← Sigida tɛmɛnen\nKumadenw saradalen don kelen kelen ka kɛ siginidenw ye:\nA B C D E Ɛ F G H I J K L M N Ɲ Ŋ O Ɔ P Q R S T U V W X Y Z\nKumaden minnu taamaserelen don ni lolo * ye a ka ca a la baarakɛlen tɛ ni olu ye nin gafe in kɔnɔ, nka tuma dɔw la dɔgɔtɔrɔw bɛ baara kɛ ni u ye walima u bɛ sɔrɔ dɔgɔtɔrɔ sɛbɛn kunnafoni bakurunbaw kɔnɔ. Bana caman tɔgɔ tɛ nin kumaden ninnu kɔnɔ. A ye taamasere lajɛ (sɛbɛn ɲɛ nɛrɛmanw kan), aw ye banaw lahalaya kalan gafe kɔnɔ.\nFura min bɛ kɛ ka fɛnɲɛnama bakamaw kinda furakɛ i n’a fɔ sakinda\nWaati min denmisɛnni bɛ kɛ baliku ye. A bɛ daminɛ denmisɛn san 13 la, ka taa a bila a san 19 na.\nBalo nafama ye dumuni ye farikolo mako bɛ min na walasa ka mɔdiya, k’a kɛnɛya ani ka bana kɛlɛ.\nMɔgɔ ka kan walima a man kan ka dumuni suguyaw n’u hakɛ min dun.\nBana min bɛ sɔrɔ dumuni dafalen dunbaliya fɛ.\nKwashiorkor, m (malnutrition humide)\nBalodɛsɛ jugumanba bɛ denmisɛn min na, o sen, a bolo n’a ɲɛda bɛ funu, kurukuru ni ŋɛɲɛ bɛ bɔ a la.\nBana don min bɛ sɔrɔ banakisɛ walima fɛnɲɛnamani wɛrɛw fɛ. Bana bɛ se ka fari yɔrɔ dɔ minɛ (i n’a fɔ bolokɔnidimi) walima fari bɛɛ (i n’a fɔ ɲɔnisa).\nBana kuntaalajan walima bana min bɛ taa ka segin.\nBana min tɛ yɛlɛma\nMaladie non infectieuse, f\nBana min tɛ bɔ mɔgɔ dɔ la ka yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ la.\nBana senkɔrɔ gɛlɛyaw\nGɛlɛya minnu bɛ don bana senkɔrɔ, k’a juguya. Misali la kanjabana bɛ se ka don ɲɔni senkɔrɔ, ka bana tɔ gɛlɛya.\nO ye gɛlɛya walima kow ye minnu bɛ kɛ mɔgɔ la a ka bana kɔnɔ. Nin gafe in kɔnɔ, o gɛlɛyaw ni banataamasiɲɛ bɛɛ bɛ tali kɛ ɲɔgɔn na.\nBo, aw ye banakɔtaa yɔrɔ lajɛ.\nFaire ses selle(s)\nBanakɔtaa kɛli ye ka nɔgɔ labɔ kɔnɔ na.\nBanakɔtaa lasecogo mɔgɔ kɔnɔ\nVoie orofécale, f\nKa banakɔtaa lase a yɛrɛ kɔnɔ walima mɔgɔ wɛrɛ kɔnɔ, a ka ca a la o bɛ sɔrɔ dumuni, ji, walima bolokɔniw fɛ.\nNimafɛnw fitiniw don minnu bɛ bana bila mɔgɔ la.\nBanakisɛ fitiniw don, minnu tɛ se ka ye ni mikɔrɔsikɔpu tɛ. U bɛ yɛlɛmabana caman bila mɔgɔ la.\nAntibiotique à large spectre, f\nFura min bɛ banakisɛ suguya caman faga. Ni i ye a ni sipɛkitɔrɔmu sanga ɲɔgɔn ma, o bɛ banakisɛ damadɔ dɔrɔn de faga\nFura min bɛ bana kɛlɛ, ka banakisɛ faga.\nSafinɛ walima furaji min bɛ banakisɛ bali ka bugun\nBanakisɛfagalan hakɛ dɔgɔmata\nAntibiotique à spectre étroit, f\nO ye fura ye min bɛ banakisɛ suguya hakɛ dɔw kɛlɛ.\nWale min bɛ sigi sen kan ka bana kubɛn sani a ka daminɛ.\nManioc, m / Yucca, m\nKumafɛn timiman don min bɛ sɛnɛ funtenima jamanaw na.\nFinimugu magaman min bɛ kɛ ka jolidaw siri.\nMénopause, f (ménopause, f)\nBange jɔli ye waati ye muso ka laada yeli bɛ dabila waati min, a caman bɛ daminɛ muso san 40 ni 50 cɛ.\nDen bangenen kɔfɛ.\nBange kɔfɛ basibɔn\nHémorragie du post-partum, f\nMuso ka basibɔn jugumanba bange kɔfɛ.\nPlanification familiale, f\nKa bange kɔlɔsifɛɛrɛw kɛ walasa ka den sɔrɔli n’a sɔrɔbaliya waatiw boloda.\nFɛɛrɛ o fɛɛrɛ bɛ se ka muso bali ka kɔnɔ sɔrɔ.\nCol de l’utérus, m\nDayɛlɛyɔrɔ walima denso kan musoya kɔfɛla la. Den nasira.\nCordon ombilical, m\nJuru bɛ ba ni den siri ɲɔgɔn na k’a to wolonugu kɔnɔ.\nBarajuru bɛ tigɛ ka bɔ yɔrɔ min na n’a bɛ kɔnɔbara camancɛ la o de ye barakun ye.\nHernie ombilicale, f\nBarakun bɔlen ka bonya k’a sababu kɛ nugu bɛ a foroko fara ka na a sigi barakun kɔnɔ.\nJoli bɔ kojugu.\nFari yɔrɔ minnu bɛ ja ka gɛlɛya samara ka gɛrɛntɛli fɛ walima senkɔniw ka ɲɔgɔn gɛrɛntɛ fɛ.\nBiɲɛ ye fɛn ye adamaden fari la min bɛ joli saniya ani ka a kisi pɔsɔniw ma.\nBo; banakɔtaa; nɔgɔ minnu bɛ bɔ banakɔtaa senfɛ.\nImmunisation, f (vaccin, m)\nFura minnu bɛ mɔgɔ tanga bana kɛrɛnkɛrɛnnenw ma, i n’a fɔ kɛtɛkɛtɛni, kanjabana, senfagabana, sɔgɔsɔgɔninjɛ ani ɲɔnisa.\nAw ye banakunbɛn fɛɛrɛw lajɛ.\nDose de rappel, f\nPiqûre de rappel, f\nBoloci kurayali walasa ka fanga lasegin fura la kura ye.\nMakoɲɛfɛn don min bɛ sɔrɔ bolokɔrɔ ka fɛn dɔ labɛn. Walasa ka kɛnɛya sabati, an mako bɛ fɛn dɔw la i n’a fɔ mɔgɔw, dugukolo, baganw, dɔnniyaw, ani jiriw\nFasa bɛ kirin; a bɛ mɔgɔ dimi.\nƝɛnabana min bɛ bugun kɛ ɲɛmɔgɔni kan ni a bɛ yeli gɛlɛya a tigilamɔgɔw ma. Ni i ye yeelen jɔ ɲɛmɔgɔni kan, a bɛ kɛ jɛman ye.\nMaladie vénérienne, f\nBana o bana bɛ sɔrɔ kafoɲɔgɔnya fɛ.\nForoko don cɛya kisɛ bɛ min kɔnɔ worofurancɛ la.\nFɛnɲɛnamani don min bɛ a da ge golo kɔrɔ ka a joli sama.\nJoli don min bɛ kɛ mɔgɔ dogoyɔrɔ, a bolokɔni walima a dawolo la, o ye dana taamasiɲɛ fɔlɔ dɔ ye.\nPouvoir de la suggestion, m\nPuissance de la croyance, f\nDanakow jɔyɔrɔ. Misali la banabagatɔw ka bana bɛ se ka fisaya k’a sababu kɛ a dalen don fura dɔ la hali ni o y’a sɔrɔ o fura tɛ a ka bana furakɛ.\nMinfɛn alikɔlima minni ka a dantɛmɛ i n’a fɔ biyɛri, ɔrɔmu, duvɛn, o n’a ɲɔgɔnna wɛrɛw.\nDen bolo fɔlɔ bɔli jigini na\nPrésentation des bras, f\nJiginin kɔnɔ, ni den bolo fɔlɔ bɔra o cɛ man ɲi. O ye dɔgɔtɔrɔso taali kun teliman dɔ ye.\nDen dusukun tantankan lamɛnnan\nMinɛn don min bɛ kɛ ka makan lamɛn mɔgɔ farikolo la i n’a fɔ dusudukun.\nDen mɔtɔla ba dɛbɛ la, waati min a ka dɔgɔn kojugu.\nFiche de croissance de l’enfant, m\nKalo o kalo u bɛ den mɔcogo jateminɛ k’o sɛbɛn a kɔnɔ, o de b’a jira ko den bɛ ka fanga sɔrɔ ka ɲɛ.\nDen min mɔna a hakili kɔ\nAw ye denfiɲɛtɔw yɔrɔ lajɛ.\nDen nani a sen kan\nAccouchement du siège, m\nNin bangeni senfɛ den sigilan walima a sen de fɔlɔ bɛ na.\nDendusukun tantankan lamɛnnan\nMinɛn min bɛ kɛ ka den dusukun tantankan lamɛn k’a to a ba dɛbɛ la.\nOlu ye foroko fitiniw ye muso kɔnɔ minnu bɛ wolonugu kɛrɛfɛ. U bɛ denkisɛ mara min bɛ fara lawa kan walasa ka kɛ den ye.\nBébé prématuré, m\nDen min bangera ka sɔrɔ kɔnɔ ma kalo 9 dafa. O den girinya tɛ kilogaramu 2 bɔ.\nPremier secour(s), m\nLadonni teliman fɔlɔ walima furakɛli teliman fɔlɔ min bɛ kɛ banabagatɔ walima mɔgɔ joginnen na.\nFɛn dɔ caman sɔrɔbaliya; dɛsɛ.\nInfection sexuellement transmissible (IST), f\nBana don min bɛ sɔrɔ kafoɲɔgɔnya fɛ.\nDimi min bɛ taa ka segin\nDouleur de rebond, f\nDimi gɛlɛn min bɛ mɔgɔ minɛ ni i ye kɔnɔ bisi kosɛbɛ, ka girin ka a bila. O ye kɔnɔnabana dɔ taamasiɲɛ ye.\nGrave, aiguë, adj\nDimi min bɛ cun mɔgɔ kan nka a tɛ mɛn n’a ma tunu. Bana don min tɛ mɛn sen na. Bana mɛnta tɛ.\nFura min bɛ dimi mada.\nA yɔrɔ bɛ bilen, a bɛ mɔgɔ dimi, tuma dɔw la, a sababu ye bana dɔ ye.\nFarikolofanga dumuniw don i n’a fɔ kaba, malo, alikama, bananku pɔmutɛri ani je.\nCuillère à soupe, f\nA ɲɛ 1 bɛ bɛn kafeminkutu ɲɛ 3 walima mililitiri 15 ma.\nOlu ye dumuniw ye farikolo mako bɛ minnu na walasa ka bɔ a yɛrɛ la ani ka fanga sɔrɔ.\nO ye adamaden dusukun tantanni ko hakɛ ye miniti kelen kɔnɔ.\nKɔnɔdimi walima kɔnɔ yugubali; a bɛ kɛ n’a fɔ i b’a fɛ ka fɔɔnɔ.\nHernie (rupture), f\nKɔnɔfasa dɔ bɛ ci walima ka dayɛlɛ, o b’a to nugu dɔ bɛ bɔ ka kuru golo kɔrɔ.\nWaleya min bɛ fangadɔgɔya juguman walima ɲɛnamini, wɔsiji sumalen, dusukun tantan sumaya bila mɔgɔ la; olu sababu ye: farikolo farilajidɛsɛ, basibɔn, joginni, tasumajeni walima bana gɛlɛnw ye.\nSisan dɔgɔtɔrɔw bɛ a fɔ ACV walima Accident vasculaire cérébral.\nFarafinnɔgɔ ye furabuluw ni baganbow ɲagaminen ye ka u toli ka kɛ nɔgɔ ye. Binjalan, furabulu jalanw, nakɔfɛn ɲamanw, baganbow bɛɛ bɛ kɛ farafinnɔgɔ ɲuman ye.\nFuraw ni kɛnɛya sabati fɛnw bɛ feere yɔrɔ min na.\nWaleya minnu bɛ a to mɔgɔ bɛ jogin, tiɲɛni bɛ don i kun walima ka degun. Kojugu.\nFari fan dɔ tigɛli\nFarikolo fan dɔ tigɛlen ka bɔ a la.\nMɔgɔ farikolo yɔrɔ dɔ min bɛ se ka mako ɲɛ a yɛrɛ ye. Misali la, fogonfogon.\nFari yɔrɔ dɔ wurukutuli\nMɔgɔ fari fan dɔ wurukutuli walima a bɔli a cogo kɔrɔ la, misali la nugubakun walima denso bɔli u nɔ na.\nFari bɛ kalaya ka dantɛmɛ.\nFura min bɛ banamisɛnniw kɛnɛya i n’a fɔ mura ni fariŋɛɲɛ. A bɛ fɔɔnɔ fana bali ani ka sunɔgɔ bila mɔgɔ la.\nFuraw don minnu bɛ baara kɛrɛnkɛrɛnnen kɛ farikolo la. Misali la, oestrogène ni progestérone ye furaw ye minnu bɛ muso ka kalolabɔ ni densɔrɔ nɔgɔya.\nMarque de coup, f\nFarikolo fununi n’a pɛrɛnpɛrɛnni minnu bɛ sɔrɔ fiɲɛ walima farikolotɛnɛmafɛnw fɛ.\nGelée de pétrole (Vaseline), f\nTulu min bɛ fara farikolomunituluw kan.\nO ye farikolo kɔnɔnakalaya hakɛ ye.\nFarilajidɛsɛ farikolo la\nLahalaya min kɔnɔ farilaji bɔta ka ca n’a ji sɔrɔta ye. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la, o farilajidɛsɛ ka jugu denyɛrɛniw ma.\nRéaction allergique, f\nMɔgɔ dɔw fari tɛ fɛn dɔw kun. Gɛlɛya dɔw bɛ yen i n’a fɔ fariŋɛɲɛ, tiso, ani fɛndɔw kasa bɛ se ka na ni dusuɲugun walima bana ye. Fɛn kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw bɛ yen ni mɔgɔ ye olu kasa sama, k’u dun, k’i pikiri ni u ye walima ka maga u la, o bɛ se ka u tɔɔrɔ.\nKolotugudafasaw jali walima u surunyali min bɛ mɔgɔ dɛsɛ ka a bɔ a nɔ na.\nFura min bɛ kɛ ka fasaja ni kɔnɔnugutikɛ furakɛ.\nFasaw ye juru kologɛlɛnw ye minnu bɛ adamaden kolotugudaw sigi yɔrɔ kelen.\nFasajuru minnu bɛ bɔ kunsɛmɛ na ka taa farikolo fan tɔw la. Olu de b’a to farikolo bɛ fɛnw dɔn ani ka se ka bɔ a nɔ na.\nO ye ka dumuni labɔ kɔnɔbara la da fɛ.\nFɔɔnɔ kɛlɛfura. Fura min bɛ fɔɔnɔ, walima dusukun ɲugun bali.\nFɛɛrɛ min dabɔra denw kama minnu si tɛ san duuru bɔ\nProgramme de moins de cinq ans\nFɛɛrɛ don minnu bɛ denbaw dɛmɛ ka denw ka kɛnɛya n’u makow jateminɛ, ka to ka taa denw pese minnu si tɛ san duuru bɔ ani ka o kunnafoni sɛbɛnw mara.\nFɛn don min ka nɔgɔ, a lakananen don, a ka ca la a bɛ bɛn waati kɛrɛnkɛrɛnnen na.\nFɛn dɔ bɔli farikolo la\nJi, kari walima nɛn bɔli farikolo la.\nFɛn dɔgɔya fɛ a tɛ se ka ye ni mikɔrɔsikɔpu dɔrɔn tɛ.\nFɛn min bɔra sariya kɔnɔ/Fɛn min y’a kɛcogo bila\nFɛn min tɛ mɔgɔw dɔnfɛn kɔrɔ ye, walima fɛn min bɛrɛ bɛnnen tɛ. Fɛn min bɔra a kɛcogo la\nFɛn min ka ɲi\nFɛn min bɛ kɛ waati ni waati ni basi fosi t’a la.\nFɛn min man kan ka kɛ\nKo walima lahalaya min bɛ a jira ko fura dɔ man kan ka ta. (Fura caman tali lagosilen don kɔnɔmaya waati.)\nFɛn min tɛ se ka ye ɲɛ na\nA bɛ se ka kɛ fɛnɲɛnama walima jiri ye min tɛ se ka ye ni mikɔrɔsikɔpu tɛ.\nFɛn mutaw farikolo la\nFɛn min bɛ mun farikolo la.\n(1) Banakisɛ tɛ fɛn minnu na.A ka ca a la fɛnw bɛ tobi walima ka u kalaya ka u banakisɛw faga(2) A kɔrɔ dɔ fana ye kɔnanya ye\nDumuni timimanw i n’a fɔ di, sukaro walima jiridenw minnu bɛ fanga di farikolo ma.\nBaga min bɛ fɛnɲɛnamaniw faga. DDT ni lindane ye fɛnɲɛnamanifagalanw ye.\n(1) Biberɔn ni minɛn wɛrɛw bɛ tobi walima ka u kalaya walasa ka u saniya.(2) Wa fana fɛɛrɛ don min bɛ cɛ walima muso bali ka den sɔrɔ.\nFɛnw tɛmɛsira farikolo la\nFarikolo la, kɔnɔnafɛnw jɛlen ka baara kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw kɛ ɲɔgɔn fɛ; misali la, sugunɛsiraw bɛ joli sɛnsɛn ka farikolo jinɔgɔw labɔ sugunɛ fɛ.\nDen bɛ wolo ni fiɲɛ dɔw ye i n’a fɔ namantɔrɔkɔ, senkɔniw mabɔlen ɲɔgɔn na, walima bolokɔniw ni senkɔniw tɛmɛnen u hakɛ kan.\nBana min bɛ mɔgɔ caman minɛ ɲɔgɔn fɛ sigida la walima mara kɔnɔ.\nVésicule biliaire, f\nJibarani don min nɔrɔlen bɛ biɲɛ na. Fiye bɛ kunankunanji mara, o ji de bɛ dumuni tulumaw yɛlɛmani nɔgɔya.\n(1) Mɔgɔw b’a fɔ ko dimi kojugu, siran ani hami bɛ a bila mɔgɔ la. (2) Dɔgɔtɔrɔw b’a fɔ ko bana dɔw ɲɛsiranya b’a bila mɔgɔ la.\nCalcul vésical, m\nAw ye komokili yɔrɔ lajɛ.\nKa ji kɛ ka mɔgɔ fiyɛ walasa a ka banakɔtaa sɔrɔ.\nO ye kɔnɔmagayafura ye min bɛ kɔnɔboli bila mɔgɔ la.\nBana min bɛ fogonfogon minɛ\nKankɔrɔla bɛ funu (a bɛ bonya); a bɛ sɔrɔ kɔkɔwasa ntanya fɛ dumuni na.\nFara jɛman walima bugun don min bɛ kɛ kunsigi kɔrɔ.\nO bɛ kuma duniya funtema jamanaw kan.\nFari yɔrɔ dɔ bɛ funu ka ji ta.\nFura minnu bɛ dun.\nFuramugu don min bɛ ɲagami ji la.\nFuratalen kɔfɛ kɔlɔlɔw\nEffet secondaire, m\nO ye gɛlɛyaw (banaw) ye minnu bɛ sɔrɔ furadɔw tali sababu la.\nFuru ye dumuni yɛlɛmayɔrɔ ye kɔnɔbara la. Wa fana a bɛ wele kɔnɔbara.\nFura min bɛ kumuji cayali bali furu la ani ka furudimi kɛlɛ.\nGramme (g), f\nGirinya jateminɛnan don. Garamu 28 ɲɔgɔn bɛ sɔrɔ ɔnsu kelen na. Garamu (g) 1000 g. bɛ bɛn kilogaramu (kg) 1ma.\nGanglion lymphatique, m\nOlu ye kuru fitiniw ye minnu bɛ bɔ golo kɔrɔ ka banakisɛw faga. Ni bana ye mɔgɔ minɛ, u bɛ a tigi dimi ani u bɛ funu. Ni sɔgɔsɔgɔninjɛ ni kansɛribana bɛ mɔgɔ min na, u bɛ se ka funu nka u tɛ mɔgɔ dimi.\nLymphogranulomatose vénérienne, f\nFarikoloji sigilen yɔrɔkelen ka a kɛ kuru ye.\nO ye tulu ye min bɛ fɛnw magaya walima ka a nuguya.\nGolo fɛgɛmani don min bɛ bagan walima yiri fan dɔw datugu.\nFɛn min bɛ golo kofɔ.\nBana walima kisɛkisɛni minnu bɛ kɛ golo la.\nGolo kama. Fura don min bɛ mu golo la.\nFɛn dɔ kɛli siɲɛ hakɛ waati jateminɛnen kɔnɔ.\nHakili walima min bɛ hakili kofɔ (miiri).\nIzini ka tɔgɔdalen\nMarque (de fabrique), f\nMédicament générique, m\nDilanbagaw ka tɔgɔ. Izinitigiw bɛ tɔgɔ min da u ka fɛn dilannenw na. A furaw bɛ feere ni tɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnen ye, tuma dɔw la u da ka gɛlɛn ni a ladege ye.\nBana don min bɛ bala ka mɔgɔ minɛ, a ka jugun ni a bɛ laban ni jali ye. (farikolo yɛrɛyɛrɛ mɔgɔ yɛrɛ seko tɛ min na) ani kirinni tuma dɔw la.\nK’i labɛn ka bila walasa ka tɔɔrɔko walima ko balalen dɔ kunbɛn sani a ka se.\nSira min b’ a to fɛn dɔ ɲɛ ni a ɲɛbaliya bɛ se ka dɔn, walima k’a dɔn min sera ka kɛ. O bɛ kɛ ni kow ni lahalayaw sangali ye ɲɔgɔn ma sani baara dɔ ka sigi sen kan walima sani a ka ban.\n(2) Mɔgɔw b’a fɔ ko dimi kojugu, siran ani hami bɛ a bila mɔgɔ la.(3) Dɔgɔtɔrɔw b’a fɔ ko bana dɔw ɲɛsiranya b’a bila mɔgɔ la.\nJɔrɔ walima sirankojugu bisigibana dɔ kosɔn.\nFɛn min t’a dacogo la. A tɛ a dacogo walima a hakɛ la.\nFièvre après accouchement, f\nJiginni kɔfɛ bana. Nin bana in bɛ musow minɛ jiginni kɔfɛ.\nPoche des eaux, f\nDen bɛ da ji min na wolonugu kɔnɔ (kɔɔli). Ni a dayɛlɛla, a ka ca a la o bɛ tin daminɛ kofɔ.\nJiri minnu bɛ kɛ fura ye\nJiri min lakodɔnnenw don a ka bana furakɛ la.\nJirifeere kɔnɔ gɔngɔn\nGɔngɔn don min bɛ bɔ jirifeere kɔnɔ. Mɔgɔ minnu farikolotɛnɛ ye o gɔngɔn ye, tuma dɔw la a bɛ farigan ni ŋɛɲɛ bila mɔgɔw la san waati min jiriw bɛ gɔngɔn bila fiɲɛ fɛ.\nJoli jiginen kunsɛmɛ na\nAccident cérébro-vasculaire (AVC), m\nAw ye kirinni yɔrɔ lajɛ.\nJoli ka taa ni segin\nJoli ka taa ni segin jolisiraw la sɔnkun ka fiyɛli fɛ.\nJoli min bɛ sɔrɔ dali fɛ dilan na\nBana gɛlɛya fɛ, ni banabagatɔ tɛ se ka a yɛrɛ yɛlɛma dilan na, o bɛ joli bila a fari la.\nSira nafamaw don, joli bɛ boli minnu fɛ ka bɔ dusukun na ka jɛnsɛn farikolo tɔ la.\nFil de suture résorbable, m\nGaari kɛrɛnkɛrɛnnen don min bɛ kɛ ka jolidaw kala, kɛrɛnkɛrɛnnenya na jolida min bɛ sɔrɔ jiginni senfɛ. A gaari in bɛ tunu farisogo la dɔɔni dɔɔni; a ma se i ka gaari bɔ jolida kɛnɛyalen kɔfɛ.\nBana min bɛ joli dɔgɔya ka a ɲɛ yɛlɛma. A taamasiɲɛw de ye: a tigilamɔgɔ bɛ sɛgɛn a yɛrɛma, a farikolo bɛ jɛya, a fanga fana bɛ dɔgɔya. Aw ye sumayabana jolidɛsɛ lajɛ.\nAnémie pernicieuse, f\nJolidɛsɛ bɛ sɔrɔ witamini B12 tanya fɛ farikolo la.Farati b’a la.\nJolidɛsɛ min bɛ sɔrɔ bangabagaw dɔla kelen fɛ\nJolidɛsɛbana suguya dɔ don min bɛ sɔrɔ bangebagaw fɛ jamana damadɔw dɔrɔn de la. Jolidɛsɛ bɛ se ka den sɔrɔ ka a si to san 2 ɲɔgɔn la, a b’a biɲɛ ni a samanɛnɛ bonya.\nOlu ye fura farinmanw ye minnu bɛ jolibɔn nɔgɔya. U ka kan ka ta waati min ni jibaatɔ ka joli bɔnta ka ca den bangenen kɔfɛ.\nBana don min bɛ sɔrɔ fɛn wɛrɛ ɲagamani fɛ joli la.\nJolisegindumuni ye fɛnw ye farikolo mako bɛ fɛn minnu na, i n’a fɔ nɛgɛ, kalisiyɔmu (calcium) ani iyodi (iodé).\nAcide folique, m\nBalo nafama don min bɛ sɔrɔ nakɔfɛn kɛnɛw na.\nKɔnɔnafɛn don min bonya bɛ bolokuru bɔ, a bɛ numanyanfan kalakkolo kɔrɔ. A ka baara ye ka joli dilan ani ka a sɛnsɛn.\nJoli bɛ boli sira min fɛ ka bɔ dusukun na ka taa farikolo tɔ la. O bɛ dɔn dusukuntantanni fɛ. Jolisira minnu bɛ joli lasegin dusukun na, olu tɛ tantan.\nOlu ye siraw ye joli bɛ boli minnu fɛ farikolo la.\nJolisira bɛ funu k’a magaya ani k’a jɛngɛjɛngɛ i n’a fɔ sa. A ka ca mɔgɔkɔrɔbaw ni musokɔnɔmaw na ani muso minnu ye den caman sɔrɔ.\nFarafinfurakɛlaw ka jolisusamacogo don. Fari yɔrɔ min bɛ mɔgɔ dimi, o yɔrɔ bɛ ci ka wɛri walima bagan gere bari o yɔrɔ la k’a jolisu sama. Tasuma kun na.\nK’i da don mɔgɔ wɛrɛ da la ka fiɲɛ kɛ a kɔnɔ\nO ye fɛɛrɛ ye min bɛ mɔgɔ kirinnen dɛmɛ ka ninakili sɔrɔ.\nKa bana yɛlɛma\nO ye bana bɔli ye mɔgɔ dɔ la ka yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ.\nKa bana yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛ fɛ\nKa bana yɛlɛma mɔgɔ fɛ magaɲɔgɔnna senfɛ. Bana bɛ se ka sɔrɔ pikiribiɲɛ tobibali fɛ hali ni a yeɲɛna jɛlen don.\nKa bɔ ko kalama\nKa fɛn dɔ kun/ka se fɛn dɔ kɔrɔ\nKa se k’i yɛrɛ kunmabɔ walima k’i yɛrɛ tanga fɛn ma, min bɛ se ka gɛlɛya walima saya lase i ma. Banakisɛfagalan dɔw bɛ dɛsɛ banakisɛ caman na.\nKa fɛn tobi ka banakisɛ faga\nFɛɛrɛ min b’a to mɔgɔ bɛ nɔnɔ walima fɛn jima wuli ka se degere 60 ma fo sanga 30 walasa k’a banakisɛw faga.\nKa sɔmi ka ko dɔ kɛ teliya la\nMɔgɔ bɛ bala ka ko min kɛ ka sɔrɔ a ma a dabɔ a kama.\nCuillère à café, f\nA ɲɛ 1 bɛ bɛn mililitiri 5 ma. A ɲɛ 3 bɛ bɛn dumunikɛkutu ɲɛ 1 ma.\nJoli ni farada minnu bɛ kala ni gaari ni miseli ye.\nMɔgɔ fasa bɛ bala ka ja ka sɔrɔ a se tɛ a la. Nuguw ferekeli bɛ kaliya ni kɔnɔdimi bila mɔgɔ la. Sisanbana bɛ ninakili fereke bila mɔgɔ la. Kanjabana bɛ dakalaka ja ni fasa wɛrɛw jali lase mɔgɔ ma.\nFiɲɛ bilalen kunsɛmɛ na o bɛ na ni fasaja basigilen ye. O bana bɛ den minnu na, olu senkala bɛ gɔlɔn.\nTumu minnu bɛ don biɲɛ ni farisogo yɔrɔ wɛrɛw la ka bana bila mɔgɔ la. Tɔnɔgɔ dɔw bɛ don joli la ka ɲɛgɛnɛbilenni bila mɔgɔ la.\nFiɲɛ tɛmɛsira don ka taa fogonfogon na. Adamaden bɛ ninakili o fɛ.\nKuru don min bɛ adamaden farikolo la ni a bɛ bonya fo ka se a tigi fagali ma.\nKari ni nɛn min bɛ bɔ banabagatɔ fogonfogon na ni a sɔgɔsɔgɔra.\nKari ni nɛn ɲagaminen\nKari ni nɛn caman bɛ bɔ fogonfogon na ni mɔgɔ sɔgɔsɔgɔra.\nFura min bɛ sɔgɔsɔgɔbagatɔ dɛmɛ ka kari walima falaka labɔ a ninakilisiraw fɛ (fogonfogon ni fiɲɛ tɛmɛsiraw); sɔgɔsɔgɔ nɔgɔya fura don.\nAw ye Koko yɔrɔ lajɛ.\nFente palatine, f\nDawolo cilen fila ye. Den min wolola ni nin bana in ye, i b’a sɔrɔ a nagalo cilen don fila ye.\nAw ye Kɔnɔ jilama yɔrɔ lajɛ.\nDen mɔtɔ ba dɛbɛ la.\nFuru ni biɲɛ ani nuguw bɛ farikolo yɔrɔ min na. Kɔnɔfuru\nBojikɛ ka caya.\nDimi don min bɛ sɔrɔ nugu ka samasamani walima kaliya fɛ\nBanakɔtaa jalen min bɔli ka gɛlɛn.\nFura min bɛ ta walasa ka kɔnɔ magaya walima ka kɔnɔ boli.\nWaati min (kalo 9) kɔnɔ den bɛ to ba dɛbɛ la.\nNi muso kɔnɔma ɲɛda, n’a sin walima a barakɔrɔla bɛ fin, o tɛ basi ye.\nSyndrome abdominal aigu, m\nKɔnɔnabana balalen don min tɛ ɲɛ opereli kɔ tuma dɔw la. Kɔnɔdimi gɛlɛn ni fɔɔnɔ k’a sɔrɔ kɔnɔboli tɛ a senkɔrɔ, o bɛ se ka kɔnɔnabana juguman kofɔ.\nJoli min bɛ golo la, ɲɛ kan, furu walima nugu la.\nBalakakirin. Mɔgɔ fari bɛɛ walima fari fan dɔ ka bala ka kirin, I n’a fɔ a bɛ kɛ cogomin na kirikirimasiɲɛ walima kanjabana na.\nVer rond, m\nTumu jamajan minnu bɛ kɛ mɔgɔ nugu la n’u bɛ mɔgɔ tɔɔrɔ, k’i ka dumuni yɛlɛmani gɛlɛya, k’i fanga dɔgɔya wa tuma dɔw la fana a bɛ nugu geren.\nBanakisɛ don min tɛ se ka ye ɲɛ na. A bɛ don nugu la ka banakɔtaa ɲɛ yɛlɛma ka kɛ nɛrɛmuguman ye.\nParasite intestinal, m\nTumuw walima fɛnɲɛnamani minnu bɛ don mɔgɔ nuguw la ka bana bila a la.\nO ye dimi gɛlɛn ye min bɛ nugu foroko la. Kɔnɔbara bɛ minɛ ka ja, a bɛ mɔgɔ dimi, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni a tigi ye a da k’a senw sɛɛnɛ.\nFausse couche, f\nAvortement spontané, m\nDen fatuli sani a ka se bange ma, tuma dɔw la a bɛ basibɔn caman ni jolikuru bɔ bila muso la.\nAw ye kɔnɔtiɲɛ lajɛ.\nLahalaya min b’a jira ko mɔgɔ tɛ dumuni caman sɔrɔ k’a dun. Kɔngɔ. O tigi bɛ fasa wa a fanga bɛ dɔgɔya, waati dɔw, a kɔnɔ bɛ bonya.\nFinikunkurun don min bɛ kuru ka da fari fan dɔ la. A bɛ se ka su jikalan walima jisuma na.\nAgent de santé, m\nMɔgɔ min bɛ a ka sigidamɔgɔw dɛmɛ ka waleyaw kɛ, waleya minnu b’a to kɛnɛya bɛ sabati sigida la.\nBoisson réhydratant, m\nJi don min bɛ farikolo farilajidɛsɛ kɛlɛ. A bɛ se ka dilan ni jikalan, kɔkɔ, sukaro ani sumanmuguw ye.\nKilogramme (kg), m\nGaramu 1000. Kilogaramu 1 ka ca ni livre 2 ye dɔɔni.\nAccident vasculaire cérébral (apoplexie, accident cérébro-vasculaire, f), m\nKirinni ka a sababu kɛ basi walima jolikuru jiginni ye kunsɛmɛ na. A sababu fana bɛ se ka kɛ funteni ye.\nA tigilamɔgɔ tɛ bɔ fosi kalama, a bɛ sɔrɔ: bana, joginda walima bagamafɛn dɔ fɛ. Tuma dɔw la a bɛ laban saya ma.\nPerte de conscience, f\nBana, walima tɔɔrɔko min bɛ mɔgɔ lasunɔgɔ ni i tɛ bɔ i yɛrɛ kalama.\nGrain (gr.), m\nGirinya jateminɛnan don min bɛ misali ta alikamakisɛ kan. Kisɛ 1 girinya ye miligaramu 65 ye.\nBana balalen walima joginda mako ka kan ka don min na joona joona.\nJɛ tɛ kɛ ni fɛn min ye k’a sababu kɛ laada ye.\nBɔlɔ don min bɛ falen banakɔtaayɔrɔ la walima a kɔnɔna na ni dimi bɛ a la. O yɔrɔw bɛ funu tuma caman.\nBec de lièvre, m\nCi bɛ dawolo sanfɛla la min bɛ taa nu na (i n’a fɔ sonsanni). Den dɔw bɛ wolo ni kolɛ ye.\nFasajuru gɛlɛn dɔw don minnu bɛ sogobu ni kolow tugu ɲɔgɔn na (u ni fasajuru tɔw tɛ kelen ye, fasa minnu bɛ kolow dama tugu ɲɔgɔn na).\nCalcul rénal, m\nOlu ye kuruw ye minnu bɛ falen komokili kɔnɔ ka jigin ɲɛgɛnɛ kɛyɔrɔ fɛ. U bɛ se ka tɔɔrɔ, kɔdimi, kɛrɛdimi, ɲɛgɛnɛ kɛyɔrɔdimi walima barakɔrɔdimi bila mɔgɔ la. Ni u bɛ ɲɛgɛnɛbara kɔnɔ u bɛ se ka ɲɛgɛnɛ kɛyɔrɔ da tugu (geren) ani ka ɲɛgɛnɛkɛ gɛlɛya walima ka a bali.\nU bɛ i n’a fɔ shɔkisɛ kunbaba mɔgɔ bara kɔrɔ min bɛ nɔgɔ sɛnsɛn ka bɔ joli la, o jinɔgɔ de bɛ kɛ ɲɛgɛnɛ ye.\nKunbabin ye kunkolo fankelendimi ye min bɛ mɔgɔ bila fɔɔnɔ na waatidɔw.\nMɔgɔ ɲɛdakolo woma minnu bɛ taa nun kɔnɔ. O bana dimi bɛ kɛ ɲɛ sanfɛla ni a dugumana na.\nHakiliɲagami min bɛ mɔgɔ bila kokuntan kɛ ni kumakuntan fɔ la. Farigan jugumanba walima bana juguman dɔ bɛ se k’a bila mɔgɔ la.\nKunnafoni ɲinini bana kan\nAntécédents médicaux, m\nKunnafoni minnu bɛ se ka sɔrɔ ɲininkaliw senfɛ mɔgɔ ka bana ko la: a daminɛna cogodi? A nɔgɔyara walima a juguyara waati jumɛn? Mun fisayara a ma? Yala a bana bɛ mɔgɔ wɛrɛ la du kɔnɔ walima dugu kɔnɔ wa?\nKuru don dimi tɛ min na. A dɔw bɛ sɔrɔ kansɛribana fɛ.\nGololabana don, min bɛ nɔ bila ɲɛda, disi walima kɔ la. A bɛ nɛn ta, tuma dɔw la a yɔrɔw bɛ fin. A bana ka teli ka denmisɛnna mɔgɔw de minɛ (balikuw).\nAw ye Kurukuru yɔrɔ lajɛ.\nTaabolow, walima danayaw minnu bɛ sɔrɔw ɲɛfɔli fɛ ani misaliw.\nMuso ka kalolabɔ waati.\nLadegebaga ka tɔgɔ\nNom générique, m\nKalanbagabaw ka tɔgɔ dalen fura la min ni izini tigiw ta tɛ kelen ye.\nFura walima fɛn minta min bɛ mɔgɔ bila ka fɔɔnɔ. Fura min bɛ ta ni dabali (pɔsɔnni) sera mɔgɔ kɔnɔ.\nLahalaya don den bɛ wolo ni min ye i n’a fɔ hakilidɛsɛ ani tulogerenya tuma dɔw la. A sababu bɛ bɔ kɔkɔwasa ntanya na ba ka dumuniw la.\nBana don min bɛ mɔgɔ ka faamuyali ni a yɛlɛmabolo sumaya.\nLitre (L), f\nLitiri ye sumannikɛminɛn ye. Misali la litiri kelen ji bɛ bɛn kilogaramu kelen ma.\nSyndrome de Down, m\nO ye hakililabana ye denmisɛnni bɛ bange ni min ye nalonya, a ɲɛ bɛ taa kalamɛnɛ fɛ, a fankelen bɛ sa ani k’a bolokɔniw misɛnya ka u surunya.\nNamasa suguya dɔ don min bu n’a fu ka ca. Waatidɔw mɔgɔw b’a tobi walima k’a geren dun.\nMagaɲɔgɔnna. Banabagatɔ bɛ se ka yɛlɛmabana jɛnsɛn ni a ni mɔgɔ wɛrɛw magara ɲɔgɔn na walima ka gɛrɛ ɲɔgɔn na.\nOrganes génitales, m\nBange sababu bɛ bɔ yɔrɔ minnu na, kɛrɛnkɛrɛnnenya na cɛya ni musoya.\nAle ye baarakɛminɛn ye min bɛ fɛn fitiniw bonya mɔgɔ ɲɛ kɔrɔ.\nMilligramme (mg), m\nMiligaramu wa kelen ye garamu kelen ye.\nMillilitre (ml), m\nAle wa kelen bɛ bɛn litiri kelen ma.\nBoissons sucrées, m\nMinfɛnw sukaromaw don, gazi bɛ minnu na i n’a fɔ coca-cola.\nEntorse (tension, f), f\nKolotugunda fasabaw ni senkɔfɛ fasaba, birintili, u bɔli ɲɔgɔn na walima u farali olu bɛ bana in bila mɔgɔ la. Kolotugunda mugu ka jugu ni farikolo yɔrɔ tɔw muguli ye.\nKolotuguda kolow bɔli ɲɔgɔn kan.\nNi mɔgɔ tɛ se ka i fari yɔrɔ dɔ walima a yɔrɔsi lamaga.\nMura min bɛ sɔrɔ binjalan gɔngɔn fɛ ni a bɛ mɔgɔ nunkɔnɔna dimi.\nMura jugumanba, tuma dɔw la, farigan, kolotugundadimi ni kɔnɔboli bɛ kɛ a senkɔrɔ.\nO ye sira ye min bɛ daminɛ muso ɲɛfɛla la ka taa fo a wolonugu la.\nWalima fɛn minnu bɛ muso dogoyɔrɔ kofɔ.\nA bɛ kɛ ni ji seriserili ye ɲɛfɛla la k’a ko.\nDa kɔnɔna sanfɛ la.\nNɛn sigilen banakisɛ fɛ. Misali la sumuni.\nNɛn walima min bɛ nɛn kofɔ.\nFɛn minnu bɛ balo la (baganw walima jiriw).\nMɔgɔ bɛ fiɲɛ sama fogonfogon, ninakilisiraw ani farikolo ninakilisira wɛrɛw fɛ.\nNinakili ko hakɛ\nFréquence respiratoire, f\nMɔgɔ bɛ ninakili ko hakɛ min kɛ miniti kelen kɔnɔ.\nNinakiliteliya min sababu bɛ bɔ siran walima degun na.\nPoint noir, m\nNɔgɔ bɛ nɔ fitini min bila farikansi bɔda la, ɲɛda, disi walima kɔ la.\nAcarien rouge, m\nFɛnɲɛnama misɛnni min b’a kun don golo kɔrɔ ka joli sama.\nBrûlures d’estomac, f\nDusukun bɛ mɔgɔ jeni.\nNuguw bɛ kɛ falaka min kɔnɔ.\nLahalaya min b’a to nugu bɛ geren. Nugu gerennen ka kan ka furakɛ joona joona.\nForokoni don, min bɛ bolokɔni hakɛ la, a nɔrɔlen don nuguba la.\nNugu labanyɔrɔ don ka bɛn banakɔtaa bɔyɔrɔ ma.\nNugubɔda don, a bɛ mɔgɔsigilan fila ni ɲɔgɔn cɛ.\nNuguw walima dumuni bɛ tɛmɛ sira min fɛ kɔnɔbara la.\nNuguw ferekelen ɲɔgɔn na\nNuguw bɛ meleke ɲɔgɔn na, a ka ca a la o ye faratiba ye barisa a bɛ nugu ka baara bali.\nNun walima min bɛ nun kofɔ\nFura don min bɛ nu gerennen dayɛlɛ walima k’a funu jigin.\nFinman yɔrɔ min bɛ ɲɛkisɛ cɛmancɛ la. A bɛ dɔgɔya yeelen na, a bɛ bonya dimi la.\nƝɛ yɔrɔ min bɛ yeli kɛ\nƝɛkisɛ jɛman yɔrɔ walima fɔlɔnwo min bɛka ɲɛfin datugun.\nMin bɛ ɲɛ kofɔ.\nƝɛkisɛ finmanyɔrɔ min bɛ ɲɛmɔgɔni lamini.\nƝɛgɛn ye suturayɔrɔ ye, dingɛ walima wuluwulu bɛ sen min kɔnɔ ka kɛ kabinɛ ye.\nGlande de la prostate, f\nFasa gɛlɛn don min bɛ cɛ ɲɛgɛnɛbara da la. Tuma dɔw la cɛkɔrɔbaw ta bɛ magaya ka gɛlɛya don ɲɛgɛnɛkɛ la.\nGolo fɛgɛmani min bɛ ɲɛjɛman ni ɲɛgolo kɔnɔna lakana.\nJolikurumisɛnni bɛ bɔ mɔgɔ ɲɛ kɛrɛ la, i n’a fɔ ɲɛjalandimi\nMɔgɔ ɲɛ bɛ ja ani k’i dimi k’a sababu kɛ witamini A Tanya ye farikolo la.\nLahalaya min bɛ mɔgɔ bali ka sunɔgɔ hali ni sunɔgɔ b’a la.\nƝɛnamini balalen, kɛrɛnkɛrɛnnenya la kɔnɔmaya walima tin waati. A farati ka bon ba ni den bɛɛ ma.\nKɔnɔmaya waati gɛlɛn, min se ka na ni kirinni ye.\nKurubileman min bɛ bɔ ɲɛ sanfɛgolo kɛrɛfɛ; o bɛ sɔrɔ nɔgɔ fɛ.\nPartie molle, f\nYɔrɔnin min magaman don denyɛrɛni kungolo la.\nBiɲɛ bɛ ji kunaman ɲugujiman min dilan ka a mara fiye kɔnɔ, ale de bɛ tulumafɛnw yɛlɛmani nɔgɔya furu fɛ.\nO ye sumannikɛminɛn ye min kelen bɛ garamu 28 bɔ. Ɔnsu 16 bɛ sɔrɔ livre kelen na.\nPɔsɔnni bɛ fɛn o fɛn na.\nPɔsɔnimafɛnw kɛlɛ fura\nFura min bɛ pɔsɔnimafɛnw kɛlɛ. Tuma dɔw la a bɛ dilan ni so joli ye.\nFura minnu tɛ dun nka u bɛ kɛ jolisira fɛ.\nPikiri min bɛ kɛ sogobu la\nInjection intramusculaire (IM), f\nPikiri don min bɛ kɛ sogobu la, a ka ca a la, a bɛ kɛ bolo la walima bobara la. A ni jolisira pikiri (IV) tɛ kelen ye.\nFura mugu; o ye fɛɛrɛ ye pikiri bɛ se ka mara cogo min na ka ɲɛ hali ni a ma mara sumaya la.\nFinimugu kologɛlɛn ni pilatiri min bɛ kɛ ka kolo karilen minɛ k’a sigi yɔrɔkelen fo ka se a kɛnɛyali ma.\nFura min bɛ ta walasa ka dimi kunbɛn walima ka a segin kɔ, i n’a fɔ fura min bɛ sɔgɔsɔgɔ ban.\nKɔnɔnafɛn min bɛ furu kɔrɔ a numan yanfan fɛ. A bɛ sukaro bɛrɛbɛn joli la\nO ye bɛɛ jɛ saniya waleyaw ye minnu bɛ kɛ ka banaw kunbɛn, ka saniya don ba la ani ka foroba yɔrɔw saniyalen to.\nYɛrɛ saniya baaraw minnu bɛ a to kɛnɛya ka sabati.\nCelsius (°C), m\nMinɛn min bɛ kɛ ka mɔgɔ farikolo kalaya ni a sumaya jateminɛ. Mɔgɔ kɛnɛman farikolo funteni hakɛ ɲuman ye degere 37 ye. Ji bɛ kɛ gilasi ye n’a bɛ degere 0 la, a bɛ wuli n’a bɛ degere 100 la.\nƝɛw ni fari ɲɛ bɛ yɛlɛma ka kɛ nɛrɛ ye. O ye biɲɛ, ŋunaŋuna, samanɛnɛ, walima jolilabana dɔ taamasiɲɛ ye.\nNausées matinales, f\nKɔnɔmaya kalo fɔlɔw kɔnɔ, dusuɲugun ni fɔɔnɔ bɛ kɛ muso kɔnɔma na kɛrɛnkɛrɛnnenya la sɔgɔmada fɛ.\nSɔgɔsɔgɔninjɛ tɔgɔ kɔrɔ don.\nFarikolo sɛgɛn kojugu.\nRotation de cultures, f\nO ye ka sɛnɛfɛnw bɔ ɲɔgɔn kɔrɔ sɛnɛyɔrɔ kelen na walasa dugukolo fanga kana ban ka taa a fɛ san o san.\nDugu walima sigida kelen mɔgɔw minnu ka taabolo, u ka sɔrɔw ni u ka gɛlɛyaw ye kelen ye.\nL’abcès du sein, m\nA ye sindimi yɔrɔ lajɛ.\nAbcès du sein, f\nA ka ca a la muso sin b’a dimi jibaatɔya dɔgɔkun fɔlɔ walima a kalo fɔlɔ la, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka sin fan dɔ kalaya, k’a bilen, ani k’a funu.\nJi fɔlɔ min bɛ bɔ sin na jiginni kɔfɛ. A ɲɛ bɛ i n’a fɔ ji salasala nka witamini bɛ a la kosɛbɛ, wa a bɛ den tanga banaw ma.\nSiran kojugu, jatigɛ kojugu.\nSogosu ɲɛ kan\nAle bɛ bonya ɲɛ kɛrɛ la dɔɔni dɔɔni ka taa ɲɛmɔgɔni kan.\nKɛwale minnu bɛ jɛnsɛn ka mɔgɔ hakilila yɛlɛma subagaw ni dabali fɛ. Mɔgɔ dɔw dalen don a la ko u ka bana ye subaga nɔ ye walima ko subaga ye a ɲɛjugu jɔ u la.\nFarilajidɛsɛ bɛ yɛlɛma ka kɛ sugunɛ ye.\nSugunɛ bɛ tɛmɛ kɔnɔnafɛn minnu fɛ\nInfection des voies urinaires, f\nKɔnɔnafɛnw don minnu bɛ baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa ka sugunɛ labɔ i n’a fɔ komokili ni sugunɛbarani ani sugunɛ tɛmɛsira.\nMinɛn min bɛ kɛ ka sugunɛ sama ka bɔ sugunɛbara la.\nSugunɛ tɛmɛsira don ka bɔ sugunɛbara la ka taa a bila a bɔyɔrɔ la.\nSukaro don min yɛlɛma ka di farikolo la. A bɛ sɔrɔ jiridenw ni di la, wa fana a muguma jɛman bɛ sɔrɔ min bɛ kɛ kɛnɛyajiw la.\nSukaro min bɛ sɔrɔ timikalaw walima beterawu la. Sukaro gansan yɛlɛmani farikolo la ka nɔgɔn ka tɛmɛ sukaro kofɔlen in kan.\nJi min bɛ bɔ samanɛnɛ na walasa ka sukaro hakɛ bɛn joli la. Sukarodunbana bɛ mɔgɔ minnu na, olu mako bɛ sukarodunbanapikiri la tuma dɔw.\nDumuni timimanw ni sukaro. Dumuni minnu bɛ fanga di farikolo ma.\nWo min b’a to banakisɛw bɛ don ɲi na k’a tiɲɛ.\nFunu, golokɔrɔkuru don min bɛ mɔgɔ dimi ka sɔrɔ ka nɛn ta. Nɛn suguya dɔ don.\nFura don min bɛ mɔgɔ lasunɔgɔ walima ka sunɔgɔ bila i la.\nDibi bɛ don mɔgɔ ɲɛ kɔrɔ min bɛ laban ni fiyen ye. A bɛ sɔrɔ witamini A dɛsɛ fɛ.\nDɔgɔtɔrɔ bɛ fɛn walima lahalaya minnu ɲini banabagatɔ la walasa ka a ka bana sidɔn. Nin gafe in kɔnɔ, mɔgɔw ka gɛlɛyaw ni tɔɔrɔw ni bana taamasiɲɛw bɛɛ bɛɛ bɛ sɔrɔyɔrɔ kelen.\nTangali fɛɛrɛw don, nka fugulan nafama fana ye tangalan dɔ ye.\nAliment protecteur, m\nOlu ye dumuniw ye witaminiw ni joliseginfura bɛ minnu na. Olu dunni de bɛ a to farikolo ka kɛnɛya ka sabati ani ka a dɛmɛ a ka se ka bana kun walima ka a kɛlɛ.\nTension artérielle, f\nJoli fanga bonyali jolisiraw ma. A dɔgɔya ni a caya bɛ bɔ mɔgɔ si hakɛ ni a ka kɛnɛya hakɛ de la.\nBoji ni jisalasala walima basi ɲagaminen don. Banamisɛnni bɛ a bila mɔgɔ la.\nO ye baarakɛminɛn ye min bɛ kɛ ka mɔgɔ farilafunteni hakɛ suman.\nKɔnɔ samasamani ni dimi (tin) b’a jira ko den bɛna bange sɔɔni.\nFasaw jali walima u surunyali. Wolonugu ka samasamaniba ka muso to tin na bɛ den bɔli nɔgɔya.\nDen bɛ min sɔrɔ a bangebagaw fɛ.\nDen dayɔrɔ don kɔnɔbara la. Tonso bɛ bɔ den bangennen kɔfɛ ni 15 ye ka se lɛri tilancɛ ma.\nTonso banamini den ɲɛ\nPlacenta praevia, m\nNin lahalaya in bɛ tonso surunya den bɔda la ani k’a datugu. O bɛ se ka kɛ sababu ye ka basi bɔnta caya. Ni basi bɛ bɔ muso la a kɔnɔ janfalen o bɛ se ka kɛ tonso banamini den bɔda ɲɛ taamasiɲɛ ye wa a ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la o yɔrɔ bɛɛ la.\nFɛn minnu bɛ tulo kofɔ.\nLarve, f (larves, f)\nTumu min bɛ bɔ fɛnɲanamani caman fan kɔnɔ. U bɛ yɛlɛma ka kɛ fɛn wɛrɛ ye ni u kɔkɔra.\nTumumisɛnni minnu bɛ kɛ ji walima nugu la, u tɛ se ka ye ni mikɔrɔsikɔpu (microscope) kunsɛmɛnajolisiraci. U bɛ se ka kɔnɔboli ni tɔgɔtɔgɔnin bila mɔgɔ la ani ka nɛn sigi biɲɛ na.\nTununi ji la\nNi mɔgɔ tununa ji la, a tigi tɛ ninakili.\nDate d’expiration, f\nFura fanga walima a ɲɛci ban don sɛbɛnnen don a foroko kan. Ni o waati sera, aw ye u fili.\nFarikolo tangali dumuniw don minnu b’a dɛmɛ ka to kɛnɛya la.\nO ye den dayɔrɔ (mɔyɔrɔ) ye muso kɔnɔbara la. Denso.\nWorow bɛ ɲɔgɔn bɛn yɔrɔ min na. Mɔgɔ dogoyɔrɔ.\nÉrythème fessier, m\nNi den ye ɲɛgɛnɛ kɛ a ka kusi la walima a dayɔrɔ la, a worokɔrɔla bɛ bilen, a b’a jenijeni.\nKa se ka yɔrɔjan fɛnw ye ka ɲɛ ka tɛmɛ yɔrɔsurun fɛnw kan.\nMaladie contagieuse, f\nBana min yɛlɛma ka di mɔgɔ wɛrɛ fɛ.\nMaladie infectieuse, f\nBana min jɛnsɛn ka teli (a yɛlɛma ka di mɔgɔ wɛrɛ fɛ).\nAle ye ji ye min namayalen don wa a bɛ mɔgɔ nun, a ŋɔnnɔ, a furu, a nugu, ani musoya ɲigin ani k’u tanga.\nNɔw don minnu bɛ bɔ adamaden fari la. U bɛ mɔgɔ ŋɛɲɛ. U bɛ se ka tunu walima u bɛ se ka taa bɔ fari fan wɛrɛ fɛ. Faritɛnɛ dɔ don.\n← Segin kɔfɛ |


Ale ye bana ye min bɛ mɔgɔ nuguw ni kɔnɔnafɛnw minɛ. A bɛ sɔrɔ dumuniw ni ji fɛ waati dɔ la, dumuni ni ji minnu banakisɛ ma faga, fana a bɛ kɛ fiyɛnbana ye (a bɛ mɔgɔ caman minɛ ɲɔgɔn fɛ). Bana juguba don. Ni aw sɔmina ko tifoyidi bɛ aw la, aw bɛ taa aw furakɛ dɔgɔtɔrɔso la joona.\nTifoyidi (nɔgɔbana) taamasiɲɛw\nA bɛ daminɛ i n’a fɔ murasɔgɔsɔgɔ.\nKunkolodimi, sunɔgɔbaliya, ɲanamini, kankɔnɔdimi, tuma dɔw la a tigi bɛ sɔgɔsɔgɔjalan kɛ.\nA dusukun tantanni ka suma ka a sɔrɔ a fari kalayalen don (aw ye sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanni lajɛ). Ni dusukun tantanni bɛka sumaya waati min farigan ka jugu, o bɛ se ka kɛ nɔgɔbana ye (sɛbɛn ɲɛ Tifoyidi (Nɔgɔbana) lajɛ).\nTuma dɔw la, fɔɔnɔ ni kɔnɔja walima nu ci bɛ kɛ a senkɔrɔ.\nA farigan bɛ juguya don o don ka taa fɛ, a bɛ taa fo degere 40 na walima ka tɛmɛ o kan.\nFarigan bɛ juguya, dusukuntanni bɛ sumaya\nKurukuru bilenman fitiniw bɛ se ka bɔ a tigi fari la\nBanabagatɔ bɛ kunnakuma kɛ tuma dɔ la. A bɛ a yɛrɛ maɲumatɔko bila, a fari bɛ faga, a bɛ sɛgɛn, fɛn foyi nege tɛ kɛ a la.\nA fanga bɛ dɔgɔya, farilajidɛsɛ bɛ a minɛ.\nNi bana ma juguya ka se hakɛ dɔ ma, farigan ni banamisɛnniw bɛ tunu dɔɔni dɔɔni u yɛrɛ ma.\nAw bɛ siporofulɔkizasini di a tigi ma (ciprofloxacine, sɛbɛn Siporofulɔkizasini, Ciprofloxacine), kuloranfenikɔli (chlorophénicole, sɛbɛn ɲɛ Kuloranfenikɔli, chloramphénicole), anpisilini (ampicilline, sɛbɛn ɲɛ Kunfinnin wa anpisilini, l’ampicilline), walima kotirimɔkizazɔli (cotrimoxazole, sɛbɛn ɲɛ Kotiri, Cotrimoxazole, TMP-SMX lajɛ). Aw ye kɛnɛya baarakɛla dɔ ɲininka fura min ka ɲi kosɛbɛ aw ka sigida la.\nAw bɛ banabagatɔ in mabɔ mɔgɔw la: a ka kan ka a da a kelen na, ka dumuni kɛ a kelen na fana walasa a kana bana yɛlɛma mɔgɔ wɛrɛw fɛ. Aw bɛ a tigi ka minɛnw saniya ni banakisɛfagalan dɔw ye.\nAw bɛ a tigi fari lasumaya ni fini ɲiginnen ye, o ka fisa ni fura tali ye (aw ye gafe ɲɛ Farigan juguamanba lajɛ).\nAw bɛ jimafɛn caman min: jiridenjiw, ka nakɔfɛnw dun ani ka kɛnɛyaji min (aw ye gafe ɲɛ Kɛnɛyaji lajɛ). Walasa ka farilajidɛsɛ kɛlɛ, aw ye gafe ɲɛ Farikolojidɛsɛ furakɛcogo n’a kun lajɛ)\nAw bɛ witaminiw ta. Ka dumuni kɛ ka ɲɛ, ka jimafɛnw min ni aw bɛ se ka olu sɔrɔ.\nBanabagatɔ dalen ka kan ka to fo farigan ka tɛmɛ. A ka kan ka tɛmɛ ni furakɛli ye fo tile 10 ka se tile 15 ma farigan bannen kɔfɛ.\nNi basi bɛ banabagatɔ banakɔtaa la walima ni Walima ni kɔnɔnafɛnw forokocili tamasiɲɛw bɛ a la (gafe ɲɛ Bɛlɛni ni kɔnɔnafɛnw foroko cili (farali) lajɛ) sinkɔrɔkɛrɛdimi taamasiɲɛw bɛ a la (gafe ɲɛ Sinkɔrɔkɛrɛdimi lajɛ) walima ni joli bɛ jigin a kɔnɔ, walima ni dusukundimi taamasiɲɛ bɛ a la, a ka kan ka laada dɔgɔtɔrɔso la.\nNin bana in bɛ sɔrɔ ni i ye dumuni banakisɛma dun walima ka ji min, banakisɛ bɛ min na. Tuma dɔw la hali ni banabagatɔ kɛnɛyara, banakisɛ bɛ se ka to a joli la fo san caman. Saniya matarafabaliya fɛ, o banakisɛ ninnu bɛ don an ka ji minta, nɔnɔ, walima dumuni na. O banakisɛ ninnu yɛlɛmali sababu ye dimɔgɔw, ani an ka sokɔnɔ baganw ye.\nSaniya walew labatoli nafa ka bon kosɛbɛ nɔgɔbana kɛlɛli la. Ni nɔgɔbanatɔ yera aw ka dugu la, aw ka kan ka aw ka ji minta ni minanko jiw wuli sani aw ka baarakɛ ni u ye. Aw bɛ bilasiralikanw labato, minnu kofɔlen don sigida 12 na. Aw bɛ ɲɛgɛnw dilan ani ka u matarafa. Aw ye ɲɛgɛnw mabɔ kosɛbɛ ji mintaw tayɔrɔ la.\nNɔgɔbana bɛ se ka sɔrɔ jison walima kasaara wɛrɛw fɛ, o waatiw la, saniya kɛrɛnkɛrɛnnen ka kan ka matarafa. Aw ye aw jija ji mintaw ka saniya. Ni nɔgɔbana bɛ aw ka dugu la, aw ye aw ka ji mintaw bɛɛ saniya. Aw ye ji ni dumuniw banakisɛ sɔrɔ sababu ɲini.\nMɔgɔ min bɛ nɔgɔbanatɔ kɔlɔsi, o tigi ka kan ka to ka a tɛgɛ ko safinɛ na waati bɛɛ.\nAw bɛ banabagatɔ banakɔtaa jenni walima ka a kɛ dingɛ kɔnɔ ka a datugu. Aw kana to a tigi ni mɔgɔ kɛnɛmanw ka dumuni kɛ ɲɔgɔn fɛ.\nNi a tigi kɛnɛyara dɔrɔn a ka kan ka farikolo saniya walew matarafa (aw ye sɛbɛn ɲɛ Farikolo saniyali lajɛ) ani a man kan ka a bolo don duden tɔw ka dumuni na. Hali bana kɛnɛyalen kɔfɛ nɔgɔbanatɔ dɔw bɛ se ka to ni banakisɛ ye wa a bɛ se ka yɛlɛma mɔgɔ tɔw fɛ. O la, tifoyidi delila ka mɔgɔ min minɛ, o tigi ka kan ka a janto a ka saniya la kosɛbɛ, wa a man kan ka baara kɛ dumuni dilanyɔrɔw si la. Tuma dɔ la, anpisilini ka ɲi tifoyiditɔw furakɛli la.


A jɛnsen na : 03/05/2021 - 20:26\nBéchir Ben Yahmed, kunnafonigafe "Jeune Afrique" sigi baga, yan, ab'a ka baarakɛyɔrɔ la, Paris, san 2010. © Vincent Fournier/JA\nA fatura bi Avril kalo tile 3 in na "Paris", koronabana de kɛra a sababu ye k'a si to san 93.\nKoronabana tun ye Béchir Ben Yahmed minɛ ani k'a da dɔkɔtɔrɔso la "Paris" Mars kalo laban na. Fɔ o wagati, a tun bana pewu boloci ma ani koronabana yɛrɛtanga fɛɛrɛw bɛlajɛnen ma. Bana in de kɛra Béchir Ben Yahmed sababu ye, k'a si to san 93 la.\nA bangera Djerba, Tunisie jamana kɔnɔ. Cɛ in lakodɔnna diɲɛ kɔnɔ ani Farafinna kɛrɛnkɛrɛnen yala, sabula, ale de ye "Jeune Afrique" bila senkan san 1960 "Tunisie" jamana kɔnɔ. O wagati la, Farafinna gafe in tun tɔgɔ ye "Afrique Action". Gafe in tɛmɛna "Rome" ka sɔrɔ kana sigi kudahi "Paris".\n"Jeune Afrique" n'a tigi tun bɛ jalaki siɲɛ caman k'a ma ka surun Farafinna jamana ɲamaaw la ka tɛmɛ. Gɛlɛya fana sɔrɔla wagati dɔw la sabu la, kunnafonigafe tun bɛ bɔ dɔgɔkun o dɔgɔkun, a yɛlɛmana kana a kɛ kalo o kalo ye.\n"Jeune Afrique" lakodɔnen bɛ kɔsɔbɛ ani a ɲɔgɔn tɛ Farafinna si hakɛya la. Kunnafonidilaw ni gafesɛbɛnna ŋana caman ye baara daminɛ Béchir Ben Yahmed fɛ, i n'a fɔ, Frantz Fanon, Kateb Yacine, Amin Maalouf, Jean Daniel. Jean Daniel yɛrɛ y'a fɔ a ka sereya caman na ko Béchir Ben Yahmed y'ale lakisi ka bɔ saya ma san 1961 Bizerte dugula, Tunisie ni France ka kɛlɛ la, a tun jɔgilen bɛ.


Dugu tɔn, Mali la. (siɲɛ fɔlɔ) | FASOKAN\nDugu tɔn, Mali la. (siɲɛ fɔlɔ)\nPublié le 4 octobre 2009 par fasokan\nA ka c’a la, Mali dugu caman kɔnɔ, tɔn bɛ yen, n’o de ye demisɛnw faralen ye ɲɔgɔn kan jɛkulu kelen na dugu ka ɲɛtaa baaraw kama. A b’a cogo kɔrɔ la yɔrɔ dɔw la halisa, nga yɔrɔ dɔw la, hali ni a ma ban pewu, a tɛ kɛ i ko kɔrɔlen tugun. N b’a ɲini ka n da se o yɛlema in kunba dɔw ma kɔfɛ.\nDugu tɔn sinsinnen bɛ dugu demisɛnw kan k’a ta san 15 la fɔ san 40 ɲɔgɔnna ma, a taabolow bilalen bɛ sen kan ka ɲɛ walasa tɔndenw bɛɛ k’u ka kɛta dɔn, k’a waleya ni ŋaniɲa ɲumanya ye.\nTɔntigi n’a ka dankan sigilen bɛ tɔn kunna. Olu ye tɔn faamaw ye. U bɛ tɔn sariyaw sigi, k’u hakili to tɔn taabolo ɲuman na, ka bɛn ni bonya sabati dugu demisɛnw ni ɲɔgɔn cɛ. U bɛ kɛ tɔnbaara yɔrɔ bɛɛ la hali ni u tɛ fanganabaara kɛ i ko tɔndenw.\nKulu wɛrɛ dalen bɛ tɔnkuntigi n’a dankan kan n’o ye sofakuntigiw ni Sofa tɔw ye, mɔgɔ 5 walima mɔgɔ 6 ɲɔgɔ. Tɔnjeliw, kɛlɛbannaw, ani kolabɛnnaw b’o kulu in na. Sofakuntigiw b’u janto tɔndenw na baara taabolo ni tɔn sariyaw labatoli sira kan tɔntigiw ka yamaruya kɔnɔ.\nDemisɛnw bɛ don dugu tɔɔ na cogodi?\nA bɛ se ka kɛ yɔrɔ bɛɛ n’a ta kɛ cogo don, nga a ka c’a la, demisɛnw, kamalenw ni npogotigiw, ka bɔ san 15 la ka se san 16, u bɛ don dugu tɔn na. Ni demisɛn minnu mɔ diyara, olu bɛ don tɔn na n’a sɔrɔ la u bɛ u yɛrɛ ka du kɔnɔ baaraw kɛ hali ni u tɛ san 15 walima san 16 bɔ. Tɔn donni na, demisɛn hakɛ tɛ ta jate dukunda, demisɛnw bɛɛ bɛ don kunkɛ ɲɔgɔn kunda hali ni a sɔrɔ la demisɛn 1dama bɛ du dɔ kɔnɔ, ni 6 bɛ du dɔ kɔnɔ.\nTɔnkuntigiw bɛ yɛlɛma waati jumɛn?\nDugu minnu ka bon, demisɛnw ka ca kulu kulu, tɔntigiw bɛ falen san 3 o san 3. Ni dɔw bɔra yen, minnu dalen bɛ olu kan si la, olu bɛ sigi tɔnkuntigya la.\nDugu dɔgɔmanw kɔnɔ, demisɛnw man ca yen, tɔnkuntigi bɛ fale san 5 o san 5.\nN m »a fɔ a tɛ kɛ, nga a ka gɛlɛn tɔnkuntigi dɔ ka gɛn ka bɔ tɔn kunna ka sɔrɔ a ka tɔnkuntigiya san hakɛ ma ban. Tɔnkuntigiya ye jɔdaba ye dugu kɔnɔ, wa a tɔgɔ ka bon fana. O la, tɔnkuntigi bɛɛ b’a jija walasa a bɛ se ka tɛmɛ a sigira min nɔ na kan bawo o de ye dugu taaɲɛ sira ye wa dugu mɔgɔw bɛɛ ɲɛ jɔlen bɛ a la k’a lajɛ tɔn bɛna kɛ a bolo cogo min na. O la tɔntigi bɛɛ diyagoyalen don, walasa k’a yɛrɛ tɔgɔ n’a ka du tɔgɔ makara, ka baara kɛ, ka baara kɛ kosɛbɛ, ka baara ɲuman kɛ walasa ka dugu bɔ nɔgɔ la a ka waati kɔnɔ. O de ye tɔntigiw ka\nSariya fɛn o fɛn mana bɔ san fɛ tɔntigiw ni sofaw yɔrɔ, tɔndenw b’olu minɛ ni bonya ye k’olu labato ka baara kɛ ka ɲɛ.\nNi min ye filimako kɛ, o bɛ ɲagin kankarida caman kɔ fɛ. A ka can a la, o filimako ninnu ye sebaliya joona baara yɔrɔ la, baara kolon kɛ ani ɲɛmɔgɔ dɔgɔya. N’o bɔra a la, filimako kɛli ka dɔgɔ tɔn kɔnɔ. Woro de bɛ kɛ ka ɲaginni ninnu sara, a dɔgɔyalen ye woro 10 ye. Tuma dɔw la, ɲaginni bɛ taa fɔ woro 20 walima woro 30, deli bɛ se ka kɛ min na ka dɔ bɔ a la fɔ ni jalaki tigi ma yaadalenya kɛ.\nTɔn ka baara ye mun ni mun ye?\nSobililiw, kɔɲɔ baara misɛn dɔw, dugu bɔlɔnw furanni baaraw bɛ kɛ fu tɔn fɛ dugu kɔnɔ. Tɔn ka baara fanba bɛ kɛ sɔmiɲɛ waati ka ɲɛsin cikɛ ma minnu bɛ sara, n’o wari bɛ tɔn dɛmɛ ka ko caman ɲɛnabɔ dugu kɔnɔ. Dugu kɔnɔ, du dɔw mago bɛ baarakɛlaw la walasa ka ka se k’u ka forow bɛɛ cikɛ. Du tigiw bɛ tɔn weele ka taa u ka foro siyɛn. O sara bɛ se ka kɛ ɲɔ kilo 50 ye walima kilo 100. A bɛ se ka kɛ ba ɲɛnɛma 1 walima 2 ye. Forow bɛ se ka bonya ɲɔgɔn ye cogo min na, u saraw bɛ se ka bonya ɲɔgɔn ye o cogo la.\nMusow fana tɔgɔla foroninw b’u bolo, muso dɔw bɛ tɔn weele ka taa u ka forow siyɛn. Foro bɛ n’a sara hakɛ don, nga a kɛra cogo o cogo, dugu tɔn bɛ forow baara kɛ sara la, min tɛ kamalen kɔrɔ tile sara bɔ. O la, dugu tɔn bɛ wari dɔ sɔrɔ ka dugu dɛmɛ, ka dugu ka ɲɛtaa baaraw kɛ, ka ɲɛnajɛw kɛ dugu kɔnɔ, wa forow fana bɛ siyɛn sara la min tɛ forotigiw tɔɔrɔ.


Muy bueno - Ensayos - 641 Palabras\nPáginas: 3 (641 palabras) Publicado: 21 de febrero de 2012\nFunk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funkyeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funkyeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funkyeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!!Funk yeah!! Funk yeah!!Funk yeah!!Funk...


Nin waati la, koli bɛ jɔ pewu, o la muso tɛ se ka den sɔrɔ tuguni. A ka c’a la, o bɛ kɛ ka muso si to san 40 ni san 50 ni ɲɔgɔn cɛ. O waati kɔnɔ, koli bɛ to ka cuncun muso kan. A bɛ kalo caman kɛ o la san’a ka tigɛ pewu.\nKun t’a la muso ka kafoɲɔgɔnya dabila koli jɔli kɔnɔ walima koli jɔlen kɔfɛ. Nka muso bɛ se ka kɔnɔ ta hali o waati la. N’a t’a fɛ ka den wɛrɛ sɔrɔ tuguni koli jɔlen kɔfɛ, a ka kan ka tɛmɛ ni bange kɔlɔsi fɛɛrɛw ye fo kalo 12.\nNi koli jɔli daminɛna, a bɛ kɛ muso hakili la ko a kɔnɔma don. Kalo 3 walima kalo 4 koli jɔlen kɔfɛ, ni muso ye basi ye, a bɛ kɛ a ɲɛ na ko kɔnɔtiɲɛ don. Muso san 40 walima san 50 mana basi ye tuguni kalo damadɔ koli jɔlen kɔfɛ, aw b’a ɲɛfɔ a ye k’o tɛ basi wɛrɛ ye, nka a ka koli de bɛna jɔ pewu.\nKoli jɔli sen fɛ, musow bɛ tɔɔrɔ caman sɔrɔ i n’a fɔ nisɔngoya, fari kalaya, farifanbɛɛdimi, ani dusutiɲɛ. Nin bɛɛ kɔfɛ, koli bɛ jɔ pewu, musow bɛ lafiya sɔrɔ.\nBasibɔn walima kɔnɔdimi gɛlɛn bɛ muso minnu minɛ koli jɔli sen fɛ, walima koli jɔlen kɔfɛ ni basi bɛ bɔn tuguni, u ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la k’u yɛrɛ lajɛ ni kuru sigilen t’u kɔnɔ (sɛbɛn ɲɛ Muso ka barakɔrɔladimi lajɛ).\nKoli jɔlen kɔfɛ, muso kolo fanga bɛ dɔgɔya ani fana a kari bɛ diya. Walasa kolo ka fanga sɔrɔ, muso ka kan ka kolo sinsin dumuniw dun (calcium, sɛbɛn ɲɛ Dumuni ɲumanw, minnu da man gɛlɛn lajɛ).\nKomi a tɛna den wɛrɛ sɔrɔ tuguni, o b’a to a bɛ se k’a janto a mɔdenw na, ka baara wɛrɛw kɛ a ka sigida kɔnɔ. A dɔw yɛrɛ bɛ se ka kɛ tinminɛmuso ye walima kɛnɛya baarakɛlaw ye u ka diɲɛlatigɛ tɔ kɔnɔ.


Nin ɲɛdimi tuluniw bɛ se ka kɛ ka “ɲɛbilenni” furakɛ, ɲɛbilenni min sababu bɔra banakisɛw la, ani bɛ kɛ ka fiyenbana. Walisa ka fiyenbana furakɛ k’a ban pewu, aw bɛ tetarasikilini (gafe ɲɛ Tetarasikilini, tétracycline HCl, ɔkisitetarasikilini, oxytétracycline) walima eritoromisini (gafe ɲɛ Eritoromisini, Érythromycine) kisɛ ta. Ɲɛdimi tuluni bɛ se ka kɛ ɲɛ na fana walasa ka ɲɛw nɔgɔ kunbɛn ani ka ɲɛ joliw furakɛ (gafe ɲɛ Birintili walima joli ɲɛyeelendonda la).\nƝɛdimi tuluni kɛcogo ɲuman de ye ka kan ka don ɲɛgolo kɔrɔ, a man kan ka kɛ a kan. Aw bɛ tuluni nin kɛ ɲɛ na siɲɛ 3 ka se siɲɛ 4 ma don o don.\nTetarasikilini (tétracycline) 1% walima eritoromisini (érythromycine) 0,5% fo a 1% tuluniw bɛ kɛ walasa ka joginda dɔw furakɛ bange kɔfɛ, walima ka a tanga ɲɛdimi misɛnni dɔw ma. Aw bɛ u di siɲɛ kelen lɛri 2 fɔlɔ kɔnɔ bangeli kɔfɛ.\nNi ɲɛdimi tuluniw tɛ aw bolokɔrɔ, aw bɛ se ka powidɔni iyode, povidone iodée tɔnita 2,5% walima nitarati darizan, nitrate d’argent tɔnita 1% kɛ ɲɛ kelen o kelen na. Nitarati darizan bɛ simi ni fiɲɛ ye a fili, o la aw kana ale kɔrɔlen kɛ ɲɛ na, barisa a bɛ den ɲɛ jeni. Ni sigana bɛ a la, aw kana nitarati darijan kɛ ɲɛ na cogosi la.\nNi aw bɛna tuluni kɛ ɲɛ na, aw bɛ ɲɛwaga dɔɔni ka tuluni kɛli daminɛɲɛ dingɛla ka taa kɛrɛ la. Ni tɔnita don, aw bɛ ɲɛ duguma wolo sama ka tɔniko fila kɛ a la. Aw ye aw janto, a bara kun kana se ɲɛ ma.\nAw ye aw kɔlɔsi: Aw kana nitarati darizan kɔrɔlen walima a dulenba kɛ aw ɲɛ na barisa a ta man di fiɲɛ fɛ u bɛ se ka denyɛrɛni ɲɛ jeni.


Ngègeso I - Fàkan\nNgègeso I fana ye Mali marabolo sàbanan, dugu dɔ ye. A ka galoda ye "koniŋɛ", a galotigi-dugu sugunba ye. A ka kolomi, (kucala) de ye duguba ye a ni min ka surun ɲɔgɔn na. A n'o 'cɛ ye bam 55 ye. Sikaso min y'a marabolo ye a n'o cɛ ye bam 171 ye. Nka a ni molobala cɛ ye 35 ye, o y'a ka kafoda ye. o bɔlen 'kɔ yen a ni dugu misɛnnin minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu dɔw ye: Karangana, o b'a ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 11 ye, sugunba bɛ tlebinyanfan fɛ ni bam 11 ye, kɛɲɛka fɛ, nubinɛso bɛ yen ni bam 3 ye,woroduguyanfanfɛla la, wurekela bɛ Sɔrɔ yen ni bam 19 ye.\nDugu in tɔgɔ fɔlɔ ye ngègeso I ye. Nka yɛlɛma ncinin dɔ de Dònn'a na kɔsa fɛ i n'a fɔ Dùgàn ta Kɛra cogo min na. O tɛ dɔ wɛrɛ ye, a tùn bɛ Weele fɔlɔ fana ko "gbɛɛŋɛkan", mamara dòn wa o fɔcogo kelen in de fana Yɛlɛmana ka na Kɛ ngègeso I ye n'o bɛ Jate a bamanantɔgɔ ye. Nka "gbɛɛŋɛkan" Sɔrɔla cogo min na o flɛ: Ngègeso ye dugu kɔrɔba ye, a tùn bɛ yen kabini lawalewaatiw janw na. Kɛlɛ de Nàna Bìn u kan k'a sɔrɔ Ci, k'a Kɛ tomon ye. O sèn fɛ minnu Sera ka Bòli ka Tla olu Taar'u Sìgi sugunba dònda la kɛrɛnkɛrɛnnenya la "sugunba kafona". Ɔ, u Tora yen sigi-n-fɛ la sɔn fo gɛlɛya Nàna Dòn u ni yenkaw 'cɛ. Yenkaw Tora u t'u Jate ko foyi la, 'bìn tùn bɛ K'u kan k'u bololafɛnw Minɛ u la. ka na Bɔ o la k'a Kɛ hali sɛnɛkɛyɔrɔ minnu tùn b'u 'bolo o bɛɛ Minɛna. O kɛlen, ngègesoka bòlilen ninnu na, cɛkɔrɔba dɔ tùn b'u la, o y'u Fàra ɲɔgɔn kan ka kum'u fɛ ko kɛlɛ de Nàna n'olu ye ko nka n'u ni jatigiw tɛ ka Лɛ a ko tɔ da la kɛlɛ dun Nɔgɔyala k'u ka Segin ka T'u ka tomon kɔrɔ la. Ɔ, o kuma fɔlen dɔw ma Sɔn minkɛ a Ko k'a bɛ Segin ka To ka Taa "gbɛɛŋɛ-gbɛɛŋɛ". kumasen in ye mamara ye, a kɔrɔ de ye k' a bɛ Segin ka To Taa "Dɛmɛrɛdɛ". Ɔ, a Seginna ka Taa, minnu tùn Bànna taali ma yen bɛnbaliya Nàna juguya kosɛbɛ, o kɛlen dɔw fana Taara Fàra a kan. Yɔrɔ Nàna bònya tun. O kuma na, u fana Sinna k'a D'a la ko "gbɛɛŋɛkan", i n'a fɔ aw b'a kàlama cogo min na "kan" bɛ dorogo miɲakaduguw caman na ka "so" Лini. Ola, "gbɛɛŋɛkan" kɔrɔ flɛ: "Dɛmɛrɛdɛ so".\nNgègeso I ma Kɛ jamanatigi-dugu ye, nka a Marala karangaso ta fɛ. Dugutigiya min b'u fɛ yen, o ye: Fàamadugutigiya ye. Nka tuma dɔw la u ka o fàamadugutigiya min flɛ, tuma dɔw la a bɛ Se ka Nà kɔrɔya-kunda i n'a fɔ a bɛ Nà sugandilikunda cogo min. Yen dugutigiya tolen bɛ jàmu kelen 'bolo kìn kelen na. Ngègeso I dugutigi kɔrɔ dɔ ye: Kipa Dawu, Madu Dawu, Lamin Dawu, Seedu Dawu ani Umar Dawu. Ni ngègeso dugutigi Sìgira wuliliko kuma t'a la fo n'a ye ko Kɛ min bɛ dugudenw yamaruya k'a lawulili Laɲini. N'o dɔ Kɛra u bɛ kàlata wɛrɛ boloda ni k'a Lawuli ka Bɔ yen. Nka n'o ʃi ma Y'a la ko fo Ala Nàna n'a ka nà ye min ye saya ye. U bɛ sàn kelen de Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi. Màa min bɛ ngègeso I dugutigiya la bì o ye ʃaaka Dawu ye.\nNgègeso I tɛ o ʃi duguba tèn. Kìn kelen de y'a ye: Ngègeso. Sàn laban ninnu na jatew y'a Jira k'a Fɔ ko ngègesokaw tɛ màa 1280 ɲɔgɔn kan. An tɛ Se k'a Fɔ ko tomon kɔrɔ bɛ yen bari kɛlɛ nàlen u Bòlila nka sugunba sìgunba sigi cyɛnnen u 'bolo, u Sèginna ka n'u Sìgi o yɔrɔ kelen in de la. Wa u bɛ yen de hali bì.\nSiya wɛrɛ tɛ Sɔrɔ yen ka Fàra miɲakaw kan an bɛ bì min na. Yen jàmuw ye: dawu ni danbɛlɛ ani baare ye. Sinankunya bɛ Tɛmɛ ngègeso I dawulakaw ni mali Tarawele bɛɛ 'cɛ. Furuɲɔgɔnya bɛ Tɛmɛ yenkaw ni laminidugu bɛɛ 'cɛ, w'a bɛ Tɛmɛ fana du bɛɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ ani kìn bɛɛ. Ngègesokaw bɛ mamara de Fɔ kɔsɛbɛ nka bamanankan fana bɛ Fɔ.\nNgègeso I ye sɛnɛ-dugu ye. Yenkaw bɛ keninke, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaa, danan, bɛnɛ, dà ani kɔɔri Sɛnɛ. Nafɛnmisɛnnin-sɛnɛyɔrɔw b'u 'bolo. O yɔrɔ ninnu na u bɛ foronto ni tamati ni nkɔyɔ ni salati ni ʃù ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ni melɔn ni sira Sɛnɛ yen. Ngègesokaw bɛ jirituru fana Kɛ. U ka jiriba turutaw ye lenburu ni mangoro ni buyagi ni namasa ani sɔmɔ ye. Sɛnɛ tɛmɛnnen 'kɔ yen, u bɛ baganmara ni jago ani bololabaara misɛnnin dɔw fana Kɛ fana. U bɛ daba ni kamanmafɛnw minnu Mara o dɔw ye bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, lɛ, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U ka jago sinsinnen dòn butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew i n'a fɔ kolondla, daba o n'a ɲɔgɔnnaw. Nka an bɛ bì min na sugu kɔni t'u fɛ yen fɔlɔ.\nManabɛlɛ ni wɔlɔjuruda ni gɛnni ani samani kɔnɔ nɔ fɛ ni saba ye, olu de ye Ngègesokaw ka kɔnɔminɛ-fɛɛrɛ ye. Nka marafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. Yenkaw fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ de ye. Nka u b'o Weele u ka kan na ko"gbaara". U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ.\nBaɲumankɛtɔn minnu 'sèn Yera u ka ɲɛtaa la olu dɔw ye AMEDD, CMDT, ʃIGIЛIMƐ ye. U ka yiriwa Bòlila dugumɔgɔw dɛmɛni kan waleya damadɔ la i n'a fɔ sɛnɛ, dugukolo lakanani, kɔɔri labaaracogo ɲuman, sininɲɛsigi baaraw ani sannifeerew. O tɛmɛnen 'kɔ yen kokura nàlen dɔw ye ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, jabaranin, kɔɔrisugu, kalalimansin, kɛnɛyaso ani moto ye.\nNgègeso lakɔlikalan daMinɛna 1998 sàn. Dugumandakun fàn fɔlɔ y'u ta ye wa forobata dòn. Kɛnyɛrɛye madarasaso kelen fana bɛ yen o min da Bɔra 2009 sàn, o ye Dugumandakun fàn fɔlɔ ye fana. Yen blonkɔnɔkalan bɛ Taa sàn 40 ɲɔgɔn na bì. Nka balikukalan fana Nàna ka Kɔn o 'ɲɛ ni sàn ɲɔgɔn ye. Nka min bɛ ten kan bì o ye lakɔlikalan ye.\nKerecɛnya ni silamɛya de bɛ Ngègeso. Màa minnu Nàna ni yen silamɛya olu ye Madu Dawu ni Seedu Dawu ye. Misiri kelen de b'u fɛ yen, o de fana y'u ka jumamisiri ye. Amadu Dawu de yen kerecɛnya dònbaa ye, a nàli ni bì cɛ fana bɛ sàn 40 ɲɔgɔn Bɔ. Laadalabato tùn bɛ yen tuma min na bakɔrɔn de tùn ye dugudasiri ye. Yen tnɛ ye warablensogo ye.\nNgègesokaw ka ɲɛnajɛlakow ye kɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni tɔnɲɛnajɛ ni ntolatan ani laadalakow ye. U ka fɔlifɛnw ye fle, bàra, bala ni dunun ani ntola, gita, ntamanin, buru, jenbe ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen ye dugu foroba-kɛnɛbaw ye. N'u b'a Weele ko Logonɔhɔ.\nKɔ ni dàla ani jɛ damadɔ bɛ Sɔrɔ Ngègeso I kungo 'kɔnɔ. Wa a yɔrɔ kofɔlen ninnu na jilafɛn dɔw bɛ Sɔrɔ yen ye i n'a fɔ: jɛgɛ, kaanaw ni koorow ani koorokaaraw. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen fana i n'a fɔ jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Miniɲan, dànkala, ntomisa, nkorongo, duga, kungo-kami, wɔlɔ baninkɔnɔ ani kɔnɔsogonin ybɛ Sɔrɔ yen. U ka kungodaw tɔgɔ ye: Doɲaa, dɔrɔyaŋa, kacɛrɛ, ani gbologo.\nKoburudo kelen de bɛ Ngègeso I na Bari bɛɛ ye kìn kelen de ye. U ka o kaburudo bɛ dugu ni woroduguyanfan 'cɛ. Sababu min Nàna n'o ye o ye jiko ye; n'a Bɔra yen fàn na a tɔ bɛɛ ye jiboliyɔrɔw ye.\nYen samiɲɛ bɛ Dòn mɛkalo laban na dɔɔni, u ka tlema bɛ da Minɛ ɔkutɔburukalo la. Sanji bɛ Se ka Nà dùgàn fo ka Se ʃyɛn 58 ɲɔgɔn ma. Wa samiɲa 'kɔnɔ, u ka sumannen cayalen tɛ Tɛmɛ 100mm kan.\nKabakomayɔrɔ foyi tɛ Ngègeso I na.\nFogo yeko: 1147041 - Bì: 325 - Kalo in: 8631 - Лinan: 68244.\nFura Yeko: 965 - Bì: 1 - Kalo in: 10 - Лinan: 68.


Guwanalen - Fàkan\nGwànalen ye bùgunin kolomi dugu dɔ ye Sikaso marabolo 'kɔnɔ. Keleya de ye Gwànalen kafoda n'a galoda ye. A n'o cɛ jànya ye bam 18 ye. Bùgunin ni Sikaso ani Welesebugu de ye yen lamini dugubaw ye. Nka Gwànalen ni Welesebugu de ka surun kà sago Bùgunin ni sikaso kan, bari a ni Bùgunin cɛ ye bam 78, a ni Sikaso ta ye 278, Welesebugu ta dun tɛ nin fla ʃi Bɔ. Nin duguba kofɔlen ninnu kɔ fɛ, dugu misɛnnin wɛrɛw Gunnen bɛ Gwànalen na i n'a fɔ Sotigila Bùgunin, Wurɛ, Dani ani Bikɔ. Sotigila Bùgunin sìgilen bɛ a ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 9 ye, Wurɛ bɛ tlebinyanfan fɛ ni bam 6 ye, kɛɲɛka fɛ, Dani bɛ yen ni bam 4 ye, a worodugu-yanfan sa, Bikɔ bɛ yen ni bam 3 ye.\nGwànalen ye 'dugu ye min tu Tigɛra sonsokɛ dɔ fɛ min tɔgɔ tùn ye Mari musa ye. Tumutu mara la, dugu dɔ bɛ yen ko Kooro a tùn bɛ Bɔ yen de ka Nà sògoɲini na gwanalen. O waati y'a Sɔrɔ a yɔrɔ ye kungo tulenba ye wa sògow tùn bɛ Sɔrɔ yen kosɛbɛ. Mari musa Tor'o la don dɔ sìgifɛn dɔ Bɔr'a ma k'a F'a ye ko nin màa min Sìgira yan ko 'kɛlɛ tɛ Se i la. Donsonkɛ fana y'i Sìgi yen. A yɔrɔ tùn bɛ Weele "Galala" la Mari musa fɛ. O de Yɛlɛmana ka Kɛ Gwànalen ye bì.\nDugutigiya min bɛ Gwànalen, o ye laadalata ye. U ka dugutigiya bɛ bagayɔgɔlakaw de 'bolo a tigiya in bɛ Mununmunun olu de ni ɲɔgɔn 'cɛ. Kìnko t'u ta la. Bagayɔgɔ bɛ dugu 'kìn o 'kìn na ni kɔrɔya Ser'i ma i bɛ K'a ye bari i u ka dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda fana. Keleya tùn ye jamanatigi-dugu ye masatle la. Gwànalen tùn maralen dòn o de fɛ. An bɛ bì min na, Boriba fɔgɔ Bagayɔgɔ de ye Gwànalen dugutigi ye. Nk'a Fɔra caman fana 'kɔ i n'a fɔ Nama , Maɲan, Dɔwele, Ntogojan, Fotigi, Dennin kurun bɔkɔri, Mama, cɛnin, Fajala, Bɔkɔri, Bɛnbɛjɛ, Fadebi, Boni, Dusuba Bonikɔrɔ, Korika Wojuma, Zejɛ Ntogo, Mɔntinɛ Wojuma, Sirajɛ Maɲan, Famusa Bangali, Naɲumannama ani Fɔgɔ.\nGwànalen dugu man bòn. Kìn naani 4 de b'a 'kɔnɔ, olu ye Senijɛla ni Sigala ni Sabula ani ɲamakɔkɔla ye. Gwànalen sìgikɛnɛ bònya tɛ Tɛmɛ bam 5 kan kɛnɛ naani 'kɔnɔ. Yen màa hakɛ ye 900 ye bì-bi in na (2016).\nGwànalen sìgibaaw ye bamananw ni fulaw ani numuw ye. Bagayɔgɔ ni dumiya ni samakɛ ni sise ni sumaworo ani kɔnɛ ye yen jàmuw ye. 'Ntɛ tɛ Gwànalen n'a laminidugu ʃi 'cɛ furuko siratigɛ la. Fo n'a Bɔra numuw ni bagayɔgɔlakaw ta la, bari hali Gwànalen dugu yɛrɛ 'kɔnɔ furu kɔnnen dòn olu ni ɲɔgɔn 'cɛ. Bamanankan ni fulakan bɛ Fɔ yen, nka bamanankan de sɛbɛkɔrɔ bɛ Fɔ yen haali.\nSὲnɛ bɛ Kɛ kosɛbɛ Gwànalen. Fini, kɔɔri, dà, zɛrɛ, ʃɔ, galama, bàra, je, woso, bananku, ɲimikala, tiganinkuru, tiga, malo, kàba, saɲɔ ani keninke bɛ Sὲnɛ yen nɔ. Gwànalenkaw bɛ jɔnforoninw Bɔ nafɛnsɛnɛ kamà fana. U ka nafɛn sὲnɛtaw ye ʃù ni salati ni jaba ni tamati ni nkɔyɔ ni pɔmitɛri ni jabibi ni gan ni kɔnkɔn ni nanaye ani melɔn ye. Jiriba-forow fana b'u fɛ yen. U ka jiriturutaw ye buyagi, mangoro, namasa, lenburu ani sɔmɔ ye. Sὲnɛ tɛ Taa baganmara 'kɔ, o siratigɛ la, gwànalenkaw bɛ fàliw, misiw, bàw, wùluw, sagaw, jakumaw, ʃɛw, kamiw ani jɛnɛntubanninw Mara. Mɔni fànʃi tɛ Kɛ gwànalenkaw fɛ yen. Nka u bɛ jago misɛnnin dɔw Kɛ sɔn i n'a fɔ butigifeere ni sὲnɛfɛnfeere ni jiridenfeere ni dabaw ni kamanmafɛn-feere ani bololafɛndlata-feere (Ŋunun, segere, cidɛfɛ, sigilan, sansara, daba, muru, fìni sɔgɔlen, geseda). Gwànalen bɛ donsobolodon Kɛ.\nGwànalenkaw bɛ manabɛlɛ ni ntɛnfɛrɛ ni wɔ̀lɔjuru ni buturu ani gɛnni de Kɛ ka kɔnɔw Minɛ. Nka marafa de y'u ka kungosogobaw fàalan ye. Yenkaw fana bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔbagan murutilenw Minɛ ni fὲɛrɛ minnu ye ye jonborifli, koronka-minɛ ani nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye) ye. Finisɔgɔ ni bɔfledla ni gɛnkurunnindla fana bɛ K'u fɛ sɔn.\nBì bi in an (2016), ɲɔʃimansin, pɔnpekɔlɔ, jabaranin, kɔɔrisugu, mɔbili, moto, kalalikɛmansin ani sɛnɛkɛmansin bɛ Gwànalen. N'a Bɔra CMDT la gwànalenkaw ka baɲumankɛtɔnko tɛ tèn.\nForobalakɔli-so kelen bɛ Gwànalen. Yen lakɔli Dabɔra 2005 sàn. dugumadakun fɔlɔ kàlanso dòn sàn wɔɔrɔ kalanw de Kɛ yen. Balikukalan fana kelen kelen bɛ Kɛ yen.\nMisiri kelen bɛ gwànalenkaw fɛ yen. Fasɔgɔ Dumiya de Nàna ni yen silamɛya ye. An bɛ bì (2016) min na kerecɛnya ma Dòn Gwànalen fɔlɔ. Silamɛya kɔ fɛ, laadalabato dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ: Kɔmɔ, dàndugu (o ye sɔrɔ ye) ani gere. U bɛ "Tu" Fàra u ka laadalabatow tɔgɔ kan sɔnyɔrɔtɔgɔ-ko kamà. Gwànalen dugu dasiri ye bà kɔrɔn ani fàli ye. Dugu ntɛ ye bàga ni nkɛɛrɛn ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni tɔnɲɛnajɛ ni ntolatan ni soboli ani laadalakow ye yen ɲɛnajɛlakow ye. U bɛ jenbew ni nkɔninw ni ntamanninw ni wasanbaw ani dununw Fɔ nin ɲɛajɛw sèn fɛ. Yen ɲɛnajɛw bɛɛ bɛ Kɛ dugu fɛrɛw de la.\nKɔbolofara sàba ni fàla kelen bɛ Gwànalen. O yɔrɔ ninnu na Manɔgɔw ni ntɛbɛnw ni wùlujɛgɛw ni bàmaw ni kaanaw ni koorow ni koorokaaraw ka teli ka Ye yen. Yen kungo kɔnɔ, nin jiriba kofɔlen ninnu bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen: jala, banan, sanan, ganun, nkaba, npeku, zaban nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, toro, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ ani nten. Yen kungosogowla fànba ye Gɔnw ni lɛw ni bàlaw ni minɛw ni nkoloninw ni warabilenw ni miniɲanw ni tonkajɔw ni jokala ni gìngin ani baninkɔnɔw ye. Yen kungodaw tlalen dòn ka Kɛ wɔɔrɔ ye Kɔsɔn, ciɲɛba, kolɔninkan, tintininkunjan, bɛlɛnin ani sirasumala.\nKaburudon fla de bɛ Gwànalen. Kìnw janya-ɲɔgɔn na de Nàna n'o ye n'o tɛ sababu wɛrɛ t'a la. O kaburudon fla ninnu fana na, kelen tolen dòn kìn kelen 'bolo, nka tɔ kelen ye kìn tɔ bɛɛ jɛ ye. Yen kaburudon kelen bɛ tlebin fɛ tɔ kelen bɛ kɔrɔn fɛ.\nNi samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà, Gwànalen waatiw yɛlɛmacogo y'o ye. Yen funteni sannadan yɛlɛlenba tɛ Tɛmɛ 40 kan w'a nɛnɛ hakɛ dugumadan fana tɛ Tɛmɛ 16 kan. Gwànalen samiɲan kelen sanji nàlen bɛ Taa 30 ɲɔgɔn na.\nKabakomayɔrɔ fla bɛ gwànalenkaw fɛ yen ko: kuluba ani dàndugu.\nBlàdon : 2016-07-20 Yɛlɛmako laban : 2016-08-05\nFogo yeko: 1146135 - Bì: 54 - Kalo in: 7725 - Лinan: 67338.\nFura Yeko: 1682 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 71.


Molobala - Fàkan\nMali la, Mòlobala bɛ Jate dugubaw dɔ lakelen ye. A bɛ Sɔrɔ marabolo min na o ye Sikaso ye. Kucala kolomi dugu dɔ dòn. A bɛ galoda min na n'o bɛ Weele ko koloniŋɛ o galotigi-dugu y'a ye, wa kafoda fana Dòn. Mòlobala ni Kucala cɛ ye bam 35 ye, o min bɛ Jate lamini duguba lakodɔnnen ye. Mòlobala cookolen bɛ dugu misɛnnin 10 wɛrɛ ni ɲɔgɔn 'cɛ. O dugu tan ninnu bɛɛ lasɔrɔsira bɛ ɲɔgɔn Kùnbɛn Mòlobala la. O sababu de y'a To a galoda yɛrɛ tɔgɔ Dara ko "Koloniŋɛ". O daɲɛ in Tàra mamara de la. A kɔrɔ ye "sira cɛmancɛ" ye.\nDugu misɛnnin tan kofɔlen ninnu ye Taraso I, Taraso II, Farawula, Farakɔrɔ, Ntɔso, Susula, Sokùranin, Sunguluso, Sogo, ani Npɛrɛso ye.\nMòlobala ni galoda wɛrɛ minnu bɛ dàncɛ Bɔ olu flɛ: koninge, Sinsinna, Gwaji-sukuna ani Kapala Galoda.\nMòlobala tɔgɔ Sɔrɔla a tu tigɛbaa tɔgɔ de fɛ. A tùn bɛ Weele ko ŋolo. ŋolo Nàna a yɔrɔ in na sɛnɛ sababu de la. A yɔrɔ Nàna Yiriwa a 'bolo kosɛbɛ. O kɛlen, mɔgɔw Tora k'a yɔrɔ in tàamasiɲɛ Kɛ ni ŋolo yɛrɛ tɔgɔ ye. Ni min tùn b’a fɛ ka Taa Bɔ yen misali la, o tùn b'a Fɔ ko n bɛ Taa "ŋolo bara". O bɛ Se ka Kɛ "n bɛ Taa ŋolo fɛ yen" ye fɔcogo wɛrɛ la. Taalen 'ɲɛ, "bara" in "r" fàlenna "l" la nink'a Kɛ "bala" ye. O yɛlɛma ɲɔgɔn fana Bòlila "ŋolo" kan ninka "ŋ" Fàlen ka Kɛ "m" ye. A daɲɛ Bɔra "Ngolo" la Kɛ Nà "Molo" la. Nin yɛlɛma ninnu de y'a To "ŋolo bara" Kɛra "Molo bala" ye. Nka delinna fɔcogo y'a To "Molo bala" Fɔra ka Doroko ka Kɛ "Mòlobala" ye. Nka siyako y'a To tɔgɔ wɛrɛ bɛ Fɔ Mòlobala ma. o tɔgɔ wԑrԑ ye "ŋokan" ye mamara la. O fana ye ŋolo bara kelen in ye mamara la. Bari mamara la a ka c’a la, "ng" mankan bɛ Fɔ ni "gb" ye. "Kan" min dorokolen bɛ a la, o bɛ "bara" de jɔyɔrɔ Fɔ.\nMali lawale waati la, ka sɔrɔ faama-mara ma Nà. Mali jamana tùn bɛ Mara laadala màsakɛw de fɛ. Mòlobala Kɛra o laadala faamadugu dɔ ye ka Tɛmɛ. Mɔgɔ min tùn bɛ a waati màsaya la, o tùn ye Lamini Danbɛlɛ ye. Nka faamamara nalen, Mòlobala Kɛra kafoda ni galotigi-dugu ye. Ka Fara o kan a bɛ Mara faama-dugutigi ni laadala-dugutigi bɛɛ fɛ bì. A tigiya ninnu bɛɛ bɛ Nà sugandili-kunda, nka a tɛ Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ. An bɛ bi min na mɔgɔ min bɛ a bɛɛ kùn na o ye Lamini Danbɛlɛ ye.\nMòlobala dugu la, kin naani bɛ yen. O kinw ye Kakoola, Kamamina, Kagwala ani Jale ye. Mòlobala ka bòn dɔɔnin w'a jama bɛ dɔɔnin Bɔ fana. Tomon kɔrɔ tɛ Mòlobala.\nSiyako siratigɛ la, miɲankaw, fulaw ani Bɔbɔw de bɛ Mòlobala. O de la, jàmu minnu bɛ yen olu ye Danbɛlɛ, Konatɛ, Saanu, Tàanu, ani Sanɔgɔ ye. Bamanankan ani mamara de bɛ Fɔ Mòlobala nka mamara fɔli de forobayalen dòn ka Sago bamanakan fana kan.\nMòlobalakaw bɛ sɛnɛ Kɛ. U bɛ sɛnɛfɛn minnu Sɛnɛ o dɔw ye saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, malo ani ʃɔ ye. Nakɔlabaara fana bɛ Kɛ mòlobalakaw fɛ. O Nakɔlabaaraw ɲɛsinnen bɛ nakɔjiri dɔw sɛnɛni ma i n'a fɔ mangoro, sɔmɔ ani lenburu. Nakɔjiriw kɔ fɛ, u bɛ nafɛn misɛnni dɔw fana Sɛnɛ i n'a fɔ tubabunkɔyɔ, jaba, tamati, fòronto ani ʃù.\nBaganmara-kùnda, mòlobalakaw bɛ misi, saga, bà, fàli, ani lὲ Mara. Daabaw kɔ fɛ, kami, ʃɛ ani tonkɔnɔ fana bɛ Mara u fɛ.\nLaadalamɔni bɛ Kɛ Mòlobala. A mɔni bɛ Kɛ yɔrɔ fla de la olu minnu ye caaga ani jalegoyo ye. Mòlobalakaw bɛ mɔni Kɛ ni jɔw, duwalekisɛ, pòpolo ani muru ye. Jɛgɛmara-yɔrɔ kelen bɛ Mòlobala yenkaw b'a Fɔ min ma ko mamɛrɛ. Mòlobalakaw bɛ To ka baganw, sɛnɛfɛnw ani butigifɛn dɔw Jago sɔn. U ka sugu jɔdon ye araba ye.\nMòlobala numuw bɛ misidabaw Dla, u bɛ kolonw Bɔ, u bɛ muruw Dla wa u bɛ dabaninkuruninw Dla fana.\nKɛnɛyaso kelen ani musojigin-so kelen bɛ Mòlobala. Лɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow ani kalalikɛ-mansinw fana bɛ Sɔrɔ yen. CMDT, PGR ani AMDD ye jɛɲɔgɔnyaw Kala ka Tɛmɛ dugu ka yiriwa kama.\nPGR tùn bɛ dugumɔgɔw Dɛmɛ jurudon ni jurusara kɔlɔçlɔntan kɛcogo la. CMDT ye siradlaw Kɛ mòlobalakaw fɛ. U ka sɛnɛfɛn-nɔgɔko ni kɔɔriʃiko bɛɛ bɛ CMDT 'bolo kabini tuma jan.\nMDD ka baara dɔ tùn ye ka dugumɔgɔw Kàlan dugukolo lakanacogo la ye.\nMòlobala lakɔlikalan Dabɔra 1962 sàn. U ka kàlanso la, dugumakalan fàn fɔlɔ ye kàlanso fla ye. Dugumakalan fàn flanan fana ye kàlanso fla ye. O kàlanso ninnu b&& ye foroba-kalansow. Madarasaso fla bɛ yen minnu ye dugu yɛrɛ ta ye. Blonkɔnɔ-kalanso kelen bɛ Mòlobala. Siginikalan-so kelen fana bɛ yen ka Fàra o kan. Balikukalan bɛ Kɛ yɔrɔ naani na yen.\nSilamɛya bɛ Mòlobala. A batoso sàba bɛ u fɛ yen. Lamini Danbɛlɛ de Nàna ni silamɛya ye Mòlobala.\nSilamɛya tɛmɛnen 'kɔ, kerecɛnya bɛ yen. O batoso fla bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna n'o ye o tɔgɔ tùn ye Cɛmɔgɔ Tarawele ye.\nAn bɛ bì min na, laadalabato fɛn foyi tɛ Mòlobala.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ Mòlobala olu ye seliw, sanyɛlɛmaw ani kɔɲɔw ye. Fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ a ɲɛnajɛw la olu ye bala, bàra, bɔnɔ ani dunun ye.\nMòlobalakaw ka kungo ‘kɔnɔ, kɔ naani, ani fàla fla, dala wolonfla ani jɛ kelen bɛ u fɛ.\nKabakomayɔrɔba tɛ Mòlobala.\nBlàdon : 2016-02-14 Yɛlɛmako laban : 2016-07-27\nFogo yeko: 1146953 - Bì: 237 - Kalo in: 8543 - Лinan: 68156.\nFura Yeko: 2218 - Bì: 2 - Kalo in: 12 - Лinan: 139.


Kr Dukure ni Bɛnbakan Dungew - Fàkan\nMamadu Dukure bɔlen 'kɔ a ka kaso fɔlɔ la o ma Tɛmɛ sàn sàba ɲɔgɔn kan n'a ni a ɲwaanna wɛrɛ ma Bɛn kɛnɛ dɔ kan. Kanko sira kan, Kr Abdulay Bari fana tùn ye mɔgɔ lakodɔnnen ye Bamakɔ fàn wɛrɛ fɛ. A ni Kr Dukure tùn ma Deli ka ɲɔgɔn Ye fɔlɔ 'kuma tɛ u ka ɲɔgɔndɔn ma. Nin don, u flà gɛrɛsɛgɛ Kɛra ɲɔgɔn na nin kɛnɛ in kan. U ye ɲɔgɔn Dɔn yɔrɔ min, u y'a Ye ɲɔgɔn taabolo la k'u ka cɛsiriw bɛ sira kelen kan. U ye jὲ Sìri kabini o don.\nKr Abdulay Bari fana ka sìgida la, a cɛsirilen tùn dòn mɔgɔw dalajɛli la k'u lakalan bamanankan na. Komin ale fana tùn ye lakɔlikaramɔgɔ ye dugumadakun na anglɛkan na, a y'a Ye joona ko kàlanbaliya b'a la kà fù Sìri jamana yiriwali la. An b'o Dɔn a ka nin foori sɛbɛnnen in fɛ "fàso-jama bεε sèndonni wajibiyalen bε yiriwa la, wa yiriwa tε Nà Se ka Sabati dɔnni dungew dɔrɔn fɛ. Ka fàso-jama Kàlan sεbεnni ni gafekalan na fàsokanw na o ɲɔgɔn tε kεtaw bεε lajεlen na".\nNin karamɔgɔba flà y'u daji Kɛ ɲɔgɔn 'da nin don minkὲ, u ma kulu sìgili Blà daga girin 'da la blen fàkanw baarali kamà. U ka ɲɔgɔnlasɔrɔ minnu Dara o kan u ye tɔn Sìgi k'a tɔgɔ Da ko "Bɛnbakan Dungew", fàkan baarali ɲɛdɔnbaaw ŋanaw kɔni. Tɔn sintili la, mɔgɔ wɛrɛ y'u Dafa 3 la ko Mamadu Laminn Kanute. Ale tùn ye jatedɔn karamɔgɔ ye. U ni kanko cɛsiribaa wɛrɛw ye ɲɔgɔn Lasɔrɔ dɔɔnin-dɔɔnin ka T'a fɛ. Bɛnbakan Dungew tɔn Nàna Se 'hakɛ la f'a tɔndenw tùn Sera fo mɔgɔ 7 ma. O jama tùn ye tɔn ka hakilila cɛsiri waleyabaaw ye fɔlɔ. Nka jama hakɛ min tùn b'u ka baaraw Lakodɔn o tùn ka ca kosɛbɛ. Tɔn dagayɔrɔ tùn ye Ntomikɔrɔbugu ye, Kr Abdulay Bari ka 'so.\nBɛnbakan Dungew ka kanko baaraw tùn bɛ Bòli bamanankan sɛbɛnni taabolow kan, bamanankan fɔcogo ɲuman siraw ani nɔ blàli dakun caman na ka Kɛ 'sɛbɛn ye bamanankan na. O taabolo ninnu tùn bɛ Waleya u fɛ ni siginikalanw kɛli ye, jὲkafɔw kɛli ani lasew kɛli. Siginikalan kɛli la, tɔnden bɛɛ n'i dàmana-kalanden tùn bɛ Kɛ. Kr Dukure tùn ye tɔndenw yɛrɛ ka faamuya sankɔrɔtali kɛbaa ye. Ale dàmanakàlan-denkulu fana tùn b'a 'bolo a ka sìgida ni badalabugu kulu san fɛ. Lakɔli-kalandenw tùn 'sèn b'o la cogo min na baarakɛlaw tùn 'sèn b'o la tèn.\nJὲkafɔw siratigɛ la, tɔn y'o ɲɔgɔn caman Kɛ. Ton Delila ka Taa jὲkafɔ dɔ Kɛ fo Kayi cɛmakalanso la. O y'a Sɔrɔ tɔn kanubaa dɔ bɛ karamɔgɔya la yen ko Isa Ncay, ale min laban Nàna Fàra tɔn tɔndenw kan kɔ fɛ. Kr Abdulay Bari ka jὲkafɔ dɔw Kɛra fàrikolo minɛnw cogoya n'u ɲὲciw kan. Ale fana ye Mali pasa sɛbɛnbaa ye bamanankan na. Kr Dukure ka jὲkafɔw tùn bɛ Bòli bangudɔn ni dɔnniya bolo caman kɛli kan kan na. Mɔgɔw ye buruburu minnu Tɔmɔ a 'kɔ o jὲkafɔw 'sèn fɛ o dɔw y'a ka tɔgɔ sɔrɔlen ye "oxigène" na ko "ninan" ani nin lafasalikan in "An ka kanw bε kasodibi de la. N’an m’an Jija k’u Bɔ o dìbi fin in ‘kɔnɔ, an ka ɲεtaa baara bεε bε Dòn bɔ̀gɔ la".\nBɛnbakan Dungew Dɔnna kosɛbɛ u ka cɛsiri 'sèn fɛ bamanankan mabɛnko sɔ̀sɔlikɛnɛw kan. O sɔ̀sɔlikɛnɛ fànba tùn bɛ Sìgi DNAFLA fɛ ka ɲininikɛla tɔw Weele a kɛnɛ kan. U ni DNAFLA mɔgɔw ka sɔ̀sɔliw Wolola min na, o ye an bɛ bamanankan sɛbɛncogo minnu kan bì.\nBɛnbakan Dungew ye lase caman Kɛ rajo FR3 ani Rajo Bamakan na. Rajo Fr3 la, Kr Dukure ni Mamadu Laminn Kanute ni Yusuf JALO ni Bakari Sangarɛ ye sàn flà Kɛ kari o kari u bɛ laseli Kɛ yen. U Delila ka lase Kɛ dakun minnu kan kà Caya olu ye daɲɛko, mabɛnko, kɔrɔko ani jateko ye. U ye dakun misɛnnin wɛrɛw Kɛ i n'a fɔ "kan dòndala", "fàsokanko sinti" ani "kɔrɔfɔkalan". Kr Abdulay Bari de tùn bɛ Rajo Bamakan yɛrɛ baara la. Ale ye lase nafama caman Kɛ o rajo la fana. O ka lase dɔ tɔgɔ tùn ye ko "Sara bɛ bɛnbakanw na".\nNɔ bɔli dakun caman na ni sɛbɛnni ye o sira fɛ, Bɛnbakan Dungew ka kɛwalew dɔ Kɛra sɛbɛnbɔ ye kan na. U y'u Sèndon lakosɛbɛn dɔ sɛbɛnni na ko "Sankore" kabini 1976 sàn na. O tùn ye lakosɛbɛn ye min tùn bɛ Bɔ kalo sàba o kalo sàba cakɛda dɔ fɛ ko Maaya dɔnniyada. U dònnen ma Mɛn o sɛbɛnko la n'u m'o tɔgɔ Yɛlɛma ka Bɔ "Sankore" la ka Kɛ "Jama" ye. "Jama" lakosɛbɛn laban Tora u ka bolo kan. U ye lakofasiri ɲɛnama caman Sɛbɛn o bɔkow ‘kɔnɔ. U ye dɔnniya dakun caman fana Sɛbɛn kà Kɛ gafew ye kan na. U tùn bɛ daɲɛtɔmɔ Kɛ ka fɔcogo Лini o daɲɛw la bamanankan na. U y'o dɔ Kɛ kiiriko daɲɛw kan sàn dɔ la. Kr Tànba Dunbiya fana tùn b'a flà ni dɛbɛ la gafesɛbɛn sira fɛ tɔn ‘kɔnɔ. Ale ka gafe bɔlen dɔ ye ko "Wagadu fo Sudan".\nKr Dukure jɔyɔrɔ tùn ka bòn a ko la bari ale ye tɔn sintibaa dɔ ye. Kr Bari tùn y'a jὲɲɔgɔn ye a ko la. U ka baara kɛlenw 'dɔn man di ka Bɔ ɲɔgɔn na min b'a Jira k'u ka kow tùn ye kelen ye kà Se hakɛ min na. Kr Bari Nàna Fatu 1991 sàn ka Bɛn n'o Sɛtanburukalo tle 22 ye. O y'a Sɔrɔ a bɛ DNAFLA ɲɛmaaya la.\nBɛnbakan Dungew tɔn bɛ yen hali bì. U ka gafebon bɛ Mamadu Lamin Kanute ka bolo kan. Nk'a ko tɔ tɔgɔ ka bòn a waleya ma sa. A b'a tɔgɔ kɔrɔ 'bolo sa.\nFogo yeko: 1147303 - Bì: 587 - Kalo in: 8893 - Лinan: 68506.\nFura Yeko: 1403 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 74.


Wikipedia ye ansiklopedi sarabɔbali ye aw bɛɛ jɔyɔrɔ bɛ min dilanni na. Walasa k'o waleya, an bɛɛ ka sɛbɛni k'a la. Sisan ɲɛ 720 bɛ Bamanankan Wikipedia kɔnɔ. Aw ni ce yɛrɛ-ko kɛko ɲuman na! Aw bɛsɛ ka Faransikan walima kan wɛrɛ bayɛlɛma kata bamanankan na! Wikipedia: Bamanankan sigini bɛ katimu duguma k'aw dɛmɛ aka baara la. Ka kunnafoni wɛrɛw sɔrɔ, faransikan Wikipedia lajɛ. Ka fara bamanankan daɲɛ 1000 bɛ Wiktionnaire kɔnɔ!


Tchad: tile wolonfila Idriss Deby Itno ka saya kɔ, a dencɛ Mahamat Idriss Deby y'a ka mara daminɛ\nA jɛnsɛnna : 26/04/2021 - 14:35 A falenna : 26/04/2021 - 14:36\nMahamat Idriss Déby Itno, donnatɛmɛfanga ɲɛmɔgɔ, avril kalo tile 11, san 2021, Ndjamena, Tchad faaba la. © MARCO LONGARI/AFP\nTchad jamana na tile wolonfila Idriss Deby ka saya kɔ, a denkɛ Mahamat Idriss Deby y'a ka mara daminɛ ka ɲɛ sisan. Halini a ka fanga bɛ ka sɔsɔ politikitɔnw, ni jamanadenw tɔgɔlaton dɔw fɛ, diiɲɛ jamanaba caman ka dɛmɛ b'a ye. Bi baara jumɛnw de bɛ k'a makɔnɔ jamana ɲɛmaaya la?\nMahamat Idriss Deby Itno, a fa ka suturali don, ani jamanaɲɛmaa dɔw ni mɔgɔba caman ye ɲɔgɔnye kɛ. Wa u caman y'u ka dɛmɛ ko fɔ a ye i n'a fɔ Faransi jamana ɲɛmaa Emmanuel Macron min ye kumata kafɔ k'o fosi ta to Faransi ka Tchad to yen a ka dafiri. Donnatɛmɛfanga kalo 18 kɔnɔ Mahamat Idriss Deby makɔnɔlendon baara caman de la.\nA fɔlɔ fɔlɔ siga fosi tala o ye lakana ko ye. Yala a bɛna se ka o jɔyɔrɔ fa o bɛɛ la, o sigaba de bɛ Tchad fangasina dɔw la, u ka jɛkulu dɔ yɛrɛ kɛlen don ka wulikajɔba boloda kabɛn ni sini tarata ye. Ka laɲini halisa fanga ka segi siviliw ma.\nNka sifin "général" n'a ka fɛrɛw fana bɛ ɲɔgɔn na, a ka marabajɛkulu "CMT" mɔgɔ bɛɛ ye "général" de ye, o bɛɛ de b'a jira ko tulon lakana kola. Fanasina dɔw kɛlen don ka siga fana n'a y'a sɔrɔ sɔrasiw bɛ tugulendon a kɔ.\nFangasina kulu wɛrɛ, ulu ko degun min bɛ jamana kɔnɔ bi ma si tɛ se ka ɲɛnɛbɔ ni sɔrasiw tɛ. Mahamat Idriss Deby makɔnɔlendon o kɛnɛ fana kan, ka se jamanadenw bɛ faraɲɔgɔn kan fɛrɛw ka bila senkan jamana ka se ka basigi kalata ka se ka kɛ ka bɛn a waati ma.


Laadala bangekɔlɔsi cogoyaw\nSigida 20 Bangekɔlɔsi fɛɛrɛw\nBangekɔlɔsi fɛɛrɛ suganticogow\nMusow bɛ kɔnɔmaya cogodi\nBangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛw\nLadalafɛɛrɛ minnu bɛ kɔnɔta bali\nMɔgɔ minnu t’a fɛ ka den sɔrɔ tuguni, olu ka fɛɛrɛw\nMuso min bɛka sin di den ma, o tigi man teli ka kɔnɔ ta ni nin lahalaya 3 sabatira:\nDen tɛ kalo 6 bɔ.\nBa tɛ foyi di den ma ni sinji tɛ, wa lɛrɛ 6 tɛ don sin diliw ni ɲɔgɔn cɛ. Den tɛ su bɛ kɛ sunɔgɔ la ka sɔrɔ a ma sin min.\nMuso ma a ka kalolabɔ ye a jiginnen kɔ.\nNi aw bɛ damine ka dumuni di denyɛrɛni ma, walima i ka kalolabɔ daminɛna, sinji tɛ na kɔnɔmaya bali tuguni.\nDonw jateli fɛɛrɛ\nMuso ka kalolabɔ dɔ ni dɔ cɛ, tile 11 de bɛ yen a bɛ se ka kɔnɔ sɔrɔ minnu kɔnɔ. o tile 11 bɛ kalolabɔ daminɛ don ni a laban don cɛ, min jateli bɛ dalinɛ tile 8 laada yeelen kɔ. Walasa muso kana kɔnɔ sɔrɔ, muso man kan ka dilanko kɛ o tile 11 kɔnɔ. A tile tɔw la, a kɔnɔ sɔrɔ man teli.\nFɛɛrɛ jɔnjɔn tɛ, nka a da ka nɔgɔn. A ka ɲi, musow ma, muso minnu bɛ u ka laada ye a waati kelen tile mugan ni segin o tile mugan ni segin. Cɛ fana ka kan ka se ka a mus oye ka a to yen dɔgɔkun kelen kalo o kalo (kafoɲɔgɔnya) Cɛ ni muso bɛ se ka damu sɔrɔ sira wɛrɛ fɛ, i n’a fɔ ka cɛya mugan walima ka a munumɛnɛ. U bɛ se ka fugulan nafama don ni u ye a dɔn ko muso ka kɔnɔta waati don. Hali ni muso bɛ a ka kɔnɔta waati dɔn, o tɛ dilannabanaw ni sidabana bali, barisa o banaw bɛ se ka sɔrɔ waati bɛɛ.\nMuso ka kan ka fɛɛrɛ minnu tigɛ kɔnɔta waati la\nAw bɛ aw ka ladaw ni ɲɔgɔn cɛ tile hakɛ jate kalo dama kɔnɔ. Aw bɛ a jateli daminɛ laada tile fɔlɔ. A don laban bɛ bɛn tile laban ka kɔn laada kura yeli ɲɛ. Ni aw ka laada tilew ye hakɛ kelen ye, ani ni a tilew bɛ tile 26 ni tile 32 cɛ, ni fɛɛrɛ in bɛ se ka aw mako ɲɛ. Aw bɛ dilanko to yen walima aw bɛ fugulan nafama don laada tile 8 nan ni a tile 19 nan cɛ.\nMisali la, ni aw ka laada tile fɔlɔ bɛnna mɛ kalo tile 5 ma, aw bɛ o jate i n’a fɔ aw ka laada tile fɔlɔ.\nAw bɛ a jate nin cogo in na:\nAw bɛ tile 8 jate. Aw bɛ a ta o don na, ka tiri ci tile 11 kɔrɔ i n’a fɔ tan:\nMuso man kan ka dilanko kɛ o tile 11 kɔnɔ.\nMisali la, ni aw ka laada filanan daminɛna zuwɛn kalo tile fɔlɔ, aw bɛ nin jate kelen in kɛ :\nAw bɛ tile 8 jate kura ye, tile 9 nan don kɔ, aw bɛ tile 11 jateli daminɛ. O tile 11 kɔnɔ, aw kana dilanko kɛ.\nYɛlɛma donni musoyaji l, o bɛ se ka a to muso ka a ka kɔnɔta waati dɔn.\nNi yiriyiri namayara walima ka kanga i n’a fɔ shɛfan kɛnɛ, walima ni a sera ka sama kosɛbɛ, muso bɛ se ka kɔnɔta o waati ni a jɛra cɛ fɛ. Aw bɛ aw jija o waati aw kana kafoɲɔgɔnya kɛ fo tile fila ka tɛmɛ yiriyiri seginnen a cogo kɔrɔ la.\nNka ni mana bɛ a la, namaya tɛ a la, ani a tɛ kanga, a ka c’a la muso bɛ se ka a ka kafoɲɔgɔnya kɛ ka sɔrɔ a ma kɔnɔ ta.\nyiriyiri namayara = muso bɛ se ka kɔnɔ ta\nmana bɛ a la = muso tɛ se ka kɔnɔ ta\nKa cɛya sama ka bɔ muso la\nCɛ bɛ a cɛya sama ka bɔ muso la ani ka a yɔrɔ janya musoya la sani lawaji ka bɔ. Ni fɛɛrɛ in ka fisa ni fɛɛrɛntanya ye, nka a tɛ bɛn sen ma tuma caman. Waati dɔw la, cɛ bɛ dɛsɛ ka wuli sani lawaji ka bɔ. Hali ni cɛ sera ka wuli, tuma dɔw la, ji dɔɔni bɛ bɔ lawakisɛ min na ni o bɛ kɛ kɔnɔta sababu ye.\nKa damu sɔrɔ ka sɔrɔ cɛya ma don musoya la\nCɛ ni muso bɛ se ka damu sɔrɔ ɲɔgɔn fɛ ka sɔrɔ cɛya ma don musoya la. Ni cɛ lawaji ma don musoya kɔnɔ, o kɔnɔta man teli. Nka ni mɔgɔ da sera dogoyɔrɔw ma, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka dilannabanaw jɛnsɛn. Dilannabana bɛ sɔrɔ fana ni cɛ ye musoko kɛ muso banakɔtaayɔrɔ fɛ.\nFu kɛcogo – ka lenburukumuniji kɛ ka ka bange kɔlɔsi\nLadala fɛɛrɛ don min bɛ se ka kɔnɔta bali nka a tɛ mako ɲɛ waati bɛɛ. A bɛ ŋɛɲɛ bila musoya kɔnɔna na, ka dilanko daamu dɔgɔya muso bolo ani ka dilannabanaw ni sidabana lase a ma joona. Ni aw bɛ lenburukumuniji kɛ ka aw ka bange kɔlɔsi, aw bɛ se ka fɛɛrɛ wɛrɛw kɛ tile dama kɔnɔ walasa musoya kana to ka aw ŋɛɲɛ waati bɛɛ.\nAw bɛ fu walima finimugu su jikalan na walasa ka a banakisɛw faga. O kɔ, aw b’a su lenburuji wɛri ½ ni ji ½ ɲagaminen na. Aw bɛ se ka a kɛ winɛgiriji fana ye. Aw bɛ fu in don musoya la ka kɔn dilanko ɲɛ. Aw kana a bɔ fo lɛri 6 dilanko kɔfɛ. Ni aw ye fu tobi tuma o tuma, aw bɛ se ka a don siɲɛ caman.


Tungafɛtaala sɛbɛntanw bɛ kaso jugu la Libi - Association Malienne des Expulsés\nAccueil > Revue de Presse > Tungafɛtaala sɛbɛntanw bɛ kaso jugu la Libi\nAfiriki kɔnɔ, Sahara woroduguyanfan mɔgɔ minnu bɛ tɛmɛ Libi fɛ ka don Erɔpu, walima ka to Libi baaraw la, a sɛbɛnntan caman bɛ kaso jugu la. U minɛcogo jugu kosɔn, sɛbɛnntan wɛrɛ minnu bɛ yen, olu jɔrɛlen don u fana kana minɛ ka fara tɔw kan. Libi jamanakuntigi Mahamari Kadafi kan da di kosɛbɛ Afiriki kelenya fɔli la. Nk’a t’a kɛwale la. A ŋaniya ka jugu Afiriki mɔgɔ tɔw ma. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la mɔgɔ finmanw. Kamerunika dɔ donna Libi san 2007. Libi donni yamaruyasɛbɛn tun t’a bolo. A si bɛ san 28 na ɲinan. A y’a ka sɛbɛnntanya ta a ɲinkini kan. O san 2007 in ɔkutɔburukalo kɔnɔ, a n’a teriw bɔtɔ u ka baarakɛyɔrɔ la takisi dɔ kɔnɔ, polisiw y’u minɛ. Maliden fila ni Kongo Barazawilika kelen tun y’a teri ninnu ye. A kɛra Saba dugu kɔnɔ. O bɛ Tiripoli ni worodugu cɛ. U taara u mɔgɔ 4 bɛɛ datugu kaso la.\nKalo 22 o kɔfɛ, zuluyekalo tɛmɛnen in na, a y’a yɛrɛ sɔrɔ Zawiya kaso la. O ni Tiripoli cɛ man jan. Kamerunika in minɛnen ni sisan cɛ, polisiw y’a yɛlɛma - yɛlɛma kaso caman ni ɲɔgɔn cɛ. Zawiya y’a kaso 7-nan ye. Kasoladen ninnu caman b’o cogo kelen na. A fanba ye Afiriki tilebinyanfan mɔgɔw ye ; kɛrɛnkɛrɛnnenya la Nizeriya. Afiriki cɛmancɛ mɔgɔw fana bɛ kasow la Libi. I n’a fɔ Kameruni, Kongo Kinisasa ani Kongo Barazawili. San 2009 daminɛ ni bi cɛ, dunan sɛbɛnntan dɔgɔyalen bɛ Libi. Dunanko cakɛda dɔ baarakɛla y’a jira ko dunan ninnu caman kɔseginna u ka jamanaw na. A k’u bɛɛ tun ye tɛmɛbaaw ye ka taa Erɔpu. Kasoladen dɔ y’a ka kuma nkalontigiya, k’u caman nakun ye baaraɲini ye Libi, ka kɛ waribatigi ye.\nN’i ye mɔgɔ min bɔtɔ ye kaso la, fo n’a y’a kɔseginni pankuruntasɛbɛn, walima o musaka da fiɲɛ na. Ni wari tɛ min bolo fo n’a ka jamana y’a kunmabɔ ; n’o tɛ a na dɔ kɛ kaso la Libi. San 2007 waatiw y’a sɔrɔ kaso kuntaala man jan. Libi yɛrɛ tun bɛ dunan sɛbɛnntanw cɛ ka n’u fili u ka jamanaw na. O si ma dunanw fari faga Libitaa la. Jamana y’o waribɔfu dabila. Ni mɔgɔ min minɛna, wari ma sɔrɔ a bolo, a ka jamana m’a kɔseginni musaka sara, a bɛ to kaso la. A kɔlɔsira ko jamana caman t’a kun don tungafɛtaalaw ka kɔseginni musaka sarali kɔrɔ. O de kosɔn kasoladenw cayara kojugu, Libi labanna ka dɔw cɛ ka n’u fili Kameruni zuluyekalo tɛmɛnen in na. Kamerunika 22 tun b’olu la. A dɔw tun bɛ san 2 bɔ kaso la Libi.\nLibi faama dɔ y’a jira ko dunan sɛbɛnntan minnu bɛ minɛ, yanni u ka kɔsegin u ka jamanaw na, k’u bɛ ladon ka ɲɛ. A k’u siyɔrɔ ka ɲi, u bɛ dumuni kɛ ka ɲɛ, u ka kɛnɛya bɛ kɔlɔsi. Kamerunika dɔ y’a jira k’o kuma in tɛ tiɲɛ ye. Ale ye kalo 20 kɛ kaso la Libi. A ko dumuni bɛrɛ tɛ di mɔgɔ ma. Kamerunika minnu bɛ Libi, olu ka tɔn de bɛ furaw ni finiw di u ka jamanaden minɛnenw ma. Nizeriya, Gana, Zanbi ani jamana wɛrɛw, olu ka lasigidensow de b’u ka jamanaden minɛnenw bolomagɛn kaso la.\nDunan sɛbɛnntan tɔ minnu bɛ dogo la Libi kɔnɔ, u fana jɔrɛlen don kosɛbɛ yanni minɛni ka se u ma. Polisimɔbili mana jɔ yɔrɔ o yɔrɔ la, sɛbɛnntanw b’u sen fa k’o yɔrɔ bila.\nDunan sɛbɛnntan minnu bɛ don Libi, mɔgɔw b’u bila ɲamancɛ, numuyabaaraw, galadon ani menizeyaw la. Libika b’a yɛrɛ fisaya nin baara suguya ninnu kɛli ma. Wariba sɔrɔli joona, o bɛ dunan dɔw sen don manamanakow la. U bɛ yɛrɛkunfeerelaw ɲini ka di cɛw ma, walima ka don namarakow la. Kaso jugu dɔw sababu y’o kɛwalew ye.\nMinɛni ani gɛnni ɲɛsiranɲɛ fɛ, dunan dɔw bɛ dabali juguw tigɛ, minnu kɔlɔlɔ bɛ laban ka yɛlɛn u la. U bɛ sɛbɛn lankolow dila u yɛrɛ la. Mali pasipɔri bɛ Nizeriyaka dɔw bolo. Pasipɔri binnen tabaa bɛ k’i n’a fɔ mɔgɔ min ye so bon ka wariba sɔrɔ. A dan ye ka pasipɔritigi ja wuli k’a yɛrɛ ta nɔrɔ o nɔ na. A ka jamanadenya falennencogo dɔ filɛ. Nizeriyaka dɔ y’a jira k’ale ka warisɔrɔ sira ye pasipɔriko ye Libi. A si bɛ san 22 la. A y’a jira ko mɔgɔ caman b’o baara in kɛ dogo la. San 2008 kɔnɔna na, Kamerunika dɔw ka mɔgɔ fatura Libi. U tun b’a fɛ ka sudon kɛ u ka jamana na. A dɔnna o senfɛ ko Gana jamanadenyasɛbɛn b’a la. A ye Libi donni yamaruyasɛbɛn sɔrɔ ni Gana bugunnatigɛsɛbɛn ye.\nDunan minnu bɛ Libi, sɛbɛn jɔnjɔn t’a bɛɛ la min b’a jira k’u ka jamana lakika ye min ye. O de kosɔn a caman kisi man di minɛni ma k’u datugu ka laban k’u gɛn. Sɛbɛnntan ninnu b’a fɔ k’u ka bugunnatigɛsɛbɛn lakika ɲɛmatununna u bolo cɛncɛn kan yann’u bɛ don Libi.\nO n’a ta bɛɛ, olu kɛra garijigɛdumantigiw ye. N’o tɛ mɔgɔ caman tora u kɔ. Olu ma se ka cɛncɛnkantaama kɔtigɛ.


Tchad: mɔgɔ caman nin tora kunu wulikajɔw la, jamana in kɔnɔ\nA jɛnsɛnna : 28/04/2021 - 15:09\nTchad, Ndjamena, avril kalo tile 27, wulikajɔw jamana in faaba la, ani a tilebinyanfan na, ka kɛɲɛ ni donnatɛmɛfanga sigilen ye. AP - Sunday Alamba\nTchad jamana na, kunu wulikajɔw senfɛ mɔgɔ duru ɲɔgɔn de bɔnɛ na u nin na jamana faaba yɛrɛ la Ndjamena ani jamana tilebinyanfan fɛ. Jamanaden dɔw tun bɔra k'u ka nisɔnkoya jira sɔrasiw la, ko fanga ka segin siviliw ma.\nKunu tileganfɛ, "Général" Mahamat Idriss Deby min bɛ Tchad kunna bi, a ka kumaw la Tchad jamanadenw fɛ, a y'a jira kafɔ, sigikafɔ bɛna kɛ jamanadenw bɛɛ lajɛlen ni ɲɔgɔncɛ yasa bɛn ni basigi ka se ka sɔrɔ u ka jamana kɔnɔ, a kumana fɛn caman wɛrɛw kan i n'a fɔ min ye Tchad kafɔ Tchad bɛɛ bɛna to a jɔyɔrɔla jatigɛwale kɛlɛli la, a ko ni dɔ ma fara o kan fosi tɛna bɔ o la.\nMahamat Idriss Deby ka ninnu kuma ninnu bɛɛ la, adamadenw tun wulikajɔ minnu tun bɛ senna o waati yɛrɛ jamana faaba n'a tilebinyanfan na. Kasɔrɔ o wulikajɔw kɛra sababu ye ka mɔgɔ dɔw bɔnɛ u nin na.\nBaɲumakɛtɔn "Convention Tchadienne de Défense des droit de l'homme , CTDDH" kafɔ la, mɔgɔ minnu nin tora wulikajɔ in na a ka can ni hakeya fɛn o fɛn bɛ ka fɔ ye. Wulikajɔ in tun ma yamaruya Tchad marabakuraw fɛ, Nka o bɛɛ la fangasinaw n'u nɔfɛ mɔgɔw bɔra o de la u ni polisiw karilaɲɔgɔnna.\nRD Congo jamana ɲɛmaa ni Faransi ta ɲɛmaa Emmanuel Macron ye polisiw ka waleya in kɔn ka ɲɛsin wulikajɔkɛlaw ma, u tila la k'a ɲini ko Tchad donnatɛmɛfanga in ka kɛ basigi kɔnɔ. Tchad banbanci kulu "Fact" fana ye dantigɛlikɛ kafɔ k'u tɛna jɛn n'a ye tuguni Tchad jamanadenw ka faga fu la.


Fɛnɲɛnɛmaw - Fàkan\nFɛnɲɛnɛmaw Ye ‘kolontanfɛnw ye ‘sèn wɔɔrɔ Bɛ minnu na. ‘Sàba Bɛ kinin fὲ ni kà ‘saba wɛrɛ Kɛ numan fὲ wa jolo (‘flà walima ‘naani) B’a fànba la.\nU fàrisogo dlalen Bɛ ni kùnkolo, disikolo ani kɔnɔbara. Fàra gὲlɛman dɔ fana B’u fàriyɔrɔ bɛɛ la. Ntalendalaw tɛ fɛnɲɛnɛmaw kuluba la, sabu ‘sèn seegin B’olu la ni k’u fàri tlayɔrɔ Kɛ flà ye. Nkàanw fana tɛ dɔ ye, olu fàri tlalen dòn sàba ye sa nkà ‘sen 18 fana B’olu la.\nDanfɛnw la fànba Ye fɛnɲɛnɛmaw de ye wà u nàfa kà bòn kosɛbɛ dùgukolo kàn. U ʃi 950 000 ‘ɲɔɔ̀gɔn Bɛ ‘jyɛn ‘kɔnɔ nka fɛnɲɛnɛma-dɔnnaw K’u bɛ miliyɔn 10 Bɔ. ‘Don o don, ɲinini bɛ Bɔ ʃi dɔ kàn. Kulu in yὲrɛ tlalen òn kulumisɛnnin caman ye (jolonaanimaw, firifirininw, jolonaanima-yelimaw, joloflama-yὲlɛmataw).\nFɛnɲɛnɛmaw fàri sogoloco flɛ nìn ye: kùnkolo (‘sɔ̀mina fla, ‘ɲɛ flà, da,); disikolo (‘sèn wɔɔrɔ, jolow); kɔnɔbara (kɔnɔfɛnw).\nU Bɛ ‘jyɛn fàn bɛɛ fὲ. U bɛ Sɔ̀rɔ dùgukolo kàn, san fὲ ani ji la. U la fànba bɛ K’u kelen na nkà damadɔ fana bɛ Sɔ̀rɔ ‘ɲɔgɔn fὲ. Olu Ye bubagaw, dùgumɛnɛlakaw ani didenw ye. U miliyɔn caman bɛ Se kà Sɔ̀rɔ ‘so kelen ‘kɔnɔ. O jὲkulu ninnu na, bɛɛ n’a ka baara dòn. Barakɛdenw, kὲlɛcɛw, dennadonnaw bɛɛ B’u ‘bolo.\nFɛnɲɛnɛma dɔw bɛ Balo sògo, dɔw ta Ye bin ye, dɔw yὲrɛ bɛ Balo fɛntoliw la, dɔw fana ta Ye jirifeere-nɔnɔ ye.\nFɛnɲɛnɛmaw Ye fandalw de ye. Fan data hakɛ bɛ ‘tàli Kɛ ʃiw la. Mùsoman dɔw tɛ Tὲmɛ ‘fan 400 kàn sàn ‘kɔnɔ k’a Sɔ̀rɔ bubaga dɔw bɛ Taa fo ‘fan 30 000 la tlè ‘kɔnɔ. U den bɛ Kɛ ntùmu ye. Walasa u kà Kɔ̀rɔbaya, u bɛ bɔ fòolo la wa u bɛ Yὲlɛma-yɛlɛma. Fɛnɲɛnɛma ‘den suguyaba flà de Bɛ yèn: dɔw dennama n’u kɔ̀rɔbalen bɔlen dòn ‘ɲɔgɔn fὲ (ntɔ̀nw); minu dennama bɔlentɛ u kɔ̀rɔbalen fὲ, olu bɛ Kɛ ntùmu ye fɔlɔ (firifirinin).\nFɛnɲɛnɛmaw ʃìko bɛ ‘tàli Kɛ ʃiw cogoya la. Dɔw tɛ Tὲmɛ ‘dɔgɔkun wɔɔrɔ kàn k’a Sɔ̀rɔ dɔw bɛ Taa fo sàn 50 la tùma dɔw. Dɔw dennama bɛ ʃì hakɛ min Kɛ u kɔ̀rɔbalen t’o Sɔ̀rɔ. U dennama bɛ Se kà ‘sàn 3 Kɛ ji la nkà u kɔ̀rɔyalen tɛ Tὲmɛ tlè 1 walima 2 kàn. Nkamiɲɛgɛrɛ dennama (ʃὲkɔgɔ) bɛ ‘sàn saba Kɛ dùgu jùkɔrɔ nk’a kɔ̀rɔyalen ta ye kalo flà ye. Amerik kɔ̀gɔdugu-yafan tlè ba dɔw dennama bɛ Se kà ‘sàn 17 Kɛ dùgu jùkɔrɔ nkà n’u Kɔ̀rɔbayara, u tɛ Tὲmɛ kalo fla kàn.\nFɛnɲɛnɛma dɔw (ɲimilaka) Ye jàtigifaa ye. U ma ɲin adamaden ma wà u bɛ Se kà bàna Blà màaninfin na. Dɛn bɛ sùnɔgɔbana Blà màa na. Sòsomuso fana bɛ sumaya Lase mɔ̀gɔ ma. 'Caman fana bɛ sὲnɛfɛnw Tiɲɛ.\nK’à Sɔ̀rɔ ɲɛciba Bɛ dɔw la sìgidako nàsira la. ‘Fɛn caman wɛrɛw ka ɲɛnamaya sìrilen dòn u la i ko baganw ni jiriw. ‘Mìsali la, diden bɛ fɛn dɔw Blà jirifeere kàn u bugunni ‘kàn ma. ‘Jɔ̀yɔrɔba Bɛ fɛnɲɛnɛma na fɛn sàlenw tòlili la. Dɔw dennama bɛ Balo baganbow de la. Ni fɛnɲɛnɛmaw tɛ, balofen dɔw tùn bɛ ʃilatunu.\nDɔ Fàra i ka donta kàn\n→ didenw ka ɲɛnɛmaya\n→ fɛnɲɛnɛma wa ntalendala?\n→ fɛnɲɛnɛma fàridan-sigiyɔrɔmanenw\n→ ʃi Ye mùn ye?\nFogo yeko: 1146985 - Bì: 269 - Kalo in: 8575 - Лinan: 68188.\nFura Yeko: 507 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 61.


Ncìbugu - Fàkan\nNcìbugu / Jànso\nNcìbugu Bɛ Sikaso marabolo n’a kolomi na, Gɔ̀nkaso galoda ni Kilela kafoda la. A n’a ka galotigi-dugu cɛ Ye bam 13 ye. A ni duguba min ka surun o Ye Sikaso ye. A n’o cɛ jànya Ye bam 36 ye.\nNcìbugu ni dugu minnu bɛ ‘dàn Bɔ olu Flɛ : De B’a kɔrɔn fɛ, Niziyaso B’a tlebin fɛ, Tabarakɔ B’a ni kɛɲɛka ‘cɛ ni kà Gɔ̀nkaso K’a ni worodugu ‘cɛ.\nNcìbugu bɛ Weele fana ko Jànso. O tɔgɔflako la, Ncìbugu Sɔrɔla minnu bɛ tubabukan Fɔ fɛ, Jànso Sɔrɔla minnu bɛ bamanankan Fɔ fɛ.\nLaadala-dugutigiko de Bɛ Ncìbugu. Dugutigiya bɛ kìn kelen ka bolo kan an’a bɛ Nà kɔrɔyakunda. Dugutigi ntanyali de bɛ Se kà Nà ni dugutigi yɛlɛmani ye.\nZanga Jara, n’a ka baara tun Ye sὲnɛ ye, o de Ye Ncìbugu sìgibaa ye. Cὲkura Sanɔgɔ de Bɛ a dugutigiya la bì. A dugutigi kɔrɔ dɔw Ye Ncɔ Sanɔgɔ ani Kari Sanɔgɔ ye.\nSɛnɛfɔw ni flaw de Bɛ Ncìbugu. Jamu minnu bɛ Sɔrɔ yen olu Ye Sanɔgɔ, Disa, Bεrte ani Sidibe. Sinankunya Bɛ dugumɔgɔw ni Bugudɔgɔ ani Bolozogolaunw ‘cɛ. Furusira Bɛ Ncìbugu kìnw ni ɲɔgɔn ‘cɛ a n’a ni dugu wɛrɛw ‘cɛ. Disaw dɔrɔn de tɛ Furu ɲɔgɔn ma.\nKanko siratigɛ la, Sɛnɛfɔkan ni bamanankan de bɛ Fɔ Ncìbugu nka Sɛnɛfɔkan fɔli de Bε ‘ten kan.\nBaarako siratigɛ la, sὲnɛ bɛ Kɛ kosɛbɛ ncìbugukaw fε yen. Sὲnɛfɛn dɔw Ye kàba, malo, tiga, tiganinkuru, woso, je, bàra, ʃɔ̀, kɔɔri ani zɛrɛ ye. Sὲnɛ kɛrɛ fɛ, nakɔbaara fana bɛ Kɛ. Nakɔjiri dɔw Ye mangoro, lenburu, buyagi, manje, namasa ani sɔmɔ ye. Nakɔlafɛn dɔw Ye tamati, nkɔyɔ, salati, nanaye, melɔn ʃù ani gan ye.\nKà Fàra sὲnɛ ni nakɔbaara kan, ncìbugukaw cɛ sirilen dòn baganmara fana na. Yenkaw ka bagan marata dɔw Ye misi, bà, saga, fàli, wùlu ani jakuma ye. Kami ni tònkɔnɔ, jὲnɛntubanni ani ʃɛ Ye kamanmafɛn marata dɔw ye. Jɛgɛmara fana bɛ Kɛ yen forow ‘kɔnɔ.\nBaara fɔlen ninnu kɔ fɛ, jago fana bɛ Kɛ Ncìbugu nka sugu tɛ yen. Jago minnu bɛ Kɛ olu dɔw Flɛ : butigifeere, sὲnɛfɛn-feere, jiriden-feere, baganjago ani ʃɛfeere.\nNin Bɛɛ kɔ fɛ, ncìbugukaw bɛ bololabaara ni donsoya fana Kɛ. u ka bololabaara kɛta dɔw Ye sìgilandla ni sansaradla ye.\nKungosogow fàgali la, fὲɛrɛ caman Bɛ ncìbuguka ‘bolo. Olu dɔw Flɛ : marifa, sɔgɔlan, bese ani waraminɛ-nɛgɛ. Fὲɛrɛ minnu Bɛ yen kungokɔnɔw fàgali la olu Ye manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔ̀lɔjuru ani buturu ye. Fὲεrε minnu bɛ Kɛ sokɔnɔfɛnw minɛni la olu Flɛ: Jonbori (ka juru ncoma Fili misi ‘ɲɛ, ncɔlɔ (ka misiden Dabɔ sin na), ka bagan masina Nɛgɛn ka Dòn a koronyɔrɔ la walima k’a Gɛn ka Minɛ. Лɛlakegunyako minnu bɛ Kɛ dugu fɛ olu Ye ncankoroda, gɛnkurunindla ani fìnisɔgɔ ye.\nYiriwaliko siratigɛ la, nin ko kura kofɔtaw Dònna Ncìbugu ‘kɔnɔ : pɔnpekɔlɔn, jabaranin, kɔɔrisugu, moto, jibanbew, kalalikɛ-mansin ani sὲnɛkɛ-mansin. Baɲuman-kɛtɔn min Bɛ yen o Ye « Save the children » ye. Ale ka yiriwalisira Ye kàlanko ye.\nKàlanko siratigɛ la, lakɔlikàlan de fɔlɔ Dònna dugu ‘kɔnɔ w’ale fana de fanga ka bòn kà Sago kàlan bɛɛ kan. Foroba lakɔli-kàlanso fla de Bɛ yen. U fla bɛɛ kàlanw Ye sànkɔnɔntɔn-kàlan ye. Lakɔlikàlan kɔ fɛ, balikukàlan fana bɛ Kɛ ncìbugukaw fε yen. Ale kɛyɔrɔ kelen de Bɛ yen.\nLakɔlikàlan sababu la, Ncibuguka dɔw Kɛra jɔyɔrɔ-tigiw ye. Nagazanga Disa B’o la. Ale Kɛra kolomiblon ɲεmaa « président du conseil de cercle » ye. A sìgiyɔrɔ Ye Sikaso ye. O kɔ fɛ, Лara Sanɔgɔ Bɛ yen. Ale Kɛra ‘galotigi-seere « conseiller municipal» ye. Ale fana sìgiyɔrɔ Kɛra Sikaso ye.\nSilamɛya de Bɛ Ncìbugu. A dònbaa tɔgɔ Ye Jakaliya Jabaatε ye. Misiri gansan fla de Bɛ dugu ‘kɔnɔ.\nNin ɲɛnajɛlako ninnu bɛ Kɛ ncìbugukaw fɛ an Bɛ dòn min na i ko bì: kɔɲɔ, denkundi, seliw, sànyɛlɛmaw, sànkunbɛn, laadalakow ani tɔnɲɛnajɛw. Лɛnajɛ ninnu fɔliminɛnw Ye flen, fle, buru, bàra, bala ani dunun ye.\nFarikolo-ɲɛnajɛ minnu bɛ Kɛ dugumɔgɔw fɛ olu Ye ntolatan ni nɛgɛso-boli ye. Dugu ɲɛnajɛw kɛyɔrɔ Ye fὲrɛ ye.\nKɔ̀ kelen Bɛ Ncìbugu. Jɛgɛ minnu bɛ Sɔrɔ o kɔ̀ in na olu dɔw Ye manɔgɔ, saalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, talaka, dodò ani zeku ye. Kaana ni koorokaara fana bɛ Sɔrɔ kɔ̀ in na.\nNcìbugu kungo-jiri dɔw Ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, balazan, sunsun, woo ani zɛkɛnɛ ye.\nKungofɛn minnu bɛ Sɔrɔ Ncìbugu kungo ‘kɔnɔ o la fànba Ye sinɛnin, warablen, miniɲan, dànkalan, duga, kungo kami, wɔ̀lɔ, bunun, baninkɔnɔ tɔnkanjɔ ani bàla. Dugu kungodaw Ye fla ye: Farakan ni Side.\nNcìbugu kaburudo Ye sàba ye: jeliw ta, mɔgɔkɔrɔbaw ta ani denmisɛnw ta. Kaburudow Bɛ dugu ni tlebin ‘cɛ.\nWaati minnu bɛ Fɔ ɲɔgɔn ‘kɔ Ncìbugu olu Ye samiɲɛ ni kawulɛ ani tlema ye.\nDugu kabakomayɔrɔ tɔgɔ Ye Lolo ye.\nBlàdon : 2017-04-29 Yɛlɛmako laban : 2017-04-29\nNin ɲɛna kɔsɛbɛ .Ala nin fakan sababu dugu ninnuw bɛ KO don.Aw ni cee!\nFogo yeko: 1146132 - Bì: 51 - Kalo in: 7722 - Лinan: 67335.\nFura Yeko: 1035 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 70.


Kuran ka kasaara bɛ mɔgɔ jeni walima ka mɔgɔ sɔn tigɛ.\nAw ye a tigi mabɔ kuran na, nka aw kana maga kuranjuru la o de bɛ aw yɛrɛ tanga.\nAw ye a tigi ta ka bɔ kuran kɛrɛfɛ ani ka a mabɔ jimayɔrɔw bɛɛ la. Ni o ye a sɔrɔ kuranjuru bɛ a tigi bolo halisa, aw ye bere dɔ kɛ ka a ma bɔ a la. Aw kana maga kuranjuru fosi la, fo ni o ye a sɔrɔ kuran tɛ ka baara kɛ.\nKuran ka cili bɛ se ka mɔgɔ ninakili jɔ. Aw ye a tigi dɛmɛ a ka ninakili (aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ dɛmɛcogo ka ninakili sɔrɔ lajɛ).\nNi a tigi dusukun tɛka tantan, aw ye a lajɛ ka a lasegin ni disi digidigili ye, aw bɛ aw teliya ka disi camancɛ digi kosɛbɛ (aw ye sɛbɛn ɲɛ Dusukun tantanbaliya lajɛ). A bɛ se ka mɛn sen na, nka aw kana a jɔ.\nNi a tigi bɛ ninakili ani ni a dusukun bɛ tantan, aw bɛ a fari lajɛ ni a ma jeni. i n’a fɔ marifakisɛ nɔ, u fila bɛɛ donda ni u bɔda bɛ se ka mɔgɔ jeni.\nAw bɛ joginda wɛrɛw lahalaya ɲini. Hakiliɲagami, fasaja (farikolo lamagali gɛlɛyaw), tulogeren, walima joli ka taa ni segin gɛlɛyaw, olu bɛɛ bɛ se ka bɔ a la. Ni a tigi binna, a kunkolo bɛ se ka jogin, a kolo dɔw bɛ se ka kari, walima joli bɛ se ka bɔ a la.\nWaati min kuran fanga ka dɔgɔn, ni a ye mɔgɔ ci ka a sɔrɔ a ma fiɲɛ bila a la lɛri damadɔ kɔfɛ, a bɛ se ka kɛ o tɛ basi ye. Ni kuran ye mɔgɔ ci ka a sɔrɔ a fanga ka bon walima ni sanpɛrɛn jiginna mɔgɔ kan walima ni gɛlɛya kuntaalajan dɔ bɛ a tigi la, aw ka kan ka aw janto a tigi la kosɛbɛ. Kuran mana mɔgɔ ci ni o jeninida sera wolo kɔrɔ, o dimi ka jugu ka tɛmɛ wolo sanfɛ ta kan. Farilaseginji walima fura wɛrɛw bɛ se ka mako ɲɛ. A tiɲɛninɔ dɔnni bɛ se ka se tile damadɔ walima dɔgɔkun damadɔ ma.


Nin kunkololabana ninnu ye banajugubaw ye, sango ni u bɛ denmisɛnni na. Tuma dɔw la u sababu ye bana wɛrɛw kɔlɔlɔ ye i n’a fɔ: oreyɔn (oreillons), ɲɔni, ketekete, tulodimi. Sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ muso minnu na, kanjabana, bɛ se ka olu denw minɛ, sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ min senkɔrɔ.\nTɔn bɛ ja, den bɛ kɛ i n’a fɔ a bɛ nin ja in na cogomin: kan ni kɔ fana bɛ ja.\nA bɛ gɛlɛya ka a kunkolo labiri.\nDen minnu tɛ san kelen bɔ, a bɛ olu ŋuna jigin.\nKanjabana walima kunsɛmɛbana kodɔnni bɛ se ka gɛlɛya denmisɛnni kunda. Den bɛ se ka kasi a tɛ deli ka kasi min kɛ kɔrɔlen, hali ni a ba ye a bɛrɛbɛrɛ, walima a bɛ sɛgɛn\nTuma dɔw la, den bɛ ja, walima a bɛ lamagali sidɔnbaliw kɛ a yɛrɛ ma\nDen ka bana bɛ juguya ka taa a fɛ, fo ka se a kirinni ma.\nKanjabana sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ kɔkɔ dɔɔni dɔɔni tile dama dɔw walima dɔgɔkun dama dɔw kɔnɔ. Kanjabana kɔnɔ, fɛn suguya wɛrɛw bɛ yen minnu bɛ juguya teliya la lɛri dama dɔw walima tile dama dɔw kɔnɔ.\nWaajibi don dɔgɔtɔrɔ ka den lajɛ, sani o cɛ:\nAw bɛ anpisilini (ampicilline) pikiri miligaramu 500 kɛ a tigi la siɲɛ 4 tile kɔnɔ. Ni denmisɛnni don kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, aw bɛ miligaramu 200 kɛ a la tile kɔnɔ. Ni denfitini don, aw bɛ zantalini (gentalline) fara anpisilini kan (kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, aw bɛ miligaramu 2 kɛ a la tile kɔnɔ).\nNi farikolo funteni yɛlɛla ka tɛmɛ degere 40 kan, aw bɛ fini dɔ su jisuma na ka o da a tigi kan ani ka farisumafura di a ma (aw ye gafe ɲɛ Asipirini, Aspirine ni Parasetamɔli, Paracétamol lajɛ). Ni a tigi bɛka ja, walasa ka o lajɔ: (aw ye gafe ɲɛ Kirinni, jali lajɛ).\nNi sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ ba la walima ni sababu wɛrɛ ye a to aw sigara ko kanjabana bɛ den na sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ min senkɔrɔ, kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, aw bɛ sitɛrɛpitɔmisini (stréptomycine) pikiri miligaramu 20 kɛ a tigi la, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la o yɔrɔ bɛɛ. Ani fana aw bɛ anpisilini ta ni o ye a sɔrɔ bana sababu tɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ ye.\nNi aw bɛ a dɔn ko kanjabana sɔrɔla sumayabana de fɛ, aw bɛ aritesunati (artésunate) walima kinini (quinine) pikiri kelen kɛ a tigi la yɔrɔnin kelen (aw ye gafe ɲɛ Sumayafuraw lajɛ).\nWalasa ka sɔgɔsɔgɔninjɛ ni kanjabana kunbɛn, bana in bɛ denba min na, o den bolo ka kan ka ci sɔgɔsɔgɔninjɛ (BCG) ko la ni a bangera dɔrɔn. Denyɛrɛni ka kɛta hakɛ ye mililitiri 0.05 ye (a kɛta hakɛ kofɔlen mililitiri 0.1, o tilancɛ). Hakilina wɛrɛw bɛ yen aw tangacogo kan sɔgɔsɔgɔninjɛ ma min bɛ gafe ɲɛ Ni sɔgɔsɔgɔnijɛbagatɔ bɛ aw ka so na.