È Na Fɔ́n Mɛ Sín Kú!\n1-3. Etɛ ka wlí mǐ mɛ bǐ dó ganmɛ? Nɛ̌ Jehovah ka na ɖè mǐ nyite gbɔn?\nMǏ NI ɖɔ ɖɔ è dá hwɛ nú we bɔ a na sɛ̀n gan kaka bo kú, ɖó hwɛ e a ma hu ǎ é ɖé wu. Nukúnɖiɖo ɖě sɔ́ ɖè bɔ a na tɔ́n ǎ. É cí ɖɔ sɔgudo towe d’ablu, bɔ nùɖé ka ɖé bɔ a sixu wà ǎ ɖɔhun. Amɔ̌, hwenu e nukúnɖiɖo ɖě ma sɔ́ ɖè nú we ǎ é ɔ, a wá mɔ ɖɔ mɛɖé tíìn bo kpéwú bo na ɖè we nyite, bɔ é ka d’akpá ɖɔ emi na d’alɔ we! Nɛ̌ é ka na cí nú we?\n2 Mǐ mɛ bǐ wɛ nyí gantɔ́ nú kú. Mǐ na bo wà nǔ ɖebǔ ɔ, mǐ sixu xò gló è ǎ. Amɔ̌, Jehovah kpéwú bo na ɖè mǐ nyite sín kú sí. Lobɔ é d’akpá ɖɔ “kɛntɔ́ gudo tɔn e sín kún è na sú dó ɔ wɛ nyí kú.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:26.\n3 Enyi xɛsi ma sɔ́ na ɖi we dó kú wu ǎ ɔ, kpɔ́n lee agbɔ̌n towe na jɛ dò sɔ é! Amɔ̌, é nyí ɖɔ Jehovah na ɖè kú síìn kɛɖɛ wɛ ǎ. É na lɛ́vɔ fɔ́n mɛ e ko kú lɛ é wá gbɛ̀. Lin tamɛ kpɔ́n dó lè e enɛ na hɛn wá nú we é jí. É d’akpá ɖɔ “mɛ e kú lɛ” é na lɛ́vɔ wá nɔ gbɛ̀. (Ezayíi 26:19) Enɛ wɛ Biblu ylɔ ɖɔ fínfɔ́n sín kú.\nHWENU E MƐVÍVƐ́ ÐÉ KÚ É\n4. (a) Etɛ ka sixu ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mǐ hwenu e hɛnnumɔ alǒ xɔ́ntɔn ɖé kú nú mǐ é? (b) Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí Jezu sín xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé lɛ?\n4 Hwenu e hɛnnumɔ alǒ xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé kú nú mǐ é ɔ, wuvɛ̌ e mǐ nɔ sè é kpo aluwɛ e mɛ mǐ nɔ nɔ é kpo sixu túnflá. Mǐ nɔ mɔ ɖɔ xó ɖě kún sɔ́ kpò ó. Nǔ ɖě ɖè bɔ mǐ sixu bló bɔ mɛ enɛ na lɛkɔ wá gbɛ̀ ǎ. Amɔ̌, Biblu ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mǐ tawun. (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4.) Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú e xlɛ́ ɖɔ Jehovah kpo Jezu kpo jló ɖesu bo na fɔ́n mɛvívɛ́ mǐtɔn lɛ é ɖokpo jí. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é nɔ yì ba Lazáa kpo nɔví nyɔnu tɔn Mata kpo Mali kpo kpɔ́n hwɛhwɛ. Ye mɛ atɔn lɛ bǐ wɛ nyí xɔ́ntɔn vívɛ́ Jezu tɔn lɛ. Biblu ɖɔ: “Jezu . . . yí wǎn nú [Mata] kpodo nɔví tɔn nyɔnu ɔ kpo, kpodo Lazáa kpan.”—Jaan 11:3-5.\n5, 6. (a) Etɛ Jezu ka wà hwenu e é mɔ hɛnnumɔ Lazáa tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo ɖò aluwɛ mɛ é? (b) Etɛwu lee nǔ nɔ cí nú Jezu dó kú wu é tuùntuùn ka ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mɛ?\n5 É wá sù gbè ɖokpo bɔ Lazáa kú. Jezu yì alɔ ɖ’akɔ́n jí nú Mata kpo Mali kpo gbé. Ee Mata sè ɖɔ Jezu jǎwe é ɔ, é tɔ́n sín toxo ɔ mɛ bo na yì kpé è. Xomɛ hun i hwenu e é mɔ Jezu é, amɔ̌ é ɖɔ n’i ɖɔ: “Enyi fí wɛ a ko ɖè ɔ, nɔví ce na kú ǎ.” Mata lin ɖɔ Jezu gbɔ hwenu tawun. Enɛ gudo ɔ, Jezu mɔ nɔví nyɔnu tɔn Mali b’ɛ ɖò avǐ ya wɛ. Aluwɛ e mɛ ye ɖè é byɔ lanmɛ n’i, bɔ é ya avǐ. (Jaan 11:21, 33, 35) É sè wuvɛ̌ syɛnsyɛn e mǐ nɔ sè hwenu e mɛvívɛ́ ɖè kú nú mǐ é é.\n6 Tuùntuùn ɖɔ lee nǔ nɔ cí nú mǐ dó kú wu é nɔ cí mɔ̌ nú Jezu lɔ ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mǐ tawun. Jezu ka ɖi Tɔ́ tɔn. (Jaan 14:9) Jehovah kpéwú bo na ɖè kú síìn kaka sɔyi, nǔ e é ka na bló zaanɖé dìn é nɛ.\n“LAZÁA TƆ́N, BO WÁ”\n7, 8. Aniwu Mata ma ka ba ɖɔ è ni blí awinnya ɔ sín yɔdo Lazáa tɔn nu ǎ? Amɔ̌, etɛ Jezu ka wà?\n7 Hwenu e Jezu wá yɔdo e mɛ è sɔ́ Lazáa sín cyɔ ɖó é kɔn é ɔ, awinnya ɖaxó ɖé ɖò ali ɔ nu. Jezu ɖɔ: “Mi blí awinnya ɔ síìn.” Amɔ̌, Mata jló ɖɔ è ni wà mɔ̌ ǎ. Lazáa sín cyɔ ko xɔ “azǎn ɛnɛ” ɖò yɔdo ɔ mɛ. (Jaan 11:39) É tuùn nǔ e bló gbé Jezu ja bo na d’alɔ nɔví tɔn é ǎ.\nHwenu e Lazáa fɔ́n sín kú é ɔ, kpɔ́n lee xomɛ na ko hun hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo sɔ́ é!—Jaan 11:38-44\n8 Jezu ɖɔ nú Lazáa ɖɔ: “Tɔ́n, bo wá.” Nǔ e Mata kpo Mali kpo mɔ bɔ d’ewu é kpaca ye tawun. “Mɛkúkú ɔ tɔ́n sín yɔdo ɔ mɛ nugbǒ, bɔ avɔ e è lɛ́ dó afɔ tɔn lɛ kpodo alɔ tɔn lɛ kpan é bǐ ɖò mɔ̌.” (Jaan 11:43, 44) È fɔ́n Lazáa wá gbɛ̀! É lɛ́vɔ mɔ hɛnnumɔ tɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo. Ye hɛn ɔ, ye na zunfan ɛ, ɖ’alɔ wǔ tɔn, bo ɖɔ xó xá ɛ. Nùjiwǔ tɛ ɖíe! Jezu fɔ́n Lazáa sín kú.\n“ÐYƆVǏ UN ÐEGBE NÚ WE; SITE”\n9, 10. (a) Mɛ̌ ka na hlɔnhlɔn Jezu bɔ é dó fɔ́n mɛ lɛ na? (b) Aniwu tan fínfɔ́n sín kú tɔn lɛ ka xɔ akwɛ nú mǐ?\n9 Hlɔnhlɔn Jezu tɔn ɖesu wɛ é zán dó fɔ́n mɛ lɛ na à? Eǒ. Cobonu Jezu na fɔ́n Lazáa ɔ, é xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bɔ Jehovah na ɛ hlɔnhlɔn b’ɛ dó fɔ́n Lazáa na. (Xà Jaan 11:41, 42.) Lazáa ɖokpo wɛ nyí mɛ e è fɔ́n sín kú é ǎ. Biblu ɖɔ ɖyɔvivu xwè 12 mɛví ɖé xó nú mǐ, b’ɛ ɖò azɔn jɛ wɛ syɛnsyɛn. Tɔ́ tɔn Jayilɔsi flú bǐ, bɔ é savo nú Jezu ɖɔ é ni gbɔ azɔn n’i. Vǐ ɖokpo e é ɖó é nɛ. Hwenu e é ɖò xó ɖɔ nú Jezu wɛ é ɔ, mɛɖé lɛ wá bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Vǐ towe ko kú, etɛ sín tagba wɛ a na lɛ́ dó nú mɛ̌si ɔ?” Amɔ̌, Jezu ɖɔ nú Jayilɔsi ɖɔ: “Ma ɖi xɛsi ó, vɛ̌ ko ɖi nǔ kpowun, enɛ ɔ, azɔn na gbɔ nú vǐ towe.” Enɛ gudo ɔ, é xwedó Jayilɔsi yì xwé tɔn gbè. Ee ye sɛkpɔ xwé ɔ é ɔ, Jezu mɔ bɔ mɛ lɛ ɖò avǐ ya wɛ. É ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi ma ya avǐ ó, vǐ ɔ kú ǎ; loɔ, amlɔ dɔ́ wɛ é ɖè.” Vǐtɔ́ ɔ kpo vǐnɔ ɔ kpo sixu ko kàn nǔ e ɖɔ wɛ Jezu ɖè é byɔ yeɖée. Jezu byɔ mɛ e ɖò finɛ lɛ é bǐ ɖɔ ye ni tɔ́n, bo kplá vǐ ɔ sín tɔ́ kpo nɔ tɔn kpo yì xɔ e mɛ è tɛ́ ɖyɔvivu ɔ sín cyɔ ɖó é. Jezu hɛn alɔ tɔn dɛ̌dɛ̌ bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Ðyɔvǐ un ɖegbe nú we; site.” Kpɔ́n lee xomɛ na ko hun mɛjitɔ́ tɔn lɛ sɔ hwenu e é site bo jɛ zɔnlin ɖi jí é! Jezu fɔ́n ɖyɔvivu yetɔn. (Maki 5:22-24, 35-42; Luki 8:49-56) Bɛ́sín gbè nɛ gbè ɔ, enyi ye mɔ ɖyɔvivu yetɔn ɔ, ye na nɔ flín nǔ e Jehovah wà nú ye gbɔn Jezu gblamɛ é. *\n10 Mɛ e Jezu fɔ́n sín kú lɛ é lɛ́vɔ wá kú ɖò nukɔnmɛ. Amɔ̌, nǔ e mǐ kplɔ́n dó mɛ enɛ lɛ wu é xɔ akwɛ nú mǐ, ɖó é na mǐ nukúnɖiɖo jɔ nukúnɖiɖo. Jehovah ɖó jlǒ bo na fɔ́n mɛ sín kú, é ka na wà mɔ̌.\nNǓ E TAN FÍNFƆ́N SÍN KÚ TƆN LƐ KPLƆ́N MǏ É\nMɛsɛ́dó Piyɛɛ fɔ́n nyɔnu Klisanwun e nɔ nyí Dɔkasi é sín kú.—Mɛsɛ́dó 9:36-42\nElíi fɔ́n vǐ asúkúsi ɖé tɔn sín kú.—1 Axɔsu lɛ 17:17-24\n11. Etɛ Nùnywɛtɔ́xó 9:5 ka kplɔ́n mǐ dó Lazáa wu?\n11 Biblu ɖɔ céɖécéɖé ɖɔ “mɛ e ko kú lɛ sɔ́ tuùn nùɖé ǎ.” Mɔ̌ wɛ é ka nyí gbɔn nú Lazáa. (Nùnywɛtɔ́xó 9:5) Ði lee Jezu ɖɔ gbɔn é ɔ, é cí ɖɔ amlɔ dɔ́ wɛ Lazáa ɖè ɖɔhun. (Jaan 11:11) Hwenu e Lazáa ɖò yɔdo mɛ é ɔ, é tuùn “nùɖé ǎ.”\n12. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Lazáa fɔ́n sín kú nugbǒ?\n12 Hwenu e Jezu fɔ́n Lazáa é ɔ, mɛ gègě mɔ. Kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ tlɛ tuùn ɖɔ é bló nùjiwǔ enɛ. Lazáa ɖò gbɛ̀, bɔ enɛ ɖexlɛ́ ɖɔ é fɔ́n sín kú nugbǒ. (Jaan 11:47) Gɔ́ na ɔ, mɛ gègě yì ba Lazáa kpɔ́n, bɔ é sín enɛ wu bɔ ye jɛ nǔ ɖi jí ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ Jezu dó. Nǔ enɛ vɛ́ kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ wu, enɛ wu ɔ, ye bla gbě bo na hu é kpo Lazáa kpo bǐ.—Jaan 11:53; 12:9-11.\n13. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ Jehovah na fɔ́n mɛkúkú lɛ?\n13 Jezu ɖɔ ɖɔ è na fɔ́n “mɛkúkú lɛ.” (Jaan 5:28) Enɛ wu ɔ, mɛ e Jehovah flín lɛ é bǐ na lɛ́ fɔ́n wá gbɛ̀. Amɔ̌, bonu Jehovah na fɔ́n mɛɖé ɔ, é ɖó na flín nǔ ɖěɖee kúnkplá mɛ enɛ é bǐ. É ka na sixu kpé enɛ wu dóó à? É nyɔ́, sunví liva mɔkpan wɛ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ. Biblu ɖɔ ɖɔ Jehovah tuùn nyikɔ sunví ɖokpo ɖokpo tɔn. (Xà Ezayíi 40:26.) Enyi é sixu flín sunví ɖokpo ɖokpo sín nyikɔ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ é bɔwǔ n’i bɔ é na flín nǔ ɖěɖee kúnkplá mɛ e é na fɔ́n lɛ é bǐ. Hú mɔ̌ ɔ, Jehovah wɛ dá nǔ bǐ, enɛ wu ɔ, mǐ tuùn ɖɔ é kpéwú bo na fɔ́n mɛ wá gbɛ̀.\n14, 15. Etɛ xógbe Jɔbu tɔn lɛ ka kplɔ́n mǐ dó fínfɔ́n sín kú ɔ wu?\n14 Nya gbejinɔtɔ́ Jɔbu ɖi nǔ nú fínfɔ́n sín kú ɔ. É kanbyɔ ɖɔ: “Gbɛtɔ́ ka kú ɔ, é ka sixu lɛ́ wá gbɛ̀ à?” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú Jehovah ɖɔ: “A na ylɔ mì . . . un na sɔ nú we; a na ba na mɔ nyɛ mɛ e a ɖǒ é!” Nugbǒ ɔ, Jɔbu tuùn ɖɔ Jehovah ɖò nukún ɖó hwenu e é na fɔ́n mɛkúkú lɛ é wɛ.—Jɔbu 14:13-15.\n15 Nɛ̌ nukúnɖiɖo fínfɔ́n sín kú tɔn ɔ ka nɔ cí nú we? A sixu ko ɖò kinkanbyɔ hwiɖée wɛ ɖɔ, ‘Hɛnnumɔ ce kpo xɔ́ntɔn ce e ko kú lɛ é kpo ka ló? Ye lɔmɔ̌ ka na fɔ́n à?’ Tuùn e mǐ tuùn ɖɔ Jehovah jló ɖesu bo na fɔ́n mɛkúkú lɛ wá gbɛ̀ é ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mǐ tawun. Mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ dó fí e ye na nɔ é kpo mɛ alɔkpa e na fɔ́n sín kú lɛ é kpo wu é.\nYE “NA SÈ GBÈ TƆN, BO NA . . . TƆ́N SÍN YƆDO YETƆN LƐ MƐ”\n16. Gbɛ̀ alɔkpa tɛ sín vivǐ mɛ e è na fɔ́n dó ayikúngban jí lɛ é ka na ɖu?\n16 Mɛ e è fɔ́n sín kú wá yì lɛ é nɔ kpɔ́ xá hɛnnumɔ yetɔn lɛ kpo xɔ́ntɔn yetɔn lɛ kpo ɖò ayikúngban jí fí. Nǔ na lɛ́vɔ nyí mɔ̌ ɖò sɔgudo, amɔ̌, hwenɛnu tɔn na nyɔ́ hugǎn. Etɛwu? Ðó ali na hun nú mɛ e è na fɔ́n wá gbɛ̀ dó ayikúngban jí lɛ é bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi bo sɔ́ na kú kpɔ́n ǎ. Gbɛ̀ e mɛ ye na nɔ é na gbɔn vo tawun nú ee mɛ mǐ ɖè éhɔnmɛ é. Ahwan sɔ́ na tíìn ǎ, adanuwiwa sɔ́ na tíìn ǎ, azɔn lɔ sɔ́ na tíìn ǎ.\n17. Mɛ̌ mɛ̌ e è ka na fɔ́n sín kú?\n17 Mɛ̌ mɛ̌ e è ka na fɔ́n sín kú? Jezu ɖɔ ɖɔ è na fɔ́n “mɛ e ɖò yɔdo flǐn tɔn mɛ lɛ é bǐ.” (Jaan 5:28, 29, NWT) Nǔɖexlɛ́mɛ 20:13 ɖɔ: “Mɛkúkú e ɖò xù mɛ lɛ ɔ, xù jó ye. Kú kpo kútomɛ [‘Yɔdo,’ NWT] kpo lɔmɔ̌ jó mɛkúkú e ye hɛn lɛ.” Nugbǒ ɔ, gbɛtɔ́ liva mɔkpan na lɛ́vɔ wá nɔ gbɛ̀. Mɛsɛ́dó Pɔlu lɔ ɖɔ ɖɔ è na fɔ́n “mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo” sín kú. (Xà Mɛsɛ́dó 24:15.) Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn?\nÐò Palaɖisi mɛ ɔ, è na fɔ́n mɛ e kú lɛ é bɔ ye na nɔ kpɔ́ kpo mɛvívɛ́ yetɔn lɛ kpo\n18. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí “mɛ ɖagbe” e è na fɔ́n sín kú lɛ é?\n18 Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ e nɔ gbɛ̀ cobɔ Jezu wá ayikúngban jí lɛ é ɖò “mɛ ɖagbe lɛ” mɛ. È na fɔ́n gbɛtɔ́ ɖi Nɔwée, Ablaxamu, Sala, Mɔyizi, Hwliti kpo Ɛsitɛ́ɛ kpo ɖɔhun lɛ sín kú dó ayikúngban jí fí. A sixu xà tan sunnu kpo nyɔnu kpo enɛ lɛ ɖé lɛ tɔn ɖò Eblée lɛ wemata 11gɔ́ ɔ mɛ. Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔt ɔ́ e nɔ kú hwe mǐtɔn nu lɛ é ka ló? Ye lɔmɔ̌ ɖò “mɛ ɖagbe lɛ” mɛ, enɛ wu ɔ, è na fɔ́n ye lɔ sín kú.\n19. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí “mɛ nyanya lɛ”? Ali tɛ Jehovah ka na hun nú ye?\n19 “Mɛ nyanya lɛ” wɛ nyí gbɛtɔ́ liva mɔkpan ɖěɖee ali ma hun na bɔ ye tuùn Jehovah ǎ é. Enyi ye na bo tlɛ kú ɔ, Jehovah wɔn ye ǎ. É na fɔ́n ye sín kú, bɔ ali na hun nú ye bɔ ye na kplɔ́n nǔ dó wǔ tɔn bo sɛ̀n ɛ.\n20. Etɛwu è ma ka na fɔ́n mɛ bǐ sín kú ǎ?\n20 Ðiɖɔ wɛ è ɖè ɖɔ mɛ e ko kú lɛ é bǐ na fɔ́n sín kú à? Eǒ. Jezu ɖɔ ɖɔ mɛɖé lɛ tíìn bɔ è kún na fɔ́n ye sín kú ó. (Luki 12:5, NWT) Enyi è na fɔ́n mɛɖé sín kú kpo è na gbɔ kpo ɔ, mɛ̌ ka na ɖɔ? Jehovah wɛ nyí Hwɛɖɔtɔ́ ɖaxó ɔ, amɔ̌, é na acɛ Jezu lɔmɔ̌ b’ɛ “na ɖɔhwɛ xá mɛ e ɖò gbɛ̀ kpo mɛ e ko kú lɛ kpo.” (Mɛsɛ́dó 10:42) È na fɔ́n mɛɖebǔ e nyí mɛ nyanya bo ma ka jló na huzu jijɔ ǎ é gbeɖé ǎ.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 19gɔ́ ɔ.\nFÍNFƆ́N SÍN KÚ JIXWÉ TƆN\n21, 22. (a) Agbaza tɛ mɛ e è na fɔ́n sín kú dó jixwé lɛ é ka na ɖó? (b) Mɛ̌ ka nyí mɛ nukɔntɔn e è fɔ́n sín kú dó jixwé é?\n21 Biblu lɛ́vɔ ɖɔ nú mǐ ɖɔ mɛɖé lɛ na nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé. Enyi è fɔ́n mɛɖé sín kú dó jixwé ɔ, é nɔ fɔ́n dó gbɛtɔ́ gbaza mɛ ǎ. È nɔ fɔ́n ɛ sín kú dó jixwé b’ɛ nɔ nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé.\n22 Jezu wɛ nyí mɛ nukɔntɔn e è fɔ́n sín kú gbɔn mɔ̌ é. (Jaan 3:13) È hu Jezu b’ɛ bló azǎn atɔn gudo é ɔ, Jehovah fɔ́n ɛ sín kú (Ðɛhan 16:10; Mɛsɛ́dó 13:34, 35) È fɔ́n Jezu sín kú dó gbɛtɔ́ gbaza mɛ ǎ. Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ tinmɛ ɖɔ “ɖò agbaza sín alixo ɔ, è hu i; loɔ, ɖò [gbigbɔ] ɔ sín alixo ɔ, è fɔ́n ɛ wá gbɛ̀.” (1 Piyɛ́ɛ 3:18) È fɔ́n Jezu wá gbɛ̀ bɔ é nyí nùɖíɖó gbigbɔ tɔn hlɔnhlɔnnɔ ɖé! (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:3-6) Amɔ̌, Biblu ɖɔ ɖɔ é kún na nyí éɖokponɔ ó.\n23, 24. Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí “lɛngbɔhwan kpɛví” e xó Jezu ɖɔ é? Mɛ nabi ye ka na nyí?\n23 Cobonu Jezu na kú ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ ɖɔ: “Un na yì bló tɛnmɛ ɖó ɖ’ayǐ nú mi.” (Jaan 14:2) Enɛ xlɛ́ ɖɔ è na fɔ́n ahwanvu tɔn ɖé lɛ sín kú bɔ ye na nɔ kpɔ́ xá ɛ ɖò jixwé. Ye mɛ nabi ka wɛ? Jezu ɖɔ ɖɔ mɛ kpɛɖé wɛ é na nyí, “lɛngbɔhwan kpɛví” ɖé. (Luki 12:32) Mɛsɛ́dó Jaan ɖɔ mɛ nabi e wɛ tawun é hwenu e é mɔ Jezu ‘ɖò te ɖò Sinyɔ́ɔ sín só jixwé tɔn ɔ jí bɔ gbɛtɔ́ adɔ̌kpo tɛnwe děgba (144 000) gɔ́ n’i’ é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 14:1.\n24 Hwetɛnu è ka na fɔ́n Klisanwun 144 000 lɛ sín kú? Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ nǔ na nyí mɔ̌ hwenu e Klisu na jɛ acɛ kpa jí ɖò jixwé gudo é. (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:23) Hwe enɛ ɔ nu wɛ mǐ ɖè dìn, bɔ è ko fɔ́n gègě mɛ 144 000 lɛ tɔn sín kú dó jixwé. Enyi ye mɛ e kpò ɖò ayikúngban jí lɛ é ɖě kú éhɔnmɛ ɔ, è na fɔ́n ɛ sín kú afɔji afɔji dó jixwé. É ɖò mɔ̌ có, è na fɔ́n mɛ wɔbuwɔbu ɖé lɛ wá gbɛ̀ ɖò sɔgudo dó Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí fí.\n25. Etɛ jí mǐ ka na kplɔ́n nǔ dó ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ?\n25 Zaanɖé dìn ɔ, Jehovah na ɖè gbɛtɔ́ lɛ bǐ sín kannumɔgbenu kú tɔn, bɔ kú ɔ na bú bǐ kaka sɔyi! (Xà Ezayíi 25:8.) Amɔ̌, etɛ mɛ e xwè jixwé lɛ é ka na yì wà ɖò dɔ̌n? Biblu tinmɛ ɖɔ ye na ɖu axɔsu xá Jezu ɖò Axɔsuɖuto ɖé mɛ. Mǐ na kplɔ́n nǔ dó acɛkpikpa enɛ jí ɖò wemata e bɔ d’ewu é mɛ.\n^ akpá. 9 Ðò tan ɖevo lɛ mɛ ɔ, Biblu ɖɔ xó dó fínfɔ́n sín kú yɔkpɔvu kpo mɛxo kpo, sunnu kpo nyɔnu kpo, Izlayɛli-ví kpo jonɔ kpo tɔn wu. A sixu xà tan enɛ lɛ ɖò wemafɔ elɔ lɛ mɛ: 1 Axɔsu lɛ 17:17-24; 2 Axɔsu lɛ 4:32-37; 13:20, 21; Luki 7:11-17; 8:40-56; Mɛsɛ́dó 9:36-42; 20:7-12.\nNUGBǑ 1: JEHOVAH NA ÐÈ KÚ SÍÌN\n“Kɛntɔ́ gudo tɔn e sín kún è na sú dó ɔ wɛ nyí kú.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:26\nNɛ̌ Biblu ka nɔ ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mǐ tawun hwenu e mɛɖé kú dó mǐ é gbɔn?\n2 Kɔlɛntinu lɛ 1:3, 4\nHwenu e hɛnnumɔ alǒ xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé kú nú mǐ é ɔ, mǐ nɔ mɔ ɖɔ xó ɖě kún sɔ́ kpò ó. Amɔ̌, Biblu ɖ’alɔ akɔ́n jí nú mǐ tawun.\nEzayíi 25:8; 26:19\nJehovah ɖó hlɔnhlɔn bo na ɖè kú síìn kaka sɔyi. É tlɛ na fɔ́n mɛ e ko kú lɛ é wá gbɛ̀.\nNUGBǑ 2: MǏ SIXU ÐÓ NÙÐIÐI ÐƆ FÍNFƆ́N SÍN KÚ NA TÍÌN\n“Ðyɔvǐ un ɖegbe nú we; site.”—Maki 5:41\nEtɛwu mǐ ka sixu ɖó nùɖiɖi ɖɔ fínfɔ́n sín kú na tíìn?\nJezu fɔ́n Lazáa.\nMaki 5:22-24, 35-42\nJezu fɔ́n ɖyɔvǐ ɖé.\nJaan 11:41, 42\nJehovah na hlɔnhlɔn Jezu b’ɛ zán dó fɔ́n mɛkúkú na.\nMɛ gègě mɔ kpo nukún kpo bɔ Jezu fɔ́n mɛ sín kú. Kɛntɔ́ Jezu tɔn lɛ lɔ tlɛ tuùn ɖɔ é kpé mɔ̌ biblo wu.\nNUGBǑ 3: JEHOVAH NA FƆ́N GBƐTƆ́ LIVA MƆKPAN WÁ GBƐ̀\n“Hwenu e a na ylɔ mì ɔ, un na sɔ nú we; a na ba na mɔ nyɛ mɛ e a ɖó é!”—Jɔbu 14:13-15\nMɛ̌ mɛ̌ e è ka na fɔ́n sín kú?\nJaan 5:28, 29, NWT\nMɛ e ɖò flǐn Jehovah tɔn mɛ lɛ é bǐ na fɔ́n wá gbɛ̀.\nÈ na fɔ́n mɛ ɖagbe lɛ kpo mɛ nyanya lɛ kpo sín kú.\nJehovah kpéwú bo nɔ flín sunví ɖokpo ɖokpo sín nyikɔ, enɛ wu ɔ, é na bɔwǔ n’i bɔ é na flín nǔ ɖěɖee kúnkplá mɛ ɖěɖee é na fɔ́n wá gbɛ̀ lɛ é bǐ.\nNUGBǑ 4: È NA FƆ́N MƐÐÉ LƐ BƆ YE NA NƆ GBƐ̀ ÐÒ JIXWÉ\n“Un na yì bló tɛnmɛ ɖó ɖ’ayǐ nú mi.”—Jaan 14:2\nMɛ̌ mɛ̌ e è ka na fɔ́n dó jixwé?\n1 Piyɛ́ɛ 3:18\nJezu wɛ nyí mɛ nukɔntɔn e è fɔ́n wá gbɛ̀ dó jixwé é.\nJezu ɖɔ ɖɔ ahwanvu emitɔn kpɛɖé wɛ è na fɔ́n wá gbɛ̀ dó jixwé.\nJehovah cyan gbɛtɔ́ 144 000 bɔ ye na nɔ gbɛ̀ ɖò jixwé.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Na Fɔ́n Mɛ Sín Kú!


Ye Nɔte Bo D’alɔ Mì\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kongo Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyungwe Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nBob ɖò hǔn kun wɛ bɔ wezun e jí é ɖè é yì 100km/h mɔ̌, ɖò Alberta ɖò Canada; gbɛmɛ fá, jɔhɔn ɖò nyinyi wɛ, bɔ jǐ cɛ́ncɛ́n lɛ́ ɖò jija wɛ; ajijimɛ kpowun ɔ, penɛ́ɛ tɔn amyɔxwé tɔn e ɖò gudo é gbà. Tlolo ɔ, Bob tuùn nǔ e jɛ é ǎ, lobo lin ɖɔ emi na kun hǔn ɔ nú kilomɛtlu atɔ́ɔ́n e kpò é jɛ xwégbe.\nÐò wema e Bob sɛ́dó Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn e ɖò xá ɔ mɛ é mɛ ɔ, é tinmɛ nǔ e jɛ bɔ d’ewu é. É wlan ɖɔ: “Mɛ winnyawinnya atɔ́ɔ́n ɖé lɛ kun mɔ̌to jɛ hǎ ce jí, bo dɔn flɛtɛ yetɔn wá dò. Ye ɖɔ nú mì ɖɔ penɛ́ɛ ɔ gbà. Mǐ ɖó hǔn we lɛ te, bɔ ye ɖɔ ɖɔ emi na ɖyɔ penɛ́ɛ ɔ. Un tlɛ tuùn nú un ɖó penɛ́ɛ sekúu alǒ klíki ɖé ǎ. Ee un jinjɔn afɔtɔ́nɔ lɛ sín kɛkɛví ce mɛ ɖò ali ɔ kpá é ɔ, ye sá byɔ mɔ̌to ɔ glɔ́, lobo mɔ penɛ́ɛ sekúu ɔ kpo klíki ɔ kpo, bo ɖyɔ penɛ́ɛ gbigba ɔ. Ayǐ mɛ fá, laglasi lɛ́ ɖò jija wɛ. Ye b’acɔ́ ganji, amɔ̌, ye ɖyɔ penɛ́ɛ gbigba ɔ, bɔ un kpéwú bo lɛ́ bɛ́ hǔn ɔ kunkun. Nyiɖesu na ko kpéwú bo wà enɛ ǎ.\n“É na cɛ́ nú Kúnnuɖetɔ́ winnyawinnya atɔ́ɔ́n e d’alɔ mì lɛ é tawun. Wɛn jla gbé wɛ ye tɔ́n bo wá xá ɔ mɛ. È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, mɛ winnyawinnya enɛ lɛ nɔ zán nǔ e kplɔ́n mɛ wɛ ye ɖè é. Ye hwlɛn mì sín wuvɛ̌ ɖaxó ɖé mɛ, é ka sù nukún ce mɛ tawun. Mɛ̌ ka tuùn ɖɔ Mawu gbɛ́tɔ́ enɛ lɛ na wá tɔ́n ɖò ali ɔ jí gbè nɛ gbè?”


Tíntɔ́n 3 - Exode 3\nHwenɛ́nu ɔ́, Mɔyízi ka ɖo nukún kpé dó asi tɔn tɔ́ Jetlo, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ Madiáani tɔn ɔ́ sín gbɔ̌ lɛ́ɛ wú wɛ. É wá jɛ gbe ɖokpó, bɔ é kplá gbɔ̌ lɛ́ɛ gbɔn gbětótló gúdo, bó yi jɛ Mawu só ɔ́ kɔn ɖo Holɛ́bu.\nFínɛ́ wɛ wɛnsagun Mawu Mavɔmavɔ tɔn ɖo myɔ mɛ bó tɔ́n dó jǐ tɔn, ɖo zungodwe ɖé mɛ. Mɔyízi mɔ ɖɔ zungodwe ɔ́ bǐ nyí myɔ. Zungodwe ɔ́ ɖésú ka ɖo jiji wɛ ǎ.\nBɔ Mɔyízi ɖɔ: “Un ná lɛ́ kɔ yi kpɔ́n nǔ baɖabaɖa élɔ́ e mɔ wɛ un ɖe é. Un ná kpɔ́n nǔ e wú zungodwe ɔ́ má ɖo jiji wɛ ǎ é.”\nMawu Mavɔmavɔ mɔ ɖɔ Mɔyízi lɛ́ kɔ bó ja nǔ e ɖo jijɛ wɛ ɔ́ kpɔ́n gbé, lobo nɔ zungodwe ɔ́ mɛ, bó ylɔ́ ɛ. É ɖɔ: “Mɔyízi! Mɔyízi!” Bɔ Mɔyízi yí gbe ɖɔ: “Wěyi!”\nBɔ Mawu ɖɔ: “Ma sɛkpɔ́ fí ó. Đe afɔkpa sín afɔ, ɖó ayǐkúngban e jí a ɖe ɔ́, ayǐkúngban ɖeɖóvo wɛ.”\nMawu lɛ́ ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí Mawu. Nyɛ wɛ tɔ́gbó Ablaxámu, Izáki, Jakɔ́bu kpó tɔ́ towe kpó nɔ sɛn.” Ée Mɔyízi se mɔ̌ ɔ́, é sɔ́ nǔ cyɔ́n nukún mɛ, ɖó é ɖo xɛsi ɖi wɛ ɖɔ émí táá mɔ Mawu.\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Un mɔ ya e ji wɛ togun ce Izlayɛ́li ɖe ɖo Ejípu ɔ́. Un se xó e sú wɛ é ɖe ɖó nǔ e wa xá ɛ wɛ azɔ̌gán lɛ́ɛ ɖe ɔ́ wú é. Un tunwun wǔvɛ́ e mɔ wɛ é ɖe ɔ́ ganjí.\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ un jɛ te bó ná hwlɛ́n ɛ ɖo Ejípunu lɛ́ɛ sí, bó ná kplá ɛ sín Ejípu yi to ɖaxó ɖagbe ɖagbe ɖé mɛ. Un ná kplá ɛ yi to e mɛ nyibúnɔ́sin kpó wǐin kpó nɔ́ sa tɔ ɖe ɔ́ mɛ, ɖo fí e Kanáa ví lɛ́ɛ, Hitíti lɛ́ɛ, Amɔliti lɛ́ɛ, Pɛliziti lɛ́ɛ, Hivíti lɛ́ɛ kpódó Jebuzinu lɛ́ɛ kpó nɔ́ nɔ lɛ́ɛ é.\nó xó e sú wɛ Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖe ɔ́ hun káká wá gɔ̌n ce, un mɔ ya e dó nú yě wɛ Ejípunu lɛ́ɛ ɖe ɔ́.\nDin ɔ́, yi, un sɛ́ we dó axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ gɔ́n. Đe togun ce Izlayɛ́li tɔ́n sín to tɔn mɛ.”\nMɔyízi ka ɖɔ nú Mawu ɖɔ: “Ani wɛ nyɛ nyí bó ná yi axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ gɔ́n, bó ná ɖe Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ tɔ́n sín to tɔn mɛ?”\nMawu ká ɖɔ n'i ɖɔ: “Un ɖo kpɔ́ xá we. Nǔ e ná ɖe xlɛ́ we ɖɔ nyɛ wɛ sɛ́ we dó ɔ́ ɖíe: a ɖe togun ɔ́ tɔ́n sín Ejípu ɔ́, mi ná wá sɛn mì ɖo só élɔ́ jí.”\nBɔ Mɔyízi ɖɔ nú Mawu ɖɔ: “Hǔn un ná yi Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ gɔ́n, bó ná ɖɔ nú yě ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ mì dó, Mawu e tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ nɔ sɛn é wɛ sɛ́ mì dó gɔ̌n yětɔn. Nú yě ká kanbyɔ́ mì ɖɔ nɛ̌ nyǐkɔ tɔn nɔ́ nyí a jí ɔ́, nɛ̌ wɛ un ná ɖɔ nú yě?”\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “UN NYÍ MƐ E UN NYÍ É3.14 Nyǐkɔ énɛ́ ɖo ɖiɖe xlɛ́ wɛ ɖɔ nǔ e Mawu nyí ɔ́ jɛ́n é nyí tɛgbɛ..” Hǔn nǔ e a nǎ ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɔ́ ɖíe: mɛ e nyǐkɔ tɔn nyí “UN NYÍ” ɔ́ wɛ sɛ́ mì dó gɔ̌n mitɔn.\nMawu lɛ́ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “A nǎ ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e tɔ́gbó yětɔn lɛ́ɛ nɔ sɛn ɔ́ wɛ sɛ́ émí dó. Mawu e Ablaxámu, Izáki, kpó Jakɔ́bu kpó nɔ sɛn ɔ́ wɛ sɛ́ émí dó yě gɔ̌n. Nyǐkɔ ce nɛ́ káká sɔ́yi; nyǐkɔ ce nɛ́ nú hwe lɛ́ɛ bǐ nu.”\nYi kplé tomɛxó Izlayɛ́li tɔn lɛ́ɛ bó ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e tɔ́gbó mitɔn lɛ́ɛ nɔ sɛn ɔ́, Mawu Ablaxámu, Izáki, kpó Jakɔ́bu kpó nɔ sɛn ɔ́ tɔ́n dó jǐ ce, bó ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Un mɔ nǔ e wa xá mi wɛ è ɖe ɖo Ejípu ɔ́, bó wá bó ná hwlɛ́n mi gán,\nun ná kplá mi sín Ejípu tomɛ fí e mi ɖo ya ji ɖe wɛ é, bó ná kplá mi yi Kanáa ví lɛ́ɛ, Hitíti lɛ́ɛ, Amɔliti lɛ́ɛ, Pɛliziti lɛ́ɛ, Hivíti lɛ́ɛ kpó Jebuzinu lɛ́ɛ kpó sín to mɛ. Un ná kplá mi yi to e mɛ nyibúnɔ́sin kpó wǐin kpó nɔ́ sa tɔ ɖe ɔ́ mɛ.’\n3.17 et j'ai dit: Je vous ferai monter de l'Égypte, où vous souffrez, dans le pays des Cananéens, des Héthiens, des Amoréens, des Phéréziens, des Héviens et des Jébusiens, dans un pays où coulent le lait et le miel.\n“Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ná ɖótó we. Bɔ hwi kpó Izlayɛ́li sín tomɛxó lɛ́ɛ kpó ná yi axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ gɔ́n, bó ná ɖɔ n'i ɖɔ: ‘Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mǐ Eblée lɛ́ɛ tɔn ɔ́ tɔ́n dó mǐ jí. Din ɔ́, nǎ gbe mǐ, nú mǐ nǎ ɖi zɔnlin xɔ azǎn atɔn ɖo gbětótló mɛ, bó ná yi sá vɔ̌ nú Mavɔmavɔ Mawu mǐtɔn.’\n3.18 Ils écouteront ta voix; et tu iras, toi et les anciens d'Israël, auprès du roi d'Égypte, et vous lui direz: L'Éternel, le Dieu des Hébreux, nous est apparu. Permets-nous de faire trois journées de marche dans le désert, pour offrir des sacrifices à l'Éternel, notre Dieu.\nNyɛ ka tunwun ganjí ɖɔ axɔ́sú ɔ́ kún ná jó mi dó bɔ mi ná yi ó, è na bó hɛn ɛ syɛ́nsyɛ́n ɔ́, é ná jó mi dó ǎ.\n3.19 Je sais que le roi d'Égypte ne vous laissera point aller, si ce n'est par une main puissante.\nÉ ka ɖo mɔ̌ có un ná sí te dó to tɔn jí kpó hlɔ̌nhlɔ́n kpó, bó ná jlɛ́ nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ dó to ɔ́ wú, bɔ ado ná hu i bɔ é ná jó mi dó bɔ mi ná yi.\n3.20 J'étendrai ma main, et je frapperai l'Égypte par toutes sortes de prodiges que je ferai au milieu d'elle. Après quoi, il vous laissera aller.\nUn ná lɛ́ bló bɔ Ejípunu lɛ́ɛ ná nyɔ́ xomɛ dó mi wú, bɔ mi sɔ́ nǔ bó ná yi ɔ́, mi ná zɔn agbǎ ǎ.\n3.21 Je ferai même trouver grâce à ce peuple aux yeux des Égyptiens, et quand vous partirez, vous ne partirez point à vide.\nIzlayɛ́li nyɔ̌nu lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó ná byɔ́ nǔ e è sɔ́ kpatágan dó bló ná lɛ́ɛ, bó ná byɔ́ sikánú kpó nǔzínzán kpó nyɔ̌nu e ɖo xwé yětɔn kpá lɛ́ɛ, kpó ée ɖo xwé yětɔn gbe lɛ́ɛ kpó; mi ná dó agban tɔn nú vǐ mitɔn súnnu kpó nyɔ̌nu kpó. Énɛ́ ɔ́, mi ná vɔ Ejípunu lɛ́ɛ.”\n3.22 Chaque femme demandera à sa voisine et à celle qui demeure dans sa maison des vases d'argent, des vases d'or, et des vêtements, que vous mettrez sur vos fils et vos filles. Et vous dépouillerez les Égyptiens.


Bǐbɛ́mɛ 50 - Genèse 50\nÉe axɔ́sú ɔ́ se mɔ̌ ɔ́, é ná gbe Jozɛ́fu ɖɔ: “Bo yi ɖi tɔ́ towe lě e é ɖɔ bɔ a xwlé nǔ d'é jí n'i gbɔn é.”\nÉe axɔ́sú ɔ́ ɖɔ mɔ̌ ɔ́, Jozɛ́fu ɖidó Kanáa, bó ná yi ɖi tɔ́ tɔn. Axɔ́sú ɔ́ sín azɔ̌watɔ́ lɛ́ɛ bǐ, mɛxó e ɖo hɔnmɛ lɛ́ɛ bǐ, kpó tomɛxó Ejípu tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó wɛ kplá Jozɛ́fu yi.\nJozɛ́fu sín mɛ lɛ́ɛ bǐ: nɔví tɔn súnnu lɛ́ɛ kpódó tɔ́ tɔn sín mɛ e kpo lɛ́ɛ bǐ kpó xwedó e. Yɔkpɔ́vú lɛ́ɛ kpó kanlin lɛ́ɛ kpó kɛ́ɖɛ́ wɛ è jǒ dó nyi Gocɛ́ni.\nJozɛ́fu lɛ́ hɛn kɛkɛ́ví lɛ́ɛ kpó sɔ́xátɔ́ lɛ́ɛ kpó. Mɛ e kplá ɛ lɛ́ɛ sukpɔ́ ɖésú.\nÉe yě jɛ Golɛnu-Atadi ɖo Judɛ́ɛn tɔ ɔ́ gúdo ɔ́, yě wa cyɔnú ɖo fínɛ́ bɔ é fɛ́ wǔ titewungbe. Énɛ́ ɔ́, Jozɛ́fu nɔ aluwɛ mɛ xɔ azǎn tɛ́nwe nú tɔ́ tɔn.\nKanáanu e ɖo gbě ɔ́ jí fínɛ́ lɛ́ɛ sín nukún mɛ wɛ è blǒ nǔwiwa lɛ́ɛ ɖe, ɖo Golɛnu-Atadi fínɛ́. Énɛ́ ɔ́, yě ɖɔ: “Aluwɛ ɖaxó ɖé mɛ wɛ Ejípunu lɛ́ɛ ɖe mɛ!” Nǔ e wú è nɔ ylɔ́ tɛn énɛ́ ɔ́ e ɖo Judɛ́ɛn tɔ ɔ́ gúdo ɔ́ ɖɔ Avɛ́li-Mislayimu ɔ́ nɛ́; tínmɛ tɔn wɛ nyí “Aluwɛ Ejípu tɔn”.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Jakɔ́bu vǐ lɛ́ɛ wa nǔ e tɔ́ yětɔn ɖɔ nú yě ɔ́.\nYě zé cyɔ tɔn yi Kanáa, bó ɖi dó yɔdo e ɖo sóxo mɛ ɖo Makipela sín gle mɛ ɔ́ mɛ, ɖo Mamulée kpá. Ablaxámu wɛ ka ko xɔ fí énɛ́ ɔ́ ɖo Eflɔ́ni, Hitíti ɔ́ sí, bó dó ɖó kúxwé tɔn.\nÉe Jozɛ́fu ɖi tɔ́ tɔn fó ɔ́, é lɛ́ kɔ yi Ejípu kpó nɔví tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó mɛ e kplá ɛ yi tɔ́ tɔn ɖi gbé lɛ́ɛ bǐ kpó.\nÉe Jozɛ́fu sín nɔví lɛ́ɛ mɔ ɖɔ tɔ́ yětɔn kó kú ɔ́, yě jɛ ɖiɖɔ nú yěɖée jí ɖɔ: “Din e tɔ́ mǐtɔn kú ɔ́, Jozɛ́fu ná húzú kpan nukɔn mǐ, bó sú nǔ nyanya e mǐ wa n'i lɛ́ɛ bǐ sín axɔ́ mǐ.”\nÉnɛ́ ɔ́, yě ɖɔ sɛ́ dó Jozɛ́fu ɖɔ: “Cóbónú tɔ́ towe ná kú ɔ́, é ɖɔ\nmǐ ní ɖɔ nú we ɖɔ: ‘Kɛnklɛ́n bó sɔ́ nǔ e nɔví towe lɛ́ɛ wa xá we lɛ́ɛ, kpó hwɛ e yě hu dó we lɛ́ɛ kpó kɛ yě. Sɔ́ nǔ nyanya e yě wa nú we ɔ́ bǐ kɛ yě.’ Hǔn bo kɛnklɛ́n sɔ́ hwɛ énɛ́ ɔ́ e mǐ hu ɔ́ kɛ mǐ, ɖó Mawu ɖokpó ɔ́ wɛ mǐ kpó tɔ́ towe kpó nɔ́ sɛn.” Hwenu e è ɖo xó énɛ́ lɛ́ɛ ɖɔ nú Jozɛ́fu wɛ ɔ́, é wlí avǐ.\nNɔví tɔn lɛ́ɛ ɖésúnɔ wá gɔ̌n tɔn, bó jɛ kpo asá tɔn mɛ, bó ɖɔ: “Mɛsɛntɔ́ towe wɛ mǐ nyǐ.”\nJozɛ́fu ka ɖɔ nú yě ɖɔ: “Mi ma ɖi xɛsi ó, ɖó un sixú sɔ́ nyɛɖée ɖó Mawu tɛnmɛ ǎ.\nNǔ nyanya wɛ mi lin ná wa dó wǔtu ce, Mawu ká zé dó húzú nǔ ɖagbe ná, bónú nǔ e ɖo jijɛ wɛ égbé ɔ́ ná dó sixú jɛ, bónú mɛ gěgé ná gán.\nHǔn xɛsi ní má ɖi mi ó; un ná kpé nukún dó mi kpó mɛ mitɔn lɛ́ɛ kpó wú.” Énɛ́ ɔ́, Jozɛ́fu ɖɔ xó nú yě kpó wǎn yíyí kpó bó dó ná akɔ́nkpinkpan yě.\nJozɛ́fu nɔ Ejípu, é kpódó tɔ́ tɔn sín hɛ̌nnu ɔ́ kpó. É nɔ gbɛ xɔ xwe kanwe gban (110).\nJozɛ́fu mɔ vǐ tɔn Eflayímu sín vǐ lɛ́ɛ, bó mɔ vǐvú tɔn lɛ́ɛ. É sɔ́ vǐvú tɔn Makíi, Manasée ví ɔ́ dó ɖó vǐ.\nJozɛ́fu ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ gbe ɖokpó ɖɔ: “Un ná kú, amɔ̌, Mawu ná wá gɔ́ alɔ nú mi dandan. É ná kplá mi sín Ejípu fí yi to e sín akpá é kó dó nú Ablaxámu, Izáki kpó Jakɔ́bu kpó ɔ́ mɛ.”\nJozɛ́fu ɖɔ nú nɔví tɔn lɛ́ɛ ɖɔ: “Mi xwlé nǔ nú mì ɖɔ hwenu e Mawu ná kplá mi ɔ́, mi ná bɛ́ xú ce lɛ́ɛ sín fí hɛn yi.”\nXwe kanwe gban (110) wɛ Jozɛ́fu ɖó bó kú. È sá ami nú cyɔ tɔn bó dó gbǎ ɖo Ejípu.


Jezu: Axɔsu Xomɛvɔnɔ ɖé Mɔ Wuvɛ̌ Ðò Atín Wu | Gbɛzán Jezu Tɔn\nAxɔsu Xomɛvɔnɔ ɖé Mɔ Wuvɛ̌ Ðò Atín Wu\nMATIE 27:33-44 MAKI 15:22-32 LUKI 23:32-43 JAAN 19:17-24\nÈ XWÈ JEZU NYÌ YATÍN ÐÉ WU\nÈ KO JEZU ÐÓ NÙWLANWLAN E ÐÒ TA TƆN NU É WU\nJEZU NA NUKÚNÐIÐO PALAÐISI ÐÒ AYIKÚNGBAN JÍ TƆN MƐ\nÈ kplá Jezu yì fí e ma lín dó toxo ɔ ǎ é ɖé, bo na hu é kpo jaguda wè kpo. È nɔ ylɔ fí ɔ ɖɔ Gɔlugɔta, alǒ Takago Tɛnmɛ, bo nyí fí ɖé bɔ è hɛn ɔ, è na ɖò “zɔga” bo mɔ sɛ́dó.—Maki 15:40.\nÈ ɖè awu nú sunnu atɔn enɛ e è ɖó kúhwɛ́ na é. Enɛ gudo ɔ, è na ye vɛɛn e è sɔ́ mǐla kpo nǔ vivɛ̌ ɖé kpo dó cáká é. É cí ɖɔ nyɔnu Jeluzalɛmunu lɛ wɛ ɖa amasin enɛ, bɔ Hlɔmanu lɛ mɔ ɖɔ é na ɖè wuvɛ̌ kpò nú mɛ e hu wɛ è ɖè lɛ é. Amɔ̌, ee Jezu ɖɔ́ kpɔ́n é ɔ, é gbɛ́ ɖɔ emi kún na nu ó. Etɛwu? É jló ɖɔ ayi emitɔn ni ɖò te ɖò mɛtɛnkpɔn ɖaxó enɛ hwenu; é ba bo na nɔ wunzɛn bo lɛ́ nɔ gbeji kaka yì kú.\nÈ tɛ́ Jezu nyì atín ɔ jí. (Maki 15:25, NW) Sɔja lɛ xwè hunjɛ́n dó alɔ tɔn lɛ kpo afɔ tɔn lɛ kpo mɛ, b’ɛ tɔ́n lanti tɔn kpo kàn tɔn lɛ kpo, bo ɖó wuvɛ̌ ɖaxó n’i. Hwenu e ye fɔ́n atín ɔ xwete é ɔ, wuvɛ̌ ɔ lɛ́vɔ jɛji, ɖó zin Jezu tɔn zɔ́n bɔ akpà tɔn lɛ vún d’eji. Nǔ ɖò mɔ̌ có, Jezu ɖɔ xó nú sɔja lɛ kpo xomɛsin kpo ǎ. É xoɖɛ bo ɖɔ: “Daa, ye tuùn nǔ e wà wɛ ye ɖè é ǎ; sɔ́ kɛ ye.”—Luki 23:34.\nAca wɛ é nyí nú Hlɔmanu lɛ bɔ ye nɔ tɛ́ nǔ e adakaxotɔ́ e è ɖó kúhwɛ́ na é wà é ɖó ta tɔn nu. Gayɛnu ɔ, Pilatu tɛ́ nùwlanwlan ɖé b’ɛ ɖɔ: “Jezu Nazalɛti tɔn, Jwifu lɛ xɔsu.” È wlan xógbe enɛ dó Ebléegbe, Latɛ́ɛngbe kpo Glɛkigbe kpo mɛ, bonu mɛ gègě na dó sixu xà. Nǔ e Pilatu bló é ɖè wǎn e é gbɛ́ nú Jwifu e jɛ kútamla dó kú Jezu tɔn jí lɛ é xlɛ́. Wǔ kú vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ bɔ ye gbɛ́ n’i ɖɔ: “Jwifu lɛ xɔsu wɛ a ɖó na wlan ǎ; nǔ e a ɖó na wlan ɔ ɖíe: ‘Nya elɔ ɖɔ emi wɛ nyí Jwifu lɛ xɔsu.’” Amɔ̌, ɖó Pilatu sɔ́ ba bo na lɛ́vɔ nyí alɔnugbɔví yetɔn ǎ wutu ɔ, é yí gbè nú ye bo ɖɔ: “Nǔ e un ko wlan ɔ, un wlan wɛ.”—Jaan 19:19-22.\nVɔsanúxwlémawutɔ́ enɛ lɛ e jɛma é vɔ́ hwɛ agɔ e ye dó Jezu ɖò Hwɛɖɔxɔsa Ðaxó Jwifu lɛ Tɔn é ɖɔ. Yayǎ wu wɛ ǎ, bɔ aligbɔntɔ́ lɛ nɔ húnhún ta dó ko è bo nɔ ɖɔ dǎnú wǔ tɔn bo ɖɔ: “Wǒóo nú we! Hwi mɛ e ɖò sinsɛnxɔ na mu wɛ, bo na sɔ́ azǎn atɔn ɖó te, bo vɔ́ ɖevo gbá ɔ ɖíe à? Hwlɛn hwiɖée gán, bo jɛte sín [yatín] ɔ jí.” Mɔ̌ ɖokpo ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ kpo sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo nɔ ɖɔ nú yeɖée ɖɔ jí: “Klisu Izlayɛli-ví lɛ xɔsu ɔ ni bo jɛte nú mǐ na kpɔ́n; enɛ ɔ, mǐ na ɖi nǔ n’i.” (Maki 15:29-32) Jaguda e è xwè nyì atín wu ɖò ɖisi kpo amyɔ kpo n’i lɛ é lɔmɔ̌ ɖò zunzun i wɛ, có éɖokponɔ wɛ ka nyí xomɛvɔnɔ ɖò ye mɛ.\nSɔja Hlɔmanu ɛnɛ lɛ lɔmɔ̌ ɖò Jezu ko wɛ. Ye sixu ko ɖò vɛɛn sinvɛ́sinvɛ́ nu wɛ, bɔ dìn ɔ, kpo mɛkiko kpo ɔ, é cí ɖɔ ye dlɛn kpɛɖé dó Jezu, bɔ é ɖò wɛn ɖɔ é kún sixu sɛ̀ tɛn bo yí ó. Hlɔmanu lɛ nɔ ɖɔ slamɛ nùwlanwlan e ɖò Jezu tanu é wu bo nɔ ɖɔ: “Enyi axɔsu Jwifu lɛ tɔn jɛn a nyí nugbǒ hǔn, hwlɛn hwiɖée gán.” (Luki 23:36, 37) Kpɔ́n bo! Nya e ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí ali ɔ, nugbǒ ɔ, kpo gbɛ̀ ɔ kpo é nɛ táfú wɛ è ɖè bo lɛ́ ɖò kiko wɛ mɔ̌ nɛ. É ɖò mɔ̌ có, é yí gbè bo sè wuvɛ̌ enɛ lɛ bǐ, bo tlɛ dóhwɛ Jwifu e ɖò nǔ kpɔ́n wɛ lɛ é, sɔja Hlɔmanu e ɖò kiko è wɛ lɛ é, alǒ jaguda wè e è xwè nyì atín wu ɖò akpá tɔn lɛ é ǎ.\nSɔja ɛnɛ lɛ sɔ́ awu Jezu tɔn lɛ bo má ye ɖó ɛnɛ. Ye nyì akɔ dó, bo na dó tuùn ee mɛ ɖokpo ɖokpo na yí é. Amɔ̌, Jezu sín awu ɖaxó ɔ nyɔ́ tawun, ɖó é “ɖó titɔkpa ɖebǔ ǎ, bo nyí avɔ ɖokpo sín jǐ kaka wá dò.” Sɔja lɛ ɖɔ ɖò yeɖée tɛntin ɖɔ: “Mǐ na vún awu elɔ ǎ. Mi nú mǐ na nyì akɔ dó, bo na tuùn mɛ e tɔn é na nyí é.” Mɔ̌ mɛ ɔ, nǔɖɔɖ’ayǐ elɔ wɛ ye bló b’ɛ jɛnu: “Ye má awu ce lɛ, bo nyì akɔ dó awu ce ɖaxó ɔ.”—Jaan 19:23, 24; Ðɛhan 22:19.\nÉ wá yá é ɔ, jaguda lɛ ɖokpo mɔ ɖɔ axɔsu wɛ Jezu nyí nugbǒ. É gbɛ́ nǔ nú wegɔ tɔn bo ɖɔ: “Hwɛ nɔ sí Mawu ǎ wɛ à? Hwi mɛ e kpo é kpo è ɖó kúhwɛ́ ɖokpo ɔ na é. Mǐdɛɛ lɛ ɔ, nǔ e mǐ wà ɔ sín axɔ sú wɛ mǐ ɖè, bɔ é sɔgbe; éyɛ ma ka wà nǔ nyanya ɖebǔ nɛ!” Enɛ gudo ɔ, é savo nú Jezu ɖɔ: “Hwenu e a na wá ɖu axɔsu ɖò gbɛ̀ elɔ nu ɔ, flín mì mɛ!”—Luki 23:40-42.\nJezu yí gbè n’i ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú we égbé, a na nɔ kpɔ́ xá mì,” é nyí ɖɔ ɖò Axɔsuɖuto ɔ mɛ wɛ ǎ, amɔ̌ “ɖò Palaɖisi mɛ.” (Luki 23:43, NW) Akpá enɛ gbɔn vo nú nǔ e Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ ɖ’ayǐ, ɖɔ ye na wá jinjɔn axɔsuzinkpo lɛ jí xá emi ɖò Axɔsuɖuto ɔ mɛ é. (Matie 19:28; Luki 22:29, 30) Amɔ̌, Jwifu jaguda enɛ sixu ko sè Palaɖisi ayikúngban jí tɔn e Jehovah na Adamu, Ɛvu kpo kúnkan yetɔn lɛ kpan ɖò bǐbɛ̌mɛ, b’ɛ na nyí xwé yetɔn é sín xó. Dìn ɔ, jaguda enɛ ɖó nukúnɖiɖo enɛ cobo kú.\nEtɛwu Jezu ma ka nu vɛɛn e è xwlé é ǎ?\nNùwlanwlan tɛ è ka tɛ́ ɖó Jezu tanu? Nɛ̌ Jwifu lɛ ka wà nǔ gbɔn?\nNɛ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ ɖé ka jɛnu ɖò nǔ e è wà xá awu Jezu tɔn lɛ é mɛ gbɔn?\nNukúnɖiɖo tɛ Jezu ka na jaguda lɛ ɖokpo?


Kúnnuɖenú lɛ Sɔgbe Bo Lɛ́ Ðó Ganjɛwu | Nǔxixa & Mɛkplɔnkplɔn\nNǔ lɛ Sɔgbe Bo Lɛ́ Ðó Ganjɛwu\nSIN SƐ̀ XWE NA: Zǎn kúnnuɖenú alǒ alɔdlɛndónǔ ɖejid’ewu lɛ dó d’alɔ tóɖówetɔ́ lɛ bonu ye ni wá gbeta e sɔgbe é kɔn.\nBa alɔdlɛndónǔ ɖejid’ewu lɛ bo zán. Tinmɛ e a na na lɛ é ni jinjɔn Xó Mawu tɔn jí, enyi é nyɔ́ bló hweɖebǔnu hǔn, xà tinmɛ lɛ sín mɛ tlɔlɔ. Enyi a ɖɔ xó dó nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔɖe, gbeɖiɖó ɖé, nǔ e jɛ kpɔ́n é ɖé, alǒ kúnnuɖenú ɖevo wu hǔn, mɔ nǔ jɛ wu jɛ nukɔn hwɛ̌ ɖɔ fí e a mɔ nǔ ɔ ɖè é nyí fí ɖejid’ewu, bɔ nǔ ɔ lɛ́ nyí yaɖeyaɖe ɔ.\nZǎn alɔdlɛndónǔ lɛ ganji. Tinmɛ wemafɔ lɛ bonu ye ni sɔgbe xá nǔ e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é, wɛn e ɖò Biblu ɔ blebu mɛ é, kpo wema ‘deví gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ ɔ’ tɔn lɛ kpo. (Mat. 24:45) Zǎn alɔdlɛndónǔ e ma jinjɔn Biblu jí ǎ lɛ é ganji, ma ɖyɔ tinmɛ dodó ɔ alǒ ɖɔ xó ɖé bonu é gbɔn vo nú nǔ e mɛ e wlan wema ɔ é ɖɔ é ó.\nMa dó sin nǔ e jɛ lɛ é kpo kɛ́n lɛ kpo jí ó. Ðǒ ayi te bonu “mɛɖé lɛ” ni ma wá huzu “ɖibla nyí mɛ lɛ bǐ” ó, “ɖò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ” ni ma wá huzu “hwebǐnu” ó.\nJlɛ̌ xó dó xó wu xá tóɖówetɔ́ lɛ dó kúnnuɖenú ɔ jí. Enyi a xà wemafɔ ɖé alǒ ɖɔ xó dó alɔdlɛndónǔ ɖé wu gudo hǔn, zǎn nǔkanbyɔ e è cyan ganji lɛ é, alǒ jlɛ̌ nǔ e jí ɖɔ xó dó wɛ a ɖè é dó nǔɖe wu dó d’alɔ tóɖówetɔ́ lɛ bonu ye ni wá gbeta yeɖesunɔ tɔn kɔn.\nEe a na ɖò nǔ sɔ́ wɛ bá yì ɖɔ Mawuxó é ɔ, lin tamɛ dó nǔ ɖěɖee mɛ lɛ sixu kanbyɔ lɛ é jí, bo ba dò nú lee a sixu na xósin ye gbɔn é. Enyi xwétɔ́ ɔ kan nǔɖe byɔ bonu a ma tuùn xósin ɔ ǎ hǔn, ɖɔ n’i ɖɔ emi na ba xósin ɔ bo na lɛkɔ wá tinmɛ n’i.\nNǔxixa kpo Mɛkplɔnkplɔn Kpo: Nǔ lɛ Sɔgbe Bo Lɛ́ Ðó Ganjɛwu


Jezu Ðè Gbeklanxamɛtɔ́ Tɔn lɛ Sín Yɛmɛnuwiwa Gbà (Matie 23) | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Ðè Gbeklanxamɛtɔ́ Tɔn lɛ Gbà\nMATIE 22:41–23:24 MAKI 12:35-40 LUKI 20:41-47\nMƐ̌ VÍ KLISU Ɔ KA NYÍ?\nJEZU ÐÈ YƐMƐNUWIWA GBEKLANXAMƐTƆ́ TƆN LƐ TƆN GBÀ\nJezu sín gbeklanxamɛtɔ́ lɛ kpéwú bo kɔ́n wi tɔn ǎ, ye ka lɛ́ wlí i dó mɔ yetɔn lɛ mɛ bá mɔ tɛn dó jó è nú Hlɔmanu lɛ ǎ. (Luki 20:20) Dìn ɔ, Jezu kpó ɖò tɛmpli ɔ mɛ ɖò azǎn 11gɔ́ ɔ Nisáan tɔn gbè bo huzu ninɔmɛ ɔ, bo dó ɖè mɛ alɔkpa e é nyí tawun é xlɛ́. É ɖè afɔ nukɔntɔn ɔ, bo kanbyɔ ye ɖɔ: “Ani mi ka lin dó Klisu ɔ wu? Mɛ̌ ví wɛ é nyí?” (Matie 22:42) È tuùn ganji ɖɔ Klisu, alǒ Mɛsiya ɔ ɖó na gosin kúnkan Davidi tɔn mɛ. Xósin yetɔn nɛ.—Matie 9:27; 12:23; Jaan 7:42.\nJezu kanbyɔ ye ɖɔ: “Nú Davidi ví wɛ é nyí ɔ, nɛ̌ ka gbɔn bɔ [gbigbɔ] ɔ sɔ́ xó elɔ dó ayi mɛ nú Davidi, bɔ é ylɔ Klisu ɖɔ: ‘Aklunɔ,’ bo ɖɔ jí: ‘Aklunɔ ɖɔ nú Aklunɔ ce ɖɔ: Jinjɔn ɖisi ce xwé, kaka nú ma sɔ́ kɛntɔ́ towe lɛ dó bló afɔɖótɛn towe.’ Hǔn enyi Davidi ɖesu ka ylɔ Klisu ɖɔ: ‘Aklunɔ’ ɔ, nɛ̌ wɛ é ka sixu lɛ́ nyí vǐ tɔn gbɔn?”—Matie 22:43-45.\nFalizyɛn lɛ kpé xósin ɖé wu bo na ǎ, ɖó ye ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ mɛɖé na gosin kúnkan Davidi tɔn mɛ, bo na sixu ɖè ye sín acɛkpikpa Hlɔma tɔn glɔ. Amɔ̌, Jezu ɖè xó sín nǔ e Davidi ɖɔ ɖò Ðɛhan 110:1, 2 mɛ é mɛ bo ɖexlɛ́ ɖɔ Mɛsiya ɔ ɖó na hugǎn gbɛtɔ́ acɛkpatɔ́ ɖé. É nyí Aklunɔ Davidi tɔn, bɔ hwenu e é na jinjɔn ɖisixwé nú Mawu gudo é ɔ, é na kpa acɛ. Jezu sín xósin xwè gbeklanxamɛtɔ́ tɔn lɛ sín nu dó xɔ.\nAhwanvu lɛ kpo mɛ gègě ɖevo lɛ kpo kpó ɖò tó ɖó è wɛ. Jezu ɖɔ nú ye dìn ɖɔ ye ni cɔ́ yeɖée dó sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo wu. Mɛ enɛ lɛ “sɔ́ yeɖée ɖó Mɔyizi sín tɛnmɛ” bo nɔ kplɔ́n Mawu Sɛ́n ɔ mɛ lɛ. Jezu kplɔ́n tóɖóétɔ́ lɛ ɖɔ: “Mi bo nɔ setónú nú ye, bo nɔ bló nǔ e ye ɖɔ nú mi lɛ bǐ; mi ma ka nɔ wà nǔ ye ɖɔhun ó; ɖó nǔ e kplɔ́n mi wɛ ye ɖè lɛ ɔ, yeɖesu nɔ bló gbɔn jí ǎ.”—Matie 23:2, 3.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu na kpɔ́ndéwú yɛmɛnuwiwa yetɔn tɔn bo ɖɔ: “Ye nɔ bla tíla gbajagbaja dó wǔ.” Jwifu ɖé lɛ nɔ sɔ́ tíla kpɛví kpɛví enɛ lɛ dó nukɔn gɛ̀ngɛ́n jí, alǒ dó awa wu bɔ Sɛ́n ɔ sín akpáxwé ɖé lɛ nɔ ɖ’emɛ. Falizyɛn lɛ nɔ dó sìn nǔ yedɛɛ lɛ tɔn lɛ jí bo na dó xlɛ́ ɖɔ emi nɔ ɖókan dó Sɛ́n ɔ wu. Gɔ́ na ɔ, ye nɔ “xò kɛyɛ dó awu yetɔn lɛ tó gblɛlɛ.” Izlayɛli-ví lɛ ɖó na nɔ xò kɛyɛ dó awu yetɔn lɛ tó, amɔ̌, Falizyɛn lɛ nɔ bló bɔ kɛyɛ yedɛɛ lɛ tɔn lɛ nɔ ɖiga. (Kɛ́nsísɔ́ 15:38-40) “A mɔ mì à sín nǔ wɛ ye nɔ bló.”—Matie 23:5.\nTɛn ɖaxó mɛ biba na nɔ yetɔn tlɛ sixu ko wà nǔ dó ahwanvu Jezu tɔn lɛ wu, enɛ wu ɔ, é gb’akpá nú ye ɖɔ: “Mi ma lɔn nú mɛɖé ylɔ mi ɖɔ: ‘Mɛ̌si’ ó, ɖó nɔví nɔví wɛ mi bǐ nyí ɖò nùɖiɖi mɛ, bo ɖó Mɛ̌si ɖokpo géé. Mi ma ylɔ mɛɖebǔ ɖò ayikúngban jí fí ɖɔ: ‘Tɔ́’ ó, ɖó Mawu e ɖò jixwé ɔ ɖokponɔ géé wɛ nyí Tɔ́ mitɔn. Mi ma ka lɔn nú mɛɖé ylɔ mi ɖɔ: ‘Gǎn’ ó, ɖó Klisu ɖokponɔ géé wɛ nyí gǎn mitɔn.” Enɛ wu ɔ, nɛ̌ ahwanvu lɛ ka ɖó na nɔ kpɔ́n yeɖée lɛ gbɔn? Nɛ̌ ye ka ɖó na nɔ wà nǔ gbɔn? Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mɛ e nyí gǎn mitɔn ɔ ɖó na nyí mɛsɛntɔ́ mitɔn. Mɛ e nɔ sɔ́ éɖée sù ɔ, Mawu na sɔ́ ɛ hwe; mɛ e ka nɔ sɔ́ éɖée hwe ɔ, Mawu na sɔ́ ɛ sù.”—Matie 23:8-12.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu sá heelu sɛnkplɔnmɛtɔ́ yɛmɛnuwatɔ́ lɛ kpo Falizyɛn yɛmɛnuwatɔ́ lɛ kpo azɔn nabi ɖé: “Heelu mi sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ kpodo Falizyɛn lɛ kpo, yɛmɛnuwatɔ́ emi! Ðó mi nɔ sú axɔsuɖuto [jixwé] tɔn sín ali dó mɛ lɛ, miɖesu ka nɔ byɔ ɛ mɛ ǎ; mi ka nɔ na tɛn mɛ e jló na byɔ ɛ mɛ lɛ ǎ.”—Matie 23:13.\nJezu dóhwɛ Falizyɛn lɛ ɖó ye nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ e nyí nǔ taji ɖò Jehovah nukúnmɛ lɛ é jí ǎ, lee vogbingbɔn masɔgbe e ye ɖexlɛ́ lɛ é xlɛ́ gbɔn é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ye nɔ ɖɔ: “Mɛ e xwlé sinsɛnxɔ Mawu tɔn dó dó akpá na ɔ, nǔ enɛ ɔ kún nyí nùɖé ó; amɔ̌, mɛ e ka xwlé siká e ɖò xɔ ɔ mɛ lɛ dó dó akpá na ɔ, mɛ enɛ ɔ ɖó na ɖè akpá ɔ dandan.” Enɛ wu ɔ, ye nɔ xlɛ́ lee ye tɔ́n nukún ɖò walɔ lixo gbɔn é, ɖó ye nɔ xlɛ́ ɖɔ sikánú e ɖò tɛmpli ɔ mɛ é xɔ akwɛ hú lee fí e è nɔ sɛ́n Jehovah ɖè é xɔ akwɛ ɖò gbigbɔ lixo sɔ é. Ye “nɔ jó nǔ e ɖò taji ɖò Mawusɛ́n mɛ lɛ dó. Ye wɛ nyí: hwɛjijɔ, nùblawukúnúmɛ, gbejininɔ.”—Matie 23:16, 23; Luki 11:42.\nJezu ylɔ Falizyɛn enɛ lɛ ɖɔ “alixlɛ́mɛtɔ́ nukúntíntɔ́nnɔ.” Bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ ye “nɔ xwí nǔvínúví, bo ka nɔ mì lakunmi.” (Matie 23:24) Ye nɔ xwi nǔvínúví sín vɛɛn yetɔn lɛ mɛ, ɖó nǔvínúví enɛ nyí nǔblibli ɖò sinsɛn linu. Lee ye nɔ jó nǔ taji e ɖò Sɛ́n ɔ mɛ lɛ é dó gbɔn é cí lakunmi mimi ɖɔhun, kanlin blíblí wɛ é lɔ ka nyí ɖò sinsɛn linu bo lɛ́ syɛn hú ɖě ɔ.—Levíi ví lɛ 11:4, 21-24.\nHwenu e Jezu kàn nǔ byɔ Falizyɛn lɛ dó nǔ e Davidi ɖɔ ɖò Ðɛhan 110 mɛ é wu é ɔ, aniwu ye ka cí xwii?\nAniwu Falizyɛn lɛ ka nɔ bló tíla gbajagbaja e mɛ akpáxwé Biblu tɔn ɖé lɛ nɔ ɖè é, bo nɔ lɛ́ xò kɛyɛ dó awu yetɔn lɛ tó gblɛlɛ?\nAkpá tɛ Jezu ka gbà nú ahwanvu tɔn lɛ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Ðè Gbeklanxamɛtɔ́ Tɔn lɛ Gbà


Nǔ E Nukún Nɔ Mɔ lɛ É Zinzan Ganji | Nǔxixa & Mɛkplɔnkplɔn\nNǔ E Nukún Nɔ Mɔ lɛ É Zinzan Ganji\nSIN SƐ̀ XWE NA: Zǎn nǔ e nukún nɔ mɔ lɛ é dó bló bonu nǔ taji e kplɔ́n mɛ wɛ a ɖè é ni zawě, bonu è na lɛ́ yawǔ flín.\nCyan nǔ ɖěɖee nukún nɔ mɔ bɔ ye na dó jɛ̌ kɔ nú mɛkplɔnkplɔn towe lɛ é. Zǎn ɖiɖe lɛ, fɔtóo lɛ, akpataxwi nǔtinmɛ tɔn lɛ, ɖiɖe tò tɔn lɛ, ɖiɖe hwenu e nǔ lɛ jɛ dó é tɔn lɛ, alǒ nǔ ɖevo e nukún nɔ mɔ lɛ é dó tɛɖɛ̌ nǔ taji lɛ jí, ni ma nyí gǒflɛ́mɛ klewun klewun lɛ jí ó. D’alɔ tóɖówetɔ́ lɛ bonu ye ni flín nǔ e nukún nɔ mɔ bɔ a zán é kpo nǔ e é kplɔ́n mɛ é kpo bǐ.\nBlǒ bonu tóɖówetɔ́ lɛ ni mɔ nǔ e nukún nɔ mɔ bɔ a zán é.\nJɛ nukɔn tawun nú nǔxwlémɛ towe hǔn, tɛ́n kpɔ́n bonu nǔ ɖebǔ e nukún nɔ mɔ bɔ a lin na zán é ni ɖò gbesisɔmɛ.\nXlɛ́ ɖiɖe ɖé mɛ e ɖɔ xó na wɛ a ɖè é ɖò wema ɖé mɛ, bo byɔ ɛ ɖɔ é ni ɖɔ nǔ e é mɔ é. Kan nǔ ɖevo lɛ byɔ, lee é byɔ ɖó é, dó tɛɖɛ̌ linlin taji lɛ jí. Enyi a ɖò video ɖé xò wɛ hǔn, lilɛ̌ nǔ e xò na wɛ a ɖè é sín nukúnmɛ kpannukɔn mɛ e ɖɔ xó na wɛ a ɖè é. Ðò kpaa mɛ ɔ, é ɖò dandan ɖɔ a ni ɖɔ xó hwenu e video ɔ ɖò yiyi wɛ é ǎ.\nNǔxixa kpo Mɛkplɔnkplɔn Kpo: Nǔ E Nukún Nɔ Mɔ lɛ É Zinzan Ganji\nNǔ Sinsɛnzɔ́ Towe Ni Bí Alɔ nú We D’eji—Video lɛ Zinzan Dó Kplɔ́n Nǔ Mɛ


A Xɔ Akwɛ nú Jehovah Mawu Towe! — WEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nw20 janvier wex. 14-19\nMǏ XƆ AKWƐ NÚ JEHOVAH\nHWENU E È ÐÒ XWI ÐÍ XÁ AZƆN WƐ É\nHWENU E È ÐÒ XWI ÐÍ XÁ AKWƐYÓZÓ WƐ É\nHWENU E È ÐÒ XWI ÐÍ XÁ WUVƐ̌ E MƐXOXWE NƆ HƐN WÁ LƐ É WƐ É\n“É wɛ flín mǐ hwenu e adǎn ɖò mǐ gbò wɛ é.”—ÐƐH. 136:23.\nHAN 33 Sɔ́ Nǔ Linlin Towe lɛ D’alɔ Mɛ nú Jehovah\n1-2. Ninɔmɛ tɛ lɛ ka nɔ kpannukɔn mɛ gegě ɖò togun Jehovah tɔn mɛ? Nǔ tɛ lɛ enɛ ka sixu wà dó ye wu?\nKPƆ́N ninɔmɛ atɔn elɔ lɛ: È mɔ azɔn baɖabaɖa ɖé nú nɔví sunnu winnyawinnya ɖé. Azɔ̌ gblé dó nɔví sunnu azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ e ko ɖó xwè 50 jɛji é ɖé, b’ɛ wà nǔ e wu é kpé é bǐ bo ba azɔ̌ ɖevo có, é ka mɔ ǎ. Nɔví nyɔnu mɛxomɔ gbejinɔtɔ́ ɖé sɔ́ sixu nɔ wà nǔ gegě lee é ko nɔ wà gbɔn ɖ’ayǐ ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é ǎ.\n2 Enyi ninɔmɛ e xó mǐ ɖɔ wá yì lɛ é ɖě mɛ wɛ a ɖè ɔ, a sixu mɔ ɖɔ emi kún sɔ́ hwɛ́n nǔɖe ó. Ninɔmɛ enɛ lɛ sixu xò awǎjijɛ towe yí, kɔ́n wi sín ta nú we, bo na lɛ́ ɖó dogbó nú kancica e ɖò hwi kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tɛntin é.\n3. Linlin tɛ Satáan kpo mɛ e nɔ wà nǔ éɖɔhun lɛ é kpo ka nɔ ɖó dó gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn wu?\n3 Gbɛ̀ elɔ nɔ ɖè linlin e Satáan nɔ ɖó dó gbɛ̀ wu é xlɛ́. Hwebǐnu wɛ Satáan nɔ wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ cí nǔ ɖɔ ye kún xɔ akwɛ ó ɖɔhun. É xwlé mɛɖéekannuninɔ sín ali ɖé Ɛvu dó acɛ jí, é ka tuùn ganji ɖɔ kú wɛ tónúmase nú Mawu na dɔn wá. Satáan wɛ nɔ nɔ gudo nú tutoblonunu ajɔ̌wiwa, toxóɖiɖɔ kpo sinsɛn kpo tɔn gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ hwebǐnu. Enɛ wu ɔ, é kpaca mǐ ǎ ɖɔ ajɔ̌tɔ́, toxóɖɔtɔ́ kpo nukɔntɔ́ sinsɛn tɔn kpo gegě nɔ ɖó sísí nú gbɛ̀ gbɛtɔ́ tɔn ǎ, bo nɔ lɛ́ kɔn wi gbɛtɔ́ tɔn.\n4 Ðò ali ɖevo nu ɔ, Jehovah nɔ jló ɖɔ mǐ ni nɔ ɖó linlin ɖagbe dó mǐɖée wu, bo nɔ lɛ́ nɔ gudo nú mǐ hwenu e mǐ ɖò ninɔmɛ e sixu bló bɔ mǐ mɔ ɖɔ mǐ kún xɔ akwɛ ó lɛ é mɛ é. (Ðɛh. 136:23; Hlɔ. 12:3) Xóta elɔ na ɖɔ xó dó lee Jehovah nɔ d’alɔ mǐ ɖò ninɔmɛ elɔ lɛ mɛ gbɔn é jí: (1) Hwenu e mǐ ɖò azɔn jɛ wɛ é, (2) hwenu e mǐ ɖò akwɛyózó mɛ é, kpo (3) hwenu e mɛxoxwe zɔ́n bɔ mǐ mɔ ɖɔ mǐ kún sɔ́ ɖó nǔ xɔ akwɛ ɖě, bo na na Jehovah ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ ó é kpo. Amɔ̌, mǐ ni tó ɖɔ xó dó nǔ e wu mǐ sixu ɖeji ɖɔ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn xɔ akwɛ nú Jehovah é wu hwɛ̌.\n5. Etɛ lɛ ka xlɛ́ we ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ xɔ akwɛ nú Jehovah?\n5 Kɔ́ wɛ è dó bló mǐ na có, mǐ ka xɔ akwɛ hugǎn kɔ́ alɔgogo ɖokpo flaflá tɔn. (Bǐb. 2:7) Kpɔ́n hwɛjijɔ e wu mǐ tuùn ɖɔ mǐ xɔ akwɛ nú Jehovah é ɖé lɛ. É ɖó gbɛtɔ́ lɛ kpo nǔwukpíkpé ɔ kpo bɔ ye na nɔ ɖè jijɔ tɔn lɛ xlɛ́. (Bǐb. 1:27) Mɔ̌ mɛ ɔ, é bló bɔ mǐ hugǎn nǔ ɖevo e é dá ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ, bo lɛ́ sɔ́ ayikúngban ɔ kpo kanlin lɛ kpo dó acɛ mǐtɔn mɛ.—Ðɛh. 8:5-9.\n6. Hwɛjijɔ ɖevo tɛ wu mi ka tuùn ɖɔ gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ xɔ akwɛ nú Jehovah?\n6 Adamu hu hwɛ gudo có, gbɛtɔ́ lɛ kpó ɖò akwɛ xɔ nú Jehovah wɛ. Mǐ xɔ akwɛ n’i sɔmɔ̌ bɔ é sɔ́ Vǐɖokponɔ tɔn Jezu jó, bɔ é xɔ gbɛ̀ nú mǐ. (1 Jaan 4:9, 10) Jehovah na wà nǔ sɔgbe xá lè gbɛxixɔ ɔ tɔn lɛ bo na fɔ́n mɛ e kú ɖó hwɛhuhu Adamu tɔn wu lɛ é; é na fɔ́n “mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo.” (Mɛ. 24:15) Xó Tɔn xlɛ́ mǐ ɖɔ nú mǐ na bo tlɛ ɖò azɔn jɛ wɛ, nyí wamamɔnɔ, alǒ ko kpò ɔ, mǐ xɔ akwɛ n’i.—Mɛ. 10:34, 35.\n7. Hwɛjijɔ ɖevo tɛ lɛ mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ ka ɖó, bo nɔ ɖi ɖɔ emi xɔ akwɛ nú Jehovah?\n7 Mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖevo lɛ, bo na ɖi ɖɔ mǐ xɔ akwɛ nú Jehovah. É bló bɔ mǐ sɛkpɔ́ ɛ, bo lɛ́ ɖó ayi lee mǐ yí wɛnɖagbe ɔ gbɔn é wu. (Jaan 6:44) Enyi mǐ jɛ sisɛkpɔ́ Jehovah jí ɔ, é lɔ nɔ sɛkpɔ́ mǐ. (Ja. 4:8) Jehovah nɔ lɛ́ zán hwenu kpo hlɔnhlɔn kpo dó kplɔ́n nǔ mǐ, bo nɔ gbɔn mɔ̌ mɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ xɔ akwɛ n’i. É tuùn mɛ alɔkpa e mǐ nyí dìn é, kpo mɛ alɔkpa e mǐ sixu nyí sɔ é kpo. É nɔ lɛ́ gbɛ́ nǔ nú mǐ, ɖó é yí wǎn nú mǐ. (Nǔx. 3:11, 12) Kúnnuɖenú agbɔ̌nnɔ e xlɛ́ ɖɔ mǐ xɔ akwɛ nú Jehovah é tɛ ɖíe!\n8. Nɛ̌ xó e ɖò Ðɛhan 18:28-30 mɛ é ka sixu d’alɔ mǐ ɖò lee mǐ na kpɔ́n wuvɛ̌ mǐtɔn lɛ gbɔn é mɛ gbɛn?\n8 Mɛɖé lɛ nɔ mɔ ɖɔ Axɔ́su Davidi kún xɔ akwɛ ó có, éyɛ ka tuùn ɖɔ Jehovah yí wǎn nú emi, bo nɔ gudo nú emi. Enɛ wà ɖagbe nú linlin e Davidi nɔ ɖó dó ninɔmɛ tɔn wu é. (2 Sam. 16:5-7) Hwenu e mǐ ɖò linkpɔ́n mɛ alǒ adǎn ɖò mǐ gbò wɛ é ɔ, Jehovah sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ kpɔ́n nǔ lɛ ɖò ali ɖevo nu, bo sixu lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò nǔ e nɔ glɔ́n ali nú mǐ lɛ é bǐ jí. (Xà Ðɛhan 18:28-30.) Enyi Jehovah ɖò gudo nú mǐ ɔ, nǔ ɖě sixu ɖó mǐ te, bɔ mǐ na gɔn sinsɛn ɛ kpo awǎjijɛ kpo ǎ. (Hlɔ. 8:31) Dìn ɔ, mǐ ni kpɔ́n ninɔmɛ e mɛ é byɔ tawun ɖɔ mǐ ni flín ɖɔ Jehovah yí wǎn nú mǐ, bɔ mǐ lɛ́ xɔ akwɛ n’i ɖè é taji atɔn.\nBiblu xixa na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖí xwi xá linlin masɔgbe e azɔn nɔ dɔn wá lɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 9 jɛ 12)\n9. Nɛ̌ azɔn ka sixu wà nǔ dó lee mǐ nɔ kpɔ́n mǐɖée gbɔn é wu gbɛn?\n9 Azɔn sixu wà nǔ dó lee nǔ nɔ cí nú mǐ é wu, bo na bló b’ɛ na cí nú mǐ ɖɔ mǐ kún sɔ́ sixu nyɔ́ zán nú mɛɖé gbeɖé ó ɖɔhun. Enyi mɛ lɛ ɖó ayi dogbó mǐtɔn lɛ wu, alǒ nú é byɔ ɖɔ mɛ ɖevo lɛ jɛn mǐ na ɖó nukún cobo mɔ alɔdó ɔ, winnya sixu hu mǐ. Enyi mɛ ɖevo lɛ ma tlɛ tuùn ɖɔ mǐ ɖò azɔn jɛ wɛ ǎ ɔ, mǐ sixu ɖí xwi xá akpɔmimɔ ɖó mǐ sɔ́ sixu wà nǔ e mǐ nɔ wà ɖ’ayǐ é ɖé lɛ ǎ wutu. Ðò hwenu vɛwǔ enɛ lɛ mɛ ɔ, Jehovah nɔ sɔ́ mǐ site. Gbɔn nɛ̌ é?\n10. Sɔgbe xá Nǔnywɛxó 12:25 ɔ, etɛ ka sixu d’alɔ mǐ hwenu e mǐ ɖò azɔn jɛ wɛ é?\n10 Enyi mǐ ɖò azɔn jɛ wɛ ɔ, “xó ɖagbe” sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ. (Xà Nǔnywɛxó 12:25.) Jehovah ɖɔ xó ɖagbe gegě ɖò Biblu mɛ bɔ ye flín mǐ ɖɔ enyi mǐ na bo ɖò azɔn jɛ wɛ ɔ, mǐ xɔ akwɛ n’i. (Ðɛh. 31:20; 41:4) Enyi mǐ nɔ xà xó enɛ lɛ e Jehovah sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛ lɛ é, bo tlɛ nɔ lɛ́vɔ xà ɔ, é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖí xwi xá linlin masɔgbe e azɔn mǐtɔn dɔn wá lɛ é.\n11. Nɛ̌ Jehovah ka d’alɔ nɔví sunnu ɖé gbɔn?\n11 Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Jorge tɔn. Dɔnkpɛvu ɖé wɛ nú Jorge bɔ é bɛ́ azɔn baɖabaɖa e yawǔ jɛ syɛnsyɛn jí é ɖé, enɛ zɔ́n bɔ é mɔ ɖɔ emi kún xɔ akwɛ ó. Jorge ɖɔ: “Un sɔnǔ ɖ’ayǐ nú lee azɔn ce zɔ́n bɔ nǔ nɔ cí nú mì é alǒ akpɔ e nɔ ɖó mì ɖó kpɔ́n e mɛ lɛ nɔ kpɔ́n mì é wu ǎ. Azɔn ce jɛ nylanylá d’eji jí, bɔ un lin tamɛ dó lee gbɛ̀ ce na ɖyɔ gbɔn é jí. Un flú bǐ, bo savo nú Jehovah bo byɔ alɔdó.” Nɛ̌ Jehovah ka d’alɔ ɛ gbɔn? “Ðó ayi ce ma sɔ́ nɔ nɔ nǔ jí ǎ wutu ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú mì ɖɔ má nɔ xà akpáxwé klewun klewun e xlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ wu é ɖò Ðɛhan mɛ. Un nɔ xà, bo nɔ lɛ́vɔ xà wemafɔ klewun klewun enɛ lɛ gbè bǐ gbè, bɔ ye dó gbɔ nú mì, lobo vɔ́ ganjɛwu na mì. É sɔ́ lín ǎ bɔ mɛ lɛ jɛ mimɔ jí ɖɔ un nɔ ko nǔ hugǎn. Ye tlɛ nɔ ɖɔ ɖɔ awǎjijɛ ce dó wusyɛn lanmɛ nú emi. Un mɔ ɖɔ Jehovah na sinkɔn nú ɖɛ ce lɛ. É d’alɔ mì bɔ un ɖyɔ linlin e un nɔ ɖó dó nyiɖée wu é. Un jɛ ayi sɔ́ ɖó nǔ e Xó tɔn ɖɔ dó lee é nɔ kpɔ́n nyɛ mɛ e tlɛ nyí azinzɔnnɔ é gbɔn é wu é jí.”\n12. Enyi a ɖò xwi ɖí xá azɔn ɖé wɛ ɔ, etɛ a ka sixu bló bɔ Jehovah na d’alɔ we?\n12 Enyi a ɖò xwi ɖí xá azɔn ɖé wɛ hǔn, kúdeji ɖɔ Jehovah tuùn nǔ e mɛ gbɔn dín wɛ a ɖè é. Savo n’i ɖɔ é ni d’alɔ emi bonu emi na sixu sɔnǔ nú linlin e sɔgbe é dó ninɔmɛ emitɔn wu. Enɛ gudo hǔn, ba wɛn gbɔdónúmɛ tɔn e Jehovah ko sɔnǔ na nú we lɛ é ɖò Biblu mɛ. Sɔ́ ayi ɖó wemafɔ e xlɛ́ lě dò mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ xɔ akwɛ n’i sɔ́ é jí. Enyi a nɔ wà mɔ̌ ɔ, a na mɔ ɖɔ Jehovah nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ e nɔ sɛn ɛ kpo gbejininɔ kpo lɛ é bǐ wu.—Ðɛh. 84:12.\nAkpá e Jehovah dó bo ɖɔ emi na sú hudo mǐtɔn lɛ sín dò é flínflín na d’alɔ mǐ hwenu e azɔ̌ mimɔ vɛwǔ nú mǐ é (Kpɔ́n akpáxwé 13 jɛ 15)\n13. Nɛ̌ nǔ ka sixu cí nú tatɔ́ xwédo tɔn e azɔ̌ gblé dó é ɖé?\n13 Tatɔ́ xwédo tɔn lɛ bǐ wɛ nɔ ba na kpéwú bo sú dandannú gbɛmɛ tɔn xwédo yetɔn tɔn lɛ sín dò. Amɔ̌, mǐ ni ɖɔ ɖɔ nɔví ɖé wà nǔ ɖě nyi dò ǎ bɔ azɔ̌ ka gblé dó è. É dó gǎn e wu é kpé lɛ é bǐ bá mɔ ɖevo có, é kpa ɛ ǎ. Ðò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ ɔ, é sixu mɔ ɖɔ emi kún xɔ akwɛ ó. Nɛ̌ ayi sísɔ́ ɖó akpá e Jehovah dó lɛ é jí ka sixu d’alɔ ɛ gbɔn?\n14. Hwɛjijɔ tɛ lɛ wu Jehovah ka nɔ ɖè akpá tɔn lɛ?\n14 Jehovah nɔ ɖè akpá tɔn lɛ hwebǐnu. (Joz. 21:45; 23:14) É nɔ wà mɔ̌ ɖó hwɛjijɔ gegě wu. Nukɔntɔn ɔ, ɖó é kúnkplá nyikɔ ɖagbe tɔn wutu. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na kpé nukún dó mɛsɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ emitɔn lɛ wu, bo nɔ lɛ́ mɔ ɖɔ mɔ̌ wiwa ɖò dandan. (Ðɛh. 31:2-4) Gɔ́ na ɔ, Jehovah tuùn ɖɔ enyi emi ma kpé nukún dó mɛ e ɖò xwédo emitɔn mɛ lɛ é wu ǎ ɔ, ye na flú bǐ. É d’akpá ɖɔ emi na sú hudo agbaza kpo gbigbɔ kpo tɔn mǐtɔn lɛ sín dò bɔ nǔ ɖebǔ na ɖó è te bonu é na gɔn akpá enɛ ɖè ǎ!—Mat. 6:30-33; 24:45.\n15. (a) Wuvɛ̌ tɛ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ ka mɔ? (b) Jiɖiɖe tɛ Ðɛhan 37:18, 19 ka na mǐ?\n15 Enyi mǐ flín nǔ e wu Jehovah nɔ ɖè akpá tɔn lɛ é ɔ, mǐ sixu ɖí xwi xá akwɛyózó kpo jiɖiɖe kpo. Kpɔ́n kpɔ́ndéwú Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ tɔn. Hwenu e è jɛ ya dó nú agun e ɖò Jeluzalɛmu é jí syɛnsyɛn é ɔ, “ye bǐ gbakpé” amɔ̌, “mɛsɛ́dó lɛ kɛɖɛ jɛn ma hɔn yì ɖě ǎ.” (Mɛ. 8:1) Kpɔ́n nǔ e mɛ enɛ na ko tɔ́n kɔ dó é. Akwɛyózó! Klisanwun lɛ sixu ko hɛn xwé yetɔn lɛ bú, bɔ azɔ̌ sixu ko lɛ́ gblé dó ye. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah jó ye dó ǎ, ye ka lɛ́ hɛn awǎjijɛ yetɔn bú ǎ. (Mɛ. 8:4; Ebl. 13:5, 6; Ja. 1:2, 3) Jehovah d’alɔ Klisanwun gbejinɔtɔ́ lɛ, é na lɛ́ d’alɔ mǐ lɔ.—Xà Ðɛhan 37:18, 19.\nEnyi mǐ na bo tlɛ kpò ɔ, ayi sísɔ́ ɖó nǔ e mǐ sixu wà é jí na na mǐ ganjɛwu ɖɔ mǐɖesunɔ gɔ́ nú sinsɛnzɔ́ e wà wɛ mǐ ɖè kpo gbejininɔ kpo é xɔ akwɛ nú Jehovah. (Kpɔ́n akpáxwé 16 jɛ 18)\n16. Ninɔmɛ tɛ lɛ ka sixu zɔ́n bɔ mǐ na jɛ linlin jí ɖɔ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn kún sɔ́ xɔ akwɛ nú Jehovah ó?\n16 Enyi mǐ jɛ kpikpo jí ɔ, mǐ sixu jɛ mimɔ jí ɖɔ mǐ kún sɔ́ ɖó nǔ gegě bo na na Jehovah ó. Linlin mɔhun lɛ ɖó adohu adohu nú Axɔ́su Davidi hwenu é jɛ kpikpo jí é. (Ðɛh. 71:9) Nɛ̌ Jehovah ka sixu d’alɔ mǐ gbɔn?\n17. Etɛ nǔ e mɛ nɔví nyɔnu Jheri gbɔn dín é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n17 Mǐ ni kpɔ́n ninɔmɛ elɔ e mɛ nɔví nyɔnu Jheri gbɔn dín é. È ylɔ́ ɛ nú nǔjlajlaɖó sín azɔ̌ kpinkplɔn mɛ ɖé ɖò Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn mɛ, amɔ̌ é ka jló na yì ǎ. É ɖɔ: “Un kpò, un nyí asúkúsi, un ɖó nǔwukpíkpé ɖě bɔ Jehovah sixu zán ǎ. Un lɛ́ hwɛ́n nǔɖe ǎ.” Ðò zǎn e jɛ nukɔn nú kplé ɔ é mɛ ɔ, é ɖɔ nǔ e ɖò ayi tɔn mɛ é nú Jehovah ɖò ɖɛ mɛ. Ayihɔngbe tɔn hwenu e é wá Kpléxɔ Axɔ́suɖuto ɔ tɔn mɛ é ɔ, é kpó ɖò nǔ e wu é wá finɛ é kanbyɔ éɖée wɛ. Ðò tuto ɔ hwenu ɔ, xóɖɔtɔ́ lɛ ɖokpo tɛɖɛ̌ jí ɖɔ nǔwukpíkpé taji hugǎn e mǐ ɖó é wɛ nyí jlǒ e mǐ ɖó ɖɔ Jehovah ni kplɔ́n nǔ mǐ é. Jheri ɖɔ: “Un lin nǔ gbɔn lě, ‘Un ɖó nǔwukpíkpé enɛ!’ Ðó un mɔ ɖɔ Jehovah na sinkɔn nú ɖɛ ce lɛ wutu ɔ, un jɛ avǐ ya jí. Jehovah ɖò ganjɛwu na mì wɛ ɖɔ un ɖó nǔ xɔ akwɛ ɖé bo na na, bɔ é lɛ́ jló na kplɔ́n nǔ mì.” Jheri kpɔ́n gudo sɛ́dó bo ɖɔ: “Hwenu e un wá kplé ɔ tɛnmɛ é ɔ, xɛsi ɖò ɖiɖi mì wɛ, awakanmɛ kú mì bɔ un lɛ́ mɔ ɖɔ un kún hwɛ́n nǔɖe ó. Amɔ̌, ee un tɔ́n sín xɔ ɔ mɛ é ɔ, un ɖeji, un mɔ ɖɔ è dó wusyɛn lanmɛ nú mì, un xɔ akwɛ.”\n18. Nɛ̌ Biblu ka xlɛ́ ɖɔ enyi mǐ na bo tlɛ ɖò kpikpo wɛ ɔ, sinsɛnzɔ́ mǐtɔn nɔ kpó ɖò akwɛ xɔ nú Jehovah wɛ gbɔn?\n18 Enyi mǐ ɖò kpikpo wɛ ɔ, mǐ sixu kúdeji ɖɔ azɔ̌ kpó ɖò Jehovah sí bɔ mǐ sixu wà. (Ðɛh. 92:13-16) Jezu kplɔ́n mǐ ɖɔ enyi nǔwukpíkpé mǐtɔn lɛ na bo tlɛ ɖó dogbó alǒ gǎndidó mǐtɔn lɛ na bo tlɛ cí nǔ e hwe gbɔn ɖebǔ é ɖɔhun nú mǐ ɔ, nǔ ɖebǔ e mǐ sixu bló ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ é nɔ xɔ akwɛ n’i. (Luk. 21:2-4) Enɛ wu ɔ, nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ e a sixu wà é jí. Ði kpɔ́ndéwú, a sixu ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ dó Jehovah wu, xoɖɛ dó nɔví towe lɛ tamɛ, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ bonu ye na nɔ gbeji. Nǔ e a nɔ kpéwú bo nɔ wà lɛ é wutu wɛ Jehovah nɔ kpɔ́n we dó mɔ azɔ̌watɔ́gbɛ́ tɔn ǎ, loɔ ɖó a sɔ́ jlǒ bo nɔ setónú n’i wutu wɛ.—1 Kɔ. 3:5-9.\n19. Ganjɛwu tɛ Hlɔmanu lɛ 8:38, 39 ka na mǐ?\n19 É sù nukún mǐtɔn mɛ tawun ɖɔ mǐ ɖò Jehovah, Mawu e mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ nɔ xɔ akwɛ tawun ɖò nukún tɔn mɛ é sɛn wɛ! É dá mǐ bonu mǐ na wà jlǒ tɔn, bɔ sinsɛn-biblo nǔgbo ɔ wɛ ka nɔ zɔ́n bɔ gbɛzán mǐtɔn nɔ ɖó awǎjijɛ. (Nǔɖe. 4:11) Gbɛ̀ ɔ sixu nɔ kpɔ́n mǐ dó mɔ mɛ ma hwɛ́n nǔɖe, amɔ̌, Jehovah nɔ kpɔ́n mǐ gbɔn mɔ̌ ǎ. (Ebl. 11:16, 38) Enyi mǐ mɔ ɖɔ awakanmɛ kú mǐ ɖó azɔn, akwɛyózó alǒ mɛxoxwe wu hǔn, mi nú mǐ ni flín ɖɔ nǔ ɖebǔ kún sixu ɖè mǐ ɖó vo nú wanyiyi Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ tɔn ó.—Xà Hlɔmanu lɛ 8:38, 39.\nNinɔmɛ ɖé lɛ ka kpannukɔn we, bɔ a mɔ ɖɔ emi kún sɔ́ xɔ akwɛ ó kpɔ́n à? Xóta elɔ na flín we lě dò a xɔ akwɛ nú Jehovah sɔ é. É na ɖɔ xó dó lee a sixu ɖó linlin ɖagbe dó hwiɖée wu gbɔn é jí, enyi nǔ ɖebǔ na bo tlɛ jɛ ɖò gbɛzán towe mɛ ɔ nɛ.\nNƐ̌ JEHOVAH KA NƆ XLƐ́ ÐƆ MǏ XƆ AKWƐ NÚ EMI GBƆN HWENU E MǏ ÐÒ XWI ÐÍ XÁ . . .\nazɔn wɛ é?\nakwɛyózó wɛ é?\nwuvɛ̌ e mɛxoxwe nɔ hɛn wá lɛ é wɛ é?


Nɛ̌ A ka Sixu Sɛkpɔ Mawu Ganji Gbɔn? | Wɛnɖagbe\n1. Mawu ka nɔ ɖótó ɖɛ lɛ bǐ à?\nMawu ylɔ gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ bonu ye ni sɛkpɔ ɛ ɖò ɖɛ mɛ. (Psaume 65:2) É ɖò mɔ̌ có, é ka nɔ ɖótó alǒ yí ɖɛ lɛ bǐ ǎ. Kpɔ́ndéwú ɖokpo ɖíe, sunnu e nɔ doya nú asì tɔn ɔ ɖɛ tɔn lɛ sixu cí ali. (1 Piyɛɛ 3:7) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, hwenu e Izlayɛli-ví lɛ ɖò nǔ nyanya wà wɛ magbokɔ ɔ, Mawu gbɛ́ ɖɔ emi kún na sè ɖɛ yetɔn ó. Mǐ ɖó na tuùn céɖécéɖé ɖɔ ɖɛ ɔ wǔjɔmɛ Mawu tɔn wɛ. É ɖò mɔ̌ có, enyi hwɛhutɔ́ akowunká ɖé lɛkɔ sín hwɛ tɔn lɛ gudo ɔ, Mawu na sè ɖɛ tɔn.—Xà Isaïe 1:15; 55:7.\n2. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ gbɔn?\nAlabǔ wɛ ɖɛ nyí ɖò sinsɛn biblo mǐtɔn mɛ, hǔn Gbɛɖotɔ́ ɔ, Jehovah kɛɖɛ wɛ mǐ ɖó na xoɖɛ sɛ́dó. (Matie 4:10; 6:9) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, ɖó mǐ nyí hwɛhutɔ́ wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ xoɖɛ ɖò nyikɔ Jezu tɔn mɛ, ɖó éyɛ wɛ kú dó hwɛ mǐtɔn lɛ tamɛ. ( Jaan 14:6) Jehovah nɔ jló ɖɔ mǐ ni nɔ vɔ ɖɛ e è kplɔ́n dó tamɛ abǐ wlan lɛ xá kpowun ǎ. É nɔ jló ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ sín ayi mɛ.—Xà Matie 6:7; Filipunu lɛ 4:6, 7.\nGbɛɖotɔ́ ɔ tlɛ sixu sè ɖɛ e è xò dó xomɛ lɛ é lɔ. (1 Samuel 1:12, 13) É jló ɖɔ mǐ ni nɔ xoɖɛ sɛ́dó emi hwebǐnu, é sixu nyí zǎnzǎn, gbada, nùɖuɖu hwenu, kpo hwenu e adǎn ɖé gbò mǐ ɔ kpo.—Xà Psaume 55:22; Matie 15:36.\n3. Nɛ̌ ka gbɔn bɔ Klisanwun nugbǒ lɛ ka nɔ kplé ɖó kpɔ́?\nMawu sisɛkpɔ ganji ɔ na fá ǎ, ɖó mǐ ɖò mɛ e ma ɖó nùɖiɖi nú Mawu ǎ lɛ tɛntin bɔ ye nɔ ko akpá e é dó ɖɔ fífá na tíìn ɖò ayikúngban jí ɔ. (2 Timɔtée 3:1, 4; 2 Piyɛɛ 3:3, 13) Hǔn, mǐ ɖó hudo kanmɛsyɛn nina mɛ e è nɔ mɔ ɖò gbɛ̌ dido xá nùɖitɔ́ hàtɔ́ lɛ mɛ ɔ tɔn bɔ ye lɔ ɖó hudo mǐtɔn.—Xà Eble lɛ 10:24, 25.\nGbɛ̌ dó xá mɛ e yí wǎn nú Mawu lɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ sɛkpɔ Mawu ganji. Kplé Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ tɔn nɔ hun ali ɖagbe nú mɛ bɔ è nɔ ɖu lè sín nùɖiɖi mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ.—Xà Hlɔmanu lɛ 1:11, 12.\n4. Nɛ̌ a ka sixu sɛkpɔ Mawu ganji gbɔn?\nA sixu sɛkpɔ Jehovah ganji enyi a nɔ lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e a ko kplɔ́n ɖò Xó tɔn mɛ ɔ wu. Nɔ lin tamɛ dó nǔ e a sixu kplɔ́n sín nǔwiwa tɔn lɛ, weɖéxámɛ tɔn lɛ kpo akpá e é dó lɛ kpo mɛ ɔ wu. Ðɛxixo kpo tamɛ linlin kpo nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ mɔ nukúnnú jɛ lee wanyiyi Mawu tɔn kpo nùnywɛ tɔn kpo xɔ akwɛ sɔ́ ɔ mɛ.—Xà Josué 1:8; Psaume 1:1-3.\nEnyi a ɖeji dó Mawu wu bo ɖi nǔ n’i ɔ jɛn a sixu sɛkpɔ ɛ ganji. Amɔ̌ nùɖiɖi cí nǔɖògbɛ e ɖó hudo nùɖuɖu tɔn ɔ ɖɔhun. Tamɛ linlin dó nǔ e wu a ɖi nǔ ɔ jí na nyí nùɖuɖu e a ɖó na nɔ na nùɖiɖi towe hwɛhwɛ ɔ.—Xà Matie 4:4; Eble lɛ 11:1, 6.\n5. Lè tɛ sisɛkpɔ Mawu ganji ka na hɛn wá nú we?\nJehovah nɔ kpé nukún dó mɛ e yí wǎn n’i lɛ wu. É sixu hwlɛn ye sín nǔ ɖebǔ e sixu doya nú nùɖiɖi kpo nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ yetɔn kpo é sí. (Psaume 91:1, 2, 7-10) É ɖɔ nǔ e sixu nyí afɔkú nú lanmɛ ɖò ganji kpo awǎjijɛ mǐtɔn kpo ɔ nú mǐ jɛ nukɔn. Jehovah nɔ kplɔ́n lee mǐ na zán gbɛ̀ mǐtɔn gbɔn bɔ é na nyɔ́ hugǎn ɔ mǐ.—Xà Psaume 73:27, 28; Jaki 4:4, 8.


Mɛ̌si Philippines Tɔn lɛ Ðu Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn JW.ORG Sín Lè\nAlɔdido Mɛ Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Bikol Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tokunɔgbe Espagne Tɔn Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè\nMɛ̌si Philippines Tɔn lɛ Ðu Lè JW.ORG Tɔn\nÐò 2016 ɔ, è jɔwǔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ bɔ ye xlɛ́ lee video kpo xóta kpo ɖěɖee ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jí lɛ é nɔ kplɔ́n nǔ xɔ akwɛ lɛ mɛ gbɔn é gbɛ̌ta mɛ̌si lɛ tɔn ɖé ɖò Tokpɔnla Zamboanga del Norte tɔn mɛ ɖò Philippines. Cobonu Kúnnuɖetɔ́ lɛ na ɖɔ xó nú mɛ̌si lɛ ɔ, ye tó yì ba Azɔ̌xɔsa E Nɔ Kpé Nukún Dó Wema Kplɔnkplɔn Xó Wu ɖò tokpɔnla ɔ mɛ é kpɔ́n ɖò Dipolog. Tɛn ɛntɛnɛti tɔn jw.org ɔ sɔ́ akpakpa nukúnkpénuwutɔ́ lɛ kaka bɔ ye ylɔ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ ye ni wá xwlé xóɖiɖɔ cɛju 30 tɔn ɖé mɛ ɖò kplé gɛnnyigɛnnyi e mɛ̌si e gosin tokpɔnlaví Zamboanga del Norte tɔn lɛ mɛ lɛ é na bló é atɔn tɛnmɛ.\nNɛ̌ ye ka xwlé xóɖiɖɔ lɛ mɛ gbɔn?\nKúnnuɖetɔ́ lɛ xlɛ́ video ɖé lɛ kpo nǔ e tɔ́n ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn jí lɛ é ɖé lɛ kpo mɛ̌si 300 mɔ̌ e nɔ wá kplé gɛnnyigɛnnyi ɔ ɖokpo ɖokpo tɛnmɛ lɛ é. Mɛ e wá tɛn ɔ mɛ lɛ é ɖu vivǐ xóta “Comment faire face aux dettes” tɔn tawun. Mɛ̌si lɛ gegě mɔ ɖɔ é kún nyí azɔ̌mɛví emitɔn lɛ kɛɖɛ wɛ nǔxwlémɛ ɔ na d’alɔ ó, loɔ, é na lɛ́ d’alɔ emiɖesunɔ. Ye mɛ bǐ yí tlati Fitɛ Mǐ ka Sixu Mɔ Nùkanbyɔ Taji Gbɛmɛ Tɔn lɛ Sín Xósin Ðè? ɔ ɖokpo ɖokpo; é tɛɖɛ̌ nǔ tobutobu e ɖò jw.org jí bo sɔ́ akpakpa mɛ lobo lɛ́ d’alɔ mɛ lɛ é jí. Mɛ̌si ɖé lɛ lɛ́vɔ yí video lɛ ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ jí.\nNǔxwlémɛ atɔn lɛ hɛn lè wá sɔmɔ̌ bɔ Azɔ̌xɔsa E Nɔ Kpé Nukún Dó Wema Kplɔnkplɔn Xó Wu ɖò tokpɔnla ɔ mɛ é bló tuto nǔxwlémɛ enɛ ɖevo lɛ tɔn dó d’alɔ wěɖexámɛtɔ́ kpo mɛ̌si ɖevo lɛ kpo 600 mɔ̌. Mɛ gegě lɛ́ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ɖò nǔxwlémɛ enɛ lɛ gudo.\n“Tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ nyí alɔdó ɖaxó ɖé”\nNukɔnmɛ ɔ, mɛ ɖěɖee wá tɛn ɔ mɛ lɛ é ɖé lɛ tinmɛ lee nǔxwlémɛ lɛ kpo tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ kpo d’alɔ ye gbɔn é. “Un jló na ɖɔ lee é sù nukún ce mɛ sɔ́ é,” wɛ mɛ̌si nyɔnu ɖokpo ɖɔ. “Un mɔ ɖɔ tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ nyɔ́ zán tawun hwenu e un nɔ ɖò nǔ kplɔ́n azɔ̌mɛví ce lɛ wɛ é.” Mɛ̌si nyɔnu ɖevo ɖɔ: “Nǔ gegě ɖè bɔ na kplɔ́n, taji ɔ, lee un sixu ɖí xwi xá linkpɔ́n gbɔn é. Tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ nyí alɔdó ɖaxó ɖé, é ka nyí nú mɛ winnyawinnya lɛ kɛɖɛ ǎ, loɔ, é lɛ́ nyí nú mɛxo lɛ lɔmɔ̌.”\nMɛ̌si ɖěɖee yì nǔxwlémɛ jw.org tɔn lɛ tɛnmɛ lɛ é 350 jɛji kan nǔ byɔ bá ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ d’eji.\nKúnnuɖetɔ́ lɛ na xósin gbɔn xójlawema lɛ nina ye kpo wěɖexámɛ Biblu tɔn e nyɔ́ zán lɛ é mímá xá mɛ ɖěɖee kan nǔ byɔ lɛ é bǐ xwíi kpo gblamɛ.\nÉ víví nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ɖɔ mɛ̌si 1 000 jɛji wá nǔxwlémɛ jw.org tɔn lɛ tɛnmɛ ɖò Zamboanga del Norte, bo kplɔ́n lee ye sixu zán tɛn ɛntɛnɛti tɔn jw.org dó kplɔ́n nǔ mɛ ganji gbɔn é. Azɔ̌wanú nǔkplɔnkplɔn tɔn xɔ akwɛ enɛ sixu d’alɔ mɛ̌si e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é, bɔ ye na mɔ alixlɛ́mɛ maxamaxa lɛ ɖò gbɛ̀ jlɔjlɔ zinzan kpo gbigbɔ kpo lixo. *\n^ akpá. 10 Tutomɛ e nɔ kpé nukún dó wema kplɔnkplɔn wu ɖò Philippines lɛ é ɔ, è sɔ́ azɔ̌ d’así nú ye ɖɔ ye ni kplɔ́n nǔ azɔ̌mɛví yetɔn lɛ lobo lɛ́ ‘hɛn nǔgbododó gbɛ̀ jlɔjlɔ zinzan kpo sinsɛn kpo tɔn tò ɔ tɔn lidǒ lobo bló bonu jijɔ ɖagbe ɖiɖó kpo mɛɖéejiɖuɖe kpo ni vunkan.’—Sɛ́n Dodó Philippines tɔn 1987 tɔn, Gbetakɛ́n XIV, Akpáxwé 3.2.\nAlɔwliwli & Xwédo Mɛ Winnyawinnya lɛ Yɔkpɔvu Lɛ Fífá & Awǎjijɛ\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Mɛ̌si Philippines Tɔn lɛ Ðu Lè JW.ORG Tɔn\nLee A Sixu D’alɔ Vǐ Towe Bɔ É Na Yì Nukɔn Ðò Wemaxɔmɛ Gbɔn É


Etɛwu È ka Na Nɔ Ðè Nǔsumɛnukúnmɛ Xlɛ́? | Atɔxwɛ Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 8\n“Mi tuùn nǔ e [è] wà nú mi ɔ [nú mɛ].”—KOLO. 3:15.\nHAN 46 Mǐ Dókú nú We, Jehovah\n1. Nɛ̌ Samalíinu e Jezu gbɔ azɔn na é ɖé ka ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ gbɔn?\nSUNNU wǒ lɛ ɖò ninɔmɛ baɖabaɖa ɖé mɛ. Ye ɖò guduzɔn jɛ wɛ, bɔ sɔgudo d’ablu dó ye. Amɔ̌, ye mɔ Jezu, Mɛ̌si Ðaxó ɔ sɛ́dó ɖò zɔ gbè ɖokpo. Ye sè ɖɔ é nɔ gbɔ azɔn alɔkpa lɛ bǐ, bɔ ye kúdeji ɖɔ é sixu gbɔ azɔn nú emi lɔ. Enɛ wu ɔ, ye súxó ɖɔ: “Jezu, Mɛ̌si, kɛnklɛn kú nǔblawu mǐtɔn.” Azɔn gbɔ nú ye mɛ wǒ lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. É ɖò wɛn ɖɔ xomɛnyínyɔ́ Jezu tɔn sù nukún ye bǐ tɔn mɛ. Amɔ̌, mɛ ɖokpo wà nǔ zɛ mimɔ ɖò lanmɛ ɖɔ nǔ sù nukún emitɔn mɛ wu; éyɛ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ * tɔn xlɛ́ Jezu. Nya enɛ e azɔn gbɔ na bɔ é nyí Samalíinu ɖé é mɔ ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ emi ni kpa susu nú Mawu “kpodo xósusu kpo.”—Luk. 17:12-19.\n2-3. (a) Etɛwu mǐ ka sixu gbɔ nǔsumɛnukúnmɛ ɖexlɛ́? (b) Etɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó ɖò xóta elɔ mɛ?\n2 Samalíinu ɔ ɖɔhun ɔ, mǐ jló na ɖexlɛ́ mɛ ɖěɖee nyɔ́ xomɛ dó mǐ wu lɛ é ɖɔ nǔ yetɔn sù nukún mǐtɔn mɛ. Amɔ̌, ɖò ninɔmɛ ɖé lɛ mɛ ɔ, mǐ sixu wɔn bo gbɔ xó ɖɔ, alǒ nǔ wà dó ɖè lee nǔ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é xlɛ́.\n3 Ðò xóta elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó nǔ e wu é ɖò taji ɖɔ mǐ ni ɖɔ xó alǒ wà nǔ dó ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ é jí. Mǐ na mɔ nǔ e kpɔ́ndéwú mɛ e xó Biblu ɖɔ bɔ ye ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ lɛ é, kpo mɛ e ma wà mɔ̌ ǎ lɛ é kpo tɔn sixu kplɔ́n mǐ é. Enɛ gudo ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó ali tawun tawun e nu mǐ sixu ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ɖè lɛ é jí.\nETƐWU MǏ KA ÐÓ NA NƆ ÐÈ NǓSUMƐNUKÚNMƐ XLƐ́?\n4-5. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́?\n4 Jehovah zé kpɔ́ndéwú ɔ ɖ’ayǐ nú mǐ, bo nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́. Ali e nu é nɔ wà mɔ̌ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é nɔ d’ajɔ mɛ ɖěɖee nɔ hɛn xomɛ tɔn hun lɛ é. (2 Sam. 22:21; Ðɛh. 13:6; Mat. 10:40, 41) Biblu ka dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni “wà nǔ éɖɔhun” “vǐ vívɛ́ná” lɛ ɖɔhun. (Efɛ. 5:1) Enɛ wu ɔ, hwɛjijɔ taji e wu mǐ ɖó na ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ é wɛ nyí ɖɔ mǐ jló na wà nǔ Jehovah ɖɔhun.\n5 Mǐ ni lin tamɛ dó hwɛjijɔ ɖevo e wu mǐ nɔ ba na ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ é jí. Nǔsumɛnukúnmɛ cí nǔɖuɖu ɖagbe ɖé ɖɔhun, bɔ enyi è má xá mɛ ɖevo lɛ ɔ wɛ é nɔ lɛ́ vivǐ tawun. Enyi mǐ mɔ ɖɔ nǔ mǐtɔn sù mɛ ɖevo nukúnmɛ ɔ, xomɛ nɔ hun mǐ. Enyi mǐ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ nɔ bló bɔ ye nɔ j’awǎ. Mɛ e mǐ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ é nɔ mɔ ɖɔ gǎn e emi dó bo d’alɔ mǐ, alǒ, bo na nǔ e sín hudo mǐ ɖó é mǐ é xɔ akwɛ tawun. Wǎgbɔ tɔn ɔ, kancica e ɖò mǐ kpo mɛ enɛ kpo tɛntin é nɔ lɛ́ syɛn.\n6. Ali tɛ lɛ nu mɔ̌ xógbe nǔsumɛnukúnmɛ tɔn lɛ kpo sikánú ɖé kpo ka nyí nǔ ɖokpo ɔ ɖè?\n6 Nǔsumɛnukúnmɛ ɖiɖexlɛ́ xɔ akwɛ. Biblu ɖɔ: “Xó e è ɖɔ bɔ é jɛ gan ɔ, cí nǔ xɔ akwɛ sikánú ɖɔhun, sikánú e è bló kpatagan gbɔn wu dó ɖó acɔ́ na é ɖɔhun.” (Nǔx. 25:11) Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee sikánú e è bló kpatagan gbɔn wu é na nyɔ́ ɖɛkpɛ sɔ é! Lin tamɛ kpɔ́n kpɛɖé, bo kpɔ́n lee é na xɔ akwɛ sɔ́ é! Enyi è na nǔnina mɔhun ɖé we ɔ, nɛ̌ é ka na cí nú we? Xógbe nǔsumɛnukúnmɛ tɔn e a nɔ dó nú mɛ ɖevo lɛ é sixu xɔ akwɛ gbɔn mɔ̌ pɛ́pɛ́pɛ́. Lin tamɛ dó nǔ elɔ jí: Sikánú ɖé sixu nɔ ayǐ kaka sɔyi. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi a dó xógbe nǔsumɛnukúnmɛ tɔn lɛ nú mɛɖé ɔ, é sixu flín, b’ɛ lɛ́ xɔ akwɛ ɖò nukún tɔn mɛ nú gbɛhwenu tɔn e kpò é bǐ.\nYE ÐÈ NǓSUMƐNUKÚNMƐ XLƐ́\n7. Lee mǐ mɔ gbɔn ɖò Ðɛhan 27:4 mɛ é ɔ, nɛ̌ Davidi kpo ɖɛhanwlantɔ́ ɖevo lɛ kpo ka ɖè nǔsumɛnukúnmɛ yetɔn xlɛ́ gbɔn?\n7 Mawu sɛntɔ́ gegě ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ɖò hwexónu. Davidi ɖò mɛ enɛ lɛ mɛ. (Xà Ðɛhan 27:4.) Sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ sù nukún tɔn mɛ tawun, bɔ é ɖè enɛ xlɛ́ ɖò nǔwiwa tɔn lɛ mɛ. É na nǔ xɔ akwɛ gegě bonu è na dó gbá tɛmpli ɔ. Kúnkan Asafu tɔn lɛ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ gbɔn ɖɛhan lɛ alǒ han susu kpikpa tɔn lɛ winwlán gblamɛ. Ðò han ɖokpo mɛ ɔ, ye dókú nú Mawu, bo ɖexlɛ́ ɖɔ “nǔ ɖaxó ɖaxó” e Jehovah bló lɛ é jiwǔ nú emi. (Ðɛh. 75:2) É ɖò wɛn ɖɔ Davidi kpo kúnkan Asafu tɔn lɛ kpo jló na ɖè lee nyɔna e ye mɔ sín Jehovah gɔ́n lɛ é bǐ sù nukún yetɔn mɛ sɔ́ é xlɛ́ ɛ. Lin tamɛ dó ali ɖěɖee nu a sixu xwedó kpɔ́ndéwú ɖɛhanwlantɔ́ enɛ lɛ tɔn ɖè é jí.\nEtɛ wema e Pɔlu wlan sɛ́dó Hlɔmanu lɛ é ka kplɔ́n mǐ dó nǔsumɛnukúnmɛ ɖiɖexlɛ́ wu? (Kpɔ́n akpáxwé 8-9) *\n8-9. Nɛ̌ mɛsɛ́dó Pɔlu ka ɖexlɛ́ ɖɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu emitɔn lɛ kpo xɔ akwɛ nú emi gbɔn? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n8 Mɛsɛ́dó Pɔlu xlɛ́ ɖɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo emitɔn lɛ xɔ akwɛ nú emi gbɔn lee é ɖɔ xó dó ye wu gbɔn é gblamɛ. É nɔ dókú nú Mawu dó ye tamɛ ɖò ɖɛ mɛɖesunɔ tɔn tɔn lɛ mɛ hwebǐnu. É nɔ lɛ́ ɖè lee ye xɔ akwɛ n’i gbɔn é xlɛ́ ɖò wema e é nɔ sɛ́dó ye lɛ é mɛ. Ðò Hlɔmanu lɛ wemata 16gɔ́ ɔ sín wemafɔ 15 nukɔntɔn lɛ mɛ ɔ, Pɔlu ké nyikɔ Klisanwun hatɔ́ tɔn 27 tɔn. Pɔlu tlɛ flín ɖɔ Plisilu kpo Akilasi kpo “ɖibla sɔ́ gbɛ̀ yeɖesunɔ tɔn nyi gbě” dó ta emitɔn mɛ, bo lɛ́ ɖɔ ɖɔ Fwebée “d’alɔ mɛ gegě” kaka jɛ emiɖesu jí. É kpa nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo vívɛ́ azɔ̌syɛnsyɛnwatɔ́ enɛ lɛ.—Hlɔ. 16:1-15.\n9 Pɔlu tuùn ɖɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo emitɔn lɛ nyí hwɛhutɔ́, amɔ̌, hwenu e é sú ta nú wema e é sɛ́dó Hlɔmanu lɛ é ɔ, é sɔ́ ayi ɖó jijɔ ɖagbe yetɔn lɛ jí. Hwenu e nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo enɛ lɛ sè, bɔ è ɖò xó ɖagbeɖagbe e Pɔlu ɖɔ dó ye wu lɛ é xà d’aga nú agun ɔ wɛ é ɔ, dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee é ɖó na ko dó wusyɛn lanmɛ nú ye sɔ́ é! Wǎgbɔ tɔn ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ xɔ́ntɔn e ye zun xá Pɔlu é lɛ́ vɛ́ d’eji. A ka nɔ ɖexlɛ́ ɖò gbesisɔmɛ ɖɔ nǔ ɖagbe ɖěɖee hagbɛ̌ agun towe tɔn lɛ nɔ ɖɔ, alǒ wà lɛ é nɔ sù nukún towe mɛ à?\n10. Etɛ lee Jezu ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n10 Ðò xó e Jezu ɖɔ sɛ́dó agun ɖé lɛ ɖò Azíi Kpɛví ɔ é mɛ ɔ, é xlɛ́ ɖɔ azɔ̌ e ahwanvu emitɔn lɛ wà é sù nukún emitɔn mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é bɛ́ xó e é ɖɔ sɛ́dó agun Tiatíi tɔn é gbɔn lě: “Un tuùn nǔ e wà wɛ a ɖè ɔ bǐ; un tuùn lee a ɖò gbeji gbɔn é; un tuùn lee a bí dó azɔ̌ wu gbɔn é, bo tuùn suúlu e a ɖó é. Un tuùn ɖɔ azɔ̌ e wà wɛ a ɖè dìn ɔ sukpɔ́ hú ee a wà ɖò bǐbɛ̌mɛ é.” (Nǔɖe. 2:19) Jezu kɛnu dó lee ye gbló ada nú azɔ̌ yetɔn gbɔn é kɛɖɛ wu ǎ, loɔ, é lɛ́ kpa ye ɖó nǔ e sísɛ́ ye bɔ ye wà nǔ ɖagbe lɛ é wu. É byɔ ɖɔ Jezu ni ɖè wě xá mɛɖé lɛ ɖò Tiatíi có, é ka bɛ́ xó tɔn kpo wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ xó lɛ kpo, bo lɛ́ fó gbɔn mɔ̌. (Nǔɖe. 2:25-28) Lin tamɛ dó acɛ e Jezu ɖó é jí, é wɛ nyí gǎn nú agun lɛ bǐ. É ɖò dandan ɖɔ é ni dókú nú mǐ ɖó azɔ̌ e mǐ nɔ wà n’i lɛ é wu ǎ. É ɖò mɔ̌ có, é ka nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ azɔ̌ mǐtɔn sù nukún emitɔn mɛ. Kpɔ́ndéwú ɖagbe tawun wɛ nyí enɛ bɔ é zé ɖ’ayǐ nú mɛxo lɛ.\nYE ÐÈ NǓSUMƐNUKÚNMƐ XLƐ́ Ǎ\n11. Lee è xlɛ́ ɖò Eblée lɛ 12:16 mɛ gbɔn é ɔ, linlin tɛ Esawu ka ɖó dó nǔ mímɛ́ lɛ wu?\n11 É blawǔ ɖɔ mɛ e xó Biblu ɖɔ lɛ é ɖé lɛ kún ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛjitɔ́ e yí wǎn nú Jehovah bo nɔ lɛ́ ɖó sísí n’i lɛ é wɛ kplɔ́n Esawu có, nǔ mímɛ́ lɛ ka sù nukún tɔn mɛ ǎ. (Xà Eblée lɛ 12:16.) Nɛ̌ enɛ ka wá jɛ wě gbɔn? Esawu zɔn kplakpla jí bo sà vǐɖaxó sín acɛ tɔn nú nɔví sunnu tɔn kpɛví Jakɔbu, bo yí ayikún núsúnnú xlohun ɖé. (Bǐb. 25:30-34) Nukɔnmɛ ɔ, gbeta e kɔn Esawu wá é wá vɛ́ n’i tawun. Amɔ̌, nǔ e é ɖó é wɛ ma sù nukún tɔn mɛ ǎ, enɛ wu ɔ, é ɖó hwɛjijɔ ɖě bo na savo ɖó nyɔna vǐɖaxó sín acɛ ɔ tɔn e é ma yí ǎ é wu ǎ.\n12-13. Nɛ̌ Izlayɛli-ví lɛ ma ka ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ǎ gbɔn? Etɛ mɛ é ka tɔ́n kɔ dó?\n12 Izlayɛli-ví lɛ ɖó hwɛjijɔ gegě bo na ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́. Jehovah ɖè ye tɔ́n sín kannumɔgbenu hwenu e é sɔ́ Awě Wǒ dó xò Ejipu tò ɔ gudo é. Enɛ gudo ɔ, Mawu hwlɛn ye sín awěxomɛ sí, bo sú kún dó nú ahwangɔnu Ejipu tɔn ɔ blebu ɖò Xù Vɔvɔ ɔ mɛ. É sù nukún Izlayɛli-ví lɛ tɔn mɛ kaka bɔ ye jì ɖuɖeji sín han ɖé dó kpa susu nú Jehovah. Amɔ̌, nǔ ka nɔ sù nukúnmɛ nú ye tɛgbɛ à?\n13 Hwenu e wuvɛ̌ ɖevo lɛ wá kpannukɔn Izlayɛli-ví lɛ é ɔ, ye yawǔ wɔn nǔ ɖagbe e Jehovah ko wà nú ye lɛ é bǐ. Ye ɖè alɔgudokpɛ́dónúmɛ xlɛ́. (Ðɛh. 106:7) Gbɔn nɛ̌ é? “Izlayɛli togun ɔ bǐ jɛ nǔ hlún ɖɔ dó Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo wu jí,” amɔ̌, è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, Jehovah wu hlún nǔɖɔ dó wɛ ye ɖè. (Tín. 16:2, 8) Alɔgudokpɛ́dónúmɛ sín jijɔ e togun ɔ ɖexlɛ́ é kú awakanmɛ n’i. Nukɔnmɛ ɔ, é ɖɔ ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ sín jijimɛ enɛ blebu na dɔn ɖò gbetótló mɛ, lé Jozuwée kpo Kalɛbu kpo jɛn na gán ɖ’emɛ. (Kɛ́n. 14:22-24; 26:65) Mǐ ni kpɔ́n lee mǐ sixu nyi alɔ nú kpɔ́ndéwú nyanya enɛ lɛ, bo xwedó kpɔ́ndéwú ɖagbe lɛ gbɔn é.\nNƆ ÐÈ NǓSUMƐNUKÚNMƐ XLƐ́ ÉGBÉ\n14-15. (a) Nɛ̌ asú kpo asì kpo lɛ ka sixu xlɛ́ ɖɔ nǔ ye mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn nɔ sù nukún yeɖée tɔn mɛ gbɔn? (b) Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu kplɔ́n vǐ lɛ bɔ ye na nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ gbɔn?\n14 Ðò xwédo mɛ. Enyi hagbɛ̌ xwédo ɔ tɔn lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ɔ, xwédo ɔ bǐ nɔ ɖu lè tɔn. Lee asú kpo asì kpo ɖé ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ yeɖée sɔ́ é ɔ, mɔ̌ wɛ ye nɔ vɛ́ sɔ. Ye nɔ lɛ́ mɔ ɖɔ é nɔ bɔkun hugǎn bɔ emi na sɔ́ hwɛ kɛ emiɖée. Asú e nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ asì tɔn é ɔ, é nyí nǔ ɖagbe e é nɔ ɖɔ, bo nɔ wà lɛ é kɛɖɛ wu wɛ é nɔ ɖó ayi ǎ; é nɔ lɛ́ “mlá ɛ.” (Nǔx. 31:10, 28) Asì nǔnywɛtɔ́ ɖé nɔ ɖɔ nǔ tawun tawun e asú tɔn nɔ wà bɔ é nɔ sù nukún tɔn mɛ lɛ é n’i.\n15 Mɛjitɔ́ lɛ emi, nɛ̌ mi ka sixu kplɔ́n vǐ mitɔn lɛ bɔ ye na nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ gbɔn? Flín ɖɔ vǐ towe lɛ na xwedó kpɔ́ndéwú nǔ e a nɔ ɖɔ bo nɔ wà lɛ é tɔn. Enɛ wu ɔ, zě kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ gbɔn ‘a wà nǔ’ ɖiɖɔ nú vǐ towe lɛ, hwenu e ye wà nǔɖe nú we é gblamɛ. Gɔ́ na ɔ, kplɔ́n vǐ towe lɛ ɖɔ ye ni nɔ ɖɔ ‘a wà nǔ,’ hwenu e mɛ ɖevo lɛ wà nǔɖe nú ye é. D’alɔ vǐ towe lɛ nú ye ni mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ nǔsumɛnukúnmɛ ɖiɖexlɛ́ ɔ, ayi mɛ wɛ é nɔ gosin, bɔ xógbe yetɔn lɛ sixu wà ɖagbe gegě. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nyɔnu ɖé nɔ nyí Clary bo ɖɔ: “Hwenu e nɔ ce ɖó xwè 32 é ɔ, è wlí tɔ́ ce dó ganmɛ ajijimɛ, bɔ vǐ atɔn wu kpíkpé nukún dó jɛ kɔ jí nú nɔ ce ɖokpo. Hwenu e un wá ɖó xwè 32 é ɔ, un lin tamɛ dó lee é na ko vɛwǔ n’i tawun sɔ ɖò xwè enɛ mɛ é jí. Enɛ wu ɔ, un ɖɔ lě dò vɔ̌ e é sá bo kplɔ́n nɔví ce lɛ kpo nyɛ kpo é sù nukún ce mɛ sɔ́ é n’i. Agaɖanu dìn ɔ, é ɖɔ nú mì ɖɔ xógbe ce lɛ kpó ɖò akwɛ xɔ wɛ ɖò nukún emitɔn mɛ tawun, bɔ hwɛhwɛ ɔ, emi nɔ ɖò tamɛ lin dó ye jí wɛ, bɔ é nɔ zɔ́n bɔ emi nɔ ɖó awǎjijɛ hwebǐnu.”\nKplɔ́n vǐ towe lɛ bonu ye ni nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ) *\n16. Nǎ kpɔ́ndéwú e xlɛ́ ɖɔ nǔsumɛnukúnmɛ ɖiɖexlɛ́ sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ é ɖokpo.\n16 Ðò agun ɔ mɛ. Enyi mǐ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo ɔ, wusyɛn dó lanmɛ nú ye wɛ mǐ ɖè nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jorge e nyí mɛxo agun tɔn ɖé, bo ɖó xwè 28 é jɛ azɔn syɛnsyɛn ɖé. É sixu yì kplé lɛ ǎ kaka nú sun ɖokpo. Ee é tlɛ wá jɛ kplé lɛ yì jí é ɔ, é kpéwú bo nɔ w’azɔ̌ ɖò kplé lɛ jí ǎ. Jorge ɖɔ: “Un mɔ ɖɔ un kún hwɛ́n nǔɖe ó, ɖó lee un na wà azɔ̌ agun ɔ tɔn lɛ gbɔn é ɖó dogbó bɔ un lɛ́ ɖó nǔwukpíkpé tɔn ǎ. Amɔ̌ ɖò kplé ɖokpo gudo ɔ, nɔví sunnu ɖé ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Un jló na dókú nú we nú kpɔ́ndéwú ɖagbe e a sɔ́ ɖ’ayǐ nú xwédo ce é. Mǐ ɖu xóɖiɖɔ nú mɛ bǐ towe lɛ sín vivǐ tawun ɖò xwè e wá yì lɛ é mɛ. Ye d’alɔ mǐ bɔ mǐ sù ɖò gbigbɔ lixo.’ Xó tɔn lɛ byɔ ayi mɛ nú mì tawun bɔ nukún ce lɛ jí ɖasin. Nǔ e un jló na sè é pɛ́pɛ́pɛ́ wɛ é ɖɔ nú mì.”\n17. Lee è ɖɔ gbɔn ɖò Kolosinu lɛ 3:15 mɛ é ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ Jehovah ɖɔ alɔhundónanǔmɛ tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?\n17 Nú Mawu alɔhundónanǔmɛtɔ́ mǐtɔn. Jehovah na mǐ nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn e túnflá é ɖé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ nɔ mɔ alixlɛ́mɛ e nɔ d’alɔ mɛ lɛ é ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí, ɖò xójlawema mǐtɔn lɛ mɛ, ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn mǐtɔn lɛ jí. A ka ko sè xóɖiɖɔ ɖé, xà xóta ɖé, alǒ kpɔ́n tuto televiziɔn jí tɔn ɖé bo lin nǔ lěhun kpɔ́n à, ‘Nǔ e sín hudo un ɖó é pɛ́ɛ ɖíe.’ Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ Jehovah ɖɔ nǔ enɛ lɛ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn? (Xà Kolosinu lɛ 3:15.) Ali e nu mǐ sixu wà mɔ̌ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ na nɔ dókú n’i hwɛhwɛ ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ nú nǔnina ɖagbeɖagbe enɛ lɛ.—Ja. 1:17.\nAlɔɖiɖó ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn jijlaɖó mɛ nyí ali ɖagbe hugǎn e nu mǐ na ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ɖè é ɖokpo (Kpɔ́n akpáxwé 18gɔ́ ɔ)\n18. Ali tɛ lɛ nu mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn lɛ sù nukún mǐtɔn mɛ ɖè?\n18 Mǐ nɔ lɛ́ xlɛ́ lee nǔ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn é Jehovah, hwenu e mǐ hɛn fí e mǐ nɔ sɛn ɛ ɖè é ɖó mimɛ̌ jí bɔ nǔ bǐ ɖò tito jí é. Mǐ nɔ ɖ’alɔ ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn lɛ jijlaɖó mɛ hwɛhwɛ, bɔ mɛ ɖěɖee nɔ kpé nukún dó mɔ gbezeyiaga tɔn kpo videoxonú lɛ kpo wu lɛ é lɔ nɔ wà azɔ̌ yetɔn ganji. Nú mǐ nɔ wlíbo nú Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mǐtɔn lɛ ganji ɔ, ye na dɔ́ji bɔ é sɔ́ na byɔ ɖɔ è ni jla nǔ kaka ɖé ɖó ɖò ye wu ǎ. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na ɖó akwɛ gegě bo na zán ye dó gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn ɖevo lɛ na, lobo na vɔ́ ɖevo lɛ blóɖó gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.\n19. Etɛ tan nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖé, kpo asì tɔn kpo tɔn ka kplɔ́n we?\n19 Nú mɛ e nɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn dó ta mǐtɔn mɛ lɛ é. Nú mǐ nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ ɔ, xó mǐtɔn lɛ sixu huzu linlin e mɛɖé nɔ ɖó dó wuvɛ̌ tɔn lɛ wu é. Mǐ ni lin tamɛ dó nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɖokpo kpo asì tɔn kpo jí. Ee ye ko ɖekúnnu ɖò jɔhɔn fífá nu nú kéze ɖokpo gudo é ɔ, ye lɛkɔ yì xwégbe kpo nǔcikɔ kpo. Jɔhɔn fá sɔmɔ̌ bɔ asì ɔ dɔ́ jɔhɔnmɛwu mɛ. Ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn ɔ, é ɖɔ nú asú tɔn ɖɔ emi mɔ ɖɔ emi kún na kpéwú bo na kpó ɖò tomɛyiyizɔ́ ɔ wà wɛ ó. Zaanɖé ɔ, wema ɖé gosin alaxɔ mɛ wá nú nyɔnu ɔ zǎnzǎn enɛ ɖokpo ɔ. Ðò wema ɔ mɛ ɔ, è kpa ɛ kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo nú sinsɛnzɔ́ tɔn kpo didɛ tɔn kpo. Bo lɛ́ ɖɔ ɖ’emɛ ɖɔ é sixu vɛwǔ tawun bɔ è na gosin xɔ ɖé mɛ bo byɔ ɖevo mɛ ɖò aklunɔzán gbla lɛ bǐ mɛ. Asú tɔn ɖɔ: “Kpa e è kpa ɛ é wà ɖagbe n’i tawun, bɔ é sɔ́ ɖɔ gbeɖé ɖɔ emi na jó tomɛyiyizɔ́ ɔ dó ǎ. Nǔgbo ɔ, azɔn gegě wɛ é dó wusyɛn lanmɛ nú mì ɖɔ nyi ni kpó ɖò nukɔn yì wɛ hwenu e un lin na jó azɔ̌ ɔ dó é.” Asú kpo asì kpo enɛ nɔ tomɛyiyizɔ́ ɔ mɛ nú xwè 40 mɔ̌.\n20. Etɛ mǐ ka ɖó na tɛ́n kpɔ́n bo na nɔ wà ayihɔngbe ayihɔngbe? Etɛwu?\n20 Mi nú mǐ ni nɔ tɛ́n kpɔ́n gbè bǐ gbè, bo nɔ dókú nú mɛ gbɔn nǔ e mǐ nɔ ɖɔ bo nɔ wà lɛ é gblamɛ. Xó e mǐ nɔ ɖɔ, alǒ, nǔ e mǐ nɔ wà bɔ ye nɔ gosin ayi mǐtɔn mɛ lɛ é sixu nyí nǔ e sín hudo mɛ ɖevo lɛ ɖó pɛ́pɛ́pɛ́, bo na xò azǎn ɖokpo zlɛ́ gɔ́ na ɖò gbɛ̀ elɔ e mɛ è nɔ dó alɔ gudo kpɛ́ nú mɛ ɖè é é. Xógbe nǔsumɛnukúnmɛ tɔn mǐtɔn lɛ na zɔ́n bɔ mǐ na zun xɔ́ntɔn e sixu nɔ ayǐ sɔyi lɛ é. Taji hú bǐ ɔ, mǐ na xwedó kpɔ́ndéwú Tɔ́ mǐtɔn Jehovah e nyí alɔhundónanǔmɛtɔ́ bo nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ é tɔn.\nEtɛwu mǐ ka ɖó na nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ?\nNɛ̌ mɛ e xó Biblu ɖɔ lɛ é ɖé lɛ ka ɖè nǔsumɛnukúnmɛ adodwé ɔ xlɛ́ gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu nɔ ɖè nǔsumɛnukúnmɛ xlɛ́ kpo ayi bǐ kpo gbɔn ɖò égbé?\nHAN 20 A Na Vǐɖokponɔ Towe Mǐ\n^ akpá. 5 Etɛ kpɔ́ndéwú Jehovah, Jezu kpo gudunɔ Samalíinu ɖé kpo tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ dó nǔsumɛnukúnmɛ ɖiɖexlɛ́ wu? Xóta elɔ na ɖɔ xó dó kpɔ́ndéwú enɛ lɛ kpo ɖevo lɛ kpo jí. Mǐ na ɖɔ xó dó nǔ e wu é ɖò taji tawun ɖɔ è ni nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ sù mɛ nukún mɛ é jí, bo na lɛ́ vɔ́ ali tawun tawun e nu mǐ sixu wà mɔ̌ ɖè é gbéjé kpɔ́n.\n^ akpá. 1 TINMƐ ÐÉ LƐ: Mɛɖé wà nǔɖe bɔ é sù nukún mɛtɔn mɛ sín tinmɛ wɛ nyí è ni tuùn lee nǔ e mɛ ɔ wà é xɔ akwɛ sɔ́ é. Xógbe ɔ sixu dó gesí linlin nǔsumɛnukúnmɛ dó nǔjɔnǔ mɛ tɔn.\n^ akpá. 55 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: È ɖò wema e Pɔlu wlan é xà nú agun Hlɔma tɔn wɛ; é víví nú Akilasi, Plisilu, Fwebée kpo mɛ ɖevo lɛ kpo hwenu e ye sè nyikɔ yetɔn é.\n^ akpá. 57 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔ ɖé ɖò alɔ dó vǐ nyɔnu tɔn wɛ bonu é na ɖè lee kpɔ́ndéwú ɖagbe e nɔví nyɔnu mɛxomɔ ɖé sɔ́ ɖ’ayǐ é sù nukún tɔn mɛ gbɔn é xlɛ́.


Nɛ̌ A ka Sixu Kplɔ́n Nǔgbo ɔ Dó Mawu Wu Gbɔn?\n1, 2. Nǔjlɛdonǔwu tɛ ka xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó hudo nǔ e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn nǔgbo ɔ dó sinsɛnxó wu é tɔn?\nNƐ̌ MǏ ka sixu tuùn Mawu gbɔn? É ɖò dandan ɖɔ è ni gbéjé nǔkplɔnmɛ sinsɛn lɛ bǐ tɔn kpɔ́n wɛ à? Enɛ sixu nyɔ́ bló ǎ. Enyi mǐ ka tlɛ kpéwú wɛ nyí ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu tuùn nǔkplɔnmɛ e sɔgbe é ɖ’emɛ gbɔn?\n2 Ðó nǔ vovo wɛ è nɔ kplɔ́n mɛ dó Mawu wu wutu ɔ, é ɖò gaan ɖɔ mǐ ɖó na ba nǔ e na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na tuùn nǔgbo ɔ é, nǔ e mɛ bǐ na yí gbè na é ɖé. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni ɖɔ ɖɔ gbemanɔkpɔ́ ɖé tíìn ɖò axi mɛ dó gaɖiɖi avɔ ɖé tɔn wu. Nǔsatɔ́ ɔ ɖɔ ɖɔ mɛtlu atɔn wɛ avɔ ɔ ɖó, amɔ̌, nǔxɔtɔ́ ɔ lin ɖɔ é kún yì mɔ̌ ó. Nɛ̌ è ka sixu ɖeɖɛ tagba ɔ gbɔn? È na zán mɛtlu dó jlɛ́ avɔ ɔ na.\n3. Etɛwu è ka wlan Biblu ɔ?\n3 Nǔjlɛnú ɖé alǒ nǔɖe ka ɖè bo na d’alɔ bɔ è na tuùn nǔgbo ɔ dó sinsɛnxó wu à? Ganji, Biblu wɛ. Mawu bló bɔ è wlan Biblu ɔ, bɔ enyi mɛ lɛ na bo ɖò fí ɖebǔ ɔ, ye sixu kplɔ́n nǔgbo ɔ dó wǔtu tɔn. Liva donu mɔkpan wɛ è ko zín. È ko lilɛ blebu tɔn alǒ akpáxwé tɔn ɖé dó gbé hugǎn 3 000 mɛ. Ðibla nyí mɛ lɛ bǐ wɛ sixu xà nǔgbo ɔ dó Mawu wu dó anɔ̌nugbe yetɔn mɛ.\n4. Etɛ lɛ ka ɖò Biblu mɛ?\n4 Nǔnina xɔ akwɛ ɖé wɛ Biblu nyí sín Mawu gɔ́n. Biblu tinmɛ nǔɖe lɛ bɔ é mɛvo ɔ, mǐ sixu tuùn ye kpɔ́n gbeɖé ǎ. É ɖɔ xó dó mɛ ɖěɖee ɖò yɛswímɛ lɛ é wu. É ɖè linlin Mawu tɔn lɛ, mɛ alɔkpa e é nyí é, kpo linlin e é ɖó nú ayikúngban ɔ é kpo xlɛ́. É ɖɔ lee Mawu wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ gbɔn nú xwè afatɔ́n mɔkpan lɛ é. É ɖɔ nǔ e na wá jɛ ɖò sɔgudo lɛ é. Bo lɛ́ xlɛ́ lee mǐ sixu mɔ ali e nɔ kplá mɛ yì gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ é gbɔn é mǐ.\nNǔ E Wu A Sixu Ði Nǔ nú Biblu É\n5. Kpɔ́ndéwú tɛ ka xlɛ́ ɖɔ Biblu sɔgbe ɖò nǔnywɛ xwitixwiti linu?\n5 Hwɛjijɔ gegě wu wɛ mǐ sixu ɖeji ɖɔ Xó Mawu tɔn wɛ Biblu nyí nǔgbo. Hwɛjijɔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ Biblu sɔgbe ɖò nǔnywɛ xwitixwiti linu. Ðò xóxó hwenu ɔ, mɛ lɛ nɔ lin gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ ɖɔ nǔɖe jí wɛ è sɔ́ ayikúngban ɔ ɖó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖ’ayǐ ɔ, ɖò Gbadahweji Aflika tɔn ɔ, mɛ lɛ ɖi ɖɔ dan e xásá dó éɖée jí azɔn 3 500 ɖò ayikúngban ɔ tanu, bo lɛ́ xásá dó éɖée jí azɔn 3 500 ɖò ayikúngban ɔ glɔ́ é ɖé jí wɛ ayikúngban ɔ jinjɔn. Amɔ̌, lee nǔnywɛ xwitixwiti ɖexlɛ́ gbɔn é ɔ, Biblu wlantɔ́ ɖé ko wlan sín nǔ hú xwè 3 500 wá yì ɖɔ Mawu kún “sɔ́ [ayikúngban ɔ] ɖó nǔɖe jí” ó.—Jɔbu 26:7.\n6. Kúnnuɖenú e hugǎn bǐ é tɛ ka xlɛ́ ɖɔ Mawu gɔ́n wɛ Biblu gosin?\n6 Kúnnuɖenú e hugǎn bǐ bo xlɛ́ ɖɔ Mawu gɔ́n wɛ Biblu gosin é wɛ nyí lee Biblu nɔ ɖɔ nǔ e na jɛ ɖò sɔgudo b’ɛ nɔ jɛnu pɛ́pɛ́pɛ́ gbɔn é. Mawu cí gbɛtɔ́ nǔmɔtɔ́ lɛ ɖɔhun ǎ, é tuùn sɔgudo nǔgbo nǔgbo; nǔ e é nɔ ɖɔ lɛ é bǐ wɛ nɔ jɛnu hwebǐnu.\n7. Ðɔ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e jɛnu ɖò hwexónu é ɖé lɛ.\n7 Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn kanweko mɔkpan wɛ ko jɛnu ɖò hwexónu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xwè 700 jɛ nukɔn nú jiji Jezu tɔn ɔ, Biblu ko ɖɔ ɖ’ayǐ kpo gbesisɔ kpo ɖɔ toxo Bɛteleyɛmu tɔn mɛ wɛ è na jì i ɖè, bɔ nǔ e ka jɛ pɛ́pɛ́pɛ́ é nɛ. (Micée 5:2; Matie 2:3-9) Gɔ́ nú nǔɖɔɖ’ayǐ gegě ɖevo e kúnkplá Jezu lɛ é ɔ, Biblu lɛ́ ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ nyɔnu ɖò alɔji ɖé wɛ na jì i, bɔ è ka na wá sà ɛ yí kpatagankwɛ 30. Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ lɔ jɛnu. É ɖò wɛn ɖɔ gbɛtɔ́ ɖebǔ kún sixu ɖɔ nǔ enɛ lɛ ɖ’ayǐ ó!—Ezayíi 7:14; Zakalíi 11:12, 13; Matie 1:22, 23; 27:3-5.\n8. Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn tɛ lɛ ka ɖò jijɛnu wɛ ɖò hwe mǐtɔn nu? Etɛ enɛ ka xlɛ́?\n8 Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn gegě ɖò jijɛnu wɛ ɖò hwe mǐtɔn nu. Ðé lɛ ɖíe:\n“Togun ɖě na site dó ɖě jí; axɔ́suɖuto ɖě na site dó ɖě jí. Ayikúngban na dánwǔ ɖesu, bɔ adɔ kpodo jɛmɛji kpo na wá gbɔn fí tɛnmɛ tɛnmɛ.”—Luki 21:10, 11.\n“Adanuwiwa na kpé fí bǐ.”—Matie 24:12.\n“Ðò azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ . . . ɔ, gbɛtɔ́ lɛ na nɔ ba ɖɔ emitɔn jɛn na nyɔ́; ye na nɔ yí wǎn nú akwɛ; . . . ye na nɔ vɛtoli nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ; . . . ye na nɔ sixu ɖu ɖò yeɖée jí ǎ, bo na nɔ nylahun; ye na nɔ gbɛ́ wǎn nú ɖagbewiwa. . . . ye na nɔ yí gò zɛ xwé wu; ye na nɔ yí wǎn nú gbɛɖuɖu hú ye na yí wǎn nú Mawu.”—2 Timɔtée 3:1-5.\nA yí gbè ɖɔ nǔ enɛ lɛ ɖò jijɛnu wɛ dìn à cé? Lee nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ nɔ jɛnu kpo gbesisɔ kpo gbɔn é xlɛ́ ɖɔ é kún nyí wema ɖé kpowun ó. Mawu wɛ sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛ lɛ bɔ ye wlan!—2 Timɔtée 3:16.\nBiblu Ko Ðyɔ Wɛ À?\n9, 10. Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Mawu kún lɔn nú gbɛtɔ́ lɛ huzu nǔ e ɖò Biblu mɛ lɛ é ó?\n9 Mǐ ni ɖɔ ɖɔ a ɖó azɔ̌xwé ɖaxó ɖé bo sɔ́ sɛ́n ɖé lɛ ɖ’ayǐ bɔ azɔ̌watɔ́ towe lɛ ɖó na nyi. Enyi kɛntɔ́ ɖé wá huzu sɛ́n e a wlan lɛ é ɔ, etɛ a ka na wà? A na jla sɛ́n e é huzu lɛ é ɖó à cé? Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, Mawu lɔn bonu gbɛtɔ́ lɛ huzu nǔgbo e ɖò Xó tɔn Biblu ɔ mɛ é ǎ.\n10 É kpa mɛ ɖěɖee tɛ́n kpɔ́n bá ɖyɔ nǔkplɔnmɛ e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ lɛ é ǎ. Enyi mǐ sɔ́ Biblu e mǐ ɖó égbé é jlɛ́ dó Biblu xwɛ xóxó lɛ wu ɔ, nǔ ɖokpo ɔ wɛ ye nɔ nyí. Enɛ xlɛ́ ɖɔ xwè ɖò xwè jí jɛ wɛ có, Biblu kún ɖyɔ ó.\nTan E È Nɔ Kpi nú Mɛ É: È Sixu Ðejid’ewu À?\nNǔmɛsɛn Aflika tɔn lɛ ɖó wema mímɛ́ hwexónu tɔn ɖě ǎ. Nu wɛ è nɔ sɔ́ dó ɖɔ hwɛndo mɛ núwiwa lɛ, yɛsu fifɔ lɛ kpo linlin e mɛ lɛ ɖó dó Mawu wu lɛ é kpo sín jijimɛ ɖé jɛ ɖevo jí. Wema La religion traditionnelle en Afrique occidentale (Glɛnsigbe) ɖɔ: “Nǔ e è sɔ́ nu dó ɖɔ na lɛ é sixu gɔn gbè ma sɔ pɛ́pɛ́pɛ́. Ðò ninɔmɛ gegě mɛ ɔ, xó e è sɔ́ nu dó ɖɔ lɛ é ɔ, hwɛhwɛ wɛ è nɔ gɔ́ kpɛɖé na alǒ ɖekpo, huzu alǒ ɖɔ gbɔn alɔkpa ɖevo, dó sin jí alǒ wlú, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, é nɔ vɛwǔ bɔ è na ɖè nǔgbo ɖó vo nú adingban.”\nGbǎví: Etɛ wema ɖé ka ɖɔ dó jiɖiɖe dó tan e è nɔ kpi nú mɛ é wu?


Lee A Sixu D’alɔ Vǐ Towe Bɔ É Na Yì Nukɔn Ðò Wemaxɔmɛ Gbɔn É | Alɔdó nú Xwédo Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Abua Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Belize Kriol Bichlamar Boulou Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Maya Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nALƆDO NÚ XWÉDO LƐ\nÉ cí ɖɔ vǐ towe kún nɔ kéya nú wemaxɔmɛ ó, é nɔ kplɔ́n nǔ ǎ, bo nɔ dóvɛ̌ nú wemaxɔmɛ sín azɔ̌ tɔn lɛ. Etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó? Nukɔnyiyi tɔn ɖò wemaxɔmɛ kpo jijɔ tɔn lɛ kpo xò akpa. Nɛ̌ a ka sixu d’alɔ vǐ towe b’ɛ na yì nukɔn ɖò wemaxɔmɛ gbɔn?\nKɔgbidínúmɛ nɔ zɔ́n bɔ tagba ɔ nɔ jɛji. Nú a nɔ gbidí kɔ nú vǐ towe ɔ, é na zɔ́n bɔ ado na nɔ hu i ɖò wemaxɔmɛ kpodo xwégbe kpo! Bo na dó ɖè kan kpò nú linkpɔ́n tɔn ɔ, é sixu nɔ ɖó adingban, nɔ sɛ̀ kɛ́n ɖěɖee mɛ̌si lɛ na ɛ ɖò azɔ̌mɛ lɛ é xwè, d’alɔ gbeɖiɖó wema tɔn mɛ ɖó tɛn towe mɛ, alǒ é na nɔ gɔn azɔ̌ ɔ mɛ yì. Tagba ɔ na lɛ́ tlɛ́n asá.\nAjɔ didó è sixu hɛn xó ɔ gblé. Vǐtɔ́ e nyí Andrew é ɖɔ: “Bo na dó dó wǔyá lanmɛ nú vǐ nyɔnu mǐtɔn ɔ, mǐ nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ d’ajɔ ɛ ɖó kɛ́n ɖaxó e é nɔ yí lɛ é wu, amɔ̌, enɛ zɔ́n bɔ é nɔ sɔ́ ayi ɖó ajɔ ɔ kɛɖɛ jí. Enyi é yí kɛ́n kpɛví ɔ, ajɔ e è ma ɖò nǎ na ɛ wɛ ǎ é wɛ nɔ vɛ́ n’i hú kɛ́n kpɛví e é yí é.”\nHwɛ didó mɛ̌si lɛ na hɛn lè wá nú vǐ towe ǎ. Vǐ towe sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ kɛ́n ɖaxó yíyí kún byɔ gǎndidó ó. É sixu lɛ́ kplɔ́n bo nɔ dóhwɛ mɛ ɖevo lɛ ɖó nǔwanyido tɔn lɛ wu, lobo na ɖó nukún ɖɔ mɛ ɖevo lɛ wɛ na ɖeɖɛ tagba emitɔn lɛ. Klewun mɛ ɔ, vǐ towe sixu ɖè ayi sín nǔwukpíkpé e ɖò taji bɔ è na zin ɖò gbɛ̀ mɛ é jí, é wɛ nyí nǔ e é wà lɛ é sín gbè yíyí.\nÐu ɖò lee nǔ nɔ cí nú we é jí. Enyi xomɛ sin we hǔn, sɔ́ xó e a na ɖɔ xá vǐ towe dó kɛ́n e é yì lɛ é jí é ɖó hweɖevonu. Vǐtɔ́ e nɔ nyí Brett é ɖɔ: “Enyi asì ce kpo nyi kpo kú hǔn bo sè wuvɛ̌ xá vǐ mǐtɔn ɔ, é nɔ kpa mǐ tawun.\nNǔgbododó Biblu tɔn: ‘Nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na sè, ma nɔ zɔn xó jí ó, ma nɔ yawǔ sin xomɛ ó’—Jaki 1:19.\nBa fí e tagba ɔ ɖè tawun é. Ðò kpaa mɛ ɔ, kɛ́n kpɛví yíyí ɖò azɔ̌mɛ nɔ sín xɛsi dó mɛ, azɔ̌mɛxwé ɖyɔɖyɔ, adohu adohu e tɛnkpɔn lɛ nɔ zɔ́n mɛ é, tagba xwédo tɔn lɛ, amlɔ ma dɔ́ ganji, tuto jí ma nɔ, alǒ ayi ma nɔ fí ɖokpo wu. Ma wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ vǐ towe nyí fɔnlinnɔ kpowun ó.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Mɛ e nɔ lin tamɛ kpɔ́n ganji cobo nɔ jɛ nǔɖe wu ɔ nɔ mɔ nu tɔn.”—Nǔnywɛxó 16:20.\nBlǒ bonu ninɔmɛ ɔ ni nyɔ́ nú nǔkplɔnkplɔn. Blǒ tuto ɖé nú wemaxɔmɛ sín azɔ̌ kpo nǔkplɔnkplɔn kpo. Sɔnǔ nú fí ɖé bonu vǐ towe sixu nɔ, bá wà wemaxɔmɛ sín azɔ̌ tɔn lɛ bonu nǔ ɖebǔ (ɖi televiziɔn kpo alokan lɛ kpo) ma fɛ́ ayi tɔn sín wu ó. Mǎ wemaxɔmɛ sín azɔ̌ lɛ ɖó klewun klewun, bonu é na d’alɔ vǐ towe bɔ ayi tɔn na nɔ fí ɖokpo. Hector e nyí vǐtɔ́ ɖé bo ɖò Allemagne é ɖɔ: “Enyi è na ɛ azɔ̌ ɖé ɔ, mǐ nɔ bló kpɛɖé ɖò azǎn ɖokpo ɖokpo jí, bonu é ma nyí azǎn tɔn wɛ vɔ bǐ cobɔ mǐ wá zɔn jí ó.”\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Nǔ bǐ wɛ ɖó hwenu.”—Nǔnywɛtɔ́xó 3:1.\nSísɛ́ ɛ dó nǔkplɔnkplɔn kɔn. Nú vǐ towe fɔ́n bo ɖò nukúnnú mɔ jɛ lè e hɛn wá n’i wɛ azɔ̌mɛ ɖè dìn é wu wɛ ɔ, akpakpa na lɛ́ sɔ́ ɛ dó nǔkplɔnkplɔn wu d’eji. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nǔlinlɛn sixu d’alɔ ɛ b’ɛ na nɔ bló lee é na zán akpomɛkwɛ tɔn gbɔn é sín tuto.\nNǔgbododó Biblu tɔn: “Yǐ nǔnywɛ, ɖǒ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ. . . . Sɔ́ nǔnywɛ dó tɛn ɖaxó mɛ.”—Nǔnywɛxó 4:5, 8.\nWěɖexámɛ: D’alɔ vǐ towe ɖò wemaxɔmɛ sín azɔ̌ tɔn kɔn, ma ka bló n’i ó. Andrew yí gbè ɖɔ: “Vǐ nyɔnu mǐtɔn nɔ ganjɛwu ɖɔ mǐ na bló wemaxɔmɛ sín azɔ̌ lɛ nú emi, bo sɔ́ nɔ dó gǎn bo na bló éɖesunɔ ǎ.” Kplɔ́n vǐ towe lee éɖesu na wà wemaxɔmɛ sín azɔ̌ lɛ gbɔn é.\n“Enyi vǐ ce lɛ ɖě wá xwégbe bo hɛn kɛ́n kpɛví wá ɔ, un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ yì agbɔ̌n jí. Un nɔ kan lee nǔ lɛ yì gbɔn é kpo lee é sixu wà gbɔn hweɖevonu bɔ nǔ lɛ na nyɔ́ hú mɔ̌ é byɔ ɛ. Un nɔ lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ flín ɖɔ é kún nyí hwebǐnu wɛ un nɔ yí kɛ́n ɖaxó hwenu e nyi lɔ ɖò azɔ̌mɛ yì wɛ é ó.”—Millicent.\n“Sín bǐbɛ̌mɛ xwè ɔ tɔn ɖokpóo wɛ azɔ̌ e vǐ mǐtɔn lɛ nɔ wà ɖò wemaxɔmɛ é nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ. Mɛjitɔ́ ɖé lɛ tíìn bɔ hwenu e è wlan kɛ́n kpɛví dó gbeɖiɖówema vǐ yetɔn tɔn jí é jɛn ye nɔ wá tuùn ɖɔ nǔɖe jɛ dò ɖò vǐ ɔ wu. Enɛ ka nɔ byɔ azɔ̌ gegě wiwa cobɔ è na jla nǔ lɛ ɖó.”—Edwin.\nMɛ Winnyawinnya lɛ Kplɔnkplɔn Vǐ Kplɔnkplɔn Alɔwliwli & Xwédo\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Lee A Sixu D’alɔ Vǐ Towe Bɔ É Na Yì Nukɔn Ðò Wemaxɔmɛ Gbɔn É


“Akpá E A Dó ɔ . . . Ðè”—Nùnywɛtɔ́xó 5:3 | Nùkplɔnkplɔn\n“Ðè akpá e a dó nú Aklunɔ é.”—MAT. 5:33.\nHAN LƐ: 63, 59\nEtɛwu a ka ɖó na zán gbɛ̀ sɔgbe xá akpá e a dó bo sɔ́ hwiɖée jó nú Mawu é?\nEtɛwu a ka ɖó na zán gbɛ̀ sɔgbe xá alɔwliwli sín akpá e a dó é?\nEnyi a ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn bunɔ ɖé mɛ ɔ, etɛwu a ka ɖó na zán gbɛ̀ sɔgbe xá akpá e a dó ɖò ali enɛ nu é?\n1. (a) Etɛ Hwɛɖɔtɔ́ Jɛfutée kpo Ana kpo ka ɖó ɖò bǔ? (Kpɔ́n ɖiɖe bǐbɛ̌mɛ tɔn lɛ.) (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ sín xósin mǐ ka na mɔ ɖò xota elɔ mɛ?\nÉ NYÍ nukɔntɔ́ akɔnkpantɔ́ ɖé; é nyí asì e nɔ hwíhwɛ́ éɖée dó asú tɔn glɔ é ɖé. É nyí ahwanfuntɔ́ akɔnkpantɔ́ ɖé; é nyí xwési mɛɖesɔhwetɔ́ ɖé. Gbɔn vo nú Mawu ɖokpo ɔ e Hwɛɖɔtɔ́ Jɛfutée kpo Ɛlukana sín asì Ana kpo nɔ sɛ̀n é ɔ, nǔ ɖevo tɛ ye mɛ wè enɛ lɛ ka lɛ́ ɖó ɖò bǔ? Ðokpo ɖokpo yetɔn dó akpá ɖé nú Mawu, bo ka ɖè akpá yetɔn lɛ kpo gbejininɔ kpo. Ye nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé nú sunnu kpo nyɔnu kpo ɖěɖee wá gbeta ɔ kɔn bo dó akpá nú Jehovah é. Amɔ̌, nùkanbyɔ taji ɖé lɛ ɖò te: Nɛ̌ akpá ɖé didó nú Mawu ka nyí nǔ syɛnsyɛn ɖé sɔ? Etɛ kpɔ́ndéwú Jɛfutée kpo Ana kpo tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ?\n2, 3. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó akpá didó nú Mawu wu?\n2 Sɔgbe xá Biblu ɔ, mɛɖé sixu d’akpá ɖɔ emi na wà nùɖé, na nùnina ɖé, wà sinsɛnzɔ́ alɔkpa ɖé, alǒ nyì alɔ nú nùɖé lɛ. Mɛɖesunɔ sín jlǒ wu wɛ è nɔ zɔn dó bo nɔ dó akpá lɛ. É ɖò mɔ̌ có, nǔ mímɛ́ ɖé wɛ akpá lɛ nyí ɖò Mawu nukúnmɛ bɔ è ɖó na ɖè ye dandan, ɖó ye nɔ byɔ ɖɔ mɛɖé ni xwlé nǔ d’eji ɖɔ emi na wà nùɖé alǒ kún na wà nùɖé ó. (Bǐb. 14:22, 23; Ebl. 6:16, 17) Etɛ Mawuxówema ɔ ka ɖɔ dó lee akpá didó nú Mawu nyí nǔ syɛnsyɛn sɔ́ é wu?\n3 Mɔyizi Sɛ́n ɔ ɖɔ: “Sunnu ɖé dó akpá ɖɔ emi na xwlé nùnina ɖé Mawu Mavɔmavɔ, abǐ é xwlé nǔ . . . ɔ, é na bló nǔ e é ɖɔ é; ɖě na hwe ɖ’emɛ ǎ.” (Kɛ́n. 30:3) Nukɔnmɛ ɔ, Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Salomɔ́ɔ bɔ é wlan ɖɔ: “Nú a dó akpá nú Mawu hǔn, ɖè; ma nú é nɔ lìnlín mɛ ó, ɖó Mawu nɔ yí wǎn nú xlonɔ lɛ ǎ. Akpá e a dó ɔ, bo ɖè.” (Nùt. 5:3) Jezu tɛɖɛ̌ lee akpá didó nyí nǔ syɛnsyɛn sɔ́ é jí bo ɖɔ: “Mi ka lɛ́ sè bɔ è ɖɔ nú tɔ́gbó mitɔn lɛ ɖɔ: ‘Ma dó akpá bo xwlé Mawu d’eji bo gɔn ɖiɖe ó; loɔ, ɖè akpá e a dó nú Aklunɔ é.’”—Mat. 5:33.\n4. (a) Nɛ̌ akpá ɖé didó nú Mawu ka nyí nǔ syɛnsyɛn sɔ? (b) Etɛ mǐ ka jló na kplɔ́n dó Jɛfutée kpo Ana kpo wu?\n4 É ɖò wɛn dìn ɖɔ akpá didó nú Mawu ɔ, nǔ syɛnsyɛn tawun ɖé wɛ. Lee mǐ nɔ wà akpá e mǐ dó nú Jehovah lɛ é sín nǔ gbɔn é nɔ wà nǔ dó kancica e ɖò mǐ kpo é kpo tɛntin é wu. Davidi wlan ɖɔ: “Mɛ̌ wɛ sixu yì Mawu Mavɔmavɔ só ɔ jí? Mɛ̌ wɛ sixu nɔ tɛn mímɛ́ tɔn mɛ? . . . mɛ e ma nɔ xwlé nǔ dó blɛ́ mɛ ǎ ɔ wɛ.” (Ðɛh. 24:3, 4) Akpá tɛ Jɛfutée kpo Ana kpo ka dó? Ðiɖe tɔn ka bɔkun nú ye à?\nYE ÐÈ AKPÁ E YE DÓ NÚ MAWU É KPO GBEJININƆ KPO\n5. Akpá tɛ Jɛfutée ka dó? Nɛ̌ nǔ lɛ ka wá yì gbɔn?\n5 Jɛfutée ɖè akpá e é dó nú Jehovah hwenu e é xwè ahwan fun xá Amumɔ́ɔ ví e nɔ doya nú togun Mawu tɔn lɛ é gbé é kpo gbejininɔ kpo. (Hwɛ. 10:7-9) Ðó Jɛfutée ɖò biba wɛ tawun bo na ɖu ɖò ahwan ɔ jí wutu ɔ, é d’akpá ɖɔ: “Enyi a zé Amumɔ́ɔ ví lɛ ɖó acɛ ce mɛ ɔ, hwenu e un na ɖu ɖò ye jí, bo na lɛkɔ ja xwé ɔ, [mɛ] nukɔntɔn e na tɔ́n sín xwé ce gbè, bo na wá kpé mì ɔ [na huzu Jehovah tɔn, nwt].” Etɛ ka wá jɛ? Jɛfutée ɖu ɖò Amumɔ́ɔ ví lɛ jí, bɔ hwenu e é lɛkɔ ja xwé é ɔ, vǐ nyɔnu vívɛ́ná tɔn wɛ tɔ́n wá kpé è. É wɛ nyí mɛ e “na huzu Jehovah tɔn” é. (Hwɛ. 11:30-34) Etɛ enɛ ka byɔ ɖ’así tɔn?\n6. (a) É ka bɔwǔ nú Jɛfutée kpo vǐ nyɔnu tɔn kpo bɔ ye na ɖè akpá e Jɛfutée dó nú Mawu é à? (b) Etɛ Sɛ́nflínmɛ 23:22, 24 kpo Ðɛhan 15:4 kpo ka kplɔ́n mǐ dó akpá ɖé didó nú Mawu wu?\n6 Bonu vǐ nyɔnu Jɛfutée tɔn na ɖè tɔ́ tɔn sín akpá ɔ, é ɖó na sɛ̀n Jehovah ɖò tɛmpli mɛ nú gbɛhwenu tɔn bǐ. Jɛfutée ka lin tamɛ kpɔ́n cobo dó akpá ɔ ǎ wɛ à? Eǒ, ɖó é tuùn ganji ɖɔ vǐ nyɔnu emitɔn sixu nyí mɛ e na tɔ́n sín xwé emitɔn gbè bo wá kpé emi é. Nǔ ɖò mɔ̌ có, ninɔmɛ vɛwǔ ɖé wɛ é nyí nú vǐ kpo tɔ́ kpo enɛ, ye bǐ ɖó na savɔ̌ ɖé. Hwenu e Jɛfutée mɔ vǐ tɔn é ɔ, é “vún awu dó kɔ nú éɖée” bo ɖɔ ɖɔ ayi emitɔn gbado. Vǐ nyɔnu tɔn ‘y’avǐ ɖó asú e é ma na da ǎ é wutu.’ Etɛwu? Jɛfutée ɖó vǐ sunnu ɖebǔ ǎ, lobɔ vǐ nyɔnu ɖokpo e é ɖó é lɔ na da asú gbeɖé bonu é na ɖó vivǔ ǎ. Ali ɖě sɔ́ hun bonu mɛɖé na ɖó nyikɔ tɔn ta bo na ɖu nǔɖokan tɔn lɛ sín gǔ ǎ. Amɔ̌, nǔ e ɖò taji bɔ è na lin é nɛ ǎ. Jɛfutée ɖɔ: “Un ko dó akpá nú Mawu Mavɔmavɔ hǔn, un ma ka sixu gɔn ɖiɖe nɛ!” Bɔ vǐ nyɔnu tɔn yí gbè ɖɔ: “Wà nǔ xá mì lee hwiɖesunɔ ko ɖɔ gbɔn sín nu towe mɛ é.” (Hwɛ. 11:35-39) Gbɛtɔ́ gbejinɔtɔ́ e ma na lin gbeɖé bo na gɔn akpá e ye dó nú Mawu Ajalɔnnɔ ɔ é ɖè ǎ é wɛ ye nyí, é na bo byɔ nǔ ɖebǔ ɖò ye sí ɔ nɛ.—Xà Sɛ́nflínmɛ 23:22, 24; Ðɛhan 15:4.\n7. (a) Akpá tɛ Ana ka dó? Etɛwu? Nɛ̌ nǔ lɛ ka wá yì gbɔn? (b) Etɛ akpá e Ana dó é ka byɔ ɖò Samuwɛli sí? (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò dò é.)\n7 Ana nyí mɛ ɖevo e ɖè akpá e é dó nú Jehovah é kpo gbejininɔ kpo é. É dó akpá tɔn hwenu e é ɖò wuvɛ̌ ɖaxó sè wɛ, bo ɖò aluwɛ mɛ ɖó vǐmaji tɔn kpo zun e zun i wɛ asísí tɔn nɔ ɖè hwebǐnu ɖó enɛ wu é kpo wu. (1 Sam. 1:4-7, 10, 16) Ana ɖɔ nǔ e ɖò ayi tɔn mɛ e bǐ nú Mawu bo d’akpá ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ Nǔbǐwukpétɔ́, enyi a kɛnklɛn bo nyì kɔ kpɔ́n wuvɛ̌ e mɔ wɛ nyɛ mɛsɛntɔ́ towe ɖè ɔ, enyi a flín mì bo ma wɔn mì ǎ, bo na vǐ sunnu ɖokpo nyɛ mɛsɛntɔ́ towe ɔ, un na sɔ́ vǐ ɔ ɖó vo nú we, bɔ é na nyí towe kúgbe gbɛgbe, bɔ è na xwlɛ́ ta n’i gbeɖé ǎ; enɛ ɔ na ɖexlɛ́ ɖɔ è sɔ́ ɛ ɖó vo nú we.” * (1 Sam. 1:11) Jehovah sè ɖɛ Ana tɔn, bɔ é jì nukɔnví tɔn, b’ɛ nyí vǐ sunnu ɖé. Kpɔ́n lee é na ko dó xomɛhunhun n’i sɔ́ é! Amɔ̌, é ka wɔn akpá e é dó nú Mawu é ǎ. Hwenu e é jì vǐ sunnu tɔn é ɔ, é ɖɔ ɖɔ “Mawu Mavɔmavɔ wɛ emi byɔ.”—1 Sam. 1:20.\n8. (a) É ka bɔwǔ nú Ana b’ɛ na ɖè akpá e é dó é à? (b) Nɛ̌ xó Davidi tɔn e ɖò Ðɛhan 61 mɛ lɛ é ka flín mǐ kpɔ́ndéwú ɖagbe Ana tɔn gbɔn?\n8 Ee Samuwɛli ɖó xwè atɔn mɔ̌ bɔ Ana ɖè anɔ̌ n’i gudo é ɔ, é wà nǔ sɔgbe xá akpá e é dó nú Mawu é pɛ́pɛ́pɛ́. É tlɛ lin na wà nǔ ɖevo lɔ ǎ. É kplá Samuwɛli yì jó nú Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó Eli ɖò Goxɔ ɔ mɛ ɖò Silóo bo ɖɔ: “Vǐ e byɔ Mawu Mavɔmavɔ wɛ un ɖè, bo ɖò ɖɛ xò wɛ hwenɛnu é ɖíe Mawu Mavɔmavɔ sè ɖɛ ce é. Dìn ɔ, nyɛ lɔ jló na sɔ́ vǐ ɔ na Mawu Mavɔmavɔ, bɔ é na nyí étɔn kaka sɔyi.” (1 Sam. 1:24-28) Ðò finɛ ɔ, “Samuwɛli . . . ɖò susu wɛ ɖò Mawu Mavɔmavɔ nukɔn.” (1 Sam. 2:21) Amɔ̌, etɛ enɛ ka byɔ ɖò Ana sí? É yí wǎn nú vǐ sunnu tɔn tawun, amɔ̌, dìn ɔ, é sɔ́ na kpéwú bo na mɔ ɛ gbè bǐ gbè ɖò vǔhwenu tɔn ǎ. Dǒ nukún mɛ kpɔ́n, bo kpɔ́n lee é na ko ba tawun bo na nɔ kplá así kɔ n’i, d’ayihun xá ɛ, na nùɖuɖu i, bɔ sɔ ɔ, é lɔ na wá flín nǔ ɖagbeɖagbe e nɔ wanyiyinɔ e ɖò nukún kpé dó vǐ tɔn wu wɛ bo mɔ b’ɛ ɖò susu wɛ é ɖé nɔ flín lɛ é gbɔn é. Nǔ nyí mɔ̌ có, é vɛ́ nú Ana ɖɔ é ɖè akpá e é dó nú Mawu é ǎ. Xomɛ tɔn hun ɖò Jehovah mɛ.—1 Sam. 2:1, 2; xà Ðɛhan 61:2, 6, 9.\nA ka ɖò akpá e a dó nú Jehovah lɛ é ɖè wɛ à?\n9. Nùkanbyɔ tɛ lɛ ka kpò bɔ mǐ na mɔ xósin na?\n9 Dìn e mǐ ko mɔ nukúnnú jɛ lee akpá ɖé didó nú Mawu nyí nǔ syɛnsyɛn ɖé sɔ́ é wu é ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé nùkanbyɔ elɔ lɛ kpɔ́n: Akpá alɔkpa tɛ lɛ mǐ mɛ Klisanwun lɛ ka sixu dó? Nɛ̌ mǐ ka ɖó na kanɖeji sɔ, bo na ɖè akpá mǐtɔn lɛ?\nAKPÁ E A DÓ BO ZÉ HWIÐÉE JÓ NÚ MAWU É\nAkpá mɛɖée zízé jó nú Jehovah tɔn (Kpɔ́n akpáxwé 10gɔ́ ɔ)\n10. Akpá taji hugǎn tɛ Klisanwun ɖé ka sixu dó? Etɛ akpá enɛ ka byɔ ɖò así tɔn?\n10 Akpá taji hugǎn e Klisanwun ɖé sixu dó é wɛ nyí ɖɔ é na zé gbɛzán tɔn jó nú Jehovah. Etɛwu é ka nyí mɔ̌? Ðó ɖò ɖɛ mɛɖesunɔ tɔn ɖé mɛ ɔ, é d’akpá nú Jehovah kpo ayi tɔn bǐ kpo ɖɔ nǔ ɖebǔ na bo ɖò jijɛ wɛ ɔ, emi na sɔ́ gbɛzán emitɔn bǐ dó sɛ̀n ɛ kaka sɔyi. Nú mǐ na zán xógbe Jezu tɔn lɛ ɔ, mɛ e “jó tito éɖesunɔ tɔn lɛ dó” é jó acɛ ɖebǔ e éɖesunɔ ɖó é dó, bo d’akpá bɔ jlǒ Mawu tɔn na mya nukún n’i hugǎn nǔ ɖevo ɖebǔ ɖò gbɛzán tɔn mɛ. (Mat. 16:24) Sín gbè nɛ gbè ɖido ɔ, “Aklunɔ tɔn wɛ [é] nyí.” (Hlɔ. 14:8) Mɛɖebǔ e d’akpá bo zé éɖée jó nú Mawu é ɖó na sɔ́ dó mɔ nǔ syɛnsyɛn tawun ɖé, lee ɖɛhanwlantɔ́ elɔ e ɖɔ dó akpá e é dó nú Mawu lɛ é wu é bló gbɔn é ɖɔhun: “Nǔ e Mawu Mavɔmavɔ wà nú mì lɛ ɔ, etɛ un ka sixu wà dó sú i axɔ tɔn? Akpá e un dó nú Mawu Mavɔmavɔ lɛ ɔ, un na ɖè ye ɖò togun tɔn bǐ nukɔn.”—Ðɛh. 116:12, 14.\n11. Etɛ a ka ɖexlɛ́ ɖò gbè e gbè a bló baptɛm é?\n11 A ko zé gbɛzán towe jó nú Jehovah bo ɖexlɛ́ mɛ lɛ bǐ gbɔn baptɛm sìn tɔn gblamɛ à? Nú a ko bló mɔ̌ hǔn, é nyɔ́ tawun! Flín ɖɔ ɖò baptɛm towe sín azǎn gbè ɔ, è kanbyɔ we ɖò kúnnuɖetɔ́ lɛ nukɔn ɖɔ hwi ka ko zé hwiɖée jó nú Jehovah bo mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ “hwiɖée zízé jó nú Jehovah kpo baptɛm towe kpo xlɛ́ ɖɔ a nyí ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ, ɖò kɔnɖókpɔ́ mɛ kpo tutoblonunu e gbigbɔ Mawu tɔn ɖò ali xlɛ́ wɛ é kpo” à jí. Xósin ɛɛn e a na é xlɛ́ ɖò agbawungba ɖɔ a zé hwiɖée jó nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́ bo jɛxa bo na bló baptɛm ɖi devizɔwatɔ́ Jehovah tɔn e è na gbè é ɖé. A hɛn xomɛ Jehovah tɔn hun tawun gbè nɛ gbè!\n12. (a) Nǔ tɛ lɛ é ka na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni kanbyɔ mǐɖée? (b) Jijɔ tɛ lɛ gbé Piyɛ́ɛ ka ɖɔ ɖɔ mǐ ɖó na nya?\n12 Amɔ̌, bǐbɛ̌mɛ Jehovah sinsɛn tɔn kpowun wɛ baptɛm nyí. Enɛ gudo ɔ, mǐ jló na kpó ɖò gbɛ̀ zán wɛ sɔgbe xá zě e mǐ zé mǐɖée jó nú Mawu é ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ kpo gbejininɔ kpo. Enɛ wu ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Sín hwenu e un bló baptɛm é kaka jɛ égbé ɔ, nɛ̌ un ka ɖò nukɔn yì wɛ ɖò gbigbɔ lixo gbɔn? Un ka kpò ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo ayi ce bǐ kpo à? (Kolo. 3:23) Un ka nɔ xoɖɛ, xà Xó Mawu tɔn, yì kplé agun tɔn lɛ, bo nɔ ɖ’alɔ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ hwɛhwɛ lee é nyɔ́ bló gbɔn é à? Alǒ un ka ko ɖò vɛ̌ dó nú ɖé lɛ ɖò nǔ gbigbɔ tɔn enɛ lɛ mɛ wɛ wɛ à?’ Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ tinmɛ ɖɔ mǐ sixu nyì alɔ nú fɔnlín ɖò sinsɛnzɔ́ mǐtɔn mɛ, enyi mǐ sɔ́ nùtuùntuùn, didɛ kpo mɛɖéezejo nú Mawu kpo gɔ́ nú nùɖiɖi mǐtɔn ɔ nɛ.—Xà 2 Piyɛ́ɛ 1:5-8.\n13. Etɛ mɛ Klisanwun e zé éɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm é ɖé ka ɖó na mɔ nukúnnú jɛ?\n13 Mǐ sɔ́ sixu dɔn nǔ gbɔn akpá e mǐ dó bo zé mǐɖée jó nú Mawu é jí, alǒ súnsún akpá enɛ ɖò ali ɖebǔ nu ǎ. Enyi nǔ cikɔ nú mɛɖé ɖò Jehovah sinsɛn kɔn, alǒ ɖò Klisanwun gbɛzinzan mɛ ɔ, é sixu ɖɔ gbeɖé ɖɔ emi kún zé emiɖée jó nú Jehovah ó, lé emi ko dɔn nǔ gbɔn baptɛm emitɔn jí ǎ. * É na bo ɖó linlin enɛ lɛ ɖebǔ ɔ, é ko ɖexlɛ́ ɖɔ emi ko zé emiɖée bǐ jó nú Mawu. É na ɖó gbè hwɛ syɛnsyɛn ɖěɖee é sixu hu lɛ é tɔn ɖò Jehovah kpo agun ɔ kpo nukɔn. (Hlɔ. 14:12) Mi ma nú è ɖɔ dó mǐ wu gbeɖé ɖɔ ‘mǐ sɔ́ ɖó wanyiyi lee mǐ ɖó gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é ǎ’ ó. Loɔ, mǐ jló ɖɔ Jezu ni ɖɔ dó mǐ wu ɖɔ: “Un tuùn nǔ e wà wɛ a ɖè ɔ bǐ; un tuùn lee a ɖò gbeji gbɔn é; un tuùn lee a bí dó azɔ̌ wu gbɔn é, bo tuùn suúlu e a ɖó é. Un tuùn ɖɔ azɔ̌ e wà wɛ a ɖè dìn ɔ sukpɔ́ hú ee a wà ɖò bǐbɛ̌mɛ é.” (Nǔɖe. 2:4, 19) Mi nú mǐ ni kpó ɖò gbɛ̀ zán wɛ sɔgbe xá akpá e mǐ dó bo zé mǐɖée jó nú Jehovah é kpo kanɖodonǔwu kpo, bo hɛn Jehovah sín xomɛ hun.\nALƆWLIWLI SÍN AKPÁ E A DÓ É\nAlɔwliwli sín akpá (Kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n14. Akpá tɛ ka nyí akpá taji wegɔ e mɛɖé sixu dó é? Etɛwu?\n14 Akpá taji wegɔ e mɛɖé sixu dó é wɛ nyí alɔwliwli sín akpá. Etɛwu é ka nyí mɔ̌? Ðó alɔwliwli nyí nǔ mímɛ́ wutu. Ðò Mawu kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo sín nukɔn ɔ, nyɔnu ɔ kpo sunnu ɔ kpo nɔ dó akpá alɔwliwli tɔn yetɔn lɛ. Ðò alɔwliwli lɛ sín hwenu ɔ, ye nɔ d’akpá hwɛhwɛ ɖɔ emi na yí wǎn nú emiɖée, wlíbò nú emiɖée bo lɛ́ ɖó sísí nú emiɖée, lobo na ɖò mɔ̌ wà wɛ “nú táan nabi e [ye] mɛ wè lɛ na nɔ gbɛ̀ ɖò kpɔ́ xɔ ɖò ayikúngban jí, sɔgbe xá tuto alɔwliwli tɔn e Mawu sɔ́ ɖ’ayǐ é é.” Mɛ ɖevo lɛ sixu nɔ ma zán xógbe ɖokpo ɔ lɛ, amɔ̌, ye lɔ dó akpá ɖé ɖò Mawu nukɔn. Enɛ gudo ɔ, ye huzu asú kpo asì kpo, é xlɛ́ ɖɔ alɔwliwli yetɔn nyí kancica e na nɔ ayǐ nú gbɛhwenu yetɔn bǐ é ɖé. (Bǐb. 2:24; 1 Kɔ. 7:39) Enyi mǐ na zán xógbe Jezu tɔn, “enyi mɔ̌ hǔn, gbɛtɔ́ ni bo ma klán nǔ e Mawu dɔn cá é ó” ɔ, enɛ xlɛ́ ɖɔ asú ɔ, asì ɔ, alǒ mɛ ɖevo ɖebǔ kún ɖó acɛ tɔn bo na klán alɔwliwli ɔ ó. Mɛ e ɖò alɔ wlí wɛ lɛ é ɖó na tuùn ɖɔ mɛɖée gbígbɛ́ kún nyí wlɛnwín ɖé ó.—Mak. 10:9.\n15. Etɛwu Klisanwun lɛ ka ɖó na nyì alɔ nú vɛ̌donúnǔ sín linlin e gbɛ̀ ɔ nɔ ɖó dó alɔwliwli wu é?\n15 É ɖò wɛn ɖɔ alɔwliwli maɖóblɔ̌ ɖé kún ɖè gbeɖé ó. Gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ wè wɛ nɔ kplé bo nɔ wlí alɔ. Nǔ e wu Biblu ɖɔ ɖɔ mɛ e wlí alɔ lɛ é “na mɔ wuvɛ̌” hweɖelɛnu é nɛ. (1 Kɔ. 7:28) É blawu ɖɔ ɖò égbé ɔ, mɛ gègě ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ bo ɖó linlin vɛ̌donúnǔ tɔn dó alɔwliwli wu. Tagba lɛ jɛ alɔwliwli yetɔn mɛ wá jí ɔ, ye nɔ xò nǔ kplá, bo nɔ jó mɛ e ye da é dó. Amɔ̌, Klisanwun lɛ ɖó na zán gbɛ̀ gbɔn mɔ̌ ǎ. Nǔ ma wà sɔgbe xá akpá alɔwliwli tɔn nyí nǔ ɖokpo ɔ kpo adingban ɖiɖó nú Mawu kpo, Mawu ka gbɛ́ wǎn nú adingbannɔ lɛ! (Lev. 19:12; Nùx. 6:16-19) Mɛsɛ́dó Pɔlu wlan ɖɔ: “Asì wɛ a ɖó hǔn, ma ba na klán xá ɛ ó.” (1 Kɔ. 7:27) Pɔlu ɖɔ mɔ̌ ɖó é tuùn ɖɔ Jehovah lɛ́ gbɛ́ wǎn nú ayi hizihizi hinhɛn dó gbɛ́ asú alǒ asì.—Mal. 2:13-16.\n16. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó mɛɖée gbígbɛ́ kpo kínklán kpo wu?\n16 Jezu kplɔ́n mɛ ɖɔ hwɛjijɔ junjɔn Biblu jí ɖokpo e wu è na súnsún akpá alɔwliwli tɔn ɖé é wɛ nyí hwenu e asú alǒ asì xomɛvɔnɔ ɔ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi kún na sɔ́ hwɛ kɛ wegɔ emitɔn e dó afɔ gbě é ó é. (Mat. 19:9; Ebl. 13:4) Bɔ etɛ Biblu ka ɖɔ dó è na klán jó asì mɛtɔn alǒ asú mɛtɔn dó wu? Nǔ e é ɖɔ ɖò ali enɛ nu é lɔ ɖò wɛn. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 7:10, 11.) Biblu na hwɛjijɔ ɖě b’ɛ na zɔn dó enɛ wu bo klán ǎ. Loɔ, Klisanwun e ko wlí alɔ lɛ é ɖé lɛ nɔ mɔ ninɔmɛ ɖé lɛ dó mɔ hwɛjijɔ e wu è na klán é, ɖi asú acɛ-gannaganna-kpatɔ́ alǒ gǔfɔndómawujitɔ́ ɖé na sɔ́ gbɛ̀ wegɔ tɔn tɔn alǒ ganjininɔ tɔn ɖò gbigbɔ lixo ɖó axɔ nu zɛ xwé wu. *\n17. Nɛ̌ Klisanwun asú kpo asì kpo lɛ ka sixu bló gbɔn bɔ alɔwliwli yetɔn na nɔ ayǐ sɔyi?\n17 Enyi mɛ e wlí alɔ lɛ é sɛkpɔ mɛxo agun tɔn lɛ, bo ɖò biba wɛ ɖɔ ye ni ɖè wě xá emi dó alɔwliwli sín tagba lɛ wu ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mɛxo lɛ ni kanbyɔ ye ɖɔ ye ka kpɔ́n video Etẹwẹ Owanyi Nugbo Yin? alǒ kplɔ́n alɔnuwema Xwédo Towe Sixu Nɔ Awǎjijɛ Mɛ ɖò agaɖanu dìn à jí. Etɛwu? Ðó azɔwanú enɛ lɛ tɛɖɛ̌ nugbodòdó Mawu tɔn ɖěɖee ko d’alɔ mɛ gègě bɔ alɔwliwli yetɔn lidǒ lɛ é jí. Asú kpo asì kpo ɖé ɖɔ: “Sín hwenu e mǐ jɛ alɔnuwema enɛ kplɔ́n jí é ɔ, alɔwliwli mǐtɔn ɖó awǎjijɛ hugǎn lee é ɖè ɖ’ayǐ é.” Nyɔnu e alɔwliwli tɔn ɖó xwè 22, bo ko ɖibla ja gbigba gbé é ɖé ɖɔ: “Mǐ mɛ wè lɛ bǐ wɛ bló baptɛm, amɔ̌, lee nǔ nɔ cí nú mǐ mɛ wè lɛ é gbɔn vo tawun. Video ɔ wá dó ganmɛ! Mǐ ɖò ganji dìn ɖi asú kpo asì kpo.” A ko wlí alɔ wɛ à? Wà nǔ bǐ bo xwedó nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ ɖò alɔwliwli towe mɛ. Mɔ̌ biblo na d’alɔ we bɔ a na zán gbɛ̀ sɔgbe xá alɔwliwli sín akpá e a dó é kpo awǎjijɛ kpo.\nAKPÁ E MƐ E ÐÒ SINSƐNZƆ́ HWEBǏNU TƆN BUNƆ ÐÉ MƐ LƐ É DÓ É\n18, 19. (a) Etɛ mɛjitɔ́ Klisanwun gègě ka ko bló? (b) Etɛ è ka sixu ɖɔ dó mɛ ɖěɖee ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn bunɔ ɖé mɛ lɛ é wu?\n18 A ka lɛ́ ɖ’ayǐ nǔ ɖevo wu bɔ Jɛfutée kpo Ana kpo ɖó ɖò bǔ à? Nǔ e mɛ akpá ye mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí ɖɔ è sɔ́ Jɛfutée sín vǐ nyɔnu kpo Ana sín vǐ sunnu kpo jó bɔ ye na wà sinsɛnzɔ́ bunɔ mímɛ́ ɖé ɖò Goxɔ ɔ mɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ gbɛzán ɖagbe hugǎn ɖé wɛ. Égbé ɔ mɛjitɔ́ Klisanwun gègě nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú vǐ yetɔn lɛ ɖɔ ye ni bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn, lobo sɔ́ gbɛzán yetɔn bǐ jó nú sinsɛnzɔ́ Mawu tɔn. É jɛxa ɖɔ è ni kpa mɛ ɖěɖee ɖò mɔ̌ bló wɛ lɛ é tawun.—Hwɛ. 11:40; Ðɛh. 110:3, nwt.\nSinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn bunɔ sín akpá (Kpɔ́n akpáxwé 19gɔ́ ɔ)\n19 Égbé dìn ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn 67 000 wɛ ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn bunɔ ɖé mɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Mɛɖé lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli, mɛ ɖevo lɛ ɖò xɔgbigbá alǒ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn sín azɔ̌ wà wɛ, mɛɖé lɛ nɔ kplɔ́n nǔ mɛ ɖò wemaxɔ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ mɛ, alǒ nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe tɔn abǐ mɛsɛ́dó kabǐ nɔ kpé nukún dó Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ lɛ alǒ wemaxɔmɛ Biblu kplɔnkplɔn tɔn sín xɔ lɛ wu. Ye mɛ bǐ wɛ dó “Tónúsíse kpo Ya kpo Sín Akpá,” bo yí gbè ɖɔ emi na wà nǔ ɖebǔ e è zɔ́n emi dó nukɔnyiyi Axɔsuɖuto ɔ tɔn takúnmɛ é, bo na zán gbɛ̀ e bɔkun é, lobo nyì alɔ nú agbazazɔ́ ɖevo wiwa, afi nú è na gbè tɔn ye ɔ nɛ. Mɛ e ɖò azɔ̌ enɛ lɛ wà wɛ lɛ é wɛ nyí bunɔ ǎ, loɔ, azɔ̌ e è sɔ́ d’así nú ye lɛ é wɛ nyí azɔ̌ bunɔ. Ye mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ é nyí nǔ taji ɖɔ ye ni sɔ́ yeɖée hwe, bo zán gbɛ̀ sɔgbe xá akpá e ye dó kpo ayi bǐ kpo é, kaka nú táan nabi e ye na wà sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn bunɔ ɖé xɔ é.\n20. Etɛ mǐ ka ɖó na bló “ayihɔngbe ayihɔngbe”? Etɛwu?\n20 Ðò akpá e xó mǐ ɖɔ lɛ é mɛ ɔ, nabi a ka ko dó nú Mawu, ɖokpo wɛ à, wè wɛ à alǒ atɔn lɛ bǐ? A mɔ nǔ jɛ wu dìn ɖɔ a kún ɖó na sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n akpá towe lɛ na ó. (Nùx. 20:25) Nú a ma ɖè akpá e a dó nú Jehovah é ɖé ǎ ɔ, nǔ e mɛ é na tɔ́n kɔ dó é na syɛn tawun. (Nùt. 5:5) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni sɔ́ awǎjijɛ dó ‘ɖò han jì mlá Jehovah wɛ hwebǐnu, bo na dó ɖè akpá e mǐ dó lɛ ayihɔngbe ayihɔngbe.’—Ðɛh. 61:9.\n^ akpá. 7 Sɔgbe xá akpá e Ana dó é ɔ, vǐ sunnu tɔn na nyí Nazilíinu ɖé nú gbɛhwenu tɔn bǐ, enɛ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ é nyí mɛ e è sɔ́ é, mɛ e è zé jó é, mɛ e è ɖè ɖó vo nú sinsɛnzɔ́ mímɛ́ Jehovah tɔn é.—Kɛ́n. 6:2, 5, 8.\n^ akpá. 13 Nú mǐ gbéjé afɔ vovo e mɛxo agun tɔn lɛ nɔ ɖè bo na dó kanɖeji ɖɔ mɛɖé jɛxa bo na bló baptɛm à jí é kpɔ́n ɔ, é na vɛwǔ tawun ɖɔ mɛɖé ni ɖɔ ɖɔ emi ko dɔn nǔ gbɔn baptɛm emitɔn jí.\n^ akpá. 16 Kpɔ́n xota “Linlin Biblu Tɔn Dó Asigbigbɛ Abǐ Asugbigbɛ kpo Kínklán kpo Wu” e ɖò Xota Ðevo Lɛ mɛ ɖò wema “Mi Hɛn Miɖée Ðò Wanyiyi Mawu Tɔn Mɛ” mɛ é.\n“Akpá E A Dó ɔ, . . . Ðè”