Kr Dukure ni PMT - Fàkan\nKr Dukure : PMT tɔnden\nMamadu Dukure ye fàsojɔ-tɔnko cɛsiri Kɛ sàn 20 ɲɔgɔn ‘kɔnɔ Mali la. Kabini a Bɔra Fàransi ka Nà malisigi la 1965 sàn na, a y'i Sèndon politiki la. Hakilila min tùn b'a la k'o bɛ Se ka jamana Mara, o tùn ye jyɛnyɛlɛma hakililaw ye. O hakilila min Flɛ o ye, ni dɔw ko o ma ko dabolo-yɛlɛma, o tùn ɲɔ ɲɛnen dòn kosɛbɛ Mali kàlanbaaw 'yɔrɔ o waati la. Dabolo-yɛlɛma miiriya bɛ maa kàlannen minnu na o waati, o dɔw ye fangaɲini-tɔn dɔ Sìgi ko PMT (Parti Malien de Travail) an bɛ min Bayɛlɛma ka Kɛ "Baara Fangaɲini-tɔn Mali 'tɔgɔ la". O tɔn in tùn bɛ ko caman Kɛ dogo la Modibo Keyta ka fanga waati. Komin Modibo ka tɔn yɛrɛ tùn bɛ jyɛnyɛlɛma sira kan k'o Kɛ Mali taabolo ye, o ka fanga tùn bɛ PMT mɔgɔw ka dìbi-dibilakow kàla ma nka o ma dànnatɛmɛ-wale Tà ka PMT tɔndenw Sɛgɛrɛ don kelen ʃi. PMT tùn bɛ ŋaara Da fanga ka taabolo la yɔrɔ caman. U tùn bɛ Jigin Modibo la kosɛbɛ ko 'tɔba b'a Jὲ jyɛnyɛlɛma miiriyaw bòlili la jamana ‘kɔnɔ a ɲɛ ma. PMT ka wulikajɔ tùn y'o la ka sugubali Kɛ, ka jamanaden lakununni fὲɛrɛw sira Taama.\nKr Dukure Dònn'o tɔn na 1966 sàn. Ale y'i Лɛsin baarakɛlaw ni kàlanden-kulu lafaamuyali ma a miirina taabolo kan. A y'a ka siginikalanw Dabɔ o waatiw la bari a Kɔ̀nna k'a Ye ko tɔn ka kὲlɛ in tɛ na ɲɛ Sɔrɔ ni fàsojama ma Mɔ kelen ye. O dun mɔni kelen ye tùn tɛ ɲɛ Sɔ̀rɔ fyew ni kàlan forobayali tɛ. U ye waati Kɛ ka kàlanw Kɛ faransɛkan na. U y'a Ye k'o tɛ ka woyo Yɛlɛn minkɛ, u Sɔrɔla k'u Kɔdon o kansure in ma k'u Лɛsin kàlan kɛli ma an ka kanw na kɛrɛnkɛrɛnnenya la bamanankan.\nKr Dukure tùn bɛ Badalabugu kulu sanfɛbaaralaw Лini ka Kɛ ɲɔgɔn kan ka siginikalan k'u 'kùn. Mɔgɔw Bìnna k'a ka fàsojɔ-dusu Dɔn o la dɔɔnin-dɔɔnin.\n1968 sàn Nowanburukalo la, Sorasiw ye Janfa Kɛ Modibo Keyta la k'a ka fanga Dafiri. O sorasiw, Musa Tarawele bɛ minnu 'kùn na, ye jamana fangaɲini-tɔnw lanagasili fὲɛrɛw Blà 'sèn kan. Fangaɲini-tɔn fɛn o fɛn tùn bɛ kὲlɛ la dugu ma olu kὲlɛli Dabɔra sa. PMT, ale min tà tùn ka jugu jyɛnyɛlɛma hakililakow la, o tɔndenw Kɛra bolokɔnin taamaseere ye sorasifanga bòlibaaw 'bolo. Maa kàlannen minnu bɛ jamana ‘kɔnɔ fana n'u b'u ka kàlan hakililaw Dòn fàsojama 'kɔrɔ olu bɛɛ tùn ye fanga ma jugu ye. Sorasifanga ye kùnnafoniko lablali bɛɛ Kɔn. Tɔn bɛɛ ye yɛrɛɲini Dabɔ.\n1970 sàn Nàna Se. PMT tɔndenw bɛ To kà dìbi-dibilabaaraw Kɛ fàsojama lakununni kamà. O dɔ 'sen fɛ, u ye fanga tnɛmahakilila dɔ Jɛnsɛn 'dogo la. O 'kùnnafoni sugu tùn ɲɔ ɲɛlen bɛ a waati la ko "tract" an bɛ min Weele bamanankan na ko bɔlɔnnasɛbɛn. A ka c'a la, a kùnnafoniw 'dibaa tɛ Dɔn bari a tìgiw bɛ Siran fanga 'ɲɛ a ko la. Sorasiw ka sɛgɛsɛgɛli Bɔra PMT tɔndenw kan.\nU ye 'tɛgɛ Kɛ Kr Dukure ni tɔnden wɛrɛw la 1969 awirilikalo la. Лininkali ni matɔɔrɔ kɛlen 'kɔ, u Taara ale Blà Zandarameri la. A n'a jὲɲɔgɔn ye kalo 5 duuru Kɛ kasɔrɔ u ma Kiiri. Kiiri kɛlen, u ye kalo 18 kaso Da u 'kun na. O sàn kelen, a sorasitɔn keln in, CMLN, y'i tɛgɛ Da sorasi farin dɔw kan minnu tùn bɛ halisa Modibo Keyta kanu na. Dìbi Sila Jara tùn b'o la. Kr Dukure b'a Lakali cogo min na: "Dìbi Sila ninnu minɛnen y'u ka ŋanaya Jira ni International dɔnkili dali ye. Anw y'u nàkan Mɛn k'an To kasobon na. O ye n dusu Лaga ka n Blà ka poyi dɔ Sɛbɛn k'u Jansa ko Mɔnɛbɔ cɛbalenw".\nSorasiw ye Kr Dukure n'a tɔw Jɛnsɛn jamana kasobon ni ɲɔgɔn 'cɛ. Ale Taar'i yɛrɛ Sɔrɔ Yòroso kasobon na. A ye kalo 18 ɲɔgɔn Kɛ Yòroso kaso la. Kr Dukure y'a ka poyi caman Sɛbɛn k'a To yen kaso la. A ka kaso Banna 1971 sàn kalo 10nan na.\nSàn flà kasoladon Kɛra Kr Dukure ka ɲɛni da dònnen ye Musa n'a ka mɔgɔw fɛ. Tɔn ka jama-blasira Tora 'sèn na. Fὲɛrɛ min tùn bɛ tɔn 'bolo, i n'a Fɔ jyɛnyɛlɛma tìgilamɔgɔw b'a Kɛ cogo min na jyɛn yɔrɔ tɔw la, o tùn ye tɔnden kelen-kelen bɛɛ ni jὲɲɔgɔn flà sìrilen bɛ ɲɔgɔn na. O ye sàbaninjɛ sugu dɔ ye cɛmancɛlamɔgɔ flà tɛ ɲɔgɔn Dɔn min na. O b'a To ni mɔgɔ kelen Minɛna jὲ la, hali ni o jὲɲɔgɔn kelen Dɔnna k'o fana Minɛ, jὲ mɔgɔ tɔ bɛ To kelen ye o bɛɛ 'kɔ o min fana ni jὲɲɔgɔn wɛrɛ bɛ K'a ye. O la tɔn ka fὲɛrɛw waleyabaa bɛ Sɔrɔ tùma bɛɛ mɔgɔ minɛnenw kɔ fɛ. 'Mɔgɔ fana bɛ Sɔrɔ min bɛ Bɔ kasolamɔgɔ ka ko kàla ma kà Dòn a ka denbaya jìgiya 'kɔrɔ sɔn.\nKr Dukure minɛni dɔ 'sèn fɛ, o y'a Sɔrɔ Alfa Umar Konarɛ tùn y'a ka sàbaninjɛ mɔgɔ dɔ ye. U y'ale Minɛ minkὲ, u ye ɲɛni sugu bɛɛ Da ale kan ko fo a k'a jὲɲɔgɔn tɔw Fɔ. Ale ma gindo Bɔrɔtɔ fyew. 'Se ma Kɛ Alfa ma o ʃyɛn na k'o sababu Kɛ Kr Dukure ka yɛrɛsɔsɔbaliya ye.\nPMT tɔn na, Kr Dukure ka cɛsiriw la belebele dɔ tùn ye kanko ye. Bamanankan bɛ Se ka Kɛ tɔn ka kùnnafoni-carinnan ye cogo min na. Mɔgɔkalan bɔlen 'kɔ a la, a tùn bɛ jyɛnyɛlɛma gafew bayɛlɛmani Kɛ bamanankan na. A ye kubakaw ka jamanatigi, Fidɛl Kastro, ka gafe dɔ bayɛlɛma ko "Jyɛnsira na n cyɛntigiya". O n'a ɲɔgɔnna caman bayɛlɛmani Kɛr'a fɛ.\nMusa ka mɔgɔw ka lajaba cogoya tùn ka jugu u ka mɔgɔ minɛnenw kan. U ka lajaba kɛcogo tùn ka ca. O lajabaw la, bugɔli ni donita tùn b'a la. U ka bugɔli kɛcogo tùn ye k'a tìgi Da a kɔnɔ kan k'a sèn flà Yankan 'cogo la, a sèntabaraw kɔnɔ bɛ Jan san fɛ. O la sisan, olu bɛ Fɛrɛ u ka ko ma. U bɛ Sɔrɔ k'a tìgi Bugɔ ni busa ye a sèntɛgɛ ‘kɔnɔ ka waati jan K'o la. O tùma, i sènkɔnɔna bɛ Minɛ k'o Gàn ŋamaŋama.\nTɔn ka dabolo-yɛlɛma kὲlɛ Nàna Se 'hakɛ la fo Mali ka kàlanden minnu bɛ jamana kɔ kan, olu caman tùn jìgi dayɔrɔ tùn ye Kr Dukure ka sugubaliw ye jamana ‘kɔnɔ u kɔ fɛ yan. A ka c'a la, o kàlanden ninnu caman tùn bɛ dabolo-yɛlɛma tɔnninw na u ka kàlanyɔrɔw la yen sani u ka Nà a waleyali Kɛ jamana ‘kɔnɔ u nàlen. O kàlandenw na, lapasalikɛla Hamidu Jabaatɛ tùn bɛ Faransi a ka kàlanw na. Kr Dukure ka waleyaw tùn lakodɔnnen tùn dòn ale ka jὲ mɔgɔw fɛ Faransi yen.\nKr Dukure ka baara fànba tùn bɛ kàlandenw kan nka a furadama ma a ka tɔnko kὲlɛ ni kàlansokɔnɔ-kalan Dòn ɲɔgɔn na. N'a bɛ kàlan na kàlandenw 'kùn waati min na, a da tɛ Se jamana kùnkankow ma. A b'a ka ɲɛfɔli Kɛ k'a Ban a da tɛ Tù fanga ka filibaanciya ʃi ma. A ni kàlandenw tùn bɛ ɲɔgɔn Sɔrɔ kɛnɛ sugu minnu kan, olu ye jὲkafɔw kɛnɛ ye. O jὲkafɔ Làbɛnna ale yɛrɛ fɛ sa o, walima o Làbɛnna mɔgɔ wɛrɛw fɛ sa o, ale kɔni ka kɛnɛ sɔrɔlen tùn ye o ye fanga mafɔli ni mɔgɔw lakununni la.\nKr Dukure ni faamaw karili dɔ tùn bɛ na Kɛ ɲɔgɔn na 1978 sàn na. O y'a Sɔrɔ a ka ɲɔgɔlɔn sɛbɛnnen dɔ tùn Bɔra Cɛblen Daramɛ kàlandennama n'a ka jàma fɛ ENSUP la. Лɔgɔlɔn in tɔgɔ tùn ye "Ni sàn Cyɛnna jate tɛ kalo la". A tùn bɛ fanga ka mara kɛkojuguya n'a ka tlenbaliya kan jamanadenw kɔ kan. Kàlandenw y'a Dyagoya Bɔ ENSUP la jama la don min, o y'a Sɔrɔ fanga tɔgɔlamɔgɔw bɛ kɛnɛ kan. A ma Bɛn olu ma fyew. A don tɛmɛnen ma Mɛn ni ɲànkeliw ma Dabɔ. Fanga ye a bɔli ɲɔgɔlɔnden dɔw Cὲ fɔlɔ. A Tlara ka ENSUP ɲɛmaa, ko Kari Dànbɛlɛ, Bɔ a jɔyɔrɔ la, ENSUP ɲɛmaaya la kɔni. Kr Dukure min tùn ye ɲɔgɔlɔn in sɛbɛnbaa ye, u ma Se ale ma bàri Cɛblen Daramɛ ni ɲɔgɔlɔnbɔla ʃi ma To u k'a Dɔn ko ale de y'a sɛbɛnbaa ye.\nKr Dukure minɛni laban min Kɛra, o Kɛra 1980 sàn na Abdul Karim Kamara, n'a bɛ Weele ko Kabral, o minɛni 'sèn fɛ. U karamɔgɔ sàba ɲɔgɔn de Kɛra mɔgɔ minɛnen ye o ʃyɛn: Nfiktɔr Si, Cɛblen Daramɛ ani kr Dukure yɛrɛ. Mali kàlandenw tɔgɔlatɔn, ko UNEEM, ye mànkan Wuli yɛlɛma dònni na ko kàlandenw ka ko caman na ani jamana taabolow. Komin mɔgɔ fɔlen ninnu tùn ye bolokɔnin taamaseerew ye dabolo-yɛlɛma siraw kan kà kɔrɔ, sorasifanga ye kàlanden-ɲɛmaaw n'u ka karamɔgɔ ninnu bɛɛ Cὲ. A ko Kɛra gintanba ye Bamakɔ ‘kɔnɔ a waati la. Musa ka fanga dafirili tùn bɛ kàlandenw ‘kɔnɔ a ʃyɛn fɛ. U Taara ni Kr Dukure ninnu ye fo Buresa, Mali ni Alzeri dàncɛ la. U ye dɔgɔkun kelen Kɛ kaso bonkuru kelen ‘kɔnɔ yen sani kàlandenw ka gintan fanga ka Se fanga bɔli a ‘kan kan Bamakɔ.\nMɔgɔ minnu tùn bɛ PMT sun na, olu ye Abdramann Bàba Ture ye, cὲ min tɔgɔ laban Nàna Da ENI kàlanso la, Ali Nuhun Jalo, o min ye Wasablon ɲɛmaaya Kɛ alfatle la, Kàdari Bànba, sirabakasaara ye min Sɔrɔ tumanitle la k'a To wasadenya la, Ogo Лangali, o min Fatura 2011 sàn na. Kàdari Bànba ɲininkalen Kr Dukure ka koɲɛ na Лangaran tàko 27nan 'sèn fɛ, o ye ninnu Fɔ a kan "n'a ye baara min da Minɛ, komin n y'a Fɔ, a t'a da Blà. A bɛ Se f'a dàn, a b'a Kɛ f'a dàn. A b'a Kɛ ka Лɛ fana" (00:18:10 - 00:18:16).\nBlàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2017-03-21\nFogo yeko: 1147002 - Bì: 286 - Kalo in: 8592 - Лinan: 68205.\nFura Yeko: 1319 - Bì: 2 - Kalo in: 13 - Лinan: 76.


Bɔkɛnɛna kunaɲɛ - Fàkan\nFàkan.ml fogo bɔkɛnɛna dajirali don fɔlɔ kunaɲɛ\nFàkan Kanbaaraso mɔgɔw y'u ka fogo fàkan.ml bɔkɛnɛna don fɔlɔ Kɛ sàn kalo 5nan tle fɔlɔ dɔnnikulu san fɛ sannakalanso dɔ la ko FST.\nLajɛɛrɛ in yɛrɛ kùnkan tùn ye "Fàso kanw ka Tà, jamana ka Taa ‘ɲɛ". A ni fɛn wɛrɛw kɛli tùn bolodalen don ɲɔgɔn fɛ i n'a Fɔ MAKDAS mɔgɔw ka baara kɛlenw Mali kanw na : fogo (bataki.org), jateblaw (kalimu, TDUK ani daɲɛgafe Wagadu).\nBaara tùn Tlalen don tlayɔrɔ flà ɲɔgɔn ye. Fɔlɔ tùn bɛ tàli Kɛ bolondondenw ka ɲɔgɔndanko kan. O la kabi 8nan waati, bolodondenw ka sɛgɛsɛgɛli Dabɔra fogobon « Idéal » ‘kɔnɔ. U ye sanga 30 Kɛ. O bannen, bolodondenw Taara Fara mɔgɔ tɔw kan dajirali kɛyɔrɔ la. Min ye sɛgɛsɛgɛlikɛlaw ye sa, olu ye ɲɔgɔndan fililatlenw Kɛ. Fililatlen bannen, u ye ŋana sàba Dɔn ɲɔgɔndanna mɔgɔ 7 ‘cɛ la.\nBaara tlayɔrɔ flanan tùn ye dajirali ye. Komin Fàkan kanbaaraso ani MAKDAS kulu tùn ka kan kà o baaraw Bɔ a da fɛ, MAKDAS y’a dajirali Kɛ kà Bɔ yen. Kɛnɛ Sɔrɔla kà Blà Fàkan ka bolo kan.\nSɛgɛsɛgɛlikɛlaw nàlen y'a Sɔrɔ Kr Baalo bɛ fàkan.ml fogo dajirali la kàban.\nKan ni Yiriwa mɔgɔw Nàna banbe kan kà Kuma kelen-kelen. U ka kuma fànba sinsinnen tùn bɛ fàso kanw tàli kan ‘ba la\nO kɛlen, fàkan mɔgɔ tɔw Tɛmɛna ni fogo dajirali ye. Musa Danbɛlɛ y’i wasa Dòn sìgidɔn dakun jirali la.\nYusuf Baalo Dara Musa kan. Ale ka dajirali Kɛra dakun min kan o ye fogo daɲɛsɛbɛn ye. A ye daɲɛ dɔw don kà Jira jama la ‘misali ye.\nO bɛɛ bannen ‘kɔ, bolodondenw Jirala jama na. U kelen-kelenna bɛɛ y'u yɛrɛ Kofɔ kà Sɔrɔ k'u fɛla Fɔ kanko kan Mali ‘kɔnɔ ni kà T'u Sìgi. O la sa, ŋanaw weeleli da Minɛna kà Nà banbe kan. A da Minɛna ŋana sabanan ma n'o Kɛra Ŋolo Sanɔgɔ ye. An balimamuso Awa Kulubali y'o ka jansalilan Di. Jakaliya Watara Dara o kan. Ale ye ŋana flanan ye. Kr Mamadu Dukure y'o ka ladyalifɛn Di. O tɛmɛnen, ŋana fɔlɔ Bɛnna Umar Kulubali ma. Kr Adama Samaseku y'o jansalilan Di. Kr Dukure ni Kr Samaseku bɛɛ y'u hakilina Fɔ. U fana ye fòlikan kɛrɛnkɛrɛnnen Kɛ kà Taa Kr Isiyaka Baalo n'a jɛɲɔgɔnw yɔrɔ la.\nO kɔ, kuma Dira jama ma. Mɔgɔ fɔlɔ min Kumana o Kɛra Gawsu Bɛrte ye kà Kɔnɛ a o kan. Kr Dukure Ko kanko ye jyɛnlatigɛko de ye. « N'i Ko kan, i Ko ji ni wasa, ko a dama ka kan jamanaden bɛɛ la ». Kr Samaseku Ko « kanko baara ye danbe ni yɛrɛdɔn baara ye». A ye fòli kɛrɛnkɛrɛnnen Di Mandela Dukure ma ale min bɛ latigɛdɔn ɲɛtigɛliw Kɛ. O ‘kɔ, jataw Kɛra. Kr Baalo ye bònya ni bonyanmasegin Kɛ mɔgɔw la kà Sɔrɔ k'u Labla. Baara bɛɛ Banna kà Bɛn 13 waati ma.\nFogo yeko: 1147102 - Bì: 386 - Kalo in: 8692 - Лinan: 68305.\nFura Yeko: 1917 - Bì: 1 - Kalo in: 8 - Лinan: 96.


2017 Sera - Fàkan\n2016 sàn Foorila: 2017 Nàn'i Cooko kàban\n2016 sàn Kɛra hɛrɛ ni baden na. O ye kuma ye min ka kan ni 'faamuyali ye k'i tɔ To. Bari, waati tɛmɛni dya n'a goya bɛ Lakali ni mankutu ɲuman ye n'a fɔbaa ka gɛlɛyaw ma Dankari a ni na walima n'u m'a ka adamadenya Dòn bɔgɔ la. N b'a fɛ Fo o yɔrɔ la ko n'a tìgi ma masiba wali bàna dɔ Sɔrɔ k'a Bali a kow la. N'o tɛ, a forobafɔli man nɔgɔ jama 'tɔgɔ la ko sàn Tɛmɛna koɲùman. Nka Mali 'kɔnɔ, an bɛ Se kà 'tanuli Kɛ bari a gɛlɛya ma sàn tɛmɛnen dɔw ta Bɔ. N 'kan Bɛ 2012 sànw n'a ɲɔgɔnnaw ma.\nFàkan fogo kùnkan-kunnafoniw la fɔlɔ, 2015 bɛ Ban don min, o y'a Sɔrɔ fàkan fogo fasiri mumɛ tùn tɛ Tɛmɛ 212 kan. Nka k'a Tà o dugujɛ la kà N'a Blà 2016 bandon na, fasiri min bɛ fogo 'kɔnɔ o hakɛ Yɛlɛnna ka Se 343 ma. O ye mankutu duman fɔlɔ ye fogo ma 2016 'kɔnɔ. Fogo dayɛlɛnni hakɛ tùn bɛ 118 571 na. Nka dayɛlɛnko Sera ʃyɛn 144 153 ma. O b'a Jira ko 2016 sàn dɔrɔn dayɛlɛnko Sera 69 178 hakɛ ma. O tɛ 'gansan ye fana bari an bɛ Se k'a Fɔ o la ko 2016 sàn dayɛlɛnko Gunna 70 000 na. 'Kodaminɛ na, o ye 'tɛgɛrɛfɔkoba ye fana n'i mɔgɔ min b'a Dɔn ko an ka kanw dòntɔ dòn blen fogoko ni latigɛdɔnkow la. Fogo yɛrɛ flɛli dya Sankɔrɔtara ja yeta cayali fɛ a ɲɛ fɔlɔ kan n'o ye "Dabɔ" ye. Fasiri kura 'fɛn o fɛn bɛ Blà a kan n'o ni ja dòn o ja n'o bamukan bɛ Nà ten kan "dabɔ" ɲɛ kan. Lafiyaba wɛrɛ Dònna a ko la k'o Kɛ fasiriɲini sonin fàrali ye a kan. I bɛ Se k'i kùn Jan k'i ka ɲininidakan dɔ Dòn o yɔrɔ la k'a Lajɛ n'o kùnkanfasiri bɛ fogo 'kɔnɔ. Fogo baaralaw ye cɛsiri ni ŋanaya taamaʃyɛnw Jira nin bɛɛ la. Fasiri b'a la Sɛbɛn cogo min na dɔ bɛ kà Fàra o kan kà T'a fɛ.\nMali 'kɔnɔ, 2016 sàn Kɛra maaba caman tunusan ye. O maabaw la, Amadu Jikɔrɔnin Tarawele b'o la. Ale tùn ye Mali in tu tigɛli cɛden dɔ ye. A ye jamana in jɔli baaraw Kɛ Modibo Keyta 'bolo fo kà Se o janfali ma 1968 sàn na. A fatuli Kɛra IBK min tle la, ale ye a ka cɛsiri Lakodɔn n'a jansali ye Mali jamana danbejala hakɛlama la. U y'a Kɛ Mali jamanajɔ' jàlatigi ye.\nDàn kelen wɛrɛ min Tununa 2016 sàn 'kɔnɔ o ye Kàlanfa Bakari Kamiɲa ye. Ale fana tùn ye Modibo 'baarakɛ-ɲɔgɔn ye. Kàlan sira kan, dɔnni selen tùn b'a 'bolo tarikudɔn ni sìgidɔn na. A ye kàlan jàlaba caman Sɔrɔ jamana 'kɔnɔ ani jamana kɔ kan. Ale fana ka magan Dɔnn'a ye cogo dɔ la jamana fɛ n'a jansali ye ni jamanajɔ 'danbejala ye.\nAn ka maa bannen dɔ fana Kɛra Tɛnɛman Sanɔgɔ ye, Lasidan Kɛnɛkaraba. Ale tùn ye ɲɔgɔlɔnbɔla ŋana ye Mali 'kɔnɔ. Hali n'a ma ʃì jan Sɔrɔ, sàn 53, a ye tɔgɔ ni mankutuba caman Sɔrɔ jabɔ siratigɛ la. Jamana fana y'a Lakodɔn n'a jansali ye jàla dɔ la.\nMaaba caman Banna 2016 sàn 'kɔnɔ fo dɔw Ko IBK sɛgɛ Yɛlɛnna u la, ko IBK bɛ na jamana maaba bɛ Dun. Nka o y'a fɔcogo dɔ ye. N'o tɛ, jamana in ka yɛrɛmahɔrɔnya bɛ sàn 56 la ɲinan. O b'a Jira ko mɔgɔ minnu ye jamana ka lafiya kɛlɛ Kɛ, k'o tɔ bɛɛ kɔrɔlen dòn kosɛbɛ sa. Ni sàya tɛ sa, olu tɛ kà fosi Makɔnɔ blen. IBK nàli Bɛnna n'u caman ka ʃìse waati ye.\nKoba dɔw Kɛra jyɛn 'kɔnɔ 2016 sàn in na. Fatuliw B'o la, jamanatigi-jigin B'o la ani fɛn caman wɛrɛw. Fatuliko siratigɛ la, Fidɛl Kastro ye Jyɛn To an ye, Kubakaw ka dànkelen kɔnin. Ale ye jamantigi kɔrɔ ani jyɛnyɛlɛma tìgilamaa ye min ye sàn 47 Kɛ a ka jamana 'kùn na sani a k'o ɲɛmaaya Di a yɛrɛ dɔgɔkɛ ma, Rawul Kastro. Ale tle la, a ɲɛkɔnniyabaa tùn ka ca jyɛn jamanaw la i n'a fɔ Etazuni yɛrɛ. A ye hakililakɛlɛ ni maralakɛlɛ caman Kɛ kà Se kà 'cogoya Di a ka jamana ma ni Risiw ka dɛmɛ ye.\nEtazunikaw ka jamana-ɲɛmaasigi fana ɲinannama gintan Bònyana kà Tɛmɛ. O kàlata Kɛra Ilari Klintɔnn ni Donald Trɔnp 'cɛ. Ilari tùn ye jɛmuse tɔgɔlafanga-ɲinitɔn ka kanbɔbaa ye. Donald tùn ye Forobase tɔgɔlata ye. U ye a kùnkanw Dùuru k'u Daara fo Nà Se u wolomayɔrɔ la kà Bɔ ɲwaan na Nowanburukalo tle 8, 2016. 'Jyɛnmɔgɔ tlɛ Kɛra Donald Trɔmp tɛmɛnen na k'a sɔrɔ dasumu-sumukanw tùn b'a la kà tɛmɛbaa Kɛ Ilari ye a gintanw waati fànba 'kɔnɔ. Hali a ko Bàlara etazunikaw yɛrɛ la fo Ilari kanubaa dɔw tùn b'a Лinina ko kà 'segin Kɛ kàlata kan. Donald Trɔnp, ale min ye jamana waritigiba dɔ ye, bɛ na Sìgi a ka ɲɛmaaya wòlo kan 2017 01 20 don. O la, a Na Kɛ Etazuni jamanatigi 45nan ye. Ale na Fɔ Barak Obama 'kɔ wòlo kan. A y'i Kandi kàban ko ale tɛ na Se a ka ɲɛmaaya sàra ma, ko 'wariko t'ale la. A y'a Jìgi ko o wari na Kɛ kà musaka wɛrɛw Dakala jamana ye.\nFogo yeko: 1147201 - Bì: 485 - Kalo in: 8791 - Лinan: 68404.\nFura Yeko: 1395 - Bì: 1 - Kalo in: 14 - Лinan: 75.


Sokurani — Wikipedia bamanankan\nSokurani ye dugu min bɛ Sikaso mara kɔnɔ. A ni Sikaso cɛ ye kilomɛtɛrɛ 10 hakɛ ye. Dugu koroba do; sabu la n'an la jɛ li kɛ, an ba ye ka a fɔ ko a tun bɛ yi ka bi Cèba ni Babemba noun tilé la. An bè don fana ko Lieutenant Galet, ni o toun yé Tubabu sorodachi gnè môgô do yé, faatu la Sokurani sira de kan; tuma min na tubabu nana daga sigi Sikaso da la.\nSokurani yɛrɛ sigui len bɛ kɔ folo do de da la ina fô an ka dugu tiama. O kô nin bè fin tiama de gnè dugu denwou yé. A fɔlɔ yé nan kɔ sɛnɛ yé, fila nan yé ji min ta yé, saba nan yé dugu la kanda li yé. Sabu kɔ ni jɛgɛ tɛ jɛgɛ gansan yé. Maa kôrô ka kuma la, dugu da siriw do. Ni ko djugu bè na dugu sôrô, o lu de tun b'a fô maa kôrôw yé. U tun bè guèlèya kun bè tiogo fana fô u yé.\nJɛgɛ ni nun tun tè faga. Don dô, muso kati guèlin do yé u dowu minè k'a bè u tobi ka di a denwu ma. Tuma min dji yé wili da minè, jɛgɛwu tigɛ tigɛ len tugu tugu la, ni ka yala da minè dji wili tô la. Sangani tèmè len a denwu yé dali da minè bana bolo. Muso dabali bana. A boli la ka sé dugu muso kôrôw ma ni ka a ka kè walé djugu ni da u tolo kan. O lu fana wili la ka sé tiè kôrôw ma ka kuma la sé.\nYa ni muso ka tila o la, a nana sôrô a den fila soma yɛlɛma la, tɔ kelen nalon ta la. O fana ma mɛ dunia kɔnɔ. Sarakaw bô len kô, muso yé dunia to.\nO don bô len kô a la dugu môgô chi ma sé djèguè nu nun ma. Ali bi kô ni bè ye; dugu ni fana bè yé.\nSokurani ye dugu ye min be Sikaso mara la, ani loloni ma jan kosèbè barsa u'be taa denminsenw do kalan na yen de, u'be taa Sikaso lôgô la kariw kariw. A dugu la môgôw ka baara ye sènè, banga balo, cago, môni ni fein wèrè caman,u' y'a sènè kôri, feinw la: tiga, sagnô, kaba, côngôn. Mara feinw la u'be: misiw, sagaw, baaw, chèw, kami. A be conowari sirala guindôrô kan ani furountièri ma jan ko sèbè. Ni dugu ni na fara kô dô be ,ni fara kô ni ye jiè man yôrô ye barsa môgôw be taa u'ka dafalenw taa yen.ni fara kô ni tè caa a badani san kuru ji tè ban a la. Fara kô ni ji be suru ka bô fara kulu jan dô de san fè.tilèma fè u'be nan kôw sènè ni fara kôni dafè,u'be tomati, jaba, pomme de terre, carôti, ani fein wèrè caman.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Sokurani&oldid=34612 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 6 Marisikalo 2013 à 23:21.


Tetarasikiliniw: banakisɛ caman fagalan\nTetarasikilini, Tétracycline, Ɔkisitetarasikilini, Oxytétracycline\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen ye teramisini ye (Terramycin), nka o da ka gɛlɛn.\nA forokonilama miligaramu 250 walima 500 bɛ sɔrɔ.\nA jima miligaramu 125, mililitiri 5 minɛn kɔnɔ\nA ɲɛdimi tulu 1%\nTetarasikilini ye banakisɛ caman fagalan ye; o kɔrɔ, ko a bɛ banakisɛ suguya caman kɛlɛ. Tetarasikilini ka kan ka kunu, o de ka ɲi, ani o kɔlɔlɔw ka dɔgɔn ka tɛmɛ a pikiri kan.\nTetarasikilini bɛ ta:\nKɔnɔboli walima tɔgɔtɔgɔni min sababu ye banakisɛ walima tumu ye\nMura basigilen (Sinusite)\nNinakilidegunbanaw (infection respiratoire)\nBana min bɛ sɔrɔ ɲimiw, pɛrɛw, ni dabiw ka kinni fɛ (Typhus)\nƝɛjalandimi basigilen (Trachome)\nDumuni yɛlɛmabaliya (ulcères d’estomac)\nTɔgɔkolo yɔrɔ bana (maladie inflammatoire pelvienne)\nTetarasikilini tɛ fosi ɲɛ mura gansan na.\nA tɛ mako ɲɛ banamisɛnni caman furakɛli la, i n’a fɔpenisilini walima silifa (sulfas). Ani fana, a da ka gɛlɛn. A man kan ka ta ka caya.\nFaratiw ni yɛrɛtangacogow:\nMusokɔnɔmaw man kan ka tetarasikilini ta, barisa a bɛ se ka den ɲinw ni a kolow fin. O ko kelen kosɔn, den minnu tɛ san 8 bɔ, olu man kan ka tetarasikilini ta fewu fo ni a ɲɛci gɛlɛn bɛ yen, wa a tali kuntaala man kan ka janya fana. Eritoromisini de tali ka fisa.\nTetarasikilini tali bɛ se ka kɔnɔboli walima dumuniyɛlɛmabaliya bila mɔgɔ la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni a tali kuntaala janyara.\nA farati ka bon ka tetarasikilini ta, min kɔrɔlen don walima min tawaati tɛmɛna (dati banna).\nWalasa tetarasikilini ka a ka baara kɛ fari la ka ɲɛ, banabagatɔ man kan ka nɔnɔ walima kumukɛlɛlan ta lɛrɛ 2 ka kɔn fura tali ɲɛ walima a talen kɔ.\nTetarasikilini bɛ kurukuru bila mɔgɔ dɔw la ni u ye waatijan kɛ tile kɔrɔ.\nTetarasikilini tata hakɛ (kilogaramu kelen o kelen, a miligaramu 20 fo a miligaramu 40, don o don) – a forokonilama miligaramu 250 ani a jilama miligaramu 125, min bɛ mililitiri 5 la.\nAw bɛ tetarasikilini ta siɲɛ 4 don o don, tile 7 fo tile 10. A diko kelen o kelen, aw bɛ a:\nBalikuw: aw bɛ miligaramu 250 (forokoni 1) di\nSan 8 fo san 12 ma: Miligaramu 125 (forokoni tila walima kafeminkutu ɲɛ 1) di\nDen minnu si tɛ san 8 bɔ: A fɔra ko tetarasikilini man kan ka di denw ma, olu ka kan ka kotirimɔkizazɔli walima eritoromisini de ta.\nNi bana ka jugu ani banamisɛn dɔw bɛ yen i n’a fɔ npɔrɔn, barakɔrɔladimi, tɔgɔtɔgɔnin, musoylabana, furudimi ani nɔnɔkɛnɛbana, aw bɛ a hakɛ kofɔlen ninnu ɲɔgɔn fila di banabagatɔ ma (fo ni a bɔra denfitiniw la).\nNi tɔgɔtɔgɔni don (yɔrɔ min tetarasikilini ka ɲi tɔgɔtɔgɔnin ma): aw bɛ a hakɛ kofɔlenw di, nka a kana tɛmɛ tile 3 kan.\nNi a bɛ kɛ ɲɛw la, aw ye sɛbɛn ɲɛ Tulu banakisɛfagalanw lajɛ.\n(Iizinitigiw ka tɔgɔ dalen: Wibaramisini, Vibramycine)\na Forokonilama walima a furakisɛlama miligaramu 100 bɛ sɔrɔ\nA pikiri miligaramu 100 bɛ sɔrɔ\nDɔkisisikilini ye tetarasikilini suguya ye min da ka gɛlɛn ani min bɛ ta siɲɛ fila dɔrɔn tile kɔnɔ; ale tɛ ta siɲɛ 4. Ni a bɛ sɔrɔ, ani tetarasikilini bɛɛ bɛ ta bana suguya kelen kama. A faratiw ni a yɛrɛtangacogo ni tetarasikilini bɛɛ taw ye kelen ye.\nDɔkisisikilini tata hakɛ – furakisɛ miligaramu 100\nAw bɛ dɔkisisikilini ta siɲɛ fila don o don, tile 7 fo tile 10.\nA diko kelen o kelen aw bɛ a:\nBaliku: Miligaramu 100 (furakisɛ 1) bɛ di a ma\nDenmisɛn san 8 fo san 12 ma: Miligaramu 50 (furakisɛ 1 tila) di a ma\nNi denmisɛn minnu tɛ san 8 bɔ: aw kana dɔkisisikilini di olu ma.\nNi tɔgɔtɔgɔni don (dɔkisisikilini bɛ se ka tɔgɔtɔgɔnin furakɛ yɔrɔ minnu na)\nAw bɛ a miligaramu 6 di, kilogaramu kelen o kelen. Walima aw bɛ a di ka bɛn a tigi si hakɛ ma:\nSan 8 fo san 12, aw bɛ a miligaramu 150 di siɲɛ kelen dɔrɔn.\nSan 12 ni kɔ: aw bɛ a miligaramu 300 di siɲɛ kelen dɔrɔn.


Sigida 11 Balo nafama: Mɔgɔ ka kan ka mun ni mun dun walasa a to ka kɛnɛya la?\nBalo nafama: Mɔgɔ ka kan ka mun ni mun dun walasa a to ka kɛnɛya la?\nAdamaden kelen kelen bɛɛ mako bɛ balo la walasa ka mɔdiya, ka se ka baara kɛ ani ka to kɛnɛya la. Sisan banaw caman sababu ye farikolo labɔbaliya ye balo nafama na.\nMɔgɔ min man girin walimaa man kɛnɛ barisa a tɛ balo nafama sɔrɔ ka dun walima a tɛ dumuni caman sɔrɔ, a bɛ fɔ ko o tigi balocogo man ɲi walima balodɛsɛ bɛ a la. Balodɛsɛ bɛ o tigi degun.\nAn bɛna kuma bana minnu kan, olu caman sababu ye balodɛsɛ ye. O banaw filɛ:\nDen bɛ mɔgoya ani fana a tɛ fanga sɔrɔ;\nDen bɛ mɛn ka sɔrɔ a ma taama, a ma kuma walima ka a hakili dayɛlɛ;\nKɔnɔ bɛ tɔn, bolow ni senw bɛ misɛnya;\nA senw, a ɲɛda ni a bolow bɛɛ bɛ tɔn wa tuma dɔw la a bɛ joliw walima nɔw bila fari la;\nBanaw, kɛrɛnkɛrɛnnenya la bana minnu bɛ mɛn senna wa u furakɛ ka gɛlɛn ni farafinfuraw ye (i n’a fɔ ziramugu) walima ni tubabufuraw ye;\nKunsigiw bɛ bila kelen kelen walima ka bɔn, walima u ɲɛ bɛ yɛlɛma walima u tɛ manamana;\nƝɛw ji bɛ ja, a tigi tɛ yeli kɛ ka ɲɛ su fɛ (surɔfiyen).\nA bɛ taamasiɲɛ minnu kɛ mɔgɔ bɛɛ la\nfangadɔgɔya ni sɛgɛn;\njoliw da kɛrɛw la;\ndimi walima ŋɛɲɛ nɛ na;\nsenw bɛ tɔn walima u bɛ girinya\nAn bɛna kuma bana minnu kan olu sababuw bɛ se ka kɛ fɛn wɛrɛw ye nka olu bɛ se ka juguya ka a sababu kɛ balodɛsɛ ye. O banaw filɛ:\ntuma bɛɛ banamisɛnniw;\nmankan tulo kɔrɔ;\nɲintaraw bɛ bilen walima u bɛ joli bɔ;\njoli bɛ kɛ wolo kɔrɔ;\nfari bɛ ja ani ka pɛrɛnpɛrɛn;\ndusukun tantanni bɛ teliya walima naka bɛ tara;\na tigi bɛ jɔrɔ ka a hakilinakow caya ka kɛnɛ\nMusokɔnɔma ka dumuni nafama dunbaliya bɛ fangadɔgɔya ni jolidɛsɛ lase a ma ani a bɛ se ka kɛ a sata ye jiginni senfɛ walima a kɔfɛ; kɔnɔtiɲɛ sababuw dɔw ye dumuni nafama dunbaliya ye, walima a bɛ se ka kɛ sababu ye den ni ni tɛ bange, a dɔw la, den bɛ dɔgɔya walima a bɛ kɛ lujuratɔ ye.\nDumuni nafama dunni bɛ a to farikolo bɛ bana kun.\nBana minnu fɔlen filɛ, olu sababu fɔlɔ ye dumuni nafama dunbaliya ye. Nka, o kɔ dumuni nafama dunbaliya b’a to farikolo bɛ dɛsɛ ka bana suguya bɛɛ kun, kɛrɛnkɛrɛnnenya la banakisɛbanaw:\nDen minnu tɛ dumuni nafama dun, kɔnɔboli juguman ka teli ka dadigi kɛ olu la walima ka u faga ka tɛmɛ denw kan, den minnu bɛ dumuni nafama sɔrɔ.\nA ka ca a la ɲɔnisa ka jugu denw ma, den minnu tɛ dumuni nafama dun.\nMɔgɔ minnu tɛ dumuni nafama dun, sɔgɔsɔgɔninjɛ ka teli ka olu de sɔrɔ ani ka juguya u ma.\nMɔgɔ minnu balocogo man ɲi ni u bɛ dɔlɔ min kosɛbɛ, biɲɛdimi ka teli ka o tigiw minɛ ani ka degun.\nMɔgɔ minnu tɛ dumuni nafama dun, banamisɛnniw ka teli ka juguya olu ma. Misali la u ka mura bɛ juguya, ka mɛn senna walima walima ka laban ka sinkɔrɔkɛrɛdimi bila u la.\nDumuni nafama dunni bɛ banabagatɔ dɛmɛ ka kɛnɛ joona.\nDumuni nafama dunni ma dabɔ banaw kunbɛnni dɔrɔn kama, u bɛ farikolo dɛmɛ ka banaw kɛlɛ ani ka banabagatɔ kɛnɛya. O de kama ni mɔgɔ man kɛnɛ, dumuni nafamaw bɛ kɛrɛnkɛrɛn a ye.\nNka o n’a ta bɛɛ la denba dɔw tɛ sɔn ka dumuni nafamaw di u den banabagatɔ walima u kɔnɔbolitɔ ma; o de bɛ kɛ sababu ye ka u denw fanga ban, u farikolo tɛ se ka bana kɛlɛ wa bana ka teli ka u faga. Den banabagatɔ ka kan ka dumuni nafamaw dun! Ni den banabagatɔ ma sɔn dumuni na, aw bɛ a nɛgɛn walasa a ka dɔ dun.\nDen banabagatɔ ka kan ka dumuni caman dun ani ka ji caman min. Nka tuma dɔw la dumuni nege tɛ a minɛ. O la, aw bɛ aw muɲu a kɔrɔ, ka a nɛgɛ ka dumuni di a ma siɲɛ caman tile kɔnɔ. Aw bɛ aw jija a ka jimafɛn caman min walasa ka sugunɛ caman kɛ tile kɔnɔ. Den min tɛ se ka dumuni girinmaw dun, aw bɛ u nɔɔni ka di a ma, walima aw bɛ seri ni naji tobi ka di a ma.\nTuma dɔw la balodɛsɛ taamasiɲɛw bɛ a daminɛ ka ye ni bana wɛrɛ bɛ a tigi la. Misali la den min ka kɔnɔboli mɛnna senna, o tigi bolow ni a senw ni a ɲɛda bɛ tɔn, ka tila ka finmanfinmanw kɛ a fari fan dɔw la ani ka joliw bɔ a senkalaw la. Olu ye balodɛsɛ jugumanba taamasiɲɛw ye. O kama, den ka kan ka balo ni dumuni nafama ye waati bɛɛ! O kɔ aw bɛ aw jija ka dumuni di den ma siɲɛ caman tile kɔnɔ.\nBana waati o, a bannen kɔ o, a ka fisa ka dumuni nafama dun.


Aw bɛ joginda digi ka basibɔn lajɔ (sɛbɛn ɲɛ Basibɔn).\nAw bɛ joginda saniya ka ɲɛ. Ni aw ye a saniya ka ɲɛ, a ka ca a la, a tɛna juguya. Ni joginda ka bon, aw bɛ dimimadafura dɔ di a ma sani aw ka joginda furakɛ. Aw bɛ kirinnan kɛ a la (aw ye sɛbɛn ɲɛ Lidokɛni, Liɲokɛni (lidocaine, lignocaine) lajɛ) joginda kɛrɛw la. Walima aw bɛ dimimadafura wɛrɛ di a ma, nka aw bɛ a to fura ka a ka baara kɛ.\nAw bɛ joginda siri, nka ni joginda fitini don, aw bɛ o datugubali to a ka kɛnɛya.\nAw ye joginda bɛɛ saniya\nJoginda sugu bɛɛ bɛ se ka juguya, a belebele ni a fitini. O la, joginda bɛɛ ka kan ka saniya ka ɲɛ.\nAw mako tɛ banakisɛfagalan na, a dɔw bɛ joginda kɛnɛyali lasumaya. Ni joginda nɔgɔlen don kosɛbɛ, aw bɛ a ko ni safinɛji ye fɔlɔ ka tila ka a sananko ni ji caman ye.\nAw bɛ golo wulilen bɛɛ kɔrɔla ko. Ni joginda ka dun, aw bɛ ji kɛ pikiribiɲɛ dɔ kɔnɔ ka a ko ni o ye.\nWalima aw bɛ pikiribiɲɛ biɲɛ bɔ a la ka ji suuru joginda kɔnɔ. Walima aw bɛ ji caman kɛ joginda kan walima a kɔnɔ.\nAw bɛ nɔgɔ bɛɛ ko ka bɔ joginda la kɛrɛnkɛrɛnnenya la bɔgɔ, kala walima fɛn gɛlɛman wɛrɛw. Aw ka kan ka joginda saniya ni bandi ye min banakisɛw fagalen don walima ni finimugu sanuman dɔ ye ka ɲɛ.\nWaati min joginda bɛka kɛnɛya, aw bɛ aw hakili to a la, a kana nɔgɔ walasa banakisɛ kana don a la. Ni a nɔgɔra, aw bɛ a ko ni ji caman ye. Ni aw ye joginda datugu ni bandi, namasabulu kolen ka jɛ, walima ni finimugu sanuman ye; o bɛ a to joginda tɛ nɔgɔ. Ka di da joginda la, o fana bɛ a to a tɛ juguya. Aw bɛ bandi falen don o don ni a ɲiginna walima ka nɔgɔ. Aw ka joginda siribali to, o ka fisa ni a sirili ye ni bandi nɔgɔlen walima a ɲiginnen ye.\nAw bɛ to ka joginda juguyali jateminɛ, ni o don a bɛ bilen, a dimi bɛ juguya, a bɛ kalaya, a bɛ funu, walima a bɛ nɛ ta. Ni aw ye o taamasiɲɛ fɛn o fɛn ye, aw bɛ joginda saniya ka ɲɛ. O la, aw bɛ joginda dayɛlɛ ka a saniya. Aw bɛ a lajɛ ni dɔ tɛka fara joli bonya kan (aw ye sɛbɛn ɲɛ Joginda bɛɛ bɛ se ka juguya lajɛ).\nKun tɛ a la ka joginda fitiniw datugu walasa u ka kɛnɛya. Nafa tɛ u kalali la. Ka jogindaw saniyalen to, o de nafa ka bon kosɛbɛ.\nJoginda min ye lɛri 12 kɛ, o ka kan ka saniya ka a bila fiɲɛ na walasa a ka kɛnɛya joona.\nJoginda belebele min da bɛka fara ɲɔgɔn kan, o bɛ kɛnɛya joona ka tɛmɛ a datugulen kan.\nNi aw bɛ joginda datugu min man dun, aw bɛ a ko, ka kɔli nɔrɔ a la walima aw bɛ a kala.\nAw bɛ jolikɔlini kɛ ka joginda fitiniw datugu.\nAw bɛ joginda kɛrɛdaw saniya ka ɲɛ, aw bɛ a bila a ka ja sani aw ka jolikɔlini da a la.\nWalasa kɔli ka nɔrɔ ka ɲɛ, fo o ka A sɔrɔ joginda kɛrɛdaw saniyalen ni u jalen don.\nKɔliji (Super glue)\nKɔliji min tɔgɔ ye ko sipɛrigulu (Super glue) walima karazigulu (Krazy glue walima cyanoacrylate ye kɔli ɲuman ye min nɔrɔ ka di), o labaarali ka nɔgɔn ni kalali ye, fana, a bɛ se ka kɛ joginda sugu bɛɛ la. Ni aw ye a dɔn ko joginda bɛ se ka ɲɔgɔn sɔrɔ, aw bɛ kɔli kɛ a la. A man teli ka ɲɛ bolow ni kolotugudaw la barisa olu bɛ lamaga kojugu. Aw kana kɔliji kɛ ɲɛ kɛrɛfɛ abada.\nAw bɛ a kɛ cogo bɛɛ la ka joginda saniya ka a ji ja.\nBaara 2 na:\nAw bɛ jolidaw gɛrɛ ɲɔgɔnna. Aw kana a to aw bolokɔni ka se jolida ma walasa u kana nɔrɔ a la.\nBaara 3 na:\nAw bɛ kɔliji bisi jolidala.\nBaara 4 na:\nAw bɛ joginda datugulen to ɲɛkomi ko 30 ɲɔgɔnna. O kɔ aw bɛ kɔli dɔ bɔn a kan. Ɲɛkomi ko 30 wɛrɛ kɔfɛ aw bɛ kɔli bɔn ko sabana kɛ a kan.\nKɔli bɛ wɔrɔ a yɛrɛ ma dɔɔni dɔɔni. O b’a sɔrɔ joginda kɛnɛyara.\nJoginda min bɛ kala, o ye joginda ye min da ka bon ani a ka dun walima ni a dawolow tɛ se ka ɲɔgɔn sɔrɔ u yɛrɛ ma. Aw bɛ a dawolow tilen ɲɔgɔn ma. Dawolo ninnu ka kan ka yɛlɛ sanfɛ, u man kan ka don joginda kɔnɔ.\nAw bɛ kalali dunya ni a janya kɛ kelen ye joginda fan fila bɛɛ la.\nAw bɛ miseli don sogo la, jolida duguma.\nNi jolikalamiseli ni a gaari tɛ aw bolo, aw bɛ se ka finikalamiseli dɔ nu bɔ. Aw bɛ miseli tobi. Aw mako bɛ gaari walima lilɔnjuru ni pɛnsi la.\nAw bɛ gaari kun siri ka ɲɛ.\nAw bɛ joginda bɛɛ kala.\nNi joginda ka dun, aw bɛ fɔlɔ ka kɔnɔnafasa kala ni gaari ye, gaari min bɛ tunu sogo la sani aw ka a dawolo kala. Ni aw tɛ se ka o kɛ, aw kana joginda kala.\nAw bɛ gaari to a la fo dɔgɔkun kelen ɲɔgɔn (tile 10 ni joginda bɛ sen de la). O kɔ, aw bɛ gaari tigɛ ka a sama ka bɔ dɔɔni dɔɔni. Ni aw bɛ deli ka fini kala, aw bɛna a ye ko joginda kalali ka nɔgɔn.\nGarikun siricogo ɲuman:\nJoginda minnu ka dun\nJoginda minnu ka dun, olu da ka kan ka bila fiɲɛ na walasa u ka kɛnɛya. Ni joginda ma datugu ka ɲɛ, nɛ ka teli ka don a la. Joginda jugumanbaw, kasabɔlenw ani joginda minnu kalalen don, olu ka kan ka ko ni jikalan ye don o don siɲɛ fila. Aw bɛ u dayɛlɛ ka bila fiɲɛ na walasa u ka kɛnɛya joona.\nJoginda minnu ka dun, olu bɛ se ka tetanɔsibana (Jaŋɔyin / nɛgɛtigɛbana) bila mɔgɔ la, (aw ye sɛbɛn ɲɛ Tetanɔsi (Jaŋɔyin / nɛgɛtigɛbana) lajɛ). Ni a bɛ mɔgɔ min na, o tigi ka kan ka tetanɔsibana pikiri kɛ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Boloci lajɛ) ani tetanɔsibana fura ta (aw ye sɛbɛn ɲɛ Tetanɔsifura (nɛgɛtigɛbanafura) lajɛ).\nNi aw sigara joginda datuguli la, aw ye a ye ka a to yen.\nAw kana bagankinda, joginda kalalen walima a jugumanba ni a nɔgɔlen datugu abada.\nAw bɛ bagankinda ko ni safinɛ ye ka ɲɛ fo miniti 15 ni kɔ. Nɛ ka teli ka don bagankinda la, o la aw ka kan ka banakisɛfagalan di a tigi ma:\nAmɔkisisilini, amoxicilline (sɛbɛn ɲɛ Amɔkisisilini, tata da la, amoxicilline orale) ye bagankinda fura ɲumanba ye min bɛ joginda bali ka juguya.\nNi amɔkisisilini tɛ aw bolo, aw ye nin fura ninnu di:\nDɔkisisikilini, Doxycycline WALIMA\nKotiri, Cotrimoxazole WALIMA\nPikirimugu V, Pénicilline V\nMetoronidazɔli, Métronidazole WALIMA\nNi wulu, warabilen walima tonso kinda don, aw bɛ fapikiri ni bagafagalanpikiri kɛ a tigi la joona, aw ye sɛbɛn ɲɛ Tetanɔsifura, Immunoglobuline antitétanique lajɛ. Fa taamasiɲɛ ni murasɔgɔsɔgɔ ta bɛɛ ye kelen ye, nka fa bɛ mɔgɔ faga.\nNi fafura walima bagafagafura tɛ aw bolo, aw bɛ se aw ka jamana kɛnɛyaminisiriso la joona.\nMurutigɛda minnu ka dun, olu da ka kan ka to fiɲɛ na ani ka to ka u ko. Aw bɛ kulɔkisisilini, cloxacilline walima kilindamisini, clindamycine di a tigi ma ni aw ye a ye waati o waati ko joginda bɛna nɛ ta.\nNi muruda bɛ disi de la, aw bɛ sɛbɛn ɲɛ Disijogin ni galakajogin lajɛ, ni a bɛ kɔnɔbara de la aw bɛ sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔbara joginni lajɛ.\nAw bɛ sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanbaliya kɔnɔkunnafoniw bato basibɔn lajɔcogo kan, aw bɛ marifakisɛ donda ni a bɔda bɛɛ bisi. Ni a tolen don sogo la, a ka kan ka labɔ. Aw bɛ dɛmɛ ɲini dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ.\nA mana kɛ a fɛn o fɛn ye, aw bɛ joginda ko ka ɲɛka tila ka kulɔkisisilini, cloxacilline, walima kilindamisini, clindamycine, walima sefalesini, céphalexine di a ma.\nNi kisɛ bɛ kunkolo la, aw bɛ dɛmɛ ɲini. Sani o cɛ, aw bɛ birifini dɔ walima kunkɔrɔdonnan dɔ don a kun kɔrɔ. Aw bɛ joginda datugu ni bandi sanuman dɔ ye.\nNi Ala ye a kɛ ko kisɛ ye kolo sɔrɔ, a bɛ se ka kolo npɛrɛn walima ka a kari. Aw bɛ walani da a la, nka a kana mɛn a la, ka dɔgɔkun caman kɛ. Aw ye kolo karilenw yɔrɔ lajɛ sɛbɛn ka a ta ɲɛ Kolo karilen fo Kolo karilen ka a kun bɔ sogo fɛ (kolo kun bɔlen) la.\nAw bɛ a nu digi ka don sogo la fo a ka bɔ fandɔn in na, i n’a fɔ nin cogo la\nAw bɛ a nukun tigɛ\nAw bɛ dɔlen tɔ sama ka bɔ\nJoginda bɛɛ bɛ se ka juguya\nJoginda sugu bɛɛ bɛ se ka juguya.\nJoli juguyali taamasiɲɛw\nJoginda bɛ juguya ni:\na fununen don, ka a bilen ani ka a kalaya\nnɛ bɛ a la\na kasa bɛ bɔ\nO joli juguyali bɛ bonya ka taa fari fan wɛrɛw la ni:\na bɛ farigan bila mɔgɔ la\ngɛnɛgɛnɛ bɛ funu ani ka a magaya\nGɛnɛgɛnɛ ye farikolotagalanw ye minnu bɛ kurukuru fari wolo kɔrɔ ni joli juguyara. O de bɛ a jira ko joginda juguyalen don.\nNi gɛnɛgɛnɛ bɔra tulow kɔrɔ, o bɛ a jira ko bana bɛ kungolo la walima kungolo wolo la, min sababu bɛ bɔ kurukuruniw la walima fɛnɲɛnamani dɔ ka kinni na. Walima a sababu bɛ se ka bɔ ɲɔni na.\nNi gɛnɛgɛnɛ bɔra dakalakaw duguma, o ye ɲindimi walima ngɔɔnɔdimi ye.\nNi gɛnɛgɛnɛ bɔra tulow kɔrɔ walima kan kɔrɔ, o ye tulodimi, ɲɛdimi walima kungolodimi ye. Walima a bɛ se ka kɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ ye.\nNi gɛnɛgɛnɛ bɔra kamaw kɔrɔ, o ye bolodimi, kungolodimi walima sindimi ye. Tuma dɔw la a bɛ se ka kɛ sinnakansɛri ye.\nNi gɛnɛgɛnɛ bɔra worokɔrɔ, o ye sendimi ye walima dogoyɔrɔdimi walima banakɔtaayɔrɔdimi.\nAw bɛ joli ko ka ɲɛ. Ni nɛ bɛ a la, aw bɛ a dayɛlɛ ka a nɛ labɔ. Walasa ka kunnafoni caman sɔrɔ nɛmayɔrɔ kocogo kan, aw ye sɛbɛn ɲɛ Sumuniw ni funuw lajɛ. Hali ni joli bɛ ka dɔgɔya ani ka kɛnɛya ka taa teliya la, aw ka kan ka banakisɛfagalanw di banabagatɔ ma: i n’a fɔ dikulɔkisisilini (dicloxacilline) sɛbɛn ɲɛ Dikulɔkisisilini, Dicloxacilline, sefalɛkisini (céphalexine) sɛbɛn ɲɛ Sefalɔsiporiniw, Cephalosporines, walima kilindamisini (clindamicine) sɛbɛn ɲɛ Kilindamisini, Clindamycine. Ni joginda ka dun, aw bɛ tetanɔsiboloci kɛ a la (ɲɛ Tetanɔsifura (nɛgɛtigɛbanafura) lajɛ).\nNi joli tɛ ka nɔgɔya, banakisɛ bɛ se ka yɛlɛn joli fɛ. A bɛ fɔ o ma ko banakisɛ donna joli la.


Sigida 12 Kɛnɛya sabati fɛɛrɛw: Yɛrɛtangacogo bana caman ma\nSaniya ani bana minnu bɛ sɔrɔ saniya matarafabaliya fɛ\nSaniya matarafali sariya kunbabaw\nKɔnɔnatumuw ni fɛnɲɛnamani wɛrɛw minnu bɛ balo mɔgɔ joli la\nKɛnɛyako gɛlɛyaw minnu sababu ye sosow ni dimɔgɔw ye\nBoloci – yɛrɛtanga fɛɛrɛ bɛɛ la nɔgɔman ani a bɛɛ la ɲuman\nBanaw ni jogindaw kunbɛncogo wɛrɛw\nDelinako minnu bɛ dankari kɛ kɛnɛya la\nDɔrɔgu tako jugu ni a donni mɔgɔ joli la\nSɛgɛlɛn ye tumu janmanjan misɛman ye min bɛ balo mɔgɔ wolo kɔrɔ ani min bɛ joli juguw bila mɔgɔ senkuruba la, a senkala walima a fari fan wɛrɛ la. A tumu jɛlen don i n’a fɔ gaari, wa a janya bɛ se ka mɛtiri 1 bɔ. Sɛgɛlɛn bɛ sɔrɔ farafinna fan caman na.\nNin ja in bɛ a sɔrɔ sababuw ɲɛfɔ:\n1. Ni mɔgɔ ye a sen jolima don ji la min tɛ boli, Sɛgɛlɛn bɛ a kun bɔ joli fɛ ka a fan da ji la.\n2. Jilafɛnɲɛnamani dɔw bɛ o fan ninnu dun.\n3. Mɔgɔ wɛrɛ bɛ o fɛnɲɛnamaniw ni fanw min ji fɛ.\n4. Fan damadɔ bɛ tɔrɔ ka kɛ tumuw ye wolo kɔrɔ, nka a tigi tɛ a dɔn o waati. San kelen kɔ fɛ sɛgɛlɛn kɔgɔlen bɛ joli bila a tigi la ka bɔ ka fan da o joli fɛ.\nSenkuruba, senkala, cɛyakisɛw walima fari fan wɛrɛ bɛ funu ka a tigi dimi.\nDɔgɔkun kelen kɔfɛ, yɔrɔ kofɔlen bɛ ci ka kɛ joli ye. A ka ca a la o bɛ a tigi sɔrɔ taama na walima koli la. Sɛgɛlɛn kun bɛ ye joli la.\nNi joli nɔgɔra ani ka juguya, dɔ bɛ fara a dimi ni a funu kan, o bɛ gɛlɛya don taama na. Tuma dɔw la nɛgɛtigɛbana bɛ don a senkɔrɔ (aw ye gafe ɲɛ Tetanɔsi (Jaŋɔyin / nɛgɛtigɛbana) lajɛ).\nAw bɛ joli ko ka a jɛ ka aw jija a saniyalen ka to. Aw bɛ aw sen bila jisuma na walasa tumu ka a kun bɔ.\nAw bɛ juruni dɔ siri tumu na, walima aw bɛ a meleke kalamani dɔ la ani ka to ka a sama dɔɔni dɔɔni don o don. A samani bɛ se ka taa dɔgɔkun kelen na walima min ka ca ni o ye. Tumu in janya bɛ se ka taa mɛtiri 1 na. Aw kana aw yɛrɛ bila a yɔrɔ farali la barisa o bɛ se ka a joli juguya.\nAw metoronidazɔli (métronidazole) walima cabɛndazɔli (thiabendazole) di a tigi ma walasa ka dɔ bɔ dimi na ani ka tumu bɔli nɔgɔya. (Nin fura ninnu tɛ tumu in faga. Walasa ka fura tata hakɛ dɔn, aw ye gafe ɲɛ Metoronidazɔli, Métronidazole ni Cabɛndazɔli, Thiabendazole lajɛ.)\nAw bɛ tetanɔsi boloci kɛ a tigi la (aw ye gafe ɲɛ Tetanɔsifura (nɛgɛtigɛbanafura) lajɛ).\nNi joli juguyara (a dimi ka bon, a bilennen don, a fununen don ka farigan bila a tigi la), aw bɛ penisilini (pénicilline), dikulɔkisisilini (dicloxacilline) walima banakisɛfagalan wɛrɛ di a tigi ma (aw ye gafe ɲɛ Pikirimuguw (penisilini, pénicilline) lajɛ).\nAw bɛ aw jija aw ka ji minta ka bɔ orobinɛ na. Ni aw ka sigida ka jitayɔrɔ ye kelen ye, aw kana sin ka a min ten. Aw bɛ a sɛnsɛn ni nilɔntɛmɛ walima fini sanuman ye sani aw ka a don jidaga la. Sɛnsɛnni bɛ a to fɛnɲɛnamaniw tɛ jigin daga kɔnɔ.\nSigida mɔgɔ bɛ se ka jiginjiginna dɔ labɛn jitayɔrɔ la walasa mɔgɔ senkana kana don ji la.\nWalima u bɛ se ka jitayɔrɔ in labɛn i n’a fɔ kɔlɔn ani ka jitajuru bila a da la.\nNi mɔgɔ sen tɛ don jitayɔrɔ jiw la walima ka a ko o ji mintaw la, a ka ca a la bana in tɛna mɔgɔw minɛ, wa o bɛ kɛ sababu ye ka bana in tunu aw ka sigida la.


Aw bɛ banabagatɔ ka ninakili jateminɛ ka ɲɛ: fɔlɔ, a ninakilicogo, ni a ka gɛlɛn ani ni a disi fan fila bɛɛ wulicogo ni u jigincogo ye kelen ye. O kɔ, aw bɛ banabagatɔ ninakili teliya jateminɛ sango ni ninakili ka gɛlɛn a ma.\nNi mɔnturu walima waatisumanan wɛrɛ bɛ aw bolo, aw bɛ ninakili hakɛ dan miniti kelen kɔnɔ. Baliku walima denkɔrɔbaw ka ninakili hakɛ ye 12 fo ka se 25 ma miniti kelen kɔnɔ. Denfitiniw ka ninakili hakɛ bɛ taa fo 30 la miniti kelen kɔnɔ; a bɛ taa fo 40 na ni denyɛrɛniw don. Farigantɔbaw walima ninakilibana bɛ mɔgɔ minnu na, olu ka ninakili ka teli ka tɛmɛ hakɛ kofɔlen kan. Misali la, ni ka baliku ka ninakiliko hakɛ ye 30 ye ani a bɛ a kɛ ni fanga ye walima ka dan sira la miniti kelen kɔnɔ, o bɛ kɛrɛdimi kofɔ, nka denyɛrɛni ka ninakiliko 60 bɛ kɛrɛdimi kofɔ.\nAw bɛ ninakili mankan jateminɛ ka ɲɛ. Misali:\nNi ninakili ka gɛlɛn ani ni a bɛ i n’a fɔ filefiyɛkan, o bɛ sisan kofɔ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Sisan lajɛ);\nNi mankan bɛ i n’a fɔ gɔrɔntɔkan walima mankan wɛrɛ ninakili degun bɛ min senkɔrɔ, o bɛ a jira ko nɛn; daji manamana dɔ bɛka bɔ ka caya walima fɛn wɛrɛ bɛka fiɲɛ bali ka tɛmɛ ka ɲɛ.\nNi banabagatɔ bɛka fiɲɛ sama, aw bɛ a jateminɛ ni a galakakolow bɛka bɔ, ni a kankɔrɔla dingɛ bɛ jigin kosɛbɛ walima ni a golo fɔsɔnnen don, o bɛ a jira ko gɛlɛya bɛ fiɲɛ tɛmɛni na. O la aw bɛ jateminɛkɛ nin fɛn ninnu na: ni fɛn dɔ balannen tɛ a kan kɔnɔ (sɛbɛn ɲɛ Joginni); ni kɛrɛdimi tɛ (sɛbɛn ɲɛ Sinkɔrɔkɛrɛdimi); ni sisan (sɛbɛn ɲɛ Sisan) tɛ walima disidimi don (golo fɔsɔnnen don dɔɔni, aw ye sɛbɛn ɲɛ Disidimi lajɛ).\nNi banabagatɔ bɛ sɔgɔsɔgɔ, aw bɛ a ɲininka ni sɔgɔsɔgɔ in tɛka a bali ka sunɔgɔ. Aw bɛ jateminɛkɛ ni kaari bɛ bɔ a ka sɔgɔsɔgɔ fɛ; o kaari hakɛ ni a ɲɛ cogoya ani ni joli de bɛ a la.


Bamanankan bɛ tɔgɔ Da miiriya kura la - Fàkan\nBamanankan bɛ tɔgɔ Da miiriya kura la cogo min na n'a yɛrɛ kɔnɔminɛnw ye\nBamanankan bɛ kankabila min fɛ o bɛ Weele kandɔnnaw fɛ ko Nizɛr-kɔngo. Josɛf Grinnbɛrg (1963) ka ɲininiw y'o Jira an na. O cɛ kelen in ka farafinnakanw danfarali ɲininiw sen fɛ fana, o ye tlayɔrɔ wɛrɛw Ye kankabilaw kɔnɔ minnu na Mandenkan kankulu ye Nizɛr-kɔngo kankabila kɔnɔkankulu dɔ ye. An ka bi jɛkafɔ bɛ na Boli kan min kan, Bamanankan, o ye Mandenkan kankulu kan dɔ ye min bɛ Fɔ Mali kɔnɔ. O kankulu in kɔnɔkan tɔw ye julakan ye (Burkina Faso ani kɔdiwari), Maninkakan (Mali ani Laginɛ) Mandingo (Ganbi), Mɛnde (Saralɔn), (bulletin ACALAN B°4) ɲuman na.\nI. Kan ni miiriya kura tɔgɔda-fɛɛrɛw\nAn bɛ tle min na i ko bi, dɔnniya warali bɛ ka Walankata ka t'a fɛ. Miiriya minnu bɛ dɔnniya kɔnɔ olu tɔgɔko ye kamanaganko ye kan bɛɛ la. O kamanagan in sɔn ka nɔgɔ kan dɔw la ka sago dɔw kan. Farafinnakanw bɛ kɔ fɛ o tɔgɔko in na kosɛbɛ. Mali kanw na, bamanankan ye kan ye min fana ma Lafa ni miiriya kuraw daɲɛw ye walasa a mɛnbaaw ka dɔnniya nanamasumalen Sɔrɔ a kɔnɔ.\nN'an ye minɛ Kɛ Marsɛl Diki-kidiri ka gafe bɔlen ɲɛ 71-75 na ma, an b'a Ye ko fɛɛrɛ caman bɛ yen kan b'i wasa Don minnu na ka tɔgɔ Da miiriya kuraw la. O fɛɛrɛ dɔw Flɛ: dorokoli, bɔnna, Kɔrɔlafa, Kanhakɛ-karaba, siyayɛlɛma, tɔgɔkaraba ani daɲɛsinga. Nin fɛɛrɛw la, an bɛ sugandili Kɛ k'an ka masala Koron dɔɔnin. An ka sugandili Bɛnna dorokoli fɛɛrɛ ma n'an bɛ n'an da Don o la ka dɔ Fɔ o kan bamanankan na.\nFinikominɛn (C.B, ɲ...) = fini + ko + minɛn\nTɔgɔ nalen laban (daba) ye bakuurutɔgɔ ye\nWalasa tɔgɔdon-minɛnko ka Faamu a ɲɛ bɛrɛbɛrɛ ma, an bɛ a misali damadɔ Di fransɛkan ni anglɛkan ni bamanankan na. Fransɛkan na a bɛ Weele ko matrice. Anglɛkan na, a bɛ Weele ko matrix. O la, an b'an wasa Don ACCT (1985, ɲ.63) ka gafe bɔlen Guide de reccherche en lexicographie et terminologie kɔnɔmisali dɔw la.\nII. Dorokoli fɛɛrɛ tali ka miiriya kura tɔgɔ Da\nCinwa Aʃebe ka gafe Things fall apart (1950 ?) b'a Jir'an na ko bamanankan ka nɛgɛso tɔgɔda-sababu kelen in ye Igbow Bla k'a tɔgɔ Da ni A bɛ B ka kɛta Kɛ tɔgɔdon-minɛn kelen in ye.\nSantrafrik kɔnɔ (sango):\ntɔgɔ dalen: manasennma\nIII. Jɛkafɔ lawulikunba\nJɛkafɔ in kɛli kunba bamanankan na o ye ka daɲɛ minnu bɛ kandɔn bolofara in na "miiriya-tɔgɔda" k'olu sangadaɲɛ Sɔrɔ bamanankan na ten sa. Ka Bɔ jɛkafɔ daminɛ na ka Se a laban ma, miiriyadaɲɛ kura bi naani Sɔrɔla an fɛ bamanankan na.\nBamananw Ko ten, ko n'i ma tu Bugɔ k'i t'a kɔnɔko Dɔn. An ye miiriya-tɔgɔda dɔnniya tu Bugɔ k'a kɔnɔdaɲɛ bi naani Kɛ an dɔnfɛn ye. Dɔnniya fɛn o fɛn tigi bɛ Mali kɔnɔ, o ka kan k'a Lajɛ ka nin ɲɔgɔn jɛkafɔw Karaba Mali kan dɔ la k'a dɔnniya masina daɲɛw Koronto ka Kɛ o kan kɔnɔ. O bɛ Kɛ i n'a fɔ Kr Dukure (2008) ye bangudɔn tu Bugɔ ka Bɔ ni kòlonci (hyperbole) ni funtunci (parabole) daɲɛw ye cogo min na walima i n'a fɔ Kr Drisa Jakite (2006) ye mabɛn tu Bugɔ cogo min na ka Bɔ ni ladɔn (participe) ni kan tɔgɔrɛ (niveau de langue) ye. An ka bi daɲɛ sɔrɔlenw sɛrɛdalen Flɛ nin ye.\nTɔgɔkaraba = catachrèse\nsiyayɛlɛma = recatégorisation\nkan tɔgɔrɛ* = niveau de langue\nladɔn* = participe\nfuntunci* = parabole\nkolonci* = hyperbole\nbangudɔn* = physique\nkandɔn* = linguistique\nfinnan* = carbone\nmiiriya-tɔgɔda = taxonomie / dénomination de concept\nkankabila = famille de langue\nkandɔnna = linguiste\nɲinini = recherche\nkɔnɔminɛn = élément endogɛne\nfarafinnakanw danfarali = classification des langues africaines\nMandenkan kankulu = langue du groupe manden\nNiger-kongo kankabila = famille niger-congo\njɛkafɔ = conférence\ntɔgɔda-fɛɛrɛ = procédé de dénomination\nbɔnnako = dérivation\nKɔrɔlafa = polysémisation\nKanhakɛ-karaba = néologie tonique\ntɔgɔkaraba = catachrɛse\ndaɲɛsinga* = emprunt\ndaɲɛ-kumaden* = morphɛme lexical\nkalanfoori-sɛbɛn = mémoire\ndorokocogo = morphologie\nkumaden* = morphɛme\nbakuurutɔgɔ = déterminé\ndanfaratɔgɔ = déterminant\nkɔrɔdɔn = sémantique\ntɔgɔda-sababuw = motivation\ntɔgɔdon-minɛn = matrice\nwugufara = schiste\njiminfara = micaschiste\nbasimafɛn = produit/élément chimique\nbakuurugafe = encyclopédie\nNimadɔn* = biologie\nbasidɔn* = chimie\nbɔnna = dérivé\nnimabasidɔn = biochimie\nDoolo (*) bɛ daɲɛ minnu na olu ye ɲinini wɛrɛ kɛbaaw ka daɲɛ sɔrɔlenw ye.\nBlàdon : 2015-01-10 Yɛlɛmako laban : 2016-07-09\nFogo yeko: 1148666 - Bì: 176 - Kalo in: 10256 - Лinan: 69869.\nFura Yeko: 6056 - Bì: 1 - Kalo in: 20 - Лinan: 121.


Farakɔrɔ - Fàkan\nFarakɔrɔ bɛ Molobala galoda-duguw fɛ. A ni Molobala yɛrɛ cɛ ye bamɛtɛrɛ 1 ye. Kucala min ye a ka kolomiye, a n'o cɛ ye bamɛtɛrɛ 35 ye. Farakɔrɔ bɛ Kuri gudɔrɔn kininyanfan fɛ n'i Bɔra Kucala. Nka n'i Bɔra Kuri yanfanfɛ i b'a Sɔrɔ numanyanfan fɛ. Farakɔrɔ lasɔrɔli ka nɔgɔ bari gudɔrɔndala-dugu dòn. Farakɔrɔ ni Molobala, Tri, Bɛrɛso ani Susula de bɛ dàncɛ Bɔ.\nFarakɔrɔ tɔgɔ fɔlɔ ye “Lesigikan” ye. O tɔgɔ in Sɔrɔla badenma fla dɔw fɛ. Olu Bɔra dugu dɔ la ninkaTɛmɛ Karangaso fɛ. Nka u Bɔradugufɔlɔ min na kowkùntaalajanya y'a To kùnnafonikɛnɛman ma Sɔrɔ o kan. Nka min kɔnijɛlendòn o ye, u Bɔradugu min na yanni u ka Se Karangaso, o ye "kle" dugu dɔ ye. Kle ye siya dɔ de ye. Ɔ u selen karangaso kɔrɔkɛ Ko k'ab'asɛgɛlafiɲɛBɔ. NkadɔgɔkɛTɛmɛna ka na Se yɔrɔdɔ la k'iSìgi yen k'ab'akɔrɔkɛKɔnɔ. A yewaati jan Kɛ k'a kɔrɔ kɛ Kɔnɔ. O ma Nà minkɛ, ale fana ma Bɔ yen ble. A y'a ka bugudaSìgi yen nink'aFɔ a ma ko "lesigikan". Mamaradòn. A kɔrɔ ye ko "n y'a Kɔnɔ ka dɛsɛ".\nNka i kominyɔrɔ in Bɛnnafara-kɛrɛfɛla ma, dɔw fana y'a Taamasiyɛn ni "Farakɔrɔ" ye. O Labanna ka fɔ Dya mɔgɔw ‘da ka sago "lesigikan" kan. O min ye tutigɛbaa yɛrɛ ka tɔgɔ dalen ye.\nFarakɔrɔ marali tùn bɛ Molobala màsakɛw de 'bolo lawale la. Nka bì, a bɛ Mara dugutigiw fɛ. Faama-dugutigiya de bɛ farakɔrɔkaw fɛ yen. Nka o bɛɛ n'a ta, a dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Farakɔrɔ dugutigiya tolen bɛ kìn kelen de 'bolo. An bɛ bì min na (2015) Yaya Danbɛlɛ de ye yen dugutigi ye.\nFarakɔrɔ dugu ye kìn naani ye. A dugu in mɔgɔ hakɛ tùn bɛ 2000 la 2009 sàn na. Farakɔrɔ dugu man bòn ten. An ko kìn naani minnu bɛ Farakɔrɔ olu ye Faagaceremɛ, Kawagla, Bɛnbɛla ani Julaso ye. Farakɔrɔ ma sìgiyɔrɔ-yɛlɛma Kɛ a sìgili ni sisan (2015) ‘cɛ.\nFarakɔrɔkaw ye miɲankaw ani fulaw ye. Jàmu minnu b'u la yen olu ye Danbɛlɛ, Kulubali, Kɔnɛ, Sanɔgɔ, Tarawele ani Sidibe ye. Kan minnu bɛ Fɔ u fɛolu ye mamara, bamanankan ani fulakan ye. Nka u bɛ mamara de Fɔ ka sago tɔw kan.\nFarakɔrɔkaw bɛ Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, tiga, soza, mangoro, lenburu, tubabunkɔyɔ, jaba, tamati, fòrontoaniʃù Sɛnɛ.\nDabaw ni kamanmafɛnw na, u bɛ misi, saga, bà, fàli, wùluw, lὲ, kami, ʃɛ, tonkɔnɔ Mara. U bɛ jagomisɛnninw Kɛ. Misidabaw, wuguw, kolonw, dabaninkuruninw ani bɔgɔdagaw bɛ Dla Farakɔrɔ. Wa geseda ni donsoya fana bɛ Kɛ.\nFarakɔrɔkaw fɛ yen Lakɔliso, musojigin-so, Лɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔnŋana, kalalikɛ-mansinw, ani sɛnɛkɛmansinw ye yen ko kuranalenw ye.\nCMDT, PGT ani AMDD ye baɲuman-kɛtɔnw ye minnu ye yiriwali baaraw Tà ka Лɛsin Farakɔrɔ ma. U ka baaraw tùn ɲɛsinnen bɛ sɛnɛ taabolo ɲuman ni sɛnɛfɛnw minɛcogo ɲuman ma.\nDuguma-dakun fàn fɔlɔkàlanso de bɛ Farakɔrɔ. Forobata y'a ye wa sàn wɔɔrɔkalanw de bɛ Kɛ a 'kɔnɔ. U ka Lakɔlikalan dabɔ ni sisan cɛ ye sàn 15 ye (2015). Balikukalan bɛ Kɛ yen kabini waati jan.\nSilamɛya ni kerecɛnya bɛɛ bɛ Farakɔrɔ. Misiri fla ani eglizi kelen bɛ farakɔrɔkaw fɛ yen. Maadu Danbɛlɛ de Nàna ni farakɔrɔkaw ka silamɛya ye. O ni sisan cɛ bɛ sàn 150 ɲɔgɔn Bɔ. Farakɔrɔ kerecɛnya Nàna 1974 sàn na. Etaʃi Danbɛlɛ de Nàna n'a ye.\nLaadala-bato minnu bɛ Farakɔrɔ olu ye kɔrɛ, dagɔrɔ, tobiŋɛ ye.\nSeliw, sanyɛlɛmaw, bamanan-sanga ani kɔɲɔw y'u ka ɲεnajεlakow ye. U ka Fɔlifɛnfɔtaw ye bala, bàra, bɔnɔ, ntama, fle, ani dununba ye.\nFarakɔrɔ kungo fànba ye fara ye. Dala wɔɔrɔ bɛ u ka kungo 'kɔnɔ.\nKabakomayɔrɔ kelen bɛ Farakɔrɔ u b'a weele ko "kalɔkatugo". A yɔrɔ in na fara ncinin dɔ de bɛ yen a bὸnya tɛ Tɛmɛ jiriju kan, nka fara wɛrɛ ɲunen bɛ a kùn min ka bòn n'a ye ʃyɛn caman\nBlàdon : 2016-03-23 Yɛlɛmako laban : 2016-07-26\nFogo yeko: 1146129 - Bì: 48 - Kalo in: 7719 - Лinan: 67332.\nFura Yeko: 2054 - Bì: 1 - Kalo in: 15 - Лinan: 110.


Sonsannin ni surukuba ka teriya - Fàkan\nSonsannin ni suruba tùn ye terimaw ye. ‘ʃu t'u Fara 'tle t'u Fara. Donsoya de tùn ka Di u ye kosɛbɛ. 'Tuma ni 'tuma u tùn bɛ To ka Taa kungoyaala la ɲɔgɔn fɛ. Nka u ka kungoyaalaw la sonsannin tùn bɛ kekuya Kɛ surukuba la kà Taa ni sogo sɔrɔlen fànba bɛɛ ye.\nNka nin ʃi ma surukuba fari Fàga ka Bɔ sonsannin 'kɔ. Ɔ, don dɔ sɔgɔmada-joona fɛ u Solila ka Bɔ ka kungo jan dɔ sira Minɛ k'u bɛ Taa 'kungoyaala. Aa, u Taara kà Taa kà Taa..... U Taara Se yɔrɔ dɔ la u sɛngɛlenba. U y'u Sìgi jiriba dɔ 'kɔrɔ k'u b'u sɛngɛlafyɛn Bɔ. Surukuba Nàn'i Kanto sonsannin ma ko:\n- N 'teri 'sonsan, nin jiri suma in kɔni ka Di nka minnɔgɔ b'an na dɛ! O dun bɛ Kɛ cogo di?\n-N 'teri 'suruku, n'an Wulila an na jiko Лɛɲini sira fɛ, sonsannin kan bɛ tèn.\nƆ, u sɛngɛlafyɛn bɔlen, u Wulila k'u Kɛ sira kan. U ye dɔɔnin Taama dɔrɔn ka Sin ka Bɔ kɔlɔn dɔ kan tèn. Surukuba y'i Ko:\n- Alahu akubaru, an n'an Min sisan.\nLɔgɔkurun kelen de tùn bànamininen dòn a kɔlɔn in da la kà juruflen kelen Blà kɛrɛ fɛ yen. Surukuba Sinna ka Bòli k'i Madon kɔlɔn na. O y'a Sɔrɔ hali sonsannin tùn tɛ Se k'a sènTà koɲuman minnɔgɔ 'bolo. Ɔ, tuma min na u bɛɛ Sera kɔlɔnda la, surukuba Siranna a y'i Jɔ kɛrɛ fɛ dɔɔnin. Sonsannin Nàna juruflen Tà k'a bɛ ji Bɔ. A ye kalo ni sankolo Ye kɔlɔn 'kɔnɔ. O kɛlen, a Kulela. A ko:\n- N 'teri 'suruku, e ka Nà nin kabako in Lajɛ tàn!\n- N tɛ Gɛrɛ n'i ma Лɛfɔ, surukuba ko tèn.\n- N 'teri 'suruku, kalo ɲumannin ni sankolo ɲumannin dɔ bɛ kɔlɔn 'kɔnɔ yan.\nO kɛlen surukuba fana Bòlila ka Nà. Nka a selen, a ma Sɔn ka flɛli Kɛ kɔlɔn in 'kɔnɔ. A y'i Jɔ sonsannin kɔ fɛ k'i Kanto.\n- N teri 'sonsan, kalo wɛrɛ ni sankolo wɛrɛ min ni Ala ta tɛ kalen ye, ne t'o Flɛ fyew, bari ko jɛlen tɛ o ye.\nAa, jaa-jaa kɔlɔn in tùn ye bilisi ta de ye. U Tor'o de la jinɛ jugu dɔ Girinna ka Bɔ. Yanni 'sonsannin k'i Pan ka Bɔ kɔlɔndala-jiri kan op, jinɛ jugu y'a Tà a tlo janw ma tèn. Surukuba Bòlila ka Taa ʃwɛ!\nƆ, jinɛ jugu Taara ni sonsannin ye kà Taa a Di bilisi ma o y'a Kɛ tlelafana na ye. Ɔ, surukuba kɛlen ka kunnafoni Sɔrɔ kɔ fɛ ko bilisi ye a 'teri sonsannin Kɛ na ye, aa! a nisɔndyalen Kulela dew. A ko:\n-Ee! bɛɛ ko ne nalonnen dòn nka ne kisilen Flɛ nin kelennin na dɛ! N b'a Fɔ n bɔnnaw bɛɛ ye k'u ʃi kana kɔlɔnkɔnɔ-kalo Lajɛ wa u kana kɔlɔnkɔnɔ-sankolo Lajɛ. Bari Ala ta t'u ye.\nFogo yeko: 1147101 - Bì: 385 - Kalo in: 8691 - Лinan: 68304.\nFura Yeko: 1449 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 119.


A jɛnsen na : 05/05/2021 - 17:18\nDiɲɛ setigijamanaw ka jɛkulu "G7" tɔndenw ja, mai kalo tile 4, san 2021, Lɔnduru dugu la. Ben Stansall Pool/AFP\nKunu tarata jamana nafolobatigi wolonfila n'a bɛ f'u ma ko "G7", ulu ka kɔkanko minisiriw ye lajɛrɛba kɛ. O lajɛrɛ senfɛ u ye hakilijagabɔ dɔ da kɛnɛkan n'a sɔrɔ u tɛna faraɲɔgɔnkan sinaya kolo girinya ni "Chine" jamana ye. U kafɔ la "Chine" ka jɔyɔrɔ bɛ ka boɲan kɔsɔbɛ diɲɛ kɔnɔ.\nDiɲɛ setigijamana ninnu kɛlen kɔ ka kuma u ka fɛɛrɛw kan "Iran ni Corée du Nord" ka mugujugu "nucléaire" kan. U ka kunu kumaɲɔgɔnya fanba ɲɛsinna "Chine" jamana de ma.\nU ka fɔ la "Chine" jɔyɔrɔ bɛ ka boɲan don o don ka taa fɛ diɲɛ sɔrɔ kow la, wa sisan a bɛ fɛ ka jɔyɔrɔ yira fana kɛlɛ minɛ ko fana la.\nO de ye "G7" jamanaw ka siran yɔrɔ ye. Nka "USA" kɔkanko minisiri Antony Blinken kafɔ la, ulu ŋaniya tɛ cogosila ka "Chine" juguya walima k'a kɛlɛ. Ale ko de "Chine" ka kɛwale dɔw tɛ adamadenya tabolo sariyaw baton.\nK'o de y'u ka bɛnbaliya sababu ye. Antony Blinken y'a fɔ fana k'a jamana ni "Royaume UNIS" jamana kɛrɛnkɛrɛn na bɛn n'u tɛgɛdi ɲɔgɔn, ka Chine wajibiya a ka bɛɛjɛfanga lafasabaaw ka hakɛ labaton "Chine" yɛrɛ jamana kɔnɔ.\nUlu dɔnrɔntɛ maa wɛrɛw ka hakɛ fana kan ka labaton "Chine" fɛ n'ulu ye Silamɛ Ouighourouw ye. O Ouighours ko in na kabi waati damadɔ erɔpu ka fara "USA "kan, u ni "Chine" ka fɔɲɔgɔnkɔw ka can. "Chine" kɔ, "Russie" fana y'a nin yɔrɔ sɔrɔ "G7" ka ɲɔgɔnye in na. U ka jalaki caman ɲɛsinna o jamana in fana ma adamadenw ka hakɛ labatonbaliya kama.\nFaransi sɔrasiw ye Ghislaine Dupont ni Claude Verlon fagabagaw ɲɛmɔgɔ faga\nMɔgɔ weelelen kɛnɛ kɛrɛnkɛrɛnnen ka ɲɛsin "Euro 2020" ɲɔgɔndan ma\nJoe Biden ye Donald DRUMP ka ɲangiliw wuli ka bɔ Chine ka forobabarokɛyɔrɔ Tik Tok ni WeChat kan\nMunna Joe BIDEN y'a kunsin "Europe" de ma, a ka taama fɔlɔ la ?\nDiɲɛ kɛnɛyako tɔnba, ye lajɛ dɔ kɛ fanta jamanaw k'a se ka bolocifura sɔrɔ\nUSA jamanaɲɛmaa Joe Biden ye tagama kɛ ka taga Tulsa dugu kɔnɔ\nSyrie jamana kan, mɔgɔ ba kɛmɛ duuru ni kɔ de bɔnɛla u nin na san tan kɛlɛ kɔ\nChine Marabagaw y'a latigɛ ko musow bɛ se ka den bange fɔ saba\nZinédine ZIDANE bɔra Real Madrid ndolantanlaw degikaramɔgɔya la, aw hakilina ye mun ye a ko kan?\nFaransi : Muso minnu bɛ donna-jiginsow kɔnɔ saniya, ye bɛnkan sɔrɔ n’u ka ''Hôtel'' ɲɛmɔgɔw ye.\nAung san suu kyi, Birmanie marabaga jɛkulu ɲɛmɔgɔ kɔrɔ, tun bɛ kiritigɛlaw ɲɛ ma.\nEspagne, denmisɛn tungalatagala ba yirika de makɔ bɛ dɛmɛ na Ceuta


Kàafla - Fàkan\nKàafla ye Baninkɔ dɔ ye. A bɛ Kulukɔrɔ marabolo la. O mara in 'kɔnɔ, a bɛ Joyila kolomi de fɛ. A n’o kubedugu cɛ ye bam 67 ye. A bɛ gàlodugu min fɛ, o ye Bankɔ ye, a n’o cɛ ye bam 7 ye. N’i bɛ Bɔ Bamakɔ i bɛ forobasira 6nan Minɛ k’i Kùnda Faana kan. N’i Sera yen, i bɛ Fara i kinin fɛ k’i Kùnda Joyila kan min ni Faana cɛ jànya ye bam 45 ye. I bɛ Bɔ Joyila ka Na ŋolo bugu, bam 40. N’i Sera yen, i bɛ Fara i ɲuman fɛ ka banakɔsira Minɛ, bam 25. I bε Tεmε Bankɔ kan, i bε bam 7 Boli Bankɔ ni Kàafla cε ka Sɔrɔ ka Don kàafladugu kɔnɔ.\nDùgu ni kɔrɔn cε Tubala de bε yen, tlebi fε Bankɔ, kεɲεka fε Fukuye, worodugu fε Kanso bamanan.\nKàafla sigili ni sisan cε ka jan. Kabi lawale dùgu in tɔgɔ ye Kàafla ye. Dùgu in Sigira Fàtumakɔrɔ Fɔnba de fε. Ale de Bɔra Ɲεndugu ka Na. A ka baara tun ye sεnε ye.\nKàaflakaw ka dugutigiya ye làadalata ye. A bɛ Yaala kinw ni ɲɔgɔn cε. Olu fɛ ye dugu tigiya bɛ Na kɔrɔya-kunda. Ni min ka Kɔrɔ dugulamɔgɔ bɛε ye, o de bɛ Sigi. Ni dugutigi Fatura, dugutigi kura bɛ Sigi kalo sàba o kɔ fɛ. Kàafla dugutigi kɔrɔw tɔgɔ flɛ nin ye : Cεblen, Fàyiri, Ncɔ, Kɔriba, Lamini, Seedu, Solomani. Ninnu bεε tun ye Fɔnbaw ye. Mɔgɔ min bɛ dùgu kun na bi, o ye ʃaka Fɔnba ye. Kàafla tun bɛ jàmanatigidugu min ka màra kɔrɔ, o ye Bankɔ ye\nKàafla ye kin 3 de ye : Munana, Kɔrɔnna, Bugula. Mɔgɔ 6350 de b’a kɔnɔ bi. A sigikɛnɛ bonya ye bam 10 ye kɛrɛ naani na. Dùgu in b’a sigiyɔrɔ kɔrɔ la nin ye.\nKàaflakaw ye bamananw ye. Siya wɛrɛ tɛ Kàafla. Yen jàmuw ye Fɔnba, Togola ani Kulubali ye nka furumusow jàmuw t’o la.\nSinankunya b’u ni Baalow ni Kulubaliw cε. Furusira b’u ni dùgu minnu cε olu ye : Koyala, Bankɔ, Tubala, Kanso bamanan, Funεna, Fukuye. Bamanankan dɔrɔn de bε Fɔ Kàafla.\nBaara caman bɛ Kɛ Kàafla i n’a Fɔ sɛnɛ, baganmara, jàgo, donsoya.\nNakɔsɛnɛ: mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye.\nBaganmara : misi, bà, saga, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma.\nBololabaara minnu bɛ Kɛ Kàafla olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla.\nNka nin bɛɛ la yen baara sinsinnenbɛ sɛnɛ de bε ten kan kosɛbɛ.\nFὲɛrɛ minnu bɛ dùgudenw bolo kungokɔnɔw fàgali la olu ye : manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, wɔlɔgɛn, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o la, ʃiladɔn mana dali, buturu.\nKokura nalenw dùgu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto.\nBaaɲumakɛtɔn minnu ni dùgu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ olu ye Bɔrn Fɔndɛn ni CMDT ye.\nKàlanko siratigɛ lakɔlikalanDaminεna Kàafla 1996 sàn. Dùgu ta don, kelen don wa san wɔɔrɔkalan don. O kɔ fɛ madarasa kelen bɛ yen. O fana ye sàn 6kalan ye dùgu fana ta don. Madarasa de Donna fɔkɔ nka lakɔlikalan fanga ka bon kosεbε..\nDiinɛ min bɛ Kàafla, o ye silamɛya ye. Diinɛ in donbaa ye Ncɔ Fɔnba ye. Misiri 4 de bɛ Kàafla. Dugu in dasiri ye 'Siracεtu ye.\nFarikolo-ɲεnajε sugu min fanga ka bòn Kàafla o ye ntolatan ye. Denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn wɛrɛ minnu bɛ yen n'u fanga bɛ ka Dɔgɔya ka T'a fɛ olu ye fɛrɛnfunun, berefili, bolominɛ-tlon, bɛlɛta, inɛɛri, nten, tugu. Nin ɲεnajεw bεε bε Kε fεrεba de la.\nKàafla kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla 2, kɔ 1, jɛ 1), jiriw ani kungofɛnw de Bɛ yen. Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : manɔgɔ, npɔliyɔ, ssalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, zeku, zàra, wulujɛga, bilinkitin, sajɛgɛ, nàna, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori.\nDùgu in kungodaw tɔgɔ flɛ : bεlεnin, fugaba.\nKùlu kelen min bɛ kungo in kɔnɔ, o ye kongonincεɲin ye.\nKaburudo 3 de bɛ Kàafla. U bɛ dùgu ni tilebi cɛ.\nKàafla, waatiwbɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tltma ye sanko siratigɛ la. Sanji hakε ye bl 182 ye sàmiɲε kelen kɔnɔ. U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la. Fùnteni sannadan ye 46 ye nin ka nεnε dugumadan Kε 13 ye. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.\n'Kabakomayɔrɔ tɛ Kàafla.\nFogo yeko: 1146269 - Bì: 188 - Kalo in: 7859 - Лinan: 67472.\nFura Yeko: 1073 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 70.


Pɛnkɔrɔnin - Fàkan\nPɛnkɔrɔnin Bɛ Sikaso marabolo an’a kolomi la, Gɔ̀nkaso galoda ani Kilela kafoda la. A ni Kilela cɛ Ye bam 50 ye ni k’a ni Gɔ̀nkaso cɛ jànya Kɛ bam 8 ye. A ni duguba min ka surun o Ye Sikaso ye. A n’o cɛ jànya Ye bam 38 ye.\nDugu minnu kɛlen dòn kà Pɛngoronin Lamini olu Flɛ : Nòyaaradugu B’a kɔrɔn fɛ, Nolabugu B’a tlebin fɛ, Ntɔ̀rla B’a ni kɛɲɛka ‘cɛ ni kà Kɔ̀rwedugu k’a ni worodugu ‘cɛ.\nKabi Pɛnkɔrɔnin Kɛra Pɛnkɔrɔnin ye, a ma Weele tɔgɔ wɛrɛ la. A tɔgɔ sɔrɔcogo 'kibaruya ma Di an ma. A tɔgɔ kɔnin bɔlen dòn dugu sìgibaa tɔgɔ fɛ ko Pɛngo.\nLaadala-dugutigiko Bɛ Pɛnkɔrɔnin sa, nka faama-dugutigi fana Bɛ yen min bɛ dugu ni faamaw cɛtaama Kɛ. Dugutigiya Bɛ kìn kelen ni jamu kelen ka bolo kan an’a bɛ Nà ‘kɔ̀rɔyakunda. Dugutigi ntanyali de bɛ Se kà Nà ni dugutigi yɛlɛmani ye.\nPɛngo, n’a ka baara tùn Ye sὲnɛ ye, de Ye Pɛnkɔrɔnin dugu sìgibaa ye. Kɔ̀ba Jamutɛnɛ de Bɛ dugutigiya la bì. Dugutigi kɔrɔ dɔw Flɛ : Pɛngo Jamutɛnɛ, Yafune ani Kulifɔrɔ Jamutɛnɛ.\nKìn fla de Bɛ Pɛnkɔrɔnin : Sebena ani Siginamina. Duguden hakɛya bɛ Taa 450 la an Bɛ dòn min na i ko bì.\nPɛnkɔrɔnin Ye Sɛnɛfɔdugu ye bamanankan fana bɛ Fɔ min ‘kɔnɔ kà Fàra Sɛnɛfɔkan kan. Nka kan fla ninnu na Sɛnɛfɔkan de fɔli Bɛ ‘ten kan. Jamu minnu Bɛ yen olu Ye Kɔnɛw ni Jamutɛnɛw ye. Sinankunya Bɛ nin jamu fɔlen ninnu ni Jamatɛ ani Tarawelew de ‘cɛ. Furusira Bɛ Pɛnkɔrɔnin kìnw ni ɲɔgɔn ‘cɛ, a jamuw ni ɲɔgɔn ‘cɛ a n’a ni dugu wɛrɛw ‘cɛ.\nBaarako siratigɛ la, sὲnɛ bɛ Kɛ Pɛnkɔrɔnin ka sago baara bɛɛ kan. Pɛnkɔrɔnin sὲnɛfɛn dɔw Ye kàba, malo, keninke, saɲɔ, tiga, galama, woso, zɛrɛ, ʃɔ̀, ani kɔɔri. Sὲnɛ kɛrɛ fɛ, nakɔbaara fana bɛ Kɛ. Nakɔjiri dɔw Flɛ : mangoro, lenburu, buyagi, manje, ani namasa. Nakɔlafɛn dɔw Ye : fòronto, tamati, nkɔyɔ, pɔmitɛri, salati, ʃù ani gan.\nKà Fàra sὲnɛ ni nakɔbaara kan, pɛnkɔrɔninkaw cɛsirilen dòn baganmara fana na. Bagan marata dɔw Ye misi, bà, saga, fàli, wùlu, lὲ ani jakuma ye. Kami, tonkɔnɔ, jὲnɛntubannin ani ʃɛ Ye kamanmafɛn marata dɔw ye. Laadalamɔni fana bɛ Kɛ pɛnkɔrɔninkaw fɛ dla dɔ la. O mɔni kɛminɛnw Ye jɔ ni kala ye. Jɛgɛmara-yɔrɔ fla fana Bɛ yen.\nBaara fɔlen ninnu kɔ fɛ, jago fana bɛ Kɛ Pɛnkɔrɔnin nka sugu tɛ yen. Jago minnu bɛ Kɛ olu dɔw Ye butigifeere, sὲnɛfɛn-feere, jiriden-feere, baganjago ani ʃɛfeere ye.\nNin Bɛɛ kɔ fɛ, pɛnkɔrɔninkaw bɛ bololabaara ni donsoya fana Kɛ. Bolalabaara kɛta dɔw Ye ŋununda, sìgilandla, segidla ani kalakadla ye. Donsoya bolodòn bɛ Kɛ dugu yɛrɛ ‘kɔnɔ.\nKungosogow fàgali la, fὲɛrɛ minnu Bɛ pɛnkɔrɔninkaw ‘bolo olu Ye marifa, bese ani kala ye. Fὲɛrɛ minnu Bɛ yen kungokɔnɔw fàgali la olu Ye: manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔ̀lɔjuru ani wɔ̀lɔgɛn. Fɛn minnu bɛ Kɛ sokɔnɔfɛnw minɛli la olu Flɛ: Jonbori (ka juru ncoma Fìli misi ‘ɲɛ, ncɔlɔ (ka misiden Dabɔ sin na), ka bagan masina Nɛgɛn kà Dòn a koronyɔrɔ la walima k’a Gɛn k’a Minɛ.\nYiriwaliko siratigɛ la, nin ko kura kofɔta ninnu Dònna Pɛnkɔrɔnin ‘kɔnɔ: pɔnpekɔlɔn, jabaranin, moto, jibanbew, kalalikɛ-mansin ani sὲnɛkɛ-mansin.\nBanɲuman-kɛtɔn minnu ni dugu Bɛ baara la bì olu Ye « Save the Children » ani « IRED » ye. Kà fara Banɲuman-kɛtɔn fɔlen fla ninnu kan, « PACEQ » ni « UNICEF » fana ye Pɛnkɔrɔnin Dɛmɛ kàlanko la.\nForobala-kàlanso kelen Bɛ dugu ‘kɔnɔ. Sànwɔrɔ-kàlan dòn min Dabɔra 1998 sàn. Kà fàr’o kan, baliku-kàlanso saba ni sigini-kàlanso kelen fana Bɛ yen. Lakɔlikalan de Dònna fɔlɔ w’ale fana fanga de ka bòn.\nLakɔlikalan sababu la Masa Kɔnɛ ni ʃaka Kɛra lakɔlikaramɔgɔw ye.\nSilamɛya, krecɛnya ani bolibato de Bɛ Pɛnkɔrɔnin. Laadalabato min bɛ Kɛ o bɛ Weele ko Suwula. Ale bato-kɛyɔrɔ kelen Bɛ yen. Dugu tnɛw Ye wugu ni ɲinɛ ye.\nNin ɲɛnajɛlako ninnu bɛ Kɛ pɛnkɔrɔninkaw fɛ an Bɛ dòn min na i ko bì: kɔɲɔ, denkundi, seliw, sànyɛlɛmaw, sànkunbɛn ani tɔnɲɛnajɛw. Лɛnajɛ fɔlen ninnu fɔliminɛnw Ye bala, flen, fle, ani jenbe ye.\nJiboli-yɔrɔko siratigɛ la, kɔ̀ fla ni dàla kelen Bɛ Pɛnkɔrɔnin. Ntɛbɛn de bɛ Sɔrɔ nin jiboli-yɔrɔ ninnu na. Kaana, kooro, ani koorokaara fana bɛ Sɔrɔ a jisigi-yɔrɔ ninnu na.\nDugu kungojiri dɔw Ye jala, banan, sanan, genun, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, ani nɛrɛ ye.\nNin kungofɛn kofɔta ninnu bɛ Sɔrɔ Pɛnkɔrɔnin kungo ‘kɔnɔ: warablen, miniɲan, dànkalan, duga, kungo kami, wɔ̀lɔ, bunun, baninkɔnɔ, tònkanjɔ ani bàla. Kulu 3 fana Bɛ yen kungow la.\nPɛnkɔrɔnin kaburudo Ye fla (denmisɛnw ta kelen ani mɔgɔkɔrɔbaw ta kelen) ye. Kelen Bɛ dugu ni tlebin ‘cɛ ni kà tɔ kelen Kɛ dugu ni kɛɲɛka ‘cɛ.\nWaati minnu bɛ Fɔ ɲɔgɔn ‘kɔ Pɛnkɔrɔnin olu Ye samiɲɛ ni tlema ye.\nSamiɲɛ bɛ Dabɔ Zuwɛnkalo la ni kà Kùncɛ Nowanburukalo la. Tlema bɛ Dabɔ Desanburukalo la ni kà Foori Mɛkalo la. Fonɛnɛ bɛ Dabɔ Nowanburukalo tlancɛ la ni kà Ban Fewuruyekalo la.\nGoniya hakɛ sannada bɛ Se 40 ma ni k’a dugumada Se 22 ma.\nKabakomayɔrɔ kelen min Bɛ Pɛnkɔrɔnin u b’o Weele ko Tiyugo.\nBlàdon : 2017-06-06 Yɛlɛmako laban : 2017-06-06\nFogo yeko: 1147120 - Bì: 404 - Kalo in: 8710 - Лinan: 68323.\nFura Yeko: 992 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 70.


A jɛnsen na : 19/04/2021 - 13:52\nSénégal, bolocili nɔgɔyara ni korona bolocifura ye, i dan y'i ka bugunatigɛ sɛbɛn jira kɛnɛyaso dɔ la dɔrɔn, yasa k'i boloci. © AP/Leo Correa\nA kɛbaga : Maï SANOGO Dɔ̀dɔ\nKabi ni koronabana bɛ diɲɛ kɔnɔ, jamanaw b'o cɛsirila halibi walasa k'a kɛlɛ. Ni seebajamanaw bɛ ɲɔngɔndan na bolocifura ko ra, farafin jamana fana b'o damana ko kɛra walasa ka bana in kɛlɛ u ka cogoya ra. O sababu la, cakɛda fila ye jamanaw faraɲɔgɔn kan koronabana kɛlɛ cogo ra. O cakɛdaw ka fɔ la Sénégal ni Rwanda ye ngwanaw ye korona ɲɛkɔrɔtigɛ fɛɛrɛw baaracogoya ra.\n"Etats-Unis" ka kunnafoni di gafe "USA to day" de kɔnan ka Sénégal bila lɔyɔrɔ filana na jamana 36 ra, minnu sera ka u cɛsiri koronabana kɛlɛli la diɲɛ kɔnɔn. A y'o kibaruya cari septembre kalo tile 6 san 2020 na.\nKunnafonidi gafe in ko Sénégal ye sebaya sɔrɔ jamanaba dɔw ɲɛ, i n'a fɔ "Etats-Unis" o min ye lɔyɔrɔ bisaba ni kelen na sɔrɔ.\nSénégal ye nin sɔrɔ a ka koronabana ɲɛkɔrɔtigɛ fɛɛrɛw le sababu ra. O fɛɛrɛ ye kunnafoni jɛlen carili ye koronabana ɲɛkɔrɔtigɛ cogo ra, ka dunanjigiso bila kɛnɛya baarakɛlaw bolokɔrɔ walasa ka mɔgɔ sigatɔw datugu yani sɛgɛsɛgɛliw ka kɛ o kan. Jamanaɲɛmaaw ye sɛgɛsɛgɛli fɛɛrɛ ta jona fana wa o jabi fana bɛ sɔrɔ jona.\n"Etats- unis" halibi cakɛda wɛrɛ ye jamanaw lalaɲɔngɔn dara. O jamanaw bɛ jamana kɛmɛ ɲɔngɔn bɔ. O cakɛda ye "Institut LOWY". A ka jabiw kɔ Rwanda jamana bɛ lɔyɔrɔ wɔɔrɔna na diɲɛ kɔnɔ, Togo gun ni b'o la, ka Tunisie jamana tugu o kɔ.\n"Institut LOWY OF SYDNEY" y'a ka dantigɛliw kɛ ni jateminɛ minnu ye, o bɛ dan janvier kalo, san 2020. O ye jamana 100 jateminɛ, jateminɛ cogo 6 kan. O jateminɛw ye banabagatɔ kuraw hakɛ ye, maa minnu fatura koronabana sababu ra, olu hakɛ, ani fɛɛrɛ minnu taara walasa mɔgɔw ka se k'o yɛrɛ sɛgɛsɛgɛ.\nDiɲɛ kɛnɛya tɔnba, OMS, ma a ka fɛla fɔ fɔlɔ ni ko ninnu na.


Mali: "Etats-Unis" ko marabajɛkulu ka waati sugandi kalafiliw bɛna kɛ min na\nA jɛnsɛnna : 07/04/2021 - 16:34 A falenna : 07/04/2021 - 16:40\nLinda Thomas-Greenfield, Etats-Unis lasigiden ONU kɔnɔ. © Pool photo by Greg Nash\nA kɛbaga : Mamady KABA Tugu an kɔ\nEtats-Unis y’a laɲini kunu Mali marabagaw fɛ, k'u ka waati sugandi kalafiliw bɛna kɛ o min kɔnɔ yani camancɛ-fanga kun ka cɛ. Etats-Unis y’o laɲini kamasɔrɔ diɲɛ tɔnba, ONU, ale sigalen bɛ lakana sabatili ko la Mali kɔnɔ nin waati la.\nONU ka lajɛrɛ dɔ sen fɛ kunu bɔlɔlɔ sira kan , Linda Thomas-Greenfield, n’ale ye Etats-Unis lasigiden ye ONU kɔnɔ, muso in y’a kanbɔ k'a laɲini kalafili jɛlen ka labɛn Mali la kɛrɛnkɛrɛnyala yani furancɛfanga kun ka cɛ.\nDiɲɛ tɔnba ɲɛmɔgɔ dankan Jean-Pierre Lacroix fana y’o laɲini kelen in fɔ ani k’u bi Mali politimɔgɔw lajija u ka fɛɛrɛw tigɛ walasa o kalafiw k’a kɛ basigi ani jɛlenya kɔnɔ. O min ye fɛɛrɛ dɔ ye walasa Mali jamana ka mara i'n’a fɔ sariyasunba b’a laɲini cogomina, Jean-Pierre Lacroix ka fɔla.\nFaransi lasigiden fana y’i kanbɔ, wa ko kalafiliw ka kɛ ka bɛn ni Mars kalo san 2022 ye.\nKamasɔrɔ kalafiliw ko fɔlen bɛ Mali la ka kɛ san 2022 daminɛ nka don kɛrɛnkɛrɛnnen ma sugandi a kola fɔlɔ.\nKunu lajɛrɛ in kɛnɛ kan fana diɲɛ tɔnba ONU ɲɛmɔgɔ dankan Jean-Pierre Lacroix y’a haminanko fɔ Mali lakana ko kan, kɛrɛnkɛrɛnyala a camancɛ yanfana na.


Kuba — Wikipedia bamanankan\nKuba ka fasojamana (Ispaniyakan na: República de Cuba) ye jigun jamana ye Karayibu kono. A lakafolen Kuba jigun, Isla de la Juventud, ani jigunfitiniw caman. Kuba duguw labonba ye Habana ye jamana faaba don. Jamana dugu ba filanan ye Santiago de Kuba ye.\nKuba jamanaden be yelen mogo miliyon 11 sanfe. A jatelen jigun manto lajamatigi ye Karayibu kono. A jamanadenw ka sedonko an' uka ladaw boora tayoro caman na, Taino mogow b' ola, ani Cibone, Ispaniya ka mara wati, farafin jonw doni, an' a suruyali Amerika ka Kelenyalen Jamanaw la.\nAyiti • Aruba • Bahamasi • Barnadosi • Curasao • Grenada • Jamaika • Kuba • Sin Lusia • Sin Vinsan ani Grenadiniw • Trinidi ani Tobago\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Kuba&oldid=37030 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 6 Mɛkalo 2016 à 09:33.


2016 sàn seli - Fàkan\nMumɛ > Bangudɔn > 2016 01 02\n2015 sàn Banna, an ka Jὲ ka 2016 sàn Bisimila\nSàn kura min Sera nin ye, 2016, o ye sàn barikama ye kaban bari a falen bε ko daliluma caman na.\nAn b’a da Minε a sàn don fɔlɔ ma. An gεrεsεgε Bεnna jumadonya ma ka Kε sàn kura tle fɔlɔ ye. Diinεtigiw ɲuman na, kεrεnkεrεnnenya la silamεdiinε, juma ye donba ye. N’a ma Лε ko sàn da Minεna o donba ma, o kɔrɔ ye ko kùnnawolo caman de bε Nà Ye an fε a ‘kɔnɔ.\nNi sàn kura Sera, mɔgɔ caman b’i yεrε Лininka ko yala ɲinan bε na Dya n na wa? Bεε ka laɲini bε Kε ko k’i Bɔ sàn bɔda ɲuman fε. Nka ɲininkali damadɔ Flε nin ye minnu kεli ka dɔgɔ mɔgɔw fε k’a sɔrɔ u nafa ka bòn fo ka tεmε :\nYala ɲinan selidenin walima seliba wali kelen Paki bε na Bεn don jumεn ma?\nYala ɲinan sunkalo bε Dafa wa tari a tε Dafa de?\nYala jakuma bε na kalo minεko jòli Kε ɲinan ?\nYala ʃu kòli tle fε dɔ bε na Kε ɲinan fana wa ?\nAn bε Se k’a Fɔ ko mɔgɔ tε nin ɲininkali ninnu ʃi Kε. Hali ni mɔgɔ dɔw b’a dɔw Kε, o kεli ye zannin kele-kelen ye. Sababu min bε nin ɲininkali suguw kεbaliya la o ye mɔgɔw m’a Dɔn fɔlɔ ko nin kùnnafoni ninnu bεε Dɔn sani sàn yεrε ka Se. A kùnnfoniw dɔnminεnw yεrε b’an ‘bolo an ka kanw na bì.\nDon n’a nataw la, an bε na To ka kùnnafoni dalilumaw Di 2016 sàn donjate kan nin sira kofɔta ninnu fε: kalo nɔɔrɔminε, tle nɔɔrɔminε, kalo yetaw tɔgɔw an’u jɔdonw ani sàn donbaw.\nBlàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2016-07-09\nFogo yeko: 1148633 - Bì: 143 - Kalo in: 10223 - Лinan: 69836.\nFura Yeko: 1563 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 56.


L'école expliquée aux parents- L'organisation de la vie à l'école- Kalanso gnanamaya sinfongnali\nKalanso yé gnanamaya yoro dô yé:Djadjuru ni bè lasôrôn kalandénw kèrèfè baaralaw blo n'a bè kuma kalanso gnanamaya sinfôgnali n'a chariyaw kan, a ni dénw ka lakalanni bè kôlôchi tchokomina a ni ka sôrôn kalanso gnanamaya la.\nWalasa aw den ka kalan bɛɲɛ ani a ka kɛ fasoden ɲuman ye, aw kelen tɛ.\nDuguma lakɔli la, aw den kalifa lendo dirɛkitɛri walima dirɛkitirisi ma.\nKaramɔkɔ kelen de bɛ aw den bolo, ni o bɛ wele kumadɔwla mɛtiri walima mɛtɛrɛsi, aw ni o de bɛ kuma aw den ka kalan ko la.\nMatɛrɛnɛli lakɔli la barakɛlaw dɔ fana bɛ yen ni olu bɛ wele ko ATSEM, olu bɛ demiseniw dɛmɛ bara dɔw la tilekɔnɔ.\nKolɛji la, kalanso ɲɛma bɛ wele Pɛrɛnsipali.\nYen kalansow ka bon, lakɔlidenw ka ca, wa mɔgɔ caman fana bɛ bara kɛ yen.\nKalan bolofara o bolofara karamɔkɔ kelen de bɛ aw den bolo; wa aw ni a ka karamɔkɔ ɲɛma de kuma ka caya aw de ka kalan ani a ka ladamu kan. O bɛ se ka aw bilasira aw ka se ale barakɛ ɲɔgɔn tɔw ma. Misalila,\nkalanso ladigilibaga ɲɛma min ka kɔlɔsili bɛ lakɔlidenw kan tuma mina ni u tɛ kɛ kalan na\nkalanso hakili dɔkɔtɔrɔ min bɛ se ka aw den dɛmɛ dɛmɛtogoya dɔ la ani ka a dɛmɛ fana a ka kalan sukandiliw la.\nYɛnɛmaya dɛmɛbaga ni ya sɔrɔ dukɔnɔ walima wariko gɛlɛyaw bɛ yen.\nAw bɛ se ka kuma kalanso dɔkɔtɔrɔ fɛ kɛnɛya kow la ani aw bɛ se kuma kalanso papiye ɲɛnɛbɔ bagaw fɛ tɔgɔ sɛbɛn ani wari sara kow la.\nLise la, ɲɛma bɛ wele Porowisɛri.\nYen barakɛlaw ni lise taw bɛ ye kelen ye.\nLojura bɛ demiseni minuw kan, barakɛla kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ yen olu kama, ka u bilasira u ka kalan wati bɛ kɔnɔ.\nLakɔli la, aw den bɛ se ka dumuni kɛ kantini la walima kalanso dumunikɛ yɔrɔ la.\nKolɛji ni lise dɔw la, a bɛ se ka yɛlɛma ka shi yen ɛntɛrina la.\nYɔrɔ yɛrɛw fana nafa ka bon aw den ma :\nKunafoli sɔrɔ yɔrɔw la a bɛ se ka liwuruw kalan ani ka ɲininiw kɛ\nSali dɔw dabɔra a ka lesɔnta kama\nKalan ni yɛnɛmaya cakɛdaw ani lise kalandenw ka sow ani tɔnw dabora fɛnw kama i na fɔ desɛn, dɔnkilida ani farikolo ɲanajɛ.\nKa bɔ kolɛji la ka ta lise la, dɔ bɛ fara demiseni ka bara kan. A ka liwuru kalan bɛ caya, lesɔn bɛ caya wa kalan sɛkɛsɛkɛli fana bɛ caya. A ka kalan minɛn bilanaw, liwuruw ani kayew kanga ka labɛn ni kalan min bɛ a bolo don mina. O minɛnw bɛ se ka sago yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛn nendo la.\nLakɔli ye ɲɛmaya yɔrɔ de ye. Walasa o ɲɛmaya bɛ kɛ nɔgɔya kɔnɔ, saria sɛbɛn dɔ labɛnedo min bɛ a fɔ ko min bɛ bɛn ani min tɛ bɛn. O saria bolofara dɔ bɛ wele ko layisite, a ka layini ye ka demiseniw dɛmɛ u ka ɲɛmaya kɛ jamana ladamun kɔnɔ i na fɔ hakilina di yamariya ani musomaniw ni tiɛmaniw bɛ ka minɛ kelen ye.\nAw den bɛ se ka a sendo lakɔli kow la: a bɛ kuma a tɔɲɔgɔnw tɔgɔla, a bɛ hakilinaw di lakɔliden ka ɲɛmaya ɲɛnɛbɔ togo ɲuman kan, walima kantini walima lakɔli ka bɔliw kan ; a bɛ se ka a sendo fana sigida maratogow ɲuman bara la, ɲɔgɔn dɛmɛ kama.\nAw mana kɛ faransɛ de ye walima dunan de ye, aw fana bɛ se ka wote lakɔliden sɔmɔgɔw ye minuw bɛna kuma aw tɔgɔ la ɲɔgɔnyew la minu bɛ wele ko ‘’konsɛyw’’, aw yɛrɛ fana bɛ se ka ta o bara kama ni wote kɛra aw ye.\nNi aw tara mi konsɛyw la, aw ni tɔw bɛ ŋaniya dɔw ta ani a bɛ aw se ko kɛ lakɔli ɲɛnɛbɔ togola.\nA kaɲi sɔmɔgɔw ka se karamɔkɔw ma ka kuma u den ka kalan ko la. Aw bɛ se ka kunafoli sɔrɔ ɛntɛrinɛti fana fɛ bari kalansow la kunafoliw labɛn nendo ɛntɛrinɛti, aw bɛ se ka u lajɛ ka aw to so. Aw bɛ kalan gafe, ani sɛkɛsɛkɛ bara min kanga ka kɛ, nɔtiw, kalan shomew bɛ ye.\nNi aw ye aw den ka kalan kɔlɔsi, o kɔrɔ ko aw ye aw seko kɛ a ka kalan ni maya sabatili la.


Taraso2 - Fàkan\nTaraso II Hɛrɛmakɔnɔ\nTaraso II bɛ Kucala kolomi fɛ Sikaso marabolo 'kɔnɔ, Koloniŋɛ galoda 'kɔnɔ. Jamanatigi-duguko tle la, Molobala tùn ye a ka jamanatigi-dugu ye. O Molobala kelen Tlara ka Kɛ a ka kafoda ye. Bi-bi in na, Molobala yɛrɛ ye Koloniŋɛ galoda galotigi-dugu ye. Lamini na, Taraso bɛ Fɔ duguba min fɛ kosɛbɛ o ye Kucala ye, a ni min cɛ ye bam 50 ye.\nTaraso II, ni Hɛrɛmakɔnɔ bɛ Fɔ ka Fàra a tɔgɔ kan, ye Koloniŋɛ galoda dugu dɔ ye.Taraso II mɔgɔw Bɔra dugu dɔ la ko Taraso. A tɔgɔ ma Yɛlɛma ka Bɔ o dugu tɔgɔ la nka flanan (II) dɔrɔn Fàrala a tɔgɔ kan k'o Dànfara ka Bɔ a bɔdugu ta ma.\nTaraso II tìgiya bɛ dugutigi 'bolo. Faama-dugutigiya bɛ u fɛ yen. Dugu tìgiw ye Tarawelew ye. Ni dugutigi kura bɛ Sìgi, sugandili bɛ Kɛ Tarawelew 'cɛ la. Kɔrɔyako tɛ yen dugutigiya ye.\nTaraso II ye 'dugu ye min tùn bɛ Jate buguda ye sani a k'a ka duguyasɛbɛn Sɔrɔ 1998 sàn kalo 09nan tle 21. A tu Tigɛra mɔgɔ min fɛ o tɔgɔ ye ko Fatɔgɔma Sidiki Tarawele. Ale ye sɛnɛkɛla ye. A Wulila ka Bɔ Taraso, n'o fana bɛ Weele ko Tarakan, ka Nà i dàntɔgɔla-dugu Sìgi k'o tɔgɔ Da ko Taraso II.\nTaraso II Hɛrɛmakɔnɔ tɛ dugu belebele ye. Dugu ye kìn kelen pe de ye. A kɔnɔmɔgɔ ye mɔgɔ 358 ɲɔgɔn ye. A sìgikɛnɛ man bon kosɛbɛ.\nTaraso II bɛ sìgiyɔrɔ min na bì o y'a sìgiyɔrɔ flanan ye. A sìgiyɔrɔ fɔlɔ tomon bɛ yen. O bɛ Weele ko Polɛrɛ tomon.\nSiya caman tɛ Taraso II 'kɔnɔ. Miɲankaw dɔrɔn de bɛ yen. Jamu kelen de bɛ dugu 'kɔnɔ n'o ye Tarawele ye. Kan minnu bɛ Fɔ Taraso II mɔgɔw fɛ olu ye mamara (miɲankakan) ni bamanankan ye. O kan fla la, mamara de fɔli fanga ka bòn ni bamanankan ta ye.\nBaara sugu caman bɛ Kɛ Taraso II. Sὲnɛ y'a baaraw la fànba ye. Sὲnɛfɛn minnu bɛ Sὲnɛ yen olu Flɛ: kɔɔri, keninke, saɲɔ, tiga, ʃɔ, bεnε, soza, zεrε ani malo.\nSὲnɛ bɔlen 'kɔ a la, nakɔko fana fanga ka bòn yen. Jiriforo sugu minnu bɛ yen, olu Flɛ: mangoro, lenburu, manje, sɔmɔ. U ka nakɔlafεn kɛnɛ sɛnɛtaw ye gan, salati, jaba, ʃù, fòronto ani nafεn wεrεw ye.\nBaganmara siratigɛ la, u bɛ misi, saga, bà, fàli ninnu bɛɛ dɔ Mara. Tarasokaw fana bɛ kamanmafɛnw Mara i n'a fɔ ʃε, kami, tonkɔnɔ ani kɔnɔ.\nMɔni bɛ Tarasokaw ka baaraw la. Laadalamɔni na, u bɛ mɔni Kɛ ni jɔ, zɔlɔ ani pɔpɔlɔ ye. O mɔni ninnu kɛyɔrɔw ye nungtaan, lɔcoy, buguulokɔ, sidiki wii mɔnikɛ-yɔrɔw ye.\nTarasoka bɛ jago fana Kɛ. A ka jagofɛnw ye sɛnɛfɛnw ye. Dɔw bɛ butikifeere ni baganfeere Kɛ. Taraso ye lɔgɔdugu ye. A sugu bɛ Jɔ taratadonya fɛ.\nDonsoya dɔɔnin bɛ Kɛ Taraso. Bololabaara misɛnnin minnu bɛ Kɛ yen o dɔw ye motodla ye, jiriʃi ani geseda.\nYiriwa sira caman Dayɛlɛnna Tarasokaw ye bìkow la. Yɛlɛma kura caman Dònna Taraso II dugu kow la i ko kɛnɛyaso ni denjiginso. Baarakɛminɛn kura dɔw Nàna dugu ’kɔnɔ i n’a fɔ ɲɔʃimansin ni jabarin. Kɔɔrisugu ni motow ani kalalikɛmansinw bɛɛ b'o la. Sɛnɛkɛ-mansinw ni wotorow fana bɛ dugu 'kɔnɔ bì.\nBaɲuman-kεtɔn sìgiyɔrɔma caman Nàna ni yiriwa siraw ye dugu ma. K'a Tà baɲuman-kɛtɔnko daminɛ na Mali 'kɔnɔ ka Nà Se sisan ma, Taraso II ni baɲuman-kɛtɔn caman ye baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ dugu ɲɛtaasiraw fɛ. O baɲuman-kɛtɔnw la fànba ye PACR, PGT, PGR, CMDT ye.\nBaɲumankɛtɔn minnu ni dugu bɛ baara la halibi olu ye PGR, CMDT, CVC, USAID, CRC.\nU kelen-kelen ye yiriwalisira minnu Dòn dugu 'kɔrɔ olu Flɛ:\nPACR : dugumɔgɔw kàlanni ʃεmara kεcogo ɲuman na, denjiginso jɔli\nPGT: kùnnafonidi kεcogo dugudenw ye\nPGR: dugumɔgɔw kàlanni sεnεfεnw jate bɔcogo ɲuman na\nCMDT : kɔɔrisεnε yiriwali\nCVC : dugumɔgɔw kàlanni ɲɔsεnε yiriwali la\nCRC : dugumɔgɔw kàlanni sumanʃiw lasagoko ɲuman na ani dugukolo-sεgε kεlεli.\nKàlanyɔrɔ dànsigi-yɔrɔ fla ye ɲɔgɔn Sɔrɔ Taraso II dugu 'kɔnɔ: Madarasa ni balikukalan. Madarasa Jɔra dugu 'kɔnɔ kabini 1986 sàn na. Balikukalan Nàna o 'kɔ sàn kelen, kɛrɛnkɛrɛnnenya la 1987 sàn. Madarasa ye kàlanso 2 ye min dakun fɔlɔ ye sànwɔɔrɔ-kalan ye nink'a dakun flanan Kɛ sànsaba-kalan ye. Baliku-kalanso ye kàlanso 1 ye. Madarasa de fanga ka bòn ka sago kàlan tɔw kan.\nDiinɛko siratigɛ la, bato min bɛ Taraso 'kɔnɔ o ye silamɛya ye. Diinɛ wɛrɛ tɛ yen fɔlɔ. Misiri kelen bɛ dugu la silamɛya faridaw bɛ Latlen min na. Silamɛya yɛrɛ Dònna dugu 'kɔnɔ mɔgɔ min fɛ o tɔgɔ ye ko Fatɔgɔma Sidiki Tarawele. A Dònna 1982 sàn na ka dugu To bugudaya.\nTaraso ɲɛnajɛko ka ca. Лɛnajɛ minnu ye gintannako ye dugu 'kɔnɔ olu ye dugu ka yεrεta sanyεlεma ye, kɔɲɔ, seli, denkundi ani kuranεjigin. A ɲɛnajɛ ninnu fɔliminɛn fànba ye bɔnɔ ni flen ye.\nJiboli-yɔrɔ minnu bɛ Taraso II kungo 'kɔnɔ olu ye kɔ ni dàla ye. Kɔ kelen bɛ dugu ka bolo kan ani dàla kelen. Dugu ka mɔniw bɛ Kɛ o yɔrɔ ninnu na.\nKabakomayɔrɔ tɛ Taraso II 'bolo 'mɔgɔ bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kan\nBlàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-07-29\nFogo yeko: 1146270 - Bì: 189 - Kalo in: 7860 - Лinan: 67473.\nFura Yeko: 1369 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 63.


Sàmori - Fàkan\nSàmori fà tɔgɔ Ye ko Lanfiya Tùre, o Sìgira Maɲanbaladugu, Koɲan jàmana kan. Ni Lanfiya tɛ jàgo la, a b'a baganw Kɔ̀lɔsi. A mùsow bɛ ci Kɛ. Kàmaralaka minnu tùn ye jàmanatigiw ye, olu denmuso kelen tùn Bɛ Lanfiya ‘kùn, ko Masorona.\nSàmori wololen na Kɛ 1830 sàn na. A y'a ka denmisɛnya fànba Kɛ a beenna na. K'a To funankɛ ye, Sàmori tùn mana Dòn ‘jɛ o jɛ la, a bɛ k'o ɲɛmaa ye. A flan bɛɛ sɔ̀nnen B'a ye k'a d'a kan denmisɛn hakilima dòn, w'a bɛ fὲɛrɛ Sɔ̀rɔ ko bɛɛ la. Tɔ̀ɲɔgɔnya la, a ma màasi Fùsaya si ye. A tɛgɛ lablalen : min mana Sɔ̀rɔ o bɛ Tla tɔ̀ɲɔgɔn bɛɛ ‘cɛ. A tùn ka ko ka di a flan bɛɛ ye. Yɔrɔkelensigi ma Se kà Diya Sàmori ye. Ay'a Лini a fà fɛ kà Taa jùlaya la. Jàgo Diyara Sàmori la nk'a tùn t'a yὲrɛ Màjigin màasi ye. Odun ni jàgo tɛ Bὲn. N'i y'a Ye kὲlɛ la, bolokurunnakɛlɛ dòn. Dalakɛlɛ tɛ. Kuma caman lankolon, a tɛ Se o la. Sàmori tùn Ye kamalenkɔrɔ sanfa dugufa de ye. a mana Yɛlɛ, a ɲinw B'i ko waraba taw. A man'a ɲɛ Jɔ̀ i la i b'i kùn Sùuli. Bìlisibɔnsɔn de tùn dòn : a bolo fla jɛlen dòn. A tùn bɛ Fɔ ko màa ka ɲɛɲinini tɛ Se o màasugu la. Sàmori B'a ka jàgo la dɔgɔduguw ni ɲɔgɔn ‘cɛ. Sìselakaw Nàna Bìn Maɲanbaladugu wɛrɛw kan k'u bɛ Taa n'o baganw ye. O ye Sàmori Sɔ̀rɔ dùgu ‘kɔnɔ. A ye dùgu kamalen damadɔw Fàra ɲɔgɔn kan kà bìnkannikɛlaw Gɛn. U ma hali bagan kelen Sɔ̀rɔ kà Taa n'a ye, wa kὲlɛ ma Diya u la fana. Sàmori ka kὲlɛkuntigiya taamaʃyɛn Kɛra o kὲlɛ ye.\n‘Sàn danmadɔ o ‘kɔ, u Sèginna kà Nà Bìn dùgu in kan tun. O ye Sàmori Sɔ̀rɔ taama na. Nìn sèn in na, u ma Dàn mìsisonya ma. U ye ‘cὲ caman Fàa kà Taa ni mùsow ni denmisɛnw ye jɔ̀nya la. Sàmori ba Masorona Kàmara tùn Mìnɛn'u fɛ fana.\nO ci Taara Fɔ Sàmori ye. A girinbaatɔ Sèginna k'a Sɔ̀rɔ dùgu bɛ kà Jèni halisa. Sàmori Ko k'a yὲrɛ bɛ T'a ba Kùnmabɔ Sìselakaw fɛ. Sàmori Taara o wula bɛɛ. A ma Taa ni màramafɛn y'a ‘bolo. A Taara Màdina, Sisew ka dugu. A y’i Sin Sere Bùrulaye ma, morifaama. Sìselakaw tɛ Se kà juguman Kɛ Tùrelakaw muso la. O Ye diɲɛ kɔ̀rɔlen ye. Sàmori y'i Màjigi faama ye k'a Лìninka a bɛ Se kà min Kɛ yaasa fàama k'a ba Labla.''N'i ye jɔ̀nkɛ kamalen 7 Di n ma, n b'i ba Labla.'' Sàmori k'o la :''o tɛ n’bolo fɔlɔ. Ne Ye ‘denmisɛn ye, n ka jago ma yiriwa fana. N b'a Лini i fɛ i k'i Mùɲun. N bɛ jɔ̀nkɛ 7 Лini ka D'i ma''. Aa…. Ne tɛ Se kà Mùɲun k'o bɛɛ Màkɔnɔ. Ne yὲrɛ ka sira tɛ Se kà jùlaw fɛ''. ''Ne fana t'a Лini kà To jùlaya la. N'i Sɔ̀nna kà n Blà i ka kὲlɛdenw fɛ, a Mɛn o mɛn n b'i ka jɔ̀nkɛ 7 Di kà n ba Kùnmabɔ''.\nSere Bùrulay ye Sàmori Lajɛ fefew, a ɲɛ B'a la ‘cὲ dafalen dòn. A y'i Miiri, a Sɔ̀nna. Sàmori Kɛra kà sofa dɔ ye. Fàama bolokɔrɔsofa kɔ̀ni. Mùn na Sere Bùrulay Siga-sigara kà Sàmori Tà ? O tùma a tùn tɛ nìn kamalenkɔrɔ in fɛ sofa ye wa? O tɛ. A tùn Fɔr'a ye de ka Tὲmɛn ko màa min bɛn'a ka fànga Tiɲɛ, o tigi tàamaʃyɛn ni Sàmori bɔlen. Sàmori ka jùlaya Banna Màdina. A Kɛra kὲlɛden ye. O yὲrɛ tùn bὲnnen B'a la ni jùlaya ye.\nSàmori Sera k'a ba Labla ni jɔ̀nkɛ 7 ye. Sere Bùrulaye ma Dèli kà nìn ɲɔgɔn ‘cὲ farin Sɔ̀rɔ a ka màaw la. O de kosɔn, a ma Sɔ̀n Sàmori ka Taa. Taali yὲrɛ tùn nège tɛ Sàmori la blen. A ni fàama Diyara fo k'u Kɛ teri ye.\nNkà fàama dɔgɔkɛ Sere Bìrema kɔ̀ni tùn t'a fɛ. O tùn diminen Bɛ Sàmori ‘kɔrɔ bawo o ma Лìnɛ cyὲndalaw ni domaw ka fɔlen ‘kɔ. Ale kɔ̀ni hakili la, a Fɔra ko cɛ min bɛ n'u ka fànga Tiɲɛ o tɛ ‘màa wɛrɛ ye Sàmori ‘kɔ. A ye kuma sugu bɛɛ Fɔ a kɔ̀rɔkɛ ye. O ma Sɔ̀n kà Sàmori Gɛn. Don o don, dɔ de bɛ Fàra Sàmori ni Sere Bùrulay ka teriya kan, bawo ni Sàmori tɛ, a ka kὲlɛ caman tùn bɛ Tiɲɛ a ‘bolo.Sàmori ye ‘sàn duuru Kɛ fàama ka màndiya la. Sere Bùrulay Sàra 1859 sàn na. Sere Bìrema Sìgira fànga na. Sàmori n'a ba Bòlila bawo Sere Bìrema tùn b'a Лini k'a Fàa. A bolo lakolon Nàna Sìsew bara cogo min, a bolo lakolon Taara ten. Nk'a ye fɛn kelen Sɔ̀rɔ kà Taa n'o y'a ‘bolo, fɛnba yὲrɛ : Sàmori ye sìlamɛya fana Sɔ̀rɔ Sere Bùrulay de bara. A y'a ka tùlu sàba Di kà Tuubi yèn. A y'a Fàamu ko sìlamɛya bɛ Se kà Kɛ sababu ye kà kὲlɛdenw dusu Lamin kὲlɛ la, ‘kafiriw' kὲlɛli kɔ̀ni. Sere Bùrulay tùn bɛ Baga dùgu dɔw ma ka Taa Bì olu kan k'u Ye kafiri ye.\nSàmori n'a ba selen Maɲanbaladugu, a ba Sàra yèn. A fa tùn Taar'i Sìgi Sàmori ye sàn sàba kɛ Beretefaama ka kὲlɛkuntigiya la. A Bɔra o fana na. Sàmori tὲmɛnen ‘sàn 30 kan, a K'a tɛ kὲlɛ Kɛ màasi ye blen f'a yὲrɛ. A ye wele Blà ka kὲlɛdenw Лini fàn bɛɛ. A ye cὲ caman Sɔ̀rɔ bawo màaw b'a ka cὲfarinya Dɔn. Màaw b'a Bɔn fana ko Sàmori bolo ka ɲì f'a bɛ Лìn'a yὲrɛ ‘kɔ. Sàmori ka sofaw Cayara. Màa sugu bɛɛ tùn B'u la. A dɔgɔkɛ fla tùn B'a nɔ̀ fɛ : Keme Bìrema ni Manigwɛ Mori. Olu tùn ye kὲlɛtigiw ye. A n'a ka cὲw Taar'u Sìgi Sokurala. U tùn bɛ Balo kὲrɛfɛduguw bìnkanni na.\nBerete fàama de Kɛra sababu ye kà Sàmori ka kὲlɛbolo ci, ka Sàmori dɔgɔkɛ fla Mìnɛ. Sàmori Taar'i Sìgi Jàla. O n'a beena tùn man jan. A y'a Лini Jàlakaw fɛ u k'a Kɛ kὲlɛtigi ye. Jàla tùn Ye dugunin ncinin ye. ‘Cὲ 7 dɔrɔn de tùn Ye Sàmori ka kὲlɛdenw ye.\nSàmori Fɔlɔla dùgu lamini ni tàta ye la. O kɔ a y'a fà Lana dùgu ‘kɔnɔ. A ye cὲw Tà k'a ka kὲlɛbolo Bugun. A tùn b'a ka kὲlɛden Ladon koɲuman. A fà ka mìsiw bɛɛ Taara kὲlɛbolo in ladonni na.\nSàmori ni Manakɔrɔ Kàmara Blala ɲɔgɔn na. O y'a ka kὲlɛbolo Blà kà Taa Sàmori Kὲlɛ Jàla. Sofa 50 dɔrɔn de dun Bɛ Sàmori (bolo. Nkà Jàla tùn sìgilen Bɛ kùlu de ‘kùn na, k'a lamini ni tàta ye. Manankɔrɔ ka màaw bɛ kà kùlu Yὲlɛn. U ka ca bà n'a ʃi ye. Fὲɛrɛ fosi dun tɛ kὲlɛ la ni Sàmori tɛ min Dɔn. Yànni su ‘cɛ, kὲlɛ Banna kà Sɔ̀rɔ hali ‘màa kelen ma Jogin Sàmori ka cὲw la.O kὲlɛ diyalen Sàmori la, a Bɔra Jàla kà Nà Sìgi Sanankɔrɔ.O tùn Ye ‘duguba ye, w'a beennakaw de Bɛ yèn fana. A ka kὲlɛbolo Bònyana yèn kosɛbɛ. A ye sofaw Kàlan màrifalakɛlɛ la. Sìlamɛya mana diya min ye, a b'o Tuubi.\n1862 sàn na, Sàmori ye Koɲan jàmana bɛɛ Kὲlɛ. ‘Sàn o sàn, dɔ bɛ Fàra a ka fànga kan. A ma ’dugu si Tɔ̀ɲɔn k'a Ser'i la n'i Sɔ̀nn'a ye. A ni Manankɔrɔ yὲrɛ Labanna kà Bὲn. Jàmanaɲɛmaa Ye Manankɔrɔ ye, kὲlɛtigi Ye Sàmori ye. Nkà bɛɛ y'a Dɔn ko fàngatigi Ye Sàmori de ye. Manankɔrɔ ta Ye musalaha ye.Koɲan jàmana bɛɛ B'a ‘bolo sa. A tɔ̀ Ye Sìsew ni Beretew ye. A ma Tù olu la fɔlɔ. Sere Bìrema Sìse ni Sabadugukaw Bɛ ɲɔgɔn na. A hakili tɛ Sàmori la. Beretew fana Bɛ kὲlɛ la Gundo, olu hakili tɛ Sàmori la.\nSàmori y'a yὲrɛ Kɛ Sere Bìrema ‘dὲmɛbaa ye, kà dùgu dɔw Kὲlɛ k'o nàfolo tla Di Sere ìirama ma. A mana ‘kὲlɛ o kὲlɛ Kɛ, nàfolo tla bɛ ci kà Taa Di Màdina Sere Bìrama ma. O Dar'a la. u Jɛra kà Beretew Kὲlɛ k'olu ka fànga Tiɲɛ. O kὲlɛ bannen, siga si tɛ Sàmori ni Sere Bìrema yὲrɛ ka kὲlɛ la blen. Sàmori ma Sɔ̀n kὲlɛ ma fɔlɔ.A ka kὲlɛdenw tùn sɛgɛnnen don. A y'i Kɔdon kà Taa Wòrodugu. Sere Bìrema y'a Лini kà Sàmori ka kὲlɛbolo sɛgɛnnen in tɔ̀ Lase.O ma Diya Sìselakaw la. U Bòlila. Sàmori ye caman Mìnɛ u la ani sow ni marifaw. A Sèginna kà Taa Sìgi Sanankɔrɔ. Yènkaw y'a Kùnbɛn i ko màsakɛ. A Kɛra Sanankɔrɔ fàama ye.\nSabadugu fana tùn Ye jamana dɔ ye, a fàamadugu Ye Bisandugu ye. Sàmori ye o jàmana Kὲlɛ sìɲɛ 2 kà Se o la (1874 sàn na). Sàmori Taar'i Sìgi Bisandugu. A ni Kankan Fàama ye ɲɔgɔn Dὲmɛ kà Kankan kὲrɛfɛduguw Kὲlɛ. O Kɛra sababu ye kà dɔ Fàr'a ka fànga kan. 1878 sàn y'a Sɔ̀rɔ Sere Bìrema Kɔ̀rɔla. A y'a denkɛ Mɔrlay Kɛ kὲlɛtigi ye. O y'i ta Kɛ Sàmori ka dùgu dɔw kὲlɛli ye. Sàmori ye kὲlɛ Sin Mɔrlay ma k'o ka kὲlɛdenw Mìn'a la. Sìselakaw ka fànga bɔsilen Flɛ u la. A ye daga Sìgi Kankan ‘da la k'o Mìnɛ 1880 sàn.O ‘kɔ a ye Màdina Mìnɛ nk'a ma ‘fɛn Kɛ Sere Bìrema na. A Hinɛn'a la. A ka ɲùmanya de y'a To ‘màa caman Tùgur'a la.Sàmori ka gàloduguba tùn ye Bisandugu ye. ‘Màa 300 000 de tùn Bɛ a ka fànga ‘kɔnɔ 1880 sàn na. Tùbabu tùn sìgilen Bɛ kɔ̀gɔjida la jàgo ‘kan ma. u bɛ ka fὲɛrɛ Tìgɛ kà Dòn Afriki ‘kɔnɔ. U yὲrɛ ka fɔ la, k'a kùn tɛ dɔwɛrɛ ye jàgo ‘kɔ. 1880 sàn na, u Sera Kìta. u bɛ kà dùguw Mìnɛ u tìgiw la. Dakabanan marifaw B'u ‘bolo. Fàrafinw ma Dèli kà min ɲɔgɔn Ye jànko kà kὲlɛ K'a la. Sàmori ni Tùbabuw ka kὲlɛ fɔlɔ Kɛra Keɲeran. Sàmori ye yèn To Tùbabuw ye. A ka sofa caman Tora o kὲlɛ la. Tùbabuw ye Keɲeran Blà kà Taa Kìta, nkà yànn'u ka Se Kìta, Sàmori ka sofaw ye caman Fàa u la.1882 sàn ni 1883 sàn na, Sàmori y'a dɔgɔkɛ Keme Bìrema Blà kà Taa Mànden ni Wasolon Kὲlɛ. O waati kelen na, Tùbabuw ye tàta Jɔ̀ Kìta.U Dònna Bàmakɔ 1883 sàn kalo 2nan kà jin dɔ Jɔ̀ yèn fana, bawo u tùn sirannen Bɛ Sàmori ni Fula Amadu ɲɛ. Kɛmɛ Birama ni Tùbabuw ye ɲɔgɔn Sɔ̀rɔ Wɔnyɔwayankɔ la.O kὲlɛ Digira Tùbabuw la f'u Sèginna ‘kɔ. U ka kὲlɛden caman Bòlila yὲrɛ. O Kɛra 1883 sàn kalo 4nan. Sàmori bɛ k'a ka mara Bònya kà Taa Wòrodugu fàn fɛ ani Jòliba fan fɛ.A ye Sàgajigi ka mara Mìn'a la.\nKàbini Kɔɲan kὲlɛ Banna, Sàmori Taar'i Sìgi Sanankɔrɔ k'a ka kὲlɛtigiw Blà kὲlɛ la. A tɛ Fɔ a yὲrɛ ma Sàmori blen fo Almami. Kɔrɔn kὲlɛkun Ye sow sànni ye ; Worodugu kὲlɛkun ye marifasansira lablali ye. Sofaw ye kɔrɔn kὲlɛ fo kà Se Kɛnɛdugu. Cὲba tùn sìgilen Bɛ Sikaso. A ni Làji Umaru denkɛ Amadu tùn ka di. Cὲba y'a Fɔ a ka jùlaw ye u kàna sò Feere Sàmori ka cidenw ma. O de Digira Almami na.Sàmori tùn y'a Fɔ a ka kὲlɛtigiw ye u ka màaw Latuubi. Kὲlɛtigi Lagaman Fali min ye Tlèbin kὲlɛ Kɛ, o ye màaw Tuubi kà Sɔ̀rɔ a ma Kɛ ni tɔ̀ɲɔni ye. Nkà Keme Bìrema ye min Blà kà Taa Kɔrɔn kὲlɛ Kɛ, Tari Mori, o ye màaw Tuubi diya-goya la, kà boliw Cì ani kà kɔ̀mɔkow Bàli.\nBamanaw Murutira. Cὲba Fàrar'u kan kà Sàmori Kὲlɛ (1884 sàn na). Cὲba n'a dɔgɔkɛ Bàbenba tùn Bɛ a kɛnɛ kan u n'u ka kὲlɛdenw. Sàmori ka sofaw Blàla jugu fla ni ɲɔgɔn ‘cɛ : Bamananw Bɛ fàn kelen, Kɛnɛdugukaw Bɛ fàn dɔ. U ye dɔgɔkun danmadɔ Kɛ o kὲlɛ la, nk'a ma Diya Sàmori ka sofaw la. O diyalen Cɛba la, a y'i Лɛsin yɔrɔ wɛrɛ kὲlɛ ma.\nAlmami ye kὲlɛtigi wɛrɛ Blà Tari Mori nɔ̀ na kà ta Tùgu Bamananw na 1885 sàn. O kɛlen, Cὲba Siranna. A ye dὲmɛ Лini Tùbabuw fɛ Bamakɔ. Yànni nin tùn ka Kɛ, Sàmori tùn mana ‘jàmana o jamana Mìnɛ, a n'olu tùn bɛ Bὲn ‘ko la. U fana tùn bɛ Sɔ̀n a ye ka d'a ka màaɲumanya n'a ka fonisireya kan. Nkà sisan, murutiw y'a dùsu farinya. A ka fànga bɛ dakun min na, o ni hinɛ tɛ Bὲn.\nSàmori ni Anglɛw\nBamananw ka muruti bannen ‘kɔ, Sàmori ye Saralɔn sira Yὲlɛn jàgo la. Kὲlɛtigi Bìlali de y'o kὲlɛ Kɛ, k'a Tà Bisandugu (Sàmori ka galodugu) fɔ kɔ̀gɔjida. Anglɛw kɔnɔ gwanna. U tùn ye ci Blà kà Taa Almami ma. O y'u hakili Sìgi k'ale tɛn'u ka jàgo Bàli. Anglɛw de tùn sìgilen Bɛ kɔ̀gɔjida la Fritɔn, jàgo ‘kan ma. Olu de tùn bɛ màrifa Feere Sàmori ma. Anglɛw Labanna k'u Bàn màrifafeere ma.\nKɔnɔgwan tùma Ye 1886 sàn ye : Tùbabuw B'a ni Kὲɲɛka cɛ, Cὲba B'a ni Kɔrɔn ‘cɛ. Bamananw B'a ka màra cɛmancɛ la. Wòrodugu fana tɛ yɔrɔ ye Almami ‘bolo bawo kὲlɛkɛsow tɛ yèn sumaya Kun. Worodugu tɛ dɔwɛrɛ ye a ka jàgosira ‘kɔ. O jàgo dun tɛ ka ɲɛ Sɔ̀rɔ k'a Da Wòrodugukaw yὲrɛ ka kὲlɛ labanbali kan. Sàmori wulila u ‘kan ma yaasa kà Mɔrɔbiya sira Labla nkà a ma sìlamɛya Wajibiya u ma. Hali ni Sàmori ka kὲlɛdenw ye wale jugu dɔw Kɛ Wòrodugu, Almami t'o kàla ma. Fàama kankɔrɔsigi ka jugu fàama yὲrɛ ye.\nSàmori ka kan ka Jɔ̀ɔrɔ ni jugu minnu ye, o tɛ Kɛnɛdugukaw ye, o tɛ Segukaw ye. A jugu fɔlɔ Ye Tùbabuw de ye. Olu de bɛ ka màaw Lamuruti Almami ma. Jàmana fàn bɛɛ, màaw tùn b'a Fɔ ko Sàmori Sàra. O fana Ye murutiw kan ye. Almami tùn ye daga Sìgi Sikaso ‚da la. A ma Лὲ f'a ye Sikaso To yèn kà Taa a yὲrɛ jira màaw la, u k'a Dɔn k'a ma Sà. O ye dɔnin Fàr'a ka fànga kan. Sàmori dun ka fànga bɛ ka Nàgasi a ma Taa Bisandugu blen, a y'i Sìgi Ngakɔ (Wasolon).\n1889 sàn, Sàmori ni Cὲba y'u ka kὲlɛ misɛnw Dabila kà Sìgi ka ɲɔgɔn Lajɛ: u y'a Faamu ko Tùbabuw B'a fɛ u k'u barika Ban fɔlɔ. O mana Kɛ u màrali tɛ Gὲlɛya blen. Segu fàama Amadu, o dɔgɔkɛ de y'a Fàamu ko fàama 3 nìnnu ka kan k'u barika Kɛ kelen ye kà Tùbabu kὲlɛ. Agibu y'o ci Sɛbɛn de kà Blà T'a kɔ̀rɔkɛ Amadu ma. Sàmori fana ye ci Blà kà Taa Amadu ma. O ye ci Jaabi. Min ye Sikaso fàama ye, a ni Segukaw bὲnnen kà kɔrɔ.\nTùbabuw Bɔr'a kàla ma ko fàama sàba bɛ kà ko Labɛn u ‘kan ma. U Kɔ̀nn'u ma. Tùbabu Dònna Segu 1890 sàn kalo 4nan tlè 6. U Dònna fàama nìnnu ni ɲɔgɔn ‘cɛ yaasa u ka bɛn-bɛn-bɛn kàna sira Sɔ̀rɔ.\nSàmori hakili Bɛ mun na sisan? Jɔn de bɛ Nà ale cɛn Tà? Jɔn de bɛ Sìgi fànga na ale ‘kɔ ? A denkɛ 3 nìnnu na, Sàmori ye Sarankɛɲi-Mori de Sugandi k'o Kɛ a ka ciɲɛ tàbaa ye. A ma Jawlekaramɔgɔ Sugandi, a ma Managwɛ-Mamadi Sugandi. A y'a ka baramuso denkɛ de Sugandi. Sàmori ka nùmuw bɛ Tere dùgu ‘kɔnɔ. Olu tùn bɛ Se kà marifa ɲùmanw Dila ani màrifakisɛw.A tùn bɛ Tùbabuw ‘kɔnɔ ko muruti minnu Kɛra Sàmori ka màra ‘kɔnɔ, k'o murutiw ye Sàmori ka kὲlɛbolo barika Ban. Nkà Sàmori tùn ye dɔ Fàra a ka sofaw kan, n'a ka kὲlɛkɛminɛnw. Tùbabu ye Kankan dùgu Mìnɛ, kà Bisandugu Cì k'a sow Jèni. U sèginnen kà Taa Kankan, Sàmori Taara daga Sìgi u ‚da la.\n1891 sàn cɔ̀cɔkalo tlè 16, Sàmori y'a ka kὲlɛtigiw n'a kankɔrɔsigiw Lajɛ u k'u Kàli a ye. Лɔ̀w Mìnɛna k'u bɛɛ kɛ ɲɔgɔn kan. Sofaw b'o Kɔ̀lɔsi. Suman tɛ Latiɲɛ. A tɛ to tloblen bìnkannikɛlaw ‘bolo. Tùbabuw mana Kɛ na ye, u tɛ suman si Sɔ̀rɔ u ‚ɲɛ. Tùbabu mana dùgu min Mìnɛ o bɛ Jèni. dugudenw bɛ dùguBlà kà kɛnɛ lankolon To u ye. Sàmori n'a ka màaw Bὲnn'o de kan.U y'u Kàli o de la.\nAa, nìn Ye kàlikan gὲlɛn ye koyi!Tùbabukɛlɛ Golobara. Kὲlɛ mana Goya sofaw la, juguw bɛ Taa dùgu jèninen de Sɔ̀rɔ u ‘ɲɛ. u bɛ Taa so lankolonw ni jìginɛ lankolon de Sɔ̀rɔ u ‘ɲɛ. Sàmori ka kὲlɛbolo tɛ Sìgira yɔrɔ kelen. Kὲlɛ mana Goya u la yɔrɔ min u b'oBlà kà Taa yɔrɔ wɛrɛ.Kɛriwanɛ Mìnɛna, Tinɛnkuru Mìnɛna. Ni Tùbabuw dun ka kὲlɛminɛn barika ka bòn ni Sàmori ta ye. Sàmori y'a Fàamu k'a Mɛn o Mɛn Tùbabuw bɛ Se ale la. O de ‘kan ma a k'a bɛ Taa yɔrɔ la, Tùbabuw tɛ Se yɔrɔ min. o yɔrɔ dun tɛ yèn. tloblenw b'a Лini kà Fàrafinna bɛɛ de Màra.Sàmori y'a ka taama Лɛsin kɔrɔn ma. O t'a Bàli kà Bɔ Tùbabu ni ‘sàn cɛ sɔ̀n k'u Лàngi. 1892 sàn, Sàmori Digira Tùbabuw ka kὲlɛbolo la kosɛbɛ. Nkà Sàmori ka kὲlɛden caman y'a Blà k'u ka dùgu Màgɛn. Sàmori nɔ̀fɛmaa caman Bɔr'a ka jàma na. A ka màa caman Sɔ̀mina ko kὲlɛ in laban tɛ Diya u la. Fàso ni wolodugu ɲɛnafin, nin bɛɛ de Kɛra sababu ye kà dɔ Bɔ Sàmori ka jàma na.\n1893 sàn y'a Sɔ̀rɔ Tùbabuw ka kὲlɛbolo bɛ Taa ‘màa ba flà ni kὲmɛ flà la (2.200). Nkà n'i y'a Mɛn k'i bɛ i jugu Mìnɛ, i ɲɛ Dar'a kan de. Sofaw dun tɛ Лini kà Ye. Tùma bɛɛ u bɛ Bàla Tùbabuw la kà màsiba Jìgin u kan. U man'u Kɔdon, u bɛ Tunu kungo ‘kɔnɔ. Tùbabuw b'u Лini kà Dɛsɛ. N'i kὲlɛɲɔgɔn barika mana Bònya i ta ye, f'i ka fɛɛrɛ de Sɔ̀rɔ. Bìlali min tùn Blàla Saralɔn sira kɔ̀lɔsili la, o fana tùn tɛ ‘tɔ̀ to Tùbabuw la. A fana ka Sofaw ye tukɔnɔkɛlɛ in Fàamu kosɛbɛ. Tùbabuw ni Degunna. U ma nìn kὲlɛkɛcogo in minɛcogo Dɔn. U ka màra bɛ ka Bònya kà t'a fɛ, nkà kɛnɛba lankolon don: màaw y'u wolodugu Blà kà Còolo.\nSàmori ka màra Tlèbinyanfan tùn Bɛ a denkɛ Kàramɔgɔ de ‘bolo. O tùn Ye yèn fàama ye.Tùbabuw y'a Лini k'o Kùnnatiɲɛ a fà ma. Kàramɔgɔ Dèlila kà Taa Fransi. A bɛ Tùbabuw Dɔn, a b'u ka sebaaya Dɔn. A nàlen kà Bɔ Fransi, a tùn bɛ Tùbabuw ka mànkutu Fɔ a fà ye. Tùbabuw b'o bɛɛ kala ma. Ode kosɔn u y'a Лini k'a Kùnnatiɲɛ. Sàmori bɔlen o kala ma, a y'a denkɛ wele k'a Лìninka. O ma Se kà jaabi jɔnjɔn F'a ye bawo a y'a Dɔn k'a ‘jo t'a la.Sàmori y'a Fɔ sofaw ye u ka Kàramɔgɔ Datugu so dɔ ‘kɔnɔ k'o so da Nɔrɔ ye. Sàmori Ko sofaw ma k'u kàna Kàramɔgɔ Labɔ f'a ka Sɔ̀n kà Kuma tùma min. Kàramɔgɔ ma Sɔ̀n kà Kuma f'a Sàra kɔngɔ fɛ. U taalen Kàramɔgɔ sàya fo Sàmori ye, o ko: ''a' y'a su Dòn. Dangaden dòn''. Jawulen-Karamɔgɔ Sàra tèn de 1894 sàn sàmiyɛ.\nSàmori ka Kɔrɔnfɛ Taa tùn Sera n'a ye fo Kɛnɛdugu. Nk'a ma Sɔ̀n kà Sikaso Kὲlɛ. Kɛnɛdugu Sɛnɛfɔw kɔ̀ni Sɔ̀nn'a ye. Sɛnɛfɔ minnu Bɛ Wòrodugu fàn fɛ. Sàmori ka kὲlɛ selen Kɔndugu ma, o Bὲnna ni Tùbabuw nàtɔ ye. Tùbabuw minnu sìgilen Bɛ Wòrodugu kɔ̀gɔjida la, Sàmori y'a Fàamu o de la ko Tùbabuw minnu B'a ni Kὲɲɛka cɛ, olu ni Wòrodugu taw bɛɛ Ye kelen ye. O kὲlɛw ma Diya Tùbabuw la hali dɔɔnin. Tùbabuw ye sàn fla Kɛ u ma Sàmori Kὲlɛ. Sàmori fana y'o sàn flà Kɛ kà fànga Sinsi. Sàmori ka màra tùn b'a Tà Kὲɲɛka Sankana dùgu la (Gonja jamana) kà Taa Blà fo Aɲibilekru (Wòrodugu). Kɔndugu fana tùn B'a ka màra ‚kɔnɔ. Abrɔw fana ka jàmana Sɔ̀nna Sàmori ye. Buna jàmana Kɛr'a ta ye. Sàmori ka màra Sera fo Gurunsiw bara, nkà olu ma To a ‘bolo. Sàmori ka màra Kɛra jàmanaba ye tùn, k'o fàamadugu Kɛ Dàbakala ye.\n1896 sàn na, Sàmori ni Bàbɛnba y'u ka kὲlɛ Ban, nkà Tùbabuw ɲɛbɔlen dòn Kɔndugu fɛ, o min Ye ‘dɔgɔduguba ye.Sàmori yὲrɛ dalen t'a sìgiɲɔgɔn kuraw la : ‘'Yàn tɛ n ka jàmana ye. U ka kan tɛ n ka kan ye, u ka laadaw ni n ta tɛ kelen ye…..''. Kɔnkaw ni Bɔ̀bɔkaw (Bɔ̀bɔ Jùlaso) Murutira. Sàmori ye kὲlɛbolo kelen Blà kà Taa Kɔnkaw Лàngi. Bɔ̀bɔkaw Sɔ̀nn'a ye. Olu ma Firifiri tùn. 1897 sàn, Sarakɛɲi-Mori ye Tùbabuw Gɛn kà Bɔ Dokita, kà Tugu u ‘kɔ fo Wa, ka Endersɔn Mìnɛ (Angilɛw ka kùntigi) ka T'a Di Sàmori ma. O Tlala kà Enderisɔn Labla.\nSàmori y'a Лini a ni Frànsɛw ka kὲlɛ Ban. Nkà kàbini Frànsɛw ka ɲɛmaa dɔ Fàara sofaw fɛ, Sàmori y'a Dɔn kὲlɛ tɛ Ban blen.Tùbabuw Fɔlɔla kà Babɛnba de kὲlɛ. O min ni Sàmori ka di. o bɛ kὲlɛkɛsow D'a ma. Sàmori kɔ sɛmɛnen Bɛ o min na. 1898 sàn kalo 4nan tlè 15, Tùbabuw Sera Sikaso ‘da la. U ye dɔgɔkun flà Kɛ kὲlɛ la yànni Tùbabuw ka Se kà dùgu Mìnɛ. Bàbɛnba y'a yὲrɛ Fàa.Sàmori k'a bɛ jin dɔ Jɔ̀ k'o Lamini ni tàtakogo ye i ko Sikaso. A ye yɔrɔ dɔ Sugandi o la k'o tɔgɔ Da ko Bòribanna. O tàtakogo ma Ban jɔ̀ la, u Nàn'a Fɔ Sàmori ye ko Tùbabuw ye Sikaso Mìnɛ tlè 15 dɔrɔn ‘kɔnɔ. Almami jìgi Tìgɛra : Ale ka tàta ma Ban, gɛlɛw ye Sikaso tàtaba in Cì. A y'a ka jin tɔgɔ Da Bòlibanna. Jaa bòli ma Ban fɔlɔ. A dun bɛ Taa min ? Sàmori n'a kankɔrɔsigiw Mɛnna o sɔ̀sɔli la. U Labanna kà Bὲn Tlèbintaa de ma, Liberiya jàmana kɔ fɛ.Mùn na Sàmori dun y'i Kùnsin tlèbin ma ? Yèn de ka surun a fàso la, o de ‘kan ma a b'a Fùsaya kà Taa Sà yèn. A dalen Bɛ somaw la bawo a n'olu de Ye kelen ye. U ka surun ɲɔgɔn na, sìlamɛw dòn fana. Sàmori ka sofa minnu tɛ màninka ye, a Yàafara olu ma k'u ka T'u fàso la. Ale n'a balimaw bɛ Sègin ɲɔgɔn fɛ.\nSàmori ka jàma tɔ̀ tùn bɛ ‘màa bà kὲmɛ Bɔ (màa 100.000), mùsow ni denmisɛnw fàralen sofaw kan. Jɔ̀n caman B'u nɔ̀ fɛ donita la. Mìsi bà wɔɔrɔ B'u ‘ɲɛ kà Taa. Sàmori kɛlen k'a Kɔdon, Tùbabuw Girinna a ka jàmana màralen kan k'o K'u ta ye.Tùbabuw bɛn'a Лini kà Sàmori Bàli a ka Se a teri Tomaw bara. Sàmori n'a ka jàma y'u Jɔ̀ Duwe k'u b'u lafiɲɛ Bɔ. Tùbabuw Nàna u ‘kan ma yèn. Mugu fɔlɔ cìlen, sofaw y'u yὲrɛ Kɛ jitɔ ye kà Bòli.Tùbabuw Girinna u nɔ̀ kan. Jaa sofaw y'u Nɛgɛn de. U Sinna kà Tùbabuw Lamini k'u Blà cɛmancɛ la. Tùbabuw ka kὲlɛden minnu Sàra o la, o tɛ Dan kà Ban. Tɔ̀w Bòlila. Sarankɛɲi Mori y'u Gɛn kà Dɛsɛ.Nkà sàmiyɛ in na, sumaya bɛ kà kὲlɛkɛsow Fàa, ka sofa caman Bàna. Sàmori ye sira Yὲlɛma kà Dòn tu ‘kɔnɔ. Kɔngɔ Nàna Fàra o kan, ka ɲɔ̀ Ban. ‘Sùman tɛ kà Sɔ̀rɔ tu ‘kɔrɔ. U ka mìsiw bɛ kà Sà-sa. Digi bɛ kà Kɛ taamadenw na. Sofaw bɛ kà Sà hali u sù tɛ Dòn blen.\nSàmori ta Kɛra jìgitigɛ dan ye. An tɛ Se k'a Fɔ ko Tùbabuw Sera Sàmori la, kɔngɔ ni mìnɔgɔ de Ser'a la. Bàna juguw ni sὲgɛn de Ser'a la.\nSàmori Mìnɛna 1898 sàn kalo 10nan tlè 29.\nSàmori, a denkɛ Sarankɛɲi-Mori, a mùso Sarankɛɲi Konatɛ, a ka jèlikɛ Morifinjan Jàbatɛ,Tùbabuw Taara ni nìnnu de ye kàso la fo Gàbɔn jàmana kan.Sàmori Sàra 1900 sàn kalo 6nan tlè 2, wula fɛ làansara waati. An bɛ bì min na, Sàmori sù Sèginn'a fàso ‘kɔnɔ Làginɛ.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 63-75\nBlàdon : 2020-11-14 Yɛlɛmako laban : 2020-11-14\nFogo yeko: 1146293 - Bì: 212 - Kalo in: 7883 - Лinan: 67496.\nFura Yeko: 937 - Bì: 1 - Kalo in: 25 - Лinan: 145.


Kr Dukure bangeli - Fàkan\nKr Dukure : bangeliko\nMamadu Fuseni Dukure y'a kùnditɔgɔ ye. A Bangera Tuuba, marakadugu min bɛ Bananba fɛ, 1939 sàn na. O y'a wolosan ye sɛbɛn ‘kɔnɔ, nɔntɛ, a yɛrɛ ‘ɲuman na, a ɲininkali dɔ 'sèn fɛ, a Ko ale bangesan yɛrɛ-yɛrɛ ka kan kà Kɛ 1936 sàn ye. A fà tɔgɔ ye ko Fuseni Dukure. A ba tɔgɔ ye Mariyam Dukure ye. A fà tùn ye flanin ye min flaninɲɔgɔn tɔgɔ tùn ye ko Lasina. A fàw bɛɛ lajɛlen tùn ye balemama naani ye : Sumana Dukure, u bɛɛ la kɔrɔ, Lasina ani fuseni Dukure ani u ka lagare Kisima Dukure. Kr Dukure ba n’a fà fla bɛɛ jamuw tùn ye Dukure ye. A fana mɔkɛ n’a mɔmuso fana tùn ye Dukure ye. Marakaw fɛ yen, o den sugu bɛ Weele ko ɲaamɛ.\nKr Dukure weeletɔgɔ fɔlɔ tùn ye Tata Haba (Tata fà) ye u ka du 'kɔnɔ a denkundi-tɔgɔ Mamadu kὲrɛ fɛ. Sababu min B'o la o ni tɔgɔ in yὲrɛ kɔrɔ Bɛ ɲɔgɔn na. Tata dɔ Kɛra Kr Dukure ba ma 'jìgi ye den in sɔ̀rɔliko la. O Tata fà tɔgɔ tùn ye ko Mamadu. Den sɔ̀rɔlen tɔgɔ Dara Tata o fà tɔgɔ la ka jìgiya Jànsa n'o ye. O la, Kr Dukure tùn bɛ Weele ko Tata Haba dukɔnɔmɔgɔ bɛɛ fɛ. Nkà wolo yὲrɛ nàcogo la, Kr Dukure ye a baden cὲman na flanan ye. Marakaw ka tabiya la, o den ni tɔgɔ min ka kan o Ye Tànba ye. N'a Weelela Tànba la, a fana b'o Laminɛ bari o fana y'a tɔgɔ dɔ ye. O siratigɛ yὲrɛ la, a mɔ̀den min Kɛr'a tɔgɔma ye dɔw b'o Weele ko Tànba.\nKr Dukure bangeli Bɛnna tubabutle ma. A Bɛnna n'o waati baaraba dɔ kɛli ye Mali ‘kɔnɔ tubabuw fɛ: Marakala jitɔnda jɔli. O tùn bɛ kà Jɔ kùn min kama tubabuw fɛ, n'o ye Jòliba mɔ̀ɔnɔ nafabɔli ye sὲnɛ sira fɛ, o sὲnɛ nata ye Dukure masaw Wuli kà Bɔ u fàdugu la kà T'u Sìgi Kokri malosɛnɛ-yɔrɔ min tɔgɔ ye Segukura. U n'u ka denmisɛnninw; Kr Dukure yɛrɛ fitininma tùn bɛ minnu na. U Nàn'u Sìgi dugu min na o ye Jòoro ye. Jòoro ni Marakala cɛ bɛ Taa bàm 60 la. A fàw blàli baara sàrantan na jitɔnda ni jifolonw ani digiba baara 'sèn fɛ, a denmisɛnnama ye dàmatɛmɛ-wale sugu bɛɛ dɔ Ye min tùn bɛ Da olu kan. U denmisɛndama de tùn bɛ Blà kà Taa dumunidi la u fàw ma o baara kɛyɔrɔ la.\nBlàdon : 2016-06-27 Yɛlɛmako laban : 2019-11-01\nFogo yeko: 1147081 - Bì: 365 - Kalo in: 8671 - Лinan: 68284.\nFura Yeko: 1338 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 66.


Fasani. Aw ka kan ka dumuni dafalen di denw ma a dicogo ɲuman na. An ka kan ka dumuniw dun sumakisɛ bɛ minnu na i n’a fɔ (malo, ɲɔ, ni a ɲɔgɔnnaw) ka o fara kolosinsin dumuniw kan: tiga, shɔ, nɔnɔ, jɛgɛ jalan, ni a se bɛ aw ye sogo, shɛfan ni jɛgɛ. Nin dumuni ninnu ka kan ka tobi ni an ka tobikɛtulu ye a tentulu dɔɔni fara a kan ni o dɔ bɛ aw bolo. Aw bɛ a kɛ dɔɔni dɔɔni: a daminɛ na seri ji bɛ janya, o kɔ aw bɛ a girinya dɔɔni dɔɔni ka taa a fɛ.\nSerebana. Ale furakɛli ka gɛlɛn tɛmɛ fasani kan, a bɛ den minnu na, ko tɛ kun u la. Dumuni nege fana tɛ u minɛ; o la, aw ka kan ka u wajibiya ka dumuni di u ma.\nWalasa ka o kɛ, an ka kan ka a daminɛ ni dumuni jimaw ye ka sɔrɔ ka dumuni dulenw di o kɔfɛ. A daminɛ na u mako bɛ kolosinsindumuniw dɔrɔn de la. An bɛ fɛnɛ sukaroma di a ma. An bɛ kolosinsindumuni di a ma min yɛlɛma ka di. A bɛ sɔrɔ faramasiw la. Misali la, an bɛ ipɛriporotidini (hyperprotidine) kafeminkutu ɲɛ 1 kɛ nɔnɔ na ka o di den ma ka bɛn a girinya hakɛ ma tile o tile.\nNi o tɛ an bolo, an bɛ se ka shɛfan kelen di den ma tile kɔnɔ ka fara nɔnɔ kan, jɛgɛmuguma, walima dumuni wɛrɛw minnu witamini ka ca i n’a fɔ kolosinsinnan ɲuman nka o bɛɛ la a kɛnɛyali bɛ sumaya.\nAw kana sumakisɛ fosi di den ma ka sɔrɔ funu ma jigin.\nO kɔ an bɛ dumuni suguya wɛrɛw di a ma kolosinsinnan bɛ minnu na. Aw kana sika ka nɔnɔ di a ma hali ni a kɔnɔ bolilen don ka da a kan kɔnɔboli in ye balodɛsɛ kɔlɔlɔ ye, kɔnɔboli bɛ jɔ ni balodɛsɛ furakɛra. An bɛ se fana ka nɔnɔ kɛnɛ in falen kumun na.\nNin den ninnu mako bɛ sɛgɛ dɔɔni na fana (chlorure de potassium). A furakisɛma walima a sirojima bɛ sɔrɔ. Fura hakɛ bɛ bɔ kɔnɔboli juguya hakɛ de la (ka a daminɛ garamu 0,1 la ka taa garamu 0,3 la kilogaramu o kilogaramu don o don). Aw bɛ sɛgɛ den ma dumunikɛ waati ani ka tɛmɛ ni a dili ye fo funu ka jigin.\nNi aw tɛ sɛgɛ furakisɛlama sɔrɔ, aw bɛ se ka dumuniw fara a kan witamini bɛ minnu na i n’a fɔ tiga, ni namasa.\nAw bɛ den ninnu mɔcogo jateminɛ ni u peseli ye don o don, aw kana jɔrɔ hali ni u ma fanga sɔrɔ a daminɛ na. O sababu ye funu jiginni ye. Ni olu tununa dɔrɔn, a ka kan ka fanga sɔrɔli daminɛ i n’a fɔ den minnu furakɛra ka bɔ fasani na.\nA mana kɛ cogo o cogo, fasani o serebana o, aw ka kan ka ni wale nata ninnu kɛ:\naw bɛ dumuni kofɔlen ninnu fara ɲɔgɔn kan ka sɔrɔ ka u tila tila (6 walima 7) ye;\naw bɛ jolidɛsɛ kɛlɛ (aw ye gafe ɲɛ Jolidɛsɛ ni Nɛgɛ lajɛ) o min ni balodɛsɛ bɛ taa ɲɔgɔn fɛ;\naw bɛ banaw kɛlɛ minnu bɛ a juguya:\naw bɛ tumu misɛnniw kɛlɛ ka bɔ nugu la;\naw bɛ ɲɔni furakɛ;\naw bɛ sumaya furakɛ (ka a kunbɛn);\naw bɛ banamisɛnw ɲini ka u furakɛ (fogonfogonlabanaw ni a ɲɔgɔnnaw) o min bɛ nin den ninnu minɛ ka caya.