‘Nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ Ni J’awǎ Ðò Jehovah Mɛ’—Ðɛhan 64:11\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nDIANA ɖó xwè 80 jɛji. Asú tɔn ɖò taglomɛzɔn e nɔ nyí Alzheimer é jɛ wɛ, bo nɔ xwé e gbè è nɔ kpé nukún dó mɛxomɔ lɛ wu ɖè é nú xwè ɖé lɛ jɛ nukɔn nú kú tɔn. Asì ɔ ɖó na lɛ́ ɖí xwi xá wuvɛ̌ e kú vǐ sunnu tɔn we lɛ tɔn hɛn wá é, lobo dɛ ɖò hun e xò wɛ é ɖè xá kansɛ́ɛ anɔ̌ tɔn ɖé é nu. Amɔ̌, nú nɔví e ɖò agun Diana tɔn mɛ lɛ é mɔ ɛ ɖò kplé jí, alǒ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ɔ, ye nɔ ɖó ayi wu ɖɔ é nɔ ɖò awǎjijɛ mɛ hwebǐnu.\nJohn nyí nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ nú xwè 43 jɛji. É yí wǎn nú sinsɛnzɔ́ alɔkpa enɛ; é ko yí gbɛzán tɔn! Amɔ̌, é jó sinsɛnzɔ́ nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ tɔn ɔ dó hwɛ̌, ɖó é ɖó na kpé nukún dó hɛnnumɔ tɔn e ɖò azɔn jɛ wɛ é ɖé wu, bɔ dìn ɔ, é ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò agun xá ɔ mɛ tɔn ɖé mɛ. Nú mɛ ɖěɖee tuùn John ɖ’ayǐ lɛ é mɔ ɛ ɖò kpléɖókpɔ́, alǒ kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé jí ɔ, é nɔ cí ɖɔ nǔ ɖě kún huzu ɖò gbɛzán tɔn mɛ ó ɖɔhun. Awǎjijɛ nɔ kpó ɖò nukún tɔn tá.\nNɛ̌ Diana kpo John kpo ka sixu kpó ɖò awǎjijɛ ɖó wɛ gbɔn? Nɛ̌ mɛ e ɖò wuvɛ̌ sè wɛ ɖò lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo agbaza kpo lixo é ɖé ka sixu ɖó awǎjijɛ gbɔn? Nɛ̌ mɛ e ma sɔ́ ɖó wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn e é yí wǎn na é ɖé ǎ é ka sixu kpó ɖò awǎjijɛ ɖó wɛ gbɔn? Biblu na mǐ mɔjɛmɛ tɔn bo ɖɔ: ‘Nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ ni j’awǎ ɖò Jehovah mɛ.’ (Ðɛh. 64:11) Mǐ sixu mɔ nǔ jɛ nǔgbo taji enɛ mɛ hugǎn, enyi mǐ tuùn nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ ayi mɛ tɔn é kpo nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è ma nɔ ɖó ǎ é kpo ɔ nɛ.\nAWǍJIJƐ EE NYÍ HWENU KLEWUN ÐÉ TƆN É\nÉ ɖò wɛn ɖɔ a tuùn ɖɔ nǔɖe lɛ tíìn bo nɔ ɖibla hɛn awǎjijɛ wá hwebǐnu. Lin tamɛ dó sunnu kpo nyɔnu kpo e yí wǎn nú yeɖée bo ɖò alɔ wlí wɛ é jí. Nú è huzu mɛjitɔ́ ɖé, kabǐ mɔ wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖé ɔ ka lo? Nǔ enɛ lɛ nɔ hɛn awǎjijɛ wá, b’ɛ ka sɔgbe, ɖó akpáxwé gbɛzán tɔn enɛ lɛ nyí nǔnina ɖé bo gosin Jehovah gɔ́n. É ɖó alɔwliwli ayǐ, bɔ é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ gbà kún, é nɔ lɛ́ sɔ́ azɔ̌ d’así nú mɛ ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ.—Bǐb. 2:18, 22; Ðɛh. 127:3; 1 Tim. 3:1.\nAmɔ̌, nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó awǎjijɛ lɛ é ɖé lɛ sixu nɔ ayǐ nú hwenu klewun ɖé. É blawǔ ɖɔ mɛ e è wlí alɔ xá é sixu huzu gbejimanɔtɔ́, alǒ kú. (Ezek. 24:18; Oz. 3:1) Vǐ ɖé lɛ nɔ tlitó nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ kpo Mawu kpo bɔ è tlɛ sixu ɖè ye sín agun mɛ lɔ. Vǐ sunnu Samuwɛli tɔn lɛ sɛn Jehovah lee é jɛxa gbɔn é ǎ, bɔ nǔwiwa Davidi tɔn lɛ zɔ́n bɔ nǔ nyanya lɛ tɔ́n sín xwédo éɖesunɔ tɔn mɛ bo gbò è. (1 Sam. 8:1-3; 2 Sam. 12:11) Nǔ enɛ lɛ nɔ hɛn wuvɛ̌ kpo aluwɛ kpo wá. É ɖò wɛn ɖɔ ye kún nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú mǐ ó.\nÐò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, è sixu wá ba wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn e è ɖó ɖò togun Mawu tɔn mɛ é kpò, ɖó azɔn, azɔ̌ xwédo tɔn lɛ, alǒ huzuhuzu yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ wu. Mɛ ɖěɖee gbɔn huzuhuzu mɔhun mɛ lɛ é gegě yí gbè ɖɔ ye jɛ dò awǎjijɛ e azɔ̌ yetɔn nɔ na ye lɛ é tɔn.\nMǐ sixu mɔ céɖécéɖé ɖɔ ɖó bǎ ɖé mɛ ɔ, jɔtɛn awǎjijɛ mɔhun tɔn lɛ sixu ɖó dogbó, alǒ nyí hwenu klewun tɔn. Enɛ wu ɔ, awǎjijɛ alɔkpa ɖevo ka tíìn bɔ enyi ninɔmɛ lɛ na bo tlɛ wá huzu dó nyanya jí ɔ, é nɔ nɔ ayǐ à? Awǎjijɛ mɔhun ɖó na tíìn, ɖó Samuwɛli, Davidi kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖó awǎjijɛ ɖó bǎ ɖé mɛ hwenu e ye tlɛ ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ mɛ gbɔn dín wɛ é.\nAWǍJIJƐ E NƆ NƆ AYǏ É\nJezu tuùn nǔ e awǎjijɛ nyí tawun é. Hwenu e é ɖò jixwé bɔ ninɔmɛ lɛ nyɔ́ ganji é ɔ, é “nɔ j’awǎ hwebǐnu ɖò nukɔn [Jehovah] tɔn.” (Nǔx. 8:30, nwt) Amɔ̌, hwenu e é ɖò ayikúngban jí é ɔ, wuvɛ̌ e syɛn tawun lɛ é kpannukɔn ɛ. É ɖò mɔ̌ có, Jezu mɔ awǎjijɛ ɖò jlǒ Tɔ́ tɔn tɔn wiwa mɛ. (Jaan 4:34) Bɔ ganxixo gudogudo tɔn e mɛ é sè wuvɛ̌ ɖè tawun lɛ é ka ló? Mǐ xà ɖɔ: “É yí gbè bɔ è hu i ɖó [yatín] jí; . . . ɖó é ɖò awǎjijɛ e è sɔ́ ɖó te n’i ɔ flín wɛ.” (Ebl. 12:2) Mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖagbe bo na gbéjé xó ɖěɖee Jezu ɖɔ dó awǎjijɛ jɔ awǎjijɛ wu é we kpɔ́n.\nAhwanvu 70 lɛkɔ wá Jezu gɔ́n hwenu e ye ko ɖɔ Mawuxó gudo é gbè ɖokpo. Ye ɖò awǎjijɛ mɛ ɖó ye wà azɔ̌ hlɔnhlɔnnɔ lɛ, bo tlɛ nya awoví lɛ lɔ. Jezu ɖɔ nú ye ɖɔ: “Yɛ nyanya lɛ e jó ta nú mi é wu wɛ xomɛ na hun mi ǎ; loɔ, xomɛ ni hun mi ɖó nyikɔ mitɔn e è wlan ɖó [jixwé] é wu.” (Luk. 10:1-9, 17, 20) Tuùntuùn ɖɔ nǔ mɛtɔn nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ ɖò taji hú wǔjɔmɛ bǔnɔ alɔkpa ɖé sín vivǐ ɖuɖu. É na flín ahwanvu gbejinɔtɔ́ lɛ dó ɖagbe jí; nǔ enɛ na zɔ́n bɔ ye na ɖó awǎjijɛ ɖaxó.\nÐò ninɔmɛ ɖevo mɛ ɔ Jezu ɖò xó ɖɔ nú ahwan ɖé wɛ. Nyɔnu Jwifu ɖé ɖɔ lee nǔ cí n’i é bo ɖɔ ɖɔ Jezu e nyí mɛ̌si nukúnɖeji é sín nɔ ɖó na ɖó awǎjijɛ tawun. Amɔ̌, Jezu jla linlin tɔn ɖó bo ɖɔ: “Eǒ! É nyɔ́ wà ɔ, mɛ e sè Mawuxó ɔ, bo bló ɖ’eji lɛ wɛ nǔ nyɔ́ na.” (Luk. 11:27, 28) Enyi è nyí mɛjitɔ́ ee ɖó hwɛjijɔ e wu è na gó é ɖé ɔ, nǔ ɖagbe tawun ɖé wɛ enɛ nyí; amɔ̌ kancica ɖé ɖiɖó xá Jehovah ɖó è setónú n’i wutu, nyí hwɛjijɔ taji hugǎn e wu è na j’awǎ é ɖé.\nTuùntuùn ɖɔ nǔ mɛtɔn nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ wɛ nyí nǔ e na zɔ́n bɔ è na ɖó awǎjijɛ ayi mɛ tɔn ɖaxó ɖé é. Nǔgbo wɛ ɖɔ mɛtɛnkpɔn lɛ nɔ hɛn awǎjijɛ wá ǎ, amɔ̌, enɛ zɔ́n bonu nǔgbo enɛ huzu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, didɛ ɖò wuvɛ̌ lɛ nu kpo gbejininɔ kpo nyí ɖuɖeji ɖé bo nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖó ninɔmɛ ayi mɛ tɔn ɖagbe ɖé. (Hlɔ. 5:3-5) Gɔ́ na ɔ, Jehovah nɔ na gbigbɔ tɔn mɛ ɖěɖee ɖeji dó wǔ tɔn lɛ é, awǎjijɛ ka nyí akpáxwé sínsɛ́n gbigbɔ ɔ tɔn tɔn ɖé. (Ga. 5:22) Enɛ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ nǔ jɛ nǔ e wu é sɔgbe bɔ Ðɛhan 64:11 ɖɔ xó elɔ lɛ é mɛ: ‘Nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ ni j’awǎ ɖò Jehovah mɛ.’\nEtɛ ka d’alɔ John bɔ é kpó ɖò awǎjijɛ nǔjɔnǔ tɔn ɖó wɛ?\nEnɛ xlɛ́ nǔ e wu Diana kpo John kpo e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é sixu kpó ɖò awǎjijɛ e nɔ nɔ ayǐ é ɖó wɛ, hwenu e ye ɖò xwi ɖí xá ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ wɛ é é. Diana ɖɔ: “Un ba bibɛtɛn ɖò Jehovah gɔ́n, lee vǐ ɖé nɔ ba ɖò mɛjitɔ́ ɖé gɔ́n gbɔn é ɖɔhun.” Nɛ̌ é ka mɔ ɖɔ nǔ emitɔn nyɔ́ Mawu nukúnmɛ gbɔn? “Un mɔ ɖɔ é kɔn nyɔna dó jǐ ce, bɔ un ɖó nǔwukpíkpé ɔ bo kpó ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ ɖò gbesisɔmɛ, bɔ nǔkiko nɔ ɖò nukún ce ta.” John e kpò ɖò alɔ ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ wɛ ɖò gbesisɔmɛ, hwenu e é jó tomɛyiyizɔ́ tɔn e é yí wǎn na tawun é dó é tín nǔ e d’alɔ ɛ tawun é mɛ bo ɖɔ: “Sín 1998 e è sɔ́ azɔ̌ d’así nú mì bɔ un na nɔ kplɔ́n nǔ mɛ ɖò Wemaxɔ Devízɔ́ Kplɔnkplɔn tɔn mɛ é ɔ, un ɖókan dó nǔkplɔnkplɔn mɛɖesunɔ tɔn ce wu hú ɖ’ayǐ tɔn.” É ɖò xó ɖɔ dó é kpo asì tɔn kpo wu wɛ bo ɖɔ: “Lee mǐ wà nǔ gbɔn ɖò sinsɛnzɔ́ e wà nú Jehovah wɛ mǐ ɖè é mɛ, ɖò xwè lɛ vlamɛ lee mǐ kpéwú gbɔn é zɔ́n bɔ huzuhuzu enɛ bɔwǔ nú mǐ. Nǔ ɖebǔ vɛ́ nú mǐ ɖó huzuhuzu enɛ lɛ e mǐ bló é wu ǎ.”\nMɛ gegě ɖevo lɛ lɔ mɔ lee Ðɛhan 64:11 nyí nǔgbo sɔ́ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, asú kpo asì kpo ɖé wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli ɖò États-Unis nú xwè 30 jɛji. Enɛ gudo ɔ, è ɖè azɔ̌ nú ye dó gle ɔ mɛ, bɔ ye nyí gbexosin-alijitɔ́ titewungbe. Ye ɖɔ xó jɔ xó bo ɖɔ: “Nú è hɛn nǔ e è yí wǎn na é ɖé bú ɔ, jɔwamɔnú wɛ é na nyí ɖɔ è ni sè wuvɛ̌,” amɔ̌ ye ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “È sixu nɔ aluwɛ mɛ kaka sɔyi ǎ.” Ye yawǔ jɛ alɔ ɖó ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ jí xá agun ɔ. Asú kpo asì kpo ɔ lɛ́ ɖɔ: “Mǐ xoɖɛ dó nǔ taji tawun tawun ɖé lɛ wu. Enɛ gudo ɔ, ee mǐ mɔ sinkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ é ɔ, é dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ, bo lɛ́ na mǐ awǎjijɛ. Mǐ wá agun ɔ mɛ bɔ é na nɔ zaan é ɔ, mɛ ɖevo lɛ lɛ́ bɛ́ sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn, Mawu lɛ́ dó nú mǐ bɔ mǐ ɖò Biblu kplɔ́n xá mɛ we wɛ bɔ ye ɖò nukɔn yì wɛ.”\nÉ nɔ bɔwǔ hwebǐnu bonu è na nɔ awǎjijɛ mɛ ǎ, ɖó ninɔmɛ ɖagbe lɛ kpo nyanya lɛ kpo nɔ wá xwetɔ́n wutu. Amɔ̌, Jehovah na ganjɛwu mǐ gbɔn xógbe e ɖò Ðɛhan 64:11 mɛ é gblamɛ. Nú awakanmɛ tlɛ wá kú mǐ ɖò hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ mɛ ɖěɖee ɖexlɛ́ ɖɔ emi nyí “nǔjlɔjlɔwatɔ́” gbɔn gbejininɔ yetɔn wu títɛ́dó ɖò ninɔmɛ syɛnsyɛn lɛ mɛ gblamɛ é na ‘j’awǎ ɖò Jehovah mɛ.’ Gɔ́ na ɔ, mǐ sixu ɖó nukún hwenu e akpá e Jehovah dó bo ɖɔ emi “na bló jinukúnsin yɔyɔ̌, bo na bló ayikúngban yɔyɔ̌” é na jɛnu dó é. Enɛ gudo ɔ, hwɛhuhu na bú bǐ mlɛ́mlɛ́. ‘Xomɛ na hun’ togun Mawu tɔn ɔ bǐ, bɔ ye na “nɔ j’awǎ hwebǐnu” ɖó nǔ e bló wɛ é ɖè é kpo nǔ e na mɛ wɛ é ɖè é kpo wu.—Eza. 65:17, 18.\nDǒ nukúnmɛ kpɔ́n; è na ɖu vivǐ lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe tɔn, lobo na nɔ fɔ́n jogunjogun hwebǐnu. Nú a tlɛ ko sè wuvɛ̌ gbɔn ɖebǔ ɖò lee nǔ nɔ cí nú mɛ é linu wá yì ɔ, a sɔ́ na flín wuvɛ̌ enɛ lɛ ɖebǔ hwenɛnu ǎ. Mǐ kúdeji ɖɔ: “Mɛɖé sɔ́ na flín nǔ xóxó lɛ ǎ. Ye sɔ́ na wá ayi mɛ nú mɛɖé ǎ.” Nǔjiwǔ e è na bló dó fɔ́n mɛ sín kú é na zɔ́n bɔ mɛvívɛ́ mɛtɔn lɛ kpo mɛ kpo na lɛ́ jɛ kpɔ́. Lee nǔ cí nú mɛjitɔ́ nyɔnuví xwè 12 mɛví e Jezu fɔ́n sín kú é tɔn lɛ é ɖɔhun wɛ é na cí nú gbɛtɔ́ livi maxamaxa lɛ: “Xomɛ hun ye b’ɛ vɛ́ jlɛ́.” (Mak. 5:42, nwt) Mɛ e ɖò ayikúngban jí lɛ é bǐ na nyí “nǔjlɔjlɔwatɔ́” bɔ nǔ bǐ na vɔ ɖ’ewu, lobɔ ye na ‘j’awǎ ɖò Jehovah mɛ’ kaka sɔyi.


Xwi Ðíɖí Xá Awěxomɛ | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Norvège-Gbè Nzema Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Punjabi (Roman) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Xhosa Zoulou\nAwě sixu xò mɛ ɖebǔ. Biblu ɖɔ: “È yì agbahwlɛnhwlɛn tɛnmɛ ɔ, wezunkantɔ́ e yá afɔ hú mɛ bǐ é jɛn nɔ ɖu ɖ’eji tɛgbɛ ǎ. É ka nyí mɛ e dó hlɔnhlɔn é jɛn nɔ ɖu ɖò ahwan jí ǎ. . . . ɖó hwenu kpo nǔmaɖónukún lɛ kpo nɔ wá nú ye bǐ.” (Nùnywɛtɔ́xó 9:11, nwt) Mɛ winnyawinnya ɖé lɛ tíìn bɔ awě xò ye lɔ, lobɔ ye ɖò mɛ enɛ lɛ mɛ. Nɛ̌ ye ka ɖí xwi xá gbɔn? Kpɔ́ndéwú wè ɖíe.\nMɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ yeɖée hwenu e un ɖó xwè 14 é.\nUn ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ mɛjitɔ́ ce lɛ kún gbɛ́ yeɖée ɖě ó, lé tɔ́ ce ba na nɔ éɖokponɔ nú táan kpɛɖé kpowun wɛ. É yí wǎn nú nɔ ce, bɔ etɛwu é ka na jó è dó? Etɛwu é ka na jó mì dó?\nÉ vɛwǔ nú mì ɖɔ má ɖɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é nú mɛ ɖevo. Un sɔ́ jló na lin tamɛ d’eji ɖě ǎ. Xomɛ nɔ sìn mì, bɔ un tlɛ nɔ ɖó ayi wu lɔ ǎ. Ado jɛ huhu mì jí, bɔ un sɔ́ nɔ d’amlɔ ganji ǎ.\nHwenu e un ɖó xwè 19 é ɔ, kansɛ́ɛzɔn hu nɔ ce. Xɔ́ntɔn vívɛ́ ce wɛ é nyí.\nGbɛ̌ e mɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ yeɖée é vɛ́ nú mì tawun, amɔ̌ kú nɔ ce tɔn wɛ wá hu mì ɖ’akpò. Un flú bǐ. Amlɔ didɔ́ lɔ tlɛ wá huzu kpɛtɛ nú mì, bɔ ado nɔ ɖò huhu mì wɛ kpowun.\nHwe ɖokpo ɔ nu ɔ, un mɔ nǔ gègě, bɔ ye d’alɔ mì. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Nùnywɛxó 18:1 gb’akpá nú mǐ ɖɔ mǐ ni ma nɔ nɔ mǐɖokponɔ ó, enɛ wu ɔ, un nɔ dó gǎn, bo nɔ xwedó wěɖexámɛ enɛ.\nGɔ́ na ɔ, ɖó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn ɖé wɛ un nyí wutu ɔ, un nɔ tɛ́n kpɔ́n, bo nɔ xà wema junjɔn Biblu jí e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ lɛ é. Ee d’alɔ mì hwenu e mɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ yeɖée lɛ é ɖokpo wɛ nyí Les jeunes s’interrogent. Réponses pratiques. Ðò taji ɔ, un flín hwenu e un xà wemata “Puis-je être heureux dans une famille monoparentale?” ɖò Akpáxwé 2gɔ́ ɔ mɛ é.\nWemafɔ e un yí wǎn na tawun, b’ɛ d’alɔ mì bɔ un ɖí xwi xá adohu adohu ce é ɖokpo wɛ nyí Matie 6:25-34. Ðò wemafɔ 27gɔ́ ɔ mɛ ɔ, Jezu kàn xó elɔ byɔ: “Mɛ̌ ka ɖò mi mɛ, bɔ nǔlinkpɔ́n tɔn na zɔ́n, bɔ é na sixu dó azǎn kpɛɖé gbɛzán éɖesu tɔn jí?”\nNǔ nyanya nɔ jɛ dó mǐ bǐ wu, amɔ̌ kpɔ́ndéwú nɔ ce tɔn kplɔ́n mì ɖɔ lee mǐ nɔ ɖí xwi xá tɛnkpɔn lɛ gbɔn é ɖò taji. É gbɔn nǔ gègě mɛ, asú gbɛ́ ɛ bɔ enɛ gudo ɔ, é bɛ́ kúzɔn, amɔ̌ nǔ enɛ lɛ bǐ ɖò finɛ có, é ɖó linlin ɖagbe, bɔ nùɖiɖi e é ɖó nú Mawu é kpó ɖò dǒ li wɛ kaka jɛ vivɔnu. Un na wɔn nǔ ɖěɖee é kplɔ́n mì dó Jehovah wu lɛ é gbeɖé ǎ.\nLin Nǔ Kpɔ́n D’eji: Nɛ̌ Biblu kpo wema junjɔn Biblu jí lɛ kpo xixa ka na d’alɔ we bɔ a na ɖí xwi xá awěxomɛ gbɔn?—Ðɛhan 94:19.\nHwenu e un ɖó xwè 17 é ɔ, un mɔ bɔ tɔ́ ce gbɔ́ azɔn gudo tɔn ɔ. Kú e é kú jó mì dó é nyí nǔ vívɛ́ ɖaxó ɖé, bo wà mì kpɔ́n ɖò gbɛ̀ ce mɛ ǎ. Un jɛ lele mɛ.\nÉ cí nú mì ɖɔ tɔ́ ce kún kú ó ɖɔhun; é cí ɖɔ é kún nyí é wɛ ɖò avɔ e è cyɔn nú cyɔ tɔn é glɔ́ ó ɖɔhun. Un ɖɔ nú nyiɖée ɖɔ: ‘É na fɔ́n sɔ.’ Un flú bǐ.\nNyì kpo xwédo ce kpo nyí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ, bɔ agun ɔ nɔ gudo mǐtɔn tawun hwenu e tɔ́ ce kú é. Ye na nùɖuɖu mǐ, nɔ kpɔ́ xá mǐ, bo vɛ́ kpo mǐ kpo tawun, é ka nyí nú hwenu klewun ɖé kpowun ǎ, loɔ, ye wà mɔ̌ nú hwenu línlín. Nú nyɛ ɔ, gudo e ye nɔ nú mǐ é xlɛ́ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ wɛ nyí Klisanwun nugbǒ lɛ.—Jaan 13:35.\nWemafɔ e dó wusyɛn lanmɛ nú mì tawun lɛ é ɖokpo wɛ nyí 2 Kɔlɛntinu lɛ 4:17, 18. É ɖɔ: “Wuvɛ̌ kpɛ e mɔ wɛ mǐ ɖè dín nú hwenu ɖé ɔ nɔ bló susu mavɔmavɔ ɖ’ayǐ nú mǐ, bɔ é nɔ túnflá; susu enɛ ɖò taji hu wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè dìn é ɖaxó. Ðó nǔ e è nɔ mɔ ɖó nukún wu ɔ jí wɛ ayixa mǐtɔn ɖè ǎ; loɔ, nǔ e è ma nɔ mɔ ɖó nukún wu ǎ ɔ jí wɛ ayixa mǐtɔn ɖè. Nǔ e è nɔ mɔ ɖó nukún wu ɔ, hwenu kpɛɖé jɛn wɛ é nɔ nɔ ayǐ na; loɔ, nǔ e è ma nɔ mɔ ɖó nukún wu ǎ ɔ, é nɔ nɔ ayǐ kaka sɔyi.”\nWemafɔ gudo tɔn ɔ d’alɔ mì tawun. Wuvɛ̌ e tɔ́ ce mɔ lɛ é nyí nú hwenu kpɛɖé tɔn, amɔ̌, nǔ e sín akpá Mawu dó dó sɔgudo wu lɛ é na nɔ ayǐ kaka sɔyi. Kú tɔ́ ce tɔn zɔ́n bɔ un lin tamɛ dó lee un ɖò gbɛ̀ ce zán gbɔn wɛ é jí, bo lɛ́ vɔ́ nǔ e gbé nya wɛ un ɖè lɛ é gbéjé kpɔ́n.\nLin nǔ kpɔ́n d’eji: Nɛ̌ awěxomɛ ɖé ka sixu d’alɔ we bɔ a na vɔ́ nǔ e gbé nya wɛ a ɖè ɖò gbɛmɛ lɛ é gbéjé kpɔ́n gbɔn?—1 Jaan 2:17.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Ðí Xwi Xá Awěxomɛ Gbɔn?\nijwyp xota 45


Sɔnǔ nú Xójlawema Xwíxwlémɛ Hwiɖesunɔ Tɔn\nNǔ Sinsɛnzɔ́ Towe Ni Bí Alɔ nú We D’eji: Sɔnǔ nú Xójlawema Xwíxwlémɛ Hwiɖesunɔ Tɔn\nNǓ E WU É ÐÒ TAJI É: Linlin e nɔ d’alɔ mɛ lɛ é nɔ ɖò nùxwlémɛ sín kpɔ́ndéwú e nɔ nɔ kplé sín azɔ̌wema ɔ mɛ lɛ é mɛ có, alixlɛ́mɛ kpowun wɛ ye nyí. Xógbe hwiɖesunɔ tɔn lɛ wɛ a ɖó na zán. É sixu jló we bɔ a na zán wlɛnwín ɖevo alǒ a sixu mɔ ɖɔ xota ɖevo wɛ na nyɔ́ hugǎn ɖò xá ɔ mɛ. Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nú a xà xójlawema ɔ, bo gbéjé nùxwlémɛ sín kpɔ́ndéwú lɛ kpɔ́n, lobo kpɔ́n video nùxwlémɛ lɛ tɔn gudo ɔ, a sixu zán wěɖexámɛ e bɔ d’ewu lɛ é dó sɔnǔ nú nùxwlémɛ hwiɖesunɔ tɔn.\nKanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Un ka jló na zán nùxwlémɛ sín kpɔ́ndéwú lɛ ɖě ɖ’emɛ à?’\nSɔnǔ nú xónusɔ́ɖóte towe. Enyi a dó gbè xwétɔ́ ɔ lee é nɔ nyí gbɔn ɖò xá ɔ mɛ é gudo hǔn, ɖɔ nǔ e gbé a tɔ́n é ɖò klewun mɛ. (Kpɔ́ndéwú: “Un wá mi gɔ́n ɖó . . .”)\nLin tamɛ kpɔ́n dó lee a na gosin nùkanbyɔ ɔ jí bo jɛ wemafɔ ɔ jí lobo wá jɛ nùxwlémɛ ɔ jí gbɔn é wu. (Kpɔ́ndéwú: Bo na dó wá wemafɔ ɖé jí ɔ, a sixu ɖɔ: “Xósin nùkanbyɔ enɛ tɔn e jɛmɛ nú mɛ é ɖokpo ɖíe.”)\nSɔ́ xota e ɖò xójlawema ɔ mɛ bo nyɔ́ nukún towe mɛ lobo na sɔgbe xá mɛ e ɖò xá towe mɛ lɛ é\nSɔnǔ nú nùkanbyɔ e na sɔ́ akpàkpà xwétɔ́ ɔ, bɔ mi na ɖɔ xó ɖó kpɔ́, b’ɛ ma ka na ɖè è kpò ǎ é ɖé. (Kpɔ́ndéwú: Nùkanbyɔ e ɖò wexwɛ 2gɔ́ xójlawema ɔ tɔn jí lɛ é.)\nBa wemafɔ e a na xà é. (Enyi ɖɔ Réveillez-vous! xwlé mɛ wɛ a ɖè ɔ, é ɖò dandan ɖɔ a ni xà wemafɔ ɖé ǎ, ɖó mɛ e ma tuùn nǔ sukpɔ́ dó Biblu jí ǎ bo ma tlɛ sɔ́ nɔ ɖeji dó sinsɛn wu ǎ lɛ é wɛ è bló xójlawema enɛ ɔ na.)\nSɔnǔ nú nukɛgbe e tinmɛ lè e xwétɔ́ ɔ na mɔ ɖò xota ɔ xixa mɛ é ɖokpo abǐ wè\nÉ NA BO NYÍ ƐƐN ALǑ EǑ HǓN\nSɔnǔ nú nùkanbyɔ e a na na xósin na hwenu e a na yì ba mɛ ɔ kpɔ́n é\nWlan nǔ e na d’alɔ we bɔ a na flín nǔ e a jló na ɖɔ hweɖevonu lɛ é


A Ka Flín À?—Décembre 2016 | Nùkplɔnkplɔn\nHwɛ alɔkpa tɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè ɖò wěɖexámɛ e ɖò Matie 18:15-17 mɛ é mɛ?\nHwɛgbe ɖěɖee mɛ e é kàn tlɔlɔ lɛ é sixu ɖeɖɛ ɖò yeɖée tɛntin é xó ɖɔ wɛ é ɖè. Amɔ̌, hwɛ ɔ na syɛn sɔmɔ̌ bɔ enyi è ma ɖeɖɛ ǎ ɔ, è sixu ɖè mɛ sín agun mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwɛ ɔ sixu nyí jidómɛ, alǒ é sixu nyí mɛtítáfú sín xó.—w16.05, wex. 12.\nEtɛ lɛ a ka sixu wà bɔ Biblu xixa na ɖó lè nú we hugǎn?\nA sixu wà nǔ elɔ lɛ: Nɔ xà kpo ayixa ɖokpo kpo, bo nɔ ba nùkplɔnmɛ e a sixu zán lɛ é; nɔ kàn nùɖé lɛ byɔ hwiɖée ɖi ‘Nɛ̌ un ka sixu zán nǔ elɔ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ gbɔn?’; bo nɔ zán azɔwanú e ɖè lɛ é dó ba dò nú nǔ dó nǔ e a xà tlolo é jí.—w16.05, wex. 29-31.\nEnyi Klisanwun ɖé na bo tlɛ ɖi nǔ nú fínfɔ́n sín kú ɔ, é nyla ɖɔ é ni nɔ aluwɛ mɛ wɛ à?\nNùɖiɖi ɖiɖó ɖɔ fínfɔ́n sín kú na wá tíìn nɔ ɖè wuvɛ̌ ɖaxó e Klisanwun ɖé sixu mɔ hwenu e mɛ kú n’i é síìn ǎ. Ablaxamu na alě hwenu e Sala kú é. (Bǐb. 23:2, nwt) É wá yá ɔ, aluwɛ ɔ nɔ ɖekpo.—w16.05, wex. 4.\nÐò Ezekiyɛli wemata 9gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mɛ̌ mɛ̌ e ka nɔte nú nya e sɔ́ nùwlannú slɔ́ gǒ mɛ é, kpo sunnu ayizɛ́n ɖěɖee hɛn alyannu e è na dó sú gbɛtɔ́ lɛ sín kún dó na é kpo?\nWɛnsagun ɖěɖee ɖ’alɔ ɖò kún súsú dó nú Jeluzalɛmu mɛ bo na lɛ́ ɖ’alɔ ɖò kún súsú dó nú gbɛ̀ nyanya Satáan tɔn mɛ ɖò Haamagedɔni hwenu é wɛ ye nɔte na. Ðò hwe mǐtɔn nu ɔ, nya e sɔ́ nùwlannú slɔ́ gǒ mɛ é nɔte nú Jezu Klisu, é wɛ nɔ ɖó wuntun mɛ e na gán lɛ é.—w16.06, wex. 16-17.\nAwovinú tɛ lɛ Biblu ɔ ka xò zlɛ?\nÉ xò nǔ elɔ lɛ zlɛ (1) gblègblé nǔ ɖěɖee jí è wlan dó lɛ é tɔn, ɖi fɛ́n kpo anyǔ kpo; (2) gbeklanxamɛ toxóɖɔtɔ́ lɛ kpo sinsɛngán lɛ kpo tɔn, ye ba bo na sú kún tɔn dó; (3) mɛɖé lɛ tɛnkpɔn bo na ɖyɔ wɛn e ɖ’emɛ é.—wp16.4, wex. 4-7.\nAli tɛ lɛ nu mɔ̌ Klisanwun ɖé ka sixu hɛn gbɛzán tɔn bɔkun ɖè?\nSɔ́ kɛ́n nǔ e hudo we nugbǒ nugbǒ lɛ é tɔn, bo ɖè akwɛzinzan e ma ɖò dandan ǎ lɛ é sín kɛ́n mɛ. Sɔnǔ nú tuto akwɛzinzan tɔn e sɔgbe é ɖé. Ðeɖɛ nǔ ɖěɖee a ma sɔ́ nɔ zán ǎ lɛ é, bo ɖeɖɛ axɔ e ɖò kɔ towe lɛ é bǐ. Ðè kàn kpò nú agbazazɔ́ e a nɔ wà é, bo bló tuto nú lee a na gbló ada nú sinsɛnzɔ́ towe gbɔn é.—w16.07, wex. 10.\nEtɛ ka xɔ akwɛ hú siká alǒ kpatagan bɔ Biblu ɖɔ?\nJɔbu 28:12, 15 xlɛ́ ɖɔ nùnywɛ Mawu tɔn xɔ akwɛ hú siká alǒ kpatagan. Hwenu e a na ɖò biba wɛ é ɔ, tɛnkpɔn bo nɔ sɔ́ hwiɖée hwe lobo lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ.—w16.08, wex. 18-19.\nÉ ka sɔgbe ɖɔ nɔví sunnu ɖé ni jó atán dó ɖò égbé à?\nÐò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, è sixu yí gbè nú atán e è lébe na é ɖé, bɔ é sixu gɔn ayi mɛ lɛ tɔn fɛ́ sín wɛn Axɔsuɖuto ɔ tɔn jí. É ɖò mɔ̌ có, nɔví sunnu ɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ emi kún na jó atán dó ó. (1 Kɔ. 8:9) Ðò aca kpo xá ɖevo lɛ kpo mɛ ɔ, atán jijodó nyí nǔ e jɛxa Klisanwun lɛ é ǎ.—w16.09, wex. 21.\nEtɛwu mǐ ka sixu ɖeji dó tan Biblu tɔn e kúnkplá Davidi kpo Goliyati kpo é wu?\nSantimɛtlu 15 jɛn Goliyati ɖi ga na hugǎn mɛ e ɖi ga hú mɛ bǐ ɖò hwe mǐtɔn nu bɔ è tuùn é. Davidi nɔ gbɛ̀ kpɔ́n nugbǒ, bɔ nùwlanwlan hwexónu tɔn e ɖɔ xó dó xwé Davidi tɔn wu é kpo nǔ e Jezu ɖɔ é kpo dó zǒgbe jí. Lee tan ɔ gbajɛ̌mɛ nú nɔtɛn ɔ gbɔn é sɔgbe xá nǔ e è tuùn égbé lɛ é.—wp16.5, wex. 13.\nVogbingbɔn tɛ ka ɖò nùtuùntuùn, nukúnnúmɔjɛnǔmɛ, kpo nùnywɛ kpo mɛ?\nMɛ e tuùn nǔ é nɔ mɔ dò nú nǔ gègě. Mɛ e ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ é sixu mɔ lee nùɖé cá kàn xá ɖevo gbɔn é. Amɔ̌, mɛ e ɖó nùnywɛ é nɔ kpéwú bo nɔ zán nùtuùntuùn kpo nukúnnúmɔjɛnǔmɛ kpo ɖó kpɔ́ ganji.—w16.10, wex. 18.


Piyɛ́ɛ Gbɛ́ Ðɔ Emi Kún Tuùn Jezu Ó | Gbɛzán Jezu Tɔn\nÈ Gbɛ́ Ðɔ Emi Kún Tuùn Jezu Ó Ðò Kayifu Xwé\nMATIE 26:69-75 MAKI 14:66-72 LUKI 22:54-62 JAAN 18:15-18, 25-27\nPIYƐ́Ɛ GBƐ́ ÐƆ EMI KÚN TUÙN JEZU Ó\nHwenu e è wlí Jezu ɖò jikpá Jɛtisemaníi tɔn mɛ é ɔ, mɛsɛ́dó lɛ ɖi xɛsi, bo hɔn jó è dó. É ɖò mɔ̌ có, ye mɛ wè ɖó hɔn e hɔn wɛ ye ɖè é te. Ye wɛ nyí Piyɛ́ɛ “kpodo ahwanvu ɖevo kpo,” é ɖò gaàn ɖɔ mɛsɛ́dó Jaan wɛ. (Jaan 18:15; 19:35; 21:24) Ye sixu ko xwedó Jezu wu hwenu e è kplá ɛ xwè Hanna xwé é. Hwenu e Hanna sɛ́ Jezu dó Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó Kayifu gɔ́n é ɔ, Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo xwedó è, ye ka lɔn bo sɛkpɔ ɛ ǎ. É cí ɖɔ xɛsi ɖò ye ɖi wɛ dó gbɛ̀ yeɖesunɔ tɔn lɛ wu, bɔ nǔ e ka na jɛ dó Gǎn yetɔn wu é lɛ́ ɖò ayi mɛ ɖu nú ye wɛ.\nVɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ tuùn Jaan, b’ɛ sín enɛ wu bɔ é kpéwú bo byɔ xwé ɔ gbè. Piyɛ́ɛ cí hɔntogbo ɔ jí kaka jɛ hwenu e Jaan lɛkɔ wá, bo ɖɔ xó nú mɛsɛntɔ́ nyɔnu hɔnjinɔtɔ́ ɔ é. Enɛ gudo ɔ, è na gbè Piyɛ́ɛ b’ɛ byɔ xwé ɔ gbè.\nJɔhɔn fá tawun zǎn enɛ mɛ, enɛ wu ɔ, mɛ e ɖò kɔxo ɔ ta lɛ é flɔ́ akánmyɔ b’ɛ ɖò jiji wɛ. Piyɛ́ɛ jinjɔn akpá yetɔn bo ɖò myɔ xú wɛ hwenu e è ɖò Jezu sín hwɛ ɖɔ wɛ é, “bo na dó mɔ dò nú lee nǔ lɛ na jɛ gbɔn é.” (Matie 26:58) Dìn ɔ, ɖò weziza myɔ ɔ tɔn nu ɔ, hɔnjinɔtɔ́ e jó Piyɛ́ɛ dó b’ɛ byɔ xwé ɔ gbè é wá mɔ nǔ jɛ wutu tɔn ganji. “Hwi lɔmɔ̌ ma ɖò nya enɛ sín ahwanvu lɛ mɛ à cé?” wɛ é kanbyɔ ɛ. (Jaan 18:17) Éɖokponɔ wɛ ka tuùn Piyɛ́ɛ bo ɖò hwɛ dó è wɛ ɖɔ é nɔ zɔn xá Jezu ǎ.—Matie 26:69, 71-73; Maki 14:70.\nNǔ enɛ gbà hǔn dó nú Piyɛ́ɛ tawun. É ɖò tintɛnkpɔn wɛ bonu è ma tuùn i ó, bo tlɛ lɛ́ sún xwɛlɛ́ɛ yì hɔntogbo ɔ kɔn. Enɛ wu ɔ, Piyɛ́ɛ gbɛ́ ɖɔ emi kún zɔ́n xá Jezu ó, kaka bo ɖɔ: “Un tuùn i ǎ, un ka mɔ nukúnnú jɛ nǔ e ɖɔ wɛ a ɖè nɛ ɔ mɛ lɔ ǎ.” (Maki 14:67, 68) É lɛ́ “jɛ nu dó éɖée jí, bo jɛ nǔ bǐ xwlé jí,” ɖɔ enyi xó emitɔn lɛ ma nyí nugbǒ ǎ ɔ, emi ɖò gbesisɔmɛ bo na kpan nǔ e é na jì é.—Matie 26:74.\nHwe ɖokpo ɔ nu ɔ, hwɛ Jezu tɔn e ɖɔ wɛ è ɖè é ɖò yiyi wɛ; é sixu ko nyí ɖò fí ɖé ɖò xwé Kayifu tɔn gbè ɖò kɔxota ɔ sín tanu. Piyɛ́ɛ kpo mɛ ɖevo e ɖò te ɖò dò lɛ é kpo hɛn ɔ, ye na mɔ kúnnuɖetɔ́ tɛnmɛ tɛnmɛ e ɖò wìwá wɛ bo ɖò yiyi wɛ lɛ é.\nGaliléenu e Piyɛ́ɛ nyí é tɔ́n ɖò xóɖiɖɔ tɔn mɛ, bo xlɛ́ ɖɔ nǔ e gbɛ́ wɛ é ɖè é kún nyí nugbǒ ó. Hú mɔ̌ ɔ, Malukusi e Piyɛ́ɛ kpa tó é sín mɛ ɖokpo ɖò mɛ lɛ mɛ. Enɛ wu ɔ, hwɛ e dó Piyɛ́ɛ wɛ è ɖè é lɛ́vɔ fɔ́n: “Un ma mɔ hwi kpo nya enɛ kpo ɖò jikpá ɔ mɛ à?” Hwenu e Piyɛ́ɛ lɛ́vɔ gbɛ́ enɛ azɔn atɔngɔ ɔ é ɔ, kokló ɖé kɔ́ así, lee è ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn é.—Jaan 13:38; 18:26, 27.\nHwenɛnu ɔ, é cí ɖɔ Jezu ɖò agba ɖé jí bo ɖò kɔxo ɔ ta kpɔ́n sɛ́dó wɛ. Aklunɔ lilɛ bo kpɔ́n Piyɛ́ɛ tlɔlɔ; nǔ enɛ ɖó na ko xò Piyɛ́ɛ zlɛ. É flín nǔ e Jezu ɖɔ ɖò ganxixo yɔywɛ ɖé mɛ wá yì ɖò síngbó ɔ jí é. Hwenu e Piyɛ́ɛ mɔ nǔ e é wà é ɔ, kpɔ́n lee nǔ na ko cí n’i é! Piyɛ́ɛ tɔ́n sín xwé ɔ gbè bo y’avǐ kpo vivɛ̌ kpo.—Luki 22:61, 62.\nNɛ̌ nǔ ka sixu nyí mɔ̌ gbɔn? Nɛ̌ Piyɛ́ɛ, ee kudeji ɖɔ emi ɖó hlɔnhlɔn ɖò gbigbɔ lixo bo lɛ́ ɖò gbeji sɔmɔ̌ é, ka sixu gbɛ́ ɖɔ emi kún tuùn Gǎn emitɔn ó gbɔn? È ɖò kɔ sló nú nugbǒ ɔ wɛ, bo ɖò nǔ wà xá Jezu wɛ danuwatɔ́ baɖabaɖa ɖé ɖɔhun. Hwenu e Piyɛ́ɛ hɛn ɔ, é na jɛhun dó nya xomɛvɔnɔ ɖé jí é ɔ, hwenɛnu wɛ é dó gudo Mɛ ɖokpo enɛ e sín nu è nɔ sè “xó e nɔ na gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ ɔ” ɖè é.—Jaan 6:68.\nNǔ baɖabaɖa e xá Piyɛ́ɛ é xlɛ́ ɖɔ mɛ e tlɛ ɖó nùɖiɖi bo lɛ́ zé éɖée jó nú Mawu, bo ma ka sɔnǔ ɖ’ayǐ ganji nú yadonumɛ kpo mɛtɛnkpɔn ma ɖ’ayi tɔn lɛ kpo ǎ é sixu ba éɖée kpò ɖò gbigbɔ lixo. Nǔ e xá Piyɛ́ɛ é ni bo nyí akpágbánúmɛ ɖé nú Mawu sɛntɔ́ lɛ bǐ!\nNɛ̌ Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo ka byɔ Kayifu xwé gbɔn?\nHwenu e Piyɛ́ɛ kpo Jaan kpo ɖò kɔxo ɔ ta é ɔ, etɛ ka ɖò jijɛ wɛ ɖò xwé ɔ gbè?\nEtɛ Piyɛ́ɛ ka dónu éɖée bo lɛ́ xwlé nǔ bo ɖɔ?\nNǔ titewungbe tɛ nǔ e xá Piyɛ́ɛ é ka sixu kplɔ́n mɛ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé È Gbɛ́ Ðɔ Emi Kún Tuùn Jezu Ó Ðò Kayifu Xwé


La Bible en Fongbe - Lévitique 2 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Lévitique 2\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Lévitique 2\nLévitique 2 - Levíi ví 2\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Ényí mɛ ɖé jló ná hɛn nǔníná jinukún tɔn ɖé wá nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, mɛ ɔ́ ní hɛn linfín; é ní kɔn ami dó linfín ɔ́ jí, bó hɛn zǎlínkpɔ́n d'é jí,\nbó ná zé wá nú Aalɔ́ɔn sín vǐ súnnu vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ. È nǎ wún linfín e jí è kɔn ami dó ɔ́ alɔgogo ɖokpó, bɔ zǎlínkpɔ́n ɔ́ bǐ ná jɛ jí, bɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ɖokpó ná dó zo ɖo vɔ̌sákpe ɔ́ jí, bɔ é ná nyí flǐnnú ɖé nú Mawu Mavɔmavɔ. Énɛ́ wɛ nyí vɔ̌ e è nɔ dó zo, bɔ é nɔ́ fyɔ́ bǐ, bɔ wǎn tɔn nɔ́ yi Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n, bó nɔ́ nyɔ́ se n'i é.\nNǔníná e ná kpo ɔ́ ná nyí Aalɔ́ɔn kpó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó tɔn. Nǔ mímɛ́ ɖaxó ɖé wɛ é nyí, ɖó vɔ̌ e è xwlé Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ mɛ wɛ è ɖe sín.\n“Nú é ká nyí nǔ e è ɖa ɖo myɔkpó mɛ ɔ́ ná ná Mawu Mavɔmavɔ wɛ è ɖe ɔ́, è nǎ zé linfín e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é dó ɖa atá tɔ́n má ɖ'é mɛ, bɔ è zě ami dó nya ná, abǐ acɔnmɔ e mɛ tɔ́n má ɖe ǎ é, bɔ è nǎ sá ami dó.\nNú é ká nyí nǔ e è ɖa ɖo ganzɛ́n wɛnjɛ mɛ ɔ́ ná ná Mawu Mavɔmavɔ wɛ è ɖe ɔ́, é ní nyí linfín e è nya kpó ami kpó bɔ tɔ́n má ɖ'é mɛ ǎ é.


Mɔyizi, Sɛ́n Wǒ lɛ, kpo Siká Nyibuví ɔ Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nYe Ðè Akpá E Ye Dó É Ǎ\nJehovah ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ: ‘Sɛ̀ wá akpá ce ɖò só ɔ jí. Un na wlan sɛ́n ce lɛ dó awinnyatɛ jí bo na bɛ́ nú we.’ Mɔyizi yì só ɔ jí bo nɔ finɛ nú kéze 40, zǎn 40. Hwenu e é ɖò finɛ é ɔ, Jehovah wlan Sɛ́n Wǒ Lɛ dó awinnyatɛ wè jí bo fɔ ye n’i.\nTáan ɖé gudo ɔ, Izlayɛli-ví lɛ lin ɖɔ Mɔyizi ko jó emi dó. Ye ɖɔ nú Aalɔ́ɔn ɖɔ: ‘Mǐ jló ɖɔ mɛɖé ni nɔ nukɔn nú mǐ. Blǒ vodun ɖokpo nú mǐ!’ Aalɔ́ɔn ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi bɛ́ siká mitɔn lɛ wá nú mì.’ É sínsín siká lɛ bo dó bló nyibuví ɖé na. Togun ɔ ɖɔ: ‘Nyibuví elɔ wɛ nyí Mawu mǐtɔn e kplá mǐ sín Ejipu é!’ Ye jɛ siká nyibuví ɔ sɛ̀n jí bo ɖu xwè ɖaxó ɖé. Nǔ enɛ ka nyla wɛ à? Ɛɛn, ɖó togun ɔ ko d’akpá ɖɔ Jehovah kɛɖɛ wɛ emi na sɛ̀n. Amɔ̌ dìn ɔ, ye sɔ́ ɖè akpá enɛ ǎ.\nJehovah mɔ nǔ e ɖò jijɛ wɛ é bo ɖɔ nú Mɔyizi ɖɔ: ‘Jɛte yì togun ɔ gɔ́n. Ye tlitó nú mì bo ɖò vodun sɛ̀n wɛ.’ Mɔyizi jɛte sín só ɔ jí bo hɛn awinnyatɛ wè lɛ alɔ mɛ.\nEe Mɔyizi ɖò sisɛkpɔ fí e ye ɖó gɔnu ɖó é wɛ é ɔ, é sè bɔ togun ɔ ɖò han jì wɛ. É lɛ́ mɔ bɔ ye ɖò wè ɖú wɛ bo ɖò kɔ ɖè nú nyibuví ɔ wɛ. Mɔyizi sìn xomɛ tawun. É nyì awinnyatɛ wè lɛ dó kɔ́mɛ bɔ ye gbà hánnyá. É gbà bocyɔ ɔ tlolo. Enɛ gudo ɔ, é kanbyɔ Aalɔ́ɔn ɖɔ: ‘Nɛ̌ togun ɔ ka dó cɔcɔ nú we sɔ, bɔ a wà nǔ baɖabaɖa elɔ?’ Aalɔ́ɔn ɖɔ: ‘Ma sìn xomɛ ó. A tuùn lee togun elɔ cí é. Vodun ɖokpo ba wɛ ye ɖè, enɛ wu ɔ, un bɛ́ siká yetɔn lɛ dó myɔ mɛ bo bló nyibuví elɔ na!’ Aalɔ́ɔn ɖó na ko bló mɔ̌ ǎ. Mɔyizi lɛkɔ yì só ɔ jí bo savo nú Jehovah ɖɔ é ni sɔ́ hwɛ kɛ togun ɔ.\nJehovah nɔ sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee nɔ setónú n’i kpo jlǒ kpo lɛ é. A ka mɔ lee é nyí nùjɔnǔ nú Izlayɛli-ví lɛ sɔ, ɖɔ ye ni xwedó alixlɛ́mɛ Mɔyizi tɔn é à?\n“Nú a dó akpá nú Mawu hǔn, ɖè; ma nú é nɔ lìnlín mɛ ó, ɖó Mawu nɔ yí wǎn nú xlonɔ lɛ ǎ. Akpá e a dó ɔ, bo ɖè.”—Nùnywɛtɔ́xó 5:3\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ Izlayɛli-ví lɛ ka bló hwenu e Mɔyizi ma ɖò finɛ ǎ é? Etɛ Mɔyizi ka bló hwenu é lɛkɔ wá é?\nTíntɔ́n 24:12-18; 32:1-30


Lee È Sixu Ðó Xwédo Awǎjijɛnɔ ɖé Gbɔn É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abbey Abui Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ateso-Gbè Attié Aymara Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bassa (Libéria) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bété Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Cebuano Changana (Zimbabwe Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin (Tiddim) Chin (Zotung) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Guyane tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Damara Danemark-Gbè Dangme Dayak Ngaju Douala Dusun Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Futuna-Gbè Fɔngbe Ga Galles-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Guarani Guarani (Bolivie Tɔn) Guerzé Gungbe Guéré Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Javan-Gbè Jula Kabiye Kachin Kana Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisii Kisonge Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Lamba Lambya Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maré Mazahua Mbunda Mende Meru Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi (Nastaliq) Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Quichua (Pastaza Tɔn) Quichua (Santiago del Estero Tɔn) Quichua (Tena Tɔn) Rarotonga-Gbè Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Totaligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Zǎnzǎnhweji Slovaquie Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Sena Sepedi Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tatar Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Thaï Tigrinya Tiv Tok Pisin Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Malaisie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Myanmar Tɔn Tokunɔgbe Népal Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tonga-Gbè Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wichi Wolaitsa Yacouba Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\n1, 2. Etɛ Jehovah ka jló nú xwédo lɛ?\nJEHOVAH MAWU wɛ nɔ alɔwliwli nukɔntɔn ɔ nu. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ é bló nyɔnu nukɔntɔn ɔ, bo “kplá ɛ yì jó nú sunnu ɔ.” É víví nú Adamu kaka b’ɛ ɖɔ: “Áahɛɛnnɛ! Nyì ɖɔhun ɖokpo ɖíe lo. Xú tɔn lɛ cí xú ce ɖɔhun, agbaza tɔn cí agbaza ce ɖɔhun.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:22, 23) Enɛ xlɛ́ mǐ ɖɔ Jehovah jló ɖɔ mɛ e wlí alɔ lɛ é ni nɔ awǎjijɛ mɛ.\n2 Amɔ̌, é blawu ɖɔ mɛ gègě kún nɔ mɔ awǎjijɛ ɖò xwédo yetɔn mɛ ó. É ɖò mɔ̌ có, nugbodòdó gègě wɛ ɖò Biblu mɛ bo na d’alɔ hagbɛ̌ xwédo tɔn lɛ bǐ bɔ ye na bló bɔ gbɛzán xwédo tɔn yetɔn na kpa ye bɔ ye na lɛ́ ɖu vivǐ kpɔ́ninɔ tɔn.—Luki 11:28.\nNǓ E MAWU ÐÓ NUKÚN ÐÒ ASÚ LƐ SÍ É\n3, 4. (a) Nɛ̌ asú ɖé ka ɖó na wà nǔ xá asì tɔn gbɔn? (b) Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ asú ɖé kpo asì tɔn kpo ni nɔ sɔ́ hwɛ kɛ yeɖée?\n3 Biblu ɖɔ ɖɔ asú ɖagbe ɖé ɖó na nɔ wà nǔ xá asì tɔn kpo wanyiyi kpo kpodo sísí kpan. Kɛnklɛn xà Efɛzinu lɛ 5:25-29. Asú ɖé ɖó na nɔ wà nǔ xá asì tɔn kpo wanyiyi kpo hwebǐnu. É na nɔ lɛ́vɔ cyɔn alɔ jǐ tɔn, kpé nukún dó wǔ tɔn, bo na nyì alɔ nú nǔ ɖebǔ e sixu hɛn nǔ gblé dó wǔ tɔn é.\n4 Amɔ̌, etɛ asú ɖé ka sixu wà hwenu e asì tɔn wà nǔ nyì dò é? È ɖɔ nú asú lɛ ɖɔ: “Mi [nɔ] yí wǎn nú asì mitɔn lɛ; mi ma nyla hun dó ye ó.” (Kolosinu lɛ 3:19) Asú lɛ emi, mi flín ɖɔ emi lɔ nɔ wà nǔ nyì dò. Bɔ enyi mi jló ɖɔ Mawu ni sɔ́ hwɛ kɛ emi ɔ, mi ɖó na nɔ sɔ́ hwɛ kɛ asì mitɔn lɛ. (Matie 6:12, 14, 15) Enyi asú ɖé kpo asì tɔn kpo nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ yeɖée ɔ, é na zɔ́n bɔ alɔwliwli yetɔn na nɔ awǎjijɛ mɛ.\n5. Aniwu asú ɖé ka ɖó na nɔ wlí yɛ̌yi nú asì tɔn?\n5 Jehovah nɔ ɖó nukún ɖò asú ɖé sí ɖɔ é ni nɔ wlí yɛ̌yi nú asì tɔn. Asú ɖé ɖó na nɔ lin nǔ kpɔ́n ganji dó hudo asì tɔn tɔn lɛ wu. Nǔ titewungbe ɖé wɛ nyí enɛ. Enyi asú ɖé ma nɔ wlíbò nú asì tɔn ganji ǎ ɔ, Jehovah sixu gɔn tó ɖó ɖɛ tɔn lɛ. (1 Piyɛ́ɛ 3:7) Nǔ e nɔ bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ xɔ akwɛ nú Jehovah é wɛ nyí ɖɔ ye ni yí wǎn n’i. É nɔ cyan sunnu lɛ ɖò nyɔnu lɛ mɛ ǎ.\n6. Nɛ̌ asú ɖé kpo asì tɔn kpo ka sixu huzu “mɛ ɖokpo géé” gbɔn?\n6 Jezu tinmɛ ɖɔ asú ɖé kpo asì tɔn kpo “sɔ́ ɖò mɛ wè nyí wɛ ǎ, loɔ, ye huzu mɛ ɖokpo géé.” (Matie 19:6) Ye nɔ nɔ gbeji nú yeɖée, bo na lɔn gbeɖé bo ɖóxó xá mɛ ɖevo ǎ. (Nùnywɛxó 5:15-21; Eblée lɛ 13:4) Asú lɛ kpo asì lɛ kpo ɖó na nɔ kpé nukún dó hudo xóɖóxámɛ tɔn yeɖée tɔn wu bo na nyí cejɛnnabinɔ ǎ. (1 Kɔlɛntinu lɛ 7:3-5) Asú ɖé ɖó na nɔ flín xó elɔ: “Mɛɖebǔ gbɛ́ wǎn nú agbaza éɖesunɔ tɔn kpɔ́n gbeɖé ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, be wɛ é nɔ lé na, bo nɔ na ɛ nùɖuɖu.” Enɛ wu ɔ, é ɖó na yí wǎn nú asì tɔn bo na nɔ lɛ́ wlíbò n’i. Asì ɖé nɔ jló ɖɔ asú emitɔn ni nɔ nyɔ́ xomɛ dó emi wu bo yí wǎn nú emi hú nǔ ɖevo ɖebǔ.—Efɛzinu lɛ 5:29.\nNǓ E MAWU ÐÓ NUKÚN ÐÒ ASÌ LƐ SÍ É\n7. Etɛwu xwédo ɖé ka ɖó hudo gǎn ɖé tɔn?\n7 Xwédo ɖokpo ɖokpo ɖó hudo gǎn ɖé tɔn, é wɛ nyí ɖɔ mɛ e na xlɛ́ ali mɛ bɔ nǔ bǐ na yì linsinlinsin ɖò xwédo ɔ mɛ é. Ðò 1 Kɔlɛntinu lɛ 11:3 mɛ ɔ, Biblu ɖɔ: “Klisu nyí gǎn nú sunnu bǐ; asisúnɔ nyí gǎn nú asì tɔn, bɔ Mawu ka nyí gǎn nú Klisu.”\n8. Nɛ̌ asì ɖé ka sixu ɖó sísí ɖaxó nú asú tɔn gbɔn?\n8 Asú lɛ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò. Amɔ̌, enyi asì ɖé nɔ nɔ gudo nú gbeta e kɔn asú tɔn nɔ wá lɛ é lobo nɔ sɔ́ jlǒ dó wà nǔ ɖó kpɔ́ xá ɛ ɔ, xwédo ɔ bǐ nɔ ɖu lè tɔn. (1 Piyɛ́ɛ 3:1-6) Biblu ɖɔ: “Nyɔnu ɖokpo ɖokpo ɖó na sí asú tɔn.” (Efɛzinu lɛ 5:33) Enyi asú ɖé ma ka ɖi nǔ nú nǔ ɖokpo ɔ lɛ xá asì tɔn ǎ ɔ ka ló? É ɖó na nɔ lɛ́ ɖó sísí ɖaxó nú asú tɔn. Biblu ɖɔ: “Nyɔnu lɛ mi, mɔ̌ ɖokpo ɔ, mi hwìhwɛ́ miɖée dó asú mitɔn lɛ glɔ, bonu mɛɖé ɖò ye mɛ, bo ma ɖi nǔ nú Mawuxó ɔ ǎ ɔ, mi na dɔn ɛ gbɔn walɔ mitɔn lɛ gblamɛ, bɔ é na ɖi nǔ. É byɔ ɖɔ mi ni ɖɔ xó ɖé ǎ; ɖó ye na mɔ lee zinzan mitɔn mɛ́, bo ɖó sísí gbɔn é.” (1 Piyɛ́ɛ 3:1, 2) Kpɔ́ndéwú ɖagbe asì ɖé tɔn sixu d’alɔ asú tɔn b’ɛ na mɔ nukúnnú jɛ nùɖiɖi tɔn wu bo ɖó sísí na.\n9. (a) Etɛ asì ɖé ka sixu wà hwenu e linlin tɔn lɛ gbɔn vo nú asú tɔn tɔn lɛ é? (b) Wěɖexámɛ tɛ ka ɖò Titu 2:4, 5 mɛ nú asì lɛ?\n9 Etɛ asì ɖé ka sixu wà hwenu e linlin tɔn lɛ gbɔn vo nú asú tɔn tɔn lɛ é? É ɖó na ɖɔ linlin éyɛtɔn lɛ nú asú tɔn kpo sísí kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Sala ɖɔ nùɖé gbè ɖokpo b’ɛ jɛji nú Ablaxamu ǎ, amɔ̌, Jehovah ɖɔ n’i ɖɔ: “Yǐ gbè nú nǔ e Sala na byɔ we lɛ bǐ.” (Bǐbɛ̌mɛ 21:9-12) É yá bonu gbeta e kɔn asú Klisanwun ɖé na wá é na gbà sɛ́n Biblu tɔn lɛ ǎ, enɛ wu ɔ, asì tɔn ɖó na nɔ gudo n’i. (Mɛsɛ́dó 5:29; Efɛzinu lɛ 5:24) Asì ɖagbe ɖé na nɔ kpé nukún dó xwédo tɔn wu. (Xà Titu 2:4, 5.) Hwenu e asú tɔn kpo vǐ tɔn lɛ kpo mɔ lee é nɔ wà azɔ̌ syɛnsyɛn lɛ dó ta yetɔn mɛ gbɔn é ɔ, wǎn e ye yí n’i é kpo sísí e ye ɖó n’i é kpo nɔ lɛ́vɔ jɛji.—Nùnywɛxó 31:10, 28.\nNɛ̌ Sala ka nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé nú asì lɛ gbɔn?\n10. Etɛ Biblu ka ɖɔ dó kínklán kpo mɛ gbigbɛ́ kpo wu?\n10 Hweɖelɛnu ɔ, asú kpo asì kpo lɛ nɔ yawu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ emi na klán alǒ gbɛ́ emiɖée. É ɖò mɔ̌ có, Biblu ɖɔ, “nyɔnu e da asú ɔ ɖó na jó asú tɔn dó ǎ” bɔ “sunnu ɖě ka ɖó na nya asì tɔn ǎ.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 7:10, 11) Ninɔmɛ syɛnsyɛn ɖé lɛ sixu zɔ́n bɔ asú kpo asì kpo ɖé klán, amɔ̌, gbeta enɛ kɔn wíwá nyí nǔ vlɛkɛsɛ́ɛ ɖé kpowun ǎ. Mɛ gbigbɛ́ ɔ ka ló? Biblu xlɛ́ ɖɔ hwɛjijɔ ɖokpo géé e wu è sixu gbɛ́ mɛ é wɛ nyí ɖɔ asú ɖé alǒ asì ɖé ɖóxó xá mɛ e é ma wlí alɔ xá ǎ é.—Matie 19:9.\nNǓ E MAWU ÐÓ NUKÚN ÐÒ MƐJITƆ́ LƐ SÍ É\nJezu nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé nú hagbɛ̌ xwédo tɔn ɖokpo ɖokpo\n11. Etɛ sín hudo vǐ lɛ ka ɖó hú nǔ ɖevo ɖebǔ?\n11 Mɛjitɔ́ lɛ emi, mi nɔ zán hwenu gègě dó nɔ kpɔ́ xá vǐ mitɔn lɛ. Vǐ mitɔn lɛ ɖó hudo mitɔn, bɔ hú nǔ bǐ ɔ, é byɔ ɖɔ mi ni kplɔ́n nǔ ye dó Jehovah wu.—Sɛ́nflínmɛ 6:4-9.\n12. Etɛ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu wà bo cyɔn alɔ vǐ yetɔn lɛ jí?\n12 Gbɛ̀ Satáan tɔn fɔ́n bo ɖò nylànylá d’eji wɛ, bɔ mɛɖé lɛ tíìn bo sixu jló bo na hɛn nǔ gblé dó vǐ mitɔn lɛ wu, kaka bo tlɛ ɖóxó xá ye. Xóɖiɖɔ dó xó enɛ jí nɔ vɛwǔ nú mɛjitɔ́ ɖé lɛ. Amɔ̌, mɛjitɔ́ lɛ ɖó na nɔ gb’akpá nú vǐ yetɔn lɛ dó mɛ mɔhun lɛ wu bo kplɔ́n ye lee ye sixu xò gló ye gbɔn é. Mɛjitɔ́ lɛ emi, mi ɖó na cyɔn alɔ vǐ mitɔn lɛ jí. *—1 Piyɛ́ɛ 5:8.\n13. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka ɖó na kplɔ́n vǐ yetɔn lɛ gbɔn?\n13 Azɔ̌ mɛjitɔ́ lɛ tɔn wɛ é nyí ɖɔ ye ni kplɔ́n lee vǐ yetɔn lɛ na nɔ wà nǔ gbɔn é ye. Nɛ̌ a ka sixu kplɔ́n vǐ towe lɛ gbɔn? É ɖò dandan ɖɔ a ni nɔ ɖè vǐ towe lɛ ɖó ali jí, amɔ̌, a ɖó na nɔ kplɔ́n ye kpo hunnylanylá kpo alǒ dó adaka mɛ gbeɖé ǎ. (Jelemíi 30:11) Enɛ wu ɔ, ma dɔn tó nú vǐ towe lɛ hwenu e a ɖò xomɛsin jí é gbeɖé ó. Xó towe lɛ ɖó na “nɔ gblewu [ye] hwǐ ɖɔhun” ǎ. (Nùnywɛxó 12:18) Kplɔ́n vǐ towe lɛ bonu ye ni mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu ye ɖó na nɔ setónú é mɛ.—Efɛzinu lɛ 6:4; Eblée lɛ 12:9-11; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 30gɔ́ ɔ.\nNǓ E MAWU ÐÓ NUKÚN ÐÒ VǏ LƐ SÍ É\n14, 15. Etɛwu vǐ lɛ ka ɖó na nɔ setónú nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ?\n14 Jezu nɔ setónú nú Tɔ́ tɔn hwebǐnu, enyi é na bo tlɛ vɛwǔ ɔ nɛ. (Luki 22:42; Jaan 8:28, 29) Jehovah lɔ nɔ ɖó nukún ɖɔ vǐ lɛ ni nɔ setónú nú mɛjitɔ́ yetɔn lɛ.—Efɛzinu lɛ 6:1-3.\n15 Vǐ lɛ emi, enyi mi na bo tlɛ mɔ ɖɔ é vɛwǔ bonu mi na setónú nú mɛjitɔ́ mitɔn lɛ hǔn, mi flín ɖɔ enyi emi setónú ɔ, Jehovah kpo mɛjitɔ́ mitɔn lɛ kpo sín xomɛ nɔ hun dó mi wu. *—Nùnywɛxó 1:8; 6:20; 23:22-25.\nEtɛ ka na d’alɔ mɛ winnyawinnya lɛ bɔ ye na nɔ gbeji nú Mawu hwenu e è tɛ́n ye kpɔ́n nú ye na wà nǔ nyanya é?\n16. (a) Nɛ̌ Satáan ka nɔ tɛnkpɔn bo na sísɛ́ mɛ winnyawinnya lɛ bɔ ye na wà nǔ e nyla é gbɔn? (b) Etɛwu é ka ɖò taji ɖɔ a ni zun xɔ́ntɔn xá mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é?\n16 Awovi sixu zán xɔ́ntɔn towe lɛ kpo mɛ winnyawinnya ɖevo lɛ kpo dó sísɛ́ we nú a na wà nǔ nyanya. É tuùn ɖɔ kɔgbidinúmɛ enɛ jí ɖuɖu ɖè sixu vɛwǔ tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, vǐ nyɔnu Jakɔbu tɔn Dina zun xɔ́ntɔn xá mɛ e ma yí wǎn nú Jehovah ǎ lɛ é. Nǔ enɛ hɛn tagba gègě wá nú é kpo xwédo tɔn kpo. (Bǐbɛ̌mɛ 34:1, 2) Enyi xɔ́ntɔn towe lɛ ma yí wǎn nú Jehovah ǎ ɔ, ye sixu sísɛ́ we bɔ a na wà nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na é, b’ɛ na hɛn akpɔ̀ gègě wá nú we, xwédo towe, kpo Mawu kpo. (Nùnywɛxó 17:21, 25) Enɛ wu wɛ é ɖò taji tawun ɖɔ a ni zun xɔ́ntɔn xá mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33.\n17. Azɔ̌ tɛ ka nyí mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn ɖò xwédo ɖé mɛ?\n17 Enyi hagbɛ̌ xwédo ɖé tɔn lɛ xwedó nùkplɔnmɛ Mawu tɔn lɛ ɔ, ye nɔ nyì alɔ nú wuvɛ̌ kpo tagba gègě kpo. Enɛ wu ɔ, enyi asú wɛ a nyí hǔn, yí wǎn nú asì towe bo nɔ wà nǔ xá ɛ kpo wanyiyi kpo. Enyi asì wɛ a nyí hǔn, nɔ ɖó sísí nú asú towe bo nɔ lɛ́ hwíhwɛ́ hwiɖée dó glɔ tɔn lobo nɔ wà nǔ asì e xó è ɖɔ ɖò Nùnywɛxó 31:10-31 mɛ é ɖɔhun. Enyi mɛjitɔ́ wɛ a nyí hǔn, kplɔ́n vǐ towe lɛ bonu ye ni yí wǎn nú Mawu. (Nùnywɛxó 22:6) Enyi tɔ́ wɛ a nyí hǔn, nɔ xlɛ́ ali xwédo towe “ganji.” (1 Timɔtée 3:4, 5; 5:8) Vǐ lɛ emi, mi nɔ setónú nú mɛjitɔ́ mitɔn lɛ. (Kolosinu lɛ 3:20) Mi flín ɖɔ mɛ e ɖò xwédo ɔ mɛ lɛ é bǐ wɛ sixu wà nǔ nyì dò, enɛ wu ɔ, mi nɔ hwìhwɛ́ miɖée bo nɔ byɔ hwɛsɔkɛ miɖée. Nugbǒ ɔ, alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn ɖò Biblu mɛ nú mɛ ɖokpo ɖokpo ɖò xwédo ɔ mɛ.\n^ akpá. 12 A sixu mɔ nǔ ɖevo lɛ dó lee a na cyɔn alɔ vǐ towe lɛ jí gbɔn é wu ɖò wemata 32gɔ́ ɔ wema Plọnnu sọn Mẹplọntọ Daho lọ Dè, ee Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖetɔ́n é mɛ.\n^ akpá. 15 Vǐ ɖé ɖó na setónú nú mɛjitɔ́ tɔn lɛ hwenu e ye jló ɖɔ é ni wà nǔ e gbà sɛ́n Mawu tɔn é ǎ.—Mɛsɛ́dó 5:29.\nNUGBǑ 1: JEHOVAH ÐÓ XWÉDO AYǏ\n“Enɛ ɔ wu wɛ un nɔ jɛkpo ɖò Mawu Tɔ́ ɔ, ee nyí Tɔ́ nú hɛnnu [alǒ xwédo] e ɖò [jixwé] é bǐ, kpodo ee ɖò ayikúngban jí é bǐ kpo ɔ nukɔn.”—Efɛzinu lɛ 3:14, 15\nNɛ̌ xwédo towe ka sixu nɔ awǎjijɛ mɛ gbɔn?\nJehovah wɛ ɖó xwédo nukɔntɔn ɔ ayǐ.\nEfɛzinu lɛ 5:1, 2\nNǔ wiwa Jehovah kpo Jezu kpo ɖɔhun wɛ na zɔ́n bɔ xwédo ɖé na ɖó awǎjijɛ.\nNUGBǑ 2: LEE È SIXU NYÍ ASÚ ÐAGBE ÐÉ ALǑ ASÌ ÐAGBE ÐÉ GBƆN É\n“Sunnu ɖokpo ɖokpo ɖó na yí wǎn nú asì tɔn . . . nyɔnu ɖokpo ɖokpo ɖó na sí asú tɔn.”—Efɛzinu lɛ 5:33\nNɛ̌ asú ɖé kpo asì ɖé kpo ka ɖó na nɔ wà nǔ xá yeɖée gbɔn?\nEfɛzinu lɛ 5:22-29\nAsú wɛ nyí gǎn nú xwédo tɔn. É ɖó na yí wǎn nú asì tɔn, bɔ asì ɔ ɖó na nɔ nɔ gudo nú gbeta e kɔn é nɔ wá lɛ é.\nKolosinu lɛ 3:19; 1 Piyɛ́ɛ 3:4\nYe ɖó na nɔ nyɔ́ xomɛ dó yeɖée wu bɔ nǔ yeɖée tɔn ɖó na nɔ ɖu ayi mɛ nú yeɖée.\n1 Piyɛ́ɛ 3:1, 2, 7\nAsú ɖé kpo asì tɔn kpo ɖó na nɔ wlí yɛ̌yi nú yeɖée, bo na nɔ sí yeɖée.\n1 Timɔtée 5:8; Titu 2:4, 5\nAsú ɖé ɖó na nɔ kpé nukún dó xwédo tɔn wu. Asì ɖé ɖó na nɔ kpé nukún dó xwégbezɔ́ tɔn lɛ wu ganji.\nNUGBǑ 3: LEE È NA NYÍ MƐJITƆ́ ÐAGBE ÐÉ GBƆN É\n“Mi ma nɔ wà nǔ, bo na dó dó xomɛsin nú vǐ mitɔn lɛ ó; amɔ̌ mi hɛn ye, bo gbɛ́ nǔ nú ye, bo na kplɔ́n ye lee Aklunɔ jló gbɔn é.”—Efɛzinu lɛ 6:4\nAzɔ̌ tɛ ka nyí mɛjitɔ́ lɛ tɔn?\nSɛ́nflínmɛ 6:4-9; Nùnywɛxó 22:6\nA ɖó na zán hwenu dó kplɔ́n nǔ vǐ towe lɛ dó Jehovah wu. Bɛ̌ hwenu e ye kpó ɖò vǔ bǐ é, bo ɖó suúlu dó d’alɔ ye mɛ ɖokpo ɖokpo bonu ye ni huzu xɔ́ntɔn Jehovah tɔn.\nKplɔ́n vǐ towe lɛ lee ye sixu nyì alɔ nú nǔ e na dɔn ye dó xóɖóxámɛ gannugánnú kpo awovinú ɖevo lɛ kpo mɛ gbɔn é.\nJelemíi 30:11; Eblée lɛ 12:9-11\nÉ ɖò dandan ɖɔ a ni nɔ ɖè vǐ towe lɛ ɖó ali jí, amɔ̌, a ɖó na nɔ kplɔ́n ye kpo hunnylanylá kpo alǒ dó adaka mɛ gbeɖé ǎ.\nNUGBǑ 4: NǓ E MAWU ÐÓ NUKÚN ÐÒ VǏ LƐ SÍ É\n‘Vǐ lɛ mi, mi setónú nú mɛ e jì mi lɛ.’—Efɛzinu lɛ 6:1\nVǐ lɛ mi, etɛwu mi ka ɖó na setónú nú mɛ e jì mi lɛ é?\nNùnywɛxó 23:22-25; Kolosinu lɛ 3:20\nTónúsíse mitɔn nɔ zɔ́n bɔ Jehovah kpo mɛjitɔ́ mitɔn lɛ kpo sín xomɛ nɔ hun.\n1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33\nZun xɔ́ntɔn e yí wǎn nú Jehovah lɛ é. Enɛ ɔ, é na bɔwǔ nú we bɔ a na wà nǔ e sɔgbe é.\nNɛ̌ a ka sixu ɖu sinsɛn biblo xwédo tɔn mitɔn sín vivǐ ganji gbɔn?\nTàn Biblu Tɔn lɛ Sín Wema Ce


Akpá Ðěɖee Mawu Dó nú Gbɛtɔ́ lɛ É\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Abbey Abkhaze Abui Acoli Afrikaans Ajagbe Akha Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Assam-Gbè Ateso-Gbè Attié Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Bassa (Libéria) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bichlamar Bikol Boulou Bété Cambodge-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chavacano Chichewa Chiga Chin (Tiddim) Chin (Zotung) Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Guyane tɔn Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Réunion Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Edo Efik Embera Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fante Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Futuna-Gbè Fɔngbe Ga Galice-Gbè Galles-Gbè Gitonga Glɛkigbe Glɛnsigbe Gokana Guarani Guarani (Bolivie Tɔn) Guerzé Gungbe Guéré Haoussa Havu Haya Herero Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Ibo Ichinamwanga Iloko Indonésie-Gbè Irlande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Jula Kabardino-Tcherkesse Kabiye Kachin Kana Kannada Kanyok Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabe) Khakass Kikamba Kikaonde Kikongo Kikongo ya Leta Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinande Kinyarwanda Kipende Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisi Kisonge Kituba Kongo Kpelle Krio Kurde Kurmanji Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Lamba Lambya Laos-Gbè Lari Lega Lendu Lenje Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lolo Lomwe Lovari Luganda Lugbara Lunda Luo Luvale Madagascar-Gbè Makhuwa-Meetto Makhuwa-Shirima Makonde Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Maré Mari Mashi Maya Mazahua Mbunda Meru Mixe Mixtèque (Guerrero) Mizo Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndau Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Ngangela Ngbandi (Totaligbé Tɔn) Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nsenga Nsenga (Mozambique) Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Otomi (Vallée du Mezquital) Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Penjabi (Nastaliq) Phimbi Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quiché Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Quichua (Pastaza Tɔn) Quichua (Santiago del Estero Tɔn) Quichua (Tena Tɔn) Rapa Nui-Gbè Rarotonga-Gbè Romani (Bulgarie Tɔn) Romani (Macédoine Tɔn) Romani (Tofɔligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Totaligbé Grèce Tɔn Tɔn) Romani (Zǎnzǎnhweji Slovaquie Tɔn Tɔn) Romani Cyrillique (Macédoine Tɔn) Romany (Serbia) Ronga Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sangir Sango Sena Sepedi Sepulana Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tajikistan-Gbè Talian Tamoul Tandroy Tankarana Tarahumara Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Tewe Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Toba Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Côte d’Ivoire Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Malaisie Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Myanmar Tɔn Tokunɔgbe Népal Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Suède Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Thaï Tɔn Tokunɔgbe Vietnam Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuva-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Udmurt Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wichi Wolaitsa Xhosa Yacouba Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\n1. Etɛ ka nyí linlin Mawu tɔn nú gbɛtɔ́ lɛ?\nMAWU ɖó linlin jiwǔ ɖé nú gbɛtɔ́ lɛ. É dá sunnu nukɔntɔn ɔ kpo nyɔnu nukɔntɔn ɔ kpo, Adamu kpo Ɛvu kpo, bonu ye na nɔ jikpá ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé mɛ. Linlin e é ɖó é wɛ nyí ɖɔ ye na jì vǐ lɛ, bo na bló bɔ ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi ɖé, lobɔ ye na kpé nukún dó kanlin lɛ wu.—Bǐbɛ̌mɛ 1:28; 2:8, 9, 15; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 6gɔ́ ɔ.\n2. (a) Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Mawu na bló nǔ e é lɛ́n é? (b) Gbɛtɔ́ alɔkpa tɛ lɛ Mawu ka ba ɖɔ ye ni nɔ ayikúngban ɔ jí? Táan nabi ye ka na nɔ jí xɔ?\n2 A ka lin ɖɔ mǐ na wá nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò palaɖisi ɖé mɛ gbè ɖokpo à? Jehovah ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Un lɛ́n nùɖé bo na wà ɔ, un nɔ wà.” (Ezayíi 46:9-11; 55:11) Nugbǒ ɔ, é na wà nǔ e é lɛ́n é, bɔ nǔ ɖě na ɖó è te ǎ. Jehovah ɖɔ ɖɔ emi bló ayikúngban ɔ ɖó hwɛjijɔ ɖé wutu. É “ɖó è sɔ́ nyì vɔ̌ ǎ.” (Ezayíi 45:18) É ba ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni gɔ́ ayikúngban ɔ bǐ jí. Gbɛtɔ́ alɔkpa tɛ lɛ Mawu ka ba ɖɔ ye ni nɔ ayikúngban ɔ jí? Táan nabi ye ka na nɔ jí xɔ? Biblu ɖɔ: “[Ayikúngban] ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ [alǒ tónúsétɔ́ lɛ] tɔn, bɔ ye na nɔ [jí] kaka sɔyi.”—Ðɛhan 37:29; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:3, 4.\n3. Ðó gbɛtɔ́ lɛ nɔ j’azɔn bo nɔ kú wutu ɔ, etɛ a ka sixu kanbyɔ hwiɖée?\n3 Amɔ̌ égbé ɔ, gbɛtɔ́ lɛ nɔ j’azɔn bo nɔ kú. Ðò fí gègě ɔ, ye nɔ fun ahwan bo nɔ hu yeɖée. É ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí nǔ e Mawu lin é nɛ ó. Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, etɛ ka jɛ? Aniwu? Biblu ɖokpo jɛn sixu tinmɛ.\nKƐNTƆ́ MAWU TƆN ÐÉ\n4, 5. (a) Mɛ̌ ka ɖɔ xó nú Ɛvu gbɔn dan ɖé jí ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ? (b) Nɛ̌ mɛ ɖagbe ɖé ka sixu huzu ajotɔ́ gbɔn?\n4 Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ Mawu ɖó kɛntɔ́ ɖé bɔ è nɔ ylɔ ɛ ɖɔ “awovi abǐ Satáan.” Satáan gbɔn dan ɖé jí bo ɖɔ xó nú Ɛvu ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9; Bǐbɛ̌mɛ 3:1) É bló nǔ cí ɖɔ dan ɔ wɛ ɖò xó ɖɔ wɛ ɖɔhun.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 7gɔ́ ɔ.\n5 Enɛ wu ɔ, Mawu wɛ dá Satáan Awovi ɔ à? Eǒ! Wɛnsagun e ɖò jixwé hwenu e Mawu ɖò nǔ sɔ́ nú ayikúngban ɔ wɛ nú Adamu kpo Ɛvu kpo é ɖokpo sɔ́ éɖée dó huzu Awovi. (Jɔbu 38:4, 7) Nɛ̌ enɛ ka sixu jɛ gbɔn? É nyɔ́, nɛ̌ mɛ ɖagbe ɖé ka sixu huzu ajotɔ́ gbɔn? È jì ajotɔ́ tɔn ǎ. Amɔ̌, é jló nǔ e ma nyí étɔn ǎ é. É nɔ ɖò nǔ lin kpɔ́n d’eji wɛ, bɔ jlǒ tɔn nyanya ɔ syɛn d’eji bǐ. Enɛ gudo ɔ, hwenu e ali tɔn hun n’i é ɔ, é fin nǔ ɔ. Bo huzu ajotɔ́.—Xà Jaki 1:13-15; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 8gɔ́ ɔ.\n6. Nɛ̌ wɛnsagun ɖé ka huzu kɛntɔ́ Mawu tɔn gbɔn?\n6 Nǔ e jɛ dó wɛnsagun enɛ wu é nɛ. Hwenu e Jehovah dá Adamu kpo Ɛvu kpo gudo é ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni jì vǐ bo “kpé ayikúngban ɔ jí.” (Bǐbɛ̌mɛ 1:27, 28) Wɛnsagun enɛ sixu ko lin ɖɔ: ‘Mɛ enɛ lɛ bǐ sixu sɛ̀n mì, bo jó Jehovah dó!’ Lee é lin nǔ kpɔ́n dó nǔ e nyí Jehovah tɔn é jí sɔ é ɔ, mɔ̌ wɛ é na jló è sɔ. Wɛnsagun enɛ jló ɖɔ mɛ lɛ ni sɛ̀n emi. Enɛ wu ɔ, é ɖó adingban nú Ɛvu bo flú i. (Xà Bǐbɛ̌mɛ 3:1-5.) Mɔ̌ mɛ ɔ, é huzu Satáan Awovi, bo nyí kɛntɔ́ Mawu tɔn.\n7. (a) Aniwu Adamu kpo Ɛvu kpo ka kú? (b) Aniwu mǐ ka nɔ kpò bo nɔ kú?\n7 Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Mawu, bo ɖu atín sínsɛ́n ɔ. (Bǐbɛ̌mɛ 2:17; 3:6) Ye hu hwɛ dó Jehovah, bo wá kú lee é ko ɖɔ gbɔn é. (Bǐbɛ̌mɛ 3:17-19) Adamu kpo Ɛvu kpo sín vǐ lɛ nyí hwɛhutɔ́, enɛ wu ɔ, ye nɔ kú. (Xà Hlɔmanu lɛ 5:12.) Bonu mǐ na mɔ nukúnnú jɛ nǔ e wu Adamu kpo Ɛvu kpo sín vǐ lɛ lɔ nyí hwɛhutɔ́ é mɛ ɔ, mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú elɔ. Mǐ ni ɖɔ ɖɔ è kán wɔ̌ dó wɔ̌wlígánnú e wán dò é ɖé mɛ. Wɔ̌ e è wlí d’emɛ é lɔ na wán dò. Hwenu e Adamu tlitó nú Mawu é ɔ, é huzu hwɛhutɔ́. Ðó mǐ nyí Adamu ví wutu ɔ, mǐ bǐ nyí hwɛhutɔ́. Bɔ ɖó mǐ bǐ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, mǐ nɔ kpò bo nɔ kú.—Hlɔmanu lɛ 3:23; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 9gɔ́ ɔ.\n8, 9. (a) Etɛ Satáan ka ba ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo ni ɖi nǔ na? (b) Etɛwu Jehovah ma ka hu gǔfɔntɔ́ lɛ tɛn tɔn mɛ ǎ?\n8 Satáan sɔ́ gǔfínfɔ́n dó Jehovah jí sín nu ɖó te, hwenu e é sísɛ́ Adamu kpo Ɛvu kpo bɔ ye tlitó nú Mawu é. É ba ɖɔ Adamu kpo Ɛvu kpo ni ɖi ɖɔ Jehovah nyí adingbannɔ, acɛkpatɔ́ nyanya e ma ba ɖagbe yetɔn ǎ é. Ðiɖɔ wɛ Satáan ɖè ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ kún ɖó hudo Mawu tɔn, bonu é na ɖɔ nǔ e ye na wà lɛ é nú ye ó, lé Adamu kpo Ɛvu kpo ɖesunɔ hɛn ɔ, ye na cyan nǔ ɖagbe ɖò nǔ nyanya mɛ. Enɛ wu ɔ, etɛ Jehovah ka na wà? É hɛn ɔ, é na ko hu gǔfɔntɔ́ lɛ, bɔ gǔfínfɔ́n ɔ na nɔte. Amɔ̌, enɛ ka na xlɛ́ ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ à? Eǒ, é na xlɛ́ ǎ.\n9 Enɛ wu ɔ, Jehovah hu gǔfɔntɔ́ lɛ tɛn tɔn mɛ ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é jó gbɛtɔ́ lɛ dó nú hwenu ɖé bonu ye na kp’acɛ dó yeɖée jí. Enɛ na xlɛ́ gannaganna ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ, bɔ Jehovah tuùn nǔ e nyɔ́ nú gbɛtɔ́ lɛ hugǎn é. Mi na kplɔ́n nǔ dó enɛ jí ɖò Wemata 11gɔ́ ɔ mɛ. Amɔ̌, etɛ a ka lin dó nǔ e Adamu kpo Ɛvu kpo wà é wu? É ka sɔgbe ɖɔ ye ni ɖi nǔ nú Satáan bo tlitó nú Mawu à? Jehovah wɛ na nǔ ɖebǔ e Adamu kpo Ɛvu kpo ɖó é ye. É na ye gbɛ̀ maɖóblɔ̌ ɖé, fí ɖagbeɖagbe e ye na nɔ é kpo azɔ̌ e ye na ɖu vivǐ tɔn é kpo. Satáan ka wà nǔ ɖagbe ɖě nú ye gbeɖé ǎ. Enyi a ko ɖò finɛ wɛ ɔ, etɛ a ka na ko bló?\n10. Nǔ taji tɛ ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ka ɖó bo na site d’eji?\n10 Égbé ɔ, ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ɖó nǔ mɔhun bo na site d’eji, bɔ nǔ enɛ e jí mǐ na site dó é ka kúnkplá gbɛ̀ mǐtɔn. Mǐ sixu ɖɔ ɖɔ mǐ na setónú nú Jehovah b’ɛ na nyí Axɔsu mǐtɔn bo gbɔn mɔ̌ mɛ xlɛ́ ɖɔ Satáan nyí adingbannɔ. Alǒ mǐ sixu sɔ́ Satáan dó ɖó axɔsu mǐtɔn. (Ðɛhan 73:28; xà Nùnywɛxó 27:11.) Mɛ kpɛɖé jɛn nɔ setónú nú Mawu ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ é kún nyí gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn ó. Enyi Mawu ma ka nyí gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn ǎ ɔ, mɛ̌ ka nyí lo?\nMƐ̌ KA NYÍ GǍN GBƐ̀ Ɔ TƆN?\nEnyi axɔsuɖuto gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bǐ ma nyí Satáan tɔn ǎ ɔ, é ka sixu xwlé ye Jezu à?\n11, 12. (a) Etɛ nǔ e Satáan xwlé Jezu é ka kplɔ́n mǐ? (b) Wemafɔ Biblu tɔn tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ Satáan ɖò acɛ kpa dó gbɛ̀ ɔ jí wɛ?\n11 Jezu tuùn mɛ e nyí gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn é tawun. Gbè ɖokpo ɔ, Satáan “xlɛ́ ɛ axɔsuɖuto gbɛmɛ fí tɔn lɛ, kpodo dɔkun yetɔn lɛ kpan.” Enɛ gudo ɔ, Satáan d’akpá nú Jezu ɖɔ: “Enyi a jɛkpo, bo ɖèkɔ́ nú mì ɔ, un na na nǔ enɛ lɛ bǐ we.” (Matie 4:8, 9; Luki 4:5, 6) Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Nú axɔsuɖuto enɛ lɛ ma nyí Satáan tɔn ǎ ɔ, é ka na sixu xwlé ye Jezu à?’ Gbeɖé kpɔ́n. Acɛkpikpa lɛ bǐ wɛ nyí Satáan tɔn.\n12 A sixu kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Nɛ̌ Satáan ka sixu nyí gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn gbɔn? É ma nyí Jehovah wɛ nyí Mawu Nǔbǐwukpétɔ́ e dá wɛkɛ ɔ é à?’ (Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11) É wɛ nugbǒ, amɔ̌, Jezu ylɔ Satáan nyì wɛn ɖɔ “axɔsu gbɛmɛ fí tɔn.” (Jaan 12:31; 14:30; 16:11) Mɛsɛ́dó Pɔlu ylɔ Satáan Awovi ɔ ɖɔ “mawu gbɛ̀ elɔ tɔn.” (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:3, 4) Mɛsɛ́dó Jaan wlan ɖɔ “gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ mɛ.”—1 Jaan 5:19.\nNƐ̌ È KA NA SÚ KÚN DÓ NÚ GBƐ̀ SATÁAN TƆN GBƆN?\n13. Etɛwu mǐ ka ɖó hudo gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɖé tɔn?\n13 Gbɛ̀ elɔ fɔ́n bo ɖò nylànylá d’eji wɛ. Ahwan, nùɖuɖonǔmɛ, yɛmɛnúwiwa kpo adakaxixo kpo wɛ lɛlɛ̌ dó mǐ. Gbɛtɔ́ lɛ na bo dó gǎn gbɔn ɖebǔ ɔ, ye sixu ɖeɖɛ tagba enɛ lɛ bǐ ǎ. Amɔ̌ zaanɖé dìn ɔ, Mawu na sú kún dó nú gbɛ̀ nyanya elɔ ɖò Haamagedɔni sín ahwan hwenu, bo na sɔ́ gbɛ̀ e mɛ è nɔ wà nǔ kpo hwɛjijɔ kpo ɖè é dó ɖyɔ ɛ na.—Nǔɖexlɛ́mɛ 16:14-16; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 10gɔ́ ɔ.\n14. Mɛ̌ Mawu ka sɔ́ b’ɛ na nyí Axɔsu nú Axɔsuɖuto Tɔn? Etɛ Biblu ka ɖɔ ɖ’ayǐ dó Jezu wu?\n14 Jehovah sɔ́ Jezu Klisu b’ɛ na nyí Axɔsu nú acɛkpikpa Tɔn jixwé tɔn alǒ Axɔsuɖuto tɔn. Xwè afatɔ́n mɔkpan ɖíe ɔ, Biblu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ Jezu na ɖu gǎn bo na nyí “Gǎn fífánɔ” bɔ acɛkpikpa tɔn kún na vɔ gbeɖé ó. (Ezayíi 9:5, 6) Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni xoɖɛ dó acɛkpikpa enɛ tamɛ, bo ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí, lee é nɔ nyí wiwa ɖò [jixwé] ɔ ɖɔhun.” (Matie 6:10) Ðò Wemata 8gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mǐ na kplɔ́n nǔ dó lee Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na ɖyɔ acɛkpikpa gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ gbɔn é jí. (Xà Daniyɛli 2:44.) Enɛ gudo ɔ, Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na bló bɔ ayikúngban ɔ na nyí palaɖisi ɖagbeɖagbe ɖé.—Kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 11gɔ́ ɔ.\nGBƐ̀ YƆYƆ̌ ÐÉ KO SƐKPƆ!\n15. Etɛ ka nyí “ayikúngban yɔyɔ̌” ɔ?\n15 Biblu d’akpá ɖɔ: “Mawu dó jinukúnsin yɔyɔ̌ kpo ayikúngban yɔyɔ̌ kpo sín akpá” bɔ “mǐ ɖò te kpɔ́n,” lé “finɛ wɛ è na nɔ wà nǔ kpodo hwɛjijɔ kpan ɖè.” (2 Piyɛ́ɛ 3:13; Ezayíi 65:17) Enyi Biblu ɖɔ xó dó “ayikúngban” wu hweɖelɛnu ɔ, é nɔ nyí mɛ e ɖ’eji lɛ é xó ɖɔ wɛ é ɖè. (Sɛ́nflínmɛ 32:1) Hǔn, “ayikúngban yɔyɔ̌” e jí è na wà nǔ kpo hwɛjijɔ kpo ɖè é nɔte nú mɛ e nɔ setónú nú Mawu b’ɛ dó nú ye lɛ é bǐ.\n16. Nùnina jiwǔ tɛ Mawu ka na na mɛ ɖěɖee na nɔ gbɛ̀ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ lɛ é? Etɛ mǐ ka ɖó na wà bá mɔ nùnina enɛ?\n16 Jezu d’akpá ɖɔ mɛ ɖěɖee na nɔ gbɛ̀ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ Mawu tɔn mɛ lɛ é na mɔ “gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Maki 10:29, 30) Etɛ mǐ ka ɖó na wà bo na mɔ nùnina enɛ? Kɛnklɛn xà Jaan 3:16 kpo 17:3 kpo bá mɔ xósin ɔ. Nǔ mǐ ni kpɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ dó lee gbɛ̀ na cí ɖò Palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí é wu é lo.\n17, 18. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ fífá na tíìn ɖò fí bǐ ɖò ayikúngban ɔ jí, bɔ mǐ na ɖò ayijayǐ mɛ?\n17 Nǔnyanyawiwa, ahwanfunfun, sɛ́ngbigba, kpo adakaxixo kpo sɔ́ na tíìn ǎ. È na jó mɛ nyanya ɖebǔ dó sɔ́ nyì ayikúngban ɔ jí ǎ. (Ðɛhan 37:10, 11) Mawu na “sú ahwan kún dó gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ.” (Ðɛhan 46:10; Ezayíi 2:4) Mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Mawu bo nɔ setónú n’i lɛ é wɛ na gɔ́ ayikúngban ɔ jí. Fífá na ɖè kaka sɔyi.—Ðɛhan 72:7.\n18 Togun Jehovah tɔn na nɔ ayijayǐ mɛ. Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, enyi Izlayɛli-ví lɛ setónú nú Mawu ɔ, ye nɔ nɔ ayijayǐ mɛ ɖó é nɔ cyɔn alɔ ye jí. (Levíi ví lɛ 25:18, 19) Ðò Palaɖisi ɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖi xɛsi nú nǔ ɖebǔ alǒ mɛɖebǔ ǎ. Mǐ na mɔ ɖɔ mǐ ɖò ayijayǐ mɛ hwebǐnu!—Xà Ezayíi 32:18; Micée 4:4.\n19. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ nùɖuɖu na kpé fí bǐ ɖò Mawu sín gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ?\n19 Nùɖuɖu na kpé fí bǐ. “Jì [na] jɛ ɖò tò ɔ mɛ kaka bo [na] túnflá. Atín sínsɛ́n [na] bla ta nú só lɛ Libáan só lɛ ɖɔhun.” (Ðɛhan 72:16) Jehovah, “Mawu mǐtɔn [na] dó nú mǐ,” bɔ “ayikúngban na [na] jinukún tɔn lɛ.”—Ðɛhan 67:7.\n20. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi ɖé?\n20 Ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi ɖé. Gbɛtɔ́ lɛ na ɖó xwé ɖagbeɖagbe lɛ kpo jikpá ɖagbeɖagbe lɛ kpo. (Xà Ezayíi 65:21-24; Nǔɖexlɛ́mɛ 11:18.) Ayikúngban ɔ bǐ na nyɔ́ ɖɛkpɛ lee jikpá Edɛni tɔn cí é ɖɔhun. Jehovah na nɔ na nǔ e sín hudo mǐ ɖó lɛ é bǐ mǐ hwebǐnu. Biblu ɖɔ dó wutu tɔn ɖɔ: ‘A nɔ hun alɔ bo nɔ na nǔ e nɔ jló nǔ e sixu ko ɖò gbɛ̀ lɛ é bǐ ye, b’ɛ nɔ jɛmɛ nú ye.’—Ðɛhan 145:16.\n21. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ fífá na ɖò gbɛtɔ́ lɛ kpo kanlin lɛ kpo tɛntin?\n21 Fífá na tíìn ɖò gbɛtɔ́ lɛ kpo kanlin lɛ kpo tɛntin. Kanlin lɛ sɔ́ na gblewu gbɛtɔ́ lɛ ɖě ǎ. Vǐ kpɛví lɛ na ɖò ayijayǐ mɛ, enyi ye na bo tlɛ ɖò kanlin e nyí adankanlin ɖò égbé lɛ é tɛntin ɔ nɛ.—Xà Ezayíi 11:6-9; 65:25.\n22. Etɛ Jezu ka na wà nú mɛ ɖěɖee ɖò azɔn jɛ wɛ lɛ é?\n22 Mɛ ɖě sɔ́ na j’azɔn ǎ. Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é gbɔ azɔn nú mɛ gègě. (Matie 9:35; Maki 1:40-42; Jaan 5:5-9) Amɔ̌, ɖó Jezu nyí Axɔsu Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn wutu ɔ, é na gbɔ azɔn nú mɛ bǐ. Mɛɖebǔ sɔ́ na ɖɔ kpɔ́n gbeɖé ɖɔ: “Un ɖò azɔn jɛ wɛ” ǎ.—Ezayíi 33:24; 35:5, 6.\n23. Etɛ Mawu ka na wà nú mɛ ɖěɖee ko kú lɛ é?\n23 Mɛkúkú lɛ na fɔ́n wá gbɛ̀. Mawu d’akpá ɖɔ emi na fɔ́n gbɛtɔ́ livi mɔkpan e ko kú lɛ é. “Mawu na wá fɔ́n mɛ ɖagbe lɛ, kpodo mɛ nyanya lɛ kpo sín kú.”—Xà Jaan 5:28, 29; Mɛsɛ́dó 24:15.\n24. Nɛ̌ gbɛ̀ ninɔ ɖò Palaɖisi mɛ ka nɔ cí nú we?\n24 Mǐ bǐ ɖó nùɖé bá site d’eji. Mǐ sixu ɖɔ ɖɔ mǐ na kplɔ́n nǔ dó Jehovah wu, bo na sɛ̀n ɛ, alǒ mǐ sixu wà nǔ e jló mǐ é kpowun. Enyi mǐ sɛ̀n Jehovah ɔ, mǐ sixu ɖó sɔgudo jiwǔ ɖé. Nǔ mǐ ni kplɔ́n nǔ dó Jezu Klisu kpo lee é na bló gbɔn bɔ akpá jiwǔ Mawu tɔn lɛ na jɛ gbɔn é kpo wu.\nNUGBǑ 1: LINLIN ÐÉ WU WƐ MAWU DÁ MǏ\n“[Ayikúngban] ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ [jí] kaka sɔyi.”—Ðɛhan 37:29\nMawu jló ɖɔ xwédo lɛ ni sɔ́ ayikúngban ɔ dó huzu palaɖisi na, lobo kpé nukún dó kanlin lɛ wu.\nEzayíi 46:9-11; 55:11\nMawu na wà nǔ e é lɛ́n é, bɔ nǔtí na ɖó è te ǎ.\nNUGBǑ 2: NǓ E WU GBƐ̀ Ɔ VƐWǓ É\n“Gbɛ̀ ɔ bǐ . . . ɖò Mɛnyanya ɔ sín acɛ mɛ.”—1 Jaan 5:19\nJezu ylɔ Satáan ɖɔ gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn.\nSatáan jló nǔ e ma nyí étɔn ǎ é.\nBǐbɛ̌mɛ 2:17; 3:1-6\nSatáan flú Ɛvu, Adamu kpo Ɛvu kpo tlitó nú Mawu, bɔ gudo mɛ ɔ, Adamu kpo Ɛvu kpo wè lɛ bǐ kú.\nHlɔmanu lɛ 3:23; 5:12\nMǐ nɔ kú ɖó mǐ ɖu gǔ hwɛhuhu tɔn sín Adamu gɔ́n.\n2 Kɔlɛntinu lɛ 4:3, 4\nSatáan nɔ flú gbɛtɔ́ lɛ.\nNUGBǑ 3: AXƆSUÐUTO MAWU TƆN NA ÐEÐƐ TAGBA Ɔ\n“Axɔsuɖuɖu towe ni wá; jlǒ towe ni nyí wiwa ɖò ayikúngban jí fí.”—Matie 6:10\nEtɛ Jehovah ka na wà?\nAcɛkpikpa Mawu tɔn na ɖyɔ acɛkpikpa gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ bǐ.\nMawu na sú kún dó nú gbɛ̀ nyanya elɔ ɖò Haamagedɔni hwenu.\nEzayíi 9:6, 7\nJehovah ko sɔ́ Jezu b’ɛ nyí Axɔsu nú acɛkpikpa Tɔn jixwé tɔn ɔ. Jezu na kp’acɛ dó ayikúngban ɔ bǐ jí.\nNUGBǑ 4: AXƆSUÐUTO MAWU TƆN NA SƆ́ AYIKÚNGBAN Ɔ DÓ HUZU PALAÐISI ÐÉ\n‘A nɔ hun alɔ bo nɔ na nǔ e nɔ jló nǔ e sixu ko ɖò gbɛ̀ é bǐ ye, b’ɛ nɔ jɛmɛ nú ye.’—Ðɛhan 145:16\nEtɛ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ka na wà nú mǐ?\nAhwanfunfun, sɛ́ngbigba kpo adakaxixo kpo sɔ́ na tíìn ǎ.\nEzayíi 32:18; 65:21-24\nÐò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ ɔ, mɛ bǐ na ɖó xwé ɖagbeɖagbe lɛ kpo jikpá ɖagbeɖagbe lɛ kpo, bo na nɔ fífá mɛ.\nNùɖuɖu na kpé fí bǐ.\nFífá na tíìn ɖò gbɛtɔ́ lɛ kpo kanlin lɛ kpo tɛntin.\nEzayíi 33:24; Mɛsɛ́dó 24:15\nMɛ ɖě sɔ́ na j’azɔn ǎ, bɔ mɛkúkú lɛ na fɔ́n.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Etɛ ka Nyí Linlin Mawu Tɔn nú Gbɛtɔ́ Lɛ?


La Bible en Fongbe - Genèse 17 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 17\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 17\nGenèse 17 - Bǐbɛ́mɛ 17\nHwenu e Ablámu ɖo xwe kanwe afɔtɔn-nukún-ɛnɛ (99) ɖó wɛ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ tɔ́n dó jǐ tɔn, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí Mawu Nǔbǐwúkpétɔ́ ɔ́. Nɔ nɔ ali ce jí; è nǐ má nɔ́ mɔ nǔjɛdo ɖé ɖɔ dó wǔ towe ó.\nUn ná jɛ akɔ xá we; un ná bló bɔ a nǎ gba kún bɔ é ná vɛ́ jlɛ́.”\nÉe Ablámu se mɔ̌ ɔ́, é xwe agbɔ̌nnusú do, bɔ Mawu ɖɔ n'i ɖɔ:\nNyɛ ɔ́, akɔ e un jɛ xá we ɔ́ ɖíe: A nǎ húzú tɔ́gbó nú akɔta wɔ̌buwɔ́bú.\nÈ sɔ́ ná nɔ́ ylɔ́ we ɖɔ Ablámu ǎ, lo ɔ́, è nǎ nɔ́ ylɔ́ we ɖɔ Ablaxámu, ɖó un sɔ́ we dó húzú tɔ́gbó nú akɔta wɔ̌buwɔ́bú.


La Bible en Fongbe - Exode 19 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 19\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 19\nExode 19 - Tíntɔ́n 19\nIzlayɛ́li ví lɛ́ɛ gosín Ejípu ɔ́, sun atɔn pɛ́pɛ́pɛ́ wɛ yě bló bó wá Sinayíi sín gbětótló ɔ́ mɛ azǎn énɛ́ ɔ́ gbe.\nGbětótló Hlefidímu tɔn ɔ́ mɛ wɛ yě gosín bó wá gbětótló mɛ fí, ɖo Sinayíi só ɔ́ kpá, bó ɖó gɔnu ɖó fínɛ́.\nMɔyízi fán só ɖidó Mawu gɔ̌n. Mawu Mavɔmavɔ ɖo só ɔ́ jí, bó sú xó ylɔ́ ɛ sɛ́ dó, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Xó e a nǎ ɖɔ nú Jakɔ́bu sín kúnkan Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɔ́ ɖíe:\nMi ɖésúnɔ ɔ́, mi mɔ nǔ e un wa xá Ejípunu lɛ́ɛ é; bó ká mɔ lě e un bɛ́ midɛɛ lɛ́ɛ, lě e gangan nɔ zé vǐ tɔn dó awa jí ɔ́ ɖɔhun, bó kplá mi wá fí gbɔn é.\nDin ɔ́, ényí mi ɖótó mì ɔ́, ényí mi hɛn akɔ e un jɛ xá mi ɔ́, mi ná nyí togun ce vívɛ́ná ɖo togun ɖě lɛ́ɛ bǐ mɛ; nǔgbó ɔ́, ayǐkúngban ɔ́ bǐ wɛ nyí ce.


Nùnina e sɔgbe xá mɛ e è jló na na nǔ é mimɔ nyí nùɖé bo fá ǎ. Nugbǒ ɔ, mɛ e è na nǔ é wɛ na ɖè lee nùnina ɔ xɔ akwɛ sɔ́ é xlɛ́. Gɔ́ na ɔ, nǔ e xɔ akwɛ ɖò mɛɖé nukúnmɛ é sixu nɔ ma xɔ akwɛ ɖò mɛ ɖevo nukúnmɛ.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ winnyawinnya ɖé sixu lin ɖɔ alokan yaɖeyaɖe alǒ nǔ mɔhun ɖevo lɛ wɛ na nyí nùnina e nyɔ́ hugǎn é. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mɛxo ɖé sixu mɔ ɖɔ gǔ ɖé wɛ na nyí nùnina e xɔ akwɛ hugǎn é. Ðò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, akwɛ wɛ nyí nǔ e nyɔ́ hugǎn ɖò mɛ winnyawinnya kpo mɛxo bǐ kpo nukúnmɛ é, ɖó é nɔ d’alɔ mɛ e è na é bɔ é nɔ zán dó nǔ ɖebǔ e jló è é mɛ.\nWuvɛ̌ lɛ ɖò finɛ có, awakanmɛ kú mɛ gègě dó nùnina e jɛxa mɛ nukúnɖeji yetɔn lɛ é biba wu ǎ. Nùnina mɔhun mimɔ sixu nɔ ma nyɔ́ bló hwebǐnu, amɔ̌, nùɖé lɛ hinhɛn d’ayi mɛ cobo yì biba gbé sixu zɔ́n b’ɛ kpa mɛ. Mi nú mǐ ni gbéjé nǔ e na gɔ́ sò nú awǎjijɛ mɛ e è na nǔ é tɔn é ɛnɛ kpɔ́n.\nNǔ e nɔ jló mɛ e è jló na na nǔ é lɛ é. Nya ɖé ɖò Belfast ɖò Irlande du Nord, bo ɖɔ ɖɔ kɛkɛví e è na emi hwenu e emi ɖó xwè 10 alǒ 11 mɔ̌ é wɛ nyí nùnina e nyɔ́ hú bǐ bɔ è na emi kpɔ́n é. Etɛwu? É tinmɛ ɖɔ, “É jló mì ɖesu.” Nǔ enɛ xlɛ́ ɖɔ nǔ e nɔ jló mɛɖé é nɔ zɔ́n tawun bɔ nǔ e è na ɛ é na sù nukúnmɛ tɔn mɛ alǒ gbɔ. Enɛ wu ɔ, lin tamɛ dó mɛ e a lin na na nǔ é jí. Tɛ́n kpɔ́n bo tuùn nǔ e sixu xɔ akwɛ ɖò nukún tɔn mɛ é, ɖó hwɛhwɛ ɔ, nǔ e nɔ xɔ akwɛ ɖò mɛɖé nukúnmɛ é nɔ cá kàn xá nǔ e nɔ jló è lɛ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu zinzan ɖó kpɔ́ xá hɛnnumɔ lɛ nɔ xɔ akwɛ ɖò gǎn’paa lɛ kpo gǎn’maa lɛ kpo nukúnmɛ hwɛhwɛ. Ye sixu nɔ jló na mɔ vǐ yetɔn lɛ kpo vivǔ yetɔn lɛ kpo hwɛhwɛ. Kpɔ́ninɔ xá gǎn’paa kpo gǎn’maa mɛtɔn lɛ kpo ɖò gbɔjɛhwenu na ɖibla sù nukún yetɔn mɛ hú nùnina ɖebǔ e è na na ye é.\nNǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ tuùn nǔ e nɔ jló mɛɖé é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ è ni ɖótó mɛ ɔ ganji. Biblu dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ ‘mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na nɔ ɖò gbesisɔmɛ, bo na nɔ sè xó.’ (Jaki 1:19) Ðò xó e a nɔ ɖɔ xá xɔ́ntɔn towe lɛ, alǒ hɛnnumɔ towe lɛ ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é mɛ ɔ, tó ɖiɖó ye ganji na zɔ́n bɔ a na tuùn nǔ e ye yí wǎn na lɛ é, kpo nǔ e ye gbɛ́ wǎn na lɛ é kpo. Mɔ̌ mɛ ɔ, a sixu tuùn nùnina e na hun xomɛ nú ye hugǎn é.\nMɛ e è jló na na nǔ é sín hudo lɛ. Enyi nùnina ɖé na bo tlɛ hwe bo ka sú hudo taji ɖé sín dò ɔ, é sixu sù mɛ e è na é nukúnmɛ tawun. Amɔ̌, nɛ̌ a ka sixu tuùn nǔ e hudo mɛɖé é gbɔn?\nÉ sixu bɔwǔ ɖɔ è ni kanbyɔ mɛ e è jló na na nǔ é ɖɔ etɛ ka hudo è alǒ etɛ ba wɛ é ka ɖè à jí. É ɖò mɔ̌ có, nú nùnamɛtɔ́ gègě ɔ, enɛ nɔ ɖè kàn kpò nú awǎjijɛ e nùnamɛ nɔ hɛn wá é, enɛ wu ɔ, ye nɔ jló na sɔ́ nùnina e jɛxa mɛ ɔ é dó fyán ɛ. Gɔ́ na ɔ, mɛɖé lɛ sixu nɔ ɖɔ xó dó nǔ e ye yí wǎn na lɛ é kpo nǔ e ye gbɛ́ wǎn na lɛ é kpo wu faà, amɔ̌ hwɛhwɛ ɔ, ye sixu nɔ hwla hudo yetɔn lɛ.\nEnɛ wu ɔ, ɖǒ ayi te bo mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ mɛ ɔ tɔn lɛ wu ganji. Mɛ winnyawinnya wɛ n’i à, mɛxomɔ wɛ n’i à, tlɛnnɔ wɛ n’i à, é da asú alǒ asì wɛ à, asú alǒ asì kú dó è wɛ à, asú alǒ asì gbɛ́ ɛ wɛ à, azɔ̌watɔ́ wɛ n’i à, alǒ é ɖò gbɔjɛ tɔn ɖaxó ɔ mɛ wɛ à? Lin tamɛ dó nùnina e a sixu na mɛ e ɖò ninɔmɛ mɔhun lɛ mɛ b’ɛ na sú hudo yetɔn lɛ sín dò é jí.\nBo na dó mɔ nǔ jɛ mɛ e a jló na na nùnina ɖé é sín hudo lɛ wu ɔ, kàn nǔ byɔ mɛ ɖěɖee ko gbɔn ninɔmɛ mɔhun mɛ kpɔ́n lɛ é. Ye sixu ɖɔ xó nú we dó hudo bunɔ e mɛ ɖevo lɛ ma tuùn ɖò kpaà mɛ ǎ lɛ é wu. Nǔ enɛ e a tuùn dìn é na zɔ́n bɔ, a sixu kpéwú bo na na nùnina e na sú hudo e mɛ ɖevo lɛ ma lin tamɛ d’eji kpɔ́n ǎ é ɖé sín dò é.\nHwenu e é jɛxa dó é. Biblu ɖɔ jí: “È ɖɔ xó nú é jɛ gan ɔ, é nɔ nyɔ́ tawun!” (Nùnywɛxó 15:23) Wemafɔ enɛ xlɛ́ ɖɔ gan e mɛ mǐ ɖɔ xó dó é sixu wà ɖagbe tawun. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é nyí xá nǔwiwa mǐtɔn lɛ. Lee xó e è ɖɔ dó ganmɛ é nɔ nyɔ́ sè tawun gbɔn é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ nùnina e è na mɛ dó ganmɛ alǒ ɖò ninɔmɛ e jɛ é mɛ é sixu hɛn awǎjijɛ ɖaxó wá nú mɛ e è na nǔ ɔ é nɛ.\nXɔ́ntɔn ɖé jló na wlí alɔ. Mɛ winnyawinnya ɖé ja kúnnuɖewema tɔn yí gbé ɖò wemaxɔmɛ ɖò malin-malin mɛ. Sunnu ɖé sín asì ɖò xò bo ja vǐ jì gbé. Ninɔmɛ ɖěɖee mɛ è nɔ yawu na nǔ mɛ ɖè hwɛhwɛ é ɖé lɛ nɛ. Mɛɖé lɛ mɔ ɖɔ é nyɔ́ ɖɔ è ni slɛ́ nǔwiwa taji mɔhun e na jɛ ɖò xwè e ja é mɛ lɛ é dó wema jí. Mɔ̌ mɛ ɔ, ye sixu sɔnǔ nú nùnina e na nyɔ́ hugǎn ɖò ninɔmɛ ɖokpo ɖokpo mɛ é jɛ nukɔn. *\nÉ ɖò wɛn ɖɔ, é kún nyí ninɔmɛ bunɔ ɖé lɛ mɛ kɛɖɛ jɛn a ɖó na na nǔ mɛ ɖè ó. È sixu mɔ awǎjijɛ e ɖò nùnamɛ mɛ é hweɖebǔnu. Amɔ̌, è ɖó na cɔ́ mɛɖée tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi sunnu ɖé na nǔ nyɔnu ɖé hwenu e é ma byɔ mɔ̌ ǎ é ɔ, nyɔnu ɔ sixu wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ hǎ byɔ emi wɛ é ɖè. Nú é ma nyí linlin enɛ wɛ sísɛ́ ɛ b’ɛ wà mɔ̌ ǎ ɔ, nùnina enɛ sixu hɛn tagba lɛ wá. Enɛ xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ è ɖó na lɛ́vɔ lin tamɛ dó nǔ taji ɖevo jí, é wɛ nyí nǔ e nɔ sísɛ́ nùnamɛtɔ́ ɔ é.\nNǔ e nɔ sísɛ́ nùnamɛtɔ́ ɔ é. Lee kpɔ́ndéwú e wá yì é xlɛ́ gbɔn é ɔ, é nyɔ́ ɖɔ è ni gbéjé kpɔ́n ɖɔ mɛ e è na nǔ é ka na ɖó linlin agɔ dó nǔ e sísɛ́ nùnamɛtɔ́ ɔ é wu wɛ à jí. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ nùnamɛtɔ́ ɔ lɔ ni gbéjé nǔ e sísɛ́ éɖesunɔ lɛ é kpɔ́n. Hwenu e mɛ gègě nɔ mɔ ɖɔ linlin ɖagbe wɛ nɔ sísɛ́ emi bɔ emi nɔ na nǔ mɛ é ɔ, mɛɖé lɛ nɔ na nǔ mɛ ɖò xwè ɔ mɛ ɖó é nɔ nyí dandan sín nǔ nú ye wutu. Gɔ́ na ɔ, mɛ ɖevo lɛ nɔ na nǔ mɛ ɖó ye nɔ ɖó nukún nǔ ɖevo wutu.\nEtɛ a ka sixu wà bá dó kudeji ɖɔ linlin ɖagbe wɛ nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ na nǔ mɛ? Biblu ɖɔ: “Mi wà nǔ bǐ kpo wanyiyi kpo.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 16:14) Enyi wanyiyi jɔ wanyiyi kpo mɛ ɔ sín nǔ e ɖu ayi mɛ nú we é kpo wɛ sísɛ́ we bɔ a na nǔ mɛ ɔ, nùnina towe na hun xomɛ n’i, bɔ hwi lɔ na mɔ awǎjijɛ ɖaxó e ɖò nùnamɛ mɛ é. Enyi a na nǔ mɛ kpo awǎjijɛ kpo ɔ, a na lɛ́ hɛn Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ sín xomɛ hun. Mɛsɛ́dó Pɔlu kpa Klisanwun Kɔlɛnti hwexónu tɔn tɔn lɛ, hwenu e ye hɛn sɔ Klisanwun hàtɔ́ yetɔn e ɖò Judée lɛ é kpo xomɛhunhun kpo é. É ɖɔ nú ye ɖɔ, “Mawu yí wǎn nú mɛ e nɔ na nǔ mɛ kpodo xomɛhunhun kpo é.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 9:7.\nAyi sísɔ́ ɖó nǔ ɖěɖee jí mǐ ɖɔ xó dó lɛ é jí sixu d’alɔ we tawun bɔ nǔ e a nɔ na mɛ ɖevo lɛ é na nɔ hun xomɛ nú ye. Nǔ enɛ lɛ kpo ɖevo lɛ kpo wà nǔ taji ɖé ɖò tuto e Mawu bló bo na nùnina ɖaxó hugǎn ɔ gbɛtɔ́ lɛ é mɛ. Mǐ byɔ we ɖɔ a ni gbéjé nùnina ɖaxó enɛ kpɔ́n gbɔn xota e bɔ d’ewu é xixa gblamɛ.\n^ akpá. 13 Mɛ gègě nɔ lɛ́ na nùnina lɛ ɖò jijizánxwe kpo xwè ɖevo lɛ kpo hwenu. Amɔ̌, ɖò ninɔmɛ enɛ lɛ mɛ ɔ, hwɛhwɛ wɛ mɛ lɛ nɔ zán walɔ e ma sɔgbe xá nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ ǎ lɛ é. Kpɔ́n xota “Nǔxatɔ́ Mǐtɔn lɛ Kanbyɔ: Klisanwun lɛ ka Ðó Na Ðu Natáaxwe Wɛ À?” ɖò xójlawema elɔ mɛ.


È Tún Kàn nú Mi Gbɔn Fɛ́nú Gblamɛ: Hlɔmanu lɛ 6:14 | Nùkplɔnkplɔn\n“Hwɛhuhu na ɖó acɛ ɖò mi jí ǎ; ɖó . . . fɛ́nú Mawu tɔn mɛ wɛ mi ɖè.”—HLƆ. 6:14.\nHAN LƐ: 2, 61\nEtɛwu gbɛxixɔ ɔ e Mawu sɔnǔ na é ka nyí fɛ́nú ɖé?\nEtɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ mǐ ko “kú ɖò hwɛhuhu sín alixo”?\nEtɛwu sù e fɛ́nú Mawu tɔn nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ é ka nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ ma nɔ nyì alɔ nú hwɛ syɛnsyɛn lɛ kɛɖɛ huhu ǎ?\n1, 2. Etɛwu Hlɔmanu lɛ 5:12 ka nɔ nyɔ́ zán nú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ?\nMǏ NI ɖɔ ɖɔ a jló na slɛ́ wemafɔ Biblu tɔn e Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ tuùn ganji bo nɔ zán hwɛhwɛ lɛ é. Hlɔmanu lɛ 5:12 ka na ɖò nukɔntɔn lɛ mɛ à? Lin tamɛ dó azɔn nabi e a ko xà xógbe elɔ lɛ kpɔ́n é jí: “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.”\n2 È zán wemafɔ enɛ ɖò wema Etɛ Biblu ka Kplɔ́n Mɛ Tawun? mɛ azɔn gègě. Hwenu e a ɖò wema enɛ kplɔ́n xá vǐ towe lɛ alǒ mɛ ɖevo lɛ wɛ é ɔ, a na ko xà Hlɔmanu lɛ 5:12 hwenu e mi ɖò xó ɖɔ dó linlin e Mawu ɖó nú ayikúngban ɔ é, gbɛxixɔ ɔ kpo ninɔmɛ mɛkúkú lɛ tɔn kpo jí wɛ é ɖò wemata 3gɔ́ ɔ, 5gɔ́ ɔ, kpo 6gɔ́ ɔ kpo mɛ. Amɔ̌, azɔn nabi a ka ko lin tamɛ dó Hlɔmanu lɛ 5:12 jí, b’ɛ kúnkplá nǔ e hwiɖesunɔ nyí ɖò Jehovah nukúnmɛ é, nǔwiwa towe lɛ, kpo nukúnɖiɖo towe sɔgudo tɔn lɛ kpo?\n3. Etɛ mǐ bǐ ka ɖó na ɖí xwi xá dó hwɛhuhu wu?\n3 É ɖò mɔ̌ có, nugbǒ ɖokpo tíìn bɔ mǐ bǐ ɖó na ɖí xwi xá, é wɛ nyí ɖɔ mǐ nyí hwɛhutɔ́. Mǐ nɔ wà nǔ nyì dò gbèbígbè. Amɔ̌, mǐ ganjɛwu ɖɔ Mawu nɔ flín ɖɔ kɔ́ wɛ emi dó bló mǐ na, b’ɛ ɖò gbesisɔmɛ bo na kú nǔblawu nú mǐ. (Ðɛh. 103:13, 14) Ðò ɖɛ e sín kpɔ́ndéwú Jezu zé ɖ’ayǐ é mɛ ɔ, nùbyɔbyɔ elɔ ɖ’emɛ: “Sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ.” (Luk. 11:2-4) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖebǔ bo na nɔ ɖò hwɛ e Mawu ko sɔ́ kɛ mǐ lɛ é flín wɛ gbɛmɛ kpowun ǎ. É ɖò mɔ̌ có, tamɛ linlin dó lee é sixu sɔ́ hwɛ kɛ mǐ, bo ka nɔ sɔ́ kɛ mǐ nugbǒ gbɔn é jí sixu hɛn lè wá nú mǐ.\nÈ SƆ́ HWƐ KƐ MǏ GBƆN FƐ́NÚ GBLAMƐ\n4, 5. (a) Etɛ ka tá weziza dó tinmɛ Hlɔmanu lɛ 5:12 tɔn jí? (b) Etɛ ka nyí “fɛ́nú” e xó è ɖɔ ɖò Hlɔmanu lɛ 3:24 mɛ é?\n4 Mǐ mɔ nǔ taji ɖé lɛ ɖò wemata e lɛlɛ̌ dó Hlɔmanu lɛ 5:12 lɛ é mɛ, ɖò taji ɔ ɖò wemata 6gɔ́ ɔ mɛ. Enɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ nukúnnú jɛ lee Jehovah sixu sɔ́ hwɛ kɛ mǐ gbɔn é wu. Ðò wemata 3gɔ́ ɔ mɛ ɔ, mǐ xà ɖɔ: “Gbɛtɔ́ lɛ bǐ wɛ hu hwɛ . . . Amɔ̌, Mawu ɔ, ɖò xomɛnyínyɔ́ [alǒ ‘fɛ́nú,’ nwt] tɔn mɛ ɔ, é sɔ́ ye mɛ e ɖi nǔ nú Klisu Jezu lɛ bǐ dó huzu hwɛjijɔnɔ na vɔ̌nu ɖò nukún tɔn mɛ gbɔn Klisu Jezu e nɔ ɖè ye sín hwɛ mɛ ɔ jí.” (Hlɔ. 3:23, 24) Etɛ ka nyí tinmɛ “fɛ́nú” e xó Pɔlu ɖɔ é tɔn? É zán xókwin Glɛkigbe tɔn ɖé, bɔ sɔgbe kpo alɔdlɛndonǔ ɖé kpo ɔ, tinmɛ tɔn wɛ nyí “nǔ e è wà nú mɛɖé kpo jlǒ kpo, ma byɔ nùɖé alǒ ma ɖó nukún nùɖé sín mɛ ɔ gɔ́n é.” Nùɖé wɛ bɔ è sixu w’azɔ̌ bo mɔ ǎ, è ka lɛ́ jɛxa ǎ.\n5 Akɔwé John Parkhurst ɖɔ: “Enyi è zán [xókwin Glɛkigbe tɔn enɛ] dó Mawu alǒ Klisu wu ɔ, é nɔ dó gesí fɛ́nú e ye sɔ́ jlǒ dó ɖexlɛ́ mǐ bɔ mǐ ma ka jɛxa ǎ é alǒ xomɛ e ye nyɔ́ bo xɔ gbɛ̀ nú gbɛtɔ́ lobo hwlɛn ɛ gán é. Enɛ wu ɔ, linlin [Biblu tɔn] e tinmɛ wɛ xógbe enɛ ɖè é wɛ nyí “fɛ́nú.” Amɔ̌, nɛ̌ Mawu ka ɖè fɛ́nú enɛ xlɛ́ gbɔn? Nɛ̌ é ka kúnkplá nukúnɖiɖo towe kpodo kancica e ɖò hwi kpo é kpo tɛntin é kpan gbɔn? Mǐ ni bo kpɔ́n.\n6. Bǎ tɛ mɛ mɛɖé ka sixu ɖu fɛ́nú Mawu tɔn sín lè ɖó?\n6 Adamu wɛ nyí “gbɛtɔ́ ɖokpo géé” e jí hwɛhuhu kpo kú kpo “gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ” é. Enɛ wu ɔ, “é sín nǔ e gbɛtɔ́ ɖokpo géé wà nyì dò ɔ wu, bɔ kú ɖu axɔsu gbɔn gbɛtɔ́ ɖokpo géé enɛ jí.” Pɔlu ɖɔ gɔ́ na ɖɔ “Mawu na fɛ́nú . . . bɔ é túnflá . . . ɖó nǔ e Jezu Klisu wà é wutu.” (Hlɔ. 5:12, 15, 17) Bɔ fɛ́nú enɛ ɔ wà ɖagbe nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ. “Tónúsíse gbɛtɔ́ ɖokpo géé [Jezu] tɔn zɔ́n bɔ gbɛtɔ́ gègě huzu hwɛjijɔnɔ ɖò Mawu nukúnmɛ.” Nugbǒ ɔ, fɛ́nú Mawu tɔn sixu kplá mɛ yì “gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ gbɔn Jezu Klisu” jí.—Hlɔ. 5:19, 21.\n7. Etɛwu gbɛxixɔ ɔ e Mawu sɔnǔ na é ka nyí fɛ́nú ɖé bɔ mǐ jɛxa ǎ?\n7 É ɖò dandan nú Jehovah ɖɔ é ni sɛ́ Vǐ tɔn dó ayikúngban jí bonu é xɔ gbɛ̀ nú gbɛtɔ́ lɛ ǎ. Hú mɔ̌ ɔ, gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ jɛxa nǔ e Jehovah kpo Jezu kpo wà bo sɔnǔ nú gbɛxixɔ ɖé, bonu hwɛsɔkɛ mɛ na dó tíìn é ǎ. Enɛ wu ɔ, hwɛ mǐtɔn e è sixu sɔ́ kɛ mǐ é kpo nukúnɖiɖo e è na mǐ bonu mǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi é kpo nyí fɛ́nú ɖé bɔ mǐ jɛxa ǎ nugbǒ. Nùnina e fɛ́nú Mawu tɔn nyí é ɖó na nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ tawun, bɔ gbɛzinzan mǐtɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn ɔ ɖó na nɔ ɖexlɛ́.\nFƐ́NÚ MAWU TƆN TUÙNTUÙN N’I\n8. Linlin agɔ tɛ mɛɖé lɛ ka nɔ ɖó dó hwɛ yetɔn lɛ wu?\n8 Ðó mǐ ɖu gǔ hwɛhuhu tɔn sín Adamu gɔ́n wutu ɔ, nùwanyido, nǔnyanyawiwa, kpo hwɛhuhu kpo jɛn mǐ kpó na. É ɖò mɔ̌ có, é na nyla tawun ɖɔ mǐ ni ɖó linlin lehun lɛ dó fɛ́nú Mawu tɔn wu: ‘Enyi un tlɛ wà nǔ e nyla é, nǔ e nyí hwɛhuhu ɖò Mawu nukúnmɛ é ɖé ɔ, é byɔ ɖɔ ado ni hu mì d’ewu ǎ. Jehovah na sɔ́ kɛ mì.’ É blawu ɖɔ Klisanwun ɖé lɛ ɖó linlin mɔhun lɛ hwenu e mɛsɛ́dó ɖé lɛ tlɛ kpò ɖò gbɛ̀ é. (Xà Judi 4.) Mǐ sixu nɔ ma ɖɔ nǔ mɔhun kpɔ́n; amɔ̌, linlin agɔ enɛ sín kwín sixu ko ɖò ayi mǐtɔn mɛ alǒ è sixu ko dó ɖó ayi mǐtɔn mɛ b’ɛ jɛ susu jí.\n9, 10. Nɛ̌ è ka tún kàn nú Pɔlu kpo mɛ ɖevo lɛ kpo ɖò hwɛhuhu kpo kú kpo sí gbɔn?\n9 Pɔlu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ mǐ ɖó na nyì alɔ nú linlin elɔ syɛnsyɛn: “Ɔɔ, Mawu mɔ nukúnnú jɛ mɛ. É na myɔ nukún dó nǔ e un wà nyì dò lɛ é.” Etɛwu? Ðó, lee Pɔlu wlan gbɔn é ɔ, Klisanwun lɛ ‘ko kú ɖò hwɛhuhu sín alixo.’ (Xà Hlɔmanu lɛ 6:1, 2.) Mɛ lɛ nɛ kpó ɖò gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí nɛ, bɔ etɛwu è ka sixu ɖɔ ɖɔ ye ‘ko kú ɖò hwɛhuhu sín alixo’?\n10 Mawu zán gbɛxixɔ ɔ nú Pɔlu kpo mɛ ɖěɖee nɔ gbɛ̀ ɖò hwetɔnnu lɛ é kpo. Mɔ̌ mɛ ɔ, Jehovah sɔ́ hwɛ yetɔn lɛ kɛ ye, sɔ́ gbigbɔ mímɛ́ dó ɖè ye, lobo ylɔ ye bonu ye na huzu vǐ tɔn gbigbɔ tɔn lɛ. Enɛ wu ɔ, ye ɖó nukúnɖiɖo bo na yì jixwé. Enyi ye nɔ gbeji ɔ, ye na nɔ gbɛ̀ bo ɖu axɔsu xá Klisu ɖò jixwé. Amɔ̌, hwenu e ye kpó ɖò gbɛ̀ bo ɖò Mawu sɛ̀n wɛ ɖò ayikúngban jí é ɔ, Pɔlu hɛn ɔ, é na ɖɔ dó ye wu ɖɔ ye ‘ko kú ɖò hwɛhuhu sín alixo.’ É zán kpɔ́ndéwú Jezu tɔn, éyɛ kú gbɛtɔ́ ɖɔhun bɔ è fɔ́n ɛ dó jixwé nǔɖiɖó gbigbɔ tɔn e ma na kú gbeɖé ǎ é ɖé ɖɔhun. Kú sɔ́ ɖó acɛ dó Jezu jí ǎ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ é nyí nú Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ, ye sixu kpɔ́n yeɖée dó mɔ mɛ e “ko kú ɖò hwɛhuhu sín alixo ɔ na bo nɔ mɔ [ye]ɖée dó mɔ mɛ e ɖò gbɛ̀ nú Mawu ɔ na” ɖò “bǔ e [ye] ɖè xá Klisu Jezu ɔ mɛ.” (Hlɔ. 6:9, 11) Gbɛzinzan yetɔn sɔ́ cí ee ye zán wá yì é ɖɔhun ǎ. Ye sɔ́ nɔ setónú nú nǔ e hwɛhuhu sín jlǒ yetɔn nɔ zɔ́n ye lɛ é ǎ. Ye ko kú ɖò gbɛ̀ enɛ e ye ko zán wá yì é linu.\n11. Ali tɛ nu mǐ mɛ e ɖò nukún ɖó wɛ bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Palaɖisi mɛ lɛ é ka “kú ɖò hwɛhuhu sín alixo” ɖè?\n11 Mǐdɛɛ lɛ ka ló? É nyɔ́, cobonu mǐ na huzu Klisanwun ɔ, mǐ ko nɔ hu hwɛ hwɛhwɛ, vlafo lɔ ɔ, mǐ tlɛ nɔ tuùn lě dò e nǔwiwa mǐtɔn lɛ nyla ɖò Mawu nukúnmɛ sɔ́ é ǎ. Mǐ cí “kannumɔ ɖɔhun nú nùblibliwiwa kpodo gbɛ̀ nyanya zinzan kpan.” È hɛn ɔ, è na ɖɔ ɖɔ mǐ “nyí hwɛ sín kannumɔ ɖ’ayǐ.” (Hlɔ. 6:19, 20) Amɔ̌, mǐ wá tuùn nugbǒ e ɖò Biblu mɛ é, bló huzuhuzu lɛ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ, sɔ́ mǐɖée jó nú Mawu, lobo bló baptɛm. Sín hwe enɛ nu ɔ, mǐ jlǒ na “setónú kpodo ayixa [mǐ]tɔn bǐ sésé kpo” nú nùkplɔnmɛ Mawu tɔn lɛ kpo nugbodòdó tɔn lɛ kpo. Mǐ sixu zán xógbe elɔ lɛ dó ɖɔ mɔ̌ ǎ có, “è hwlɛn [mǐ] gán sín hwɛ sín acɛ mɛ, bɔ [mǐ] huzu kannumɔ nú hwɛjijɔ.” (Hlɔ. 6:17, 18) Enɛ wu ɔ, mǐ lɔ hɛn ɔ mǐ na ɖɔ ɖɔ mǐ “kú ɖò hwɛhuhu sín alixo.”\n12. Gbeta tɛ kɔn mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ka ɖó na wá?\n12 Dìn ɔ, lin tamɛ dó hwiɖée wu gbɔn xógbe Pɔlu tɔn elɔ lɛ sín yɛkan mɛ: “Hwɛhuhu ni ma ɖu axɔsu ɖò agbaza mitɔn e na kú ɔ nu ó; mi ma setónú nú jlǒ agbaza tɔn lɛ ó.” (Hlɔ. 6:12) Mǐ sixu lɔn bɔ “hwɛhuhu . . . ɖu axɔsu” hwenu e mǐ nɔ wà nǔ ɖebǔ e hwɛhuhu gbaza mǐtɔn nɔ sísɛ́ mǐ ɖɔ mǐ ni wà é. Ðó mǐ sixu jó hwɛhuhu dó bɔ é na ɖu axɔsu alǒ gbɛ́ ɖɔ é kún na ɖu axɔsu ó wutu ɔ, nùkanbyɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ, Etɛ ka jló mǐ tawun ɖò ayi mɛ? Kanbyɔ hwiɖée ɖɔ: ‘Hweɖelɛnu ɔ, un ka nɔ jó hwɛhuhu sín agbaza alǒ sín ayi ce dó bɔ é nɔ xlɛ́ mì ali nyanya ɖé bɔ nyì lɔ nɔ mlɛ́ wɛ à? Alǒ un ka ko kú ɖò hwɛhuhu sín alixo à? Un ka ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ nú Mawu ɖò bǔ e un ɖè xá Klisu Jezu é mɛ à?’ Lee e hwɛ e Mawu sɔ́ kɛ mǐ gbɔn fɛ́nú gblamɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ sɔ́ é wu wɛ xósin mǐtɔn na sín.\nA HƐN Ɔ, A NA ÐU Ð’EJI\n13. Kúnnuɖenú tɛ ka na mǐ jiɖe ɖɔ è hɛn ɔ, è na lɛkɔ sín hwɛhuhu gudo nugbǒ?\n13 Togun Jehovah tɔn ko lɛkɔ sín ‘nǔ e ye wà ɖ’ayǐ’ cobo wá tuùn Mawu, yí wǎn n’i, lobo jɛ sinsɛn ɛ jí lɛ é gudo. Nǔ e ye nɔ wà ɖ’ayǐ lɛ é sixu ko ɖò “nǔ e ɖò winnya nyí nú [ye] wɛ dìn” bo sixu ko dɔn kú wá nú ye lɛ é mɛ. (Hlɔ. 6:21) Enɛ wu ɔ, ye huzu gbɛzinzan yetɔn. Nǔ e ye mɛ e ɖò Kɔlɛnti bɔ Pɔlu wlan wema sɛ́dó lɛ é gègě wà é nɛ. Ye mɛ ɖé lɛ ko nyí vodunsɛntɔ́ lɛ, agalɛtɔ́ lɛ, sunnu e nɔ ɖó xá sunnu yetɔn ɖɔhun lɛ, ajotɔ́ lɛ, ahannumunɔ lɛ, kpo nǔ mɔhun lɛ kpo. É ɖò mɔ̌ có, è “lɛ̀ [ye] wé” bo “ɖè [ye] ɖó vo.” (1 Kɔ. 6:9-11) Nǔ sixu ko nyí mɔ̌ nú ye mɛ e ɖò agun Hlɔma tɔn mɛ é ɖé lɛ lɔmɔ̌. Mawu sɔ́ dó ayi mɛ nú Pɔlu bɔ é wlan sɛ́dó ye ɖɔ: “Mi ma sɔ́ miɖée dó wà azɔ̌ nú hwɛhuhu azɔwanú e nɔ wà nǔ agɔ lɛ é ɖɔhun ó; é nyɔ́ wà ɔ, mi sɔ́ miɖée jó nú Mawu, ɖó mɛ e fɔ́n sín kú é wɛ mi nyí; mi sɔ́ miɖée bǐ jó nú azɔ̌ tɔn, azɔwanú e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ é ɖɔhun.” (Hlɔ. 6:13) Pɔlu kudeji ɖɔ ye hɛn ɔ, ye na nɔ mimɛ̌ jí ɖò gbigbɔ lixo, bo na kpó ɖò fɛ́nú Mawu tɔn sín lè ɖu wɛ.\n14, 15. Etɛ mǐ ka ɖó na kanbyɔ mǐɖee dó ‘tónúsíse kpodo ayixa mɛtɔn bǐ sésé kpo’ wu?\n14 Nǔ ɖokpo ɔ wɛ nɔ jɛ ɖò égbé. Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖé lɛ sixu ko wà nǔ ye mɛ e ɖò Kɔlɛnti lɛ é ɖɔhun kpɔ́n. Amɔ̌, ye lɔ wá huzu. Ye jó nǔ nyanya e ye nɔ wà ɖ’ayǐ lɛ é dó bɔ è “lɛ̀ [ye] wé.” A sixu ko mɔ hwiɖée ɖò ninɔmɛ enɛ mɛ; ɖebǔ wɛ é na bo tlɛ nyí ɔ, nɛ̌ ninɔmɛ towe ka ɖè ɖò fí e mǐ ɖè dìn é ɖò Mawu nukɔn? Dìn e Mawu sɔ́ fɛ́nú tɔn ɖó te nú mɛ bǐ bɔ hwɛsɔkɛ mɛ sixu tíìn é ɔ, a ka kudeji bo sɔ́ na nɔ ‘sɔ́ hwiɖée dó wà azɔ̌ nú hwɛhuhu’ na ɖě ǎ à? A ka na ‘sɔ́ hwiɖée jó nú Mawu mɛ e fɔ́n sín kú’ é ɖɔhun à?\n15 Bonu mǐ na dó sixu wà mɔ̌ ɔ, mǐ ɖó na nyì alɔ nú hwɛ syɛnsyɛn e ye mɛ e ɖò Kɔlɛnti é ɖé lɛ hu lɛ é huhu. Enɛ ɔ ɖò taji, enyi mǐ na ɖɔ ɖɔ mǐ yí fɛ́nú Mawu tɔn nugbǒ bɔ ‘hwɛhuhu kún sɔ́ nyí gǎn nú mǐ ó’ ɔ nɛ. Amɔ̌, mǐ ka kudeji bo na “setónú kpodo ayixa [mǐ]tɔn bǐ sésé kpo,” gbɔn nǔ e wu mǐ kpé é bǐ wiwa bo nyì alɔ nú hwɛ e mɛɖé lɛ nɔ lin ɖɔ ye kún nyla sɔmɔ̌ ó lɛ é gblamɛ à?—Hlɔ. 6:14, 17.\n16. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Klisanwun nyínyí kún nyí ɖɔ è ni nyì alɔ nú hwɛ syɛnsyɛn lɛ huhu kɛɖɛ ó?\n16 Lin tamɛ dó mɛsɛ́dó Pɔlu wu. Mǐ sixu kanɖeji ɖɔ é kún hu hwɛ syɛnsyɛn e xó è ɖɔ ɖò 1 Kɔlɛntinu lɛ 6:9-11 mɛ é ó. É ɖò mɔ̌ có, é ɖɔ ɖɔ emi nyí hwɛhutɔ́. É wlan ɖɔ: “Nyɛ ɔ, un . . . ɖó hwɛhuhu sín ninɔmɛ, bɔ è sà mì nú hwɛhuhu. Ðó un nɔ tuùn nǔ e wà wɛ un ɖè ɔ ǎ; un nɔ wà nǔ e un jló na wà ɔ ǎ; nǔ e un nɔ gbɛ́ wǎn na ɔ wɛ un nɔ wà.” (Hlɔ. 7:14, 15) Enɛ xlɛ́ ɖɔ nǔ ɖevo lɛ tíìn bɔ Pɔlu nɔ kpɔ́n dó mɔ hwɛhuhu na, bɔ é ɖò xwi ɖí xá nǔ enɛ lɛ lɔmɔ̌ wɛ. (Xà Hlɔmanu lɛ 7:21-23.) Nǔ ni nyí mɔ̌ nú mǐ lɔmɔ̌ hwenu e mǐ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na “setónú kpodo ayixa [mǐ]tɔn bǐ sésé kpo” é.\n17. Etɛwu a ka jló na nɔ ɖɔ nugbǒ?\n17 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni ɖɔ xó dó nugbǒɖiɖɔ jí. Nugbǒɖiɖɔ ɖò nǔ dòdó e è byɔ ɖò Klisanwun lɛ sí lɛ é mɛ. (Xà Nùnywɛxó 14:5; Efɛzinu lɛ 4:25.) Satáan wɛ nyí “adingbannɔ lɛ sín tɔ́.” Bɔ Ananiyasi kpo asì tɔn kpo hɛn gbɛ̀ yetɔn bú ɖó adingban ɖiɖó wutu. Mǐ jló na wà nǔ mɛ enɛ lɛ ɖɔhun ǎ, mǐ nɔ nyì alɔ nú adingban ɖiɖó. (Jaan 8:44; Mɛ. 5:1-11) Amɔ̌, finɛ jɛn nugbǒɖiɖɔ mǐtɔn ka nɔte ɖó à? Nugbǒ e mǐ nɔ ɖɔ é ɖó na ɖè lee fɛ́nú Mawu tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ sɔ́ é xlɛ́.\n18, 19. Nɛ̌ nugbǒɖiɖɔ ka hugǎn adingban gannaganna ma ɖó gbɔn?\n18 Nǔ e ma nyí nugbǒ ǎ é ɖiɖɔ wɛ nú adingban ɖiɖó. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah jló ɖɔ togun emitɔn ni wà nǔ hugǎn adingban gannaganna ma ɖó. É ɖɔ nú Izlayɛli-ví hwexónu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi nyí mɛ mímɛ́, ɖó nyɛ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn ɔ, mimɛ̌ wɛ un nyí.” Enɛ gudo ɔ é na ye kpɔ́ndéwú mimɛ̌ nyínyí tɔn ɖé lɛ. Ðò nǔ e Mawu ɖɔ nú ye lɛ é mɛ ɔ, é ɖɔ: “Mi ma jɛ ajo dó miɖée ó; mi ma hizi miɖée ó; mi ma ka ɖó adingban nú miɖée ó.” (Lev. 19:2, 11) É blawu ɖɔ mɛ e kudeji bo ma na ɖó adingban gannaganna ǎ é ɖé sixu ɖò mɛ ɖevo lɛ hizi wɛ, bo nɔ ɖò ye blɛ́ ɖu wɛ fɛɛ.\nMǐ ka kudeji bo na nyì alɔ nú adingban ɖiɖó kpo mɛ hizihízí kpo bǐ à? (Kpɔ́n akpáxwé 19gɔ́ ɔ)\n19 Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nya ɖé ɖɔ nú gǎn tɔn alǒ azɔ̌gbɛ́ tɔn lɛ ɖɔ emi kún sixu wá azɔ̌mɛ sɔ ó alǒ ɖɔ emi na yawǔ yì xwé, ɖó dotóo ɖó ganmɛ nú emi wutu. Nugbǒ ɔ, dotóo ɖó ganmɛ n’i enɛ ɔ sɔ́ zɛ teninɔ klewun ɖò atínkɛ́nsatɛn ɖé bo xɔ atínkɛ́n alǒ dotóo ɔ gɔ́n gbingbɔn blewun bo sú axɔ ɖé wu ǎ. Hwɛjijɔ e wu é ma ɖò azɔ̌ ɔ mɛ ǎ é kpowun wɛ nyí ɖɔ é na mɔ táan dó sɔnǔ nú tomɛyiyi ɖé alǒ bo na kplá xwédo tɔn yì xutó. Xó jɔ xó kpɛɖé sixu ɖò ‘dotóo ɖó ganmɛ’ n’i e xó é ɖɔ é mɛ, amɔ̌, a ka na ɖɔ ɖɔ é ɖò nugbǒ ɖɔ wɛ dìn à? Alǒ mɛ hizi wɛ é ɖè à? A sixu tuùn ninɔmɛ mɔhun e mɛ mɛ lɛ nɔ sɔ́ jlǒ dó hizi mɛ é ɖevo lɛ. Vlafo ye wà mɔ̌ bo na dó xógló tódɔnnúmɛ alǒ bo na dó táfú mɛ ɖevo lɛ. Enyi è ma tlɛ ɖó adingban ɖé gannaganna ǎ ɔ, wěɖexámɛ Mawu tɔn e ɖɔ “mi ma hizi miɖée ó” é ka ló? Gɔ́ na ɔ, lin tamɛ kpɔ́n dó Hlɔmanu lɛ 6:19 jí, é ɖɔ: “Mi jó miɖée dó bǐ kannumɔ ɖɔhun nú nǔjlɔjlɔwiwa; enɛ na zɔ́n bɔ mi na nɔ sixu zán gbɛ̀ mímɛ́.”\n20, 21. Bǎ tɛ mɛ fɛ́nú Mawu tɔn ka ɖó na sísɛ́ mǐ ɖó?\n20 Nǔ e ɖɔ wɛ è ɖè é wɛ nyí ɖɔ enyi fɛ́nú Mawu tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ nugbǒ ɔ, mǐ na wà nǔ zɛ alɔ nyinyi nú agalilɛ, ahannumu, alǒ hwɛ ɖevo e ye mɛ e ɖò Kɔlɛnti é ɖé lɛ hu lɛ é wu. Enyi mǐ yí gbè nú fɛ́nú Mawu tɔn nugbǒ ɔ, alɔ kɛɖɛ wɛ mǐ na nyì nú nùblibliwiwa ǎ, loɔ mǐ na nɔ lɛ́ li za xá ayiɖeɖayi kwijikwiji sín jlǒ ɖebǔ e na fɔ́n ɖò lanmɛ nú mǐ é. Enyi mǐ sɔ́ miɖée bǐ jó kannumɔ ɖɔhun nú nǔjlɔjlɔwiwa ɔ, mǐ na hɔn nú ahannumu kɛɖɛ ǎ, loɔ, mǐ na nyì alɔ nú ahan nunu kaka bo ɖibla mú. É sixu byɔ ɖɔ mǐ ni dó gǎn tawun bo na dó sixu fun ahwan xá walɔ nyanya enɛ lɛ; amɔ̌, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖu ɖò ahwan enɛ jí.\n21 Nǔ e gbé mǐ ɖó na nya é wɛ nyí ɖɔ mǐ na nyì alɔ nú hwɛ ɖaxó ɖaxó lɛ kpo ee ma ɖò gannaganna ǎ lɛ é kpo huhu. Mǐ na kpéwú bo wà mɔ̌ bɔ nǔ bǐ na vɔ ɖ’ewu ǎ. É ɖò mɔ̌ có, mǐ ɖó na dó gǎn bo wà mɔ̌ Pɔlu ɖɔhun. É dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví tɔn Klisanwun lɛ ɖɔ: “Hwɛhuhu ni ma ɖu axɔsu ɖò agbaza mitɔn e na kú ɔ nu ó; mi ma setónú nú jlǒ agbaza tɔn lɛ ó.” (Hlɔ. 6:12; 7:18-20) Hwenu e mǐ ɖò ahwan fun xá hwɛhuhu alɔkpa lɛ bǐ wɛ é ɔ, mǐ nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ fɛ́nú e Mawu na mǐ gbɔn Klisu jí é sù nukún mǐtɔn mɛ nugbǒ.\n22. Etɛ ka ɖò te kpɔ́n mɛ ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ fɛ́nú Mawu tɔn sù nukún emitɔn mɛ lɛ é?\n22 Gbɔn fɛ́nú Mawu tɔn gblamɛ ɔ, è sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ, bo sixu kpó ɖò sísɔ́ kɛ mǐ wɛ. Mi nú ɖagbe e è wà nú mǐ é ni sù nukún mǐtɔn mɛ, bonu mǐ ni dó gǎn bo ɖu ɖò nǔ ɖebǔ e mɛ ɖevo sixu ylɔ ɖɔ hwɛ kpɛví huhu é jí. Enyi mǐ bló mɔ̌ ɔ, Pɔlu tɛɖɛ̌ ajɔ e ɖò te kpɔ́n mǐ é jí bo ɖɔ: “Dìn ɔ, è ɖè mi sín hwɛhuhu sín acɛ mɛ, bɔ mi ɖò azɔ̌ wà nú Mawu wɛ. Nǔ e mi na mɔ ɖ’emɛ ɔ wɛ nyí ɖɔ mi na zán gbɛ̀ mímɛ́, bɔ vivɔnu ɔ, mi na mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ.”—Hlɔ. 6:22.


“A Na Nɔ Kpɔ́ Xá Mì Ðò Palaɖisi Mɛ”—Luki 23:43 | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\n“A na nɔ kpɔ́ xá mì ɖò Palaɖisi mɛ.”—LUK. 23:43, nwt.\nHAN LƐ: 145, 139\nNɛ̌ lee Mawu wà nǔ xá Ablaxamu gbɔn é ka xlɛ́ ɖɔ palaɖisi ɖé na wá ɖò sɔgudo gbɔn?\nNú mǐ kpɔ́n nǔɖɔɖ’ayǐ ɖěɖee ɖò wema Ezayíi tɔn mɛ lɛ é ɔ, etɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ ye na wá jɛnu ɖò ali e gbló ada é ɖé nu?\nEtɛ ka xlɛ́ ɖɔ Jezu kpo dǎnúwatɔ́ e è xwè ɖó akpá tɔn é kpo kún yì Palaɖisi mɛ ɖò gbè e gbè ye kú é ó?\n1, 2. Linlin vovo tɛ lɛ mɛ lɛ ka nɔ ɖó dó palaɖisi wu?\nNINƆMƐ ɔ byɔ lanmɛ nú mɛ tawun. Afɔsɔ́ɖótetɔ́ tò ɖevo lɛ tɔn lɛ gosin anyǔmlimlísafɔtɛn ɔ ɖò kpléɖókpɔ́ ɖaxó ɖé gudo ɖò Séoul ɖò Corée, bɔ Kúnnuɖetɔ́ ayǐ ɔ jí tɔn lɛ lɛlɛ̌ dó ye. Ye mɛ gegě sɔ́ alɔ nú ye, bo súxó bo ɖɔ, “Mǐ na kpé ɖò Palaɖisi mɛ!” Palaɖisi tɛ xó ɖɔ wɛ ye ka ɖè bɔ a lin?\n2 Palaɖisi ɖó tinmɛ vovo nú gbɛtɔ́ lɛ. Mɛɖé lɛ ɖɔ ɖɔ palaɖisi ɔ, dlɔ̌ ɖé wɛ. Mɛ ɖevo lɛ nɔ ɖɔ ɖɔ palaɖisi nyí fí ɖebǔ e ye sixu mɔ awǎjijɛ bo vo ɖè é. Enyi nya e xovɛ sin tawun é ɖé yì agɔ̌ ɖé tɛnmɛ ɔ, é sixu lin ɖɔ emi ɖò palaɖisi mɛ. Saɖiyitomɛtɔ́ xwè kanweko 19gɔ́ ɔ tɔn ɖé mɔ tɔdo e mɛ folowa gɔ́ é ɖé bo súxó bo ɖɔ: “Palaɖisi tɛ ɖíe!” Laglasi linfín nɔ ja bo nɔ yì jǐ nú mɛtlu 15 ɖò finɛ xwewu xwewu có, è ka nɔ ylɔ́ nɔtɛn enɛ ɖɔ Palaɖisi. Etɛ Palaɖisi ka nyí nú hwɛ? A ka ɖò nukún ɖó wɛ à?\n3. Nɛ̌ Biblu ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ tuùn nǔ ɖé lɛ dó palaɖisi ɔ wu gbɔn?\n3 Biblu ɖɔ xó dó palaɖisi e ko tíìn kpɔ́n é kpo ee na wá tíìn ɖò nukɔnmɛ é kpo wu. Sín bǐbɛ̌mɛ ɖokpoo wɛ è ko ɖɔ xó dó Palaɖisi wu ɖò Biblu mɛ. Lilɛdógbeɖevomɛ Katolika tɔn Douay tɔn e è lilɛ sín Latɛ́ɛngbe mɛ é mɛ ɔ, Bǐbɛ̌mɛ 2:8 ɖɔ: “Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, Aklunɔ Mawu ɖó palaɖisi gbɛɖuɖu tɔn ɖé: finɛ wɛ é sɔ́ [Adamu] e é bló é dó.” (Wekwín e nya lɛ é ɔ, mǐdɛɛ lɛ wɛ sɔ́ ɖó mɔ̌.) Wema dodó Ebléegbe tɔn ɔ ɖɔ xó dó ‘Jikpá Edɛni tɔn’ wu. Edɛni sín tinmɛ wɛ nyí “Gbɛɖuɖu,” é ka ɖò wɛn ɖɔ è na ɖu gbɛ̀ ɖò jikpá enɛ mɛ nǔgbo. Nǔɖuɖu sukpɔ́ ɖò finɛ, è ba acɔ́ nú ayǐ ɔ jí tawun, bɔ nǔwaɖókpɔ́ ɖagbe ɖò gbɛtɔ́ kpo kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ kpo tɛntin.—Bǐb. 1:29-31.\n4. Etɛwu mǐ ka sixu ɖɔ ɖɔ jikpá Edɛni tɔn nyí palaɖisi ɖé?\n4 Xókwín Ebléegbe tɔn e tinmɛ tɔn nyí “jikpá” é wɛ è lilɛ dó Glɛkigbe mɛ b’ɛ nyí paradeisos. Cyclopaedia M’Clintock kpo Strong kpo tɔn ɖɔ dó paradeisos wu ɖɔ: “Jikpá ɖaxó ɖé wɛ bo gbló bɔ è xá bo dó sú ali dó nǔ nyanya, bɔ nǔtí hɛn lee é nyɔ́ ɖɛkpɛ gbɔn ɖò jɔwamɔ linu é gblé ǎ, zungbó mɛ sín atín ɖaxó lɛ ɖ’emɛ, bɔ gegě yetɔn nɔ na sínsɛ́n, tɔsisa e mɛ́ lɛ é nɔ sà wá hú sin nú jikpá ɔ, bɔ zungbɔ́hwan, alǒ, lɛngbɔ̌hwan ɖaxó lɛ nɔ ɖi sà gbɔn tɔsisa lɛ tó. Ninɔmɛ enɛ lɛ wɛ ɖò ayi mɛ nú saɖiyitomɛtɔ́ Glɛkinu ɖé.”—Sɔ́ jlɛ́ dó Bǐbɛ̌mɛ 2:15, 16 wu.\n5, 6. Nɛ̌ Palaɖisi ɔ ka bú gbɔn? Nǔkanbyɔ tɛ enɛ ka fɔ́n nyite?\n5 Mawu sɔ́ Adamu kpo Ɛvu kpo ɖó palaɖisi mɔhun ɖé mɛ, amɔ̌, ye nɔ mɛ sɔyi ǎ. Etɛwu? Ye sɔ́ jɛxa ǎ, ɖó ye tlitó nú Mawu. Mɔ̌ mɛ ɔ, Palaɖisi ɔ bú dó ye kpo kúnkan yetɔn kpo. (Bǐb. 3:23, 24) Mɛɖebǔ sɔ́ nɔ jikpá ɔ mɛ ǎ có, é sixu ko kpó ɖò finɛ kaka jɛ Sinvɔgbɛ ɔ hwenu ɖò Nɔwée sín azǎn gbè.\n6 Mɛɖé sixu kanbyɔ ɖɔ, ‘Sunnu, nyɔnu alǒ vǐ ɖě ka na kpéwú bo na wá ɖu Palaɖisi ayikúngban jí tɔn sín vivǐ gbè ɖokpo à?’ Etɛ kúnnuɖenú lɛ ka xlɛ́? Enyi a ɖò nukún ɖó wɛ bo na nɔ kpɔ́ xá mɛvívɛ́ towe lɛ ɖò Palaɖisi mɛ ɔ, a ka ɖó hwɛjijɔ taji ɖé bo na ɖó nukúnɖiɖó mɔhun à? A ka sixu tinmɛ nǔ e wu Palaɖisi ɔ na wá dandan é à?\nNǓ ÐĚÐEE XLƐ́ ÐƆ PALAÐISI NA WÁ É\n7, 8. (a) Akpá tɛ Mawu ka dó nú Ablaxamu? (b) Akpá e Mawu dó nú Ablaxamu é zɔ́n bɔ é sixu ko lin tamɛ dó etɛ jí?\n7 Fí e sɔgbe bɔ è na mɔ xósin lɛ ɖè é wɛ nyí wema e gosin Gbɛɖotɔ́ e bló Palaɖisi bǐbɛ̌mɛ tɔn ɔ gɔ́n é mɛ. Mǐ ni gbéjé nǔ e Mawu ɖɔ nú xɔ́ntɔn tɔn Ablaxamu é kpɔ́n. Mawu ɖɔ ɖɔ emi na dó nú kúnkan Ablaxamu tɔn bɔ “ye na sukpɔ́ nyɛ̌kɛ́n e ɖò xutó ɔ ɖɔhun.” Jehovah lɛ́ dó akpá elɔ e ɖó tinmɛ é n’i: “Ðó a setónú nú mì wutu ɔ, un na wà ɖagbe nú akɔta e ɖò ayikúngban jí lɛ gbɔn vǐ towe lɛ jí.” (Bǐb. 22:17, 18) Mawu lɛ́ vɔ́ akpá taji enɛ dó nú Ablaxamu sín vǐ kpo vǐvu tɔn kpo.—Xà Bǐbɛ̌mɛ 26:4; 28:14.\n8 Nǔ ɖebǔ ɖò Biblu mɛ bo xlɛ́ ɖɔ Ablaxamu lin ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ na wá mɔ ajɔ gudo tɔn ɖé yí ɖò palaɖisi jixwé tɔn ɖé mɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, hwenu e Mawu ɖɔ nú Ablaxamu ɖɔ emi na wà ɖagbe nú “akɔta e ɖò ayikúngban jí lɛ” é ɔ, é sɔgbe ɖɔ Ablaxamu ni lin tamɛ dó nyɔna ayikúngban jí tɔn lɛ jí. Akpá Mawu tɔn xlɛ́ ɖɔ “akɔta e ɖò ayikúngban jí lɛ” é bǐ na wá nɔ ninɔmɛ ɖagbe mɛ. Akpá ɖevo e Mawu dó nú togun tɔn lɛ é ka nɔ gudo nú linlin mɔhun à?\n9, 10. Akpá ɖevo tɛ lɛ ka na mǐ ganjɛwu bɔ mǐ na ɖó nukún nyɔna e jawě lɛ é?\n9 Davidi e gosin kúnkan Ablaxamu tɔn mɛ é xlɛ́ ɖɔ hwe ɔ nu jawě bɔ “mɛdídá lɛ” kpo “mɛ e nɔ wà nǔ nyanya lɛ” é kpo kún sɔ́ na tíìn ó. Etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó? “Mɛdídá sɔ́ na ɖè ǎ.” (Ðɛh. 37:1, 2, 10) É nyɔ́ wà ɔ, “[ayikúngban] ɔ ka na nyí mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ tɔn, bɔ fífá ma ɖó dogbó e ye na mɔ ɔ wɛ na nyí nǔ e na nɔ víví nú ye é.” Mawu lɛ́ sɔ́ d’ayi mɛ nú Davidi bɔ é wlan xó elɔ lɛ ɖ’ayǐ: “[Ayikúngban] ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ [jí] kaka sɔyi.” (Ðɛh. 37:11, 29; 2 Sam. 23:2) Ðagbe tɛ lɛ a ka lin ɖɔ ganjɛwu enɛ lɛ na wà nú togun e jló na wà jlǒ Mawu tɔn é? Ye na ɖó hwɛjijɔ taji ɖé bo na ɖó nukún ɖɔ, enyi hwɛjijɔnɔ lɛ ɖò ayikúngban jí ɔ kɛɖɛ jɛn è na wá vɔ́ palaɖisi e cí jikpá Edɛni tɔn ɖɔhun ɔ ɖ’ayǐ.\n10 Hwenu ɖò yiyi wɛ é ɔ, Izlayɛli-ví ɖěɖee nɔ ɖɔ ɖɔ emi ɖò Jehovah sɛn wɛ lɛ é gegě dó gudo Jehovah kpo sinsɛn-biblo nǔgbo ɔ kpo. Enɛ wu ɔ, Mawu jó Babilɔnunu lɛ dó bɔ ye ɖu ɖò togun tɔn jí, sú kún dó nú tò yetɔn, lobo kplá gegě yetɔn yì kannumɔgbenu. (2 Tan 36:15-21; Jel. 4:22-27) É ɖò mɔ̌ có, gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ xwè 70 gudo ɔ, togun Mawu tɔn na lɛkɔ yì jɔtɛn tɔn. Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ jɛnu. Amɔ̌, ye lɛ́ ɖó tinmɛ ɖé nú mǐ. Ee mǐ na ɖò ɖé lɛ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, hɛn nǔ e gbé nya wɛ mǐ ɖè é ayi mɛ, enɛ wɛ nyí palaɖisi ayikúngban jí tɔn e jawě é.\n11. Nɛ̌ Ezayíi 11:6-9 ka jɛnu gbɔn? Amɔ̌, nǔkanbyɔ tɛ ka kpó ɖò te?\n11 Xà Ezayíi 11:6-9. Mawu ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn Ezayíi jí ɖɔ enyi togun emitɔn lɛkɔ wá jɔtɛn tɔn ɔ, é kún sɔ́ na ɖí xwi xá nǔ syɛnsyɛn e nyí awovínú lɛ é ó, mɔ̌ jɛn é ma ka na lɛ́ ɖi xɛsi ɖɔ kanlin lɛ, alǒ, gbɛtɔ́ e ɖó kanlin jijɔ lɛ é na wà nǔ dó emi wu ǎ é nɛ. Mɛ winnyawinnya kpo mɛxo kpo na nɔ ayijayǐ mɛ. Enɛ ɔ zɔ́n bɔ a flín ninɔmɛ ɖagbe e Mawu sɔnǔ na ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ é à cé? (Eza. 51:3) Nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi tɔn lɛ́ ɖɔ ɖɔ ‘Jehovah tuùntuùn na gɔ́’ ayikúngban ɔ bǐ jí “lee sin gɔ́ xuzan jí é ɖɔhun,” é na nyí togun Izlayɛli tɔn ɔ kɛɖɛ ǎ. Hwetɛnu enɛ ka na jɛ?\n12. (a) Nyɔna tɛ lɛ sín vivǐ mɛ e lɛkɔ sín kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu lɛ é ka ɖu? (b) Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Ezayíi 35:5-10 na lɛ́ wá jɛnu ɖò ali ɖevo nu?\n12 Xà Ezayíi 35:5-10. Ezayíi lɛ́ tɛɖɛ̌ jí ɖɔ ye mɛ e na lɛkɔ lɛ é ɔ, kanlin, alǒ gbɛtɔ́ lɛ kún na wà nǔ nyanya ɖebǔ nú ye ó. Ayikúngban yetɔn na na sínsɛ́n tawun ɖó sin na kpé gle yetɔn, lee tɔsisa lɛ nɔ hú sin nú jikpá Edɛni tɔn gbɔn ganji é. (Bǐb. 2:10-14; Jel. 31:12) Ali ɖokpo e nu nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ ɔ na jɛnu ɖè é jɛn nɛ à? É ɖò wɛn ɖɔ è kún gbɔ azɔn nú mɛ e lɛkɔ sín kannumɔgbenu lɛ é ɖò nǔjiwǔ linu ó. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nukúntíntɔ́nnɔ lɛ mɔ nǔ ǎ. Enɛ wu ɔ, Mawu ɖò xíxlɛ́ wɛ ɖɔ è na wá gbɔ azɔn nú mɛ lě tlɔlɔ ɖò nukɔnmɛ.\n13, 14. Nɛ̌ mɛ e gosin kannumɔgbenu wá yì lɛ é ka mɔ Ezayíi 65:21-23 sín jijɛnu gbɔn? Akpáxwé nǔɖɔɖ’ayǐ ɔ tɔn tɛ ka ɖó na wá jɛnu? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n13 Xà Ezayíi 65:21-23. Jwifu lɛ lɛkɔ yì xwé ɖagbeɖagbe lɛ gbè ǎ, mɔ̌ jɛn ye ma ka lɛ́ mɔ gle kpo vǐwungle lɛ kpo ɖò lilɛ jí ǎ é nɛ. Amɔ̌, nú Mawu dó nú ye ɔ, huzuhuzu enɛ lɛ na nyɔ́ bló. Awǎjijɛ sín nǔ wɛ é na nyí nú ye ɖɔ ye ni gbá xwé bo nɔ mɛ! Ye sixu lɛ̀ gle bɔ jì na jɛ nú ye ganji.\n14 Ðǒ ayi nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ sín akpáxwé taji ɖé wu. Hwe ɔ nu ja bɔ jidɔ́ mǐtɔn na cí “jì e atín nɔ dɔ́ é” tɔn ɖɔhun wɛ à? Atín ɖé lɛ nɔ dɔ́ji nú xwè afatɔ́n mɔkpan. É byɔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ni ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe cobo dɔ́ji sɔmɔ̌. Nú ye sixu nɔ gbɛ̀ ɖò ninɔmɛ e xó nǔɖɔɖ’ayǐ Ezayíi tɔn ɖɔ é mɛ ɔ, palaɖisi ɔ na huzu dlɔ̌ aɖi! Nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ na jɛnu!\nNɛ̌ akpá e Jezu dó dó Palaɖisi ɔ wu é ka na jɛnu gbɔn? (Kpɔ́n akpáxwé 15 kpo 16gɔ́ ɔ kpo)\n15. Nɛ̌ a ka sixu sɛ̀ sin xwè nú nyɔna ɖěɖee xó wema Ezayíi tɔn ɖɔ lɛ é ɖé lɛ gbɔn?\n15 Lin tamɛ dó lee akpá e xó mǐ ɖɔ wá yì dìn lɛ é dó gesí palaɖisi sɔgudo tɔn ɖé gbɔn é jí: Mawu na dó nú mɛ e ɖò ayikúngban jí lɛ é bǐ. Kanlin lɛ na xò daka mɛɖebǔ wu ǎ, è ka na lɛ́ mɔ gbɛtɔ́ e nɔ wà nǔ kanlin ɖɔhun lɛ é ɖě ǎ. È na gbɔ azɔn nú nukúntíntɔ́nnɔ lɛ, ɖɛ̌kúnanɔ lɛ kpo afɔkponɔ lɛ kpo. Gbɛtɔ́ lɛ na kpéwú bo gbá xwé yeɖesunɔ tɔn lɛ, bo na ɖu vivǐ nǔɖuɖu hunsin ɖagbe tɔn e na túnflá lɛ é tɔn. Ye na dɔ́ji hú atín lɛ. Ɛɛn, mǐ mɔ nǔɖe lɛ ɖò Biblu mɛ bɔ ye xlɛ́ ɖɔ sɔgudo mɔhun ɖò nukɔn ja. Amɔ̌, mɛɖé lɛ sixu ɖɔ ɖɔ nǔ e mǐ nɔ xà dó nǔɖɔɖ’ayǐ mɔhun lɛ wu é nɔ zɛ kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ ye na jɛ lɛ é wu. Xósin tɛ a ka na na ye? Hwɛjijɔ e ɖó ganjɛwu é tɛ a ka ɖó, bo na ɖó nukún palaɖisi nǔjɔnǔ tɔn ɖé ɖò ayikúngban jí? Mɛ taji hugǎn e nɔ gbɛ̀ kpɔ́n ɖò fí é ɖé na mǐ hwɛjijɔ e ɖó ganjɛwu é ɖé.\nA NA NƆ PALAÐISI MƐ!\n16, 17. Ninɔmɛ tɛ mɛ Jezu ka ɖɔ xó dó Palaɖisi wu ɖè?\n16 Jezu nyí xomɛvɔnɔ có, è ɖó hwɛ n’i bo xwè è dó atín wu bonu é na kú, bɔ é ɖò Jwifu dǎnúwatɔ́ we tɛntin. Cobɔ Jezu na kú ɔ, dǎnúwatɔ́ lɛ ɖokpo mɔ nǔ jɛ mɛ ɖɔ é nyí axɔsu ɖé bo byɔ ɛ ɖɔ: “Flín mì hwenu e a na byɔ Axɔsuɖuto towe mɛ é.” (Luk. 23:39-42, nwt) Sɔgudo towe kúnkplá xósin e Jezu na bɔ mǐ mɔ ɖò Luki 23:43 mɛ é. Akɔwé Biblu tɔn hwe mǐtɔn nu tɔn ɖé lɛ lilɛ xó enɛ lɛ tlɔlɔ dó: “Má ɖɔ nǔgbo nú we, égbé ɔ, a na nɔ palaɖisi mɛ xá mì.” Ðǒ ayi xókwín “égbé” ɔ wu. Etɛ ɖɔ gbé Jezu ka ja? Linlin vovo wɛ mɛ lɛ nɔ ɖó.\n17 Ðò gbè gegě mɛ ɖò égbé ɔ, è nɔ zán agbɔ̌nklewunxwi dó bló bɔ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e nukɛgbe ɖé ɖó é nɔ zawě. Amɔ̌, ɖò wema dodó Glɛkigbe tɔn e tíìn lɛ é mɛ ɔ, è nɔ zán nǔwlanwlánxwi lɛ ɖò gbesisɔmɛ ǎ. Enɛ wu ɔ, nǔkanbyɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ: Ðiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ, “Un ɖɔ nú we, égbé ɔ, a na nɔ kpɔ́ xá mì ɖò Palaɖisi mɛ” à? Alǒ ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ, “Un ɖɔ nú we égbé, a na nɔ kpɔ́ xá mì ɖò Palaɖisi mɛ” à? Lilɛdógbeɖevomɛtɔ́ lɛ sixu sɔ́ agbɔ̌nklewunxwi ɔ dó nukɛgbe ɔ mɛ sɔgbe xá nǔ e ye lin ɖɔ Jezu na ko ɖò ɖiɖɔ wɛ é. A sixu mɔ lee ye zán agbɔ̌nklewunxwi ɔ gbɔn é ɖò lilɛdógbeɖevomɛ Biblu tɔn e gbakpé lɛ é mɛ.\n18, 19. Nɛ̌ mǐ ka sixu tín nǔ e Jezu ɖɔ é mɛ gbɔn?\n18 Amɔ̌, flín ɖɔ Jezu ko ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ wá yì ɖɔ: “Nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ na nɔ ayikúngban glɔ́ xɔ kéze atɔn zǎn atɔn.” É lɛ́ ɖɔ: “È na wá jó nyɛ Gbɛtɔ́ví ɔ nú mɛ lɛ; bɔ ye na hu mì; loɔ, azǎn tɔn atɔngɔ́ ɔ gbè ɔ, Mawu na fɔ́n mì sín kú.” (Mat. 12:40; 16:21; 17:22, 23; Mak. 10:34) Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖɔ ɖɔ nǔ enɛ jɛ nǔgbo. (Mɛ. 10:39, 40) Enɛ xlɛ́ ɖɔ Jezu kún yì Palaɖisi ɖě mɛ gbè e gbè é kpo dǎnúwatɔ́ enɛ kpo kú é ó. Jezu nɔ “yɔdo [alǒ ‘Hadɛsi’ mɛ]” nú azǎn ɖé lɛ kaka jɛ hwenu e Mawu fɔ́n ɛ sín kú dó é.—Mɛ. 2:31, 32. *\n19 Mǐ sixu lɛ́ mɔ ɖɔ akpá e Jezu dó nú dǎnúwatɔ́ ɔ é bɛ́ kpo xógbe elɔ lɛ kpo: “Má ɖɔ nǔgbo nú we égbé.” Xóɖiɖɔ alɔkpa enɛ tlɛ nyí aca ɖò Mɔyizi hwenu. É ɖɔ: “Xó elɔ lɛ e xà nú we wɛ un ɖè égbé dìn lɛ ka na nɔ ayixa towe mɛ.”—Sɛ́n. 6:6; 7:11; 8:1, 19; 30:15.\n20. Nǔ tɛ lɛ ka nɔ gudo nú nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e mǐ ɖó dó xó e Jezu ɖɔ é wu é?\n20 Lilɛdógbeɖevomɛtɔ́ Biblu tɔn e nɔ nɔ xá e mɛ Jezu nɔ é ɖé ɖɔ dó xósin Jezu tɔn wu ɖɔ: “Xókwín ‘égbé’ jí wɛ è tɛɖɛ̌ ɖò akpáxwé elɔ mɛ, bɔ è ɖó na xà ɖɔ, ‘Má ɖɔ nǔgbo nú we égbé, a na nɔ kpɔ́ xá mì ɖò Palaɖisi mɛ.’ È dó akpá ɔ ɖò gbè enɛ ɔ gbè, bɔ é ka na wá jɛnu ɖò nukɔnmɛ. Lee è nɔ ɖɔ xó gbɔn ɖò ayǐ enɛ jí, bo nɔ xlɛ́ ɖɔ è dó akpá ɔ ɖò azǎn ɖé jí, bɔ é na wá jɛnu dandan é wɛ.” Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, lilɛdógbeɖevomɛ Syriac tɔn xwè kanweko atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ tɔn ɖé lilɛ xósin Jezu tɔn gbɔn lě: “Nicɛ, un ɖɔ nú we égbé ɖɔ a na nɔ Jikpá Edɛni tɔn mɛ xá mì.” Akpá enɛ ɖó na dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ mɛ bǐ.\n21. Fitɛ dǎnúwatɔ́ ɔ ma ka yì ǎ? Etɛwu?\n21 Dǎnúwatɔ́ enɛ e ɖò kú li jí é tuùn ɖɔ Jezu ko jɛ akɔ xá mɛsɛ́dó tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ, bɔ ye na nɔ Axɔsuɖuto jixwé tɔn ɔ mɛ xá ɛ ǎ. (Luk. 22:29) Gɔ́ na ɔ, dǎnúwatɔ́ enɛ tlɛ ko bló baptɛm vɔ́vɔ́ ǎ. (Jaan 3:3-6, 12) Enɛ wu ɔ, mǐ sixu mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖɔ akpá e Jezu dó é kúnkplá palaɖisi ayikúngban jí tɔn. Xwè ɖé lɛ gudo ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ xó dó nǔmimɔ e kúnkplá nya e è “sɔ́ yì palaɖisi mɛ” é wu. (2 Kɔ. 12:1-4, nwt) Pɔlu kpodo mɛsɛ́dó gbejinɔtɔ́ ɖevo lɛ kpo gbɔn vo nú dǎnúwatɔ́ enɛ e ɖò kú li jí é, ɖó è cyan yedɛɛ lɛ bɔ ye na nɔ Axɔsuɖuto ɔ mɛ xá Jezu. É ɖò mɔ̌ có, Pɔlu dó gesí nǔ e na jɛ ɖò sɔgudo é ɖé, enɛ wɛ nyí “palaɖisi” sɔgudo tɔn ɖé. * Ayikúngban ɔ jí wɛ é na nɔ à? A ka sixu nɔ finɛ à?\nNǓ E A SIXU ÐÓ NUKÚN É\n22, 23. Etɛ a ka sixu ɖó nukún?\n22 Flín ɖɔ Davidi mɔ hwenu e “[ayikúngban] ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn” é sɛ́dó. (Ðɛh. 37:29; 2 Pi. 3:13) Hwenu e gbɛtɔ́ e ɖò ayikúngban ɔ jí lɛ é na nɔ gbɛ̀ sɔgbe xá ali jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ é dó gesí wɛ Davidi ɖè. Nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Ezayíi 65:22 mɛ é ɖɔ: “Jì e atín nɔ dɔ́ é wɛ togun ce na dɔ́.” Enɛ xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ na nɔ gbɛ̀ nú xwè afatɔ́n mɔkpan. A ka sixu ɖó nukún gbɛ̀ mɔhun à? Ɛɛn, ɖó sɔgbe xá Nǔɖexlɛ́mɛ 21:1-4 ɔ, Mawu na sɔ́ ayi tɔn ɖó gbɛtɔ́ lɛ jí, bɔ nyɔna e sín akpá é dó lɛ é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ “kú sɔ́ na tíìn ǎ” nú mɛ ɖěɖee ɖò Mawu sɛn wɛ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ e mɛ è na wà nǔ kpo hwɛjijɔ kpo ɖè lɛ é.\n23 Mǐ mɔ nukúnnú jɛ nǔ lɛ mɛ céɖécéɖé dìn. Adamu kpo Ɛvu kpo hɛn Palaɖisi ɔ bú ɖò Edɛni mɛ, amɔ̌, é na nɔ mɔ̌ kaka sɔyi ǎ. Lee Mawu d’akpá tɔn gbɔn é ɔ, è na wá kɔn nyɔna dó gbɛtɔ́ lɛ jí ɖò ayikúngban ɔ jí. Gbigbɔ mímɛ́ sɔ́ d’ayi mɛ nú Davidi b’ɛ ɖɔ ɖɔ ayikúngban ɔ na nyí mɛfífá lɛ kpo hwɛjijɔnɔ lɛ kpo tɔn bɔ ye na nɔ jí kaka sɔyi. Nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò wema Ezayíi tɔn mɛ lɛ é ɖó na sɔ́ ninɔmɛ ɖagbe e na gbakpé lɛ é sín tɔ́n dó nu nú mǐ. Hwetɛnu? Hwenu e akpá e Jezu dó nú Jwifu dǎnúwatɔ́ ɔ é na jɛnu é. A sixu nɔ Palaɖisi enɛ mɛ. Hwenɛnu ɔ, xó e afɔsɔ́ɖótetɔ́ lɛ ɖɔ ɖò Corée é na jɛnu, é wɛ nyí: “Mǐ na kpé ɖò Palaɖisi mɛ!”\n^ akpá. 18 Akɔwé C. Marvin wlan ɖɔ: “Hwɛhwɛ ɔ, xókwín ‘égbé’ ɔ sín tinmɛ nɔ dó gesí nǔ e nɔ jɛ ɖebɔdoɖewu ɖò ganxixo ko-nukún-ɛnɛ mɛ é. Nǔ e vɛwǔ ɖò linlin enɛ mɛ é wɛ nyí ɖɔ é ɖò wɛn ɖɔ é sɔ́ ta nǔkplɔnmɛ Biblu tɔn ɖevo e ɖɔ ɖɔ Jezu “yì” hadɛsi mɛ ɖò kú Tɔn gudo hwɛ̌, (Mat. 12:40; Mɛ. 2:31; Hlɔ. 10:7) bɔ enɛ gudo ɔ, é wá yì jixwé é.”\n^ akpá. 21 Kpɔ́n “Nǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É” ɖò Atɔxwɛ elɔ mɛ.