GAYIWUSI kpo Klisanwun ɖevo ɖěɖee nɔ gbɛ̀ ɖò fifonu xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ é kpo ɖí xwi xá tagba lɛ. Mɛ ɖěɖee ɖò nùkplɔnmɛ adingban tɔn lɛ fúnfún kpé wɛ é tɛ́n kpɔ́n bo na vɔ́da nú agun lɛ, lobo na lɛ klán ye. (1 Jaan 2:18, 19; 2 Jaan 7) Nya e nɔ nyí Diotlefɛsi é ɖò xó nyanya fúnfún kpé dó mɛsɛ́dó Jaan kpo mɛ ɖevo lɛ kpo wu wɛ, bo ɖò gbìgbɛ́ wɛ ɖɔ emi kún na yí Klisanwun ɖěɖee nɔ gosin tomɛ wá gɔ́n yetɔn lɛ é ó, lobo lɛ́ ɖò tintɛnkpɔn wɛ bonu mɛ ɖevo lɛ ni xwedó kpɔ́ndéwú tɔn. (3 Jaan 9, 10) Ninɔmɛ e ɖò ayǐ hwenu e Jaan wlan wema sɛ́dó Gayiwusi é nɛ. Wema-sɛ́dó-mɛ e mɛsɛ́dó ɔ wlan ɖò 98 H.M. tɔn é tɔ́n ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ, bo nyí “Wema Atɔngɔ E Jaan Wlan É.”\nTagba ɖé lɛ kpannukɔn Gayiwusi có, é ka kpó ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo gbejininɔ kpo. Nɛ̌ é ka ɖè gbejininɔ tɔn xlɛ́ gbɔn? Etɛwu mǐ ka jló na xwedó kpɔ́ndéwú Gayiwusi tɔn ɖò égbé? Nɛ̌ wema-sɛ́dó-mɛ Jaan tɔn ka na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wà mɔ̌ gbɔn?\nWEMA-SƐ́DÓ-MƐ ÐÉ NÚ XƆ́NTƆN VÍVƐ́NÁ ÐÉ\nMɛ e wlan Jaan Atɔngɔ ɔ é ylɔ éɖée ɖɔ “agunmɛxo.” Xókwin Glɛkigbe tɔn dòdó ɔ sixu lɛ́ nyí “sunnu mɛxomɔ ɔ.” Enɛ ko kpé bɔ vǐ tɔn gbigbɔ tɔn Gayiwusi e é yí wǎn na é na tuùn ɖɔ mɛsɛ́dó Jaan wɛ. Jaan ylɔ Gayiwusi kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɖɔ “mɛ vívɛ́ná ce . . . e un ɖó wanyiyi nugbǒ nugbǒ na é.” Enɛ gudo ɔ, Jaan xlɛ́ ɖɔ jlǒ emitɔn wɛ nyí ɖɔ é ni ɖò ganji ɖò agbaza lixo lee é ɖè gbɔn ɖò gbigbɔ lixo é. Linlin ɖagbe tawun wɛ nyí enɛ, bo lɛ́ nyí mɛ kpikpa ɖagbe.—3 Jaan 1, 2, 4.\nGayiwusi sixu ko nyí nukúnkpénuwutɔ́ ɖé ɖò agun mɛ, amɔ̌, wema-wlan-sɛ́dó mɛ ɔ ɖɔ tawun ǎ. Jaan kpa Gayiwusi ɖó lee é nɔ yí nɔví lɛ gbɔn é wu, nú ye na bo tlɛ nyí jonɔ ɔ nɛ. Jaan mɔ enɛ dó mɔ wuntun e xlɛ́ ɖɔ Gayiwusi nyí gbejinɔtɔ́ é, ɖó jonɔyiyi nɔ ɖè mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ xlɛ́ tɛgbɛ.—Bǐb. 18:1-8; 1 Tim. 3:2 ; 3 Jaan 5\nXógbe nǔsumɛnukúnmɛ tɔn e Jaan dó dó lee Gayiwusi nɔ yí nɔví lɛ gbɔn é wu é xlɛ́ ɖɔ Klisanwun lɛ nɔ gosin fí e Jaan nɔ nɔ é, bo nɔ yì agun lɛ mɛ ɖò gbesisɔmɛ, bɔ é ɖò wɛn ɖɔ tomɛyitɔ́ enɛ lɛ nɔ ɖó nǔ e ye mɔ lɛ é sín gbè nú Jaan. Vlafo é sixu nyí lee Jaan sè nǔ e ɖò jijɛ wɛ ɖò agun enɛ lɛ mɛ é gbɔn é nɛ.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ Klisanwun lɛ nɔ jló na nɔ nùɖitɔ́ hàtɔ́ lɛ xwé. Nǔmasɔgbe lɛ nɔ jɛ ɖò otɛli lɛ mɛ, è nɔ yí mɛ lɛ ganji ǎ, bɔ ye lɛ nyí avatɛn nùblibliwiwa tɔn. Vlafo enɛ wu wɛ tomɛyitɔ́ nùnywɛtɔ́ lɛ nɔ ba na nɔ xɔ́ntɔn lɛ xwégbe, bɔ tomɛyitɔ́ Klisanwun lɛ nɔ ba na nɔ Klisanwun lɛ xwégbe.\n“KLISU WU WƐ YE . . . JƐ ALI”\nJaan dó wusyɛn lanmɛ nú Gayiwusi ɖɔ é ni lɛ́ ɖè jijɔ jonɔyiyi tɔn xlɛ́, ɖó mɛsɛ́dó ɔ byɔ ɛ ɖɔ é ni “gɔ́ alɔ nú [tomɛyitɔ́ lɛ] lee Mawu jló gbɔn é, nú ye na yì tò e mɛ ye xwè ɔ.” Ðò ninɔmɛ enɛ mɛ ɔ, alɔgígɔ́ nú jonɔ lɛ nú ye na yì tò e mɛ ye xwè ɔ byɔ ɖɔ è ni sú hudo yetɔn lɛ sín dò, bo na nǔ ɖebǔ e é byɔ lɛ é ye kaka jɛ hwenu e ye na yì fí e ye xwè é é. É ɖò wɛn ɖɔ Gayiwusi ko nɔ wà mɔ̌ nú jonɔ tɔn lɛ ɖ’ayǐ, ɖó ye ɖó gbè wanyiyi tɔn kpo nùɖiɖi tɔn tɔn kpo nú Jaan.—3 Jaan 3, 6.\nJonɔ enɛ lɛ sixu ko nyí mɛsɛ́dó lɛ, mɛ e Jaan sɛ́dó lɛ é, alǒ nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ lɛ. É na bo nyí gbɔn ɖebǔ ɔ, wɛnɖagbe ɔ wutu wɛ ye yì tomɛ. Jaan ɖɔ: “Jezu Klisu wu wɛ ye . . . jɛ ali.” (3 Jaan 7) Hǔn, nɔví enɛ lɛ ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ, bɔ é jɛxa ɖɔ è ni yí ye kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo. Enɛ wu wɛ Jaan wlan ɖɔ: “Mǐ ɖó na d’alɔ gbɛtɔ́ mɔhun lɛ, bo na sixu wà azɔ̌ xá ye, nú nugbǒ ɔ na yì nukɔn.”—3 Jaan 8.\nALƆDO ÐÒ NINƆMƐ MƐTƐNKPƆN TƆN ÐÉ MƐ\nÉ nyí gbè kɛɖɛ na dó nú Gayiwusi wɛ Jaan ɖè wu wɛ é wlan wema ɔ ǎ. Jaan lɛ́ jló na d’alɔ ɛ bonu é na ɖí xwi xá tagba syɛnsyɛn ɖé. Ðó hwɛjijɔ ɖé lɛ wutu ɔ, hagbɛ̌ agun Klisanwun tɔn tɔn e nɔ nyí Diotlefɛsi é sɔ́ jló na yí Klisanwun tomɛyitɔ́ lɛ ǎ. É tlɛ lɛ́ tɛ́n kpɔ́n bo na glɔ́n ali nú mɛ ɖevo lɛ bonu ye na wà mɔ̌.—3 Jaan 9, 10.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ, Klisanwun gbejinɔtɔ́ lɛ kún na jló na nɔ Diotlefɛsi xwé ó, enyi enɛ na bo tlɛ nyɔ́ bló ɔ nɛ. É nɔ ba na nɔ tɛn ɖaxó mɛ ɖò agun ɔ mɛ, bo nɔ ɖó sísí ɖebǔ nú xó e gosin Jaan gɔ́n é ǎ, bo nɔ lɛ́ fúnfún xó nyanya kpé dó mɛsɛ́dó ɔ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo wu. Jaan ylɔ Diotlefɛsi ɖɔ nùkplɔnmɛtɔ́ adingbannɔ gbeɖé ǎ có, é ka nɔ fɔ́n gǔ dó acɛkpikpa mɛsɛ́dó enɛ tɔn jí. Diotlefɛsi nɔ ba tɛnmɛ ɖaxó, bɔ linlin tɔn enɛ e ma nyí linlin Klisanwun tɔn ǎ é zɔ́n, bɔ è nɔ xò nǔ kpɔ́n dó gbejininɔ tɔn wu. Nǔ e Diotlefɛsi wà é xlɛ́ ɖɔ mɛɖé lɛ sixu dɔn linlin nǔ jló dingan kpo goyiyi kpo tɔn e nɔ klán mɛ é dó agun ɖé mɛ. Enɛ wu ɔ, Jaan ɖɔ xó ɖé nú Gayiwusi, bɔ é kàn ɖokpo ɖokpo mǐtɔn: “Ma nɔ wà nǔ mɛ e nɔ wà nǔ nyanya é ɖɔhun ó.”—3 Jaan 11.\nHWƐJIJƆ TITEWUNGBE E WU È NA NƆ WÀ NǓ ÐAGBE É ÐÉ\nKlisanwun e nyí Demɛtliwusi é gbɔn vo nú Diotlefɛsi, ɖó Jaan dó gesí i ɖi mɛ e sɔ́ kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖ’ayǐ é. Jaan wlan ɖɔ: “Mɛ bǐ wɛ nɔ ɖɔ Demɛtliwusi xó ɖagbe; . . mǐ lɔ ɔ, mǐ nɔ ɖekúnnu ɖagbe n’i; a ka tuùn ɖɔ xó nugbǒ wɛ mǐ nɔ ɖɔ.” (3 Jaan 12) É sixu ko nyí ɖɔ é byɔ ɖɔ Gayiwusi ni dó alɔ Demɛtliwusi, lobɔ mɛsɛ́dó Jaan sixu ko wlan Jaan Atɔngɔ ɔ dó ɖè Demɛtliwusi xlɛ́ ɛ bo lɛ́ kpa ɛ. É sixu ko nyí ɖɔ Demɛtliwusi ɖesu wɛ sɔ́ wema ɔ jó nú Gayiwusi. Ðó Jaan wɛ sɛ́ Demɛtliwusi dó, alǒ vlafo é nyí nukúnkpénuwutɔ́ tomɛyitɔ́ ɖé wutu ɔ, enɛ sixu ko na hlɔnhlɔn nǔ e Jaan wlan é.\nEɖíe Gayiwusi ko nɔ yí jonɔ ɖ’ayǐ è, bɔ etɛwu Jaan ka byɔ ɛ lo ɖɔ é ni kpó ɖò jijɔ enɛ ɖexlɛ́ wɛ? Mɔ wɛ Jaan mɔ ɖɔ è ni lɛ́ dó wusyɛn tɔn lanmɛ n’i à? Lin wɛ mɛsɛ́dó ɔ lin ɖɔ Gayiwusi sixu xò nǔ kpɔ́n, ɖó Diotlefɛsi ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na bló bɔ è na jó jijɔ Klisanwun tɔn enɛ dó ɖò agun ɔ mɛ wutu à? Ðebǔ wɛ é na bo nyí gbɔn ɔ, Jaan na jiɖe Gayiwusi bo ɖɔ: “Mɛ e nɔ wà nǔ ɖagbe ɔ, Mawu tɔn wɛ é nyí.” (3 Jaan 11) Hwɛjijɔ ɖagbe ɖé wɛ enɛ nyí ɖɔ è ni nɔ wà nǔ ɖagbe bo kpó ɖò mɔ̌ wà wɛ.\nWema-sɛ́dó-mɛ Jaan tɔn ka dó wusyɛn lanmɛ nú Gayiwusi b’ɛ yì nukɔn ɖò mɛ yíyí mɛ à? Ðó è yí gbè bɔ Jaan Atɔngɔ ɔ ɖò wema Biblu tɔn lɛ mɛ, bɔ è nɔ lɛ́ zán dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni “nɔ wà nǔ ɖagbe” wutu ɔ, enɛ xlɛ́ ɖɔ wema ɔ wà mɔ̌.\nNÙKPLƆNMƐ E ÐÒ JAAN ATƆNGƆ Ɔ MƐ LƐ É\nMǐ sɔ́ tuùn nǔ ɖevo dó nɔví vívɛ́ mǐtɔn hwexónu tɔn Gayiwusi wu zɛ elɔ lɛ wu ǎ. É ɖò mɔ̌ có, nǔ kpɛ elɔ e mǐ tuùn dó gbɛzán tɔn wu é sixu kplɔ́n nùɖé lɛ mǐ.\nAli tɛ lɛ nu mǐ ka sixu “yí mɛ e nɔ wá gɔ̌n m[ǐ]tɔn” lɛ é ɖè ganji?\nNukɔntɔn ɔ, ɖó bǎ ɖé mɛ ɔ, nɔví gbejinɔtɔ́ ɖěɖee ɖò gbesisɔmɛ bo na yì tomɛ, lobo na kplɔ́n nǔ mǐ lɛ é nyí tɔn bɔ gègě mǐtɔn ɖó nukúnnúmɔjɛnǔmɛ nugbǒ ɔ tɔn. É ɖò wɛn ɖɔ, é kún nyí Klisanwun tomɛyitɔ́ égbé tɔn lɛ bǐ wɛ nɔ yì zɔga ɖó wɛnɖagbe ɔ takúnmɛ ó. É ɖò mɔ̌ có, Gayiwusi ɖɔhun ɔ, mǐ sixu nɔ gudo nú mɛ ɖěɖee nɔ yì tomɛ lɛ é, ɖi nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn lɛ kpo asì yetɔn kpo bo dó wusyɛn lanmɛ nú ye. Alǒ mǐ sixu d’alɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e nɔ sɛ̀ tɛn yì toxo ɖé lɛ mɛ ɖò tò mǐtɔn mɛ lɛ é, alǒ ee tlɛ nɔ yì togudo bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn sukpɔ́ ɖè lɛ é, ɖò ali tawun tawun ɖé lɛ nu. Enɛ wu ɔ, mi nú ‘mǐ ni nɔ yí mɛ e nɔ wá gɔ̌n mǐtɔn lɛ é ganji.’—Hlɔ. 12:13; 1 Tim. 5:9, 10.\nWegɔ ɔ, enyi gǔfínfɔ́n dó acɛkpikpa jí ee nyí ninɔmɛ ɖé bo ma nɔ yawu wá mɔ̌ ǎ é wá xwetɔ́n ɖò agun lɛ mɛ ɖò égbé ɔ, é ɖó na kpaca mǐ ǎ. È fɔ́n gǔ dó acɛkpikpa Jaan tɔn jí bo lɛ́ fɔ́n dó mɛsɛ́dó Pɔlu tɔn lɔ jí. (2 Kɔ. 10:7-12; 12:11-13) Enɛ wu ɔ, enyi mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖé lɛ wà nǔ mɔhun xá mǐ ɔ, nɛ̌ mǐ ka ɖó na wà nǔ gbɔn? Pɔlu ɖè wě xá Timɔtée ɖɔ: “Aklunɔ sín mɛsɛntɔ́ ka ɖó na ɖɔ jlɛ ǎ; é nyɔ́ wà ɔ, mɛ bǐ wɛ é ɖó na dɔn dó wǔ; é ɖó na nyí mɛɖé bo na sixu kplɔ́n nǔ mɛ; é ɖó na nɔ kú hǔn. É ɖó na nɔ sɔ́ xomɛ fífá dó kplɔ́n nǔ mɛ e ma ɖò xó ɖokpo ɔ ɖɔ xá ɛ wɛ ǎ lɛ.” É nyí hwenu e è na bo tlɛ ba nǔɖɔ mǐ é ɔ, mǐ nɔ wà nǔ kpo fífá kpo ɔ, enɛ sixu sísɛ́ mɛ e ɖò xó mɔ ɖɔ dó mǐ wu wɛ lɛ é ɖé lɛ, bɔ ye na jla ninɔmɛ yetɔn ɖó. Gudo mɛ ɔ, Jehovah “na bló bɔ ye na lɛkɔ sín hwɛ yetɔn lɛ gudo, bo na mɔ nukúnnú jɛ nugbǒ ɔ wu.”—2 Tim. 2:24, 25.\nAtɔngɔ ɔ, é byɔ ɖɔ Klisanwun hàtɔ́ ɖěɖee gbeklanxamɛ lɛ ɖò finɛ có ye ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo gbejininɔ kpo lɛ é ɔ, è ni tuùn nú ye bo kpa ye kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo ɖó gbejininɔ sín gbɛ̀ e zán wɛ ye ɖè é wu. É ɖò wɛn ɖɔ mɛsɛ́dó Jaan dó wusyɛn lanmɛ nú Gayiwusi, bo na ɛ jiɖe ɖɔ é ɖò nǔ ɖagbe wà wɛ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛxo agun tɔn égbé tɔn lɛ ɖó na xwedó kpɔ́ndéwú Jaan tɔn, bo na dó wusyɛn lanmɛ nú nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo bonu ‘nǔ ma cikɔ nú ye ó’—Eza. 40:31; 1 Tɛ. 5:11.\nÐò nùwlanwlan Glɛkigbe tɔn dòdó ɔ mɛ ɔ, xókwin 219 wɛ wema e Jaan wlan sɛ́dó Gayiwusi é ɖó, bɔ é sín enɛ wu bɔ é nyí wema e hwe hugǎn ɖò Biblu mɛ é. É ɖò mɔ̌ có, é xɔ akwɛ tawun nú Klisanwun égbé tɔn lɛ.


Tokunɔgbe: È Wlan Nùɖé Ǎ Bo ka Lilɛ Nǔ Dó Gbè Ðevo Mɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hongrie-Gbè Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Madagascar Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tswana Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè\nÈ Wlan Nùɖé Ǎ Bo ka Lilɛ Nǔ Dó Gbè Ðevo Mɛ\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ ko lilɛ wema jinjɔn Biblu jí lɛ sín Glɛnsigbe mɛ dó gbè 900 jɛji mɛ. È na lilɛ nǔ e è wlan lɛ é sín gbè ɖé mɛ dó gbè ɖevo e è nɔ wlan é mɛ nɔ vɛwǔ tawun. Amɔ̌, è na lilɛ nǔ dó tokunɔgbe mɛ nɔ lɛ́ byɔ azɔ̌ hú mɔ̌. Tokunɔ gègě nɔ ɖɔ xó gbɔn alɔ yetɔn lɛ kpo nukúnmɛ sín xlɛ̌ lɛ kpo zinzan gblamɛ, enɛ wu ɔ, lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ tokunɔgbe tɔn lɛ nɔ lilɛ nǔ e è wlan lɛ é dó video lɔ jí. Mɔ̌ mɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ lɛ ko lilɛ wema lɛ dó tokunɔgbe 90 jɛji mɛ.\nMɛ̌ mɛ̌ e ka nyí lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ?\nLilɛdogbeɖevomɛtɔ́ Kúnnuɖetɔ́ lɛ bǐ ɖɔhun ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ lilɛ wema lɛ dó tokunɔgbe mɛ lɛ é nɔ sè gbè e mɛ lilɛ nǔ dó wɛ ye ɖè é ganji. Ye mɛ gègě nyí tokunɔ bɔ sù wɛ ye sù d’emɛ; ye mɛ ɖé lɛ nɔ sè nǔ, bɔ xwédo e mɛ ye sù ɖè é sín hagbɛ̌ lɛ nyí tokunɔ. Lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ nɔ lɛ́ kplɔ́n Biblu ɔ kpo kanɖodonǔwu kpo.\nÈ nɔ kplɔ́n nǔ ɖěɖee kúnkplá lilɛdogbeɖevomɛ lɛ é lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ yɔyɔ̌ lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Andrew ɖɔ: “Un yì wemaxɔmɛ tokunɔ lɛ tɔn hwenu e un ɖò susu wɛ é, bo dó tokunɔgbe có, lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ sín azɔ̌ e è kplɔ́n mì é d’alɔ mì bɔ un mɔ nǔ jɛ gǒflɛ́mɛ gbè ɔ tɔn lɛ wu. Lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ ɖevo lɛ kplɔ́n mì lee un na nɔ zán alɔ ce lɛ, nukúnmɛ sín xlɛ̌ lɛ, kpo agbaza ce kpo ganji dó ɖè linlin lɛ tɔ́n b’ɛ na sɔgbe gbɔn é.”\nLilɛdogbeɖevomɛ ɖagbe ɖé biblo\nLilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ nɔ w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ gbɛ̌ta ɖé ɖɔhun. Ye mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ w’azɔ̌ tawun ɖé, é sixu nyí è na lilɛ nǔ ɔ dó gbè ɔ mɛ, è na kpɔ́n ɖɔ é sɔgbe, alǒ ɖíɖí à jí. Enɛ gudo ɔ, nú é nyɔ́ bló ɔ, tokunɔ e gosin gbě vovo jí, bo ɖó aca vovo lɛ é nɔ wá gbéjé lilɛdogbeɖevomɛ ɔ kpɔ́n. È nɔ zán nǔ ɖěɖee wu ye ɖ’ayi bo ɖɔ lɛ é dó jla lilɛdogbeɖevomɛ ɔ ɖó. Mɔ̌ biblo nɔ zɔ́n bɔ è nɔ kanɖeji ɖɔ alɔ e è bló lɛ é kpo nukúnmɛ sín xlɛ̌ lɛ kpo cí lee mɛ lɛ nɔ bló gbɔn ayǐ vɔ̌ gbè é ɖɔhun, lobɔ wɛn e ɖò video e tɔ́n é mɛ é sɔgbe bo lɛ́ zawě.\nTokunɔgbe Finlande tɔn sín gbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn ɖò xó ɖɔ ɖó kpɔ́ dó nǔ e na lilɛ dó gbè ɔ mɛ wɛ ye ɖè é jí wɛ\nÐò kpaà mɛ ɔ, lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ tokunɔgbe tɔn lɛ nɔ yì kplé agun tɔn e è nɔ bló dó tokunɔgbe mɛ lɛ é. Gɔ́ na ɔ, ye nɔ lɛ́ kplɔ́n Biblu xá tokunɔ e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ lɛ é hwɛhwɛ. Nǔ enɛ lɛ wiwa nɔ zɔ́n bɔ lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ nɔ nɔ xúsúxusu xá nukɔnyiyi e ɖó wɛ gbè ɔ ɖè lɛ é.\nEtɛwu è ka nɔ dó gǎn sɔmɔ̌?\nBiblu xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ e “gosin tò lɛ bǐ mɛ, bo gosin akɔta lɛ bǐ mɛ, bo gosin togun lɛ bǐ mɛ, bo gosin gbè e è nɔ dó lɛ bǐ mɛ” lɛ é na sè wɛn e nɔ dó gbɔ nú mɛ bo nɔ lɛ́ na nukúnɖiɖo mɛ é. (Nǔɖexlɛ́mɛ 7:9) É ɖò wɛn ɖɔ mɛɖé lɛ ɖò ye mɛ enɛ lɛ mɛ bo nɔ dó tokunɔgbe.\nÉ nɔ víví nú lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni zán hwenu kpo nǔwukpikpé yetɔn lɛ kpo dó wà azɔ̌ xɔ akwɛ enɛ. Lilɛdogbeɖevomɛtɔ́ e nɔ nyí Tony é ɖɔ: “Ðó un nyí tokunɔ wutu ɔ, un sixu tuùn wuvɛ̌ e ɖí xwi xá wɛ tokunɔ gbɛ̌ ce lɛ ɖè é. Hwebǐnu wɛ un nɔ jló tawun bo na mɔ tokunɔ gègě lee é nyɔ́ bló gbɔn é, bá má nukúnɖiɖo adodwé e ɖò Biblu mɛ é xá ye.”\nAmanda lɔmɔ̌ nɔ w’azɔ̌ xá tokunɔgbe sín gbɛ̌ta lilɛdogbeɖevomɛ tɔn ɖé, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Wema e mɛ wɛn Biblu tɔn lɛ ɖè lɛ é lilɛ lilɛ dó tokunɔgbe mɛ nɔ na sínsɛ́n gègě hú azɔ̌ ce xóxó ɔ.”\nNɛ̌ a ka sixu mɔ video lɛ dó tokunɔgbe towe mɛ gbɔn?\nAfɔ ɖebɔdoɖewu e a na ɖè bá mɔ video lɛ dó tokunɔgbe mɛ ɖò jw.org jí é ɖò akpáxwé “Accéder à des pages et à des publications en langue des signes.”\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé È Wlan Nùɖé Ǎ Bo ka Lilɛ Nǔ Dó Gbè Ðevo Mɛ\nLilɛdogbeɖevomɛ Biblo Dó Tokunɔgbe Quebec Tɔn Mɛ Sú Hudo ɖé Sín Dò


Jezu Jla Wɛnɖagbe Ðò Galilée | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Gbló Ada nú Sinsɛnzɔ́ Tɔn Ðò Galilée\nMATIE 4:23-25 MAKI 1:35-39 LUKI 4:42, 43\nJEZU GBƆN GALILÉE GBÉ Ɔ BǏ JÍ KPO AHWANVU ƐNƐ KPO\nWƐN E JLA WƐ É ÐÈ É KPO AZƆ̌ E WÀ WƐ É ÐÈ É KPO KPÉ FÍ BǏ\nJezu kpo ahwanvu tɔn ɛnɛ lɛ kpo gbɔjɛ zwii kéze e mɛ ye nɔ Kafaanawumu é ǎ. É jɛ gbadanu é ɔ, Kafaanawumunu lɛ kplá azinzɔnnɔ yetɔn lɛ wá bonu é na gbɔ azɔn nú ye. É mɔ táan ɖebǔ bo na gbɔjɛ ǎ.\nDìn ɔ, ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn tɛɛn e ablu kpò ɖò te é ɔ, Jezu site bo tɔ́n wá yì kɔxo éɖokponɔ. É ba fí e mɛɖé ma na dó tagba n’i ɖè ǎ é, bo na dó sixu xoɖɛ sɛ́dó Tɔ́ tɔn éɖokponɔ. Amɔ̌, táan klewun ɖé jɛn Jezu nɔ éɖokponɔ na. Hwenu e ye ba Jezu kpò é ɔ, “Sinmɔ́ɔ kpodo gbɛ̌ tɔn lɛ kpo” jɛ gbě tɔn mɛ. Piyɛ́ɛ sixu ko ɖò nukɔn nú ye, ɖó xwé tɔn gbè wɛ Jezu zɛ gbɔn.—Maki 1:36; Luki 4:38.\nEe ye mɔ Jezu é ɔ, Piyɛ́ɛ ɖɔ: “Mɛ lɛ bǐ wɛ ɖò biba we wɛ.” (Maki 1:37) Kafaanawumunu lɛ jló ɖɔ Jezu ni nɔ emi gɔ́n; hwɛ yetɔn ka jɔ. Nǔ e Jezu bló nú ye é sù nukún yetɔn mɛ tawun, enɛ wu ɔ, ye tɛnkpɔn bo na “hɛn ɛ ɖó te nú é ma gosin ye gɔ́n ó.” (Luki 4:42) É ɖò mɔ̌ có, nùjiwǔ mɔhun lɛ biblo dó gbɔ azɔn nú mɛ wɛ ka nyí nǔ taji e gbé Jezu tɔ́n bo wá ayikúngban jí é à? Xá enɛ mɛ kɛɖɛ wɛ azɔ̌ tɔn lɛ ka na nɔte ɖó à? Etɛ é ka ɖɔ d’ewu?\nJezu yí gbè nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi nú mǐ na gosin fí bo na yì tò e sɛkpɔ fí lɛ mɛ, nú ma yì jla Mawuxó ɖò fí enɛ lɛ lɔmɔ̌, ɖó nǔ e wu un tɔ́n é nɛ.” Jezu tlɛ lɛ́ ɖɔ nú ye mɛ e jló ɖɔ é ni nɔ gɔ̌n emitɔn lɛ é ɖɔ: “Axɔsuɖuɖu Mawu tɔn ɔ, un ɖó na yì jla Wɛnɖagbe tɔn tò ɖě lɛ lɔmɔ̌, ɖó nǔ e wu wɛ è sɛ̀ mì dó ɔ nɛ.”—Maki 1:38; Luki 4:43.\nNugbǒ ɔ, hwɛjijɔ taji e wu Jezu wá ayikúngban jí é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é na jla Axɔsuɖuto Mawu Tɔn. Axɔsuɖuto enɛ ɔ na bló bɔ Tɔ́ tɔn sín nyikɔ na nyí nǔ mímɛ́, bo na lɛ́ ɖeɖɛ tagba gbɛtɔ́ lɛ tɔn bǐ mlɛ́mlɛ́. Jezu bló nùjiwǔ dó gbɔ azɔn nú mɛ lɛ na bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ ɛ dó nugbǒ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, xwè kanweko mɔkpan jɛ nukɔn ɔ, Mɔyizi bló nùjiwǔ ɖé lɛ bo dó ɖexlɛ́ ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ emi dó.—Tíntɔ́n 4:1-9, 30, 31.\nEnɛ wu ɔ, Jezu gosin Kafaanawumu bo na yì jla wɛnɖagbe ɔ ɖò toxo ɖevo lɛ mɛ, bɔ ahwanvu tɔn ɛnɛ lɛ xwedó è. Ye mɛ ɛnɛ enɛ lɛ wɛ nyí Piyɛ́ɛ kpo nɔví tɔn Andle kpo, gɔ́ nú Jaan kpo nɔví tɔn Jaki kpan. Aklunɔzán gbla e jɛ nukɔn é mɛ wɛ Jezu ko ylɔ ye, bɔ ye huzu azɔ̌gbɛ́ tɔn nukɔntɔn lɛ.\nWɛnɖagbe e Jezu kpo ahwanvu ɛnɛ enɛ lɛ kpo jla gbɔn Galilée é hɛn lè wá tawun. Nugbǒ ɔ, xó Jezu tɔn gbakpé fí bǐ, kaka yì fí línlín lɛ. “Nyikɔ tɔn gbakpé Silíi tò ɔ bǐ mɛ,” bo gbɔn Tota Wǒ lɛ gbéjí kaka yì jɛ Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ gudo. (Matie 4:24, 25) Ahwan wɔbuwɔbu ɖé lɛ gosin xá enɛ lɛ mɛ, bo lɛ́ gosin Judée lobo xwedó Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo. Mɛ gègě wɛ kplá azinzɔnnɔ lɛ wá n’i. Jezu ka dó winnya ye ǎ, é gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ lɛ, bo nya yɛ nyanya lɛ sín mɛ e jí ye ɖè lɛ é jí.\nGbè e gbè Jezu ma gbɔjɛ zwii ɖò Kafaanawumu ǎ é sín ayihɔngbe zǎnzǎn tɛɛn ɔ, etɛ ka jɛ?\nAniwu è ka sɛ́ Jezu dó ayikúngban jí? Etɛ nùjiwǔ e é bló lɛ é ka ɖexlɛ́?\nMɛ̌ mɛ̌ é ka xwedó Jezu hwenu e é jla wɛnɖagbe gbɔn Galilée é? Lè tɛ lɛ azɔ̌ tɔn lɛ ka hɛn wá?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Gbló Ada nú Sinsɛnzɔ́ Tɔn Ðò Galilée


Etɛwu Mǐ ka Ðó Na Kpa Jehovah Mawu?—Ðɛhan 147:1 | Nùkplɔnkplɔn\nYì xósɛxweta ɔ jí\nNǔbiba Ðò JW.ORG Jí\nNǔ E A Sixu Ba lɛ É\nƉyɔ gbè e mɛ tɛn ɛntɛnɛti tɔn ɔ ɖè é\nHUN AKPÁXWÉ TOWE\nXLƐ́ NǓ E Ɖ'EMƐ LƐ É\nNÙKPLƆNMƐ BIBLU TƆN LƐ\nNùkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin\nAzɔ̌wanú Biblu Kplɔnkplɔn Tɔn Lɛ\nFífá & Awǎjijɛ\nAlɔwliwli & Xwédo\nMɛ Winnyawinnya Lɛ\nNùɖiɖi Ðiɖó nú Mawu\nHwenuxó & Biblu\nNùnywɛ Xwitixwiti & Biblu\nBiblu Ðò Ɛntɛnɛti Jí\nWema kpo Alɔnuwema lɛ Kpo\nKplé Sín Azɔ̌wema Lɛ\nSinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn\nBiblu-Xà-Dó-Kàn-Jí E Mɛ È Vlɛ́ Nǔ E Jɛ lɛ É Ðè É\nWemasɛxwetɛn Ɛntɛnɛti Jí Tɔn\nNǓ E KÀN MǏ LƐ É\nNǔ E Mɛ lɛ Nɔ Yawu Kanbyɔ lɛ É\nByɔ ɖɔ è ni kplɔ́n Biblu xá we\nKpléɖókpɔ́ Ðaxó Lɛ\nNǔ e mǐ nɔ wà lɛ é\nGbɔn Gbɛ̀ ɔ Bǐ Mɛ\nBa Alaxɔ Mǐtɔn lɛ Kpɔ́n\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn Lɛ\nSɔ́ gbè ɖokpo Fɔngbe\nNǔ E Ðè lɛ É\nNǔ E Kàn Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ É\nWema E Ðè lɛ É\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Juillet 2017\nA ka jló na xà xóta elɔ ɖò %% mɛ à?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n‘Mi Kpa Jah!’ Etɛwu?\n‘Mi kpa Jah! Ðó susu kpa n’i nɔ nyɔ́ bo sɔgbe.’—ÐƐH. 147:1.\nHAN LƐ: 104, 152\nNƐ̌ ÐƐHAN 147GƆ́ Ɔ KA D’ALƆ WE BƆ . . .\nlee nǔ towe nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah gbɔn é na sù nukún towe mɛ gbɛn?\na ɖeji ɖɔ Jehovah na hwlɛn we gbɔn?\na mɔ lee Jehovah nɔ zán Xó tɔn dó nɔ gudo nú togun tɔn gbɔn é gbɛn?\n1-3. (a) Hwetɛnu mɔ̌ è ka wlan Ðɛhan 147gɔ́ ɔ? (b) Etɛ mǐ ka sixu mɔ kplɔ́n ɖò Ðɛhan 147gɔ́ ɔ mɛ?\nENYI mɛɖé wà azɔ̌ e è ɖè n’i é ganji, alǒ ɖè jijɔ Klisanwun tɔn taji ɖé xlɛ́ ɔ, é jɛxa ɖɔ è ni kpa ɛ. Nú é jɛxa ɖɔ è ni wà mɔ̌ nú gbɛtɔ́ ɔ, kpɔ́n lee mǐ ɖó hwɛjijɔ sɔ bo na kpa Jehovah Mawu é! Mǐ sixu kpa ɛ, ɖó hlɔnhlɔn aditi e é ɖó bɔ mǐ nɔ mɔ ɖò lee nùɖíɖó tɔn lɛ jiwǔ sɔ́ é mɛ é wu, alǒ ɖó ali e nu é nɔ wà nǔ xá mǐ mɛ gbɛtɔ́ lɛ ɖè kpo wanyiyi kpo, bɔ vɔsisa gbɛxɔnumɛ tɔn Vǐ tɔn tɔn e é sɔnǔ na é xlɛ́ é wu.\n2 Enɛ sísɛ́ mɛ e wlan Ðɛhan 147gɔ́ ɔ é bɔ é kpa Jehovah. É lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni wá gɔ́ nú emi nú ye na kpa Mawu.—Xà Ðɛhan 147:1, 7, 12.\n3 Mǐ tuùn mɛ e wlan ɖɛhan enɛ é ǎ, amɔ̌, é cí ɖɔ ɖɛhanwlantɔ́ enɛ ɔ nɔ gbɛ̀ hwenu e Jehovah lɛkɔ nú Izlayɛli-ví lɛ sín kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu wá yì Jeluzalɛmu é. (Ðɛh. 147:2) Kɔlilɛ togun Mawu tɔn tɔn wá yì fí e ye na bló sinsɛn nugbǒ ɔ ɖè é wɛ na ko sísɛ́ ɖɛhanwlantɔ́ ɔ bɔ é kpa Jehovah. Amɔ̌, é na hwɛjijɔ ɖevo e wu é wà mɔ̌ lɛ é. Hwɛjijɔ tɛ lɛ ka wɛ? Hwɛjijɔ tɛ lɛ a ka ɖó bo na d’axwá ɖɔ ‘Mi kpa Jah!’? *—Ðɛh. 147:1.\nJEHOVAH GBƆ AZƆN NÚ MƐ E AYI YETƆN XÒ AKPÀ LƐ É\n4. Hwenu e Axɔsu Silusi ɖè Izlayɛli-ví e ɖò kannumɔgbenu lɛ é nyite é ɔ, nɛ̌ nǔ ka ɖó na ko cí nú ye? Etɛwu?\n4 Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee nǔ na ko cí nú Izlayɛli-ví e ɖò kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu lɛ é. Mɛ e wlí ye lɛ é nɔ ko ye bo nɔ ɖɔ: “Mi dó Sinyɔ́ɔ sín han ɖokpo bo jì nú mǐ.” Ðò hwe ɔ nu ɔ, Jeluzalɛmu e nyí hwɛjijɔ ɖaxó bǐ e wu ye nɔ j’awǎ ɖò Jehovah mɛ é ɖò vɔ̌. (Ðɛh. 137:1-3, 6) Nǔ e ɖò Jwifu lɛ wà wɛ é nyí hanjiji xó ǎ. Ayi yetɔn gbado, bɔ ye ɖó hudo gbɔdónúmɛ kpo alɔɖakɔnjinúmɛ kpo tɔn. É ɖò mɔ̌ có, xóɖɔɖ’ayǐ Mawu tɔn xlɛ́ ɖɔ hwlɛngán na wá gbɔn Silusi Pɛsi xɔsu ɔ jí. É gbà Babilɔnu bo jla ɖɔ: ‘Jehovah zɔ́n mì ɖɔ nyɛ ni sá xwé ɖokpo nú emi ɖó Jeluzalɛmu. Mi mɛ e ko sixu ɖò togun tɔn mɛ lɛ bǐ ni lɛkɔ yì Jeluzalɛmu. Jehovah, Mawu mitɔn ni nɔ kpɔ́ xá mi.’ (2 Tan 36:23) Kpɔ́n lee xógbe enɛ lɛ na ko dó gbɔ nú Izlayɛli-ví e ɖò Babilɔnu lɛ é sɔ́ é!\n5. Etɛ ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ka ɖɔ dó hlɔnhlɔn e Jehovah ɖó bo nɔ gbɔ azɔn nú mɛ e ayi yetɔn xò akpá lɛ é wu?\n5 Enyi akɔta Izlayɛli tɔn ɔ blebu wɛ Jehovah dó gbɔ na kpowun ǎ, loɔ, é dó gbɔ nú ye mɛ ɖokpo ɖokpo. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ é nɔ bló égbé ɖesu. Ðɛhanwlantɔ́ ɔ wlan ɖɔ: “É gbɔ azɔn nú mɛ e ayi yetɔn xò akpà lɛ, bo súnsún ɖasin nú ye [alǒ ‘bla akpà yetɔn lɛ,’ nwt].” (Ðɛh. 147:3) Nugbǒ ɔ, Jehovah nɔ kpé nukún dó mɛ e ɖò tagba mɔ wɛ ɖò agbaza lixo alǒ lee nǔ nɔ cí nú mɛ e sín alixo lɛ é. Égbé ɔ, akpàkpà nɔ sɔ́ Jehovah bonu é na dó gbɔ nú mǐ, bo na bló bɔ akpà e ayi mǐtɔn xò é na xwɛ. (Ðɛh. 34:19; Eza. 57:15) É nɔ na mǐ nùnywɛ kpo hlɔnhlɔn kpo, bonu mǐ na dó ɖí xwi xá tagba ɖebǔ e mǐ nɔ mɔ lɛ é.—Ja. 1:5.\n6. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu lè ayi e ɖɛhanwlantɔ́ ɖè sín xó e ɖɔ wɛ é ɖè é jí bo sɔ́ ɖó nǔ e ɖò jinukúnsin lɛ é jí ɖò Ðɛhan 147:4 mɛ é tɔn gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n6 Ðɛhanwlantɔ́ ɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó nǔ e ɖò jinukúnsin lɛ é jí, bo ɖɔ nú mǐ dó Jehovah wu ɖɔ “é xà sunví nabi e ɖò jǐ é” bo “na nyikɔ ɖokpo ɖokpo.” (Ðɛh. 147:4) Etɛwu é ka cí ɖɔ é ɖè ayi tɔn sín xó e ɖɔ wɛ é ɖè é jí bo sɔ́ ɖó nǔ e ɖò jinukúnsin lɛ é jí? Ðǒ ayi nǔ elɔ wu: Ðɛhanwlantɔ́ ɔ sixu sɔ́ nukún dó mɔ sunví lɛ, amɔ̌, é tuùn nabi e ye nyí tawun é ǎ. Ðò xwè lɛ gblamɛ ɔ, sunví e mǐ sixu mɔ lɛ é jɛji tawun b’ɛ vɛ́ jlɛ́. Mɛɖé lɛ lin ɖɔ sunví liva mɔkpan wɛ ɖò sunvísɛ́kplé mǐtɔn Voie lactée ɔ kɔ́kɔ́ɖɔ́kɔ́ mɛ. Bɔ vlafo sunvísɛ́kplé lɛ livi donu livi mɔkpan wɛ ka ɖò wɛkɛ ɔ mɛ! É ɖò wɛn ɖɔ sunví nabi e ɖè é dó maxamaxa! Amɔ̌, Gbɛɖotɔ́ ɔ na nyikɔ ɖé ye mɛ ɖokpo ɖokpo. Enɛ xlɛ́ ɖɔ nú Jehovah ɔ, sunví ɖokpo ɖokpo gbɔn vo. (1 Kɔ. 15:41) Nɛ̌ mǐ mɛ gbɛtɔ́ e nyí nùɖíɖó tɔn ayikúngban jí tɔn lɛ é tɔn ka nyí gbɔn lo? Mawu e tuùn fí e sunví ɖokpo ɖokpo ɖè ɖò ganxixo ɖé mɛ é, tuùn hwiɖesunɔ mɛtún ɔ; é tuùn fí e a ɖè é pɛ́pɛ́pɛ́, lee nǔ nɔ cí nú we tawun é, bo lɛ́ tuùn nǔ e sín hudo a ɖó tawun ɖò ganxixo ɖebǔ mɛ é!\n7, 8. (a) Enyi Jehovah na hwlɛn togun tɔn sín tɛnkpɔn lɛ mɛ ɔ, etɛ é ka nɔ hɛn ayi mɛ? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú lee Jehovah nɔ xlɛ́ ɖɔ emi nɔ sè wuvɛ̌ xá mɛ gbɔn, hwenu e é nɔ ɖò alɔdo gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ wɛ é tɔn.\n7 Gbɔn vo nú nǔ towe e nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah é ɔ, é lɛ́ ɖó hlɔnhlɔn kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo e jɛxa é bá dó d’alɔ we ɖò gbɛmɛ tagba lɛ mɛ. (Xà Ðɛhan 147:5.) A sixu lin ɖɔ ninɔmɛ e mɛ a ɖè é vɛwǔ tawun, bɔ agban e ɖò kɔ jí nú we é lɛ́ kpɛn. Amɔ̌, Mawu mɔ nukúnnú jɛ dogbó towe lɛ wu, ɖó ‘é tuùn ɖɔ kɔgudu kpowun wɛ a nyí.’ (Ðɛh. 103:14) Ðó mǐ nyí hwɛhutɔ́ wutu ɔ, hwɛhwɛ wɛ mǐ nɔ wà nǔ ɖokpo ɔ nyì dò. Kpɔ́n lee nu kɛ nyì dò mǐtɔn lɛ, jlǒ agbaza tɔn mǐtɔn e nɔ wá xwetɔ́n sín hweɖenu jɛ hweɖenu lɛ é kpo ayi mǐtɔn e nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ jló mɛ ɖevo nú lɛ é kpo nɔ vɛ́ nú mǐ sɔ́ é! Jehovah ɖó gǎnmaɖó enɛ lɛ ɖebǔ ǎ, loɔ, é mɔ nukúnnú jɛ lee nǔ nɔ cí nú mǐ é wu bɔ è sixu jlɛ́ ǎ!—Eza. 40:28.\n8 A sixu ko mɔ lee alɔ hlɔnhlɔnnɔ Jehovah tɔn ko d’alɔ we bɔ a gán sín mɛtɛnkpɔn ɖé lɛ mɛ gbɔn é. (Eza. 41:10, 13) Ðǒ ayi kpɔ́ndéwú Kyoko e nyí nɔví nyɔnu gbexosin-alijitɔ́ ɖé, bɔ awakanmɛ tɔn kú tawun hwenu e é sɛ̀ tɛn yì fí yɔyɔ̌ ɖevo bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò dɔ̌n gudo é wu. Nɛ̌ Jehovah ka ɖexlɛ́ ɖɔ emi mɔ nǔ jɛ tagba tɔn lɛ mɛ gbɔn? Ðò ninɔmɛ yɔyɔ̌ enɛ mɛ ɔ, Kyoko mɔ éɖée ɖò mɛ ɖěɖee sixu tuùn lee nǔ cí n’i é tɛntin. É cí n’i ɖɔ Jehovah ɖò xó elɔ ɖɔ n’i wɛ tlɔlɔ ɖɔhun: “Un yí wǎn nú we, enyi ɖó a nyí gbexosin-alijitɔ́ wutu kpowun ǎ, amɔ̌, ɖó a nyí vǐ nyɔnu ce, bo zé hwiɖée jó nú mì wutu wɛ. Un jló ɖɔ a ni ɖu gbɛ̀ sín vivǐ ɖi ɖokpo ɖò Kúnnuɖetɔ́ ce lɛ mɛ!” Ðò ninɔmɛ towe mɛ ɔ, nɛ̌ Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ ka ko xlɛ́ ɖɔ ‘nùnywɛ emitɔn kún ɖó dogbó ó’ gbɔn?\nJEHOVAH NƆ NA NǓ E HUDO MǏ LƐ É MǏ\n9, 10. Ali tɛ nu Jehovah ka nɔ d’alɔ mǐ ɖè jɛ nukɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n9 Hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu ɖó hudo nǔ agbaza tɔn lɛ tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu ɖò nǔ lin wɛ ɖɔ emi kún na ɖó nùɖuɖu e na kpé emi é ó. É ɖò mɔ̌ có, Jehovah wɛ bló tuto nǔ e na zɔ́n bɔ jinukún lɛ na sù é tɔn, bo tlɛ nɔ lɛ́ na nùɖuɖu avunsákɔwó e nɔ ɖò xovɛ ví ya wɛ lɛ é! (Xà Ðɛhan 147:8, 9.) Nú Jehovah kpò ɖò nukún kpé dó avunsákɔwó lɛ wu wɛ jɛn wɛ ɔ, a sixu ɖeji ɖɔ é na na we dandannú e sín hudo a ɖó lɛ é.—Ðɛh. 37:25.\n10 Taji bǐ ɔ wɛ nyí ɖɔ Jehovah nɔ na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn mǐ, bo nɔ na “fífá . . . tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ” mǐ. (Fili. 4:6, 7) Mǐ ni sɔ́ kpɔ́ndéwú Mutsuo kpo asì tɔn kpo tɔn. Ye mɔ ɖɔ Jehovah na hlɔnhlɔn emi ɖò jɔhɔn ɖaxó e nyí tsunami bo gbà nǔ ɖò Japon ɖò 2011 é gudo. Ðó ye fán nǔ bo xá xwé yetɔn sín xɔta wutu ɔ, ye xò jɔhɔn ɔ zlɛ. Nǔ nyí mɔ̌ có, ɖò azǎn enɛ jí ɔ, ye hɛn ɖibla nyí nǔ e ye ɖó lɛ é bǐ bú. Ðò zǎn ɔ mɛ ɔ, ye nɔ ablu mɛ bo lɛ́ nɔ fífá nu ɖò xɔ ɖé mɛ, ɖò xwé yetɔn e gblé é sín síngbó wegɔ ɔ jí. Ðò zǎnzǎn ɔ, ye ba wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ gbigbɔ tɔn ɖé lɛ. Wema ɖokpo e ye mɔ é wɛ nyí Annuaire 2006 des Témoins de Jéhovah. Xótala “Le tsunami le plus meurtrier jamais recensé” jí wɛ nukún Mutsuo tɔn jɛ tlolo. É ɖɔ xó dó ayikúngban e danwǔ ɖò Sumatra ɖò 2004, bo dɔn tsunami e hu mɛ hugǎn ɖò hwenuxó mɛ é wá é wu. Mutsuo kpo asì tɔn kpo y’avǐ hwenu e ye ɖò nǔ enɛ e jɛ é xà wɛ é. Ye mɔ ɖɔ Jehovah kpé nukún dó emi wu kpo wanyiyi kpo, bo na kanmɛsyɛn gbigbɔ tɔn e sín hudo emi ɖó é emi dó hwetɔnnu. Jehovah lɛ́ sɔnǔ nú nǔ e sín hudo ye ɖó ɖò agbaza lixo é kpo wanyiyi kpo. Nɔví gbigbɔ tɔn yetɔn lɛ hɛn sɔ ye. Amɔ̌, nǔ e lɛ́ na kanmɛsyɛn ye tawun é wɛ nyí ba e afɔsɔ́ɖótetɔ́ tutoblonunu Mawu tɔn tɔn lɛ ba agun ɔ kpɔ́n é. Mutsuo ɖɔ: “É cí nú mì ɖɔ Jehovah ɖò akpá mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo tɔn bo ɖò nukún kpé dó mǐ wu wɛ. Kpɔ́n lee é dó gbɔ nú mɛ sɔ́ é!” Ali taji hugǎn e nu Mawu nɔ d’alɔ mǐ ɖè é wɛ nyí ɖɔ é nɔ na nùɖuɖu gbigbɔ tɔn mǐ, amɔ̌, é nɔ lɛ́ sú hudo agbaza tɔn mǐtɔn lɛ sín dò.\nÐU LÈ HLƆNHLƆN E MAWU NƆ ZÁN DÓ HWLƐN MƐ É TƆN\n11. Etɛ mɛ ɖěɖee nɔ ɖó nukún na ɖu lè hlɔnhlɔn e Mawu nɔ zán dó hwlɛn mɛ é tɔn é ka ɖó na wà?\n11 Jehovah ɖò gbesisɔmɛ tɛgbɛ bo na d’alɔ ‘mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ, bɔ ye nɔ site.’ (Ðɛh. 147:6a) Amɔ̌, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu lè gbesisɔmɛ e é ɖè bo na wà nǔ dó ta mǐtɔn mɛ é tɔn gbɔn? Mǐ ɖó na ɖó kancica ɖagbe ɖé xá ɛ. Nú enɛ na nyɔ́ bló ɔ, mǐ ɖó na sɔnǔ nú mɛɖesɔhwe. (Sof. 2:3) Mɛɖesɔhwetɔ́ lɛ nɔ ɖó nukún ɖɔ Mawu na jla nǔmasɔgbe ɖebǔ e jɛ dó ye wu é ɖó bo lɛ́ ɖè nǔ e enɛ ko hɛn gblé dó ye wu lɛ é síìn. Jehovah nɔ kpɔ́n mɛ mɔhun lɛ bɔ nǔ yetɔn nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.\n12, 13. (a) Bo na dó ɖu lè alɔdo Mawu tɔn tɔn ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na nyì alɔ na? (b) Mɛ alɔkpa tɛ lɛ sín nǔ wɛ nɔ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ?\n12 Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, Mawu “sɔ́ mɛdídá lɛ hwe kaka bɔ ye nɔ j’ayǐ.” (Ðɛh. 147:6b) Xó enɛ lɛ syɛn tawun! Bo na dó ɖu lè xomɛnyínyɔ́ Mawu tɔn tɔn, lobo nyì alɔ nú xomɛsin tɔn ɔ, mǐ ɖó na gbɛ́ wǎn nú nǔ e é gbɛ́ wǎn na lɛ é. (Ðɛh. 97:10) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ɖó na nyì alɔ nú nùblibliwiwa. Enɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na ɖó wǔ zɔ nú nǔ ɖebǔ e na kplá mǐ yì nǔ nyanya mɔhun kɔn é, ɖi fɔtóo nùblibliwiwa tɔn lɛ mɔ̌. (Ðɛh. 119:37; Mat. 5:28) Enɛ sixu byɔ gǎndido tawun, amɔ̌, é jɛxa ɖɔ mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ, bá dó mɔ nyɔna Jehovah tɔn.\n13 Ðò ahwan enɛ funfun hwenu ɔ, mǐ ɖó na ganjɛ Jehovah wu, é nyí dó mǐɖesunɔ wu ǎ. Enyi mǐɖesunɔ dó gǎn bo na hwlɛn mǐɖée kpo “hlɔnhlɔn e ɖò ahwan-yisɔ́sú wu é” kpo, enɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ yì ba alɔdo mɛ ɖevo lɛ tɔn ɔ, é ka na nyɔ́ nukún tɔn mɛ à? Eǒ! Mǐ na bo lɛ́ ganjɛ “hlɔnhlɔn e ɖò ahwanfuntɔ́ syɛnsyɛn ɖé wu ɔ” wu, bo wà nǔ ɖi ɖɔ mǐɖesunɔ alǒ gbɛtɔ́ ɖevo lɛ sixu hwlɛn mǐ gán ɖɔhun ɔ, é na jɛnu ǎ. (Ðɛh. 147:10) É nyɔ́ wà ɔ, mǐ ɖó na sɛkpɔ Jehovah bo savo bo byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ mǐ. É gbɔn vo nú gbɛtɔ́ e nɔ ɖè wě xá mɛ lɛ é, agbɔ̌n nɔ kpé è gbeɖé bonu é na gbɔ tó ɖó nùbyɔbyɔ mǐtɔn lɛ ǎ, enyi mǐ na bo tlɛ ɖò byɔbyɔ ɛ wɛ hwɛhwɛ ɔ nɛ. ‘Mɛ e sín nǔ nɔ nyɔ́ Jehovah sín nukúnmɛ é wɛ nyí mɛ e nɔ sí i lɛ; ye mɛ e ganjɛ wǔ tɔn lɛ.’ (Ðɛh. 147:11) Mǐ sixu ɖeji ɖɔ ɖò xomɛnyínyɔ́ tɔn mɛ ɔ, é na nɔ kpɔ́ xá mǐ, lobo na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò jlǒ nyanya mǐtɔn lɛ jí.\n14. Ganjɛwu tɛ ka na hlɔnhlɔn ɖɛhanwlantɔ́ ɔ?\n14 Jehovah na mǐ ganjɛwu e na zɔ́n bɔ mǐ na kudeji ɖɔ é na d’alɔ togun tɔn hwenu e é ɖò hudo mɛ é. Hwenu e ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ɖò tamɛ lin dó Jeluzalɛmu vívɔ́ ɖó ayǐ wu wɛ é ɔ, é jihan bo ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ: “É na syɛnsyɛn nǔ e a nɔ dó sú hɔntogbo towe lɛ é, bo xoɖɛ dó vǐ towe lɛ jí ɖò toxo towe mɛ. É na fífá we ɖò ayikúngban towe jí.” (Ðɛh. 147:13, 14) Kpɔ́n lee tuùn e ɖɛhanwlantɔ́ ɔ tuùn ɖɔ Mawu na na syɛnsyɛn nǔ e è nɔ dó sú hɔntogbo toxo ɔ tɔn lɛ na, bo na dó cyɔn alɔ sinsɛn-blotɔ́ tɔn lɛ jí é na ko na jiɖe è sɔ́ é!\nNɛ̌ Xó Mawu tɔn ka sixu d’alɔ mǐ gbɔn hwenu e mǐ mɔ ɖɔ tɛnkpɔn lɛ wá ɖi bú mǐ é? (Kpɔ́n akpáxwé 15-17)\n15-17. (a) Nɛ̌ nǔ ka sixu cí nú mǐ hweɖelɛnu dó tɛnkpɔn mǐtɔn lɛ wu? Nɛ̌ Jehovah ka nɔ zán Xó tɔn dó d’alɔ mǐ gbɔn? (b) Nǎ kpɔ́ndéwú lee ‘nǔ e Mawu zɔ́n lɛ nɔ nyí wiwa blewun’ gbɔn é tɔn.\n15 A sixu mɔ tagba ɖé lɛ bɔ ye na nɔ ɖó linkpɔ́n nú we. Jehovah sixu na we nùnywɛ bɔ a na ɖí xwi xá. Ðɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ dó Mawu tɔn wu ɖɔ “é nɔ ɖɔ xó nú ayikúngban ɔ, bɔ nǔ e é zɔ́n wiwa lɛ bǐ nɔ nyí wiwa blewun.” Ee ɖɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ ɖɔ ‘é nɔ sɛ́ laglási dó bɔ é nɔ gbà fo jǐ ɖɔhun, lobɔ kɛ́njí nɔ ja’ gudo é ɔ, é kanbyɔ ɖɔ: “Mɛ̌ ka sixu nɔte avuvɔ tɔn nukɔn?” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ Jehovah “nɔ lɛ́ ɖɔ xó kpowun bɔ [ye] bǐ nɔ sínsín.” (Ðɛh. 147:15-18) Mawu nùnywɛbǐnɔ, hlɔnhlɔnbǐnɔ mǐtɔn, éyɛ mɛ e ɖ’acɛ dó kɛ́njí kpo laglási kpo jí é sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖu ɖò afɔklɛ́nnú ɖebǔ e mǐ nɔ mɔ é jí.\n16 Égbé ɔ, Jehovah nɔ xlɛ́ ali mǐ kpo Xó tɔn Biblu kpo. Bɔ “nǔ e é zɔ́n wiwa lɛ bǐ nɔ nyí wiwa blewun,” enɛ wɛ nyí ɖɔ é nɔ ɖò gbesisɔmɛ bo nɔ na mǐ alixlɛ́mɛ gbigbɔ tɔn hwenu e mǐ ɖó hudo tɔn dó é. Lin tamɛ dó lè e a nɔ mɔ ɖò Biblu xixa, wema ɖěɖee “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ ɖetɔ́n lɛ é biba dò na, Televiziɔn JW tɔn kpinkpɔn, jw.org jí yiyi, xó ɖiɖɔ xá mɛxo agun tɔn lɛ kpo gbɛ̌dido xá Klisanwun hàtɔ́ lɛ kpo mɛ é jí. (Mat. 24:45) A ka ko mɔ ɖɔ Jehovah ɖò gbesisɔmɛ bo na xlɛ́ ali mǐ blewun à?\n17 Simone mɔ hlɔnhlɔn Xó Mawu tɔn tɔn. É nɔ mɔ ɖɔ emi kún hwɛ́n nùtí ó, bo tlɛ nɔ xò nǔ kpɔ́n ɖɔ emi ka nyí mɛ bɔ nǔ emitɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ à jí. É ɖò mɔ̌ có, hwe ɖěɖee nu awakanmɛ kú i é ɔ, é tɛ́ dó ɖɛxixo wu lobo ba alɔdo Jehovah tɔn. É lɛ́ hɛn alɔnu tɔn ján ɖò Biblu kpinkplɔn mɛ. É ɖɔ: “Un ko ɖò ninɔmɛ ɖé mɛ kpɔ́n bo gɔn hlɔnhlɔn kpo alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn kpo mɔ gbeɖé ǎ.” Enɛ ko d’alɔ ɛ bɔ é nɔ dó gǎn bo nɔ sɔ́ ayi tɔn ɖó nǔ ɖagbe lɛ jí lee é kpéwú gbɔn é.\n18. Aniwu a ka nɔ mɔ ɖɔ Jehovah jɔwu we? Hwɛjijɔ tɛ lɛ a ka ɖó bo na d’axwá ɖɔ ‘Mi kpa Jah!’?\n18 Ðɛhanwlantɔ́ ɔ tuùn lee è jɔwu togun Mawu tɔn hwexónu tɔn ɔ gbɔn é. Yedɛɛ lɛ wɛ nyí togun ɖokpo géé e Mawu na “xó” tɔn, “sɛ́n tɔn lɛ kpo gbeta tɔn lɛ kpo” é. (Xà Ðɛhan 147:19, 20.) Égbé ɔ, nyɔna ɖé wɛ é nyí ɖɔ mǐdɛɛ lɛ wɛ nyí mɛ ɖokpo e ɖò ayikúngban ɔ jí bɔ è nɔ sɔ́ nyikɔ Mawu tɔn dó ylɔ é. Ðó mǐ tuùn Jehovah, bo jó Xó tɔn dó bɔ é w’azɔ̌ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ wutu ɔ, mǐ nɔ ɖu vivǐ kancica bunɔ ɖé tɔn xá ɛ. Ði mɛ e wlan Ðɛhan 147gɔ́ ɔ é ɖɔhun ɔ, mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖagbe gègě, bo na d’axwá ɖɔ ‘Mi kpa Jah!’ bo na lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ bonu ye na wà nǔ ɖokpo ɔ à cé?\n[Nǔ E È Ðɔ Ðò Dò É]\n^ akpá. 3 Jah ɔ, sɛ́nkpo nyikɔ Jehovah tɔn tɔn wɛ.\nEe wá yì é\nBɔ d'ewu ɔ\nZǐn akpáxwé ɔ\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN\nYe Zé Yeɖée Jó kpo Jlǒ kpo Ðò Turquie\nBa Dɔkun Jɔ Dɔkun Lɛ\n“Nɔ Ya Avǐ Xá Mɛ E Ðò Avǐ Ya Wɛ Lɛ”\n“É Ni . . . Bló Bonu Nǔ E A Lin Na Wà lɛ Bǐ Ni Nyí Wiwa”\nÐu Ðò Hun E Xò Dó Ayi Towe Tamɛ Wɛ A Ðè É Jí\nNǔ E Nǔxatɔ́ lɛ Kanbyɔ lɛ É\nALƆ E JÍ È SIXU YÍ ƉÓ LƐ É\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2017\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Juillet 2017\nJW.ORG / TƐN ƐNTƐNƐTI TƆN KÚNNUƉETƆ́ JEHOVAH TƆN LƐ TƆN E SƆGBE ƉÒ SƐ́N LIXO É\nNǔ E Kàn Mǐ lɛ É\nHun Akpáxwé Elɔ lɛ Tlɔlɔ\nBa Kplé ƉÉ\nBa Kpléɖókpɔ́ Ɖaxó ƉÉ\nNǔ Yɔyɔ̌ Lɛ\nTeleviziɔn JW Tɔn\nWEMASƐXWETƐN ƐNTƐNƐTI JÍ TƆN Watchtower Tɔn\nNǔwlanwlán E Nyi Mɛ Sɛ́dó Fí Ɖevo lɛ É\nCopyright © 2019 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. SƐ́N E ƉƆ NǓ DÓ ZINZAN TƆN WU LƐ É | SƐ́N NǓ E KAN MƐƉESUNƆ LƐ É TƆN LƐ\nSɔ́ Gbè Towe\nXlɛ́ Tokunɔgbe lɛ Kɛɖɛ Gbè E Mɛ Tɛn Ɛntɛnɛti Tɔn ɔ Ɖè lɛ É Wema Yíyí Kɛɖɛ


Nǔmimɔ Zakalíi Tɔn Ayizɛngɔ ɔ kpo Tɛnwegɔ ɔ Kpo: Lee Ye Kàn We Gbɔn É | Nùkplɔnkplɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Mi lɛkɔ wá gɔ̌n ce, bonu má lɛkɔ wá mi gɔ́n.”—ZAK. 1:3.\nHAN LƐ: 89, 86\nLinlin tɛ Jehovah ka nɔ ɖó dó ajo alɔkpa lɛ bǐ wu?\nNɛ̌ mǐ ka sixu zán gbɛ̀ sɔgbe xá zě e mǐ zé miɖée jó nú Mawu é “ayihɔngbe ayihɔngbe” gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu wà azɔ̌ e nyí mǐtɔn é, bo ɖè nǔnyanyawiwa sín tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ gbɔn?\n1-3. (a) Ninɔmɛ tɛ mɛ togun Jehovah tɔn ka ɖè hwenu e Zakalíi bɛ́ gbeyiɖɔzɔ́ é? (b) Etɛwu Jehovah ka byɔ togun tɔn ɖɔ é ni ‘lɛkɔ wá gɔ̌n emitɔn’?\nWEMA mlámlá e ɖò zinzɔn wɛ é ɖé, nyɔnu e è sú dó xasun ɖé mɛ é kpo nyɔnu wè e ɖò zinzɔn wɛ ɖò jɔhɔn mɛ bo ɖó awa aɖɔwé wa ɖɔhun lɛ é kpo ɖò nùjiwǔ ɖěɖee ɖò wema Zakalíi tɔn mɛ lɛ é mɛ. (Zak. 5:1, 7-9) Etɛwu Jehovah ka xlɛ́ nǔmimɔ nukúnɖeji enɛ lɛ gbeyiɖɔ tɔn? Ninɔmɛ tɛ mɛ Izlayɛli-ví lɛ ka ɖè ɖò hwenɛnu? Nɛ̌ nǔmimɔ Zakalíi tɔn enɛ lɛ ka kàn mǐ gbɔn ɖò égbé?\n2 Xwè 537 J.H.M. tɔn nyí xwè awǎjijɛ tɔn ɖé nú togun Jehovah tɔn e sɔ́ éɖée jó n’i é. Ee ye nɔ kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu nú xwè 70 kpíɖíkpíɖí é ɔ, kàn wá jó ye lo. Akpàkpà ɖaxó ɖé sɔ́ ye jɛ nukɔn, bɔ ye jɛ azɔ̌ wà jí bo na vɔ́ sinsɛn nugbǒ ɔ ɖó ayǐ ɖò Jeluzalɛmu. Ðò 536 J.H.M. ɔ, ye dó tɛmpli ɔ dò. Ðò hwe ɔ nu ɔ, togun ɔ “ɖò xó sú wɛ wooo, bɔ è nɔ sè ɖò kaka zɔ.” (Ɛsd. 3:10-13) Amɔ̌ é na nɔ zaan kpowun é ɔ, gbeklanxamɛ ɖé fɔ́n dó xɔgbigbázɔ́ ɔ jí. Tagba kpo wuvɛ̌ kpo tobutobu lɛ túntún awakanmɛ nú togun ɔ, bɔ ye jó tɛmpli gbigbázɔ́ ɔ dó, bɔ ye sɔ́ ayi ɖó xwé yeɖesunɔ tɔn lɛ kpo gle yetɔn lɛ kpo jí. Xwè 16 gudo ɔ tɛmpli Jehovah tɔn gbigbá sín azɔ̌ ɔ cí mɔ̌ kpowun. É byɔ ɖɔ è ni flín togun Jehovah tɔn ɖɔ é ni lɛkɔ wá gɔ̌n tɔn, bonu nǔ éɖesunɔ tɔn lɛ ni gbɔ nukún mya n’i jɛ nukɔn. Jehovah ba ɖɔ ye ni lɛkɔ wá gɔ̌n emitɔn, bo lɛ́ jɛ sinsɛn emi kpo ayi bǐ kpo jí ma ɖi xɛsi.\n3 Bonu Mawu na dó d’alɔ togun tɔn, nú é na flín nǔ nukɔntɔn e wu é ɖè è tɔ́n sín Babilɔnu é ɔ, é sɛ́ gbeyiɖɔ tɔn Zakalíi dó ɖò 520 J.H.M. Nyikɔ Zakalíi tɔn ɖesu sín tinmɛ e nyí “Jehovah Ko Flín” é sixu flín nugbǒ taji ɖé ye. Togun ɔ ko wɔn hwlɛngán sín nǔwiwa Jehovah tɔn lɛ có, é ka kpó ɖò flínflín i wɛ. (Xà Zakalíi 1:3, 4.) É na jiɖe ye kpo wanyiyi kpo ɖɔ emi na d’alɔ ye, bɔ ye na vɔ́ sinsɛn nugbǒ ɔ ɖó ayǐ, bo lɛ́vɔ gb’akpá nú ye syɛnsyɛn ɖɔ emi kún na yí gbè ɖɔ ye ni sɛ̀n emi kpo ayixa e má é ɖé kpo ó. Mǐ ni kpɔ́n lee Jehovah gbɔn nǔmimɔ Zakalíi tɔn ayizɛngɔ ɔ kpo tɛnwegɔ ɔ kpo sín yɛkan mɛ, bo dó wusyɛn lanmɛ nú ye bonu ye na jɛ azɔ̌ jí gbɔn é. Gɔ́ na ɔ, nǔ tɛ lɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ ɖò égbé?\nTÓDƆNNÚMƐ MAWU TƆN ÐÓ AJOJIJA WU\n4. Etɛ Zakalíi ka mɔ ɖò nǔmimɔ tɔn ayizɛngɔ ɔ mɛ? Etɛwu nùwlanwlan e ɖò wema mlámlá ɔ sín akpá wè lɛ xwé é ka ɖò taji? (Kpɔ́n ɖiɖe 1tɔn e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n4 Zakalíi sín wemata 5gɔ́ ɔ bɛ́ kpo nǔmimɔ budo ɖé kpo. (Xà Zakalíi 5:1, 2.) Zakalíi mɔ wema mlámlá ɖé ɖò zinzɔn wɛ ɖò jɔhɔn mɛ, bɔ ga tɔn nyí mɛtlu 10 mɔ̌, bɔ gblǒ tɔn nyí mɛtlu 5 mɔ̌! É ko ɖò hunhun, bɔ è sɔ́ na jɛ tagba cobo xà ǎ. Wɛn hwɛɖónúmɛ tɔn ɖé wɛ ɖ’emɛ, bo kpé wema mlámlá ɔ sín akpá wè lɛ bǐ xwé. (Zak. 5:3) Hwɛhwɛ ɔ, akpá ɖokpo xwé wɛ nùwlanwlan nɔ ɖè nú wema mlámlá ɖé, enɛ ɔ wu ɔ, wɛn taji kpo wɛn syɛnsyɛn ɖé kpo wɛ ɖò wema mlámlá enɛ mɛ.\nAjo alɔkpa ɖebǔ ɖó tɛn tɔn ɖò Klisanwun lɛ tɛntin ǎ (Kpɔ́n akpáxwé 5 jɛ 7)\n5, 6. Linlin tɛ Jehovah ka nɔ ɖó dó ajo alɔkpa ɖebǔ wu?\n5 Xà Zakalíi 5:3, 4. Mɛ lɛ bǐ wɛ na ɖó gbè nú Jehovah, loɔ, togun tɔn tɔn zun kwínkwín ma kwín. Mɛ e yí wǎn nú Mawu lɛ é nɔ mɔ ɖɔ ajojija alɔkpa ɖebǔ “na dó hɛ̌n . . . Mawu” yetɔn. (Nùx. 30:8, 9) É na bo nyí nǔ ɖebǔ wɛ sísɛ́ ajotɔ́ ɖé b’ɛ j’ajo, alǒ é na bo byɔ ɖɔ è ni myɔ nukún dó ajo e é ja é ɖó ninɔmɛ ɖé lɛ wu ɔ, è ni tuùn ɖɔ é sɔ́ jlǒ nukúnkɛ́ndídó tɔn ɖó ta hú Mawu, lobɔ nǔɖokan lɛ xɔ akwɛ n’i hugǎn. É sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n sɛ́n Mawu tɔn, bo kɔn cí dó Jehovah kpo nyikɔ Tɔn kpo wu, bo xlɛ́ ɖɔ é kún nyí nǔ taji ó.\n6 A ka ɖó ayi wu ɖɔ ɖò Zakalíi 5:3, 4 mɛ ɔ, è ɖɔ ɖɔ Jehovah na sɛ́ ‘nudómɛ dó, bɔ nudómɛ enɛ ɔ na gbà nǔ ɖò ajotɔ́ lɛ ɖokpo ɖokpo xwé’ à? Hɔn lɛ kpo sɛxlo lɛ kpo sixu sú ali dó hwɛɖónúmɛ Jehovah tɔn ǎ. É sixu yì fí e hwla lɛ é ɖebǔ, bo na ɖè nǔnyanyawiwa e ɖò togun tɔn mɛ lɛ é jɛ wě. Enyi mɛɖé na bo kpé nǔ wu bo nɔ hwla ajojija tɔn dó gǎn lɛ, azɔ̌gán lɛ, mɛxo lɛ alǒ mɛjitɔ́ lɛ ɔ, é sixu hwla dó Mawu e na mǐ ganjɛwu ɖɔ ajojija lɛ bǐ ɖò wěxo é ǎ. (Ebl. 4:13) É dó gbɔ nú mǐ tawun ɖɔ mǐ ɖò gbɛ̌ dó xá togun e tuùn tawun ɖɔ è na ɖɔ nugbǒ “ɖò nǔ bǐ mɛ” é wɛ.—Ebl. 13:18.\n7. Nɛ̌ mǐ ka sixu kpéwú bo na gló nudómɛ wema mlámlá e ɖò zinzɔn wɛ é tɔn gbɔn?\n7 Hwɛ huhu dó Jehovah wɛ ajo alɔkpa lɛ bǐ nyí. Mǐ nɔ mɔ gbɛzinzan sɔgbe xá nugbodòdó ɖaxó Jehovah tɔn lɛ dó mɔ wǔjɔmɛ ɖé, bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖó walɔ e ma na kɔn cí dó nyikɔ tɔn wu ɖò ali ɖebǔ nu ǎ lɛ é. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu kpéwú bo na gló hwɛ e Jehovah na ɖó nú mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ jlǒ dó gbà sɛ́n tɔn lɛ é é.\nGBƐZINZAN “AYIHƆNGBE AYIHƆNGBE” SƆGBE KPO AKPÁ E MǏ DÓ É KPO\n8-10. (a) Etɛ ka nyí akpá ɖé? (b) Akpá tɛ Axɔsu Sedesiyasi ma ka ɖè ǎ?\n8 Wɛn e è wlan dó wema mlámlá e ɖò zinzɔn wɛ é jí bɔ d’ewu é gb’akpá nú mɛ ɖěɖee ‘nɔ dó adingban sín akpá bo nɔ xwlé nyikɔ Mawu tɔn d’eji’ lɛ é. (Zak. 5:4) Akpá ɖé ɔ, xó e è ɖɔ bo xwlé nǔ d’eji, bo na dó dó zǒgbe jí ɖɔ nùɖé nyí nugbǒ, alǒ akpá syɛnsyɛn e mɛɖé dó ɖɔ emi na wà nùɖé alǒ emi kún na wà nùɖé ó é wɛ.\n9 Nǔ xwléxwlé dó akpá ɖé jí ɖò nyikɔ Jehovah tɔn mɛ nyí nǔ vlɛkɛsɛ́ɛ ɖé ǎ. Nǔ e axɔsu gudo tɔn ɔ wà cobo xá axɔsuzinkpo jí ɖò Jeluzalɛmu é pɛ́ɛ́ nɛ. Sedesiyasi xwlé Jehovah sín nyikɔ ɖɔ emi na nɔ gbeji nú axɔsu Babilɔnu tɔn. Amɔ̌, Sedesiyasi wà nǔ sɔgbe kpo nǔ e é xwlé é kpo ǎ. Enɛ wu ɔ, Jehovah ɖɔ xó elɔ lɛ dó ɖó hwɛ n’i: “Un xwlé nyiɖée ɖɔ: [Sedesiyasi] na yì kú ɖò Babilɔnu xɔsu e sɔ́ ɛ ɖó zinkpo jí ɔ tomɛ; ɖó é nɔ gbeji nú akɔ e é jɛ ɔ ǎ.”—Ezek. 17:16.\n10 Axɔsu Sedesiyasi xwlé nú Jehovah ɖɔ emi na zán gbɛ̀ sɔgbe xá akpá e emi dó ɖò nyikɔ tɔn mɛ é. (2 Tan 36:13) Loɔ, Sedesiyasi ba alɔdo Ejipu tɔn, bo na dó gosin acɛ Babilɔnu tɔn mɛ, bɔ é ka nyí dó wuvɔ̌.—Ezek. 17:11-15, 17, 18.\n11, 12. (a) Akpá taji hugǎn tɛ mǐ ka na dó? (b) Ali tɛ lɛ nu zě e mǐ zé mǐɖee jó nú Jehovah é ka kúnkplá gbɛzinzan mǐtɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn ɖè?\n11 Jehovah nɔ lɛ́ ɖótó akpá ɖěɖee mǐ nɔ dó lɛ é. É nɔ sɔ́ ye dó mɔ nǔ vlɛkɛsɛ́ɛ ɖé ǎ; mǐ ɖó na ɖè ye, bonu nǔ mǐtɔn na dó nyɔ́ nukún tɔn mɛ. (Ðɛh. 76:12) Ðò akpá e mǐ dó lɛ é bǐ mɛ ɔ, taji bǐ ɔ wɛ nyí ee mǐ dó hwenu e mǐ zé mǐɖée jó nú Jehovah é. Mɛɖée zízé jó nú Jehovah ɔ, akpá ɖé wɛ bɔ mǐ dó kpo ayi bǐ kpo ɖɔ nǔ ɖebǔ na bo ɖò jijɛ wɛ ɔ, mǐ na sɛ̀n ɛ.\n12 Nɛ̌ mǐ ka sixu nɔ gbeji nú mɛɖée zízé jó sín akpá mǐtɔn gbɔn? Dɔn e mǐ nɔ gbí ɖò mɛtɛnkpɔn ɖaxó lɛ kpo kpɛví lɛ kpo nu é ɖó na xlɛ́ ɖɔ mǐ sɔ́ akpá e mǐ dó ɖɔ mǐ na mlá Jehovah “ayihɔngbe ayihɔngbe” ɔ ylɔ ɖɔ nùjɔnǔ. (Ðɛh. 61:9) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi mɛɖé jɛ ayihun blíblí lɛ da xá mǐ jí ɖò azɔ̌ jí alǒ wemaxɔmɛ ɔ, mǐ ka nɔ mɔ ɖɔ ali ɖé wɛ hun nú mǐ bɔ mǐ na xlɛ́ ɖɔ ‘nǔ wà Jehovah ɖɔhun nɔ víví nú mǐ,’ bo nɔ gbɛ́ ayihun mɔhun lɛ à? (Nùx. 23:26) Enyi mǐ ɖò xwédo e klán é ɖé mɛ ɔ, mǐ ka nɔ byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ mǐ bonu mǐ na kpó ɖò gbɛ̀ zán wɛ Klisanwun ɖɔhun, hwenu e mɛ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é ɖě ma tlɛ na ɖò gǎn mɔhun dó wɛ ǎ é à? Mǐ ka nɔ xoɖɛ dó sɛkpɔ Tɔ́ wanyiyinɔ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ gbè bǐ gbè, bo nɔ dokú n’i ɖɔ é dɔn mǐ wá acɛkpikpa tɔn glɔ bo lɛ́ yí wǎn nú mǐ à? Mǐ ka nɔ ba hwenu bo nɔ xà Biblu gbè bǐ gbè à? Mǐ ko d’akpá ɖɔ mǐ na wà nǔ mɔhun lɛ à cé? Tónúsíse sín xó wɛ. Alɔɖiɖo ɖò Jehovah sinsɛn mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ yí wǎn n’i bo zé mǐɖée jó n’i nugbǒ nugbǒ. Sinsɛn-biblo mǐtɔn ɔ, lee mǐ ɖó na zán gbɛ̀ gbɔn é nɛ, é nyí nùɖé bɔ mǐ na blǒ mɔ̌ tɔn mɔ̌ tɔn kpowun ǎ. Akpá mǐtɔn ɖiɖe ɔ, ɖagbe mǐɖesunɔ tɔn wɛ; gbejininɔ mǐtɔn na zɔ́n bɔ mǐ na mɔ sɔgudo ɖagbe ɖé.—Sɛ́n. 10:12, 13.\n13. Etɛ nǔmimɔ Zakalíi tɔn ayizɛngɔ ɔ ka sixu kplɔ́n mǐ?\n13 Zakalíi sín nǔmimɔ ayizɛngɔ ɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ ɖɔ mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é kún ɖó na dó ta ajojija alɔkpa ɖebǔ mɛ, alǒ, d’akpá adingban tɔn ɖebǔ ó. Mǐ lɛ́ mɔ ɖɔ Izlayɛli-ví lɛ kún setónú ó có, Jehovah kún ka jó gbè ó. É tuùn ɖɔ kɛntɔ́ e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é ɖò kɔ gbidi nú ye wɛ tawun. É zé kpɔ́ndéwú ɖagbe ɔ ɖ’ayǐ nú mǐ, bo wà nǔ sɔgbe kpo akpá tɔn lɛ kpo; é ka na d’alɔ mǐ, bɔ mǐ lɔ na wà mɔ̌. Ali e nu é nɔ d’alɔ mǐ ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ é sɔ́ nukúnɖiɖo ɖé ɖó te nú mǐ, ɖɔ emi na ɖè nǔ nyanya e gbɔn ayikúngban ɔ jí lɛ é bǐ síìn zaanɖé. Zakalíi sín nǔmimɔ e bɔ d’ewu é na nukúnɖiɖo ɖagbeɖagbe enɛ sín ganjɛwu mǐ.\nÈ SƆ́ NǓNYANYAWIWA ÐÓ TƐN E JƐXA Ɛ É MƐ\n14, 15. (a) Ðò nǔmimɔ tɛnwegɔ ɔ mɛ ɔ, etɛ Zakalíi ka mɔ? (Kpɔ́n ɖiɖe 2gɔ́ e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Xlɛ̌ etɛ tɔn nyɔnu e ɖò xasun ɔ mɛ é ka nyí? Etɛwu è ka lɛ́ sú i dó xasun ɔ mɛ?\n14 Ee Zakalíi mɔ wema mlámlá e ɖò zinzɔn wɛ é gudo é ɔ, wɛnsagun ɖé ɖɔ n’i ɖɔ: “Zě ta bo kpɔ́n!” Etɛ nǔmimɔ tɔn tɛnwegɔ ɔ ka na ɖexlɛ́? É mɔ xasun ɖé bɔ é tɔ́n sín dɔ̌n ja. (Xà Zakalíi 5:5-8.) Xasun jlɛ̌mɛ enɛ ɔ, “nusú” ɖé ɖ’enu. Ee nusú ɔ hun é ɔ, Zakalíi mɔ “nyɔnu ɖé ɖò ayijinjɔn ɖò xasun ɔ mɛ.” Wɛnsagun ɔ tinmɛ ɖɔ nyɔnu e ɖò xasun ɔ mɛ é nyí “dakaxixo sín xlɛ̌.” Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n lee é na ko xyɔwǔ nú Zakalíi gbɔn hwenu e é mɔ ɛ bɔ é ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na tɔ́n sín xasun ɔ mɛ é! Wɛnsagun ɔ yawu wà nùɖé, é kpíkpé è dó xasun ɔ mɛ, bo lɛ́ sú nusú ɔ ganji. Etɛ ka nyí tinmɛ enɛ tɔn?\n15 Akpáxwé nǔmimɔ ɔ tɔn enɛ xlɛ́ ɖɔ Jehovah kún na lɔn nú nǔnyanyawiwa alɔkpa ɖebǔ na nɔ togun tɔn tɛntin ó. É na tɛ́n kpɔ́n bɔ è na wlí dó nǔ mɛ bo yawu ɖè síìn. (1 Kɔ. 5:13) Wɛnsagun ɔ na mǐ ganjɛwu enɛ tɔn hwenu e é lɛ́ sú nusú ɔ dó xasun ɔ nu é.\nJehovah nɔ wà nǔ e wu é kpé é bǐ, bonu nùblibli ma va dó sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ wu ó (Kpɔ́n akpáxwé 16 jɛ 18)\n16. (a) Etɛ Zakalíi ka mɔ bɔ è wà nú xasun ɔ? (Kpɔ́n ɖiɖe 3gɔ́ e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Fitɛ nyɔnu e ɖó awa lɛ é ka sɔ́ xasun ɔ yì?\n16 Nyɔnu wè ɖé lɛ wá xwetɔ́n bo ɖó awa ɖaxó ɖé lɛ aɖɔwé wa ɖɔhun. (Xà Zakalíi 5:9-11, nwt.) Kpɔ́n lě dò nyɔnu enɛ lɛ gbɔn vo nú nyɔnu e ɖò xasun ɔ mɛ é sɔ́ é! Nyɔnu enɛ lɛ zán awa yetɔn ɖaxó lɛ bo zɔn wá dò, bo sɔ́ xasun e mɛ “dakaxixo sín xlɛ̌” ɔ ɖè é yì. Fitɛ ye ka sɔ́ yì? Ye sɔ́ dakaxixo sín xlɛ̌ ɔ yì ɖó “Cineyáa yikúngban jí,” alǒ, ɖó Babilɔnu. Amɔ̌, etɛwu ye ka sɔ́ xasun ɔ yì ɖó Babilɔnu?\n17, 18. (a) Etɛwu Cineyáa ka nyí “tɛn e jɛxa” “dakaxixo sín xlɛ̌” ɔ é? (b) Etɛ jí mǐ ka kú dó bo na wà nú nǔnyanyawiwa?\n17 Nú Izlayɛli-ví e nɔ gbɛ̀ ɖò Zakalíi sín azǎn gbè lɛ é ɔ, Cineyáa wɛ nyí fí e jɛxa bɔ è na sɔ́ dakaxixo sín xlɛ̌ ɔ ɖó é. Zakalíi kpo Jwifu gbɛ̌ tɔn lɛ kpo sixu yí gbè ɖɔ Babilɔnu nyí nɔtɛn dakaxixo tɔn ɖé ɖò azǎn yetɔn gbè. Ðó ye sù ɖò toxo enɛ e mɛ nùblibli kpo vodunsinsɛn kpo ɖè é wutu ɔ, ye ɖó na xò hun ayihɔngbe ayihɔngbe bá ɖí xwi xá pagáwùn gbɛ̀ enɛ sín gbigbɔ. Nǔmimɔ enɛ na ko bló bɔ agbɔ̌n yetɔn na jɛ dò tawun; ganjɛwu ɖé wɛ ɖɔ Jehovah na bló bɔ nùblibli na va dó sinsɛn-biblo mímɛ́ ɔ wu ǎ.\n18 Amɔ̌, nǔmimɔ ɔ lɛ́ flín azɔ̌ e Jwifu lɛ ɖó bá wà bɔ sinsɛn-biblo yetɔn na nɔ mimɛ̌ jí é ye. È sixu yí gbè nú dakaxixo alǒ nǔnyanyawiwa sà byɔ togun Jehovah tɔn mɛ, bo nɔ mɛ ǎ. Ee è dɔn mǐ wá tutoblonunu mímɛ́ Mawu tɔn e nɔ cyɔn alɔ mɛ jí, bo nɔ lɛ́ kpé nukún mɛ wu kpo wanyiyi kpo é mɛ gudo é ɔ, mǐ ɖó na d’alɔ b’ɛ na nɔ mimɛ̌ jí. Akpàkpà ka nɔ sɔ́ mǐ bɔ mǐ nɔ hɛn tutoblonunu Jehovah tɔn ɖó mimɛ̌ jí à? Nǔnyanyawiwa alɔkpa ɖebǔ ɖó na nɔ palaɖisi gbigbɔ tɔn mǐtɔn mɛ ǎ.\nTOGUN MÍMƐ́ ÐÉ NƆ KPA SUSU NÚ JEHOVAH\n19. Etɛ nǔmimɔ jiwǔ Zakalíi tɔn ka kplɔ́n mǐ?\n19 Zakalíi sín nǔmimɔ ayizɛngɔ ɔ kpo tɛnwegɔ ɔ kpo nyí akpágbánúmɛ syɛnsyɛn ɖé nú mɛ ɖěɖee ma jló na jó adingban núwiwa lɛ dó ǎ lɛ é; bo nyí nùflínmɛ ɖé ɖɔ Jehovah kún na yí gbè nú nǔnyanyawiwa ó. Mɛ ɖěɖee nɔ sɛ̀n ɛ kpo ayi bǐ kpo lɛ é ɖó na gbɛ́ wǎn nú nǔnyanyawiwa bǐ mlɛ́mlɛ́. Tan enɛ lɛ lɛ́ nyí ganjɛwu wanyiyi tɔn ɖé bɔ Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ na mǐ. Enyi mǐ w’azɔ̌ kpo kanɖodonǔwu kpo bo nyí gbɛtɔ́ alɔkpa e Mawu yí wǎn na bo nɔ cyɔn alɔ jí lɛ é ɔ, é na dó nu mǐ ɖɔ mǐ na kú ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, Jehovah na hun xomɛ dó dó nú mǐ. Gǎn e dó wɛ mǐ ɖè bo na nɔ mimɛ̌ jí ɖò gbɛ̀ e mɛ nǔnyanyawiwa gɔ́ é xɔ akwɛ tawun. Mǐ sixu ɖeji ɖɔ kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, é na kpa mǐ! Amɔ̌, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖeji ɖɔ sinsɛn nugbǒ ɔ na gbakpé ɖò gbɛ̀ e jijɔ e ma nyí Mawu tɔn ǎ lɛ é gɔ́ é ɖé mɛ gbɔn? Ganjɛwu tɛ mǐ ka ɖó ɖɔ Jehovah na cyɔn alɔ tutoblonunu tɔn jí dìn e ya ɖaxó ɔ ɖò sisɛkpɔ wɛ é? Mǐ na ɖɔ xó dó nùkanbyɔ enɛ lɛ jí ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ.


Nùbudo E Tuùntuùn Tɔn Hɛn Awǎjijɛ Wá nú Mǐ É | Kplɔ́n Vǐ Towe Lɛ\nMɛɖé ka ko ɖɔ nùbudo ɖé nú we kpɔ́n à?— * Biblu ɖɔ “nùbudo” taji ɖé xó bɔ é gosin Mawu gɔ́n. È ylɔ ɖɔ nùbudo, ɖó gbɛtɔ́ lɛ mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɖò hwexónu ǎ. Wɛnsagun lɛ lɔ tlɛ jló na tuùn nǔ gègě d’ewu. A ka jló na mɔ nukúnnú jɛ nùbudo enɛ wu à?—\nEtɛ a ka lin ɖɔ wɛnsagun lɛ tɛnkpɔn bo na mɔ dò na?\nÐò hwenu línlín ɖíe ɔ, Mawu ɖó sunnu nukɔntɔn ɔ kpo nyɔnu nukɔntɔn ɔ kpo. Nyikɔ yetɔn nɔ nyí Adamu kpo Ɛva kpo. Mawu na ye xwé ɖagbe ɖagbe e è nɔ ylɔ ɖɔ jikpá Edɛnu tɔn é. Enyi Adamu kpo Ɛva kpo ko setónú nú Mawu wɛ ɔ, ye kpo vǐ yetɔn lɛ kpo na ko bló bɔ ayikúngban ɔ bǐ na huzu palaɖisi ɖé, bo na cí jikpá Edɛnu tɔn ɖɔhun. Bɔ ye na ko nɔ gbɛ̀ ɖò Palaɖisi mɛ kaka sɔyi. Amɔ̌, a ka flín nǔ e Adamu kpo Ɛva kpo wà é à?—\nAdamu kpo Ɛva kpo tlitó nú Mawu. Nǔ e wu ye ma sɔ́ ɖò gbɛ̀ ɖò Palaɖisi mɛ ɖò égbé ǎ é nɛ. Amɔ̌, Mawu ɖɔ ɖɔ emi na bló, bɔ ayikúngban ɔ bǐ na huzu fí ɖagbe ɖagbe ɖé, bɔ mɛ bǐ na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò awǎjijɛ mɛ. Nɛ̌ é ka na bló enɛ gbɔn? Gbɛtɔ́ lɛ mɔ nukúnnú jɛ enɛ mɛ ǎ nú hwenu línlín. Nùbudo ɖé wɛ.\nHwenu e Jezu wá ayikúngban jí é ɔ, é kplɔ́n nǔ mɛ lɛ dó nùbudo enɛ wu. É ɖɔ ɖɔ é kúnkplá Axɔsuɖuto Mawu tɔn. Jezu ɖɔ nú mɛ lɛ ɖɔ ye ni xoɖɛ ɖɔ Axɔsuɖuto enɛ ɔ ni wá. Axɔsuɖuto enɛ na bló bɔ ayikúngban ɔ na nyí palaɖisi ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé.\nXomɛ hun we ɖɔ a mɔ nǔ jɛ nùbudo enɛ mɛ à cé?— Flín ɖɔ mɛ e setónú nú Jehovah lɛ é kɛɖɛ wɛ na nɔ Palaɖisi mɛ. Biblu kpi sunnu kpo nyɔnu kpo e setónú nú Jehovah lɛ é gègě sín tàn nú mǐ. A ka jló na kplɔ́n nǔ dó ye wu à?— Mǐ ni kpɔ́n mɛ alɔkpa e ye mɛ ɖé lɛ nyí é kpo lee mǐ sixu wà nǔ ye ɖɔhun gbɔn é kpo.\n1 Piyɛɛ 1:12\nGenèse 1:26-28; 2:8, 9; 3:6, 23\nMatie 6:9, 10\nPsaume 37:11, 29\n^ akpá. 3 Ðò tàn e ɖò wema elɔ mɛ lɛ é mɛ ɔ, a na mɔ wuntun elɔ (—) bɔ é nɔ bɔ dó nùkanbyɔ ɖé lɛ wu. Hwenu e é jɛ ɖɔ a ni yì agbɔ̌n jí bonu vǐ towe ni na xósin é nɛ.\nEtɛwu ayikúngban ɔ ma ka nyí palaɖisi ɖé égbé ǎ?\nNùbudo taji tɛ xó Biblu ka ɖɔ?\nEtɛ Jezu ka kplɔ́n mɛ dó nùbudo enɛ wu?\nEtɛ a ka ɖó na bló bo na nɔ Palaɖisi mɛ?


Bǐbɛ́mɛ 33 - Genèse 33\nMɛsɛntɔ́ nyɔ̌nu lɛ́ɛ kpó vǐ yětɔn lɛ́ɛ kpó sɛ wá, bó ɖe kɔ́.\nLěya lɔ kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó sɛ wá, bó ɖe kɔ́. Jozɛ́fu kpó Hlacɛ́li kpó wá sɛ wá bó ɖe kɔ́.\nBɔ Esawu kanbyɔ́ Jakɔ́bu ɖɔ: “Kanlin tobutóbú e un kpé nɛ́ lɛ́ɛ ɔ́, étɛ́ ná dó wa ná wɛ a ɖe?” Bɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Mɛɖaxó ce, hwi wɛ un hɛn wá ná, bónú a nǎ nyɔ́ xomɛ dó wǔ ce.”\nBɔ Esawu ɖɔ n'i ɖɔ: “Nɔví ce, nǔ e un ɖó lɛ́ɛ kpé mì kpo. Hɛn towe lɛ́ɛ.”\nBɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Éeǒ! Kɛnklɛ́n, a nyɔ̌ xomɛ dó wǔ ce nǔgbó hǔn, yǐ nǔ e un hɛn wá nú we lɛ́ɛ. Mɔ e un wá mɔ we ɔ́ cí Mawu wɛ un mɔ ɖɔhun. A yǐ mì tawun.\nHǔn bo yí nǔ e è hɛn wá nú we lɛ́ɛ, ɖó Mawu jɔwǔ mì ɖésú, bɔ nǔ ɖěbǔ hwedó mì ǎ.” Jakɔ́bu jɛ kɔ nú Esawu káká bɔ é gbɔ bó yí nǔ lɛ́ɛ,\nbó ɖɔ nú Jakɔ́bu ɖɔ: “Wǎ mǐ yi; mǐ ní jɛ ali. Un ná nɔ nukɔn nú we.”\nJakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Mɛɖaxó ce, a tunwun ɖɔ vǐ lɛ́ɛ ɔ́, kɛ́ɖɛ́ kɛ́ɖɛ́ wɛ è nɔ hɛn yě. Un ka lɛ́ ɖó gbɔ̌ví kpó nyibúví kpó, bɔ yě kpo ɖo anɔ̌ nu. È zun zɔnlin dó yě jí syɛ́nsyɛ́n mɔ̌ nú kéze ɖokpó ɔ́, yě bǐ ná kú.\nHǔn mɛɖaxó ce! Bo zɔn mǐ yi, bónú nyɛ mɛsɛntɔ́ towe ná xwedó zɔnlin yětɔn, bó ná zɔn dɛ̌dɛ̌ xá yě, káká wá hwi mɛɖaxó ce xwé ɖo Seyíi.”\nEsawu ɖɔ: “Un jló ɖɔ má jó mɛ ce lɛ́ɛ ɖě dó nú we.” Bɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “Mɛɖaxó ce, étɛ́wú wɛ a ka ná bló mɔ̌? Vɛ̌ kó jɔwǔ mì kpowun!”\nGbe nɛ́ gbe ɖokpó ɔ́, Esawu wlí ali ɖidó Seyíi,\nbɔ Jakɔ́bu ka ɖidó Sukɔ́tu. É gbá xɔ ɖokpó nú é ɖésúnɔ, bó dó azava nú kanlin tɔn lɛ́ɛ. Énɛ́ ɔ́ wú wɛ é ɖó nyǐkɔ nú tɛn énɛ́ ɔ́ mɛ ɖɔ Sukɔ́tu. Tínmɛ tɔn wɛ nyí azava lɛ́ɛ.\nÉe Jakɔ́bu lɛ́ kɔ sín Mɛzopotamíi taligbé tɔn ɔ́, é wá Sikɛ́mu ɖo Kanáa, wǔyɛ́yɛ́ afɔyɛ́yɛ́. É ɖó gɔnu ɖó toxo ɔ́ nukɔn.\nÉ xɔ ayǐkúngban e jí é dó goxɔ tɔn nyi ɔ́ ɖo Hamɔ́ɔ ví lɛ́ɛ sí. Tɔ́ yětɔn wɛ ɖó Sikɛ́mu toxo ɔ́ ayǐ. Gankwɛ́ kanwe ko (100) wɛ é xɔ ayǐkúngban ɔ́ yí.\nÉ mɛ vɔ̌sákpe ɖokpó nyi fínɛ́, bó sun nyǐ ɖɔ Ɛli-Elohe-Izlayɛ́li. Tínmɛ tɔn wɛ nyí Mawu, Mawu Izlayɛ́li tɔn.


Etɛ lɛ ka Na Wá Yì Hwenu E Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Na Wá É? | Nùkplɔnkplɔn\n“Gbɛ̀ elɔ ɔ, wìwá yì wɛ é ɖè, bɔ mɛ e nɔ bló jlǒ gbɛ̀ elɔ tɔn lɛ lɔ ɖò wìwá yì wɛ; mɛ e nɔ bló jlǒ Mawu tɔn ɔ ka na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi.”—1 JAAN 2:17.\nHAN LƐ: 134, 24\nEtɛ Jehovah ka na wà nú mɛ nyanya lɛ kpo tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é kpo?\nNɛ̌ Jehovah ka na ɖè azɔ̌ nyanya lɛ kpo ninɔmɛ blawu lɛ kpo sín ayikúngban ɔ jí gbɔn?\nNɛ̌ a ka sixu wà gbɔn bo na kpó ɖò gbɛ̀ hwenu e gbɛ̀ nyanya elɔ na wá yì é?\n1, 2. (a) Ali tɛ nu è ka sixu jlɛ́ gbɛ̀ elɔ dó nǔdosintɔ́ e è ko ɖó hwɛ na é wu ɖè? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Nɛ̌ nǔ na cí nú mɛ lɛ hwenu e è na ko vɔ gbɛ̀ elɔ gudo é?\n“MƐKÚKÚ ÐÒ ZƆNLIN ÐI WƐ!” È sè xósusu enɛ hwenu e è kplá nǔdosintɔ́ baɖabaɖa ɖé tɔ́n sín gankpa e mɛ é ɖè, bo sú ganhɔn ɔ gudo é. Etɛwu mɛ e ɖò cícɔ́ ɛ wɛ é ka ɖɔ mɔ̌? Lanmɛ nya ɔ tɔn ɖò ganji; é ɖò azɔn ɖě jɛ wɛ bonu é na xò gbɛ̀ tɔn yí ǎ. Amɔ̌, fí e è na hu i ɖè é wɛ mɛ e ɖò cícɔ́ ɛ wɛ é kplá ɛ xwè. Nǔdosintɔ́ enɛ e è ɖó hwɛ na é ko nyí mɛkúkú dó te. *\n2 Ðò ali ɖé nu ɔ, gbɛ̀ elɔ cí dawe enɛ e è xwè huhu gbè é ɖɔhun. É ko lín dìn bɔ è ɖó hwɛ nú gbɛ̀ nyanya elɔ, bɔ hwenu e è na wà nǔ tɔn dó é ka ko sɛkpɔ. Biblu ɖɔ: “Gbɛ̀ elɔ ɔ, wìwá yì wɛ é ɖè.” (1 Jaan 2:17) Gbɛ̀ elɔ ɖó na vɔ dandan. Amɔ̌, vogbingbɔn taji ɖé ɖò gbɛ̀ elɔ sín vivɔ kpo nǔdosintɔ́ ɔ sín kú kpo tɛntin. Nú è ja nǔdosintɔ́ ɔ hu gbé ɔ, mɛɖé lɛ sixu fɔ́n gǔ bo gbɛ́, mɛɖé lɛ sixu mɔ xó ɖɔ dó hwɛ e è ɖó n’i é wu, alǒ ɖó nukún ɖɔ è na nɔte nú hwenu ɖé hwɛ̌ cobo hu i. Amɔ̌, nú nǔ e kàn gbɛ̀ elɔ é ɔ, Nǔbǐwukpétɔ́ wɛkɛ ɔ tɔn e nyí hwɛɖɔtɔ́ e nɔ ɖɔ hwɛ bɔ nǔ bǐ nɔ vɔ ɖ’ewu é wɛ ko ɖó hwɛ n’i. (Sɛ́n. 32:4) È na nɔte ɖebǔ cobo vɔ gbɛ̀ elɔ, alǒ xò nǔ kpɔ́n ɖɔ è ka ɖɔ hwɛ ɔ ɖó jlɔjlɔ jí à jí ǎ. Hwenu e è na vɔ gbɛ̀ elɔ gudo é ɔ, nùɖíɖó e nɔ lin tamɛ kpɔ́n ɖò wɛkɛ ɔ mɛ lɛ é bǐ na yí gbè kpo ayi yetɔn bǐ kpo ɖɔ hwɛ enɛ e è ɖɔ é sɔgbe. Agbɔ̌n mɛ bǐ tɔn na jɛ dò!\n3. Nǔ ɛnɛ e na wá yì hwenu e Axɔsuɖuto Mawu tɔn na wá é tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n3 Etɛ lɛ ka ɖò “gbɛ̀ elɔ” e ɖò “wìwá yì wɛ” é mɛ? Nǔ e gbɛtɔ́ égbé tɔn lɛ nɔ lin kpaà ɖɔ ye na nɔ te kaka sɔyi lɛ é gègě wɛ na wá yì. Wɛn nyanya ɖé wɛ wɛn enɛ nyí à? Ðebǔ lɔ ǎ! Nú è na ɖɔ ɔ, akpáxwé taji ɖé wɛ é nyí ɖò “axɔsuɖuɖu Mawu tɔn sín wɛnɖagbe” mɛ. (Mat. 24:14) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó nǔ e na wá yì hwenu e Axɔsuɖuto Mawu tɔn na wá lɛ é jí. Mǐ na gbéjé nǔ taji ɛnɛ kpɔ́n: gbɛtɔ́ nyanya lɛ, tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é, nǔ nyanya lɛ kpo ninɔmɛ blawu lɛ kpo. Ðò hwenu e mǐ na jɛ ɖokpo ɖokpo jí é ɔ, mǐ na gbéjé nǔ atɔn elɔ lɛ kpɔ́n: (1) lee ye nɔ wà nǔ dó mǐ wu gbɔn ɖò égbé é, (2) nǔ e Jehovah na bló nú ye é kpo (3) lee é na sɔ́ nǔ e nyɔ́ tawun lɛ é dó ɖyɔ ye gbɔn é kpo.\nMƐ NYANYA LƐ\n4. Ali tɛ lɛ nu mɛ nyanya lɛ ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu ɖè?\n4 Nɛ̌ mɛ nyanya lɛ ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu gbɔn dìn? Ee mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ “hwenu vɛwǔ lɛ na tíìn” ɖò hwe mǐtɔn nu gudo é ɔ, Mawu sɔ́ d’ayi mɛ n’i b’ɛ wlan ɖɔ: “Gbɛtɔ́ dídá awoxotɔ́ lɛ fɔ́n tɛgbɛ ɔ, ye na ɖò nǔ nyanya wà d’eji wɛ.” (2 Tim. 3:1-5, 13) Xó enɛ lɛ e è ɖɔ ɖ’ayǐ é ka ɖò jijɛ wɛ ɖò égbé à? Gbɛtɔ́ nyanya lɛ ɖi adakaxotɔ́ xɛsidómɛtɔ́ lɛ, wangbɛnumɛtɔ́ makpotó lɛ kpo sɛngbatɔ́ e dóve lɛ é kpo ko wà nǔ dó gègě mǐtɔn wu. Ye mɛ ɖé lɛ nɔ wà nǔ nyanya ɖò agbawungba, mɛ ɖevo lɛ nyí awoxotɔ́ bo nɔ hwla nǔewanú ye nyí é bo nɔ xlɛ́ ɖò nukúnta ɖɔ emi nyí gbɛtɔ́ ɖagbe. Nú mǐɖesunɔ na bo ma tlɛ ko jɛ alɔ mɛ nyanya enɛ lɛ tɔn mɛ ǎ ɔ, ye ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu. Enyi mǐ sè nǔ nyanya e ye dosin lɛ é ɔ, é nɔ d’azɔn ayixa mǐtɔn. Ali e nu mɛ nyanya lɛ nɔ doya nú yɔkpɔvu lɛ, mɛxo lɛ, kpo mɛmaɖómɛɖé lɛ kpo ɖè é nɔ zɔ́n bɔ xɛsi nɔ ɖi mǐ tawun. Mɛ nyanya lɛ nɔ ɖè jijɔ e gbɛtɔ́ ma sixu ɖó ǎ é xlɛ́, nɔ wà nǔ kanlin ɖɔhun bo tlɛ nɔ lɛ́ wà nǔ awovi lɛ ɖɔhun. (Ja. 3:15) Awǎjijɛnú wɛ é nyí ɖɔ Xó Jehovah tɔn sɔ́ nukúnɖiɖo ɖé ɖó nukɔn nú mǐ.\n5. (a) Ali tɛ ka lɛ́ kpó ɖò hunhun nú mɛ nyanya lɛ? (b) Etɛ ka na jɛ dó mɛ nyanya e ma ba na ɖyɔ ǎ lɛ é wu gbɔn gudo?\n5 Etɛ Jehovah ka na wà? Dìn hwɛ̌ ɔ, Jehovah ɖò ali hun nú mɛ nyanya lɛ wɛ bonu ye na huzu. (Eza. 55:7) É ko ɖó hwɛ gudogudo tɔn ɔ nú ɖokpo ɖokpo yetɔn ǎ. Gbɛ̀ elɔ wɛ é ɖó hwɛ na. Bɔ mɛ ɖěɖee ma ka ba na huzu ǎ, bo na kpó ɖò gudo nú gbɛ̀ elɔ kaka jɛ hwenu e ya ɖaxó ɔ na bɛ́ lɛ é ka ló? Jehovah d’akpá ɖɔ emi na ɖè mɛ nyanya lɛ sín ayikúngban ɔ jí kaka sɔyi. (Xà Ðɛhan 37:10.) Mɛ nyanya lɛ sixu lin ɖɔ emi na xò gló hwɛɖónúmɛ enɛ. Mɛ gègě ko kplɔ́n bo nɔ hwla nǔ e wà wɛ ye ɖè lɛ é, bɔ ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ ɔ, é cí ɖɔ ye nɔ xò gló hwɛɖónúmɛ kpo nǔ e ye wà lɛ é sín xɔxɔ kpo ɖɔhun. (Jɔb. 21:7, 9) Loɔ, Biblu flín mǐ ɖɔ: “Mawu nɔ mɔ lee zán gbɛ̀ gbɔn wɛ mɛ bǐ ɖè ɔ, nukún tɔn ɖò afɔ e ɖè wɛ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖè ɔ wu. Zinflu kpo ablu gɔngɔn kpo sixu hwla nǔnyanyawatɔ́ lɛ dó Mawu ǎ.” (Jɔb. 34:21, 22) Nǔ ɖebǔ nɔ nɔ hwlahwla dó Jehovah Mawu ǎ. Awoxotɔ́ ɖebǔ sixu blɛ́ ɛ ǎ; zinflu ɖebǔ sixu dó kaka bo na zɔ́n bɔ nǔwukpikpé nǔ mimɔ tɔn Mawu tɔn e ma ɖó dogbó ǎ é na gɔn doyidoslɔ́ nǔ lɛ tɔn mɔ ǎ. Haamagedɔni gudo ɔ, mǐ sixu kpɔ́n fí e mɛ nyanya lɛ ko nɔ nɔ é, loɔ, mǐ na mɔ ye ǎ. Ye sɔ́ na tíìn ǎ kaka sɔyi!—Ðɛh. 37:12-15.\n6. Mɛ ɖětɛ lɛ ka na nɔ mɛ nyanya lɛ sín tɛnmɛ? Etɛwu enɛ ka nyí wɛnɖagbe ɖé?\n6 Mɛ ɖětɛ lɛ ka na nɔ mɛ nyanya lɛ sín tɛnmɛ? Jehovah d’akpá wusyɛn dó lanmɛ nú mɛ tɔn elɔ: “[Ayikúngban] ɔ ka na nyí mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ tɔn, bɔ fífá ma ɖó dogbó e ye na mɔ ɔ wɛ na nyí nǔ e na nɔ víví nú ye é.” Ðò ɖɛhan ɖokpo enɛ mɛ ɔ, mǐ lɛ́ xà ɖɔ: “[Ayikúngban] ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ [jí] kaka sɔyi.” (Ðɛh. 37:11, 29) Mɛ̌ mɛ̌ e ka nyí “mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ” é kpo “hwɛjijɔnɔ lɛ” kpo? Mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ é wɛ nyí mɛ e nɔ yí gbè nú nùkplɔnmɛ Jehovah tɔn lɛ kpo alixlɛ́mɛ tɔn lɛ kpo kpodo mɛɖesɔhwe kpan lɛ é; hwɛjijɔnɔ lɛ wɛ nyí mɛ ɖěɖee yí wǎn nú nǔ e jlɔ́ ɖò Jehovah Mawu sín nukúnmɛ lɛ é wiwa lɛ é. Ðò gbɛ̀ égbé tɔn mɛ ɔ, hwɛjijɔnɔ lɛ sukpɔ́ ɖebǔ ɖò mɛ nyanya lɛ kpá ǎ. Amɔ̌, ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ e ja é mɛ ɔ, mɛ e nɔ sɔ́ yeɖée hwe lɛ é kpo hwɛjijɔnɔ lɛ kpo sɔ́ na hwe alǒ sukpɔ́ hú mɛ nyanya lɛ ǎ; ye kɛɖɛ wɛ na nyí mɛ e na ɖò gbɛ̀ lɛ é. Nugbǒ ɔ, ye mɛ mɔhun lɛ na bló bɔ ayikúngban ɔ na nyí palaɖisi ɖé!\nTUTOBLONUNU E NƆ ÐU AHIZI LƐ É\n7. Nɛ̌ tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu gbɔn ɖò égbé?\n7 Nɛ̌ tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu gbɔn dìn? Gègě nǔ nyanya e ɖò jijɛ wɛ ɖò gbɛ̀ elɔ mɛ lɛ é tɔn nɔ sín gbɛtɔ́ lɛ wu ǎ, amɔ̌, tutoblonunu lɛ wu wɛ ye nɔ sín. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, lin tamɛ dó tutoblonunu sinsɛn tɔn ɖěɖee flú gbɛtɔ́ livi mɔkpan dó mɛ alɔkpa e Mawu nyí é, lee Biblu nyí wema ɖejid’ewu ɖé gbɔn é, sɔgudo e ɖò te kpɔ́n ayikúngban ɔ kpo gbɛtɔ́ lɛ kpo é, gɔ́ nú xota gègě ɖevo lɛ wu é jí. Bɔ acɛkpikpa ɖěɖee nɔ sɔ́ ahwan kpo adakaxixo akɔ ɖevo lɛ wu kpo sù, bo nɔ doya nú yatɔ́nɔ lɛ kpo mɛmaɖómɛɖé lɛ kpo, lobo nɔ ɖò dɔkun jɛ wɛ ɖó nùɖuɖonǔmɛ, kpo è na ɖè mɛ ɖě ɖó vo nú mɛ ɖě wu lɛ é kpo ka ló? Bɔ azɔ̌xwé nukúnkɛ́nnɔ e nɔ hɛn ayǐ e jí mǐ ɖè é blí, bo nɔ ɖu ayǐdɔkun lɛ, lobo nɔ zɔ́n dó nukúnnúmamɔjɛnǔmɛ axisinɔ lɛ tɔn wu bɔ mɛ kpɛɖé nɔ jɛ dɔkun kpɔ́, hwenu e gbɛtɔ́ livi mɔkpan ɖò hɛ̌n mɛ lɛ é ka ló? É ɖò wɛn ɖɔ tutoblonunu ɖěɖee nɔ ɖu ahizi lɛ é wɛ zɔ́n tawun bɔ hɛ̌n kpé gbɛ̀ ɔ mɛ sɔmɔ̌ égbé.\n8. Sɔgbe kpo nǔ e Biblu ɖɔ é kpo ɔ, etɛ ka na jɛ dó tutoblonunu ɖěɖee lidǒ ɖò gbɛtɔ́ lɛ sín nukúnmɛ égbé é wu?\n8 Etɛ Jehovah ka na wà? Ya ɖaxó ɔ na bɛ́ hwenu e toxóɖɔtɔ́ lɛ na huzu kpannukɔn tutoblonunu sinsɛn nùvú tɔn lɛ bǐ, ee nɔte nú agalɛtɔ́ e è ylɔ ɖɔ Babilɔnu Ðaxó ɔ é. (Nǔɖe. 17:1, 2, 16; 18:1-4) È na sú kún dó nú tutoblonunu sinsɛn tɔn enɛ lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. Bɔ tutoblonunu ɖevo ɖěɖee nɔ ɖu ahizi lɛ é bǐ ka ló? Biblu nɔ zán só lɛ kpo tɔtɛntinto lɛ kpo dó dó gesí tutoblonunu e lidǒ ɖò gbɛtɔ́ lɛ sín nukúnmɛ égbé é gègě. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 6:14.) Xó Mawu tɔn ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ acɛkpikpa lɛ kpo tutoblonunu e ɖò acɛ yetɔn mɛ lɛ é kpo bǐ wɛ è na hɔn ɖɔ na. Ya ɖaxó ɔ na wá fó dó kún súsú dó nú acɛkpikpa gbɛ̀ xóxó elɔ tɔn lɛ kpo mɛ ɖěɖee ɖò ahwan yetɔn mɛ bo klán gbè xá Axɔsuɖuto Mawu tɔn lɛ é bǐ kpo jí. (Jel. 25:31-33) Enɛ gudo ɔ, tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é ɖebǔ sɔ́ na ɖè ǎ!\n9. Etɛwu mǐ ka sixu kanɖeji ɖɔ è na tò nǔ lɛ ganji ɖò ayikúngban yɔyɔ̌ ɔ jí?\n9 Etɛ ka na jɛ tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é sín tɛnmɛ? Tutoblonunu ɖé ka na kpó ɖò ayikúngban jí ɖò Haamagedɔni gudo à? Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Mawu dó jinukúnsin yɔyɔ̌ kpo ayikúngban yɔyɔ̌ kpo sín akpá; finɛ wɛ è na nɔ wà nǔ kpodo hwɛjijɔ kpan ɖè; nǔ e mǐ ɖò te kpɔ́n ɔ nɛ.” (2 Pi. 3:13) Jinukúnsin xóxó ɔ kpo ayikúngban xóxó ɔ kpo ee nyí acɛkpikpa ɖěɖee nɔ ɖu ahizi lɛ é kpo gbɛtɔ́ e ɖò acɛ yetɔn glɔ lɛ é kpo na wá yì. Etɛ ka na jɛ tɛn yetɔn mɛ? “Jinukúnsin yɔyɔ̌ kpo ayikúngban yɔyɔ̌ kpo” sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ acɛkpikpa yɔyɔ̌ ɖé na tíìn bo na kpa acɛ dó kplékplé gbɛtɔ́ lɛ tɔn e na nɔ ayikúngban jí é nu. Axɔsuɖuto e ɖò Jezu Klisu sín alɔ mɛ é na ɖè jijɔ Jehovah Mawu e nɔ wà nǔ ɖó tito jí é tɔn lɛ xlɛ́ bɔ nǔ bǐ na vɔ ɖ’ewu. (1 Kɔ. 14:33) Enɛ wu ɔ, è na tò nǔ lɛ ɖò “ayikúngban yɔyɔ̌” ɔ jí. Mɛ ɖagbe e na kpé nukún dó nǔ lɛ wu lɛ é na tíìn. (Ðɛh. 45:17) Klisu kpo mɛ 144 000 e na kp’acɛ xá ɛ lɛ é kpo na xlɛ́ ali ye. Dǒ nukún mɛ kpɔ́n bo kpɔ́n hwenu e tutoblonunu ɖokpo e ɖò bǔ, bo ma nɔ ɖu ahizi ǎ é na jɛ tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é sín tɛnmɛ é!\nAZƆ̌ NYANYA LƐ\n10. Nǔnyanyawiwa tɛ lɛ ka kpé fí e a nɔ nɔ é? Nɛ̌ ye ka nɔ wà nǔ dó hwi kpo xwédo towe kpo wu gbɔn?\n10 Nɛ̌ azɔ̌ nyanya lɛ ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu gbɔn dìn? Mǐ ɖò ayikúngban e jí nǔnyanyawiwa gɔ́ é ɖé. Nùblibliwiwa, nugbǒmaɖɔ kpo adakaxixo kpo ko gɔ́ gbɛ̀ elɔ mɛ. Ðò taji ɔ, mɛjitɔ́ lɛ nɔ ɖò gǎn dó wɛ hwɛhwɛ bo na cyɔn alɔ vǐ yetɔn lɛ jí sín nǔnyanyawiwa enɛ lɛ sí. É cí ɖɔ azɔ̌xwé ɖěɖee nɔ ɖè ayiɖeɖayi sín nǔ lɛ tɔ́n é wá bí alɔ tawun ɖò acɔ́ biba nú nǔ nyanya alɔkpa lɛ bǐ mɛ ɖɔhun, bo nɔ ko nugbodòdó Jehovah tɔn ɖěɖee kúnkplá ɖagbe kpo nyanya kpo lɛ é. (Eza. 5:20) Klisanwun nugbǒ lɛ ka nɔ wà nǔ sɔgbe xá linlin mɔhun ǎ. Ye nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ nya xɛ ɖò gbejininɔ yetɔn jí ɖò gbɛ̀ e nɔ sɔ́ sísímaɖó nú nugbodòdó Jehovah tɔn lɛ sù é mɛ.\n11. Etɛ hwɛ e Jehovah ɖó nú Sodɔmu kpo Gomɔ́ɔ kpo é ka kplɔ́n mǐ?\n11 Etɛ Jehovah ka na wà nú azɔ̌ nyanya lɛ? Lin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e é wà nú nǔnyanyawiwa e gbakpé ɖò Sodɔmu kpo Gomɔ́ɔ kpo é jí. (Xà 2 Piyɛ́ɛ 2:6-8.) Nǔnyanyawiwa e lɛlɛ̌ dó nya nǔjlɔjlɔwatɔ́ Lɔti kpo xwédo tɔn kpo é zɔ́n bɔ é mɔ wuvɛ̌ tawun. Hwenu e Jehovah sú kún dó nú toxo ɔ blebu é ɔ, é nyí nǔnyanyawiwa kɛɖɛ nu wɛ é ɖó nǔ ǎ. É “na nǔ e ɖò na jɛ dó mɛdídá e na wá lɛ jí wɛ ɔ sín xlɛ́ ɖokpo.” Lee Jehovah ɖó nǔ nùblibliwiwa lɛ bǐ nu gbɔn ɖò hwenɛnu é ɔ, mɔ̌ jɛn é na lɛ́ ɖó nǔ nǔnyanyawiwa lɛ nu gbɔn ɖò égbé hwenu e é na ɖó hwɛ nú gbɛ̀ nyanya elɔ é nɛ.\n12. Azɔ̌ tɛ lɛ mɔ̌ a ka ɖò nukún ɖó wɛ bo na ɖ’alɔ ɖ’emɛ hwenu e gbɛ̀ xóxó elɔ na ko wá yì é?\n12 Etɛ ka na jɛ azɔ̌ nyanya lɛ tɛnmɛ? Azɔ̌ e nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ lɛ é na gɔ́ Palaɖisi ɔ mɛ. Lin tamɛ kpɔ́n dó azɔ̌ akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn ɖěɖee mǐ na wà bo na bló bɔ ayikúngban ɔ na huzu palaɖisi é, alǒ xɔ mǐɖesunɔ tɔn kpo mɛvívɛ́ mǐtɔn lɛ tɔn e mǐ na gbá lɛ é kpo jí. Lin tamɛ kpɔ́n dó hwenu e mǐ na dó doo nú gbɛtɔ́ livi mɔkpan e è na fɔ́n sín kú lɛ é, kpo alɔ e mǐ na dó ye bɔ ye na kplɔ́n ali Jehovah tɔn lɛ kpo lee é wà nǔ xá gbɛtɔ́ lɛ gbɔn é kpo jí. (Eza. 65:21, 22; Mɛ. 24:15) Azɔ̌ e na zɔ́n bɔ awǎjijɛ mǐtɔn na jɛji, bo na lɛ́ zɔ́n bɔ è na kpa susu nú Jehovah é na gɔ́ gbɛzán mǐtɔn.\nNINƆMƐ WUBLA TƆN LƐ\n13. Ninɔmɛ blawu tɛ mɛ gǔfínfɔ́n Satáan, Adamu kpo Ɛvu kpo tɔn ka tɔ́n kɔ dó ɖò égbé?\n13 Nɛ̌ ninɔmɛ wubla tɔn lɛ ka nɔ wà nǔ dó mǐ wu gbɔn dìn? Mɛ nyanya lɛ, tutoblonunu e nɔ ɖu ahizi lɛ é kpo azɔ̌ nyanya lɛ kpo bǐ nɔ zɔ́n bɔ ninɔmɛ wubla tɔn lɛ nɔ tíìn ɖò ayikúngban elɔ jí. Mɛ̌ ka sixu ɖɔ ɖò mǐ mɛ ɖɔ ahwan, hɛ̌n alǒ akɔ kínklán kún wà nǔ dó emi wu ó? Bɔ azɔn kpo kú kpo ka ló? Ninɔmɛ enɛ lɛ nɔ wà nǔ dó mǐ bǐ wu. Nǔ e gǔ e mɛ nyanya atɔn (Satáan, Adamu kpo Ɛvu kpo) fɔ́n dó Jehovah jí é dɔn wá tlɔlɔ é wɛ nyí enɛ lɛ. Mǐ mɛɖebǔ sixu xò gló nǔ e mɛ gǔfínfɔ́n yetɔn tɔ́n kɔ dó lɛ é ǎ.\n14. Etɛ Jehovah ka na wà nú ninɔmɛ blawu lɛ? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n14 Etɛ Jehovah ka na wà nú ninɔmɛ blawu lɛ? Mǐ ni ɖɔ xó dó ahwan jí. Jehovah d’akpá ɖɔ emi na ɖó nǔ ahwan nu kaka sɔyi. (Xà Ðɛhan 46:9, 10.) Bɔ azɔn ɔ ka lo? É na ɖè síìn. (Eza. 33:24) Bɔ kú ɔ lo? Jehovah na sɔ́ kú mì kaka sɔyi! (Eza. 25:8) Hɛ̌n na vɔ. (Ðɛh. 72:12-16) É na wà nǔ ɖokpo ɔ nú ninɔmɛ blawu ɖevo ɖěɖee nɔ zɔ́n bɔ gbɛ̀ nɔ vɛwǔ ɖò égbé lɛ é bǐ. É tlɛ na ɖè “jɔhɔn” nyanya gbɛ̀ elɔ tɔn síìn, ɖó gbigbɔ nyanya Satáan kpo awovi tɔn lɛ tɔn kpo na wá yì.—Efɛ. 2:2, nwt.\nDǒ nukún gbɛ̀ e mɛ ahwan, azɔn alǒ kú ma na tíìn ɖè ǎ é ɖé mɛ kpɔ́n! (Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\n15. Nǔ ɖětɛ lɛ mɔ̌ ka na wá yì ɖò Haamagedɔni gudo kaka sɔyi?\n15 A ka sixu dó nukún gbɛ̀ e mɛ ahwan, azɔn alǒ kú ma na tíìn ɖè ǎ é ɖé mɛ kpɔ́n à? Lin tamɛ kpɔ́n kpɛɖé, ahwanfuntɔ́ lɛ, batóo ahwanfunfun tɔn lɛ alǒ ahwanfuntɔ́ jɔhɔn mɛ tɔn lɛ ɖě sɔ́ na tíìn ǎ! Ahwan-lyannu alǒ nǔ e na zɔ́n bɔ è na flín ahwanfunfun é ɖě sɔ́ na tíìn ǎ. Dotóoxwé lɛ, dotóo lɛ alǒ ganjɛwǔwema lanmɛ na nɔ ganji tɔn lɛ, cyɔnɔtɛn lɛ, kɔbíya lɛ, yɔkuntɔ́ lɛ alǒ kúxwé lɛ ɖě sɔ́ na tíìn ǎ! Ðó dakaxixo na ko wá yì wutu ɔ, azɔ̌xwé e nɔ kpé nukún dó ayijayǐ wu lɛ é, kpɛn e nɔ dó gesí ɖɔ nǔ nyanya ɖé ɖò jijɛ wɛ lɛ é kpo kponɔ lɛ kpo sɔ́ na tíìn ǎ. Bɔya agaságó lɛ alǒ cávi lɛ sɔ́ na ɖè ǎ! Lin tamɛ dó linkpɔ́n e ma sɔ́ na doya nú ayi mǐtɔn ǎ lɛ é jí.\n16, 17. (a) Nɛ̌ mɛ e na xò Haamagedɔni zlɛ lɛ é sín agbɔ̌n ka na jɛ dò sɔ? Jlɛ̌ dó nùɖé wu. (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà gbɔn bo na kpó ɖò gbɛ̀ hwenu e gbɛ̀ nyanya elɔ na wá yì é?\n16 Nɛ̌ gbɛ̀ ka na cí hwenu e ninɔmɛ blawu lɛ na ko wá yì é? É vɛwǔ bɔ è na dó nukúnmɛ kpɔ́n. Mǐ ko nɔ gbɛ̀ xóxó elɔ mɛ kaka bo tlɛ sixu nɔ ma sɔ́ nɔ ɖó ayi lee ninɔmɛ lɛ blawu sɔ́ é wu. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ nɔ pipaan-gáà kpá lɛ é sixu nɔ ma sɔ́ nɔ ɖó ayi xósusu pipaan lɛ tɔn wu, bɔ mɛ ɖěɖee nɔ nɔ zunkɔ́ta kpá lɛ é sixu nɔ ma sɔ́ nɔ ɖó ayi wǎn e ɖè wɛ zunkɔ́ lɛ nɔ ɖè é wu. Amɔ̌, enyi è ɖè nǔ mɔhunkɔtɔn lɛ bǐ síìn ɔ, kpɔ́n lee agbɔ̌n na jɛ dò sɔ é!\n17 Etɛ ka na ɖyɔ ninɔmɛ blawu e mǐ nɔ mɔ égbé lɛ é? Ðɛhan 37:11 na xósin ɔ: “Fífá ma ɖó dogbó e ye na mɔ ɔ wɛ na nyí nǔ e na nɔ víví nú ye é.” Xó enɛ lɛ byɔ ayi mɛ nú we à cé? Nǔ e Jehovah ɖò biba nú we wɛ é nɛ. Enɛ wu ɔ, wà nǔ e wu a kpé é bǐ, bo tɛ́ dó Jehovah Mawu kpo tutoblonunu tɔn kpo wu ɖò azǎn nyanya gudogudo tɔn elɔ lɛ mɛ! Wlíbò nú nukúnɖiɖo towe, nɔ lin tamɛ kpɔ́n d’eji, blǒ bonu é ni nyí nùjɔnǔ ɖò ayi towe mɛ, lobo jla nú mɛ ɖevo lɛ! (1 Tim. 4:15, 16; 1 Pi. 3:15, 16b) Mɔ̌ mɛ ɔ, a sixu kudeji ɖɔ emi kún na wá yì kpo gbɛ̀ nyanya elɔ e è ko ɖó hwɛ na é kpo ó. Loɔ, a na nɔ ayǐ, bo na nɔ gbɛ̀ lobo ɖó awǎjijɛ kaka sɔyi!\n^ akpá. 1 Akpáxwé elɔ xlɛ́ aca e è nɔ yawu mɔ ɖò gankpa ɖé mɛ ɖò xwé ɖé lɛ ɖíe ɖò États-Unis sín awa ɖé lɛ xwé é.


Kɛ́nsísɔ́ 6 - Nombres 6\né ní ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ: “Nú mɛ ɖé dó akpá ɖɔ émí gbɛ́ nǔ bǐ, bó ná sɔ́ émíɖée ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ, bó ná nɔ́ wa azɔ̌ n'i, lobo ɖe éɖée ɖó vo ɖo mɛ ɖě lɛ́ɛ mɛ ɔ́,\né ná nu vɛ̌ɛn ǎ; é ná nu ahan syɛ́nsyɛ́n ɖěbǔ ǎ; é ná nu vɛ̌ɛn sinvɛ́sinvɛ́ ǎ, é ná nu vinɛ́gli ahan syɛ́nsyɛ́n tɔn ǎ; é ná nu ahan e è sɔ́ vǐwun dó ɖa ná ɔ́ ɖěbǔ ǎ. É ná ɖu vǐwun mú ǎ, é ká ná ɖu ée kó xú ɔ́ ǎ.\nNú akpá e é dó ɔ́ kpo ɖo te ɔ́, é ɖó ná ɖu nǔ e tɔ́n sín vǐwuntín wú ɔ́ ɖě ǎ, bɛ́ sín kwín tɔn jí, káká yi fló tɔn jí.\nÉ ɖó ná xwlɛ́ ta ǎ. È sɔ́ ɛ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ, bɔ é ná wa azɔ̌ n'i wɛ. Hǔn é ɖó ná jó ɖa tɔn dó, bɔ é ná ɖo susu wɛ, káká jɛ hwenu e é ɖó dó é.\nĐo hwe énɛ́ nu e é sɔ́ ɖó te ɔ́ bǐ ɔ́, é ɖó ná sɛkpɔ́ cyɔ ǎ.\nÉ ɖó ná sɛkpɔ́ tɔ́ tɔn, nɔ tɔn, nɔví tɔn súnnu, abǐ nyɔ̌nu sín cyɔ, bó dó hɛn éɖée blí ǎ, ɖó é sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu, bó ná wa azɔ̌ n'i. É ná bló mɔ̌ ǎ, ɖó é sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu lě e ɖa e ɖo ta tɔn ɔ́ ɖe xlɛ́ gbɔn é.\n“Hwenu e mɛ ɔ́ sɔ́ ɖó te ɖɔ émí ná dó wa azɔ̌ nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ bǐ ɔ́, vo wɛ é sɔ́ éɖée ɖó nú Mawu Mavɔmavɔ.\nNú mɛɖé wá kú ɖo akpá tɔn ɖo ajijimɛ ɔ́, é ná ɖó akpá e é dó, bó sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ te, ɖó nǔ énɛ́ e jɛ ɖo akpá tɔn, bó hɛn ɛ blí ɔ́ wútu. Azǎn tɛ́nwegɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, é ná lɛ́ húzú mɛ mímɛ́, bó ná xwlɛ́ ta.\nAzǎn tántɔngɔ́ ɔ́ gbe ɔ́, é ná hɛn xwelé we abǐ ahwannɛ́ we yi jó nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ɖo Goxɔ ɔ́ lihɛ́nnu.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná zé xɛ e é hɛn wá lɛ́ɛ ɖokpó xwlé Mawu Mavɔmavɔ, bó dó sá hwɛxɔ́súsúvɔ́ ná, bó ná zé wegɔ́ ɔ́ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná. Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná bló lě e è nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ slá wǔ nú mɛ ɔ́ nú mɛ ɔ́, bó dó slá wǔ n'i ɖó cyɔ e kú ɖo akpá tɔn ɔ́ wú. Gbe énɛ́ gbe ɖokpó ɔ́ jɛ́n vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná ɖɔ ɖɔ nya ɔ́ lɛ́ nyí mɛ e è sɔ́ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ é.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, nya ɔ́ ná lɛ́ ná lɛ̌ngbɔ́ví asú e ɖó xwe ɖokpó ɔ́ ɖokpó, bɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná dó sá hwɛxɔ́súsúvɔ́ ɔ́ ná, bɔ nya ɔ́ ná dó vɔ́ akpá e é dó, bó sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ bɛ́ sín do. Azǎn e é kó bló wá yi lɛ́ɛ sɔ́ ɖ'é mɛ ǎ, ɖó é ɖó akpá e é dó ɔ́ te.\nMɛsɛ́dó 21.23-24 “Nǔwiwa e ɖɔ xó dó mɛ e sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ, bó ná wa azɔ̌ n'i ɔ́ wú lɛ́ɛ ɖíe: Hwenu e azǎn e é ɖó ɔ́ ná sɔgbe ɔ́, è nǎ kplá ɛ yi Goxɔ ɔ́ sín alihɛ́nnu.\nÉ ná hɛn kanlin e ma ɖó blɔ̌ ǎ atɔn bó yi ná Mawu Mavɔmavɔ: é ná ná lɛ̌ngbɔ́ví asú e ɖó xwe ɖokpó ɔ́ ɖokpó, bɔ è nǎ dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná; é ná ná lɛ̌ngbɔ́ví e ɖó xwe ɖokpó ɔ́ ɖokpó, bɔ è nǎ dó sá vɔ̌ e nɔ́ súnsún hwɛ ɔ́ ná, bó ná ná agbo ɖokpó, bɔ è nǎ dó sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ná.\nÉ ná lɛ́ ná wɔ̌xúxú e è sɔ́ ami dó nya linfín tɔn bó má dó tɔ́n mɛ ǎ ɔ́ xasun ɖokpó, bó ná ná acɔnmɔ e mɛ tɔ́n má ɖe ǎ, bɔ è sá ami dó ɔ́ xasun ɖokpó, bó ná ná nǔníná linfín tɔn, kpódó vɛ̌ɛn kpó dó vɔ̌sánú lɛ́ɛ jí.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná bɛ́ nǔníná énɛ́ lɛ́ɛ wá Mawu Mavɔmavɔ nukɔn, bó ná sá hwɛxɔ́súsú vɔ́ ɔ́, kpódó vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ kpó.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná xwlé agbo e é ná dó sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ɔ́ Mawu Mavɔmavɔ kpódó wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é xasun ɖokpó ɔ́ kpó, bó ná lɛ́ xwlé e nǔníná linfín tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó vɛ̌ɛn ɔ́ kpó.\nHwe énɛ́ ɔ́ nu ɔ́, mɛ e sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu, bó ná wa azɔ̌ n'i ɔ́ ná xwlɛ́ ta ɖo Goxɔ ɔ́ sín alihɛ́nnu, bó ná bɛ́ ɖa lɛ́ɛ kɔn nyi myɔ e mɛ è ɖo kanlin e è dǒ sá kɔnɖókpɔ́ vɔ́ ɔ́ dó zo ɖe wɛ ɔ́ mɛ.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná zé agbo ɔ́ sín abǎ e è ko ɖa ɔ́, bó ná zé wɔ̌xúxú e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é ɖokpó ɖo xasun ɔ́ mɛ, bó ná zé acɔnmɔ e mɛ è ma dó tɔ́n ǎ é ɖokpó; nya ɔ́ xwlɛ́ ta ɔ́, vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná bɛ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ ɖó alɔ tɔn lɛ́ɛ jí.\nVɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́ ná bló lě e è ko nɔ bló gbɔn, bó nɔ́ xwlé vɔ̌sánú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, bó ná xwlé nǔníná énɛ́ lɛ́ɛ Mawu Mavɔmavɔ. Nǔníná énɛ́ lɛ́ɛ kpódó kanlin ɔ́ sín akɔ́n kpó, kpódó asá tɔn kpó kó nyí nǔ bɔ è ɖe ɖó vo nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ ɔ́. Bɛ́ sín hwe énɛ́ ɔ́ nu ɔ́, nya ɔ́ sixú lɛ́ jɛ vɛ̌ɛn nu jí.\nNǔwiwa e ɖɔ xó dó mɛ e dó akpá, bó sɔ́ éɖée ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ wú lɛ́ɛ nɛ́. Nǔ e é ɖó ná ná Mawu Mavɔmavɔ ɖo nǔwiwa énɛ́ ɔ́ tamɛ lɛ́ɛ nɛ́. Nú é ɖó nǔ hú mɔ̌ ɔ́, é sixú ná nǔ ɖěvo lɛ́ɛ gɔ́ ná. Amɔ̌, nǔ e sín akpá é dó ɔ́, é ɖó ná ná bǐ, bɔ é ná sɔgbe xá mɛɖée sɔ́ ɖó vo nú Mawu Mavɔmavɔ sín akpá e é dó ɔ́ sín nǔwiwa lɛ́ɛ.”\né ní ɖɔ nú Aalɔ́ɔn kpódó vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó ɖɔ nú yě jló ná xo ɖɛ dó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ jí ɔ́, yě ná nɔ́ ɖɔ:\n“Mawu Mavɔmavɔ ní xo ɖɛ dó mi jí, bó cyɔ́n alɔ mi jí.\nMawu Mavɔmavɔ ní zé nukún ɖagbe dó kpɔ́n mi ná, bó yí mi dó ɖagbe jí.\nMawu Mavɔmavɔ ní ɖe xomɛnyínyɔ́ tɔn xlɛ́ mi, bó ná fífá tɔn mi.”\nHwenu e vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ ná ylɔ́ nyǐkɔ ce, bó dó xo ɖɛ dó Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ jí gbɔn mɔ̌ ɔ́, nyɛ ɖésúnɔ ná xo ɖɛ dó yě jí.


Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ—Wema-Sɛ́dó-Mɛ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ Tɔn\nNùɖitɔ́ Hàtɔ́ Vívɛ́ lɛ Emi:\nÐó mǐ nyí Jehovah sɛntɔ́ lɛ wutu ɔ, mǐ yí wǎn nú Xó tɔn Biblu ɔ. Mǐ kanɖeji ɖɔ é nɔ kpi tan e sɔgbe lɛ é, nɔ na alixlɛ́mɛ ɖejid’ewu e mǐ na xwedó ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ lɛ é, bo nɔ lɛ́ na kúnnuɖenú akpàkpà sɔ́ mɛ tɔn e xlɛ́ ɖɔ Jehovah yí wǎn nú gbɛtɔ́ lɛ é. (Ðɛhan 119:105; Luki 1:3; 1 Jaan 4:19) Mǐ jló tawun bo na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ bonu ye na kplɔ́n nugbǒ xɔ akwɛ ɖěɖee ɖò Xó Mawu tɔn mɛ lɛ é. Enɛ wu wɛ xomɛ hun mǐ tawun bɔ mǐ ɖè wema: Nǔ Ðěɖee A Sixu Kplɔ́n Ðò Biblu Mɛ lɛ É elɔ tɔ́n. Mi nú mǐ ni ɖɔ xó kpɛɖé d’eji nú mi.\nYɔkpɔvu lɛ wɛ mǐ hɛn dó ayi mɛ bo sɔnǔ nú wema elɔ sín akpáxwé lɛ habǔ. Amɔ̌, è sixu lɛ́ zán dó d’alɔ mɛxo ɖěɖee jló na kplɔ́n nǔ gègě dó Biblu jí lɛ é. Bɔ ɖó Biblu nyí wema ɖé nú mǐ bǐ wutu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ nùkplɔnmɛ ɖěɖee ɖ’emɛ lɛ é jí gbingbɔn sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na ɖó awǎjijɛ tawun.\nWema elɔ zán tan e ɖò Biblu mɛ é bo ɖɔ lee è ɖó xwédo gbɛtɔ́ lɛ tɔn ayǐ gbɔn ɖò bǐbɛ̌mɛ é. È dó gǎn lɛ bǐ bo xwlé tan Biblu tɔn lɛ mɛ ɖò ali e zawě bo bɔkun é ɖé nu, bo lɛ́ tò lee è kpéwú gbɔn é b’ɛ sɔgbe xá lee nǔ lɛ jɛ ɖebɔdoɖewu gbɔn é.\nAmɔ̌, é nyí tan Biblu tɔn lɛ kɛɖɛ wɛ wema elɔ kpi kpowun ǎ. È sɔnǔ nú nùwlanwlan ɔ kpo ɖiɖe lɛ kpo bǐ ɖó alɔkpa ɖé, bɔ ye bló bɔ tan Biblu tɔn lɛ ɖò gbɛ̀, bo lɛ́ xlɛ́ lee nǔ cí nú mɛ e xó è ɖɔ lɛ é é.\nWema elɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ mɔ lee Biblu nyí wema ɖé bo ɖɔ xó dó gbɛtɔ́ lɛ wu gbɔn é: lee é ɖɔ xó dó mɛ e setónú nú Jehovah lɛ é kpo mɛ e ma wà mɔ̌ ǎ lɛ é kpo wu gbɔn é. É sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na ɖè nùkplɔnmɛ lɛ sín kpɔ́ndéwú yetɔn mɛ. (Hlɔmanu lɛ 15:4; 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:6) È má wema ɔ ɖó akpáxwé 14 jí. Ðò bǐbɛ̌mɛ akpáxwé ɖokpo ɖokpo tɔn ɔ, è nɔ sɛ̀ sìn xwè nú nǔ e mǐ sixu kplɔ́n ɖ’emɛ lɛ é ɖé lɛ klewun.\nEnyi mɛjitɔ́ ɖé wɛ nú we ɔ, a sixu xà nùkplɔnkplɔn ɖé xá vǐ towe, bo ɖɔ xó dó ɖiɖe e ɖ’emɛ é jí. Enɛ gudo ɔ, mi mɛ wè lɛ sixu xà wemafɔ Biblu tɔn ɖěɖee jí nùkplɔnkplɔn ɔ jinjɔn lɛ é. D’alɔ vǐ towe bonu é ni mɔ kancica e ɖò nǔ e é xà ɖò Biblu mɛ é kpo ee ɖò nùkplɔnmɛ e ɖò wema ɔ mɛ é kpo tɛntin é. Hwenu e è ɖò alɔ dó mɛxo ɖé wɛ bonu é na ɖó mɔjɛmɛ ɖé dó wɛn e ɖò Biblu mɛ é jí é ɔ, è sixu lɛ́ zán alɔ enɛ b’ɛ na w’azɔ̌.\nMǐ ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ wema elɔ na d’alɔ ayijlɔjlɔnɔ lɛ bǐ, mɛxo kpo yɔkpɔvu kpo, bɔ ye na kplɔ́n nǔ ɖò Xó Mawu tɔn mɛ, bo na zán nùkplɔnmɛ e ɖ’emɛ lɛ é ɖò gbɛzán yetɔn mɛ. Enɛ na zɔ́n bɔ ye lɔ sixu sɛ̀n ɛ bo na nyí hagbɛ̌ xwédo tɔn e é yí wǎn na é tɔn.\nNùkplɔnmɛ E Ðò Biblu Mɛ lɛ É—Wema-Sɛ́dó-Mɛ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ Tɔn


Xwɛ Symmaque tɔn ɖó nyikɔ Mawu tɔn ɖò Ðɛhan 69:31, ɖò xwè kanweko atɔngɔ abǐ ɛnɛgɔ ɔ H.M.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ zán, zín, bo lɛ́ má lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn vovo lɛ nú xwè gègě. Amɔ̌, mǐ wá mɔ ɖɔ mǐ ɖó hudo lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn yɔyɔ̌ ɖevo e na d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ hugǎn bɔ ye na “tuùn nugbǒ ɔ bǐ dégbédégbé” é tɔn, enɛ wɛ nyí jlǒ Mawu tɔn nú mɛ bǐ. (1 Timɔtée 2:3, 4) Enɛ wu ɔ, ɖò 1950 ɔ, mǐ jɛ akpáxwé lilɛdogbeɖevomɛ égbé tɔn Biblu tɔn mǐtɔn ɖé lɛ ɖe tɔ́n jí ɖò glɛnsigbe mɛ, é wɛ nyí Traduction du monde nouveau. È ko lilɛ Biblu enɛ ɔ dó gbè nǔ hú 130 mɛ kpo gbejininɔ kpo, kpo gbesisɔ kpo. *\nÈ ɖó hudo Biblu e bɔkun bɔ è na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ɔ tɔn. Hwenu ɖò yiyi wɛ ɔ, gbè lɛ nɔ ɖò ɖyɔɖyɔ wɛ bɔ xógbe e ɖò lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn gègě mɛ lɛ é nɔ d’ablu, nɔ cá bo nɔ vɛwǔ bɔ è na mɔ nukúnnú jɛ ye mɛ. È lɛ́ mɔ wema xóxó e sɔgbe bo lɛ́ sɛkpɔ nùwlanwlan dòdó lɛ hugǎn lɛ é, enɛ zɔ́n bɔ è mɔ nukúnnú jɛ gbè e mɛ è wlan Biblu dó lɛ é mɛ hugǎn, ye wɛ nyí Ebléegbe, Alamugbe kpo Glɛkigbe kpo.\nÈ ɖó hudo lilɛdogbeɖevomɛ e na sɔ́ Mawuxó ɔ sù é tɔn. Mɛ e nɔ lilɛ Biblu dó gbè ɖevo mɛ lɛ é ɖó na nɔ gbeji nú nùwlanwlan dòdó e Mawu sɔ́ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ é, ye ɖó na ɖyɔ nǔ ɖebǔ ɖò Mawuxó ɔ mɛ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ɖò lilɛdogbeɖevomɛ gègě mɛ ɔ, è zán nyikɔ Mawu tɔn, Jehovah ɔ, ɖò Biblu mɛ ǎ.\nÈ ɖó hudo Biblu e na sɔ́ Dowatɔ́ tɔn sù é tɔn. (2 Samuwɛli 23:2) Ðò Traduction du monde nouveau mɛ ɔ, è lɛ́ sɔ́ nyikɔ Jehovah tɔn ɖó tɛn tɔn mɛ azɔn 7 000 mɔ̌ ɖó fí e è mɔ ɖè ɖò wema Biblu tɔn e dó xó hugǎn lɛ é mɛ é, lee ɖiɖe e ɖò dò ɔ xlɛ́ gbɔn é. (Ðɛhan 83:18, nwt) È dó ayi dò bo kije nǔ nú xwè nabi ɖé, wɛ zɔ́n bɔ Biblu elɔ nyɔ́ xà bo nɔ ɖè linlin Mawu tɔn lɛ xlɛ́ céɖécéɖé. A ɖó Traduction du monde nouveau ɖò gbè towe mɛ kpo a gbɔ kpo ɔ, mǐ byɔ we ɖɔ a ni ɖó aca ɖagbe bo nɔ xà Xó Jehovah tɔn gbèbígbè.—Jozuwée 1:8; Ðɛhan 1:2, 3.\nEtɛwu mǐ ka mɔ ɖɔ mǐ ɖó lilɛdogbeɖevomɛ Biblu tɔn yɔyɔ̌ ɖé sín hudo?\nNǔwiwa tɛgbɛ tɔn tɛ ka nyɔ́ nú mɛ e jló na kplɔ́n jlǒ Mawu tɔn é?\n^ akpá. 3 Traduction du monde nouveau ko tíìn ɖò Fɔngbe mɛ dìn ǎ. É ɖò mɔ̌ có, a sixu ɖu lè tɔn ɖò gbè ɖevo lɛ mɛ.


Mǐ Bǐ Ni Nyí Ðokpo Lee Jehovah kpo Jezu kpo Nyí Ðokpo Gbɔn É | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Nigerian Pidgin Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Ye bǐ ni nyí ɖokpo, lee nyɛ kpodo hwi kpo nyí ɖokpo gbɔn é.”—JAAN 17:20, 21.\nHAN LƐ: 24, 99\nLinlin agɔ alɔkpa tɛ lɛ jí ahwanvu Jezu tɔn nukɔntɔn lɛ ka ɖó na ɖu ɖè?\nKpɔ́ndéwú xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ sixu ɖu ɖò kínklán jí?\nEtɛ mǐ ka sixu wà bo gɔ́ sò nú bǔninɔ e ɖò togun Mawu tɔn tɛntin é égbé?\n1, 2. (a) Etɛ Jezu ka byɔ ɖò ɖɛ gudo tɔn e é xò xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ é mɛ? (b) Etɛwu bǔninɔ xó ɔ ka sixu ko ɖu ayi mɛ nú Jezu?\nBǓNINƆ nyí nùɖé bo ɖu ayi mɛ nú Jezu ɖò gbadanu nùɖuɖu gudo tɔn e é ɖu xá mɛsɛ́dó tɔn lɛ é hwenu. Hwenu e é ɖò ɖɛ xò kpo ye kpo wɛ é ɔ, é ɖɔ jlǒ e é ɖó ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ bǐ ni nyí ɖokpo lee emi kpo Tɔ́ emitɔn kpo nyí ɖokpo gbɔn é é. (Xà Jaan 17:20, 21.) Bǔninɔ yetɔn na ɖekúnnu hlɔnhlɔnnɔ ɖé, bo na xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ Jehovah sɛ́ Jezu dó ayikúngban jí bonu é na wà jlǒ Mawu tɔn. Wanyiyi na nyí xlɛ̌ ɖé bɔ è na dó tuùn ahwanvu Jezu tɔn nugbǒ lɛ, bɔ é na lɛ́ gɔ́ sò nú bǔninɔ yetɔn.—Jaan 13:34, 35.\n2 É sɔgbe ɖɔ Jezu ni tɛɖɛ̌ bǔninɔ jí. É ɖó ayi kínklán alǒ nǔmawaɖókpɔ́ ɖé wu ɖò ahwanvu tɔn lɛ tɛntin, é tlɛ ɖó ayi enɛ wu ɖò hwenu e é ɖu nùɖuɖu gudo tɔn ɔ xá ye é. Lee é ko nyí gbɔn ɖ’ayǐ é ɔ, ye lɛ́ jɛ nǔ dɔn jí ɖɔ “mɛ̌ ka ɖó na nyí nǔɖaxó ɖò emi mɛ à jí.” (Luk. 22:24-27; Mak. 9:33, 34) Hweɖevonu ɔ, Jaki kpo Jaan kpo byɔ Jezu ɖɔ é ni na tɛn nukúnɖeji hugǎn lɛ emi ɖò Axɔsuɖuto tɔn mɛ.—Mak. 10:35-40.\n3. Etɛ lɛ ka sixu ko gɔ́ sò nú kínklán e tíìn ɖò ahwanvu Jezu tɔn lɛ tɛntin é? Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n?\n3 Amɔ̌, jlǒ tɛn ɖaxó biba tɔn kɛɖɛ wɛ nyí nǔ e zɔ́n bɔ kínklán dó tíìn ɖò ahwanvu Klisu tɔn lɛ mɛ é ǎ. Kínklán ɖò tò ɔ mɛ nu lɛ tɛntin ɖó kanlin jijɔ kpo linlin agɔ e ye ɖó lɛ é kpo wutu. Ahwanvu Jezu tɔn lɛ ɖó na ɖu ɖò nǔ enɛ lɛ jí. Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na gbéjé nùkanbyɔ elɔ lɛ kpɔ́n: Nɛ̌ Jezu ka ɖí xwi xá linlin agɔ e è ɖó dó wutu tɔn lɛ é gbɔn? Nɛ̌ é ka d’alɔ ahwanvu tɔn lɛ bɔ ye kplɔ́n bo na nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ɖò nǔwiwa yetɔn xá mɛ ɖevo lɛ mɛ ǎ, bo na lɛ́ nɔ bǔ nugbǒ nugbǒ gbɔn? Nɛ̌ nùkplɔnmɛ tɔn ka d’alɔ mǐ bɔ mǐ na nɔ bǔ gbɔn?\nLINLIN AGƆ E È ÐÓ DÓ JEZU KPO AHWANVU TƆN LƐ KPO WU LƐ É\n4. Nǎ kpɔ́ndéwú linlin agɔ e è ɖó dó Jezu wu lɛ é tɔn?\n4 È ɖó linlin agɔ dó Jezu ɖesunɔ wu. Hwenu e Filipu ɖɔ nú Natanayɛli ɖɔ emi ko mɔ Mɛsiya ɔ é ɔ, Natanayɛli yí gbè n’i ɖɔ: “Nǔ ɖagbe ɖě ka sixu tɔ́n sín Nazalɛti à?” (Jaan 1:46) É cí ɖɔ Natanayɛli tuùn nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Micée 5:1 mɛ é, bo nɔ kpɔ́n Nazalɛti dó mɔ tò e ma hwɛ́n nǔtí ǎ é ɖé, bo kún sixu nyí jɔtɛn Mɛsiya ɔ tɔn ó ɖɔhun. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Judéenu nukúnɖeji lɛ gbɛ́ wǎn nú Jezu, ɖó é nyí Galiléenu ɖé wutu. (Jaan 7:52) Judéenu gègě nɔ kpɔ́n Galiléenu lɛ dó mɔ mɛ e ma sɔ ga ye ǎ é. Jwifu ɖevo lɛ nɔ ba na zun Jezu bo nɔ ylɔ ɛ ɖɔ Samalíinu. (Jaan 8:48) Samalíinu lɛ gbɔn vo nú Jwifu lɛ ɖó akɔ kpo sinsɛn kpo wutu. Judéenu lɛ kpo Galiléenu lɛ kpo bǐ, nɔ ɖó sísí nú Samalíinu lɛ sɔmɔ̌ ǎ, lobo nɔ ɖó wǔ zɔ nú ye.—Jaan 4:9.\n5. Linlin agɔ tɛ è ka ɖó dó ahwanvu Jezu tɔn lɛ wu?\n5 Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jwifugán lɛ gbɛ́ wǎn nú ahwanvu Jezu tɔn lɛ. Falizyɛn lɛ nɔ xwè ye dó ‘mɛ e è ko dónu lɛ é’ sín ahwan mɛ. (Jaan 7:47-49) Ye nɔ kpɔ́n mɛɖebǔ e ma kplɔ́n nǔ ɖò wemaxɔmɛ sinsɛn tɔn lɛ ǎ, alǒ ma nɔ xwedó aca yetɔn ǎ é dó mɔ nùvɔnɔ kpo gbɛtɔ́ yayǎ ɖé kpo. (Mɛ. 4:13) Linlin agɔ e sín ya Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo jì lɛ é sín kínklán sinsɛn tɔn, ninɔmɛ gbɛtɔ́ tɔn tɔn kpo akɔ tɔn kpo wu. Ahwanvu lɛ lɔ wá ɖó linlin agɔ dó mɛ ɖevo lɛ wu. Bo na dó nɔ bǔ ɔ, ye ɖó na huzu nǔ e jí ayixa yetɔn ko kú dó lɛ é.\n6. Nǎ kpɔ́ndéwú lɛ dó xlɛ́ lee linlin agɔ ɖiɖó sixu wà nǔ dó mǐ wu gbɔn é.\n6 Égbé ɔ, linlin agɔ lɛ nɔ vunbla gègě mǐtɔn. È sixu ɖó linlin agɔ dó mǐ wu, alǒ mǐɖesunɔ sixu ɖó ɖé lɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu. Nɔví nyɔnu e nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé ɖò Australie dìn é tinmɛ ɖɔ: “Ee un sɔ́ ayi ce ɖó nǔ agɔ e è wà xá Aborigène hwexónu tɔn lɛ kpo égbé tɔn lɛ kpo jí é ɔ, wǎn e un gbɛ́ nú yovó lɛ é jɛ syɛnsyɛn jí. Wangbɛnumɛ enɛ lɛ́vɔ syɛn d’eji tawun, ɖó acɛ e è gbà nyɛɖesunɔ wu é wutu.” Nɔví sunnu ɖé ɖò Canada bo ɖɔ linlin agɔ e é ɖó dó gbè lɛ wu ɖ’ayǐ é. É ɖɔ: “Un lin ɖɔ mɛ e nɔ dó Flansegbe lɛ é wɛ hugǎn mɛ bǐ. Bɔ un jɛ wǎn gbɛ́ nú mɛ e nɔ dó Glɛnsigbe lɛ é jí.”\n7. Nɛ̌ Jezu ka ɖí xwi xá linlin agɔ e è ɖó dó wǔ tɔn lɛ é gbɔn?\n7 Linlin agɔ lɛ ɖiɖó ɖò hwe mǐtɔn nu sixu dó ɖɔ dò tawun, lee é nyí gbɔn ɖò Jezu hwenu é ɖɔhun. Nɛ̌ Jezu ka ɖí xwi xá ye gbɔn? Nukɔntɔn ɔ, é nɔ ɖè mɛ ɖó vo ɖebǔ lálá ǎ, bo gbɔn mɔ̌ mɛ bo gbɛ́ linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ wu. É ɖekúnnu nú dɔkunnɔ kpo wamamɔnɔ kpo, Falizyɛn lɛ kpo Samalíinu lɛ kpo, kaka jɛ tokwɛyitɔ́ lɛ kpo hwɛhutɔ́ lɛ kpo jí. Wegɔ ɔ, gbɔn nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ kpo kpɔ́ndéwú tɔn kpo gblamɛ ɔ, é xlɛ́ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ɖó na ɖu ɖò nùvɛdómɛ, alǒ linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu jí.\nWANYIYI KPO MƐÐESƆHWE KPO SÍSƆ́ DÓ ÐU ÐÒ LINLIN AGƆ ÐIÐÓ DÓ MƐ WU JÍ\n8. Nugbodòdó taji tɛ ka zɔ́n bɔ Klisanwun lɛ nɔ nɔ bǔ? Tinmɛ.\n8 Jezu kplɔ́n nugbodòdó taji ɖé ahwanvu tɔn lɛ, b’ɛ na zɔ́n bɔ mǐ na nɔ bǔ. É ɖɔ: “Nɔví nɔví wɛ mi bǐ nyí.” (Xà Matie 23:8, 9.) É ɖò wɛn ɖɔ ali e nu mǐ nyí “nɔví nɔví” ɖè é ɖokpo wɛ nyí ɖɔ mǐ bǐ gosin kúnkan Adamu tɔn mɛ. (Mɛ. 17:26) Amɔ̌, é lɛ́ kpò hwɛjijɔ ɖevo. Jezu tinmɛ ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ nyí nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo, ɖó ye tuùn Jehovah ɖi Tɔ́ yetɔn jixwé tɔn ɔ. (Mat. 12:50) Gɔ́ na ɔ, ye huzu hagbɛ̌ xwédo gbigbɔ tɔn e d’agba tawun é ɖé tɔn, bɔ wanyiyi kpo nùɖiɖi kpo zɔ́n bɔ ye ɖò bǔ. Enɛ wu ɔ, ɖò wema-sɛ́dó-mɛ mɛsɛ́dó lɛ tɔn mɛ ɔ, hwɛhwɛ wɛ ye nɔ ylɔ ahwanvu gbɛ̌ yetɔn lɛ ɖɔ ‘nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo.’—Hlɔ. 1:13; 1 Pi. 2:17; 1 Jaan 3:13.\n9, 10. (a) Etɛwu Jwifu lɛ ma ka ɖó na nɔ yigo, ɖó fí e ye jɔ sín é wu ǎ? (b) Nɛ̌ Jezu ka kplɔ́n nùɖé mɛ dó lee è na ɖu ɖò linlin agɔ e è nɔ ɖó dó jɔtɛn mɛtɔn wu é jí gbɔn é gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n9 Ee Jezu tinmɛ nyì wɛn ɖɔ mǐ ɖó na nɔ kpɔ́n mǐɖée ɖi nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo gudo é ɔ, é tɛɖɛ̌ hudo mɛɖesɔhwe tɔn jí. (Xà Matie 23:11, 12.) Lee mǐ ɖó ayi wu gbɔn é ɔ, goyiyi dɔn kínklán ɖé lɛ wá mɛsɛ́dó lɛ tɛntin. Bɔ goyiyi ɖó fí e ye jɔ sín é wutu lɔ sixu ko dɔn tagba wá. Jwifu lɛ ka ɖó hwɛjijɔ bo na yigo ɖó ye gosin kúnkan Ablaxamu tɔn mɛ wutu wɛ à? Linlin enɛ dó ɖɔ dò tawun ɖò Jwifu gègě sín ayi mɛ. Amɔ̌, Jaan Baptɛmublonumɛtɔ́ ɔ ɖɔ nú ye ɖɔ: “Awinnya e mɔ wɛ mi ɖè nɛ lɛ ɔ, Mawu hɛn ɔ, é na sɔ́ ye dó ɖó vǐ nú Ablaxamu.”—Luk. 3:8.\n10 Jezu gbɛ́ goyiyi ɖó fí e è jɔ sín é wutu. É gbɔn yɛkan ɖé mɛ, bo bló mɔ̌ hwenu e sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɖé kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Mɛ̌ ka nyí nɔzo ce?” é. Bo na dó na ɛ xósin ɔ ɔ, Jezu na nùjlɛdonǔwu ɖé dó Samalíinu e sɔ́ xomɛnyínyɔ́ dó kpé nukún dó Jwifu tomɛyitɔ́ e ajotɔ́ lɛ xò é ɖé wu é wu. Jwifu e ɖò dìndín wɛ lɛ é wɔn ya nú nya enɛ e awě xò é, bɔ nǔ tɔn ka blawu nú Samalíinu ɔ. Jezu sú ta nú tan enɛ bo ɖɔ nú sɛnkplɔnmɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni cí Samalíinu enɛ ɖɔhun. (Luk. 10:25-37) Jezu xlɛ́ ɖɔ Samalíinu ɖé sixu kplɔ́n nǔ e wǎn yí nú nɔzo nugbǒ nugbǒ nyí é Jwifu lɛ.\n11. Etɛwu ahwanvu Jezu tɔn lɛ ma ka ɖó na nɔ ɖè jonɔ lɛ ɖó vo ǎ? Nɛ̌ Jezu ka d’alɔ ye bɔ ye ɖó mɔjɛmɛ enɛ tɔn gbɔn?\n11 Bonu ahwanvu Jezu tɔn lɛ na kpéwú bo wà azɔ̌ yetɔn ɔ, ye ɖó na ɖu ɖò goyiyi kpo linlin agɔ e ye nɔ ɖó dó mɛ wu é kpo jí. Cobonu Jezu na yì jixwé ɔ, é zɔ́n azɔ̌ ye ɖɔ ye ni ɖekúnnu “ɖò Jeluzalɛmu, gbɔn Judée gbé ɔ bǐ jí, kpodo Samalíi kpan, kaka yì jɛ fí e gbɛ̀ ɔ kponu ɖó é.” (Mɛ. 1:8) Jezu ko sɔnǔ nú ye jɛ nukɔn ɖó azɔ̌ enɛ e gbló ada é wu, gbɔn ayi yetɔn sísɔ́ ɖó jijɔ ɖagbe e jonɔ lɛ ɖó é jí gblamɛ. É kpa ahwangán jonɔ ɖé, ɖó nùɖiɖi nukúnɖeji tɔn wu. (Mat. 8:5-10) Ðò Jezu sín tomɛ ɖò Nazalɛti ɔ, é ɖɔ xó dó lee Jehovah nɔ nyɔ́ xomɛ dó jonɔ lɛ wu gbɔn é wu, bo kɛnu dó asúkúsi Fenisíinu e nɔ nɔ Salɛputa é kpo Naamani gudunɔ e nyí Silíinu é kpo wu. (Luk. 4:25-27) É nyí kúnnu kɛɖɛ wɛ Jezu ɖè nú nyɔnu Samalíinu ɔ ǎ, loɔ, é lɛ́ nɔ toxo Samalíi tɔn ɖé mɛ nú azǎn wè, ɖó wɛn e é hɛn é nyɔ́ mɛ lɛ nukúnmɛ wutu.—Jaan 4:21-24, 40.\nAHWANFUNFUN XÁ LINLIN AGƆ ÐIÐÓ DÓ MƐ WU ÐÒ XWÈ KANWEKO NUKƆNTƆN Ɔ MƐ\n12, 13. (a) Nɛ̌ mɛsɛ́dó lɛ ka wà nǔ gbɔn hwenu e Jezu kplɔ́n nǔ nyɔnu Samalíinu ɖé é? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Etɛ ka xlɛ́ ɖɔ Jaki kpo Jaan kpo kún mɔ nǔ jɛ nùkplɔnmɛ Jezu tɔn mɛ ó?\n12 É na bɔwǔ nú mɛsɛ́dó lɛ ɖebǔ bonu ye na ɖè linlin agɔ e ye ɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu é sín ayi mɛ ǎ. É kpaca ye hwenu e ye mɔ Jezu ɖò gbesisɔmɛ bo na kplɔ́n nǔ nyɔnu Samalíinu ɖé é. (Jaan 4:9, 27) Sinsɛngán Jwifu lɛ nɔ ɖɔ xó nú nyɔnu lɛ ɖò agbawungba ǎ, kaka bɔ é lɛ́ wá nyí nyɔnu Samalíinu e ma ɖó jijɔ ɖagbe ǎ é ɖé. Mɛsɛ́dó lɛ byɔ Jezu ɖɔ é ni ɖu nǔ. Amɔ̌, sìnkɔn e é na ye é xlɛ́ ɖɔ, é zé éɖée bǐ jó nú xóɖɔɖókpɔ́ gbigbɔ tɔn ɔ kaka bo wɔn ya nú xovɛ e sìn i é. Kúnnuɖiɖe, kaka jɛ kúnnuɖiɖe nú nyɔnu Samalíinu ɖé jí wɛ nyí jlǒ Tɔ́ tɔn tɔn, bɔ enɛ cí nùɖuɖu ɖɔhun n’i.—Jaan 4:31-34.\n13 Jaki kpo Jaan kpo ko wlí nùkplɔnmɛ enɛ ǎ. Hwenu e ahwanvu lɛ xwedó Jezu xwè Samalíi é ɔ, ye ba fí e ye na dɔ́ ɖò zǎnmɛ é ɖò gletoxo Samalíi tɔn ɖé mɛ. Samalíinu lɛ ka gbɛ́ ɖɔ emi kún na yí ye ó, enɛ wu ɔ, Jaki kpo Jaan kpo sìn xomɛ, bo byɔ ɖɔ è ni ylɔ myɔ sín jixwé bonu é ni sú kún dó nú gletoxo ɔ bǐ. Jezu ka gbɛ́ nǔ nú ye dó nùjɔnǔ mɛ. (Luk. 9:51-56) Enyi gletoxo e na yí ye é ɔ, jɔtɛn Jaki kpo Jaan kpo tɔn e ɖò Galilée gbéjí é wɛ é ɖè ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ ye ka na wà nǔ gbɔn mɔ̌ à jí. É cí ɖɔ linlin agɔ ɖó dó mɛ wu wɛ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú wangbɛnumɛ yetɔn ɖɔhun. É cí ɖɔ xomɛ gblagbla e mɛsɛ́dó Jaan sìn é wá vɛ́ n’i, ɖò hwenu e é jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn Samalíi ɖò nukɔnmɛ b’ɛ na sínsɛ́n é ɖɔhun.—Mɛ. 8:14, 25.\n14. Nɛ̌ è ka ɖeɖɛ tagba e tíìn ɖó gbè wu é gbɔn?\n14 Ðò Pantekotu xwè 33 H.M. tɔn gudo tlolo ɔ, xó ɖé tɔ́n bo xlɛ́ ɖɔ akɔ cyancyan tíìn. Enyi è na má nùɖuɖu nú asúkúsi e ɖò hudo mɛ lɛ é ɔ, è nɔ wɔn ya nú asúkúsi e nɔ dó Glɛkigbe lɛ é. (Mɛ. 6:1) Linlin agɔ ɖiɖó dó gbè mɛ ɖevo lɛ tɔn wu lɔ sixu ɖò nǔ e nɔ zɔ́n tagba lɛ é mɛ. Mɛsɛ́dó lɛ yawu jla ninɔmɛ ɔ ɖó, bo sɔ́ sunnu e jɛxa lɛ é bonu ye na kpé nukún dó nùɖuɖu mímá ɔ wu. Sunnu gbigbɔ tɔn enɛ lɛ e è sɔ́ é bǐ wɛ ɖó Glɛki nyikɔ. Enɛ sixu dɔn asúkúsi e è jɛ dò na lɛ é hugǎn.\n15. Nɛ̌ Piyɛ́ɛ ka bló huzuhuzu lɛ bo ma sɔ́ nɔ ɖè mɛɖebǔ ɖó vo ǎ gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n15 Ðò xwè 33 H.M. tɔn ɔ, nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ gbakpé akɔta lɛ mɛ hugǎn. Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ ɖó aca bo nɔ dó gbɛ̌ xá Jwifu lɛ kɛɖɛ. Amɔ̌, hwenu e Mawu wá xlɛ́ nyì wɛn ɖɔ Klisanwun lɛ kún na nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ ó gudo é ɔ, Piyɛ́ɛ jla wɛn ɔ Kɔnɛyi e nyí Sɔja Hlɔma tɔn ɖé é. (Xà Mɛsɛ́dó 10:28, 34, 35.) Enɛ gudo ɔ, Piyɛ́ɛ nɔ ɖu nǔ xá nùɖitɔ́ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é bo nɔ lɛ́ dó gbɛ̌ xá ye. Ðò xwè ɖé lɛ gudo ɔ, Piyɛ́ɛ ɖó nǔ ɖuɖu xá Klisanwun e ma nyí Jwifu ǎ, bo ɖò toxo Antyɔci tɔn mɛ lɛ é te. (Ga. 2:11-14) Ðò hwenɛnu ɔ, Pɔlu gbɛ́ nǔ nú Piyɛ́ɛ lee é jɛxa gbɔn é, bɔ é ɖò wɛn ɖɔ é ka sè xó tɔn. Hwenu e Piyɛ́ɛ wlan wema tɔn nukɔntɔn ɔ sɛ́dó Jwifu e nɔ nɔ Azíi Kpɛví lɛ é kpo Klisanwun e ma nyí Jwifu ǎ, bo nɔ nɔ finɛ lɛ é kpo é ɔ, é ɖɔ xó kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo dó kplékplé nɔví lɛ tɔn wu.—1 Pi. 1:1; 2:17.\n16. Jijɔ ɖagbe tɛ è ka tuùn Klisanwun nukɔntɔn lɛ na?\n16 É ɖò wɛn ɖɔ kpɔ́ndéwú e Jezu zé ɖ’ayǐ dó wǎn yí nú “gbɛtɔ́ lɛ bǐ” wu é kplɔ́n nǔ mɛsɛ́dó lɛ. (Jaan 12:32; 1 Tim. 4:10) Linlin yetɔn lɛ huzuhuzu byɔ hwenu có, ye ka wà mɔ̌. È tuùn Klisanwun nukɔntɔn lɛ ɖɔ ye nyí mɛɖé bo nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ yeɖée. Tertullien e nyí nùwlantɔ́ ɖé ɖò xwè kanweko wegɔ ɔ mɛ é vɔ́ xó e mɛ e ma nyí Klisanwun ǎ lɛ é ɖɔ é ɖɔ, bo ɖɔ: “Ye nɔ yí wǎn nú yeɖée . . . Ye tlɛ ɖò gbesisɔmɛ bo na kú dó yeɖée tamɛ.” Ðó Klisanwun nukɔntɔn lɛ sɔ́ “gbɛtɔ́ yɔyɔ̌” ɔ dó wutu ɔ, ye wá kpɔ́n gbɛtɔ́ lɛ bǐ dó mɔ mɛ e ɖò zɛ̌nzɛ̌n ɖò Mawu nukɔn é.—Kolo. 3:10, 11.\n17. Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖè linlin agɔ e mǐ nɔ ɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu é sín ayi mǐtɔn mɛ gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú lɛ.\n17 Égbé ɔ, é sixu byɔ hwenu ɖò mǐ lɔ sí, cobɔ mǐ na ɖè linlin agɔ e mǐ nɔ ɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu é sín ayi mǐtɔn mɛ. Nɔví nyɔnu ɖé ɖò France, bo tinmɛ hun e xò wɛ é ɖè é, bo ɖɔ: “Jehovah ko kplɔ́n mǐ nǔ e wanyiyi nyí é, nǔ e wanyiyi ɖiɖexlɛ́ nyí é, kpo nǔ e wanyiyi ɖiɖó nú gbɛtɔ́ alɔkpa lɛ bǐ nyí é kpo. Amɔ̌, un kpò ɖò kpinkplɔn wɛ bo na ɖu ɖò linlin agɔ e un nɔ ɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu é jí, é ka nɔ bɔwǔ hwebǐnu ǎ. Enɛ wu wɛ un kpò ɖò ɖɛ xò dó enɛ takúnmɛ wɛ.” Nɔví nyɔnu ɖé ɖò Espagne bɔ ninɔmɛ ɖokpo ɔ kpannukɔn ɛ: “Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ ɖí xwi xá wǎn e un nɔ gbɛ́ nú akɔ ɖé lɛ é, bɔ un ka nɔ ɖu ɖ’eji hwɛhwɛ. Amɔ̌, un tuùn ɖɔ un ɖó na kpó ɖò ahwan enɛ fun wɛ. Un dokú nú Jehovah ɖɔ un ɖò xwédo e ɖò bǔ é ɖé mɛ.” Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo sixu gbéjé mǐɖée kpɔ́n dó nùjɔnǔ mɛ. Mǐ ka ɖó ayi linlin agɔ ɖé lɛ wu vlafo, b’ɛ na byɔ ɖɔ mǐ ni ɖí xwi xá nɔví nyɔnu wè enɛ lɛ ɖɔhun wɛ à?\nWANYIYI ÐÒ SUSU WƐ Ɔ, LINLIN AGƆ ÐIÐÓ DÓ MƐ ÐEVO LƐ WU NA ÐEKPO\n18, 19. (a) Hwɛjijɔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó bo na nɔ yí mɛ lɛ bǐ? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ ɖò ali tawun tawun ɖé lɛ nu gbɔn?\n18 É nyɔ́ ɖɔ mǐ bǐ ni flín ɖɔ ɖò hweɖenu ɔ, mǐ bǐ wɛ nyí “jonɔ,” bo ɖò zɔ nú Mawu. (Efɛ. 2:12) Amɔ̌, Jehovah dɔn mǐ wá éɖée gɔ́n gbɔn ‘gɛdɛ wanyiyi tɔn’ ɖé gblamɛ. (Oz. 11:4; Jaan 6:44) Bɔ Klisu yí mǐ. È na ɖɔ ɔ, é hun hɔn nú mǐ, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu huzu akpáxwé xwédo Mawu tɔn tɔn. (Xà Hlɔmanu lɛ 15:7.) Ðó mǐ nyí hwɛhutɔ́ cobɔ Jezu ka nyɔ́ xomɛ dó mǐ wu bo yí mǐ wutu ɔ, é na sɔgbe ɖebǔ ɖɔ mǐ ni gbɛ́ mɛ ɖevo ɖebu ǎ!\nJehovah sɛntɔ́ lɛ nɔ ba nùnywɛ e gosin aga é, lobo nɔ nɔ bǔ ɖò wanyiyi mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 19gɔ́ ɔ)\n19 É ɖò wɛn ɖɔ kínklán, linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ wu kpo xomɛsin kpo na ɖò jijɛji wɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ, ɖó mǐ ɖò sisɛkpɔ vivɔnu gbɛ̀ nyanya elɔ tɔn wɛ wutu. (Ga. 5:19-21; 2 Tim. 3:13) Ðó mǐ nyí Jehovah sɛntɔ́ wutu ɔ, mǐ nɔ ba nùnywɛ e gosin aga, bo ma nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ǎ, lobo nɔ xò fífá kàn é. (Ja. 3:17, 18) Enyi mǐ zun xɔ́ntɔn xá toɖevomɛnu lɛ, yí gbè nú aca e gbɔn vo nú mǐtɔn lɛ é, bo tlɛ lɛ́ kplɔ́n gbè mɛ ɖevo lɛ tɔn vlafo ɔ, é nɔ víví nú mǐ. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, fífá nɔ sà tɔ̀ tɔsisa ɖé ɖɔhun, bɔ hwɛjijɔ nɔ xò xù ɖɔhun.—Eza. 48:17, 18.\n20. Enyi wanyiyi huzu ayi mǐtɔn kpo linlin mǐtɔn kpo ɔ, etɛ ka nɔ jɛ?\n20 Nɔví nyɔnu Australie nu e xó mǐ ɖɔ ɖò bǐbɛ̌mɛ é ɖɔ: “Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ nugbǒ ɔ tɔn sín hɔn hun nú mì.” É mɔ lee Biblu kplɔnkplɔn wà ɖagbe n’i gbɔn é, bo ɖɔ: “Un huzu bo ɖó ayi yɔyɔ̌ ɖé kpo linlin yɔyɔ̌ ɖé kpo. Enɛ wu ɔ, linlin agɔ ɖiɖó lɛ bǐ kpo wangbɛnumɛ lɛ bǐ kpo ee ko dó ɖɔ dò ɖò ayi ce mɛ lɛ é wá yì.” Nɔví sunnu e ɖò Canada é ɖɔ ɖɔ emi ɖó ayi wu dìn ɖɔ “hwɛhwɛ ɔ, nukúnnúmamɔjɛnǔmɛ wɛ nɔ nyí hwɛjijɔ e wu è nɔ ɖè sinmɛ agbaza tɔn ɖě ɖó vo nú ɖě é, jijɔ mɛɖé tɔn nɔ sín fí e è jì i ɖè é wu ǎ.” É wlí alɔ xá nɔví nyɔnu e nɔ dó Glɛnsigbe é ɖé! Huzuhuzu mɔhun lɛ nyí kúnnuɖenú ɖé, bo xlɛ́ ɖɔ wanyiyi Klisanwun tɔn sixu ɖu ɖò linlin agɔ ɖiɖó dó mɛ ɖevo lɛ wu jí; é ka nɔ wà mɔ̌ nugbǒ. É nɔ dɔn mǐ ɖó bǔ bɔ nùɖé nɔ sixu klán mǐ ǎ.—Kolo. 3:14.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Mǐ Bǐ Ni Nyí Ðokpo Lee Jehovah kpo Jezu kpo Nyí Ðokpo Gbɔn É