An ka cɛsiriba bɛɛ kɔ fɛ banakunbɛn na, denmisɛnw bɛ bana sɔrɔ tuma dɔw la. Denmisɛnw ka bana bɛ se ka juguya yɔrɔnin kelen. A ka fisa i ka bana taamasiɲɛ fɔlɔw jateminɛ ni ka fura ɲini u la joona.\nNi denmisɛn yera ni nin taamasiɲɛ ninnu dɔ la kelen ye, a mako bɛ furakɛli la teliya la ani jantoli kuntaalajan na. N’a furakɛra, a fari bɛ se ka segin a nɔ na kɛnɛya kɔnɔ. Ni taamasiɲɛ yeta ka ca a la ni kelen ye nin taamasiɲɛw ninnu na walima n’a taamasiɲɛw bɛ ka juguya ka taa a fɛ, bana kun bɛ den kan.\nFarilajidɛsɛ: den fari ji dɛsɛli taamasiɲɛw ye a ka sukɛnɛntanya ye, a dakɔnɔna jali, walima ni dingɛ dɔ bɔra a kunkolo la. Farilajidɛsɛ ye den ka nimaya jɔli taamasiɲɛ dɔ ye. A yɔrɔ lajɛ duguma.\nKɔnɔɲama: kirinni cunnen kuntaala surun kɔnɔ ni sɛrɛkɛ-sɛrɛkɛli bɛ a la. O bɛ kɛ tuma dɔ la ni fariganjugu ye den minɛ. Taa bɔ ɲɛ Kɔnɔɲamaw, jaliw la.\nFarifagaba: den fari fagakojuguya, ani sɛgɛnfarida, o b’a jira ko den tɛ a cogo la walima a man kɛnɛ. A banni dumuni na ani miiribanbalikɛw bɛɛ ye kɔnɔganko ye den kun kan. Bana fɛn o fɛn bɛ yen o gɛlɛyalenba bɛ se ka na ni o fari sugu in dali ye den sɛgɛnnen. Ni bana fɛn o fɛn juguyara ka tɛmɛ, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka nin fari sugu lase den na.\nNinakilidegun walima ninakiliyɛlɛn: olu ye galakanɔrɔ taamasiɲɛw ye o min bɛ saya se den fitiniw ma. Ɲɛ Galakanɔrɔ (fogonfogonnabana) lajɛ.\nFarilajidɛsɛ ye ji dɔgɔya ye farikolo la. Den minnu bɛ sa kɔnɔboli fɛ o caman ka saya sababu ye farilajidɛsɛ ye. A fura ye ka ji min kosɛbɛ walasa ka ji bɔlenw nɔnabila. O waleya bɛ wele ko farijidon, a ɲɛfɔlen don k’a ta ɲɛ Farikolojidɛsɛ furakɛcogo na. I bɛ o ɲɛ ninnu kalan walasa k’a dɔn farilajidɛsɛ min bɛ sɔrɔ kɔnɔboli ni fɔɔnɔ ani baara kuntaala jan kɛli fɛ funteniba tuma fɛ walima so funtenimaba kɔnɔ, o furakɛli bɛ kɛ cogo min. Kɔnɔboli ka farilajidɛsɛ ɲangatan ka bon denmisɛnw kan kosɛbɛ, o kosɔn i ka kan k’i janto tuma bɛɛ:\nKɔnɔboli ye taamasiɲɛ ye hali ni farilajidɛsɛ taamasiɲɛ wɛrɛ ma ye\nMinnɔgɔ (nka i k’a bila hakili la ko denmisɛnw tɛ u ka minnɔgɔ fɔ tuma bɛɛ)\nDa ani nɛn jalen don (n’i magara den dafuruku kɔnɔna na, i b’a sɔrɔ a jalen bɛ)\nSugunɛ kɛli dɔgɔyali fɔ sugunɛ yɛrɛ ɲɛ bɛ kologirinya ka tɛmɛ.\nNi ninnu yera, i bɛ furakɛli daminɛ o yɔrɔ bɛɛ sani dɔ ka fara u juguya kan.\nFarilajidɛsɛ taamasiɲɛ juguyali dɔncogow\nFugan-fuganni: fari sɛgɛnni, kolofaga farifaga\nDusukun tan-tanni teliyali\nƝɛ donnen wo la, ɲɛjisɔrɔbaliya\nN’i ye golo sama ka bila a tɛ sɔn seginni ma a kɛcogo yɛrɛ la\nE ka bolokan golo dɔ sama ka bila walima kɔnɔbara ta dɔ sama i tɛgɛnkɔni fila ni ɲɔgɔn cɛ i n’a fɔ ja in ta ɲɔgɔn.\nN’a golo bilalen ma sɔn ka segin a nɔ kɔrɔ la o b’a jira i la ko farijidɛsɛ in bɛ a den na.\nNi farilajidɛsɛ nana juguya ka se nin hakɛ la, den ni bɛ farati jugumanba la. Furakɛli teliman de bɛ se ka o den ni kisi.\nFarilajidɛsɛ furakɛli ani a kunbɛnni\nFarilajidɛsɛ furakɛli ka nɔgɔ: i bɛ jimafɛnw di a tigi ma ka min. Ɲɛ Kɛnɛyaji, nikisi farilajidon ji dilancogo ni a kɛfɛnw ɲɛfɔlen don yen. Ni lafiya tɛ ka na teliya la den ma, i bɛ kɛnɛyaso magɛn n’a ye.\nN’i bɛ ka den farijidɛsɛtɔ balo sinji la, i bɛ tɛmɛ ni a baloli ye sinji la ni ka farilafaji fara i bolo kan. I bɛ sin diko hakɛ caya. Sin ditumaw ni ɲɔgɔn cɛ kana tɛmɛ waati 2 kan. I ka den to yen a ka mɛn sinmin na fo waati min ye a yɛrɛ diya.\nBojikɛ bɛ weele wele ko kɔnɔboli. Denmisɛnw ka kɔnɔboli sɔrɔsababu ka ca, a ka teli ka kɛ banakisɛw sɔrɔli ye jinɔgɔladonbaliya fɛ ani a bɛ sɔrɔ balo nafa dɔgɔmanw dunni fɛ. A ka ca a la kɔnɔboli bɛ jɔ a yɛrɛ ma hali ni fura ma kɛ a la. Nka sa, fura lakika dɔ kɔni bɛ yen kɔnɔbolitɔw kama ni o ye ka jimafɛnw di a tigi ma walasa k’a farilaji bɔlenw nɔnabila. Ni jimafɛnw minni tɛ, den kɔnɔbolibaatɔ farilaji camanba bɛ se ka bɔ fo o bɛ kɛ a sali sababu ye.\nKa den ni kisi, i bɛ jimafɛnw d’a ma walasa ji min bɔra a fari la o ka nɔnabila.\nI hakili la fɛn minta dili den kɔnɔbolitɔ ma k’o bɛ kɔnɔboli tɔ juguya ka taa a fɛ wa? O miiriya sugu jigin ka di mɔgɔ kɔnɔ n’a ɲɛ bɛ boji suurutɔ la ka bɔ den na. Nka a bila i kun na ko ji tɛ kɔnɔboli sababu ye.\nJimafɛnw tigɛli kɔnɔbolitɔ la o tɛ fɛn bɔ kɔnɔboli la. A bɛ den ka farati tɔ juguya ka taa a fɛ.\nJimafɛnw minni bɛ kɔnɔbolitɔ ka bana kɛnɛya.\nI bɛ se ka kunnafoni caman sɔrɔ kɔnɔboli kan ɲɛ Saniya ani bana minnu bɛ sɔrɔ saniya matarafabaliya fɛ n’a kun na. A furakɛli kunnafoni minnu dira yan olu bɛ denmisɛnninw ta dɔrɔn de kan.\nFarilaji ani farikolobalolan minnu bɔra kɔnɔboli kosɔn, sinji bɛ olu nɔnabila.\nI bɛ kɛnɛyaji di a ma. Den min si tɛ san 2 bɔ, boji kɛ o kɛ i bɛ jifilen kaari kelen (jifilenfa tilayɔrɔ 4 kelen: ¼) di a ma jimafɛn na walima ka tɛmɛ o kan. Ni den ye san 2 sɔrɔ walima ka caya n’o ye, i bɛ se jifilen fa tilancɛ kelen ma walima jifilen ɲɛ kelen yɛrɛ ma boji kɛ o kɛ. Farilafaji ye ji gɛrɛgɛrɛ ni kɔkɔ ani sukaro dɔɔni ɲagaminen ye ɲɔgɔn na, walima ɲɛɲɛ tobilen serilama. Mɔgɔ dɔw bɛ kumu dɔɔni ɲagami a la a mindala diyali kama. A labɛnfɛnw dɔnni ko mana kɛ i kɔnɔ, taa lajɛ gafe ɲɛ Kɛnɛyaji la.\nI bɛ dumuni di a ma. Waati caman na den tɛ a fɔ ko kɔngɔ bɛ a la. N’a dun tɛ dumuni kɛ a fanga bɛ dɔgɔya ani a tɔ bɛ bana ka taa a fɛ. I janto a la. I b’i jija ka kutu ɲɛ damadɔw d’a ma walima lɔgɔma fitiniw, o diko ka se siɲɛ 6 ma tile kɔnɔ walima a ka caya ni o ye. I bɛ lɔgɔmaw bonya ka taa a fɛ ni den bɛka nɔgɔya ka taa a fɛ. I bɛ den ka ruwi lakɛfɛn caya a ka nafaya ni barikalanw ye i n’a fɔ (u kuru cilen kɔ) fanw, jɛgɛjalan, nɔnɔkumu, awokaw, walima namasa. N’a y’a sɔrɔ ko sɛmɛnan walima nakɔfɛnw ntanya b’i la, i bɛ tulu kutu ɲɛ kelen kɛ ruwi la.\nI bɛ kɔnɔbolijɔfuraw ye k’u to yen. Olu bɛ baara kɛ i ko jibɛnnan n’o ye ka kɔnɔboli latɔn walima k’a jɔ sani u fanga ka ban. U bɛ kɔnɔboli latɔnnen to den kɔnɔ yen an’a banakisɛ. Kɔnɔbolijɔfuraw kɔni bɛ mako ɲɛ kunfilanitu ni kɔnɔboli jolima dɔw la. Ɲɛ Kunfilanitu furakɛcogo lajɛ.\nKɔnɔboli bali nali masiɲɛ wɛrɛ ni yɛlɛma donni ye i taabolow la, i n’a fɔ ka jinɔgɔlabɔ matarafa ani ka balo nafama dun.\nBalodɛsɛ ani kɔnɔboli\nBalo ma denmisɛn minnu labɔ olu ka kɔnɔboli sɔrɔli ka ca; wa u kɛnɛyali man nɔgɔn fana. O ye ka a jira ko a bana fila ninnu taalan ye ɲɔgɔn ye jankaro yɛlɛma-yɛlɛmani na.\nBalodɛsɛ bɛ na ni kɔnɔboli ye – kɔnɔboli bɛ na ni balodɛsɛ ye\n1. Balo ka labɔlikɛbaliya farikolo la (balodɛsɛ), o bɛ dankari fari fan bɛɛ la fo ka se hali nuguw ma.\n2. Ni balodɛsɛ ye fiɲɛ bila nuguw la, u tɛ dumuni caman lasogo tuguni, dumuni tɛ jɔ a kɔnɔ, a bɛɛ bɛ sin ka tɛmɛ ka jigin ten. O de ye kɔnɔboli ye.\n3. Tuma bɛɛ banakɔtaakɛ bɛ na ni farikolo balolanw bɔli ye a kɔnɔ. Balolan dɛsɛli dumuni kɔnɔ o bɛ balodɛsɛ bila a dumuni dunbaa la.\nN’i sera ka nin fɛn fila ninnu ka yɛlɛma-yɛlɛmani bali i den bɛ kisi kɔnɔboli ni balodɛsɛ fɛ saya ma; fana banakisɛ kelen bɛ yen ka bɔ banakisɛ caman wɛrɛw la n’o bɛ denmisɛnw minɛ kɔnɔboli ni kɔngɔ kɔtigɛbali ye minnu farikolo fɛngɛya, i bɛ a tanga o donni ma a fari la.\nNi wari fitini dɔrɔn bɛ i kun, o don dumuni nafama na i den ye. O dumuni bɛ na fanga di i den ma min b’a to a bɛ kɛnɛya teliya la, o min fana b’a to kɔnɔboli man teli k’a sɔrɔ tugun.\nWalasa ka balodɛsɛ jugumanba furakɛ, gafe ɲɛ Balodɛsɛ jugumanba (sayijɛ) lajɛ.\nDɛɲɛn bɛ kɔnɔboli jɔ\nDɛɲɛn (damannɛgɛ dɔ don, gafe ɲɛ Zɛnki, Zinc lajɛ) bɛ denmisɛnw ka kɔnɔboli fanga ban. O kosɔn, i bɛ se k’a di den kɔnɔbolibaatɔ ma n’i b’a sɔrɔ.\nDen min si bɛ kalo 2 la ka taa kalo 6 la: i bɛ dɛɲɛn mg 10 di o ma don o don fɔ ka se tile 10 ma. I b’a kisɛ mugu-mugu k’a daji sinji dɔɔni na.\nDen min si bɛ kalo 6 la ka se san 5 ma: i bɛ tile 10 kɛ dɛɲɛn mg 10 di o ma don o don.\nDen dɔw bɛ fɔɔnɔ ka tɛmɛ dɔw kan. Nka ni den min bɛ fɔɔnɔ kojugu walima n’a bɛ farilajidɛsɛ taamasiɲɛ wɛrɛ jirala, i bɛ farilafajiw di a ma (ɲɛ Kɛnɛyaji lajɛ). Siɲɛ fɔlɔ la, i bɛ kutu ɲɛ kelen di a ma sanga 15 o sanga 15 hali ni fɔɔnɔ tɛ ka jɔ. Ni a ji hakɛ bɛ ka jigin, i b’o kutu ɲɛ kelen di a ma sanga 5 o sanga 5. O kɔ i b’a caya ni o ye. Ni jimafɛnw ni dumuni dira den ma joona, o bɛ a dɛmɛ ka fanga sɔrɔ.\nTuma caman na, fariganw bɛ denmisɛnw minɛ barisa u farikolow bɛ ka bana dɔ kɛlɛ. O fariganw bɛ se ka juguya kosɛbɛ. I bɛ parasetamɔli (asetaminofɛni) walima ibiporofɛni dɔ di a ma a ka farigan ka jigin. I bɛ finimugu dɔ su ji la k’o ɲiginnen da-da den fari la walima jisumalakoli bɛɛ bɛ se ka dɔ ɲɛ a la. I bɛ jimafɛn caman di a ma walasa ka a tanga farilajidɛsɛ ma. Farigan juguman kɛli ka den minɛ o bɛ se ka na ni kɔnɔɲama bilali ye a la, ɲɛ Kirinni, jali lajɛ. Nka farigan, nkɛrɛnkɛrɛnya la farigan juguman, ka teli ka kɛ banakisɛ juguman dɔ donni taamaseere ye fari la. Den farigantɔ furakɛcogow la ɲumanba ye k’a ɲini ka farigan sɔrɔsababu sidɔn ni ka olu furakɛ.\nFarigan sɔrɔsababuw ani jankaro taamasiɲɛw\nFarigan min ni nin dugumagɛlɛya suguw don O bɛ se ka kɛ…ye I bɛ ɲɛ minnu lajɛ gafe kɔnɔ\nKanfasa jali walima kunkolodimi gɛlɛn Kanjanbana Kanjabana\nFari birindili Ɲɔnin Ɲɔninsa\nSɔgɔsɔgɔ kuntaala jan Sɔgɔsɔgɔninjɛ Sɔgɔsɔgɔninjɛ\nKɔnɔdimi ani kɔnɔboli walima kɔnɔja, kurukuru jima bɛ to ka bɔ kɔnɔbara walima ɲɛda la, (Ni tifoyidi don, farigan bɛ yɛlɛn dɔɔnidɔɔni dɔɔni dɔgɔkun kelen kɔnɔ. Kɔnɔdimi bɛ sɔrɔ ka daminɛ) Tifoyidi Tifoyidi (Nɔgɔbana)\nFarigannɛnɛ walima farigan fɛn o fɛn, n’i sigilen bɛ yɔrɔ la sumaya ka ca yɔrɔ min na. Sumaya Sumaya\nSumaya ɲɛfɔra k’a damine sɛbɛn ɲɛ Sumayabana la. Ale ye denmisɛnw ka saya sababu jɔnjɔn dɔ ye sigidaw la a ka ca minnu na.\nFarigannɛnɛ walima wɔsili\nKunkolodimi, kurutugudadimi, kɔnɔdimi\nFɔɔnɔni walima kɔnɔboli\nNi cogoya bɛ i bolo k’a sɛgɛsɛgɛ k’a sidɔn fɔlɔ, i b’o kɛ fɔlɔ sani i k’a furakɛli daminɛ. Nka ni sɛgɛsɛgɛli cogoya tɛ yen, ni sumaya ye i ka yɔrɔlabanaw dɔ ye, n’i ma kun wɛrɛ si ye farigan na, i bɛ sɔrɔ ka sumayafura dili daminɛ a tigi ma joona. Jolidɛsɛ ye den sumayatɔw ka gɛlɛya dɔ ye.\nO la, a ka kan u ka furaw ta nɛgɛ barika ka bon minnu na (ɲɛ Nɛgɛ lajɛ).\nKɔnɔɲama, miirili juguw, i tɛ k’i yɛrɛ kala ma, walima hakililabana taamasiɲɛ fan o fan yeli (kanjabana yɔrɔ lajɛ, gafe ɲɛ Kanjabana la).\nNinnu ye dankarili ɲɛnamaya la taamasiɲɛw ye n’o b’a jira ko o den masina mako bɛ furakɛli la teliya la. I bɛ sin k’a sɔgɔ ni aritesunati ye ten (gafe ɲɛ Aritesunati, Artésunate). Ni aritesunati ma sɔrɔ i bolo, i bɛ a sɔgɔ kinini na (gafe ɲɛ Kinini, Quinine).\nSumaya mabɔ i la ni sankew ye ani ni sosobɛnnan donni ye fɔlɔwow la.\nSɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ tangacogo sumayabana ma lajɛ gafe kɔnɔ yɔrɔ la walasa i bɛ se ka sumaya kɛlɛcogo caman dɔn i ka du ni i ka sigida tangani kama.\nKɔnɔɲama sɔrɔli tɛ suda. A ka ca a la a tɛ mɛn sen na. A tigi tɛ bɔ ko kala ma kalama sanga kɔnɔ walima i b’a ye ko a a tigi n’a hakili tɛ ɲɔgɔn fɛ bilen. A tigi tɛ bɔ ko kala ma sanga kɔnɔ walima i b’a ye ko a tigi n’a hakili tɛ ɲɔgɔn fɛ bilen. Tuma caman na a bɛ a sen ni bolow seri-seri. A dɔw la den bɛ kirin k’a da tew.\nDenmisɛnnin bɛ kɔnɔɲama sɔrɔ farigan jugu sababu la, farilajidɛsɛ fɛ, joginni fɛ, sumaya fɛ, walima sababu wɛrɛw fɛ. Kɔnɔɲama minnu bɛ taa ni ka tila ka segin olu bɛ wele ko kirikirimasiɲɛ. Kɔnɔɲama minnu bɛ taanikasegin na tuma bɛɛ, olu ɲɛfɔlen don sɛbɛn ɲɛ Binnibana (kirinni) la.\nNi den ka kɔnɔɲama wulila, i bɛ a lamininafɛn bɛɛ bɔ yen walasa a kana na a yɛrɛ jogin o dɔ la. I b’a bɛ a yɛlɛma k’a da a kɛrɛ (fan kelen) kan a fɔɔnɔtɔ kana na ko wɛrɛ bila a la. I kana den kɔnɔɲamatɔ diyagoya minɛ walasa a ka to yɔrɔ kelen na walima k’a fɔ k’i b’a nɛn minɛ o kana bɔ.\nNi sumaya fɛ kɔnɔɲama don, i bɛ furaw kɛ a la. O furakɛli la, i bɛ jazepamu di a ma (ɲɛ Jazepamu, Diazépam lajɛ). I bɛ a furakɛ ni sumaya furaw ye (ɲɛ Sumayafuraw lajɛ).\nNi kɔnɔɲama sɔrɔla farilajidɛsɛ sababu la, i bɛ furaw kɛ a la. Ni kɔnɔɲama banna, i bɛ farilafajiw d’a ma (ɲɛ Sinkɔrɔkɛrɛdimi lajɛ).\nNi kɔnɔɲama sɔrɔla kanjabana sababu la (ɲɛ Kanjabana lajɛ), i b’a ɲini ka furaw kɛ a la.\nNi nin sababu jugu fɔlen ninnu dɔ ma na ni kɔnɔɲama ye, kɔnɔɲama nali a kelen na, o man kan ka kɛ jɔrɔnnako ye (hali n’a y’a sɔrɔ k’a ɲɛnafilɛli ye makarikoba ye). Ni kɔnɔɲama seginna ka wuli, taa ni a ye kɛnɛya tigilamɔgɔ dɔ fɛ.\nJaŋɔyin takabin ni kɔnɔɲama fɔ ka di ka ɲagami ɲɔgɔn na. Ale la, dagɛkɛlɛkolow bɛ minɛ k’u ja kaki (ɲinsigiɲɔgɔnkan) ni ka farikolo yɛrɛ gongolima ka wuli o yɔrɔ bɛɛ. I dege jaŋɔyin taamasiɲɛ fɔlɔw sɔmi sɔrɔli la; gafe ɲɛ A taamasiɲɛw lajɛ.\nKanjabana man ca, nka bana jugumanba don min bɛ kunsɛmɛ ni sɔminanjuru minɛ. A ka ca a la, a sababu jɔnjɔn tɛ dɔn nka farigan kɔni ye a taamasiɲɛ fɔlɔ ye. Tuma dɔw la, a bɛ poyi ka bɔ bana wɛrɛ la i n’a fɔ sumaya, sɔgɔsɔgɔninjɛ, ɲɔnin, walima nkenkenkɔgɔyɔ.\nNi kanjabana poyira ka bɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ la, a bɛ se ka dɔgɔkun kelen sɔrɔ sani a ka bɔ kɛnɛ kan. Ni a kɔni poyira ka bɔ sumaya la, a tɛ tɛmɛ waati dɔɔni kan n’a ma bɔ kɛnɛ kan.\nKunkolodimi jugu damatɛmɛ\nKanfasa jali – a tigi tɛ se k’i kunkolo kuru ka don a worofurancɛ\nA tigi tɛ sɔn mɔgɔ ka maga a la – den tɛ se ka ta a ɲɛ na ni a ma kule\nYeelen ka jugu a ma\nA furukulen bɛ kɛ a ye, a dimi bɛ diya, a kunmayɛlɛmanen bɛ kɛ a ye\nFuganfugani: fɛɛngɛya, sunɔgɔlama, wali kelen a hakiliyɛlɛmatɔ bɛ kɛ a ye. A tigi bɛ fɛgɛya (a barika bɛ dɔgɔya), a bɛ kɛ sunɔgɔbagatɔ ye ka bila, walima a tɛ kɛ a yɛrɛ kala ma.\nTaamasiɲɛ minnu bɛ ye denyɛrɛni kanjabanatɔ la\nDen ŋuna bɛ gongolima ka wuli. Fɔɔnɔ bɛ se ka kɛ den na walima bojikɛ. Farigan sen bɛ se ka ye a la Den fari bɛ se ka gan walima i b’a sɔrɔ a fari kalaya jiginnen bɛ sɔrɔ hakɛ la a tɛ jigin ka se min ɲɔgɔn ma ka kɔrɔ.\nDen kɛnɛman kan bɛ kuru n’i y’a dalen kunkolo kɔrɔta ka wuli.\nDen kanjabanatɔ kan jalen bɛ kɛ a ye. Ni i yɛ a kunkolo kɔrɔta, a kɔ mumɛ bɛɛ n’o bɛ wuli ɲɔgɔn fɛ kan kurubaliya fɛ.\nKanjabana furakɛ joona. A furakɛli la, i bɛ anpisilini (ampicilline) sɔgɔli dɔ kɛ a la ani zantamisini (gentamicine) sɔgɔli dɔ ɲɛ Kunfinnin ni zantamisini, l’ampicilline et la gentamicine lajɛ.\nNi kanjabana ye a tigi minɛ k’a sɔrɔ sumaya wali sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ a la, i b’o bana furakɛ fana. Ni sumaya bɛ kunsɛmɛ na, ka kunnafoni sɔrɔ olu kan, gafe ɲɛ Kunsɛmɛnasumayabana juguman lajɛ. Ni sɔgɔsɔgɔninjɛ don, aw ye sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ lajɛ.\nSɔgɔsɔgɔ, mura, ani ninakili bɔli gɛlɛyaw bɛ se ka kɛ ka dan hakɛ la walima ka juguya. U la juguman dɔ ye galakanɔrɔ ye, ale min ye fogonfogonnabana ye. Galakanɔrɔ ɲɛfɔra k’a fɛsɛfɛsɛ sɛbɛn ɲɛ Kɛnɛya tigilamɔgɔw tɔgɔlakibaruya la. Ale ye densaya sababuw telimanw na teliman dɔ ye.\nNinakili yɛlɛnni ye galakanɔrɔ taamasiɲɛw la belebele ye. Ninakili yɛlɛnni kɔrɔ ye:\nNi denyɛrɛni b’a kalo 2 fɔlɔ kɔnɔ: ɲɔnni kɛli ka tɛmɛ fo siɲɛ 60 kan sanga kelen kɔnɔ\nKa bɔ a kalo 2 la ka se a kalo 12 ma: a ka caya ni ɲɔnko 50 ye sanga kɔnɔ\nKa bɔ kalo12 la ka se san 5 ma: a ka caya ni ɲɔnko 40 ye sanga kɔnɔ.\nDen bɛɛ ninakili bɛ yɛlɛn ni a bɛ kasi la. I bɛ a lanɛgɛ. Ni a ye a dade i bɛ i tɛgɛ da a kɔnɔbara kan k’a dɔn ni a bɛ ka yɛlɛn ka jigin. I bɛ ninakili bɔko jateminɛ sanga kelen kɔnɔ.\nDisigolo bɛ foron ka jigin ɲɔnni kɛ o kɛ\nDumuninege tigɛli a tigi la\nNi i dara a la ko galakanɔrɔ bɛ denmisɛn na, sin i ka a furakɛ ni banakisɛ-fagalanw ye: i bɛ amɔkisisilini mg 325 di a ma, siɲɛ 2 tile kɔnɔ tile 5 kɔnɔ.\nDen min si bɛ san kelen duguma, i bɛ mg 187.5 di o ma (mg 250 furakisɛ tilayɔrɔ ¾ na). I b’a mugubɔ k’a daji sinji dɔɔni na. Ɲɛ Kunfinnin ni amɔkisisilini (L’ampicilline et l’amoxicilline) lajɛ kunnafoni caman sɔrɔli ko la amɔkisisilini kan. Kotiri fana bɛ galakanɔrɔ kɛlɛ. Ɲɛ Kotiri, Cotrimoxazole, TMP-SMX lajɛ.\nI bɛ jimafɛn suguya caman di a ma a k’u min ani dumuni caman\nDen ka bana bɛ nɔgɔyali daminɛ tile 2 kɔnɔ. N’a tɛ ka nɔgɔya, sababu wɛrɛ ka teli ka kɛ a la, i n’a fɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ, sisan, walima a bɛ se ka kɛ tumu dɔ ka bana sababuyalen ye ni o sera fɔ fogonfogon ma. Ni den ka bana bɛ ka juguya ka taa a fɛ, n’a ninakili degunnen don kosɛbɛ, n’a tɛ ko kala ma, walima ni kɔnɔɲama bɛ a la, o fura ye anpisilini ni zantamisini sɔgɔliw kɛli ye a la. O kɔ, a ka fisa ni i bɛ se ka kɛnɛya tigilamɔgɔ dɔ sɛgɛrɛ. Ɲɛ Kunfinnin ni zantamisini, l’ampicilline et la gentamicine lajɛ gafe kɔnɔ.\nFɛn o fɛn bɛ fogonfogonw bɔ u cogo la o bɛ a to banakisɛw bɛ don u la nɔgɔya la. Sisi bɛ fogonfogonw fɛgɛnya ka galakanɔrɔ sennateliya. Ni sigarɛtiminaw bɛ so kɔnɔ, olu ka kan ka u ka sigarɛtimin kɛ kɛnɛ ma tuma bɛɛ ani ka u yɔrɔ janyalen to denmisɛnw na.\nNi sisibɔda bɛ gakuru la, o bɛ kɛ sababu ye sisiw bɛ bɔ ka ɲɛ, o la musow ni musomanninw minnu bɛ tobili kɛ, ani denmisɛn wɛrɛw minnu bɛ kɛrɛ fɛ, olu fogonfogonw bɛ kisi sisi jugu ma.\nGalakanɔrɔ ni balokojuguya\nDen minnu sata bɛ kɛ galakanɔrɔ ye o fanba bɛɛ ye denw ye minnu baloko ka jugu. Balodɛsɛ b’u fanga dɔgɔya ka tɛmɛ fo u bɛ dɛsɛ ka banakisɛw donni kɛlɛ u fari la.\nNi denmisɛnw fara koɲuman, mɔgɔkɔrɔbaw bɛ sunɔgɔ koɲuman.\nTuma caman na, sɔgɔsɔgɔ bɛ sɔrɔ mura gansan fɛ. O sugu la, furata tɛ mako ɲɛ. I bɛ den naani ni te sukaroma kalamanninw ani fɛn minnu bɛ funteni don a fari fɛ. Walima i bɛ den ta k’a minɛ i bolo ka a fari lafiya (ka fari lahinɛ). A ka kan ka nɔgɔya dɔgɔkun kelen n’a ɲɔgɔnnaw kɔnɔ.\nSɔgɔsɔgɔ gɛlɛman taamasiɲɛw\nTaamasiɲɛw O bɛ se ka kɛ…ye I bɛ ɲɛ minnu bɛ lajɛ gafe kɔnɔ\nSɔgɔsɔgɔ ka se dɔgɔkun 2 ma walima ka tɛmɛ o kan, a tigi girinya bɛ ka dɔgɔya, ani farigan bɛ a senkɔrɔ. Sɔgɔsɔgɔninjɛ Sɔgɔsɔgɔninjɛ\nSɔgɔsɔgɔ, ninakiliyɛlɛn bɛ min senkɔrɔ. Galakanɔrɔ Galakanɔrɔ (fogonfogonnabana)\nSufɛsɔgɔsɔgɔjalan k’a sɔrɔ bana fari tɛ den na (kɛrɛnkɛrɛnnenya na, ni a ninakili bɔli ka gɛlɛn a ma) Sisan Sisan\nSɔgɔsɔgɔ mɛnta min na a tigi bɛ mankan gɛlɛn bɔ, o ka teli ka kɛ wulusɔgɔsɔgɔ ye. I bɛ se ka sɔɔnkannin dɔ mɛn ni den bɛ ninakili sama.\nWulusɔgɔsɔgɔ sababu ye banakisɛ donni ye ninakili bɔwo kɔnɔ kanfilen kɔnɔ. Banakisɛfura tɛ mako ɲɛ a la. Fiɲɛ sumanen foronni walima den tali ka bɔ n’a ye kɛnɛ ma su fɛ a ka fiɲɛ nɛmama sama o bɛ dɔ ɲɛ a la.\nA bɛ kɛ tuma dɔw la den kanfilen kɔnɔna bɛ ka ɲɔnni degun bila den na. I bɛ a ɲɔnkan kɔlɔsi ka a ta ka taa ni a ye kɛnɛyaso la n’i ɲɛ bɛ a la ko a tɛ ka fiɲɛ duman sɔrɔ. Fura dɔw bɛ yen minnu bɛ se k’a kankɔnɔna fununi jigin.\nKeteketenin daminɛ bɛ i ko mura, farigan, nunjibɔ, ani sɔgɔsɔgɔ bɛ min senkɔrɔ. Dɔgɔkun kelen walima dɔgɔkun fila kɔ fɛ, a sɔgɔsɔgɔ bɛ juguya. A tigi bɛ dɛsɛ ka sɔgɔsɔgɔ natɔ kunbɛn. Siɲɛ kelen kɔnɔ, a kɛko caman bɛ tugu-tugu ɲɔgɔn na teliya la. A sɔgɔsɔgɔ juguya bɛ se k’a tigi bila fɔɔnɔni na.\nNi a tɛmɛko kelen kɛra, a tigi ɲɔnni bɛ teliya fiɲɛ samata nɔ fɛ. Ni a ye ninakili sama ka don a kɔnɔ, mankansugu dɔ bɛ to ka bɔ sɔn. Keteketenin n’a bɛ wele fana ko jakumaɲama, kuntaala bɛ se ka kalo caman sɔrɔ. Keteketenin kɔnin ka jugu mɔgɔ bɛɛ ma nka a ka jugu denw ma ka tɛmɛ. Den min si bɛ san kelen duguma o bɛ se ka faga a sɔgɔsɔgɔ banbali fɛ. Denw bɛ mankan min bɔ o ma kɔkɔ ka se a hakɛ yɛrɛyɛrɛ la minkɛ, o bɛ gɛlɛya don a dɔnni na joona ko a bɛ olu la.\nKana yaala-yaala kɛ f’o bɛ kɛ sababu ye ka sɔgɔsɔgɔ lajuguya\nSin dili walima i bɛ dɔ fara ji ni jimafɛnw dili kan a ma ani a ka dumuni caman kɛ.\nNi den min bɛ ka fasa ka taa walima n’a bɛ i ko a ɲɔn bɛ ka minɛ, i bɛ fura ɲini a ka bana na.\nDenmisɛnw tangali kɛcogo ɲuman keteketenin ma o ye a bana in tɔgɔlaboloci (DPT) kɛli ye. Banakunbɛnnifuraw yɔrɔw lajɛ, (sɛbɛn ɲɛ Boloci) kɔnɔ.\nSɔgɔsɔgɔninjɛ sɔrɔli ka teli denmisɛnw fɛ ni mɔgɔkɔrɔbaw ye. Ni sɔgɔsɔgɔ ye denmisɛn minɛ ka se dɔgɔkun 3 ma wali ka tɛmɛ o kan, janko n’a sɔrɔ sɔgɔsɔgɔ in ni farigan bɛ ɲɔgɔn fɛ walima ni sɔgɔsɔgɔninjɛtɔ dɔ bɛ du kɔnɔ, i bɛ bɔ Gɛlɛya minnu bɛ Ninakili bɔli ni Sɔgɔsɔgɔ la yɔrɔ lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ) o kunnafoniw kama.\nNinakili bɔkan kɛli ka filefiyɛkan ladege i ko filefiyɛkan\nO degun in ye ninakili bɔli ye ni filemankannin dɔ ye. A sababu bɛ bɔ fogonfogon kɔnɔna minɛni ye k’o ncɔn walima kanfile kɔnɔna. A bɛ se ka bɔ kɛnɛ kan ni mura y’a tigi minɛ walima ni degun dɔ y’a fari sɔrɔ. N’a bana in bɛ taanikasegin kɛ, o ka teli ka kɛ sisan ye (sɛbɛbn ɲɛ Sisan). A bɛ se ka kɛ fana sɔgɔsɔgɔninjɛ taamasiɲɛ dɔ ye, kɛrɛnkɛrɛnnenya na ni a mankan in bɔli ka jugu disi fan kelen na ni tɔ kelentɔ ye. Taa sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ lajɛ.\nNi nunjibɔ, nkɔɔnɔdimi, walima sɔgɔsɔgɔ bɛ den na o bɛ ban n’a tɛ sɛgɛnnabaara kɛ, n’a bɛ ji min ka caya, ani ka dumuni kɛ ka ɲɛ. Den bɛ kɛnɛya a yɛrɛ ma o cogo la hali ni fura tata ma di a ma. Banakisɛfagafura tali kun tɛ mura la. Mura bɛ taa laban tulo banani na tuma dɔw la (ɲɛ Tulolabanaw) walima a bɛ laban nkɔɔnɔdimi na (ɲɛ Nkɔɔnɔdimi).\nNi denyɛrɛni walima den bɛ a tulo waasi-waasi ka to ka kasi, i b’a sɔrɔ tulolabana dɔ y’a sababu ye. Tulolabanaw ye denw minɛnibana ye. Tulolabanaw minɛni ka teli denmisɛnw fɛ kosɛbɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la mura walima nunjibɔ kɔ fɛ. Nunso kɔnɔna taara bila tulo dugumaso la, min b’a to o la banakisɛw tɛmɛ bɛ diya ka di u fila ni ɲɔgɔncɛ furancɛnin fɛ.\nDenkɔrɔba bɛ se k’a fɔ i ye ko ale tulo bɛ ka a dimi\nDenyɛrɛninw bɛ ka kasi, walima u b’u tulo shɛn walima k’u kunkolo kɛrɛ fila shɛn.\nFarigan bɛ se ka kɛ a sen kɔrɔ, dumuninegentanya, sunɔgɔ sɔrɔli gɛlɛya, walima foyi yɛrɛ tɛ diya a ye\nTulolabana dimi bɛ se ka bonya kosɛbɛ ka denmisɛnnin bila kasi caman na. Nka ni den ka kɛnɛya sabatilen don ani ni a balolen don ka ɲɛ dumuni nafamaw na, a ka ca a la a bɛ ban a yɛrɛ ye ten. Asetaminofɛni bɛ se ka ta a dimi dali kama. I fana bɛ se ka jinɛjaba tulu da a la k’a lajɛ fana, ale ye yɛrɛkɔrɔfura dɔ ye min bɛ se ka dɔ ɲɛ a la. I bɛ jinɛjaba kisɛ dɔ daji jiritulu dɔ la ka su kɛ. I bɛ sɔrɔ ka o tulu dɔ tɔni-tɔni a tulo la siɲɛ damadɔ tile kɔnɔ.\nBanakisɛfuraw ka kan ni dili ye ko minnu na\nI bɛ nɛn cɛ ni cɛlan magaman dɔ ye.\nBanakisɛfuraw amɔkisisilini (amoxicilline) walima kotiri (cotrimoxazole) tali bɛ se ka kɛ fɛn ɲuman ye den ma, den min ka kɛnɛya sabatilen tɛ ka ɲɛ. O den ninnu ka banakisɛ kɛlɛli ka bɔ u fari la o man nɔgɔ. O b’a to tulolabanaw bɛ mɛn sen na. Tulolabana kuntaalajanw walima ka to k’a sɔrɔ tuma caman o bɛ se k’a tigi lase tulogeren ma. I bɛ banakisɛfuraw di nin kun ninnu na:\nNi nɛn walima joli bɛ bɔ tulo la.\nNi tulodimi tɛ ka tile nɔgɔya dama dɔ kɔ fɛ.\nNi tulodimi bɛ den na min si tɛ tɛmɛ kalo 6 la.\nKa amɔkisisilini tata hakɛ don, aw ye sɛbɛn ɲɛ Kunfinnin ni amɔkisisilini, L’ampicilline et l’amoxicilline; kotiri tata hakɛ sumani dɔnni kama bɛ ɲɛ Kotiri, Cotrimoxazole, TMP-SMX la.\nTulolabana juguyali taamasiɲɛw\nDimi ni funun kɛli tulo kɔ la o bɛ se ka kɛ kololabana ye min cɛ ka jugu n’a bɛ fɔ a ma ko tulokolodimi\nI jija i ka furakɛcogo sɔrɔ n’i ye nin taamasiɲɛw dɔ ye:\nNi dimi bɛ tulokɔrɔkolo la\nNi kunkolodimi, ɲɛnamini, walima kɔnɔɲama bɛ a la\nFugan-fuganni (sɛgɛnkojuguya walima ka fɛngɛya i senw kan)\nMɛnni fanga dɔgɔyali, tulogeren.\nDen minnu ye sin sɔrɔ ka ɲɛ olu ka tulolabana ka dɔgɔn.\nTuma dɔw denmisɛn bɛ fɛn dɔ don a tulo kɔnɔ. I bɛ sɔgɔlibiɲɛ bara kisɛntan kɛ k’a bɔ a kɔnɔ o falen ji ni jilan, walima kumu ɲagaminen ɲɔgɔn na k’o fiyɛ tulo kɔnɔ. Walima, ni i bɛ se k’i janto tulo kɔnɔna na a kana jogin, i bɛ se k’a bɔ a kɔnɔ ni kɛmɛsuladege dɔ ye. Ni olu bɔra a la, i kana sɔn fɛn wɛrɛ donni ma mɔgɔ tulo kɔnɔ k’i bɛ ka a kɔnɔfɛn bɔ ni o ye. I bɛ se ka banakisɛw lase tulo kɔnɔ walima ka tulo ɲɛgɛlɛn sɔgɔ i ɲinɛ ma. Hali waasidanin fitini bɛ se ka nɛn ta tulo kɔnɔ.\nNkɔɔnɔdimi bɛ sɔrɔ mura kelen-kelen in fɛ. Nkɔɔnɔ kɔnɔna ɲɛ bɛ bilen ka kɛ ni den ye fɛn kunun a bɛ digi a la. Kanntulɔki kurunin fila bɛ dulon ka funun walima ka nɛn yɛrɛ ta.\nI bɛ jiridenjiw caman di a ma, tew ani fɛn minta wɛrɛw\nI bɛ den bila a k’ a da muguri ni jikalan kɔgɔma ye (teminkutu ɲɛ 1 tilalen 2 ye o tilayɔrɔ 1 tali kɔkɔ la k’o kɛ ji bɔli ɲɛ kelen kɔnɔ)\nI bɛ parasetamɔli di walasa ka dimi da – ɲɛ Parasetamɔli, asetaminofɛni (Paracétamol, acétaminophène) lajɛ walasa ka a sumancogo ɲɛdɔn.\nNkɔɔnɔdimi fanba la, banakisɛfuraw tɛ mako ɲɛ. O la u man kan ka ta. Nka nkɔɔnɔdimi sugu dɔ bɛ kɛ denmisɛnw na – n’a bɛ fɔ a ma ko kannabaganin – ale cɛ ka jugu kosɛbɛ. Ale ka kan ka furakɛ ni pikirimugu ye, n’o ye penisilini ye.\nNkɔɔnɔ fununi ni nɛn (dulon-dulonda jɛmanninw) donni a la.\nKankɔnɔna bɛ dulon k’o kumu, tulo dugumana fanw na\nSɔgɔsɔgɔ walima nunjibɔ tɛ a la\nNi nin taamasiɲɛ 3 ka se 4 ma, ye ɲɔgɔn sɔrɔ den na, a ka bana ka teli ka kɛ kannɔrɔ ye. A furakɛli bɛ kɛ ni penisilini walima amɔkisisilini tali ye da la tile 10 kɔnɔ, walima ka a tigi sɔgɔ ni bɛnzatini pikirimugu ye siɲɛ kelen, ɲɛ Pikirimugu G (pénicilline G) lajɛ). Nkɔɔnɔ bu dɔ tali k’o sɛgɛsɛgɛ ɲininibon kɔnɔ, o dɔrɔn de ye nkɔɔnɔdimi sababu jɔnjɔn dɔnni sira ɲuman ye. O baara in kɛli nafa ka bon o dabali bɛ sɔrɔyɔrɔ minnu na na.\nNi kannɔrɔ furakɛbali tora yen ten, a bɛ juguya ka gɛlɛya fo a bɛ yɛlɛma ka kɛ bana wɛrɛ ye min bɛ wele ko kolocifarigan ye\nKolocifarigan bɛ na kannabaganin banakisɛ donnen kɔ kankɔnɔna na. Denmisɛn minnu si bɛ san 5 ni san 15 cɛ, a bɛ olu den minɛ ka caya. Ni nin taamasiɲɛ ninnu dɔw yera den min na dɔgɔkun 2 ka se 4 ma nkɔɔnɔdimi dɔ tɛmɛnen kɔ, i ka sigi ni a ye ko kolocifarigan ka teli ka kɛ u sababu ye:\nKurutugudaw dimini, kɛrɛnkɛrɛnnenya la bolokurudaw ani senkurudaw\nKurutugudaw fununni, u kalayali n’u ɲɛ bilenni\nFarikolo birindili ni a golo faronni, bolokanw na, senkanw na, nka ɲɛda tɛ a la\nƝɛda ni senw ani bolow ka yɛrɛyɛrɛ u yɛrɛ ma (o bɛ wele ko yɛrɛyɛrɛli)\nFɛngɛyali, ɲɔnminɛ ani disidimi.\nN’i sigara a la ko kolocifarigan bɛ den na, i bɛ pikirimugu kɛ k’a furakɛ (bɔ ɲɛ Pikirimuguw, Pénicilline na lajɛ. I bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔ fɛ yen. Kolocifarigan bɛ dusukun bana ni ka a fanga dɔgɔya. O bɛ wele ko sɔnkunnakoloci. O bɛ se ka dankari a tigi ka mɔgɔya la (a tigi sago tɛ a yɛrɛ farikolo la), walima ka sajoona se a ma.\nKannɔrɔ ye bana juguman ye min bɛ daminɛ ni nkɔɔnɔdimi ni farigan misɛnnin ye. Tile damadɔ kɔ fɛ, falaka sugu dɔ bɛ bɔ nkɔɔnɔ na, a finyalen don dɔɔni walima a jɛmannama don. Den kumakan bɛ goya tuma dɔ, a kan bɛ funu k’a nunfiɲɛ kasa goya. Kan fununi ni falaka finmannin walima jɛmannama in b’a to a ninakili bɔli bɛ gɛlɛya walima a tigi tɛ se ka ninakili.\nI bɛ fura ɲini a la. Bagafagalan dɔ bɛ yen a kama.\nI bɛ eritoromisini dɔ di a ma (ɲɛ Eritoromisini, Érythromycine) walima i bɛ pikirimugu dɔ di a ma (ɲɛ Pikirimuguw, Pénicilline).\nA b’a da muguri ni jiwɔlɔgɔlen ye ka kɔkɔ fitini kɛ a la.\nA bɛ fiɲɛsumalenbara don a nun na k’o sama k’a nun gerennen bɔ.\nFalaka min bɛ da nkɔɔnɔ na ni o kologirinyara ka tɛmɛ fo ka ɲɔnni degun, i bɛ o faari ka bɔ yen ni fininin magaman jɛlen dɔ ye.\nKannabaganin kunbɛnni ka nɔgɔ n’a kunbɛnnifura DPT ye. I bɛ a ɲini ka a dɔn ni boloci bolodalenw bɛ i ka sigida la walasa i denw bolo ka ci.\nƝɔnin taamasiɲɛ fɔlɔw ye farigan, nunjibɔ, ɲɛ bilennen don ani a bɛ dimi, ani sɔgɔsɔgɔ. Taamasiɲɛ ninnu bɛ daminɛ tile 10 ɲɔgɔn kɔ fɛ a tigi kɛlen kɔ k’a magɛrɛ ɲɔnintɔ dɔ la. O tɛmɛnen kɔ, da dimini bɛ daminɛ ni ka kɔnɔboli fara o kan. A bɛ laban ni tulo kɔrɔlaw ni kan birindili ye. O bɛ juguya ka yɛlɛn ka taa ɲɛda ni fari fan tɔw la. A bɛ sɔrɔ ka se bolokanw ni senkanw ma.\nDen ɲɔnintɔ bɛ se ka a yɛrɛ sɔrɔ tile 5 walima tile 10 kɔnɔ n’i b’a latiminandiya a ka ji min ni ka dumuni kɛ ka ɲɛ, ani a ka a yɛrɛ lafiya.\nI bɛ jimafɛn sugu caman d’a ma. Ni kɔnɔboli bɛ den na walima ni a kɛra farilajidɛsɛ taamasiɲɛ fɛn o fɛn ye, i bɛ farilafajiw di a ma sanga ni waati bɛɛ.\nNi den bɛ sin kan, i bɛ tɛmɛ ni sin dili ye a ma. I b’a to yen a ka sin min siɲɛ hakɛ min y’a yɛrɛ diya ani a ka mɛn a minni na fɔ waati min ka di a ye. Ni sin minɛni ka gɛlɛn a ma, i bɛ sinji bisi ka d’a ma kutu jɛlen dɔ kɔnɔ.\nI bɛ dumuni dɔgɔdɔgɔni di a ma siɲɛ caman don o don. Ni dumuni jalenw (minnu tɛ jima ye) kununi ka gɛlɛn a ma, i bɛ mɔniw ni najiw ni jiridenjiw di a ma ka filɛ.\nI bɛ parasetamɔli walima ibiporofɛni di a ma k’a ka dimi da ani ka farigan jigin. Bɔ ɲɛ Parasetamɔli, asetaminofɛni (Paracétamol, acétaminophène) ni Ibiporofɛni (Ibuprofène) na.\nI bɛ nafalan A (witamini A) d’a ma. Ɲɛ Witamini A, yelidiyalan (Vitamine A) lajɛ.\nFiɲɛba kelen min bɛ ɲɔnin la, o ye a bɛ se ka kɛ bana jugumanba wɛrɛw sababu ye. Balodɛsɛ bɛ den minnu na walima sida, walima bana sugu wɛrɛ, a ka teli ka kɛ olu de la. I bɛ nin gɛlɛya nata ninnu jateminɛ ka kɔn k’u furakɛ. Gɛlɛya minnu filɛ, i b’i janto u la ni ka kɔn k’u furakɛ:\nKɔnɔboli: i b’o furakɛ ni farilafajiw dili ye den ma. I bɛ dɛmɛ ɲini kɛnɛya tigilamɔgɔw fɛ ni den ma nɔgɔya tile 1 walima 2 kɔnɔ.\nTulolabana: tulolabana min sɔrɔla ɲɔnin fɛ, o bɛ se ka na ni tulo gerenni ye. I bɛ tuloladimi furakɛ joona ni banakisɛ fura fɔlenw ye (amɔkisisilini, amoxicilline, ɲɛ Kunfinnin ni amɔkisisilini (L’ampicilline et l’amoxicilline); kotiri, cotrimoxazole, ɲɛ Kotiri, Cotrimoxazole, TMP-SMX)\nYeli fanga dɔgɔyali: ɲɔnin bɛ fiyen lase mɔgɔ ma. I b’o kunbɛn ni nafalan A dili ye den ɲɔnintɔ bɛɛ ma (bɔ ɲɛ Witamini A, yelidiyalan (Vitamine A): Ka suranfiyen ni ɲɛkilitara kunbɛn lajɛ)\nGalakanɔrɔ: ni den ɲɔnintɔ ka ninakilibɔcogo teliyala ka damatɛmɛ, walima ni ɲɔnni bɛ ka digi a la, i bɛ galakanɔrɔfuraw di a ma. Ɲɛ Sinkɔrɔkɛrɛdimi lajɛ\nKanjabana: i bɛ furakɛcogo ɲini den na n’a hakili binna ka ɲagami ka kunkolodimi gɛlɛnw k’a la ka kɔnɔɲama k’a la ani n’a t’a yɛrɛ kala ma bilen. Ɲɛ Kanjabana ni kunsɛmɛnabana lajɛ\nDen bɛɛ ka kan ni ɲɔnin boloci sɔrɔli ye (bɔ kunbɛnnifuraw, sɛbɛn ɲɛ Boloci lajɛ). Ɲɔnin mana den kelen minɛ du kɔnɔ, a ka c’a la i bɛ se ka den tɔw kisi a ma du dukɔnɔna na ani kalanso la ni i ye u ka boloci kɛ teliya la. I bɛ den ɲɔnintɔ to so kɔnɔ, ani n’i bɛ se, i b’a mabɔ a dɔgɔninw na ɲɔnin tɛ olu la. A kɔni balimaw bɛ se ka kɛ u ye banakisɛ in sɔrɔ kaban hali ni ɲɔnin taamasiɲɛ foyi tɛ u fariw la fɔlɔ. O la a ɲuman ye u fana ka to so kɔnɔ fo i ka da a la ko u bɛɛ ka kɛnɛ. O b’a to sigida denmisɛn tɔw bɛ kisi banani ma. Ɲɔnin bɛ mɔgɔ minɛ siɲɛ kelen, o kɔ i farikolo bɛ lakisi a ka siɲɛ wɛrɛ minɛni ma.\nAlemaɲɔninsa bɛ gɛlɛyaba se musokɔnɔma dɛbɛladen ma. Muso lasiritɔ ka kan ka mabɔ kosɛbɛ den alemaɲɔninsatɔw la.\nFarigan mankannin, dɛgɛrɛ 38 duguma\nBirindili mankannin min bɛ daminɛ ɲɛdaw la ka yɛrɛkɛ fari yɔrɔ tɔw la\nDulon-dulonnin kɛli tulo kɔrɔlaw la ani kan ni kunkolo kɔfɛla la\nDenmisɛnw ni balikuw la, alemanɲɔninsa bɛ sanga ɲɔnin yɛrɛyɛrɛ ma dɔɔni. A bɛ nɔgɔya a yɛrɛ ma tile 3 walima 4 tɛmɛnen kɔ.\nMusobalikuw la, alemaɲɔninsa bɛ se ka na ni kunbiridimi ye, bolokurutugudaw dimini ani bolokɔninw dimini ye.\nMuso kɔnɔmaw tangali alemaɲɔninsa ma o kɛcogo ɲuman kelen min bɛ yen o ye sigida denmisɛn bɛɛ bolo cili ye.\nNparancan bɛ farigannin dɔ bila a tigi la ani ka kuru ŋɛɲɛma fitini bilenninw kɛ a fari la. Kurukuru ninnu bɛ daminɛ faribakolo ma fɔlɔ ka sɔrɔ ka yɛrɛkɛ ɲɛda, bolokanw ni senkanw kan. Kurunin ninnu laban bɛ yɛlɛma ka kɛ kuru kunbabaw ye walima dulon-dulon minnu bɛ ji don ka ci-ci ka tila ka ncɛn don.\nNparancan bɛ ban a yɛrɛ ma dɔgɔkun kelen kɔnɔ. Nka a kuruw siɲɛni banbali de bɛ na ni banakisɛw ni nɔgɔw donni ye golo jukɔrɔ, o min bɛ se ka gololabanaw sababuya fana.\nI bɛ den ladi a ka fara a kuruw siɲɛni na. I b’a sɔninfaraw tigɛ ka surunya ani k’i jija a tɛgɛw jɛlen ka to tuma bɛɛ. Walima i bɛ fɛn don a tɛgɛw la. I bɛ se ka ŋɛɲɛ in mada ni finimugu sulen ye ji wulilen sumanen na ka o d’a la walima ni seriji dali ye a la. Kɔlɔrfeniramini n’a ɲɔgɔnna ŋɛɲɛdalanw fana bɛ se ka ta ka kɛ a ŋɛɲɛ tigɛlan ye. Ɲɛ Kuloranfenikɔli, chloramphénicole lajɛ\nNparancan bɛ se ka kunbɛn ni kunbɛnnifura ye (sɛbɛn ɲɛ Boloci lajɛ). Ni den min y’a kunbɛnnifura boloci kɛ walima ni min delila ka bana yɛrɛ sɔrɔ kaban, o y’o tigi kɛlen ye k’a kisilanw sɔrɔ a fari la.\nMaɲa bɛ ŋɛɲɛ jugu bila fari la, tɛgɛw la, bolokanw na, senkanw na ani dogoyɔrɔw la. A ka ca denmisɛnkunda kosɛbɛ. Walasa ka faamuya wɛrɛw sɔrɔ maɲa ni gololabanaw kan, aw ye sɛbɛn ɲɛ Sigida 15 Wololabanaw lajɛ.\nNkenkenkɔgɔyɔ bɛ daminɛ ni farigan ye, sɛgɛn, kunkolodimi, walima dumuninegentanya ye. N’i bɛ i da waga walima n’i bɛ dumuni kɛ, a bɛ se ka digi i la. Tile fila kɔnɔ, funu magamannin dɔ bɛ bɔ ntagakɔrɔla la tulo jukɔrɔ, dimi bɛ min na i n’a fɔ ja in ta ɲɔgɔn. A bɛ se ka daminɛ fan kelen fɛ fɔlɔ ka sɔrɔ ka fan kelentɔ minɛ.\nNkenkenkɔgɔyɔ bɛ ban a yɛrɛ ma tile 10 ɲɔgɔn kɔnɔ. Ni da funun ma jigin, o bɛ se ka kɛ ko wɛrɛ ye. Balodɛsɛ (ɲɛ Balodɛsɛ taamasiɲɛw ɲinicogo den na: bolo sanfɛla sumancogo na) ni Sidasun (ɲɛ Sigida 24 Sidabana la) olu fila bɛɛ bɛ se ka kɛ tulokɔrɔla fununi ni kurunin kuntaalajanw sababu ye o min ka surun nkenkenkɔgɔyɔ la.\nA ka gɛlɛn nkenkenkɔgɔyɔ ka yɛlɛn ka se fo tulow ma walima kunsɛmɛ ma. I jija i ka furakɛcogo ɲini joona ni kanjabana taamasiɲɛw fɛn o fɛn yera mɔgɔ la k’a sɔrɔ nkenkenkɔgɔyɔ bɛ a tigi la (ɲɛ Kanjabana taamasiɲɛw lajɛ) walima ni mɛnnikɛgɛlɛya bɛ mɔgɔ min na. Nkenkenkɔgɔyɔ kunbɛnnifura bɛ yen (ɲɛ Boloci yɔrɔ lajɛ).\nSenfagabana ye bana gɛlɛman ye. A bɛ daminɛ mura cogo la ni farigan, kɔnɔboli, fɔɔnɔ, bɛ min senkɔrɔ ani farikumu-kumu. A ka ca a la den bɛ a yɛrɛ sɔrɔ joona. Nka den dɔw de ta la, senfagabana bɛ digi farisogo la.\nO den ninnu bɛ fɛngɛya u sen kelen kan. A dɔw la, sen bɛ muluku. A mulukulen bɛ to o cogo la. A bɛ to a cogo la bonya la k’a sɔrɔ sen dɔ in bɛ a la ka bonya n’a ye ka taa a fɛ. N’i ye den ye min tɛ se la k’a yɛrɛ fari lamaga walima ka fari fan dɔw lamaga (mulukuli) i jija i ka kɛnɛya tigilamɔgɔw ladɔnniya o yɔrɔ bɛɛ.\nSenfagabana dimi bɛ se ka juguya. Asetaminofɛni walima ibiporofɛni bɛ dɔ ɲɛ a dimi na. A bolow n’a senw suli ji wɔlɔkɔlen na o fana ye a fura dɔ ye. Ka to ka farikoloɲɛnajɛ kɛ sen mulukulen kan sanga ni waati bɛɛ o nafa ka bon. O b’a to o sen ka dɛsɛli bɛ nɔgɔya.\nDen bɛɛ ka kan ka senfagabana kunbɛnni boloci sɔrɔ. Boloci baaraw kɛra nafalafɛnba ye fo senfagabana banna ka bɔ diɲɛ yɔrɔ dɔw la. Ni den bɛɛ bolo cira, bana in laban bɛ tunun.\nSida n’a sun\nSida sun bɛ farikolo ka kɛlɛcɛw fanga dɔgɔya banaw kɛlɛli la. O de b’a to galakanɔrɔ o, sɔgɔsɔgɔninjɛ o, kɔnɔboli o ani bana suguya wɛrɛw bɛɛ sɔrɔli bɛ nɔgɔya. Den lajɛli joona k’a dɔn ni Sida sun b’a la o ye koɲuman ye.\nN’i ye nin ɲininkali ninnu fɛn o fɛn jaabi kɛ “awɔ” ye, an b’a ɲini i fɛ i ka Sigida 24, Sida n’a sun yɔrɔ kalan (sɛbɛn ɲɛ Sigida 24 Sidabana ni a kun).\nYala Sida sun tigilamɔgɔw ye ka di aw ka sigida la wa?\nYala i ye denba walima denfa ye Sida sun bɛ mɔgɔ min na wa?\nYala i bɛ ka muso kɔnɔma dɔ kɔlɔsi Sida sun bɛ min na wa?\nYala i bɛ ka den dɔ ladon Sida sun bɛ min na wa?\nYala i bɛ ka den ladon min mɔni ma teli, n’a ka bana minɛ ka ca fana ni den tɔw ta ye wa?\nSida sun furaw bɛ a banabagatɔ dɛmɛ ka si jan sɔrɔ n’a ye kɛnɛya kɔnɔ.\nDen minnu jujɔn bɔra Farafinna (walima induw la), olu dɔw bɛ bange ni “joli fɛgɛman” ye min bɛ wele ko kolocibana. Nin bana kofɔlen bɛ sɔrɔ bangebaw fɛ, koloci bɛ bangeba minnu na. Kalo 6 kɔnɔ, den bɛ kɛ a cogo, o kɔ koloci taamasiɲɛw bɛ a daminɛ ka bɔ.\nFarigan ni kasi\nSenw ni bolow bɛ funu tuma dɔw la, funu min bɛ dɔgɔkun 1 walima dɔgɔkun 2 kɛ\nKɔnɔ bɛ bonya ka a sanfɛla gɛlɛya\nA joli bɛ dɛsɛ, ani ka a ɲɛw kɛ nɛrɛ ye (i n’a fɔ sayi nɛrɛ)\nDen tɛ kɛnɛya tumasi (sɔgɔsɔgɔ, sumaya ani kɔnɔboli)\nDen bɛ mɔgoya\nDen san 2, kolokuru korilenw bɛ bɔ kungolo la.\nSumaya ni bana wɛrɛw bɛ se ka u bila kolocibana senkɔrɔ ni farigan jugumanba ye ani dimi senw ni bolow la walima kɔnɔ na. Dɔ bɛ fara jolidɛsɛ juguya kan. Kolo fan minnu fununen don, u bɛ se ka nɛ bɔ. A bɛ se ka den faga.\nYɛlɛmacogo tɛ joli fɛgɛyali la. Aw bɛ den tanga sumaya, bana wɛrɛw ani banamisɛnniw ma minnu bɛ se ka u bila koloci senkɔrɔ. Kalo o kalo aw bɛ taa ni den lajɛ dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ ani ka fura san a ye.\nSumaya. Sumaya ka ca sigida minnu na, den ka kan ka to ka fura ta tuma bɛɛ walasaka a tanga bana ma (aw ye gafe ɲɛ Sumayafuraw lajɛ). Aw bɛ joliseginfuraw (acide folique) fara o kan walasa ka joli dilan (aw ye gafe ɲɛ Joliseginfura – asidi foliki, acide folique jolidɛsɛ suguya dɔw furakɛli la lajɛ). Nafa tɛ nɛgɛfuraw (sulfate ferreux) la.\nBanamisɛnniw. Aw bɛ ɲɔni ni keteketeni ni sɔgɔsɔgɔninjɛ boloci kɛ a tumaw na. Ni taamasiɲɛ dɔw yera den na, i n’a fɔ farigan, sɔgɔsɔgɔ, kɔnɔboli, a bɛ sugunɛ kɛ kojugu, kɔnɔ ni senw ni bolow bɛ a dimi, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ joona. Aw bɛ ji di a ma tuma bɛɛ ani asetaminofɛni walasa ka kolodimi mada (aw ye gafe ɲɛ Parasetamɔli, asetaminofɛni (Paracétamol, acétaminophène) lajɛ).\nAw kana a to nɛnɛ na. Aw bɛ a to funteni na ni ka fini biri a la su fɛ ni a ɲɛci bɛ yen. Aw bɛ a laada matela magaman kan.


Sahelikungo bɛna segin ka nugu kura ye don min | RFI SAVOIRS\nPremière publication le 2015/11/30\nFinyè kunkan lamèn : saheli de bè ka kasi. Ko ale b’a fè ka nugu kura ye.\nSaheli badaabadaa tun tè sahelikungo ye : dugu duman tun don, dugu min jiriw tun nugulen don.\nA dugudenw tun bè kungokolo bonyè. Wa u tun bè balo hèrè ani baden na fana ɲôgôn kèrèfè. U tun bè donsoya kè ani baganmara ani cikè.\nU tun b’u ka dugu fè. Wa u ka dugu yèrè fana tun b’u fè.\nHadamaden natabatigiw ka nali kèra sababu ye, bônè k’i cooko dugu in na.\nO môgô ninnu ka nyinifènw tun tè hèrè ye, fô nafolomafènw dôrôn.\nFosi tun tè u nimisi wasa, tuma bèè u ni nege kura tun bè nyôgôn na.\nBalo ɲini siratigè la, n’u tun taara donsoya kè yôrô la, u tun tè dan kungokônôsogow fagali dôrôn ma. U tun b’u fagali kɛ ni nyôgôn dan ye, yasa k’a jira nyôgôn na ko : n tègè ka di n’i ta ye.\nWa, u tun bè kungo kônô jiriw fana bilakojugu tigè o cogo kelen na. U tun tè dan jiri ninnu tigɛli ma, u nafa dôrôn kosɔn. Nka u tun bè u bilakojugu tigè nin k’u kè, u ka dakabanasow jolilan ye.\nNin hadamaden ninnu ka natabayawalew kèra gasiba ye saheli ma, min y’a tôôrô kosèbè.\nFô a ye nganiya siri ko ale bèna kè sahelikungo ye.\nNka o bèè la, dugudenw tora yen, barisa yen kanu tun b’u la.\nO bonya in ma tô to saheli la. Yasa ka dugudenw ka kanu bonya lasegin u ma, a ye u sôn dalaba damadôw la ani bajoliba bolofara caman.\nNka kabini o waati jan in, a dusukun kamikaminen tora.\nFinyè kunkan lamèn: saheli de bè kasi la. Ko ale b’a fè ka nugu kura ye.\nDon dô, a ye kondônnaba dô nyininka ko, yala lawale la, siginyôgônya bènnen min tun bè sahelikungo ni hadamadenw ni nyôgôn cè, o nyôgônna bè se ka lawaleya cogo jumèn na bi?\nKodônnaba in ko a ma: “Jènyôgônya nyini môgô tilennenw ani môgô laadiriw fè, môgô minnu bè kungokolo gasi to”.\nA tilara k’a fô a ye k’a fara a kan ko: “Don dô, cè dô bè na. Jiriw ni binw minnu tun bè falen yan kabini lawalewaati, ale ka lanyini ye ka olu bèè lanyènamaya. O cè in, môgô laadiri ani môgô ɲuman don ! Ale kèlen don k’a ka hadamadenya bèn jirikow nyènyinini ma. Nka yasa ka se ka lawale hèrè ni a nèèma nyôgônna lanati kura ye, fô a ka se sôrô hadamaden natabaatigi ninnu kan.\nA bè gèlèya kosèbè. Nka baarakènyôgôn nyuman dô bèna a dèmè yasa a ka se sôrô gèlèya ninnu kan ani ka dankari kɛ a jugu ninnu ka walew la. O cè kofôlen in, kungokônô jiridenkisèw b’a bolo minnu bèna kè sababu ye k’i nugu kura ye.\nN’an ye kungokolo bonyali kè an ka walew ye, a kanu bè bonya an dusukun na badaabadaa, wa waati surunnin yèrè kônô, sahelikungo na nugu kura ye.\nPosted on 2015/12/01 - Modified on 2015/12/08


Bambara Editorial Ameriki Fanga Ka Laseliw U.S. SENDING URGENT HELP TO HAITI\nDuku kolo yɛrɛ yɛrɛ len Haiti jamana la Janviye san 2010, a ye mɔkɔw 150000 de bonin u nin la, o kɔfɛ, Ameriki jamana ye dɛmɛ jaabi teliman dɔ bila sekan, a ye ŋinili kulu bila sekan kɛnɛya tikila mɔkɔw ani aye balo, ji, kɛnɛya, saniya ani wakati kunkunru chi yɔrɔ minɛ caman de bila kataka ye.\nUti kalo tilen 14, 2021, dugu kolo yɛrɛ yɛrɛ dɔwɛrɛ kɛra Haiti marala, mun fana ye mɔkɔw caman faka ani ka u jogui, ani ka cennin ba, Ameriki jamana wilila tukuni ka dɛmen do Haiti jamanadenw man.\n" Haiti jamanadenw ka nin wakati guɛlin kononla, ne dusu kami kamilen bɛ dugu kolo yɛrɛ yɛrɛ mun kɛra Haiti , Saint Louis worodugu yanfala ni sɔgɔmada la. An bɛ dubabu kɛ munu tora nin kasara la ani munu ka sow walima u ka ca kɛ yɔrɔ cennan. Ne ye jaabi teliman yamariya Ameriki jamana tɔkɔla, an ye USAID ŋɛmɔkɔ, Samantha Power, sugandi ka kɛ Ameriki jamana ka ciden ŋɛmɔkɔ ye, mun bina ni bara kɔlɔchi" Ameriki jamana ŋɛmɔkɔ Joe Biden ka kumala.\n" USAID sira fɛ, an bɛ fanga farala ŋonkon kan yasa ka jateminɛ kɛ cennin mun kɛra, ani ka dɛmɛ do munu joguira ani yɔrɔ mun kakan ka jɔw. Ameriki jamana bɛ to Haiti jamanadenw masuru teri ya kononla, wa an bɛ nan toye, nin kasara kɔfɛ"\nHaiti jamana bɛ djin yɛrɛ ka kasara bolokan, inafo fiŋŋen juguman baw walima dugu kolo yɛrɛ yɛrɛw. Ni ye nin waleya jateminɛ, USAID ye dɛmɛ dili daminɛ dunia Ka jɛkulu adama denw ka munumunuli man, ani dunia ka jɛkulu baw balo kow man yasa ka i laben ka dɛmɛn teliman lado, ani ka balo lase kasara kɛra yɔrɔw munuw la, ani ka Haiti fanga barakɛlaw la kɔkɔ, ani ka u mako ŋen minen lasew u man.\nO kɔrɔw kow nin kasara ye Haiti sɔrɔw, nin kisili minɛw bila yɔrɔ munu tɔŋŋan ka bolokan.\nNin waleya nafa yera dugu kolo kɔfɛ, USAID teriw sera ka nin kisili minɛw kila.\nKafara o kan, USAID ye kasara dɛmɛ doli jaabi bila sekan, kilen kelen, dugu kolo yɛrɛ yɛrɛ kɔfɛ.\nUti kalo 16, Haiti jamana ka laŋini la, USAID ye dugu kononla ŋinili ani dɛmɛ ŋinili kulu, bɛ dugumala ŋinili ani dɛmɛ dow ni larawili bara man nin Haiti jamanadenw yɛrɛ ka dɛmɛ.\nUSAID bɛ ka dɛmɛ sɔrɔ Ameriki jamana ka finitiguiw ka kɛlɛ bolo munu bɛ jamana da'a karanga lakana ani ka DART mɔkɔw ta'a kata, ani ka Haiti jamanadenw munu joguira ta'a kataka Port au Prince furakeli la.


Tchad: donnatɛmɛfanga y'a ka marabajɛkulu sigi, mɔgɔ 40 de b'a kɔnɔ\nA jɛnsen na : 03/05/2021 - 12:56\nJenerali Mahamat Idriss Déby Itno, Tchad donnatɛmɛfanga ɲɛmɔgɔ, avril kalo tile 11, san 2021, Ndjamena Tchad faaba la. © MARCO LONGARI/AFP\nI n'a fɔ, donnatɛmɛfanga ɲamaa Jenerali Mahamat Idriss Déby tun y'a fɔ cogomi a ka kuma la cogomi, a y'a bɔ a sira ma. Marabajɛkulu kura sigira kunu jamana in kɔnɔ. Fangasinaw ka tɔndenw b'a kɔnɔ. Laɲini ye ka bɛn ni basigi sinsin. O hokumu kɔnɔ, minisiriso kura kɛrɛnkɛrɛnen sigira o ka ma .\nDonnatɛmɛfanga ɲamaa ye mɔgɔ 40 de sugandi ka bila minisiriya la. Kumaɲɔgɔnya minisiriso bilara senkan, o ye ko kura ye. Acheick Ibn Oumar de kɛra o minisiri ye. Ale ye banbaci kɔrɔ ye n'a kun kɛra san 2019 kankɔrɔsigi ye jamana ɲamaaso la.\nKiriko minisiriya dira Mahamat Ahmat Alhabo ma PLD politikitɔn ɲamaa. A tun ye Idriss Déby fangasina ye wagati jan. Fangasina kɔrɔ belebele Saleh Kebzabo sɔn na ka donnatɛmɛfanga lakodɔn. A ka politikitɔnden 2 donna marabajɛkulu kura kɔnɔ. Kelen kɛra banganmarako minisiri ye filana ye marabajɛkulu "sécrétaire général" dankan ye.\nLydie Beassemda, muso fɔlɔ min y'a kanbɔ jamanaɲamaaya nɔfɛ Tchad kalata tɛmɛnen na, a tun kɛra minisiri ye Idriss déby ka fanga la. Muso in sugandila k'a kɛ sanfɛ kalanko ni ɲininiko minisiri ye.\nJamana ɲamaa kɔrɔ ka minisiriw caman segira k'u jɔyɔrɔw ta, dɔw fana bilara minisiriso yɛrɛw kunna. Sɔrasi donnatɛmɛfanga ɲamaa ye lahidu ta ka jamana ɲamaa kalata boloda ka bɛn waati kɔfɔnin ma.


Ne teri, ne balema kε ni ne balema muso ne b’i fo an Matigi Yesu Krisita tɔgɔ la. A diyara ne ye i ka an lamεn bi tun walisa fεn ɲumanba min bε Ala ka kuma kɔnɔ wala Biblu senuma kɔnɔ n'o ɲɔgɔn tε an ka o kalan ɲɔgɔn fε. Bi ka kuma bεna . . .\nwaajuli kèra kun min kan o ye kiri ani diminya ko ye Mɔgɔ dɔw bε yen minnu ka baara bεε bεnna koniyali ani ta juru sara ma. Ka mɔnε bɔ, o ma kε Ala sago ye. A ka di Ala ye fana ka jurumuw yafa. Hali n’a sɔrɔ i ye kojugu ba dɔw de kε i ka ɲεnamaya la, yεlεmani tuma sera. I ka kan ka nimisa i ka jurumuw la. N’a fɔra ka nimisa i ka jurumuw la, o kɔrɔ ye ko i ka kan ka i ka baara juguw dabila, ka sira kura bɔ, ka i jogo yεlεma. Ala b’a fε ka yafa i ka jurumuw ma, hali minnu ka bon ka tεmεn. O de ye an ka kalan in kun ye. A ma kε jagoya ye ko i ka taa jahanama la. A ma fɔ ko waajibi don fo Ala ka jalaki ka ben i kan. Dɔnbaliya kosɔn, i bε se ka jurumu kε k’a ɲεsin i ka ga ma, ani k’a ɲεsin sigiɲɔgɔnw ani dannabaaw ma.\nYiriwali wala nafolo ko\nNkalon tigεlaw la, dɔw bε yen, olu bε wele ko ‘evangile de la prospérité”. O mɔgɔw ka kalan sirilen bε ko dannabaa ka kan ka kε waritigi ye. Olu ka kibaru duman sinsinlen don sɔrɔ ko de kan. Ka tiɲε fɔ, ni ne bε ‘jabaranin’ wala televisiyɔn lajεra, wala ni ne bε arajo lamεnna, ni ne ye o mɔgɔw ye u b’a la k’a fɔ ko « Ala b’a fε i ka kε nafolotigi’ ye I ka kan min faamu nin yɔrɔ la, o de ye nin ye ko Ala b’a fε ko i ka kε nafotigi ye ka kεɲε ni a ka layidu kuma ye.


Miin bɛ kɛ ni i mânkɛndɛ\nFirakɛli Swissi jamana kan\nLanguage (Bamanakan (Bambara))\nSɛbɛ kɛndɛ ani massɔrɔn yɔrɔ\nA kɛra: Janviɛ 2018\nJangara bîî’la ka mɛɛn wa? I bɛ tô ka fira’w ta wa? I dɛlila firakɛla I ka sɔkɔnɔ dugu kɔnɔ wala I boli wahati fɛ?\nTaha firakɛ yɔrɔ la ka i ka guɛlɛya’w ɲâ’fɔ.\nJangarɔ dô’w bɛssɛ ka di ɲɔgɔn’ma. Ô kɔrɔ dɛ kɔ a bɛssɛ ka bɔ môghô dô’w la ka taha dôw guɛrɛ la. A bɛssɛ ka kɛ ka tɛmɛ fɔɲc fɛ, bôlô nɔgɔlɛn, jɛli wala kanûn, ani fana fɔhnɔ, kɔɔ’mata hali bôlô sɛra miin ma.\nI gara firakɛ yɔrɔ la ni damina tchôgô nunu dô’w bîî’la. Ö bâ’kɛ i bɛ dɛmɛ ani môghô miin nu bîî laminina.\nBana miin bɛ sɔrɔn kanûn fɛ\nBana mîîn nu yɛ blɛnoraji, hɛrpɛssi, syphilissi wala klamidiaya bɛssɛ ka sɔrɔn kanûn fɛ. Ô bɛssɛ ka na ni wôyôli yɛ, jɛlida nîîn’w, ani funu’w, ulcɛri ani dimi barâ kɔrɔ. Bari, I bɛssɛ fana kââ sɔrɔn damina tchôgô nunu si ma’yɛ.\nI yɛrɛ lakânda bana’w ma miin nu bɛ sɔrɔn kanûn fɛ. Wahati bɛ'ɛ nîî bɛ ka kanûn kɛ prɛsɛrvativi tah. I bɛssɛ kû sɔrɔn centri la wala I bûû san dɔctɔrɔ bara, farmassi la wala sipɛrimarshɛ wu kɔnɔ.\nNi ya kɔrɔssi kô bana bîî’la miin bɛ sɔrɔn kanûn fɛ, taha firakɛ yɔrɔ la.\nNîî dalɛn tɛ ala kô yɛ kanûn fɛ bana massɔrɔn kââ sɔrɔn i tilala kanûn kɛla kââ sɔrɔn i’ma prɛsɛrvativi tah, taha i fari lajɛ firakɛ yɔrɔ la. I kana I jɔ fôô à ka damina.\nVIH yɛ virissi dɛ yɛ miin bɛ fari kɔnɔ sôrassi wu bɛ'ɛ fanga dɔghɔya. I bɛssɛ ka virissi ni massɔrɔn kââ sɔrɔn I mâ’â damina tchôgô yɛ. Nîî tɛ ka firakɛ, A bɛssɛ ka i fari fanga dɔghɔya fôô ka i jangarɔ. Ö dɛ bɛ wɛlɛ kô Sida.\nBana ni bɛ massɔrɔn jɛli dɛ fɛ, kââ sababu kɛ kanûn yɛ miin kɛra ka prɛsɛrvativi ɲinâ ma, wala sɛylan sɛniman bali, wala dɛ’ɛn wôlô bali a bammussô kɔnɔ. Ni virissi ni bîî’la I bɛssɛ kââ di môghô tɔ’w ma kââ sɔrɔn yɛrɛ a damina tchôgô hali kɛlɛn ma yɛ.\nVIH/SIDA tɛssɛ ka firakɛ. Bari, fira’w bɛ sɔrɔn kââ virissi lajɔ ani fana ka bana bali juguyala.\nI yɛrɛ lakanda VIH/Sida ma. Prɛsɛrvativi dɔn wahati bɛ'ɛ ni’i bɛ ka kanûn kɛ. I bɛssɛ kû sɔrɔn centri la wala I bûû san dɔctɔrɔ bara, farmassi la wala sipɛrimarshɛ wu kɔnɔ.\nWahati bɛ'ɛ sɛylan sɛniman ni a kuralaman dɛ kɛ ka i fari sɔghɔ nîî’bɛ dɔrɔgu tala ka’la tɛmɛ jɛli bori sila fɛ.\nTaha i fari lajɛ firakɛ yɔrɔ la nîî dalɛn tɛ ala kô VIH/Sida wala kanûn fɛ bana massɔrɔn kââ sɔrɔn i tilala kanûn kɛla kââ sɔrɔn i’ma prɛsɛrvativi tah. I kana i jɔ fôô à ka damina.\nSɔkhɔ-sɔkhɔ nîînguɛ bɛ môghô miin nu la, û bɛ sɔkhɔ-sɔkhɔ a dɔghɔyara tchôgô tchôgô fôô kalô saba, a fari bɛ kalya, a bɛ washi sufɛ wala a fari bɛ bân. Sɔkhɔ-sɔkhɔ nîînguɛ bɛssɛ ka mina ni môghô kɛndɛ’w yûû nilakili jangarɔ tɔ’w sɔkhɔ-sɔkhɔ fɔɲɔ la.\nSɔkhɔ-sɔkhɔ nîînguɛ ka jugu. Bari, ni jangarɔ ni yɛra jôôna a damina wahati la a bɛssɛ ka firakɛ. A firakɛli fâân ba bɛ kalô wɔrɔ dɛ kɛ.\nNi yɛ sɔkhɔ-sɔkhɔ nîînguɛ damina tchôgô kɔrɔssi, wala i dɛlila ka firakɛ sɔkhɔ-sɔkhɔ nîînguɛ la wala i sigui ɲɔgɔn dô dɛlila jangarɔ ni sɔrɔna, taha firakɛ yɔrɔ la.\nDɛlikô bâ’w ani dɔrɔgu\nDɔlɔ, dɔrɔgu ani dô’w guɛrɛ bɛssɛ ka kɛ dɛlilô bâ’w yɛ kaban a bɛ i ka kɛndɛya tiɲɛ. I kana sɔn dɔrɔgu tâ’ma.\nBana’w bɛssɛ ka di ɲɔgɔn’ma jɛli kɔssɔn dɔrɔgu tâ wahati la miin bɛ la tɛmɛ jɛli bori sila kan, a tɔmassɛrɛ, ni yi yɛrɛ fari sɔkhɔ sɛylan la miin bana môghô guɛrɛ sɔghɔla.\nNi tɛssɛ ka i yɛrɛ bali dɔrɔgu la, ngâ’â wahati bɛ sɛylan sɛniman ni a kuralaman dɛ tah kassɛ ki’la kanda jangarɔ ma.\nDɛlikô ba’w bɛssɛ ka firakɛ fô ka fissaya. I gara firɛ yɔrɔ la.\nKinin-kinin / hakili bana\nTɔrɔya’w miin kɛra wala fitna –miin yɛ kɛlɛ yɛ, yɛrɛɲini, nîî-tɔrɔ, fanga-kanûn- bɛssɛ ka fari wala hakili la jangarɔ. Dɔlɔ mi damatɛminɛn wala dɛli kô guɛrɛ’w bɛssɛ ka kɛ ô kûûn yɛ.\nJangarɔ-tɔ tchâman bɛ guɛlɛya sɔrɔn ka kuma hakili jangarɔ kô la. Nafa bala kûû mamaina kaɲa ani fana kûû firakɛ yɔmu jangarɔ tɔ’w.\nHakili jangarɔ damina tchôgô bɛssɛ ka kɛ Sinɔghɔ gɛlɛman yɛ sufɛ, sîbô jugu, dimi mîîn kûûn tɛ dɔn wala guɛrɛ-guɛrɛ guɛrɛ’w.\nHakili bana bɛssɛ ka firakɛ. I gara firakɛ yɔrɔ la.\nVarissɛli yɛ bana dɛ yɛ mîîn bɛssɛ ka di môghô ma kôssɛbɛ. A tɔmassɛrɛ’w yɛrɛ yɛ fari kalya ani fari tiɲɛ ni nɔrɔ-nɔrɔ jɛlɛn’w fɔlɔ. I bɛssɛ ka i yɛrɛ lakanda Varissɛli la ni yɛ a vaksin kɛ.\nNî’î yɛrɛ wala i dɛ’ɛn yɛ varissɛli lakɔrɔssi, taha firakɛ yɔrɔ la.\nNî’î ma dɛli varissɛli sɔrɔn’na, i ma dɛli vaksin kɛla. Taha firakɛ yɔrɔ la.\nRibɛɔli bɛ môghô mîîn nu la û fari bɛ kalya, û ɲa bɛ bilɛn, û bɛ sɔkhɔ-sɔkhɔ ani fana û fari bɛ tiɲɛ ka nɔrɔ-nɔrɔ bilɛn ni’w bɔ. I bɛssɛ ka i yɛrɛ lakanda ribɛɔli la ni yɛ a vaksin kɛ.\nNî’î yɛrɛ wala i dɛ’ɛn yɛ ribɛɔli lakɔrɔssi, taha firakɛ yɔrɔ la.\nNî’î ma dɛli ribɛɔli sɔrɔn’na, i ma dɛli vaksin kɛla. Taha firakɛ yɔrɔ la.\nDiftɛri yɛ nilakili wala fari gôlô guɛlɛya jangarɔ dɛ yɛ. Difitɛri suguya fila dɛbɛy: kan-kɔnɔ diftɛri ani fari gôlô diftɛri.\nKan-kɔnɔ diftɛri bɛ môghô mîîn na a kan-kɔnɔla la, I tigui kan-kɔnɔla bî’î dimi, I fari bɛ kalya ki dimi nî’î bɛ ka kunuli kɛ. Fari gôlô diftɛri tɔmassɛrɛ ba yɛ jɛlida dɛ yɛ mîîn tɛ firakɛ kâ’ɲa. I bɛssɛ ka i yɛrɛ lakanda diftɛri la ni yɛ a vaksin kɛ.\nNî’î yɛrɛ wala i dɛ’ɛn yɛ diftɛri lakɔrɔssi, taha firakɛ yɔrɔ la.\nNî’î ma dɛli diftɛri sɔrɔn’na, i ma dɛli vaksin kɛla. Taha firakɛ yɔrɔ la.\nWaga yɛ bana dɛ yɛ mîîn bɛ waya fari gôlô bɛ’ɛ kan. A bɛ massɔrɔn fɛtɛ’w dɛ fɛ mîîn nu bɛ wô’ô kɛ fari gôlô kɔnɔ.\nö fana bâ’â kɛ fari bɛ jɛlida nîîn sɔrɔn farigɔlɔ kan, kissɛ ni’w ani fari tiɲɛ, wahati tchâman a bɛ kɛ bara kɔrɔ, bôlô kôyni’w tchɛ’ma, sanfɛ tɛguɛ kuru yɔrɔ ani fari kuru yɔrɔ bɛ’ɛ, I bôlô kɔrɔ ani si’in kuun’w kan.\nBana ni bɛ massɔrɔn ni môghô fila fari gôlô’w sɛra ɲɔgɔn’ma.\nNî’î yɛrɛ wala i dɛ’ɛn yɛ waga lakɔrɔssi, taha firakɛ yɔrɔ la.\nNî’î kɔnɔ ani nugudɛɛn bîî dimi, fɔhnɔ-lɔghɔ, fɔhnɔ ani kɔnɔ bɔri yî’î sɔrɔn, ka fari kalya kafakan ani kɔnɔ dimi. Jangarɔ ni bɛ sɔrɔn môghô mîîn nu la ji tchâman bɛ bɔ û fari kɔnɔ jona.\nNî’î yɛ gastrɔ ɛntɛriti lakɔrɔssi, taha firakɛ yɔrɔ la.\nJi wala thɛ dôôni mi shin tchâman.\nI tɛguɛ’w lakô safinɛ la wahati ni wahati sâ’â i tissɛ kââ lassɛ tɔ’ɔ wu ma.\nBana tchâman guɛrɛ bɛ kɛlɛn. Yan i bɛna kibarɔ wu massɔrɔn jangarɔ jugu sɔrɔn tchôgô la.\nTaha firakɛ yɔrc la hali ni ka sɔrɔn I ka bana damina tchôgô tɛ kɛlɛn yɛ ni mîîn’w fɔra yan.


Furaw kɛli tumuw na o dɔrɔn tɛ u ban pewu-pewu. Yɛrɛsaniya ani forobasaniya jɔyɔrɔ ka bon a la kosɛbɛ. Tumubanaw caya ka di nɔgɔya la ka dukɔnɔmɔgɔ bɛɛ sɔrɔ. O la, ni tumu yera mɔgɔ kelen na, du mɔgɔ bɛɛ furakɛli de ɲɔgɔn tɛ o la.\nMebɛndazɔli bɛ kɔnɔnatumuni furakɛ, ka kɔnɔnatumukunsaba (Trichocéphale) furakɛ, ka kɔnɔnatumuni (Ascaris) furakɛ, ka kɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) furakɛ, ani tumu wɛrɛ min bɛ wele ko sitɔrɔnjiloyidi (Strongyloïdes). A fana bɛ se ka bagansogolatumuni (Trichinose) furakɛ nka a tɛ o fura lakika yɛrɛ ye. Hali ni a yɛ a sɔrɔ ka a kɔlɔlɔw man ca, nugudimi walima kɔnɔboli bɛ se ka a tigi minɛ ni tumuw donna a fari la kosɛbɛ.\nI b’i yɛrɛ kɔlɔsi mebɛndazɔli tali la kɔnɔmaya kalo 3 fɔlɔw la ani n’a bɛ se ka gɛlɛya lase i dɛbɛladen ma. I kan’a di denw ma minnu san 1 ma dafa fɔlɔ.\nKɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) kama\nSan 1 ka taa balikuya la: aw bɛ mg 100 di siɲɛ 1 kununta la. Aw bɛ segin o kan dɔgɔkun 2 kɔ fɛ ni a b’a kun bɔ.\nKɔnɔnatumuni (Ascaris), kɔnɔnatumukunsaba (Trichocéphale) ani kɔnɔnatumuɲinma (Ankylostome) kama\nSan 1 ka taa balikuya la: aw bɛ mg 100 di siɲɛ 2 don o don tile 3 kɔnɔ (furakisɛ den 6 a mumɛ).\nAw bɛ mg 500 furakisɛ den kelen di siɲɛ 1 dɔrɔn.\nK’a kɛ ka kɔnɔnatumuni (Ascaris) kunbɛn o yeli ka teli yɔrɔ minnu na\nSan 1 ka taa balikuya la: aw bɛ mg 500 di kalo 4 o kalo 4 ka se kalo 6 o kalo 6 ma.\nBagansogolatumuni (Trichinose) kama\nSan 1 ka taa balikuya la: aw bɛ mg 200 ka se mg 400 ma aw bɛ o di siɲɛ 3 don o don tile 3 kɔnɔ. O kɔ fɛ, aw bɛ sɔrɔ ka a ta mg 400 ka se mg 500 ma ka o di siɲɛ 3 don o don tile 10 wɛrɛ kɔnɔ. Ni dimilabana dɔ bɛ yen walima yeliko gɛlɛya bana dɔ, aw bɛ se ka steroyid dɔ di, i n’a fɔ funudafura, mg 40 ka se mg 60 ma siɲɛ 1 don o don tile 10 kɔnɔ fɔ ka se tile 15 ma tuma dɔw la.\nAlbɛndazɔli ni mebɛndazɔli ka surun ɲɔgɔn na, nka a da ka gɛlɛn tuma caman. A bɛ kɔnɔnatumuni kɛlɛ, ka kɔnɔnatumukunsaba (Trichocéphale) kɛlɛ, ka sitɔrɔnjiloyidi (Strongyloïdes) kɛlɛ, ka kɔnɔnatumuni (Ascaris) kɛlɛ, ka kɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) kɛlɛ, ka bagansogolatumuni (Trichinose) fana kɛlɛ. A kɔlɔlɔw ka dɔgɔn.\nNin ka faamu kunnafoni nafama\nKana sɔn ka albɛndazɔli di muso ma k’a kɔnɔ to kalo 3 kɔnɔ k’a sababu kɛ a bɛ se ka fiyɛn bila den na a ba dɛbɛ la. I kana a di den ma min si ma san 1 sɔrɔ fɔlɔ.\nKɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) kama, kɔnɔnatumuni (Ascaris), kɔnɔnatumukunsaba (Trichocéphale) ani kɔnɔnatumuni kama:\nSan 1 ka taa san 2 la: aw bɛ mg 200 di siɲɛ kelen\nSan 2 san fɛ: aw bɛ mg 400 di siɲɛ kelen. N’a b’a kunbɔ. Aw bɛ segin o kan ɲɔgɔn kan dɔgɔkun 2 tɛmɛmen kɔ.\nSitɔrɔnjiloyidi (Strongyloïdes) kama:\nAw bɛ mg 400 di siɲɛ 2 don o don tile 7 kɔnɔ.\nBagansogolatumuni (Trichinose) kama:\nAw bɛ mg 400 di siɲɛ 2 don o don tile 8 ka se tile 14 ma. Ni dimi ni yelikogɛlɛya bɛ yen, aw bɛ steroyid fana di, misali la funundafura, o mg 40 ka se mg 60 ma siɲɛ 1 don o don tile 10 kɔnɔ ka se tile 15 ma.\nTumu korilenw fura ascaris (tumu min bɛ wele ko asikari, ascaris) ani nugulatumuw fura oxyures (tumu jurujan oxyure, ani min bɛ kɛ den kɔnɔ Enterobius vermicularis).\nA dilannen don ka kɛ piperazini sitarati, taritarati idarati adipati walima fɔsifati ye:\nA furakisɛ miligaramu 500 bɛ sɔrɔ\nA jima miligaramu 500 bɛ sɔrɔ mililitiri 5 la\nNi tumu korilen don, a tata hakɛ ka kan ka caya furakɛli tile 2 fɔlɔ kɔnɔ. Ni nugulatumu don a bɛ ta don o don fo dɔgɔkun kelen nka a tata hakɛ tɛ caya barisa kɔlɔlɔ dɔɔni bɛ a tali la.\nNi tumu korilen don, piperazini tata hakɛ: (kilogaramu 1 o kilogaramu 1, miligaramu 75 don o don) miligaramu 500 furakisɛ walima a jima mililitiri 5.\nA bɛ ta siɲɛ 1 don o don fo tile 2.\nBaliku: miligaramu 3500 (kisɛ den 7 walima kafeminkutu ɲɛ 7)\nDen san 8 ka se a san 12 ma: miligaramu 2500 (kisɛden 5 walima kafeminkutu ɲɛ5)\nDen san 3 ka se a san 7 ma: miligaramu 1500 (kisɛ den 3 walima kafeminkutu ɲɛ 3)\nDen san 1 ka se a san 3 ma: miligaramu 1000 (kisɛ den 2 walima kafeminkutu ɲɛ 2)\nDen min tɛ san 1 bɔ: miligaramu 500 (kisɛ den 1 walima kafeminkutu ɲɛ 1)\nNi tumu jurujan don, piperazini tata hakɛ: (kilogaramu 1 o kilogaramu 1, miligaramu 40 don o don)\nA bɛ ta siɲɛ 2 don o don fo dɔgɔkun 1\nBaliku: miligaramu 1000 (kisɛ den 2 walima kafeminkutu ɲɛ 2)\nDen san 8 ka se a san 12 ma: miligaramu 750 (kisɛ den 1 ni ½ walima kafeminkutu ɲɛ 1 ni ½)\nDen san 3 ka se a san 7 ma: miligaramu 500 (kisɛ 1 walima kafeminkutu ɲɛ 1)\nDen min tɛ san 3 bɔ: miligaramu 250 (kisɛ ½ walima kafeminkutu ɲɛ ½)\nCabɛndazɔli, Thiabendazole, tumu suguya caman fura\nA furakisɛ miligaramu 500 bɛ sɔrɔ walima a jima garamu 1 mililitiri 5 la\nKɔlɔlɔ caman bɛ cabɛndazɔli la ka tɛmɛ mebɛndazɔli (mébendazole) ni alibɛndazɔli (albendazole) kan, o de kama ale tali bɛ wajibiya tumuw furakɛli la ni fura kofɔlen fila ninnu ma sɔrɔ, walima ni tumubana tɛ nugu kɔnɔ.\nA bɛ se ka ta walasa ka tumu suguya saba furakɛ ni olu ye jolidɛsɛtumu, kɔnɔbolitumu ani kɔnɔnugutigɛ tumu. Cabɛndazɔli fana bɛ kɛ ka kɔnɔnatumuw furakɛ, nka piperazini (pipérazine) kɔlɔlɔ ka dɔgɔn ka tɛmɛ ale ta kan. A fana bɛ se ka kɛ ka sɛgɛlɛn furakɛ, a jɔda fana ka bon lɛlatumu furakɛli la.\nAw ye aw janto nin na. Cabɛndazɔli tali bɛ kɛ sababu ye kɔnɔnatumu ka yɛlɛ mɔgɔ ngɔɔnɔ fɛ. O bɛ gɛlɛya don a tigi ninakili la. O la sa, ni aw sigara ko kɔnɔnatumu kɔrilen bɛ mɔgɔ kɔnɔ ka fara tumu suguya wɛrɛw kan, a ka fisa aw ka furakɛli daminɛ ni piperazini ye ka kɔn cabɛndazɔli ɲɛ.\nA tali kɔlɔlɔw: tuma dɔ la cabɛndazɔli bɛ gɛlɛya dɔw lase mɔgɔ ma: a tigi bɛ sɛgɛn, ka a kɛ i n’a fɔ a man kɛnɛ, ani a bɛ fɔɔnɔ waati dɔw la.\nCabɛndazɔli tata hakɛ ye (kilogaramu o kilogaramu, miligaramu 25 don o don): miligaramu 500 kisɛ walima a jima garamu 1 mililitiri 5 la\nAw bɛ a di siɲɛ 2 don o don fo tile 3. A kisɛ ka kan ka ɲimi.\nA di o di:\nBaliku: miligaramu 1500 (kisɛ 3 walima a jima kafeminkutu ɲɛ 1 ni ½)\nSan 8 ka se a san 12 ma: miligaramu 1.000 (kisɛ 2 walima a jima kafeminkutu ɲɛ 1)\nSan 3 ka se a san 7 ma: miligaramu 500 (kisɛ 1 walima a jima kafeminkutu ɲɛ ½)\nMin tɛ san 3 bɔ: miligaramu 250 (kisɛ ½ walima a jima kafeminkutu ɲɛ ¼)\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: (antiminiti, Antiminth, kobantirili, Cobantril, ɛlimɛkisi, Helmex, pinikisi, Pin-X)\nPirantɛli bɛ kɛ ka kɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) furakɛ, kɔnɔnatumuɲinma (Ankylostome), ani kɔnɔnatumuni (Ascaris). Ale de sɔngɔ ka teli ka caya. A bɛ to ka fɔɔnɔnege don a tigi la, ka ɲɛnamini bil’a bila a la walima kunkolodimi. I kana sɔn ka a di mɔgɔ ma min bɛ ka pipɛrazini (ntumukɛlɛfura sugu wɛrɛ) ta.\nKɔnɔnatumuɲinma (Ankylostome) ni kɔnɔnatumuni (Ascaris) kama: aw bɛ diko kelenpe de kɛ.\nKɔnɔnatumumisɛnni (Oxyure) kama: aw bɛ diko kelen kɛ ka dɔgɔkun 2 lafilɛ ni ka sɔrɔ ka diko wɛrɛ kɛ.\nAw bɛ mg 10 di kilogaramu la. Ni den girinya dɔnfɛɛrɛ t’i bolo, aw bɛ di ni a sisan dalilu ye\nSan 2 jukɔrɔ: aw bɛ mg 62 di (a den 1 min ye mg 250 ye o ¼)\nSan 2 ka taa san 5 la: aw bɛ mg 125 di (a den 1 min ye mg 250 ye o ½)\nSan 6 ka taa san 9 na: aw bɛ mg 250 di (a den 1 min ye mg 250 ye o kuturu)\nSan 10 ka taa san 14 na: aw bɛ mg 500 di (a min ye mg 250 ye o den 2)\nSan 14 san fɛ: aw bɛ mg 750 di (a min ye mg 250 ye o den 3)


Faradiɛ ɲinini nana yira ka fɔ ko Bamakɔ dugu sigi ka bi ni lawalɛ. bamakɔ tɔgɔ nana bɔ bamba sa dɛ ni maraka nana o da la a ki fɔlɔ nana kɛ niarela.Niare u ka ki a lɛ dɛ yɛ ki bew là kɔrɔbalɛ dɛ yɛ. XIXe siècle banɛ, Bamakɔ ku dugu dɛw bɛ ta ma kɛmɛ saba là (600 habitants), kuma mi na février kalo kilɛ fɔlɔ san mille huit cent quatre vingt trois, Français nu u ka kɛlɛkɛdew dona Bamakɔ kɔnɔ.\nSan mille huit cent quatre vingt cinq, a bɛ kɛ Haut Sénégal-Niger o lu ka faaba octobre kalo kilɛ tan ni saba san mille huit cent quatre vingt neuf (17 octobre 1899) a bɛ kila kana kɛ soudan français san mille neuf cent vingt. san mille neuf cent deux ni san mille neuf cent sept tiɛ Koulouba palais diɔra, o kuma la gouverneur dɛ ku bɛ o fɛ yɛrɛta nanɛ, an ka dimana miɛmɔgɔ nana yɛlema a kɔnɔ. San mille neuf cent quatre, nɛgɛ sira nana bɔ Dakar-Niger tiɛ.San mille neuf cent cinq u nana point G dɔkɔtɔrɔso diɔ.\nNovembre kalo kilɛ tan ni sɛki san millɛ neuf cent cinquantɛ cinq, Bamakɔ kɛra commune ka bara bɛ là maire bɛ na kɛ Modibo Keïta,o ka a sinɛfɔlɔ yɛ ka ta, san kɛlɛ o kɔfɛ Bamakɔ yɛ a ka yɛrɛta sɔrɔ, Bamokɔ nana kɛ Mali faaba.\nBamakɔ dugu kolo kɛ togo na kilatogoModifier\nBamakɔ sigi lɛ bɛ Niger ba kan,ni u bo wolɛ Joliba (« le fleuve du sang »). Bamakɔ dugu lamini lɛw do ni kulu dɛ yɛ.a boɲa kilibiyanfan fɛ ni kɔronyanfan fɛ yɛ 34km2.An bew yɔrɔ mi Bamakɔ dugu dew tiaya boyana codiuku barsa san 1884 Bamakɔ u ku yɛ ma kɛmɛ duru (2500prs),san 1908 a tara ma kɛmɛ seki, san 1945 ma wabiwɔrɔ ni wolofila, san 1960 ma ba kɛmɛ dew ku bɛ Bamakɔ, yɛrɛta kuma la ducodo dɔ dɛ ku fara Bamakɔ ka u kan diɛtɛminɛ nana yira ka fɔ kɔ Bamakɔ dugu dɛw bɛ ma 1 690 471,nga o diama tiaya nana ni fin kuta badɛw dɛ yɛ (ni nɔgɔ bo, la sira ko bola,a ni ji ko fɛnɛ). Bamakɔ ni Dakar ni Abidjan tiɛ kilo ba kɛlɛ (1 000)dɛ bɛ u tiɛ , an ni guinnee danfara tiɛ kilo kɛmɛ ni mugan, Bamakɔ yɛ farafina tilɛbiyanfan sikubɛyɔrɔ.\ntatogo a ni fasɔrɔsiraModifier\nMonumentsa ni yɔrɔModifier\nLada là niɛnadiɛModifier\nkilokɛyɔrɔ a ni muséesModifier\nMɔgɔ munu dɔnɛ do kodiukuModifier\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Bamakɔ&oldid=39057 »\nDernière modification le 28 Marisikalo 2021, à 13:05\nLa dernière modification de cette page a été faite le 28 Marisikalo 2021 à 13:05.


Den banabagatɔ ni ladonko nɔgɔman ka kan\nSigida 21 Denmisɛnw Ladonni\nSaniya ni jinɔgɔlabɔ\nBolociw ni furaw\nKɛcogo wɛrɛ minnu bɛ denmisɛnw ka kɛnɛya makarali la\nDenmisɛnw ka kɛnɛyako gɛlɛyaw\nFari fanw banani\nJoginniw ni kasaaraw\nKɛnɛya tigilamɔgɔw tɔgɔlakibaruya\nDen min bɛ ka mɔ o den ka kɛnɛ de\nDenw bilali kalan sira fɛ\nNanfila A: Den ka mɔni kɔlɔsilisɛbɛn\nI n’a fɔ i bɛ sɔnkan ɲini baliku fɛ cogo min na o furakɛli la, den fana furakɛko ɲuman bɛ kɛ n’a nɛgɛn-nɛgɛnni ye a ka sɔn furakɛli ma. Den nɛgɛnni ka sɔn furakɛli ma tɛ ɲɛ muɲu ni timinandiya kɔ. Fɔ i ka kɛ mɔgɔ nɔgɔman ani mɔgɔ ɲuman ye. Kan’a fɔ ko sɔgɔli tɛ n’a dimi walima ko fura kunaman ka timi. Ni den dara i la nɛgɛnni na, a tɔ bɛ sɔn i ka lajɛliw ma nɔgɔya la. A b’i ka ɲininkaliw jaabi ka tila k’a yɛrɛ sendon a yɛrɛ ka furakɛli la.\nFɛɛrɛ wɛrɛw bɛ yen den nɛgɛnni na ka furakɛli kɔnɔgan bɔ a dusu la:\nBɛrɛbɛrɛli ye furaw ladumanba ye denw ma.\nSani i ka maga den na, i b’a nisɔndiyakumaninw bila a la fɔlɔ. O furancɛ kɔnɔ, i b’i jija k’a yecogo jateminɛ. I b’i yɛrɛ ɲininka yala a ka kɛnɛ a yecogo fɛ wa? Yala a bɛ ka ninakili bɔ koɲuman wa? Yala fɛn tɛ a golo yecogo la wa?\nN’i bɛ na dusukun mankanjateminɛnan ta walima ka farikalayajateminɛnan ta a kama, i b’o minɛn ninnu baarakɛcogo ɲɛfɔ a ye fɔlɔ a kana na siran olu ɲɛ.\nA ba, a mɔmuso walima mɔgɔ wɛrɛ min bɛ ka a ladon, i bɛ o tigi bila k’a minɛ o ka siran bɔ a dusu la. N’ i bɛ se, furakɛli fɛn o fɛn ka kan ka kɛ i bɛ o kɛcogo ɲɛfɔ den ladonbagaw ye.\nNi dimi bɛ den min kan, i bɛ parasetamɔli (asetaminofɛni) di o ma. O tɛ na bana sun furakɛ. Nka tuma dɔ la, den bɛ se ka dumuni kɛ, ka ji min ani k’a daminɛ ka kɛnɛya n’i ye dimimadafura di a ma; ɲɛ asetaminofɛni, acétaminophène lajɛ walasa ka faamuya sɔrɔ fura hakɛ sumani cogoya kan.\nFurakɛli minnu tɛ taa dimi kɔ ani fura minnu tali man nɔgɔn, i b’olu kɛli to i ka furakɛli labantumaw la.


Mali : cɛmancɛ-fanga ɲɛmɔgɔ Bah N’Daw bɛ taama la Fransi kabi taratalon - Radio Paysan Fm\nMali : cɛmancɛ-fanga ɲɛmɔgɔ Bah N’Daw bɛ taama la Fransi kabi taratalon\n29 janvier 2021 à 08h55\nA ni yen kuntigi Emmanuel Macron ye ɲɔngɔnye kunu araba Fransi jamanakuntigiso Elysée la. Bah N’Daw ka taama in kun dɔ ye ka G5 Sahel jamanaw ka lajɛrɛ nata labɛn. N’o ka kan ka sigi yani lɔgɔkun saba.\nNin taama tɛ gwansan ye bawu a siyen fɔlɔ le ye ni ye Mali cɛmancɛ-fanga ɲɛmɔgɔ bɛ ka bisimila jamana wɛrɛ la min tɛ Cedeao kɔnɔ. O ye fɛɛrɛ ye Fransi fɛ ka Bah N’Daw ka fanga lakolon Mali kunna. A ma fɔ ni fransi y’o lakolonli kɔsegin ɲini mali fɛ. Nka sorasiw tun ye ton min sigi, CNSP, o cili tun nyinina cedeao fè, o sabatira.\nJamana ɲɛmɔgɔ fila ninnu tun t’u kelen na. Florence Parly fransi kɛlɛbolow minisiri, ka fara kɔkanko minsiri Jean-Yves Le drian kan, olu fana y’u niyɔrɔ ta ɲɔgɔnye in na. Bah N’Daw fana nana n’a ka minisir saba ye…Kɔkanko minisiri Zeini Moulaye ; kaana minisiri ani jamana kɔnɔna-mara minisiri, colonel Sadio Camara ni colonel Abdoulaye Maïga.\nKuma kun kɛra sahel jamanaw ka lajɛrɛ nata ye. N’o bololani bɛ février kalo nata tere 15 an’a tere 16, N’Djamena, Tchad faaba la.\nKa lakanako b’o a la, u da sera fana Fransi ni Mali ka baaraɲɔgɔnya man sɔrɔko fan fɛ.


A jɛnsen na : 16/04/2021 - 12:47\nDr Michel Yao, diɲɛ kɛnɛyako tɔnba "OMS" bolofara Farafinna, ɲɛmɔgɔ. @drmichelyao1/Twitter\nA kɛbaga : Maïmouna ZERBO Dɔ̀dɔ\nDiɲɛ kɛnɛyako tɔnba bolofara Farafinna "OMS Afrique" y’a ka dɔgɔkun kunnafoni lajɛrɛ kɛ kunu bɔlɔlɔ sira fɛ.Tɔn in ɲɛmɔgɔw ani kɛnɛya tigilamɔgɔ wɛrɛw kuma na misalila "coronavirus" boloci-furaw kan.\nKunnafoni lajɛrɛ in kan kuma kɛra misalila coronavirus boloci-furaw kan.\nDiɲɛ kɛnɛyako tɔnba, "OMS" bolofara Farafinna, o ɲɛmɔgɔ Dr Richard Mihigo ko Farafinna jamana kelen-kelen minu ma "Coronavirus" boloci-fura sɔrɔ fɔlɔ, fɛɛrɛw talen don ka see ka boloci-fura ninnu lataga o jamanaw kan teliyala.\nJamana dɔw yɛrɛ la i n'a fɔ Ghana ani Rwanda, boloci-fura ninnu ma bɔlikɛ yen, olu yɛrɛ b’a ɲinina k'a san n’u tɔgɔla wari ye, nka u t’a sɔrɔ la.\nMin ye joli-kuru sigi ye mɔgɔ dɔw farila "Etats-Unis" ani "Europe" u bolocili kɔ misalila ni "Johnson and Johnson" ye walima "Astra Zeneca" ye n’o ye "coronavirus" boloci furaw ye, DR Richard Mihigo ko Farafinna kɔnɔ joli-kuru sigi ma kɛ mɔgɔw farila minnu bolocira misalila ni "Astra Zeneca" ye i n'a fɔ jamana dɔw la.\nDr Richard Mihigo ka fɔla fana ni jamana dɔw ye "coronavirus" boloci matarafa kasɔrɔ dɔw m'a kɛ, o bɛ sɔn ka gɛlɛya lase bana in kɛlɛli ma.\nKɛnɛya tigilamɔgɔ minnu tun bɛ nin lajɛrɛ kɛnɛ kan, misalila "Afrique du sud" furako cakɛdaba ɲɛmɔgɔ Dr Boitumelo Semete ani Dr Richard Mihigo yɛrɛ, o bɛɛ sinsin na kan ko "Coronavirus" boloci-fura ninnu nafa k’a bon n’a kɔlɔ-kelen kelenw ye.


Tchad: fangasinaw ka nin dɔgɔkun wulikajɔw senfɛ mɔgɔ 650 ɲɔgɔn de minɛna lakandatigilamɔgɔw fɛ\nA jɛnsen na : 30/04/2021 - 14:07\nTchad, Ndjamena avril kalo tile 27, wulikajɔkɛlaw tun ye jamana in faaba minɛn, mɔgɔ duuru bɔnɛ na u nin na, dɔw fana minɛna lakandatikilamɔgɔw fɛ. AP - Sunday Alamba\nTchad jamana na, fangasinaw ka nin dɔgɔkun wulikajɔw senfɛ mɔgɔ 650 ɲɔgɔn de minɛna lakandatigilamɔgɔw fɛ. U bɛɛlajɛlen ka kow bɛ sariya ka bolokan ni waati in na. Kunnafoniya in dira kunu de Ndjamena jamana tɔgɔla kiritigɛla fɛ. Dɔw labilala u cɛla kaban.\nWulikajɔw ninnu daminɛna taratadon de, fangasinaw ni jamanadenw tɔgɔla tɔn dɔw fɛ.\nO laɲini tun ye sɔrasiw ka fanga bila. Nka wulikajɔ in tun ma yamaruya donnatɛmɛfanga marabaaw fɛ, o kama polisiw ye ɲɛjibɔ gaziw ci u la. O senfɛ mɔgɔ duuru ɲɔgɔn de bɔnɛ na u nin na.\nTaratadon kelen in dɔrɔn la mɔgɔ kɛmɛwɔrɔ ɲɔgɔn minɛna polisiw fɛ. A dugusajɛ araba fana, wulikajɔkɛlaw y'a ɲini kabɔ tuguni, nka u ma se ka faraɲɔgɔnkan ka ɲɛ. Mɔgɔ 58 minɛna o fana senfɛ Tchad faaba N'djamena dɔrɔn kɔnɔ. Nka jamana tɔgɔla kiritigɛla Youssouf Tom kafɔla, mɔgɔ minɛnen ninnu bɛɛ bɛ ka tɛmɛ kelen kelen sisan kiritigɛlaw ɲɛma ka ɲɛfɔlikɛ. U dɔw sera ka sira sɔrɔ kaban ka taga u ka so, nka ulu hakeya kelen kɔni ma fɔ a fɛ.\nNin dɔgɔkun wulikajɔkɛla ninnu tun bɛ ka Faransi fana jalaki kafɔ a bɛ ka dɛmɛdon sɔrasiw ma. Halini Faransi jamana ɲɛmaa Emmanuel Macron ye wulikajɔkɛlaw jɛnsɛni waleya kɔn, jalakiba kan halisa, fangasina dɔ ka fɔla, Macron kelen pewu de kɛra jamana ɲɛmaa ye tubabula min ye ɲɔgɔnye kɛ ni Tchad donnatɛmɛ fangaɲɛmaa Mahamat Idriss Deby ye, k'ulu tɛ se k'o famu cogosila.\nFarafinna jamana ɲɛmɔgɔ dɔw farala Faransi ta kan, ka ɲogɔnye kɛ, ka kuma farafinna kun kan kow kan\nMali jamana la, bɛnkan ma sɔrɔ jamana marabagaw ni UNTM cɛ\nDiɲɛ jamana nafolobatigiw ye ɲaniya ta, k'u bɛna waari di Soudan ma, k'a dɛmɛ ka bɔ gɛlɛya kɔnɔ\nBurkina Faso, mɔgɔ kɔnɔton de bɔnɛna u niinna jatigɛwalɛkɛlaw ka binkani dɔ senfɛi dɔ senfɛ\nMali jamana barakɛlaw ka lafasaton UNTN ye tile damadɔ baraɲɔngiri boloda bi tɛnɛdon.


Sigida 4Banabagatɔ furakɛcogo\nBana caman bɛ yen minnu man jugu, banabagatɔ bɛ nɔgɔya a yɛrɛ ma hali ni a ma fura ta. Nka, a kɛra bana sugu o sugu ye, hali min man jugu, a bɛ farikolo fanga dɔgɔya. Walasa banabagatɔ ka kɛnɛya joona, a ka kan ka nin waleya ninnu matarafa.\n1. Banabagatɔ ka daamu\nBanabagatɔ ka kan ka a lafiɲɛ yɔrɔ lafiyalen na, yeelen ni fiɲɛ bɛ yɔrɔ min na kosɛbɛ. A ka kan ka tanga funteniba ni nɛnɛba ma. Ni nɛnɛ bɛ walima ni nɛnɛ bɛ banabagatɔ la, aw bɛ dara walima birifini dɔ biri a la. Ni funteni bɛ walima ni farigan bɛ banabagatɔ la, aw bɛ fini bɔ a la.\nA kɛra bana sugu o sugu ye, sango ni farigan don, banabagatɔ ka kan ka jimafɛn caman min: ji, dute, furaji, jiridenji, minfɛn sumalenw.\nA ka fisa banabagatɔ saniyalen ka to. A yɛrɛ farikolo ni a ka finiw ka kan ka ko don o don. A ka dara ni a ka birifiniw fana ka kan ka saniya. Ni bana ka jugu, banabagatɔ dun tɛ se ka a yɛrɛ lawuli, aw ka kan ka a fari jɔsi ni fu ɲiginnen walima fini dɔ sulen ye ji wɔlɔkɔlen na.\nAw ka kan ka banabagatɔ ko don o don.\n4. Dumuni nafama dunni\nNi banabagatɔ bɛ a fɛ ka dumuni kɛ, aw ye dumuni di a ma. Dumuni kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ bana caman kama, banabagatɔ ka kan ka jimafɛnw, dumuni nafama sanumanw dun, i n’a fɔ sogo, jɛgɛ, fɛɛnɛ, shɛ, nakɔfɛnw ni jiridenw (aw ye Sigida 11 Balo nafama lajɛ).\nNi banabagatɔ fanga ka dɔgɔn kojugu, aw ye jija ka dumuni nafama di a ma, sinyɛ damadɔ tilɛ kɔnɔ. Ni a tɛ se ka dumunikɛ ka ɲɛ, aw ye a dumuni tigɛtigɛ ka a magaya, walima aw ye naji di a ma ani jiridennɔnɔw.\nFangasɔrɔdumuniw nafa ka bon kosɛbɛ: misali la maoloseri, alikamaseri, pɔmutɛri, walima bananku. Ni a’ ye sukaro ni tulu dɔɔni kɛ a nin dumuni kofɔlenw na, o bɛ dɔ fara u fanga kan. A’ ye a ɲinin banabagatɔ fɛ, a ka minfɛn sukaromaw caman min sango ni dumuni ka gɛlɛn a tigi ma.\nAn bɛna kuma bana minnu kan, ni olu bɛ mɔgɔ minnu na, o tigiw mako bɛ dumuni kɛrɛnkɛrɛnnen na. O dumuniw suguya bɛna ɲɛfɔ sɛbɛn ɲɛ dantigɛlenw na.\nKɔnɔbɔli ni tɔgɔtɔgɔnin: Kɔnɔboli ni tɔgɔtɔgɔni\nFurudimiw ni nsɔnkunanw: Furudimi, nsɔnkunna ani dumuni yɛlɛmabaliya\nBɛlɛnin walima kɔnɔdimi: Dimi gɛlɛn juguman kɔnɔna na\nSukarodunbana: Jabɛtitɔw ka kan ka dumunikɛ cogominna\nSɔnnabanaw: A furakɛcogo\nSayi: A kunbɛncogo\nKɔmɔkililabanaw: A furakɛcogo\nBiɲɛdimi: A furakɛcogo\nTansiyɔn yɛlɛlen: A furakɛcogo


Ni mɔgɔ kɔnɔ bɛ a dimi ka a sababu kɛ: gosili ye i n’a fɔ binni, bolimafɛnkasara walima a tigi tanna a kɔnɔ na, aw bɛ a yɔrɔ lajɛ ni a birintilen tɛ barisa o de ye jolijiginni taamasiɲɛw ye kɔnɔbara la. Joli jigin ko jugu bɛ se ka laban kirinni ma. Fana, aw bɛ o taamasiɲɛ kelenw ɲini kɔnɔbara kan.\nKɔnɔbara bɛ gɛlɛya walima a bɛ to ka funu ka taa a fɛ\nBasibɔn taamasiɲɛw: fanga dɔgɔya, fari ɲɛ bɛ jɛya ani ninakili bɛ lateliya.\nNi aw ye nin taamasiɲɛ kofɔlenw dɔ kɔlɔsi mɔgɔ la, aw bɛ a tigi furakɛ ka ɲɛ (sɛbɛn ɲɛ Kirinni) ani ka dɛmɛ ɲini. Aw kana dumuni walima ji fosi di a tigi ma. Walasa ka kunnafoni caman sɔrɔ kɔnɔnabana furakɛcogo kan, aw ye sɛbɛn ɲɛ Dimi gɛlɛn juguman kɔnɔna na lajɛ.\nNi nugukun poyira ka bɔ kɔnɔbara yɔrɔ dɔ fɛ, aw bɛ a datugu ni fini saniyalen dɔ ye min sulen don kɔkɔji la ani ka dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini. Aw kana nugu in ɲɔni ka lasegin.\nFɛn dɔ kɛlen ka fari sɔgɔ ka a kun bɔ\nNi fɛn dɔ ye kɔnɔbara sɔgɔ ka a kun bɔ, a ka fisa aw kana a sama ka bɔ. Aw bɛ taa a bɔ dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ. Hali ni aw bɛ mɛn ka a sɔrɔ aw ma dɛmɛ sɔrɔ, aw kana a sama ka bɔ. Aw bɛ a meleke ni bandi ye walima fini dɔ walasa a ka to yɔrɔ kelen.


Aw ka kan ka aw tɛgɛw ko tuma bɛɛ ni safinɛ ye, ni aw wulila sɔgɔma, ni aw bɔra ɲɛgɛn na, ani sani aw ka tobilikɛ walima ka dumunikɛ.\nAw ka kan ka aw ko don o don ni funteni bɛ; ni aw bɔra foro la aw bɛ aw ko, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni aw wɔsira kosɛbɛ, o ka ɲi aw fari ma; o bɛ aw tanga kaba ni ɲimiw ni kurukuruw ani ŋɛɲɛ ma. Aw bɛ banabagatɔ ko don o don, hali denw.\nAw kana sɔn aw sennakolon ka yaala; hali denmisɛnniw ka kan ka samara don. O bɛ aw fari tanga tumu dɔw ma, tumu minnu bɛ yɛlɛ sen fɛ i n’a fɔ sugunɛbilenni banakisɛ ani kɔnɔnatumuɲinma, aw ye sɛbɛn ɲɛ Sugunɛbilenni lajɛ). O tumu ninnu de bɛ jolidɛsɛ bila mɔgɔ la, aw ye sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔnatumuɲinma lajɛ.\nAw ka kan ka aw da ko ka ɲɛ don o don, ani aw kɛlen kɔ ka sukaromafɛnw dun. Ni dakobɔrɔsi tɛ aw bolo, aw bɛ se ka aw da ko ni jikɔkɔma ye, bikaribonati bɛ min na walima ka gɛsɛ ɲimi, ni o bɛ kɛ aw ka sigida la (aw bɛ sigida lajɛ min kɛrɛnkɛrɛnnen don ɲiw kama, sɛbɛn ɲɛ Sigida 17 Ɲinw, ɲintaraw ani dakɔnɔna).\nAw kana a to baganw ka don so kɔnɔ, wa aw kana a to u ka se denmisɛnniw ka tulonkɛyɔrɔw la.\nAw kana a to wuluw ka denmisɛnniw nɛmu; aw kana a to u ka yɛlɛn dilanw kan walima ka da dɛbɛnw kan. Banaw bɛ se ka sɔrɔ wuluw fɛ.\nNi den walima bagan ye bo kɛ duguma, aw bɛ aw teliya ka a cɛ ka bɔ yen; ni aw bɛ se, aw bɛ denmisɛn kɔrɔbalen dege ɲɛgɛnnataa kɛko ɲuman na, walima ka a fɔ u ka taa banakɔtaa kɛ yɔrɔjan na.\nAw bɛ to ka dilanw, daraw, ni birifiniw bila tile kɔrɔ. Ni ngaranga bɛ dilannafiniw na, aw bɛ u su jikalan na o don bɛɛ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Dabiw lajɛ).\nTuma ni tuma aw bɛ ɲimi bɔ aw ka sokɔnɔmɔgɔ bɛɛ kunw na (aw ye sɛbɛn ɲɛ Ɲimiw ni ngarangaw furakɛcogo lajɛ. Tuma dɔw la ɲimiw ni garangaw bɛ se ka banaw lase mɔgɔ ma. Garangaw bɛ wuluw ni jakumaw ni sokɔnɔbagan minnu na, aw kana a to olu ka don so kɔnɔ.\nAw kana daji tu duguma. Banakisɛw bɛ sɔrɔ daji la minnu bɛ se ka bana lase mɔgɔ ma. Ni aw bɛ tiso walima ka sɔgɔsɔgɔ, aw bɛ a kɛ aw nɔnkɔn kɔnɔ walima aw tɛgɛ kɔnɔ ka tila ka o ko ka jɛ ni safinɛ ye.\nAw bɛ to ka aw ka yɔrɔw lasaniya. Aw bɛ yɔrɔw furan ka dugumala ni kokow ni sokɔnɔminɛnw jɔsi. Ni aw ye laso mu kokow la, o bɛ fɛnɲɛnamaniw donwow datugu.\nJi ni dumuniw lakanacogow:\n1. A ka ɲi aw ka ji ɲuman min, min sɛnsɛnnen don walima min wulilen don. Nin nafa ka bon, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denmisɛnniw ma ani sidabana bɛ mɔgɔkɔrɔba minnu na, ani fana, a nafa ka bon fiɲɛbana dɔw furakɛli la i n’a fɔ kɔnɔboli, tɔgɔtɔgɔnin, kunfilanitu, nɔgɔbana ani sayi. Nin bɛɛ la ji caman tigiya ka fisa ni ji sanuman tigiya ye bana kunbɛn na. Ni a fɔra ko faantanw ka musaka caman bɔ jiminta la walima ka lɔgɔ caman jeni ji kalayali la, o bɛ se ka degun lase u ma baloko la, ani ka jiri caman silatunu.\nMusaka caman tɛ min na, o de ye ka ji kɛ bidɔn sanuman kɔnɔ walima manaforogo la min kɔnɔna bɛ ye, ani ka a bila tile la fo lɛri 6 hakɛ ɲɔgɔn. Ni ji durulen don, aw bɛ a to tile la fo tile 2.\n2. Aw bɛ dumuniw tanga dimɔgɔw ni ɲɛmɛrɛ ni fɛnɲɛnamani wɛrɛw ma. O fɛnɲɛnamaniw de bɛ kɛ sababu ye ka banakisɛw jɛnsɛn, ani ka bana lase mɔgɔ ma. Aw kana dumuni tɔw lakanabali to walima ka dumuniminɛnw kobali bila ni o kɛra fɛnɲɛnamaniw bɛ don u la ani ka banakisɛ bila u la. Aw bɛ dumuniw datugu ka ɲɛ ni tɛmɛ ye walima finifɛgɛnmani.\n3. Jiriden minnu binna duguma, aw kana olu dun ka a sɔrɔ aw ma u ko ka ɲɛ. Aw kana a to denmisɛnniw ka jiridenw tɔmɔ ka sin ka u dun: aw ye u ko ka ɲɛ fɔlɔ.\n4. Sogo ka kan ka tobi ka mɔ kosɛbɛ sani aw ka a dun. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la lɛsogo ni jɛgɛ jeninen, sogoyɔrɔ dɔw kɛnɛ man kan ka to. Kɔnɔnatumu minnu bɛ wele ko ntɔrɔn ani sogolatumu (la trichinose), olu bɛ sɔrɔ sogo mɔbali dunni de fɛ.\n5. Banakisɛ dɔw bɛ shɛ la minnu bɛ kɔnɔboli lase mɔgɔ ma. Aw bɛ aw tɛgɛw ko sani aw ka aw bolo don dumuniw na.\n6. Aw kana dumuni kasabɔlen walima a tiɲɛnen dun. O bɛ se ka aw bana. Buwati kɔnɔ dumuni minnu fununen don walima minnu kɔnɔ dumuniw bɛ seri ka bɔ u dayɛlɛtɔ, aw kana olu dun. Aw ye aw yɛrɛ kɔlɔsi, kɛrɛnkɛrɛnnenya la saridinibuwati la, ani shɛsogo la, minnu tobilen mɛnna. Sani aw ka sogotɔ dun, aw ye aw jija ka a kalaya kosɛbɛ.\nNi aw bɛ se, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denmisɛnniw, mɔgɔkɔrɔbaw ani banabagatɔw ka dumuniw dun minnu sumanen don walima minnu tobi tuma ma mɛn\n7. Ni bana yɛlɛmata bɛ mɔgɔ la i n’a fɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ ni mimi ani murafarigan, o tigi ka kan ka dumunikɛ a kelen na. Banabagatɔw ni mɔgɔ tɔw man kan ka dumunikɛ minɛn kelen na, walima fo ni aw ye dumuniminɛnw (tasaw ni kutuw) tobi sani aw ka dumuni kɛ u la tuguni.\nDenmisɛnniw tangacogo banaw ma:\n1. Denmisɛnni minnu man kɛnɛ ni denmisɛnni tɔw man kan ka da dilan kelen kan i n’a fɔ ja in bɛ a jira cogo min.\nDenmisɛnni banabagatɔw walima kurukuruw, kaba, logologow, walima ɲimi bɛ minnu na, olu ni denmisɛnni tɔw man kan ka da dilan kelen kan. Aw bɛ aw seko bɛɛ kɛ walasa denmisɛnni muratɔw, keteketenitɔw, ɲɔnitɔw walima bana yɛlɛmata wɛrɛw bɛ minnu na, olu ni denmisɛnni tɔw kana da so kelen kɔnɔ, u yɔrɔ ka kan ka janya denyɛrɛniw ni denfitiniw na.\n2. Aw bɛ denmisɛnniw tanga sɔgɔsɔgɔninjɛ ma. Ala ye mɔgɔkɔrɔba minnu gɛrɛsɛgɛ fogonfogondimi walima sɔgɔsɔgɔ basigilen na, olu sɔgɔsɔgɔtɔ ka kan ka finini dɔ biri u da la, kɔfɛ ka o ko ni ji wulilenba ye. Olu ni denmisɛnniw man kan ka da so kelen kɔnɔ abada. Aw ka kan ka taa ni u ye dɔgɔtɔrɔso la joona.\nNi denmisɛnniw ni sɔgɔsɔgɔnijɛtɔ bɛ ɲɔgɔn fɛ, sɔgɔsɔgɔnijɛboloci ka kan ka kɛ u la (BCG).\n3. Tuma ni tuma aw bɛ to ka denw ko ani ka u donfiniw falen; aw ka to ka u sɔniw tigɛ tuma bɛɛ, a ka ca a la tumuw ni banakisɛw bɛ dogo sɔnijanw kɔrɔ.\n4. Tumuw bɛ denmisɛnni minnu kɔnɔ, kaba ni logologo ani bana yɛlɛmata bɛ minnu na, aw ka kan ka kɔn ka olu furakɛ joona walasa u ka banaw kana yɛlɛma denmisɛnni tɔw la.\n5. Saniya matarafa wale minnu ɲɛfɔlen don nin sigida in na, aw ka kan ka olu labato. Aw bɛ tila ka denmisɛnniw dege o wale ninnu na ani ka u matarafabaliya kɔlɔlɔw ɲɛfɔ u ye. O kɔ aw bɛ sokɔnɔna ni dugu saniyali walew dusu don u la.\n6. Aw ye aw jija denmisɛnniw ka balo ɲuman dun. Dumuni ɲuman bɛ u tanga banaw ma. Bana minnu bɛ denmisɛnni balodɛsɛtɔ faga, o banaw tɛ se ka fɛn kɛ denmisɛn na, min balocogo ka ɲi.


Ba Ndaw - Fàkan\nBangeni n’a ka baara\nBa Ndaw Bangera 1950 sàn Utikalo tlè 23. A Kɛra Sàn Kòlomi ‘kɔnɔ Segu màra la. Ba Ndaw Dònna sɔ̀rɔdasiya la 1973 sàn na, k’o kàlan kùnfɔlɔw Kɛ Kùlukɔrɔ. A tùn B’o sɔ̀rɔdasikalanyɔrɔ mɔ̀gɔ bɔko wolonflananw na. Ba Ndaw yὲrɛ ka baara tùn Ye kὲlɛkɛpankurunboli ye. O sànnayɛlɛma, a Taara Irisila jàmana kan kɔgɔlikalan ‘kan ma.\nBa Ndaw fana Kɛra Musa Tarawele kὲrɛfɛmaa ye k’o To jàmanakuntigiya la. 1990 sàn, a y’o baara in Blà k’a sababu Kɛ bὲnbaliyaw ye a ni jàmanakuntigi ‘cɛ. 1994 sàn, cὲba in ye jàla wɛrɛ Sɔ̀rɔ kà Bɔ Frànsi. Ba Ndaw Kɛra Sanfɛkɛlɛ sɔ̀rɔdasiw ka ɲɛmaa 2003 sàn na. O ma Tὲmɛn ‘sàn kelen kan, a y’o jɔ̀yɔrɔ in fana Blà a yὲrɛ ma 2004 sàn awirilikalo tlè 2.\n2012 sàn, Ba Ndaw Taara sὲgɛnnafyɛnbɔ la k’a Sɔ̀rɔ Kolonɛl mazɔr dòn. Ibrahima Bubakar Keyta ka fànga ‘kɔnɔ, Ba Ndaw Kɛra jàmana lakana ni kὲlɛcɛ kɔrɔw ka minisiri ye. O minisiriya Da Mìnɛna 2014 sàn Mɛkalo tlè 28 kà Taa Blà 2015 sàn zanwuyekalo tlè 10 na. Ba Ndaw fana y’o minisiriya Blà k’a sababu Kɛ mànkan dɔw ye Alzeri bὲnkansɛbɛnko la. O mànkanw tùn tɛ dɔwɛrɛ ye ko kà ‘jɔ̀yɔrɔw ɲɛnamaw Di màa murutilenw ma Màli fìnitigiw ‘cɛ la.\nBa Ndaw jàmanakuntigiya\n2020 sàn Utikalo tlè 18, Ibrahima Bubakar Keyta ka fànga Dafirila sɔ̀rɔdasikulu dɔw fɛ. O sɔ̀rɔdasikulu nìnnu ɲɛmaa tùn Ye Kolonɛl Asimi Gòyita ye. 2020 Sɛktanburukalo tlè 25, Ba Ndaw Sìgira Màli jàmanakuntigiya la. A Kɛra furancɛlafanga ɲɛmaa ye min kùntaala bɛ T’i Jɔ̀ kalo 18 na.\nBlàdon : 2020-11-14 Yɛlɛmako laban : 2020-11-18\nFogo yeko: 1146167 - Bì: 86 - Kalo in: 7757 - Лinan: 67370.\nFura Yeko: 1012 - Bì: 1 - Kalo in: 15 - Лinan: 123.


Libya — Wikipedia bamanankan\nالجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكيةﺍﻟﻌﻆﻤﻰ\nBonba Jamajeya Foroba ka Libya Arabu Jamahiriya\nLibya (Arabu: ليبيا), madɔnnen Bonba Jamajeya Foroba ka Libya Arabu Jamahiriya (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى) Al-Jamahiriya al-Arabiyah al-Libiyyah aś-śa'biyyah al-Iśtirakiyah al-Udhma), ye jamana ye Saheli Afrika. A bɛ danbo ni Mediterane Baji ye saheli fɛ, Libya dalen cema Misra kɔrɔn fɛ, Sudan kɔrɔnworodugu, Cad ani Nijer worodugu, ani Aljeri ni Tunizi tlebi fɛ. A boɲa bɛsɛ bamɛtri 1.8 milion kɛnɛjɛ ma 90% (bikɔnɔtɔn kɛmɛ sarada) ye sahara ye. Libya ye Afrika kɔnɔ dugu belebele naninan ye fensen na ani 17an dunia kɔnɔ. A faaba ye Tripoli ye min ye so ye duguden 1.7 milion ye kabɔ Libya jamanaden 6.3 milion kɔnɔ (2016). Jamana ladala yɔrɔw ye Tripoli, Fezan ani Sirenaika.\nLibya tɔgɔ tara Berberkan na: Libya ani Amazigh o sɛbɛnen don Misra seben kɔrɔw la ko Libu) min bɛ kɔrɔyalikɛ Berber ka kabilaw la sigilen Nile tlebi fɛ. Grek la kabila in mɔgɔ bɛ wele Liby uka jamana labana ka kɛ (Libya) ye, alinayasɔrɔ, Gres kɔrɔlen, daɲɛ kɔrɔ lawasalen, a bɛ talikɛ Saheli Afrika bɛɛ la Misra telbi fɛ. Kɔfɛ, Ibn Khaldun ka wati, a tun be fɔ nin kabila ninu ma kɔ Lawata.\nLibya ye sanfeda kɔnɔtɔnan ye BSK (Bakrunba Sokɔnɔ Karajago) per Kapita Afrika kɔnɔ, Seshel ani Worodugu Afrika kɔ. Nin sabu ye aka taji lasago lahauta ye ani duguden fitini.\nLibya ka jɔnjɔn ye faso jɔnjɔn ye dunia kɔnɔ nin ye nɔniya kelen ye tamashiyen foyi tɛ a la.\nAngola • Cɛma Afrika Fasojamana• Ekuatore Ginea • Gabɔn • Kameruni • Kongo • Kongo ka Bɛjɛfanga Fasojamana • Sao Tome eta Principe • Cad Afiriki kɔrɔnfɛla\nBurundi • Jibuti • Eritere • Etiopia • Keniya • Komore gun • Madagaskar • Malawi • Ilimorisi • Mozambike • Rwanda • Seshel • Somali • Tanzania • Worodugu Sudan • Uganda • Zanbi • Zinbawe\nBɔtisiwana • Eswatini • Lesoto • Namibia • Worodugu Afrika Territoires\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Libya&oldid=37703 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 13 Fewuruyekalo 2018 à 07:03.


Jibaatɔ ka dumuniw. Sigida caman na, mɔgɔw hakili la jibaatɔ man kan ka dumuni sugu dɔw dun. Jibaatɔ balilen o dumuni nafama ninnu dunni na fo ka a tɔ to kabamugu, alikamadumuniw ni maloseri ma, o bɛ a fanga dɔgɔya wa jolidɛsɛ bɛ a minɛ. O dumuni nafama dunbaliya fana bɛ se ka kɛ a sata ye barisa a bɛ kɔn ka dɛsɛ jolibɔ ni banamisɛnniw bolo.\nJibaatɔ ka kan ka dumuni nafamaw dun minnu sɔrɔli ka nɔgɔ.\nWalasa ka banamisɛnniw ni basibɔn kunbɛn ani ka ji jigin sin na, denba kura ka kan ka dumuniw dun minnu bɛ se ka a fari segin a cogo la, dumuniw i n’a fɔ shɛfan, shɛsogo, nɔnɔmafɛnw, sogo, jɛgɛ, jiridenw ani nakɔfɛnw. Denba ka kan ka faritanga dumuniw fana dun i n’a fɔ jiridenw ni nakɔfɛnw, ani fangasɔrɔ dumuni wɛrɛw i n’a fɔ tulu ni tuluma dumuniw. Nin dumuni ninnu si tɛ jibaatɔ kɛlɛ; wa u bɛ dɔ fara a ka kɛnɛya yɛrɛ kan.\nNin jibaatɔ in ye dumuni nafama suguya caman dun min kɛra sababu ye ka a to kɛnɛya la.\nYan nin ye jibaatɔ dɔ kaburu ye min siranna dumuni nafamaw dun.\nKuma min bɛ fɔ ko lenburuba ni buyaki ni jiriden wɛrɛw man ɲi muratɔ ni murasɔgɔsɔgɔtɔ ni sɔgɔsɔgɔtɔ ma, o tɛ tiɲɛ ye. Ka a sɔrɔ kumu (witamini C) bɛ lenburuba ni tamati la, min bɛ se ka mura ni banamisɛnniw kɛlɛ.\nKo ni mɔgɔ bɛ fura ta a man kan ka dumuni sugu dɔw dun, o tɛ tiɲɛ ye. A jɛlen don ko tulumafɛnw ni forontomafɛnw dunni de bɛ furudimi ni kɔnɔnabana dɔw juguya, o bɛ kɛ ka a sɔrɔ aw ma fura ta yɛrɛ.


Dorokoli - Fàkan\nDorokoli Лɛfɔra Introduction à la lexicologie, sémantique et morphologie (2008, ɲ.217) kɔnɔ Aliz Lehmann ani Franswaz Martɛn-Bɛrtɛ fɛ tan: "la composition consiste à former un mot en assemblant deux ou plusieurs mots" - dorokoli ye daɲɛ kelen dlali ye ni daɲɛ kelen wali daɲɛ caman farali ye ɲɔgɔn kan. Ni dorokoli Bolila daɲɛ minnu kan, a bɛ daɲɛ min Di o bɛ Weele ko daɲɛ dorokolen. David Cristal ka gafe sɛbɛnnen The Cambridge's Encyclopedia of the English Language (1994, ɲ.129) ye daɲɛ dorokolen Лɛfɔ k'a Kɛ nin ye: "a compound is a unit of vocabulary which consists of more than one lexical stem" - daɲɛ dorokolen ye daɲɛ ye min kɔnɔ-kumaden ka ca ni daɲɛ-kumaden kelen ye. Bamanankan sariyasun (1997, ɲ.46) fana bɛ daɲɛ dorokolen Лɛfɔ nin cogo in na tan: "daɲɛ dorokolen ye daɲɛ fla wali damadɔ kafolen ye ɲɔgɔn na ka daɲɛ kura Bange".\nDorokoli ye daɲɛ-dlacogo barikamaba ye bamanankan na. Лininiw y'a Jira an na ko bamanankan gafe duuru o duuru, minnu daɲɛ mumɛ bɛ t'i Jɔ 93 975 la, ko daɲɛ 9,478% ye dorokolenw ye ninka 4,115% Kɛ bɔnnaw ye (kalanfoori-sɛbɛn, Isiyaka Baalo, 2012).\nA. Daɲɛ dorokocogo\nDaɲɛ dorokolen kɔnɔ daɲɛ-kumaden bɛ Dabɔ fla la ka Se Fɔ tan ani kɔ ma bamanankan na.\nDaɲɛ dorokolen kumaden flama\ndugutigi (Ng.B, ɲ...) = dugu + tigi\nkɛlɛmasa (Ŋ.T, ɲ...) = kɛlɛ + masa\nsanudaba (W.S, ɲ...) = sanu + daba\ndaɲɛ dorokolen kumaden sabama\ndugujɛkan (Ŋ.T, ɲ...) = dugu + jɛ + kan\nsigiyɔrɔyɛlɛma (W.S, ɲ...) = sigi + yɔrɔ + yɛlɛma\nFìnikominɛn (C.B, ɲ...) = fini + ko + minɛn\nDaɲɛ dorokolen kumaden naanima\nmaakuntigɛmuru (Ŋ.T, ɲ.10) = maa + kun + tigɛ + muru\nmusokɔrɔsigiyɔrɔ (Ŋ.T, ɲ.82) = muso + kɔrɔ + sigi + yɔrɔ\nsofakuntigi (W.S, ɲ.31) = so + fa + kun + tigi\ndaɲɛ dorokolen kumaden seeginma\nmisimusokunkolojeniyɔrɔbarokan (jama) = misi + muso + kun + kolo + jeni + yɔrɔ + baro + kan.\nB. Daɲɛ dorokolen kumadenw tɔgɔko\nDaɲɛ dorokolen kumadenw nacogo ɲɔgɔn kɔ bɛ na ni danfara donni ye u ɲɛci la daɲɛ kɔnɔ. Лɛci fla ɲɔgɔn b'u Danfara ka Bɔ ɲɔgɔn ma. Kumaden kelen bɛ miiriya tɔgɔ bakuuruba jɔyɔrɔ Fa ninka kelentɔ Kɛ ka miiriya danfarali jɔyɔrɔ Fa. A ɲɛci flaw taalan ye ɲɔgɔn ye. O la, kumaden sugu fla minnu bɛ Kɛ daɲɛ dorokolenw kɔnɔ jɔyɔrɔko siratigɛ la o ye bakuurutɔgɔ ni danfaratɔgɔ ye. Gafe min tɔgɔ ye ko Bamanankan mabɛn (2006, ɲ.131) kɔnɔ, a Fɔra bakuurutɔgɔ ma ko daɲɛ dorokolen nimayɔrɔ.\nhɔrɔnmuso = hɔrɔn (danfaratɔgɔ) + muso (bakuurutɔgɔ) muso bɛɛ ye muso ye nka muso bɛɛ tɛ hɔrɔnmuso ye, bari baramuso ni furumuso bɛ yen barri furumuso bɛ yen\ndugutigi = dugu (danfaratɔgɔ) + tigi (bakuurutɔgɔ) tigi bɛɛ ye tigi ye nka tigi bɛɛ tɛ dugutigi ye bari waritigi bɛ yen\nsiigiyɔrɔ = sigi (danfaratɔgɔ) + yɔrɔ (bakuurutɔgɔ) yɔrɔ bɛɛ ye yɔrɔ ye nka yɔrɔ bɛɛ tɛ sigiyɔrɔ ye, bari dayɔrɔ ni jɔyɔrɔ bɛ yen.\nC. Daɲɛ dorokolen bɔcogo ɲɔgɔn da fɛ\nAn b'aw Ladɔnniya ko daɲɛw dorokocogo sariya ye tɔgɔ jɔnjɔn blali ye daɲɛ laban na bamanankan na.\nMisali: dibisogo ani sogodibi kan tɛ fɛn kelen ma. A daɲɛ fla bɛɛ kɔnɔ-kumadenw ye fla-fla ye wa kumaden kelen minnu bɛ fɔlɔ kɔnɔ o kelenw de bɛ flanan kɔnɔ. A kumadenw sigicogo ka Fɔ ɲɔgɔn kɔ o kɔni tɛ kelen ye. Dibisogo ye sogo dɔ tɔgɔ ye ninka sogodibi Kɛ dibi dɔ tɔgɔ ye. I b'a Ye nin misaliw la ko kumaden labanw de ye kuma kan bɛ min ma ye.\nserimalo (malo sugu dɔ)\nmaloseri (seri sugu dɔ)\nɲɔmugu (mugu sugu dɔ)\nmuguɲɔ (ɲɔ sugu dɔ)\nsonɛgɛ (nɛgɛ sugu dɔ)\nnɛgɛso (so sugu dɔ)\nDorokolen dɔw kumaden fɔlɔ Ye kuma kan bɛ min ma ye: jakumawara, sanuhɔrɔn…\nD. Daɲɛ tonnen\nO Ye daɲεjuru ye min fla walima caman bɛ Fɔ ka fɛn kelen Kofɔ k’a sɔrɔ u tɛ Sɛbɛn ka Nɔrɔ ɲɔgɔn na u kanhakɛ cogoya fɛ. N’i y’u Sɛbɛn k’u Nɔrɔ o dorokolen bɛ fɛn wɛrɛ Kofɔ min ni u dorokobali kɔrɔ tɛ kelen ye. N’i y’a fan kelen Fɔ k’a tɔ To o tɛ a bɛɛ fɔli ɲɔgɔn fɛ kɔrɔ Jira.\nminɛnan min bɛ Don bololadaba la\nSogo min ni misi bɔlen don ɲɔgɔn fɛ ni a baguyɔrɔ ye kungo dɔrɔn ye\nSogo min ni fali bɔlen don ɲɔgɔn fɛ ni a baguyɔrɔ ye kungo dɔrɔn ye\nKɔmɔko jɔyɔrɔtigi dɔ\nNɛgɛso bɛ mɔgɔ min fɛ walima nɛgɛso bɛ mɔgɔ min bolo ka tɛmɛ\nNɔgɔ tɛ kuma min na f’a jɛlen don\nBaninkɔnɔ ka tiga\nBin min bulu ni tiga ta bɔlen don\nSo jɔli bɛ sinsin a dugumana kologirin min kan\nDonni bɛ Kɛ soden min kɔnɔ ka sɔrɔ ka taa dɔwɛrɛ min kɔnɔ laban na : soɲɛ\nFara fasaman kologirin min bɛ nugu ka bɔ jiri dɔw ju fɛ k’a patara i ko npyena jirifaralama\nJikɔnɔsogo dɔ bisigi la min ni so bɔlen don\nE. Daɲɛ dorokolen kɔrɔdɔn\nDaɲɛ dorokolenw bɛ Don kɔrɔ minɛn minnu kɔnɔ k'u Suma ka Bɛn miiriya ma olu bɛ Walawala an fɛ yan. O minɛn ninnu bɛ i ko muulu n'i bɛ miiriya tɔgɔda-sababuw don a kɔnɔ i ko bɔgɔ kɛnɛ bɛ Don tufabɔnnan kɔnɔ cogo min na. Bɔgɔ tufaden bɔlen bɛ Kɛ ka sow Jɔ cogo min na, miiriya kura minɛnw donnen tɔgɔdon-minɛn kɔnɔ o bɛ tɔgɔ ɲumanw Dla minnu bɛ Bɛn u miiriyaw weeletɔgɔ hakika ma. An bɛ daɲɛ dorokolen kelen pe Ta k'o tɔgɔdon-minɛn Jira walasa an bɛ Tɛmɛ n'o fɛɛrɛ kelenw ye ko kuraw tɔgɔ dali la. O daɲɛ tɔmɔnen Bɛnna misidaba ma.\nAn bɛ ɲininkali Kɛ misidaba tɔgɔ Dara o minɛn kura in na cogo di? Yala n'a Fɔra mɔgɔ min ye ko misidaba hali ni a ma Deli ka minɛn in Ye a ɲɛ na a b'a Faamu wa? Yala ni mɔgɔ min ye o minɛn ɲɔgɔn dɔ Ye a bɛ Se ka tɔgɔ Da o la ni misidaba ta dacogo faamuya ye wa?\nNi ɲininkali fla ninnu jaabi ye ko awɔ o b'a Jira ko tɔgɔ kura dalen Bɛnna sababa ma. N'u jaabi Kɛra ayi ye, o kɔrɔ ye ko fɛn kura tɔgɔ dalen ma Faamu.\nmisidaba = misi + daba\nDaɲɛ dorokocogo: tɔgɔ + tɔgɔ Farala ɲɔgɔn kan ka tɔgɔ kelen Di.\nTɔgɔ nalen fɔlɔ (misi) ye danfaratɔgɔ ye\nTɔgɔ laban nalen (daba) ye bakuurutɔgɔ ye\nTɔgɔ in bɛ Dala minɛn min na o tɔgɔda-sababu dɔw Flɛ:\n- minɛn in ɲɛci ni an bolominɛn dɔ ta bɛɛ ye kelen ye min bɛ Weele an fɛ ko daba. A n'o bɔlen tɛ ɲɔgɔn fɛ nka u ɲɛci ye kelen ye.\n- minɛn in bɛ Sama misiw fɛ k'a ɲɛci Waleya, o waleyabaa ni an bolodaba kɔrɔ ta tɛ kelen ye.\nbakuurutɔgɔ = daba\ndanfaratɔgɔ = misi\nmisali kumasen = misi bɛ Da daba min na k'a Sama.\nMabɛn fɛɛrɛ = baara waleyabaa + baara waleyaminɛn kan ka minɛn tɔgɔ Da.\nkɔrɔko tɔgɔdon-minɛn = A ye baara waleyabaa ye min bɛ baara waleyaminɛn B Bla waleyali la\nTɔgɔdon-minɛn sugu ka ca. Miiriya kelen bɛ Se ka caman Sɔrɔ. Лɛnawolomani de bɛ Kɛ o la ni min y'i Dya k'o Ta.\nWalasa tɔgɔdon-minɛnko ka Faamu a ɲɛ bɛrɛbɛrɛ ma, an bɛ a misali damadɔ Di fransɛkan ni anglɛkan ni bamanankan na. Fransɛkan na a bɛ Weele ko matrice. Anglɛkan na, a bɛ Weele ko matrix. O la, an b'an wasa Don\nACCT (1985, ɲ.63) ka gafe bɔlen Guide de reccherche en lexicographie et terminologie kɔnɔmisali dɔw la.\nA ye B ɲɛci ye / B ye A ɲɛci ye\nA bɛ B ka kɛta Kɛ / B bɛ A ka kɛta Kɛ\nA ye fɛn ye B bɛ min kɔnɔ\nA Dlara B bɔgɔ la / B Dlara A bɔgɔ la\nA minɛn dɔ ye B ye / B minɛn dɔ ye A ye\nA dlalen bɛ B kama\nA tɛ B fana tɛ / A don B fana don\nA ka c'a la, miiriya minnu bɛ tɔgɔ dali sababuya fɛn kura la ni dorokoli fɛɛrɛ ye olu ye:\n- Fɛn kura ɲɛci/mago (kumaden dɔ ka kan ka Sɔrɔ dorokolen kɔnɔ min bɛ fɛn kura ɲɛci Kofɔ: wugufara, jiminfara ):\n- Fɛn kura fanw tɔgɔ (kumaden dɔ ka kan ka Sɔrɔ dorokolen kɔnɔ min bɛ fɛn kura fan dɔ tɔgɔ Jira)\n- Fɛn kura Dlara yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen min kama (kumaden ka kan Sɔrɔ dorokolen na min bɛ mɔgɔ Sɔmi a bɛ mago ɲɛ yɔrɔ min na)\n- Fɛn kura dlalen bɛ fɛn min kɔnɔ wali fɛn min b'a kɔnɔ (kumaden dɔ ka ka k'a Jira fɛn kura yankan b'a To a bɛ Don fɛn min kɔnɔ wali fɛn min bɛ Don a kɔnɔ)\n- Fɛn kura Dlara ni bɔgɔ sugu min ye (kumaden dɔ ka kan ka Sɔrɔ dorokolen na min bɛ mɔgɔ hakili Lajigin minɛn in sogo ye fɛn kelen min ye: n'a sogo ye jiri ye, mana, nɛgɛ, fara, ...).\nBlàdon : 2016-07-07 Yɛlɛmako laban : 2017-02-26\nFogo yeko: 1147291 - Bì: 575 - Kalo in: 8881 - Лinan: 68494.\nFura Yeko: 1865 - Bì: 1 - Kalo in: 13 - Лinan: 103.


Ziirinda - Fàkan\nNin kεra cε dɔ ye min tɔgɔ tùn ye Sibiri ye. A Wulila ka Bɔ màsabugu la k’a bε na baara ɲini golodugu la. Tle tan ni duuru a bε yaala la ʃiyɔrɔkola. A tùn b’i Da sugu kɔnɔga-kɔrɔlaw la.Wari min tùn b’a kùn a y’o Dun ka ban. A dònfini bԑԑ Nàna Ban pew.\nNin kεra muso dɔ ye, den duru de tùn b'a 'bolo. Naani tùn ye muso ye ni ka tɔ kelen Kɛ 'cɛ ye. Nka muso in furadama ma Kɛ cɛmaninwolo fɛ. O la, n'a tùn bε Na sin Di u ma, a tùn bε dɔnkilinin dɔ Da o min 'kɔnɔ a tùn bɛ denmusonin ninnu bɛɛ tɔgɔ Fɔ, nk'a da tɛ Maga cɛmanin tɔgɔ la fyew. Ɔ, n'o Kɛra, musomanin naani ninnu tùn bɛ Bɔ ka na sin Mi.\nBakɔrɔnnin ni surukuba\nDon dɔ la, bakɔrɔnin ni surukuba yaalatɔ Bεnna. Bakɔrɔnnin Tora ka\nYεrεyεrε, surukuba y’i kanto bakɔrɔnnin ma\n-siran tε saya Bali. Nka, n’i sera ka cyεn lakika sàba Fɔ ne surukuba ye i jɔyɔrɔ in na, ne tε na 'fεn k’i la.\nNin Kɛra cε dɔ ye, min tɔgɔ tùn ye kelennako ye. Ala tùn y’a Ladiya, ka nafolo caman d'a ma. Bà, misi, saga, fali, ninnu bɛɛ dɔ tùn b'a 'bolo. Balo caman tùn b'a ka jiginɛw 'nkɔnɔ, hali a tùn t'a dɔn a b'o Kɛ kεcogo min na.\nCεkɔrɔba dɔ, mɔgɔw y'a ka misi Sonya k’a Fàga, ka Taa ni sogo bɛɛ ye fo kunkolo. Ɔ, misitigi, n'o ye cɛkɔrɔba sa, a b’o hami na tuma min na, dunankɛ dɔ tùn b’a fɛ yen. O fana ye Cεkɔrɔba To o la ka Wuli ni ka mununmun, o kεr’a taalen yen misikunkolo fana ye. Denkε saba tùn b'o 'bolo.\nWuludennin ni fàli\nNin Kεra cὲ dɔ ye, fàli kelen ni wùlu kelen tùn b’a 'bolo.\nWùludennin tùn cε ka ɲi, a kεcogo tùn ka di bεɛ ye, wa bεɛ tùn bε tlon K’a fε.\nDon dɔ, a tìgi tùn sìgilen bε a ka da la. Wùludennin tùn bε kà Pan-pan, a tìgi tùn bε ka Yεlε a mà, a tùn bε ka tlon K’a fε.\nNin Kɛra sinamuso fla ye, kelen tùn ka ɲi kelen tùn ka jugu.\nNin muso fla ninnu de denw Taara lɔgɔ ɲinina ka na Di muso jugu ma don dɔ. U taalen, sinamuso jugu in ye tasuma da Dòn k'u 'kɔnɔ. U Tora yen ka Mɛn ka Mɛn...\nJinɛw ka Sɛnsɛn sɔnniko\nNin Kɛra jinɛjamana dɔ ye, forobaboli dɔ tùn bɛ yen n'a bɛ Weele ko Sɛnsɛn. 'Sàn o 'sàn u tùn b'a Sɔn ni nimafɛn dɔ ye min bɛ ɲɛnawolomali Kɛ.\nNin Kɛra npogotiginin fla ye, terimaw tùn dòn. Filì ni Antà ka teriya tùn ka di w'a tùn Sinsinnen dòn kosɛbɛ, ʃu tùn t'u Fara tle kɛrɛbɛtɛ...\nJaadikɔngɔ dɔ Nàna kungokɔnɔ-fɛnw fɛ sàn dɔ la. Baloko Gɛlɛyara a sàn fo kungokɔnɔ-fɛnw tùn bɛ Sa kɔngɔ 'bolo. Nkà a ko selen yɔrɔ la, suruba tùn bɛ To ka sògosuw Tɔmɔ k'olu Dun. Aa! a ko Nàna dan Sago...\nZan tùn ye donsoba ye. Wa donsoya tùn Dyar'a la kosɛbɛ. dugumɔgɔw fana ka bonya tùn b'a kan kosɛbɛ. Zan tùn mana sɛnɛ Kɛ a ka sɛnɛfɛnw tùn tɛ ɲɛ hali dɔɔni, k'a sababu Kɛ foro min tùn b'a 'bolo o tùn sɛbɛkɔrɔ salen bɛ...\nDonsokɛ ni fitiriwalen\nNin Kɛra donsokɛ dɔ ye. Don dɔ de Kɛra a Bɔra ka Taa a ka kungoyaala dɔ la. A Taara Bɔ kɔlɔn kolon dɔ la ka Sɔrɔ Jàra, sà, mɔgɔninfin ani suruku Binnen b'o 'kɔnɔ...\nMàsakɛ ɲuman n'a den ŋanya jugu\nNin Kɛra masakɛ dɔ ye min tùn ka ɲi kosɛbɛ, nafolo tùn b'a 'kùn w'a tùn bɛ Hinɛ a ka jamanadenw na kojùgu. A tùn y'i Janto kàlan, sɛnɛ baganmara, mɔni ani kɛnɛyako la haali...\nNin Kɛra miɲankakamalennin dɔ ye n'a tɔgɔ tùn ye Laɲɔ ye. Laɲɔ Bangera k'a fà Sɔrɔ bolibato la. O kɛlen, Laɲɔ fana Lamɔna n'o taabolo kelen ye. Nkà a tùn bɛ kolon bɛɛ dɔ Kɛ...\nNin Kɛra kamalennin dɔ ye min tùn tɔgɔ ye ko Habahaba. Habahaba tùn Kɛra 'màa ye min tùn tɛ Sɔn baara ma fyew. A bɛ Bòli ka Dogo a 'fà n'a 'ba ka ciw n'u ka Baaraw 'ɲɛ...\nSìgi dankelen kuko\nNin Kɛra donsoba dɔ ye min tùn ko ka di a ka dugulamɔgɔw ye. K'a sababu Kɛ a ka wale ɲumanw ye ka ɲɛsin dugudenw ma. A tùn bɛ mɔgɔw jigi Tugu ko caman na. Don dɔ, donsonkɛ in Nàna Bana...\nBunteni ni ntori ka fàlako\nTàata n'a dɔgɔnin\nNin Kɛra cὲ dɔ n'a muso ye minnu tùn tɛ Kɛnɛya tuma ʃi. Nka den fla tùn b'u 'bolo: Tàata n'a dɔgɔnin. Tàata tùn ye musomanin ye, o dɔgɔnin tùn ye cὲmannin ye wa nabara tùn dòn fana.\nSurukuba tùn tɛ Sɔ̀n koblen ma nka dumandun tùn ka D'a ye. Nka sonsannin tùn ye 'donsoba ye, wa kungoyaalaw tùn ka di a la kosɛbɛ.\nDon dɔ de Kɛra, warablen Taar'i Jɔ Maŋala ma k'ale b'a fɛ kà Yɛlɛma kà Kɛ mɔgɔninfin ye. Maŋala Ko a ma k'ale Sɔ̀nna ko nkà yala a bɛ Se kà To so datugulen 'kɔnɔ ka tle kɛmɛ Kɛ wa?\nSonsannin ni surukubaka teriya\nSonsannin ni suruba tùn ye terimaw ye. ‘ʃu t'u Fara 'tle t'u Fara. Donsoya de tùn ka Di u ye kosɛbɛ. 'Tuma ni 'tuma u tùn bɛ To ka Taa kungoyaala la ɲɔgɔn fɛ.\nDuga ka bàna tùn ye kùnsigi-ntanya ye kà Digon ta Kɛra dadimi ye.\nNin Kɛra npogotiginin dɔ ye n'o tɔgɔ tùn ye Koyan ye. Cὲ dɔ tùn Лɛbɔr'a fɛ furu la. O tɔgɔ tùn ye Bwatu ye.\nNin Kɛra muso flà ye minnu tùn bɛ cὲ kelen 'kùn. Sinaya jugumanba tùn bɛ u ni ɲɔgɔn 'cɛ. O Kɛra sababu ye fo muso flanan tùn t'a fɛ kà muso fɔlɔ n'a denw Ye a ɲɛ na.\nNanalen tùn ye nafolobatigi ye. A tùn bɛ kabakokow Kɛ nafolo la. Nka balima tùn t'a 'bolo 'kuma tɛ 'den ma.\nNin Kɛra muso dɔ ye, n'a tùn ye 'den o den Sɔrɔ a b'a Di a ba ma k'a sababu Kɛ sere ye. Jaa ale ba ye subaga ye. N'a tùn ye den o den Di o ma, o tùn b'o Dun.\nNin Kɛra màsakɛ dɔ de ye, wari tùn b'a 'bolo w'a muso ta tùn ye cɛɲɛ dàn ye. Bamanankɛ dɔ ni sɛnɛfɔkɛ dɔ ye ɲɔgɔn Sɔrɔ dugutaa-sira kan.\nNin Kɛra kamalennin sàba ye, terimaw tùn dòn. Fanga tùn bɛ kelen ɲɛji la. N'o tùn ye gὲlɛya walima kɔnɔganko Sɔrɔ, o tùn bɛ Sin ka Kasi tèn.\nDon dɔ sonsannin Taar'i Sènnayaala kungo ‘kɔnɔ. A Tora sènyaala la ka Taa Bɔ bilisifanw kan. O kɛlen, a y'olu Cὲ ka N’olu Di a muso ma 'so.\n'Surukuba ni 'sonsannin ka jɛgɛko\nDon dɔ, 'surukuba tɛmɛtɔ sonsannin ka so kɔ fɛ, a nun Dònna jɛgɛ jirannen kasa la. A y'i Fara ka Dòn o fɛ yen paraw! A Taar'i Jɔ sonsan kɛrɛ fɛ ni k'i Kanto:\nNin Kɛra cὲ flà ye minnu ye fàliw dɔw Minɛ ka Yɛlɛn u kan k'u bɛ Taa dɔgɔjɔ la. Kɔ̀gɔ tùn bɛ dɔ ka fàli kɔ la, tɔ̀ kelen ta, kɛlɛkɛlɛ tùn b'o kɔ la.\nDon dɔ la, sonsannin ye kungo-kɔnɔfɛn bɛɛ Fàra ɲɔgɔn kan k'u ka Taa ʃì geren Kari ka Dòn mɔ̀ na. U bɛɛ Fàrala ɲɔgɔn kan, u Taara kungo 'kɔnɔ ka ʃì geren caman Kari ka dingɛ belebele Sèn k'a bɛɛ K'o 'kɔnɔ ni k'a Datugu.\nMàsakɛ jugu ni musokɔrɔba fitiriwale\nNin Kɛra màsakɛ dɔ ye min tùn ye ɲɔmasaba ye. Nka a ka ɲɔ tùn tɛ Sɔrɔ ‘wari la ‘kuma tɛ delili ma. A ka ɲɔ sɔrɔcogo tùn ye min ye, o ye n'i Nàn'a ma, a b'a Fɔ ko jyɛn bɛ Laban fɛn min ma k'i k'o Fɔ.\nForotigi ni jinɛ kalabannci\nNin Kɛra cὲ dɔ ye, foro belebele tùn bɛ min ‘bolo. 'Sàn o sàn, a tùn bɛ foro in Sὲnɛ. Sàn dɔ la, a Taara a ka fὸro la ni k’a baara da Minɛ. A ye ‘waatinin Kɛ dɔrɔn, jinɛ dɔ Bɔra tu 'kɔnɔ kà Pɛrɛn kà D’a kan. Jinɛ pɛrɛnkan Kɛra :\nBunteni ni ntori\nDon dɔ ntòri de Bɔra k'a b'a Sènnayaala nink'a balo Лini kabaw ni ɲàgasaw cɛ la. Bunteni tɛ Ban a ka kabakɔrɔ-sigi la wa a tɛ Ban a ka ɲàgasakɔnɔ-sigi fana na. Ntòri de Tora k'i Sɔgɔbɛ-sɔgɔbɛ ka Taa Bɔ 'bunteni kan yen. O kɛlen,...\nSonsannin sunɔgɔtɔ minɛni surukuba fɛ\nDon dɔ sɔgɔmada fɛ, dugujɛ ye 'sonsannin Minɛ jiriju fɛ. 'Surukuba yaala-yaalatɔ Nana Bɔ a dalen kan o ɲiginnenba nkomiji fɛ. 'Surukuba Ko "payi, n ka kungo Dyara. Ne na sogo duman Dun bì". A y'i Лɔgɔri ka Gɛrɛ 'sonsannin na walasa o kana Wuli ka Bòli a mànkan fɛ. A ye 'sonsannin Ta yaw a bolo fla la k'i Kanto...\nNɔnɔfeere-muso ka togola-sandon\nDon dɔ la, fulamuso dɔ Bɔra ka dugutaa-sira Minɛ. Den b'a kɔ la an'a ka nɔnɔflen b'a 'kùn. A bɛ ka Taa nɔnɔfeere la. An tùn bɛ samiɲɛ la. Fulamuso bɛ na Se kungo kolon dɔ 'kɔnɔ waati min na, san Finna tɛ...\nBlàdon : 2016-07-06 Yɛlɛmako laban : 2017-04-06\nFogo yeko: 1146141 - Bì: 60 - Kalo in: 7731 - Лinan: 67344.\nFura Yeko: 2912 - Bì: 1 - Kalo in: 14 - Лinan: 107.


Sìgidankelenkuko - Fàkan\nNin Kɛra donsoba dɔ ye min tùn ko ka di a ka dugulamɔgɔw ye. K'a sababu Kɛ a ka wale ɲumanw ye ka ɲɛsin dugudenw ma. A tùn bɛ mɔgɔw jigi Tugu ko caman na. Don dɔ, donsonkɛ in Nàna Bana. A ye ko bɛɛ Kɛ ka Dɛsɛ a ma 'ɲɛ foyi Sɔrɔ a bana in na. A dɛsɛlen sa, a ye ci Blà a donso ɲɔgɔnw ma, ko màa kodɔnnen bɛ nkà i ko bɛɛ dɔn tɛ. A ye dɛmɛ Лini o cogo la. Aa! min bɛ Se min na bɛɛ y'i seko Kɛ, nkà ta ma Mɛnɛ sisi ma Bɔ. Donsocɛkɔrɔba kelen bɛ ye don dɔ o Nàna Fɔ ko furu kelen min bɛ bana in na k'o ye sìgidankelenku ye. A ko n'u y'o Sɔrɔ ka D'ale ma k'a bɛ Se k'a fura Kɛ. Aa, o Kɛlen dugu girinna. Dugu maa Jɛ banabaatɔ denkɛw ni dugu donsomisɛnw bɛ Bɔ ka kungo kolon Minɛ, donsocɛkɔrɔbaw fana bɛ Bɔ ka kungo kolon fàn dɔ Minɛ. U ye dɔgɔkun kelen Kɛ o la hali u ma sìgidennin nɔ Ye 'kuma tɛ sìgidankelenku Sɔrɔli ma.\nDenmuso kelenpe de tùn bɛ donsokɛcɛkɔrɔba banabaatɔ 'bolo. Don dɔ, ale de Wulila dugutlama fɛ, ka Taa kungo kolon 'kɔnɔ. bajiba dɔ tùn bɛ yen, a Taar'i Sìgi o dala. A bɛ k'a damakasi Ala ye, cogo min na a bɛ sìgidankelenku Sɔrɔ waasa a fà bɛ Kɛnɛya. Aa! a Tor'o de la ka Nà sìgikulu dɔ Ye o bɛ k'i Лɔɔri ka Nà a fàn fɛ.\n- A ko Ala i ni cɛ, bì kɔni sìgiw bɛ ne Dun walima bwa bɛ Kɛnɛya. A Yɛlɛnna jiri dɔ la k'i Da yen. Jàa! o sìgi ninnu fana tùn bɛ ka Sɛnsɛn ka Nà u dayɔrɔ de la. U Nàna fo kana Surunya muso la, sìgidankelen y'i kanto sìgidenw ma ko unn! hadamaden suma bɛ yan dɛ. Sigidenw k'a ma k'i bɛ Sɔrɔ a tigi Tɛmɛna tle fɛ ko n'o tɛ hadamaden jumɛ jà bɛ Farinya ka Nà yan ni kungo kolon bantan fantan in na ni waati in na. Ɔ, jàa o y'a Sɔrɔ sìgi ninnu tɛ Da dugu ma. Jiri belebele dɔ tùn bɛ yen u tùn bɛ Yɛlɛn k'u Da o san fɛ. Nkà n'u bɛ Da kilisi dɔ tùn b'u 'bolo n'u tùn y'o Fɔ u kuw bɛ Bɔ u la u bɛ sɔrɔ ka Yɛlɛn k'u Da n'u bɛ Wulila kilisi wɛrɛ tùn b'u 'bolo u b'o Fɔ u kuw bɛ Nɔrɔ nɔrɔ u la sɔn. Sìgiw bɛ nin bɛɛ la muso fana dalen bɛ jiri dɔ la u kɛrɛ fɛ a 'ɲɛ bu ka kɛta bɛɛ la wa a tlo b'u ka fɔta bɛɛ la. O kɛlen, sìgidenninw Nàna kelen kelen. Min mana Nà o b'a Fɔ.\n-Maŋala ne datɔ Flɛ, ne ku Busa, ne sìgidenku Busa.\nNi min y'o Fɔ o ku bɛ fòosi ka B'a la. Sigidennin bɛɛ y'o Fɔ kelen kelen ni ka Yɛlɛn k'u Da. A da selen sìgidankelen ma, a y'i kanto ko\n- Maŋala ne datɔ Flɛ, ne ku Busa, ne sìgidankenku Busa.\nO Kɛlen a fana ku Fòosira ka B'a la, a yɛlɛnna k'i Da. U sunɔgɔtɔ kan bɛ tan: dɔ ka Fin dɔ ka Jɛ dɔ ka Fin dɔ ka Jɛ dɔ ka Fin dɔ ka Jɛ...\nMuso y'u To o sugɔnɔ duman na k'i Лɔɔri ka Jigin ka Nà sìgidankelen ku Cɔmi ka so Magɛn. Ɔ, u wulituma Nàna Se Sìgidankelen fɔlɔ de wulila ni k'i kanto ko:\n-Maŋala, maŋala ne sìgi wulitɔ Flɛ, ne ku Gelewu, ne sìgidankenku Gelewu.\nAa sìgidankelen y'o Fɔ yɔrɔ min n'a ku ma Nɔrɔ a ye sìgiden tɔ bɛɛ Lawuli, a kan bɛ tan\n-a' ye Wuli n y'a Fa' ye n ko hadamaden suma tùn bɛ yan a' ma Da n na, a Flɛ ne ku ma Gelewu. Aa! o kɛlen sìgidenninw Girinna min mana Wulila o b'a Fɔ\n-Maŋala, maŋala ne sìgi wulitɔ Flɛ, ne ku Gelewu, ne sìgidenku Gelewu.\nSìgidenw bɛɛ ku Gelewula kelen kelen fo k'a tɔ To dankenlen yɛrɛ ye. Aa! a y'i Pan ka Cun ka fàn bɛɛ Kɛ sènnɔ ye a ma mɔgɔ Ye, nkà a Nàna muso in sènnɔ suma Tà ka Bòli! ka Bòli! fo ka T'o Ye dugu dònda la. A y'i kant'o ma ko\n-Muso muso n Kɔnɔ n ka disaw 'bolo, n ka sìgidankelen disaw b'i 'bolo.\nMuso fana y'a Laminɛ ko.\n-N To yen n To yen i ka disaw tɛ n 'bolo, i ka sìgidankelen disaw tɛ n 'bolo.\nSìgidankelen ye muso Gɛn fo ka Dòn dugu 'kɔnɔ. O y'a Sɔrɔ donsokamalenninw Sìgilen mɔnɛlen bɛ 'so yen ko ni ye olu dɔgɔkun kelen ye olu bɛ ka kungo bɛɛ Dòn ɲɔgɔn na sìgidankelenku 'nɔ sìgiw dun tɛ ka Ye 'kuma t'o ku sɔrɔli ma. U b'o hami na dɔɔni u 'ɲɛ b'a la sìgidankelen belebele dɔ bɛ ka banabaatɔ denmuso Gɛn. Aa! donsoden ni donsoba bɛɛ Girinna ka Wuli u ko ee! màa bɛ fɛn min Лini sunkalo la n'i y'o Sɔrɔ sunkalomankɔnɔ na, o tɛ ʃì Bìnnen ye a tɔmɔminɛ 'kɔnɔ? u ye sìgidankelen kùn Bɛn k'a Fàga nkà u y'a Sɔrɔ a ku bɛ muso 'bolo. Aa! donsoba ni donsoden bɛɛ kabakoyara, u ye danna juru Kɔri muso ye.\nN y'o Sɔrɔ min, n y'a Blà yen.\nFogo yeko: 1147125 - Bì: 409 - Kalo in: 8715 - Лinan: 68328.\nFura Yeko: 1380 - Bì: 2 - Kalo in: 7 - Лinan: 69.