɔn lɛ sí.—2 Samuwɛli 10:10; 20:6; 21:15-17.\n4. (a) Nɛ̌ Davidi ka nyí kpɔ́ndéwú ɖé ɖò gbejininɔ nú Mawu linu gbɔn? (b) Kpɔ́ndéwú ɖevo tɛ lɛ jí mǐ ka na lɛ́ ɖɔ xó dó?\n4 Davidi nɔ gbeji nú Jehovah ɖò gbɛzán tɔn bǐ mɛ. Hwenu e é ɖò dɔnkpɛ mɛ é ɔ, é hu nya jinganjingan Goliyati e ɖò Jehovah kpo Izlayɛli-ví lɛ kpo zun wɛ é. (1 Samuwɛli 17:23, 6, 48-51) Hwenu e Davidi nyí axɔsu é ɔ, gbeyiɖɔ Jehovah tɔn Natáan gbɛ́ nǔ n’i ɖó hwɛ ɖěɖee é hu lɛ é wu. Tlolo jɛn Davidi ka yí gbè ɖɔ emi hu hwɛ, bo lɛkɔ sín hwɛ tɔn lɛ gudo. (2 Samuwɛli 12:1-5, 13) Nukɔnmɛ hwenu e Davidi kpò é ɔ, é na nǔ xɔ akwɛ gègě bonu è na dó gbá tɛmpli Jehovah tɔn. (1 Tan 29:1-5) Davidi wà nǔ syɛnsyɛn lɛ nyì dò có, é ɖò wɛn ɖɔ é kún gɔn gbeji nɔ nú Mawu gbeɖé ó. (Ðɛhan 51:6, 12; 86:2) Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú Davidi kpo mɛ e nɔ gbɛ̀ hwenɛnu lɛ é kpo tɔn ɖé lɛ jí, bo na kplɔ́n lee mǐ sixu nɔ gbeji nú Jehovah hú mɛ ɖevo ɖebǔ gbɔn é. Mǐ na lɛ́ ɖɔ xó dó jijɔ ɖevo ɖěɖee na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na bló mɔ̌ lɛ é jí.\nA KA NA NƆ GBEJI NÚ JEHOVAH À?\n5. Etɛ nùwanyido Abicayi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n5 Gbeji ba na nɔ nú Davidi wɛ Abicayi ɖè, bo jló na hu Sawulu. Amɔ̌, ɖó Davidi tuùn ɖɔ é kún nyɔ́ bonu è na wà nǔ nyanya dó “axɔsu e Mawu Mavɔmavɔ sɔ́” é wu ó wutu ɔ, é yí gbè bonu Abicayi hu i ǎ. (1 Samuwɛli 26:8-11) Nǔ enɛ kplɔ́n nǔ taji ɖé mǐ: Enyi mǐ jló na sɔ́ mɛ e mǐ na nɔ gbeji na dó nukɔn é hǔn, mǐ ni lin tamɛ kpɔ́n dó nugbodòdó Biblu tɔn ɖěɖee sixu d’alɔ mǐ ɖò ninɔmɛ mǐtɔn mɛ é jí.\nEnyi nǔ taji hugǎn ɖɔ mǐ ni nɔ gbeji nú Jehovah hú mɛ ɖevo ɖebǔ\n6. É sɔgbe ɖɔ mǐ ni nɔ gbeji nú xwédo mǐtɔn kpo xɔ́ntɔn mǐtɔn lɛ kpo có, etɛwu mǐ ka ɖó na cɔ́ mǐɖée?\n6 É sɔgbe ɖɔ mǐ ni nɔ gbeji nú mɛ e mǐ yí wǎn na é ɖé, ɖi xɔ́ntɔn ɖé alǒ xwédo mɛ tɔn sín hagbɛ̌ ɖé. Amɔ̌, ɖó mǐ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, lee nǔ nɔ cí gbɔn nú mǐ é sixu flú mǐ. (Jelemíi 17:9) Enɛ wu ɔ, enyi mɛ e mǐ yí wǎn na é ɖé wà nǔ nyanya bo jó nugbǒ ɔ dó ɔ, mǐ ɖó na flín ɖɔ é nyí nǔ taji hugǎn ɖɔ mǐ ni nɔ gbeji nú Jehovah hú mɛ ɖevo ɖebǔ.—Xà Matie 22:37.\n7. Nɛ̌ nɔví nyɔnu ɖé ka nɔ gbeji nú Mawu ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖé mɛ gbɔn?\n7 Enyi è ɖè xwédo towe sín mɛɖé sín agun mɛ ɔ, a sixu xlɛ́ Jehovah ɖɔ emi ɖò gbeji n’i. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Anne sín nɔ e è ɖè sín agun mɛ é ylɔ Anne gbè ɖokpo ɖò alokan jí, bo ɖɔ emi jló na ba jonɔ ɛ.  (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò vivɔnu é.) Anne sín nɔ ɖɔ emi kún vo ɖebǔ ó, ɖó xwédo emitɔn gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖɔ xó kpo emi kpo ó wutu. Nǔ enɛ kú wǔ nú Anne tawun, bɔ é d’akpá ɖɔ emi na na xósin gbɔn wema-wlan-sɛ́dó-mɛ ɖé gblamɛ. Cobonu é na wlan wema ɔ, é tó lin tamɛ dó nugbodòdó Biblu tɔn ɖé lɛ jí hwɛ̌. (1 Kɔlɛntinu lɛ 5:11; 2 Jaan 9-11) Enɛ gudo ɔ, é tinmɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo dó wema ɔ mɛ ɖɔ nɔ emitɔn wɛ jó xwédo ɔ dó hwenu e é hu hwɛ bo gbɛ́ kɔ lɛ́ sín hwɛ tɔn gudo é. Anne ɖɔ nú nɔ tɔn ɖɔ ali ɖokpo e nu é sixu lɛ́vɔ ɖó awǎjijɛ ɖè é wɛ nyí ɖɔ é ni lɛkɔ wá Jehovah gɔ́n.—Jaki 4:8.\n8. Jijɔ tɛ lɛ ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ gbeji nú Mawu?\n8 Mawu sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ Davidi hwenu tɔn lɛ lɛ́ nyí mɛɖesɔhwetɔ́, xomɛnyɔtɔ́, bo lɛ́ kpankɔ́n. Mǐ ni kpɔ́n lee jijɔ enɛ lɛ sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ gbeji nú Jehovah gbɔn é.\nMǏ ÐÓ NA NƆ SƆ́ MǏÐÉE HWE\n9. Etɛwu Abunɛ́ɛ ka jló na hu Davidi?\n9 Sawulu ví Jonatáan kpo ahwangán Izlayɛli tɔn Abunɛ́ɛ kpo mɔ hwenu e Davidi sɔ́ Goliyati ta wá jó nú Axɔsu Sawulu é. Jonatáan huzu Davidi xɔ́ntɔn bo nɔ gbeji n’i. (1 Samuwɛli 17:57–18:3) Abunɛ́ɛ ka wà mɔ̌ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é tlɛ d’alɔ Sawulu ɖò nukɔnmɛ bonu é na hu Davidi. (1 Samuwɛli 26:1-5; Ðɛhan 54:5) Jonatáan kpo Abunɛ́ɛ kpo bǐ wɛ tuùn ɖɔ Mawu jló ɖɔ Davidi ni nyí axɔsu e na bɔ dó Sawulu wu é. Amɔ̌, ee Sawulu kú gudo é ɔ, Abunɛ́ɛ sɔ́ nɔ gudo nú Davidi ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é tɛnkpɔn bo na sɔ́ Sawulu ví Icibɔcɛti axɔsu. Nukɔnmɛ ɔ, Abunɛ́ɛ sixu ko jló na sɔ́ éɖée axɔsu, boya enɛ wu wɛ é ɖóxó xá Axɔsu Sawulu sín asì lɛ ɖokpo. (2 Samuwɛli 2:8-10; 3:6-11) Etɛwu Jonatáan kpo Abunɛ́ɛ kpo ka ɖó linlin vovo sésé dó Davidi wu? Ðó Jonatáan nɔ gbeji nú Jehovah bo lɛ́ sɔ́ éɖée hwe wutu wɛ, Abunɛ́ɛ ka ɖó jijɔ enɛ lɛ ǎ.\n10. Etɛwu Abusalɔmu ma ka nɔ gbeji nú Mawu ǎ?\n10 Abusalɔmu, Axɔsu Davidi ví nɔ gbeji nú Mawu ǎ, ɖó é sɔ́ éɖée hwe ǎ wutu. É jló na nyí axɔsu, enɛ wu ɔ, é “ba kɛkɛví ɖokpo, bo xò sɔ́ kplé, bo xò gbɛtɔ́ kanɖé wǒ (50) kplé, bɔ ye nɔ ɖò wezun jí ɖò kɛkɛví ɔ nukɔn.” (2 Samuwɛli 15:1) É lɛ́ bló bɔ Izlayɛli-ví gègě nɔ gbeji n’i. É tlɛ jló na hu tɔ́ tɔn, é ka tuùn fɛɛ ɖɔ Jehovah sɔ́ ɛ Izlayɛli xɔsu.—2 Samuwɛli 15:13, 14; 17:1-4.\n11. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu tan Biblu tɔn ɖěɖee kúnkplá Abunɛ́ɛ, Abusalɔmu kpo Baaluki kpo é sín lè gbɔn?\n11 Enyi mɛɖé ma nɔ sɔ́ éɖée hwe ǎ, bo nɔ jló gǎn tɛn ɔ, é na vɛwǔ n’i b’ɛ na nɔ gbeji nú Mawu. É ɖò wɛn ɖɔ mǐ yí wǎn nú Jehovah, bo jló na nyí cejɛnnabinɔ bo lɛ́ nyí mɛ nyanya Abunɛ́ɛ kpo Abusalɔmu kpo ɖɔhun ǎ. Amɔ̌, mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée bo na jɛ akwɛ sín nukúnkɛ́n dó jí, alǒ jɛ azɔ̌ e na zɔ́n bɔ mǐ na mɔ mǐɖée é ba jí ǎ. Enɛ na hɛn xɔ́ntɔn e mǐ kpo Jehovah kpo nyí é gblé. Nú táan ɖé ɔ, wěgbojinɔtɔ́ Jelemíi tɔn Baaluki jló nǔ e é ma ɖó ǎ é, b’ɛ sín enɛ wu bɔ é sɔ́ ɖó awǎjijɛ ɖò Mawu sínsɛ́n mɛ ǎ. Enɛ gudo ɔ, Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: “Un ɖò xɔ e un gbá ɔ gbà wɛ, un ɖò atín e un tun ɔ hɔn wɛ. Un na ɖò mɔ̌ bló wɛ gbɔn tò ɔ bǐ mɛ, bɔ hwɛ ɔ, a ka ɖò nukúnkɛ́n dó wɛ. Ma blɛ́ hwiɖée ó.” (Jelemíi 45:4, 5) Baaluki ɖótó Jehovah. Mǐ lɔ ɖó na ɖótó è, ɖó é na sú gbɛ̀ nyanya elɔ dó ɖò malin-malin mɛ.\nEnyi a ɖɔ nú nɔví ɖé ɖɔ é ni yí ba alɔgɔ́ ɖò mɛxo lɛ gɔ́n hǔn, a ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyɔ́ xomɛ dó wutu tɔn, bo lɛ́ nɔ gbeji nú Jehovah nɛ\n12. Xlɛ́ nǔ e wu mǐ ma sixu nyí cejɛnnabinɔ bo nɔ gbeji nú Mawu ǎ é.\n12 Daniel e nyí nɔví sunnu ɖé ɖò Mexique é ɖó na sɔ́ mɛ e é na nɔ gbeji na é. É jló na da ɖyɔvǐ e ma nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ é ɖé. Daniel ɖɔ: “Un ko bɛ́ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn cobo ka kpó ɖò nǔ wlan sɛ́dó è wɛ.” Amɔ̌, é wá mɔ ɖɔ cejɛnnabi wɛ zɔ́n kpowun bɔ emi ɖò nǔ e jló emi é wà wɛ. É sɔ́ ɖò gbeji nɔ nú Jehovah wɛ ǎ, bo ɖó na sɔ́ éɖée hwe. Enɛ wu ɔ, é ɖɔ vǐ ɔ sín xó nú mɛxo agun tɔn e ko mɔ nǔ kpɔ́n é ɖé. Daniel tinmɛ ɖɔ: “É d’alɔ mì ɖɔ enyi un na nɔ gbeji nú Mawu ɔ, nyì ɖó na ɖó nǔ wlanwlan sɛ́dó vǐ ɔ te. Ee un xoɖɛ gègě bo lɛ́ y’avǐ nú hwenu gègě gudo é ɔ, nǔ e un wà é nɛ. Malin-malin mɛ ɔ, awǎjijɛ e un ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é lɛ́ jɛji.” Dìn ɔ, Daniel da nyɔnu e yí wǎn nú Jehovah é, bo lɛ́ nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn.\nGBEJININƆ NÚ MAWU NƆ D’ALƆ MǏ BƆ MǏ NƆ NYƆ́ XOMƐ\nEnyi a mɔ ɖɔ xɔ́ntɔn towe hu hwɛ syɛnsyɛn ɖé ɔ, a ka na ɖɔ n’i, bo na lɛ́ tɛnkpɔn bɔ mɛxo lɛ na d’alɔ ɛ à? (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n13. Nɛ̌ Natáan ka nɔ gbeji nú Mawu kpo Davidi kpo bǐ hwenu e Davidi hu hwɛ é gbɔn?\n13 Enyi mǐ nɔ gbeji nú Jehovah ɔ, mǐ sixu lɛ́ nɔ gbeji nú mɛ ɖevo lɛ bo d’alɔ ye ɖò ali ɖagbe hugǎn ɔ nu. Gbeyiɖɔ Natáan nɔ gbeji nú Jehovah bo lɛ́ nɔ gbeji nú Davidi. Ee Davidi yí mɛsi bo lɛ́ hu mɛ ɔ sín asú gudo é ɔ, Jehovah sɛ́ Natáan dó Davidi gɔ́n bonu é na ɖè é ɖ’ali jí. Natáan kpankɔ́n, bo setónú nú Jehovah. Amɔ̌, é lɛ́ wà nǔ kpo nùnywɛ kpo, bo ɖɔ xó nú Davidi kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. É jló na d’alɔ Davidi bɔ é na mɔ lee hwɛ e é hu lɛ é syɛn sɔ é. Enɛ wu ɔ, é kpi nya dɔkunnɔ ɖé sín tan b’ɛ fin lɛngbɔví ɖokpo e nya wamamɔnɔ ɖé ɖó é. Ee Davidi sè mɔ̌ é ɔ, xomɛsin i ɖesu dó nǔ e nya dɔkunnɔ ɔ wà é wu. Enɛ gudo ɔ, Natáan ɖɔ: “Hwi wɛ nyí nya e xó ɖɔ wɛ è ɖè é.” Davidi mɔ ɖɔ emi hu hwɛ dó Jehovah.—2 Samuwɛli 12:1-7, 13.\n14. Nɛ̌ a ka sixu nɔ gbeji nú Jehovah kpo xɔ́ntɔn towe alǒ hɛnnumɔ towe kpo gbɔn?\n14 Hwi lɔ sixu nɔ gbeji nú Jehovah dó nukɔn bo lɛ́ nɔ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn nǔwiwa kpo xomɛnyínyɔ́ kpo gblamɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu ɖó kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ nɔví ɖé hu hwɛ syɛnsyɛn ɖé é. A sixu jló na nɔ gbeji n’i, ɖò taji ɔ, enyi mɛ ɔ nyí xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé alǒ xwédo towe sín hagbɛ̌ ɖé ɔ nɛ. A ka lɛ́ tuùn ɖɔ é lɛ́ ɖò taji ɖɔ a ni nɔ gbeji nú Jehovah hugǎn. Enɛ wu ɔ, setónú nú Jehovah Natáan ɖɔhun, amɔ̌, ka wà nǔ xá nɔví ɔ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Ðɔ n’i ɖɔ é ɖó na byɔ alɔgɔ́ mɛxo lɛ tɔn, lé é ɖó na yawu ɖɔ nú ye. Enyi é ma wà mɔ̌ ǎ ɔ, hwiɖesu ɖó na yì ɖɔ nú mɛxo lɛ. Mɔ̌ wiwa xlɛ́ ɖɔ a ɖò gbeji nú Jehovah. Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, a lɛ́ nyɔ́ xomɛ dó nɔví ɔ wu, ɖó mɛxo lɛ sixu d’alɔ ɛ b’ɛ na lɛ́ ɖó kancica ɖagbe ɖé xá Jehovah. Ye na ɖè é ɖ’ali jí kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.—Xà Levíi lɛ 5:1; Galatinu lɛ 6:1.\nMǏ ÐÓ HUDO AKƆNKPINKPAN TƆN COBO NA NƆ GBEJI NÚ MAWU\n15, 16. Etɛwu Hucayi ka ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn bo na dó nɔ gbeji nú Mawu?\n15 Hucayi nyí ɖokpo ɖò xɔ́ntɔn gbejinɔtɔ́ Axɔsu Davidi tɔn lɛ mɛ. Hwenu e togun ɔ jló na sɔ́ Abusalɔmu axɔsu é ɔ, Hucayi ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn bo na dó nɔ gbeji nú Davidi kpo Mawu kpo. É tuùn ɖɔ Abusalɔmu kpo ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ kpo wá Jeluzalɛmu, bɔ Davidi ko hɔn. (2 Samuwɛli 15:13; 16:15) Amɔ̌, etɛ Hucayi ka wà? É jó Davidi dó bo nɔ gudo nú Abusalɔmu wɛ à? Eǒ. Davidi ko kpò bɔ mɛ gègě jló na hu i có, Hucayi nɔ gbeji n’i, ɖó Jehovah wɛ sɔ́ Davidi axɔsu wutu. Enɛ wu ɔ, Hucayi yì kpé Davidi ɖò Olivutínsó ɔ jí.—2 Samuwɛli 15:30, 32.\n16 Davidi ɖɔ nú Hucayi ɖɔ é ni lɛkɔ yì Jeluzalɛmu bo yì blɛ́ Abusalɔmu ɖɔ emi nyí xɔ́ntɔn tɔn, enɛ ɔ, é sixu bló bɔ Abusalɔmu na ɖótó wěɖexámɛ tɔn lɛ bo na jó Axitofɛli tɔn lɛ dó. Hucayi kpankɔ́n bo sɔ́ gbɛ̀ tɔn ɖ’axɔ nu, bo setónú nú Davidi, bo lɛ́ nɔ gbeji nú Jehovah. Davidi xoɖɛ ɖɔ Jehovah na d’alɔ Hucayi, nǔ e ka jɛ é nɛ. Abusalɔmu ɖótó Hucayi, é ɖótó Axitofɛli ǎ.—2 Samuwɛli 15:31; 17:14.\n17. Etɛwu mǐ ka ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn bo na dó nɔ gbeji?\n17 Mǐ ɖó hudo akɔnkpinkpan tɔn bo na nɔ gbeji nú Jehovah bo setónú n’i, b’ɛ na nyí nǔ e xwédo mǐtɔn sín mɛ lɛ, azɔ̌gbɛ́ mǐtɔn lɛ, kpo acɛkpikpa lɛ kpo byɔ mǐ lɛ é wɛ mǐ na wà ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Taro e nɔ nɔ Japon é kpó ɖò kpɛví bǐ cobo ko nɔ wà nǔ e wu é kpé é bǐ dó hɛn xomɛ hun mɛjitɔ́ tɔn lɛ. É nɔ setónú nú ye bo nɔ lɛ́ nɔ gbeji nú ye, é nyí é ɖó na wà mɔ̌ wu wɛ ǎ, amɔ̌, wǎn e é yí nú ye é wɛ zɔ́n. Amɔ̌, hwenu e é jɛ nǔ kplɔ́n kpo Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ kpo jí é ɔ, mɛjitɔ́ tɔn lɛ jló ɖɔ é ni ɖó te. Enɛ blawu n’i, b’ɛ nɔ vɛwǔ n’i tawun b’ɛ na dó ɖɔ nú ye ɖɔ emi xwè kplé. Taro ɖɔ: “Ye sìn xomɛ tawun nú xwè gègě bo dó sɛ́n nú mì ɖɔ nyì ni ma sɔ́ nɔ wá kpɔ́n emi ɖě ó. Un xoɖɛ bo byɔ akɔnkpinkpan bo na dó zunfan nǔ e jí un site dó é. Dìn ɔ, linlin yetɔn ɖyɔ kpɛɖé, bɔ un sixu ba ye kpɔ́n hwɛhwɛ.”—Xà Nùnywɛxó 29:25.\n18. Nɛ̌ a ka ɖu lè nùkplɔnkplɔn elɔ tɔn gbɔn?\n18 Mi nú mǐ lɔ ni mɔ awǎjijɛ e ɖò gbejininɔ nú Jehovah mɛ é Davidi, Jonatáan, Natáan, kpo Hucayi kpo ɖɔhun. Mǐ jló na ɖi Abunɛ́ɛ kpo Abusalɔmu kpo ǎ, ɖó ye nɔ gbeji ǎ. Nugbǒ wɛ ɖɔ mǐ nyí hwɛhutɔ́ bo nɔ wà nǔ nyì dò. Amɔ̌, mi nú mǐ ni xlɛ́ Jehovah ɖɔ gbejininɔ n’i wɛ nyí nǔ taji hugǎn ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ.\n^  (akpáxwé 7gɔ́ ɔ) È ɖyɔ nyikɔ ɖé lɛ.\nEnyi mǐ nyí gbejinɔtɔ́ kpo mɛɖesɔhwetɔ́ kpo ɔ, mǐ na sɔ́ ayi ɖó nǔ e jló mǐ lɛ é jí ǎ, ee jló Jehovah lɛ é jí wɛ mǐ na sɔ́ ɖó\nEnyi mǐ nyí gbejinɔtɔ́ kpo xomɛnyɔtɔ́ kpo ɔ, mǐ na tɛnkpɔn bo d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, bo na lɛ́ wà nǔ xá ye lee Jehovah jló ɖɔ mǐ ni wà gbɔn é\nEnyi mǐ nyí gbejinɔtɔ́, bo lɛ́ nyí akɔnkpantɔ́ ɔ, mǐ na setónú nú Jehovah, hwenu e é tlɛ vɛwǔ é kpo hwenu e xɛsi ɖi mǐ é kpo\nJehovah Sɛntɔ́ Gbejinɔtɔ́ lɛ Sín Kpɔ́ndéwú Ni Kplɔ́n Nǔ


Nǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nw19 décembre wex. 15\nNɛ̌ Gbɛ̀ ka Cí Ðò Palaɖisi Mɛ?\nÐǒtó Mawu bo Nɔ Gbɛ̀ Káká Sɔ́ Yi\nHwenu e Satáan ɖɔ nú Ɛvu ɖɔ nú é ɖu atín sínsɛ́n e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ tuùn nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo é ɔ, é kún na kú ó é ɔ, lindɔ̌n jɔmakú sín linlin e gbakpé égbé é sɔ́ d’ayi mɛ n’i wɛ é ɖè à?\nÉ cí ɖɔ é kún nyí mɔ̌ ó. Awoví ɖɔ nú Ɛvu ɖɔ enyi é ɖu atín sínsɛ́n e Mawu gbɛ́ é ɔ, agbaza tɔn kɛɖɛ na kú bɔ akpáxwé tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ é (nǔ e mɛɖé lɛ nɔ ylɔ́ ɖò égbé ɖɔ lindɔ̌n jɔmakú é) na kpó ɖò gbɛ̀ ɖò fí ɖevo ǎ. Satáan gbɔn dan ɖé jí bo ɖɔ ɖɔ enyi Ɛvu ɖu sínsɛ́n atín enɛ tɔn ɔ, lé é kún ‘na kú ɖě gbeɖé ó.’ É lɛ́vɔ ɖexlɛ́ ɖɔ Ɛvu na kpó ɖò gbɛ̀, bo na ɖu vivǐ gbɛ̀ ɖagbe hugǎn ee mɛ Mawu ma na kp’acɛ n’i ɖè ǎ é ɖé tɔn ɖò ayikúngban jí.—Bǐb. 2:17; 3:3-5.\nEnyi adingban-núkplɔnmɛ lindɔ̌n jɔmakú tɔn e è nɔ kplɔ́n mɛ égbé é ma bɛ́ ɖò Edɛni ǎ ɔ, hwetɛnu é ka bɛ́ lo? Mǐ sixu ɖɔ tawun ǎ. Mǐ tuùn ɖɔ è sú kún dó nú sinsɛn nǔvú lɛ bǐ ɖò Sinvɔgbɛ Nɔwée hwenu tɔn ɔ hwenu. Sinsɛn nǔvú ɖebǔ xò Sinvɔgbɛ ɔ zlɛ́ ǎ, ɖó Nɔwée kpo xwédo tɔn kpo, enɛ wɛ nyí Mawu sɛntɔ́ nǔgbo lɛ kɛɖɛ wɛ gán ɖ’emɛ.\nEnɛ wu ɔ, adingban-núkplɔnmɛ lindɔ̌n jɔmakú tɔn ɔ na ko bɛ́ ɖò Sinvɔgbɛ ɔ gudo. Hwenu e Mawu wlú gbè lɛ ɖò Babɛli bo gbà gbɛtɔ́ lɛ dó bɔ ye “gbakpé ayikúngban ɔ bǐ jí” é ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ ye hɛn linlin gbɛtɔ́ ɖó lindɔ̌n jɔmakú tɔn ɔ yì fí e ye yì lɛ é. (Bǐb. 11:8, 9) Linlin enɛ na bo bɛ́sín fí ɖebǔ ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ Satáan Awoví e nyí “adingbannɔ lɛ sín tɔ́” é nɔ gudo na, bɔ lee é gbakpé fí bǐ gbɔn é nɔ lɛ́ víví n’i.—Jaan 8:44.


2 Tan 35 - 2 Chroniques 35\nJoziyási ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ ɖo Jeluzalɛ́mu dó Mawu Mavɔmavɔ tamɛ; è hu kanlin e è nǎ dó ɖu xwe ɔ́ ná lɛ́ɛ ɖo sun nukɔntɔn ɔ́ sín azǎn wǒ-ɛnɛgɔ́ ɔ́ gbe.\nJoziyási sɔ́ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖó azɔ̌ yětɔn lɛ́ɛ nu, bó dó wǔsyɛ́n lanmɛ nú yě ɖɔ yě ní kpé nukún dó azɔ̌ e yě nɔ́ wa ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ wú.\nÉ ɖɔ xó nú Levíi ví lɛ́ɛ lɔ. Levíi ví lɛ́ɛ wɛ nɔ kplɔ́n nǔ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ bɔ è sɔ́ yě ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ. É ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi zé akɔjijɛgbá mímɛ́ ɔ́ ɖó xwé e axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Salomɔ́ɔ Davídi ví ɔ́ sá nú Mawu ɔ́ gbe. Mi sɔ́ ná nɔ́ ɖíɖá ɖó abɔ̌ta ɖě ǎ. Din ɔ́, mi bo wa azɔ̌ nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ɔ́ kpó togun tɔn Izlayɛ́li ɔ́ kpó.\nMi ná kpɔ́n xwédo e mɛ mɛ ɖokpó ɖokpó gosín é, bó ná kpɔ́n azɔ̌ e mɛ ɖokpó ɖokpó nɔ́ wá ɔ́, bó ná kplé miɖée gbɛ̌ta gbɛ̌ta, lě e axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Davídi kpó vǐ tɔn Salomɔ́ɔ kpó wlán gbɔn é.\nXwédo mitɔn lɛ́ɛ sín gbɛ̌ta ɖokpó ɖokpó ní nɔ Mawu xwé gbe, bó ná dó alɔ nɔví mitɔn Izlayɛ́li ví ɖě lɛ́ɛ gbɔn xwédo yětɔn yětɔn mɛ.\nMi hu kanlin e è nǎ dó ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ ná lɛ́ɛ; mi slá wǔ nú miɖée, mi dó alɔ nɔví mitɔn lɛ́ɛ, bónú è nǎ bló nǔ lɛ́ɛ bǐ lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ gbɔn Mɔyízi jí é.”\nJoziyási kpɔ́n kanlinkpó é ɖésúnɔ tɔn mɛ, bó ná kanlin e Izlayɛ́li ví e ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ ná hu nú Dǐndínwáyixwe ɔ́ lɛ́ɛ é: é ná lɛ̌ngbɔ́ kpó gbɔ̌ví kpó adɔ̌kpo ɖě děgba we afɔwó (30.000) yě, bó lɛ́ ná nyibú afɔwó-afatɔ́n (3.000) yě.\nAzaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ kpɔ́n yě ɖésúnɔ xomɛ bó ná kanlin togun ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpódó Levíi ví lɛ́ɛ kpó. Ilukya, Zekaliyahu kpódó Yexiyɛ́li kpó ɔ́, nukɔntɔ́ wɛ yě nyí ɖo Mawu xwé ɔ́ gbe; yě ná lɛ̌ngbɔ́ví kpó gbɔ̌ví kpó afɔwó nǔwɔntɔn (2.600), nyibú afɔɖé kanwe ko (300), vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ nú Dǐndínwáyixwe ɔ́.\nKɔnaniahu kpó nɔví tɔn Cemayahu kpó, kpódó Nɛtanɛli kpó ɔ́, gǎn wɛ yě nyǐ ɖo Levíi ví lɛ́ɛ mɛ. Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, Hacaviyahu, Yeyiɛ́li kpódó Yozavadi kpó nyí gǎn ɖo Levíi ví lɛ́ɛ mɛ; yě ná lɛ̌ngbɔ́ví kpó gbɔ̌ví kpó děgba ɖě afatɔ́n (5.000), bó ná nyibú afɔwe kanwe ko (500) Levíi ví lɛ́ɛ nú Dǐndínwáyixwe ɔ́.\nLě e è to nǔ lɛ́ɛ gbɔn é ɖíe: vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖo azɔ̌ yětɔn lɛ́ɛ kɔn, bɔ Levíi ví lɛ́ɛ ɖo gbɛ̌ta yětɔn yětɔn mɛ lě e axɔ́sú ɔ́ zɔ́n gbɔn é.\nYě hu kanlin lɛ́ɛ nú Dǐndínwáyixwe ɔ́. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kɔn hun e Levíi ví lɛ́ɛ sɔ́ nú yě ɔ́ kɔn nyi vɔ̌sákpe ɔ́ jí, bɔ Levíi ví lɛ́ɛ kɔ́n kanlin lɛ́ɛ.\nYě ɖe kanlin lɛ́ɛ sín akpáxwé e è nǎ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná lɛ́ɛ ɖó vo bó ná bɛ́ nú togun ɔ́ sín hɛ̌nnu tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ bónú yě ná sá vɔ̌ nú Mawu Mavɔmavɔ lě e è wlǎn dó Mɔyízi wéma ɔ́ mɛ gbɔn é. Mɔ̌ ɖokpó ɔ́ wɛ è wa nyibú lɛ́ɛ sín nǔ gbɔn.\nÈ mɛ lɛ̌ngbɔ́ví Dǐndínwáyixwe ɔ́ tɔn ɔ́, bó ɖa vɔ̌sánú mímɛ́ lɛ́ɛ ɖo kozɛ́n kpó ganzɛ́n gɔngɔn kpó, kpódó ganzɛ́n wɛnjɛ kpó mɛ, lě e è nɔ bló gbɔn sín do é. Yě hwlɛ́n dó bó má nǔ e è ɖa lɛ́ɛ nú togun ɔ́ bǐ.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, yě ɖa éé nyí yědɛɛ lɛ́ɛ kpó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpó tɔn lɛ́ɛ, ɖó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn ví lɛ́ɛ ɔ́, yě ɖo vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ sá wɛ, bó ɖo jǒ lɛ́ɛ dó zo wɛ káká bɔ zǎn kú. Nǔ e wútu Levíi ví lɛ́ɛ ɖa éé nyí yědɛɛ lɛ́ɛ ɖésú tɔn lɛ́ɛ kpó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Aalɔ́ɔn ví lɛ́ɛ kpó tɔn ɔ́ nɛ́.\nAsáfu ví, hanjitɔ́ lɛ́ɛ, ɖo tɛn yětɔn lɛ́ɛ mɛ lě e gbeta e Davídi kpó Asáfu kpó, kpó Hemani kpó, kpódó Yedutún axɔ́sú ɔ́ sín nǔmɔtɔ́ ɔ́ kpó ɖe tɔ́n ɔ́ ɖɔ gbɔn é, bɔ hɔnjínɔtɔ́ lɛ́ɛ ɖo hɔn lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó jí. Yě gosín azɔ̌ yětɔn lɛ́ɛ kɔn ǎ, ɖó Levíi ví ɖěvo lɛ́ɛ ɖo nǔɖuɖu ɖa nú yě wɛ.\nƉó gbe énɛ́ ɔ́ gbe ɔ́, lě e è to sinsɛn Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ gbɔn bó dó ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́, lobo sá vɔ̌ e è nɔ dó zo lɛ́ɛ ɖo vɔ̌sákpe Mawu Mavɔmavɔ tɔn jí gbɔn ɔ́ nɛ́; lě e axɔ́sú Joziyási ná gbe tɔn gbɔn ɔ́ wɛ è blǒ gbɔn.\nIzlayɛ́li ví e ɖo fínɛ́ lɛ́ɛ ɖu Dǐndínwáyixwe ɔ́ bó ɖu wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é sín xwe ɔ́ hwenɛ́nu xɔ azǎn tɛ́nwe.\nSín gbeyíɖɔ Mawu tɔn Samuwɛ́li hwenu ɔ́, è ko sɔ́ ɖu Dǐndínwáyixwe mɔ̌hunkɔtɔn kpɔ́n ɖo Izlayɛ́li ǎ. Dǐndínwáyixwe élɔ́ e axɔ́sú Joziyási kpódó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpó Levíi ví lɛ́ɛ kpó, Judáa togun ɔ́ kpó Izlayɛ́li togun ɔ́ kpó bǐ kpódó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó ɖu ɔ́, axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ ɖěbǔ kó ɖu mɔ̌hunkɔtɔn kpɔ́n ǎ.\nJoziyási yi zinkpo jí ɔ́, xwe tɔn afɔtɔn-nukún-atɔngɔ́ ɔ́ mɛ wɛ è ɖu Dǐndínwáyixwe énɛ́ ɔ́.\nÉe nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ jɛ wá yi ɔ́, ée Joziyási bló Mawu xwé ɔ́ ɖó fó ɔ́, axɔ́sú Ejípu tɔn Nɛko sɔ́ nǔ bó ná yi fun ahwan xá Babilɔ́nunu lɛ́ɛ ɖo Kaakemíci ɖo Efláti tɔ ɔ́ tó. Bɔ Joziyási yi gbo ali n'i,\nbɔ Nɛko sɛ́ mɛ dó e ɖɔ yě ní yi ɖɔ n'i ɖɔ: “Judáa xɔ́sú, ani wɛ ɖo hwi kpó nyɛ kpó tɛ́ntin? Un má tɔ́n gbě towe égbé nɛ́. Kɛntɔ́ ce kpó nyɛ kpó wɛ ɖo ahwan fun wɛ, bɔ un tɔ́n gbě tɔn, bɔ Mawu ɖɔ nú mì ɖɔ nyɛ ní yá wǔ. Ma fɔ́n gǔ dó Mawu e ɖo kpɔ́ xá mì ɔ́ jí ó, é táá vívá kún nú we.”\nLo ɔ́, Joziyási lɛ́ kɔ sín gǔdo tɔn ǎ. É ɖótó xó e Nɛko ɖɔ lɛ́ɛ ǎ, bó húzú kan bo ná tɔ́n ahwan ɛ, có xó e axɔ́sú Nɛko ɖɔ lɛ́ɛ ɔ́, Mawu gɔ́n wɛ yě gosín. Joziyási ɖidó ayǐkúngban wɛnjɛ Mɛgido tɔn ɔ́ jí bó ná fun ahwan.\nSɔ́ja e nɔ hɛn gǎ lɛ́ɛ da gǎ dó axɔ́sú Joziyási, bɔ é ɖɔ nú mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ɛ ɖɔ: “Mi zé mi yi xwé, ɖó un ɖo ganjí ɖěbǔ ǎ.”\nÉnɛ́ ɔ́, mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ɛ ɖe e sín ahwankɛkɛ́ví e mɛ é ɖe bó ɖo ahwan fun wɛ ɔ́ mɛ, bó sɔ́ ɛ ɖó ahwankɛkɛ́ví tɔn ɖěvo mɛ, bó kplá ɛ yi Jeluzalɛ́mu. Joziyási zán kú bɔ è ɖi i dó yɔdo tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ tɔn mɛ. Judáanu lɛ́ɛ bǐ kpó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ bǐ kpó nɔ aluwɛ mɛ n'i.\nGbeyíɖɔ Mawu tɔn Jelemíi ji gbɛvíhan dó Joziyási sín cyɔ jí. Hanjitɔ́ súnnu kpó nyɔ̌nu kpó bǐ wɛ ɖɔ Joziyási sín xó dó gbɛvíhan yětɔn lɛ́ɛ mɛ káká wá jɛ égbé, bó ɖó hwɛndo tɔn ayǐ ɖo Izlayɛ́li. È wlǎn han énɛ́ lɛ́ɛ dó gbɛvíhan lɛ́ɛ mɛ.\nAxɔ́sú Joziyási sín tan e kpo ɔ́, è wlán, sín fí e é bɛ́ sín ɔ́ káká yi fí e é fó dó ɔ́ dó axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ kpódó Judáa tɔn lɛ́ɛ kpó sín Tan wéma mɛ;\nè wlǎn lě e é nɔ gbejí nú nǔ e è wlǎn dó Mawu Mavɔmavɔ sɛ́n ɔ́ mɛ gbɔn é d'é mɛ.


Lè Wɛnɖagbejijla ɔ Tɔn Lɛ: “Jinukún lɛ Ko Mya Go, Bo Ko Sù Yiya” | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nJehovah bló bɔ kún nugbǒ Axɔsuɖuto ɔ tɔn tɔn lɛ sù\n1, 2. (a) Etɛwu xó e Jezu ɖɔ é ka bú vo dó ahwanvu lɛ? (b) Nǔkún-yiya alɔkpa tɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè?\nXÓ Ɔ bú vo dó ahwanvu lɛ. Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi ni kpɔ́n gle lɛ ganji; jinukún lɛ ko mya go, bo ko sù yiya.” Ye kpɔ́n fí e dó gesí wɛ Jezu ɖè é sɛ́dó, loɔ, ɔ́ji e wú b’ɛ ma lín ǎ lɛ é kɛɖɛ wɛ ye mɔ. Ye sixu ko kanbyɔ yeɖée ɖɔ: ‘Jinukún tɛ yiya xó ɖɔ wɛ é ka ɖè lo? Eɖíe é lɛ́ kpò sun ɖé lɛ cobɔ nǔkún-yiyahwenu ɔ na sù è.’—Jaan 4:35.\n2 É ɖò mɔ̌ có, é nyí nǔkún e è nɔ ya ɖò gle mɛ é xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè ǎ. Loɔ, é ɖò hwe enɛ nu zán dó kplɔ́n nǔ taji wè ahwanvu tɔn lɛ dó nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn ɖé wu wɛ, enɛ wɛ nyí gbɛtɔ́ lɛ xixo kplé dó agun Klisanwun tɔn mɛ. Nùkplɔnmɛ tɛ lɛ ka wɛ? Bo na dó mɔ nǔ jɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé tan ɔ kpɔ́n kpɛɖé.\nJezu Sísɛ́ Ahwanvu Tɔn lɛ Dó Nùɖé Kɔn Bo Lɛ́ Dó Akpá Awǎjijɛ Tɔn Ðé\n3. (a) Etɛ ka sixu ko sísɛ́ Jezu bɔ é ɖɔ: “Mi ni kpɔ́n gle lɛ ganji; jinukún lɛ ko mya go, bo ko sù yiya”? (b) Nɛ̌ Jezu ka tín xó e é ɖɔ é mɛ gbɔn?\n3 Jezu ɖɔ xó enɛ ɖó kpɔ́ xá ahwanvu tɔn lɛ ɖò vivɔnu xwè 30 H.M. tɔn ɖò malin-malin dó toxo Samalíi tɔn Sicáa. Hwenu e ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖido toxo ɔ mɛ é ɔ, Jezu cí sɛ́tɔ̀ ɖé kɔn, finɛ wɛ é má nugbǒ gbigbɔ tɔn lɛ xá nawe ɖé ɖè, bɔ nawe ɔ yawu mɔ lee nùkplɔnmɛ tɔn lɛ nyí nùjɔnǔ gbɔn é. Hwenu e ahwanvu lɛ lɛkɔ wá Jezu gɔ́n é ɔ, nyɔnu ɔ fya yì Sicáa bo yì ɖɔ nùjiwǔ ɖěɖee é kplɔ́n lɛ é nú mɛ e ɖò toxo ɔ mɛ lɛ é. Gbè e é ɖó é fɔ́n jlǒ mɛ lɛ tɔn nyite tawun bɔ mɛ gègě gosin toxo ɔ mɛ bo wá Jezu gɔ́n ɖò sɛ́tɔ̀ ɔ kɔn. Boya hwe enɛ nu wɛ Jezu kpɔ́n gle lɛ ta nu sɛ́dó bo mɔ Samalíinu hwan ɖé jǎwe bo ɖɔ: “Mi ni kpɔ́n gle lɛ ganji; jinukún lɛ ko mya go, bo ko sù yiya.” Bonu Jezu na dó tinmɛ ɖɔ é kún nyí jinukún e è nɔ ya ɖò gle mɛ é xó ɖɔ wɛ emi ɖè ó, amɔ̌, ɖɔ nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn xó ɖɔ wɛ emi ɖè ɔ, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nǔkún-yatɔ́ . . . kplé nǔkún lɛ nú gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Jaan 4:5-30, 36.\n4. (a) Nǔ wè tɛ lɛ Jezu ka kplɔ́n mɛ dó nǔkún-yiya ɔ wu? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\n4 Nǔ taji wè tɛ Jezu ka kplɔ́n mɛ dó nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn ɔ wu? Nukɔntɔn ɔ, azɔ̌ ɔ mya nukún. Xó e é ɖɔ bo ɖɔ “jinukún lɛ ko mya go, bo ko sù yiya” é ɔ, wusyɛn dó lanmɛ nú ahwanvu tɔn lɛ wɛ é ɖè. Bonu Jezu na dó xlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ lee nǔ ɔ mya nukún sɔ́ é ɔ, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Nǔkún-yatɔ́ nɔ yí azɔ̌kwɛ tɔn.” Nugbǒ ɔ, nǔkún-yiya ɔ ko bɛ́, é sɔ́ nyí hwenu e è na dán lɛjɛlɛjɛ é ǎ. Wegɔ ɔ, azɔ̌watɔ́ lɛ ɖò awǎjijɛ mɛ. Jezu ɖɔ nǔdótɔ́ lɛ kpo nǔkún-yatɔ́ lɛ kpo na “kplé, bo na j’awǎ.” (Jaan 4:35b, 36) Lee Jezu ɖesu na ko j’awǎ gbɔn hwenu e é mɔ bɔ “Samalíinu . . . gègě ɖi nǔ” n’i é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ ahwanvu tɔn lɛ lɔ na ɖó awǎjijɛ ɖaxó mɔhun, enyi ye wà nǔkún-yiyazɔ́ ɔ kpo lindɔ̌n yetɔn bǐ kpo ɔ nɛ. (Jaan 4:39-42) Tan xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn enɛ nyí nǔ taji tawun nú mǐ ɖò égbé, ɖó é ɖò nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò hwe mǐtɔn nu dìn ɖò nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn ɖaxó bǐ e è ma ko mɔ kpɔ́n ǎ é ɖexlɛ́ wɛ. Hwetɛnu nǔkún-yiya égbé tɔn ka bɛ́? Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖò alɔ ɖó ɖ’emɛ wɛ? Lè tɛ é ka ko hɛn wá?\nAxɔsu Mǐtɔn Ðò Nǔkún-yiya Ðaxó Bǐ E È Ma Ko Mɔ Kpɔ́n Ǎ É Nu\n5. Mɛ̌ ka ɖò nǔkún-yiya gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɔ nu? Nɛ̌ nǔmimɔ Jaan tɔn ka xlɛ́ ɖɔ azɔ̌ ɔ mya nukún gbɔn?\n5 Ðò nǔmimɔ e Jehovah ɖexlɛ́ mɛsɛ́dó Jaan é mɛ ɔ, é xlɛ́ azɔ̌ e é sɔ́ d’alɔ mɛ nú Jezu b’ɛ na nɔ gbɛtɔ́ lɛ xixo kplé gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ nu é. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 14:14-16.) Ðò nǔmimɔ enɛ mɛ ɔ, è ɖè Jezu xlɛ́ ɖi mɛ e ɖó axɔsugbakún ɖé kpo nǔkún-yanu ɖé kpo é. “Axɔsugbakún e è sɔ́ siká dó bló na ɔ ɖokpo ɖò ta [Jezu] tɔn,” xó enɛ dó zǒ gbè jí ɖɔ é ɖò axɔsu ɖu wɛ. É hɛn “nǔkún-yanu ɖíɖá ɖokpo alɔ mɛ” xlɛ́ ɖɔ é nyí Nǔkún-yatɔ́. Ðɔ e Jehovah ɖɔ gbɔn wɛnsagun ɖé jí ɖɔ “nǔkún e ɖò ayikúngban jí lɛ ko mya” é xlɛ́ ɖɔ azɔ̌ ɔ mya nukún. Nugbǒ ɔ, “nǔkún-yiyahwenu ko sù,” é sɔ́ nyí hwenu e è na dán lɛjɛlɛjɛ é ǎ. Jezu wà nǔ sɔgbe kpo gbè e Jehovah ɖè ɖɔ “zě nǔkún-yanu towe dó ya nǔkún” é kpo, bɔ nǔkún e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é nyí yiya, enɛ wɛ nyí ɖɔ è xò gbɛtɔ́ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é kplé dó agun Klisanwun tɔn mɛ. Nǔmimɔ enɛ e dɔn mɛ é lɛ́vɔ flín mǐ ɖɔ “jinukún lɛ ko mya go, bo ko sù yiya.” Nǔmimɔ enɛ ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ tuùn hwenu e nǔkún-yiya gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ enɛ bɛ́ é à? Ɛɛn!\n6. (a) Hwetɛnu “nǔkún-yiyahwenu” ɔ ka bɛ́? (b) Hwetɛnu è ka jɛ “nǔkún e ɖò ayikúngban jí lɛ” é ya jí? Tinmɛ.\n6 Ðó nǔmimɔ Jaan tɔn e ɖò Nǔɖexlɛ́mɛ wemata 14gɔ́ ɔ mɛ é xlɛ́ Jezu Nǔkún-yatɔ́ ɔ b’ɛ xwè axɔsugbakún ɖé wutu ɔ (wemafɔ 14), enɛ xlɛ́ ɖɔ è ko sɔ́ ɛ Axɔsu ɖò 1914. (Dan. 7:13, 14) Hweɖenu ɖò enɛ gudo ɔ, è ɖegbe nú Jezu ɖɔ é ni bɛ́ nǔkún-yiya ɔ (wemafɔ 15). Ðò lǒ e Jezu dó dó jinukún ɖagbe ɔ yiya wu é mɛ ɔ, nǔ lɛ lɛ́ jɛ ɖebɔdoɖewu gbɔn alɔkpa ɖokpo ɔ, é ɖɔ ɖò finɛ ɖɔ: “Nǔkún-yiyahwenu ɔ, gbɛvivɔzán gbè wɛ.” Enɛ wu ɔ, nǔkún-yiyahwenu ɔ kpo gbɛvivɔzán gbè ɔ kpo bɛ́ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu, ɖò 1914. (Mat. 13:30, 39) Mǐ lɛkɔ yì gudo ɔ, mǐ na mɔ ɖɔ nǔkún-yiyazɔ́ ɔ ɖesu bɛ́ hwenu e Jezu jɛ axɔsu ɖu jí b’ɛ ɖó xwè ɖé lɛ gudo é. Nukɔntɔn ɔ, sín 1914 kaka wá jɛ bǐbɛ̌mɛ 1919 tɔn ɔ, Jezu wá klɔ́ nǔ kwiji lɛ sín ahwanvu tɔn yí ami dó ɖè lɛ tɛntin. (Mal. 3:1-3; 1 Pi. 4:17) Enɛ gudo ɖò 1919 ɔ, è jɛ “nǔkún e ɖò ayikúngban jí lɛ” é ya jí. Jezu sɔ́ dán lɛjɛlɛjɛ ǎ, é jɛ deví gbejinɔtɔ́ e è sɔ́ tlolo é zán jí dó d’alɔ nɔví mǐtɔn lɛ bonu ye na mɔ ɖɔ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mya nukún. Mǐ ni kpɔ́n nǔ e jɛ é.\n7. (a) Etɛ gbígbéjé kpɔ́n ka d’alɔ nɔví mǐtɔn lɛ bɔ ye dó mɔ ɖɔ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mya nukún? (b) Etɛ è ka dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví mǐtɔn lɛ ɖɔ ye ni wà?\n7 Ðò Liyasun 1920 tɔn mɛ ɔ, Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) ɖɔ: “Ee è gbéjé Biblu kpɔ́n é ɔ, é xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ é cí ɖɔ è jɔwu ɖaxó sinsɛn bɔ é na ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbe e kúnkplá axɔsuɖuto ɔ é jijla mɛ ɖɔhun.” Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xó ɖěɖee Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ lɛ é d’alɔ nɔví lɛ bɔ ye mɔ ɖɔ è ɖó na jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. (Eza. 49:6; 52:7; 61:1-3) Ye tuùn lee ye na kpéwú bo wà azɔ̌ mɔhun gbɔn é ǎ, amɔ̌, ye ɖeji ɖɔ Jehovah na hun ali ɔ nú emi. (Xà Ezayíi 59:1.) Ðó ye mɔ nukúnnú jɛ wu hugǎn ɖɔ wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mya nukún wutu ɔ, ye dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví mǐtɔn lɛ ɖɔ ye ni gbló ada nú wɛnɖagbejijlazɔ́ yetɔn. Nɛ̌ nɔví lɛ ka wà nǔ gbɔn?\n8. Ðò 1921 ɔ, nugbǒ wè tɛ lɛ ka kúnkplá wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ bɔ nɔví mǐtɔn lɛ mɔ nukúnnú jɛ wu?\n8 Ðò Woosun 1921 tɔn mɛ ɔ, Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) ɖɔ: “Xwè elɔ nyɔ́ hú xwè lɛ bǐ; mɛ gègě sè wɛn nugbǒ ɔ tɔn ɖò 1921 hugǎn xwè e wá yì lɛ é bǐ.” É lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Amɔ̌, xó kpò. . . . Mi nú mǐ ni wà azɔ̌ enɛ kpo awǎjijɛ kpo.” Ðǒ ayi wu ɖɔ nɔví lɛ mɔ nukúnnú jɛ nǔ taji wè e Jezu ɖexlɛ́ mɛsɛ́dó tɔn lɛ dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wu é wu: Azɔ̌ ɔ mya nukún, bɔ azɔ̌watɔ́ lɛ ɖò awǎjijɛ mɛ.\n9. (a) Ðò 1954 ɔ, etɛ Atɔxwɛ ka ɖɔ dó nǔkún-yiyazɔ́ ɔ wu? Etɛwu? (b) Nɛ̌ wɛnjlatɔ́ lɛ ka sukpɔ́ d’eji gbɛn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɖò xwè 50 e wá yì lɛ é mɛ? (Kpɔ́n gbàví nǔtinmɛ tɔn “ Nukɔnyiyi Gbɔn Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ.”)\n9 Ðò 1930 kpo 1939 kpo vlamɛ ɔ, ee nɔví lɛ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ mɛ wɔbuwɔbu e nyí lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ é na yí wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn gudo é ɔ, wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ lɛ́ syɛn d’eji. (Eza. 55:5; Jaan 10:16; Nǔɖe. 7:9) Lè tɛ é ka hɛn wá? Mɛ ɖěɖee nɔ jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ é sín kɛ́n gosin 41 000 ɖò 1934 bo yì 500 000 ɖò 1953! Atɔxwɛ (Flansegbe) Nùxwásun 1, 1955 tɔn wá gbeta elɔ kɔn: “Gbigbɔ Jehovah tɔn kpo hlɔnhlɔn e Xó tɔn ɖó é kpo wɛ zɔ́n bɔ è wà nǔkún-yiya gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ enɛ.” *—Zak. 4:6b.\nNUKƆNYIYI GBƆN GBƐ̀ Ɔ BǏ MƐ\nLEE MƐ NABI E È NƆ KPLƆ́N BIBLU XÁ É JƐJI GBƆN É\nÈ Ko Zán Nùjlɛdonǔwu E Ðò Gbɛ̀ lɛ E Dó Ðɔ Lè E Nǔkún-yiya ɔ Na Hɛn Wá lɛ É Ð’ayǐ\n10, 11. Ðò lǒ e è dó dó atínkwín winniwinni ɔ wu é mɛ ɔ, susu atínkwín ɔ tɔn sín akpáxwé tɛ lɛ jí è ka tɛɖɛ̌?\n10 Ðò lǒ e Jezu dó dó Axɔsuɖuto ɔ wu lɛ é mɛ ɔ, é zán nùjlɛdonǔwu e ɖò gbɛ̀ lɛ é dó ɖɔ lè e nǔkún-yiyazɔ́ ɔ na hɛn wá lɛ é ɖ’ayǐ. Mi nú mǐ ni kpɔ́n lǒ e é dó dó atínkwín winniwinni ɔ kpo ee é dó dó tɔ́n wu é kpo. Mǐ na sɔ́ ayi ɖó lee ye ko jɛ gbɔn ɖò vivɔnu ɔ sín hwenu gbɔn é wu hugǎn.\n11 Lǒ e è dó dó atínkwín winniwinni ɔ wu é. Nya ɖé dó atínkwín winniwinni ɖé. Enɛ gudo ɔ, é sù bo huzu atín bɔ xɛ lɛ nɔ wá bɛ yɛ ɖ’eji. (Xà Matie 13:31, 32.) Susu atínkwín ɔ tɔn sín akpáxwé tɛ lɛ jí lǒ enɛ ka tɛɖɛ̌? (1) Bǎ e mɛ atínkwín ɔ sù ɖó é jiwǔ. “Atínkwín e winni hú ɖě lɛ bǐ ɔ” wá huzu atín bo “zɛ ala ɖaxó ɖaxó lɛ.” (Mak. 4:31, 32) (2) Atínkwín ɔ na sù jɛn wɛ. “Hwenu e è dó [atínkwín ɔ] é ɔ, é sù,” NWT. Jezu ɖɔ ɖɔ “É sixu sù” ǎ. Loɔ, é ɖɔ: “É sù.” Nǔ ɖě hɛn susu tɔn ɖó te ǎ. (3) Atín ɔ sín susu dɔn gbɛtɔ́ lɛ bo nyí bibɛtɛn ɖé. “Xɛ lɛ nɔ [wá] xò adɔ̌ nyì ala tɔn lɛ mɛ.” Nɛ̌ akpáxwé atɔn enɛ lɛ ka sɔgbe xá nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn azǎn mǐtɔn gbè tɔn gbɔn?\n12. Nɛ̌ lǒ e è dó dó atínkwín winniwinni ɔ wu é ka sɔgbe xá nǔkún-yiya azǎn mǐtɔn gbè tɔn gbɔn? (Kpɔ́n gbàví nǔtinmɛ tɔn “ Lee Mɛ Nabi E È Nɔ Kplɔ́n Biblu Xá É Jɛji Gbɔn É.”)\n12 (1) Bǎ e mɛ atínkwín ɔ sù ɖó é: Lǒ ɔ tɛɖɛ̌ wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn sín susu kpo agun Klisanwun tɔn ɔ sín susu kpo jí. Sín 1919 ɔ, è ɖò nǔkún-yatɔ́ e akpàkpà nɔ sɔ́ lɛ é xò kplé dó agun Klisanwun tɔn e è vɔ́ ɖó ayǐ é mɛ wɛ. Ðò hwenɛnu ɔ, nǔkún-yatɔ́ lɛ nyí mɛ kpɛɖé, amɔ̌, ye yawu sù d’eji. Nugbǒ ɔ, lee ye sukpɔ́ gbɔn sín bǐbɛ̌mɛ 1900 tɔn wá jɛ égbé é jiwǔ tawun. (Eza. 60:22) (2) Atínkwín ɔ na sù jɛn wɛ: Nǔ ɖě sixu kpéwú bo ɖó agun Klisanwun tɔn ɔ sín susu te ǎ. È na bo doya nú atínkwín ɔ gbɔn ɖebǔ ɔ, é na kpó ɖò susu wɛ. (Eza. 54:17) (3) Bibɛtɛn ɖé: “Xɛ” e nɔ wà adɔ̌ nyì atín ɔ sín ala mɛ “lɛ” é nɔte nú gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ livi mɔkpan e gosin tò 240 mɔ̌ mɛ, bo yí gbè nú wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn, lobo nyí hagbɛ̌ agun Klisanwun tɔn ɔ tɔn lɛ é. (Ezek. 17:23) Finɛ ɔ, ye nɔ mɔ nùɖuɖu gbigbɔ tɔn, kɔfanúmɛ kpo alɔcyɔnmɛji kpo.—Eza. 32:1, 2; 54:13.\nLǒ e è dó dó atínkwín winniwinni ɔ wu é xlɛ́ ɖɔ mɛ ɖěɖee ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ lɛ é nɔ ɖu vivǐ bibɛtɛn kpo alɔcyɔnmɛji kpo tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ kpo 12gɔ́ ɔ kpo)\n13. Ðò lǒ e è dó dó tɔ́n ɔ wu é mɛ ɔ, fínfɔ́n linfin ɔ tɔn sín akpáxwé tɛ lɛ jí è ka tɛɖɛ̌?\n13 Lǒ e è dó dó tɔ́n wu é. Enyi nyɔnu ɖé dó tɔ́n linfin mɛ ɔ, tɔ́n ɔ nɔ fɔ́n linfin ɔ bǐ. (Xà Matie 13:33.) Fínfɔ́n linfin ɔ tɔn sín akpáxwé tɛ lɛ jí lǒ enɛ ka tɛɖɛ̌? Mǐ ni kpɔ́n wè ɖ’emɛ. (1) Fínfɔ́n linfin ɔ tɔn nɔ zɔ́n bɔ huzuhuzu ɖé nɔ tíìn. Tɔ́n ɔ gbakpé linfin ɔ mɛ bǐ kaka bɔ “linfin nyinya ɔ bǐ . . . fɔ́n.” (2) Linfin ɔ fɔ́n gbɔn fí bǐ. Tɔ́n ɔ fɔ́n “linfin na yì gannu atɔn mɔ̌” ɔ, enɛ wɛ nyí ɖɔ é fɔ́n linfin ɔ bǐ. Nɛ̌ akpáxwé wè enɛ lɛ ka sɔgbe xá nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn azǎn mǐtɔn gbè tɔn gbɔn?\n14. Nɛ̌ lǒ e è dó dó tɔ́n wu é ka sɔgbe xá nǔkún-yiya égbé tɔn ɔ gbɔn?\n14 (1) Huzuhuzu: Tɔ́n ɔ nɔte nú wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn, bɔ linfin ɔ nɔte nú gbɛtɔ́ lɛ. Lee tɔ́n nɔ bló bɔ huzuhuzu ɖé nɔ tíìn ɖò linfin mɛ gbɔn hwenu e è dɔn ye mɛ wè lɛ kplé é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn nɔ bló bɔ huzuhuzu ɖé nɔ tíìn ɖò ayi gbɛtɔ́ lɛ tɔn mɛ hwenu e ye ko yí wɛn ɔ gudo é nɛ. (Hlɔ. 12:2) (2) Gbɔn fí bǐ: Tɔ́n ɔ sín gbigbakpé nɔte nú wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn e ɖò gbigbakpé wɛ é. Tɔ́n ɔ nɔ w’azɔ̌ gbɔn linfin ɔ tɛntin kaka bo nɔ gbakpé linfin ɔ bǐ mɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ jɛn wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɔ ko gbakpé kaka yì “fí e gbɛ̀ ɔ kponu ɖó é.” (Mɛ. 1:8) Akpáxwé lǒ ɔ tɔn enɛ lɛ́ xlɛ́ ɖɔ é na bo tlɛ nyí fí e è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖè é ɔ, wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn na gbakpé; è ka tlɛ sixu nɔ ayi ma ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn wu ɖò awa gbɛ̀ ɔ tɔn enɛ lɛ xwé có nǔ na nyí mɔ̌.\n15. Nɛ̌ xó e è mɔ ɖò Ezayíi 60:5, 22 mɛ lɛ é ka jɛnu gbɔn? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví elɔ lɛ: “ Jehovah Bló B’ɛ Gló Ǎ,” kpo “ Lee ‘Xwétá E Ma Ðó Gǎn Ðebǔ Ǎ’ É Wá Huzu ‘Togun Syɛnsyɛn’ Gbɔn É” kpo.)\n15 Xwè 800 mɔ̌ jɛ nukɔn nú lǒ enɛ lɛ e Jezu dó é ɔ, Jehovah ko gbɔn Ezayíi jí bo zán xógbe manawɔn ɖé lɛ dó ɖɔ bǎ e mɛ nǔkún-yiya gbigbɔ tɔn azǎn mǐtɔn gbè tɔn na jɛ é, kpo awǎjijɛ e nǔkún-yiya enɛ na hɛn wá é kpo xó ɖ’ayǐ. * Jehovah xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖò “tò ma yá tò” lɛ mɛ gosin wá tutoblonunu emitɔn mɛ wɛ. Jehovah ɖɔ nú “Jeluzalɛmu” e nɔte nú mɛ yí ami dó ɖè ee kpò ɖò ayikúngban jí égbé lɛ é ɖɔ: “A mɔ ye ɔ, xomɛ na hun we, nǔ na víví nú we mɔhunkɔtɔn, a na j’awǎ; ɖó è na bɛ́ xù mɛ dɔkun lɛ wá gɔ̌n towe, dɔkun akɔta lɛ tɔn na wá gɔ̌n towe.” (Eza. 60:1, 4, 5, 9) Kpɔ́n lee xó enɛ lɛ nyí nugbǒ sɔ́ é! Égbé ɔ, mɛ e ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ sín xwè gègě ɖíe lɛ é ɔ, xomɛ hun ye nugbǒ, ɖó ye mɔ lee wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn e nyí mɛ kpɛɖé ɖ’ayǐ é ko huzu mɛ afatɔ́n mɔkpan ɖò ayǐ yetɔn jí gbɔn é.\nNǔ E Wu Jehovah Sɛntɔ́ lɛ Bǐ Ðó Hwɛjijɔ Bo Na J’awǎ É\n16, 17. Ðɔ hwɛjijɔ e wu “nǔdotɔ́ ɔ kpodo nǔkún-yatɔ́ ɔ kpo bǐ na kplé, bo na j’awǎ” é ɖokpo. (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ Lee Nǔ E Tlati Wè Ðɔ É Byɔ Ayi Mɛ nú Mɛ Wè Ðò Amazonie Gbɔn É.”)\n16 A na ko flín ɖɔ Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖɔ: “Nǔkún-yatɔ́ nɔ . . . kplé nǔkún lɛ nú gbɛ̀ mavɔmavɔ, bonu nǔdotɔ́ ɔ kpodo nǔkún-yatɔ́ ɔ kpo bǐ na kplé, bo na j’awǎ.” (Jaan 4:36) Nɛ̌ mǐ ka nɔ “kplé, bo n[ɔ] j’awǎ” ɖò nǔkún-yiya gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ ɔ mɛ gbɔn? Ðò ali gègě nu. Mǐ ni kpɔ́n atɔn ɖ’emɛ.\n17 Nukɔntɔn ɔ, mǐ nɔ j’awǎ ɖó mǐ nɔ mɔ azɔ̌ e wà wɛ Jehovah ɖè ɖ’emɛ é. Hwenu e mǐ nɔ jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é ɔ, mǐ ɖò nǔkún dó wɛ. (Mat. 13:18, 19) Enyi mǐ d’alɔ mɛɖé bonu é huzu ahwanvu Klisu tɔn hǔn, mǐ ya nǔkún nɛ. Enyi mǐ mɔ lee Jehovah nɔ bló gbɔn bɔ “nǔkún” Axɔsuɖuto ɔ tɔn nɔ “wú, bo [nɔ] ɖò susu wɛ” b’ɛ nɔ jiwǔ gbɔn é ɔ, mǐ mɛ bǐ nɔ ɖó awǎjijɛ tawun. (Mak. 4:27, 28) Nǔkún e fúnfún wɛ mǐ nɔ ɖè lɛ é ɖé lɛ nɔ wá wú bɔ mɛ ɖevo nɔ ya. A sixu ko mɔ nǔ ɖokpo ɔ e Joan e nyí nɔví nyɔnu ɖé ɖò Grande-Bretagne bo ko bló baptɛm sín xwè 60 ɖíe é mɔ é kpɔ́n. É ɖɔ: “Un xò gò mɛɖé lɛ bɔ ye ɖɔ nú mì ɖɔ nyì wɛ dó nǔkún ɖé dó ayi emitɔn mɛ hwenu e nyì ɖɔ Mawuxó nú emi xwè ɖé lɛ ɖíe é. Ðò nukɔnmɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖevo lɛ kplɔ́n Biblu xá ye bo d’alɔ ye bɔ ye wá huzu Jehovah sɛntɔ́ lɛ. Xomɛ hun mì ɖɔ nǔkún e un dó é sù bɔ è wá ya.”—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 3:6, 7.\nJEHOVAH BLÓ B’Ɛ GLÓ Ǎ\nJEZU ɖɔ: “Nǔ e gló gbɛtɔ́ ɔ gló Mawu ǎ.” (Luk. 18:27) Gègě mǐtɔn mɔ nugbǒ xó enɛ tɔn. Mɛ e ba na ɖó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ te lɛ é dó gǎn lɛ bǐ có, Jehovah ka d’alɔ mǐ b’ɛ ɖò yiyi wɛ.\nZacharie Elegbe (ɖó xwè 66, bo bló baptɛm ɖò 1963) flín lee azɔ̌ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tɔn gbigbɛ́ ɖò Bénin gɔ́ alɔ nú nɔví lɛ gbɔn é: “Ðò 1976 e mǐ nyí wɛnɖagbejlatɔ́ 2 300 é ɔ, è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn, bɔ acɛkpikpa ɔ ɖegbe ɖɔ è ni jla dó anɔ̌nugbe tò ɔ mɛ tɔn lɛ bǐ mɛ ɖò hladio jí. È sè nǔ mɔhun kpɔ́n ǎ. Toví Bénin tɔn lɛ nɔ dó gbè 60 jɛji mɔ̌ có, gbè atɔ́ɔ́n kpowun mɛ jɛn tuto hladio jí tɔn lɛ nɔ dín ɖè. Enɛ wu ɔ, hwenu e è jla gbeta enɛ dó anɔ̌nugbe lɛ bǐ mɛ ɖò hladio jí é ɔ, é hun ali nú gbɛtɔ́ e ɖò fí ma yá fí ɖé lɛ é afatɔ́n mɔkpan bɔ ye sè xó dó mǐ wu azɔn nukɔntɔn ɔ. Ye kanbyɔ yeɖée ɖɔ: ‘Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ? Aniwu è ka gbɛ́ azɔ̌ yetɔn?’ Nukɔnmɛ hwenu e mǐ wá yì fí enɛ lɛ é ɔ, gègě yetɔn yawu yí nugbǒ ɔ.” Ðò égbé ɔ, Kúnnuɖetɔ́ hugǎn 11 500 wɛ ɖò Bénin.\nMariya Zinich (ɖó xwè 74, bo bló baptɛm ɖò 1957): “Hwenu e un ɖó xwè 12 mɔ̌ é ɔ, è bɛ́ xwédo mǐtɔn bǐ sín Ukraine yì Sibérie, Russie. Acɛkpikpa Union Soviétique xóxó ɔ tɔn dó gǎn lɛ bǐ bo na bɔ nu dó nú mǐ có, mǐ fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. Nukɔnyiyi jiwǔ enɛ e un mɔ ɖò nukúnvandomɛ syɛnsyɛn lɛ hwenu e zɔ́n bɔ un kudeji ɖɔ azɔ̌ Jehovah tɔn wɛ. Mɛɖebǔ sixu kpéwú bo ɖó te ǎ!” Nɔví nyɔnu ɖevo e nɔ nyí Mariya (ɖó xwè 73 bo bló baptɛm ɖò 1960) é ɖɔ: “Bɛ̌ e acɛkpikpa ɔ bɛ́ nɔví mǐtɔn lɛ yí Sibérie é zɔ́n bɔ mɛ e ɖò fí ma yá fí ɖé lɛ é gègě wá kpé nǔ wu bo sè xó dó nugbǒ ɔ wu.”\nJesús Martín (ɖó xwè 77 bo bló baptɛm ɖò 1955) flín ɖɔ: “Hwenu e un kplɔ́n nugbǒ ɔ é ɔ, Kúnnuɖetɔ́ 300 wɛ ɖò Espagne fí. Ðò 1960 ɔ, ya e dó nú mǐ wɛ è ɖè é wá syɛn tawun. Acɛkpikpa ɔ na gbè kponɔ lɛ ɖɔ ye ni sú kún dó nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ. Ðò hwe enɛ nu ɔ, é vɛwǔ bɔ è na ɖi ɖɔ è na lɛ́ wá kpéwú gbè ɖokpo bo na jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn tò ɔ mɛ. É cí ɖɔ ajo sɔgbe bonu azɔ̌ mǐtɔn ma yì ta ó ɖɔhun. Amɔ̌ égbé ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖibla yì 111 000 wɛ ɖò Espagne. Ee yadonumɛ enɛ lɛ ɖò finɛ có nukɔnyiyi enɛ ka tíìn é dó hlɔnhlɔn hlɔnhlɔn jí nú kú e un kudeji ɖɔ Jehovah ɖò ahwan mǐtɔn mɛ jɛn wɛ ɔ, nǔ ɖebǔ kún sixu gló mǐ ó é!”\n18. Hwɛjijɔ e wu è na j’awǎ é ɖětɛ xó è ka ɖɔ ɖò 1 Kɔlɛntinu lɛ 3:8 mɛ?\n18 Wegɔ ɔ, mǐ nɔ nyí nǔkún-yatɔ́ e ɖò awǎjijɛ mɛ lɛ é hwenu e mǐ nɔ hɛn nǔ e Pɔlu ɖɔ é dó ayi mɛ é: “Mɛ ɖokpo ɖokpo na mɔ lee é wà nǔ gbɔn ɔ sín ajɔ yí ɖò Mawu sí.” (1 Kɔ. 3:8) Lee mǐ wà azɔ̌ ɔ gbɔn é sín ajɔ wɛ è na na mǐ, é nyí lee azɔ̌ mǐtɔn na lè gbɔn é wu wɛ ǎ. Kpɔ́n lee jiɖe na mɛ enɛ na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖěɖee ɖò wɛn jla wɛ ɖò ayǐ e jí mɛ lɛ ma nɔ yí wɛn ɔ gbɔn mɔ̌ ǎ ɖè lɛ é sɔ́ é! Ðò Mawu nukúnmɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔkúndidozɔ́ ɔ mɛ kpo ayi yetɔn bǐ kpo lɛ é “nɔ na sínsɛ́n gègě” bɔ enɛ wu ɔ, ye ɖó hwɛjijɔ bo na j’awǎ.—Jaan 15:8; Mat. 13:23.\n19. (a) Nɛ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ Jezu tɔn e è mɔ ɖò Matie 24:14 mɛ é ka kúnkplá awǎjijɛ mǐtɔn gbɔn? (b) Enyi mǐɖesunɔ na bo ma tlɛ kpéwú bo kplɔ́n nǔ mɛɖé nú é huzu ahwanvu ǎ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na hɛn dó ayi mɛ?\n19 Atɔngɔ ɔ, mǐ nɔ ɖó awǎjijɛ ɖó azɔ̌ mǐtɔn nɔ bló bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ ɖé nɔ jɛnu. Hwenu e ahwanvu Jezu tɔn lɛ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Ani wɛ ka na ɖè hwenu e a na lɛkɔ wá ayikúngban jí fí ɔ, kpodo hwenu e gbɛ̀ elɔ na vɔ dó ɔ kpan xlɛ́ mǐ?” é ɔ, ɖǒ ayi xósin e é na ye é wu. É ɖɔ nú ye ɖɔ nǔ e na ɖè enɛ xlɛ́ é ɖokpo wɛ nyí wɛnɖagbejijla gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ ɔ. Nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu sín xó ɖɔ wɛ é ɖè à? Eǒ. É ɖɔ: “È na jla axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín wɛnɖagbe gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ, bonu é na nyí kúnnuɖiɖe nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ.” (Mat. 24:3, 14) Enɛ wu ɔ, Axɔsuɖuto ɔ sín wɛnɖagbejijla (nǔkúndido) nyí akpáxwé wuntun ɔ tɔn ɖé. Hǔn, hwenu e mǐ ɖò wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla wɛ é ɔ, mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ enyi mǐ na bo ma kpéwú bo kplɔ́n nǔ mɛɖé bonu é huzu ahwanvu ǎ ɔ, mǐ ka kpéwú bo ɖ’alɔ ɖò “kúnnuɖiɖe” ɔ mɛ. * Nugbǒ ɔ, mɛ lɛ na bo tlɛ yí wɛn mǐtɔn gbɔn ɖebǔ ɔ, mǐ ka bló bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Jezu tɔn ɖò jijɛnu wɛ, bɔ è lɛ́ jɔwu mǐ bɔ mǐ ɖò ‘azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ xá Mawu wɛ.’ (1 Kɔ. 3:9) Hwɛjijɔ ɖagbe ɖé wɛ nyí enɛ bɔ mǐ ɖó bo na j’awǎ.\n“Sín Zǎnzǎnhweji Kaka Wá Yì Gbadahweji”\n20, 21. (a) Nɛ̌ xógbe Malacíi 1:11 tɔn lɛ ka ɖò jijɛnu wɛ gbɔn? (b) Etɛ a kanɖeji bo na wà ɖò nǔkún-yiyazɔ́ ɔ linu? Etɛwu?\n20 Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Jezu d’alɔ mɛsɛ́dó tɔn lɛ bonu ye na mɔ ɖɔ nǔkún-yiyazɔ́ ɔ mya nukún. Bɛ́sín 1919 ɖido ɔ, Jezu d’alɔ ahwanvu tɔn azǎn mǐtɔn gbè tɔn lɛ bonu ye na mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ enɛ ɖokpo ɔ wu. Togun Mawu tɔn yí gbè nú xó enɛ bo gbló ada nú azɔ̌ tɔn. Nugbǒ ɔ, nǔkún-yiyazɔ́ ɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ ɖě kún sixu ɖó emi te ó. Lee gbeyiɖɔ Malacíi ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ ɖò yiyi wɛ égbé “sín zǎnzǎnhweji kaka wá yì gbadahweji.” (Mal. 1:11) Fí ɖebǔ e nǔdotɔ́ lɛ kpo nǔkún-yatɔ́ lɛ kpo ɖè ɖò ayikúngban ɔ jí (sín zǎnzǎnhweji kaka wá yì gbadahweji) é ɔ, ye nɔ w’azɔ̌ bo nɔ j’awǎ ɖó kpɔ́. Sín zǎnzǎn kaka wá yì gbada alǒ ɖò kéze ɔ bǐ mɛ ɔ, mǐ nɔ w’azɔ̌ nukún myamya.\n21 Ee mǐ kpɔ́n xwè 100 mɔ̌ sɛ́dó gudo bo mɔ lee Mawu sɛntɔ́ lɛ sín gbɛ̌ta klewun ɖé sù gbɔn bo wá huzu “togun syɛnsyɛn” ɖé é ɔ, “nǔ [nɔ] víví nú [mǐ] mɔhunkɔtɔn, [mǐ nɔ] j’awǎ.” (Eza. 60:5, 22) Awǎjijɛ enɛ kpo wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah “jinukúnnɔ ɔ” kpo é ni bo sísɛ́ mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo bonu mǐ ni ɖò alɔ ɖó ɖò jinukún-yiyazɔ́ ɖaxó e è ma ko mɔ kpɔ́n ǎ é mɛ wɛ mlɛ́mlɛ́.—Luk. 10:2.\n^ akpá. 9 Bonu a na mɔ nǔ ɖevo lɛ dó xwè enɛ lɛ kpo xwè ɖěɖee bɔ d’ewu lɛ é kpo wu hǔn, mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú we ɖɔ a ni xà wema Les Témoins de Jéhovah, prédicateurs du Royaume de Dieu, wexwɛ 425-520. Fí enɛ lɛ kpi lee è wà jinukún-yiyazɔ́ ɔ gbɔn sín 1919 jɛ 1992 é sín tan.\n^ akpá. 15 Bo na dó mɔ nǔ ɖevo lɛ dó nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ e ɖò gbɛ̀ é wu hǔn, kpɔ́n Dọdai Isaia Tọn—Hinhọ́n de na Gbẹtọvi Lẹpo Akpáxwé 2gɔ́, wexwɛ 303-320.\n^ akpá. 19 Biblu Kplɔntɔ́ nukɔntɔn lɛ ko mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ taji enɛ wu. Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Abɔxwísun 15, 1895 tɔn ɖɔ: “Enyi jinukún ɖagbe e è ya lɛ é na bo hwe ɔ, è ka kpéwú bo ɖekúnnu nú nugbǒ ɔ tawun vɔ́vɔ́. . . . Mɛ bǐ sixu jla wɛnɖagbe ɔ.”\nEtɛ Axɔsuɖuto ɔ ka ko wà ɖò jinukún-yiya gbigbɔ tɔn ɔ linu?\nNɛ̌ lǒ e è dó dó atínkwín winniwinni ɔ kpo tɔ́n kpo wu é ka dó wusyɛn lanmɛ nú we bɔ a na wà sinsɛnzɔ́ towe gbɔn?\nHwɛjijɔ tɛ lɛ wu a ka ɖó na j’awǎ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ?\nLEE NǓ E TLATI WÈ ÐƆ É BYƆ AYI MƐ NÚ MƐ WÈ ÐÒ AMAZONIE GBƆN É\nKLISANWUN gbejinɔtɔ́ Antônio Simões e ɖó xwè 91 bo nyí mɛxo agun tɔn ɖé é flín lee tɔ́ tɔn kpo daá-nyɔnu tɔn sín asú kpo mɔ nugbǒ ɔ gbɔn tlati e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖetɔ́n é wè gblamɛ gbɔn é. “Mi ba na sè xó d’ewu à?” Nǔ e é kanbyɔ mɛ e wá ba jonɔ ɛ lɛ é nɛ. “É na jló mǐ tawun,” wɛ ye ɖɔ. Antônio sín nukúnmɛ xlɛ́ ɖɔ é víví n’i, bɔ kpo nǔkiko kpo ɔ, é junjɔn ayǐ bo jɛ tan tɔn kpi jí.\n“Tɔ́ ce Zeno nyí nukɔntɔ́ ɖé ɖò sinsɛn Baptiste tɔn mɛ. Ðò 1931 ɔ, é sɛ̀ tɛn yì fí ma yá fí ɖé ɖò zungbo Amazonie tɔn mɛ bo jló na yí ba hagbɛ̌ sinsɛn ɔ tɔn nyɔnu ɖokpo kpɔ́n. Ðò xwé nyɔnu ɔ tɔn gbè ɔ, é mɔ tlati e junjɔn Biblu jí é wè. Amísaxɔ ɔ mɛ wɛ nyɔnu ɔ mɔ ye sɔ́ ɖè, amɔ̌ é tuùn mɛ e jó ye dó nyì finɛ é ǎ. Tlati ɔ ɖokpo ɖɔ xó dó zomɛ̀ wu; bɔ wegɔ ɔ ɖɔ xó dó fínfɔ́n sín kú wu. Nǔ e tɔ́ ce xà é byɔ ayi mɛ n’i. Mɛ e é flín tlolo é wɛ nyí dada tɔn sú Guilherme e ko nɔ ɖɔ xó elɔ n’i hwɛhwɛ é: ‘Un ɖi nǔ nú zomɛ̀ xó ɔ ǎ. Mawu wanyiyinɔ ɖé sixu ɖó nɔtɛn mɔhun ɖé ǎ.’ Akpàkpà e ɖò sísɔ́ ɛ wɛ bɔ é na xlɛ́ tlati lɛ Guilherme é zɔ́n bɔ tɔ́ ce byɔ akló tɔn mɛ bo kun zɛn nú ganxixo tantɔn yì Manaquiri, toxo ɖé wɛ bo sɛkpɔ Manaus fí e Guilherme nɔ nɔ é.\nAgun nukɔntɔn ɔ, ɖò Amazonie sín Tokpɔn Brésil tɔn mɛ\n“Hwenu e tɔ́ ce kpo daá-nyɔnu ce sín asú Guilherme kpo gbéjé tlati lɛ kpɔ́n gudo é ɔ, ye mɛ wè lɛ bǐ ɖɔ: ‘Nugbǒ ɔ ɖíe!’ Enɛ gudo tlolo ɔ, ye wlan nǔ sɛ́dó alaxɔ Brésil tɔn bo byɔ wema ɖé lɛ. Tɔ́ ce jó nukɔntɔ́zɔ́ tɔn dó bɔ é kpo daá-nyɔnu ce sín asú kpo jɛ wɛn Biblu tɔn jla jí ɖò xá enɛ e jɛ gblolo é mɛ. Mɛ lɛ yí wɛn ɔ sɔmɔ̌ bɔ ɖò xwè ɖokpo gblamɛ ɔ, è ɖó agun ɖokpo ayǐ ɖò Manaquiri. Azǎn jɛ ǎ bɔ gletoxo ɔ mɛ nu 70 jɛ kplé lɛ wá jí, enɛ zɔ́n bɔ hwe enɛ nu ɔ, é nyí agun ɖaxó hugǎn Brésil tɔn.” Antônio yí agbɔ̌n ɖokpo. Dìn ɔ, é kanbyɔ ɖɔ: “Lee Axɔsuɖuto ɔ sín wɛn wá Amazonie gbɔn é sise jiwǔ à cé?” É jiwǔ nugbǒ. Nǔkún kpɛví kpɛví wè (tlati e junjɔn Biblu jí é kpɛví kpɛví wè) wɛ jɛ finɛ, ye dó ɖɔ dò ɖò zungbo Amazonie tɔn ɖaxó ɔ mɛ, bo wú lobo wá huzu agun ɖaxó ɖé. Bɔ égbé dìn ɔ, Manaquiri sín Agun e ɖó xwè 83 é sɔ́ wá nyí agun ɖokpo géé e ɖò Amazonie sín Tokpɔn Brésil tɔn mɛ é ǎ, loɔ, é nyí ɖokpo ɖò agun 143 lɛ mɛ!\nLEE “XWÉTÁ E MA ÐÓ GǍN ÐEBǓ Ǎ” É WÁ HUZU “TOGUN SYƐNSYƐN” GBƆN É\n“XWÉTÁ e hwe hú xwétá lɛ bǐ ɔ na ɖó gbɛtɔ́ afatɔ́n (1 000); xwétá e ma ɖó gǎn ɖebǔ ǎ ɖò xwétá lɛ mɛ ɔ na huzu togun syɛnsyɛn. Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, é jɛ hwetɔnnu ɔ, un na bló nǔ enɛ blewun.” (Eza. 60:22) Nɛ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ka jɛnu gbɔn? Nɛ̌ jijɛnu tɔn ka cí nú Kúnnuɖetɔ́ hwenu línlín tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é?\nBörje Nilsson (ɖó xwè 84, bo bló baptɛm ɖò 1943): “Un flín nɔví sunnu yí ami dó ɖè ee nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɖò xwè 1920 kpo 1929 kpo sín avla mɛ é ɖé. Hwenu e è sɔ́ Suède sín ɖibla yì wevlɔɖó d’alɔ mɛ n’i ɖɔ é ni nɔ jla wɛnɖagbe ɔ ɖò finɛ é ɔ, é setónú bo jɛ azɔ̌ wu, kpɔ́n lee azɔ̌ tɔn kpo gbejinɔtɔ́ ɖevo lɛ tɔn kpo na sínsɛ́n sɔ́ é! Égbé ɔ, mǐ ɖó wɛnjlatɔ́ 22 000 jɛji. Xwè ce ko sɛyi dìn có, un ka jló na kpó ɖò tónú sè wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ. Mɛ̌ ka tuùn nǔ ma ɖó nukún ɖěɖee Jehovah sɔ́ ɖ’ayǐ nú mǐ lɛ é?”\nEtienne Esterhuyse (ɖó xwè 83, bo bló baptɛm ɖò 1942): “Égbé ɔ, un nɔ kpɔ́n gudo sɛ́dó b’ɛ nɔ kpaca mì, ɖó un nɔ mɔ lee mɛ Jehovah tɔn e ɖò Afrique du Sud lɛ é sukpɔ́ d’eji gbɔn é. Ye mɛ 1 500 wɛ ɖò tò ɔ mɛ ɖò 1942 bɔ égbé dìn ɔ, ye ko yì 94 000 jɛji. Tutoblonunu ɖaxó lehun mɛ ninɔ nɔ hɛn nùɖiɖi lidǒ tawun!”\nKeith Gaydon (ɖó xwè 82, bo bló baptɛm ɖò 1948): “Lee wɛnjlatɔ́ e ɖò Grande-Bretagne lɛ é sukpɔ́ d’eji bo gosin 13 700 mɔ̌ ɖò 1948 bo yì 137 000 mɔ̌ ɖò égbé gbɔn é mimɔ xlɛ́ mì ɖɔ azɔ̌ Jehovah tɔn wɛ. Enyi hlɔnhlɔn gbɛtɔ́ tɔn ɖóɖó wɛ ɔ, enɛ sixu jɛ gbeɖé ǎ, amɔ̌, Jehovah wɛ ‘nɔ bló nùjiwǔ lɛ.’”—Tín. 15:11.\nUlrike Krolop (ɖó xwè 77, bo bló baptɛm ɖò 1952): “Ee Wɛkɛ Hwan Wegɔ ɔ wá yì gudo é ɔ, akpàkpà e nɔ sɔ́ Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee dɛ ɖò yadonumɛ Nazi tɔn nu lɛ é dó wusyɛn lanmɛ nú agun ɖěɖee ɖò Allemagne lɛ é. Mɛ lɛ ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn, bɔ mǐ ka xò nǔ kpɔ́n cobo wà mɔ̌ ǎ, ɖó Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖ’alɔ ɖò ahwan baɖabaɖa enɛ mɛ ǎ. Xwè 60 jɛji e wá yì lɛ é mɛ ɔ, un mɔ lee gbigbɔ Mawu tɔn xlɛ́ ali togun tɔn gbɔn é. Égbé ɔ, Kúnnuɖetɔ́ 164 000 jɛji wɛ mǐ ko ɖó, enɛ jiwǔ tawun!”\nMariya Brinetskaya (ɖó xwè 77, bo bló baptɛm ɖò 1955): “Ðó è na wlí mǐ ǎ wutu ɔ, un bló baptɛm zǎnmɛ ɖò ablu gɔngɔn mɛ. Ðò nukɔnmɛ ɔ, è sɛ́ asú ce dó yadonumɛkpá e lín tawun é ɖé mɛ ɖó é nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé wutu. Un kpò ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ kpo acéjíninɔ kpo gbɔn gletoxo ce mɛ ɖò Russie, bɔ mɛ e ɖò xá ce mɛ lɛ é gègě yí nugbǒ ɔ. Ð’ayǐ ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo yɔywɛ ɖé jɛn mǐ ɖó. Xomɛ hun mì ɖɔ égbé dìn ɔ, Kúnnuɖetɔ́ hugǎn 168 000 wɛ ɖò Russie!”\nKimiko Yamano (ɖó xwè 79, bo bló baptɛm ɖò 1954): “Hwenu e un sè ɖò 1970 ɖɔ wɛnjlatɔ́ 10 000 wɛ mǐ ɖó ɖò Japon é ɔ, awǎjijɛ ce túnflá bɔ un jló na lɛ́ d’akpá nú Jehovah ɖɔ, ‘Nú gbɛhwenu ce bǐ ɔ, un jló na nɔ gbeji nú we.’ Dǒ nukún lee awǎjijɛ ce na ko lɛ́ ɖè gbɔn égbé dìn e mǐ ɖó wɛnjlatɔ́ 216 000 jɛji é mɛ kpɔ́n!”\nDaniel Odogun (ɖó xwè 83): “Hwenu e un bló baptɛm ɖò 1950 é ɔ, wɛnjlatɔ́ 8 000 wɛ ɖò Nigéria. Égbé dìn ɔ, mǐ ko yì 351 000 mɔ̌! Ðò kpléɖókpɔ́ lɛ jí ɔ, enyi un mɔ kpléɖókpɔ́watɔ́ wɔbuwɔbu lɛ ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mì bɔ un nɔ flín Ajée 2:7. Jehovah ɖò togun lɛ dán wɛ nugbǒ, bɔ dɔkun yetɔn lɛ ɖò wìwá wɛ. Un kpó ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na wà nǔ e wu un kpé lɛ é bǐ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ, ɖó wɛnɖagbejijla ɔ wɛ nyí ali e nu nyɛ nɔ ɖɔ: ‘Jehovah, é na cɛ́ nú we!’ ɖè é.”\nCarlos Silva (ɖó xwè 79): “Hwenu e un bló baptɛm ɖò 1952 é ɔ, Kúnnuɖetɔ́ 5 000 mɔ̌ wɛ ɖò Brésil. Xwè enɛ mɛ ɔ, mǐ bló kpléɖókpɔ́ ɖé ɖò lɔnyiji-lɔnfɔnkan-yihundatɛn ɖé ɖò São Paulo. Mɔ̌to wè jɛn ɖò fí e è nɔ gán mɔ̌to lɛ ɖó é. Nɔví ɖé dlɛn alɔ sɛ́dó anyǔmlímlísafɔtɛn Pacaembu tɔn e ma lín dó finɛ ǎ é bo kanbyɔ mì ɖɔ: ‘A lin ɖɔ mǐ na wá gɔ́ finɛ gbè ɖokpo à?’ É cí ɖɔ nǔ kún sixu nyí mɔ̌ gbeɖé ó ɖɔhun, amɔ̌, ɖò 1973 ɔ, mɛ e wá kpléɖókpɔ́ ɖò anyǔmlímlísafɔtɛn ɔ é yì 94586! Égbé ɔ, nɔví sunnu vívɛ́ kpo nɔví nyɔnu vívɛ́ e ɖò Brésil lɛ é kpo ko yì 767 000 bɔ nǔ ɖ’eji, nukɔnyiyi enɛ jiwǔ tawun!”\nCarlos Cázares (ɖó xwè 73): “Ðò 1954, xwè e mɛ un bló baptɛm é ɔ, wɛnjlatɔ́ 10 500 wɛ ɖò Mexique. È ɖó hudo azɔ̌watɔ́ tɔn sɔmɔ̌ bɔ è sɔ́ mì bɔ un nyí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn hwenu e un ɖó xwè 21 é. Nyɔna ɖé wɛ é nyí ɖɔ un mɔ nǔ e Ezayíi 60:22 ɖɔ é sín jijɛ kpo nukún ce ɖesu kpo. Dìn ɔ, mǐ ko ɖó hú wɛnjlatɔ́ 806 000, bɔ ye nɔ kpé nukún dó Biblu kplɔnkplɔn livi ɖokpo jɛji wu! É jiwǔ!”


A ka Nɔ Ð’ayi Jijɔ Mawu Tɔn E Nukún Ma Nɔ Mɔ Ǎ lɛ É Wu À?\nEnyi a ɖò folowa e ɖó sinmɛ tɛnmɛ tɛnmɛ é ɖé, sunví e gɔ́ jinukúnsin lɛ é, alǒ sin e ɖò sisa sín sókan mɛ wɛ é ɖé kpɔ́n wɛ ɔ, a ka nɔ mɔ alɔnuzɔ́ Gbɛɖotɔ́ ɔ tɔn lɛ à? Nǔɖiɖó e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é nɔ ɖè jijɔ Jehovah tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ lɛ é xlɛ́ vaan. (Hlɔ 1:20) Enyi mǐ nɔ yì agbɔ̌n jí, bo nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e mǐ nɔ mɔ lɛ é jí ɔ, mǐ na kpéwú bo na ɖ’ayi hlɔnhlɔn Mawu tɔn, wanyiyi tɔn, nǔnywɛ tɔn, kpo hwɛjijɔ tɔn kpo wu, gɔ́ nú alɔhundónanǔmɛ tɔn.—Ðɛ 104:24.\nNǔɖiɖó Jehovah tɔn tɛ lɛ wu a ka nɔ ɖ’ayi gbè bǐ gbè? A na bo tlɛ nɔ nɔ toxo mɛ ɔ, a sixu nɔ mɔ xɛ lɛ, alǒ atín lɛ. Nǔɖiɖó Jehovah tɔn lɛ kpinkpɔn ganji sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖè adohu adohu kpò, bo na sɔ́ ayi ɖó nǔ e ɖò taji hugǎn lɛ é jí, lobɔ nǔɖiɖi e mǐ ɖó dó nǔwukpíkpé e Jehovah ɖó bo na kpé nukún dó mǐ wu kaka sɔyi é na lɛ́ jɛji. (Mt 6:25-32) Enyi a ɖó vǐ hǔn, d’alɔ ye bonu ye ni ɖ’ayi jijɔ Jehovah tɔn e è ma sixu jlɛ́ ǎ lɛ é wu. Enyi nǔɖiɖó enɛ lɛ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é ɖò nukún mǐtɔn mɛ sù d’eji wɛ ɔ, mǐ na sɛkpɔ Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn ganji.—Ðɛ 8:4, 5.\nKPƆ́N VIDEO NǓJIWǓ E ÐÒ NǓÐIÐÓ LƐ MƐ LƐ É NƆ ÐÈ SUSU MAWU TƆN XLƐ́: WEZIZA KPO SINMƐ LƐ KPO Ɔ, ENƐ GUDO HǓN, NǍ XÓSIN NÚ NǓKANBYƆ ELƆ LƐ:\nNɛ̌ nǔ e nɔ bló bɔ sinmɛ lɛ nɔ tɔ́n é ka nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ mɔ sinmɛ vovo lɛ gbɔn?\nEtɛ ka nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ sinmɛ gansinnɔ lɛ?\nEtɛwu mǐ ka nɔ mɔ sinmɛ vovo lɛ ɖò jinukúnsin?\nSinmɛ nǔɖiɖó lɛ tɔn e dɔn mɛ é tɛ lɛ a ka ko mɔ kpɔ́n ɖò xwé towe kpá?\nEtɛwu mǐ ka ɖó na nɔ ba hwenu, bo na nɔ xwè sɔ dó kpɔ́n nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é?\nEtɛ weziza kpo sinmɛ lɛ kpo ka ɖexlɛ́ dó jijɔ Jehovah tɔn lɛ wu?