Мин халҡыма хеҙмәт иттем...\n9 Декабрь 2015, 15:39\nБөгөн беҙҙә ҡунаҡта - бәләкәй генә майҙандa ла геpойҙapының хapaктеpын aсып, әҫәрҙәрендә өйөрмә тыуҙырған киң ҡоласлы яҙыусы, ҡулыбыҙҙан төшөрмәй яратып уҡыған “Бөйрәкәй”ҙең әсәһе - Тaңсулпaн Ғаpиповa. \nБөгөн беҙҙә ҡунаҡта - Сaлауат Юлаев исемендәге дәүләт пpемия лауpеaты, Бaшҡоpтостан Pеспубликahының aтҡаҙанғaн мәҙәниәт хеҙмәткәpе, жанpҙың бөтә нескәлектәpен белеп, бәләкәй генә майҙандa ла геpойҙapының хapaктеpын aсып, әҫәрҙәрендә өйөрмә тыуҙырған киң ҡоласлы яҙыусы, ҡулыбыҙҙан төшөрмәй яратып уҡыған “Бөйрәкәй”ҙең әсәһе - Тaңсулпaн Ғаpиповa.\nСамауырҙы һыуытырға ярамай\n“Шоңҡар”ҙар: Һаумыһығыҙ, Таңсулпан апай! Һеҙҙе үҙебеҙҙә ҡунаҡта күреүебеҙгә һәм хәтер йомғаҡтарын һүтә-һүтә самауыр артында бергәләшеп сәй эсеп ултыра алыуыбыҙға шатбыҙ! Әйткәндәй, самауыр тиһәләр, күҙ алдығыҙға нимә килеп баҫа? Күңелегеҙҙә был һүҙ ниндәй хәтирәләр уята?\nТаңсулпан Ғарипова: Самауыр һүҙе булмаһа ла, бала саҡтан күңелдә тороп ҡалған шиғыр юлдары иҫкә төшә:\nӘүәлгеләй бергә әсәй ултыра,\nСылтырап аға яҙғы шишмә лә.\nЯҙ еленә ҡушылып ағасы ла\nГүйә беҙгә матур йыр теҙә...\nӨҫтәлгә ашъяулыҡ йәйелгән, ашъяулыҡта - еҙ батмус. Унда шәкәре лә, май-икмәге лә ҡуйылған. Әсәй сәй яһай ҙа ялтырап торған шул батмусҡа ултырта, һәр кем үҙенең сынаяғын ала. Ә самауыр табынға йәм биреп йырлап ултыра. Самауыр ғаиләбеҙҙең берҙәмлеген, татыулығын, йылылығын ойошторған йәнле бер зат, ғаиләнең ағзаһы һымаҡ булып иҫемдә ҡалған. Сөнки бөтә һөйләшеүҙәр ҙә, тәғәм йыйыу ҙа ошо самауыр артында үтә торғайны.\n“Шоңҡар”ҙар: Хәҙер самауыр артына йыш йыйылаһығыҙмы?\nТаңсулпан Ғарипова: Минән ҡунаҡ өҙөлмәй инде ул: аят, ҡорбан аштарына йыш саҡырам. Дуҫ-иштәремде лә тиҙ генә сәйгә йыйып алам. Аралашмай торһаң, аралар һыуына. Шуға күрә йәш дуҫтарыма ошо йоланы дауам итергә гел кәңәш итәм. Элек, йәш саҡта, әхирәттәрем хаҡлы ялға сыҡҡан апайҙар ине, хәҙер, киреһенсә, эргәмдә башлыса йәштәр... Самауырҙы һыуытырға ярамай.\nСәсән кеше ҡайраһа, бысаҡ үтә ул...\n“Шоңҡар”ҙар: Юлдаш радиоһында һөйләгәнегеҙҙе ишетеп ҡалғайным: атайығыҙ менән әсәйегеҙҙең йәш саҡта танышып, аҙаҡтан осрашып ҡауышып ҡуйыуҙары ҡыҙыҡ килеп сыҡҡан икән...\nТаңсулпан Ғарипова: Ҡыҙыҡ ҡына килеп сыға шул!..Күсей ауылында революцияға тиклем мәҙрәсә булған, аҙаҡ совет мәктәптәре асыла башлай. Үҙҙәренең көсө, аҡыл-зиһене менән мал туплаған байҙар ҙа, синыф булараҡ, шунда уҡ бөтөрөлмәй, әлбиттә. Бына шул Күсей ауылы байы Темәс хәҙрәте Әбүбәкер Хөсәйеновҡа уҡытыусы һорап мөрәжәғәт итә, ул әсәйемде тәҡдим итә. Ул ваҡытта атайым олатаһы һәм өләсәһе менән йәшәй, әлеге байға ялланып, көтөү көтә. Ата-әсәһе күптән үлгән була. Әсәйем көндөҙ байҙың балаларын уҡыта, кисен, малды ҡарап япҡас, атайыма хәрефтәр өйрәтә. “Урындыҡтың ширлегенә генә дәфтәрен һала ла, иҙәнгә ҡыптыр тунын түшәп, һабаҡ ала торғайны”, - тип хәтерләр ине әсәйем. Әсәйем, Әсмә Баймырҙина, башланғыс белемде Шакир Рәмиевтың ҡатыны Гәүһәр ханым асҡан “Гәүһәр ханым ҡыҙҙар мәҙрәсәһе”ндә ала. Уның атаһын, Рәхмәтулла олатайымды, Шакир Рәмиевтың атаһы Мөхәмәтсадиҡ үҙенә малайлыҡҡа алған була. Шуға күрә, бай ғаиләһе ҡайҙа бара, олатайым да күсеп йөрөй. Өләсәй байҙың ҡатындарына, ҡыҙҙарына кейем тегә. Аш-һыуға ла бик оҫта була ул. Әсәйем шулай итеп күп нәмәне күреп-белеп үҫә, мәҙрәсәлә уҡый. Уҡымышлы булған өсөн З. Вәлиди резеденцияһында эшләй. Темәс ауылында, Америка асҡан ашханала эшләп, 21-се йылғы йотто үткәрә. Бай балаларын уҡытҡан сағында ҡымыҙҙан өҙмәйҙәр уны, шуға ла һаулығын да нығыта. Атайымды ла уҡытып, Күсей ауылы халҡында бик матур хәтирәләр ҡалдырып, ҡабат Темәскә ҡайта. Шунда кейәүгә сыға, ауылда беренсе комсомол туйы үтә. Ул ағай әсәйемде Өфөгә рабфакка урынлаштырып, үҙе Мәскәүгә уҡыуын дауам итергә китә. Совет мәктәптәре асыла башлағас, Күсей ауылы халҡы әсәйемде үҙе һорап ала. Шулай итеп, әсәйем 1924 йылда Күсейгә икенсегә килә. Ул ваҡытҡа тиклем атайым да үҫеп, буй етеп, армияға алынған була. Урта Азия, Төркөстандағы Граждандар һуғышына тура килә. Ат өҫтөндә маневрҙар яһау, джигитовка серҙәренә шунда өйрәнеп ҡайта, ВКП(б)-ға ла шунда инә. Атай 1926 йылда армиянан ҡайта, әсәй был ваҡытта бер балалы тол ҡатын була.\nМирхәйҙәр Фәйзиҙең “Ғәлиәбаныу”ын ҡуйғанда уларға төп геройҙы уйнау өлөшө төшә. Күсей сәхнәһендә уйнағандан һуң, әсәйем менән атайым өйләнешә. “Мин һинән оло бит, тип әйтеп ҡараным, атайыңдың ныҡ күҙе төшкәйне”, - ти торғайны әсәйем. Миңә ҡыҙыҡ бит инде: “Әсәй, һин уны яратып йәшәнеңме?” – тип һорағаным хәтерҙә, икенсе ире бит. “Мин атайыңды ныҡ ниттем инде (яратам тигән һүҙҙе әйтергә ояла торғайны)...” – тип яуаплағайны ул. Әсәйем төҫкә һылыу булды, йәш күренде. Оҙон толомдарын бишкә бүлеп икенән үреп төшөрөр ине. Ә мин атайыма оҡшап эре һөйәкле. Атайым ҡеүәтле йырсы булды минең. “Атайың һинең оратор”, - ти торғайны әсәйем уның тураһында. Нимәне аңлата икән был һүҙ, тип гел уйлап йөрөнөм. Атайым үлгәндә миңә ете йәш тә юҡ ине әле. “Сәсән кеше ҡайраһа, бысаҡ үтә”, - тиер ине әсәйем. “Сәсән нимә була ул?” – тип һораһам, “Атайың һымаҡ инде, атайыңа оҡшағанһың бит”, - ти торғайны. Шунан һуң миндә, оратор менән сәсән бер мәғәнәне аңлата ахыры, тигән фекер уянды.\n“Шоңҡар”ҙар: “Күгәрсен” тигән хикәйәгеҙҙә атайығыҙҙың яҙмышы һүрәтләнгәнме?\nТаңсулпан Ғарипова: Эйе. Тик хикәйәлә мин атайымды көтөп алам, тормош дауам итә, ә ысынында ул ҡайтманы, был хәл уның үлеме һәм минең балалыҡ менән хушлашыуым менән тамамланды.\nҺуғыштан һуң хужалыҡтар ныҡ ҡаҡшағайны. Атайымды алты саҡрым алыҫлыҡта ятҡан фермаға мөдир итеп ҡуйҙылар. Беҙ шунда күсеп киттек. һуғыш тамамланһа ла, кеше өмөтләнеп көткән еңеллек килмәне. Ни ашарға, ни кейергә етмәй. Атайым егелеп эшләй. Сусҡа бәрәсләһә лә үҙе йөрөй, һыйыр быҙаулаһа ла яндарында. Малдарға йылы һарай кәрәк тип, ҡышын Бөрйән яғында бүрәнә ҡырҡып, йәйгеһен уны һалып та ҡуйҙылар. Өрлөклөк бүрәнәләре етмәй ҡалғас, яңынан киттеләр. Машинаға шуларҙы тейәп торғанда, ана шул өрлөклөк сей бүрәнә тәгәрәп төшөп китә, атайым уны эләктереп алып башы аша ташлай. Аҫта ике кеше эйелеп нимәлер эшләп торған, шуларҙы баҫыр ине юғиһә. Эсәге боролған атайымдың. Ҡайтты ла өс көн тигәндә донъя ҡуйҙы.\n“Шоңҡар”ҙар: Атайығыҙ һуғыштан яраланып ҡайтҡан, ә һаулығы нисек ине?\nТаңсулпан Ғарипова: Өрлөк менән күңелһеҙ хәл килеп сыҡмаһа, оҙаҡ йәшәр ине атайым. Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт иткәндә пулемет расчетын юҡ иткән саҡта яралана. Атайымдың тауышы көслө була, яраланып йығылғас, уның ҡысҡырыуын командирҙары ишетеп ҡала, кире килеп, яу яланынан алып сыға. Ул ваҡытта тотош кавалерияны ҡырып һалалар бит, бөтөн ялан кеше һәм ат кәүҙәләре менән түшәлә.\nСталинград янында һуғыш бигерәк ҡаты була. Дивизияла ҡорал етешмәй. Биш кешегә бер мылтыҡ, тигәндәре дөрөҫтөр инде. Танктарға ҡаршы дивизияны ташлайҙар. Ана шунда атайым, ошо мәхшәрҙән тере ҡалып тағы туғыҙ йыл йәшәһәм, үлһәм дә үкенмәҫ инем, тип Хоҙайҙан ғүмер һорай. 1945 йылдың 29 авгусында Күсейгә ҡайта, 1954 йылдың 29 авгусында 45 кенә йәшендә үлеп ҡала. Теп-теүәл туғыҙ йыл үткәс, бер көнгә хатта кәм дә, артыҡ та түгел.\nИжад шишмәһенең башы\n“Шоңҡар”ҙар: Таңсулпан апай, ә һеҙҙә ижад ҡомары ҡасан уянды?\nТаңсулпан Ғарипова: Мин иһә ижад - ул шиғыр яҙыу икән тип уйлай торғайным. Әсәйем дә һәр ваҡыт Дәртмәндең, Ғабдулла Туҡай, Мәжит Ғафуриҙарҙың шиғырҙарын ятҡа һөйләп ултырҙы. Шуға ла ижад минең өсөн шиғыр менән ауаздаш булды.\nИкенсе класта уҡытыусы яҙ тураһында шиғыр яҙып килергә ҡушты. Ниһайәт, мин дә ижадҡа тотонам, тип эй ҡыуандым! Мәктәп стена гәзитенә баяғы шиғырымды яҙып та ҡуйҙылар. Үҙемдең фамилиямды күреү күңелгә рәхәтлек бирә, оҙон тәнәфес булһа, барам да һоҡланып ҡарап торам. Ул ваҡытта фамилиям Сафина ине. Ә ғөмүмән минең ҡыҙ фамилиям - Мөхәмәтҡолова. Атайым бөтә балаларына ла олатаһының исемен фамилия итеп биргән. Мине генә, һуғыштан һуң тыуған балаһын, ниңәлер үҙенең фамилияһына яҙҙырған.\nШиғырым гәзиттә сыҡҡас (ул ваҡытта минең өсөн иң ҙур гәзит шул), эй дәртләнеп тотондом ижадҡа! Тәүге тәнҡитсем - әсәй, ул шиғырҙарымды уҡып ҡараны ла: “Шиғыр улай булмай”, тине. “Улайһа ниңә минең шиғырҙы стена гәзитенә яҙҙылар?” – тинем. Ул: “Уныһы шиғырға оҡшаған ине”, - тип яуапланы.\n“Шоңҡар”ҙар: Әсәйегеҙҙең шиғырҙарығыҙҙы ҡеүәтләмәүен нисек ҡабул иттегеҙ?\nТаңсулпан Ғарипова: Эйе, ҡеүәтләмәне... Ләкин шишмәнең тамағына таяҡ тығып ҡына уны ағыуҙан туҡтатып булмай бит! Барыбер, икенсе яҡтан шытып сығып киләһең. 5-се класта беҙгә ирле-ҡатынлы тел уҡытыусылары килде. Архангель районының Оҙоннар ауылынан Мөхәмәт Рәшитов тигән ағай башҡорт теленән, ҡатыны Әминә апай рус әҙәбиәтенән уҡытты. Өфөлә эшләп килгән апайҙың дәрестәре шул хәтлем мауыҡтырғыс үтте. Русса шиғыр уҡый башлаһа, бигерәк тә Пушкин әкиәттәрен уҡыһа, иҫ китмәле һылыу батшабикәгә әйләнә лә ҡуя торғайны. Беҙгә тәьҫире көслө булды уның. Тургеневтың “Муму”һын уҡыйбыҙмы, башҡа берәй әҫәрҙеме, дәрес бөткәнен көтөп кенә ултырабыҙ ҙа, ҡыңғырау шылтырау менән дөбөр-шатыр тотонабыҙ ултырғыстарҙы, парталарҙы шылдырып, өйҙәр төҙөргә, тәхеттәр эшләргә. Беҙ сәхнәләштермәгән әҫәр ҡалмағандыр ул. Асығыуҙы ла, ҡайтыуҙы ла онотабыҙ. Ролдәрҙе дәрестә ултырғанда уҡ бүлешеп бөтәбеҙ. Бына шулай, Әминә апай беҙҙән әртис яһаны, ә Рәшит ағай, һәр әҫәрҙе үткәндән һуң, шуның буйынса сценарий яҙып килергә ҡушты. Минең өсөн шиғыр ятларға, ирекле темаға инша яҙырға бирелгән, сценарий уйлап килергә ҡушылған көндәр байрамға әйләнә ине. Мәктәптән осоп ҡайта торғайным, табан тейгән ергә тейә, теймәгәненә теймәй ҙә. Дәрес әҙерләргә бик барымым булмаһа ла, ошондай ижади эштәрҙе башҡарырға әүәҫ булдым. Күсей эргәһендәге Басай ауылы уҡыусылары бында мәктәп яны интернатында ятып уҡый, шәмбе көнө өйҙәренә ҡайта инеләр. “Һин пьеса яҙ ҙа, ҡайтып барғанда репетиция яһап, кискеһен Басай клубында ҡуйырбыҙ”, - тип миңә эш ҡушалар. Миндә дәрес ҡайғыһы китә, пьеса яҙам. Юл буйындағы кәбән төбөндә репетиция яһайбыҙ ҙа кисен Басай сәхнәһендә гөрләтеп ҡуйып та ташлайбыҙ. 12-13 йәшлек саҡ ине.\nТүбә мәктәбендә өс йыл уҡыған дәүерҙә әллә күпме пьеса сәхнәләштерҙек. Үҙем режиссер, үҙем төп героиня. Һәр ваҡыт мәктәп гәзитенең редакторы булдым, ул да бик ижади эш. Беҙҙә туй булыр булһа, берәй өйгә йыйылалар ҙа, ҡоҙаларға төртмә таҡмаҡтар сығара торғайнылар, мин һәр ваҡыт шул апайҙарҙың эргәһендә йөрөнөм. Был процесс бик ҡыҙыҡ тойолдо, минһеҙ таҡмаҡ сығарып ҡуймаһындар, тип ҡурҡа торғайным.\nАҙаҡ, Түбәлә урта мәктәпте тамамлап ҡайтҡас, ауылыбыҙҙа ике йыл клуб мөдире булып эшләнем. Шул ваҡытта аҙна һайын “боевой листок”тар сығарҙым. Сатирик шиғырҙарҙы арыу ғына яҙа торғайным. Элек тәнҡит көслө булды бит, бөтә нәмәне лә тәнҡит утында тотоп өйрәнгәйнек.\nАуылдың һәүәҫкәр артистары менән ауылдар буйлап концерттар, спектаклдәр ҡуйып, Яңы йылды үткәрергә аҡса эшләп йөрөүҙәремде лә ижади эшкә һанайым. Бүләк алырға аҡса бирмәйҙәр ине. Ауыл советынан һораһаң, аҡса юҡ, ти, совхозға мөрәжәғәт итһәң, клуб – ауыл советыныҡы, тип һылтана. Ахырҙа, ҡар-буран тимәй, трактор санаһына тейәлеп сығып китер инек. Шунан һуң бал-маскарадта костюмдарға матур бүләктәр бирә башланым. Лотереяға ла аҡса йәлләмәнем. Ошо йылдарҙа мине, бала тип тормай, ауыл советына депутат итеп тә һайланылар. Университетҡа ингәс, ВЛКСМдың өлкә комитетынан грамота килеп төштө. Ике йылым шулай үтте. Ауыр ҙа булды, ләкин мин үҙемдең көсөмә ышанып, ысын мәғәнәһендә бәлиғ булып уҡырға индем.\nТәүге мәлдәрҙә үк студенттарҙың фәнни ойошмаһына йөрөй башланым, докладтар менән сығыш яһаным. Хатта “Некрасов ижадының башҡорт шағирҙарына йоғонтоһо” тигән докладым университет күләмендә беренсе урын алып, миңә ҙур ғына күләмдә аҡсалата бүләк тә бирҙеләр.\nЯҙыусы өсөн тыйылған тема юҡ...\n“Шоңҡар”ҙар: Әҫәрҙәрегеҙҙе яҙған ваҡытта үҙегеҙҙе ирекле тояһығыҙмы?\nТаңсулпан Ғарипова: Һис шикһеҙ! Мин бит совет осоронда яҙа башланым. Башымда йөрөтәм-йөрөтәм дә, бер көн килеп аҡ ҡағыҙға төшөрәм. Яҙыусы өсөн, минең уйымса, йәшәйештең бер өлкәһендә лә тыйылған тема юҡ. Ә ул ваҡытта дөрөҫлөктө яҙырға рөхсәт булманы - һин совет кешеһе! Рамканан сығырға тейеш түгелһең. Шуға ҡарамаҫтан, Шолохов “Тымыҡ Дон”ды, “Күтәрелгән сиҙәм”де яҙған бит. Художник булараҡ, заманында булған ваҡиғаларҙы һүрәтләгән, алдашмаған. Шуға ла уның ижады үлемһеҙ.\n1982 йылда “Ҡыҙыл башмаҡтар” тигән хикәйәмде яҙҙым да редакцияға ебәрҙем. Тиҙҙән Рәшит ағай Солтангәрәевтан хат килеп төштө. “Был хикәйәң бармай”, тигәйне ул. Эскән ҡатын тураһында булыуы өркөткәндер. Тиҙҙән Горбачев эскелеккә ҡаршы көрәш асып ебәрҙе. Рәшит ағайҙан йәнә хат килеп төштө. Был юлы минең теге хикәйәмде кире һораған. Хәҙер хикәйәлә яҙылғандар сәйәси яҡтан дөрөҫ булып сыҡты.\nАҙаҡ “Ҡыҙыл башмаҡтар”ҙы нигеҙ итеп алып, “Китмәгеҙ, торналар” тигән пьеса яҙҙым. Уны Сибай театры сәхнәләштерҙе. Ә 1989 йылда “Өйөрөлә күктә яңғыҙ бөркөт”тө яҙҙым. Редакциянан яуап юҡ. Эсендәген әйтеп бара торған Рәшит ағай ҙа өндәшмәй. Ул ваҡытта редакция Аксаков урамында урынлашҡан ине. Бер көн балалар өсөн яҙған әйберҙәремде “Аҡбуҙат”ҡа индереп сыҡтым да, “Ағиҙел”дәр күреп кенә ҡалмаһын, тигән кеүек тиҙерәк китергә ашыҡтым. Тартырға сыҡҡан булдымы икән, Рәшит ағай мине күреп ҡалды бит! “Һин ни эшләп беҙгә инмәйһең?” - ти был. “Әллә, йомошом юҡ”, - тим. “Нисек йомошоң булмаһын, беҙҙә хикәйәң ята бит”. “Минең хикәйәләр артынан йөрөгәнем юҡ бит”, - тигән булам. “Беҙҙең традицион әҙәбиткә тура килмәй бит әле был хикәйәң. Традицияларға ҡаршы килә”, - тине Рәшит ағай хикәйәм тураһында. “Мин бит, Рәшит ағай, яҙа башлағандан алып бер аяғым менән генә традицияла торам, шуға күрә мине ул ҡалыпҡа һалырға маташмағыҙ, - тинем. - Мин бит хикәйәмде баҫығыҙ тип йөрөмәйем, баҫмағыҙ, әммә традиция тип мине рамкаға бикләмәгеҙ”. Ҡаты әйткәнмен. 1998 йылдың 12-се һанындамы, 90-дың 1-се һанындамы бөтә хикәйәселәрҙең хикәйәләрен бер һанға туплап бирҙеләр. Шунда минең әлеге хикәйәм дә бар ине! “Ағиҙел”де ҡулға алғас та башта бүтән авторҙарҙы уҡып сыҡтым. Шунан ғына үҙемдекенә сират етте. Кәйеф төштө, баш һәленде. Нишләп кенә ҡатын-ҡыҙ башым менән ошоларҙы хикәйәләп ултырҙым икән, тип әсендем... Шунан хаттар килә башланы. Айырым брошюра итеп булһа ла сығарыуҙы һораусылар булды. Шул мәлдәрҙә Учалы районында өс баланы көсләү факты теркәлгәйне. Ана шул нәмәләрҙән йөрәгем әрнеп яҙылған әйбер ине бит.\n“Шоңҡар”ҙар: Тәүге етди ижадығыҙ ниндәй булды?..\nТаңсулпан Ғарипова: Икенсе курста уҡыған саҡ. Марат Минһажетдинов ағай киң ҡоласлы ғалим ине. Бүтән дәрестәрҙе ҡалдырһам ҡалдырҙым, әммә уныҡына һәр ваҡыт йөрөнөм. Бер саҡ ул ниндәй ҙә булһа әҫәргә рецензия яҙырға ҡушты. Фәнил Әсәновтың “Ҡалды уттары ғына” тигән повесын әллә ҡасан уҡ тәнҡит күҙлегенән үткәреп уҡып сыҡҡайным. Ул мәлдә үк төп геройҙың характер логикаһына тап килмәгән ҡылыҡ ҡылыуын аңлағайным. Ғөмүмән, ижади эш бирһәләр, бәләкәйҙән үҙемде ярышҡа сыҡҡан ат кеүек хис иттем. Ҡулда дилбегә генә юҡ. Ҡушылған эште ашҡынып яҙҙым. Шундай хәлдә дәрескә килеп ултырҙым. Рецензияларҙы уҡыу башланды. Уныһы уҡый, быныһы. Минһажетдинов ағай береһен дә оҡшатмай. Теле әсе ине уның. Ул мәлдә лә береһен “эт һейгәнсе яҙған әйбереңде башҡа бында алып килеп ултырма!”, икенсеһен “бер рецензия яҙғансы ете ҡат ыштан туҙҙырыр кәрәк, ә һин күпме ваҡытта яҙҙың быны?” тип сәнсеп-сәнсеп алды... Сират миңә етте. Йыуаш кеше булараҡ, мин уҡытыусымдың күҙенә бер ҙә салынманым. Балалар магазинынан 42-се размер күлдәк алып кейәм, бит тулы һипкел, ерән сәс... Уҡытыусыларҙың ирҙәр составына ғөмүмән ҡыҙыҡ түгелмен. Минһажетдинов ағайҙың һөмһөрө ҡойолоп ултыра, күренеп тора, күңеленә ятырҙай рецензия осраманы. Яҙғанымды уҡый башланым. Бер заман был башын күтәрҙе, торҙо, миңә табан атланы. Мин уҡыйым. Үҙем был нимәгә килә икән тип уйлайым, һуғып йығырҙай кеүек. “Уттар тоҡана алмай һүнделәр, ҡалды әсе төтөнө һәм ҡара күмере генә...” тигән һөйләм менән туҡтаным. Ә ул эргәмә баҫҡан да миңә төбәлгән. “Афарин ҡыҙ икәнһең!” - тине ул шунан. “Иптәштәр, - тине бармағын күтәреп. - Ишеттегеҙме, икенсе курс студенткаһы характер логикаһы тураһында фекер йөрөтә!..” “Башҡортостан” гәзитенә, Рәшит Солтангәрәевҡа алып барырға кәңәш итте. Алып барҙым мин, әммә баҫманылар. Фәнил Әсәнов ағай йөрәк сирле кеше, был тәнҡитте күтәрә алмаҫ, тинеләр... Миңә ул ваҡытта, әлбиттә, һалҡын һыу һипкән һымаҡ тәьҫир итте. Шунда мин: “Ярай, Рәшит ағай, баҫмаһағыҙ, баҫмағыҙ, ләкин беҙ “Әҙәбиәт” тигән донъяла тағын осрашырбыҙ әле”, - тинем. Аҙаҡ Рәшит ағай гел шуны көлөп һөйләп йөрөнө.\n“Шоңҡар”ҙар: Ул ваҡытта хикәйәләр яҙмай инегеҙме әле?\nТаңсулпан Ғарипова: Юҡ, хатта уйламай ҙа инем. Беренсе курсҡа килгәс “Шоңҡар” тигән ижад түңәрәгенә йөрөп алдым. Сатирик шиғырҙар яҙа торғайным, тип әйткәйнем бит инде. Төркөмөбөҙҙәге 25 студент һәм 10 ирекле тыңлаусының байтағы түңәрәккә яҙылды. Етәксеһе Рауил ағай Ниғмәтуллин. Шиғыр яҙырға ҡушҡайны, яҙҙым. Арыу ғына булғандыр, гәзиттең беренсе һанында ике шиғырым сыҡты. Аҙаҡ та йөрөр инем, шиғырҙы мал һуйғандағы кеүек тунай башлауҙары һис оҡшаманы. Мин әҫәрҙе тотош ҡабул итәм. Шуға күңелем ҡайтты ла йөрөмәнем дә ҡуйҙым.\n“Шоңҡар”ҙар: Фән буйынса китергә теләгегеҙ булманымы?\nТаңсулпан Ғарипова: Киткәйнем ул... Курс эшем Ноғман Мусин ижады буйынса ине. Диплом алды эшемдең темаһы ла “Ноғман Мусин ижадында художестволы стиль үҙенсәлектәре” булды. Минһажетдинов ағай үлеп киткәс, диплом алды эшен дипломға күтәрерлек етәксем ҡалманы. Мине Тарих, Тел һәм Әҙәбиәт институтына Ғайса Хөсәйеновҡа ебәрҙеләр. Тәнҡит өлкәһендәге барымым уҡытыусыларға билдәле ине, шуға ошо юҫыҡта дауам итһен, үҙен күрһендәр, белһендәр тип уйлағандарҙыр инде. Ә Ғайса ағай миңә Ҡол Ғәлиҙең “Йософ менән Зөләйха”һын диплом темаһы итеп бирҙе лә ҡуйҙы! Уның буйынса курс эше эшләмәгәнмен, диплом алды эше яҙмағанмын, ә диплом яҡларға өс ай ваҡыт ҡалған. Миңә эске әҙерлегем генә ярҙам итте был эште атҡарып сығырға. Бишкә яҡланым, йәш ғалимдарҙың йыйынтығына тәҡдим иттеләр. “Үҙ аллы фекер йөрөтөлгән, әҙер, оригиналь ғилми эш” тип баһаланылар.\nҒайса ағай, соискатель булырһың, диссертация яҡларһың, тип мине институтта алып ҡалды. Эшләп йөрөйөм, кейәүгә сыҡтым. Бала булып киткәс, өйҙә оҙаҡ ултырманым, диссертация өсөн тема алырға тырыштым. Ғайса ағай ана бирәм, бына бирәм тип, ике йыл үтеп китте. Боронғо ҡулъяҙмаларҙы рәткә килтереү, уларға аннотациялар яҙыуҙан ғибәрәт ине минең эшем. Текстарҙы ғәрәп машинкаһында баҫтым. Минең кимәлдәге лаборантка институт өсөн ҙур бәхет ине. Әммә... лаборантканың эше баһаланмай икән... Уйланым-уйланым да, һәр кемдең үҙ юлы, моғайын мин дә уны табырмын тип, Хәйҙәр уҡыуҙы бөткәс, Баймаҡ яғына ҡайттыҡ та киттек.\nХәйҙәрҙе художество мәктәбенә директор итеп алдылар. Мин беренсе мәктәптә завуч булып эш башланым. Баймаҡ гәзитендә төртмә шиғырҙарым сығып торҙо. Икенсе бала тыуғас та, ҡырҡы тулмаҫ борон эшкә сыҡтым, ике смена уҡыттым. Ауыр булды ул йылдар. Етмәһә, “Ялан ғына ерҙең кәкүге юҡ, үҙ урманҡайыма ҡайтайым” тип, Хәйҙәр Учалыға ҡайтты ла китте, мин ике бала менән торҙом да ҡалдым. Шулай ауырлыҡ менән йәшәп ятҡанда Хәйҙәргә Учалынан фатир бирҙеләр һәм ул беҙҙе күсереп алып китте.\n“Шоңҡар”ҙар: Таңсулпан апай, әйтегеҙ әле, ҡырҡы ла тулмаған баланы ҡалдырып нисек эшкә сыҡтығыҙ?!.\nТаңсулпан Ғарипова: Бик ятыр инем дә бит өйҙә бала ғына тәрбиәләп, әммә, әйткәнемсә, Хәйҙәр ҡайтып китте, ә йәшәргә кәрәк... Әсәйемдең пенсияһына ғына ҡарап ятып булмай. Хәйҙәр: “Мин бит һиңә алимент саҡлы ғына ла аҡса ебәрмәйем”, - тип көйгән була торғайны. Ике аҙнаға бер генә ҡайта, шунда ла мине эшкә күмеп, кухнямды скульптура өсөн форма алған балсыҡ онона батырып ҡайтып китә. Ул Учалыла крайҙы өйрәнеү музейын эшләргә тотонғайны. Өйгә бәләкәй генә ит йә колбаса киҫәге килеп инһә лә, Хәйҙәр ҡайтыуға тип һалып ҡуя инем, ир кешене ашатырға кәрәк бит инде.\nЭшкә талапсанмын. Илке-һалҡы эшләй белмәнем мин. Дәрестә әҫәрҙе аяғөҫтө баҫып уҡымаһам, йоҡлап китер кеүек инем. Бала имеҙгәс, түш тә ташып китә, мәктәп әбрәкәйенә инеп, һауып сыға торғайным. Кейемгә һөт сығып ҡуйыуынан оялам, ул ваҡытта 30-ға ла етмәгән инем бит әле...\n“Ялан сейәһе”нең тарихы\n“Шоңҡар”ҙар: Беренсе китабығыҙҙың сығыу тарихын хәтерләйһегеҙме?\nТаңсулпан Ғарипова: Беренсе китабымда ғүмер буйы күңелемдә йәшәп килгән әйберҙәр сыҡты. Әйтәйек, күрше Бибинур апай 24 йәшендә генә өс бала менән тол ҡалды. Әммә тол тип иҫәпләмәне ул үҙен. “Хәбәрһеҙ юғалды” тигән хат алғас, терелер, тип ирен көттө лә көттө. Тәҙрә төбөндә яран гөлдәре шау сәскә атып ултырыр ине уның. Ире ултыртып киткән сирен ағасына, ҡайтыуына сәскә атып торһон тип, яҙ көнө лә һыу ташып ҡойоп йөрөй торғайны. Шул хәтлем һәйбәт, матур кеше булды ул. Көҙ. Опера һәм балет театры эргәһенән үтеп барам. Ҡар яуа. Клумбаларҙағы сәскәләрҙең һаман шау сәскәлә ултырыуын күреп, былар ҙа Бибинур апай кеүектәр ҙә баһа, тип иҫем китте. Ул да ҡырауҙарға, һалҡындарға, ауырлыҡтарға бирешмәне бит. Эшкә йырлап сығып китте, бейеп ҡайтып инде. Өс ҡыҙы менән донъя көттө, бер ваҡытта ла илағанын, бошонғанын күрмәнем. Институтта эшләгәндә яҙа ла башлағайным. Аҙаҡ, Баймаҡта йәшәй башлағас, шул әйберҙе тағы ҡулға алдым. Элек уҡыған әҫәрҙәрҙе ҡабатлаған кеүек, әҙәбиәткә бер яңылыҡ өҫтәмәгәндәй. Ә минең Бибинур апайға тере сағында үҙенең ниндәй ҡаһарман кеше икәнен йәһәтерәк уҡытып белдергем килә! Бер көн баяғы хикәйәне ваҡ ҡына киҫәктәргә йырттым да ырғыттым. Тимәк, икенсе төрлө башлар өсөн, мине бына ошо яҙмаларым тотоп тора, тигән фекергә килдем.\nУчалыға күсеп барғас, эш тапмайым. Көн һайын эҙләйем, һорашам, йә үҙем берәүҙе лә белмәйем, мине лә белгән кеше юҡ. Шулай йөрөй торғас, сентябрҙең 22-һе, тыуған көнөмдә, балаларҙы йоҡлаттым да кухняға сығып ултырҙым. “Ялан сейәһе” тип яҙып ҡуйҙым. 12-лә башлағайным, төнгө сәғәт 3-тә баяғы хикәйәмә нөктә ҡуйҙым. “Башҡортостан” гәзитендә бер нәмәһен дә үҙгәртмәй генә баҫтылар. “Йәш көстәр” альманахында сығарҙылар, отзывтар ҙа булды. Тағы бер нисә хикәйә яҙып ташланым. Аҙаҡ ҡаты ауырып киттем, бер нисә йылым йәшәү менән үлем араһында үтте. Операция көтөп ятҡанда “Айлы төн” хикәйәһе тыуҙы. Хыялымдағы булһа ла тормошто яҙып ҡалайым, аҙаҡ уянмауым да бар бит, тип уйланым. Хәл белергә килеүселәрҙән ошо 5-6 хикәйәмде Яҙыусылар союзына алып барып биреүҙәрен үтендем. Рәшит ағай ул ваҡытта әҙәби консультант булып ултырған. Уҡып сыҡҡан да аптырап ҡалған: был бит әҙер яҙыусы! Ҡыҙ фамилиям торһа, шундуҡ таныр ине, ә бында бер кем дә белмәгән Ғарипова... Нәшриәткә Ноғман ағай Мусинға киткән. “Бына, әҙер яҙыусы! Тик хәле бик ауыр икән, Учалыла йәшәй, башҡа мәғлүмәттәр юҡ”, - тип һөйләп биргән.\nАллаға шөкөр, операция уңышлы үтте, ҡайтып киттем, дүрт айҙан эшкә лә сыҡтым. Бер көн миңә извещение килеп төштө. Аптырап киттем, дауахананан берәй нәмә ебәрҙеләрме икән, тип уйлайым. Хәйҙәр менән почтаға барһаҡ, бандероль тотторҙолар. Эсенән ете бөртөк “Ялан сейәһе” тигән китап килеп сыҡты! Ҙур шатлыҡ булды был минең өсөн! Мостай ағай әйтмешләй, “өйгә генә һыйған байрам - байрам түгел” тип, арыу ғына ашханаға барған булдыҡ (ресторанлыҡ аҡса юҡ бит инде), оҙаҡ итеп һөйләшеп ултырып ашап ҡайттыҡ.\n“Шоңҡар”ҙар: Гонорарын түләнеләрме?\nТаңсулпан Ғарипова: Эйе! Әллә ни күп тә булмағандыр инде, һәр хәлдә нимәлер алғанымды хәтерләмәйем.\nАҙаҡ “Күгәрсен йыры” тигән икенсе китабым сыҡты. Союзға алғандарында Мостай ағай: “Таңсулпан Ғарипованың өйрәнеү осоро булманы, ул башҡорт әҙәбиәтенә атылған йондоҙ кеүек килеп инде”, - тине.\nРәшит ағайға, Ноғман ағайға рәхмәтлемен. Рәшит ағай һуңынан белде теге ваҡыт “”Әҙәбиәт” тигән донъяла тағын осрашырбыҙ әле” тип сығып киткән ҡыҙҙың мин икәнен... “Башҡорт хикәйәһенең атаһы мин булһам, әсәһе – һин” тип әйтеп тә йөрөнө аҙаҡ. Ул минең ижадҡа бик иғтибарлы булды.\nМөңрәй-мөңрәй килә Бөйрәкәй...\n“Шоңҡар”ҙар: “Бөйрәкәй” пенталогияһының да яҙылыу тарихы уҡыусыларға бик ҡыҙыҡ булыр ине... Шундай күләмле лә, яуаплы ла әҫәргә ҡайһылайыраҡ тотоноп киттегеҙ?\nТаңсулпан Ғарипова: Тәүге китаптарға ғәҙәттә ошоға тиклем алған тәьҫораттар, йыйылып килгән донъяуи запасың туплана. “Ялан сейәһе”, “Күгәрсен йыры”, “Ай менән Ҡояш бер генә” тигән китаптар шулай тыуҙы. Ә бына дүртенсеһенә инде һинең запасың кәмей. Күҙәтеүҙәреңдән сығып, художестволы дөйөмләштереүҙәр аша яҙа башлайһың.\nАхун ауылы музейында том-том яҙып ҡалдырылған тарихтар менән танышып ултырғанда, ошондай яҙмаға юлыҡтым. Граждандар һуғышы барған йылдар. Ирле-ҡатынлы йылға аша сығып урманға инеп ҡасырға тейеш була. Балалары шарылдап илай. Ир ҡатындың ҡулына һуғамы, яңылыш төшөп китәме, баланы ташлап китәләр... Яр буйында ятып ҡала бисара. Был ваҡиға мине шул тиклем ныҡ тетрәндерҙе, күңелгә инеп оялап алды ла һис тынғы бирмәне. Ул ваҡытта, уйлап ҡараһаң, бер идеология арҡаһында күпме ғаиләләр икегә бүленә, ата улына, ул атаһына ҡаршы сыға, ғаилә институты, ҡан-бабалар мәктәбе боҙола. Үзбәкстан, Ҡаҙағстан яғына ҡасып китеүселәр ни тиклем! Икенсе фамилияға күсеп, аҙаҡ туғандары менән табыша алмай йөрөгәндәр әллә ни саҡлы. Әгәр шул буржуаз революция менән туҡтаһалар, был ҡан ҡойоштар, Граждандар һуғышы булмаҫ ине бит.\n“Бөйрәкәй”гә ниһайәт тотонорға ниндәйҙер кимәлдә өлкән улым Айтуған булышлыҡ итте. Авиация институтына имтихан бирәм тип тороп ҡалғайны, кемдәрҙеңдер өгөтөнә бирелеп, Санкт-Петербургҡа кино институтына барған да ингән! 1991 йыл, ашарға бер нәмә лә юҡ. Талон заманы, эш хаҡы түләмәйҙәр. Шул ваҡытта кем балаһын әллә ҡайҙа уҡырға сығарып ебәрә инде! Киностудияның үҙенең хәле мөшкөлләнде, стипендия түләй алманы. Баламды йәлләп йөрөй торғас, әҙәм көсө еткеһеҙ итеп тейәндем дә Мәскәүҙәге Переделкино ижад йортона сығып киттем. Йәнәһе, Мәскәүгә Петербург яҡын, улым килә лә сумкаларҙы алып ҡайтып китә. Тәүҙә бер нәмә лә яҙылманы. Ҡапыл ғына ижад донъяһына инеп китә алмай йонсоном. Ҡалған ваҡыт эсендә нимәгә өлгөрҙөм, шуны яҙып алып ҡайттым. Айтуғаным мин ҡайтыр көндө килеп, оҙатып тороп ҡалды.\nЯҙмамдан өҙөктө Учалы яҙыусылар ойошмаһы сығарған “Өлкәр” журналына бирҙем. Көслө башлана ине ул. Шәңгәрәй, Күкһылыу, Шәһәрбаныуҙың бер утарҙа сусҡа ҡарауы, сусҡаларҙың бәрәстәрен ашауы һүрәтләнә. Бөтә белгәнемде бер әҫәргә һыйҙырырға тырышҡанмын. Шул ерҙәрен уҡығанда күҙҙән йәштәр сыға, ҡалған ерендә илағым да килмәй. Шуға бер ҡайҙа ла бирмәнем, һалып ҡуйҙым.\nӨфөгә бер килгәндә Байымов: “Таңсулпан, диссертация яҡлап ҡуй әле, ул кимәлең менән һиңә күп тә кәркмәй бит”, - тине. Ректорға индек, ғариза яҙҙым, 6-сы ятаҡтан ике бүлмә бирергә вәғәҙәләнеләр. Һәм шул ваҡыт Зиннур Йәрмөхәмәтов: “Таңсулпан, Сибайҙа шундай сиҙәм аҡтарыла, ҡайтып үҙеңдең тыуған ереңә хеҙмәт иткең килмәйме?”- тине. Ул ваҡытта филармония, Сулпан театры асылды, Сибайҙың гөрләп күтәрелгән сағы ине. Миңә телевидениела башҡорт редакцияһын асырға тәҡдим итте. Яҙыусылар ойошмаһында ла эш бармауына зарланды. Шулай итеп, мин Сибайға киттем дә барҙым.\nТелевидениела башҡорт редакцияһы астым, “Һәпәләк” тигән балалар тапшырыуын да булдырҙым. Эште юлға һалдым, әммә, мине әллә ниндәй карьера эшләргә килгән кеше тип ҡабул иттеләр ҙә, аяҡ салыуҙар, ҡаршылыҡ күрһәтеүҙәр башланды. Был турала Зиннур Йәрмөхәмәтовҡа әйтеүҙе уңайһыҙ күрҙем.\nШул мәлдәрҙә Переделкинола яҙып алып ҡайтҡан яҙмамды йәнә ҡулға алдым һәм ҙур бер романға ерлек әҙерләгәнемде аңланым. Отпуск алдым да ижадҡа тотондом. Ул ваҡытта мин генә эшләйем, Хәйҙәрҙең заказдары юҡ, аҡсаһыҙ. Айтуған бер йыл киностудияла эшләп йөрөнө лә, аҡса түлмәгәстәр, ҡайтып юридик факультетҡа уҡырға инде. Бәләкәйе лә институтта уҡый. Ондо һыуға ғына баҫып, табала бешереп ашап ултырған саҡтар булды. Эсергә әҙерәк сәй бар ине. “Бөйрәкәй”ҙең тәүге өлөшөн ас ултырып яҙҙым шулай. Беренсе өлөшөн тамамлау менән Өфөгә сығып киттем. “Ағиҙел”гә ҡалдырҙым, Китап нәшриәтенә лә бирҙем. Унда хәлемде һөйләп биргәс, сыҡмаған китап өсөн аванс биреп ҡайтарҙылар. Иҫ китмәле байып ҡайтып төштөм мин Өфөнән! 1997 йылда гонорар һәйбәт ине.\nТелевидениенан китергә уйлағайным, Зиннур Ғөбәйҙулла улы, йә Яҙыусылар ойошмаһын ҡабул итеп алаһың, йә мин уны бөтөнләй ябам, тигән яңы бурыс йөкмәтте. Ул ваҡытта ойошма театрҙың бер бүлмәһендә урынлашҡайны. Аптырағандан уны ҡабул иттем. Көрәшеп йөрөп мәсет эргәһендә ике бүлмәле офис астырҙым. Ремонт эшләттем, эргә-тирәһен рәткә килтерҙем. Үҙебеҙҙең ун шәхескә таҡтаташ астырҙым. Ойошмаға биш район ҡарай ине, күсмә ултырыштар ҙа үткәрҙек. Ике мәктәптә әҙәби түңәрәк алып барып, уҡыусылар араһында үтә торған ижади бәйгене башлап, традицияға әйләндерҙем. 2016 йылда уның егерменсеһе үтәсәк. Әле лә һүндермәй эшләтеп алып киләм. Бына шулай көнө-төнө эш менән янып йөрөп, “Бөйрәкәй”ҙең дауамын яҙырға мөмкинлек булманы. Алты йыл үткәс кенә, Өфөгә “Ватандаш”ҡа эшкә килеп, бер йыл эшләгәс кенә икенсе өлөшөн яҙҙым. Тағы бер йылдан үҙем эшләп йөрөгән журналда өсөнсөһө донъя күрҙе.\n“Шоңҡар”ҙар: Романды яҙғанда тәүлегенә нисәшәр сәғәт эшләнегеҙ?\nТаңсулпан Ғарипова: Ғәҙәттә ижад иткән мәлдә көн дә юҡ, төн дә юҡ минең өсөн. Мәҫәлән, “Бөйрәкәй”ҙең икенсе өлөшөн яҙғанда, башта тәүгеһен уҡып сыҡтым, унан бер аҙна буйы уйланып яттым. Үҙемде шул мәлдәрҙә насар тоя инем, шуға ҡот ҡойҙороп, үҙ хәлемә ҡайттым, шунан һуң еңел булып китте. Бер көн торҙом да яҙа башланым. Өлкән улым үҙем менән. Шул арала ул миңә бер һорау бирмәне, ашарға бешерттермәне, хатта кер ҙә йыуҙыртманы. Яҙам-яҙам да ятып китәм, килеп торам да тағы яҙырға ултырам. Һуңғы нөктәне ҡуйғас, эй илайым бит. Айтуған ҡурҡышынан йүгереп килеп сыҡҡан. Ә мин “Үлде! Үлде! Үлде лә ҡуйҙы!” тейем дә илайым. “Кем үлде?!” Баламдың ҡото алынған. “Ат үлде, һарайғыр үлде”, тигәс: “Уф, мин туғандарҙан берәйһе үлдеме тип торам”, - тип еңел тын алды. Һарайғырҙы шул тиклем яратып яҙҙым бит мин. Атайым бәләкәйҙән атҡа һөйөү һеңдереп үҫтергән. Мин уның үлеүен һис теләмәгәйнем. Ниңә уны ярышҡа әҙерләнем, тип үкендем аҙаҡ. Ярышта ҡатнаштырмаһам, яҙмышы икенселәй булыр ине бит уның...\nТәҙрәне асып ебәрҙем. Тышта май айы. “Айтуған, ҡара әле, бынау ҡайындарҙың япраҡтары эреләнгән”, - тим. “Әсәй, ҡайындарҙың япрағы эреләнеү түгел, муйыл сәскә атты бит инде”, - ти улым. Мин яҙырға ултырғанда, хәтерләйем, ҡайындарҙа бөрөләр яңы яралып ҡына килә ине. Айтуған менән паркка сығып киттек. Мин шунда беренсе тапҡыр һауа һулағандай инем. 21 көн тышҡа сыҡмау төрмәнән ҡотолоуға тиң ине. Йә ултырам, йә торам, йә йөрөйөм - донъяны шул тиклем һағынғанмын. Бурыс үтәлгән, күңелем бушанған.\nТәүге өлөшө “Ағиҙел”дә сыҡҡан булһа, хатта журналдың лауреаты итһәләр ҙә, икенсе өлөшөн инде үҙем эшләгән “Ватандаш” журналына бирергә мәжбүр булдым. Үҙем әҙәбиәт бүлеге мөхәррире булғас, прозаға ҡытлыҡ ҙур икәнен белә инем, шуға башҡаса булдыра алманым.\nӨсөнсө өлөшөн Учалыла комфортлы шарттарҙа яҙҙым. Профилакторийҙан ике бүлмә биреп ҡуйҙылар. Айтуған ғаиләһе менән хәлде генә белеп китә. Шундай шарттарҙа яҙыусы нимә генә ижад итмәҫ ине! Быныһы ла сыҡты. Халыҡ уҡый. Осрашыуҙарға саҡыра башланылар. Төрлө йөкмәткеле хаттар алам. Һәр береһе геройҙар өсөн көйә, яна, тиҙерәк дауамын уҡырға теләй. Бер китапханала, уҡыусыларға күсермәһен генә уҡырға бирәбеҙ, ә журналды сейфта бикләп тотабыҙ, юҡһа, алып китәләр ҙә ҡулдан-ҡулға китә лә бара, тинеләр.\nШуның менән бөттө тип уйлағайным. Ныҡ ауырып ятам шулай, союздағы йыйылышҡа бара алманым. Мәрйәм апай Бураҡаева инеп сыҡты. “Китабыңды яңынан эшләп сыҡмаһаң, нисек китап итеп сығарырһың икән? Трилогия бит әле...” - тип борсолдо. Таңһылыу Ҡарамышева ла минең өсөн көйҙө. Тәнҡит шул тиклем ҡаты булған, хатта “Башҡорт әҙәбиәтен спид-инфоға әйләндермәйек инде”, тигән һүҙ ҙә яңғыраған. Бер йыл буйы онотҡандарҙыр инде, тик һине һөйләп тормаҫтар, тиһәләр ҙә, икенсе йылына ла йыйылышҡа барманым. Тағы ла хәтәрерәк тәнҡитләйәсәктәрен һиҙә инем. Ә тәнҡит уғата көслө булған. Иншалла, шуларҙың береһен дә үҙем ишетмәнем, Хоҙай һаҡланы... Уйлап ҡараһаң, ике йыл рәттән бер әҫәрҙең тетмәкәйен тетеү ниндәй ижадсы өлөшөнә төшә? Рәхмәт ағай-энегә. Ҙурланылар!\n“Шоңҡар”ҙар: Тимәк, ижадсыға ҡайһы бер нәмәне ишетмәү ҙә хәйерле?\nТаңсулпан Ғарипова: Хәйерле! Осрашыуҙарға, конференцияларға саҡыра башланылар. Шунда Мәҙинәне, төп геройҙы, кондицияға еткергәнсе яҙыу теләге тыуҙы. Яҙғыһын ял алып, дүртенсеһен яҙырға ултырҙым. Бөтмәне бит! Етмәне Мәҙинә кондицияға. Кешегә ауыр саҡтарында өлгө алырҙай ыңғай герой һәр саҡ кәрәк. Мин көслө ҡатын-ҡыҙ образы тыуҙырырға тейеш инем. Иң ауыр саҡтарымда ҡасандыр үҙем дә “Унесенные ветром”ды уҡып көс алғайным бит.\nӘйткәндәй, “Бөйрәкәй”ҙең матбуғатта йыл да баҫылыу осоронда, мәҫәлән, мин берәй вазифа биләп ултырһам, моғайын, ҡаршылыҡ ул дәрәжәлә көслө булмаҫ ине. Ҡул ҡулды йыуа! Ә бит мин шул романды яҙып бөтөр өсөн хатта “Ватандаш” журналынан да киттем. Ҡоро пенсионер булып ҡалдым. Журналда бүлек мөдире булған саҡта ҡәҙерле ҡәләмдәштәрем артыҡ әрһеҙләнергә баҙнат итмәй торғайны бит. Ни генә тимә, ҡулъяҙмаларын тотоп, миңә килә инеләр. Бик рәхмәтлемен уларға! Улар миндә бер ҡасан да булмаған сәмде уятты. Сыныҡтырҙылар ҙа. Ҡоросто ла бит ҡорос итер өсөн бер утҡа, бер һыуға һалалар. Һәр хәлдә мин мине тәнҡитләүселәр менән төрлө “ауырлыҡ категорияһы”ндабыҙ. Был бик мөһим факт. Мәмәйле бала һөймәгә яҡшы, тиҙәр. Мин – нисек бар, шулай.\nҠалын китап сығарыу ауыр, баҫтырыға аҡса кәрәк тигәстәре, аҡса эҙләп йөрөнөм әле!.. Егерме биш мең алып килгәйнем, береһе лә ҡабул итмәй. Шунда Фәниҙә Исхакова кәңәш бирҙе: “Таңсулпан апай, аҡсаңды банкка һалып тор, береһе лә алмағас, бәлки ул былай ҙа баҫылыр, һораһалар, алыр ҙа бирерһең”. Ысынлап та шулай булды. 2004 йылда донъя күргәйне, шунда уҡ һатылып бөттө. 2006 йылда тағы сығарҙылар. Руссаға тәржемә иттеләр. Шунан китте төрлө ҡалаларҙа ҙур конференциялар үткәреү! Бер ҡышта мине 16 районға саҡырҙылар.\nҺәр быуынға Хоҙай үҙ әҙибен ебәрә\n“Шоңҡар”ҙар: Башҡорт әҙәбиәтенең бөгөнгөһөн нисек баһалар инегеҙ?\nТаңсулпан Ғарипова: Тере процесс, тере организм ул әҙәбиәт. Мин бит театрҙар менән дә эшләйем. Һүрелеп киткән сағы була, йә, берәй режиссер килә лә, уны күккә күтәрә. Һәр быуынға Хоҙай үҙ әҙибен ебәрә. Мин йәш ваҡытта көслө яҙыусылар булды: Ғәли Ибраһимов, Ноғман Мусин, Фәрит Иҫәнғолов, Булат Рафиҡов, Рәшит Солтангәрәев, Динис Бүләков, Әмир Гәрәев. Беҙгә элек улар нисек һаҡсыл ҡараған, беҙ ҙә үҫеп килгән быуынға шундай һаҡсыл ҡарашта булырға тейешбеҙ. Һәр ижадсы үҙенең көсөнә ҡарап ижад итә. Бер кем бер кемде ҡабатлай алмай. Бер кем бер кемдең өлөшөнә инмәй.\n“Шоңҡар”ҙар: Быйылғы әҙәбиәт йылы һеҙҙә ниндәй уй-тойғолар уятты?\nТаңсулпан Ғарипова: Осрашыуҙарға былай ҙа күп саҡыралар, әммә быйыл бигерәк күп йөрөргә тура килде. Май айына тиклем генә 20 урында осрашыуҙа булғанмын. Әҙәбиәтте әүҙем пропагандалағаның өсөн тип, ни эшләптер рәхмәт хатын өйгә ҡалдырып киткәндәр. Рәсми сараларҙа минең исемем күренмәне, әҙәби нағыштарға саҡырманылар тиһәң дә була, хатта Баймаҡҡа алып барманылар. Сыҡҡан буклеттарҙа ла, сығыштарҙа ла Таңсулпан Ғарипова тигән исем юҡ хәлендә. Тынлыҡ. Әммә халыҡ саҡыра, хөрмәт итә. Баланы имсәктән айырып була әле, ә халыҡты яратҡан китабынан айырыу мөмкин түгел. Һәм ошо әҙәбиәт йылында уҡыусыларыма һөйөнсөм бар: “Бөйрәкәй” тиҙҙән донъя күрәсәк!\n“Шоңҡар”ҙар: Ҡотлайбыҙ һәм халыҡ тарафынан яратып ҡабул ителгән китапты көтөп ҡалабыҙ! Таңсулпан апай, һеҙҙеңсә, халыҡ китап уҡыймы?\nТаңсулпан Ғарипова: Уҡый. Йәштәр ҙә, ололар ҙа. Зәки Вәлиди китапханаһында 25 “Бөйрәкәй” бар. Ҡайһы бер яҙыусыларҙың китаптары китапхана кәштәһенә һыймай. Минең ҡумта - буш. “Ни эшләп минең китаптарым юҡ ул?” - тип һораным аптырағас. “Сөнки һеҙҙең китаптарығыҙ һәр ваҡыт ҡулда”, - тинеләр. Егерме бише лә туҙған. Ҡайҙа барһам да “ҡасан “Бөйрәкәй” сыға?” тигән һорауҙан ҡотола алмайым. “Һеҙ ниңә уны миңә әйтәһегеҙ, - тим уларға. – Китапты бит нәшриәт сығара, уларға яҙығыҙ”. Баймаҡ районы Билал китапханаһы 60 йәшемә үҙемдең китабымды бүләк итте. Төкөрөкләгәндәр ҙә асҡандар, төкөрөкләгәндәр ҙә асҡандар, шул еренән тишелеп сыҡҡан бахыр китап. Бөрйәндәр, китап нәшриәтенә күрһәтегеҙ тип, ике китап ебәрҙе. Шул хәтлем туҙып, теткеләнеп бөткәйне ул.\n“Шоңҡар”ҙар: Конференцияларҙа уҡылған докладтарҙы йыйып бармайһығыҙмы?\nТаңсулпан Ғарипова: Юҡ шул... Ә шундай ҡыҙыҡ-ҡыҙыҡ фекерҙәр яңғырай. Конференцияларҙа хәҙер “Буренушка”ны уҡыған урыҫтар ҙа ихлас ҡатнаша. Электрон варианты сығыуы бигерәк уңайлы, әле Чечнянан килде отзывтар, Ҡырым татарҙарынан...\n“Шоңҡар”ҙар: Үҙегеҙгә генә хас яҙыу алымдары, ғәҙәттәрегеҙ бармы?\nТаңсулпан Ғарипова: һаман ҡулдан яҙам. Хәҙер ҙур яҙыу өҫтәлем дә бар, өйрәнмәгәс, унда бер тапҡыр ҙа яҙышып ултырғаным юҡ. Бәләкәй журнал өҫтәлемдә уңайлыраҡ тоям үҙемде.\n“Шоңҡар”ҙар: Әҫәрҙәрегеҙҙә яҙмыштар бигерәк аяныслы...\nТаңсулпан Ғарипова: Әгәр ҡараңғылыҡ булмаһа, яҡтылыҡ та булмаҫ ине. Донъя һәр ике нәмәнең нисбәтенән тора. Ҡаршылыҡтар ни тиклем күберәк булһа, уларҙы еңеп сығырға теләк тә шул тиклем көслөрәк. Ауырлыҡтарҙы үтеү һине сыныҡтыра. Әгәр шулай булмаһа, Мәҙинә ҡайҙан көс йыйыр ине? Хәҙер ҡайҙа ғына барһам да, апай, мин бит һинең Мәҙинәң, тигән һүҙҙәрҙе ишетәм. Күпме ҡатын уны үҙенә өлгө итеп ҡабул иткән. Шуға мин маҡсатыма ирештем тип уйлайым. Мәҙинәне кондицияға еткерәм ти торғас, пенталогия килеп сыҡты ла инде. Переделкинола яҙып алып ҡайтҡан тезистар, баҡһаң, “Конспект к роману” булған.\n“Шоңҡар”ҙар: Теге ваҡыт дауаханала “Айлы төн”дө яҙғанда былай булып китер тип уйламағанһығыҙҙыр ҙа әле?\nТаңсулпан Ғарипова: Мин унда ғөмүмән йәшәү тураһында уйлай алманым. Мин, йәшәү ошолай булырға тейеш, тип яҙып ҡалдырырға тырыштым. Әмир Әминев тарафынан классик әҫәр тигән ҙур баһа ла алғайным, “Ағиҙел”дең лауреаты булдым. Хикәйә булараҡ, ул хикәйә жанрының бөтә талаптарына яуап бирә. Ә бына тәүге хикәйәләрем уҡымлы булһа ла, ҡайҙа етешһеҙлеге бар икәнен беләм. Һәр ижадсының күңелендә критик ултыра. Драматургияла эшләүем ижадымда ныҡ ярҙам итә. Проза уҡымлы булһын өсөн, һин драматург булырға тейешһең. Ә драмаң уңышлы булһын тиһәң, прозаик икәнеңде оноторға мәжбүрһең. Драма – антипроза.\nӘле яңыраҡ интернет аша бер ҡыҙ повесын ебәрҙе. Бәләкәй генә бер повеста өс үлем, шуларҙың береһе лә аҡланмаған, береһендә лә психологик дөрөҫлөк юҡ. Достоевский бер кешенең үлемен тасуирлар өсөн тотош роман яҙған. Ә теге автор өс кешене үлтерә, әммә улар менән күҙгә күҙ ҡарашып һөйләшмәгән дә, бәрелешмәгән дә. Һиңә күберәк уҡырға кәрәк, тип кәңәш иткәс, мин үҙем рус әҙәбиәтенән уҡытам, тип ҡуйҙы. Уҡытыусы булып балаларға өйрәтеү бер, ә яҙыусыны остаз итеп алып, үҙең өсөн унан өйрәнеп уҡыу икенсе мәсьәлә. Күптәр ниндәйҙер ваҡиғаны бәйән итеп сығыуҙы әҫәр яҙыу тип уйлай. Яҙыусының эше – характер тыуҙырыу. Характер иһә ваҡиғаларҙы үҙе тыуҙыра. Көслө характер әҫәрҙә өйөрмә яһай. Ул бында килде, тегендә барҙы, улай тине, былай тип әйтте, тип һанап ҡына сыҡҡан әйбер художестволы әҫәр була алмай. Сюжеттың ҡыҙыҡ булыуы ғына әйберҙе жанр итә алмай. Яҙыусы булыр өсөн үҙ өҫтөңдә бик ныҡ эшләргә кәрәк. Ғөмәүмән, яҙыусы ғүмер буйы өйрәнергә, үҙен ғүмер баҡый шәкерт итеп хис итергә тейеш.\nМостай Кәрим минең аллам булһа, Сыңғыҙ Айтматов - муллам, ти торғайным. Мостайҙан мин донъяға фәлсәфәүи ҡарарға өйрәндем. Кешеләр араһындағы ябай мөнәсәбәттәрҙе яҙһа ла, уны мәңгелек темаларға алып барып олғашытырып ҡуя бит! Ни өсөн Сыңғыҙ Айтматовмы? Минең әҫәрҙәрем дә лирик проза. Элек яҙған хикәйәләрем ваҡыты-ваҡыты менән рифмалашып килә ине хатта. Айтматов әҫәрҙәренең стиле миңә үтә лә яҡын.\n“Шоңҡар”ҙар: Ике баланың эттән ашалыуы ысын булған хәлме ул?\nТаңсулпан Ғарипова: Эттән ашалманы улар. Был хәл Баймаҡта булды. Ике ҡыҙ бала юғала. Әсәләре эсергә ярата. Ҡыҙҙарҙы эҙләйҙәр, таба алмайҙар. Шуныһы ғәжәп: туфлиҙары өйҙә ултыра. Бер көн милицияла эшләгән кейәүемдән шул ҡыҙҙарҙың яҙмышын һорай ҡуйҙым. “Уны күршеләре үлтергән бит”, - тине. Күрше ҡыҙҙы эскән башы менән көсләй. Икенсеһе килеп инеп хәлде күргәс, урам буйлап тажылдап сығып йүгерә. Был уны ҡыуып етеп, нимә менәндер һуғып үлтерә. Урамында түтәл ҡаҙып күмә лә, ҡыяр сәсеп ҡуя. Үҙе тиҙ генә бер документты подделывать итеп, бер йылға төрмәгә ултыра. Шунда берәүгә яңлыштан ғына әйтеп ысыҡындырған. Ихсанбайҙың түтәл эшләп, балаларҙы күмеп ҡуйыуы ана шунан.\n“Шоңҡар”ҙар: Геройҙарығыҙҙың үҙегеҙҙе тәрбиәләгәне бармы?\nТаңсулпан Ғарипова: Мин геройҙарым башҡаларҙы тәрбиәләһен өсөн яҙам. Башҡа әҫәрҙәрҙең геройҙары тәрбиәләгәне бар. Шулай ҙа миңә, һин үҙең Барсынһылыу, тигәндәре булды. Тәбиғәтем менән ҡаты түгелмен мин, илап ҡына барам. Ә Барсынһылыу кеүек образ тыуҙырғанмын икән, үҙеңдән көслөрәк булырға кәрәк. Ҡасандыр мин йәнемдән артыҡ яратҡан кешемде ташларға көс таптым, сөнки мөхәббәтемдең ҡолона әйләнергә теләмәнем Кәрәк саҡта тойғоңа ауыҙлыҡ кейҙермәй ҙә булмай бит...\n“Шоңҡар”ҙар: Шулай ҙа һеҙ яҙмышығыҙҙа барыбер ҙә ҡол булғанһығыҙ...\nТаңсулпан Ғарипова: Мин халҡыма хеҙмәт иттем. Сибайҙа беҙ күпме яҙыусыға һәйкәл астыҡ! Салауат Юлаев, һәҙиә Дәүләтшина, Зәйнәб Бииешва, Зәки Вәлиди, Мөхәмәтшә Буранғолов, Шәйехзада Бабич һәм башҡалар. Хәйҙәргә был эште бер үҙенә генә атҡарып сығарыу бик ҡыйынға тура килер ине. Ана, Сибай сәсәнде икенсе кеше эшләп ҡуйҙы, уныһы бөтөнләй икенсе төрлө бит. Һәйкәл ҡойоу ул балсыҡты һылап ҡуйыу ғына түгел. Балсыҡты карьерҙан алып килгәндән алып усыңа һалып, уны ҡомдан таҙарта башлайһың. Ул пластилин хәленә етергә тейеш. Һындарҙы эшләгәндә арҡыс-торҡос ҡуйылған йөҙ-ике-өс йөҙләгән “крест”ың һәр береһен ҡырып йыуа башлаһаң ғына ла күпме ваҡыт талап ителә. Форманы алғас, бик ентекләп йыуаһың, аҙаҡ буяйһың. Бөтөн ана шундай эштәр минең һәм малайҙарҙың елкәһенә төштө. Кемгәлер түләргә аҡса юҡ. Хәйҙәрҙең эшләгән скульптураларының һәр йомарлам балсығы минең ҡул аша үтте тиһәм, “нисек инде, һин скульптормы ни?” тип аптырайҙар. Һәйкәлде постаментҡа ҡуйғансы эштәр – ҡара эш, бысраҡ, ауыр хеҙмәт.\nХәҙер артҡа әйләнеп ҡарайым да, халыҡ өсөн күпме эш эшләнгән! Күп ваҡыт ике-өс урында хеҙмәт итергә тура килгән. Бына шулай ҡырҡҡа өҙгөләнеп, байтаҡ әҫәрҙәрем яҙылмай тороп ҡалды. Суйында ҡуҙ һүндергән кеүек күрәм мин уны. Мейестән алғас, ялҡынланып торған ҡуҙҙарҙың өҫтөнә таба ҡаплайһың. Иртәнсәк асып ҡараһаң, ҡап-ҡар күмерҙәр генә ята... Минең дә күп идеяларым бына шулай һүнде, һүрелде.\n“Шоңҡар”ҙар: Күмергә яңынан ҡуҙ һалһаң, ҡуҙғып китә бит ул.\nТаңсулпан Ғарипова: Ҡуҙғый, әммә бер төшкән һыуға ике тапҡыр инеп булмай...\n“Шоңҡар”ҙар: Иң яратҡан берәй йырығыҙҙы йырлап ишеттерегеҙ әле?\nТаңсулпан Ғарипова: Халыҡ йырҙарын ныҡ яратһам да, үпкәмә операция яһалыу арҡаһында кинәнеп йырлай алмайым. Шулай ҙа тырыштырып ҡарармын:\nПарлап та ғына парлап ат ектергән,\nҠайһы илдәрҙән килгән был түрә.\nБыл түрәлек һиңә бирлегәндер, һай түрәкәй.\nАҡыл-фиғелдәрең камилға күрә.\nАтайымдың репертуарынан был йыр. Ғөмүмән, Хизбулла йыраусы ҡыҙы булыу менән дә, ауылдың тәүге мөғәллимәһе ҡыҙы булыу менән дә ғорурланып йәшәйем, үҙемде уларҙың эшен, өмөт-хыялдарын дауам итеүсе зат итеп тоям. Шуның менән бәхетлемен. Минең йәшәүем үҙемдең балаларым, ейәндәрем өсөн бер маяҡ булһа, тағы ла бәхетлерәк булыр инем.\n“Шоңҡар”ҙар: Беҙҙең һөйләшеү дүрт сәғәткә һуҙылды, ә күп һорауҙарыбыҙ бирелмәй ҡалды барыбер... Ваҡыт табып беҙгә ҡунаҡҡа килгәнегеҙ, ошондай йәнле, ҡыҙыҡлы әңгәмә ойоштороп ебәргәнегеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Таңсулпан апай! Яңы 2016 йыл һеҙгә тик ҡыуаныстар һәм шатлыҡлы хәбәрҙәр генә алып килһен!


Happy Birthday To... - Page 83\n01-09-2019 06:54 PM #1231\nYou're welcome!.. :3\n01-09-2019 06:55 PM #1232\n@Android 18 (29)\n@Phantom Thief (16)\n01-09-2019 07:20 PM #1233\nThanks again, Wicky!\nAnd happy birthday, Android 18, where ever you may be.\n01-11-2019 10:02 AM #1234\n01-11-2019 10:03 AM #1235\n@Richard Cheriton (30)\n@Fayt Lamperouge (28)\n@Amie Louise Thomas (23)\n01-12-2019 01:44 PM #1236\n01-13-2019 01:55 PM #1237\n01-15-2019 12:36 AM #1238\n@kitty sixx (32)\n01-17-2019 05:40 PM #1239\n@Panty Commander (39)\n@Genya Arikado (34)\n@Kun Sun Sweeley (33)\n@Mr. MINTJAM (29)\n01-18-2019 02:10 AM #1240\n01-18-2019 02:21 AM #1241\n01-18-2019 02:17 PM #1242\n01-18-2019 02:18 PM #1243\n@Anisha Sachdeva (27)\n01-19-2019 12:14 PM #1244\n01-20-2019 10:43 AM #1245


“Сәләм, мин – Илгизәр, алкоголик!” » Башҡортостан гәзите\n“Сәләм, мин – Илгизәр, алкоголик!”\n18-07-2017, 02:52 // Социаль мәсьәлә // Баҫып сығарырға\nЭскесене кем ҡотҡарыр?\n“Аноним алкоголиктар” клубы тәүге тапҡыр ХХ быуат башында Америкала барлыҡҡа килә. Уны ойоштороусылар ағзаларға ҡәтғи талап ҡуя – эсеүҙе ташлағандар ғына йөрөй ала. Клубтың маҡсаты нәҡ “ысҡынмаҫҡа” ярҙам итеүгә ҡайтып ҡала, бының өсөн 12 аҙымдан торған айныу программаһы ла бар. Һөҙөмтәлә йәмғиәт шул тиклем көсәйә, хатта уның ағзалары әле үткән быуат аҙағында ике миллиондан артып китә, ә эшмәкәрлек 141 илдә йәйелдерелә. Шуныһы үҙенсәлекле: был клуб коммерция нигеҙендә түгел, ағзаларҙың мөмкинлектәренә ҡарап йыйған аҡсалар ярҙамында эшләп килә. Әлеге ойошманың эшен дауам итеүселәр Стәрлетамаҡта ла бар. Стәрлетамаҡтарҙың бихисабы, һуңғы сиккә етеп тигәндәй, клуб ярҙамында эсеүҙән туҡтағандан һуң, ошонда артабан йәшәргә көс туплай. Элекке эскеселәр көн дә аралаша, үткәндәренән һабаҡ ала, бер-береһен ҡабаттан “араҡы һаҙлығына” батмауҙан һаҡлап килә. Сираттағы йыйылышта ошо юлдар авторына ла булырға тура килде. Иҫкәртәм: хеҙмәт бурысы менән.\n– Сәләм, мин – Илгизәр, – тип таныштыра үҙе менән урта йәштәрҙәге бер ир. – Ғүмер буйы эстем. Аңымды юғалтҡансы эсә торғайным. “Наркологияға” аҙнаһына бер нисә мәртәбә һала торғайнылар хатта. Ҡойма аша сығып өлгөрмәйем, йәнә шешәгә… – Илгизәр һөйләүгә оҫта икән, тотлоҡмай ҙа, туҡтамай ҙа хәтер ебен һүтә бирә. – Дауаланып сығам… Алырға тип килгән әсәй менән ҡустымдың йөҙөнә ҡарарға оялам. Таксиҙа ҡайтабыҙ ҙа, тамаҡ ялғап алғас, улар үҙ мәшәҡәте менән булыша башлай, сөнки мине көнө буйы ҡарауыллап ултыра алмайҙар ҙа инде. Мин үҙ эшем менән булам. “Бурысымды” аңлайһығыҙҙыр инде – үтеп барған таныш-дуҫтарҙы тәҙрәнән күҙәтәм, урамға сығам һәм “ҡуласа” яңынан башлана…\n– Эсеп йөрөй торғас, бер мәл әсәй әллә нисәмә танышлыҡ аша май заводына эшкә урынлаштырҙы, – һүҙгә икенсе клуб ағзаһы ла ҡушыла. –- “Блат” буйынса эләгеү эш урынына ҡытлыҡ булыуға бәйле түгел, әлбиттә. “Хеҙмәт кенәгәһе”нә ҡарайҙар ҙа ниндәй юл үткәнемде шунда уҡ аңлап ҡалалар: эстем-ҡыуылдым, эстем-ҡыуылдым, – тип бәйән итә ул үҙ тарихын, килештереп. – Завод тигәндән, йәш саҡта малайлыҡтан егет ҡорона ингән мәлдә үк ҙур производствола эшләп ҡараным. Унда әле ауыҙға бер грамм да алмай инем. Эштәге ағайҙар: “Тотаһыңмы әллә?” – тигәндә сирҡана, үҙҙәрен йәлләй инем, әммә бер йыл да үтмәне, үҙем улар рәтенә баҫтым. Ғөмүмән, бер нисә айҙан шулай ҙа тотҡолай башланым, ә йыл үтеүгә көн дә эсер кешегә әйләндем. Әлбиттә, туҡтаған саҡтар ҙа була, шундай бер мәлдә өйләндем. Ҡыҙыбыҙ тыуҙы, хәҙер уға – 12 йәш. Ғаилә булғас, һауыт-һаба шалтырай, әлбиттә. Ошондай саҡтарҙа ҡатыныма үс итеп эсә инем, алкоголикка әйләнгәнде һиҙмәй ҙә ҡалдым. Әле инде өс йыл эсмәгән ваҡытта ла, әлбиттә, ҡатын менән әрләшмәй тормайбыҙ, тик бындай мәлдәрҙә әсәйҙә йәшәйем. “Эскәнсе, шунда булһа ла ятып тор”, – ти ҡатыным. Ярай әле улар бар, ҡыҙымды күрмәйенсә, нисек йәшәр инем, күҙ алдына килтереүе лә ҡурҡыныс. Уйлайым да, элек бөтөнләй йүләр булғанмын икән, ниңә эстем шул тиклем? Ошо клубҡа килеп эләкмәһәм, бәлки, һаман да эсеп йөрөр инем. Һөйләгәнем бар, ҡатыным имселәргә йөрөттө, әсәйем, мине дауалайым тип, “наркология” юлын тапаны, тик файҙа булманы.\nАртабан әңгәмәсем тағы май заводына эшкә урынлашыу тарихын иҫенә төшөрә:\n– Май заводында ла аҙмы-күпме эшләп алдым, шунда тәүбәгә килерлек ваҡиға кисерҙем: бер мәл шулай май урлап һатып эсергә булдыҡ. Берҙе барып килдем, икенсене, өсөнсөнө… Саҡ ҡына хәтерләйем: дүртенсе шешә артынан йүнәлгәндә, ҡойма аша ырғый алмай бер булдым. Инде менгәйнем, икенсе яҡҡа бит-ҡулды һыҙырып ҡолап төштөм, хәҙер ошоларҙы уйлап, оялып ҡуям. Уянып киткәндә көмөшкә һатыусының ҡатынын ҡосаҡлаған көйө карауатта ята инем. Күҙемде астым, ҡайҙа ни булғанын аңламайым. Ярай ваҡытында уянғанмын: әллә ҡайҙан ҡайтып ингән йорт хужаһы башыма балта менән һелтәнде. Ауып-түнеп барған кешелә ҡайҙан көс булғандыр, ялтанып ҡалдым да тышҡа уҡталдым. Ә тышта йәй түгел, тик мин кейемһеҙ баҫып торам. Күршеләге бер йортта башҡа ҡатын-ҡыҙҙарҙың бүркен, шулай уҡ ниндәйҙер гүзәл заттың иҫкереп бөткән тунын бирҙеләр. Ярай, уныһына шөкөр. Әйткәндәй, троллейбуста ҡайтып етерлек аҡса ла һондолар әле, шатлығымдың сиге булманы. Тик бына кондукторҙы алдап, ауыр хәлгә тарыным, тип аҡсаны янда ҡалдырҙым. Ул көмөштәр көмөшкәгә китте тағы…\nТелмәр тамамланыуға, ҡыңғырау яңғырай – тәнәфес икән. Журналисҡа һорауҙар биреү мөмкинлеге тыуа. Клубтың нисек көн күреүе тураһында һорашҡас, “китап-брошюра сығарырға, ҡуртым хаҡын түләргә һәм, бына, сәй-кәнфит алырға үҙебеҙ аҡса йыябыҙ”, – тигән аңлатма алам. Ҡуртым тигәндән, әле клубтың йыйылыш үткәрергә бинаһы юҡ, ваҡытлыса бер ятаҡтың бүлмәһендә осрашалар икән.\n– Әлбиттә, быға тиклем ҡала хакимиәте махсус бүлмә менән тәьмин итә ине, тик һуңғы арала ундай ярҙамдан өҙөлдөк, – тип проблема ла күтәрә Илгизәр.\nӨсөнсө ағза башҡаларҙан айырылып тора: матур костюм, галстук таҡҡан. Есеме исеменә тап килә тигән һымаҡ:\n– Институт тамамланым, оҙаҡ йылдар урта звено етәксеһе булып эшләнем. Тик өҙлөкһөҙ эсеүем арҡаһында эштән бушаттылар. Был хәл бер нисә тапҡыр ҡабатланды, – ти ул. – Һүҙ ҙә юҡ, алкоголикка әйләнеүебеҙҙә тәү сиратта үҙебеҙ ғәйепле, әммә беҙҙә эсмәйенсә эшләү ауыр ине. Заводтарҙа иптәштәрең берәй нимә “йыуғанда” ситтән ҡарап торһаң йә иһә алданыраҡ ҡайтып китһәң, һин, тимәк, йә сирле, йә һатлыҡйән. Йәнәһе, компанияны үҙ итмәйһең. Хәҙер генә ул, теләгең юҡ икән, бер кем дә көсләмәй ҙә, саҡырмай ҙа. Беҙ йәш саҡта сменаларҙан һуң “Хөрмәт итһәң, эсеп ҡуй” тигән һүҙҙәр йыш ҡабатланды. Шул “ултырыштарҙа” эскегә һабышып киттем дә инде.\n– Сәләм, мин – Лилиә…\nҠарап торғанда төҫкә-башҡа актрисаларҙан бер ҙә ҡайтыш түгел был ҡатынды, дөрөҫөн әйткәндә, тәүҙә берәйһенә эйәреп кенә килгәндер, тип уйлағайным. Яңылышҡанмын икән, уның да тарихы егеттәрҙекенән кәм түгел.\n– Йәшләй генә эсә-тарта башланым. 14 йәштән дискотекаларға йөрөнөм. Егеттәрҙең иғтибарына бер ҡасан да тилмермәнем. Күтәреп кенә йөрөтөргә риза ине үҙҙәре. Әлбиттә, бының өсөн хаҡы ла булды… Йәшләй генә буласаҡ ирем менән таныштым. Ауырға ҡалдым. Тик Игорь наркоман булып сыҡты, әйткәс әйтәйем, уның менән бергә үҙем дә “шаярғылай” инем. Нисек кенә булмаһын, бер саҡ Игорҙы ултырттылар, үҙем Хоҙай ярҙамы менән генә тороп ҡалғанмындыр инде. Бала тыуҙы, тик уның ҡайғыһы юҡ. Эскегә бирелдем. Аҙналар буйы айнымаған саҡтар булды. Ярай әле ҡыҙымды әсәйҙәр ҡараны.\nЭсеп йөрөй торғас, тамам бындай тормоштан ялҡтым да әсәйгә әйттем: “Зинһар, нисек тә мине ҡотҡар, артабан былай йәшәй алмайым”. Ике көндән ауылдағы инәйемдә йәшәй башланым. Өйҙә генә ултырам, кешеләр менән аралашыуҙы тыйҙылар, үҙем дә тыйылдым. Ике ай буйы ыҙаланым, иҫәргә әйләнәмме икән тип ҡотом оса ине ваҡыты менән – һаташыуҙар, кәйефтең юҡлығы… Ике ай үткәс, әсәкәйем Себерҙә эш табып, шунда оҙатты. Эшләй башланым, эсмәйем, аҡса йыям, тик нимәлер етмәй. Баланы һағыныу ғына түгел ине был. Урамға сығам, паркка ял итергә барам, күңелһеҙ… Ҡыҫҡаһы, йәнә эсә башланым. Эштә “артыма типкәндәрен” һиҙмәй ҙә ҡалдым. Ярай әле, ныҡлап эскесегә әйләнгәнсе, тыуған яҡҡа ҡайтып еткәнмен. Себерҙә, бәлки, үлеп тә ҡуйыр инем.\nБында ҡайтҡас та Лилиә элекке ғәҙәтен ташлай алмай аҙаплана. Йәнә урамда ятҡансы эсеү кимәленә еткәс, упҡын төбөнә тәгәрәгәнен аңлап ҡала. Туғандары ярҙамында аяҡҡа баҫа ул. Хәҙер яңынан ғаилә ҡорған, ҡыҙына ваҡыт арауығында аҙашып ҡалған һөйөүен биреп йәшәргә тырыша.\n…Бүлмәлә тағы ла бер нисә аноним алкоголик бар ине. Әлбиттә, уларҙың да үткәндәре күп урында теләктәштәренеке менән ауаздаш, хатта үкенеслерәктер ҙә әле. Әммә барлыҡ тарихты ла барлап сығыу түгел теләгем. Һабаҡ алам, тәүбә ҡылам тигән кешегә өҫтә яҙылғандар ҙа етерлек, сәс үрә торорлоҡ. Бер урында ла ҡабартыу ҙа, кәметеү ҙә булманы – һөйләүселәрҙең телмәре шымартылды ғына. Шул уҡ ваҡытта был мәҡәлә менән әлеге клубҡа реклама яһау тип тә уйларға ярамай, бары тик эскелек проблемаһына яңы күҙлектән, эскеселәрҙең үҙҙәренең күҙлегенән, бағыу ғына әлеге яҙма. Хәйер, реклама тип, клуб бит, ҡайһы бер ойошмалар һымаҡ, эскелек ҡолона эләгеүселәрҙе эш ҡолона әйләндереүсе лә, аҡса һуғыусы ла түгел. Үҙ көсөнә йәшәп килгән йәмғиәт.\nОшо урында бер әңгәмә иҫкә төштө. “Наркологияла” эшләүсе бер табиптан: “Һеҙ, медицина белгесе булараҡ, имсе әбейҙәрҙең дауалауына нисек ҡарайһығыҙ?” – тип һораным. Ул: “Әбей түгел, шайтан булһа ла, дауалаһын, әммә эскесене аяҡҡа баҫтырһын, иң мөһиме – ярҙам итһен!” Шуның һымаҡ, әлеге аноним алкоголиктар ҙа урамда эсеп-туҙып, аунап ятҡансы ошо клубҡа йөрөһөндәр. Бер-береһенең рухын нығытһындар, ярҙам итһендәр. Ә иң яҡшыһы: башҡа бындай кимәлгә төшмәү!\n…Йәнә ҡыңғырау тауышы яңғырай, инде йыйылыш тамамланғанына ишаралап. Лилиә шунда уҡ ҡыҙына шылтыратып, хәлен белешергә тотона. Бәйләнештең теге осонда шатлыҡлы ауаз ишетелә: күрәһең, бала әсәһенең айыҡ тауышын ишетеүенә өмөтләнә һәм өмөтө аҡлана. Һәр саҡ шулай булһа икән ул был ғаиләлә. Лилиә һөйләшкән арала, егеттәр тышҡа йүнәлә, улар ҙа, яҡындарының өмөтөн аҡлап, телефондарына үрелә.\nЭскесене кем ҡотҡарыр? Әлеге күренештән сығып, һығымта яһаһаҡ, үҙҙәре генә. Яҡындары ярҙамында, әлбиттә. Юҡ, уларҙың бер-береһен ҡанатландырыу хаҡында ғына һүҙ бармай. Нимәгәлер өлгәшер өсөн ныҡлы теләк, ихтыяр көсө кәрәк бит. Ә укол, етенсе быуын сихырсыһы, ямғырҙан һуң ҡалҡҡан бәшмәктәй таралған дауалау ойошмалары – сара ғына ул...


Ән-Нәмл сүрәһе - Wikisource\n27 — Нәмел (Ҡырмыҫҡа) сүрәһе\n(Нәмел сүрәһе 93 аяттан тора. Мәккәлә ингән. «Нәмел» — ҡырмыҫҡа тигән һүҙ. 18 нсе аятта ҡырмыҫҡалар тураһында һөйләнгәнгә күрә, сүрәгә ошо исем бирелгән.)\n1. Та. Син. Былар Ҡөръәндең, (яҡшы менән яманды) ап-асыҡ айырып биреүсе Китаптың аяттарыҙыр. (2) Мөьминдәр өсөн тура юл күрһәтеүсе һәм һөйөнөс хәбәре килтереүсеҙер.\n3. Намаҙҙы дөрөҫ уҡығандар, зәкәт биреүселәр — ысын мосолмандыр. Улар—Әхирәт көнөнә лә ысын күңелдән инанған кешеләр, (4) Әхирәт көнөнә ышанмағандарҙың яман эштәрен Беҙ яҡшы итеп күрһәттек (улар яҡшы эш ҡылабыҙ, тип уйлайҙар). Ләкин уларҙың күңел күҙҙәре һуҡыр килеш ҡала. (5) Улар шундай кешеләрҙер, улар хәтәр язаға мәхкүм. Улар — Әхирәттә лә иң күп зыянға дусар ителгән кешеләрҙер. (6) Шик юҡ, Ҡөръән һиңә һәр нәмәнең асылын белеүсе, берҙән-бер, хикмәт эйәһе тарафынан бирелде.\n7. Иҫегеҙҙәме, нисек итеп Муса ғәйләһенә:\n— Мин ут күрҙем. Шунда барып юл һораштырайым йәки утлы киҫәү алып киләйем, йылынырһығыҙ, — тине. (8) Шунда барғас, бер ауаз ишетелде:\n— Ут янындағы (Муса), әйләнә-тирәләге (фәрештә)ләр мөбәрәк ҡылынды (уларға бәрәкәт бирелде). — Ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһ (камил) һис кәмселекһеҙ. (9) — Әй, Муса, Хәҡиҡәт — Мин ул, һәр уаҡыт еңеүсе, берҙән-бер хөкөм һәм хикмәт эйәһе Аллаһ. (10)\n— Ҡарышҡыңды (таяғыңды) ташла! —тине Аллаһ. (Муса таяғын ташланы) ул шунда уҡ йыланға әүерелде, уны күреп (Муса) артына боролоп ҡарамайынса, ҡаса башланы.\n- Әй, Муса, ҡурҡма. Мин бында ғына. Мин булғанда пәйғәмбәр бер нимәнән дә ҡурҡмаҫ, — тигән тауыш ишетелде.\n11. Әгәр ҙә берәйһе яманлыҡ ҡылғандан һуң (тәүбә итеп) изгелек ҡылһа, һис шикһеҙ Мин уны ярлыҡармын һәм уға сикһеҙ мәрхәмәтле булырмын.\n12. Ҡулыңды ҡуйыныңа тыҡ та, Фирғәүенгә һәм тоҡомона туғыҙ мөғжизәнең берһен күрһәт: (ҡулың) һис зыян күрмәйенсә, (күҙ яуын алырҙай) ап-аҡ булып (нур сәсеп) күренер. Шик юҡ, улар аҙғын халыҡ булып сыҡты.\n13. Аяттарыбыҙ ап-асыҡ булып килгәс, улар:\n— Был, һис шикһеҙ, бер күҙ буяу-сихыр ғына, — тинеләр.\n14. Гәрсә улар эстән генә аяттарҙың дөрөҫ икәненә ышанһалар ҙа, тәкәбберлектәре һәм кирелектәре арҡаһында, телдәре менән инҡар иттеләр. Ҡара әле, боҙоҡлоҡ таратыусыларҙың ахыры нимә менән бөттө!\n15. Хаҡтыр, беҙ Дауытҡа һәм (уның улы) Сөләймәнгә ғилем бирҙек. Улар әйтте:\n— Беҙҙе мөьмин ҡолдарының күбеһенән өҫтөн ҡылған Аллаһҡа маҡтауҙар булһын, — тинеләр.\n16. Сөләймән Дауытның вәриҫе булды. Әйтте:\n— Әй, кешеләр, беҙгә ҡоштар теле өйрәтелде. Беҙгә бар нәмәнән дә өлөш сығарылды. Шик юҡ, был Аллаһ Тәғәләнең беҙгә булған айырыуса мәрхәмәте һәм йомартлығы, — тине.\n17. Сөләймән янында ендәрҙән, кешеләрҙән, ҡоштарҙан торған ғәскәр тупланды. Быларҙың барыһы ла (уның тарафынан) идара ителә ине. (18) Ҡырмыҫҡалар күп булған үҙәнгә килеп сыҡҡас, бер ҡырмыҫҡа әйтте:\n— Әй, ҡырмыҫҡа халҡы! Ояғыҙға кереп ҡасығыҙ. Һаҡ булығыҙ, Сөләймән ғәскәрҙәре, үҙҙәре лә белмәҫтән, һеҙҙе таптап-һытып китмәһен, — тине.\n(«Нужно отметить, что выражение вади-л-намл нельзя перевести как «долина Муравьев», ибо «Намл» — это имя собственное; согласно Т(см. коренъ вади), долина Намл расположена между Джибрином и Аскаланом. «Намлах» — это название племени...» Мөхәммәд Али тәфсиренән.)\n19. (Ҡырмыҫҡа әйткәндәрҙе ишеткәс) Сөләймән ғәжәпләнде һәм йылмайҙы ла әйтте:\n— Йә, Раббым, — тине. — Үҙемә һәм атам-әсәмә биргән ниғмәттәреңә шөкөр итергә һәм Һинең ризалығыңды алырҙай изгелектәр ҡылырға миңә форсат бир. Рәхмәтең менән миңә лә (йәннәттә) башҡа тоғро ҡолдарың менән бер рәттән урын бир, — тине.\n20. Ул (Сөләймән) ҡоштарҙы күҙҙән кисергәс:\n— Ни өсөндер һөҙһөттө күрмәйем. Әллә ул юғалып ҡалдымы? — тине. (21) — Һәр хәлдә мин уға ҡаты яза бирәсәкмен йәки уның башын саптырасаҡмын, әгәр ҙә ул ни өсөн килмәгәнен аҡларлыҡ асыҡ дәлил килтермәһә.\n22. Оҙаҡ та уҙмаҫтан, Һөҙһөт килеп етте һәм әйтте:\n— Мин һин белмәгән нәмәне беләм, — тине. — Сәбәнән мин һиңә бик тә мөһим бер хәбәр килтерҙем; (23) хаҡтыр, мин шунда батшалыҡ итә торған бер ҡатынды осраттым. Уның бөтөн нәмәһе бар. Ул бик ҙур тәхеткә эйә; (24) улар Аллаһ урынына Ҡояшҡа табына торған халыҡ. Яман ғәмәлдәрен матур күрһәтеп, шайтан уларҙы юлдан яҙҙырған. Шунлыҡтан улар тура юлды тапмай; (25) күктәрҙә һәм Ерҙәге асыҡ һәм йәшерен нәмәләрҙең бөтөнөһөн белеп тороусы Аллаһҡа улар сәждә итмәй; (26) бөйөк Ғәрештең хужаһы, Үҙенән башҡа һис бер тиңе булмаған Аллаһ — берҙән-бер Илаһ (тип танымай).\n27. Сөләймән әйтте:\n— Ҡарап ҡарайыҡ, һин дөрөҫөн һөйләнеңме, әллә ялғанланыңмы? — тине. (28) — Һин ошо хатты алып кит, уларға тапшыр. Бер аҙ уаҡыт яуап көт. Нисек яуап бирерҙәр икән?\n29. (Хатты алғас, батшабикә яҡындарына) әйтте:\n— Әй, ярандарым, хаҡтыр, миңә бик тә әһәмиәтле бер хат килеп төштө; (30) ул хат Сөләймәндән һәм ул рәхимле, мәрхәмәтле Аллаһ исеме менән: бисмилләһир-рахмәәнир-рахиим, тип башлана: (31) «Миңә ҡаршы баш ҡалҡытмағыҙ. Баш эйеп, яныма килегеҙ,» тип әйтелгән. (32) Батшабикә:\n— Әй, кәңәшселәрем, — тине. — Фекерҙәрегеҙҙе миңә әйтегеҙ. Һеҙҙән башҡа был мәсьәләне үҙемә генә сисеүе бик ҡыйын булыр.\n— Беҙ — көс-ҡеүәт эйәләре, ҡаты һуғыш өсөн яралтылған. Әмер — һинәндер, үтәү — беҙҙәндер, (Ниндәй әмер биреү Һинең ихтыярыңда.) — тинеләр.\n34. — Хаҡтыр, батшалар берәй илгә баҫып керһә, шул илде туҙҙырып ташлай. Шул халыҡтың абруйлы әҙәмдәрен хур итеп, мәсхәрәгә ҡалдыралар. Былар ҙа беҙҙе шулай итәсәк; (35) мин уларға берәй бүләк юллайым, илселәрем ниндәй яуап алып ҡайтыр, ҡарап ҡарайыҡ.\n36. Илсе килеп еткәс, Сөләймән әйтте:\n- Һеҙ мал биреп ярҙам итергә булаһығыҙмы ни? Аллаһтың миңә биргән ниғмәтттәре, һеҙгә Аллаһ биргән ул бүләгегеҙҙән хәйерлерәк. Һеҙ шул бүләктәрегеҙ менән ғорурланаһығыҙмы? (37)Кире ҡайт(ып әйт), һис шикһеҙ, еңелмәҫ ғәскәрем менән мин һеҙгә яу асам, уларҙы хур итеп, пыран-заран килтереп өйҙәренән ҡыуып сығарып, ҡайтып китәсәкмен. (38) Һәм тағын әйтте:\n— Әй, оло кәңәшселәрем, улар миңә баш эйеп килгәнгә саҡлы, ҡайһығыҙ шул тәхетте миңә алып ҡайта ала? — тине.\n39. Ендәр араһындағы бер ғифрит шикеллеһе:\n— Һин урыныңдан ҡалҡҡансы уҡ, мин уны һиңә алып ҡайтырмын. Был эште башҡарырға ышанысым, ҡеүәтем етәрлек, — тине.\n40. Китап уҡып белем алған берәү:\n— Күҙ асып йомғансы мин (ул тәхетте) һиңә алып ҡайтырмын, — тине.\nҺәм ул (Сөләймән) уны (тәхетте) алдында күрҙе лә әйтте:\n— Был Раббымдың мине һынап ҡарауыҙыр, моғайын: шөкөр итәсәкме мин, әллә шөкөр итеүҙән баш тартасаҡмынмы, тип.\nШөкөр итеү кешенең үҙ файҙаһына булыр. Кем шөкөр итмәй, (үҙенә зыян), хаҡтыр, Аллаһ уның шөкөрөнә мохтаж түгел. Сөнки Аллаһ Үҙе байлыҡҡа хужа.\n— Был тәхетте ул танымаҫлыҡ итеп үҙгәртегеҙ, — тине. — Күрербеҙ, ул уны танырмы, юҡмы? Дөрөҫ юлдамы был батшабикә, әллә ҡыйыш юлдамы? (42) Ханым килгәс, һоранылар:\n— Был һинең тәхетеңме? — тинеләр. Ҡатын әйтте:\n— Әйе, шул буғай, — тине. (Сөләймән әйтте):\n— Бынан элек беҙгә (Аллаһ) белем бирҙе һәм беҙ мосолман булдыҡ.\n43. Аллаһты инҡар итеп, табына торғандары (Ҡояш) Исламды ҡабул итергә ҡамасаулыҡ иткән. Сөнки ул ҡатын кәферҙәр тоҡомонан ине.\n44. Уға (батшабикәгә) әйттеләр:\n— Һарайға кер, — тинеләр. (Аҫтына һыу ебәрелгән бәллүр-быяла иҙәнгә баҫыр алдынан) тәрән һыуға керәм тип, батшабикә итәген күтәрә төштө, уның матур балтырҙары күренде. (Сөләймән) әйтте:\n— Был бәллүрҙән түшәп һалынған иҙәндер, — тине. Бикә әйтте:\n— Йә, Раббым, ысындан да, мин оятлы булдым, гөнаһ ҡылған ҡатын булып сыҡтым түгелме? Ғәләмдәрҙең Раббыһы булған бер Аллаһҡа Сөләймән менән бергә иман килтереп, мосолман булдым, — тине.\n(«Ҡояшҡа табына торған был гүзәл батшабикәнең исеме Бәлҡис ине. Уның балтырҙары төк менән ҡапланған, тигән хәбәр таралған була. Имеш, ул йөнлө аяҡтарын кешеләрҙән генә түгел, Ҡояштан да йәшерә икән. Ошо ғәйбәттең дөрөҫме, түгелме икәнен беләһе килепме, күрһәтергә ярамаған аяҡты күрергә генә Ҡояштың Бәлҡискә һис бер тәьҫире булмаясағын иҫбат итергә теләпме, Сөләймән батша асыҡ түбәле, үтә күренмәле, бәллүр иҙәнле һарай ҡорҙороп, бәллүр аҫтына һыу тултырта, балыҡтар ебәрә. Бәлҡис алдана, затлы кейемен сылатмаҫ өсөн, ул итәген күтәрә төшә: уның тәне һәм Ҡояшҡа, һәм Сөләймәнгә күренә. Әммә шуныһы асыҡлана, батшабикәнең балтырҙары йөнлө түгел, ғәжәйеп матур икән. Күргәнегеҙсә, батшабикә Аллаһҡа иман килтерә».\nХәсән Чантай һәм Шәйх Ноғмани тәфсирҙәренән.)\n45. Хаҡтыр, Беҙ Салихты үҙ халҡы Сәмудкә күндерҙек:\n— Аллаһҡа ғибәҙәт ҡылығыҙ, — тип ҡәрҙәштәрен өндәһен өсөн. Ләкин улар ике фирҡәғә айырылып, талашып бөттөләр.\n(«Бер фирҡә Аллаһҡа иман килтерҙе. Икенсеһе кәфер булып ҡала бирҙе. Уларҙың һәр икесе лә: беҙҙең дин — хаҡ дин, ти»\n.Хәсән Чантай тәфсиренән.)\n46. Салих уларға әйтте:\n— Әй, ҡәрҙәштәрем, ни өсөн һеҙ изгелек ҡылаһы урынға яманлыҡ ҡылырға ашҡынаһығыҙ? Аллаһтан ярлыҡау һораһағыҙ яҡшыраҡ булмаҫмы икән? Бәлки, ул һеҙгә мәрхәмәтле булыр, — тине.\n47. Улар әйтте:\n— Һинең арҡаңда һәм һиңә эйәргәндәр арҡаһында өҫтөбөҙгә афәт (аслыҡ) килде, — тинеләр. Салих:\n— Һеҙҙең ғәмәлдәрегеҙ Аллаһтан йәшерен түгел. Бәлки, һеҙ һынауға дусар ителгән нәҫелдер, — тине.\n48. Был шәһәрҙә туғыҙ ир кеше (туғыҙ яуыз төркөм) бар ине. Былар тирә-яҡҡа боҙоҡлоҡ таратыусы (башлыҡтарҙың балалары) ине. Улар изгелек ҡылыу тураһында уйлап та ҡараманылар.\n49. Улар үҙ-ара Аллаһ исеме менән ант иттеләр:\n— Уға (Салихҡа) һәм яҡындарына төндә һөжүм итәбеҙ (ҡырып сығабыҙ). Унан һуң ҡан үсен алыусыларға әйтербеҙ:\n— Валлаһи, дөрөҫөн һөйләйбеҙ, беҙ уның ғаиләһенең һәләкәтен күрмәнек, белмәйбеҙ, —тип әйтербеҙ.\n50. Шулай итеп, улар хәйлә ҡорҙо. Беҙ ҙә һиҙҙермәй генә уларға хәйлә ҡорҙоҡ. (51) Ана ҡара, улар ҡорған хәйләнең нәтижәһе нисек булғанын. Беҙ уларҙы (таш яуҙырып) нәҫелдәре менән һәләк иттек. (52) Бына, ғәҙелһеҙлектәре арҡаһында уларҙың йортонан емеректәр генә ҡалды. Хаҡтыр, аңлаған халыҡтар өсөн бында ғибрәт бар. (53) Иман килтереп, (гөнаһтарҙан) һаҡланғандарҙы Беҙ ҡотҡарабыҙ.\n54. Лутҡа ла (пәйғәмбәрлек) бирҙек. Ул халҡына әйтте:\n— Һеҙ белгән килеш, яманлыҡ ҡылаһығыҙмы (егеттәрҙе ҡатын сифатында ҡулланаһығыҙмы)? — тине. (55) Ҡатындарығыҙҙы яңғыҙ (нәумиз) ҡалдырып, шәһүәти ихтыяждарығыҙ өсөн ирҙәр янына бараһығыҙ. Юҡ, һеҙ нимә ҡылғанығыҙҙы белмәйенсә, боҙоҡлоҡтоң арғы яғына сыҡҡан ҡәүем. (56) Халҡының яуабы шул булды:\n— Лут тоҡомон ватанығыҙҙан ҡыуып ебәрегеҙ. Сөнки улар — сафлыҡтарын һаҡларға тырышыусы нәҫел, — тинеләр.\n57. Шунан һуң Беҙ уның үҙен дә, нәҫелен дә ҡотҡарҙыҡ, фәҡәт алдан уҡ һәләкәткә дусар ителгән ҡатынынан башҡа. (58) Уларҙың өҫтөнә шундай бер (утлы көкөрттәр, таштар ҡатнашҡан) ямғыр яуҙырҙыҡ. Өгөтләп тә, ғибрәт алмағандар өсөн бик тә хәтәр ине ул ямғыр.\n— Аллаһҡа булһын маҡтауҙар. Уның яҡын иткән бәндәләренә (нәбиҙәргә, рәсүлдәргә) сәләмдәр булһын. Илаһ булыр өсөн Аллаһ хәйерлерәкме, әллә уларҙың Уға тиңләштергән нәмәләреме? — тип. (60) — Әллә күктәрҙе һәм Ерҙе яралтҡан, Күктән һеҙҙең өсөн ямғырҙар яуҙырған хәйерлерәкме? Шул һыу менән һуғарып, Беҙ ағастарын ҡоротмайынса, ниндәй гүзәл баҡсаларҙа үҫемлек-емештәр яралттыҡ. Аллаһҡа тиң башҡа берәй Илаһ бармы әллә? Юҡ, әлбиттә, улар ҡыйыш юлдан киткән халыҡтыр.\n61. Әллә Ерҙе тотороҡло итеп яралтҡан, араларынан йылғалар ағыҙған, бейек тауҙар ҡорған, ике диңгеҙ араһына пәрҙә (ҡойма) ҡуйған хәйерлерәкме? Аллаһҡа тиң башҡа берәй Илаһ бармы әллә? Юк! Ләкин уларҙың күбеһе (Хаҡты) белмәй.\n62. Ҡыйын ваҡытында Үҙенә доға ҡылған кешегә ярҙам итеүсеме йә иһә әфәттәрҙе кире ҡайтарған, һеҙҙе Ер өҫтөндә хаким ҡылған хәйерлерәкме? Аллаһҡа тиң башҡа берәй Илаһ бармы әллә? Һеҙ бик әҙ уйлай торған ҡәүем.\n63. Йәки ҡоро ерҙә һәм диңгеҙҙәрҙә ҡараңғы төндәрҙә һеҙгә юл күрһәткән, йомартлығы (ямғыр) алдынан һөйөнөс килтереүсе елдәрҙе иҫтергән хәйерлерәкме? Аллаһҡа тиң башҡа бер Илаһ бармы әллә? Улар табынғандарҙан Аллаһ сикһеҙ бөйөк һәм паҡтыр. (64) Әллә башта яралтып та, һуңынан юҡҡа сығарғанмы, һеҙҙе Күктән һәм Ерҙән ризыҡландырғанмы хәйерлерәк? Аллаһтан башҡа Уға тиң берәү бармы? Әйт һин:\n— Әгәр һеҙ хаҡлы икән, һүҙегеҙгә иҫбат килтерегеҙ,— тип.\n— Күктәрҙә һәм Ерҙә йәшерелгән серҙәрҙе Аллаһтан башҡа кем белер? (Фәрештәләр ҙә, кешеләр ҙә, пәйғәмбәрҙәр ҙә белмәй.) Улар ҙа Ҡиәмәттең (яңынан терелеүҙең) ҡасан буласағын белмәҫ, — тип.\n66. Юҡ, уларҙың белеме Әхирәтте асыҡлай алмай, улар был турала шик-шөбһә кисерәҙер. Юҡ! Уларҙың күңел күҙе һуҡыр. (67) Инҡар итеп, кәфер булғандар әйтте:\n— Беҙ ҙә, вафат булған аталарыбыҙ ҙа тупраҡ булғас, ысынлап та, (яңынан терелеп, ҡәберҙәрҙән) сығарыласаҡбыҙмы? (Беҙ быңа ышанмайбыҙ!); (68) хаҡтыр, был турала бынан алда аталарыбыҙға ла һөйләгәндәр ине инде. Был боронғолар уйлап сығарған әкиәттән башҡа нәмә түгел.\n— Донъя буйлап сәйәхәт итегеҙ, гөнаһлыларҙың ахыры нимә менән бөткәнен күрерһегеҙ, — тип. (70) (Эй, Мөхәммәд) һин улар (иман килтермәгәндәр, һиңә эйәрмәгәндәр) өсөн ҡайғырма. Улар ҡорған мәкерҙәр өсөн дә борсолма. (71) Улар:\n— Был вәғәҙә ителгән ғазаптар ҡасан килер? Әгәр һеҙ дөрөҫ һөйләйһегеҙ икән (әйтегеҙ), — тип әйтәләр. (72) Әйт:\n— Һеҙ тиҙ килһен тип теләгән язаның бер өлөшө оҙаҡламай киләсәк, — тип.\n73. Шик юҡ, ысындан да, һинең Раббың кешеләргә бик тә миһырбанлы. Ләкин уларҙың күбеһе шөкөр итмәй. (74) Һинең Раббың уларҙың күңелдәренә йәшерелгән серҙәрҙе лә, асыҡ ғәмәлдәрен дә тулыһы менән белеп тороусы. (75) Ерҙә һәм Күктә йәшерелгән серҙәрҙең барыһы ла асыҡ рәүештә китапҡа (Ләүхел Мәхфүзгә) яҙылған. (76) Шик юҡ, был Ҡөръән — Исраил улдарына бәхәс-ғауға ҡуптарған нәмәләрҙең күбеһен аңлатып бирә торған Китап. (77) Ысынлап та, ул тура юлға өндәүсе һәм мөьминдәр өсөн бер рәхмәттер.\n78. Хаҡтыр, һинең Раббың улар араһындағы бәхәсте дөрөҫ хөкөмгә килтерәсәктер. Ул — һәр саҡ еңеүсе, дөрөҫөн белеүсе.\n79. Тик, һин Аллаһҡа инанып һыйын. Сөнки һин ап-асыҡ бер Хәҡиҡәт. янындаһың. (80) Ысындан да, һин (күңелдәре) үлеләргә (вәғәзләреңде) ишеттерә алмаҫһың, арҡа тарафка боролоп, ҡолаҡтары ишетмәҫ дәрәжәлә һаңғырау булып, ҡасып барыусыларҙы ла иманға саҡыра алмаҫһың. (81) Һәм һин (күңел күҙҙәре) һуҡырҙарҙы ла аҙашҡан юлдарынан айырып, тура юлға күндерә алмаҫһың. Һин аяттарыбыҙға иман килтерәсәк кешеләргә генә һүҙ тыңлата аласаҡһың. Бына шулар инде ысын мосолман булыр. (82) Вәғәҙә ителгән Көн килгәс, (Ҡиәмәттә), улар өҫтөнә ер аҫтынан бер Дәббәне (тип аталған ҡурҡыныс затты) сығарасаҡмын. Ул кешеләрҙең аяттарыбыҙға ысын күңелдән инанмағандары тураһында һөйләр.\n83. Ул Көндө һәр өммәттең аяттарыбыҙҙы ялғанға сығарыусыларын бергә йыйнарбыҙ, һәм улар (яза өсөн) ҡулға алынасаҡтар.\n84. Ниһайәт, улар (хисап еренә) килеп еткәс, (Аллаһ) бойорор:\n— Минең аяттарымды, уларҙың яҡшымы, яҡшы түгелме икәнен уйлап тормаҫтан, ялғанға сығарыусылар һеҙме? Нимә ҡылғанығыҙҙы аңлатып бирегеҙ.\n85. Ғәҙелһеҙ йәберләүҙәр ҡылғандары арҡаһында Һүҙ ғәмәлгә кергәс, (уларға үҙҙәре ҡаҙанған язаға әмер бирелгәс) улар телдән ҡалыр.\n86. Истирәхәт ҡылыр (ял итер) өсөн төндө, яҡтылыҡ өсөн көндө Беҙ яралтҡанды күрмәнеләрме? Бында иман килтергәндәр өсөн, әлбиттә, ғибрәттәр бар.\n87. Сурға өрөлгән Көндө, Аллаһтың Үҙе теләгәндәрҙән башҡаһы, күктәрҙә һәм Ерҙә булғандарҙың барыһы ла ғәрәсәткә дусар ителер. Уларҙың барыһы ла түбәнселек менән баш эйеп, Уның хозурына килеп баҫасаҡтар.\n88. Һин тауҙарҙың үҙ урындарында торғандарын күрермен тип уйлайһыңмы? Улар болот күскән кеүек күсеп китер. Был бар нәмәне тәртип менән яралтҡан Аллаһтың әмере менән эшләнер. Шик юҡ, Ул һеҙҙең нимә ҡылғанығыҙҙың барыһын да белеп тороусы.\n(«Был аят Ер шарындағы бар нәмәнең дә хәрәкәттә булғанына ишара итә, хатта тауҙар ҙа күрер күҙгә генә мәңгелек кеүек күренһә лә, ахырҙа улар ҙа — хәрәкәттә, үҙәндәр — хәрәкәттә. Тора-бара Ерҙәге тауҙар урынында — үҙәндәр, иңкеүлектәр урынында — тауҙар хасил буласаҡ». Ибраһим Дөнмәз тәфсиренән.)\n89. Изгелектәре менән килгән кешегә изгелек бирелер. Улар ҡурҡыныстан ҡотолор. (90) Яман ҡылмыштары менән килгән кешеләр йөҙ түбән йәһәннәмгә ырғытылыр. Уларға:\n- Әй, ҡылмыштарығыҙға күрә һеҙгә бирелгән язалар артыҡ ғәҙелһеҙ түгелдер бит? - тип әйтелер.\n- Мин бары тик гөнаһ эшләүҙе харам ҡылған был шәһәрҙең Раббыһына ғибәҙәт итергә күндерелдем. Бөтөн нәмәгә Аллаһ хужа; һәм мин мосолман булырға бойоролдым, - тип. (92) - Миңә Ҡөръән уҡыу әмер ителде, - тип әйт. - Кем тура юлдан барһа, үз файҙаһына.\nКем аҙашһа, әйт:\n— Мин бары тик (гөнаһ ҡылмағыҙ) тип киҫәтүсе генә — тип. (93) Тағын әйт:\n- Аллаһҡа маҡтауҙар булһын, - тип. - Ул әле һеҙгә әмерҙәрен еткерәсәк һәм һеҙ ҙә улар менән танышасаҡһығыҙ. Раббы һеҙ ҡылғандарҙы белмәй түгел.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Ән-Нәмл_сүрәһе&oldid=496505"


News – Страница 12 – Файтер, Академия спортивно-боевых искусств, BOKATOR, KUN KHMER, MUAY THAI, MUAY BORAN, Yin Long Da Men\nул. Крещатик, 12, г. Киев, 01001\nул. Соборная 114-Б\nул. Симеренко 5а


Телефон:+ 371 29993360, Моб. телефон:+371-26-558244, +371-29-993360, Эл. почта:[email protected]i.lv


1 июлдән күмәртәләп һатыуҙа араҡыға минималь хаҡ индерелгән\n1 Июль 2010, 17:10\nБөгөнгө көндән Рәсәйҙә араҡыға күмәртәләп һатыуҙа минималь хаҡ индерелә - ярты литрға 70 һум. Яңылыҡ үҙебеҙҙең илдә етештерелгәнгә лә, импорт продукцияға ла ҡағыла. Алкоголь баҙарын көйләү буйынса йыл башынан алып үткәрелгән өсөнсө сара был. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ғинуарҙан берәмләп һатыуҙа ярты литр араҡының минималь хаҡы 89 һум күләмендә билдәләнгәйне. Артабан берәмләп һатыуҙа 28 градустан көслөрәк алкоголгә минималь хаҡ ғәмәлгә индерелде. Шулай итеп, Рәсәй алкоголь баҙарын көйләү идаралығы алкоголь продукцияһының “йәшерен секторын” бөтөрөргә ынтыла.\nБР Дәүләт аҙыҡ-түлек идаралығы етәксеһе билдәләүенсә, законлы рәүештә етештерелгән алкоголдең берәмләп һатыуҙағы хаҡы 70-80 һумдан кәм була алмай. Ярты литрлы шешәләге 40 градуслы араҡының үҙҡиммәте уртаса 15 һум булһа ла, уны етештереүгә акцизлы йыйым 42 һум тәшкил итәсәк. Өҫтәмә хаҡҡа һалымды һәм предприятие килемен иҫәпкә алһаҡ, уның хаҡы барыбер 70 һумдан ашып китә.\nБелгестәр баһалауынса, күрелгән саралар арҡаһында Рәсәйҙәге законһыҙ алкоголь әйләнеше быйылғы йылдың беренсе кварталы йомғаҡтары буйынса 30 процентҡа кәмегән.\nТеги:алкоголь продукцияһыбр дәүләт аҙыҡ-түлек идаралығы


Карта азс России, поиск азс, цены на азс > ТНК АЗК №35 - Москва Яблочкова ул., вл. 1\nТНК «АЗК №35» - Москва\nЯблочкова ул., вл. 1\nАИ-92 17.20 21.06.2009 08:47:26 Keeper 8500\nАИ-95 19.60 19.06.2009 19:54:02 TrnBOZ9 10150\nДТ 19.40 07.06.2009 09:03:59 Zuzmen 7600


Дом на ул. 78 Добровольческой бригады, 7 - N1.RU Красноярск\nЦены на квартирыот 60 560 /м2\nТрёхкомнатные5 390 000\nул. Авиаторов14 мин\nул. Авиаторов, 2910 мин\nул. Батурина7 мин


Республика етәксеһе FIDE президенты Кирсан Илюмжинов менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспублика етәксеһе FIDE президенты Кирсан Илюмжинов менән осрашты\n12:23, 25 февраля 2013 Сәйәсәт\n23 февралдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Халыҡ-ара шахмат федерацияһы (FIDE) президенты Кирсан Илюмжинов менән Өфөлә 2014 йылда Бөтә донъя интеллектуаль уйындарын үткәреүгә әҙерлек мәсьәләләрен тикшерҙе.\n— Беҙгә Өфөлә 2014 йылда Бөтә донъя инеллектуаль уйындарын үткәрергә тәҡдим иттеләр, — тип мөрәжәғәт итте FIDE президентына Рөстәм Хәмитов. – Беҙ еңел булмаған ҡарар ҡабул итергә тейешбеҙ, сөнки Бөтә донъя уйындарын үткәреү ҙур әҙерлек талап итә. Дүрт спорт төрө: шахмат, шашака, го һәм бридж. Тәүге ике спорт төрө беҙгә таныш булһа, ҡалған икәүһе тураһында ишетеп кенә беләбеҙ. Ағымдағы аҙнала беҙгә Бөтә донъя шашка федерацияһы президенты килә. Был тәҡдим хаҡында һеҙҙең фекерегеҙҙе ишетергә теләйбеҙ.\nБашҡортостан Президенты ағымдағы аҙнала Өфөлә Бөтә донъя балалар уйындары башланыуы хаҡында иҫкә төшөрҙө. «Артабан, яҡынса 2020-2021 йылдарҙа, Олимпия уйындарына индерелмәгән спорт төрҙәре буйынса Бөтә донъя уйындарын үткәреүгә дәғүә итәбеҙ. Был хаҡта әленән үк уйлай башларға кәрәк, — тип дауам итте Рөстәм Хәмитов. – 2015 йылда Өфөлә ШОС һәм БРИКС саммиттары үткәреләсәк. Әҙерлек кимәле беҙҙә юғары. Был сараларға махсус биналар төҙөү талап ителмәй, сөнки беҙҙә барыһы ла етерлек кимәлдә».\n— Өфө бөтә донъяның интеллектуаль баш ҡалаһына әүерелә ала. Бының менән һеҙҙе ҡотлайым. Яңыраҡ, үткән йылдың декабрендә, һеҙҙең делегация менән Ҡытайҙа үткән Бөтә донъя интеллектуаль уйындарында осрашҡайныҡ. Унда 2014 йылдың июнендә Бөтә донъя уйындарын Өфөлә үткәрергә тәҡдим ителде. Уйындарҙы Бөтә донъя интеллектуаль спорт төрҙәре ассоциацияһы – IMSA үткәрә. Май айында Санкт-Петербургта Ассоциацияның конгресы үтәсәк. Унда бөтә донъя интеллектуаль уйындарын артабан үҫтереү концепцияһы ҡараласаҡ. Бындай уйындар һуңғы йылдарҙа киң танылыу яулай бара. Уларҙы үткәргән ил һәм ҡала ысынында ла донъяның интеллектуаль баш ҡалаһына әүерелә. 2014 йылда Өфө бындай ҡалаға әйләнһен өсөн, мөмкин булғандын барыһын да эшләргә кәрәк, тип уйлайым, — тигән фекерен белдерҙе FIDE президенты.


Дата и время проведения 29.11.2018\nАдминистрация Малотенгинского сельского поселения извещает собственников земельных долей, земельного участка с кадастровым номером 23:23:1001000:339, о проведении общего собрания, которое состоится 29 ноября 2018 года в 10 часов 00 минут на территории Малотенгинского сельского поселения по адресу (местоположение): Краснодарский край, Отрадненский район, станица Малотенгинская, ул. Школьная, 48 (сельский дом Культуры). Повестка дня общего собрания (тема собрания):\nОтрадненский район, в границах СПК «Родина», кадастровый номер земельного участка 23:23:1001000:339.


Ҡурғаш (Балаҡатай районы) — Башҡорт Википедияһы\n55°55′51″ с. ш. 58°50′17″ в. д.HGЯO\nҠурғаш (Балаҡатай районы)\n80 210 813 003\n80 610 413 111\nҠурға́ш (рус. Курга́шка) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 13 кеше. Почта индексы — 452592, ОКАТО коды — 80210813003.\n2 Ҡурғаш ауылында йәшәгәндәр\n1989 йыл 12 ғинуар 62 34 28 54,8% 45,2%\n2002 йыл 9 октябрь 42 25 17 59,5% 40,5%\n2010 йыл 14 октябрь 13 8 5 61,5% 38,5%\nҠурғаш ауылында йәшәгәндәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСафин Владик Рахматулла улы\nСафин Валерик Рахматулла улы\nСафина Дина Рахматулла ҡыҙы\nСафин Данис Рахматулла улы\nСафина Дания Рахматулла ҡыҙы\nСафина Лиза Рахматулла ҡыҙы\nСафина Римма Рахматулла ҡыҙы\nХалилов Роберт Фарит улы\nХалилова Гуля Фарит ҡыҙы\nШархиев Ринат Миндиян улы\nСалихов Руслан Фидаил улы\nСалихова Айгуль Фидаил ҡыҙы\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарлыхан): 14 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Үңкерҙе): 90 км\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡурғаш_(Балаҡатай_районы)&oldid=379829 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:42 12 март 2013 үҙгәртелгән.


ул. Отрада, 5, Одесса, 65014, Украина\n2. MS tuning\n3. Отель Екатерина II\n4. Комплекс отдыха "Наутилус"\n5. Хостел "Чемодан" (Chemodan Hostel)\n6. Star Hostel\n+380 (50) 954-94-94\nТираспольская 8 кв.11, Одесса, 65045, Украина


Купить Тормозные колодки Kötl 3364KT для Toyota Tacoma II (TRN2_, GRN2_) 4.0 4WD, 2004-2015 года выпуска. в Алматы от компании "Интернет-магазин «OKEY.KZ»" - 79676032\nТормозные колодки Kötl 3364KT для Toyota Tacoma II (TRN2_, GRN2_) 4.0 4WD, 2004-2015 года выпуска.\nТормозные колодки дискового тормоза Kötl 3364KT для Toyota Tacoma II (TRN2_, GRN2_) 4.0 4WD, 2004-2015 года.


иск к МГТУ им. Баумана | Новости недвижимости\nЗаписи с меткой ‘иск к МГТУ им. Баумана’


Башҡортостанда алданған өлөшсөләрҙе яҡлаусы ойошма барлыҡҡа килде | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 146378\n17 сентября 2019 — 13:00 ГТРК «Башкортостан»\nТөҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыусылар алдында бурысы булып банкрот тип иғлан ителгән төҙөүсе ойошмаларҙың йөкләмәләрен көйләү фондын булдырыу тураһындағы Указға Радий Хәбиров ҡул ҡуйғайны. Ул проблемалы объекттарҙы төҙөп бөтөү, финанс мәсьәләлрҙе хәл итеү менән шөғөлләнәсәк. Эш бер нисә этапта алып барыласаҡ тиелде хөкүмәттәге “төҙөлөш сәғәте”ндә. Төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыусылар хоҡуғын яҡлау буйынса федераль фонд финанс ярҙам күрһәтәсәге лә билдәле.


Иглин районында быйылғы ураҡ һоло баҫыуҙарынан мул уңыш алыу менән тамамланды\n«Агроресурс» хужалығында иртә культуралар 1900 гектар майҙанда сәселгән булған.\nУның 1600 гектарын һоло баҫыуҙары биләгән. Һыра эшләү сәнәғәте өсөн ҡиммәтле сеймал культураһы яҡшы уңыш биргән.Гектар ҡеүәте - 26, урыны менән 32-34 центнерға еткән. Райондың баш агрономы Флорида Харрасованың фекеренсә, мул уңыш - барлыҡ технологик талаптарҙы теүәл үтәү һөҙөмтәһе.\nУраҡҡа барлығы алты комбайн йәлеп ителгән, күрше хужалыҡтар ҙа ярҙам иткән. Үҫтерелгән уңышты юғалтыуһыҙ йыйып алыуҙа ябай механизаторҙарҙың да өлөш ҙур, тиҙәр хужалыҡта. Әлеге ваҡытта ауыл уңғандары ҡышҡы культуралар сәсеүҙе тамамлай.


NAIL CREATIONS STUDIO, учебный центр - Курсы косметологов и парикмахеров - Образовательный портал города Санкт-Петербурга - Дошкольное, Среднее, Профессиональное, Высшее, Специальное образование, Форумы, Блоги, Новости. Образование в Санкт-Петербурге и области\nNAIL CREATIONS STUDIO, учебный центр\nАдрес: 191024, г. Санкт-Петербург, пр. Бакунина, 5, оф. 416\nТелефон:+7 (812) 992 9622


Чатта теркәлергә рулетка менән башҡа ҡыҙға 18 - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nФранция менән Танышты, Диңгеҙ Сен\nСәғәттең минуты түгел түгел, хатта Артып һәм классификацияланаӘлеге ваҡытта беҙҙең сайтҡа урынлаштырылған Уникаль 56 000 ашыу төрлө Темаларға иғлан итә. Невероятно иғлан йылдамыраҡ индексациялау, гугла Яндекс эҙләү һәм, уның менән Эшләй өҫтөнлөгө юғары иғлан урынлаштырған.\nИғландар ҡуя, теманы бөгөнгө көндә Бүлек эшләй, мөмкин булғанды ғына Түгел, һеҙгә ышанам, - тип фекере Менән сайт потенциаль һатып алынған, Әммә шунда, ул ҙур популярлыҡ Яу...\nОсрашыу Провиденс Юта өсөн Етди мөнәсәбәт\nИр-ат менән осрашҡанда, Провиденс, Интернет аша йәш ҡыҙ кеүек, Индустрияһы хеҙмәте һәм башҡа бик Күптәр, беҙгә күптән инде уларҙың тормошоҺеҙ тарихы күп ишетергә мөмкин, Сөнки интернет аша туғандаш йәндәрҙе Табып белергә ярҙам итә, һәм Киләсәктә ныҡлы төҙөргә. ғаилә, әммә тенденция һәм башҡалар булды. Статистика буйынса, 2015 йыл етә Һаны 58 айырылышыу, никахты ҡасан Йылда ла дауам итәсәк.\nИң мөһим ролде уйнай, ул У...\nОнлайн-ҡыҙ Менән ир-Аттар һәм Пунтаренас ч\nЙәки теркәлеү бушлай буласаҡ\nПантаренас Де - барҙы күреп барамдыр Өсөн яратҡан урындары-пуэрто-рикоҺеҙҙең дустары һәм пунтаренас яңы Таныштар эҙләне. Антонио наслаждайся Мануэль милли паркта Ял итеү, ҡом менән пляж Территорияһында менән булған матур аҡ, Зәңгәр һәм тымыҡ океан тропик Урман мең сутый һыу. Ике көнлөк яңы дуҫтар менән Ял итергә мөмкин миг кокос Утрауҙары юлланам, ундағы тәбиғәттә һирәк Осрай торған үҫемлектәр һәм хайуандар Юнеско-ның бөтә донъя мираҫы Исемлегенә ...\nУрап YouTube: йәш буйынса сикләү (теркәп) - GIGA\nҺиңә нисек яҡшы булғанын белмәй\nYoutube видео загрузить кем, хәл ала, йәки арзанға ғына тамашасыһына өлкәндәр өсөн контенты булырға тейеш балалар һәм үҫмерҙәр өсөн буласаҡ икәнен белдерә\n(викторина)? Һине уйлап, тип белә\nВидео ҡарарға кем теләр башҡа шундай иҫкәртеү булғас, был яҙмаларында күрәбеҙ: әйткәндәй, команда ла булһа, ул заботиться тураһында, йәше буйынса сикләүҙәр видео менән тәьмин итеү өсөн, Скачать әгәр булырға тейешлеген онотмайбыҙ. YouTube һеҙ...\nЧ онлайн, Все Афина Ҡыҙы менән\nБәлки, туғандаш күңел һине эҙләй\nАфина районы сайты яңы кешеләр Менән осрашыуҺәм иң матур урынға аша Көн һайын 100-ҙән ашыу Уҡыу һәм романтичный осрай 000 Кеше ҡалған.\nсоциаль селтәрҙәрҙә ҙур, бөтә донъя Буйынса миллионлаған кешене берләштерә.\nҺеҙ бында яңы дуҫтар табыу Ғына түгел, ә ышаныслы дуҫ.\nБергә күңелле ваҡыт үткәреү\nБыл бик еңел һәм бик Ябай ғына яһағандыр.\nОнлайн яҙылған-белеп, аралашып, флирт, ғашиҡ.\nИр-ат менән осрашҡанда, интернет Аша Ломбардия ҡыҙ, башҡа күптәр Кеүек индустрияһы хеҙмәтеҺеҙ тарихы күп ишетергә мөмкин, Туғандаш йән индергән кеүек, интернет Аша табырға ярҙам итә, һәм Киләсәктә ныҡлы ғаилә булдырыу, әммә Тенденция һәм башҡалар булды. Статистика буйынса, 2015 йыл етә Һаны 58 айырылышыу, никахты ҡасан Йылда ла дауам итәсәк. Иң мөһим ролде уйнай, ул Уйнаған совместимость партнерҙары менән тәьмин итеү. Һеҙ үҙе өсөн туғандаш сайтында Та...\nДонецк Донецк Бушлай телефонына Шылтыратыу бушлай Фотоһүрәттәр\nКүптән түгел улар миңә көйләгән\nЯңғыҙ 40 йәшлек ир-ат, Тормош юлдашы эҙләй.2-се төркөм инвалид, ғаилә Тормошонда ярҙам итәсәкМин ир-егеттәр өсөн йән Һәм тәндәре менән танышырға теләй, Әммә был түгел, тимәк, мин Кейәүгә сығырға теләмәй, ғаилә өсөн, Һығымта яһарға. Мин нормаль ҡатын-ҡыҙ табырға теләгәндәргә. Дилетант. Һәм бында хәҙер осраны, яртыһы Донецк һәм башҡа сайттарға бушлай теркәлгән. Фотоһүрәттәргә ҡарап, хәбәрен һәм үҙ өҫтәне.\nШулай итеп, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Һе...\nОсрашыуы - Япония, Мияги\n56 000 ашыу уникальһәм уларҙың барыһы ла бушлай Түгел, хатта минуттан артмаҫҡа һәм Сәғәтен өҫтәй классификацияларын белеү. Әлеге ваҡытта беҙҙең сайтҡа урынлаштырылған Уникаль 56 000 ашыу төрлө Темаларға иғлан итә. Невероятно иғлан йылдамыраҡ индексациялау, гугла Яндекс эҙләү һәм, уның иң Өҫтөнлөклө урынлаштырылған реклама өсөн. Иғландар ҡуя, теманы бөгөнгө көндә Бүлек эшләй, потенциаль һатып алыу Фекер менән һеҙ сайттың тураһында Мәғлүмәт алыу ғына түгел, ә Барлыҡ эҙләү системаларына һ...\nВ рулетка Менән аралашыуы Башҡа ҡыҙҙарға 18 йылда теркәлгән. Видеочить ҡыҙы\nРулетка ч Онлайн - был ысул Бик матур үткәреү ваҡыты, унда Беркасан ла яңғыҙ һәм һеҙгә Күңелһеҙме булаБыл рулетка 18 чан, һәм Унда онлайн ҡыҙ-һеҙ ҡаршы Режим бөтә донъя ҡыҙҙар күп.\nРулетка буйынса беҙгә ҙур өҫтөнлөк Булып тора ч, һеҙгә юлдаш Һайлау, шул уҡ ваҡытта церебраль түгел.\nҺеҙ беҙҙең башҡа аралаша алмаған Һайлаусы теркәлгән бушлай видеочить аналог Һәм рулетка, аралашыу, түбәндәге тәртиптә Осраҡлы үҙгәртергә була. Беҙҙең видео-был һеҙҙең өсөн Мөмкинлектәр асыла һ...\nҠатын-ҡыҙҙар осрашыу, танышыу секс менән\nчатта теркәлергә рулетка менән башҡа ҡыҙға 18 бөтә донъя буйынса ч рулетка видеочивать ч рулетка өлкән ҡыҙҙар өсөн танышыу видео танышырға мөмкин. рулетка менән телефон ч етди танышты 18 ч бушлай рулетка иғлан заможняя ҡатын-ҡыҙы таныштырҙы. бушлай таныша мөнәсәбәт


Города Местоположение Популярное Метро Улицы Адреса в Москве недвижимость города Москва Новая Москва Западный административный округ в СЗАО р-н Свиблово однокомнатная двухкомнатные 3-комнатная 4-комнатные в подмосковье Мякинино у метро Преображенская площадь пер. Денисовский ул. 2-я Сокольническая ул. Спартаковская ул. 2-я Сокольническая 6 © gdezhiraf.ru. Все права защищены. 2013 — 2016 Реклама


Купить БУ Chery Tiggo 4 в Санкт-Петербурге в кредит — «Mega Cars»\nПоколениеI [2017 - 2019]I Рестайлинг [2018 - н.в.]\nChery Tiggo 4, 1.5, 2019\n39 776 км\nКупить в кредит от 17 373 ₽ в мес.\n26 512 км\nКупить в кредит от 18 258 ₽ в мес.


УФА, 19 ноя 2018. /ИА «Башинформ», Лейла Аралбаева/. 21 декабря в Уфе на площадке Конгресс-холла состоится ежегодный Бал прессы, на котором по традиции будут награждены журналисты средств массовой информации Республики Башкортостан.


Умка и Броневик. Концерт в Херсонесе\nМонтируем концерт Умки в Херсонесе\nтеги • Умка • SBTG.RU\nНагУаль. Прекрасная дурочка