Den ka o mɔni kɔlɔsilisɛbɛn o bɛ kɛ min ye\nDenmisɛnw mɔni bɛ kɛ sira caman fɛ: farikolo ta (janyali ni bonyali), hakili ta (keguya), kuma ta (kuma kɛli walima taamasiɲɛw kɛli ka kunnafoni jɔyɔrɔ fa), ani mɔgɔlandiya (mɔgɔ ɲɔgɔnnaw lakodɔnni). Den ka adamadenya dɔnni ka kan ka kɛ ni o dakun fɔlen ninnu bɛɛ ye. Misali la: ni den min bɛ ka a bolo kɔrɔta tali kama, o ye k’a jira ko:\nA bɛ ka a farikolo seko waleya – bɛ a bolo kɔrɔta.\nA bɛ k’a hakili seko waleya- a b’i dɔn de.\nA bɛ kunnafonidi seko waleya- a bɛ ka a fɔ i ye ko min nege b’a la.\nA bɛ ka mɔgɔlandiya seko waleya – a bɛ ka a jira ko i ka tali ka di a ye.\nJa minnu bɛ ɲɛ nataw kɔnɔ olu bɛ fɛn caman fɔ den ka sennako faamutaw kan ani tuma jumɛn na denw la fanba b’o sennako ninnu dɔn. I bɛ se k’o katimu in tɔnɔ bɔ o kɔnɔkunnafoni kama. O kunnafoniw bɛ denw ka ɲɛnatigɛli min kan o bɛ se k’i dɛmɛ k’a dɔn i den bɛ kɔ fɛ sennako min dɔnni na n’i ka kan k’a dɛmɛ k’a bɔ o gɛlɛya kɔnɔ.\nK’i dɛmɛ k’a dɔn sennako min ntanya bɛ den na a k’o dege\nI jija filankulu min ka surun i den sisan na ja kɔnɔ i ka o ɲini k’o sɔrɔ. Jaw kɔnɔ, i bɛ i den sennakow lamini ni koori ye. I bɛ se ka a dɔn ko sennako dɔw ntanya bɛ i den na k’a sɔrɔ o bɛ a filanmaw dɔw la. N’i ye o dɔn tuma min na, i bɛ sɔrɔ k’a ye ko i ka kan k’i sɛbɛ don ko minnu kɛli fɛ i den ka sennako bɛɛ sɔrɔ.\nNin ja ninnu fan bɛɛ bɛ mɔni dakun dɔ jira. Jaw ni sɛbɛnniw ye sennakow ye minnu bɛ kɛ denmisɛnnin fanba la u kalo 3 kɔnɔna na.\nA bɛ a delinnamɔgɔw yelen dɔn ani a delinnamankanw\nA bɛ a lamaga balannamankanw fɛ walima ka balannalamagaliw yɔrɔɲinini kɛ\nA bɛ a minɛbaga jɔnjɔn dɔn\nA bɛ kasi ni kɔngɔ bɛ a la walima ni a minɛko man ɲi\nA bɛ nisɔndiya ni i magara a la walima ni i ye mankan bɔ a fɛ\nA bɛ yɛlɛ ni i bɛ tulon kɛ a fɛ\nA bɛ se ka sin susu ka o min\nA bɛ a bolow ɲɛci dɔn\nA bɛ a dalen to a kɔnɔ kan ka a a kunkolo kɔrɔta\nDen minnu tɛ se ka ko 2 ɲɛnabɔ sennako fɛn o fɛn kɔnɔ, olu ka kan ka dɛmɛ ni denw ɲɛlakeguyabaaraw ye walasa u kana to kɔ fɛ o sennakow na. Nka ja ninnu ye sennako dɔw jira misali ye ten dɔrɔn. Misali la, kunnafonidi sennako yɔrɔ la: a ma fɔ k’i ka filen ta k’o fiyɛ! Kuma bɛ yɔrɔ min kan o ye k’i yɛrɛ ɲininka n’i den b’a la k’a jira k’a bɔra balannamankan bɔlen kala ma.\nI k’a bila i kun na ko den bɛ fɛn caman faamu n’a bɛ a filanma tɔw ka kɛta ɲɔgɔn kɛ i ka sigida la.\nNin ja ninnu fan bɛɛ bɛ mɔni dakun dɔ jira. Jaw ni sɛbɛnniw ye sennakow ye minnu bɛ kɛ denmisɛnnin fanba la u kalo 6 kɔnɔna na.\nA bɛ mankan kelen kelenw bɔ walima ka taamasiɲɛ nɔgɔnman dɔw kɛ.\nA bɛ a kun munun mankan bɔfan nɔ fɛ wali lamagali kɛfan nɔ fɛ\nA bɛ fɛnw ta ka don a da\nA bɛ tulon kɛ tulonkɛlanw na cogo caman na\nA bɛ fɛnw jate ka a magɛrɛ u la\nA bɛ siran dunan nalen na\nA bɛ ko dɔ kɛ walasa i ka bɔ a ka laɲiniw kala ma\nA bɛ mɔgɔ dama dama dɔn ka bɔ ɲɔgɔn na\nA bɛ a yɛlɛma a kɔnɔ ni a kɔ kan a dalen\nA bɛ se ka a sigi ni i ye fɛn don a kɔrɔ\nA bɛ a senw ni a bolow fifa ni ka u kɛ ka fɛnw tan\nDen minnu tɛ se ka ko 2 ɲɛnabɔ sennako fɛn o fɛn kɔnɔ olu ka kan ka dɛmɛ ni denw ɲɛlakeguyabaaraw ye walasa u kana to kɔ fɛ o sennakow la. Nka ja ninnu ye sennako dɔw jira misali ye ten dɔrɔn. Misali la, farikolo sennako yɔrɔ la: a ma fɔ k’i den ka tulon kɛ ni kɔcɔkɔcɔnin ye! Kuma bɛ yɔrɔ min kan o ye k’i yɛrɛ ɲininka n’i den b’a la k’a bolow n’a senw lamaga ka olu munumunu koɲuman.\nI k’a dɔn k’a fɔ ko den bɛ fɛn caman faamu n’a bɛ a filanma tɔw ka kɛta ɲɔgɔn kɛ i ka sigida la.\nNin ja ninnu fan bɛɛ bɛ mɔni dakun dɔ jira. Jaw ni sɛbɛnniw ye sennakow ye minnu bɛ kɛ denmisɛnnin fanba la u kalo 12 kɔnɔna na.\nA bɛ mankanw bɔ minnu bɛ se ka kɛ kulu ni kulu ye\nA bɛ a daminɛ ka fɛnw tɔgɔ fɔ.\nA bɛ daɲɛ kelen kelenw mɛn ani taamasiɲɛw.\nA bɛ a dɔn ko fɛn wɛrɛ bɛ yen hali min tɛ a ɲɛ kɔrɔ\nA bɛ koninw ɲɛnabɔ a yɛrɛ ye\nA bɛ sababu ni o kɔla dɔnni dabɔ ka bɔ ɲɔgɔn na\nA bɛ kow jirali ɲɛdɔn ni taamasiɲɛw ye\nA bɛ forobatulonni kɛli dabɔ i ko uwaaa\nA bɛ kasi ni a minɛbaga bɛ bɔ a kɔrɔ\nA bɛ ŋunuma\nA bɛ sigi a yɛrɛ ye hali ni fɛn ma don a kɔrɔ\nA bɛ fɛnw sama wulikajɔ nɔ fɛ\nDen minnu tɛ se ka ko 2 ɲɛnabɔ sennako fɛn o fɛn kɔnɔ, olu ka kan ka dɛmɛ ni denw ɲɛlakeguyabaaraw ye walasa u kana to kɔ fɛ o sennakow la. Nka ja ninnu ye sennako dɔw jira misali ye ten dɔrɔn. Misali la, mɔgɔlandiya sennako yɔrɔ la: a ma fɔ k’i ka uwaaa kɛ! Kuma bɛ yɔrɔ min kan o ye k’i yɛrɛ ɲininka n’i den b’a la k’a donmɔgɔlakow kɛ.\nNin ja ninnu fan bɛɛ bɛ mɔni dakun dɔ jira. Jaw ni sɛbɛnniw ye sennakow ye minnu bɛ kɛ denmisɛnnin fanba la u san 2 kɔnɔna na.\nA bɛ daɲɛ wailma taamasiɲɛ kelen kelenw ladege\nA bɛ daɲɛ 2 walima daɲɛ 3 kumaw fɔ\nA bɛ tɔgɔ kumadenkelenlamaw fɔ\nA bɛ fɛnw kolonso ɲɔgɔn na\nMinɛn minnu bɛ taa ɲɔgɔn fɛ a bɛ se ka olu gɛrɛ ɲɔgɔn na\nA bɛ se ka kow kɛtɔla kɔlɔsi ka waati jan kɛ\nA bɛ a minɛbaga ka kokɛtaw ladege\nA bɛ tulon kɛ a denɲɔgɔnw kɛrɛ fɛ\nA bɛ mɔgɔw ɲininka n’a mago bɛ dɛmɛ na\nA bɛ fɛn janw sogolo ɲɔgɔn kan\nA bɛ sonsoron\nDen minnu tɛ se ka ko 2 ɲɛnabɔ sennako fɛn o fɛn kɔnɔ olu ka kan ka dɛmɛ ni denw ɲɛlakeguyabaaraw ye walasa u kana to kɔ fɛ o sennakow la. Nka ja ninnu ye sennako dɔw jira misali ye ten dɔrɔn. Misali la, hakili sennako yɔrɔ la: a ma fɔ k’i den ka se ka dunun fɔ diyagoya la! Kuma bɛ yɔrɔ min kan o ye k’i yɛrɛ ɲininka n’i den bɛ se ka ko 2 kɛ ɲɔgɔn fɛ.\nNin ja ninnu bɛ mɔni dakun dɔ jira. Jaw ni sɛbɛnniw ye sennakow ye minnu bɛ kɛ denmisɛnnin fanba la u san 3 kɔnɔna na.\nA bɛ kuma nɔgɔmanw faamu ka ɲɛ\nA bɛ kuma dafalenw fɔ\nA bɛ fɛnw dakɛɲɛ ka bɛn wow daw ma walima furancɛw ma\nA bɛ minɛnw woloma ka bɔ ɲɔgɔn na\nA bɛ fɛnw bɔ ɲɔgɔn na ka tila ka u sogolo ɲɔgɔn na u nɔ na.\nMɔgɔw dɛmɛni ka di a ye so kɔnɔ\nTanuni ka di a ye ni a ye koɲuman kɛ\nA bɛ bɔ mɔgɔw kala ma\nA bɛ a tɛgɛ fila bɛɛ don baara ɲɛnabɔta gɛlɛnw na ka kɛ\nA bɛ boli, ka a pan, ka yɛlɛn sannafɛnw na\nA bɛ ntola fili\nDen minnu tɛ se ka ko 2 ɲɛnabɔ sennako fɛn o fɛn kɔnɔ olu ka kan ka dɛmɛ ni denw ɲɛlakeguyabaaraw ye walasa u kana to kɔ fɛ o sennakow la. Nka ja ninnu ye sennako dɔw jira misali ye ten dɔrɔn. Misali la, mɔgɔlandiya sennako yɔrɔ la: a ma fɔ k’i den ka se ka yɔrɔfuran kɛ diyagoya la! Kuma kan bɛ min ma o ye i k’i yɛrɛ ɲininka ni sendonni ka di i den ye sokɔnɔmɔgɔw ka ko kɛtaw la.\nI k’a dɔn k’a fɔ ko den ka faamuya bɛ jiidi a ɲɛ ma n’a bɛ a filanmaw ka kɛta ɲɔgɔn kɛ sigida la.\nNin ja ninnu fan bɛɛ bɛ mɔni dakun dɔ jira. Jaw ni sɛbɛnniw ye sennakow ye minnu bɛ kɛ den fanba la u san 5 kɔnɔna na.\nA b’a ka kɛlen lakali walima k’o jira cogo wɛrɛ la\nA bɛ ɲininkali caman kɛ\nA bɛ ko ferekelen nɔgɔman ɲɛnabɔli ɲɛdɔ\nA bɛ taafanw dɔn ka bɔ ɲɔgɔn na\nA bɛ jatedan kɛ\nA ni denmisɛn tɔw bɛ tulon kɛ\nA bɛ taabolo batoli n’a sɔsɔli sidɔn\nA bɛ a kunkankow da kɛnɛ kan\nA bɛ fɛnnin dan-dan k’u hakɛ dɔn\nA b’a pan a sen kelen kan ka taa\nKɔkantaama kɛli ka nɔgɔ a ma\nDen minnu tɛ se ka ko 2 ɲɛnabɔ sennako fɛn o fɛn kɔnɔ olu ka kan ka dɛmɛ ni denw ɲɛlakeguyabaaraw ye walasa u kana to kɔ fɛ o sennakow la. Nka ja ninnu ye sennako dɔw jira misali ye ten dɔrɔn. Misali la, mɔgɔlandiya sennako yɔrɔ la: a ma fɔ ko i den ka bila karamɔgɔ dɔ lamɛnni na diyagoya la! Kuma kan bɛ min ma o ye i ka to ka i yɛrɛ ɲininka n’i den bɛ k’a tɔɲɔgɔn tɔw taabolo faamu.


Tanjo - Fàkan\nTànjo bɛ Yɔrɔso kolomi fɛ. A n'o cɛ janya bɛ bam 30 ɲɔgɔn Bɔ. Kuri y'a ka galoda ye, o fana n'a cɛ ye bam 22 ye. Tànjo bɛ sikaso marabolo-duguw fɛ fana. N'i bɛ fɛ ka Taa Tànjo, a ɲuman ye i ka Jigin Kuri, n'o Kɛra i bɛ Blà sira nɔgɔya la. Tànjo ni laminidugu minnu ka Surun ye: Funa ni bam 8 ye, Palaso ni bam 9 ye, Karangana ni 10 ye ani Nbɛso ni bam 4 ye.\nKabini Tànjo tu Tigɛra tɔgɔ wɛrɛ ma D'a la. Nka Tànjo yɛrɛ Sɔrɔla donsokɛ dɔ de sababuya la. Bari ale tùn bɛ to ka Taa kungoyaala la yen. O waati la a yɔrɔ tùn ye tu fin de ye. Ale Tora tèn a bɛ Taa sògoɲini na yen tuma bɛɛ f'a Nàn'a Kanu k'i Sìgi yen. O la a ye yɔrɔ dɔ Lajɛ k'a ka togoda Jɔ yen. Ɔ, ale Bɔra don dɔ ka Taa fo tu in fàn wɛrɛ fɛ, a Taara Bɔ togoda wɛrɛ la yen. O min Kɛra a kabara k'i kanto ko: "Tàajoo wa bɛ u wa na" Kumasen in bɛ mamara de la. A kɔrɔ ye ko: "Jàajaa mɔgɔ wɛrɛ bɛ yan". O kumasen in daɲɛ fɔlɔ de Tara ka K'a tɔgɔ ye "Tàajoo = jàajaa". O kelen in de Yɛlɛmana ka Kɛ "Tànjo" ye da teliya bolo ma.\nLaadala dugutigiya de bɛ Tànjo. Wa o dugutigiya in fana tolen bɛ kìn kelen de 'bolo, a bɛ yɛlɛma-yɛlɛma Dawulakaw de ni ɲɔgɔn cɛ. O yɛlɛma-yɛlɛma fana bɛ Kɛ kɔrɔyakunda. Tànjokaw fɛ yen, ni saya tɛ foyi t'u ka dugutigi Bɔ dugutigiya la. Ni Ala Nana n'a ka nà ye ko dugutigi miniji dɔgɔyara, k'a Fɔ k'an ka kalo kelen, kalo fla walima sàn kelen, sàn fla... Kɛ ka sɔrɔ ka dugutigi kura Sìgi a nɔ na, o t'u fɛ yen. Ni dugutigi kɔrɔ Banna n'a ʃùkoɲaw ni sangaw Tɛmɛna min dalen dòn a kan kɔrɔyakunda o y'o ka dugutiya da Minɛnen ye, wa foyi t'a Bɔ a la fo saya. Mɛgɛdan Dawu Kɛra Tànjo dɔ ye ka Tɛmɛ. Nka an bɛ don min na bì (2016) min b'a kùn na o ye Mamadu Dawu ye, Nka dugulenw b'a Weele Màadu Dakar de la. A dɔn ka di n'o de ye kosɛbɛ. Nka yanni faama-mara ni dugutiyaw ka Nà, màsakɛya de tùn bɛ yen fɔlɔ. Tànjo ma Kɛ o màsakɛduguw dɔ ye, Nka a Marala dɔ kɔni fɛ n'o ye yɔrɔso ye.\nTànjo ye kìn 10 de fàralen ye ɲɔgɔn kan. O kìn ninnu ye: Nikankan a sìgibaaw bɛ Weele ko nikaan, Dakahan a sìgibaaw bɛ Weele ko daamaa, Keniŋɛ, kawegee a sìgibaaw bɛ Weele ko kawegee, Segenɔnɔ a sìgibaaw bɛ Weele ko segenɔnɔɔ, Kafɔnɔ a sìgibaaw bɛ Weele ko kafɔnɔɔ, Katigekahan a sigibaaw bɛ Weele ko katigelee, Kaɲɛɛkaban a sìgibaaw bɛ Weele ko kaɲɛɛ, Kulbɛkahan a sìgibaaw bɛ Weele ko kulbɛmɛɛ, Kaawɔnɔ a sìgibaaw bɛ Weele ko kaawɔnɔɔ.\nSiya wɛrɛ tɛ Tànjo Miɲankaw 'kɔ. Yen jàmuw ye: Dawu, Beere, Goyita, Kɔnɛ, Kɔnatɛ, Noni, Sanɔgɔ ani Baare ye. Tànjokaw sinankunw ye: Zebaalakaw, dafinw, sɛnɛfɔw, gànaw ani samɔgɔw ye. Furusira bɛ Tànjo n'a laminidugu bɛɛ 'cɛ. Nka Tànjo yɛrɛ dugu 'kɔnɔ beerelaw dàma tɛ Furu ɲɔgɔn ma. Tànjo foroba kan ye mamara de ye.\nSὲnɛ ɲɔ ɲɛnen dòn Tànjo kosɛbɛ. U ka sὲnɛfɛnw ye: Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, tiga, soza, malo bananku, woso, je, zɛrɛ, kurubaa, bɛnɛ ani dà. Nankɔjiri-kùnda, u bɛ mangoro, lenburu, buyagi manje namasa ani sɔmɔ bɛ Sɔrɔ yen. U ka nafɛnmisɛnnin sɛnɛta ye: ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn, ani sira ye.\nSὲnɛ tɛmɛnen 'kɔ baganmara bɛ K'u fɛ yen fana. U bɛ dabaw ni kamanmafɛn dɔw Mara i n'a fɔ: Lɛ, jakuma, wùlu, fàli, saga, bà, misi, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, tlotlo ani jɛnɛntubannin.\nLaadaamɔni ɲɔ ɲɛlen bɛ tànjokaw fɛ kosɛbɛ. U ka laadalamɔni kɛyɔrɔ lakodɔnnenw dɔw ye: Лɛnmɛ, lofege, coogolohɔ, caŋalɔhɔ ani fanlɔhɔ ye. U ka mɔni bɛ Kɛ ni bese, jɔ ani ndolen ye. Jago nàsira fɛ, u bɛ baganw, butigiw ani sɛnɛfɛnw Jago. U ka sugu ye karidon ye.\nBololabaara wɛrɛ minnu bɛ Kɛ Tànjo o dɔw ye: Sìgilandla, kalakadla, Sojɔ, yiriʃi, motodla, dagadla.\nTànjokaw bɛ Sɔrɔ ni fɛɛrɛ minnu fɛ o dɔw ye marifa, daba, bese, waraminɛ-nɛgɛ, fɛlɛbɔ ani wisen, manabɛlɛ, wɔlɔjuru wɔlɔgɛn, wɔlɔdɛrɛ-fankan, wɔlɔ nɛgɛni ni fàn kɔrɔw ye. U bɛ ncɔlɔ Dla a misidenw da Bɔ, jonboriw Dla u fɛ misiminɛ kama.\nYiriwa siratigɛ la fɛn minnu bɛ Sɔrɔ tànjo bì o dɔw ye ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔn ŋana, kalalikɛ-mansinw, kɔlɔʃimansin wotoro, Lakɔliso ani musojigin-so ye.\nKàlan sugu min Dònna tànjo ka kɔn tɔw 'ɲɛ o ye blonkɔnɔ-kalan ye. Nka bì lakɔlikalan de ye fànga Sɔrɔ ka sago tɔw kan. U ka lakɔli yɛrɛ Dabɔra 1962 sàn. Duguma-dakun fan fɔlɔ ani fàn flanan kàlanso kelen de b'u 'bolo, forobataw dòn. Madarasa-dugumadakun fàn fɔlɔ kàlanso kelen fana b'u fɛ yen, ani denmarayɔrɔ kelen, o min dabɔra 2011sàn.\nTànjo lakɔliden kɔrɔ dɔw ye Zàna usmann Dawu a Kɛra lesigiden ye ka Tɛmɛ, a sìgiyɔrɔ bɛnnen bɛ Bamakɔ Ipodrɔm ma, Sungalo Dawu o ye dɔgɔtɔrɔ ye ale sigilen bɛ Kati, Sori ibrahima Dawu ale ye sojɔ fɛɛrɛtigi ye a sigiyɔrɔ bɛnnen bɛ falajɛ ma ani Bala Dawu ale ye kuri galotigi ye bì (2016).\nSilamɛya ni kerecɛnya bɛɛ bɛ Tànjo. Misiri naani ani eglizi kelen b'u fɛ yen. U ka misiri kelen ye jumamisiri ye. O tɛmɛnen 'kɔ laadalabato fana bɛ K'u fɛ yen. Olu la ɲa, nago Kla, ani tusɔn b'o la. Лasɔnyɔrɔ fla bɛ Tànjo u bɛ Weele ko "ɲatu", nagosɔnyɔrɔ kelen bɛ yen u b'o Weele ko nagotu ani ka Fàra klasɔnyɔrɔ kelen kan o bɛ Weele ko klagbaha. Tànjo dugudasiri ye bà kɔrɔn de ye u b'o Weele ko Kuluze. Tɛnɛ min bɛ tànjo la o ye jaba sɛnɛ ye. U yɛr'u bɛ jaba Dun, Nka a tɛ Sɛnɛ u ka dugukolo kan fyew.\nSeli, sanyɛlɛma, laadalakow ani kɔɲɔw y'u ka ɲεnajεlakow ye. U ka Fɔlifɛnfɔtaw ye bala, bàra, ntamanin, fle, tabalen, fle, ani buru ye.\nTànjo dugu 'kɔnɔ, kɔ naani, dàla naani, fàla tan ani jɛ kelen bɛ yen. U ka jisigiyɔrɔw la, manɔgɔ, ntɛbɛn, sajɛgɛ, ntigin, kaana, kooro, koorokaara ani miniɲan bɛ Sɔrɔ yen. Tànjo kungokɔnɔ-jiribaw ye jala, banan, sanan, npeku, zaban, gele, ʃì, nɛrɛ, sebe, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun,eɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Kungosogo minnu bɛ Ye tànjo kungo 'kɔnɔ o dow ye: Sama, sinɛnin, gɔn, lɛ, dajɛ, bàla, warablen, suruku, miniɲan, dànkala, nkorongo, duga, kungo kami, wɔlɔ, tentannin, baninkɔnɔ ani kɔnɔsogonin ye. Tɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw dalen dòn u ka kungoda dɔw i n'a fɔ: Gogɔn, Katre ani Gozɔn.\nKaburudo tan (10) de bɛ tànjo, bari yen kìn bɛɛ n'a ka kaburudo dòn, ʃi ni ʃi tɛ Jɛ 'kaburudo na. Wa fànko tɛ yen kaburudoko la.\nTànjo Yɛlɛmacogo ye nin ye: Samiɲɛ n'o Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Sanji minnu bɛ Nà tànjo miɲan kelen 'kɔnɔ bɛ t'u Jɔ Nàko bi duuru (50) ɲɔgɔn na.\nKabakomayɔrɔ kelen bɛ tànjo u b'a Weele ko "kuugɔ".\nBlàdon : 2016-07-12 Yɛlɛmako laban : 2016-08-04\nFogo yeko: 1147247 - Bì: 531 - Kalo in: 8837 - Лinan: 68450.\nFura Yeko: 1279 - Bì: 2 - Kalo in: 14 - Лinan: 77.


A jɛnsɛnna : 22/02/2021 - 13:08\nNiger jamanaɲɛmɔgɔkalata filana kalataso dɔ Niamey, Niger faaba la. AFP - ISSOUF SANOGO\nJamanadenw tun weelelen don kunu k'u ɲɛnatɔmɔ cɛbɔ fila ni ɲɔgɔn cɛ. Olu ye fanga politikitɔn ka cɛbɔ Mohamed BAZOUN, ani donatɛmɛnfanga ɲɛma kɔrɔ Mahmane OUSMANE. Niger marabagajɛkulu ye sɔrasi bayirika de cari jamana kɔnɔ ka kalatasow lakana.\nNka kalata koɲɛnɛbɔ jɛkulu ka maa wolonfila de bɔnɛ na u ni na, u ka mobili yɛlɛla mugujugu pɛrɛnta dɔ kan.\nLakana baliya jamana fan dɔw la, o ma Niger jamanadenw bali kabɔ k'a tu ka fasoden ɲumaya waleya. Nin jamana ɲɛma kalata tako filana in na bele-belew de bɛ ɲɔgɔn na fanga politikitɔn ka cɛbɔ Mohamed Bazoum ani donatɛmɛnfanga ɲɛma kɔrɔ Mahamane Ousmane. Cɛbɔw ninnu fila bɛɛ dalendɔ u yɛrɛ la bɛɛ ko a le de bɛna sebaya sɔrɔ. Kabini kunu su daminɛn jatew daminɛn na nka jabiw bɔli ye tile damadɔ ko ye.\nNiger Jamana ɲɛma Mahamadou Issoufou y'a ka nisondiya jira kunu a kɛlen kɔ ka kalata. Nka Niger jamana na lakana ko ma nɔgɔ, kalata in senfɛ kunu kalata koɲɛnɛbɔ jɛkulu maa wolonfila de bɔnɛ na u ni na u ka bolimafɛn yɛlɛla dugujukɔrɔ mugu jugu pɛrɛnta dɔ kan Tillabery jamana tilebiyanfan na. Ma saba fana jɔgina ka juguya. kilomɛtɛrɛ kɛmɛ de yɔrɔ in ni Niamey Niger faaba cɛ.\nNiger kɔnɔko minisiri Alkache Alhada ka fɔ la nin kasara in kɛra dusu kasiba ye jango ka kɛɲɛnin kalata ɲɛna jɛw ye. Nin de kɛra a siɲɛn fɔlɔ ye jamana ɲɛma ka falen jamana ɲɛma kura la ka sɔrɔ a ma kɛ ni fanga dafiri ye. Mahamane Ousmane, a tilalen a ka kalata la Zinder Dugu kɔnɔ a ye kangari gɛlɛn de da k'o nin nabara bɔra kalata in na a bɛ sɔn ka kɛ ciyɛnnin ye.


I bɛ denmisɛn tɛgɛ ko sani a ka dumuni kɛ. A tɛgɛ bɛ ko ka caya tile kɔnɔ ten hali ni a tɛ na dumunikɛ. Kɔnɔboli, muraw, muragɛlɛn, ani bana suguya caman wɛrɛ bɛɛ bɛ den lasɔrɔ k’a sababu kɛ banakisɛ minnu bɛ na a tɛgɛ nɔgɔlen fɛ ye (barisa denmisɛn b’a tɛgɛ don a da kɔnɔ ka caya!).\nTɛgɛko bɛ banakisɛ banbaliw bali ka to tɛgɛ la, o b’a to o banakisɛw tɛ don da kɔnɔ ka bana bila yen. Tɛgɛko matarafali bɛ denmisɛn to a ka kɛnɛya la.\nI bɛ denmisɛnw ko don o don. I b’u sɔninfaraw tigɛ walasa nɔgɔ kana don u jukɔrɔ. I bɛ finiw ni dalanw ko tuma bɛɛ. Denmisɛnw ni balikuw bɛɛ dama ka kan banakɔtaayɔrɔ ladonnen ni a saniyalen na tuma bɛɛ. N’a ma kɛ ten, bo n’a kɔnɔbanakisɛw, olu minnu ye banaw sun ye, o bɛ yɛrɛkɛ fan bɛɛ fɛ. N’i sera ka ɲɛgɛnw jɔ i ka du ye, i sigiɲɔgɔnw ka se ka dɔ fana jɔ u yɛrɛ ye sigida la, o bɛ kɛ aw ka kɔnɔboli kunbɛnnen ye aw fɛ.\nJi ni Jinɔgɔlabɔ: dakun don Sigida 12, Kɛnɛya sabatili furaw fɔlen don min kɔnɔ. Kumakan caman fɛsɛfɛsɛlen don a kɔnɔ minnu ye hakilinajiraw ye jinɔgɔlabɔ sankɔrɔtali kan ani kɔnɔboli kunbɛnni kan denmisɛnw na.


An ka dannaya bε bɔ Matigi Yesu de yɔrɔ, Krisita ka Kibaru Duman de la, nka a tε bɔ i yεrε de la. Waati dɔw la i bεna tɔɔrɔ sɔrɔ. Ne b’a dɔn ko mɔgɔw bε yen minnu banna Yesu la ani u bε siranna k’a masɔrɔ u bε u yεrε ɲininka ni yafa bεna kε u ma. Ayiwa, Piεrε kɔni y’i dalacε Yesu la ani yafa kεra a ma. Nka i ka kan ka jija i ka dannaya la Krisita ta fan fε. O mana kε, Ni Senu bεna i barika bonya ani a bεna se di i ma.


Tulow: Aw ye jateminɛ kɛ ni dimi bɛ tulo kɔnɔ walima ni aw ye tulo sama ni a bɛ a tigi dimi kojugu, o ye tulolabana taamasiɲɛ ye. Ni aw ye tulo sama ni dimi bɛ a la o ye bana taamasiɲɛ ye tulowo kɔnɔ (aw ye sigida Tulolabanaw lajɛ).\nAw ye jateminɛ kɛ taamasiɲɛw na minnu bɛ a jira ko nɛ walima dimi bɛ tulowo kɔnɔ.\nAw bɛ se ka tulo kɔnɔna lajɛ ni tɔrɔsi fitini dɔ ye, nka aw kana kala, alimɛtikisɛ walima ɲinsɔkɔbɛkala don tulo kɔnɔ abada.\nAw ye a jateminɛ fana ni banabagatɔ bɛ mɛnni kɛ ni a tulo kelen ye ka tɛmɛ kelen kan.\nAw ye aw hakili to a la tuma bɛɛ ka den kumabali tulo lajɛ ni a tɛ a dimi, kɛrɛnkɛrɛnnenya na waati min farigan ni mura bɛ a la. A ka ca a la o waatiw la den bɛ kasi kojugu ka a sababu kɛ dimi gɛlɛn ye.\nKankɔnɔna ni Dakɔnɔna: Aw ye dakɔnɔna ni kankɔnɔna lajɛ ni tɔrɔsi fitini dɔ ye walima tile kɔrɔ. Walasa ka dakɔnɔna lajɛ, aw bɛ kutu dɔ kala da nɛn sanfɛ ka a lajigin walima aw ka a ɲini banabagatɔ fɛ a ka fɔ “ahhhh…” Aw ye a lajɛ ni kankɔnɔna bilennen tɛ ani fana ni kankɔnɔjuruninw fununen tɛ walima ni nɛ bɛ a yɔrɔ dɔw la (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Nkɔɔnɔdimi lajɛ). Aw ye dakɔnɔna jateminɛ ni dimi tɛ ɲitara la, ni joli tɛ dakɔnɔ, ni dimi tɛ nɛn na, ni ɲi dɔw tolilen tɛ, ni nɛ walima bana wɛrɛ tɛ u la. (Aw ye sigida Sigida 17 Ɲinw, ɲintaraw ani dakɔnɔna kalan).\nNu: Nuji bɛ bɔ walima nu gerennen don wa? (aw ye jateninɛ kɛ den ninakilicogo la). Aw ye yeelen jɔ nu kɔnɔ ka a lajɛ ni falaka, nɛ, ani joli tɛ a kɔnɔ. Aw ye a lajɛ fana ni a bilennen tɛ, ni a tɔnnen tɛ walima ni a kasa tɛ bɔ. Aw ye a sɛgɛsɛgɛ ni mura basigilen walima binjalanmura tɛ banabagatɔ in na (sɛbɛn ɲɛ Ɲɛdakololabanaw).


Bamanankan fililatilennan kura, san 2016 / Nouveau vérificateur orthographique bambara - MALI PENSE\nAccueil > Bamanankan kanubagaw yɔrɔ / Le coin des amoureux du bambara > Bamanankan fililatilennan kura, san 2016 / Nouveau vérificateur (...)\nLe nouveau vérificateur (avec thésaurus et synonymes), version 2.0, est disponible. Présentation en bambara.\nFililatilennan kura bɔra mɛ kalo san 2016.\nA dilanna an fɛ ka fara Bamanankan daɲɛgafe kura kan, o min be sɔrɔ ɛntɛrinɛti kan yen : BAMADABA\nN’i b’a fɛ ka baara ɲuman kɛ n’a ye, i ka kan k’i sɛbɛnni kɛ i ka ɔridinatɛri kan ni "Libre Office", walima "Open Office", o fila kan kan ni "Word" ye, nka u fila sɔngɔ ye fu ye.\nFilelatilennan in ye "Libre Office", walima "Open Office" dɛmɛnan ("extension") ye. I bɛ se ka o "télécharger" yan :\n"Fasokan" kumana o de kan san 2014 :\nNin hakilina in tun bɛ to ka taa ka segin nin san damadɔ tɛmɛnnen ninnu na, nka bi, a sera ka kɛ !\nKa sɛbɛnni kɛ ni ɔridinatɛri ye, o tun ka kan ka kɛ ko nɔgɔman ye Mali gafesɛbɛnnaw bolo. Nka, a ko filɛ dɛ : waatijan kɛra ka sɔrɔ ɲɛ ma sɔrɔ banankan sɛbɛnniko la ɔridinatɛri kan. O ko ɲɛɲinina ka caya, bawo, ni ɲɛ min sɔrɔ k’a la waati kɔnɔ, kɔfɛ, o tɛ bɛn, ɲɛ wɛrɛ bɛ ɲini. Ɲɛ jɔnjɔn sɔrɔla o ko la sisan, bawo ni inikɔdi (UNICODE) ye, diɲɛ sigininden bɛɛ bɛ se ka don ɔridinatɛri kɔnɔ.\nSiginindenw kɔfɛ, daɲɛw bɛ yen. A kɛra bamanankan ye o, a kɛra kan wɛrɛw ye o, n’an bɛ sɛbɛnni kɛ, an b’an yɛrɛ ɲininka n’a ya sɔrɔ “é” de bɛ sɛbɛn walima ni “è” de bɛ sɛbɛn ni (tubabukan) don. Bamanankan fana na, daɲɛ dɔ sɛbɛntɔ la, an b’an yɛrɛ ɲininka tuma dɔw la k’a dɔn n’a y’a sɔrɔ “o” de bɛ sɛbɛn walima ni “ɔ” de bɛ sɛbɛn (“o kɔsɔn” wala “o kosɔn” ?). Daɲɛ dɔw fana na, ni “ny” de bɛ sɛbɛn walima ni “ɲ” de sɛbɛn (“soɲa” wala “sonya” ?), dɔ fana na, “u” don walima “w” (“dahulama” wala “dawulama” ?)…\nBi, fililatilennan minnu labɛnna ɔridinatɛri kan, olu bɛ se k’o ɲininkali ninnu bɛɛ jaabi : ni daɲɛ ma sɛbɛn ka ɲɛ, ci bilenman bɛ kɛ a kɔrɔ, ɔridinatɛri bɛ sɔrɔ k’a daɲɛ in ɲɔgɔnw jira i la, minnu sɛbɛnnen don ka ɲɛ walasa i k’i ɲuman ta : a bɛ fɔ o de ma ko “filisɛgɛsɛgɛlan” walima “fililatilennan” N bɛ sigasiga ka dan “filisɛgɛsɛgɛlan” dama ma, bawo “filisɛgɛsɛgɛlan” tɛ se ka jɔ “fililatilennan” jɔyɔrɔ la, k’a sababu kɛ o ka baara nafa ye sɛbɛnni kɛko ɲuman diyagoyali ye sɛbɛnnikɛlaw kan, o min kɛra sababu ye ka gafebɔla dɔw ni kunnafonisɛbɛnna dɔ ka baara tiɲɛ. Nka bi, o gafew dɔw ni o kunnafonisɛbɛnw dɔw falen bɛ filiw la, diɲɛ tun tɛ se ka kɛ ni minnu yɛrɛ ye san tɛmɛnnenw na bawo, u bɛ gɛlɛya don kosɛbɛ sɛbɛnfɛn kalanni na.\nƆwɔ, nka a ko filɛ dɛ : A tɛ kan bɛɛ la, nka fililatilennan bɛ kan 40 ɲɔgɔn na bi. Kan dɔw ta yɛrɛ barikalen bɛ kosɛbɛ. Tubabukan na, an b’a kɔlɔsi ko Kanada tubabukan bɛ yen… nka, Likisanburu ta fana bɛ yen ani Monako ta ! Fililatilennan bɛ Farafinna kan 3 dɔrɔn de la : suwahili, (n’o ye batuw ka kan ye Farafinna kɔrɔnyafan fɛ), shɔna ( Zinbabuwe) ani malagasi (Madagasikari). Sisan, an bɛ se k’a jate ko bamanankan farala o kan ninnu kan fililatilennanko la.\nBamanankan fililatilennan bɛ sɔrɔ Open Office, Libre Office, Néo Office ; a bɛ sɔrɔ fana Firefox ani Thunderbird. Ɔridinatɛri min bɛ Windows wala Mac kan walima Linux, bamanankan fililatilennan nin bɛ fara o bɛɛ kan.\nMun de y’o baara in kɛli nɔgɔya ? A fɔlɔ ye kanko ɲɛɲinibaga dɔw ka cɛsiri ye, minnu ye siginindengafew ni sɛbɛnnisariyaw gafe carin nin san tɛmɛnnen ninnu na : o siginindengafew ni o sɛbɛnnisariyaw gafew i n’a fɔ cayalan ni daɲɛ dorokolen ninnu bɛ sɔrɔ ɔridinatɛri kan sisan. Olu bɛ se ka bayɛlɛma k’u labɛn walasa ɔridinatɛri bɛ se k’u lakodɔn sɛbɛnni kɛtɔ. O kanko ɲɛɲinibaga ninnu ni ɔridinatɛriko dɔnbaa ŋanaw bɛɛ ka sugonw miiriyaw kɛra kelen ye… Ne y’olu dɔ ye. Ne ye kalanden fitinin ye bamanankan na, kalanden fitinin min bɛ dɔnnin dɔn ɔridinatɛriko taabolo fana na. (Jan Jaki Meriki)\nA bɛ baara kɛ cogo di ?\nNi mɔgɔ min bɛ baara kɛ n’a ye don o don, fililatilennan bɛ diya o bolo ka t’a fɛ. An tɛ jɔrɔ tugun k’a fɔ ko an bɛna fili caman kɛ an sɛbɛnni kɛ tɔ. An tɛ se k’a fɔ ko an tɛna fili kɛ tugun, bawo fililatilennan tɛ se k’a bɛɛ kɛ, an fana jɔyɔrɔba ka bon filiw dɔgɔyali la n’an bɛ baara la ni fililatilennan ye. A bɛ i ko baarakɛminɛn tɔw. N’i bɛ ka baara kɛ n’a ye, i b’a kalan ka t’a fɛ, i b’a faamuya kosɛbɛ ka t’a fɛ.\nAn ka misali dɔ ta :\nAn ka d’a la fɔlɔ k’a fɔ ko mɔgɔ min bɛ sɛbɛnni kɛ ɔridinatɛri kan, o de bɛ ci bilenman ye daɲɛ ninnu kɔrɔ. N’o tɛ, n’i ye ɔridinatɛri sɛbɛnni bɔ papiye kan, ci ninnu tɛ ye tugun ! O kɔfɛ, sɛbɛnnikɛla bɛ se ka daɲɛ cilen ninnu sɛbɛn cogo ɲuman ɲininkali kɛ ɔridinatɛri la. N’a bɛ fɛ k’o kɛ, a b’i tɛgɛ digi ɲinɛnin kininyanfan kan. Ɔridinatɛri bɛ sɔrɔ jira ko "N bɛ" de ka kan ka sɛbɛn "Nbɛ" nɔ na.\nNka, aw y’a kɔlɔsi k’a fɔ ko ɔridinatɛri nalonen don dɔnnin. A bɛ daɲɛ dɔw jira minnu n’a sɛbɛncogo ye kelen ye i n’a fɔ « Bɛn », ka sɔrɔ a tɛ jigin an kɔnɔ yɛrɛ k’o daɲɛ in bila o yɔrɔ la kumasen in kɔnɔ. O b’a jira ko ɔridinatɛri tɛ kumasen n’a sɛbɛncogo sariyaw dɔn. A bɛ daɲɛw dɔn, u bila bilalen u kelen na, nka sariya sira min bɛ daɲɛw ni ɲɔgɔn cɛ walasa ka kumasen labɛn, ɔridinatɛri t’olu dɔn : ɔridinatɛri bɛ daɲɛ ni daɲɛ jɛkulu dɔ da ɲɔgɔn ma, a ni minnu bɔlen bɛ ɲɔgɔn fɛ siginindengafe kɔnɔ. N’i ye "tuɲan" lajɛ, ɔridinatɛri t’a dɔn k’o ye "tiɲɛ" ko ye, nka n’i ye "mɔgɔnifin" lajɛ, a b’a dɔn k’o ye "mɔgɔninfin" ko ye. A bɛ sɔrɔ k’o jira i la.\nAn bɛ se ka duguw ni jamana tɔgɔw sɔrɔ nin siginindengafe in kɔnɔ fɔ ka se kɛmɛ saaraw ma, nka an bɛ se k’a fɔ alisa ko a ma dafa fɔfɔ : an b’a kɔlɔsi yan, k’a fɔ ko ɔridinatɛri tɛ nin dugu in dɔn n’o ye Libaabanun ye, bawo a bɔlen b’a fɛ i ko dugu in tɛ diɲɛ kɔnɔ, nka, mɔgɔ min ye nsiirin bɔ, o ye dugu in tɔgɔ bila nsiirin kɔnɔ ten. Daɲɛ 15.000 bɛ sɔrɔ siginindengafe min kɔnɔ, o fana ye belebele ye. O bɛɛ la, an bɛ se k’a fɔ ko caman b’a jɛ ka d’a kan, jeliw kumatɔ la bɛ daɲɛ caman fɔ, olu t’a kɔnɔ. Baarada caman fana tɔgɔ ma tilen a kɔnɔ kosɛbɛ…An b’a ɲini sɛbɛnnikɛlaw fɛ, u k’an dɛmɛ n’olu ye walasa an bɛ se k’olu ta ba la baara nataw la.\nAn ka misali dɔ ta\nNin ye sɛbɛnni ye min bɔra Tumani Yalam Sidibe ka gafe dɔ kɔnɔ. Ne de ye ɲɛw k’a la. Ɲɛ ninnu bɛ yan walasa k’a jira ko fililatilennan bɛ sɛbɛnni sariya wɛrɛw dɔn minnu jiralen tɛ u dan ma siginindengafe kɔnɔ. O la nɔgɔman dɔ ye cayalan jirali ye daɲɛw laban na ni ɲɛ ɲugujilaman ye i n’a fɔ "tungafɛtagalaw". Daɲɛ dorokolen minnu tɛ siginindengafe kɔnɔ, nka n’olu fana ye bamanankan diyalan dɔ ye, olu bɛ ye ɲɛ nɛrɛlaman na i n’a fɔ "masirimafɛn". kumasen labɛnni ni walew ye, olu sariya bɛ jira ni wiyolɛ ye i n’a fɔ : "kɛra", "sɔnnen". Kɔnɔrɔ dɔw fana bɛ sɔrɔ giri la i n’a fɔ "janjo", nka janjon tɛ. "segi" ("segilen") na, "segin" nɔ na min bɛ sɛbɛn ("seginna") na. Dɔ wɛrɛw bɛ yen i ko "ya" "yamaruya" la, misali la tugun.\n"Cɛmalenbugu" tɛ siginindengafe kɔnɔ. O la, ci bilenman bɛ "Cɛmalenbugukaw" kɔrɔ. Nka ci bilenman tɛ kɛ Segukaw kɔrɔ bawo bɛ siginindengafe kɔnɔ. N’i ye dugu dɔ tɔgɔ sɛbɛnko caman kɛ, n’i t’a fɛ ci bilenman ka kɛ a kɔrɔ tuma bɛɛ k’i degun, i bɛ se ka "ignorer l’erreur pour ce mot à l’avenir" (nin to a cogo la siɲɛ wɛrɛ) ta ba la.


Sàn - Fàkan\nSàn ye Segu marabolo kolomi dɔ ye. Dugu kɔrɔba dòn min kɛli a damana-marabolo ye o kuma Bɛ 'sèn na. A ni Segu dugu cɛ ye bam 210 ye.\nSàn tu tigɛbaa ye tarawelelakaw ye minnu ka kìn ye Karantela ye. Sàn ye 'dugu ye min sìgili ni sisan cɛ sàn hakɛ bɛ Dɔn. O bɛ Dɔn u ka laadalako dɔ laada latlenni ʃyɛn hakɛ fɛ. O laadalako o tɛ dɔ wɛrɛ ye u ka Sànkɛmɔ 'kɔ. Komin sàn o sàn u b'u ka Sànkɛ dalaba mɔni Kɛ, u ka 'fɔ la o mɔni in tàko 615nan Kɛra 2015 sàn ta ye kabini dugu sìgili. O la, an bɛ Se k'a Fɔ ko Sàn ye 'dugu ye min tu Tigɛra 1400 sàn waatiw la. N'i ye minɛ Kɛ o dalilu in ma, i b'a Fɔ ko Sàn dugu ʃì Bɛ sàn 617 na ɲinan 2017 sàn.\nSàn ye duguba ye wa dugu belebele dòn kà Fàra o kan. A kɔnɔkin bɛ T'i Jɔ fo kìn 11 na. O kìn 11 ninnu tɔgɔ ye Lafiyabugu, Madina, Kayantona, Farakɔrɔ, Bagadaji, Dalan, Misira, Karantela, Dabanin, Sàntoro ni Hamdalay. A kɔnɔjama fana ka ca. Dugu ye 'bɛnkungo ye.\nSàn ka bɛnkungoya b'a To a Kɛra 'siyacaman-dugu ye. A sìgibaga ye Tarawelelakaw ye sa, bamananw, nk'a siyako ye sorobaɲaami ye. A cookoyɔrɔ Bɛnna Bɔbɔw ni bamananw ni flaw ani Miɲankaw bilisayɔrɔ ma ɲɔgɔn na minkɛ, o siya ninnu bɛɛ kolonsolen dòn ɲɔgɔn na a 'kɔnɔ. Kan min bɛ 'ten kan kà Sago kan tɔw kan o ye bamanankan ye n'o tɛ bore ni mamara ni fulfulde ninnu bɛɛ bɛ Fɔ Sàn kɔnɔmɔgɔw fɛ.\nDugu ka kolomiya\nSàn ye kolomi ye kabini waati jan. A Bɛ Segu marabolo 'kɔnɔ. Kafoda wolonfla de B'a 'kɔnɔ minnu ye Tɛnɛn, Si, Jeli, Kinparana, Kasorola, Suruntula kà Fàra Sàn yɛrɛ kan. O kafoda ninnu bɛɛ kùnnasigi, kafodatigiw, ka ɲɛmaa ye Kolomitigi ye min Bɛ Sàn kube la.\nGalodako ɲɛbɔlen 'kɔ 1997 sànw na, Sàn kolomi ye galoda hakɛ min Sɔrɔ o Bɛnna galoda 25 ma. O galoda 25 ninnu ye Baramandugu, Daa, Jakurunna, Jeli, Jɛgɛna, Fiyɔn, Kaɲɛgɛ, Karaba, Kasorola, Kanfa, Moribala, Ngwa, Лàmana, Лàso, Ntoroso, Wolon, Sàn, Siyadugu, Sɔ̀mɔ, Suruntuna, Si, Tɛnɛn, Tɛnɛnnin, Turakɔlɔnba ani Waki. Kabini galotigiw sìgili la 1999 sàn, nin galoda kofɔlen ninnu bɛɛ ye galotigi sìgiko 'dama-dama Kɛ sa.\nDugu ka kafodaya\nDugu ka galodaya\nMali ye mara cɛmabɔli fὲɛrɛw tigɛli Dabɔ 1997 waatiw la. Nka o ye dugumisɛnnin-galodaw de ko ye n'o tɛ duguba-galodaw tùn Bɛ Mali 'kɔnɔ kà kɔrɔ. O duguba-galodaw minnu tùn Bɛ Mali 'kɔnɔ kà tɛmɛ, o dɔ ye Sàn galoda ye. Sàn ka duguba-galodaya Dabɔra kabi 1958 sàn na kà Mali To sudanya la. A galotigi fɔlɔ Sìgira galotigiya la 1958, min tɛmɛnen 'kɔ mɔgɔ 17 wɛrɛ bɛɛ Sìgira galoda 'kùn na. Galotigi minnu Tɛmɛna ɲɔgɔn 'kɔ kà Na olu n'u waati kɛlen hakɛ ye:\nOmar Bore 1959 10 7 - 1961\nYɔrɔ Jalo 1961 03 08 - 1965\nLaminn Watara 1965 01 01 - 1966\nMohamɛd Zubɔy 1966 05 05 - 1968\nBabu Joni 1968 02 05 - 1969\nYakuba Tarawele 1969 08 18 - 1970\nBabu Joni 1970 11 21 - 1975\nSalifu Tarawele 1975 06 03 - ?\nʃɛk Ture 1975 11 12 - 1978\nSafunɛ Tarawele 1978 05 06 - 1980\nNuhun Morikɛ Tarawele 1980 01 02 - 1991\nZan Fancɛ Male 1991 07 11 - 1993\nIsaka Jalo 1993 05 04 - 1997\nIsaka Jalo 1997 07 29 - 1998\nAmadu Abdulay kojo 1998 07 16 - ?\nSina Umar Tarawele 2009 05 29 - ?\nDugu hakɛ min Bɛ Sàn galoda 'kɔnɔ o ye dugu 6 ye kà Fàra Sàn yɛrɛ n'a kɔnɔkin 11 kan. A duguw tɔgɔ Flɛ: Bugudara, ʃὲɛnso, Bogosònin, Biɲɛnso, Paridala ani Bὲnɛcɛɲi.\nSuguba kelen de Bɛ yen Sàn. A sugu jɔdon ye ntɛnɛn ye, Sàn dafɛdugu bɛɛ bɛ Nà sugu in na. Yɔrɔ bɛɛ bɛ Fa sugujɔlaw la. Sàn ni yɔrɔ caman tɛ kelen ye , yen laadalakow bɛ mɔgɔw ‘bolo ‘da la i n’a fɔ yen dàla min bɛ Mɔ sàn o sàn n’o gintan bɛ Weele u fɛ ko Sànkɛmɔ. Sugudonya fɛ, sugudenw bɛ Nà sòwotoro la ka caya, sugujɔlaw ka fèerekɛ-minɛnw bɛɛ bɛ Nà o wotorow la. O yɔrɔ bɛ Nà ni sò sèndonkow kofɔli ye Sàn kow la. Sò ye ‘daaba ye min jɔyɔrɔ ka bòn yenka ka baaraw la. Sànkaw fɛ yen, sὲnɛ bɛ Kɛ ni sò ye, dugutagaw bɛ Kɛ n’a ye ani fɛn caman wɛrɛw.\nNtɛnɛn sɔgɔma fɛ sugudenw nàtɔ, i bɛ sòwotoro caman de Ye ɲɔgɔn nɔ kan. U segintɔ fana b’o cogo kelen na wula fɛ kà Taa ‘so. Fɛn caman bɛ Sɔrɔ Sàn sugu ‘kɔnɔ i n’a fɔ ɲɔ, malo, fini, jɛgɛ…\nSànkaw ka ntalen dɔ bɛ yen ko “Màa de bɛ na an ka dugu, anw tɛ taa màa ka dugu, malo bɛ jɛ la, jɛgɛ bɛ ‘Sànkɛ”. Ne fɛ, o ntalen bɛ dunkàfa Kofɔ Sàn.\nSànkaw ka ɲɛnajɛlakonba dɔ ye u ka Sànkɛ dalaba mɔni ye u bɛ min gintan Weele ko Sànkɛmɔ. A dala in mɔni ye laadalakoba ye Sàn n’a lamini ‘bolo. U b’a mɔko kelen laada Sìgi sàn o sàn samiɲɛdonda fɛ. A bɛ Kɛ gintanko dàn ye. 2017 sàn ta Kɛra o Mɛkalo tle 15 don o min tùn y'a kɛli tàko 617nan kabini Sàn dugu Sìgira. Sàn dafɛduguw bɛɛ bɛ Nà. Yanni a waati ka Se, kɔ̀tigiw bɛ kɔ̀ Datugu.\nA tɛ Bɛn mɔgɔ si ka kɔ̀ Mɔ fo kɔ̀ mɔdon ka Se. U b’a Fɔ ko kɔ̀ Dònna tɔn na. Sànkɛmɔ fìni bɛ Bɔ makɔrɔbaw ani demisɛnw kan ma bɛɛ bɛ min Sàn. Mɔgɔw bɛ jɔw Sàn kosɛbɛ. Kɔ̀mɔ don ʃu, mɔgɔw bɛ Taa fòli Kɛ dugu dɔ la Tὲrɛkungo. U mana Bɔ yen, u bɛ Taa Parana u bɛ ʃu Kɛ ɲɛnajɛ la yɔrɔ min. Kɔ̀mɔ don sɔgɔma, dugu bɛ Fa dugumɔgɔw la ani mɔgɔ wɛrɛw la. Mɔgɔw bɛ Kɛ ɲɛnajɛ la fàn bɛɛ. Sànkaden minnu Bɛ Sàn ani dugu wɛrɛw la, u caman bɛ Nà. Mɔgɔw bɛ Taa ɲɛnajɛ Kɛ kɔlɔnba ‘da la. U mana Bɔ yen, u bɛ Taa fòli Kɛ dugutigi fɛ yen n’u bɛ dɛgɛ Min yen.\nSàn kungow 'kɔnɔ, dala dɔ Bɛ yen ko Sànkɛ, min ye yen jisigi-yɔrɔ dɔ ye. A Kɛra dugu ka laadala-jisigi-yɔrɔ ye bì. O Sànkɛ in Bɛ Sàn dugu yɛrɛ sìgili sababuya la yɔrɔ in na yen.\nBlàdon : 2016-12-22 Yɛlɛmako laban : 2017-06-09\nFogo yeko: 1146201 - Bì: 120 - Kalo in: 7791 - Лinan: 67404.\nFura Yeko: 2051 - Bì: 1 - Kalo in: 13 - Лinan: 95.


Zanadɔn - Fàkan\nMasalasɛbɛn > Zana >\nZana (proverb anglεkan na), ni dɔw K'a ma ko ntalen, ye kuma jagocogo ɲuman dɔ ye. A b’a dabaa ka kumadɔn n'a ka ɲɛmajɔlenya Jira. A bɛ kuma Koron k'a Surunya n'a ma Se kuma caman fɔli ma. Nin fasiri in ‘kɔnɔ, an bε na Kuma zana kan ‘bakuurubaya la. Zana bɛ Se kà Baara cogo caman na sɛbɛnni na k'a kàlanni n'a faamuyali Nɔ̀gɔya mɔgɔw ‘bolo. O siratigɛ la, an bε zana baaracogo duuru da Jira yan minnu Flɛ: zanasεrε, kɔrɔmaɲɔgɔn-zanaw, sinamazanaw, zanakabila, zanasanga.\nZanasɛrɛ Ye zanaw sɛbɛnnen ye k'u Ton ɲɔgɔn ‘kɔ tèn walima k'u Ton ɲɔgɔn ‘kɔ kà ‘tali Kɛ siginiden bɔcogo kan ɲɔgɔn ‘kɔ a da fɛ. An bɛ zanasɛrɛ dɔ Di yan zana den mugan (20) ɲɔgɔn bɛ min ‘kɔnɔ. A kɔnɔzana kelen-kelen bɛɛ bɛ da Minɛ ni bamanankan siginiden kanntan (dafata) dɔ ye fo n'a Bɔra "r" dɔrɔn na. ‘Zana tɛ da Minɛ ni "r" siginiden ye walima kanmaw (dafalen) ye fo n'a Bɔra "i" la.\nAn ka kuntigi Kɔnɔ, kotigi ko dòn n’o tε kùnkolo bε bεε la\nBakɔfεla lakali bε warablen kɔrɔ To ji la\nCukan fla bε wùlu min tlo kɔrɔ o tε ‘minεni Kε\nDuntulu mana Ban ‘gεrε bε Kε muntulu la\nFàli ka cεɲa tε fosi ɲε a ka doni Tà dɔrɔn\nGɔn kɔrɔ de bε nεrε wɔrɔcogo Dɔn\nHakilima ka ɲi fòolotɔ ka dlokiba kantigε-yɔrɔ la\nI se t’i den min ka dugutaala, i b’a Fɔ ko Ala kà Se n’a ‘ɲuman ye\nJanni ka di ɲɔgɔmε ye a kɔlakuru de tε Sɔn\nKami mana fan Da don min na, a tε Лὲgεn o don\nLaɲini ka Kɔrɔ ni latigε ye.\nMinεntama ye kɔnɔdimi Bɔ cyεn fε.\nNaminεna kun mana gabuguda Dìbi, o bε na ‘sɔrɔ Dya\nЛɔ mana Ja, a bε To sòcε ntaga gεlεnw de ye\nŊɔmi koronnen t’a dunnen ye\nSagajigi bε Malo ni fεn dɔ ye, bakɔrɔnnin bε lɔgɔ Jɔ n’o ye\nʃε bε hakili Sɔrɔ kà bɔ wɔ̀lɔ jeniyɔrɔ la\nTaali bε kabakurunin min ma, ni furalan Dònna o ‘kɔrɔ, o b’o Sennateliya\nWaranin mana magan min Kε, a b’o boʃima Kε\n‘Yeekeyɔɔkɔ Cyεnna kabini a jɔdon\nOlu ye zanakulu ye minnu bɛɛ bɛ hakilina kelen Fɔ wa u fana bɛ Se kà Blà ɲɔgɔn nɔ na kumasen ‘kɔnɔ. A kulu kelen kɔnɔzana bɛ da Minɛ fla la fo kà Se caman ma. A misali dɔw Flɛ:\nN’i ye wɔ̀lɔnin sɔn bεε Bɔ a la, a tɔ tε ‘nalakεta Bɔ\nN’i ko i bε datu finman bεε Bɔ a la, a tɔ tε To\nNin zana den fla ninnu bɛ Fɔ kà hakilina min Lase o ye "fɛn kelen jugumanfan bɛɛ tε Se kà Bɔ a la n'i ma Dànkari a ɲumanfan na".\nN’i b’a fε kà Se i ka foro ‘kɔrɔ, a da Minε binjugu-mayɔrɔ ma\nN’i ma ʃùw Bugɔ ɲεnamaw tε Siran i ye\nN’i bε forojiri Tigε, i b’a da Minε ʃiw ma\nHakilina min laseli bɛ mɔgɔ Blà kà nin zana den sàba ninnu dɔ la kelen Fɔ o ye "se tɛ Kɛ fɛn min ma n'i ye se kɛlen ye o ma o b'a Jira ko se bɛ Kɛ minnu ma kà kɔrɔ k'olu tɛ Kisi se kɛli la u ma blen". I b'a Ye ko zana sàba ninnu bɛɛ bɛ Se kà Blà kumasen dɔ ‘kɔnɔ kà nin hakilina in Di.\n‘Mɔgɔ tε sununkun ɲininka ‘Лagasa la\n‘Mɔgɔ tɛ cɛkɔrɔba Лininka ‘bonbonsiko la\nYeko ye ‘fɔko Ban\nMɔgɔ tε npogo Лininka kasa la\nNin zana den naani ninnu bɛ Kɛ kà hakilina min Lase o ye "fɛn dɔw yeli wali dɔnni n'u jogo wali sawura faamuyali man jan ɲɔgɔn na f'a tɛ Se ɲininkali kɛli ma".\nOlu ye zanakulu ye minnu bɛ Taa fla-fla kà caya. U fla bɛ ɲɔgɔn kɔ Kari hakilina dili la. Ni kelen bɛ hakilina min Fɔ k'o Лὲ, tɔ kelentɔ bɛ Fɔ k'o hakilina kelen in Lagosi. U ye ɲɔgɔn tnɛ ye hakilina kelen Laseli la. An ka misali sigidama fla in Maflɛ:\nNi kara bɛ ɲɛbɛrɛ ‘kɔ, a jɔyɔrɔ bɛ Bɛn kulukulu da ma\nJɔn kùnnandi cɛlajuru tigɛyɔrɔ bɛ Bɛn ɲamasun kɔrɔla ma\nHakilina min ye nin zana fla jὲ ye nka n'u bɛ Sinaya a laseli la o ye " kùnnandya ni kùnnangoya" ye. Zana fɔlɔ la, sababu sɔrɔlen bɛ Kɛ bɔnɛ ye wale tìgi ma (ɲɛbɛrɛ jɔyɔrɔ Kɛra sababu ye ʃɛw y'a Dun). Zana flanan ‘kɔnɔ, sababu sɔrɔlen bɛ Kɛ hɛɛrɛ ye wale tìgi ma (kulusijala tigɛyɔrɔ Kɛra sababu ye a tigi ka jàla wɛrɛ Sɔrɔ o yɔrɔ bɛɛ). Kùnnangoya Bɛ wale tìgi ye zana fɔlɔ ‘kɔnɔ ninka kùnnandya Kɛ wale tìgi ye zana flanan ‘kɔnɔ.\nMàa ɲin jɛdon y’a nkasakidon ye\nMàa ɲin jɛdon y’a jiradon\nHakilina kelen min bɛ yen ni nin zana den fla bɛ ɲɔgɔn Sɔsɔ o kan o ye "ko masina selen a ɲὲ dàn na". Zana fɔlɔ bɛ ladili Kɛ kà mɔgɔw Lasɔmi ko ni fɛn masina Sera a ɲɛli sawura la k'a tɛ Mɛn blen n'a ma Cyɛn. O ye zana ye min b'a Fɔ ko mɔgɔ k'i Farati waso wali i jìgi dali kan fɛn ɲumannin kan bari a ni cyɛnni cɛ man jan. Zana flanan bɛ sugunini Kɛ ko ni fɛn masina Sera a ɲὲli sawura la ko a tìgi bɛ Se k'i Waso n'a ye. Fɛn cyɛnni tɛ jɔrɔnnako ye o zana in ‘bolo. O Ye ‘zana ye min bɛ mɔgɔ Ladi kà Kɛ waso kan ni fɛn ɲumannin ye. A zana fla bɛ ɲɔgɔn Kɔbɔ hakilina kelen dili kan.\nO Ye ‘zanakulu ye min kɔnɔzana kelen-kelen fɔli bɛ Bòli hakilina kelen dɔ miiriya kan. An bɛ sàba ɲɔgɔn Di a la nin yɔrɔ la yan.\nDà ka kumuya bε Dɔn kabini a bulu flanin\nDen ɲuman bε Dɔn a ba bàra la\nNkεlεndennin bε Mɔ ni bàga y’a ‘da\nNin zana den sàba ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min kan o ye "jogo min bε fεn kɔrɔbayalen na, o Dabɔra kabi a dɔgɔmannin". An b'a Fɔ k'u bɛ o hakilina zanakabila ‘kɔnɔ bari u bɛɛ kɔrɔ bɛ Munun-munun o hakilina in fɔli da fɛ.\nDenmisεn-wulu ‘sèn ka di nk’a tε ‘wula Dɔn\nCὲkɔrɔba sìgilen bε fεn min Ye denmisεnnin jɔlen t’o Ye\nDenmisεnnin sen ye sanu ye nk’a kùn ye nsira ye\nCὲkɔrɔba sìgilen bε mɔrɔn Dɔn\nNin zana den naani ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min kan o ye "Denmisεn ni maakɔrɔba dεsεnnakow n’u sennakow sangali ye ɲɔgɔn ma". Zanakabila kelen kɔnɔzana bɛ Se kà Caya. U kelen-kelen tɛ Se kà Blà ɲɔgɔn nɔ na kà ɲɔgɔn jɔyɔrɔ Fa nka u bɛɛ kɔrɔ kɔni bɛ Bòli hakilina kelen laseli kan. A ni kɔrɔmaɲɔgɔn-zana bɛ Dànfara kà Bɔ ɲɔgɔn ma o yɔrɔ la o min kɔnɔzanaw bɛ Se kà ɲɔgɔn jɔyɔrɔ Fa kelen-kelen.\nGεrεsεgεtigi bε ji Fèere bada la\nJɔnnin kùnnandi kὲlεbaa ni ‘Ala man di\nJɔn kùnnandi cεlajuru tigεyɔrɔ bε Bεn ɲamasun kɔrɔla ma\nNɔnsin gεrεsεgεlantɔn tε ‘jolo Bɔ\nHali n’i ye jyεn Kε ʃεfan ye, jɔnnin kùnnandi bε sanke-siriyɔrɔ Sɔrɔ a ‘kɔnɔ\nNin zana den duuru ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min dili kan o ye "Sababu minnu bε Tà kùnnandiya kan". U b'o zanakabila de ‘kɔnɔ.\nN’i ye taɲεnkɔn Dòn tacyεntɔ bolo la, a bε bolokantaama Kε fo k’o Bìn\nHali ni dangatɔ Dònna miniɲantɔnɔ na, a ni ‘fεn tε Bɔ\nHali n’i ye dangaden Blà tulubara ‘kɔnɔ, a koyokoyolen bε Bɔ\nNi danga bε sò ‘kɔ, fàli b’a Dàn\nNi kara bε ɲεbεrε ‘kɔ, a jɔyɔrɔ bε Bεn kulukulu da ma\nBasa jukɔrɔmadondon ka di ni ntori ye\nHali ni Bamakɔ Cira kùnnango ɲε na, a ni ‘fεn tε Bɔ butelifεrεn ‘kɔ\nHali n’i ye kuranε Siri fàli sèn na, a tε sò Gεn kà Sɔrɔ\nNin zana den seegin ninnu bɛ Fɔ kà hakilila min Lase o ye "Kùnnandya wali mankutubaya tε mɔnε Bɔ ko dɔw la". Zanakabila ye zana dɔw fàralen ye ɲɔgɔn kan minnu fɔkun dɔw bɛ ‘tàli Kɛ ɲɔgɔn na. O la, i b'a Ye ko zana kelen bɛ Se k'i yɛrɛ Sɔrɔ zanakabila caman ‘kɔnɔ k'a sababu Kɛ ale fɔkun caya ye. A fɔkun kelen-kelenna bɛɛ bɛ Bɛn zanakabila dɔ hakilina ma. Zanakabila hakilina tɔgɔ dili ka gɛlɛn tuma dɔw la bari a kɔnɔzanaw dɔw hakilila bɛ Se kà Mabɔ tɔw ta la.\nO ye zana dɔ ‘tàli ye kan dɔ la k'o ɲɔgɔnsi Лini kan wɛrɛ la. A tɛ i n'a fɔ i bɛ zana Tà k'a Bayɛlɛma kan wɛrɛ la. A kɔrɔ ye ko zana min b'i ‘bolo kan fɔlɔ la i b'o sangaɲɔgɔn de Лini kan flanan na. Zana o zana bɛ kan fɔlɔ la o sangaɲɔggɔn ka kan kà Sɔrɔ kan flanan na bari kan fɔlɔ fɔbaaw ye zana Labɛn hakilina minnu laseli kan ma o hakilina kelenw bɛ Se kà Sɔrɔ kan flanan fɔbaaw ka adamadenya ‘kɔnɔ. Hakilina bɛɛ kɔni ‘zana tɛ Sɔrɔ kan bɛɛ la. O Ye zanasanga gὲlɛyayɔrɔ ye. An bɛ na zanasanga Kɛ bamanankan ni kan fla ni ɲɔgɔn ‘cɛ yan: bamanankan-fransɛkan, bamanankan-anglɛkan.\nBamanankan ni fransɛkan\nЛuman sàra ye ɲuman ye // A bon chat bon rat\nYeko ye ‘fɔko Ban // A bon vin point d’enseigne\nJi kalan fla tε Se kà ɲɔgɔn Sogin // Deux iniquités ne font pas une équité\nMisi ɲεmɔgɔ tε jibuuru Min // Le monde appartient à celui qui se lève tôt\nBamanankan ni anglɛkan\nTafaaji tε Woloma // A drowning man will clutch at a straw\nFugari ka ‘dàba ‘da man di // A bad workman blames his tools\nTɔ̀ntigεla tε Bɔ tentigεla kɔ fε // Birds of a feather flock together\nMɔgɔ tε den Dɔn k’a Kɔsin i yεrε ma // Charity begins at home\nBlàdon : 2018-01-18 Yɛlɛmako laban : 2018-01-18\nFogo yeko: 1147089 - Bì: 373 - Kalo in: 8679 - Лinan: 68292.\nFura Yeko: 1686 - Bì: 1 - Kalo in: 22 - Лinan: 128.


Ni mɔgɔ dɔ bɔra ka bin, walima fɛn dɔ ye a gosi a kun na, walima a yɛrɛ ye sirabakankasara sɔrɔ, aw bɛ kunsɛmɛ joginni taamasiɲɛw ɲini. Ni o ye a sɔrɔ ko a tigi ye dɔlɔminna walima dɔrɔgutala ye, a kunsɛmɛ joginni dɔnni bɛ gɛlɛya barisa a kɛcogo ni dɔlɔminna ni dɔrɔgutala kɛcogow bɔlen don ɲɔgɔn fɛ. Fana, aw bɛ a tigi kan ni a kɔkolo lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Kɔkolo ni kan joginw) ni joginda bɛ u la barisa olu fila bɛ taa ɲɔgɔn fɛ.\nKunsɛmɛ joginni min man jugu kosɛbɛ, o taamasiɲɛw\nA tigi hakili bɛ to ka ɲagami nka o tɛ mɛn sen na.\nA hakili bɛ bɔ ko tɛmɛnnenw kɔ.\nTuma dɔw la a ɲɛ bɛ lafin walima “i n’a fɔ dolow bɛ tɛmɛtɛmɛ a ɲɛ kɔrɔ”\nFɔɔnɔnege walima fɔɔnɔ yɛrɛ min tɛ mɛn sen na.\nKungolodimi, ni ɲɛnamini walima sɛgɛn.\nA tigi ka kan ka a lafiɲɛ fo lɛri 24 ani ka dimimadafura ta i n’a fɔ parasetamɔli (paracétamol) walima asetaminofɛni (acetaminophène), nka aw kana ibiporofɛni (ibuprofène) walima asipirini (aspirine) di a tigi ma barisa olu bɛ se ka dɔ fara joli jiginni kan kunsɛmɛ na. Aw bɛ aw janto a tigi la lɛri 24 kɔnɔ. Ni a tigi bɛ sunɔgɔ la, aw bɛ to ka a lakunu tuma ni tuma ka a lajɛ ni a bɛ se ka aw ka ɲininkaliw jaabi walima ni a bɛ a yɛrɛ kalama. Mɔgɔ joginnen kɔ, ni aw ye a kɔlɔsi ko a tigi tɛka kɛ a yɛrɛ kalama, kungolodimi ye a minɛ min bɛka juguya ka taa a fɛ walima a bɛ kirin ani ka to ka ja, o bɛ a jira ko joli jiginna kunsɛmɛ na, O la aw bɛ aw teliya ka taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nKunsɛmɛ joginni jugumanba taamasiɲɛw\nNi aw ye nin taamasiɲɛw dɔla kelen kɔlɔsi mɔgɔ la, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nNi a tigi tɛ a yɛrɛ kalama\nKungolodimi gɛlɛn min bɛ mɔgɔw jɔrɔ, a bɛ dɔ bɔ a tigi ka yeli hakɛ la ani ka a kɛ a tigi bɛ dɛsɛ a yɛrɛ kɔrɔ.\nFɔɔnɔnege ani fɔɔnɔ yɛrɛ.\nHakilicawucawu, taabolo yɛlɛmali ani dusumangoya\nDusukun tantanni yɛlɛmali (a ka suma kojugu walima a ka teli kojugu)\nYɛlɛmayɛlɛmaw ninakili cogoya la (a ka teli tuma dɔw, a ka suma tuma dɔw)\nFarikalaya ani wɔsili\nA tigi bɛ to ka ja\nJoli walima ji jɛman bɛ bɔ tulow fɛ walima nu fɛ.\nO taamasiɲɛw bɛ daminɛ lɛri damadɔw mɔgɔ joginnen kɔfɛ.\nƝɛmɔgɔni kelen bɛ bonya ni tɔ kelen ye.\nƝɛw dawolow ni tulow kɔfɛlaw bɛ kɛ bulama ye.\nBasi bɛ bɔ kungolo la\nBasi caman bɛ bɔ kungololajoginni na. Ni aw bɛ a dɔn ko a tigi kɔkolo ma jogin, aw bɛ a ɲini a fɛ a ka wuli ka jɔ, walima aw bɛ a wuli ka jɔ walasa jolibɔn ka nɔgɔya. Aw bɛ a yɔrɔ digidigi walasa jolibɔn ka jɔ, o kɔ aw bɛ yɔrɔ joginnen ko ka jɛ ka sɔrɔ ka a kala walima ka kɔli nɔrɔ a la. Ni minɛn tɛ aw bolo aw bɛ joli lajɔ ni min ye, aw bɛ a tigi kunsigi siri joginda da la i n’a fɔ aw ɲɛ bɛ ja la cogo min.\nNi a joli dayɛlɛlen don, aw bɛ a lajɛ ni kun kolo yɔrɔ dɔ pɛrɛnnen don. Ni aw ye a dɔn ko kun kolo yɔrɔ dɔ dayɛlɛlen don, aw bɛ datugucogo ɲini a la, nka aw kana aw tintin yɔrɔ joginnen kan.


Ayiwa Yesu y’a fɔ Piyɛri ye ko – kuma wɛrɛ filɛ ni ye tun « ne ka sagaw kɔlɔsi » walama « janto ne ka sagaw la ». Fɔ cogo wɛrɛ la janto ne ka sagaw la ka o mara. Da a la ko kungowara dɔw tɛ i laminiw la. (ka bagan dɔ ta fanga tɛ min na k’a kɛ taamashyɛn ye) da a la ko i bɛ se ka o mara kungowaraw ma. O de kosɔn sagagɛnnaaw tun bɛ tasumaba mana sufɛ walisa ka u ka sagaw mara kungowaraw ma. Ni o kungowaraw tun ye tasuma manalen ye o tun bɛ boli.


Tàata n'a dɔgɔkɛ - Fàkan\nNin Kɛra cὲ dɔ n'a muso ye minnu tùn tɛ Kɛnɛya tuma ʃi. Nka den fla tùn b'u 'bolo: Tàata n'a dɔgɔnin. Tàata tùn ye musomanin ye, o dɔgɔnin tùn ye cὲmannin ye wa nabara tùn dòn fana. Tàata 'fà n'a 'ba Sigara u ka kɛnɛyabaliya la minkὲ, don dɔ u ye Tàata Weele kà Gɛrɛ u yɛrɛ la ni k'u Kanto o ma:\n-Tàata, anw bɛ donmakɔnɔ na dɛ! Tàata, ni Ala y'a Kɛ don o don k'anw minniji Dɔgɔyara an b'a Лin'i fԑ n’i bɛ Taa furu la don min, i ka Taa n'i dɔgɔkɛnin y'i fɛ.\nO kɛlen, Tàata y'i Kanto u ma k'a y'a Mɛn.\nƆ, u Tor'o cogo la, a ma Mɛn tun, Tàata 'fà n'a 'ba Banna k'a n'a dɔgɔkɛ nabaranin To. U Kɛra yatimɛw ye. Nka Tàata Nàna kana Kɛ npogotigi ɲumannin ye. O kɛlen, cὲ dɔ Nàna Лɛbɔ o fɛ furu la. Ɔ, Tàata ka furuko bɛɛ Лɛnabɔra k'a Ban ni k'a tɔ To cὲlataa ye. Don dɔ a dɔgɔnin nàbara Nàn'a ma ko:\n- N kɔrɔ Tàata, Bwa ni Màa tùn m'a Fɔ ko n'i bɛ Taa i cὲla la k'i ka Taa ni ne ye wa? I hakili b'a la wa?\nDɔgɔkɛ kɛlen k'o Fɔ, Tàata ma sɛgɛ Wàlon kà K'o la. U Tor'o la sa, Tàata ka cὲlataa don Nàna Se. A bԑ Taa don min a dɔgɔkɛ nàbaranin Tùgur'a 'kɔ. O kɛlen, Tàata Dimina o ‘kɔrɔ. A b'a Nɛni, k'a Gɛn kà Bɔ a 'kɔ. O bɛɛ la a dɔgɔkɛ ma Segin. Dɔgɔkɛ bɛ Kasi, o b'a Fɔ:\nTàata, i tɛ n Kɔnɔ wa, Tàata n bɛ Taama\nTàata, i tɛ n Kɔnɔ wa, Tàata n bɛ Ŋunuma.\nNi sàba min Kɛra nàfɛn, Tàata n tɛ Tla dɛ\nTàata, i tɛ n Kɔnɔ wa, Tàata n bɛ Ŋunuma\nJinɛ min ma na Kɛ nàfɛn, Tàata n tɛ Tla dɛ\nTàata m'a 'kɔ Munun hali k'a Lajɛ. A y'i Kanto tun ko:\n- Ee n kɔrɔ Tàata, n'e Bànna ne na kà n Gɛn kà Bɔ i 'kɔ, jɔn bɛ na ne Ladòn? Jɔn bɛ na hinɛ ne na? Ee, n kɔrɔ Tàata Bwa ni Maa ye min Fɔ e Лinɛna o 'kɔ wa?\nTàata dɔgɔkɛ ye nin F'a ye nka o bɛɛ la Tàata ma hali a tlo Dòn a kuma 'kɔrɔ. U Taara Se fugaba dɔ la. Tàata ye jiribolo dɔ Kari k'a dɔgɔkɛ nàbaranin in Cì fo k'a fàri Tigɛ-tigɛ ni k'a Gɛn kà Segin. Dɔgɔkɛ kasibaatɔ Seginna. Tàata Taar'a ka cὲlasigi la. Ɔ, Tàata dɔgɔkɛ kasibaatɔ Taara Se yɔrɔ dɔ la yɔrɔ min jɛlen dòn kà suma duman ni nɛɛma tùn Kɛ yen. A y'i Ŋunuma k'a Madon yen na. Jaa jinɛkɛ dɔ ka yɔrɔ tùn y'o ye. O Nàn'a sìgilen Sɔrɔ yen k'i Kanto a ma:\n- Hadamaden sèn fla bolo fla, mun ye e Se yan?\nNàbaranin in b'i Kanto o jinɛkɛ ma:\n- Ne fà ni n ba sàtɔ Ko n kɔrɔmuso kelen ma ko n'a bɛ Taa cὲlasigi la k'a ka Taa ni ne ye a fɛ. Nka a ka cὲlataa selen a ye n Bugɔ kà n Gɛn kà Bɔ a 'kɔ. 'Sèn dun tɛ ne 'kɔrɔ, 'taayɔrɔ tɛ n na, jìgiya wɛrɛ tԑ n ye o Tàata kelen in 'kɔ. N segintɔ fana Bɔra nin yɔrɔ ɲumannin in kan. N Ko n bɛ n sɛngɛlafiɲɛ Bɔ.\nTàata dɔgɔkɛ bɛ k'o Fɔ a bɛ Kasi.\nO kɛlen, Jinɛ in K'a ma k'a ka lahidu Tà ale ye k'a tɛ fitiriwaleya Kɛ 'danfɛn na a ʃì tɔ bɛɛ 'kɔnɔ. Ɔ, a Ko jinɛ ma k'a b'a Kale 'màsa la, min y'ale Dan n'ale bɛ Tla kà Segin o màsa kelen in ma k'ale tɛ 'danfɛn fitiriwaleya a ʃì tɔ bɛɛ 'kɔnɔ. O kɛlen, jinɛ in fana ye fura dɔw Kɛ Tàata dɔgɔkɛ sèn na k'o Kɛnɛya k'o Kɛ i n'a Fɔ a tle kelen ma Deli kà Kɛ nabara ye. O kɔ fɛ, a Tlara kà bɔgɔdaga-fasanu Tà k'a D'a ma k'a ka Taa, ko nka a k'a hakili To a ka lahidukan na. Ɔ, jinɛ in ye dugawu Kɛ Tàata dɔgɔkɛ ye ni k'a Blà sira.\nNin Kɛlen, a ka kow yankan Nàna Bònya. Bɛɛ dabali Bànna a ka kow la. Ɔ, an b'o la gὲlɛya Nàna Dòn Tàata ka furu la. A cὲ y'a Gɛn. A Tora tèn tayɔrɔntan, jiginntan, sentan, hali balo sɔrɔli tùn ka gɛlɛn Tàata 'bolo. Tàata Tor'o la, a bɛ Taama a kùn fɛ kà ɲɔ̀ Лini 'dugu ni 'dugu. Don dɔ, a Taara dafɛdugu dɔ togoda la. A Taar'a Sɔrɔ denmisɛnw bɛ ɲɔsusu la. A y'i Kanto olu ma:\n- A' tɛ n Sɔn 'ɲɔnin na n ka dɔnkilinin D'aw ye?\nO kɛlen denmisɛnninw ye ɲɔ dɔ K'a 'kùn. A y'i Kanto:\nTàata i tɛ n Kɔnɔ wa, Tàata n bɛ Ŋunuma\nTàata i tɛ n Kɔnɔ wa, Tàata n bɛ Ŋunuma.\nO dɔnkilinin ye denmisɛnninw Laɲɛnajɛ kosɛbɛ. O dugusɛjɛ, u Tlara kà Nà ɲɔsusu la. Dɔɔnin Kɛra, u 'ɲɛ bɛ muso nàtɔ la tun. A Selen u ma a y'i Ko u ma tun ko:\n- A' tɛ n Sɔn 'ɲɔnin na n kà ‘dɔnkilinin D'aw ye?\nO kɛlen, olu fana ye ɲɔ caman D'a ma o don. A Nisɔndyara. A Ko:\nO dɔnkili dyako jugu u taalen 'so, 'tuma ni 'tuma u bɛ To k'a Da sɔ̀n, fo u fà tlo Nàna Dòn a la don dɔ. A y'u Лininka k'u ye o dɔnkili Sɔrɔ cogo di? A denw fana K'a ma ko n'olu Taara ‘ɲɔsusu yɔrɔ la don o don, ko muso dɔ bɛ Nà k'olu ka ɲɔ̀ dɔ D'a ma k'a bɛ dɔnkilinin dɔ Da. Ko n'olu ye ɲɔ̀ D'a ma k'a bɛ nin de Da olu ye. O kɛlen, U fà y'a kùn Kɔmi a K'u ma:\n- N'a' y'a Ye ʃyɛn wɛrɛ a' y'a Fɔ a ye k'aw 'fà Ko k'a ka Nà ɲɔ Minɛ du 'kɔnɔ.\nƆ, o ma Tɛmɛ kùnɲɔgɔn kelen kan, muso Nàn'a Jɔ u kùn na tun ko:\nDenmisɛnninw fana Ko a ma:\n- Aa, n Màa, anw 'fà K'anw ma ko n'i Nàna ʃyɛn wɛrɛ k'an k'a Fɔ i ye k'i ka Taa ɲɔ Minɛ ale 'bolo du 'kɔnɔ. O kɛlen a y'u Kɔnɔ, u tlalen u n'a Jɛra kà Taa 'so ɲɔgɔn fɛ. U selen u y'u Ko u fà ma:\n- Bwa, anw tùn kan bɛ nin muso kɔrɔba in de ma.\nA Ko a ma\n- N balimamuso yala e bɛ ne Dɔn wa?\n- 'Ala Ko 'cyɛn n t'i Dɔn.\nCὲ K'a ma:\n- I hakili Sìgi i ka n Lamɛn.\nBwa ye min Fɔ i ye kà Sà, Tàata i ma Miiri\nMàa ye min Fɔ i ye kà Sà, Tàata i ma Miiri\n'Sèn tùn tɛ ne 'kɔrɔ Tàata i ma Miiri\nBalima tùn tɛ na e 'kɔ, Tàata i ma Miiri\nJìgi wɛrɛ tùn tɛ n na e 'kɔ, Tàata i ma Miiri\nAa o kɛlen, Tàata jɔlen Tora tèn. A t'a Dɔn a bɛ min Kɛ. Ɔ, o kɛlen a dɔgɔkɛ fana Dònna a ka ko dɔw la k'olu Лɛfɔ a ye. Aa tàata kɛlen k'a Dɔn ko cyɛnna nin ye ale dɔgɔkɛ in ye tigi-tigi, a Sinna kà Yɛlɛma kà Kɛ dimɔgɔba dɔ ye. Ala ni maloya y’a sababu ye.\nBlàdon : 2016-05-23 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07\nFogo yeko: 1148741 - Bì: 251 - Kalo in: 10331 - Лinan: 69944.\nFura Yeko: 1351 - Bì: 1 - Kalo in: 8 - Лinan: 76.


Kàpaala - Fàkan\nMali dufguw >\nKàpaala Ye galoda-dugu de ye. Sikaso marabolo dugu dɔ dòn nk'a bɛ yen Kucala kolomi de fɛ. Kàpaala ni Kucala cɛ jànya ye bam 25 ye. A ni Sikaso ta ye bam 138 ye. A ni ʃìkolonba bɛ dàncɛ Bɔ ni bam 4 ye. A ni Sangaba fana ka surun ɲɔgɔn na kosɛbɛ. A kɛɲɛkayanfan fɛ, Wucinna Bɛ yen ni bam 11 ye. A worodugu-yanfan fɛ ntɔrlanin bɛ yen ni bam 6 ɲɔgɔn ye.\nKàpaala tɔgɔ Sɔrɔcogoko kan, kunnafoni kɛnɛman ma Sɔrɔ nka kàla bɛ Se ka Turu min kan o ye ko kɛlɛ de delila ka Bìn a dugu in kan lawale la. U dɛsɛlen, minnu Sera k'u yɛrɛ Tla olu Bòlila ka T'u ɲɛmadogo yɔrɔ wɛrɛ la. Ɔ, kɛlɛ bannen, dɔw Seginna ka n'u Sìgi yen. O de Nàna ni "Kàpaa" ye. Daɲɛ in ye mamara de ye. Nk’a bɛ fɛn damadɔ Лini kɔrɔko siratigɛ la. "Ka Paa" (a Bòlila), "ka Pa" (a Nàna), "Kàpahay" (tomon). Siga t'a la, nin daɲɛ ninnu bɛɛ dlonnen dòn kɛlɛ de la nka 'bolo tɛ Se ka nin dɔla kelen ma k'a tɔgɔ in Dara ka Da o kan.\nFaama-dugutigiya de bɛ kàpaalakaw fɛ yen. Nka o bɛɛ n'a ta u ka o dugutigiya tolen bɛ kìn kelen ni jàmu kelen de 'bolo yen. Kɔrɔyako tɛ u ka dugutiya ye, u b'u taw Sugandi. I n'a fɔ an y'a Fɔ cogo min na, faama-dugutigiya y'u ta ye nka ni dannaya Dara min kan k'i Sugandi ka Kɛ yen dugutigi ye ni saya ma S'i ma foyi t'i Lawuli ka Bɔ yen. Ɔ nka ni Ala y'a kɛ ko dugutigi Ntanyanna 'bɛn bɛ Kɛ waati dɔ de kan n'o Sera u bɛ sɔrɔ ka mɔgɔ kura Sugandi k'o Sìgi. Kàpaala tutigɛbaa Bɔra mande donsoya sira kan ka Nà yen tu Tigɛ. O de ye yen dugutigi fɔlɔ ye. O kɔ fɛ minnu Kɛr'a ye cilen 'kɔ olu ye: Hɔgze sunŋara, Kasunm sunŋara ani Madu sunŋara ye. Nka bì, Adu sangare de bɛ yen. Kun min Bɔra n'a ye sunŋaraw la ka Nà sangare la o ma Walanwalan.\nKìn 9 de Bɛ kàpaala: Kafiŋela, pɔrɔgɔso, kaɲigala, nizerekan, fandukan, flaakan baninkɔ, dozii ani kinikan. Mali mɔgɔ hakɛdɔnni jate laban min Kɛra kàpaalakaw taar'u Jɔn mɔgɔ 2181 na.\nFulaw ni dɔgɔnɔ dɔw bɛ yen ka Fàra miɲakaw kan. Yen jàmuw ye sunŋara, sangare, danbɛlɛ, kulubali, tarawele, konatɛ, mankani ani kɔnɛ ye. Kàpaalakaw. Kàpaala ni dugu minnu ye sinankunmanw ye olu ye: Zeena, sanŋɛɛla, baso ani wurekela ye. Furu kɔnnen dòn kàpaala ni zeena dɔrɔn de 'cɛ, n'o tɛ furuɲɔgɔnnya b'a n'a laminidugu tɔ bɛɛ 'cɛ, wa o cogo kelen na, a bɛ Tɛmɛ du bɛɛ ni kabila bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ. Mamara kɔ fɛ, kàpaalakaw bɛ kan wɛrɛ minnu Fɔ olu ye: bamanankan, fulakan ani dɔgɔnɔkan ye.\nkàpaalakaw ka baarawla fànba ye sɛnɛ ye. U bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ, i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, soza, dà ani kɔɔri. O kɔ fɛ, foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ani melɔn fana Sɛnɛ. U bɛ jirituru fana Kɛ. Yen jiriturutaw ye: lenburu ni mangoro ni buyagi ani sɔmɔ ye.O kɔ fɛ, u bɛ baganmara ni jago ni mɔni ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ u sèn fɛ. U ka bagan marata yen, daba ni kamanmafɛn-kunda na o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (numuyabaaraw) de 'kùn kan kosɛbɛ. Laadalamɔni de bɛ K'u fɛ yen nɔ. U k'o mɔni in bɛ K'u ka kɔw n'u ka lɛw kɔnɔnaw la. Yen jɛgɛminɛ-fɛɛrɛw ye: jɔ ni muru ni ntolen ani sɔgɔlanw ye. Kàpaala sugu jɔdon ye tarata ye. Donsoya bɛ yen.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ani gɛnni de ye kàpaalakaw fana ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Marafa y'u ka kungosogobaw fàalan ye. U bɛ misiden dabɔ ni fɛɛrɛ min ye o ye ncɔlɔ n'u b'a Weele ko "gbarayi" mamara la. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye, o dɔ ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) walima k'a bagan-masinan Gɛn ka Minɛ a ku ma k'a Sama fo k'a Lajɔ. Yen musow bɛ finisɔgɔ Kɛ kosɛbɛ.\nKàpaala ye dɛmɛ caman Sɔrɔ baɲumankɛtɔn-kunda. Olu la, an bɛ Se ka CMDT ni PAGE ЛƐTAA ni JIGISƐMƐJIRI ni KɲFO JIGINƐ ani USAID Tɛrɛmɛ. Nin baɲumankɛtɔn ninnu ka baaraw Bòlila kàpaalaka yiriwa kan dakuncaman na, i n'a fɔ kɛnɛya, sɛnɛ, kàlan o n'a ɲɔgɔnna wɛrɛw. An bɛ dòn min na i ko bì ko kura damadɔ bɛ Sɔrɔ kàpaala i n'a fɔ ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin ani moto.\nLakɔlikalanso min bɛ kàpaalakaw fɛ yen, o ye forobata ye. dugumandakun fàn fɔlɔ n'a flanan bɛɛ b'a la. A kàlanso in da Yɛlɛna 1990 sàn. O kɔ fɛ, madarasa kelen fana bɛ yen tun. O fana da Yɛlɛ ni sisan cɛ bɛ sàn 20 ɲɔgɔn Bɔ, dugumandakun fàn fɔlɔ dɔrɔn ta dòn. Kàpaala sìginikalanso ye kelen ye, o Dabɔra 2002 sàn na. Balikukalan ka Lakodɔn kàpaala o Kɛra 1978 sàn. An bɛ bì min na, a kàlanyɔrɔ sàba de bɛ ye. Nka nin kàlan sugukofɔlen sàba ninnu na, lakɔli de yanga ka bòn ka sago a fla tɔ kan.\nMisiri kelen de bɛ kàpaala wa u ka juma fana bɛ Seli o misiri kelen in 'kɔnɔ. Silamɛya Yera màa fɔlɔ minnu 'bolo yen, o ye Bakari sunŋara ani kasunm sunŋara ye. Silamɛya kɔ fɛ, kɔsɔnta dɔ fana bɛ yen u bɛ min Weele ko kàpaadugu (mamara) kàpaalakɔ (bamanankan).Kàpaalakaw ntɛnɛ ye miniɲa ni waraninkalan ani kooro ye. U ka dugudasiri ye bakɔrɔn ni fàlimuso ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni sankunbɛnw ni ntolatan ani laadalakow kàpaalakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye ya ni bàra ni bala ni dunun ni jenbe ni flen ni gita ni ntamannin ani cicara ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ ye dugu foroba-kɛnɛba ye u b'a Weele ko kafubgɔ.\nKɔ ni dàla ni fàla ani lɛ bɛ Sɔrɔ kàpaala. O yɔrɔ kofɔlen ninnu na manɔgɔ , ntɛbɛn, ntòri, kaanaw, miniɲa, koorow ani koorokaaraw bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ yen kungo 'kɔnɔ fana o dɔw ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ pɔpɔ ani nten. Yen kungosogow ye miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ ani baninkɔnɔ. Yen kungodaw tɔgɔ Flɛ: Fulawɛɛrɛ, ntɔsigi, tigasigi, muturu, zematii. Kùluba fla b'u fɛ yen: ɲabubiri ani ɲabugboo.\nKàpaala kaburudon ye duuru ye. Kùn wɛrɛ tɛ yen kaburudon kɛli duuru ye fo n'a Kɛra fànko ye. Fàn minnu ka surun ɲɔgɔn na olu bɛ Jɛ kaburudon kelen na. Fɔlɔ la yen kaburudo bɛɛ tùn bɛ Bɔ kɔrɔnyanfan fɛ, nka sisan bɔfan kelen t'a la. Ni 'bɛn Kɛra yɔrɔ o yɔrɔ kan a bɛ Bɔ yen.\nYen samiɲɛ bɛ Dòn mɛkalo la ni ka Taa Foori fo sɛtanburukalo la. Yen kawulɛ bɛ Jɔ ɔkutɔburukalo la tlema bɛ Bɛn marisikalo ma jɔyi. u ka tlema bɛ da Minɛ ɔkutɔburukalo la. Sanji hakɛ samiɲa kɔnɔ. U samanen sanadaba ye 1000 ye.\nKɔ kelen bɛ kàpaala, o ɲɔgɔn kabakofɛn tɛ. Bari kɔ in bɛ to ka Fa fo ka walankata tlema fɛ. Wa màa si ma o sababu Dɔn.\nFogo yeko: 1146205 - Bì: 124 - Kalo in: 7795 - Лinan: 67408.\nFura Yeko: 1035 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 66.


Sὲnwu flala - Fàkan\nSὲnwu flala ye dugu ye min bɛ Baninkɔ fɛ. A bɛ Kulukɔrɔ marabolo la. O mara in kɔnɔ, a bɛ Joyila kolomi de fɛ. A n’o kubedugu cɛ ye bam 50 ye. A bɛ gàloda min fɛ, o ye Ŋolobugu ye, a n’o cɛ ye bam 14 ye. N’i bɛ Bɔ Bamakɔ i bɛ forobasira 6nan Minɛ k’i Kùnda Faana kan. N’i Sera yen, i bɛ Fara i kinin fɛ k’i Kùnda Joyila kan min ni Faana cɛ janya ye bam 45 ye. I bɛ Bɔ Joyila ka Na ŋolobugu, bam 40. N’i Sera yen, i bɛ Fara i ɲuman fɛ ka bankɔsira Minɛ, bam 25. Sani i ka Se Bankɔ, i ni yen cɛ tɔ bɛ To bam 13 ye dɔrɔn i bɛ Fara sira ɲumankɛrɛ fɛ. Bam 2 dɔrɔn, i bɛ Don Sεn flala.\nDugu ni kɔrɔn cε Donw de bε yen, bam 4, tlebi fε Jεkɔ, bam 4, kεɲεka fε Siràkɔrɔ jεda, bam 3, worodugu fε Konsɔgɔla, bam 4.\nSεnw flala sigili ni sisan cε ka jan. Kabi lawale dugu in tɔgɔ ye Sεnw flala ye. Dugu in Sigira Kɔlεba Sangarε ye. Ale de Bɔra Masina ka Na. A ka baara tun ye baganmara ye.\nSεnw flalakaw ka dugutigi bε Sigi làada la. A bɛ Sangarεw ka bolo kan. Olu fɛ ye dugu tigiya bɛ Na fàya-kunda. Ni min ka Kɔrɔ dugu fà bɛε ye, o de bɛ Sigi. Ni dugutigi Fatura, dugutigi kura bɛ Sigi kalo sàba o kɔ fɛ. Sεnw flala dugutigi kɔrɔw tɔgɔ ye nin ye : Kɔlεba, Yibiri, Bàlacε, Baninkɔnkɔ, Nciblen, Bεndɔgɔ, Maliki, Koninba, Ncɔ. Nin mɔgɔ kofɔlenw bεε tun ye Sangarεw ye. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bi, o ye Drisa Sangarε ye. Sεnw flala tun bɛ jàmanatigidugu min ka mara kɔnɔ o ye Ʃankɔrɔ ye.\nSεnw flala ye kin 3 ye : Bugula, Maʃiula, Madumana. A sigikɛnɛ bonya ye taari 5 ye. Dugu in b’a sigiyɔrɔ 3nan na nin ye.\nSεnw flalakaw ye flaw ni bamananw ye. Yen jàmuw ye : Sangarε, Jabaatε, Kɔnatε, Tarawele, furumusow jàmuw t’o la.\nU sinankunw ye : Sidibew, Fɔnbaw, Baalow.\nFurusira b’u ni jàmu minnu cε : Sidibe,Sangarε, Togola, Tarawele, Danbεlε. Bamanankan ni flakan de bε Fɔ yen nka bamanankan de fanga ka bon.\nBaara caman bɛ Kɛ Sεnw flala i n’a Fɔ sɛnɛ, baganmara, jàgo, mɔni, donsoya.\nBololabaara minnu bɛ Kɛ Sεnw flala olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla.\nYen baaraw la fanba ye sεnε ni baganmara ye.\nKàlanko siratigɛ la lakɔlikalan bɛ Sεnw flala. Dugu ta don, kelen don wa san 3kalan don. O kɔ fɛ siginikalanso kelen bε yen. O fana ye dugu ta ye (sàn 4kalan). Balikukalanso 1 fana bε yen.\nSilamɛya ni kerecεnya de bɛ Sεnw flala. Silamεya Donna Seedu Sangarε de fε. Misiri kelen dɔrɔn de bɛ Sεnw flala. Eglizi kelen fana bε yen.\nDugu in tεnεw ye: yɔrɔ furali k’o ɲaman Bɔn kogo kɔ fε, dɔgɔsiri, nεgεmafεn donni kɔlɔn kɔnɔ.\nFarikolo-ɲεnajε sugu min fanga ka bòn Sεnw flala o ye ntolatan ye. Denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn wɛrɛ minnu bɛ yen n'u fanga bɛ ka Dɔgɔya ka T'a fɛ olu ye fɛrɛnfunun, berefili, bolominɛ-tlon, bɛlɛta, inɛɛri, nten, tugu.\nSεnw flala kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla, kɔ, jɛ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.\nDugu in na, kɔ ye 1 ye, dàla ye 3 ye ni ka jε Kε 1 ye.\nDugu in kungodaw tɔgɔ flɛ : kalabugukungo, dogolo, jεjε.\nKùlu tε dùdu in kungo la.\nKaburudo fla de bɛ Sεnw flala. Kinko de Nàna n’o flàko ye. U bεε bɛ dugu ni kεɲεka cɛ.\nSεnw flala, waatiwbɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tltma ye sanko siratigɛ la. U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la . Funteni hakε sannadan ye 45 ye. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.\nKabakomayɔrɔ tε Sεnw flala\nBlàdon : 2017-02-19 Yɛlɛmako laban : 2017-08-27\nFogo yeko: 1146306 - Bì: 225 - Kalo in: 7896 - Лinan: 67509.\nFura Yeko: 1364 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 83.


Setigi-yɛlɛma - Fàkan\nSetigi-yɛlɛma: tali! Kùnnasigi-fanga ye setigi-fɔlɔ kura Sɔrɔ\nA tɔgɔ ye ko Sumeylu Bubey Mayga. A ʃì Bɛ sàn 63 la. Mɔgɔ dogolen tɛ maliba in 'kɔnɔ maa ʃi la. Ale ye jamana kùnnasigi-fanga kow ɲɛ minɛbaa kura ye. A Sìgira Abdulay Idrisa Mayga nɔ na, o min ye kalo damadɔ Kɛ setigi-fɔlɔya la kà Bɔ Awirikalo tɛmɛnen na kà n'a Blà nin don in na, 2017 12 29, don min na a y'a ka walansɛmɛ-sɛbɛn Da tabali kan.\nSumeylu Bubey Mayga bɛ na Kɛ IBK sìgilen setigi 5nan ye an 'bolo. K'a da Minɛ Tatam Li la, Musa Mara, Modibo Keyta kà Nà Se Abdulay Idrisa Mayga ma, Sumeylu Bubey Mayga bɛ Nà IBK ka fangata fɔlɔ kùnfoorili kɛbaa ye. A Sìgira a ka fanga golo kan bì sibiridonya in na 2017 12 30 n'a 'damana-sariyakisɛ ye.\nSumeylu Bubey Mayga yɛrɛ ye jɔn ye?\nA bɛ Bɔ Gawo de. A ka kàlan Bòlila kibarudi cogoyaw kan n'a y'o Kɛ Senegali kàlanso dɔ la. A y'o baara Dabɔ Mali 'kɔnɔ dìbi-dibi la musatle laban waatiw la, waati min y'a Sɔrɔ donkibarudi-sɛbɛnw bugunni tùn ma Yamaruya. A Kɛra ADEMA sintibaa dɔ ye jɛmuse nàlen 'kɔnɔ. A Nàna i Foosi kà Bɔ o la k'a damanatɔn Sìgi ko "convergence 2007". A laban Nàn'o tɔn tɔgɔ Yɛlɛma kà Kɛ ASMA ye 2013 sàn.\nAn ka setigi-fɔlɔ kura in ye jɔyɔrɔ caman Fà Mali politiko siratigɛ la. Kà Bɔ alfatle a kà Nà Blà fo Ibk-tle in na, 'jamana-ɲɛmaa ma Tɛmɛ n'a ma Kɛ setigi ye min 'kɔrɔ. A ye setigida caman Kɛ o la.\nDon n'a nàtaw la, an bɛ n'a Dɔn setigi minnu bɛ Nà Tà kà Kɛ Sumeylu Bubey ka kùnnasigi-fanga jɔyɔrɔ-tigiw ye.\nBlàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2017-12-30\nFogo yeko: 1147074 - Bì: 358 - Kalo in: 8664 - Лinan: 68277.\nFura Yeko: 1372 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 64.


Wololabanaw furakɛcogo ɲumanw\nƝimiw ni ngarangaw\nNpɛrɛw ni ɲɔlangarangaw\nJolimisɛnni ni kisɛkisɛni nɛmaw\nSumuniw ni funuw\nFari bilenni ni fariŋɛɲɛw (Faritanabanaw)\nFurabulu ni fɛn minnu bɛ faritanabana bila mɔgɔ la\nBanamisɛnni minnu sababu ye nɔgɔ ye (Kaba)\nNɔ jɛman jɛmanw ɲɛda ni farikolo tɔ la\nNɔjɛmanbɔ (tɛgɛ, kan ni ɲɛda la)\nBalodɛsɛ min bɛ dankari kɛ wolo la ani wololabana wɛrɛ minnu bɛ sɔrɔ balodɛsɛ fɛ\nKuruw ni nɔfimanw\nWololasɔgɔsɔgɔnijɛ walima gɛnɛgɛnɛ\nFunubana ni kɛn cayali mɔgɔ fari la\nJoli minnu bɛ bɔ banabagatɔ la ka a sababu kɛ yɛlɛmabaliya ye dilan kan\nDenyɛrɛniw ka wololabanaw\nWololabana don min ka ca, kɛrɛnkɛrɛnnenyala denmisɛnw na. Tuma dɔw la, a bɛ duden bɛɛ minɛ ɲɔgɔn fɛ. Kisɛkisɛniw bɛ bɔ, u bɛ mɔgɔ ŋɛɲɛ, a ka ca la o bɛ kɛ sufɛ. O kisɛkisɛniw ka teli ka bɔ:\nBolokɔniw ni ɲɔgɔn cɛ\nSenkɔniw ni ɲɔgɔn cɛ\nA ka ca a la, a tɛ bɔ kungolo ni ɲɛda la fo ni a kɛra denmisɛnw ye.\nKisɛmisɛnni minnu bɛ bɔ denmisɛnniw dogoyɔrɔ la ni u bɛ mɔgɔ ŋɛɲɛ, olu caman sababbu ye maɲa ye.\nMaɲa sababu ye fɛnɲɛnamaniw ye minnu bɛ don mɔgɔ wolo kɔrɔ. Ni mɔgɔ bɛ a yɛrɛ siyɛn, kisɛkisɛniw bɛ nɛ ta ani ka gɛnɛgɛnɛ bila mɔgɔ la walima ka farigan bila mɔgɔ la.\nMaɲa kɛko fɔlɔ ka mɔgɔ minɛ, a bɛ se ka dɔgɔkun 2 kɛ ka se dɔgɔkun 6 ma sani a taamasiɲɛnw ka ye. Nka ni a delila ka mɔgɔ min minɛ, a taamasiɲɛw bɛ ye o tigi la tile 1 walima tile 4 kɔnɔ.\nNi maɲa bɔra mɔgɔ kelen na denbaya la, duden bɛɛ ka kan ka furakɛ. Kafoɲɔgɔnyaw kɔfɛ aw kan ka aw yɛrɛ furakɛ.\nKa jɛya matarafa. K’i ko ani ka donfiniw falen don o don.\nAw bɛ sɔnniw tigɛ k’u surunyan kosɛbɛ walasa bana kana yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ.\nKa finiw, daraw, birifiniw ni dɛbɛnw ko ka u fɛnsɛn tile kɔrɔ walima ka u bila jiwulilen na.\nAw bɛ baganw labɔ du kɔnɔ\nAw bɛ aw ko ka jɛ ni safinɛ ye. Aw bɛ tulu mu pɛrimetirini (perméthrine) bɛ tulu min na (Elimite, aw ye sɛbɛn ɲɛ Pɛrimetirini, Perméthrine lajɛ). Aw bɛ tulu in mu aw fari fan bɛɛ la fo ka bɔ aw ɲɛda la fo ni o y’a sɔrɔ maɲa bɔlen don ɲɛda la. Aw bɛ a to fo lɛri 10 walima lɛri 14 sani aw ka aw ko. Furakɛli kɔfɛ, aw bɛ fini jɛlenw don ani ka da dara jɛlenw kan. Aw bɛ segin furakɛli kan dɔgɔkun 1 kɔfɛ.\nAw kana tulu mu fɛnɲɛnamafagalan (Lindane) bɛ sɔrɔ tulu min na barisa lindani ye pɔsɔnni ye.\nNi aw tɛ se ka pɛrimetirini sɔrɔ, aw bɛ se ka korotamitɔni (Crotamiton, izinitigiw ka tɔgɔw dalen Eurax ani Crotan) lajɛ; nka, aw kana a mu denmisɛnw na minnu si tɛ san 3 bɔ.\nWalima aw bɛ kiribi ni bagantulu ɲagaminen, mutulu dɔ mu. Aw bɛ kiribi dɔɔni ɲagami tulu caman na. Aw kana a mu denmisɛnw na minnu tɛ san 1 bɔ. Aw bɛ a mu aw fari fan bɛɛ (fo ni a bɔra aw ɲɛda la) siɲɛ 3 don o don fo ka se tile 3 ma. Ni a muni ye kurukuruw juguya walima ka faritanabana wɛrɛ bila aw la, aw bɛ a jɔ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Faritanabanaw lajɛ).\nNi o furasi ma foyi ɲɛ, aw bɛ se ka iwɛrimɛkitini (ivermectine) dɔ kɛ a la (aw ye sɛbɛn ɲɛ Iwɛrimɛkitini, Ivermectine lajɛ), aw bɛ se ka segin o kan tile 10 walima tile 14 kɔfɛ. Nin furakɛcogo de ka ɲi sidatɔw ma.\nAw ye aw janto: Ni joli juguyara kojugu fo ka kisɛkisɛniw kɛ a la (o ka teli ka kɛ denmisɛnw na), aw bɛ fɔlɔ ka ko ni pɛrimanganatiji (permanganate) ye tile 3 ka se tile 6 ma sani aw ka a furakɛ (aw bɛ a kisɛ 1 bila litiri 1 ji la).


Gɔ̀nkaso - Fàkan\nMali marabolo sabanan, n'o ye sikaso ye, o galotigi-dugu dɔ ye Gɔ̀nkaso ye fana. N'a Bɔra sikaso yɛrɛ la duguba wɛrɛ tɛ yen min ka surun Gɔ̀nkaso la. Nka hali a ni o fana 'cɛ tɛ o ʃi surunyaba ye tèn, bari u 'cɛ bamɛtrɛ bɛ Taa 30 la. Nka a ni dugu misɛnnin minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu dɔw Flɛ:Jasajan, o n'a 'cɛ ye bam 3 ye ka Taa kɔrɔn fɛ, Nolabugu, o n'a 'cɛ ye bam 12 ye ka Taa tlebin fɛ, Tabarakɔ b'a kɛɲɛka fɛ ni bam 6 ye, worodugu-yanfan fɛ, zanadugu bɛ yen ni bam 5 ye.\nKabini dugu in tu Tigɛra tɔgɔ wɛrɛ ma D'a la ni Gɔ̀nkaso tɛ. A tɔgɔ in Sɔrɔla yɔrɔ tu tigɛbaa de fɛ. O tɔgɔ tùn ye "Kɔnka" ye, numu tùn y'a ye. A Bɔra wasolo de. O waatiw la u tùn b'a yɔrɔ in Weele ko "kɔnka ka so". O fɔcogo kelen in de Yɛlɛmana ka Kɛ "Gɔ̀nkaso" ye bì bì in na.\nGɔ̀nkaso Kɛra jamanatigi-dugu ye ka Tɛmɛ lawale la. Mali dugumara fɔlɔ min bɛ bɛ yen n'o ye dugutigiya ye o b'u fɛ ye. Dugutigiya suguya fla de bɛ Gɔ̀nkaso, laadala-dugutigiya ani faama-dugutigiya, wa hali dugukolo-tigiw fana bɛ yen, o min ni dugutigiya fana tɛ ɲɔgɔn 'ɲɛ 'sira la. Laadala-dugutigiya min b'u fɛ yen, o tolen bɛ kìn kelen pe de ka bolo kan w'a fana a bɛ Nà kɔrɔyakùnda de. Nka u ka faama-dugutigi kɔni bɛ Se ka Bɔ dugu kìn bɛɛ dɔ la. O nàcogo ni dɔ in ta kɔni tɛ kelen ye bari sugandili de bɛ Kɛ k'o Sìgi. Ni Gɔ̀nkaso laadala-dugutigi Ntanyanna u ka dugutigi-bonda cɛ bɛɛ la kɔrɔbalen bɛ Sìgi o nɔ na ni kalo kelen Tɛmɛna. Gɔ̀nkaso dugutigi kɔrɔ dɔ ye Ŋolo Bɛngali, Cɛmɔgɔ Bɛngali ani Kilenɔ Bɛngali ye. Nka Fatɔgɔma Bɛngali de b'a kùn na an bɛ bì min na.\nGɔ̀nkaso tɛ duguba ye. Kìn sàba de b'a 'kɔnɔ: Wuɲami ni Zamana ani Cancumi. Wa Gɔ̀nkaso dugu mɔgɔw tɛ Tɛmɛ màa 2200 ɲɔgɔn kan bì (2016).\nGɔ̀nkaso siyaw ye sɛnɛfɔ, fula ani dɔgɔnɔ ye. Nka jeliw ni numuw fana b'u la yen. Yen jàmuw Flɛ: Bɛngali, Baalo, Jabaatɛ, sogodogo, Arama ani Jalo. Yen, sinankunya bɛ fulaw ni numuw 'cɛ a fana bɛ yen sɛnɛfɔw ni miɲankaw ni ganaw 'cɛ. Ntɛ foyi tɛ Gɔ̀nkaso n'a laminidugu ʃi 'cɛ furuko siratigɛ la, jàmuko fana bɛ o cogo kelen na. Kan sàba de bɛ Fɔ Gɔ̀nkaso, sɛnɛfɔkan, bamanankan ani fulakan. Nka nin kan sàba ninnu cɛ la, min bɛ Fɔ kosɛbɛ o ye sɛnɛfɔkan ye.\nGɔ̀nkaso ye sɛnɛkɛ-dugu ye. Yenkaw bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaa, danan, bɛnɛ, dà, kɔɔri ani alikaama. Nafɛnmisɛnnin-sɛnɛyɔrɔw b'u 'bolo. O yɔrɔ ninnu na u bɛ foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni nàblenna ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ni melɔn ni sira Sɛnɛ yen. Gɔ̀nkasokaw bɛ jiribaforow fana Bɔ. U ka jiriba turutaw ye lenburu ni mangoro ni buyagi ni namasa ani sɔmɔ ye. Sɛnɛ tɛmɛnne 'kɔ yen, u bɛ baganmara ni mɔni ni jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ. U bɛ bagan minnu Mara yen daba ni kamanmafɛnkunda o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Yen mɔni ye laadalata ye. A bɛ Kɛ kɔw de 'kɔnɔ. U ka o mɔni bɛ Kɛ ni jɔ ani doolen de ye. I n'a fɔ an y'a Fɔ cogo min na, Jago bɛ Kɛ yen nɔ fana bari u bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (Ŋunun, segere, cidɛfɛ, sìgilan, sansara, dàba, ani jele) Kɛ. Sugu fana b'u fɛ yen, o jɔdon ye arabadon ye. Nin bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ donnsoya fana bɛ Kɛ yen kosɛbɛ wa bolodon bɛ K'a la.\nGɔ̀nkasokaw bɛ manabɛlɛ ni wɔ̀lɔjuru ni buturu ani gɛnni de Kɛ ka kɔnɔw Minɛ. Nka marafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. Yenkaw fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔ-bagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ.\nKokura nàlen damadɔ bɛ Sɔrɔ Gɔ̀nkaso bì i n'a fɔ ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu ani moto. Baɲuman-kɛtɔn minnuw ye baara Kɛ Gɔ̀nkaso yiriwa siratigɛ la olu ye "save the children ani gradkom" ye. Save the children ka yiriwa tùn ɲɛsinnen bɛ denmisenninw ka kɛnɛyako n'u ka kàlan de ma.Gradekom ta tùn ɲɛsinnen dòn sɛnɛ ma.\nKàlan suguya damadɔ bɛ Gɔ̀nkaso i n'a fɔ balikukalan, blonkɔnɔ-kalan, lakɔlikalan, madarasa. Yen lakɔli ye forobata ye. Dugumandakun fàn fɔlɔ ani dugumandakun fàn flanan bɛɛ bɛ yen. U ka madarasa ye duguta ye, dugumandakun fàn fɔlɔ ta dòn. Gɔ̀nkasoka fɔlɔ minnu ye kàlan Kɛ Gɔ̀nkaso n'u ye san Sɔrɔ o dɔ ye Cɛmɔgɔ Bɛngali, duwaɲɛ dòn a ʃì bɛ Taa sàn 54 na.\nKerecɛnya ni silamɛya ani laadalabato bɛɛ bɛ Kɛ Gɔ̀nkaso. Màa min Nàna ni yen silamɛya ye o ye Birama Jabaatɛ ye. Misiri fla de b'u fɛ yen, kelen ye jumamisiri ye tɔ kelen ye misiri gansan ye. Eglizi kelen fana bɛ, wa o kerecɛnya Sera yen mɔgɔ min sababuya la, o ye Sibiri Bɛngali ye. Ninnu fla kɔ fɛ, kɔmɔsɔn bɛ Kɛ Gɔ̀nkaso fana, wa o sɔnyɔrɔ 10 de bɛ yen. U ka dugudasiri ye fàli ni bà de ye.\nGɔ̀nkasokaw ka ɲɛnajɛlakow ye kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni tɔnɲɛnajɛ ni ntolatan ni soboli ani laadalakow (flaninsarakabɔ, sanga...) ye yen ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye buru, fle, bàra, bala ni dunun ani cicara.\nKɔ ni fàla ani jɛ damadɔ bɛ Sɔrɔ Gɔ̀nkaso kungo 'kɔnɔ. Wa nin yɔrɔ kofɔlen ninnu na jilafɛn minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen ye jɛgɛ, o suguya ninnu bɛ Sɔrɔ yen fana o ye manɔgɔ ni saalen ani ntɛbɛn ye. Kaanaw ni koorow ani koorokaaraw bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Yen kungosogow la fànba ye miniɲan, dànkala, ntomisa, nkorongo, duga, kungo-kami, wɔlɔ baninkɔnɔ ani kɔnɔsogonin ye.\nKoburudo sàba de bɛ Gɔ̀nkaso. Kùn min Nàna n'o ye, o ye: Gɔ̀nkasokaw fɛ yen denminsɛnin-kuburu b'a dàn na, mɔgɔ kɔrɔbaw ta b'a dàn na jeliw fana ta b'a dàn na. U ka kaburuw bɛ Sɔrɔ kɔrɔnyanfan ni woroduguyanfan fɛ.\nKabakomayɔrɔ dɔ bɛ Gɔ̀nkaso u b'a Weele ko "Cugo" Kɔsɔnta dòn.\nBlàdon : 2016-07-27 Yɛlɛmako laban : 2017-04-17\nFogo yeko: 1146172 - Bì: 91 - Kalo in: 7762 - Лinan: 67375.\nFura Yeko: 1750 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 90.


Aw kana fɛnɲɛnama kinda ci walima ka a dayɛlɛ, walima ka a fɔ ko aw bɛ baga sama ni aw da ye. Fɛnɲɛnama kinda sirili fana tɛ se ka baga bali ka jɛnsɛn fari tɔ la, nka a bɛ se ka kɔlɔlɔ jugu lase a tigi ma.\nDimi bɛ fɛnɲɛnama kinda caman na nka u man jugu, ani fana mɔgɔ faga fɛnɲɛnamaw man teli ka baga caman kɛ mɔgɔ la min bɛ se ka a faga. Ni o fɛnɲɛnamaw ye aw kin, aw bɛ aw hakili sigi ka kinda lajɛ. Ni joli ma bɔ a la walima ni joli yɛrɛ bɔra a la lɛri damadɔ aw kinnen kɔfɛ (o bɛ sɔrɔ fɛnɲɛnama suguya fɛ), o tɛ jɔrɔkun bɔ. Ni denmisɛnniw don, ka da olu dɔgɔya kan, baga bɛ se ka olu sɛgɛn, o kama aw bɛ aw janto u la kosɛbɛ.\nNi sa ye aw kin, aw bɛ aw mabɔ a la. Sa dɔw bɛ se ka kinnikɛ miniti damadɔ u salen kɔfɛ.\nAw bɛ masiri ni finiw bɔkinda yɔrɔ la barisa a bɛ se ka funu.\nAw bɛ kinda to a tigi dusukun ni dugumana cɛ. Aw bɛ o yɔrɔ dulonnen to, walasa baga ka don fasaw fɛ.\nAw bɛ joli saniya dɔɔni dɔɔni, aw kana aw tɛgɛ digi a kan.\nSa caman ta la, ni aw tɛ a suguya dɔn, aw ye a lajɛ ani ka aw jɔ fo lɛri damadɔ. Ni a fununa dɔɔni walima ni a ma funu, dimi tɛ a la, a yɔrɔ ma bilen, o bɛ a jira ko baasi tɛ a la. Nin taamasiɲɛ ninnu de ye a faratimayɔrɔw ye. Olu de ye: a fununen kosɛbɛ walima dimi gɛlɛn, sunɔgɔsu, ɲɛgolo girinyali, ɲɛnamini, dusuɲukun walima basi bɔli nu ni da fɛ.\nAw ye a fɔ a tigi ye a ka a da kucukucu ka sɔrɔ ka a tu minɛn sanuman dɔ kɔnɔ. Ni daji ɲɛ kɛra i ko a bɛna bilen, basi bɛ bɔ ɲintaraw la, o tɛ taamasiɲɛ ɲuman ye.\nAw ye nin sakinda suguya ninnu siri ka a ja.\nGorongo caman ka kinni baga bɛ yɛlɛ farikolo fan bɛɛ la.\nAw bɛ a yɔrɔ siri ka a ja, walasa ka baga yɛlɛli bali, nka aw kana a ja kojugu fo ka se jolisira tigɛli ma. Aw ye dusukun tantanni jateminɛ fini sirilen kɔ sentɛgɛ sanfɛ.\nAw bɛ jiri tilennen dɔ siri sen na walasa a kana bɔ a nɔ na.\nGorongo ni fɔnfɔnni caman ka kinda kɛrɛfɛlaw bɛ mɔgɔ dimi, nka a tɛ gɛlɛya lase farikolo tɔ ma. Aw kana nin sa ninnu kinda siri.\nSa bagama caman na, bagafagafura bɛ yen ka olu kɛlɛ. Ni aw taara dɔgɔtɔrɔ la, aw bɛ sa cogoya bɛɛ fɔ ka ɲɛ walasa a fura jɔnjɔn ka kɛ aw la. Ni aw bɛ se, sa minnu ka ca aw ka sigida la, aw ye olu bagafagafuraw ɲini ka bila aw bolo kɔrɔ sani sa ka aw kin.\nNi gorongo daji sera aw ɲɛ ma, aw bɛ ji caman seri aw ɲɛ kɔnɔ.\nNi ji tɛ aw bolo, aw bɛ nɔnɔ walima sinji kɛ a la. Aw kana tubabu bagaji farinmanw kɛ ɲɛ kan.\nBaga tɛdangalan ni miniyan na, nka u ka kinni ka teli ka nɛ ta. Aw bɛ u ka kinni nɔ joli jateminɛ nin taamasiɲɛ juguman ninnu ko la: ni a bɛka bilen, ka kalaya, ka funu, walima ni a bɛka nɛ ta. O la, aw bɛ a furakɛ i n’a fɔ joli juguman tɔw (aw ye sɛbɛn ɲɛ Joginda bɛɛ bɛ se ka juguya lajɛ ka a ta a Jolijuguman furakɛcogo na). Waati dɔw la, nin sa ninnu bɛ se ka u meleke mɔgɔ la ka i bisi.\nNi kinda ye ɲin nɔ jira, o kɔrɔ ko sa bagama don. Ni ɲin nɔ yɛrɛ ma bɔ, a bɛ se ka kɛ sa bagama tɛ, nka a dɔw ye bagamaw ye.\nNtalenw ni nkɔsɔnw (bunteniw)\nHali ni u kinda ka farin, ntalen ni nkɔsɔn caman kinda tɛ tɔɔrɔba lase mɔgɔ ma. U ye aw farifan min kin, aw bɛ o to a cogo la, aw bɛ gilasi walima jisuma da a la ka a dimi mada. Aw kana kinda dayɛlɛ walima ka a yɔrɔ siri. Funteni tɛ mako ɲɛ a la, nka yɔrɔninkelen basigi ka ɲi a ma.\nNi aw bɛ a dɔn ko ntalen walima nkɔsɔn in suguya ka kinni bɛ mɔgɔ faga, ni u ye aw kin, o kɔfɛ ni gɛlɛya dɔw kɛra aw la, i n’a fɔ: kɔnɔdimi, ŋɛɲɛ, wɔsili ani ninakilidegun, aw ye taa dɔgɔtɔrɔso la. Bagafagalan dɔ bɛ se ka sɔrɔ yen.\nNtalen finman ni nkɔsɔn ka kinni na, aw bɛ se ka jazepamu di a tigi ma fɔlɔ walasa ka fasa bali ka ja ani ka a tigi hakili sigi (aw ye sɛbɛn ɲɛ Jazepamu, Diazépam lajɛ).\nDidenw ni dondoliw\nNi u ye aw kin ka gen to aw fari la dɔrɔn, aw bɛ a lajɛ ka a bɔ o yɔrɔnin bɛɛ. Gen donna yɔrɔ min na, o kɛrɛfɛlaw bɛ se ka bilen, ka funu ani ka dimi kɛ a la. Aw bɛ pati ni ji walima fɛn sumalen dɔ kɛ gen in donyɔrɔ la, o bɛ funu ni dimi nɔgɔya.\nDiden ni dondoli kinda tɔɔrɔ bonyani ka suma, nka u bɛ se ka mɔgɔ faga. Aw ye sɛbɛn ɲɛ Farikolo tanabanaw: a hakɛlama walima a juguman lajɛ diden ni dondoli kinda tɔɔrɔ bonyanen taamasiɲɛw ni a furakɛcogo kan.\nNpɛrɛnw bɛ se ka bana caman jɛnsɛn u ka kinni fɛ. Walasa ka kunnafoni caman dɔn dabi kan ani a bɔcogo nɔgɔman kan wolo la, aw ye sɛbɛn ɲɛ Npɛrɛw ni ɲɔlangarangaw lajɛ.\nJɛgɛni kɔkɔji jɛgɛ min bɛ mɔgɔ kin\nAw bɛ aw mabɔ nin jɛgɛ in ni a dasi bɛɛ la. Aw bɛ a kinda ko ni kɔkɔji ye. Aw bɛ jɛgɛ in ɲinw bɔ ni pɛnsi ye.\nAw bɛ aw senw ni aw bolow don jikalan na miniti 20 ka dimi mada, nka aw kana a kɛ ni jikalan ye min bɛ aw jeni. O ka fisa jɛgɛ tɔw kinda ma nka a tɛ mako ɲɛ kɔkɔjilajɛgɛ ta la.\nFarafinfura caman bɛ yen nka olu tɛ fɛn ɲɛ jɛgɛ tɔw ni kɔkɔji jɛgɛ kinda baga la. Misali la kɔkɔjijɛgɛ (kɔkɔjiladondoli), aw bɛ olu kinda ko ni winɛgiri ye, o bɛ a dimi da. Nka winɛgiri bɛ kɔkɔjilajɛgɛ tɔw kinda juguya. Manje ni sogobu magaman, olu ye jɛgɛkinda furadumanba ye. Nka u tɛ se ka jɛgɛ kinda bɛɛ furakɛ, tuma dɔw la yɛrɛ a dimi bɛ juguya.\nAw bɛ a to a tigi ka a sen ni a bolow lamaga. Ni kɔkɔjijɛgɛ kinda don yɔrɔkelen toli man ɲi o la, nka ni sa walima ntalen kinda don, a ka fisa ka to yɔrɔ kelen na. Nka ni a tigi ninakili bɛka degun walima ni aw ye a ye ko a bɛka juguya, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la.


Nɔrɔnatumu (Kɔnɔnatumu) furakɛli la\nKɔnɔnatumu suguya caman bɛ yen. Parazikantɛli (praziquantel) ni nikulozamidi (niclosamide) fila bɛɛ ka jugu kɔnɔnatumu ma. Ni kɔnɔnantumubana bɛ kunsɛmɛ na walima ni a bɛ takabinbana bila mɔgɔ la, o tigilamɔgɔ ka kan ka alibɛndazɔli (albendazole) ta ani takabinbanafura minnu bɛ sɔrɔ a bolokɔrɔ, o kɔ, a ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la.\nNikulozamidi, Niclosamide (Izinitigiw ka tɔgɔ dalen: Yomesan)\nTuma dɔw a furakisɛlama miligaramu 150 ni 600 bɛ sɔrɔ\nNikulozamidi ye kɔnɔnatumu fura ɲumanba ye, nka kɔnɔnakurufura tɛ.\nSɔgɔma, daraka fɛgɛman dunnen kɔfɛ, aw bɛ nikulozamidi ta. Aw bɛ furakisɛ ɲimi ka ɲɛ ka a kunu. A tata hakɛ bɛ bɔ kɔnɔnantumu suguya la, aw ka sigida kɛnɛyabaarakɛlaw bɛ se ka aw dɛmɛ o la, walima aw ka a ta tacogo kofɔlen in cogo la.\nA tata hakɛ min bɛna kofɔ, aw bɛ o ɲimi ka ɲɛ ka sɔrɔ ka a kumu. Den minnu tɛ se ka furakisɛ in ɲimi, aw bɛ olu ta susu ka a mugu ɲagami sinji la walima dumuni na.\nSan 2 duguma: aw bɛ a miligaramu 500 di siɲɛ kelen.\nSan 2 ka se san 6 ma: aw bɛ a garamu 1 di (1.000 mg) siɲɛ kelen.\nSan 6 ni kɔ: aw bɛ a garamu 2 di siɲɛ kelen.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: Bilitirisidi, Dɔrɔnsiti (Biltricide, Droncit)\nTuma dɔw, a furakisɛlama miligaramu 150 ni 600 bɛ sɔrɔ.\nAw ye aw janto nin na\nMusokɔnɔma ni den min bɛ san 4 duguma, olu ka kan ka parazikantɛli tali to yen cogo bɛɛ la. Denbatigi ka kan ka sindi jɔ waati min a bɛ parazikantɛli ta ka se lɛri 72 ma, a talen kɔ (o waati la denba ka kan ka sin bisi ka bɔn).\nParazikantɛli bɛ se ka farikolosɛgɛn bila mɔgɔ la, kungolodimi, dumunikɛbaliya ani dusukunɲugun nka olu man teli ka mɔgɔ minɛ, ka da a kan fura in tata hakɛ man ca kɔnɔnatumu furakɛli la.\nKɔnɔnantumu suguya caman furakɛli la ka fara misisogo ni lɛsogo taw kan:\nI bɛ o fura ta siɲɛ kelen dɔrɔn. Kilogaramu o kilogaramu, aw kana tɛmɛ parazikantɛli miligaramu 5 kan ka se miligaramu 10 ma. Walima aw ka a di ka bɛn banabagatɔ si hakɛ ma:\nSan 4 ka se san 7 ma: aw kana tɛmɛ a miligaramu 150 diko kelen kan (furakisɛ ¼).\nSan 8 ka se san 12 ma: aw kana tɛmɛ a miligaramu 300 diko kelen kan.\nSan 12 ni kɔ: aw kana tɛmɛ a miligaramu 600 diko kelen kan.\nKɔnɔnantumu surunani furakɛli la (H. nana)\nKilogaramu o kilogaramu, aw bɛ a miligaramu 25 ta siɲɛ kelen. Tile 10 kɔfɛ, aw bɛ o hakɛ kelen ta tuguni. Walima, aw bɛ a di banabagatɔ si hakɛ fɛ:\nSan 4 ka se san 7 ma: aw bɛ a miligaramu 300 hakɛ ta ka se 600 ma (furakisɛ ½ ka se kisɛ 1 ma).\nSan 8 ka se san 12 ma: aw bɛ a miligaramu 600 ta ka se 1200 ma ɲɔgɔn fɛ.\nSan 12 ni kɔ: aw bɛ a miligaramu 150 ta ɲɔgɔn fɛ.\nKinakirini, Quinacrine (Mepakirini, Mepacrine, Atabirini, Atabrine) – nɔrɔnatumu fura gafe ɲɛ Kinakirini, Quinacrine


Ali Farka Ture — Wikipedia bamanankan\n(Redirigé depuis Ali Farka)\nAli Ibrahim "Farka" Ture (ɔkutɔburu tile 31, san 1939 - marisi tile 6, san 2006) tun ye Mali dɔnkilidala ani gitarifɔla ba ye. Ali Farka Ture tun ye Afiriki dɔnkilidala lakodonnen baw dɔ ye duniya kɔnɔ. A ka fɔlisen be jate sirakunben ye ladala fɔli ani Saheli Ameriki fɔlisen n'o tɔgɔ "bluz". Dow ka fola, Ameriki bluz fɔlisen bɔra Farafinna ladala fɔlisenw na. O sebennen do Martin Scoresese ka gafe kɔnɔ "Bluz si". Saradali la, Ali tun bɛ jɔyɔrɔ biwolonwula ni wɔɔrɔnan (76nan) la Rolling Stone ka waati bɛɛ Gitarifɔlaba 100 jɔjan kɔnɔ.\n5 Kɔkan sirilanw\nƝɛnamayalakali[yɛlɛma | modifier le wikicode]\nA bangera san 1939 Kanaw dugu la Joliba da la, Gurma Rarus mara la Mali kɔrɔntlebi Tumutu mara la. A ka dumɔgɔw sɔrɔla ka taa Ɲafunke masurunya dugu la, a tuma a tun ye denmisɛn ye. A bamuso den tannan tun do min sera ka denmisɛnya tɛmɛ. "Ne denkundi tɔgɔ ye Ali Ibrahim ye, nka, lada don Farafinna ka tɔgɔ kabakoma da denw la den saya juguya kɔsɔn". Nin ye Ali yɛrɛ ka kuma ye a ka ɲɛnamaya kan World Circuit Records gafe kɔnɔ. Farka kɔrɔ Fali min ye daba lakodonnen ye a ka muɲu ani banbaciya sabula. Nbe fin kelen cɛya aw ma, ne ye fali ye yɛlɛn tɛ kɛ min kan! A bɔkolo ye kɛlɛmansa kɔrɔ ye n'o be wele arima, minnu ka suru kosɛbɛ Kɔrɔbɔrɔw ani Fulaw la Mali saheliyan fɛ.\nKamasɔrɔ Afiriki bluzfɔla fɔlɔ min tɔgɔ ye kɔw baw tigɛ, a tun be fɔ Ture ma ko "Farafinna John Lee Hooker". Ali ye dɔnkili da kɔrɔbɔrɔkan, tamasɛkikan, fulakan ani bamanankan na a ka albɔmu kɔnɔ min bɛ wele Ali Farka Ture min kɛra sabu ye k'a lakodon duniya fantanani fɔli ni dɔnkili bunakun kan. Ali Farka Ture ye Afel Bokum karamɔgɔ ye. Ali Farka ka dɔnkili dɔw labaara duniya kunnafoni ani laseli cakɛdabaw fɛ.\nSan 2004, Ture kɛra Ɲafunke mɛri ye. A ye a-yere ka nafolo don Ɲafunke sira baara la, ka wuluwulu dingɛw sen ani ka yeelen don Ɲafunke dugu kɔnɔ.\nSɛtanburu san 2005, a ni Tumani Jabate ye albɔmu bɔ min tɔgɔ "Kalo dusu kɔnɔ" o sabula u ye Grammy Award filanan sɔrɔ. A ka albɔmu "Kungo" bɔra a fatulen kɔ san 2006 min kɛra Erɔpu san 2006 Albɔmu ye (World Music Chart Europe). Kɔsan in na, Ali Farka tara BBC Radio fɛ san 2007 jansa la.\nMarisi tile 7, san 2006, Mali sekonidɔnko Minisiriso ye Ali Farka Ture sanka laci k'a to san biwɔɔrɔ ni wɔɔrɔ (66) Bamakɔ, ka sabukɛ kolo kelebe bana ye. A ye sutura Ɲafunke.\nDɔnkilibɔlen[yɛlɛma | modifier le wikicode]\n1976 – Ali Ture Farka\n1976 – Kɛrɛnkɛrɛnnen: "Mali ka Sanfilaɲɛnajɛ" (Spécial: "Biennale du Mali")\n1978 – Sanfilaɲɛnajɛ (Biennale)\n1979 – Ali Ture Farka\n1980 – Ali Ture min tɔgɔ Farka (Ali Touré dit Farka)\n1984 – Dɔrɔgu (La Drogue)\n1988 – Sidi Guro\n1990 – Joliba (The River)\n1993 – Surundu (The Source)\n1996 – Arajo Mali (Radio Mali)\n1999 – Ɲafunke (Niafunké)\n1999 - Afel Bokum : Alkibar\n2002 - Bubakari Tarawele : N na dɔnkili da e ye (Boubacar Traoré : Je chanterai pour toi)\n2004 – Bilen & Binkɛnɛ (Red & Green, 1984 & 1988, remasterés)\n2005 – Kalo dusu kɔnɔ (In the Heart of the Moon)\n2006 – Kungo (Savane)\n2010 – Ali ni Tumani (Ali & Toumani)\nSinimanbɔlen[yɛlɛma | modifier le wikicode]\n2001 – Jacques Sarasin : N na dɔnkili da e ye (Je chanterai pour toi)\n2002 – Marc Huraux : Di man di da kelen kɔnɔ abada (Le miel n’est jamais bon dans une seule bouche)\n2006 – Marc Huraux : Ali Farka Ture bɔnyeli (A Visit to Ali Farka Touré)\nArajokuma[yɛlɛma | modifier le wikicode]\n2006 – Herbert G. Braun/Rainer Polak : Ali Farka Ture ni Malibluz maana (alimanikan na : Ali Farka Touré und die Legende vom Mali-Blues ; faransikan na : Ali Farka Touré et la légende du Maliblues)\nKɔkan sirilanw[yɛlɛma | modifier le wikicode]\nAli Farka Touré sur mali-music.com\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Ali_Farka_Ture&oldid=37317 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 26 Fewuruyekalo 2017 à 00:44.


Bunteni ni ntori2 - Fàkan\nZiirinda > 2016 06 18\nBunteni ni ntori ka fàlatigiyako\nDon dɔ la funteni de Ganna bunteni na, o fana Bɔra k'a bɛ Taa fiɲɛminɛ na fàlada la. A selen yen a y'a Sɔrɔ ntori màsayadalen bɛ yen. bunteni kɛlen ka ntori Fo, 'ntori fana y'a Jaabi ni ka Tla k'i kant'a ma ko\n-E fɛnnin barikantan in Nàna mun Лini yan?\nBunteni y'a jaabi ko\n-Funteni de ye n Tɔɔrɔ o de la n fana Nàna n lafyayɔrɔ-ɲini.\nO kɛlen, 'ntori y'a Fɔ a ye k'a ka Taa lafyayɔrɔ wɛrɛ Лini ko n'o tɛ ale n'a tɛ kun yan. O kuma ma se ka kun bunteni fana fɛ o fana ye 'ntori Jaabi ko yala dugukolo ye 'ntori ta ye wa? U Tor'o ɲɔgɔn Sama-sama na sonsannin Nàna jimi na ka n'u Sɔrɔ yen. Ale y'u Лininka u Dònna kuma ɲɛ na k'a F'a ye. O kɛlen sonsannin Ko k'o kɔni ma Se ɲɔgɔn Sama-sama ma. A k'u ma ko kɛnɛ Flɛ so Flɛ, k'u k'a Kɛ cɛkɛlɛ ye ko min maa Se min na ko fàalatigiya na T'o tigi 'bolo. Aa! o kuma Fɔ sonsan fɛ o Dyara 'ntori ye haali. A y'i kant'o la k'o y'a kɛcogo ɲuman ye. Ɔ, 'sɔn kɛlen o ma, sonsannin y'i kanto tun ko a ko ma Kan ka Kɛ olu sàba dama ɲɛ na, k'u ka Jɔ k'a bɛ ci Blà kungokɔnɔfɛn tɔw ma. O kɛlen a y'a ka dununba Tà ko\n-Goŋ goŋ goŋ, Ayiwa n balima cɛ ni muso, ni Ala ye kaidon Jira an kɛnɛ na bɛɛ ka ɲɔgɔn Sɔrɔ fàlada la. Cɛkɛlɛ bɛ na Kɛ yen 'ntori ni 'bunteni 'cɛ fàlatigiyaɲini-kɛlɛ dòn. O tuma na, bɛɛ lajɛlen Weelelen dòn, maaʃi ka na To 'kɔ. Bɛɛ ka Bɔ an ka Taa a ko seereya jankɔ 'bìn ka na Kɛ dɔ kan a ko la. O karidon kofɔlen in sɔgɔmajoona fɛ kungokɔnɔfɛn bɛɛ ye ɲɔgɔn Sɔrɔ fàlada la yen. Ɔ, bɛɛ dafalen, jara ye kɛlɛ sariya Sìgi. A y'i kant'u ma k'u kelen bɛɛ bɛ tanniko sàba sàba Kɛ ko ni min Bòlila walima ka Kule k'o tuma na o tigi 'sèn tɛ 'fàlatigiya la tun, k'a bɛ Di dɔ in ma. Ntori hakili sìgilen, a dakojugu a yɛrɛ la, a y'i kan kɔrɔ Tà jàma cɛla ni k'i kanto\n- Ne balima kungokɔnɔfɛnw ne 'ntori flɛ ka lahidu Tà Ala ye k'a Tà aw ye fana, ni nin kɛlɛ in da Tora ne na, n y'a Лini Ala fɛ a ka fìyɛn Dòn ne ni n bɔnnaw bɛɛ ka ɲanamaya la.\nƆ, o kɛlen sa, jara y'i kanto ko ntori ka tanni da Minɛ. 'Ntori fana y'i Labɛn k'i Funnun ka Sin bunteni ma, a selen a ma a y'a Tan ka Fli dugu ma o Wulila k'i Jɔ, a Tlala k'i Funun ka n'a Tan ka Fli. Ntori y'a ka tanniko sàba bɛɛ Kɛ bunteni ma Kule , w'a ma Bòli. O kɛlen sa jara y'i kanto ko 'ntori ka tanniko sàba Dafara, u ko ko tanni da Sera bunteni fana ma, ko 'ntori k'i Labɛn. Ntori y'i funnun k'i Jɔ, bunteni fana ye 'ntori fununnen Lajɛ k'a Wuli a kɔ la ko ŋamaw! Aa! o tanniko fɔlɔ ntori funnun Jiginna ni k'a ɲɛw Blen. Jara y'i kanto ntori ma k'a k'a Jija k'a tɔ Tora tanniko fla ye. Bunteni Taara kɔ fɛ tun k'i Fyɛ ka n'a Da ntori kɔ la tugun ko ŋamaw! Aa! Jɔn k'o Dyara! ntori de Flɛ ka Kule dew! k'i Pan ka sugunɛ Seri ni ka T'i Fli fàlakɔnɔji la. Bɛɛ ko ee! ntori Kulela, ntori Bòlila!!!. Jara ko o la ko tigi wɛrɛ tɛ fàlada la ni bunteni tɛ. Ɔ, nkà ntori pantɔ ye sugunɛ min Kɛ Ala fana y'o Kɛ 'fyɛn ye ntori n'a bɔnnaw ka ɲɛnamaya la. K'a Tà o don ka na Blà bì la sugunɛbakɛ Kɛra 'ntori taalan ye.\nN y'o Tà yɔrɔ min, n y'o Blà yen.\nBlàdon : 2016-06-18 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07\nFogo yeko: 1146126 - Bì: 45 - Kalo in: 7716 - Лinan: 67329.\nFura Yeko: 1514 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 70.


Dumuni kɛrɛnkɛrɛnnenw ye bana dɔw kunbɛnni ni u furakɛli fɛɛrɛ ɲumanw ye. O bana dɔw filɛ.\nJolidɛsɛ bɛ mɔgɔ minɛ ni joli caman bɔra a tigi la walima a tigi joli caman tiɲɛna kojugu fo ka a kɛ ko a fari ma se ka o joli nɔnabila. Basibɔn minnu bɛ sɔrɔ jogindabaw, kɔnɔnajoliw fɛ walima kɔnɔboli, olu bɛ jolidɛsɛ bila mɔgɔ la. Sumayabana fana bɛ se ka jolidɛsɛ bila mɔgɔ la barisa sumayabanakisɛ bɛ jolikisɛbilenmanw faga. Ni joliseginfura ma dumuni labɔ, o bɛ jolidɛsɛ bila mɔgɔ la walima ka a juguya.\nMusow ka kalolabɔ ni bangejoli bɛ se ka jolidɛsɛ bila u la ni u tɛ dumuni nafamaw dun u farikolo mako bɛ minnu na. Musokɔnɔmaw fana ka teli ka jolidɛsɛ sɔrɔ barisa olu farikolo ka kan ka joli caman dilan walasa den ka dɔ sɔrɔ o la.\nSogo ni nakɔfɛn kɛnɛw ani joliseginfura man ca dumuni min na, o bɛ se ka jolidɛsɛ bila mɔgɔ la walima ni jolidɛsɛ bɛ i la ka a juguya.\nJolidɛsɛ bɛ se denmisɛn minɛ ka a sababu kɛ jolisegindumuni dunbaliya ye. Den kalo 6 kɔfɛ ni a bɛ balo sinji dɔrɔn na walima biberɔn dɔrɔn na, o bɛ jolidɛsɛ lase a ma. Jolidɛsɛ sababu minnu ka teli ka ye den na, olu dɔw ye kɔnɔnajoli jugumanba (aw ye gafe ɲɛ Kɔnɔnatumuɲinma lajɛ), kɔnɔboli banbali, ani tɔgɔtɔgɔnin. Den ka bɔgɔdun bɛ jolidɛsɛ kofɔ, wa a bɛ biɲɛ funu. Sumayabana min bɛ jolikisɛbilenw faga, o bɛ jolidɛsɛ bila mɔgɔ la. Banamisɛnni banbaliw fana bɛ jolidɛsɛ bila mɔgɔ la (sugunɛsiralabana).\nmɔgɔjɛ fari ɲɛ bɛ minɛ ka a jɛya ka a fɛkɛya;\nɲɛw kɔnɔna bɛ jɛya;\nɲintaraw bɛ jɛya;\nsɔnniw bɛ jɛya;\nfanga bɛ dɔgɔya ka a sɛgɛn;\nNi jolidɛsɛ juguman bɛ mɔgɔ la, a ɲɛda ni a senw bɛ se ka tɔn, a dusukun tantanni bɛ teliya, a ninakili bɛ teliya ani ka a gɛlɛya.\ndenmisɛnni ni muso minnu bɛ bɔgɔ dun, a ka ca a la jolidɛsɛ bɛ olu minɛ, wa bɔgɔdun bɛ a juguya.\nJolidɛsɛ kunbɛncogo ni a furakɛcogo\nAw ka kan ka jolisegindumuniw dun i n’a fɔ sogo, jɛgɛ, shɛsogo, ani shɛfan. Jolisegindumuni teliman ye biɲɛ ye. Joliseginfura dɔɔni bɛ sɔrɔ nakɔfɛn bulukɛnɛw, shɔ, tiganikuru ani tigɛ la.\nAw bɛ nɛgɛkunguruni bila daga la ka dumuni tobi ni a ye.\nNi jolisegindumuni sɔrɔ ka gɛlɛn aw ka sigida la, walima ni jolidɛsɛ ka jugu, aw bɛ joliseginfuraw ta (joliseginfurakisɛ, gafe ɲɛ Nɛgɛ). Nin nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnenya la musokɔnɔmaw ma jolidɛsɛ bɛ minnu na. Jolidɛsɛ suguya bɛɛ la, joliseginfurakisɛ de tali kanunen don ka tɛmɛ biɲɛji serɔmuw kan walima witamini B1. A ka ca a la joliseginfura ka kan ka kɛ fura dunta ye, nka a man kan ka kɛ pikiri ye, barisa farati bɛ joliseginpikiri kɛli la.\nNi jolidɛsɛ sababu bɔra tɔgɔtɔgɔnin, kɔnɔnajoli, sumaya walima bana wɛrɛ la, o bana ka kan ka furakɛ.\nNi jolidɛsɛ bɛka juguya walima yɛlɛma tɛka don a la, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la. Nin hakilina nafa ka bon kɛrɛnkɛrɛnnenya la musokɔnɔw ma.\nJolidɛsɛ bɛ muso caman sɛgɛn. Tuma dɔw la o bɛ sɔrɔ jolisegindumuni dunbaliya fɛ min ka kan ka u ka kalolabɔ ni jibaatɔ joliw nɔnabila. Jolidɛsɛ bɛ musokɔnɔma minnu na, a ka teli ka u kɔnɔ tiɲɛ walima ka basibɔn bila u la u jigin tuma wa sumayabana ye faratiba ye u ma tuma bɛɛ.\nO de kama a nafa ka bon musow ka jolisegindumuniw dun ka caya, kɛrɛnkɛrɛnnenya la kɔnɔmaya waati la. Bangekɔlɔsi (ka san 2 walima 3 don denw cɛ) bɛ a to muso ka fanga sɔrɔ ani ka joli segin a farikolo la (aw ye Sigida 20 Bangekɔlɔsi fɛɛrɛw lajɛ).\nTile tɛ denmisɛn minnu sɔrɔ abada, olu kolow bɛ gɔlɔn. Nin bana bɛ se ka kunbɛn ni nɔnɔ dili ye den ma ani witamini D (o bɛ sɔrɔ jɛgɛbiɲɛ tulu la). O la bana in kunbɛncogo ɲuman ye ka a kɛ cogo bɛɛ la tile ka den fari sɔrɔ don o don miniti 10 ɲɔgɔn. O kelenni kɛli man kan ka gɛlɛya aw bolo, nka aw ka kan ka aw janto tile farinya fana na. Ani fana, aw kana witamini D caman di a ma ka mɛn kojugu barisa fura in bɛ se ka laban ka a bana.\nGalakakolow bɛ bɔ\nKolow bɛ gɔlɔn\nKolotugudaw bɛ bonya\nSenkalaw bɛ misɛnya\nNin bana in furakɛcogo ni a kunbɛncogo ɲuman ye tile ka to ka jɔ den fari kan.\nTansiyɔn yɛlɛlen bɛ se ka na ni bana caman ye, i n’a fɔ dusukunnabanaw, komokililabana ani kirinni.\nMɔgɔ belebelebaw de ka tansiyɔn yɛlɛ ka teli.\nTansiyɔn yɛlɛlen taamasiɲɛw:\ndusukun tantanninteliya ni ninakili fereke farikolo lamagali dɔɔni fɛ;\nfanga dɔgɔya ni ɲɛnamini, dibi donni ɲɛ kɔrɔ;\nTuma dɔw la dimi, kamakun ni disi numanyanfan na.\nNin degun ninnu bɛ se ka sɔrɔ bana wɛrɛw fana fɛ. O de kama ni a bɛ mɔgɔ min hakili la ko a ka tansiyɔn yɛlɛlen don, o tigi ka kan ka taa kɛnɛyabaarakɛla dɔ fɛ yen walasa ka a ka tansiyɔn ta.\nAw ye aw kɔlɔsi: Tansiyɔn yɛlɛlen daminɛ na, taamasiɲɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ a la, ni o kɛra, aw ka kan ka fɛɛrɛ kɛ ka a lajigin sani a ka juguya ka se a tiɲɛniyɔrɔ ma. Mɔgɔ minnu ka girin ka a dan tɛmɛ walima a bɛ mɔgɔ minnu ɲɛna ko u ka tansiyɔn yɛlɛlen don, olu ka kan ka to ka u tansiyɔn ta tuma bɛɛ. Walasa aw ka ka tansiyɔn tacogo dɔn, aw bɛ gafe ɲɛ Tansiyɔn tacogo lajɛ.\nAn ka kan ka mun kɛ walasa ka tansiyɔn yɛlɛli kunbɛn walima ka a furakɛ:\nMɔgɔ minnu ka bon kojugu, olu ka kan ka a ɲini ka fasa (aw bɛ gafe ɲɛ nataw lajɛ).\nU ka kan ka dumuni tulumaw ye ka u to yen kɛrɛnkɛrɛnnenya la bagansogotulu ani sukaro ka ca dumuni minnu na walima dumuni fasamaw.\nU ka kan ka u ka dumuni dilan ni jiriden tulu ye o ka fisa ni sogotulu ye. Ni u bɛ se u ka a kɛ kabatulu ni sojatulu olu fana ka fisa ni jiridentulu tɔw ye. U man kan ka tulu ninnu tobi.\nU ka kɔkɔ fitini kɛ u ka dumuniw na walima u kana kɔkɔ kɛ a la yɛrɛ.\nU man kan ka sigarɛti ni dɔlɔ ani te min walima kafe, ka da a kan sira ni dɔlɔ ni kafe bɛ tansiyɔn tɔ juguya.\nNi tansiyɔn yɛlɛlen don kojugu, kɛnɛyabaarakɛla ka kan ka fura di banabagatɔ ma walasa ka a lajigin. Mɔgɔ caman bɛ se ka u ka tansiyɔn lajigin ni u yɛrɛ fasali ye ni o a sɔrɔ u ka bon kojugu ani fana u ka kan ka to ka u fari bɔɲɔgɔn na.\nBonyako jugu bɛ na ni bana ye. Tulu mana caya farikolo la, o bɛ tansiyɔn yɛlɛn, ka na ni dusukunnabana ye, ka kolotugudaw funu ka dimi kɛ u la ani gɛlɛya wɛrɛw. Bonyako jugu de bɛna ni bana ye walima banaw fana bɛ se ka kɛ bonyako jugu sababu ye.\nNi aw ka dumuniduntaw bɛ ka falen ka taa a fɛ, ani fana ni aw ka dumunidunta kɔrɔ bɛ ka kɛ dumuni bayɛlɛmanenw ye sango “dumuni kuntan dun” olu tulu ka ca ka a sɔrɔ nafa tɛ u la. A ca a la, mɔgɔw bɛ bonya ka se hakɛ la fo min dankari kɛ u ka kɛnɛya la.\nDɔbɔli mɔgɔ bonya la, o ye bana kofɔlen ninnu kɛlɛcogo ɲumanba dɔ ye. A nafa ka bon fana ka dɔ bɔ girinya la sango ni o ye a sɔrɔ bonya bɛka aw bali ka aw ka tilebaaraw kɛ: Mɔgɔ belebelebaw ka kan ka a ɲini ka fasa cogo minnu na olu de filɛ:\nKa dumuni tulumaw dunni dabila;\nKa sukaro ni fɛn timimanba dunni dabila;\nKa dɔ fara farikoloɲɛnajɛ kɛta hakɛ kan;\nKa dumuni bayɛlɛmanenw dunni dabila, nka ka to ka jiriden ni nakɔfɛn kɛnɛw dun.\nMɔgɔ min ye tile 2 kɛ walima ka tɛmɛ o kan ka a sɔrɔ a ma banakɔtaa sɔrɔ, ni kɔnɔdimi tɛ a la, o tigi bɛ se ka kɔnɔmagayalan ta maɲeziyɔmu bɛ min na. Nka, aw kana aw jogo kɛ kɔnɔmagayalanw tali ye.\nSani aw ka kɔnɔmagayafura ta, ka fisa aw ka ji caman min ani ka jiriden caman dun (i n’a fɔ papayi, nka aw bɛ namasa to yen) ani ka nakɔfɛnw dun (i n’a fɔ gan) ani ka dumuni fumanw dun i n’a fɔ bananku walima suma bumanw. Mɔgɔkɔrɔbaw ka kan ka taamataama walima ka farikoloɲɛna jɛ kɛ walasa u ka banankɔ tuma ni tuma. A ka fisa fana aw ka dɔ bɔ kiniba dun na.\nAw bɛ dumuni kɛ dɔɔni dɔɔni aw ka dumunikɛ waatiw la ani ka a ɲimi kosɛbɛ.\nNi mɔgɔ min ye tile 3 kɛ walima ka tɛmɛ tile 3 kan ka a sɔrɔ a ma banakɔtaa kɛ, dimi gɛlɛn tɛ a kɔnɔ na, o tigi bɛ se ka kɔnɔmagayalan kɔkɔma ta walasa ka banakɔtaa sɔrɔ i n’a fɔ maɲezi nɔnɔ (le lait de magnesie). Nka a tigi man kan ka kɔnɔmagayalan ta tuma bɛɛ.\nAw kana kɔnɔmagayalan di denyɛrɛniw ni denmisɛnw ma. Ni den kɔnɔ jalen don kojugu, aw bɛ tobilikɛtulu don a banakɔtaa yɔrɔ fɛ. Ni aw bɛ se, aw bɛ tulu kɛ aw bolokɔni na ka o don banakɔtaa yɔrɔ fɛ ani ka banakɔtaa jalen kari ka a labɔ dɔɔni dɔɔni.\nAw kana kɔnɔmagayafura farinmanw ta walima kɔnɔkolanw, sango ni aw kɔnɔ bɛ aw dimi.\nSukaro ka ca jabɛtitɔw joli la kojugu. Sukarodunbana bɛ se ka mɔgɔ denmisɛnma minɛ walima a balikulama. A ca a la ni sukarodunbana ye mɔgɔ denmisɛnma minɛ, o ka jugu, wa fana a ka kan ni fura kɛrɛnkɛrɛnnen ye min tɔgɔ ɛnsulini (insuline) walasa ka bana kunbɛn. Nka tiɲɛ don fana ko jabɛtibana ye ka di mɔgɔw la, minnu si tɛmɛna san 40 kan ni u bɛ dumuni kɛ kojugu fo ka u bonya.\nSukarodunbana daminɛtɔ taamasiɲɛw:\nTuma bɛɛ jiminɔgɔ\nTuma bɛɛ sugunɛ caman kɛ\nFarikolo bɛ sɛgɛn a yɛrɛ ma\nTuma bɛɛ sɛgɛn\nTuma bɛɛ kɔngɔ\nSukarodunbana juguyalen taamasiɲɛw:\nTɛgɛ ni sentɛgɛw kirinni\nNɔgɔjibɔ musoya la\nKirinni (a jugumanba)\nNinnu bɛɛ bɛ se ka kɛ bana wɛrɛw taamasiɲɛ ye. Walasa aw ka a dɔn ko sukarodunbana bɛ mɔgɔ la, aw bɛ a tigi sugunɛ sɛgɛsɛgɛ ka a lajɛ ni sukaro bɛ a la. Sugunɛ sɛgɛsɛgɛcogo dɔ ye ka taa aw yɛrɛ jira dɔgɔtɔrɔso la.\nSugunɛ sɛgɛsɛgɛcogo dɔ wɛrɛ fana ye, ka papiye kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ su sugunɛ na, (i n’a fɔ ye kilinitikisi; Clinistix). Ni papiye in ɲɛ yɛlɛmana dɔrɔn, o bɛ a jira ko sukaro bɛ sugunɛ na.\nNi den don walima denmisɛnnamɔgɔ, aw bɛ kɛnɛyabaarakɛla dɔ wele walima dɔgɔtɔrɔ dɔ min bɛ a ka baara ɲɛ dɔn kosɛbɛ.\nMɔgɔ min si ka ca ni san 40 ye, ni sukarodunbana ye o minɛ, o furakɛcogo ɲuman ye ka i janto i ka dumuni duntaw la ani ka furaw ye ka u to yen. A nafa ka bon sukarodunbanabagatɔw ka a ka dumuni woloma walasa a sijan sɔrɔ.\nJabɛtitɔw ka kan ka dumunikɛ cogominna\nMɔgɔ belebelebaw ka kan ka fɛɛrɛ kɛ ka fasa fo ka u girinya bɛrɛ bɛn. Jabɛtitɔw man kan ka sukaro dun walima ka sukaromafɛn dun abada. U ka kan ka farikolojɔli dumuni caman dun (shɛfan, jɛgɛ, shɔ, tiga, sogo olu ni u ɲɔgɔnna wɛrɛw), ani ɲugu ka fara samankisɛdumuni ni dumuni fasamaw dɔɔni kan.\nJiri dɔw ɲɛji i n’a fɔ gɔntɛgɛ, o minni fana bɛ sukarodunbana kɛlɛ. Walasa a jiri kofɔlen ninnu ɲɛji sɔrɔ, aw bɛ a bolo tigɛ tigɛ, ka a cɔngɔn ka a ji bɔ. Aw bɛ sɔrɔ ka o bɔlini ɲɛ kelen ni tila min siɲɛ 3 tile kɔnɔ sani aw ka dumuni kɛ.\nWalasa ka wololabana misɛnniw ni a joliw bali, aw tila o tila dumuni na, aw bɛ aw da ko, aw farikolo fana saniyalen ka to tuma bɛɛ, aw bɛ sabaraw don walasa jolimisɛnniw kana bɔ aw senw na. Ni joli tɛ boli ka ɲɛ sen na (jolibolisiraw bɛ fin, senw bɛ girinya), aw bɛ u kɔrɔta fɛn dɔ sanfɛ.\nWaleya minnu ɲinina aw fɛ senfasasirafunu furakɛli la, aw bɛ o waleya kelenw labato (gafe ɲɛ Jolisirafunu).\nFurudimi, nsɔnkunan ani dumuni yɛlɛmabaliya\nKɔnɔnajoli ye joli ye, min bɛ bɔ furu ni nugu la.\nNsɔnkunan ni furudimi bɛ sɔrɔ dumuni tuluma walima dumuni giriman caman dunni fɛ ani foronto, walima dɔlɔ. O bɛ kɛ sababu ye ka sɛgɛji caman ka kɛ fara la o de bɛ nsɔnkunan ni kumujiyɛlɛn bila mɔgɔ la. Mɔgɔ hakili la tuma dɔw la ko o dimi in ye dusukundimi gɛlɛyaw ye ka sɔrɔ nsɔnkunan de don.\nNsɔnkunan banbali kuntaalajan ye furudimi ɲɛbila taamasiɲɛw ye.\nFurudimi ye joli basigilen ye furu la, min bɛ sɔrɔ banakisɛw fɛ. Sɛgɛji caman bɛ se ka joli in bali ka suma.\nA taamasiɲɛ ye dimi gɛlɛn basigilen ye kɔnɔbara la. Tuma dɔw la a dimi bɛ da ni a tigi ye dumuni kɛ walima ka nɔnɔ min. Waatidɔ a dimi bɛ juguya lɛri 2 walima lɛri saba dumuni kɛlen kɔfɛ ni a tigi ye dɔlɔ min walima ka dumuni tuluma dumuni farinman dun. Tuma dɔw la, a dimi bɛ juguya sufɛ. Ni sɛgɛsɛgɛli kɛrɛnkɛrɛnnen (andosikopi) ma kɛ, a ka gɛlɛn waati dɔw la ka a dɔn ko dimi gɛlɛn banabali bɛ mɔgɔ min kɔnɔ na, ko o sababu ye furudimi ye.\nNi furudimi jugumanba don, a tigi bɛ se ka fɔɔnɔ, wa joli kɛnɛ walima jolisu bɛ bɔ a fɔɔnɔ na tuma dɔw la. Mɔgɔ minnu ta ka jugu, olu banakɔtaa ɲɛ bɛ kɛ sikɔlɔma walima fiman ye waati dɔw la.\nAw ye aw jan to nin na: dimi tɛ furudimi dɔw la, olu bɛ wele ko furudimi “sumannenw”. A taamasiɲɛ fɔlɔfɔlɔw ye joli bɔli ye fɔɔnɔ na, walima banakɔtaa finnen ka a fasaya. O la aw ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la, ka a furakɛ teliya la. Ni o tɛ a tigi bɛ se joli caman bɔ min bɛ se ka kɛ a sata ye. Aw ye wuli joona ka kɛnɛya baarakɛla dɔ ka dɛmɛ ɲini.\nA kunbɛncogo ni a furakɛcogo:\nNi kɔnɔdimi walima disidimi sababu kɛra nsɔnkunan ye, kumujiyɛlɛn walima furudimi ye, waleya kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ yen, minnu bɛ se ka dimi mada walima ka bali ka wuli tuguni.\nAw kana dumuni kɛ kojugu. Aw bɛ dumuni dɔɔni dun ani ka to ka negemafɛnw don dumuniw ni ɲɔgɔn cɛ.\nAw bɛ a jateminɛ dumuni ni jimafɛn minnu bɛ aw ka dimi juguya, aw bɛ olu ye ka u to yen. A ka ca a la olu ye dɔlɔw, kafe, najiniw, furonto, minfɛn gazimaw (koka, pɔpu, kola, woro) ani dumuni tulumaw.\nNi nsɔnkunan bɛka juguya sufɛ ka taa a fɛ ni aw dalen don aw kɔ kan, aw bɛ a lajɛ ka aw kunyanfan kɔrɔta ni kunkɔrɔdonnan ye.\nAw bɛ ji caman min. aw bɛ a lajɛ ka jifilen ɲɛ 2 min sani aw ka dumuni kɛ ani dumuni kɛlen kɔfɛ. Aw bɛ toka ji caman min dumuniw ni ɲɔgɔn cɛ fana. Ni dimi bɛ to ka segin, aw bɛ tɛmɛ jimin fɛ, hali ni dimi tɛ aw kan waati min.\nAw ye sigarɛti min dabila. Sigɛrɛtimin walima siramin, olu bɛ furudimi juguya.\nAw bɛ kumujiyɛlɛfuraw ta. Maɲeziyɔmu ni aliminiyɔmu idɔrɔkisidi bɛ kumujiyɛlɛfuraw min na, o de ɲɔgɔn tɛ. (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kumukɛlɛlanw (les antacides) lajɛ walasa ka kunnafoni sɔrɔ kumujiyɛlɛfura suguyaw ni u tacogow kan.\nNi nin furakɛli kofɔlen ninnu ma mako ɲɛ, o bɛ a jira ko furudimi bɛ aw la. Aw bɛ a furakɛ ni furakisɛ suguya 2 ye: amɔkisisilini (gafe ɲɛ Kunfinnin ni amɔkisisilini, L’ampicilline et l’amoxicilline) walima tetarasikilini (gafe ɲɛ Tetarasikilini); ani metoronidazɔli (gafe ɲɛ Metoronidazɔli, Métronidazole). Aw bɛ se ka omoparazɔli fana ta (pilosɛki, gafe ɲɛ Omeparazɔli, Oméprazole) walima Ranitidini, Ranitidine) walasa ka dɔ bɔ kumu na furu la. O Fura ninnu bɛ dimi mada ani ka joli sumaya.\nAlowera ye jiri ye min bɛ sɔrɔ jamana caman na wa a bɛ ko jira ko a bɛ se ka furudimi furakɛ. Aw bɛ a bulu magaman dɔw tigɛ ka misɛnya ka u daji ka si, ka sɔrɔ ka o ji namayalen kunaman min lɛri 2 o lɛri 2.\nAw ye aw janto:\nKumujiyɛlɛfura dɔ bɛ yen i n’a fɔ bikaribonati ani Alka-Seltzer olu ka teli ka dumuni yɛlɛma joona, nka u bɛ kumu fana caya furu la. U ka kan ka ta tuma kelen kelenw na, ni dumuni tɛ yɛlɛma, aw kana u ta furudimi na abada. Kalisiyɔmu fana bɛ ten.\nFura dɔw, i n’a fɔ asipirini ni ibiporofɛni, olu bɛ furudimi juguya. Nsɔnkunan ni kumujiyɛlɛn taamasiɲɛ bɛ mɔgɔ minnu na, olu man kan ka fura kofɔlen ninnu ta. Aw bɛ asetaminofɛni ta o ka fisa ni asipirini ye, dimimadafuraw fana bɛ furudimijuguya (aw ye sɛɛn ɲɛ Dantɛmɛwale juguw furaw tali la lajɛ).\nA fisa ka ka furudimi furakɛ kabini a daminɛ. Ni o tɛ a bɛ se ka basi bɔn jugumanba lase a tigi ma walima ɛrini. Furudimi bɛ juguya ni mɔgɔ tɛ a hakili to a ka dumuni walima a ka jimafɛn minta la. Dusutibaya ni tansiyɔn yɛlɛli bɛ furadimi juguya. A ka fisa mɔgɔ ka to ka a fari bɔ ɲɔgɔn na ani ka a dusu faga. Mɔgɔ ka kan ka janto a yɛrɛ la walasa furudimi segin kɔ.\nJanto yɛrɛ la kɔrɔcogo ka ɲi furudimi kunbɛnni na, ni aw tɛ dɔlɔ ni sigarɛti caman min.\nFurudimi tun bɛ nin cɛ fila ninnu na\nNin cɛ in yen nin dumuni ninnu dun olu ye a to a kɛnɛyara.\nNin sa, ale ye dumuni sugu bɛɛ dun, ka sigarɛti ni dɔlɔ min, wa a ka bana juguyara\nFoolo ye kuru bɔli ye min bɛ sɔrɔ farikolo kanfileni bonyako jugu fɛ.\nFoolo caman sababu ye kɔkɔwasa ntanya ye dumuni na. O la ni kɔkɔwasa tɛ musokɔnɔma ka dumuni na, a den ni ni tɛ na walima a bɛ kɛ naloma walima tulogere ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Iyodi (Iode) lajɛ). O bɛ se ka kɛ hali ni o ye a sɔrɔ foolo tɛ denba la.\nFoolo ni nalomaya ka ca kuluma yɔrɔw de la ka da a kan, kɔkɔwasa, ji ani balo man ca o dugukolow la. O yɔrɔw la, dumuni dɔw i n’a fɔ bananku, ni i bɛ olu dun, a ka ca a la foolo bɛ se ka bɔ i la.\nFoolo kunbɛncogo walima a furakɛcogo ani nalomaya kunbɛncogo:\nFoolo ka ca sigida minnu na, o sigida mɔgɔw ka kan ka kɔkɔwasa dun waati bɛɛ. Kɔkɔwasa dunni bɛ foolo caman furakɛ. (Foolo minnu mɛna, walima minnu ka gɛlɛn, olu tɛ se ka furakɛ ni opereli tɛ, nka a ka ca a la, o kun tɛ).\nNi aw tɛ kɔkɔwasa sɔrɔ, aw bɛ se ka aw wasa don a jilama dilannen na. Aw bɛ a toniko kelen kɛ ji wɛri kelen na dɔgɔkun kelen o dɔgɔkun kelen, ka a min.\nAw ye aw janto: Kɔkɔwasa jilama caman dunni ye pɔsɔnni ye. Aw kana tɛmɛ a tɔniko kelen kan tile kɔnɔ. Aw bɛ a bara mabɔ denmisɛnniw na. Nin bɛɛ la kɔkɔwasa de ɲɔgɔn tɛ.\nFoolo farafinfurakɛcogo caman bɛ ye nafa tɛ olu la, o la ka fisa aw ka ngaga ni kɔkɔjila dumuniw dun, ka da a kan kɔkɔwasa bɛ olu la. Aw bɛ jilajirimisɛnniw dɔɔni ɲagami dumuni na, olu ni kɔkɔwasa bɛɛ ye kelen ye. Nka a fɛɛrɛ bɛɛ la ɲuman o ye kɔkɔwasa dunni ye.\nKɔkɔwasa da ka gɛlɛn dɔɔni ka tɛmɛ kɔkɔ tɔw kan nka ale ɲɔgɔ tɛ an ka kɛnɛya la.\nAw kana kɔkɔ wɛrɛ fosi dun ni kɔkɔwasa tɛ\nAw ye kɔkɔwasa dun tuma bɛɛ\nAni fana ni aw sigilen don yɔrɔ la foolo ka ca sigida min na, walima ni foolo bɛka ka aw minɛ, aw ye a lajɛ ka bananku ye ka u to yen.\nNi foolotɔ bɛ yɛrɛyɛrɛ, a dusubɔ ka teli, ni a ɲɛw fununen don, o bɛ sɔrɔ foolo suguya wɛrɛ ye (foolo bagama). Aw ka kan ka ladilikan ɲini a dɔnbagaw fɛ.