Tíntɔ́n 26 - Exode 26\nA nǎ zé siká dó bló nǔhɛnnú kanɖé wǒ (50) ná, bó ná dó hɛn avɔ lɛ́ɛ ɖě dó ɖě wú, bó bú dó goxɔ ɔ́ bǐ; énɛ́ ɔ́, goxɔ ɔ́ bǐ ná nɔ bǔ.\n“Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, a nǎ zé gbɔ̌fún dó lɔn avɔxwɛ gaga wǒ-ɖokpó ná, bó ná cyɔ́n goxɔ ɔ́.\nAvɔxwɛ lɛ́ɛ sín ga ná nyí mɛ̌tlu afɔtɔn, bɔ gblǒ yětɔn ná nyí mɛ̌tlu we. Jlɛ̌ ɖokpó ɔ́ wɛ wǒ-ɖokpó lɛ́ɛ bǐ ná ɖó.\nA nǎ cá avɔxwɛ nɛ́ lɛ́ɛ atɔ́ɔ́n ɖo kpɔ́, bó ná cá ayizɛ́n e kpo lɛ́ɛ ɖo kpɔ́. A nǎ nyɛ́ ayizɛ́ngɔ́ ɔ́ nyi jí ɖo goxɔ ɔ́ ta ɖo nukɔn,\nbó ná dó kan kanɖé wǒ (50) gbɔn tó nú avɔxwɛ e ɖo tó nú avɔxwɛ atɔ́ɔ́n nukɔntɔn e è cá ɖó kpɔ́ é, bó ná dó kan kanɖé wǒ (50) gbɔn tó nú avɔxwɛ ayizɛ́n ɖě lɛ́ɛ e è cá ɖó kpɔ́ é.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, a nǎ zé ganvɔ dó bló nǔhɛnnú kanɖé wǒ (50) ná, bó ná dó hɛn kan lɛ́ɛ, bó ná dó hɛn goxɔ ɔ́ bǐ ɖó bǔ.\nAvɔ e è cyɔ́n dó goxɔ ɔ́ ná gbló hú ée è dǒ gbá goxɔ ɔ́ ná é, bɔ éé lán ɖ'é jí ɔ́ nyí cícá ɖokpó sín vlɔ̌, bó kɔn nyi goxɔ ɔ́ gúdo.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, avɔ énɛ́ ɔ́ ná ɖi ga hú éé è dǒ gbá goxɔ ɔ́ ná é, bɔ éé lán ɖ'é jí ɔ́ nyí cícá ɖokpó sín vlɔ̌ bó kɔn nyi goxɔ ɔ́ sín ga jí ɖo akpá ɖokpó ɖokpó xwé.\nBó ná fó ɔ́, a nǎ zé agbonyú e è sá nǔ vɔvɔ dó bó cyɔ́n goxɔ ɔ́, bó ná zé anyǔ tlitli bó bú dó.\n“A nǎ zé kasyatín dó bló xwlɛ ná, bó tun te lɛ́ lɛ̌ dó goxɔ ɔ́ dǒ ɖɔhun.\nXwlɛ lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó sín ga ná nyí mɛ̌tlu atɔ́ɔ́n, bɔ gblǒ tɔn ná nyí mɛ̌tlu ɖokpó é hwe ɛnɛvlɔ́ɖó.\nA nǎ kpa sóví we dó xwlɛ ɖokpó ɖokpó glɔ́, bɔ sóví lɛ́ɛ ná jlɔ́ ganjí. Mɔ̌ wɛ a nǎ bló gbɔn nú xwlɛ lɛ́ɛ bǐ.\nÉnɛ́ ɔ́, a nǎ bló xwlɛ ko nú goxɔ ɔ́ ɖo afɔligbé.\nA nǎ zé kpatágan dó bló afɔ kanɖé (40) ná, bó ná bɛ́ dó xwlɛ ko lɛ́ɛ glɔ́; we we wɛ a nǎ dó xwlɛ ɖokpó ɖokpó glɔ́, bɔ é ná sɔgbe xá sóví nabí e a kpa dó xwlɛ lɛ́ɛ glɔ́ é.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, a nǎ bló xwlɛ ko nú goxɔ ɔ́ ɖo taligbé,\nbó ná zé kpatágan dó bló afɔ yětɔn kanɖé (40) lɛ́ɛ, bó ná xwe we we dó xwlɛ ɖokpó ɖokpó glɔ́.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, a nǎ bló xwlɛ ayizɛ́n nú goxɔ ɔ́ ɖo gǔdo, ɖo gbadahwe jí.\nA nǎ bló dotín we nú goxɔ ɔ́, gbɔn zwe lɛ́ɛ jí, ɖo gǔdo.\nDotín we lɛ́ɛ ná zɔn bǔ sín do, bɔ è nǎ zě gan tobotobo dó cá ná ɖo aga. Mɔ̌ wɛ è nǎ bló gbɔn nú dotín e ɖo goxɔ ɔ́ sín zwe we lɛ́ɛ mɛ é bǐ.\nA nǎ bló dotín tántɔn kpódó sóví yětɔn afɔtɔn-nukún-ɖokpó lɛ́ɛ kpó. Sóví we we wɛ ná nɔ dotín ɖokpó ɖokpó glɔ́.\n“A nǎ fɔ kasyakpo gaga atɔ́ɔ́n dó blá wɛ̌n dó dotín lɛ́ɛ wú, ɖo goxɔ ɔ́ sín akpá ɖokpó xwé.\nKpo gaga atɔ́ɔ́n ná blá wɛ̌n ɖo goxɔ ɔ́ sín akpáxwé wegɔ́ ɔ́, bɔ atɔ́ɔ́n ná blá ɖo goxɔ ɔ́ sín gǔdo ɖo gbadahwe jí.\nKpo gaga e è nǎ dó blá wɛ̌n ná ɖo tɛ́ntin ɔ́, nǎ gosín tó ɖě yi tó ɖě ɔ́.\nA nǎ kɔn siká dó dotín lɛ́ɛ, bó ná zé siká dó bló gan tobotobo e mɛ kpo gaga e è dǒ blá wɛ̌n ná lɛ́ɛ ná gbɔn lɛ́ɛ ná, bó ná kɔn siká dó kpo gaga lɛ́ɛ.\nA nǎ bló goxɔ ɔ́, bɔ é ná sɔgbe xá xlɛ̌ e un ná we ɖo só élɔ́ jí fí din é.\n“A nǎ zé lɛ̌ɛnkanvɔ e dɛ kan ɔ́ dó bló xɔmɛgbovɔ ɖokpó ná, bɔ é ná ɖó hwɛkan kwlésinnɔ, vɔvɔ kpódó vɔvɔ cɛ́cɛ́ kpó. Avɔlɔntɔ́ lɛ́ɛ ná wa azɔ̌ tɔn ganjí, bó ná ɖe wɛnsagun susunɔ lɛ́ɛ d'é mɛ dó ba acɔ́ ná.\nA nǎ sin dó dotín kasya tɔn ɛnɛ wú. È nǎ kɔn siká dó dotín lɛ́ɛ, siká klɔcée lɛ́ɛ ná ɖo dotín lɛ́ɛ wú, bó ná jínjɔ́n kpatágan dodó ɛnɛ jí.\nA nǎ zé xɔmɛgbovɔ ɔ́ gbɔn nǔhɛnnú lɛ́ɛ glɔ́. “Xɔmɛgbovɔ énɛ́ ɔ́ gúdo wɛ è nǎ sɔ́ akɔjijɛgbá ɔ́ ɖó. Xɔmɛgbovɔ ɔ́ wɛ ná gbo Tɛn mímɛ́ ɔ́ kpó tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ kpó.\nA nǎ zé akɔjijɛgbá ɔ́ sín nusú sú d'é nu, ɖo Tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ mɛ.\nA nǎ zé távo ɔ́ kpó zogbɛ́nhɛnnú ɔ́ kpó ɖó xɔmɛgbovɔ ɔ́ gúdo: Zogbɛ́nhɛnnú ná ɖo afɔligbé, bɔ távo ɔ́ ná ɖo taligbé.\n“A nǎ bló avɔ ɖokpó, bó dó ɖó Tɛn mímɛ́ ɔ́ sín ali nu, bɔ é ná ɖó hwɛkan kwlésinnɔ vɔvɔ kpódó vɔvɔ cɛ́cɛ́ kpó. Lɛ̌ɛnkanvɔ e dɛ kan ɔ́ wɛ è ka ná dó bló ná. Mɛ e nɔ kó avɔ lɛ́ɛ wɛ ká ná kó ganjí.\nA nǎ zé kasya dó bló dotín atɔ́ɔ́n ná nú avɔ e a dǒ ɖó tɛn mímɛ́ ɔ́ sín ali nu é, a nǎ kɔn siká dó dotín lɛ́ɛ, bɔ siká klɔcée ná nɔ yě wú. A nǎ sínsín ganvɔ dó bló afɔ atɔ́ɔ́n nú dotín lɛ́ɛ.”


Kɛ́nsísɔ́ 2 - Nombres 2\nMawu Mavɔmavɔ lɛ́ ɖɔ nú Mɔyízi kpó Aalɔ́ɔn kpó ɖɔ:\n“Akɔta Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔn ɖokpó ɖokpó ɖó ná nɔ ahwansyá tɔn kpá, bɔ hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó ná nɔ asyá tɔn glɔ́. Yě ná nɔ fínɛ́ lɛ́ lɛ̌ dó Mawu xwé ɔ́, bó ná nɔ zɔ nú Mawu xwé ɔ́.\n“Ahwangɔnu Judáa tɔn ɔ́ kpódó ahwansyá tɔn kpó ná nɔ zǎnzǎnhwe jí. Naxicɔ́ni e nyí Aminadabu sín vǐ, bó nyí akɔta Judáa tɔn ɔ́ sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu ɖo fínɛ́.\nSúnnu adɔ̌kpo atɔn děgba atɔn afɔwó nǔwɔntɔn (74.600) wɛ è xa bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Isakáa tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ ná bɔ dó wǔ tɔn. Nɛtanɛli e nyí Suwáa sín vǐ, bó nyí akɔta Isakáa tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we děgba atɔn afɔwó-afɔwe (54.400) wɛ nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Zabulɔ́ɔn tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ jɛ fínɛ́. Eliavu e nyí Helɔ́ni ví, bó nyí akɔta Zabulɔ́ɔn tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we děgba ɛnɛ afɔtɛ́nwe (57.400) wɛ nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, ahwanfuntɔ́ e sín kɛ́n è sɔ́ bɔ yě ɖo ahwansyá Judáa tɔn ɔ́ kpá lɛ́ɛ bǐ bló súnnu adɔ̌kpo tɛ́nnɛ děgba ɖě afɔwó-afɔwe (186.400). Togun ɔ́ jɛ ali ɔ́, Judáa sín mɛ lɛ́ɛ wɛ ná nɔ nukɔn.\n“Ahwangɔnu Hwlibɛ́ni tɔn ɔ́ kpódó ahwansyá tɔn kpó ná nɔ tofɔligbé. Elisúu e nyí Cedewúu sín vǐ, bó nyí akɔta Hwlibɛ́ni tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we děgba ɖě afɔwó-afɔwe kanwe ko (46.500) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyǐ ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Sinmɛnyɔ́ɔ tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ ná bɔ dó wǔ tɔn. Celumiyɛ́li e nyí Sulicadáyi sín vǐ, bó nyí akɔta Sinmɛnyɔ́ɔ tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we děgba ɛnɛ afɔwó-afayizɛ́n kanwe ko (59.300) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyǐ ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nBɔ akɔta Gadi tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ ná jɛ fínɛ́. Eliyasáfu e nyí Hlewuyɛ́li sín vǐ, bó nyí akɔta Gadi tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we děgba ɖě afɔtántɔn kanɖé wǒ (45.650) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, ahwanfuntɔ́ e sín kɛ́n è sɔ́, bɔ yě ɖo ahwansyá Hwlibɛ́ni tɔn kpá lɛ́ɛ bǐ bló súnnu adɔ̌kpo tɛ́nwe děgba we afɔwó-afɔtɛ́nwe kanɖé wǒ (151.450) jɛ jí. Yědɛɛ lɛ́ɛ wɛ ná jɛ ahwangɔnu Judáa tɔn ɔ́ gúdo.\n“Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Levíi ví lɛ́ɛ ná ɖíɖá Goxɔ ɔ́ ɖidó; yě xweyǐgbe ɔ́, yě ná nɔ ahwangbɛ́ we nukɔntɔn lɛ́ɛ kpódó we gǔdo tɔn lɛ́ɛ kpó tɛ́ntin. Yě lɔ ná nɔ tito jí yi fí e yě ná nɔ ɔ́; súnnu ɖokpó ɖokpó ná nɔ tɛn tɔn mɛ, ɖo fí e xwédo tɔn sín ahwansyá ɖe é.\n“Akɔta Eflayímu tɔn sín ahwangɔnu ɔ́, kpódó ahwansyá tɔn kpó ná nɔ gbadahwe jí. Elicama e nyí Amumihudi sín vǐ, bó nyí akɔta Eflayímu tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu ɖo fínɛ́.\nSúnnu adɔ̌kpo we afɔwe kanwe ko (40.500) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Manasée tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ ná bɔ dó wǔ tɔn. Gamɛliyɛ́li e nyí Pedasúu sín vǐ, bó nyí akɔta Manasée tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo ɖě děgba atɔn afɔɖé (32.200) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Bɛnjamɛ́ɛ tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ jɛ gǔdo tɔn. Avidáni e nyí Gideóni sín vǐ, bó nyí akɔta Bɛnjamɛ́ɛ tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo ɖě děgba atɔn afɔwó-afɔtɛ́nwe (35.400) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, ahwanfuntɔ́ e sín kɛ́n è sɔ́, bɔ yě ɖo ahwansyá Eflayímu tɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ bló adɔ̌kpo atɔ́ɔ́n děgba we kanwe ko (108.100). Yědɛɛ lɛ́ɛ wɛ ná jɛ ahwangɔnu Hwlibɛ́ni tɔn ɔ́ gúdo.\n“Akɔta Dan tɔn ɔ́ sín ahwangɔnu ɔ́, kpódó ahwansyá tɔn kpó ná nɔ totaligbé. Axiezɛ́ɛ e nyí Amumicadayi ví, bó nyí akɔta Dan tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu ɖo fínɛ́.\nSúnnu adɔ̌kpo atɔn afɔwó nǔwɔntɔn kanwe ko (62.700) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Acɛ́ɛ tɔn sín ahwangɔnu ɔ́ ná bɔ dó wǔ tɔn. Pagiyɛ́li e nyí Ɔkláni sín vǐ, bó nyí akɔta Acɛ́ɛ tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we afɔtɛ́nwe kanwe ko (41.500) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyǐ ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nAkɔta Nɛfutali tɔn ɔ́ sín ahwangɔnu ɔ́ ná jɛ gǔdo tɔn. Axila e nyí Eyináni sín vǐ, bó nyí akɔta Nɛfutali tɔn sín gǎn ɔ́ ná nɔ yě nu.\nSúnnu adɔ̌kpo we děgba atɔn afɔtɛ́nwe (53.400) sín kɛ́n wɛ è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\nÉnɛ́ ɔ́, ahwanfuntɔ́ e sín kɛ́n Mɔyízi kpó Aalɔ́ɔn kpó, kpódó gǎn lɛ́ɛ kpó sɔ́, bɔ yě ɖo ahwangɔnu Dan tɔn ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ bló adɔ̌kpo tɛ́nwe děgba ɛnɛ afɔtántɔn (157.600). Yědɛɛ lɛ́ɛ wɛ ná nyí ahwangɔnu e ná gbɔn gǔdo é bó ná hɛn ahwansyá yětɔn.”\nIzlayɛ́li ví e sín kɛ́n è sɔ́, ɖo hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó mɛ lɛ́ɛ nɛ́. Yě mɛ e sín kɛ́n è sɔ́, bɔ yě nyí ahwanfuntɔ́, bó ɖo ahwangɔnu ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ bló adɔ̌kpo gban afɔwó-afɔtɛ́nwe kantɔn gban (603.550).\nLě e Mawu Mavɔmavɔ ko ɖɔ gbɔn nú Mɔyízi ɔ́, è sɔ́ Levíi ví lɛ́ɛ sín kɛ́n ɖo hwe ɖokpó ɔ́ nu kpódó Izlayɛ́li ví ɖě lɛ́ɛ kpó ǎ.\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ wa nǔ, bɔ é sɔgbe xá lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ nú Mɔyízi gbɔn é pɛ́pɛ́pɛ́. Yě ɖó gɔnu ɖó fí ɖé ɔ́, yě kpó ahwansyá yětɔn kpó nɔ́ ɖo fí ɔ́. Yě ɖo yiyi wɛ ɔ́, hɛ̌nnu ɖokpó ɖokpó nɔ́ ɖo tɛn tɔn mɛ, bɔ mɛ ɖokpó ɖokpó nɔ́ ɖo xwédo tɔn mɛ.


Joziasi Ðó Xɔ́ntɔn Ðagbe Lɛ | Kplɔ́n Vǐ Towe Lɛ\nA ka lin ɖɔ nǔ e sɔgbe é wiwa vɛwǔ à?— Mɛ gègě nɔ lin mɔ̌. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ nǔ e sɔgbe é wiwa vɛwǔ nú nyaví e nɔ nyí Joziasi é. Amɔ̌, é ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ bɔ ye d’alɔ ɛ. Mǐ ni kplɔ́n nǔ dó Joziasi kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo wu.\nAxɔsu Juda tɔn Amɔɔ wɛ nyí tɔ́ Joziasi tɔn. Mɛ nyanya tawun wɛ nú Amɔɔ bɔ é nɔ lɛ́ sɛ̀n vodun. Hwenu e é kú é ɔ, Joziasi huzu axɔsu Juda tɔn. Xwè tantɔn jɛn é ka ɖó hwenɛnu! É lɔ ka nyí mɛ nyanya tɔ́ tɔn ɖɔhun wɛ à?— Eǒ!\nZefania ɖɔ nú mɛ lɛ ɖɔ ye ni ma sɛ̀n vodun ó\nJoziasi kpò ɖò vǔ tawun cobo ka jló na setónú nú Jehovah. Enɛ wu ɔ, mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é kɛɖɛ wɛ é zun xɔ́ntɔn xá. Mɛ enɛ lɛ d’alɔ Joziasi bɔ é wà nǔ e sɔgbe é. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí Joziasi sín xɔ́ntɔn lɛ?\nXɔ́ntɔn tɔn ɖokpo nɔ nyí Zefania. Gbeyiɖɔ ɖé wɛ nú Zefania, bɔ é ɖɔ nú mɛ e nɔ nɔ Juda lɛ é ɖɔ enyi ye ma jó vodun sínsɛ́n dó ǎ ɔ, nǔ nyanya na jɛ dó ye wu. Joziasi ɖótó Zefania bo sɛ̀n Jehovah kɛɖɛ.\nXɔ́ntɔn Joziasi tɔn ɖevo nɔ nyí Jelemii. Xwè ɖokpo ɔ wɛ é kpo Joziasi kpo ɖibla ɖó, bɔ xwé yetɔn lɛ ɖò akpá akpá. Xɔ́ntɔn e ye nyí é syɛn kaka bɔ hwenu e Joziasi kú é ɔ, Jelemii wlan han bunɔ ɖé dó lee é jɛ dò tɔn sɔ é wu. Jelemii kpo Joziasi kpo d’alɔ yeɖee, bo mɔ tɛn dó wà nǔ e sɔgbe é lobo setónú nú Jehovah.\nJoziasi kpo Jelemii kpo d’alɔ yeɖee, bo mɔ tɛn dó wà nǔ e sɔgbe é\nEtɛ kpɔ́ndéwú Joziasi tɔn ka kplɔ́n we?— Joziasi kpò ɖò vǔ cobo ka jló na wà nǔ e sɔgbe é. É tuùn ɖɔ emi ɖó na zun xɔ́ntɔn xá mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é. Hwi lɔ ni bo tɛnkpɔn, bo zun xɔ́ntɔn e yí wǎn nú Jehovah, bo ka sixu d’alɔ we bɔ a na wà nǔ e sɔgbe lɛ é é.\nMɛ̌ ka nyí Joziasi sín tɔ́? É ka wà nǔ e sɔgbe é à?\nJoziasi kpò ɖò vǔ có, etɛ é ka jló na wà?\nÐɔ xɔ́ntɔn Joziasi tɔn wè sín nyikɔ.\nEtɛ kpɔ́ndéwú Joziasi tɔn ka sixu kplɔ́n we?


Jehovah Jɛhun Dó Jozafati Jí | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJehovah Jɛhun Dó Jozafati Jí\nJozafati Judáa xɔsu ɔ sú kún dó nú vɔsakpe Baalu tɔn kpo vodun e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é kpo. É jló ɖɔ togun ɔ ni tuùn sɛ́n Jehovah tɔn lɛ. Enɛ wu ɔ, é sɛ́ axɔví lɛ kpo Levíi-ví lɛ kpo dó Judáa gbé ɔ bǐ jí ɖɔ ye ni kplɔ́n sɛ́n Jehovah tɔn lɛ togun ɔ.\nAkɔta ɖěɖee ɖò xá ɔ mɛ lɛ é nɔ ɖi xɛsi dó ahwan tíntɔ́n Judáa wu, ɖó ye tuùn ɖɔ Jehovah ɖò kpɔ́ xá togun tɔn. Ye tlɛ nɔ hɛn nùnina lɛ yì jó nú Axɔsu Jozafati. Amɔ̌, Mɔwabunu lɛ, Amumɔ́ɔ-ví lɛ kpo mɛ ɖěɖee ɖò Seyíi gbéjí lɛ é kpo wá ahwan fun xá Judáa gbé. Jozafati tuùn ɖɔ emi ɖó hudo alɔdo Jehovah tɔn tɔn. É ɖɔ bɔ sunnu, nyɔnu kpo vǐ lɛ bǐ kpo kplé ɖó Jeluzalɛmu. É xoɖɛ ɖò ye bǐ nukɔn ɖɔ: ‘Jehovah, hwi mɛvo ɔ, mǐ sixu ɖu ɖ’eji ǎ. Kɛnklɛn ɖɔ nǔ e mǐ na wà é nú mǐ.’\nJehovah na sìnkɔn nú ɖɛ yetɔn bo ɖɔ: ‘Mi ma ɖi xɛsi ó. Un na d’alɔ mi. Mi cí finɛ kpowun, bo ma sɛ̀ tɛn ó, bo kpɔ́n lee un na hwlɛn mi gbɔn é.’ Nɛ̌ Jehovah ka hwlɛn ye gbɔn?\nAyihɔngbe tɔn zǎnzǎn ɔ, Jozafati cyan hanjitɔ́ lɛ bo ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni ɖi zɔnlin ɖò ahwangɔnu ɔ nukɔn. Ye ɖi zɔnlin sín Jeluzalɛmu yì fí e na fun ahwan ɖè wɛ ye ɖè b’ɛ nyí Tekowa é.\nEe hanjitɔ́ lɛ ɖò xó sú dó kpa susu nú Jehovah wɛ kpo awǎjijɛ kpo é ɔ, Jehovah fun ahwan nú togun tɔn. É bló bɔ nǔ lɛ wlú dó Amumɔ́ɔ-ví lɛ kpo Mɔwabunu lɛ kpo sɔmɔ̌ bɔ ye tɔ́n ahwan yeɖée, ye mɛ ɖokpo vɔ́vɔ́ gán ǎ. Amɔ̌, Jehovah cyɔn alɔ togun Judáa tɔn, ahwanfuntɔ́ lɛ kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo jí. Mɛ e ɖò tò e sɛkpɔ ye lɛ é mɛ lɛ é bǐ sè nǔ e Jehovah wà é bo tuùn ɖɔ Jehovah kpò ɖò hun jɛ dó togun tɔn jí wɛ. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ hwlɛn togun tɔn gbɔn? Ali gègě nu wɛ é nɔ wà mɔ̌ ɖè. É ɖó hudo alɔdo gbɛtɔ́ lɛ tɔn tɔn cobo na wà mɔ̌ ǎ.\n“Midɛɛ lɛ wɛ xwè ahwan fun xá ye gbé ɖò finɛ ǎ. . . . mi cí finɛ kpowun, mi ma sɛ̀ tɛn ó, bo na kpɔ́n lee un na hwlɛn mi gán gbɔn é.”—2 Tan 20:17\nNùkanbyɔ lɛ: Axɔsu alɔkpa tɛ Jozafati ka nyí? Nɛ̌ Jehovah ka cyɔn alɔ Judáa jí gbɔn?\n2 Tan 17:1-19; 20:1-30\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jehovah Jɛhun Dó Jozafati Jí\nlfb nùkplɔnkplɔn 50 wex. 120-121


Pɔlu kpo Silasi kpo Kplɔ́n Nugbǒ ɔ Gantɔ́cɔ́tɔ́ Ðé | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nNyɔnu mɛsɛntɔ́ ɖé ɖò Filipu bɔ yɛ nyanya ɖé ɖò jǐ tɔn. Yɛ nyanya ɔ nɔ zɔ́n b’ɛ nɔ kàn amɔɛ bɔ enɛ nɔ dɔn akwɛ gègě wá nú gǎn tɔn lɛ. Hwenu e Pɔlu kpo Silasi kpo wá Filipu é ɔ, nyɔnu ɔ xwedó ye nú azǎn gègě. Yɛ nyanya ɔ nɔ bló b’ɛ nɔ súxó ɖɔ: “Mɛ elɔ lɛ ɔ, Mawu Ajalɔnlɔn sín mɛsɛntɔ́ wɛ nú ye.” Gudo mɛ ɔ, Pɔlu ɖɔ nú yɛ nyanya ɔ ɖɔ: ‘Ðò nyikɔ Jezu tɔn mɛ ɔ, gosin jǐ tɔn!’ Yɛ nyanya ɔ gosin jǐ tɔn nugbǒ.\nHwenu e nyɔnu ɔ sín gǎn lɛ mɔ ɖɔ é kún sɔ́ ɖò akwɛ ɖě na dɔn wá nú emi wɛ ó é ɔ, xomɛ sìn ye tawun. Ye wlí Pɔlu kpo Silasi kpo yì hwɛɖɔtɔ́ lɛ sín nukɔn bo ɖɔ: ‘Nya elɔ lɛ ɖò sɛ́n gbà wɛ, bo ɖò tò ɔ bǐ dɔn wlú wɛ!’ Hwɛɖɔtɔ́ lɛ na gbè bɔ è xò Pɔlu kpo Silasi kpo bo bɛ́ ye dó gankpa mɛ. Gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ sɔ́ ye ɖó fí e d’ablu hú fí lɛ bǐ ɖò gankpa ɔ mɛ é, bo ján afɔ yetɔn lɛ dó sókpo mɛ.\nPɔlu kpo Silasi kpo ɖò han jì dó kpa susu nú Jehovah wɛ bɔ gantɔ́ ɖevo lɛ ɖò tó ɖó wɛ. Ee zǎn vlɔ́ ɖó wè é ɔ, ayikúngban danwǔ kpo hlɔnhlɔn kpo ajijimɛ, bo húnhún gankpa ɔ bǐ sín aga kaka yì dò. Gankpa ɔ sín hɔn lɛ bǐ hun, bɔ gantɔ́ lɛ sín wlɔ lɛ wɛ́n, lobɔ sókpo lɛ gosin afɔ yetɔn. Gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ kanwezun yì gankpa ɔ mɛ bo mɔ ɖɔ hɔn lɛ ɖò nuvo. É kudeji ɖɔ gantɔ́ lɛ bǐ ko hɔn, enɛ wutu ɔ, é sún hwǐ bo jló na hu éɖée.\nMɔ̌ bló gbé wɛ é ja pɛ́ɛ́ bɔ Pɔlu súxó bo ɖɔ: ‘Ma gblewu hwiɖée ó! Mǐ mɛ bǐ ɖò fí!’ Gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ kanwezun bo yì jɛkpo ɖò Pɔlu kpo Silasi kpo nukɔn. É kanbyɔ ye ɖɔ: “Etɛ un ɖó na wà bɔ Mawu na hwlɛn mì gán?” Ye ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Hwi kpo xwédo towe kpo ɖó na ɖi nǔ nú Jezu.’ Enɛ ɔ gudo ɔ, Pɔlu kpo Silasi kpo kplɔ́n xó Jehovah tɔn ye, bɔ gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ kpo xwédo tɔn bǐ kpo bló baptɛm.\n“Alɔ na jɛ mi wu, bɔ è na doya nú mi, bo na dɔn mi yì kplɔ́ngbasá Jwifu lɛ tɔn, bo na sɔ́ mi dó gankpa mɛ; è na ylɔ hwɛ mi ɖò axɔsu lɛ kpodo tokpɔngán lɛ kpo nukɔn, ɖó nyɛ wu. Nǔ enɛ lɛ na jɛ dó mi jí, bɔ mi na ɖó d’ewu, bo na ɖekúnnu nú mì.”—Luki 21:12, 13\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu è ka sɔ́ Pɔlu kpo Silasi kpo dó gankpa mɛ? Nɛ̌ gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ ka mɔ nugbǒ ɔ gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Gantɔ́cɔ́tɔ́ ɖé Mɔ Nugbǒ Ɔ\nlfb nùkplɔnkplɔn 99 wex. 230-231


2 Tan 3 - 2 Chroniques 3\nSalomɔ́ɔ jɛ xwé sá nú Mawu Mavɔmavɔ jí ɖo Jeluzalɛ́mu, ɖo Mɔliya só ɔ́ jí. É jɛ xwé ɔ́ sá jí ɖo fí e Mawu Mavɔmavɔ tɔ́n dó tɔ́ tɔn Davídi jí ɖe é. Tɛn e mɛ Davídi ko sɔ́ bɔ è nǎ sá xwé ɔ́ ɖó ɖo Ɔnáni Jebuzinu ɔ́ sín kɔ́xota fí e é nɔ́ fún jinukún ɖe ɔ́ wɛ.\nHwenu e Salomɔ́ɔ ɖo xwe ɛnɛ bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́ wɛ é jɛ Mawu xwé ɔ́ sá jí, ɖo sun wegɔ́ ɔ́ e ɖo xwe ɔ́ mɛ é.\nJlɛ̌ e xɔ ɔ́ ná ɖó, bɔ Salomɔ́ɔ ɖɔ lɛ́ɛ ɖíe: ga tɔn ná nyí mɛ̌tlu gban, bɔ gblǒ tɔn ná nyí mɛ̌tlu wǒ.\nHɔnnúwa e ɖo xɔ ɔ́ nukɔn ɔ́ sín gblǒ nyí mɛ̌tlu wǒ xɔ ɔ́ sín gblǒ ɖɔhun, bɔ jǐ yiyi tɔn nyí mɛ̌tlu kanɖé ko; è kɔn siká akú dó hɔnnúwa ɔ́ gbɔn xomɛ bǐ.\nÈ tɛ́ siplɛ́tín sín xwlɛ gbɔn xɔ ɖaxó ɔ́ sín dǒ lɛ́ɛ wú, bó kɔn siká akú dó xwlɛ lɛ́ɛ, bó ɖe děma kpó wlɔ kpɛví kpɛví kpó gbɔn wú.\nAwǐnnya xɔ akwɛ́ wɛ è dǒ ɖó acɔ́ nú xɔ ɔ́; siká e è zǎn ɔ́, Paawayímu wɛ è hɛn sín.\nÈ kɔn siká dó kpo lɛ́ɛ, bó kɔn dó kpekán lɛ́ɛ, bó kɔn dó dǒ lɛ́ɛ kpódó hɔn lɛ́ɛ kpó, lobo ɖe wɛnsagun susunɔ lɛ́ɛ gbɔn dǒ lɛ́ɛ wú.\nÈ lɛ̌ bló fí e è nɔ ylɔ́ ɖɔ tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́, bɔ gblǒ tɔn nyí mɛ̌tlu wǒ xɔ ɔ́ sín gblǒ ɖɔhun, bɔ ga tɔn lɔ nyí mɛ̌tlu wǒ; siká akú tɔ́nu ko wɛ è kɔn gbɔn xɔ ɔ́ sín xomɛ bǐ.\nSiká kilóo vlɔ́ wɛ è dǒ bló hǔnjɛ́n lɛ́ɛ. È kɔn siká gbɔn xɔ e ɖo aga lɛ́ɛ lɔ mɛ.\nÈ sínsín gan dó bló wɛnsagun susunɔ we ná, bó kɔn siká dó, bó bɛ́ yě ɖó tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ mɛ.\nWɛnsagun susunɔ we lɛ́ɛ ɔ́, awa yětɔn ɖo kikɛ, bɔ ga yětɔn bló mɛ̌tlu wǒ. Wɛnsagun nukɔntɔn ɔ́ sín awa ɖokpó bló mɛ̌tlu we adaɖé, bó yi sɔ́ xɔ ɔ́ sín dǒ, bɔ awa tɔn wegɔ́ ɔ́ lɔ bló mɛ̌tlu we adaɖé, bó yi sɔ́ wɛnsagun wegɔ́ ɔ́ sín awa.\nWɛnsagun wegɔ́ ɔ́ sín awa ɖokpó bló mɛ̌tlu we adaɖé, bó yi sɔ́ xɔ ɔ́ sín dǒ, bɔ awa tɔn wegɔ́ ɔ́ lɔ bló mɛ̌tlu we adaɖé, bó yi sɔ́ wɛnsagun nukɔntɔn ɔ́ sín awa.\nWɛnsagun we lɛ́ɛ sín awa lɛ́ɛ ɖo kikɛ, bɔ ga yětɔn bló mɛ̌tlu wǒ. Wɛnsagun lɛ́ɛ ɖo te ɖě bɔ dó ɖě wú, bó kpan nukɔn ali e byɔ́ xɔ ɔ́ mɛ é.\nÈ lɔn lɛ̌ɛnkanvɔ, bó dó bló xɔmɛgbovɔ ná, bó dó ahǒ kwélesinnɔ, vɔvɔ kpódó vɔvɔ cɛ́cɛ́ kpó, lobo ɖe wɛnsagun susunɔ lɛ́ɛ ɖ'é mɛ dó ba acɔ́ ná.\nÈ blǒ dotín we, bɔ jǐ yiyi yětɔn nyí mɛ̌tlu afɔtɔn-nukún-we, bɔ yě ná nɔ xwé ɔ́ nukɔn. È ɖǒ ata dotín lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó jí. Ata lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó sín jǐ yiyi nyí mɛ̌tlu we adaɖé.\nÈ blǒ wlɔ kpɛví kpɛví dó ata lɛ́ɛ wú, è blǒ glenádi kanwe ko (100), bó sin dó wlɔ kpɛví kpɛví lɛ́ɛ wú dó ɖó acɔ́ ná.\nÈ dǒ dotín lɛ́ɛ do nyi xɔ ɔ́ nukɔn. Đokpó ɖo ɖisíxwé, bɔ ɖokpó ɖo amyɔxwé nú hɔnli ɔ́. È nɔ ylɔ́ ée ɖo ɖisíxwé ɔ́ ɖɔ Yakíni; éé ɖo amyɔxwé ɔ́ ká nɔ nyí Bowazi.


Lee È Sixu Tɛ́n Kpɔ́n Bo Ðó Wanyiyi nú Mawu kpo Nɔzo kpo Gbɔn É\nEnyi Klisanwun lɛ ma tlɛ sɔ́ kpó ɖò Mɔyizi Sɛ́n ɔ glɔ ǎ ɔ, sɛ́n wè e ɖò taji hugǎn ɖ’emɛ lɛ é (wǎn yí nú Mawu kpo nɔzo mǐtɔn kpo) sɛ̀ sìn xwè nú nǔ e Jehovah byɔ ɖò mǐ sí lɛ é. (Mt 22:37-39) È nɔ jì mɛ kpo wanyiyi enɛ kpo ǎ. È ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo ɖó wɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Ali taji e nu è sixu wà mɔ̌ ɖè é wɛ nyí Biblu xixa ayihɔngbe ayihɔngbe. Enyi mǐ gbéjé jijɔ vovo e Mawu ɖó bɔ è ɖexlɛ́ dó Xó tɔn mɛ lɛ é kpɔ́n ɔ, mǐ nɔ mɔ lee “[Jehovah] nyɔ́ xomɛ sɔ é.” (Ðɛ 27:4) Wǎgbɔ tɔn ɔ, wanyiyi e mǐ ɖó n’i é nɔ jɛji, bɔ linlin mǐtɔn lɛ nɔ cí étɔn lɛ ɖɔhun. Enɛ nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ nyì sɛ́n Mawu tɔn lɛ kaka jɛ sɛ́n e ɖɔ ɖɔ mǐ ni ɖè wanyiyi mɛɖée sísɔ́ dó savɔ̌ dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ tɔn xlɛ́ é jí. (Jn 13:34, 35; 1Jn 5:3) Wěɖexámɛ e na zɔ́n bɔ mǐ na ɖu Biblu xixa sín vivǐ gɔ́ na é atɔn ɖíe:\nNɔ dó nukún nǔ lɛ mɛ kpɔ́n. É ni cí ɖɔ tɛn tɔn mɛ wɛ a ɖè ɖɔhun. Etɛ a ka na mɔ? Etɛ sín gbè a ka na sè? Etɛ sín wǎn a ka na sè? Nɛ̌ nǔ ka sixu ko cí nú mɛ e ɖ’emɛ lɛ é?\nNɔ ɖyɔ alɔ. Wlɛnwín ɖé lɛ ɖíe: Xà nǔ ɔ d’aga, alǒ nɔ xwedó xixa ɔ hwenu e a ɖò Biblu-xà-dó-kàn-jí ɖé ɖótó wɛ é. Xà nǔ dó mɛ e xó Biblu ɖɔ é ɖé alǒ xota ɖé wu hú ɖɔ a ni xà wemata lɛ ɖebɔdoɖewu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, zǎn Nudọnamẹ Dogọ A7 alǒ B12 ɖò Owe Wiwe lẹ—Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn mɛ. Nɔ xà wemata Biblu tɔn e mɛ è ɖè tɛsi ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ sín é bǐ. Xà wema Biblu tɔn lɛ sɔgbe xá xwè e mɛ è wlan ye é, ɖě jɛ ɖě gudo.\nTɛ́n kpɔ́n bá mɔ nukúnnú jɛ nùxixa ɔ mɛ. Enyi è xà wemata ɖokpo gbè ɖokpo bo lin tamɛ d’eji lobo ba na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɔ, é nyɔ́ hú è ni xà wemata gègě ɖó è jló na yawu fó kpowun wutu. Ð’ayi ninɔmɛ e mɛ nǔ lɛ jɛ ɖè é wu. Gbějé gǒflɛ́mɛ lɛ kpɔ́n. Zǎn ɖiɖe tò tɔn lɛ kpo alɔdlɛndonǔ tɛntin mɛ tɔn lɛ kpo. É hwe bǐ hǔn, nɔ ba dò nú nǔ e mɛ a ma mɔ nukúnnú jɛ ǎ é ɖokpo. Nú é nyɔ́ bló hǔn, zǎn táan e a zán dó xà nǔ ɔ na é ɖɔhun pɛ́ɛ́ dó lin tamɛ d’eji.


A Mɔ Ðɔ Emi Ðó Na Yì Nukɔn Ðò Gbigbɔ Lixo Wɛ À? | Nùkplɔnkplɔn\nTAN GBƐZÁN TƆN Lee Un Mɔ Awǎjijɛ Ðò Nùnamɛ Mɛ Gbɔn É\nAlɔwliwli: Mɛ E Sɔ́ Ð’ayǐ É kpo Nǔ E Wu Wɛ É Kpo\nLee Klisanwun ɖé Sixu Bló Gbɔn Bɔ Alɔwliwli Tɔn Kpa ɛ É\nBa Nǔ E Nyɔ́ Hú Siká É Ðé\nA Mɔ Ðɔ Emi Ðó Na Yì Nukɔn Ðò Gbigbɔ Lixo Wɛ À?\nA Mɔ Ðɔ Emi Ðó Na Kplɔ́n Azɔ̌ Mɛ Ðevo lɛ Wɛ À?\nDƆKUN E ÐÒ NǓ XÓXÓ SƐXWETƐN MǏTƆN LƐ É “Un Ðò Atín Sínsɛ́n lɛ Gbɛ̀ Dó Kpa Susu nú Jehovah Na Wɛ”\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mixe Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nAtɔxwɛ: Nùkplɔnkplɔn Tɔn | Août 2016\n“Ðǒkan dó Mawuxó xixa ɖò agun mɛ, kpodo Mawuxóɖiɖɔ kpo wu, bo lɛ́ ɖókan dó nùkplɔnmɛ wu.”—1 TIM. 4:13.\nHAN LƐ: 45, 70\nEtɛ a ka sixu wà bo yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo?\nNɛ̌ a ka sixu yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo, bɔ agbɔ̌n ma ka na kpé we ǎ gbɔn?\nHuzuhuzu tɛ lɛ a ka sixu bló bɔ alɔ towe na sè kpɛ́n ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ d’eji?\n1, 2. (a) Nɛ̌ Ezayíi 60:22 ka ɖò jijɛnu wɛ ɖò égbé gbɔn? (b) Hudo tɛ lɛ ka ɖè dìn ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ mɛ?\n“XWÉTÁ e hwe hú xwétá lɛ bǐ ɔ na ɖó gbɛtɔ́ afatɔ́n (1 000); xwétá e ma ɖó gǎn ɖebǔ ǎ ɖò xwétá lɛ mɛ ɔ na huzu togun syɛnsyɛn.” (Eza. 60:22) Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ɔ ɖò jijɛnu wɛ ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ. Ðò xwè sinsɛnzɔ́ tɔn 2015 tɔn mɛ ɔ, wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn 8 220 105 wɛ ɖɔ Mawuxó ɔ kpo kanɖodonǔwu kpo. Akpáxwé gudo tɔn nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ tɔn kàn Klisanwun lɛ ɖokpo ɖokpo, ɖó Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ ɖɔ jí: “Nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ, é jɛ hwetɔnnu ɔ, un na bló nǔ enɛ blewun.” Ði mɛ e ɖò mɔ̌to e bɛ́ wezun é ɖé mɛ lɛ é ɖɔhun ɔ, mǐ ɖ’ayi nukɔnyiyi ɖaxó e nùkplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ ɖó é wu. Nɛ̌ mǐɖesunɔ ka nɔ gɔ́ sò nú nukɔnyiyi enɛ gbɔn? Mǐ ka nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo nɔ jla Axɔsuɖuto ɔ kpo kanɖodonǔwu kpo à? Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gègě ɖò nyikɔ na wɛ bá nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn alǒ alɔgɔtɔ́ tɔn. É nɔ lɛ́ víví nú mǐ ɖesu ɖɔ mɛ gègě nɔ yí gbè bo na yì wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é, alǒ ɖ’alɔ ɖò yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín azɔ̌ ɖevo lɛ mɛ à cé?\n2 Hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ mɔ ɖɔ è ɖó hudo azɔ̌watɔ́ gègě tɔn gɔ́ na. Agun 2 000 mɔ̌ wɛ è nɔ ɖó ayǐ xwewu xwewu. Hǔn, enyi mɛxo agun tɔn 5 na nɔ agun yɔyɔ̌ ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn 10 000 wɛ ɖó na jɛxa bá nyí nukúnkpénuwutɔ́ xwewu xwewu. Enɛ xlɛ́ ɖɔ nɔví sunnu afatɔ́n mɔkpan ɖó na dó gǎn bá nyí devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn lɛ. Gɔ́ nú enɛ ɔ, enyi mǐ nyí nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu ɔ, mǐ ɖó na “nɔ ɖò bǐbí dó Aklunɔ sín azɔ̌ ɔ wu d’eji wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.”—1 Kɔ. 15:58.\nNǓ E NUKƆNYIYI ÐÒ GBIGBƆ LIXO NYÍ É\n3, 4. Etɛ ka nyí è ni yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo bɔ a lin?\n3 Xà 1 Timɔtée 3:1. Xógbe Glɛkigbe tɔn e è lilɛ dó “jló na nyí” é sín tinmɛ wɛ nyí è ni dlɛn alɔ bo sɔ́ nùɖé, vlafo alɔ mɛtɔn ɖiga dó nǔ ɔ ǎ. Mɛsɛ́dó Pɔlu zán xógbe enɛ bo dó tɛɖɛ̌ jí ɖɔ nukɔnyiyi ɖò gbigbɔ lixo nɔ byɔ gǎndido. Mǐ ni ɖɔ ɖɔ nɔví sunnu ɖé ɖò tamɛ lin dó nǔ e é na nyí sɔ ɖò agun ɔ mɛ é jí wɛ. É sixu nɔ ma ko nyí devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn ɖé dìn, amɔ̌, é mɔ ɖɔ emi ɖó na tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ Klisanwun tɔn lɛ. Jɛ nukɔn hwɛ̌ ɔ, é ván kàn bo nyí devizɔwatɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn ɖé. É wá yá é ɔ, é ɖó nukún ɖɔ emi na ɖó jijɔ Klisanwun tɔn ɖěɖee na zɔ́n bɔ emi na nyí mɛxo agun tɔn ɖé é. Ðò ninɔmɛ lɛ ɖokpo ɖokpo mɛ ɔ, é nɔ ván kàn tawun bá ɖó nǔwukpikpé e é ɖó na ɖó, bo na dó sixu kpé nukún dó azɔ̌ ɖevo lɛ wu ɖò agun ɔ mɛ lɛ é.\n4 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee jló bo na nyí gbexosin-alijitɔ́, w’azɔ̌ ɖò Betɛli, alǒ bo na sɔ́ yeɖée jó bo ɖ’alɔ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn gbigbá mɛ lɛ é ɖó na dlɛn alɔ dó nukɔn, bá dó sixu kpé nǔ e gbé nya wɛ ye ɖè lɛ é wu. Mi nú mǐ ni ba dò nú lee Xó Mawu Tɔn dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ bǐ ɖɔ mǐ ni yì nukɔn ɖò sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ mɛ gbɔn é.\nTƐNKPƆN BÁ YÌ NUKƆN D’EJI ÐÒ GBIGBƆ LIXO\n5. Nɛ̌ mɛ winnyawinnya lɛ ka sixu zán hlɔnhlɔn yetɔn ɖò sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ gbɔn?\n5 Mɛ winnyawinnya lɛ ɖó hlɔnhlɔn e sín hudo è ɖó bo na wà nǔ gègě ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é. (Xà Nùnywɛxó 20:29.) Nɔví e nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli é ɖé lɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò Biblu kpo wema jinjɔn Biblu jí lɛ kpo zínzín mɛ, bo nɔ lɛ́ bla ye. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo winnyawinnya gègě nɔ ɖ’alɔ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbigbá kpo nukúnkpikpe dó ye wu kpo mɛ. Enyi adlà j’ayǐ ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ nɔ gɔ́ nú Kúnnuɖetɔ́ azɔ̌tuùntɔ́ lɛ bo nɔ d’alɔ mɛ e nǔ wà lɛ é. Mɛ winnyawinnya e nyí gbexosin-alijitɔ́ lɛ é gègě nɔ d’alɔ bɔ è nɔ jla wɛnɖagbe ɔ ayǐ ɔ jí nu lɛ kpo mɛ e nɔ dó gbè ɖevo lɛ é kpo.\n6-8. (a) Nɛ̌ dɔnkpɛvu ɖé ka ɖyɔ linlin e é nɔ ɖó dó sinsɛnzɔ́ Mawu tɔn wu é gbɔn? Lè tɛ é ka hɛn wá n’i? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu “ɖɔ́ Mawu Mavɔmavɔ kpɔ́n bo kpɔ́n lee é nyɔ́ sɔ́ é” gbɔn?\n6 Sinsɛnzɔ́wiwa nú Mawu kpo ayi mɛtɔn bǐ kpo na ko ɖò taji tawun nú we. Amɔ̌, enyi lee nǔ cí nú nɔví sunnu Aaron ɖ’ayǐ é ka cí mɔ̌ nú hwi lɔ ɔ ka ló? Xwédo Klisanwun tɔn ɖé mɛ wɛ é sù ɖè có, é ɖɔ: “Kplé lɛ kpo kúnnuɖegbe kpo nɔ ɖ’akpɔ̀ nú mì.” É jló bo na sɛ̀n Mawu kpo awǎjijɛ kpo, amɔ̌, é nɔ kanbyɔ éɖée ɖɔ aniwu emi ma ka ɖó awǎjijɛ à é jí. Etɛ é ka wà?\n7 Aaron tɛnkpɔn bo ɖó aca ɖé ɖò gbigbɔ lixo, bɔ Biblu xixa, nǔsisɔ nú kplé lɛ, kpo xósin lɛ nina ɖò kplé lɛ hwenu kpo ɖ’emɛ. Ðò taji ɔ, é jɛ ɖɛ xò jí hwɛhwɛ. Ee wanyiyi e é ɖó nú Jehovah é ɖò jijɛji wɛ é ɔ, é jɛ nukɔn yì jí ganji ɖò gbigbɔ lixo. Sín hwenɛnu ɔ, Aaron ko ɖu gbexosin-alijitɔ́zɔ́, azɔ̌wiwa xá mɛ ɖevo lɛ ɖò adlà j’ayǐ hwenu, kpo Mawuxóɖiɖɔ ɖò tò ɖevo mɛ kpo sín vivǐ. Égbé ɔ, Aaron nɔ wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli bo nyí mɛxo agun tɔn ɖé. Nɛ̌ ali e é mlɛ́ é ka cí n’i? “Un ‘ɖɔ́ Jehovah kpɔ́n bo mɔ ɖɔ é nyɔ́.’ Ðó nyɔna tɔn wutu ɔ, un mɔ ɖɔ un ɖu axɔ ɖé dó è, bɔ enɛ sísɛ́ mì bɔ un wà azɔ̌ gègě ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ, lobɔ enɛ hɛn nyɔna gègě ɖevo lɛ wá nú mì.”\n8 Ðɛhan wlantɔ́ ɔ jihan bo ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ: “Nùɖé nɔ hwedo mɛ e nɔ ɖó sísí n’i lɛ ǎ.” (Xà Ðɛhan 34:9-11.) Nugbǒ ɔ, Jehovah nɔ dó winnya mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ kpo kanɖodonǔwu kpo lɛ é gbeɖé ǎ. Mǐɖesunɔ nɔ “ɖɔ́ Mawu Mavɔmavɔ kpɔ́n bo kpɔ́n lee é nyɔ́ sɔ́ é” hwenu e mǐ nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ é. Lobɔ enyi mǐ sɛ̀n Mawu kpo lindɔ̌n mǐtɔn bǐ kpo ɔ, awǎjijɛ e è ma sixu jlɛ́ ǎ é wɛ mǐ nɔ mɔ.\nDƐ, MA NÚ AGBƆ̌N KPÉ WE Ó\n9, 10. Aniwu é ka ɖò taji ɖɔ a ni “nɔte kpɔ́n Mawu Mavɔmavɔ”?\n9 Hwenu e a na ɖò kàn ván wɛ bá kpé nǔ e gbé nya wɛ a ɖè lɛ é wu é ɔ, “nɔte kpɔ́n Mawu Mavɔmavɔ.” (Micée 7:7) Jehovah sixu tin bɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ na nɔte cobɔ è na sɔ́ azɔ̌ ɖé lɛ d’así nú ye, alǒ nɔte bɔ ninɔmɛ lɛ na ɖyɔ; amɔ̌, é nɔ nɔ gudo nú ye hwebǐnu. É dó vǐ sunnu ɖé sín akpá nú Ablaxamu, loɔ, é ɖó na ɖó nùɖiɖi kpo suúlu kpo. (Ebl. 6:12-15) Ablaxamu nɔte nú xwè mɔkpan cobo wá jì Izaki có, awakanmɛ tɔn kú xwè enɛ lɛ vlamɛ ǎ, lobɔ Jehovah ka dó winnya ɛ ǎ.—Bǐb. 15:3, 4; 21:5.\n10 Te ninɔ nɔ bɔwǔ ǎ. (Nùx. 13:12) Enyi mǐ nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò tamɛ lin dó nukúnɖiɖo mǐtɔn e ma jɛnu ǎ lɛ é jí wɛ ɔ, awakanmɛ sixu wá kú mǐ bǐ. Loɔ, nùnywɛnú wɛ é nyí ɖɔ mǐ ni zán hwenu mǐtɔn bo bló bonu kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é ni kpɔ́n te d’eji. Ali e nu mǐ sixu wà mɔ̌ ɖè é atɔn ɖíe.\n11. Jijɔ Klisanwun tɔn tɛ lɛ mǐ ka sixu tɛnkpɔn bo ɖó? Aniwu ye ka ɖò taji?\n11 Tɛnkpɔn bo ɖó jijɔ Klisanwun tɔn lɛ. Gbɔn Xó Mawu Tɔn xixa kpo tamɛ linlin d’eji kpo gblamɛ ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖó nùnywɛ, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ, linlin e sɔgbe é, nùtuùntuùn, kpo nǔwukpikpé tamɛ linlin tɔn kpo. Jijɔ mɔhun lɛ ɖò taji nú mɛ e nɔ nɔ nukɔn ɖò sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ mɛ lɛ é. (Nùx. 1:1-4; Ti. 1:7-9) Enyi mǐ ɖò wema junjɔn Biblu jí mǐtɔn lɛ xà wɛ ɔ, mǐ hɛn ɔ, mǐ na tuùn linlin e Mawu nɔ ɖó dó ninɔmɛ gègě wu é. Ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, ayiɖeɖayi, acɔ́biba kpo nǔsisɔ kpo, akwɛzinzan, kpo xɔ́ntɔn zunzun xá mɛ ɖevo lɛ kpo sín xó nɔ ba mǐ. Enyi mǐ nɔ zán nǔ e mǐ kplɔ́n ɖò Biblu mɛ lɛ é ɔ, mǐ sixu wá gbeta e na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ lɛ é kɔn.\n12. Nɛ̌ hagbɛ̌ agun ɔ tɔn lɛ ka sixu ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí gbɛtɔ́ ɖejid’ewu gbɔn?\n12 Nyǐ gbɛtɔ́ ɖejid’ewu. Enyi mǐ nyí nɔví sunnu alǒ nɔví nyɔnu ɔ, mǐ ɖó na nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé lɛ é bǐ, bo nɔ kpé nukún dó azɔ̌ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn ɖebǔ e mǐ mɔ é wu. Hwenu e Nɛɛmíi nyí tokpɔngán é ɔ, é ɖè azɔ̌ ɖé lɛ nú mɛɖé lɛ ɖò togun Mawu tɔn mɛ. Mɛ ɖětɛ lɛ é ka ɖè azɔ̌ na? Mɛ ɖěɖee nɔ ɖi xɛsi nú Mawu, nyí gbɛtɔ́ ɖejid’ewu kpo jijɔ ɖagbenɔ kpo lɛ é wɛ. (Nɛɛ. 7:2; 13:12, 13) Ðò égbé ɖesu ɔ, “mɛ e è zé azɔ̌ ɖé dó así na ɔ, nǔ e byɔ ɛ wɛ è ɖè kpowun ɔ wɛ nyí ɖɔ é ni nɔ gbeji.” (1 Kɔ. 4:2) Azɔ̌ ɖagbe lɛ nɔ nɔ hwlahwla gbeɖé ǎ.—Xà 1 Timɔtée 5:25.\n13. Enyi mɛ ɖevo lɛ wà nǔ e ma sɔgbe ǎ é nú we ɔ, nɛ̌ a ka sixu wà nǔ Jozɛfu ɖɔhun gbɔn?\n13 Nǔ Jehovah ni klɔ́ we. Enyi mɛ ɖevo lɛ wà nǔ e ma sɔgbe ǎ é nú we ɔ, etɛ a ka sixu wà? Vlafo a sixu yawu ɖeɖɛ xó ɔ. Amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, enyi a jɛhun dó hwiɖée jí majomajo ɔ, a na hɛn tagba ɔ nyla d’eji. Nɔví Jozɛfu tɔn lɛ wà nǔ agɔ xá ɛ, loɔ, é ka hɛn ye dó xomɛ ǎ. Nukɔnmɛ ɔ, è dóhwɛ agɔ Jozɛfu bo sɔ́ ɛ dó ganmɛ. É ɖò mɔ̌ có, é jó Jehovah dó b’ɛ xlɛ́ ali i ɖò hwenu vɛwǔ lɛ mɛ. Etɛ mɛ enɛ ka tɔ́n kɔ dó? “Xó Jehovah tɔn wɛ klɔ́ ɛ.” (Ðɛh. 105:19, NWT) Hwenu e tɛnkpɔn enɛ lɛ fó é ɔ, Jozɛfu kpé nǔ wu bá wà azɔ̌ bunɔ ɖé. (Bǐb. 41:37-44; 45:4-8) Hwenu e a na ɖò za li xá tagba syɛnsyɛn lɛ wɛ é ɔ, nɔ xoɖɛ bo byɔ nùnywɛ, nɔ wà nǔ bo nɔ lɛ́ ɖɔ xó kpo xomɛfífá kpo, lobo nɔ ba hlɔnhlɔn ɖò Mawu gɔ́n. Jehovah na d’alɔ we.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 5:10.\nYÌ NUKƆN ÐÒ MAWUXÓÐIÐƆZƆ́ Ɔ MƐ\n14, 15. (a) Aniwu mǐ ka ɖó na “hɛn ayixa dó” lee mǐ nɔ ɖɔ Mawuxó gbɔn é wu? (b) Nɛ̌ a ka sixu sɔgbe dó ninɔmɛ e nɔ ɖyɔ lɛ é wu gbɔn? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é kpo gbàví “ A ka Jló Na Tɛ́n Wlɛnwín Ðevo Kpɔ́n À?” kpo)\n14 Pɔlu byɔ Timɔtée ɖɔ: “Cobonu un na wá hǔn, ɖǒkan dó Mawuxó xixa ɖò agun mɛ, kpodo Mawuxóɖiɖɔ kpo wu, bo lɛ́ ɖókan dó nùkplɔnmɛ wu. Hɛn ayixa dó hwiɖée wu, bo hɛn ayixa dó nǔ e kplɔ́n mɛ wɛ a ɖè ɔ wu.” (1 Tim. 4:13, 16) Timɔtée ko nyí wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn e mɔ nǔ kpɔ́n é ɖé hwenɛnu. Amɔ̌, enyi é “hɛn ayixa dó nǔ e kplɔ́n mɛ wɛ [é] ɖè ɔ wu” ɔ jɛn sinsɛnzɔ́ tɔn na kpa ɛ. É sixu ɖɔ ɖɔ lee emi ko nɔ xwlé wɛn ɔ mɛ lɛ gbɔn é na nɔ dɔn ye hwebǐnu ǎ. Bonu xó tɔn na kpó ɖò ayi yetɔn mɛ byɔ wɛ ɔ, é ɖó na nɔ ɖyɔ wlɛnwín e é nɔ zán dó kplɔ́n nǔ mɛ na lɛ é sɔgbe kpo hudo mɛ lɛ tɔn kpo. Ðó mǐ nyí wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ wutu ɔ, mǐ lɔ ɖó na wà nǔ ɖokpo ɔ.\n15 Hwenu e mǐ ɖò Mawuxó ɖɔ wɛ sín hɔn ɖé kɔn jɛ hɔn ɖé kɔn é ɔ, mǐ nɔ ɖ’ayǐ wu hwɛhwɛ ɖɔ mɛ lɛ kún nɔ nɔ xwégbe ó. Ðò xá ɖé lɛ mɛ ɔ, mǐ sixu byɔ xwé ɖé lɛ gbè ǎ. Enyi mɔ̌ wɛ é nyí ɖò xá towe mɛ ɔ, etɛwu a ma ka na ba wlɛnwín ɖevo dó jla wɛnɖagbe ɔ na ǎ?\n16. Nɛ̌ kúnnuɖiɖe agbawungba tɔn ka sixu hɛn lè wá gbɔn?\n16 Kúnnuɖiɖe agbawungba tɔn nyí wlɛnwín ɖagbe ɖé bɔ è na dó jla wɛnɖagbe ɔ na. Kúnnuɖetɔ́ gègě wɛ ɖò alɔ ɖó wɛ ɖò azɔ̌ enɛ mɛ titewungbe tɔn, b’ɛ ɖò lè hɛn wá nú ye wɛ tawun. Ye nɔ ba hwenu bo nɔ yì jla wɛn ɔ mɛ lɛ ɖò pípan kpo mɔ̌to kpo glíntɛn lɛ, tokplétɛn lɛ kpo gbɔjɛtɛn lɛ kpo, kpodo fí e ɖò agbawungba é ɖevo lɛ kpan. Enyi Kúnnuɖetɔ́ ɖé ɖó ayi te ganji ɔ, é na kpéwú bo jɛ xóɖɔɖókpɔ́ xá mɛɖé jí, gbɔn xó e jɛ ɖò tò é ɖé kíké, vǐ mɛ ɔ tɔn lɛ kpikpa, alǒ nùɖé kinkanbyɔ ɛ dó azɔ̌ tɔn wu gblamɛ. Enyi xóɖɔɖókpɔ́ ɔ ɖò yiyi wɛ ɔ, wɛnjlatɔ́ ɔ nɔ ɖɔ xó dó wemafɔ ɖé jí, lobo nɔ kàn nùɖé byɔ. Hwɛhwɛ ɔ, nǔ e mɛ ɔ na ɖɔ lɛ é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ gbɛ̀ kàn dó xóɖɔɖókpɔ́ ɔ nu.\n17, 18. (a) Etɛ a ka sixu wà bo na kpankɔ́n dó kúnnuɖiɖe agbawungba tɔn wu? (b) Etɛwu a ka mɔ ɖɔ linlin e Davidi ɖó bo kpa susu nú Jehovah é ɖò taji, hwenu e a ɖò sinsɛnzɔ́ towe wà wɛ é?\n17 Enyi kúnnuɖiɖe agbawungba tɔn nɔ vɛwǔ nú we hǔn, ma jó gbè ó. Eddie e nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɖò toxo New York tɔn mɛ é nɔ sixu ɖɔ xó xá mɛ lɛ ɖò agbawungba ɖ’ayǐ ǎ. Amɔ̌, é wá kpéwú bo kpankɔ́n. Etɛ ka d’alɔ ɛ? É ɖɔ: “Ðò sinsɛn-biblo xwédo tɔn mǐtɔn hwenu ɔ, nyì kpo asì ce kpo nɔ ba dò nú xó e mǐ na ɖɔ, hwenu e mɛ lɛ na ɖɔ xó ɖé bá dó gbɛ́ wɛn ɔ alɔ ɖɔ linlin yetɔn lɛ é. Mǐ nɔ lɛ́ kàn nǔ byɔ Kúnnuɖetɔ́ ɖevo lɛ.” Dìn ɔ, akpàkpà nɔ sɔ́ Eddie dó kúnnuɖiɖe agbawungba tɔn wu.\n18 Enyi wɛnɖagbe ɔ jijla kpo akɔnkpinkpan kpo ɖò alɔ bí nú we d’eji wɛ ɔ, mɛ bǐ na mɔ nǔ jɛ nukɔnyiyi towe ɖò gbigbɔ lixo wu. (Xà 1 Timɔtée 4:15.) Hú mɔ̌ ɔ, a na kpa susu nú Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ Davidi ɖɔhun, éyɛ jihan ɖɔ: “Un na nɔ dokú nú Mawu Mavɔmavɔ hwebǐnu, nu ce na gɔn mlamlá ɛ gbeɖé ǎ. Mawu Mavɔmavɔ mɛ wɛ un nɔ gó ɖè; mɛ e zé yeɖée hwe lɛ ni ɖótó mì bo j’awǎ.” (Ðɛh. 34:2, 3) É sixu sín sinsɛnzɔ́ towe wu, bɔ mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ na gɔ́ nú we ɖò sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ mɛ kpo awǎjijɛ kpo.\nYÌ NUKƆN ÐÒ GBIGBƆ LIXO DÓ KPA SUSU NÚ MAWU\n19. Enyi Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ ɖé na bo tlɛ ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ ɔ, etɛwu xomɛ ka ɖó na hun i?\n19 Davidi lɛ́vɔ jihan ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ! Nǔ e a bló lɛ bǐ na mlá we, bɔ mɛ e ɖò gbeji nú we lɛ na dokú nú we. Ye na ɖɔ lee axɔsuɖuɖu towe ɖó susu sɔ é, bo na jla lee a kpé nǔ wu gbɔn é. Enɛ ɔ, ye na ɖɔ nǔ ɖaxó ɖaxó e a nɔ wà é nú gbɛtɔ́ lɛ, bo na ɖɔ lee axɔsuɖuɖu towe xɔ susu sɔ é nú ye.” (Ðɛh. 145:10-12) Xógbe enɛ lɛ ɖè lee nǔ cí nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ é xlɛ́. Amɔ̌, enyi azɔn alǒ kpikpò ka zɔ́n bɔ a ma nɔ sixu wà nǔ gègě ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ǎ ɔ ka ló? Nɔ flín hwebǐnu ɖɔ hwenu e a nɔ má wɛnɖagbe ɔ xá mɛ e nɔ kpé nukún dó wǔ we lɛ é kpo mɛ ɖevo lɛ kpo é ɔ, sinsɛnzɔ́ mímɛ́ wà wɛ a ɖè, b’ɛ nɔ sɔ́ Mawu mǐtɔn sù. Enyi è wlí we dó ganmɛ ɖó nùɖiɖi towe wu ɔ, a na ko nɔ ɖɔ xó dó nugbǒ ɔ wu hwenu e ali tɔn hun nú we lɛ é, lobɔ enɛ nɔ hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun tawun. (Nùx. 27:11) Enyi xwédo e klán ɖò sinsɛn lixo é mɛ wɛ a ɖè, bo ka zunfan gbigbɔ sín nǔ lɛ ɔ, xomɛ nɔ hun Jehovah. (1 Pi. 3:1-4) É na bo tlɛ nyí ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ ɔ, a hɛn ɔ, a na kpa susu nú Jehovah bo lɛ́ yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo.\n20, 21. Enyi è ɖè azɔ̌ gègě nú we ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ ɔ, nɛ̌ a ka sixu nyí nyɔna ɖé nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn?\n20 Enyi a fɔ́n bo ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo ɔ, Jehovah na dó nú we jɛn wɛ. Vlafo a sixu ɖyɔ nùɖé lɛ ɖò tuto towe lɛ alǒ gbɛzinzan towe mɛ, bo na dó sixu nɔ w’azɔ̌ gègě ɖò nugbǒ xɔ akwɛ Mawu tɔn mímá xá mɛ ɖěɖee ɖó hudo nukúnɖiɖo tɔn lɛ é mɛ. Gɔ́ na ɔ, nukɔnyiyi towe ɖò gbigbɔ lixo kpo gbɛzán mɛɖée zízé dó savɔ̌ tɔn towe kpo sixu hɛn nyɔna ɖaxó lɛ wá nú nùɖitɔ́ hàtɔ́ towe lɛ. Lobɔ é na sín hwiɖée e a sɔ́ hwe bo ɖò gǎn dó wɛ ɖò agun ɔ mɛ é wu, bɔ mɛ ɖevo e yí wǎn nú Jehovah lɛ é na yí wǎn nú we, nǔ e wà wɛ a ɖè é na nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún yetɔn mɛ, bɔ ye na nɔ nɔ gudo towe.\n21 Enyi mǐ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ é ɔ, é ko lín alǒ sun yɔywɛ ɖé jɛn ɖíe ɔ, mǐ bǐ wɛ hɛn ɔ, mǐ na yì nukɔn ɖò sɛ̀n e mǐ nɔ sɛ̀n ɛ é mɛ. Amɔ̌, nɛ̌ Klisanwun e ko zin lɛ é ka sixu d’alɔ mɛ yɔyɔ̌ lɛ bɔ ye na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo gbɔn? Mǐ na ɖɔ xó dó xota enɛ jí ɖò nùkplɔnkplɔn mǐtɔn e bɔ d’ewu é mɛ.\nA KA JLÓ NA TƐ́N WLƐNWÍN ÐEVO KPƆ́N À?\nVENECIA e nyí nɔví nyɔnu ɖé ɖò Vénézuéla é ɖɔ: “Un lin gbeɖé ɖɔ un na ɖekúnnu gbɔn alokan jí kpɔ́n ǎ.” Amɔ̌, é ylɔ mɛtuùnmɛ ɖé bo xwlé è wɛn klewun ɖé. Ðyɔvǐ ɔ jló tawun bo na ɖɔ xó dó Biblu jí, bɔ Venecia jɛ Biblu kplɔ́n xá ɛ jí. Gudo mɛ ɔ, nùkplɔntɔ́ ɔ bló baptɛm. Venecia ɖɔ dìn ɖɔ: “Kúnnuɖiɖe gbɔn alokan jí ɖó lè tawun!”\nÐò Libéria ɔ, Peter ɖó aca bo nɔ hɛn wema mǐtɔn lɛ yì wemaxɔmɛ. Azɔ̌mɛvigbɛ́ tɔn ɖé lɛ mɔ tlati Jeunes gens, qu’allez-vous faire de votre vie ? ɖò así tɔn, bo byɔ ɛ. Peter ɖɔ xó dó tlati ɔ jí xá ye bo kanbyɔ ye ɖɔ: “Etɛ mi ka na sɔ́ gbɛzán mitɔn dó wà?” Dɔnkpɛvu ɖokpo ɖɔ: “Un jló na zán gbɛ̀ ce dó sɛ̀n Mawu.” Peter jɛ Biblu kplɔ́n xá ɛ jí.\nÉ sín azɔn wu bɔ asú kpo asì kpo e nɔ nɔ Pologne é ɖé jɛ kúnnu ɖè jí gbɔn wema-sɛ́dó-mɛ gblamɛ. Nya ɖé yí gbè nú ye bo wlan ɖɔ: “Xógbe gbɔdónúmɛ tɔn mitɔn lɛ sù nukún ce mɛ tawun. Xwè atɔn ɖíe wɛ asì ce kú, bɔ ɖò xwè e wá yì é mɛ ɔ, vǐ sunnu ce kú ɖò alitawovi ɖé mɛ.” Nawe ɖé nɔ kaka bo wá yì gbè nú ye ɖɔ: “Wema-sɛ́dó-mɛ mitɔn d’alɔ mì bɔ un mɔ nugbǒ ɔ. Ðò xwè wè gudo ɔ, un ɖò wema sɛ́dó mi wɛ ɖɔ un ko nyí Klisanwun nɔví nyɔnu mitɔn ɖé.”\nATƆXWƐ: NÙKPLƆNKPLƆN TƆN Août 2016


A ka Nɔ “Hɛn Nùnywɛ E Nyɔ́ Zán É” À?—Nùnywɛxó 3:21\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lhukonzo Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nHWENUXÓ ce zɔn víin bo jɛ nyaví wamamɔnɔ ɖé jí ɖò gletoxo línlín ɖé mɛ. Xá ɔ mɛ nu lɛ nɔ lin ɖɔ yɛyinɔ wɛ n’i bo nɔ ko è. Enyi jonɔ lɛ wá ɔ, gletoxo ɔ mɛ nu ɖé lɛ nɔ cá n’i ɖò xɔ́ntɔn yetɔn lɛ nukɔn. Ye nɔ dlɛn cɛnji wè dó è, kpɔnwun ɖokpo gan ɖokpo kpo kpɔnwun wè gan ɖokpo kpo. Bo nɔ ɖɔ: “Sɔ́ ee jló we é.” Nyaví ɔ nɔ sɔ́ kpɔnwun ɖokpo gan ɔ bo nɔ kanwezun ɖido.\nGbè ɖokpo ɔ, jonɔ lɛ ɖokpo kanbyɔ nyaví ɔ ɖɔ: “A tuùn ɖɔ kpɔnwun wè gan ɔ xɔ akwɛ hú kpɔnwun ɖokpo gan ɔ donu wè à cé?” Nyaví ɔ ko nǔ dó nu kpá bo ɖɔ: “Ɛɛn, un tuùn.” Jonɔ ɔ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Bɔ etɛwu a ka sɔ́ kpɔnwun ɖokpo gan ɔ lo? Enyi a sɔ́ kpɔnwun wè gan ɔ ɔ, akwɛ enɛ ɖɔhunkɔ donu wè wɛ a sɔ́ nɛ hǔn!” Nyaví ɔ ka ɖɔ: “Amɔ̌ nú un sɔ́ kpɔnwun wè gan ɔ ɔ, mɛ lɛ ma sɔ́ na nɔ da ayihun ɔ ɖě xá mì nɛ. A tuùn kpɔnwun ɖokpo gan nabi e un ko cyan é à?” Nyaví e xó hwenuxó enɛ ɖɔ é ɖè jijɔ e mɛxo lɛ sixu ɖu lè tɔn é ɖé xlɛ́, é wɛ nyí nùnywɛ e nyɔ́ zán é.\nBiblu ɖɔ: “Hɛn nùnywɛ e nyɔ́ zán é kpo nǔwukpikpé nǔlinkpɔ́n tɔn kpo. Enɛ ɔ, a na nɔ ɖi zɔnlin ɖò ayijayǐ mɛ ɖò ali towe jí, bɔ a na klɛ́n afɔ gbeɖé ǎ.” (Nùx. 3:21, 23, NWT) Mɔ̌ mɛ ɔ, nǔ e “nùnywɛ e nyɔ́ zán é” nyí é kpo lee mǐ sixu zán gbɔn é kpo tuùntuùn na zɔ́n bɔ mǐ na nɔ ayijayǐ mɛ. Enɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ “afɔ” mǐtɔn lɛ nɔ lidǒ, lobɔ mǐ nɔ klɛ́n afɔ ɖò gbigbɔ lixo ǎ.\nETƐ KA NYÍ NÙNYWƐ E NYƆ́ ZÁN É?\nNùnywɛ e nyɔ́ zán é gbɔn vo nú nùtuùntuùn kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo. Mɛ e tuùn nǔ é nɔ mɔ dò nú nǔ gègě. Mɛ e ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ é sixu mɔ lee nùɖé cá kàn xá ɖevo gbɔn é. Mɛ e ɖó nùnywɛ é nɔ kpéwú bo nɔ zán nùtuùntuùn kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo ɖó kpɔ́ ɖò ali ɖagbe ɖé nu.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé sixu kpéwú bo xà wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? ɖò táan klewun ɖé mɛ bo lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ mɛ. Hwenu e é ɖò Biblu kplɔ́n wɛ é ɔ, é sixu nɔ na xósin lɛ ganji. É sixu jɛ kplé agun tɔn lɛ wá jí bo tlɛ nɔ na xósin ɖagbe lɛ. Enɛ lɛ bǐ sixu xlɛ́ ɖɔ é ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo, amɔ̌, enɛ ka ko xlɛ́ ɖɔ é ɖó nùnywɛ jɛn nɛ à? É nyí mɔ̌ dandan ǎ. É sixu nyí ɖɔ ayi tɔn nɔ yawu wlí nǔ wɛ. É ɖò mɔ̌ có, enyi é nɔ zán nǔ e é tuùn é kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e é ɖó é kpo dó wà nǔ sɔgbe xá nugbǒ ɔ lee é jɛxa gbɔn é ɔ, é ɖò nùnywɛtɔ́ huzu wɛ nɛ. Enyi gbeta e kɔn é nɔ wá lɛ é nɔ ɖó nu, nɔ xlɛ́ ɖɔ é nɔ lin nǔ kpɔ́n ganji hwɛ̌ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é nɔ ɖè nùnywɛ e nyɔ́ zán é xlɛ́ nɛ.\nMatie 7:24-27 kpi lǒ e Jezu dó dó nya wè ɖé lɛ wu, bɔ ye mɛ ɖokpo ɖokpo gbá xɔ é sín tan. É ɖɔ dó ye mɛ we lɛ ɖokpo wu ɖɔ é nyí gbɛtɔ́ “ayiɖotenanɔ.” Ðó nya enɛ ɔ dó nukún nǔ e sixu wá jɛ ɖò sɔgudo é mɛ kpɔ́n wutu ɔ, é gbá xɔ tɔn nyì só jí. É mɔ nǔ sɛ́dó zɔ bo wà nǔ sɔgbe xá. É ɖɔ ɖɔ xɔ emitɔn gbigbá dó kɔgudu mɛ na ɖè akwɛ kpò alǒ yá ǎ. É nyɔ̌nùí, bo lin nǔ e nǔwiwa tɔn lɛ na jì ɖò nukɔnmɛ é kpɔ́n. Enɛ wu ɔ, hwenu e jɔhɔn ɖaxó nyì é ɔ, xɔ tɔn mu ǎ. Nùkanbyɔ ɔ dìn wɛ nyí ɖɔ, Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖó jijɔ ɖagbe enɛ e nyí nùnywɛ e nyɔ́ zán é bo lɛ́ hɛn gbɔn?\nNƐ̌ UN KA SIXU ÐÓ GBƆN?\nNukɔntɔn ɔ, Micée 6:9 ɖɔ: “Mɛ ɖěɖee ɖó nùnywɛ e nyɔ́ zán lɛ é na ɖi xɛsi nú nyikɔ [Mawu tɔn].” (Traduction du monde nouveau) Xɛsiɖiɖi nú nyikɔ Jehovah tɔn byɔ ɖɔ è ni sí i. Tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ è ni ɖó sísí e sɔgbe é nú nǔ e nyikɔ tɔn nɔte na é, kaka jɛ nugbodòdó tɔn lɛ jí. Bonu a na sí mɛɖé ɔ, a ɖó na tuùn lee é nɔ lin nǔ gbɔn é hwɛ̌. Enɛ gudo ɔ, a sixu ɖeji dó wǔ tɔn bo kplɔ́n nǔ ɖò gɔ̌n tɔn, gbɔn nǔwiwa éɖɔhun gblamɛ. Enyi nǔ e nǔwiwa mǐtɔn lɛ na wà dó kancica e mǐ ɖó kpo Jehovah kpo é wu ɖò nukɔnmɛ é nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ, bonu mǐ nɔ lɛ́ sɔ́ gbeta mǐtɔn lɛ jinjɔn nugbodòdó tɔn lɛ jí ɔ, mǐ na ɖó nùnywɛ e nyɔ́ zán é.\nWegɔ ɔ, Nùnywɛxó 18:1 ɖɔ: “Gbɛtɔ́ e nɔ ɖɔ emiɖokpo tɔn jɛn na nyɔ́ ɔ, wǔ wɛ é nɔ ɖó zɔ nú mɛ bǐ; [é nɔ gbɛ́ nùnywɛ e nyɔ́ zán lɛ é bǐ, NWT].” Enyi mǐ ma cɔ́ mǐɖée ǎ ɔ, mǐ sixu ɖó wǔ zɔ nú Jehovah kpo togun tɔn kpo. Bonu nǔ ma na nyí mɔ̌ nú mǐ ǎ ɔ, mǐ ɖó na nɔ zán hwenu kpo mɛ ɖěɖee nɔ ɖi xɛsi nú nyikɔ Mawu tɔn bo nɔ ɖó sísí nú nugbodòdó tɔn lɛ é kpo. Enyi é nyɔ́ bló ɔ, mǐɖesunɔ ɖó na nɔ yì Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ, bo na nɔ dó gbɛ̌ kpo agun Klisanwun tɔn kpo hwɛhwɛ. Hwenu e mǐ ɖò kplé lɛ jí é ɔ, mǐ ɖó na hun linlin mǐtɔn kpo ayi mǐtɔn kpo, bonu nǔ e ɖɔ wɛ è ɖè lɛ é na byɔ ye mɛ.\nGɔ́ nú enɛ ɔ, enyi mǐ nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo nɔ ɖɔ nǔ e ɖò ayi mǐtɔn mɛ é bǐ n’i ɔ, mǐ na sɛkpɔ ɛ. (Nùx. 3:5, 6) Enyi mǐ hun linlin mǐtɔn kpo ayi mǐtɔn kpo hwenu e mǐ ɖò Biblu kpo wema e tutoblonunu Jehovah tɔn sɔnǔ na lɛ é kpo xà wɛ é ɔ, mǐ nɔ ɖ’ayi nǔ e nǔwiwa mǐtɔn lɛ na wá jì ɖò nukɔnmɛ lɛ é wu, bo nɔ wà nǔ sɔgbe xá. Enyi nɔví e ko zin lɛ é ɖè wě xá mǐ ɔ, mǐ ɖó na lɛ́ wà nǔ sɔgbe kpo wěɖexámɛ yetɔn kpo. (Nùx. 19:20) Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sɔ́ na “gbɛ́ nùnywɛ e nyɔ́ zán lɛ é bǐ” ǎ, loɔ, mǐ na ɖò jijɔ taji enɛ hɛn lidǒ wɛ.\nNƐ̌ É KA NA D’ALƆ XWÉDO CE GBƆN?\nNùnywɛ e nyɔ́ zán é sixu hɛn xwé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Biblu byɔ asì ɖé ɖɔ é ni nɔ “sí” asú tɔn. (Efɛ. 5:33) Nɛ̌ asú ɖé ka sixu mɔ sísí ɖaxó mɔhun gbɔn? Enyi é ba gannugánnú alǒ kpo adǎn kpo ɔ, é na mɔ kaka sɔyi ǎ. Bo na dó gbɛ́ tagba ɔ, asì sunnu mɔhun tɔn sixu nɔ ɖó sísí kpɛɖé n’i hwenu e é ɖò ayǐ é. Amɔ̌, nú é ma ka ɖò ayǐ ǎ ɔ, asì tɔn ka na ba na sí i à? É na vɛwǔ tawun. Sunnu ɔ ɖó na lin tamɛ dó nǔ e na zɔ́n bɔ asì tɔn na ɖó sísí n’i hwebǐnu é jí. Enyi é nɔ ɖè sínsɛ́n gbigbɔ tɔn xlɛ́, bo nyí wanyiyinɔ kpo xomɛnyɔtɔ́ kpo ɔ, é na ɖu sísí ɖaxó asì tɔn tɔn sín lè. Nugbǒ ɔ, asì Klisanwun ɖé ɖó na ɖó sísí nú asú tɔn, enyi é jɛxa kpo é gbɔ kpo ɔ nɛ.—Ga. 5:22, 23.\nBiblu lɛ́vɔ ɖɔ ɖɔ asú ɖé ɖó na yí wǎn nú asì tɔn. (Efɛ. 5:28, 33) Nyɔnu ɖé sixu lin ɖɔ, enyi emi sɔ́ nǔ e ma sɔgbe ǎ bɔ asú emitɔn ka ɖó acɛ bo na tuùn lɛ é hwla dó é ɔ, é na kpó ɖò wǎn yí nú emi wɛ. È ka na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, nùnywɛ enɛ ka nyɔ́ zán à? Enyi asú ɔ wá mɔ nǔ e é sɔ́ hwla é ɖò nukɔnmɛ ɔ, etɛ ka na jɛ? É ka na yí wǎn n’i d’eji à? É sixu vɛwǔ n’i tawun. Amɔ̌, enyi é ba hwenu e nyɔ́ é bo tinmɛ nǔ e ma sɔgbe ǎ lɛ é kpo fífá kpo ɔ, nugbǒɖiɖɔ tɔn na ɖibla sù asú tɔn nukúnmɛ. Wanyiyi e sunnu ɔ ɖó n’i é na jɛji dìn lo.\nLee a nɔ kplɔ́n vǐ towe lɛ gbɔn ɖò égbé é na wà nǔ dó xóɖɔɖókpɔ́ xá ye ɖò sɔgudo wu\nVǐ lɛ ɖó na nɔ setónú nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ, bɔ è ɖó na kplɔ́n ye lee Jehovah ba gbɔn é. (Efɛ. 6:1, 4) Xlɛ́xlɛ́ wɛ enɛ ka ɖè ɖɔ mɛjitɔ́ lɛ ɖó na slɛ́ nǔ ɖěɖee vǐ lɛ ɖó na wà lɛ é kpo ee ye ma ɖó na wà ǎ lɛ é kpo gbɛ́ɖɛ́ɖɛ́ à? Sɛ́n e mɛjitɔ́ lɛ ba ɖɔ vǐ lɛ ni nyì é alǒ enyi ye wà nǔ nyì dò ɔ, tó e è na dɔn nú ye é tuùntuùn kpowun ko kpé ǎ. Mɛjitɔ́ e ɖó nùnywɛ e nyɔ́ zán é nɔ d’alɔ vǐ tɔn b’ɛ nɔ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu é ɖó na setónú é wu.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ vǐ ɖé dó mɛmasigbe nú mɛjitɔ́ tɔn lɛ ɖokpo. Adǎnwiwa alǒ sɛ́nbá bibɔ ɖó vǐ ɔ wǔ afɔjiafɔji sixu ɖè è kpò alǒ zɔ́n b’ɛ cí xwii. Amɔ̌, xomɛsin sixu ɖò ayi tɔn mɛ dɔ̌n, bo sixu zɔ́n b’ɛ hɔn nú mɛjitɔ́ tɔn lɛ.\nMɛjitɔ́ ɖěɖee nɔ ɖè nùnywɛ e nyɔ́ zán é xlɛ́ lɛ é na lin tamɛ dó ali e nu ye na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ ɖè é kpo nǔ e é na wà dó ye jí ɖò sɔgudo é kpo jí. Mɛjitɔ́ lɛ ɖó na nɔ yawu wà nǔ, ɖó akpɔ̀ e ye mɔ hwenɛnu é wutu ǎ. Vlafo ye sixu kplá vǐ ɔ jɛ vo bo sɔ́ xó jlɛ dó xó wu xá ɛ kpo fífá kpo kpodo wanyiyi kpan, bo tinmɛ n’i ɖɔ Jehovah jló ɖɔ é ni sí mɛjitɔ́ tɔn lɛ bá ɖu lè tɔn kaka sɔyi. Enɛ ɔ, hwenu e vǐ ɔ na ɖè sísí xlɛ́ mɛjitɔ́ tɔn lɛ é ɔ, é na mɔ ɖɔ Jehovah ɖó sísí na wɛ emi ɖè gbɔn mɔ̌. (Efɛ. 6:2, 3) Wlɛnwín ɖagbe enɛ sixu byɔ vǐ ɔ sín ayi mɛ tawun. É na mɔ ɖɔ mɛjitɔ́ emitɔn lɛ nɔ wlíbò nú emi nugbǒ nugbǒ, bɔ sísí e é ɖó nú ye é na lɛ́ jɛji. Mɔ̌ mɛ ɔ, ali na hun nú vǐ ɔ b’ɛ na nɔ ba alɔdo hwenu e tagba ɖaxó ɖaxó lɛ na wá xwetɔ́n é.\nMɛjitɔ́ ɖé lɛ sixu mɔ ɖɔ emi taa wá dó akpɔ̀ nú vǐ emitɔn lobo gɔn kplɔ́n na ɛ. Amɔ̌, etɛ ka na jɛ hwenu e vǐ ɔ na wá sù é? É ka na ɖi xɛsi nú Jehovah lobo mɔ ɖɔ nùnywɛnú wɛ é nyí ɖɔ è ni xwedó nugbodòdó Mawu tɔn lɛ à? É ka na ba na hun linlin tɔn lɛ kpo ayi tɔn kpo nú Jehovah à, alǒ é na cí zɔ nú gbigbɔ sín nǔ lɛ?—Nùx. 13:1; 29:21.\nAtínkpatɔ́ ɖagbe ɖé nɔ tó bló tuto nǔ e na kpa wɛ é ɖè é tɔn jɛ nukɔn. É nɔ jɛ atín kpa jí kpowun bo nɔ ɖó nukún ɖɔ é na na nǔ ɖagbe ɖé ǎ. Mɛjitɔ́ ɖěɖee ɖó nùnywɛ e nyɔ́ zán lɛ é nɔ zán hwenu gègě dó kplɔ́n nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ kpo lee ye sixu zán ye gbɔn é kpo, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, ye nɔ ɖi xɛsi nú nyikɔ tɔn. Enyi ye ma ɖó wǔ zɔ nú Jehovah kpo tutoblonunu tɔn kpo ǎ ɔ, ye nɔ ɖó nùnywɛ e nyɔ́ zán é lobo nɔ dó hɛn xwédo yetɔn lidǒ.\nAyihɔngbe ayihɔngbe ɔ, gbeta e sixu wà ɖagbe alǒ nyanya dó gbɛzán mǐtɔn wu nú xwè mɔkpan lɛ é kɔn wiwa nɔ ba mǐ. Mǐ ɖó na nɔ yawu site dó zɛn e ɖò mǐ sɔ́ wɛ é jí ǎ, loɔ, mǐ ɖó na nɔ nɔte bo lin nǔ kpɔ́n hwɛ̌. Lin tamɛ dó nǔ e é na jì, b’ɛ na nɔ ayǐ kaka sɔyi lɛ é jí. Ba alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ, bo zán nùnywɛ tɔn. Enɛ ɔ, mǐ na hɛn nùnywɛ e nyɔ́ zán é, b’ɛ na na mǐ gbɛ̀.—Nùx. 3:21, 22; NWT.


È Na Ðè Susu Gbɛtɔ́ví ɔ Tɔn Xlɛ́ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÈ Na Ðè Susu Gbɛtɔ́ví ɔ Tɔn Xlɛ́\nAXƆSUÐUTO Ɔ ÐÒ TƐNTIN YETƆN\nNƐ̌ NǓ KA NA CÍ HWENU E È NA ÐÈ SUSU JEZU TƆN XLƐ́ É?\nJezu kpó ɖò Samalíi alǒ Galilée. Falizyɛn lɛ wá kàn nǔ byɔ ɛ dó Axɔsuɖuto ɔ sín wìwá wu, yedɛɛ lɛ́ ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ é na nyí kpo zingidi gɛnnyigɛnnyi kpo. Amɔ̌, Jezu ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu Mawu tɔn nyí nǔ e è na sixu mɔ dó nukún wu ɔ ǎ. È sixu ɖɔ: ‘Eɖíe ɖò fí é; abǐ enɛ ɖò dɔ̌n nɛ’ ǎ. Ðó mi ni nywɛ ɖɔ axɔsuɖuɖu Mawu tɔn ko ɖò mi mɛ.”—Luki 17:20, 21.\nMɛɖé lɛ sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ nǔ e ɖɔ wɛ Jezu ɖè é wɛ nyí ɖɔ Axɔsuɖuto ɔ ɖò acɛkpa wɛ ɖò ayi Mawu sɛntɔ́ lɛ tɔn mɛ. Amɔ̌, nǔ sixu nyí mɔ̌ ǎ, ɖó Axɔsuɖuto ɔ ɖò Falizyɛn e ɖɔ xó na wɛ Jezu ɖè lɛ é sín ayi mɛ ǎ. É ɖò ye mɛ, ɖó Jezu, Axɔsuɖuto Mawu Tɔn sín Axɔsu e è sɔ́ é ɖò tɛntin yetɔn finɛ.—Matie 21:5.\nÉ cí ɖɔ Jezu na mɔjɛmɛ ɖevo lɛ ahwanvu tɔn lɛ dó wìwá Axɔsuɖuto ɔ tɔn jí hwenu e Falizyɛn lɛ ko yì gudo é. É tó gb’akpá nú ye hwɛ̌ dó fí ɖiɖe tɔn, ɖò hwenu e é na ko ɖò axɔsuzinkpo jí é wu, bo ɖɔ: “Hweɖenu na wá sù, bɔ mi na ba na mɔ nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ sín azǎn lɛ ɖě, bo ka na ba kpò.” (Luki 17:22) Jezu ɖò ɖiɖexlɛ́ wɛ ɖɔ sɔgudo wɛ Gbɛtɔ́ví ɔ na kpacɛ ɖò Axɔsuɖuto ɔ mɛ. Cobonu hwe enɛ nu ka na wá ɔ, ahwanvu ɖé lɛ sixu ba ɛ nukún myamya, amɔ̌, ye ɖó na kpó ɖò suúlu ɖó wɛ kaka jɛ hwenu e Mawu ko sɔ́ bɔ Gbɛtɔ́ví ɔ na wá é.\nJezu lɛ́vɔ ɖɔ: “È na ɖɔ nú mi ɖɔ: ‘Eɖíe ɖò fí é, abǐ enɛ ɖò dɔ̌n nɛ!’ Mi ma ka xwedó ye ó. Ðó, lee jǐ nɔ kɛwun, bɔ jinukúnsin nɔ zawě sín akpá ɖě xwé, kaka yì akpá ɖevo xwé gbɔn ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ é na nyí gbɔn nú nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ ɖò azǎn ce gbè.” (Luki 17:23, 24) Etɛ ka na cyɔn alɔ ahwanvu Jezu tɔn lɛ jí bɔ ye ma na xwedó mɛsiya nùvú lɛ ǎ? Jezu ɖɔ ɖɔ wìwá Mɛsiya nugbǒ ɔ tɔn na cí jinukúnsin kɛwun bɔ è mɔ gbɔn fí bǐ ɖɔhun. Nǔ e na ɖexlɛ́ ɖɔ é ɖò acɛkpa wɛ ɖò Axɔsuɖuto ɔ mɛ é na ɖò gannaganna nú nǔkpɔ́ntɔ́ e ɖò acéjí lɛ é bǐ.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu sɔ́ nǔ jlɛ́ dó nǔ e ko jɛ hwexónu lɛ é wu, bo dó xlɛ́ lee wà nǔ gbɔn wɛ mɛ lɛ na ɖè ɖò táan sɔgudo tɔn enɛ mɛ é, bo ɖɔ: “Nǔ e jɛ ɖò Nɔwée hwenu ɔ ɖokpo ɔ jɛn na lɛ́ jɛ ɖò nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ sín azǎn lɛ gbè. . . . Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nǔ e jɛ ɖò Lɔti hwenu ɔ wɛ na lɛ́ jɛ: gbɛtɔ́ lɛ ɖò nǔ ɖu wɛ, bo ɖò ahan nu wɛ; ye ɖò nǔ xɔ wɛ, bo ɖò nǔ sà wɛ; ye ɖò nǔkún dó wɛ, bo ɖò xɔ gbá wɛ, bɔ gbè e gbè Lɔti wá tɔ́n sín Sodɔmu ɔ, Mawu zɔ́n, bɔ zo kpodo hwemi kpo ja sín jixwé jǐ ɖɔhun, bo vɔ ye bǐ. Hwenu e nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ na ɖè susu ce xlɛ́ ɔ, lee é na nyí gbɔn ɔ nɛ.”—Luki 17:26-30.\nÉ nyí ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ ɖò Nɔwée kpo Lɔti kpo hwenu ɔ, è sú kún dó nú mɛ lɛ, ɖó ye ɖò nǔ kpaà e mɛ bǐ ko nɔ bló lɛ é, ɖi nǔ ɖuɖu, ahan nunu, nǔ xixɔ, nǔ sísá, nǔkún didó, kpo xɔgbigbá kpo bló wɛ wutu ǎ. Nɔwée kpo Lɔti kpo kpodo xwédo yetɔn lɛ kpan bló ɖé lɛ́ ɖò nǔ enɛ lɛ mɛ. Amɔ̌, mɛ ɖě lɛ ɖò nǔ enɛ lɛ bló wɛ, bo ka ɖ’ayi jlǒ Mawu tɔn wu ǎ, lobo lɛ́vɔ dovɛ̌ nú hwenu e ye ɖò gbɛ̀ nɔ ɖè wɛ é. Enɛ wu ɔ, Jezu ɖò akpá gbò nú ahwanvu tɔn lɛ wɛ ɖɔ ye ni sɔ́ ayi ɖó jlǒ Mawu tɔn jí, lobo tɛnkpɔn bo ɖò jlǒ enɛ wà wɛ kpo kanɖodonǔwu kpo. Lee ye sixu wà gbɔn bo na kpó ɖò gbɛ̀ hwenu e Mawu na sú kún dó nú mɛ ɖò sɔgudo é xlɛ́ ye wɛ é ɖè gbɔn mɔ̌.\nÉ na byɔ ɖɔ ahwanvu lɛ ni tɛnkpɔn bonu nǔ e ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bo lɛlɛ̌ dó ye lɛ é ni ma fɛ́ ayi yetɔn ó. Jezu ɖɔ: “Azǎn enɛ gbè ɔ, mɛ e na ɖò xɔ ta bɔ nǔ tɔn lɛ ka na ɖò xɔmɛ ɔ, ni ma jɛte bo yì fɔ ó. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ e na ɖò glemɛ ɔ ma lɛkɔ wá xwégbe ó. Mi flín Lɔti sín asì ɔ.” (Luki 17:31, 32) É huzu jɛgǒ dó te.\nJezu kpó ɖò ninɔmɛ e na ɖò ayǐ hwenu e Gbɛtɔ́ví ɔ na nyí Axɔsu bo kpacɛ é tinmɛ nú ahwanvu tɔn lɛ wɛ, bo ɖɔ: “Zǎn enɛ mɛ ɔ, mɛ wè na ɖò zan ɖokpo ɔ jí, bɔ è na sɔ́ mɛ ɖokpo, bo na jó mɛ ɖokpo dó.” (Luki 17:34) Hǔn è na hwlɛn mɛɖé lɛ gán, amɔ̌, è na jó mɛ e kpò lɛ é dó, é wɛ nyí ɖɔ ye na hɛn gbɛ̀ yetɔn bú.\nAhwanvu lɛ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Aklunɔ! Fitɛ nǔ enɛ lɛ ka na jɛ ɖè?” Jezu yí gbè nú ye bo ɖɔ: “Fí e nǔ kúkú ɖè ɔ, fí e aklasú [hɔ̌n, NW] lɛ nɔ kplé ɖè é nɛ.” (Luki 17:37) Nugbǒ ɔ, mɛɖé lɛ na cí aklasú lɛ ɖɔhun, xɛ ɖé lɛ wɛ bo nɔ mɔ nǔ jɛ zɔga. Ahwanvu enɛ lɛ na kplé ɖó kpɔ́ nú Klisu nugbǒ ɔ, ee nyí Gbɛtɔ́ví ɔ é. É jɛ hwenɛnu ɔ, Jezu na na nugbǒ e nɔ hwlɛn mɛ gán é ahwanvu e ɖó nùɖiɖi lɛ é.\nNɛ̌ Axɔsuɖuto ɔ ka ɖò Falizyɛn lɛ mɛ gbɔn?\nAli tɛ nu wìwá Klisu tɔn ka na cí wunkikɛ jinukúnsin tɔn ɖɔhun ɖè?\nEtɛwu ahwanvu Jezu tɔn lɛ ka ɖó na ɖò acéjí hwenu e Gbɛtɔ́ví ɔ na wá é?


2 Axɔ́sú 13 - 2 Rois 13\nHwenu e axɔ́sú Judáa tɔn Joasi Akaziasi ví ɔ́ ɖo xwe ko-nukún-atɔn bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Yoakázi Jehu ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi. É ɖu axɔ́sú nú xwe afɔtɔn-nukún-we.\nÉ wa nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é. É gɔn hwɛ e Jelobowámu Nɛvati ví ɔ́ hu bó dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ d'é mɛ lɛ́ɛ hu ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ sin xomɛ dó Izlayɛ́linu lɛ́ɛ, bó jó yě nú Hazayɛ́li Silíi xɔ́sú ɔ́ kpódó vǐ tɔn Bɛni-Hadadi kpó, bɔ yě ɖu ɖo Izlayɛ́linu lɛ́ɛ jí xɔ xwe mɔ̌kpán.\nLo ɔ́, Yoakázi sa vo nú Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ é ní fá xomɛ. Bɔ Mawu Mavɔmavɔ yí gbe nú ɖɛ tɔn, ɖó é mɔ lě e Silíi xɔ́sú ɔ́ ɖo Izlayɛ́linu lɛ́ɛ sín nǔ wa gbɔn wɛ é.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ sɛ́ gbɛxɔnúmɛtɔ́ ɖokpó dó Izlayɛ́linu lɛ́ɛ, bɔ é wá ɖe yě sín Silíinu lɛ́ɛ sín acɛ mɛ, bɔ ayi yětɔn jɛ ayǐ lě e yě kó ɖe gbɔn ɖ'ayǐ é.\nAmɔ̌, yě lɛ́ kɔ sín hwɛ e mɛ Jelobowámu kpó mɛ tɔn lɛ́ɛ kpó dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ dó lɛ́ɛ é gúdo ǎ. Yě lɔ kpo ɖo ali énɛ́ ɔ́ jí káká bɔ vodún Acela kpo ɖo te ɖo Samalíi toxo ɔ́ mɛ.\nMawu jó nǔɖé dó nú Yoakázi zɛ sɔ́xátɔ́ kanɖé wǒ (50), kɛkɛ́ví wǒ, kpódó ahwanfuntɔ́ e nɔ zɔn afɔ é děgba we afɔwó (1000) kpó wú ǎ. Đó Silíi xɔ́sú ɔ́ hu mɛ ɖě lɛ́ɛ, bó gbídí yě ɖó afɔ wú kɔ́gúdu ɖɔhun.\nÈ wlǎn axɔ́sú Yoakázi sín tan e kpo lɛ́ɛ, nǔ e é wa lɛ́ɛ, kpó akɔ́nkpinkpan e é ɖó ɔ́ kpó dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nYoakázi zán wá kú bɔ è sɔ́ ɛ yi ɖó Samalíi, bɔ vǐ tɔn Yexoázi ɖu axɔ́sú ɖó tɛn mɛ. Yexoázi Izlayɛ́li xɔ́sú\nHwenu e axɔ́sú Judáa tɔn Joasi Akaziasi ví ɔ́ ɖo xwe gbantɔ́n-nukún-we (37) bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Yexoázi Yoakázi ví ɔ́ yi axɔ́súzinkpo Izlayɛ́li tɔn jí ɖo Samalíi. É ɖu axɔ́sú nú xwe afɔtɔn-nukún-ɖokpó.\nÉ wa nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é: é gɔn hwɛ e Jelobowámu Nɛvati ví ɔ́ hu bo dɔn Izlayɛ́li to ɔ́ d'é mɛ lɛ́ɛ hu ǎ.\nÈ wlǎn axɔ́sú Yexoázi sín tan e kpo lɛ́ɛ: nǔ e é wa lɛ́ɛ, akɔ́nkpinkpan e é ɖó, bó fun ahwan xá axɔ́sú Judáa tɔn Amasiyasi é kpó dó “Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ sín Tan wéma” mɛ.\nYexoázi zán wá kú bɔ è sɔ́ ɛ yi ɖó Samalíi ɖo axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ sín yɔdo mɛ, bɔ vǐ tɔn Jelobowámu ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ. Elizée ɖɔ nǔ e ná jɛ dó Silíinu lɛ́ɛ jí é\nHwenu e axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn Yexoázi kpo ɖo gbɛ ɔ́, Elizée ɖo azɔn e ná kplá ɛ yi kú ɔ́ jɛ wɛ, bɔ axɔ́sú ɔ́ yi gɔ̌n tɔn, bó nya dó akɔ́n tɔn nu, bó wlí avǐ bó ɖɔ: “Daá! Daá! Ali e nu a ɖe nú Izlayɛ́li ɔ́ syɛ́n hú ahwankɛkɛ́ví Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó sɔ́ tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó.”\nElizée ɖɔ n'i ɖɔ: “Zě da ɖokpó, bó fɔ gǎ d'é jí.” Énɛ́ ɔ́, Yexoázi ɖɔ bɔ è zě da ɖokpó, bó fɔ gǎ d'é jí wá n'i.\nBɔ Elizée ɖɔ n'i ɖɔ: “Tlɔ́ gǎ ɔ́.” Ée axɔ́sú ɔ́ tlɔ́ gǎ ɔ́, Elizée bɛ́ alɔ ɖó alɔ tɔn lɛ́ɛ jí bó ɖɔ:\n“Bo hun flɛtɛ́li e ɖo zǎnzǎnhwe jí ɔ́.” É hun flɛtɛ́li ɔ́, bɔ Elizée ɖɔ n'i ɖɔ: “Da!” Ée Yexoázi da gǎ ɔ́, Elizée ɖɔ n'i ɖɔ: “Gǎ énɛ́ ɔ́ xlɛ́ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ná ná ɖuɖéjí mǐ ɖo Silíinu lɛ́ɛ jí.” A nǎ ɖu ɖo Silíinu lɛ́ɛ jí, ɖo Afɛ́ki bó ná vívá kún yětɔn.\nElizée lɛ́ ɖɔ nú axɔ́sú ɔ́ ɖɔ: “Fɔ gǎ e kpo lɛ́ɛ.” Ée é ɖɔ mɔ̌ ɔ́, axɔ́sú ɔ́ fɔ gǎ lɛ́ɛ, bɔ Elizée ɖɔ n'i ɖɔ: “Zin dó kɔ́ mɛ.” Bɔ é zin dó kɔ́ mɛ azɔn atɔn bo nɔ te.\nGbeyíɖɔ Mawu tɔn ɔ́ sin xomɛ dó e, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Ényí ganjí wɛ ɔ́, azɔn atɔ́ɔ́n abǐ ayizɛ́n wɛ a nǎ kó zin dó kɔ́ mɛ. Ényí mɔ̌ wɛ a ko bló ɔ́, a nǎ ɖu ɖo Silíinu lɛ́ɛ jí bó vívá kún yětɔn. Amɔ̌, din ɔ́, azɔn atɔn jɛ́n a nǎ ɖu ɖo yě jí.”\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Elizée kú bɔ è ɖi i. Hwenɛ́nu ɔ́, Mɔwabunu ajotɔ́ ɖé lɛ́ɛ nɔ́ dó ahwan gbě, bó nɔ́ byɔ́ Izlayɛ́li to ɔ́ mɛ xwewú xwewú tɛgbɛ.\nMɛ ɖé lɛ́ɛ ka xwe cyɔ ɖi gbé gbe ɖokpó, bó xo go Mɔwabunu lɛ́ɛ sín gbɛ̌ta ɖokpó. Yě zé cyɔ e yě hɛn ɔ́ nyi dó yɔdo e mɛ è ɖi Elizée dó ɔ́ lobo hɔn. Ée cyɔ ɔ́ jɛ Elizée sín xú wú é ɔ́, cyɔ ɔ́ fɔ́n lobo sí te. Axɔ́sú Yexoázi ɖu ɖo Silíinu lɛ́ɛ jí\nAxɔ́sú Silíi tɔn Hazayɛ́li dó ya nú Izlayɛ́linu lɛ́ɛ ɖésú hwenu e Yoakázi ɖo axɔ́súzinkpo jí é.\nLo ɔ́, nǔ yětɔn wá jɛ wǔ blá nú Mawu Mavɔmavɔ jí, bɔ é sɔ́ hwɛ yětɔn lɛ́ɛ kɛ yě ɖó akɔ e é kó jɛ xá Ablaxámu, bó jɛ xá Izáki, bo jɛ xá Jakɔ́bu ɔ́ wú. É gbɛ́ ɖɔ émí kún ná sú kún yětɔn dó ó. Bɔ káká jɛ égbé din ɔ́, é nya yě dó gbě ǎ.\nHazayɛ́li Silíi xɔ́sú ɔ́ zán wá kú, bɔ vǐ tɔn Bɛni-Hadadi ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.\nÉe Hazayɛ́li zán kú tlóló ɔ́, Yexoázi, Yoakázi ví ɔ́ yí toxo e Hazayɛ́li yí sín tɔ́ tɔn sí lɛ́ɛ. Azɔn atɔn wɛ Yexoázi ɖu ɖo Bɛni-Hadadi jí bó yí toxo lɛ́ɛ.


Nɛ̌ Un ka Sixu Bló Gbɔn Bɔ Akpakpa Na Nɔ Sɔ́ Mì Dó Lanmɛ Bibakpɔ́n Wu? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Abkhaze Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Belize Kriol Bichlamar Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kachin Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kwanyama Kyangonde Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Punjabi (Roman) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nEtɛwu un ka ɖó na nɔ ba lanmɛ kpɔ́n?\nEtɛwu un ma ka nɔ ba lanmɛ kpɔ́n ǎ?\nNɛ̌ un ka sixu ba lanmɛ kpɔ́n gbɔn bɔ é na wà ɖagbe nú agbaza ce?\nNɔ jlɛ̌ jí\nÐò tò ɖé lɛ mɛ ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ nɔ mɔ táan dó ba lanmɛ kpɔ́n sɔmɔ̌ ǎ, bɔ enɛ nɔ wà nǔ dó agbaza yetɔn wu. Biblu sín hwɛ jɔ bɔ é dó ɖɔ: “Agbazamɛgándidó ɔ, nǔ ɖagbe wɛ.” (1 Timɔtée 4:8) Kpɔ́n nǔ e bɔ d’ewu lɛ é:\nLanmɛ bibakpɔ́n sixu zɔ́n bɔ a na ɖò ganji. Lanmɛ bibakpɔ́n nɔ zɔ́n bɔ fɔn e ɖò taglo mǐtɔn mɛ é nɔ tún nǔ e è nɔ ylɔ́ ɖɔ endorphine é, b’ɛ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ vo bo nɔ lɛ́ ɖó awǎjijɛ. Mɛɖé lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ jɔwamɔ sín amasin ɖé wɛ lanmɛ bibakpɔ́n nyí nú linkpɔ́nzɔn.\nEnyi un kánwezun zǎnzǎn tɛɛn ɔ, un nɔ w’azɔ̌ ganji, bo nɔ lɛ́ ɖó awǎjijɛ ɖò kéze ɔ bǐ mɛ. Wezun kínkán nɔ zɔ́n bɔ un nɔ mɔ nyiɖée mɛ d’eji.”—Regina.\nLanmɛ bibakpɔ́n sixu d’alɔ we bɔ a na nyɔ́ kpɔ́n d’eji. Lanmɛ bibakpɔ́n ɖò jlɛ̌ jí na d’alɔ we bɔ a na ɖó hlɔnhlɔn, vo ɖò lanmɛ bo lɛ́ ɖó jiɖiɖe hugǎn.\n“É víví nú mì ɖɔ dìn ɔ, un kpéwú bo nɔ ɖ’alɔ ɖò lanmɛ bibakpɔ́n e nɔ na hlɔnhlɔn nɛgbékan lɛ kpo alɔkan lɛ kpo é mɛ. Un nɔ bló azɔn wǒ dìn, xwè e wá yì é mɛ ɔ, un tlɛ nɔ kpé ɖokpo vɔ́vɔ́ wu ǎ! Nǔ e nyɔ́ hugǎn é wɛ nyí ɖɔ un tuùn ɖɔ un ɖò bo wlí nú agbaza ce wɛ.”—Olivia.\nLanmɛ bibakpɔ́n sixu zɔ́n bɔ a dɔ́ji. Lanmɛ bibakpɔ́n nɔ wà ɖagbe nú hǔn. É nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ è nɔ gbɔjɛ ganji. Lanmɛ bibakpɔ́n e nɔ na hlɔnhlɔn hǔn kpo fíjó kpo é (aérobic), sixu nya xɛ ɖò mɛ jí ɖò hǔnzɔn ee nyí ɖokpo ɖò azɔn kpaa e nɔ hu sunnu kpo nyɔnu kpo bǐ é sí.\n“Enyi mǐ ɖó aca bo nɔ ba lanmɛ kpɔ́n ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn ɖɔ agbaza e é na mǐ é sù nukún mǐtɔn mɛ.”—Jessica.\nNǔ taji ɔ: Lanmɛ bibakpɔ́n na wà ɖagbe nú agbaza mɛtɔn tawun ɖò nukɔnmɛ, bo sixu lɛ́ wà mɔ̌ ɖò dìn. Nyɔnu ɖé nɔ nyí Tonya bo ɖɔ: “È nɔ ɖɔ gbeɖé ɖɔ ‘é vɛ́ nú mì ɖɔ un ɖi zɔnlin alǒ kánwezun’ kpɔ́n ǎ. Hwenu e un xò hwɛjijɔ e un nɔ ba ɖ’ayǐ lɛ é nyi kɛ́n ɖokpo, bo jɛ lanmɛ ba kpɔ́n jí é ɔ, é vɛ́ nú mì kpɔ́n ǎ.”\nÉ ɖò wɛn ɖɔ mɔ̌to e è dóvɛ̌ na é ɖé na wá kú zo; enyi a dóvɛ̌ nú lanmɛ bibakpɔ́n ɔ, nǔ ɖokpo ɔ sixu jɛ dó agbaza towe wu\nNǔ e nɔ gbò kpò nyi ali jí nú mɛ é ɖé lɛ ɖíe:\nJlǒ ma ɖó. “Un lin ɖɔ mɛ winnyawinnya lɛ nɔ mɔ ɖɔ nǔɖe kún sixu kpé ye wu ó. É vɛwǔ bɔ è na lin tamɛ kpɔ́n dó hwenu e è na j’azɔn dó é jí. È nɔ lin ɖɔ mɛxomɔ lɛ wɛ nɔ ɖɔ azɔn xó.”—Sophia.\nTáan ma ɖó. Ðó alɔnu ce nɔ ján wutu ɔ, un ɖó na bló tuto nú nǔ ɖagbe ɖuɖu kpo amlɔ didɔ́ kpo, amɔ̌, hwenu mimɔ dó ba lanmɛ kpɔ́n nɔ vɛwǔ tawun.”—Clarissa.\nLanmɛ bibakpɔ́n gbɛ́tá ɖé ma ɖó. “Gbɛ̌ta lanmɛ bibakpɔ́n tɔn ɖé mɛ ninɔ nɔ byɔ akwɛzinzan!”—Gina.\nLin tamɛ d’ewu:\nEtɛ ka nɔ gbò kpò nyi ali jí nú we hugǎn bɔ a ma nɔ ba lanmɛ kpɔ́n ǎ? Ðuɖu ɖò nǔ e nɔ gbò kpò nyi ali jí nú we é jí na byɔ gǎndidó, amɔ̌, é na hɛn lè wá.\nWěɖexámɛ ɖé lɛ ɖíe:\nMa ɖó nukún ɖɔ mɛ ɖevo lɛ wɛ na bló bɔ a na ɖò ganji ɖò lanmɛ ó.—Galatinu lɛ 6:5.\nNyi alɔ nú hwɛjijɔ biba. (Nǔnywɛtɔ́xó 11:4) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, dandan wɛ a na lanmɛ bibakpɔ́n sín gbɛ̌ta ɖé mɛ cobo na bló tuto nú lanmɛ bibakpɔ́n ǎ. Ba lɔnyiji-fɔnkan yihundida e nɔ jló we é ɖé, bo sɔ́ dó ɖó aca towe.\nKan nǔ e mɛ ɖevo lɛ nɔ bló dó ba lanmɛ kpɔ́n lɛ é byɔ ye.—Nǔnywɛxó 20:18.\nBlǒ tuto tawun ɖé. Sɔ́ nǔɖe lɛ ɖó nukɔn nú hwiɖée bo nya gbě yetɔn, wlǎn ee a ko bló lɛ é ɖó fí ɖé, enɛ ɔ, akpakpa na nɔ sɔ́ we.—Nǔnywɛxó 21:5.\nBa mɛɖé bonu mi nɔ ba lanmɛ kpɔ́n ɖó kpɔ́. Enyi a ɖó xɔ́ntɔn ɖé ɔ, mi sixu nɔ ba lanmɛ kpɔ́n hwɛhwɛ, é sixu dó wusyɛn lanmɛ nú we bo lɛ́ d’alɔ we bɔ a na ɖó aca ɖé.—Nǔnywɛtɔ́xó 4:9, 10.\nTuùn ɖɔ nǔmaɖónukún lɛ na wá. Ma jó gbè hwenu e ye na wá é ó.—Nǔnywɛxó 24:10.\nBiblu ɖɔ nú sunnu kpo nyɔnu kpo bǐ ɖɔ ye ni “nɔ wà nǔ ɖó jlɛ̌ jí.” (1 Timɔtée 3:2, 11) Enɛ wu ɔ, nɔ jlɛ̌ jí dó lanmɛ bibakpɔ́n wu. Hwɛhwɛ ɔ, mɛ e nɔ w’azɔ̌ dingan lɛ é nɔ w’azɔ̌ dó wuvɔ̌. Ðyɔvǐ ɖé nɔ nyí Julia bo ɖɔ: “Enyi hlɔnhlɔn sunnu ɖé tɔn hugǎn nǔnywɛ tɔn ɔ, flíjɛ ɖɛkpɛ tɔn wɛ.”\nNɔ lɛ́ cɔ́ hwiɖée dó linlin akpakpa sɔ́ mɛ tɔn e nɔ sísɛ́ mɛ, bɔ è nɔ wà nǔ hugǎn nǔ e na wà ɖagbe nú mɛ lɛ é wu é. Wěɖexámɛ mɔhun lɛ sixu wà nǔ dó wǔ we ɖò agbaza lixo bo na zɔ́n bɔ a na jó nǔ e nyí “nǔ ɖagbe” hugǎn ɖò gbɛmɛ lɛ é dó.—Filipunu lɛ 1:10, nwt.\nGɔ́ na ɔ, nǔ e ɖó na ko dó wusyɛn lanmɛ nú we bɔ a na ba lanmɛ kpɔ́n é, sixu lɛ́ dó kpò awa mɛ nú we fɛɛ. Ðyɔvǐ e nɔ nyí Vera é ɖɔ: “Ðyɔvǐ gegě nɔ xò fɔtóo mɛ ɖěɖee ɖɔhun ye jló na cí é tɔn kplé, bo nɔ kpɔ́n ye hwenu e akpakpa hwedó ye é. Wǎgbɔ tɔn ɔ, ye nɔ jlɛ́ yeɖée dó mɛ enɛ lɛ wu bɔ awakanmɛ nɔ kú ye. È nya lanmɛ na nɔ ganji gbé ɔ, é nyɔ́ hú è nya ɖɛkpɛnyinyɔ́ kɛɖɛ gbé.”\n“Un yí wǎn nú wezun kínkán ɖó é nɔ ɖè linkpɔ́n ce lɛ kpò. Wezun kínkán nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ agbɔ̌n ce nɔ jɛji, bɔ un na lɛ́ kló ǎ. Nú un kánwezun ɔ, un nɔ mɔ hlɔnhlɔn, bo nɔ lɛ́ nɔ ganji ɖò nyiɖée mɛ.”—Yasmine.\n“Lɔnyiji-fɔnkan e un yí wǎn na hugǎn é wɛ nyí ee mɛ è nɔ xò bɔ̌lu ɖè lɛ é, ɖò taji ɔ, bɔ̌lu alɔsɔ́xo basket. Enyi un jɛ xixo jí ɔ, é sɔ́ nɔ cí Agbazamɛgándidó ɖɔhun nú mì ǎ. É nɔ byɔ hwenu cobɔ lɔnyiji-fɔnkan yihundida ɖé na má mɛ, bo na na awǎjijɛ mɛ, amɔ̌, gǎndidó lɛ nɔ hɛn lè wá.—Joel.\n“Zɔnlin ɖiɖi nɔ hɛn lè wá nú mì tawun! Na ɖɔ ɔ, é nɔ d’alɔ mì ɖò taglo kpo agbaza kpo mɛ. Lee é nɔ nyí gbɔn nú mɛ gegě é ɔ, un nɔ ɖó linkpɔ́n hweɖelɛnu, amɔ̌, enyi un jɛ kɔ́xota ɔ, nǔ lɛ nɔ zawě nú mì bɔ gbɛ̀ nɔ lɛ́ wá wǔtu ce. Nǔɖe wɛ bo hán ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ.”—Lily.\n“Nǔ e nɔ zɔ́n bɔ lanmɛ bibakpɔ́n nɔ cí nǔ e vɛwǔ é ɖɔhun lɛ é gegě nɔ nyla sɔmɔ̌ ǎ, enyi è ma sɔ́ ayi ɖó ye jí ǎ ɔ nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi un ɖò bɔ̌lu alɔsɔ́xo basket xò wɛ ɔ, un nɔ sɔ́ ayi ce ɖó ayihun ɔ jí, é nɔ nyí dó nǔcikɔ jí ǎ. Bɔ̌lu alɔsɔ́xo basket xixo lɛ́ hun xɔ́ntɔn zunzun sín ali lɛ nú mì.—Miles.\nLanmɛ Syɛn Hunsin Ðagbe Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É Mɛ Winnyawinnya lɛ\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Bló Gbɔn Bɔ Akpakpa Na Nɔ Sɔ́ Mì Dó Lanmɛ Bibakpɔ́n Wu?\nijwyp xota 88\nEtɛwu Un ka Ðó Na Nɔ Xoɖɛ?\nNɛ̌ Biblu ka Sixu D’alɔ Mì Gbɔn?: Akpáxwé 1: Nɔ Kíjé Biblu Towe


Bǐbɛ́mɛ 8 - Genèse 8\nMawu ká wɔn Nɔwée kpódó kanlin e kpó é kpó ɖo tɔjíhún ɔ́ mɛ lɛ́ɛ kpó ǎ. É wɔn gběkanlin lɛ́ɛ ǎ, é wɔn xwé gbe kanlin lɛ́ɛ ǎ. É sɛ́ jɔhɔn ɖé dó bɔ é nyi dó ayǐkúngban ɔ́ jí bɔ sin ɔ́ jɛ mimɛ jí.\nDomaɖó-azan e hun ɔ́ sú, bɔ hɔn e ɖo hunhun ɖo jǐnukúnsin lɛ́ɛ sú; énɛ́ ɔ́, jǐ ɔ́ kɛn,\nbɔ sin ɔ́ jɛ yiyi jí kpɛɖé kpɛɖé. Azǎn kantɔn gban (150) gúdo ɔ́, é yi do,\nbɔ ɖo sun tɛ́nwegɔ́ ɔ́ sín azǎn afɔtɔn-nukún-wegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, tɔjíhún ɔ́ yi glín ɖó só Alaláti tɔn lɛ́ɛ wú.\nSin ɔ́ ɖo yiyi wɛ káká nú sun wǒ. Đo sun wǒgɔ́ ɔ́ sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe ɔ́, è jɛ só lɛ́ɛ sín ta nu mɔ jí.\nAzǎn kanɖégɔ́ ɔ́ (40) gbe ɔ́, Nɔwée hun flɛtɛ́li e é ɖe dó tɔjíhún ɔ́ wú ɔ́,\nbó jó avǔnsákɔwó ɖokpó dó bɔ é yi. Ée é yi ɔ́, é lɛ́ kɔ wá tlóló, bó nɔ́ ɖo yiyi wɛ, bó nɔ́ ɖo wǐwá wɛ káká bɔ sin ɔ́ bǐ vɔ ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí.\nÉ lɛ́ jó xwelé ɖokpó dó bɔ é yi; é bló mɔ̌, bó ná kpɔ́n ɖɔ sin ɔ́ kó ɖe kpo a jí.\nXwelé ɔ́ ká mɔ fí e é ná ɖó jɛ ɔ́ ɖěbǔ ǎ, bó gbɔ bó lɛ́ kɔ wá Nɔwée gɔ́n, ɖó sin lɛ́ kpo ɖo ayǐkúngban ɔ́ bǐ jí. Nɔwée ka dlɛ́n alɔ bó wlí i, bó sɔ́ ɛ dó tɔjíhún ɔ́ mɛ.\nNɔwée nɔ te nú azǎn tɛ́nwe, bó lɛ́ jó xwelé ɔ́ dó bɔ é yi.\nÉnɛ́ ɔ́ tɔn ɔ́, xwelé ɔ́ wá lɛ́ kɔ wá gɔ̌n tɔn gbadanu, bó ba olívuma zínzɔ́n ɖokpó hɛn nu. Énɛ́ ɔ́, Nɔwée mɔ ɖɔ sin ɔ́ kó ɖe kpo ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí.\nNɔwée lɛ́ kú hǔn bó nɔ te nú azǎn tɛ́nwe ɖěvo, bó lɛ́ jó xwelé ɔ́ dó bɔ é yi; é ká sɔ́ lɛ́ kɔ wá gɔ̌n tɔn ǎ.\nHwenu e Nɔwée ɖo xwe nǔwɔntɔn-nukún-ɖokpó (601) ɖó wɛ ɔ́, sun tɔn nukɔntɔn sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe ɔ́, sin ɔ́ xú sín ayǐkúngban ɔ́ jí. Nɔwée ɖe nǔ e é bú dó tɔjíhún ɔ́ síin bó kpɔ́n. É ná mɔ nǔɖé kpowun ɔ́, sin ɔ́ kó xú sín ayǐkúngban ɔ́ jí.\nĐo sun wegɔ́ ɔ́ sín azǎn koatɔ́n-nukún-wegɔ́ (27) ɔ́ mɛ ɔ́, ayǐkúngban ɔ́ xú bǐ.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ:\n“Tɔ́n sín tɔjíhún ɔ́ mɛ hwi kpó asi towe kpó, vǐ towe lɛ́ɛ kpó, kpódó vǐ towe lɛ́ɛ sín asi lɛ́ɛ kpó.\nĐe kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e ɖo tɔjíhún ɔ́ mɛ xá we lɛ́ɛ bǐ tɔ́n. Đe xɛ kpó kanlin kpó, kpó nǔ e nɔ́ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ kpó tɔ́n. Yě nǐ kpé ayǐkúngban ɔ́ jí bó gba kún bó ji gba.”\nÉe Mawu ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Nɔwée tɔ́n sín tɔjíhún ɔ́ mɛ, é kpó asi tɔn kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó vǐ tɔn lɛ́ɛ sín asi lɛ́ɛ kpó.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ, xɛ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ, kpó nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ kpó tɔ́n sín tɔjíhún ɔ́ mɛ, ɖě jɛ ɖě gúdo.\nÉe yě tɔ́n ɔ́, Nɔwée bló vɔ̌sákpe ɖokpó nú Mawu Mavɔmavɔ, bó fɔ kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e ma vɛ́ mɛ ǎ lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó, xɛ tɛnmɛ tɛnmɛ e ma vɛ́ mɛ ǎ lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó, bó bɛ́ bǐ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ nú Mawu Mavɔmavɔ ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí.\nBɔ Mawu Mavɔmavɔ se vɔ̌ ɔ́ sín wǎn, bɔ é nyɔ́ se n'i, bɔ é ɖɔ nú éɖée ɖɔ: “Un sɔ́ ná dó nu ayǐkúngban ɔ́ ɖě gbeɖé, ɖó dǎka xixo gbɛtɔ́ lɛ́ɛ tɔn wú ǎ, ɖó sín do wɛ gbɛtɔ́ kó ɖó ayi nyanya sín. Un ka sɔ́ ná vɔ nǔ e ɖo gbɛ ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí lɛ́ɛ bǐ ɖě lě e un bló gbɔn din é ǎ.\nNú ayǐkúngban ɔ́ ɖo te jɛ́n wɛ ɔ́, jinukún e è nǎ dó é kpó ée è nǎ ya é kpó ná tíin; avivɔ kpódó yǒzo kpó ná tíin, alǔun kpódó jǐ hwenu kpó ná tíin, zǎn kpódó kéze kpó ná tíin.”


Tíntɔ́n 18 - Exode 18\nJetlo e nyí vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Madiáani tɔn, bó nyí Mɔyízi sín asitɔ́ ɔ́, se nǔ e Mawu wa nú Mɔyízi kpó togun tɔn Izlayɛ́li ɔ́ kpó é bǐ; é se lě e Mawu Mavɔmavɔ ɖe Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔ́n sín Ejípu gbɔn é.\nMɔyízi sín asitɔ́ Jetlo yí vǐ tɔn Sipɔ́la e nyí Mɔyízi sín asi bɔ Mɔyízi nyi i sɛ́ dó e.\nÉ lɛ́ yí Sipɔ́la sín vǐ súnnu we lɛ́ɛ; mɛ ɖokpó nɔ́ nyí Gɛɛcɔ́mu, ɖó Mɔyízi ko ɖɔ jǒnɔ wɛ émí nyí ɖo mɛ ɖěvo tomɛ.\nMɛ wegɔ́ ɔ́ nɔ́ nyí Eliezɛ́ɛ, ɖó Mɔyízi ko ɖɔ Mawu tɔ́ émítɔn dó alɔ émí, bó hwlɛ́n émí ɖo ahwan e axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ fun xá émí ɔ́ mɛ.\nJetlo kpó Mɔyízi sín asi kpó, kpódó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó wá gbětótló mɛ fí e Mɔyízi jɛ agban nyi ɖo Mawu só ɔ́ kɔn é.\nÉ ɖɔ sɛ́ dó Mɔyízi ɖɔ: “Nyɛ asi towe tɔ́ Jetlo wɛ ja gɔ̌n towe kpó asi towe kpó, kpódó vǐ tɔn we lɛ́ɛ kpó.”\nMɔyízi ka sɛ yi asi tɔn tɔ́ ɔ́ gɔ́n, bó jɛ kpo bó ɖe kɔ́ n'i lobo kí si n'i. Yě kan lě e yě ɖe gbɔn ɔ́ byɔ́ yěɖée, bó byɔ́ Mɔyízi sín goxɔ mɛ.\nNǔ e Mawu Mavɔmavɔ wa xá axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ kpó Ejípunu lɛ́ɛ kpó ɖó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ wú ɔ́, ya e yě ji ɖo alixo bɔ Mawu Mavɔmavɔ hwlɛ́n yě ɖ'é mɛ lɛ́ɛ ɔ́, Mɔyízi wlí bǐ ɖɔ nú asi tɔn tɔ́.\nĐagbe e Mawu Mavɔmavɔ wa nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ bǐ, kpó hwlɛ̌n e é hwlɛ́n yě sín Ejípunu lɛ́ɛ sí ɔ́ kpó hun xomɛ nú Jetlo.\nBɔ é ɖɔ: “Susu nú Mawu Mavɔmavɔ e hwlɛ́n mi sín Ejípunu lɛ́ɛ kpó axɔ́sú yětɔn ɔ́ kpó sí é, susu nú Mawu Mavɔmavɔ e ɖe togun tɔn sín Ejípunu lɛ́ɛ sín acɛ mɛ é.\nUn mɔ din ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ hú gǎn nǔmɛsɛn lɛ́ɛ bǐ. É ɖe hwenu e Ejípunu lɛ́ɛ ɖo acɛ gannaganna kpa nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ wɛ é xlɛ́.”\nJetlo, Mɔyízi sín asitɔ́ ɔ́ sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ kpódó kɔnɖókpɔ́ sín vɔ̌ lɛ́ɛ kpó nú Mawu. Aalɔ́ɔn kpódó tomɛxó lɛ́ɛ bǐ kpó wá ɖu kɔnɖókpɔ́ nǔɖuɖu ɔ́ xá Mɔyízi sín asitɔ́ ɔ́, ɖo Mawu nukɔn.\nAyǐhɔ́ngbe tɔn ɔ́, Mɔyízi jínjɔ́n ayǐ bó ná ɖɔ hwɛgbe e ɖo togun ɔ́ tɛ́ntin ɔ́ gbo, bɔ togun ɔ́ wá nɔ te ɖo nukɔn tɔn sín zǎnzǎn káká jɛ gbadanu.\nMɔyízi sín asitɔ́ mɔ nǔ e bló nú togun ɔ́ wɛ é ɖe é bǐ, bó kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Étɛ́ wa wɛ a ɖe ɖo fínɛ́ kpó togun ɔ́ kpó? Nɛ̌ ká gbɔn bɔ hwi ɖokpónɔ ɖo azɔ̌ énɛ́ ɔ́ wa wɛ? Bɔ togun ɔ́ bǐ ɖo te ɖo nukɔn towe sín zǎnzǎn káká jɛ gbadanu?”\nBɔ Mɔyízi yí gbe nú asi tɔn tɔ́ ɖɔ: “Togun ɔ́ wɛ wá gɔ̌n ce, bó ná kan nǔ byɔ́ Mawu.\nÉnyí tagba ɖé ɖo tɛ́ntin yětɔn ɔ́, yě nɔ́ wá mɔ mì, bɔ un nɔ ɖɔ gbo nú yě, bó nɔ tín nǔ e Mawu zɔ́n lɛ́ɛ kpó kplɔ́n tɔn lɛ́ɛ kpó mɛ nú yě.”\nMɔyízi sín asitɔ́ ɖɔ n'i ɖɔ: “Nǔ e wa wɛ a ɖe ɔ́ nyɔ́ ǎ.\nMɔyízi sín asitɔ́ ɖɔ n'i ɖɔ: “Nǔ e wa wɛ a ɖe ɔ́ nyɔ́ ǎ. 18Nǔ ná ci kɔ nú hwi kpó togun e wá gɔ̌n towe ɔ́ kpó, ɖó azɔ̌ ɔ́ hú gǎn we, hwi ɖokpónɔ sixú bló ǎ.\nBo ɖótó xó e ná ɖɔ nú we wɛ un ɖe é; Mawu ní ka nɔ kpɔ́ xá we. Nyǐ ɖɛ̌mɛnu togun ɔ́ tɔn ɖo Mawu nukɔn, bó zé tagba e ɖe lɛ́ɛ ɖó nukɔn tɔn.\nKplɔ́n nǔ e Mawu zɔ́n lɛ́ɛ kpó kplɔ́n tɔn lɛ́ɛ kpó yě, bó xlɛ́ ali e yě ɖó ná gbɔn lɛ́ɛ kpódó nǔ e yě ɖó ná wa lɛ́ɛ kpó yě.\nKpɔ́n togun ɔ́ bǐ mɛ, bó cyán súnnu nukúnɖéjí e nɔ ɖó sísí nú Mawu, bó yí wǎn nú nǔgbó ɖiɖɔ lobo ma nɔ yí wǎn nú nǔ ɖu ɖo nǔ mɛ ǎ lɛ́ɛ; sɔ́ yě dó ɖó gǎn ɖo togun ɔ́ nu: a nǎ sɔ́ mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ afatɔ́n (1.000) nu, bó ná sɔ́ mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ kanwe ko (100) nu, bó ná sɔ́ mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ kanɖé wǒ (50) nu, bó ná sɔ́ mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ wǒ nu.\nYě ní nɔ́ ɖɔ hwɛ gbo nú togun ɔ́ hwebǐnu; yě ní nɔ́ zé xó e syɛ́n lɛ́ɛ wá gɔ̌n towe, bónú yě ɖésúnɔ ní nɔ́ ɖɔ xó kléwún kléwún lɛ́ɛ gbo. Đe agban kpo nú hwiɖée, nú yě ní hɛn xá we.\nÉnyí a blǒ mɔ̌ bónú Mawu ɖɔ hwi ní wa nǔɖé ɔ́, a nǎ kpé wú bó bló; énɛ́ ɔ́, togun ɔ́ bǐ ná yi xwé wǔyɛ́yɛ́ afɔyɛ́yɛ́.”\nMɔyízi se xó e asi tɔn tɔ́ ɖɔ ɔ́, bó bló nǔ e é ɖɔ lɛ́ɛ bǐ.\nÉ cyán gbɛtɔ́ nukúnɖéjí lɛ́ɛ ɖo togun ɔ́ mɛ, bó zé yě ɖó togun ɔ́ nu: é zé mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ afatɔ́n (1.000) nu, bó zé mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ kanwe ko (100) nu, bó zé mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ kanɖé wǒ (50) nu, lobo zé mɛɖě ɖó gbɛtɔ́ wǒ nu.\nBɔ yě nɔ́ ɖo hwɛ ɖɔ gbo nú togun ɔ́ wɛ hwebǐnu; yě nɔ́ zé xó e syɛ́n lɛ́ɛ wá Mɔyízi gɔ́n, bɔ yě ɖésúnɔ nɔ́ ɖɔ xó kléwún kléwún lɛ́ɛ gbo.\nMɔyízi jɛ nukɔn nú asi tɔn tɔ́, bɔ é lɛ́ kɔ yi to tɔn mɛ.


Alɔdido Vǐ “Jonɔ lɛ” Tɔn | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Un sè ɖɔ vǐ ce lɛ ɖò gbɛ̀ zán wɛ ɖò nugbǒ mɛ ɔ, nùɖé sɔ́ nɔ hun xomɛ nú mì hú mɔ̌ ǎ.”—3 JAAN 4.\nHAN LƐ: 88, 41\nNɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ nú vǐ yetɔn lɛ gbɔn?\nNɛ̌ tatɔ́ xwédo tɔn lɛ ka sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ gbè lě mɛ wɛ xwédo ɔ na nɔ yì kplé dó gbɔn?\nNɛ̌ mɛ ɖevo lɛ ka sixu d’alɔ mɛjitɔ́ e gosin jɔtɛn yetɔn bo ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é kpo vǐ yetɔn lɛ kpo gbɔn?\n1, 2. (a) Wuvɛ̌ tɛ gègě vǐ e gosin jɔtɛn yetɔn bo ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é tɔn ka nɔ mɔ? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ xota elɔ ka na gbéjé kpɔ́n?\n“SÍN vǔ wɛ un nɔ ko dó gbè mɛjitɔ́ ce e sɛ̀ tɛn bo ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é tɔn ɖò xwégbe kpo agun ɔ kpo mɛ” wɛ Joshua ɖɔ. “Amɔ̌, ee un bɛ́ wemaxɔmɛ é ɔ, un jɛ wǎn yí nú gbè xá ɔ mɛ tɔn jí. Ðò xwè klewun ɖé gudo ɔ, un nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn kɛɖɛ. Un sɔ́ nɔ sixu mɔ nukúnnú jɛ kplé lɛ mɛ ǎ, aca mɛjitɔ́ ce lɛ tɔn sɔ́ má mì ǎ.” Enyi Joshua kɛɖɛ wɛ nɔ ninɔmɛ mɔhun mɛ ǎ.\n2 Ðò égbé ɔ, gbɛtɔ́ 240 000 000 jɛji wɛ gosin jɔtɛn yetɔn bo ɖò fí ɖevo. Nú mɛjitɔ́ ɖé wɛ a nyí bo ɖò tò ɖevo mɛ ɔ, nɛ̌ a ka sixu hun ali ɖagbe hugǎn ɔ nú vǐ towe lɛ bɔ ye na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo lobo “ɖò gbɛ̀ zán wɛ ɖò nugbǒ mɛ” gbɔn? (3 Jaan 4) Nɛ̌ mɛ ɖevo lɛ ka sixu d’alɔ gbɔn?\nMƐJITƆ́ LƐ EMI, MI SƆ́ KPƆ́NDÉWÚ ÐAGBE ÐÉ Ð’AYǏ\n3, 4. (a) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ nú vǐ yetɔn lɛ gbɔn? (b) Etɛ mɛjitɔ́ lɛ ma ka ɖó na ɖó nukún sín vǐ yetɔn lɛ sí ǎ?\n3 Mɛjitɔ́ lɛ emi, kpɔ́ndéwú ɖagbe mitɔn ɖò dandan cobɔ vǐ mitɔn lɛ na jɛ zɔnlin ɖi gbɔn gbɛ̀ li ɔ jí jí. Nú vǐ towe lɛ mɔ ɖɔ “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn . . . nɔ mya nukún nú [we] jɛ nukɔn” ɔ, ye na kplɔ́n bá ganjɛ Jehovah wu ɖò hudo yetɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ mɛ. (Mat. 6:33, 34) Enɛ wu ɔ, zǎn gbɛ̀ e ɖò jlɛ̌ jí é. Sɔ́ nǔ agbaza tɔn lɛ dó savɔ̌ dó nǔ gbigbɔ tɔn lɛ takúnmɛ, ma sɔ́ gbigbɔ tɔn lɛ dó savɔ̌ ó. Dǒ gǎn bo ma nɔ ɖu axɔ ó. Ba “dɔkun ɖò Mawu gɔ́n” enɛ wɛ nyí ɖɔ tɛ́n kpɔ́n bonu nǔ towe ni nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ, bo ma ba dɔkun fí tɔn alǒ ‘xɔ susu ɖò gbɛtɔ́ lɛ gɔ́n’ ó.—Xà Maki 10:21, 22; Jaan 12:43.\n4 Ma nú alɔnu towe ján kaka bonu a ba táan kpò nú vǐ towe lɛ gbeɖé ó. Nú vǐ towe lɛ wá gbeta ɔ kɔn bo na sɔ́ Jehovah ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ, bo ma na ba susu xixɔ alǒ dɔkun nú yeɖée alǒ nú we ǎ hǔn, nǔ ye ni tuùn ɖɔ a nɔ gó ɖó ye wu. Nyì alɔ nú linlin e ma nyí Klisanwun tɔn ǎ, bo ɖɔ ɖɔ vǐ lɛ ɖó na bló bɔ mɛjitɔ́ lɛ na zán vivo mɛ ninɔ sín gbɛ̀ é. Flín, “enyi vǐ lɛ wɛ na sɔ́ nǔ e ye ɖó lɛ dó tɔ́jú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ na ǎ; loɔ, mɛjitɔ́ lɛ wɛ na sɔ́ nǔ e ye ɖó lɛ dó tɔ́jú vǐ yetɔn lɛ na.”—2 Kɔ. 12:14.\nMƐJITƆ́ LƐ EMI, MI XÒ DOGBÓ GBÈ TƆN LƐ ZLƐ\n5. Etɛwu mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na nɔ ɖɔ xó dó Jehovah wu xá vǐ yetɔn lɛ?\n5 Lee è ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, gbɛtɔ́ lɛ ɖò ahwan nyì wá tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ wɛ bɔ “ye mɛ ɖokpo ɖokpo [ka nɔ] dó gbè vovo.” (Zak. 8:23) Amɔ̌, gbemase sixu zɔ́n bɔ nugbǒ ɔ kpinkplɔn vǐ towe lɛ na vɛwǔ nú we. Vǐ towe lɛ wɛ nyí Biblu kplɔntɔ́ taji hugǎn e a sixu ɖó é, bɔ enyi ye “tuùn” Jehovah ɔ, é na zɔ́n bɔ ye na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. (Jaan 17:3) Bonu vǐ towe lɛ na dó tuùn nùkplɔnmɛ Jehovah tɔn lɛ ɔ, a ɖó na “nɔ ɖò xó ɖɔ d’ewu wɛ” ɖò hweɖebǔnu e ali tɔn hun é.—Xà Sɛ́nflínmɛ 6:6, 7.\n6. Lè tɛ gbè towe kpinkplɔn ka sixu hɛn wá nú vǐ towe lɛ? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n6 Vlafo vǐ towe lɛ na jló na kplɔ́n gbè xá ɔ mɛ tɔn ɖò wemaxɔmɛ kpo fí e ye ɖè é kpo, amɔ̌, gbè towe wɛ ye kplɔ́n dó nukɔn gbɔn nǔ wiwa ɖó kpɔ́ xá we hwɛhwɛ ɖò gbè towe mɛ gblamɛ. Hú mɔ̌ ɔ, nǎ tɛn vǐ towe lɛ nú ye ni nɔ ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá we kpo ayi bǐ kpo, ɖó gbè towe sise na hɛn lè gègě ɖevo lɛ wá nú ye. Enyi vǐ towe lɛ nɔ dó gbè wè ɔ, é na zɔ́n bɔ nǔwukpikpé nǔ linlin tɔn yetɔn kpo lee ye nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é kpo na kpɔ́n te. É sixu lɛ́ hun ali nú ye bɔ ye na gbló ada nú sinsɛnzɔ́ yetɔn. Carolina ee sín mɛjitɔ́ lɛ gosin jɔtɛn yetɔn bo ɖò tò ɖevo mɛ é ɖɔ: “Agun jonɔgbe tɔn ɖé mɛ ninɔ víví. É nɔ nyɔ́ tawun ɖɔ è ni d’alɔ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é.”\n7. Enyi dogbó gbè tɔn ɖò tagba dó nú we wɛ ɖò xwédo towe mɛ ɔ, etɛ a ka sixu wà?\n7 É ɖò mɔ̌ có, ɖó aca kpo gbè xá ɔ mɛ tɔn kpo jɛ vǐ e gosin jɔtɛn yetɔn bo ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é má jí wutu ɔ, ɖé lɛ ɖò ye mɛ, bɔ jlǒ e ye nɔ ɖó bo na dó anɔ̌nugbe yetɔn e na ɖekpo, nǔwukpikpé e ye ɖó bo nɔ ɖɔ xó d’emɛ é lɔ tlɛ sixu ɖekpo. Mɛjitɔ́ lɛ emi, enyi nǔ enɛ wɛ ɖò vǐ mitɔn wà wɛ ɔ, mi ka sixu kplɔ́n, é hwe bǐ ɔ, ɖé lɛ ɖò gbè xá ɔ mɛ tɔn lɛ mɛ à? Nú a mɔ nukúnnú jɛ xóɖɔɖókpɔ́ vǐ towe lɛ tɔn mɛ, ayiɖeɖayi yetɔn lɛ mɛ, azɔ̌ e ye nɔ wà ɖò wemaxɔmɛ lɛ é mɛ lobo nɔ kpéwú bo nɔ ɖɔ xó xá mɛ̌si yetɔn lɛ tlɔlɔ ɔ, é na bɔkun nú we bɔ a na kplɔ́n ye dó Klisanwun li jí. Nugbǒ wɛ ɖɔ gbè yɔyɔ̌ ɖevo kpinkplɔn nɔ byɔ hwenu, gǎndido kpo mɛɖesɔhwe kpo. Amɔ̌, nú é sín nùɖé wu vlafo bɔ vǐ towe huzu tokunɔ ɔ, a ka na tɛ́n kpɔ́n bo kplɔ́n tokunɔgbe dó ɖɔ xó xá ɛ à cé? É jɛxa ɖɔ vǐ e nɔ ɖɔ xó dó gbè ɖevo mɛ ganji é ɔ, nǔ é lɔ tɔn ni ɖu ayi mɛ nú mɛ gbɔn mɔ̌, kabǐ? *\n8. Enyi gbemase nɔ dó tagba nú we ɔ, nɛ̌ a ka sixu d’alɔ vǐ towe lɛ gbɔn?\n8 È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, é sixu nɔ ma nyɔ́ bló, bɔ mɛjitɔ́ e gosin jɔtɛn yetɔn bo wá tò ɖevo mɛ lɛ é ni sè gbè yɔyɔ̌ xá ɔ mɛ tɔn e vǐ yetɔn lɛ nɔ dó é ganji. Dogbó enɛ sixu zɔ́n bɔ é na vɛwǔ nú mɛjitɔ́ lɛ bɔ ye na kplɔ́n nukúnnúmɔjɛnǔmɛ ee gɔngɔn bo ɖò “nǔwlánwlán mímɛ́” lɛ mɛ é vǐ yetɔn lɛ. (2 Tim. 3:15) Enyi ninɔmɛ enɛ mɛ wɛ a ɖè ɔ, a sixu lɛ́ kpó ɖò alɔ dó vǐ towe lɛ wɛ nú ye ni wá tuùn Jehovah lobo yí wǎn n’i. “Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e nɔ goɖokponɔ mǐtɔn ɖó dó gbè e dada ce kpo nyɛ kpo nɔ dó ganji é wu é ɖó dogbó, mǐdɛɛ lɛ lɔ ka nɔ dó gbè éyɛ tɔn ganji ǎ,” wɛ mɛxo e è nɔ ylɔ ɖɔ Shan é flín. “Amɔ̌, hwenu e mǐ nɔ mɔ, b’ɛ nɔ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ, ɖò ɖɛ xò wɛ bo nɔ ɖò nǔ e wu é kpé é bǐ wà wɛ, bá bló sinsɛn-biblo xwédo tɔn ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ é ɔ, mǐ mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ Jehovah tuùntuùn nyí nǔ taji tawun.”\n9. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu d’alɔ vǐ e sixu kplɔ́n nǔ dó gbè wè mɛ é gbɔn?\n9 É sixu byɔ ɖɔ vǐ ɖé lɛ ni kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu dó gbè e ye nɔ dó ɖò wemaxɔmɛ é kpo ee ye nɔ dó ɖò xwégbe é kpo mɛ. Enɛ wu ɔ, mɛjitɔ́ ɖé lɛ nɔ zán wema e è zin lɛ é, xóyidókanji lɛ, kpo video lɛ kpo dó gbè wè lɛ mɛ. É ɖò wɛn ɖɔ mɛjitɔ́ e gosin jɔtɛn yetɔn, bo ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é ɖó na zán hwenu gègě, bo na lɛ́ dó gǎn tawun bo na dó d’alɔ vǐ yetɔn lɛ nú ye ni ɖó kancica syɛnsyɛn ɖé kpo Jehovah kpo.\nGBÈ TƐ MƐ MI KA ÐÓ NA NƆ YÌ KPLÉ DÓ?\n10. (a) Mɛ̌ ka na wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ gbè lě mɛ wɛ xwédo ɔ na nɔ yì kplé dó? (b) Etɛ é ka ɖó na wà cobo wá gbeta ɖé kɔn?\n10 Hwenu e “jonɔ lɛ” ɖò zɔ dó Kúnnuɖetɔ́ e nɔ dó gbè yetɔn lɛ é ɔ, ye ɖó na dó gbɛ̌ xá agun e ɖò xá ɔ mɛ é. (Ðɛh. 146:9) Amɔ̌, nú agun e nɔ dó anɔ̌nugbe towe é ɖé sɛkpɔ finɛ ɔ, nùkanbyɔ ɖé ɖò te: Gbè tɛ mɛ é ka na nyɔ́ hugǎn ɖɔ xwédo ɔ ni nɔ yì kplé dó? Enyi tatɔ́ xwédo tɔn ɔ lin nǔ kpɔ́n kpo sɔxwixwe kpo, bo xoɖɛ lobo ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá asì tɔn kpo vǐ tɔn lɛ kpo gudo ɔ, é ɖó na wá gbeta ɖé kɔn. (1 Kɔ. 11:3) Nǔ tɛ lɛ jí tatɔ́ xwédo tɔn ɔ ka ɖó na lin nǔ kpɔ́n dó? Nugbodòdó tɛ lɛ é ka na zán? Mi nú mǐ ni gbéjé ɖé lɛ kpɔ́n.\n11, 12. (a) Etɛ gbè ka sixu wà nú lee vǐ lɛ na kplɔ́n nǔ gbɔn ɖò kplé lɛ jí é? (b) Etɛwu vǐ ɖé lɛ ka sixu gbɛ́ ɖɔ emi kún na kplɔ́n anɔ̌nugbe mɛjitɔ́ emitɔn lɛ tɔn ó?\n11 Mɛjitɔ́ lɛ ɖó na ba dò nú nǔ e hudo vǐ yetɔn lɛ tawun é. É ɖò wɛn ɖɔ enyi vǐ ɖé na bo nɔ dó gbè ɖebǔ ɔ, cobonu é na mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ ɔ mɛ ganji ɔ, é nyí táan klewun e è nɔ zán ɖò kplé lɛ jí ɖò aklunɔzán gbla ɖokpo ɖokpo mɛ dó kplɔ́n nǔ gbigbɔ tɔn lɛ é sín hudo kɛɖɛ wɛ é ɖó ǎ. Amɔ̌, ɖǒ ayi nǔ elɔ wu: Nú è nɔ bló kplé lɛ dó gbè e mɛ vǐ lɛ mɔ nǔ jɛ ganji é ɔ, kplé enɛ lɛ yiyi kpowun sixu zɔ́n bɔ ye na kplɔ́n nǔ gègě zɛ nǔ e mɛjitɔ́ yetɔn lɛ lin ɖɔ ye na kplɔ́n é wu. Enyi vǐ lɛ ma mɔ nǔ jɛ gbè e mɛ è nɔ bló kplé ɔ dó é mɛ ganji ǎ ɔ, nǔ sixu gbɔ mɔ̌ nyí. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 14:9, 11.) Anɔ̌nugbe vǐ ɖé tɔn sixu nɔ ma nyí gbè e mɛ é nɔ lin tamɛ dó é. Nugbǒ ɔ, vǐ ɖé lɛ sixu kplɔ́n xósin nina, wazexlɛ́ biblo kpo xó xwíxwlémɛ kpo dó anɔ̌nugbe tɔn mɛ fɛɛ có, xó e é nɔ ɖɔ ɖò azɔ̌ vovo enɛ lɛ hwenu e sixu nɔ ma nɔ gosin ayi tɔn mɛ.\n12 Hú mɔ̌ ɔ, é nyí gbè kɛɖɛ wɛ nɔ wà nǔ dó ayi vǐ ɖé tɔn jí ǎ. Nǔ e jɛ dó Joshua e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é wu é nɛ. Dada tɔn Esther ɖ’ayi wu ɖɔ: “Vǐ lɛ ɔ, anɔ̌nugbe mɛjitɔ́ yetɔn lɛ tɔn, aca yetɔn kpo sinsɛn yetɔn kpo bǐ wɛ ɖó na má vǐ lɛ.” Enyi aca mɛjitɔ́ lɛ tɔn ma má dó vǐ lɛ ǎ ɔ, ye na ba na kplɔ́n anɔ̌nugbe mɛjitɔ́ yetɔn lɛ tɔn ǎ, ye ka na lɛ́ kplɔ́n nǔ dó sinsɛn yetɔn wu ǎ. Etɛ mɛjitɔ́ e jó jɔtɛn yetɔn lɛ dó bo ɖò tò ɖevo mɛ lɛ é ka sixu wà?\n13, 14. (a) Etɛwu asú kpo asì kpo e gosin jɔtɛn yetɔn bo ɖò tò ɖevo mɛ é ɖé ka wá gbeta ɔ kɔn bɔ xwédo yetɔn jɛ kplé lɛ yì jí ɖò agun e nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn é ɖé mɛ? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka wà gbɔn bo kpó ɖò hlɔnhlɔn ɖó wɛ ɖò gbigbɔ lixo?\n13 Mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ nɔ ba ganjininɔ gbigbɔ tɔn vǐ yetɔn lɛ tɔn hú nùjlomɛ yeɖesunɔ lɛ tɔn. (1 Kɔ. 10:24) Samuel e nyí tɔ́ Joshua kpo Esther kpo tɔn é ɖɔ: “Nyì kpo asì ce kpo kpɔ́n gbè e mɛ vǐ mǐtɔn lɛ na yì nukɔn ɖè ɖò gbigbɔ lixo é, bo xoɖɛ lobo byɔ nùnywɛ. Xósin ɔ wɛ nyí nǔ e mǐɖesunɔ mɔ ɖɔ é na sɔgbe é ǎ. Amɔ̌, hwenu e mǐ mɔ ɖɔ vǐ mǐtɔn lɛ kún nɔ ɖu kplé e è nɔ bló dó gbè mǐtɔn mɛ lɛ é sín lè kaka ɖé ó é ɔ, mǐ wá gbeta ɔ kɔn bo na nɔ yì kplé ɖò agun e nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn é mɛ. Mǐ mɛ bǐ nɔ nɔ kpɔ́ bo nɔ yì kplé lɛ ɖò gbesisɔmɛ, bo nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Mǐ nɔ lɛ́ ylɔ xɔ́ntɔn xá ɔ mɛ tɔn lɛ, bɔ mǐ nɔ ɖu nǔ ɖó kpɔ́ lobo nɔ lɛ́ ɖi sa. Nǔwiwa enɛ lɛ bǐ d’alɔ vǐ mǐtɔn lɛ, bɔ ye wá tuùn nɔví lɛ bo lɛ́ tuùn ɖɔ Jehovah kún nyí Mawu emitɔn kɛɖɛ kpowun ó, loɔ, é lɛ́ nyí Tɔ́ emitɔn kpo Xɔ́ntɔn emitɔn kpo. Mǐ mɔ ɖɔ nǔ enɛ nyí nǔ taji tawun hú vǐ mǐtɔn lɛ ni kplɔ́n anɔ̌nugbe mǐtɔn.”\n14 Samuel ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Bonu nyì kpo asì ce kpo na kpó ɖò hlɔnhlɔn ɖó wɛ ɖò gbigbɔ lixo ɔ, mǐ nɔ lɛ́ yì kplé lɛ dó anɔ̌nugbe mǐtɔn mɛ. Táan nɔ ján mǐ tawun bɔ nǔ nɔ lɛ́ cikɔ nú mǐ. Amɔ̌, mǐ dokú nú Jehovah ɖɔ é dó nú gǎndido mǐtɔn lɛ kpo vɔsisa mǐtɔn lɛ kpo. Vǐ mǐtɔn atɔn lɛ bǐ wɛ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ.”\nNǓ E MƐ WINNYAWINNYA LƐ SIXU WÀ É\n15. Etɛwu nɔví nyɔnu e nɔ nyí Kristina é ka mɔ ɖɔ emi sixu wà nǔ gègě hugǎn ɖò agun e nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn é ɖé mɛ?\n15 Vǐ mɛxo lɛ sixu wá mɔ ɖɔ emi sixu sɛ̀n Jehovah hugǎn ɖò agun e nɔ dó gbè e mɛ ye mɔ nǔ jɛ ganji é ɖé mɛ. Enyi é wá jɛ ɖò mɔ̌ hǔn, mɛjitɔ́ yetɔn lɛ ɖó na lin ɖɔ vǐ emitɔn lɛ gbɛ́ wǎn nú emi ǎ. “Un mɔ nǔ jɛ nǔ taji ɖé lɛ mɛ dó anɔ̌nugbe mɛjitɔ́ ce lɛ tɔn mɛ, amɔ̌, gbè enɛ e è nɔ dó ɖò kplé lɛ jí é hugǎn mì,” wɛ Kristina flín. “Hwenu e un ɖó xwè 12 é ɔ, un yì kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé dó gbè e mǐ nɔ dó ɖò wemaxɔmɛ é mɛ. Azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ bɔ un mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ nugbǒ ɔ wɛ nyí nǔ e sè wɛ un ɖè lɛ é! Huzuhuzu ɖevo lɛ́ wá hwenu e un jɛ ɖɛ xò jí dó gbè e mǐ nɔ dó ɖò wemaxɔmɛ é mɛ jí é. Un sixu ɖɔ xó nú Jehovah sín ayi ce mɛ dìn lo!” (Mɛ. 2:11, 41) Hwenu e Kristina wá nyí mɛxo é ɔ, é ɖɔ xó ɖó kpɔ́ xá mɛjitɔ́ tɔn lɛ dó ninɔmɛ ɔ wu, lobo wá gbeta ɔ kɔn dìn bá sɛ̀ tɛn jɛ agun e nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn é ɖé mɛ. É flín ɖɔ: “Nǔ kplɔnkplɔn dó Jehovah wu dó gbè e mǐ nɔ dó ɖò wemaxɔmɛ é mɛ sísɛ́ mì bɔ un na wà nǔ.” É sɔ́ lín ǎ bɔ Kristina huzu gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn awǎjijɛnɔ ɖé.\n16. Etɛwu nɔví nyɔnu e nɔ nyí Nadia é ka hun xomɛ ɖɔ emi nɔ agun e nɔ dó mɛjitɔ́ emitɔn lɛ sín gbè é mɛ?\n16 Mɛ winnyawinnya lɛ emi, mi ka lin ɖɔ kplé lɛ yiyi dó agun e nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn é ɖé mɛ wɛ na nyɔ́ nú mi hugǎn à? Enyi mɔ̌ wɛ hǔn, mi kàn nǔ e wu wɛ é byɔ miɖée? Tɛnsisɛ yì agun mɔhun mɛ ka na d’alɔ mì bɔ un na lɛ́ sɛkpɔ Jehovah d’eji wɛ à? (Ja. 4:8) Alǒ a lin na sɛ̀ tɛn yì dɔ̌n bonu nukún ni ma sɔ́ nɔ jǐ we sɔmɔ̌ ó, alǒ azɔ̌ lɛ ni ɖekpo nú we wutu wɛ à? “Hwenu e nyì kpo nɔví ce lɛ kpo jɛ winnyawinnya jí é ɔ, mǐ jló na sɛ̀ tɛn jɛ agun e nɔ dó gbè xá ɔ mɛ tɔn é mɛ,” wɛ Nadia e ɖò azɔ̌ wà wɛ ɖò Betɛli dìn é ɖɔ. Amɔ̌, mɛjitɔ́ yetɔn lɛ tuùn ɖɔ mɔ̌ wiwa kún na wà ɖagbe nú ye ɖò gbigbɔ lixo ó. “Dìn ɔ, é víví nú mǐ ɖesu ɖɔ mɛjitɔ́ mǐtɔn lɛ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo kplɔ́n gbè yetɔn mǐ, bɔ mǐ nɔ agun e nɔ dó jonɔgbe é mɛ. É hɛn lè wá nú gbɛzán mǐtɔn bo hun ali gègě nú mǐ bonu mǐ na d’alɔ mɛ ɖevo nú ye na tuùn Jehovah.”\n17. (a) Mɛ̌ Jehovah ka ɖè azɔ̌ vǐ lɛ kplɔnkplɔn tɔn na? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu ba alɔdo bo kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ dó nugbǒ ɔ mɛ gbɔn?\n17 Mɛjitɔ́ lɛ wɛ Jehovah jɔwu bɔ ye na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ dó nugbǒ ɔ mɛ, enyi gǎn’paa, gǎn’maa alǒ mɛ ɖevo ɖebǔ ǎ. (Xà Nùnywɛxó 1:8; 31:10, 27, 28.) É ɖò mɔ̌ có, mɛjitɔ́ ɖěɖee ma sè gbè e è nɔ dó ɖò xá ɔ mɛ é ǎ lɛ é sixu ɖó hudo alɔdo tɔn, bɔ xó ɔ na byɔ ayi vǐ yetɔn lɛ tɔn mɛ. Alɔdo mɔhun byɔbyɔ nyí ta ɖiɖe sín azɔ̌ gbigbɔ tɔn yetɔn mɛ ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, é sixu nyí akpáxwé ɖé ɖò gǎndido bo na “gbɛ́ nǔ nú ye, bo na kplɔ́n ye lee Aklunɔ jló gbɔn é” mɛ. (Efɛ. 6:4) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛjitɔ́ lɛ sixu byɔ mɛxo agun tɔn lɛ ɖɔ ye xlɛ́ ali emi dó lee emi na kpé nukún dó sinsɛn-biblo xwédo tɔn wu gbɔn é wu, bo lɛ́ byɔ alɔdo dó lee vǐ yetɔn lɛ na mɔ gbɛ̌ ɖagbe lɛ gbɔn é wu.\nVǐ lɛ kpo mɛjitɔ́ yetɔn lɛ kpo bǐ nɔ ɖu lè gbɛ̌dido xá agun ɔ tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 18, 19)\n18, 19. (a) Nɛ̌ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee ɖó linlin ɖagbe lɛ é ka sixu bló gbɔn bɔ mɛ winnyawinnya lɛ na ɖu lè yetɔn? (b) Etɛ mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na kpó ɖò wiwa wɛ?\n18 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛjitɔ́ lɛ sixu ylɔ xwédo ɖevo lɛ nú ye na nɔ kpɔ́ xá ye ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn yetɔn hwenu hwɛhwɛ. Gɔ́ na ɔ, mɛ winnyawinnya gègě yì nukɔn, ɖó hagbɛ̌ gbigbɔ tɔn yetɔn ɖěɖee ɖò jlɛ̌ jí, bo sixu ko nɔ kplá ye yì kúnnuɖegbe lobo nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò ayiɖeɖayi ɖagbe lɛ mɛ xá ye é wu. (Nùx. 27:17) “Un flín nɔví ɖěɖee dɔn mǐ dó awa yetɔn lɛ mɛ lɛ é,” wɛ Shan e xó mǐ ɖɔ wá yì é flín. “Hwenu e ye nɔ d’alɔ mì bɔ un nɔ sɔnǔ nú xóɖiɖɔ e un na xwlé mɛ ɖò kplé jí lɛ é ɔ, hwebǐnu wɛ un nɔ kplɔ́n nǔ gègě d’eji. Un nɔ lɛ́ ɖu vivǐ ayihun ɖěɖee mǐ nɔ da ɖó kpɔ́ ɖi gbɛ̌ta ɖè é tɔn.”\n19 É ɖò wɛn ɖɔ mɛ ɖěɖee mɛjitɔ́ lɛ sɔ́ bɔ ye na d’alɔ vǐ yetɔn lɛ é ɖó na nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú vǐ lɛ hwebǐnu ɖɔ ye ni nɔ ɖó sísí nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ; ye ɖó na nɔ ɖɔ xó ɖagbe lɛ dó mɛjitɔ́ lɛ wu ɖò vǐ lɛ gɔ́n, bo na xò azɔ̌ mɛjitɔ́ lɛ tɔn yí ǎ. Hú mɔ̌ ɔ, mɛ mɔhun lɛ ɖó na nyì alɔ nú zinzan ɖebǔ e wu mɛ e ɖò agun ɔ mɛ, alǒ agun ɔ gudo lɛ é na mɔ xó ɖɔ dó, bo na mɔ ɖi nǔ e ma sɔgbe ɖò walɔ ɖagbe linu ǎ é. (1 Pi. 2:12) Mɛjitɔ́ lɛ ɖó na sɔ́ vǐ yetɔn lɛ ɖó kɔ jí nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye wɛ na kplɔ́n ye ɖò gbigbɔ lixo kpowun ǎ. Ye ɖó na lɛ́ gbéjé alɔ e nɔví hàtɔ́ ɖé dó vǐ yetɔn é kpɔ́n, lobo lɛ́ kpó ɖò nǔ kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ wɛ.\n20. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bɔ ye na huzu Jehovah sɛntɔ́ ɖagbe gbɔn?\n20 Mɛjitɔ́ lɛ emi, mi xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo byɔ alɔdo lobo wà nǔ e wu mi kpé é. (Xà 2 Tan 15:7.) Mi nú xɔ́ntɔn zunzun vǐ mitɔn tɔn xá Jehovah ni nɔ jɛ nukɔn nú jlǒ miɖesunɔ tɔn lɛ. Mi wà nǔ e wu mi kpé é bǐ bo kudeji ɖɔ Xó Mawu tɔn byɔ ayi vǐ mitɔn tɔn mɛ. Mi ma gɔn linlin gbeɖé ɖɔ vǐ mitɔn sixu wá huzu Jehovah sɛntɔ́ ɖagbe ɖé ó. Hwenu e vǐ mitɔn lɛ na ɖò nǔ wà sɔgbe xá Xó Mawu tɔn kpo kpɔ́ndéwú ɖagbe mitɔn kpo wɛ é ɔ, lee nǔ cí nú mɛsɛ́dó Jaan dó vǐ tɔn gbigbɔ tɔn lɛ wu é ɔ, é na cí mɔ̌ nú mi lɔ: “Un sè ɖɔ vǐ ce lɛ ɖò gbɛ̀ zán wɛ ɖò nugbǒ mɛ ɔ, nùɖé sɔ́ nɔ hun xomɛ nú mì hú mɔ̌ ǎ.”—3 Jaan 4.\n^ akpá. 7 Kpɔ́n xota Vous pouvez apprendre une langue étrangère! ɖò Réveillez-vous! Mars 2007 tɔn mɛ, wexwɛ 10-12.


Kponɔ lɛ Kplá Joseph\nNǔgbo Biblu Tɔn Mimá\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Bichlamar Boulou Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kongo Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Îles Féroé-Gbè\nEnyi Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé wɛ nú we ɔ, kponɔ ɖé ka ko kplá we sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè, hwenu e a ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ é kpɔ́n à? Nǔ e jɛ dó Joseph wu ɖò Micronésie ɖò 2017 é nɛ. É kpo Kúnnuɖetɔ́ atɔn ɖevo lɛ kpo ɖò alɔ ɖó ɖò nǔjlajla bǔnɔ ɖé mɛ wɛ, bo jló na yì ba mɛ e ɖò tɔtɛntinto e jɛ zɔ é ɖé mɛ lɛ é kpɔ́n.\nÐibla yì gan wěwe mɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ ɛnɛ lɛ wá tɔtɛntinto kpɛví e mɛ gbɛtɔ́ 600 mɔ̌ ɖè é ɖé mɛ. Tokpɔnlagán tɔtɛntinto ɔ tɔn wɛ dó doo nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖò tɔ̀ ɔ tó. Joseph tinmɛ nǔ e jɛ bɔ d’ewu é gbɔn lě: “Tokpɔnlagán ɔ ɖɔ ɖɔ kponɔ lɛ sín mɔ̌to wɛ na sɔ́ mǐ gbɔn xwé lɛ bǐ gbè. Nǔ e é ɖɔ é jiwǔ nú mǐ, amɔ̌, mǐ gbɛ́ kpo sísí kpo. Mǐ jló na yì ba mɛ lɛ kpɔ́n lee mǐ ko nɔ bló gbɔn tɛgbɛ sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè é.”\nEnɛ gudo ɔ, wɛnjlatɔ́ lɛ wlí afɔ tówun tówun, bo kánɖeji bo na ɖekúnnu nú mɛ gegě lee ye kpéwú gbɔn é. Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ “mɛ lɛ nɔ yí mɛ ganji, bo lɛ́ jló na sè wɛn e mǐ hɛn wá é. Wǎgbɔ tɔn ɔ, mǐ zán táan sukpɔ́ ɖò xwé lɛ gbè hú lee mǐ lin gbɔn é.”\nNukɔnmɛ ɖò azǎn ɔ jí ɔ, kponɔ lɛ sín mɔ̌to ɖé gbɔn Joseph kpá azɔn we, bo gbɔ bo wá nɔte azɔn atɔngɔ́ ɔ. Kponɔ lɛ kanbyɔ Joseph ɖɔ emi sixu kplá ɛ gbɔn xwé e gbè é ma ko gbɔn ǎ lɛ é à jí. Joseph flín ɖɔ, “Un ɖɔ eǒ. Amɔ̌ gayɛnu tɔn ɔ, ye zyan vǎ d’eji ɖɔ ‘táan kpɛɖé jɛn kpo nú we bɔ a na gosin tɔtɛntinto ɔ mɛ, enɛ wu ɔ, mǐ na kplá we gbɔn xwé e kpò, bɔ a ma ko gbɔn gbè ǎ lɛ é gbè.’ Na sixu lɛ́ gbɛ́ alɔdó yetɔn ǎ, ɖó é lɛ́ kpò xwé gegě gbè bɔ na yì. Mǐ ja xwé ɖé sɛkpɔ gbé ɔ, kponɔ lɛ nɔ ɖɔ xwédo e ɖò xwé ɔ gbé é sín nyikɔ nú mì, bo nɔ lɛ́ ɖɔ ɖɔ nú nyɛ xúxú hɔn ɔ nú mɛɖé má ɖò hwɛ zɛ wɛ ǎ ɔ, emi na xò kpɛn mɔ̌to ɔ tɔn bonu xwétɔ́ ɔ na sè.\n“Alɔdó ɖaxó enɛ zɔ́n bɔ mǐ kpéwú bo gbɔn xwé lɛ bǐ gbè ɖò azǎn enɛ ɔ jí. Mǐ na wema mɛ gegě, bo bló tuto bo na wá ba mɛ ɖěɖee ɖó jlǒ lɛ é kpɔ́n.”\nKponɔ lɛ ɖɔ nú Joseph ɖɔ “é víví nú emi tawun ɖɔ emi jɔ fún dó wɛnɖagbe ɔ jijla mɛ lɛ mɛ.” Hwenu e Kúnnuɖetɔ́ lɛ xwè xwé ɖò hwelɛkɔ é ɔ, kponɔ lɛ wá dó éɖabɔ nú ye ɖò tɔ̀ ɔ tó kpo nǔkiko kpo, bɔ wema jinjɔn Biblu jí lɛ ɖò alɔ yetɔn mɛ.\nAlɔdido Aborigène Canada Tɔn Lɛ


Enyi adlà j’ayǐ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ yawǔ bló tuto bo nɔ d’alɔ nɔví yetɔn e awě xò lɛ é. Gǎndido mɔhunkɔtɔn lɛ nɔ ɖè wanyiyi nùjɔnǔ tɔn e mǐ ɖó nú mǐɖée é xlɛ́. (Jaan 13:34, 35; 1 Jaan 3:17, 18) Ali tɛ lɛ nu mǐ ka nɔ d’alɔ ɖè?\nMǐ nɔ na akwɛ. Hwenu e adɔ ɖaxó ɖé tɔ́n ɖò Judée é ɔ, Klisanwun bǐbɛ̌mɛ tɔn e ɖò Antyɔci lɛ é sɛ́ akwɛ dó bo dó d’alɔ nɔví gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ. (Mɛsɛ́dó 11:27-30) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ sè ɖɔ adǎn ɖò nɔví mǐtɔn lɛ gbò wɛ ɖò fí ɖé ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ ɔ, mǐ nɔ sɛ́ nùnina lɛ dó gbɔn agun mǐtɔn jí bo na dó d’alɔ mɛ e ɖò hudo mɛ tawun lɛ é.—2 Kɔlɛntinu lɛ 8:13-15.\nMǐ nɔ lɛ́ d’alɔ ɖò ali ɖevo lɛ nu. Mɛxo agun tɔn e ɖò fí e adlà ɔ j’ayǐ ɖè lɛ é nɔ ba hagbɛ̌ agun ɔ tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo mɔ, bo na mɔ ɖɔ ye mɛ ɖě kún sɔ́ ɖò fí e awovinú ɖè é ó. Wěɖegbɛ́ alɔdómɛ tɔn ɖé sixu bló tuto nùɖuɖu, sìn ɖagbe, avɔ, fí e è na dɔ́ é kpo nukúnkpédómɛwu dotóoxwé tɔn kpo nú mɛ e ɖó hudo tɔn lɛ é. Kúnnuɖetɔ́ e ɖó nǔwukpikpé e sín hudo è ɖó lɛ é gègě nɔ sɔ́ jlǒ dó zán akwɛ yeɖesunɔ tɔn dó dó hǔn, bo na dó d’alɔ ɖò azɔ̌ alɔdómɛ tɔn ɔ mɛ kabǐ bo na vɔ́ xwé kpo Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn e ko gblé lɛ é kpo blóɖó. Kpɔ́ninɔ ɖagbe e sín vivǐ mǐ nɔ ɖu ɖò tutoblonunu ɔ mɛ ɔ kpo lee mǐ ko nɔ wà azɔ̌ ɖó kpɔ́ gbɔn tɛgbɛ ɔ kpo nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ kpé nǔ wu bo nɔ yawǔ d’alɔ ɖò adǎngbomɛ hwenu. Mǐ nɔ hun alɔ “nú nɔví ɖò nùɖiɖi mɛ lɛ” có, enyi é nyɔ́ bló ɔ, mǐ nɔ lɛ́ d’alɔ mɛ ɖevo lɛ lɔ enyi ye na bo ɖò sinsɛn ɖebǔ mɛ ɔ nɛ.—Galatinu lɛ 6:10.\nMǐ nɔ gɔ́ alɔ ɖò gbigbɔ kpo lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo lixo. Mɛ e awě ɔ xò lɛ é nɔ ɖó hudo gbɔdónúmɛ tɔn tawun. Ðò hwe mɔhunkɔtɔn nu ɔ, mǐ nɔ mɔ hlɔnhlɔn sín Jehovah, “Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é” gɔ́n. (2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4) Mǐ nɔ hun xomɛ dó má akpá Mawu tɔn lɛ xá mɛ e ma sɔ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖebǔ ǎ lɛ é, bo nɔ na jiɖe ye ɖɔ zaanɖé dìn ɔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn na ɖè nǔ baɖabaɖa e nɔ hɛn wuvɛ̌ kpo aluwɛ kpo wá lɛ é bǐ sésé síìn.—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4.\nEtɛwutu Kúnnuɖetɔ́ lɛ ka nɔ kpéwú bo nɔ yawǔ d’alɔ mɛ ɖò adlà j’ayǐ hwenu?\nGbɔdónúmɛ gbigbɔ tɔn tɛ mǐ ka sixu má xá mɛ e kpò ɖò gbɛ̀ lɛ é?