Juradugu Kàanso - Fàkan\nJuradugu Kàanso ye dugu ye min bɛ Baninkɔ fɛ. A bɛ Kulukɔrɔ marabolo la. O mara in kɔnɔ, a bɛ Joyila kolomi de fɛ. A n’o kubedugu cɛ ye bam 50 ye. A bɛ gàloda min fɛ, o ye Ŋolobugu ye, a n’o cɛ ye bam 10 ye. N’i bɛ Bɔ Bamakɔ i bɛ forobasira 6nan Minɛ k’i Kùnda Faana kan. N’i Sera yen, i bɛ Fara i kinin fɛ k’i Kùnda Joyila kan min ni Faana cɛ janya ye bam 45 ye. I bɛ Bɔ Joyila ka Na ŋolobugu, bam 40. N’i Sera yen, i bɛ Fara i ɲuman fɛ ka bankɔsira Minɛ, bam 25. I tεmεnen kɔ Ŋolobugu kan ni bam 7 ɲɔgɔn ye, i bε Fara i kinin fε. Bam 3 dɔrɔn i bε Don Juradugu Kàanso.\nDugu ni kɔrɔn cε Sàala de bε yen, tlebi fε Màsakɔ, kεɲεka fε Лamajo, worodugu fε Dràkelen.\nJuradugu Kàanso sigili ni sisan cε ka jan nk’a tɔgɔ ma Yεlεma. Dugu in sigibaa ye Gentigikɔrɔ Tarawele ye. A Bɔra Klε ka Na. A ka baara tun ye sεnε ye.\nJuradugu Kàansokaw ka dugutigi bε Sigi làada la.Yen dugutigiya bε Yaala kin ni kin cε. Olu fɛ ye dugu tigiya bɛ Na kɔrɔya-kunda. Ni min ka Kɔrɔ dugu cε bɛε ye, o de bɛ Sigi. Ni dugutigi Fatura, dugutigi kura bɛ Sigi kalo 3 o kɔ fɛ. Juradugu Kàanso dugutigi kɔrɔw tɔgɔ ye nin ye : Gentigikɔrɔ, Nciblen, Ŋolo, Bakari, Lasina. U bεε tun ye Tarawelew ye. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bi, o ye Sumayila Tarawele ye. Juradugu Kàanso tun bɛ jàmanatigidugu min ka mara kɔnɔ o ye Joyila ye.\nJuradugu Kàanso ye kin 5 ye : ʃeela, Nakala, Bεlεda, Ŋaŋilεla, Dogomana. A sigikɛnɛ bonya ye taari 2 ye. Dugu in b’a sigiyɔrɔ 2 nan na nin ye. Olu ye Sokɔrɔ, Sokura.\nJuradugu Kàansokaw ye bamananw flaw ye.. Yen jàmuw ye : Tarawele, Sidibe, Sangarε, furumusow jàmuw t’o la.\nU sinankunw ye Jaraw ye.\nFurusira b’u ni dugu minnu cε : Kayan, Sananjo, Bankɔ, Nɔkɔlɔn, Ncibugu.\nYen kanw ye flakan ni bamanankan ye.Bamanankan de fɔbaa ka ca kosεbε.\nBaara caman bɛ Kɛ Juradugu Kàanso i n’a Fɔ sɛnɛ, baganmara, jàgo, mɔni, donsoya, nùmuya.\nBololabaara minnu bɛ Kɛ Juradugu Kàanso olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla.\nO kɔ fε sugu fana bε yen. Yen sugudonya ye juma ye.\nBaaɲumankɛtɔw min ni dugu bɛ baara la bi o ye Bɔrn Fɔndɛn ( jàgo misεnninw, kεnεya, kàlanko, sεnε, dεsεbagatɔw dεmεni), Kuran wuruzi (kεnεya).\nKàlanko siratigɛ la, lakɔlikalan de bε Juradugu Kàanso. Dugu ta don, kelen don wa san sabakalan don. Balikukalanso 1 fana bε yen.\nSilamɛya de bɛ Juradugu Kàanso. A Donna Yaya Tarawele de fε. Misiri kelen dɔrɔn de bɛ Juradugu Kàanso.\nDugu in tεnε ye: fεn finman krikri ye. A dasiri ye Makansotigi ye.\nFarikolo-ɲεnajε sugu min fanga ka bòn Juradugu Kàanso o ye ntolatan ye. Denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn wɛrɛ minnu bɛ yen n'u fanga bɛ ka Dɔgɔya ka T'a fɛ olu ye fɛrɛnfunun, berefili, bolominɛ-tlon, bɛlɛta, inɛɛri, nten, tugu.\nJuradugu Kàanso kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla, kɔ, jɛ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.\nDugu in na, kɔ ye 2 ye, fàla ye 2 ye ni ka jε Kε 2 ye.\nKungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun, dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.\nDugu in kungodaw tɔgɔ flɛ : teeninjo, fɔkɔlε.\nKùlu tε dugu in kungo la.\nKaburudo 3 de bɛ Juradugu Kàanso. Mɔgɔ caya de Nàna n’o ye. U sàba bεε bε dugu ni tlebi cε.\nJuradugu Kàanso, waatiw bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tlema ye sanko siratigɛ la.. U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la . Funteni hakε sannadan ye 45 ye. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.\nKabakomayɔrɔ tε Juradugu Kàanso\nFogo yeko: 1146280 - Bì: 199 - Kalo in: 7870 - Лinan: 67483.\nFura Yeko: 1159 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 72.


Wololabanaw ni bugu wɛrɛw la\nBugubana caman furakɛ ka gɛlɛn. Walasa ka furakɛli dafa, a ka kan ka mɛn senna tile walima kalo caman bana taamasiɲɛ tununen kɔ. Farikolo koli ni a saniyali fana nafa ka bon.\nMunitulu dilannen ni kumu dɔw ye i n’a fɔ asidi andesileniki, acide undécylénique, asidi bɛnzoyiki, acide benzoïque walima ni asidi salisiliki, acide salicylique ye\nMunitulu dilannen ni nin kumuw ye, o bɛ se ka kɛ ka wololabana, ni kaba ani wololabana wɛrɛw furakɛ. A tulu ni kiribi bɛ se ka fara ɲɔgɔn kan tuma dɔw la. Munitulu dilannen ni kumu ni kiribi ye, o bɛ se ka kɛ ka farifoolobɔ furakɛ.\nLa pommade de Whitfield ye tulu ye salisiliki ni bɛnzoyiki kumuw faralen don ɲɔgɔn kan tulu min na. A nafa ka bon wololabugu caman furakɛli la, ka fara bugubana suguya caman kan. Aw bɛ a mu a yɔrɔ la siɲɛ 2 tile kɔnɔ ka a ta dɔgɔkun 2 ka se dɔgɔkun 4 ma.\nNi aw yɛrɛ ye munituluw ni kɛrɛmuw dilan o musaka tɛcaya. Aw bɛ asidi salisiliki dɔ ta walima asidi bɛnzoyiki dɔ, ka o ɲagami wazelini, petorolatumu, tulu dɔ la, walima aw bɛ a ɲagami alikɔli 40% la. Aw bɛ a mu aw fari la siɲɛ 4 don o don.\nKiribi ni winɛgiri, Soufre et vinaigre\nAw bɛ Kiribi dɔɔni ni winɛgiri dɔɔni ɲagami ka o kɛ ka wololabugubanaw furakɛ. Aw bɛ a to a ka ja fari la. A munitululama fana bɛ se ka dilan ni kiribi dɔɔni ni situlu ye.\nTiyosilifati kɔkɔma, Thiosulfate de sodium\nA kisɛlama jɛman, feereta bɛ sɔrɔ fototaminɛw feereyɔrɔw la, i n’a fɔ ’ipo.’\nA bɛ kɛ ka wololazanfala furakɛ (aw ye gafe ɲɛ Kaba furakɛcogo lajɛ).\nAw bɛ dumunikɛkutu ɲɛ 1 ipo ɲagami bɔlini ɲɛ ½ ji la ka o jɔsi aw fari la ni kɔimugu ye walima finimuguni dɔ. O kɔ, aw bɛ kɔrimugu su winɛgiri la ka aw fari jɔsi ni o ye. Aw bɛ nin wale kɛ siɲɛ 2 tile kɔnɔ fo kurukuruniw ka tunu, o kɔ aw bɛ a jɔsi aw fari la siɲɛ 1 dɔgɔkun 2 o dɔgɔkun 2 walasa a kana segin kɔ.\nSeleniyɔmu silifidilamalama, Sulfide de sélénium (Sɛlisɔni, Selsun, Ɛkisɛli, Exsel)\nA munita 1% walima a 2,5% bɛ sɔrɔ.\nNin munitululama ka fisa zanfala furakɛli la. Aw bɛ a mu a yɔrɔ la ani ka a ko miniti 30 kɔfɛ. Aw bɛ nin wale kɛ don o don fo dɔgɔkun 1.\nTɔlinafitati, tolnaftate (izinitigiw tɔgɔ dalen: Tinakitini, Tinactine)\nTɔlinafitati kɛrɛmulama ni a mugulama ni a jilama 1% bɛ sɔrɔ.\nA bɛ se ka kɛ ka bugubanaw furakɛ, bugubana minnu bɛ bɔ sen ni worofurancɛw ni kun ni bolow ani fari fan wɛrɛw la. Aw bɛ fura in kɛ aw la fo dɔgɔkun 2 bana taamasiɲɛw tununen kɔ.\nA kisɛlama walima a forokonilama miligaramu 250 ni miligaramu 500 bɛ sɔrɔ.\nA kisɛ misɛnniw de ka ɲi\nNin fura in wari ka ca wa a ka kan ka kɛ ka bugubanaw de furakɛ ani wololabana jugumanw. A bɛ kɛ ka sɔnninakabaw furakɛ nka a furakɛli bɛ se ka mɛn fo kalo caman wa a fura tɛ mako ɲɛ tuma bɛɛ. Musokɔnɔma man kan ka girizeyofiliwini ta.\nGirizeyofiliwini tata hakɛ (kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, miligaramu 15 tile kɔnɔ) kisɛ misɛnniw forokonilama miligaramu 250.\nAw bɛ a ta siɲɛ kelen don o don fo kalo kelen ɲɔgɔn.\nBaliku: miligaramu 500 la ka se 1000 ma (forokoni 2 ka se forokoni 4 ma)\nDen san 8 ka se san 12 ma: miligaramu 250 ka se miligaramu 500 ma (forokoni 1 ka se forokoni 2 ma)\nDen san 3 ka se san 7 ma: miligaramu 125 ka se miligaramu 250 ma (forokoni ½ ka se forokoni 1 ma)\nDen minnu tɛ san 3 bɔ: miligaramu 125 (forokni ½)\nFurabilenni, safa ni a ɲɔgɔnnaw fura\n(gafe ɲɛ Furabilenni, Violet de gentiane)\nNisitatini ye fura ɲumanba ye dakɔnɔjoliw, sinnunkunnajoliw, gololajoliw walima musoya kɔnɔ joliw furakɛli la. Dakɔnɔjoliw ta furajilama bɛ sɔrɔ, nka musoya kɔnɔ joliw bɛ furakɛ ni a muguma, munituluma walima furakisɛlama ye.\nA bɛ se ka fariŋɛɲɛ bila mɔgɔ la, nka tuma bɛɛ tɛ. Aw bɛ a tacogo jɔ ni a ye fariŋɛɲɛ bila aw la. Waati dɔw la, a bɛ se ka kɔnɔboli bila mɔgɔ la.\nA nafa ka bon!\nNi nisitatini ma se ka bana in ban, a bɛ taa ka segin, o bɛ se ka kɛ sidabana taamasiɲɛ dɔ ye.\nA jima hakɛ 100.000 bɛ sɔrɔ mililitiri o mililitiri la (walima hakɛ 500.000, mililitiri o mililitiri).\nA ka ca a la hakɛ 100.000 fo ka se hakɛ 200.000 ma, o bɛ mako ɲɛ, nka sidabanabagatɔw mako bɛ se hakɛ 500.000 ma.\nNi safa bɛ denyɛrɛni da kɔnɔ\nAw bɛ jima hakɛ 200.000 (mililitiri 2, a tɛ dumunikɛkutu ɲɛ tila bɔ) di a ma siɲɛ 4 don o don. A bɛ nisitatini kɛ a da kɔnɔ ni kɔɔrimugu walima tɔnikɛlan dɔ ye. Aw bɛ tɛmɛ ni furakɛli ye tile 2 bana bannen kɔfɛ, n’o tɛ a bɛ segin kɔ.\nNi jolimisɛnniw bɛ denbatigi sinnunkun na (a bilennen don, dimi bɛ a la, a bɛ a ŋɛɲɛ)\nAw bɛ nisitatini hakɛ 100.000 fo a hakɛ 200.000 muta, a muguma walima a jima dɔ kɛ a sinnunkunw na siɲɛ 4 don o don.\nFarila bugubana furakɛli la:\nAw bɛ to a yɔrɔka ja kosɛbɛ ka sɔrɔ ka nisitatini mu a la walima mikonazɔli mugu walima a tuluni siɲɛ 4 walima siɲɛ 5 don o don.\nNi bugubana (leminanpo) don musoya la:\nAw bɛ dɔ don musoya la don o don siɲɛ, walima Aw bɛ a kisɛ musoya la su o so. Ni mikonazɔli kisɛ miligaramu 200 don, Aw bɛ o don siɲɛ 3 don o don. Nisitatini kisɛ hakɛ 100.000 don, tile 14.


Kɔrɛ - Fàkan\nKɔ̀ɔrɛ ye dugudennin ye Mali tlebin-yanfan fɛ. A bɛ Kayi marabolo 'kɔnɔ. Kita y'a ka kolomi ye a ni min cɛ jànya bɛ bam 12 Bɔ nink'a Kɛ Kita Ouest galoda 'kɔnɔ. Kɔfɛba y'a ka galotigi-dugu ye a ni min cɛ ye bam 2 ɲɔgɔn ye. Kɔkɔfata y'a kafoda kubedugu ye a ni min cɛ ye bam 60 ye.\nKɔ̀rɛ ni kɔrɔn 'cɛ, dugu min bɛ yen o ye Harahe ye, bam 3 ɲɔgɔn. Dugu ni tlebin 'cɛ, i bɛ bam 7 Taama ka Dòn Banharala. Duri ye dugu ye fana ye min bɛ bam 3 la Kɔ̀rɛ ni kɛɲɛka 'cɛ. Dugu ni worodugu 'cɛ sa, bam 2 bòli b'i 'bolo yann'i ka Se Kɔhɛ ma.\nKɔ̀rɛ tɔgɔ Sɔrɔla...\nKɔ̀rɛ bɛ Mara dugutigi fɛ. Mɔgɔ min bɛ Kɔ̀rɛ 'kùn na bì (2015) o tɔgɔ ye ko Madi Keyta. Dugutigiya min bɛ yen o ye laadala-dugutigi ye. 'Kìn Bɔ 'kìn na tɛ yen dugutigiko la. Dugu cɛw la kɔrɔ mana Kɛ kìn min na o tìgi bɛ Kɛ dugutigi ye. U ka dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda sa nka damanako wɛrɛ b'a sɔrɔli la. O damanako ye fàya de ye. Fàya ni denya bɛ 'ba la a dugu 'kɔnɔ halibi. Ni wolo cogoya ye mɔgɔ min Blà denya walima fàya bolo kan, i ka kow fana bɛ Bɔ u da fɛ n'o dalilu ye. O la, Kɔ̀rɛ dugutigi bɛ Woloma fàw la kɔrɔman 'tu la. O b'a Jira ko den dɔ bɛ Se ka Sɔrɔ dugu 'kɔnɔ yen min ka kɔrɔ ni fàbolo mɔgɔ kofɔlen ye. Nka cogo si la, o den in tɛ dugu tìgiya Kɛ bari denbolo mɔgɔ tɛ Sìgi dugu 'kùn na.\nNi dugutigi Sìgira dugu 'kùn na kaban, fosi wɛrɛ t'a Bɔ yen ni sàya tɛ. Dugutigi sàlen 'kɔ, sàn kelen bɛ Blà sani dugutigi kura ka Sìgi.\nKɔ̀rɛ tu tigɛbaa tùn ye donso ye. A tìgi Wulila ka Bɔ Hɔrɔngo ka Nà Kɔ̀rɛ Sìgi. Dugu sìgili ni bì cɛ tɛ Tɛmɛ sàn 100 ni dɔɔnin kan fɔlɔ. Nka u bɛnbaw Bɔra Kurukɔtɔ fɔlɔ ka Nà Hɔrɔngo.\nKɔ̀rɛ dugutigi kɔrɔ dɔw ye Fàjala Keyta, Usmann Keyta....\nKɔ̀rɛ dugu kɛnɛ fɛnsɛ bɛ Taa bam 1 kɛrɛnaani kɔnɔ bònya la. Kìn 2 bɛ dugu kɔ kɛlen bɛ ka minnu dànfara. Kìn kelen tɔgɔ ye ko Kɔ̀rɛndin ninka tɔ kelen tɔgɔ Kɛ ko Kɔ̀rɛba. Kɔ̀rɛ dugumɔgɔ hakɛ bɛ mɔgɔ 1200 Bɔ. Kabini dugu Sìgira, a ma Wuli ka Taa sìgiyɔrɔ kura la fɔlɔ. O b'a Jira ko tomon kɔrɔ tɛ dugu 'bolo.\nKɔ̀rɛka bɛɛ ye maninka ye, a bɛ Fɔ maninka sugu minnu ma ko maninka finw. Jamu minnu bɛ dugu la olu ye Keyta, Konatɛ ani Nomɔgɔ ye. Mandenkanw bolofara min bɛ Fɔ yen o ye maninkakan ye.\nSɛnɛ yiriwalen dòn Kɔ̀rɛ ka Sago baara tɔw kan. Yenkaw ka sɛnɛfɛnw ye ɲɔ, kàba, kɔɔri, tiga, bɛnɛ, woso, ʃɔ, zɛrɛ, malo, je, bàra ani dà ye.\nNi sɛnɛ Bɔra yen, baganmara fana fanga ka bòn Kɔ̀rɛ dugu 'kɔnɔ. Bagan minnu bɛ yenkaw 'bolo mara la olu ye misi, bà, saga, wùlu, jakuma, sonsan ani fàli ye.\nKamanmafɛnw marali la, ʃɛw bɛ yen, kamiw, tonkɔnɔw ani jɛnɛntubanninw.\nLaadalamɔni bɛ Kɛ kɔ̀rɛka ka baara la. Kɔ min b'u fɛ yen u bɛ mɔni Kɛ o 'kɔnɔ ni jɔ ye. U ka mɔnikɛ-minɛn wɛrɛw ye doolen, segi ani sanke ye.\nKɔ̀rɛka bɛ jago Kɛ k'i ka mago musaka misɛnninw Dakala. Butigiw bɛ yen. Mɔgɔ dɔw ka bɛ tajifeere Kɛ, dɔw bɛ baganfeere Kɛ, dow ta ye sɛnɛfɛnw jagoli ye.\nBololabaara minnu bɛ Kɔ̀rɛ olu ye jiriʃi, sudelli, masɔnya ani motodla ye. Donsoya bɛ Kɔ̀rɛ. U ka donsoba dow yɛrɛ bɛ bolodon Kɛ.\nFɛn damadɔw bɛ Kɔ̀rɛ dugu 'kɔnɔ minnu bɛ a ka yiriwa taacogo Jira 'mɔgɔ la. Hali ni worobinɛ t'u fɛ yeen fɔlɔ, pɔnpekɔlɔn bɛ yen, jabaranin, kalalimansin, kɔɔrisugu, moto, mɔbili. Kɛnɛya siratigɛ la, muso-jiginso bɛ yen.\nKɔ̀rɛ ni baɲuman-kɛtɔn minnu bolo bɛ ɲɔgɔn 'bolo olu ye Plan ye. Plan ka dɛmɛ ye lakalanni ni saniya kɔkɔrɔdonni ye dugu 'kɔnɔ.\nKàlan minnu bɛ Kɔ̀rɛ olu la giriman dɔ ye lakɔlikalan ye. Yen lakɔlikalan Dabɔra 2008 sàn. Jamana ta dòn. A b'a da Minɛ sàn fɔlɔ ka Taa sàn kɔnɔntɔnnan na.\nBlonkɔnɔ-kalan fana fanga ka bòn dugu la. O dabɔ ni silamɛya nàli bɛ ɲɔgɔn na dugu 'kɔnɔ. Siginikalan min bɛ Weele ko C.E.D o bɛ yen. O Dabɔra 2004 sàn na. O kàlan ye sanwɔɔrɔ-kalan ye.\nSiginikalan min bɛ Kɛ balikuw 'kùn n'a bɛ Fɔ a ma ko balikukalan o bɛ Kɔ̀rɛ kabi 1997 sàn waatiw la. O kàlanso kelen jɔlen bɛ dugu la yen kàlanw bɛ Kɛ min 'kɔnɔ.\nDenmara-yɔrɔ kelen Dayɛlɛnna yen Plan mɔgow fɛ.\nDiinɛko siratigɛ la, Kɔ̀rɛ ye silamɛdugu ye. Silamɛdiinɛ kelen pe ye yen diinɛ ye. Misiri 2 bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna ni silamɛya ye dugu 'kɔnɔ o tɔgɔ ye ko Mahamadu Nomɔgɔ.\nLaadalabato tɛ Kɛ forobaya la yen blen. Fɔlɔ, dugu ka bato fànba tùn ye kɔmɔ ye. U tùn bɛ kɔmɔko Kɛ.\nKɔ̀rɛka tɛnɛ ye................. Yen dugu dasiri ye...............\nKɔ̀rɛ ɲɛnajɛlakow ye seliw ye, yɛrɛmahɔrɔnya, denkundi ani furu nɔfɛgintanw ye i n'a fɔ kɔɲɔ. Fɔliminɛn minnu b'u 'bolo olu fànba ye jenbe ni gita ani jidunun ye.\nFarikolo-ɲɛnajɛ min fannga ka bòn Kɔ̀rɛ o ye ntolatan ye. O 'sèn kɔrɔ, denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, ʃikɔlɔci ani lɛbɛlɛbɛ, o min bɛ Kɛ samiɲɛdonda fɛ.\nKɔ̀rɛ kungo la, kɔ 2 ni dàla 1 ani fàla 2 ye jiboli-yɔrɔw ye. Yenkaw ka mɔniw bɛ Kɛ o jisigi-yɔrɔ ninnu na. U bɛ ntɛbɛn, manɔgɔ, zara, nàna ani kɔnkɔn Mɔ u 'kɔnɔ. Ka Fàra o jikɔnɔ-fɛnw kan, kaana ni kooro, sira kwaama ani tawu bɛ Sɔrɔ yen jiw la.\nKɔ̀rɛ kungo labɔlen dòn jiri kunba fana na i ko jala, sanan, genun, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, nkaban ntomi, tàli ani dugura.\nKungosogo minnu yeli ka telin yen olu ye warablen ni minɛn ye. Sa kùnbaw fana bɛ yen i n'a fo miniɲan, dànkalan ani ntomisa. Kɔnɔ kunba minnu yeli ka telin olu ye duga kelen-kelen, kungo kami, tentannin ani wɔlɔ.\nKungoda dɔw bɛ Kɔ̀rɛ ko Kaba la, Kɔnkɔn la, Kɛɲɛ kan, lɛnkɛhɛtɔ. U b'olu Kɛ ka u yɔrɔw dànfara Di ɲɔgɔn ma.\nKaburudo 2 bɛ Kɔ̀rɛ. Komin a kìnw ka jàn ɲɔgɔn na, kìn fla bɛɛ n'i ka kaburudo dòn. A kaburudow bɛ dugu ni tlebin 'cɛ.\nWaati bɛ Yɛlɛma ɲɔgɔn 'kɔ sàn 'kɔnɔ ni samiɲɛ ni tlema ye. Furancɛnin dɔ bɛ Weele ko kawulɛ samiɲɛbɔda ni tlemadonda 'cɛ.\nWaati kalaya siratigɛ la, fonɛnɛ ni funteni waati bɛ Fɔ ɲɔgɔn 'kɔ. Funteni yɛlɛnnen sannadan tɛ Tɛmɛ hakɛ 35° kan. Nɛnɛ fana dugumadan tɛ hakɛ 16° Sago.\nKabakoma-yɔrɔ lakodɔnnen tɛ Kɔ̀rɛ.\nBlàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-08-05\nFogo yeko: 1147280 - Bì: 564 - Kalo in: 8870 - Лinan: 68483.\nFura Yeko: 1910 - Bì: 1 - Kalo in: 11 - Лinan: 91.


Ni mɔgɔ bɛ se ka sɔgɔsɔgɔ walima ka kuma, o bɛ a jira ko a bɛ se ka ninakili.\nMɔgɔ bananen min tɛ se ka sɔgɔsɔgɔ walima ka kuma, o tigi tɛ se ka ninakili fana. Aw bɛ aw teliya ka o tigi dɛmɛ walasa ka a ni kisi.\nAw bɛ a tigi kɔ gosigosi\nAw bɛ a kɔ kuru ka tɛgɛ ɲɛ duuru ɲuman bɔ a cɛmancɛ la, a jɛgi fila ni ɲɔgɔn cɛ ni tɛgɛfura ye.\nNi o ma mako ɲɛ:\nAw bɛ a kɔnɔ bisi\nAw bɛ aw jɔ a kɔfɛ ka aw bolow meleke a cɛkisɛ la.\nAw bɛ aw bolokan da a furu la barakun sanfɛ, galakakolow duguma.\nAw bɛ aw bolokan minɛ ni aw bolo dɔ in ye. Aw bɛ bala ka a kɔrɔta ni fanga ye. Aw bɛ a ta ni aw fanga bɛɛ ye ka a sen fila bɔ duguma. (Ni denmisɛnni don, aw kana a kɛ aw fanga bɛɛ la). Aw bɛ o kɛ fo siɲɛ duuru ka tugu ɲɔgɔn na.\nNi fɛn dɔ bɛka fiɲɛ bali ka se fogonfogonw walima kankɔnɔna na, kɔnɔnafiɲɛ bɔtɔ bɛ o ɲɔni ka bɔ.\nNi musokɔnɔma walima mɔgɔ belebeleba don, aw bɛ aw bolo da a disi cɛmancɛ la (aw bɛ aw bolokan da sin fila ni ɲɔgɔn cɛ). O kɔ aw bɛ a bisi.\nNi mɔgɔ kirinna\nAw bɛ a nɛmɛnɛmɛ ka a da a kɔ kan ka tila ka a dakɔnɔna lajɛ. Ni aw ye dumuni walima fɛn wɛrɛ ye a ngɔɔnɔ kɔnɔ, aw bɛ o labɔ ni aw bolokɔni ye. Nka aw kana aw bolokɔni digi kan kɔnɔ ka o fɛn in lataa ɲɛfɛ. O bɛɛ kɔfɛ, aw bɛ aw teliya ka aw digi a disi kan fo a ka ninakili daminɛ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Ninakili lajɛ).\nNi den tɛ san kelen bɔ\nNi den kirinna ko a tɛ se ka kasi walima ka sɔgɔsɔgɔ, aw bɛ a lajɛ ka a kɔ gosigosi ani ka a disi bisi ka fɛnw labɔ kan kɔnɔ.\nAw bɛ den biri a kɔnɔ kan ka a kun suli.\nAw bɛ a kɔ gosigosi\nAw bɛ aw tɛgɛfura kɛ ka a kɔ gosigosi siɲɛ 5 ɲɔgɔn a tɛmɛn na.\nNi den ma ninakili sɔrɔ, aw bɛ a yɛlɛma.\nKa a disi digidigi\nAw bɛ aw bolokɔni fila walima saba da a disi cɛmancɛ la, sin kɔrɔ.\nAw bɛ aw teliya ka a digi fo santimɛtiri Aw bɛ o kɛ siɲɛ duuru walima fo den ka ninakili sɔrɔ.\nNi aw ma se ka denyɛrɛni, den walima baliku ka fiɲɛtɛmɛsira dayɛlɛ, aw bɛ ninakili ko makaran.\nAw bɛ aw teliya ka a mɔgɔ labɔ ji la ka a dɛmɛ a ka ninakili sɔrɔ (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ dɛmɛcogo ka ninakili sɔrɔ lajɛ) ni disili ye (Aw ye sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanbaliya lajɛ). Aw bɛ ninakili makaran waleyaw kɛwalasa a tigilamɔgɔ ka fiɲɛ sɔrɔ.\nNi a tigi fɔɔnɔna, aw bɛ a yɛlɛma a kɛrɛ kan dɔɔni dɔɔni, aw bɛ aw bolokɔni walima fini dɔ kɛ ka fɔɔnɔ in jɔsi walasa a kana kirin o la.\nMɔgɔ dɛmɛcogo ka ninakili sɔrɔ\nMɔgɔ bɛ se ka miniti 4 dɔrɔn de kɛ ninakilibaliya la ka sɔrɔ a ma sa. Aw ka kan ka se ka mɔgɔ dɛmɛ a ka se ka a ninakili walasa ka a ni kisi, barisa a kirinnen don, fɛn dɔ ye a sɔrɔ a kungolo la, a bɛ ɲini ka to ji la, kuran ye a ci, a sulen don dɔrɔgu fɛ kojugu, walima nɛnɛ ye a degun kojugu (nɛnɛ jugumanba).\nNi mɔgɔ ninakili jɔra, aw bɛ se ka a ni kisi ni a dɛmɛni ye a ka ninakili sɔrɔ teliya la.\nAw bɛ a kungolo da ka ɲɛ\nAw bɛ a tigi da ka a kun jan. Aw bɛ aw digi a ten kan ka a bɔnbɔnkun yɛlɛ sanfɛ walasa a nu ka kɔrɔta.\nMɔgɔ dɛmɛni ka ninakili sɔrɔ\nAw bɛ a nu minɛ ka a bisi walasa fiɲɛ kana bɔ a fɛ. Aw bɛ aw da biri a da la ka ɲɛ.\nAw bɛ fiɲɛ kɛ a kɔnɔ ni fanga ye siɲɛ 2.\nA disi ka kan ka kɔrɔta ninakili o ninakili. Ni o ma kɛ, o bɛ a jira ko fiɲɛ tɛka se fogonfogon kɔnɔ. Aw bɛ kungolo dacogo yɛlɛma dɔɔni ka tila ka segin fiɲɛ fiyɛli kan tugun. Aw bɛ a to a yɛrɛ ka ninakili fiɲɛ donnen kɔfɛ.\nDusukun tantanni jateminɛ\nFiɲɛ kɛ kofila kɔfɛ, aw bɛ a lajɛ ni a bɛka ninakili.\nAw bɛ dusukun tantanni jateminɛ a kan fan fila bɛɛ fɛ, walima aw bɛ aw tulo da a disi la dusukun sanfɛ.\nNi dusukun tɛka tantan, Aw ye “dusukun tantanbaliya” yɔrɔ lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanbaliya).\nNi aw ye a jateminɛ ko dusukun bɛka tantan, aw bɛ tɛmɛ ni fiɲɛ dili ye a ma fo a yɛrɛ ka se ka ninakili. O bɛ se ka to sen na fo miniti 30 ni kɔ.


Tri1 - Fàkan\nTri I / Npɛkan\nTri I ye dugu misɛnnin ye Mali ‘kɔnɔ. A bɛ Sikaso mara la ani Kucala kolomi n’o kafoda. A bɛ galoda min na o ye Sinsinna ye. A ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 15 ma ka Taa kɔrɔn fɛ.\nTɔgɔ fla bɛ dugu in na: Tri I walima Npɛkan. Tri I de y’a tɔgɔw la sɛbɛnnen ye gafew ‘kɔnɔ. Npɛkan dugu tɔgɔ Dara a tutigɛbaa de la. O tɔgɔ tùn ye Npɛ Kulubali ye. O de sababu kosɔn, "Kan" min ye "So" fɔcogo ye mamara (miɲankakan) la, Tàra ka Nɔrɔ "Npɛ" la ka "Npɛkan" tɔgɔ Di. O Npɛkan in bɛ Se ka Boso kɔrɔko siratigɛ la ka Kɛ Npɛso ye bamanankan na i n’a fɔ Npɛ ka so fɔtɔ. Nka Tri I Sɔrɔla kanflafɔ fɛ, bari miɲankadugu dòn nka bamanankan fana bɛ Fɔ yen kosɛbɛ mamara kɔ fɛ. O de la a bɛ Fɔ a ma bamanankan na ko "Tri I".\nNpɛkan ma Deli ka Kɛ masakɛ-dugu ye, nka a Marala masakɛ-dugu dɔ fɛ n'o bɛ Weele ko Molobala. An bɛ 'bì min na, a dugu in bɛ Mara laadala-dugutigi fɛ, wa fana a tìgiya tɛ Bɔ ka Yaala 'kin ni 'kìn 'cɛ. A bɛ kìn kelen de ka bolo kan nink'a nacogo Kɛ kɔrɔyakunda ye. Npɛkan Sìgira Npɛ Kulubali de fɛ. Ale ka baara tùn ye donsoya ye, nka a yɛrɛ jujɔn Bɔra Npɛso.\nTri I ye kìn sàba ye. O kìn sàbaw tɔgɔ ye Lonɔso, Kagbala ani Zilaso. Tomon kɔrɔ tɛ a dugu in na. A sìgiyɔrɔ ma Fàlen kabini a Sìgira.\nSiya min fanga ka bòn Tri I ‘kɔnɔ o ye miɲanka ye. Siya wɛrɛ minnu bɛ yen ka Fàra miɲanka kan olu ye dɔgɔnɔw ni fulaw ye. Kulubaliw bɔlen 'kɔ a la, jamu wɛrɛ minnu bɛ yen olu ye Tarawele ye, Kɔnatɛ, Jabaatɛ, Jolo ani Gindo. Kan fla de bɛ Fɔ Npɛkan yen: mamara ani bamanankan. Nka mamara de bɛ Fɔ ka Sago bamanankan fana kan.\nTri I ka baaraw la fànba ye sὲnɛ ye. Sὲnɛfɛnw na, yenkaw bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru ani ʃɔ de Sɛnɛ kosɛbɛ. Nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ nakɔjiriko Kɛ i n'a fɔ mangoro, lenburu ani buyaki. Nakɔlafɛnw bɛ Sὲnɛ yen nakɔw 'kɔnɔ i n'a fɔ tubabunkɔyɔ (aubergine), yiran (tamati), fòronto, ʃù, pɔnpɔrɔn.\nSὲnɛ tɛmɛnen 'kɔ, numubaaraw bɛ Kɛ Tri I la. Numucɛw bɛ dàbadla Kɛ, jeledla, murudla ani kolonbɔ. Numumusow tùn bɛ baara caman Kɛ fɔlɔ ka Nà nka, bì o caman tɛ sèn na blen.\nTrikaw ka baara dɔ ye baganmara ye. U ka bagan marataw fànba ye misi, fàli, saga, bà, wùlu, ani lὲ ye. U bɛ kamamanfɛn minnu Mara olu ye ʃɛ ye, kami, kɔnɔ ani tonkɔnɔ.\nJago bɛ Kɛ Npɛkankaw fɛ yen. U bɛ sɛnɛfɛnw ni baganw Jago u kùnko misɛnninw kama. Ninnu bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ, trikaw bɛ bololabaara dɔw Kɛ i n'a fɔ, geseda, jiriʃi, ani motodla. Donsoya bɛ Kɛ yen. Donso karamɔgɔw yɛrɛ bɛ yen minnu bɛ donso-bolodon Kɛ.\nMusojigin-so kelen ani kɛnɛyaso kelen bɛ Tri I ‘kɔnɔ. Yɛlɛma kurako siratigɛ la, fɛn damadɔ bɛ Sɔrɔ yen i n'a Fɔ ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kalalikɛ-mansinw, nɛgɛsow ani fàliwotorow.\nNpɛkan ni baɲuman-kεtɔn caman ma baara Kɛ u ka ‘fɔ la. A ni bolodali-cakɛda kelen min b’a la ka baara Kɛ o ye CMDT ye. CMDT ka yiriwali ɲɛsinnen bɛ fɛn minnu ma olu ye kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sannifeere ani jurudon ni jurusara ye. ‘Waati ni ‘waati, u bɛ bolodaliw Kɛ ninka dugudenw kàlan u ka yiriwalisira fɔlen ninnu na.\nBalikukalan bɛ Kɛ Tri I la min bɛ dugu ka bolo kan. O Dabɔra 1978 sàn. Lakɔlikalan Dabɔra yen 1990 sàn. Ale ye ‘foroba-kalanso ye.\nLakɔli-kalanso kelen min bɛ yen o ye duguma-kalan dɔrɔn ye. Sànwɔɔrɔ-kalan de bɛ Kɛ a ‘kɔnɔ. Lakɔli kɔ fɛ, madarasa fana bɛ Kɛ ye. O Dabɔra 2000 sàn na. Du dɔ ka kàlanso jɔlen dòn. A kàlanso ye duguma-kalan sànwɔɔrɔ-kalan ye.\nTri I la, laadalabato ni diinɛ kura fla bɛɛ bɛ yen. Laadala taw la, ɲa, kɔrɛ ani ɲagani bɛ yen. U batoyɔrɔw tɔgɔko la, ɲa bɛ Bato ɲato la, o min kelen bɛ yen. Kɔrɛ bɛ Bato kɔrɛto la, n’o kelen bɛ dugu ‘bolo. Bì diinɛw la, silamɛya ni kerecɛnya bɛ yen. Silamɛya batoyɔrɔ fla bɛ yen ko misiri. Mɔgɔ min Nàna n'o ye o ye Burahima Kulubali ye. A dònni ni sisan cɛ bɛ Taa sàn 162 ɲɔgɔn na. Kerecɛnya batoyɔrɔ kelen bɛ yen ko eglizi. Mɔgɔ min Nàna n'o ye o ye Лaʃi Kulubali ye. A dònni ni sisan cɛ bɛ Taa sàn 85 ɲɔgɔn na.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ Npɛkan olu ye seliw, sɔnniw, ani buransɛnɛw ye. A ɲɛnajɛw la, fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ:\nSelitaw: Bala, Cicaara, bàra.\nSɔnnitaw: Nkɔnin, ntàman, bàra, ngboloo, kariya ani dunun.\nBuransɛnɛ: Jenbe, ɲɔgɔ, ani ntàman.\nNin fɔlifɛn ninnu bɛɛ bɛ Fɔ u ka bamanansangaw la fana.\nDugu kungow 'kɔnɔ, kɔ kelen, jɛ kelen ani dàla mugan ɲɔgɔn bɛ Tri I la. Nka ‘ba ni 'fala t’u ka sìgida la.\nKabakoma-yɔrɔko la, Tri I ka sìgida cogoya m’a To ko flɛlimayɔrɔ bɛ Kɛ yen. Yɔrɔ tɛ yen min ye kabakoma-yɔrɔ ye ko mɔgɔ bɛ Wuli ka T’i ɲɛ Da a kan.\nFogo yeko: 1163457 - Bì: 187 - Kalo in: 1079 - Лinan: 84660.\nFura Yeko: 1581 - Bì: 1 - Kalo in: 2 - Лinan: 98.


Aw bɛ dusukuntantanni jateminɛ kan na (aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ dɛmɛcogo ka ninakili sɔrɔ lajɛ). Walima aw bɛ aw tulo da disi numanyanfan fɛ, nin yɔrɔ la:\nNi dusukun tɛka tantan, aw bɛ a lajɛ ka a yɔrɔ digidigi walasa ka a tantanni daminɛ. A nafa ka bon ka disi digidigili daminɛ teliya la ni aw ye a ye ko a dusukun tɛka tantan walima ni aw ye a ye ko a fanga ka dɔgɔn.\nAw bɛ disi digidigi\nAw bɛ aw digi disi cɛmancɛ kan teliya la ni aw fanga bɛɛ ye fo siɲɛ 30. Aw bɛ a digi ka jigin fo santimɛtiri 5. Aw bɛ aw jija ka aw teliya a fɛ walasa aw ka se ka digiko caman kɛ, ka se 100 ɲɔgɔn ma miniti kelen kɔnɔ, nka nafaba tɛ o la. Aw bɛ aw jija ka aw teliya ani ka a digi ni fanga ye.\nKa mɔgɔ dɛmɛ ka ninakili sɔrɔ\nMiniti 30 digidigili kɔfɛ, aw bɛ fiɲɛ di a ma siɲɛ 2 min bɛ a to a disi ka kɔrɔta (aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ dɛmɛcogo ka ninakili sɔrɔ lajɛ).\nAw bɛ to digidigili ni fiɲɛ dili la\nNi aw ye disi digiko 30 kɛ, aw bɛ fiɲɛ diko 2 kɛ. Aw bɛ waatijan kɛ o la. Aw bɛ to o la fo a tigi ka ninakili daminɛ ani ka ɲɛmatigɛ walima fo aw ka da a la ko a tigi sara.\nNi aw bɛ se ka taa ni a tigilamɔgɔ ye dɔgɔtɔrɔso la joona, aw ye taa ni a ye. Sira fɛ, aw bɛ tɛmɛ digidigili ni fiɲɛdili fɛ. O bɛ a tigi to ni na fo aw ka dɛmɛ sɔrɔ.\nNin waleya bɛ a to mɔgɔ ka segin a yɛrɛ ma ni kuran ye a gosi, ni a tun bɛna to ji la, ni fɛn dɔ ye a gosi a disi la, ni nɛnɛ ye a degun kojugu (nɛnɛ jugumanba) walima ni dɔrɔgu ye a su.\nDisi digidigili jɔyɔrɔba tɛ dusukunnabana na, nka a waleyali tɛ basi ye, sango ni aw ye a dɔn ko aw bɛ dɛmɛ sɔrɔ dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ. (Walasa ka kunnafoni caman sɔrɔ dusukunnabanaw kan, aw ye sɛbɛn ɲɛ Dusukundimi lajɛ.)\nDɔgɔtɔrɔw ka mansini kurannama dɔ bɛ yen min bɛ dusukun lasegin dusukunnabana kɔfɛ. Aw bɛ a ɲini ka a dɔn ni o mansini dɔ bɛ aw ka sigida la ani a bɛ mara yɔrɔ min sani kasaara ka mɔgɔ sɔrɔ. U ka teli ka sɔrɔ anbilansiw kɔnɔ, foroba yɔrɔw la i n’a fɔ polisisow walima dunanjiginsobaw (otɛliw) kɔnɔ.


Duɲa - Fàkan\nBɛnkadi fuɲa galodadugu dɔ ye duɲa ye. A bɛ Kita kolomi de fɛ Kayi marabolo 'kɔnɔ. A n'o Kita in cɛ ye bam 9 ye. A n'a ka galodugu ta ye bam 4 ye. Ka Bɔ duɲa ka Taa kayi o bɛ Bɛn bam 271 ma. Dugu misɛnni wɛrɛw bɛ ka duɲa Lamini. A kɔrɔn fɛ, fuɲa bɛ yen ni bam 4 ye. Tlebinyanfan na, tabakɔfɛ bɛ yen ni bam 4 ye fana. Faraba b'a kɛɲɛka fɛ ni bam 6 ye ni ka yirimalo K'a wòroduguyanfan na ni bam 3 ye.\nKùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen ma Sɔrɔ duɲa tɔgɔko kàn an bì min na.\nDuɲakaw ka dugutigiya ye laadalata ye. Yen, dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda. N'i Bɔra saya la foyi wɛrɛ fana tɛ yen dugutigi B'a ka dugutigiya la. Duɲa dugutigiya furadama tolen bɛ kìn kelen ni jàmu kelen de ka bolo kàn. Ni saya Sera yen dugutigi ma u bɛ sàn kelen de Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Gandamadi keyita min Bɔra mande ka Nà duɲa tu tigɛ, ale ka dugutigiya kɔ fɛ minnu Nàa olu ye Лankun keyita ni dɔw b'a Weele Baba la ani Ginbala keyita. Nkà màa min bɛ wòlo kàn bì o ye Лaamɛ Keyita ye.\nDuɲa ma bòn. A dugu bɛ Bɛn kìn kelen de ma. A sigikɛnɛ tɛ Tɛmɛ 4 kàn kɛnɛ kelen 'kɔnɔ. Duɲa mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 1000 ɲɔgɔn kàn. Nkà yen b'a sìgiyɔrɔ sàbana de la. U sìgiyɔrɔ fɔlɔ ye "jaramaji" ye. A flanan ye "Manden" ye.\nBamananw ni màninkaw de bɛ duɲa. Jàmu minnu bɛ Sɔrɔ duɲa olu ye: Keyita, sise, jara, sisoko, kulubali ani Tarawele ye. Sinankunya bɛ Tɛmɛ keyitaw ni sisew ani kulubaliw 'cɛ, a fana bɛ ni sisokow ni tunkaraw 'cɛ. Furuko siratigɛ la, 'tnɛ foyi tɛ yenkaw ni ɲɔgɔn 'cɛ. Yen kanw ye bamanankan ni màninkakan ye. Nkà màninkakan de bɛ Fɔ yen fòrobaya la.\nDuɲakaw bɛ sɛnɛ kanu kosɛbɛ. U bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, woso, je, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, fini, mangoro, buyakgi, manje, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, salati, ʃù, kɔnkɔn, ɲugu ani melɔn Sɛnɛ yen. U fana bɛ baganmara Kɛ u sèn fɛ. Yen bagan marata dɔw ye Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Jago siratigɛ la yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni butigifeere ni baganfeere ani bololafɛndlata-feere Kɛ. Donsoya fana bɛ Kɛ yen.\nMarifa, wosen, wɔlɔgɛn, fɛlɛbɔ, manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ wɔlɔjuru, sɔgɔlan, bere, samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la ani tonbiri y'u ka kungosogow ni kɔnɔw fàalifɛɛrɛw ye. U b'u ka misidenw Dabɔ ni ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori flili ye. Walima a Nɛgɛni ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔnin dɔ la. U bɛ bɔflew ni gesedaw fana Kɛ.\nDuɲa ko kura nàlenw ye: Лɔʃimansin, kɔnɔn ŋana, pɔnpekɔnɔn, jabaranin, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye. Jigisɛmɛjiri ye baɲumankɛtɔn ye min sèn Dònna yenkaw ka yiriwa la kosɛbɛ. A ka yiriwa Лɛsinnen dòn sɛnɛko ani dɛsɛbaatɔw dɛmɛni de ma.\nLakɔlikalan dugumadakun fàn fɔlɔ de bɛ duɲakaw fɛ yen. Yen Lakɔli Dabɔra 2000 sàn. Lakɔli kɔ fɛ, balikukalan min ye yen kàlan suguya fɔlɔ dònnen ye yen, o fana bɛ dɔɔnin dɔɔnin Kɛ yen halisa. Wa an bɛ bì min na lakɔlikanlan de yanga ka bòn duɲakaw 'bolo ka Tɛmɛ kàlan tɔw kàn.\nMisiri kelen bɛ duɲakaw fɛ yen. U ka silamɛya dònbaa ye Bakuma keyita ye. AYen silamɛya lanali yen ni bi 'cɛ bɛ Taa sàn 272 ɲɔgɔn na. Nàma ni jalasɔn ye laadala-batow yen minnu batoli bɛ sèn na yen halisa.\nKɔɲɔ ni seli ni sanyɛlɛma ni sankunbɛnw ni denkundi ni ntolatan ni tɔnɲɛnajɛ ani laadalakow ye duɲakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye gita ni dunun ni flen ni jenbe ni bàra ni wasanba ni fle ni buru ye. Yenkaw ka tlonkɛcogo kɔrɔw ye bɛlɛda ni nparibɔ ani fɛrɛn ye.\nKɔ kelen ni jɛ duuru bɛ duɲa. Manɔgɔ ni ntɛbɛn ni zara ni wùlujɛgɛ ni sajɛgɛ ni nàna ni ntigin ni bilinkìtin ni ye jɛgɛ suguyaw ye minnu bɛ Sɔrɔ yen jisigiyɔrɔw la. O kɔ fɛ, koorow ni kaanaw bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛ, kòro, sunsun, zaajɛ, ntɔngɛ ani zɛkɛnɛ. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, warabilen, miniɲan, wɔlɔ, gɛlɛnin, tentannin ani tonkanjɔ ye. Yen kungodaw ye gonindala, Sitahimadala, jananma ani bɛnkoba. Kùluba kelen bɛ yen u bɛ min Weele ko Kɔnkɔnin.\nKaburudon naani de bɛ duɲa yen. Nkà kùn wɛrɛ t'a la u fɛ yɔrɔw samani na ɲɔgɔn na. U ka o kaburudon ninnu bɛ kɛɲɛka ni tlebinyanfan na.\nYen waatiw bɛ fàlen-fàlen cogo min na o ye, ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà. Sanji minnu bɛ Nà duɲa sanmiɲa kelen 'kɔnɔ bɛ Taa 70 na. Yen funtenin hakɛ sannadan ye 45 ye a nɛnɛ hakɛ dugumadan ye 15 ye.\n'kabakomayɔrɔ tɛ duɲa màa bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kàn.\nFogo yeko: 1146253 - Bì: 172 - Kalo in: 7843 - Лinan: 67456.\nFura Yeko: 995 - Bì: 1 - Kalo in: 12 - Лinan: 76.


Farigan ni dimi furaw\nFura minnu bɛ dimi ni farigan fitiniw na o dɔw ye parasetamɔli ye (min tali tɛ fɛn kɛ den na ani n’a bɛ u ka banaw nɔgɔya), asipirini, ani ibiporofɛni. Asipirini ni ibiporofɛni bɛ funu fana jigin (funu min ni joli don). O la, misali la ni aw sentamakuru mugura u tɛ dan o dimi sumani dɔrɔn ma, nka u bɛ se ka a funu fana jigin. O b’a to a tigi bɛ kɛnɛya teliya la. Nka farigan ni sangarannabanaw bɛ den minnu na, olu man kan ka asipirini ta.\nI kana tɛmɛ nin fura fɔlen ninnu hakɛ laɲininen kan den ma. A furaw bɛɛ bɛ se ka degun wɛrɛw lase mɔgɔ ma n’u tali damatɛmɛna. Misali la, asipirini ibiporofɛni takojuguya bɛ na ni furudimi juguman bilali ye a tigi la. Parasetamɔli damatɛmɛni b’o kɛ baga ye fari la. Ni farigan walima dimi jugu don, walasa aw bɛ se ka kisi u tali damatɛmɛni ma, aw bɛ u ta ka bɔ ɲɔgɔn kɔrɔ i n’a fɔ ni aw ye parasetamɔli dɔ ta sisan, aw bɛ ibiporofɛni dɔ ta siɲɛ wɛrɛ.\nAsipirini, Aspirine (asetilisalisiliki kumu, acide acétylsalicylique)\nA kisɛ miligaramu 300 bɛ sɔrɔ.\nA kisɛ miligaramu 75 (kisɛ ¼) bɛ yen denmisɛnniw kama (fɔcogo wɛrɛ la denmisɛnni asipirini)\nAsipirini ye dimimadalan daduman ɲuman ye. A bɛ dimi mada, ka fari sumaya ani ka funu juguyali bali. A bɛ sɔgɔsɔgɔ juguyali bali ani ka dɔ bɔ ŋɛɲɛ na. Asetaminofɛni ka fisa denmisɛnw ma ka tɛmɛ asipirini kan, denmisɛn minnu tɛ san 12 bɔ.\nAsipirini bɛ sɔrɔ dimimada fura ni kolocifuraw ni murafura la, nka u da ka gɛlɛn wa tuma dɔw u ma ɲi ka tɛmɛ asipirini gansan kan.\nA tali faratiw ni u kunbɛnniw:\nAw kana asipirini ta furudimi ni dumuniyɛlɛmabaliya la. Kumu bɛ asipirini na, o de bɛ a to a bɛ furulabanaw juguya. O kun kelen na furudimitɔ man kan ka asipirini ta.\nAsipirini bɛ furudimi walima nsɔnkunan bila mɔgɔ dɔw la. Walasa o kana aw sɔrɔ, aw bɛ asipirini ta ni nɔnɔ ye, walima buwasɔngazima walima aw bɛ ji caman min a kan walima aw bɛ a ta dumuni senfɛ.\nAw kana tɛmɛ asipirini diko 1 kan farilajidɛsɛtɔ ma fo ni a ye sugunɛ sɔrɔ ka ɲɛ.\nA ka fisa aw kana asipirini di denw ma minnu tɛ san 12 bɔ ani denyɛrɛniw (asetaminofɛni ka fisa olu ma ni asipirini ye) ani sisantɔw (o bɛ sisan juguya).\nAw ye asipirini mabɔ denmisɛnniw na. A caman bɛ u bana.\nAw kana a di musokɔnɔma ma.\nAsipirini tata hakɛ dimi ni farigan na\nFurakisɛ miligaramu 300 don\nAw bɛ lɛri 4 walima lɛri 6 don fura tali ni ɲɔgɔn cɛ tile kɔnɔ. Aw kana a tata hakɛ caya ni miligaramu 2400 ye (kisɛ 8) tile kɔnɔ. Aw kana a di denmisɛnni ma ka caya ni siɲɛ 4 ye tile kɔnɔ.\nBaliku: kisɛ 1 walima 2 (miligaramu 300 ka se 600 ma)\nDen san 8 ka se san 12 ma: kisɛ 1 (miligaramu 300)\nDen san 3 ka se san 7 ma: kisɛ ½ (miligaramu 150)\nDen san 1 ka se san 2 ma: kisɛ ¼ (miligaramu 75)\n(Ni dimi bɛ muso min ka koli senkɔrɔ walima koloci juguman bɛ mɔgɔ minnu na, olu ka tata hakɛ bɛ caya. Nka kilogaramu o kilogaramu, aw kana tata hakɛ caya ni miligaramu 130 ye tile kɔnɔ. Ni aw tulonw bɛ mankan bɔ, aw bɛ dɔ bɔ a tata hakɛ la.)\nAsipirini kisɛ miligaramu 75 (den ka asipirini)\nAw bɛ a di den ma siɲɛ 4 tile kɔnɔ:\nDen san 8 ka se san 12 ma: kisɛ 4 (miligaramu 300)\nDen san 3 ka se san 7 ma: kisɛ 2 ka se 3 ma (miligaramu 150 ka se 225 ma)\nDen san 1 ka se san 2 ma: kisɛ 1 (miligaramu 75)\nDen min tɛ san 1 bɔ: aw kana asipirini di o ma\nParasetamɔli, asetaminofɛni (Paracétamol, acétaminophène)\nParasetamɔli ye fura duman ye farigan ni dimi misɛnninw na. A sɔngɔ fana man gɛlɛn.\nI kana sɔn fewu ka fura tali kɛ ka tɛmɛ tata hakɛ kan. A damatɛmɛnen ye baga ye biɲɛ ma wa a bɛ se ka fagali kɛ. Aw bɛ fura lasago yɔrɔ la denw tɛ a sɔrɔyɔrɔ min na, kɛrɛnkɛrɛnnenya na ni timiya bɛ a la i n’a fɔ siro.\nMurafuraw bɛ dila ni parasetamɔli ye tuma dɔw la. O la, olu ni parasetamɔli man kan ka di bana kelen na ɲɔgɔn fɛ den ma. N’o tɛ a laban bɛ kɛ takojuguya ye i bolo ka bala i yɛrɛ la.\nParasetamɔli miligaramu 10 ka se 15 ma, o bɛ di den kilogaramu 1 o kilogaramu 1 jate la (ka 10 walima 15 sigiyɔrɔma den kilogaramu hakɛ la) lɛri 4 o lɛri 4 walima ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma. I kana tɛmɛ diko 5 kan waati 24 kɔnɔ. Ni den kɔrɔtacogo t’i bolo, aw bɛ a ka fura hakɛ suma n’a si hakɛ ye:\nSan 1 duguma: aw bɛ mg 62 di lɛri 4 o lɛri 4 walima ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma (furakisɛ min ye mg 500 ye o tilayɔrɔ 8 la kelen: ⅛).\nSan 1 ka taa san 2 la: aw bɛ mg 125 di lɛri 4 o lɛri 4 walima ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma (furakisɛ min ye mg 500 ye o tilayɔrɔ 4 la kelen: ¼)\nSan 3 ka se san 7 ma: aw bɛ mg 250 di lɛri 4 o lɛri 4 walima ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma (furakisɛ min ye mg 500 ye o tilayɔrɔ 4 la 2: ½)\nSan 8 ka se 12 ma: aw bɛ mg 375 di lɛri 4 o lɛri 4 walima ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma (furakisɛ min ye mg 500 ye o tilayɔrɔ 4 la saba: ¾)\nBaliku: aw bɛ mg 500 fo ka se mg 1000 (garamu kelen) di\nIbiporofɛni bɛ farikumu ni kurutugudadimiw nɔgɔya ka fara kunkolodimi ni farigan fitiniw kan.\nIbiporofɛni bɛ se ka kɔnɔdimi bila mɔgɔ la. Nka n’aw bɛ a ta ni nɔnɔ ye walima ni dumuni dɔ ye o bɛ o gɛlɛya nɔgɔya.\nKana ibiporofɛni ta ni asipirini bɛ ŋɛɲɛ walima kurukuru bila i fari la. Ni aw fari tɛ sɔn u fila la kelen ma, a ka c’a la i fari fana tɛ sɔn tɔ kelentɔ ma. Kana ibiporofɛni di den ma min si tɛ kalo 6 bɔ.\nAw bɛ mg 5 di kilogaramu 1 o kilogaramu 1 jate la ka se mg 10 ɲɔgɔn ma. Ni den peseminɛn tɛ aw bolo, aw bɛ fura hakɛ suma a sisan hakɛ fɛ:\nKalo 6 ka taa san 1 na: aw bɛ mg 50 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma.\nSan 1 ka se san 2 la: aw bɛ mg 75 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma.\nSan 2 ka taa san 3 la: aw bɛ mg 100 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma.\nSan 4 ka se san 5 la: aw bɛ mg 150 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma\nSan 6 ka taa san 8 na: aw bɛ mg 200 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma.\nSan 9 ka se san 10 na: aw bɛ mg 250 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma.\nSan 11: aw bɛ mg 300 di lɛri 6 o lɛri 6 walima ka se lɛri 8 o lɛri 8 ma.\nSan 12 ka yɛlɛn: aw bɛ mg 200 fɔ fo 400 ɲɔgɔn di lɛri 4 o lɛri 4 lɛri ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma.\nkana tɛmɛ cogo si la mg 40 kan kilogaramu la tile kɔnɔ. Kana tɛmɛ diko 4 kan tile kɔnɔ. Kana tɛmɛ tile 10 kan fana a dili la don o don.\nƐrigotamini, Ergotamine (Kafɛrigɔti, Cafergot) – Kunbabinfura\nƐrigotamini miligaramu 1 bɛ sɔrɔ furakisɛ la\nƐrigotamini kafeyinilama tata hakɛ kunbabin na:\nBaliku: aw bɛ kisɛ 2 di kabini kunbabin taamasiɲɛ fɔlɔw bɛ ye, o kɔ aw bɛ kisɛ 1 ta miniti 30 o miniti 30 fo ka dimi ban. Nka aw kana a tata hakɛ caya ni kisɛ 6 ye lɛri 24 kɔnɔ walima kisɛ 10 dɔgɔkun kɔnɔ.\nAw ye aw janto nin na: aw kana fura in ta tuma bɛɛ. Musokɔnɔma man kan ka a ta.\nKodeyini (Codéine, sulfate de codéine)\nKodeyini ye dimimadafura ye min ni opiyasew ye kulu kelen ye. A bɛ kɛ ka dimigɛlɛnw furakɛ. Aw bɛ kodeyini ta n’o y’a sɔrɔ fura minnu bɛ ta dimi nɔgɔmanw na, o furaw tɛka se bana in na bilen.\nKodeyini bɛ se ka kɔnɔja (gɛlɛya banakɔtaa bɔli la) ani sugunɛ sɔrɔli gɛlɛya la\nFɔɔnɔnege, fɔɔnɔ, ŋɛɲɛ, ani kungolodimi.\nKodeyini ye ye fura ye, mɔgɔ ka teli ka deli fura min na (mɔgɔ tɛ ɲɛ fura min kɔ). Aw kana sɔn ka waatijan kɛ a tali la walima ka to k’a ta.\nAw kana dɔlɔ min aw bɛ kodeyini ta tuma min na, barisa a bɛ se ka kɔlɔlɔ jugumanw lase a aw ma, fo ka se saya ma.\nN’aw bɛ to ka kodeyini ta, a bɛ se ka nalo tali bila aw la walima gɛlɛya wɛrɛw. Aw kana a ta abada n’aw bɛka mobili boli walima n’aw bɛka baarakɛ, baara min bɛ hakilisigi kofɔ.\nN’aw b’a fɛ ka kodeyini tali jɔ, aw bɛ fɔlɔ ka dɔ bɔ a tata hakɛ la dɔɔni dɔɔni ka waati kɛ. A tali dabilali yɔrɔnikelen, o bɛ na ni kɔlɔlɔ wɛrɛw ye\nAw kana kodeyini di mɔgɔ ma a delila ka faritanabana gɛlɛn lase mɔgɔ min ma.\nAw kana kodeyini di muso kɔnɔmaya ma, walima den bɛ muso minnu sin na.\nAw bɛ kodeyini ta dumuni senfɛ\nDen san 3 fo ka se san 6 ma: Aw bɛ a miligaramu ½ fo ka se miligaramu 1 di, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma.\nDen san 7 fo ka se san 12 ma: Aw bɛ a miligaramu 15 fo ka se miligaramu 30 di, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma.\nDen san 12 sanfɛ: Aw bɛ a miligaramu 15 fo ka se miligaramu 60 di, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma. Aw kana tata hakɛcaya ni miligaramu 360 ye tile kɔnɔ.\nMorifini (Morphine, sulfate de morphine ou le chlorhydrate de morphine)\nMorifini ye dimimada fur aye min ni opasew ye kulu kelen ye. A bɛ kɛ ka dimi nɔgɔnw ni dimi gɛlɛnw furakɛ.\nMorifini ye fura ye, mɔgɔ ka teli ka deli fura min na (mɔgɔ tɛ ɲɛ fura min kɔ). Aw kana sɔn ka waatijan kɛ a tali la walima ka to a tali la\nAw kana dɔlɔ min ni aw bɛka morifini ta. A bɛ se ka kɔlɔlɔw jugumanba lase aw ma fo ka se saya ma.\nAw kana kodeyini di muso ma, den bɛ muso minnu sin na. Fura bɛ se ka taa nɔɔnɔ na ka tɔɔrɔ lase denyɛrɛni na.\nAw kana morifini di mɔgɔ ma a delila ka faritanabana gɛlɛn lase mɔgɔ min ma\nNi dimi nɔgɔn don walima dimi jugu\nDenyɛrɛni kalo 6 duguma: kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ a miligaramu 0,1 ta, lɛri 3 o lɛri 3 ka se lɛri 4 o lɛri 4 ma. Ni aw tɛ se ka a tigi girinya hakɛ ta, aw bɛ miligaramu 0,5 di a ma, lɛri 3 o lɛri 3 fo ka se lɛri 4 ma.\nDen kalo 6 sanfɛ: kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ miligaramu 0,2 di fo ka se 0,5 mg, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma ni a ɲɛci bɛ\nNi peseminɛn tɛ aw bolo, aw bɛ fura hakɛ suma k’a kaɲɛ ni a tigi si hakɛ ye:\nDen kalo 12 ka se san 1 ma: Aw bɛ a miligaramu 2 di, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma.\nDen san 1 ka se san 5 ma: Aw bɛ a miligaramu 3 di, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma.\nDen san 6 ka se san 12 ma: Aw bɛ a miligaramu 8 di, lɛri 4 o lɛri 4 ka se lɛri 6 o lɛri 6 ma\nDen san 12 sanfɛ: Aw bɛ a miligaramu 10 fo ka se 30 di, lɛri 4 o lɛri 4, ni a ɲɛci bɛ\nNi dusukundimi don\nAw bɛ a pikiri miligaramu 10 kɛ sogobu fɛ (bobara walima woro la). Pikiriji lataa dɔɔni dɔɔni miniti 5 kɔnɔ. (Miniti o miniti, aw bɛ miligaramu 2 kɛ a tigi la) Aw bɛ pikiri filanan kɛ ni a ɲɛci bɛ, aw bɛ a miligaramu 5 fo ka se 10 kɛ.


CidenЛaso ka Лєbila\nUn bє n sinsin ni Ala tÉgÉ barikama ye min ye jiЛє hinє lÉÉkÉlen tigi ye ani laahara hinє kєrєnkєrєnlen tigi.\nCidenЛaso ka Лєbila:\nTanu bє Ala ye min ye jiЛє bєε tigi ye o kÉfє kisi ni nєєma bє cibaa kan(ki-so) min cira hinє kosÉn kana jiЛє bєєlajєlen ye, an ka ciden muhamadu musitafa, kisi ni nєєma b’a n’ a somogÉw kan, ani maa minu y’ u kÉnÉ jєya u ye k’a daminє sahabaw la ani minu tukula u nÉfє ni Лumaya ye fÉ ka t’a se Alkiyama don ma. O kÉfє.\nI k’a dÉn a kєra kєnєkan ko ye yÉrÉ bєє la ani fєn ye min tє dÉgÉla k’a minє kuntigiw la minu kÉnÉjєєlen do a ka maradenw ye hakili te son a k’a ka ma radenw ni a nÉfєmÉgÉw bila gansan k’a kÉ don u la k’a sÉrÉ a ma ЛєmÉgÉ bila U kunna o de la an b’o ЛєmÉgÉw ye u bє miiri kuma o kuma mÉgÉ sugantili la min bє se k’u mara u kÉfє, hali n’a kєra waati kunkuruni ye waasa a ka wili k’u ka baaraw kє ani k’u makogєlenw ЛєnabÉ.\nN’a y’a sÉrÉ mÉgÉw bilala gaansan k’a sÉrÉ ЛєmÉgÉ t’u la,n’o te ben marabagasi fє, o tumala a ka kan kosєbє o kana ben abada kira fє(ki-so)sabu kira ye hakilimaw kuntiki ye wa ale de ye danfєnw la maaba ye, k’a daminє danfen fÉlÉw la ka taa bila danfєn labanw la, wa kira ka sariyaw de ye sariyaw la fusamaci ye wa a le kira de ye nÉgÉyabaa ye ani hinєbaa o maa limani- yalenw kan.o tunma na a tє bєn fÉ ЛєmÉgÉ ka sigi mÉgÉ kuna min b’u ka kow ЛanabÉ atє ben tun fÉ ale ka o sigili kє ka kÉn maa wєrє Лє sika t’a la few, k’a fÉ k’ kira (ki-so) a faato don mÉgÉw hakili jigina fєn na u ye fєn minu ye an’u ye fєn minu mє kira la a ka cidenЛa waatiw kÉnÉ ЛєmÉgÉya hukumu kÉnÉ, sanko aka don laaban na, a ye layidu di fen dÉw la, mÉgÉw tun b’u mako don a ka layiduw la sabu a ka sarati(n’o y’a faato waati ye)o tun ka surun w’a ka layidu nunu halisa mÉgÉw kєlen do k’u tagan, fo ka se an ka bi don in ma,yala maaw ye min mє kira la n’u ye min tanga o ye kurana aaya de ye wa ? walima hadisa de do mÉgÉ kelen sugatili la a kÉfє? walima yala a ye nÉna bila ko to mÉgÉw yєrє bolo u ka mÉgÉ sukanti u ni ЛÉgÉn cє ka bila u kuna walasa o k’u ka baaraw kє k’u kunkow ЛanabÉ wa?.\nKumakan surun na,yala kira ka ЛєmÉgÉya ni kalifaya sinsiberє ye kurana aaya ni hadiisa nÉÉrÉ ye wa?,walima ЛÉgÉnye de do silamaw ni Лogon cє?\nUnka n’an segina ka taa taariku ma, kira ka kalifaya masala hukumu kÉnÉ silamaya sira kan, n’an ye tariku lajє ji Лama jÉlen na, an b’a sÉrÉ masala yÉrÉ ka jan kosєbє ko fila in na (n’o ye kurana aaya, walima hadisa ye)ani ЛÉgÉn faamu, sabu tariku b’a teliya k’a jira an na k’u ye maa damadÉÉni fara ЛÉgÉn kan- Madiinakaw la (AnisÉriw) ani makankaw la (muhajirinaw) yÉrÉ la min tÉgÉ ye ko:(sakiifa) o kєra waati la,waati min ni silaamaw tun Лєganlen do kira labєni na ka taa ka so laaban na,kєrєnkєrєnlenya la kira sÉmÉgÉw, ani banii hasimu kabila mÉgÉw u bєєlajєlen tun bє k'u ka lajєli laaban kє kira farikolo lahÉrÉma sanuma in kan,o kÉ fє k’a sutura a kaburu kÉnÉ k’a sÉrÉ u dusunkun tÉÉrÉlen do kÉsÉbє. ka kafo maa nunu ka dÉgÉya kan sakiifa yÉrÉ la min tєmєna u ni ЛÉgÉn cє ЛÉgÉn in na u bєєlajєlen ma se ka bєn kelen kan, w’u ma se ka ЛÉgÉn faamuya kalifako kan w’ u bєє ma jen n’a ye, unka faasi tÉÉrÉ tasuma wili la ЛÉgÉn faamuya in na, w’ u ka ЛÉgÉn faamu walima wote kєra porokotoli ye (bєn- seman) Ala ye mÉgÉw kiisi min tÉÉrÉ ma I n’a fÉ Umaru y’a fÉ cogoya mi na.\nNi b'a jira,k'a fÉ ko wote ma se ka kє sakiifa mÉgÉw yєrєw fє, saanko maa minu tun te sakiifa yÉrÉ la, ani maa minu ma son wote in ma in’a fÉ kira somÉgÉw an’u nÉfє mÉgÉw ani banii hasimu bєєlajєlen ani amawiya mÉgÉw, I n’a fÉ u ka ЛєmÉgÉ y’u jÉyÉrÉ jira ni baan ye wote in ma,wa ni ye tariku ka kibarÉya sєkєsєkєlen ye sakiifa kєlen kÉ fє.\nTariku tiлє tankali koson, ani maa kÉrÉ tєmєnenw boЛa tankali koson jamakulu do y’a layini ka kalifaya masala ЛєЛini ji ЛamajÉlen na k'a daminє ko kє waati la, unka kalifaya kibaroya Лagamina tariku kÉnÉ ni ЛÉgÉn ye sira ye,ani wote kibarÉya sira, unka o n’a ta o ta o kibaroya ni tariku kibaroya tiЛεnw ye ЛÉgÉn kunbє, maa dow y’a faamuya ka sekin u kÉ ka taa kurana Aayaw, ani hadisaw ma, kira ka nÉnabilako sabatili la(kalifaya).\nO tumana sisan an be ЛєЛinini boli mÉgÉ kan mÉgÉ min ni kurana Aayaw walima kira ka hadisaw y’o jira(ki-so) o tuma na Лinigali bє na k’a fÉ:kira ye jÉni de jira k’o de bє kє kalifa ye a kÉfє?.\nWa ni kitabu min filє ni ye a bena dili kє ni boЛa ye a kalanbaaw ma ni sangali sєgєsєgєli ye sira fila in kan,wa baro kєra dÉni yєrє hukumu kÉnÉ ЛÉgÉnye walima wote taabolo mÉgÉw fє n'a bє f'’ olu ma ko(sura mÉgÉw), ani kurana Aaya walima hadisa taabolo mÉgÉw,n’a bє f’olu ma ko:(nasu ni sugantili mÉgÉw), wa baro in kelen do ni sira fila mÉgÉw bєє ka daliluyaw ye,ani ka sÉsÉli kє o kan ni kєcogoya ye min tє bÉ kalifaya hukumu kÉ fє ani ka walan walanni kє kosєbє waasa sira tiЛєtigi k’o minє ka baara kє n’o ye, ka sira jєgєnnen k’o fili.\nAn bє kalankєla sÉgÉbєlikєla yєrє toyi, a ka sugatili kє jaabi la a ka ЛєЛinini ye min lase a ma, ni daliluyaw bÉyÉrÉ togÉw fÉli ye, ani sÉn kєlen bє minu ma ani siratigє lasiliw, tuku klen bє minu ko ani minu walanwalanni fanga ka bon.\nAla de ye kandali masa ye ka taa siratigє kilenen ma.\nHadisafereke,walima ЛÉgonfaamuyabaliya bє sila-maya mara labєni kєcogoya Лum la, w’o ЛÉgonfa-amuyabaliya min ye ni ye o bє jate silamaw ka ЛÉngo-nfaamuyabaliya belebelew fє, minni silamaw kan ma se ka kє kelen y’o la.\nO ye fÉngÉnЛÉgonya belebelew dolakelen ye min kєra sabau ye ka ferekew caaya hakililamiriw la silamaya taabolo siratgєw la, o ЛÉgonfaamuyabaliya kunko bє I n’a f’a balima tÉw taariku kÉnÉ, n’o ye taabolokow ani diinє dusukunsirilimafєnw ye, n’a bє f ‘o ma larabu kan na,ko:(akiida) ani(Mazahabu). ЛÉgÉnsamasama tє labєn yєrє lasili nÉfє sabu maasi tє se ka miiri k’a fÉ ko jama-kulu bє Лanamaya k’a sÉrÉ n’a ma kє ni labєn ye wa labєn fana si tє se ka mara k’a sÉrÉ ni ЛєmÉgÉ taa la.\nkÉrÉlen fikudÉnibaw ani polotiki filozofi donnaw minu ka dÉni Лєsilen bє Лєyele doni sira ma (sifilization)u bєєlajєlen kumana ni lasili in kan, k’o ye mara taabolo labenko Лuma ye silamaya kÉnÉ.\nAhamadu bunu hanibali ko fitinє kÉrÉfÉli la, ko: fitinє ye lahalaya ye,tuma min na ni mÉgÉw ЛєmÉgÉ tanЛa na.\nMasi-udi ko: diinє tє se ka kє ni ЛєmÉgÉ tє, wa ЛєmÉgÉ yєrє fana tє se ka taa ni diinє tє w'a y'a ye k'u si tє se ka taa si ko.\nIbinu hazimu y'a ye k'a fÉ,ko: ni kuma in dÉnlen do hakili la k'a sorÉ n'a makє ni miri ye wa diinє jÉli tє se ka kє abada f'a ka sєmє mÉgÉ dÉ la, o bє kє a labenw Лєkun ye.\nIbinou kaliduni y'a jira k'a fÉ ko: mara laben ye polotiki sariyaw de ye w’a waajibiyalen fana, wa bєєlajєlen bє son o ma, wa mÉgÉw b'u fereke o juru la, ni jamana taЛana ni polotiko in ЛÉgÉna sariya Лuma bolili la, jamanadenw ka baara si tє se ka siki ЛÉgÉn kan,w’u tε kunkÉrÉta sÉrÉ u ka foyi la.\nAla ko, a ka kuranaba kÉnÉ;\n]سنة الله في الذين خلوا من قبل[\nAla ka sira korÉ ye a ka cidenw ci ni sariyaw ye,I n’a fÉ a y’u ci maa temєnew ma cogo min na ni sariyaw ye. ka kÉn ni fÉlenw bєє Лe silamaw ye baara kє ni lasili in ye,n’o ye Лєmaa sikili ye u kuna, waasa k’u ka makow bєє ЛanabÉ, wa silamaw y’ a kє ko sinsinlen ye kira faatolen kÉ fє.(kisi ni nєma be kira n’a somaaw kan).\nUnka, ЛÉgÉnsamasama bє mara labenko Лuma kєcogo de kan, k’a fÉ ko jonni de bє na kє perezidan ye (kalifa ЛєmÉgÉ).\nI k’a dÉn mÉgÉ dÉw y'a laЛini k'an ka tariku kÉnÉ fєrє ni sinsili ye polotiki sira kan, k'a fÉ ko ЛÉgonye de ye mara labєn lasili ye,u kєlen bє ka tariku kє u sinsinbere ye ka fєn dÉw jate o kÉnÉ,ЛєmÉgÉ siki cogo la, u ye samali kє ka b’É la k'a fÉ ko ЛєmÉgÉ sikili sira tє dÉwєrє si ye, ni ЛÉgonye tє silamaya kÉnÉ.\nSilamayadusukunagafew(Akaayidu)ani marabaaw ka kitiw y’o sira ta ka kє u sєmєjiri ye,a ko taara Лєfє dÉÉni dÉÉni f’u y’a fÉ ko ЛÉgonye hakilina in bÉra silamaya sariya lasili kÉnÉ. N’o ye kurana ani suna ye (kumakanw barow).walasa ka ЛÉgÉnye hakilina kє silamaya lasiliw ye min ka kÉrÉ ni tariku ka sereyaw ye sanko tariku b’o sabati, ka bєn ЛÉgonye hakilina ma.\nNi kєwale nunu bєє be munu munu kira ka kalifa fÉlÉ ko kun kan(ki so)o ye siratigє fila sinsin n’o ye polotiki siratikє kÉrÉw kalanni ye, ani diinє dusukunsi-rilimafєn, o fila bєє ЛєЛinini sikila sen kan taariku polotiki gafew kÉnÉ ani diinє dusukunnaminєfenw knÉ, k’a laЛini ka se ka kalifaya siki cogo bila dakun kelen na, o kєra sabu ye ka waati jan ta, waasa ka hakilinaw kє kelen ye kalifa siki cogo lasili la, yala abє siki ni ЛÉgÉonye de ye wa? Walima a be siki ni kurana Aaya ni hadisa de ye wa?\nUnka o n’a ta o ta, yala ЛєЛini faraЛÉgonkan, sira sera ka se kumakan laaban ma wa?ka kalifa ko bila dakun kelen na wa? Walasa Лinikali minu serila u kan k’olu jaabi ni jaabi Лuma ye wa?\nYala sekєra ka ЛÉgÉnye kє lasili ye ka taa kira ka kalifaya sinsinli ma wa?(ki-so). Yala sekєra ka fєn kє min kÉnÉ fєrєlen do ka tєmє fÉlen nunu kan, walasa ЛÉgÉye sira ka se ka silamaya mar polotikiko laben gєleyaw ЛanabÉ wa?.\nYala ЛÉgonye hakilina kalifasikiko la, o sera ka hakilina wєrєw bali,minu bє ЛÉgonye hakilina dekun wa? I n’a f É kurana Aaya ani hadisa minu bє kalifa sikili jira ani k’a kєrєn kєrєn,k'a sukanti. Walima ka dankari kє o ko n'a nÉkanw na wa?\nNiyÉrÉsÉrÉ hakєya jumє de bє ye ni taabolo fila in dÉlakeken sera k'o sinsin?\nЛinikali tofagan wєrєw, minu fili la ЛÉgÉnye hakilina kan kalifako la k'a sÉsÉ,o jaabi kєra jumєє ye, o sÉsÉli kÉfє hakilina wєrє jumє de sera ka bila ЛÉgÉnye hakilina pilasi la, silaamaya mara laben sukantili la?\nDakun caama faranfaranna ka bÉ ni Лinikaliba nunu na, wa ni kitaabu (gafe) in ka ЛєЛinini bє boli o sÉsÉli kan min kєlen bє sÉsÉli daku ye k'a sinsin bere kє dalilu kєnєmaw ye dÉni siratikє kÉnÉ,ni ka Aayaw ni hadisaw bila kєrєfє fÉlÉ,ani tigєnkan faleni ye bisikiyali la k'o fana bila kєrє fє,ani Aaya ni hadisa minu ye jirali kє k'a sÉrÉ n'a ma kє ni dibi ye, olu yalamani ka ta kÉrÉ wєrє dÉgÉlen na, k'o fana bila kєrє fє, ani Aaya ni hadisa minu bє layini kєrєnkєrєnlenw jira o lu yalamani ka ta froba layini na k'o fana bila kєrє fє, ani ka daliluya kєnєmaw yalama ka kє daliluya laafulen ye k'o fana bila kєrє fє, a n'o ЛÉgÉna wєrєw k'o bєє bila kєrє fє, o n'a ЛÉgÉna sÉsÉli wєrєw minu bє tiЛє doko walasa an ka se ka tiЛε da kєnє kan.\nЛєЛinini baro in bε na boli kilanyÉrÉ fila kan,a fÉlÉfÉlÉ ye ЛÉgÉnye hakilina ye (shuura) a Лє bєєlajєlen na, ЛÉgÉnye hakilina bє lajє kurana ni suna kÉnÉ,o kÉ fє ni k'a lajє taariku tiєn jÉlenw kÉnÉ,ani silamaya sariya ЛєfÉ gafew ani ЛєЛinini wєrєw minu bє boli dakun in kan.\nFєn min ye kilanyÉrÉ filana ye n'o ye nasu ye(kalifaya Aaya ni hadisa kÉnÉ) ka bεn ni kuma in dakun ma fen bє na f'o kan min ni kuma boli yÉrÉ bєnlen do, wa lasekini bє na kє daliluw kan jÉsen tє minu kÉrÉ, walasa ka se jaabi laaban ma min ye tiЛє ye ni ЛєЛini b'o sinsin. Ala ye sabaaba sinsinli masa ye.


Лɛmadogoli - Fàkan\nYɔrɔ minnu fùnteniko n’a nɛnɛko bὲrɛ bὲnnen dòn, walasa kà waati kolon Latὲmɛ, fɛnɲɛnɛma dɔw b’u Лɛmadogo kundon-yɔrɔ dɔ la. U bɛ ‘kalo caman Kɛ o yɔrɔ nìnnu na nɛnɛ waati. O waati ‘kɔnɔ u tɛ ‘dumuni Kɛ u bɛ Balo u fàrila-tulu la.\nNɛnɛ waati fɛnɲɛnɛmaw tɛ Sɔ̀rɔ kà Caya, jiribuluw bɛ Bɔ̀n, o la u balocogo ka gὲlɛn. Лɛmadogoli Ye ‘fura ye u ‘bolo walasa kà o waati Latὲmɛ. N’o waati Banna, u bɛ Bɔ u kundon-yɔrɔw la, o b’a Sɔ̀rɔ dumunifɛn ka ca.\nBagan minnu b’u Лɛmadogo, olu Ye fɛnɲimina sindila misɛnninw ye ani kɔ̀nɔ dɔw.\n‘Fɛnɲimina caman b’a Лɛmadogokosɛbɛ nɛnɛ waati bɛɛ. Ntolow B’o la. ‘Sindila wɛrɛw min tɛ ɲiminikɛlaw ye, fana bɛ ɲɛmadogoli Kɛ. Olu Ye juguninw ni tònsow ye. ‘Sàn o ‘san Ye ɲɛmadogoli in ye sindilaw ‘bolo.\nKɔ̀nɔw ‘tu la, dɔw Bɛ Amerik kɔ̀gɔdugu fὲ, olu fana bɛ ‘kùndon-yɔrɔ Лini u yὲrɛ la. U b’u Лɛmadogo faraw ni ‘ɲɔgɔn ‘cɛ. Nanagalen fana b’a Kɛ.\nN’u bɛ ɲɛmadogoli in Labὲn, u bɛ ‘dumuni caman Kɛ. U bɛ Bònya. Dɔw fana binw ni furabuluw Ladòn u wòw la. O kundon-yɔrɔ in na u b’u Kùru walasa k’u yὲrɛ Tagan nɛnɛ mà.\nЛɛmadogoli waati, u fàrifunteni-hakɛ bɛ Dɔgɔya kosɛbɛ. U sɔ̀n taamani bɛ Sumaya kosɛbɛ. U bɛ Лɔn dɔɔnin dɔɔnin wà ninnan sàmani bɛ Jìgin.\nU tɛ sùnɔgɔbanbali Kɛ a waati ‘kɔnɔ, u bɛ To ka Kunu waati bɛɛ ni kà Tla kà Sùnɔgɔ. N’u Tɔɔrɔla yɔrɔ minna u b’o Blà kà Taa ‘yɔrɔ wɛrɛ.\nN’u Bɔra ɲɛmadogo-yɔrɔ la, u fàri bɛ S`gin a cogoya kɔrɔ la. U bɛ Bìn kà dumuniɲini Damìnɛ.\n→ baganw ka sìgiyɛlɛma\n→ baganw ka ɲɛnamaya\nBlàdon : 2020-03-06 Yɛlɛmako laban : 2020-03-06\nFogo yeko: 1147073 - Bì: 357 - Kalo in: 8663 - Лinan: 68276.\nFura Yeko: 357 - Bì: 1 - Kalo in: 5 - Лinan: 47.


Afri'kibaaru ka bɔlɔlɔkunnafoni jɛnsɛn Dakar ani Paris ni ɲɔgɔncɛ bɔlɔlɔsiraw fɛ - Radio Paysan Fm\nKabini kunu wula, labɛnw bɛɛ sabatira, jatalanw sigira fan bɛɛ, kumakanbɔlanw fana bilala sekan, nin bɛɛ ye Afri'kibaaru kow jɛsɛn tɔw ye.\nAfri'kibaaru o de ye RFI Mandenkan ni RFI Fulfulde ye. Nin Hakilina ɲuma tara yasa ka se ka kunafoniya ɲuman di farafina jamadenw ma u yɛrɛ ka kanw na. France Media Monde, CFI ani AFD n'oye Agence Francçaise de developement ye ulu de y'u tɛgɛdi ɲɔgɔn ma kase ka ni ko bɛɛlajɛlen waleya.\nBila kotɛ RFI ka kunnafoniyaw bɛ sɔrɔ faransikan na, farafinna jamana tilan bɛɛ la, kɛrɛnkɛrɛn la Burkina Faso, Niger, Mali, Mauritanie, Senegal, Tchad, Nigeria fo ka ta se Cameroun ma. RFI faransikan lamɛnlendo kɔsɔbɛ nin jamana ninnu bɛɛ la. Jatew la, RFI lamɛn bagaw hakɛ bɛ ta jɔ fo maa miliɔn kɛmɛ 130 ɲɔgɔn na don o don.\nNin bɛɛ de kama Afri'kibaaru hakilina bila senkan. RFI Madenkan ni Fulfulde soba sigilen bɛɛ Dakar Senegali Faaba la, Maa bisaba ɲɔgɔn bɛ baarala su ni kile yasa ka se ka kunnafoni ɲuman lase.\nWa laɲini tɛ dɔ wɛrɛ fosi ye, lamɛn baga cɛmaw ni muso maw bɛɛ ka se ka famuya ɲuma lasɔrɔ, yirawa ka se ka saabati sahel jamanaw bɛɛ kɔnɔ.


2014_10_04_mali_kura - Fàkan\n2014 10 04 mali kura\nAn balimaw, aw ni ʃu : Mohamεd Tuure.\nDunuya kelenyatɔn fìnitigi kɔnɔntɔn, ni olu ye Nizεr fàsodenw ye, Fàgara Mali kɔrɔnfεla la. Maramafεn-tigiw, minnu tùn Bɛ u ka motow kan, ye u ka bolimafεnw convoi (jamakulu) Dànkari, MINUSMA ka lakalita fε. Kabini sàn da Minεna, dunuya kelenyatɔn fìnitigi bi sàba de Fàgara, Mali jamana na.\nMali jamana sorasiw cakεda ɲεmaa kɔrɔ, n’o ye Usmann Bubey Mayiga ye, nɔ Minεna jumadon Nantεr Pari kεrεfεla la. A tùn Weelela kumalasigi la alamisadon, Miʃεl Tomi, n’ale ye jagokεla ye, ka sεgεsεgεliw hukumu kɔnɔna na. Agence France Press, n’o ye kùnnafonidila-sεbεn ye, ka lakalita fε, Cad jamanaden dɔ, min ka refugié sεbεnko (kùndogo-yɔrɔsεbεnko) ma Лεnabɔ, ye a Laɲini jumadon ka ta Wuli a yεrε la Mɔntrey sìgida la. A kasaara Kεra maaya hakε tribunal (kiiriblon) kεnεda la, Fransi dunansεbεn-ɲininaw jigisεmε-kεnε laban.\nYannin nɔ, Amerik (Amerika) jamana na, bànabagatɔ dɔ, ni kùnflanintu jòlibɔn-bana Yera a farikolo la, Minεna Amerik (Amerika) faaba hopital (labitani) dɔ la, n’o ye Harvard kàlansoba hopital (labitani) ye. Nka Dalas, Tεkzas mara la, kεnεya cakεda ɲεmaa Ko olu fànfεla la, ebola bànabagatɔ fɔlɔ min Dònna Amerik (Amerika) jamana na (???) k’a masɔrɔ u ye maa naani Blà quarantaine (latɔnyɔrɔ) na, n’o ye k’u Koron tle bi naani bàna maflεli la.\nBìdon, nin y’a ʃyεn fɔlɔ ye sàn bi sàba ani sàba ‘kɔnɔ, yahujaw ka seli, n’o ye yɔmkipur sun ani seliw ka Bεn silamε seliba ni ye, n’o ye Id Al Ahada, sibiri sɔgɔmada ka Taa tarataʃu ma. Yan n’o ‘cε, silamε miliyɔn caman ye ɲɔgɔn Dalajε Makan, Arabisawud jamana kan, hiji la.\nGrande Bretagne (Britaniya) ɲεmaa Bɛ `taama la Afganistan jamana la. Dawid Kamerɔn, ni ale de ko dòn, ani Afganistan jamanafanga kura ye kumaɲɔgɔnya Kε. O fana na ani Afganistan jamanatigi, Aʃaraf Gani ka ɲɔgɔnyew la, Kabul fangakunda, Dawid Kamerɔn ye a Lasabatiya ko a ka jamana fìnitigiw bɛ na Afganistan sorasiw Jukɔrɔ-matintin hali ni jamana wεrε fìnitigiw tɔw ka kan ka jamana Blà yan ni sàn sàba ‘cε.\nAn balimaw nin de tùn ye bìdon kibaruyaw ye k’a Lase aw ma aw balimakε Mohamεd Ture fε.\nMuso ŋana kεnε: Kasim Tarawele\nЛininkalikεla : Kasim Tarawele\nBì muso ŋana kεnε bɛ maa min kan o ye kùnnafonidila belebeleba ye an ka jamana ‘kɔnɔ ani a kɔ kan.\nJaabilikεla : Saajo Kantε\nNe tɔgɔ ye Saajo Kantε. Kɔngo guerre (kὲlε) kεlen na de, ne tùn bɛ baara la Sud FM la Sεnluwi, Senegali. N y’a Mεn k’a Fɔ ko n somɔgɔw musomanw Nana Mali la tuma min na, n Nana ka baara da Minε yan Kledu la. Donc (o la) mɔgɔw ye n kɔrɔbayalen de Dɔn yan. Lingalakan de bɛ Fɔ anw ka du ‘kɔnɔ hali Mali la ka Tεmε Bamanankan yεrε kan. Donc (o la) n’a Fɔra k’a Fɔ ko bì de ko Saajo Kantε tε Congolaise (kɔngoka) ye alors que (k’a sɔrɔ) n ye jardin d’enfant (den-kalanso) Kε yen de. N ka jyεnnatigε fεn bεε bɛ Kɔngo de.\nЛininkalikεla: Kasim Tarawele\nGὲlεya Dònna k’a sababuya Kε a fà ka lamɔden ye. O de la, min ye Kɔngo Braza maaw ye, olu y’a Gεn ka Na.\nJaabilikεla: Saajo Kantε\nKalifadenw dɔw de bɛ n ‘fà ‘bolo. U ka cyεnni barika Bonyana. Bon (Ɔ), bεε b’a Dɔn k’a Fɔ ko n ‘fà, ko Ala ye nafolo Nɔgɔya a ye. Denmisεnninw b’a ka commerce papier (jagokε-sεbεn) de Tà ka Taa cyεnni Kε n’a ye. Maintenant (Sisan) n ko, bon (sisan) n bɛ Taa a Fɔ polisi la. Nfà ye n Kɔn. A ko polisi la ko ne Wolola Kayi de. Kayi wolosεbεn ma Di fo Kɔngo wolosεbεn de ? …\nSaajo Kantε, u y’a Jira fana k’a Fɔ ko min ye sirajugu ye ni bεε lajεlen b’a Weele ko drogue (kùnmayεlεmanan) ko a b’o fana Mìn.\nNe kɔni, Rasta-kunkolo bɛ n kùn na, mais (nka) ni n tùn bɛ drogue (kùnmayεlεmanan) Tà, malien (maliden) minnu bɛ n Dɔn yan u tùn bɛ Bɔ a kàla ma. U tùn bɛ Bɔ n ka dlɔmin kàla ma. U tùn bɛ Bɔ n ka cyεnni kàla ma. N kɔni b’a Dɔn k’a Fɔ ko n ka tempérament ka Farin (Funteni ka di).\nNi i ye ko in Tà k’a Lajε, Saajo Kantε ka gεnni, kùn wεrε b’a la. Sabula, ɲεmaaw, olu y’a Ye k’a Fɔ a bɛ baara min Kε, a sεgεsεgεli barika ka bòn.\nIBK Bɔra yan a ka campagne (jamaɲini) la. A y’a Ye. Mara ni Keyita Bɔra yen. Kurantigε ni jisɔrɔbaliya min bɛ yen, u y’a Ye. Ni i Dònna hopital (labitani) la makaritɔko min bɛ yen, o ka jugu n’a bεε ye. Parce que (Bari) hali ascenseur (yεlεn-yεlεnnan) tε yen. I bɛ mɔgɔ Sàra de par escalier (yεlεn-yεlεnnan bεε la). O b’i ka bànabagatɔ Bamu a kɔ la ka Yεlεn san fε, kεmε fla par escalier (yεlεn-yεlεnnan bεε la). Ne ni président (ɲεmaa) ka Surun, parce que (bari) fà min ye ne Lamɔ, n’o ye Seedu Bajan ye, o ka mɔgɔ Dòn. Président (ɲεmaa) bɛ ne Dɔn très bien (fo ka tεmε), polisi fεn o fεn bɛ yen, u bεε Dèlila ka Na zaamε Dun anw fε yen.\nMin ye Saajo Kantε ye, ale kelen ma Gεn ka Bɔ Kɔngo jamana kan. Journaliste (kùnnafonidila) wεrε bɛ yen, n’o ye kamerunnka ye. U ye o fana Gεn Saajo Kantε ale Gεnnen kɔ fε.\nNe Gεnna ka Bɔ n ka dugu la mardi (tarata). Juma min Dara a kan, u ye camerounnais (kamerunnka) dɔ Gεn. Bon (Ɔ), o yεrε ka surun ka jugu ne ka surun ye. Parce que (bari) o bɛ baara la président (ɲεmaa) kɔrɔkε ka chaine de télévision (teleso) de la. O ye o directeur (ca-kuntigi) ye. O Gεnna o. Ne Gεnna mardi (tarata), o Gεnna jumadon. O dun tùn bɛ baara la président (ɲεmaa) yεrε de ye. I b’a Dɔn k’a Fɔ ko administrationko (mara nɔfεko) tε, ko wεrε tε, c’est politique (politikiko dòn). Parce que (Bari) ne ni o fla de, an ka micro (kumagalamanin) taayɔrɔ ka jàn. Anw de y’an engager (cε Siri) ka Kuma population (jamanaden) ka kungo kan.\nN’i ye Saajo Kantε yεrε Лininka, a y’a yεrε Sɔrɔ Bamakɔ cogo min, o kamanagan bɛ a la.\nN selen na aéroport (pankurun-so) la, n ka papier d’expulsion (gεnnisεbεn) Dira n ma. Commissaire (polisi-kuntigi) kelen de ye kεmε naani Di ne ma; ka Tla ka n Jigin Tour d’afrique la. N ye kεmε fla Dòn taksi la, ka kεmε fla Dòn carte ni puce (cisεbεn ni hakilifara) la. Parce que (Bari) n’i ye carte ni puce (cisεbεn ni hakilifara) Sàn kεmε fla, kεmε sàba bɛ Ye a ‘kɔnɔ. Ayiwa n commencera (y’a da Minε) ka jyεn mɔgɔw Fεnkε ten de. Journaliste (kùnnafonidila) si ma ne Labla. Jyεn journaliste jὲkulu (kùnnafonidi-jὲkulu) bεε, conféderationbaw (bolodi-ɲɔgɔnma-kuluw), reporteurs sans frontière (dancεsagon-laselikεlaw), amerikεnw (amerikakaw), e yεrε sìgilen Flε, aw bεε y’a mankan Kε yan ka Tεmε. Bon (Ɔ) n gosili fɔlɔ tε nin ye dε. A sàn kelen de ye nin ye kalo sàba o kalo sàba, ko dɔ bɛ Kε n na yen.\nBì-bi in na, nin waleya in kεlen kɔ fε, min ye Saajo Kantε ye ale kɔni nisɔndiyalen Dòn. Sabula kùnnafonidila bεε lajεlen ye dεmε Tà k’a Лεsin a ma. O ka Bɔ yen, a ka soronalidonna, n’o ye a ka avocatw (lapasalikεlaw) ye, olu ka wulikajɔ min bɛ ‘sen na a ka wolosεbεn sεgεsεgεliko la, laala a na sɔn ka Segin ka Taa a nɔ na Kɔngo Brazakaw, olu fε yen.\nЛininkalikεla: Mohamεd Bokum\nCour d’assise (kojugu-kiiriblon) min Sìgira Mooti mara la, sariya jumεnw de Tara?\nJaabilikεla : Paskal Bagayɔgɔ\nAn tùn ye dossier (kiiri-sεbεn) bi sàba ni kɔnɔntɔn de Blà rôle la (kiirisεrε-sεbεn ‘kɔnɔ) minnu bɛ juger (kiiri bɛ Tigε). Jugement (kiiri) Sera ka Kε dossier (kiirisεbεn) mugan ni naani na. Bon (Ɔ), dossier (kiirisεbεn) tan ni sàba bɛ yen olu renvoyer (Kɔseginna) la.\nMais (Nka) minnu jugera (kiiri minnu Tigεra) a bɛ Fɔ min ma ko contumace (yεrεkɔ-kiiri), mɔgɔ minnu ni u ma Лini ka Ye fyew, nka sεbεn Cira a cicogo la, olu Kεra cas duuru ye (olu ɲɔgɔn duuru Kεra). Ɔ, acquittement (cyεntigiyali) ye minnu ni sariya ye u Lapasa k’u Lajεya, o Kεra cas wɔɔrɔ ye (o wɔɔrɔ ɲɔgɔn Kεra).\nMaintenant (Sisan), minnu condamnela (Лaginna) fana olu Kεra cas (olu ɲɔgɔn tan ni sàba Kεra) tan ni sàba ye. Ne kɔni fε baara ma Cyεn, parce que (bari) an ye a pourcentage (kεmεnanhakε), an b’a Fɔ min ma 61%, o de Sera ka Kε baara la, sur 100 (kεmε la), ni 61 Sera ka Kε, donc (o la) an Sera ka Tεmε moitié (tlancε) kan.\nNin dun y’an ʃyεn fɔlɔ ye k’a organiser (Labεn) 2014 sàn mumε bεε, assise (kojugu-kiiri) ma Kε, assise (kojugu-kiiri) kεyɔrɔ Flε fo yan. Donc (o la), an ye baara da Minε don min na bεε, o dugusεjε an ye assise (kojugu-kiiri) programmer (Boloda). Dieu merci (Ala barika la) an Sera ka nin ɲɔgɔn `baara K’a la.\nKabini ne ka discours d’ouverture (dayεlεnni-kɔrɔfɔ) min Kεra le 15 septembre (Sεtanburukalo 15), n y’o de Fɔ. A bɛ Fɔ min ma ko pédagogie (karamɔgɔ-fεεrε), an bɛ pédagogie (karamɔgɔ-fεεrε) Dòn baara la. Pour que (walasa) minnu bɛ jugela (kiirila) olu yεrε ka Sɔn k’a Fɔ vraiment (cyεn na) baara in Kεra a kεcogo la.\nDonc (o la), mɔgɔw ka kan k’u jìgi Sìgi sariyablon na parce que (bari) hali sisan n kεlen k’a Fɔ ko n’Ala ma baasi wεrε Kε, nowanburukalo tle tan ani wolonfla an bɛ assise (kojugu-kiiri) wεrε Boloda, parce que (bari) dossierw (kiirisεbεnw) bɛ yan. Donc (O la), mɔgɔ bεε k’i tà n’i blà Dɔn yànn’i ka Blà kaso la ten i tε juger (kiiri), o kuma tε Bɔ a la tugun.\nDésormais il faut que (Waati nataw la, fo) mɔgɔw ka juger temps ‘kɔnɔ (kiiri a ‘tuma la), temps (tuma) min ‘kɔnɔ ni mɔgɔw b’a la k’a Fɔ, aa, sariya bɛ baara Kεla.\nBεε k’i kεwale Suma i yεrε ma dɔrɔn. K’a Fɔ ko n bɛ nin ko Kε ko ‘fεn tε Bɔ a la, o ‘kuma t’a la tugun. Désormais (waati nataw la), bεε ka sariya Bato a batocogo la. Sariya baarakεla ka dɔgɔ o, a ka bòn o, n’a Ko ka sariya Baara cogo min na, e ka a Лini k’a Faamu bani.\nI k’a Kε a kεcogo la. I k’i kεcogo Yεlεma. Parce que (bari) nin bεε y’an ka éducation (kàlan) ye o. O ye kelen ye. Flanan ye jumεn ye? Fεn dɔ bɛ yen, ne bɛ ka fεn dɔ jate Minε. Impunité (Лaginnikεbaliya) barika Bonyana an ka jamana ‘kɔnɔ kojùgu fεn caman na.\nNi baara min da Minεna tuma min ko min sababuya la, u k’a To a ko ka Sèn fo ka Taa Se ‘kùn ni ‘kùn. O tuma k’a Fɔ ko wari bɛ n 'bolo o, walima wari tε n 'bolo o, i ye faama ye o, i tε faantan ye o, ni jugement (kiiri) dɔw Kεra ka Bɔ fo ‘kùn ni ‘kùn, a tìgi k’a Dɔn k’a Fɔ ale tùn man kan ka ni ko Kε. Sariya k’a Minε ka a Лagin. O tuma na bεε k’i kεcogo Yεlεma o la. Jamana bɛ Dya.\nKan ni Yiriwa ‘tɔgɔ la, Musa Danbεlε ye lase Sεbεn.\nFogo yeko: 1146185 - Bì: 104 - Kalo in: 7775 - Лinan: 67388.\nFura Yeko: 1543 - Bì: 1 - Kalo in: 12 - Лinan: 101.


- Photo 42 : Album di foto - alfemminile\nBellezzaModaMammaAmore e PsicologiaSana e in formaOroscopoMatrimonioNews & GossipLifestyleProvato da VoiVideoGiochiForumAlbums\tTrendConsigli di StileScarpe, Borse e AccessoriSfilateFashion GalleryTutti gli articoliForum Moda\tSfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\nHome / Moda / Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\tSfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\nfoto 8337 visite\tUsa le frecce avanti e indietro della tastiera per sfogliare l'album\n123\t31 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n32 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n33 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n34 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n35 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n36 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n37 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n38 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n39 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n40 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n41 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011\n42 . Sfilata Fendi - Milano Moda Donna A/I 2011


Bugu ka bana da minè — Wikibooks\nBugu ka bana da minè\nMuso naani na furulen, kalo 7 tèmèna. Bugu ka farigan daminè na. Don k'o don, dô tun fara kan. Bana nana gèlèya, Bugu mugu muso sabaw y'a ta kana u ka dugu la Mali kôkô. Boli boli kèra fura kola, o si magôgna.\nBugu ka soma yèlèmali\nBugu somôbè y'u se kè bugu ka fura kola. Tubabu fura ma mokogna, farafing fura makogna. Bugu ta bana soma yèlemali ma. A ye dunia to, samiya kalo 3 tèmèlen kô ni tile 24 ye; ka a muso fila lasiri tô to.\nBugu tien tilan na\nBugu faatu len kô , a muso fila yé u yèrè sôrô ,kalo 4 furan tiè kônô .Kalo 5 tèmè na o tiogo la .Don dô la ,Bugu kôrôkè Baafin y'a dôgô tiè wélé min nu tôgô tun yé Ba bilen a ni Tiè gè .A yé muso filiya baga towu furu siri ko kuma da u tolo kan ina fô ladwu ni ma kôrôwu y'a yira tiogo min na .O tèmè len kô , ayé musowu fana wélé ka kuma bogna da u kan .Gniré ni Sigi Tiô son na a ta fô ta ma ,Kunandy ban na.ka sabu kè ko bana min kèla o lu tiè sata yé o ma don.Gniré furu la Ba bilen ma ;Sigi Tiô di la Tiè Gè ma.Min yé Kunandy ,u yé o gin ka bô u ka so .O si ma to Kunandy fari ka faga ; a to la ka gninin ka liwu kè Laada la ko bè té kè ta yé bi\nFuruw tèmè len kô nin kalo 15 hakè yé , baliman ma filawu da la bana la ka tugu gnôgon na .Wili ka jôwu kèla o lu fana ka fura ko la .Kènèya tigi la môgôwu yé ladili kan tiama di u so môgôwu ma .N'ga o ya sôrô ko taa la ka dan kè ka ban .Bana baga tô filawu bè yé dunia to ka tuku gnô gon na .Saya tiama n wèrèwu kèla dugu kônô ka sababu kè bana kélen nin yé. San 3 tèmè len kô gniré fana dunia to kaa den to san 4 na.Den nin yé dégu na sugu bè yé ,sabu u ya kè bolo kôfè fin yé dugu kônô. Den tôgô tun yé Siginan . Bugu muso fila nan fana yé dunia to kalo 7 tèmè len kô. Gèlèya do la dugu kônô sabu fin tèmè la tiè minun ni Bugu musowu nin gnô gon tiè ,o lu fana faatu la.Baafin ma sé ka famuya si sôrô nin bônè la.\nGninin kèla tôgô yé ko sôrô baga\nBaafin wili la ka sé mori ni soma ni domawu ma nin ka saraka lakolonwu bô. Ta suma ma mènè sisi ma bô.O tuma kelen ,Kunandy yé i jija a ka gninin liwu fè.Wa a y'i ban kafo gnôgon ya ma ni tièwu yé sani a ka sé ka dégu nin sababu don.A la ban na ka taa foo jamana faaba kônô.A sé len yé , a y'i gnè sin kènèya tigi la môgôwu ma.O lu ya bisimila ni ka ladi li kan dôwu d'a ma .Joli sèkè sèkè tèmè len kô ,a yé la ko dunia laban bana jugu banin le bè ala.\nU yé Kunandy bila ka taa baara yôrô la min gnè sin len bè sidawu la tôbôtô li ma ni ka fura tiama d'a ma.Kunandy tun yé muso gnuman yé, a miri la dugu môgôwu la .A yé gnè fôli kè kènèya tigi la môgôwu ni ka a gnini u fè k'u kana a bila sira u ka dugu la. Bana kun bè ka fisa nin bana fura kè yé\nKunandy n'a taama gnôgon sé len u ka dugu la ,u kun bin na dugu tigi fè .U yé dan tigè li kè .Dugu tigi fana y'a ka kan sigiwu wélé ka kuna foni da u tolo kan.U yé tabalé gosi ka dugu na lamini bè wélé ka gnè fôli kè u yé.\nFèrèwu tigè la minu tun ka kan ka tigè.Fèrè fôlô min tigè la ,o kè la joli sèkè sèkè li yé .O kô fè fin tiaman wèrèwu kèla minun bé sé ka bana baga tôwu dèmè.Kuma kèla bana sôrô sababuwu kan ani a kun bin tiogowu. Saya sôrô la ka dôgôya dugu kônô .An ba yé maana sen fè ko kalan baliya yé ni kun fin ya yé DIBI yé min barika ka bon ko sèbè.\nNin sèbèn fasiri la Aguibou Diabaté fè kara môkô lo Lycée Massa Makan Diabaté la Baco-Djicoroni BAMAKO (MALI)\nRécupérée de « https://bm.wikibooks.org/w/index.php?title=Bugu_ka_bana_da_minè&oldid=1871 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 8 Zuwɛnkalo 2005 à 14:05.


Kan ni Yiriwa tɔn ka 2012 dɔgɔkun kàlan kunaɲɛ - Fàkan\nKan ni Yiriwa tɔn ka 2012 dɔgɔkun kàlan kunaɲɛ\nFòli bɛ ka Taa MAKDAS (Mali Kanko ni Danbe Se) jɛkulu ma;\nFòli bɛ ka Taa kɔrɔmanso cakɛda ma;\nFòli bɛ ka Taa Farafinna ni Arabula ka kelenyatɔn cakɛda ma;\nFòli bɛ ka Taa FAST sannakalanso ma;\nFòli bɛ ka Taa Kalabankura duguma-kalanso ma;\nFòli bɛ ka Taa karamɔgɔw ma;\nFòli bɛ ka Taa kàlandenw ma.\nFòli bɛ mɔgɔ bɛɛ ye, fɛn o fɛn Sera k'i sen Bɔ i kɔnɔ kɔrɔ ka Na nin kɛnɛ barikama in kan.\nAn balimaw, bi ye donba ye. Bi ye faso kunnawolodon ye. Bi ye fàso-kanko ɲɛtaadon dɔ ye.\nAn b'aw ladɔnniya k'a fɔ, Kan ni Yiriwa ye tɔn ye min y'a jìgi ka fàsokanw bɔli nɔgɔ la sira Taama. O siratigɛ la sa, a ka baaraw la, lakalanni bɛ jɔyɔrɔba la. O kosɔn, nin ye Kan ni Yiriwa san flanan ye ka lakalanni Boloda, a bɛ kàlan min Weele ko magokalan. A tako fɔlɔ Kɛra masaladɔn kan 2011 - 08 tle 1 – 7 na. An b'a tako flanan min kuncɛkɛnɛ kan nin ye, o da Minɛna ntɛnɛn tɛmɛnen 2012 09 03. O Bòlila forobakɛnɛya dakun dɔ kan an bɛ min Weele ko balodɔn.\nDɔgɔkun baaraw Daminɛna ni jɛkafɔ dɔ ye min dakun Kɛra Bamanankan bɛ tɔgɔ Da miiriya kura la cogo min na n'a yɛrɛ kɔnɔminɛnw ye. Tle flanan baaraw Kɛra balodɔn kàlan dabɔli ye. An Tɛmɛna ni kàlanw ye sa fo juma. Sibiri sa, an ye kiimɛni Kɛ kàlan faamuyacogo kan. Bi min ye dɔgɔkun baaraw kuncɛdon ye, an Fɔlɔla ka MAKDAS jɛkulu ka baara kɛlenw Ye Mali kanw kan. Don laban in baaraw foorila sisan ni kiimɛni jaabiw dili ye. Jaabiw dili Kuncɛra ni Ŋana 1lɔ ni 2nan ani 3nan ka ladyalifɛnw dili ye.\nLakalanni in kɔnɔna na, an ye gɛlɛya kunbaba fla jate sɔrɔ. O gɛlɛyaw bɛ tali Kɛ kanw baarali minɛbaliya kan ba la. A gɛlɛya fla dantigɛlen Flɛ:\n- An y'a jate minɛ k'a fɔ daɲɛ sɛbɛnnen yelen bɛ ka Kɛ kan mɛnbaa bolo dɔnbaalafili ye;\n- An y'a jate minɛ ko miiriya kura tɔgɔ dalenw daɲɛ lakodɔnni sirilen bɛ u bɛnkanyali la ka sɔrɔ k'u Forobaya.\nGɛlɛya fɔlɔ sababu ye gafekalan kɛli dɔgɔya ye bamanankan na mɔgɔw fɛ. Mɔgɔw dɔ dɔnfɛn ye kɔrɔdon ye fɔli la nka n'i y'o sɛbɛnnen Jira o tigi la k'o ka o Kàlan a bɛ Kɛ dɔnbaalafili ye bari a ɲɛ delilen tɛ daɲɛ sɛbɛnnen n'a kɔrɔ dɔnni na ɲɔgɔn fɛ bamanankan na. O ye gɛlɛya ye min fura ye ka sɛbɛnfɛn Caya bamanankan na ani k'u kàlanni Minɛ ba la.\nGɛlɛya flanan bɛ tali Kɛ bɛnkan tabaliya kan jamana kɔnɔ daɲɛkura-ko kisa kan. N'o bɛnkanw cakɛda ma Sigi sen kan, miiriya kura daɲɛ lakodɔnni tɛ Se ka Forobaya fyew.\nKan ni Yiriwa 2012 sàn\nKanyeleke ka Bɔ yen, dugulenkan k'i Cooko\nNɛgɛjuru-sira: +223 66 69 02 009 / +223 74 49 82 77\nFogosira: (hotmail) kanniyiriwa@hotmail.fr\nBlàdon : 2015-01-10 Yɛlɛmako laban : 2017-01-07\nFogo yeko: 1146964 - Bì: 248 - Kalo in: 8554 - Лinan: 68167.\nFura Yeko: 2054 - Bì: 1 - Kalo in: 14 - Лinan: 104.


Witamini A: Ale bɛ mɔgɔ wolo kɔnɔna ni a kɔkanna lakana. A ntanya bɛ fiɲɛ bila ɲɛ na, min bɛ se ka laban ni fiyen ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Surɔfiyen ni ɲɛ jali (Hypovitaminose A) lajɛ). Witamini A bɛ sɔrɔ jɛgɛw ni baganw biɲɛ na, nɔnɔ (nka a tɛ sɔrɔ nɔnɔ bayɛlɛmanenw na), shɛfanw ani nakɔfɛn caman, i n’a fɔ ɲugu, shɔ, karoti, je, jɛgɛ ani jiriden dɔw, i n’a fɔ mangoro.\nA bɛ sɔrɔ tentulu la. Ni an bɛ tobilikɛ, ni an ye tentulu wɛri tila fara an ka tobilikɛtulu kan, o bɛ a to an ka witamini A sɔrɔ an ka dumuni na.\nWitamini B1 (ciyamini, thiamine): Ale bɛ sɔn ni fasajuruniw lakana. A ntanya bɛ dusukunnabana ni hakililabana bila mɔgɔ la. Witamini B1 bɛ sɔrɔ fununan, tiga, sumankisɛw, sunbalashɔ (soja), zira, tamaro, shɔ, shɔni, ni sogo la.\nWitamini B2 (ribofilawini, riboflavine): Ale bɛ wolo kɔnɔna ni a kɔkanna ani kunsigiw lakana. A ntanya bɛ mɔgɔ mɔgoya ani ka farikansiw bɔli gɛlɛya (aw ye sɛbɛn ɲɛ Den min bɛ ka mɔ o den ka kɛnɛ de ni Balodɛsɛ min bɛ dankari kɛ wolo la ani wololabana wɛrɛ minnu bɛ sɔrɔ balodɛsɛ fɛ lajɛ). A bɛ sɔrɔ nɔnɔkɛnɛ, biɲɛ, shɔw, woso, dabileni, sɔmɔn, tigaw, ɲɔkuturu dumuni na.\nNiyasini (niacine): (a ni witamini B bɛɛ ye kulu kelen ye). Ale bɛ fasaw lakana. A fana ntanya bɛ farikansiw bɔli gɛlɛya. A bɛ sɔrɔ baganw biɲɛ na, tiga, fununanw, sumankisɛw, zira, shɔ ani tamaro la.\nJolikisɛcaya fura: Ale nafa ka bon farilasogo ni joli dilanni na. A nafa ka bon musokɔnɔmaw ma ani jolidɛsɛbana bɛ mɔgɔ minnu na, i n’a fɔ jolikisɛbilendɛsɛ bɛ minnu na (aw ye sɛbɛn ɲɛ Koloci lajɛ). A witamini tɔgɔ in bɛ sɔrɔ ɲugu ni baganw biɲɛ na.\nWitamini C: Ale bɛ mɔgɔ tanga banamisɛnniw ma. A ntanya bɛ namantɔrɔkɔ bila mɔgɔ la (joli bɛ bɔ fari ni ɲintaraw la). A bɛ sɔrɔ jiridenw na (kɛrɛnkɛrɛnnenya la kɔntaba, lenburukumu, lenburuba, sɔmɔn, zira, ani buyaki la) ani nakɔfɛnw na (nka a tobiko jugu bɛ witamini in tiɲɛ).\nWitamini D: Ale bɛ kolow lakana. A ntanya bɛ mɔgɔ mɔgoya (aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgoya lajɛ). A bɛ sɔrɔ jɛgɛ biɲɛ na, naare, ani shɛfan nɛrɛmugumayɔrɔ la. Nka tile yeelen bɛ se ka a dilan mɔgɔ fari la.\nJoliseginnanw ni kolosinsinnanw\nKolosinsinnan ɲɛciba bɛ kolow ni ɲinw sinsinni na. Ni a bɛ joli la, a bɛ fasabaw ni fasamisɛnniw dɛmɛ u ka baara la ani fana, a jɔyɔrɔ bɛ joli simini na. A ka teli ka sɔrɔ nɔnɔ, nɔnɔmafɛnw ni ɲugu la.\nJoliseginfura: Joli tɛ se ka dilan a kɔ. A ntanya bɛ jolidɛsɛ bila mɔgɔ la. A bɛ sɔrɔ biɲɛ, sogo, shɛfanw, shɔ, shɔni ani ɲugu la.\nIyodi (iode) bɛ mɔgɔ tanga foolo basigilen ni hakiligoya banbali ma. A bɛ sɔrɔ kɔkɔjila fɛnw ni kɔkɔwasa ni najini la.


Duniya kɔnɔ, mɔgɔ caman balo ye dumuni fasamaw ni dumuni tuluma ni kɔkɔmaw de ye; u tɛ dumuni witaminimaw ni jolisegindumuniw dun ka caya. O bɛ bɔ dumuni nafama sɔngɔ cayali la. Dumuni minnu bɛ bɔ baganw na, i n’a fɔ nɔnɔ ni sogo, olu nafa ka bon, nka u da ka gɛlɛn fana. Baganw mako bɛ dumuniyɔrɔba de la walasa u ka se ka balo ɲuman di an ma.\nMɔgɔ caman bɛ yen minnu tɛ se ka dumuniw sɔrɔ, dumuni minnu bɔra baganw na. Nka, dɛsɛbagatɔ dɔw bɛ se ka sogo ni jɛgɛ nɔnabila ni suman dɔw sɛnɛni walima ni u sanni ye i n’a fɔ shɔ, tiga, tiganikuru walima shɔni ka a da a kan olu da ka nɔgɔn.\nMɔgɔw bɛ se ka fanga ni kɛnɛya sɔrɔ hali ni u ka dumuni fanba bɛ bɔ jiriw la.\nNka a ka fisa tuma dɔw la ka dumuniw dun; dumuni minnu bɛ sɔrɔ banganw na, ni o ye a sɔrɔ a musaka bɛ denbaya bolo ani ni u dunni bɛ bɛn an ka laada la. Farikolo mako bɛ witamini sugaya minnu na, olu bɛɛ sɔrɔ man di dumuniw na, dumuni minnu bɛ bɔ jiriw la.\nMɔgɔ ka kan ka jiri la dumuni suguya caman dun, o ka fisa ni a suguya kelen walima a fila dɔrɔn dunni ye. A suguya caman dunni bɛ nafaba lase farikolo ma. Shɔ ni kaba walima ɲɔ, wala ani tigadɛgɛ dunni ɲɔgɔn fɛ, o bɛ farikolo nafa ka tɛmɛ shɔ ni kaba dama dɔrɔn dunni kan. Ni an sera ka nakɔfɛnw ni jiridenw fana fara olu kan, o yɛrɛ ɲɔgɔn tɛ. Witaminima dumuniw ni jolisegindumuni da nɔgɔn dɔw sɔrɔcogo ɲuman fɛɛrɛ dɔw filɛ:\n1. Sinjinɔnɔ: Ale ye denyɛrɛni ka dumuni ye, dumuni min da man gɛlɛn, a ka sanu ani a dafalen don. Denba bɛ se ka jiri la dumuniw dun, ka u bayɛlɛma ka u kɛ dumuni ɲuman ye den bolo – ni o ye sinjinɔnɔ ye. Sinjinɔnɔ ka ɲi den ma, ani fana a bɛ a to mɔgɔ ka wari mara!\n2. Tiga, shɔ fasuguya bɛɛ (tiganikuru, shɔni o ni a ɲɔgɔnnaw), olu ye witamini sɔrɔcogo nɔgɔn dɔ ye, sango soja (sunbalashɔ). Ni an ye u bila fo u ka falenkun bɔ, sani an ka u tobi ka u dun, o bɛ belebeleba de fara u witamini kan. Den minnu tɛmɛna kalo 6 kan, shɔntikima ka ɲi olu ma.\nAw kana ye dɔrɔn ko shɔw, tigaw ni nakɔfɛn wɛrɛw ye dumuni witaminima da nɔgɔn ye. U bɛ dugukolo nɔgɔdon fana; o min bɛ a to balo ɲuman bɛ sɔrɔ. O de la, a ka fisa ka sumanw falenfalen ani ka suman suguya caman sɛnɛ ɲɔgɔn fɛ foro kelen na (aw ye sɛbɛn ɲɛ Baara min ka kan ka kɛ, o bɛ waleya cogodi ani a bɛ daminɛ ni fɛn jumɛn na? lajɛ).\n3. Jɛgɛ. Tuma dɔw la, jɛgɛ da ka nɔgɔn ni sogo ye, ka sɔrɔ a fana ye dumuni witaminima ye. Jɛgɛmisɛnni fara a kunbaba kan, u jalen yɛrɛ da ka nɔgɔn, wa halisa o tɛ dɔ bɔ ka witaminiw la.\n4. Shɛfanw ni shɛsogo: Yɔrɔ caman na, dumuni nafama ni a da nɔgɔn minnu bɛ bɔ baganw na, shɛfan ye olu dɔ ye. Shɛfan bɛ se ka ɲagami denw ka dumuni na, ni u tɛ se ka sinji min; walima a bɛ se ka sinji dafa ni denw bɛka\nNi shɛfan fara susura ka a ɲagami dumuni na, o bɛ musokɔnɔmaw dɛmɛ kalisiyɔmu ko la, sango jolimisɛnniw bɛ musokɔnɔma minnu na, walima minnu ɲinw yigiyɔgɔlen don, wala minnu fasa bɛ to ka ja.\nWitamini sɔrɔcogo nɔgɔman ye shɛsogo ye, sango ni denbaya yɛrɛ bɛ shɛ mara.\n5. Biɲɛ, sɔn, ni kɔmɔkiliw ye dumuni witaminima ni jolisegindumuniw ye (ka jolidɛsɛ kɛlɛ) ani fana, u da ka nɔgɔn ka tɛmɛ sogo tɔw kan. A ka ca a la, jɛgɛ da ka nɔgɔn ka tɛmɛ sogo kan, ka sɔrɔ u bɛɛ nafa ye kelen ye.\n6. Malo, alikama ani sumakisɛ wɛrɛw nafa ka bon ka tɛmɛ ni u bu bɛɛ ma bɔ u la. Malo ni alikama fololen ka u bu dɔɔni to u la, o watamini ka ca ka tɛmɛ u fololen kan ka a jɛya.\n7. Nakɔfɛn minnu bulu ye ɲugujima ye (ɲugu), farisogojɔlidumuni ni jolisegindumuni dɔɔni bɛ sɔrɔ olu la ani witamini A caman. Wosobuluw, shɔbuluw, epinaribuluw, jebuluw ani zirabuluw ye dumuni nafamabaw ye. U bɛ se ka laja ka u mugu bɔ ka u ɲagami denw ka seri la walasa ka a witamini sankɔrɔta.\n8. Banankubuluw witamini ni u poroteyini ka ca siɲɛ 7 ka tɛmɛ a ku yɛrɛ kan. Ni an bɛ banankubulu ni a ku dun ɲɔgɔn fɛ, o de ɲɔgɔn tɛ, ani a da man gɛlɛn. A bolo kurani de ka ɲi ni a bɛɛ ye.\n9. Kaba ni ɲɔ jalen: Ni i ye kaba walima ɲɔ daji ni laso sani a ka tobi, i n’a fɔ a bɛ kɛ to tobi cogomin na, o bɛ kaba kolosinsinnan (calcium) caya. Kaba dajilen ni laso ye, o bɛ a witamini ni a farikolojɔlan caya.\n10. Nakɔfɛnw ni malo ani dumuni wɛrɛw man kan ka tobi ni ji caman ye. U man kan ka tobi ka mɔn kosɛbɛ. O la, u witamini ni u farikolojɔlan bɛ to u la. A ji min bɛ to, o bɛ se ka min walima ka naji tobi ni a ye.\n11. Witamini C ni sukaro caman bɛ kungo kɔnɔ jiridenw ni ngɔkunw la. Dumuni ni witamini dafalan ɲumanw don.\n(Aw ye aw kɔlɔsi: Baga bɛ minnu na, aw kana olu dun).\n12. Ka tobilikɛ tobilikɛminan nɛgɛmaw kɔnɔ, walima ka nɛgɛ kɔrɔ dɔ bila daga kɔnɔ, waati min aw bɛka shɔ, walima dumunifɛn wɛrɛ tobi, o bɛ a to nɛgɛ bɛ don dumuni na ka jolidɛsɛbana kunbɛn. Tamati fana bɛ dɔ fara dumuni nɛgɛ kan. Walasa ka nɛgɛ sɔrɔ cogo wɛrɛ la, aw bɛ se ka pɔntiw bila lenburuji la ka lɛrɛ dama kɛ. O kɔ aw bɛ sukaro dɔ kɛ a la ka tila ka a min.\n13. Jamana dɔw la, denmisɛnw ka dumuni dɔw bɛ yen minnu labɛnnen don ka ban wa u da man gɛlɛn. O dumuniw ye sunbalashɔ, kɔɔrikolo, nɔnɔmugu, walima jɛgɛjalan ye. A dɔw dundala ka di ka tɛmɛ dɔw kan, nka u bɛɛ ye dumuni dafalenw ye. Ni u ɲagamina seri, sumanmugu wɛrɛw tobilen na, walima ka u kɛ dumuni wɛrɛw la, o bɛ camanba fara dumuni nafa kan, ka sɔrɔ musaka caman ma bɔ.\nSuman folonbali dunni nafa\nDɔw bara, suman bɛ folon ka sɔrɔ ka a kɛ dumuni ye. Nka o ye fɛn kun tɛ min na, ani a bɛ baara caya. Suman folonbali dunni nafa ka bon kosɛbɛ ka tɛmɛ a folonnen kan.\nBu dɔ bɛ suman folonbali la min nafa ka bon farikolo joli la. Fu bɛ bu in na. Fari nafalan caman bɛ a la i n’a fɔ joliseginnan, sɛgɛ, farilafiyalan, zɛnki ani camini. Witamini B suguyaw bɛ a la. Bu in fana bɛ kɔnɔja fana kɛlɛ ani ka dusukunnabanaw bali. A bɛ nsɔnkunan ni kansɛri bali.\nSumanbu ka nin nafa ninnu bɛɛ de kosɔn, a ka fisa ka suman folonbali tobi ka dun. To, basi, walima dumuni fɛn o fɛn, a bɛ se ka dila ni suman folonbali ye. Siɲɛ wɛrɛ ni aw bɛ tobilikɛ, aw bɛ a lajɛ ka suman folonni to yen walasa a bu ni nafalanw bɛ to a la. Suman folonbali timiya kadi mɔgɔ caman ye, nka a bɛ se ka waati dɔɔni kɛ sani aw ka dukɔnɔmɔgɔw ka deli a la\nAw ye aw hakili to nin na: suman dɔw bɛ yen minnu folonbali tɛ se ka dun i n’a fɔ malo, alikama ni a ɲɔgɔnnaw. O suman kofɔlenw ka kan ka folon.


Farigan walima farikalaya\nSigida 2 Bana minnu dɔn man di ka bɔ ɲɔgɔn na\nMun bɛ bana bila mɔgɔ la?\nBana minnu bɔlen don olu danfaraw dɔnni gɛlɛyaw\nMɔgɔw bɛ bana minnu kɛ kelen ye u forobatɔgɔw fɛ, o banaw bɛ dɔn ka bɔ ɲɔgɔn na cogodi?\nWalasa ka o banaw kunbɛn walima ka u furakɛ ka ɲɛ, a ka fisa ka bana ninnu sidɔn ka bɔ ɲɔgɔnna.\nWalasa ka bana sugu ninnu kunbɛn walima ka u furakɛ ka ɲɛ, a nafa ka bon i ka u dɔn ka bɔ ɲɔgɔn na.\nNin ja ninnu bɛ farikalaya hakɛ jira ka bɛn ni banaw kelenkelenna ta ye. Nin futenisumanan kɔnɔji bɛ banabagatɔ fari kalaya hakɛ jira.\nSumaya /sosokindabana (sɛbɛn ɲɛ Sumayabana lajɛ)\nA bɛ daminɛ ni fangadɔgɔya ye, nɛnɛ ani farigan. Farigan bɛ to ka taa ka segin tile damadɔw kɔnɔ, yɛrɛyɛrɛli (farigannɛnɛ) bɛ don a sen kɔrɔ ni a fari kalaya bɛ yɛlɛn ka taa, wɔsili bɛ don a sen kɔrɔ ni a fari bɛ kalaya ka suma. O kɔ, a fari bɛ to ka kalaya waati damadɔ kɔnɔ tile 2 walima tile 3 o 3. Don tɔw la, a tigi bɛ se ka a yɛrɛ sɔrɔ dɔɔni dɔɔni.\nSumaya farigan kɛcogo\nTiri ninnu bɛ fari kalaya yɛlɛnni ni a jiginni jira.\nBana kuntaala (tile hakɛ la).\nTifoyidi / Nɔgɔbana (sɛbɛn ɲɛ Tifoyidi (Nɔgɔbana) lajɛ)\nTifoyidi farigan kɛcogo\nFarigan bɛ juguya ka taa don o don.\nBana kuntaala (tile hakɛ la)\nA bɛ daminɛ murafarigan cogo la.\nDon o don dɔ bɛ fara farigan hakɛ kan, dusukun tantanni bɛ sumaya, kɔnɔ bɛ boli, farilajidɛsɛ bɛ na, banabagatɔ bɛ kɛ i n’a fɔ fɛn nitan ani a bɛ to ka yɛrɛyɛrɛ (ɲɛ Tifoyidi (Nɔgɔbana) lajɛ). A tigilamɔgɔ ka bana ka jugu.\nTifoyidi jugumanba (sɛbɛn ɲɛ Bana min bɛ sɔrɔ ɲimiw, pɛrɛw, ni dabiw ka kinni fɛ (Typhus)\nNin bana in ni tifoyidi bɔlen don. Kurukuruniw bɛ bɔ banabagatɔ la i n’a fɔ ɲɔnin cogo (sigida Ɲɔninsa).\nBiɲɛdimi – a farigan kɛcogo\nA ka ca a la, fariganba tɛ a la\nA ka ca a la, farigan bɛ ban ni ɲɛkisɛw jɛmanyɔrɔ kɛra nɛrɛ ye.\nA nugu bɛ siri, dusukunɲugun bɛ a minɛ; a ɲɛw ni a fari bɛ kɛ nɛrɛ ye, a sugunɛ bɛ bilen i n’a fɔ kokakolaji; banakɔtaa ɲɛ bɛ jɛya. Tuma dɔw la a tigi biɲɛ bɛ funun ka dimi kɛ a la. Farigan dɔɔni bɛ kɛ a la ani fangadɔgɔya bɛ kɛ a sen kɔrɔ kosɛbɛ (sɛbɛn ɲɛ Biɲɛdimi).\nGalakanɔrɔ – a farigan bɛ cogo min na\nSɔgɔsɔgɔ sen bɛ a la, ka kaari binkɛnɛma kɛ o sen kɔrɔ walima ka o ɲɛ fin dɔɔni. Farigan bɛ yɛlɛn teliya la. Ninakili bɛ yɛlɛn, ka to ka tigɛtigɛ ka filekan kɛ a la tuma dɔw la. Disidimi bɛ se ka kɛ a sen kɔrɔ. A tigilamɔgɔ ka bana ka jugu (ɲɛ Galakanɔrɔ (fogonfogonnabana) lajɛ).\nKolocifarigan – a bana bɛ cogo min na\nA daminɛ na: farigan ni ngɔɔnɔdimi b’a sen k ɔrɔ\nTile 10 walima 15 kɔ fɛ, farigan ni kurutuguda kolocibana taamasiɲɛ wɛrɛw bɛ na ɲɔgɔn fɛ.\nKolocibana ka ca den fitiniw ni denmisɛnniw de la. A tigi kolotugudaw bɛ a dimi. Farigan juguman bɛ kɛ a la. Farigan ka teli ka na mimi kɔ fɛ. A tigi disi bɛ se ka a dimi, a ninakili bɛ degun. Walima a senw ni a bolow bɛ lamaga a sago tɛ min na (sɛbɛn ɲɛ Kolocifarigan).\nNɔnɔkɛnɛfarigan (sɛbɛn ɲɛ Nɔnɔkɛnɛbana, la brucellose lajɛ)\nNɔnɔkɛnɛfarigan – a farigan kɛcogo\nYɛlɛn ka jigin farigan don. A bɛ yɛlɛn wula fɛ ni ka jigin su fɛ.\nBana kuntaala (dɔgɔkun hakɛ)\nA bɛ daminɛ dɔɔni dɔɔni ni sɛgɛn ye, kungolodimi ani kololadimi. A tigi fari bɛ kalaya, a bɛ wɔsi ka caya sufɛ. Farigan bɛ to ka taa ka segin tile damadɔw kɔnɔ. O bɛ se ka to sen na fo kalo walima san caman (Nɔnɔkɛnɛbana, la brucellose).\nJubaatɔfarigan walima farigan jiginni kɔ fɛ (sɛbɛn ɲɛ Jiginni kɔfɛ banaw lajɛ)\nA farigan bɛ daminɛ jiginni tɛmɛnen kɔ tile fɔlɔ walima a tile filanan. A daminɛ na, ni farigan dɔɔni bɛ kɛ a la, ka farigan juguman tugu o la, ka ji jɛman kasa goman kɛ a sen kɔrɔ. Dimi bɛ kɛ a sen kɔrɔ ani basibɔn tuma dɔw la (sigida Denba ka kɛnɛya jiginni kɔfɛ).\nJubaatɔfarigan– a bɛ kɛ cogo min na\nTile hakɛ jiginni kɔ fɛ\nAle bɛ daminɛ ni farigan dɔɔni ye\nFarigan bɛ se ka juguya ni bana bɛ ka juguya ka taa a fɛ\nNin bana ninnu fɛn o fɛn bɛ wele ko “farigan”, olu bɛɛ bɛ se ka kɛ bana jugu ye. Bana dɔw bɛ yen u ni minnu bɔlen don nka minnu yeli man teli. Misali la, farigan min kuntaala ye kalo kelen sɔrɔ walima sufɛwɔsiliba, o bɛ se ka kɛ sida ye (ɲɛ Sigida 24 Sidabana). A nafa ka bon aw ka taa dɔgɔtɔrɔ sɛgɛrɛ joona.


Sɔgɔsɔgɔ ye fogonfogonlabana ni fiɲɛtɛmɛsiralabanaw taamasiɲɛ ye (fiɲɛ bɛ tɛmɛ sira minnu fɛ ka taa fogonfogon na). Bana minnu ni sɔgɔsɔgɔ bɛ taa ɲɔgɔn fɛ, olu dɔw filɛ:\nSɔgɔsɔgɔjalan, kari bɛrɛ tɛ bɔ min na\nTumu dɔw (tumumisɛnni, tumukuruma, sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔnatumuw ni fɛnɲɛnamani wɛrɛw minnu bɛ balo mɔgɔ joli la)\nSigarɛtiminna ka sɔgɔsɔgɔ (sɛbɛn ɲɛ Sigarɛtimin)\nSigarɛtiminna ka sɔgɔsɔgɔ, sango ni a wulila sɔgɔma (sɛbɛn ɲɛ Sigarɛtimin)\nKeteketeni, ninakilidegun bɛ min senkɔrɔ\nFɛn dɔ balannen kan kɔnɔ (sɛbɛn ɲɛ Joginni)\nSɔgɔsɔgɔbasigilen (min mɛnna senna)\nSigarɛtiminna walima damanda baarakɛlaw ka sɔgɔsɔgɔ (sɛbɛn ɲɛ Sigarɛtimin)\nFogonfogonfunubana (sɛbɛn ɲɛ Disidimi)\nJoli bɛ bɔ sɔgɔsɔgɔ min na\nSɔgɔsɔgɔninjɛ (sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ)\nSinkɔrɔkɛrɛdimi (kari nɛrɛma, a binkɛnɛma, walima a jolima sɛbɛn ɲɛ Sinkɔrɔkɛrɛdimi)\nTumubana jugumanba (sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔnatumuw ni fɛnɲɛnamani wɛrɛw minnu bɛ balo mɔgɔ joli la)\nFogonfogon walima kankɔnɔkansɛri (sɛbɛn ɲɛ Sigarɛtimin)\nSɔgɔsɔgɔ ye farikolo ka fɛɛrɛ ye ka fiɲɛ tɛmɛsiraw saniya ani ka falakaw ni banakisɛw labɔ kan kɔnɔ ani fogonfogon la. Ni sɔgɔsɔgɔkarima don, aw kana fura foyi ta, nka aw bɛ fɛɛrɛw kɛ minnu bɛ aw dɛmɛ ka kari magaya ani ka a labɔli nɔgɔya.\nAw bɛ ji caman min walasa kari ka yeelen ani ka sɔgɔsɔgɔ nɔgɔya. O ka fisa ni furaw ye.\nWalasa ka kari magaya ani ka sɔgɔsɔgɔ mada, aw bɛ aw wusu ni jikalan ye. Aw bɛ aw kun biri jikalan kunna, ka a datugun ni fini ye, i n’a fɔ a bɛ ja in na cogo min; ka miniti 15 kɛ ka funteni sama. Aw bɛ o kɛ siɲɛ caman tile kɔnɔ. Aw bɛ se ka mantilatɔmubulu walima mura ni sɔgɔsɔgɔfura bila a la; nka, jikalan gansan fana bɛ mako ɲɛ.\nAw ye aw janto: Aw kana mantilatɔmu walima fura farinman kɛ a la ni sisanbagatɔ don. Olu bɛ sisan juguya.\nNi aw b’a fɛ ka sɔgɔsɔgɔ suguya fɛn o fɛn furakɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la sɔgɔsɔgɔjalan; aw bɛ nin fura in dilan:\nka lenburukumu dɔ kɛ di la\nAw bɛ o dun lɛrɛ 2 o lɛri 2 walima lɛri 3 o lɛri 3\nAw ye aw janto: Aw kana di di denw ma, den minnu tɛ san 1 bɔ. Aw bɛ olu ka siro dilan ni sukaro ye.\nNi sɔgɔsɔgɔjalan bɛka aw bali ka sunɔgɔ, kodeyini (codéine) bɛ fura minnu na, olu ka fisa kosɛbɛ (sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔmadalan: kodeyini, codéine). Aw kana o furaw ta ni kari caman bɛ bɔ walima ni sɔgɔsɔgɔkan bɛ i n’a fɔ filefiyɛkan. Aw kana u di den fitiniw ma fana.\nNi sɔgɔsɔgɔkan bɛ i n’a fɔ filefiyɛkan: (ninakili sɔrɔli ka gɛlɛn), aw ye sisan yɔrɔ lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Sisan), ani disidimi (sɛbɛn ɲɛ Disidimi), ani dusukundimi (sɛbɛn ɲɛ Dusukundimi).\nAw bɛ bana furakɛ min ye sɔgɔsɔgɔ sɔrɔ sababu ye. Ni sɔgɔsɔgɔ mɛnna senna, ni banabagatɔ bɛ joli, nɛ, walima ji kasagoman bɔ, walima a tɛ ninakili sɔrɔ ka ɲɛ, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nSɔgɔsɔgɔbagatɔ man kan ka sigarɛti min. Sigarɛti bɛ fogonfogonw tiɲɛ.\nWalasa sɔgɔsɔgɔ kana aw minɛ, aw kana sigarɛti min.\nWalasa ka sɔgɔsɔgɔ furakɛ, aw bɛ a sɔrɔsababu furakɛ fɔlɔ, ani aw kana sigarɛti min.\nWalasa ka sɔgɔsɔgɔ mada ani ka kari magaya, aw bɛ ji caman min, ani aw kana sigarɛti min.\nNi banabagatɔ kɔrɔlen don ani ni fanga bɛrɛ tɛ a la ka kari labɔ, aw bɛ:\na kun wusu ni jikalan ye;\nka a laada a disi kan ka a kun suli, i n’a fɔ ja in bɛ a jira cogo min na; ka a kɔ gosigosi dɔɔni dɔɔni o bɛ a dɛmɛ ka kariw bɔ fogonfogon kɔnɔ.


Subaamuso - Fàkan\nZiirinda > 2016 05 11\nNin Kɛra muso dɔ ye, n'a tùn ye 'den o den Sɔrɔ a b'a Di a ba ma k'a sababu Kɛ sere ye. Jaa ale ba ye subaga ye. N'a tùn ye den o den Di o ma, o tùn b'o Dun. Ni denmuso Taara don min k'a bɛ Taa a den Lajɛ, a bɛ To ka dɔnkilinin dɔ Da ko:\nNe ba, ne ba, n ka Sidi Taara min?\nNe ba, n ka Sidi Sala Taara min?\nN ka sanu ni n ka wari Taara min?\nN'o Kɛra ba fana b'i Kant'o la ko:\nNe 'den, ne 'den, i ka Sidi Bɔra.\nNe 'den, i ka Sidi Sala Bɔra.\nI ka sanu ni wari Bɔra.\nN'o Kɛra, denmuso in bɛ makɔnɔni Kɛ fo ka Se waati jan ma a denw tɛ Nà. A bɛ sira Лini a ba fɛ ka Taa 'so. Aa, muso Tora kamanagan 'kɔnɔ tèn. Don dɔ, a Nàna a kuma Fɔ cὲkɔrɔba dɔ ye. Jaa o cὲkɔrɔba in tùn ye ɲὲgwan ye.\nO K'a ma ko muso kan'a Miiri k'a ba dòn dɛ, k'ale de y'a denw Dun. Ko subaga dòn. O kɛlen muso y'i Kanto cὲkɔrɔba ma ko\n- Ɔ, n 'fà, ne dun bɛ nin Kɛ cogo di sa?\nO K'a ma ko fo kàla ka Turu a kan fɔlɔ walasa a k'a Dɔn ko a ba nɔ dòn. O la, a Ko muso ma:\n- 'Furamugunin bɛ n 'bolo. N b'o dɔ D'i ma. N'i Taara i denw lajɛli la ʃyɛn wɛrɛ, i b'o dɔɔnin Dòn i 'da ni ka sɔrɔ k'i 'ba Лininka. N'i y'a Sɔrɔ k'a 'nɔ bɛ i denw dunni na tigi-tigi, a bɛ Fɔɔnɔ. Ɔ, n den n'o Kɛra, i yɛrɛ n'i tà n'i blà Dɔn a ko tɔ la.\n- N y'a Mɛn n 'fà, muso ko tèn.\nƆ, cὲkɔrɔba ye furako fɔlen in Di muso ma, ka Tla k'a Fɔ ka D'a kan k'a kan'a Caya a da 'kɔnɔ dɛ! a k'a y'a Mɛn. Ɔ, o kɛlen a fana y'i Labɛn o tle flanin bɛɛ la, ka sira Лini a cὲ fɛ k'a bɛ Taa a denw Lajɛ a ba fɛ yen. Cὲ fana ye sira D'a ma. A ba kɛlen k'a Bisimila a selen 'kɔ, a y'i Dɛn ka furamugunin dɔɔnin Kɛ a 'da ni k'i Kanto ko:\nO kɛlen ba fana y'i Kanto ko:\nI ka sanu ni waaaaa.\nMusokɔrɔba ka dɔnkili ma Se ka Laban k'a sabu Kɛ fɔɔnɔ ye. Aa, sisan kɔni, denmuso y'a Dɔn ko cὲkɔrɔba ye min Fɔ k'o ye cyὲn ye. A Dimina. A dimiko jugu ye cὲkɔrɔba ka fura tɔ bɛɛ Yὲlɛma a da k'i Kanto ko:\nAa, n badenw, musokɔrɔba ko a b'a da Yɛlɛn ka kuma yɔrɔ min, aa, fàn bɛɛ Kɛra fɔɔnɔ ye. Waaaa, waaaa, waaaa.\nƆ, o fɔɔnɔ Tora 'sèn na fo ka Taa musokɔrɔba Dɛsɛ. A ma Лὲ min 'kɔ a Kɛr'o ye ʃyὲn kelen. Subaga-musokɔrɔba ye jyɛn To o cogo la.\nFogo yeko: 1147248 - Bì: 532 - Kalo in: 8838 - Лinan: 68451.\nFura Yeko: 1273 - Bì: 1 - Kalo in: 11 - Лinan: 63.


Nin bana kofɔlen in bɛ mɔgɔw minɛ minnu si ka ca ni san 40 ye. U tɛ balo ɲuman sɔrɔ wa u bɛ tila ka dɔlɔ min. Nka a jateminɛnan ko a bɛ se ka denmisɛnnamɔgɔw minɛ minnu tɛ dɔlɔ min, kɛrɛnkɛrɛnnenya na Farafinna kɔnɔ. Tuma dɔ la a sababu bɛ sɔrɔ sayijɛ juguman fɛ.\nBiɲɛdimi taamasiɲɛw ni sayijɛ taw bɔlen don, a tigi ka dumunikɛta bɛ dɔgɔya, kɔngɔ tɛ a minɛ, kɔnɔdimi walima a kinifɛ galaka bɛ a dimi.\nNi bana bɛka juguya, a tigi bɛ fasa ka taa a fɛ. Tuma dɔw la, a bɛ joli fɔɔnɔ. Ni biɲɛdimi juguman bɛ mɔgɔ la, a tigi kɔnɔ bɛ funu i n’a fɔ musokɔnɔma ta, ka a fa ji la, senw bɛ funu, a tigi ɲɛkisɛw ni a fari bɛ kɛ nɛrɛ ye.\nNi biɲɛdimi juguyara, a furakɛli bɛ gɛlɛya barisa fura tɛ yen min bɛ bana in kɛnɛya. A ka ca a la, a bɛ banabagatɔ caman faga. O de kama kabini aw bɛ biɲɛdimi taamasiɲɛ fɔlɔw ye, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la. Aw bɛ nin waleya ninnu matarafa ka fara o kan:\nAw kana dɔlɔ min abada. Dɔlɔ ye pɔsɔnni ye biɲɛ ma.\nNi aw bɛ se, aw ka dumuni fanba ka kan ka kɛ nakɔfɛnw, jiridenw, ani dumuni witaminimaw ye (sɛbɛn ɲɛ Dumuni dunta fanba ani dumuni dafalanw ni Ka balo dafalen dun walasa ka to kɛnɛya la). Nka aw kana dumuni witaminimaw dɔw dun ka caya kojugu i n’a fɔ sogo, shɛfan, jɛgɛ ani o ɲɔgɔnnaw, barisa nin dumuni ninnu bɛ biɲɛ ka baara gɛlɛya.\nNi a tigi senw fununen don, a ka kan ka kɔkɔ nɛmɛnɛmɛ.\nA ka nɔgɔ mɔgɔ ma ka a yɛrɛ tanga nin bana in ma kosɛbɛ: aw kana dɔlɔ min.\nKunankunan ye saki fitini ye min nɔrɔlen bɛ mɔgɔ biɲɛ na. A bɛ ji kunanman ɲɛ binkɛnɛma mara min bɛ wele ko kunankunanji, ni a bɛ furu dɛmɛ ka dumuni girimanw yɛlɛma. Bana min bɛ kɛ kunankunanji tɛmɛsiraw la, o ka teli ka muso belebelebaw de minɛ minnu ka ca ni san 40 ye ani jabɛtitɔw.\nDimi gɛlɛn bɛ kɛ a tigi kinifɛ galakakololaban yɔrɔ la; waati dɔw la, a dimi bɛ bɔ fo kɔ kiniyanfan fɛ.\nWaati dɔw la a dimi bɛ daminɛ ni a tigi tilala dumuni na, a bɛ se ka dusu ɲugun bila a tigi la.\nKasa goman bɛ bɔ u da fɛ.\nWaati dɔw la farigan bɛ kɛ a sen kɔrɔ.\nTuma ni tuma, a tigi ɲɛkisɛ jɛman yɔrɔ bɛ kɛ nɛrɛmuguman ye.\nWalasa ka a dimi da, a tigi bɛ se ka ibiporofɛni (ibuprofène) ta barisa a ka ca a la, asipirini (aspirine) tɛ mako ɲɛ.\nNi farigan bɛ a sen kɔrɔ, a bɛ anpisilini, ampicilline ta.\nNi minnu ta dimi ka jugu kosɛbɛ walima ni bana basigilen don, aw bɛ dɔgɔtɔrɔ ka dɛmɛ ɲini ka da a kan a dɔw tɛ taa opereli kɔ tuma dɔw la.\nNin bana in bɛ mɔgɔ belebeleba minnu na, olu ka kan ka dumuni tulumaw dunni dabila, u ka kan ka dumuni fitini dun ani ka a ɲini ka fasa (aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ belebelebaw lajɛ).\nDusumangoya: An bɛ a fɔ tuma caman ko mɔgɔ minnu dimi ka di ko olu ye dusumangow ye. Nka o tigilamɔgɔ ka dimi ni bana tɛ fan kelen fɛ. O de la, biɲɛdimi bɛ mɔgɔ minnu na, olu bɛ siran bana dimi ɲɛ, ani lala waati min ni ni u nisɔmandi u bɛ jɔrɔ u ka u ka kɛnɛya ko la.\nU nisɔmandi u bɛ jɔrɔ u ka u ka kɛnɛya ko la.


Ka a ta u kalo 4 fo u kalo 6 fɔlɔ kɔnɔ:\nFoyi man kan ka di den ma a kalo 6 fɔlɔ kɔnɔ ni sinji dɔrɔn tɛ. Sinji ɲɔgɔn tɛ denfitiniw ka balo la, wa a ka senu. A ka fisa ni dumuni tɔ bɛɛ ye walima aw ka dendumuni dilannen minnu san. Ni sinji dɔrɔn bɛ di den ma ka a ta a kalo 4 fo a kalo 6 fɔlɔ kɔnɔ, o bɛ a tanga kɔnɔboliw ni banamisɛn caman ma. Ni aw sɔmmina ko farilajidɛsɛ bɛ aw den na (aw ye a taamasiɲɛw lajɛ), aw bɛ se ka dumunikɛkutu ɲɛ 3 ka se 6 ma, o ji tobilen di a ma sindi KƆFƐ. Nka a nafa ka bon ka sin di a ma tuma ni tuma, wa ma fana ka to ka ji caman min.\nDenba dɔw bɛ den dabɔ joona, barisa u hakili la ko sinji ma ɲi den ma, walima ko ji bɛrɛ tɛ u sin na. Nka den bɛ nafaba de sɔrɔ sinji na, hali ni ba fasalen don ka a fanga ban.\nNi sidabana bɛ denba la, a bɛ se ka yɛlɛma den na sinji fɛ. Nka ni a tɛ se ka ji sanuman sɔrɔ, kɔnɔboli, farilajidɛsɛ farikolo la, ni balodɛsɛbana ka teli ka den faga ka tɛmɛ sidabana kan. Sisan, fura dɔw bɛ yen, fura minnu bɛ sidabana yɛlɛmali bali den na sinji fɛ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Sidabana yɛlɛmali den na ba fɛ, o kunbɛncogo lajɛ). Nka a kɛra a fɛn o fɛn ye, aw de bɛ se ka kow jateminɛ aw fɛ ani aw ka sigida la ani ka a latigɛ aw ka kan ka a ko kɛ cogomin na.\nDen bɛɛ bɛ u fa sɔrɔ u ba sinji:\nWalasa sin kana ja joona, denba ka kan ka to ka sinji di den ma, a ka to ka dumuni ɲumanw dun ani ka jimafɛn caman min.\nDumuni wɛrɛ man kan ka di den ma sani a ka kalo 6 sɔrɔ, fo sinji dɔrɔn, o kɔ aw bɛ fɔlɔ tuma bɛɛ ka sinji di sani aw ka dumuni tɔw di a ma.\nNi ji foyi tɛ denba sin na, walima bɛrɛ tɛ bɔ a la, a ka kan ka dumuni ɲumanw dun waati bɛɛ, ka to ka jimafɛn caman min, ani ka to ka sin nukun don den da. Sinji dilen kɔ, nɔnɔ suguya wɛrɛw bɛ se ka di den ma tasa la, i n’a fɔ banɔnɔ, misinɔnɔ, buwati kɔnɔ nɔnɔjima ani nɔnɔmugu; aw bɛ a wuli fɔlɔ; nka a man kan ka di biberɔn na. Aw bɛ sukaro walima tobilikɛ tulu dɔ fara o nɔnɔ suguyaw kan. A kana nɔnɔ dulen di den ma abada.\nNi ji bɛrɛ tɛ sɔrɔ denba sin na:\nDenba ka kan ka ji ni jimafɛn caman min. Ni a bɛ jimafɛn, ji bɛ jigin a sin na;\nDenba ka kan ka dumunikɛ ka ɲɛ. Farilajidɛsɛ ni witaminiw bɛ dumuni minnu na, i n’a fɔ tigaw, shɔw, ɲuguw, sogo, nɔnɔ, naare ni shɛfanw, olu bɛ ji jigin sin na.\nNi denba man kɛnɛ: a sinw npɛrɛn pɛrɛnnen don, joli bɛ a sin na, walima a fununen don:\nNi denba sin kelen walima a fila bɛɛ npɛrɛn pɛrɛnnen don, aw bɛ to ka tulu mu a la, min bɛ wele ko “oxyde de zinc”, den kɛlen kɔ ka sin min. Ni a ka jugu, aw bɛ sin bisi ka a nɔnɔ kɛ minan jɛlen dɔ kɔnɔ ka o di den ma ni kutu ye.\nNi joli bɛ denba sin kelen na, a ka kan ka tɔ kelen dɔ in di den ma (sɛbɛn ɲɛ Sindimi juguman). Aw bɛ banakisɛfagalanw di denba ma ani ka sin bananen nɔnɔ sama ka a bon fo banakisɛfagalanw nɔ ka ye waati min.\nNi ji foyi tɛ denba sin na:\nA ka kan ka jimafɛn caman min ani ka dumunikɛ ka ɲɛ. Aw bɛ to ka sin di den ma. A dɔw la, ji bɛ jigin sin na. A ka kan ka a lafiɲɛ ani ka sunɔgɔ kosɛbɛ.\nNi o si ma mako ɲɛ, aw bɛ nɔnɔ suguya wɛrɛ di den ma, i n’a fɔ misinɔnɔ, banɔnɔ buwati kɔnɔ nɔnɔ, nɔnɔmugu. Nka, aw kana nɔnɔ dulen sukaroma di den ma cogosi la. Aw bɛ se ka sukaro dɔɔni kɛ den ka nɔnɔ na.\nAw ye aw janto nin na: A kɛra nɔnɔ suguya o suguya ye, aw bɛ jikalan dɔɔni kɛ a la. A dilancogo suguya saba filɛ nin ye minnu ka ɲi:\nKutu falen nɔnɔmugu la fo ka bon, o ɲɛ 2.\nTobilikɛkutu ɲɛ 1 tulu\nKafeminkutu ɲɛ 2 sukaro\nAw bɛ olu jalan ɲagami fɔlɔ sani aw ka jisuma (jiwɔlɔkɔlen) kɛ a la. A mugu jalan bɛ se ka dilan ka a bila.\nA filanan :\nMisinɔnɔ wulilen galama ɲɛ 2\nJikalan galama ɲɛ 1\nKafeminkutu ɲɛ 1 sukaro, walima wɛri ɲɛ 1 tulu\n(sani a ka kalo 1 sɔrɔ: galama min bɛ kɛ ka nɔnɔ suman, o galama kelen de bɛ kɛ ka ji suman)\nGalama dɔ ɲɛ 2 nɔnɔjima la (a sukarontan)\nO galama kelen ɲɛ 3 jikalan na\nA dilancogo 3 kelen o kelen na, a ka fisa ka a dilan ni nɔnɔmugu ye, o min yɛlɛma ka di den kɔnɔ. O la, aw bɛ tobilikɛ kutu ɲɛ kelen tulu fara a kan.\nNi denba sara (misali la, ni a tora musokɛlɛ la), a ka fisa ka muso dɔ ɲini den ba walima a fa somɔgɔw la (ka a da aw ka yɔrɔ ladaw kan), min bɛ se ka den balo ni a sin ye fo a si ka se kalo 6 ma, ani ka to ka a deli dumuni tɔw la.\nAw ka kan ka ji ni nɔnɔ wuli tuma bɛɛ. A ka fisa ka nɔnɔ di den ma tasa la ni kutu ye, o ka ɲi ka tɛmɛ biberɔn kan. Biberɔnw saniyali matarafali man nɔgɔn, o min ye banamisɛnni caman sababu ye, i n’a fɔ kɔnɔboli. Ni aw bɛna biberɔn di den ma, aw ka kan ka a tobi fɔlɔ sani aw ka di a ma. Aw kana nɔnɔ dilannen bila waati wɛrɛ ɲɛ.\nNi wari caman tɛ aw bolo ka nɔnɔ san den ye, aw bɛ se ka maloseri, ɲɔseri walima suman wɛrɛ kisɛ tobi ka o di a ma. Aw bɛ aw jija ka shɔ fololen, tigamugu, shɛfan, jɛgɛ, shɛsogo walima farilajidɛsɛ dumuni dɔw fara a kan. Aw bɛ u nɔni ka u di a ma. Aw bɛ se ka sukaro ni tulu dɔɔni fara a kan.\nAw ye aw janto nin na: Nafaba tɛ ɲɔ, kabamugu walima maloseri la denfitiniw bolo. Den tɛna mɔdiya, ka taama ani ka kuma joona. A bana ka di wa bana ka teli ka o den suguya faga. Denfitini ka kan ka dumuni dɔw dun, dumuni minnu bɔra baganw na.\nKa a ta kalo 6 la ka se san 1 ma:\nAw bɛ tɛmɛ ni sinji dili ye den ma fo san 2 ka se 3 ma.\nNi den ye kalo 6 sɔrɔ, aw bɛ dumuni wɛrɛw fara sinji kan. A ka ɲi aw ka dumuni ninnu tobi ka mɔ ka tila ka u nɔni ka di den ma. Dumuni nafama dafalen ɲuman bɛ sɔrɔ ni dumunifɛnw ɲagaminen ye ɲɔgɔn na ka a sɔrɔ aw ma musaka caman bɔ. A nafa ka bon ka den ka dumunidi daminɛ ni naji ye, o kɔ mɔni min tobira ni sumanw ye (gafe ɲɛ Dumuni dunta fanba ani dumuni dafalanw), i n’a fɔ kabamugu, malo tobilen ji lawalima nɔnɔ na. Aw bɛ tulu dɔɔni kɛ a dumuni ninnu na walasa u ka kɛ fangasɔrɔ dumuniw ye. Tile damadɔ kɔ, aw bɛ dumuni wɛrɛw fara a kan (aw ye gafe ɲɛ Dumuni dunta fanba ani dumuni dafalanw lajɛ). Tuma o tuma ni aw b’a fɛ ka dɔ fara den ka dumuniw kan, aw bɛ a fara a kan dɔɔni dɔɔni, wa aw kana tɛmɛ dumuni suguya kelen kan abada, ni o ma kɛ dumuni yɛlɛma tɛ diya den kɔnɔ. Dumuni kuraw ka kan ka tobi ka mɔ, ani ka u nɔɔni. A daminɛ na, aw bɛ se ka sinji ɲagami a la den ka se ka a dun nɔgɔya la.\nDumuni wɛrɛw faralen den ka balo kan nin cogo la, o musa man ca wa a kɛra dumuni nafama ye fana (aw ye gafe ɲɛ Dumuni dunta fanba ani dumuni dafalanw lajɛ). Min nafa ka bon, o de ye ka fangasɔrɔ dumuniw fara den ka balo kan (i n’a fɔ tulu) ani fana ni aw sera ka jolisegin dumuniw fara nin bɛɛ kan (i n’a fɔ nakɔfɛn kɛnɛ bulumaw).\nAw hakili kana bɔ ka a fɔ ko denmisɛnni kɔnɔ man bon, wa den tɛ se ka dumuni caman dun yɔrɔnin kelen. O la aw bɛ to ka dumuni di den ma dɔɔni dɔɔni ani tuma o tuma ka fangasɔrɔ dumuniw fara a kan:\nNi aw ye dumunikɛkutu ɲɛ kelen tulu fara dumuni kan, o dumuni tila sigiyɔrɔma 4, a bɛ se ka a tilayɔrɔ 3 bɛɛ dun walasa a ka fanga sɔrɔ. Tulu faralen dumuni kan, o bɛ fanga di den ma hali ni a kɔnɔ ma fa.\nAw ye aw janto nin na: Balodɛsɛ ka teli ka den minɛ a kalo 6 ni a san 2 cɛ. Ni den fari ɲɛ jɛra a kan, ka a fasa, ka a kɔnɔbara bonya, ka a senw walima a ɲɛda tɔn, ka jolibaw kɛ a fari fan caman na, a bɛ bɔgɔ dun, walima ni a mɔ ka go ani ka a kɛ a tɛka fanga sɔrɔ, o b’a jira ko dumuni minnu bɛ di den ma, olu t’a to ka fanga sɔrɔ, o la aw ka kan ka dumuni nafamaw di a ma. Ka da a kan sinji dama fana tɛ fanga di a ma tuguni ni a si tɛmɛna kalo 6 kan. Ni denba ye sinji dili dabila o waati la, balodɛsɛ ka teli ka den minɛ.\nDen minnu tɛ san 2 bɔ walasa u ka to kɛnɛya la:\nAw kana u dabɔ;\nAw bɛ dumuni nafama wɛrɛw fara sinji kan nka aw b’a kɛ dɔɔni dɔɔni;\nAw bɛ aw jija ka dumuni di den ma siɲɛ 5 don o don ani ka to ka dalamagafɛnniw di u ma dumuniw ni ɲɔgɔn cɛ;\nAw bɛ aw jija dumuni saniyalen ni dumuni kura di u ma;\nAw bɛ den ka ji minta tobi;\nAw bɛ aw jija den yɛrɛ ni a munumunuyɔrɔw saniyalen ka to;\nAw ye a to den ka balo ka ɲɛ tuma bɛɛ, aw ye jimafɛn caman di a ma, sango ni a banana.\nSidabanakisɛ bɛ denba minnu na, olu ka u janto nin na: Ni den tɛmɛna kalo 6 kan, a bɛ mɔdiya ni fanga ye, ka a tanga kɔnɔboli kɔlɔlɔ ma. Ni aw ye sin di a ma ka se kalo 6 ma, aw bɛ se ka a ka dumuni falen, ani ka a daminɛ ka dumuni wɛrɛw di a ma. O bɛ kɛ sababu ye sidabanakisɛ kana a minɛ.\nDen si san 1 ni kɔ:\nNi den ye san kelen sɔrɔ, a bɛ se ka mɔgɔkɔrɔbaw ka dumuni ɲɔgɔn dun, nka a ka kan ka nɔnɔ fana min tuma dɔw la.\nDon o don aw ye aw jija ka dumuniw di den ma fangasɔrɔlan ni witamini, joliseginnan (aw ye gafe lajɛ ka a ta a ɲɛ Mɔgɔ bɛ se ka dumuni ɲuman dun cogodi ka taa a ɲɛ Witamini nafamaw ni joliseginfura la) bɛ dumuni minnu na walasa a mɔ ka diya, ka a kolo kɛnɛya ani ka a yɛrɛ ka to kɛnɛya la.\nWalasa den ka sɔn ka dumuni caman dun, aw bɛ a dama ta di a ma dumunikɛ tuma, ani ka a to a ka a dun fo ka a ban.\nDenmisɛnniw ni bonbonw\nAw kan den deli bonbon ni sukaromafɛnw dunni ni u minni na (aw ye sukaromafɛw yɔrɔ lajɛ gafe kɔnɔ, misali la kokakola). Ni den bɛ sukaromafɛn dun kojugu, a tɛ sɔn dumunifɛn wɛrɛw la ka caya. Fana, sukaromafɛnw ka jugu a ɲiw ma.\nO la ni dumuni caman tɛ aw bolo kɔrɔ, aw bɛ se ka sukaro dɔɔni ni tulu kɛ nɔnɔ na walima dumuni wɛrɛw la walasa den ka nafa sɔrɔ a la.\nDenw ka dumuni ɲumanw\nKalo 6 fɔlɔ\nSinji gɛrɛgɛrɛ wa dumuni wɛrɛ tɛ fara a kan\nDen kalo 6 ni a san 2 cɛ\nani misinɔnɔ, banɔnɔ walima nɔnɔmugu.\nka dumuni nafama wɛrɛw fara olu kan, dumuni minnu tobira ka ɲɛ.