EǑ WƐ MƐÐÉ LƐ ÐƆ. Dotóo ɖé ɖɔ ɖɔ alixlɛ́mɛ Biblu tɔn lɛ xwixwedó ɖò égbé cí wema 1920 jɛ 1929 vlamɛ tɔn lɛ zinzan dó kplɔ́n nǔ mɛ ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu ɖɔhun. Mɛ e ma nɔ ɖó sísí nú Biblu ǎ é ɖé tlɛ sixu kanbyɔ ɖɔ hwi ka na xwedó alixlɛ́mɛwema ɔdinatɛ́ɛ xóxó ɖé tɔn dó zán ɔdinatɛ́ɛ e tɔ́n yɔyɔ̌ é ɖé à jí. Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, mɛɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ Biblu ɔ ko cá tawun.\nEtɛwu mɛɖé ka na zán alixlɛ́mɛwema xóxó mɔhun ɖò nùnywɛ xwitixwiti sín gbɛ̀ égbé tɔn mɛ? È na ɖɔ ɔ, tɛn ɛntɛnɛti tɔn kpaà kpo mɛɖesunɔ tɔn maxamaxa lɛ kpo wɛ nɔ ɖò wěɖexámɛ kpo alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ kpo ɖetɔ́n wɛ hwebǐnu. Tuto televiziɔn jí tɔn lɛ nɔ xwlé wěɖexámɛ akɔwé lɛ, nùkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo wema wlantɔ́ lɛ kpo tɔn mɛ hwɛhwɛ. Bɔ xwé e nɔ zín wema lɛ é nɔ ɖè lee è na gézé gbɔn é sín wema maxamaxa tɔ́n, bɔ enɛ nɔ flɔ́ zo dó glɔ nú dɔkun jijɛ sín azɔ̌xwé gègě.\nNǔ tobutobu e è nɔ ɖetɔ́n ɖò cɛju ɖokpo ɖokpo mɛ é nɛ, bɔ etɛwu è ka na yì ba alɔdo Biblu e nyí wema ɖé bɔ è ko wlan fó sín xwè 2 000 mɔ̌ ɖíe é tɔn lo? Mɛ e ma nɔ ɖó sísí nú Biblu ǎ lɛ é sín hwɛ jɔ ɖɔ wema mɔhun zinzan cí nùnywɛ xwitixwiti sín wema e ko cá é, alǒ alixlɛ́mɛwema ɔdinatɛ́ɛ tɔn xóxó ɖé zinzan ɖɔhun à cé? Nú è na ɖɔ nugbǒ ɔ, nùjlɛdonǔwu enɛ sɔgbe ǎ. Nùnywɛ xwitixwiti nɔ yawu huzu, amɔ̌, nǔ e gbɛtɔ́ nyí é ka ko huzu kpɔ́n à? Mɛ lɛ kpó ɖò lee ye na bló gbɔn bɔ gbɛ̀ yetɔn na ɖó nu é, lee ye na ɖó awǎjijɛ bo nɔ ayijayǐ mɛ gbɔn é, lee ye na ɖó kancica ɖagbe ɖò xwédo mɛ gbɔn é, kpo lee ye na ɖó xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ gbɔn é kpo ba wɛ.\nBiblu ɔ dóxó mɔ̌ có, é kɛnu dó hudo enɛ lɛ kpo ɖevo lɛ kpo wu. É lɛ́ ɖɔ ɖɔ Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn gɔ́n wɛ emi gosin. É ɖɔ ɖɔ emi na xlɛ́ ali mǐ ɖò akpáxwé gbɛzán mǐtɔn tɔn lɛ bǐ mɛ, lobo na na mǐ nǔwukpikpé bonu mǐ na ɖí xwi xá tagba ɖebǔ é na wá ba jonɔ mǐ é. (2 Timɔtée 3:16, 17) Hú mɔ̌ ɔ, é ɖɔ ɖɔ wěɖexámɛ emitɔn lɛ nɔ nyɔ́ zán hwebǐnu, lé ye kún nɔ cá gbeɖé ó! Biblu ɔ ɖesunɔ ɖɔ: “Mawuxó ɔ ɖò gbɛ̀.”—Eblée lɛ 4:12.\nNǔ enɛ lɛ é Biblu ɖɔ é ka sixu nyí nugbǒ dóó à? É ko cá wɛ à, alǒ é wɛ nyí wema e nyɔ́ zán hú bǐ é, wema gbɛɖe ɔ? Linlin Atɔxwɛ elɔ tɔn wɛ nyí ɖɔ é ni d’alɔ we bonu a ni mɔ xósin nú nùkanbyɔ enɛ lɛ, é wɛ nyí nukɔntɔn ɖò bunɔ ɖěɖee è na ɖetɔ́n bɔ d’ewu lɛ é mɛ.\nWema E Mɛ Nùnywɛ Gbɛtɔ́ lɛ Tɔn Ðè É ɖé Wɛ Biblu ɔ ka Nyí À?


Bǐbɛ́mɛ 9 - Genèse 9\nMawu xo ɖɛ dó Nɔwée kpódó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó jí, bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi gba kún, mi ji gba, bó kpé ayǐkúngban ɔ́ bǐ jí.\nKanlin e ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ, xɛ lɛ́ɛ, nǔ e kó nɔ́ sá gbɔn kɔ́ mɛ lɛ́ɛ kpó hweví lɛ́ɛ kpó bǐ ná nɔ́ ɖi xɛsi nú mi. Yě ɖo alɔ mitɔn mɛ.\nNǔ e kó sixú nɔ́ dán wǔ ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí, bó ɖo gbɛ lɛ́ɛ bǐ wɛ ná nyí nǔɖuɖu nú mi. Un ná nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ mi lě e un ko ná gběhan mi gbɔn é.\nAmɔ̌, nǔ ɖokpó e ɖ'é mɛ ɔ́, mi ɖó ná ɖu lan e mɛ hun kpo ɖe ɔ́ ǎ.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, un ná kan hun mitɔn byɔ́. Un ná kan hun mitɔn byɔ́ kanlin e ná hu gbɛtɔ́ é bǐ, bó ná kanbyɔ́ gbɛtɔ́ e ná hu nɔzo tɔn é bǐ.\nNyɛ Mawu bló gbɛtɔ́ bɔ é nyí akpajlɛ́ ce; énɛ́ wú ɔ́, mɛ e kɔn gbɛtɔ́ sín hun kɔn nyi ayǐ ɔ́, gbɛtɔ́ wɛ ná kɔn hun tɔn kɔn nyi ayǐ.\nMidɛɛ lɛ́ɛ ɔ́, mi gba kún, mi ji gba, mi ji kpé ayǐkúngban ɔ́ bǐ jí.”\nMawu lɛ́ ɖɔ nú Nɔwée kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó ɖɔ:\n“Nyɛ ɔ́, un jɛ akɔ xá mi, bó jɛ xá kúnkan mitɔn lɛ́ɛ,\nbó jɛ xá nǔ e ɖo gbɛ, bó ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí xá mi lɛ́ɛ: xɛ lɛ́ɛ, xwé gbe kanlin lɛ́ɛ, gběkanlin lɛ́ɛ, nǔ e tɔ́n sín tɔjíhún ɔ́ mɛ lɛ́ɛ, kanlin e ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí lɛ́ɛ bǐ.\nUn jɛ akɔ xá mi ɖɔ: tɔ ɖě sɔ́ ná gba gbɛ ɔ́, bó hu nǔ e ɖo gbɛ ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ ɖě gbeɖé ǎ. Tɔ ɖě sɔ́ ná gba nǔ e ɖo gbɛ ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ ɖě gbeɖé nǔgbó ǎ.”\nMawu lɛ́ ɖɔ: “Akɔ e un jɛ xá mi ɔ́, nǔ e ná ɖe xlɛ́ nyi kpó mi kpó, kpódó nǔ e ɖo gbɛ ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ kpó káká sɔ́yi ɔ́ ɖíe:\nUn sɔ́ nyǐ ce ɖó akpɔ́kpɔ́ mɛ bɔ é ná nyí akɔ e un jɛ xá mi ɔ́ sín wuntun ɖo nyɛ kpó gbɛ ɔ́ kpó tɛ́ntin.\nNú un kplé akpɔ́kpɔ́ lɛ́ɛ ɖó jǐnukúnsin hweɖěbǔnu ɔ́, nyǐ ɔ́ ná nɔ́ ɖi ɖo akpɔ́kpɔ́ ɔ́ mɛ,\nbó ná nyí flǐn nú mì, nú akɔ e un jɛ xá mi, bó jɛ xá nǔ e ɖo gbɛ ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ é, bɔ tɔ sɔ́ ná gba gbɛ ɔ́, bó vɔ nǔ e ɖo gbɛ lɛ́ɛ ɖěbǔ ǎ.\nNyǐ ɔ́ ná ɖo akpɔ́kpɔ́ ɔ́ mɛ, bɔ un nǎ nɔ́ mɔ, bɔ é ná nyí flǐn nú mì nú akɔ e un jɛ xá mi bó jɛ xá nǔ e ɖo gbɛ ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ káká sɔ́yi é.”\nMawu lɛ́ vɔ́ ɖɔ nú Nɔwée ɖɔ: “Wuntun e nyí xlɛ̌ nú akɔ e un jɛ xá nǔ e ɖo gbɛ ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ ɔ́ nɛ́.”\nNɔwée ɔ́, vǐ tɔn atɔn lɛ́ɛ kpó é kpó tɔ́n sín tɔjíhún ɔ́ mɛ; nyǐkɔ yětɔn ɖíe: Sɛ́mu, Cámu kpódó Jafɛ́ti kpó. Cámu ɔ́ wɛ nyí Kanáa sín tɔ́.\nNɔwée sín vǐ atɔn énɛ́ lɛ́ɛ wɛ gba kún, bó kpé ayǐkúngban ɔ́ bǐ jí.\nNɔwée wɛ nyí glesi nukɔntɔn e dó vǐwun é.\nÉ nu vɛ̌ɛn mú gbe ɖokpó, bó jɛ mɛ̌ jɔgbe ɖo goxɔ tɔn mɛ.\nBɔ Cámu, Kanáa tɔ́ ɔ́ mɔ tɔ́ ɔ́ ɖo mɛ̌, bó yi ɖɔ nú nɔví tɔn we ɖě lɛ́ɛ ɖo kɔ́xo.\nÉnɛ́ ɔ́, Sɛ́mu kpódó Jafɛ́ti kpó sɔ́ awu ɖaxó ɖokpó nyi abɔ̌ yětɔn ta, bó zɔn gǔdo agɔ káká byɔ́ goxɔ e mɛ tɔ́ yětɔn ɖe ɔ́ mɛ, bó sɔ́ cyɔ́n n'i. Yě ká sɔ́ kɔ ɖó zɔ; yě mɔ tɔ́ yětɔn sín mɛ̌ ǎ.\nÉe ahan wá hɔ́n nú Nɔwée ɔ́, é se nǔ e vǐ tɔn kpɛví ɔ́ bló n'i é,\nbó ɖɔ: “Nǔɖé ná nyɔ́ nú Kanáa ǎ; é wɛ ná nyí kannumɔ kannumɔ lɛ́ɛ tɔn nú nɔví tɔn lɛ́ɛ.” Nu wɛ un dó e.\nÉ lɛ́ ɖɔ: “Susu nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Sɛ́mu tɔn! Kanáa ní ká nyí kannumɔ nú Sɛ́mu.\nMawu ní bló bónú Jafɛ́ti ní gba kún. Sɛ́mu sín goxɔ sá wɛ é ká ná nɔ, bɔ Kanáa ka ná nyí kannumɔ nú yě.”\nÉe tɔ gba gbɛ ɔ́ gúdo ɔ́, Nɔwée lɛ́ nɔ gbɛ xɔ xwe afɔɖé kantɔn gban (350).\nNɔwée nɔ gbɛ xɔ xwe afɛnɛ kantɔn gban (950) bó kú.


Lǒ E Jezu Dó Dó Samalíinu Ðagbe ɖé Wu É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nSamalíinu ɖé Xlɛ́ Ðɔ Emi Nyí Nɔzo Ðagbe\nLEE È NA MƆ GBƐ̀ MAVƆMAVƆ GBƆN É\nSAMALÍINU NƆZO ÐAGBE ÐÉ\nHwenu e Jezu kpó ɖò Jeluzalɛmu sín xá mɛ é ɔ, Jwifu alɔkpa vovo sɛkpɔ ɛ. Mɛɖé lɛ jló ɖɔ é ni kplɔ́n nǔ emi, mɛ ɖevo lɛ ka ba na tɛ́n ɛ kpɔ́n. Mɛ e tuùn Sɛ́n ɔ ganji é ɖokpo ɖò ye mɛ bo kàn nǔ elɔ byɔ ɛ: “Mɛ̌si, etɛ un ɖó na wà, bɔ Mawu na na mì gbɛ̀ mavɔmavɔ?”—Luki 10:25.\nJezu ɖ’ayi wu ɖɔ é kún nyí nukúnnú ba na mɔ jɛ nǔ mɛ wɛ é ɖè ó. É sixu ko ɖò biba na ɖó mɔ nú Jezu wɛ, bonu é na na xósin e na sìn xomɛ nú Jwifu lɛ é. Jezu tuùn ɖɔ nya enɛ ko ɖó xósin ɖagbe ɔ. Enɛ wu ɔ, é zán nùnywɛ dó yí gbè n’i bonu é na ɖè nǔ e lin wɛ é ɖè é xlɛ́.\nJezu kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛ è ka wlan dó sɛ́nwema ɔ mɛ? Nǔ e a xà ɔ, nɛ̌ wɛ a mɔ nukúnnú jɛ mɛ gbɔn?” Nya enɛ ko kplɔ́n Mawu Sɛ́n ɔ, enɛ wu ɔ, é sɔ́ xósin tɔn jinjɔn jí. É ɖè xó sín Sɛ́nflínmɛ 6:5 kpo Levíi ví lɛ 19:18 kpo mɛ bo ɖɔ: “A na yí wǎn nú Aklunɔ Mawu towe kpodo ayi towe bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n towe bǐ kpo, kpodo hlɔnhlɔn towe bǐ kpo, kpodo linlin towe bǐ kpo, lobo yí wǎn nú nɔzo towe hwiɖesunɔ ɖɔhun.” (Luki 10:26, 27) Xósin ɔ nɛ à?\nJezu ɖɔ nú nya ɔ ɖɔ: “A yí gbè ɖó ganji. Blǒ gbɔn mɔ̌, enɛ ɔ, a na nɔ gbɛ̀.” Enɛ ka zɔ́n bɔ xóɖɔɖókpɔ́ ɔ fó à? É nyí xósin ɖagbe ɔ wɛ nya ɔ ba na mɔ kpowun ǎ; é jló na ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí nǔjlɔjlɔwatɔ́, bo jló ɖɔ Jezu ni yí gbè ɖɔ linlin emitɔn sɔgbe bo na gbɔn mɔ̌ mɛ dó ba hwɛjijɔ nú lee é nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ gbɔn é. Enɛ wu ɔ, é kanbyɔ ɖɔ: “Mɛ̌ ka nyí nɔzo ce?” (Luki 10:28, 29) Nùkanbyɔ enɛ e cí nùkanbyɔ xlólo ɖé ɖɔhun é ka gɔ́ngɔ́n tawun. Gbɔn nɛ̌ é?\nJwifu lɛ ɖi nǔ ɖɔ xokwín “nɔzo” ɔ, mɛ e nɔ setónú nú Jwifu lɛ sín hwɛndo lɛ é kɛɖɛ wɛ é sɔgbe xá, b’ɛ sixu ko cí ɖɔ Levíi ví lɛ 19:18 yí gbè na ɖɔhun. Nugbǒ ɔ, Jwifu ɖé sixu ɖɔ ɖɔ é kún tlɛ sɔgbe xá sɛ́n bonu è na dó gbɛ̌ xá mɛ e ma nyí Jwifu ǎ é ó. (Mɛsɛ́dó 10:28) Enɛ wu ɔ, enyi nya enɛ kpo vlafo Jezu ɖesunɔ sín ahwanvu ɖé lɛ kpo ɖò nǔ wà xá Jwifugbɛ́ yetɔn lɛ wɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɔ, ye nɔ mɔ yeɖée dó mɔ nǔjlɔjlɔwatɔ́. Amɔ̌, ye sixu gɔn xomɛ nyɔ́ dó mɛ e ma nyí Jwifu ǎ é ɖé wu, ɖó é nyí “nɔzo” ɖé dóó ǎ wutu.\nNɛ̌ Jezu ka sixu jla linlin enɛ ɖó bo ma ka na jɛ dò nú nya enɛ kpo Jwifu ɖevo lɛ kpo ǎ gbɔn? É wà mɔ̌ gbɔn tan ɖé kpikpi gblamɛ: “Nya ɖé gosin Jeluzalɛmu wá xwè Jeliko, bo jɛ ajotɔ́ lɛ sín alɔ mɛ, bɔ ye zɔn jǐ tɔn, bo ɖè nǔ e é dó lɛ bǐ, bo fin nǔ tɔn lɛ bǐ, lobo xò è, bo jó è dó nyì beɖebeɖe bo yì.” Jezu kpó ɖò nukɔn yì wɛ bo ɖɔ: “Vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖé ka wá ɖò dìndín gbɔn finɛ wɛ vlafo, bo mɔ ɛ, lobo gbɔn akpá ɖevo xwé n’i bo yì. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Levíi ví ɖé wá jɛ fí e é ɖè é, bo mɔ ɛ, lobo gbɔn zɔ n’i bo yì. Samalíinu ɖé ka wá xwè tomɛ, bo jɛ fí e é ɖè é, bo mɔ ɛ, bɔ nǔ tɔn blawu n’i.”—Luki 10:30-33.\nNya e kpi tan enɛ na wɛ Jezu ɖè é tuùn ɖɔ vɔsanúxwlémawutɔ́ gègě kpo Levíi ví e nɔ d’alɔ ye ɖò tɛmpli ɔ mɛ lɛ é kpo gègě nɔ nɔ Jeliko. Nú ye lɛkɔ sín tɛmpli ɔ mɛ ɔ, ye ɖó na zɔn ali nú kilomɛtlu 23 mɔ̌. Nǔ nyanya sixu nɔ jɛ ɖò ali enɛ jí, ɖó ajotɔ́ lɛ nɔ tɔwu ɖ’eji. Enyi vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖé alǒ Levíi ví ɖé mɔ Jwifugbɛ́ yetɔn ɖé ɖò wuvɛ̌ mɛ ɔ, ye ɖó na d’alɔ ɛ ǎ wɛ à? Ðò tan elɔ mɛ ɔ, Jezu ɖɔ ɖɔ ye kún wà mɔ̌ ó. Samalíinu e Jwifu lɛ gbɛ́ wǎn na é ɖokpo wɛ wà mɔ̌.—Jaan 8:48.\nNɛ̌ Samalíinu ɔ ka d’alɔ Jwifu e gblewu é gbɔn? Jezu yì nukɔn ɖò xó tɔn mɛ bo ɖɔ: “É sɛya ɛ, bo ɖó ami kpodo vɛɛn kpo akpà lɛ mɛ n’i, lobo bla; enɛ ɔ gudo ɔ, é sɔ́ ɛ ɖó sɔ́ éɖesunɔ tɔn jí, lobo kplá ɛ yì xwé e gbè alitanu lɛ nɔ yì nɔ é, bo kpé nukún wǔ tɔn. Ayihɔngbe tɔn ɔ, é ɖè gankwɛ wè tɔ́n, bo sɔ́ nú xwenɔ ɔ, bo ɖɔ: ‘Kpé nukún nya elɔ wu; enyi a zán akwɛ ɖě dó wutu tɔn hú mɔ̌ ɔ, un lɛkɔ ɔ, un na sú we.’”—Luki 10:34, 35.\nEe Jezu Mɛ̌sigán ɔ kpi tan ɔ fó gudo é ɔ, é kàn nǔ elɔ e byɔ ɖɔ è ni lin nǔ kpɔ́n é byɔ nya ɔ: “Ðò mɛ atɔn enɛ lɛ mɛ ɔ, mɛ̌ ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí nya e jɛ ajotɔ́ lɛ sín alɔ mɛ é sín nɔzo, bɔ ayi towe mɔ?” Vlafo xósin nina bo ɖɔ “Samalíinu” ɔ wɛ na ko vɛwǔ nú nya ɔ, enɛ wu ɔ, é ɖɔ: “Mɛ e kú nǔblawu n’i é wɛ.” Enɛ gudo ɔ, Jezu ɖè nùkplɔnmɛ e ɖò tan enɛ mɛ é tɔ́n nyì wɛn bo ɖɔ: “Hwi lɔ ɔ, yì bló gbɔn mɔ̌.”—Luki 10:36, 37.\nWlɛnwín nùkplɔnmɛ tɔn ɖagbe ɖé nɛ. Enyi Jezu ɖɔ kpowun ɖɔ mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é lɔ nyí nɔzo tɔn ɔ, nya ɔ kpo Jwifu ɖevo lɛ kpo ka na yí gbè nú xó tɔn à? É na vɛwǔ. É ɖò mɔ̌ có, gbɔn tan klewun ɖé kpikpi, kpo tinmɛ vovo e na d’alɔ tóɖóétɔ́ lɛ bɔ ye na wlí xó ɔ é nina kpo gblamɛ ɔ, xósin nùkanbyɔ “Mɛ̌ ka nyí nɔzo ce?” ɔ tɔn wá zawě bǐ. Mɛ e nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí nɔzo ɖagbe é wɛ nyí mɛ e nɔ ɖè wanyiyi kpo xomɛnyínyɔ́ kpo xlɛ́ lee Biblu ɖegbe tɔn nú mǐ gbɔn é é.\nAniwu nya ɖé ka sixu ko kàn lee é na wà gbɔn bo mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ é byɔ Jezu?\nMɛ̌ mɛ̌ e Jwifu lɛ ka nɔ ylɔ ɖɔ nɔzo? Aniwu?\nNɛ̌ Jezu ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ ɖó linlin e sɔgbe é dó mɛ e nyí nɔzo é wu gbɔn?


La Bible en Fongbe - Genèse 49 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 49\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 49\nGenèse 49 - Bǐbɛ́mɛ 49\nJakɔ́bu ylɔ́ vǐ tɔn lɛ́ɛ; ée yě wǎ ɔ́, é ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi sɛkpɔ́ mì, bónú má ɖɔ lě e sɔ ná cí gbɔn ɔ́ nú mi.\nVǐ ce lɛ́ɛ e mi, mi kplé miɖée, bó ɖótó mì. Mi ɖótó nyɛ tɔ́ mitɔn Jakɔ́bu.\nHwlibɛ́ni, hwɛ ɔ́, hwi wɛ nyí nukɔngbéví ce, hwi wɛ nyí vǐ nukɔntɔn e un ji, hwenu e hlɔ̌nhlɔ́n kpo ɖo wǔ ce ɔ́. A ɖǒ susu bó ɖó acɛ hú nɔví towe lɛ́ɛ.\nTɔsisa e ɖo adǎn jí é ɖɔhun wɛ a cí. Nǔ ɖo mɔ̌ có nukɔngbéví e a nyǐ ɔ́ sín acɛ ɔ́, a sɔ́ ná ɖó ǎ, ɖó a ɖǒ xó xá asi ce ɖo zan ce jí. A mlɔ̌ zan ce jí, bó ɖu su ná.\nSinmɛnyɔ́ɔ kpó Levíi kpó ɔ́, nɔví nɔví wɛ yě nyǐ. Yě ɖǒ gbe kpɔ́ bó xo dǎka.


Jehovah Bló Bɔ Mǐ Jɛ Mǐɖée Sí — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nw19 décembre wex. 8-13\nJEZU JLA MƐÐÉESIJIJƐ\nMƐ E NA JƐ YEÐÉE SÍ JƐ NUKƆN LƐ É\nGBƐTƆ́ LIVI MƆKPAN NA LƐ́ JƐ YEÐÉE SÍ\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 50\n“Mi na jla ɖɔ è ni ɖè tò ɔ mɛ nu lɛ bǐ nyite.”—LEV. 25:10.\nHAN 22 Axɔ́suɖuto ɔ Ko Jɔ, É Ni Wá!\n1-2. (a) Xwekpéxwenu tɛ mɛɖé lɛ ka nɔ ɖu? (Kpɔ́n gbǎví “Etɛ ka Nyí Awǎjijɛxwe Ɔ?”) (b) Lee Luki 4:16-19 ɖɔ gbɔn é ɔ, etɛ wu Jezu ka ɖɔ xó dó?\nÐÒ TÒ ɖé lɛ mɛ ɔ, è nɔ bló nǔwiwa bǔnɔ ɖé, bo nɔ ɖu xwekpéxwenu 50gɔ́ acɛkpikpa axɔ́su ɖé alǒ axɔ́si ɖé tɔn. È sixu sɔ́ azǎn ɖokpo, aklunɔzán gbla ɖokpo alǒ hú mɔ̌ dó ɖu xwekpéxwenu enɛ na; amɔ̌, é nɔ wá wá vivɔnu, bɔ è nɔ yawǔ wɔn awǎjijɛ e è mɔ ɖ’emɛ lɛ é.\n2 Mǐ na gbéjé awǎjijɛxwe ɖagbe hugǎn ɖé kpɔ́n, é tlɛ na nyɔ́ hú xwè e è nɔ ɖu nú xwè ɖokpo, bo nɔ jla ɖò xwè 50 lɛ bǐ mɛ ɖò Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ é. Xwè enɛ nɔ zɔ́n bɔ mɛ e nɔ ɖu lɛ é nɔ jɛ yeɖée sí. Etɛwu mǐ ka ɖó na kplɔ́n nǔ d’ewu? Ðó Awǎjijɛxwe Izlayɛli-ví lɛ tɔn nɔ flín mǐ ɖɔ Jehovah bló tuto jiwǔ ɖé nú mǐ, bo na mǐ mɛɖéesijijɛ e nɔ nɔ ayǐ sɔyi é, bɔ mǐ tlɛ sixu ɖu lè tɔn dìn; Jezu tlɛ ɖɔ xó d’ewu.—Xà Luki 4:16-19.\nEtɛ ka Nyí Awǎjijɛxwe Ɔ?\nJehovah ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖu xwè bǔnɔ ɖé ɖò xwè 50 lɛ bǐ mɛ. Enɛ wɛ nyí Awǎjijɛxwe ɔ. Bɛ́sín hwenu e Izlayɛli-ví lɛ yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí é ɔ, ye ɖó na nɔ xà xwè ayizɛ́n, bɔ xwè enɛ lɛ vlamɛ ɔ, ye na lɛ̀ gle, dó nǔ, bo ya. Xwè tɛnwegɔ́ ɔ nɔ nyí gbɔjɛzán xwè tɔn ɖé, bɔ ɖò xwè enɛ vlamɛ ɔ, ye nɔ dó nǔ, alǒ jla ɖa nú atín yetɔn lɛ ǎ. Ye ɖó na nɔ xà xwè tɛnwe enɛ donu tɛnwe (7 × 7 = 49), bɔ xwè e na bɔ dó enɛ wu é, enɛ wɛ nyí xwè 50gɔ́ ɔ na nyí Awǎjijɛxwe bɔ ye na ɖu nú xwè ɖokpo. Nú mǐ xà xwè lɛ sín hwenu e Izlayɛli-ví lɛ yì Akpádídó Yikúngban ɔ jí é ɔ, mǐ na mɔ ɖɔ Awǎjijɛxwe nukɔntɔn ɔ bɛ́ ɖò Jwifu lɛ sín sun Tishri mɛ ɖò 1424 J.H.M.—Lev. 25:2-4, 8-10.\nIzlayɛli-ví lɛ ɖò awǎ jɛ wɛ ɖò awǎjijɛxwe ɔ hwenu, ɖó kannumɔ lɛ lɛkɔ wá xwédo yetɔn mɛ, bo yí ayikúngban yetɔn (Kpɔ́n akpáxwé 3gɔ́ ɔ)*\n3. Sɔgbe xá Levíi ví lɛ 25:8-12 ɔ, nɛ̌ Izlayɛli-ví lɛ ka nɔ ɖu lè Awǎjijɛxwe ɔ tɔn gbɔn?\n3 Awǎjijɛxwe ee sín tuto Jehovah bló nú togun tɔn hwexónu tɔn ɔ é gbígbéjé kpɔ́n jɛ nukɔn sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na mɔ nǔ jɛ nǔ e ɖɔ gbé Jezu ja bo ɖɔ xó dó mɛɖéesijijɛ wu é mɛ ganji. Jehovah ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: “Mi na jla ɖɔ è ni ɖè tò ɔ mɛ nu lɛ bǐ nyite. È na sun nyǐ xwè enɛ ɔ ɖɔ ‘Awǎjijɛxwe.’ Xwè enɛ ɔ xwè ɔ, mɛ ɖokpo ɖokpo na yí ayikúngban tɔn, bo na yì hɛ̌nnu tɔn mɛ. Xwè kanɖé wǒgɔ́ (50) ɔ na nyí xwè bɔ mi na ɖè ɖó vo nú mì.” (Xà Levíi ví lɛ 25:8-12.) Ðò xóta e wá yì é mɛ ɔ, mǐ gbéjé lee Izlayɛli-ví lɛ nɔ ɖu lè Gbɔjɛzán ɔ tɔn gbɔn é kpɔ́n. Amɔ̌, nɛ̌ Izlayɛli-ví lɛ ka nɔ ɖu lè Awǎjijɛxwe ɔ tɔn gbɔn? Mǐ ni ɖɔ ɖɔ Izlayɛli-ví ɖé ɖu axɔ́, bo sà ayikúngban tɔn dó sú axɔ́ ɔ na. Awǎjijɛxwe ɔ hwenu ɔ, è na vɔ́ ayikúngban enɛ ɔ sɔ́ n’i. Enɛ ɔ, mɛ ɔ sixu “yí ayikúngban tɔn,” bɔ vǐ tɔn lɛ na wá ɖu gǔ ayikúngban enɛ tɔn. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, enyi mɛɖé ɖò ninɔmɛ vɛwǔ ɖé mɛ ɔ, é sixu byɔ ɖɔ é ni sà vǐ tɔn lɛ ɖě, alǒ éɖesunɔ bo nyí kannumɔ, lobo na dó ɖeɖɛ ninɔmɛ ɔ. Ðò Awǎjijɛxwe ɔ hwenu ɔ, kannumɔ ɔ ɖó na “yì hɛ̌nnu tɔn mɛ.” Enɛ wu ɔ, mɛɖebǔ nɔ nyí kannumɔ hwebǐnu tɔn ǎ. Kpɔ́n lee Jehovah nɔ kéya nú mɛ sɔ é!\n4-5. Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ dó Awǎjijɛxwe ɔ wu ɖò égbé?\n4 Lè ɖevo tɛ Awǎjijɛxwe ɔ ka nɔ hɛn wá? Jehovah tinmɛ ɖɔ: ‘Wamamɔnɔ ɖebǔ na nɔ mi mɛ ǎ, ɖó Jehovah, Mawu mitɔn na na dɔkun bǐ mi ɖò tò e na na mi wɛ é ɖè bɔ é na nyí mitɔn ɔ mɛ.’ (Sɛ́n. 15:4) Enɛ gbɔn vo tawun nú nǔ e nɔ jɛ égbé, bɔ hwɛhwɛ ɔ, dɔkunnɔ nɔ ɖò dɔkun jɛ wɛ, bɔ wamamɔnɔ nɔ ɖò hɛ̌n jɛ d’eji wɛ é!\n5 Ðó mǐ nyí Klisanwun wutu ɔ, mǐ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ glɔ́ ǎ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ kún sɔ́ ɖò Awǎjijɛxwe hwexónu tɔn ɔ sín tuto e nɔ tún kan nú kannumɔ lɛ, sɔ́ axɔ́ lɛ kɛ mɛ lobɔ è nɔ yí ayikúngban mɛtɔn e sín gǔ è ɖu é xwedó wɛ ó. (Hlɔ. 7:4; 10:4; Efɛ. 2:15) Amɔ̌, é ɖò taji ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ dó Awǎjijɛxwe ɔ wu. Etɛwu? Ðó mǐ sixu ɖu vivǐ mɛɖéesijijɛ e nɔ flín mǐ tuto e Jehovah bló nú Izlayɛli-ví lɛ é é tɔn.\n6. Etɛ sí è ka ɖó na tún kan nú gbɛtɔ́ lɛ sín?\n6 Mǐ bǐ wɛ ɖó hudo mɛɖéesijijɛ tɔn, ɖó mǐ nyí kannumɔ nú nǔblawu ɖé, é wɛ nyí hwɛhuhu. Hwɛhutɔ́ e mǐ nyí é zɔ́n bɔ mǐ nɔ kpò, jɛ azɔn, bo nɔ kú. Enyi gegě mɛ lɛ tɔn kpɔ́n nǔkpɛ́n mɛ, alǒ yì dotóo ɖé gɔ́n ɖó azɔn ɖé wu ɔ, enɛ nɔ zawě nú ye. Enyi mǐ hu hwɛ ɔ, awakanmɛ nɔ lɛ́ kú mǐ. Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ ɖɔ emi nyí “gantɔ́ nú hwɛhuhu sɛ́n e ɖò agbaza [emitɔn] mɛ é.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Gbɛ̀ ce blawǔ; mɛ̌ ka na xɔ mì ɖò agbaza elɔ e dɔn mì xwè kú ɔ sí?”—Hlɔ. 7:23, 24.\n7. Etɛ Ezayíi ka ɖɔ ɖ’ayǐ dó mɛɖéesijijɛ wu?\n7 Awǎjijɛnú wɛ é nyí ɖɔ Mawu bló tuto ɖé, bo na hwlɛn mǐ, alǒ, tún kan nú mǐ sín hwɛhuhu kannu. Jezu wɛ nyí mɛ e zɔ́n bɔ enɛ dó nyɔ́ bló é. Xwè 700 jɛji jɛ nukɔn nú ayikúngban jí wiwá Jezu tɔn ɔ, gbeyiɖɔ Ezayíi ɖɔ mɛɖéesijijɛ ɖaxó e na wá tíìn é ɖé sín xó ɖ’ayǐ. Mɛɖéesijijɛ ɖaxó enɛ na wà nǔ zɛ mɛɖéesijijɛ e sín ali Awǎjijɛxwe ɔ nɔ hun nú mɛ lɛ ɖò Izlayɛli é wu. É wlan ɖɔ: ‘Gbigbɔ Aklunɔ Mavɔmavɔ tɔn ɖò jǐ ce, ɖó Jehovah wɛ sɔ́ mì ɖó vo; é sɛ́ mì dó ɖɔ má yì dó wɛnɖagbe ɖé wamamɔnɔ lɛ, má yì hɛn sɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɖò ayi mɛ lɛ, má yì ɖɔ nú kannumɔ lɛ ɖɔ ye jɛ yeɖée sí.’ (Eza. 61:1) Mɛ̌ mɛ̌ e nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ka kan?\n8. Mɛ̌ wu nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖɔ xó dó mɛɖéesijijɛ wu é ka ɖɔ xó dó?\n8 Nǔɖɔɖ’ayǐ taji enɛ e kúnkplá mɛɖéesijijɛ é jɛ jijɛnu jí ɖò hwenu e Jezu bɛ́ sinsɛnzɔ́ tɔn gudo é. Hwenu e Jezu byɔ kplɔ́ngbasá ɔ ɖò Nazalɛti e nyí jɔtɛn tɔn é ɔ, é xà xó enɛ lɛ e ɖò Ezayíi mɛ lɛ é nú Jwifu e kplé ɖò finɛ lɛ é. Jezu ɖɔ ɖɔ emi wu wɛ xó elɔ lɛ ɖɔ xó dó: “[Gbigbɔ] Aklunɔ tɔn ɖò kpɔ́ xá mì, bɔ Mawu sɔ́ mì nú má yì jla wɛnɖagbe tɔn wamamɔnɔ lɛ; é sɛ́ mì dó, nú má yì ɖɔ nú kannumɔ lɛ ɖɔ è jó ye; nú má yì ɖɔ nú nukúntíntɔ́nnɔ lɛ ɖɔ nukún yetɔn hun, nú má yì hwlɛn mɛ e táfú wɛ è ɖè lɛ gán. Nú má jla mɛ bǐ ɖɔ xwè e mɛ Mawu na jɔwǔ mɛ dó é wá.” (Luk. 4:16-19) Nɛ̌ Jezu ka bló bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ jɛnu gbɔn?\nJezu jla mɛɖéesijijɛ ɖò kplɔ́ngbasá ɔ ɖò Nazalɛti (Kpɔ́n akpáxwé 8 kpo 9gɔ́ ɔ kpo)\n9. Mɛɖéesijijɛ alɔkpa tɛ ɖó nukún wɛ mɛ gegě ka ɖè ɖò Jezu hwenu?\n9 Xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ wɛ mɛ lɛ jɛ vivǐ mɛɖéesijijɛ e xó Ezayíi ɖɔ ɖ’ayǐ bɔ Jezu xà é tɔn ɖu jí. Jezu xlɛ́ enɛ hwenu e é ɖɔ xó elɔ é: “Xó e un xà nú mi dìn ɖò Mawuxówema ɔ mɛ ɔ jɛ égbé.” (Luk. 4:21) Mɛ e sè xó e Jezu xà lɛ é gegě ɖò nukún ɖó huzuhuzu ɖé lɛ wɛ ɖò toxóɖiɖɔ linu; é wɛ nyí ɖɔ è na tún kan nú ye sín acɛkpikpa Hlɔma tɔn sí. Ye sixu ko nɔ lin nǔ ɖokpo ɔ nya we e ɖɔ xó elɔ lɛ é ɖɔhun: “Mǐdɛɛ lɛ ko ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ é wɛ na hwlɛn Izlayɛli togun ɔ gán.” (Luk. 24:13, 21) Amɔ̌, mǐ tuùn ɖɔ Jezu kún byɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni fɔ́n gǔ, bá gosin agban kpinkpɛn e Hlɔma ɖó kɔ jí nú ye é glɔ́ ó. É nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi . . . sɔ́ nǔ e nyí Dada Hlɔma tɔn tɔn ɔ jó nú Dada Hlɔma tɔn.” (Mat. 22:21) Nɛ̌ Jezu ka bló bɔ mɛ lɛ jɛ yeɖée sí ɖò hwenɛnu gbɔn lo?\n10. Mɛɖéesijijɛ tɛ sín ali Jezu ka hun?\n10 Vǐ Mawu tɔn wá d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ bɔ ye jɛ yeɖée sí ɖò ali we nu. Nukɔntɔn ɔ, Jezu hun ali ɔ bonu mɛ lɛ na gosin adingban-núkplɔnmɛ sín agban e sinsɛngán lɛ dó nú ye é glɔ́. Jwifu hwenɛnu tɔn lɛ gegě nyí kannumɔ nú aca kpo nǔɖiɖi masɔgbe lɛ kpo. (Mat. 5:31-37; 15:1-11) Mɛ ɖěɖee ɖɔ ɖɔ emi nɔ xlɛ́ ali ye ɖò gbigbɔ lixo lɛ é nyí nukúntíntɔ́nnɔ ɖò ali ɖé nu. Ðó ye gbɛ́ Mɛsiya ɔ kpo weziza gbigbɔ tɔn e é nɔ tá dó nǔ lɛ jí é kpo wutu ɔ, ye cí ablu mɛ, bɔ hwɛ yetɔn lɛ cí kɔ nú ye. (Jaan 9:1, 14-16, 35-41) Nǔkplɔnmɛ Jezu tɔn e sɔgbe lɛ é kpo kpɔ́ndéwú tɔn ɖagbe ɔ kpo zɔ́n bɔ mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ jɛ yeɖée sí ɖò gbigbɔ lixo.—Mak. 1:22; 2:23–3:5.\n11. Ali wegɔ́ tɛ nu Jezu ka bló bɔ è jɛ mɛɖée sí ɖè?\n11 Ali wegɔ́ e nu Jezu bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ jɛ yeɖée sí ɖè é wɛ nyí ɖɔ é tún kan nú ye sín hwɛhuhu e sín gǔ ye ɖu é sí. Gbɔn vɔsisa Jezu tɔn gblamɛ ɔ, Mawu sixu sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee ɖè nǔɖiɖi xlɛ́, bo yí gbè nú gbɛxixɔ e sín tuto É bló é é. (Ebl. 10:12-18) Jezu ɖɔ: “Enyi Vǐ ɔ ɖè mi sín kannumɔgbenu ɔ, mi na gosin kannumɔgbenu nǔgbo.” (Jaan 8:36) Mɛɖéesijijɛ enɛ hugǎn ee sín vivǐ mɛɖé sixu ɖu ɖò Awǎjijɛxwe Izlayɛli tɔn hwenu é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ e jɛ éɖée sí ɖò Awǎjijɛxwe ɔ hwenu é sixu lɛ́ huzu kannumɔ, bɔ kú ka lɛ́ ɖò te kpɔ́n ɛ gbè ɖokpo.\n12. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí mɛ nukɔntɔn e na ɖu vivǐ mɛɖéesijijɛ e xó Jezu ɖɔ é tɔn?\n12 Ðò Pantekotu 33 H.M. tɔn ɔ, Jehovah sɔ́ gbigbɔ dó ɖè mɛsɛ́dó lɛ gɔ́ nú sunnu kpo nyɔnu kpo gbejinɔtɔ́ ɖevo lɛ. É sɔ́ ye dó ɖó vǐ tɔn lɛ, bonu hwetɔnnu wá sù ɔ, é na fɔ́n ye dó jixwé bonu ye na ɖu axɔ́su xá Jezu. (Hlɔ. 8:2, 15-17) Ye wɛ nyí mɛ nukɔntɔn ɖěɖee na ɖu vivǐ mɛɖéesijijɛ e xó Jezu ɖɔ ɖò kplɔ́ngbasá Nazalɛti tɔn é é. Sunnu kpo nyɔnu kpo enɛ lɛ sɔ́ nyí kannumɔ nú adingban-núkplɔnmɛ kpo aca masɔgbe xá Biblu kpo ɖěɖee sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn lɛ nɔ kplɔ́n mɛ é ǎ. Mawu nɔ lɛ́ kpɔ́n ye dó mɔ mɛ e ko jɛ yeɖée sí sín hwɛhuhu e nɔ dɔn mɛ yì jó nú kú é sí lɛ é. Awǎjijɛxwe nǔjlɛdonǔwu tɔn e bɛ́ hwenu e è sɔ́ gbigbɔ dó ɖè ahwanvu Klisu tɔn lɛ ɖò xwè 33 H.M. tɔn é, na fó ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Jezu tɔn sín vivɔnu. Etɛ lɛ ka na jɛ sín dìn jɛ hwenɛnu?\nAwǎjijɛxwe Nǔjlɛdonǔwu Tɔn Ɔ\n30 H.M. tɔn: Jezu jla mɛɖéesijijɛ ɖò kplɔ́ngbasá Nazalɛti tɔn (Luk. 4:21)\n33 H.M. tɔn: Mɛɖéesijijɛ nǔjlɛdonǔwu tɔn ɔ bɛ́ hwenu e Jehovah sɔ́ gbigbɔ dó ɖè ahwanvu Klisu tɔn lɛ é (Hlɔ. 8:2, 15-17)\nÉGBÉ: Mɛ yí ami dó ɖè lɛ ɖò mɛɖéesijijɛ nǔjlɛdonǔwu tɔn ɔ sín lè gegě ɖu wɛ\nÐÒ XWÈ AFATƆ́N Ɔ MƐ: Ðò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn hwenu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na ɖu vivǐ nǔ lɛ vívɔ́ jlaɖó kpo mɛɖéesijijɛ kpo tɔn\nAXƆ́SUÐUÐU XWÈ AFATƆ́N TƆN KLISU TƆN SÍN VIVƆNU: Awǎjijɛxwe nǔjlɛdonǔwu tɔn ɔ na wá vivɔnu, bɔ gbɛtɔ́ lɛ na jɛ yeɖée sí bǐ mlɛ́mlɛ́ sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí (Hlɔ. 8:21)\n13-14. Gbɔn vo nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ ɔ, mɛ ɖevo tɛ lɛ ka sixu ɖu vivǐ mɛɖéesijijɛ e xó Jezu ɖɔ é tɔn?\n13 Hwe mǐtɔn nu ɔ, gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ e gosin akɔta lɛ bǐ mɛ é livi mɔkpan ɖò “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” mɛ. (Jaan 10:16) Mawu cyan ye, bonu ye na ɖu axɔ́su xá Jezu ɖò jixwé ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ye ɖó nukúnɖiɖó e jinjɔn Biblu jí é bá nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí. Nukúnɖiɖó towe nɛ à?\n14 É na bo tlɛ nyí dìn hwɛ̌ ɔ, a ko ɖò nǔ e sín lè ɖu wɛ mɛ ɖěɖee na nɔ Axɔ́suɖuto jixwé tɔn Mawu tɔn mɛ lɛ é ɖè é sín vivǐ ɖu wɛ. Nǔɖiɖi e a ɖó nú vɔsisa Jezu tɔn é sixu zɔ́n bɔ a na byɔ hwɛ towe lɛ sín sɔ́kɛ. Enɛ zɔ́n bɔ nǔ towe sixu nyɔ́ Mawu nukúnmɛ, bɔ a na lɛ́ ɖó ayixa mímɛ́ ɖé ɖò nukɔn tɔn. (Efɛ. 1:7; Nǔɖe. 7:14, 15) Ðó a ma sɔ́ nyí kannumɔ nú adingban-núkplɔnmɛ lɛ ǎ wutu ɔ, lin tamɛ dó nyɔna e sín vivǐ ɖu wɛ a ɖè ɖò ali enɛ nu lɛ é lɔ jí. Jezu ɖɔ: “Mi na tuùn nǔgbo ɔ, bɔ nǔgbo ɔ na ɖè mi sín kannumɔgbenu.” (Jaan 8:32) Mɛɖéesijijɛ enɛ dó xomɛhunhun nú mǐ kpɔ́n!\n15. Mɛɖéesijijɛ kpo nyɔna tɛ lɛ kpo mǐ ka sixu ɖó nukún ɖò sɔgudo?\n15 A sixu ɖó nukún mɛɖéesijijɛ e hugǎn mɔ̌ é. Ðò malin-malin mɛ ɔ, Jezu na sú kún dó nú sinsɛn nǔvú kpo acɛkpikpa nyanya lɛ bǐ kpo. Mawu na cyɔn alɔ “mɛ wɔbuwɔbu” e sɛn ɛ lɛ é jí, bo na yí gbè bɔ ye na ɖu vivǐ nyɔna gegě tɔn ɖò ayikúngban e na huzu palaɖisi é ɖé jí. (Nǔɖe. 7:9, 14) Mɛ gegě na fɔ́n sín kú, bɔ ali na hun nú ye bɔ ye na jɛ yeɖée sí sín nǔ e hwɛhuhu Adamu tɔn jì lɛ é bǐ sí.—Mɛ. 24:15.\n16. Mɛɖéesijijɛ ɖaxó tɛ ka ɖò te kpɔ́n gbɛtɔ́ lɛ?\n16 Ðò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Jezu tɔn hwenu ɔ, é kpo mɛ e na ɖu axɔ́su xá ɛ lɛ é kpo na bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ na ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe, bo na ɖò ganji ɖò gbigbɔ lixo bǐ mlɛ́mlɛ́. Hwenu nǔ lɛ vívɔ́ jlaɖó kpo mɛɖéesijijɛ kpo tɔn enɛ na cí Awǎjijɛxwe Izlayɛli-ví lɛ tɔn ɖɔhun. Mɛ e sɛn Jehovah kpo gbejininɔ kpo lɛ é bǐ na huzu mɛ maɖóblɔ̌, bo sɔ́ na nyí hwɛ sín kannumɔ ǎ.\nÐò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖu azɔ̌ e nyɔ́ bo na lɛ́ jɛmɛ nú mɛ lɛ é wiwa sín vivǐ (Kpɔ́n akpáxwé 17gɔ́ ɔ)\n17. Etɛ Ezayíi 65:21-23 ka ɖɔ ɖ’ayǐ dó togun Mawu tɔn wu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò akpa ɔ jí é.)\n17 È ɖɔ lee gbɛ̀ na cí ɖò ayikúngban jí é ɖ’ayǐ ɖò Ezayíi 65:21-23 mɛ. (Xà.) È na kpò nú gbɔjɛ kɛɖɛ ɖò gbɛ̀ enɛ mɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Biblu xlɛ́ ɖɔ togun Mawu tɔn na w’azɔ̌ xɔ akwɛ lɛ ɖò hwe ɔ nu, bɔ é na jɛmɛ nú ye. Táan enɛ sín vivɔnu ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ ‘è na ɖè mǐ sín acɛ nǔhɛngbletɔ́ e hɛn mǐ dó hɛn gantɔ́ na ɔ tɔn mɛ, bɔ mǐ na ɖó mimǎ ɖò mɛɖéesijijɛ susunɔ e Mawu ví lɛ ɖó ɔ mɛ.’—Hlɔ. 8:21.\n18. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ sɔgudo ɖagbeɖagbe ɖé ɖò te kpɔ́n mǐ?\n18 Lee Jehovah bló tuto bɔ Izlayɛli-ví lɛ nɔ nɔ jlɛ̌ jí ɖò azɔ̌ kpo gbɔjɛ kpo kɔn gbɔn é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ é na bló gbɔn nú togun tɔn ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn hwenu. É ɖò wɛn ɖɔ azɔ̌ gbigbɔ tɔn lɛ na tíìn hwe ɔ nu. Mawusinsɛn ɖò dandan cobɔ è na ɖó awǎjijɛ égbé, mɔ̌ wɛ é na nyí gbɔn ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ lɔ mɛ. Ɛɛn, mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖagbe lɛ, bo na j’awǎ ɖó azɔ̌ ɖagbe kpo nǔwiwa gbigbɔ tɔn e mǐ sixu ɖó nukún, hwenu e nǔɖitɔ́ lɛ na ɖu gbɛ̀ víví ɖò Axɔ́suɖuɖu Xwè Afatɔ́n tɔn Klisu tɔn hwenu é é.\nEtɛ ka nyí Awǎjijɛxwe ɔ ɖò Izlayɛli? Nɛ̌ akɔta ɔ ka nɔ ɖu lè tɔn gbɔn?\nNɛ̌ Jehovah ka bló bɔ mɛ yí ami dó ɖè lɛ jɛ yeɖée sí gbɔn?\nNɛ̌ Jehovah ka na bló bɔ “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” na jɛ yeɖée sí mlɛ́mlɛ́ gbɔn?\nHAN 142 Mǐ Ni Zunfan Nukúnɖiɖó Mǐtɔn\nJehovah bló tuto mɛɖéesijijɛ tɔn bǔnɔ ɖé, bɔ è nɔ jla ɖò Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ. Enɛ wɛ nyí Awǎjijɛxwe ɔ. Klisanwun lɛ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ glɔ́ ǎ; é ɖò mɔ̌ có, é ɖò taji ɖɔ mǐ ni kplɔ́n nǔ dó Awǎjijɛxwe ɔ wu. Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na mɔ lee Awǎjijɛxwe hwexónu tɔn ɔ flín mǐ ɖɔ Jehovah wà nǔɖe nú mǐ gbɔn é, kpo lee mǐ sixu ɖu lè tɔn gbɔn é kpo.\nÐIÐE Ɔ SÍN TINMƐ: Ðò Awǎjijɛxwe ɔ hwenu ɔ, è jó kannumɔ lɛ bɔ ye xwè xwédo yetɔn kpo tò yetɔn kpo mɛ.


Nɛ̌ Un ka Sixu Kplɔ́n Ayixa Ce Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bengali Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gujarati Gungbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibanag Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kisonge Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tsonga Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNǔ e bɔ d’ewu lɛ é ɖětɛ wu a ka sixu jlɛ́ ayixa towe dó?\nNǔ ɛnɛ lɛ bǐ wɛ sɔgbe. Xóta elɔ na tinmɛ nǔ e wu wɛ é.\nEtɛ ka nyí ayixa?\nEtɛwu a ka ɖó na kplɔ́n ayixa towe?\nNɛ̌ a ka sixu kplɔ́n ayixa towe gbɔn?\nAyixa towe ɔ, nǔɖe wɛ bo ɖò xò towe mɛ, bo nɔ ɖɔ nǔ e sɔgbe alǒ nyla é nú we. Biblu ɖɔ ɖɔ é ‘cí sɛ́n e è wlan dó ayi gbɛtɔ́ lɛ tɔn mɛ é ɖé ɖɔhun.’ (Hlɔmanu lɛ 2:15) Ayixa ɖagbe ɖé nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ da nǔ e na wà wɛ è ɖè é alǒ ee è ko wà wá yì é kpɔ́n.\nAyixa towe cí alixlɛ́mɛnú ɖé ɖɔhun. É nɔ xlɛ́ we ali jlɔjlɔ bonu a ma wá dɔn hɔzɔ dó kɔ ó.\nAyixa towe cí nǔkpɛ́n ɖé ɖɔhun. É nɔ ɖè lee a ɖè gbɔn ɖò walɔ lixo é xlɛ́, bo nɔ lɛ́ ɖè mɛ alɔkpa e a nyí ɖò xomɛ é xlɛ́.\nAyixa towe cí xɔ́ntɔn ɖagbe ɖé ɖɔhun. É sixu ɖè wě ɖagbe xá we, bo d’alɔ we b’ɛ kpa we, nú a ɖótó è ɔ nɛ.\nAyixa towe cí hwɛɖɔtɔ́ ɖé ɖɔhun. Nú a wà nǔ nyanya ɖé ɔ, é na dóhwɛ we.\nAyixa ɖagbe ɖé sixu d’alɔ we bɔ a na wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn\nNǔ taji ɔ: Ayixa towe nyí azɔ̌wanú taji ɖé bo sixu d’alɔ we bɔ a na (1) wá gbeta e nǔnywɛ kpé lɛ é kɔn, bo lɛ́ (2) xlɛ́ ɖɔ nǔ e a wà nyi dò lɛ é vɛ́ nú we, lobɔ a ɖò tintɛnkpɔn wɛ bá jla ye ɖó.\nBiblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni “ɖó ayixa mímɛ́.” (1 Piyɛ́ɛ 3:16) Nú a ma kplɔ́n ayixa towe ǎ ɔ, mɔ̌ wiwa na vɛwǔ nú we.\n“Un nɔ ɖó adingban nú mɛjitɔ́ ce lɛ dó fí e un nɔ yì lɛ é wu, bo ka nɔ lɔn nú ye ni tuùn gbeɖé ǎ. Bǐbɛ̌mɛ ɔ, ayixa ce dóhwɛ mì, amɔ̌, hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, nǔ nyanya e wà wɛ un ɖè é sɔ́ nɔ ɖɔ nǔɖe nú mì ǎ.”—Jennifer.\nGudo mɛ ɔ, ayixa Jennifer tɔn wá sísɛ́ ɛ bɔ é ɖɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é nú mɛjitɔ́ tɔn lɛ, bo sɔ́ nɔ flú ye ɖě ǎ.\nLin tamɛ d’ewu: Hwetɛnu wɛ ayixa Jennifer tɔn ɖó na ko yawǔ gb’akpá n’i?\n“Gbɛ̀ we zinzan vɛwǔ bo nɔ lɛ́ ɖó linkpɔ́n nú mɛ. Nú ayixa towe yí gbè nú we bɔ a wá gbeta nyanya ɖokpo kɔn gbeɖé ɔ, nyanya ɖevo lɛ kɔn wiwa nɔ bɔwǔ tawun.”—Matthew.\nMɛɖé lɛ nɔ kpɔ́n ayixa yetɔn sín jɛ jí ɖebǔ a. Biblu ɖɔ ɖɔ ‘nǔ ɖebǔ kún sɔ́ nɔ nyí winnya nú ye ó.’—Efɛzinu lɛ 4:19.\nLin tamɛ d’ewu: Enyi nǔ e mɛ lɛ nɔ wà nyi dò lɛ é na bo ma nɔ ɖɔ nǔɖe nú ye ǎ ɔ, gbɛ̀ nyɔ́ nú ye jɛn ko nɛ à? Tagba tɛ lɛ mɛ enɛ ka na dɔn ye dó?\nNǔ taji ɔ: Cobonu a na ɖó ayixa mímɛ́ ɖé ɔ, a ɖó na “tuùn nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ.”—Eblée lɛ 5:14.\nBo na dó kplɔ́n ayixa towe ɔ, a ɖó hudo kpɔ́ndéwú e a na xwedó é alǒ nǔ e jí a na zɔ́n dó dó wà nǔ é tɔn. Enɛ gudo ɔ, a sixu jlɛ́ lee a nɔ wà nǔ gbɔn é dó kpɔ́ndéwú alǒ nǔ enɛ wu. Mɛɖé lɛ nɔ xwedó nǔgbododó e mɛ e bɔ d’ewu lɛ é sɔ́ ɖ’ayǐ lɛ é:\nxwédo kpo aca kpo\nmanahɛnvlɛtɔ́ nukúnɖeji lɛ\nÉ ɖò mɔ̌ có, nǔ e Biblu ɖɔ dó lee è na zán gbɛ̀ gbɔn é wu é wɛ nyɔ́ tawun hugǎn. Enɛ kpaca mɛ ǎ, ɖó nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é ɔ, “Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ” e wlan lɛ é, É wɛ dá mǐ bo lɛ́ tuùn nǔ e nyɔ́ nú mǐ hugǎn é.—2 Timɔtée 3:16.\nKpɔ́ndéwú ɖé lɛ ɖíe:\nNǓGBODODÓ: “Mǐ ɖó jlǒ bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe ɖò nǔ bǐ mɛ.”—Eblée lɛ 13:18.\nNɛ̌ nǔgbododó enɛ ka na d’alɔ we hwenu e a jló na fin nǔ kpɔ́n ɖò tɛnkpɔn ɖé hwenu, ɖó adingban nú mɛjitɔ́ towe lɛ, alǒ jɛ ajo é gbɔn?\nNú ayixa towe nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ ɖɔ nǔgbo ɖò nǔ bǐ mɛ ɔ, lè tɛ enɛ ka sixu hɛn wá nú we dìn kpo sɔgudo kpo?\nNǓGBODODÓ: “Mi hɔn nú agalilɛ.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 6:18.\nNɛ̌ nǔgbododó enɛ ka na d’alɔ we hwenu e a jló na kpɔ́n fɔtóo nǔbliblíwiwa tɔn, alǒ ɖóxó xá mɛ jɛ nukɔn nú alɔwliwli é gbɔn?\nNú ayixa towe nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ hɔn nú agalilɛ ɔ, lè tɛ enɛ ka na hɛn wá nú we dìn kpo sɔgudo kpo?\nNǓGBODODÓ: “Mi nyɔ́ xomɛ dó miɖée wu, bo nɔ sɔ́ hwɛ kɛ miɖée.”—Efɛzinu lɛ 4:32.\nNɛ̌ nǔgbododó enɛ ka sixu d’alɔ we hwenu e tagba ɖé fɔ́n ɖò hwi kpo nɔví towe ɖé alǒ xɔ́ntɔn ɖé kpo tɛntin é gbɔn?\nNú ayixa towe nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ, bo nɔ lɛ́ nyɔ́ xomɛ ɔ, lè tɛ enɛ ka na hɛn wá nú we dìn kpo sɔgudo kpo?\nNǓGBODODÓ: “Mawu Mavɔmavɔ . . . gbɛ́ wǎn nú mɛ e yí wǎn nú alǎnnúwiwa é.”—Ðɛhan 11:5.\nNɛ̌ nǔgbododó enɛ ka na d’alɔ we bɔ a na wá gbeta video alǒ tuto televiziɔn jí tɔn e a na kpɔ́n lɛ é kpo ayihundida video jí lɛ kpo tɔn kɔn gbɔn?\nNú ayixa towe nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ nyi alɔ nú ayiɖeɖayǐ e mɛ adakaxixo ɖè é ɔ, lè tɛ enɛ ka na hɛn wá nú we dìn kpo sɔgudo kpo?\nNU E JƐ NǓGBO É ÐÉ: “Un ɖó xɔ́ntɔn ɖé lɛ bɔ ye nɔ da ayihun video jí tɔn e mɛ adakaxixo ɖè lɛ é, bɔ nyi lɔ nɔ wà mɔ̌. Tɔ́ ce ɖɔ nú mì ɖɔ nyi kún sɔ́ ɖó na d’ayihun enɛ lɛ ɖě ó. Enɛ wu ɔ, nú un yì ba xɔ́ntɔn ce lɛ é kpɔ́n ɔ kɛɖɛ jɛn un nɔ d’ayihun enɛ lɛ. Nú un lɛkɔ wá xwégbe ɔ, un nɔ glá ɖɔ xó ɖé ǎ. Tɔ́ ce nɔ kanbyɔ mì ɖɔ nǔɖe jɛ wɛ à jí, bɔ un nɔ ɖɔ n’i ɖɔ nǔɖe kún jɛ ó. Amɔ̌, gbè ɖokpo ɔ, un xà Ðɛhan 11:5 bɔ nǔ e wà wɛ un ɖè é jɛ vivɛ̌ nú mì jí. Un mɔ ɖɔ un ɖó na ɖó ayihundida video jí tɔn mɔhun lɛ te. Hwenɛnu ɔ, un jó dó nǔgbo. Kpɔ́ndéwú ce sísɛ́ xɔ́ntɔn ce ɖokpo bɔ é lɔ jó ayihundida video jí tɔn e mɛ adakaxixo ɖè lɛ é dó.”—Jeremy.\nLin tamɛ d’ewu: Hwetɛnu wɛ ayixa Jeremy tɔn ka jɛ azɔ̌ wà jí? Hwetɛnu wɛ é ka jɛ tó ɖó è jí? Etɛ tan Jeremy tɔn ka kplɔ́n we?\nNǔ taji ɔ: Ayixa towe nɔ ɖè mɛ alɔkpa e a nyí é kpo nǔ e ɖò taji nú we é kpo xlɛ́. Mɛ alɔkpa tɛ a ka nyí bɔ ayixa towe nɔ ɖɔ?\n“Enyi ayixa mǐtɔn na bo tlɛ tuùn nǔ nyanya ɖó vo nú ɖagbe ɔ, enɛ ko nyí ganjɛwu ɖɔ mǐ na wà nǔ ɖagbe ǎ. Enyi alixlɛ́mɛnú ɖé ɖò azɔ̌ wà wɛ ganji bo lɛ́ ɖò ali e a ɖó na gbɔn é xlɛ́ we wɛ ɔ, hwiɖesunɔ wɛ ɖó na wá gbeta ɔ kɔn bo na xwedó alixlɛ́mɛ tɔn.”—Alexis.\n“Ayixa cí xwé xíxá e gbè è glɔ́n mɛ dó é ɖé ɖɔhun ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ali ɖé wɛ bo nɔ kplá mɛ yì fí e è ɖó na yì é. Ayixa ɖó nǔ e nɔ gb’akpa nú mɛ ɖò walɔ ɖagbe kpáxwé lɛ é, bɔ ye nɔ cyɔn alɔ mɛ jí bonu awovínú lɛ ma wá wà nǔ dó mǐ wǔ ó.”—Lionel.\n“Un kplɔ́n ɖɔ un kún ɖó na nɔ zɔ́n dó nǔ e ayixa mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖɔ nú ye é jí dó wá gbeta ce lɛ kɔn ó. Un kplɔ́n ayixa ce, enɛ wu ɔ, enyi nǔ jɛ ɖě cí nú mì dó nǔɖe wu jí ɔ, un nɔ mɔ ɖɔ hwɛjijɔ ɖagbe ɖé wu wɛ. Un ɖó na ɖyɔ nǔgbododó e un nɔ xwedó lɛ é kpowun ɖó un jló na nyɔ́ mɛ ɖevo nukúnmɛ wu ǎ.”—Isabella.\nVɔ̌gbɔnji: Nɛ̌ un ka sixu kplɔ́n ayixa ce gbɔn?\nLin tamɛ dó lee nǔgbododó Biblu tɔn lɛ yì aga hugǎn gbɔn é jí. Nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ e wlan lɛ é, É wɛ dá mǐ bo lɛ́ tuùn nǔ e nyɔ́ nú mǐ hugǎn é.\nSɔ́ ayixa towe jlɛ́ dó nǔgbododó Biblu tɔn lɛ wu. Ali tɛ lɛ nu a ka sixu w’azɔ̌ ɖò hwiɖée wu, bɔ linlin towe lɛ na nɔ xò nǔ dó akpa ɖokpo ɔ mɛ xá linlin Mawu tɔn lɛ ɖè?\nWà nǔ sɔgbe xá nǔgbododó Biblu tɔn lɛ. Nǔ nǔgbododó Biblu tɔn e a tuùn lɛ é ni nɔ d’alɔ we ɖò gbeta e kɔn a nɔ wá gbè bǐ gbè lɛ é mɛ.\nNugbǒmaɖɔ kpɔ́n te hú vlafo à é?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Kplɔ́n Ayixa Ce Gbɔn?\nijwyp xota 99


Ablaxamu kpo Saala kpo\nMɛ gègě nɔ vɛdo ɖɔ sinsɛn yɔyɔ̌ ɖé wɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nyí sín. Amɔ̌, sín nǔ hú xwè 2 700 ɖíe ɖokpoo wɛ è ko nɔ ylɔ mɛ e nɔ sɛ̀n Mawu nugbǒ ɖokpo géé ɔ lɛ é ɖɔ “kúnnuɖetɔ́” tɔn lɛ. (Isaïe 43:10-12) Kaka wá jɛ 1931 ɔ, Biblu kplɔntɔ́ lɛ wɛ è nɔ ylɔ mǐ ɖɔ. Nɛ̌ ka gbɔn bɔ mǐ sɔ́ nyikɔ ɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ?\nNyikɔ ɔ nɔ ɖè Mawu mǐtɔn xlɛ́. Sɔgbe kpo wema hwexónu tɔn lɛ kpo ɔ, è mɔ nyikɔ Mawu tɔn, Jehovah ɔ, azɔn afatɔ́ɔ́n donu mɔkpan ɖò Biblu mɛ. Ðò Biblu gègě mɛ ɔ, è sɔ́ tɛnmɛ-nyikɔ Aklunɔ kabǐ Mawu dó ɖyɔ nyikɔ enɛ ɔ na. É ɖò mɔ̌ có, Mawu nugbǒ ɔ ko zán nyikɔ éɖesunɔ tɔn, Jehovah, dó ɖè éɖee xlɛ́ Mɔyizi, bo ɖɔ: “Elɔ wɛ nyí nyikɔ ce kaka sɔyi.” (Exode 3:15) É wà mɔ̌, bo ɖè éɖee ɖó vo nú mawu nùvú lɛ bǐ. Mǐ nɔ gó ɖɔ Mawu sín nyikɔ mímɛ́ ɔ ɖò ta mǐtɔn.\nNyikɔ ɔ nɔ xlɛ́ azɔ̌ mǐtɔn. Ðò hwexónu ɔ, mɛ tobutobu ɖé lɛ, bɛ́sín Abɛli hwɛjijɔnɔ ɔ jí, ɖekúnnu dó nùɖiɖi yetɔn ɖò Jehovah mɛ wu. Ðò xwè kanweko e wá yì lɛ é mɛ ɔ, Nɔwee, Ablaxamu, Saala, Mɔyizi, Davidi, kpo mɛ ɖevo lɛ kpo wá gɔ́ nú “akpɔ́kpɔ́ ɖaxó kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn” enɛ ɔ. (Eble lɛ 11:4–12:1) Lee mɛɖé nɔ ɖekúnnu dó xomɛvɔnɔ ɖé tamɛ ɖò hwɛɖɔxɔsa gbɔn é ɔ, mɔ̌ jɛn mǐ ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖè nugbǒ ɔ xlɛ́ mɛ lɛ dó Mawu mǐtɔn wu ɔ nɛ.\nKpɔ́ndéwú Jezu tɔn xwedó wɛ mǐ ɖè. Biblu ylɔ ɛ ɖɔ “kúnnuɖetɔ́ gbejinɔtɔ́ titewungbe” ɔ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 3:14) Jezu ɖesunɔ ɖɔ emi ‘bló bɔ è tuùn nyikɔ Mawu tɔn’ bo ɖò ‘kúnnu ɖé nú nugbǒ ɔ’ dó Mawu wu wɛ. (Jaan 17:26, Biblu Wiwe lọ—Gun Alada; 18:37) Enɛ wutu ɔ, ahwanvu Klisu tɔn nugbǒ lɛ ɖó na ɖó nyikɔ Jehovah tɔn ta bo na nɔ bló bɔ mɛ lɛ na nɔ tuùn i. Nǔ e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nɔ dó gǎn bo nɔ bló ɔ nɛ.\nNɛ̌ ka gbɔn bɔ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ka sɔ́ nyikɔ e nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ é?\nSín hwetɛnu ɖokpoo wɛ Jehovah ka ko ɖó kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖò ayikúngban jí?\nMɛ̌ ka nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn ɖaxó hugǎn ɔ?\nEnyi a xò gò mɛ e ɖò agun mǐtɔn mɛ lɛ é hǔn, tɛnkpɔn bo má dó ye ganji. Kanbyɔ ye ɖɔ: “Etɛwu mi ka huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn?”


Fínfɔ́n Sín Kú Lazáa Tɔn (Jaan 11) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÈ Fɔ́n Lazáa Sín Kú\nFÍNFƆ́N SÍN KÚ LAZÁA TƆN\nHWƐÐƆXƆSA ÐAXÓ JWIFU LƐ TƆN BLA GBĚ BO NA HU JEZU\nEe Mata kpo Mali kpo wá kpé Jezu ɖò Betaníi kpá gudo é ɔ, ye ɖido yɔdo Lazáa tɔn kɔn. Dò ɖé wɛ bɔ è kun dó só xomɛ bo blí awinnya nyí nu. “Mi blí awinnya ɔ síìn,” wɛ Jezu ɖɔ. Ado hu Mata, ɖó é mɔ nukúnnú jɛ nǔ e lin na wà wɛ Jezu ɖè é wu ǎ. É ɖɔ: “Aklunɔ, cyɔ ɔ na ko dó cyɔ mɛ! Ðó azǎn ɛnɛ ɖíe ɖokpoo wɛ é ko ɖò finɛ.” Amɔ̌, Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Un ko ɖɔ nú we ɖɔ nú a ɖi nǔ ɔ, a na mɔ susu Mawu tɔn à cé?”—Jaan 11:39, 40.\nEnɛ wu ɔ, ye blí awinnya ɔ síìn. Enɛ gudo ɔ, Jezu kpɔ́n jixwé bo xoɖɛ ɖɔ: “Tɔ́ ce, un dokú nú we, ɖó a ɖótó mì. Un tuùn ɖɔ a nɔ ɖótó mì tɛgbɛ; amɔ̌, mɛ e lɛlɛ̌ dó mì lɛ wutu wɛ un ka ɖò xó ɖɔ wɛ bonu ye na dó ɖi nǔ ɖɔ hwi wɛ sɛ́ mì dó.” Ðɛ agbawungba tɔn enɛ e Jezu xò é xlɛ́ nǔkpɔ́ntɔ́ lɛ ɖɔ nǔ e bló gbé é ja é na jɛ gbɔn hlɔnhlɔn Mawu tɔn gblamɛ. Enɛ gudo ɔ, Jezu súxó syɛnsyɛn bo ɖɔ: “Lazáa tɔ́n, bo wá.” Bɔ Lazáa tɔ́n sín yɔdo ɔ mɛ nugbǒ; avɔ e è lɛ́ dó afɔ tɔn lɛ kpo alɔ tɔn lɛ kpo é bǐ ɖò mɔ̌, bɔ avɔ e è dó bla gbà n’i é ɖò nukúnmɛ n’i. “Mi tún gbà n’i, bo jó è dó nú é yì,” wɛ Jezu ɖɔ.—Jaan 11:41-44.\nJwifu e wá gbɔ dó nú Mali kpo Mata kpo gbé lɛ é gègě mɔ nùjiwǔ enɛ bo ɖi nǔ nú Jezu. Amɔ̌, ye mɛ ɖé lɛ yì mɔ Falizyɛn lɛ bo ɖɔ nǔ e Jezu jlɛ́ é nú ye. Falizyɛn lɛ kpo vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo ylɔ kplé toxóɖɔtɔ́ lɛ tɔn ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn. Vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó Kayifu ɖò gbɛ̌ta enɛ mɛ. Ye mɛ ɖé lɛ ɖò alě na wɛ bo ɖɔ: “Nɛ̌ mǐ ka na bló gbɔn nú nya elɔ? Eɖíe ɖò nǔ gègě jlɛ́ wɛ è. Enyi mǐ jó è dó, bɔ é ɖò nǔ wà gbɔn mɔ̌ wɛ ɔ, mɛ bǐ na ɖi nǔ n’i, bɔ Hlɔmanu lɛ na wá gbà sinsɛnxɔ mǐtɔn, bo na gbà tò ɔ dó ta nú mǐ.” (Jaan 11:47, 48) Mɛ enɛ lɛ sè bɔ kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ Jezu “ɖò nǔ gègě jlɛ́ wɛ” có, xomɛ hun ye dó nǔ e bló gbɔn jǐ tɔn wɛ Mawu ɖè lɛ é wu ǎ. Nǔ nukɔntɔn e mya nukún nú ye é wɛ nyí tɛnmɛ yeɖesunɔ tɔn kpo acɛ yetɔn kpan.\nFínfɔ́n sín kú Lazáa tɔn ɔ nyí winnya ɖaxó ɖé nú Saduseɛn lɛ, ɖó yedɛɛ lɛ ɖi nǔ ɖɔ mɛkúkú lɛ kún na fɔ́n ó. Kayifu e nyí Saduseɛn ɖé é yí xó bo ɖɔ: “Mi tuùn nùɖé ǎ. Hǔn mi mɔ ɖɔ mɛ ɖokpo géé kú dó mɛ bǐ tamɛ ɔ, é nyɔ́ hú tò ɔ bǐ sésé ni vɔ à cé?”—Jaan 11:49, 50; Mɛsɛ́dó 5:17; 23:8.\nÐó Kayifu nyí vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖé wutu ɔ, Mawu ɖɔ xó enɛ gbɔn jǐ tɔn, “éɖesu wɛ . . . ɖò xó enɛ ɖɔ wɛ ǎ.” Kayifu jló ɖɔ è ni hu Jezu, ɖó é ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ mɛ lɛ na lɛkɔ sín sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn gudo. Amɔ̌, nǔɖɔɖ’ayǐ Kayifu tɔn ɔ xlɛ́ ɖɔ é kún nyí Jwifu lɛ kɛɖɛ wɛ kú Jezu tɔn na xɔ gbɛ̀ na ó, loɔ, é na lɛ́ xɔ nú “Mawu ví e gbado lɛ bǐ.”—Jaan 11:51, 52.\nKayifu tɛnkpɔn bɔ Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn ɔ ɖè wě bo na hu Jezu. Nikodɛmu, ee nyí ɖokpo ɖò hwɛɖɔtɔ́ enɛ lɛ mɛ bo ka nyí xɔ́ntɔn Jezu tɔn é, ɖɔ gbě tɔn enɛ e ye bla é n’i wɛ à? Ðebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, Jezu gosin xá enɛ e sɛkpɔ Jeluzalɛmu é mɛ, bonu è ma hu i cobonu azǎn e Mawu ɖó é na kpé ó.\nNɛ̌ mɛ ɖěɖee mɔ fínfɔ́n sín kú Lazáa tɔn lɛ é ka wà nǔ gbɔn?\nEtɛ ka ɖè mɛ nyanya e Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn sín hagbɛ̌ lɛ nyí é xlɛ́?\nKayifu ɖó linlin ɖevo lɛ có, etɛ Mawu ka bló bɔ é ɖɔ ɖ’ayǐ?\nEtɛ ka Nyí Fínfɔ́n Sín Kú?\nÉ sixu kpaca we ɖɔ è na fɔ́n mɛ lɛ wá gbɛ̀.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Fɔ́n Lazáa Sín Kú


“Un Mɔ Aklunɔ!”: Mali Magidalanu ɔ Mɔ Jezu E È Fɔ́n Sín Kú É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kazakh Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Maya Myanmar-Gbè Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tsonga Turquie-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vietnam-Gbè Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nÐI NǓ YE ÐƆHUN | MALI MAGIDALANU Ɔ\n“Un Mɔ Aklunɔ!”\nMali Magidalanu ɔ kpɔ́n jǐ, bo ɖò ɖasin súnsún sín nukúnmɛ wɛ. È ɖò Aklunɔ tɔn e é yí wǎn na tawun é xwè dó yatín ɖé jí wɛ. Gan wěwe mɛ hwemɛ tɔn mɔ̌ wɛ, ɖò avril mɛ mɔ̌ có, “ablu cyɔn gbɛ̀ ɔ bǐ.” (Luki 23:44, 45) É bló awu tɔn aga tɔn ɔ ɖó ɖò abɔ̌ta, bo sɛ̀ dó nyɔnu e ɖò finɛ lɛ é kpá tútútú. Sun e nɔ wlí hwe nú cɛju yɔywɛ ɖé kpowun é sixu zɔ́n bonu ablu dó nú ganxixo atɔn enɛ lɛ ǎ. Mali kpo mɛ ɖevo e ɖò Jezu kpá lɛ é kpo sixu ko jɛ kanlin e nɔ tɔ́n zǎnmɛ, bɔ è ma nɔ sè gbè yetɔn ɖò kéze mɔ̌ ǎ lɛ é sín gbè sè jí. Nǔkpɔntɔ́ ɖé lɛ ɖò finɛ, bɔ “xɛsi ɖaxó ɖé jɛ ye jí, bɔ ye ɖɔ jí: ‘Nya elɔ ɔ, Mawu ví wɛ é nyí nǔgbo.’” (Matie 27:54) Ahwanvu Jezu tɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo sixu ko lin ɖɔ Jehovah ɖesunɔ ɖò lee adaka e è xó Vǐ tɔn wu é kú wǔ n’i, bo dó xomɛsin n’i sɔ́ é ɖexlɛ́ wɛ.\nÉ na ko vɛwǔ nú Mali Magidalanu ɔ tawun ɖɔ é ni ɖò nǔ e ɖò jijɛ wɛ é kpɔ́n wɛ, amɔ̌, é ka lɛ́ jló na gosin finɛ ǎ. (Jaan 19:25, 26) Wuvɛ̌ e sè wɛ Jezu ɖè é ɖó na ko syɛn tawun. Jezu sín nɔ ɖesu ɖó hudo gbɔdónúmɛ kpo alɔdó kpo tɔn.\nJezu ko wà nǔ gegě nú Mali, enɛ wu ɔ, Mali mɔ ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ emi ni wà nǔ e wu emi kpé lɛ é bǐ n’i. Hweɖenu wá yì ɔ, é ko nyí gbɛ̌dónanɔ, bo lɛ́ nyí lelenɔ, amɔ̌, Jezu bló bɔ enɛ lɛ bǐ huzu. É wlí yɛ̌yi n’i, bo bló bɔ gbɛ̀ tɔn ɖó nu. É wá huzu nyɔnu e ɖó nǔɖiɖi ɖaxó é ɖé. Gbɔn nɛ̌ é? Etɛ nǔɖiɖi tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ ɖò égbé?\n“Ye Nɔ Sɔ́ Nǔ E Ye Ðó lɛ Dó D’alɔ Jezu Kpodo Ahwanvu Tɔn Wěwe lɛ Kpan”\nÐò Biblu mɛ ɔ, nǔnamɛ jí wɛ tan Mali Magidalanu ɔ tɔn bɛ́sín. Jezu tún kan n’i, bo ɖè è sín ninɔmɛ baɖabaɖa ɖé mɛ. Ðò táan enɛ mɛ ɔ, nǔwiwa awoví lɛ tɔn gbakpé; yɛ nyanya enɛ lɛ nɔ tɔ́ dó mɛ lɛ wu, bo tlɛ nɔ byɔ ye mɛ, bo nɔ kp’acɛ nú ye. Mǐ tuùn nǔ e awoví lɛ wà dó Mali Magidalanu lelenɔ ɔ wu é ǎ; nǔ e mǐ tuùn kpowun ɔ wɛ nyí ɖɔ yɛ nyanya dakaxotɔ́, yadonúmɛtɔ́ tɛnwe wɛ nɔ jǐ tɔn. Gɔ́ na ɔ, kpo alɔdó Jezu Klisu tɔn kpo ɔ, ye bǐ gosin jǐ tɔn.—Luki 8:2.\nMali wá jɛ éɖée sí lo, bo lɛ́ mɔ kɔ dó sá fún i tawun bɔ mǐ sixu dó nukúnmɛ kpɔ́n ǎ; gbɛzán yɔyɔ̌ ɖé wɛ ɖò nukɔn n’i dìn. Nɛ̌ é ka sixu ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ gbɔn? É huzu ahwanvu Jezu tɔn gbejinɔtɔ́ ɖé. É nɔ lɛ́ sú hudo e é tuùn ɖɔ é tíìn lɛ é sín dò. Jezu kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo ɖó hudo nǔɖuɖu, awu, kpo fí e ye na dɔ́ zǎnmɛ é kpo tɔn. Ye nyí dɔkunnɔ ǎ, ye ka nɔ lɛ́ wà agbazazɔ́ ɖě hwenɛnu ǎ. Bo na dó sɔ́ ayi ɖó wɛnɖagbe ɔ jijla kpo nǔkplɔnkplɔn mɛ lɛ kpo jí ɔ, é byɔ ɖɔ è ni nɔ gudo nú ye ɖò agbaza lixo.\nMali kpo nyɔnu gegě ɖevo lɛ kpo sú hudo enɛ lɛ sín dò nú ye. Nyɔnu enɛ lɛ “nɔ sɔ́ nǔ e ye ɖó lɛ dó d’alɔ Jezu kpodo ahwanvu tɔn wěwe lɛ kpan.” (Luki 8:1, 3) Ðé lɛ ɖò nyɔnu enɛ lɛ mɛ sixu ko ɖó nǔ kpɛɖé. Nyɔnu enɛ lɛ tó nɔ ɖa nǔɖuɖu nú ye, nɔ nya awu yetɔn lɛ, nɔ sɔnǔ nú fí e ye na dɔ́ sín gletoxo ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ é kpo ye gbɔ kpo hǔn, Biblu ɖɔ ǎ. Amɔ̌, ye nɔ sɔ́ jlǒ dó kpé nukún dó nǔ e hudo tomɛyitɔ́ 20 mɔ̌ enɛ lɛ é tɔn wu. É ɖò wɛn ɖɔ gǎndidó nyɔnu enɛ lɛ tɔn lɛ na ko d’alɔ Jezu kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo, bɔ ye sɔ́ ayi yetɔn bǐ dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ jí. Nǔgbo wɛ ɖɔ Mali tuùn ɖɔ emi kún sixu kpéwú bo sú nǔ e Jezu wà nú emi é sín axɔ́ ɛ kpɔ́n gbeɖé ó, amɔ̌, nǔ e wu é kpé é bǐ wiwa nɔ dó xomɛhunhun n’i kpɔ́n!\nÉgbé ɔ, mɛ gegě sixu ko nɔ lin ɖɔ emi hugǎn mɛ ɖěɖee nɔ wà mɛɖéesɔ́hwezɔ́ dó mɛ ɖevo lɛ takúnmɛ lɛ é. Amɔ̌, mɔ̌ wɛ nǔ nɔ cí nú Mawu ǎ. Dǒ nukúnmɛ, bo kpɔ́n lee é na ko víví n’i sɔ hwenu e é mɔ Mali b’ɛ nɔ sɔ́ éɖée jó, bo nɔ wà nǔ e wu é kpé lɛ é bǐ dó nɔ gudo nú Jezu kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo é. Égbé ɖesu ɔ, Klisanwun gbejinɔtɔ́ gegě nɔ wà mɛɖéesɔ́hwezɔ́ lɛ dó mɛ ɖevo lɛ takúnmɛ kpo awǎjijɛ kpo. Hweɖelɛnu ɔ, nǔ tawun tawun ɖé lɛ wiwa kaka jɛ xógbe xomɛnyínyɔ́ tɔn ɖé didó jí sixu wà ɖagbe gegě. Nǔnina mɔhun lɛ nɔ sù Jehovah nukúnmɛ.—Nǔnywɛxó 19:17; Eblée lɛ 13:16.\n“Ðò [Yatín] Jezu Tɔn Kpá”\nMali Magidalanu ɔ ɖò nyɔnu tobutobu e xwedó Jezu wá Jeluzalɛmu nú Dindinwayixwe xwè 33 H.M. tɔn lɛ é mɛ. (Matie 27:55, 56) Hwenu e é sè ɖɔ è wlí Jezu, bo lɛ́ kplá ɛ yì hwɛ nukɔn ɖò zǎn ɔ mɛ é ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ wǔ na ko kú i tawun. Bɔ wɛn e sè wɛ é ɖè lɛ é ɖò nylanylá d’eji wɛ. Sinsɛngán Jwifu lɛ tɔn lɛ kpo ahwan e ye gbidí kɔ na é kpo dó cɔcɔ nú Tokpɔngán Pɔnsu Pilatu, bɔ é ɖó hwɛ nú Jezu ɖɔ è ni hu i dó daka mɛ dó yatín jí. Mali sixu ko mɔ Gǎn tɔn bɔ hun ko kpé fí bǐ n’i, bɔ nǔ ko cikɔ n’i b’ɛ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɖò ali lɛ jí, lobo ɖò atín gaga e jí è na hu i dó é dɔn wɛ.—Jaan 19:6, 12, 15-17.\nHwenu e ablu ɔ dó gudo ɖò gan wěwe mɛ mɔ̌ é ɔ, Mali kpo nyɔnu ɖevo lɛ kpo ɖò te “ɖò [yatín] Jezu tɔn kpá.” (Jaan 19:25) Mali ɖò finɛ kaka jɛ vivɔnu, bo mɔ lobo lɛ́ sè bɔ Jezu zɔ́n Jaan, mɛsɛ́dó e é yí wǎn na é ɖɔ é ni kpé nukún dó nɔ emitɔn wu. É sè alěninaxó e Jezu sú bo ylɔ́ Tɔ́ tɔn é. É lɛ́ sè xógbe ɖuɖeji tɔn gudogudo tɔn elɔ e é dó cobo kú é, “Nǔ bǐ fó!” Mali byɔ aluwɛ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, é ɖò wɛn ɖɔ hwenu e Jezu kú gudo é ɔ, é kpó ɖò finɛ. Nukɔnmɛ ɔ, é cí yɔdo yɔyɔ̌ e mɛ Jozɛfu Alimatéenu ee nyí nya dɔkunnɔ ɖé é sɔ́ Jezu sín cyɔ dó é kpá.—Jaan 19:30; Matie 27:45, 46, 57-61.\nKpɔ́ndéwú Mali tɔn flín mǐ nǔ e mǐ sixu wà hwenu e nǔɖitɔ́ hatɔ́ mǐtɔn lɛ ɖò xwi ɖí xá mɛtɛnkpɔn syɛnsyɛn lɛ wɛ é é. Mǐ na bo ma kpéwú, bo glɔ́n ali nú awě e xò ye é, alǒ ɖè wuvɛ̌ e sè wɛ ye ɖè é síìn ǎ ɔ, mǐ sixu kpankɔ́n, bo lɛ́ sè wuvɛ̌ xá ye. Enyi xɔ́ntɔn e nɔ nɔ gudo nú mɛ é ɖé ɖò kpɔ́ xá mɛ ɖò hwenu vɛwǔ lɛ mɛ ɔ, é sixu d’alɔ tawun. Nú è cí xɔ́ntɔn e ɖò hudo mɛ é ɖé kpá ɔ, é nɔ xlɛ́ ɖɔ è ɖó nǔɖiɖi ɖaxó, bo sixu lɛ́ dó gbɔ n’i ɖò ali jiwǔ ɖé nu.—Nǔnywɛxó 17:17, nwt.\nÉ na ko dó gbɔ nú Jezu sín nɔ tawun, hwenu e Mali Magidalanu ɔ nɔ kpɔ́ xá ɛ é\n“Má Yì Sɔ́ Ɛ”\nÈ sɔ́ cyɔ Jezu tɔn dó yɔdo ɖé mɛ gudo é ɔ, Mali ɖò nyɔnu e xɔ nǔsawǔ wǎnɖagbenɔ, bo na sá nú Jezu sín cyɔ ɖò nukɔnmɛ lɛ é mɛ. (Maki 16:1, 2; Luki 23:54-56) Mɔ̌ mɛ ɔ, é fɔ́n zǎnzǎn tɛɛn, ɖò Gbɔjɛzán ɔ gudo. Dǒ nukúnmɛ bo kpɔ́n, é ɖò zɔnlin ɖi wɛ ɖò zinflu mɛ gbɔn ali lɛ jí xwè yɔdo Jezu tɔn kɔn, é kpo nyɔnu ɖevo lɛ kpo. Ðò ali ɔ jí ɔ, ye kan lee ye na blí awinnya kpinkpɛn e ɖò yɔdo ɔ nu é síìn gbɔn é byɔ yeɖée. (Matie 28:1; Maki 16:1-3) É ɖò mɔ̌ có, ye ka lɛkɔ ǎ. É ɖò wɛn ɖɔ nǔɖiɖi yetɔn sísɛ́ ye, bɔ ye wà nǔ e wu ye kpé é, bo jó e kpò é dó nyi alɔ mɛ nú Jehovah.\nÉ sixu ko nyí ɖɔ Mali wɛ jɛ nukɔn nú mɛ ɖě lɛ, bo wá yɔdo ɔ kɔn. É nɔte kliwun, bɔ nǔɖe lɛ́ kpaca ɛ. È ko blí awinnya ɔ sín yɔdo ɔ nu, bɔ yɔdo ɔ lɛ́ ɖò vɔ̌! Nyɔnu ɖé wɛ bo nɔ yawǔ site dó nǔ jí. É kánwezun lɛkɔ bá yì ɖɔ nǔ e é mɔ é nú Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo. Dǒ nukúnmɛ kpɔ́n, gbɔjɛ ɖò hwihwedó è wɛ có, é ɖɔ xó elɔ: “Ye ɖè Aklunɔ sín yɔdo tɔn mɛ, bɔ mǐ tuùn fí e è sɔ́ ɛ yì ɔ ǎ.” Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo bɛ́ wezun yì yɔdo ɔ kɔn, bo kpɔ́n ɖɔ é ɖò vɔ̌ nǔgbo à jí, bɔ enɛ gudo ɔ, ye lɛkɔ wá yì xwé yetɔn lɛ gbè. *—Jaan 20:1-10.\nEe Mali lɛkɔ wá yɔdo ɔ kɔn é ɔ, é cí finɛ éɖokponɔ. Zǎnzǎn tɛɛn enɛ ɔ, fí bǐ cí tóó ɖò yɔdo enɛ e ɖò vɔ̌ é kɔn, bɔ enɛ byɔ lanmɛ n’i bɔ é bɔ avǐ nyi dò. É fɛ bo kpɔ́n yɔdo ɔ mɛ sɛ́dó, ɖó Aklunɔ ɔ e ma sɔ́ ɖò finɛ ǎ é kpó ɖò vo bú dó è wɛ wutu. É wá mɔ nǔɖe b’ɛ kpaca ɛ tawun. Wɛnsagun we dó awu wewé, bo ɖò ayǐ jinjɔn ɖò finɛ! Ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛ sín avǐ ya wɛ a ka ɖè?” Ado hu i, bɔ é vɔ́ nǔ e é ko ɖɔ nú mɛsɛ́dó lɛ ɖ’ayǐ é ɖɔ: “Ye ɖè Aklunɔ ce síìn, bɔ un tuùn fí e è sɔ́ ɛ ɖó ɔ ǎ.”—Jaan 20:11-13.\nÉ lilɛ, bo mɔ nya ɖé ɖò te ɖò gudo tɔn. É tuùn mɛ ɔ ǎ, enɛ wu ɔ, é vɛ́dó ɖɔ jikpájikpɔntɔ́ e nɔ kpé nukún dó fí ɔ wu é wɛ sín. Nya enɛ kanbyɔ ɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɖɔ: “Nyɔnu! Etɛ sín avǐ ya wɛ a ka ɖè? Mɛ̌ ba wɛ a ɖè?” Mali yí gbè n’i ɖɔ, “Mɛɖaxó! Enyi hwi wɛ sɔ́ ɛ sín fí hǔn, ɖɔ fí e a sɔ́ ɛ ɖó ɔ nú mì, nú má yì sɔ́ ɛ.” (Jaan 20:14, 15) Kpɔ́n nǔ e é ɖɔ é lá. Nyɔnu enɛ ɖokpo ka sixu sɔ́ cyɔ Jezu Klisu e nyí nya ɖé bo sávɔ bo lɛ́ nyí hlɔnhlɔnnɔ é tɔn dóo à? Mali nɔte bo lin enɛ kpɔ́n ǎ. Nǔ e é tuùn kpowun é wɛ nyí ɖɔ é ɖó na wà nǔ e wu é kpé é.\nNú aluwɛ kpo afɔklɛ́nnú lɛ kpo wá xwetɔ́n, bo cí nǔ e hú agbɔ̌n mǐ é ɖɔhun ɔ, mǐ ka sixu wà nǔ Mali Magidalanu ɔ ɖɔhun à? Nú mǐ sɔ́ ayi ɖó gǎnmaɖó mǐtɔn lɛ kpo dogbó mǐtɔn lɛ kpo kɛɖɛ jí ɔ, xɛsi sixu zɔ́n bɔ awakanmɛ kú mǐ bɔ mǐ xò nǔ kplá. Amɔ̌, enyi mǐ kánɖeji, bá wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ, bo sɔ́ ee kpò é d’alɔ mɛ nú Mawu ɔ, mǐ tlɛ sixu dó nukún nǔ e mǐ na wà é mɛ kpɔ́n lɔ ǎ. (2 Kɔlɛntinu lɛ 12:10; Filipunu lɛ 4:13) Nǔ taji hugǎn ɔ wɛ nyí ɖɔ nǔ mǐtɔn na nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Nǔgbo ɔ, nǔ e Mali wà é nɛ, bɔ ajɔ e Jehovah dó è é nyí ajɔ ɖé kpowun ǎ.\nNya e ɖò te ɖò Mali nukɔn é nyí jikpájikpɔntɔ́ ɔ ǎ. É ko nyí xwlɛkpatɔ́ hweɖenu, mɛ̌si ɖé, bɔ dìn ɔ, é nyí Aklunɔ Mali tɔn e é yí wǎn na tawun é. Amɔ̌, Mali sɔ́ tuùn i ǎ, bo jɛ fí ɖevo kpɔ́n jí. Mali sixu ɖi nǔ elɔ ǎ: È fɔ́n Jezu sín kú bɔ é nyí nǔɖiɖó gbigbɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ ɖé. Jezu sɔ́ gbɛtɔ́ gbaza dó bo ɖè éɖée xlɛ́ Mali, loɔ, é nyí agbaza tɔn e é sɔ́ dó savɔ̌ na é ǎ. Ðò azǎn e bɔ dó fínfɔ́n sín kú tɔn wu lɛ é vlamɛ ɔ, azɔn mɔkpan wɛ mɛ e tlɛ tuùn i ganji lɛ é sɔ́ tuùn i ǎ.—Luki 24:13-16; Jaan 21:4.\nNɛ̌ Jezu ka bló gbɔn bɔ Mali tuùn i? Lee é ylɔ́ xókwín elɔ gbɔn é wɛ zɔ́n: “Mali!” Bɔ Mali lilɛ, bo súxó, bo zán xókwín Ebléegbe tɔn elɔ e é sixu ko zán dó ylɔ́ ɛ azɔn maxamaxa é: “Hlabuni.” Mɛ̌si tɔn e é yí wǎn na tawun é wɛ! Awǎjijɛ gɔ́ ayi tɔn mɛ. É wlí i hɛn gbánwúngbánwún, bo sɔ́ jló na jó è dó, b’ɛ na yì ǎ.—Jaan 20:16.\nJezu tuùn linlin tɔn. É ɖɔ: “Ma hɛn mì ɖó te ó.” Mǐ sixu dó nukúnmɛ bo kpɔ́n, é ɖò xó ɖɔ n’i wɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo, vlafo kpo nǔkiko yɛ́ɛ ɖé kpo, bo ɖè éɖée sín alɔ tɔn lɛ mɛ dɛ̌dɛ̌, lobo na ɛ jiɖe bo ɖɔ: “Un ko yì Tɔ́ ɔ gɔ́n ɖò [jixwé] ǎ.” Hwenu e é na yì jixwé dó é ko nɛ ǎ. É kpò azɔ̌ n’i b’ɛ na wà ɖò ayikúngban jí, bɔ é jló ɖɔ Mali ni d’alɔ ɛ. Nǔgbo ɔ, Mali ɖótó è ganji. É ɖɔ n’i ɖɔ: “Yì ɖɔ nú nɔví ce lɛ ɖɔ un xwè Tɔ́ ce e nyí Tɔ́ mi lɔ tɔn é gɔ́n; un xwè Mawu ce e nyí Mawu mi lɔ tɔn é gɔ́n.”—Jaan 20:17.\nAzɔ̌ ɖagbe tawun wɛ nyí enɛ bɔ Gǎn tɔn zɔ́n ɛ. Mali nyí ɖokpo ɖò ahwanvu nukɔntɔn ɖěɖee è jɔwǔ bɔ ye mɔ Jezu ɖò fínfɔ́n sín kú tɔn gudo lɛ é mɛ, bɔ dìn ɔ, è jɔwǔ i bo sɔ́ azɔ̌ d’así n’i ɖɔ é ni yì dó wɛnɖagbe ɔ mɛ ɖevo lɛ. Dǒ nukúnmɛ bo kpɔ́n awǎjijɛ e mɛ é ɖè bo ɖò ahwanvu lɛ ba wɛ é, kpo akpakpa e ɖò sísɔ́ ɛ wɛ dó mɔ̌ wiwa wu é kpo. Dǒ nukúnmɛ bo kpɔ́n, é ɖò xó elɔ lɛ e na ko cí tamɛ nú é kpo ahwanvu lɛ kpo nú hwenu línlín é ɖɔ nú ye wɛ bɔ gbɔjɛ lɛ́ ɖò hwihwedó è wɛ: “Un mɔ Aklunɔ!” É ɖɔ nǔ e Jezu ɖɔ n’i lɛ é bǐ nú ye bɔ akpakpa ɖò sísɔ́ ɛ wɛ sɔmɔ̌ bɔ é ɖɔ ye blewun. (Jaan 20:18) Nǔ e é ɖɔ é lɛ́ wá gɔ́ sò nú nǔ e ahwanvu lɛ ko sè ɖò nu nú nyɔnu ɖě lɛ e yì mɔ Jezu sín yɔdo ɖò vɔ̌ é lɛ é.—Luki 24:1-3, 10.\nYe “Ði Nǔ nú Nyɔnu lɛ Sín Xó Ǎ”\nNɛ̌ sunnu lɛ ka wà nǔ gbɔn? Ye wà nǔ ganji ɖò bǐbɛ̌mɛ ǎ. Mǐ xà ɖɔ: “Mɛsɛ́dó lɛ ka mɔ xó enɛ lɛ dó mɔ lɛ̌lo, bo ɖi nǔ nú nyɔnu lɛ sín xó ǎ.” (Luki 24:11) Nya enɛ lɛ e ɖó linlin ɖagbe é sù ɖò fí e mɛ lɛ ɖó aca bo ma nɔ ɖi nǔ nú nyɔnu lɛ sín xó ɖè ǎ é; sɔgbe xá aca sɛ́nkplɔnmɛtɔ́ lɛ tɔn ɔ, nyɔnu ɖé sixu ɖekúnnu ɖò hwɛɖɔxɔsa ǎ. Vlafo aca fí e mɛsɛ́dó lɛ sù ɖè é tɔn lɛ ko wà nǔ dó ye wu ɖó bǎ ɖé mɛ bɔ ye tlɛ tuùn ǎ. Amɔ̌, Jezu kpo Tɔ́ tɔn kpo nɔ ɖó linlin agɔ mɔhun lɛ ǎ. Kpɔ́n wǔ e ye jɔ nyɔnu gbejinɔtɔ́ enɛ é!\nMali lɔn nú lee nya enɛ lɛ wà nǔ gbɔn é kú awakanmɛ n’i ǎ. É tuùn ɖɔ Gǎn emitɔn ɖeji dó emi wu, bɔ enɛ ko kpé è. Ahwanvu Jezu tɔn lɛ bǐ wɛ è sɔ́ wɛnjijlazɔ́ mɔhun ɖé d’alɔ mɛ na. Biblu ylɔ́ wɛn enɛ ɖɔ “axɔ́suɖuɖu Mawu tɔn ɔ sín Wɛnɖagbe.” (Luki 8:1) Jezu d’akpá nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ mɛ lɛ bǐ na ɖi nǔ nú ye, alǒ yí wǎn nú azɔ̌ yetɔn ǎ. Flíjɛ ɔ tlɛ wɛ lɔ. (Jaan 15:20, 21) Enɛ wu ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ Klisanwun lɛ ni flín Mali Magidalanu ɔ. Nɔví tɔn gbigbɔ tɔn lɛ ɖesunɔ wɛ xò nǔ kpɔ́n dó wǔtu tɔn có, é ka lɔn nú enɛ ɖè awǎjijɛ tɔn kpò ɖò wɛnɖagbe e kúnkplá fínfɔ́n sín kú Jezu tɔn é jijla kɔn ǎ!\nNukɔnmɛ ɔ, Jezu wá ɖè éɖée xlɛ́ mɛsɛ́dó tɔn lɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, é lɛ́ wá ɖè éɖée xlɛ́ ahwanvu tɔn gegě hugǎn. Hweɖenu tíìn bɔ é ɖè éɖée xlɛ́ gbɛtɔ́ 500 jɛji zɛɛn! (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:3-8) Hweɖebǔnu e Mali mɔ bɔ Jezu ɖè éɖée xlɛ́, alǒ sè ɖɔ nǔ nyí mɔ̌ é ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ nǔɖiɖi tɔn na ko nɔ jɛji. È bló kplé ɖé ɖò Jeluzalɛmu ɖò Pantekotu sín azǎn gbè, bɔ gbigbɔ mímɛ́ jɛte dó ahwanvu Jezu tɔn lɛ jí; Mali Magidalanu ɔ lɔ sixu ko ɖò nyɔnu e xó è ɖɔ bɔ ye wá kplé enɛ domɛ lɛ é mɛ.—Mɛsɛ́dó 1:14, 15; 2:1-4.\nÐebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, mǐ ɖó hwɛjijɔ gegě bo na kú dó nǔ elɔ jí: Mali Magidalanu ɔ hɛn nǔɖiɖi tɔn kaka jɛ vivɔnu. Mi nú mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ni kánɖeji bo na wà nǔ ɖokpo ɔ! Enyi nǔ e Jezu wà nú mǐ lɛ é bǐ nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ, bɔ mǐ nɔ ɖeji dó alɔdó Jehovah tɔn wu dó wà sinsɛnzɔ́ dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ kpo mɛɖéesɔ́hwe kpo hǔn, mǐ ɖi nǔ Mali Magidalanu ɔ ɖɔhun nɛ.\n^ akpá. 17 É ɖò wɛn ɖɔ Mali ko gosin yɔdo ɔ kɔn cobɔ nyɔnu ɖě lɛ wá xò gò wɛnsagun ɖé, b’ɛ ɖɔ nú ye ɖɔ è ko fɔ́n Klisu sín kú. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, Mali na ko ɖɔ nú Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo ɖɔ emi mɔ wɛnsagun ɖé, bɔ é tinmɛ nǔ e wu è ba cyɔ Jezu tɔn kpò é nú emi.—Matie 28:2-4; Maki 16:1-8.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé “Un Mɔ Aklunɔ!”\nMali Magidalanu Ɔ: “Un mɔ Aklunɔ!”


“Un Nɔ Wà Nǔ E Wu Un Kpé É”: Wema-Sɛ́dó-Mɛ E Nɔ Hɛn Nǔɖiɖi Lidǒ lɛ É Winwlan\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Basque-Gbè Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Chol Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Lari Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mashi Maya Mingrelian Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Punjabi (Roman) Quechua (Ancash Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tamoul Tarascan Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Totonaque Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Xhosa Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\n“Un Nɔ Wà Nǔ E Wu Un Kpé É”\nIrma e nɔ nɔ Allemagne é ko ɖibla ɖó xwè 90. Ðò alitawoví syɛnsyɛn we e é bló lɛ é kpo azɔ̌ tobutobu e è wà n’i lɛ é kpo gudo ɔ, é sɔ́ sixu kpé nǔ wu bo jla wɛnɖagbe sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè lee é ko nɔ bló gbɔn ɖ’ayǐ é ǎ. Dìn ɔ, Irma nɔ wlan nǔ sɛ́dó hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo mɛtuùnmɛ tɔn lɛ kpo dó ɖɔ xó dó nǔ e é ɖi nǔ na lɛ é wu. Mɛ lɛ nɔ mɔ wema wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ kpo alɔɖ’akɔ́njínúmɛ kpo tɔn Irma tɔn lɛ sɔmɔ̌ bɔ hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ ylɔ́ ɛ, bo nɔ kan hwenu e ɖevo na wá dó é byɔ. Ye nɔ lɛ́ sɛ́ kúdónúmɛwema gegě d’è, bo nɔ byɔ ɛ ɖɔ é ni lɛ́ sɛ́ wema ɖevo lɛ dó emi. Irma ɖɔ: “Nǔ enɛ lɛ bǐ nɔ na mì awǎjijɛ, bo zɔ́n bɔ un kpò ɖò Mawuxó ɖɔ wɛ.”\nIrma nɔ lɛ́ sɛ́ wema dó mɛxomɔ gegě. É tinmɛ ɖɔ: “Nyɔnu mɛxomɔ ɖé ylɔ́ mì, bo ɖɔ ɖɔ wema e un sɛ́dó emi é dó gbɔ nú emi tawun ɖò asú emitɔn sín kú gudo. É sɔ́ wema ɔ dó Biblu tɔn mɛ, bo nɔ xà gbadanu lɛ. Nyɔnu ɖevo e asú tɔn kú b’ɛ ma lín ǎ é ɖé ɖɔ ɖɔ wema-sɛ́dó-mɛ ce gɔ́ alɔ nú emi tawun hú amísa nukɔntɔ́ ɔ tɔn. É ɖò nǔkanbyɔ gegě sín xósin ba wɛ, bo kanbyɔ ɖɔ emi sixu wá ba mì kpɔ́n à jí.”\nIrma sín xɔ́ntɔn e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ, bo sɛ̀ tɛn yì fí e ɖò zɔ tawun é ɖé byɔ Irma ɖɔ é ni wlan nǔ sɛ́dó emi. Irma ɖɔ: “Nawe ɔ sɛ̀ wema-sɛ́dó-mɛ ce lɛ bǐ xwè. Ee é kú gudo é ɔ, vǐ nyɔnu tɔn ylɔ́. É ɖɔ nú mì ɖɔ emi xà wema e nyi wlan sɛ́dó nɔ emitɔn lɛ é bǐ, bo kanbyɔ mì ɖɔ nyi na sixu wlan wema e jinjɔn Biblu jí lɛ é sɛ́dó emiɖesunɔ à jí.”\nIrma nɔ ɖu vivǐ sinsɛnzɔ́ tɔn tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. É ɖɔ: “Un nɔ byɔ Jehovah ɖɔ é ni kpó ɖò hlɔnhlɔn na mì wɛ, bonu má sɛn ɛ. Un sɔ́ nɔ sixu wà xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè sín azɔ̌ ɔ ǎ, amɔ̌, un nɔ wà nǔ e wu un kpé é.”\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ yì ba mɛxomɔ lɛ kpɔ́n ɖò xwé e gbè è nɔ kpé nukún dó ye wu ɖè lɛ é ɖò Australie.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé “Un Nɔ Wà Nǔ E Wu Un Kpé É”\nijwex xota 1


2 Axɔ́sú 25 - 2 Rois 25\nHwenu e Sedesíyasi ɖo xwe tɛ́nnɛ bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, sun tɔn wǒgɔ́ ɔ́ mɛ, ɖo azǎn tɔn wǒgɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, Nabukodonɔzɔ́ɔ Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ wá tɔ́n ahwan Jeluzalɛ́mu, é kpó ahwangɔnu tɔn bǐ kpó. É wá ɖó gɔnu ɖó Jeluzalɛ́mu nukɔn, bó xá toxo ɔ́, bó kun agbǒdo lɛ́ lɛ̌ dó.\nYě xá toxo ɔ́ mɔ̌ káká jɛ hwenu e Sedesíyasi ɖo xwe wǒ-ɖokpó bló wɛ ɖo zinkpo jí é.\nAdɔ tɔ́n ɖo toxo ɔ́ mɛ bó syɛ́n ɖésú. Toví lɛ́ɛ sɔ́ mɔ nǔɖé ná ɖu ǎ. Sun ɛnɛgɔ́, xwe énɛ́ ɔ́ xwe tɔn ɔ́, azǎn tɔn tɛ́nnɛgɔ́ ɔ́ gbe ɔ́,\nBabilɔ́nunu lɛ́ɛ tɔ́n ali ɖokpó dó ahohó e è mɛ lɛ́ lɛ̌ dó toxo ɔ́ é mɛ. Yě xá toxo ɔ́ mɔ̌ có ahwanfuntɔ́ Judáa tɔn lɛ́ɛ dɔn zǎn dó wǔ, bó hɔn gbɔn hɔntogbó e ɖo ahohó lɛ́ɛ tɛ́ntin ɖo axɔ́sú ɔ́ sín jikpá kpá é nu. Axɔ́sú Sedesíyasi wlí ali e yi Judɛ́ɛn tɔdo ɔ́ mɛ é.\nLo ɔ́, gbɛ̌ta Babilɔ́nunu lɛ́ɛ tɔn jɛ axɔ́sú Sedesíyasi gúdo, bó xwedó wǔ tɔn ɖo ayǐkúngban wɛnjɛ Jeliko tɔn jí, bɔ ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ́ɛ bǐ hɔn jó e dó.\nYě wlí axɔ́sú ɔ́ bó kplá ɛ yi Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ gɔ́n ɖo Hlivla. Fínɛ́ wɛ Babilɔ́nunu lɛ́ɛ ɖó hwɛ nú Sedesíyasi ɖe.\nÈ gbo gbe axɔ́sú Sedesíyasi sín vǐ lɛ́ɛ ɖo nukún tɔn mɛ. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ ná gbe bɔ è tɔ́n nukún Sedesíyasi tɔn we lɛ́ɛ, bó dó wlɔ ɛ, bó kplá ɛ yi Babilɔ́nu. Ahwan wlí Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ azɔn wegɔ́ ɔ́\nHwenu e Nabukodonɔzɔ́ɔ ɖo xwe afɔtɔn-nukún-ɛnɛ bló wɛ ɖo axɔ́súzinkpo Babilɔ́nu tɔn jí ɔ́, azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ e ɖo sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́ gbe ɔ́, Nɛbuzaladáni ahwangán e kpa acɛ dó mɛ e nɔ cɔ́ axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ nu ɔ́ wá Jeluzalɛ́mu.\nÉ dó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ zo, bó dó hɔnmɛ ɔ́ kpó xwé e ɖo Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ bǐ kpó zo. Đo tají ɔ́, é dó gbɛtɔ́ nukúnɖéjí lɛ́ɛ sín xwé zo.\nBabilɔ́nu sín gbɛ̌ta ɔ́ bǐ wɛ xwedó Nɛbuzaladáni, bó mu ahohó e è mɛ lɛ́ lɛ̌ dó Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ bǐ.\nNɛbuzaladáni wlí mɛ e sɔ́ yěɖée jó nú Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ, kpó mɛ e kpo ɖo toxo ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ kpó; é wlí mɛ e cí to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ bǐ hɛn yi Babilɔ́nu.\nAmɔ̌, é jó wamamɔnɔ e ɖo to ɔ́ mɛ lɛ́ɛ ɖě dó, bɔ yědɛɛ lɛ́ɛ ná nɔ kpé nukún dó vǐwungbo lɛ́ɛ kpó gle lɛ́ɛ kpó wú.\nBabilɔ́nunu lɛ́ɛ gba dotín e è sɔ́ ganvɔ dó bló ná ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe lɛ́ɛ kpó ganvɔ basya e ɖo kɔ́xo jí é kpó kɛkɛ́ví lɛ́ɛ kpó hánnyá, bó bɛ́ ganvɔ lɛ́ɛ bǐ hɛn yi Babilɔ́nu.\nYě bɛ́ nǔ e è zě ganvɔ dó bló bɔ è nɔ zán ɖo sinsɛn hwenu lɛ́ɛ bǐ: afíngannú lɛ́ɛ, afínbɛ́nú lɛ́ɛ, nǔ e è nɔ dó bló myɔ ɖó ná lɛ́ɛ kpódó kɔ́fu lɛ́ɛ kpó.\nNɛbuzaladáni bɛ́ nǔ e è zě siká dó bló lɛ́ɛ kpó nǔ e è zě kpatágan dó bló lɛ́ɛ kpó, kpó zǎlínkpɔ́nfyɔ́nú lɛ́ɛ kpó, kpódó gannú lɛ́ɛ kpó.\nNǔ énɛ́ lɛ́ɛ e Salomɔ́ɔ bló ɖó Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ gbe lɛ́ɛ kpɛn káká, bɔ è sixú da bó tunwun nabí e yě da é ǎ. Nǔ lɛ́ɛ wɛ nyí dotín we lɛ́ɛ, basya ɖaxó tobotobo ɔ́ kpódó kɛkɛ́ví lɛ́ɛ kpó.\nDotín lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó sín jǐ yiyi bló mɛ̌tlu tɛ́nnɛ, bɔ è zě ganvɔ dó bló ata ɖó dotín lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó jí, bɔ ata ɔ́ sín jǐ yiyi nyí mɛ̌tlu ɖokpó adaɖé. È zě ganvɔ dó lɔn ganja, bó bló lɛ́ lɛ̌ dó ata e ɖo dotín ɖokpó ɖokpó jí é, bó zé ganvɔ dó bló glenádi ná, bó to lɛ́ lɛ̌ dó ata e ɖo dotín lɛ́ɛ jí é. Bɔ dotín we lɛ́ɛ bǐ nyí nǔ ɖokpó ɔ́, bɔ nǔ e è blǒ ɖ'é ta lɛ́ɛ lɔ nyí nǔ ɖokpó ɔ́.\nNɛbuzaladáni ahwangán e kpa acɛ dó mɛ e nɔ cɔ́ axɔ́sú ɔ́ lɛ́ɛ nu ɔ́ kplá Selaya vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ́, bó kplá Sefaníyahu mɛ e bɔ dó wǔ tɔn é, kpódó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ atɔn e nɔ́ nɔ ali nu lɛ́ɛ kpó.\nÉe é wá toxo ɔ́ mɛ ɔ́, é wlí ahwangán e kpa acɛ dó sɔ́ja lɛ́ɛ nu é, bó wlí mɛ atɔ́ɔ́n ɖo mɛ e kpó axɔ́sú ɔ́ kpó nɔ́ ɖe wě lɛ́ɛ mɛ, bó wlí ahwangán wěgbójínɔtɔ́ e nɔ́ yí mɛ dó ahwanmɛ é, bó lɛ́ wlí toví kanɖé ko (60) ɖo toxo ɔ́ mɛ gɔ́ ná.\nNɛbuzaladáni kplá mɛ e é wlí lɛ́ɛ hɛn yi Babilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ gɔ́n ɖo Hlivla.\nBabilɔ́nu xɔ́sú ɔ́ xo yě, bó hu yě bǐ ɖo fínɛ́ ɖo Hamáti to ɔ́ mɛ. Judáanu e è wlǐ hɛn yi to línlín mɛ lɛ́ɛ sín tan nɛ́. Gedaliyási ɖu tokpɔngán ɖo Judáa\nMɛ e kpo ɖo to ɔ́ mɛ, bɔ axɔ́sú Nabukodonɔzɔ́ɔ jó dó lɛ́ɛ ɔ́, é sɔ́ Gedaliyási tokpɔngán ɔ́ ɖó yě nu. Gedaliyási ɔ́, Axikamu ví wɛ, bó nyí Cafáni vívú.\nÉe ahwangán lɛ́ɛ se ɖɔ axɔ́sú Babilɔ́nu tɔn sɔ́ Gedaliyási tokpɔngán ɖo Judáa ɔ́, yě kpó sɔ́ja yětɔn lɛ́ɛ kpó yi gɔ̌n tɔn ɖo Misipa. Yě mɛ e yi lɛ́ɛ ɖíe: Yicimayɛ́li Nɛtaniya ví ɔ́, Yoxanáni Kaleyaxi ví ɔ́, Selaya Tanxumɛti Nɛtofanu ɔ́ kpó Yaazaniyahu Maaka kúnkan ɔ́ kpó.\nGedaliyási ɖɔ nú yě, bó xwlé nǔ d'é jí nú yě ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi nú mɛ e ɖo azɔ̌ wa nú Babilɔ́nunu lɛ́ɛ wɛ é ɖě ó. Mi nɔ to ɔ́ mɛ fí, bó sɛn axɔ́sú Babilɔ́nu tɔn; énɛ́ ɔ́, mi ná nɔ ganjí.”\nLo ɔ́, xwe énɛ́ ɔ́ sín sun tɛ́nwegɔ́ ɔ́ mɛ ɔ́, Yicimayɛ́li e nyí Nɛtaniya ví, bó nyí Elicama vívú, bó jɔ ɖo axɔ́sú kún mɛ ɔ́ wá, é kpó sɔ́ja wǒ kpó, bɔ yě hu Gedaliyási, bo hu Judáanu e kpó é kpó ɖo azɔ̌ wa wɛ lɛ́ɛ kpódó Babilɔ́nunu e kpó é kpó ɖo Misipa lɛ́ɛ kpó.\nÉnɛ́ ɔ́, togun ɔ́ bǐ sɔ́ nǔ, bɛ́ sín yɔkpɔ́vú lɛ́ɛ jí, káká yi jɛ mɛxó lɛ́ɛ jí, ahwangán lɛ́ɛ lɔ ɖ'é mɛ, bɔ yě hɔn yi Ejípu, ɖó yě ɖo xɛsi ɖi nú Babilɔ́nunu lɛ́ɛ wɛ. Axɔ́sú Babilɔ́nu tɔn sɔ́ hwɛ kɛ Yoyakini\nHwenu e Yoyakini ɖo xwe gbantɔ́n-nukún-we (37) bló wɛ ɖo gankpá mɛ ɔ́, sun wěwegɔ́, xwe énɛ́ xwe tɔn ɔ́, azǎn tɔn koatɔ́n-nukún-wegɔ́ (27) ɔ́ gbe ɔ́, Babilɔ́nu xɔ́sú Evilu-Mɛlodaki ɖe Yoyakini Judáa xɔ́sú ɔ́ sín gankpá mɛ, bó ɖe winnyá n'i. Xwe e xwe Ewilu-Mɛlodaki yi zinkpo jí ɔ́ wɛ é ɖe e tɔ́n sín gankpá mɛ.\nÉ ɖɔ xó nú Yoyakini kpó xomɛfífá kpó, bó sɔ́ ɛ ɖó tɛn ɖé mɛ, bɔ tɛn ɔ́ ɖo nukɔn nú axɔ́sú e kpó é kpó ɖo Babilɔ́nu lɛ́ɛ bǐ tɔn.\nAxɔ́sú ɔ́ ná gbe ɖɔ è nǐ má sɔ́ dó gantɔ́wu nú Yoyakini ó; énɛ́ ɔ́, bɛ́ sín hwenɛ́nu ɔ́, é nɔ ɖu nǔ xá axɔ́sú ɔ́ tɛgbɛ tɛgbɛ.\nAxɔ́sú ɔ́ nɔ ná ɛ nǔ e hu dó e lɛ́ɛ bǐ ayǐhɔ́ngbe ayǐhɔ́ngbe. É gɔn nǐná ɛ gbeɖé káká bɔ Yoyakini kú ǎ.


Jezu Gbɔ Azɔn nú Nukúntíntɔ́nnɔ Ðé | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Gbɔ Azɔn nú Nya E È Jì Nukúntíntɔ́nnɔ Tɔn É Ðé\nÈ GBƆ AZƆN NÚ NÙBYƆÐUTƆ́ E È JÌ NUKÚNTÍNTƆ́NNƆ TƆN É ÐÉ\nJezu kpó ɖò Jeluzalɛmu ɖò Gbɔjɛzán ɔ gbè. Hwenu e é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ɖò toxo ɔ mɛ gbɔn wɛ é ɔ, ye mɔ nùbyɔɖutɔ́ ɖé bɔ è jì nukúntíntɔ́nnɔ tɔn. Ahwanvu lɛ kanbyɔ Jezu ɖɔ: “Mɛ̌si, mɛ wɛ hu hwɛ bɔ è ka jì nya elɔ nukúntíntɔ́nnɔ tɔn mɔ̌? Éɖesu wɛ hu hwɛ à, abǐ mɛ e jì i lɛ ɖě wɛ hu hwɛ?”—Jaan 9:2.\nAhwanvu lɛ sixu ko kanbyɔ yeɖée ɖɔ mɛɖé ka sixu hu hwɛ hwenu e é kpó ɖò nɔ tɔn xomɛ é à jí. Jezu ka yí gbè nú ye ɖɔ: “Éɖesunɔ ɔ hu hwɛ wu wɛ ǎ, mɛ e jì i lɛ ɖě ka hu hwɛ wu wɛ ǎ; é tɔ́n nukún, bonu Mawu na dó ɖè hlɔnhlɔn tɔn xlɛ́ dó wutu tɔn.” (Jaan 9:3) Enɛ wu ɔ, enyi nya enɛ alǒ mɛjitɔ́ tɔn lɛ wà nùɖé nyì dò abǐ gbà sɛ́n ɖé wutu wɛ é tɔ́n nukún ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, ɖó hwɛ Adamu tɔn wutu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ wɛ è jì kpo hwɛhuhu kpo bɔ mǐ nɔ ɖó blǒ ɖò wǔ, ɖi nukún tíntɔ́n. Amɔ̌, nukún e nya ɔ tɔ́n é hun ali nú Jezu b’ɛ na ɖè azɔ̌ Mawu tɔn lɛ xlɛ́, lee é bló gbɔn wá yì bo gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ lɛ é.\nJezu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ azɔ̌ enɛ lɛ wiwa ɖó na mya nukún. “Dìn e kéze kpó ɖò te ɔ, mǐ ɖó na wà mɛ e sɛ́ mì dó ɔ sín azɔ̌,” wɛ Jezu ɖɔ. “Zǎn ko ɖò na kú wɛ, bɔ mɛɖé sɔ́ na sixu kpé nùɖé wu bo wà ǎ. Hwenu e un sigan kpó ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ ɔ, nyɛ wɛ nyí weziza nú gbɛ̀ ɔ.” (Jaan 9:4, 5) Nugbǒ ɔ, malin-malin mɛ ɔ, kú Jezu tɔn na dɔn ɛ dó ablu yɔdo tɔn mɛ b’ɛ sɔ́ na sixu wà nùɖé ǎ. Amɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, é wɛ nyí jɔtɛn weziza tɔn nú gbɛ̀ ɔ.\nJezu ka na gbɔ azɔn nú nya ɔ à? Enyi é na wà mɔ̌ ɔ, nɛ̌ é ka na bló gbɔn? Jezu tún atán kɔn nyì kɔ́mɛ bo dó bló baba ɖé na. É kán kpɛɖé bo sá dó nya nukúntíntɔ́nnɔ ɔ sín nukún lɛ bo ɖɔ: “Yì klɔ́ ɖò Silowée tɔnu.” (Jaan 9:7) Nya ɔ setónú. Ee é bló mɔ̌ é ɔ, nukún tɔn lɛ hun! Kpɔ́n lee xomɛ na ko hun i sɔ, ɖó nukúnnú e é mɔ azɔn nukɔntɔn ɖò gbɛ̀ tɔn mɛ é wu é!\nÉ kpaca nɔzo tɔn lɛ kpo mɛ e tuùn i lɛ é kpo tawun. “É ma ka nyí nya e nɔ jinjɔn ayǐ, bo nɔ ɖò nǔ byɔ ɖu wɛ ɔ nɛ à?” wɛ ye kanbyɔ. Mɛɖé lɛ ɖɔ: “É wɛ.” Amɔ̌, mɛ ɖevo lɛ ɖi ǎ bo ɖɔ: “Gbeɖé, mɛɖimɛ wɛ.” Nya ɔ ɖesunɔ ka yí gbè nú ye ɖɔ: “Nyɛ jɛn wɛ.”—Jaan 9:8, 9.\nEnɛ wu ɔ, ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Nɛ̌ nukún towe lɛ ka hun gbɔn?” É yí gbè nú ye ɖɔ: “Mɛ e è nɔ ylɔ ɖɔ Jezu ɔ wɛ fan baba, bo sá dó nukún nú mì, bo ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Yì tɔ̀ e è nɔ ylɔ ɖɔ Silowée ɔ nu, bo yì klɔ́.’ Ðěe un ka yì tɔ̀ ɔ nu bo yì klɔ́ ɔ, un mɔ nukúnnú.” Enɛ gudo ɔ, ye kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Fitɛ mɛ ɔ ka ɖè?” Nùbyɔɖutɔ́ ɔ yí gbè bo ɖɔ: “Un tuùn ǎ.”—Jaan 9:10-12.\nMɛ lɛ kplá nya ɔ yì jó nú Falizyɛn lɛ, bɔ ye lɔ ba na tuùn lee nukún tɔn lɛ hun gbɔn é. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “É fan baba bo sá dó nukún nú mì, bɔ un yì klɔ́, bo ka jɛ nǔ mɔ jí.” Nǔ ɖò ganji wɛ ɔ, xomɛ Falizyɛn lɛ tɔn ɖó na ko hun ɖó nùbyɔɖutɔ́ ɔ sín azɔn gbɔ wutu. Loɔ, ye mɛ ɖé lɛ dóhwɛ Jezu. Ye ɖɔ: “Mɛ e bló nǔ mɔhunkɔ ɔ sixu gosin Mawu gɔ́n ǎ; ɖó é gbà sɛ́n e ɖɔ xó dó gbɔjɛzán ɔ wu é.” É ɖò mɔ̌ có, mɛ ɖevo lɛ ɖɔ: “Nɛ̌ hwɛhutɔ́ ɖé ka sixu jlɛ́ nǔ mɔhunkɔtɔn lɛ gbɔn?” (Jaan 9:15, 16) É sín enɛ wu bɔ kínklán byɔ ye mɛ.\nÐó linlin yetɔn lɛ ma sɔ́ ɖò kpɔ́ ǎ wutu ɔ, ye kpannukɔn nya e sín nukún hun é bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Hwɛ ɔ, mɛ e hun nukún nú we ɔ, etɛ a ka lin dó wǔ tɔn?” É xò nǔ ɖebǔ kpɔ́n dó Jezu wu ǎ bo yí gbè nú ye ɖɔ: “Gbeyiɖɔ Mawu tɔn ɖé wɛ.”—Jaan 9:17.\nFalizyɛn lɛ gbɛ́ nǔ ɖi nú xó enɛ. Ye sixu ko lin ɖɔ sébibla ɖé wɛ ɖò Jezu kpo nya enɛ kpo tɛntin, bo na mɔ tɛn dó blɛ́ mɛ lɛ. Ye wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ ali e nu ye na ɖeɖɛ xó enɛ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ ye ni kanbyɔ mɛjitɔ́ nùbyɔɖutɔ́ ɔ tɔn lɛ ɖɔ é ka tɔ́n nukún ɖ’ayǐ nugbǒ à jí.\nAniwu nya ɔ ka tɔ́n nukún? Etɛ wu é ma ka sín ǎ?\nNɛ̌ mɛ e tuùn nya nukúntíntɔ́nnɔ ɔ lɛ é ka wà nǔ gbɔn hwenu e azɔn tɔn gbɔ é?\nNɛ̌ kínklán ka byɔ Falizyɛn lɛ tɛntin ɖó nya ɔ sín azɔn gbɔ wutu gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Gbɔ Azɔn nú Nya E È Jì Nukúntíntɔ́nnɔ Tɔn É Ðé


D’alɔ Mɛ Ðevo lɛ Bonu Ye Na Ðí Xwi Xá Linkpɔ́n | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 26\n“Mi bǐ ni ɖó linlin ɖokpo ɔ, bo ɖó ayixa ɖokpo ɔ; mi yí wǎn nú miɖée nɔví nɔví ɖɔhun; mi nɔ nyɔ́ xomɛ dó miɖée wu, bo nɔ sɔ́ miɖée hwe.”—1 PI. 3:8.\nHAN 107 Jehovah, Kpɔ́ndéwú Wanyiyi Tɔn\n1. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ Jehovah ɖɔhun gbɔn?\nJEHOVAH yí wǎn nú mǐ tawun. (Jaan 3:16) Mǐ jló na wà nǔ Tɔ́ mǐtɔn wanyiyinɔ ɔ ɖɔhun. Enɛ wu ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ‘ɖó ayixa ɖokpo ɔ; nɔ yí wǎn nú mǐɖée nɔví nɔví ɖɔhun; bo nɔ sè wuvɛ̌ xá mǐɖée,’ ɖò taji ɔ, “nɔví ɖò nǔɖiɖi mɛ lɛ” wɛ mǐ nɔ zán jijɔ enɛ lɛ xá hugǎn. (1 Pi. 3:8; Ga. 6:10) Enyi hagbɛ̌ xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn tɔn lɛ ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ gbɔn dín wɛ ɔ, mǐ nɔ jló na d’alɔ ye.\n2. Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\n2 Mɛ e jló na nɔ xwédo Jehovah tɔn mɛ lɛ é bǐ wɛ ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ na kpannukɔn. (Mak. 10:29, 30) Ðó gbɛ̀ elɔ ko sɛkpɔ vivɔnu wutu ɔ, mǐ na ɖí xwi xá mɛtɛnkpɔn gegě. Nɛ̌ mǐ ka sixu d’alɔ mǐɖée gbɔn? Mi nú mǐ ni gbéjé nǔ e tan Biblu tɔn e kúnkplá Lɔti, Jɔbu kpo Nɔemíi kpo é sixu kplɔ́n mǐ é kpɔ́n. Mǐ na lɛ́ ɖɔ xó dó ɖé lɛ ɖò wuvɛ̌ e mɛ gbɔn dín wɛ nɔví mǐtɔn lɛ ɖè égbé é kpo lee mǐ sixu d’alɔ ye bɔ ye na ɖí xwi xá tagba lɛ gbɔn é kpo jí.\nNƆ ÐÓ SUÚLU\n3. Lee 2 Piyɛ́ɛ 2:7, 8 xlɛ́ gbɔn é ɔ, gbeta nyanya tɛ kɔn Lɔti ka wá? Etɛ é ka jì?\n3 Gbeta nyanya ɖé kɔn wɛ Lɔti wá hwenu e é yì sá xwé dó Sodɔmunu e nɔ zán gbɛ̀ bliblí lɛ é tɛntin é. (Xà 2 Piyɛ́ɛ 2:7, 8.) Ayikúngban ɔ nyɔ́ tawun ɖò xá enɛ mɛ, amɔ̌, tɛn e Lɔti sɛ̀ wá finɛ é zɔ́n bɔ é mɔ wuvɛ̌ gegě. (Bǐb. 13:8-13; 14:12) É cí ɖɔ asì tɔn tɛ́ dó toxo ɔ, alǒ mɛ e nɔ nɔ finɛ lɛ é ɖé lɛ wu tawun, b’ɛ sín enɛ wu bɔ é tlitó nú Jehovah. É kú hwenu e Mawu bló bɔ zo kpodo hwemi kpo ja sín jixwé jǐ ɖɔhun é. Lin tamɛ dó vǐ nyɔnu tɔn we lɛ jí. Ye ɖò xɔ́ntɔn mɛ xá sunnu ɖěɖee kú ɖò Sodɔmu lɛ é. Lɔti hɛn xwé tɔn kpo nǔɖokan tɔn lɛ kpo bú; ee lɛ́ vɛ́ hú bǐ é wɛ nyí asì tɔn. (Bǐb. 19:12-14, 17, 26) Ðò ninɔmɛ vɛwǔ enɛ mɛ ɔ, Jehovah ka gɔn suúlu ɖó dó Lɔti wu wɛ à? Eǒ.\nJehovah ɖè wuvɛ̌sexámɛ xlɛ́ bo sɛ́ wɛnsagun lɛ dó bɔ ye wá hwlɛn Lɔti kpo xwédo tɔn kpo (Kpɔ́n akpáxwé 4gɔ́ ɔ)\n4. Nɛ̌ Jehovah ka ɖó suúlu dó Lɔti wu gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò akpa ɔ jí é.)\n4 Lɔti wá gbeta ɔ kɔn bo cí Sodɔmu có, Jehovah ka sè wuvɛ̌ xá ɛ, bo sɛ́ wɛnsagun lɛ dó bonu ye na hwlɛn é kpo xwédo tɔn kpo. É ɖò mɔ̌ có, Lɔti yawǔ setónú nú gbè e wɛnsagun lɛ ɖè n’i ɖɔ é ni hwlɛndo bo tɔ́n sín Sodɔmu é ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖò “afɔ dɔn dó ayǐ wɛ.” Wɛnsagun lɛ gbɔ bo hɛn alɔ tɔn bo d’alɔ é kpo xwédo tɔn kpo bɔ ye hɔn sín toxo ɔ mɛ. (Bǐb. 19:15, 16) Wɛnsagun lɛ wá ɖɔ n’i ɖɔ é ni hɔn yì sókan ɔ mɛ. Amɔ̌, Lɔti sè nǔ e Jehovah ɖɔ é ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é byɔ ɖɔ emi na yì toxo e sɛkpɔ finɛ é ɖé mɛ. (Bǐb. 19:17-20) Jehovah ɖó suúlu bo ɖótó Lɔti, bo yí gbè bɔ é yì toxo enɛ mɛ. Xɛsi wá ɖi Lɔti dó finɛ ninɔ wu, b’ɛ sɛ̀ tɛn yì cí sókan ɔ mɛ, fí e Jehovah ɖɔ n’i jɛ nukɔn ɖɔ é ni yì é. (Bǐb. 19:30) Suúlu nukúnɖeji ɖé wɛ nyí enɛ bɔ Jehovah ɖó. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ éɖɔhun gbɔn?\n5-6. Nɛ̌ mǐ ka sixu zán 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:14, hwenu e mǐ ɖò kpɔ́ndéwú Mawu tɔn xwedó wɛ é gbɔn?\n5 Lɔti ɖɔhun ɔ, xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn sín hagbɛ̌ ɖé sixu wá gbeta nyanya lɛ kɔn, bo wá tɔ́n ɖò tagba syɛnsyɛn lɛ mɛ. Nǔ mɔhun jɛ ɔ, nɛ̌ mǐ ka na wà nǔ gbɔn? Nǔ ɔ sixu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni ɖɔ n’i ɖɔ nǔ e é dó é ya wɛ é ɖè, mɔ̌ ka wɛ nǔgbo. (Ga. 6:7) Amɔ̌, mǐ sixu wà nǔɖe b’ɛ nyɔ́ hú mɔ̌. Mǐ sixu xwedó kpɔ́ndéwú lee Jehovah d’alɔ Lɔti gbɔn é tɔn. Gbɔn nɛ̌ é?\n6 É nyí akpá kɛɖɛ wɛ Jehovah sɛ́ wɛnsagun lɛ dó bɔ ye gbà nú Lɔti ǎ, é lɛ́ zɔ́n ye bɔ ye d’alɔ ɛ b’ɛ gán sín awě e xò Sodɔmu é mɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ mɔ ɖɔ nɔví mǐtɔn wlí ali e na dɔn ɛ dó hɔzɔ mɛ é ɔ, é sixu byɔ ɖɔ mǐ ni gb’akpá n’i. Amɔ̌, mǐ sixu lɛ́ d’alɔ ɛ. Nú é ma tlɛ yawǔ xwedó wěɖexámɛ e jinjɔn Biblu jí lɛ é ǎ ɔ, mǐ ɖó na ɖó suúlu. Wà nǔ wɛnsagun we lɛ ɖɔhun. Mǐ ɖó na jó gbè bo jó nɔví mǐtɔn dó ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ na ba ali tawun tawun e nu mǐ sixu d’alɔ ɛ ɖè lɛ é. (1 Jaan 3:18) É sixu byɔ ɖɔ mǐ ni hɛn alɔ tɔn ɖò ali ɖé nu bo d’alɔ ɛ, bonu é na zán wě ɖagbe e mǐ ɖè xá ɛ é.—Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:14.\n7. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó lee Jehovah kpɔ́n Lɔti gbɔn é sín kpɔ́ndéwú gbɔn?\n7 Jehovah hɛn ɔ, é na ko sɔ́ ayi ɖó nǔwanyido Lɔti tɔn lɛ jí. Loɔ, é wá sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ b’ɛ ɖɔ dó Lɔti wu ɖɔ é nyí nya nǔjlɔjlɔwatɔ́ ɖé. Awǎjijɛnú tawun wɛ é nyí nú mǐ ɖɔ Jehovah nɔ kpɔ́n nǔ zɛ nǔwanyido mǐtɔn lɛ wu. (Ðɛh. 130:3) Mǐ ka sixu xwedó lee Jehovah kpɔ́n Lɔti gbɔn é sín kpɔ́ndéwú à? Nú mǐ sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe nɔví mǐtɔn lɛ tɔn jí ɔ, mǐ na ɖó suúlu dó ye wu hugǎn. Enɛ na zɔ́n bɔ é na bɔwǔ nú ye lɔ bɔ ye na yí gbè nú alɔdó mǐtɔn.\n8. Etɛ wuvɛ̌sexámɛ ka na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na wà?\n8 É nyí gbeta nyanya kɔn wɛ Jɔbu wá Lɔti ɖɔhun wu wɛ é mɔ wuvɛ̌ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, awě syɛnsyɛn lɛ xò è, nǔɖokan tɔn lɛ bǐ gblé, tɛn e mɛ é ɖè ɖò xá tɔn mɛ é wá dò bǐ, bɔ lanmɛ tɔn lɔ gblé. Nyla hú bǐ ɔ, é kpo asì tɔn kpo sín vǐ lɛ bǐ kú. Xɔ́ntɔn nyijɛtɔ́ Jɔbu tɔn atɔn lɛ́ dóhwɛ ɛ. Hwɛjijɔ tɛ wu mɔ̌ Jɔbu sín gbɔdónúmɛtɔ́ nyijɛtɔ́ atɔn ma ka sè wuvɛ̌ xá ɛ ǎ? Nǔ e ye mɔ ɖò nukúnta é kɛɖɛ wɛ ye kpɔ́n. É sín enɛ wu bɔ ye zɔn kplakpla jí bo wá gbeta masɔgbe lɛ kɔn, bo dóhwɛ Jɔbu syɛnsyɛn. Nɛ̌ mǐ ka sixu nyi alɔ nú nǔwanyido mɔhun gbɔn? Tuùn ɖɔ Jehovah kɛɖɛ wɛ tuùn doyidoslɔ́ mɛɖé sín ninɔmɛ tɔn. Ðǒtó xó e ɖɔ wɛ mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ é ɖè é kpo sɔxwixwe kpo. Wà nǔ zɛ xó e ɖɔ wɛ é ɖè é sise wu, bo tɛ́n kpɔ́n bo lɛ́ mɔ wuvɛ̌ tɔn ɖò lanmɛ. Enɛ gudo jɛn a sixu kpéwú bo sè wuvɛ̌ xá nɔví towe nǔgbo nǔgbo.\n9. Etɛ wuvɛ̌sexámɛ ka na zɔ́n bɔ mǐ ma na wà ǎ? Aniwu?\n9 Wuvɛ̌sexámɛ na zɔ́n bɔ mǐ na fúnfún mɛnúɖiɖɔxó masɔgbe lɛ kpé dó tagba mɛ ɖevo lɛ tɔn wu ǎ. Mɛnúɖɔtɔ́ ɖé nɔ bló bonu agun ɔ nɔ lidǒ ǎ; klán wɛ é nɔ klán agun ɔ. (Nǔx. 20:19; Hlɔ. 14:19) É nɔ nyɔ́ xomɛ ǎ, é ka nɔ lin tamɛ cobo nɔ ɖɔ xó ǎ; enɛ wu ɔ, xó tɔn lɛ sixu gblewǔ mɛ e ko ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ é. (Nǔx. 12:18, nwt; Efɛ. 4:31, 32) É na nyɔ́ hugǎn tawun ɖɔ mǐ ni nɔ kpɔ́n jijɔ ɖagbe e mɛɖé ɖó lɛ é, bo lin tamɛ dó lee mǐ sixu d’alɔ ɛ b’ɛ na ɖí xwi xá mɛtɛnkpɔn tɔn lɛ gbɔn é jí.\nNú nǔɖitɔ́ hatɔ́ ɖé ɖò nǔ wlá ɖɔ wɛ hǔn, ɖǒtó è kpo sɔxwixwe kpo bo ɖɔ xó ɖěɖee na dó gbɔ n’i lɛ é ɖò hwetɔnnu (Kpɔ́n akpáxwé 10-11) *\n10. Etɛ xó e ɖò Jɔbu 6:2, 3 mɛ é ka kplɔ́n mǐ?\n10 Xà Jɔbu 6:2, 3. Hweɖelɛnu ɔ, Jɔbu nɔ “ɖò nǔ wlá ɖɔ wɛ.” Amɔ̌, é wá yí gbè ɖɔ nǔ e emi ɖɔ lɛ é ɖé lɛ kún sɔgbe ó. (Jɔb. 42:6) Jɔbu ɖɔhun ɔ, mɛ e ɖò wuvɛ̌ nu dɛ ɖè wɛ ɖò égbé é ɖé sixu wlá nǔ ɖɔ, bo ɖɔ nǔ e na wá vɛ́ n’i ɖò nukɔnmɛ lɛ é. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na wà nǔ gbɔn? Mǐ na mɔ xó ɖɔ dó wǔ tɔn ǎ, loɔ mǐ ɖó na sè wuvɛ̌ xá ɛ. Flín ɖɔ Jehovah kún ba ɖɔ mǐ mɛ ɖebǔ ni gbɔn tagba kpo linkpɔ́n kpo ee nu dɛ ɖè wɛ mǐ ɖè égbé lɛ é mɛ ó. Enɛ wu ɔ, nú Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ ɖé ɖò linkpɔ́n syɛnsyɛn mɛ, bo ɖɔ xó e wu é ma lin tamɛ dó ǎ lɛ é ɔ, é jɛxa ɖɔ è ni mɔ nǔ jɛ mɛ. É na bo tlɛ ɖɔ nǔmasɔgbe lɛ dó Jehovah alǒ mǐ wu ɔ, mǐ ɖó na yawǔ sin xomɛ, alǒ, dá hwɛ n’i ɖó xó e é ɖɔ lɛ é wu ǎ.—Nǔx. 19:11.\n11. Nɛ̌ mɛxo lɛ ka sixu wà nǔ Elihu ɖɔhun gbɔn, hwenu e ye ɖò wě ɖè xá mɛ wɛ é?\n11 Hweɖelɛnu ɔ, é sixu byɔ ɖɔ è ni ɖè wě ɖé lɛ xá mɛ e ɖò xwi ɖí xá tagba e nɔ ɖó linkpɔ́n nú mɛ é ɖé wɛ é alǒ gbɛ́ nǔ n’i. (Ga. 6:1) Nɛ̌ mɛxo lɛ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn? É na nyɔ́ ɖɔ ye ni wà nǔ Elihu e ɖótó Jɔbu kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo é ɖɔhun. (Jɔb. 33:6, 7) Elihu tò mɔ nǔ jɛ linlin Jɔbu tɔn wu hwɛ̌, cobo wá ɖè wě xá ɛ. Mɛxo e na wà nǔ Elihu ɖɔhun lɛ é na ɖótó mɛ ɔ ganji bo mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ tɔn wu. Mɔ̌ mɛ ɔ, enyi ye ɖò wě ɖè xá ɛ wɛ ɔ, xó yetɔn na ɖibla byɔ ayi tɔn mɛ hugǎn.\nNƆ ÐƆ XÓ KPO WUVƐ̌SEXÁMƐ KPO\n12. Nɛ̌ kú Nɔemíi sín asú kpo vǐ tɔn lɛ kpo tɔn ka cí n’i?\n12 Nɔemíi nyí nyɔnu gbejinɔtɔ́ e yí wǎn nú Jehovah é ɖé. Ðò kú asú tɔn kpo vǐ sunnu tɔn we lɛ kpo tɔn gudo ɔ, é ba ɖɔ è ni ɖyɔ nyikɔ emitɔn dó “Mala” ee tinmɛ tɔn nyí “Vivɛ̌” é. (Hwli. 1:3, 5, 20, 21) Hwliti Nɔemíi sín vǐsi ɔ nɔ kpɔ́ xá ɛ ɖò tɛnkpɔn tɔn lɛ mɛ. Hwliti dó alɔ tawun tawun ɖé lɛ Nɔemíi bo lɛ́ ɖɔ xó n’i kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo. É zán xógbe klewun klewun lɛ dó ɖè wanyiyi xlɛ́ Nɔemíi bo lɛ́ nɔ gudo n’i bo ka wà mɔ̌ kpo ayi bǐ kpo.—Hwli. 1:16, 17.\n13. Etɛwu mɛ ɖěɖee asì alǒ asú kú dó lɛ é ka ɖó hudo gudo e mǐ na nɔ nú ye é tɔn?\n13 Enyi hagbɛ̌ xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn tɔn ɖé sín asì alǒ asú kú ɔ, é na ɖó hudo gudo e mǐ na nɔ n’i é tɔn. Asú kpo asì kpo ɖé sixu cí atín we e sù ɖó kpɔ́ é ɖɔhun. Ðò xwè lɛ gblamɛ ɔ, ɖɔ atín lɛ tɔn ɖě nɔ byɔ ɖě mɛ. Nú è hɔn ɖɔ nú atín lɛ ɖokpo bonu é kú ɔ, é sixu wà nǔ dó wegɔ́ ɔ wu tawun. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nú kɛntɔ́ mǐtɔn kú ɔ hu mɛ e wlí alɔ lɛ é ɖokpo ɔ, mɛ wegɔ́ ɔ sixu sè wuvɛ̌ nú hwenu línlín. Paula, * ee sín asú kú ajijimɛ é ɖɔ: “Gbɛzán ce huzu bǐ mlɛ́mlɛ́, bɔ un sɔ́ ɖó hlɔnhlɔn ɖě ǎ. Un ba xɔ́ntɔn ce ɖagbe hugǎn ɔ kpò. Nǔ lɛ bǐ wɛ un nɔ ɖɔ nú asú ce. É nɔ má awǎjijɛ ce xá mì bo nɔ nɔ gudo nú mì ɖò wuvɛ̌ ce lɛ mɛ. É nɔ hɛn sɔ mì ɖò wuvɛ̌ ce lɛ mɛ. É cí nú mì tawun ɖɔ è hu mì ɖ’akpo wɛ ɖɔhun.”\nNɛ̌ mǐ ka sixu nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee asú alǒ asì kú dó é gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 14-15) *\n14-15. Nɛ̌ mǐ ka sixu sè wuvɛ̌ xá mɛ e asú alǒ asì kú dó é ɖé gbɔn?\n14 Nɛ̌ mǐ ka sixu sè wuvɛ̌ xá mɛ e asú alǒ asì kú dó é ɖé gbɔn? Afɔ taji nukɔntɔn ɔ wɛ nyí ɖɔ è ni ɖɔ xó xá ɛ, enyi mɔ̌ wiwa na bo tlɛ vɛwǔ nú mɛ, alǒ è ma tuùn nǔ e è na ɖɔ é ǎ ɔ nɛ. Paula ee xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Un mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ kú nɔ zɔ́n bɔ mɛ lɛ nɔ vo ɖò yeɖée mɛ ǎ. Ye nɔ ɖi xɛsi ɖɔ nǔ e emi jló na ɖɔ é sixu vɛ́ sè nú mɛɖé. Amɔ̌, nǔ e nyla hugǎn nǔ e na vɛ́ sè é ɖé ɖiɖɔ é wɛ nyí xwíi cící.” Mɛ e ɖò aluwɛ mɛ é ɖé nɔ ɖó nukún dandan ɖɔ mǐ ni ɖɔ xó e nǔnywɛ kpé é ɖé ǎ. Paula ɖɔ: “Nú xɔ́ntɔn lɛ na bo ɖɔ kpowun ɖɔ, ‘Kú mɛvívɛ́ towe tɔn vɛ́ nú mì’ ɔ, é nɔ sù nukún ce mɛ.”\n15 William ee sín asì kú xwè ɖé lɛ ɖíe é ɖɔ: “Nú mɛ ɖevo lɛ flín xó ɖagbe ɖé bo ɖɔ dó asì ce wu ɔ, é nɔ sù nukún ce mɛ; é nɔ na jiɖe mì ɖɔ è yí wǎn n’i bo lɛ́ ɖó sísí n’i. Gudo ninɔ nú mì gbɔn mɔ̌ d’alɔ mì tawun. É nɔ jɛmɛ nú mì tawun, ɖó asì ce xɔ akwɛ nú mì ɖesu, bo nyí akpáxwé taji ɖé nú mì wá yì ɖò gbɛzán ce mɛ.” Asúkúsi ee nɔ nyí Bianca é tinmɛ ɖɔ: “Nú mɛ ɖevo lɛ xoɖɛ xá mì bo xà wemafɔ Biblu tɔn ɖokpo alǒ we ɖé nú mì ɔ, é nɔ dó gbɔ nú mì. Enyi ye ɖɔ xó dó asú ce wu, bo lɛ́ ɖótó mì nú un ɖɔ xó dó wǔtu tɔn ɔ, é nɔ d’alɔ mì.”\n16. (a) Etɛ mǐ ka ɖó na wà nú mɛ e mɛvívɛ́ ɖé kú dó é ɖé? (b) Sɔgbe xá Jaki 1:27 ɔ, azɔ̌ tɛ è ka zɔ́n mǐ?\n16 Lee Hwliti nɔ kpɔ́ xá asúkúsi Nɔemíi gbɔn é ɔ, é byɔ ɖɔ mǐ ni nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee mɛvívɛ́ ɖé kú dó lɛ é nú táan gegě. Paula ee xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Ðò kú asú ce tɔn gudo tlolo ɔ, mɛ lɛ nɔ gudo nú mì tawun. Ee azǎn jɛ jijɛ jí é ɔ, mɛ lɛ sín alɔnu ján ɖó azɔ̌ yetɔn lɛ wu. Amɔ̌, mɔ̌ wiwa vɛwǔ nú nyɛ tawun. Mɛ e ɖò aluwɛ mɛ é nɔ ɖó hudo alɔdó tɔn ɖò sun e bɔ dó kú mɛvívɛ́ tɔn tɔn wu lɛ é mɛ, kaka jɛ xwè e bɔ d’ewu lɛ é mɛ; nú mɛ ɖevo lɛ tuùn ɖó mɔ̌ ɔ, é nɔ d’alɔ tawun.” É ɖò wɛn ɖɔ mɛ lɛ bǐ kún nyí ɖokpo ɔ ó. Mɛɖé lɛ sixu kpéwú bo yawǔ huzu sɔgbe xá ninɔmɛ yetɔn yɔyɔ̌ ɔ. Amɔ̌, nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, nǔ e ye kpo mɛvívɛ́ yetɔn kpo ko nɔ wà ɖó kpɔ́ ɖ’ayǐ lɛ é bǐ wɛ nɔ flín ye mɛvívɛ́ yetɔn, bɔ ye nɔ sè wuvɛ̌ tɔn tawun. Mɛ lɛ bǐ nɔ nɔ aluwɛ mɛ gbɔn alɔkpa ɖokpo ɔ ǎ. Mǐ ni flín ɖɔ Jehovah jɔwǔ mǐ bo zɔ́n azɔ̌ mǐ ɖɔ mǐ ni kpé nukún mɛ ɖěɖee asú alǒ asì kú dó lɛ é wu.—Xà Jaki 1:27.\n17. Etɛwu mɛ ɖěɖee asú alǒ asì yetɔn gbɛ́ ye lɛ é ka ɖó hudo alɔdó mǐtɔn tɔn?\n17 Mɛ e asú alǒ asì yetɔn gbɛ́ ye é ɖé lɛ ɖó na ɖí xwi xá wuvɛ̌ kpo linkpɔ́n kpo syɛnsyɛn e nǔ mɔhun nɔ dɔn wá lɛ é. Joyce e asú tɔn gbɛ́ bo da nyɔnu ɖevo é ɖɔ: “Ee asú ce gbɛ́ mì é ɔ, un mɔ wuvɛ̌ b’ɛ túnflá; nú kú wɛ é kú ɔ, un na mɔ wuvɛ̌ sɔmɔ̌ ǎ. Nú alitawoví wɛ é bló alǒ azɔn wɛ é jɛ bo kú ɔ, un na mɔ ɖɔ é kún sín wǔ tɔn ó. Amɔ̌, ɖò ninɔmɛ elɔ mɛ ɔ, asú ce ɖesu wɛ jló bo gbɛ́ mì. Un mɔ ɖɔ é ɖè mì kpò bo kɔ́n wi ce.”\n18. Etɛ mǐ ka sixu wà bo d’alɔ mɛ e asú alǒ asì gbɛ́ lɛ é?\n18 Nú mǐ wà xomɛnyínyɔ́nú klewun ɖé nú mɛ ɖěɖee asú alǒ asì gbɛ́ lɛ é ɔ, xlɛ́ wɛ mǐ xlɛ́ ye ɖɔ mǐ yí wǎn nú ye nɛ. Ye ɖó hudo xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ tɔn dìn hú ɖ’ayǐ tɔn. (Nǔx. 17:17) Nɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ emi nyí xɔ́ntɔn yetɔn gbɔn? A sixu ylɔ́ ye ɖɔ ye ni wá ɖu nǔɖuɖu klewun ɖé xá emi. A sixu byɔ ɖɔ emi na zán hwenu klewun ɖé xá ye ɖò ayiɖeɖayǐ ɖé hwenu alǒ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Ðevo ɔ, byɔ ye ɖɔ ye ni nɔ wá gɔ́ nú we ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn towe hwenu hweɖelɛnu. Nú a wà mɔ̌ ɔ, a na hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun, ɖó é “ɖò kpɔ́ xá mɛ e ayi yetɔn gbadó lɛ” é bo nyí “xɛnyaɖomɛjitɔ́ nú asúkúsi lɛ.”—Ðɛh. 34:19; 68:6.\n19. Sɔgbe xá 1 Piyɛ́ɛ 3:8 ɔ, etɛ a ka kánɖeji bo na wà?\n19 Zaanɖé dìn ɔ, “tagba xóxó tɔn lɛ ɔ, è na wɔn ye” ɖò hwenu e Axɔ́suɖuto Mawu tɔn na kp’acɛ d’ayikúngban ɔ jí é. “Mɛɖé sɔ́ na flín nǔ xóxó lɛ ǎ. Ye sɔ́ na wá ayi mɛ nú mɛɖé ǎ.” Mǐ ɖò te kpɔ́n hwe enɛ nu kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo. (Eza. 65:16, 17) Kaka jɛ hwenɛnu ɔ, mi nú mǐ ni nɔ gudo nú mǐɖée bo xlɛ́ gbɔn xó kpo nǔwiwa mǐtɔn lɛ kpo mɛ ɖɔ mǐ yí wǎn nú mɛ e ɖò xwédo gbigbɔ tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é bǐ.—Xà 1 Piyɛ́ɛ 3:8.\nEtɛ lee Jehovah d’alɔ Lɔti kpo Jɔbu kpo gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?\nEtɛ nǔ e mɛ Nɔemíi gbɔn dín é ka kplɔ́n mǐ?\nNɛ̌ mǐ ka sixu nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee asú alǒ asì gbɛ́ lɛ é gbɔn?\n^ akpá. 5 Lɔti, Jɔbu kpo Nɔemíi kpo sɛn Jehovah kpo gbejininɔ kpo, amɔ̌, ye lɛ́ dɛ ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ nu ɖò gbɛzán yetɔn mɛ. Xóta elɔ ɖɔ xó dó nǔ e kpɔ́ndéwú yetɔn lɛ sixu kplɔ́n mǐ é jí. É lɛ́ kɛnu dó nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ mǐ ni nɔ ɖó suúlu, nɔ nyɔ́ xomɛ bo nɔ lɛ́ ɖɔ xó dó dó gbɔ nú nɔví mǐtɔn lɛ hwenu e tagba lɛ wá kpannukɔn ye é é jí.\n^ akpá. 13 È ɖyɔ nyikɔ ɖé lɛ ɖò xóta elɔ mɛ.\n^ akpá. 57 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Akpɔ ɖó nɔví sunnu ɖé kaka b’ɛ “ɖò nǔ wlá ɖɔ wɛ” bɔ mɛxo ɖé ɖò tó ɖó è wɛ kpo sɔxwixwe kpo. Nukɔnmɛ hwenu e nɔví sunnu ɔ hwihwɛ́ é ɔ, mɛxo ɔ ɖò wě ɖè xá ɛ wɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.\n^ akpá. 59 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Asú kpo asì kpo e wlí alɔ b’ɛ ma lín ǎ é ɖé ɖò kpɔ́ xá nɔví sunnu e asì tɔn kú ɖò agaɖanu dìn é ɖé. Ye ɖò nǔ ɖagbe e ye flín dó asì ɔ wu lɛ é ɖɔ wɛ.


Awǎjijɛ e è nɔ mɔ ɖò gbɛtɔ́ wanyiyinɔ e nɔ keya nú mɛ lɛ é tɛntin é. Xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, è bló tuto nú Klisanwun lɛ dó agun lɛ mɛ, bɔ ye nɔ kplé bo sɛ̀n Mawu, kplɔ́n Mawuxó ɔ lobo nɔ na kanmɛsyɛn yeɖée. (Eblée lɛ 10:24, 25) Ðó ye nɔ kplé ɖó kpɔ́ ɖò wanyiyi mɛ wutu ɔ, ye nɔ mɔ ɖɔ emi ɖò xɔ́ntɔn nugbǒ lɛ tɛntin, nɔví gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ. (2 Tɛsalonikinu lɛ 1:3; 3 Jaan 14) Kpɔ́ndéwú yetɔn xwedó wɛ mǐ ɖè bo nɔ mɔ awǎjijɛ ye ɖɔhun.\nLè e è nɔ mɔ ɖò nugbodòdó Biblu tɔn lɛ kpinkplɔn bo zán mɛ é. Lee Biblu ɖɔ gbɔn é ɔ, sunnu, nyɔnu kpo yɔkpɔvu lɛ bǐ kpo nɔ kplé ɖó kpɔ́. Nùkplɔnmɛtɔ́ nǔwukpétɔ́ lɛ nɔ zán Biblu dó d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ ɖó ayi lee mǐ na zán nugbodòdó Biblu tɔn lɛ ɖò gbɛ̀ ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn mǐtɔn mɛ gbɔn é wu. (Sɛ́nflínmɛ 31:12; Nɛɛmíi 8:8) Mǐ bǐ sixu ɖè nukúnɖiɖo Klisanwun tɔn mǐtɔn xlɛ́ gbɔn alɔɖiɖo ɖò hanjiji kpo xóɖɔɖókpɔ́ lɛ kpo mɛ gblamɛ.—Eblée lɛ 10:23.\nNyɔna e è nɔ mɔ ɖó è hɛn nùɖiɖi e è ɖó nú Mawu é lidǒ wu é. Mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ nú agun hwetɔnnu tɔn lɛ ɖokpo ɖɔ: “É jló mì ɖesu ɖɔ ma wá mɔ mi, . . . ɖɔ nyɛ kpo mi kpo na nɔ kpɔ́, bo na dó na akɔnkpinkpan mǐɖée. Nyɛ na na akɔnkpinkpan mi gbɔn nùɖiɖi ce gblamɛ, bɔ mi lɔ na na akɔnkpinkpan mì gbɔn nùɖiɖi mitɔn gblamɛ.” (Hlɔmanu lɛ 1:11, 12) Kpɔ́ninɔ hwɛhwɛ ɖò kplé lɛ jí xá nùɖitɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ nɔ na hlɔnhlɔn nùɖiɖi kpo kú e mǐ kudeji bo na zán gbɛ̀ Klisanwun ɖɔhun é kpo.\nEtɛwu a ma ka na sɔ ylɔ̌ elɔ bo yì kplé agun mǐtɔn tɔn e ja é bo mɔ nǔ enɛ lɛ kpo nukún towe ɖesu kpo ǎ? Mǐ na dó doo nú we kpo xomɛhunhun kpo. Vɔ̌nu wɛ kplé mǐtɔn lɛ nyí, mǐ nɔ yí agbǎnmɛkwɛ gbeɖé ǎ.\nNɛ̌ mǐɖesunɔ lɛ ka sixu ɖu lè kplé Klisanwun tɔn mǐtɔn lɛ yiyi tɔn gbɔn?\nEnyi a jló na kpɔ́n lee Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn e ɖò xá towe mɛ é cí é hwɛ̌ cobo na wá kplé mǐtɔn lɛ hǔn, ɖɔ nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖokpo bonu é ni kplá we yì bo xlɛ́ xò tɔn mɛ we.


Ɛsidlási 7 - Esdras 7\nÉe nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ jɛ wá yi ɔ́, ɖo Dadá Pɛ́si tɔn Aatazɛɛzɛsi sín hwenu ɔ́, nya ɖé gosín Babilɔ́nu wá, nya ɔ́ nɔ́ nyí Ɛsidlási. Selaya ví wɛ é nyí; Selaya ɔ́ ká nyí Azalya ví, bɔ Azalya nyí Ilukya ví.\nIlukya ka nyí Calúmu ví, bɔ Calúmu nyí Sadɔ́ku ví, Sadɔ́ku ka nyí Axitúvu ví.\nAxitúvu ka nyí Amaliya ví, bɔ Amaliya nyí Azalya ví, Azalya ka nyí Mɛlayɔ́ti ví.\nMɛlayɔ́ti nyí Zelaxiya ví, bɔ Zelaxiya nyí Wúzi ví, bɔ Wúzi nyí Buki ví.\nBuki ka nyí Avicua ví, bɔ Avicua nyí Pínxási ví, bɔ Pínxási nyí Eleazáa ví, Eleazáa ka nyí vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɖaxó Aalɔ́ɔn sín vǐ.\nƐsidlási ɔ́, sɛ́nkplɔ́nmɛtɔ́ ɖaxó ɖokpó wɛ é nyí, bó tunwun sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn dó gbɔn Mɔyízi jí ɔ́ titewungbe. Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔn ɔ́ ná ɛ susu sɔ mɔ̌, bɔ Dadá ɔ́ nɔ ná ɛ nǔ e é nɔ́ byɔ́ ɛ lɛ́ɛ bǐ.\n7.6 Cet Esdras vint de Babylone : c'était un scribe versé dans la loi de Moïse, donnée par l'Éternel, le Dieu d'Israël. Etcomme la main de l'Éternel, son Dieu, était sur lui, le roi lui accorda tout ce qu'il avait demandé.\nHwenu e Dadá Aatazɛɛzɛsi ɖo xwe tɛ́nwe bló wɛ ɖo zinkpo jí ɔ́, Izlayɛ́li ví vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ, Levíi ví lɛ́ɛ, hanjitɔ́ lɛ́ɛ, hɔnjínɔtɔ́ lɛ́ɛ kpódó mɛ e nɔ wa azɔ̌ ɖo Mawu xwé gbe lɛ́ɛ kpó lɛ́ kɔ wá Jeluzalɛ́mu.\nƐsidlási kpódó yě kpó wɛ wá, ɖo sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ́ mɛ.\n7.8 Esdras arriva à Jérusalem au cinquième mois de la septième année du roi ;\nƐsidlási ɖó azǎn ɖɔ émí ná gosín Babilɔ́nu ɖo sun nukɔntɔn ɔ́ sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe; é gosín dɔ̌n nǔgbó bɔ Mawu tɔn nya xɛ ɖo jǐ tɔn, bɔ é wá Jeluzalɛ́mu ɖo sun atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ́ sín azǎn nukɔntɔn ɔ́ gbe.\nMawu nya xɛ ɖo jǐ tɔn ɖó, é nɔ kpé nukún dó Mawu Mavɔmavɔ sín sɛ́n ɔ́ wú bó nɔ́ kplɔ́n, bó nɔ bló ɖ'é jí, lobo nɔ kplɔ́n nǔ e sɛ́n ɔ́ zɔ́n lɛ́ɛ kpódó tito e ɖo sɛ́n ɔ́ mɛ lɛ́ɛ kpó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ.\nXó e Dadá Aatazɛɛzɛsi ɖɔ dó wěma e é sɛ́ dó vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Ɛsidlási e nyí mɛ bo tunwun sɛ́n e Mawu Mavɔmavɔ dó nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ, bo tunwun nǔ e sɛ́n ɔ́ zɔ́n ɖɔ yě ní wa xéɖéxéɖé tɔn lɛ́ɛ ɔ́ ɖíe:\n7.11 Voici la copie de la lettre donnée par le roi Artaxerxès à Esdras, sacrificateur et scribe, enseignant les commandements et les lois de l'Éternel concernant Israël :\nNyɛ Dadá Aatazɛɛzɛsi wɛ ɖo wěma élɔ́ sɛ́ dó hwi vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Ɛsidlási wɛ; hwi mɛ e tunwun Mawu sɛ́xwé tɔn ɔ́ sín sɛ́n xéɖéxéɖé tɔn é,\nIzlayɛ́li ví e jló ná yi Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ ɔ́, mɛ kpaa lɛ́ɛ, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ abǐ Levíi ví lɛ́ɛ ɔ́, un ná gbe ɖɔ è nǐ jó yě dó nú yě nǐ xwedó we yi.\nNyɛ ɖésúnɔ kpódó wěɖexámɛtɔ́ ce tɛ́nwe lɛ́ɛ kpó wɛ ɖo sísɛ́ we dó Jeluzalɛ́mu wɛ, bɔ a na yi tokpɔn Judáa tɔn mɛ, bó ná yi kpɔ́n Mawu towe e sín sɛ́n e a hɛn wěma tɔn alɔ mɛ ɔ́, lě e yě ɖo nyinyi gbɔn wɛ ɖo dɔ̌n é.\nA ná bɛ́ kpatágan kpódó siká kpó e nyɛ kpódó mɛ e nɔ ɖe wě xá mì lɛ́ɛ kpó jló ná ná Mawu Izlayɛ́li tɔn e xwé tɔn ɖo Jeluzalɛ́mu ɔ́ hɛn yi.\nA na zé siká kpó kpatágan kpó e a yǐ ɖo tokpɔn Babilɔ́nu tɔn mɛ ɔ́ lɔ hɛn yi. A nǎ bɛ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ e to towe mɛ nu lɛ́ɛ, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ kpódó mɛ kpaa lɛ́ɛ kpó hun xomɛ bó ná bɔ è nǎ dó bló Mawu xwé e ɖo Jeluzalɛ́mu ɔ́ ɖó ná lɛ́ɛ bǐ hɛn yi.\nNú a jɛ dɔ̌n ɔ́, a nǎ tɛ́nkpɔ́n bó ná zé akwɛ́ ɔ́ dó xɔ nǔ e è nǎ xwlé Mawu lɛ́ɛ ná. A nǎ xɔ nyibúsú, bó ná xɔ agbo, bó ná xɔ lɛ̌ngbɔ́ví. A nǎ xɔ jinukún, bó ná jɛ vɛ̌ɛn. A nǎ bɛ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ xwlé Mawu ɖo vɔ̌sákpe Mawu mitɔn tɔn e ɖo xwé tɔn gbe, ɖo Jeluzalɛ́mu ɔ́ jí.\n7.17 En conséquence, tu auras soin d'acheter avec cet argent des taureaux, des béliers, des agneaux, et ce qui est nécessaire pour les offrandes et leslibations, et tu les offriras sur l'autel de la maison de votre Dieu à Jérusalem.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, hwi kpó hǎgbɛ́ towe lɛ́ɛ kpó ná zán akwɛ́ e kpo ɔ́ lě e é jló mi gbɔn é; amɔ̌, tito Mawu mitɔn tɔn wɛ mi ná xwedó dó zán.\nA na bɛ́ sinsɛn sín nǔzínzán e è bɛ̌ nú we lɛ́ɛ ɖó Mawu xwé gbe ɖo Jeluzalɛ́mu.\nÉnyí nǔ ɖěvo tíin bɔ a ɖǒ ná xɔ ɖó xwé ɔ́ tamɛ ɔ́, a nǎ ɖɔ bɔ è nǎ zé akwɛ́ ɖo akwɛ́gbá Dadá ɔ́ tɔn mɛ bó ná dó xɔ.\nNyɛ Dadá Aatazɛɛzɛsi, un ná gbe akwɛ́gbájínɔtɔ́ ce e ɖo Efláti tɔ gúdo dɔ̌n lɛ́ɛ é ɖɔ yě ní ná nǔ e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Ɛsidlási ná byɔ́ lɛ́ɛ bǐ i. Ɛsidlási tunwun Mawu sɛ́xwé tɔn ɔ́ sín sɛ́n xéɖéxéɖé.\nYě ná ná ɛ káká yi kpatágan kilóo afɔwó-afatɔ́n (3.000), bó ná ná ɛ jinukún kilóo adɔ̌kpo ɖě děgba we afɔwó (30.000), bó ná ná ɛ vɛ̌ɛn lǐtli děgba (4.000), ami lǐtli děgba (4.000), bó ná ná ɛ jɛ lě e é jló gbɔn é.\nNǔ e Mawu sɛ́xwé tɔn ɔ́ ná ɖɔ è nǐ bló ɖo xwé émítɔn wú lɛ́ɛ, bǐ wɛ è nǎ hwlɛ́ndó bó bló, bónú Mawu má wá sin xomɛ dó axɔ́súɖuto ce abǐ nyɛ ɖésú kpódó kúnkan ce lɛ́ɛ kpó ó.\nMɔ̌ ɖokpó ɔ́, mǐ ɖo ɖiɖɔ nú akwɛ́gbájínɔtɔ́ lɛ́ɛ wɛ ɖɔ è kún ná gbe yě ɖɔ yě ní yí akwɛ́ ɖé ɖo vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ, Levíi ví lɛ́ɛ, hanjitɔ́ lɛ́ɛ, hɔnjínɔtɔ́ lɛ́ɛ, kpódó mɛ e nɔ wa azɔ̌ ɖo Mawu xwé gbe lɛ́ɛ kpó, kpódó mɛ ɖě lɛ́ɛ e ɖo azɔ̌ wa wɛ ɖo Mawu xwé ɔ́ wú wɛ lɛ́ɛ kpó sí ó. Yě kún ná yí takwɛ́ kpódó aligbɔntɔ́kwɛ́ kpó ɖo yě sí ó.\n“Hwɛ Ɛsidlási ɔ́, nǔ e a na wa ɔ́ ɖíe: a nǎ xwedó nǔnywɛ́ e sɛ́n Mawu towe tɔn e a hɛn wěma tɔn alɔ mɛ ɔ́ nɔ kplɔ́n mɛ é, bó ná sɔ́ hwɛɖɔtɔ́ lɛ́ɛ kpódó hwɛɖɔtɔ́gán lɛ́ɛ kpó ɖó togun ɔ́ nu, bɔ yě ná nɔ ɖɔ hwɛ xá mɛ e ɖo tokpɔn ɔ́ mɛ, bó tunwun sɛ́n Mawu towe tɔn lɛ́ɛ bǐ; mɛ e ma ka tunwun sɛ́n ɔ́ ǎ lɛ́ɛ ɔ́, mi ná kplɔ́n yě.\n7.25 Et toi, Esdras, selon la sagesse de Dieu que tu possèdes, établis des juges et des magistrats qui rendent la justice à tout le peuple de l'autre côté du fleuve, à tous ceux qui connaissent les lois de ton Dieu ; et fais-les connaître à ceux qui ne le connaissent pas.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, ényí mɛɖé gbɛ́ ɖɔ émí kún ná nyi Mawusɛ́n ɔ́, abǐ Dadá ɔ́ sín sɛ́n ɔ́ ó ɔ́, è nǎ kpɔ́n hwɛ e sɔgbe dó nǔ e é wa ɔ́ nu é bó ɖó n'i; è sixú hu i, è sixú ɖe e sín gbɛ̌ kplékplé ɔ́ mɛ; è sixú yí nǔ tɔn lɛ́ɛ, è sixú sɔ́ ɛ dó gan mɛ.”\nƐsidlási ɖɔ: “È nǐ dó kú nú Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó mǐtɔn lɛ́ɛ tɔn! É sɔ́ dó ayi mɛ nú Dadá ɔ́ bɔ é ɖésú ɖó jlǒ bó ná sɔ́ Mawu Mavɔmavɔ xwé Jeluzalɛ́mu tɔn ɔ́ su.\nMawu Mavɔmavɔ ɖe xomɛnyínyɔ́ tɔn xlɛ́ mì ɖo Dadá ɔ́ kpódó wěɖexámɛtɔ́ tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó gbeyíɖɔ nukúnɖéjí e lɛ́ lɛ̌ dó e lɛ́ɛ bǐ kpó nukɔn, bɔ alɔ e é cyɔ́n jǐ ce ɔ́ ná akɔ́nkpinkpan mì, bɔ un sixú kplé Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ sín gǎn lɛ́ɛ, bɔ yě xwedó mì lɛ́ kɔ wá.”\n7.28 et qui m'a rendu l'objet de la bienveillance du roi, de ses conseillers, et de tous ses puissants chefs ! Fortifié par la main de l'Éternel, mon Dieu, qui était sur moi, j'ai rassemblé les chefs d'Israël, afin qu'ils partissent avec moi.


Ali lɛ Huzu Xwé Ce: Alɔ Nyinyi nú Ahan Nunu Zɛ Xwé Wu, Gěe Zinzan kpo Adakaxixo Kpo\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Belize Kriol Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitumbuka Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kazakh Kikamba Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mapudungun Maya Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tsonga Turquie-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vietnam-Gbè Xhosa Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\n“Ali lɛ Huzu Xwé Ce”\nMɛ e tɔn wɛ é: Antonio Jiménez\nÈ Jì Mì Ðò: 1955\nTò Ce: Espagne\nTan Ce: Gěe kpo Ahan Nu Dingan kpo, Dakaxixo\nÉ nɔ lín tawun cobɔ nǔ nyanya e mɛɖé lɛ wà lɛ é nɔ wá kplɔ́n nǔ ye. É jɛ dó nyɛɖesunɔ wu. È jì mì ɖò Barcelone, toxo ɖaxó wegɔ́ Espagne tɔn, bɔ un lɛ́ sù ɖò finɛ. Xwédo cé nɔ nɔ xá e è nɔ ylɔ́ ɖɔ Somorrostro é mɛ, xá ɖé mɛ wɛ bo d’agba tawun bo ɖò toxo ɔ sín xutó. Alǎnnúwiwa kpo gěe zinzan kpo wɛ è tuùn Somorrostro na.\nMɛjitɔ́ ce lɛ ɖó vǐ tɛnnɛ, bɔ nyɛ wɛ nyí nukɔntɔn ɔ. Ðó mǐ jɛ hɛ̌n wutu ɔ, tɔ́ ce nɔ sɛ́ mì dó azɔ̌ wà gbé nú má nɔ cyan balɔ́ɔn nú gbɛ̌ta xá ɔ mɛ tɔn e nɔ xò tennis é ɖé. Un ɖó xwè wǒ hwenɛnu bo nɔ w’azɔ̌ nú ganxixo wǒ gbè ɖokpo. É sín enɛ wu bɔ un sixu yì wemaxɔmɛ mɛ e ɖó xwè ce lɛ é gegě ɖɔhun ǎ. Ee un ɖó xwè 14 é ɔ, un jɛ azɔ̌ wà jí ɖò azɔ̌xwé e nɔ wà ganzɔ́ é ɖé.\nÐò 1975, un byɔ Ahwankpá Espagne Tɔn Togudo tɔn mɛ ɖò Totaligbé Aflika tɔn, bo dó awu e è nɔ dó tuùn ye na é\nÐò 1975 ɔ, è ylɔ́ mì ɖɔ nyi ni wá kplɔ́n ahwanzɔ́; dandan sín nǔɖe wɛ ɖò Espagne. Un nɔ jló na wà nǔ e na byɔ ta syɛnsyɛn e ɖò gbɛzán ce mɛ, enɛ wu ɔ, un sɔ́ nyiɖée jó bo na byɔ Ahwankpá Espagne Tɔn Togudo tɔn ɔ mɛ ɖò Melilla, toxo Espagne-nu lɛ tɔn ɖé wɛ ɖò Totaligbé Aflika tɔn. Táan enɛ mɛ wɛ un nylɔ́ nyiɖée dó gbɛ̀ baɖabaɖa gěe kpo ahan kpo nunu vɛ́jɛ́vɛ́jɛ́ tɔn mɛ.\nEe un gosin Ahwankpá ɔ mɛ é ɔ, un lɛkɔ yì Barcelone bo ɖó gbɛ̌ta jaguda lɛ tɔn ɖé ayǐ. Mǐ nɔ fin nǔ ɖebǔ e wu alɔ mǐtɔn sixu jɛ é. Enɛ gudo ɔ, mǐ nɔ sà nǔ e mǐ fin lɛ é bá mɔ akwɛ dó nu gěe na. Un jɛ azɔ gblegblé e nɔ nyí LSD kpo amphétamine kpo lɛ é nu jí, bo wá kpò nú nǔbliblíwiwa, ahan, kpo akɔnyinyi kpo. Gbɛ̀ gblegblé enɛ e zán wɛ un ɖè é zɔ́n bɔ un jɛ adaka xò jí dɛ̌dɛ̌ dɛ̌dɛ̌. Hwebǐnu wɛ un nɔ hɛn hwǐ, asyɔví, alǒ gyankpa dó nyiɖée jí, bɔ enyi é byɔ ɖɔ má zán ɖě jɛn wɛ ɔ, un nɔ kan tamɛ kpɔ́n cobo nɔ zán ǎ.\nHweɖenu ɔ, nyi kpo jagudagbɛ́ta ce kpo fin mɔ̌to ɖé, bɔ kponɔ lɛ jɛ mǐ nya jí. É cí lee è nɔ mɔ gbɔn ɖò fímu lɛ mɛ é ɖɔhun. Mǐ kun mɔ̌to e mǐ fin é nú kilomɛtlu 30 mɔ̌, bɔ kponɔ lɛ gbɔ bo jɛ tú da dó mǐ jí. Wǎgbɔ tɔn ɔ, mɔ̌tokuntɔ́ mǐtɔn kun mɔ̌to ɔ yì gbà, bɔ mǐ mɛ bǐ hɔn. Ee tɔ́ ce sè mɔ̌ é ɔ, é nya mì sín xwégbe.\nXwè atɔ́ɔ́n e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, ali lɛ huzu xwé ce. Un nɔ dɔ́ hɔntogbo lɛ jí, mɔ̌to ɖaxó lɛ mɛ, zinkpo e ɖò gǎa lɛ é jí kpo kúxwé lɛ kpo. Un tlɛ nɔ sóxomɛ nú táan ɖé. Gbɛ̀ ce sɔ́ ɖó nu ɖé ǎ, bɔ un tlɛ sɔ́ tuùn nú gbɛ̀ wɛ un kpò ɖè, alǒ kú wɛ un kú ǎ. Un flín ɖɔ gěe ɖò jǐ ce gbè ɖokpo kaka bɔ un d’akpa alɔgokɔ ce lɛ kpo awa ce lɛ kpo wu. Akpado enɛ lɛ kpó ɖò wǔ ce kaka jɛ égbé.\nHwenu e un ɖó xwè 28 é ɔ, nɔ ce wá kpɔ́n mì, bo ɖɔ nyi ni lɛkɔ wá xwégbe. Un yí gbè n’i, bo d’akpa n’i ɖɔ un na ɖyɔ gbɛzán ce, amɔ̌, é byɔ táan kpɛɖé ɖò así ce cobɔ un ɖè akpá enɛ.\nHwelɛkɔ ɖokpo ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn we xúxú hɔn mǐtɔn. Ee un ɖò tó ɖó ye wɛ é ɔ, tɔ́ ce súxó sín xɔ ɔ mɛ, bo ɖɔ ɖɔ nyi ni nya ye bo sú hɔn ɔ. Ðó è nɔ ɖɔ xó bonu un nɔ sè gbeɖé ǎ wutu ɔ, un wɔn ya n’i. Ye na mì wema kpɛví kpɛví atɔn, bɔ un yí kpo xomɛhunhun kpo. Un kan fí e ye nɔ bló kplé yetɔn lɛ ɖè é byɔ, bɔ azǎn klewun ɖé gudo ɔ, un yì xwetɔ́n ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn sín kɔ́xota.\nNǔ nukɔntɔn e wu un ɖ’ayi é wɛ nyí lee mɛ lɛ bǐ sɔnǔ ganji gbɔn é. Amɔ̌ nyɛ ɔ, ɖa gaga ɖò ta ce, atán ce lɛ ɖò hannyaa, bɔ nǔzinzan e ɖò kɔ ce lɛ é lɔ gbɛ́gba. É ɖò wɛn ɖɔ un kún sixu byɔ mɛ mɛ ó, enɛ wu ɔ, un cí kɔ́xota. Amɔ̌, nǔɖe kpaca mì: un mɔ jaguda gbɛ́ ce xóxó e nɔ nyí Juan é ɖò mɛ lɛ mɛ, b’ɛ dó vɛ̌si tɔn bǐ. Un wá sè ɖò nukɔnmɛ ɖɔ xwè ɖokpo ɖíe wɛ é ko huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn. Mɔ e un mɔ ɛ é na mì jiɖiɖe e sín hudo un ɖó bo na byɔ Kpléxɔ ɔ mɛ bo sè xó é. Fí e un jɛ huzuhuzu lɛ bló ɖè jí é nɛ.\nUn yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn ɖé, bo yawǔ ɖó ayi wu ɖɔ enyi nǔ ce na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ɔ, un ɖó na ɖyɔ jijɔ adakaxixo tɔn e un ɖó lɛ é kpo gbɛ̀ bliblí e un nɔ zán é kpo. Huzuhuzu enɛ lɛ biblo bɔkun ǎ. Un kplɔ́n ɖɔ bonu na nyɔ́ Jehovah Mawu nukúnmɛ ɔ, un ɖó na “huzu [nyiɖée] gbɔn ayi [ce] sín huzuhuzu gblamɛ.” (Hlɔmanu lɛ 12:2) Nǔblawukúnúmɛ Mawu tɔn byɔ lanmɛ nú mì tawun. Un wà nǔ gegě nyi dò có, un mɔ ɖɔ é lɛ́ hun ali nú mì nú má lɛ́ bɛ́ gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɖé zinzan. Nǔ e un kplɔ́n dó Jehovah Mawu wu lɛ é byɔ ayi ce mɛ tawun. É wá zawě nú mì ɖɔ Gbɛɖotɔ́ ɖé tíìn bo nɔ kpé nukún dó wǔ yè.—1 Piyɛ́ɛ 5:6, 7.\nEnɛ sísɛ́ mì bɔ un jɛ huzuhuzu lɛ bló jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e gěe xó wá xwetɔ́n ɖò Biblu kplɔnkplɔn ce hwenu é ɔ, un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ, ‘Enyi Jehovah Mawu ba ɖɔ má nɔ mimɛ̌ jí ɖò ali lɛ bǐ nu ɔ, sigáa elɔ lɛ ɖó na ba fí ɖé gbɔn!’ (2 Kɔlɛntinu lɛ 7:1) Zunkɔ́ sín nǔ mɛ wɛ un ka bɛ́ ye nyi nǔgbo!\nUn ɖó na lɛ́ ɖó azɔ nunu kpo sisa tɔn kpo te. Enɛ byɔ táan klewun ɖé kpo gǎndidó kpɛɖé kpo. Bo na dó kpé enɛ wu ɔ, un mɔ ɖɔ un ɖó na jó hǎdidó xá gbɛ̌ ce xóxó lɛ dó. Nǔwiwa yetɔn lɛ zɔ́n bonu na yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo ǎ. Amɔ̌ ɖò nukɔnmɛ ɔ, un jɛ jiɖe ɖó dó Mawu kpo alɔdó xɔ́ntɔn ce yɔyɔ̌ ɖěɖee ɖò agun ɔ mɛ lɛ é tɔn kpo wu jí hugǎn. Wanyiyi e ye nɔ ɖó nú mì é kpo nǔ ce é nɔ ɖu ayi mɛ nú ye é kpo nyí nǔɖe bɔ un ko mɔ kpɔ́n ǎ. Ee sun lɛ ɖò wiwáyi wɛ é ɔ, un wá kpéwú bo jó azɔ nunu dó, lobo “sɔ́ mɛ yɔyɔ̌” e na d’alɔ mì bɔ nǔ ce na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ é “dó.” (Efɛzinu lɛ 4:24) Ðò août 1985 ɔ, un bló baptɛm, bo nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ.\nBiblu zɔ́n bɔ un ɖó gbɛzán yɔyɔ̌ ɖé. É zɔ́n bɔ un jó gbɛ̀ gblegblé zinzan e wà nǔ dó agbaza ce kpo wi e ɖò ta ce é kpo wu é dó. Nǔgbo ɔ, gbɛ̌ ce xóxó lɛ 30 jɛji wɛ kú ɖò winnyawinnya mɛ ɖó SIDA, alǒ azɔn ɖevo e azɔ nunu nɔ dó mɛ lɛ é wutu. É sù nukún ce mɛ tawun ɖɔ nǔgbododó Biblu tɔn lɛ zinzan zɔ́n bɔ nǔ enɛ lɛ gbò mì ǎ.\nHwǐ kpo asyɔ kpo e un nɔ zán ɖ’ayǐ dó xò adaka ɖò winnyawinnya mɛ lɛ é huzu nǔ xóxó dìn. Un lin gbeɖé ɖɔ gbè ɖokpo na wá sù bɔ na zán Biblu dó d’alɔ mɛ lɛ ǎ. Égbé ɔ, nyi kpo asì ce kpo nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn, bo ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ.\nMɛjitɔ́ cɛ lɛ huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn gbeɖé ǎ, amɔ̌, lè e un ɖu ɖó un kplɔ́n Biblu wutu é sù nukún yetɔn mɛ. Nǔgbo ɔ, tɔ́ ce tlɛ nɔ jɛhun dó Kúnnuɖetɔ́ lɛ jí ɖò azɔ̌gbɛ́ tɔn lɛ bǐ nukɔn. É zawě n’i ɖɔ nǔ e un ɖi nǔ na dìn lɛ é zɔ́n bɔ un bló huzuhuzu taji lɛ ɖò gbɛ̀ ce mɛ. Hwɛhwɛ wɛ nɔ ce nɔ ɖɔ nú mì ɖɔ nyi ɖó na ko kplɔ́n Biblu jɛ nukɔn. Xó jɔ xó wɛ é ka ɖɔ!\nNǔ e un mɔ kpɔ́n ɖò gbɛmɛ lɛ é kplɔ́n mì ɖɔ gěe nunu kpo gbɛ̀ gblegblé zinzan kpo bá dó ɖó awǎjijɛ ɔ, xlonɔnú wɛ. Dìn ɔ, un ɖó awǎjijɛ nǔgbo, ɖó un nɔ xwlé nǔkplɔnmɛ e ɖò xó Mawu tɔn mɛ lɛ é mɛ ɖevo lɛ: nǔkplɔnmɛ enɛ lɛ wɛ nyí gbɛ̀ nú mì bɔ un ɖò fí.\nAli lɛ Huzu Xwé Ce


JW Library App: Yǐ Wema lɛ Bo Tò ( Andloyidu) | JW.ORG Alɔdo\nWema, alɔnuwema, tlati, kpo video kpo kanweko mɔkpan wɛ ɖò JW Library jí bɔ a sixu xà bo lɛ́ kplɔ́n hwenu e a ma ɖò ɛntɛnɛti jí ǎ é. Xwedó wěɖexámɛ elɔ lɛ bo yí wema lɛ lobo tò ye:\nYǐ Wema Ðé\nSúnsún Wema Ðé\nYǐ Wema E È Jlaɖó É Ðé\nA sixu yí wema e jló we bɔ a na wá xà bo lɛ́ kplɔ́n hwenu e a ma ɖò ɛntɛnɛti jí ǎ lɛ é bǐ.\nHun gbàví nǔbiba tɔn ɔ, bo zín Publications bá mɔ wema lɛ.\nZǐn wuntun Gbè Lɛ tɔn ɔ bá mɔ gbè e mɛ wema ɖè lɛ é bǐ. Sɔ́ gbè e jló we é.Gbè e a nɔ zán hwɛhwɛ é wɛ nɔ jɛ nukɔn. A sixu lɛ́ wlan nyikɔ gbè ɖé tɔn d’emɛ bo ba.\nWlɛnwín vovo ɖé lɛ ɖè bɔ è sixu zán bo mɔ wema lɛ ɖò JW Library jí.\nAkpáxwé Par catégorie ɔ nɔ xlɛ́ wema lɛ dó gbè e mɛ ba nǔ dó wɛ a ɖè é ɖó sonu sonu, ɖi wema lɛ, tlati lɛ, alǒ video lɛ. Enyi a zín sonu ɖé ɔ, é na lɛ́ hun ali ɖevo nú we bɔ a na mɔ lee è tò nǔ lɛ gbɔn é alɔkpa ɖevo, ɖi Atɔxwɛ xwè ɖokpo ɖokpo tɔn lɛ alǒ video gbɛ̌nu ɖokpo ɖokpo tɔn lɛ. Zǐn Toutes les catégories bá lɛkɔ yì bǐbɛ̌mɛ.\nAkpáxwé Nouveautés ɔ nɔ xlɛ́ nǔ yɔyɔ̌ ɖěɖee è ɖetɔ́n dó gbè e mɛ a ɖò nǔ ba dó wɛ lɛ é.\nNǔ e a ma ko yí ǎ lɛ é nɔ ɖó akpɔ́kpɔ́ sín wuntun.\nZǐn wema alǒ video ɖé bá mɔ tɛn dó yí. Enyi a yí gudo ɔ, akpɔ́kpɔ́ sín wuntun ɔ nɔ bú. Lɛ̌vɔ zín nǔ e a yí é bá xà.\nAkpáxwé Téléchargé ɔ nɔ xlɛ́ nǔ ɖěɖee a ko yí dó gbè ɖebǔ mɛ lɛ é. A sixu tò ye sɔgbe xá Souvent consulté, Rarement consulté, alǒ Taille décroissante.\nA sixu súnsún wema ɖé enyi a ma sɔ́ ɖó hudo tɔn ǎ alǒ enyi a jló na ɖè agban kpò nú nǔ towe ɔ nɛ.\nHun gbàví nǔbiba tɔn ɔ, bo zín Publications, lobo wá zín sonu ɖé (ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, Livres) bá mɔ wema e ɖò sonu enɛ mɛ lɛ é. Zǐn wuntun Nǔ Ðevo Lɛ tɔn e ɖò wema e a jló na súnsún é jí é; enɛ gudo hǔn, zǐn Supprimer.\nEnyi a jló na ɖè agban kpò nú nǔ towe ɔ, a sixu súnsún nǔ e a ma nɔ yawu zán ǎ lɛ é alǒ ee ɖu tɛnmɛ sukpɔ́ lɛ é.\nYì akpáxwé Téléchargé ɔ; enɛ gudo hǔn, tò nǔ lɛ sɔgbe xá Rarement consulté alǒ Taille décroissante. Súnsún nǔ e sín hudo a ma sɔ́ ɖó ǎ lɛ é.\nHweɖelɛnu ɔ, è sixu jla nùɖé ɖó ɖò wema e a ko yí é ɖé mɛ.\nNǔ e è nɔ sɔ́ dó tuùn wema e è vɔ́ jla ɖó é ɖé na é wɛ nyí wuntun nùvɔjlaɖó tɔn. Enyi a zín wema ɔ, a na mɔ nùwlanwlan ɖé b’ɛ na ɖɔ nú we ɖɔ è jla wema ɔ ɖó. Zǐn Téléchargé bá yí ee è jlaɖó é, alǒ zǐn Plus tard bo na kpó ɖò xóxó ɔ xà wɛ.\nBonu a na kpɔ́n ɖɔ è jla wema e a ko yí lɛ é ɖě ɖó à jí ɔ, hun gbàví nǔbiba tɔn ɔ; zǐn Publications. Enyi è jla nǔ ɖebǔ ɖó ɔ, akpáxwé Mises à jours en attente nɔ tɔ́n. Zǐn bá mɔ nǔ e è jlaɖó lɛ é bǐ. Zǐn wema ɖé bá yí yaɖeyaɖe ɔ, alǒ zǐn wuntun Jla Bǐ Ðó tɔn ɔ bo na yí wema e è jlaɖó lɛ é bǐ.\nÈ ɖè nǔ yɔyɔ̌ enɛ lɛ tɔ́n ɖò Février 2015 dó JW Library 1.4, ee sɔgbe xá Andloyidu 2.3 alǒ yaɖeyaɖe tɔn é jí. Enyi a ma mɔ nǔ enɛ lɛ ǎ hǔn, kɛnklɛn xwedó alixlɛ́mɛ e ɖò xota “Jɛ JW Library Zán Jí: Andloyidu” mɛ lɛ é Yǐ Nǔ Yɔyɔ̌ Lɛ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Yǐ Wema lɛ Bo Tò: Andloyidu