Nin fura ninnu bɛ gɛlɛyaba lase mɔgɔ ma tuma dɔw la, gɛlɛya minnu ye faritɛnɛbana jugumanbaw ye. O gɛlɛyaw bɛ sɔrɔ nin fura ninnu pikiri fɛ.\nPenisilini (anpisilini bɛ min na)\nBagalakarilan serɔmulama (min dilanna ni so serɔmu ye):\nA farati ka bon mɔgɔw ma, fura ninnu delila ka gɛlɛya lase mɔgɔ minnu ma ka tɛmɛ. A farati bɛ se ka bonya kosɛbɛ ni fura bɛ tɔɔrɔ lase mɔgɔ ma, walima ni o ye a sɔrɔ a delila ka faritɛnɛbana bila a tigi la i n’a fɔ faribilenni, kurukuruw bɔli fari la, fariŋɛɲɛ, farifunu, walima ninakilidegun) lɛrɛ dama dama walima tile dama dama pikiri kɛlen kɔ.\nFaritɛnɛbana bɛ se ka sɔrɔ dondoli dɔ ka kinni fɛ walima fura dɔ kununi.\nWalasa ka gɛlɛyaw bali pikiri kɛlen kɔfɛ:\nAw bɛ pikiri kɛ ni o ye a sɔrɔ fɛɛrɛ wɛrɛ fosi tɛ bana furakɛli la. Misali la: aw kana sumayabana furakɛ ni pikiri ye abada ni banabagatɔ tɛka fɔɔnɔ walima ni a kirinnen tɛ. An ye a mɛn ko gɛlɛya caman sɔrɔla kinini pikiri kɛlen kɔfɛ.\nSani aw ka nin fura kofɔlenw pikiri kɛ, aw bɛ aw jija aderenalini anpulu 2 ka kɛ aw bolo kɔrɔ (sigida Epinefirini, épinéphrine), ani sisanfura dɔ i n’a fɔ porometazini-fenɛrigan (sɛbɛn ɲɛ Porometazini, prométhazine), walima difenidaramini (diphénhydramine) wa benadirili (Benadryl, sɛbɛn ɲɛ Difenidaramini, diphénhydramine).\nSani aw ka pikiri kɛ, aw bɛ banabagatɔ ɲininka ni o ye a sɔrɔ pikiri delila ka gɛlɛya dɔw lase a ma, i n’a fɔ ka nɔ bilenmaw bɔ a fari la, walima gɛlɛya wɛrɛw. Ni o delila ka kɛ, aw kana pikiri kɛ walima ka mɔgɔ wɛrɛw bila ka a kɛ.\nNi banajugu don i n’a fɔ kanjabana walima fɔnfɔnni kinda, a ka ca a la, pikiri bɛ faritɛnɛbana bila a tigi la. O la, aw bɛ anpulu tilayɔrɔ 10nan kɛ fɔlɔ ka a lajɛ miniti 15 kɔnɔ. Ni a ma foyi kɛ a tigi la, aw bɛ a tilayɔrɔ 4 nan kɛ ka a fara a kan. Miniti 15 wɛrɛ kɔfɛ sani aw ka a tɔ kɛ.\nNi aw ye fura o fura kɛ banabagatɔ la, aw ka kan ka a kɔlɔsi miniti 30 kɔnɔ ani ka nin gɛlɛya ninnu taamasiɲɛ jateminɛ:\nfari bɛ sumaya, ka ɲigin, fari ɲɛ bɛ jɛya, wɔsiji sumalen bɛ bɔ\ndusukun tantanni bɛ teliya ka a fanga dɔgɔya\nninakili sɔrɔli bɛ gɛlɛya\na tigi nalo bɛ ta\nNi aw ye nin taamasiɲɛw ye, aw bɛ aderenalini (adrénaline) pikiri kɛ o yɔrɔ bɛɛ la:\nDenmisɛnni mililitiri ¼ – ⅓ (ka a bɛn a kundama hakɛ ma)\nAw bɛ a tigi furakɛ i n’a fɔ ni a kirinnen don (aw ye sɛbɛn ɲɛ Farikolo tanabanaw: a hakɛlama walima a juguman lajɛ). O kɔ, aw bɛ sisanfura pikiri fila kɛ a la.\nPenisilini pikiri kɔ gɛlɛyabaw kunbɛncogo\n1. Ni banamisɛnniw don:\nAw bɛ penisilini (pénicilline) furakisɛ di banabagatɔ ma, o ka fisa ni a pikiri ye.\n2. Sani aw ka pikiri kɛ, aw bɛ a tigi ɲininka:\n“Pikiri kɛlen kɔ i la, degun dɔ delila ka i minɛ wa? i n’a fɔ fari bilenni, fariŋɛɲɛ, farifunu, walima ninakilidegun?”\nNi o delila kɛ a la, aw kana penisilini (pénicilline); anpisilini (ampicilline) walima amɔkisisilini (amoxicilline) pikiri kɛ. Aw bɛ banakisɛfagalan wɛrɛ di, i n’a fɔ eritoromisini (érythromycine) walima silifamidi, (sulfamidés).\n3. Sani aw ka penisilini pikiri kɛ:\nAw ye aw jija epinefirini, épinéphrine (Izinitigi tɔgɔ Aderenalini, Adrénaline) anpulu dɔw ka kɛ aw bolo kɔrɔ.\n4. Pikiri kɛlen kɔ:\nAw bɛ a tigi kɔlɔsi miniti 30 ɲɔgɔn kɔnɔ.\n5. Ni a tigi fari ɲɛ jɛra a kan, ni a dusukun tantanni ka teli, ni ninakili sɔrɔli ka gɛlɛn a bolo, ni a nalo bɛ ta a kan, aw bɛ aw teliya ka epinefirini (épinéphrine) anpulu kelen kɛ a la (aderenalini, adrénaline) anpulu tilayɔrɔ naaninan, ni denmisɛnni don, aw bɛ a kɛ a fasasira fɛ (walima a wolo kɔrɔ – aw ye sɛbɛn ɲɛ Epinefirini, épinéphrine lajɛ) aw bɛ segin a kan miniti 10 kɔfɛ ni a ɲɛci bɛ yen.


Wikipedia ye ansiklopedi sarabɔbali ye aw bɛɛ jɔyɔrɔ bɛ min dilanni na. Walasa k'o waleya, an bɛɛ ka sɛbɛni k'a la. Sisan ɲɛ 664 bɛ Bamanankan Wikipedia kɔnɔ. Aw ni ce yɛrɛ-ko kɛko ɲuman na! Aw bɛsɛ ka Faransikan walima kan wɛrɛ bayɛlɛma kata bamanankan na! Wikipedia: Bamanankan sigini bɛ katimu duguma k'aw dɛmɛ aka baara la. Ka kunnafoni wɛrɛw sɔrɔ, faransikan Wikipedia lajɛ. Ka fara bamanankan daɲɛ 1000 bɛ Wiktionnaire kɔnɔ!\nRécupérée de « http://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Nyɛ_fɔlɔ&oldid=37773 »


Aw bɛ aw jija ka kɔlɔnw ni u dafɛlaw saniya. Aw kana a to baganw ka se kɔlɔnw ma. Ni aw bɛ se, aw ka kan ka kɔlɔnw lakori. Aw kana sɔn mɔgɔw ka kɔlɔndaw nɔgɔ, u kana ɲamanw bɔn kɔlɔnda la walima ka finiw ko yen. Mɔgɔw bɛ u makoɲɛji ta kɔw ni jisigiyɔrɔ minnu na, aw kana a to olu ka nɔgɔ. Aw kana jurufilen bila duguma.\nAw bɛ ɲamanw jeni. Nka minnu tɛ se ka jeni, aw bɛ olu don dugukɔrɔ ka u mabɔ sow ni kɔlɔnw ni jitayɔrɔw la.\nAw bɛ ɲɛgɛnw dilan walasa sokɔnɔbaganw kana taama adamadenw nɔgɔ la. Ɲɛgɛndingɛ mana dunya ka a datugu i n’a fɔ ja bɛ a jira cogo min na, o de ka fisa. Ni ɲɛgɛndingɛ ka dun o bɛ a dimɔgɔ ni kasa ko nɔgɔya.\nƝɛgɛndingɛ dilancogo nɔgɔman dɔ filɛ.\nWalasa ka dɔ bɔ ɲɛgɛn kasa ni dimɔgɔw la, aw bɛ to ka bɔgɔmugu walima laso kɛ a kɔnɔ tuma bɛɛ. Aw bɛ to ka dingɛ datugu.\nDu kɔnɔ, ɲɛgɛn ni kɔlɔn cɛ ka kan ka kɛ mɛtiri 20 ye.\nNi aw ma se ka ɲɛgɛn dilan, aw bɛ aw jija ka binnataa kɛ ka yɔrɔ janya so ni kɔlɔnw, ni jisɔrɔyɔrɔw la. Aw bɛ denmisɛnniw dege a kɛcogo ɲuman na.\nGafe min bɛ wele tubabukan na ko “Assainissement et propreté pour un environnement sain” (Saniya wale minnu kɛnɛya sabati sigida la), hakilina dɔw bɛ o la minnu bɛ kuma ɲɛgɛn dilanni kan. Ɲɛgɛnnɔgɔw fana bɛ se ka kɛ nakɔ kɔrɔ, nka aw kana a kɛ nakɔfɛnw kɔrɔ i n’a fɔ karɔti, shu walima salatiw.\nƝɛgɛn matarafali bɛ mɔgɔw tanga bana caman ma.\nƝɛgɛnw bɛ mako jumɛnw ɲɛ?\nƝɛgɛnw ma dabɔ kɛnɛya ni ji ni saniyali dɔrɔn kama. U ɲɛci ka ca:\nSutura yɔrɔ: Ɲɛgɛn tɛ Ɲɛgɛndingɛ dɔrɔn ye. Nka sutura kosɔn a nafa ka bon ka u dilan ka ɲɛ. Ɲɛgɛndingɛ nɔgɔmanw bɛ se ka dilan ni aw bolokɔrɔfɛnw ye.\nLakana: Ni ɲɛgɛnw ma dilan ka ɲɛ, farati bɛ u matarafali la. Ni u yɔrɔ ka jan sow la, mɔgɔ bɛ se ka bin musow kan ni u taara u mako la ɲɛgɛn na. Walasa ɲɛgɛnw ka kɛ lakanayɔrɔ ye, aw ka kan ka u dilan ka ɲɛ yɔrɔ lakananen fana na.\nDamu: A kadi mɔgɔw ye ka se ka sigi walima ka sonsoro walima ka jɔ ani ka taama ka fɛrɛ ɲɛgɛn kɔnɔ. Ani fana, mɔgɔw ka teli ka u mako ɲɛ u masurunya ɲɛgɛnw de la, minnu lakananen don ka bɔ fiɲɛ ni sanji ni sanjibugun ma.\nSaniya: Ni ɲɛgɛnw nɔgɔlen don walima ni u kasa bɛ bɔ, mɔgɔsi tɛ sɔn ka don u kɔnɔ. O fana de bɛ kɛ sababu ye ka banaw jɛnsɛn joona. Dukɔnɔmɔgɔw ka kan ka ɲɛgɛnw saniyali falenfalen u ni ɲɔgɔn cɛ walima ka wari bɔ u lasaniyali kama, walima ka dabali wɛrɛw tigɛ walasa ɲɛgɛnw saniyalen ka to.\nBonya: Ɲɛgɛn saniyali bɛ tɔgɔ duman ni bonya di u tigiw ma. O de kama mɔgɔ caman bɛ musakaba don ɲɛgɛnw dilanni na.\nWalasa ka to kɛnɛya la, a ka fisa aw makoɲɛji bɛɛ ka kɛ jisanumanw ye. Ka fara o kan musow fana mako bɛ saniya fɛɛrɛ wɛrɛw la walasa u jɛlen ka to u ka kalolabɔ waati.\nƝɛgɛn suguya caman bɛ yen minnu bɛ se ka dilan ni mɔgɔw bolokɔrɔfɛnw ye. A ma fɔ ko bɛɛ ka ɲɛgɛn suguya kelen jɔ, nka min nafa ka bon o de ye ka ɲɛgɛn suguya kelen nafa ɲɛfɔ mɔgɔw ye.\nAw ye aw janto nin na: Datugulan ma kɛnin jaw ɲɛgɛnw na o kun de ye aw ka se ka u kɔnɔnaw ye.Datugulan ka kan ka don ɲɛgɛnw na walima ka u jɔ cogo la, mɔgɔ tɛ se ka ye u kɔnɔ cogo min na, wa ni mako tɛka kɛ Ɲɛgɛndingɛ min na, o ka kan ka datugu.\nƝɛgɛn minnu bɛ labɛn walasa ka jirituruyɔrɔw nɔgɔ don.\nDingɛ tɛ dunya, a bɛ bili, ani ka so jɔ a kunna, so min bɛ se ka ta ka bɔ a nɔ la. A bɛ jɔ yɔrɔw la, mɔgɔw b’a fɛ ka jiri turu yɔrɔ minnu na ani fana ni u bɛ se ka ɲɛgɛn suguya ninnu ladon ka ɲɛ.\nƝɛgɛn minnu dingɛ bɛ dunya ka a bili ka ɲɛ ani ka so jɔ a kunna.\nU ka ɲi yɔrɔw la, yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji yɔrɔ ka jan ani jizon ma teli ka se yɔrɔ minnu na.\nƝɛgɛn minnu na, banakɔtaa ni ɲɛgɛnɛ tɛ taa fan kelen fɛ.\nƝɛgɛn da bɛ kɔrɔta ka wo fila kɛ a la. Banakɔtaa ni ɲɛgɛnɛ tɛ taa sira kelen fɛ. Nin ɲɛgɛn suguyaw bɛ dilan yɔrɔw la, mɔgɔw bɛ banakɔtaa kɛ nɔgɔ ye yɔrɔ minnu na, ani yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji yɔrɔ man jan, ani jizon ka teli ka se yɔrɔ minnu na.\nƝɛgɛn wasalen, fiɲɛ bɔda bilalen don minnu dingɛ la (ɲɛgɛn wasa).\nƝɛgɛndingɛ ka dun, a bɛ bili ni dali ye walima jiri ni bɔgɔ. So bɛ jɔ a kunna ni ka fiɲɛ bɔda bila dingɛ la walasa ka dimɔgɔw minɛ jan na. Nin ɲɛgɛn suguyaw bɛnnen don yɔrɔw la, yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji yɔrɔ ka jan, ani jizon ko farati tɛ yɔrɔ minnu na.\nDingɛ fila bɛ ɲɛgɛn minnu na:\nDingɛ fila bɛ kɛ ɲɛgɛn na, minnu man dun. U tɛ bili ka ɲɛ ani minɛn giriman tɛ kɛ ka so jɔ. So bɛ bonya walasa ka ɲɛgɛndingɛ fila bɛɛ koori. Nin ɲɛgɛn suguya ninnu bɛ jɔ yɔrɔw la, mɔgɔw bɛ banakɔtaa kɛ sɛnɛfɛnw kɔrɔ yɔrɔ minnu na.\nJi bɛ kɛ ka ɲɛgɛn minnu banakɔtaa lataa:\nJimarayɔrɔ datugulen, ɲɛgɛndingɛ kelen walima fila, minnu ka dun ni so bɛ u kunna. Nin ɲɛgɛn suguyaw bɛnnen don yɔrɔw la, yɔrɔ minnu dugujukɔrɔji ka jan ani mɔgɔw mako bɛ jɔ ji la yɔrɔ minnu na ka u yɛrɛ saniya.\nƝɛgɛnw ka kan ka jɔ yɔrɔ minnu na\nNi aw ye ɲɛgɛnw jɔyɔrɔ suganti, aw bɛ a jateminɛ ni u jiw tɛ jigin kɔlɔnw, ni dugujukɔrɔjiw la. Dugujukɔrɔjiw nɔgɔli sababu bɛ bɔ yɔrɔw kɛcogo la i n’a fɔ dugukolo suguya, yɔrɔ ɲigincogo, ani dugujukɔrɔji yɔrɔ janya hakɛ. Fɛɛrɛ dɔw bɛ se ka a to lakana ka sabati sira dɔw fɛ.\nDingɛ dunya (ni ɲɛgɛn wuluwuluma don) walima ni dingɛ tilalen don fila ye (ɲɛgɛn min banakɔtaa bɛna kɛ nɔgɔ ye) u ni dugujukɔrɔji cɛ ka kan ka kɛ mɛtiri fila ni tila ye. Ni aw bɛ ɲɛgɛndingɛ sen, ni aw ye a ye ko a yɔrɔ dugukolo ɲiginnen don walima ni dingɛ fara ji la, o bɛ a jira ko yen tɛ ɲɛgɛn jɔyɔrɔ ɲuman ye. Aw bɛ a to aw hakili la ko dugujukɔrɔji bɛ yɛlɛn samiya fɛ ka tɛmɛ tilema waati kan. Aw kana ɲɛgɛn sen cogosi la jisigiyɔrɔw la.\nNi aw ye a ye ko ɲɛgɛnji bɛna dugujukɔrɔjiw nɔgɔ, aw bɛ a lajɛ ka banakɔtaa kɛyɔrɔ kɛ dingɛ ye, min tɛ dunya, i n’a fɔ a ɲɛfɔlen don cogomin sɛbɛn ɲɛ Ɲɛgɛn suguyaw la.\nƝɛgɛnw ni baw ni dalaw ni minnijitayɔrɔw ni kɔw, ani kɔlɔnw cɛ janya ka kan ka kɛ mɛtiri 20 ɲɔgɔn ye.\nA ka ca a la, dugujukɔrɔjiw bɛ boli ka jigin. Ni ɲɛgɛn jɔyɔrɔ wɛrɛ foyi tɛ aw bolo fo ɲɛgɛnji bɛ dugujukɔrɔji sɔrɔyɔrɔ minnu na, aw bɛ u jɔ kɔlɔnw, jibolisira, ni dugumala cɛ.\nƝɛgɛnw ka kan ka kɛ kɔlɔn jibolisira ni dugumala cɛ, barisa ji bɛ boli ka jigin de.


"G5 Sahel" jamanaw ka ɲɔgɔnyeba bɛ senna bi, Ndjamena Tchad Faaba la, yassa ka kuma lakana ko kan\nA jɛnsɛnna : 15/02/2021 - 14:06\nG5 sahel jamanaw © AFP-Sebastien Rieussec\nNka kɛrɛnkɛrɛn na barow bɛna tali kɛ fana Faransi kɛlɛ bolo Barkhane kun kan kow kan. Ani fana Cogodi "G5 sahel" yɛrɛ ka kɛlɛ cɛw bɛ se k'u jɔ ni "sahel" jamanaw ka lakana kow ye, ni Barkhane nana kɛ tabaga ya.\nMauritanie, Mali, Burkina Faso, Niger ani Tchad, nin jamana ninnu bɛɛ ɲɛmaw bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ bi Tchad faabala Ndjamena. Faransi jamana ɲɛma Emmanuel Macron a le ni "Europe" tɔnba dɔ Charles Michel ulu tɛna ye kɛnɛ in kan k'o kun kɛ "coronavirusi" bana ye, Nka u bɛ tali kɛ kumaɲɔgɔnyaw la bɔlɔlɔ sira fɛ.\nTile fila kɔnɔ Jamana ɲɛma ninnu bɛna kuma jatigɛwale kɛlɛli de kan, fɛɛrɛ minnu kan ka ta teliya la, nin bɛɛ de bɛna walawala kɛnɛ in kan .\n"Janvier" kalo tile 13 san 2020 "G5 sahel" jamana ɲɛmaw ni Faransi ta tun ye ɲɔgɔn ye fɔlɔ dɔ kɛ Faransi yɛrɛ dugu dɔ la "Pau". O kɛra sababu ye latigɛ caman tun tara kɛrɛnkɛrɛn na dɔ farala Faransi kɛlɛcɛw hakeya kan. Faransi kɛlɛcɛba duuru ni kɛmɛ de bɛ sahel kɔnɔ bi.\nO kɛlɛcɛw yɛrɛ ka fɔ la u sera ka jatigɛwale kɛlaw fanga dɔgɔ ya kɔsɔbɛ, u ko san 2020 kɔnɔ binkanin dɔgɔyara kɔsɔbɛ sɔrasi dangaw kan Mali, Niger ani Burkina jamana kɔnɔ. Nin bɛɛ la halisa basigi jɔnjɔn ma sɔrɔ ni jamana ninnu si kɔnɔ. Maa minnu bolila k'o duguw bila a ka ca ni maa miliyɔn fila ye "Sahel" kɔnɔ.\nO de kama ɲɔgɔnye min bɛ senna bi Tchad, Faransi kɔkanko minisiri ka fɔ la, kuma ɲɔgɔnyaw bɛna sinsin kɔsɔbɛ, basigi, yiriwa ani politiki fɛɛrɛw de kan.


Nin ye kunnafoni ye kolotugula dɔ kan Samankɔ, Mali la | FASOKAN\nNin ye kunnafoni ye kolotugula dɔ kan Samankɔ, Mali la\nPublié le 29 mars 2011 par fasokan\nTogoda ko dɔw nafa n’u jɔyɔrɔ bonya kama sigida la, u ka kan ka dɔn, k’u don ba la. N bɛ na ni farafinfurakɛla min ka kunnafoniw di aw ma, n y’a mɛ dama tɛ, n yɛrɛ sera ye ka taa a lajɛ ka baro kɛ a tigi fɛ\nBurama Jar aye farafinfurakɛla ye Samankɔ, n’o ye dugu ye min ni Bamakɔ cɛ ye kilomɛtɛrɛ 6 ye. A bɛ kolokari suguya bɛɛ tugu, ka mugu suguya bɛɛ fura kɛ.\n« Worokari, bolokari, kɔkolo bɔlen a nɔ na, n bo bɛɛ fura kɛ. N bɛ muguw fana fura kɛ », Burama y’o ɲɛfɔ ni nisɔndiya ni danaya ye a ka baara la sigida la.\n« N bɛ tubabu baara la, n bɛ baara kɛ don o don ka bɔ ntɛnɛ na ka se juma ma. Ni n jiginna, n bɛ se ka banabagatɔ 40 walima 50 bisimila wula o wula. Don baarabaliw la, n bɛ se ka banabagatɔ 500 bisimila. Nin baara in ni n ka tubabubaara tɛ sira la. Mɔgɔ bɛ bɔ fan bɛɛ ka na : jamana kɔnɔ ani jamana kɔkan. O dɔ yen in cɛkɔrɔba in ye min n’a muso bɔra Konowari ka na », , Burama y’o fɔ an ye.\n« N ni n ka parantiw, an b’a wasa don banabagatɔ ninnu ka furakɛli la. Minnu ta man jugu kosɛbɛ, olu bɛ se ka taakasegin kɛ, nka, minnu ta ka jugu, an b’olu bisimila duw kɔnɔ dugu kɔnɔ yan. Sɔgɔma o sɔgɔma, an bɛ s’u ma u ka sow kɔnɔ k’u ka furakɛliw kɛ », Burama y’o ɲɛfɔ an ye.\n« I n’a fɔ i b’a dɔn cogo min na, an ka farafinna dɔnnin caman bɛ ye, o bɛ bɔ fakunda ka di denkunda, wa laada caman b’u la minnu ka kan ka labato waati bɛɛ. Nin baara in laada belebele dɔ ye furakɛli ye fu la. O kɔrɔ ye ko sara tɛ nin furakɛli in na. O fɔlen bɛ k’o gɛlɛya nin baaara in na kosɛbɛ, wa o ka kan ka labato. », an y’o minɛ ka bɔ Burama la.\n« Banabagatɔ bɛ wari min bɔ, o ye tulu sɔngɔ ye ka bɔ 20 na ka 40 ma. Ni bana furakɛra, ni min y’u diya, u bɛ se k’o di u yɛrɛ ma, I n’a fɔ u bɛ se ka taa ka sɔrɔ u ŋa fɛn di. N’o tɛ, anw tɛ se ka sara f’u ye. Ne ye baara in sɔrɔ o cogo la, ne tɛ se k’o yɛlɛma, wa minnu bɛ furakɛli in kalan ne fɛ, olu ka kan k’a kɛ ten n’o tɛ a tɛ mago ɲɛ », Burama ko ten fana.\n« Ɔwɔ, an bɛ se ka gɛlɛya damadɔ fɔ baara in na bi. N’o fɔra, dɔ bɛna a fɔ ko ni an tɛ fɛn sɔrɔ a la, ni gɛlɛya bɛn an ka, mun na an tɛ a dabila! I yɛrɛ b’a dɔn, an ka sigida tun bɛ cogo la, dɔnnin dɔ tu n bɛ bɛɛ la, wa bɛɛ tun bɛ tɔ mago ɲɛ n’I ta ye. Ali ni o bɛ ka ban, a ma ban pewu ! I n’a fɔ an faw y’a kɛ cogo min, an fana ka kan k’an seko kɛ sigida ye. Fɔlɔ fɔlɔ, mɔgɔw bɛ ben ka bɔ jiriw ni baganw kan, yanni u ka taa dɔgɔtɔrɔso la, o bɛɛ tun bɛ furakɛ sigida la fu. Bɛɛ tun bɛ I seko bila tɔw sago la ».\n« O ni bi tɛ kelen ye. Bi, akisidan bɛ mɔgɔ min kolo kari, o de ka ca. Nɛgɛso, moto, ani mɔbili cayara, mɔgɔw kɔrɔtɔlen don, akisidan ka ca. Banabagatɔ minnu bɛ na sisan, o ka ca ni anw faw ta ye. U bisimilaliyɔrɔko ka gɛlɛ. O bɛɛ kɔfɛ, an bɛ don dugu duw bɛɛ kɔnɔ ka taa banabagatɔw fura kɛ. O man nɔgɔ dɛ », Burama ko ten tugun !\n« o yɛrɛ de y’a to an y’an miiri ko an bɛna yɔrɔdɔ ɲini, k’o jɔ ; k’o kɛ banabagatɔw jiginyɔrɔ ye. An miiri b’o kan, an bɛ k’o ɲɛ ɲini, ka wele bila ŋaniɲaɲuamantigiw ma walasa k’an dɛmɛ o baara la walasa ka baara nɔgɔya an bolo, ka banabagatɔw lafiya », Burama y’o wele da.\nA tɔ bɛ na kɔfɛ ka ɲɛsin furakɛlen ka seereya ma.


Bamaankɛ ni sɛnɛfɔkɛ - Fàkan\nZiirinda > 2016 05 08\nNin Kɛra màsakɛ dɔ de ye, wari tùn b'a 'bolo w'a muso ta tùn ye cɛɲɛ dàn ye. Bamanankɛ dɔ ni sɛnɛfɔkɛ dɔ ye ɲɔgɔn Sɔrɔ dugutaa-sira kan. U ye sira Kɛ kelen ye. Aa, u ka sirakanbaro Nàna Dya o ye dya dàn ye. U tin Nàna Dòn ɲɔgɔn na fo kà teriya yɛrɛ Sinsin o 'sèn fɛ. U bɛɛ sira kan. U bɛ Taa, u bɛ Taa. U Nàna Se dugu dɔ la. Bamanankɛ y'i Kanto sɛnɛfɔkɛ ma ko u ka ʃu Latɛmɛ o dugu la. U Jiginna dugu 'kɔnɔ dɔ fɛ yen. O tìgi fana Taara n'u ye màsakɛ ka 'so. O kɛlen, u y'u Fàna ni dumuni dumanw ye kà Tla kà dayɔrɔ ɲuman D'u ma. Aa, tuma min na ʃu Nàna Se ŋana sàba Taamatuma ma, mɔgɔ flà ninnu Wulila k'u kan Kɛ kelen ye k'u Лɔɔri kà Taa Bìn màsakɛ muso kan. Muso bɛ Sɔmi 'ko la tuma min na o y'a Sɔrɔ u flà bɛɛ Tɛmɛ na n'a ye kàban. Aa, o kɛlen muso Kulela dew. Mɔgɔw Bòlila kà Nà. U Nàn'a Sɔrɔ dnankɛ flà kulukutu jɔlen bɛ yen, taayɔrɔntan. Ɔ, o kɛlen 'kɔ, u y'u Minɛ k'u Sìri. Màsakɛ y'i Kanto u ma\n- I m'a Dɔn k'aw ye hɔrɔn kolonw ye. Aw Sera ne ma k'aw ye 'dnan ye, k'aw tɛmɛtɔ dòn. N ye dumuni Di aw ma, kà ʃiyɔrɔ Di aw ma. nkà o ʃi ma aw Bɔ fo aw bɛ Bìn ne muso kan tun? Nka nin tɛ 'baasi ye. N bɛ dɔ Kɔbɔ aw la ʃu in na. O la ni Ala ye dugu ɲuman Jɛ, n bɛ Sɔrɔ kà tɔ kelen Fàga.\nSɛnɛfɔkɛ fɛ k'ale ɲɔgɔn fὲɛrɛtigi tɛ yen. Nin kuma fɔlen màsakɛ fɛ, sɛnɛfɔkɛ Kulela ko:\n- Ee! màsakɛ, n'i ma Лὲ k'i bɛ anw dɔ la kelen Fàga, a Kɛ ne ye bari anw ka du tnɛ ye kɔbɔli ye. N'i ye ne Kɔbɔ, a ko tɛ na Dàn ne kelen ma dɛ. A b'an ka du bɛɛ Nagasi.\nO kɛlen màsakɛ Yɛlɛla k'i Kanto:\n- Ɔɔ, kà aw ka du Nagasi, e ye min Kɛ sisan o tɛ du Nagasi de? A' y'a Minɛ a' k'a Kɔbɔ.\nAa, u ye sɛnɛfɔkɛ Minɛ k'a Kɔbɔ. Màsakɛ y'i Kanto bamanankɛ ma ko o k'i Labɛn ko sinin sɔgɔma k'a b'a ni jyɛn Fara. U taalen, sɛnɛfɔkɛ y'i Kanto bamanankɛ ma.\n- N 'teri, kojugu flà la, kelen ka fusa ni kelen ye dɛ. Ni ne tùn ma nin nkalon in Tigɛ, n sàtɔ tùn tɛ nin ye manamanako la? Ɔ, n 'teri, i bɛ na n Kɔ̀n kiti min na, Ala k'a Nɔgɔya. An n'i bɛ na Taa Jὲ min fana ma, Ala k'o fana Nɔgɔya.\nAa, u Tora tèn, Ala ni kamanangan fɛ bamanankɛ ma Se kà sunɔgɔ tun. Yanni kà Se dugujɛ ma, màsakɛ dusu Dara. A Nàna u Labla dugu jɛlen. U bɔlen, bamanankɛ fana y'i Kanto sɛnɛfɔkɛ ma ko:\n- N 'teri, ko mana Gὲlɛya cogo o cogo, i Jija i ka na nkalon Tigɛ. N'i kɔkili Kɛra 'nɔgɔyafɛn ye, n b'a Kɛ ‘gundo ye n 'kɔnɔ a tɛ Bɔ ne 'da fiyew. Nka n'a Kɛra i sata ye, i bɛ na n Kɔ̀n kiti min na, Ala k'a Nɔgɔya. An n'i bɛ na Taa Jὲ min fana ma, Ala k'o fana Nɔgɔya.\nN y'o sɔrɔ yɔrɔ min n y'a Blà yen.\nBlàdon : 2016-05-11 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07\nFogo yeko: 1146225 - Bì: 144 - Kalo in: 7815 - Лinan: 67428.\nFura Yeko: 1560 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 60.


Koyan ni Bwatu ka furu - Fàkan\nZiirinda > 2016 05 18\nKoyan ni Bwatu\nNin Kɛra npogotiginin dɔ ye n'o tɔgɔ tùn ye Koyan ye. Cὲ dɔ tùn Лɛbɔr'a fɛ furu la. O tɔgɔ tùn ye Bwatu ye. Nka Koyan ma Sɔ̀n Bwatu ka furu ma fyew, k'a sɔrɔ bwatuko tùn bɛ Koyan somɔgɔw sɛbɛ ma. Koyan somɔgɔw ye ko sugu bɛɛ Kɛ walasa a bɛ Sɔ̀n Bwatu la, nka a ma Sɔn. Bwatu goyako jugu Koyan ye, a ye lahidu Tà a somɔgɔw ni Bwatu fla bɛɛ ye ko n'ale ye Bwatu tɔgɔ Bɔ a 'da don o don k'a bɛ Sɔ̀n a ka furu ma o don.\nO Kɛlen sa, don dɔ, Bwatu Taar'a Лini Koyan 'fà n'a ba fɛ k'a b'a fԑ a ni Koyan ka T'u sènnayaala. Olu ye Koyan Weele k'o kuma Fɔ a ye. A ma Bàn o kɔni ma . O kɛlen, wuladanin dɔ fɛ Bwatu ni Koyan Bɔra. Bajiba dɔ tùn b'u da fɛ, Bwatu y'i Лɛsin ni Koyan ye yen. U selen, Bwatu ye Koyan bolo Minɛ ni k’i Kanto a ma:\n- Koyan, i tɛ dɔnkilinin dɔ Da ne Bwatu la?\nA bɛ k'o Fɔ nka Koyan bolo b'a 'bolo a bɛ k'o Sama ka Dòn bajiba in na. Koyan fana y'i Kanto:\nN bolo Blà un un\nN k'i ka n bolo Bilà un un\nUn un un un unn\nO Kɛlen, Bwatu y'i Kanto a ma ko un-un tɛ 'mɔ̀gɔ ‘tɔgɔ ye. A Taara n'a ye ji 'kɔnɔ fo ka ji Se u barakɔrɔlaw la. A y'i Kanto tun ko:\n- Koyan, i tɛ dɔnkili Da n ye?\nO kɛlen Koyan y'i Kanto tun ko:\nN k'i ka n bolo Blà un un\nTɔgɔfɔ tɛ fanga dɛ un un\nAa, o kɛlen, Bwatu y'a Ye ko Koyan t'a fɛ k'ale tɔgɔ Fɔ minkɛ, a y'a bolo Sama ka Taa n'a ye fo ji dùn na tun. U Taara fo ka ji Kԑ k'u Minɛ u kankɔrɔlaw la tuma min, Bwatu y'i Kanto:\n- Koyan, kow Sera u dan na bì. Ne Bwatu ka Sa n b'o fɛ ka Sago n baloli kan n'i tɛ n ka furu la. O tuma na i tɛ dɔnkili Da n ye?\nO kɛlen a ko tun\nAa! a ye dɔnkili kùntigɛ ni un un un un un ye yɔrɔ min, Bwatu y'a Sama ka Taa 'kɔnɔ tugun. Aa! o min Kɛra sa, a y'a Fàamu ko Bwatu tɛ tlon na, a ko\nN bolo Blà\nN bolo Blà Bwatu\nUn un un un un, Bwatuu\nI kana n Faga i fɛ Bwatu\nUn un un un un Bwatuu\nN k'i k'a Kɛ Ala ye Bwatu\nO kɛlen Bwatu y'a Tà ka D'a kɔ la ni ka Bɔ n'a ye dangada la. U Taara 'so minkɛ, Koyan yɛrɛ Dònna a kow ɲɛ na k'a bɛɛ F'a 'fà n'a 'ba ye. K'ale tùn ye lahidu min Tà k'a ma Se k'a Tiimɛ. A y'i Kanto fà ni ba ma o la k'a bɛ Bwatu ka furu la.\nN y'oTà yɔrɔ min, n y'a Blà yen.\nBlàdon : 2016-05-19 Yɛlɛmako laban : 2016-07-07\nFogo yeko: 1147301 - Bì: 585 - Kalo in: 8891 - Лinan: 68504.\nFura Yeko: 1541 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 72.


A ka ca a la, mɔgɔkɔrɔbaw ka kolotugudadimi tɛ ban pewu, nka a dimi bɛ se ka mada:\nLafiɲɛbɔ. Ni aw bɛ se, aw ye fangalabaaraw dabila olu de bɛ kolotugudaw degun. Ni kolotugudadimi ye farigan bila aw la, dumuni kɔfɛ, aw bɛ aw da ka sunɔgɔ.\nAw bɛ fini su jikalan na ka o kɛ ka kolotuguda dimitɔw digidigi (gafe ɲɛ Finimugu kalaman dacogo).\nFura dɔw bɛ yen i n’a fɔ asipirini (aspirine), olu bɛ dimi mada. A ka fisa ka asipirini gansan ta fo ka se kisɛ 6 ma tile kɔnɔ. Ni tulo tora ka mangan bɔ, aw bɛ dɔ bɔ a tata hakɛ la. Aw ye aw janto! Aw kana asipirini ta abada ni furudimi bɛ aw la. Asipirini talen kɔfɛ, walasa a kana aw furu jeni jeni, aw bɛ a ta dumuni kɛ waati ka ji caman min a kan walima nɔnɔ walima furudimifura jilama kutu ɲɛ kelen i n’a fɔ maalɔkisi (Maalox) walima zeluzili (Gelusil).\nA ɲininen don aw ka to ka kolotuguda dimitɔ bɔɲɔgɔn na dɔɔni dɔɔni.\nNi kolotuguda dimitɔ fununa, ka a kalaya fo ka farigan bila a tigi la, o bɛ a jira ko a ye nɛ ta; o la, aw bɛ banakisɛfagalan dɔ ta i n’a fɔ penisilini (pénicilline). O kɔfɛ, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la.\nDenmisɛnniw na, kolotugudadimi bɛ se ka kɛ bana wɛrɛw taamasiɲɛ ye, i n’a fɔ kolotugudadimi jugumanba (aw ye gafe ɲɛ Kolotugundadimi (sɛbɛn ɲɛ 253) lajɛ) walima sɔgɔsɔgɔninjɛ (aw ye gafe ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ lajɛ). Ni aw ye o ye denmisɛnni na, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la.


Baganw sokɔnɔ-marali - Fàkan\nBì adamadenw ni ‘bagan caman Bɛ ‘ɲɔgɔn kan. Baganw sokɔnɔ-marali da Mìnɛna kàbi fɔlɔfɔlɔ sàn 11 000 sani Yesu Krista ka Bange nk’a yiriwali da Mìnɛna sàn 8000 sani Yesu bangeni ‘cɛ kàbi màaw ye basigili da Mìnɛ. Fɔlɔmaaw tùn bɛ dònsoya, mɔni ani jiridenɲini Kɛ. U tùn bɛ Nà n’u ka fɛn mìnɛnnen dɔw ye ‘so màrali walima lafali ‘kan ma. O la baganw màrali so ‘kɔnɔ tɛ ‘ko dennin ye.\nWùlu de Kɛra màa teri fɔlɔ ye. Kungo wùlu de Yὲlɛmana kà Kɛ ‘sokɔnɔ-fɛn ye dònsoya ‘kan mà ni kà Tla k’a Kɛ bagankɔlɔsila ye. U màracogo màaw fὲ y’a Kɛ u ʃi bɛ 400 Bɔ bì. Màaw basigilen ‘kɔ, bindunnaw sògo n’u gòlo de y’a To u b’u Fyɛrɛbɔ ni k’u Dumuni. A Dabɔra Mezopotami (Irak). Yèn sὲnɛkɛla fɔlɔw de ye kungobagan dɔw Ladòn nɔnɔko, sògoko ani sὲnɛko ‘kan ma. O ‘kɔ mìsi ni lὲ Lamàrala màaw fὲ fo kà Se sò ma.\nBagan fitinin minnu Lamàrala u sògow ‘kan ma, olu Ye sonsàn, lὲ, ani kàmanmafɛnw.\nBagan fàngamaw (fàliw, mìsiw, sòw o n’a ‘ɲɔ̀gɔnna caman) Tlara kà Nà Kɛ taamakɛlanw ni baaragɛlɛn-kɛlaw ye. Azigun sàma ta Kɛra kὲlɛ kɛli kosɔ̀n.\nBagan sògodunnaw dɔw (jàkumaw) fana Lamàrala sokɔnɔfɛn-misɛnninw (ɲinɛ, sà, tòto) mìnɛni ‘kan ma. Màaw Labanna kà fɛnɲɛnɛmanin dɔw (firifirininw) Kɛ ‘sofɛnw ye. U ka fὲɛrɛ Sera kà diden Màra ŋunun na diko nàfan kosɔ̀n.\n→ màaw basìgili\nBlàdon : 2021-06-16 Yɛlɛmako laban : 2021-10-23\nFogo yeko: 1146236 - Bì: 155 - Kalo in: 7826 - Лinan: 67439.\nFura Yeko: 236 - Bì: 1 - Kalo in: 8 - Лinan: 56.


Amala - Fàkan\nAmala ye 'dugu ye min bε Sugi galoda fε Bajangara kolomi na. A ni Sugi cε ye bam 8 ye. A Bε Mooti marabolo fε. Dugu laminidugu 4 ye: kɔrɔn fε, Sòbo/Kɔma de Bε yen. A n’o cε ye bam 3 ye. Tlebin fε, Jitanga de Bε yen, a ni min cε ye bam 4 ye. Kεɲεka fε, Omoniya Bε yen. A n’o cε ye bam 2 ye. Worodugu fε, o ye Yenduma ye, bam 10. Amala ni duguba minnu ka Surun ɲɔgɔn na olu ye Bajangara ni Mooti ye.\nAmala ye dugu in tɔgɔ ka bi a Sìgira. Fεn mi ye dugu tɔgɔ sɔrɔcogo ye, kùnnafoni jɔ,jɔ, ma Sɔrɔ o la fɔlɔ.\nLaadala-dugutigi-ko de bε Amala. Dugutigiya bε kìn kelen ka bolo kan. Ni dugutigi-kɔrɔ Sara kura de bε Sigi o ʃùkoya bannen. Mɔgɔ min yen tu Tigε, o Bɔra Sugi ka Nà.Sεnεkεla tun don. Yen dugutigikɔrɔw ye: Sana, Лaaba, εnayi ye. Mɔgɔ min bε dugu kun na bi o ye Juuro Yalkuye ye. Dugu in tun jamanatigi-dugu kɔrɔ ye.\nAmala ye kìn 5 ye. O kìnw ye: Amala-gεnε, Ditanga, Oniyo, Omoniya, Sòbo. Dugu b’a sigiyɔrɔ 2nan na ni ye. A sigiyɔrɔ fɔlɔ tɔgɔ tun ye Kùluwo dɔ ye.\nSiya min bɛ Amala o ye dɔgɔnɔ de ye. Yen jamuw ye: Yalkuye, Gindo, Gire, Goyinba ye. U sinankunw ye Wɔlɔgεm, Gindo ani Yalkuye ye. Furusira bε bεε ni ɲɔgɔn cε dugu in na fɔ n’a Bɔra Girew la. Ka Fàra o kan furusira b’u dugu wεrε minnu cε olu ye: Saal, Sɔɔl, Yenduma, Waduba. Kan min bε Fɔ Amala o ye dɔgɔsɔ de ye.\nAmalakaw fana bɛ sὲnɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ. Yen sεnεfεnw ye: keninke, kàba, saɲɔ, malo tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaga, dà, kɔɔri. O tɛmɛnen kɔ, u bɛ jiriba dɔw fana Turu i n'a fɔ: mangoro, lenburu, buyagi, manje, ʃiniwajiri ani ntɔmɔnɔ.Yenkaw bɛ nafɛnsὲnɛ-nakɔninw fana Bɔ sɔn. O nakɔnin ninnu na u bɛ fòronto ni jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, pɔmitɛri, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn ani sira Sὲnɛ yen. Sὲnɛ kɔ fɛ, u bɛ baganmara fana Kɛ. U ka bagan marataw ye misi, fàli, bà, saga, wùlu, sò ani jakuma ye. Kamanmafɛnw fana b'a la i n'a fɔ: kami, ʃɛ,tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin. Amalakaw bɛ jago fana Kɛ ka Fàra ninnu kan. U ka jago ye butigifɛnfeere, sὲnɛfɛnfeere, jiridenfeere ani baganjago ye. Sugu bε Amala. Bololabaara dɔw bɛ Kɛ Amalakaw fɛ i n'a fɔ: ŋunanda, segereda, ciyan, sìgilandla, kalakadla, sansaradla, dabadla, murudla, bɔgɔdagadla ani sὲnɛkɛminɛ wɛrɛ. Donsoya bɛ Kɛ yen fana. Yen baara sinsinnen don sεnε kan.\nAmalakaw bɛ sògobaw Minɛ walima k'u Fàga. Olu fàgalanw ye: marafa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, lɛjuru ni dɔw k'o ma ko fɛrɛn ni basaminɛ-nɛgε, jakumaminɛ-nɛgɛ, wosen ani wùlu ʃuli a sògo masina na. Yen, u bɛ kɔnɔw Minɛ walima k'u Fàga ni manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, gɛnni ni furabuluda ni samakaminɛ-fankan, a kɔnɔ masina nɛgɛni ni fεn wɛrɛ ye, ʃìladɔn mana dali ani jagi sirili kɔnɔ masina ɲɛ. U fana bɛ ncɔlɔw, jonbori, gɛnni ani koronni Kɛ k'u ka sokɔnɔ-baganw Minɛ.\nKokura nalenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto, latigεdɔn, senfεjuru.\nBaaɲumankɛtɔw min ni dugu bɛ baara la bi o ye Sεgεlεn kεlεli baɲumakεtɔn ye.\nBaaɲumakɛtɔn min ni dugu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ o ye Jabajiginε ye\nAmala lakɔlikalan Dabɔra 1990 sàn . Yen lakɔli ye foroba ye. San 6kalan don. Madarasa Dabɔra yen 2012 sàn. Oye dugu ta ye sàn 6kalan fana don.\nLakɔlikalan de Nàna dugu in kɔnɔ fɔlɔ wa a fanga ka bòn.\nSilamɛya Dònna Amala aaba Yalkuye de fɛ. Misiri 1 bɛ yen min ye jumamisiri ye. Silamɛya kɔ fɛ, laadabato dɔw bε yen. Dugu in tεnεw ye bamalakaw ni miniɲan fagali ye.\nKɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyεlεmaw ani sankunbεn ye Amalakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃεnta ani kɔlɔci. Amalakaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fεrε de la.\nAmala kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla, kɔ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.\nDugu in na, dàla ye 1 ye, kɔ ye 1 ye\nJisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : manɔgɔ, npɔliyɔ, ssalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, zeku, zàra, wulujɛga, bilinkitin, sajɛgɛ, nàna, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.\nJiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn.\nAmala kùluw tɔgɔ flε : sòbodunbo, kiɲimil.\nAmala kaburudo ye 2 ye, bita ani kunuta.Kunuta bε worodugu fε ni ka bita Kε tlebin\nAmala, ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Yen funteni sannadan ye 40 ye, a nɛnɛ hakɛ dugumadan fana ye 20 ye. Samiɲε kelen kɔnɔ sanji hakε yebl 500/600 ye\nKabakomayɔrɔ minnu bε dugu in na olu ye Sinjann (jiʃuuruyɔrɔ), bamaw, Tεlεmuw ka buguw, Kiɲimil.\nMinnu tɔgɔ bɔlen dòn fɔ jamana wεrεw mɔgɔw bε Nà u Flε, olu ye Sinjann ni Kiɲimil ye.\nBlàdon : 2017-02-23 Yɛlɛmako laban : 2017-04-29\nA ka dugu kounafoniya kaɲi, a neke ye ne minɛ ka ta bɔ yen\nFogo yeko: 1146986 - Bì: 270 - Kalo in: 8576 - Лinan: 68189.\nFura Yeko: 1482 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 106.


Anna Zeegεrs - Fàkan\nAnna Zeegεrs n’a tɔgɔ ye Nεti Randwanyi ye, tun ye alemanw ka sεbεnnikεla dankelen dɔ ye. Ale de dɔrɔn tun b’a fa n’o ye Izidɔr Rayliŋ n’a ba Hεdwis bolo. A Bangera 1900 sàn nowanburukalo tle 19. A masaw tun ye yahojaw ye Mayεns.\nAnna Zeegεrs ye kàlan Daminε kεnyεrεye kàlanso dɔ la fɔlɔ ka Sɔrɔ ka Na musomaninw ka cεmakalanso la. 1920 sàn a y’o jàla Sɔrɔ. O kɔ fε a Tεmεna ni kàlan ye Kolɔɲ ni Hayidεlbεrg sannakalansow la. Yen a y’a Лεsin tarikukalan, seko ni dɔnko tarikukalan ani Cayina jamana kùnkankow kalan ma. 1924 sàn a y’o jàla (Dɔktora) Sɔrɔ Haydεlbεrg sannakalanso la. A ka o kàlanfoori-sεbεn tun bε « Yahojaw ni yahojaya Ranbrant ka gafe bɔlen kɔnɔ » kan.\n1925 sàn Laslo Randwanyi n’o ye hɔngika ye f’a ye sigidakokaàlan Kε, o y’a Furu. A n’a cε Yεlεmana Bεrlεn. Yen u den fɔlɔ Piyεr Bangera 1926 sàn. Sàn fla o kɔ fε u denmuso Rut Bangera 1928 sàn. O sàn kelen Anna Zeegεrs Dònna Alemaɲ partipolitikiba dɔ ko KPD. O sànnayεlεma a Kεra sεbεnnikεla fantanw murutilenw ka jεkulu sintinbaa ye. 1930 sàn a Taara Risla.\nHitlεr nàlen kɔ fanga la, Anna Zeegεrs Minεna Gεstapo fε k’a Dòn kàso la. O kɔ fε u Tlara k’a Labla.\nO kεlen a kla gafe bɔlenw tun tε Se ka Kàlan Alemaɲ blen. Min yεrε Juguyara u y’a ka gafebɔlen bεε Jenin. O kεlen a Bolila ka Taa Susi ka Bɔ yen ka Taa Pari.\nK’a to yen a Gεrεla Alemaɲ donkibaruw sεbεncakulu dɔ la. O la a sèn Yera donkibaru dɔsεbεnni na ko « Neuen Deutschen Blätter ».\n1935 a Kεra Alemaɲ sεbεnnikεlajεkulu dεmεni sintibaa dɔ ye Pari. Jyεn kεlεba flanan daminεnen kɔ ani Alemaɲ sorasiw dònne kɔ Pari kɔnɔ, a cε Minεna ka Dòn kaso la. O kεlen Anna Zeegεrs ye ɲε Sɔrɔ ka Bòli n’u den fla ye ka Bɔ Pari tlebinyafan fε k’a Taa Marsεy. K’a To yen a y’a Лεsin a cε lablali ma ani ka cogoyaw Kε minnu b’a To u bε Bòli ka Taa jamana wεrε la cogomi.\n1951 sàn kalo 3nan na, Zeegεrs n’a ka denbaya Tεmεna Martinik, New Yɔrk ani Werakrus fε ka N’u yεrε Sɔrɔ Mεksikana.\n1943 sàn Anna Zeegεrs sεbεkɔrɔ Joginna sirabakan-kasara dɔ sen fε. O kεlen a Dyagoyara ka Lada kεnεyaso la.\n1947 sàn, Zeegεrs Seginna ka Nà Bεrlεn nk’a tun bε Bεrlεn tlebinyafanfε fɔlɔ. Yen a tu n ye SEPD parti mɔgɔ dɔ ye. O sàn kelen in na, a ye Georg-Bücher sεbεnko jala Sɔrɔ.\n1950 sàn , a Yεlεmana Bεrlεn kɔrɔnyafan fε. A Kεra jyεn tɔnba bεn ni kelenya mɔgɔ dɔ ye ka Kε Alemaɲ seko ni dɔnko tɔn mɔgɔ dɔ fana ye.\n1951 sàn, Zeegεrs ye RDA tɔgɔla jalaba Sɔrɔ. O kεlen, a Taara Cayna. 1952 sàn a Kεra RDA sεbεnnikεlaw ka jεkulu ɲεmaa ye fo 1978 sàn.\n1955 sàn, a n’a cε Yεlεmana Volkswohl bɔlɔn kɔnɔ Adlerstof kìn na. Nka bi o bɔlɔ in bε Wele ko Anna Zeegεrs bɔlɔn. A n’a cε Tora yen sa fo u saya.\n1975 sàn, a ye jyεn tɔnba tɔgɔla jala Sɔrɔ bεn ni kelenya siratigε la ka Sɔrɔ ka Kε Bεrlεn kɔrɔnyafan danna mɔgɔba dɔ ye.\n1978 sàn a ye sεbεnbɔlaw ka jεkulu ɲεmaaya Bla. O sàn kelen in na, a cε Sàra.\n1981 sàn, Zeegεrs ye Mayεns, o min y’a bɔyɔrɔ ye sigida jigifa jàla Sɔrɔ.\n1983 sàn zuluyekalo tle fɔlɔ don, Ana Zeegεrs minniji Dɔgɔyara dugukolo kɔ kan. A ka janaja Labεnna Alemaɲ seko ni dɔnko soba fε. A su Dònna Bεrlεn kaburudo min bε yen ko Dorotheenstädtischer Friedhof.\nA ka gafe bɔlenw\n· 1932 sàn, Die Gefährten\n· 1933 sàn, Der Kopflohn\n· 1935 sàn, Der Weg durch den Februar ( Feburuyekalo sira kan)\n· 1937 sàn, Die Rettung\n· 1940 sàn, Die schönsten Sagen vom Räuber Woynok. Sagen von Artemis\n· 1942 sàn, Das siebte Kreuz\n· 1943 sàn, Der Ausflug der toten Mädchen\n· 1944 sàn, Transit\n· 1948 sàn, Sowjetmenschen. Lebensbeschreibungen nach ihren Berichten\n· 1949 sàn, Die Toten bleiben jung (ʃùw bε To denmisεnya la)\n· 1949 sàn, Die Hochzeit von Haiti ( Hayti kɔɲɔnko)\n· 1950 sàn, Die Linie\n· 1950 sàn, Der Kesselflicker\n· 1951sàn, Crisanta\n· 1951 sàn, Die Kinder (Denmisεnw)\n· 1952 sàn, Der Mann und sein Name (Cε n’a tɔgɔ)\n· 1953 sàn, Der Bienenstock (Dikulu)\n· 1956 sàn, Das Ende (Laban)\n· 1958 sàn, Brot und Salz( Nbuuru ni kɔgɔ)\n· 1959 sàn, Die Entscheidung (Làtigɛ)\n· 1961 sàn, Das Licht auf dem Galgen\n· 1963 sàn, Über Tolstoi. Über Dostojewski\n· 1965 sàn, Die Kraft der Schwachen (Fanntanw fanga )\n· 1967 sàn, Das wirkliche Blau (Bula yὲrɛyɛrɛ), o ye Mεksikana tariku ye\n· 1968 sàn, DasVertrauen (Dannaya)\n· 1969 sàn, Glauben an Irdisches\n· 1970 sàn, Briefe an Leser (Cikan, gafekalannaw ma)\n· 1970 sàn, Über Kunstwerkund Wirklichkeit\n· 1971 sàn, Überfahrt. Eine Liebesgeschichte\n· 1977 sàn, Steinzeit. Wiederbegegnung\n· 1980 sàn, Drei Frauen aus Haiti (Hayti muso saba)\n· 1990 sàn, Der gerechte Richter (kiiritigεla ɲuman), o gafe in Banna 1957 sàn, nk’a ma Bɔ fo 1990 sàn ka Da politikiko gεlεya dɔw kan.\n· www .wikipedia.com\nBlàdon : 2017-04-16 Yɛlɛmako laban : 2017-06-27\nFogo yeko: 1147224 - Bì: 508 - Kalo in: 8814 - Лinan: 68427.\nFura Yeko: 1908 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 75.


L'école expliquée aux parents - kalanda, kalandaba n'a gnètaw - Onisep TV\nL'ÉCOLE EXPLIQUÉE AUX PARENTS - KALANDA, KALANDABA N'A GNÈTAW\nKalanda, kalandaba, makalanni lakôkôli tanban: k'a daminè 6e (wôrôna) k'a bila a laban n'a gnèta kètaw gnèfôli djèlén n'a gnèkunbafôlén.\nCM2 kɔfɛ, aw den bɛna don kolɛji kilasi wɔrɔnan la aw ka sigida kɛrɛfɛ. Kolɛji kalan bɛ kɛ san nanni kɔnɔ: - kilasi wɔrɔnan sira ye lakɔlila ni kolɛji cɛ, kalan min kɛra duguma lakɔlila, a bɛ o sabati; - Kilasi durunan ani nanninan ani sabana na bɛna demiseniw dɛmɛ ka dɔ fara u ka dɔniyaw ani ani u ka kodɔnw u ka maya laseliw kan. Aw den bɛ barakɛ wati labɛnnen dɔw de kɔnɔ: a ka kalan bolofaraw ka ca, karamɔkɔw ka ca, kilasiw ka ca. A ka kalan daminɛ ani a laban ɛriw tɛ kelen ye don o don. A kanga ka sugandili kɛ kalan dafalan dɔw fana la ɛntɛrinɛti kan, sigida mara togo ɲuman walima kanw fana kan, misalila. I na fɔ, duguma kalan na, demiseniw ladamu nendo kɛnɛya ya, fasoden ɲumanya la ani u bɛ jiɲɛ min kɔnɔ o famuyali la. kolɛji la, u bɛ dege sugandili la, o kɔrɔ u bɛ kalan ani bara minuw kɛ u bɛ olu sukandi. Karamɔkɔw la, aw bɛ kuma a ka karamɔkɔ ɲɛma fɛ ka kunafoli sɔrɔ aw den ka bara ani a ka waleya kan. Sɛkɛsɛkɛliw ani notiw ani nisɔdia walima nisɔgoya kumaw bɛ ta ka aw den ka kalan nafa dɔn. Ni gɛlɛya yera o kɔnɔ, dɛmɛ bɛna kɛ a ye. Kilasi sabana na, aw den bɛ a ka sɛkɛsɛkɛli kumaba fɔlɔ kɛ. A bɛ a ka kalan sukandili fɔlɔ fana kɛ yen de. Kolɛji kɔfɛ, lakɔlidenw bɛ ta u ka kalan tɔ kɛ lise la walima bara dege yɔrɔ cakɛda dɔ la. Tɛkinoloji lise la, aw den bɛ san saba dipulɔmu de kalan kɛ, ni o tɔgɔ baki. Kilasi filana, a bɛ kolɛji kalan bolofara caman sɔrɔ yen. A bɛna kalan dɔw fana kɛ, i na fo jago kalan, ko ɲɛnɛbɔ ani biotɛkinoloji kalanw. O bɛna aw den dɛmɛ a ka sukandiliw kɛ, a bɛna ta kalan min kɛ kilasi fɔlɔta ani tɛriminali la, bari olu bɛna a lase baki sukuya caman ma. Kalan sukuya ka ca: siansiw, tɛkinolojiw, liwuru kalan, ɲɛnajɛw ani a na ɲɔgɔna caman. O dipulɔmu layini ye de kalan kɛ ka ta san fila la, ka ta bila san shekin na, a bɛ se ka caya, ka tɛmɛ o kan yɛrɛ. Bara ladege lise ani bara dege cakɛda la, aw den bɛ se ka CAP kalan kɛ san fila kɔnɔ, walima barakɛ baki san saba kɔnɔ. A bɛ bara dɔ dege yen. Bara ladege lise la, a bɛ kalan kɛ wa a bɛ ta sitajiw fana kɛ barakɛ yɔrɔw la. Bara ladege cakɛda la, a bɛ kɛ barakɛ cakɛda la wa a bɛ sara fana sɔrɔ. CAP ani barakɛ baki bɛ kɛ sababu ye a bɛ bara sɔrɔ wa kalan fana bɛ se ka kɛ ni o jara a ye. Ni aw fana ka cɛsiri ye aw den ka ko la, a bɛna dɛmɛ wa a bɛna bilasira, a ka kalan watiw bɛ kɔnɔ, ka a ka siniɲɛ sigi labɛn maya sira fɛ ani barako sira fana fɛ.


An fakanw ka ɲɛtaa. | FASOKAN\nAn fakanw ka ɲɛtaa.\nBi bi in na, hakilina falen falen caman kɛra, lajɛba caman kɛra, wale caman bila la sen kan an ka kan ka ɲɛtaa kama.\nNafa caman fɔra an ka kan tali la ba la, nka fɔli t’a ɲɛ fɔ a ka waleya k’a jira ko nafa minnu bɛ fɔ, ko ni kan ninnu tara ba la, u bɛ se k’o magow ɲɛ.\nWalikan kalan ye fanga sɔrɔ kosɛbɛ, nka halisa, an ka togoda yɔrɔ dɔw bɛ ye, o lakɔli kalan ma sabati yɔrɔ minnu na kosɛbɛ. O yɔrɔ ninnu bɛɛ la, i bɛ se ka mɔgɔ damadɔ sɔrɔ yen minnu b’u magow bɛɛ ɲɛnabɔ an fakanw na. O b’a jira ko an ka kanw kalanni kɛra sababu ye ko mɔgɔw bɔ dibi la.\nNka, halisa n’an y’a lajɛ, an b’a ye ko a ye mago ba ɲɛ u ye u sigidaw la, nka o mɔgɔ kelenw bɛ don dibi la n’u nana an ka dugubaw kɔnɔ.\nBolimafɛnw caya ni mɔgɔw mago caya kɛra sababu ye ka dugubaw ni togodaw bila ɲɔgɔn na. Togodalamɔgɔw cayara duguba kɔnɔ. Duguba kɔnɔ tamasiɲɛw, i n’a fɔ bitigiw tamasiɲɛ, baarayɔrɔw tamasiɲɛ, sirabasariyaw tamasiɲɛ, olu bɛɛ sɛbɛnnen bɛ kan wɛrɛ la togodala mɔgɔw tɛ se ka min kalan. O b’a jira k’olu minnu jatelen bɛ kalanbaw ye togodaw la, olu bɛ kɛ kunfinw ye dugubaw kɔnɔ k’a sabu k’an ka kanw donbaliya ye jate la duguba tamasiɲɛw na.\nNin bɛ b’a jira k’a fɔ ko n’an bɛ fɛ k’an ka kanw ta ba la, fɛn caman bɛ yen, an bɛ se ka min kɛ n’u ye.\nA ma fɔ k’u sɛbɛnnen bɛ walikan minnu na, k’olu ka bila, nka, an bɛ se k’an yɛrɛ ka kan dɔw sɛbɛn o walikan ninnu duguma bitigidaw la, baarayɔrɔw la ani sirabasariya pilakiw kan walasa bɛɛ ka faamuya sɔrɔ a la.\nN’i sera an ka togoda dɔw la, i b’a ye ko bitigitigi dɔw kɛlen bɛ ka bitigi tamasiɲɛ sɛbɛn u ka bitigi da la walikan na, nka i b’a sɔrɔ a sɛbɛn cogo maɲɛ. O la, a ma kɛ o walikan in ye wa a tɛ faamu an yɛrɛ ka kan na.\nN’i bɛ dugutaasira kan, duguw tɔgɔ dɔnni bɛ magoba ɲɛ, a b’a to I b’a dɔn I bɛ hakɛ min na, a b’a to fana, I k’a dugu tɔgɔ mara bawo a bɛ se ka kɛ I mago bɛ jɔ a dugu dɔw la kɔ fɛ. Pilaki minnu turulen bɛ ka dugu jira sirabada la tugutaa sira kan, olu bɛ sɛbɛnnen bɛ walikan na, togodalamɔgɔ caman tɛ se ka minnu kalan. O fana ka kan ka lajɛ.\nNin hakilina ninnu ɲɔgɔnna caman bɛ ye minnu bɛ se ka sabati an ka kanw na, n’an bɛ fɛ k’u kɛ baara kɛ minɛn ye.\n4 réflexions au sujet de « An fakanw ka ɲɛtaa. »


Elhaj Umar Tal — Wikipedia bamanankan\nElhaj Umar Tal\nEl-Hadj Umar ibn Sa’id Tal, (san 1797 – 1864) tun ye Tlebi Afrika marakɛla, Silameya mɔgɔkalannen ani Tukulor mansa ye min ye mansamara sintin o tun bɛ kafolikɛ bii Gine fan caman na, Senegal, ani Mali. Jona, a ye kawantili daminɛ ani sɛbɛnni ka kɛnyɛ ni sigi tɲɔniw ani Cɛla-Atlantik jon jago.\nUmar bin-Said bangera Halwar kɔnɔ, Futa Tooro (bii Senegal). Umar Tal donna madrassa la a demisenma kasɔrɔ k’i kunshin Hiji ma san 1820. San caman kalan kɔfe, Umar Tal seginna san 1826 n’aka tɔgɔ kura “El Haj” ka kɛ Tijaniyaw ka kalifa ye Farafinna. A sigira Sokoto, minkɔnɔ a ye muso caman ta, o do lakelen tun ye Fula Sultan Muhamad Bello denmuso ye. San 1836, El Haj Umar Tal tamara ka taa Futa Jalɔn o kɔfɛ Dingiraye (bii Gine) yen a y’aka jihadi labenw damine.\nSan 1848, Elhaj Umar ka Fila kɛlɛbolo labenne ni Tubabu marifaw ye, ye kɛlɛ bin Madenka dafɛ dugu caman kan k’u minɛ. Umar Tal sɔrɔla k’i kun da Kayi kan Mali la, ka dugu caman wɛrɛ minɛ ani tata Kayi dugu dafɛ min ye bii sangawili yala ɲɛshinyɔrɔ dɔ ye.\nAprilkalo, san 1857, Umar Tal ye kɛlɛ bin Khaso mansamara kan ka dagasigi Franse marakelaw ka kɛlɛbolo kan Medin. Daga in ciɲena Juye tle 18 tumanin Luis Federb, min tun ye Senegal ka Franse Jamanatigi ye nalen ni dɛmɛn kɛlɛbolo ye.\nDɛsɛlen ka Fransew bin, Elhaj Umar Tal ye binkaniw dabɔ Kaarta ani Segu Bamanan mansamara kan. Kaarta faaba Saheli ɲɔrɔn bira jona Umar Tal bolo an’aka mujahidinuw, Segu daara o kan Marsi tle 10, san 1861.\nTumamin Umar Tal ka kɛlɛw tun ɲɛshinen Bamanan josonaw ani Franse Kreciyenw ma, sisan a y’i ɲɛshin Silame dugu fitiniw ma. A denkɛ Ahmadu Tal sigilen Almamiya la Segu, Umar Tal tamara Joliba babolo fɛ k’i kunda Masina ani Hamdalayi kan. Yen, mɔgɔ 70000 sara kɛlɛ saaba senfɛ kakɔn Hamdalayi ka bi ani ka dagakolonci Marsi 16, 1862.\nSisan Cema Joliba dafalen b’aka mara kɔnɔ, Umar Tal ye kɛlɛ ta ka Tumutu sɛgɛrɛ, nka Burdamew, Suraghaw ani Filaw ka kɛlɛbolow faralen ɲwankan y’a gen ka segin. O tuma muruti dabɔra Hamdalayi Balɔbɔ ka ɲɛmɔgɔya kɔnɔ min ye Masina mansa Amadu Amadu balima ye, min fagara Umar Tal bolo. San 1864, Filaw ni Kuntaw ka kɛlɛbolo faralen ɲwankan Balɔbɔ b’u kuna, ye Umar Tal n’aka kɛlɛbolo gen fo Bajangara yenmin Umar Tal sara aka marifamugu lasagolen pɛrɛnni senfɛ, Februye tle 12. A mɔden Tijani Tal blara a nɔ la, watimin a denkɛ Amadu Seku ye fen bɛɛ kɛ ka Segu to aka mara kɔnɔ. Labanna, Fransew ye Segu mina san 1890.\nElhaj Umar Tal tolen kabako-mɔgɔ ye Senegal, Mali ani Gine, ali n’aka kɔfɛnw bɔlen ɲwan ma jamana ninu kɔnɔ. Tumamin Senegalikaw bolo, a tun ye Franse-kunben cefarin ye, Mali ka tayɔrɔ bɛ jengɛ k’a mankutu innafo binganina min ye sira laben Fransew ye ni Tlebi Afrika fanga laghafoli ye. Umar Tal tɔgɔ kɔrɔtalen Marys Kondé ka Segu tariku lakali kɔnɔ.\nKɔnkɛra ni Mɔgɔsi\nTukulor Mansamara ka Kalifa San 1850 – 1864\nNɔblara ni Tijani Tal\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Elhaj_Umar_Tal&oldid=34803 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 7 Marisikalo 2013 à 17:19.


Mɔni ye den farikolo n’a hakili kɔgɔcogo ye. A b’a yɛrɛ farikolo don a sagoya la cogo min na ani a bɛ kumalaciw ɲɛnabɔ cogo min na ka fara a bɛ kunkow ɲɛnabɔ cogo min na kan olu bɛɛ bɛ kɛ a tɔgɔlakow ye. Nka a ka adamadenya yiriwali man kan ka kɛ fɛn jɔlen ye. O ka kan ka to sen na ka wara ka t’a fɛ. Ni den min mɔni ka suma, kɔlɔsili ka kan ka bonya o kan.\nMunna den dɔw mɔni senna ka suma kojugu ni dɔw ta ye? Tuma dɔw la, kɔrɔ wɛrɛ foyi t’o la – danfara tɛ ban mɔgɔw ni ɲɔgɔn cɛ. Nka bana ni balodɛsɛ bɛ se k’a to den mɔni bɛ sennasiri cogoya bɛnbaliw la. Lujuraya sugu dɔw bɛ se ka na ni mɔni cogoya tiɲɛni tɛ ye fana. Misali la, i tɛ kɔn ka bɔ a kala ma ko tuloko bɛ den na. O nɔ na, i kɔni bɛ sɔmi k’a tɛ sela ka kuma i n’a fɔ a balimamusow n’a balimakɛw cogo la. A ka kan i k’i ɲɛmada den mɔcogo fɛ bari mɔni sennasumayali ka teli ka kɛ kɛnɛya kunkangɛlɛya dɔ ye walima lujurako dɔ i ka kan ka min sidɔn.\nDen min si bɛ kalo 3 la o ka kan ka se:\nKa yɛlɛmisɛnnin kɛ\nMankan ni yɛlɛma-yɛlɛma kɛtɔ dɔn\nK’a kɔrɔmɔgɔw yeelen n’u kumakan dɔn\nK’a yɛrɛ tɛgɛw lakodɔn\nKa kasi ni kɔngɔ bɛ a la walima n’a minɛcogo man ɲi\nKa sin min k’a sɔrɔ tirikitaraka ma ye a la\nK’a kun kɔrɔta k’a dalen to a kɔnɔ kan\nDen min si bɛ kalo 6 la o bɛ se:\nK’a kun munumunu ka mankan bɔfan ɲini.\nK’a dalen yɛlɛma ka bɔ a kɔnɔbara kan k’a da a kɔ kan\nK’a masurunnamɔgɔw dɔn.\nKa fɛnw ta ka don a da\nDen min si bɛ san 1 na o bɛ se:\nKa mankan bɔlen mɛn k’o ladege ani ka daɲɛ kelen-kelenw ladege\nKa tulon nɔgɔmanninw kɛ, i n’a fɔ: uwaaa!\nKa fɛnw ta ka bila-bila ɲɔgɔn kan walima ɲɔgɔn kɔnɔ\nKa wuli k’a sigi i yɛrɛ ma ka ŋunuma a yɛrɛ ye\nK’a maanabɔ yɔrɔjanfɛn nɔ fɛ walima wulikajɔ nɔ fɛ\nDen min si bɛ san 3 la o ka kan ka se:\nKa kumasen kelen-kelenw faamu ni k’u fɔ\nKa baara misɛnninw kɛ i n’a fɔ furanni\nKa mɔgɔ wɛrɛw kunkankow dɔn\nKa minɛnw woloma-woloma\nKa boli, k’a pan, ani ka yɛlɛn fɛnw na\nNi den bɛ mɔna ni sennasumaya ye, i bɛ se k’a dɛmɛ cogoya 2 la:\nI bɛ kɛnɛya tigilamɔgɔ dɔ bila o k’a lajɛ ni mɔni sennasumayali in bɛ sɔrɔla kun min na.\nDen mɔni sennasumayalen don a ka mɔgɔya dakun minnu na, i bɛ kɔlɔsili bonya olu kan.\nDen mɔni sennasumayalen don dakun minnu na i b’a dɛmɛ k’a mɔni sankɔrɔta o dakunw na.\nA yɔrɔ kalan (ɲɛ Nanfila A: Den ka mɔni kɔlɔsilisɛbɛn) den mɔni kɔlɔsilisɛbɛn kunkanko bɛɛ ko la. O sɛbɛn ninnu nafa ka bon denmasaw ni kɛnɛya tigilamɔgɔw bɛɛ bolo. Den mɔni kɔlɔsili nɔbɔcogo ɲuman don ani k’u kunnafoniw ta ka den ka kow ɲɛnabɔ a mɔtɔla.


Fuɲa biriko - Fàkan\nFuɲa biriko ye bɛnkadi fuɲa galodadugu dɔ ye. A fana bɛ Kita kolomi fɛ Kayi marabolo 'kɔnɔ. Kita ni fuɲa biriko cɛ ye bam 15 ye. A n'a ka galodugu ta ye bam 2 ye. Dugu misɛnnin minnu bɛ ka fuɲa biriko Lamini: Kɔrɔn fɛ, Galoblaji bɛ yen ni bam 7. Tlebinyanfan na, Buguya bɛ yen ni bam 5. Kɛɲɛka fɛ Kɔlen bɛ yen ni bam 3 ye. Wòrodugu fɛ, Jankola bɛ yen ni bam 7 ye.\nKùnnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen min bɛ fuɲa biriko kàn o ye k'a Fɔ ko a dugu in tu Tigɛra donsokɛ dɔ de fɛ. O tɔgɔ tùn ye ko Sabu moro Jalo.\nFuɲa biriko dugutigiya bɛ Adama Jalo de 'bolo bì. Laadalata y'u ka dugutigya yen. Yen, dugutigiya fana bɛ Nà kɔrɔya-kunda. Foyi wɛrɛ tɛ yen dugutigi B'a nɔ na n'a Bɔra saya la. Yen dugutigiya tɛ Mununmunun yen kìnw 'cɛ. Ni saya Sera dugutigi ma u bɛ sàn kelen de Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Dugutigi minnu Tɛmɛna ka Kɔn Adama Jalo 'ɲɛ olu ye: Moro jalo ani Hadi jalo ye. Màsakɛfanga waatiw la, fuɲa biriko tùn bɛ Mara Kita màsakɛw fɛ.\nKìn kelen de bɛ fuɲa biriko. A sigikɛnɛ tɛ Tɛmɛ 1/2 kàn kɛnɛ naani 'kɔnɔ. Nkà yen b'a sìgiyɔrɔ flanan de la. Sìgiyɔrɔ fɔlɔ bɛ Weele ko "Gumanko"\nFuɲa birikokaw ye fulaw ye. Jalo ni jakite ani sidibe ye yen jàmuw yen. Sinankunya tlon bɛ Tɛmɛ u ni ɲɔgɔn 'cɛ. Bɛɛ bɛ furu Kɛ ɲɔgɔn ma fuɲa biriko. Kan min bɛ Fɔ yen, o ye bamanankan.\nSɛnɛ ye yen baarala fànba ye. U bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, woso, je, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, fini, ɲimikala, gajaba, bananku, mangoro, buyakgi, manje, lenburu, jabibi, namasa, ntɔmɔnɔ, sɔmɔ, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, salati, ʃù, kɔnkɔn, ɲugu ani melɔn Sɛnɛ yen. Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin fana bɛ Mara u fɛ yen. Jago siratigɛ la u bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni baganfeere ani bololafɛndlata dɔw i n'a fɔ ŋununw, sìgilanw, kalakaw ani sansaraw Feere. Donsoya fana bɛ Kɛ yen. Wa bolodon fana bɛ K'u ta la. O tɛmɛnen 'kɔ, laadala-mɔni fana bɛ yenkaw fɛ yen hali bì. Yen mɔnikɛyɔrɔbaw ye telefa ani bunbunkɔrɔ madala ye. Yen mɔnikɛminɛw ye doolen ni jɔ ni sagi ani susu ye.\nMarifa, wosen, wɔlɔgɛn, fɛlɛbɔ, manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ wɔlɔjuru, sɔgɔlan, bere, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, basaminɛ-nɛgɛ, jakumaminɛ-nɛgɛ, samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la, nin bɛɛ y'u ka kungosogow ni kɔnɔw fàalifɛɛrɛw ye. U b'u ka misidenw Dabɔ ni ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori walima k'a Nɛgɛ ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔ koronnen dɔ la.\nYen ko kura nàlenw ye: Kɔlɔn ŋana, jabaranin, tlebarika-walan, kɔɔrisugu, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye. ANFAMA ni PAPAM A ni COR DE LA PAIX ani CMDT ye baɲumankɛtɔn ye minnu sèn Dònna fuɲa biriko ka yiriwa la.\nLakɔliko sàbatilen tɛ fuɲa biriko tèn. Bari 'kàlanso tɛ yen hali bì. Nkà balikukalan kɔni bɛ dɔɔnin dɔɔninkɛ yen. Wa o yɛrɛ Dònna yen 2006 sàn de.\nN'a Bɔra silamɛya la diinɛ wɛrɛ tɛ fuɲa birikokaw fɛ yen tun. Misiri kelen bɛ yen. Màa min Nàna ni yen silamɛya ye ye Asama Burama Jalo ye.\nKɔɲɔ ni seli ni sanyɛlɛma ni sankunbɛn ni denkundi ni ntolatan ni tɔnɲɛnajɛ ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye gita ni dunun ni flen ni jenbe ni bàra ni wasanba ni fle ani ntamannin ye. Yenkaw ka tlonkɛcogo kɔrɔw ye bɛlɛda ni nparibɔ ani fɛrɛn ye. Yen ɲɛnajɛkɛyɔrɔ fòroba tɔgɔ yen "Bara" ye.\nKɔ, jɛ, fàla ani dàla bɛ Sɔrɔ fuɲa biriko. Manɔgɔ, ntɛbɛn, nàna, ntigin, bilinkìtin ye 'jɛgɛ 'suguyaw ye minnu bɛ Sɔrɔ yen jisigiyɔrɔkofɔlen ninnu na. O kɔ fɛ, koorow ni kaanaw ni bàmaw bɛ Sɔrɔ yen. Jiri kofɔlen ninnu de bɛ Sɔrɔ yen ka caya. U Flɛ: jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛ, kòro, sunsun, zaajɛ, ntɔngɛ, ntabakùnba, ntege, nten ani zɛkɛnɛ. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Gɔn, lɛ, bàla, dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, warabilen, miniɲan, wɔlɔ, gɛlɛnin, tentannin, nkolonin, ntomisa, baninkɔnɔ, digon, kɔnɔsogonin ani tonkanjɔ ye. Yen kungodaw Flɛ Namakɔrɔ kuru/kulu, tufin kùrunin/kùlunin, koniɲawilen, bukari kùru, fukakunan-kolon ani kuse kɔdalanin.\nKaburudon fla bɛ fuɲa biriko. U bɛ dɔ Weele ko kura ni ka tɔ kelen Weele ko kɔrɔlen. A kaburudon ninnu bɛɛ b'u ka dugu tlebinyanfan de fɛ. Nkà kɔrɔ wɛrɛ kɔni t'a la u fɛ.\nSanji ninnu bɛ Nà fuɲa biriko samiɲa kelen 'kɔnɔ bɛ Taa 200 ɲɔgɔn na. U waatiw bɛ fàlen-fàlen cogo Flɛ: Ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà. Yen funtenin hakɛ sannadan ye 35 ye a nɛnɛ hakɛ dugumadan ye 15 ye.\n'kabakomayɔrɔ tɛ yen.\nFogo yeko: 1146308 - Bì: 227 - Kalo in: 7898 - Лinan: 67511.\nFura Yeko: 958 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 60.


Sàjola - Fàkan\nSàjola Bɛ Molobala kafoda-duguw la. A ka galoda-dugu Ye Kàpaala ye. A Bɛ marabolo sabanan kolomi min fɛ o Ye Kucala ye. Sàjola n'o cɛ jànya ye bam 35 ye. A ni Sikaso ta bɛ Taa bam 170 ye. Sàjola ni dugu minnu bɛ dàncɛ Bɔ seleke naani na olu ye Ntɔso, o B'a kɔrɔn fɛ ni bam 6 ye, Blendo ni dɔw K'a ma fana ko Kacɛrɛla, o B'a tlebin fɛ ni bam 6 ye, Sisumana B'a ni kɛɲɛka 'cɛ ni bam 7 ye, ani Ntɔrla, o min B'a worodugu-yanfan na ni bam 9 ye.\nSàjola fana tɔgɔ Dara a tu tigɛbaa de la, o min tùn bɛ Weele "Sàjo" la. Bì, tɔgɔ fla de bɛ F'a ma: "Sàjola" ani "sàjokan". O kɔrɔ tɛ dɔ wɛrɛ ye kanko 'kɔ. miɲakaw de b'a Weele "sàjokan" na, a bamanankannaman de ye " sàjola" ye. Nka sàjo yɛrɛ Bɔra yɔrɔ min na ka Nà yen tu Tigɛ o ye "tɔmɔnɔ" ye. A Nàna yen donsoya hukumu de 'kɔnɔ fɔlɔ, ni ka sɔrɔ ka na sɛnɛ Fàra a bolo la.\nSàjolakaw ka dugutigiya ye laadalata ye. I n'a fɔ fàn caman fɛ a bɛ Kɛ cogo min na, u fana ta bɛ Nà kɔrɔyakunda. Jàmu wɛrɛ tɛ K'a ye n'a Bɔra tarawelew la. Sàjola dugutigiya bɛ Mununmunun kìn kelenpe de 'kɔnɔ n'o ye kagbɔla ye. N'i Kɛra yen dugutigi ye ni saya tɛ i tɛ Bɔ yen tun. Nka ni Ala ka latigɛ Kɛra n'o ye saya ye, min bɛ Da o kan kɔrɔyakunda o bɛ baaraw Tà o nɔgannin na hali ka Kɔn dugutigisɛbɛ yɛrɛ sɔrɔli 'cɛ. Yen dugutigi kɔrɔw tɔgɔ Flɛ: Yapeŋe tarawele, Yerefoo tarawele, Zagepe tarawele, Naazaa tarawele, Katiiwakari tarawele, Zawɔrɔ tarawele, jɔnkoloze tarawele, Kafulu tarawele, Zaŋɔni tarawele, Natoro tarawele, Kɔgɔzaŋa tarawele, ʃɔhɔzaŋa tarawele, Dɔgɔbazaŋa tarawele, Natorozaŋa tarawele ani Balaa tarawele. Màa min bɛ olu nɔ na bì o ye Cɛmɔgɔ tarawel ye. Màsakɛfanga waatiw la Sàjola tùn Marala Molobala màsakɛw fɛ.\nSàjola bɛɛ fàralen ɲɔgɔn kan bɛ Bɛn kìn naani ma: Kagbɔla, lɛngɛnso, kɔkɔ ani kulukɔrɔ.\nMiɲakaw ani fulaw de bɛ yen. Yen jàmuw ye Tarawele, keyita, danbɛlɛ, kulubali, sanɔgɔ tarawele, jabaatɛ ani jara ye. Sinankunya bɛ Tɛmɛ sàjola ni dugu minnu ye olu ye: singolo, ʃiw ani tri I ni tri II ye. Furuɲɔgɔnya tɛ Tɛmɛ sàjola dugutigikin ni sinkolokaw ni ʃiwkaw 'cɛ. N'a Bɔr'o la ntɛ wɛrɛ tɛ yen furuko la. Mamara de bɛ Fɔ ye kosɛbɛ nka bamanankan fana bɛ Fɔ yen.\nSàjolakaw bɛ sɛnɛ Kɛ kosɛbɛ. U bɛ fɛn caman Sɛnɛ, i n'a fɔ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, bananku, woso, je, galama, ʃɔ, dà, kɔɔri, mangoro, lenburu, buyagi, manje, namasa, sɔmɔ, fòronto, jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn ani sira. U bɛ baganmara ni jago ni mɔni ani bololabaara misɛnnin fana Kɛ u sèn fɛ. U ka bagan marata ye: bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (numuyabaaraw) de 'kùn kan kosɛbɛ. Mɔni bɛ Kɛ sàjola. U ka mɔnikɛminɛw ye o ye jɔ ni papolo ani doolen.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda, gɛnni ani ka Dɛn ka wɔlɔ Bugɔ ni bere ye, o de ye Sàjolakaw fana ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. U bɛ marafa Tà kungosogobaw fàali kamà. U fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fɛɛrɛ minnu ye, o dɔ ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye). Yen musow bɛ finisɔgɔ Kɛ kosɛbɛ.\nYen ko kura nàlen dɔw ye: Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto. Baɲumankɛtɔn damadɔ Tɛmɛna sàjola, olu la, ANAM, JIGISƐMƐJIRI, CMDT ani AMED b'olu la. U ka yiriwa tùn ɲɛsinnen bɛ sanuya sabatiliko, dutigiw dɛmɛni musaagakow la, kɛnɛya sabatiliko ani sannifeerekow de ma.\nSàjola lakɔlikalan Dabɔra 1981 saàn. Dugumandakun fàn fɔlɔ kàlanw dɔrɔn de bɛ K'a 'kɔnɔ, wa fòroba ta y'a ye fana. A lakɔlikalan in. Lakɔlikalan kɔ fɛ blonkɔnɔ-kalan fana bɛ Kɛ yen. Nka o dabɔ ni sisan 'cɛ Bɛ Taa sàn yerika la. Hali an bɛ bì min na a blon fla de bɛ yen nɔ. Wa o blonkɔnɔ-kalan in fana n'a ta bɛɛ, a Nàna balikukalan Sɔrɔ yen. Nka an kɔni bɛ bì min na Lakɔlikalan de yangalen dòn ka Tɛmɛ balikukalan ni blonkɔnɔ-kalan bɛɛ kan.\nDiinɛ wɛrɛ tɛ sàjola ni silamɛya tɛ. Misiri kelen de b'u bolo la. U b'u ka jumaseliw Kɛ laminiduguw fɛ jummisiri bɛ Sɔrɔ minnu fɛ yen, bari sàjola ta tɛ jumamisiri ye. Silamɛya Dònna yen a bɛ sàn caman Bɔ bì. Hakilinaw Fɔra ɲɔgɔn 'kɔ a diinɛ in dònbaako la. Dɔw ko Bala tarawele de Nàna n'a ye nka dɔw fana Ko ko Burama tarawele de Nàna n'a ye. Silamɛya-diinɛ n'a ta bɛɛ sàjolakaw jan bɛ fɛn kelen na n'o y'u tnɛ ye (miniɲa). U ka fɔ la, ko ka Kɔn silamɛya 'ɲɛ ko yen dugudasiri tùn ye bakɔrɔn de ye, u tùn b'o Weele ko "Baze" ani fàlimuso, o tùn Weele ko "kuluɲɔ".\nSilamɛya-seliw ni denkundi, sanyɛlɛma de ye sàjolakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. Jenbe, kariɲa, ya, fle, bàra, ntamannin, bala ani tabalen ye yen fɔlikɛminɛw ye. U ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Лanamaya u ka dugu fɛɛrɛba dɔ kan u yɛrɛ bɛ min Weele ko "kafugbɔ".\ndàla ni fàla ani jɛ/lɛ dɔw bɛ yen kungo 'kɔnɔ. A yɔrɔ ninnu na manɔgɔ , ntɛbɛn, ntòri, kaanaw, miniɲa, koorow ani koorokaaraw bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Wa jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ kosɛbɛ i n'a fɔ jala, banan, sanan, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, toro, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ ani pɔpɔ. Kungosogo-kunda, miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ, warablen, kungokɔnɔlɛ, bàla, dùga ani baninkɔnɔ bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. U ka kngodaw ye faraŋa, jemɛɛyaŋa, ʃazira, ŋologbaɲaŋa ani fa ye.\nSàjolakaw ka kaburudo naani bɛɛ bɛ dugu nin tlebin 'cɛ. Nka u yɛrɛ ka fɔ la, ko kɔrɔ si tɛ o la olu fɛ. Ko yen kaburudo naani bɛɛ bɔyɔraɔ ka Bɛn fàn kelen ma ko o ye bɛnsen-ma de ye. Wa 'kùn fana u cayali la ka Kɛ naani ye fo n'a Kɛra fànko ye. Sɔrɔw mabɔlen dòn ɲɔgɔn na kosɛbɛ.\nYen waatiko ni ntɔso ta bɛ Taa ni ɲɔgɔn ye kosɛbɛ, bari a yɔrɔ man jan ɲɔgɔn na tèn.\nKabakomayɔrɔ tɛ Sàjola.\nBlàdon : 2017-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-01-23\nFogo yeko: 1147178 - Bì: 462 - Kalo in: 8768 - Лinan: 68381.\nFura Yeko: 983 - Bì: 1 - Kalo in: 13 - Лinan: 70.


Ni gɛlɛya sɔrɔla jiginni kɔnɔ, a ka fisa ka dɛmɛ ɲini dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ joona joona. Tɔɔrɔ ni gɛlɛya caman bɛ jiginni na. Gɛlɛya minnu ka teli ka sɔrɔ, an bɛna kuma olu kan.\n1. Ni tin bɛ to ka wuli ka mada, ani n’a kuntaala bɛ janya daga cilen kɔfɛ, kun caman b’o la:\nA bɛ se ka kɛ muso sirannen don walima a dusukasilen don. O bɛ se ka tin mada walima k’a sumaya. Aw b’a hakili sigi, k’a ɲɛfɔ a ye ko tin sumaya tɛ baasi ye. Aw b’a fɔ a ye a ka to ka taama-taama, ka ji min, ka dumuni kɛ ani sugunɛ kɛ. Sin nukun munumɛnɛni walima a mɔrɔmɔrɔli bɛ se ka tin teliya.\nA bɛ se ka kɛ den dacogo man ɲi. Ni dimi dara, aw bɛ muso lajɛ ni den m’a nasira bila. Tuma dɔw la, tinminɛmuso bɛ se ka den dacogo yɛlɛma dɔɔni dɔɔni kɔnɔ na. Ni dimi dara, aw bɛ to ka den munumunu dɔɔni dɔɔni fo k’a kun jigin. Nka, aw kana kɛ ni fanga ye, n’o tɛ, a bɛ se ka denso ni tonso fara walima ka fiɲɛ bila barajuru la. Ni den ma se ka munumunu, aw bɛ taa n’a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nA bɛ se ka kɛ den kungolo ka bon solo ma. O ka teli ka musow sɔrɔ minnu solo ka dɔgɔn walima minnu si ma se den sɔrɔ ye. (Muso minnu delila ka den sɔrɔ, nin man teli ka kɛ olu la). N’aw sɔmina ko den tɛka jigin, aw bɛ taa ni ba ye dɔgɔtɔrɔso la; barisa jiginni bɛ se ka kɛ operasili ye (Césarienne). Muso minnu ka surun n’ u solo ka dɔgɔn ani muso denmisɛnniw ka kan k’u den fɔlɔ wolo dɔgɔtɔrɔso la.\nNi muso tun bɛ fɔɔnɔ walima n’a tun tɛ jimafɛn caman min, ji kodɛsɛ bɛ se k’a farikolo sɔrɔ. O bɛ se ka tin sumaya. Aw bɛ kɛnɛyaji walima jimafɛn wɛrɛw d’a ma a k’u min dɔɔni dɔɔni ni dimi dara.\nNi den natɔ ɲɛsinnen don sanfɛ, aw bɛ fɔlɔ ka bolow walima senw ye i n’a fɔ ni t’u la. O tɛ gɛlɛyaba ye nka, a bɛ se ka tin kuntaala de janya ani ka kɔdimi bila ba la. A ka kan ka to ka taama-taama; hali a bɛ se ka ŋunuma. O bɛ se ka den yɛlɛmani nɔgɔya, ka dacogo ɲuman sɔrɔ.\n2. Ni den bɛ na a sen kan. Aw b’a gɛlɛya jiginni ka kɛ tinminɛmuso walima dɔgɔtɔrɔ dɔ bolo janko ni muso kɔnɔɲɛ fɔlɔ don. Ni den senw bɔra ka bolow balannen to, aw kana foyi kɛ ka jiginni karaba. Tuma dɔw la, tinminɛmuso bɛ se k’a dɔn ko den bɛ na a sen kan n’a ye ba lajɛ (sɛbɛn ɲɛ Ka a lajɛ ni den dacogo ka ɲi), ani ka den dusukun tantan kan lamɛn (sɛbɛn ɲɛ 6. Den dusukun tantan kan k’a to ba kɔnɔbara la).\nNi den bɛna a sen kan, muso bɛ se k’a biri k’a kunbere n’a tɛgɛ fila da duguma, o bɛ se ka jiginni nɔgɔya:\nNi den kungolo bɛ daminɛ ka bon, nka a bɔlɔ tɛ bon, tinminɛmuso ka kan k’a tɛgɛ fila ko ka jɛ, ka alikɔli jɔsi u la, ka sɔrɔ k’a kɛ i n’a fɔ a bɛ cogo min nin ja ninnu na yan:\nBolo min bɛ ba kɔnɔbara fanfɛ, aw bɛ o lajigin k’a da den kɛrɛ la. K’a minɛ ka ɲɛ ka sɔrɔ a ma kɛ ni joginni ye, aw b’aw bolokɔni kuturuba don den kaman kɔrɔ, ka jasere ni cɛmancɛ bolokɔni da den kɛrɛ la.\nN’o kɛra, a bɛ den minɛ a senw ma k’a kɔrɔta, ka sɔrɔ ka bolo filanan labɔ i n’a fɔ fɔlɔ kɛra cogo min.\nNi kungolo ma bɔ, a ka fisa ba dalen ka to a kɔ kan. Aw bɛ bolokɔni kelen don den da kɔnɔ k’a kungolo d’a disi la, i n’a fɔ ja b’a jira cogo min na.\nAw kana den sama cogosi la. Aw bɛ se k’aw tintin ba kɔnɔ kan dɔɔni ka den kungolo ɲɔni k’a labɔ.\n3. Ni den bolo kelen dɔrɔn bɔra. Ni bolo kelen bɔra k’a sɔrɔ tinminɛmuso tɛ se ka den dacogo yɛlɛma, dɔgɔtɔrɔ dɔ ka kan ka ɲini o yɔrɔnin bɛɛ la, barisa Jiginni laban bɛ sɔn ka kɛ opereli ye.\n4. Tuma dɔw la, barajuru bɛ meleke den kan na k’a ja, o b’a mɛn sira la. Aw bɛ barajuru walaka ka bɔ den kan na. N’aw ma se k’o kɛ, aw b’a yɔrɔ dɔ siri ka sɔrɔ k’a tigɛ ni sizo sanuman ye.\n5. Ni nɔgɔ bɛ den da n’a nu kɔnɔ: Daga cilen kɔ, n’aw ye ji nɔgɔ finman ye, o bɛ sɔrɔ den sɔrɔji ye (a bo fɔlɔ) min bɛ se ka gɛlɛya lase den ma. N’a ye nin nɔgɔ fɛn o fɛn sama ka taa a kɔnɔ, o bɛ se k’a faga. Kabini den kun bɛ bɔ, aw b’a fɔ ba ye a kana a tɔntɔn tuguni nka, a k’a ninakili teliya ɲɔgɔn kɔ. Sani den ka ninakili daminɛ, aw bɛ nɔgɔ sama ka bɔ a da n’a nu kɔnɔ. Hali n’a kɔnna ka ninakili, aw b’aw jija ka nɔgɔ bɛɛ sama ka bɔ a da n’a nu kɔnɔ.\n6. Filani kɔnɔ. N’aw sikanna ko kɔnɔbara ye filani kɔnɔ ye (barisa kɔnɔbara ka bon a kalo hakɛ ma (aw ye sɛbɛn ɲɛ 5. Den mɔcogo n’a dacogo kɔnɔ na lajɛ); ba bɛka girinya, walima aw hakili la aw bɛka maga kungolo fila la ba kɔnɔ dogidogili senfɛ), a ka fisa muso ka taa kɔnɔmaya lajɛli kɛ dɔgɔtɔrɔso la. Ni lajɛli y’a jira ko filani kɔnɔ don, muso ka kan ka gɛrɛ dɔgɔtɔrɔso dɔ la kabini kɔnɔbara kalo wɔlɔnfila. A ka c’a la a ka jiginni bɛ se ka kɛ san’a waati yɛrɛ cɛ.\nTaamasiɲɛ minnu bɛ filani kɔnɔ kofɔ:\nKɔnɔbara bɛ kɔn ka bonya k’a dantɛmɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la kalo labanw kɔnɔ (sɛbɛn ɲɛ 5. Den mɔcogo n’a dacogo kɔnɔ na).\nNi muso balala ka girinya walima a bɛ to ka tɔɔrɔ misɛnniw sɔrɔ (sɔgɔmadafɛ bana misɛnniw, kɔdimi, sen tɔnni ani ninakili degun) n’olu ka jugu, aw bɛ t’a lajɛ ni filani kɔnɔ tɛ.\nLajɛli senfɛ, n’aw y’a jateminɛ ko fɛn kunbaba (kungolo ni bobara) saba walima caman bɛ kɔnɔbara la, (kungolo ni bobara) kɔnɔbara la, o ka teli ka kɛ filani kɔnɔ ye.\nTuma dɔw la, aw bɛ se ka dusukun tantan kan wɛrɛw mɛn minnu ni ba ta tɛ kelen ye nka, u lamɛnni ka gɛlɛn.\nKalo labanw na, ni muso y’a lafiɲɛ kosɛbɛ, ka baara kologɛlɛnw dabila, filaniw tɛna kɔn ka bange a waati kofɔlen ɲɛ.\nA ka c’a la filaniw ka dɔgɔn u bange waati, o kama u ka kan ni ladon koɲuman ye. Mɔgɔw b’a fɔ ko filaniw bɛ ko dɔn, o tɛ tiɲɛ kuma ye.


Sìgiɲwaanya - Fàkan\nMàaw ye baganw màrali Daminɛ a ka ca ni sàn 10 000 ye. Kàbi o waati fo ‘bì, dɔw Kɛra baarakɛlan ye, dɔ Bɛ yèn sògoko ‘kan mà. Dɔw fana Kɛra màa taamaɲwanw ye sa. ‘Mìsali la, wùlu Kɛra ‘dukɔnɔfɛn ye sa fo a bɛ dònsoya ni bagankɔlɔsi Kɛ. Kàkuma fana B’o cogo la. Olu de bɛ sokɔnɔ-fɛnɲɛnɛmaw (ɲinɛw) Mìnɛ.\nBagan màralen bɛ miliyɔn caman Bɔ ‘jyɛn ‘kɔnɔ ‘bì. Jɛgɛw, wùluw, lὲw, sòsanw, kɔ̀nɔw; ninnu bɛɛ Ye ‘fɛn màralenw ye so ‘kɔnɔ.\nKàbi sàn tan damadɔ, bagan dɔw fana Fàrala sokɔnɔtaw kàn. Olu Ye sìgiɲwaan kuraw ye. U la fànba Ye sàw, ntalendalaw ni nkὲlɛnw ye nkà k’u To kungo la, u bɛ Bàn kà Gὲrɛ màa la. Dɔw ka farin i ko ngòrongo, waraba.\nMɔ̀gɔ sìgiɲwaan-bagan na, caman bɛ kà ʃilatunun u kɛyɔrɔ kɔrɔw la n’a Bɔra wùlu ni jàkuma na. ‘Bagan caman bɛ Mìnɛ màaw fὲ kungo la min bɛ dɔ Fàra u ʃilatununni ye. O de y’a To sàriya Tàra u jàgoli ‘kan mà jὲkulu dɔ fὲ. Bagan minnu ʃi tɔ̀ ma ca, olu jàgoli kɔnnen dòn.\n→ bàganw màrali\n→ ʃi minnu bɛ kà Ban\nBlàdon : 2020-07-06 Yɛlɛmako laban : 2020-07-06\nFogo yeko: 1147154 - Bì: 438 - Kalo in: 8744 - Лinan: 68357.\nFura Yeko: 333 - Bì: 2 - Kalo in: 7 - Лinan: 52.


Afiripeja kɛra dɔnnin bulonba ye lakɔlikaramɔgɔw bolo dɔngɔnɔ duguw la | FASOKAN\nKama lakɔlikaramɔgɔw ka cɛsiri, u ka nafa ani u ka nimisiwasa jirali ka ɲɛsin Afiripeja sɔrɔli ma u ka lakɔliso oridinatɛriw kan, o b’a to an bɛ se k’a fɔ ko Afiripeja sigili ɔridinatɛri 52 kan kama lakɔliso ni Banjagara lise la, o dabɔra kun min kama, o ɲɛna.\nAfiripeja sigilen kɔ ɔridinatɛri 52 kan kama ani Banjagara lakɔlisow ani ɔridinatɛri yaalataw kan dɔngɔnɔ duguw la, lakɔlikaramɔgɔ mugan ɲɔgɔnna degera baarakɛli la ni Afiripeja ye. Lakɔlikaramɔgɔ minnu tun ma deli ka baara kɛ ni ɔridinatɛri ye fɔlɔ, olu degera ɔridinatɛri taabolo fɔlɔw la dɔgɔkun kelen kɔnɔ. O kɔfɛ, u sɔrɔla ka fara lakɔlikaramɔgɔ tɔw kan ka Afiripeja baarakɛli dege bawo Afiripeja bɛ se ka kɛ i ko dɔnnin bulonba fiɲɛ fɛ fan bɛɛ la ni Ɛntɛrinɛti tɛ lakɔlikaramɔgɔw masurunna.\nFoto in tara wikipeja kan\nAfiripeja ɲɛfɔlɔ ja bilalen kogo kan, kalanso dɔ kɔnɔ, o y’a to bɛɛ sera ka faamuyali sɔrɔ Afiripeja nafa n’a baarakɛcogo kan. O kɔfɛ, lakɔlikaramɔgɔ kelen kelen bɛɛ taara i sigi ɔridinatɛri dɔ la walasa ka baara daminɛ u yɛrɛ ye Afiripeja kan, degelikɛbaga ka ɲɛfɔli kɔfɛ. U benna ka ɲininiw k’u yɛrɛ ye Afiripeja kan. I n’a fɔ n y’a kɔlɔsi cogo min na fan bɛɛ fɛ n ye Afiripeja sigi ɔridinatɛriw kan yɔrɔ minnu na, n’i ko mɔgɔ ka ɲinini kɛ u degelen kɔfɛ, u b’a daminɛ n’u yɛrɛ ka duguw, u ka sigidaw walima u ka yɔrɔ seko ni dɔnkow ɲinini ye fɔlɔ. O de kama, lɛrɛ ni lɛrɛ, an tun bɛ nin dɔngɔnɔ cɛkɔrɔba in ja ye ɔridinatɛri bɛɛ kan lakɔlikaramɔgɔw fɛ u ka ɲinini fɔlɔ senfɛ. O cɛkɔrɔba in ja de kɛlen bɛ ka dɔngɔnɔ duguw ɲɛfɔli tamasiyɛn ye wikipeja kan (tubabukan). Ɔwɔ, o ka kan, bawo « dɔnni fɔlɔ ye yɛrɛdon de ye »\nAfiripeja baarakɛcogo kalannen kɔfɛ, an ye hakilina falen falenw kɛ minɛn in nafa kan ani k’a lajɛ cogo min na a bɛ se lakɔlikaramɔgɔw dɛmɛ kosɛbɛ u ka baaraw la walasa ka kalan kɛko ɲuman sabati u bolo, ka dɔnniya dafalen di kalandenw ma na ka jamana kɔnɔ. Gɛlɛya foyi ma sɔrɔ o la bawo, « ka kɛ lakɔlikaramɔgɔ ye, o de ye ka kɛ hakilitigi ye, ka kokura nafamaw kɛ » O hakilina falen falen ninnu bɔra ni miiriya caman ye an sinna ka minnu kɛli daminɛ o yɔrɔ bɛɛ la. An ye kalansenw marayɔrɔ caman dilan ɔridinatɛriw kan walasa ni ɲinini kɛra kalansen min kan, k’o labɛn ka ɲɛ lakɔlikaramɔgɔ kulu fɛ, o sɛbɛn labɛnen bɛ mara a marayɔrɔ la. O dɔ kɛra tubabukan kalanni, tarikukalanni, jatekalan ani kalansenw bɛɛ la. An jɛra ka ɲinininw kɛ kalansenw kan, k’u labaara ɲɔgɔn fɛ, k’u mara u marayɔrɔw la k’o kɛ misaali ye ka jira bɛɛ la walasa bɛɛ hakili ka to a kɛ cogo la.\nO baara in b’a to lakɔlikaramɔgɔw bɛ se k’u ka ɲininin kɛlen kɔrɔw n’u ka kalansen labɛnnenw ye nɔgɔyala ani ka sɔrɔ u ma ɲinini wɛrɛ kɛ o kalansen ninnu kan. A b’a to fana u ka se k’u ka o baara ninnu tila u ni lakɔlikaramɔgɔ wɛrɛw cɛ yɔrɔjan fɛ jamana fan bɛ ni dɔrɔpubɔkisi ni guguludirawu ye, an ye minnu sigi ɔridinatɛri caman kan kama ni Banjagara ani ka lakɔlikaramɔgɔ caman dege baarakɛcogo la n’o lozisiyɛli ninnu ye.\nLakɔlikaramɔgɔw tun bɛ tile tan ni duuru sɛngɛlafiyɛnbɔ la, nka o m’a bali u k’u cɛsiri nin kalan ninnu na dɔgɔkun fila kɔnɔ, ka se ka Afiripeja n’a baarakɛcogo ɲɛ dɔn o min bɛ se k’u dɛmɛ kosɛbɛ u ka baara la.\nCe contenu a été publié dans Bamanankan, togodaw par fasokan, et marqué avec Afiripeja, lakɔlikaramɔgɔw, Mali. Mettez-le en favori avec son permalien.\nUne réflexion au sujet de « Afiripeja kɛra dɔnnin bulonba ye lakɔlikaramɔgɔw bolo dɔngɔnɔ duguw la »\nLe 20 août 2015 à 17 h 23 min , Tolo seydou a dit :\nAfripeja baarakèlaw aw ni ké awka nin hakile numan yala . ni min filèni yé fasoden k’a nètaa doyé . nèka folibe Bakary konaté anaa ka tièdenw yé .


A jɛnsen na : 15/04/2021 - 12:48\nTasumakasara ye kalanso dɔ minɛ, Niamey dugu kɔnɔ,Niger faaba la, mɔgɔ 20 bɔnɛna u nin na. Avril kalo tile 13, san 2021. AP - Boureima Issoufou\nTasibila bɛ ka kɛ halisa ka ɲɛsin u ka lakɔliden mugan ni kɔ minnu nin tora tasumakasara la, u ka lakɔliso kɔnɔ.Kunu kalanfaw, lakɔliden somɔgɔw fɔ ka taa se sigidaden dɔw ma, u bɛɛ de ye ɲɔgɔnsɔrɔ kasara in kɛyɔrɔ la k'u ka dusumatɔrɔ jira.\nTasumafagalen kɔ "pompier" fɛ, denmisɛn ninnu su tun tɛ se ka lajɛ. Lakɔliden denmisɛn mugan ani kɔ, u si b'a ta san 3 ka taa bila san 5 de la.\nKunu lakɔliso in ɲɛmɔgɔ Habibata Gaya ani ɲɛji de tun bɛ ka tasibilakɛ a ka lakɔliden ninnu ye, nka kuma tun ka gɛlɛn a ma, a sera ka fɛn kelen min fɔ, ko ni Allah ye min kɛ, o de kaɲi. Habibata Gaya kɛrɛfɛ, Balaraba Ibrahim fana tun jɔlenbɛ, ko in bɛɛ kɛra a le ɲɛna, a ka fɔla tasuma ye kalanso fɔlɔ dɔ de minɛ, fiyɛn teliyara ka a lase kalanso tɔw bɛɛ ma.\nLakoliden minnu si ka kɔrɔ dɔni ulu sera ka sira sɔrɔ k'u yɛrɛ nin kisi. Fitini ninnu de ma se k'u yɛrɛ bɔ. Balaraba Ibrahim fana bɛ ka nin bɛ lakale kasɔrɔ a ɲɛ falendon jila, a le yɛrɛ balimaden dɔw tɔra nin kasara in na.\nLakɔliso in tun jɔlendon ni kalaw ni bin jalanw de ye, Niger fancaman o bɛ kɛ, wa ni t'a siyɛn fɔlɔ ye tasuma k'o lakɔliso ɲɔgɔn dɔ minɛ, nka nin kasara ɲɔgɔn ma deli ka kɛ yen.


Waraba jubaatɔ - Fàkan\nNin Kɛra musolasiritɔ dɔ ye. A tùn Taara dɔgɔ Лini kungo 'kɔnɔ. Ala fana y'a Kɛ o don Bεnna n’a ka tìn wulidon ma. A ma Лɛ min 'kɔ a y’a yεrε Sɔrɔ kungo 'kɔnɔ denmuso fla la tuba dɔ kεrε fε. Jaa o y'a Sɔrɔ waraba dɔ fana tùn Jiginna o tu kelen in 'kɔnɔ. Muso ɲε Dar'o kàn minkɛ a ni sèntεgε Jiginna dugu 'kɔnɔ. O kɛlen a y’a jiginni To gundon la bawo a tùn t'a Faamu cogosi la k'a denw bɛ Bɔ a la. Wa a ma waraba in Kofɔ 'màa ye fana bawo Ala ni bange hinε kosɔn a tùn t’a fε waraden ninnu ka Bɔnɛ u ni na. Jaa o hinɛ kelen in tùn bɛ waramuso jubaatɔ in fana na. O Flɛ ka muso den filanin ninnu Tà K'u Balo fo k’u Kɔrɔbaya.\nSàn caman tεmεnen 'kɔ filaninw ba nana Bàna. O bàna in Nàna juguya fo ka na Laban kà bagi Blà a la. Mɔgɔw tùn bε ɲugu muso in na. Flanin ninnu kɔrɔbayalen, waraba y'u sɔrɔcogo Лɛf'u ye ka Sɔrɔ k'u Blà ka Taa dugu 'kɔnɔ k'u ka Taa u ba Лini. U selen, u Sera màsakɛ fɛ k'u b'u ba Лini. O fana ye tabale Gosi ka weele-weele Da ko denwolo-muso bɛɛ ka ɲɔgɔn Sɔrɔ mara kubeda la.\nAa! O don kama 'mɔgɔ ʃi tε filanin ninnu Ye n’u kanu ma Dòn i la. Aa! dàga Wulila sonkala n ma Ye. Tìgiyaɲini Dabɔra nka woloyɔrɔko in dε! Ni min Nàna k'a ta y'u ye, ni ɲininkali Sera u woloyɔrɔko fɔli ma o tigi bɛ Bìn yen. U Tor'o la k'a Tà sɔgɔma fo ka Taa se wula ma muso ʃi ma Se ka Sɔrɔ min ye den ninnu woloyɔrɔ Dɔn. Muso bɛɛ tɛmɛnen k'a Ban fo k'a tɔ To musokɔrɔnin-bagitɔ ye, Màsakɛ Ko k'a fana ka Nà. Tuma min na musokɔrɔnin bagintɔ y’i Sεnsεn k’a bɛ Gɛrɛ den ninnu na fo dɔw Tora u bɛ surunba C'a la bawo ko weelekun t'a la, dɔw yɛrɛ tùn bɛ Yɛlɛ a ma. Dɔw tùn b'u Kanto,\n-Mɔgɔ ɲanamanw ma fεn min ɲɛ Sɔrɔ e bagitɔ de bɛ Se k'o Лɛ Sɔrɔ!\nTuma min na muso Sera a y'i Kanto,\n-Ne de y'aw ba ye. N b'aw Bange don min na a Kɛra kungo 'kɔnɔ tuba dɔ 'kɔrɔ. N y'aw flilen To yen ka Nà 'so min na a kùn ma Kɛ ko n tùn t'aw fɛ. N Jiginnen aw ka tuba in kɛrɛ fɛ jaa waraba jubaatɔ dɔ fana tùn bɛ o tu kelen in 'kɔrɔ, ne kɛlen k'o Ye n Bòlila nka n selen 'so n ma 'fɛn Fɔ 'màa ye.\nAa! O fɔlen, flaninw nisɔn Dyara, u y'u Pan k'u Nɔrɔ muso bagitɔ la. O kɛlen, Màakε fana ye u n’u ba bɛɛ Lagεrε a yεrε la ni ka Tla k’u Furu a denw ma. Ni k'i Kanto u ba ma ko n'a mago bɛ jyɛnlatigɛ fɛn o fɛn na k'o bɛ D'a Ma ko bari buranya gasi ka bòn. O kɔ fɛ a Tlara ka sariya dɔ Sìgi ko ni màa o màa Yɛlɛla bànabaatɔ ma ko n'i Yera i kùnba bɛ Tigɛ ka Bɔ i kanba da la.\nBlàdon : 2017-08-01 Yɛlɛmako laban : 2017-08-27\nFogo yeko: 1147004 - Bì: 288 - Kalo in: 8594 - Лinan: 68207.\nFura Yeko: 1701 - Bì: 1 - Kalo in: 19 - Лinan: 89.


Dumuni ɲuman dun kɔrɔ ye mun ye? Balodɛsɛ ye mun ye?\nDumuni ɲuman dun kɔrɔ, ka dumuni kɛ ka i fa. Nka a kɔrɔ fana ye ka dumuni dafalenw dun farikolo mako bɛ minnu na. Walasa ka to kɛnɛya la, mɔgɔ ka kan ka dumuni kulu kofɔlen ninnu bɛɛ dɔ dun k’i fa. Mɔgɔ fanba bɛ farikolofanga dumuni caman dun minnu tila bɛɛ ye dumuni fasamaw ye, i n’a fɔ malo, kaba, bananku walima loko, nka i bɛ taa a sɔrɔ u tɛ farikolojɔli dumuniw ni farikolotanga dumuniw dun, ni olu ye: shɛfan, sogo, jɛgɛ, shɔ, jiridenkisɛw, nakɔfɛnw, ɲuguw ani jiridenw. Balodɛsɛ bɛ se ka o tigilamɔgɔw minɛ hali ni o ye a sɔrɔ u bɛ dumunifasamaw caman dun.\nBalodɛsɛ bɛ juguya denmisɛnniw na tuma dɔw la ka a sababu kɛ u farikolo mako bɛ dumuni nafamaw na walasa u ka mɔdiya ani ka to kɛnɛya la. Balodɛsɛ jugumanba suguya fila de ye ninnu ye.\nBalodɛsɛ min ma juguya\nAle de ka ca kosɛbɛ, nka a dɔn man di. A bɛ den min na, o tɛ bonya walima ka girinya teliya la i n’a fɔ den minnu baloko ka ɲi. Hali ni a den yeɲɛna man bon, a tɛ dɔn ko bana bɛ a tigi la. Balokodɛsɛ bɛ se ka kɛ sababu ye a tɛ fanga sɔrɔ ka banakisɛw kɛlɛ.\nNi a den sugu banana, a ka bana tɛ dan sira la, wa a bɛ waati jan kɛ sani a kɛnɛya.\nNi nin balodɛsɛ suguya bɛ den minnu na, kɔnɔbolitɔw bɛ olu sɛgɛn kosɛbɛ ka tɛmɛ den tɔw kan, ani fana nɛnɛ ka teli ka u minɛ joona. Ni nɛnɛ ye o den ninnu minɛ, bana bɛ mɛn senna fo ka a laban sinkɔrɔkɛrɛdimi ma. Bana yɛlɛmataw i n’a fɔ ɲɔni, ni sɔgɔsɔgɔninjɛ olu ka jugu kosɛbɛ den balodɛsɛbatɔ la. O banaw bɛ se ka kɛ den ninnu caman sata ye.\nA nafa ka bon ka o denw ninnu ladonni kɛrɛnkɛrɛnnen ni balo dafalen sɔrɔ sani u ka bana walima sani bana ka juguya. O de kama ka den pese ani ka den bolokan suman waati bɛɛ, o nafa ka bon kosɛbɛ. O wale in bɛ an dɛmɛ ka balodɛsɛ dɔn denw na ani ka a furakɛ.\nAw ye bilasiralikanw matarafa balodɛsɛ kunbɛncogo kan.\nBalodɛsɛ jugumanba (sayijɛ)\nA bɛ denfitiniw sɔrɔ, sin tigɛra minnu na joona, ani fana ni dumuni dafalen ma di u ma. A caman bɛ daminɛ kɔnɔboli, walima bana yɛlɛmata wɛrɛw kɔfɛ. Balodɛsɛ jugumanba bɛ se ka dɔn den na ka sɔrɔ a ma pese walima ka a kundama suman. A misaliba fila filɛ:\nFasani bɛ den minɛ barisa a tɛ dumuni dafalen dun\nDen tɛ dumuni dafalen sugusi sɔrɔ ka dun, kɛrɛnkɛrɛnnenya la fangasɔrɔdumuniw. Ni o kɛra, an bɛ a fɔ ko fasani bɛ den na. kumalasurunya la, a sababu ye kɔngɔ yɛrɛ de ye.\nA bɛ fasa a tɔ bɛ to kolo dɔrɔn ye.\nCɛkɔrɔba ɲɛ bɛ kɛ a kun\nKɔngɔ bɛ a la waati bɛɛ\nA ka fɛgɛn\nA fasalen don\nA kun ka kɛnɛ\nA fari fagalen don\nSerebana (funubana) ka a sababu kɛ den tɛ dumuni nafama dun\nNin den in tɛ farikolojɔlidumuni caman dun, hali ni o ye a sɔrɔ a bɛ fanga sɔrɔ dumuniw dun. An bɛ a fɔ ko serebana bɛ o den na (tubabukan: le kwashiorkor). A bɛ wele fana ko funubana, barisa a senw, a bolow ni ɲɛda bɛ funu.\nNin wale ninnu bɛ se wuli ni den ye shɔ dun, walima dumuni wɛrɛw, minnu bɛ mara yɔrɔ sumannenw na walima ni bugun dara dumuni minnu na. O den ka kan ka dumuni kɛ ka ɲɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la fangasɔrɔdumuniw ni kolosinsindumuniw (aw ye sɛbɛn ɲɛ Ka balo dafalen dun walasa ka to kɛnɛya la lajɛ). O la aw kana dumuni kɔrɔ (silenw) di denw ma cogosi la, minnu bɛ tiɲɛnen don walima bugun dara minnu na. Hali ni a yeɲɛna ka bon, i bɛ a sɔrɔ fanga bɛrɛ tɛ a la.\nA fari ɲɛ bɛ kalankalan a ɲɛfɛ, wa tuma dɔw ni a juguyara a npɛrɛn ka kɛ joli juguman ye i n’a fɔ jeninida.\na ɲɛda bɛ funu\na tɛ mɔgoya\njoliw ni fari wolo bɛka wuli\na bolo ni a senw bɛ funu\na kunsigi ɲɛ bɛ yɛlɛma ka a karikari\na nisɔn ka go\na bolokan sanfɛla ka misɛn\na fasaw ka makan (nka kɛn dɔɔni bɛ se ka kɛ a la)\nFunubana bɛ daminɛ tuma dɔw la ni ɲɔni, kɔnɔboli walima banamisɛnniw bɛ den na. A bɛ daminɛ tuma caman ni den ye sinmin dabila joona ka balo dumuni wɛrɛw la i n’a fɔ mɔni nɔnɔntan, kini, sumakisɛ tobilenw, pɔmutɛri, sukaro ani fangasɔrɔdumuni, ka a sɔrɔ a tɛ kolosinsindumuni dun i n’a fɔ nɔnɔ ni a ɲɔgɔnnaw.\nKa da a kan funubana bɛ den min na, o yeɲɛna ka bon, ka sɔrɔfanga tɛ a la. Nka A fasaw bɛ makaya ni i ye a bolokan sanfɛla lajɛ, i bɛ a sɔrɔ a ka misɛn.\nSerebana ni fasani si tɛ juguya yɔrɔnin kelen. Balodɛsɛ bɛ se ka kɛ den dɔ la ka sɔrɔ a taamasiɲɛw ma ye. Ni balodɛsɛ bɛ den na, a sɛgɛsɛgɛli fɛɛrɛ ɲuman ye ka den pese walima ka a bolokan sanfɛla suman.\nBalodɛsɛ suguya wɛrɛw\nBalodɛsɛ suguya wɛrɛw bɛ se ka mɔgɔw sɔrɔ minnu tɛ witamini ni kolosinsinna sɔrɔ u ka dumuni kɛtaw la. An bɛna kuma kɛrɛnkɛrɛnnenya la o balodɛsɛ suguya ninnu fanba kan nin sigida in kɔnɔ, walima gafe in fan wɛrɛw fɛ:\nSurɔfiyen bɛ kɛ denmisɛnniw na minnu tɛ witamini A caman sɔrɔ (aw ye gafe ɲɛ Surɔfiyen ni ɲɛ jali (Hypovitaminose A) lajɛ).\nMɔgoya min bɛ sɔrɔ witamini D ntanya fɛ (aw ye gafe ɲɛ Mɔgoya lajɛ).\nWololabanaw, dalajoli, ka joli bɔ mɔgɔ da, joli bɔli ɲitara la ka a sababu kɛ jiriden, nakɔfɛn ni dumuni witaminima wɛrɛw caman dunbaliya ye (aw ye gafe ɲɛ Balodɛsɛ min bɛ dankari kɛ wolo la ani wololabana wɛrɛ minnu bɛ sɔrɔ balodɛsɛ fɛ ni Nɔ walima tomi jɛmanw dakɔnɔna na lajɛ).\nJolidɛsɛ bɛ mɔgɔw minɛ joliseginfura ntanya bɛ minnu na (aw ye gafe ɲɛ Jolidɛsɛ lajɛ).\nFoolo min sababu ye kɔkɔwasa ntanya ye (aw ye gafe ɲɛ Foolo lajɛ).\nNin muso in ni a den ye faantan ye, wa u fila si tɛ baloko ɲuman na. Den fa bɛ baara kɛ kojugu nka a ka sɔrɔta tɛ bɛrɛ ye walasa ka a ka denbaya balo ka ɲɛ. Nɔ minnu bɛ denba bolo la, olu ye balodɛsɛ taamasiɲɛ dɔ ye min bɛ wele ko wololabana. Ni a bɔra kaba la, a tɛ dumuni nafama wɛrɛw sɔrɔ ka a dun i n’a fɔ shɔ, shɛfan, sogo, ani nakɔfɛnw.\nDen in ba ma sin di a den ma. A ye a labalo ni kabaseri dɔrɔn de ye. Hali ni o ye a kɔnɔ fa, o ma nafaba lase den ma walasa a ka mɔdiya ani ka fanga sɔrɔ. O de ye a to den in bɛ san fila bɔ nka a baloko ma ɲi hali dɔɔni. A ka dɔgɔn kojugu wa a fasalen don ka a kɔnɔ funu. A kunsigiw bilalen don kelen kelen, wa a mɔ ka go ka tɛmɛ den baloko ɲuman kan. Walasa ka nin ni a ɲɔgɔnnaw kunbɛn, an ka kan ka denbaw ni denw baloko ka ɲɛ.


KISILI bε se ka tila dannabaa la wa ?\n« … O jigi bε an dusukun na i ko banamini. A sigilen sinsinnen don. O jigi fana bε tεmεn bon cεtigεfini kan, ka don a so ɲε kɔnɔna la. Yesu donna yen an kosɔn, an ɲεfε taamabaa don ».\nHeburuw 6. 19-20\nSitanε tε dannabaa to hεrε la abada. A bε baara (Job 1. 7 ; 2. 2) la tuma bεε, balimaw jalakibaa don Ala ɲεkɔrɔ su fara tile kan (Jirali 12. 10), a b’a ɲini ka dannabaaw labin walima ka u hakili ɲaami. Kabini lawale la, a ka tiɲεnikεfεεrε kelen in de bε yen ; bi tuguni, a bε siga bila dusukun na walasa ka dannaya fεgεya, o kelen in de don waati bεε ko : « Tiɲε la, Ala y’a fɔ… wa ? » Jenεse 3. 1.\nN’a yera ko, mɔgɔ caman hakili ɲaaminen don nin ko la, ko min jεlen don, wa a bε ɲεfɔ yɔrɔ caman na, i n’a fɔ jo dili ko dannaya barika la, o yεrε de b’a tiɲεtigiya ko an jugu b’a ka lagosiliw lakuraya tuma bεε. I ko a ye Matigi Yesu kɔrɔbɔ cogo min na (Matiyu 4. 6 ; Luka 4. 10) kungo kolon kɔnɔ, a bε Ala ka kuma de ta, hakili jigin na : Yakuba 2. 24 la : « Aw y’a ye sisan ko mɔgɔ bε jate tilennen ye a ka kεwalew kosɔn, dannaya dama tε ». Wa Sitanε bε sin ka nin fɔ k’a fara a kan : « I yεrε ɲε bε i taama cogo la, a bεnnen tε, i ka kεwalew bε min ? Dannaya bε i fε, nka o t’a bɔ k’a masɔrɔ Bible ko : an tε jo dili sɔrɔ dannaya dama dɔrɔn fε ».\nKitabu yɔrɔ dɔw fana bε jira ; kɔrɔ wεrεw dilen don o yɔrɔw ma, wa sigasiga bε don dusukun siranbaatɔ la. Misali la, Romεkaw 11. 22 : « E fana na caron… » walima Filipekaw 2. 12 : « A’ye aw kisili ko baara kε ni siran ni yεrεyεrε ye ». A bε se ka kε Heburuw 6. 4 fana ye, walasa k’a jira ko Krisita ye mɔgɔ min kunmabɔ, ko siga t’a la, o tigi ka kisili bε se ka til’a la, wa minnu binna ka nilakurayali jigi bɔ u la. K’a masɔrɔ a sεbεnnen bε yen ko : « Minnu ye kεnε sɔrɔ siɲε kelen ka ban, ni u ye sankolo nilifεn nεnε, ka kε jεɲɔgɔnw ye Ni Senu la, ka Ala ka kuma dɔn fεn ɲuman ye, ka waatiba nata ka sebaayaw nεnε, ni olu bε bin ka bɔ sira la, u tε se ka kɔsegin ka u cogo yεlεma tun, katuguni, u bε Ala Denkε gengejiri la ko kura u yεrεw ye, k’a lamalo mɔgɔw bεε ɲεkɔrɔ ». Mɔgɔ min ja mana wuli, o tigi bε to hami na dɔrɔn a ka kisili ko la, a bε siran tuma bεε a kana dεsε ka kεwale caman kε walasa ka kisili sɔrɔ walima a ka kisili kana til’a la.\nLakɔlɔsili fila : fɔlɔ, farati don ka kumasen kelen ta k’a mabɔ a kɔrɔ la kumasen tɔw la, a filanan, Ala ka kuma ye kuma bakuruba kelen de ye. Ala ka kuma ko la, a fɔra ko : « Matigi ka kiri kow ye tiɲε de ye, u bεε tilennen don » (Zaburu 19. 10). « U bεε tilennen don », o b’a jira an na ko Kitabu yɔrɔ kelen kɔrɔ ka kan ka ɲini ka kεɲε ni Kitabu ka kalansen dɔnen tɔw ye. O lakɔlɔsili filaw ka kan k’an ɲεminε tuma bεε ni an bε Ala ka kuma yɔrɔ dɔ kɔrɔ ɲini.\nKa jo dili sɔrɔ dannaya fε Ala ɲεkɔrɔ\nKa kεɲε ni jo dili ye, ciden [Paul] ye mun sεbεn Romεkaw ma, o filε : « Nka min bε jodi Ala ɲεsiranbaliw ma, ni kεwalebali dara o tigi la, a ka dannaya bε jate a ye tilennenya ye » (Romεkaw 4. (), k’a sɔrɔ ciden Yakuba ka kalan ye nin ye : « Aw y’a ye sisan ko mɔgɔ bε jate tilennen ye a ka kεwalew kɔsɔn, dannaya dama tε » (Yakuba 2. 24). N’u mabɔra u kɔrɔ la kuma tɔw la, nin kitabu yɔrɔ filaw bε kε i ko u bε ɲɔgɔn sɔsɔ, o de bε na ni ɲaami ye caman dusukun na.\nA kan ka famuya ko kalan fila de bε nin yɔrɔ fɔlenw kɔnɔ (u tε kelen ye). Romεkaw kɔnɔ, min bε yen, o ye jo dili ye Ala ɲεkɔrɔ, nka Yakuba ka kitabu kɔnɔ, an bε mun sɔrɔ yen, o ye jo dili ye mɔgɔw ɲεkɔrɔ. Mun bε an dusukun kɔnɔ, Ala ɲε bε o la, a bε se ka dannaya cogoya si dɔn k’a sɔrɔ kεwalew tε. Nka ne kεrεfε mɔgɔw, olu bε jateminε kε ni ne ka kεwalew dɔrɔn de ye : « ne na ne ka dannaya jira i la ne ka kεwalew fε » (Yakuba 2. 18). Nafaba bε nin na ko u fila bεε ye misali kelen de ta (Ibrahim ta). Romεkaw 4 kan bε ko min ma, o bε sɔrɔ Jenεse 15 : « I ka sankolo filε ka dolow dan… I bɔnsɔn na caya ten ».A filε, Ala ye fεn min fɔ, i dan ye ka da o la walasa ka jo dili sɔrɔ : « Abrama dara Matigi la. Matigi ye o dannaya jate a ye tilennenya ye » (tεmεsira 6). Segin kεra o kuma kelen in de kan Romεkaw 4. 3 ani 22, o Kelen in de bε sɔrɔ fana Yakuba 2. 23 kɔnɔ, nka, a sεbεnnen bε yen fɔlɔ ko : « o cogo la Kitabu kuma dafara ko… » Kitabu ka nin kuma dafara waati jumεn ? Waati min na Ibrahima y’a denkε di k’a kε saraka ye (tεmεsira 21). Kuma min fɔra Jenεse 15, o dafara Jenεse 22 de la. A bε fɔ waati min na, Isaka tun ma bange fɔlɔ : dannaya bε kεwalew ɲε, kεwalew tε dɔ wεrε ye, dannaya sereyali kɔ mɔgɔw ɲεkɔrɔ. Jenεse 22 la seere fila tun bε yen « a ka kamalen filaw » - hali n’o y’a sɔrɔ ko u ma taa fo saraka bɔ yɔrɔ la.\nNin ko fila in bεε banna cogo di ?\nJenεse 15 la : Abrama dara Matigi la. O jatera a ye « tilennenya ye », jodira a ma Ala ɲεkɔrɔ a ka dannaya fε, kεwalew ko tε fɔ yen : « ni kεwalekεbali dara… » (Romεkaw 4. 5).\nJenεse 22 kɔnɔ : a ka kεwalew b’a ka dannaya jira. Ama fɔ ko : o de y’a to n’a ye tilennenya sɔrɔ. O ye cikan sifa fila de cilen y’a ma : « Nka Matigi ka mεlεkε y’i to sankolo la ka Ibrahima wele ko… » (tεmεsira 11). « Matigi ka Mεlεkε y’i to sankolo la ka Ibrahima wele kokura… » (tεmεsira 15). Nin cikan filaw ye mun ye ? A fɔlɔ : « Ne y’a dɔn sisan ko i bε siran Ala ɲε… » (tεmεsira 12). A filanan : « I y’o kε… o de kɔsɔn… ne na duba i ye » (tεmεsira 16-18).\nA jεlen don k’an ye jo sɔrɔ Ala ɲεkɔrɔ dannaya de fε. An welelen don ka kεwale minnu kε, olu tε se ka foyi fara kisili dafalen kan ; kisili sinsinnen don dannaya dɔrɔn de kan. Kεwalew bε dannaya jira mɔgɔ tɔw la, walasa k’a jira u la ko Ala ɲε siran b’an na (Jenεse 22. 12). Kεwalew tε kisili sɔrɔ da ye, nka u ye duba de ye.\nAw ye nin yɔrɔ kalantaw lajε tuguni :\n« Aw kisilen bε nεεma de barikala, dannaya fε, o ma bɔ aw yεrεw la dε, Ala ka nilifεn don. O tε kεwalew nɔ ye, walasa mɔgɔ si kana a yεrε bonya. Ala ka baara nɔ ye an de ye. A ye an da Krisita yesu la kεwale ɲumanw kama, a kɔnna ka olu labεn walasa an ka taama u la ». (Efesekaw 2. 8-10).\n« … a ye an kisi. An yεrεw ye kεwale ɲunman minnu kε, olu nɔ tε dε, a yεrε ka makari nɔ don, o kεra bange kokura koli ani Ni Senu ka kurayali fε. A ye o Ni Senu jigin an kan ka caya an Kisibaa Yesu Krisita barika la, walasa jo dilen kɔ an ma a ka nεεma barika la, an ka ɲεnamaya banbali sɔrɔ, an jigi bε o min kan. O kuma jεlen don, ne b’a fε i ka o fɔ k’a gεlεya, walasa minnu dara Ala la, olu ka u jiga kεwale ɲumanw la. O kow ka ɲi, mɔgɔw bε nafa sɔrɔ u la » (Tite 3. 5-8).\n« O bεε n’a ta, an y’a dɔn ko mɔgɔ si tε jo sɔrɔ Ala ɲεkɔrɔ sariya kεwalew barika la, fɔ Krisita Yesu dannaya barika la. O de kosɔn an fana dara Krisita Yesu la walasa an ka jo sɔrɔ Krisita dannaya barika la, o kana kε sariya kεwalew nɔ ye, k’a masɔrɔ mɔgɔ si tε jo sɔrɔ ala ɲεkɔrɔ sariya kεwalew barika la » (Galasikaw 2. 16).\nMin sεbεnnen bε Romεkaw ka kitabu kɔnɔ jo dili ko la ko : Ala de bε jo dili di (Romεkaw 8. 30, 34), Ala de ko fɔra, nka mɔgɔ ko ma fɔ. A b’a kε ka da mun kan ? Ka d’a kan ko nεεma Ala de don : « jo bε di u ma gansa Ala ka nεεma barika la » (Romεkaw 3. 3, 24). Nka Ala bε se ka jo di jalakibaa ma cogodi k’a sɔrɔ a fana ye Ala tilennen ni Ala senuma ye ? Yesu ye baara min kε gengejiri kan, o de bε jo dili sabati : Yesu joli bɔnna, wa jo dira an ma « Yesu joli barika la » (Romεkaw 5. 9). Okɔni, ka da o la dɔrɔn — « jo dira an ma dannaya barika la » (Romεkaw 5. 1) — walasa i ka hεrε sɔrɔ Ala fε.\nKa nɔrɔ Krisita la badabada\nKalan mun bε Romεkaw sura 11 kɔnɔ, n’an y’o ta k’a ɲεsin kisili ko ma, an b’o kalan kɔrɔ jε. Bible yɔrɔ dɔw (Misali a, Efesekaw kitabu) b’a jira an na ko Krisita ka kumabɔlenw ɲanamayalen don, u lakununa ka bɔ suw cεma ni Krisita ye, u sigilen don yɔrɔ kɔrɔtalenw na Krisita la. Yesu ni Egilisi jεlen don farisogo kelen na. Ayiwa, maa min ni Yesu ye kelen ye sankolo la, o bε se ka fili kɔ coko di ? Romεkaw sura 11 la dugukolo ko de bε yen, sankolo ko tε : ciden Paul ye misali min ta (jiri ko), o yεrε b’a jira ko dugukolo de ko don. Yen olivesun tε Egilisi jira, nka yahutuw ; kungo kɔnɔ olivesun bε siyaw de ko fɔ. A sεbεnnen bε ko « Ne bε kuma aw de fε, siya tow, ne ye ciden ye ka taa siyaw ma » (tεmεsira 13). Kibaru duman fɔra siyaw ye, nka n’u ma u jija Ala ɲε siran na, u bε na tigε (tεmεsira 22), i n’a fɔ a kεra olivesun yεrε bolow la cogo min na, o min ye Israεl ye. Tari Yesu fari yɔrɔ dɔw bε se ka tigε k’a fari yɔrɔ wεrεw bila olu nɔ la wa ? Tari faranfasili bε siyaw ni yahutuw cε Krisita fari la wa ? Dannabaw minnu bɔra siya wεrεw la, Ciden Pierre m’a fɔ yahutuw ma, olu ko la ko : « A ma faranfasili si kε an ni u cε » (Kεwalew 15. 8, 9). Ciden Paul m’a sεbεn Efesekaw ma ko : « Ale yεrε ye an ka hεrε ye : a ye… u fila (Yahutuw ni siya tɔw) kε farikolo kelen ye walasa ka u fila kε mɔgɔ kura kelen ye a yεrε la ka hεrε don u cε, ka u fila kε farikolo kelen ye, ka u ni Ala cε bεn a saya fε gengejiri kan ? » (Efesekaw 2. 14-16).\nO la siga t’a la fiyewu ko kalan min bε Romεkaw sura 11 kɔnɔ, o tε Yesu farikolo ko ye. Nka o kalan kan bε yahutuw ni siyaw de ma, u jɔyɔrɔ Ala ka seereyabɔli ko la dugukolo kan. Ka o yɔrɔ ta Kitabu kɔnɔ walasa k’a jira ko dannabaa ka kisili bε se ka til’a la n’a ma kε kankeletigi ye, o bε Ala ka kuma kalan tow sɔsɔ kisili ko la.\nNi ka kisili, o sɔrɔla badabada\nFilipekaw 2. 12 kɔrɔ fana bε to ka ta tuma caman. Yen Ciden Paul kεlen k’a sεbεn ko : « a’ye aw kisili ko baara kε ni siran ni yεrεyεrε ye » a kan tε jo dili ma. A ka nin sεbεn min cira felipekaw ma, a bε kisili jira i n’a fɔ ko fεn bonta, o min bε sɔrɔ boli bannen kɔ. Kisili sɔrɔlen dannaya fε (yɔrɔ, a fɔra Felipe de ko « Da Matigi Yesu la, i na kisi, i ni i ka denbaya » ? Kεwalew 16. 30-32), an welelen don ka baara kε o lafiya sɔrɔ kun kan. O ye baara banbali ye, kεlε de don an (an ni na jugu cε) ale min b’a ɲini k’an labin sira la. Siga tε a la n’an tun bε o kεlε kε ni an yεrε fanga n’an yεrε se ye, anw cε la, jɔn bε se k’a sigi n’a ye k’a bε se sɔrɔ ? Nka Ala de bε baara kε an kɔnɔ ka se di an ma ka sɔn a yεrε diyaɲεkow ma, ka u waleya (tεmεsira 13). O la, an bεse k’an « Kisibaa, Matigi Yesu Krisita makɔnɔ. A na an ka majiginleya farikolo yεlεma ka a kε a yεrε farikolo nɔɔrɔma bɔɲɔgɔnko ye » (Felipekaw 3. 20-21). Niw kisili sɔrɔ la (1 Pirε 1. 8, 9), an bε an farikolow kumabɔli de makɔnɔ na (Romεkaw 8. 23, 24).\nDannaya ɲεnama, o tε ka kerecεnya fɔ da la dɔrɔn\nHeburuw tεmεsira fɔlo b’a jira ko a cira yahutu dannabaaw de ma. Ala tun kumana benbaw fε kiraw da la ; a kumalen « a Denkε dala », a ka jama bann’a la, u ya genge. O bεε n’a ta, u tun y’o kε dɔnbaliya de kosɔn (Kεwalew 3. 17). O la Kibaru duman fɔra u ye, u kalanna jurumu nimisali ko la. Nka u kεlen k’o mεn, n’u ye kerecεnya fɔ u da la, ka tila ka ban Krisita ma, k’u kosegin u ka laada kɔrɔw ma, kisili fεεrε wεrε tε Ala bolo k’a di u ma. Ciden Piεrε bε na nin de fɔ k’a fara an ka yɔrɔ folen in kan (Kεwalew 4. 12). Nin yɔrɔ folen Heburuw sura 6 la bε ɲεsin yahutuw de ma, minnu tun ko k’olu ye « kerecεnw » ye waati dɔ la, k’a sɔrɔ Ala ka ɲεnamaya tε u la. U ye Ala ka kuma ɲuman min mεn, o ye u ɲε yεlεn. O cogo kelen in don bi fana, minnu b’a fɔ u da la dɔrɔn k’u ye kerecεnw ye, u kεra « jεɲɔgɔnw ye Ni Senu la ». An k’a lakɔlɔsi ko min fɔra Efesekaw 1. 13, o ni nin tε kelen ye. Yen, a sεbεnen bε ko : « Aw dalen kɔ ale la, taamashyεn dara aw kan. O ye layidu Ni Senu ye » Ni Senu ka taamashyεn, Ala bε o min da a denw kan k’a jira k’u y’a ta ye, o ko tε. Mɔgɔw de ko don minnu y’u yεrε sɔrɔ kerecεnw cεma, o min ye Ala ka so ye dugukolo kan, « Ala sigi yɔrɔ ye Ni Senu barika la » (Efesekaw 2. 22), n’u ye Ni senu ka kεwalew ye a ni ka kε a ka sebaaya seere ye (tεmεsira 5), k’a sɔrɔ u ma deli ka kε dannabaa ye.\nO la, foyi tε sɔrɔ nin tεmεsiraw kɔnɔ min b’a jira ko Ala den ka kisili bε se ka til’a la, wa ko a tε se ka lakuraya tubili fε, n’a binna. Ni dannabaa bin na, a ka kisili tε til’a la, nka ani Matigi ka jεɲɔgɔnya diya de bε til’a la. O fεn fila in danfara ka bon. Danfaraba bε o fin fila ni ɲɔgɔn cε. Dawuda ni Bat Seba ka jurumu kεlen kɔ, Dawuda tun bε se k’a fɔ ko : « I ka i kisili ɲagali kε ne kɔnɔ » (Zaburuw 51. 14). Ala ka jεɲɔgɔnya ɲagali de tun tilara a la, nka kisili ko tε.\nSiga si tε a la, an bε salaya waati de la. Kow bεε la, a kaɲi an ka an hakili to an jɔyɔrɔ la. « Aw b’a dɔn ko an kunun waati sera ka bɔ sunɔgɔ la » (Romεkaw 13. 11-14) wa nin jijali kuma in bε ɲεsin anw fana ma : « I binna ka bɔ yɔrɔ min na, I hakili jigin o la ka nimisa I ka jurumuw la ka I ka kεwale fɔlɔw kε » (Jirali 2. 5). An bεε ka kan k’an janto an taama cogoya la ani an ka kan k’an hakili to an ka jεɲɔgɔnya taama fana la walasa an welela min la, an k’o jaabi (Jeremi ka maɲumatɔkan 3. 40). Mɔgɔ min ba fɔ ko : « ne kilisen don ka ban nafa jumen b’a la ka taama kankeletigiya la walima kanminεbaliya la ? » An bε sigasiga o tigi ka kisili ko la, hali ni an b’a dɔn ko Ala dɔrɔn de bε an dusukunw kɔnɔnako dɔn. Maa min bε dannaya kε, o bε kanuya fana kε katuguni Ala ye a ka kanuya don an dusukunw na. O kanuya bε jira ni Matgi ka kuma marali de ye (Yuhana 14. 21-23). O de la an ka kan k’an ka dannaya jira ni kεwalew ye.\nNka ni an ka kisili tun dulonen don an ka taama la, jɔn n’a jagεlεya k’a fɔ ko a na kisi ? K’a ɲini ka dannabaa sunɔgɔbaatɔw laadi ni kalan ye min b’a fɔ ko u ka kisili bε se ka tila u la katuguni u taama cogo tε wasa kε, o laban tεna kε u ma hakili jigin ko ye nka lamurutili ko. An ka ɲεnamaya dulonen don an kisibaa kanulen de la : « Ne ɲεnama don, o de kosɔn aw fana na ɲεnamaya » (Yuhana 14. 19). A ka sagaw, a ye ɲεnamaya banbali di minnu ma, a bε se k’a fɔ : « u tε na halaki abada. Mɔgɔ si tεna u bɔsi ka bɔ ne bolo. Ne Fa min ye u di ne ma, o ka bon ni fεn bεε ye, mɔgɔ si tε se ka u bɔsi ka bɔ ne Fa bolo » (Yuhana 10. 28). Ni kisili sigilen don Yesu Krisita ka baara dafalen kan gengejiri kan, an ye o min sɔrɔ dannaya fε, o tε se ka bɔsi an na. O jigi de ye an ka ɲagali ye ani an ka hεrε.\nAla den si kana sigasiga a ka kisili ko la : kisili sinsinen don Krisita ka baara de kan, an sinsinen tε an ka kεwalew kan. Nka dannabaw bεε kelen kelen ka kan k’a ka dannaya jira ni kεwalew ye, walasa a ka nin mεn : « Ne y’a dɔn sisan ko I bε siran Ala ɲε… ne na duba I ye » (Jenese 22. 12, 17). O de la, a bε se ka jεɲɔgɔnya ɲagali sɔrɔ Fa ni Den fε : « ne ni ne Fa bε na o ma ka sigi o fε » (Yuhana 14. 23). Hεrε min bε kanminεli la, a na o dɔn : « Ni aw bε ne ka ci fɔlenw kε, aw na to ne ka kanuya la… Ne ye o kow fɔ aw ye walasa ne ka ɲagali ka kε aw kɔnɔ, ani aw ka ɲagali ka dafa » (Yuhana 15. 10, 11).


Sigida 25 Gafe in kɔnɔ fura kofɔlenw tacogo\nFura tata hakɛ walima a tacogo\nfurakisɛ 1 = furakisɛ kelen\nfurakisɛ ½ = furakisɛ tilancɛ\nfurakisɛ 1 ½ = furakisɛ kelen ni tila\nfurakisɛ ¼ = furakisɛkelen tilannen sigiyɔrɔma naani walima furakisɛ tilancɛ tilannen fila ye\nfurakisɛ 1/8 = furakisɛ kelen tilannen sigiyɔrɔma segin ye (aw bɛ o walo kelen ta)\nNi aw bɛ mɔgɔ girinya dɔn, o tigi ka fura tata hakɛ dɔncogo\nGafe ɲɛ ninnu kɔnɔ, fura tata hakɛ caman ɲɛfɔlen don ka da mɔgɔ si hakɛ kan, o la denmisɛnniw ka fura tata hakɛ ka dɔgɔn ka tɛmɛ baliku ka tata hakɛ kan. Nka o n’a ta o ta, a ka fisa ka mɔgɔ girinya dɔn sani i ka a ka fura tata hakɛ latigɛ. Nin kunnafoni kunkuruni suguya dɔw bɛ sɛbɛn nin taamasiɲɛw kɔnɔ ( ), kɛnɛyabaarakɛlaw kama, peselikɛlan bɛ olu minnu bolo. Ni aw bɛ kunnafoni kalan furaw kan, aw bɛ a ye ko:\n(Miligaramu 100/kilogaramu/don) (100 mg/kg/jour)\nO kɔrɔ ye ko kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, miligaramu 100 ye o tigi ka fura tata hakɛ ye tile kɔnɔ. Fɔcogo wɛrɛ la, lɛri 24 kɔnɔ, a tigi girinya kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, aw bɛ fura in miligaramu 100 di a ma.\nMisali la, ni aw b’a fɛ ka asipirini (aspirine) di den dɔ ma barisa murafarigan bɛ a la, wa o den girinya ye kilogaramu 30 ye. A ka asipirini tata hakɛ kofɔlen murafarigan na, o ye miligaramu 100 ye kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, don o don. O la aw bɛ a jate ni sigiyɔrɔmali ye:\nMiligaramu 100 × 30 = miligaramu 3.600\nO la aw ka kan ka asipirini miligaramu 3.600 di den ma tile kɔnɔ. Ni asipirini kisɛ kelen hakɛ ye miligaramu 300 ye, a miligaramu 3.600 bɛ bɛn kisɛ 12 ma. O bɛ a jira ko aw ka kan ka furakisɛ den 2 di den ma siɲɛ 6 tile kɔnɔ (walima lɛri 4 o lɛri 4, aw bɛ kisɛ 2 di a ma).\nNi aw tɛ a tigi girinya dɔn\nAw bɛ gafe ɲɛ Ni fura wɛrɛ tɛ i bolo balikuw dɔrɔn ka tata kɔ, i bɛ o suma cogo di ka o bɛn den ka tata hakɛ ma? lajɛ si hakɛ kan (o ka a sɔrɔ den girinya ni a si hakɛ bɛ ɲini ka taa ɲɔgɔn na).\nNin ye kunnafoni ye ka ɲɛsin karamɔgɔw, kɛnɛyabaarakɛlaw ani gafe in dibagaw ma.\nNi a kɛra ko dugumisɛnw ka kɛnɛyabaarakɛlaw ka kan ka lakalan gafe in kɔnɔkow la, walima ko sigida kɛnɛyacakɛda dɔ bɛna gafe in kɔnɔkow lase, a ka fisa ka sigida ka tɔgɔ ani furasɔngɔw kunnafoniw fara gafe in kan.\nGafe in dibagaw ka kan ka kunnafonisɛbɛn dɔ dilan ka a caya walasa gafe in kunnafoni dibaga ka se ka o lacaya ka bila a bolokɔrɔ ka kunnafoniw di tuma bɛɛ sigidafuraw ni baarakɛminɛnw sɔrɔcogo ani u sɔngɔ nɔgɔn kan (Aw ye furamaracogo yɔrɔ lajɛ gafe ɲɛ Furaw sancogo).\nAw bɛ fura ta ni aw dalen don a la ka a ɲɛci bɛ ani ni aw bɛ a tacogo dɔn.\nKunnafoni nafama: kɔlɔlɔ bɛ fura dɔw tali la ɲɔgɔnfɛ siɲɛ kelen.\nAw y’aw janto nin na: Fura dɔw bɛ mɔgɔ bana ni aw ye u ta ɲɔgɔnfɛ. Sani aw ka furaw fara ɲɔgɔn kan ka u ta, a ka ɲi ka kɛnɛya baarakɛla dɔ ɲininka. Ani fana, a ka fisa aw ka furaw tacogo kalan fura forogo kan sani aw ka a ta.