Bibeli Luayãtaalá 2 Kↄlɛnideↄ 1\n☰ 2 Kↄlɛnideↄ 1 ◀ ▶\nKƆLƐNIDEƆ LÁ PLAADE\nKↄlɛnideↄ lá plaadeɛ bee lɛ́ Kↄlɛni Yesudeↄ ↄkaakↄ̃'ↄu ń Pↄluo yã'owɛ̃ɛ. An gbɛ̃eↄ tàaekɛ̀ɛ̀ yãa, aa seakɛ̀ aà gↄ̃a Lua zĩna ũwa. Pↄlu ye wàↄ na ń kↄ̃o, ↄ̃ à azĩa yã́ bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ ń yeańzio. A ònɛ́ lá a pↄ kɛ̀ na gↄↄ pↄ́ a ń baona mà (7.5-15).\nÀ kai pↄ́ à a le Ɛfɛsɛ bùsuu bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ (1.1-11), ↄ̃ à taasi pↄ́ á kɛ̀ Kↄlɛniↄ yã́ dↄ̀ńgu. Yã́piↄ píiá aà Kilisi zĩnakɛyãↄnɛ. À yã́ pↄ́ tò a yã'ònɛ́ pãsĩpãsĩ a lá sɛ̃́ia guu bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ ń lá a pↄnakɛ̀ gbɛzã, kɛ́ a yã́pi oa gbɛsù (1.12-7.16).\nYude Yesudeↄ kámasakaa yã́ musu (8-9), à wabikɛ̀ Kↄlɛnideↄwa aa gbada ń nↄ̀sɛmɛndoo, asa à mɛ̀: Á wa Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛ dↄ̃. Aà pↄde'ia à gↄ̃̀ pↄsaide ũ á yã́i, ↄ̃ aà pↄsaidekɛ guu à á kɛ́ pↄdeↄ ũ. (8.9)\nLápi láakĩi (10-13) Pↄlu a yã'oa lìlɛ. À ɛ̀a sù gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a dilɛ zĩna ũoↄ yã́wa. Ɔ̃ lápì yã́ mìdɛ ń gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛo (13.11-13).\nWásu to Pↄlu azĩa yã'oa ń nↄ̀sɛpuao wá sã́são. I kɛ aàzĩa bↄa maa ge aàzĩa yã́zɛ'ea àlɛ yáo, àlɛ a zĩnakɛ'iko ↄlↄnɛ́ɛ, kɛ́ wà e Yesu Kilisi baona sí, wí aà dↄ̃ Dii ũ.\n1 Mámɛmaa Kilisi Yesu zĩna Pↄlu lá Lua yeiwa ń wá gbɛ̃do Timↄteeo, wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Lua gãlide pↄ́ kú Kↄlɛniↄnɛ ń Lua gbɛ̃́ pↄ́ kú Gɛlɛsi bùsuuↄ píi. 2 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, i á gba aafia.\n3 Wà Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae sáaukpa, Mae Lua sósobide gbɛ̃nↄsɛnininapi. 4 Ì wá nↄ̀sɛ níniwɛ̃ɛ wá ĩadama píi guu, kɛ́ wà e gbɛ̃́ pↄ́ kú baa ĩadama kpeletaa guuↄ nↄ̀sɛ níninɛ́ sↄ̃ ń nↄ̀sɛ nínibↄ pↄ́ Lua wá nↄ̀sɛ nìniowɛ̃ɛo. 5 Lá taasi pↄ́ Kilisi kɛ̀ ì liwázi, màa lↄ wá nↄ̀sɛ ì níni maamaa Kilisi yã́i. 6 Tó wà wá wɛtã̀, á nↄ̀sɛninia ń á bↄao yã́iɛ. Tó Lua wá nↄ̀sɛ nìni, á nↄ̀sɛninia yã́iɛ, kɛ́ à e taasi doũ pↄ́ wálɛ kɛ fↄ̃́. 7 Wá á náai vĩ seasai, asa wá dↄ̃ lá á bàa kú ń taasi pↄ́ Kilisi kɛ̀o, á bàa kú ń nↄ̀sɛniniapio lↄ.\n8 Gbɛ̃́ↄ, wá ye àↄ dↄ̃ lá wà wá wɛtã̀ Azi bùsuu. À tↄ̃̀wá maamaa, a dɛ wá gbãa lɛ́a, baa wá wɛ̃ni wá wɛ́ dↄi lↄ seo. 9 Yã́ daawála, wálɛ e wa gaɛ. Bee wá lé kɛ́ wásu zɛ ń wázĩa gbãaoo, sema Lua pↄ́ ì gɛↄ vu gbãa. 10 À wá bↄ́ kai zↄ̃ↄ guu, mɛ́ a wá bↄu. Aàpi wá wɛ́ dↄi aà wá bↄu lↄ 11 wabi pↄ́ álɛ kɛwɛ̃ɛ sabai. Beewa gbɛ̃́ↄ Lua sáaukpa dasi wá yã́ musu gbɛ̃kɛ pↄ́ a kɛ̀wɛ̃ɛ gbɛ̃́ dasiↄ wabikɛawɛ̃ɛ yã́i.\nPↄlu wɛ̃́lɛgɛ gbooa\n12 Yã́ pↄ́ wi a ĩ́anadãn kɛ: Wá làasoo daa doũ, asa ń Lua gbãao wá kú ń nↄ̀sɛpuao mↄafilisai dṹnia guu, atɛ̃sa á kĩ́i. Dṹnia ↄ̃nↄ wá kuòo, sema Lua gbɛ̃kɛ. 13 Wili láe kɛ̃́ɛ́o, sema pↄ́ i a kyokɛ á dↄ̃ bàasio. 14 Lá á wá dↄ̃ gĩa yↄↄ, má ye à wá dↄ̃ sã́asã, kɛ́ à ĩ́anadã wá yã́ musu Dii Yesu mↄ́zĩ, lá wá dã á yã́ musuwa.\n15-16 Kↄ̃ náaikɛapi guu má dìlɛ yãa ma Masedoni gɛa guu mà bↄlɛ á gwai káau, mí ɛa su ń á kĩ́io, í báaa e gɛ̃n pla, í dↄnlɛkɛmɛɛ ma Yude gɛa guu.* 17 Kɛ́ ma gɛa bee dìlɛ, ma lɛplayã'ò yã̀? Tó má dìlɛ mà yãkɛ, dṹnia yã́ ì dↄaamɛɛ, ↄ̃ ì kɛmɛɛ kã́ndo ao ao ge aawo aawo ũa? 18 Lá Lua náai vĩ, yã́ pↄ́ wá òɛ́ dɛ ao aawo ũo. 19 Lua Nɛ́ Yesu Kilisi pↄ́ mapi ń Silivɛ̃ɛo ń Timↄteeo† wa aà yã́ waasokɛ̀ɛ́ á gbɛ̃́ pↄ́ ì mɛ ao aawo no, Lua pↄ́ ì mɛ aon aà ũ. 20 Asa lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ píi sĩana ì kɛ aà guuɛ. Ayãmɛto ń Yesu Kilisipi tↄ́o ↄ̃ wì mɛ ãmi, Lua tↄbↄa yã́i. 21 Lua mɛ́ wá zĩ́napɛ̀lɛ naa Kilisiwa ń ápiↄ, à wá dílɛ adoa, 22 à a seela kɛ̀wá, à a Nisĩna dà wá sↄ̃u gba pↄ́ Lua dↄ̀aa dàwɛ̃ɛ ũ.\n23 Lua mɛ́ ma seelade ũ, a ma nↄ̀sɛ dↄ̃. Kɛ́ má ye ĩadawáo yã́i mi gɛ́ Kↄlɛni lↄo. 24 I kɛ wálɛ gbãamↄɛ́ á luanaaikɛa guu no, asa a zɛ̀dↄu kↄ̀, wálɛ zĩkɛánↄ á pↄna yã́iɛ.\n* 1:15-16 Zĩn 19.21 † 1:19 Zĩn 18.5


Zelemii 33 - Bibeli Luayãtaalá\n1Dii yã'ò Zelemiiɛ lↄ gↄↄ pↄ́ wà aà tàta dakpɛunaↄ ua, à mɛ̀:\n2Ma Dii ma mɛ̀ ma tↄↄlɛ ikàsa, má kàlɛ ma a zɛ̀dↄ, ma tↄ́n Dii.\n3Lɛzumazi, má wema, mí asiiyã zↄ̃ↄ pↄ́ ń dↄ̃oↄ onɛ.\n4Asa ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, wa wɛ̃́lɛɛ bee kpɛ́ↄ ń kibɛo kwɛ́. Álɛ zĩka ń Babiloni bùsude pↄ́ koezↄ̃̀áziↄ, kási á kpɛ́piↄ pa ń gbɛ̃nazĩn gɛↄɛ. Má ń dɛdɛ ń kpɛ̃nɛo ń pↄfɛ̃oɛ. Má gí wɛ̃́lɛpiziɛ a gbɛ̃́ↄ vãikɛa yã́i.\n6Ń beeo má mↄɛ̀ ń ɛsɛo ń aafiao, mí a gbɛ̃́ↄ gbã́gbã, mí tó nama tↄ̃́má, an zɛa iↄ gbãa.\n7Má su ń Yudaↄ ń Isailiↄ ń pá ziu, mí ń zɛdↄ lán káauwa.\n8Má duuna pↄ́ aa kɛ̀mɛɛ wolomá wásawasa, má tàae pↄ́ aa kɛ̀mɛɛ aa bↄ̀ ma kpɛ kɛ̃́má.\n9Wɛ̃́lɛpi a ma tↄbↄ, a ma pↄ kɛ na, wa ma táasilɛu, wi lɛ́maa. Tó bui pↄ́ kú dṹnia guu píi yãmaa pↄ́ málɛ kɛɛ̀ↄ mà píi, an mɛ a dee, aa bílikɛ aafia ń nama pↄ́ málɛ kpawào yã́ musu.\n10Ma Dii ma mɛ̀, i mɛ guɛ bee gↄ̃̀ bɛzia ũ, gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ ku a guu lↄo. Kási Yuda wɛ̃́lɛↄ ń Yelusalɛũ gãaɛ pↄ́ gↄ̃̀ fↄ̃̀ↄↄↄ, gbɛ̃nazĩna ge pↄtuo ku a guu gueio,\n11wa pↄna ń yaalↄo súu ma dↄu ń nↄsɛkↄ̃fĩo ń sáaukpaa sa'onaↄ lↄↄo aaↄ mɛ: Wà Dii Zĩgↄ̃de sáaukpa, asa a maa, aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo. Asa má tó bùsupi su a gbɛu lá a káauwaɛ. Ma Dii mámɛ má ò.\n12Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, guɛ beeá bɛziaɛ, gbɛ̃nazĩna ge pↄtuo ku a guuo, kási a wɛ̃́lɛ píi a ɛa àↄ dã́dãkɛkĩi vĩɛ, sãdãnaↄ i ń sãↄ kálɛu.\n13Gusĩsĩde wɛ̃́lɛↄ guu ń gusalala wɛ̃́lɛↄ ń gbáa wɛ̃́lɛↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsu wɛ̃́lɛↄ ń Yelusalɛũ zↄ̃ɛwiaↄ ń Yuda wɛ̃́lɛↄ píi, sãↄ ɛa gɛ̃ ń kaau gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń nao aɛ. Ma Dii mámɛ má ò.\n14Ma Dii ma mɛ̀ gↄↄe a mↄ́ kɛ́ má lɛ́ maa pↄ́ má gbɛ̃̀ Isailiↄ ń Yudaↄnɛ papa.\n15Gↄↄbeezĩ má tó Davidi bui vlãpa gbɛ̃maa ũ, ili yãmaakɛ a zɛ́wa a bùsuu.\n16Gↄↄ bee Yudaↄ dɛ̀ɛpoo, Yelusalɛũdeↄ aaↄ ku dↄdↄa. Tↄ́ɛ bee waliↄ aà sisiwà, Dii pↄ́ tò yã́ bↄ̀wanↄ na.\n17Asa ma Dii ma mɛ̀ Davidi bui a kɛ̃́lɛ Isaili kpalawa bauo,\n18Levii bui sa'onaↄ kɛ̃́lɛ ma aɛ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oaoo ge ń pↄ́wɛntio ge ń lá gu lɛ́ dↄ sa'oao.\n19Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀:\n20Ma Dii ma mɛ̀, tó a fↄ̃ ma fãanɛ ń gwãasĩnao dilɛa gbòo, kɛ́ aasu kɛ a gↄↄwa lↄo,\n21tↄ̀ↄ, ma bàa kua ń ma zↄ̀blena Davidio a gboo, aà bui i kɛ̃́lɛ kpalawa sa. Màaɛ ń sa'ona Levii bui pↄ́ aaì ma gbagbaↄ lↄ.\n22Ma zↄ̀blena Davidi buiↄ ń Levii bui pↄ́ aaì zĩkɛmɛɛↄ, má tó aaↄ dasi lán saanaↄwa, wa fↄ̃ naoo, lán ísialɛ ũfãawa, wa fↄ̃ zaadauo.\n23Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛ Zelemiiwa à mɛ̀:\n24N yã́ pↄ́ gbɛ̃́piↄ lɛ́ o mào lò? Aa mɛ̀ ma gi bui mɛ̀n pla pↄ́ má sɛ̀piↄzi. Màa aalɛ saka ma gbɛ̃́ↄgu, aalɛ ń gwa bui ũ lↄo.\n25Ma Dii ma mɛ̀, tó mi fãanɛ ń gwãasĩnao dilɛo, mɛ́ mi iko dilɛ musu ń zĩ́lɛoɛo,\n26má gí Yakↄbu buiↄ ń ma zↄ̀blena Davidioziɛ sa, kɛ́ aà bui su kpalable Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbu buiↄwa lↄo yã́i. Asa má suńnↄ ń pá ziuɛ, mí ń wɛ̃nagwa.\n< Zelemii 32\nZelemii 34 >


Bibeli Luayãtaalá Yozuee 22\nIsaili buieↄ taa Yuudɛ̃ baale\n1 Yozuee Lubɛni buiↄ sìsi ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo, 2 a ònɛ́: Á yã́ pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi dìlɛɛ́ kũa, mɛ́ a zĩkɛ̀ yã́ pↄ́ má òɛ́wa* Nao 32.20-32, Yoz 1.12-15 píi. 3 À gɛ̃̀gɛ̃ e ń a gbão i pãkpa á gbɛ̃́ↄzio. A zĩkɛ̀ yã́ pↄ́ Dii á Lua dìlɛɛ́wa. 4 Lá Dii á Lua á gbɛ̃́piↄ gbà zɛ́ aa kã́mabò sa lá à a lɛgbɛ̃̀nɛ́wa, à ɛa ta á bɛ sa, bùsu pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi kpàwá Yuudɛ̃ baaleu. 5 À laaika maamaa àↄ yãdilɛnɛↄ ń ikoyã pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi dàɛ́ↄ kũa, íↄ ye Dii á Luazi. À aà zɛ́ sɛ́ súsu, íↄ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa. À naaàzi, í zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai.\n6 Yozuee samaa'ònɛ́ à ń gbáɛ, ↄ̃ aa tà ń bɛ. 7 Mↄizi Basana bùsu saalo kpà Manase buiↄ lɛɛ dowa yãa kↄ̀, ↄ̃ Yozuee bùsu kpà an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄwa Yuudɛ̃ bɛ'aɛ oi ń ń gbɛ̃́ Isaili bui kĩniↄ. Kɛ́ Yozuee samaa'ònɛ́, 8 à mɛ̀: À ɛa ta á bɛ ń á àizɛɛ zↄ̃ↄↄ, pↄtuoↄ dasidasi ń ã́nusuo ń vuao ń mↄgotɛ̃o ń mↄsi pↄ́ↄ ń pↄkasaↄ dasidasi. À gɛ à á ibɛɛↄ pↄ́piↄ kpaalɛkↄ̃ɛ ń á gbɛ̃́ↄ we.\n9 Ɔ̃ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ do Isaili bui kĩniↄ tò Silo Kanaa bùsuu, aa ɛ̀a tà Galada bùsuu, bùsu pↄ́ aa gↄ̃̀ vĩ yã́ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ a ò yã́i. 10 Kɛ́ aa kà Yuudɛ̃ kòolou Kanaa bùsuu, aa sa'okĩi bò Yuudɛ̃ saɛ we. Sa'okĩipi zↄ̃ↄ. 11 Kɛ́ Isaili bui kĩniↄ mà aa mɛ̀: À gwa! Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo sa'okĩi bò Kanaa bùsu zↄ̃lɛu, Yuudɛ̃ kòolou. 12 Ɔ̃ Isaili bui kĩnipiↄ kã̀aa ḿpii aa gɛ́má ń zĩo.\n13 Ɔ̃ aa sa'ona Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi zĩ̀ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ dopiwa Galada bùsuu. 14 Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gɛ̀aànↄ gbɛ̃ↄn kwi, bui ń buio dodo, Isaili bui uabeleↄnɛ ḿpii. 15 Kɛ́ aa kà Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ dopi kĩ́i Galada bùsuu, aa ònɛ́: 16 Yã́ pↄ́ Dii gbɛ̃́ↄ ò ḿpiin kɛ, aa mɛ̀: Náaisaiyã kpeletaan wei? A bↄ Isailiↄ Lua kpɛ. A gi Dii yã́i gbã, a ázĩa sa'okĩi bò.† Iko 12.13-14 17 Duuna pↄ́ wá kɛ̀ Peoo‡ Nao 25.1-9 i mↄ́wáo lé? Baa kɛ́ gaga gɛ̃̀wágu, duunapi sãma gì lɛ́ wá lɛ́ e ń a tiaoɛ. 18 Álɛ bↄ Dii yã́ kpɛ gbãɛ. Tó a gi Dii yãmai gbã, aà pↄ a fɛ̃ Isaili bui píizi ziaɛ. 19 Tó bùsu pↄ́ a gↄ̃ vĩ gbãlɛ̀, à bua su Dii bùsuu, gu pↄ́ aà zwã̀akpɛ kuu, í bùsu kpaalɛsɛwanↄ la. Ásu bↄ Dii ge wá yã́ kpɛ à ázĩa sa'okĩi boo, Dii wá Lua gbagbakĩipi bàasio. 20 Kɛ́ Zela sĩ́wɛna Akãa náaisaiyãkɛ̀ láaipↄ yã́ musu, Dii pↄ i fɛ̃ Isaili bui píizio lé?§ Yoz 7.1-26 Akãa i ga a duuna yã́i ado sↄ̃o.\n21 Ɔ̃ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo ò Isaili bui uabelepiↄnɛ: 22 Dii mɛ́ Lua Zↄ̃ↄde ũ! Dii mɛ́ Lua Zↄ̃ↄde ũ! A wá yã́pi dↄ̃, mɛ́ wá ye ápiↄ àↄ dↄ̃ sↄ̃. Tó wa bↄ Dii kpɛ, wa gi aà yãmai, ásu wá wɛ̃nagwa gbão. 23 Tó wa wá sa'okĩipi bò bↄa Dii kpɛ yã́iɛ, mɛ́ wa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń sáaukpasao ń pↄ́wɛnti gbaↄ, Dii to à wi wá musu. 24 I kɛ màa no. Bíli mɛ́ wá kṹ, ↄ̃ wá bò. Wa mɛ̀, yã́ pↄ́ á buiↄ o wá buiↄnɛ zian kɛ: Bↄ́ á vĩ ń Dii Isailiↄ Luaoi? 25 Dii mɛ́ Yuudɛ̃ dà wápiↄ ń ápiↄ zãnguo wá bùsu zↄ̃lɛ ũ. Á baa kú ń Diioo. Lá á buiↄ gi wá buiↄnɛ aa misiilɛ Diiɛn we. 26 Ɔ̃ wa mɛ̀ wà wázĩa sa'okĩi boɛ. I kɛ wá sa'owà no, 27 a dɛ wá zↄblea Diiɛ seela ũ wápiↄ ń ápiↄ zãnguoɛ ń wá bui pↄ́ tɛ́ wá kpɛↄ, wí sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasao o aà ua. Beewa á buiↄ e o wá buiↄnɛ zia, an baa kú ń Diio lↄoo. 28 Ɔ̃ wa mɛ̀: Tó a bee òwɛ̃ɛ ge wá buiↄnɛ zia, wá oɛ́ à Dii gbagbakĩi taa pↄ́ wá deziↄ bò gwa. I kɛ sa'oa yã́i no, seelaɛ ápiↄ ń wápiↄ zãnguo. 29 Kai! Wá fↄ̃ gí Dii yãmai wà bↄ aà yã́ kpɛ gbã wà sa'okĩi pↄ́ wá sa'owà ń pↄ́wɛntio boo. Dii wá Lua gbagbakĩi ku gueio, pↄ́ pↄ́ kú aà kpɛ́ kpɛɛlɛ bàasio.\n30 Kɛ́ sa'ona Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ kuaànↄ bui uabele ũↄ yã́ pↄ́ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo ò mà, à kɛ̀nɛ́ na. 31 Ɔ̃ Finɛasi ònɛ́: Wá dↄ̃ kɛ́ Dii kú wá guu gbã. Lá i bↄ aà kpɛo, a Isailiↄ bↄ̀ Dii wɛ́tɛ̃amↄanɛun we. 32 Ɔ̃ Finɛasi ń gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo tò Galada bùsuu we, aa ɛ̀a tà Isaili pↄ́ kú Kanaa bùsuuↄnɛ ń a baoo. 33 Yã́pi kɛ̀ Isailiↄnɛ na, ↄ̃ aa Lua sáaukpà, aai gɛa zĩkai ń Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń ń bùsu ↄ̃̀ↄkpaao yã'o lↄo. 34 Ɔ̃ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ tↄkpà sa'okĩipiɛ Seela. Aa mɛ̀: A dɛ seela ũ wá zãnguoɛ kɛ́ Dii mɛ́ Lua ũ.\n*22:2 Nao 32.20-32, Yoz 1.12-15\n†22:16 Iko 12.13-14\n‡22:17 Nao 25.1-9\n§22:20 Yoz 7.1-26


Boko Bible - Gospel of John | Unicode\nBoko of Benin\n1 Asĩnizĩ Yã́ kú, Yã́pi kú ń Luao, mɛ́ Yã́piá Luaɛ. 2 A kú ń Luao asĩnizĩ. 3 Lua pↄ́pii kɛ̀ aà sabaiɛ, pↄe ku à kɛ̀ aà saio. 4 Aà guu wɛ̃ni kuu, mɛ́ wɛ̃nipi dɛ gupua ũ gbɛ̃́ↄnɛ. 5 Gupuapi ì bii gusiau, ↄ̃ gusiapi lí e dàao. 6 Lua gbɛ̃e zĩ̀, aà tↄ́n Zãa. 7 À mↄ̀ gupuapi seelade ũ, à aà yã́ ò gbɛ̃́ↄnɛ, kɛ́ gbɛ̃́pii e aà náaikɛ a sabai. 8 Aàpi mɛ́ gupuapi ũo, à mↄ̀ gupuapi seelade ũɛ. 9 Gupua sĩande pↄ́ ì gupu gbɛ̃́piiɛ mɛ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia guu. 10 A ku dṹnia guu. Baa kɛ́ Lua dṹnia kɛ̀ aà sabai, dṹnia i aà dↄ̃o. 11 À mↄ̀ a bɛ, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ i aà dilɛo. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀aànↄ aa aà náaikɛ̀ↄ sↄ̃, à ń gbá zɛ́ aa gↄ̃̀ Lua nɛ́ↄ ũ. 13 An iapi i bↄ gbɛ̃e au guuo, i bↄ mɛfɛlɛa ge gↄ̃ɛ pↄeã kĩ́io, Lua mɛ́ ń í. 14 Yã́pi gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ, à gↄↄplakɛ̀wanↄ, ↄ̃ wa aà gawi è, Mae Lua Nɛ́ mɛ̀ndona gawiɛ, gbɛ̃kɛ ń sĩanao pɛ̀ɛwà. 15 Zãa mɛ́ aà seelade ũ, à pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma aà yã́ òn kɛ. Ma mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ma gbɛa dɛmala, kɛ́ a ku ma ãa yã́i. 16 Aà gbɛ̃kɛ pɛɛawà guu à gbɛ̃kɛkɛ̀ wá baadeɛ, mɛ́ aà gbɛ̃kɛpi kɛ̀ gbɛ̃kɛ ũ. 17 Lua a ikoyã kpàwɛ̃ɛ Mↄiziwa, à gbɛ̃kɛ ń sĩanao kɛ̀wɛ̃ɛ Yesu Kilisi sabaiɛ. 18 Gbɛ̃e i wɛsi Lualɛ yãao. Lua Nɛ́ mɛ̀ndona pↄ́ kpaa a Maepi kùɛ mɛ́ tò wa aà dↄ̃. 19 Yuda gbãade pↄ́ kú Yelusalɛũↄ sa'onaeↄ ń Levii buieↄ zĩ̀ Zãawa, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ḿmɛnn déi? Yã́ pↄ́ a ònɛ́n kɛ: 20 A ònɛ́ wásawasa, i yãe ulɛnɛ́o à mɛ̀: Mɛsiin ma ũo. 21 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Dén n ũ sai? Ɛlian n ũa? A wèmá à mɛ̀: Aawo! Ɔ̃ aa ɛ̀a aà là lↄ: Ãnabi zↄ̃ↄn n ũa? A wèmá à mɛ̀: Aawo! 22 Ɔ̃ aa òɛ̀ lↄ: Ḿmɛnn dé sↄ̃i? Owɛ̃ɛ kɛ́ wà e o gbɛ̃́ pↄ́ wá zĩ́ↄnɛ. Kpelewa ńlɛ o nzĩa yã́ musui? 23 Ɔ̃ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ a lↄↄ dↄ gbáau, àlɛ onɛ́ wà zɛpoo Diiɛn ma ũ, lá ãnabi Isaia a yã́ òwa. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zĩ́piↄ sↄ̃, aa bↄ̀ Falisiↄ kĩ́iɛ. 25 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Lá Mɛsiin n ũo ge Ɛlia ge ãnabi zↄ̃ↄ, bↄ́yãi ńlɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛi? 26 Zãa wèmá à mɛ̀: Mi gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, ãma gbɛ̃e kú á guu, á aà dↄ̃o. 27 Àlɛ mↄ́ ma gbɛa, mi ka kɛ́ mà aà sabala bↄbↄɛ̀o. 28 Yã́pi kɛ̀ Bɛtani pↄ́ kú Yuudɛ̃ baale, gu pↄ́ Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛuɛ. 29 Kɛ́ a gu dↄ̀, Zãa Yesu è àlɛ mↄ́ a kĩ́i, ↄ̃ à mɛ̀: Sã pↄ́ Lua kpà a dṹnia duuna wolon kɛ. 30 Gbɛ̃́pi yã́ má ò yãa ma mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ma gbɛa dɛmala, kɛ́ a ku ma ãa yã́i. 31 Má aà dↄ̃ yãao, ãma ma mↄ, málɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, kɛ́ Isailiↄ e aà dↄ̃ yã́iɛ. 32 Zãa mɛ́ aà seelade ũ à mɛ̀: Ma Lua Nisĩna è à bↄ̀ luabɛ à sù lán felenawa à mↄ̀ dìɛ̀. 33 Má aà dↄ̃ yãao. Kɛ́ Lua ma zĩ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛi, a òmɛɛ gbɛ̃́ pↄ́ má è Lua Nisĩna mↄ̀ dìɛ̀, aàpi mɛ́ a gbɛ̃́ↄ da Nisĩnapiu. 34 Ma bee è, ↄ̃ má dɛ aà seelade ũ, ↄ̃mɛ Lua Nɛ́ ũ. 35 Kɛ́ a gu dↄ̀, Zãa ɛ̀a ku we lↄ ń a ìwaↄ gbɛ̃ↄn plao. 36 Kɛ́ à Yesu è àlɛ gɛ̃, à mɛ̀: Sã pↄ́ Lua kpàn we! 37 Kɛ́ ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄ yã́pi mà, aa bↄ̀ tɛ Yesuzi. 38 Yesu lìli a è aa tɛazi, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ á yeii? Aa òɛ̀: N bɛ ku má ni Labi? (Bee mɛ̀ Mɛtulu.) 39 A wèmá à mɛ̀: À mↄ gwa. Ɔ̃ aa gɛ̀ gu pↄ́ a kuu è, ↄ̃ aa gↄ̃̀aànↄ zĩbeezĩ. Oosi mↄ̀ síiↄ̃ zaawa. 40 Gbɛ̃ↄn pla pↄ́ aa Zãa yãmà aa bↄ̀ tɛ Yesuzipiↄ, an gbɛ̃do á Simↄↄ Piɛɛ dãuna Ãndeleeɛ. 41 À gɛ̀ a vĩ̀i Simↄↄ lè gĩa, ↄ̃ a òɛ̀: Wa Mɛsii è. (Bee wì mɛ lↄ Kilisi.) 42 Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ Yesupi kĩ́i. Yesu aà gwà soee à mɛ̀: Zãa nɛ́ Simↄↄn n ũ. Wali onɛ sa Piɛɛɛ. (Bee mɛ̀ gbɛ.) 43 Kɛ́ a gu dↄ̀, Yesu ye ta Galile bùsuu, ↄ̃ à kpàaũ ń Filipio. A òɛ̀: Tɛmazi. 44 Filipipiá Ãndelee ń Piɛɛo bɛ wɛ̃́lɛ Bɛsaida gbɛ̃́ɛ. 45 Ɔ̃ Filipi gɛ̀ Natanaɛli lè à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi a yã́ ò a ikoyã guu mɛ́ ãnabiↄ a yã́ ò lↄ, wa aà è. Yosɛfu nɛ́ Yesuɛ. Nazalɛti gbɛ̃́ɛ. 46 Natanaɛli òɛ̀: Gbɛ̃maa a bↄ Nazalɛtie? Filipi òɛ̀: Mↄ ǹ gwa. 47 Kɛ́ Yesu Natanaɛli è àlɛ mↄ́ a kĩ́i, à aà yã́ ò à mɛ̀: Isaili zálalan kɛ, aà nↄ̀sɛ mↄafili vĩo. 48 Ɔ̃ Natanaɛli òɛ̀: Ń ma dↄ̃ má ni? Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: E Filipi àↄ gɛ́ n sísii, ma n e kaadↄɛna gbáu. 49 Ɔ̃ Natanaɛli òɛ̀: Mɛtulu, Lua Nɛ́n n ũ, Isailiↄ Kían n ũ. 50 Yesu òɛ̀: Kɛ́ má ònɛ ma n e kaadↄɛna gbáu, ↄ̃ n ma náaikɛ̀a? Ńyↄ̃ yãzↄ̃ↄ e dɛ kɛ́ beela. 51 À ɛ̀a òɛ̀ lↄ: Sĩana málɛ oɛ́, á luabɛ e wɛ̃a, Lua malaikaↄ i dɛdɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́wa, aai pilawà.\n1 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ wàlɛ nↄsɛ Kana, Galile bùsuu. Yesu da ku we, 2 mɛ́ wà Yesu ń a ìwaↄ sìsi nↄsɛpi guu lↄ. 3 Kɛ́ vɛ̃ɛ kɛ̃̀sã, Yesu da òɛ̀: Aa vɛ̃ɛ vĩ lↄo bɛ. 4 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Àkɛa n mↄ ma kĩ́ii? A gↄↄ i kamɛɛ yãao. 5 Ɔ̃ aà da ò zĩkɛnaↄnɛ: Lá a oɛ́ píi à kɛ. 6 Ola ku we mɛ̀n soolo Yudaↄ gbãbↄ'ikabↄↄ ũ. A keeↄ ì í sí litili basiiↄ̃ɛ, a keeↄ basoolo. 7 Ɔ̃ Yesu ò zĩkɛnaↄnɛ: À íka olaɛ beeↄ pai. Ɔ̃ aa ikà ń pai yɛlɛlɛyɛlɛlɛ. 8 Ɔ̃ a ònɛ́: À tↄ gɛ́ò blɛblen dↄaanaɛ sa. Ɔ̃ aa tↄ̀ gɛ̀oɛ̀. 9 Kɛ́ dↄaanapi í lilɛa vɛ̃ɛ ũpi ìɛ, i dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo, ãma zĩkɛna pↄ́ aa ípi tↄ̀ↄ dↄ̃. Ɔ̃ dↄaanapi nↄde sìsi 10 a òɛ̀: Vɛ̃ɛ na ↄ̃ wì kpámá gĩa. Gↄↄ pↄ́ í zↄ̃̀lɛmá, ↄ̃ wì mↄ́ ń a ĩ́io sa. Mpi sↄ̃ n vɛ̃ɛ na tò gbɛzã. 11 Yesu dabudabu sɛ̃́ia bee kɛ̀ Kana, Galile bùsuuɛ. À tↄbↄ̀, ↄ̃ aà ìwaↄ aà náaikɛ̀. 12 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Kapɛnaũ ń a dao ń a dãunaↄ ń a ìwaↄ, ãma aai gↄↄplakɛ weo. 13 Kɛ́ Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kãikũ̀, ↄ̃ Yesu gɛ̀ Yelusalɛũ. 14 A è wàlɛ zuↄ ń sãↄ ń felenguuluↄ yia Lua ua, mɛ́ ↄlɛũkpakɛnaↄ zↄ̃lɛa we. 15 Ɔ̃ à bàflã tã̀ à ń yá ń bↄ́lɛ, sãↄ ń zuↄ píi. À ↄlɛũkpakɛnapiↄ ↄ̃a fã̀aa, à ń táabũnuↄ fuangba. 16 Ɔ̃ a ò felenyianapiↄnɛ: À pↄ́piↄ sɛ́lɛ bↄò píi. Ásu ma Mae kpɛ́ kɛ ɛlɛ ũo. 17 Ɔ̃ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee dↄ̀ aà ìwaↄgu à mɛ̀: N kpɛ́ yã́ ma kũ gbãa, àlɛ ma ibaba. 18 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ aà là aa mɛ̀: Dabudabu kpele ńyↄ̃ kɛwɛ̃ɛ, kɛ́ wà e dↄ̃ ń yã́ bee kɛa iko vĩi? 19 Yesu wèmá à mɛ̀: À Lua kpɛ́ɛ bee wí, má ɛa kpɛ́pi fɛlɛ gↄↄ àaↄ̃. 20 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wɛ̃̀ blasↄo ń mɛ̀ndoo ↄ̃ wà kpɛ́pi dↄ̀, mɛ́ mpi ńyↄ̃ fɛlɛ gↄↄ àaↄ̃ɛ lò? 21 Ãma Lua kpɛ́ pↄ́ à a yã́ òpi, aà mɛ yã́ àlɛ o. 22 Kɛ́ Yesu bↄ̀ gau, yã́ pↄ́ a òpi dↄ̀ aà ìwaↄgu, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau sì ń yã́ pↄ́ Yesu òpio. 23 Yesu kua Yelusalɛũ Gɛ̃amusu dikpɛ zĩ́ wà aà náaikɛ̀ dasi, kɛ́ wà dabudabu pↄ́ a kɛ̀ↄ è yã́i. 24 Yesu i ń náaikɛo, asa a gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃ɛ. 25 Aà bàa kú ń gbɛ̃e gbɛ̃nazĩna yã'oaɛoo, asa a yã́ pↄ́ kú ń nↄ̀sɛ guu dↄ̃ɛ.\n1 Falisie ku wì mɛ Nikodɛũ. Yuda gbãadeↄ doɛ. 2 À mↄ̀ Yesu kĩ́i gwãasĩna a òɛ̀: Mɛtulu, wá dↄ̃ kɛ́ yãdanɛde pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́in n ũ, asa gbɛ̃e a fↄ̃ dabudabu pↄ́ ni kɛↄ kɛo, sema Lua kuaànↄ bàasio. 3 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ ì lↄ bàasio, a e àↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dↄ̃o. 4 Ɔ̃ Nikodɛũ Yesu là à mɛ̀: Kpelewa wa gbɛ̃́ gbãa ii? A ɛa gɛ̃ a da nↄ̀sɛ guu, aà a i lↄ yã̀? 5 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ ì ń ío ń Lua Nisĩnao bàasio, a e gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo. 6 Gbɛ̃nazĩna nɛ'iaá mɛ yã́ɛ, Lua Nisĩna nɛ'iaá nisĩna yã́ɛ. 7 Ńsu to yã́ pↄ́ má ònɛ bↄ n saɛo, sema wà á i lↄ. 8 Ĩana ì káka gu pↄ́ a yeiu. Ni a kↄ̃fĩ ma, nili dↄ̃ gu pↄ́ àlɛ bↄu ge gu pↄ́ àlɛ gɛ́uo. Màa ìↄ dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna aà ìo. 9 Ɔ̃ Nikodɛũ aà là à mɛ̀: Kpelewa yã́ bee a kɛi? 10 Yesu wèwà à mɛ̀: N Isailiↄ yãdanɛde ia ↄ̃ ń bee dↄ̃oa? 11 Sĩana málɛ onɛ, yã́ pↄ́ wá dↄ̃ ↄ̃ wi o. Yã́ pↄ́ wá è seeladeↄn wá ũ, ↄ̃ ili wá yã́ sío. 12 Lá ma tↄↄlɛ yã'òɛ́, ili sío, tó ma luabɛ yã'òɛ́, á síe? 13 Gbɛ̃e i gɛ́ luabɛ yãao, sema Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ pↄ́ bↄ̀ we bàasio. 14 Lá Mↄizi mlɛ̃ sɛ dↄ̀ musu guwaiwaiu, màa wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ́ dↄ musu, 15 kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ àↄ wɛ̃ni láasai vĩ. 16 Asa Lua ye dṹniazi à kɛ̀ zài, ↄ̃ à a Nɛ́ mɛ̀ndona kpà, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ a gao, wɛ̃ni láasai ↄ̃ aↄ vĩ. 17 Lua i a Nɛ́ zĩ dṹnia guu yãdai dṹniapila no, kɛ́ à dṹnia suaba aà sabai yã́iɛ. 18 Yã́ a zↄ̃lɛ aà náaikɛnawao. Yã́ zↄ̃̀lɛ aà náaikɛnsaiwa kↄ̀, kɛ́ i Lua Nɛ́ mɛ̀ndonapi náaikɛo yã́i. 19 Pↄ́ pↄ́ tò yã́ zↄ̃̀lɛ gbɛ̃́ↄwan kɛ: Gupua mↄ̀ dṹnia guu, ↄ̃ aa ye gusiai dɛ gupuapila, kɛ́ an yãkɛaↄ vãi yã́i. 20 Asa vãikɛna píi za gupuauɛ, ìli mↄ́ gupua kĩ́io, kɛ́ aà yãkɛaↄ su bↄo yã́i. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ ì zĩkɛ sĩanawa, ade mɛ́ ì mↄ gupua kĩ́i, kɛ́ wà e dↄ̃ kua Lua guu ↄ̃ à yã́piↄ kɛ̀u. 22 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Yude bùsuu ń a ìwaↄ. À gↄↄplakɛ̀ńnↄ we, àlɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ. 23 Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ sↄ̃ Ainↄ, Saliũ saɛ, asa í di weɛ. Wìↄ mↄ aà kĩ́i, ↄ̃ ì ń da'ilɛkɛ. 24 Asa wi Zãa dakpɛu yãao. 25 Gↄↄ bee Zãa ìwaeↄ nà lɛkpaakɛawa ń Yuda gbãadeeo gbãbↄa yã́ musu. 26 Ɔ̃ aa sↄ̃̀ Zãazi aa mɛ̀: Mɛtulu, gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄ yãa Yuudɛ̃ baale, n aà yã́ òwɛ̃ɛ, ↄ̃mɛ lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ tia, gbɛ̃́pii lɛ́ gɛ́ aà kĩ́i. 27 Zãa ònɛ́: Gbɛ̃e lí fↄ̃ yãe kɛ̀o, sema Lua aà gbà zɛ́ bàasio. 28 Ámɛ á ma seeladeↄ ũ, kɛ́ má ò mámɛ má Mɛsii ũo. Ma mɛ̀ Lua ma zĩ mà dↄaaɛ̀ɛ. 29 Nↄsɛna mɛ́ nↄ vĩ. Nↄsɛna gbɛ̃na ìↄ zɛ aà saɛ, ì swã́kpa aà yã́i, nↄsɛna lↄↄ ì aà pↄ kɛ na. Beewa sↄ̃ ma pↄ na kɛ̀ zài. 30 Sema aàpi àↄ kã́fĩ mapi míↄ lao. 31 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ musu dɛ gbɛ̃́piia. Gbɛ̃́ pↄ́ a kɛa bↄ̀ dṹnia guuá dṹnia gbɛ̃́ɛ, dṹnia yã́ ì o. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ luabɛ dɛ gbɛ̃́piia, 32 ìↄ dɛ pↄ́ pↄ́ a è ń yã́ pↄ́ a mào seelade ũɛ, ↄ̃ gbɛ̃e lí aà yã́ sío. 33 Gbɛ̃́ pↄ́ aà yã́ sì, ade Lua sĩanadekɛ sìɛ. 34 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà zĩpi ì Lua yã́ o, asa Lua i a Nisĩna kpawà kasoo. 35 Mae Lua ye a Nɛ́zi, ↄ̃ à pↄ́pii nàɛ̀ a ↄzĩ. 36 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Nɛ́pi náaikɛ wɛ̃ni láasai vĩ. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gí aà yãmai a wɛ̃nipi eo, Lua pↄ gi paaàziɛ.\n1 Falisiↄ mà Yesu lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, àlɛ ìwaↄ e dɛ Zãala. 2 I kɛ Yesu mɛ́ ń da'ilɛkɛ̀ azĩao, aà ìwaↄ mɛ́ kɛ̀. 3 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, à bↄ̀ Yude à ɛ̀a lɛ́ tá Galile. 4 Gɛa guu sema aà bↄ ń Samali bùsuo. 5 Ɔ̃ à kà Samali wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Sikaa. A zã̀ ń tↄↄlɛ pↄ́ Yakↄbu kpà a nɛ́ Yosɛfuwa yãaoo. 6 Yakↄbu lↄ̀ↄ ku we. Yesu táa'ò à kpàsa, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lↄ̀ↄpi saɛ. Ĩatɛ̃ kà minanguo. 7 Samali nↄɛe mↄ̀ ítↄi, ↄ̃ Yesu òɛ̀: Ma gba í mà mi. 8 Aà ìwaↄ sↄ̃ aa gɛ̀ wɛ̃́lɛ guu blɛ lúi. 9 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Yudan n ũ, Samali nↄɛn ma ũ, ↄ̃ ńlɛ imia gbɛaaa? (Asa Yudaↄ ń Samaliↄ yã́ lí kákↄ̃uo.) 10 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Tó ń gba pↄ́ Lua ì danɛ́ dↄ̃ ń ma gbɛ̃́ pↄ́ málɛ í gbɛamao, dↄ̃ ń gbɛ̀aa, mí n gba í wɛ̃nide. 11 Nↄɛpi òɛ̀: Mae, ń goa vĩo. Lↄ̀ↄɛ sↄ̃, a ɛ zã̀. Ńyↄ̃ í wɛ̃nidepi e má ni? 12 Ń dɛ wá dezi káau Yakↄbula yã̀? Ɔ̃mɛ lↄ̀ↄpi tòwɛ̃ɛ. Aàpi a imì ń a nɛ́ↄ ń a pↄtuoↄ. 13 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ íɛ bee mì, imi a ɛa aà dɛ lↄɛ. 14 Gbɛ̃́ pↄ́ a í pↄ́ má kpáwà mi sↄ̃, imi a aà dɛ bau lↄo. Asa í pↄ́ má kpáwà a gↄ̃ aà nↄ̀sɛ guu nibↄna pↄ́ a ibↄɛ̀ wɛ̃ni láasai ũ. 15 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Mae, ma gba í bee, kɛ́ imi su ma dɛ mà mↄ ítↄi la lↄo. 16 Yesu òɛ̀: Gɛ́ n zã́ sísii, í mↄ́ sãnu. 17 Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Má zã́ vĩo. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Kɛ́ n mɛ̀ ń zã́ vĩo, n yã'ò a zɛ́waɛ. 18 N zãkɛ̀ lɛɛ sↄo, mɛ́ gↄ̃ɛ pↄ́ ń kuaànↄ tiaá n zã́ no. N sĩana ò. 19 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Mae, má dↄ̃̀ sa kɛ́ ãnabin n ũ. 20 Wá deziↄ kùlɛ Luaɛ gbɛɛ bee musu, ápiↄ sↄ̃ i mɛ Yelusalɛũ mɛ́ gu pↄ́ wàli kúlɛuɛ̀ ũ. 21 Yesu òɛ̀: Nↄɛ, ma yã́ sí. Gↄↄe lɛ́ mↄ́ kɛ́ á kúlɛ Mae Luaɛ gbɛɛ bee musu ge Yelusalɛũ lↄo. 22 Ápiↄ, i kúlɛ Luaɛ mɛ́ á aà dↄ̃o. Wápiↄ, wi kúlɛɛ̀ mɛ́ wá aà dↄ̃, asa gbɛ̃́ↄ misia ì bↄ wá Yudaↄ kĩ́iɛ. 23 Gↄↄe lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ lousisin sĩandeↄ kúlɛ Mae Luaɛ ń sĩanao ń aà Nisĩna gbãao. Gbɛ̃́ bee taa ↄ̃ Mae Lua lɛ́ wɛɛlɛ aà kúlɛɛ. 24 Luaá nisĩnaɛ, sema gbɛ̃́ pↄ́ aaì kúlɛɛ̀ↄ kúlɛɛ̀ ń sĩanao ń aà Nisĩna gbãao. 25 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ Mɛsii pↄ́ wì mɛ lↄ Kilisi a mↄ́. Tó à mↄ̀, a yã́pii bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. 26 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ma gbɛ̃́ pↄ́ málɛ yã'onɛ, mámɛ má aà ũ. 27 Gↄↄ bee ↄ̃ Yesu ìwaↄ sù. Kɛ́ àlɛ yã'o ń nↄɛo, à bↄ̀ ń saɛ, ãma an gbɛ̃e i aà la bↄ́ a yei ge bↄ́yãi àlɛ yã'o ń nↄɛpioo. 28 Ɔ̃ nↄɛpi a lo tò we, à gɛ̃̀ wɛ̃́lɛ guu a ò gbɛ̃́ↄnɛ: 29 À mↄ gↄ̃ɛe gwa. À yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ píi òmɛɛ. Mɛsii yã̀ mↄↄↄ? 30 Ɔ̃ aa bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu, aalɛ gɛ́ Yesu kĩ́i. 31 Gↄↄ bee sↄ̃ Yesu ìwaↄ òɛ̀: Mɛtulu, ńyↄ̃ pↄble ya? 32 Ɔ̃ a ònɛ́: Má pↄbleae vĩ pↄ́ á dↄ̃o. 33 Ɔ̃ aà ìwaↄ kↄ̃ làla aa mɛ̀: Gbɛ̃e mↄ̀ɛ̀ ń blɛo yã̀? 34 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ma pↄblea mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ pↄeãkɛa ũ e mà gɛ zĩ pↄ́ a dàmɛɛ midɛò. 35 Ápiↄ i mɛ mↄ síiↄ̃ mɛ́ gↄ̃̀ kɛ́ pↄkɛkɛgↄↄ ká. Málɛ oɛ́ à wɛ́sɛ buaↄ gwa, asa pↄ́ↄ mà à kà kɛkɛa. 36 Pↄkɛkɛna lɛ́ a asea e kↄ̀, àlɛ gbɛ̃́ↄ kãaa àizãna pↄ́ ũ, kɛ́ pↄtↄ̃na ń pↄkɛkɛnao e pↄnakɛ sãnu. 37 Asa yã́ɛ beeá sĩanaɛ: Gbɛ̃do ì pↄ́tↄ̃, gbɛ̃do ì kɛkɛ. 38 Ma á zĩ́ pↄkɛkɛi gua pↄ́ i zĩkɛuo. Gbɛ̃pãleↄ mɛ́ zĩkɛ̀ we, ↄ̃ álɛ ń zĩ ài ble. 39 Samali pↄ́ kú wɛ̃́lɛpi guuↄ Yesu náaikɛ̀ dasi yã́ pↄ́ nↄɛpi ònɛ́ yã́i, kɛ́ à mɛ̀ à yã́ pↄ́ á kɛ̀ↄ píi òɛ. 40 A yã́ mɛ́ tò kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa wabikɛ̀wà aà gↄ̃ńnↄ, ↄ̃ à kɛ̀ńnↄ gↄↄ pla. 41 Kɛ́ Yesu yã'ònɛ́, gbɛ̃pãleↄ aà náaikɛ̀ dasidasi. 42 Ɔ̃ aa ò nↄɛpiɛ: I kɛ yã́ pↄ́ ń òwɛ̃ɛ yã́i wa aà náaikɛ̀i adoo. Wa aà yãmà wázĩaɛ, ↄ̃ wá dↄ̃̀ sĩana kɛ́ dṹnia Suabanan aà ũ. 43 Gↄↄ plapi kɛańnↄ gbɛa ↄ̃ à tà Galile, 44 asa Yesupi ò ãnabi líↄ bɛɛɛ vĩ azĩa bùsuuo. 45 Kɛ́ à kà Galile, Galiledeↄ gbãakpàaàzi, asa aa gɛ̀ dikpɛkɛ̀ Yelusalɛũɛ, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ a kɛ̀ dikpɛpi zĩ́ↄ è píi. 46 Ɔ̃ Yesu ɛ̀a gɛ̀ Kana, gua pↄ́ à í lìlɛu vɛ̃ɛ ũ. Bùsu gbãadee ku we, aà nɛ́ lɛ́ gyãkɛ za Kapɛnaũ. 47 Kɛ́ a mà Yesu bↄ̀ Yude à sù Galile, à gɛ̀ aà kĩ́i, à wabikɛ̀wà aà gɛ́ a nɛ́ gbã́gbãiɛ, asa a ye gaɛ. 48 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Mɛ́ i kɛ a dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ è bàasio, á ma náaikɛo. 49 Ɔ̃ gbãadepi òɛ̀: Mae, mↄ e ma nɛ́ àↄ ga. 50 Yesu òɛ̀: Ta bɛ. N nɛ́ a gao. Gↄ̃ɛpi yã́ pↄ́ Yesu òɛ sì, ↄ̃ à dàzɛu. 51 Gↄↄ pↄ́ a bɛ zɛ́u, à kpàaũ ń a zĩkɛnaↄ, ↄ̃ aa òɛ̀ aà nɛ́ kú. 52 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Zaa kpeletaa à dáamakɛ̀i? Ɔ̃ aa òɛ̀: Gĩa ĩatɛ̃ auapilaa gↄ̃̀ↄ ↄ̃ mɛ̀wãapi gòwà. 53 Ɔ̃ maepi dↄ̃̀ kɛ́ zaa pↄ́ Yesu òɛ a nɛ́ a gaon we. Ɔ̃ aa aà náaikɛ̀, aàpi ń a bɛdeↄ píi. 54 Seela plaade pↄ́ Yesu kɛ̀ bↄa Yude sua Galilen we.\n1 Bee gbɛa Yudaↄ dikpɛe kà, ↄ̃ Yesu ɛ̀a gɛ̀ Yelusalɛũ. 2 Kpáa'okĩi kú we Sã Bↄlɛ saɛ, wì mɛ Bɛzata ń Ɛbɛlu yã́o. Kpáa'okĩipi bilandaa vĩ sↄo, 3 gyãeↄ wúlɛau dasidasi, vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ an gu imiaↄ. 4 - 5 Gↄ̃ɛe ku we àlɛ gyãkɛ à kà wɛ̃̀ bla plasai. 6 Kɛ́ Yesu aà è wúlɛa we, a dↄ̃̀ kɛ́ àlɛ gyãkɛ à gɛ̃̀gɛ̃ maamaaɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Ń ye ǹyↄ̃ aafiaa? 7 Gyãepi wèwà à mɛ̀: Mae, má gbɛ̃e vĩ à ma da í guu gↄↄ pↄ́ à dèedeeo. Tó málɛ gɛ́ gɛ̃ui, gbɛ̃pãle ì dↄaa gɛ̃ ma ãaɛ. 8 Yesu òɛ̀: Fɛlɛ zɛ ǹ n pɛ sɛ táa'o. 9 Wegↄ̃ↄ gↄ̃ɛpi aafia è. À a pɛ sɛ̀ à táa'ò. Gↄↄpiá kã́mabogↄↄzĩɛ, 10 ↄ̃ Yuda gbãadeↄ ò gↄ̃ɛ pↄ́ gbã̀gbãpiɛ: Kã́mabogↄↄzĩn gbã. I kũ ǹyↄ̃ n pɛ sɛao. 11 A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma gba aafia mɛ́ òmɛɛ mà a pɛ sɛ mà táa'o. 12 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Dé mɛ́ ònɛ ǹ n pɛ sɛ ǹ táa'oi? 13 Gbɛ̃́ pↄ́ gbã̀gbãpi dↄ̃ dé no, asa Yesu gɛ̃̀lɛ bíla pↄ́ kú we guuɛ. 14 Bee gbɛa Yesu aà è Lua ua, ↄ̃ a òɛ̀: Ma, n aafia è. Ńsu duunakɛ lↄo, kɛ́ yã́ pↄ́ a vãi dɛ beea su n leo yã́i. 15 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi gɛ ò Yuda gbãadeↄnɛ Yesu mɛ́ tò a aafia è. 16 Ɔ̃ gbãadepiↄ fɛ̀lɛ ń ĩadaa Yesuwao, kɛ́ ì yã́ bee taaↄ kɛ kã́mabogↄↄzĩ yã́i. 17 Ɔ̃ Yesu yã́zãsìmá à mɛ̀: Ma Mae ìↄ zĩkɛ kã́mabosaiɛ, màa málɛ kɛ sↄ̃. 18 Yã́ bee yã́i gbãadepiↄ lɛ́ Yesu wɛ dɛ káaua. I kɛ kɛ́ ìli kã́mabogↄↄzĩ yãdao ado yã́i no, kɛ́ ì mɛ Lua mɛ́ a Mae ũ, àlɛ sáakpa ń Luao yã́iɛ. 19 Yesu ɛ̀a a zãsìmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, Lua Nɛ́ lí fↄ̃ yãe kɛ̀ ń azĩaoo, sema yã́ pↄ́ a è a Mae lɛ́ kɛ bàasio, asa yã́ pↄ́ aà Mae ì kɛ píi, bee aà Nɛ́pi ì kɛ sↄ̃. 20 Asa Mae Lua ye a Nɛ́zi, mɛ́ ì yã́ pↄ́ ì kɛ píi ↄlↄɛ̀. A yã́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ beea ↄlↄɛ̀, i bↄ á saɛ. 21 Lá Mae Lua ì gɛↄ vu à wɛ̃ni kpámá, màa aà Nɛ́ ì wɛ̃ni kpa gbɛ̃́ pↄ́ á yeiↄwa. 22 Mae Lua lí yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃eoo, à yã́kpalɛkɛa iko kpà a Nɛ́wa píiɛ, 23 kɛ́ gbɛ̃́pii aà Nɛ́ kpɛla, lá aaì Mae Lua kpɛlawa. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Lua Nɛ́ kpɛlao lɛ́ aà Mae pↄ́ aà zĩ kpɛlao. 24 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma yãma mɛ́ àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ náaikɛ wɛ̃ni láasai vĩ. Yã́ a zↄ̃lɛwào, à bↄ̀ gau à gɛ̃̀ wɛ̃ni guu. 25 Sĩana málɛ oɛ́, gↄↄe lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ gɛↄ Lua Nɛ́ lↄↄ ma, an gbɛ̃́ pↄ́ màↄ i vu. 26 Lá Mae Lua wɛ̃nikpaama iko vĩ, à wɛ̃nikpaama iko kpà a Nɛ́wa lↄ. 27 À yã́kpalɛkɛa iko kpàwà lↄ, kɛ́ a dɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ ũ yã́i. 28 Ásu to bee bↄ á saɛo, asa gↄↄe lɛ́ mↄ́ kɛ́ gɛ pↄ́ kú miauↄ aa aà lↄↄ ma, 29 aai bↄlɛ píi. Maakɛnaↄ i vu gɛ̃ wɛ̃ni guu, vãikɛnaↄ sↄ̃ yãzↄ̃lɛama guu. 30 Mili fↄ̃ mà yãe kɛ̀ ń mazĩaoo. Mi yã́kpalɛkɛ lá a òmɛɛwaɛ, mɛ́ mi yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa, asa mili mazĩa pↄeã wɛɛlɛo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩpi pↄ́. 31 Tó má dɛ mazĩa seelade ũ, ma yã́ náai vĩo. 32 Seelade pãle ku ì ma yã́ o, mɛ́ má dↄ̃ kɛ́ ma yã́ pↄ́ ì o náai vĩ. 33 Baa ápiↄ, a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Zãawa, ↄ̃ à sĩana òɛ́. 34 Má daa gbɛ̃nazĩn seeladekɛ gã̀uo, málɛ bee oɛ́ kɛ́ à e bↄ zia yã́iɛ. 35 Zãa mɛ́ filia pↄ́ naa àlɛ gupu ũ, ↄ̃ a we pↄnakɛ̀ aa gupuai gↄↄpla. 36 Yã́ pↄ́ Mae Lua dàmɛɛ mà kɛↄ, yã́ pↄ́ málɛ kɛpiↄ dɛɛ́ seela ũɛ kɛ́ Mae Lua mɛ́ ma zĩ. Ma seelapi dɛ Zãa pↄ́la. 37 Ma Mae pↄ́ ma zĩ ma yã́ ò lↄ. I aà lↄↄ ma ziio, mɛ́ i wɛsiaàlɛo, 38 mɛ́ aà yã́ i zↄ̃lɛkĩi e á sↄ̃ guuo, kɛ́ álɛ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ náaikɛo yã́i. 39 I mɛkpa Lua yã́ kyokɛawa, asa iↄ e we á wɛ̃ni láasai eu. Ma yã́ ↄ̃ taalapi lɛ́ o sↄ̃, 40 kási álɛ gí mↄ́i ma kĩ́i à wɛ̃nipi e. 41 Málɛ sáau wɛɛlɛ gbɛ̃nazĩna kĩ́io, 42 ãma má á dↄ̃, má dↄ̃ kɛ́ á ye Luazio. 43 Ma mↄ ń ma Mae tↄ́o, ↄ̃ i ma dilɛo. Tó gbɛ̃pãle mↄ̀ ń azĩa tↄ́o, á aà dilɛ. 44 Lá i sáau wɛɛlɛkↄ̃wa, ili sáau wɛɛlɛ Lua mɛ̀ndonawao, kpelewa á fↄ̃ ma yã́ síi? 45 Ásu àↄ e mámɛ má gɛ́ ń á yã́o ma Mae kĩ́io, Mↄizi pↄ́ á wɛ́ dↄi mɛ́ a gɛ́ò. 46 Tó a Mↄizi yã́ sì, dↄ̃ a ma yã́ sì sↄ̃, asa ma yã́ ↄ̃ a kɛ̃̀ láu. 47 Lá i yã́ pↄ́ a kɛ̃̀ↄ sio, á ma yã́ síe?\n1 Bee gbɛa Yesu bùa Galile ísidawa, (wì mɛ lↄ Tibelia.) 2 Bíla ìↄ tɛaàzi dasidasi, kɛ́ aa aà gyãeↄ gbã́gbãa dabudabuↄ è yã́i. 3 Ɔ̃ Yesu dɛ̀dɛ zↄ̃̀lɛ sĩ̀sĩ musu ń a ìwaↄ. 4 Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kà kãi. 5 Kɛ́ Yesu wɛsɛ̀ musu, a è bíla lɛ́ mↄ́ a kĩ́i dasidasi, ↄ̃ à Filipi là à mɛ̀: Mákĩi wá blɛ e luu gbɛ̃́ↄ blei? 6 À bee ò Filipi lɛ gwaa yã́iɛ, asa a dↄ̃ lá á ye kɛ. 7 Ɔ̃ Filipi wèwà à mɛ̀: Ãnusu ↄ̀aa do pɛ̃ɛ, baa tó wa lìli baadeɛ yↄↄyↄↄ, a pɛɛmáo. 8 Aà ìwaↄ do Ãndelee, Simↄↄ Piɛɛ dãuna òɛ̀: 9 Nɛgↄ̃ɛnae ku la a pɛ̃ɛ zↄzↄna vĩ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ giinaeo mɛ̀n pla. Bↄ́ bee a kɛ gbɛ̃́ dasiɛ beeↄ guui? 10 Yesu mɛ̀: À to gbɛ̃́ↄ zↄ̃lɛ. Sɛ̃̀ bↄlↄ di gupiuɛ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛ. Gↄ̃ɛↄ ńtɛ̃ɛ aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000). 11 Yesu pɛ̃ɛpiↄ sɛ̀ à Lua sáaukpà, ↄ̃ a kpaalɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ wepiↄnɛ. Màa à kpↄ kpàmá lↄ lá aa yeiwa. 12 Kɛ́ aa kã̀, a ò a ìwaↄnɛ: À a miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ́lɛ píi, kɛ́ a kee su vũaao. 13 Ɔ̃ aa pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo pↄ́ wa sòpi miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ̀lɛ gbí kuɛpla pai. 14 Kɛ́ wà dabudabu pↄ́ Yesu kɛ̀pi è wà mɛ̀: Gbɛ̃́piá ãnabi pↄ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia guuɛ sĩana. 15 Yesu dↄ̃̀ kɛ́ wa ye mↄ a kpa kía ũ ń gbãaoɛ, ↄ̃ à gònɛ́ we à ɛ̀a dɛ̀dɛ sĩ̀sĩ musu ado. 16 Kɛ́ oosi kɛ̀, aà ìwaↄ gɛ̀ ísida gↄ̃sↄ̃lɛ. 17 Ɔ̃ aa gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, aalɛ bua ísidapi baale Kapɛnaũ oi. Gu sì kↄ̀ mɛ́ Yesu i mↄ́ ń kĩ́i yãao. 18 Zàa'ĩan gbãa kàka, ↄ̃ í lɛ́ fɛlɛ. 19 Kɛ́ aà ìwaↄ golì aa kà kiloo sↄo ge soolo taawa, aa Yesu è, àlɛ táa'o ía, àlɛ sↄ̃ ń gózi, ↄ̃ vĩa ń kṹ. 20 Ɔ̃ a ònɛ́: Mámɛ, ásu to vĩa á kṹo. 21 Aa wèi aà gɛ̃ gó guu, ↄ̃ gópi kà gu pↄ́ aalɛ gɛ́u gↄ̃̀ↄ. 22 Kɛ́ gu dↄ̀ bíla zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ ísida baale. Aa dↄ̃ kɛ́ gó'ilɛna kú we yãa mɛ̀ndoɛ, mɛ́ Yesu i gɛ̃ gópi guu ń a ìwaↄo, aa tà ńtɛ̃ɛɛ. 23 Gbɛzã gó'ilɛna pãleↄ bↄ̀ Tibelia aa mↄ̀ gu pↄ́ kãi ń gu pↄ́ wà pɛ̃ɛ sòu Dii sáaukpaa gbɛao. 24 Kɛ́ bílapi è aàpi ge aà ìwaↄ ku we lↄo, aa gɛ̃̀ gópiↄ guu aa gɛ̀ aà wɛɛlɛi Kapɛnaũ. 25 Kɛ́ aa aà è ísida baa we, aa òɛ̀: Mɛtulu, n ka la bↄɛ ni? 26 Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, álɛ ma wɛɛlɛ pɛ̃ɛ pↄ́ á sò a kã yã́iɛ, i kɛ dabudabu pↄ́ á èↄ yã́i no. 27 Ásu zĩkɛ blɛ pↄ́ ì láa yã́io, sema blɛ pↄ́ ì ń ká àizãnawa. Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛ́ a á gba blɛpi, asa aàpi ↄ̃ Mae Lua a seela kɛ̀wà. 28 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa wá kɛ wà yã́ pↄ́ Lua ye wà kɛ kɛi? 29 Yesu wèmá à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Lua ye à kɛ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ náaikɛa ũ. 30 Aa òɛ̀: Dabudabu kpele ńyↄ̃ kɛwɛ̃ɛ kɛ́ wà e wí n náaikɛi? Yã́ kpele ńyↄ̃ kɛi? 31 Wá deziↄ mana blè guwaiwaiu lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀: À blɛ pↄ́ bↄ̀ musu kpàmá aa blè. 32 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, i kɛ Mↄizi mɛ́ blɛ pↄ́ bↄ̀ musu kpàwáo. Ma Mae mɛ́ ì blɛ sĩande pↄ́ bↄ̀ musu kpáwá. 33 Lua blɛpi mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ musu ì wɛ̃ni kpa dṹniawa ũ. 34 Aa òɛ̀: Mae, ǹyↄ̃ blɛ bee taa kpáwá gↄↄpii. 35 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Mámɛ má blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ. Nↄana a gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i dɛ lↄo, imi a ma náaikɛna dɛ bauo. 36 Ń beeo lá má òɛ́wa, baa kɛ́ a ma e, álɛ ma náaikɛo. 37 Gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae kpàa a mↄ ma kĩ́i, mɛ́ má gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i yá bauo. 38 I kɛ mazĩa pↄeãkɛa yã́i ma bↄi musu ma mↄo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ pↄ́. 39 Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩpi pↄeãn kɛ: Másu to gbɛ̃́ pↄ́ a kpàaↄ kee vũaao. A ye mà ń bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 40 Asa ma Mae pↄeãn kɛ: A ye gbɛ̃́ pↄ́ wɛsì aà Nɛ́lɛ àlɛ aà náaikɛ wɛ̃ni láasai eɛ. Mámɛ má aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 41 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ zↄakàaàzi, kɛ́ à mɛ̀ ámɛ á blɛ pↄ́ bↄ̀ musu ũ yã́i. 42 Aa mɛ̀: Gbɛ̃́piá Yosɛfu nɛ́ Yesuɛ. Wá aà de ń aà dao dↄ̃o lé? Ɔ̃ àlɛ o a bↄ musuɛa? 43 Yesu ònɛ́: Ásu zↄakao. 44 Gbɛ̃e a fↄ̃ mↄ ma kĩ́io, sema ma Mae pↄ́ ma zĩ aà sìsi bàasio, mí aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 45 A kɛ̃a ãnabiↄ lá guu wà mɛ̀: Lua mɛ́ a yãda baadeɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ Mae Lua yãmà mɛ́ a dà mɛ́ ì mↄ ma kĩ́i. 46 I kɛ gbɛ̃e Mae Lua è ń wɛ́o no. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ aà kĩ́i mɛ́ aà è ado. 47 Sĩana málɛ oɛ́, ma náaikɛna wɛ̃ni láasai vĩ. 48 Mámɛ má blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ. 49 Á deziↄ mana blè guwaiwaiu, kási aa gà. 50 Blɛ pↄ́ ì bↄ musu pↄ́ málɛ opi, tó gbɛ̃́ blè, a gao. 51 Mámɛ má blɛ bɛ̃́ɛ pↄ́ bↄ̀ musu ũ. Tó gbɛ̃́ blɛpi blè, aↄ ku gↄↄpiiɛ. Blɛ pↄ́ má kpámá mɛ́ ma mɛbaasi ũ, kɛ́ dṹnia e àↄ wɛ̃ni vĩ yã́i. 52 Ɔ̃ gbãadepiↄ lɛ́ lɛkpaakɛ ń kↄ̃o aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi a fↄ̃ a mɛbaasi kpáwá wà sóe? 53 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, tó i Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛbaasi só a aà au mìo, áↄ wɛ̃ni vĩo. 54 Gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛbaasi só mɛ́ ì ma au mi wɛ̃ni láasai vĩ. Mámɛ má aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 55 Asa ma mɛbaasiá blɛ sĩandeɛ, mɛ́ ma auá imia sĩandeɛ. 56 Gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛbaasi só mɛ́ ì ma au mi ku ma guu, mɛ́ má kú aà guu. 57 Lá Mae Lua bɛ̃́ɛ ma zĩ, mɛ́ miↄ ku aà yã́i, màa gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛ so aↄ ku ma yã́i. 58 Blɛ pↄ́ bↄ̀ musun we. A dɛ lán blɛ pↄ́ á deziↄ blè aa gàwao. Blɛɛbeeblena aↄ ku gↄↄpiiɛ. 59 Yesu yã́ beeↄ ò gↄↄ pↄ́ àlɛ yãdanɛ́ Kapɛnaũ lousisikpɛuɛ. 60 Kɛ́ aà ìwaↄ yã́pi mà, an daside mɛ̀: Yã́ gbãaɛ, dé mɛ́ a fↄ̃i? 61 Yesu dↄ̃̀ a ìwaↄwa kɛ́ aalɛ zↄaka yã́pi musu, ↄ̃ a ònɛ́: Yã́pi lɛ́ á fu yã̀? 62 Tó a sù á è Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ fɛ̀lɛ lɛ́ tá gu pↄ́ a kuu yãa sↄ̃ bɛ? 63 Lua Nisĩna mɛ́ ì wɛ̃ni kpámá, mɛbaasi pↄe ũ weo. Yã́ pↄ́ má òɛ́ↄ mɛ́ Lua Nisĩna pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa yã́ ũ. 64 Kási á gbɛ̃eↄ lɛ́ ma náaikɛo. Asa Yesu gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛoↄ dↄ̃ za káau ń gbɛ̃́ pↄ́ a su a kpámáo. 65 Ɔ̃ à mɛ̀ lↄ: Bee yã́i má òɛ́, gbɛ̃e a e mↄ ma kĩ́io, sema Mae Lua aà gbà zɛ́ bàasio. 66 Za gↄↄ bee aà ìwaↄ pↄ̀ↄbↄzã kɛ̀ dasidasi, aai tɛaàzi lↄo. 67 Ɔ̃ Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ là à mɛ̀: Á ye ta sↄ̃ yã̀? 68 Simↄↄ Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Dii, dé kĩ́i wá gɛ́ui? Ń wɛ̃ni láasai yã́ vĩ. 69 Wa n náaikɛ̀, ↄ̃ wá dↄ̃̀ kɛ́ Lua gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoan n ũ. 70 Yesu ònɛ́: Á gbɛ̃ↄn kuɛplaɛↄ, mi á sɛ́o lé? Kási á gbɛ̃do Setãu vĩ. 71 Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasi yã́ ↄ̃ àlɛ o. Aàpi mɛ́ gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ gbɛ̃do pↄ́ a aà kpámá ũ.\n1 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Galile wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, asa a ye bɛbɛ Yudeo, kɛ́ Yuda gbãadeↄ lɛ́ aà wɛ yã́i. 2 Yudaↄ Lákpɛdↄa dikpɛ kãikũ̀, 3 ↄ̃ aà dãunaↄ òɛ̀: Fɛlɛ lakĩi gɛ́ Yude, kɛ́ n ìwa pↄ́ kú weↄ yã́ pↄ́ ńlɛ kɛↄ e sↄ̃. 4 Tó gbɛ̃́ ye tↄbↄ, ìli a yã́ↄ kɛ asii guuo. Lá ńlɛ yã́ɛ beeↄ taa kɛ, ǹ nzĩa ↄlↄ dṹniaɛ. 5 Baa aà dãunapiↄ i aà náaikɛo. 6 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: A gↄↄ i kamɛɛ yãao. Ápiↄ sↄ̃, gↄↄpii zɛ́ vĩɛ́. 7 Dṹnia a we zaáguo, ãma a zamagu, kɛ́ mi mɛ aà yãkɛa vãi yã́i. 8 À gɛ́ dikpɛpiu, málɛ gɛ́uo, asa a gↄↄ i kamɛɛ yãao. 9 Aà yã́pi oa gbɛa à gↄ̃̀ Galileɛ. 10 Kɛ́ aà dãunapiↄ gɛ̀ dikpɛpiu, ↄ̃ à gbàsa gɛ̀. I gɛ́ bíla wáao, à gɛ̀ asii guuɛ. 11 Yuda gbãadeↄ lɛ́ aà wɛɛlɛ dikpɛpiu aa mɛ̀: Aàpi ku má ni? 12 Bíla guu wàlɛ yã́kũkũ o maamaa aà musu. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃maaɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aawo, àlɛ gbɛ̃́ↄ sãsãɛ. 13 Gbɛ̃e i aà yã́ o gupuauo, kɛ́ wàlɛ vĩakɛ gbãadepiↄnɛ yã́i. 14 Kɛ́ dikpɛ kà a guo, Yesu gɛ̀ Lua ua, àlɛ yãdanɛ́. 15 Aà yã́ bↄ̀ gbãadepiↄ saɛ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ i kyokɛo mɛ́ lá dↄ̃ kɛ́waa? 16 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Yã́ pↄ́ mi danɛ́á mazĩa yã́ no, gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ yã́ɛ. 17 Tó gbɛ̃́ ye zɛ ń Lua pↄeãkɛao, tó ma yãdanɛ dɛ aà pↄ́ ũ ge mazĩa yã́ málɛ o, aↄ dↄ̃ɛ. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa yã'o lɛ́ wɛɛlɛ à tↄbↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ì wɛɛlɛ à gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ tↄbↄ, ade náai vĩ, mↄafili kú aà guuo. 19 Mↄizi i ikoyãdaɛ́o lé? Á gbɛ̃e yã́pi kũa sↄ̃o. Bↄ́yãi álɛ ma wɛi? 20 Ɔ̃ bíla òɛ̀: Ń tã́a vĩɛ. Dé mɛ́ lɛ́ n wɛi? 21 Yesu ònɛ́: Yã́ mɛ̀ndo má kɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ ápii saɛ. 22 Mↄizi tↄ̃zↄ̃yã dàɛ́, ↄ̃ i tↄ̃zↄ̃ kã́mabogↄↄzĩ. (Kási i kɛ Mↄizi mɛ́ dàalɛo, à bↄ̀ á dezi káauↄ kĩ́iɛ.) 23 Lá wì tↄ̃zↄ̃nɛ́ɛ kã́mabogↄↄzĩ, kɛ́ wasu bↄ Mↄizi ikoyã kpɛo yã́i, bↄ́yãi á pↄ paamazi, kɛ́ ma gbɛ̃́ mɛ̀ bṹu gbà aafia kã́mabogↄↄzĩi? 24 Ásuli yã́ gwa lá á wɛ́ lɛ́ ewao. Àli yã́ gwa a zɛ́wa. 25 Ɔ̃ Yelusalɛũdeeↄ mɛ̀: Gbɛ̃́piá gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ wɛ nolo? 26 Gwa, àlɛ yã'o gupuau kee, mɛ́ gbɛ̃e lɛ́ lɛdaaàzioa? Gbãadeↄ aà dↄ̃̀ Mɛsii ũ sĩana yã̀ mↄↄↄ? 27 Wá dↄ̃ gu pↄ́ gbɛ̃́ɛpi bↄ̀u. Tó Mɛsii mↄ̀, waↄ dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo. 28 A yã́ mɛ́ tò gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yãdanɛ́ Lua ua, à pũ̀na à mɛ̀: Á ma dↄ̃ mɛ́ á dↄ̃ gu pↄ́ ma bↄu. Kási mi mↄ́ ń mazĩaoo. Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩá sĩandeɛ, mɛ́ á aà dↄ̃o. 29 Má aà dↄ̃, asa ma bↄ aà kĩ́iɛ, aàpi mɛ́ ma zĩ. 30 Ɔ̃ aalɛ wɛɛlɛ aà kṹ, ãma gbɛ̃e i ↄkãwào, asa aà gↄↄ i pa yãao. 31 Bíla guu wà Yesu náaikɛ̀ dasi wà mɛ̀: Tó Mɛsii mↄ̀, a dabudabukɛ dasi dɛ a pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ɛ bee kɛ̀la yã̀? 32 Kɛ́ Falisiↄ mà wàlɛ yã́kũkũ o zã guu aà yã́ musu, ↄ̃ sa'onkiaↄ ń Falisipiↄ dↄaiↄ zĩ̀ aà kṹi. 33 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Ma kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄ, mí gbasa tá gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kĩ́i. 34 Á ma wɛɛlɛ à kuaa, asa á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ má kúuo. 35 Ɔ̃ gbãadepiↄ lɛ́ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Má a ye gɛ́u, wí kuawài? A ye gɛ́ wá gbɛ̃́ pↄ́ lala'ò buipãleↄ guuↄ kĩ́i à yãda buipãlepiↄnɛ yã̀? 36 Yã́ pↄ́ a òpi mi dɛa ni? À mɛ̀ wá a wɛɛlɛ wà kuawa, gu pↄ́ á kúu, wá fↄ̃ gɛ́ weo. 37 Dikpɛ gↄↄ gbia pↄ́ dɛ kaa'isizĩ ũ, Yesu fɛ̀lɛ pũ̀namá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ dɛ aà mↄ ma kĩ́i, 38 gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ aà imi, í pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa iↄ bↄ aà nↄ̀sɛ guu, lá a kɛ̃a Luayãtaalauwa. 39 À bee ò Lua Nisĩna pↄ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛↄ e yã́ musuɛ. Aai Lua Nisĩnapi e gĩao, kɛ́ Yesu i tↄbↄ yãao yã́i. 40 Kɛ́ bíla yã́pi mà, gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃́piá ãnabipiɛ sĩana. 41 Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ beepiá Mɛsiiɛ. Ãma gbɛ̃eↄ mɛ̀: Mɛsii a bↄ Galilee? 42 A kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ Mɛsiiá Davidi buiɛ, a bↄ Davidi bɛ wɛ̃́lɛ Bɛtɛlɛũɛ. 43 Ɔ̃ bíla kↄ̃ kpaalɛ̀ Yesu yã́i. 44 An gbɛ̃eↄ ye aà kṹ, ãma gbɛ̃e i ↄkãwào. 45 Ɔ̃ dↄaiↄ ɛ̀a tà sa'onkiaↄ ń Falisiↄ kĩ́i. Ɔ̃ aa ń lá aa mɛ̀: Bↄ́yãi i aà kũ sùòo ni? 46 Dↄaipiↄ wèmá aa mɛ̀: Gbɛ̃e i yã'o lán gbɛ̃́piwa yãao. 47 Ɔ̃ Falisiↄ ònɛ́: À á sãsã sↄ̃ yã̀? 48 Gbãadee ge Falisie aà náaikɛ̀e? 49 Bíla bee Lua yã́ dↄ̃o, Lua láaizĩ̀máɛ. 50 Nikodɛũ pↄ́ gɛ̀ Yesu kĩ́i yãaá gbãadepiↄ doɛ. A ònɛ́: 51 Wá ikoyã guu wà mɛ̀, wásu yãda gbɛ̃́la aà yãmasai ge yã́ pↄ́ a kɛ̀ dↄ̃saio. 52 Aa òɛ̀: Galile gbɛ̃́n n ũ sↄ̃a? Wɛ́tɛi ǹ gwa. Ńyↄ̃ e ãnabie a bↄ Galileo. 53 Ɔ̃ baade tà a bɛ.\n1 Yesu gɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu. 2 Kɛ́ a gu dↄ̀ gↄ̃̀ↄ, à ɛ̀a gɛ̀ Lua ua. Gbɛ̃́pii mↄ̀ aà kĩ́i, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lɛ́ yãdanɛ́. 3 Ɔ̃ Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ mↄ̀ ń nↄɛ pↄ́ wa kũ̀ ń gↄ̃oo, aa aà zɛ̀ zã guu 4 aa ò Yesuɛ: Mɛtulu, wà nↄɛɛ bee kũ̀ ń dàakɛaoɛ. 5 Mↄizi dìlɛwɛ̃ɛ wá ikoyã guu wà nↄɛ bee taa pápa ń gbɛo wà dɛɛ. Ń è kpelewa sↄ̃i? 6 Aa bee ò kɛ́ aalɛ líkpalɛwà aa e yãdaaàla yã́iɛ. Ɔ̃ Yesu nàalɛ, àlɛ ↄgbɛkɛ̃ tↄↄlɛwa. 7 Kɛ́ aa gì lɛ́ aà lala, ↄ̃ à a mi fɛ̀lɛ a ònɛ́: Á gbɛ̃́ pↄ́ i duunakɛ yãao, aà aà pá ń gbɛo sɛ̃́ia. 8 Ɔ̃ à ɛ̀a nàalɛ, àlɛ ↄgbɛkɛ̃ tↄↄlɛwa lↄ. 9 Kɛ́ aa mà màa, ↄ̃ aa gɛ̃̀zɛa dodo sɛa za gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa. Ɔ̃ Yesu gↄ̃̀ ado ń nↄɛpio. 10 Ɔ̃ à ɛ̀a a mi fɛ̀lɛ a òɛ̀: Nↄɛ, aa tà má ni? Wi yãdanla lↄoa? 11 Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Baa, gbɛ̃e ku la lↄo. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Mapi má yãdanla sↄ̃o. Gɛ́i. Za gbã ńsu duunakɛ lↄo. 12 Ɔ̃ Yesu yã'ò bílaɛ lↄ à mɛ̀: Mámɛ má gupua ũ dṹniaɛ, gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́mazi aↄ ku gusiau lↄo, gupua pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ↄ̃ aↄ vĩ. 13 Ɔ̃ Falisiↄ òɛ̀: Ń dɛ nzĩa seelade ũ, n yã́ náai vĩo. 14 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Baa tó málɛ mazĩa yã'o, ma yã́ náai vĩ, asa má dↄ̃ gu pↄ́ ma bↄu ń gu pↄ́ málɛ táuo. Ápiↄ, á gu pↄ́ ma bↄu ń gu pↄ́ málɛ táuo dↄ̃o. 15 Álɛ ma tàae e lá á wɛ́ lɛ́ ewaɛ. Málɛ gbɛ̃e tàae eo. 16 Tó ma su gbɛ̃́ tàae è, ma aà tàae'ea aↄ náai vĩ, asa má kú madoo, ma Mae pↄ́ ma zĩ kumanↄ. 17 A kú á ikoyã láu wà mɛ̀, seelade gbɛ̃ↄn plaↄ yã́ mɛ́ náai vĩ. 18 Mámɛ má dɛ mazĩa seelade ũ. Ma Mae pↄ́ ma zĩá ma seeladeɛ lↄ. 19 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: N mae ku má ni? Yesu wèmá à mɛ̀: Á ma dↄ̃o mɛ́ á ma Mae dↄ̃o. Tó a ma dↄ̃, dↄ̃ a ma Mae dↄ̃̀. 20 Yesu yã́ bee ò ↄsikĩi, gↄↄ pↄ́ àlɛ yãdanɛ́ Lua uaɛ. Wi aà kũo, asa aà gↄↄ i pa yãao. 21 Ɔ̃ Yesu ònɛ́ lↄ: Málɛ tá mɛ́ á ma wɛɛlɛ, ãma á ga á duuna guuɛ. Á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ málɛ táuo. 22 Ɔ̃ gbãadepiↄ mɛ̀: À mɛ̀ wá fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ álɛ táuo. Asu azĩa dɛ yã̀ mↄↄↄ? 23 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Zĩ́lɛ la gbɛ̃́ↄn á ũ, musu gbɛ̃́n ma ũ. Dṹniaɛ bee gbɛ̃́ↄn á ũ, dṹniaɛ bee gbɛ̃́n ma ũo. 24 A yã́i tò má òɛ́ á ga á duuna guuɛ. Asa tó i si mámɛ má aà ũo, á ga á duuna guuɛ. 25 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ḿmɛnn déi? Yesu wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ má òɛ́ za káauɛ. 26 Má yã́ vĩ dasi mà o á yã́ musu, mí yãdaoála. Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩá sĩandeɛ, yã́ pↄ́ má mà aà kĩ́i ↄ̃ mi o dṹniaɛ. 27 Aai dↄ̃ kɛ́ Mae Lua yã́ ↄ̃ àlɛ onɛ́o, 28 ↄ̃ Yesu ònɛ́: Tó a Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ dↄ̀ musu, í gbasa dↄ̃ mámɛ má aà ũ. Mili yãe kɛ ń mazĩaoo, yã́ pↄ́ ma Mae dàmɛɛ ↄ̃ mi o. 29 Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kumanↄ, i ma to madoo, asa miↄ yã́ pↄ́ ì kaaàgu kɛ gↄↄpiiɛ. 30 Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yã́piↄ o, wà aà náaikɛ̀ dasi. 31 Ɔ̃ Yesu ò Yuda gbãade pↄ́ aa a yã́ sìↄnɛ: Tó á ma yã́ kũa, áↄ dɛ ma ìwaↄ ũ yãma. 32 Áↄ sĩana dↄ̃, sĩanapi i to à gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ. 33 Ɔ̃ aa òɛ̀: Ablahaũ buin wá ũ, wi zↄble gbɛ̃eɛ yãao. Ɔ̃ ńlɛ o wá gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũa? 34 Yesu wèmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ì duunakɛá duun zↄɛ. 35 Zↄá ua gbɛ̃́ɛ gↄↄpiio, ua nɛ́ mɛ́ ua gbɛ̃́ ũ gↄↄpii. 36 To Lua Nɛ́ á bó, á gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ sĩana. 37 Má dↄ̃ kɛ́ Ablahaũ buin á ũ, ãma álɛ ma wɛ, kɛ́ ìli ma yãda á nↄ̀sɛuo yã́i. 38 Yã́ pↄ́ má è ma Maewa ↄ̃ málɛ o, yã́ pↄ́ á mà á mae kĩ́i ↄ̃ álɛ kɛ. 39 Ɔ̃ aa òɛ̀: Ablahaũ mɛ́ wá mae ũ. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Tó Ablahaũ ↄlɛsɛnaↄn á ũ, dↄ̃ álɛ Ablahaũ kɛa kɛ. 40 Tia kɛ́wa álɛ ma wɛ, ma gbɛ̃́ pↄ́ ma sĩana òɛ́, sĩana pↄ́ má mà Lua kĩ́i. Ablahaũ i yã́ bee taa kɛo. 41 Álɛ á mae kɛa kɛɛ. Ɔ̃ aa òɛ̀: Naaenɛↄn wá ũo. Wá mae mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n Lua ũ. 42 Yesu ònɛ́: Tó á maen Lua ũ, dↄ̃ á yemazi, asa Lua kĩ́i ma bↄu ma mↄ. Mi mↄ́ ń mazĩaoo, aàpi mɛ́ ma zĩ. 43 Bↄ́yãi á ma yã́ mi dↄ̃o ni? Kɛ́ á fↄ̃ swãdↄ ma yã́io yã́iɛ. 44 Á mae Ibiisi pↄ́n á ũ, aà pↄeã ↄ̃ á ye kɛ. Gbɛ̃dɛnan aà ũ za káau, i zɛ ń sĩanaoo, kɛ́ sĩana ku aà nↄ̀sɛ guuo yã́i. Tó à ɛɛtò,aàzĩa dàan we, asa ɛɛden aà ũ, ɛgɛↄ mideɛ. 45 Mapi sↄ̃ mi sĩana o. A yã́i ili ma yã́ sío. 46 Á guu, dé mɛ́ duuna èai? Lá sĩana málɛ o, bↄ́yãi álɛ ma yã́ sío ni? 47 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Lua pↄ́ ũ ì swãdↄ yã́ pↄ́ Lua lɛ́ oiɛ. Á dɛ Lua pↄ́ ũo, a yã́i ili swãdↄ ma yã́io. 48 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Samali gbɛ̃́n n ũ! Ń tã́a vĩɛ! Wá yã́ na noa? 49 Yesu mɛ̀: Má tã́a sɛ́ao. Mi ma Mae kpɛla, ↄ̃ i ma kpɛbↄ. 50 Mili wɛɛlɛ mà azĩa tↄbↄo, Lua mɛ́ ì wɛɛlɛmɛɛ, ↄ̃mɛ yãgↄ̃gↄ̃na ũ. 51 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ kũa a ga bauo. 52 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wá dↄ̃ sa kɛ́ ń tã́a vĩ. Ablahaũ gà ń ãnabiↄ píi, ↄ̃ ńlɛ o gbɛ̃́ pↄ́ n yã́ kũa a ga bauoa? 53 Ń dɛ wá dezi Ablahaũ pↄ́ gàla yã̀? Ãnabiↄ gàga lↄ. Dé ńlɛ nzĩa dilɛ a ũi? 54 Yesu mɛ̀: Tó málɛ mazĩa tↄbↄɛ, bee gbiao. Ma Mae pↄ́ álɛ mɛ a dɛ á Lua ũ, aàpi mɛ́ ì ma tↄbↄ. 55 Á aà dↄ̃o, ãma má aà dↄ̃. Tó ma mɛ̀ má aà dↄ̃o, máↄ dɛ ɛɛde ũ lááwaɛ. Má aà dↄ̃ mɛ́ má aà yã́ kũa. 56 Á dezi sɛ̃́ia Ablahaũ pↄnakɛ̀ ma gↄↄ ea yã́ musu. A è, ↄ̃ aà pↄ kɛ̀na. 57 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Ni ka wɛ̃̀ blakwi yãao, ↄ̃ n Ablahaũ èa? 58 Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, e wàↄ gɛ́ Ablahaũ ii, má kú. 59 Ɔ̃ aa gbɛ sɛ̀lɛ wà aà pápaò. Ɔ̃ à ùlɛ à bↄ̀ Lua ua.\n1 Kɛ́ Yesu lɛ́ bɛbɛ, à gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a è. 2 Ɔ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Mɛtulu, dé duuna yã́i ↄ̃ wà gbɛ̃́pi ìi vĩ̀ai? Aà zĩa pↄ́ yã́i yã̀, ge aà de ń aà dao pↄ́ɛ? 3 Yesu wèmá à mɛ̀: I kɛ aà duuna ge aà de ń aà dao pↄ́ yã́i no. Kɛ́ wà Lua yãkɛa ewà yã́iɛ. 4 Sema wà gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ yãkɛa kɛ za gupua wɛ́i. Gwãasĩna lɛ́ mↄ́ kɛ́ gbɛ̃e a e yãe kɛ lↄo. 5 Gↄↄ pↄ́ má kú dṹnia guu, má dɛ gupua ũ dṹniaɛ. 6 Kɛ́ a ò màa, à lɛ́'i tↄ̃̀ bùsuwa, ↄ̃ a yà a màma aà wɛ́ↄwa. 7 A òɛ̀: Gɛ ǹ oopi Siloe í guu. (Bee mɛ̀ í sísia.) Ɔ̃ à gɛ̀ oopì, ↄ̃ à sù wɛ́ wɛ̃a. 8 Aà fã́anideↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa aà dↄ̃ baakɛna ũↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ baakɛ zↄ̃lɛapin weo lò? 9 Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aàpiɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aawo, ade bↄ̀aàwaɛ. Gↄ̃ɛpi mɛ̀: Mámɛ! 10 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa ń kɛ̀ n wɛ́ wɛ̃̀i? 11 A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Yesu mɛ́ bùsu yà a màma ma wɛ́wa, à mɛ̀ mà gɛ oopi Siloe í guu. Kɛ́ ma gɛ oopì, ↄ̃ ma gu'è. 12 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Aàpi ku má ni? À mɛ̀: Má dↄ̃o. 13 Ɔ̃ aa gɛ̀ Falisiↄ kĩ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ vĩ̀a ũ yãapio. 14 À mↄ lè kã́mabogↄↄzĩ ↄ̃ Yesu bùsu yà à aà wɛ́ wɛ̃̀ɛ̀. 15 Ɔ̃ Falisiↄ aà là lↄ: Kpelewa ń kɛ̀ n gu'èi? A wèmá à mɛ̀: À bɛ̀lɛ nà ma wɛ́waɛ. Kɛ́ má pìpi, ↄ̃ ma gu'è. 16 Ɔ̃ Falisieↄ mɛ̀: Gbɛ̃́pi i bↄ Lua kĩ́io, asa ìli kã́mabogↄↄzĩ yãdao. An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Duunkɛna a fↄ̃ dabudabu beeↄ taa kɛe? Ɔ̃ aa kↄ̃ kpaalɛ̀. 17 Ɔ̃ aa aà là lↄ: Mpi sↄ̃ n gbɛ̃́ pↄ́ à n wɛ́ wɛ̃̀nɛ, ńlɛ e kpelewa aà yã́ musui? À mɛ̀: Ãnabiɛ. 18 Ń beeo gbãadeↄ i si kɛ́ a dɛ vĩ̀a ũ ↄ̃ aà wɛ́ wɛ̃̀o, ↄ̃ aa gɛ̀ aà de ń aà dao sìsi. 19 Aa ń lá aa mɛ̀: Á nɛ́n laa? A aà ì vĩ̀a yãma yã̀? Kpelewa a kɛ̀ àlɛ gu'e sai? 20 Ɔ̃ aà de ń aà dao wèmá aa mɛ̀: Wá dↄ̃ kɛ́ wá nɛ́ɛ. Wa aà ì vĩ̀aɛ. 21 Ãma lá a kɛ̀ sa àlɛ gu'e, wá dↄ̃o. À aà la we, gbɛ̃́ gbãaɛ, a fↄ̃ azĩa yã'o. 22 Aà de ń aà dao ò màa, kɛ́ aalɛ vĩakɛ gbãadeↄnɛ yã́iɛ. Asa aa zɛ̀ò kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ò Yesuá Mɛsiiɛ, wà lousisikpɛ zↄ̃ɛ̀ɛ. 23 Bee yã́i aà de ń aà dao mɛ̀, gbɛ̃́ gbãaɛ, aa aà la. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ vĩ̀a ũ yãapi sísia gɛ̃n plaade guu ↄ̃ aa òɛ̀: O ń sì ń Luao. Wá dↄ̃ kɛ́ gↄ̃ɛpiá duunkɛnaɛ. 25 Ɔ̃ à mɛ̀: Tó duunkɛnaɛ, má dↄ̃o. Yã́ mɛ̀ndo má dↄ̃. Vĩ̀an ma ũ yãa, ↄ̃ málɛ gu'e sa. 26 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́ a kɛ̀nɛi? À n wɛ́ wɛ̃̀nɛ kpelewa ni? 27 A wèmá à mɛ̀: Má òɛ́ kↄ̀, i swã́sɛio. Bↄ́yãi á ye mai lↄi? Á ye gↄ̃ aà ìwaↄ ũ sↄ̃ yã̀? 28 Ɔ̃ aa zↄadↄ̀wà aa mɛ̀: Ḿmɛ ń dɛ aà ìwa ũ we! Wamↄↄwaↄ Mↄizi ìwaↄn wá ũ. 29 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua yã'ò Mↄiziɛ. Aàpi sↄ̃, wá dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo. 30 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi ònɛ́: Yãbↄnsaɛ ma we! À ma wɛ́ wɛ̃̀mɛɛ, ↄ̃ á dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uoa? 31 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua lí swã́sɛ duunkɛnaↄ yã́io, ì swã́sɛ a yãmana pↄ́ ì a pↄeã kɛ yã́i. 32 Zaa Lua dṹnia kàlɛ, wi ma gbɛ̃e gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a wɛ́ wɛ̃̀o. 33 Tó gbɛ̃́pi i bↄ Lua kĩ́io, a fↄ̃ pↄe kɛo. 34 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wà n i duuna guu míↄmiↄɛ, ↄ̃ ńlɛ yãdadawɛ̃ɛa? Ɔ̃ aa aà yà. 35 Yesu mà wà aà yà. Kɛ́ à aà è, à aà là à mɛ̀: Ńlɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ náaikɛa? 36 Gↄ̃ɛpi wèwà à mɛ̀: Mae, dén aà ũi, kɛ́ mà e aà náaikɛi? 37 Yesu òɛ̀: N aà è, aàpi mɛ́ lɛ́ yã'onnↄ. 38 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi òɛ̀: Dii, málɛ n náaikɛ. Ɔ̃ à kùlɛɛ̀. 39 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ kpaalɛa yã́i ma mↄi dṹniau la, kɛ́ wɛ́siadeↄ gu'e, wɛkɛ̃naↄ i gↄ̃ vĩ̀aↄ ũ. 40 Falisieↄ ku we. Kɛ́ aa yã́pi mà, aa òɛ̀: Wápiↄ, vĩ̀aↄn wá ũ sↄ̃a? 41 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Tó vĩ̀aↄn á ũ, dↄ̃ á duuna vĩo. Lá álɛ o á wɛ́ kɛ̃a, á duuna gì kuɛ.\n1 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lí gɛ̃ sã kaa lɛ́uo, ì vĩ kaaa gupãlei, adeá kpã́iɛ, kpã́iwɛliwɛɛ. 2 Gbɛ̃́ pↄ́ ì gɛ̃ kaa lɛ́u sↄ̃, ade mɛ́ sãdãna ũ. 3 Kaa lɛ́ dↄ̃̀ana ì zɛwɛ̃ adeɛ, sãↄ sↄ̃ aa aà lↄↄ dↄ̃. Ì a sãↄ sísi an baade tↄ́wa, ì bↄlɛńnↄ. 4 Tó à bↄ̀lɛńnↄ, ì dↄaanɛ́, aaìↄ tɛaàzi, kɛ́ aa aà lↄↄ dↄ̃ yã́i. 5 Aali we tɛ̀ gbɛ̃pãlezio. Aaì bàalɛɛ̀, kɛ́ aa gbɛ̃pãle lↄↄ dↄ̃o yã́i. 6 Yesu yã́pi lɛ̀ɛũnɛ́, ↄ̃ aai dↄ̃ bↄ́ yã́ a ònɛ́o. 7 Bee yã́i Yesu ɛ̀a ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, mámɛ má kaa lɛ́ ũ sãↄnɛ. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ aa dↄ̀aamɛɛↄá kpã́iↄnɛ, kpã́iwɛliwɛↄnɛ ḿpii, ↄ̃ sãↄ i ń yãmao. 9 Mámɛ má kaa lɛ́ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ ma guu a aafia e. Aliↄ gɛ̃ aliↄ bↄ, ali pↄblekĩi e. 10 Kpã́i'oa yã́i ↄ̃ kpã́i ì mↄi, ì pↄ́ dɛ ì pↄ́ ↄ̃̀ↄkpa. Ma mↄɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ aaↄ wɛ̃ni vĩ, aaiↄ vĩ à kɛ̀ zài. 11 Mámɛ má sãdãn maa ũ. Sãdãn maa ì gi a wɛ̃nii a sãↄ yã́i. 12 Gbɛ̀winaá sãdãn maa no. Lá sãↄ dɛ aà pↄ́ ũo, tó a è àwalɛwana lɛ́ mↄ́, ì sãↄ to we à bàalɛɛ̀, ↄ̃ àwalɛwana ì sãↄ kṹkũ ì ń fãaa. 13 Gbɛ̃́pi bàa líↄ kú ń sãↄo, kɛ́ a dɛ gbɛ̀wina ũ yã́i. 14 Mámɛ má sãdãn maa ũ. Má a sãↄ dↄ̃, mɛ́ aa ma dↄ̃, 15 lá Mae Lua ma dↄ̃ mɛ́ má aà dↄ̃wa. Málɛ gí ma wɛ̃nii an yã́i. 16 Má sã pãleↄ vĩ aa ku kaaɛ beeuo. Sema mà dↄaanɛ́ sↄ̃. Aa ma lↄↄ ma, kpàsa i gↄ̃ mɛ̀ndo ń dãnao mɛ̀ndo. 17 Málɛ gí ma wɛ̃nii kɛ́ mà ɛa si lↄ yã́iɛ. A yã́i Mae Lua yeimazi. 18 Gbɛ̃e a ma wɛ̃ni siao, má gíi ń mazĩaoɛ. Má a giia zɛ́ vĩ, mɛ́ má a sia zɛ́ vĩ lↄ. Yã́ pↄ́ ma Mae dìlɛmɛɛn we. 19 Yã́pi yã́i Yuda gbãadeↄ kↄ̃ kpaalɛ̀ lↄ. 20 An guu gbɛ̃́ daside mɛ̀: A tã́a vĩɛ, aà mi lìaaɛ. Bↄ́yãi álɛ swã́sɛ aà yã́ii? 21 An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Tã́ade yã'oan weo. Tã́a a fↄ̃ vĩ̀a wɛ́ wɛ̃e? 22 Lua kpɛ́ sakɛ̃a Yelusalɛũ dikpɛ kà. Buziɛɛ, 23 ↄ̃ Yesu lɛ́ bɛbɛ Lua ua a gu pↄ́ wì mɛ Salomↄↄ bilandaau. 24 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ lìaaàzi aa aà là aa mɛ̀: Ńyↄ̃ wá tó looa e bↄɛ ni? Tó Mɛsiin n ũ, owɛ̃ɛ wásawasa. 25 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Má òɛ́, i sio. Yã́ pↄ́ málɛ kɛ ń ma Mae tↄ́oↄ, yã́piↄ mɛ́ a seela ũ. 26 Ápiↄ sↄ̃ i sio, kɛ́ á dɛ ma sãↄ ũo yã́i. 27 Ma sãↄ ì ma yãma. Má ń dↄ̃ mɛ́ aaìↄ tɛmazi. 28 Mi wɛ̃ni láasai kpámá, aa gaga bauo. Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ ma ↄzĩo. 29 Ma Mae mɛ́ ń kpaa, mɛ́ aà zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́piia. Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ aà ↄzĩo. 30 Mapi ń ma Maeo wá doũɛ. 31 Gbãadepiↄ gbɛ sɛ̀lɛ lↄ, aa ye aà pápaò aa aà dɛ. 32 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ma yãmaa pↄ́ ma Mae dàmɛɛↄ kɛ̀ɛ́ dasi. A kpele yã́i á ye ma pápa ń gbɛoi? 33 Ɔ̃ gbãadepiↄ wèwà aa mɛ̀: Wá ye wà ń pápa ń gbɛo yãmaa pↄ́ ń kɛ̀ yã́i no. Kɛ́ n dↄɛ ń Luao yã́iɛ. Gbɛ̃nazĩnan n ũ, ↄ̃ n nzĩa dìlɛ Lua ũ. 34 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Lua ò á ikoyã láu à mɛ̀, luaↄn ń ũ. 35 Lua i o gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ yã'onɛ́piↄnɛ luaↄo lé? Aà yã́ bãdɛa vĩ sↄ̃o. 36 Ma gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae ma dilɛ adoa à ma zĩ dṹnia guu sↄ̃, kɛ́ ma mɛ̀ Lua Nɛ́n ma ũ, bↄ́yãi a mɛ̀ ma dↄɛ ń Luaoɛi? 37 Tó málɛ ma Mae kɛa kɛo, ásu ma yã́ sío. 38 Tó málɛ kɛ sↄ̃, baa tó i ma yã́ sío, à ma náaikɛ ma yãkɛaↄ yã́i, kɛ́ à e dↄ̃ sã́asã Mae Lua ku ma guu mɛ́ má kú aà guu. 39 Ɔ̃ aa ɛ̀a lɛ́ zɛwɛɛlɛ wà aà kṹ, ↄ̃ à pìlimá. 40 Ɔ̃ à ɛ̀a gɛ̀ Yuudɛ̃ baale, gu pↄ́ Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀u sɛ̃́ia. À gↄↄplakɛ̀ we, 41 ↄ̃ wà mↄ̀ aà kĩ́i dasidasi wà mɛ̀: Baa kɛ́ Zãa i dabudabue kɛo, yã́ pↄ́ a ò gbɛ̃́ɛ bee musu píiá sĩanaɛ. 42 Ɔ̃ wà aà náaikɛ̀ we dasi.\n1 Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Lazaa lɛ́ gyãkɛ Bɛtani, wɛ̃́lɛ pↄ́ aà dãeↄ Maliama ń Maatao kuu. 2 Maliamapi mɛ́ nↄɛ pↄ́ tulale kà Diiwa à aà gbá wàa ń a mikão ũ. 3 Ɔ̃ Lazaa dãepiↄ lɛ́kpãsãkɛ̀ Yesuɛ aa mɛ̀: Dii, n gbɛ̃na lɛ́ gyãkɛ. 4 Kɛ́ Yesu yã́pi mà à mɛ̀: Gyãpi miá ga no. Kɛ́ Lua zↄ̃ↄkɛ bↄ gupuau yã́iɛ, Lua Nɛ́ i tↄbↄ a musu. 5 Yesu ye Maata ń aà dãunao ń Lazaaozi. 6 Aà Lazaa gyãkɛa baomaa gbɛa à kɛ̀ gu pↄ́ á kúu gĩa gↄↄ pla. 7 Bee gbɛa ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: Wà ɛa gɛ́ Yude. 8 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Mɛtulu, gbãadeↄ ye n pápa ń gbɛo i gɛ̃gɛ̃o, ↄ̃ ń ye wà ɛa gɛ́ we lↄa? 9 Yesu mɛ̀: Fãanɛ do lɛɛlu kuɛpla nolo? Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bɛbɛ fãanɛ lí gɛ̃mbↄlɛo, kɛ́ àlɛ gu'e dṹniaɛ bee gupua yã́i. 10 Tó àlɛ bɛbɛ gwãasĩna, a gɛ̃mbↄlɛɛ, kɛ́ a gupuapi vĩo yã́i. 11 Yã́pi oa gbɛa Yesu ònɛ́: Wá gbɛ̃na Lazaa i'ò. Málɛ gɛ́ aà vuiɛ. 12 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Dii, tó àlɛ i'oɛ, a aafia e. 13 Lazaa gaa yã́ Yesu lɛ́ onɛ́, ↄ̃ aalɛ e i'oaɛ sĩana. 14 Ɔ̃ Yesu ònɛ́ sa wásawasa: Lazaa gàɛ. 15 Ma pↄ kɛ̀na kɛ́ má kú weo, kɛ́ à e à ma náaikɛ yã́i. Wà gɛ́ aà kĩ́i. 16 Ɔ̃ Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìa ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Wà gɛ́, wí ga ń Diio sↄ̃. 17 Kɛ́ Yesu kà we, à mↄ lè wà Lazaa vĩ̀ à kɛ̀ gↄↄ síiↄ̃ kↄ̀. 18 Bɛtani ku kãi ń Yelusalɛũo lán kiloo àaↄ̃ taawa. 19 Yuda gbãadeↄ bↄ̀ we dasi aa mↄ̀ Maata ń Maliamao kĩ́i an nↄ̀sɛ níniinɛ́ an dãↄ ga yã́ musu. 20 Kɛ́ Maata mà Yesu lɛ́ mↄ́, à gɛ̀ daiaàlɛ. Maliama gↄ̃̀ zↄ̃lɛa bɛ. 21 Ɔ̃ Maata ò Yesuɛ: Dii, tó ń kú la yãa, ma dãↄ a gao. 22 Baa tia má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ ń gbɛ̀a Luawa, a kɛnɛ. 23 Yesu òɛ̀: N dãↄ a vu. 24 Maata òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ a vu zĩ́ pↄ́ gɛↄ vu gↄↄgbɛzãzĩ. 25 Yesu òɛ̀: Mámɛ má gbɛ̃́ pↄ́ ì gɛↄ vu à wɛ̃ni kpámá ũ. Baa tó ma náaikɛna gà, a gi àↄ kuɛ. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ kú mɛ́ àlɛ ma náaikɛ a ga bauo. N bee sìa? 27 Maata òɛ̀: Ao Dii, má sì kɛ́ Mɛsii, Lua Nɛ́ pↄ́ wà mɛ̀ a mↄ dṹnia guun n ũ. 28 Kɛ́ Maata yã́pi ò, à gɛ̀ a dãuna sìsi, a òɛ̀ asii guu: Mɛtulu mↄ̀, àlɛ n gbɛa. 29 Kɛ́ Maliama yã́pi mà, à fɛ̀lɛ kpakpa, àlɛ gɛ́ aà kĩ́i. 30 Yesu i gɛ̃ wɛ̃́lɛ guu yãao, a ku gu pↄ́ Maata dàuaàlɛ gĩaɛ. 31 Gbãadepiↄ ku kpɛ́u ń Maliamao, aalɛ aà nↄ̀sɛ niniɛ̀. Kɛ́ aa è à fɛ̀lɛ ń wãao à bↄ̀, aa bↄ̀ tɛaàzi, asa aalɛ e àlɛ gɛ́ ↄ́ↄlↄi miaaɛ. 32 Kɛ́ Maliama kà gu pↄ́ Yesu kúu, kɛ́ à aà è, à kùlɛ aà gbázĩ a òɛ̀: Dii, tó ń kú la yãa, ma dãↄ a gao. 33 Yesu è àlɛ ↄ́ↄlↄ mɛ́ gbãade pↄ́ mↄ̀aànↄpiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lↄ. Ɔ̃ tòlobi zùaàgu, aà pↄ yà. 34 Ɔ̃ à mɛ̀: A aà vĩ̀ má ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Mae, mↄ ǹ gwa. 35 Yesu wɛ́'ikàu. 36 Ɔ̃ gbãadepiↄ mɛ̀: À gwa lá a yeaàzi. 37 Ɔ̃ an gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aà gbɛ̃́ pↄ́ à vĩ̀a wɛ́ wɛ̃̀, a fↄ̃ gi Lazaa ga yãao lé? 38 Kɛ́ Yesu lɛ́ gɛ́ miapi kĩ́i, ↄ̃ tòlobi zùaàgu lↄ. Miapiá gbɛ̀'ɛɛ, gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ ta a lɛ́lɛ. 39 Yesu mɛ̀: À gbɛpi go ɛpilɛ. Ɔ̃ gɛpi dãe Maata òɛ̀: Dii, à yaikɛ̀ kↄ̀, asa à kɛ̀ gↄↄ síiↄ̃ɛ. 40 Yesu òɛ̀: Mi onɛ, tó ńlɛ ma náaikɛ, ńyↄ̃ Lua zↄ̃ↄkɛ eo lé? 41 Ɔ̃ wà gbɛpi gò. Yesu wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Baa, ma n sáaukɛ̀ kɛ́ n ma yãmà. 42 Má dↄ̃ kɛ́ niↄ ma yãma gↄↄpii, ãma má ò bíla pↄ́ kú la yã́iɛ, kɛ́ aa e si ḿmɛ n ma zĩ. 43 Kɛ́ a ò beewa, à pũ̀na ń lↄↄ gbãao à mɛ̀: Lazaa, mↄ ǹ bↄ. 44 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gàpi bↄ̀, pↄ́lɛ fĩfĩa aà mɛwa mɛ́ zwãa yea aà miwa. Yesu ònɛ́: À pↄ́ polowà, í aà gbaɛ. 45 Yuda gbãade pↄ́ aa mↄ̀ Maliama kĩ́ipiↄ, kɛ́ aa yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀pi è, aa aà náaikɛ̀ dasi. 46 Ãma an gbɛ̃eↄ gɛ̀ Falisiↄ kĩ́i, aa yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀ ònɛ́. 47 Ɔ̃ sa'onkiaↄ ń Falisipiↄ gbãadeↄ gbɛ̀a kↄ̃kãaawa aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi lɛ́ dabudabukɛ dasi, wá sɛ́ kpelewa ni? 48 Tó wá tò àlɛ kɛ màa, wa aà náaikɛ píiɛ, Lomadeↄ i mↄ wá Lua kpɛ́ ń wá buio suumpa píi. 49 Ɔ̃ an gbɛ̃do Kaaifa pↄ́ dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee ònɛ́: Á yãe dↄ̃o. 50 Kɛ́ gbɛ̃́ mɛ̀ndo gaa wápii gbɛu maa dɛ wá bui midɛala, á dↄ̃o lé? 51 I yã́ bee o ń azĩaoo. Kɛ́ a dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee yã́i, ↄ̃ à ãnabikɛkɛ̀ à dↄ̀aa lá Yesu a su ga Yudaↄ gbɛu ò. 52 I kɛ Yudaↄ ńtɛ̃ɛ no, ń Lua nɛ́ pↄ́ fãaaaↄɛ lↄ, kɛ́ aà ń kɛ mɛ̀ doũ. 53 Za zĩbeezĩ ↄ̃ gbãadepiↄ zɛ̀ ń Yesu dɛao. 54 A yã́i tò Yesu i bↄ gupuau ń guu lↄo. Ɔ̃ à gɛ̀ zↄ̃ɛwia pↄ́ kú gbáa lɛ́a, wì mɛ Ɛflaiũ. À gↄↄplakɛ̀ we ń a ìwaↄ. 55 Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kãikũ̀. Wà bↄ̀ zↄ̃ɛwiaↄ guu dasidasi, wà gɛ̀ Yelusalɛũ e dikpɛpi àↄ ka gbãbↄa yã́i. 56 Wàlɛ Yesu wɛɛlɛ, wa zɛa Lua ua, wàlɛ kↄ̃ lala wà mɛ̀: Á è kpelewai? A we mↄ dikpɛue? 57 Sa'onkiaↄ ń Falisiↄ dìlɛ tó gbɛ̃e Yesu kúkĩi dↄ̃, aà onɛ́ kɛ́ wà e aà kṹ.\n1 Gɛ̃amusu dikpɛ gↄ̃̀ gↄↄ soolo, ↄ̃ Yesu mↄ̀ Bɛtani, Lazaa pↄ́ à aà vù à bↄ̀ gau bɛ wɛ̃́lɛu. 2 Wà blɛkɛ̀ Yesuɛ we. Maata mɛ́ lɛ́ blɛ kpaalɛ, mɛ́ Lazaa ku blɛblenaↄ guu ń Yesuo. 3 Ɔ̃ Maliama tulale bui maa ↄde sɛ̀ mↄ̀ò, à kà litili guo, ↄ̃ a kà Yesu gbáↄwa à aà gbápiↄ wàa ń a mikão. Tulale gĩ lì kpɛ́a. 4 Yesu ìwaↄ do, Yudasi Isaliↄti pↄ́ a Yesu kpámá mɛ̀: 5 Tulale bee ↄ̃a kà wɛ̃̀ do zĩ ↄ̃a ũ. Bↄ́yãi wi yía wà a ↄ̃a kpà taasideↄwao ni? 6 I bee o taasideↄ wɛ̃nagwaa yã́i no, kɛ́ kpã́iɛ yã́iɛ. Ɔ̃mɛ ìↄ mↄ̀bↄↄ kũa, ìↄ ↄ̃a kĩni kuluyeye. 7 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Nↄɛpi tó. Aà bee ulɛ e ma gɛ kpɛlagↄↄ. 8 Taasideↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ, ãma máↄ kúánↄ gↄↄpiio. 9 Yuda gbãadeↄ mà Yesu kú Bɛtani, ↄ̃ aa gɛ̀ we dasidasi. I kɛ Yesu yã́i aa gɛ̀i adoo, kɛ́ aa Lazaa pↄ́ Yesu aà bↄ̀ gau e lↄɛ. 10 Ɔ̃ sa'onkiaↄ zɛ̀ò aa Lazaa dɛ lↄ, 11 asa aà yã́i ↄ̃ gbãadeↄ lɛ́ kɛ̃́má dasi, aalɛ Yesu náaikɛ. 12 Kɛ́ a gu dↄ̀, bíla pↄ́ mↄ̀ dikpɛuↄ mà Yesu lɛ́ mↄ́ Yelusalɛũ, 13 ↄ̃ aa kpakpalaↄ zↄ̃̀zↄ̃ aa gɛ̀ daioaàlɛ. Aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ: Gbãa kɛ! Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ! Báaaden Isailiↄ Kía ũ! 14 Yesu zàa'ĩna è, à dìkpɛ lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀: 15 Siↄnadeↄ, ásu vĩakɛo. Á kía lɛ́ mↄ́ dia zàa'ĩn bↄlↄ kpɛ. 16 Aà ìwaↄ i yã́pi mi dↄ̃ gĩao. Yesu fɛlɛ taa gawi guu gbɛa ↄ̃ aa dↄ̃̀ sa kɛ́ wà yã́pi kɛ̃̀ aà yã́ musuɛ, mɛ́ ḿpiↄ wà apii kɛ̀ɛ̀. 17 Kɛ́ Yesu Lazaa sìsi à bↄ̀ miau à aà vù à bↄ̀ gau, gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ a baokpàkpanɛ́. 18 A yã́i bíla gɛ̀ daiaàlɛ, asa aa mà à dabudabupi kɛ̀ɛ. 19 Ɔ̃ Falisiↄ òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Á èa? Wá fↄ̃ pↄe wowào. Gwa, dṹnia bↄ̀ tɛaàzi. 20 Gɛlɛkieↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ aa mↄ̀ lousisii dikpɛuↄ guu, 21 ↄ̃ aa gɛ̀ Bɛsaida pↄ́ kú Galile gbɛ̃́ Filipi kĩ́i, aa wabikɛ̀wà aa mɛ̀: Mae, wá ye Yesu kↄ̃'eai. 22 Filipi gɛ ò Ãndeleeɛ, ↄ̃ aa gɛ̀ wa ò Yesuɛ sãnu. 23 Yesu ònɛ́: Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ tↄbↄgↄↄ kà. 24 Sĩana málɛ oɛ́, tó pↄ́wɛna i gɛ̃ tíu à fↄ̃mbasibↄ̀o, ìↄ ku adoɛ. Tó à fↄ̃mbasibↄ̀ sↄ̃, ì nɛ'i maamaaɛ. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ ye a wɛ̃nii, wɛ̃nipi a vũaawà. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii dṹniaɛ beeu sↄ̃, ade aↄ ku gↄↄpiiɛ. 26 Tó gbɛ̃́ ye zĩkɛmɛɛ, aàↄ tɛmazi, ma zĩkɛnapi iↄ ku gu pↄ́ má kúu. Tó gbɛ̃́ lɛ́ zĩkɛmɛɛ, ma Mae a aà kpɛla. 27 Tiasa ma pↄ yà. Kpelewa má oi? Mà o, Baa, ma bↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́au yã̀? Aawo! Ma mↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄapi yã́iɛ. 28 Baa, tↄbↄ. Ɔ̃ lↄↄ bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: Má bↄ̀ kↄ̀, mɛ́ má ɛa bↄ lↄ. 29 Kɛ́ bíla pↄ́ kú we mà aa mɛ̀: Lou mɛ́ vĩ̀. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Malaika mɛ́ yã'òɛ̀. 30 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I kɛ ma yã́i lↄↄpi bↄ̀io, á yã́iɛ. 31 Yã́ a zↄ̃lɛ dṹniaɛ beewa sa. Wa dṹniaɛ bee kía bↄ kpalau sa. 32 Mapi sↄ̃, tó wà ma sɛ ma dↄ musu, má bui píi sísi aa mↄ ma kĩ́i. 33 Kɛ́ Yesu ò màa, à dↄ̀aa lɛ́ ga pↄ́ a su ga yã'oɛ. 34 Ɔ̃ bíla òɛ̀: Wá mà a ku ikoyã láu wà mɛ̀, Mɛsii aↄ ku gↄↄpiiɛ, mɛ́ n mɛ̀ wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ dↄ musu sↄ̃ bɛ? Dé mɛ́ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́pi ũi? 35 Yesu wèmá à mɛ̀: Gupua kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄɛ. Gↄↄ pↄ́ á gupuapi vĩ, àↄ bɛu, kɛ́ gu su siwáo yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ bɛ gusiau líↄ dↄ̃ gu pↄ́ àlɛ gɛ́uo. 36 Gↄↄ pↄ́ á gupua vĩ, à gupuapi náaikɛ, í gↄ̃ gupua gbɛ̃́ↄ ũ. Kɛ́ Yesu ò màa, ↄ̃ à gɛ̀ ùlɛnɛ́. 37 Baa ń dabudabu dasi pↄ́ a kɛ̀ ń wáaↄ, aai aà náaikɛo, 38 kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò e pa yã́i à mɛ̀: Dii, gbɛ̃e i bao pↄ́ wá kpà sio. Wà n gbãa è, wi dↄ̃o. 39 Aai we aà náaikɛ̀o, asa Isaia ò lↄ: 40 Lua ń wɛ́ vĩ̀akũ̀nɛ́ kɛ́ aasu gu'eo, à ń nↄ̀sɛ tàtanɛ́ kɛ́ aasu yãma aa ɛa suwa, i ń gbã́gbão yã́i. 41 Isaia bee ò kɛ́ à Yesu gawi è yã́iɛ, ↄ̃ à aà yã́ ò. 42 Ń beeo gbãadepiↄ Yesu náaikɛ̀ dasi. Falisiↄ yã́i ↄ̃ aaliↄ ye wà dↄ̃máo, kɛ́ wasu lousisikpɛ zↄ̃nɛ́o yã́i. 43 Asa aa ye gbɛ̃nazĩnaↄ ń sáaukpa dɛ Lua ń sáaukpaa. 44 Ɔ̃ Yesu pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ, i kɛ mapi àlɛ a náaikɛ adoo, àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ náaikɛɛ lↄ. 45 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma e lɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ eɛ lↄ. 46 Ma mↄ dṹnia guu gupua ũɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ su àↄ ku gusiau lↄo. 47 Gbɛ̃́ pↄ́ ma yãmà mɛ́ a kũao, i kɛ mámɛ má yãdaaàlao, asa mi mↄ yãdai dṹniala no, ma mↄ dṹnia suabaiɛ. 48 Gbɛ̃́ pↄ́ gìmazi mɛ́ i ma yã́ sío, yã́kpalɛ lɛ́ aà dãɛ. Yã́ pↄ́ má dàɛ̀pi mɛ́ a zↄ̃lɛwà gↄↄgbɛzãzĩ. 49 Asa mi yãe o ń mazĩaoo. Yã́ pↄ́ má ò ń yã́ pↄ́ má dànɛ́o, ma Mae pↄ́ ma zĩ mɛ́ dìlɛmɛɛ. 50 Má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ a dàmɛɛá wɛ̃ni láasai yã́ɛ. Beewa yã́ pↄ́ málɛ o, málɛ o lá ma Mae òmɛɛwaɛ.\n1 E Gɛ̃amusu dikpɛ àↄ ka, Yesu dↄ̃ kɛ́ a bↄa dṹniaɛ bee guu taa a Mae kĩ́i gↄↄ kà. Lá a ye a gbɛ̃́ↄzi dṹnia guu, a yeńzi e a wɛ̃ni lɛ́waɛ. 2 Aalɛ pↄble. Ibiisi dà Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasiɛ a sↄ̃u kↄ̀, kɛ́ aà Yesu kpámá. 3 Yesu dↄ̃ kɛ́ a Mae pↄ́pii nàɛ a ↄzĩ. A dↄ̃ kɛ́ a bↄ Luapi kĩ́i, mɛ́ a ɛa lɛ́ tá aà kĩ́iɛ. 4 Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble, Yesu fɛ̀lɛ à a ula bↄ kàlɛ, ↄ̃ à savɛti sɛ dↄ̀ a pi. 5 Bee gbɛa à ikà ta guu, ↄ̃ à nà a ìwaↄ gbá pípiawa, àlɛ waa ń savɛti pↄ́ á dↄ̀ a pipio. 6 Kɛ́ à kà Simↄↄ Piɛɛ kĩ́i, Piɛɛpi òɛ̀: Dii, ḿmɛ ńyↄ̃ ma gbá pípimɛɛa? 7 Yesu wèwà à mɛ̀: Ń yã́ pↄ́ málɛ kɛ dↄ̃ gĩao. Ńyↄ̃ dↄ̃ gbɛzã. 8 Piɛɛ òɛ̀ à mɛ̀: Ńyↄ̃ ma gbá pípimɛɛ bauo. Yesu òɛ̀: Tó mi n gbá pípio, wáↄ yãe vĩ ń kↄ̃o lↄo. 9 Simↄↄ Piɛɛ òɛ̀: Dii, i kɛ ma gbáɛ adoo, ma ↄ ń ma mioɛ lↄ. 10 Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ zu'ò bàa kú ń a gue pípiaoo, sema aà gbá, asa a zɛ̃aɛ. Á gbãsĩo, ãma i kɛ ápii no. 11 A dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ a su à a kpámá. A yã́i à mɛ̀ aa gbãsĩsai ḿpiio. 12 Kɛ́ à ń gbá pìpinɛ́ a làa, à a ula sɛ dà, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lↄ. A ònɛ́: A yã́ pↄ́ má kɛ̀ɛ́ dↄ̃̀a? 13 I omɛɛ Mɛtulu ge Dii. Álɛ o a zɛ́waɛ, asa má dɛ a ũɛ. 14 Lá ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ á dii ń á yãdanɛdeo ũ ma á gbá pìpiɛ́, àliↄ kↄ̃ gbá pipi sↄ̃. 15 Ma a taa kɛ̀ɛ́. Àliↄ kɛ lá má kɛ̀ɛ́wa. 16 Sĩana málɛ oɛ́, zↄ̀blena líↄ dɛ a diilao, zĩna líↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩlao. 17 Lá a yã́ bee dↄ̃̀, báaadeↄn á ũ tó álɛ kɛ. 18 I kɛ ápii yã́ málɛ oo. Má gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ dↄ̃. Sema yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee pa wà mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wi ↄkãaa ta doũ mɛ́ bↄ̀ ma kpɛ. 19 Málɛ oɛ́ tia e àↄ gɛ́ mↄ́i, kɛ́ tó à mↄ̀, á sí mámɛ má aà ũ. 20 Sĩana málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ pↄ́ ma aà zĩ dìlɛ, à ma dilɛɛ. Tó gbɛ̃́ ma dilɛ sↄ̃, à gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dìlɛɛ. 21 Kɛ́ Yesu bee ò, tòlobi zùaàgu, ↄ̃ a ònɛ́ wásawasa à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, á gbɛ̃do mɛ́ a ma kpámá. 22 Ɔ̃ aà ìwaↄ kↄ̃ gwàgwa, aa bílikɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ owa. 23 Ìwa mɛ̀ndo pↄ́ Yesu yeaàzi gɛngɛsɛkɛa aà saɛ. 24 Ɔ̃ Simↄↄ Piɛɛ lɛsuikɛ̀ɛ̀ aà Yesu la gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ o. 25 Ɔ̃ ìwapi sↄ̃kpàlɛ Yesuzi à aà là à mɛ̀: Dii, dé ni? 26 Yesu wèwà à mɛ̀: Má lↄmazↄ̃ dowa, mí kpá adewa. Ɔ̃ à lↄmazↄ̃̀ dowa a kpà Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasiwa. 27 Kɛ́ Yudasi lↄmapi sì, Setãu gɛ̃̀aàgu gↄ̃̀ↄ. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ kɛ kpakpa. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ pↄbleↄ, an gbɛ̃e i dↄ̃ bↄ́yãi Yesu bee òiɛ̀o. 29 Lá Yudasi mɛ́ ìↄ mↄ̀bↄↄ kũa, ↄ̃ gbɛ̃eↄ lɛ́ e Yesu òɛ̀ aà gɛ́ dikpɛ pↄ́ pↄ́ aa yeiↄ lúiɛ ge aà gɛ́ pↄe kpái taasideↄwaɛ. 30 Kɛ́ Yudasi lↄmapi sì, à bↄ̀ gↄ̃̀ↄ. À mↄ lè gwã́ɛ. 31 Kɛ́ Yudasi bↄ̀, Yesu mɛ̀: Tiasa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a tↄbↄ, mɛ́ Lua a tↄbↄ aà yã́ musu. 32 Tó Lua tↄbↄ̀ aà musu sↄ̃, Lua a aà tↄbↄ a kĩ́i mɛ́ a bↄ gↄ̃̀ↄɛ. 33 Ma gbɛ̃́ↄ, ma kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄɛ. Á ma wɛɛlɛ, ãma málɛ oɛ́ tia lá má ò gbãadeↄnɛwa, á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ málɛ táuo. 34 Málɛ yã́ dafu dilɛɛ́ɛ, àliↄ yekↄ̃i. Lá má yeázi, ápiↄ sↄ̃ àliↄ yekↄ̃i màa lↄ. 35 Tó á yekↄ̃i, ↄ̃ gbɛ̃́pii a á dↄ̃ ma ìwaↄ ũ. 36 Simↄↄ Piɛɛ aà là à mɛ̀: Dii, ńlɛ tá má ni? Yesu wèwà à mɛ̀: Gu pↄ́ málɛ táu, ńyↄ̃ fↄ̃ tɛmazi gĩao. Gbɛzã ↄ̃ ńyↄ̃ mↄ́. 37 Piɛɛ òɛ̀: Dii, bↄ́yãi má fↄ̃ tɛnzi tiao ni? Má gí ma wɛ̃nii n yã́i. 38 Yesu mɛ̀: Ńyↄ̃ gi n wɛ̃nii ma yã́i ló? Sĩana málɛ onɛ, e ko àↄ gɛ́ lɛzui, ńyↄ̃ lelekpamazi gɛ̃n àaↄ̃.\n1 Ásu tó á pↄ yao. À Lua náaikɛ, í ma náaikɛ. 2 Ma Mae bɛ kpɛ́ vĩ dasi, málɛ gɛ́ gukɛkɛiɛ́ɛ. Tó a dɛ màao, dↄ̃ mi oɛ́o. 3 Lá málɛ gɛ́ gukɛkɛiɛ́, má ɛa mↄ mà á sɛ́lɛ táánↄ ma kĩ́i, kɛ́ ápiↄ sↄ̃ àↄ ku gu pↄ́ má kúu. 4 Á gu pↄ́ málɛ táu zɛ́ dↄ̃. 5 Ɔ̃ Tomaa òɛ̀: Dii, wá dↄ̃ gu pↄ́ ńlɛ táuo. Wá fↄ̃ a zɛ́ dↄ̃ kpelewa ni? 6 Yesu wèwà à mɛ̀: Mámɛ má zɛ́pi ũ, mámɛ má sĩana ń wɛ̃nio ũ. Gbɛ̃e lí e gɛ̀ ma Mae kĩ́i ma kɛ̀sɛ kũsaio. 7 Tó á ma dↄ̃, dↄ̃ á ma Mae dↄ̃. Za tia a aà dↄ̃̀ mɛ́ a aà è. 8 Ɔ̃ Filipi òɛ̀: Dii, ǹ n Mae ↄlↄwɛ̃ɛ. Bee a mↄ́wá. 9 Yesu òɛ̀: Filipi, má kúánↄ za gbão, ↄ̃ ń ma dↄ̃oa? Gbɛ̃́ pↄ́ ma e ma Mae èɛ. Bↄ́yãi ńlɛ o mà a Mae ↄlↄɛ́i? 10 Kɛ́ má kú ma Mae guu mɛ́ ma Mae ku ma guu, ni sio lé? Yã́ pↄ́ málɛ oɛ́, málɛ o ń mazĩaoo. Ma Mae pↄ́ kú ma guu mɛ́ lɛ́ a yãkɛaↄ kɛ. 11 Kɛ́ má ò má kú ma Mae guu mɛ́ ma Mae ku ma guu, à ma yã́ sí. Tó màan sↄ̃o, à si ma yãkɛapiↄ yã́i. 12 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ a yã́ pↄ́ mi kɛpiↄ kɛ. A kɛ dɛ beeↄla se, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i yã́i. 13 Má yã́ pↄ́ a a wabikɛ̀ ń ma tↄ́o kɛ, kɛ́ ma Mae e tↄbↄ ma musu yã́i. 14 Tó a yãe wabikɛ̀ ń ma tↄ́o, má kɛ. 15 Tó á yemazi, áↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa. 16 Má gbɛa ma Maewa, i á gba Zɛnnↄde pãle pↄ́ aↄ kúánↄ gↄↄpii 17 Nisĩn sĩande ũ. Dṹnia gbɛ̃́ↄ fↄ̃ aà dilɛo, asa aalɛ aà eo mɛ́ aa aà dↄ̃o. Ápiↄ á aà dↄ̃, asa a kúánↄ mɛ́ aↄ kú á guu. 18 Má á tó ádoo, má ɛa mↄ á kĩ́i. 19 À gↄ̃̀ yↄↄɛ kɛ́ dṹnia a ma e lↄo, ãma á ma e. Kɛ́ má kú yã́i, áↄ ku sↄ̃. 20 Gↄↄ bee áↄ dↄ̃ kɛ́ má kú ma Mae guu, á kú ma guu, mɛ́ má kú á guu. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ ma yãdilɛaↄ dà mɛ́ a kũa, ade mɛ́ yemazi. Ma Mae aↄ ye gbɛ̃́ pↄ́ yemazizi, mɛ́ máↄ yeaàzi, mí azĩa ↄlↄɛ̀. 22 Ɔ̃ Yudasi aà là, i kɛ Yudasi Isaliↄti gbɛ̃́ no: Dii, bↄ́ yã́ mɛ́ mↄ̀, ńyↄ̃ nzĩa ↄlↄwɛ̃ɛ, mɛ́ dṹnia a n eo ni? 23 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ yemazi, aↄ ma yã́ kũa. Ma Mae aↄ yeaàzi, wí mↄ́ aà kĩ́i, wí zↄ̃lɛaànↄ. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ yemazio ma yã́ kũao. Yã́ pↄ́ álɛ mapi i bↄ ma kĩ́io, à bↄ̀ ma Mae pↄ́ ma zĩ kĩ́iɛ. 25 Ma yã́pi òɛ́ gↄↄ pↄ́ má kúánↄ. 26 Ma Mae a a Nisĩna zĩ ń ma tↄ́o Zɛnnↄde ũ. Ɔ̃mɛ a yã́pii dadaɛ́, i to yã́ pↄ́ má òɛ́ dↄágu píi. 27 Málɛ á tó ń aafiao, mazĩa aafia ↄ̃ málɛ á gba. Málɛ á gba lá dṹnia ì ń gbawao. Ásu tó á pↄ yao, ásu sↄ̃̀deedeekɛo. 28 Á mà, má òɛ́ málɛ tá, mí ɛa mↄ á kĩ́i. Tó á yemaziɛ, dↄ̃ á pↄ na, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i yã́i, asa ma Mae dɛmala. 29 Má òɛ́ tia e àↄ gɛ́ kɛi, kɛ́ tó à kɛ̀, á ma náaikɛ. 30 Má e yã'oánↄ gbã̀a lↄo, asa dṹniaɛ bee kía lɛ́ mↄ́. A iko vĩao, 31 ãma lá ma Mae dàmɛɛ ↄ̃ málɛ kɛ, kɛ́ dṹnia e dↄ̃ má yeaàzi. À fɛlɛ wà go lakĩi.\n1 Mámɛ má vɛ̃ɛli sĩande ũ, ma Mae mɛ́ vɛ̃ɛbude ũ. 2 Ì gↄ̃na pↄ́ pɛa nɛ'isai píi zↄ̃ɛ, ↄ̃ ì a nɛ'ina píi mibo, kɛ́ a nɛ'ia kã́fĩ yã́i. 3 Ápiↄá zɛ̃aɛ yã́ pↄ́ má òɛ́ yã́i. 4 Àↄ naa mapiwa lá má naawáwa. Ligↄ̃na lí fↄ̃ nɛ'ì ń azĩaoo, sema àↄ pɛa lidawa. Màaɛ ápiↄ á fↄ̃ kã́fĩakɛo, sema àↄ naaa bàasio. 5 Mámɛ má vɛ̃ɛ lida ũ, ámɛ á a gↄ̃naↄ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ naaa mɛ́ má naawà, ade a kã́fĩakɛ maamaaɛ, asa á fↄ̃ pↄe kɛ ma saio. 6 Tó gbɛ̃́ naaao, wa aà vũaa, lá wì ligↄ̃na zↄ̃ vũaa à giigaga, wà sɛ́lɛ kátɛu à tɛ́kũwaɛ. 7 Tó á naaa mɛ́ ma yã́ kú á sↄ̃u, à pↄ́ pↄ́ á yei wabikɛ, í e. 8 Tó a kã́fĩakɛ̀ maamaa, áↄ dɛ ma ìwaↄ ũ sĩana, ma Mae i tↄbↄ. 9 Má yeázi lá ma Mae yemaziwa. À zɛ ń ma yeaázio. 10 Tó á yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa, á zɛa ń ma yeaázion we, lá má yã́ pↄ́ ma Mae dìlɛↄ kũa mɛ́ má zɛa ń aà yeamaziowa. 11 Ma yã́piↄ òɛ́, kɛ́ àↄ pↄna pↄ́ má vĩ vĩ, á pↄna i kɛ zài. 12 Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́n kɛ: Àↄ yekↄ̃i lá má yeáziwa. 13 Tó gbɛ̃́ gì a wɛ̃nii a gbɛ̃naↄ yã́i, gbɛ̃e aↄ ye gbɛ̃́i dɛ beelao. 14 Tó álɛ yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ kɛ, ma gbɛ̃naↄn á ũ. 15 Má oɛ́ zↄ̀blenaↄ lↄo, asa zↄ̀blena líↄ a dii bↄↄlɛ dↄ̃o. Máↄ oɛ́ sa gbɛ̃naↄɛ, asa yã́ pↄ́ má mà ma Mae kĩ́i ↄ̃ má òɛ́ píi. 16 Ámɛ i ma sɛo, mámɛ ma á sɛ́, mɛ́ ma á zĩ́ à gɛ́ kã́fĩakɛi, kã́fĩa pↄ́ aↄ ku, Mae Lua i á gba pↄ́ pↄ́ a a wabikɛ̀wa ń ma tↄ́o. 17 Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́n kɛ: Àↄ yekↄ̃i. 18 Tó dṹnia zàágu, àↄ dↄ̃ kɛ́ à zàmagu á ãa. 19 Tó dṹnia gbɛ̃́ↄn á ũ, dↄ̃ dṹnia yeázi. Lá ma á sɛ́ ma á bↄ́ dṹnia guu, á dɛ a gbɛ̃́ↄ ũo. Bee yã́i dṹnia zaiágu. 20 À to yã́ pↄ́ má òɛ́ dↄágu. Zↄ̀blena líↄ dɛ a diilao. Lá aa ĩadàa, màa aa dawá sↄ̃. Tó aa ma yã́ kũaɛ, aaↄ á yã́ kũa sↄ̃ɛ. 21 Aa yã́ beeↄ kɛɛ́ píi ma tↄ́ yã́i, asa aa gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dↄ̃o. 22 Tó mi mↄ ma yã'ònɛ́o, dↄ̃ aa duuna vĩo. Tia kɛ́wa an duuna awa vĩo. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ zamagu za ma Maeguɛ sↄ̃. 24 Tó mi yã́ pↄ́ wi kɛ yãao kɛ an guuo, dↄ̃ aa duuna vĩo. Tia kɛ́wa aa yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ è, ↄ̃ aa zàmagu ń ma Maeo wápii, 25 kɛ́ yã́ pↄ́ kú Mↄizi ikoyã guu pa, wà mɛ̀ aa zàmagu pã. 26 Tó Zɛnnↄde pↄ́ má aà gbaɛwá bↄ̀ ma Mae kĩ́i à mↄ̀, Nisĩn sĩande pↄ́ ì bↄ aà kĩ́ipi, aↄ dɛ ma seelade ũ. 27 Ápiↄ sↄ̃ áↄ dɛ ma seeladeↄ ũ, kɛ́ á kumanↄ za káau yã́i.\n1 Ma yã́ beeↄ òɛ́ kɛ́ ásu fuo yã́iɛ. 2 Wa lousisikpɛ zↄ̃ɛ́. A gↄↄ lɛ́ mↄ́ se kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ́ aↄ e álɛ zĩkɛ Luaɛɛ. 3 Aa yã́piↄ kɛɛ́ kɛ́ aa ma Mae ń mapio dↄ̃o yã́i. 4 Ma yã́ beeↄ òɛ́, kɛ́ tó a gↄↄ kà, íↄ dↄ̃ má òɛ́ kↄ̀ɛ. Mi yã́ beeↄ òɛ́ za káauo, kɛ́ má kúánↄ yã́i. 5 Málɛ tá gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kĩ́i sa. Á gbɛ̃e i ma la gu pↄ́ málɛ táuo. 6 Á pↄ siakũ̀ sa, kɛ́ ma yã́ beeↄ òɛ́ yã́i. 7 Sĩana málɛ oɛ́, ma taa a àikɛɛ́, asa tó mi tao, Zɛnnↄdepi a mↄ́wáo. Tó ma ta, má aà zĩwá. 8 Tó à mↄ̀, a dṹnia ɛɛkaɛ̀ a ↄzĩ duuna ń maakɛao ń yã́kpalɛkɛao yã́ musu, 9 duuna yã́ musu, kɛ́ aai ma náaikɛo yã́i, 10 maakɛa yã́ musu, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i, mɛ́ á ma e lↄo yã́i, 11 yã́kpalɛkɛa yã́ musu, kɛ́ wà yã́kpalɛkɛ̀ ń dṹniaɛ bee kíao yã́i. 12 Má yã́ vĩ dasi mà oɛ́ lↄ, ãma á yã́piↄ fↄ̃ gĩao. 13 Tó Nisĩn Sĩande mↄ̀, a dↄaaɛ́ sĩana píi guu. A yã'o ń azĩaoo, yã́ pↄ́ a mà ↄ̃ ali o, i yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ↄ baokpaɛ́. 14 A ma tↄbↄ, asa ↄ̃mɛ a ma yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ́. 15 Pↄ́ pↄ́ ma Mae vĩ píiá ma pↄ́ɛ. A yã́i ma mɛ̀ a ma yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ́. 16 À gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ á ma e lↄo, à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ í ma e. 17 Ɔ̃ aà ìwaeↄ òkↄ̃ɛ: Bↄ́ yã́ àlɛ owɛ̃ɛ wei? À mɛ̀ à gↄ̃̀ yↄↄ wá a e lↄo mɛ́ à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ wí a e. À mɛ̀ lↄ álɛ tá a Mae kĩ́i. 18 Ɔ̃ aa mɛ̀: À gↄ̃̀ yↄↄ pↄ́ a òpi dɛ kpelewa ni? Wi yã́ pↄ́ àlɛ opi mao. 19 Yesu dↄ̃̀ kɛ́ aa ye a la, ↄ̃ a ònɛ́: Kɛ́ ma mɛ̀ à gↄ̃̀ yↄↄ á ma e lↄo, mɛ́ à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ í ma e, bee álɛ kↄ̃ lalaia? 20 Sĩana málɛ oɛ́, á ↄ́ↄlↄ á wɛ̃nakɛ, ãma dṹnia a pↄnakɛ. Áↄ ku pↄsia guu, ãma á pↄsiapi a lilɛ pↄna ũ. 21 Tó nↄɛ ye nɛ'ii, aà pↄ ì siakũ kɛ́ aà wãwãkɛgↄↄ kà yã́i. Tó à nɛ'ì sↄ̃, wãwã pↄ́ a kɛ̀pi lí dↄaàgu lↄo. Aà pↄ ì kɛ naɛ, kɛ́ à nɛ́ dafu kà dṹniawa yã́i. 22 Màa ápiↄ, á pↄ sia gĩa. Má ɛa mà á e lↄ, á pↄ i kɛ na, mɛ́ gbɛ̃e a fↄ̃ á pↄnapi síwáo. 23 Gↄↄ bee á yãe laa lↄo. Sĩana málɛ oɛ́, ma Mae a pↄ́ pↄ́ a a wabikɛ̀wa ń ma tↄ́o kpáwá. 24 E tia i pↄe wabikɛ ń ma tↄ́oo. Àli wabikɛ, íli e, kɛ́ á pↄna e pɛɛwá yã́i. 25 Ma yã́piↄ lɛ̀ɛũɛ́ɛ. A gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ má yã'oɛ́ ń yãlɛɛũao lↄo, mí a Mae yã́ oɛ́ wásawasa. 26 Gↄↄ bee á wabikɛ ń ma tↄ́o. Mi oɛ́ mámɛ má wabikɛɛ́ ma Maewao, 27 asa ma Mae yeázi kɛ́ á yemazi yã́i, mɛ́ a ma bↄa aà kĩ́i sì. 28 Ma bↄ ma Mae kĩ́i ma mↄ dṹnia guu. Tiasa málɛ dṹniato málɛ tá aà kĩ́i. 29 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Too, ńlɛ yã'o ń yãlɛɛũao lↄo, ńlɛ o wásawasa. 30 Wá dↄ̃ sa kɛ́ ń yã́pii dↄ̃, baa tó gbɛ̃́ i a làasoo onɛo. Bee yã́i wa n bↄa Lua kĩ́i sì. 31 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Álɛ ma náaikɛ saa? 32 A gↄↄ lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ á fãaa, á baade i ta a bɛ i ma to mado. Ń beeo má kú madoo, asa ma Mae kumanↄɛ. 33 Ma yã́ beeↄ òɛ́, kɛ́ naaa guu á nↄ̀sɛ àↄ daa doũ. Á wɛ́tɛ̃a e dṹnia guu, ãma à sↄ̃dilɛ, ma zĩblè dṹniawa.\n1 Yesu yã́pi oa gbɛa à wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Baa, a gↄↄ kà. Ǹ n Nɛ́ tↄbↄ, n Nɛ́ i n tↄbↄ. 2 Ń tò má iko vĩ gbɛ̃́piiwa, kɛ́ mà wɛ̃ni láasai kpá gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄwa píi. 3 N Lua mɛ̀ndona sĩande ń mapi Yesu Kilisi pↄ́ ń zĩo dↄ̃a mɛ́ wɛ̃ni láasai ũ. 4 Ma n tↄbↄ̀ tↄↄlɛ, zĩ pↄ́ ń dàmɛɛ mà kɛ má làa. 5 Baa, gawi kpaa n kĩ́i sa, lá ń kpàa n kĩ́i zadↄ̃ dṹnia kúo. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ n ń sɛ́ dṹniau n ń kpaaↄ, má tò aa n dↄ̃. N pↄ́ↄnɛ, ↄ̃ n ń kpaa. Aa n yã́ kũa, 7 aa dↄ̃̀ sa kɛ́ yã́ pↄ́ ń dàmɛɛ bↄ̀ n kĩ́i píiɛ. 8 Ma yã́ pↄ́ ń dàmɛɛ dànɛ́. Aa sì, ↄ̃ aa dↄ̃̀ kɛ́ ma bↄ n kĩ́iɛ sĩana. Aa sì kɛ́ ḿmɛ n ma zĩ. 9 Málɛ wabikɛnɛ́, i kɛ dṹnia málɛ kɛɛ̀o, sema gbɛ̃́ pↄ́ n ń kpaapiↄ, asa n pↄ́ↄnɛ. 10 Ma pↄ́ↄá n pↄ́ↄnɛ píi, n pↄ́ↄá ma pↄ́ↄnɛ píi. Málɛ tↄbↄ gbɛ̃́piↄ yã́ musu. 11 Málɛ su n kĩ́i, máↄ ku dṹnia guu lↄo, ãma ampiↄ aaↄ ku dṹnia guu. Baa Kuaadoade, ǹ ń dↄ̃́a ń n tↄ́ pↄ́ ń kpàa gbãao, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ láwáwa. 12 Gↄↄ pↄ́ má kúńnↄ, ma ń dↄ̃́a ń tↄ́ pↄ́ ń kpàapi gbãao. Má ń kũa, ↄ̃ an gbɛ̃e i vũaao, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ mipɛ̀ kaalɛwa kɛ́ n yã́ e pa yã́i bàasio. 13 Tiasa málɛ su n kĩ́i. Ma yã́ beeↄ ò dṹnia guu, kɛ́ aaↄ pↄna pↄ́ má vĩ vĩ, i pɛɛmáɛ. 14 Ma n yã́ dànɛ́, ↄ̃ dṹnia zàńgu, kɛ́ dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũo lán mapiwa. 15 Málɛ wabikɛma, i kɛ kɛ́ ǹ ń bↄ dṹnia guu no, kɛ́ ǹ kàedańzi Setãu yã́ musuɛ. 16 Dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũo lán mapiwa. 17 To an kua àↄ adoa ń sĩana gbãao, n yã́ mɛ́ sĩanapi ũ. 18 Lá n ma zĩ dṹnia guu, mapi sↄ̃ ma ń zĩ́ dṹnia guu. 19 Málɛ azĩa kpama an yã́i, kɛ́ aaↄ ku n gbɛ̃́ↄ ũ sĩana. 20 I kɛ málɛ wabikɛnɛ́ ńdo no, ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ma náaikɛ ń yã́iↄɛ lↄ, 21 kɛ́ ampii aaↄ ku mɛdoũ. Baa, lá ń kú ma guu mɛ́ má kú n guu, ampiↄ sↄ̃ aaↄ kú wá guu, kɛ́ dṹnia e sí ḿmɛ n ma zĩ. 22 Gawi pↄ́ ń kpàa ↄ̃ má kpàmá, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ láwáwa. 23 Má kú ń guu mɛ́ ń kú ma guu, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ míↄmiↄ, dṹnia i dↄ̃ ḿmɛ n ma zĩ, mɛ́ ń yeńzi lá ń yemaziwa. 24 Baa, gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄ, má ye aaↄ ku gu pↄ́ má kúu, kɛ́ aa wɛsi ma gawilɛ, gawi pↄ́ ń kpàa kɛ́ ń yemazi zadↄ̃ dṹnia kúopi. 25 Mae Maa, dṹnia n dↄ̃o, ãma má n dↄ̃, mɛ́ gbɛ̃́ɛ beeↄ dↄ̃ kɛ́ ḿmɛ n ma zĩ. 26 Má tò aa n dↄ̃, mɛ́ má ɛa mà to aaↄ n dↄ̃ lↄ, kɛ́ áↄ yenzi lá ń yemaziwa, míↄ naamá.\n1 Yesu yã́pi oa gbɛa à bↄ̀ ń a ìwaↄ, aa bùa Sedↄ̃ baale. Lu ku we, ↄ̃ à gɛ̃̀u ń a ìwaↄ. 2 Yudasi bↄnkpɛde sↄ̃ a gupi dↄ̃, asa Yesu ń a ìwaↄ aaìↄ kãaa we mↄ̀ↄmↄↄɛ. 3 Ɔ̃ Yudasi gɛ̀ we ń sosa gãli doo ń dↄai pↄ́ sa'onkiaↄ ń Falisiↄ ń zĩ́ↄ. Aa filiaↄ kũa ń sɛ̃tɛↄ ń gↄ̃kɛbↄↄ. 4 Yesu yã́ pↄ́ a a le dↄ̃ píi, ↄ̃ à bↄ̀ dàńlɛ à ń lá à mɛ̀: Dé álɛ wɛɛlɛi? 5 Aa wèwà aa mɛ̀: Yesu Nazalɛtiɛ. Ɔ̃ a ònɛ́: Mámɛ má aà ũ. Yudasi bↄnkpɛdepi kúńnↄ. 6 Kɛ́ Yesu ònɛ́: Mámɛ má aà ũ, ↄ̃ aa ɛ̀a kpɛkpɛ aa bↄ̀lɛlɛ. 7 Yesu ń lá lↄ: Dé álɛ wɛɛlɛi? Ɔ̃ aa mɛ̀: Yesu Nazalɛtiɛ. 8 Yesu wèmá lↄ: Má òɛ́ mámɛ má aà ũ. Tó mámɛ álɛ ma wɛɛlɛ, à to gbɛ̃́ɛ beeↄ tá. 9 À bee ò kɛ́ yã́ pↄ́ à dↄ̀aa ò e pa yã́iɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄ, an gbɛ̃e i vũaao. 10 Simↄↄ Piɛɛ fɛ̃nda looa, ↄ̃ a wò à sa'onkia zĩkɛna lɛ̀ò à aà ↄplaa swã́ gò. Zĩkɛnapi tↄ́n Malaku. 11 Ɔ̃ Yesu ò Piɛɛɛ: Ǹ n fɛ̃nda pɛ a kpɛ́u. Má taasi pↄ́ ma Mae dìlɛ mà kɛ kɛɛona í mio lé? 12 Ɔ̃ sosaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄo ń Yuda dↄaiↄ Yesu kũ̀ aa aà yè. 13 Aa gɛ̀aànↄ Anasi kĩ́i gĩa. Anasipiá Kaaifa pↄ́ dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee ã̀nsueɛ. 14 Kaaifapi mɛ́ lɛdà Yuda gbãadeↄwa yãa à mɛ̀: A maa gbɛ̃́ mɛ̀ndo ga gbɛ̃́pii gbɛuɛ. 15 Simↄↄ Piɛɛ ń Yesu ìwaↄ doo tɛ Yesupi kpɛ. Sa'onkia ìwapi dↄ̃, ↄ̃ ìwapi gɛ̃̀ Yesu kĩ́i sa'onkiapi bɛ'ua. 16 Piɛɛ gↄ̃̀ zɛ bↄlɛu gãaɛ. Ɔ̃ ìwa pↄ́ sa'onkia aà dↄ̃pi gɛ̀ yã'ò nↄɛ pↄ́ lɛ́ bↄlɛpi dↄ̃́aɛ, ↄ̃ à gɛ̃̀ ń Piɛɛo. 17 Ɔ̃ nↄɛ bↄlɛdↄ̃anapi Piɛɛ là à mɛ̀: Gbɛ̃́pi ìwaen n ũo lò? Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Mámɛo. 18 Zĩkɛnaↄ ń dↄaiↄ tɛkà yãa kɛ́ ĩ́ana kú yã́i, ↄ̃ aalɛ kpakpa. Piɛɛ kúńnↄ we, àlɛ tɛ́kpakpa. 19 Ɔ̃ sa'onkia lɛ́ yãlala Yesuwa aà ìwaↄ ń aà yãdanɛo musu. 20 Yesu wèwà à mɛ̀: Ma yã'ò gbɛ̃́piiɛ gupuau. Ma yãdàdanɛ́ lousisikpɛↄ guu ń Lua uao, gu pↄ́ Yudaↄ ì kãaau ḿpii. Mi yãe o asii guuo. 21 Bↄ́yãi ńlɛ yãlalaai? Ma yãmanaↄ la, aa yã́ pↄ́ má ònɛ́ dↄ̃. 22 Kɛ́ Yesu yã́ bee ò, dↄaiↄ do pↄ́ kú we aà sãnkɛ à mɛ̀: Wì yã́zãsi sa'onkiawa màa yã̀? 23 Yesu wèwà à mɛ̀: Tó yãvãi má ò, o wà ma. Tó yãmaa má ò sↄ̃, bↄ́yãi n ma lɛi? 24 Ɔ̃ Anasi Yesu gbàɛ sa'onkia Kaaifawa yea. 25 E tia Piɛɛ ku we, àlɛ tɛ́kpakpa. Ɔ̃ wà aà là: Aà ìwaen n ũo lò? Piɛɛ lelekpà à mɛ̀: Mámɛo. 26 Sa'onkia zĩkɛnaↄ doá gbɛ̃́ pↄ́ Piɛɛ a swã́ gò daɛɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Mi n eaànↄ lu guuo lé? 27 Ɔ̃ Piɛɛ lelekpà lↄ. Wegↄ̃ↄ ko lɛzù. 28 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ bↄ̀ ń Yesuo Kaaifa kĩ́i, aa gɛ̀aànↄ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ. Gufɛ̃nɛɛ. Aai gɛ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi bɛo, kɛ́ aasu gbãlɛo yã́i, asa aa ye Gɛ̃amusu dikpɛkɛɛ. 29 A yã́i tò Pilati bↄ̀ mↄ̀ ń kĩ́i à mɛ̀: Yã́ kpele á vĩ ń gbɛ̃́pioi? 30 Aa wèwà aa mɛ̀: Tó vãikɛna no, dↄ̃ wi mↄ aà kpáimao. 31 Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À aà sɛ gɛ́ yã́kpalɛkɛiaànↄ ázĩa ikoyãwa. Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wá gbɛ̃dɛa zɛ́ vĩo. 32 Bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ Yesu ò e pa yã́iɛ, kɛ́ à dↄ̀aa a ga taa ò. 33 Ɔ̃ Pilati ɛ̀a gɛ̃̀ a bɛ. À Yesu sìsi, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Yudaↄ kían n ũa? 34 Yesu wèwà à mɛ̀: Ńlɛ bee o ń nzĩao yã̀, ge wà ma yã́ ònɛɛ? 35 Pilati mɛ̀: Yudan ma ũa? N buiↄ ń n sa'onkiaↄ mɛ́ n kpaa. Bↄ́ ń kɛ̀i? 36 Yesu mɛ̀: Ma kpalaá dṹniaɛ bee pↄ́ no. Tó ma kpalaá dṹniaɛ bee pↄ́ɛ, dↄ̃ ma ìwaↄ zĩkà, kɛ́ wasu ma kpa Yuda gbãadeↄwao. Ma kpalaá dṹnia la pↄ́ no. 37 Ɔ̃ Pilati òɛ̀ à mɛ̀: Asi kían n ũóo? Yesu mɛ̀: Ḿmɛ ńlɛ o kían ma ũ. Wà ma i, ↄ̃ ma mↄ dṹnia guu sĩana seelade ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ sĩana pↄ́ ũ ì ma yãma. 38 Pilati mɛ̀: Bↄ́ mɛ́ sĩana ũi? Kɛ́ a ò màa, à ɛ̀a bↄ̀ gɛ̀ Yuda gbãadeↄ kĩ́i, a ònɛ́: Mi yãe e gbɛ̃́piwao. 39 Á fɛlɛkaayã vĩ kɛ́ mi dakpɛunae kɛ̃́ɛ́ Gɛ̃amusu dikpɛgↄↄzĩ. Á ye mà Yudaↄ kía kɛ̃́ɛ́ yã̀? 40 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ lↄ aa mɛ̀: Aàpi no, Balabaɛ! Kási sↄ̃ Balabapiá kpã́iwɛliwɛɛ.\n1 Ɔ̃ Pilati mɛ̀ wà Yesu sɛ wà gbɛ̃ ń flàalao. 2 Ɔ̃ sosaↄ lɛ̀ fùa tã̀ aa kpàɛ̀ aa gomusu tɛ̃a dàɛ̀. 3 Aalɛ sↄ̃aàzi dodo aalɛ mɛ: Fↄ Yudaↄ kía! Ɔ̃ aalɛ aà sãnkɛkɛ. 4 Pilati ɛ̀a bↄ̀ lↄ, ↄ̃ a ò bílaɛ: À gwa, málɛ bↄɛ́aànↄ bàasi la, kɛ́ à e dↄ̃ mi yãe ewào. 5 Yesu bↄ̀ bàasi, a lɛ̀ fùapi kpaa, a gomusu tɛ̃api daa. Ɔ̃ Pilati ònɛ́: Gↄ̃ɛpi kɛ! 6 Kɛ́ sa'onkiaↄ ń dↄaiↄ aà è, aa wiilɛ̀ aa mɛ̀: Ǹ aà páliwa! Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À aà sɛ gɛ páliwa ázĩa, asa mi yãe ewào. 7 Yuda gbãadepiↄ wèwà aa mɛ̀: Wá ikoyã vĩ, mɛ́ ikoyãpi mɛ̀ sema aà ga, kɛ́ à azĩa dìlɛ Lua Nɛ́ ũ yã́i. 8 Kɛ́ Pilati yã́pi mà, aà vĩa kã̀fĩ. 9 À ɛ̀a gɛ̃̀ ń Yesuo a bɛ lↄ, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? Yesu i wewào, 10 ↄ̃ Pilati òɛ̀: Ńyↄ̃ yã'omɛɛo lé? Ń dↄ̃ kɛ́ má n gbaɛa iko vĩ, mɛ́ má n paa líwa iko vĩ lↄo lé? 11 Yesu wèwà à mɛ̀: Ń ikoe vĩao, sema pↄ́ Lua kpàma bàasio. A yã́i tò gbɛ̃́ pↄ́ ma kpama duuna mɛ́ zↄ̃ↄ. 12 Za gↄↄ bee Pilati lɛ́ zɛwɛɛlɛ à aà gbaɛ, ãma Yuda gbãadeↄ wiilɛ̀ aa mɛ̀: Tó n gbɛ̃́pi gbàɛ, Sezaa gbɛ̃nan n ũo. Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa dìlɛ kía ũ íbɛlɛsɛ̀ ń Sezaaoɛ. 13 Kɛ́ Pilati yã́ bee mà, à mɛ̀ wà bↄ ń Yesuo bàasi. Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa, gu pↄ́ wì mɛ gbɛ̀ gusalalau. (Ń Ɛbɛlu yã́o sↄ̃ Gabata.) 14 A gudↄa mɛ́ Gɛ̃amusu dikpɛ ũ. Kɛ́ ĩatɛ̃ ká minanguo, ↄ̃ Pilati ò Yuda gbãadepiↄnɛ: Á kía kɛ. 15 Ɔ̃ aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ: Ǹ aà dɛ. Ǹ aà dɛ. Ǹ aà páliwa. Pilati ònɛ́: Má á kía páliwa yã̀? Sa'onkiaↄ mɛ̀: Wá kía vĩo, Sezaa bàasio. 16 Ɔ̃ Pilati Yesu kpàmá aa aà páliwa. Ɔ̃ aa aà sɛ̀ gɛ̀ò. 17 Yesu bↄ̀ wɛ̃́lɛ guu a azĩa lipãakↄ̃a sɛa, à gɛ̀ gu pↄ́ wì mɛ Mitↄↄnagu. (Ń Ɛbɛlu yã́o wì mɛ Gↄgↄta.) 18 We wà Yesu pàu líwa ń gbɛ̃ↄn pla pãleↄ, gbɛ̃do ↄplaai, gbɛ̃do ↄzɛɛi, ↄ̃ Yesu kú ń zãnguo. 19 Pilati lakɛ̃̀ a nà Yesu lipãakↄ̃apiwa. Yã́ pↄ́ a kɛ̃̀pin kɛ: Yesu Nazalɛti, Yudaↄ kía. 20 Yuda lápi kyokɛ̀ dasi, asa gu pↄ́ wà Yesu pàu líwapi zã̀ ń wɛ̃́lɛoo. Wa kɛ̃̀ lápiwa ń Ɛbɛlu yã́o ń Lomadeↄ yã́o ń Gɛlɛki yã́oɛ. 21 Ɔ̃ Yuda sa'onkiaↄ ò Pilatiɛ: Ńsu kɛ̃ Yudaↄ kíao, ãma kɛ̃ aàpi mɛ́ ò Yudaↄ kían a ũ. 22 Pilati mɛ̀: Yã́ pↄ́ má kɛ̃̀ má kɛ̃̀ɛ. 23 Kɛ́ sosaↄ Yesu pàliwa aa làa, ↄ̃ aa aà pↄkasaↄ sɛ̀lɛ kpaalɛ̀ lɛɛ síiↄ̃ baade miwa. Aa aà ulatao pↄ́ wa tã̀ namisai za musu e zĩ́lɛ sɛ̀ lↄ, 24 ↄ̃ aa òkↄ̃ɛ: Wásu ulapi paapaao. Wà tɛ́lɛpa gbɛ̃́ pↄ́ a gↄ̃ɛ̀. Aa bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee paɛ, wà mɛ̀: Aa aà pↄkasaↄ kpaalɛ̀kↄ̃ɛ, aa tɛ́lɛpà aà ula yã́ musu. Bee yã́i sosaↄ kɛ̀i màa. 25 Yesu da ń aà da dãunao ń Kolopa na Maliamao ń Maliama Madelɛnio ku lí pↄ́ wà Yesu pàwà saɛ. 26 Kɛ́ Yesu a da è ń a ìwa pↄ́ á yeaàzio zɛ aà saɛ, a ò a daɛ: N nɛ́ kɛ! 27 Ɔ̃ a ò ìwapiɛ: N da kɛ! Za zĩbeezĩ ↄ̃ ìwapi aà sɛ̀ tàò a bɛ. 28 Bee gbɛa Yesu dↄ̃ apii pà. Kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau e pa ↄ̃ à mɛ̀: Imi lɛ́ ma dɛ. 29 Lo ku we, vɛ̃ɛ kũ̀ma ka a pai. Ɔ̃ wà sao kpàlɛ vɛ̃ɛpi guu wa pɛ̀ lía, wa dà Yesuɛ a lɛ́u. 30 Kɛ́ à vɛ̃ɛpi mì à mɛ̀: Apii pà. Ɔ̃ à a mipɛ̀lɛ à kɛ̀sai. 31 A gudↄa mɛ́ kã́mabogↄↄ ũ. Yuda gbãadeↄ ye gɛↄ gↄ̃ líwa e kã́mabogↄↄzĩo, asa kã́mabogↄↄzĩpiá gↄↄ zↄ̃ↄɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ wabikɛ̀ Pilatiwa wà ń gbá ɛ́'ɛ, wi ń bua. 32 Ɔ̃ sosaↄ gɛ̀ gbɛ̃́ sɛ̃́ia pↄ́ wa pàliwa sãnu ń Yesuo gbá ɛ̀'ɛ ń a plaade pↄ́o lↄ. 33 Kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa è à gà kↄ̀, ↄ̃ aai aà gbá ɛ́'ɛo. 34 Ɔ̃ sosaↄ do Yesu zↄ̃̀ ń sↄ̃nao a gbã̀tɛ̃ɛu. Wegↄ̃ↄ au ń ío bↄ̀lɛ. 35 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi è ń wɛ́o mɛ́ yã́pi ò. Aà seeladekɛ sĩana vĩ, mɛ́ a dↄ̃̀ sĩana álɛ o, kɛ́ ápiↄ sↄ̃ à e Yesu náaikɛ. 36 Yã́ beeↄ kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalauɛ bee paɛ wà mɛ̀: Aà wáe a ɛo. 37 A kɛ̃a Luayãtaalau lↄ wà mɛ̀: Aa gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zↄ̃̀ aa aà dɛ̀ gwa. 38 Bee gbɛa Yosɛfu Alimate gbɛ̃́ gɛ̀ wabikɛ̀ Pilatiwa aà a gba zɛ́ à Yesu gɛ bua. Yesu ìwaɛ asii guu, kɛ́ àlɛ vĩakɛ Yuda gbãadeↄnɛ yã́i. Pilati wèi, ↄ̃ à gɛ̀ aà gɛ bùa. 39 Nikodɛũ pↄ́ gɛ̀ Yesu kĩ́i gwãasĩna gɛ̀ sↄ̃ ń lí'ↄo ń ɛsɛ gĩnanao yãalɛa, à kà kiloo baakwi taawa. 40 Ɔ̃ aa Yesu gɛ sɛ̀ aa bàabaa pↄ́lɛↄ fĩ̀wà ń ɛsɛ gĩnanapio, lá Yudaↄ ì gɛ kpɛla ń fɛlɛkaayã guuwa. 41 Kaa ku gu pↄ́ wà Yesu pàu líwapiu. Gbɛ̀'ɛ pↄ́ wa sↄ̀ mia ũ ku kaapiu, wi gbɛ̃e dau yãao. 42 Wekĩi aa Yesu dàu, kɛ́ a zã̀ńnↄo, mɛ́ Yudaↄ kã́mabogↄↄ lɛ́ ká yã́i.\n1 Ãsↄ̃anɛnzĩ guluuluui Maliama Madelɛni gɛ̀ mia kĩ́i, ↄ̃ a lè gbɛ goa mia'ɛ lɛ. 2 Ɔ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ Simↄↄ Piɛɛ kĩ́i ń ìwaↄ do pↄ́ Yesu yeaàzipio, a ònɛ́: Wà Dii bↄ̀ miau, wi dↄ̃ gu pↄ́ wà aà dìlɛuo. 3 Ɔ̃ Piɛɛ ń ìwaↄ dopio fɛ̀lɛ gɛ̀ mia kĩ́i. 4 An gbɛ̃ↄn pla ḿpii aalɛ bàalɛ sãnu, ↄ̃ ìwapi ba na dɛ̀ Piɛɛla, à kà mia kĩ́i káau. 5 Kɛ́ à wɛkpàlɛu, ↄ̃ à bàabaa pↄ́lɛↄ è kálɛa, ãma i gɛ̃uo. 6 Kɛ́ Simↄↄ Piɛɛ kà aà gbɛa, ↄ̃ à gɛ̃̀ miau. À bàabaa pↄ́lɛpiↄ è kálɛa 7 ń zwãa pↄ́ wa fĩ̀ aà miwao. Zwãapi pɛakↄ̃wa ń pↄ́lɛpiↄo, a kooa dilɛa adoɛ. 8 Ɔ̃ ìwa pↄ́ kà mia kĩ́i káaupi gɛ̃̀ sↄ̃. A è, ↄ̃ à aà vua sì. 9 E tia aai yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ a bↄ gau mi dↄ̃o. 10 Ɔ̃ ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄ ɛ̀a tà bɛ. 11 Maliama zɛ mia'ɛ kpɛɛlɛ, àlɛ ↄ́ↄlↄ. Lá àlɛ ↄ́ↄlↄ màa, à wɛkpàlɛ mia'ɛu. 12 Ɔ̃ à malaika gbɛ̃ↄn plaↄ è zↄ̃lɛa gu pↄ́ wà Yesu gɛ dìlɛu yãa. Ado ku mizĩ, ado gbázĩ. Aa ula pua daa. 13 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́ mɛ́ n le, ńlɛ ↄ́ↄlↄi? A wèmá à mɛ̀: Wà ma Dii sɛ̀ tàòɛ, má dↄ̃ gu pↄ́ wà aà dìlɛuo. 14 Kɛ́ à bee ò, à lìli, ↄ̃ à Yesu è zɛa, ãma i dↄ̃ Yesu no. 15 Yesu aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ↄ́ↄlↄi? Dé ńlɛ wɛɛlɛi? Maliama lɛ́ e kaadeɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Mae, tó ḿmɛ n aà sɛ̀ n bↄò, omɛɛ gu pↄ́ n aà dìlɛu, mí gɛ́ mà aà sɛ́. 16 Yesu òɛ̀: Maliama! À aɛdↄ̀wà, ↄ̃ a òɛ̀ ń Ɛbɛlu yã́o: Labuni! (Bee mɛ̀ Mɛtulu.) 17 Yesu òɛ̀: Ńsu ↄkãao, mi ta ma Mae kĩ́i yãao. Gɛ ǹ o ma gbɛ̃́ↄnɛ, málɛ tá ma Mae ń ń Maeo kĩ́i, ma Lua ń ń Luao kĩ́i. 18 Ɔ̃ Maliama Madelɛni gɛ̀ a baokpà aà ìwaↄnɛ à mɛ̀: Ma Dii è. Ɔ̃ à yã́ pↄ́ a òɛ ònɛ́. 19 Ãsↄ̃anɛna bee oosi, aà ìwaↄ kãaaa kpɛ́ guu, aa gbatàńlɛ aa kilidàu, kɛ́ aalɛ vĩakɛ Yuda gbãadeↄnɛ yã́i. Ɔ̃ Yesu mↄ̀ zɛ̀ ń guu, a ònɛ́: Àↄ ku aafia! 20 Kɛ́ a ò màa, ↄ̃ à a ↄↄ ↄ̀lↄnɛ́ ń a gbã̀tɛ̃ɛo. Kɛ́ ìwapiↄ Dii è, an pↄ kɛ̀na. 21 Yesu ɛ̀a ònɛ́: Àↄ ku aafia! Lá ma Mae ma zĩ, málɛ á zĩ sↄ̃ɛ. 22 Kɛ́ à bee ò, à ĩ́anapɛ̀má à mɛ̀: À Lua Nisĩna sí. 23 Tó a gbɛ̃́ↄ duunaↄ kɛ̃̀má, à kɛ̃̀mán we. Tó i kɛ̃́má sↄ̃o, a kɛ̃́máo. 24 Gↄↄ pↄ́ Yesu mↄ̀, aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ do Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìa kúńnↄo. 25 Ɔ̃ aà ìwa kĩniↄ òɛ̀: Wa Dii è. Ɔ̃ a ònɛ́: Tó mi kusa gbɛ e aà ↄ guu ma ↄtona pɛ̀uo, mɛ́ mi ↄpɛ aà gbã̀tɛ̃ɛuo, má sío. 26 A gↄↄ la aà ìwaↄ ku kpɛ́u lↄ, Tomaa kúńnↄ sa. Aa gbatàńlɛ aa kilidàu, ↄ̃ Yesu mↄ̀ zɛ̀ ń guu à mɛ̀: Àↄ ku aafia! 27 Ɔ̃ a ò Tomaaɛ: Ǹ n ↄtona pɛ ma ↄ guu la ǹ gwa, ní ↄpɛ ma gbã̀tɛ̃ɛu. Ńsu seakɛ lↄo, ma náaikɛ. 28 Tomaa òɛ̀: Ma Dii, ma Lua. 29 Yesu òɛ̀: Kɛ́ n ma e yã́i ↄ̃ n ma náaikɛ̀. Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa ma náaikɛ̀ ma esaiↄ ũ. 30 Yesu dabudabu pãleↄ kɛ̀ dasi a ìwaↄ wáa, wi kɛ̃ taalaɛ bee guuo. 31 Ãma wà kɛ́ beeↄ kɛ̃̀, kɛ́ à e Yesu sí Lua Nɛ́ Mɛsii ũ, í wɛ̃ni e aà náaikɛa guuɛ.\n1 Bee gbɛa Yesu ɛ̀a azĩa ↄ̀lↄ a ìwaↄnɛ lↄ Tibelia ísidalɛ. Lá à azĩa ↄ̀lↄnɛ́n kɛ: 2 Simↄↄ Piɛɛ ku sãnu ń Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìao ń Kana pↄ́ kú Galile gbɛ̃́ Natanaɛlio ń Zebedee nɛ́ↄ ń Yesu ìwa gbɛ̃ↄn pla pãleↄ. 3 Simↄↄ Piɛɛ ònɛ́: Málɛ gɛ́ kpↄ wɛiɛ. Ɔ̃ aa òɛ̀: Wápiↄ sↄ̃ wá gɛ́nnↄɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, ãma aai pↄe e wà kũ̀ gwã́ beeo. 4 Kɛ́ gu lɛ́ dↄ, Yesu zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ, ãma aà ìwaↄ i dↄ̃ kɛ́ aàpi no. 5 Ɔ̃ à lɛzu à ń lá à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, i kpↄe e á kũ̀o lé? Aa mɛ̀: Aawo! 6 Ɔ̃ a ònɛ́: À bafã gó ↄplaai, ákpↄ kṹ. Kɛ́ aa fã̀, aa kpↄ kũ̀ dasidasi, aa fùa sɛ́i. 7 Ɔ̃ ìwa pↄ́ Yesu yeaàzipi ò Simↄↄ Piɛɛɛ: Diiɛ. Piɛɛpi ula daao. Kɛ́ a mà wà mɛ̀ Diiɛ, ↄ̃ à a ula sɛ dà à kùsi íwa. 8 Ìwa kĩniↄ lɛ́ bapi gálɛ, à pà ń kpↄo, aalɛ suò ń góo, asa aa zã̀ ń gↄ̃sↄ̃lɛoo, a dɛ gã̀sĩsuu ↄ̀aa do taalao. 9 Kɛ́ aa bùa baa, aa pɛ̃ɛ è kálɛa we ń kpↄo kpaa tɛ́a. 10 Yesu ònɛ́: À mↄ́ ń kpↄ pↄ́ á kũ̀ tia keeↄ. 11 Ɔ̃ Simↄↄ Piɛɛ gɛ̃̀ gó guu, à ba gàlɛ a bùaò sĩ̀sĩa, à pà ń kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛↄ mɛ̀n basoplakwi ń àaↄ̃o. Baa kɛ́ a dasi màa, ba i kɛ̃o. 12 Yesu ònɛ́: À mↄ́ pↄble. Aà ìwae i fↄ̃ lɛbↄ̀ aà là dén aà ũio, asa aa dↄ̃ kɛ́ Diiɛ. 13 Yesu gɛ̀ pɛ̃ɛ sɛ kpàmá. Màa a kɛ̀ ń kpↄo lↄ. 14 Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ gɛ̃n àaↄ̃den we aà bↄa gau gbɛa. 15 Kɛ́ aa pↄblè aa làa, Yesu Simↄↄ Piɛɛ là à mɛ̀: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazi dɛ lá gbɛ̃́ɛ beeↄ yemazilaa? A wèwà à mɛ̀: Ao Dii, ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Blɛ kpa ma sãnɛbↄlↄↄwa. 16 A gɛ̃n plaade Yesu ɛ̀a aà là lↄ: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazia? A wèwà à mɛ̀: Ao Dii, ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Ma sãↄ dãmɛɛ. 17 À aà là a gɛ̃n àaↄ̃de: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazia? Kɛ́ Yesu Piɛɛ là a gɛ̃n àaↄ̃de tó a yeazi, aà pↄ yà, ↄ̃ a òɛ̀: Dii, ń yã́pii dↄ̃. Ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Blɛ kpa ma sãↄwa. 18 Sĩana málɛ onɛ, kɛ́ ń dɛ ɛ̀waaso ũ, ni pↄ́ da nzĩa ǹ gɛ́ gu pↄ́ ń yei, ãma tó n zikũ̀, ńyↄ̃ n ↄ poo, gbɛ̃pãle i danɛ, i gɛ́nnↄ gu pↄ́ ń yeio. 19 Kɛ́ a ò màa, Piɛɛ ga pↄ́ a Lua tↄbↄ ↄ̃ àlɛ o. Bee gbɛa Yesu òɛ̀: Tɛmazi. 20 Piɛɛ lìli à ìwa pↄ́ Yesu yeaàzipi è tɛ́ńzi. Gbɛ̃́pi mɛ́ sↄ̃kpàlɛ Diizi, à aà là gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble gbɛ̃́ pↄ́ a aà kpámái. 21 Kɛ́ Piɛɛ aà è, a ò Yesuɛ: Dii, gbɛ̃́ɛ bee sↄ̃ bɛ? 22 Yesu òɛ̀: Tó má ye aàↄ ku e ma gɛ mↄò, a yã́ n e má ni? Tɛmazi. 23 Ɔ̃ yã́pi fã̀aa Yesudeↄ guu, kɛ́ ìwapi a gao. Ãma Yesu i oɛ̀ a gao no. À mɛ̀ tó á ye aàↄ ku e à gɛ mↄò, a yã́ aà e má niɛ? 24 Ìwapi mɛ́ yã́ɛ beeↄ seelade ũ, aàpi mɛ́ láɛ bee kɛ̃̀, mɛ́ wá dↄ̃ kɛ́ aà seeladekɛ náai vĩ. 25 Yesu yãpãleↄ kɛ̀ dasidasi lↄ. Tó wa kɛ̃̀ lá guu dodo píi, málɛ e dṹnia azĩawa a fↄ̃ taala pↄ́ wa kɛ̃̀piↄ sio.


Dónbeenì páaníi fĩnle vũahṹ Hebere 13\n☰ Hebere 13 ◀ ▶\nBìo le Dónbeenì nìpomu ko ɓa ɓua lè miten\n1 Mi wań mín làa bìo ɓa nuzàwa waráa mín bìo síi. 2 Nì-hãni wé huera mi wán à mi ɓua a sese, mi yí le mi yiwa sà bṹn yi. Ɓa nì-dòndáa ɓúi wó mu, á ɓa ɓuan ho wáayi tonkarowà ká ɓa yí zũ mu. 3 Mi wé leéka bìa wi ho kàsó yi bìo, à kɛń lè mi páanía wi ho yi làa ba. Mi mún wé leéka bìa ɓa wee beé lò bìo, à kɛń lè minɛ́n ɓa mún wee beé lò.\n4 Báawa lè mí hã́nání, mi wé bè bìo le Dónbeenì bía yi mu yaamu dã́ní yi. O báa tàá o hã́a á yí ko ò o wé hã́-fénló tàá bá-fénló. Mi zũń le le Dónbeenì khíi síiní ɓa hã́-féwá lè ɓa bá-féwá ɲúná.\n5 Mi yí le mi sĩa sòobá wé vá le wárí yi dà khĩí. Mi le bìo wi mi cɔ̃́n à mi sĩa wa bìo yi. Le Dónbeenì mí bɛɛre yàá bía bìo kà: «Loń, ĩ máa día fo ũ dòn, ĩ máa pĩ́ fo hùúu.»* 6 Lé bṹn te bìo wa sĩa hereka á dà à bíoráa bìo kà:\n«O Ɲúhṹso Dónbeenì wee séení wɛn fɛ́ɛɛ,\ná wa máa zɔ̃́n dɛ̀ɛ.\nNùpua yí dà dɛ̀ɛ ɓúi máa wé làa mi»†\n7 Bìa zéenía le Dónbeenì bìo làa mia á mi tà le yi á mi wé leéka bìo. Mi loń bìo ɓa ɓuan lè miten le Dónbeenì bìo dã́ní yi vaá húrunnáa. Minɛ́n mún ɓua miten lè ɓa bìo síi. 8 Bìo ó o Yeesu *Krista karáa ho hĩihṹ lé bṹn ó o mún karáa ho zuia. Lé bṹn ó o ò dĩ̀nnáa fɛ́ɛɛ máa yèrèmá hùúu. 9 Mi pa miten bìo, à yí día le ɓa khà mia vĩ́iní lè ho kàránló sìíwà na yí se. Bìo se lé à wa yí ho pànká le Dónbeenì sãamu na le wee wé bìo yi, Ká yínɔń hã làndáwá na bò ho dĩ́nló wán bìo yi.\n10 Warɛ́n muinì yɛɛníi dɛ̀ɛ wi. Á ɓa yankarowà na wee sá ɓa *zúifùwa pɔ̃nsòni bùkú yi á yí ko ɓa wé dí bìo wi le wán. 11 Ɓa yankarowà ɲúhṹso wee ɓua ɓa bùaa na ɓa fũ̀aana cãni à zoráa le *sòobá-lùe yi mu bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi. Ká ɓa bùaa mu bán ɓa wee lée cĩ̀í ho donkĩ́ahṹ. 12 Lé làa bṹn síi ɓa mún ɓuan o Yeesu lóráa ho Zeruzalɛɛmu lóhó donkĩ́ahṹ á lée ɓó. O bìo wó kà síi bèra a na ò o cãni pànká yi, à ɓa nùpua bè-kora sɛ́n día. 13 Á mi wã́a wa lée sĩ́ a Yeesu mu yahó ho donkĩ́ahṹ, à hã làntàa na là làa wo ɓàn síi à wa mún tà yi. 14 Ho lahó na wa wi yi ho dĩ́míɲá yi á máa kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ. Lé bṹn te bìo wa wee càráa hìa wa khíi kɛɛní yí ho yìró na lua yi. 15 Mi wé wa khòoní le Dónbeenì fɛ́ɛɛ o Yeesu pànká yi, à bṹn wé lòn muinì na wa yan nɔn le yi. Dén muinì so lé wa ɲiní bè-bíonii na wa wé è khòonínáa le. 16 Mi wíoka wé wé mu bè-tentewà lè ɓa nùpua, à wé séení mín lè mí níi bìo. Bṹn ka lòn muinì, mu bìo sĩ le Dónbeenì yi. Mi yí le mi yiwa sà bṹn yi.\n17 Bìa wi mi ɲúhṹ wán á mi wé bè bíoní yi. Ɓa wee pa mi bìo, á lé ɓarɛ́n mún khíi zéení bìo mi bìo karáa lè le Dónbeenì. Ká mi wee bè ɓa bíoní yi, á ɓa wé è sá mí tonló lè le sĩ-wɛɛ. Ká mi yí máa wé bṹn, á ɓa wé è sá ho ká ɓa sĩa yí wan, bṹn á cũ̀nú mía yi.\n18 Mi wé fìo na wɛn. Wa láa waten yi, á zũ le wa yí wó yí khon bìo ɓúi yi. Á wa mún wi à wa wé wé bìo se fɛ́ɛɛ. 19 Ĩ wee hení mu á à na mia le mi fìo le Dónbeenì yi bèra a na à ĩ yí ho wɔ̃hṹ bĩní ɓuen mi cɔ̃́n fùafùa.\n20-21 Le le Dónbeenì wé à mi dàń wé bìo se á le sĩi vá yi. Lé lerɛ́n lé ho hɛ́ɛrà ɓànso. Le bò le páaníi làa wɛn fɛ́ɛɛ lè wa Ɲúhṹso Yeesu cãni. Lé lerɛ́n vèenía wo léra mu húmú yi á wó lè mí nìpomu paro binbirì. Le o Yeesu *Krista pànká yi à le Dónbeenì mu wé à wa dàń wé bìo le sĩi vá yi. Le ho cùkú bìo sĩ̀ a Yeesu Krista yi fɛ́ɛɛ. *Amiina!\nMɔ́ndɛ́n bíonì làa tɛ̀ɛníi\n22 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, hã bíoní bìo yɛn na á ĩ túara kà á mi pa bìo sese, ĩ túara hã nɔn mia à henínáa mi sĩa. 23 Wàn za Timɔtee á ɓa wã́a léra ho kàsó yi día. Ká a yú ɓueé dɔ̃n fùafùa, á wa à bè mín ɓueé ɓúɛɛkí mia. 24 Mi tɛ̀ɛní mi ya-díwá ɓúenɓúen yi, làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓúenɓúen. Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na wi ho Italii kɔ̃hṹ yi wee tɛ̀ɛní mia. 25 Le le Dónbeenì wé mí sãamu lè mi ɓúenɓúen.\n* 13:5 Le bíonì mu bía bò bìo túara ho Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 31.6, 8 yi là a Zozue vũahṹ 1.5 yi. † 13:6 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.6


Bibeli Luayãtaalá 1 Kↄlɛnideↄ 2\n☰ 1 Kↄlɛnideↄ 2 ◀ ▶\n1 Gbɛ̃́ↄ, kɛ́ ma mↄ á kĩ́i, ma mↄ Lua yã́ kpàwakɛiɛ́ɛ, i kɛ mi mↄ ↄ̃nↄ gbãa ge lɛna kɛiɛ́o. 2 Ma zɛò má yãe oɛ́o, sema Yesu Kilisi yã́ bàasio, atɛ̃sa aà gaa líwa. 3 Ma mↄa á kĩ́i guu ma mↄ ń sↄ̃̀deedeeo ń vĩao ń lualuaoɛ.* 4 Ma waasokɛa guu mi yã'o ń lɛnakɛao ge ↄ̃nↄo. Má ò ń gbãa pↄ́ Lua Nisĩna ↄ̀lↄɛ́oɛ, 5 kɛ́ á luanaaikɛa su bↄ gbɛ̃nazĩna ↄ̃nↄ guuo, sema Lua gbãa.\nƆ̃nↄ pↄ́ Lua Nisĩna ì danɛ́\n6 Ń beeo wi ↄ̃nↄyã'ò gbɛ̃́ kàsaaↄnɛ. I kɛ dṹnia tiaɛ bee ↄ̃nↄ ge a gbãade pↄ́ an gbãa lɛ́ midɛↄ pↄ́ no. 7 Lua ↄ̃nↄ wálɛ o, aà pↄeã pↄ́ ulɛa yãapi. À dↄ̀aa dìlɛ wá gawi ea yã́ musu zadↄ̃ i dṹnia kálɛo. 8 Dṹnia tiaɛ bee gbãadee ↄ̃nↄpi dↄ̃o. Tó aa dↄ̃ yãaɛ, aa Dii gawide páliwao. 9 Lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:\nPↄ́ pↄ́ wi wɛsiɛo,\nmɛ́ gbɛ̃e swã́ i a yã́ mao,\nmɛ́ a làasoo i gɛ̃ gbɛ̃e sↄ̃uo,\nↄ̃ Lua a sↄukɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ yeaziↄnɛ.†\n10 Lua ↄ̀lↄwɛ̃ɛ ń a Nisĩna gbãao, asa Nisĩnapi yã́pii taasi kũa, baa Lua asii zↄ̃ↄↄ.\n11 Gbɛ̃e a dee nↄ̀sɛ guu yã́ dↄ̃o, mɛ́ i kɛ aà nisĩna pↄ́ kú aà guu bàasio. Màa gbɛ̃e Lua nↄ̀sɛ guu yã́ dↄ̃o, mɛ́ i kɛ Luapi Nisĩna bàasio. 12 Dṹniaɛ bee nisĩna wá èo, Nisĩna pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i ↄ̃ wá è, ↄ̃ wa gba pↄ́ Lua dàwɛ̃ɛ dↄ̃̀. 13 Yã́ beeↄ wálɛ o, i kɛ ń yã́ pↄ́ gbɛ̃nazĩna ↄ̃nↄ ì dawɛ̃ɛo no, yã́ pↄ́ Lua Nisĩna dàwɛ̃ɛɛ. Màa wi Lua Nisĩna yã́ bↄↄlɛkɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna vĩↄnɛ. 14 Dṹnia gbɛ̃́ lí Lua Nisĩna yã́ↄ sio, a dɛɛ̀ mìsaiyã ũɛ. Àli fↄ̃ ma seo, asa Lua Nisĩnapi gbãa ↄ̃ wì aà yã́zɛ dↄ̃ò. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna dↄaaaɛ̀ ì yã́pii zɛ́ dↄ̃, mɛ́ gbɛ̃e zɛvĩ à aà bɛ̃̀ɛboo. 16 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀: Démɛ Dii làasoo dↄ̃ à lɛdawài? Kási wápiↄ, wá Kilisi làasoopi vĩ.‡\n* 2:3 Zĩn 18.9 † 2:9 Isa 64.3 ‡ 2:16 Isa 40.13


Jeremiah 23:15 in Boko\n15 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de má ò ãnabipiↄ yã́ musu ma mɛ̀, má tó aa gↄ̃i só ń pↄblea ũ, aai kona í mi ń imia ũ, asa Yelusalɛũ ãnabipiↄ tò ma yãdasai lì bùsupiaɛ.\n⇨ Jeremiah 23:16 in Boko\n⇦ Jeremiah 23:14 in Boko\nJeremiah 23:15 Hebrew Word Analysis\nPsalm 69:21 in Boko\n21 Sↄ̃́sↄ̃a ma sↄ̃ zↄ̃̀, ma gↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsai, gbɛ̃́ pↄ́ a ma wɛgwa ↄ̃ má wɛ̀ɛlɛ, mi eo, gbɛ̃́ pↄ́ a ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ ↄ̃ ma wɛdↄ̀i, a kuo.\nJeremiah 8:14 in Boko\n14 Bↄ́yãi wá kálɛa lai? Wà kãaa wà ta wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄu, wíↄ ga dã we, asa Dii wá Lua dìlɛ wà gagaɛ. À kona í kpàwá wà mi, kɛ́ wa duunakɛ̀ɛ yã́i.\nJeremiah 9:15 in Boko\n15 Má ń fãaa buiↄ guuɛ, bui pↄ́ ampiↄ ń ń maeↄ dↄ̃ yãaoↄ. Mí tó wà pɛ́má ń fɛ̃ndao e wà gɛ̀ ń mìdɛ.\nLamentations 3:5 in Boko\n5 À kona ń mɛkɛmuunao lìamazi lán bĩ́iwa.\nLamentations 3:19 in Boko\n19 Ma liaaliaaa wɛ́tɛ̃a guu dↄmagu, a dɛmɛɛ gↄ̃i ń konao ũ.\nMatthew 27:34 in Boko\n34 ↄ̃ aa vɛ̃ɛ yãalɛa ń ɛsɛo dↄ̀ɛ̀ aà mi. Kɛ́ a ìɛ, ↄ̃ à gì mii.\nRevelation 8:11 in Boko\n11 Saanapi tↄ́n Gↄ̃i. Í lɛɛ àaↄ̃de lì gↄ̃i ũ, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ípi mìↄ gàga dasi a kĩ̀sã yã́i.


Bibeli Luayãtaalá 2 Samuɛli 1\nSAMUƐLI LÁ PLAADE\nLáɛ bee Isailiↄ kíaↄ mide Davidi kpalablea yã́ bↄↄlɛkɛ̀.\nA daalɛkĩi kí Davidi kí Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gaa wɛ̃nakɛ̀, bee gbɛa Davidi gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ (1-4). Saulu nɛ́ↄ do Isibosɛ kigↄↄsoplana blè Yuda bùsu gugbãntoo oi, ãma kɛ́ à gà, aà gbɛ̃́ↄ lɛdoũkɛ̀ ń Davidio, à gↄ̃̀ ń kía ũ ↄ̃ aa misìilɛɛ̀. Davidi gↄ̃̀ Isaili bui kuɛplaↄ píi kía ũ (5-20).\nWà Kí Davidi yã'ò bakũaanakɛsai. À zĩkà ń a ibɛɛↄ, buipãleↄ ń azĩa buiↄ píi. Wà aà gbãakɛ ń aà busaao ↄ̀lↄwɛ̃ɛ. A Lua náai vĩ mɛ́ a ye Luapizi maamaa, mɛ́ aà gbɛ̃́ↄ yeaàzi. Ń beeo wi aà busaa ń duuna pↄ́ a kɛ̀o ń aà uadeↄ pãpãakↄ̃wao ulɛo. Kɛ́ ãnabi Natãa Davidi duuna bↄ̀ɛ̀ gupuau, Davidipi awakpà Luaɛɛ, i gi Lua a swã́gagaaio.\nGbɛzã tó yã́ lɛ́ ĩada Isailiↄwa, aaì Davidi bɛɛkɛɛ. Suabana pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀nɛ́ bee taa ↄ̃ an wɛ́ dↄi. Ìↄ dↄńgu kɛ́ Dii lɛgbɛ̃̀nɛ ãnabi Natãa sabai à mɛ̀: Aà buiↄ do aↄ kpalable gↄↄpiiɛ. Aà kpalapi aↄ láaa vĩo (7.16). Bee yã́ mɛ́ tò wì o Lua zĩna Yesu Kilisiɛ Davidi bui. (Mat 20.29-34, 21.9).\nDavidi Saulu gaa baomaa\n1 Saulu gaa gbɛa Davidi sù ń Amalɛkiↄ kaalɛao, ↄ̃ à gↄ̃̀ Zikilaga gↄↄ pla. 2 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ gↄ̃ɛe bↄ̀ Saulu bòou à mↄ̀. Aà pↄkasaↄ kɛ̃́kɛ̃a, mɛ́ bùsu ka aà miu. Kɛ́ à kà Davidi kĩ́i, à kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu. 3 Davidi aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? A wèwà à mɛ̀: Ma bↄ Isailiↄ bòouɛ. 4 Ɔ̃ Davidi aà là lↄ: À kɛ̀ kpelewa wei? Omɛɛ. Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Isailiↄ bↄ̀ zĩlau aa bàalɛ̀. An daside kwɛ̀ aa gàga. Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gà lↄ.* 1Sam 31.1-6 5 Ɔ̃ Davidi ɛ̀waaso pↄ́ lɛ́ baopi kpaɛ là à mɛ̀: Kpelewa ↄ̃ ń dↄ̃ Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gài? 6 A wèwà à mɛ̀: À mↄ lè má kú Giliboa gbɛpↄlɛu weɛ, ↄ̃ ma Saulu è, àlɛ gbãa'e a sↄ̃nawa. Sↄ̃́godeↄ ń sↄ̃deↄ lɛ́ kãikũaànↄ. 7 À lìlɛ ma kĩ́i oi, à ma e, ↄ̃ à ma sisi. Ma mɛ̀: Má kɛ́! 8 Ɔ̃ à ma la, mámɛmaa déi? Ɔ̃ má wèwà Amalɛki buin ma ũ. 9 Ɔ̃ a òmɛɛ mà sↄ̃azi, mí a dɛ, asa gu lɛ́ liwaɛ, baa kɛ́ a wɛ́ gi kɛ̃a yↄↄ. 10 Ɔ̃ ma sↄ̃aàzi ma aà dɛ̀, asa má dↄ̃ a fↄ̃ ble a zↄ̃api gbɛa lↄo. Ɔ̃ ma aà kíafua pↄ́ a kpaa sɛ̀ ń zã pↄ́ a daao, ↄ̃ ma mↄonɛ kɛ ma dii. 11 Ɔ̃ Davidi a pↄkasaↄ gà a kɛ̃̀, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ ń pↄ́ kɛ̃̀kɛ̃ sↄ̃. 12 Aa Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gaa ↄ́ↄlↄ̀ ń Dii gbɛ̃́ Isailiↄ, asa zĩ ń bléɛ. Wɛ́'i bↄ̀má, ↄ̃ aa lɛyè e oosi.\n13 Davidi ɛ̀waaso pↄ́ baopi kpàɛ là à mɛ̀: N bɛ ku má ni? Ɔ̃ a òɛ̀: Bↄ̀mↄ nɛ́n ma ũ, Amalɛki bui. 14 Ɔ̃ Davidi aà là à mɛ̀: Àkɛa kía pↄ́ Dii kpà dɛa vĩa i n kũo ni? 15 Ɔ̃ Davidi ɛ̀waasoe sìsi à mɛ̀: Ǹ aà lɛ ǹ aà dɛ sↄ̃. Ɔ̃ à aà lɛ̀ a dɛ̀. 16 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: N nzĩa dɛ̀ɛ, asa nzĩa lɛ́ mɛ́ n dayãu, n mɛ̀ n kía pↄ́ Dii kpà dɛ̀.\nWɛ̃nalɛ pↄ́ Davidi sì Saulu ń Yonatãao gaa yã́ musu\n17 Davidi wɛ̃nalɛɛ bee sì Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gaa yã́ musu. 18 À mɛ̀ wà lɛpi dada Yudaↄnɛ. A ku Gbɛ̃ Maaↄ taalau.† Yoz 10.13\n19 Isaili gawideↄ gàga sĩ̀sĩpↄlɛu,\nnɛgↄ̃naↄ i'òɛ fá!\n20 Ásu a baokpa Gata zɛauo,\nkɛ́ Filitɛ̃ nↄɛↄ su a pↄnakɛo yã́i.\nÁsu a kpàwakɛ Asekelonio,\nkɛ́ gyafↄↄde nɛnↄɛↄ su kúkuakɛo.\n21 Fíi su kpa Giliboa gbɛwa lↄo,\nlou su ma bua pↄ́ kú weↄ lↄo.\nWe wà ↄzↄ̃̀u nɛgↄ̃naↄ sɛ̀ngbaoↄi,\nnísidↄↄa Saulu sɛ̀ngbaowa lɛ́ kà!\n22 Tó wàlɛ nɛgↄ̃naↄ au fã́ gua,\nwàlɛ ń gbɛɛ pui,\nkàzun pãsĩ Yonatãa lí kpɛkpao,\nfɛ̃ndade pãsĩ Saulu lí su giio.\n23 Saulu ń Yonatãao,\ngbɛ̃́pii yeńziɛ, wìↄ kɛnɛ́ kɛ̀kɛ.\nAai kɛ̃kↄ̃wa wɛ̃ni ge gaa guuo.\nAn wãa dɛ kúula,\nan gbãa dɛ nↄ̀ↄmusuↄla.\n24 Isaili nↄɛↄ,\nà wɛ́'ikau Saulu gaa yã́ musu.\nÀ á ká zwã̀a tɛ̃a yeawa ń namablebↄↄ,\naà sabai a pↄkasa maaↄ dà ń vua nↄamblebↄↄ.\n25 Nɛgↄ̃naↄ i'ò zĩlauɛ fá!\nWà Yonatãa dɛ̀ ń fɛ̃ndao sĩ̀sĩpↄlɛu.\n26 Ma gbɛ̃́ Yonatãa,\nma gↄ̃ yeelɛa n yã́i,\nń maamɛɛ wásawasaɛ.\nN yeamazi sáa vĩo,\na dɛ nↄɛ yea gↄ̃ɛzia.\n27 Nɛgↄ̃naↄ i'òɛ fá!\nAn gↄ̃kɛbↄↄ kàalɛ.\n*1:4 1Sam 31.1-6\n†1:18 Yoz 10.13


Jeremiah 23:8 in Boko\n8 sema ń Dii pↄ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ gugbãntoo oi bùsuu ń bùsu pↄ́ à ń yá ń kpáuↄ píio.\n⇨ Jeremiah 23:9 in Boko\n⇦ Jeremiah 23:7 in Boko\nRead Full Chapter : Jeremiah 23 in Boko\nJeremiah 23:8 Hebrew Word Analysis\nIsaiah 14:1 in Boko\n1 Dii a Yakↄbu buiↄ wɛ̃nagwa, a ɛa Isailiↄ si lↄ. A ɛa ń kálɛ ń bùsuu, buipãleↄ namá, aai kãaańnↄ.\nIsaiah 27:12 in Boko\n12 Gↄↄ bee Dii a a pↄ́wɛna gbɛ̃ za Uflata pↄ́ a í lí zↄ̃ɛoi e à gɛ pɛ Egipi zɛ́ swawa, i á Isailiↄ pɛɛlɛ dodo.\nIsaiah 43:5 in Boko\n5 Ásu vĩakɛo, asa máↄ kúánↄɛ, má bↄ ń á buiↄ gukpɛ oi, má á nɛ́ↄ kãaa bɛ'aɛ oi mà suńnↄ.\nIsaiah 65:8 in Boko\n8 Ma Dii ma mɛ̀: Baa tó vɛ̃ɛbɛↄ í vĩ yↄↄnnↄ, wì mɛ wasu a ↄ̃̀ↄkpao, asa a kã́fĩa vĩɛ. Màa má kɛ ma zↄ̀blenaↄ yã́i, má gbɛ̃́ↄ midɛ píio.\nJeremiah 23:3 in Boko\n3 Mámɛ má a sã kↄ̃naↄ kãaa bùsu pↄ́ ma ń yá ma ń kpáuↄ píi, mí suńnↄ ń kpàsau, aai nɛ'i aa kↄ̃́.\nEzekiel 34:13 in Boko\n13 Má ń kãaa bùsu ń bùsuo, mí ń bↄlɛ buiↄ guu, mí suńnↄ ń bùsuu. Má ń dã́dãkɛ Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ pↄlɛu ń a swadↄↄↄ ń gu pↄ́ wa ku bùsupiuo píi.\nEzekiel 36:24 in Boko\n24 Má á kãaa buiↄ guu, má á bↄ bùsu ń bùsuo, mí suánↄ á bùsuu.\nEzekiel 37:25 in Boko\n25 Aaↄ ku bùsu pↄ́ má kpà ma zↄ̀blena Yakↄbuwau, bùsu pↄ́ an deziↄ kuu yãa. Ampiↄ ń ń nɛ́ↄ ń ń tↄũnaↄ aaↄ ku a guu gↄↄpiiɛ, mɛ́ ma zↄ̀blena Davidi bui aↄ dɛ ń kía ũɛ gↄↄpii.\nEzekiel 39:28 in Boko\n28 aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii ń Lua. Baa kɛ́ ma ↄzↄ̃̀ńzi buiↄ guu zĩ̀zↄↄ ũ, má ń bↄlɛ we mà ń kãaa ń bùsuuɛ. An gbɛ̃e a gↄ̃ weo.\nAmos 9:14 in Boko\n14 Má su ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ ń pá ziu, aa ɛa ń wɛ̃́lɛ ziaↄ kálɛ aa zↄ̃lɛu. Aali vɛ̃ɛbu kɛ, aai a imi, aali kaaↄ da, aai a libɛ ble.\nZephaniah 3:20 in Boko\n20 Zĩbeezĩ má á kãaa, gↄↄbeezĩ má suánↄ, mí á tↄbↄ. Má á kpɛla dṹnia gbɛ̃́pii wáa, má suánↄ á pá ziu, á wɛsiɛ.


Bibeli Luayãtaalá 1 Timↄtee 6\n1 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ zↄ ũↄ ń diiↄ dilɛ gbia, aai misiilɛnɛ́ yã́pii guu, kɛ́ wasu Lua tↄ́ ń yã́ pↄ́ wi danɛ́o bɛ̃̀ɛboo yã́i. 2 Gbɛ̃́ pↄ́ an diiↄ dɛ Yesude ũↄ su dↄ́ɛmá kɛ́ aa dɛ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ yã́io. Aa zↄblenɛ́ maamaa, asa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ń zĩ baa bleↄ dɛ Yesudeↄ ũɛ, an gbɛ̃́ yenzideↄ ũ. Yã́piↄ danɛ́, ní lɛdaomá.\n3 Tó gbɛ̃e lɛ́ yãpãle danɛ́ mɛ́ i zɛ ń wá Dii Yesu Kilisi yã́ sĩandeo ń wá zɛ́ yãdanɛoo, 4 yↄ̃̀ↄdeɛ, a yãe dↄ̃o, lɛkpaa gii ń yãgwaa láasaio aà kũ̀ gyã ũ. Yã́ beeↄ ì to gbɛ̃́ↄ wɛdↄkↄ̃ɛ, aaì sòlekɛ, aaì kↄ̃ sↄ̃́sↄ̃, aaì làasoo vãi sɛ́ ń kↄ̃o, 5 aaìↄ kĩ́iwãi vĩ. Gbɛ̃́piↄ làasoo kolea, sĩana pìlimá, aaìↄ e lousisiaá ↄwɛɛlɛzɛɛ. 6 Lousisia ài zↄ̃ↄ sĩana, tó gbɛ̃́ zɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ á vĩo. 7 Wi mↄ́ ń pↄeo dṹnia guu lao, mɛ́ wá e tá ń pↄeoo. 8 Tó wá pↄblea ń pↄkasaↄ vĩ, bee mↄ̀. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ ye gↄ̃ ↄde ũↄ ì ńzĩa da yↄ̃a bau. Pↄ́ nidɛa mìsai kaide ì gɛ̃ńgu, i ń kpálɛ músi ń kaalɛo guu. 10 Yea ↄ̃ai mɛ́ yãvãi píi zĩ́na ũ. Gbɛ̃eↄ lɛ́ a kↄ̃dɛ e aa gɛ̀ zã̀ò Yesu zɛ́wa, aa wãwã zↄ̃ↄ kpà ńzĩai.\nDɛ̃ɛ maa ká\n11 Lá Lua gbɛ̃́n n ũ, bàalɛ yã́piↄnɛ, ní tó yãmaa líↄ dↄaanɛ ń yã́ pↄ́ zɛvĩ Luaɛo ń aà náaikɛao ń yea gbɛ̃́ↄzio ń mɛnao ń nↄ̀sɛniɛo. 12 Dɛ̃ɛ maa ká n Yesu náaikɛa guu, ní wɛ̃ni láasai e, asa ↄ̃ Lua n sisiwà gↄↄ pↄ́ n lɛ́ maa gbɛ̃̀ɛ̀ bíla wáa. 13 Ma nanɛ Lua pↄ́ ì wɛ̃ni kpa pↄ́piiwazi ń Kilisi Yesu pↄ́ yãmaa ò Pↄ̃nsi Pilatiɛo,* Zãa 18.36-37 14 ǹyↄ̃ yã́ pↄ́ wa dìlɛnɛ kũa sãasai tàaesai e wá Dii Yesu Kilisi mↄ́zĩ. 15 Gbãade mɛ̀ndona Báaade, kíaↄ Kía, diiↄ Dii mɛ́ a Kilisipi bↄ a gↄↄwa.† Zia 19.16 16 Ɔ̃mɛ lí gao ado, ìↄ ku gupua pↄ́ wìli fↄ̃ sↄ̃̀io guu.‡ Soũ 104.2 Gbɛ̃e i wɛsiaàlɛo, wa fↄ̃ seo.§ Bↄa 33.20 Ɔ̃mɛ gawi ń gbãao vĩ gↄↄpii, ãmi.\n17 O dṹnia tiaɛ bee ↄdeↄnɛ aasu ĩ́anadão. Aasu gbãa'e ↄda náaisaiwao, aa gbãa'e Lua pↄ́ ì pↄ́pii kpáwá zↄ̃ↄ wà pↄnakɛòwa. 18 Onɛ́ aa maakɛ, maakɛa i tↄ̃́má. Aaↄ dɛ gbadanaↄ ũ, aaiↄ gbɛ̃kɛ vĩ. 19 Beewa aa kũ̀sũa maa di ńzĩaɛ àizãna pↄ́ ũ,* Mat 6.20 aai wɛ̃ni pↄ́ dɛ wɛ̃ni ũ sĩana e.\n20 Timↄtee, kàeda yã́ pↄ́ Lua nànɛ n ↄzĩi. Ɛ̃ dṹnia yã́ giiↄnɛ ń yãwaaipaa pↄ́ wì mɛ dↄ̃aɛo. 21 Gbɛ̃eↄ zɛ̀ò, ↄ̃ aa pã̀alɛ Yesu zɛ́ɛ.\n*6:13 Zãa 18.36-37\n†6:15 Zia 19.16\n‡6:16 Soũ 104.2\n§6:16 Bↄa 33.20\n*6:19 Mat 6.20