ʃikolonba - Fàkan\nKàpaala min y'a ka galoda-dugu ye a n'o 'cɛ ye bam 3 ye. A Bɛ Sikaso marabolo kolomi min na o ye Kucala ye. ʃikolonba n'olu cɛ jànya ye bam 25, Kucala, bam 170, Sikaso. A dafɛduguw ye Farakɔrɔ bam 20, Finkɔrɔnin bam 08, Tri I ni II bam 7, Ntɔrlanin bam 5. Molobala de y'a ka kafoda-dugu ye, a ni min cɛ ye bam 22 ye.\nʃikolonba tɔgɔ Dara a tu Tigɛbaa de la. Ale tùn bɛ jɔnya de la ka tɔɔrɔ ni maʃibakow Nàna ale Lafarinya ni k'a ja Gɛlɛnya. O kɛlen a nana Ban ka Bòli ka na Sìgi yen tu 'kɔnɔ. Màa kɔrɔbaw ka fɔ la, ko a tùn bɛ Bɔ "bgii" de. A nana Farinya fo yen lamini kɛlɛmasaw bɛ a ɲiyɔrɔji Sìgi. U y'a Da a la o de la ko "ʃi" a kɔrɔ ye k'a Banna. Ɔ, u Tora u b'a Weele o la f'u nana "kolonŋɔ" fana Fàra a kan tun, o fana kɔrɔ ye ko "jugu". i komin ʃi in Kɛr'a tɔgɔ yɛrɛ ye sa, u sinna ka dɔ in Fàr'a kan ni k'a Weele "ʃikolonŋɔ" na. Mamara dòn n'an ya bayɛma bamanankan na a bɛ "ʃi jugu" Di kɔrɔko siratigɛ la. A dugu in tɔgɔ Sɔrɔla nin sira in de fɛ. Wa o kelen in de fana Mununmununna ka na Kɛ "ʃikolonba" ye bì.\nLaadaladugu-tigiya de bɛ ʃikolonba. Yen dugutigiya tolen bɛ kìn kelen de 'bolo. Wa hali o kìn in fana na sunŋaraw dɔrɔn de bɛ K'a ye. Ni ʃikolonba dugutigi Ntanyana u tɛ Grin dɔ Sìgi o nɔ na fɔlɔ dɛ, laada dɔ de bɛ yen o bɛ Latlen waati kelen de la sàn 'kɔnɔ. N'u ka o laada in Latlenna tuma min na u bɛ Sɔrɔ dɔ Sìgi. ʃikolonba ye dugu kɔrɔba de ye, o de y'a To a Marala dugutigi caman fɛ ka Tɛmɛ fo ka na Se Лanimaba sunŋara ma bì. O dugutigi kɔrɔ ninnu dɔ ye: Bàba sunŋara, Nabirɛ sunŋara, Ŋolo sunŋara, kùlu sunŋara, jeba sunŋara, Parze sunŋara, Лana sunŋara, Npɛrɛ sunŋara, Namajomɔ sunŋara, Fàsiri sunŋara, ʃooze sunŋara ani Dahamu sunŋara ye. ʃikolonba Sìgira cɛfarin de fɛ nka o n'a ta bɛɛ a ma jamanatigiduguya Sɔrɔ. U tùn bɛ Laminn Danbɛlɛ de ka mara 'kɔnɔ, n'o ye molobala jamanatigi ye.\nDuguba tɛ ʃikolonba ye. A mɔgɔw caya o caya u tɛ Tɛmɛ 2700 kan. Yen kìnw ye naani ye. Лibamaso, sunnaso, nafanna ani ceniɲina. ʃikolonba ma sìgiyɔrɔyɛlɛma Kɛ a tu tigɛli ni bì 'cɛ.\nMiɲakaw dɔrɔn de bɛ ʃikolonba. Yen jàmuw ye Tarawele, sunŋara, danbɛlɛ, jabaatɛ, saare konatɛ ani ture ye. Sinankunya bɛ ʃikolonba ni dugu wɛrɛ minnu 'cɛ yen laminduguw la, o ye Baso, ziina ani wurekela ye. Furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ yenkaw ni laminidugu bɛɛ 'cɛ, w'a bɛ Tɛmɛ fana du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ ani kìn bɛɛ. Mamara ni bamanankan de bɛ Fɔ ye. Nka mamara bɛ Fɔ kosɛbɛ yen ka Sago bamanankan kan.\nʃikolonbakaw bɛ sɛnɛ sɛbɛkɔrɔkɛ. U bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ, i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà ani kɔɔri. Wa u bɛ foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ni melɔn ni sira fana Sɛnɛ. U bɛjirituru fana Kɛ. Yen jiriturutaw ye: lenburu ni mangoro ni buyagi ani sɔmɔ ye.O kɔ fɛ, u bɛ baganmara ni jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ u sèn fɛ. U ka bagan marata yen, daba ni kamanmafɛn-kunda na o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago sinsinnen dòn butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew ma. Yen sugu jɔdon ye sibiri ye. Donnsoya fana bɛ Kɛ ʃikolonba yen kosɛbɛ wa bolodon bɛ K'a la fana.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ani gɛnni de ye ʃikolonbakaw fana ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Marafa y'u ka kungosogobaw fàalan ye. U bɛ misiden dabɔ ni fɛɛrɛ min ye o ye ncɔlɔ ye i n'a fɔ caman b'a Kɛ cogo min na. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye, o dɔ ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ.\nKo kura damadɔ bɛ Sɔrɔ yen bì, i n'a fɔ ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin ani moto. CMDT ni MUTUEL ni JIGISƐMƐJIRI ani ЛƐTAA olu ye baɲumankɛtɔnw ye minnu sèn Dònna yen yiriwa la haali.\nBalikukalan ni lakɔlikalan de bɛ Kɛ ʃikolonba. Yen lakɔli ye forobata ye, w'a dabɔ ni sisan 'cɛ bɛ Bɛn sàn 22 ma. Yen, dugumandakun fàn fɔlɔ ani dugumandakun fàn flanan bɛɛ bɛ yen. Lakɔlikalan de yanga ka bòn yen kosɛbɛ.\nKerecɛnya ni silamɛya ani laadalabato bɛɛ bɛ ʃikolonba. Misiri kelen de bɛ yen wa o de fana y'u ka jumamisiri ye. Npɛrɛ sunŋara de Nàna ni yen silamɛya ye. ʃikolonba kerecyɛnya dònbaa tɔgɔ ye Etasi tarawele ye. Eglizi kelen deb'u 'bolo yen an bɛ bì min na. U ka laadalabatow ye Лasɔn, tusɔn ani jɔnkaniboli misɛnnin dɔw i n'a fɔ màha, ɲininkajugu o n'a ɲɔgɔnna wɛrɛw.\nʃikolonbakaw ka ɲɛnajɛlakow ye kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni sankunbɛnw ni ntolatan ani laadalakow (napun, kalenɛ...) ye. U ka fɔlifɛnw ye ya ni bàra ni bala ni dunun ani cicara ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ ye dugu foroba-kɛnɛba ye u bɛ o min Weele ko kafubgɔ.\nKɔ ni dàla de bɛ Sɔrɔ ʃikolonba kungo 'kɔnɔ. Wa o yɔrɔ ninnu na manɔgɔ ni saalen, ntɛbɛn ntri, kaanaw, koorow ani koorokaaraw bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ yen kungo 'kɔnɔ fana o dɔw ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ pɔpɔ ani nten. Yen kungosogow ye miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ ani baninkɔnɔ. Yen kungodaw yegbiisigi, kafɔŋsigi, suuru, kaanin, faahɔ, fukɔrsigi anintɔrsigi ye.\nKaburudon sàba de bɛ ʃikolonba. Yen kaburudon kɛli sàba ye, o Sɔrɔla fànko defɛ. Fàn minnu ka surun ɲɔgɔn na u jɛlen bɛ kaburudonw na o cogo de la. A kaburudo ninnu bɛɛ bɛ dugu tlenyanfan de fɛ .\nYen samiɲɛ bɛ Dòn mɛkalo laban na, u ka tlema bɛ da Minɛ ɔkutɔburukalo la.\nKabakomayɔrɔ fɛnba tɛ ʃikolonbakaw fɛ yen, n'a Bɔra farawoba kelen na u bɛ min Weele "driwɔ' la.\nBlàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-01-25\nFogo yeko: 1146211 - Bì: 130 - Kalo in: 7801 - Лinan: 67414.\nFura Yeko: 1201 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 60.


Dɔrɔgu tako jugu ni a donni mɔgɔ joli la, o kɛlen don gɛlɛyaba ye diɲɛ kɔnɔ bi.\nSigarɛti ni dɔlɔyamariyalen don jamana caman na, o ye a to mɔgɔw tɛ ɲɛ u kɔ. U bɛ kɛ mɔgɔ caman sata ni u ka bana sababu ye san o san diɲɛ fan bɛɛ. Dɔlɔ minko jugu kɛra gɛlɛya ye kɛnɛyakow la, ani denbayaw ni sigidaw la diɲɛ kɔnɔ. Sigarɛti kɛra mɔgɔ caman sata ye jamana yiriwalenw na nka sisan a ka jugu faantan jamanaw na. Ni sigarɛtimin dɔgɔyalen na jamana yiriwalenw kɔnɔ, sigarɛti dilannanw ye a daminɛ ka a caman feere faantan jamanaw kɔnɔ min kɛra u bolo sugu kura ye. Sigarɛti ni dɔlɔmin kɔlɔlɔw ɲɛfɔlen don gafe ɲɛ Dɔlɔmin ni Sigarɛtimin na.\nSigarɛti ni dɔlɔ kɔ, mɔgɔ caman bɛ dɔrɔgu suguya wɛrɛw ta diɲɛ kɔnɔ, dɔrɔgu minnu ma yamariya. Sigida bɛɛ ni u ka tɔgɔ dalen don, i n’a fɔ misali la marijuwana (jiri, po, bin, ganja), opiyɔmu (heriyini, mɔrifini), metanfetamini (telimani) ani kokayini (poudre blanche). Mali la, dɔrɔgu dɔw bɛ yen i n’a fɔ bilebile (bleble), katɔzi (quatorse), amadu aya (Amadou Ayah), sanburu ɛndiyɛn (chanvre indien) ani Alimukayikayi (Alimou kayekaye).\nGɛlɛya wɛrɛ bɛ yen sisan dugubaw kɔnɔ ni o ye denmisɛnw ka fura jugu dɔ samani ye i n’a fɔ kɔli, tuma dɔw la pɛntiriji, samaratulu, gazuwali ani fɛn jima wɛrɛw. Tuma dɔ la mɔgɔ dɔw bɛ fura ta ka tɛmɛ a tata hakɛ kan.\nDɔrɔgu dɔw bɛ kunu, a dɔw pikiri bɛ kɛ, a dɔw bɛ min walima ka a ɲimi ani ka a sama. Dɔrɔgu bɛɛ ni a kɔlɔlɔ don farikolo la. Kokayini bɛ se ka mɔgɔ fari walawala ani ka a tigi nisɔn diya nka kɔfɛ a tigi bɛna a ye ko a sɛgɛnnen don, a dusu tiɲɛnen don ka a fari faga a kan. Dɔrɔgu dɔw bɛ mɔgɔ su i n’a fɔalikɔli, opiyɔmu, mɔrifini ani eroyini nka o kɔfɛ, a bɛ a bila kokuntankɛ la walima ka a kɛ a tɛ bɔ a yɛrɛ kalama. Dɔrɔgu wɛrɛw bɛ yen minnu bɛ mɔgɔ bila kumakuntan fɔ la ani malobaliya, o dɔrɔguw ye marijuwana, PCP, LSD ani peyoti ye.\nAw ye aw janto nin na: Muso kɔnɔma ka sigarɛti ni dɔlɔ ani dɔrɔgu wɛrɛw minni bɛ se ka gɛlɛya lase a den ma. Mɔgɔ caman ka pikiribiɲɛ kelen kɛ ka u yɛrɛ sɔgɔ, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka bana juguw yɛlɛma ɲɔgɔn na i n’a fɔbiɲɛdimi (gafe ɲɛ Biɲɛdimi) ani sidabana (gafe ɲɛ Sigida 24 Sidabana).\nA ka ca a la mɔgɔw bɛ dɔrɔguw ta walasa u bɛ ɲinɛ u ka gɛlɛyaw ni kɔngɔ kɔ. Nka ni u ye a tali daminɛ, u tɛ se ka a bila tuguni. Ni u ye a lajɛ ka a jɔ, u bɛ nisɔngoya ka bana walima ka kɛ nijugu ye. Walasa u ka se ka u ka dɔrɔgu sɔrɔ, u bɛ ko bɛɛ kɛ, u tɛ sɔn ka dumunikɛ wa u bɛ tila ka ban u ka denbaya la. O cogo de la dɔrɔgu tali bɛ na ni gɛlɛyaw ye duw kɔnɔ ani sigidaw la.\nDɔrɔgu bilabaliya bɛ se ka fɛn dɔw lase mɔgɔ ma, i n’a fɔ:\nDu kɔnɔ gɛlɛyaw,\nDɔrɔgu dɔw bɛ yen minnu bila man di, i n’a fɔ kokayini ani eroyini. Mɔgɔ bɛ mɛn dɔrɔgu dɔw tali la ka sɔrɔ a man don u joli la. Dɔrɔgu bilabaliya bɛ se ka bana bila mɔgɔ la walima ka a faga. Nka ni mɔgɔw ye u cɛsiri, ka u jija ani ka dɛmɛ don dɔrɔgutalaw ma, a tako jugu bɛ dabila.\nNi mɔgɔ ye dɔrɔgu bila, a bɛna a ye ko a tɛ hɛrɛ la, a bɛ tila ka taabolo wɛrɛ ta. O bɛ wele ko nege kɔlɔlɔw. A tigi bɛ kɛ mɔgɔ dusuba ye, ka a fari faga a kan ani ka a kɛ mɔgɔ dusumango ye. A bɛ kɛ a hakili la ko a tɛ se ka ɲɛ dɔrɔgu kɔ.\nDɔrɔgu dɔw nege bɛ mɔgɔ bila ka kojugu kɛ u yɛrɛ la walima mɔgɔ wɛrɛ la, dɔrɔguw i n’a fɔ kokayini walima eroyini. O la, a ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ la. Dɔrɔgu wɛrɛw bɛ yen i n’a fɔalikɔli, marijuwana, sigarɛti ani dɔrɔgu samataw, olu bilali tɛ fɛn kɛ mɔgɔ la fo ka se dɔgɔtɔrɔso la taa ma, nka du kɔnɔ mɔgɔw ni teriw ka dɛmɛ nafa ka bon kosɛbɛ a tigi ma.\nNin ye ladilikan dɔw ye minnu bɛ se ka dɛmɛ don dɔrɔgu talaw ma:\nAw bɛ dɛmɛ don mɔgɔ ma, mɔgɔ min b’a fɛ ka dɔrɔguta dabila. Aw bɛ a to aw hakili la ko a ka dusumangoya tɛ aw ko ye nka a ka dɔrɔgu bilali sababu don.\nSigida dɔrɔgutala kɔrɔw bɛ se ka fara ɲɔgɔn kan ka dɛmɛ don mɔgɔw ma minnu b’a fɛ ka a dabila. “Alikɔliki anonimu” ye o tɔn dɔ ye (Alcooliques Anonymes). O dɔlɔminna kɔrɔw ni dɔrɔgutala kɔrɔw ka tɔn ye mɔgɔ caman dɛmɛ ka bɔ dɔlɔmin ni dɔrɔguta la diɲɛ fan caman na.\nSigarɛtimin, dɔlɔmin ni dɔrɔguta kɔlɔlɔw bɛ se ka ɲɛfɔ denmisɛnw ye bangebaaw ni lakɔlikaramɔgɔw ni kɛnɛyabaarakɛlaw fɛ. Aw bɛ taabolo ɲumanw ɲɛfɔ denmisɛnw ye ani ka u ladi ka bɔ jogo juguw sira kan.\nAw bɛ aw jija ka gɛlɛyaw kɛlɛ aw ka sigida la, gɛlɛya minnu bɛ denmisɛnw don dɔrɔguta la i n’a fɔ kɔngɔ, baarako, ani dɛmɛ sɔrɔbaliya. Aw bɛ dɛsɛbagatɔw dɛmɛ ka u ka hakɛw sɔrɔ.\nWaleya ɲumanw ka teli ka a tigi dɛmɛ ka tɛmɛ ɲangili ni nimatɔɔrɔ kan.


Sὲnɛkɛla ni jinɛkɛ - Fàkan\nForotigi ni 'jinɛ kalabannci\nNin Kɛra cὲ dɔ ye, 'foro belebele tùn bɛ min ‘bolo. 'Sàn o sàn, a tùn bɛ foro in Sὲnɛ. Sàn dɔ la, a Taara a ka fὸro la ni k’a baara da Minɛ. A ye ‘waatinin Kɛ dɔrɔn, jinɛ dɔ Bɔra tu 'kɔnɔ kà Pɛrɛn kà D’a kan. Jinɛ pɛrɛnkan Kɛra :\n- E bɛ mun na yan?\nSὲnɛkɛla Siranna sa, nka a Sera kà jinɛkɛ Jaabi :\n- N b’a la kà n ka fὸro de Labɛn, bari dànnituma Surunyara.\nJinɛkɛ y'i Kanto sὲnɛkɛla ma :\n- Fὸro in Kɛra e 'ta ye tuma jumɛn ? E t'a Dɔn ko ne de y'a tìgi ye wa?.\nSὲnɛkɛla Ko a ma :\n- Ne tùn t'o kàla ma. Fo n'e Yafara ne ma dɛ! Nka, komin e ta ye fὸro ye, ne kɔni b'a Лini i fɛ i ka Sabali kà n To n ka foro Sὲnɛ. N bɛ n ka denbaya balo Лini a ‘kɔnɔ.\nJinɛkɛ ma Bàn o ma. A Ko 'baasi tɛ o ye ko cὲ bɛ Se k'a ka sὲnɛ Kɛ. Jinɛkɛ Ko nka, ko ni cὲ ye sὲnɛfɛn min Sὲnɛ, ko u flà b'o Tla u ni ɲɔgɔn ‘cɛ. Ko ni tlali bɛ Kɛ, ko sὲnɛfɛn dugumana bɛ Kɛ ale jinɛkɛ 'ta ye ni k’a sanfɛla Kɛ cὲ ‘ta ye. U Bɛnna o bɛɛ kan.\nO Kɛlen dànnituma Nàna Se. Cὲ ye ɲɔ Dàn. A ka ɲɔ Лɛna kosɛbɛ. Лɔ Nàna Se minkɛ, sὲnɛkɛla y'a Tigɛ ni k'a Gosi k’a Dòn bɔɔrɛw ‘kɔnɔ kà T’a Fèere. Jinɛkɛ fana n'a denw Taara ɲɔkalaw Tigɛ, k'u Fàra ɲɔgɔn kan ni kà Taa n'u ye sugu la u fèereli kama. Sugujɔlaw Tora k'u Lajɛ. Olu ma 'dàn foyi Sɔrɔ u la, wa mɔgɔ ʃi ma jinɛkɛ n'a denw Лininka hali ɲɔkalaw sɔngɔ na. O kɛlen, jinɛkɛ Dimina fo kà Tɛmɛ.\nƆ, sàn min Dar'o kan sa, don dɔ a Taara fὸro in na kà Taa sὲnɛkɛla Sɔrɔ yen tugun. A y'i Kanto sὲnɛkɛla ma o la, k’o ye namara Kɛ ale la salon tlali la. A Ko nka ɲìnan ta la, k’ale de bɛ nà sanfɛta Tà ni kà dugumana Di cὲ ma. O kɛlen, sὲnɛkɛla fana Ko o tɛ 'baasi ye.\nƆ, dànnituma selen, sὲnɛkɛla fana ye woso Sὲnɛ. Woso Nàna Se tuma min na, jinɛkɛ n'a denw Taar'o bulu bɛɛ Bɔ. Sὲnɛkɛla yɛrɛ Taara woso ku Bɔ. U Taara ɲɔgɔn fɛ sugu la. Sὲnɛkɛla ka woso Banna pew kà jinɛkɛ ka wosobulu gàlalen To a ‘bolo. O mɔnɛ fɛ, jinɛkɛ Kulela dew. Kabini o don Bɔr'a la sa, ‘màa ʃi ma jinɛkɛ n'a denw Ye blen. Foro tìgiya Seginna cὲ ma a ‘nɔ kɔrɔ la yen.\nAn y'o Tà yɔrɔ min, an y'o Blà yen.\nBlàdon : 2016-05-14 Yɛlɛmako laban : 2016-05-14\nFogo yeko: 1146284 - Bì: 203 - Kalo in: 7874 - Лinan: 67487.\nFura Yeko: 1264 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 78.


L'école expliquée aux parents- Kalanso ladonni: kalanso kunfôlô sinfongnali\ndén kalanso (kalanso balaka) n'a daminè sara, foroba n'a dundukumata: kalanso kunfôlô sinfongnali gnèfôli djèlén n'a gnèkunbafôlén.\nFaransi, demiseniw bɛ se ka don lakɔlila ka u to san 2 walima san 3 la.\nKa o kɛ, u tɔgɔ de kanga ka sɛbɛn fɔlɔ.\nForoba lakɔliw tɔgɔ sɛbɛni na, aw bɛ taga meri la, o de bɛ a fɔ aw ye aw den tɔgɔ bɛna sɛbɛn lakɔli min na ; ani fɛrɛ min bɛna kɛ o bara kama. Tɔgɔ sɛbɛn laban bɛ kɛ dirɛkitɛri walima dirɛkitirisi fɛ.\nMunu ye lakɔli piriwe ye, aw mana o min sukandi aw yɛrɛ bɛ wili ka o sɛkɛrɛ.\nLakɔli matɛrinɛli la, kalan ye san saba ye : sɛkisiɔn fitini, sɛkisiɔn camanciɛ ta ani sɛkisiɔn kumaba.\nAw den bɛna degi demiseni tɔw fɛ sigi la, a bɛna degi kuma la, sɛbɛni la, liwuru kalan na ani jateli la.\nKalanw bɛna kɛ ɛri 24 kɔnɔ dɔgɔkun o dɔgɔkun, ka daminɛ tɛnɛn don na ka ta bila juma wuladafɛ la.\nLakɔli karamɔkɔ, ni o bɛ wele kumadɔw la fana, mɛtiri walima mɛtɛrɛsi, demiseniw kalifa lendo ale de ma kilasi kɔnɔ. Aw bɛ se ka kuma ale fɛ aw den ka kalan kɛ togo kan kilasi kɔnɔ.\nKa daminɛ san 6 la, kalan bɛ kɛ diagoya ye.\nAw den bɛna don duguma lakɔli la.\nA bɛna san duru kɛ o la: kilasi CP, o kɔfɛ CE1, CE2, CM2 ka ta laban kilasi CM2 la.\nI na fɔ lakɔli matɛrinɛli la, a bɛna ta lakɔli la tɛnɛn don ka ta bila juma don na.\nDɔ bɛna fara a ka liwuru kalan kan, sɛbɛni kan, jateli kan walasa a na se ka faransɛ kan famuya, ka fɔ fana. Wa a bɛna kumakan doyɛrɛ degi, misalila angilɛ kan walima aleman kan; wa a bɛna bɔ kalan doyɛrɛw kalama i na fɔ siansiw, isituari ani jeogarafi.\nNi kalan ka gɛlɛn aw den ma, a ka karamɔkɔ bɛna a dɛmɛ. Karamɔkɔ bɛna kalan nafa jateminɛ sɛbɛnw labɛn san kɔnɔ, olu bɛna lase aw ma.\nO sɛkɛsɛkɛli nafa ye ka dɔn aw den ye mun de kalan, ka a ka kalan ɲɛta lajɛ ani ka a ka dɔniyaw sabati. O kunafoliw bɛna kɛ a ka lakɔliden gafe kɔnɔ, gafe min bɛna a bilasira a ka lakɔliladen watiw kɔnɔ.\nAw bena bɔ a kalama ko lakɔli ye ka dɔniyaw ani kodɔnw ani maya laseliw faralen ɲɔgɔn kan fo ka ta se kolɛji ma.\nAw kanga ka dɔn ko demiseniw bɛ se ka fɛn caman dɔyɛrɛ kɛ lakɔli wati kɔnɔ wa u bɛ se ka ta meri fana ka fɛn caman na, ni olu tɛ kɛ kilasi watiw kɔnɔ walima ou bɛ wakansiw kɔnɔ.\nNi duguma kalan mana ban, kalan bɛna daminɛ kolɛji kilasi wɔrɔnan na. Karamɔkɔw bɛna u tiɛ siri walasa o wati kalan bɛna kɛ wasa ye.


Kunnafoni damadɔw ka ɲɛsin dugumisɛnw kɛnɛyabaarakɛlaw ma\nJɔn ye kɛnɛyabaarakɛla ye dugumisɛnw kɔnɔ?\nKun caman b’an bali k’an mako don an ka kɛnɛya la\nAw y’aw ka sigidamɔgɔw jateminɛ\nKa baara kɛ ni an yɛrɛ bolokɔrɔminɛnw ye walasa ka makow ɲɛnabɔ\nBaara min ka kan ka kɛ, o bɛ waleya cogodi ani a bɛ daminɛ ni fɛn jumɛn na?\nFuraw takun ani u tata hakɛ\nƝɛtaa baara waleyalenw bɛ dɔn cogodi? (Sɛgɛsɛgɛli)\nKa dɔnniya sɔrɔ mɔgɔlakalan sen fɛ – kɛnɛyabaarakɛla bɛ i n’a fɔ karamɔgɔ\nNin gafe in labaaracogo ɲuman\nDugumisɛnw kɔnɔ, kɛnɛyabaarakɛla ye mɔgɔ ye, mɔgɔ min b’a ka denbaya n’a sigiɲɔgɔnw dɛmɛ ka kɛnɛya sabatilen sɔrɔ. Tuma dɔw la, o tigilamɔgɔw bɛ suganti dugumɔgɔw fɛ ka da u ka dɔnniya kɛrɛnkɛrɛnnen n’u ka mɔgɔlandiya kan.\nDugumisɛnw kɔnɔ, kɛnɛyabaarakɛlaw dɔw bɛ kalan ni dɛmɛ sɔrɔ cakɛda dɔw fɛ i n’a fɔ kɛnɛya minisiriso. A dɔw yɛrɛ tɛ dɛmɛ fosi sɔrɔ dɛmɛbaga jɛkuluw fɛ. I b’a sɔrɔ dɔrɔn u ka sigidamɔgɔw ka bonya n’u ka danaya b’u kan k’a sababu kɛ u ka dɔnniya ye kɛnɛya kan. U bɛ dɔnniya sɔrɔ u ka yɛrɛ lakalan n’u ka jateminɛ an’u ka kɛnɛyabaara matarafali fɛ.\nNi kuma diyara an da, an bɛ se k’a fɔ ko mɔgɔ o mɔgɔ b’a ka sigida yɛlɛma k’a kɛ yɔrɔ saniyalen ye, an bɛ se k’o tigi wele ko sigida kɛnɛyabaarakɛla. I n’a fɔ:\nBangebaga minnu b’u denw dege yɛrɛ saniya la;\nSɛnɛkɛla minnu bɛ fara ɲɔgɔn kan ka kɛ jɛkulu ye, walasa k’u ka sɔrɔ yiriwa;\nKaramɔgɔ minnu b’u ka kalandenw lakalan banaw kunbɛncogo ni joliw furakɛcogo la;\nDenmisɛn minnu b’u bangebagaw kunnafoni u ka dɔnniyaw sɔrɔlen kan kalanso la;\nButigitigiw bɛ se k’u ka fura feeretaw tacogo ɲuman ɲɛfɔ ani ka ladilikan di u ka sannikɛlaw ma (sɛbɛn ɲɛ Ladilikan ka a ɲɛsin dugu butigitigiw ni a fura feerelaw ma: lajɛ);\nTinminɛmuso minnu bɛ muso kɔnɔmaw ladi u ka dumuni duntaw kan.\nNin gafe in dabɔra kɛnɛyabaarakɛla bɛɛ kama, kumalasurunya na mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka baara kɛ jama fɛ, walasa k’a yɛrɛkun, a ka denbaya, ani sigidamɔgɔw ka kɛnɛya yiriwa.\nA’ ye hinɛ don aw dusukun na.\nA ka ca a la aw ka hinɛ bɛ banabagatɔ dɛmɛ ka tɛmɛ furaw kan.\nAw kana sika don a la abada ka a jira a tigi la ko a hinɛ bɛ aw dusukun na.\nAw mana kɛ kɛnɛyabaarakɛla siya o siya ye aw ka sigida la, aw y’a bila aw hakili la ko nin gafe in ma sɛbɛn aw kelen tɔgɔ la. A dabɔra bɛɛ de kama, o la aw ye a kɔnɔ kunnafoni di bɛɛ ma!\nAw ye baara kɛ ni nin gafe in ye walasa k’aw ka dɔnniya jɛnsɛn!\nAw bɛ se ka to ka mɔgɔw dalajɛ ka gafe in kalan; ani ka hakilina falenfalen kɛ sigidaw kan kelen kelen.\nDugumisɛnw kɔnɔ, kɛnɛyabaarakɛla bɛ sigi dugu kɔnɔ ka baara kɛ mɔgɔw fɛ. A haminanko fɔlɔ ka kan ka kɛ sigidamɔgɔw dɛmɛni ye n’a ka dɔnniya ye.\nHakilijigin ka ɲɛsin kɛnɛyabaarakɛlaw ma\nNin gafe in bɛ kuma aw ka sigida saniya makow kan. Nka walasa ka sigidamɔgɔw dɛmɛ k’u ka dugu kɛ yɔrɔ saniyalen ye, aw ka kan k’u ka adamadenya makow fana dɔn. Mɔgɔw faamuyali ni baara kanuni nafa ka bon ka tɛmɛ kɛnɛya dɔnniya yɛrɛ kan.\nNin ye hakilina damadɔw ye minnu bɛ se k’aw dɛmɛ ka baara kɛ ka ɲɛ kɛnɛya ni adamadenya makow kan:\n1. Aw ye mɔgɔw minɛ ka ɲɛ\nKumakan duman, nisɔndiya, ani k’i madon mɔgɔw la, k’i yɛrɛ k’u dɔ ye, olu nafa ka bon furakɛli la ni fura yɛrɛ ye. Aw ye mɔgɔ tɔw minɛ i n’a fɔ aw yɛrɛ.\nHali n’a y’a sɔrɔ aw kɔrɔtɔlen don, walima aw hakililakow de ka ca, aw y’a lajɛ k’aw hakili to mɔgɔ tɔw fɛ ko la. A ka ɲi tuma dɔw la, mɔgɔ ka to k’i yɛrɛ ɲininka: “Ne tun bɛna mun kɛ ni nin tigi tun ye ne somɔgɔ dɔ ye?\nAw ye banabagatɔw minɛ i n’a fɔ mɔgɔ tɔw. Aw ye banabagatɔ gɛlɛnw tɔpɔtɔ, k’u somɔgɔw minɛ ka ɲɛ. Aw y’a jira u banabagatɔ la k’u hinɛ b’aw la.\n2. Aw y’aw ka dɔnniya di mɔgɔw ma\nKɛnɛyabaarakɛla ka baara fɔlɔ de ye ka mɔgɔw lakalan, u k’u yɛrɛ dɛmɛ ka banaw kunbɛncogo n’u furakɛcogo dɔn ni farafinfuraw ni tubabufuraw ye. Mɔgɔ bɛ fɛn min dɔn, o farati ka dɔgɔn, sango n’a ɲɛfɔra i ye ka ɲɛ.\nAw ye fɛɛrɛ bɛɛ sigi sen kan walasa ka mɔgɔw lakalan.\n3. Aw ye aw ka sigida mɔgɔw hakilinaw n’u ka laadaw bonya\nN’aw ye dɔgɔtɔrɔya kalan dɔw kɛ, o man kan k’a to aw k’aw ka sigidamɔgɔw ka laadaw n’u ka furakɛlicogo kɔrɔw kɛ bolokɔfɛfɛn ye. Tubabufura matarafali bɛka dɔ bɔ an ka adamadenya taabolow la. O ye ko ye min man ɲi…\nKa d’a kan tubabufura ni farafinfura fila jɛlen baarakɛnɔ ka fisa n’u kelen kelen kɛli ye u dan ma.\nN’aw ye farafinfura ni tubabufura fila kɛ ka furakɛli kɛ, o bɛ fanga di aw ka laadaw ma. Sika t’a la an ka ladalako dɔw fana farati ka bon, misali la ka bɔgɔ da denyɛrɛni bara la. An ka mɔgɔkɔrɔba dɔw tun bɛ sizo donda bɔgɔ ta k’o da denyɛrɛni bara la k’o ye fura ye. Aw bɛn’a fɔ k’aw bɛ nin hakilina ninnu yɛlɛma, nka mɔgɔ minnu dalen don nin kokɔrɔ ninnu na, aw ye aw muɲu u kɔrɔ wa fana aw k’u bonya. Aw kan’a fɔ u ye abada k’u bɛ fili la, aw ye u lafaamuya kun jumɛn na a ka kan ka kɛ cogo wɛrɛ la.\nSani aw ka farafinfurakɛlaw ni lajiginnimusow juguya, aw ye baara kɛ u fɛ.\nAw ye dɔnniya ɲini u fɛ, aw k’a to u fana ka dɔnniya sɔrɔ aw fɛ.\nA ka gɛlɛn ka mɔgɔw taabolo falen ka da u kɔnɔna tiɲɛ kan. O n’a ta bɛɛ, an ka kan k’u bonya ka da u ka taabolow kan.\nTubabufura tɛ bana bɛɛ furakɛ. A ye bana dɔw furakɛ, nka a nana ni bana wɛrɛw ye minnu ka jugu kosɛbɛ ka tɛmɛ. Mɔgɔw bɛ laban ka siri tubabufuraw ni dɔgɔtɔrɔbaw la, ka fura caman ta fo u bɛ ɲinɛ u yɛrɛkun dɛmɛcogo kɔ.\nAw ye taaboloyɛlɛma baaraw kɛ ni hakili ye. Aw ye aw ka sigidamɔgɔw ka laadaw n’u danbew bonya. Aw y’u dɛmɛ u ka se ka baara kɛ n’u seko n’u dɔnko bɛɛ ye.\n4. Aw y’aw ka dɔnniya danyɔrɔw dɔn\nAw ka dɔnniya bonya n’a dɔgɔya tɛ fɛn tiɲɛ, n’a y’a sɔrɔ aw bɛ baara ɲuman kɛ ka bɛn aw ka dɔnta ma. O cogo kelen na, kɛnɛyabaarakɛla bɛɛ ka kan ka baara kɛ n’u seko bɛɛ ye.\nAw kan’aw yɛrɛ bila baara dɔw kɛnɛ kan min dɔnniya t’aw la, sango n’o b’a to aw ka faratibaw ta.\nAw sendonni n’a donbaliya baara dɔw la, o sababu bɛ bɔ aw taayɔrɔw janya la walasa ka dɛmɛ ɲuman sɔrɔ.\nMisali la, muso dɔ jiginna, aw ɲɛ b’a la basibɔnta ka ca ka tɛmɛ. N’o y’a sɔrɔ aw ni dɔgɔtɔrɔso cɛ tɛ lɛri tilancɛ taama bɔ, aw bɛ taa n’a ye yen joona. Nka n’aw ni dɔgɔtɔrɔso yɔrɔ ka jan, aw dun b’a dɔn fana basibɔnta ka ca muso in na, aw b’a kɔnɔbara munumɛnɛ ka kɛɲɛ denso ma. Walima aw bɛ jolilajɔ pikiri (ocytocique) kelen kɛ a la, hali n’aw ma deli k’a kɛ (sɛbɛn ɲɛ Basi bɔnni lajɛ).\nA kɛra cogo o cogo, aw ye baara kɛ ni ŋaniya ɲumanya ye.\nAw kana farati ka baara kɛ, aw tɛ min ɲɛdɔn. Nka n’aw b’a dɔn ko tiɲɛni bɛna kɛ, aw kana siran k’a lajɛ ka ko dɔ kɛ, sango n’aw yɛrɛ b’a dɔn k’o bɛ se ka kɛ sababu ɲuman ye aw ka banabagatɔ ma.\nBaara kɔnɔ, aw y’aw danyɔrɔw dɔn. Nka aw kana sika abada k’aw hakili jakabɔ fɛn kuraw kan k’aw ka dɔnta layiriwa. Sanga ni waati bɛɛ, aw ye aw seko bɛɛ kɛ k’aw ka banabagatɔ lakana. Aw y’u bila aw yɛrɛkun ɲɛ.\n5. Aw kana dɔnniya ɲinini dabila abada.\nWaati o waati n’aw bɛ se ka kalan kɛ ka dɔ fara aw ka dɔnniya kan, aw y’o kɛ.\nGafe ni kunnafoni fɛn o fɛn b’aw bolo kɔrɔ, aw ye olu kalan walasa k’aw ka baara n’aw ka mɔgɔlafaamuya yiriwa.\nAw kana dɔnniya ɲinini dabila abada. Aw kana sɔn abada mɔgɔ k’a fɔ aw ye ko fɛn bɛ yen aw man kan ka min dɔn.\nWaati bɛɛ, aw ye dɔnniya ɲini kalanbagaw fɛ i n’a fɔ: dɔgɔtɔrɔw, foroba kɛnɛyaso baarakɛlaw, sɛnɛ karamɔgɔbaw ani mɔgɔ wɛrɛ minnu bɛ se k’aw lakalan.\nAw kan’a to abada kalan wɛrɛw ka taa k’aw dan, minnu bɛ dɔ fara aw ka dɔnniya kan.\nAw ka baara fanba ye mɔgɔ lakalan ye, nka n’aw ma to ka dɔ fara aw ka kalan kan, waati dɔ bɛna se, aw tɛna fɛn kura sɔrɔ ka ɲɛfɔ mɔgɔ tɔw ye.\n6. Aw bɛ mɔgɔw lakalan fɛn minnu na, aw yɛrɛ k’olu waleya\nKa d’a kan, mɔgɔw bɛ jateminɛ kɛ kosɛbɛ aw ka kɛtaw la ka tɛmɛ aw ka fɔtaw kan. Kɛnɛyabaarakɛla ka kan k’a janto a yɛrɛkun taabolo la walasa ka kɛ misali ɲuman ye sigida la.\nMɔgɔw tɛna sɔn aw bolo ka ɲɛgɛn matarafa k’a sɔrɔ fɛn tɛ aw yɛrɛ ka du kɔnɔ.\nAw bɛ mɔgɔw lakalan baara minnu na, aw yɛrɛ k’o waleyaw kɛ, n’o tɛ, mɔgɔsi tɛna aw lamɛn tuguni.\nO cogo kelen na, n’aw bɛ forobabaaraw boloda, aw y’aw sigi n’a ye k’aw yɛrɛ bɛna baara kɛ kosɛbɛ ka wɔsi i n’a fɔ mɔgɔ tɔw.\nKaramɔgɔ ɲuman tɛ mɔgɔw wajibiya, nka a bɛ misaliw de di.\n7. Aw y’a jira ko aw ka baara kanu b’aw la\nN’aw b’a fɛ mɔgɔw ka baara kɛ ka bɔ nɔgɔ la, k’u ka kɛnɛya layiriwa, o k’a sɔrɔ aw minnu bolo bɛ baara in na, a kanu ka sɔrɔ aw yɛrɛ la. N’o ma kɛ, jɔn de bɛna tugu aw ka misaliw kɔ?\nAw minnu ye sigida misali ɲumanw ye, n’aw ye foroba baaraw daminɛ, aw ye jama laɲɛnajɛ walasa aw bɛɛ ka nisɔndiya sɔrɔ. Ka foroba kɔlɔn lamini sango baganw kana gɛrɛ a la. O bɛ se ka kɛ baara gɛlɛn ye. Nka ni dugu bɛɛ nana n’u ka dɛmɛ ye i n’a fɔ minfɛn sumalenw, fɔlifɛnw ka ɲɛnajɛ don baara senkɔrɔ, baara bɛ teliya; wa bɛɛ bɛ wasa sɔrɔ a la. Hali denmisɛnniw fana bɛ sɔn baara gɛlɛnw ma n’a y’a sɔrɔ a bɛ kɛ tulon ni yɛlɛ kɔnɔ.\nN’aw bilala jama ɲɛ k’u dɛmɛ, a bɛ se ka kɛ aw bɛ sara a baara la i n’a fɔ aw tɛ sara cogo min, o kan’aw bali ka baara kɛ ka ɲɛ, sango ni mɔgɔw don, aw sarali se tɛ minnu ye.\nO b’a to aw bɛ mɔgɔw ka bonya n’u ka danaya sɔrɔ, o ka fisa ni sanu ni wari ye.\n8. Bana kunbɛn ka fisa ni bana furakɛ ye\nKɛnɛyabaarakɛla ɲuman man kan ka jɔ fo mɔgɔw ka bana. A b’a lajɛ ka bana kunbɛ sani a ka se. A bɛ mɔgɔw latiminandiya u ka wuli a tuma na ka fɛɛrɛw tigɛ walasa ka u ka kɛnɛya ni u ka lafiya sabati don nataw kɔnɔ.\nBana caman bɛ yen minnu kunbɛnni ka nɔgɔ. O la, aw ka kan ka mɔgɔw dɛmɛ k’u lafaamuya u ka kɛnɛyako gɛlɛyaw kan a ni ka fura ɲini u la.\nBana caman sɔrɔcogo ka ca. Walasa ka kɛnɛya kuntaalajan sɔrɔ, fo aw k’a ɲini ka banaw sidɔn ani k’u sɔrɔcogo kɛlɛ.\nMisali la, dugumisɛnni caman kɔnɔ, kɔnɔbolibana ye denmisɛnw ka saya sababu ye. Kɔnɔbolibana jɛnsɛn ka di yɔrɔ nɔgɔlen de la, i n’a fɔ ɲɛgɛn tɛ yɔrɔ minnu na ani saniya matarafabaliya. Walasa kɛnɛya ka sabati, aw bɛ ɲɛgɛnw sen ani ka dugudenw lakalan saniya taabolow la.\nNka balodɛsɛ bɛ denmisɛn minnu na, nin bana ninnu bɛ dankari olu de la barisa fanga t’u la ka banaw kɛlɛ. Walasa ka kɔnɔboli kɛlɛ, aw ye to ka dumuni nafamaw di denmisɛnw ma.\nMunna balodɛsɛ bɛ denmisɛn caman na?\nBarisa denbaw t’a dɔn ko sinji de nafa ka bon kosɛbɛ wa?\nBarisa u bangebagaw ka sɛnɛkɛdugukolo man bon, wari caman t’u fɛ, o de kama u tɛ balo caman sɔrɔ wa?\nBarisa i b’a sɔrɔ setigi damadɔ bɛ yen, olu de bɛ faantanw ka dugukolo n’u ka sɔrɔ bɛɛ tigiya ta wa?\nBarisa faantanw tɛ u ka dugukolo baara a kɛcogo ɲuman na wa?\nBarisa mɔgɔw bɛ den caman sɔrɔ u tɛ se minnu ka balo n’u ka furakɛli kɔrɔ wa?\nBarisa dutigiw jigilamisɛnyalen don, o de kama warini min b’u bolo, u b’o tiɲɛ musofuru ni dɔlɔmin na wa?\nBarisa mɔgɔw tɛ siniɲɛsigi, u t’a dɔn fana ko n’u ye ɲɔgɔn dɛmɛ o b’u lafiya wa?\nAw bɛn’a ye ko nin waleya kofɔlen ninnu caman de ye denmisɛn saya sababu ye aw ka sigidaw la.\nAw ye mɔgɔ tɔw dɛmɛ u ka siniɲɛsigi.\nAn dalen don a la k’aw bɛna mɔgɔ dɛmɛtaw sɔrɔ. Kɛnɛyabaarakɛla ka kan k’a ka sigidamɔgɔw dɛmɛ, u k’u ka gɛlɛyaw dɔn ani ka yɛlɛma don u la cogo bɛɛ la.\nAw y’aw hakili to a la, walasa ka denmisɛn saya kɛlɛ kɔnɔbolibana senfɛ, ɲɛgɛn senni dɔrɔn t’a ɲɛ dɛ, fo aw k’u minniji kɛ jisanuman ni kɛnɛyaji (Solution de réhydratation orale, SRO) de ye. Aw bɛna a ye fana ko bangekɔlɔsi fɛɛrɛw, sɛnɛ yiriwali ani aw ka ɲɔgɔndɛmɛ de nafa ka bon.\nSiniɲɛsigibaliya ni natabaya de ye gɛlɛya ni bana caman sababu ye. N’aw b’a fɛ aw ka sigidamɔgɔw ka lafiya, aw y’u lakalan ɲɔgɔndɛmɛ baaraw la, faraɲɔgɔnkan ani siniɲɛsigi baaraw.\nSaya sababuw kɔnɔbolibana sen fɛ


Sàw - Fàkan\nSàw Ye ‘fòofofɛnw ‘sènntanw ye kòlokolo-farisogo jàman Bɛ minnu na.\nSàw ka jàn wa ‘kolomafɛnw dòn minnu dlalen Bɛ ni 160 kà Taa 400 na ye. U fàrikolo dlalen Bɛ ni ‘fàra nuguw ye minnu dònnen dòn ‘ɲɔgɔn ‘kɔrɔ. ‘Fàra yelimaw B’u ɲɛkisɛw la min b’u Lakana. Лɛwolo yὲlɛma-yɛlɛmata T’u la, u ɲɛw yὲlɛnnen dòn kuday.\nSà suguya 3000 ‘ɲɔ̀gɔn Bɛ ‘jyɛn ‘kɔnɔ. Dɔw ka dɔgɔ dɔw ka bòn. Kunbabaw dɔw (miniɲan) bɛ Se mɛtɛrɛ 10 mà jànya la.\nI ko fòofofɛn tɔ̀w, ‘fɛnɲɛnɛmaw dòn minnu bɛ Balo fùntenima-yɔrɔw la. Nɛnɛ bɛ Nà n’u sàya ye.O de y’a To u tɛ Sɔ̀rɔ tlèntan-yɔrɔw la kà Caya. Sà tla bɛ geren kàn, dɔw ‘fana bɛ Balo ji ‘kɔnɔ. Olu bɛ Weele ko jilasaw.\nU nὲn nùgulen Bɛ, a ka jàn wa u kɛlɛn Bɛ i ko ntloma. O nὲbɔndala in kɛkun kà fɛnw kasa Sàma, k’u Jàteminɛ ani k’a Dɔn n’u tɔ̀ɲɔgɔn dɔ n’u ma jàn. Kaana ‘fana b’o fɛn kelen in Kɛ.\nSà bɛɛ Ye sògodunnaw ye. U bɛ jɛgɛw, ntòriw, kɔ̀nɔw, fanw, sindilaw, basaw an’u sà ɲɔgɔnw Dun.\nU dùguma dagɛgɛlɛkolo flà tùgulen Bɛ ‘ɲɔgɔn na ni ‘pàsa manama dɔ ye: u dakala bɛ Se kà Wàga kosɛbɛ min b’a To u bɛ ‘fɛnw Dun minnu ka bòn u yὲrɛ ye. U kùnkolo ka màga. O la, sà kùnbabaw bɛ se kà ‘baganw Kùnu minnu girinya bɛ k 70 Bɔ. Waraninkalan dɔ yὲrɛ Yera miniɲan dɔ fùru la min jànya Ye mɛtɛrɛ 5 ye.\nU bɛ dunfɛnw Kùnu ni dagɛgɛlɛw lamagali ye k’a dumuni Terun kà T’u ‘kɔnɔ ye. Miniɲanba ka sògobakunu i ko mankalanin Ye ‘baara ye min bɛ Se kà Mɛ ‘sèn na.\nMɔ̀gɔw ‘ɲɛ na ko sà bɛɛ Ye bàgama ye k’a Sɔ̀rɔ a tɛ tèn. Minnu ɲinw ni ‘ɲɔgɔncɛ-baga ka ca kosɛbe olu ye sàtutuw ni fɔnfɔnniw ye. N’u y’u da Wàga, bàga bɛ Serin kà Bɔ min b’a fànga D’u ma k’u ɲin Gèn dunfɛnw sògo la kà Лὲ.\nSàw bɛ Jɛ ‘ɲɔgɔn fὲ i ko fòofofɛn tɔ̀w b’a Kɛ cogo min na.\nSà tla bɛ fan Da (fandalaw). Sàmusow bɛ fan Da ‘yɔrɔ ‘nɛɛmamaw la. O ‘kɔ fὲn u b’u Kɔdòn fanw na. Miniɲanmusow ‘dɔrɔn de bɛ Biri u fanw ‘da la walasa u ka Kori.\nA suguya dɔw Ye ‘fandalaw ye minnu fan bɛ Tɔrɔ u ‘kɔnɔ, denw bɛ Bɔ ba galaka fὲ. O ‘sà ‘suguw bɛ Sɔ̀rɔ nɛɛmamayɔrɔw ni jiw la kosɛbɛ.\nBlàdon : 2020-06-22 Yɛlɛmako laban : 2020-06-22\nFogo yeko: 1147014 - Bì: 298 - Kalo in: 8604 - Лinan: 68217.\nFura Yeko: 461 - Bì: 2 - Kalo in: 11 - Лinan: 66.


Aw lamɔna sigida min na, aw b’o yɔrɔ kɛnɛya gɛlɛya n’a kow bɛɛ dɔn. Nka ka faamuyali caman sɔrɔ, aw bɛ jateminɛ kɛ sira bɛɛ fɛ.\nDugumisɛnw kɔnɔ, bɛɛ ka lafiya ye kɛnɛyabaarakɛla kungo ye. Aw bɛ mɔgɔ min dɔn o, aw tɛ min dɔn o, aw ye bɛɛ minɛ ka ɲɛ minɛcogo kelen na. Aw ye taa u sɛgɛrɛ.\nAw ye to ka taa bɔ u ye u ka so, u ka forow la, u ka ɲɔgɔn dalajɛ yɔrɔw la, lakɔlisow la. Aw y’u dɛmɛ u ka hɛrɛw n’u tɔɔrɔkow la. Aw ye jateminɛ k’u fɛ u ka don o don kokɛtaw kan minnu bɛ kɛnɛya sabati, walima minnu yɛrɛ bɛ bana ni fiɲɛ lase u ma.\nSani aw ka baara o baara daminɛ aw ka sigida la, aw b’aw hakili jakabɔ fɛnw kan, baara tɛ taa fɛn minnu kɔ ani a bɛna kɛ cogo min na. Aw bɛ nin fɛn ninnu jateminɛ:\nMako gɛlɛnw: Mɔgɔw bɛ fɛn minnu jate gɛlɛyabaw ye.\nMako yɛrɛyɛrɛw: fɛn minnu ka kan ka kɛ walasa ka fɛɛrɛ kuntaala janw sɔrɔ.\nTiminandiya wale: mɔgɔw sɔrɔli ka baaraw labɛn ani k’u kɔlɔsi.\nFɛɛrɛw: mɔgɔw, baarakɛminɛnw, ani baara tɛ taa mɔgɔ min kɔ walasa ka ŋaniya talenw waleya.\nNin ye misali ye min bɛ nin kumakan naani nafa jira. A bɛ se ka kɛ sigarɛtiminnaba dɔ nana a fɔ aw ye ko a ka sɔgɔsɔgɔ tɛka nɔgɔya.\n2. A ka laɲini yɛrɛyɛrɛ (walasa ka gɛlɛya furakɛ) de ye ka sigarɛti bila.\n4. Kunnafoni sɔrɔli a yɛrɛ n’a somɔgɔw fɛ sigarɛtisisi kɔlɔlɔw kan, o bɛ se k’a dɛmɛ kosɛbɛ. A somɔgɔw n’a teriw ka dɛmɛ bɛ se ka kɛ fɛɛrɛ ɲumanw ye.\nKɛnɛyabaarakɛla ka laɲini fɔlɔ de ye ka kɛnɛya gɛlɛyabaw ani sigidamɔgɔw haminanko fanbaw dɔn. N’aw ye ɲininkali labɛn, aw bɛ se ka kunnafoni nafamaw fara ɲɔgɔn kan walasa ka gɛlɛyabaw ni mako nafamaw dɔn.\nSɛbɛn ɲɛ nataw kɔnɔ, ɲininkali misali damadɔw bɛ yen minnu bɛ se ka kɛ. Nka aw y’aw hakili jakabɔ ɲininkaliw kan minnu nafa ka bon aw ka sigida la. Aw ye ɲininkaliw kɛ minnu b’a to aw bɛ kunnafoniw sɔrɔ, ani minnu b’a to fana mɔgɔ tɔw b’u yɛrɛ ɲininka.\nAw ka ɲininkali man kan ka caya kojugu, u man kan ka gɛlɛya kojugu fana sango n’aw bɛ yaala da ni da… Aw man kan yɛlɛ mɔgɔw la barisa o man di u ye. Waati min n’aw bɛ sɛgɛsɛgɛli kɛ, aw bɛ mɔgɔwfɛlaw ni u nikankow jateminɛ. A ɲuman yɛrɛ ye aw kana taa ni ɲininkali sɛbɛn ye aw fɛ. Nka, walasa aw k’aw ka sigida makow dɔn, ɲininkali nafama dɔw ka kan ka to aw hakili la.\nAw bɛ se ka ɲininkali sugu minnu kɛ\nA dabɔra ka sigida makow dɔn kɛnɛya sira fɛ, o sira kelen na, ka mɔgɔw bila hakili jakabɔ la.\nFɛn jumɛn bɛ jate i n’a fɔ kɛnɛya taabolo don o don (ɲanamaya, baarakɛcogo, laadaw, o n’a ɲɔgɔnnaw)? Gɛlɛya, haminanko, ani mako kɛrɛnkɛrɛnnen jumɛnw bɛ mɔgɔw la kɛnɛya sira kan ani fɛn wɛrɛw la?\nSo ani saniya taabolow\nSow jɔlen don ni minɛn jumɛnw ye? Cogodi? Kokow bɛ cogodi? Sow dugumana bɛ cogodi? Sow jɛlen don wa? Tobili bɛ kɛ gwakulu kan duguma wa, walima a bɛ kɛ min? Mɔgɔw bɛ da mun kan? Dumuni bɛ kɛ min?\nDimɔgɔ, ɲimi, dabi, ɲinɛ, walima fɛn wɛrɛw gɛlɛya bɛ yen wa? U bɛ cogodi? Mɔgɔw b’u kɛlɛ cogodi? An bɛ se ka mun wɛrɛ kɛ?\nDumuni bɛ marayɔrɔ ɲuman na wa? Halisa an bɛ se k’a tanga ka ɲɛ cogodi?\nBagan jumɛnw bɛ du kɔnɔ (wuluw, shɛw, lɛw, o n’a ɲɔgɔnnaw)? U bɛ gɛlɛya jumɛnw lase mɔgɔw ma?\nBana jumɛnw bɛ baganw minɛ ka caya? U bɛ se ka yɛlɛma mɔgɔw fɛ cogodi? An bɛ se ka mun kɛ walasa k’u kɛlɛ?\nMɔgɔw bɛ ji ta min? Ji in saniyalen don wa? Fɛɛrɛ jumɛnw tigɛlen don?\nƝɛgɛn bɛ du joli kɔnɔ? Du joli b’u matarafa ka ɲɛ?\nDugu saniyalen don wa? Ɲamanw bɛ bɔn min? Munna?\nMɔgɔ joli sigilen don dugu kɔnɔ? Mɔgɔ joli si tɛ san 15 bɔ?\nMɔgɔ joli kalannen don? Mɔgɔ joli bɛ kalan na sisan? Denmisɛnniw bɛ lakalan u ka kokɛtaw la wa? Denmisɛnniw bɛ lakalan cogo wɛrɛ jumɛn na?\nDenmisɛnni joli bangera ɲina? Joli fatura?\nU ka saya sababu ye mun ye? U tun ye san joli ye? Saya ninnu tun bɛ se ka bali wa? Cogodi?\nSigidamɔgɔw bɛka caya walima u bɛka dɔgɔya? O bɛ na ni gɛlɛya ye wa?\nSalon, mɔgɔ kelen kelen bɛɛ banana siɲɛ joli? Bana kelen kelen bɛɛ ye tile joli kɛ? Bana walima joginda suguya jumɛn tun bɛ mɔgɔ kelen kelen na? Munna?\nBana basigilen bɛ mɔgɔ joli la? Bana suguya jumɛnw don? Den joli bɛ muso fanba bolo? Den joli fatura? O sababu bɔra mun na? U fatura k’u si to san joli la? Kun wɛrɛ jumɛnw tun bɛ yen?\nDenmansa joli t’a fɛ ka den caman sɔrɔ tuguni? Walima ka bangew janya ɲɔgɔn na? Kun jumɛnw na?\nDenba joli bɛ sin di u denw ma? O kuntaala bɛ waati joli bɔ? O den ninnu ka kɛnɛ ka tɛmɛ denw kan minnu ma sin min wa? Munna?\nBalo fanba ye jumɛnw ye? U bɛ bɔ min?\nMɔgɔw bɛ balo ninnu minɛ ka ɲɛ wa?\nDen joli fanga ka dɔgɔn (sɛbɛn ɲɛ Den min bɛ ka mɔ o den ka kɛnɛ de) walima balokodɛsɛ taamasiɲɛ bɛ joli la? Balocogo ɲuman jumɛn dɔnniya bɛ denmansaw ni kalanden denmisɛnw na?\nMɔgɔ joli bɛ sigarɛti min?\nMɔgɔ joli bɛ dɔlɔ walima minfɛn wɛrɛw min? O bɛ kɔlɔlɔ jumɛn lase u yɛrɛ ni u ka denbaya ka kɛnɛya ma (sɛbɛn ɲɛ Delinako minnu bɛ dankari kɛ kɛnɛya la)?\nDugukolo ni balo\nSuman caman bɛ sɔrɔ dugukolo la du kelen kelen bɛɛ ye wa?\nSuman caman bɛna to ka sɔrɔ dugukolo la ni denbayaw bɛka bonya wa?\nSɛnɛkɛdugukolo tilalen don cogodi? Mɔgɔ joli ka dugukolo y’u yɛrɛ ta ye?\nAn ka kan ka baara jumɛn kɛ walasa ka suman caman sɔrɔ dugukolo la?\nSumanw ni balow bɛ mara cogodi? Tiɲɛtaw ka ca a la wa? Munna?\nFurakɛli ani kɛnɛya\nJɔyɔrɔ jumɛn bɛ lajiginnimusow ni farafinfurakɛlaw la kɛnɛya sira fɛ?\nAn bɛ farafinfura suguya jumɛnw kɛ ka furakɛli kɛ?\nFura jumɛnw ka ɲi kosɛbɛ? Kɔlɔlɔ bɛ a dɔw la wa?\nKɛnɛyaso dɔ yɔrɔ ka surun aw la wa? U ka ɲi wa? U ka baarakɛwari ye joli ye? U matarafalen don wa?\nDenmisɛnni joli bolocilen don? Bana jumɛn boloci don?\nBana kunbɛn fɛɛrɛ jumɛn wɛrɛw labɛnnen don? Jumɛn wɛrɛw bɛ se ka sigi sen kan?\nFɛn jumɛnw bɛ yen minnu bɛ se ka gɛlɛya don mɔgɔw ka kɛnɛya ni u lafiya la sisan ani don nataw la?\nKɛnɛyako gɛlɛyaw la, jumɛnw bɛ yen mɔgɔw yɛrɛ bɛ se ka minnu ɲɛnabɔ u yɛrɛ ye? U bɛ se k’u jigi da mɔgɔ wɛrɛ ka dɛmɛ kan kosɛbɛ wa?\nA ka di mɔgɔw ye ka fɛɛrɛw sɔrɔ k’u yɛrɛ furakɛ ka ɲɛ wa? Munna? U bɛ se ka mun wɛrɛ kalan ka fara o kan? Gɛlɛya jumɛnw bɛ o la?\nSetigiw ka hakɛ ye mun ni mun ye? Faantanw dun? Cɛw dun? Musow dun? Denmisɛnniw fana dun? Nin jɛkulu ninnu kelen kelen bɛɛ bɛ minɛ cogo jumɛn na? Munna? O ka ɲi wa? Mun ka kan ka yɛlɛma? Jɔn ka kan k’a kɛ? A ka kan ka kɛ cogodi?\nMɔgɔw bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ ka bɛɛ mako dɔn wa? U bɛ ɲɔgɔn dɛmɛ mako gɛlɛnw na wa?\nAn bɛ se ka mun kɛ dugu kɔnɔ walasa k’a dugusigi diya? Aw ni dugudenw bɛ se ka baara daminɛ fɛn jumɛn na?


Gindinso - Fàkan\nKayi marabolo la, kolomi min Bɛ yen ko Kɛɲɛba, dugu dɔ de Bɛ yen ko Gindinso min Bɛ Kasama galoda fɛ. A ni Kɛɲɛba cɛ jànya ye bam 12 ye nin k'a ni Kasama ta Kɛ bam 30 ye. Dugu laminidugu naani tɔgɔ Flɛ nin ye: kɔrɔn fɛ Galasi ni Sibidugu Bɛ yen, bam 7; tlebin fɛ Kɔɔbatɔ de Bɛ yen, bam 7; kɛɲɛka fɛ o ye Tabakɔtɔ ye, dugu min b'a ni worodugu cɛ, o ye Balu ye, bam 1 ye. Gindinso ni duguba min ka Sùrun ɲɔgɔn na o ye Kita ye bam 238.\nTɔgɔ fla tɛ dugu in na wa tɔgɔ fla ma Deli ka k'a la. A Sìgira Famusa Fofana de fɛ. Ale de Bɔra Galasi ka Nà sὲnɛ ni donsoya ka ma. Dugu in tɔgɔ Sɔrɔla daɲɛ dɔ de fɔli fɛ kɔrɔ ye a bɛ Yiriwa ye. O jidusu fɔli de Nàna ni Gindinso ye.\nLaadala-dugutigiko de bɛ Gindinso. A bɛ jamu fla de ka bolo kan n'olu ye Fofana ni Keyta ye. Yen, dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigikɔrɔ Faatura, kura de bɛ Sìgi kalo kelen o kɔ. U ka dugutigikɔrɔ dɔw tɔgɔ flɛ: Famusa Fofana, Senkun Keyta. Màa min bɛ dugu kun na bi, o ye Funɛmadi Keyta ye.\nKìn 3 de b'a kɔnɔ minnu ye Лalakalan, Numulatɔ ani Bɛrɔla ye. Dugu in b'a sìgiyɔrɔfɔlɔ de la halisa.\nSiya 1 de bɛ dugu in na.O ye maninka ye. Yen jamuw ye: Fofana, Keyta, Sisɔkɔ, Danbɛlɛ, Tigana, Ture, Sise, Jalo. Dugu mɔgɔw sinankunw ye Fofana, Keyta, Kulubali, Sise, Sisɔkɔ, flaw, Ture. Furusira bɛ dugu mɔgɔw ni ɲɔgɔn cɛ w'a bɛ dugu ni dugu wɛrɛ cɛ. Kan min bɛ Fɔ yen; o ye maninkakan ye.\nSὲnɛ ye Gindinso baaraw la fànba dɔ ye. Ka Fàra o kan baganmara, jàgo bɛ Kɛ yen.\nForosɛnɛ siratigɛ la, u bɛ fɛn minnu Sὲnɛ, olu ye: keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, fini, filensun, kɔɔri.\nNakɔsɛnɛ: mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye, melɔn, karɔti, pɔpɔrɔn, beterafu.\nJàgo: sὲnεfεnw, fìnifeere, butigifeere, baganjago.\nBaganmara : misi, bà, saga, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma, bama, koorokaara.\nU bɛ kamanmafɛn minnu Mara, olu ye: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, jɛnɛntubanin; bawɔlɔ.\nBololabaara minnu bɛ Kɛ Gindinso olu ye : geseda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla, bɔrɛdla, jiriʃi.\nO tɛmɛnen kɔ numuyabaaraw bɛ Kɛ dugu in na. Numucɛw bɛ baara minnu Kɛ, olu ye: dabadla, jeledla, jalodla, murudla, zundla, marifa, tama, biɲɛn, kurun, ŋunan. Numumusow ta ye bɔgɔdaga, faka, dun, fɔɔɲɔn, ɲintin, tinto, bɛɛlɔ, lɛfɛ dlali ye\nDosonya bɛ yen.Yen sugudonya ye alamisa ye.\nNin bɛɛ la, yen baaraw la fanba ye sɛnɛ de ye.\nFɛɛrɛ minnu bɛ gindinsokaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : manabεlε, ntεfεrε, wɔlɔjuru, wɔlɔgεn, bese, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaŋɛ, fɛlebɔ, basaminɛ-nɛgɛ, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o kɔnɔ, ʃiladɔn mana dali, buturu, kalanin, marfa.\nSokɔnɔfεnw minεni : ncɔlɔ ( ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲε), ka bagan masina Nεgεn ka Don a kεyɔrɔ la walima k’a Gεn ka Minε.\nЛεlakegunyakow : ncankoroda, finisɔgɔ, lokaloka, bɔfle.\nKokura nàlenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔsiimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikεmansin, moto, pɔnpekɔlɔn, kɔlɔn ŋana, sɛnɛkɛ-mansin, senfɛjuru, kumabaranin.\nKàlanko siratigɛ lakɔlikalanso 1 de bɛ yen. A Daminɛna 1960 sàn n'o ye Mali ka yɛrɛmahɔrɔnya ta san ye.. Kàlanso in ye forobata ye. Sàn 9kalan don. Balikukalanso kelen ni blonkɔnɔkalanso 1 bε yen. Kàlan min Donna Gindenso fɔlɔ o ye blonkɔnɔ-kalan ye nka bi lakɔlikalan de fanga ka bon kosεbε.\nDugumɔgɔw bε diinε minnu na, olu ye silamεya ni kerecɛnya ye. O kɔ fɛ, laadalabatow bɛ Kɛ ye minnu ye kɔmɔ, boli, kunakudun tukun. olu batoyɔrɔw ye kurufin ni buguda ye.\nKɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyεlεmaw ani sankunbεn ye gindinsokaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun, bɔlɔn, dan, sinbi, kisa, daro ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃεnta ani kɔlɔci. gindinsokaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fεrεba de la. Nin bεε kɔ fε farikoloɲεnεjε wεrεw bε yen i n’a fɔ sennantolatan, sennaboli ani nεgεsoboli.\nGindinso kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( kɔ, fàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.\nDugu in na, kɔ 1 ni fàla sàba de bε yen.\nJisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛnbaman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.\nJiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn, ntomi, wɔlɔ.\nKungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ, ntubanin, sɛgɛ.\nDugu in kungodaw tɔgɔ ye: subɛɲa, kùrufin, lɛkɔ, tankɔnikurama, kɔlɔnkɛla. Yen kùluw ye: tankɔkikurama, kùru kùnsigima.\nKaburudo 1 de bɛ dugu in na. A bɛ dugu ni tlebin cɛ.\nGindinso, tlema mana Bɔ yen, samiɲɛ de bɛ Nà n'o Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà. O kɔ fɛ fonɛnɛ bɛ yen.\nAn ma fɛn Sɔrɔ dugu in kabakoma-yɔrɔ kan.\nBlàdon : 2017-05-31 Yɛlɛmako laban : 2017-06-22\nFogo yeko: 1146146 - Bì: 65 - Kalo in: 7736 - Лinan: 67349.\nFura Yeko: 1055 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 81.


Màli Jànsali jàlaw - Fàkan\nNaminɔrɔjala - Nsirajala - Warijala // Sanujala - Lulujala\nBamanankanfɔlaw bɛ To ka nin zana in Fɔ ko " 'bònya bɛ Manden, 'bònyamasegin fana bɛ Manden". Mɔgɔ ka magwan ka kan ni 'lakodɔnni ye i ka sìgida la. O kɔrɔ ye ko ni cɛsiribaa b'i ka jama la, i ka kan k'a Ladùsu o sira fɛ n'a waleɲuman-dɔnni ye a ka ‘baara ɲumanw na. N'o ma cɛsiribaa Caya i ka sìgida la, o tɛ na foyi Bɔ cɛsiribaa la.\nMali b'o sira kan cogo dɔ la. A bɛ To ka jamanaden Bɔ ɲɔgɔn ma n'u ka cɛsiri dalilu ye jamana jɔ̀li la. Ni jamanaden min ye jamana jɔ̀li n'a yiriwali sira Bɔ, fo k'a Kɛ mɔgɔ tɔ̀w dalagɛsɛ ye, jamana b'o tìgilamɔgɔ Jansa ni jàla dɔ ye. O siratigɛ la, ŋanaw lakodɔnni Dònna Mali taabolow la sàn 3 yɛrɛmahɔrɔnya tàlen 'kɔ. O ye kabini 1963 sàn Mɛkalo tle 31 ye. Setigisariya dɔ Tàra Mali fanga fɛ o sàn na k'a ka jamanadenw ka cɛsiri ni magwan Lakodɔn.\nO la, jàla dàntigɛlen minnu bɛ Di cɛsiribaaw ma olu ye jàla sìgiyɔrɔma 5 ye. Sìgiyɔrɔma sàba fɔlɔ, olu ni ‘jamanaden lablalenw ka kan. Jàla tɔ̀ 2 minnu bɛ yen, olu ni jamanatigiw ka kan.\nJàla sàba minnu bɛ Di jamanaden lablalenw ma olu ye:\nJàla in bɛɛ tɛ Sɔrɔ ʃyὲn kelen ɲɔgɔn fɛ. Ni mɔgɔ min ka cɛsiri Sera min dili ma, o b'o Sɔrɔ. Nka a bɛ da Minɛ Naminɔrɔjala ma. O y'a bɛɛ la fɔlɔ ye ani a bɛɛ la dugumadan ye. N'i ka cɛsiri ma Kɔtigɛ ko fo dɔ Fàral'a kan ka Taa, i bɛ Se ka Jansa ni jàla fɔlɔ dankan ye n'o ye Nsirajala ye sàn nàtaw dɔ la. Ni halisa dɔ bɛ ka Fàra i ka cɛsiriwalew kan ka T'a fɛ, i bɛ Se ka jàla sabanan tìgiya Kɛ, o min ye Warijala ye.\nN'an Bɔra jamanaden lablalenw na ka Dòn jamanatigiw la, olu ka jàlaw fana bɛ yen mɔgɔ tɛ minnu Sɔrɔ fyew n'i ma Kɛ jamanatigi ye. O jàlaw ye:\nJamanatigiw jansali bɛ Dabɔ Sanujala la. N'i ye Jamana tìgiya Sɔrɔ kàban, i bɛ D’i ma. Jamanatigiw ka jàla flanan ye Lulujala ye. Ale de 'sɔrɔ man di tèn. Jamanatigi bɛɛ b’o ‘jàla fɔlɔ in Sɔrɔ cogo bɛɛ la. Nka flanan in sɔrɔli sìrilen bɛ ko minnu na, i n'a fɔ a sìrilen bɛ jamana bɔli la ‘gὲlɛya sugu minnu 'kɔnɔ, a ka c'a la ‘jamanatigi caman tle tɛ Bɛn n'o ‘gὲlɛya sugu ye k'o bɛ o Furakɛ.\nJamanajɔ jansalijala nìnnu bɛ Se kà Kɛ ka mɔgɔ ɲɛnama Jànsa cogo min na u fana bɛ Se kà Kɛ k'a mɔgɔ Jànsa a fatulen 'kɔ. Tnɔ min bɛ jàla sɔrɔli la o tɛ 'wariko ye. A Dabɔra kùn min kamà o ye a tìgi dànfara ka Dɔn mɔgɔ tɔ̀w 'cɛ la. A tìgi bɛ Se k'a Jìra ko caman nà walasa karama min b'a kan fanga 'yɔrɔ, a k'o daamu Sɔrɔ. Kɛnɛ dɔw kan fana, a dònni a tìgi fɛ k'a Taa yèn o laɲininen dòn.\nJàlaw lakodɔnni kɛnɛkannama dɔ ye a tìgi fatulen dàmanajansali kɛli ye jamanatigi fɛ jamana 'tɔgɔ la. Jamanatigi tɛ Taa mɔgɔ bɛɛ ʃùkoya la nkà ni jamanajɔ jànsalijala bɛ ‘mɔgɔ o mɔgɔ 'bolo, o ʃùkoya bɛ Лɛnabɔ jamana fɛ ni jamanatigi nàli ye a ʃù 'kùn nà ka taasi Blà kà T'a ma. O yɔrɔ la, sorasiw bɛ burunin Fyɛko damadɔ Kɛ ʃù 'kùn na. Jamana ka kùnnafoni-carinsiraw b'a Lase jàma mà. O de b'a To i b'a tìgilamɔgɔ ʃùkoya jà bɔlen Ye jamana ka jàso la.\nTɔgɔ dali nin miiriya kuraw la o fana Kɛr'a damanabaara ye an 'bolo. An y'a miiriyaw Ye jamana min na o ye Faransi ye. Farasi ta jàlaw tɔgɔ Dara ka minɛ Kɛ sorasiya kisɛya jàlaw tɔgɔw ma. An ma Mali ta Bɔ o sira kelen fɛ cɔy bari an b'a Dɔn ko tɔgɔ dasababu ka ca fɛn kura la. Awa fana, jansali cogoya kɔrɔ tɛ Ban jamana tabiyaw la ka Nà. O sababu y'a To, an ye Mali ta jàlaw tɔgɔko Bɔ farikolo-ɲɛnajɛ ta miiriya sira fɛ. Mɔgɔw 'dɔnfɛn ye nafolo suguyaw nafa bonya ye ni ɲɔgɔn ye. Bɛɛ b'a Dɔn ko sanutigi bɛ waritigi ni nafolotigiya 'cɛ wa ko a fana bɛ lulutigi ni dugumana 'cɛ. Mali laadalakow la ka Nà, mɔgɔ tùn bɛ kisɛya wali ŋanaya jànsa ni o nafolow tɔgɔ dali ye ŋana na. I tɛ Koli k'a Mɛn ko "n ye sanujala D'i ma, n ye lulujala D'i ma" ka Лɛsin ŋana dɔ ma. O la ni jamana Ko k'a bɛ mɔgɔw Jansa, o fɔcogo taacogo tɛ ka o tɔgɔda-cogo kɔrɔw Dàn bamanankan na:\nNaminɔrɔjala - Jamanajɔ naminɔrɔjala-tigi\nNsirajala - Jamanajɔ nsirajala-tigi\nWarijala - Jamanajɔ warijala-tigi\nSanujala - Jamanajɔ sanujala-tigi\nLulujala - Jamanajɔ lulujala-tigi\nBlàdon : 2016-03-28 Yɛlɛmako laban : 2016-07-25\nFogo yeko: 1147317 - Bì: 601 - Kalo in: 8907 - Лinan: 68520.\nFura Yeko: 1701 - Bì: 2 - Kalo in: 10 - Лinan: 82.


Farabala ɲɛfala - Fàkan\nKayi marabolo kolomi dɔ bɛ yen ko Kita. Faraba ɲafala b'o de 'kɔnɔ. A bɛ galoda min na o ye bɛnkadi fuɲa ye. A n'o Kita in cɛ ye bam 4 ye. A n'a ka galotigidugu ta ye bam 10 ye. A ni kayi yɛrɛ ta ye 315. Dugu misɛnnin minnu bɛ k'a Lakoori olu Flɛ: Kɔrɔn fɛ, Banjugula bɛ yen ni bam 4. Tlebin fɛ, Danbana bɛ yen ni bam 3 ye. Kɛɲɛka fɛ, duɲa bɛ yen ni 7 ye. Wòroduguyanfan fɛ Kita bɛ yen ni bam 4 ye.\nFaraba ɲafala tɔgɔ Sɔrɔla a tu Tigɛbaa siyɔrɔ fɔlɔ de fɛ. O yɔrɔ in na, faraba de tùn bɛ yen.\nLaadaladugutigiya de bɛ faraba ɲafala. U ka dugutigiya bɛ Faginba keyita de 'bolo bì. Yen dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda. N'i Sìgira dugu 'kùn na yen ka Ban ni saya tɛ i tɛ B'a la ko foyi wɛrɛ kama. U ka dugutigiya bɛ Mununmunun kìn kelen de la. U bɛ sàn kelen de Kɛ ka Sɔrɔ ka dugutigi kura Sìgi ni kɔrɔlen Banna. Yen dugutigikɔrɔ dɔw ye: Yɔrɔjan keyita, Somita finman keyita ani Somita keyita ye. Faraba ɲafala tùn bɛ Mara Kita màsakɛw fɛ lawale la.\nKìn kelen de bɛ faraba ɲafala. A sigikɛnɛ tɛ Tɛmɛ bam 2 kàn kɛnɛ naani 'kɔnɔ. Yen b'a sìgiyɔrɔ flanan de la. Sìgiyɔrɔ fɔlɔ bɛ Weele ko "kita kuru". Jàtelabanw y'a Jira ko faraba ɲafala mɔgɔw ye 1060 ye.\nYenkaw ye fulaw ni màninkaw ni bamananw ye. U jàmuw ye keyita, tarawele, kantɛ, sidibe, si, tunkara, jara, sise fofana ani kuyatɛ. sinankunya-tlon fana bɛ 'ba la u fɛ yen. 'Tnɛ tɛ yen furuko sira kàn. Màninkakan de bɛ Fɔ yen fòrobaya la.\nSɛnɛ bɛ Kɛ yen haali. Yen sɛnɛfɛndɔw Flɛ: keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, woso, je, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, ɲimikala, bananku, mangoro, buyakgi, manje, lenburu, namasa, ntɔmɔnɔ, sɔmɔ, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, salati, ʃù, kɔnkɔn, nanaye, ɲugu ani melɔn. Yen, Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin y'u ka bagan marataw ye. Jago siratigɛ la u bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni baganfeere ni butigifeere ani bololafɛndlata dɔw Feere. Donsoya yen ko kɔrɔ dɔ ye min bɛ Ban yen fɔlɔ.\nYen ko kura nàlenw ye: Лɔʃimansin, jabaranin, tlebarika-walan, pɔnpekɔlɔn, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye. Baɲumankɛtɔn min ye baara Kɛ faraba ɲafla olu ye: PLAN ye. A ka ɲɛtaa tùn ɲɛsinnen bɛ kàlan yiriwaliko ma.\nLakɔlikalan d Minɛna yen 2000 sàn. Dugumandakun fàn fɔlɔ ni fàn flanan bɛɛ b'u fɛ yen. Fòrabata y'u ta in ye. U ka madarasa da Minɛna 2016 sàn. A kàlanso ye fla ye yen, dugu ta kelen ani kɛnyɛrɛye ta kelen. Balikukalan fana bɛ Kɛ faraba ɲafala. Nkà nin bɛɛ la, lakɔli de Dònna yen ka Kɔn tɔw 'ɲɛ. Wa an bì a fana yanga ka bòn ni tɔw ye.\nMisiri fla de bɛ yen. Somita keyita de Nàna ni yen silamɛya ye. Sɔnni bɛ Kɛ yen hali bì. U ka fɛnsɔnta lakodɔnnenba ye Nàma ye. Yen dugudasiri ye kurutu ni jala ye.\nKɔɲɔ ni seli ni sanyɛlɛma ni sankunbɛn ni denkundi ni ntolatan ni tɔnɲɛnajɛ ani laadalakow, bɛlɛta, nparibɔ ani fɛrɛn ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye dunun ni flen ni jenbe ni wasanba ni buru ni gita ni bàra ani ntamannin ye.\nKɔ, fla de bɛ faraba ɲafala. manɔgɔ, ntɛbɛn, bilinkìtin, ntingin, nàna, wùlujɛgɛ ani sajɛgɛ ye jɛgɛ suguyaw ye minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen. O bɔlen 'kɔ yen, koorow ni kaanaw fana bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen n'a fɔ jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛ, sunsun, zaajɛ, ntɔngɛ, ntabakùnba, koboblen, ntege ani zɛkɛnɛ. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Gɔn, dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, warabilen, miniɲan, wɔlɔ, gɛlɛnin, tentannin, ntomisa, baninkɔnɔ, ani tonkanjɔ ye. Yen kungodaw ye fuganin jujan ani kɔmitɔ ye.\nYen Kaburudonko ye dubako ye. O sababu de y'a To yen kaburudon Taar'a yɛrɛ Sɔrɔ fo Wɔɔrɔ la. Wa fànko t'u ta la.\nYen Sanji nàlenw bɛ Taa100 na samiɲa kelen 'kɔnɔ. Yen waatiw fàlen-fàlen cogo Flɛ: Ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà. Yen funtenin hakɛ sannadan ye 35 ye a nɛnɛ hakɛ dugumadan ye 15 ye.\nkabakomayɔrɔ kelen bɛ faraba ɲafala.\nFogo yeko: 1147342 - Bì: 626 - Kalo in: 8932 - Лinan: 68545.\nFura Yeko: 810 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 54.


Kirsanba - Fàkan\nKirsanba ye marabolo 7nan dugu dɔ ye min bɛ Direy kolomi fɛ. Dugu don min ye galoda ye. A ni Direy cɛ ye bam 18 ye. Fajibayenje bɛ Kirsanba ni kɔrɔn cɛ ni bam 2 ye, a ni tlebin-cɛdugu ye Saajilanbu ye, bam 7, Haybono b'a ni worodugu cɛ ni bam 12 ye, min ye kɛɲɛkafɛla ye, o ye Waanare ye, bam 4. Duguba min bɛ yen ni Kirsanba n'o cɛ ka sùrun, o ye Direy ye.\nTɔgɔko nàsira la, Kirsanba ye dugu in tɔgɔ bìlama ye. Nka san'o cɛ tɔgɔ dɔw tun b'a la minnu ye Kujana, Hangafara ani Ceyda ye.\nKirsanbakaw ka dugutigiko ye laadalata ye min bɛ jamu kelen ka bolo kan. Dugu don min tu Tigɛra kabi Sunjatatle waatiw.U ka dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigi kɔrɔ Faatura, kura de bɛ Sìgi o kɔ. U ka dugutigikɔrɔ dɔw tɔgɔ flɛ: Hamadunn Mahamudu Sidibe, Modi Siidi Sidibe. Almami Modi Sidibe ye sisan dugutigi ye.\nGalotigi ye Bureyma Usmann Yatara ye. Jamanatigi-dugu kɔrɔ ye dugu in ye.\nKanfonce ni Bugumeyra ye Kirsanba kìnw ye. A ba sigiyɔrɔ 4nan na. Asigiyɔrɔ kɔrɔ ye Kujana, Hangafara ani Ceyda ye. Koyrabɔrɔ, fla, boso ani burudamɛ de bɛ yen. Yen jamuw ye Kanfo, Sidibe, Sise, Yatara; Jarunba, askofare, Mayga, Ture, Moyda ani Sisawo ye. Sɛnɛkunya bɛ Mayga ni Ture cɛ. Jamu kofota ninnu bɛɛ bɛ ɲɔgɔn Furu fo Sisawo. Furu bɛ kin bɛɛ ni ɲɔgɔn cɛ.\nYen kanfɔtaw ye sɔŋay, fulfulde ani burudamɛkan ye. Nka kan min bɛ Fɔ yen kosɛbɛ, o ye sɔŋay ye.\nSɛnɛ ye Kirsanba baaraw la fànba dɔ ye. Ka Fàra o kan baganmara, jàgo ani mɔni bɛ Kɛ yen.\nU bɛ kamanmafɛn minnu Mara, olu ye: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, jɛnɛntubanin; bawɔlɔ. U ka mɔni ye laadalata ye min kɛ minɛnw jɔ, doolen ani sansaranin ye. U b'o mɔni in Kɛ kɔ de la. Sugu min bɛ yen, o bɛ Jɔ karidonya fɛ.\nBololabaara minnu bɛ Kɛ Kirsanba olu ye : sigilandla, kalakadla, sansaradla, bɔrɛdla.\nDosonya bɛ yen.\nFɛɛrɛ minnu bɛ Kirsanbakaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : manabεlε, ntεfεrε, wɔlɔjuru, wɔlɔgεn, bese, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaŋɛ, fɛlebɔ, basaminɛ-nɛgɛ, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o kɔnɔ, ʃiladɔn mana dali, buturu, kalanin, marfa.\nKokura nàlenw Kirsanbakaw fɛ yen, olu ye : Лɔsiimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikεmansin, moto, pɔnpekɔlɔn, kɔlɔn ŋana, sɛnɛkɛ-mansin, senfɛjuru, latigɛdɔn, jisamamansin.\nBaaɲumankɛ-tɔn minnu ni dugu Delila ka baara Kɛ, olu ye Care Mali, AIFO ani GTS ye.\nCare Mali nàkun tun ye kɛnɛyako, jirituru ani musow dɛmɛni ye.\nAIFO Nàna baloko ni kɛnɛyako kan ma.\nGTZ ta tun ye sɛnɛko ye.\nLakɔlikalanso 1 de bɛ yen min ye foroba ye. A Dabɔra 1960 sàn. Duguma dakun ni sannadakun bɛ ye. Madarasa ye dugu ta ye. O Daminɛna 2008 sàn. Yen blonkɔnɔ ye 8 ye ka balikukalan Kɛ 1 ye. O kɔ fɛ denmara-yɔrɔ kelen bɛ yen Nàna 2013 sàn.\nLakɔlikalan sira fɛ mɔgɔ minnu Kɛra jɔyɔrɔtigi ye olu ye:\nUsmann Umaru ye. Ale bɛ Bamakɔ, minisiri tun don alfatle la.\nUmar Bokar Sidibe. Ale fana bɛ Bamakɔ. Dɔnnifakaramɔgɔ don.\nUsmann Maju. Kati AE ɲɛmaa don.\nSilamɛya de bɛ Kirsanba. Jumamisiri kelen ni misiri gansan kelen bɛ yen. Kanfow Nàna ni diinɛ in ye.\nO kɔ fɛ yen laadalabato ye karkaabɛ ye.\nKɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyεlεmaw ani sankunbεn ye kirsanbakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun, bɔlɔn, dan, sinbi, kisa, daro ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃεnta ani kɔlɔci. Kirsanbakaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ bada ni jila de la. Nin bεε kɔ fε farikoloɲεnεjε wεrεw bε yen i n’a fɔ sennantolatan, sennaboli ani nεgεsoboli.\nKirsanba kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( ba, dàla, fàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.\nKirsanba ba ye kelen ye, fàla ye saba ye. Yen dàla ka ca ba n'a si ye.\nJisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛn, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.\nTarabangu, kumasa, sɛɛbaɛɛba ye Kisanba kungodaw ye.\nKaburudo saba bɛ Kirsanbakaw fɛ yen: denw ta, maakɔrɔw ta, maabaʃuw ta. Denw ta bɛ tlebin fɛ ni ka tɔw Kɛ kɛɲɛka fɛ.\nWaatiko nàasira la, waati minnu bɛ Kirsanba, olu ye tlema, samiɲɛ ani fonɛnɛ ye. Yen funteni sannadan ye 45 ye. Nɛnɛ dugumadan ye 12 ye.\nBlàdon : 2017-06-26 Yɛlɛmako laban : 2017-06-29\nFogo yeko: 1148708 - Bì: 218 - Kalo in: 10298 - Лinan: 69911.\nFura Yeko: 1024 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 66.


Maɲa ni ɲimi furaw: fɛnɲɛnamafagalanw\nBɛnzili bɛnzoyatilama, Benzoate de benzyl, kɛrɛmu walima munitulu\nAle kɛrɛmu walima a munitulu bɛ sɔrɔ.\nA bɛ kɛ ka maɲa ni ɲimi furakɛ.\nNi ɲimi don, aw bɛ kun ko ani ka a to ji ka ja ani ka a fara ɲɔgɔn kan sani aw ka bɛnzili bɛnzoyati kɛ a la. Aw bɛ caman mu kun na. Aw bɛ a to yen fo lɛri 24 ka sɔrɔ ka a ko ni ji wɔlɔkɔlen ni safinɛ ye walima safinɛji. Kunsigi sanankolen kɔ, aw bɛ a sawu walasa ka ɲimifanw ni u faraw bɔ kun na. Ni ɲimi ka ca, aw bɛ nin kɛ siɲɛ 2 walima 3 nka aw bɛ lɛri 24 don u ni ɲɔgɔn cɛ.\nNi maɲa don, aw bɛ aw ko ka ɲɛ, o kɔ aw bɛ bɛnzili bɛnzoyati mu aw fari fan bɛɛ la ka a ta aw kan na fo sentɛgɛ. Aw bɛ fura in to aw la fo lɛri 24 ka sɔrɔ ka aw ko ni ji wɔlɔkɔlen ni safinɛ ye. Aw bɛ aw jɔsi ka ɲɛ ni fini jalen ye. Ni maɲa ka jugu, aw bɛ segin nin furakɛli kan siɲɛ 1 tile 5 furakɛli fɔlɔ kɔ.\nƝimi ni maɲa bɛ denmisɛnni minnu na, olu ka fura muta hakɛ:\nNin denfitini don: aw bɛ bɛnzili bɛnzoyati dɔɔni ɲagami ji dɔ la, furakɛko 1 na.\nNi denkɔrɔba walima baliku don: aw bɛ bɛnzili bɛnzoyati dɔɔni ɲagami ji dɔ la, furakɛko 1 na.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: akitisini (Acticin), elimiti (Elimite), nikisi (Nix).\nA suguya caman bɛ feere. Ni maɲa don, aw bɛ pɛrimetirini 5% kɛrɛmu mu. Ni ɲimi don, aw bɛ kun ko ni safinɛji ye pɛrimetirini 1% bɛ min na.\nNi maɲa don, nin de ye a fura ɲuman ye (nka ni o ye a sɔrɔ sidabanakisɛ bɛ aw la, aw bɛ iwɛrimɛkitini ta, aw ye gafe ɲɛ Iwɛrimɛkitini, Ivermectin lajɛ).\nNi maɲa don, aw bɛ aw ko ka ɲɛ, o kɔ aw bɛ Pɛrimetirini mu aw fari fan bɛɛ la ka a ta aw kan na fo sentɛgɛ. Aw bɛ fura in to aw la fo lɛri 10 ka se lɛri 14 ma ka sɔrɔ ka aw ko ni ji wɔlɔkɔlen ni safinɛ ye. Aw bɛ aw jɔsi ka ɲɛ ni fini jalen ye. Aw bɛ segin nin furakɛli kan dɔgɔkun 1 furakɛli fɔlɔ kɔ. Aw bɛ dudenw bɛɛ furakɛ walasa ka u tanga a ma.\nNi ɲimi don, pɛrimetirini bɛ safinɛji dɔw la (nikisi). Aw bɛ furaforokoni kalan sani aw ka a fura in kɛ aw la, a ka ca a la a ɲɛfɔlen don ko a ni piretirini piperonili taw ka kan ka kɛ kelen ye minnu bɛ wele ko iridi (rid).\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: korotan, Crotan, erakisi, Eurax.\nTuma dɔ la korotamitɔn 10% kɛrɛmulama walima munitululama bɛ sɔrɔ.\nMaɲa dɔrɔn fura de don, nka aw kana a kɛ ka denmisɛnni furakɛ, den min si tɛ san 3 bɔ. A ni pɛrimetirini bɛɛ kɛcogo ye kelen ye, nka aw kana a ko ka bɔ fari la. Aw bɛ a muniko filanan kɛ lɛri 24 kɔfɛ. Aw bɛ a ko tile 2 muni laban kɔfɛ. Aw bɛ aw donfiniw ni dilannafiniw falen o waati kelen. Korotamitɔn tɛka se ka bana furakɛ sisan, o bɛ a jira ko a tɛ mako ɲɛ tuma bɛɛ.\nIwɛrimɛkitini, Ivermectine (aw ye gafe ɲɛ Iwɛrimɛkitini, Ivermectin lajɛ)\nKiribi ɲagamini situlu walima munitulu (wazelini) la\nNi aw ma maɲafura kofɔlenw sɔrɔ, aw bɛ a furakɛ ni nin ye. Aw bɛ kiribi dɔ ni wazelini, ni duntulu walima situlu ɲagami ɲɔgɔn na min bɛ kɛ kiribi 5% munitulu ye.\nPiretirini ni piperinili, Pyrethrines avec piperonyl (izinitigiw tɔgɔ: Iridi, Rid)\nPiretirini ni piperinili bitɔkisidi ɲagaminen jilama bɛ sɔrɔ.\nAle bɛ se ka ɲimi suguya bɛɛ furakɛ. Aw bɛ a gansan mu aw kun na ka sɔrɔ aw ma ji kɛ a la ka a to a ka kunsigi bɛɛ labɔ. (aw kana a kɛ aw ɲɛsiw la.) A man kan ka tɛmɛ miniti 10 kan aw kun na. Aw bɛ aw kun ko ni jiwɔlɔkɔlen ni safinɛ ye walima safinɛji. Aw bɛ segin nin wale in kan dɔgɔkun 1 kɔfɛ. Furakɛli kɔfɛ aw bɛ aw kannafiniw ni aw ka dilannafiniw falen. Walasa ka ɲimifan bɛɛ latunu, aw ye gafe ɲɛ Ɲimiw furakɛcogo lajɛ.


Kodokonin - Fàkan\nKodokonin ye fuɲa moribugu galodadugu dɔ ye. A bɛ Kayi marabolo kolomi min fɛ o ye Kita ye. Kodokonin ni kita cɛ ye bam 25 ye, 10 b'a ni galotigidugu yɛrɛ 'cɛ. Kodokonin kɔrɔfɛyanfan na, Kodofara bɛ yen ni bam 1/2 ye. A tlebinyanfan na, Jankola ni biriko bɛ yen ni 1/2 ye fana. Brɛda b'a kɛɲɛka fɛ ni bam 7 ye. Wòroduguyanfan na, Badala bɛ yen ni bam 5 ye.\nDonsokɛ dɔ de ye kodofara tu Tigɛ n'o ye tɔgɔ tùn ye Sabu Musa sibibe ye. Nkà fɛn min ye dugu tɔgɔ yɛrɛ sɔrɔko ye kùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ o ko kàn.\nLaadala-dugutigiya de bɛ Kodokonin. Yen dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda wa n'a Bɔrɔ saya la foyi wɛrɛ t'a B'a nɔ na. U ka dugutigiya o fana tolen bɛ kìn kelen ni jàmu kelen ka bolo de kàn. Nkà n'a Ntanyana u bɛ kalo kelen ni tle tan Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Sabu Musa Sibibe Bɔra bɛrɛdala de ka na kodokonin tu Tigɛ. Minnu Sìgira dugu 'kùn na a kɔ fɛ olu ye Tɛnɛnba musa ni Fani sidibe ani Maliki sidibe. Min bɛ yen bì o ye Haji sidibe ye.\nKodokonin ye kìn kelen de ye. A bònya tɛ Tɛmɛ bam 2 kàn kɛnɛ naani kɔnɔ.\nFulaw ni bamananw ni màrakaw ani màninkaw de bɛ kodokonin. Yen jàmuw ye: Kulubali, sise, jakite, sidibe, sangare ani Tarawele ye. Sinankunya bɛ sidibe ni sangare 'cɛ yen. Furuko siratigɛ la, 'tnɛ foyi tɛ yenkaw ni ɲɔgɔn cɛ. Yen kanw ye bamanankan ni màninkakan ni màrakakan ye. Nkà min Fɔ yen fòrobaya la o ye bamanankan ye.\nSɛnɛ bɛ Kɛ kodokonin kosɛbɛ. U bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, woso, je, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, fini, mangoro, buyakgi, manje, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, salati, ʃù, kɔnkɔn, ɲugu ani melɔn Sɛnɛ yen. Yenkaw bɛ bagan dɔw fana Mara i n'a fɔ: Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Mɔni fana bɛ Kɛ yen. U ka mɔnikɛ minɛw ye jɔ, susu, sagi, doolen, zɔlɔ ani bese ye. Jago siratigɛ la yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni butigifeere ni baganfeere ani bololafɛndlata-feere (ŋununda, daba, bɔgɔdagadla, sìgilandla ani jirisʃi) Kɛ. Donsoya fana bɛ Kɛ yen halisa.\nMarifa, wosen, wɔlɔgɛn, fɛlɛbɔ, manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ wɔlɔjuru, samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la ani tonbiri y'u ka kungosogow ni kɔnɔw fàalifɛɛrɛw ye. U b'u ka misidenw Dabɔ ni ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori flili ye. Walima a Nɛgɛni ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔnin dɔ la. U bɛ bɔflew ni gesedaw fana Kɛ.\nYen ko kura nàlenw ye: Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye. CMDT ni jigisɛmɛjiri ni ACOR ni TOP sahɛl ani KIMA ye baɲumankɛtɔnw ye ninnu sèn Dònna yenkaw ka yiriwa la. U ka o yiriwa Лɛsinna sɛnɛko ni sannifeere ani dɛsɛbaatɔw dɛmɛni de ma.\nLakɔli dugumadakun fàn fɔlɔ kàlanko kelen de bɛ kodokonin. U ka lakɔli da Bɔra 1998 sàn. Lakɔli kɔ fɛ, balikukalan fana bɛ dɔɔnin dɔɔninkɛ yen. U ka balikukalanso da Minɛna 2013sàn, a bɛ Kɛ yɔrɔ fla la yen. Lakɔlikalan de Dònna kà Kɔn yen kàlan bɛɛ 'ɲɛ wa hali bì o de yanga ka bòn ka Tɛmɛ tɔw kàn.\nSilamɛya ni bamananya de bɛ kodokoninkaw fɛ yen. Yen silamɛya daminɛ ni bì 'cɛ bɛ sàn 145 ɲɔgɔn Bɔ. Bakari Sise de y'a dònbaa ye. Dugusɔn fana bɛ Kɛ kodokonin. Yen dugu dasiri e fàli ye.\nKɔɲɔ ni seli ni sanyɛlɛma ni sankunbɛnw ni denkundi ni ntolatan ni tɔnɲɛnajɛ ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye gita ni dunun ni flen ni jenbe ni bàra ni wasanba ni nkɔnin ani tɛgɛrɛtlon ye. Yenkaw ka tlonkɛcogo kɔrɔw ye bɛlɛda ni bulufili ni nparibɔ ani fɛrɛn ye. U ɲɛnajɛw bɛ Kɛ fòrobakɛnɛba min kàn u b'o Weele ko "La".\nKɔw ni ba ni dàla ani fàlaw bɛ kodokonin. Manɔgɔ ni ntɛbɛn ni npɔliyɔ ni saalen ni kɔnkɔn ni zara ni wùlujɛgɛ ni sajɛgɛ ni nàna ni baman ni ntigin ni mɛdɛnin ye jɛgɛ suguyaw ye minnu bɛ Sɔrɔ yen jisigiyɔrɔw la. O kɔ fɛ, bàmaw ni koorow ni kaanaw ani maliw bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, sanan, banan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛ, sunsun, zaajɛ, nten ani zɛkɛnɛ. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, warabilen, miniɲan, wɔlɔ, gɛlɛnin, wùluwara ani wòronin ye.Yen kungodaw ye mafilɛndala, tintiba, kɔninfara, tomono, kudenda, fàranin ani ba bila.\nKaburudon naani de bɛ kodokonin yen. Nkà kùn wɛrɛ t'a la u fɛ yɔrɔw jànya 'kɔ.\nYen waatiw fàlen-fàlen cogo Flɛ: ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà. Sanji minnu bɛ Nà kodokonin sanmiɲa kelen 'kɔnɔ bɛ Taa 140 na. Yen funtenin hakɛ sannadan ye 30 ye a nɛnɛ hakɛ dugumadan ye 40 ye.\nKabakojiri dɔ bɛ kodokonin. A kabakomayɔrɔ ye min ye o ye: jiri in binnaman de dòn. O kɔ fɛ, dɔ fana bɛ yen ko filakali.\nBlàdon : 2017-08-07 Yɛlɛmako laban : 2017-08-10\nFogo yeko: 1147279 - Bì: 563 - Kalo in: 8869 - Лinan: 68482.\nFura Yeko: 1112 - Bì: 1 - Kalo in: 8 - Лinan: 67.


Wikipedia ye ansiklopedi sarabɔbali ye aw bɛɛ jɔyɔrɔ bɛ min dilanni na. Walasa k'o waleya, an bɛɛ ka sɛbɛni k'a la. Sisan ɲɛ 465 bɛ Bamanankan Wikipedia kɔnɔ. Aw ni ce yɛrɛ-ko kɛko ɲuman na! Aw bɛsɛ ka Faransikan walima kan wɛrɛ bayɛlɛma kata bamanankan na! Wikipedia: Bamanankan sigini bɛ katimu duguma k'aw dɛmɛ aka baara la. Ka kunnafoni wɛrɛw sɔrɔ, faransikan Wikipedia lajɛ. Ka fara bamanankan daɲɛ 1000 bɛ Wiktionnaire kɔnɔ!


Fàlanin - Fàkan\nFàlanin fana ye Kulukɔrɔ marabolo dugu dɔla kelen ye. A fana bɛ Bànkɔ galoda fɛ, a n'o min cɛ ye bam 12 ye. Nka a ka kolomi , n'o ye joyila ye, a n'o cɛ ye bam 77 ye. Wa dugubakunda, a ni min ka surun o ye o joyla kelen in ye. Dugu misɛnin wɛrɛw kɛlen bɛ ka fàlanin Lamunnun i n'a fɔ kàanso, jogo, bànkɔ ani bahun. Nin dugu misɛnninkofɔlen ninnu ni fàlanin cɛ jànya cayalenba tɛ Tɛmɛ bam 12 kan.\nDugu in tɔgɔ Dara ko fàlanin bari màa min ye yen tu Tigɛ o Bɔra bànkɔ de. A tɔgɔ tùn ye barafɔ npiyɛ ye. A Nàna donsoya de sàbabuya la a yɔrɔ in na. Bari a yɔrɔ in tùn ye fàlada de ye wa a nɛɛmanen tùn dòn kosɛbɛ, kungosogow tùn bɛ to ka Taa u Mi yen. Ɔ, cɛ Tor'o de la fo ka na bugu Turu a yɔrɔ la. Wa o de Labanna ka Kɛ dugu ye. I komin a tùn bɛ fàlakɔrɔla la, u fana y'a Da a yɔrɔ la ko fàlanin.\nK'a Tà dugu in tutigɛ-tuma na fo ka na Se bì ma fàlanin bɛ ka Màra ni laadaladugutigiya taabolo de ye. U ka o laadaladugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de fana. Ni saya tɛ foyi wɛrɛ tɛ Se ka yen dugutigi Lawuli ka Bɔ dugutigiya la. Ɔ, nka ni Ala y'a Kɛ dugutigi miniji Dɔgɔya, u bɛ kalo sàba de Kɛ ka sɔrɔ mɔgɔ wɛrɛ Sìgi. Yen dugutigi kɔrɔ dɔw ye Daase ni Seku ni kaaka ni dɔw tùn b'a Weele Alu la fana ani Sina. Nka màa min b'a dugu in kùn na bì, o ye Seku Mariko ye. Juguna de Kɛra yen lamini màsakɛdugu ye. Fàlanin Màrala o de fɛ, màsakɛ-tle waatiw la kɔni.\nFàlanin tɛ o ʃi duguba tèn. Bari dugu in mumɛ bɛɛ bɛ Bɛn kìn sàba de ma. Olu ye Ntnɛnkala, o Tlalen dòn ka Kɛ fla ye (so kɔrɔ ani so kura) ni sobala ani numuso.\nFàlaninkaw ye bamananw ye. Yen jàmu ye mariko, dunbya, kulubali, jabaatɛ, sisɔkɔ, baalo, samakɛ ani faanɛ ye. Sinankunya bɛ fàlanin ni dugu min 'cɛ, o ye bahun ye. O tɛmɛnen 'kɔ, a fana bɛ kulubaliw ni marikow cɛ ani marikow ni togolaw fana. Tnɛ tɛ yenkaw ni ɲɔgɔn 'cɛ furuɲɔgɔnya siratigɛ la. Kan min bɛ Fɔ kosɛbɛ o ye bamanankan ye.\nFàlaninkaw ka ciwla fànba ye sɛnɛ ye. U bɛ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, soza, dà ani kɔɔri Sɛnɛ. O bɔlen kɔ yen, u bɛ baganmara ni jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ. Yenkaw bɛ bagan minnu Mara olu ye Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin. U ka jago bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (numuyabaaraw) de kan. Yen nakɔlafɛnw ni nakɔjiriba sɛnɛtaw ye sɛnɛtaw ye mangoro, buyaki, manje, namasa, sɔmɔ, fòronto, jaba, ɲugu, nkɔyɔ, gan, kɔnkɔn, nanaye ani melɔn ye. Fàlaninkaw ka sugujɔdon ye ntɛnɛn ye. Bololabaara misɛnnin wɛrɛw bɛ K'u ka dugu in na yen i n'a fɔ ŋununda, ciyan, sìgilandla, kalakadla, sansaradla, dabadla ani baramadla, bɔgɔdagadla, lɛfɛdla, fagadla, kurunbɔ, zubɔ. Donsoya bɛ K'u fɛ yen haali bolodon bɛ K'u ta la fana.\nFàlaninkaw bɛ kɔnɔminɛ Kɛ ni fɛɛrɛ minnu ye olu ye manabɛlɛ ni wɔlɔjuruda dali ye. Marafa ni wùluw y'u ka kungosogobaw fàali fɛɛrɛ ɲuman ye.. U bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔ-bagan murutilenw Minɛ ni jonborifli, koronka-minɛ walima nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye). Yen musow fana bɛ finisɔgɔ Kɛ yen fana.\nAn bɛ dòn min na i ko bì ɲɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, pɔnpekɔlɔn ani moto bɛɛ bɛ Sɔrɔ Fàlanin dugu 'kɔnɔ bì.\nLakɔlikalan dugumandakun fàn fɔlɔ kàlanso kelen de bɛ fàlanin. O kàlanw bɛ da Minɛ kàlanso fɔlɔ la ni ka Taa Blà wɔɔrɔnan na.Wa yen kàlanso dabɔtuma ni sisan 'cɛ bɛ sàn 9 na bari a Dabɔra 1977 sàn. Hali ni kàlan sugu wɛrɛ bɛ yen lakɔlikalan de kɔni sankɔrɔtalen dòn ka Sago tɔw kan bì.\nMisiri naani de bɛ fàlanin. O kɔrɔ ye ko silamɛya ɲɔɲɛlen b'u fɛ yen. Nka bɛɛ n'a ta, laadalabato dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ do ni batofɛn misɛnnin wɛrɛw. Fòroba 'tnɛ fàlanin na, nka a marikolaw kɔni tɛ bamalaka Dun wa dunbyaw fana tɛ saalen Dun. Bakɔrɔn ni fàli de bɛ K'u ka dugudasiri ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni denkundiw ni tɔnɲɛnajɛw ni ntolatan ni bolokoliw ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye ya ni gita ni jenbe ni flen ni nkɔnin ni ya ni bàra ni dunun ni kariɲa ni buru ni fle ni wasanba ani bari ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ ye dugu foroba-kɛnɛba ye.\nJisigiyɔrɔw bɛ fàlanin i n'a fɔ kɔw, dàlaw, fàlaw ani jɛw. A yɔrɔkofɔlen ninnu na, jɛgɛ suguya caman bɛ Sɔrɔ yen, in'a fɔ manɔgɔ, saalen, samu, kɔnkɔn, zeku, zara, wùlujɛgɛ, sajɛgɛ, nàna, ntigin, dodò ani nfanan. Wa hali koorow ni kaanaw ani koorokaaraw fana bɛ Sɔrɔ a yɔrɔ ninnu na tuma dɔw la. Jilafɛn ninnu tɛmɛnen 'kɔ, Jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ pɔpɔ ani nten. Miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ, baninkɔnɔ, minɛn, nkolonin, warabilen, bàla, ntomisan, tentannin ani tonkanjɔ ye kungosogow ye minnu ka teli ka Sɔrɔ yen. Fàlanin kungodaw tɔgɔ Flɛ: Gininda, fugada, bɛlɛda, kɔda, fàlada ani jɛda. Yen ye konkoli, kaba, ŋolojɛ ani tonbɛlɛ ye.\nKaburudon naani de bɛ fàlanin. U bɛ dugu ni fàn min 'cɛ o ye tlebin ni kɔgɔdugu ani kɔrɔnyanfan ye.\nYen waatiw fàlen-fàlen cogo Flɛ: ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà. Yen funteni hakɛ sanandan ye 40 ye, a nɛnɛ hakɛ dugumadan ye 15 ye.\nKabakomayɔrɔ fɛn tɛ fàlanin ko màa bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kan.\nFogo yeko: 1147077 - Bì: 361 - Kalo in: 8667 - Лinan: 68280.\nFura Yeko: 1305 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 73.


A ka fisa ka jateminɛ kɛ den ka bana ko la, ani k’a furakɛ joona joona.\nBana minnu bɛ mɛn baliku la san’a k’a faga, olu bɛ se ka denyɛrɛni faga waati kunkuruni kɔnɔ.\nDenyɛrɛni bɛ bange ni bana ni fiɲɛ minnu ye\nNin tɔɔrɔw bɛ se ka den sɔrɔ k’a to ba dɛbɛ la walima jiginni senfɛ. Ni den bangera dɔrɔn, aw b’a fan bɛɛ lajɛ ni fiɲɛ t’a yɔrɔ dɔ la. Ni nin taamasiɲɛ dɔ b’a la:\nN’a ma ninakili a bange yɔrɔ la;\nN’a dusukun tantanni ma se ka dɔn, walima n’a dusukun tantanko hakɛ tɛ siɲɛ 100 bɔ miniti kɔnɔ;\nN’a fari bɛɛ kɛra jɛman falasa ye, bulama walima nɛrɛmuguma a kɛlen kɔ ka ninakili daminɛ;\nN’a sen n’a bolow kolo fagalen don; n’a t’u lamaga hali n’aw y’a ɲɔmɔti;\nN’a ninakili bɛ fereke 15 a bangenen kɔ,\nO b’a jira ko a ka kɛnɛya ma dafa. Aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la. A bɛ se ka kɛ fiɲɛ bilala kunsɛmɛ na jiginni waati. Bana wɛrɛ tɛ se ka nin fiɲɛ ninnu lase den ma cogosi la, fo n’a sɔrɔla den mɛnna sira la (lɛrɛ 12) daga cilen kɔfɛ. A ka c’a la fura minnu b’an bolokɔrɔ, olu tɛ se k’a furakɛ. O la, aw bɛ den to funteni na min t’a degun (sɛbɛn ɲɛ Aw bɛ den bila funteni na – nka funteni man kan ka bonya kojugu).\nNi denyɛrɛni bɛ fɔɔnɔ, joli b’a banakɔtaa la, walima ni jolimisɛnni ka ca a fari la, o b’a jira ko a farikolo mako bɛ witamini K la.\nNi den ma ɲɛgɛnɛ kɛ walima banakɔtaa, a bangenen tile fila fɔlɔ, aw bɛ se n’a ye dɔgɔtɔrɔw ma.\nDenyɛrɛni ka bana minnu bɛ mɔgɔ jɔrɔ, olu taamasiɲɛw filɛ:\nNi nɛ bɛ bɔ den bara la walima kasa goman, o ye tetanɔsi taamasiɲɛ ye. (aw ye sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛni ka tetanɔsibana lajɛ). Aw b’a bara ɲigin ni alikɔli ye, o kɔ, aw b’a dayɛlɛlen to fiɲɛ na. Ni bara lamini kalayara, k’a bilen, aw b’a furakɛ ni anpisilini (ampicilline) ye, walima penisilini (pénicilline).\nNi den fari ka kalan kosɛbɛ fo ka tɛmɛ degere 40 kan, o tɛ taamasiɲɛ ɲuman ye. N’o kɛra, aw bɛ fini bɛɛ bɔ a la, ka sɔrɔ ka fini wɛrɛ su ji la k’a fari jɔsi n’o ye (sɛbɛn ɲɛ Farigan lajɛ). Aw bɛ se k’a ko ni ji wɔlɔkɔlen ye ani ka asipirini dɔ d’a ma. (Aw b’aw janto den ka fura tata hakɛ la).\nAw bɛ den fari kalaya kun ɲɛɲini k’o dɔn ni banamisɛn dɔ t’a la. N’o don, aw bɛ anpisilini, ampicilline di a ma walima penisilini, pénicilline.\nAw b’a jateminɛ ni jikodɛsɛ t’a fari la. Ni den fari sumalen don kojugu, o fana bɛ se ka kɛ farigan taamasiɲɛ ye (banamisɛnw).\nJalibana (dɔw b’a wele kɔnɔɲama): Ni den fari ka kalan, aw bɛ fɛɛrɛ kɛ a fari ka sumaya i n’a fɔ a ɲɛfɔra cogo min ka tɛmɛ. Aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la joona (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kirinni, jali lajɛ). Aw b’a jateminɛ ni jikodɛsɛ t’a fari la. Ni den bɛ to ka ja kabini a bange don, o b’a jira ko fiɲɛ bilala a kunsɛmɛ na jiginni senfɛ. Bangeni kɔfɛ ka mɛn, ni den bɛ to ka ja, aw b’a jateminɛ ni tetanɔsibana t’a la (sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛni ka nɛgɛtigɛbana sɔrɔ sababu) walima kanjabana (sɛbɛn ɲɛ Kanjabana ni kunsɛmɛnabana).\nN’aw y’a ye ko den ka bana ka jugu, a b’a kun jan (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kanjabana ni kunsɛmɛnabana lajɛ), o bɛ se ka kɛ kanjabana taamasiɲɛ ye walima tetanɔsi (sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛni ka nɛgɛtigɛbana sɔrɔ sababu). O la, aw ka kan k’aw teliya ka taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la joona joona.\nMura ni banamisɛnw: Mura ka teli ka denyɛrɛni minɛ, nka o tɛ jɔrɔnako ye. A bɛ kɛnɛya a yɛrɛ ma. Ni farigan bɛ den na, a tɛ sɔn dumuni na, a tɛ sunɔgɔ ka ɲɛ walima a ninakili ka teli ni siɲɛ 40 ye miniti kelen kɔnɔ, o b’a jira ko bana juguman dɔ b’a la. O la, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nGirinya: Ni fɛn tɛka fara den girinya kan dɔgɔkun 2 fo ka se dɔgɔkun 3 ma a bangenen kɔfɛ, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la. Dɔɔni bɛ bɔ den caman girinya la u bangenen tile fɔlɔw la. O tɛ baasi ye. Dɔgɔkun fɔlɔ kɔfɛ, garamu 200 ɲɔgɔn bɛ fara den kɛnɛman bɛɛ girinya kan dɔgɔkun o dɔgɔkun. Dɔgɔkun fila bɛ dafa waati min, den kɛnɛman bɛɛ ka kan k’a bange don girinya ɲɔgɔn sɔrɔ. Ni fɛn tɛka fara a girinya kan walima dɔ de bɛka bɔ a la, o b’a jira ko den man kɛnɛ. O la, ba ka kan k’a yɛrɛɲininka ni den tun ka kɛnɛ a bange waati la ani n’a tun bɛ sin min ka ɲɛ. Aw bɛ den lajɛ ni bana wɛrɛw taamasiɲɛw b’a la. N’aw tɛ bana kun dɔn, ani fana n’aw tɛ se k’u furakɛ, aw bɛ taa ni den ye dɔgɔtɔrɔso la.\nFɔɔnɔ. Den sin mintɔ mana fiɲɛ sama, a bɛ girinti fo sinjikuru bɛ bɔ tuma dɔw la. O tɛ bana ye. Ni den tilala sinmin na, ba ka kan k’a da a kamakun na, k’a gosi-gosi a kɔ la dɔɔni dɔɔni walasa fiɲɛ min taara a kɔnɔsin mintɔ la, a ka girinti k’o labɔ. A kɛcogo ɲuman filɛ nin ye ja la.\nSinmin kɔfɛ, aw ye fɛɛrɛ kɛ den ka girinti.\nSinmin kɔfɛ, ni den bɛ fɔɔnɔ aw kɛlen k’a laada, aw bɛ to k’a lasigi ka waati kɛsin min o min.\nNi den ka fɔɔnɔ ka jugu, a farikolo ji bɛ dɔgɔya, a bɛ fasa, o b’a jira k’a man kɛnɛ. Ni kɔnɔboli fana bɛ den na, o b’a jira ko kɔnɔnabana dɔ b’a la. (sɛbɛnɲɛ Furakɛli kɛrɛnkɛrɛnnen ka a ɲɛsin kɔnɔboli suguyaw ma). Jolilabanaw (sɛbɛn ɲɛ nataw lajɛ), kanjabana (sɛbɛn ɲɛ Kanjabana ni kunsɛmɛnabana) ani bana wɛrɛw bɛ se ka den bila fɔɔnɔna.\nNi den fɔɔnɔɲɛ ye nɛrɛmuguma ye walima binkɛnɛma, o b’a jira ko kɔnɔnabana b’a la (sɛbɛn ɲɛ Nugu gerenni), kɛrɛnkɛrɛnnenya la n’a kɔnɔ tɔnnen don walima n’a tɛ banakɔtaa sɔrɔ. N’a b’o cogo la, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nNi den tɛ sin min ka ɲɛ walima n’a banna sin na ka tɛmɛ lɛrɛ 4 kan, o tɛ taamasiɲɛ ɲuman ye; janko n’a fari fagalen don a kan, k’a kɛ i n’a fɔ a man kɛnɛ: a bɛ kasi walima a masumalen don ka tɛmɛ a kɛcogo kɔrɔ kan. Bana caman bɛ nin taamasiɲɛ ninnu kɛ den na, nka kun minnu dɔnnen don kosɛbɛ n’u ka jugu den bangenen dɔgɔkun fila fɔlɔ kɔnɔ, olu bɛ sɔrɔ joli la (sɛbɛn ɲɛ fila nataw lajɛ) ani fana u bɛ se ka kɛ tetanɔsi taamasiɲɛ ye (sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛni ka nɛgɛtigɛbana sɔrɔ sababu).\nNi denyɛrɛni banna sin na, a bangenen tile 2 fo ka se tile 5 ma, o b’a jira ko jolilabana dɔ b’a la.\nNi denyɛrɛni banna sin na, a bangenen tile 5 fo ka se tile 15 ma, o b’a jira ko tetanɔsibana bɛ se ka sɔrɔ a la. O la, aw ka kan ka taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la joona.\nNi den tɛ sin min ka ɲɛ walima a bɛ i n’a fɔ a man kɛnɛ\nAw y’a fari fan bɛɛ lajɛ ka ɲɛ, i n’a fɔ a ɲɛfɔra cogo min na sigida sabanan kɔnɔ. Aw b’aw jija ka nin taamasiɲɛ ninnu jateminɛ:\nAw y’a lajɛ n’a ninakili degunnen tɛ. N’a nu bɔrɔbɔrɔlen don, aw b’a sama n’aw da ye i n’a fɔ a jiralen don cogo min na sɛbɛn ɲɛ Nu gerenni ni nuji bɔli na. N’a ninakili ka teli (siɲɛ 50 walima a ka ca n’o ye miniti kelen kɔnɔ), n’a fari ɲɛ yɛlɛmana, n’a ninakili bɛ fereke, ani n’a ninakilitɔ galakakolo bɛ to ka don ka bɔ, ninnu b’a jira ko sinkɔrɔkɛrɛdimi b’a la (pneumonie; sɛbɛn ɲɛ Sinkɔrɔkɛrɛdimi taamasiɲɛw). Sinkɔrɔkɛrɛdimi (pneumonie) bɛ denyɛrɛni minnu na, olu tɛ sɔgɔsɔgɔ tuma dɔw la; taamasiɲɛ minnu fɔra Sinkɔrɔkɛrɛdimi kan, olu si tɛ ye den na. N’aw sɔmina ko Sinkɔrɔkɛrɛdimi bɛ den na, aw b’a furakɛ i n’a fɔ jolilabanaw bɛ furakɛ cogo min na (aw ye sɛbɛn ɲɛ nataw lajɛ).\nAw bɛ den fari lajɛ:\nNi a dawolo ni a ɲɛda ɲɛ yɛlɛmana, o b’a jira ko sinkɔrɔkɛrɛdimi (pneumonie) b’a la, (fiɲɛ bɛ sɔrɔ a sɔn na walima a bangera ni bana wɛrɛ ye).\nNi den ɲɛda ni a ɲɛkisɛw kɛra nɛrɛmuguma ye a bangenen tile duuru fɔlɔ kɔnɔ, o b’a jira ko bana ka jugu. O la, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la. Ni den fari kɛra nɛrɛmuguma ye a bangenen tile duuru fɔlɔ, a ka c’a la o tɛ baasi ye. N’a bɛ nin cogo la, ba ka kan ka sin bisi k’a di den ma ni kutu ye. Aw bɛ fini bɛɛ bɔ den na, ka bila yɔrɔ la, yeelen b’a sɔrɔyɔrɔ min kosɛbɛ (aw kana a bila tile la).\nAw bɛ maga den ŋuna na k’a lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Den ŋuna jiginni lajɛ):\nNi den ŋuna jiginnen don, o b’a jira ko jikodɛsɛ b’a farikolo la. (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Farikolojidɛsɛ taamasiɲɛw lajɛ.)\nNi ŋuna fununen don, o b’a jira ko kanjabana bɛ den na. (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Kanjabana taamasiɲɛw lajɛ.)\nKunnafoni nafama: Ni kanjabana ni farikolo jikodɛsɛ ye ɲɔgɔn sɔrɔ den na, o tɛ dɔn a ŋuna fɛ. Aw bɛ aw jija ka farikolo jikodɛsɛ taamasiɲɛ wɛrɛw ɲini (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Farilajidɛsɛ taamasiɲɛw lajɛ) ani kanjabana fana taamasiɲɛ wɛrɛw (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Taamasiɲɛ minnu bɛ ye denyɛrɛnin kanjabanatɔ la lajɛ).\nAw bɛ den kɛcogo jateminɛ (a tulonkɛcogo n’a ɲɛkun).\nNi den bɛ to ka ja, ani ka sɛrɛkɛsɛrɛkɛ, o bɛ se ka kɛ tetanɔsi ni kanjabana taamasiɲɛ ye walima a bɛ se ka kɛ fiɲɛ ye kunsɛmɛ sɔrɔ jiginni senfɛ. N’aw magara den na walima aw y’a yɛlɛma, a fasa bɛɛ bɛ wuli ka jɔ. O bɛ se ka kɛ tetanɔsibana ye. Aw bɛ a lajɛ n’a da bɛ se ka waga walima n’a kunbere bɛ se ka kuru (sɛbɛn ɲɛ Kunbere ka dimi dɔnni sɛgɛsɛgɛli).\nNi den bɛ a sɛrɛkɛsɛrɛkɛ, a ɲɛjɛ bɛ tigɛ, a ka c’a la, tetanɔsibana t’a la. Nin jali suguyaw bɛ sɔrɔ kanjabana de fɛ, nka farikolo jikodɛsɛ ani farigan jugumanba de y’a sababubaw ye. Aw bɛ se ka den kun don a kunberew ni ɲɔgɔn cɛ wa? Ni den jalen don nin kɛli ma walima n’a bɛ kasi dimi bolo, o bɛ se ka kɛ kanjabana ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kanjabana ni kunsɛmɛnabana lajɛ).\nAw bɛ jolilabanaw (septicémie) taamasiɲɛw jateminɛ.\nDenyɛrɛniw farikolo tɛ se ka bana misɛnniw kɛlɛ ka ɲɛ. Ni banakisɛ donna den joli la farikolo fɛ walima a barajuru jiginni waati, a bɛ jɛnsɛn a fari fan bɛɛ la. Nin bana in bɛ dɔn den na a bangenen tile fɔlɔ walima tile filanan.\nDanfara bɛ denyɛrɛniw ka bana misɛnni ni den kɔrɔbaw ta cɛ. A ka c’a la, denyɛrɛniw ka bana caman ye jolilabana de ye.\nTaamasiɲɛ minnu ka teli ka ye, olu de filɛ:\nDen tɛ sin min ka ɲɛ;\nA ɲɛna sunɔgɔ tɛ ban;\nA fari bɛ jɛ (jolidɛsɛ);\nA bɛ fɔɔnɔ walima a kɔnɔ bɛ boli;\nA fari bɛ kalaya walima a bɛ sumaya kojugu (fo ka jigin degere 35 duguma);\nA kɔnɔ bɛ tɔn;\nA farikolo ɲɛ bɛ kɛ nɛrɛ ye (sayi);\nA bɛ ja;\nA fari ɲɛ bɛ yɛlɛma.\nNi nin taamasiɲɛ ninnu dɔla kelen yera den na, o sababu tɛ jolila bana ye nka n’u caman ye ɲɔgɔn sɔrɔ den na, o bɛ se kɛ jolilabana ye.\nDenyɛrɛni fari tɛ kalaya a ka bana bɛɛ la. A fari bɛ se ka kalaya, ka sumaya walima ka to a cogo la.\nN’aw sɔmina ko jolilabana bɛ denyɛrɛni na, a furakɛcogo filɛ:\nAw bɛ den pese fɔlɔ k’a girinya dɔn. O kɔ, kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ anpisilini, ampicilline (sɛbɛn ɲɛ Kunfinnin wa anpisilini (l’ampicilline) lajɛ) miligaramu 50 pikiri kɛ ka bɛn o ma siɲɛ fila tile kɔnɔ ni den si tɛ dɔgɔkun kelen bɔ, walima siɲɛ saba tile kɔnɔ ni den si tɛmɛna dɔgɔkun kelen kan. N’aw tɛ se nin jate kɛ cogo la, aw bɛ anpisilini miligaramu 150 k’a la.\nKilogaramu o kilogaramu, aw bɛ zantamisini (gentamicine) miligaramu kɛ den na siɲɛ kelen dɔrɔn tile kɔnɔ. N’aw tɛ se nin jate kɛcogo la, aw bɛ zantamisini miligaramu 15 kɛ denw na minnu si tɛ dɔgɔkun kelen bɔ, nka n’u si ka ca ni dɔgɔkun kelen ye, aw bɛ miligaramu 20 k’u la.\nAw bɛ a lajɛ ni ji kodɛsɛ tɛ den fari la. N’aw y’a sɔrɔ o bɛ a la, aw bɛ sinji bisi k’o d’a ma kutu la ani kɛnɛyaji fana (sɛbɛn ɲɛ Kɛnɛyaji lajɛ).\nAw kana dan ninnu dɔrɔn ma, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nDenyɛrɛni ka banaw dɔn man di. A ka c’a la, a fari tɛ kalaya. Aw kana sigi n’a ye, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la. N’aw ma se ka dɔgɔtɔrɔso sɔrɔ, aw bɛ a furakɛ ni anpisilini ni zantamisini (ampicilline et gentamicine) ye i n’a fɔ a ɲɛfɔra cogo min ka tɛmɛ. Anpisilini ye denw ka fura ɲumanba ye, farati t’a la wa a jɔyɔrɔ ka bon farikolo banakisɛ fagali la.\nKɔnɔboli ye denmisɛnw ka saya sababuba fɔlɔ ye. A banakisɛ bɛ sɔrɔ dumuni fɛ. Walasa ka den tanga kɔnɔboli ma, aw b’aw janto a la a kana fɛn nɔgɔlen don a da:\nDen ka dilan walima a dayɔrɔ ka kan ka saniya tuma bɛɛ.\nDenba ka kan k’a tɛgɛ n’a sin ko ka jɛ n’a bɛna sin di den ma.\nDen makoɲɛ ji bɛɛ ka kan ka wuli fɔlɔ. A ka dumuni minɛnw fana ka kan ka tobi sani ka dumuni k’u la (bɔlini, kuyɛri, biberɔn n’a datugulan)\nAw ka kan ka den ka dumuni fɛnw datugu ka ɲɛ walasa dimɔgɔ kana sigi u la.\nAw bɛ tɛmɛni sin dili ye den ma nka aw bɛ dumuni tɔw dili nɛmɛnɛmɛ (biberɔn nɔnɔ, jiridennɔnɔw). Aw bɛ to ka kɛnɛyaji d’a ma (sɛbɛn ɲɛ Kɛnɛyaji), ani aw bɛ ji wuli k’a bila ka sumaya ka sɔrɔ k’a di den ma.\nAw kana foyi wɛrɛ d’a ma. Ni bana ma nɔgɔya joona, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la. Nka, ni dɔgɔtɔrɔ ma surun aw la, bana dun ka jugu, aw bɛ to ka kɛnɛyaji d’a ma. (aw ye sɛbɛn ɲɛ Farikolojidɛsɛ furakɛcogo lajɛ).\nBarakun bonya tɛ bana jugu ye. A ka c’a la, a bɛ ban a yɛrɛ ma hali n’a ma furakɛ.\nAw kana den cɛ siri ni nɛgɛ ye. A tɛ mako ɲɛ wa a bɛ se ka den bana.\nTɔkɔ kolo bɔlen ɲɔgɔn na min sɔrɔla bangeli senfɛ\nDen dɔw bɛ bange ni tɔkɔkolow bɔlen ye ɲɔgɔn na, woro kolo ni tɔkɔ kolow bɛ ɲɔgɔn bila. Ni aw kɔnna a furakɛli ma, o bɛ se ka a tanga a juguyali ni a magayali ma. O la, aw ka kan ka den sɛgɛsɛgɛ tile 10 a bangelen kɔ ka a dɔn ni tɔkɔ kolow wurukutulen tɛ.\n1. Aw bɛ sen 2 sanga ɲɔgɔn ma. Ni tɔkɔ fan dɔ kolow wurukutulen don, a bɛ dɔn:\nWoro senfɛla bɛ o kolo wurukutulen in sanfɛ.\nWoro ɲuguɲugulen man ca yan.\nA bɛ i n’a fɔ sen ka surun walima a tunɔminen don ka taa fan wɛrɛ fɛ.\n2. Aw sen 2 kunbere kuru ka kɛnɲɛ ɲɔgɔn ma nin cogo la,\nani ka u waga nin cogo la.\nNi sen kelen jɔra tɔ kelen ɲɛ walima ni sen kelen pannen don walima ni sen kelen bɛ ka kelekunkelekun, o bɛ a jira ko tɔkɔ kolow ye ɲɔgɔn bila.\nAw bɛ den bamu ka a senw kuru ka taa sanfɛ ani ka u waga nin cogo la:\nAw bɛ segin ka den sɛgɛsɛgɛ dɔgɔkun 2 kɔfɛ. Ni aw ye a jateminɛ ko sen bɛ panpan walima ka kelekunkelekun halisa, aw bɛ taa ni den ye dɔgɔtɔrɔso la. Olu bɛ a senwagalan don a la fo dɔgɔkun 2 min bɛ lujura nin juguyali bali.\nNin gɛlɛya man ca Farafinna ka a sababu kɛ ko denbamu ye a fura ɲuman ye a ma.


Kungolodimi gasan bɛ se ka kɛnɛya ni lafiɲɛbɔ ni dimimadalanw tali ye i n’a fɔ asipirini (aspirine). Finimugu sulen jikalan na, ka o da tɔn na walima kɔ la, o ka fisa a ma ani ka kan ni kamakunw digidigi dɔɔni dɔɔni. Tuma dɔw la farafinfura fana ka fisa.\nA ka ca a la kungolodimi ni bana wɛrɛ bɛ mɔgɔ fari kalaya. Ni kungolodimi ka jugu, aw bɛ a lajɛ ni kanjabana taamasiɲɛw tɛ a senkɔrɔ (sɛbɛn ɲɛ Kanjabana ni kunsɛmɛnabana).\nNi kungolodimi bɛ taa ka segin, o ye tɔɔrɔ dɔw taamasiɲɛ ye i n’a fɔ Bana basigilen, balodɛsɛ walima baarayɔrɔ ka tubabusɛgɛ ni sigida ka tubabusɛgɛ kɔlɔlɔw. A nafa ka bon ka dumuni ɲuman dun ani ka sunɔgɔ ka ɲɛ. Ni a kɛra aw hakili la ko tubabusɛgɛw de ye kungolodimi bila aw la, walima ni kungolodimi yɛrɛ tɛka ban, aw ye taa a ɲɛfɔ kɛnɛyabaarakɛla dɔ ye.\nA ka ca a la kumabin ye kungolofankelendimi ye min ka jugu; ani min bɛ to senna kalo walima san caman. A bɛ to ka wuli tuma ni tuma, kalo ni kalo walima san ni san.\nBidi bɛ aw ɲɛkɔrɔ ka kɔn kumabin ɲɛ walima a bannen kɔ, fɛnw bɛ yeleku aw ɲɛkɔrɔ, ka ɲɛnamini bila aw la, walima ka bubagani don aw bolo kelen walima sen kelen na.\nKumabin dimi ka bon nka bana jugu tɛ. Ni yɛrɛyɛrɛli walima fɔɔnɔ bɛ a senkɔrɔ, aw bɛ a lajɛ ni sumaya don (sɛbɛn ɲɛ Nɛgɛtigɛbana).\nWalasa ka kumabin kunbɛn kabini a taamasiɲɛ fɔlɔw:\nAw bɛ asipirini kisɛ 2 taa ni kafe walima lipitɔni caman ye.\nAw bɛ aw da ka aw lafiya so dɔ kɔnɔ yeelen tɛ yɔrɔ min. Aw bɛ a lajɛ ka aw hakili sigi ani ka aw hakilibɔ gɛlɛyaw kɔ.\nNi kumabin ka jugu, aw bɛ asipirini ta, kodeyini (aspirine + codéine) bɛ min na, walima dimimadalan wɛrɛ. Walima aw bɛ se ka ɛrigotamini kisɛ ɲini kafeyini bɛ min na (ergotamine +caffeine), uzinitigi ka tɔgɔ dalen Kafɛrigoti, Cafergot (sɛbɛn ɲɛ Ɛrigotamini, ergotamine). Aw bɛ kisɛ 2 ta siɲɛ fɔlɔ, o kɔ miniti 30 o miniti 30, aw bɛ kisɛ 1 ta fo ka dimi ban. Aw kana tata caya ni furakisɛ 6 ye tile kɔnɔ.\nAw ye aw janto nin na: musokɔnɔma man kan ka kafɛrigoti ta.


Soni Ali Ber — Wikipedia bamanankan\nSoni Ali Shyw\nJona Soni Ali y’a-yɛrɛ sabati mansamara lakɛlɛ ɲadɔnna baa ani cɛfarin. A ye tnɔbɔ Mali mansamara bini na, ka kɛlɛbolow ta ka kɛlɛ juru dabɔ. Aka mansamara laban ye Mali labin, a fɛnsɛn bɛ dugukolo datugun min ka bon ni bii Tlebi Eropa ye. A jatelen Farafin mansamara bɛɛ lafɛnsɛn baa ye min ɲwan ma ye.\nSoni Ali Ber kera Songai mansa ba fɔlɔ ye. Ali tun ye silame ye inafo Mali mansaw minu kɔnna a ɲɛ. Kɛlɛɲadɔnna baa tun don, min san 1460w kɔnɔ, ye Songai krɛfɛ duguw caman minɛ, Mali Mansamara tɔtolen b’o la. Ni jago siraw blali ye a kabakɔrɔ, ani duguw inafo Tumutu, Soni Ali ye nafolo baa saman kataa Songai Mansamara ma, aka fanga selen kuru kan, ye Mali dan nafolotigiya la.\nAka walankatali wilikajɔw senfɛ, Soni Ali ye dugukolo caman minɛ, ka Mosi kɛlɛw kunben worodugu fɛ, seli Dɔgɔnɔw la saheli fɛ kakɔn ka Tumutu fara aka mara kan san 1468, tumanin yen Silamɛ ɲɛmɔgɔ ye tlomageni ɲini a fɛ walasa ka Burdamɛ binganinaw gen minu donna dugu kɔnɔ katugun Mali Mansamara bini na. Nka, Ali kunbena ni fanga ye, a kɛlen k’i ɲa jɔ nafolodugu ani jago tɔgɔtigi Jene la. Kalo-woro dagasigi kɔfɛ, a sera ka dugu in fara aka mansamara kan san 1473, a kɛlen kɔ k’u kɔngɔ ka dugu karankadaw bɛɛ sɔgɔ.\nTumamin Silamɛ tun don, Ali ma Silamɛya taabolo jagoya Silamɛtanw kan, a sɔnna an’a ye lakodɔnnikɛ ka Farafin ladala diine baaraw boya. Krɛnkrɛneya la aka Tumutu dagakolocili, Silamɛya lakaliw caman b’a mankutun inafo fugulablen fangatigi. Silamɛya tarikudɔnna, Al-Sa’df b’a kɔnɔta fɔ ak’a donni kan Tumutu : «Soni Ali donna Tumutu, a ye tɲɔni belebelew kɛ, ka dugu jeni ka flenkloci, ka mɔgɔw caman nimatɔrɔ. Tumamin ni Akilu ye Soni Ali ka nali mɛn, a nara ni ɲamɛ ba caman ye ka Sankore Sharidɔnnaw ‘fugahd’ ta ka taa n’u ye Walata… Nin Allajugu jolibɔna ye mɔgɔfaga ta ka ɲɛsin tɔw minu tora Tumutu k’u kɛ yekofla ye. »\nDala lakali la, a dɔnnen tuguni inafo shubaa belebele. A kera cogo-o-cogo, Soni ka kokɔrɔlakali b’a kɛ cɛfarin ye min ni siran ma shi yɔrɔ kelen ani min sera ka mansamara baa fara ɲwankan, a ye kɔblaw to minu b’u cogo la fo bii. Aka fanga kɔnɔ Jene ni Tumutu ye sira ta ka kɛ kalan dagayɔrɔ baa ye dunia kɔrɔlen.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Soni_Ali_Ber&oldid=35218 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 11 Marisikalo 2013 à 08:41.


carrara marble subway tile backsplash – Asterbudget\nTag: carrara marble subway tile backsplash\nPosted on January 17, 2018 November 28, 2017 by Adhiambo Paillard\ncarrara backsplash tile unique marble tile patterns for rustic tile artisan marble tile patterns design marble tile kitchen unique traditional backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged bianco carrara marble subway tile backsplash, carrara marble backsplash tiles, carrara marble herringbone tile backsplash, carrara marble mosaic tile backsplash, carrara marble subway tile backsplashLeave a Comment on Carrara Backsplash Tile\nmarble subway tile kitchen backsplash interior new marble tile ideas marble full size of marble tile ideas the kitchen marble subway backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged beveled marble subway tile backsplash, calacatta marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash photos, carrara marble subway tile kitchen backsplashLeave a Comment on Marble Subway Tile Kitchen Backsplash\ncarrara tile backsplash interior awesome arabesque tile marble full size of arabesque tile marble arabesque mosaic tile beveled backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged bianco carrara marble subway tile backsplash, carrara marble herringbone tile backsplash, carrara marble linear tile backsplash, carrara marble mosaic tile backsplash, carrara marble subway tile backsplashLeave a Comment on Carrara Tile Backsplash\nwhite marble subway tile backsplash kitchen interesting image of bathroom decoration using white fascinating kitchen decoration with subway tile kitchen incredible modern kitchen decoration using mode.\nPosted in Backsplash TilesTagged 3x6 white subway marble backsplash tile, beveled marble subway tile backsplash, calacatta marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash kitchenLeave a Comment on White Marble Subway Tile Backsplash\ncarrara subway tile backsplash subway tile 3 marble subway tile gallery tile flooring design ideas tile gallery tile flooring design ideas backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged bianco carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash kitchen, carrara marble subway tile backsplash photos, white carrara marble subway tile backsplashLeave a Comment on Carrara Subway Tile Backsplash\ncarrara marble backsplash tiles view marble tiles decoration ideas marble tiles decoration ideas cheap best with design ideas marble backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged bianco carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash photos, carrara marble subway tiles backsplash, carrera marble backsplash tilesLeave a Comment on Carrara Marble Backsplash Tiles\nmarble tile kitchen backsplash kitchen tile white subway tile kitchen white marble white subway tile kitchen white marble tile kitchen white subway tile kitchen white marble tile backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash photos, carrara marble subway tile kitchen backsplash, carrara marble tile kitchen backsplash, is marble tile good for kitchen backsplashLeave a Comment on Marble Tile Kitchen Backsplash\ntile backsplash subway ask maria which cream subway tile is right maria the ask maria which cream subway tile is right maria backsplash tiles.\nPosted on July 14, 2017 November 28, 2017 by Adhiambo Paillard\ncarrara marble subway tile kitchen backsplash tiles glass subway tile kitchen 3 subway tile vs brick full size of subway tile kitchen 3 subway tile vs brick pattern backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged bianco carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash kitchen, carrara marble subway tile backsplash photos, white carrara marble subway tile backsplashLeave a Comment on Carrara Marble Subway Tile Kitchen Backsplash\nmarble subway tiles backsplash interior beautiful gray subway tile pretty full size of gray subway tile pretty herringbone subway tile modest backsplash tiles.\nPosted in Backsplash TilesTagged 3x6 white subway marble backsplash tile, bianco carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash, carrara marble subway tile backsplash kitchen, carrara marble subway tile backsplash photosLeave a Comment on Marble Subway Tiles Backsplash


Kr Dukure jansalijala - Fàkan\nKr Dukure >\nKr Dukure: Jansalijala sɔrɔlenw\nJamana ye Kr Dukure ka magwan Lakodɔn ka Se hakɛ dɔ la. Kà Fàr'a ka gafe dɔw jansali kan GPLM la, Dugu cɛ ye jàla damadɔ Sɔrɔ ka Bɔ fanga 'yɔrɔ. Kr Dukure ye sotigijala Sɔrɔ 1996 sàn na. O Kɛra Alfatle la. O bɔlen 'kɔ yen, A jansara ni kὲlɛtigijala ye 2007 sàn. O Kɛra ATT ka fanga tàko flànan ‘kɔnɔ.\nJamanajɔ jansalijala ninnu bɔlen 'kɔ yen, jàla caman wɛrɛ bɛ Kr Dukure 'bolo. A Jansara ni "Nfà Sise tɔgɔlawaalan kɛrɛnkɛrɛnnen" ye 1996 sàn na. A ye "Ŋanaya Ciwara" Sɔrɔ 1997 sàn. A Kɛra teleso lase "Лàngaran 27nan" ye 1999 sàn.\nЛwaandan min bɛ Labɛn Mali Latigɛdɔn hakililatigiw ni ɲɔgɔn 'cɛ, a y'o waalan kɛrɛnkɛrɛnnen Tà 2005 kalo 8nan na. O sàn kelen na tugun, a ye SNIIT waalan kɛrɛnkɛrɛnnen Sɔrɔ, o min ye 'damajirakɛnɛ ye, ɲininikɛlaw ni fὲɛrɛtigiw ani kobayɛlɛmanaw bɛ ɲɔgɔn Sɔrɔ min kan k'u ka fɛn dlalenw Bɔ 'kɛnɛ na.\nKr Dukure ka fὲɛrɛkura-dla jansalanw bɛɛ la, jàla kelen bɛ yen min ye mɔgɔw ɲɛ Fa kosɛbɛ. Mali ni OMPI y'a Jansa ni jàla dɔ ye 2009 sàn SNIIT dàmajira kɛnɛ kan ni dankelen-jàla ye fὲɛrɛminɛn-dla siratigɛ la. A Jansara ni tɔgɔ min ye o ye ko " Mali jamanaɲɛmaa ni OMPI tɔgɔlawaalan". A ye fὲɛrɛ kura min da Jira o sàn na o y'a ka jateblaw ye Mali kanw kan latigɛlan na.\nBlàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08\nS. Kàmara ye B. Lowɛnn Bìsimila\nCASA C29 sɔ̀rɔli\nFogo yeko: 1163373 - Bì: 103 - Kalo in: 995 - Лinan: 84576.\nFura Yeko: 1204 - Bì: 1 - Kalo in: 2 - Лinan: 67.


Sikaso — Wikipedia bamanankan\n(Redirigé depuis Sikasso)\nSikaso (faransikan: Sikasso) bɛ Mali kogo dugu nyogo fa. Fôlô fôlô donso cè dô tun bé y'in na tôgô tun ye «sika», donso fariman de tun do. Y'a ni a bé sikasso dugu sigi, a tun sigi l'é bè dugu déni dô la ni o tôgô tun ye ko «bugula». Bugula tun ye dugu déni fitini dô ye mi ma yiriwa kosɛbɛ. I na fô donso do min kɛ, a tun bé donso ya kɛ bugula dugu lamini na, a na na kè yen sogo dôgôya la, o la a ko ka bi taa gnèfè walisa a ka fɛrɛ sogow ma. Ka bi a taa don fôlô a taara yôrô mi na yen jara la kosènbè barsa a ye fèn wèrèw sôrô yen mi ni sogo tè kelen ye i na fô: woso kènèw, kuw, yen fana dugu kolo tun kagni sumaya tun bé yen. O la sa ni yôrô ni jara a ye,a ye bugula dugu bila ka taa a ka bugu sigi dana a bé a ka sɛnɛw kɛ yen o bè jara la. O la bugulakaw tun bé to ka taa bô ani a ka dén bayala, u taa tôla tun ba fô n'bé taa bô sika ka so, o la u daa tèliya ko jugu dé nana ni sikasso ye. San in u ka fô sika ka so u da ye ka ni tigè ka boy'i kato sikasso ye. ni dé ye sikasso sigi cogo ye.\nSikaso sugu[yɛlɛma | modifier le wikicode]\nSikaso sugu bé jɔ kari o kari, sigi ko kelen dɔgɔkun kɔnɔ. Sikaso sumaya ka bon ko sèbè, Sikaso mara kônô, fèn kènè caama bé sôrô a sugu la samia fara tilé man kan. Sugu don y'aw fè dugu minsèn caama bé na a sugu la sé na, musow ka na l'i dé ka té l'i sé na na, cèw fan ba bé na nègèso la dôw bé na moto ni fali wotorow la. U bé bô kilomètèrè janw la ka na a sugu jo ni o ka feré fènw ye o kun na. A té dan sikasso dugu daaman ma mali fan caama fana bé na a sugu la i na fô\nbamakôkaw, motikaw, ségukaw. Ni sugu don ya ni na môgô sugu bè dé bé kè yen: zonw b' a la, namaratôw, ganamuganamu kèra, san ni kèra ni féré kèlaw. Sikasso sugu bé don ka bi fajiri jigilen kôfè ka wuli safo jigilen barsa a sugu bé fa ka tèmè. Ni sugu don ya fè fèn bè dé daa ka nôgô. N'ka dugu minsèn môgôw min yôrô ka jan bé taa l'i da mina ka bi lansara jigilen kô. Sikasso sugu filana bé y'i n'ga a té ni kari sugu ni bô bon ya ni cama na, o bé jô sibiri o sibiri. Kari sugu ni bé kin mina o tôgô ye ko «filaso», sibiri sugu ni bé «médine» kin na.\nSikaso ka cercle[yɛlɛma | modifier le wikicode]\nBenkadi, Blendio, Dandéresso, Dembella, Jalakoro, Jomatene, Dogoni, Dumanaba, Fama, Farakala, Finkolo Ganadugu, Finkolo-Sikasso, Gongasso, Kabarasso, Kaboila, Kafuzela, Kapala, Kapolondugu, Kinyan, Klela, Kofan, Kolokoba, Kumanku, Kuoro, Kuruma, Lobugula, Miniko, Miria, Misirikɔrɔ, N'gamacɛbugu, N Tjikouna, Natien, Niena, Nongo-Suala, Pinperna, Sanzana, Sikaso, Sokurani-Missirikoro, Tɛla, Cankadi, Wateni, Zanferebugu, Zangaradugu ani Zanièna.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Sikaso&oldid=34608 »


Balo nafama ani Saniya\nI n’a fɔ an y’a ɲɛfɔ cogo min na sigida tannan na, jiginni kɔfɛ, muso bɛ se ka dumuni sugu bɛɛ dun, kɛrɛnkɛrɛnnenya la: nɔnɔ, foromazi, shɛ, shɛfan, sogo, jiriden ni nakɔfɛnw. Ni shɔ dɔrɔn de bɛ aw bolo, a ka kan k’o dun dumuni bɛɛ la. Nɔnɔ ni nɔnɔma fɛnw minnu bɛ ji jigin ba sin na, a ka kan k’olu fana dun. A ka kan ka ji walima jimafɛn caman min ka caya ka tɛmɛ a kɔrɔlen kan. Balocogo ɲuman bɛ ji caman jigin denba sin na.\nWaajibi don denba k’a yɛrɛ saniya jiginni don fɔlɔw la. Don fɔlɔw la, a bɛ se k’a fari jɔsi ni fini ɲiginnen dɔ ye. Saniya tɛ tɔɔrɔ foyi lase mɔgɔ ma. Muso min mana tile mugan kɛ kobaliya la, o n’a a den bɛɛ bɛ se ka bana sɔrɔ. Sani basi ka jɔ pewu, a bɛ se k’a ko ka sɔrɔ a ma don ji la.\nTile dama dɔ walima dɔgɔkun dama dɔ (tile 40 ɲɔgɔn) jiginni kɔfɛ, muso ka kan:\nKa dumuni sugu bɛɛ dun\nAni ka to k’a ko.\nJiginni kɔfɛ banaw\nJiginni kɔfɛ, bana caman sababu ye tinminɛmuso ka saniya baliya ye i n’a fɔ k’a bolokɔni nɔgɔlen don musoya kɔnɔ.\nJibaatɔbanaw taamasiɲɛw: yɛrɛyɛrɛliw, farigan, kungolodimi walima kɔdimiw; tuma dɔw la, kɔnɔdimi ani jinɔgɔ kasa goman bɔli.\nFura 3 bɛ kɛ ka jibaatɔbana furakɛ: anpisilini pikiri bɛ kɛ siɲɛ fila. Fɔlɔ ye pikiri garamu fila (2 g) ye, filanan ye garamu kelen (1 g) ye siɲɛ 4 tile kɔnɔ. Ani fana, aw bɛ zantamisini (gentamicine) pikiri k’a la siɲɛ fila. Fɔlɔ, aw bɛ miligaramu 80 kɛ a la. O kɔ, aw bɛ miligaramu 60 kɛ a la siɲɛ saba tile kɔnɔ. Fura sabanan ye metoronidazɔli (métronidazole) ye. Aw bɛ o miligaramu 500 di a ma siɲɛ saba tile kɔnɔ. Aw bɛ tɛmɛ ni nin fura ninnu dili ye fo ka se tile fila ma farigan bannen kɔfɛ.\nJiginni kɔfɛ, ni muso ka banaw ma ban joona, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la sani a ka juguya.