Nɔ Kplɔ́n Nǔgbo ɔ Mɛ | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\n‘Jehovah è, xó towe bǐ wɛ nyí nǔgbo.’—ÐƐH. 119:159, 160.\nHAN LƐ: 29, 53\nEtɛ jí mǐ ka ɖó na sɔ́ ayi ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ?\nEtɛwu è ka na mǐ Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn ɖé?\nAzɔ̌wanú tɛ a ka ba ɖɔ é ni má we hugǎn?\n1, 2. (a) Azɔ̌ tɛ jí Jezu ka sɔ́ ayi tɔn ɖó jɛ nukɔn ɖò gbɛzán tɔn mɛ? Etɛwu? (b) Etɛ mǐ ka ɖó na wà bo na dó kpéwú bo nyí azɔ̌gbɛ́ Mawu tɔn e tuùn azɔ̌ ganji lɛ é?\nJEZU KLISU nyí atínkpatɔ́ ɖé bo lɛ́ nyí mɛsɛntɔ́ ɖé. (Mak. 6:3; Hlɔ. 15:8) É tuùn azɔ̌ we lɛ ganji. Ðó é nyí atínkpatɔ́ ɖé wutu ɔ, é kplɔ́n lee è nɔ zán atínkpíkpá sín azɔ̌wanú lɛ dó bló bɔ atín ɖé nɔ wá huzu nǔ e na nyɔ́ zán é ɖé gbɔn é. Ðó é nɔ kplɔ́n wɛnɖagbe ɔ mɛ wutu ɔ, é nɔ zán nukúnnúmɔjɛnǔmɛ ɖaxó e é ɖó dó Mawuxówema ɔ wu lɛ é kpo azɔ̌tuùntuùn kpo dó d’alɔ gbɛtɔ́ kpaa lɛ bonu ye na mɔ nukúnnú jɛ nǔgbo e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ lɛ é wu. (Mat. 7:28-29; Luk. 24:32, 45) Hwenu e Jezu ɖó xwè 30 é ɔ, é jó atínkpíkpá sín azɔ̌wanú tɔn lɛ dó, ɖó é tuùn ɖɔ mɛsɛntɔ́zɔ́ ɔ ɖò taji hugǎn. É ɖɔ ɖɔ wɛnɖagbe e kúnkplá Axɔsuɖuto Mawu tɔn é jijla nyí ɖokpo ɖò hwɛjijɔ e wu Mawu sɛ́ emi dó ayikúngban jí lɛ é mɛ. (Mat. 20:28; Luk. 3:23; 4:43) Sinsɛnzɔ́ ɔ wɛ nyí nǔ nukɔntɔn e jí Jezu sɔ́ ayi ɖó ɖò gbɛzán tɔn mɛ é, bo ba ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni wá gɔ́ nú emi ɖò azɔ̌ enɛ kɔn.—Mat. 9:35-38.\n2 Mǐ sixu nɔ ma nyí atínkpatɔ́, amɔ̌, é ɖò wɛn ɖɔ mǐ nɔ ɖ’alɔ ɖò wɛnɖagbe ɔ jijla mɛ. Azɔ̌ enɛ ɖò taji sɔmɔ̌ bɔ Mawu lɔ nɔ ɖ’alɔ ɖ’emɛ; è nɔ ylɔ́ mǐ ɖɔ azɔ̌gbɛ́ Mawu tɔn lɛ. (1 Kɔ. 3:9; 2 Kɔ. 6:4) Mǐ tuùn ɖɔ “Xó [Jehovah tɔn] bǐ wɛ nyí nǔgbo.” (Ðɛh. 119:159, 160) Nǔ e wu mǐ jló na kúdeji ɖɔ mǐ “nɔ jla nǔgbo wɛn ɔ ganji” ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ é nɛ. (Xà 2 Timɔtée 2:15.) Bo na dó kpé enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na kpó ɖò biblo wɛ bɔ Biblu e nyí azɔ̌wanú taji e mǐ nɔ zán dó kplɔ́n nǔgbo ɔ mɛ dó Jehovah, Jezu, kpo Axɔsuɖuto ɔ kpo wu é na kpó ɖò mimǎ mǐ d’eji wɛ. Bo na dó d’alɔ mǐ bonu sinsɛnzɔ́ mǐtɔn na kpa mǐ ɔ, tutoblonunu Jehovah tɔn sɔnǔ nú azɔ̌wanú taji ɖevo e ɖó na má mǐ tawun lɛ é. Mǐ nɔ mɔ ye ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn mǐtɔn mɛ.\n3. Ðò hwenu e kpò bɔ mǐ na ɖekúnnu na é vlamɛ ɔ, etɛ jí mǐ ka ɖó na sɔ́ ayi ɖó? Nɛ̌ Mɛsɛ́dó 13:48 ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wà mɔ̌ gbɔn?\n3 A sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ etɛwu è ka nɔ ylɔ́ ɖɔ Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn, bɔ é ma nyí Azɔ̌wanúgbá Mawuxóɖiɖɔ tɔn ǎ é jí. È ni “ɖɔ Mawuxó” sín tinmɛ wɛ nyí è ni dó wɛn ɖé; amɔ̌, è ni “kplɔ́n nǔ mɛ” sín tinmɛ wɛ nyí è ni bló nú wɛn enɛ ni byɔ mɛ ɔ sín linlin kpo ayi kpo mɛ, bonu é na wà nǔ sɔgbe xá nǔ e é kplɔ́n é. Ðò hwenu e kpò bɔ mǐ na ɖekúnnu na é vlamɛ ɔ, nǔ e jí mǐ ɖó na sɔ́ ayi ɖó é wɛ nyí ɖɔ mǐ na jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛ lɛ jí bo lɛ́ kplɔ́n nǔgbo ɔ ye. Enɛ byɔ ɖɔ mǐ na nɔ ba mɛ ɖěɖee “ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ” lɛ é bǐ kpo ayi bǐ kpo bo d’alɔ ye bonu ye na huzu nǔɖitɔ́.—Xà Mɛsɛ́dó 13:44-47; 48, nwt.\n4. Nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn mɛ ɖěɖee “ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ” lɛ é gbɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu mɔ ye gbɔn?\n4 Nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn mɛ ɖěɖee “ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ” lɛ é gbɔn? Lee é nyí gbɔn ɖò xwè kanweko nukɔntɔn mɛ é ɔ, kúnnuɖiɖe wɛ nyí ali ɖokpo e nu mǐ na mɔ gbɛtɔ́ mɔhun lɛ ɖè é. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na xwedó nǔ e Jezu ɖɔ é pɛ́pɛ́pɛ́, é wɛ nyí ɖɔ: “Mi jɛ toxo ɖaxó ɖé abǐ gletoxo ɖebǔ mɛ hǔn, mi kan mɛ e jonɔ mitɔn yiyi jɛxa ɔ byɔ.” (Mat. 10:11) Mǐ nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛ e ma ɖó jlǒ ǎ lɛ é, mɛ e nɔ yigo lɛ é alǒ mɛ ɖěɖee ma nɔ ba gbigbɔ sín nǔ lɛ ǎ é na yí wɛnɖagbe ɔ ǎ. Mǐ nɔ ba gbɛtɔ́ e nɔ ɖɔ nǔgbo, nɔ sɔ́ yeɖée hwe, bɔ xovɛ nǔgbo ɔ tɔn nɔ sin lɛ é. Mǐ sixu sɔ́ mɛ biba enɛ sɔ́ jlɛ́ dó lee Jezu atínkpatɔ́ ɔ na ko nɔ ba atín e jɛxa é dó bló nǔzinzan xɔ mɛ tɔn lɛ, hɔn, agbanhɛnkpo kpo nǔ ɖevo lɛ kpo na gbɔn é wu. Enyi é mɔ atín e jɛxa é ɔ, é sixu yì sɔ́ azɔ̌wanúgbá tɔn, bo zán nǔwukpíkpé tɔn lobo bló nǔ ɔ na. Enyi mǐ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na kplɔ́n nǔ ayijlɔjlɔnɔ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu ɔ, mǐ ɖó na bló nǔ ɖokpo ɔ.—Mat. 28:19, 20.\n5. Etɛ mǐ ka ɖó na tuùn dó azɔ̌wanú e ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é wu? Jlɛ̌ dó nǔɖe wu. (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ lɛ é.)\n5 Ðò azɔ̌wanúgbá ɖebǔ mɛ ɔ, azɔ̌wanú ɖokpo ɖokpo ɖó azɔ̌ e é nɔ wà é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni sɔ́ atínkpíkpá sín azɔ̌wanú e Jezu na ko zán lɛ é. * É ɖó hudo azɔ̌wanú lɛ tɔn, bo na jlɛ́ atín ɔ, bo lɛ́ ɖó wuntun; bo na sɛ́n, tɔ́n, ɖíɖí wǔ na, kpɔ́n jlɔjlɔ tɔn, lobo xwè ye ɖó bǔ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, azɔ̌wanú e ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é ɖokpo ɖokpo ɖó azɔ̌ yetɔn yetɔn. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni kpɔ́n azɔ̌wanúgbá mǐtɔn mɛ, bo kpɔ́n lee mǐ na zán azɔ̌wanú taji enɛ lɛ e è na mǐ é gbɔn é.\nAZƆ̌WANÚ ÐĚÐEE NƆ DÓ GESÍ MǏ LƐ É\n6, 7. (a) Nɛ̌ a ka ko zán káti adlɛsi tɔn lɛ gbɔn? (b) Linlin we tɛ lɛ wu è ka sɔnǔ nú kplé agun tɔn sín mɛylɔwema ɔ?\n6 Káti Adlɛsi Tɔn Lɛ. Nǔ kpɛví kpɛví ɖé lɛ wɛ ye nyí, bo ka nyí azɔ̌wanú ɖagbe e mǐ sixu zán dó dó gesí mǐɖée nú gbɛtɔ́ lɛ, lobo xlɛ́ ali ye yì tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jí, fí e ye sixu kplɔ́n nǔ gegě dó mǐ wu, bo lɛ́ byɔ ɖɔ è ni kplɔ́n Biblu xá emi ɖè é é. Kaka jɛ dìn ɔ, gbɛtɔ́ 400 000 jɛji wɛ ko byɔ gbɔn jw.org jí ɖɔ è ni wá kplɔ́n Biblu xá emi, bɔ ayihɔngbe ayihɔngbe tɛgbɛ ɔ gbɛtɔ́ kanweko mɔkpan nɔ lɛ́ byɔ! A sixu nɔ hɛn káti adlɛsi tɔn kpɛɖé dó hwiɖée jí, lobo zán ali e hun nú we lɛ é dó ɖekúnnu hwenu e a na ɖò azɔ̌ towe ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn lɛ wà wɛ é.\n7 Mɛylɔwema Lɛ. Nǔ e mǐ nɔ ylɔ́ kpaa ɖɔ kplé agun tɔn sín mɛylɔwema é ɔ, linlin we wu wɛ è sɔnǔ na. É ɖɔ: ‘Mǐ ylɔ́ we nú a na kplɔ́n Biblu xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ.’ Enɛ gudo ɔ, é hun ali nú mɛ bɔ è na wà mɔ̌ “ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí” “alǒ xá nǔkplɔnmɛtɔ́ ɖé.” Enɛ wu ɔ, é nyí gesí kɛɖɛ wɛ azɔ̌wanú enɛ nɔ dó mǐ ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ ylɔ́ mɛ ɖevo ɖěɖee “tuùn ɖɔ emi ɖó hudo nǔ gbigbɔ tɔn lɛ tɔn é” bonu ye na wá kplɔ́n Biblu xá mǐ. (Mat. 5:3, nwt) É ɖò wɛn ɖɔ enyi mɛ lɛ yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn alǒ gbɔ ɔ, mǐ nɔ dó doo nú ye ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí. Enyi ye nɔ wá ɔ, ye na mɔ ali e nu mǐ nɔ kplɔ́n nǔgbo Biblu tɔn lɛ xá mɛ ɖè é bo na lɛ́ ɖótó.\n8. Nɛ̌ é ka nyí nǔ taji sɔ ɖɔ mɛ lɛ ni wá kplé mǐtɔn ɖokpo vɔ́vɔ́? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n8 É ɖò taji ɖɔ mǐ ni kpó ɖò mɛ lɛ ylɔ́ wá kplé mǐtɔn lɛ wɛ, é hwe bǐ ɔ azɔn ɖokpo. Etɛwu? Ye na mɔ vogbingbɔn ɖaxó e ɖò ninɔmɛ gbigbɔ tɔn ɖagbe e mɛ mǐ nɔ nɔ ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí é kpo ninɔmɛ blawǔ gbigbɔ tɔn e mɛ Babilɔnu Ðaxó ɔ ɖè é kpo tɛntin é. (Eza. 65:13) Ray kpo Linda kpo e nyí asú kpo asì kpo ɖé, bo nɔ nɔ États-Unis é ɖó ayi vogbingbɔn enɛ wu ɖò xwè ɖé lɛ ɖíe. Ye wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi ɖó na jɛ amísa yì jí. Ye ɖi nǔ nú Mawu bo mɔ ɖɔ nǔɖe hudo emi ɖò gbigbɔ lixo, enɛ wu ɔ, ye jɛ amísa e ɖò xá yetɔn mɛ lɛ é bǐ yì jí ɖokpo ɖokpo. Amísa kpo sinsɛn gegě kpo wɛ tíìn. Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, asú kpo asì kpo ɔ zɔ́n dó nǔ we jí, bo ɖɔ ɖɔ amísa ɖebǔ e mɛ emi na byɔ é ɖó na wà nǔ sɔgbe xá nǔ we enɛ lɛ. Nukɔntɔn ɔ, ye na kplɔ́n nǔɖe ɖò hwenu e amísa ɔ na ɖò yiyi wɛ é, wegɔ́ ɔ, sinsɛn ɔ sín hagbɛ̌ lɛ sín nǔwiwa ɖó na xlɛ́ ɖɔ ye nyí afɔsɔ́ɖótetɔ́ Mawu tɔn. Nú xwè mɔkpan ɔ, ye yì sinsɛn e ɖò toxo ɔ mɛ lɛ é bǐ, amɔ̌, awakanmɛ kú ye tawun. Ye kplɔ́n nǔ ɖebǔ ǎ, bɔ mɛ e nɔ yì sinsɛn ɔ lɛ é sín nǔwiwa lɛ́ sɔgbe xá nyikɔ e ɖò ta nú ye é ǎ. Ee ye tɔ́n sín sinsɛn gudo tɔn ɔ mɛ é ɔ, Linda yì azɔ̌ tɔn mɛ, bɔ Ray yì xwégbe. Hwenu e Ray ɖò ali jí xwè xwé é ɔ, é mɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖé, bo lin nǔ gbɔn lě: ‘Etɛwu un ma ka na byɔ mɛ, bo kpɔ́n nǔ e ye nɔ wà ɖò fí é ǎ?’ É ɖò wɛn ɖɔ enɛ wɛ nyí nǔ ɖagbe hugǎn e é mɔ sín hwenu e é ɖò sinsɛn lɛ mɛ yì wɛ é! Mɛ e ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛ lɛ é bǐ dó gbè è kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo, bo dó xɔ́ntɔn ɛ, lobɔ nǔsisɔ yetɔn lɛ́ sɔgbe ganji. Ray jinjɔn ayǐ ɖò nukɔn, bo yí wǎn nú nǔ e sè wɛ é ɖè lɛ é. É cí xó e mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ dó mɛ e wá kplé Klisanwun tɔn ɖé jí azɔn nukɔntɔn ɔ, bo ɖɔ: “Mawu ɖò tɛntin mitɔn nǔgbo” é ɖɔhun pɛ́pɛ́pɛ́. (1 Kɔ. 14:23-25) Ray yì kplé ɖò Aklunɔzángbe e bɔ d’ewu lɛ é bǐ; enɛ gudo ɔ, é nɔ wá kplé aklunɔzán gblamɛ tɛntin tɔn lɛ bǐ. Linda lɔ jɛ kplé lɛ wá jí, bɔ hwenu e ye ɖó xwè 70 jɛji é ɔ, ye yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn ɖé, bo bló baptɛm.\nAZƆ̌WANÚ ÐĚÐEE NA D’ALƆ BƆ È NA BƐ́ XÓÐƆÐÓKPƆ́ LƐ É\n9, 10. (a) Etɛwu tlati lɛ zinzan ka bɔwǔ? (b) Tinmɛ lee è na zán tlati Etɛ ka Nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn? gbɔn é.\n9 Tlati Lɛ. Mǐ ɖó tlati e bɔkun bɔ è na zán dó bɛ́ xóɖɔɖókpɔ́, bɔ ye nɔ w’azɔ̌ tawun lɛ é tantɔn. Sín hwenu e è jɛ tlati enɛ ɖetɔ́n jí ɖò 2013 é ɔ, è ko zín liva atɔ́ɔ́n mɔ̌! Nǔ e nyɔ́ ɖò azɔ̌wanú enɛ lɛ mɛ é wɛ nyí ɖɔ, nú a kplɔ́n bo nyɔ́ ɖokpo zán ɔ, a na kpéwú bo zán ee kpò lɛ é bǐ, ɖó alɔ ɖokpo ɔ jí wɛ è bló ye bǐ ɖó. Nɛ̌ a ka sixu zán tlati ɖé dó dɔn mɛɖé dó xóɖɔɖókpɔ́ ɖé mɛ gbɔn?\n10 A sixu ɖɔ ɖɔ tlati Etɛ ka Nyí Axɔsuɖuto Mawu Tɔn? wɛ emi jló na zán. Xlɛ́ nǔkanbyɔ e ɖò akpa ɔ jí é mɛ ɔ, bo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “A ko kan nǔ e Axɔsuɖuto Mawu tɔn nyí é byɔ hwiɖée kpɔ́n à? A ka nɔ lin ɖɔ . . . ?” Enɛ gudo hǔn, kan xósin e é sɔ́ ɖò atɔn lɛ mɛ é byɔ ɛ. Ma ɖɔ n’i ɖɔ xósin tɔn sɔgbe alǒ kún sɔgbe ó ó; hun tlati ɔ sín xomɛ, bo kpɔ́n akpáxwé “Nǔ E Biblu Ðɔ É” é, bo má wemafɔ Daniyɛli 2:44 kpo Ezayíi 9:5 kpo e è ɖè ɖó finɛ lɛ é xá ɛ. É nyɔ́ bló hǔn, gbɛkan dó xóɖɔɖókpɔ́ ɔ nu. Bo na dó fó ɔ, sɔ́ nǔkanbyɔ e ɖò wexwɛ gudo tɔn ɔ jí, bo ɖò xótalá “Etɛ A ka Lin Dó Nǔkanbyɔ Elɔ Wu?” glɔ́, bo nyí “Nɛ̌ gbɛ̀ ka na cí ɖò Axɔsuɖuto Mawu Tɔn glɔ́?” é sín nu ɖó te. Nǔkanbyɔ enɛ jí wɛ a na ɖɔ xó ɖó kpɔ́ dó xá mɛ ɔ ɖò hweɖevonu. Hwenu e a na lɛ́vɔ yì mɔ mɛ ɔ é ɔ, a sixu dó gesí nǔkplɔnkplɔn 7gɔ́ alɔnuwema Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! tɔn; wema enɛ nyí ɖokpo ɖò azɔ̌wanú e mǐ nɔ zán dó bɛ́ Biblu kplɔnkplɔn xá mɛ é mɛ.\nAZƆ̌WANÚ ÐĚDEE NƆ FƆ́N JLǑ MƐ LƐ TƆN NYITE LƐ É\n11. Etɛ è ka sɔnǔ nú xójlawema mǐtɔn lɛ bɔ ye na wà? Amɔ̌, etɛ mǐ ka ɖó na tuùn dó ye wu?\n11 Xójlawema Lɛ. Atɔxwɛ kpo Fɔ́n! (alǒ Reveillez-vous!) kpo wɛ nyí xójlawema e è nɔ zín hugǎn, bo nɔ lɛ́ lilɛ dó gbè ɖevo mɛ hugǎn ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ é. Ðó é gbakpé gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ wutu ɔ, è nɔ sɔnǔ nú xóta e nɔ nɔ akpa ɔ jí lɛ é, bonu ye na dɔn gbɛtɔ́ e nɔ nɔ fí vovo lɛ bǐ é. Mǐ ɖó na zán ye bɔ ye na fɔ́n jlǒ mɛ lɛ tɔn nyite dó nǔ e jí mɛ lɛ nɔ lin tamɛ dó tawun ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ égbé lɛ é jí. Amɔ̌, cobonu mǐ na kpéwú bo sɔ́ xójlawema enɛ lɛ dó alɔ mɛ e jɛxa lɛ é tɔn mɛ ɔ, mǐ ɖó na tuùn mɛ e wu è ɖè ye mɛ ɖokpo ɖokpo tɔ́n é.\n12. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e wu è ka sɔnǔ nú Fɔ́n!? Linlin tɛ lɛ wu è ka sɔnǔ na? (b) Lè tɛ azɔ̌wanú enɛ zinzan ka hɛn wá nú we ɖò agaɖanu dìn?\n12 È sɔnǔ nú Fɔ́n! lɛ nú mɛ ɖěɖee ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpɛɖé dó Biblu jí, alǒ mɛ ɖěɖee ma ɖó ɖebǔ ǎ lɛ é. Ye sixu nɔ ma tuùn nǔ ɖebǔ dó nǔkplɔnmɛ Klisanwun tɔn lɛ wu, ye sixu nɔ xò nǔ kpɔ́n dó sinsɛn wu ɖó bǎ ɖé mɛ, alǒ ye sixu nɔ ma tuùn ɖɔ Biblu ɖó nǔkplɔnmɛ xɔ akwɛ lɛ. Linlin nukɔntɔn e wu è sɔnǔ nú Fɔ́n! é wɛ nyí ɖɔ è na bló bɔ nǔxatɔ́ ɔ na kúdeji ɖɔ Mawu tíìn. (Hlɔ. 1:20; Ebl. 11:6) Linlin ɔ ɖevo wɛ lɛ́ nyí ɖɔ é na d’alɔ nǔxatɔ́ ɔ bɔ é na ɖó nǔɖiɖi ɖɔ Biblu ɔ, “Mawuxó ɔ wɛ é . . . nyí nǔgbo.” (1 Tɛ. 2:13) Fɔ́n! 2018 tɔn atɔn lɛ sín xóta e ɖò akpa lɛ jí é wɛ nyí: “Nǔxe Nɔ Hɛn Ayǎjɛ Wá,” “Onǔ 12 Xe Nɔ Hɛn Ayǎjɛ Wá Hwɛndo Mɛ” kpo “Alɔgɔ́ Na Mɛxe Ciɔ Kú Do Lɛ” kpo.\n13. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e wu è ka sɔnǔ nú Atɔxwɛ mɛ lɛ bǐ tɔn ɔ? (b) Lè tɛ azɔ̌wanú enɛ zinzan ka hɛn wá nú we ɖò agaɖanu dìn?\n13 Atɔxwɛ mɛ lɛ bǐ tɔn ɔ nɔ kɛnu dó nǔ e kúnkplá gbigbɔ sín nǔ lɛ é wu, nú mɛ ɖěɖee ɖó sísí nú Mawu kpo Xó tɔn kpo ɖó bǎ ɖé mɛ lɛ é. Nǔgbo wɛ ɖɔ ye sixu ko tuùn nǔɖe lɛ dó Biblu wu, amɔ̌, ye ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é dó nǔkplɔnmɛ tɔn lɛ wu ǎ. (Hlɔ. 10:2; 1 Tim. 2:3, 4) Atɔxwɛ mɛ lɛ bǐ tɔn 2018 tɔn atɔn lɛ na xósin nú nǔkanbyɔ elɔ lɛ e ɖò akpa lɛ jí é: “Biblu Kpò Ðò Taji Égbé Wɛ À?,” “Etɛ Sɔgudo ka Hɛn Nu?,” kpo “Mawu ka Nɔ Kpé Nukún Dó Wǔ We À?” kpo.\nAZƆ̌WANÚ ÐĚDEE NƆ SƆ́ AKPAKPA MƐ LƐ É\n14. (a) Linlin tɛ wu video ɛnɛ e xó mǐ ɖɔ bɔ ye ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é ka dó tíìn? (b) Ee a ɖò video enɛ lɛ xlɛ́ mɛ lɛ wɛ é ɔ, ɖagbe tɛ ka tɔ́n sín mɛ?\n14 Video Lɛ. Ðò Jezu hwenu ɔ, azɔ̌wanú e alɔ nɔ zán lɛ é kɛɖɛ wɛ atínkpatɔ́ ɖé nɔ zán. Amɔ̌ ɖò égbé ɔ, atínkpatɔ́ lɛ lɛ́ ɖó azɔ̌wanú hlɔnhlɔnnɔ lɛ, ɖi sá, atíntɔ́nnú e nɔ zán kuláan lɛ é, atínxwlɛnú e nɔ zán kuláan lɛ é, nǔxwenú e nɔ zán kuláan lɛ é kpo nǔ ɖevo lɛ kpo. Gɔ́ nú wema ɖěɖee è zǐn lɛ é ɔ, mǐ ɖó video ɖɛkpɛɖɛkpɛ e mǐ na xwlé mɛ lɛ é dìn, ɛnɛ ɖíe ɖò azɔ̌wanúgbá mǐtɔn mɛ: Etɛwu È ka Ðó Na Kplɔ́n Biblu?, Nɛ̌ Biblu Kpinkplɔn ɖé ka Nɔ Nyí Gbɔn?, Nɛ̌ Nǔ lɛ ka Nɔ Yì Gbɔn Ðò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé Mɛ? kpo Mɛ Alɔkpa Tɛ Mǐ Mɛ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nyí? kpo. Video ɖěɖee ga yetɔn ma yì cɛju we ǎ lɛ é nɔ w’azɔ̌ tawun ɖò xóɖɔɖókpɔ́ nukɔntɔn ɔ hwenu. È sixu zán gaga lɛ ɖò mɛbakpɔ́n lɛ hwenu, bo lɛ́ xwlé enɛ lɛ mɛ ɖěɖee ɖó táan gegě lɛ é. Azɔ̌wanú jiwǔ enɛ lɛ sixu sísɛ́ mɛ lɛ bɔ ye na kplɔ́n Biblu bo lɛ́ wá kplé mǐtɔn lɛ.\n15. Nǎ kpɔ́ndéwú lee video mǐtɔn lɛ ɖokpo kpinkpɔn dó gbè mɛɖesunɔ tɔn mɛ cí nú mɛɖé lɛ é tɔn.\n15 Kpɔ́ndéwú ɖé ɖíe: nɔví nyɔnu ɖé xò gò nawe ɖokpo b’ɛ sɛ̀ tɛn sín Micronésie, bɔ anɔ̌nugbe tɔn wɛ nyí Yap-gbè; nɔví nyɔnu mǐtɔn xlɛ́ ɛ Etɛwu È ka Ðó Na Kplɔ́n Biblu? dó gbè tɔn mɛ. Hwenu e video ɔ bɛ́ é ɔ, nawe ɔ ɖɔ: “Gbè ce ɖíe. Un sixu ɖi ǎ! Kɔnugbe mɛ ɔ tɔn zɔ́n bɔ un sixu ɖɔ ɖɔ é nyí tɔtɛntinto ce mɛ nu. É ɖò gbè ce dó wɛ!” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ ɖɔ emi na xà bo lɛ́ kpɔ́n nǔ e ɖò gbè emitɔn mɛ ɖò jw.org jí lɛ é bǐ. (Sɔ́ jlɛ́ dó Mɛsɛ́dó 2:8, 11 wu.) Mǐ ni lɛ́ kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖevo. Nɔví nyɔnu ɖé ɖò États-Unis bo sɛ́ fí e è na gbɔn bo kpɔ́n video ɖokpo enɛ ɔ é dó nɔví tɔn ví dó gbè tɔn mɛ. É kpɔ́n, bo wá sɛ́ wema d’è gbɔn ɛntɛnɛti jí ɖɔ: “Akpáxwé e ɖɔ ɖɔ hlɔnhlɔn nyanya ɖé wɛ ɖò gudo nú tagba gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ é dɔn mì tawun. Un wlan nǔ bo byɔ ɖɔ è ni wá kplɔ́n Biblu xá mì.” É nɔ nɔ tò e mɛ è gbɛ́ azɔ̌ mǐtɔn ɖè é ɖé mɛ!\nAZƆ̌WANÚ ÐĚÐEE È NA ZÁN DÓ KPLƆ́N NǓGBO Ɔ MƐ LƐ É\n16. Tinmɛ linlin taji e wu è sɔnǔ nú alɔnuwema elɔ lɛ ɖokpo ɖokpo é: (a) Ðǒtó Mawu Bo Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔyi. (b) Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! (c) Mɛ̌ Mɛ̌ E ka Ðò Jlǒ Jehovah Tɔn Wà Wɛ Égbé?\n16 Alɔnuwema Lɛ. Nɛ̌ a ka sixu kplɔ́n nǔgbo ɔ mɛ e ma ɖó nǔwukpíkpé nǔxixa tɔn kaka ɖé ǎ, alǒ mɛ e ma ɖó wema junjɔn Biblu jí ɖě dó gbè tɔn mɛ ǎ é ɖé gbɔn? Mǐ ɖó wema dó enɛ kanta pɛ́pɛ́pɛ́, é wɛ nyí alɔnuwema Ðǒtó Mawu Bo Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔyi. * Azɔ̌wanú ɖagbe e è na zán dó bɛ́ nǔkplɔnkplɔn xá mɛ lɛ é ɖokpo wɛ nyí Wɛnɖagbe ɖé Sín Mawu Gɔ́n! A sixu xlɛ́ xóta 14 e è slɛ́ dó wema ɔ sín akpá gudo lɛ é mɛɖé, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni ɖɔ ee dɔn ɛ hugǎn é nú we. Enɛ gudo hǔn, jɛ nǔ kplɔ́n xá ɛ jí ɖò nǔkplɔnkplɔn enɛ mɛ. A ka ko tɛ́n enɛ kpɔ́n ɖò mɛbakpɔ́n towe lɛ hwenu à? Mɛ̌ Mɛ̌ E ka Ðò Jlǒ Jehovah Tɔn Wà Wɛ Égbé? wɛ nyí alɔnuwema atɔngɔ́ ɔ ɖò azɔ̌wanúgbá ɔ mɛ. È sɔnǔ na bonu é na dɔn nǔkplɔntɔ́ lɛ wá tutoblonunu ɔ mɛ. Bo na dó tuùn lee a na zán gbɔn ɖò Biblu kplɔnkplɔn ɖokpo ɖokpo hwenu é hǔn, kpɔ́n Gbɛzán Klisanwun Tɔn kpo Sinsɛnzɔ́ Mǐtɔn Kpo—Kplé Sín Azɔ̌wema, mars 2017 tɔn mɛ.\n17. (a) Linlin taji tɛ wu è ka sɔnǔ nú wema nǔkplɔnkplɔn tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo? (b) Etɛ è ka byɔ ɖò mɛ ɖěɖee ɖò nukɔn yì wɛ bo bló baptɛm lɛ é bǐ sí? Etɛwu?\n17 Wema Lɛ. Enyi a ko bɛ́ Biblu kplɔnkplɔn xá mɛɖé ɖò alɔnuwema ɖé mɛ ɔ, mi sixu byɔ wema Etɛ Biblu ka Sixu Kplɔ́n Mǐ? mɛ ɖò hweɖebǔnu. Azɔ̌wanú enɛ na gbló ada nú nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mɛ ɔ ɖó dó nǔkplɔnmɛ nukɔn nukɔntɔn Biblu tɔn lɛ wu é. Enyi nǔkplɔntɔ́ ɔ kplɔ́n wema enɛ kpé bo ka ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo hǔn, gbɛkan dó nǔkplɔnkplɔn ɔ nu ɖò wema Lee A Na Hɛn Hwiɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ Gbɔn É mɛ. Wema enɛ na kplɔ́n lee è na zán nǔgbododó Biblu tɔn lɛ gbɔn ɖò gbɛzinzan ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn mɛ gbɔn é nǔkplɔntɔ́ ɔ. Flín ɖɔ enyi mɛ yɔyɔ̌ lɛ na bo bló baptɛm gudo ɔ, ye ɖó na gbɛkan dó nǔkplɔnkplɔn yetɔn nu kaka jɛ hwenu e ye na fó wema we enɛ lɛ bǐ dó é. Enɛ na d’alɔ ye bɔ ye na lidǒ ganji ɖò nǔgbo ɔ mɛ.—Xà Kolosinu lɛ 2:6, 7.\n18. (a) Ðó mǐ nɔ kplɔ́n nǔgbo ɔ mɛ wutu ɔ, etɛ 1 Timɔtée 4:16 ka dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wà? Etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó? (b) Ee mǐ na ɖò nǔ e ɖò Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn mǐtɔn mɛ lɛ é zán wɛ é ɔ, etɛ gbé mǐ ka ɖó na nya?\n18 Ðó mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wutu ɔ, è sɔ́ “xó nǔgbo e nyí Wɛnɖagbe” bo sixu kplá mɛ lɛ bɔ ye na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ é d’así nú mǐ. (Kolo. 1:5; xà 1 Timɔtée 4:16.) Enɛ wu ɔ, è na mǐ Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn tɔn ɖé, bɔ nǔ e sín hudo mǐ ɖó pɛ́pɛ́pɛ́ lɛ é ɖ’emɛ. (Kpɔ́n “ Azɔ̌wanúgbá Mɛkplɔnkplɔn Tɔn.”) Mi nú mǐ ni zán azɔ̌wanú enɛ lɛ kpo azɔ̌tuùntuùn kpo lee é nyɔ́ bló gbɔn é. Wɛnjlatɔ́ ɖokpo ɖokpo sixu ɖɔ wema e é na xwlé jlǒɖotɔ́ ɖé é kpo hwenu e é na wà mɔ̌ dó é kpo. Amɔ̌, wema lɛ mímá wɛ nyí nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè kpowun é ǎ; mɔ̌ jɛn mǐ ma ka ɖó na lɛ́ jó wema ɖě dó nú mɛ e ma ɖexlɛ́ ɖɔ wɛn mǐtɔn dɔn ye ǎ lɛ é ǎ é nɛ. Nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ na kplɔ́n nǔ ayijlɔjlɔnɔ lɛ, mɛɖéesɔ́hwetɔ́ lɛ kpo mɛ ɖěɖee xovɛ gbigbɔ tɔn nɔ sin lɛ é kpo bɔ ye na huzu ahwanvu, ye wɛ nyí mɛ ɖěɖee “ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn e jɛxa gbɛ̀ mavɔmavɔ lɛ é.”—Mɛ. 13:48, nwt; Mat. 28:19, 20.\n^ akpá. 5 Kpɔ́n xóta “Le charpentier” kpo gbǎví “La boîte à outils du charpentier” kpo ɖò Atɔxwɛ flansegbe tɔn 1er août 2010 tɔn mɛ.\n^ akpá. 16 Enyi mɛ ɔ ma sixu xà nǔ ǎ ɔ, a sixu ɖɔ bɔ é xwedó we ɖò alɔnuwema Ðǒtó Mawu, ee mɛ ɖiɖe lɛ sukpɔ́ ɖè hugǎn é mɛ.\nAZƆ̌WANÚGBÁ MƐKPLƆNKPLƆN TƆN\nKÁTI ADLƐSI TƆN LƐ KPO MƐYLƆWEMA LƐ KPO\nWEMA LƐ KPO ALƆNUWEMA LƐ KPO


Etɛwu È ka Ðó Na Nɔ Ðɔ Nugbǒ? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bulgarie-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Népali Norvège-Gbè Ossétie-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou\nNǔ e wu mɛɖé lɛ ma nɔ ɖɔ nugbǒ ǎ é\nNǔ e wu nugbǒɖiɖɔ ɖó lè é\nÐò gbɛ̀ égbé tɔn mɛ ɔ, nugbǒɖiɖɔ sixu cí nǔ e ma ɖó lè ǎ é ɖɔhun. Mɛɖé lɛ sixu ɖɔ:\n‘Nú un ma ɖó adingban nú mɛjitɔ́ ce lɛ ǎ ɔ, ye sixu dó nùɖé lɛ sín sɛ́n nú mì nú táan ɖé.’\n‘Nú un ma fin nǔ kpɔ́n ɖò tɛnkpɔn elɔ hwenu ǎ ɔ, un sixu j’ayǐ.’\n‘Nú un ma fin nǔ elɔ ǎ ɔ, é na wá byɔ ɖɔ má kplé akwɛ cobo xɔ.’\nMɛɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ nùɖé kún syɛn sɔmɔ̌ ó. ‘Mɛ bǐ jɛn nɔ ɖ’adingban à é?’\nXósin nùkanbyɔ enɛ tɔn wɛ nyí eǒ. Mɛ gègě, kaka jɛ mɛ winnyawinnya mɔkpan jí, ɖi nǔ ɖɔ nugbǒɖiɖɔ ɖó lè, bɔ hwɛ yetɔn ka jɔ. “Nǔ e è dó ɔ wɛ è nɔ ya,” wɛ Biblu ɖɔ. (Galatinu lɛ 6:7) Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é nɔ jì nùɖé jɛn wɛ, é sixu nyí ɖagbe alǒ nyanya.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó nǔ nyanya e adingban ɖiɖó jì nú mɛ lɛ é ɖé lɛ jí.\n“Un ɖ’adingban nú mamáa ce ɖɔ nyì kpo sunnu ɖě kpo kún ɖɔ xó ó. Kúnnuɖenú e xlɛ́ vaàn ɖɔ un kún ɖò nugbǒ ɖɔ n’i wɛ ó é ɖò así tɔn. Un lɛ́ ɖó adingban enɛ azɔn atɔngɔ ɔ é ɔ, xomɛ sìn mamáa ce tawun. È dó nùɖé lɛ sín sɛ́n nú mì xɔ aklunɔzán gblamɛ wè, bɔ un sɔ́ sixu zán alokan ce alǒ kpɔ́n telée ǎ nú sun ɖokpo. Un sɔ́ ɖ’adingban nú mɛjitɔ́ ce lɛ kpɔ́n ǎ!”—Anita.\nLin nǔ kpɔ́n: Etɛwu é ka sixu byɔ táan ɖé lɛ hwɛ̌ cobɔ Anita sín mamáa na lɛ́ wá ɖeji dó wǔ tɔn?\nBiblu ɖɔ: “Mi jó adingban dó, nú mɛ ɖokpo ɖokpo ni ɖɔ nugbǒ nú nɔzo tɔn.”—Efɛzinu lɛ 4:25.\n“Un ɖ’adingban nú mɛjitɔ́ ce lɛ bo lin ɖɔ xó ko fó nɛ. Nukɔnmɛ ɔ, ye byɔ mì ɖɔ nyì ni lɛ́ vɔ́ nǔ e jɛ bɔ un ɖɔ wá yì lɛ é ɖɔ. Adingban dìn tɔn ɔ lɛ́vɔ wá syɛn kaka bɔ un tlɛ sixu flín gǒflɛ́mɛ lee nǔ lɛ jɛ gbɔn é tɔn lɔ ǎ. Enyi a nɔ ɖɔ nugbǒ ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ, a na mɔ tagba enɛ ǎ!”—Anthony.\nLin nǔ kpɔ́n: Nɛ̌ Anthony ka sixu ko nyì alɔ nú winnya enɛ ɖuɖu gbɔn?\nBiblu ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ mɔ adingbannɔ ɔ, é nɔ vɛ́ mɔ n’i; é ka mɔ mɛ e nɔ ɖɔ xó nugbǒ ɔ, xomɛ nɔ hun i.”—Nùnywɛxó 12:22.\n“Un ɖó xɔ́ntɔn ɖokpo b’ɛ nɔ klɔ́ xó tawun. É nɔ dosin xó tɔn lɛ jí, bɔ ye nɔ wá zɛ gbɛ̌ bǐ. Un yí wǎn n’i, bɔ un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ gbéjé nǔ e é ɖɔ lɛ é kpɔ́n zɛ xwé wu ǎ. Amɔ̌, é vɛwǔ tawun bɔ è na ɖi nǔ n’i alǒ ɖeji dó wǔ tɔn.”—Yvonne.\nLin nǔ kpɔ́n: Nɛ̌ sìn dido xó jí kpo adingban kpɛví enyíì lɛ ɖiɖó kpo ka ɖò xɔ́ntɔn Yvonne tɔn sín nyikɔ ɖagbe hɛn gblé wɛ gbɔn?\nBiblu ɖɔ: “Mǐ ɖó jlǒ bo na nɔ zán gbɛ̀ ɖagbe [alǒ ‘nɔ ɖɔ nugbǒ,’ nwt] ɖò nǔ bǐ mɛ.”—Eblée lɛ 13:18.\nDodonú xɔ tɔn e zɛ lɛ é sixu zɔ́n bɔ xɔ ɔ blebu na vɔ́da; mɔ̌ ɖokpo ɔ, nugbǒmaɖɔ sixu hɛn nyikɔ ɖagbe towe gblé\nDìn ɔ, lin tamɛ dó nǔ ɖagbe e nugbǒɖiɖɔ sixu jì nú we é ɖé lɛ jí.\n“Nawe ɖé ɖò zɔnlin ɖi wɛ ɖò nukɔn ce bɔ akwɛ tɔn j’ayǐ. Un ylɔ ɛ bo sɔ́ akwɛ tɔn n’i. É sù nukún tɔn mɛ tawun. É ɖɔ: ‘Nǔ ɖagbe tawun wɛ a wà. Mɛ e na nyí nugbǒɖɔtɔ́ bo na wà mɔ̌ lɛ é kpítí ǎ.’ Xomɛ hun mì ɖɔ, ɖó un wà nǔ e sɔgbe é wutu ɔ, è ɖ’ayi wǔ yè!”—Vivian.\nLin nǔ kpɔ́n: Etɛ ka sixu ko zɔ́n bɔ nugbǒɖiɖɔ mɔhun kpaca nawe ɔ? Lè tɛ nugbǒɖiɖɔ ka hɛn wá nú Vivian?\nBiblu ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú mɛ e . . . nɔ wà nǔ dó sɛ́nxwi jí hwebǐnu lɛ é.”—Ðɛhan 106:3.\n“Xɔmɛ jijlaɖó sín azɔ̌ wɛ mǐ bǐ nɔ wà ɖò xwédo ɔ mɛ, bɔ hweɖelɛnu ɔ, nú mǐ ɖò azɔ̌xɔsa lɛ jlaɖó wɛ ɔ, mǐ nɔ mɔ akwɛ ɖò kɔ́mɛ. Enyi nǔ nyí mɔ̌ ɔ, mǐ nɔ sɔ́ akwɛ ɔ ɖó tavo e sɛkpɔ fí ɔ é jí. Nugbǒ e mǐ nɔ ɖɔ gbɔn mɔ̌ é nɔ ɖibla sìn xomɛ nú azɔ̌watɔ́ lɛ ɖokpo. É ɖɔ: ‘Maɖówǒ kpowun wɛ sín!’ A ka tuùn nǔ e nyɔ́ ɖ’emɛ é à? É nɔ ɖeji dó mǐ wu hwebǐnu.”—Julia.\nLin nǔ kpɔ́n: Hwenu e Julia na ɖò azɔ̌ ɖevo ba wɛ é ɔ, lè tɛ nugbǒɖɔtɔ́ e è dó tuùn i na é ka sixu hɛn wá n’i?\nBiblu ɖɔ: “Dǒ gǎn bo sɔ́ hwiɖée jó nú Mawu, bo na nyí mɛ e é jɛxa ɖɔ Mawu na sixu ɖè gbě na é, bo na nyí azɔ̌watɔ́ e winnya ma na hu dó azɔ̌ e é wà lɛ wu ǎ é.”—2 Timɔtée 2:15.\n“Ganxixo 64 wɛ un w’azɔ̌ na bɔ è ka sú ganxixo 80 sín akwɛ mì. Akwɛ e jɛji é ɖuɖu na nyla ɖebǔ ǎ, amɔ̌, un sixu wà mɔ̌ ǎ. Un tinmɛ nú nyɔnu e nɔ kpé nukún dó akwɛlínlɛ́n wu é, b’ɛ sù nukún tɔn mɛ tawun. Azɔ̌xwé ɔ ɖó nukɔnyiyi tawun, amɔ̌, un jló na cí akwɛ e na cí akwɛ finfin ɖɔhun é jí ǎ.”—Bethany.\nLin nǔ kpɔ́n: Ajojija dó azɔ̌xwé ɖé nyla sɔ ajojija dó mɛɖé ǎ wɛ à?\nBiblu ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ gbɛ́ wǎn nú mɛdídá lɛ, bo ka nɔ zun xɔ́ntɔn xá mɛ e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ.”—Nùnywɛxó 3:32.\nTaka e è nɔ xò kaka cobo nɔ fin nǔ kpɔ́n ɖò wemaxɔmɛ é d’ayihun ɖebǔ ǎ. Enyi mɛ lɛ nɔ zán gǎn tobutobu e ye nɔ dó dó fin nǔ kpɔ́n é sín vlɔɖówe dó kplɔ́n nǔ na ɔ, ye na dín nú tɛnkpɔn lɛ!\nUn nɔ kanbyɔ nyiɖée ɖɔ, ‘Wuvɛ̌ tɛ lɛ nugbǒɖiɖɔ ka sixu hɛn wá nú mì?’ Enɛ gudo ɔ, un nɔ sɔ́ jlɛ́ dó wuvɛ̌ ɖěɖee adingban ɖiɖó sixu hɛn wá nú mì lɛ é wu. Tamɛ linlin dó nǔ ɖěɖee nugbǒmaɖɔ na jì lɛ é jí nɔ d’alɔ mì bɔ un nɔ nyì alɔ na.\nMɛ gègě tíìn bɔ enyi ye mɔ ɖɔ nugbǒɖiɖɔ na hɛn wuvɛ̌ wá nú emi ɔ, ye nɔ ɖó adingban. Amɔ̌, enyi è ɖɔ nugbǒ bonu è dɔn tó nú mɛ ɔ, é nyɔ́ hú è ɖ’adingban bɔ hwɛdómɛɖée wá ɖí bú mɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛwu È ka Ðó Na Nɔ Ðɔ Nugbǒ?\nijwyp xota 47\n“Nǔgboɖiɖɔ-Núwiwa Klewun Ðé”


A ka Flín À?—Juin 2018\nA ka xà Atɔxwɛ e tɔ́n wá yì lɛ é ganji à? É nyɔ́, kpɔ́n ɖɔ a ka sixu na xósin nú nùkanbyɔ elɔ lɛ à jí:\nNǔ ɛnɛ tɛ lɛ mǐ ka sixu bló bɔ hanjiji mǐtɔn na kpɔ́n te?\nMǐ sixu nɔte ganji ɖò afɔ mǐtɔn lɛ jí, bo zé hanwema mǐtɔn d’aga. Mǐ ɖó na yí agbɔ̌n ganji. Enyi mǐ hun nu mǐtɔn ganji ɔ, mǐ na kpéwú bá jihan d’aga hugǎn.—w17.11, wex. 5.\nEtɛ ka jiwǔ nú mǐ ɖò fí e toxo bibɛtɛn tɔn Izlayɛli tɔn lɛ ɖè é kpo ali e yì toxo enɛ lɛ mɛ lɛ é kpo mɛ?\nToxo bibɛtɛn tɔn ayizɛ́n wɛ è má ɖó tò ɔ mɛ, bɔ è wlíbò nú ali e yì ye mɛ lɛ é ganji. Enɛ zɔ́n bɔ mɛɖé sixu yawu mɔ fí e nyɔ́ n’i é bo hɔn yì bɛ̀ ɖó.—w17.11, wex. 14.\nEtɛwu nùnina gbɛxixɔ tɔn e Mawu na mǐ gbɔn Jezu jí é ka nyí nùnina ɖagbe hugǎn e è na mǐ é?\nÉ sú dò jlǒ e mǐ ɖó bá ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ é tɔn, lobo sú hudo e mǐ ɖó bá jɛ mǐɖée kannu sín hwɛhuhu kpo kú kpo sí é sín dò. Ðó kúnkan Adamu tɔn sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú Mawu wutu ɔ, é na mǐ Jezu hwenu e mǐ kpó ɖò hwɛhutɔ́ nyí wɛ é.—wp17.6, wex. 6-7.\nNɛ̌ Ðɛhan 118:22 ka dó gesí fínfɔ́n sín kú Jezu tɔn gbɔn?\nYe gbɛ́ Jezu e nyí Mɛsiya ɔ é bo hu i. Bonu é na dó nyí “awinnya taji e ɖò zwe jí é” ɔ, è ɖó na fɔ́n ɛ sín kú.—w17.12, wex. 9-10.\nMɛ ɖěɖee ɖó vǐ sunnu ɖaxó sín acɛ lɛ é kɛɖɛ sín kúnkan mɛ jɛn Mɛsiya ɔ gosin à?\nHweɖelɛnu ɔ, kúnkan ɔ nɔ gbɔn vǐ sunnu ɖaxó ɔ jí, amɔ̌, é nɔ nyí hwebǐnu ǎ. Davidi nyí vǐ sunnu ɖaxó Jɛsée tɔn ǎ, é ɖò mɔ̌ có, Mɛsiya ɔ ka gosin kúnkan tɔn mɛ.—w17.12, wex. 14-15.\nNugbodòdó e kúnkplá lanmɛ na nɔ ganji é tɛ lɛ ka ɖò Biblu mɛ?\nÐò Mɔyizi Sɛ́n ɔ glɔ́ ɔ, è nɔ sɔ́ mɛ ɖěɖee ɖò azɔn alɔkpa ɖé lɛ jɛ wɛ lɛ é ɖó zɔ nú mɛ e kpò lɛ é. Enyi mɛ lɛ ɖ’alɔ cyɔ wu gudo ɔ, ye ɖó na klɔ́ alɔ. Sɛ́n ɔ ɖɔ ɖɔ è na kpé nukún dó sɔnuɖa lɛ wu lee é jɛxa gbɔn é. Nú è jì vǐ ɖé, b’ɛ ɖó azǎn tantɔn gudo ɔ wɛ è nɔ gbò ada n’i, enɛ wɛ nyɔ́ hugǎn, ɖó nǔwukpikpé e hun ɖó bo nɔ yawu xú ɖò akpà nukúnmɛ é nɔ ko sɔgbe hwenɛnu.—wp18.1, wex. 7.\nEtɛwu é ka sɔgbe ɖɔ Klisanwun ɖé ni yí wǎn nú éɖée ɖó bǎ ɖé mɛ?\nMǐ ɖó na yí wǎn nú nɔzo mǐtɔn lɛ mǐɖesunɔ ɖɔhun. (Mak. 12:31) Asú lɛ ɖó na “yí wǎn nú asì yetɔn lɛ, lee ye yí wǎn nú agbaza yeɖesunɔ tɔn gbɔn é.” (Efɛ. 5:28) É ɖò wɛn ɖɔ wǎn yí nú mɛɖée sixu wá zɛkpá.—w18.01, wex. 23.\nAfɔ tɛ lɛ mɔ̌ mǐ ka sixu ɖè bo yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo?\nMǐ ɖó na kplɔ́n Xó Mawu tɔn bo lin tamɛ d’eji, bɔ enɛ gudo ɔ, mǐ na zán nǔ e mǐ kplɔ́n é. Mǐ ɖó na lɛ́ hun linlin mǐtɔn kpo ayi mǐtɔn kpo, bɔ gbigbɔ mímɛ́ na w’azɔ̌ d’eji, lobo na nɔ yí gbè nú alɔdo mɛ ɖevo lɛ tɔn kpo nùsumɛnukúnmɛ kpo.—w18.02, wex. 26.\nEtɛwu dò biba nú sun sín wuntun kpo nùkínkán kpo ma ka nyí nǔ taji e na zɔ́n bɔ è na tuùn sɔgudo lɛ é ǎ?\nHwɛjijɔ gègě wɛ zɔ́n, amɔ̌ hwɛjijɔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ Jehovah gbɛ́ nùwalɔ wè enɛ lɛ bǐ.—wp18.2, wex. 4-5.\nNukún tɛ mǐ ka ɖó na sɔ́ dó kpɔ́n ylɔ̌ e è ylɔ mǐ wá nùɖuɖu ɖé tɛnmɛ é?\nEnyi mǐ yí gbè nú ylɔ̌ e è ylɔ mǐ é ɖé ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo na yì. (Ðɛh. 15:4) Mǐ ɖó na wá gbɛ́ ɖó nǔ ma sín nùɖé wu ǎ. Mɛ e ylɔ mǐ é sixu ko w’azɔ̌ syɛnsyɛn, bo ɖa nùɖuɖu.—w18.03, wex. 18.\nNǔ tɛ lɛ kpɔ́ndéwú Timɔtée tɔn ka sixu kplɔ́n sunnu agbanɖotananɔ lɛ?\nNǔ mɛ lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Timɔtée tawun, bɔ é nɔ lɛ́ sɔ́ nǔ gbigbɔ tɔn lɛ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ. É nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn ɖò sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɔ mɛ, bo nɔ lɛ́ zán nǔ e é kplɔ́n lɛ é. É nɔ ɖò nǔ kplɔ́n wɛ éɖesu, bo nɔ ganjɛ gbigbɔ Jehovah tɔn wu. Mɛxo agun tɔn lɛ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo sixu xwedó kpɔ́ndéwú tɔn.—w18.04, wex. 13-14.


Jezu Gbɔ Azɔn nú Gudunɔ Ðé | Gbɛzán Jezu Tɔn\nGudunɔ ɖé Sín Nǔ Blawu N’i B’ɛ Gbɔ Azɔn N’i\nMATIE 8:1-4 MAKI 1:40-45 LUKI 5:12-16\nJEZU GBƆ AZƆN NÚ GUDUNƆ ÐÉ\nEe Jezu kpo ahwanvu tɔn ɛnɛ lɛ kpo “gbɔn Galilée tò ɔ bǐ mɛ, bo nɔ jla Mawuxó ɔ ɖò kplɔ́ngbasá lɛ” é ɔ, nùjiwǔ e bló wɛ Jezu ɖè lɛ é sín xó gbakpé fí lɛ bǐ. (Maki 1:39) Nǔ e é wà lɛ é sín xó yì tɔ́n ɖò toxo ɖé mɛ, bɔ nya gudunɔ ɖé ɖò finɛ. Dotóo Luki ɖɔ dó nya ɔ wu ɖɔ “gudu kpé wǔ tɔn bǐ.” (Luki 5:12) Enyi azɔn baɖabaɖa enɛ yì mɛ jí bǐ ɔ, é nɔ hɛn agbaza mɛtɔn gblé kpɛɖé kpɛɖé.\nEnɛ wu ɔ, ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖé mɛ wɛ gudunɔ enɛ ɖè, bɔ é lɛ́ byɔ ɖɔ é ni nɔ zɔ nú mɛ ɖevo lɛ. Gɔ́ na ɔ, enyi gbɛtɔ́ lɛ ma lín dó è ǎ ɔ, é ɖó na nɔ súxó ɖɔ “Un nyí mɛ blíblí! Un nyí mɛ blíblí”! bonu ye ni ma wá sɛkpɔ ɛ dín bo bɛ́ azɔn ɔ ó. (Levíi ví lɛ 13:45, 46) Amɔ̌, etɛ gudunɔ enɛ ka wà dìn? É sɛkpɔ Jezu, bo jɛkpo ɖò nukɔn tɔn, lobo savo n’i ɖɔ: “Aklunɔ, nú é jló we ɔ, a hɛn ɔ, a na gbɔ azɔn nú mì.”—Matie 8:2.\nKpɔ́n lee nya enɛ ɖó nùɖiɖi nú Jezu sɔ́ é! Lɛ̌ kpɔ́n lee azɔn tɔn zɔ́n bɔ ninɔmɛ tɔn na ko blawu sɔ́ é! Nɛ̌ Jezu ka wà nǔ gbɔn? Enyi hwi wɛ ɖò finɛ ɔ, etɛ a ka na ko wà? Nya ɔ sín nǔ blawu nú Jezu, bɔ é dlɛn alɔ bo ɖó wǔ tɔn. Jezu ɖɔ n’i ɖɔ: “Un jló. Azɔn towe ni gbɔ.” (Matie 8:3) Gudu ɔ bú sín nya ɔ wu. Nùɖiɖi ɖiɖó nú nǔ enɛ sixu ko vɛwǔ nú mɛɖé lɛ.\nÉ na jló we tawun ɖɔ a ni ɖó axɔsu nùblawukúnúmɛtɔ́ kpo nǔwukpétɔ́ Jezu ɖɔhun ɖé kpo à cé? Lee é wà nǔ xá gudunɔ enɛ gbɔn é na mǐ jiɖiɖe ɖɔ hwenu e é na nyí Axɔsu ayikúngban ɔ bǐ tɔn é ɔ, nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn elɔ na jɛ: “É na kú nǔblawu nú mɛ e ma ɖó hlɔnhlɔn ɖé ǎ lɛ é kpo gbɛ̌donanɔ lɛ kpo; é na hwlɛn wamamɔnɔ lɛ sín gbɛ̀ gán.” (Ðɛhan 72:13) Ɛɛn, Jezu ɖó jlǒ bo na d’alɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɛ lɛ é bǐ; é ka na wà jlǒ enɛ.\nFlín ɖɔ cobonu Jezu tlɛ na gbɔ azɔn nú gudunɔ enɛ ɔ, sinsɛnzɔ́ tɔn ko ɖò akpàkpà sɔ́ mɛ lɛ wɛ. Dìn ɔ, mɛ lɛ na lɛ́ sè nùjiwǔ enɛ e é bló é. Amɔ̌, Jezu jló ɖɔ mɛ lɛ ni zɔ́n dó xó e ye sè lɛ é jí kpowun bo ɖi nǔ nú emi ǎ. É tuùn nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖɔ ɖɔ é kún na bló bonu “è na sè gbè tɔn ɖò toligbó lɛ xó,” bonu é na dó sɔ́ éɖée sù ó é. (Ezayíi 42:1, 2) Enɛ wu ɔ, Jezu ɖɔ nú gudunɔ e azɔn gbɔ na é ɖɔ: “Ðǒtó mì ganji; ma ɖɔ nú mɛɖé ó; loɔ, sɔ́ lee a ɖè ɔ yì xlɛ́ vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ, bo na wǔ sláslá sín agban e xó Mɔyizi ɖɔ ɔ.”—Matie 8:4.\nÉ ɖò mɔ̌ có, lee a sixu ko lin gbɔn é ɔ, azɔn tɔn e gbɔ n’i é víví n’i kaka bɔ é sixu hɛn nǔ enɛ e jɛ é dó xomɛ ǎ. É yì bo jla gbɔn fí bǐ. Enɛ sɔ́ jlǒ ɖaxó kpo dobanunǔ kpo sín zozo dó lanmɛ nú mɛ lɛ. É syɛn kaka bɔ Jezu sɔ́ nɔ sixu yì toxo ɖé mɛ agbawungba ǎ, enɛ wu ɔ, é yì cí fí e mɛɖé ma ɖè ǎ lɛ é nú táan ɖé. É ɖò mɔ̌ có, mɛ lɛ nɔ nyì ahwan sín fí bǐ bo nɔ wá gɔ̌n tɔn, bonu é na kplɔ́n nǔ ye bo lɛ́ gbɔ azɔn nú ye.\nNɛ̌ guduzɔn ka sixu wà mɛɖé sín nǔ gbɔn? Etɛ gudunɔ ɖé ka ɖó na bló?\nNɛ̌ gudunɔ ɖé ka savo nú Jezu gbɔn? Gbeta tɛ kɔn mǐ ka sixu wá, ɖó xósin Jezu tɔn wu?\nEe Jezu gbɔ azɔn nú gudunɔ ɔ fó é ɔ, nɛ̌ gudunɔ ɔ ka wà nǔ gbɔn? Nɛ̌ mɛ ɖevo lɛ lɔ ka wà nǔ gbɔn, ɖó enɛ wu?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Gudunɔ ɖé Sín Nǔ Blawu N’i B’ɛ Gbɔ Azɔn N’i


GBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Réunion Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Dari Eblegbe Efik Emberá (Chamí) Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Frafra Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Huastec Hunsrik Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kachin Kalanga (Botswana) Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kekchi Khakass Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Krio Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Laos-Gbè Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Luxembourg-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Mashi Maya Mbunda Mingrelian Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Penjabi (Nastaliq) Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Pomeranian Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Punjabi (Roman) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quechua (Huallaga Huánuco) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Quichua (Tena Tɔn) Rapa Nui-Gbè Rarotonga-Gbè Romani (Argentine Tɔn) Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Romany (Vlax, Russia) Ronga Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Suède Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Uruguay Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Udmurt Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é Nɛ̌ Biblu ka Sixu D’alɔ Mì Gbɔn?—Akpáxwé 2: Ðu Biblu Xixa Sín Vivǐ\nMɛ winnyawinnya e nɔ nyí Will é ɖɔ, “Biblu xixa sixu ɖ’akpɔ̀ nú we, enyi a ma tuùn lee a na xà gbɔn ganji é ǎ ɔ nɛ.”\nA ka jló na tuùn wlɛnwín e a na zán bá ɖu Biblu xixa sín vivǐ lɛ é à? Xota elɔ na d’alɔ we.\nBlǒ bonu Mawuxó ɔ ni ɖò gbɛ̀\nBa dò nú nǔ!\nÐ’alɔ ɖò nǔ e xà wɛ a ɖè é mɛ. A sixu zán wlɛnwín elɔ:\nSɔ́ tan Biblu tɔn ɖé, ee jí a jló na kplɔ́n nǔ dó é. A sixu sɔ́ tan Biblu tɔn ɖé alǒ akpáxwé ɖé ɖò Wɛnɖagbe-Wema ɖé mɛ, kabǐ a sixu sɔ́ tan ɖé ɖò Biblu-xà-dó-kàn-jí e ɖò jw.org jí lɛ é mɛ.\nXà tan ɔ. Hwiɖokponɔ sixu xà, kabǐ hwi kpo xɔ́ntɔn towe lɛ alǒ xwédo towe sín hagbɛ̌ lɛ kpo na xà dó jǐ. Mɛ ɖokpo sixu nyí nǔtinmɛtɔ́ bɔ mɛ ɖě lɛ na nɔ mɛ e ɖò tan ɔ mɛ lɛ é tɛnmɛ.\nTɛ́n wěɖexámɛ e bɔ d’ewu lɛ é ɖokpo alǒ hú mɔ̌ kpɔ́n:\nÐè nǔ e ɖò tan ɔ mɛ lɛ é sín desɛ́ɛn. Ðè desɛ́ɛn klewun klewun ɖebɔdoɖewu lɛ dó xlɛ́ nǔ e jɛ ɖò tan ɔ mɛ é ɖé. Wlǎn nǔ klewun ɖé dó desɛ́ɛn ɖokpo ɖokpo glɔ́ dó ɖɔ nǔ e jɛ ɖò finɛ é.\nZǎn ɖiɖe nùjlɛdonǔwu tɔn lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nú a ɖò nǔ xà dó gbejinɔtɔ́ ɖé wu wɛ hǔn, sɔ́ jijɔ tɔn lɛ kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo jlɛ́ dó nyɔna ɖěɖee é mɔ lɛ é wu.\nBlǒ bonu tan ɔ ni huzu tan yɔyɔ̌ ɖé. Huzu tan ɔ dó alɔ gègě mɛ, bo sɔ́ “nùkanbyɔmɛ lɛ,” mɛ taji ɖevo lɛ kpo mɛ ɖevo e sixu ko nɔ nǔ ɔ tɛnmɛ lɛ é kpo d’emɛ.\nEnyi mɛ e ɖò tan ɔ mɛ lɛ é ɖé wá gbeta e nùnywɛ ma kpé ǎ é kɔn hǔn, dǒ nukún nǔ ɖevo e é ɖó na ko wà é mɛ kpɔ́n. Ði kpɔ́ndéwú, lin tamɛ dó hwenu e Piyɛ́ɛ gbɛ́ Jezu é jí. (Maki 14:66-72) Nɛ̌ Piyɛ́ɛ ka sixu ko wà nǔ gbɔn ɖò kɔgbidinúmɛ enɛ nukɔn b’ɛ na nyɔ́?\nEnyi a lin ɖɔ emi sixu ɖè nǔ yɔyɔ̌ ɖé tɔ́n hǔn, tɛ́n kpɔ́n bo wlan tan hwiɖesunɔ tɔn e jinjɔn tan Biblu tɔn jí é ɖé. Bɛ̌ nǔ ɖěɖee tan ɔ sixu kplɔ́n mɛ lɛ é d’emɛ.—Hlɔmanu lɛ 15:4.\nA sixu bló bɔ Biblu xixa ɔ na ɖò gbɛ̀!\nEnyi a gbéjé gǒflɛ́mɛ lɛ kpɔ́n ɔ, a sixu mɔ nǔ xɔ akwɛ e ɖò hwlàhwlá ɖò tan ɔ mɛ lɛ é. È na ɖɔ ɔ, hweɖelɛnu tíìn bɔ xókwin ɖokpo alǒ wè nɔ ɖò taji ɖò tan Biblu tɔn ɖé mɛ.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, sɔ́ Matie 28:7 jlɛ́ dó Maki 16:7 wu.\nEtɛwu Maki ka tinmɛ gǒflɛ́mɛ ɔ bo ɖɔ Jezu na ɖè éɖée xlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ kpo “Piyɛ́ɛ” kpo?\nWuntun: Maki nɔ nǔ ɖěɖee jɛ lɛ é tɛnmɛ ǎ; é ɖò wɛn ɖɔ Piyɛ́ɛ wɛ kpi tan ɔ n’i.\nBa nǔ xɔ akwɛ ɔ: Etɛwu Piyɛ́ɛ ka ɖó na ko ɖeji hwenu e é sè ɖɔ Jezu jló na lɛ́vɔ mɔ ɛ é? (Maki 14:66-72) Nɛ̌ Jezu ɖesu ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé nú Piyɛ́ɛ gbɔn? Nɛ̌ a ka sixu wà nǔ Jezu ɖɔhun, bo nyí xɔ́ntɔn vívɛ́ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn?\nEnyi a bló bɔ Mawuxó ɔ ɖò gbɛ̀, bo lɛ́ ba dò nú gǒflɛ́mɛ lɛ ɔ, a na ɖu Biblu xixa ɔ sín vivǐ d’eji tawun!\n“Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ sɔ́ wemata ɖokpo, bo nɔ gbéjé kpɔ́n kaka bo nɔ mɔ nukúnnú jɛ mɛ. Nú un wà mɔ̌ ɔ, é nɔ cí ɖɔ nǔ e un ma mɔ kpɔ́n ǎ é, alǒ nǔ e un ma tuùn bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖ’ayǐ ǎ é wɛ un nɔ mɔ hwebǐnu ɖɔhun. Awǎjijɛ sín nǔ e un ma ɖó nukún ǎ é wɛ é nɔ nyí hwebǐnu.”—Bonnie.\n“Un kplɔ́n wema Hwliti tɔn bo zán Watchtower Library dó ba dò nú nǔ gɔ́ na, b’ɛ d’alɔ mì bɔ un mɔ nukúnnú jɛ wema ɔ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. Un byɔ tawun ɖɔ mɛ bǐ ni zán azɔ̌wanú ɔdinatɛ́ɛ jí tɔn enɛ. É d’alɔ mì bɔ un mɔ lee Biblu xixa sixu na awǎjijɛ mɛ tawun gbɔn é.”—Timothy.\n“É nyɔ́ tawun ɖɔ è ni xà Biblu ɖò gbɛ̌ta mɛ bonu mɛ ɖokpo ɖokpo ni nɔ mɛ e ɖò tan ɔ mɛ lɛ é tɛnmɛ. Un nɔ lɛ́ ɖu vivǐ Biblu-xà-dó-kàn-jí e ɖò jw.org jí lɛ é tɔn. Ye nɔ bló bɔ tan e ɖò Biblu mɛ lɛ é nɔ ɖò gbɛ̀!”—Isabel.\nBiblu Xixa: Etɛ ka Na Zɔ́n Bɔ A Na Ðu Vivǐ Tɔn?\nLilɛdogbeɖevomɛ lɛ, nǔ e nùnywɛ xwitixwiti ɖetɔ́n lɛ é, azɔwanú Biblu kplɔnkplɔn tɔn lɛ, kpo alɔ ɖyɔɖyɔ kpo sixu bló bɔ Biblu xixa na nɔ jɛmɛ nú mɛ.\nEnyi a yì tɔ́n jɛ dɔkungbá hwexónu tɔn ɖaxó ɖé jí ɔ, a na ba na mɔ dò nú nǔ e ɖ’emɛ é à cé? Dɔkungbá mɔ̌hun ɖé wɛ Biblu nyí. Nǔnywɛ xɔ akwɛ gegě wɛ ɖ’emɛ.\nAzɔ̌zɔ́nmɛ Biblu Kplɔnkplɔn Tɔn Lɛ\nÈ sɔnǔ nú azɔ̌zɔ́nmɛ Biblu kplɔnkplɔn tɔn e è sixu zín lɛ é, bɔ ye na d’alɔ mɛ bɔ è na zé mɛɖée dó ninɔmɛ e xó Biblu ɖɔ lɛ é mɛ.\nÐǒtó akpáxwé Biblu tɔn ɖěɖee è xá dó kan jí kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo lɛ é.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nɛ̌ Biblu ka Sixu D’alɔ Mì Gbɔn?—Akpáxwé 2: Ðu Biblu Xixa Sín Vivǐ\nijwyp xota 78


A ka ɖó ayi lee Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ nɔ sɔnǔ gbɔn ɖò kplé agun tɔn yetɔn lɛ hwenu ɖò fɔto e ɖò wema elɔ mɛ lɛ é wu à? Nɛ̌ ka gbɔn bɔ mǐ nɔ keya nú acɔ́biba kpo nǔsisɔ mǐtɔn lɛ kpo sɔmɔ̌?\nBo na dó ɖè sísí xlɛ́ Mawu mǐtɔn. Nugbǒ wɛ ɖɔ nǔ e mǐ nyí ɖò nukúnta ɔ kɛɖɛ wɛ Mawu nɔ kpɔ́n ǎ. (1 Samuel 16:7) É ɖò mɔ̌ có, hwenu e mǐ nɔ kplé bo na sɛ̀n ɛ é ɔ, jlǒ nùjɔnǔ tɔn mǐtɔn wɛ nyí ɖɔ mǐ ni xlɛ́ sísí e mǐ ɖó nú Mawu kpo sinsɛn-blotɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo ɔ. Enyi mǐ xwè hwɛɖɔtɔ́ ɖé sín nukɔn ɖò hwɛɖɔxɔsa ɔ, mǐ na jló na sɔnǔ bo na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí nú tɛn e mɛ é ɖè é. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, lee mǐ nɔ sɔnǔ gbɔn wá kplé lɛ ɔ nɔ xlɛ́ sísí e mǐ ɖó nú “Hwɛɖɔtɔ́ ayikúngban ɔ bǐ” tɔn Jehovah Mawu, kpo fí e mǐ nɔ sɛ̀n ɛ ɖè é kpo é.—Genèse 18:25.\nBo na xlɛ́ nugbodòdó e mǐ nɔ xwedó ɖò gbɛmɛ lɛ é. Biblu byɔ Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni nɔ sɔnǔ “ɖò yɛ̌yi mɛ, ɖò jlɛ̌ jí.” (1 Timɔtée 2:9, 10) È sɔnǔ “ɖò jlɛ̌ jí” ɔ wɛ nyí ɖɔ è ni nɔ zɔ nú avɔ e sixu dɔn ayi mɛ lɛ tɔn dó mǐ jí, bo nɔ jla ta nú mɛ, nɔ ba axi, kabǐ nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ lɛ é didó. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nǔsisɔ “ɖò yɛ̌yi mɛ” ɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ cyan avɔ e nyɔ́ kpɔ́n cobo ma ka cí kluyɔɔ alǒ zɛ̀kpá ǎ lɛ é. Nugbodòdó enɛ lɛ sixu zɔ́n bɔ mǐ na ba avɔ alɔkpa e mǐ na cyan bo dó lɛ é kpò ǎ. Enyi mǐ na bo ma tlɛ kɛ nu bo ɖɔ xó ǎ ɔ, nǔsisɔ mǐtɔn e nyɔ́ kpɔ́n bo jɛ acɔ́ ɔ sixu na “sísí . . . nùkplɔnmɛ e ɖɔ xó dó Mawu Mɛhwlɛngantɔ́ mǐtɔn wu ɔ” bo “kpa susu nú Mawu.” (Titu 2:10; 1 Piyɛɛ 2:12) Enyi mǐ nɔ sɔnǔ ganji bo nɔ wá kplé lɛ ɔ, é na zɔ́n bɔ nukún e mɛ ɖevo lɛ nɔ dó kpɔ́n sinsɛn-biblo Jehovah tɔn na ɔ na gbɔn vo.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Aukan Ayɔgbe Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Cakchiquel (Tɛntin tɔn) Cambodge-Gbè Chitonga Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Dangme Efik Espagne-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hiri Motu Hmong (White) Iban Ibo Isoko Italie-Gbè Javan-Gbè Kabiye Karen (S'gaw) Kazakh Kikaonde Kikongo Kiluba Kisi Kisonge Kongo Krio Kwangali Kwanyama Lamba Laos-Gbè Lifu Lingala Lunda Luvale Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mixe Mizo Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndonga Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Nyaneka Nzema Otètèla Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Saramacca-Gbè Sepedi Sesotho (Lesotho) Silozi Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tahiti-Gbè Tiv Tlapanec Tojolabal Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Twi Tzeltal Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Wallis-Gbè Wayuunaiki Xhosa Zoulou\nSINSƐNZƆ́ mǐtɔn nyí nǔ taji bo lɛ́ xɔ akwɛ. Amɔ̌, mɛ e mǐ nɔ ɖɔ Mawuxó na é bǐ mɔ nǔ jɛ enɛ wu ǎ. Enyi nǔ e Biblu nɔ ɖɔ lɛ é na bo tlɛ nɔ jɛ jí nú mɛ lɛ ɔ, ye nɔ mɔ hwebǐnu ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ emi ni kplɔ́n Xó Mawu Tɔn ɖó kpɔ́ xá mǐ ǎ.\nMǐ ni sɔ́ kpɔ́ndéwú Gavin tɔn. É nɔ yì kplé ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ, amɔ̌, é jló ɖɔ è ni kplɔ́n Biblu xá emi ǎ. Gavin tinmɛ ɖɔ emi kún tuùn nǔ nabi ɖé ɖò Biblu mɛ ó, emi kún ka jló nú mɛ ɖevo lɛ ni mɔ nǔ jɛ wu ó. É ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ è taa byɔ emi ɖɔ emi ni byɔ sinsɛn mɛ, é ka jló ɖɔ è ni flú emi ǎ. Etɛ a ka lin? É ka sixu nyɔ́ bló bɔ è na d’alɔ Gavin à? Lin tamɛ dó nǔ ɖagbe e nùkplɔnmɛ Biblu tɔn lɛ sixu wà nú mɛɖé é wu. Jehovah ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: “Xó ce lɛ ni ja ahǔn ɖɔhun. Ni gbà, fo ɖò gbigba kɔn nyì gbě jí wɛ ɖɔhun.” (Sɛ́nflínmɛ 31:19, 30; 32:2) Mi nú mǐ ni kplɔ́n nùɖé lɛ dó ahǔn wu, bo jlɛ́ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn d’ewu bo na dó sixu d’alɔ “gbɛtɔ́ lɛ bǐ” ganji.—1 Timɔtée 2:3, 4.\nNƐ̌ SINSƐNZƆ́ MǏTƆN KA SIXU CÍ AHǓN ÐƆHUN GBƆN?\nAhǔn nɔ gbà fo. Kpɛɖé kpɛɖé wɛ ahǔn nɔ sɔnǔ nú fífá ɖò jɔhɔn mɛ bo nɔ wá kun sìn téwúntéwún. Nɛ̌ xógbe Jehovah tɔn lɛ ka nɔ “ja ahǔn ɖɔhun” gbɔn? É ɖɔ xó nú togun tɔn kpo xomɛnyínyɔ́ kpo kpodo yakénúmɛ kpan. Mǐ nɔ wà nǔ éɖɔhun hwenu e mǐ nɔ ɖó sísí nú nǔ e mɛ ɖevo lɛ ɖi nǔ na é é. Mǐ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ yeɖesunɔ ni lin nǔ kpɔ́n, bo wá gbeta yeɖesunɔ tɔn kɔn. Enyi mǐ keya nú mɛ lɛ gbɔn mɔ̌ ɔ, ye na ɖò gbesisɔmɛ bo yí gbè nú nǔ e mǐ ɖɔ é, bɔ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn na na sínsɛ́n hugǎn.\nAhǔn nɔ fá. Enyi mǐ lin nǔ kpɔ́n dó ali vovo e nu mǐ na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖè, bɔ ye na kplɔ́n nǔ gègě dó nugbǒ ɔ wu é jí ɔ, sinsɛnzɔ́ mǐtɔn na fá kɔ nú ye. Nɔví sunnu e nɔ nyí Chris bo xwlé Biblu kplɔnkplɔn Gavin jɛ nukɔn é dó cɔcɔ n’i bonu é na yí gbè na ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é tɛnkpɔn bo mɔ ali vovo e nu é na bló bɔ xóɖɔɖókpɔ́ dó Biblu jí na víví nú Gavin hugǎn é. Chris ɖɔ nú Gavin ɖɔ wɛn taji ɖé ɖò Biblu mɛ, bɔ nǔ kplɔnkplɔn dó wɛn enɛ wu na d’alɔ ɛ b’ɛ na mɔ nukúnnú jɛ kplé lɛ mɛ hugǎn. Enɛ gudo ɔ, Chris tinmɛ ɖɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn zɔ́n bɔ emilɛ kudeji ɖɔ Biblu nyí xó nugbǒ. Mɔ̌ mɛ ɔ, ye ɖɔ xó gègě ɖó kpɔ́ dó lee nǔɖɔɖ’ayǐ lɛ jɛ gbɔn é wu. Xóɖɔɖókpɔ́ enɛ lɛ fá kɔ nú Gavin bɔ gudo mɛ ɔ, é yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn.\nAhǔn ɖò dandan nú gbɛ̀. Enyi alǔn tɔ́n ɖò Izlayɛli ɔ, jǐ sixu nɔ ma ja kaka nú sun gègě. Fífá e ahǔn nɔ na é mɛvo ɔ, atín lɛ na xú bo na kú. Jehovah ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ hwe mǐtɔn nu na cí akú wɛ ɖó ɖɔhun, enɛ wɛ nyí ɖɔ “xó e ɖɔ wɛ [Jehovah] ɖè ɔ” sín kɔ na xú gbɛtɔ́ lɛ. (Amɔsi 8:11) É d’akpá ɖɔ mɛ yí ami dó ɖè lɛ na “cí ahǔn e Mawu Mavɔmavɔ nɔ sɛ́dó . . ɔ ɖɔhun” hwenu e ye na ɖò wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla wɛ bɔ “lɛngbɔ̌ ɖevo lɛ” na nɔ gudo nú ye é. (Micée 5:6; Jaan 10:16) Wɛn e jla wɛ mǐ ɖè é ɖò nùɖuɖu Jehovah tɔn ɖěɖee na na gbɛ̀ mɛ e nugbǒ ɔ sín kɔ xú lɛ é mɛ. Wɛn enɛ ka xɔ akwɛ nú mǐ à?\nAhǔn nyí nyɔna ɖé bo gosin Jehovah gɔ́n. (Sɛ́nflínmɛ 33:13) Sinsɛnzɔ́ mǐtɔn sixu nyí nyɔna ɖé, alǒ nùnina ɖé nú mɛ ɖěɖee nɔ yí lɛ é. Biblu kplɔnkplɔn nyí nyɔna ɖé nú Gavin ɖó é d’alɔ ɛ b’ɛ mɔ xósin nú nùkanbyɔ tɔn lɛ bǐ. É yawu yì nukɔn bo bló baptɛm, lobɔ dìn ɔ, é kpo asì tɔn Joyce kpo nɔ ɖu wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijla sín vivǐ.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖò wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí wɛ\nSINSƐNZƆ́ TOWE NI XƆ AKWƐ NÚ WE\nWɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn jijlɛ́ dó ahǔn wu sixu lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ kàn e mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ ván ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é nyí nǔ xɔ akwɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Sìn e nɔ kun téwúntéwún lɛ é nɔ wà nǔ kaka ɖé ǎ, amɔ̌, enyi livi mɔkpan kɔn nyì ayǐ ɔ, ayikúngban ɔ nɔ fá. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, nǔ e mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ wà ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é sixu nɔ ma sɔ atɛ́n ɖò nukún mǐtɔn mɛ. Amɔ̌, enyi è xò gǎndido Jehovah sɛntɔ́ livi mɔkpan lɛ tɔn kplé ɔ, è nɔ mɔ ɖɔ è ɖekúnnu “gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.” (Matie 24:14) Sinsɛnzɔ́ mǐtɔn ka nɔ cí nyɔna e gosin Jehovah gɔ́n é ɖɔhun nú mɛ ɖevo lɛ à? Ganji, wɛn mǐtɔn na cí ahǔn ɖɔhun, enɛ wɛ nyí ɖɔ é na gbà fo, fá bo na lɛ́ ɖò dandan nú gbɛ̀!


Nɛɛmíi Vɔ́ Dǒ Jeluzalɛmu Tɔn lɛ Mɛ̀ | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nDǒ Jeluzalɛmu Tɔn Lɛ\nMǐ ni lɛkɔ yì gudo nú xwè yɔywɛ ɖé. Nɛɛmíi e nyí mɛsɛntɔ́ nú Axɔsu Aatazɛɛzɛsi é ɔ, Izlayɛli-ví wɛ é nyí bo nɔ nɔ toxo Pɛsi tɔn mɛ ɖò Suzi. Nɔví sunnu Nɛɛmíi tɔn gosin Judáa bo hɛn wɛn nyanya elɔ lɛ wá: ‘Togun e lɛkɔ yì Jeluzalɛmu é ɖò ayijayǐ mɛ ǎ. Dǒ toxo ɔ tɔn lɛ kpo hɔntogbo e Babilɔnunu lɛ gbà lɛ é kpo bǐ kpó ɖò mɔ̌.’ É vɛ́ nú Nɛɛmíi. É ba na yì Jeluzalɛmu bo na d’alɔ, enɛ wu ɔ, é xoɖɛ ɖɔ axɔsu ɔ ni na gbè emi bonu emi na yì.\nNukɔnmɛ ɔ, axɔsu ɔ ɖó ayi wu ɖɔ wǔ kú Nɛɛmíi. É ɖɔ: ‘Un ko mɔ bɔ a cí mɔ̌ kpɔ́n ǎ mɛ. Etɛ ka jɛ?’ Nɛɛmíi ɖɔ: ‘Toxo ce Jeluzalɛmu na ɖò gbigba jí bɔ wǔ na gɔn kúkú mì à?’ Axɔsu ɔ kanbyɔ ɛ ɖɔ: ‘Etɛ a ka ba ɖɔ ma bló nú we?’ Tlolo ɔ, Nɛɛmíi xoɖɛ dó ayi mɛ. Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: ‘Kɛnklɛn na gbè mì bonu ma yì Jeluzalɛmu bo na yì vɔ́ dǒ lɛ mɛ̀.’ Axɔsu Aatazɛɛzɛsi ɖɔ nú Nɛɛmíi ɖɔ é hɛn ɔ é na yì, bo lɛ́ bló bɔ é nɔ ayijayǐ mɛ kaka yì dɔ̌n. É lɛ́ sɔ́ Nɛɛmíi bɔ é nyí gǎn nú Judáa bo na ɛ atín e é na dó bló hɔntogbo toxo ɔ tɔn na lɛ é.\nHwenu e Nɛɛmíi wá Jeluzalɛmu é ɔ, é gbéjé dǒ toxo ɔ tɔn lɛ kpɔ́n. Enɛ gudo ɔ, é kplé vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo gǎn lɛ kpo bo ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘É nyla tawun. Mǐ ɖó na jɛ azɔ̌ wu.’ Togun ɔ yí gbè bɔ ye jɛ dǒ lɛ vɔ́ mɛ̀ jí.\nAmɔ̌, kɛntɔ́ Izlayɛli-ví lɛ tɔn ɖé lɛ nɔ cá nú ye bo nɔ ɖɔ: ‘Ayǐsájɛ ɖokpo hɛn ɔ, é na mu dǒ e mɛ̀ wɛ mi ɖè é.’ Azɔ̌watɔ́ lɛ keya nú mɛzunzun lɛ ǎ, bo kpó ɖò dǒ lɛ mɛ̀ wɛ. Dǒ ɔ ɖò aga yì wɛ bo ɖò syɛnsyɛn wɛ.\nKɛntɔ́ lɛ wá gbeta ɔ kɔn bo na gosin awa vovo xwé bo na tɔ́n ahwan Jeluzalɛmu ajijimɛ. Hwenu e Jwifu lɛ sè sé e bla wɛ ye ɖè é ɔ, xɛsi jɛ ye jí. Amɔ̌, Nɛɛmíi ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi ma ɖi xɛsi ó. Jehovah ɖò kpɔ́ xá mǐ.’ É sɔ́ mɛcɔtɔ́ lɛ bonu ye na nya xɛ ɖò azɔ̌watɔ́ lɛ jí bonu kɛntɔ́ lɛ ni ma kpéwú bo tɔ́n ahwan ye ó.\nÐò azǎn 52 vlamɛ kpowun ɔ, ye fó dǒ lɛ kpo hɔntogbo lɛ kpo. Nɛɛmíi kplá Levíi-ví lɛ bǐ wá Jeluzalɛmu bonu ye na sɔ́ dǒ ɔ dó alɔ mɛ nú Jehovah. É má ye bɔ ye nyí hanjigbɛ́ wè. Ye fán kpekán e yì Tɔjɔtɛn Hɔntogbo ɔ ta é bo xá dǒ ɔ jí, bɔ enɛ gudo ɔ, hanjigbɛ́ ɖě gbɔn ɖisixwé bɔ ɖě gbɔn amyɔxwé bo lɛlɛ̌ dó toxo ɔ. Ye xò hǔn, kanhún kpo agidigbo kpo lobo jihan nú Jehovah. Ɛsidlasi xwedó gbɛ̌ta ɖokpo bɔ Nɛɛmíi xwedó ɖě ɔ kaka bɔ ye wá yì kplé ɖò tɛmpli ɔ kɔn. Gbɛtɔ́ lɛ bǐ, sunnu lɛ, nyɔnu lɛ kpo yɔkpɔvu lɛ kpo savɔ̌ nú Jehovah bo ɖu xwè. È sixu sè awǎjijɛ xò e sú wɛ ye ɖè é sɛ́dó ɖò zɔ.\n“Alyannu e è na tun bo na sɔ́ dó jǐ we ɔ ɖě na wà nǔtí nú we ǎ.”—Ezayíi 54:17\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Nɛɛmíi ka yì Jeluzalɛmu? Táan nabi é ka bló cobɔ è mɛ̀ dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ kpé?\nNɛɛmíi 1:1-11; 2:1-20; 3:33-4:17; 5:14; 6:1-19; 12:27-43\nXónusɔ́ɖóte Nɛɛmíi Tɔn\nNùkplɔnmɛ taji ɖé lɛ ɖò wema Biblu tɔn e nɔ nyí Nɛɛmíi é mɛ nú Mawu sɛntɔ́ nugbǒ égbé tɔn lɛ bǐ.


Nùkplɔnmɛ Dó Jonɔyiyi kpo Ðɛ kpo Wu | Gbɛzán Jezu Tɔn\nNùkplɔnmɛ Dó Jonɔyiyi kpo Ðɛ kpo Wu\nJEZU BA MATA KPO MALI KPO KPƆ́N\nKANÐIÐO DÓ ÐƐXIXO WU NYÍ NǓ TAJI\nGletoxo Betaníi tɔn ɖó kilomɛtlu atɔn mɔ̌ dó Jeluzalɛmu bo ɖò zǎnzǎnhweji Olivutínsó ɔ tɔn sín dodomɛ. (Jaan 11:18) Jezu yì dɔ̌n bo byɔ nɔví nɔví wè sín xwégbe, ye wɛ nyí Mata kpo Mali kpo. Ye kpo nɔví sunnu yetɔn Lazáa kpo nyí Jezu sín xɔ́ntɔn bɔ ye yí i kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo.\nWǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí ɖɔ Mɛsiya ɔ ni ba jonɔ mɛ. Akpàkpà sɔ́ Mata bɔ é sɔnǔ nú wìwá Jezu tɔn ganji bo ɖò nùɖuɖu kpinkpɛn ɖa wɛ nukún myamya. Hwenu e Mata ɖò azɔ̌ wà wɛ é ɔ, nɔví nyɔnu tɔn Mali jinjɔn Jezu sín afɔ kpá bo ɖò tó ɖó è wɛ. Táan ɖé gudo ɔ, Mata ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Aklunɔ, lee nɔví ce jó azɔ̌ bǐ dó nyì kɔ jí nú nyɛɖokponɔ ɔ ɖɔ nùɖé nú we à cé? Ðɔ n’i nú é ni wá dó alɔ mì.”—Luki 10:40.\nJezu gbɛ́ nǔ nú Mali ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é gb’akpá nú Mata dó tagba jijɛ zɛ xwé wu dó nǔ agbaza tɔn lɛ wu jí, bo ɖɔ: “[Mata], [Mata], ado nɔ hu we dín, bɔ a nɔ fɔ nǔ gègě dó dó tagba nú hwiɖée. Nǔ ɖokpo géé jɛn ka ɖò taji. Mali wɛ ka sɔ́ akpá ɖagbe ɔ, bɔ mɛɖé na yí sín así tɔn ǎ.” (Luki 10:41, 42) Xlɛ́xlɛ́ wɛ Jezu ɖè ɖɔ é kún byɔ ɖɔ è ni zán hwenu gègě bo ɖò nùɖuɖu nukúnmɛ gègě ɖa wɛ ó. Nùɖuɖu klewun ɖé ko kpé.\nLinlin Mata tɔn sɔgbe. É jló na yí jonɔ. Amɔ̌, ayi e é sɔ́ ɖó nùɖuɖu ɖiɖa jí zɛ xwé wu é xlɛ́ ɖɔ nùkplɔnmɛ ɖagbe e gosin Mawu ví ɔ ɖesu gɔ́n é ɖò yiyi tɛ ɛ wɛ nɛ! Jezu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ Mali ko sɔ́ akpá ɖagbe ɔ, bɔ é na ɖu lè tɔn kaka sɔyi; enɛ lɛ́ kplɔ́n nùɖé mǐ bǐ bɔ mǐ ɖó na nɔ flín.\nÐò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ, Jezu lɛ́ kplɔ́n nùɖé mɛ bɔ é lɔ nyí nùkplɔnmɛ taji ɖé. Ahwanvu ɖé ɖɔ: “Aklunɔ, kplɔ́n mǐ lee mǐ na nɔ xoɖɛ gbɔn é, lee Jaan kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ gbɔn é.” (Luki 11:1) Jezu ko wà mɔ̌ xwè ɖokpo adaɖé mɔ̌ ɖíe ɖò Mawuxó e é ɖɔ ɖò só jí é hwenu. (Matie 6:9-13) É ɖò mɔ̌ có, ahwanvu enɛ sixu nɔ ma ɖò finɛ hwenɛnu, enɛ wu ɔ, Jezu lɛ́ vɔ́ nǔ taji é ɖ’emɛ lɛ é ɖɔ. Enɛ gudo ɔ, é zán nùjlɛdonǔwu ɖé bo dó tɛɖɛ̌ nǔ e wu è ɖó na ɖókan dó ɖɛxixo wu é jí.\n“Enyi mɛɖé ɖò mi mɛ, bo ɖó xɔ́ntɔn ɖokpo, bo yì mɔ ɛ zǎn xwete, bo ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Xɔ́ntɔn, nya wɔxúxú atɔn nú mì, ɖó xɔ́ntɔn ce ɖokpo [gosin] tomɛ, bo wá gbɔn gɔ̌n ce; un ka ɖó nùɖé na na ɛ ǎ,’ bonu mɛ ɖě ɔ nɔ xɔ mɛ, bo yí gbè n’i ɖɔ: ‘Ma dó tagba nú mì ó. Un ko dó gan hɔn ce mɛ, bɔ nyɛ kpodo vǐ ce lɛ kpo ko yì xɔ; un sɔ́ sixu site bo sɔ́ nùɖé nú we ǎ.’ Ma ɖɔ nú mi: enyi é ma kpɔ́n dó xɔ́ntɔn e ye nyí ɔ wu ǎ ɔ, é na kpɔ́n dó tagba e dó n’i wɛ é ɖè é wu, bo na site wá na ɛ nǔ e hudo è lɛ é bǐ.”—Luki 11:5-8.\nÉ nyí ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ Jehovah kún na jló na sè nǔ e byɔ ɛ wɛ mǐ ɖè é xɔ́ntɔn enɛ ɖɔhun ó ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, xlɛ́xlɛ́ wɛ é ɖè ɖɔ enyi xɔ́ntɔn e ma jló na sè nǔ e byɔ ɛ wɛ è ɖè magbokɔ é ǎ é gbɔ bo wá sè ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn wanyiyinɔ ɔ na sè ɖɛ e mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ xò sɛ́dó è kpo ayi jlɔjlɔ kpo lɛ é. Jezu kpó ɖò nukɔn yì wɛ bo ɖɔ: “Ma ka ɖɔ nú mi: mi byɔ nǔ Mawu, é na na mi; mi ba, mi na mɔ; mi xúxú hɔn, è na hun nú mi. Ðó, mɛɖebǔ ɖò nǔ byɔ wɛ ɔ, è na na ɛ; mɛɖé ba ɔ, é na mɔ; mɛɖé xúxú hɔn ɔ, è na hun n’i.”—Luki 11:9, 10.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu tɛɖɛ̌ xó tɔn jí gbɔn nǔ jlɛ́jlɛ́ dó vǐtɔ́ ɖé wu gblamɛ. É ɖɔ: “Vǐtɔ́ tɛ ka ɖò mi mɛ, bonu vǐ tɔn byɔ ɛ hweví ɔ, é na zé dan dó alɔ mɛ n’i? Abǐ, é na byɔ ɛ azin, bɔ é na sɔ́ hɔnkléklě dó alɔ mɛ n’i? Midɛɛ lɛ ɔ, lee mi nyí mɛ nyanya sɔ é nɛ, có mi nyɔ́ nǔ ɖagbe na vǐ mǐtɔn lɛ. Bɔ nɛ̌ Mawu Tɔ́ e ɖò [jixwé] ɔ ma ka na na [gbigbɔ mímɛ́] tɔn mɛ e byɔ ɛ lɛ é ǎ gbɔn?” (Luki 11:11-13) Tɔ́ mǐtɔn ɖò gbesisɔmɛ bo na ɖótó mǐ bo na lɛ́ na nǔ e hudo mǐ lɛ é mǐ. Nǔ enɛ na mɛ jiɖe tawun.\nAli tɛ nu Mata kpo Mali kpo ka gbɔn vo ɖè? Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ?\nEtɛwu Jezu ka lɛ́ kɛnu dó ɖɛxixo wu?\nNùjlɛdonǔwu tɛ Jezu ka zán bo dó xlɛ́ nǔ e wu è ɖó na ɖókan dó ɖɛxixo wu é?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nùkplɔnmɛ Dó Jonɔyiyi kpo Ðɛ kpo Wu


Kpò Ðò Jehovah Sɛ̀n Wɛ kpo Awǎjijɛ Kpo | Ee Bɔkun É\nLin tamɛ kpɔ́n dó azǎn e nyí awǎjijɛzán hugǎn ɖò gbɛzán towe mɛ é jí. Hwenu e a wlí alɔ é alǒ hwenu e vǐ towe nukɔntɔn ɔ jɔ é wɛ à? Alǒ gbè e gbè a bló baptɛm é wɛ à? É sixu nyí azǎn enɛ wɛ nyí azǎn taji hugǎn bo lɛ́ nyí awǎjijɛzán hugǎn ɖò gbɛzán towe mɛ. Gbè nɛ gbè ɔ, é víví nú nɔví sunnu towe lɛ kpo nɔví nyɔnu towe lɛ kpo tawun ɖɔ ye mɔ bɔ a xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú Mawu kpo ayi towe, lindɔ̌n towe, linlin towe kpo hlɔnhlɔn towe bǐ kpan.—Maki 12:30.\nA na ko ɖu vivǐ awǎjijɛ ɖaxó tɔn ɖò Jehovah sinsɛn mɛ sín hwenu e a bló baptɛm é. É ɖò mɔ̌ có, wɛnjlatɔ́ ɖé lɛ ko hɛn awǎjijɛ e ye ko ɖó kpɔ́n é ɖé lɛ bú. Etɛwu enɛ ka jɛ? Hwɛjijɔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó bo na kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo awǎjijɛ kpo?\nNǓ E WU MƐÐÉ LƐ HƐN AWǍJIJƐ YETƆN BÚ É\nWɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn nɔ na awǎjijɛ ɖaxó mǐ. Etɛwu? Ðó Jehovah d’akpá ɖɔ Axɔsuɖuto ɔ na ɖè gbɛ̀ nyanya elɔ síìn ɖò malin-malin mɛ, bo na ɖó gbɛ̀ yɔyɔ̌ Mawu tɔn ɔ ayǐ. Sofoníi 1:14 ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Xomɛsinzán Mawu Mavɔmavɔ tɔn sɛkpɔ! Azǎn ɖaxó Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ ko sɛkpɔ bǐ kɛnnɛkɛnnɛ. É ɖò hwlɛndo jí jǎwe.” Amɔ̌, enyi mǐ mɔ ɖɔ mǐ ɖó na nɔte dín zɛ xwé wu ɔ, mǐ sixu hɛn awǎjijɛ e mǐ ko ɖó kpɔ́n é bú. Enɛ sixu zɔ́n bɔ mǐ jɛ gudo yì jí ɖò Mawu sínsɛ́n mǐtɔn mɛ.—Nùnywɛxó 13:12.\nEnyi mǐ nɔ zán hwenu xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ bɔ mǐ na kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo awǎjijɛ kpo. Zinzan ɖagbe togun Jehovah tɔn tɔn wɛ sixu ko dɔn mǐ wá sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ mɛ, bo lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ jɛ Mawu sɛ̀n jí kpo awǎjijɛ kpo. (1 Piyɛ́ɛ 2:12) Amɔ̌, enyi è dɔn tó nú nɔví sunnu mǐtɔn ɖé alǒ nɔví nyɔnu mǐtɔn ɖé, ɖó é setónú nú sɛ́n Mawu tɔn lɛ ǎ wu ɔ, etɛ ka sixu jɛ? Enɛ sixu túntún awakanmɛ nú mɛɖé lɛ ɖò agun ɔ mɛ, bo zɔ́n bɔ ye na hɛn awǎjijɛ yetɔn bú.\nAgbaza sín nǔ lɛ lɔ sixu zɔ́n bɔ mǐ hɛn awǎjijɛ mǐtɔn bú. Gbɔn nɛ é? Gbɛ̀ Satáan tɔn nɔ tɛnkpɔn bo na bló, bɔ mǐ na mɔ ɖɔ mǐ ɖó na xɔ nǔ ɖěɖee sín hudo mǐ ma ɖó tawun ǎ lɛ é. Enɛ wu ɔ, mǐ sixu flín xógbe Jezu tɔn elɔ lɛ: “Mɛɖé sixu sɛ̀n gǎn wè ǎ; ɖó é na gbɛ́ wǎn nú mɛ ɖě, bo na yí wǎn nú mɛ ɖě; abǐ é na setónú nú mɛ ɖě, bo na vɛtoli nú mɛ ɖě. Mi sixu sɛ̀n Mawu bo lɛ́ sɛ̀n dɔkun ǎ.” (Matie 6:24) Mǐ sixu sɛ̀n Jehovah kpo awǎjijɛ kpo bo na lɛ́ tɛnkpɔn bo ɖó nǔ gbɛ̀ elɔ tɔn e jló mǐ lɛ é bǐ ɖò hwe ɖokpo ɔ nu ǎ.\nÐÒ AWǍJIJƐ MƐ ÐÒ JEHOVAH SINSƐN MƐ\nJehovah sinsɛn nyí agban bo nɔ kpɛn mɛ e yí wǎn n’i lɛ é ǎ. (1 Jaan 5:3) Flín ɖɔ Jezu ɖɔ: “Mi wá gɔ̌n ce; mi mɛ e agban kpinkpɛn hinhɛn cikɔ na lɛ é bǐ, bonu ma na gbɔjɛ mi. Mi yí nùkplɔnmɛ ce lɛ sè, bonu lindɔ̌n mitɔn lɛ na vo, ɖó mɛ fífá wɛ un nyí, bo nyí xomɛnyɔtɔ́. Ðó nùkplɔnmɛ ce lɛ vɛwǔ ǎ, sù ce lɛ ka vɛ́ nyì ǎ.” (Matie 11:28-30) Klisanwun nugbǒ nyínyí nɔ fá kɔ nú mǐ bo nɔ lɛ́ na mǐ awǎjijɛ. É ɖò wɛn ɖɔ mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖěɖee wu mǐ na ɖó awǎjijɛ ɖò Jehovah sinsɛn mɛ lɛ é. Mi nú mǐ ni kpɔ́n atɔn ɖ’emɛ.—Xabakuku 3:18.\nMǐ nɔ sɛ̀n Gbɛnamɛtɔ́ mǐtɔn, Mawu awǎjijɛnɔ ɔ. (Mɛsɛ́dó 17:28; 1 Timɔtée 1:11, NW) Mǐ tuùn ɖɔ mǐ ɖu gbɛ̀ mǐtɔn sín axɔ dó Gbɛɖotɔ́ ɔ. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni kpó ɖò sinsɛn ɛ wɛ kpo awǎjijɛ kpo, enyi mǐ bló baptɛm é ɔ, xwè na bo ko jɛ dó gbɔn ɖebǔ ɔ nɛ.\nHéctor lɔn nú nùɖé xò awǎjijɛ tɔn yí ǎ gbɔn nukún ɖiɖó Axɔsuɖuto ɔ kpo kàn ɖiɖó dó nǔ wu kpo gblamɛ\nMǐ ni ɖɔ xó dó Héctor e ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ, bo nyí nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ sín xwè 40 ɖíe é jí. ‘É ko kpò có,’ é ka lɛ́ kpó ɖò Jehovah sinsɛn sín vivǐ ɖu wɛ. (Ðɛhan 92:13-15) Héctor sɔ́ nɔ sixu wà nǔ kaka ɖé ɖò sinsɛnzɔ́ Mawu tɔn mɛ ǎ, ɖó asì tɔn sín azɔn wu, amɔ̌, é ka hɛn awǎjijɛ tɔn bú ǎ. É ɖɔ: “É blawu nú mì ɖɔ asì ce sín lanmɛ ɖò nylànylá d’eji wɛ, bɔ nukún kpíkpé dó wutu tɔn lɛ vɛwǔ, amɔ̌, un lɔn bonu nǔ enɛ xò awǎjijɛ ce ɖò Mawu nugbǒ ɔ sinsɛn mɛ yí ǎ. Tuùntuùn ɖɔ un ɖu gbɛ̀ ce sín axɔ dó Jehovah e dá gbɛtɔ́ ɖó linlin ɖé wu é nyí hwɛjijɔ e kpé, bɔ un na zɔn jí dó yí wǎn n’i tawun bo na lɛ́ sɛ̀n ɛ kpo ayi bǐ kpo é. Un nɔ dó gǎn bo nɔ ɖókan dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wu, bo nɔ lɛ́ tɛnkpɔn bɔ nukún ɖiɖó Axɔsuɖuto ɔ nɔ nɔ tɛn nukɔntɔn mɛ ɖò linlin ce mɛ, bonu un ma wá hɛn awǎjijɛ ce bú ó.”\nJehovah sɔnǔ nú vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn ɔ bonu mǐ na dó sixu nɔ gbɛ̀ ɖò awǎjijɛ mɛ. Nugbǒ ɔ, “Mawu yí wǎn nú gbɛtɔ́ sɔmɔ̌, bo sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn jó, bonu mɛ e na ɖi nǔ n’i lɛ ɖebǔ ma dɔn ó; loɔ, ye bǐ ni mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Jaan 3:16) Enyi mǐ ɖè nùɖiɖi xlɛ́ ɖò nùnina wanyiyi tɔn Mawu tɔn e nyí gbɛxixɔ ɔ e mɛ ɔ, è sixu sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ; mǐ sixu lɛ́ mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ. Hwɛjijɔ ɖagbe ɖé wɛ enɛ nyí nugbǒ, bɔ nǔ na dó sù nukún mǐtɔn mɛ! Lee gbɛxixɔ ɔ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na sɛ̀n Jehovah ɖò awǎjijɛ mɛ.\nJesús zán gbɛ̀ e bɔwǔ é bo sɛ̀n Jehovah kpo awǎjijɛ kpo nú xwè gègě\nNɔví sunnu ɖé nɔ nyí Jesús bo nɔ nɔ Mexique, é ɖɔ: “Un nyí kannumɔ nú azɔ̌ ce ɖ’ayǐ. Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ ɖò azɔ̌ wà wɛ magbokɔ nú ganxixo gègě, azǎn ɖě jɛ ɖě gudo, enyi é na bo ma tlɛ ɖò dandan ǎ ɔ nɛ. Un nɔ bló mɔ̌ bo na dó mɔ akwɛ d’eji kpowun wɛ. Enɛ gudo ɔ, un wá kplɔ́n nǔ dó Jehovah kpo lee é na Vǐ vívɛ́ná tɔn gbɛtɔ́ lɛ gbɔn é kpo wu. Un ɖó jlǒ tawun bo na sɛ̀n ɛ. Enɛ wu ɔ, un zé gbɛ̀ ce jó nú Jehovah, bɔ ee un w’azɔ̌ nú azɔ̌xwé ɔ nú xwè 28 gudo é ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ un na jó dó bo na bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn jɛji.” Lee Jesús bɛ́ Jehovah sinsɛn kpo awǎjijɛ kpo gbɔn é nɛ.\nMǐ nɔ zán gbɛ̀ mímɛ́ ɖé, b’ɛ nɔ na mǐ awǎjijɛ. A flín lee gbɛ̀ towe cí cobɔ a wá tuùn Jehovah é à? Mɛsɛ́dó Pɔlu flín Klisanwun e ɖò Hlɔma lɛ é ɖɔ ye “ko nyí kannumɔ nú hwɛhuhu ɖ’ayǐ,” amɔ̌, ye huzu “kannumɔ nú hwɛjijɔ.” Ðó ye ɖò gbɛ̀ mímɛ́ zán wɛ wutu ɔ, ye sixu ɖó gbɛ̀ mavɔmavɔ nukún. (Hlɔmanu lɛ 6:17-22) Mǐ lɔ nɔ xwedó nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ, enɛ wu ɔ, mǐ gán sín nǔblanɔwu e gbɛ̀ kwijikwiji zinzan kpo adakaxixo gbɛ́zinzan nɔ dɔn wá lɛ é kpo sí. Enɛ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ.\n“Gbɛzán ce sín xwè ɖagbe hugǎn lɛ wɛ nyí ɖěɖee un zán ɖò Jehovah sinsɛn mɛ é.”—Jaime\nMǐ ni ɖɔ xó dó Jaime jí. É ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn ɖ’ayǐ ǎ, bo nɔ ɖɔ ɖɔ nǔ lɛ jɔ nú yeɖée, lobo lɛ́ nyí kwínnyitɔ́. Jaime jɛ kplé Klisanwun tɔn lɛ yì jí, bɔ lee ye nɔ yí wǎn nú mɛ gbɔn ɖò finɛ é sísɛ́ ɛ b’ɛ jó gbɛzinzan tɔn xóxó ɔ dó. Bo na dó wà mɔ̌ ɔ, é ɖó na byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ ɛ bonu é na ɖi nǔ n’i. Jaime ɖɔ: “Kpɛɖé kpɛɖé ɔ, un mɔ ɖɔ Tɔ́ wanyiyinɔ ɖé tíìn bo nyí Mawu nùblawukúnúmɛtɔ́. Tónúsíse nú nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ nɔ cyɔn alɔ jǐ ce. Enyi un ma ko huzu wɛ ǎ ɔ, è sixu ko hu mì lee è hu xɔ́ntɔn ce e ɖò kwínnyínyí gbɛ́ta e mɛ un nɔ ɖ’ayǐ é ɖé lɛ gbɔn é. Gbɛzán ce sín xwè ɖagbe hugǎn lɛ wɛ nyí ɖěɖee un zán ɖò Jehovah sinsɛn mɛ é.”\nAWAKANMƐ NI MA KÚ WE Ó!\nNɛ̌ mǐ ka ɖó na wà nǔ gbɔn hwenu e mǐ ɖò te kpɔ́n gbɛ̀ nyanya elɔ sín vivɔnu é? Flín ɖɔ mǐ ɖò jlǒ Mawu tɔn wà wɛ, bo ɖò te kpɔ́n gbɛ̀ mavɔmavɔ. “Hǔn awakanmɛ ni ma kú mǐ dó nǔɖagbewiwa wu ó. Ðó nú awakanmɛ ma kú mǐ ǎ, bonu hwetɔnnu wá sù ɔ, mǐ na mɔ ajɔ tɔn yí.” (Galatinu lɛ 6:8, 9) Kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, mi nú mǐ ni dɛ bo wà azɔ̌ syɛnsyɛn bá dó sɔnǔ nú jijɔ ɖěɖee sín hudo mǐ ɖó bá xò “ya ɖaxó ɔ” zlɛ lobo na kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo awǎjijɛ kpo lɛ é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 7:9, 13, 14; Jaki 1:2-4.\nMǐ sixu ɖeji ɖɔ Jehovah na na ajɔ dɛ e mǐ dɛ ɖò nǔ nu é tɔn mǐ, ɖó é tuùn azɔ̌ e mǐ wà é kpo wanyiyi e mǐ ɖexlɛ́ é kpo nyikɔ tɔn kpo é. Enyi mǐ kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo awǎjijɛ kpo ɔ, mǐ na cí ɖɛhanwlantɔ́ Davidi ɖɔhun, é ɖɔ: “Ayi ce ɖò Mawu Mavɔmavɔ jí hwebǐnu. Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá mì; nùɖé nɔ gbà ayi dó nú mì ǎ. Enɛ ɔ wu wɛ xomɛ hun mì, un ɖò awǎ jɛ wɛ, bɔ ayi ce jɛ ayǐ.”—Ðɛhan 16:8, 9.


2 Tan 33 - 2 Chroniques 33\nXwe wěwe wɛ Manasée ɖó bó yi axɔ́súzinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu. É ɖu axɔ́sú nú xwe kanɖé afɔtɔn (55).\nÉ wa nǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ. É xwedó walɔ nyanya akɔta e Mawu Mavɔmavɔ nya bó yí ayǐkúngban yětɔn nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔn.\nVɔ̌sákpe e tɔ́ tɔn Ezekiyási gba gbɔn só jí só jí lɛ́ɛ ɔ́, é lɛ́ vɔ́ bǐ blóɖó. É bló vɔ̌sákpe gěgé nú Baalu bó tun vodún Acela te. É nɔ́ sɛn nǔ e nɔ́ ná wěziza ɖo jǐxwé lɛ́ɛ.\nÉ bló vodúnkpe gbɔn Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe, ɖo Jeluzalɛ́mu fí e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ émí ná ɖe émíɖée xlɛ́ ɖe káká sɔ́yi é.\nÉ bló vodúnkpe nú nǔ e nɔ́ ná wěziza ɖo jǐxwé lɛ́ɛ gbɔn kɔ́xota we e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe lɛ́ɛ.\nÉ bló káká bó sɔ́ vǐ tɔn sá vɔ̌ ná ɖo tɔdo Hinnɔ́mu tɔn mɛ; é nɔ́ bló majíki tɛnmɛ tɛnmɛ, lobo ɖu azě; é nɔ́ yi kan nǔ ɖo bokantɔ́ lɛ́ɛ gɔ́n. É nɔ́ fɔ́n, bó nɔ́ ɖo nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é wa wɛ, bó dó dó xomɛsin xomɛ n'i.\nVodún e sín bǒcyɔ e é bló ɔ́, é sɔ́ ɖó xwé e gbe Mawu ɖɔ nú Davídi kpó vǐ tɔn Salomɔ́ɔ kpó ɖɔ: “Xwé élɔ́ wɛ un sɔ́ ɖo Jeluzalɛ́mu, ɖo akɔta wěwe Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ mɛ, bɔ nyǐkɔ ce ná nɔ fínɛ́ káká sɔ́yi.\nUn sɔ́ ná kplá Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ sín to e un sɔ́ nú tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ é mɛ ǎ. Yě ní vɛ́ kó bló nǔ e un zɔ́n lɛ́ɛ bǐ, bó nyi sɛ́n e un dó gbɔn Mɔyízi jí lɛ́ɛ bǐ.”\nLo ɔ́, Manasée dɔn Judáa to ɔ́ kpódó Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó bú, bɔ nǔ nyanya e yě dó sin ɔ́ hú nǔ nyanya e togun e Mawu Mavɔmavɔ nya bo yí ayǐkúngban yětɔn nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ é tɔn.\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ xó nú Manasée kpó togun tɔn kpó có yě ké ya ná ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ sɛ́ ahwangán Asilíi xɔ́sú ɔ́ tɔn lɛ́ɛ dó Manasée kpó togun tɔn kpó, bɔ yě wlí Manasée bo dó klɔcée aglan n'i. Yě zě ganvɔ wlɔ dó dó gɛdɛ ɛ, bó sɔ́ ɛ yi Babilɔ́nu.\nÉe adǎn gbo e mɔ̌ ɔ́, é sú xó ylɔ́ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔn, lobo sɔ́ éɖée hwe bǐ, ɖo Mawu e tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ nɔ sɛn ɔ́ nukɔn.\nÉ sa vo nú Mawu ɖɔ é ní kú nǔbláwǔ nú émí, bɔ Mawu Mavɔmavɔ yí ɖɛ tɔn, bó kplá ɛ wá Jeluzalɛ́mu, bó lɛ́ sɔ́ ɛ ɖó axɔ́súzinkpo tɔn jí. Énɛ́ ɔ́, Manasée mɔ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ ɖokpónɔ wɛ è ɖǒ nǎ sɛn.\nÉe nǔ énɛ́ lɛ́ɛ jɛ wá yi ɔ́, Manasée mɛ ahohó ɖé ɖó Davídi Toxo ɔ́ gúdo, ɖo Gixɔ́ni sín gbadahwe jí, gbɔn tɔdo ɔ́ mɛ káká yi Hweví Hɔntogbó ɔ́ kɔn, bó lɛ́ dó Ofɛ́lu. É mɛ ahohó ɔ́ bɔ é yi jǐ ɖésú. É lɛ́ sɔ́ ahwangán lɛ́ɛ ɖó Judáa sín toxo e è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó lɛ́ɛ mɛ.\nÉ ɖe nǔmɛsɛn lɛ́ɛ kpó bǒcyɔ ɔ́ kpó sín Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe, bó gba vodúnkpe e é mɛ ɖó só e ɖo Mawu Mavɔmavɔ xwé gbe ɔ́ jí lɛ́ɛ kpó ée ɖo Jeluzalɛ́mu lɛ́ɛ kpó, lobo bɛ́ bǐ kɔn nyi gbě sín toxo ɔ́ mɛ.\nÉ lɛ́ vɔ́ vɔ̌sákpe Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɔ́ mɛ, bó nɔ sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ lɛ́ɛ kpódó kú dó nú Mawu vɔ́ lɛ́ɛ kpó ɖ'é jí, lobo ɖɔ nú Judáanu lɛ́ɛ ɖɔ yě ní nɔ sɛn Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn.\nTogun ɔ́ lɛ́ kpo ɖo vɔ̌ sá gbɔn só ta só ta wɛ; amɔ̌, Mawu Mavɔmavɔ, Mawu yětɔn kɛ́ɖɛ́ jɛ́n yě nɔ́ sá ná.\nAxɔ́sú Manasée sín tan e kpo lɛ́ɛ, xó e é xo ɖɛ bo ɖɔ nú Mawu tɔn lɛ́ɛ kpódó xó e nǔmɔtɔ́ lɛ́ɛ ɖɔ n'i dó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu Izlayɛ́li tɔn nyíkɔ mɛ lɛ́ɛ kpó ɔ́, è wlǎn bǐ dó axɔ́sú Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ sín Tan wéma mɛ.\nĐɛ e é xo ɔ́, lě e Mawu yǐ ɖɛ tɔn gbɔn ɔ́, hwɛ e é hu lɛ́ɛ, gbejí e é má nɔ nú Mawu ǎ é, fí e é xo vodúnkpe gbɔn só jí só jí gbɔn lɛ́ɛ, vodún Acela e é tun te é kpódó bǒcyɔ e é tun te, có bó wá yí hwɛ e é hu lɛ́ɛ gbe ɖo Mawu nukɔn lɛ́ɛ kpó ɔ́, è wlǎn bǐ dó “Hozayi sín Tan wéma” ɔ́ mɛ.\nManasée zán wá kú bɔ è sɔ́ ɛ ɖó xwé tɔn gbe. Vǐ tɔn Amɔ́ni wɛ ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.\nXwe ko-nukún-we wɛ Amɔ́ni ɖó bó yi axɔ́súzinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe we.\nNǔ e má nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ lɛ́ɛ wɛ é dó sin tɔ́ tɔn Manasée ɖɔhun. É nɔ́ sá vɔ̌ nú bǒcyɔ e tɔ́ tɔn bló lɛ́ɛ bǐ, bó nɔ sɛn yě.\nAmɔ̌, éyɛ́ yí hwɛ e é hu lɛ́ɛ gbe ɖo Mawu Mavɔmavɔ nukɔn lě e Manasée yí hwɛ tɔn lɛ́ɛ gbe gbɔn é ǎ, ɖó éyɛ́ Amɔ́ni ɔ́, é fɔ́n ɔ́, nǔ wa nyi do d'é jí wɛ jɛ́n é nɔ ɖe.\nAzaglɔ́gán tɔn lɛ́ɛ blá gbě tɔn bó hu i ɖo xɔ tɔn mɛ gbe ɖokpó.\nLo ɔ́, mɛ e ɖo Judáa lɛ́ɛ hu yě mɛ e blá axɔ́sú Amɔ́ni gbé bó hu i lɛ́ɛ bǐ, bó sɔ́ vǐ tɔn Joziyási ɖó zinkpo ɔ́ jí ɖó tɛn tɔn mɛ.


È Sɛ́ Jezu Dó Pɔnsu Pilatu Gɔ́n | Gbɛzán Jezu Tɔn\nMATIE 27:1-11 MAKI 15:1 LUKI 22:66–23:3 JAAN 18:28-35\nÈ ÐƆHWƐ ZǍNZǍN ÐÒ HWƐÐƆXƆSA ÐAXÓ JWIFU LƐ TƆN\nJUDASI ISIKALIƆTI TƐNKPƆN BO NA DÓ KÀN KƆ NÚ ÉÐÉE\nÈ SƐ́ JEZU DÓ PILATU GƆ́N NÚ É NA ÐÓ HWƐ N’I\nAyǐ ko ɖibla hɔ́n hwenu e Piyɛ́ɛ gbɛ́ ɖɔ emi kún tuùn Jezu ó azɔn atɔngɔ ɔ é. Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn sín hagbɛ̌ lɛ ko fó hwɛ majɛtó yetɔn bo ko gbado. Axɔsuzángbe zǎnzǎn ɔ, ye lɛ́vɔ sɛ̀ ta kplé, vlafo bo na bló bonu hwɛ masɔgbe xá sɛ́n e ye ɖɔ zǎn ɔ mɛ é ni dó cí nǔ e sɔgbe é ɖɔhun. È kplá Jezu wá nukɔn yetɔn.\nHwɛɖɔxɔsa ɔ lɛ́vɔ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Enyi hwi wɛ nyí Klisu ɔ hǔn, ɖɔ nú mǐ.” Jezu yí gbè nú ye ɖɔ: “Un ɖɔ nú mi ɔ, mi na ɖi ǎ; un ka kàn nǔ byɔ mi ɔ, mi na yí gbè nú mì ǎ.” É ɖò mɔ̌ có, Jezu gbó adɔ bo ɖɔ mɛ e é nyí bɔ è ko ɖɔ ɖ’ayǐ ɖò Daniyɛli 7:13 mɛ é nú ye. É ɖɔ: “Amɔ̌, sín dìn ɔ, nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ na jinjɔn Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ sín ɖisixwé.”—Luki 22:67-69; Matie 26:63.\nYe lɛ́vɔ kanbyɔ syɛnsyɛn ɖɔ: “Hǔn Mawu ví wɛ nú we nɛ hǔn?” Jezu yí gbè nú ye ɖɔ: “É jɛn nɛ mi ɖɔ nɛ.” Xó enɛ vlɛ́ nǔ e wu ye na ɖó dó bo dóhwɛ Jezu ɖɔ é nyla nu dó Mawu wu, bo hu i é. Ye kanbyɔ ɖɔ: “Kúnnuɖetɔ́ tɛ ba wɛ mǐ ka sɔ́ kpó ɖè?” (Luki 22:70, 71; Maki 14:64) Enɛ wu ɔ, ye bla Jezu bo kplá ɛ yì Tokpɔngán Hlɔma Tɔn Pɔnsu Pilatu gɔ́n.\nJudasi Isikaliɔti sixu ko mɔ bɔ è kplá Jezu xwè Pilatu gɔ́n. Hwenu e Judasi mɔ ɖɔ è ɖó hwɛ nú Jezu é ɔ, é vɛ́ n’i kpɛɖé b’ɛ mɔ ɖɔ nukúnɖiɖo ɖé kún sɔ́ ɖè ó. Amɔ̌, é lɛkɔ wá Mawu gɔ́n bo ɖè hwɛvɛ́númɛ nugbǒ nugbǒ xlɛ́ ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é lɛkɔ bo yì sɔ́ gankwɛ 30 lɛ sɔ́ jó. Judasi ɖɔ nú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ ɖɔ: “Un hu hwɛ; nya e un jó nú mi ɔ, xomɛvɔnɔ wɛ.” Loɔ, ye na ɛ xósin nǔblawumakúnúmɛ tɔn elɔ bo ɖɔ: “Etɛ wɛ kàn mǐ ɖ’emɛ? Hwi wɛ enɛ kàn.”—Matie 27:4.\nJudasi bɛ́ gankwɛ 30 lɛ nyì dó tɛmpli ɔ mɛ, bɔ enɛ gudo ɔ, é dosin nǔ nyanya e é wà é jí, gbɔn tintɛnkpɔn bo na hu éɖée gblamɛ. Hwenu e Judasi tɛnkpɔn bo na dó kàn kɔ nú éɖée é ɔ, é cí ɖɔ atínla e wu é sìn kàn ɔ dó é fɛ́n. É sɔ́ éɖée hu dó awinnya e ɖò dò é jí, bo tlú jɛ finɛ.—Mɛsɛ́dó 1:17, 18.\nZǎnzǎn tɛɛn wɛ è kpò ɖè hwenu e è kplá Jezu wá Pɔnsu Pilatu sín hɔnmɛ é. Amɔ̌, Jwifu e kplá ɛ wá finɛ lɛ é gbɛ́ ɖɔ emi kún na byɔ hɔn ɔ mɛ ó. Ye mɔ ɖɔ kancica mɔhun ɖiɖó kpo Kosi lɛ kpo na hɛn emi blí. Enɛ sixu zɔ́n bɔ ye sɔ́ na ɖu azǎn 15gɔ́ ɔ Nisáan tɔn sín nùɖuɖu ɔ ǎ; azǎn enɛ wɛ nyí azǎn nukɔntɔn Wɔxúxú E Mɛ È Ma Dó Tɔ́n Ǎ É Sín Xwè tɔn, bɔ è nɔ mɔ ɖɔ táan Dindinwayixwe tɔn ɔ sín alabǔ wɛ é nyí.\nPilatu gbɔ bo zɛ hwɛ bo kanbyɔ ye ɖɔ: “Hwɛ tɛ dó nya elɔ wɛ mi ka ɖè?” Ye yí gbè n’i ɖɔ: “É ma ko nyí nǔnyanyawatɔ́ ǎ ɔ, mǐ na kplá ɛ wá nú we ǎ.” Pilatu sixu ko lin ɖɔ tintɛnkpɔn wɛ ye ɖè bo na dó cɔcɔ nú emi, enɛ wu ɔ, é ɖɔ: “Miɖesunɔ mi bo kplá ɛ, bo ɖɔhwɛ xá ɛ lee sɛ́n mitɔn jló gbɔn é.” Jwifu lɛ ɖè mɛhuhu sín linlin yetɔn xlɛ́, bo ɖɔ: “Mǐ ɖó acɛ e hu mɛ é ǎ.”—Jaan 18:29-31.\nNugbǒ ɔ, enyi ye hu Jezu ɖò Dindinwayixwe ɔ hwenu ɔ, é sixu dɔn hunnyahunnya wá tò ɔ mɛ. É ɖò mɔ̌ có, enyi ye sixu bló bonu Hlɔmanu lɛ mɔ hwɛ ɖé nú Jezu ɖò toxóɖiɖɔ lixo bo hu i, lee yedɛɛ lɛ ɖó acɛ tɔn gbɔn é ɔ, é sixu zɔ́n bɔ togun ɔ sɔ́ na dóhwɛ Jwifu enɛ lɛ ǎ.\nSinsɛngán lɛ ɖɔ nú Pilatu ɖɔ emi ko ɖó hwɛ nú Jezu ɖɔ é nyla nu dó Mawu wu ǎ. Dìn ɔ, ye kpa hwɛ agɔ ɖevo lɛ bo dó è, bo ɖɔ: “Mǐ mɔ nya elɔ bɔ  é nɔ ɖò tò ɔ dɔn bú wɛ.  É nɔ gbɛ́ ɖɔ è ni ma sú takwɛ Dada Hlɔma tɔn tɔn ó,  lobo nɔ ɖɔ emi wɛ nyí Klisu axɔsu.”—Luki 23:2.\nÐó Pilatu wɛ nyí afɔsɔ́ɖótetɔ́ Hlɔma tɔn wutu ɔ, hwɛ tɔn jɔ bɔ ɖɔ e Jezu ɖɔ emi nyí axɔsu é na ɖu ayi mɛ n’i. Enɛ wu ɔ, Pilatu lɛkɔ yì hɔn ɔ mɛ, bo ylɔ Jezu, lobo kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Hwi wɛ nyí Jwifu lɛ sín axɔsu ɔ à?” Ðò xógbe ɖevo mɛ ɔ, ‘A gbà sɛ́n axɔsuɖuto ɔ tɔn bo sɔ́ hwiɖée axɔsu bo dó klán gbè xá Dada Hlɔma Tɔn ɔ wɛ à?’ Vlafo bo na dó mɔ dò nú xó tɔn e Pilatu ko sè ɖ’ayǐ lɛ é ɔ, Jezu ɖɔ: “Xó enɛ e a kanbyɔ mì ɔ, hwiɖesunɔ sín xomɛ wɛ é tɔ́n sín à, abǐ mɛ ɖevo wɛ ɖɔ xó ce nú we?”—Jaan 18:33, 34.\nPilatu yí gbè ɖɔ emi kún tuùn xó enɛ lɛ dó Jezu wu ó, amɔ̌, ɖɔ emi ka jló na tuùn ye, bo ɖɔ: “Nyɛ ɔ, Jwifu wɛ un nyí à?” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Tò towe mɛ nu lɛ kpodo vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo wɛ kplá we wá nú mì. Etɛ a ka wà?”—Jaan 18:35.\nJezu tɛnkpɔn bo na hɔn nú xota taji ɔ, ee nyí axɔsuɖuɖu é ǎ. É na xósin ɖò alixo ɖé mɛ b’ɛ kpaca Tokpɔngán Pilatu tawun.\nVɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ tuùn nǔ e ye na sɔ́ akwɛ e Judasi nyì dó tɛmpli ɔ mɛ lɛ é wà na tawun é ǎ. Ye ɖɔ: “Ðò sɛ́n mǐtɔn mɛ ɔ, è ɖó na sɔ́ akwɛ elɔ yì dó sinsɛnxɔmɛkwɛ ɔ jí ǎ, ɖó akwɛ e è na bo na dó hu mɛ na ɔ wɛ.” Enɛ wu ɔ, ye sɔ́ akwɛ ɔ dó xɔ zɛ̌nmɛtɔ́ ɖé sín gle na, bo na nɔ ɖi jonɔ lɛ dó finɛ. È wá ylɔ fí enɛ ɖɔ “kanjɔgle.”—Matie 27:6-8.\nEtɛwu Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn sín hagbɛ̌ lɛ ka lɛ́vɔ sɛ̀ ta kplé zǎnzǎn?\nNɛ̌ Judasi ka kú gbɔn? Etɛ è ka sɔ́ gankwɛ 30 lɛ dó wà?\nHwɛ tɛ lɛ wu Jwifu lɛ ka ba ɖɔ Pilatu ni zɔ́n dó bo ɖɔ bonu è ni hu Jezu?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn Ðɔhwɛ Dó È, Bo Wá Kplá Ɛ Yì Pilatu Gɔ́n


“Axɔsuɖuɖu Ce Nyí Gbɛmɛ Fí Tɔn Ǎ”—Jaan 18:36 | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Un wá gbɛ̀ ɔ mɛ, bo na ɖekúnnu nú nugbǒ ɔ.”—JAAN 18:37.\nHAN LƐ: 15, 74\nNɛ̌ Jezu ka xlɛ́ ɖɔ tuto toxóɖiɖɔ tɔn lɛ kún mya nukún nú emi ó gbɔn?\nLinlin e ɖò jlɛ̌ jí é tɛ Jezu ka byɔ mɛ ɖɔ è ni ɖó dó takwɛ nina wu?\nLinlin tɛ Klisanwun lɛ ka nɔ ɖó dó adakaxixo wu?\n1, 2. (a) Nɛ̌ gbɛ̀ ɔ ka klán sɔ? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na na xósin na ɖò nùkplɔnkplɔn elɔ mɛ?\nNƆVÍ nyɔnu ɖé ɖò tofɔligbé Elɔpu tɔn, bo ɖò nǔ e é ko wà wá yì é flín wɛ, lobo ɖɔ: “Sín hwenu e un ɖò vǔ é ɔ, nǔ agɔ kɛɖɛ jɛn è nɔ wà xá mɛ lɛ bɔ un nɔ mɔ. Enɛ wu ɔ, un gbɛ́ tuto toxóɖiɖɔ tɔn e ɖò tò ce mɛ é, bo nɔ gudo nú nǔ e mɛ gègě nɔ mɔ dó mɔ linlin gǔfínfɔ́n tɔn lɛ é. Enɛ wu ɔ, nú xwè gègě ɔ, un nyí nyɔnu xɔ́ntɔn wɔ̌nxogbɛwutɔ́ ɖé tɔn.” Nɔví sunnu ɖé ɖò tofɔligbé Aflika tɔn, bɔ ɖ’ayǐ ɔ, é lɔ nɔ mɔ hwɛjijɔ nú dakaxixo. É ɖɔ: “Un ɖi ɖɔ akɔ ce wɛ hugǎn ɖě lɛ bǐ, bo byɔ toxóɖɔgbɛta ɖé mɛ. È kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ sɔ́ hwǎn dó hu kɛntɔ́ mǐtɔn lɛ, enyi ye na bo tlɛ nyí akɔ mǐtɔn, bo ka ɖò gudo nú toxóɖɔgbɛta ɖevo ɔ nɛ.” Nɔví nyɔnu ɖé nɔ nɔ tɛntin Elɔpu tɔn, bo yí gbè ɖɔ: “Un ɖó linlin agɔ lɛ, bo nɔ gbɛ́ wǎn nú mɛɖebǔ e nyí toɖevomɛnu, alǒ ma ɖò sinsɛn ɖokpo ɔ mɛ xá mì ǎ lɛ é.”\n2 Linlin e fɔ́n, bo ɖò jijɛji wɛ ɖò gbɛ̀ égbé tɔn ɔ mɛ é tɔ́n ɖò nǔwiwa mɛ atɔn enɛ lɛ tɔn mɛ. Dakaxixo bo na jɛ mɛɖée kannu ɖò kàn vun wɛ, kínklán ɖò toxóɖiɖɔ linu fɔ́n bo ɖò ɖɔ dó dò wɛ, ɖò tò gègě mɛ ɔ, wǎn gbɛ́ nú jonɔ lɛ fɔ́n bo ɖò jijɛji wɛ. Lee Biblu ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é ɔ, gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ ɖó linlin gbenɔkpɔ́ tɔn ɖò azǎn gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ ǎ. (2 Tim. 3:1, 3, nwt) Dìn e gbɛ̀ ɔ fɔ́n bo ɖò kínklán wɛ hugǎn é ɔ, nɛ̌ Klisanwun lɛ ka sixu nya xɛ ɖò bǔninɔ yetɔn jí gbɔn? Lee Jezu ɖeɖɛ ninɔmɛ ɖé gbɔn ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ, hwenu e hunnyahunnya toxóɖiɖɔ tɔn zɔ́n bɔ tò ɔ ɖò xixo wɛ é gbígbéjé kpɔ́n sixu kplɔ́n nǔ gègě mǐ. Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó nǔ taji atɔn wu: Etɛwu Jezu ka gbɛ́, bo ma ɖ’alɔ ɖò tuto e nɔ klán mɛ lɛ é ɖebǔ mɛ ǎ? Nɛ̌ é ka ɖexlɛ́ ɖɔ mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ ɖó na nyì alɔ nú alɔɖiɖo ɖò toxóɖiɖɔ mɛ gbɔn? Nɛ̌ Jezu ka kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ kún sixu ba hwɛjijɔ nú dakaxixo mɛ ɖevo lɛ wu ó gbɔn?\nLINLIN E JEZU NƆ ÐÓ DÓ HUN XIXO DÓ MƐÐÉE KANNU NINƆ TAKÚNMƐ WU É\n3, 4. (a) Nǔ tɛ lɛ ɖó nukún wɛ Jwifu lɛ ka ɖè ɖò toxóɖiɖɔ linu ɖò Jezu hwenu? (b) Nɛ̌ nǔɖónukún enɛ lɛ ka wà nǔ dó ahwanvu Jezu tɔn lɛ wu gbɔn?\n3 Jwifu e Jezu jla wɛnɖagbe ɔ lɛ é gègě nɔ jló tawun bo na jɛ yeɖée kannu sín Hlɔma tò ɔ sí. Jwifu gǔfɔntɔ́ lɛ alǒ hunjɛdótomɛtɔnjitɔ́ lɛ nɔ sísɛ́ mɛ lɛ bonu ye na ɖó linlin enɛ lɛ. Gègě gǔfɔntɔ́ enɛ lɛ tɔn xwedó linlin e Judasi Galiléenu ɔ ɖó lɛ é. Mɛsiya nyijɛtɔ́ ɖé wɛ nya enɛ nyí ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ bo flú mɛ gègě. Hwenuxó-wlantɔ́ Jwifu e nɔ nyí Josephus é ɖɔ ɖɔ Judasi enɛ “sísɛ́ tò tɔn mɛ nu lɛ bonu ye na fɔ́n gǔ, bo gbɛ́ nǔ nú ye ɖɔ ye nyí xɛsinɔ, ɖó ye yí gbè bo nɔ na nǔjɔ Hlɔmanu lɛ wutu.” Hlɔmanu lɛ hu Judasi. (Mɛ. 5:37) Gǔfɔntɔ́ ɖé lɛ tlɛ xò daka bo na dó kpé nǔ e gbé nya wɛ ye ɖè é wu.\n4 Gbɔn vo nú gǔfɔntɔ́ enɛ lɛ ɔ, Jwifu kpaà lɛ lɔ ɖò te kpɔ́n wìwá Mɛsiya e na ɖɔ toxó é ɖé tɔn nukún myamya. Enɛ wɛ nyí ɖɔ, ye ɖó nukún ɖɔ hwenu e Mɛsiya ɔ na wá é ɔ, é na sɔ́ akɔta yetɔn sù, bo na ɖè ye sín agban e Hlɔma ɖó kɔ jí nú ye lɛ é glɔ́. (Luk. 2:38; 3:15) Ye mɛ gègě ɖi nǔ ɖɔ Mɛsiya ɔ na ɖó axɔsuɖuto ɖé ayǐ ɖò ayikúngban jí ɖò Izlayɛli. Bɔ hwenu e nǔ na nyí mɔ̌ é ɔ, Jwifu e gbakpé gbě ɖevo jí lɛ é na lɛkɔ wá jɔtɛn yetɔn. Flín ɖɔ Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ kanbyɔ gbè ɖokpo ɖɔ: “Hwi wɛ nyí mɛ e ɖó na wá, bɔ mǐ ɖò te kpɔ́n é à? Abǐ mɛ ɖevo wɛ mǐ na nɔte kpɔ́n?” (Mat. 11:2, 3) Jaan sixu ko ba na tuùn nǔ elɔ: ‘Mɛ ɖevo wɛ na wá bló nǔ e ɖó nukún wɛ Jwifu lɛ ɖè é bǐ à?’ Nú ahwanvu wè e kpé Jezu e fɔ́n sín kú é ɖò ali Emawusi tɔn jí lɛ é lɔ ɔ, nǔ e ɖó nukún wɛ ye ɖè dó Mɛsiya ɔ wu é jɛ ǎ. (Xà Luki 24:21.) Enɛ gudo zaan ɔ, Mɛsɛ́dó Jezu tɔn lɛ kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Aklunɔ, hwenɛnu wɛ a na lɛ́ vɔ́ axɔsuɖuɖu Izlayɛli tɔn ɔ sɔ́ dó alɔ mɛ nú Izlayɛli à?”—Mɛ. 1:6.\n5. (a) Etɛwu Galiléenu lɛ ka ba ɖɔ Jezu ni nyí axɔsu yetɔn? (b) Nɛ̌ Jezu ka jla linlin yetɔn ɖó gbɔn?\n5 É ɖò wɛn ɖɔ nǔ enɛ lɛ e ɖó nukún wɛ Galiléenu lɛ ɖè dó Mɛsiya ɔ wu é zɔ́n, bɔ ye jló na sɔ́ Jezu b’ɛ na nyí axɔsu yetɔn. Mǐ sixu mɔ ɖɔ ye ɖò linlin wɛ ɖɔ Jezu na nyí gǎn ɖagbe ɖé. É nyí xóɖɔtɔ́ nukúnɖeji ɖé; é sixu gbɔ azɔn nú mɛ; é tlɛ sixu na nùɖuɖu mɛ e xovɛ sìn lɛ é. Ee Jezu na nùɖuɖu sunnu 5 000 mɔ̌ gudo é ɔ, é mɔ ɖɔ é víví nú gbɛtɔ́ lɛ. “Ee Jezu mɔ ɖɔ ye na wá sɔ́ emi kpo hlɔnhlɔn kpo, bo na sɔ́ emi axɔsu ɔ, é gosin finɛ, bo tunta sókan ɔ mɛ éɖokponɔ.” (Jaan 6:10-15) Ayihɔngbe tɔn hwenu e ye ɖò Galilée Xù ɔ sín akpá ɖevo xwé é ɔ, akpàkpà e sɔ́ ye é sixu ko ɖekpo kpɛɖé. Jezu tinmɛ azɔ̌ alɔkpa e wà wɛ é ɖè tawun é nú ahwan ɔ. É wá bo hɛn nyɔna gbigbɔ tɔn lɛ wá nú akɔta ɔ, é nyí agbaza tɔn lɛ ǎ. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi ma nɔ jɛ tagba dó nùɖuɖu e nɔ gblé ɔ tamɛ ó; loɔ, mi ni nɔ jɛ tagba dó nùɖuɖu e nɔ nɔ ayǐ sɔyi gbɛ̀ mavɔmavɔ é tamɛ.”—Jaan 6:25-27.\n6. Nɛ̌ Jezu ka xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ emi kún ba na kp’acɛ ɖò toxóɖiɖɔ linu ɖò ayikúngban jí ó gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n6 Táan kpɛɖé jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn ɔ, é mɔ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ ɖé lɛ ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ emi na ɖó axɔsuɖuto ɖé ayǐ ɖò ayikúngban jí ɖò Jeluzalɛmu. É dó lǒ ɖé dó sikágankwɛ lɛ wu dó jla linlin enɛ ɖó. Lǒ ɔ xlɛ́ ɖɔ Jezu e nyí “nya nukúnɖeji ɖé” é ɖó na yì, bo na nɔ tawun. (Luk. 19:11-13, 15) Jezu lɛ́ xlɛ́ lee é ɖó wǔ zɔ nú acɛkpikpa Hlɔma tɔn gbɔn é. Pɔnsu Pilatu kanbyɔ Jezu ɖɔ: “Hwi wɛ nyí Jwifu lɛ sín axɔsu ɔ à?” (Jaan 18:33) Vlafo Tokpɔngán ɔ ɖò xɛsi ɖi wɛ ɖɔ Jezu sixu dɔn hunnyahunnya wá ɖò toxóɖiɖɔ linu; nǔ enɛ wɛ nyí nǔ taji e nɔ ɖó linkpɔ́n nú mɛ lɛ ɖò axɔsuɖuɖu Pilatu tɔn hwenu é. Jezu yí gbè n’i ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu ce . . . nyí gbɛmɛ fí tɔn ǎ.” (Jaan 18:36) É ɖ’alɔ ɖò toxóɖiɖɔ mɛ ǎ, ɖó axɔsuɖuto tɔn ɔ, jixwé wɛ é na nɔ. É ɖɔ nú Pilatu ɖɔ azɔ̌ emitɔn ɖò ayikúngban jí wɛ nyí ɖɔ emi na “ɖekúnnu nú nugbǒ ɔ.”—Xà Jaan 18:37.\nTagba gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ jí wɛ ayi towe ɖè à alǒ Axɔsuɖuto Mawu tɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ)\n7. Aniwu é ka sixu vɛwǔ bɔ ɖò ayi mǐtɔn mɛ ɔ, mǐ na nyì alɔ nú gudo ninɔ nú tuto hunxixo bo na jɛ mɛɖée kannu tɔn lɛ?\n7 Enyi mǐ mɔ nukúnnú jɛ azɔ̌ mǐtɔn wu ganji lee Jezu mɔ nǔ jɛ éyɛ tɔn wu gbɔn é ɔ, é na bo tlɛ nyí ɖò ayi mǐtɔn mɛ ɔ, mǐ na nyì alɔ nú gudo ninɔ nú tuto hunxixo ɖò toxóɖiɖɔ linu bo na jɛ mɛɖée kannu tɔn lɛ. É sixu nɔ ma bɔwǔ. Nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ ɖé ɖó ayi wu ɖɔ: “Mɛ e ɖò xá mǐtɔn mɛ lɛ é fɔ́n bo ɖò gǔfɔntɔ́ nyí d’eji wɛ. Linlin wanyiyi ɖó nú tò mɛtɔn tɔn gbló ada, bɔ mɛ gègě kudeji ɖɔ mɛɖée kannu ninɔ ɖò toxóɖiɖɔ linu na zɔ́n bɔ gbɛzán emitɔn na kpɔ́n te. É sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ nɔví lɛ cyɔn alɔ bǔninɔ Klisanwun tɔn yetɔn jí gbɔn ayi sísɔ́ ɖó wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijla jí gblamɛ. Ye nɔ ɖó nukún ɖɔ Mawu wɛ na ɖeɖɛ nǔagɔwaxámɛ lɛ kpo tagba ɖevo e mǐ nɔ mɔ lɛ é kpo.”\nNƐ̌ JEZU KA WÀ NǓ GBƆN ÐÒ TOXÓÐIÐƆ SÍN XÓ E NƆ KLÁN MƐ LƐ É KƆN?\n8. Nǎ agban kpinkpɛn e nɔ kɔ jí nú Jwifu lɛ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ é sín kpɔ́ndéwú ɖokpo.\n8 Hwɛhwɛ ɔ, nǔagɔwaxámɛ lɛ nɔ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú jlǒ toxóɖiɖɔ tɔn lɛ. Takwɛyíyí nyí toxóɖiɖɔ sín xó ɖé, bo ɖò zo jí tawun ɖò Jezu hwenu. Nugbǒ ɔ, gǔfínfɔ́n Judasi Galiléenu e xó mǐ ɖɔ wá yì é tɔn ɔ, mɛxixa sín tuto e è bló, bo na dó ganjɛwu ɖɔ togun ɔ na nǔjɔ Hlɔma tò ɔ é wɛ flɔ́ zo dó glɔ̌ na. È nɔ byɔ takwɛ gègě toví Hlɔma tɔn lɛ, kaka jɛ mɛ ɖěɖee ɖò tó ɖó Jezu wɛ lɛ é jí; ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, ye nɔ sú takwɛ nǔ e ye ɖó lɛ é tɔn, ayikúngban yetɔn tɔn kpo xwé yetɔn lɛ kpo tɔn. Mɛxoɖu tokwɛyitɔ́ lɛ tɔn lɛ́ zɔ́n tawun bɔ ye mɔ ɖɔ emi ɖò agban kpinkpɛn ɖé glɔ́. Tokwɛyitɔ́ lɛ sixu xɔ tɛn acɛkpikpa tɔn ɖé ɖò nǔsisa e hwenu mɛ e na akwɛ ɖaxó hugǎn é wɛ nɔ yí nǔ ɔ é ɖé hwenu, bɔ enɛ gudo ɔ, ye na wló nǔ e è xokplé lɛ é ɖu. Zacée e nyí tokwɛyitɔ́gán ɖé ɖò Jeliko é huzu dɔkunnɔ gbɔn mɛ lɛ xixo ɖu gblamɛ. (Luk. 19:2, 8) Lee é jɛ dɔkun gbɔn é ɖɔhun wɛ ye mɛ gègě na ko jɛ dɔkun gbɔn.\n9, 10. (a) Nɛ̌ kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ ka tɛ́n kpɔ́n bo na dɔn ɛ dó toxóɖiɖɔ sín xó ɖé mɛ gbɔn? (b) Etɛ xósin Jezu tɔn ka kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n9 Kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ tɛ́n kpɔ́n bo na ɖó mɔ n’i bonu é na ɖè akpá e xwé é ɖè é xlɛ́ ɖò takwɛ nina sín xó ɖé mɛ. Takwɛ e xó ɖɔ wɛ è ɖè ɖò fí é ɔ, takwɛ ɖé wɛ bo nɔ byɔ ɖɔ è ni yí gankwɛ ɖokpo ɖò toví Hlɔma tɔn ɖokpo ɖokpo sí. (Xà Matie 22:16-18.) Jwifu lɛ nɔ húnhún nǔɖɔ dó takwɛ enɛ wu tawun. Takwɛ enɛ súsú nɔ xlɛ́ ɖɔ ye ɖò acɛkpikpa Hlɔma tɔn glɔ́. “Toxóɖɔgbɛ́ Elodu tɔn” e sɔ́ xó enɛ wá atɛ jí é ɖó nukún ɖɔ enyi Jezu gbɛ́ takwɛxó ɔ ɔ, è sixu dóhwɛ ɛ ɖɔ é nyí todɔnfúnlɛ̌ntɔ́. Enyi Jezu ɖɔ ɖɔ takwɛ súsú ɔ nyí nùɖé bo ɖò dandan ɔ, ahwanvu tɔn lɛ sixu lɛkɔ sín gudo tɔn.\n10 Jezu nɔ acéjí bo nɔ mɛ ɖě jí ɖò takwɛ súsú xó ɔ mɛ ǎ. É ɖɔ: “Mi . . . sɔ́ nǔ e nyí Dada Hlɔma tɔn tɔn ɔ jó nú Dada Hlɔma tɔn, bo sɔ́ nǔ e nyí Mawu tɔn ɔ jó nú Mawu.” (Mat. 22:21) É ɖò wɛn ɖɔ Jezu tuùn ɖɔ mɛxoɖu gbakpé ɖò tokwɛyitɔ́ lɛ tɛntin. Amɔ̌, Jezu ka ba na nɔ mɛɖé jí, bonu ayi na gosin nǔ taji hugǎn ɔ jí ǎ. Enɛ wɛ nyí Axɔsuɖuto Mawu tɔn, ee na wá ɖeɖɛ tagba lɛ nugbǒ nugbǒ é. É gbɔn yɛkan enɛ mɛ bo sɔ́ kpɔ́ndéwú ɔ ɖ’ayǐ nú ahwanvu tɔn lɛ bǐ. Ye ɖó na nyì alɔ nú alɔɖiɖo ɖò toxóɖiɖɔ mɛ, enyi é na bo nyí ɖɔ toxóɖiɖɔ sín xó e wɛ é cí nǔ e sɔgbe é ɖɔhun gbɔn ɖebǔ ɔ nɛ. Klisanwun lɛ nɔ ɖó linlin e jí ye kú dó lɛ é dó nǔagɔwaxámɛ wu, alǒ mɔ xó ɖɔ dó nùwalɔ masɔgbe ɖé lɛ wu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ ba Axɔsuɖuto Mawu tɔn kpo nǔjlɔjlɔwiwa tɔn kpo.—Mat. 6:33.\n11. Ali ɖagbe hugǎn tɛ nu è ka sixu tɔ́n ahwan nǔagɔwaxámɛ ɖè?\n11 Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn gègě ko jó linlin e jí ye nɔ kú dó ɖò toxóɖiɖɔ linu ɖ’ayǐ lɛ é dó, b’ɛ kpa ye. Nɔví nyɔnu ɖé ɖò Grande-Bretagne bo ɖɔ: “Ee un kplɔ́n nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu ɖò kplɔnyiji-alavɔ gudo é ɔ, un ɖó linlin gǔfínfɔ́n tɔn lɛ. Un ba na jɛhun dó acɛ mɛwi lɛ tɔn jí, ɖó mǐ ko mɔ wuvɛ̌ nǔagɔwaxámɛ tɔn gègě. Un nyí mɛɖé bo nɔ ɖu ɖò nǔdindɔn lɛ jí tawun có, akpɔɖómɛ jí wɛ nǔ lɛ wá fó ɖó nú mì. Un tuùn ɖɔ nǔ e nɔ zɔ́n nǔagɔwaxámɛ ɖó sinmɛ agbaza tɔn wu lɛ é ɖó na gosin ayi gbɛtɔ́ lɛ tɔn mɛ ǎ. Amɔ̌, hwenu e un jɛ Biblu kplɔ́n jí é ɔ, un mɔ ɖɔ un ɖó na jɛ nǔ enɛ lɛ ɖè sín ayi nyiɖesunɔ tɔn mɛ jí. Nɔví nyɔnu yovó ɖé wɛ ka ɖó suúlu bo d’alɔ mì gbɔn mɔ̌. Dìn ɔ, un nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖò agun e nɔ dó tokunɔgbe é ɖé mɛ, bɔ un ɖò gǎn dó wɛ bo na d’alɔ gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ.”\n“SƆ́ HWǏ TOWE ÐÓ TƐN TƆN MƐ”\n12. “Tɔ́n” alɔkpa tɛ Jezu ka ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nyì alɔ na?\n12 Ðò Jezu hwenu ɔ, hwɛhwɛ wɛ sinsɛn lɛ nɔ wlú yeɖée ɖó kpɔ́ kpo toxóɖiɖɔ kpo. Wema Daily Life in Palestine at the Time of Christ ɖó ayi wu ɖɔ “sinsɛngbɛ́ e mɛ Jwifu lɛ má yeɖée dó lɛ é sɔgbe tawun alǒ kpɛɖé xá nǔ e mǐ nɔ ylɔ ɖɔ toxóɖɔgbɛ́ lɛ é.” Enɛ wu ɔ, Jezu gb’akpá nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi cɔ́ miɖée dó Falizyɛn lɛ kpodo axɔsu Elodu kpan sín tɔ́n wu.” (Mak. 8:15) Elodu sín xó e è ɖɔ ɖò fí é na ɖibla ɖò gesí dó toxóɖɔgbɛ́ Elodu tɔn wɛ. Ðò toxóɖiɖɔ linu ɔ, Falizyɛn lɛ nɔ gudo nú mɛɖée kannu ninɔ Jwifu lɛ tɔn. Tan Matie tɔn xlɛ́ ɖɔ Jezu lɛ́ ɖɔ xó dó Saduseɛn lɛ wu ɖò xóɖɔɖókpɔ́ enɛ mɛ. Ye jló na nɔ tɛn e mɛ ye ɖè lɛ é. Hagbɛ̌ yetɔn lɛ gègě ɖó acɛ ɖò toxóɖiɖɔ linu ɖò acɛkpikpa Hlɔma tɔn mɛ. Jezu gb’akpá nú ahwanvu tɔn lɛ, bo dó zǒgbe jí ɖɔ ye ni nɔ zɔ nú nùkplɔnmɛ alǒ tɔ́n ɖěɖee gbɛtɔ́ gbɛ̌nu atɔn enɛ lɛ nɔ nɔ gudo na é. (Mat. 16:6, 12) Nǔ e nyɔ́ ɖò xó ɔ mɛ é wɛ nyí ɖɔ, ee táan e mɛ togun ɔ jló na sɔ́ Jezu axɔsu é wá yì gudo é ɔ, é sɔ́ lín cobonu ye ɖɔ xó enɛ ɖó kpɔ́ ǎ.\n13, 14. (a) Nɛ̌ toxóɖiɖɔ kpo sinsɛn sín xó lɛ kpo ka nɔ dɔn dakaxixo kpo nǔagɔwiwa kpo wá gbɔn? (b) Etɛwu è ma ka na sɔ́ nǔagɔwaxámɛ dó ba hwɛjijɔ nú dakaxixo ǎ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n13 Enyi sinsɛn kpo toxóɖiɖɔ kpo wlú ɖó kpɔ́ ɔ, é sixu bɔkun bɔ adakaxixo na tɔ́n. Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ɖó na ɖó wǔ zɔ ɖò ninɔmɛ enɛ lɛ mɛ. Enɛ cá kàn xá hwɛjijɔ e wu vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo blasé bo na hu Jezu é. Ye kpɔ́n ɛ dó mɔ mɛ e nɔ hwlɛn agba xá mɛ ɖò toxóɖiɖɔ kpo sinsɛn kpo linu, bo nyí awovinú nú tɛn e mɛ ye ɖè é é. Ye ɖɔ: “Enyi mǐ jó è dó, bɔ é ɖò nǔ wà gbɔn mɔ̌ wɛ ɔ, mɛ bǐ na ɖi nǔ n’i, bɔ Hlɔmanu lɛ na wá gbà sinsɛnxɔ mǐtɔn, bo na gbà tò ɔ dó ta nú mǐ.” (Jaan 11:48) Enɛ wu ɔ, Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó Kayifu nɔ nukɔn ɖò sé e è bla bo na hu Jezu é mɛ.—Jaan 11:49-53; 18:14.\n14 Kayifu sɛ́ sɔja lɛ dó ɖɔ ye ni yì wlí Jezu ɖò zǎnmɛ. Jezu tuùn ayixa baɖabaɖa enɛ e ye hɛn é, enɛ wu ɔ, ɖò nùɖuɖu gudo tɔn e é ɖu xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ é hwenu ɔ, é byɔ ye ɖɔ ye ni fɔ hwǐ ɖé lɛ hɛn. Wè ko kpé bo na kplɔ́n nǔ taji ɖé ye. (Luk. 22:36-38) Ðò zǎn gudo tɔn enɛ mɛ ɔ, Piyɛ́ɛ zán hwǐ lɛ ɖokpo, bo tlɔ́ kpé nú ahwan ɔ. É ɖò wɛn ɖɔ xomɛ wɛ sìn i ɖó nǔ agɔ e è wà xá Jezu ɖò zǎn e mɛ è wlí i é wutu. (Jaan 18:10) Amɔ̌, Jezu ɖɔ nú Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Sɔ́ hwǐ towe ɖó tɛn tɔn mɛ. Ðó mɛ e nɔ sɔ́ hwǐ dó fun ahwan na ɔ, hwǐ kú wɛ é na kú.” (Mat. 26:52, 53) Nùkplɔnmɛ agbɔ̌nnɔ enɛ sɔgbe xá nǔ e wu Jezu xoɖɛ dó ɖò táan kpɛɖé jɛ nukɔn nú zǎn enɛ mɛ é, é wɛ nyí ɖɔ ye ɖó na nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ. (Xà Jaan 17:16.) Hunxixo dó nǔagɔwaxámɛ tamɛ nyí nùɖé bɔ è na jó dó nyì alɔ mɛ nú Mawu.\n15, 16. (a) Nɛ̌ Xó Mawu tɔn ka ko d’alɔ Klisanwun lɛ bɔ ye nyì alɔ nú gbemanɔkpɔ́ lɛ gbɔn? (b) Enyi Jehovah kpɔ́n gbɛ̀ égbé tɔn ɔ, vogbingbɔn tɛ é ka nɔ mɔ?\n15 Nɔví nyɔnu e nɔ nɔ tofɔligbé Elɔpu tɔn bɔ mǐ ɖɔ xó tɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é lɔ kplɔ́n nǔ enɛ. É ɖ’ayi wu ɖɔ: “Dakaxixo nɔ dɔn nǔjlɔjlɔwiwa wá ǎ. Un mɔ ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ jló na sɔ́ dakaxixo dó ɖeɖɛ ninɔmɛ lɛ é ɔ, kú mɛ wɛ é nɔ tɔ́n kɔ dó nú ye hwɛhwɛ. Bo nɔ dɔn akpɔɖómɛ wá nú mɛ gègě ɖevo lɛ. Xomɛ hun mì tawun ɖɔ un kplɔ́n ɖò Biblu mɛ ɖɔ Mawu ɖokponɔ jɛn sixu bló bɔ nǔjlɔjlɔwiwa tíìn nugbǒ nugbǒ ɖò ayikúngban ɔ jí. Ðò xwè 25 gudo tɔn e wá yì lɛ é mɛ ɔ, wɛn e un ko ɖò jijla wɛ é nɛ.” Nɔví sunnu e nɔ nɔ tofɔligbé Aflika tɔn é sɔ́ Xó Mawu tɔn e nyí “hwǐ e [gbigbɔ mímɛ́] sɔ́ dó alɔ mɛ nú [mǐ] é” ɖó hwǎn tɔn sín domɛ, bo nɔ jla wɛn fífá tɔn ɖé nú nɔzo tɔn lɛ, ye na bo gosin akɔ ɖebǔ mɛ ɔ nɛ. (Efɛ. 6:17) Ee nɔví nyɔnu e nɔ nɔ tɛntin Elɔpu tɔn é huzu Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé gudo é ɔ, é wlí alɔ xá nɔví sunnu ee nyí akɔ e mɛ nu é gbɛ́ wǎn na ɖ’ayǐ é ɖé. Ye mɛ atɔn enɛ lɛ bǐ bló huzuhuzu enɛ lɛ ɖó ye jló na cí Klisu ɖɔhun wutu.\n16 Kpɔ́n lee huzuhuzu enɛ lɛ nyí nǔ taji sɔ́ é! Biblu jlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ dó xù e ɖò xixo yì gudo nukɔn wɛ é, xù e ma ɖó fífá ɖě ǎ é wu. (Eza. 17:12; 57:20, 21; Nǔɖe. 13:1) Hwenu e toxóɖiɖɔ sín xó lɛ nɔ fɔ́n hun dó jǐ nú gbɛtɔ́ lɛ, nɔ klán ye, lobo nɔ hɛn dakaxixo e ma ɖó ta ɖé ǎ lɛ é wá é ɔ, mǐdɛɛ lɛ ka nɔ hɛn fífá kpo bǔninɔ mǐtɔn kpo wu. Enyi Jehovah kpɔ́n gbɛ̀ elɔ e klán é ɔ, é ɖó na nɔ víví n’i tawun ɖɔ bǔninɔ tíìn ɖò togun tɔn tɛntin.—Xà Sofoníi 3:17.\n17. (a) Ali atɔn tɛ lɛ nu mǐ ka sixu xò bǔninɔ kàn ɖè? (b) Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ?\n17 Mǐ ko mɔ ɖɔ mǐ sixu xò bǔninɔ Klisanwun tɔn sín kàn ɖò ali atɔn nu: (1) Mǐ nɔ ɖeji dó Axɔsuɖuto Mawu tɔn jixwé tɔn ɔ wu ɖɔ é na wá jla nǔagɔwiwa lɛ ɖó, (2) mǐ nɔ gbɛ́ ɖɔ mǐ kún na nɔ mɛɖé jí ɖò toxóɖiɖɔ linu ó, (3) mǐ nɔ nyì alɔ nú dakaxixo. É ɖò mɔ̌ có, hweɖelɛnu ɔ, linlin agɔ ɖiɖó sixu nyí awovinú nú bǔninɔ mǐtɔn. Ðò xota e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, mǐ na kpɔ́n lee mǐ sixu ɖí xwi xá tagba enɛ gbɔn bɔ é na kpa mǐ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ ɖɔhun é.


Nǔ E Wu Mǐ Nɔ “Na Sínsɛ́n Gègě” É | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Enyi mi na sínsɛ́n gègě ɔ, susu wɛ é na nyí nú Tɔ́ ce, bɔ mi na nyí ahwanvu ce.”—JAAN 15:8.\nHAN LƐ: 53, 60\nHwɛjijɔ junjɔn Biblu jí tɛ lɛ mǐ ka ɖó, bo na kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ?\nEtɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ mǐ ni hɛn nǔ e wu mǐ nɔ jla wɛn ɔ é ayi mɛ ganji?\nNɛ̌ è ka d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na syɛnlǐn ɖò wɛnjijlazɔ́ mǐtɔn mɛ gbɔn?\n1, 2. (a) Táan kpɛɖé jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn ɔ, xó tɛ é ka ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Etɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ mǐ ni hɛn nǔ e wu mǐ nɔ jla wɛn ɔ é ayi mɛ? (c) Etɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\nÐÒ ZǍN e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, é zán hwenu gègě dó ɖɔ xó nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ, bo na jiɖe ye ɖɔ emi ɖó wanyiyi e gɔ́ngɔ́n é nú ye. É lɛ́ na nùjlɛdonǔwu ɖé ye dó vǐwuntín ɖé wu, bɔ mǐ ko ɖɔ xó d’eji ɖò xota e wá yì é mɛ. Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni “na sínsɛ́n gègě.” Ðò Glɛkigbe mɛ ɔ, xógbe enɛ xlɛ́ ɖɔ Jezu ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú ye wɛ bonu ye ni kpó ɖò sínsɛ́n gègě na wɛ, enɛ wɛ nyí ɖɔ ye ni syɛnlǐn ɖò wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijla kɔn.—Jaan 15:8.\n2 Amɔ̌, é nyí nǔ e ahwanvu Jezu tɔn lɛ na wà é kɛɖɛ wɛ é ɖɔ nú ye ǎ, loɔ, é lɛ́ ɖɔ nǔ e wu ye ɖó na wà mɔ̌ é nú ye. É na hwɛjijɔ ɖěɖee wu ye na wà wɛnjijlazɔ́ ɔ é ye. Etɛwu é ka nyí nǔ taji ɖɔ mǐ ni ɖɔ xó dó hwɛjijɔ enɛ lɛ wu? Enyi mǐ hɛn nǔ e wu mǐ ɖó na kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ é ayi mɛ ɔ, enɛ na sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ na syɛnlǐn ɖò “kúnnuɖiɖe nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ” sín azɔ̌ ɔ kɔn. (Mat. 24:13, 14) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó hwɛjijɔ jinjɔn Biblu jí e wu mǐ nɔ jla wɛn ɔ é ɛnɛ jí. Gɔ́ na ɔ, mǐ na gbéjé nǔ ɖěɖee Jehovah na mǐ, bɔ ye na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na syɛnlǐn, lobo na na sínsɛ́n é ɛnɛ kpɔ́n.\nMǏ NƆ KPA SUSU NÚ JEHOVAH\n3. (a) Hwɛjijɔ e wu mǐ na jla wɛn ɔ é ɖětɛ ka tɔ́n ɖò Jaan 15:8 mɛ? (b) Etɛ vǐwun sín sínsɛ́n e xó nùjlɛdonǔwu Jezu tɔn ɖɔ é ka nɔte na? Etɛwu nùjlɛdonǔwu enɛ ka sɔgbe?\n3 Hwɛjijɔ taji hugǎn e wu mǐ nɔ ɖ’alɔ ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ mɛ é wɛ nyí ɖɔ mǐ na kpa susu nú Jehovah, bo hɛn nyikɔ tɔn ɖó mimɛ̌ jí ɖò gbɛtɔ́ lɛ nukɔn. (Xà Jaan 15:1, 8.) Ðǒ ayi wu ɖɔ Jezu jlɛ́ Tɔ́ tɔn Jehovah dó glezɔ́watɔ́ alǒ vǐwunglejíkpɔ́ntɔ́ ee nɔ kpé nukún dó vǐwun wu é wu. É jlɛ́ éɖesunɔ dó vǐwuntín ɖé wu, bo wá jlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ dó ala lɛ wu. (Jaan 15:5) Enɛ wu ɔ, é sɔgbe ɖɔ vǐwun sín sínsɛ́n lɛ ni nɔte nú sínsɛ́n Axɔsuɖuto ɔ tɔn e ahwanvu Klisu tɔn lɛ nɔ na é. Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖɔ: “Enyi mi na sínsɛ́n gègě ɔ, susu wɛ é na nyí nú Tɔ́ ce.” Lee vǐwuntín ɖěɖee na sínsɛ́n ɖagbe lɛ é nɔ sɔ́ vǐwunglejíkpɔ́ntɔ́ ɖé sù gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ mǐ nɔ sɔ́ Jehovah sù alǒ kpa susu n’i hwenu e mǐ zán nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ bǐ dó jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é nɛ.—Mat. 25:20-23.\n4. (a) Ali tɛ lɛ nu mǐ ka nɔ hɛn nyikɔ Mawu tɔn ɖó mimɛ̌ jí ɖè? (b) Nɛ̌ wǔ e è jɔ we bɔ a na hɛn nyikɔ Mawu tɔn ɖó mimɛ̌ jí é ka nɔ cí nú we?\n4 Ali tɛ nu wɛnjijlazɔ́ mǐtɔn ka nɔ hɛn nyikɔ Mawu tɔn ɖó mimɛ̌ jí ɖè? Mǐ sixu bló bonu nyikɔ Mawu tɔn mɛ́ d’eji ǎ. É ko mɛ́ bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu. Amɔ̌, ɖǒ ayi nǔ e gbeyiɖɔ Ezayíi ɖɔ é wu: “Jehovah ahwankpá lɛ tɔn wɛ nyí Mɛ e mi ɖó na kpɔ́n dó mɔ mimɛ̌ é.” (Eza. 8:13, nwt) Mǐ nɔ hɛn nyikɔ Mawu tɔn ɖó mimɛ̌ jí gbɔn nyikɔ enɛ kpinkpɔn dó mɔ nyikɔ ɖeɖóvo ɖé ɖò nyikɔ lɛ bǐ mɛ, kpo alɔdido mɛ ɖevo lɛ bonu ye na kpɔ́n dó mɔ nǔ mímɛ́ kpo gblamɛ. (Mat. 6:9) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mǐ nɔ jla nugbǒ ɔ dó jijɔ jiwǔ Jehovah tɔn lɛ kpo linlin e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ, bɔ é ma nɔ huzu ǎ é kpo wu hǔn, hun jɛ dó nyikɔ Mawu tɔn jí wɛ mǐ ɖè, ɖò Satáan adingbannɔ ɔ kpo jidómɛtɔ́ ɔ kpo nukɔn nɛ. (Bǐb. 3:1-5) Gɔ́ na ɔ, enyi mǐ nɔ dó gǎn, bo na d’alɔ mɛ e ɖò fí e mǐ nɔ ɖekúnnu ɖè lɛ é, bonu ye na tuùn ɖɔ “susu, yɛ̌yi kpo hlɔnhlɔn kpo jɛxa” Jehovah hǔn, nyikɔ tɔn hɛn ɖó mimɛ̌ jí wɛ mǐ ɖè nɛ. (Nǔɖe. 4:11) Rune, ee nyí gbexosin-alijitɔ́ sín xwè 16 ɖíe é ɖɔ: “Tuùn e un tuùn ɖɔ è jɔwu mì, bɔ un na ɖekúnnu dó Mɛ e dá wɛkɛ ɔ é takúnmɛ é sù nukún ce mɛ. É nɔ zɔ́n bɔ un nɔ ɖó jlǒ ɔ bo na kpó ɖò wɛn ɔ jla wɛ.”\nMǏ YÍ WǍN NÚ JEHOVAH KPO VǏ TƆN KPO\n5. (a) Hwɛjijɔ e wu mǐ na jla wɛn ɔ é ɖětɛ ka tɔ́n ɖò Jaan 15:9, 10 mɛ? (b) Nɛ̌ Jezu ka tɛɖɛ̌ linsyɛnsyɛn jí gbɔn?\n5 Xà Jaan 15:9, 10. Wanyiyi ɖaxó e mǐ ɖó nú Jehovah kpo Jezu kpo é wɛ nyí hwɛjijɔ taji ɖevo e wu mǐ nɔ jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é. (Mak. 12:30; Jaan 14:15) É nyí ɖɔ kɛɖɛ wɛ Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni yí wǎn nú emi ǎ, loɔ, é lɛ́ ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni “nɔ wanyiyi [emitɔn] mɛ.” Etɛwu? Ðó enyi gbɛzinzan mɛtɔn na nɔ xlɛ́ xwè ɖě jɛ ɖě gudo ɖɔ è nyí ahwanvu nugbǒ Klisu tɔn ɖé ɔ, é byɔ linsyɛnsyɛn. Jezu tɛɖɛ̌ linsyɛnsyɛn jí, bo zán xókwin “nɔ” alǒ “ɖò” ɔ azɔn gègě ɖò akpáxwé klewun elɔ e ɖò Jaan 15:4-10 mɛ é mɛ.\n6. Nɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ jló na nɔ wanyiyi Klisu tɔn mɛ gbɔn?\n6 Nɛ̌ mǐ ka nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ jló na nɔ wanyiyi Klisu tɔn mɛ, bɔ nǔ mǐtɔn na kpó ɖò nukún tɔn mɛ nyɔ́ wɛ gbɔn? Gbɔn gbeɖiɖe tɔn lɛ xwixwedó gblamɛ wɛ. Enyi è na ɖɔ ɖò klewun mɛ ɔ, Jezu ɖɔ nú mǐ ɖɔ, ‘Mi setónú nú mì.’ Amɔ̌, nǔ e Jezu ɖesunɔ wà lɛ é kɛɖɛ wɛ é byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni wà, ɖó é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Lee nyɛ nyì Tɔ́ ce sín sɛ́n lɛ, bo ɖò wanyiyi tɔn mɛ ɔ ɖɔhun.” Jezu zé kpɔ́ndéwú ɔ ɖ’ayǐ.—Jaan 13:15.\n7. Kancica tɛ ka ɖò tónúsíse kpo wanyiyi kpo mɛ?\n7 Nú nǔ e kàn kancica e ɖò tónúsíse kpo wanyiyi kpo mɛ é ɔ, Jezu ko ɖɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ wá yì ɖɔ: “Mɛ e hɛn sɛ́n ce lɛ ayi mɛ, bo nɔ nyì ye lɛ ɔ, mɛ enɛ wɛ yí wǎn nú mì.” (Jaan 14:21) Gɔ́ na ɔ, gbɔn tónúsíse nú gbeɖiɖe Jezu tɔn e ɖɔ ɖɔ è ni yì bo yì jla wɛn ɔ é gblamɛ ɔ, mǐ lɔ ɖò wanyiyi e mǐ ɖó nú Mawu é ɖexlɛ́ wɛ, ɖó Jezu sín gbeɖiɖe lɛ nɔ ɖè linlin Tɔ́ tɔn tɔn xlɛ́. (Mat. 17:5; Jaan 8:28) Jehovah kpo Jezu kpo nɔ hɛn mǐ ɖó wanyiyi yetɔn mɛ, ɖó wanyiyi e mǐ ɖexlɛ́ ye é wutu.\nMǏ NƆ GB’AKPÁ NÚ GBƐTƆ́ LƐ\n8, 9. (a) Hwɛjijɔ ɖevo tɛ mǐ ka ɖó, bo na jla wɛn ɔ? (b) Nɛ̌ xó Jehovah tɔn e ɖò Ezekiyɛli 3:18, 19 kpo 18:23 kpo mɛ é ka nɔ sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ na kpó ɖò wɛn jla wɛ gbɔn?\n8 Mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖevo, bo na kpó ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn wà wɛ. Mǐ nɔ jla wɛn dó gb’akpá ɖé nú mɛ. Ðò Biblu mɛ ɔ, è ylɔ Nɔwée ɖɔ “Mawuxóɖɔtɔ́.” (Xà 2 Piyɛ́ɛ 2:5, nwt.) É ɖò wɛn ɖɔ ɖò Mawuxó e é ɖɔ jɛ nukɔn nú Sinvɔgbɛ ɔ é mɛ ɔ, é gb’akpá nú mɛ lɛ ɖɔ gbɛ̀ ɔ na vɔ. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ mɔ̌? Ðǒ ayi nǔ e Jezu ɖɔ é wu: “Ðó lee gbɛtɔ́ lɛ ɖè gbɔn ɖò azǎn enɛ lɛ e jɛ nukɔn nú Sinvɔgbɛ ɔ é gbè, bo ɖò ɖuɖu wɛ bo ɖò nunu wɛ, bɔ sunnu lɛ ɖò asì kplá wɛ bɔ è ɖò nyɔnu lɛ sɔ́ na asú wɛ, kaka jɛ gbè e gbè Nɔwée byɔ tɔjihun mɛ; bɔ ye ma ɖó ayi wu ǎ kaka jɛ hwenu e Sinvɔgbɛ ɔ wá, bo bɛ́ ye bǐ yì dó é ɔ, mɔ̌ wɛ fí ɖiɖe Gbɛtɔ́-ví ɔ tɔn na ɖè.” (Mat. 24:38, 39, nwt) Mɛ lɛ yí wɛn ɔ ǎ có, Nɔwée ka jla wɛn akpágbánúmɛ tɔn e è sɔ́ d’alɔ mɛ n’i é kpo gbejininɔ kpo.\n9 Égbé ɔ, mǐ nɔ jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn, bo nɔ hun ali nú gbɛtɔ́ lɛ bonu ye na kplɔ́n nǔ dó linlin e Mawu ɖó nú ye é wu. Jehovah ɖɔhun ɔ, mǐ nɔ jló tawun ɖɔ mɛ lɛ na yí wɛn ɔ, bo na “nɔ gbɛ̀.” (Ezek. 18:23) Ðò hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, enyi mǐ ɖò wɛn jla wɛ sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè, alǒ tokplétɛn lɛ ɔ, mǐ nɔ gb’akpá nú mɛ gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu tɔn na wá, bo na ɖó nǔ gbɛ̀ nyanya elɔ nu.—Ezek. 3:18, 19; Dan. 2:44; Nǔɖe. 14:6, 7.\nMǏ YÍ WǍN NÚ NƆZO MǏTƆN LƐ\n10. (a) Hwɛjijɔ e wu mǐ na jla wɛn ɔ é ɖětɛ ka tɔ́n ɖò Matie 22:39 mɛ? (b) Ðɔ lee Pɔlu kpo Silasi kpo d’alɔ gantɔ́cɔ́tɔ́ ɖé ɖò Filipu gbɔn é.\n10 Hwɛjijɔ taji ɖevo e wu mǐ nɔ kpó ɖò wɛn jla wɛ é ɖíe: Mǐ yí wǎn nú nɔzo mǐtɔn lɛ. (Mat. 22:39) Wanyiyi enɛ nɔ sísɛ́ mǐ, bɔ mǐ nɔ syɛnlǐn ɖò azɔ̌ enɛ kɔn, bo nɔ tuùn ɖɔ enyi ninɔmɛ mɛ lɛ tɔn ɖyɔ ɔ, ye sixu huzu ayixa. Mǐ ni ɖɔ xó dó nǔ e mɛsɛ́dó Pɔlu kpo hagbɛ̌ tɔn Silasi kpo mɔ kpɔ́n é ɖé jí. Ðò toxo Filipu tɔn mɛ ɔ, gbeklanxamɛtɔ́ lɛ sɔ́ ye dó gankpa mɛ. Enɛ gudo ɖò zǎnvlɔ́ɖówe ɔ, ayikúngban danwǔ ɖé húnhún gankpa ɔ, bo hun hɔn lɛ. Xɛsi jɛ gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ jí, ɖó é lin ɖɔ gantɔ́ lɛ ko hɔn yì, bo jló na hu éɖée. Amɔ̌, Pɔlu súxó ɖɔ: “Ma wà nǔ dó hwiɖée wu ó.” Gantɔ́cɔ́tɔ́ e ko flú bǐ é kanbyɔ ɖɔ: “Etɛ un ɖó na wà bɔ Mawu na hwlɛn mì gán?” Ye ɖɔ n’i ɖɔ: “Ði nǔ nú Aklunɔ Jezu, enɛ ɔ, Mawu na hwlɛn we gán.”—Mɛ. 16:25-34.\nWǎn yí nú Jehovah, Jezu kpo nɔzo mǐtɔn lɛ kpo nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ jla wɛn ɔ (Kpɔ́n akpáxwé 5gɔ́ ɔ kpo 10gɔ́ ɔ kpo)\n11, 12. (a) Nɛ̌ tan gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ tɔn ka kúnkplá sinsɛnzɔ́ mǐtɔn gbɔn? (b) Etɛ mǐ ka nɔ ba na ɖò gbesisɔmɛ bo na wà?\n11 Nɛ̌ tan gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ tɔn ka kúnkplá wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn gbɔn? Ðǒ ayi nǔ elɔ wu: Hwenu e ayikúngban ɔ danwǔ gudo é wɛ gantɔ́cɔ́tɔ́ ɔ wá huzu ayixa, bo byɔ alɔdo. Mɔ̌ ɖokpo ɔ ɖò égbé ɔ, mɛ ɖěɖee ma nɔ yí wɛn Biblu tɔn ɔ ɖ’ayǐ ǎ lɛ é sixu huzu ayixa, bo ba alɔdo hwenu e nùɖé na jɛ ɖò gbɛzán yetɔn mɛ, bo na cí ayikúngban danwǔ ɖɔhun é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé lɛ sixu ɖò fí e mǐ nɔ ɖekúnnu ɖè é, bɔ azɔ̌ e ye ko nɔ wà sín hwenu línlín ɖíe é gblé dó ye ajijimɛ, bɔ gbɛ̀ bú nu dó ye. Mɛ ɖevo lɛ tíìn bɔ, é sixu nyí ɖɔ alɔwliwli yetɔn e kija ɖò malin-malin mɛ dìn é wɛ zlɛ ye. Gɔ́ na ɔ, é sixu nyí ɖɔ azɔn syɛnsyɛn e è mɔ nú mɛɖé lɛ é wɛ zɔ́n bɔ ye flú bǐ, alǒ, kú e mɛvívɛ́ ɖé kú dó ye é wɛ gbà hǔn dó nú ye. Enyi nǔ mɔhun lɛ jɛ ɔ, mɛ e flú bǐ lɛ é ɖé lɛ sixu kàn nǔ byɔ dó nǔ e ye ko nɔ wɔn ya na ɖ’ayǐ lɛ é wu, ɖi nǔ e wu gbɛ̀ ɔ dó tíìn é. Vlafo ye tlɛ sixu kanbyɔ ɖɔ: ‘Etɛ un ɖó na wà bɔ Mawu na hwlɛn mì gán?’ Enyi mǐ xò gò mɛ enɛ lɛ ɔ, ye sixu ba na ɖótó wɛn nukúnɖiɖo tɔn ɔ azɔn nukɔntɔn ɖò gbɛ̀ yetɔn mɛ.\n12 Enɛ wu ɔ, enyi mǐ kpó ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ wà wɛ kpo gbejininɔ kpo ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò te hwebǐnu bo na dó gbɔ nú mɛ lɛ ɖò hwenu e ye sixu ɖò gbesisɔmɛ bo na yí wɛn ɔ é. (Eza. 61:1) Charlotte, ee ko ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ sín xwè 38 ɖíe é ɖɔ: “Gbɛtɔ́ lɛ ko bú ɖò égbé. É byɔ ɖɔ è ni hun ali ɖé nú ye bonu ye na ɖótó wɛnɖagbe ɔ.” Ejvor, ee nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé sín xwè 34 ɖíe é ɖɔ: “Égbé ɔ, mɛ gègě flú ɖ’ayi mɛ hú hwenu e wá yì lɛ é bǐ. Un jló tawun bo na d’alɔ ye. Enɛ nɔ sísɛ́ mì, bɔ un nɔ jla wɛn ɔ.” Nugbǒ ɔ, wǎn yí nú nɔzo nyí hwɛjijɔ e wu é jɛxa bɔ è na kpó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ wà wɛ é ɖokpo!\nNÙNINA E NƆ D’ALƆ MǏ BƆ MǏ NƆ SYƐNLǏN LƐ É\n13, 14. (a) Nùnina tɛ xó Jaan 15:11 ka ɖɔ? (b) Nɛ̌ awǎjijɛ Jezu tɔn ka na huzu mǐtɔn gbɔn? (c) Nɛ̌ awǎjijɛ ka nɔ d’alɔ mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ gbɔn?\n13 Ðò zǎn ɖokpo enɛ e jɛ nukɔn nú kú Jezu tɔn é mɛ ɔ, é lɛ́ ɖɔ xó dó nùnina e na d’alɔ mɛsɛ́dó tɔn lɛ bɔ ye na syɛnlǐn bo na na sínsɛ́n é gègě jí. Nùnina tɛ lɛ ka wɛ? Nɛ̌ ye ka sixu hɛn lè wá nú mǐ gbɔn?\n14 Awǎjijɛ. Tónúsíse nú gbeɖiɖe Jezu tɔn e ɖɔ ɖɔ è ni jla wɛn ɔ é ka na huzu agban bo kpɛn mǐ wɛ à? Gbeɖé ǎ. Ee Jezu na nùjlɛdonǔwu dó vǐwuntín ɔ wu gudo é ɔ, é ɖɔ ɖɔ wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ na mɔ awǎjijɛ. (Xà Jaan 15:11.) Nugbǒ ɔ, é na jiɖe mǐ ɖɔ awǎjijɛ emitɔn na huzu mǐtɔn. Gbɔn nɛ̌ é? Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn wá yì é ɔ, Jezu jlɛ́ éɖée dó vǐwuntín ɖé wu, bo jlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ dó ala lɛ wu. Vǐwuntín ɖé wu wɛ ala lɛ nɔ nɔ. Enyi ala lɛ vɛ́ ko ɖò vǐwuntín ɔ wu jɛn wɛ ɔ, ye na nɔ mɔ sìn kpo nùɖuɖu kpo e nɔ gosin vǐwuntín ɔ mɛ é. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ vɛ́ ko ɖò bǔ xá Klisu ganji gbɔn afɔdomɛ tɔn lɛ xwixwedó gblamɛ ɔ, mǐ na mɔ awǎjijɛ ɖokpo ɔ e é mɔ ɖó jlǒ Tɔ́ tɔn tɔn wiwa wu é. (Jaan 4:34; 17:13; 1 Pi. 2:21) Hanne, ee nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé sín xwè 40 jɛji ɖíe é ɖɔ, “Awǎjijɛ e un nɔ mɔ hweɖebǔnu e un lɛkɔ sín sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é nɔ sísɛ́ mì, bɔ un nɔ kpò ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn wà wɛ.” Nugbǒ ɔ, awǎjijɛ ɖaxó e mǐ nɔ mɔ é nɔ na hlɔnhlɔn mǐ, bɔ enyi fí e mǐ nɔ ɖekúnnu ɖè ɔ na bo vɛwǔ ɔ, mǐ nɔ kpò ɖ’ewu.—Mat. 5:10-12.\n15. (a) Nùnina tɛ xó Jaan 14:27 ka ɖɔ? (b) Etɛwu fífá ka nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ kpó ɖò sínsɛ́n na wɛ?\n15 Fífá. (Xà Jaan 14:27.) Jezu tó ɖɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖò zǎn e jɛ nukɔn nú kú tɔn é mɛ hwɛ̌ ɖɔ: “Fífá ce wɛ un na mi.” Nɛ̌ nùnina enɛ e nyí fífá é ka nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ nɔ na sínsɛ́n gbɔn? Enyi mǐ ɖò lǐn syɛn wɛ ɔ, mǐ nɔ mɔ fífá e nɔ nɔ ayǐ sɔyi é ɖé ɖò ayi mǐtɔn mɛ, ɖó mǐ tuùn ɖɔ nǔ mǐtɔn nyɔ́ Jehovah kpo Jezu kpo nukúnmɛ wutu. (Ðɛh. 149:4; Hlɔ. 5:3, 4; Kolo. 3:15) Ulf, ee ko ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ sín xwè 45 ɖíe é ɖɔ: “Wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ nɔ zɔ́n bɔ nǔ nɔ cikɔ nú mì, amɔ̌, é nɔ zɔ́n bɔ un nɔ ɖó awǎjijɛ adodwé ɔ, bɔ gbɛ̀ ce lɛ́ ɖó nu tawun.” É sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ Mawu kɔn nyɔna dó mǐ jí, bɔ mǐ ɖó fífá ayi mɛ tɔn e na nɔ ayǐ sɔyi é.\n16. (a) Nùnina tɛ xó Jaan 15:15 ka ɖɔ? (b) Nɛ̌ mɛsɛ́dó lɛ ka sixu kpó ɖò xɔ́ntɔn Jezu tɔn nyí wɛ gbɔn?\n16 Xɔ́ntɔn zunzun. Ee Jezu ɖexlɛ́ ɖɔ jlǒ emitɔn wɛ nyí ɖɔ awǎjijɛ e mɛsɛ́dó emitɔn lɛ ɖó é ɔ, “nǔ bǐ ni vɔ ɖ’ewu” gudo é ɔ, é tinmɛ lee wanyiyi mɛɖesunɔ sɔ́ dó savɔ̌ tɔn nyí nǔ taji sɔ́ é. (Jaan 15:11-13) Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ: “Un nɔ ylɔ mi ɖɔ xɔ́ntɔn.” Nùnina xɔ akwɛ tawun wɛ xɔ́ntɔn zunzun xá Jezu nyí. Etɛ mɛsɛ́dó lɛ ka ɖó na wà, bo na kpó ɖò xɔ́ntɔn tɔn nyí wɛ? Ye ɖó na “sɛ́n, bo gbà kún kaka sɔyi.” (Xà Jaan 15:14-16.) Xwè wè mɔ̌ jɛ nukɔn nú xó enɛ e Jezu ɖɔ é ɔ, é ɖɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖɔ: “Mi jla dó ali ɖɔ: ‘Axɔsuɖuɖu [jixwé] tɔn ko sɛya.’” (Mat. 10:7) Enɛ wu ɔ, ɖò zǎn enɛ e jɛ nukɔn nú kú tɔn é mɛ ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú ye ɖɔ ye ni syɛnlǐn ɖò azɔ̌ e ye ko bɛ́ é mɛ. (Mat. 24:13; Mak. 3:14) Gbeɖiɖe Jezu tɔn xwixwedó vɛwǔ, amɔ̌, é hɛn ɔ, é na kpa ye, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, ye na kpó ɖò xɔ́ntɔn tɔn nyí wɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Gbɔn alɔdo nùnina ɖevo tɔn gblamɛ wɛ.\n17, 18. (a) Nùnina tɛ xó Jaan 15:16 ka ɖɔ? (b) Nɛ̌ nùnina enɛ ka nɔ d’alɔ ahwanvu Jezu tɔn lɛ gbɔn? (c) Nùnina tɛ lɛ ka nɔ na hlɔnhlɔn mǐ ɖò égbé?\n17 Sìnkɔn nina nú ɖɛ lɛ. Jezu ɖɔ: “Mi byɔ nǔ ɖebǔ Tɔ́ ɔ ɖò nyikɔ ce mɛ ɔ, é na na bǐ mi.” (Jaan 15:16) Kpɔ́n lee akpá enɛ ɖó na ko na hlɔnhlɔn mɛsɛ́dó lɛ sɔ́ é! * Nugbǒ wɛ ɖɔ ye kún mɔ nukúnnú jɛ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ó, bɔ gǎn yetɔn ka na lɛ́ gosin ayikúngban jí ɖò malin-malin mɛ, amɔ̌, é na jó ye dó sɔ́ nyì yayǎ mɔ̌ kpowun ǎ. Jehovah ɖò gbesisɔmɛ bo na na sìnkɔn nú ɖɛ yetɔn lɛ, bo na d’alɔ ye ɖò nǔ ɖebǔ e sín hudo ye ɖó bo na jla wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn é mɛ. Nugbǒ ɔ, táan kpɛɖé ɖò enɛ gudo ɔ, ye mɔ lee Jehovah sè ɖɛ ɖěɖee ye xò, bo byɔ alɔdo lɛ é gbɔn é.—Mɛ. 4:29, 31.\nMǐ sixu kudeji ɖɔ Jehovah na na sìnkɔn nú ɖɛ e mǐ xò dó byɔ alɔdo é (Kpɔ́n akpáxwé 18gɔ́ ɔ)\n18 Mɔ̌ jɛn é ka lɛ́ nyí gbɔn ɖò égbé. Ee mǐ nɔ syɛnlǐn, bo nɔ ɖò sínsɛ́n na wɛ é ɔ, mǐ nɔ ɖu vivǐ xɔ́ntɔn zunzun xá Jezu tɔn. Gɔ́ na ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ Jehovah ɖò gbesisɔmɛ bo na na sìnkɔn nú ɖɛ e mǐ nɔ xò, bo nɔ byɔ alɔdo bo na dó ɖu ɖò afɔklɛ́nnú ɖěɖee mǐ sixu mɔ hwenu e mǐ na ɖò wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla wɛ é jí lɛ é. (Fili. 4:13) É sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ Mawu kɔn nyɔna dó mǐ jí, bo nɔ sè ɖɛ mǐtɔn lɛ, bɔ mǐ lɛ́ zun xɔ́ntɔn xá Jezu. Nùnina enɛ lɛ e gosin Jehovah gɔ́n é nɔ na hlɔnhlɔn mǐ, bɔ mǐ nɔ kpó ɖò sínsɛ́n na wɛ.—Ja. 1:17.\n19. (a) Etɛwu mǐ ka nɔ ɖò alɔ ɖó ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ wɛ? (b) Etɛ ka nɔ d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na fó azɔ̌ Mawu tɔn?\n19 Lee mǐ ɖɔ xó d’eji gbɔn ɖò xota elɔ mɛ é ɔ, mǐ nɔ ɖò alɔ ɖó ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ mɛ wɛ, bo na dó kpa susu nú Jehovah, bo hɛn nyikɔ tɔn ɖó mimɛ̌ jí, bo na dó ɖè wanyiyi mǐtɔn xlɛ́ Jehovah kpo Jezu kpo, bo na dó gb’akpá nú mɛ lɛ ganji, lobo na lɛ́ ɖè wanyiyi e mǐ ɖó nú nɔzo mǐtɔn lɛ é xlɛ́. Gɔ́ na ɔ, nùnina elɔ lɛ e Mawu na mǐ é nɔ na hlɔnhlɔn mǐ, bɔ mǐ na fó azɔ̌ tɔn, ye wɛ nyí awǎjijɛ, fífá, xɔ́ntɔn zunzun kpo ɖɛ lɛ sise kpo. Kpɔ́n lee xomɛ na hun Jehovah sɔ, hwenu e é na ɖó ayi wu ɖɔ mǐ ɖò gǎn dó wɛ kpo lindɔ̌n mǐtɔn bǐ kpo bo na “na sínsɛ́n gègě” é!\n^ akpá. 17 Ðò xó gudogudo tɔn e Jezu ɖɔ xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ é mɛ ɔ, é na jiɖe ye azɔn gègě ɖɔ ye na mɔ sìnkɔn nú ɖɛ yetɔn lɛ.—Jaan 14:13; 15:7, 16; 16:23.