BAALO: jàmu dòn Màli la - Fàkan\nBaalo ni jàmu jumɛnw bɛ Fɔ kà Gὲrɛ ɲɔgɔn na ?\nFàrafinna tlebin-yanfan fɛ, Baalo ye ‘jàmu ye min bɛ Fɔ kà Kɛ jàmu màyɛlɛmanen ye. A ni jàmu minnu bɛ Fɔ ò màyɛlɛmani ‘kɔnɔ olu ye Baaro, Bawo, Baal, Baylo, Belo. Baarow Bɛ Burkina kà Caya ani dɔw bɛ Laginɛ i n’a fɔ yènkaw ka dɔ̀nkilidala ŋana min Bɛ yèn ko Fode Baaro. Bawow Bɛ Sὲnɛgali. Baylo ni Belo ani Baal Bɛ Màli ni Sὲnɛgali. Nkà, nìn jàmu min Bɔra min na ò dalilu Sɔ̀rɔ man di hali dɔw b’a Fɔ ko Baalo de Bɔra Baaro la. Munna a fana tɛ Se kà Fɔ ko Baaro Bɔra Baalo la ? A Fɔra ko Baarow kɛyɔrɔba dɔ ye Wòrodara ye Burkina.\nJàmu « Baalo » Sɔ̀rɔla cogo di?\nMàli la, n'i Ko Baalo, i Ko Bamanan, i Ko Maninka, i fana Ko Sεnεfɔ. Dɔw fana b’a Fɔ k’i Ko Fla. Baalojamu sɔ̀rɔcogo bɛ Fɔ kà Kɛ kumakan nàta in ye :\nCὲ dɔ tùn Bε yèn min ka baara tùn ye jùlaya ye. A tùn b'ò baara in Kε kɔrɔnfε-dùguw ni tlebinfε-dùguw ‘cε. A waati y'a Sɔ̀rɔ jamanaw ma dànfara kà Kɛ Màli ni Moritani ni Laginɛ ye tàn fɔlɔ. I tùn b'a Mìnε cεncεn na fɔ tukɔnɔna na, i tε Màli ye sanko Kɔdiwari minnu ni Sɛnɛgali tε kelen ye. I tùn bε Se ka fεn min Ye k'ò bε dànfara Dòn yɔrɔw ni ɲɔgɔn ‘cε ò tùn ye siyaw dɔrɔn ye. Kɔrɔbɔrɔw tùn b'ò la, Bamananw, Surakaw, Flaw, Maninkaw, Marakaw... Ò siya kelen-kelen bεε tɔgɔ tùn bε Jà u ka dùgukolo kan: kɔrɔbɔrɔjamana, bamananjamana, flajamana, marakajamana an'ò ɲɔgɔnnaw. Ò ʃiyaw bεε la, jùlaya kεbaaw tùn bε yèn. A waati kasaara caya kosɔn (waraw, saw, tukɔnɔ-fεnw ani jɔ̀nminεnaw), mɔ̀gɔ kelen tùn tε Wuli k'i Kε dùgusira jan kan tèn. Ò la, jùlaw tùn bε Kε ‘kulu-kulu ye kà jùlayasira Taama. Taama tùn byɛ Kɛ sèn na, fàli ani sòw la a waatiw la. Jùlaw tùn bε Bɔ n'u ka yɔrɔ fεnw ye kà T'olu Jàgo u sɔrɔbaliyayɔrɔw la. U tùn bε Tla kà Bɔ ni jàgofεn wεrεw ye ò yɔrɔw la kà N'olu Kɔmafalen u bɔyɔrɔ la (dunfεnw, màramafεnw, màsiriw, ani baganw). Jagokεlaw tùn bε Yaala kɔrɔn ni tlebin cε nin cogo in na. Dùgusenw fε kà Taa, bεε tùn bε jàtigi Лini i yὲrε la dùguw ‘kɔnɔ i bε Jìgin min kan, a' ‘se o se ò dùgu la. An ka cὲ jàbaala Bὲnna du min ma nùmuya tùn bε Kε yèn. Kulu ‘se o se yèn, ale tùn b'i tòro Dòn ò du in tìgi la sàn'u kà Taa dùgu wεrε la. Jàgo taa-ni-kasegin sèn fε, an ka jùlakε Nàna n'a mùso y'a fε kà Bɔ u ka dùgu la ʃyὲn dɔ la. U Sera dùgu in na minkε, u Taara Jìgin cὲ jàbaala kɔrɔ la. Jùlakε mùso lasiritɔ tùn dòn. Mùso ka tìn Nàna Wuli k'u To yèn. Taama degun n'a lanɔgɔ Bònyako jugu fε a Kεra tìn gεlεn ye kosεbε. A ma ɲε fɔ mùso in Tora a ka kὲlε la. Den nima Wolola kɔni. Jùlakε jigi-latigεbaatɔ ye den in Kàlifa a jàtigikε n'a mùso la. A Ko sin t'ale ‘bolo kà Di den in ma wà kà Da ò kan ale yὲrε ka jùlaya ni dennabalo tε Taa.\nDen lanɔgɔlenba Nàna hali maa t'a Dɔn k'a bε Balo. Jùlakε taatuma selen, a jìgi mìsεnyalenba ye a jàtigikε kà dùgu Blà. A Taara a ka jàgosira fε. A Mεnna kosεbε ò sèn fε yèn. A tùn tε Deli kà mεnni min Kε yèn ka kɔrɔ a Tὲmεna ò hakε bεε kan k'a màsɔrɔ a hakili tùn tε maa ʃi la a ‘kɔ. Don dɔ la, a ye seginni sira Ta kà Bɔ a ka jùlaya-kεyɔrɔw la. A Nàna Se dùgu kelen in ma kà Jigin yèn a jàtigikε kelen in fε yèn. Ò don a ni jàtigikε ye bàro caman Kε. U ye ò don ʃu kuuru bεε Kε kà ‘ɲεnafin Bɔ ɲɔgɔn na fɔ kà dùgu Jε. U Jὲra kà daraka Dun dùgu jεlen. Jùlakɛ ye sɔɔnin Kε kà sɔ̀rɔ kà sira Лini a jàtigikε fε. Ò siraɲini Bàlala jàtigikɛ la. Ò Ko a ma k'a tε Se kà Taa ò cogo la tèn. Jàtigikε y'a Лini k'a hakili Làjigin ni ‘ɲininkali ye ko yala k'a Лinεna wa? A Ko ò ma ko kà Лinε mun ‘kɔ ? Jàtigikε Ko a ma ko yala a ma Taa kà foyi To a ‘kɔ yàn ʃyὲn tὲmεnen na ale ka du ‘kɔnɔ wa? Jùlakε sìgilen ò yɔrɔ bεε a hakili Sinna kà Jìgin tèn. A Ko ale Bɔra yàn k'a Sɔ̀rɔ a mùso Tora a ka tìn na. A jàtigikε ye kuma Tà ò la sa. Ò Ko mùso Sàra kà den min To k'ò Bε yàn. Jùlakε ɲε waalen Tora tèn. Ale yὲrε fε den in tùn tε Balo Fyew. A ye ɲininkali Kε a yὲrε ma: "a Balola?". Jàtigikε Ko a ma k'a Balola dεrε. A Ko den bε yàn Ko tɔɔrɔ ʃi t'a la.\nDen in tùn Kɔ̀rɔbayara k'a Cὲbalenya kàban. A ni jàtigikε yὲrε wolodenw bε Jὲ kà baara bεε Kε ɲɔgɔn fε. Jatigikε yὲrε ‘ɲùman na a ɲɔgɔn cὲkisε t'ale denw na. Ale y'a Dège nùmuya la a ɲε ma. A ‘sεbε ye baara ye n'ale ka du denmisεn tɔ bεε ye. Jùlakε Tora kunpa la tèn. Ale tùn m'a Bl'a kùn na don kelen ʃi k'a bε Segin kà Na den in Sɔ̀rɔ yèn. A yὲrε hakili tùn tε ‘denko la blen. Ò yɔrɔ bεε, jàtigikε y'i kan Blà a denw ma fanda la k'u bεε kà Nà. Denw Nàna minkε, jùlakε ma Se k'a den Dɔn kà Bɔ tɔw la. Ò yɔrɔ la a ɲεji-sirafla Jìginna. Kɔgɔlenba dɔ tùn Bɛ denmisɛnw na jàtigikε y'ò tεgε Tà k'ò Jìr'a la k'a den Flε. Dɔ Fàrala kasi kan tuun, bàri a tùn ma Sìgi ni ‘denko ye abada. Den yeli Bònyana a ma f'a Dεsεra k'a ɲεji Mìnε.\nJàtigikε Sɔ̀rɔla kà ɲεfɔli Kε jùlakε ɲε a denkε kan. A ko jùlakε ma tàn: " i den Flε. A Balola wà a Kɔ̀rɔyara. A Lamɔna ne ‘bolo yàn fɔ kà Nà Se bì ma. N tùn B'a la k'i Siralajε. N Ko ni i Kεra ‘seginfεn ye jyεn don ò don, n Ko i bε Taa n'a ye. Ala y'a Kε i Taara minkε i ma Kɔ̀n kà Segin fɔ bì. A wolo ni bì ‘cε, ne kɔ̀ni y'a Ladamu n ka taabolow la. N y'a Dège n yὲrε ka kεtaw la n'ò fanba ye nùmuya ye. Den in yὲrε bε yɔrɔ min na bì, a ɲɔgɔn tε ne wolodenw na nùmuya ɲεdɔnni na. A bolo jεlen don a la kosεbε. A bɔɲwaanko kà Dɔgɔ ne ka fanda la bì. A ɲε ka kegun baara fε koɲùman. Fεn ò fεn ye nùmuya baaraw kɔ̀ni ye, a Mɔ̀na ò la w'a b'a Dɔn fo kà tὲmε. Ayewa, e ka baara Bὲnna jùlaya ma. I b'ò de Лεdɔn kosεbε. Mɔ̀gɔ bεε dun b'i den Lamɔ i yὲrε ka baarada kan. Nìn den in Flε nìn ye, a ka Lamɔ kùnfɔlɔ ma Kε i ‘bolo. A t'i ka baara Лεdɔn n'ò ye jùlaya ye. A bε nùmuya de Лεdɔn. Ò siratigε la, ne tùn t'a fε blen i ka Taa a Dyagoya Blà baara wεrε la a tε min Sidɔn. N b'a Лini i fε i kàna foyi wεrε Wajibiya a kan blen kà Tὲmε nùmuya in kan. Nùmuya in b'a Bɔ kosεbε a ka jyεnnatigε ‘kɔnɔ . Ò ɲεdɔn min B'a la a tε na Dεsε a dahirimε sɔ̀rɔli la n’ò ye. I kan'a Kanukuna ni ko wεrε ye blen kà Tὲmε ò kan. Taalen ‘ɲε, n'a yὲrε ye den minnu Sɔ̀rɔ, a' bε Se k'olu Blà sira wεrε kan ni nùmuya m'a' Dya. Nkà ale yὲrε ta fàn, i b'i Jija k'a To nùmuya sira kan. A joon bε kà Se hakε min na ò la bì a man kan i k'a Gεn kà Bɔ ò sira kan".\nNìn kuma nìnnu Tὲmεna jùlakε n'a jàtigikε ‘cε sàni a kà Taa n'a denkε ye a bɔdùgu la. A denkε tɔgɔ laban Nàna Kε "BALO" ye jùlakε yὲrε fε. Ò ma Sɔ̀rɔ dɔ wεrε fε a ka ɲininkali fɔlɔ ‘kɔ: yala a Balola wa? Ò daɲε kelen in Jàra a tɔgɔ ‘kùn na. I n'a fɔ denkε baloli Kεra bàlannako ye a fa ‘bolo, ò ye BALO Fàra a tɔgɔ kan fo kà n'ò Kε a yὲrε majamunan ye sa. A Tora nùmuya la. A fa ma baara wεrε Wajibiya a kan ò jàtigikε ka ladilikanw kosɔ̀n. A ye den minnu Sɔ̀rɔ « BALO » Kεra olu bεε jàmu ye. Nk'a dɔw ma nùmuya sira Tà. Olu ye baara wεrεw Dège k'u dahirimε Лini u ka ɲεnamaya ‘kɔnɔ. Dɔw yὲrε Tὲmεna ni nùmuya ye kuday. Ò ko kelen bε ‘sèn na kà Nà fo bì. Mɔ̀gɔ minnu jàmu ye BAALO ye bì, ò nùmu ka ca. Nkà dɔw Bε yèn minnu tε nùmu ye. Ò Sɔrɔla nin cogoya in de fε. Baalo bεε tε nùmu ye ò ɲεfɔlen Flε nin ye kà mɔ̀gɔw Bɔ ‘kunpa la.\nJàmu Baalo bε Sεbεn k'a Sàma “Balo è Baalo” bàri a Mεnna kà Fɔ minkε mɔ̀gɔw da yὲlεmacogo y'a Fɔ k'a Sàma. N’o tɛ, a Bɔra “BALO” kelen-kelen in na de min kɔrɔ ye nimaya ye n'a sìna ye sàya ye.\nAn bε dɔɔnin Fɔ kà Fàra kɔrɔfɔ kan. An b'a Jir'a' la ko nùmuya t'a dànmanasiya ye. Siya dànfara fɔlɔ ye kan ye. A flànan ye tabiya ye n’ò bε waleya laadalakow ‘sèn fε. ‘Nùmukan tε yèn, nùmubaara de Bε yèn. Nùmu bε siya min ‘kɔnɔ a b'ò kan de Fɔ . A kɔ̀ni b'a ka nùmuya Kε i n'a fɔ siya mɔ̀gɔ tɔw bε baara wεrεw Kε cogo min na. N'ò tε Bɔbɔnumu, Bamanannumu, Kɔrɔbɔrɔnumu, Flanumu..., nìn bεε kelen-kelen b'u ka siya kan de Fɔ. U bεε jὲ tε kan ye, nkà u bεε jὲ ye nùmuya ye.\n‘Siya tε ‘siya ‘kɔnɔ, baarada caman de bε Se kà Ye siya kelen ‘kɔnɔ. Ni nùmuya tùn ye ‘siya ye, an tùn tε n'a Mεn ko Bamanannumu, Flanumu, Marakanumu, Kɔrɔbɔrɔnumu... Nùmu bε siya bεε ‘kɔnɔ. Baarada de dòn a ni siyako tε ɲɔgɔn ‘ɲε ‘sira la.\nMɔ̀gɔ bε Se kà baarada dɔ Blà kà dɔ wεrε Kε, nkà mɔ̀gɔ ʃi tε Se k'i siya Blà kà Dòn siya wεrε la, bàri i bε Wolo siya ‘kɔnɔ nkà i bε Dège baarada de la. Baalo ɲàmakalaw Bε yèn, a fana hɔrɔnw Bε yèn.\nBlàdon : 2018-10-31 Yɛlɛmako laban : 2018-10-31\nFogo yeko: 1147292 - Bì: 576 - Kalo in: 8882 - Лinan: 68495.\nFura Yeko: 2577 - Bì: 1 - Kalo in: 12 - Лinan: 120.


Fakan.ml 2015 - Fàkan\nFàkan fogo lahala: kà Bɔ fakan.org la Nà fakan.ml la\nKabini fogo fɔlɔ-fɔlɔnin Blàra fogokɛnɛ kan 1990 sàn na Tim Bɛɛnɛɛli fɛ, fogow b'a la kà Poyi kà T'a fɛɛ f'u hakɛ tùn ka surun miliyari kelen na 2015 sàn. Fogo ninnu bɛ jyɛn kan bɛɛ la fo fogolajɛlaw mumɛ jate sɔrɔlen Tɛmɛna mɔgɔ miliyari sàba kan bì. Nka yala fàrafinna kanw 'sèn bɛ nin ko in na a cogo yɛrɛ la wa? N ma D'a la, bari n'i ye bɛnsenjatew Lajɛ, i b'a Ye ko kan minnu bɛ Fɔ Fàrafinna 'kɔnɔ ko jɔyɔrɔba t'olu 'bolo selekenaani ntalensira kan.\nSàn 25 fogoko daminɛnen 'kɔ jyɛn 'kɔnɔ, fogo dɔ y'i Kùnbɔ 2014 sàn na fàrafinna kanba dɔ la ko bamanankan. A fogo sintibaa ye Isiyaka BAALO ye. A hakilina Bɔra ale la k’a ɲɛtigɛli Di fogolabɛnna dɔ ma sàra la. A y’a Dabɔ kùn min kama, o ye bamanankan tɔgɔlafogo sɔrɔli ye fogokɛnɛ kan. Komin ale bɛ sàn damadɔ Bɔ kan in baarali la, a y’a Ye k’a Fɔ 'kùnnafoni tɛ Sɔrɔ bamanankan na fogolan kan i n’a fɔ anglɛkan ninnu ni fransɛkanw kɛlen bɛ kà fogolan Fa cogo min na. Hali ni baara bɛ fakan.ml sintibaa n’a ka jama 'bolo fogo kɔrɔw nɔfɛgɛnni na, fògo ye taamasiɲɛ damadɔ Jira kàban a sìgili ni bì 'cɛ k’a Jira k’a Fɔ ko a ‘nàkun tùn bɛ kà kunpa Bɔ bamanankan sɛbɛnni faamubaa bɛɛ la.\nFàkan fogo Blàra 'sèn kan 2014 sàn kalo 11nan. A Blàra ni fogosira min ye o tùn ye fakan.org ye. Komin o sàn bantɔ tùn dòn kàban, mɔgɔw m'a Lakodɔn kosɛbɛ blen. 2015 sàn selen, fogolajɛlaw Bìnna kà Nà fogo kan dɔɔnin-dɔɔnin. O sàn bɛ Ban waati min na, fàkan fogo fasiriw dayɛlɛnni tùn ‘sènna ka telin. Dayɛlɛnko 118 571 jate Yera an fɛ a kan. O Kɛra taamasiɲɛ ɲɛnama ye k'a Fɔ ko fogo Lajɛra jamakulu hakɛlama dɔ fɛ. Fogo yɛrɛ kanfasiri mumɛ tùn bɛ kɛmɛ ni tan ni 'kɔ la o waati.\nFogo sugu ka ca. Kùnnafoni-cifogow bɛ yen n’olu Dabɔra cikanw cili kama mɔgɔw ni ɲɔgɔn 'cɛ i n’a fɔ bataki.org ɲɔgɔn. Faamuyafogow fana bɛ yen, olu minnu ye ‘fogo ye kùnnafoni ɲɛnamaw bɛ Di faamuya dakunw kan minnu ‘kɔnɔ i n’a fɔ wikipedia.org ɲɔgɔn. Fàkan fogo tɛ kùnnafonici-fogo ye. Fàkan fogo ye faamuya-fogo de ye. O siratigɛ la, dakun minnu b’a 'kɔnɔ o fànba bɛ Bòli dɔnniya kùnnafoniw kan. A fasiriw bɛ dakunba minnu kan olu ye dɔnniya, masalasɛbɛn, kɛnɛya, mankutusɛbɛn, sìgidɔn, kibaru, soɲini ani sὲnɛkɛla ye. Fogo y'a ka sànkelen-kunbɛn Kɛ 2015 Nowanburukalo la nka o ni yɛlɛma dònni a lasɔrɔsira la o Bɛnna. A fogosira Bɔra fakan.org la kà Kɛ fakan.ml ye.\nTaamasiɲɛ wɛrɛ min bɛ yen ko fakan.ml Kɛra 'kunpabɔlan ye bamanankan-kalannaw ma o ye u ka fɛladi ye u ka fasiri kàlannenw kan. Fàkan fogo lajɛbaaw dɔw ye baara taabolo Ye kà kàla Turu a la. U y'a Jira ko u mago tùn bɛ kùnnafoni minnu na n'u tùn t’olu Sɔrɔ, ko fàkan Kɛra u ma yeelen ye olu sɔrɔli la. Mɔgɔ minnu ma Kàlan fransɛkan na fo u kàlannen dòn bamanankan na, olu Ko u furadama ta tùn Kɛra tlolamɛn ye fogolanko la. U tùn t'a Dɔn u bɛ na Se kà fogolan nafa Bɔ cogo min na. Fogo ‘lajɛbaa sɛbɛ dɔ fɛla dɔ Flɛ nin ye k'an ka kɔrɔfɔ Sɛmɛntiya. A tìgi y'an ka nɛgɛjuru-sira Лini fogo kan k'a Jija k'an Weele ani kà cikan in Ci an ma kabini 2015 sàn kalo 3nan tle 1lɔ don:\n"Karamɔgɔ, n ye i ka baaraw Ye Ɛntɛrinɛti (fogolan) kan. N ye kùnnafoni caman Sɔrɔ. Ne bɛ 'dugawu Kɛ Ala kà ‘ʃì jan ni kɛnɛya Di i ma. Ne ma Deli kà nansarakan Kàlan. N'aw Sera kà fàkan Blà ɛntɛrinɛti kan, o ye anw baliku-kalandenw ka dɔnni ‘sɔrɔsira ye. Amadu Sògo, kà Bɔ Teredugu Timisa kòmini, Tòmiɲan"\nAn b'a Fɔ fakan.ml fogo lajɛbaaw ye ko nin ye 'ko daminɛnen ye min tɛ na Jɔ. An bɛ na dɔ Fàra an ka kùnnafoniw kan fogo kan kà T'a fɛ. An kàlikan ye ko "kùnnafoni ka Jɛnsɛn fàso kanw na, jamana ka Taa 'ɲɛ".\nBlàdon : 2016-04-29 Yɛlɛmako laban : 2017-01-04\nFogo yeko: 1146133 - Bì: 52 - Kalo in: 7723 - Лinan: 67336.\nFura Yeko: 1752 - Bì: 1 - Kalo in: 8 - Лinan: 71.


Banɛso - Fàkan\nBanɛso ye Mali marabolo sàbanan, dugu dɔ ye. A ka galoda ye "koniŋɛ" ye ni k'o galotigi-dugu Kɛ sugunba ye. N'a Bɔra a ka kolomi na (kucala) la a ni duguba wɛrɛ min ka surun ɲɔgɔn na, o ye kuri ye. Nka hali a ni olu fana 'cɛ tɛ o ʃi surunyaba ye tèn, bari a ni kucala ta ye bam 62 w'a ni kuri fana ta bɛ bam 30 ɲɔngɔn Bɔ sɔn. Nka o bɔlen 'kɔ yen a ni dugu misɛnnin minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu dɔw ye: wurekela ka Taa kɔrɔnyanfan fɛ ni bam 12 ye, sungulaso bɛ tlebinyanfan fɛ ni bam 8 ye, kɛɲɛka fɛ, sugunba bɛ yen ni bam 9 ye,woroduguyanfan fɛ sa, jɔnina bɛ Sɔrɔ yen fan fɛ ni bam 7 ye.\nKabini dugu in tu Tigɛra tɔgɔ wɛrɛ ma D'a la ni Banɛso tɛ nka yɛlɛma ncinin dɔ de Dònn'a na. O tɛ dɔ wɛrɛ ye, a tùn bɛ Weele fɔlɔ ko "gbaankan", mamara dòn wa o kelen in de fana Mununmununna ka na Kɛ banɛso ye n'o bɛ Jate a bamanankanfɔ-cogo ye. O la, kuma tɛ banɛso kan, nka a bɛ gbaankan de kan. A Nàna cogo di? Tɔgɔ in Sɔrɔla balima fla dɔ fɛ. Olu tùn Bɔra sikaso fɛ, u tùn bɛ donsoya de Kɛ. U Taara Bɔ yɔrɔ in kan o sababu de la. U Tora u tɛ Fama yen ma fo u Nàna sɛnɛ Fàr'u bolo kan. O kɛlen, kelen Nàn'i Wuli dòn dɔ i komi donsoya taabolo ye o ye. A Taara Bɔ yɔrɔ dɔ fana na yen min y'ale fana kùn Minɛ kosɛbɛ. O kɛlen, ale fana ma Fama yen ma tun, a Tora tuma bɛɛ a bɛ Taa yen sɔn. O Tora 'sèn na f'ale fana nana fòro kura Bɔ yen. Ɔ, o kɛlen, a Nàn'a balimakɛ ma k'u ka sìgiyɔrɔ fɔlɔ in Blà ko ka Taa ɲɛ fɛ ale ta la. A kɛlen k'o kuma Bɔ k'a Bìn, a balimakɛ sinna k'i makun, a ma foyi Fɔ. Ɔ, dɔ in Tora sa, 'tuma ni ‘tuma a b'a Лini a fɛ nka o bɛɛ n'a ta a ma n'a F'a ye ‘tuma o ‘tuma dɔ in b'a Makun a la. A laban na dɔ in K'a ma: "ma ɲii bye gban mi kara" o kɔrɔ ye ko "hali n'i y'i Makun ne bɛ Taa. U Farala ɲɔgɔn na ten. Nka a ma Kɛ 'bɛnbaliya u ni ɲɔgɔn 'cɛ min kɛ, u Tora u bɛ Taa Bɔ ɲɔgɔn ye sɔn. Balimakɛ min Wulila ka Taa ɲɛ fɛ, n'a bɛ na Taa Bɔ dɔ in na n'i y'a Лininka "i bɛ Taa min?" walima "i Bɔra min", a tùn b'i Jaabi ko " n bɛ Taa gbàn fɛ yen walima "n Bɔra gbàn fɛ yen. "Gbàn" kɔrɔ de ye ko "makun". I komin ale yen blàli Laɲini a balimakɛ fɛ minkɛ n'a ma Kuma, ale y'o tɔgɔ yɛlɛma ka Kɛ gbàn (makun) ye ʃyɛn kelen. Wa o de Tora 'sèn na fo ka na "kan" Fàra a kan. O kɔrɔ ko "so" mamara la. O de Nàna ni gbàkan ye. Hali bì a tɔgɔ fla ninnu bɛ Fɔ. Nka balimakɛ min Wulila ka Taa tu kura Bɔ, o yɔrɔ in ye banɛso laminidugu dɔla kelen ye, nka cyɛn yɛrɛ la 'bolo tɛ ka Se ka Sin a dɔla kelen ma.\nBanɛso ma Kɛ jamanatigi-dugu ye, nka a Marala wurekela màsakɛw fɛ. Mali dugumara fɔlɔ min bɛ yen n'o ye dugutigiya ye o b'u fɛ ye. Dugutigiya suguya fla de bɛ Banɛso, laadaladugutigiya ani faamadugutigiya. Laadadugutigiya min b'u fɛ yen, o tolen tɛ kìn kelen 'bolo i n'a fɔ a bɛ dugu caman na cogo min na. U ta bɛ Mununmunun kìnw ni ɲɔgɔn 'cɛ wa 'jàmuko fana t'a la tuma tɛ kɔrɔya-kunda ma. Bɛɛ bɛ Se ka Kɛ yen dugutigi ye ni dugumɔgɔw ka dannaya ye. Nka ni bolo kɔni Sinna e min ma 'fɛn t'i Labɔ yen ni saya tɛ. Kumalasurunya na u ka dugutigiw bɛ Sugandi de, nka fo ni kɔrɔlen Banna dɛ. Banɛso dugutigi kɔrɔ dɔw ye: Seku konatɛ, Upinɛ Konatɛ, Zege konatɛ, bɛgɛ sundra, ba laji dawu ani Laminn dawu. Nka Solomann konatɛ de b'a kùn na an bɛ bì min na (2016) sàn.\nBanɛso dugu fɛnzɛ ka bòn dɔɔni. Kìn wolonfla de b'a 'kɔnɔ, olu ye: Ntɔso, zerewola, tɔnzila, kadama, kagbɔhɔla, kakereso ani tefoola. Mali duguw mɔgɔ jate laban min Kɛra 2009 sàn yen mɔgɔw tùn bԑ Taa 2000 ɲɔgɔn na. Nka bì (2016) 'fɛn bɛ Ye o kan. A fana ma sìgiyɔrɔyɛlɛma Kɛ kabini a tu Tigɛra fo bì.\nSiya wɛrɛ ninnu bɛ Sɔrɔ yen ka Fàra miɲakaw kan, olu ye fulaw ni bɔbɔw ye. Yen jàmuw ye konatɛ, sundra, dawu, Tarawele, kulubali, danbɛlɛ, kɔnɛ, sakɔ, sanɔgɔ, sangare, ani siribe. Sinankunya bɛ banɛso ni laminidugu min 'cɛ o ye Dùgan ye. N'o Bɔr'a la a bɛ danbɛlɛw ni dawuw ni kɔnɛw ‘cɛ, ani kɔnɛw ni yen lamini kulubaliw 'cɛ. N'a Bɔra dugankaw la, furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ yenkaw ni laminidugu bɛɛ 'cɛ, w'a bɛ Tɛmɛ fana du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ ani kìn bɛɛ. Banɛsokaw bɛ mamara de Fɔ kɔsɛbɛ, n'o tɛ kan wɛrɛw bɛ yen i n'a fɔ: Bamanankan, fulakan ani bɔbɔkan.\nBanɛso ye sɛnɛ-dugu ŋana ye. Yenkaw bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaa, danan, bɛnɛ, dà, kɔɔri ani alikaama. Nafɛnmisɛnnin-sɛnɛyɔrɔw b'u 'bolo. O yɔrɔ ninnu na u bɛ foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni nàblenna ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ni melɔn ni sira Sɛnɛ. Banɛsokaw bɛ jiribaforow fana Bɔ. U ka jiriba turutaw ye lenburu ni mangoro ni buyagi ni namasa ani sɔmɔ ye. Sɛnɛ tɛmɛnnen 'kɔ yen, u bɛ baganmara jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ u sèn fɛ. U bɛ bagan minnu Mara yen daba ni kamanmafɛnw na o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. I n'a fɔ an y'a Fɔ cogo min na, Jago bɛ Kɛ yen fana. Nka jago in kɔni sinsinnen dòn butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew i n'a fɔ segere, cidɛfɛ, sigilan, daba, ani jele). Sugu fana b'u fɛ yen, o jɔdon ye ntɛnɛn ye. Nin bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ donnsoya fana bɛ Kɛ yen kosɛbɛ wa bolodon bɛ K'a la ni denmisɛnw Kalifa ye donsocɛkɔrɔbaw la.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ni buturu ani gɛnni de ye banɛsokaw ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Nka màrafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. Yenkaw fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ de ye ka Caya. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ.\nBaɲumankɛtɔn caman sèn Dònna banɛso ka yiriwa la. Olu la AMEDD, UNICEF ani CMDT. U ka yiriwa ɲɛsinnen dòn fɛn minnu ma o dɔw ye dugumɔgɔw dɛmɛni ye baara dakun dɔw la, 'kalan ni 'sɛnɛ b'o la. O tɛmɛnen 'kɔ kokura damadɔ bɛ Sɔrɔ yen bì, i n'a fɔ ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu ani moto.\nBalikukalan, blonkɔnɔ-kalan, lakɔlikalan ani madarasa bɛɛ bɛ banɛsokaw fɛ yen. Yen lakɔli ye forobata ye. Dugumandakun fàn fɔlɔ ani dugumandakun fàn flanan bɛɛ b'u fɛ yen. Yen lakɔli Dabɔra 1987 sàn. Madarasa min b'u fɛ yen o ye dugu ta ye, dugumandakun fàn fɔlɔ ta dòn. Nka yen kàlanw bɛɛ la, Lakɔlikalan de yanga ka bòn.\nKerecɛnya ni silamɛya ani laadalabato bɛɛ bɛ Kɛ Banɛso. Màa min Nàna ni yen silamɛya ye o ye Birama Jabaatɛ ye. Misiri sàba de b'u fɛ yen, kelen ye jumamisiri ye Burama konatɛ de Kɛra misirijɔbaa fɔlɔ ye yen nka o Kɛra ka Sɔrɔ silamɛya tùn bɛ yen ka ban. Eglizi sàba bɛ yen, wa o kerecɛnya Sera yen mɔgɔ min sababuya la, o ye Moriba konatɛ ye. Ninnu fla kɔ fɛ, kɔmɔsɔn ni tusɔn ni bùgusɔn ni kɔrɛsɔn bɛɛ bɛ Kɛ yen fana haali. U ka dugu dasiri ye bakɔrɔn fin ye.\nBanɛsokaw ka ɲɛnajɛlakow ye kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni tɔnɲɛnajɛ ni ntolatan ani laadalakow ye. U ka fɔlifɛnw ye Buzanyan, fle, bàra, bala ni dunun ani cicara ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw ye dugu foroba-kɛnɛbaw ye.\nKɔ ni fàla ani jɛ damadɔ bɛ Sɔrɔ Banɛso kungo 'kɔnɔ. Wa nin yɔrɔ kofɔlen ninnu na jilafɛn minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen ye jɛgɛ, o suguya ninnu bɛ Sɔrɔ yen fana o ye manɔgɔ ni saalen ani ntɛbɛn ye. Kaanaw ni koorow ani koorokaaraw fana bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Yen kungosogowla fànba ye miniɲan, dànkala, ntomisa, nkorongo, duga, kungo-kami, wɔlɔ baninkɔnɔ ani kɔnɔsogonin ye. Yen kungodaw flɛ: Maajɔrɔ, coogbege, ɲadɔgɔ, siwɔrɔ, faraga, gbowihin, degbuu, ganigba, tɔngzii, kagbɔɔ, jiseye, ani katala.\nKoburudo seegin de bɛ Banɛso. Kùn min Nàna n'o ye, o ye: Banɛsokaw fɛ yen kìn bɛɛ n'a ka kaburudo dòn, bari a yɔrɔw sɛbɛkɔrɔ ka jan ɲɔgɔn na haali. fànko tɛ yen kaburuko la.\nNi samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà, yen waatiw yɛlɛmacogo y'o ye.\nKabakomayɔrɔ dɔ bɛ Banɛso u b'a Weele ko "Yazii" farawoba dɔ de y'a ye, nka a solaman de dòn.\nBlàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-02-25\nFogo yeko: 1146136 - Bì: 55 - Kalo in: 7726 - Лinan: 67339.\nFura Yeko: 1199 - Bì: 1 - Kalo in: 8 - Лinan: 72.


Mɛkalo tile 25, Farafinna tɔgɔladon | FASOKAN\nMɛkalo tile 25, Farafinna tɔgɔladon\nBi, mɛkalo tile 25 ye Farafinnatɔgɔladon ye. O ye nisɔndiyadon ye farafin bɛ fɛ walasa ka tassibila kɛ ka ɲɛsin farafinna cɛba dɔw ma, cɛba minnu ye kobaw kɛ Farafinna ka ɲɛtaa kama, n’u ka fasokanu, miiriya ɲuman, an’u ka yɛrɛdi ye.\nBi ka kan ka kɛ fana miiridon ye an bɛ fa walasa ka siraw sɔrɔ, sira minnu b’a to an bɛ fura sɔrɔ gɛlɛya dɔw la i n’a fɔ kalanko, kɛnɛyako, jiko ani baarakogɛlɛya an ka jamanaw kɔnɔ.\nƝinɛnta kunba fasokan kan o ye : KALAN, BƐƐ HAMINANKO FƆLƆ FARAFINNA\nKalan ye jamana bɛɛ ɲɛtaa sinsinbere ye. Jamanaɲɛmɔgɔw ye caman kɛ kalanko sira fɛ k’a ta lakɔlisojɔw la fɔ ka se lakɔlikaramɔgɔwtali ma. Nka o n’a ta bɛɛ, Demisɛn caman de bɛ yen alias, minnu tɛ taa lakɔli la janko togodaw la. O la, olu bɛ to kunfinya la.\nO kama, an ka kan ka sisan, kalanko ka kɛ an bɛɛ haminanko ye ka taa a fɛ walasa bɛɛ k’I jija I ta fanfɛ, ka miiriyaw sɔrɔ ani ka kow kɛ minnu b’a to farafinna demisɛn bɛɛ bɛ taa lakɔli la. Caman kɛra, nka caman bɛ yen alisa minnu ka kan ka kɛ bawo demisɛnnin taataw hakɛ lakɔli la o ka dɔgɔ alisa demisɛnnin donta hakɛ ma lakɔli la an ka jamana dɔw la.\nAn tɛ dan denw bilali ma ka taa lakɔli la, nka an b’a janto u la fana k’u ka kalan kɔlɔsi walasa u na kɛ mɔgɔkalannenbaw ni dɔnnibaabaw ye minnu bɛ se ka ɲɛtaako gɛlɛya wili ka bɔ Farafinna kan sinin.\nO kama, jɔyɔrɔba bɛ an kelen kelen bɛɛ la bawo ɲɔgɔndafa de bɛ du ni bɔlɔnkɔnɔna ani lakɔli cɛ. O la, nin fan in bɛɛ ka kan k’i jɔyɔrɔ fa walasa ka demisɛnninw ka kalanko sabati.\nO sira fɛ, bangebaw ka kan k’u wasadon denw ka lamɔ na du kɔnɔ ani dugu kɔnɔ ani k’u ka kalan cogoya jateminɛ don o don. Den diyanye kama, bangebaa bɛ se ka fɛn bɛɛ k’a ye, nka bangebaa tɛ se habada ka den bila ka sɛbɛnni kɛ ka sɔrɔ a m’o kalan.\nO kama, lakɔliden ka kan k’a dɔn ko a ka kɛta ka ɲɛsin a yɛrɛ ma, ka ɲɛsin a bangebaw ma ani ka ɲɛsin jamana ma, o de ye ka baara kɛ, ka kalan kɛ a seko bɛɛ la lakɔli la.\nLakɔlikaramɔgɔ, o min ka baara ye demisɛn kalan ye, o ka kan k’a bila o kunna waati bɛ ko a jɔyɔrɔ ka bon den ka diɲɛlatigɛ la, o la, ani jamana ni Farafinna ka ɲɛtaa. O miiriyaw n’o kɛtaw bɛɛ faralen ɲɔgɔn kan, o bɛ kɛ sababu ye an ka parajan kɛ ɲɛtaa la kalanko hukumu kɔnɔ Farafinna.


Bàgànin — Wikipedia bamanankan\nJatropha curcas (Bamanan tɔgɔ bàgàni) ye falenfen ye min bɛ labaara ka kɛ taji ye Filipin ka kɛɲɛ ni shariya min sɛbɛnan Miriam Defensor-Santiago fɛ ani Migel Zubiri. Bagani taji bɛka sankɔrɔta ka subu kɛ a sɛnɛli nɔgɔya ye proje caman senfɛ India ani jamana yiriwata wɛrɛw la. Nɛgɛsira Mumbia ani Delhi furancɛ sɛnɛlen ni bagani ye min bɛ kɛ ka sisikulu latama 15-20% hakɛ.\nBagani tulu bɛ wele ko nimataji (biodiesel). Afrika kɔnɔ, bagani sɛnɛ beka sansɔrɔ kosobɛ Mali la. Bagani foro tari kelen be se ka kg 1500 walima 2000 dii min tulu bɔlen bɛ litri 540 kase 680 tari kelen na. Bagani bese ka celasɛnɛ ni warijɛ sɛnɛfenw ye inafo Kafe, sukaro, jiridenw ani nakofenkɛnɛ.\nNew Ziland pankuru cakɛda beka dabaliw tigɛ walasa ka pankuru 747 jumbo jet (wolonfla nani wolonfla jumbo) lapan nɛgɛɲa (dumaren) saaba kɔnɔ ni bagani tulu ye desanbru tle 3 san 2008. Bagani lakodɔnna fɔlɔ Cema Amerika ka sɔrɔ ka sɛnɛ funteni jamanaw kan inafɔ India, Afrika ani Saheli Amerika. Bagani lasera Afrika ani Asia Portugez julaw fɛ. Bagani kɔgɔlen bɛ feere cɛma ani musoman ta minu tɛ jeɲa. Kafofenw be bagani la min buwa ka bon kosobɛ.\nBagani bɛ jaa kun ani bana a kisɛ tulu bɔta besɛ 40%. Bagani shilen tulu bɛ kɛ ka dizel mashin laboli a boo labaaralen bɛ kɛ ka kuran sow latama.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Bàgànin&oldid=39859 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 4 Nowanburukalo 2021 à 09:09.


Joyla - Fàkan\nKulukɔrɔ marabolo la kolomiw dɔ ye Joyla ye. Joyla yɛrɛ dugu bɛ Kaladugu galoda fɛ nin k'a Kɛ Joyla kolomi fɛ minnu kubeda cookolen bɛ a dugu kɔnɔna na yen.\nJoyla Sìgira kabini lawale la. Tɔgɔ fla t'a la. A Sìgira Suncὲ Mariko de fɛ min Bɔra Fiyaana. O fiyaanakaw fana Bɔra Buguni dafɛlaw la. Dugu in sìgiyɔrɔ jɛ tun ka can. O la Mɔgɔw tun b'a Fɔ ko "jɛ la". Ɔ tubabuw nàlen sa, olu de ye o jɛ la Kɛ Joyla ye. Joyla ni kɔrɔn cɛ, Wɔlɔmɛ de bɛ yen, a ni tlebin cɛ, Fìyaana de Bɛ yen, dugu min b'a ni kɛɲɛka cɛ, o ye Nɛɛmatùlayi ye nin ka Sɔrɔ ka Ntomi k'a ni worodugu cɛ. Dugu in ni duguba min ka Sùrun ɲɔgɔn na, o ye Faana ye, bam 40.\nLaadala-dugutigiko de bɛ Joyla. A bɛ Marikow dɔrɔn de ka bolo kan. Yen, dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigi kɔrɔ minniji Dɔgɔyara, kura de bɛ Sìgi kalo fla o 'kɔ. Joyla dugutigi kɔrɔ dɔw tɔgɔ ye: Suncὲ Mariko, Mɔnzɔn Mariko, Yakuba Mariko, Dɔɔweele Mariko. U ka sisan dugutigi ye Seedu Mariko ye. Jamanatigi-dugu kɔrɔ ye Joyla ye.\nKìn 4 de b'a kɔnɔ minnu ye Bolibana, Wɔlɔmɛ, Tripano ani Sokura ye. Dugu in b'a sìgiyɔrɔ fɔlɔ de la halisa. A sìgikɛnɛ ye m 3000 kὲrɛnaani ye. Bì-bi in na, Joyla maa bɛ 10.000 Bɔ.\nSiya caman bɛ dugu in na. Olu ye bamanan, fla, kɔrɔbɔrɔ, miɲanka, maraka. Yen jamuw ye: Mariko, Fɔnba, Samakɛ, Tarawele, Jara, Ture, Kɔnɛ, Jalo, Sangarɛ, Sidibe. Yen, jamuw bɛɛ bɛ Furu ɲɔgɔn ma wa furu B'u ni dugu wɛrɛw 'cɛ. Kan minnu bɛ Fɔ yen, olu ye bamanankan, flakan, mamara, soŋay ani marakakan ye. Bamanankan de bɛ Fɔ kosɛbɛ ni tɔw ye.\nSɛnɛ ye Joyla baaraw la fànba dɔ ye. Ka Fàra o kan baganmara, jàgo ani mɔni fana bɛ yen.\nBololabaara minnu bɛ Kɛ Joyla olu ye : geseda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla, bɔrɛdla, jiriʃi.\nMɔniko siratigɛ la, joylakaw ka mɔnikɛyɔrɔ ye ba ye.\nDosonya bɛ yen, donso-bolodon fana bɛ yen. Joyla sugu bɛ Jɔ don min, o ye sibiri ye.\nFɛɛrɛ minnu bɛ Joylakaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : manabεlε, ntεfεrε, wɔlɔjuru, wɔlɔgεn, bese, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaŋɛ, fɛlebɔ, basaminɛ-nɛgɛ, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o kɔnɔ, ʃiladɔn mana dali, buturu, kalanin, marfa.\nKokura nàlenw dugu in kɔnɔ olu ye : kuran, izini, mɔbili, kɛnɛyasow, ɲɔsimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikεmansin, moto, pɔnpekɔlɔn, kɔlɔn ŋana, sɛnɛkɛ-mansin, senfɛjuru, kumabaranin.\nBaaɲuma-kɛtɔn min ni dugu bɛ baara la ɲɔgɔn fɛ bi, o ye lujuratɔw lafasalitɔn ye. U bɛ bolifɛnw Di lujuratɔw ma.\nKàlanko siratigɛ lakɔlikalanso 7 de bɛ yen. Yen lakɔlikalanso fɔlɔ Daminɛna 1967 sàn. Kàlanso 7 ninnu ye forobataw ye. Sàn 9kalanw don. Kɛnyɛreɛye ta ye 5 ye. O fɔlɔ Daminɛna 2008 sàn. O kɔfɛ cɛmakalanso 1 bɛ yen forobaya la nin k'a tɔw Kɛ kɛnyɛrɛye ye. Madarsasow fana bɛ yen. Balikukalanso kelen bε yen. Nin bɛɛ kɔ, denmarayɔrɔ saba bɛ Joyla minnu Daminɛna 1980 sàn. Kàlan min Donna Joyla fɔlɔ o ye balikukalan ye nka bi lakɔlikalan de fanga ka bon kosεbε.\nLakɔlikalan sira fɛ Mɔnzɔn Mariko de Kɛra jɔyɔrɔtigi ye. A ʃi bɛ 44 na. Lakɔlikaramɔgɔ don Bamakɔ.\nDugumɔgɔw bε diinε minnu na, olu ye silamεya ni kerecɛnya ye. Jumamisiri 4 ni misiri gansan 8 de bɛ yen. Eglizi ye saba ye.\nKɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyεlεmaw ani sankunbεn ye joylakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun, bɔlɔn, dan, sinbi, kisa, daro ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃεnta ani kɔlɔci. Kwazannakaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fεrεba de la. Nin bεε kɔ fε farikoloɲεnεjε wεrεw bε yen i n’a fɔ sennantolatan, sennaboli ani nεgεsoboli.\nJoyla kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( ba, dàla, fàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.\nDugu in na, ba1, fàla 1 ani dàla saba de bε yen.\nBakùlu ye yen kùlu ye.\nKaburudo fla de bɛ dugu in na. Mɔgɔ caaya de Nàna n'o flako ye. Kelen b'a ni worodugu cɛ, tɔ kelen b'a ni kɛɲɛka cɛ.\nJoyla, tlema mana Bɔ yen, samiɲɛ de bɛ Nà n'o Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà. O kɔ fɛ fonɛnɛ bɛ yen.\nKùnnafoni min Bɛ Joyla kabakoma-yɔrɔko kan o ye ko o yɔrɔ ɲɔgɔn fla Bɛ yen mɔgɔw bɛ T'u ɲɛ Da minnu kan. Olu ye Masiraba ni Nkɛrɛkɛdingɛ ye.\nBlàdon : 2017-06-04 Yɛlɛmako laban : 2017-07-08\nI ni ce i ka blàsirali la. An y'i ka fɔlen Sɛgɛsɛgɛ mɔgɔ wɛrɛw fɛ. I ka fɔlen ye 'cyɛn ye. O la, an ye yɛlɛma Dòn a yɔrɔ la kà minɛ Kɛ i ka fɔlen ma. An b'i Waleɲuman-dɔn.\nDugu tɔgɔgo: jɛla sigibaga no ye Sunjɛ Mariko, a bɔra Fiŋana d'en.\nFogo yeko: 1147184 - Bì: 468 - Kalo in: 8774 - Лinan: 68387.\nFura Yeko: 1054 - Bì: 2 - Kalo in: 11 - Лinan: 84.


Npiyenaw - Fàkan\nNpiyenaw bɛ Falen dùgu la ani tɛ Bɔ u nɔ̀ na min kɛ, an b’a Jàtɛ ko jiriw dòn k’a Sɔ̀rɔ ‘jiriw tɛ. ‘Dili t’u la, ‘bulu t’u la, ‘kuma tɛ feere ma.\nU lakodɔnnenbaw bɛ Sɔ̀rɔ fugaw ni jiriw. Olu ni sanminɛnan bɔlen dòn ‘ɲɔgɔn fὲ wa npiyena bànfulamaw dòn. Nkà dɔw kùrulama fana dòn. Dɔw fan aka mìsɛn kosɛbɛ. Fununan Y’o dɔ ye min bɛ Kɛ mugu la kà Kɛ dumunifɛn ye. Bugunw (naalo) fana Ye npiyenaw ye. Npiyena dɔw bɛ Kɛ bànafuraw ye.\nNpiyena bànfulamaw tlalen Bɛ sanfɛla ni dùgujukɔrɔla ye. Sanfɛla de Ye yeta ye màaw fὲ, ale fana de bɛ Dun ni npiyena dunta dòn, fàn min bɛ dùgu jù ‘kɔrɔ ale de bɛ dumuni Sàma dùgu jù ‘kɔrɔ walasa a bɛ Balo cogo min na. Fugulan in Ye npiyena denyɔrɔ de ye.\nNpiyena dɔw bɛ Balo furabulu-ʃuw la. U màgo bɛ balo minnu na, u b’olu Sàma kà Bɔ nɔgɔw ni fɛntoliw la. U ni ‘fɛn wɛrɛ Balo k’u To ‘ɲɔgɔn na.\nA dɔw Ye jàtigifaa de ye. U ma ɲi u bɛ Balo fɛn minnu na mà.\nNpiyena fànba bɛ Bugun ni fὲɛrɛ min ye, o Ye u kɛli kà gɔngɔn dɔ Bɔ ye. Ni u Bìnna o gɔngɔn ni Falen kà Kɛ npiyena kura ye. Bugunfɛɛrɛ caman B’o ‘bolo. Dɔw bɛ Bugun u yὲrɛ gɔngɔn de la, dɔw yὲrɛ fana bɛ Bugun ‘ɲɔgɔn gɔngɔn na.\nNpiyena ba caman Bɛ ‘jyɛn ‘kɔnɔ, caman Ye duntaw ye nkà dɔw Ye bàga ye. N’u Seri mɔ̀gɔ ‘kɔnɔ, u b’i Fàga. Ni dɔw fana Blàra kà ‘waati Kɛ olu bɛ Kɛ bàgamaw ye.\nNpiyena dɔw bɛ Sὲnɛ. U sὲnɛni Damìnɛna Cayna a ka ca sàn 2000 ye. Npiyenasɛnɛ-yɔrɔw la, npiyena bɛ Falen sanga ni waati bɛɛ. Yeelen t’o yɔrɔw la, wà fùntenihakɛ ni nɛɛma fànga ka bòn yèn kosɛbɛ.\nDɔ Fàra i ka dɔnta kàn\n→jiriw ni npiyenaw\nBɔyɔrɔ : Microsoft Encarta 2009\nBlàdon : 2020-09-02 Yɛlɛmako laban : 2021-02-21\nFogo yeko: 1146187 - Bì: 106 - Kalo in: 7777 - Лinan: 67390.\nFura Yeko: 323 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 52.


Sindilaw - Fàkan\nSindilaw Ye ‘bagankolomaw ye ʃiw Bɛ minni fàrikolo la, ‘sèn naani B’u la wa u mùsomanw bɛ sin Di denw ma. U sindenw bɛ nɔnɔ Bɔ. U fàri fùnteni tɛ Bɔ a cogo la.\nSindila 5 400 ‘ɲɔ̀gɔn Bɛ ‘jyɛn ‘kɔnɔ, ‘kùndama caman B’u la wa sawura ‘caman fana B’u la. U bɛɛ la dɔgɔmanin tɛ ‘kɛmɛmɛtɛtɛ 5 Bɔ w’a girinya tɛ Tὲmɛ garamu 2 kàn. U bɛɛ la kùnbaba bɛ Taa mɛtɛrɛ 30 la jànya la w’a girinya bɛ toni 150 Bɔ. Fàrafinna sàma dɔw ‘mɛtɛrɛ 4 Sɔ̀rɔ fo ka Se toni 7 mà girinya la.\nU bɛ Sɔ̀rɔ yɔrɔ bɛɛ la. U fànba bɛ Balo dùgukolo kàn, dɔw bɛ Balo dùgu jukɔrɔ. Dɔw bɛ Sɔ̀rɔ jikuru kàn, dɔw ‘fana Bɛ san fὲ i ko kɔ̀nɔtɛwaratɛ, dɔw Bɛ jiriw la I ko warablènnakaw. Sàlabagatɔ tɛ Jìgin dùgu mà kà Caya fyew. Dɔw yὲrɛ bɛ Balo jiw ‘kɔnɔ.\nU balocogo Yɛ ‘kelen ye. Suguya bɛɛ n’a balocogo dòn.\n– dɔw tɛ Balo ‘fɛn wɛrɛ la ni jiriw tɛ: olu bɛ Weele jiridunnaw i ko sèginnma-dunnaw (mìsi, saga walima mìnnan). Dɔw ‘fana bɛ Balo jiriden-nɔnɔw na.\n– dɔw balo ye sògo ‘dɔrɔn de ye. A bɛ Fɔ olu mà sògodunnaw. ‘Bakuurubaya la, sògodunnaw bɛ fɛn ɲɛnama Dun, dɔw bɛ ʃùw Dun (dùgaw). Sindilaw i n’a Fɔ kɔ̀nɔtɛwaratɛw bɛ fɛnɲɛnɛmaw ‘dɔrɔn Dun. Olu Ye fɛnɲɛnɛmadunaw ye.\n– dɔw bɛ Balo jiri la ni sògow ‘fana na: olu Yɛ bɛɛdunnaw ye (warablennakaw).\nSindilaw tlalen Bɛ ‘kuluba caman ye. U flɛ nìn ye:\nOlu Ye ‘sindilaw ye minnu ka dɔgɔ. U bɛ Balo fɛnɲɛnɛmaw de la nka u ‘fana bɛ ‘fɛnw na i ko ntalendala, kɔ̀tɛw… Fɛnɲɛnɛma-dunnaw Ye jugunin ye…\nOlu ‘fana Ye ‘sindilaw ye minnu bɛ jirilaw Лimi ni u ɲindadumanw ye. U bɛ Balo jiridenw ni jiribolow la dɔw yὲrɛ bɛ Se kà jirijuw Tìgɛ. Лimininaw Ye ɲinɛw, ntolow…\nOlu fana ye ‘baganw ye ɲin sɔ̀limaw ni sɔ̀nniw Bɛ minnu na. U bɛ Balo sògow la.\nSindila fɛn o fɛn Bɛ ji la olu bɛ Weele jilasindilaw. Fὲrɛfɛrɛw B’u la ni kà ‘tulu K’u gòlo ‘ju ‘kɔrɔ min b’u Lakana ka Bɔ nɛnɛ tɔɔrɔ mà. O la, nfogonfogon B’u la i ko sindila tɔ̀w wa u dyagoyalen dòn kà fyɛn Mìnnɛ kɛnɛda la. Лin B’a dɔw la u bɛ jɛgɛw Dun ni mi ye. Лinntanw bɛ Balo jila-binmisɛnninw na.\nKɔ̀nɔtɛ-waratɛw Ye ‘sindilaw ye minnu ‘dɔrɔn bɛ Se kà Pan n’u kàmanw ye i ko kɔ̀nɔw. U kàmanw dlalen Bɛ ni fὲlɛfɛlɛ ye sɔ̀ninw ni bolow ‘cɛ. U bɛ Se kà Wuli dìbi la.\nOlu Ye ‘sindilaw ye minnu kùnsɛmɛ yiriwalen dòn kosɛbɛ.Mɔgɔw ni warablènw B’o la. U bɛ yeli Kɛ kà Лὲ. U fànba bɛ Balo jirituw la (jiritu-labaganw), dɔw bɛ Taama u sèn flà kàn.\nSindilaw bɛ Wolo. U b’u denw Balo ‘waati ‘kɔnɔ.\nBlàdon : 2020-06-09 Yɛlɛmako laban : 2020-06-09\nFogo yeko: 1147055 - Bì: 339 - Kalo in: 8645 - Лinan: 68258.\nFura Yeko: 359 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 51.


Лɔnɔ kolomi - Fàkan\nЛɔnɔ ye kolomi ye min bɛ Segu mara ‘kɔnɔ. A ni Segu cɛ ye bam 110 ye k’a ni Bamakɔ cɛ Kɛ bam 350 ye.\nЛɔnɔ kolomi ‘kɔnɔ, galoda 12 de bɛ yen. Olu Flɛ :\nYɛrɛdɔn sayɔnna galoda\nNe tɛ na ‘ɲɛfɔli Kɛ Лɔnɔ kolomi dɔrɔn kan , nka n bɛ ‘dɔ Fɔ Лɔnɔ galoda 12 de kan, a bɛ Fɔ kɛnɛ min ma ko Лɔnɔ kolomi Лɔnɔ galoda ye min fàn dɔ ye. An bɛ ɲɛfɔli da Minɛ Лɔnɔ galoda ma.\nЛɔnɔ duguba-galoda sìgija\nWorodugu fɛ, Kàlasigida galoda ani Pɔgɔ galoda bɛ yen. Лɔnɔ ye ‘galodaba ye dugu 21 bɛ min ‘kɔnɔ. Siya caman b’a ‘kɔnɔ. A siya min mɔgɔ ka ca o ye bamanan ye. Nka Mali siya tɔ tla bɛɛ bɛ yen i n’a fɔ kɔrɔbɔrɔ, maraka, mɔsi, miɲanka, fula, bozo. Siya fɛn o fɛn bɛ yen o bɛɛ ka kan bɛ Fɔ. Diinɛ min fanga ka bòn o ye silamɛya ye. O mana Bɔ yen kerecɛnya bɛ Gɛrɛ. Лɔnɔ galoda bɛ Fa mɔgɔ wɛrɛw la kosɛbɛ malobaara ani maloturu waatiw la ani nakɔbaara waatiw la. Лɔnɔ ye malosɛnɛ-yɔrɔba ye Mali kɔnɔ.\nЛɔnɔ mɔgɔ hakɛ bɛ Taa 103 187 la. Cὲ hakɛ bɛ 48 216 Bɔ, muso fana hakɛ bɛ 49 056 Sɔrɔ.\nNin tarabu bɛ ɲɛfɔli Kɛ duguw furancɛ jànya kan\nTarabu : laminiduguw ni Лɔnɔ cɛ jànya\nЛɔnɔ sokura dugukɔnɔna\nKoyan pɛgɛna m100\nKoyan ŋolobala m100\nSaheli Nankɔ bam3\nMùrjan kura bam5\nKɔlɔdugu kura bam5\nKoyan kura bam10\nKɔlɔdugu kɔrɔ bam10\nKuye bamaanna bam12\nKàla Nanpala bam22\nЛɔnɔ ye ‘yɔrɔ ye min bɛ Lasɔrɔ sàn waati bɛɛ a sirako nɔgɔya fɛ. Duguba caman dayɛlɛnen dòn ka Blà Лɔnɔ na i n’a fɔ Nàra, Bànanba, Лanfunke ani Direy. Лɔnɔ ye ‘sὲnɛkɛ-yɔrɔba ye. Sὲnɛ jɔyɔrɔ ka bòn yen kosɛbɛ. Лɔnɔ tlalen dòn fla ye : yɔrɔ dɔw bɛ malo Sὲnɛ, yɔrɔ dɔw bɛ ɲɔ ni kàba n’a ɲɔgɔnnafɛnw Sὲnɛ.\nYɔrɔ minnu bɛ malo Sὲnɛ olu bɛ Se ka tɔni 6, 59 Sɔrɔ taari la. Лɔnɔ sὲkɛlaw dɛmɛnen dòn kàlan ta sira fɛani hakilina ɲumanw dili la ka Bɔ ofisi ni sὲnɛ-lakɔlidenw ‘yɔrɔ la. Лɔnɔ sὲnɛ fànba bɛ Kɛ ni misidaba ye. Sὲnɛkɛ-mansin fana bɛ yen.\nЛɔnɔ galoda sìgikɛnɛ fɛnsɛn bɛ bam² 5 000 Bɔ kɛrɛnaani kɛnɛ ‘kɔnɔ. Yɔrɔ min Labɛnna malosɛnɛ kamà, o bɛ bam² 487 Bɔ. Kɛnɛ min ma Labɛn fɔlɔ malosɛnɛ-yɔrɔko kamà o bɛ Taa tari 12 256 la.\nSuman min bɛ Sὲnɛ Лɔnɔ galoda ‘kɔnɔ sàn ‘kɔnɔ\nЛɔ : t.155\nMalo: t.23 000\nBaganmara-yɔrɔ Лɔnɔ : nin katimu bɛЛɔnɔ baganko Лɛfɔ kà Dàn 2016 sàn na\nDugu Misi Saga ni bà Fàli Лàamɛ ʃɛ Lɛ\nNtɔla 500 2500 500 0 3 000 0\nKàla nanpala 210 143 122 0 0 0\nSigini 272 194 75 0 0 0\nЛùmankɛ 172 91 62 0 117 0\nMùrjan 303 66 130 0 113 0\nMùrjan kura 15 67 32 0 200 0\nNkalamajan kɔrɔ 800 200 100 1 1 000 0\nMusawɛrɛ 250 70 150 0 500 0\nJὲkɔrɔbugu 71 40 25 0 0 0\nKɔlɔdugu kura 3000 1056 1 000 0 2 000 0\nSeriwala 1353 110 0 2 400 5\nKɔlɔdugu kɔrɔ 3000 307 102 2 1 000 5\nKuye bamaanna 129 135 103 0 160 0\nKoyan kura 143 72 73 0 180 0\nKoyan pɛgɛna 150 58 110 0 1 000 10\nKoyan ŋolobala 204 524 255 0 2 000 0\nFɔbugu 191 11 79 0 2 500 0\nSaheli nankɔ 1500 100 60 0 0 0\nЛège 89 98 123 0 0 0\nKɔlɔnin 241 58 90 0 1 000 0\nЛɔnɔ so kura 3000 4000 700 50 5 000 0\nMumɛ 15 593 9 880 3 891 55 20 170 20\nKùnnafoni Bɔra ‘cakɛda ‘yɔrɔ min ɲɛsinen dòn jamana duguw danni ma.\nBlàdon : 2016-06-06 Yɛlɛmako laban : 2016-07-16\nFogo yeko: 1148667 - Bì: 177 - Kalo in: 10257 - Лinan: 69870.\nFura Yeko: 1687 - Bì: 2 - Kalo in: 10 - Лinan: 79.


Walasa adamaden kɛnɛman ka to, farikolo mako bɛ dumuni nafama suguya caman na. O dumuni ninnu bɛ fanga di farikolo ma walasa a ka se ka a ka baarakɛ. O cogo kelen na, o dumuni ninnu bɛ dɔ farikolo jɔ, ka a labɛn ani ka a tanga. O de kama adamaden ka kan ka dumuni nafamaw dun don o don.\nDumuni dunta fanba ani dumuni dafalanw\nDunuya yɔrɔ bɛɛ la, dumuni dɔ bɛ sɔrɔ yen min da man gɛlɛn ni a bɛ kɛ o yɔrɔ mɔgɔw ka dumuni dunta fanba bɛɛ la. Mara bɛɛ ni a ka dumuni don, a bɛ se ka kɛ: malo, kaba, ɲɔ, alikama, bananku, pɔmutɛri, jiriden kisɛlamaw walima namasa. O suman de ye an ka don o don balo ye.\nNka o dumuni min bɛ kɛ balo fanba ye, o kelen tɛ se ka kɛnɛya sabati. O de la a ka kan ka dafa ni dumuni wɛrɛw ye, sango denmisɛnniw minnu bɛ ka mɔ, musokɔnɔmaw ni denbatigiw ani mɔgɔkɔrɔbaw.\nHali ni o ye a sɔrɔ denmisɛnni bɛ dumuni in caman dun, a bɛ se ka fasa ka tila ka a fanga dɔgɔya, ka a sababu kɛ fu ni ji ka ca dumuniba in na, den bɛ fa joona ka a sɔrɔ a ma a nafalan bɛɛ sɔrɔ dumuni na min bɛ a mɔdiya.\nAn bɛ se ka fɛɛrɛ fila sigi sen kan walasa ka o denmisɛnni in ka fangasɔrɔdumuni nɔnabila:\nDenmisɛnniw ka kan ka dumuni kɛ tuma bɛɛ i n’a fɔ shɛw.\nAw bɛ dumuni di a ma ka tuma bɛɛ: a dɔgɔyalen ka kɛ siɲɛ 5 ye tile kɔnɔ ni den fitini don, ni a fasalen don kojugu walima ni a mɔ man di. O kɔfɛ aw bɛ dalamagafɛnniw di denmisɛn fitiniw ma dumuni ni ɲɔgɔn cɛ.\nAw bɛ dumuni dafalanw fara denw ka dumuni kan, fangasɔrɔlan bɛ minnu na i n’a fɔ tulu, sukaro walima di. A ɲininen don aw ka a kɛ jiridentuluw ye walima tulu bɛ dumuni minnu na, i n’a fɔ jiridenkisɛw, tiga, sumakisɛw kɛrɛnkɛrɛnnenya la kusa walima bɛnɛ.\nFarikolo mako bɛ fangasɔrɔ dumuni min na, walasa den ka o sɔrɔ kini gansan na, a ka kan ka nin kini hakɛ de dun.\nNi den kɔnɔbara bɛ fa dumuni na ka a sɔrɔ a farikolo ma a nafalan sɔrɔ, o den bɛ fasa, ka a fanga ban.\nNka ni tulu bɛ kini na, a farikolo mako bɛ nin hakɛ dɔrɔn de la.\nNi aw bɛ farikolo fangasɔrɔdumuniw fara dumuniba kan, o bɛ dɔ fara dumuni nafa kan. Dumuni dafalan fila bɛ yen, olu fana ka kan ka fara dumuniw kan:\nNi aw bɛ se, aw bɛ dumuni nafama ninnu dun ni a ye shɔ, nɔnɔ, shɛfan, tiga, jɛgɛ ani sogo ye. Nin dumuni nafama ninnu ye farikolojɔdumuniw ye.\nNi aw bɛ se, aw bɛ witaminima dumuniw ni jolisegindumuniw dun i n’a fɔ lenburuba walima jiriden ni nakɔfɛn minnu ɲɛ ye nɛrɛma ye ka fara nakɔfɛn tɔw ni ɲuguw kan. Witaminiw ni jolisegindumuniw kofɔlen ninnu jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ farikolo jɔli la (aw ye gafe ɲɛ Witamini nafamaw ni joliseginfura minnu man kan ka dɛsɛ dumuniw na lajɛ).\nKa balo dafalen dun walasa ka to kɛnɛya la\nA ca a la, dumuniba kelen in min bɛ dun duw kɔnɔ, o bɛ farikolo ka balo ko mako caman ɲɛ ani ka fanga don a la, hali ni o ye a sɔrɔ nafalan bɛɛ tɛ sɔrɔ a la. Ni aw bɛ dumunidafalanw fara dumuniba kan, o bɛ a to aw bɛ dumuni nafama sɔrɔ da nɔgɔn na. A ma se aw ka nin dumuni kofɔlen ninnu bɛɛ dun walasa aw ka to kɛnɛya la. Aw dan ye ka to dumuniba in kan, aw delilen don min na ka sɔrɔ ka dumuni dafalan dɔw fara o kan, minnu bɛ sɔrɔ aw ka sigida la. Aw bɛ dumunidafalan minnu dun, tuma ni tuma aw bɛ a lajɛ ka to ka u falenfalen.\nLadilikan ka ɲɛsin kɛnɛyabaarakɛlaw ni baloɲumansatibagaw ma: Nin taabolo suguya in min bɛ baloɲuman sabatili kofɔ, o bɛ i n’a fɔ dumuni kuluw lakalanni, o la an bɛ an sinsin dumuniba caman dunni kan ani ka dumunidafalanw fara u kan tuma bɛɛ, fangasɔrɔlan ka ca dumuni minnu na. O taabolo in bɛ bɛn faantanw ka sɔrɔ ma.\nAw ka dumuni kelen kelen bɛɛ la, aw ka kan ka nin dumuni kulu suguya naani bɛɛ dɔ dun:\nAw ye aw hakili to a la: A nafa ka bon aw ka denmisɛnw labalo ka ɲɛ tuma bɛɛ (aw bɛ dumuni di u ma siɲɛ 3 ka se siɲɛ 5 ma tile kɔnɔ); dumuni suguya minnu bɛ sɔrɔ aw bolo kɔrɔ, nafa wɛrɛ bɛ olu la.\n1. Farikolojɔli dumuniw\nNinnu ye farikolojɔli dumuniw ye. U nafa ka bon adamaden mɔni na, a fasa sigicogoɲuman, a kunsɛmɛ ani farikolo yɔrɔ caman wɛrɛw. Walasa ka mɔdiya ani ka fanga sɔrɔ, mɔgɔ ka kan ka farikolojɔli dumuni caman dun tile kɔnɔ.\njɛgɛ, gaŋa ni kako ni a ɲɔgɔn minnu bɛ sɔrɔ ji la,\nnɔnɔ, nɔnɔkumu, fɔrɔmazi.\n2. Farikolofanga dumuniw: sukaro ni dumunifasamaw\nDumunifasamaw ni sukaro, olu ye farikolofanga dumuniw ye. U bɛ i n’a fɔ lɔgɔ tasuma mɛnɛni na. Mɔgɔ minnu bɛ fangalabaara kɛ, olu mako bɛ farikolofanga dumuniw na. Nka ni mɔgɔ ka balo danna nin dumuni ninnu ma ka a sɔrɔ farikolojɔli dumuniw tɛ a la, o bɛ farikolo fanga dɔgɔya.\nsumakisɛw (alikama, malo, ɲɔ, keninge);\ndumuni minnu dilannen don ni alikamamugu ye;\nsukaronɔnɔ, sukaro yelennen;\n3. Fanga bɛ sɔrɔ dumuni minnu na: tulusiminen ni a jimaw\nTulusiminen ye dumuni ye fanga bɛ sɔrɔ dumuni min na. An farikolow bɛ tulusiminen yɛlɛma ka a kɛ sukaro ye ni a makoba bɛ farikolofanga dumuni na. Tulusiminen caman dunni ka jugu mɔgɔ ma, nka a ka ɲi mɔgɔ ka a dɔɔni dun a ka dumuni dunta bɛɛ la.\nTulusiminen ka ca dumuni minnu na:\ntobilikɛtulu (jiridentulu ka fisa ni lɛtulu ye)/sogotulu\nsalati dilantulu/ tulu ɲagaminen;\nTulusiminen dɔɔni bɛ dumuni minnu na:\n4. Farikolotangali dumuniw: dumuni minnu fanba ye witaminiw ni jolisegindumuniw ye\nNin dumuni ninnu bɛ farikolo tanga. U bɛ farikolo dɛmɛ a ka baara la. Farikolo mako bɛ witamini minnu na, ni an tɛ olu sɔrɔ an ka dumuni duntaw la, o de bɛ an bana.\nJolisegindumuniw nafa ka bon joli cayali la la ani kolo ni ɲi ka kɛnɛya\nFarikolo tangalan ka ca dumuni minnu na:\nnakɔfɛnw (sango minnu bulu ye ɲugujima ye walima nɛrɛma)


Boloci bɛ mɔgɔ tanga bana jugu caman ma. Jamana bɛɛ ni a ka boloci baara kɛcogo don wa a ka ca a la a bɛ kɛ fu la. Bolocila minnu bɛ na aw ka sigidaw la, aw bɛ olu dɛmɛ u ka baara la. Ni bolocilaw yɛrɛ ma na, aw bɛ taa ni denmisɛnniw ye aw kɛrɛfɛ kɛnɛyasow la walasa u bolo ka ci.\nAw ka kan ka denmisɛnniw boloci u kɛnɛman o ka fisa u banabagatɔ bolocili ye.\nBanakunbɛnfura minnu nafa ka bon denmisɛnniw ma, olu de filɛ:\nD.T. COQ boloci bɛ kɛ ka kannabagani, nɛgɛtigɛbana ani keteketeni kunbɛn. Nin boloci ninnu ka kan ka kɛ den na a kalo 2. 1 bɛ kɛ a kalo 4, 1 a kalo 6, 1 wɛrɛ a kalo 18. Tuma dɔw la boloci kelen bɛ fara a kan san 4 ni san 6 cɛ.\nSenfagabana boloci. Ale toniko kelen bɛ kɛ den da kɔnɔ kalo o kalo, kalo saba kɔnɔ. A ka ca a la a bɛ daminɛ den kalo saba. A ɲininen don aw fɛ aw kana sin di den ma lɛri fila sani fura ka toni den da ani lɛri fila fura toninen kɔfɛ den da. Sidabana tigilamɔgɔ bɛ du minnu kɔnɔ, olu ta ka kɛ pikiri ye o ka fisa ni furaji ye.\nSenfagabana boloci ni D T COQ pikiri bɛ se ka kɛ ɲɔgɔn fɛ.\nBCG ye sɔgɔsɔgɔninjɛ kunbɛn boloci ye. Ale bɛ kɛ siɲɛ kelen. A pikiri bɛ kɛ numanbolo la wolo kɔrɔ. Denw bolo bɛ se ka ci u woloyɔrɔ la walima o kɔfɛ. Ni sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ duden dɔ la, a ka fisa ka o dudenwbolo ci u bangeni dɔgɔkun fɔlɔ kɔnɔ walima a kalo kelen kɔfɛ. Bolocida bɛ kɛ joli ye, o nɔ bɛ tila ka kɛ jolifɔn ye.\nƝɔni (a dɔnnen don fana ni kulezon ye) Ale pikiri bɛ kɛ den na a kalo 9, a tɛ kɛ ka kɔn o ɲɛ. Tuma dɔw la, filanan bɛ kɛ den kalo 15 walima o kɔfɛ. Jamana dɔw la boloci 3 bɛ fara ɲɔgɔn kan ka kɛ 1 ye ni a bɛ wele ko “PRO” o bɛ kɛ ka ɲɔni ni kenkekɔkɔyɔkunbɛn. A pikiri kelen bɛ kɛ den kalo 12 ni a kalo 15 cɛ, filanan bɛ kɛ san 4 ni san 6 cɛ. Sidabana bɛ den min na, aw kana ɲɔnin pikiri kɛ o den na.\nBiɲɛdimi boloci pikiri ye kɛko sigiyɔrɔma saba ye, ale ni kannabagani, nɛgɛtigɛbana ani keteketeni pikiri bɛ kɛ ɲɔgɔn fɛ. Jamana dɔw la biɲɛdimi boloci fɔlɔ bɛ kɛ kabini den bange yɔrɔ, filanan bɛ kɛ a kalo 2, sabanan a kalo 6. Dɔgɔkun 4 ka kan ka don boloci fɔlɔ ni filanan cɛ, dɔgɔkun 8 bɛ don filanan ni sabanan cɛ.\nHib (Haemophilus influenzae de type b) banakisɛ min ye denmisɛnniw ka kanjabana ni u ka sinkɔrɔkɛrɛdimi sababu ye. A boloci pikiri ye sigiyɔrɔma 3 ye, a ni “D.T.COQ” pikiri 3 fɔlɔ bɛ kɛ waati kelen na.\nNɛgɛtigɛbana(tétanos) boloci min bɛ kɛ mɔgɔkɔrɔba la ani denmisɛnni minnu si tɛmɛna san 12 kan. Duniya fan bɛɛ la, nɛgɛtigɛbana boloci laɲininen don san 10 o san 10. Jamana damadɔ kɔnɔ, nɛgɛtigɛbana boloci bɛ kɛ denmisɛnniw na u san 9 ni san 11 cɛ. (san 5 D T COQ fɔlɔ kɛlen kɔfɛ), o kɔfɛ, san 10 o san 10 a bɛ kɛ fana. Musokɔnɔma fana ka kan ka nɛgɛtigɛbana boloci kɛ walasa ka a den kisi (Aw ye gafe ɲɛ 182 ni 250 lajɛ).\nKɔnɔbolikunbɛnfura (Rotavirus): A bɛ di den ma a kalo 2 ka se kalo 4 ma siɲɛ 2 ka se siɲɛ 3 ma. Ni a ɲɛci bɛ yen, a bɛ di den kalo 6 fana. Nin fura in bɛ kɔnɔboli bali, ale min ye denmisɛnni caman ka saya sababu ye.\nƝɔni fana boloci tun bɛ kɛ dɔgɔtɔrɔso dɔw la, nka foroba bolociw sababu la, o bana in tununa.\nTifoyidi ani kanjabana bolociw fana bɛ yen, nka u lasɔrɔ man di wa u tɛ di ni kɛcogo kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw tɛ.\nJamana dɔw la, sayinɛrɛma boloci ye waajibi ye. A bɛ kɛ den san 1 ka tila ka a kuraya san 10 o san 10. Aw ye ɲininkali kɛ aw ka mara boloci yɔrɔ la.\nƝɔni ni senfagabana ani sɔgɔsɔgɔninjɛ bolocifuraw ka kan ka mara sumayaba la, fo ka u kɛ gilasi ye (a yɔrɔ funteni man kan ka tɛmɛ degere 8 kan). Biɲɛdimi, nɛgɛtigɛbana, keteketeni ani kannabagani, olu fana bolocifuraw ka kan ka mara sumayaba la, nka u man kan ka kɛ gilasi ye (a yɔrɔ funteni man kan ka tɛmɛ degere 8 kan). Nɛgɛtigɛbana ni keteketeni ani kannabagani bolocifuraw dilannen tɛ se ka tɛmɛ lɛri 1 kan. A dilannen kɔ, ni a ɲɛ kɛra jɛman ye, o bɛ a jira ko a tiɲɛna, a tɛ se ka a baara kɛ tuguni.\nAw bɛ aw denw bolo ci a tuma na.\nAw bɛ aw jija bolociw kelen kelen bɛɛ hakɛ ka dafa.\nWalasa ka sumayabana kunbɛn fɛɛrɛ ɲuman ɲɛdɔn, aw ye gafe ɲɛ Mɔgɔ tangacogo sumayabana ma lajɛ:\nKa bana furakɛ a tuma na ka ɲɛ, o ɲɔgɔn banakunbɛnfɛɛrɛ tɛ.\nBamananw ko: wulituma dɔn ka fisa sen ka di ye.


Aw bɛ se ka sidatɔ furakɛ ka a sɔrɔ a ma degun lase aw ma. Sidabanakisɛ tigilamɔgɔ ni sidatɔw ka kan ka ladon damu ni hakilisigi kɔnɔ. U mako bɛ dɛmɛ na fana ka se ka balo ɲuman ni fura sɔrɔ.\nNi farigan juguman ni kɔnɔboli walima farifanbɛɛdimi bɛ u la, o bɛ a jira ko u mako bɛ dɛmɛ na saniyako ta fanfɛ. A ka ca a la, an bɛ se ka o dɛmɛ don u ye ka a sɔrɔ a ma baasi lase an ma. Walasa ka sidabana bali ka jɛnsɛn, aw kana ɲinɛ:\nKo joli, joginda, banakɔtaa jolima walima fɔɔnɔ jolima, o fɛn ninnu bɛ se ka kɛ sidabanakisɛ jɛnsɛnni sababu ye. Walasa aw kana maga banabagatɔ farilajiw la, aw bɛ gan walima manaforoko don aw bolo la ani ka to ka aw tɛgɛ ko tuma ni tuma.\nFiniw, dara ni seriwiyɛti nɔgɔlenw walima u jolimaw ka kan ka ladilan ni yɛrɛ kɔlɔsi ye. Aw bɛ u ko jikalan na ni safinɛ ye walima aw ka u ko ni jawɛliji ye. Aw kana o finiw ni sokɔnɔfinitɔw ko ɲɔgɔn fɛ.\nNi bana sera yɔrɔ dɔ ma, an tɛ se ka fɛn kɛ tuguni walasa ka sidatɔ furakɛ. A tigi somɔgɔw ni a teriw bɛ se ka a dɛmɛ ni hakilisigikumaw ye sani a ka saya don cɛ (a ye gafe ɲɛ Ka jɛn ni saya ye lajɛ).


Nɛgɛtigɛbana ye bana ye, min banakisɛ bɛ sɔrɔ baganw ni adamadenw nɔgɔ la. Ni o banakisɛ donna joginda fɛ, a bɛ bana in bila mɔgɔ la. Jogindabaw walima ni fɛn nɔgɔlen dɔ ye mɔgɔ jogin, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka nɛgɛtigɛbana bila a tigi la.\nJoginda minnu ka teli ka nɛgɛtigɛbana bila mɔgɔ la\nBaganw ka kinni fɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la wulu, lɛ, so ani saw (hali ni baga tɛ u la)\nMuru, marafakisɛ ni bese ka tigɛda\nTulo sɔgɔli ni miseli nɔgɔlen ye\nNɛgɛjuru ka joginni (sango ni zɔn bɛ a la)\nŊɔni walima jirifɛrɛn\nNɛgɛtigɛbana sɔrɔsira dɔw bɛ yen minnu ka jugu kosɛbɛ: barajuru tigɛcogo bange kɔfɛ, kɔnɔtiɲɛ laɲininen, kolokari jugumanba, tasumajenida, operelidaw walima pikiri minnu kɛra ka a sɔrɔ banakisɛfagalan ma kɛ biɲɛ donda la.\nO de la, a nafa ka bon ka nɛgɛtigɛbana serɔmu (SAT) kɛ banabagatɔ la, min bolo ma ci.\nDenyɛrɛni ka nɛgɛtigɛbana sɔrɔ sababu:\nNi barajuru tigɛra ka janya, o bɛ nɛgɛtigɛbana sɔrɔli farati bonya kosɛbɛ. Nin ja in bɛ kɛcogo ɲuman jira.\nBanakisɛw bɛ don bara fɛ ka nɛ kɛ a la, ka a sababu kɛ:\nBarajurutigɛlan banakisɛw fagabaliya ye (a ma tobi);\nBarajuru ma tigɛ ka surunya den fari la (aw ye sɛbɛn ɲɛ Barajuru tigɛcogo lajɛ);\nBarajuru ma fiɲɛ sɔrɔ, a ma se ka ja;\nJoginda juguman (joli min datugura nɛ da la).\nDagalaka bɛ ja, a tɛ se ka yɛlɛ. O kɔ, tɔn, fasaw, ani fari tɔw fana bɛɛ bɛ minɛ ka ja; o sababu ye dimi bonya kojugu ye fasaw la.\nDumuni kɛli bɛ gɛlɛya.\nSeri serili min bɛ laban jali ma. Ni i magara banabagatɔ la walima ka a bɔ a nɔ na, a fasa bɛɛ bɛ ja i n’a fɔ a bɛ ja in na cogomin:\nMankan ni yeelenba fana bɛ se ka jali lawuli.\nNi denyɛrɛni don, a taamasiɲɛ fɔlɔw bɛ ye tile 3 nan ni tile 10 nan cɛ bana kɛlen ka a minɛ walima tile 7 nan, denkundi don silamɛw fɛ. Ni o kɛra, aw bɛ a jira a bangebagaw la ko dabali ma kɛ a la dekundi don. Den bɛ kasi tuma bɛɛ, a tɛ se ka sin min. I bɛ a sɔrɔ barajuru joli juguyalen don, a kasa bɛ bɔ. Taamasiɲɛ tɔw bɛ ye lɛri dama walima tile dama, fɔlɔw yɛlen kɔfɛ.\nA nafa ka bon ka nɛgɛtigɛbana furakɛli daminɛ kabini a taamasiɲɛ fɔlɔw. Ni aw sɔmina ko nɛgɛtigɛbana bɛ baliku la walima denyɛrɛni, sango ni denyɛrɛni tɛka kasi dabila, aw bɛ nin waleya ninnu kɛ:\nKunbere ka dimi dɔnni sɛgɛsɛgɛli\nBanabagatɔ bɛ sigi a senw kolo fagalen (u tɛ se ka se duguma walima u tɛ se ka kɔrɔta ka a maga fɛn wɛrɛ la), aw bɛ a gosi kunbere kolo kun na ni aw bolokɔni kurulen ye.\nNi a sen ma seri kosɛbɛ, o bɛ a jira ko foyi tɛ a la.\nNi a ye a sen seri kosɛbɛ, o bɛ se ka kɛ bana jugu dɔ taamasiɲɛ ye i n’a fɔ nɛgɛtigɛbana (walima kanjabana walima pɔsɔnni).\nNi sɛgɛsɛgɛli nafa ka bon kosɛbɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denyɛrɛniw ma.\nAw ka kan ka taabolo min kɛ, ni aw ye nɛgɛtigɛbana taamasiɲɛ ye aw yɛrɛ la\nNɛgɛtigɛbana ye banajuguba ye. Kabini aw bɛ a taamasiɲɛ fɔlɔw ye, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso ɲɛnɛma dɔ la teliya la. Ni o ma nɔgɔ aw ma, sani banabagatɔ ka sa aw ɲɛna, aw bɛ nin waleyaw kɛ:\nAw bɛ farikolo joginda bɛɛ lajɛ walasa ka a dɔn banakisɛ donna yɔrɔ min fɛ. Tuma dɔw la, i bɛ a sɔrɔ nɛ donnen don a jogindadɔw la. Aw bɛ joginda dayɛlɛ ka a ko ni ji wɔlɔkɔlen ni safinɛ ye, ka nɔgɔ ni nɛ ni ŋɔɔni ani wolosuw bɛɛ bɔ a la. Ni aw tilala joli koli la, aw bɛ ji sanuman kɛ ka a sananko.\nAw bɛ penisilini-porokayini (pénicilline-procaïne) hakɛ miliyɔn 1 pikiri kɛ a tigi sogobu la lɛri 12 o lɛri 12, tile 7 wa 10 kɔnɔ (aw ye gafe ɲɛ Pikirimugu sɔgɔlita, pénicilline injectable) lajɛ). Denyɛrɛni fɛ penisilini gansan ka fisa (pénicilline crystaline). Pikiri tile kɔ aw bɛ Penisilini kɛ tata ye (pénicilline V, gafe ɲɛ Pikirimugu V, Pénicilline V). Ni penisilini tɛ aw bolo, aw bɛ banakisɛfagalan wɛrɛ di min tɔgɔ ye tetarasikilini (tétracycline).\nNi iminogulobilini antitetaniki (l’immunoglobuline antitétanique, IGAT) sɔrɔcogo bɛ aw bolo, aw bɛ o pikiri kelen kɛ banabagatɔ la, hakɛ 500 ma siɲɛ kelen dɔrɔn (500 unités). Aw bɛ a kɛcogo lajɛ (gafe ɲɛ Tetanɔsifura (nɛgɛtigɛbanafura) la).\nWalasa ka banabagatɔ bali ka ja, aw bɛ jazepamu (diazépam) (waliyɔmu Valium) tata di a ma walima a min bɛ kɛ banakɔtaayɔrɔ (aw ye gafe ɲɛ Jazepamu, Diazépam lajɛ walasa ka a tata hakɛ dɔn).\nAw bɛ se ka katetɛri yɛrɛ don pikirijisamanan na ka o kɛ ka nu ni kankɔnɔna yiriyaraw sama, o bɛ fiɲɛtɛmɛsiraw dayɛlɛ.\nNi nɛgɛtigɛbana bɛ denyɛrɛni na, aw bɛ kɛnɛyabaarakɛla dɔ walima dɔgɔtɔrɔ dɔ bila ka manajuruni don a nu kɔnɔ ka se a kɔnɔbara la, aw bɛ sɔrɔ ka a ba sinji samanen di a ma o fɛ. Den mako bɛ balo min na, a bɛ o sɔrɔ o cogo la ani ka a ka banamisɛnniw kɛlɛ.\nNi penisilini tɛ aw bolo, aw bɛ banakisɛfagalan wɛrɛ tata hakɛ caya ka o di a ma. Nka a tata hakɛ dantɛmɛni bɛ na ni tuma bɛɛ gɛlɛyaw ye. Nɛgɛtigɛbana sɔrɔmu (serum antitétanique humain) min bɛ kɛ mɔgɔ la, ni o tɛ aw bolo, a ka fisa aw ka furakɛli to dɔgɔtɔrɔ ka bolo kan dɔgɔtɔrɔso kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ la.\nNi banabagatɔ bɛ se ka dumuni kɛ, aw bɛ to ka ji di a ma dɔɔni dɔɔni. Ni a yɛrɛ tɛ se ka dumuni kunu, ji fara dumuni kan, aw kana olusi di a ma a da fɛ.\nAw kana to ka banabagatɔ bɔ a nɔ na ka a sɔrɔ kun tɛ o la walima ka maga maga a la. Aw kana mankan kɛ a kunna ani ka yeelen sigi a kan.\nNi bana ka gɛlɛn kosɛbɛ, aw bɛ bilasiralikan ninnu labato banabagatɔw ye minnu tɛ u yɛrɛ kalama (gafe ɲɛ Kirinni lajɛ).\nMɔgɔ tangacogo nɛgɛtigɛbana ma\nHali dɔgɔtɔrɔso ɲɛnɛmaw la, nɛgɛtigɛbana banabagatɔ tilancɛ bɛɛ bɛ sa. O kama aw ka aw yɛrɛ tanga nɛgɛtigɛbana ma, o kɛli ka nɔgɔ kosɛbɛ ni a furakɛli ye.\nBoloci: Ale de ɲɔgɔn tɛ fɛɛrɛw la walasa ka aw tanga nɛgɛtigɛbana ma. Denmisɛnniw ni mɔgɔkɔrɔbaw bɛɛ ka kan ci (aw ye gafe ɲɛ Boloci lajɛ). Walasa aw tangali ka dafa bana in ma, aw ka kan ka nɛgɛtigɛbana boloci kɛ san 10 o san 10. Musokɔnɔma minnu bolocilen don, o bɛ u denw kisi bana in ma. Aw ka kan ka aw ka denbaya bɛɛ boloci aw kɛrɛfɛ dɔgɔtɔrɔso la (aw ye gafe ɲɛ Kɔnɔmaya lajɛliw (peseli) lajɛ).\nAw bɛ joliw ni jigindaw furakɛ, sango ni u ka dun, i n’a fɔ a ɲɛfɔlen don gafe ɲɛ Aw ye joginda bɛɛ saniya la cogomin.\nNi joli ka bon kosɛbɛ, a ka dun, walima a nɔgɔlen don, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la. Ni o ye a sɔrɔ aw ma nɛgɛtigɛbana boloci kɛ, aw bɛ a pikiri kɛ ka fara o kan (aw ye gafe ɲɛ Tetanɔsifura (nɛgɛtigɛbanafura) lajɛ).\nA ka fisa kosɛbɛ ka jateminɛ kɛ denyɛrɛni ka saniyali la, walasa ka a tanga nɛgɛtigɛbana ma. Aw ka kan ka barajurutigɛlan saniya fɔlɔ (gafe ɲɛ Barajuru tigɛcogo lajɛ). Barajuru ka kan ka tigɛ ka a surunya, barakun fana ka kan ka saniya ka a ji ja.\nNin den in barajuru tigɛra ka a surunya ni lamu saniyalen ye, a barakun jalen tora fiɲɛ na.\nDen in ka kɛnɛ\nNin den in barajuru tigɛra ka a janya ni muru nɔgɔlen ye, a sirila ka a ja fana, a ma saniya ka a ji ja.\nNɛgɛtigɛbana ye a faga


Tumu suguya caman ni fɛnɲɛnamani wɛrɛw bɛ kɛ mɔgɔ nugu la, minnu bɛ bana caman sababuya. Nin tumu ninnu ka teli ka sɔrɔ mɔgɔ kɔnɔ:\nTɔnɔgɔ, walima dɔ ba wɛlɛ kelennatumuni (Ténia)\nNin tumu ninnu na, kɔnɔnatumu ni tɔnɔgɔ bɛ sɔrɔ nɔgɔ la, ani u bɛ se ka ye banakɔtaa (walima fɔɔnɔ) la. Kɔnɔnatumukunsaba ni kɔnɔnatumuɲinma bɛ se ka banajugu bila mɔgɔ la, ka sɔrɔ u tɛ ye banakɔtaa la.\nNi aw ye a ye ko den dɔ bɛka fasa, a tɛ sɔn ka dumunikɛ, a dusu bɛ ɲugun walima a bɛ fɔɔnɔ, kɔnɔdimi bɛ a minɛ, a fari bɛ tɔn tɔn walima ka a ŋɛɲɛ, aw bɛ a bila aw hakili la ko tumu bɛ se ka ye a kɔnɔ o la aw ka kan ka tumuni fura di a ma.\nAw ye aw janto: Piperazini (pipérazine) bɛ tumufagafura caman na. U bɛ se ka tumu suguya fila dɔrɔn de faga: kɔnɔnatumuniw ni kɔnɔnatumumisɛnniw ani u man kan ka di denw ni denmisɛn fitiniw ma. Mebɛndazɔli, mébendazole, Vermox farati ka dɔgɔn, ani a bɛ tumu suguya caman kɛlɛ. Alibɛndazɔli (albendazole) ni pirantɛli (pyrantel) fana bɛ tumuni suguya caman kɛlɛ, nka u da ka gɛlɛn. Cabɛndazɔli (thiabendazole) bɛ tumu suguya caman kɛlɛ, nka a kɔlɔlɔ ka bon ani a man kan ka ta ka caya. Aw ye sɛbɛn ɲɛ Tumufuraw ka taa a bila a ɲɛ Pirantɛli tacogo la lajɛ walasa ka kunnafoniw sɔrɔ nin fura ninnu bɛɛ kan.\nKɔnɔnatumuni (Ascaris) – tumu in ka jan ani a kɔrilen don\nA janya bɛ se ka se santimɛtiri 20 fo 30 ma. A fari ɲɛ ye jɛman, walima bilenman ye.\nA bɛ sɔrɔ banakɔtaa fɛ: Ni saniya ma matarafa, tumufan minnu bɛ kɔnɔnatumutɔw banakɔtaa la, olu bɛ se ka se mɔgɔ wɛrɛ kɔnɔ.\nKɔnɔnatumuni bɛ bana minnu bila mɔgɔ la:\nTumufan minnu sera mɔgɔ kɔnɔ, o fan ninnu bɛ kɛ tumuniw ye. U bɛ don joli la ka taa fo fogonfogon la, ka ŋɛɲɛ ni sɔgɔsɔgɔjalan bila mɔgɔ la. Tuma dɔw la u bɛ se ka sinkɔrɔkɛrɛdimi bila mɔgɔ la walima sɔgɔsɔgɔ, kari jolima bɛ bɔ min na. Ni banabagatɔ sɔgɔsɔgɔra, tumumisɛnniw bɛ jɛnsɛn fiɲɛ fɛ ka se mɔgɔ wɛrɛ ma, u bɛ taa nuguw la ka bonya.\nNi kɔnɔnatumuniw bɛ nugu la, u bɛ se ka kɔnɔdimi, fɔɔnɔ, walima fanga dɔgɔya bila mɔgɔ la. Tumuni caman bɛ denmisɛnni minnu kɔnɔ, o denmisɛnniw kɔnɔ bɛ bonya. Kɔnɔnatumuniw man teli ka sisan bila mɔgɔ la walima ka nugu geren (aw ye sɛbɛn ɲɛ Nugu gerenni lajɛ). Ni farigan ye den minɛ, tumuniw bɛ bɔ a banakɔtaa, a da, walima a nu fɛ tuma dɔw la. Tuma kelen kelenw na, u bɛ taa fiɲɛbɔdaw fɛ ka ninakili degun.\nMɔgɔw ka kan ka ɲɛgɛnw matarafa, ka u tɛgɛw ko safinɛ na sani u ka dumunikɛ, ani ka dumuniw tanga dimɔgɔw ma.\nMebɛndazɔli (mébendazole) ka teli ka kɔnɔnatumuw faga. Aw ye a tacogo lajɛ sɛbɛn ɲɛ Mebɛndazɔli, Mébendazole la. Piperazini (pipérazine) fana ka ɲi (aw ye sɛbɛn ɲɛ Piperazini, Pipérazine lajɛ). Farafinfura dɔw fana ka fisa. Ni aw bɛ a furakɛ ni manje ye, aw ye sɛbɛn ɲɛ Manje (Carica papaya) lajɛ.\nAw ye aw janto: Aw kana cabɛndazɔli (thiabendazole) kɛ ka kɔnɔnatumuni (Ascaris) furakɛ. A fura in bɛ tumuw bila ka yɛlɛn ka taa nu walima da kɔnɔ ka ninakilidegun bila mɔgɔ la.\nKɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) – nin tumu ka dɔgɔn\nA janya ye santimɛtiri 1 ye. A ɲɛ jɛman don. A ka misɛn i n’a fɔ gaari.\nA tumu kelen o kelen bɛ fan caman da mɔgɔ banakɔtaayɔrɔ la. U bɛ ŋɛɲɛ bila o yɔrɔ la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la sufɛ. Ni den ye a yɛrɛ siyɛn, tumufanw bɛ don a sɔniw kɔrɔ. U bɛ se a kɔnɔ o cogo de la, ani ka yɛlɛma mɔgɔ\nKɔnɔnatumumisɛnni bɛ bana minnu bila mɔgɔ la:\nKɔnɔnatumumisɛnniw farati man bon kosɛbɛ. A ŋɛɲɛ bɛ denmisɛnw bali ka sunɔgɔ.\nA furakɛcogo ni a kunbɛncogo:\nSaniya matarafali nafa ka bon kosɛbɛ. Hali ni aw ye den kɔnɔnatumuw faga, ni saniya ma matarafa, tumu ninnu bɛ tila ka segin. Ni saniya matarafara ka ɲɛ, tumuw bɛ tunu u yɛrɛ ma dɔgɔkun wɔɔrɔ kɔnɔ hali ni fura ma ta.\nAw bɛ kulusi fitini dɔ don den na, walasa a kana se ka a bobara siyɛn.\nNi den wulila ka bɔ sunɔgɔ la, aw bɛ a bobara ni a tɛgɛw ko. Aw bɛ a tɛgɛw ko safinɛ na waati bɛɛ ni a bɔra ɲɛgɛn na ani sani a ka dumunikɛ.\nAw bɛ denmisɛnniw sɔniw tigɛ ka u surunya.\nAw bɛ to ka den ko ka a ka finiw falen. Aw bɛ a bobara ko ka ɲɛ ani ka a sɔniw tigɛ.\nWalasa ka dɔ bɔ a ŋɛɲɛ na, aw bɛ wazelini (Vaseline) dɔ mu a banakɔtaayɔrɔ la a da tuma.\nAw bɛ mebɛndazɔli (mébendazole) di a tigi ma. Ni aw b’a fɛ ka a tacogo don, aw ye sɛbɛn ɲɛ Mebɛndazɔli, Mébendazole lajɛ. Piperazini (pipérazine) fana ka ɲi, nka a man kan ka di denw ma (aw ye sɛbɛn ɲɛ Piperazini, Pipérazine lajɛ). Ni kɔnɔnatumuni bɛ den kelen na du kɔnɔ, a ka fisa ka duden bɛɛ furakɛ ɲɔgɔn fɛ. Ni aw b’a fɛ ka a furakɛ ni layi ye, aw ye sɛbɛn ɲɛ Layi lajɛ.\nA janya bɛ taa santimɛtiri 3 fo santimɛtiri 5 la. A fari ɲɛ ye bilenman walima bugunma ye.\nNin tumu fana ni dɔ in sɔrɔ sababu ye saniya matarafabaliya de ye. A ka ca a la a tɛ bana bila mɔgɔ la. Ni a bugunna, a bɛ kɔnɔboli bila mɔgɔ la. Ni a bɛ denmisɛnni na, a bɛ se ka kɔbɔ bila a la.\nA kunbɛncogo ni kɔnɔnatumumisɛnni kunbɛncogo bɛɛ ye kelen ye.\nNi tumuni ye gɛlɛya lase aw ma, aw bɛ Mebɛndazɔli, Mébendazole ta. Ni kɔbɔ ye den minɛ, aw bɛ jisuma suuru a banakɔtaayɔrɔ la. O bɛ nugu ladon.\nA janya ye santimɛtiri 1 ye. A fari ɲɛ ye bileman ye.\nNin tumuni ninnu bɛ bana min bila mɔgɔ la, o bɛ jate denmisɛnniw ka banajuguw fɛ, ka da a kan u bɛ den joli min ka jolidɛsɛ bila a la. Ni aw ye denmisɛn dɔ ye min fari ɲɛ jɛlen don a kan, walima a bɛ bɔgɔ dun, ni aw ye a sɛgɛsɛgɛ, aw bɛna a sɔrɔ ko tumuni bɛ a kɔnɔ. Ni aw bɛ se, aw bɛ taa a banakɔtaa sɛgɛsɛgɛ. (a ye man di ni mikɔrɔsikɔpu (microscope) tɛ.\nA sɔrɔcogo ni a bɛ bana minnu bila mɔgɔ la:\nTumuniw bɛ se ka don den sentɛgɛ fɛ ni a sen lankolon bɛ taama. U dontɔ bɛ ŋɛɲɛ bila a la.\nTile dama dama u donnen kɔ den fari la, u bɛ taa fogonfogon la joli fɛ. O waati la, sɔgɔsɔgɔjalan bɛ den minɛ walima a bɛ sɔgɔsɔgɔ ka joli bɔ.\nNi den sɔgɔsɔgɔra, tumuniw bɛ na a ŋɔnɔ na, a bɛ tila ka u kunu.\nTile dama kɔfɛ, kɔnɔdimi ni kɔnɔboli bɛ den minɛ. Ni u sera nugu la, u bɛ balo a joli la ka jolidɛsɛ jugumanba bila a la.\nNi tumuw donna nugu la, u bɛ balo den joli la ka jolidɛsɛbana jugumanba bila a la.\nTumu bɛ denmisɛnni min kɔnɔ, ni o ye banakɔtaa kɛ ni denmisɛnni wɛrɛ sennankolon taamana o banakɔtaa la, a bɛ yɛlɛma o fɛ.\nAw bɛ a furakɛ ni mebɛndazɔli (mébendazole) ye. Aw ye sɛbɛn ɲɛ Mebɛndazɔli (Mébendazole) lajɛ.\nAw bɛ dumuniw dun joliseginfura bɛ dumuni minnu na walasa ka jolidɛsɛ furakɛ, ani ka joliseginfurakisɛw ta. Aw ye sɛbɛn ɲɛ Jolidɛsɛ lajɛ.\nAw bɛ denmisɛnniw tanga kɔnɔnatumuw ma: Aw bɛ ɲɛgɛnw jɔ ka u matarafa. Aw bɛ samara don.\nKelennatumuni wa Tɔnɔgɔ (Ténia)\nNin tumuni janya bɛ se ka mɛtiri 2 sɔrɔ ni a bɛ nugu la; nka a kungurunniw de bɛ ye banakɔtaa la. Olu janya bɛ santimɛtiri kelen bɔ. U ɲɛ jɛman don. Tuma dɔw la a kungurunniw bɛ bɔ u yɛrɛ ma ka don finijukɔrɔfini na.\nMɔgɔ bɛ tɔnɔgɔ sɔrɔ lɛsogo, misisogo, sogo wɛrɛw walima jɛgɛ mɔbali dunni fɛ.\nAw ka kan ka sogo bɛɛ tobi ka mɔ sani aw ka u dun, kɛrɛnkɛrɛnnenya la lɛsogo. Sani aw ka sogo, walima jɛgɛ dun, aw ye a lajɛ ka ɲɛ ni a kɔnɔna mɔnen don.\nA bɛ kɔlɔlɔ min lase mɔgɔ ka kɛnɛya ma:\nNi tɔnɔgɔ bɛ nugu la, a bɛ kɔnɔdimimisɛnniw bila mɔgɔ la, ani ka gɛlɛya wɛrɛw lase i ma.\nA faratibamayɔrɔ ye ni tɔnɔgɔ donna kunsɛmɛ na a bɛ kungolodimi ni kirinni bila mɔgɔ la, walima ka i faga. O bɛ kɛ ni tumufanw sera mɔgɔ kɔnɔ. O de la, aw ka kan ka aw tɛgɛw ko ni aw ye banakɔtaa kɛ. Ni tɔnɔgɔ bɛ mɔgɔ min kɔnɔ, o tigi ka kan ka a janto saniya matarafali la.\nNi mɔgɔ ye o sogo mɔbali dun, a bɛ a ni fanso dun ɲɔgɔnfɛ.\nFanw bɛ fara ɲɔgɔn kan ka to bagan sogo la.\nFansow bɛ kungolodimi ni jajali bila mɔgɔ la, walima ka a faga.\nFanso ninnu bɛ se ka taa mɔgɔ kunsɛmɛ na ka bana bila a tigi la, walima ka a faga.\nLɛw ni misiw bɛ tɔnɔgɔ dun adamaden banakɔtaa fɛ walima u bɛ ji nɔgɔlen min\nAw bɛ nikulosamidi, niclosamide walima parazikantɛli, praziquantel ta. Aw bɛ a tacogo kofɔlenw bato ka ɲɛ.\nNin tumuni ninnu tɛ se ka ye banakɔtaa la, u bɛ bɔ nugu la ka taa fasaw la.\nA bɛ sɔrɔ lɛsogo mɔbali dunni fɛ ni fanso bɛ a la.\nA bɛ bɔ sogo tumuma hakɛ dunni de la. Tuma dɔw la, a tɛ dɔn, nka a bɛ se ka banajugu bila mɔgɔ la, walima ka a faga yɛrɛ. Lɛri dama dama walima tile 5 sogo tumuma dunnen kɔfɛ, kɔnɔdimi bɛ se ka mɔgɔ minɛ ka kɔnɔboli kɛ a senkɔrɔ. Tile dama dama o kɔ, ni a juguyara kojugu, nin lahalaya ninnu bɛ kɛ mɔgɔ la:\nfarigan ni nɛnɛ;\nɲɛda funu (tuma dɔw sen fana);\njolisu wolo kɔrɔ;\njoli bɛ ci ɲɛ jɛman yɔrɔw kan\nA bana juguya bɛ mɛn senna dɔgɔkun 3 fo dɔgɔkun 4.\nAw bɛ dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini joona. Alibɛndazɔli (albendazole), walima mebɛndazɔli (mébendazole), olu ka ɲi.\nWalasa ka u tacogo dɔn, aw ye sɛbɛn ɲɛ Mebɛndazɔli, Mébendazole ni Albɛndazɔli, Albendazole lajɛ. Kɔrɔtikɔ-siteroyidi (les corticostéroïdes) fana ka ɲi, nka dɔgɔtɔrɔ, walima kɛnɛyabaarakɛla dɔ de ka kan ka ale di.\nAw ye aw janto: Ni mɔgɔ caman ye sogo kelen dun, ni u bɛɛ banana, o bɛ se ka a jira ko sogo mɔbali dunni de ye bana bila u la. A bɛ se ka kɛ bana jugu ye. Aw bɛ dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini.\nBagansogo mɔbali dunni bana kunbɛncogo:\nAw bɛ lɛsogo ni sogo wɛrɛw tobi ka mɔ sani aw ka u dun.\nAw kana sogokolow walima sogotobibali foyi di lɛw ma.\nAle tɛ tumu ye, fɛnɲɛnamani fitini don min tɛ se ka ye ni mikɔrɔsikɔpu tɛ (mansini min bɛ ja labonya).\nBanakisɛ in bɛ mɔgɔ minnu na a bɛ sɔrɔ olu banakɔtaa fɛ; saniya matarafabaliya bɛ a to banakisɛ in bɛ don ji minta la, walima dumuniw, o la mɔgɔ minnu bɛ o dumuniw dun, bana in bɛ se ka olu fana minɛ.\nBanakisɛ min yera mikɔrɔsikɔpu fɛ\nBana in taamasiɲɛ tɛ ye mɔgɔ ye ɲɛna na. O de la a banakisɛ bɛ se ka kɔnɔboli juguman walima tɔgɔtɔgɔnin (banakɔtaa ni joli) bila mɔgɔ la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, bana wɛrɛ bɛ mɔgɔ minnu na walima balodɛsɛ.\nTɔgɔtɔgɔnin taamasiɲɛ ye:\nKɔnɔboli bɛ taa ka segin, tumadɔ la kɔnɔ bɛ ja.\nKɔnɔnugutigɛ bɛ kɛ a la, ɲɛgɛnnataa nege bɛ a tigi minɛ tuma bɛɛ, nka ni a taara, a tɛ banakɔtaa fosi sɔrɔ, a dɔw la yiriyiri dɔrɔn de bɛ bɔ.\nNɔgɔ ni yiriyiri caman bɛ bɔ (a ka ca a la a jilama tɛ), tuma dɔw la ani joli bɛ bɔ.\nNi bana ka jugu kosɛbɛ, ni basi caman bɛ bɔ, olu bɛ mɔgɔ fanga dɔgɔya ka u bana\nNi farigan bɛ a senkɔrɔ o bɛ se ka a jira ko banakisɛ fana sen bɛ a la.\nBasi bɔ bɛ kɔnɔboli min sen kɔrɔ, o sababu bɛ se ka kɛ tɔgɔtɔgɔnin banakisɛ ye walima banakisɛ wɛrɛ, o la farigan bɛ to sen na waati bɛɛ. O de la tɔgɔtɔtɔni banakisɛ in (Shigellose) bɛ cun mɔgɔ kan, banakɔtaa bɛ magaya (a bɛ kɛ jilama ye), o bɛɛ la farigan bɛ to sen na (aw bɛ gafe ɲɛ Furakɛli kɛrɛnkɛrɛnnen ka a ɲɛsin kɔnɔboli suguyaw ma lajɛ) i n’a fɔ a kɛcogo kɔrɔ:\nKɔnɔboli + basi + farigan = bana min sababu ye banakisɛ ye (tɔgɔtɔgɔnin banakisɛ suguya wɛrɛ, Shigellose)\nKɔnɔboli + basi + farigan tɛ = tɔgɔtɔgɔnin (dysenterie amibienne)\nTuma dɔw la, sababuw wɛrɛw bɛ tɔgɔtɔgɔnin na. Walasa aw ka da a la ko tɔgɔtɔgɔnin don fo ni banakɔtaa sɛgɛsɛgɛra.\nTuma dɔw la banakisɛ in bɛ don mɔgɔ biɲɛ na ka nɛ sigi a la. O bɛ dimi kɛ kɔnɔbara kiniboloyanfan sanfɛla la, a bɛ yɛlɛn disi la, wa dimi bɛ juguya ni a tigi bɛ taama. (a ni kunankunandimi bɛɛ ye suguya kelen ye, aw ye sɛbɛn ɲɛ Kunankunandimi lajɛ; sayi, aw ye sɛbɛn ɲɛ Biɲɛdimi lajɛ; ani biɲɛdimi la, aw ye sɛbɛn ɲɛ Biɲɛdimi lajɛ). Ni nin taamasiɲɛ ninnu bɛ mɔgɔ min na ni o tora ka sɔgɔsɔgɔ ka ji ɲɛlafinman dɔ bɔ, o bɛ a jira ko bana in bɛ a fogonfogon la.\nNi aw bɛ se aw ye dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini ani ka banakɔtaa sɛgɛsɛgɛ.\nTɔgɔtɔgɔnin juguman bɛ se ka furakɛ ni metoronidazɔli (métronidazole) ye, ni aw bɛ se, aw bɛ furowati dilokisanidi (furoate de diloxanide) fara a kan. Walasa ka fura tata hakɛ ni furakɛli kuntaala ani yɛrɛtangacogo dɔn; aw ye sɛbɛn ɲɛ Metoronidazɔli, Métronidazole lajɛ.\nTɔgɔtɔgɔnin juguman bɛ se ka furakɛ i n’a fɔ a daminɛ waati bɛ furakɛ cogomin. Aw ka kan ka metoronidazɔli ni furowati dilokisanidi fila bɛɛ ta (sɛbɛn ɲɛ Metoronidazɔli, Métronidazole.\nAw bɛ ɲɛgɛnw dilan ani ka u matarafa, aw bɛ jimintaw bɔyɔrɔ lakana. Aw bɛ saniya walew matarafa.\nNugulabanakisɛ (Lambliase ou Giardiase)\nNugulabanakisɛ yeelen mikɔrɔsikɔpu la\nNugulabanakisɛ ye banakisɛ fitini ye, min bɛ balo mɔgɔ nugu la wa ale de ye kɔnɔboli caman sababu ye, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denmisɛnw ta. Kɔnɔboli in bɛ se ka mɛn sen na (walima min bɛ taa ka segin).\nNi mɔgɔ min banakɔtaa ɲɛ nɛrɛma don, ni a kasa ka go ka a kanga, nka ni joli walima yiriyiri tɛ a la, a ka ca a la nugulabanakisɛ bɛ se ka kɛ o tigi kɔnɔ. A tigi kɔnɔ bɛ tɔn, ka a ni degun, wa a tigi bɛ to ka fiɲɛ bila kosɛbɛ, ani ka girinti. Girinti kasa ka go i n’a fɔ kiribi. A ka ca a la, a tigi fari tɛ kalaya.\nA kɔnɔboli bɛ se ka ban a yɛrɛma waati dɔw la. O la dumuni dafalen dunni bɛ mɔgɔ dɛmɛ.\nA jugumanba furakɛcogo ɲuman bɛ kɛ ni metoronidazɔli, métronidazole ye. Kinakirini, quinacrine da ka nɔgɔn, wa a ka ca a la a ka ɲi kosɛbɛ, nka kɔlɔlɔ jugumanbaw bɛ a la.


Bambara Editoriial Ameriki Fanga Ka Laseliw\nA mana bɔ, da o da fɛ, Daniel Ortega ni Rosario Murillo jijalen, ko u bina dɛmɛ yasa Ortega ka sugandi tukuni ka kɛ Nicaragua jamana ŋɛmɔkɔ ye a chin naninan la. O hugumu kɔnɔla, u kelen ka bagabagali, poroporoli, ani ŋanguili daminɛ ka ŋinsi faso jaman man, kunanfonin di law, politikiw sinamatonw mɔkɔw.\nU ye sariaw guɛlinw dow bila sekan yasa ka kuma minɛ kɛyɛrɛ ye kunanfonin dilaw dow , ani bɔlɔlɔw kɔrɔmatikɛli kɛlaw, ani kɛ yɛrɛ ye barakelaw, baŋuma kɛ tonw munu bɛ kɛnɛma nafolo sɔrɔ, jaguyala ka u yɛrɛ kɔfɔ inafo kɛnɛma mɔkɔw, o binan fanga yamariya ka u ka nafolo ko sɛkɛ sɛkɛ, mun labanan ni Nicaragua jamana saria sunba faleniye, mun bɛ chi ka so di, kojugu farabasi bali inafo " kojugu munu ye Fanga koniŋanli ye".\nJamana ka kalata laben soba ŋɛmɔkɔya bɛ Ortega ani Murillo, mun ye jamana berebere ton sinamaton n'sen bɔ kalata natala nun ka sɛben fura cinliye. Fanga sinamaton ka cɛbɔw minɛlen bɛ, u tɔrɔwlen, u balilen ka u kan bɔw jɔyɔrɔ ŋini yɔrɔw la, u jalakilen kuye kojuguw kɛ, inafo nafolo kolo latɛmɛli, ani ka " dankari Nicaragua faso jama ka hakɛw la", walima ka u minɛ ka sɔrɔ kun ' tala.\nOrtega ani Murillo ka ni dantɛmɛ wale Nicaragua jamana kan sera ka kɛ ni mɔkɔw dow ka dɛmɛ ye jamana fanga, saria, kalata ani kiri fanga m’bo dala.\nO kɔsɔ , Ameriki jamana ka kɛnɛma kow ŋanabɔ minisiri soba ye Ameriki jamana donin ni bɔli sɛben fura sɔrɔli guirintin n'bi Nicaragua jamana ŋɛmɔkɔw mɔkɔw 19 kan ani bere bere ton mɔkɔw dɔw.\n" Ni kalo saba laban lan, Jamana ŋɛmɔkɔ Daniel Ortega ni a muso, ani Jamana ŋɛma dankan, Rosario Murillo, ye bagabagali ta ka ŋinsi mɔkɔ o mɔkɔ mun mason u ka waleyaw ma ni oye ka uka fanga sigui Nicaragua kan, ni u bere bere ton faden'w maw minɛli ye, kunafonin dilaw, sanfɛ kalandenw, jago kɛlaw, baŋuma kɛ ton, jo sariaw lafasa bagaw, ani ka u fadema bɛ n'sen bɔ Novemburu kalo tilen 7 kalata la" Ameriki jamana ka kɛnɛma kow ŋanabɔ so ka kuma lasela ka laseli sebenen dɔla\nNi waleya fɔra wale fɔlɔ dɔ kɔ, ni oye ka jamana donin ni bɔli yamariya sɛben guinrintin n'bin Nicaragua kiritikɛ mɔkɔw 150 kan, nonminɛli kelaw, ani ka dembayaw. Ni waleya bɛ bolila Nicaragua kan, mun bika dankari bɛya fanga la, jo saria hakɛw, inafɔ balili nisogoya takamaw la. A bɛ lawaleya u ka dembayaw fana kan.\n"Ni waleya mun kɛra bi", kumana lasela Price ko " an ye an kan tiguɛ da yira wale jugu kon'nin ' lila ani Ortega ni Murillo ka waleyaw jugu kɔkɔrɔma n'do bagaw ka dankarili bɛjɛ fanga la. U ti n'do Ameriki jamana kɔnon la.


Senw fununni ye bana dɔ taamasiɲɛ ye; a bɛ se ka kɛ bana jugu tɛ, walima bana jugu don. A ka ca a la, ni a tigi ɲɛ walima a fari fan wɛrɛ fununen don ka fara senw kan, o bɛ a jira ko bana jugu don. Aw ye dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini.\nMusokɔnɔma minnu sera jigin ye olu dɔw sen bɛ to ka funu, nka a ka ca a la o tɛ kojugu ye. Den girinya de bɛ a to ni joli tɛ sira sɔrɔ ka tɛmɛ. Nka ni musokɔnɔma min balala ka girinya, ni a tansiyɔn yɛlɛnna, ka a ɲɛda funu, ni a bɛ ɲɛnamini, ko a ka yeli bɛka dɔgɔya, a tɛ sugunɛ sɔrɔ ka caya, o bɛ se ka kɛ furaw kɔlɔlɔ ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔmaya gɛlɛnyɛba taamasiɲɛw lajɛ). Aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔsola joona walima ka dɔgɔtɔrɔ wele.\nMɔgɔkɔrɔba minnu tɛ u lamaga kosɛbɛ, walima minnu bɛ mɛn sigili walima jɔli la, olu sen bɛ funu barisa joli tɛ tɛmɛ ka ɲɛ. Nka o fana bɛ se ka kɛ sɔn walima kɔmɔkililabana taamasiɲɛ ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Dusukunnabana ni Kurukuru kɔmɔkilila la walima ɲɛgɛnɛsiraw la lajɛ).\nNi denmisɛnni senw ni a ɲɛda fununen don, o bɛ se ka kɛ joli dɛsɛ taamasiɲɛ ye (sɛbɛn ɲɛ Jolidɛsɛ) walima balodɛsɛ (sɛbɛn ɲɛ A bɛ dɔn cogodi ko balodɛsɛ bɛ mɔgɔ la?). Ni balodɛsɛjuguman don, a tigi ɲɛda ni a bolow bɛ se ka funu (aw ye sɛbɛn ɲɛ Serebana (funubana) lajɛ). Nka a bɛ se ka kɛ sɔn ni dusukunnabana fana ye (sɛbɛn ɲɛ Dusukunnabana lajɛ) walima kɔmɔkililabana.\nWalasa ka aw sen funu jigin, aw bɛ fɔlɔka bana furakɛ min ye a sababu ye. Aw bɛ dɔ bɔkɔkɔdunta la walima ka a ye ka a to yen. Farafinfura minnu bɛ mɔgɔ bila sugunɛkɛ la ka caya olu nafa ka bon kosɛbɛ (kabadashi, gafe ɲɛ Kaba dasi).\nAw kana mɛn sigili la ni aw sen bɛ duguma o bɛ a to aw senw bɛ funu ka taa a fɛ.\nNi aw bɛ aw sigi, aw bɛ aw senw kɔrɔta. O cogo la funu tɛ taa ɲɛ. Aw bɛ aw senw kɔrɔta fɛn dɔ sanfɛ siɲɛ caman tile kɔnɔ. Sen ka kan ka kɔrɔta ka tɛmɛ aw disi hakɛ kan.\nNi aw bɛ aw da ka sunɔgɔ fana aw ka kan ka aw senw kɔrɔta.\nNi musokɔnɔmaw don: olu ka kan ka aw da aw numanfɛ kɛrɛ kan.


Komoro - Fàkan\nKomoro bɛ Mali marabolo sàbanan na kajolo kolomi 'kɔnɔ. A bɛ luluni galoda de fɛ w'a n'o galodadugu cɛ ye bam 17 ye. Kajolo ni komoro cɛ ye bam 36 ye, a n'o de fana ka surun ka sago yen duguba tɔw kan. A ni sikaso cɛ ye bam 67 ye. Komoro selege naani masurunnaduguw Flɛ: kɔcɔrɔnin b'a kɔrɔnfɛla fɛ, a tlebinyanfan fɛ, serekenin bɛ yen ni bam duuru (5) ye, ɲirewanin b'a kɛɲɛkayanfan fɛ ni bam (6) ye, a woroduguyanfan fɛ, ɲɛganso bɛ ye ni bam (3) ye.\nMori Tarawele de bɔra kɔn ka na komoro tu Tigɛ. Nka walanwalanni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ "komoro" yɛrɛ kan kɔrɔko siratigɛ la.\nDugumara taabolo min bɛ Malidenw fɛ n'a bɛ Weele ko dugutiya, o laadalata de bɛ komorokaw fɛ yen. Dogonilakaw de ye yen dugutigiw ye. Nka Tarawele de Yɛlɛmana ka Kɛ Dogoni ye i n'a fɔ u ka tariku b'a Jira cogo min. Yen dugutiya Tolen bɛ kìn kelen de 'bolo fana nka a dugutigi tɛ Bɔ kìn in du bɛɛ 'kɔnɔ. U ka dugutigibonda b'a dàn na. 'Kàlata t'u ka dugutigiya la, bonda bɛɛla cɛkɔrɔba de bɛ k'a ye tuma bɛɛ. Foyi tɛ komoro dugutigi Bɔ a nɔ na ni saya tɛ. Ɔ, balo bɛ sɔrɔ o sɔrɔ saya fana bɛ yen, o siratigɛ la ni komoro dugutigi Ntanyanna u bɛ samiɲa kelen de Kɛ yamaruya bɛ sɔrɔ ka di bonda cɛkɔrɔba ma dugutiya waleyaw tiimɛni na. Komoro dugutigi kɔrɔ dɔw ye ʃwɔyi Dogoni, Kalifa Dogoni, Tɔtɔɔ Dogoni, Kaifa Dogoni ani Kalifa Dogoni ye. Nka Kalifa Dogoni de b'a kùn na bì (2016). Kà kɔn nin bɛɛ 'ɲɛ komoro tùn maralen bɛ luluni màsakɛw fɛ lawale waati la.\nKomoro tɛ o ʃi duguba ye tèn. Yen tu tigɛli ni bì cɛ u ma sìgiyɔrɔyɛlɛma Kɛ fɔlɔ an bɛ don min na i ko bì (2016). Komorokaw tɛ Tɛmɛ màa 1105 ɲɔgɔn kan. Komoro dugu bɛɛ bɛ Bɛn kìn kɔnɔntɔn (9) de ma: Koyicewo ni Jimɔgɔcewo ni Dwasincewo ni Sokplancewo ni Kunŋancewo ni Jiitiewo ni Konaye ni Dinakayicewo ani Fantewu.\nSamɔgɔ ni fula ni bamanan ni sɛnɛfɔ ani dɔgɔnɔ ye siyaw ye minnu bɛ komoro dugu 'kɔnɔ. U jàmuw ye Dogoni, Tarawele ni sanɔgɔ ni sogodogo ni banba ni watara ni kulu ani tulema ye. Furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ Korokaw n'u ka laminidugu bɛɛ 'cɛ. 'Furuɲɔgɔnya tɛ siya ʃi ni fulaw ni ɲɔgɔn 'cɛ komoro yɛrɛ dugu 'kɔnɔ, n'o tɛ n'a Bɔr'olu la bɛɛ bɛ Furu Kɛ ɲɔgɔn ma yen. Samɔgɔkan de ye komorokaw ka forobakan ye, nka kan wɛrɛw bɛ Fɔ yen fana i n'a fɔ dɔgɔnɔkan, sɛnɛfɔkan, bosokan ani fulakan.\nCikɛ ɲɔɲalen bɛ komorokaw fɛ yen kosɛbɛ. U bɛ sɛnɛfɛn minnu sɛnɛ olu dɔw Flɛ: keninke, kàba, saɲɔ, malo, tiga, tiganinkuru, bananku, woso, je, ʃɔ, kurubaga, mangani, bɛnɛ, ku ani kɔɔri. U ka jiriba turutaw ye mangoro ni buyagi ni manje ni wòro ni namasa ni sɔmɔ ani lenburu ye. U bɛ nakɔlafɛnmisɛnnin dɔw fana Sɛnɛ i n'a fɔ fòronto ni tamati ni nkɔyɔ ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ani melɔn.\nKomorokaw bɛ misi, bà , fàli, saga, wùlu, jakuma, sonsan, ʃɛ, kami tonkɔnɔ, ba wɔlɔ ani jɛnɛntubannin mara fana Kɛ. Laadalamɔni kelen kelenninw fana bɛ Kɛ yen nɔ. U ka o mɔniw bɛ Kɛ kɔw ni dàlaw ani lɛw la. Jɔ ni doolen ani paporo y'u ka mɔnikɛminɛw ye. Komorokaw bɛ sènfɛjagonin dɔw Kɛ fana i n'a fɔ butigifɛnfeere ni sɛnɛfɛnfeere ni jiridenfeere ni baganfeere ani ka Fàra bololafɛndlalen wɛrɛw i n'a fɔ ŋununda ni motodla ni dabakisɛdon ani jiriʃidla kan.Yen sugu ye Jumadon ye. Donsoya bɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ komoro wa bolodon fana b'u ta la.\nKo kurako sira tigɛ la, ɲɔʃimansin, pɔnpekɔlɔn, jabaranin, kɔɔrisugu, moto, kalalikɛmansin ani jibanbe bɛ Sɔrɔ komoro bì (2016). CMDT ani USAID de ye baɲumankɛtɔnw ye minnu ye dɛmɛ Dòn komoro ma yiriwa siratigɛ la. U ka yiriwa baaraw tùn ɲɛsinnen bɛ Sɛnɛko ani kɛnɛyako kan.\nLakɔlikalan ni blonkɔnɔkalan ani siginikalan bɛ Kɛ komorokaw fɛ yen. Komoro Lakɔli ye forobakalanso ye, a Dabɔra 2005 sàn. duguma dakun fàn fɔlɔ kalanso dòn. Sàn wɔɔrɔ kalanw de bɛ K'a 'kɔnɔ.\nSilamɛya bɛ komoro. Misiri belebele kelen bɛ yen wa o kelen in de y'u ka juma misiri ye fana. Silamɛya kɔ fɛ, laadalabato fana bɛ yen. Sɔnnifɛn dɔ bɛ komoro ko wara, u b'a Fɔ a sɔnyɔrɔ ma ko waraso, yen kìn bɛɛ n'a ta dòn. Komorokaw tnɛ ye bama dunni ni jaba ni tigasɛnɛ ani jele taali jonu kɔ la ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ani ntolatan de ye komorokaw ka ɲɛnɛjɛkow ye. U b'u ka ɲɛnajɛw ɲanamaya ni fɔlifɛn minnu ye olu ye bala, buru, bàra, sàba, ntaman ani kariɲa ye.\nKɔ fla ni dàla kelen ani jɛ/lɛ kelen bɛ komoro kungo 'kɔnɔ. O yɔrɔ kofɔlen ninnu na, manɔgɔ ni npɔliɲɔ ni saalen ni ntɛbɛn ni kɔnkɔn ni zara ni ntigin ni bama ni koorokaara ni kooro ani kaana bɛ sɔrɔ ye nɔ. jala ni banan ni sanan ni genun ni nkaba ni npeku ni zaban ni dingɛ ni gele ni nsira ni bumu ni ʃì ni nɛrɛ ni ntabakunba, sebe ni toro ni balazan ni woo ni ntɔngɛ ni ntege ni danga ni kòro ni zɛrɛninjɛ ni nkalama ni sunsun ni nten ni gunjɛ ni jun ni npilen ni ntomi ni ɲama ni nkunan ani ntɔmɔnɔ. Kungokɔnɔsogoba minnu bɛ Ye yen ka caya olu ye Gɔn, lɛ, wòrnin, bàla, minɛn, warabile, miniɲan, tonkanjɔ baninkɔnɔ, nkorongo dànkalan, kungokami ani wɔlɔ. Komoro kungodaw Flɛ: Kɔngɔsɔyi, donun, jontayi, jondɔnw, baasitayi ani ka Fàra kulu belebele kelen ka u bɛ min Weele ko jenina.\nDenmisɛnninʃu ni màakɔrɔʃu tɛ Dòn kaburudon kelen na komorokaw fɛ yen. O de sababu y'a To kaburudon fla bɛ yen. A kaburu fla ninnu bɛɛ bɛ dugu cɛ ma. Nka kùn min Nàna n'u ye dugu cɛ ma ɲɛfɔli kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o kɔni kan.\nNi samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà, o ye komoro waatiw yɛlɛmacogo ye. Yen funteni sannadan yɛlɛlenba tɛ Tɛmɛ 37 kan w'a nɛnɛ hakɛ dugumadan fana tɛ Tɛmɛ 16 kan.\nKabakomayɔrɔ fla bɛ komoro. Jonu ani Kafayi.\nBlàdon : 2016-07-20 Yɛlɛmako laban : 2016-10-23\nFogo yeko: 1146963 - Bì: 247 - Kalo in: 8553 - Лinan: 68166.\nFura Yeko: 1275 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 81.


Sugunba - Fàkan\nSugunba ye Mali marabolo sabanan dugu dɔ ye. Kucala kolomi dɔ y'a ye fana, a n'o cɛ janya ye bam 52 ye. Sugunba yɛrɛ ye Mali galotigidugu dɔ ye, banɛso ni dugan ni gegesi fɔlɔ ani gegeso flanan y'a ka galodaduguw ye. A ka kafoda ye molobala ye bam 18 de b'u 'cɛ. Sugunba n'a ka marabolo yɛrɛ cɛ ye bam 173 de ye o siratigɛ la kucala bɛ Kɛ duguba ye a ni min ka surun ɲwaan na. Yen ni dugu wɛrɛ minnu bɛ dancɛ Bɔ olu ye: Gegeso bam 5 a kɔrɔn fɛ, Dugan bam 9 a tlebin fɛ, Bɛrɛso bam 9 a kinin fɛ ani Kaani bam 11 a nunman fɛ.\nSugunba ye miɲakadugu de ye, o de Kɛra sababu ye ni tɔgɔ fla bɛ Fɔ a dugu in ma bì. A fɔlɔ ye "Yadaan" a flanan de ye "Sugunba" ye. A tɔgɔ fɔlɔ sɔrɔcogo flɛ: Cɛkɔrɔba dɔ de tùn yen dafɛlaw la min tùn bɛ mɔni Kɛ kosɛbɛ. O de Bɔra lɛbolo dɔ kan dòn dɔ, a y'o Minɛ ka Taa se yɔrɔ dɔ la, a yɛrɛ fɛ ko jɛgɛ ka kan kà Sɔrɔ yɔrɔ min na kosɛbɛ. A y'a ka mɔnikɛ minɛw Jigin yen ni k'a sɛgɛlafiyɛn Bɔ. Ɔ, a tlalen o la, a m'a yɛrɛ Blà yɔrɔ wɛrɛ taa la blen, a y'a ka mɔni Kɛ yen o dòn. Ala fana y'a Kɛ a ye jɛgɛ caman Sɔrɔ. A nàlen 'so, a k'a ka denbaya ma ko "Yam pa Taan ni ɲaa". Kumasen in ye mamara ye, a kɔrɔ de ye ko: Mɔni "Dyara bì". O tuma na a tɔgɔ fɔlɔ "Yadaan", o sun Flɛ: "Yam" o kɔrɔ ye ko "Mɔni", "Taan" o ye "dya" ye. "Pa", dɛmɛnan dòn w'a bɛ waleya fana na yan k'a Jira wale kɛtuma Tɛmɛna. Ɔ, o min Kɛra sa, cɛkɔrɔba Tora tuma bɛɛ a bɛ Taa yen w'a bɛ jɛgɛ Sɔrɔ fana. Ni màa min y'a Лininka k'a bɛ jɛgɛ ninnu Bɔ min a b'o tigi Jaabi k'a bɛ Bɔ n'u ye "yamtaan" na. Cɛkɔrɔba in Tor'o la fo ka na fòronin dɔ Bɔ a yɔrɔ la sɔn. O fòrolabaaraw ni Mɔni dyalen a la, a fana ye bugu dɔ Dla k'i Sìgi yen 'ʃyɛn kelen. Ɔ, a yɔrɔ Nàna bònya ka Kɛ sìgida ye min kɛ u Tora u bɛ "kan" Fàra tɔgɔ in kan ni k'a Kɛ "Yamtaankan" ye. "kan" Kɔrɔ de ye "so" ye. O de la miɲakadugu caman tɔgɔ bɛ Laban n'a ye. Mɔgɔw da teliya kojugu Nàna ni "m" bìnni ye ka Bɔ "a" ni "t" 'cɛ ani "t" yɛlɛmani ka Kɛ "d" ye. O de y'a Bɔ "Yamtaan' na k'a Kɛ "Yadaan" ye. Nka a tɔgɔ flanan Sɔrɔla min fɛ, o ye suguko ye. Bari a lamini na yen de Kɔnna ka sugu Sɔrɔ min tùn bɛ Dòn kosɛbɛ. Ɔ, o la jùla dɔgɔjɔla kelen-kelenni minnu tùn bɛ T'o Jɔ, olu de y'a D'a la ko: Suguba, o de yɛlɛmana dalafɔli sèn fɛ ka Kɛ "sugunba" ye.\nLaadala-mara ni faamamara bɛɛ bɛ sugunbakaw fɛ yen. Kɛrɛnkɛrɛnneya la, dugutigiya suguya fla b'u fɛ yen: Laadaladugutiya ani faamadugutiya. U ka Laadaladugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda duba kelen na n'o ye Bertelakaw ye w'a tɛ Bɔ yen ka Taa kìn wɛrɛ la fana. Ni saya tɛ foyi tɛ sugunba laadaladugutigi B'a ka dugutigiya la. An bì min na, Yakuba Berte de ye yen dugutigi ye. Sugunba ye dugu kɔrɔba ye nka laadalamaraba min Tɛmɛna n'a bɛ Weele ko màsakɛfanga, sugunba ma Se ka Kɛ o waati màsakɛduguw dɔ ye. Nka a Marala karangaso ta fɛ. Faamamara-kunda, i n'a fɔ an y'a Fɔ cogo min na fɔlɔ, yen ye golotigidugu ye màa fɔlɔ min Tɛmɛna yen o Kɛra Dɔgɔ bɛrte ani Nangolo bɛrte ye.\nSungunba bɛ Jate yen lamini dugu belebelew fɛ. yen kìnw bɛ Taa kìnba naani na, olu la: fungɔrɔ, Kawaga, Kapaha, Yaʃùn. Sugunba ma deli ka sìgiyɔrɔyɛlɛma Kɛ kabini a tutigɛ fo bì.\nSiya wɛrɛ tɛ sugunba n'a Bɔra miɲakaw la. Yen jàmuw ye bɛrte, konatɛ ani goyita ye. Furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ yenkaw ni laminidugu bɛɛ 'cɛ, w'a bɛ Tɛmɛ fana du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ ani kìn bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ. Sugunbakaw bɛ kan min Fɔ mamara kɔ fɛ o ye Bamanankan ye.\nSugunbakaw ɲɛsinfanba ye sɛnɛ ye. Yen, u bɛ bolofɛn caman Sɛnɛ i n'a fɔ: keninke , kàba, saɲɔ, malo, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaga, dà ani kɔɔri. O tɛmɛnen 'kɔ, u bɛ jiriba dɔw Turu i n'a fɔ: mangoro, lenburu, buyagi ani manje . Nafɛnw fana Bɛ Sɛnɛ yen. U ka nakɔnin ninnu na u bɛ fòronto ni jaba ni ɲugu ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni pɔmitɛri ni gan ni kɔnkɔn ni melɔn Sɛnɛ yen. Sɛnɛ kɔ fɛ, u bɛ baganmara fana Kɛ. U ka bagan marataw ye misi, fàli, bà, saga, wùlu, sò, lɛ ani jakuma ye. Nka kamanmafɛn dɔw fana bɛ Mar'u fɛ i n'a fɔ: kami ni ʃɛ ni tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin. Baganmara kɔ fɛ, mɔni fana bɛ Kɛ yen. Laadalamɔni ani jɛgɛmarayɔrɔ-mɔni bɛɛ bɛ K'u fɛ yen. U ka laadalamɔni bɛ Kɛ fàlaw ni kɔdaw ani lɛdaw la. Jɛgɛmarayɔrɔ duuru bɛ yen. A yɔrɔ ninnu bɛɛ mɔnikɛminɛw ye kelen ye bese ni doolen ani jɔ. Sugunbakaw bɛ jago fana dɔɔn-dɔɔnikɛ kà Fàra ninnu kan. Nka o jago in fanba ye butigifɛnfeere ni sɛnɛfɛnfeere ni jiridenfeere ani baganjago de kan. Yen sugu ye karidon ye. Bololabaara dɔw bɛ K'u fɛ yen i n'a fɔ: ŋunanda ni segereda ni fifalandla ni sìgilandla ni kalakadla ni kolondla ni dabadla ni murudla ni bɔgɔdagadla ani sɛnɛkɛminɛ wɛrɛw. Donsoya fana bɛ Kɛ yen fana.\nSugunba yen, sògobaw bɛ Minɛ walima k'u Fàga ni fɛɛrɛ minnu ye olu dɔw ye: marafa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ, fɛlɛbɔ, wosen, wùlu ʃuli a sògo masina na. Yen kɔnɔfaga fɛɛrɛw flɛ: manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, gɛnni, furabuluda, samakaminɛ-fankan. Ncɔlɔ, jonbori, gɛnni, ani koronni y'u ka daba-minɛfɛɛrɛw ye.\nBaɲumankɛtɔn caman sèn Dònna sugunba ka yiriwa la. Olu la AMEDD, UNICEF, GRADE COM ani MEDICUS MUNDI b'a la. U ka yiriwa ɲɛsinnen dòn jɛya, kɛnɛya, kalanko ni sɛnɛko ani warimarako ma. Ninnu bɔlen 'kɔ a la ko kura caman fana bɛ Sɔrɔ yen bì. i n'a fɔ: ɲɔʃimansin ni kɔlɔn ŋana ni pɔnpekɔlɔ ni worobinɛ ni tlebarikawalan-kuran ni kɔɔrisugu ni mɔbili ni moto ni kalalikɛmansin ni kɛnɛyaso ni jibanbe ani sɛnɛkɛ-mansin bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen.\nSugunba lakɔlikalan Dabɔra 1958 yanfanw na sàn . Yen lakɔli ye forobata ye. Duguma dakun fàn fɔlɔ ani dugumadakun fàn flanan bɛɛ bɛ yen. Madarasa ni blonkɔnɔkalan bɛ yen fana. U ka madarasa Dabɔra 2006 sàn. Forobata y'u ta ye wa dugumadakun fàn fɔlɔ n'a fàn flanan bɛɛ b'a la. Balikukalan bɛ Kɛ yen. Nka ninnu bɛɛ la, lakɔlikalan de fanga ka bòn ka sago tɔw bɛɛ kan. Baba bɛrte ye yen kalanden fɔlɔ dɔ ye. O min bɛ kuluba. A Kɛra minisiri ye ka Tɛmɛ wa ale de bɛ CMDT ɲɛmaaya la bì.\nSilamɛya, kerecɛnya ani laadabatow bɛɛ bɛ sugunbakaw fɛ yen. Juma misiri kelen ni misiri gansan kelen b'u fɛ yen. O kɔ fɛ eglizi fla fana bɛ yen. Yen laadabatow ka Ca kosɛbɛ. olu la, kɔmɔ ni dagɔri ni lemuʃoo, buguduma, kua, kɔrɛ, kɔmɔ, ani ɲa. Ninnu bɛ u ka kìn minnu na kosɛbɛ olu flɛ: kafɔna ani yaʃɔnso.Sugunbakaw tnɛ ye bama ye, u ka dugudaasiri yeba kɔrɔn ye.\nNanpun, kalenɛ, kɔɲɔ, ntolatan, baarta ani tɛgɛrɛtlon ye yen ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin ni flen ni gita ni bàra, bala ani dunun ye. U ka ɲɛnajɛw bɛ Kɛ u ka fɛɛrɛbaw de kan.\nSugunba jisigiyɔrɔw ka Ca. Yen, Kɔw ni fàlaw ni dàlaw ani lɛw bɛ yen. A jisigiyɔrɔ ninnu na jilafɛn damadɔ bɛ Sɔrɔ yen i n'a fɔ:manɔgɔ ni ntɛbɛn ni kɔnkɔn ni kaana ni kooro ani koorokaara. Yen kungo 'kɔnɔ jiriba damadɔ bɛ Sɔrɔ yen, olu la, jala ni banan ni sanan ni genun ni nkaba ni npeku ni zaban ni dingɛ ni gele ni nsira ni bumu ni ʃì ni nɛrɛ ni ntabakunba ni kòro ni zɛrɛninjɛ ni nkalama ni sunsun ni nten ni gunjɛ ni jun ni npilen ni ntomi ni ɲama ni nkunan ni wɔlɔ ni ntɔmɔnɔ ani bɔ. Yen kungodaw ye Ŋologo, kɔɔŋɔ, kɔrɔgɔ, ɲalogo, buya, sere, ɲagɛŋɛ ani kafaaya ye. A kungoda ninnu na sula, bubutigɛ, dankala, warablen, bàla, wɔlɔ, jugunin, gorongo bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen.\nKaburudon naani 4 de bɛ Sugunba. O Sɔrɔla kìnko ni yɔrɔw janya-ɲɔgɔnna fɛ.U ka kaburudow bɛɛ Sɔrɔ dugu ni . Nka a kaburu ninnu bɛɛ bɛ Sɔrɔ dugu nunmayanfan, Kininyanfan ani tlebin yanfan de fɛ. Wa 'kun foyi fana t'a la u fɛ.\nSugunba samiɲa bɛ da Minɛ mɛkalo 'kɔnɔ ni ka Foori nowanburukala la.Yen tlema bɛ da Minɛ desanburukalo la ni ka Ban awirilikalo la. yen funteni waatiw ye daminɛ ye marisikalo ye, a laban ye mɛkalo ye. Fonɛnɛ bɛ da Minɛ desanburukalo la ka Foori feburuyekalo la. Sugunba samiɲa sanji hakɛ fànba ye 800mm walima 1000mm. Yen unteni sannadan ye 30 ye, a dugumada ye 42 ye. U ka nɛnɛ sannadan ye 19 ye, a dugumada ye 30 ye.\nKabakomayɔrɔ kelen bɛ sugunba mɔgɔ bɛ Se ka wuli min lajɛli kamà. Farawoba dɔ de dòn, kabakofɛn caman de bɛ Sɔrɔ a 'kɔnɔ. wa màa si ma deli ka Dòn a 'kɔnɔ k'i Sera a dan na. Nka dɔw kɔni ka jateminɛ y'a Jira k'a Taa Bɔ fo sungulaso faraw la bari o ɲɔgɔnna dɔ bɛ yen fana, mɔgɔw bɛ Dòn o fana 'kɔnɔ nka màa si ma deli ka Se o fan dàn na.\nBlàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-02-23\nFogo yeko: 1146279 - Bì: 198 - Kalo in: 7869 - Лinan: 67482.\nFura Yeko: 1416 - Bì: 1 - Kalo in: 13 - Лinan: 101.


Bolokoli ye hadamadenya kalanso dɔ ye Farafinna | FASOKAN\nBolokoli ye hadamadenya kalanso dɔ ye Farafinna\nPublié le 11 mai 2010 par fasokan\nN kan tɛ bi ma, ni den bɛ boloko kabini a wolo waati walima kalo damadɔ a wololen kɔfɛ. N kan bɛ waati ma, waati min ni den tun bɛ boloko a san 12 walima ani kɔ. Kɔrɔba de b’o san hakɛ in sugantili la. O waati den b’a dɔn min kɛra, a hakili bɛ to a ka kalannenw na fana.\nBilakoro minnu tun ye si hakɛ kelen ye, olu tun bɛ boloko ɲɔgɔn fɛ. A ɲɛfɔli ka jan. An b’an wasadon a kunbaba dɔw la minnu bɛ demisɛn kɔrɔbayalen bolokoli nafa jira an na.\nN bɛ n ka banfula jɛngɛ Farafinna makɔrɔbaw ye u ka yamaruya di n ma n ka n da se nin ko in ma, ko min fɔli, a sɛbɛnni, a carinni ani a marali bɛ bidemisɛnw bilasira kosɛbɛ, demisɛn minnu gɛrɛsɛgɛ bɛ ka dɔgɔya dɔɔni dɔɔni nin ko ninnu dɔnni na farafinna, ka sɔrɔ u jɔyɔrɔ ka bon an ka hadamadenya taabolo la. N b’a kɛ ka n to “fɛn bɛɛ tɛ fɔta ye” sariya labatoli kɔnɔ.\nBolokoli bɛ demisɛn kalan dusu ni cɛfarinya la:\nBolokoli ye lamɔ kalanso ye, hakilitigiya ani fafarinna danbew kalanso don. Bolokodenw, ni dɔw k’u ma solimadenw, olu bɛ kalifa dugu kamalenkɔrɔ dɔ la min hakili ka bon. O b’u kalan laadakɔrɔw ni taabolo ɲumanw na. Kabini bolokoli don sɔgɔmada joona fɛ, bolokodenw bɛ kalan cɛfarinya la. U daraka bɛ kɛ dumuni kalama forontomaba dɔ ye. O dumuni bɛ weele ko cɛfarinto. O kɔrɔ ye k’u dege diɲɛlatigɛ gɛlɛyaw la. U k’a dɔn ko diɲɛ ko bɛɛ tɛ nɔgɔman ye, gɛlɛyaw fana b’a la, gɛlɛya minnu n’u ka kan k’olu kun bɛ ni muɲu ni cɛsiri ye ka t’a fɛ. O cɛfarinto in ni juguya tɛ fan kelen ka ɲɛsin demisɛnw ma. A kun ye kun labɛn u hakili n’u farikolo la ka bila don nataw ɲɛ diɲɛlatigɛ la i n’a fɔ sukuruba y’a fɔ cogo minna: « n bɛ n dege sensabataama na, yanni n woro kelen ka kari »\nO dumuni dunnen kɔ, a man kan bilen, o demisɛnw ka boli u kɛlɛɲɔgɔn ɲɛ, u man kan ka kasi fɔ n’a kɛra hinɛ kasi ye, u man kan fana k’u dɛsɛko jira fɔ n’u b’u danna.\nBolokoli bɛ demisɛnw kalan ɲɛmɔgɔ bonya na:\nBolokodenw cɛma, dɔ bɛ suganti k’o k’u ka ɲɛmɔgɔ ye. O de bɛ kɛtaw bɛɛ fɔ. A b’a janto a yɛrɛ taabolo la ani tɔw taabolo. Ni dɔ bɛ fɛ ka ko bɛnbali dɔ kɛ, a b’o ladi k’o bila sira. N’o m’o ko dabila, a b’o ɲɛfɔ u ka ɲɛmɔgɔba ye. Bolokoden tɔw bɛɛ bɛ tugu o kɔ k’o bonya. O bɛɛ kun ye ka demisɛnw dege ɲɛmɔgɔbonya ni kɔrɔbonya na kabini o waati.\nDemisɛnw bɛ faraɲɔgɔnkan, jɛ ani ɲɔgɔnkanu kalan kolokodenso kɔnɔ :\nKa demisɛnw boloko ɲɔgɔnfɛ, o kun ye k’u kalan faraɲɔgɔnkan, jɛ ani gasi dɔnni na. O la, demisɛnw bɛ kalan kumacogo ɲuman na. Jɛ ni ɲɔgɔndɛmɛ nafa bɛ fɔ u ye k’a jira u la k’u kana layidu ta u tɛ se ka min tiimɛ, wa u k’u dalakan labato waati bɛɛ. Demisɛnw bɛ kalan ɲɔgɔnkanu na k’a jira u la k’u ka kan ka ɲɔgɔn kanu, ka ɲɔgɔndɛmɛ cogo bɛɛ la, u ka na janfa kɛ fiyɛwu. Ni ŋɔni ye dɔ sɔgɔ a senna, tɔw ka kan k’o dimi kɔlɔsi u kunkolo la. U bɛ ko bɛɛ kɛ ɲɔgɔnfɛ bɛn, kelenya ani ɲɔgɔnkanu kɔnɔ.\nA tɔ bɛ na


Baganw ka sìgiyɛlɛma - Fàkan\n‘Bagan caman bɛ taanikasegin Kɛ yɔrɔw ni ‘ɲɔgɔn ‘cɛ ‘sàn o ‘sàn. Dɔw ta Ye kɛko kelen ye u ʃì ‘kɔnɔ. A bɛ Fɔ o mà ko sìgiyɛlɛma. Yɔrɔw dɔw y’u ka waatitɛmɛ-yɔrɔ ye, dɔw Y’u bugunyɔrɔ ye. U ka taamaw kɛcogo tɛ kelen ye: dɔw tɛ Tὲmɛ bm 10 caman kàn, dɔw ta bɛ bm ‘ba caman Bɔ. U bɛ sìgiyɛlɛma in Kɛ yɔrɔ n’a cogoya kosɔ̀n.\nBagan bɛɛ bɛ sìgiyɛlɛma Kɛ. ‘Fɛnɲɛnɛma-kunda firifirininw ni ntɔ̀nw de bɛ Se kà Ta ‘yɔrɔ jan. ‘Kɔ̀gɔji-jɛgɛ caman b’a sìgiyɔrɔ Yὲlɛma waati n’a cogoya kosɔ̀n. Dɔw ta bɛ Kɛ bugunni ‘kan ma. Fòofofɛnw na, kɔ̀gɔji-lasòraw de Ye sìgiyɛlɛmanaw ye kosɛbɛ. Kɔ̀nɔw ta ka jugu a ko la kɔsɛbɛ. Dɔw bɛ Bɔ jyɛn kùn kelen na nɛnɛma-yɔrɔw kà Taa fùntenima-yɔrɔw la. Erɔp taw bɛ Yὲlɛma Fàrafinna, Amerik kɔ̀gɔdugu taw bɛ Taa a wòrodugu fὲ. Kɔ̀nɔ fɛnɲɛnama-dunnaw de b’o Kɛ ‘kɛrɛnkɛrɛnnenya la sabu u tɛ ‘fɛn Sɔ̀rɔ u kɛyɔrɔ kɔrɔw la. Dɔw fana bɛ Bɔ u nɔ̀ na jà siranɲɛ fɛ.\nFɛnw ka sìgiyɛlemaw bɛ kɛ ‘kulu ni ‘kulu kà Caya wà u bɛ ‘sira kɛrɛnkɛrɛnnen Mìnɛ. ‘Лɛfɔli caman B’u kùntlena-ko la: tlè cogoya; dòolow ni kalo cogoya; dɔw bɛ Taa kasa nɔ̀ fὲ, dɔw ta Ye yeli ye, dɔw fana ta Ye mànkan ye.\n‘Bagan caman b’o jàteminɛ sugu ni Kɛ.\nBlàdon : 2021-10-23 Yɛlɛmako laban : 2021-10-31\nFogo yeko: 1146263 - Bì: 182 - Kalo in: 7853 - Лinan: 67466.\nFura Yeko: 143 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 63.


Maroko — Wikipedia bamanankan\nFaso motto:Allāh, al-Watan, al-Malik\nMaroko (Arabukan المغرب) madɔnnen Maroko Mansamara (Arabukan المملكة المغربية), a bɛ Afrika Saheli fɛ min jamanadenw jatelen ka kɛ 33 848 242 (2014). A sigilen Atlantik Kɔgɔji dala min bɛ mɔnɔbɔ kase Gibraltar Mɔsɔn ma Mediterane Baji la. Maroko bɛ danbɔ ni Aljeri kɔrɔn fɛ, Espania saheli fɛ (kɔgɔji bolo kan fo kase Espania dugu fla ma Seta ani Melila) ani Moritani wordugu fɛ.\nMaroko ye Afrika jamana ye min ye tɔnden ye Afrika Kelenya kɔnɔ. Kafara, a ye tɔnden ye Arabu ka Tɔn, Magreb Arabu ka Kelenya, Fransekanfɔtɔn, Silameya Lajɛ ka Tɔn na. A fɛnsɛn bɛse 710 850 bametri kɛmɛjɛ ma.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Maroko&oldid=39852 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 24 Ɔkutɔburukalo 2021 à 17:00.


Kalanko, Balikukalan ni Fasokanw Minisiri ka dantigɛli, Balikukalan tɔgɔladon seli hukumu kɔnɔ | FASOKAN\nKalanko, Balikukalan ni Fasokanw Minisiri ka dantigɛli, Balikukalan tɔgɔladon seli hukumu kɔnɔ\nPublié le 10 septembre 2010 par fasokan\nArabadon, sɛtanburukalo tile 8, o tun ye balikukalan tɔgɔladon ye diɲɛ kɔnɔ. O seli daminɛni kurunbokarilen kɔ Yelimane, Kayi mara la Karamɔgɔ Saliku Sanɔgɔ fɛ, n’o ye Kalanko, Balikukalan ni Fasokanw Minisiri ye, kow tɔ kuncɛra sɛtanburukalo tile 8 santiri de kɔnferansi la Bamako.\nO senfɛ, Minisiri Saliku Sanɔgɔ ye dantigɛli kɛ nazarakan na, nka a ye dantigɛli in kunbaba dɔw fana lase bamanankan na walasa bɛɛ bɛ se ka dɔ tɔmɔ a ko la.\n– N balimaw;\n– Cɛ ni muso;\n– Denmisɛn ni makɔrɔ ;\nN ka foli bɛ aw bɛɛ ye. An sira hɛrɛ la, Ala ka tile hɛrɛ d’an bɛɛ ma.\n– N ka foli kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ Muso, Den ani Denbaya yiriwali Minisiri mus oye, n jɛɲɔgɔn Sira Danba. Ale min cɛ sirilen bɛ tuma bɛɛ musow ni demisɛnw ka ɲɛtaa ɲinini na;\n– N ka foli bɛ Bamakɔ mara ɲɛmɔgɔ ye;\n– N ka foli bɛ Bamakɔ mɛri ye;\n– An dɛmɛbagaw, n ka foli bɛ aw bɛɛ ye.\n– Balikukalandenw, n ka foli bɛ aw ye,\n– Mɔgɔ o mɔgɔ nana an ka wele jaabi, an ka foli bɛ i ye.\nBidon ye donba ye. San kalo kɔnɔntɔnnan tile segin, o ye Balikukalan tɔgɔla don ye diɲɛ fan tan ni naani bɛɛ la.\nNin don in seli kɛli ɲinan an fɛ yan Mali kɔnɔ, o ni an ka yɛrɛmahɔrɔnya tali san biduurunan seli bɛ bɛn. O ye fɛn ye, min b’a jagoya an ma an k’an kɔ filɛ san biduuru tɛmɛnen baarakɛlenw na k’a fɔ ko baara caman kɛra. Nka alisa, baara kɛta tɔ ka ca. An k’an cɛsiri alisa: ka sɛnɛkɛlaw, baganmaralaw, mɔnikɛlaw, bolola baarakɛlaw bɛɛ kalan, u ka se ka nafa sɔrɔ u ka baaraw la.\nAn y’a jira fana k’a fɔ, ko an ka famaw, cakɛda kuntigiw, minisirisow baarakɛlaw, depitew, kɔnseyew, mɛriw ani mɔgɔ o mɔgɔ min kalannen don nazarakan walima arabukan na, u bɛɛ ka wili ka balikukalan kɛ an ka kanw na.\nN’an taara an ka kiritɛsow kɔnɔ, an ka se ka faamuyali sɔrɔ an ka kanw na.\nN’an bɛ taama an ka jamana kɔnɔ, an ka duguw tɔgɔw sɛbɛnnen ye an ka kanw na, an ka se k’u kalan.\nA ka kan fana an ka dɔnkilidalaw ka se ka dɔnkili sɛbɛn an ka kanw na, sɛnɛkɛlaw; mɔnikɛlaw, baganmaralaw, bololabaarakɛlaw, jagokɛlaw, gadonmusow, … bɛɛ ka se k’I ka baara kɛ an ka kanw na, ka batakiw ci ɲɔgɔn ma, ka gafew sɛbɛn an ka kanw na.\nN bɛ bɛɛ fo: an dɛmɛbagaw, tɔn minnu cɛsirilen bɛ balikukalan yiriwali n’a sinsinni na.\nAw bɛɛ ni ce n lamɛnni na.\nUne réflexion au sujet de « Kalanko, Balikukalan ni Fasokanw Minisiri ka dantigɛli, Balikukalan tɔgɔladon seli hukumu kɔnɔ »\nLe 13 septembre 2010 à 13 h 34 min , REGA-GUINEE a dit :\nfellicitation au deux departement


Mànden jàmana - Fàkan\nMànden daminɛ na, màninkaw ‘dàn ma de tùn Bɛ yèn. Nkà fànga bònyanen, u ye jàmana wɛrɛ Màra k'o Fàra Mànden kan. Mànden fàamadugu tùn Ye Лani ye; o tùn Bɛ bada la, ba min tɔgɔ Ye ko Sankaranin. Sanu min tùn bɛ Bɔ Sigiri dàmanda la, o tùn Ye Mànden fàamaw ‘ta ye.\nSumanguru Kantɛ tùn Ye Sòsojamana fàama ye (dɔw ko ale de ma ko Sumaworo). Sòso Bɛ Mànden ni kὲɲɛka ‘cɛ. An Bɛ bì min na, Sòso dùgu yὲrɛ Bɛ bɔrɔn fɛ, Bananba kafo ‘kɔnɔ. Jèliw ko Sumaworo de ye Mànden jàmana fàama den 11 bɛɛ Fàa fo a tan ni filanan : a m'o Fàa bawò o tùn Ye mùluku ye. Nkà o mùluku in de Kɛra Sùnjata ye.\nMànden fàama tùn Ye Nare-Màgan Kɛyita ye. Muso sàba tùn B'a ‘kùn : Sàsuma Berete, Sògolon, ani Nàmajɛ. Dànkaran Tuma ani Nàna Triban Ye Sàsuma denw ye. Sùnjata, Jàmuru ani Kòlonkan ye Sògolon denw ye. Mànden Mori Ye Nàmajɛ den ye.\nSùnjata, Nare-Màgan Jàta, Sògolon Jàta\nSùnjata fà Sàra k'a sì To sàn 7 la. A tùn ma Taama halisà, a kɔrɔkɛ Dànkaran Tuma Sìgira fànga na. Sùnjata Nàna kɛnɛya kà Kɛ cὲfarin ye fo Mànden bɛɛ tùn b'a Kofɔ. Dànkaran Tuma Labanna k'a Kɔnniya, k'a Kɛ fàdenya ye. Sùnjata ye Mànden Bìla o la ; a n'a ba Sògolon ani Mànden Mori, u Taar'u Sìgi kɔrɔn fɛ, Mɛma.\nSùnjata y'i To yèn de kà Sumaworo ka wale juguw Komɛn Mànden ‘kɔnɔ. Dànkaran Tuma Bòlila kà Taa Kisidugu. Mànden màakɔrɔw ye ci Bìla kà Taa Mɛma Sùnjata ma : ko Sùnjata ka na u Bɔ ‘bolo la. Tùnkara de tùn ye Mɛma fàama ye, o ni Sùnjata tùn ka di. A tùn t'a fɛ Sùnjata ka Bɔ a ‘kɔrɔ. Nkà Tùnkara ye kὲlɛcɛw D'a ma. Sùnjata Wulila kà Mànden Sɛgɛrɛ, an'a balimakɛ Mànden Mori. U mana Se ‘yɔrɔ o ‘yɔrɔ, dɔ bɛ Fàra jàma kan ; Sùnjata ka kὲlɛdenw bɛ kà Caya kà T'a fɛ. Sumaworo ka fànga ‘nège tɛ si la bilèn.\nSumaworo n'a ka kὲlɛbolo Nàna Sùnjata Bὲn ; o kὲlɛ fɔlɔ ma Diya Sùnjata la, a n'a ka màaw Bòlila kà Taa u Labὲn koɲuman. Sùnjata ye dɔ Fàra a ka kὲlɛdenw kan. Dɔw ko bɔbɔw ye kὲlɛden 1500 D'a ma. O kɔ Sùnjata ni Sumaworo ye ɲɔgɔn Bὲn Kirina 1235 sàn na. Kirina tùn bɛ Kùlukɔrɔ kὲrɛ fɛ. Kirina kὲlɛ la, Sumaworo Bòlila, Sùnjata Ser'a la an'a ka domaya bɛɛ. Sumaworo Tununa Kùlukɔrɔ ɲànankulu la. Hali bì, kùlukɔrɔkaw bɛ ɲànan Sɔn.\nO kὲlɛ bannen, Sùnjata y'a Лɛsin Sòso dùgu yὲrɛ ma, Sòso min tùn Ye Sumaworo ka fàamadugu ye. Sùnjata ye Sòso Mìnɛ k'a Fàra Mànden kan. Jàmana tɔ̀ bɛɛ Sɔ̀nn'a ye, k'a Tà Sènegali ba la fo kà t'a Bìla Jòliba la. Nìn bɛɛ Fàrala Mànden kan. Sùnjata Kɛra Mànden Màsakɛ ye (fàamaw ka fàama).\nSùnjata denkɛ sàba bɛɛ Sìgira fànga na kelen-kelen: kabini fà Banna fo 1270 sàn na, Màsa Wulen Sìgira fànga na. Ale de ye Mànden fànga Bònya k'a Se Bànbuku ni Faleme ma. Wati ka fàamaya y'a Tà 1270 sàn na fo 1275 sàn. Kàlifa ma Mɛn fànga na. Ale ni màaw ma Bὲn. U y'ale Fàa. Abubakari tùn ye Sùnjata balimaden dɔ ye, o ye sàn tan Kɛ fànga na fo 1285 sàn.\nSakurà tùn tɛ Sùnjata ‘bɔnsɔn ye. Dɔw yὲrɛ ko ‘jɔ̀n kɔrɔ dòn. Ka Sakurà to fànga na, Mànden ye bònya Sɔ̀rɔ kosɛbɛ. Ale de ye Kaɲaga Fàra Mànden kan fo kà Taa Se Masina ma. Sakurà ye sàn 15 Kɛ Fànga na (1285 fo 1300).\n‘Keyita tùn tɛ Sakurà ye, nkà o ma fosi Bɔ a ka dawula la. Sakurà Taara Makan, nkà a sègintɔ Banna Tripoli, larabujàmana kan. Sakurà sùko Kɛra i ko Sùnjata bɔnsɔn tà ɲɔgɔn.\nKànku Musa (Màsa Musa)\nSakurà bannen ‘kɔ, sùnjatasi sàba Sìgira fànga na Mànden, nkà u si ma daraja Sɔ̀rɔ. Màsakɛ min ye Mànden Bònya k'a dawula Se a dàn na o Kɛra Kànku Musa de ye. dɔw ko Màsa Musa. Kànku Musa ye Mànden màsakɛya Kɛ kabini 1307 sàn. Sìlamɛba tùn dòn. O don a bɛ jɔ̀n dɔ Labìla. A ye mìsiri caman Jɔ̀ Mànden ‘kɔnɔ.\nSibiridon dɔ, kalo tile 12, 1324 sàn na, Màsa Musa y'a ka makantaasira Mìnɛ. Jèliw ko Kànku Musa ni màa 60.000 de Taara Makan ani jɔ̀nkɛ 500, sanubere B'u ‘bolo ani fàli dòninen sanumugu la. Kànku Musa ka hiji ‘sèn fɛ, a ye nàfolo caman Nì Makan jàmana kan. A ni larabudɔnnikɛla dɔw Sèginna Mànden : cὲ kelen tùn Bɛ u la ko Ibu Izak Saheli, o de ye mìsiriw ni ‘so ɲumanw Jɔ̀ màsakɛ ye.\nKànku Musa n'a ka jàma surunyanen Jòliba la, a fɔr'a ye ko kɔrɔbɔrɔjàmana fana Mìnɛna a ka kὲlɛdenw fɛ k'o Fàra Mànden màra kan.\nO de la sa, a y'i Kùnda Gàwo kan, k'a bɛ Taa a ka jàmana kura Lajɛ. Kɔrɔbɔrɔfaama y'a denkɛ fila D'a ma, k'a Jìra k'ale matigi dòn.\nMàsa Musa ye mìsiri kelen Jɔ̀ Gàwo. Izak Saheli y'o Jɔ̀ larabuw ta cogo la. Kɔrɔbɔrɔw ko Màsa Musa de ma ko Mali-Koyi.\nU selen Лani, Ibu Izak Saheli ye ‘so ɲumanba Jɔ̀ màsakɛ ye. Kànku Musa ye sanu kilo 54 Nì a la. Kànku Musa tùn Ye ‘màsakɛ dawulama ye. A ka daraja tùn ka bòn. A mànkutu tùn bɛ Fɔ hali nànsarajamanaw kan. Màsa Musa ka fànga tùn b'a Tà Sènegali kɔgɔjida la fo hawusajàmana kan ; k'a ta fana Saheli fo tukɔrɔla dàncɛ la. Nìn bɛɛ tùn bɛ Màsa Musa ka fànga ‘kɔnɔ. Kànku Musa Sàra 1332 sàn na.\nKànku Musa kɔ\nKànku Musa sàlen, a denkɛ Màgan Sìgira fànga na. O ma k'a fà ɲɔgɔn ye bawò o ye fànga Bìlakojuguyaminɛ. Kɔrɔbɔrɔfaama denkɛ fìla minnu tùn Bɛ màsakɛ ‘bara, olu Bòlila kà Sègin u fàso la. Kɔrɔbalen min tɔgɔ ye Ali, o ye fànga Tà Gàwo. Kɔrɔbɔrɔjàmana y'a yὲrɛ Tà kà Bɔ Mànden màra ‘kɔnɔ.\nKabini Kànku Musa Sàra, Mànden fànga Nàgasira. Surakaw ye Tumutu Bɔ̀si Mànden na. Kɔrɔbɔrɔfaama min tɔgɔ ye ko Asikiya Muhamɛdi, o de Labanna kà Mànden Màra, kà Taa ni kɛyitaw ye Gàwo jɔ̀nya la.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 17-23\nBlàdon : 2020-04-30 Yɛlɛmako laban : 2020-07-20\nFogo yeko: 1147059 - Bì: 343 - Kalo in: 8649 - Лinan: 68262.\nFura Yeko: 693 - Bì: 2 - Kalo in: 35 - Лinan: 129.