Fuɲa moribugu - Fàkan\nFuɲa moribugu ye galotigidugu ye min bɛ Kayi marabolo la. A ka kolomi ye Kita ye. Fuɲa moribugu ni kita cɛ ye bam 15 ye. Fuɲa moribugu laminiduguw ye: Kɔ̀lɛnna ni Duɲa ni karadenbugu ani Kodokonin ye. Nin laminidugukofɔlen ninnu na n'a Bɔra Kodokonin na a tɔ ʃi n'a cɛ tɛ bam 10 Bɔ.\nTɔgɔ fla tɛ dugu in na fuɲa Morbugu 'kɔ.\nLaadaladugutigiya de bɛ fuɲa moribugu. Bì, yen dugutigiya bɛ Kɔrɔlen de 'bolo. Yen dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda. N'i Sìgira dugu 'kùn na yen ni saya tɛ i tɛ B'a la ko foyi wɛrɛ kama. U fana ka dugutigiya bɛ Mununmunun kìn kelen de la. U bɛ kalo wɔɔrɔ de Kɛ ka Sɔrɔ ka dugutigi kura Sìgi ni kɔrɔlen Banna. Yen dugutigikɔrɔ dɔw ye Garaseku sise ani Burama sise ye. Fuɲa moribugu galoda galotigi fɔlɔ ye Jan jalo ye, a flanan ye Sidi keyita ye. Fuɲa moribugukaw tùn bɛ Mara Kita màsakɛw fɛ màsakɛyatle waatiw la.\nKìn kelen de bɛ fuɲa moribugu. A sigikɛnɛ tɛ Tɛmɛ bam 1 kàn kɛnɛ naani 'kɔnɔ. Yen b'a sìgiyɔrɔ flanan de la.\nYenkaw ye fulaw ni màninkaw ni bamananw ni jɔhɔrɔmɛw ani màrakaw ye. U jàmuw ye keyita, magasuba, ja, kamara, jara, sidibe, tuure, ani sise ye. Sinankunya siratigɛ la, sisew bɛ tlon Kɛ bɛɛ fɛ fo n'a Bɔra sidibew la. Yen, 'furu tɛ Tɛmɛ siselakaw ni numuw 'cɛ, n'o tɛ n'a Bɔr'o la tɔ bɛɛ bɛ furu Kɛ ɲɔgɔn ma. Siyakofɔlen ninnu bɛɛ ka kan bɛ Fɔ fuɲa moribugu. Nkà bamanankan ni màninkakan de ye yen fòrobakanw ye.\nSɛnɛ bɛ Kɛ yen kosɛbɛ. Yen sɛnɛfɛndɔw Flɛ: keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, woso, je, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, ɲimikala, bananku, mangoro, buyakgi, manje, lenburu, namasa, ntɔmɔnɔ, sɔmɔ, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, salati, ʃù, kɔnkɔn, nanaye, ɲugu ani melɔn. Yen, Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin y'u ka bagan marataw ye. Jago siratigɛ la u bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni baganfeere ni butigifeere ani bololafɛndlata dɔw Feere. fuɲa moribugukaw ka sugu jɔdon ye juma ye. Donsoya ni mɔni bɛ Kɛ yen fana. Yen mɔnikɛyɔrɔw ye: telefa ni jijan ni bumukɔrɔmadala ye. Yen mɔnikɛ-minɛw ye: susu ni jɔ ani sagiw ye.\nMarifa, wosen, fɛlɛbɔ, nkalaɲɛ, manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ wɔlɔjuru, basaminɛ-nɛgɛ, jakumaminɛ-nɛgɛ, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la, o bɛɛ y'u ka kungosogow ni kɔnɔw fàalifɛɛrɛw ye. U b'u ka misidenw Dabɔ ni ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori walima k'a Nɛgɛ ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔ koronnen dɔ la.\nYen ko kura nàlenw ye: Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, pɔnpekɔlɔn, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo, kɔlɔn ŋana, kalalikɛmasin, kɛnɛyaso ani moto ye. USAID ani CMDT de Kɛra Baɲumankɛtɔnw ye minnu ye baara Kɛ fuɲa moribugukaw ka yiriwa siratigɛ la. U ka yiriwa Лɛsinna baganmara ni kɔɔrisɛnɛ ni sannifeere ma.\nBlonkɔnɔkalan de Fɔlɔla yen nɔ. U ka lakɔlikalan da Minɛna 1997 sàn. Dugumandakun fàn fɔlɔ ni fàn flanan bɛɛ b'u fɛ yen. Fòrabata dòn. Balikukalan fana bɛ yen kabini 1995. An bɛ bì min na lakɔlikalan de yanga ka bòn ni tɔw ye.\nJuma misiri kelen ani misiri gasan fla bɛ yen. Yen silamɛya donbaaw ye Sumayila sise ani Solomann magasuba ye. Moribayasakow bɛ Latlen yen hali bì. Yen dugudasiri ye jinɛ ye.\nKɔɲɔ ni seli ni sanyɛlɛma ni sankunbɛn ni denkundi ni ntolatan ni tɔnɲɛnajɛ ni laadalakow ni bɛlɛta ni nparibɔ ani fɛrɛn ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye dunun ni flen ni jenbe ni wasanba ni buru ni gita ani ntamannin ye.\nYen jisigiyɔrɔw ye kɔw ni dàlaw ni fàlaw ye. manɔgɔ, ntɛbɛn, saalen, wùlujɛgɛ, sajɛgɛ, nàna, ntingin, dodò, koorow, kaanaw ani koorokaaraw fana bɛ Sɔrɔ yen ji ninnu na. Jiri suguya minnu bɛ yen ye: jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, zɛrɛninjɛ, sunsun, ntɔngɛ, ntabakùnba, busun, kùnjɛ, ntege ani zɛkɛnɛ ye. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Gɔn, lɛ, dajɛ, waraninkalan, bàla, warablen, dànkala, nkorongo, kungo-kami, miniɲan, wɔlɔ, gɛlɛnin, tentannin, digon, ntomisa, baninkɔnɔ, ani tonkanjɔ ye. Yen kungodaw ye kɔbada, fòroba, namakɔrɔkuru, kurunindala, fòronin, kùngo jan ani nadaganin ye.\nYen Kaburudon ye fla ye. U ka yɔrɔw màbɔli ɲɔgɔn na, o de Nàna ni yen kaburudo-flako ye.\nYen waatiw fàlen-fàlen cogo ye nin ye. Ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà, n'o Bɔra yen, tlema bɛ sɔrɔ ka Nà.\nU ka kabakomayɔrɔw ye namakɔrɔ kuru ni jijan de ye.\nFogo yeko: 1147268 - Bì: 552 - Kalo in: 8858 - Лinan: 68471.\nFura Yeko: 926 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 67.


Lesoto — Wikipedia bamanankan\nLesoto, madɔnnen Lesoto ka Faamamara ye jamana dasɔgɔlen ye ani lakorilen tew ni Worodugu Afrika ka Fasojamana ye. A boya ye 30000 km2 (bametri kɛnɛ) ni jamanadew ye min jatelen ka kɛ mɔgɔ 1800000. A faaba ye Maseru. A sigilen worodugulaban dunia jamana dasɔgɔlen bɛɛ cɛla. Tɔnden don Forobanafolo (Commonwealth) mantow la. Lesoto tɔgɔ kɔrojɛ ye "mɔgɔw ka dugu minu bɛ Sesoto fɔ". Masurunyala 40% (binani kɛmɛsara) a jamandew na bɛ jenselekenani fantanya ci jukɔrɔ dolar wari 1.25 don kɔnɔ.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Lesoto&oldid=34882 »\nDernière modification de cette page le 7 Marisikalo 2013 à 18:00.


Dantɛmɛwale juguw furaw tali la\nSigida 6 Furaw tacogo ɲuman ni u tacogo jugu\nAn mako bɛ fura la tuma jumɛn?\nMisali minnu na fura dɔw tali ye farati ye\nNinnu ye filiw ye mɔgɔw ka teli ka minnu kɛ ni u bɛ tubabufuraw ta. Fura minnu filɛ, olu tacogo jugu de ye mɔgɔ caman ka saya sababu ye san o san. Aw ye aw janto aw yɛrɛ la!\n1. Kuloranfenikɔli (Chlorampéhnicol)\n(sɛbɛn ɲɛ Kuloranfenikɔli, chloramphénicole)\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalɛn: Kuloromisetini (Chloromycetin)\nNin fura ninnu tali man ɲi kɔnɔboli ni fogonfogonlabanaw furakɛli la barisa u farati ka bon kosɛbɛ. Aw ka kan ka a ta tifoyidi dɔrɔn de la (aw ye sɛbɛn ɲɛ Tifoyidi (Nɔgɔbana) lajɛ). Denyɛrɛni minnu si tɛ kalo 1 bɔ, aw kana nin fra in di olu ma abada.\n2. Furaw min bɛ di musokɔnɔma ma walasa ka jiginni teliya\n(Sɛbɛn ɲɛ Fura minnu bɛ kɛ ka basibɔn juguman kɛlɛ jiginni kɔfɛ lajɛ). Misaliya:\nOsitosini (ocytocine), izinitigiw ka tɔgɔ dalɛn: Pitosini (Pitocin)\nƐrigonowini (ergonovine), izinitigiw ka tɔgɔ dalɛn: Ɛrigotarati (Ergotrate)\nMizopɔrɔsitɔli (misoprostol), izinitigiw ka tɔgɔ dalɛn: Sitotɛki (Cytotec)\nA ka ca a la tinminɛmuso dɔw bɛ nin fura in di musokɔnɔma ma walasa ka jiginni teliya. O ye farati juguba ye. Denba walima denni bɛ se ka to a da fɛ. Aw ye a kɛ dɔrɔn walasa ka basi jɔ jiginni kɔfɛ (aw ye sigida Basi bɔnni lajɛ).\nHakilina min bɛ an kun na ko pikiriw ka ɲi ka tɛmɛ furakisɛ kan, o tɛ tiɲɛ ye. Tuma caman, fura minnu bɛ kunu olu ni pikiri bɛɛ ɲɛci ye kelen ye. Ka da o kan, fura minnu bɛ kɛ pikiri sira fɛ olu farati ka bon kosɛbɛ ka tɛmɛ fura kunutaw kan. Senfagabana taamasiɲɛ bɛ mɔgɔ min na, (ni mura bɛ a senkɔrɔ), ni i ye pikiri kɛ o tigi la, o bɛ se ka kɛ mulukuli sababu ye (sɛbɛn ɲɛ Pikiriw bɛ denw kɛ lujuratɔ ye cogomin na lajɛ). Pikiri kɛli ka kan ka dan hakɛ la kosɛbɛ wa pikiriminɛnw ka kan ka tobi walasa ka u banakisɛw faga. (Aw ye Sigida 8 Furaw hakɛ tata sumacogo ani u dicogo lajɛ).\n4. Penisilini (Pénicilline)\nPenisilini bɛ bana damadɔw dɔrɔn de furakɛ. Penisilini tali dantɛmɛ kojugu dimi, mugu walima farigan na, o ye filiba ye. A ka ca la, jolida tɛ dimi minnu na, hali ni o ye a sɔrɔ a yɔrɔ bilennen don, kɔlɔlɔ fosi tɛ olu la wa olu mako tɛ penisilini walima banakisɛfagalan wɛrɛw la.\nPenisilini ka jugu mɔgɔ dɔw ma. Sani aw ka a ta, aw ye a tacogow kalan minnu ɲɛfɔlen don gafe ɲɛ nataw kɔnɔ ani aw ka u bato ka ɲɛ.\n5. Penisitɛrɛmisini (furaw ɲagaminen)\nNin fura ninnu ye penisilini ni sitɛrɛpitɔmisini ɲagaminen ye. U tali walasa ka murasɔgɔsɔgɔ ni mura kɛlɛ, o damatɛmɛnen don ka da kun saba kan: U tɛ fosi ɲɛ murasɔgɔsɔgɔ ni mura kɛlɛli la; U bɛ se ka kasaara jugu lase mɔgɔ ma min bɛ se ka a faga; U tali bɛ se ka sɔgɔsɔgɔninjɛ furakɛli gɛlɛya.\n6. Witamini B12 ni biɲɛtuluw\nNin fura ninnu jɔda fosi tɛ jolidɛsɛ ni fangadɔgɔya la, fo ni a bɔra bana kelen kelenw na. Ani fana, kɔlɔlɔ dɔw bɛ sɔrɔ u la ka da a kan pikiriw don. An ka kan ka u ta dɔgɔtɔrɔ dɔrɔn de ka yamariya kɔnɔ jolisɛgɛsɛgɛ kɔfɛ. Fana, aw kana jolisegin pikirikɛ i n’a fɔ Imiferɔni (le fer injectable, Imferon). Jolidɛsɛ gɛlɛyaw caman kɔnɔ, a ka ɲi an ka joliseginfurakisɛw ta.\n7. Witamini wɛrɛw\nA ka ca a la, aw kana witamini pikiriw kɛ. Pikiriw kasaara ka bon kosɛbɛ, u da ka gɛlɛn wa u man fisa ni furakisɛw ye.\nA ka ca a la mɔgɔ caman bɛ wari tiɲɛ furaw la witamini nafamabaw tɛ fura minnu na. A ka fisa ka dumuniw san i n’a fɔ shɛfan, tiga, shɔ, nɔnɔ kɛnɛ walima kumunen, jɛgɛ, sogo, yiridenw, witamini ni fɛn nafama wɛrɛw caman bɛ sɔrɔ minnu na.\nMɔgɔ min bɛ dumuni kɛ ka ɲɛ o tigi mako tɛ witamini fosi wɛrɛ la.\nWitamini sɔrɔcogo ɲumanw\nNin dumuni ninnu ka ɲi kosɛbɛ ka tɛmɛ nin furakisɛ ninnu kan\nNin fana ka ɲi kosɛbɛ ka tɛmɛ nin kan\nNin ka ɲi ka tɛmɛ nin kan\nNi aw mako bɛ kunnafoni wɛrɛw la witaminiw sɔrɔcogo kan, aw ye Sigida 11 Balo nafama lajɛ.\n8. Kalisiyɔmu (kolosinsinnan, calcium)\nKolosinsinfura pikiri kɛli jolisiraw fɛ, o farati ka bon kosɛbɛ. A bɛ se ka a tigi faga ni pikiriji ma taa dɔɔni dɔɔni. Kolosinsinfura pikiri min bɛ kɛ mɔgɔ bobara la, o bɛ se ka nɛ ta waati dɔw la. Aw kana kolosinsinfura pikiri kɛ abada ni dɔgɔtɔrɔ ka yamariya tɛ.\nYɔrɔdɔw la, bana kɛlen don ka mɔgɔ minnu fanga dɔgɔya walima ka jolidɛsɛ bila u la, olu de bɛ u bolo wari bɛɛ don sɔrɔmu na ka da a kan a bɛ u hakili la, ko o bɛna u dɛmɛ ka fanga sɔrɔ walima ka joli lasegin u farikolo la. U bɛ filiba la, barisa sɔrɔmu tɛ fɛn wɛrɛ ye ji ni kɔkɔ kɔ ani tuma dɔw la sukaro. Ŋɔmiden kelen fanga ka bon ka tɛmɛ sɔrɔmuji kan, wa fana a tɛ fɛn fara joli kan.\nKa fara o kan, mɔgɔ min bɛ sɔrɔmuji kɛ banabagatɔ la ni o tigi tɛ a ɲɛdɔn, o farati ka bon ka a sababu kɛ a bɛ se ka tɔɔrɔ lase joli ma min bɛ se ka banabagatɔ faga (misali la sidabana, jolilabana juguman wɛrɛ).\nSɔrɔmuji bɛ sɛbɛn mɔgɔw kun minnu tɛ se ka dumuni foyi dun walima ji caman minbaliya kɛlen don ka farilajidɛsɛ bila minnu farikolo la.\nNi banabagatɔ bɛ se ka dumuni kɛ, aw bɛ sukaro ni kɔkɔ dɔɔni kɛ ji litiri kelen na ka o di a ma (aw ye kɛnɛyaji yɔrɔ lajɛ sɛbɛn ɲɛ Kɛnɛyaji la). O ni jolisira fɛ sɔrɔmuji litiri kelen bɛɛ nafa ye kelen ye wa kɔlɔlɔ tɛ a la. Banabagatɔ minnu bɛ se ka ka dumuni kɛ, dumuni nafamaw dunni bɛ fanga di olu ma ka tɛmɛ sɔrɔmuji kan. Banabagatɔ minnu bɛ se ka dumuni kɛ dumuni nafama dunni bɛ olu dɛmɛ ka fanga sɔrɔ kosɛbɛ ka tɛmɛ sɔrɔmuji suguya bɛɛ kan.\nNi banabagatɔ bɛ se ka ji kunu ani a t’a fɔɔnɔ:\nNin ka fisa ni nin ye\nNin fana ka fisa ni nin ye\nA farati ka bon tuma bɛɛ ka denmisɛn walima banabagatɔ gɛlɛn fiyɛ. Nga o bɛɛ la fiyɛli ka di mɔgɔw ye. Walasa ka kɔnɔfiyɛlanw ni kɔnɔmagayalanw ani kɔnɔkoli kɛcogo ɲuman dɔn, aw ye sigida Kɔnɔfiyɛ furaw kɛcogo ɲuman ni Kɔnɔmagayalan (kɔnɔjafura) lajɛ.\n11. Zantamisini, Gentamicine, izinitigiw tɔgɔw Garamisini, Garamycin, ni Kanamisini, Kanamycin\nNin banakisɛfagalan ninnu dikojugu denw ma, a ye badabada tulogeren bila u caman na. Aw ye nin fura kofɔlen ninnu di denw ma banaw na, minnu bɛ se ka dan kari u ka ɲɛnɛmaya la. denyɛrɛniw ka bana caman bɛ yen anpisilini (ampicilline) bɛ olu furakɛ ka ɲɛ ani fana a farati ka dɔgɔn.\n12. Kɔnɔbolifuraw (les medicaments anti-diarrhetiques avec des hydroxyquinoléines):\nMisaliya : Idɔrɔkisinolini (hydroxyquinoléines) kiliyikinɔli (clioquinol), diyiyodoidɔrɔsikinolini (diiodohydroxyquinoline), alikinɔli (halquinol), borosikinɔlini (broxyquinoline). Izinitigiw ka tɔgɔw: jodokini (Diodoquin), anterokinɔl (Enteroquinol), amikilini (Amicline), kozili (Quogyl), ani izinitigiw ka tɔgɔ caman wɛrɛ.\nFɔlɔ kiliyokinɔliw (clioquinols) tun bɛ kɛ ka kɔnɔboli gansan furakɛ. An bɛ don min i ko bi, o fura faratilen ninnu feereli kɔnnen don jamana caman na, nka hali bi u bɛ feere jamana dɔw la. U bɛ se ka badabada mulukuli ni fiyentɔya lase mɔgɔ ma, hali u bɛ se ka mɔgɔ faga fana. Aw ye kɔnɔboli furakɛcogo lajɛ sigida Farikolojidɛsɛ furakɛcogo la.\n13. Koritizɔni (cortisone) ni kɔritiko-siteroyidi (Corticostéroïdes)\nI n’a fo peredinizolɔni (prednisolone), dɛkizametazɔni (dexamethasone) ani o ɲɔgɔn wɛrɛw\nNinnu ye dimidafura fangamaw ye minnu bɛ kɛ ka sizan, kolotugudadimi walima farikolotɛnɛbana gɛlɛnw furakɛ. Nka jamana caman na siteroyidi (les stéroïdes) bɛ sɛbɛn mɔgɔw kun mugu ni dimi fitiniw na barisa u ka teli ka dimi da. O kɛwale ye fili belebele ye. Siteroyidi bɛ kɔlɔlɔ wɛrɛw lase mɔgɔ ma. Kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni a tata dantɛmɛna walima ni a tara ka tɛmɛ tile damadɔ kan. U bɛ adamaden farikolo fanga dɔgɔya bana kunbɛnni na. U bɛ se ka sɔgɔsɔgɔninjɛ juguya ka joli bila furu la ani ka kolow fanga dɔgɔya kosɛbɛ fo ka u kari diya.\n14. Siteroyidi (stéroïdes anabolisants), misaliya:\nNandorolɔni dekanowati (nandrolone decanoate), durabolini (durabolin) dekadurabolini (decadurabolin), orabolini (orabolin), sitanozɔlɔli (stanozol), origanaborali (organaboral). Izinitigiw ka tɔgɔ caman wɛrɛw bɛ yen.\nSiteroyidi (les stéroïdes anabolisants) dilannen don ni cɛ lawaji ye, a dili man ɲi denmisɛnw ma walasa u ka fanga sɔrɔ ani ka mɔdiya. A bɛ se ka fɔlɔ ka denmisɛn mɔdiya, nka a bɛ laban ka a kundama dan sira la joona ka a sɔrɔ a tun bɛ se ka mɔ ka tɛmɛ o hakɛ kan ni a tun ma fura in ta. Siteroyidi tali kɔfɛ kɔlɔkɔlɔ ka bon, a bɛ si bɔ musomani ɲɛda la ka a ɲɛda kɛ i n’a fɔ cɛ, min tɛ ban hali ni a ye fura in tali dabila. Aw kana mɔdiya fura di denmisɛnniw ma abada. Sani aw ka mɔdiya fura san den ye, aw ye o wari don dumuni nafama na, ka a di a ma.\n15. Kolotugundadimi furaw Butazoni (Butazones)\nI n’a fo ɔkisifanbutazoni (oxyphenbutazone), amidozoni (Amidozone) ni fenilibutazoni (phénylbutazone), ani butazolidini (Butazolidin)\nTuma dɔw la, nin kolotugundadimi furaw (kolotugundadimi) bɛ se ka jolilabana jugumanba (agaranulositosi) bila mɔgɔ la. Ani fana, u bɛ se ka fiɲɛ bila furu, biɲɛ ni kɔmɔkili la. Aw kana nin fura jugu ninnu ta abada. Asipirini (aspirine) (sɛbɛn ɲɛ Asipirini, Aspirine) walima ibiporofɛni (ibuprofène) (sɛbɛn ɲɛ Ibiporofɛni, Ibuprofène) farati man bon kolotugundadimi furakɛli la, wa a da fana ka nɔgɔn. Ni dimi ni farigan dɔrɔn don, aw bɛ se ka asetaminofɛni (acétaminophène) (sɛbɛn ɲɛ Parasetamɔli, asetaminofɛni (Paracétamol, acétaminophène) ta.\n16. Fura ɲagaminenw\nTuma dɔw la, aw bɛ fura fila walima a caman ɲagaminen sɔrɔ furakisɛ kelen walima furaji kelen na. U tɛ mako ɲɛ ani fana u da ka gɛlɛn ni u dilanna nin cogo la. A ka ca a la, u ka tiɲɛni ka bon ni u ka ɲɛni ye. Ni mɔgɔ bɛna fura ɲagaminenw sɛbɛn aw kun, aw ye a ɲini a tigi fɛ a ka fura sɛbɛn, fura min nafa ka bon kosɛbɛ. Aw kana aw ka wari tiɲɛ fura nafantanw na.\nSidabana furakisɛ dɔw ɲagaminen de bɛ na (aw ye sɛbɛn ɲɛ Sidabanafura lajɛ). O bɛ u tali nɔgɔya.\nAw ka kan ka aw yɛrɛ tanga fura ɲagaminen minnu ma, olu de filɛ:\nSɔgɔsɔgɔfuraw ni kaari labɔfuraw ɲagaminen bɛ sɔgɔsɔgɔfura minnu na. (A ka ca a la, o sɔgɔsɔgɔfuraw tɛ mako ɲɛ ani; u ɲagaminen ni u ɲagamibali bɛɛ lajɛlen sanni ye wari latiɲɛ ye.)\nBanakisɛ fagafuraw minnu ni kɔnɔboli fura ɲagaminen don.\nFurudimi furaw minnu ni kɔnɔnajoli fura ɲagaminen don.\nDimi fura fila walima a caman ɲagaminen (asipirini ni asetaminofɛni, tuma dɔw la ani kafe ɲagaminen).


Marafura ɲuman ye iwɛrimɛkitini ye. Nin fura in bɛ banakisɛ kɔkɔbaliw faga wa a ni fura wɛrɛ tɛ ɲɔgɔn kɛlɛ furakɛli senfɛ. Ni iwɛrimɛkitini tɛ yen, kɛnɛyabaarakɛla faamuyalen dɔ bɛ se ka diyetilikaribamazini (diéthylcarbamazine) di aw ma, o kɔ ka siramini (suramin) fara o kan.\nIwɛrimɛkitini nafa fana ka bon maɲa ni nugulatumuw furakɛli la.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalɛnw: mɛkitizan, mectizan, sitoromɛkitali, stromectal.\nA miligaramu 3 walima 6 kisɛ bɛ sɔrɔ.\nWalasa ka a tata hakɛ dɔn, aw bɛ banabagatɔ pese walima aw bɛ hakɛw lajɛ, hakɛ ninnu ɲɛfɔlen don yan.\nAw ye aw janto nin na: aw kana iwɛrimɛkitini di den ma, den min girinya tɛ kilogaramu 15 bɔ (fɔcogo wɛrɛ la den min tɛ san 5 bɔ), ani musokɔnɔma, walima denbatigi walima kanjabanabagatɔ walima bana juguman wɛrɛ bɛ mɔgɔ min na. Tile damadɔ aw kana dɔlɔ min fura in talen kɔ.\nMaratɔ ka iwɛrimɛkitini tata hakɛ:\nA kisɛ miligaramu 6 la, kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ a dunta mikɔrɔgaramu 150 di walima:\nBaliku min girinya ka ca ni kilogaramu 64 ye: kisɛ 2 (miligaramu 12).\nBaliku min girinya bɛ kilogaramu 45 ni 63 cɛ: kisɛ 1 ni ½ (miligaramu 9)\nBaliku ni denmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 26 ni kilogaramu 44 cɛ: kisɛ 1 (miligaramu 6)\nDenmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 15 ni kilogaramu 25 cɛ: kisɛ ½ (miligaramu 3)\nNi mara don, a tata hakɛ cogoya wɛrɛ bɛ ɲɛfɔ ka ta kalo 6 la ka se san 1 ma.\nIwɛrimɛkitini tata hakɛ maɲa ni nugulatumu (strongyloïdes) na:\nA kisɛ miligaramu 6 la, kilogaramu o kilogaramu, aw bɛ mikɔrɔgaramu 200 di a tigi ma tako 1:\nBaliku min girinya ka ca ni kilogaramu 64 ye: kisɛ 2 ni ½ (miligaramu 15).\nBaliku min girinya bɛ kilogaramu 45 ni 63 cɛ: kisɛ 2 (miligaramu 12)\nBaliku ni denmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 26 ni kilogaramu 44 cɛ: kisɛ 1 ni ½ (miligaramu 9)\nDenmisɛn minnu girinya bɛ kilogaramu 15 ni kilogaramu 25 cɛ: kisɛ 1 (miligaramu 6)\nNi maɲa don, aw bɛ segin nin tata hakɛ in kan tile 10 ni tile 14 cɛ tako 1 kɔfɛ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalɛnw: etarazan, Hetrazan, banosidi, Banocide.\nA kisɛ miligaramu 50 walima 100 bɛ sɔrɔ\nDiyetilikaribamazini bɛ tumumisɛnniw faga nka a tɛ se ka kɔkɔlenw faga. A fura in ka kan ta dɔgɔtɔrɔ dɔ ka bilasirali kɔnɔ. Musokɔnɔma man kan ka diyetilikaribamazini ta.\nWalasa a kana aw ɲɛ tiɲɛ, aw bɛ a tali daminɛ hakɛ fitini na. A tacogo filɛ:\nDon fɔlɔ: kilogaramu o kilogaramu, miligaramu ½ siɲɛ 1\nDon filanan: kilogaramu o kilogaramu, miligaramu ½ siɲɛ 2\nDon sabanan: kilogaramu o kilogaramu, miligaramu 1 siɲɛ 3\nAw bɛ tɛmɛ ni o miligaramu 1 tali ye kilogaramu o kilogaramu siɲɛ 3 don o don fo tile 13 ɲɔgɔn. (misali la, mɔgɔ min girinya ye kilogaramu 60 ye, aw bɛ miligaramu 30 di o ma tako 1 don fɔlɔ, don filanan miligaramu 60 tako 2 (miligaramu 30 tako kelen o kelen na), a don sabanan miligaramu 60 diko 3 tako 3 fana, wa tɛmɛ bɛ kɛ ni tile sabanan ka tata hakɛ ye don o don fo tile 14. Aw bɛ a ta dumuni kɔfɛ.\nDiyetilikaribamazini bɛ faritanabana bila mɔgɔ la, min bɛ laban ka furakɛ ni faritanafuraw ye, walima kurukurufuraw, minnu bɛ di kɛnɛyabaarakɛla faamuyalen dɔ fɛ.\nA tali kɔlɔlɔw: diyetilikaribamazini bɛ se ka gɛlɛya dɔw lase mɔgɔ ma i n’a fɔ kungolodimi, farikolosɛgɛn, fangadɔgɔya, dumunikɛbaliya, dumuniyɛlɛmabaliya, sɔgɔsɔgɔ, disidimi, farifabɛɛdimi walima kolotugundadimi, farikalaya ani ŋɛɲɛ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dalen: nafiridi, Naphuride, zɛrimani, Germanin, bayɛri 205, Bayer 205, antiripoli, Antrypol.\nA garamu 1 penisilinilama barani bɛ sɔrɔ.\nA fura in ka ɲi ni diyetilikaribamazini, diéthylcarbamazine ye banakisɛ kɔkɔlenw fagali la, wa a pikiri ka kan ka kɛ diyetilikaribamazini talen kɔfɛ bana taamasiɲɛw bannen kɔ. Siramini bɛ fiɲɛ bila komokili la tuma dɔw la. Ni aw senw ye fununi daminɛ walima ni aw ye sugunɛkɛbana taamasiɲɛ dɔw ye aw la, aw bɛ siramini tali jɔ. Komokilibana bɛ mɔgɔ minnu na, o tigiw man kan ka siramini pikiri kɛ.\nSiramini pikiri ka kan ka kɛ jolisira fɛ, a pikiri ɲɛdɔnbaga dɔ fɛ. Ni banabagatɔ ye baliku ye, aw bɛ siraminimugu garamu 1 kɛ mililitiri 10 pikiriji la, ka o kɛ dɔgɔkun o dɔgɔkun siɲɛ 1, ka a ta dɔgɔkun 5 fo dɔgɔkun 7. Aw bɛ a pikiri daminɛ ni hakɛ fitini ye, miligaramu 200 ɲɔgɔn. Aw bɛ faritanabanaw furakɛ.


Togodala lakɔlidenw ye u ka jamana lakodɔn k’a sababu kɛ Ɛntɛrinɛti yaalata ye | FASOKAN\nTogodala lakɔlidenw ye u ka jamana lakodɔn k’a sababu kɛ Ɛntɛrinɛti yaalata ye\nPublié le 1 juin 2012 par fasokan\nLasana bɛ ka Wa Kamisɔkɔ ka tariku fɔ lakɔlidenw ye\nSeko ni dɔnko ŋana caman de bɛ Mali kɔnɔ. Bɛɛ n’i dɔnko n’i seko don. Caman lakodɔnnen bɛ k’a sababu k’u ka tarikuw kalanni ye lakɔli la, walima k’a sababu k’u tanu ni n’u kofɔli ye jeliw fɛ, olu minnu y’an ka laadalakow tɔbɔtɔbagaw ye. Sisan demisɛnninw tɛ caman lakodɔn nin mɔgɔba ninnu ka ko la an ka jamana kɔnɔ.\n@fasokan bɛ ka ja dɔw tariku fɔ lakɔlidenw ye\nƐntɛrinɛti yaalata lakɔlisow kɔnɔ, bulɔgu bilali duguw kɔnɔ, sigidaw kunnafonidili Ɛntɛrinɛti kan, olu ye walew ye, minnu bɛ jamana yɛrɛ, a n’a seko n’a dɔnko dɔnni nɔgɔya jamana demisɛnw bolo. O de la, dugu 8 lakɔlidenw sera ka caman dɔn Wa kamisɔkɔ ka tariku kan, min sɛbɛnnen bɛ Wikipeja kan nin cogo in na : « Wa Kamisɔkɔ bɔra jeli kabilaba la, min tun ɲɛsinnen bɛ Kirina kɛlɛ ni Mali masabonda sigili ɲɛfɔli n’a matarafali ma. A ye dɔnnin ni faamuyali caman sɔrɔ Manden laadalakow n’a seko ni dɔnkow kan. » Wa Kamisɔkɔ ye laadalakow dɔnba jɔnjɔn ye, a lakodɔnnen bɛ kosɛbɛ an ka maakɔrɔbaw fɛ, nka, sisan demisɛnw tɛ fɛn dɔn a ka ko la. «Nin ye anw senɲɛ fɔlɔ ye k’a lakodɔn, k’a ka tariku lamɛn », lakɔlidenw y’o fɔ an ka yaala sen fɛ.\nƐntɛrinɛti kɛra sababu ye, nin lakɔliden ninnu sera ka Wa Kamisɔkɔ kaburu ja ye, ka tila k’a ka tariku lamɛn a yɛrɛ denkɛ Lasana fɛ, min y’a fa ka koba kɛlenw ɲɛfɔ u ye.\n« Nin Ɛntɛrinɛti kalan in an ka lakɔliw la, o kɛra sababu ɲuman ye anw ka lakɔlidenw ma u ka se k’u ka jamana dɔn ka sɔrɔ u ma bɔ u nɔ na. U bɔra sisan ka ja dɔw ye i n’a fɔ Madinɛ Fɔri Kayi (Mali seko ni dɔnko tɔbɔtɔbɔli baarada ɲɛmɔgɔso bulɔgu kan). U tun tɛ na o ye sisan k’a sababu kɛ u n’o cɛ ka jan kosɛbɛ », o kɛra lakɔlikaramɔgɔ dɔ ka faamuya ye Ɛntɛrinɛti kalan laban na.\nUNESCO Porozɛ Niger-Loire ka seko ni dɔnko tɔbɔtɔli baaraw taali ɲɛ nin sira in kan, o ye dɛmɛba ye bawo a na kɛ sababu ye an ka seko ni dɔnko cɛba minnu bɛ an ka togodaw la, olu ka lakodɔn demisɛnw fɛ, ni Ɛntɛrinɛtiko tara ba la an ka duguw kɔnɔ.\nCe contenu a été publié dans Bamanankan par fasokan, et marqué avec dɔnko, kunnafoni, Seko, togodaw, Ɛntɛrinɛti. Mettez-le en favori avec son permalien.\nUne réflexion au sujet de « Togodala lakɔlidenw ye u ka jamana lakodɔn k’a sababu kɛ Ɛntɛrinɛti yaalata ye »\nLe 16 février 2013 à 21 h 55 min , races de chiens a dit :\nracesdechiens un site pour tout savoir sur des différentes races de chiens et de Pitbulls


Bambara (bm) subword embeddings\nView Bambara subword embeddings in TensorFlow Projector\noriginal ;wikipedia afrika-kan wɛrɛw minu tɛ carinen baw ye afrikaans · akan · አማርኛ · chi-chewa · chishona · chitumbuka · ɛʋɛ · fulfulde · gĩkũyũ · هَوُسَ · ig\njagomajira ye jagofεn kofɔli ye k'a mankutu fɔ a ka dya a magotigiw ye u ka na dɔ лini a la. jagomajira kεbaa - jagomajirala - bε lakalili kε jagofεn\na dugu man bon, dugu den te tɛmɛ dugu den baa kelen kan,u'ka baara ye sɛnɛ, cago, banga balo ni môni. kalan so te ni dugula, dôgôtôrô so te ni dugula,\n1000 ▁ ; wi ki p edi a ▁afrika - kan ▁wɛrɛ w ▁minu ▁tɛ ▁ca rin en ▁baw ▁ye ▁afrika an s ▁· ▁a kan ▁· ▁ አማርኛ ▁· ▁c hi - c he wa ▁· ▁c hi sh ona ▁· ▁c hi t um bu ka ▁· ▁ ɛ ʋ ɛ ▁· ▁fu l f u l de ▁· ▁g ĩ k ũ y ũ ▁· ▁ ه َ و ُ س َ ▁· ▁i g\n▁jago ma ji ra ▁ye ▁jago f ε n ▁ko fɔ li ▁ye ▁k ' a ▁man ku tu ▁fɔ ▁a ▁ka ▁d ya ▁a ▁ma go tigi w ▁ye ▁u ▁ka ▁na ▁dɔ ▁ л ini ▁a ▁la . ▁jago ma ji ra ▁k ε baa ▁- ▁jago ma ji ra la ▁- ▁b ε ▁laka li li ▁k ε ▁jago f ε n\n▁a ▁dugu ▁man ▁bon , ▁dugu ▁den ▁te ▁tɛmɛ ▁dugu ▁den ▁ba a ▁kelen ▁kan , u ' ka ▁baara ▁ye ▁sɛnɛ , ▁ca go , ▁ban ga ▁ba lo ▁ni ▁m ô ni . ▁kalan ▁so ▁te ▁ni ▁dugu la , ▁dô gô t ôrô ▁so ▁te ▁ni ▁dugu la ,\n3000 ▁; wi ki pedia ▁afrika - kan ▁wɛrɛw ▁minu ▁tɛ ▁carin en ▁baw ▁ye ▁afrika an s ▁· ▁a kan ▁· ▁ አማርኛ ▁· ▁chi - che wa ▁· ▁chi sh ona ▁· ▁chi t um bu ka ▁· ▁ɛ ʋ ɛ ▁· ▁fu lf ul de ▁· ▁g ĩ k ũ y ũ ▁· ▁ ه َ و ُ س َ ▁· ▁i g\n▁jagomajira ▁ye ▁jago f ε n ▁ko fɔ li ▁ye ▁k ' a ▁manku tu ▁fɔ ▁a ▁ka ▁d ya ▁a ▁mago tigiw ▁ye ▁u ▁ka ▁na ▁dɔ ▁л ini ▁a ▁la . ▁jagomajira ▁k ε baa ▁- ▁jagomajira la ▁- ▁b ε ▁lakali li ▁k ε ▁jago f ε n\n▁a ▁dugu ▁man ▁bon , ▁dugu ▁den ▁te ▁tɛmɛ ▁dugu ▁den ▁baa ▁kelen ▁kan , u ' ka ▁baara ▁ye ▁sɛnɛ , ▁ca go , ▁ban ga ▁balo ▁ni ▁mô ni . ▁kalan ▁so ▁te ▁ni ▁dugula , ▁dôgô t ôrô ▁so ▁te ▁ni ▁dugula ,\n5000 ▁; wi ki pedia ▁afrika - kan ▁wɛrɛw ▁minu ▁tɛ ▁carin en ▁baw ▁ye ▁afrika an s ▁· ▁akan ▁· ▁ አማርኛ ▁· ▁chi - che wa ▁· ▁chi sh ona ▁· ▁chi tum bu ka ▁· ▁ɛ ʋ ɛ ▁· ▁fu lfulde ▁· ▁g ĩ k ũ y ũ ▁· ▁ ه َ و ُ س َ ▁· ▁i g\n▁jagomajira ▁ye ▁jagof ε n ▁ko fɔli ▁ye ▁k ' a ▁mankutu ▁fɔ ▁a ▁ka ▁d ya ▁a ▁mago tigiw ▁ye ▁u ▁ka ▁na ▁dɔ ▁л ini ▁a ▁la . ▁jagomajira ▁k ε baa ▁- ▁jagomajira la ▁- ▁b ε ▁lakali li ▁k ε ▁jagof ε n\n▁a ▁dugu ▁man ▁bon , ▁dugu ▁den ▁te ▁tɛmɛ ▁dugu ▁den ▁baa ▁kelen ▁kan , u ' ka ▁baara ▁ye ▁sɛnɛ , ▁cago , ▁banga ▁balo ▁ni ▁môni . ▁kalan ▁so ▁te ▁ni ▁dugula , ▁dôgô t ôrô ▁so ▁te ▁ni ▁dugula ,


Bulonba dolokaramɔgɔ baarakɛla ka bɔ Gunzenhausen, bɔra "jupiter" ka doloba naani kan zanwuyekalo san 1610 Ansbach dugu kɔnɔ ka kɛɲɛ ni Galile ka waati ye, nka san 1614 kɔnɔ de a ka sɔrɔ k'a ka ɲinini jaabiw gansi Mundus lovialis gafe kɔnɔ, o gansili sankɛmɛkunbɛn naanina bɛna san 2014 ma.\nFilɛkasɛbɛn jalakili min dara a la Galile fɛ ye tɔgɔ tiɲɛ se a ma a ka dɔnnibaaraw la, hali n'o ya sɔrɔ kɛmɛsi muganna daminɛ la a yira la k'a fɔ ko dalilu te jalakili in la ani k'a fɔ k'a ka kɔrɔsiliw ma siri cogo si la Itali kaw ka dɔnnibaga la. San 2014 kɔnɔ, wilikajɔ caman kɛra – kɛrɛnkɛrɛnyala Frankoni duguw kɔnɔ – walasa k'a ka dɔnnibaara kɛlenw lajɛya.\nNi dantigɛli bɔlɔlɔ sanfɛ daminɛna sanyɛlɛmaseli la san 2014. Laɲini ye ka kunnafoni sunw faraɲɔgɔkan ani "littérature secondaire" ani kɔnferansi ani Kunnafoni sugu wɛrɛw minu bɛ talikɛ Simon Marius kan, walasa – a ka se ka kɛ cogo bɛɛ la – ni kunnafoni nunu ka lasɔrɔ nɔgɔyala. Ni hakililatabaw bɛ jama wele ka ni "Portail" ɲɛci bɔ min dabɔra Simon Marius kama n'a bɛ sɔrɔ kan caman na, ani ka dɛmɛ kɛ walasa k'a lawara.


Ntɔso - Fàkan\nNtɔso bɛ Molobala galoda fɛ, o min bɛ Sikaso marabolo ni Kucala kolomi na. Ntɔso ni Molobala cɛ tɛTɛmɛ bamɛtɛrɛ 10 ɲɔgɔn kan. A ni Kucala ta ye 35 ye. Ntɔso tɛ gudɔrɔndala-dugu ye, o sababu kosɔn a lasɔrɔli ka gɛlɛn dɔɔnin. Nka a nɔgɔya sira ye i ka Bɔ Molobala fɛ ka Tɛmɛ Susula ninka sɔrɔ k'i Kùnd'a kan. Ntɔso ni Farawula, Susula ani Sogo de bɛ dàncɛ Bɔ.\nNtɔso tu tigɛbaa tɔgɔ tùn ye Màsa Tarawele ye. Donsoya de y'a Sama ka Bɔ Maade kaaba ninka Nà n'a ye yen. Nka miɲankala laada la, tɔgɔ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔw bɛ yen k'aTà den fɔlɔ la fo ka Taa Se den tannan ma. O den bɛɛ kelen-kelen n'a tɔgɔ dòn. Màsa ta Bɛnna "Dɔ" ma, o y'a To a tùn bɛ Weele "Màsa ni Dɔ" bɛɛ la. Nk'a waati laadalako fanga bònya kosɔn, "Dɔ" fɔli ye "Masa" fɔli Tunun. O de la, Dɔ ka sìgiyɔrɔ in tɔgɔ Dara a yɛrɛla ko "Dɔkan" mamara la. O kɔrɔ ye "Dɔ ka so" ye. Nka an bɛ bì min na, dɔw bɛ "Dɔ" in Fɔ ka Kɛ "Ntɔ" ye, nka a ka c'a la olu ye bamanankanfɔlaw ye. N'o tɛ halibì a bɛ Weele "Dɔkan" na miɲankaw fɛ.\nNtɔso fana tùn ye Molobala màsakɛw ka dugu marata dɔ ye lawale la. Nka a bɛ ka Mara dugutigiw fɛ i n'a fɔ dugu dɔw. Nka o dugutigiya min b'u fɛ yen o ye laadalata ye. Sugandili t'u ka dugutigiya la, wa a nacogo ye kɔrɔya-kunda ye. Ntɔso dugutigiya tɛ Bɔ kìn dɔ la ka Taa dɔ wɛrɛ la fyew. A Sinsinna kìn min na kabini lawale la a tolen bɛ o de 'bolo hali bì. Umaru Tarawele de ye yen dugutigi ye an bɛ don min na (2015).\nNtɔso bɛɛ ye kìn kelen ye. A bɛ Fɔ a ma Dɔkan walima Ntɔso. Ntɔso mɔgɔ hakɛ bɛ Taa 2003 ɲɔgɔn na. A fɛnsɛ tɛ bɛrɛ ye. Ntɔso sìgili ni bì (2015) 'cɛ, a ma b'a sìgiyɔyɔ la. O kɔrɔ ye kotomon kɔrɔ tɛ yen.\nMiɲankaw, fulaw, kɔrɔbɔrɔw, mɔsiw, bamananw, jɔnkaw ani Senufow de bɛ Ntɔso. U jàmuw ye Danbɛlɛ, Kulubali, Sanɔgo, Tarawele, Sanna, Bɛrte, Goyita ani Jòone ye. Kan naani bɛ Fɔ u fɛ yen I ko bamanankan, mɔsikan, mamara, ani kɔrɔbɔrɔkan. Nka mamara fɔbaa ka ca n'a tɔ bɛɛ ye minkɛ, o y’ukaforobakan ye.\nNtɔsokaw ye sɛnɛkɛlaw ye. U bɛ Saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ʃɔ, tiga, fini, malo, mangoro, lenburuba, lenburukumunin, sɔmɔ, bɛnɛ, tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto ani ʃù Sɛnɛ.\nU ka Daaba ni kamanmafɛn marataw ye misi, saga, bà, fàli, wùlu, sò, kami, ʃɛanitonkɔnɔ ye\nCaŋlɔhɔ, similohoo, loʃuguŋɔ, nafenama, kaʃiɲɔhɔ, wɛrɛgɛlɔhɔ, triyelɔhɔ, fɛrɛwii, namalɔhɔ, kadinɲiizɔgɔ, logohɔ, kamadurugo, nacunwakoro, faayilɔhɔ, nuwege, wegeyelɔhɔ, tinpeeɲiiʃɔrɔ, dufaragaanigoro, ninnubɛɛ ye ntɔsokaw ka laadala mɔni-kɛyɔrɔw ye. U ka mɔnikɛminɛw ye flenw ani jɔw ye. U bɛ jago misɛnninw fana Kɛ ka geseda ni donsoya, jiriʃi, jurufugan fìnisɔgɔ Fàra o kan.\nLakɔliso, musojigin-so, ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kɔlɔnŋana, kalalikɛ-mansinw, ani sɛnɛkɛmansinw b'u 'bolo ko kurako siratigɛ la.\nBaɲuman-kɛtɔn damadɔ, I n'a fɔ PGR, PACR, AVRDC, CRECOM CMDT, PGT ani AMDD ye bolodi-ɲɔgɔnmaw Kɛ Ntɔso ka ɲɛtaa kama. Wa nin tɔn ninnu ka yiriwa fànba tùn bɛ sɛnɛ yiriwali ni sɛnɛfɛnw ladonko-ɲuman ni sumanw bayɛlɛmani de kan.\nBalikukalan bɛ Ntɔso kabini 1998 sàn. Lakɔlikalan duguma-dakun fàn fɔlɔ kàlanso fana bɛ yen. Forobata dòn ,wa sàn wɔɔrɔ kalanw de bɛ Kɛ a 'kɔnɔ. U ka lakɔlikalan dabɔ ni sisan cɛ bɛ sàn 45 ɲɔgɔn Bɔ bì (2015).\nSilamɛya misiri fla bɛ Ntɔso. Sidiki Tarawele de Nàna ni silamɛdiinɛ ye 1956 waatiw la. Kerecɛnya b'ufɛ yen. O fana nali Zanbɔsko Danbɛlɛ fɛ o ni sisan cɛ bɛ Taa sàn 35 ɲɔgɔn na. An bɛ bì min na, laadala-bato lakodɔnnen tɛ Ntɔso.\nSeliw, sanyɛlɛmaw, bamanan-sangaw, denkundiw ani kɔɲɔw ye ntɔsokaw ka ɲεnajεlakow ye. U ka fɔlifɛnfɔtaw ye bala, bàra, bɔnɔ, ntama, cacaara, jenbe ani dunun ye.\nNtɔso kungo 'kɔnɔ, kɔ naani, dàla seegin, fàla fla, ani jɛ fla de bɛ yen.\n‘Kabakomayɔrɔ tɛ ntɔsokaw fɛ ko mɔgɔ bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kan.\nBlàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2017-01-23\nFogo yeko: 1147252 - Bì: 536 - Kalo in: 8842 - Лinan: 68455.\nFura Yeko: 1297 - Bì: 2 - Kalo in: 13 - Лinan: 86.


Ngbukan - Fàkan\nNgbukan ye Mali dugu ncinin dɔ ye. A bɛ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi fɛ. A bɛ galoda min na o ye Sinsinna ye nink'a kafoda Kɛ Kucala ye fana. A ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 18 ma ka Taa kɔrɔn fɛ. N'i b'a fɛ ka Taa Ngbukan, i bɛ Bɔ Kucala k'i Kùnda Naposela kan. O min bɛ Kucala ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 15 ye. N'i Bɔra yen, i bɛ Sɔrɔ k'i Kùnda Ngbukan kan. Ngbukan bɛ Sɔrɔ dugumisɛnnin wɛrɛ minnu ni ɲɔgɔn 'cɛ o dɔw ye Naposela, Bàɲa ani Karangaso ye.\nDugu tɔgɔ Dara a tutigɛbaa de la. A tɔgɔ tùn ye "Ngbuu" ye. O sababu kosɔn, "Kan" min kɔrɔ ye "So" ye Bamanankan na, o ni Ngbuu Dorogora ka Kɛ "Ngbukan" ye. O bɛ ngbuu ka so Fɔ kɔrɔko siratigɛ la. Nka tɔgɔ flanan min b'a la, n'o ye Ngorosonin ye, o Sɔrɔla kanflafɔ de fɛ. Bari a dugu in na, Mamara ni Bamanankan de bɛ Fɔ . O de la a bɛ Fɔ a ma bamanankan na ko Ngorosonin.\nKabini lawale la, Ngbukan ma Kɛ Masakɛdugu ye. Nka a Marala masakɛdugu dɔ fɛ n'o bɛ weele ko Karangaso. An bɛ bì min na, dugu in bɛ Mara laadala-dugutigi ni faama-dugutigi fla bɛɛ fɛ. Nka laadala-dugutiya in tɛ Bɔ ka yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ. A bɛɛ bɛ 'kìn kelen ka bolo kan nink'a nàcogo Kɛ kɔrɔyakunda ye. Faama-dugutigiya min bɛ u fɛ yen o kɔni bɛ Yaala wa fana, o bɛ Nà sugandili-kunda. Ngbukan Sìgira mɔgɔ min fɛ o tɔgɔ tùn ye ko Ngbuu. Ale ka baara tùn ye donsoya de ye. A Bɔra Ngbandere.\nNgbukan dugu bɛɛ bɛ Bɛn kìn fla ma. N'olu ye Sigiʃɔso ani Kangbɔ ye. A dugu mɔgɔw bɛ Taa 1100 ɲɔgɔn na. A sìgikɛnɛ man bòn kosɛbɛ. Ngbukan ma Deli ka 'sìgiyɔrɔ-yɛlɛma Kɛ.\nNgbukan sìgibaaw ye miɲankaw ye. Siya wɛrɛ tɛ yen ka Fàra u kan. A dugu in jamu dàn ye Danbɛlɛ ni Konatɛ ye. Ngbukan, mamara ni bamanankan de Fɔ. Kan min bɛ Fɔ u fla la kosɛbɛ o ye mamara ye.\nNgbukan ka baaraw la fànba ye sɛnɛ ye. O sɛnɛfɛnw na, u bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, soza ani ʃɔ de Sɛnɛ kosɛbɛ. Nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ nakɔjiriw dɔw Sɛnɛ i n'a Fɔ mangoro, lenburu ani manje. Nafɛnw bɛ Sɛnɛ yen nakɔw 'kɔnɔ fana i n'a Fɔ tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto ani ʃù. Sɛnɛ tɛmɛnen 'kɔ, numuya bɛ Kɛ yen fana. Numucɛw bɛ dàbadlaw, kòlonbɔw, ani waarobɔw Kɛ. Numumusow ka kɛta Bìnna ka Dɔgɔya dɔɔnin. Baganmara bɛ Kɛ yen kosɛbɛ. U ka bagan marata fànba ye misiw, fàliw, sagaw, bàw, wùluw ani lὲw ye. U ka kamamanfɛn marataw ye ʃɛw, kamiw, tonkɔnɔw ani jɛnɛkɔnɔw ye. Jago bɛ Kɛ yen bari, u bɛ sɛnɛfɛnw, butigifɛnw ni baganw Jago u ka mago misɛnninw kama. Ninnu bɛ tɛmɛnen 'kɔ, bololabaara wɛrɛw bɛ Kɛ i n'a Fɔ geseda, kalali, ani motodlaw. Donsoya bɛ Kɛ yen wa donso-bolodon bɛ Kɛ. Sugu bɛ Ngbukan wa a jɔdon ye Araba ye.\nNgbukan ka yiriwa siratigɛ la, musojiginso kelen bɛ yen. O tɛmɛnen 'kɔ, fɛn damadɔ fana bɛ Sɔrɔ yen i n'a Fɔ ɲɔsinmansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow, kalalikɛ-mansinw, ɲɔfolon-mansinw, nɛgɛsow ani fàliwotorow. Ngbukan ni baɲuman-kεtɔn minnu ye baara Kɛ ka Tɛmɛ ani ka Nà Se bì ma o dɔ ye CMDT ye. O ka yiriwa ɲɛsinnen bɛ fɛn minnu ma o ye kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sannifeere ani jurudon ye. Waati ni waati, a bɛ bolodaliw Kɛ ninka dugudenw Kàlan o dakun kofɔlen ninnu na walasa olu ka Se u yɛrɛ 'kɔrɔ. Dugu ni DRSPR fana Delila ka jɛɲɔgɔnya Kɛ ka Tɛmɛ. O ka yiriwa tùn ɲɛsinnen dòn dugumɔgɔw kàlanni ma baganmara ni fòrow ni sɛnɛ kɛcogo ɲuman na. MPGRM tùn ye DRSPR 'bolofara ye min ka baara tùn ɲɛsinnen bɛ o fɛn kelen ninnu ma. AMDD ka yiriwa tùn ɲɛsinnen dòn fòrokɔnɔnaw labɛnni ni sùmanʃi-ɲumanko kàlanw kɛli ma dugumɔgɔw kùn na. USAID ka baara tùn ɲɛsinnen dòn sɛnɛko ma, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, saɲɔ ni keninke sɛnɛcogo ɲuman ɲɛfɔliw dugudenw ye.\nBalikukalan bɛ Kɛ Ngbukan. O Dabɔra 1979 sàn na. Yenkaw ka lakɔlikalan Dabɔra 2000 sàn na. O ye foroba-kalanso ye. U ka kàlanso ye sànwɔɔrɔ-kalanso dɔ ye.\nNgbukan yen, laadalabatow ni bìtaw bɛɛ bɛ yen. Laadala taw la, kɔrɛ bɛ yen min batoyɔrɔ tɔgɔ ye ko kɔrɛto. O kelen bɛ yen. Dagɔrɔ bɛ yen min batoyɔrɔ bɛ Weele ko dagɔrɔto ye. O kelen bɛ yen. Nangɔ fla bɛ yen minnu batoyɔrɔ tɔgɔ ye Nangɔto ye. Kla fla bɛ yen minnu batoyɔrɔbɛ Weele ko Klagbaa. Kɔnɔ batoyɔrɔ tɔgɔ ye ko kɔnɔso n'o batoyɔrɔ kelen bɛ yen. ʃikan kelen bɛ yen. O batoyɔrɔ tɔgɔ ye ʃikan ye.\nU ka bìbatow ye silamɛya ni kerecɛnya ye. Silamɛya batoso, misiri, kelen bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna ni silamɛya ye o ye Bàba Danbɛlɛ ye. A Dònna n'a ye 1962 sàn. Kerecɛnya batoso, eglizi, kelen bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna n'o ye o tùn bɛ Weele ko Filip.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ Ngbukan olu ye seliw, sɔnniw, sangaw ani kɔɲɔw ye. A ɲɛnajɛw la, fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ olu ye bala, dunun, bàra, jenbe, cacaara, dununba, nkɔnin ani ntaman.\nA fɔlifɛn ninnu bɛ Fɔ u ka bamanan-sangaw na fana.\nNgbukan kungow 'kɔnɔ, jiboli-yɔrɔ minnu bɛ yen olu ye dàla fla ni jɛ kelen ye. Nka ‘ba tɛ yen 'fala fana tɛ yen.\nKabakomayɔrɔ ko siratigɛ la, flɛlimayɔrɔ tɛ Ngbukan.\nFogo yeko: 1146148 - Bì: 67 - Kalo in: 7738 - Лinan: 67351.\nFura Yeko: 1301 - Bì: 1 - Kalo in: 5 - Лinan: 52.


Kunnafoni lasecogo dɔgɔtɔrɔ ma (kɛnɛyabaarakɛla)\nSigida 4 Banabagatɔ furakɛcogo\nBanabagatɔ ka daamu\nDumuni nafama dunni\nFurakɛli kɛrɛnkɛrɛnnenw ka a ɲɛsin banabagatɔ gɛlɛn ma\nDɛmɛ bɛ ɲini dɔgɔtɔrɔ fɛ cogo min ani waati min na.\nBanabagatɔ ka kunnafonisɛbɛn\nSani dɔgɔtɔrɔ ka fura sɛbɛn, a ka kan ka banabagatɔ lajɛ fɔlɔ. Ni aw bɛ se, aw ye banabagatɔ lase dɔgɔtɔrɔ ma, nka ni aw tɛ se ka o kɛ, aw bɛ dɔgɔtɔrɔ wele ka na. Ni o fana tɛ se ka kɛ, aw bɛ mɔgɔ ci dɔgɔtɔrɔ ma min bɛ se ka banabagatɔ in ka bana ɲɛfɔ ka ɲɛ.Denmisɛn walima naloma mɔgɔ min hakili dafalen tɛ, aw kana o dɔ bila abada ka taa nin ci suguya ninnu ɲɛnabɔli la.\nSani aw ka mɔgɔ ci dɔgɔtɔrɔ ma walima ka a bila ka taa ladilikanw ni fura ɲini, aw ye banabagatɔ (sɛgɛsɛgɛ) ka ɲɛ ka bana in cogoya bɛɛ dɔn ani banabagatɔ in yɛrɛ ka lahala (aw ye Sigida 3 Banabagatɔ lajɛcogo lajɛ).\nSɛbɛn ɲɛ nata kɔnɔ, sɛbɛn dɔ labɛncogo bɛ yen min bɛ aw dɛmɛ ka banabagatɔ ka bana kunnafoniw sɛbɛn. O sɛbɛn misali wɛrɛw bɛ aw ka bila la nin gafe in laban na. Aw bɛ se ka o sɛbɛn dɔ tigɛ ani ka a lafa ka ɲɛ ni banabagatɔ ka bana kunnafoni bɛɛ kelen kelen dantigɛli ye.\nNi aw bɛ mɔgɔ bila ka taa dɔgɔtɔrɔ ka dɛmɛ ɲini, aw ye aw gɛlɛya waati bɛɛ ka banabagatɔ ka kunnafonisɛbɛn dɔ di a tigi ma ka taa.


Sìnsinna - Fàkan\nSìnsinna ye mali dugu dɔ ye min bɛ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi la. Mali galoda dɔ dòn fana. Sìnsinna bɛ Kucala kafoda duguw fɛ. Sìnsinna ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 1 ma. Kucala kɔ fɛ, a bɛ dugu wɛrɛw cɛ la i n'a fɔ Kanikɔ ani Лitabuguru.\nA bɛ Fɔ Sìnsinna ma fana ko ʃiʃikan. Sìnsinna bɛ Jate ka Kɛ a bamanankantɔgɔ ye. ʃiʃikan, o y'a mamaratɔgɔ ye.\nSìnsinna ma ‘màsakɛ-duguya Kԑ ka Tɛmɛ, nka a tùn bɛ Mara dugu dɔ fɛ n'o ye Kucala ye. A bìlama bɛ Mara faama-dugutigi de fɛ.\nSìnsinna mùmɛ ye kìn wolonfla ye. Olu ye Fasɔgso, Sokalaba, Numusokala, Kiniso, Ntɔgɔso, Kongalaso ani Sɛɛso ye. A mɔgɔ bɛ 4676 ɲɔgɔn Bɔ. A sìgikɛnɛ tɛ o ʃi kɛnɛba ye ten. Tomon kɔrɔ tɛ Sìnsinna.\nMiɲankaw dɔrɔn de bɛ Sìnsinna. Yen jàmuw ye Danbɛlɛ, Kulibali, kɔnɛ, sise, Jabaatԑ, ani sanɔgɔ ye. Mamara ni bamanankan fla bɛɛ bɛ Fɔ yen, nka mamara de fɔli ka ca ‘forobaya la.\nSɛnɛ ye sìnsinnakaw ka baaraw la fànba ye. O sɛnɛfɛn dɔw ye saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ani ʃɔ ye.\nSɛnɛ kɔ fɛ, nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U bɛ nakɔjiri dɔw Sɛnɛ i n'a fɔ mangoro, lenburu ani manje. Nafɛn dɔw fana bɛ Sɛnɛ yen i n'a fɔ tubabunkɔyɔ, tamati, jaba, fòronto ani ʃù.\nNumuya bɛ Kɛ Sìnsinna. U ka numuw bɛ Dàbadlaw, kòlonbɔw, bɔgɔdaga-dlaw ani segeredlaw Kɛ.\nSìnsinnakaw bɛ baganmara Kɛ. O baganw na, u bɛ misiw, fàliw, sagaw, bàw, lὲw ani wùluw Mara. Nin bagan kofɔlen ninnu kɔ fɛ, u bɛ kamamanfɛn dɔw fana Mara i n'a fɔ ʃɛw, kamiw, ani tonkɔnɔw.\nBaganmara kɔ fɛ, jago fana bɛ Kɛ Sìnsinna, bari u bɛ sɛnɛfɛnw, butigifɛnw ni baganw Jago u magow ɲɛnabɔli kama.\nNinnu bɛ tɛmɛnen 'kɔ, bololabaara bɛ Kɛ yen i n'a fɔ jiriʃi, kalali, ani motodlaw.\nSìnsinnakaw fɛ yen, donso-bolodon bɛ Kɛ.\nSìnsinna ka yiriwaliko siratigɛ la, kɛnɛyaso kelen ani musojigin-so kelen bɛ yen. Лɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow ani kalalikɛ-mansinw fana bɛ Sɔrɔ yen. Sìnsinna ni baɲuman-kεtɔn minnu jὲra ka baara Kԑ, o dɔ ye CMDT ye. O ka yiriwa ɲɛsinnen bɛ kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sanni ni feere ani juruko ma.\nBalikukalan, lakɔlikalan, madarasa bɛɛ bԑ Kɛ Sìnsinna.\nSìnsinna ka lakɔli-kalanso ye foroba ye. Dugumakalan fàn fɔlɔ ni fàn flanan bɛɛ b'a la. A dugumakalan fàn fɔlɔ kàlanso la, sànwɔɔrɔ-kàlan bε Kε yen. A fàn flanan na, sànsaba-kalan bɛ Kɛ o 'kɔnɔ.\nMadarasaso min bɛ u 'bolo o dàn ye dugumakalan fàn fɔlɔ ye sànduuru-kalan bɛ Kɛ min na.\nSilamɛya bɛ Sìnsinna. A batoso duuru bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna ni yen silamɛya ye o ye Fàcɛ ye. Silamɛya tɛmɛnen 'kɔ, laadalabato dɔw bɛ u fɛ yen. Olu la, ɲa ni kɔrɛ ani ɲamakɔrɔ b'o la. U ka ɲa batoyɔrɔ tɔgɔ ye ɲato ye. O kelen de bɛ yen. U ka kɔrɛ batoyɔrɔ tɔgɔ ye kɔrtan ye min fana kelen b'u fɛ yen.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ sìnsinnakaw fɛ yen olu ye seliw, sɔnniw, sangaw, sanyɛlɛma ani kɔɲɔw ye. Fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ a ɲɛnajɛw la olu ye bala, bàra, jenbe, bɔnɔ ani dunun ye.\nKɔ kelen ni dala sàba bɛ Sìnsinna kungo ‘kɔnɔ.\nKabakomayɔrɔ 'fɛn tɛ Sìnsinna.\nFogo yeko: 1148655 - Bì: 165 - Kalo in: 10245 - Лinan: 69858.\nFura Yeko: 1307 - Bì: 2 - Kalo in: 9 - Лinan: 62.


Wololasɔgɔsɔgɔnijɛ walima gɛnɛgɛnɛ\nBanakisɛ min bɛ sɔgɔsɔgɔninjɛ bila mɔgɔ la, o kelen de ye wololabanamisɛnni caman sababu ye, i n’a fɔ:\nA ka ca a la nin bana ninnu bɛ don mɔgɔ farikolo la dɔɔni dɔɔni ka sɔrɔ ka u basigi san caman.\nTuma dɔw, la sɔgɔsɔgɔninjɛ bɛ gɛnɛgɛnɛw juguya, a ka ca a la minnu bɛ tɔn na, kamakun ni kan cɛ kolo min bɛ yen o kɔfɛtaw walima kan yɛrɛ sanfɛ. Gɛnɛgɛnɛw bɛ bonya, ka ci ka u nɛ bɔ, ka datugu ka waati kɛ, ka tila ka ci ka nɛ bɔ tuguni. Nka a ka ca a la dimi tɛ u la.\nsɔgɔsɔgɔninjɛ banakisɛ, gɛnɛgɛnɛw woro la walima kan na\nU tɛ i n’a fɔ an ye gɛnɛgɛnɛ minnu ye gafe ɲɛ Joli juguyali taamasiɲɛw la ni olu sababu ye kungololajoli, kankɔnɔdimi walima ɲindimi ye. Tuma dɔw sɔgɔsɔgɔninjɛ taamasiɲɛ wɛrɛw bɛ kɛ banabagatɔ la (fasali, dumunikɛbaliya, wulafɛ farikalaya).\nNi joli don, bɔsili walima gɛnɛgɛnɛ min tɛka kɛnɛya, aw bɛ taa aw yɛrɛ lajɛ dɔgɔtɔrɔso la joona. Sɛgɛsɛgɛli bɛ se ka kɛ walasa ka bana kunw dɔn. Wololasɔgɔsɔgɔnijɛ ni sɔgɔsɔgɔninjɛ yɛrɛ furakɛcogo bɛɛ ye kelen ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ lajɛ). Walasa bana kana segin kɔ, aw bɛ fura ta waatijan bana kɛnɛyalen kɔfɛ. Aw bɛ dɔgɔtɔrɔ ka ladilikanw matarafa.


Bamaanna kɔ̀rɔlen - Fàkan\nI. Bamanan Buruju\nSɛbɛnnikɛla fɔlɔ minnu ye bamananw Kofɔ, olu Kɛra Es Sadi (Tarik es Sudan) ani Mahmud kati n'a mɔ̀den, o min ye Tarik E1 Fetash Sɛbɛn (1525-1670). Nìn sɛbɛnnikɛlaw fɛ, bamanan kɔrɔ de Ye min tɛ sìlamɛ ye.\nPol Narti, o ye Larabukan gafew Yὲlɛma tùbabukan na, gafe minnu tɔgɔ ye «Walata ni Nɛma maanaw ». Walata maanaw bɛ kùnnafoni d'an ma Màsasiw kan. Segu maanaw b'a Jìra ko Segu sìgibaga fɔlɔw tùn Ye bosow de ye. O ‘kɔ, sòninkew Nàna sànkɛmɛ 11nan ‘kɔnɔ. Sànkɛmɛ 12nan na, màninkaw y'u Dyagoyasigi jàmana kan. O ‘kɔ de, wòrodugu bamanaw Nàna (Toron Wasulunkaw). ‘Màa man kan kà nìn kuma nìnnu Mìnɛ ni barika ye; nkà Delafɔsi (dɔnnikɛla dɔ dòn) dalen B'o de la.\nDelafɔsi hakili la bamananw bɛ Bɔ Wasulun de, Wòjɛnɛ ni Sikaso ‘cɛ. Ale b'a Miiri ko Bamananw sìgiyɔrɔ fɔlɔ tùn Ye Manden kɔrɔ wòrodugu n'a kɔrɔn ‘cɛ. Mànden màsakɛw ka kὲlɛ fɔlɔw ye màninkaw Sìgi Jòliba kininfɛbolo kan. O Kɛra sànkɛmɛ 13nan na. O de ye bamananw Wajibiya kà Taa Sìgi Bawulen ni Bagwe kὲɲɛkayànfan fɛ, Toron jàmana kan. U tùn sɔ̀nnen Tɛ sìlamɛya ma, u tɛ nà Sɔ̀n ‘fana màninkaw ka fànga ma bawò o màsakɛ tùn Ye sìlamɛ ye. O de kosɔ̀n, u y'a Fɔ u ma ko « Bàn ma na », màa min Bànna a matigi la.\nSìgiyɔrɔyɛlɛma in da Mìnɛna Sɔ̀mɔnɔw de fɛ. Sànkɛmɛ 13 nan ye Sɔ̀mɔnɔw Sɔ̀rɔ Kùlukɔrɔ. Cikɛlaw ka sìgiyɔrɔyɛlɛma Kɛra sànkɛmɛ 13nan n'a 17nan ni ɲɔgɔn ‘cɛ. Kàlajan Kùlubali sìgili Segu kὲrɛ fɛ, o Kɛr’o yὲlɛmali in de ‘sen fɛ.\nBamananw Sìgira k'a Tà Segu fo Jὲnɛ. Kàbini 1754 sàn, Bamananw ka sìgiyɔrɔyɛlɛma ye sira wɛrɛ Tà : u y'u Лɛsin tlèbin ma. I b'a Sɔ̀rɔ Baramangolo ni Лaan-golo tùn ye tlebin sira Mìnɛ tɔ̀w ‘ɲɛ.\nRafenel ma Sɔ̀n Delafɔsi ka fɔta ma. Ale ka jàte la, Segu sìgibaa fɔlɔw tùn Ye Bosow de ye. Bamananw Nàna Fàr'u kan ; u Bɔra Wòrodugu ni kɔrɔn ‘cɛ, cikɛlaw tùn dòn. U nàwaati ni Soninkew nàtuma Bὲnna, olu Bɔra kὲɲɛka fɛ de, jàgokɛlaw tùn dòn. Soninkew tùn ko ɲɛnabɔlen kà Tὲmɛ sìgibaa tɔ̀w ta kan. O de y'a To olu ye fànga Tà kà jàmana kow Лɛnabɔ. Sɔ̀mɔnɔw Nàna o ‘kɔ kà jàmana dɔ Sìgi Kùlukɔrɔ. O jàmana sìgili ni Fulaw kà Taama tɛ ɲɔgɔn ‘ɲɛ sira la ; Fulaw kà Taama laban Kɛra Segu jàmana ni Kàrata jàmana sìgili ye. Segu kùlubaliw Bɔra Baramangolo de la.\nKàlajan Sìgira fànga na 1652 sàn fo 1682 sàn. Ale tùn y'i Sìgi Màrakaduguba, o tùn Bɛ Segu ni Woyojigin ‘cɛ.\nKàlajan Kùlubali n'a ka màaw Bɔra Jὲnɛ kà Nà Sìgi Sɔ̀mɔnɔw ni màrakaw ni mulaw ‘cɛ la k'i yὲrɛ Kɛ olu ka fàama ye. Kàlajan Tlala kà kὲrɛfɛduguw Kὲlɛ k'olu Màra. A Kɛra jàmanatigi ye.\nDanfasari Bɔra Màrakaduguba 1682 sàn bawo a balimakɛ Nɔntɛnɛn tùn ye fànga Tà yèn. Danfasari Taar'i Sìgi Segukɔrɔ k'a yὲrɛmajamana Kɛ yèn.\nSuma min ye Danfasari denkɛ ye, o ye fànga Tà1697 sàn fo 1712 sàn. Ale Sera k'a ka fànga Sìgi Bamanandugu bɛɛ kan, dùgu minnu tùn Bɛ Segu ni Baraweli ni Garo lamini ‘kɔnɔ.\nII. Fàama tὲmɛnenw\n1.) Kulubaliw, dɔw Ko kundabaliw\nMàmari Kulubali: o ye fànga Tà 1712 sàn fo 1755 sàn. Segu jàmana basigili Bɔra ale de la, bawo Kalajan ka màra ma ʃì Sɔ̀rɔ. Kabini sàn kὲmɛ 17nan na, Bamananw ni Fulaw Лaamina (fula minnu Bɔra kɔrɔn na). Màmari ka fànga daminɛ (1712 sàn fo 1725 sàn).\nMàmari ye Fàsinɛ den ye ; balimakɛ kelen de tùn b'a fɛ ko Seriblen, a balimamuso tɔgɔ ko Sànaba. Ale de Furula Wàsa Jàra ma o min tùn Ye Dina dùgu màsa ye. Màmari funangɛma tùn Ye u ka flantɔn kuntigi ye, o de ‘kan ma u y'a tɔgɔ Da ko Bitɔn, dɔw Ko Tìgitɔn. Bitɔn ba tùn bɛ dlɔ̀ Tobi tɔndenw ye. Bɛnbaliya dɔ ‘sen fɛ, tɔn tlala flà ye. Duwa fàama denw ye Kasun k'u ɲɛmaa ye. Tɔn flaw Labanna kà Se ɲɔgɔn ma, k'a Kɛ kὲlɛ yὲrɛ ye. Duwa fàama y'a denkɛ ka màaw Dὲmɛ kὲlɛ la. Bitɔn ‘fana nìmaakɛ y'a Dὲmɛ ani Jàrakaw. A ye Duwa Mìnɛ kà denmisɛnw Dòn diya-goya la a ka tɔn na. Màmari tlala kà Duguna ni Banankɔrɔ Mìnɛ.\nKɔnkaw ni Duwakaw kὲlɛli\nDugunakaw ni Banankɔrɔkaw ye wele Blà kà Taa Sheku ma, o min ye kɔn fàama ye. Sheku Nàna Segu Mìnɛ ko ‘maa tɛ Bɔ ; Màmari ni fulaw y'a Gɛn (o tùma na Fulaw tùn bɛ fuladugu kὲlɛ la). Sheku y'i ‘kàn Da manden kan nk'a Gɛnna yèn ‘fana.\nKɔn fàama ka kὲlɛ bannen ‘kɔ, Màmari n'a nìmaakɛ Kὲlɛla bawò Màmari tùn y'i Bàn ko a t'a ka kὲlɛdenw Sègin a ma. Màmari y'olu k'a yὲrɛ ta ye. O tὲmɛnnen ‘kɔ, a y'a denkɛ Baydi Blà kà Taa Kirango kὲlɛ, nkà o ma Dy'a la. Mari y'a ka kɛlɛbolo Лɛnabɔ.\nA ye cὲ 1000 Лini Segu Fulaw fɛ, k'a denkɛ Dikoro Blà Samakɛ cὲ 6.000 ‘kun na, kà cὲ 12.000 di Kaɲuba ɲaman ma. U ye Kirango daw Mìnɛ, kirango Bìnn'u tɛgɛ ‘kɔnɔ. Mamadi Bwàrɛ min tùn Ye Kirango fàama ye, ni Soninke tùn dòn, o Fàar'u fɛ. u ye jɔ̀n 1600 Sɔ̀rɔ. Kɔn fàama Sèginna kà n'i Da Segu ‘da la. Sɔ̀mɔnɔ Cɛrolakaw ye fàama Dὲmɛ kὲlɛ la. U Nàna ni didenw ye, kà kɔnkaw Gɛn.\nKàfo 40 de tùn Bɛ Màmari ka fànga ‘kɔnɔ, k'a Tà Kirango fo Dina. Kàfo nìnnu bɛɛ tùn Y'u danma ‘kàfo ye ; Màmari y'u bɛɛ Fàra ɲɔgɔn kan a ka fànga ‘kɔnɔ.\nSùnsana kὲlɛ (1753 sàn fo 1754)\nMùruja Лaminakaw tùn ye Bitɔn wele a ka n'u Dὲmɛ kà Sùnsana màsasiw kὲlɛ. Sùnsana fàama tùn Ye Fulakɔrɔ ye. Ale de ye Basana Sonya, Segu màsakɛ denmuso ; a tùn Taatɔ bɛ a cὲ bara (Sànabama-Mari) o tùn Ye Màmari ka kὲlɛkuntigi dɔ ye.\nTlèma daminɛ na, 1753 sàn, Bitɔn n'a ka cὲ 40.000 Nàna Sunsana Lamini k'u Jɔ̀. U ye kalo 12 de Kɛ kὲlɛ la, Bitɔɔn laban Sera Sunsana na.\nBitɔn ka fànga laban (1754 sàn-1755)\nBitɔn kɛlen kà Sunsana Mìnɛ ninka Fulakɔrɔ Fàa, Kulubaliw ka fànga ma ‘ɲɛ Sɔ̀rɔ kà Tὲmɛn o kan. Nὲgɛ dɔ tùn ye Bitɔn sɔ̀gɔ a sèn na; o nὲgɛ baàga de Kɛra bàna ye fo k'a Fàa.\nDekɔrɔ ka fànga (1755 sàn fo 1751san).\nAle de tùn Ye Bitɔn denkɛ kɔrɔba ye. A tɔgɔ in Sɔ̀rɔla o de fɛ. Denkɔrɔ ye fànga Tà k'a Sɔ̀rɔ jàmana Bònyana k'a barika Bitɔn fɛ. O ye Denkɔrɔ Kafa k'a Kɛ màa nijugu ye. A ye tàtakogo dɔ Jɔ̀ Segu kà funankɛ màa 60 Dòn o tàtakogo ju kɔrɔ kà npogotiginin 60 ‘fana don kogo yὲrɛ la.\nDenkɔrɔ a kɛlen fàama ye, a ye Ŋolo Jàra denw to Kὲlɛ dɔ la kà Лamina Cì bɔgɔbɔgɔ. Fadenkɛlɛ diyalen Mɔnsɔn na, a ye ‘màa Ci kà Taa Dese Kɔrɔ ma k'a ka ‘fɛn kelen Sugandi nìn fɛnw na ; sanu daba, garan ani kàrafe.\nN'a ye sanu daba Sugandi, o kɔrɔ Ye K'a bɛ kὲlɛ dabila, k'i Лɛsin sὲnɛ ma. N'a ye garan Sugandi, o kɔrɔ Ye K'a Sɔ̀nna Segu fàama ye.\nN'a ye kàrafe Sugandi, o kɔrɔ Ye kὲlɛ ye. Dese kɔrɔ ye kàrafe de Sugandi. O de la sa, Mɔnsɔn y'i ‘kun Da Gemu kan. Kὲlɛ ma Dya Dese kɔrɔ la, o ye dùgu Bla kà t'i Dògo Tàngo-Tango Jafunu kuluw la. O Kɛra 1896 sàn na. Segu fàama y'a Gɛn kà Dɔ yèn, kà Taa daga Sìg'a ‘da la Gidimaka, Galanbu jàmana kɔrɔnyànfan fɛ. Daga in Mɛnna ‘sen na ; Mɔnsɔn ye sùman Лini ali fɛ, Ulad Nbarɛkiw ka fàama. Kɔngɔ tùn bɛ Mɔnsɔn ka màaw la, Ali y'i Bàn kà sùman D'a ma. Mɔnsɔn wulila n'a ka màaw ye k'u kùnda Jàra kan, Jawaraw ka fàamadugu. Mɔnsɔn Taalen ‘kɔ, Desekɔrɔ Sèginna Kàrata kà tT'i Sìgi Joka. Gemu kɔni Kɛra tomon ye.\nDesekɔrɔ ye jɔ̀n 2.500 Mìnɛ yèn julaw la k'olu Kɛ kɛlɛdenw ye. 1796 sàn, Bundu Almami tùn ye Yelemanɛ Kὲlɛ k'a nàfolo bɛɛ Cὲ. Desekɔrɔ y'i Лɛsin Khaso ma kà dùgu 3 Mìnɛ yèn. A Sàra sira la a Taatɔ Jàra.\nMùsokura Bɔ (1799 sàn fo 11808 sàn).\nK'a To fànga na, Khaso kow bɛɛ tùn ɲaaminen dòn. Dɛnba Sega salen, a denw tùn B'a fɛ kà jàmana Tla. U ma Se, nkà u ye Khaso fànga Yɔ̀gɔ-yɔgɔ. Dɛnba Musakɔy fàgalen a balimaw fɛ, o ye jàmana tɔ̀ Лaami kà T'a fɛ. Kunba Sisa Friye min tùn Ye Sero fàama ye, o y'a Лini Mùsokura Bɔ fɛ a ka kow Лɛnabɔ Khaso ‘kɔnɔ.\nMàsasikɛ ye Koɲakari Mìnɛ kà Khasonkaw Лɔ̀ni kà Taa Senegali ba numanfɛbolo kan. A y'a ka sofakuntigi dɔ Sìgi fànga na Koɲakari,\nFadigi kɔni (1807 sàn). Khasonkaw Taar'u Sìgi Futa toro ani Bundu.\nMusokura Bɔ ni Bundu fàama Jὲra kà Futa toro Alimami Kὲlɛ; o tɔgɔ tùn Ye ko Abdel Kadɛri. Ale Fàara 1807 sàn na Bundu Alimami fɛ. Bundu Alimami tɔgɔ ko Amadi Isata. Musokura Bɔ y'a Kɛ i ko o ma Dy'a ye. A ye disɔngɔ Bìn Bundukaw kan, u k'o Sàra sanu na sàn o sàn, sanu min bɛ Se kà Abdɛl Kadɛr kunkoloflen Fa.\nTegenkɔrɔ (1808 sàn fo 1811 sàn).\nKagorow Labanna kà Sɔ̀n ale ye. Kagorow tùn B'u ‘dan ma jàmana de kan (dɔw ko kakɔlow); u tùn ma fànga wɛrɛ si ye. Tegenkɔrɔ ye kàkɔlɔw Kὲlɛ kà Se u la. U ka fàama Banjugu Magasa Sɔ̀nna a ye. o kɔ fɛ de Tegenkɔrɔ ye Banbugu Kὲlɛ k'o Tiɲɛ.\nSakhaba (1811 sàn fo 1815 sàn)\nAle y'a ka fanda sàn naani Kɛ Bɛlɛdugu ni Birgo ani Manden kὲlɛ la. A ka kὲlɛ ma Se Khaso ni Bundu ma. Fadigi ye Khaso Bɔ Kàrata màra ‘kɔnɔ k'ale de To fànga na.\nBɔ̀jan Moriba (1815 sàn fo 1832)\nMàsasi fànga daraja ma Tὲmɛn hakɛ min kan, o Kɛra Bɔjan Moriba tlè ye. ale Bɔra Joka kà T'i Sìgi Yèlimanɛ , Tlèbin fɛ. a tùn B'a fɛ kà Fadigi ka yὲrɛmahɔrɔnya da Blà, nk'a Tlala k'a To yèn bawo Fadigi ye ‘jɔn ye.\nA ye Gemuka dɔ Blà kà Taa Kɔɲakari Kὲlɛ ; Fula Musa Kɔ̀ni. O Dònna Koɲakari su fɛ kà Taa Fadigi Sɔ̀rɔ sùnaa na k'a Mìnɛ. Fula Musa Ko a ma ko ‘fɛn tɛ Kɛ a la na y'a Fɔ a ka kὲlɛdenw ye u kànna kὲlɛ Kɛ. Fadigi y'o Fɔ a ka cὲw ye ; u Taara n'a ye Yèlimanɛ. Bɔjan y'a to a kà Taa Sìgi a somaw bara. Khaso minɛna ten de 1815 sàn na.\nBundu Almami y'I ban kà disɔngɔ Bɔ; disɔngɔ dun Sìgira sen kan kabini Musa Kurabɔ tile la.\nKàrata: bamanan màsasiw ka jàmana\nBamanan màsasiw buruju (Лɔrɔn baabu ‘ɲuman na).\nЛɔn ŋolo ni Barama ŋolo, olu Bɔra Banin bada la kà Nà Sìgi Segu. U ye jàgo Kɛ ; o Dyar'u la. Лɔn denkɛ fɔlɔ tɔgɔ ko Sunsan ; o Ye dùgu dɔ Sìgi Muruja fàn fɛ 1639 sàn. Sunsan ye denkɛ kelen Sɔ̀rɔ ko Màsa ; o de ye cikɛ Yiriwa a ka dùgu denw fɛ. Màsa ye denkɛ 67 Sɔ̀rɔ kà den muso 76 Sɔ̀rɔ ; u bɛɛ ‘cὲ ka ɲi. Màsa tùn t'a den Di ‘màa ma k'i ye ‘fɛntigi ye ; o de kosɔn màaw Kɛr’a fɛ, maaw Sɔ̀nn'a ye. A denw ‘fana ma Furu kà Taa yɔrɔ jan na. A ye kὲlɛ caman Kɛ kà kɛrɛfɛdugu caman Fàra a ka fànga kan. Cikɛ ni kὲlɛkɛ y'a ka màaw Caya.\nO tùn ye Màsa den dɔ ye. O Sìgira fànga na a fà ‘kɔ. Kὲlɛcɛ farin tùn dòn, dabaŋana tùn dòn ‘fana. Sunsana dùgu yiriwali kɔniya Dòna Bitɔn na.\nO ‘fana tùn Ye Màsa den dɔ ye; ale de ye Segu fàama denmuso Sonya k'o Kɛ a mùso ye. A ko Bitɔn ma: ‘'n'i ma Jɛn i denmuso furufɛn ‘kɔ, n b'o D'i ma mugu ni kìsɛ la''. Kὲlɛ Wulila; Bitɔn ye kalo 12 Kɛ yànn'a ka Se Sunsanna la. Bitɔn ye Sunsanna màsasiw bɛɛ Fàa fo cɛnin 7 ni npogotigi kelen. O Kɛra 1754 sàn na.\nMàsasiw ka fanga\nSusanna mìnɛnen ‘kɔ, Seyi Bamanan ye jàmana Blà ale ni Fulakɔrɔ ka màa tɔ̀w.\nU Taara Jangerte; yèn fàama y'u Bìsimila kà cikɛbugu dɔ Di u ma. Màsasiw y'u ta Kɛ kὲrɛfɛdugu kɛlɛlɛli ye. Seyi Bamanan ka fànga Daminɛna 1754 sàn kà Ban 1758 sàn na. màsa den dòn ‘fana.\nDese bado (1758 sàn fo 1761 sàn)\nAle de Sìgira Seyi Bamanan nɔ̀ na. Sìgiyɔrɔ kelen ma Kɛ ale ‘bolo. A ye dùgu 300 Mìnɛ sàn 3 ‘kɔnɔ, Bakhumu jàmana kan ani Bonko ni Banbuku. Khaso fàama tùn Ye Dɛnba Sega ye ; o tùn sìgilen bɛ Koɲakari. Dese Bado ye Khaso Kὲlɛ k'o de To fànga na. Mori dɔ tùn y'a Fɔ Ko a tɛ Se Khaso la abada; ko màsasiw tɛ Se kà Khaso Mìnɛ. O Fɔra Dese Babo ye.\nKὲlɛ dɔ ‘sen fɛ, Khasokaw y'a Mìnɛ k'a Di fàama denw ma, olu y'a Fàa.\nSìra Bɔ (1761 sàn fo 1788 sàn).\nAle ma Kɛ kɔrɔkɛ ‘ɲɔgɔn ye bawo a Sìgira dùgu kelen de la ; o dùgu tɔgɔ ko Gemu. A ye Khaso kὲlɛ, kà Bakhunu Mìnɛ ani kà Bὲlɛdugu Tla. O waati la, Ŋolo Jàra de tùn Ye Segu fàama ye. Sìra Bɔ ye Gidume kàfo Mìnɛ Yèlemanɛ fàn fɛ ; o tùn Ye Soninke ye. A ye Fuladugu Kὲlɛkà Bìn Kìta kan. Màsasiw y'u ‘sèn Dòn Jawaraw ni ɲɔgɔncɛkὲlɛ la, Jàra jàmana kan. Kὲlɛ tùn bɛ Dabɔw ni Sogonɛw de ‘cɛ. Sìra Bɔ ye Sogonɛw Dὲmɛ kà Dabɔw Kὲlɛ. Dabɔw ‘fana tùn dὲmɛnen Bɛ ulad Nbarɛkiw fɛ. Màsasiw ye Jangirte Mìnɛ k'o fàama Fàa : o tùn Ye Dabɔ dɔ ye. Kὲlɛ goyalen Dabɔw la, olu Taar'u Dògo Segujàmana kan, Bakhunu, Bundu ani Futa jàmana kan. Sìra Bɔ de Kɛra Kàrata Masasijamana sìgibaa ye. Kàrata fàamadugu tùn ye Gemu ye.\nDesekɔrɔ (1788 sàn fo 1799)\nAle Sìgira Sìra Bɔ nɔ̀ na Gemu, Kingi jàmana kan. Desekɔrɔ tùn Mìnɛna ‘jɔ̀n ye Màmari Kulubali fɛ 1754 sàn na. A y'a ka denmisɛnya Kɛ jɔ̀nya na Лamina. A Sera kà Bòli k'a dɔgɔkɛ Sɛgɛrɛ Gemu.\nLàji Umaru ye Màsasiw Blà kà kὲlɛbolo flà ni ɲɔgɔn ‘cɛ. Màsasiw Bòlila; Làji Umaru Sèginna kà ba Tìgɛ Kayi wòyoyɛlɛn fɛ kà Taa Koɲakari Mìnɛ. Yènkaw yὲrɛ tùn ye dùgu Blà. A y'i Лɛsin Sero ma kà Surakaw Kὲlɛ sìɲɛ flà. A Taara Se Yèlimanɛ ‘da la, kà yèn Bamananw Kὲlɛ sìɲɛ flà, kà Tàngo ni Joka Mìnɛ. 1854 sàn na, Kanja min Ye màsasifàama ye, o Sɔ̀nna Làji Umaru ye. Jawaraw kùntigi Kàrunga ‘fana Sɔ̀nna Làji Umaru ye. Kingi Fulaw ɲɛmaa Kabinɛ, o Sɔ̀nna Làji Umaru ye. Kàkɔlɔw kùntigi Mawunde, o Sɔ̀nna Làji Umaru ye.\nLàji Umaru donnen Лɔrɔn, Bamananw Nàn'u da Tugu k'u tɛ Bɔ. U ye tlè 15 Kɛ kὲlɛ la. Làji Umaru ye dùgukɔnɔbamananw Fàa. Làji Umaru ka kὲlɛkuntigi dɔ, Alfa Umaru Bwala, o tùn koronnen Bɛ Segekɔrɔ màsasiw fɛ (Kolomina). A Sera k'i yὲrɛ Bɔ nkà a ka cὲ ‘caman Sàra kὲlɛ ‘sen fɛ. Làji Umaru Taar'a nɔ̀ fɛ, nk'a Tununa Sahelikungo ‘kɔnɔ. a Dònna Лɔrɔn kà Màmari kanjan Fàa. Karunga ye Jawaraw Lamuruti. Banbibero kὲlɛ Dyar'u la. Nk'a Dann'o kelen ma ; Futankew y'u Yɛrɛkɛ. U ye sàn 3 Kɛ Kàrata kὲlɛla : 1854 sàn fo 1856 sàn na.\nKàrata Kɛra màsasiw ta ye k'a Tà 1754 sàn fo 1854 sàn. Nkà Soninkew de tùn ka ca Kàrata.1909 sàn na, u tùn Ye màa 84.000 ye, Fulaw tùn Ye màa 33.000 ye, Bamananw tùn ye màa 31.000, Kàkɔlɔw tùn Ye màa 2.700 ye, Surakaw Ye màa 6.000 ye.\nMàsasi fàama minnu Nàna Màmari Kanjan ‘kɔ, olu ma Kɛ fàama ye fàamatɔgɔ ‘kɔ. Dama, Alahi, Moriba, Gosi, olu tùn Bɛ o fàamaw la 1891 sàn fo 1908 sàn. Tinkoro y'a ka fànga da Mìnɛ 1908 sàn de la.\nDan Fasari ; sàn 1682\nSuma, dan Fasari denkɛ ; sàn 1697 do sàn 1712. Màmari Kùlubali ; Fa Sinɛ denkɛ; sàn 1712 fo sàn 1755. Denkɔrɔ (1755 fo 1757). Bakari (Denkɔrɔ dɔgɔkɛ) ; dɔw ko Ali.\nTɔn Masa (… Fo 1760). Kaɲuba Лuman (1760-1763). Kafajugu (1763-1766).\nЛolo Jara (1766-1790).\nŊòlo Jàra denw\nЛànankɔrɔ Ye Segukɔrɔ fàama ye. Ncì Ye Bamadugu fàama ye. Jakiti Ye Kerango fàama ye.\nMàmuru Ye Segu Sikɔrɔ fàama ye. Mɔ̀nsɔn Jàra (1790-1808).\nDaa Jàra (1808-1827): dɔw kK'a ma ko Tɔn kɔmɔ. Cὲfolo (1827-1839) : Daa dɔgɔkɛ dòn.\nЛɛnɛnba (1839-1841). Kerango Be (1841-1849). Naloma Nkuman (1849-1851).\nMàsala Dὲnba (1851-1854). Tòrokɔrɔ Mari (1854-1856). Ali Jàra (1856-1861).\nKàrata Màsasi fàamaw\nSèyi Bamanan (1754-1758), Masa den don. Dese Babɔ (1758-1761); Sèyi Bamanan balimakɛ dòn. Sìra Bɔ (1761-1788); o ‘fana Ye Sèyi Bamanan denkɛ dɔ ye.\nDesekɔrɔ (1788-1799) ; o ‘fana Ye Sèyi Bamanan denkɛ dɔ ye. Musu Kurabɔ (1799-1808); Sìra Bɔ denkɛ dòn. Tegenkɔrɔ (1808-1811); Sìra Bɔ denkɛ Y'o ‘fana ye.\nSakhaba (1811-1815) ; Sìra Bɔ denkɛ Y'o ‘fana ye. Bɔjan Moriba (1815-1832) ; Dese Babo denkɛ dòn. Garan (1832-1843); Desekɔrɔ balimaden dòn. Màmari Kanjan (1843-1854) ; Desekɔrɔ balima den.\nBunu Almami Dònna n'a ka kὲlɛdenw ye Kàrata. Bɔjan Moriba ma Tùgu a nɔ̀ fɛ ; a ‘fana Dònna Bundu n'a ka kὲlɛdenw ye fo kà Taa Se Bulebane, Almami Amadi Isata ka dùgu. Bɔjan ka màaw ka ca; Gidimaka fàama ‘fana ye kὲlɛbolo D'a ma. Kὲlɛ ma Dya Amadi Isata la. Mɔnsɔn Jàra ye Dese Kùlubali Kὲlɛ; folo ‘fana ye Bɔjan Moriba Kὲlɛ. U ye tlè ‘caman Kɛ kὲlɛ la Tàngo dùgu ‘da la, o min kὲlɛtigiya tùn Bɛ Sanbablen ‘bolo, fàama balimakɛ.\nBɔjan Moriba n'a ka cὲw ye Kàrata Blà k'u Лɛsin Kamɛra ma. U Taara ni kàbila biliw y'u ‘bolo. Segu kὲlɛbolo Dònna Kàrata ‘kɔnɔ fo kà Se Yèlimanɛ. Nkà kɔngɔ y'u Gɛn ; u ye dùguw Jèni u Sègintɔ u bara.\nGaran (1832 sàn fo 1843 sàn)\nAle de Sìgira Bɔjan Moriba nɔ̀ na. Maasina Fulaw ka kὲlɛ daminɛnen, Segu fàama ni màsasi fàama y'u bolo Di ɲɔgɔn ma yaasa u bɛ Se kà Fulaw ka kὲlɛ Kùnbɛn cogo min na.\nK'a Tà 1835 sàn na fo 1840 sàn Shɛku Amadu ye Maasina Mìnɛ ani Jὲnɛ ni Tumutu. Лɛnɛnba ni Kerango Be de ye Bὲn Лini màsasiw fɛ (Garan ni Màmadi Kanjan).\nKà Garan to fànga na, Jawaraw y'u Bàn kà disɔngɔ Bɔ. U dun tùn bɛ disɔngɔ Bɔ kàbini 1777 sàn. Garan n'u ka ciden kὲlen kà ɲɔgɔn ye, a y'a da sàgo F'u ma; ko:\n‘Kuma tɛ ne ni màrakaw ‘cɛ.\nAnw tɛ màrakaw ye.\nMùn na a dun b'u ka kan Fɔ ?\nAnw bɛ màrakakan Fɔ kὲlɛ dɔrɔn de ‘sen fɛ.\nO fɔlen minkɛ, Garan ye nὲgɛ Dòn u la ; Jàmanaw Sɔ̀nn'a ye.\nMàmadi Kanjan (1843 sàn fo 1854 sàn)\nAle ye fànga Tà 1843 sàn; a Bɔra Yèlimanɛ kà Taa Kayi. Sàn sàba o ‘kɔ, a ye Sɔgɔnɛw wajibi kà Лɔrɔn Blà, a yὲrɛ y'i Sìgi yèn, kà Лɔrɔn Kɛ fàamadugu ye.\nJawaraw y'u Sìgi Лɔrɔn da fɛ dùgu naani na, kà tàtakogo Kɛ o dùgu kelen-kelen bɛɛ la.\n1847, Màmadi denkɛ. Ye Sɔgɔnɛkuntigi den Fàa. Kὲlɛ wulila u ni ɲɔgɔn ‘cɛ fo 1854 sàn. Koɲakari dùgutigi Fajo Kuman'u ni ɲɔgɔn ‘cɛ kà Dɛsɛ. Kὲlɛ ma Dya Jawaraw la. Màmadi Kanjan tùn B'a fɛ kà Taa Fajo ‘fana Kὲlɛ koɲakari ; nkà a ma o Màsɔrɔ.\nMàsasiw ka kὲlɛbolo\nN'i y'i Jɔ̀ k'i bɛ màsasiw ka kɛlɛbolo tὲmɛntɔ Lajɛ, i bɛ tlè kelen Kɛ i jɔlen k’a Sɔ̀rɔ u ma Ban ‘tὲmɛn na. Kὲlɛbolo tlaalen dòn kuluw ye; kulu kelen-kelen bɛɛ bɛ cὲ 30 ‘ɲɔgɔn Bɔ. O kulu kelen-kelen bɛɛ n'a ‘kùntigi: o Bɛ sò kan, an'a ka jèlikɛ n'a ka nùmu. Kὲlɛden tɔ̀w B'u ‘sèn na, u ka mìnɛnw dalen B'u ‘kùn. Kὲlɛbolo Ye naani ye : a fɔlɔ ye sòfaw ye ; ‘ci wɛrɛ T'olu la kὲlɛ ‘kɔ. Olu Bɛ ɲɛ fɛ. A flanan Ye jɔ̀nw ye (du kɔnɔjɔ̀nw), olu Bɛ numan fɛ. A sabanan ye fòrobajɔnw (jɔ̀n fèeretaw ni jɔ̀n sànnenw). Olu Bɛ kinin fɛ. A naaninan Ye jɔ̀n kɔrɔw ye; olu de Ye jɔ̀nkɔrɔbolo ye.\nMàsasiw ni hɔrɔn tɔ̀w Bɛ sò kan bolofara naani ye. Olu de Ye kὲlɛtigi ni kùntigi dankanw ye. Kὲlɛbolo bɛɛ lajɛlen ɲɛmaaya Bɛ fàama yὲrɛ ‘bolo walim'a balima dɔ.\nMàsasiw ni Làji Umaru ka kὲlɛ\nMàmari Kanjan Tlala Jawaraw kὲlɛli la dɔrɔn, Làji Umaru ka ciden Nàn'a ‘yɔrɔ. Cikan tùn tɛ dɔwɛrɛ ye ko Màmari ka Tubi kà Kɛ Sìlamɛ ye. O kuma ma Kùn bamanankɛ fɛ. A ye ciden Mìnɛ k'o Fàa. Làji Umaru tùn Bɛ Farabana. O Bɛ Jonbolo fɛ (Khaso ni Kɛɲɛka ‘cɛ). A ka kὲlɛbolo Tὲmɛnna kùlu ni ba ‘cɛ. Gindo Saganɔgɔ tùn sìgilen Bɛ yèn de. U Tὲmɛnna Tanbukano ‘fana fɛ.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 27-38\nBlàdon : 2020-07-13 Yɛlɛmako laban : 2020-07-20\nFogo yeko: 1146302 - Bì: 221 - Kalo in: 7892 - Лinan: 67505.\nFura Yeko: 1037 - Bì: 1 - Kalo in: 21 - Лinan: 159.


Sigida 15 Wololabanaw\nBanajugu ni muluku caman sababu bɛ bɔ npɛrɛ ka kinni na. Nka ni a samana ka bɔ ka ɲɛ lɛri dama dɔrɔn a ka kinni kɔfɛ, o bɛ ni gɛlɛyaw bali. Ni aw bɔra yɔrɔ la npɛrɛ ka ca yɔrɔ min na, aw bɛ aw fari fan bɛɛ lajɛ ka ɲɛ.\nNi aw bɛna npɛrɛ sama ka bɔ aw fari la, aw bɛ a kɛ cogo bɛɛ la a kungolo kana to aw sogo la, barisa o bɛ se ka kɛ banamisɛnni dɔ sababu ye. Aw kana npɛrɛ sama cogosi la ka bɔ. Walasa a kungolo kana to farisogo la:\nNi aw bɛ npɛrɛ bɔ, aw bɛ a bɔ ni pɛnsi ye. Aw bɛ pɛnsi kɛ ka minɛ fo a da yɔrɔ, ka sɔrɔ ka a sama. (Aw kana a kɔnɔbara bisi cogosi la). Aw bɛ a minɛ ka ɲɛ ka tila ka a sama dɔɔni dɔɔni.\nNi aw ye a bɔ, aw kana a ta aw bolo la. Ni aw bɛ a fɛ ka a faga, aw bɛ se ka a bila tasuma na, aw bɛ se ka alimɛti mɛnɛ ka o da a la walima aw bɛ se ka alikɔli bɔn a kan.\nNpɛrɛ fitiniw silatunucogo ni maɲa furakɛcogo bɛɛ ye kelen ye (aw ye sɛbɛn ɲɛ Maɲa furakɛcogo lajɛ). Walasa ka npɛrɛ ka kinni dimi ni a ŋɛɲɛ nɔgɔya, aw bɛ se ka dimimadafuraw ta ani ka fariŋɛɲɛ furakɛcogo bato (aw ye sɛbɛn ɲɛ Ŋɛɲɛ furakɛcogo lajɛ).\nWalasa npɛrɛ kana aw kin, aw bɛ kiribimugu mu aw fari la sani aw ka taa foro la walima kungo kɔnɔ; kɛrɛnkɛrɛnnenya la sen ni bolo tugudaw, cɛkisɛ ani kamakɔrɔlaw.\nFarigan min bɛ taa ka segin\nƝimiw ni npɛrɛw bɛ farigan in bila mɔgɔ la. Farigan bɛ nɛnɛ kari mɔgɔ la, a kuntaala bɛ taa tile 2 fo tile 7, a bɛ taa ka tila ka segin. Tuma dɔw la, fariganbagatɔ ɲɛ bɛ kɛ nɛrɛ ye. A bɛ kɛ mɔgɔw hakili la ko sumaya don, nka kulorokini (chloroquine) tɛ se ka a furakɛ, o la a ka ɲi aw ka taa dɔgɔtɔrɔso la.\nA kunbɛnni: Aw bɛ se ka laso kɛ koko la ni o bɛ aw bolo (aw ye sɛbɛn ɲɛ Fɛnɲɛnamafagalan lajɛ).


MALI KA YƐRƐTA SANBIDUURUNAN | FASOKAN\nMALI KA YƐRƐTA SANBIDUURUNAN\nMALI KA YƐRƐTA SANBIDUURUNAN, Nin daɲɛ in bɛ da bɛɛ la bi, ka nisɔndiya sabati bɛɛ dusukun na.\nA man kan ka dan o ma, ani baara ka kan ka tugu ɲɔgɔn na, ani k’a sabati Maliden bɛɛ taabolo la su ani tile.\nYƐRƐTA SAN BIDUURUNAN, foli kɛrɛnkɛrɛnnen kɛlen kɔ ka ɲɛsin an ka yɛrɛtakɛlɛ cɛbaw ma, Maliden bɛɛ, fɛntigiya ni fɛntayako tɛ, diinɛko tɛ, siyako tɛ, bɛɛ ka kan k’i ka fasodenɲumanya hakɛ dɔn ni i yɛrɛ ɲininkali ye walasa k’a dɔn :\nNe yɛrɛ ye mun kɛ, dogo ni bangela la, polotigisira fɛ, hadamadenyasira fɛ, ɲɛmaayasira fɛ, sɔrɔsira fɛ nin san 50 in kɔnɔ ? Mun de ɲɛna, mun de ma ɲɛ ? kɛta tɔ ye mun ye walasa ka jamana yiriwa ?\nJaabi minnu bɛ sɔrɔ nin ɲininkali ninnu na,\nforobacakɛdaw la, santiyebaw kan mɔzɔnw ni minɛburuw fɛ, dɔgɔfiyɛw kɔnɔ jagokɛlaw fɛ, kalansow kɔnɔ lakɔlikaramɔgɔw fɛ, forow kɔnɔ sɛnɛkɛlaw fɛ, ji la, mɔnikɛlaw fɛ, ani kungo kolonw kɔnɔ baganmaralaw fɛ, kumasurunya la, Maliden bɛɛ, cɛ ani muso, o jaabiw de b’a to an bɛ se k’a dɔn min kɛra ani an ka kan ka min kɛ walasa ka Mali ɲumanba jɔlen bila demisɛnnataw ɲɛ.\nO bɛ weele bila an kelen kelenna bɛɛ ma, an bɛɛ ka baara kɛ an ta fan bɛɛ ka nimisi wasa kama, n bɛnna min weele ko kelenya baarakɛlaw ni ɲɔgɔn cɛ, jamanajɛbaa ŋanaw.\nNin dama ka kan farafinna jamana bɛɛ ye, bancɛko t’a la. Hali ni farafinna jamana bɛɛ ma u ka yɛrɛmahɔrɔnya sɔrɔ don kelen na, caman y’a ta sɔrɔ san 1960 kɔnɔ,\no de b’a to SAN BIDDUURUNAN in bɛ farafinna jamanaw bɛ kɛ kelen ye ani ka farafin bɛɛ weele, an k’an tɛgɛ di ɲɔgɔn ma, ka taa sira kelen fɛ walasa ka farafinna jamanaw bɛɛ yiriwa.\nN tɛ se ka tɛmɛn fiyɛwu, ni n ma foli kɛrɛnkɛrɛnnen bila Farafinna ka kelenya Tɔnba ma, k’a ta k’a kɛ jigi ye, min bɛ bɛn ni kelenya sabati farafinna jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ, ani farafinna jamanaw ni diɲɛ jamanaw bɛɛ ni ɲɔgɔn cɛ\nAw ni ce, Ala ka farafinna taa ɲɛ, Ala ka diɲɛ jamana bɛɛ taa ɲɛ, Ala ka bɛn sabati diɲɛ bɛɛ kɔnɔ


2016 Mali npogotigi sarama - Fàkan\n2016 sàn Mali npogotigi sarama: Fatumata Tunkara ye sara fɔlɔ Cὲ\nA Kɛra Amadu Anpate Ba tɔgɔlaso la, o bon min tɔgɔ bɛ Bazumanaba la, juma k'a dugu Jɛ sibiri la, 2016 12 16. So falen i ko dakɔnɔɲin tuma min na, ORTM mɔgɔw Sɔrɔla kà ta Blà Mali npogotigi sarama tàli gintanw na 2016 sàn tàko siratigɛ la. Kanbɔbaa 13 de tùn bɛ a ɲinannama la bari Etazuni tungarankew y'u Sèndon a la. Komin Faransi tungarankew ta y'a la 'kɔrɔlenko ye, o kanbɔbaa fla ninnu Fàrala Mali kɔnɔna taw kan k'u seko n'u damajira Jira u ka cὲɲa n'u ka sanga saradali la jama ye. Sani u tɛmɛko fɔlɔ ka Kɛ, fɔlifɔla dɔw ye jama Layuguba fɔlɔ kà 'gɔngɔn Bɔ mɔgɔw la.\nNpogotigiw ye tɛmɛko 3 de Kɛ a kuurukàara la. Tɛmɛko fɔlɔ Kɛra bɔli ye ɲɔgɔn fɛ. Tɛmɛko flanan Kɛra kelen-kelenbɔ ye n'u ka laadalamasiriw ye. Bɛɛ Nàna n'i ka marabolo tabiya masiriw ye an'o fɔlisen. Tɛmɛko sabanan fana Kɛra kelen-kelenbɔ dɔ ye min 'sèn fɛ, npogotigiw bɛɛ y'u Dàntigɛ don barodun kan (Muso, bɛn ni yiriwa) fransɛkan na. Nka dɔw y'u yɛrɛ Лɛfɔ an ka kan dɔw la ka Fàra fransɛkan kan. Anglɛkan yɛrɛ Yera a dɔw ta la fana.\nA tɛmɛko ninnu ni ɲɔgɔn cɛ, kolabɛnnaw tùn bɛ kà fɔlitigiw Sogin a ko 'sèn na, k'a ɲɛnajɛ tɔ Sankɔrɔta kà T'a fɛ. Jagomajiraw fana tùn b'a la kà Tɛmɛ sɔn.\nTɛmɛkow bɛ Taa Foori waati min na, a ko dyalatigɛlaw Nàn'u ka jaabiw Di. An 'tlo b'a la ko Fatumata Tunkara, alee min tùn Kɛra Bamakɔ damanata sarama dankan ye, k'o Kɛra Mali npogotigi sarama ye 2016 sàn na. Ale ye npogotigi sarama ye, farilajɛ. A jɔbɛrɛ bɛ m 1,70 na. A girinya ye k 45 ye. A yɛrɛ ʃi bɛ sàn 18 na. Fatumata nɔkanda Kɛra Kidal tɔgɔlanpotigi ye, Minatu Kulubali, kaa sɔrɔ k'o fana ta nɔkanda Kɛ Bamakɔ mɔgɔ sabanan ye.\nSarama niyɔrɔ Kɛra dalasi miliyɔn fla ye (d.2 000 000) ani donbolo caman. A nɔkanda ye miliyɔn kelen ni waa kɛmɛ Sɔrɔ (d.1 100 000) ni kà o nɔkanda ta Kɛ miliyɔn kelen ye (d. 1 000 000). Donbolow Dira a mɔgɔ 13 bɛɛ ma. Laadalafini ɲὲ ani kuma ɲὲ jonjonw Dira tumutuka ni Kulukɔrɔka ma.\nBlàdon : 2016-12-17 Yɛlɛmako laban : 2016-12-24\nFogo yeko: 1148644 - Bì: 154 - Kalo in: 10234 - Лinan: 69847.\nFura Yeko: 1231 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 62.


A jɛnsen na : 11/06/2021 - 12:47\nFaransi ka Barkhane kɛlɛcɛ dɔ, "mont Hombori" kɛrɛfɛ Mali la. © AFP/Daphné Benoît\nFaransi jamana ɲɛmaa Emannuel Macron y'i dantigɛ kunu kafɔ ko yɛlɛmaba bɛna don Faransi kɛlɛbolo Barkhane ka baaraw la sahel jamanaw kɔnɔ. Barkhane yɛrɛ nana cogodi, wa a na don ni bi cɛ, a sera ka mun de kɛ sahɛli jamanaw kɔnɔ.\nA bɛɛ daminɛna san 2012 de, waatimina Mali kɔrɔnyanfan na banbanci kɛlɛ wusulen don, jatigɛwalekɛlaw nana u sen don kow la. Gao, Tombouctou ani Kidal, u sera k'o mara saba bɛ minɛ. Nka u ma dan o ma jatigɛwalekɛla ninnu tilala ka ɲini k'u kunda jamana woroduguyanfan kan. O y'a sɔrɔ fangadafiri kɛra, donnatɛmɛfanga ɲɛmaaya tun bɛ Dioncounda Traore bolo.\nAle de ye weele bila Faransi kana dɛmɛ don Mali ma. Janvier kalo tile 11 san 2013 Faransi ka sɔrasiw sen cunna jamana in kɔnɔ ka jatigɛwalekɛlaw kunbɛn Konna Mali camacɛyanfan na.\nO jatigɛwalekɛlɛ in de tɔgɔdara ko "opération serval". San kelen o kɔ, "serval" yɛlɛmana ka kɛ barkhane ye. Nka barkhanes, kɛlɛcɛ 5100 ulu bɛ jatigɛwale kɛlɛ sahɛli jamanaw bɛɛ de kɔnɔ, Mali kelen tɛ tuguni. San 8 kɔnɔ Barkhanes ka kɛlɛcɛ 51 de bɔnɛ na u nin na.\nU sera ka Jatigɛwalekɛla caman faga, Juin kalo san 2020 Barkhanes ye Abdelmadek Droukdel, bɔnɛ a nin na, ale de tun ye Aqmi jatigɛwalekulu ɲɛmaaba ye.\nNka nin bɛɛ la Barkhanes, diɲɛtɔnba ka kɛlɛ bolo MINUSMA, ka fara G5 Sahel ka kɛlɛ bolo ni Mali ta kan, o si ma se ka bali lakana baliya ka wara ka se Mali camacɛyanfan, fɔ ka se a dafɛ jamanaw ma. Kɛrɛnkɛrɛn na Burkina ani Niger.\nKUMA BƐ AW BOLO\nFaransi ka y'a ka dɛmɛw n'a ka sɔrasiw ka baaraɲɔgɔnya dulon fɔlɔ ni Centrafrique jamana ye\nLaurent GBAGBO y'a laɲini kokura jamanaɲɛmaa Alassane Ouattara fɛ k'a ka mɔgɔ minɛnnenw labila.\nSinji nafa bɛ jumɛn ye denw ka adamadenya kɔnɔ\nMali la, kunnafonidila Birama TOURE ka tunuli ko la, jalaki benna ''Général'' Moussa DIAWARA kan\nNiger, cɛ marifatigi dɔw ye civili mɔgɔ 18 faga Deykoukou dugu la,Tillabéri mara la\nGuinée Equatoriale jamanaɲamɔgɔ dankan Teodorin OBIANG, ka ɲangili sɛmɛtiyala k'a ye nafolo sonya\nCôte d'Ivoire ni Burkina Faso ka tariya binkan n'a bɛ weele (TAC) o tako 9 nan kuncɛra kunu Abdjan\nSini, Cote d'Ivoire jamanakuntigi Alassane OUATTARA bɛna Laurent Gbagbo bisimila jamanaɲɛmaayaso la\nCɛ murutigi min tun y'a ɲini ka bin Assimi GOITA kan, ɲinigaliw cayalen don a ka saya sababu kan.\nNigéria jamanakuntigi y'a ɲini lakanda tigilamɔgɔw fɛ, k'u ka dankari mɔgɔjuguw ka walew la\nMadagascar, jalaki lanibɛ mɔgɔ dɔw kan, k'u tun ba fɛ ka jamanaɲɛmaa Andry Rajoelina faga\nCôte d'Ivoire, Alassane OUATTARA ni Laurent GBAGBO kan k'a ɲɔngɔn ye juillet kalo tile 27 don\nMali la, sɛgɛsɛgɛliw bɛ senna ka don mɔgɔ miw tun b'a fɛ ka muru turu Assimi GOITA la ye jɔn ye


Yiriwa kuntalajan hakilinaw togodaw la | FASOKAN\nYiriwa kuntalajan hakilinaw togodaw la\nPublié le 9 mars 2011 par fasokan\nN ka taamaw senfɛ Mali duguw la, n tɛ sɛgɛn demisɛnw lafaamuyali la waati matarafali cogoyaw kan. N’i y’an ka togodala demisɛnninw ka baara cɔrilen waati jate minɛ, minnu ma taa jamanakɔnɔtaa la, i b’a ye ka fɔ ko san kalo tan ni fila kɔnɔ, u bɛ kalo saba, naani walima duru baara kɛ. O baara ninnu bɛ ɲɛsin sɔmiɲɛ baaraw ma ka bɔ danni na ka se sumaladonw ma. O waati kɔ fɛ, i bɛ demisɛnw sigilen ye temin na gaw kɔrɔ, bulonw kɔnɔ ani jiribaw suma na duguw kɔnɔ, ka diɲɛ kobaw barow kɛ.\nKalo saba, naani walima duuru, k’o bɛɛ k’i sigi i tɛ baara kɛ, o ye tiɲɛniba de ye kalo 12 kɔnɔ, w’a sen bɛ faso seginkɔ la.! « Mɔgɔ tɛ foyi sɔrɔ n’i ma sɛgɛn », an ka kan k’o de bila an hakili la waati bɛ, wa, Cɛmɔgɔwɛrɛ kamalenni dɔw y’o de faamu ka sɔrɔ k’u baganbalokafeere k’u ka sɔrɔyiriwasira dɔ ye. Cɛmɔgɔwɛrɛ ye dugu ye min bɛ Zezana Gara komini na, Segu mara la. O kamalenni ninnu m’a miiri ka misibaara ye filaw dama ta ye, u y’a ɲini k’u diɲɛlatigɛ yiriwali ɲɛɲini ni misi pasan sanni ye k’u balo k’u feere. O ye ka misiw san k’u balo ni bin, ɲɔbu, kɔkɔ ani kɔrikolo ye u bɛ min san. Kalo damadɔ kɔnɔ, o misi pasan ninnu bɛ bonya ka fa. O ye wale ye min bɛ sɔrɔ lase o kamalenni ninnu ma kosɛbɛ, wa u y’o fisaya jamanakɔnɔtaa yɛrɛ ye.\nBakari Yuba Kulubaly fana ye hakilina ɲuman sɔrɔ o sira kelen fɛ. A ka tubabubaara kɔ fɛ, a bɛ sagaw san, k’u siri, k’u balo ka sɔrɔ k’u feere n’u fara kosɛbɛ. I n’a fɔ a bɛ se k’a ye ja la cogo min na, saga dɔw bɛ Bakari Yuba bolo sisan, minnu bɛnna wari lase a ma sɔɔni. A ma dan o ma, Bakari Yuba ye nakɔsɛnɛ fana fara a bolodala, walasa ka dɔ ta du nasɔngɔko musakaw la. A y’a miiri ko kɔlɔn min bɛ du kɔnɔ, ani kɛnɛnin dɔ du kɛrɛfɛlanin dɔ la, a bɛ se k’a yɛrɛ dɛmɛ don o don waribɔta la ni nakɔnin dɔ dali ye. O bagan ninnu n’o nakɔ in ladonni na, bakari Yuba somɔgɔ bɛɛ b’a dɛmɛ o hakilina ninnu na ka ɲɛsin di yiriwali ma. A yɛrɛ, a muso, a denw, bɛɛ b’i seko kɛ o ko la.\nO hakilina ninnu bɛ se ka kɛ tamasiyɛn ye walasa ka fantanya kɛlɛ ka bɔ dugu kɔnɔ!


Duga ni digon ani ʃὲ ka bànako - Fàkan\nZiirinda > 2016 05 19\nNin Kɛra terima sàba ye: Duga ni Digon ani ʃὲ. U sàba bɛɛ Nàna Bàna waati kelen.\nDuga ka bàna tùn ye kùnsigi-ntanya ye kà Digon ta Kɛra dadimi ye. Ɔ, u sabànan min ye ʃὲ ye, o ta Kɛra yɛrɛyɛrɛ-bana ye.\nU sàba bɛɛ y'u Fàra ɲɔgɔn kan k'u tɛgɛ Di ɲɔgɔn ma walasa u na fɛɛrɛ Sɔrɔ u ka bànaw na. U fàralen ɲɔgɔn kan u ye dɔnkilinin dɔ Da o min 'kɔnɔ u b'u Damakasi kà Лɛsin Ala ma. U ye dɔnkilinin min Da o Flɛ:\nA ye a duɲa nuba\nduɲa nunba y'o ye\nduɲa sanga nunba y'o ye.\nAa, duɲa! Aa, kabako\nU ye nin Fɔ ni kà Tla k'a Sɛbɛkɔrɔ-fɔ, nka o bɛɛ la Ala ma Sɔ̀n kà kuma u fɛ 'kuma tɛ ko kà nɔgɔya Dòn u ma. A!, o kɛlen nin teri sàba ninnu y'u Sìgi kà Hami. Ɔ, o kɛlen duga ni digon y'u Kanto k'u ka Taa Ala nɔ fɛ sankolo la. Ko n'o Kɛra k'a n'u Jaabi. Ɔ, nka ʃὲ ma Sɔ̀n u ka hakilina in ma. Ale K'u ma k'u ka Sabali k'u kana kow Damatɛmɛ. A K'u ma ko n'u y'a Kɛ tèn ko Ala bɛ Dimi u 'kɔrɔ dɛ, wa ko n'o Kɛra k'u ka bàna tɛ na Kɛnɛya blen haan.\nO kɛlen, duga ni digon ko ʃὲ ma k'a ka Bɔ olu 'da la k'olu bɛ Taa pyan. Ɔ, digon ni duga ye ʃὲ Jaabi tèn dɔrɔn kà Sin k'u Pan kà Taa san fɛ fii! ʃὲ kelen Tora dugu ma. O kɛlen Ala fana Sinna kà Bɔ ʃὲ ye k'o ka bàna Furakɛ. K'a Tà o don fo bì digon ni duga bɛ o sanfɛtaa la halisa.\nN y'o Tà yɔrɔ min, n y'o Blà yen\nFogo yeko: 1147337 - Bì: 621 - Kalo in: 8927 - Лinan: 68540.\nFura Yeko: 1124 - Bì: 1 - Kalo in: 5 - Лinan: 53.


Denbaw ni matɔrɔniw ka kunnafoniw\nMuso ka kalolabɔ bɛ daminɛ a san 11 n’a san 16 cɛ. A bɛ na ka kɔn kalo tile mugan ni segin ɲɛ walima o kɔfɛ. A kuntaala bɛ se tile 3 ma walima tile 4. O b’a jira k’a si sera kɔnɔta ye.\nWaati dɔw la, kalolabɔ bɛ kɔnɔdimi bila npogotigini na ani fana a tɛ na a nacogo la tuma bɛɛ. Nin gɛlɛyaw de bɛ npogotigini kan kosɛbɛ, nka a ka c’a la o tɛ bana taamasiɲɛ ye.\nNi koli kɔnɔdimi bɛ npogotigini na:\nA man kan k’a da n’a ye, o b’a juguya.\nA ka kan k’a taama taama.\nA bɛ se ka furaw ta minnu bɛ se ka dimi mada\nFana, a bɛ se ka furaw ta minnu bɛ se ka dimi mada i n’a fɔ asipirini, aspirine walima fura wɛrɛw i n’a fo ibiporofɛni, ibuprofène. O bɛɛ kɔfɛ, a bɛ se ka fini dɔ su ji kalan na k’o d’a kɔnɔ kan.\nKoli waati la, npogotigini ka kan k’a yɛrɛ saniya, ka sunɔgɔ ka ɲɛ, ka dumuni kɛ ka ɲɛ ani k’a ka sokɔnɔbaara kɛta kɔrɔw kɛ (i n’a fɔ a tun b’a kɛ cogo min kɔrɔlen). Baasi t’a la muso ka kafoɲɔgɔnya kɛ koli waati. (Nka ni sidabana bɛ kafoɲɔgɔnw dɔ la kelen na, bana yɛlɛmani ka teli.)\nKoli/kalolabɔ gɛlɛyaw taamasiɲɛw\nKoli nawaati yɛlɛmayɛlɛmani tɛ kojugu ye muso dɔw fɛ; dɔw bolo, a bɛ se ka kɛ bana basigilen ye, fanga dɔgɔya, jolidɛsɛ, balokodɛsɛ, sɔgɔsɔgɔninjɛ, sidabana jugumanba walima i b’a sɔrɔ kuru sigilen don bange wolonugu kɔnɔ.\nKoli nawaati tɛmɛni bɛ se ka kɛ kɔnɔmaya taamasiɲɛ dɔ ye. Nka npogotigini ni muso minnu si tɛmɛna san 40 kan, olu ka koli nawaati tɛmɛni tɛ kojugu ye. Hami ni jatigɛ bɛ se ka muso ka koli tɛmɛ a kan.\nNi basi bɔnta cayara k’a kuntaala tɛmɛ kalo kelen kan, o ye kɔnɔtiɲɛ taamasiɲɛ ye (sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔtiɲɛni a yɛrɛma lajɛ).\nNi koli tɛ na kosɛbɛ, a ɲɛ finnen don ani fana dimi b’a la, o bɛ se k’a jira ko den dalen tɛ denso kɔnɔ. O ye kojuguba de ye, o la aw ka kan ka dɔgɔtɔrɔ dɔ sɛgɛrɛ teliya la.\nNi basi bɛ bɔn kɔnɔ kan, o bɛ se ka kɛ kɔnɔtiɲɛ ye.\nNi koli bɛ tɛmɛ tile wɔɔrɔ kan, ni basi ɲɛ bɛ yɛlɛma, walima n’a bɛ na ka tɛmɛ siɲɛ kelen kan kalo kɔnɔ, aw ka kan ka taa aw yɛrɛ lajɛ dɔgɔtɔrɔso la. (Basi dɔɔni dɔɔni bɛ bɔn muso dɔw fɛ koli fila ni ɲɔgɔn cɛ, o tɛ baasi ye).


N y'a da npogotiginin dɔ la. npogotiginin in tɔgɔ ko Sabu.\nSabu cɛ tun ka ɲi fɔ k'a dama tɛmɛ. Cɛ o cɛ tun y'a ye, o tun tɛ sɔn k'a ɲini cɛ wɛrɛ ye. o tun b'a ɲini a yɛrɛ de ye.\nSabu sera furu ye minkɛ, cɛw wulila Sabu ko la...\nAyiwa, nafolotigi dɔ nana jatigila ɲini dugu kɔnɔ k'a dan tigɛ jatigikɛ ye. Jatigikɛ sera Sabu fa ma k'a dan tigɛ Sabu fa ye ko a ye dunan sɔrɔ kunu wula fɛ, ko a na'n bɛ a denmuso nɔ fɛ min tɔgɔ ko Sabu. Ka Sabu to tɛmɛtɛmɛni na du kɔnɔna na, a tulo ye o kuma mɛn minkɛ, a taara a fa ɲininka ko:\n- Baba, dunan nin, a na'n bɛ mun na?\nA fa ko:\n- A na'n bɛ ko a b'i furu.\nSabu ye dunan ɲininka ko:\n- N terikɛ, i ye ko dɔn ka ko kɔrɔ dɔn wa?\n- Ayi, n tɛ ko dɔn ka ko kɔrɔ dɔn.\n- A ! i tɛ ne furu!\nNafolotigi wɛrɛ nana jatigila ɲini ka jatigila sɔrɔ. O jatigikɛ fana taar'i dan tigɛ. Sabu ye o kuma mɛn minkɛ, a gɛrɛla a fa la k'a ɲininka ko:\n- Baba, dunan nin na'n bɛ mun na?\n- N terikɛ, i bɛ ko dɔn ka ko kɔrɔ dɔn wa?\nDɔ wɛrɛ fana nana. O kɛcogo kɛra ten fɔ ka na Sabu kɔgɔ ka Sabu ka musoya dafa. a tun bɛ dugu min na, o dugu dafɛdugu bɛɛ bɔra Sabu ko la. Tɔ ninnu tɛmɛna sira min fɛ, a ye olu bɛɛ tɛmɛ o sira kelen in fana fɛ, fɔ ka na Mali jamana ban. U bɛɛ dɛsɛra a ka furuko la, fɔ fa kɔrɔkɛw ani fadɔgɔkɛw ani fa sigiɲɔgɔnw, u fɛn o fɛn ni u jɛ tun ye furu kɔrɔfɔ ye, u bɛɛ dimina k'u bɛ u sen bɔ a furu kɔrɔfɔ la ko: ‘kan o kan bɛ Sabu da k'a fɔ, a ni a fa jɛmako de don.’ Fa ye a woloɲɔgɔn bɛɛ kɔrɔfɔkan kun a yɛrɛ la ka munɛ rɔminɛ. Nka, a nana tɛmɛ furu ma sa, fɔ cɛ bɛɛ lajɛlen ye a ye k'a to yen...\nA tɔ bɛ sɔrɔ 'Sabu ka furuko' sɛbɛn na...\nAccueil Publications Contes Sabu ka furuko - (Bambara)


Bàɲa - Fàkan\nBàɲa ye Mali dugu ncinin dɔ ye min bɛ Sɔrɔ Sikaso marabolo ani Kucala kolomi la. A bɛ galoda min na o ye Sinsinna ta ye nink'a kafoda Kɛ Kucala ye fana. A ni Kucala cɛ bɛ Bɛn bam 15 ma ka Taa kɔrɔn fɛ. Bàɲa bɛ Sɔrɔ dugu misɛnnin wɛrɛ minnu ni ɲɔgɔn 'cɛ o dɔw ye Naposela, Ngbukan ani Karangaso ye.\nBàɲa ye 'dugu ye tɔgɔflako tɛ min na. Bàɲa de bɛ Fɔ a ma hali 'kan wɛrɛw la.\nKabini lawale la, Bàɲa ma Kɛ ‘màsakɛ-dugu ye, nka a tùn bɛ màsakɛ-dugu dɔ fɛ min bɛ Weele ko Karangaso. An bɛ ‘bì min na, dugu bɛ Mara faama-dugutigi de fɛ.\nBàɲa bɛɛ bɛ Bɛn kìn naani ma. O kìn naani ye Bakan, Duguɲugɔ, Kablakan, ani Numukin ye. A dugu mɔgɔw bɛ 804 ɲɔgɔn Bɔ. A sìgikɛnɛ tɛ bɛrɛ Bɔ. Bàɲa ma Deli ka sìgiyɔrɔ-yɛlɛma Kɛ.\nBàɲa sìgibaaw ye miɲankaw ye. Siya wɛrɛ tɛ yen ka Fàra olu kan. Jamu minnu bɛ Bàɲa olu ye Danbɛlɛ, Tarawele, ani Kelemaw ye. Bàɲakaw fɛ yen, mamara ni bamanankan de bɛ Fɔ, nka u ka mamarafɔ de fanga ka bòn.\nBàɲa ka baaraw la fànba ye sɛnɛ ye. O sɛnɛfɛnw na, u bɛ saɲɔ, keninke, kàba, kɔɔri, tiga, tiganinkuru, ani ʃɔ de Sɛnɛ kosɛbɛ. Nakɔlabaaraw bɛ Kɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ nakɔjiri dɔw Sɛnɛ i n'a fɔ mangoro, lenburu ani manje. Nafɛn wɛrɛw bɛ Sɛnɛ yen nakɔw 'kɔnɔ i n'a fɔ tubabunkɔyɔ, tamati, fòronto ani ʃù.\nSɛnɛ tɛmɛnen 'kɔ, numuya bɛ Kɛ yen fana. U bɛ Dàbadlaw, kòlonbɔw, zubɔw, bɔgɔdaga-dlaw, ɲìntindlaw ani segeredlaw Kɛ.\nBàɲakaw ka bagan marata fànba ye misiw, fàliw, sagaw, bàw, ani wùluw ye. U bɛ kamamanfɛn minnu Mara olu ye ∫ɛw, kamiw, ani tonkɔnɔw ye.\nLaadalamɔni bɛ Kɛ Bàɲa. A mɔnikɛyɔrɔw ye lofige ani lotung ye. U bɛ mɔni Kɛ ni minɛn minnu ye olu ye jɔw ni sɔgɔlanw ye.\nMɔni tɛmɛnen 'kɔ, jago bɛ Kɛ bàɲa, bari u bɛ sɛnɛfɛnw, butigifɛnw ni baganw Jago u musakaw ɲɛnabɔli kama.\nNinnu bɛ tɛmɛnen 'kɔ, bololabaara bɛ Kɛ yen i n'a fɔ jiriʃi, kalali, ani motodlaw. Bàɲakaw bɛ donsoya Kɛ fɔ ka Se donso-bolodon kɛli ma.\nBàɲa dugu yiriwali siratigɛ la, musojigin-so kelen bɛ yen. O tɛmɛnen 'kɔ, fɛn damadɔ fana bɛ Sɔrɔ yen i n'a fɔ ɲɔsimansinw, pɔnpekɔlɔnw, jabaraninw, kɔɔrisuguw, motow ani kalalikɛ-mansinw. Bàɲa ni baɲuman-kεtɔn minnu ye baara Kɛ ka Tɛmɛ ani bì o dɔw ye CMDT ani VISION MONDIALE ye. CMDT ka yiriwa ɲɛsinnen bɛ fɛn minnu ma olu ye kɔɔrisɛnɛ, nɔgɔkow, sanni ni feere ani jurudon ni jurusara ye.VISION MONDIALE ka baara tùn ɲɛsinnen bɛ dugu denmisɛnninw ka kàlanko ni u ka furakɛlikow ma.\nBalikukalan bɛ Kɛ Bàɲa. A Dabɔra 1980 sàn na. Lakɔlikalan Dabɔra yen 2013 sàn na. Foroba-kalanso dòn. Sàn fɔlɔ dɔrɔn kàlan de bε Kε yen.\nBàɲakaw fɛ yen, n'a Bɔra silamɛya la, bato sugu wɛrɛ tɛ yen. Misiri kelen bɛ yen. Mɔgɔ min Nàna ni silamɛya ye o ye Brama Danbɛlɛ ye. A dònni ni sisan cɛ bɛ sàn 55 Bɔ.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ bàɲa olu ye seliw, sanyɛlɛmaw ani kɔɲɔw ye. Fɔlifɛn minnu bɛ Fɔ a ɲɛnajɛw la olu ye bala, bàra, jenbe, bɔnɔ ani fle ye.\nBàɲa kungo ‘kɔnɔ, kɔ naani, dala sàba, fàla sàba ani jɛ kelen de bɛ yen.\nKabakomayɔrɔ 'fɛn tɛ Bàɲa ko ‘mɔgɔ bɛ Se ka Taa min Lajɛ.\nBlàdon : 2016-01-20 Yɛlɛmako laban : 2016-07-26\nFogo yeko: 1147062 - Bì: 346 - Kalo in: 8652 - Лinan: 68265.\nFura Yeko: 1475 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 76.


Songai Mansamara - Wikipedia\nSɔngoi Mansamara, a dɔnnen tuguni ni Songay Mansamara tun ye kakɔn-marakɛ Farafina jamana dɔ ye ani kodɔnɲanamaya yakualen Mali kɔrɔn fɛ. Kataa jona 15an kabla 16an kɛmɛda la, Songay jatelen Afrika mansamaraw labɔnba dɔ ye. Mansamara in tɔgɔ tara kabla kulu fɛ ɲɛmɔgɔya tun bɛ min bolo n’o ye Songay (Kɔrɔbɔrɔ). A faaba tun ye Gao, yɔrɔmin Songai ka jamana sigira kabin 11an kɛmɛda. A ka fanga tun sinsinen Joliba kuruyɔrɔ kan min ye bii Nijer ani Burkina Faso.\nKakɔn Songai Mansamara ɲɛ, yɔrɔ in bɛɛ tun bɛ maralen Mali Mansamara fɛ, min tun ye kodɔnɲanamaya lanafolotigi ba dɔ ye dunia tariku la. Mali y’aka tɔgɔtigiya sɔrɔ aka nafolo dantɛmɛ sabula n’aka jago ye ni Arabula, kafara Mansa Musa ka kabako kokɔrɔlakali hiji kan. Kɛmɛda 15an daminɛ la, Mali Mansamara y’a daminɛ ka bin. Kɛlɛw mansaya golo nɔfɛ ye mansamara lagafo ani mara caman y’i faran. Songai tun ye olu dɔ ye, kasɔrɔ ka Gao dugu tɔgɔbɔlen k’uka faaba kura ye.\nA bɛ jigi ko Songai sigira Gao jona san 800 Krista bange kɔ (KK), nka u m’a sigi inafo faaba fo 11an kɛmɛda, Dia Kosoi ka fanga wati. Obɛnata, Dia Shy ye sira bla Soniw ye, kakɔn Sulaiman-Mar yɛlenni ɲɛ, min ye yɛrɛmahɔrɔnya sɔrɔ ani yakalabu Gao dugu kan ani ɲɛblalila Soni Ali Ber ye. Mar bɛ majamu aka fanga kɔsɔn, a kun foshili kabɔ Mali Mansamara kɔnɔ ani k’a yɛrɛta ka Songai mansamara fitini sigi.\nRetrieved from "https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Songai_Mansamara&oldid=36041"\nLast edited on 1 July 2014, at 08:22


Eropa — Wikipedia bamanankan\nEropa ye ladala gun wolonfla dɔ ye Dugukolo kan. A be dancɛbo Saheli fɛ ni Artik Kɔgɔji, tlebi Atlantik Kɔgɔji, worodugu ni Mediterane Baji, worodugukɔrɔn ni Kokazi Kuluw, ani Baji Fin min tugunnen Mediterane la. Ural Kuluw, Ural Ba ani Kaspian Baji bɛ Asia ni Eropa dancɛbo kɔrɔn fɛ.\nEropa ye jɛn gunw ladogomani flanan ye fɛnsɛn hokmu kɔnɔ, a be datugunnikɛ masurunyala 10,180,000 kare kilometres (3,930,000 kare mi) walima 2% Dugukolo fɛnsɛn na. A bɛ jatigiyalikɛ yɛrɛta jamana hakɛ caman na nin bɛsɛ 50 ma. Eropa jamanaw bɛɛ la, Risila de y'a labebele jamanaden ani dugukolo fɛnsɛn kunda, tumamin a bɛɛ lafitini ye Vatikan ye. Eropa bena jɔyɔrɔ sabanan na duguden caya la, Asia ani Afrika kɔfɛ ni mogo 710,000,000 walima masuruya la 11% dunia kɔnɔ mɔgɔw la. Obenata, Eropa mogow preprelatigɛlen tɛ inafo a bɛ famu ko gun bɛ talikɛ sekonidɔnko ni marako krɛnkrɛnen la cogo min.\nEropaka Jɛkulu ye Eropaka Keleya fanga-matarafali bolofaran ye. Jɛkulu in ɲasinnen shariya bolodali, gnaniw matarafali, kelenya benkanw tɔpɔtɔli ani don-ko-don koɲa latɛmɛni.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Eropa&oldid=34774 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 7 Marisikalo 2013 à 16:42.


Sigida 1 Farafinfuraw kɛli: kɛcogo ɲuman ani kɛcogo jugu\nkɛcogo ɲuman ani kɛcogo jugu\nFarafinfuraw ka ca. Dɔw ka ɲi, nafa tɛ dɔw la, wa dɔw fana bɛ tɔɔrɔ lase mɔgɔ ma.\nKabini lawale la, farafinfurabɔ ye cɛn ye (a bɛ bɔ masa kunda ka taa den kunda). Farafinfuraw caman bɛ makoba de ɲɛ. Dɔw nafa ka dɔgɔn, wa dɔw fana farati ka bon, hali u bɛ se ka kasaara lase mɔgɔ ma. Farafinfura ni tubabufura fila bɛɛ ka kan ka ta ni hakili ye.\nNi bana ka jugu, a ka fisa ka taa a furakɛ dɔgɔtɔrɔso la.\nI kana tɔɔrɔ lase den ma.\nN’aw bɛ fura min ta, aw b’aw jija k’o fura dɔn, k’a tacogo fana dɔn.\nKa sɔgɔsɔgɔ, mura ani kɔnɔboli furakɛ ni farafinfuraw ye, tuma dɔw la, kɔlɔlɔ t’o la ani fana a da ka di ka tɛmɛ tubabufura kan.\nBana dɔw furakɛli la, farafinfura sɛgɛsɛgɛlenw ka ɲi i n’a fɔ tubabufuraw. Tuma dɔw la, farafinfuraw ka fisa ni tubabufuraw ye. U da ka nɔgɔn, farati tɛ dɔw la.\nMisali la, farafinfura minnu bɛ kɛ ka sɔgɔsɔgɔ ni mura furakɛ, olu ka fisa ni dɔgɔtɔrɔ furaw ye i n’a fɔ siroji.\nAni fana, kinitobitɔji, furajiw ani jimafɛn sukaroma minnu bɛ di denw ma baw fɛ ka kɔnɔboli furakɛ, farati t’olu la, wa fana u ka ɲi ni tubabufuraw ye. Ni kɔnɔboli ye den minɛ, fɛn foyi man ɲi a ma ka tɛmɛ jimafɛnw kan (sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔboli furakɛcogo).\nFarafinfuraw tɛ se ka bana bɛɛ furakɛ\nFarafinfuraw bɛ se ka bana dɔw kɛnɛya. Tubabufuraw fana bɛ dɔw furakɛ ka ɲɛ. N’aw bɛ se, a’ bɛ bana gɛlɛnw furakɛ ni tubabufuraw ye; bana gɛlɛnw i n’a fɔ sumaya, sinkɔrɔkɛrɛdimi, tetanɔsi, tifoyidi (typhoïde), sɔgɔsɔgɔninjɛ, bɛlɛnin, dilannabanaw ani jibaatɔbanaw. A’ kan’a fɔ k’aw bɛ nin bana ninnu furakɛ fɔlɔ ni farafinfura dɔrɔn ye.\nFura dɔw bɛ yen, a ka gɛlɛn k’a dɔn n’u ka ɲi walima n’u man ɲi k’a sababu kɛ u ma sɛgɛsɛgɛ tubabu dɔgɔtɔrɔw fɛ. O de la:\nNi bana ka jugu, a kanunen don a’ ka tubabufura ta, dɔgɔtɔrɔ ye min yamaruya.\nTaabolo kɔrɔw ni taabolo kuraw\nTaabolo kura dɔw ka ɲi ka tɛmɛ taabolo kɔrɔ dɔw kan, nka waati dɔw la, taabolo kɔrɔ dɔw fana ka ɲi kosɛbɛ. Misali la, denmisɛnw ni mɔgɔ kɔrɔbaw ladoncogo kɔrɔ ka fisa ni u ladoncogo kura ye.\nA tɛ san caman bɔ, mɔgɔw tun hakili la ko sinji ɲɔgɔn tɛ den ka balow la. Tiɲɛ tun b’u fɛ. O kɔ, nɔnɔdilan izinitigiw nana musow hakili yɛlɛma k’a jira u la k’olu ka nɔnɔ dilannen de ka ɲi denw ma. U ka o kuma tɛ tiɲɛ ye, nka muso caman dara u la ka nɔnɔ dilannen di u denw ma. O kɛra sababu ye kɔngɔ ni bana ye den caman faga gansan. O de b’a jira ko sinji ɲɔgɔn tɛ (sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛni balocogo).\nA’ kan’aw ka sigida taabolow kɛ bolokɔfɛfɛn ye. A’ b’u ta k’u dafa n’aw ka hakilina ɲumanw ye.\nMɔgɔw dalen don hakilina minnu na\nNi mɔgɔ dara fura min na kosɛbɛ, o bɛ se ka kɛ o tigi ka bana fura ye hali n’o y’a sɔrɔ o bana fura tɛ. Misali la, n delila ka cɛ dɔ ye min k’o a kungolo b’a dimi. Walasa k’a furakɛ, muso dɔ ye woso kunkuruni d’a ma k’o ye kungolodimi fura ɲumanba ye. Cɛ ye o dun dɔrɔn, a ka kungolodimi banna. O la, an bɛ se k’a fɔ ko fura m’a kɛnɛya nka a ka danaya de y’a kɛnɛya.\nFarafinfura caman bɛ mako ɲɛ nin cogo in de la. O de kama, danaya jɔyɔrɔ ka bon bana dɔw furakɛli la i n’a fɔ: dabalibanaw, jatigɛw, hamiw, muso ka bana dɔw, kurumisɛnniw, sɔgɔsɔgɔ, yegentu, nsɔnkunan, ani kumabin.\nNin bana bɛɛ furakɛli la, banabagatɔ minɛcogo furakɛli kɛla fɛ, o nafa ka bon. Banabagatɔ minɛcogo ɲuman furakɛlikɛla fɛ, o bɛ dɔ bɔ bana dimi na k’a hakili sigi.\nTuma dɔw la, mɔgɔ bɛ da fura dɔw la k’u ta. U bɛ se k’a tigi mako ɲɛ k’a sɔrɔ a ka bana fura tɛ.\nMisali la, fura dama dɔw fɔlen don fɔnfɔnni ka kinni na:\n1. A’ bɛ furabulu kɛnɛ d’a kinda la.\n2. A’ bɛ sara kɛ a kinda la.\n3. A’ bɛ fɔnfɔnni yɛrɛ kin.\n4. A’ bɛ fɔnfɔnni joli k’a kinda la.\nTiɲɛ yɛrɛ la, nin fura ninnu si tɛ fosi ɲɛ fɔnfɔnni baga la. Mɔgɔ min b’a fɔ ko fɔnfɔnni ka kinni ma fɛn k’ale la k’a sababu kɛ nin farafinfura ninnu dɔ kɛli ye, ni y’a sɛgɛsɛgɛ, i b’a sɔrɔ sa min y’a kin, baga t’o la.\nO n’a ta o ta, fura kofɔlen ninnu bɛ se ka mako ɲɛ k’a sababu kɛ banabagatɔ dalen don u la. O danaya kosɔn, dɔ bɛ bɔ siran ni dusukun tantanni na, o b’a to sa baga tɛ yɛlɛn teliya la.\nN’o kɛra, farati bɛ dɔgɔya. Nin bɛɛ la, nin furaw jɔyɔrɔ dan dɔnnen don barisa an b’a ye ko ninnu bɛɛ kɛlen kɔfɛ, sakinda bɛ mɔgɔ caman faga.\nFarafinna, an dalen don a la ko farafinfura bɛ se ka sa-kin-da furakɛ k’a sɔrɔ farafinfura si tɛ yen min bɛ se ka sakinda ni buntenikinda kɛnɛya walima bagama fɛn wɛrɛ.\nO de kama a ka fisa ka sakinda tubabufurakɛ. A’ kan’a to safura (pikiri) ka ban aw bolo kɔrɔ cogosi la, sababu la, “bilankɔrɔ ɲɛ tɛ gan.”\nFarafinfura mintaw ka ɲi sɔgɔsɔgɔ, mura ani kɔnɔboli gansan furakɛli la. Ka d’a kanu sɔngɔ ka nɔgɔn, wa u farati man bon ka tubabufuraw bɔ.\nAn dalen don fura caman na k’a sɔrɔ olu de b’an bana\nAn dalen don fura minnu na, k’u b’an ka banaw kɛnɛya walima k’u mada waati dɔw, o fura kelenw de bɛ bana wɛrɛw lase an ma. Mɔgɔ dɔw bolo, a farati ka bon ka da fura la i kun fɛ. Misali la, n ye muso dɔ ye, kɔnɔtiɲɛ y’a sɔrɔ. N ko a ma, a ka lenburubaji min. Muso tun hakili la k’o bɛna joli simi a kɔnɔ. Komi a dalen tun tɛ lenburubaji la, a siranna fo k’a ka bana juguya. O kɛlen, n y’a lajɛ, foyi tun t’a la. O la, n ye pikiri jigansan k’a la. A kɛnɛyara k’a sababu kɛ a dalen tun don pikiri la.\nTiɲɛ na, lenburubaji ma baasi foyi kɛ muso la nka a dalen de tun t’a la. Pikiri in y’a kɛnɛya barisa a dalen tun don o la. Nin cogo kelen na, mɔgɔ caman bɛ da kuma dɔw la minnu tɛ tiɲɛ ye i n’a fɔ: muso mana jigin, a bɛ fɔ ko a kana jiriden ni nakɔfɛn, ni shɔ ani dumuni nafama dɔw dun. O dumuni sugu bilali tɛ tubabu dɔgɔtɔrɔw ka hakilina ye; olu yɛrɛ dunbaliya de bɛ muso fanga dɔgɔya.\nJibaatɔ bɛ se ka dumuni sugu bɛɛ dun\nDɔgɔtɔrɔw y’o sɛmɛntiya, nga muso caman de bɛ ɲɔgɔn bila fili la nin dumuni ninnu dunni na, k’a sɔrɔ olu dunni de bɛ kɛ sababu ye ka ji jigin sin na ani ka baasi ni jiginni bana caman kɛlɛ. Nin dumuni kofɔlenw dunbaliya bɛ se ka kɛ jibaatɔ walima a den ka saya sababu ye.\nAn dalen don fɛn caman na k’a sababu kɛ an ka faamuyabaliya n’an ka ladaw ye. Sɔɔni an bɛna kuma olu kan.\nFɛn caman bɛ tiɲɛni kɛ k’a sababu kɛ mɔgɔw dalen don u la.


Sinamuso jugu - Fàkan\nNìn Kɛra muso fla ye minnu tùn bɛ cɛ kelen 'kùn. Sinaya gɛlɛyaba tùn bɛ u ni ɲɔgɔn 'cɛ. O Kɛra sababu ye fo muso flanan tùn tɛ fɛ ka muso fɔlɔ n'a denw Ye a ɲɛ na. K'a sɔrɔ muso fɔlɔ denkɛ fɔlɔ tùn b'a bonya bonya suguya bɛɛ la. Wa o fana de tùn ye muso fɔlɔ fana ka den mandi ye wa a jigiba fana tùn dòn. Nkà Ala ni juguya fɛ muso flanan ma Miiri den in ka bonyaw ma ka ɲɛ Sin a ma dɛ. Don dɔ Kɛra a Wulila ka Taa morikɛ dɔ fɛ yen k'a bɛ Taa o den in Лɛɲini walasa k'a ka hadamadenya Dòn galama na. A selen moriso la, a bisimilalen morikɛ fɛ, a y'i kanto\n-Ee, karamɔgɔ, ne kɔnɔ gannen dòn bì koyi!\n-Cogo di n balimamuso? morikɛ kan bɛ ten.\nO kɛlen, a ko\n- A ye n Tɔɔrɔ karamɔgɔ, a n'a ba mana fɛn o fɛn Dòn n cɛ tlo la a bɛ n Minɛ n'o ye.\n-O ye jɔ ye ne ba? morikɛ kan bɛ ten\n-Karamɔgɔ n sinamuso den.\nO kɛlen, morikɛ fana k'a ma ko\n- Nɛgɛ tigɛda ye fanda ye. N'i Sera yan ka Ban nìn ye o dagablen talen ye ka Bɔ i da la. I bɛ fɛ an k'a Kɛ cogo min na i t'o fɔ n ye?\n-Karamɔgɔ ne tɛ fɛ n ɲɛ yɛrɛ de ka D'a kan n ka ɲɛnamaya yɛrɛ tɔ 'kɔnɔ. Muso ye morikɛ Jaabi ten.\nMorikɛ fana y'i kant'o la ko\n-Hann! ni n y'a Fàamu, i bɛ fɛ an k'a Blà jamanakɔnɔtaa la wa?\nMuso fana ko morikɛ ma o la ko\n- Karamɔgɔ n'o Kɛra a Mɛn o Mɛn n tlo bɛ na Dòn a kibaru la don dɔ la, ne dun t'o fɛ.\nO kɛlen, morikɛ y'a kùn Kɔmi, a y'a Fàamu ko muso bɛ fɛ ka min Fɔ. A ko muso ma\n-N'i ko ten, o ka Nɔgɔ an moriw ma n'a tɔ bɛɛ ye. ɛɛ, n bɛ na furamugunin Di i ma i k'i Jija ni k'o Kɛ a 'kɔnɔ. N'o kɔni Ser'a 'kɔnɔ, i ka Da n na walima i ka Tigɛ n na, a bɛ Taa 'dugu la taa-ni-ka-segin tɛ dugu min na wa 'màa tɛ 'màa kibaru Sɔrɔ k'i To yen wa o dugutaa in 'balifura tɛ hali ne yɛrɛ 'bolo 'kuma tɛ mɔgɔ wɛrɛ ma.\nAa! o Bɔ morikɛ 'da! muso y'a Fàamu k'a bɛ fɛ min Fɔ. A nisɔndyara f'a bɛ muguri.\nƆ, morikɛ ye furamugunin fitinin dɔ D'a ma, k'a k'a Kɛ i n'a fɔ ale y'a ɲɛfɔ cogo min na. Muso fana ye fura Minɛ ka sira Tà, a bɛ Taa a bɛ Taa... A Nàna Bɛn ni flamuso dɔ ye o bɛ ka nɔnɔ Fère. A ye nɔnɔ dɔɔni San o 'bolo. A selen 'so sa, a ye nɔnɔ in Yɛlɛma minɛn dɔ 'kɔnɔ ni ka furamugunin in fana Yɛlɛma o 'kɔnɔ, k'a Лagami. A y'a sɛbɛkɔrɔ Лagami ni k'a Blà ka muso fɔlɔ den in Kɔnɔ. Tuma min na a Tlala nìn bɛɛ la, a Taara k'a bɛ T'i Ko. Aa! jaa kojugu t'a yɛrɛ Kɛ! muso jugu in bɛ Bɔ ɲɛgɛ na yɔrɔ min a Nàna nɔnɔflen jàlen Sɔrɔ a yɛrɛ den 'da den wɛrɛ t'a 'bolo min 'kɔ kɔni. Den in ye nɔnɔ in bɛɛ Mi k'a Ban tayi! Muso jugu in y'i bolo fla Da a kùn na ka Kule dew, k'ale bolo Kɛr'a yɛrɛ kàla ye.\nN y'o Sɔrɔ yɔrɔ min n y'o Blà yen.\nBlàdon : 2016-07-15 Yɛlɛmako laban : 2016-07-15\nFogo yeko: 1148652 - Bì: 162 - Kalo in: 10242 - Лinan: 69855.\nFura Yeko: 1706 - Bì: 1 - Kalo in: 14 - Лinan: 86.