Numukɛ jɔyɔrɔ sɔmiɲɛ fɛ dugu kɔnɔ | FASOKAN\nNumukɛ jɔyɔrɔ sɔmiɲɛ fɛ dugu kɔnɔ\nPublié le 8 février 2010 par fasokan\nNumukɛ jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ sɔmiɲɛbaaraw la togodaw la. N’a b’a wasa don minɛmisɛnninw dilali ni sɔmiɲɛ ɲɛsigiminɛn dɔw dila la bila tilema fɛ, ni sɔmiɲɛ sera, ale de magɛnnen don sɛnɛkɛla bɛɛ fɛ.\nKabini baninkɔnɔ mana se dugu kɔnɔ kaban, n’o ye sɔmiɲɛseli laselikɛla ye, sɛnɛkɛlaw bɛ bin k’u ka dabaw ni sɛridabaw fara ɲɔgɔn kan, k’u kɛ wotoro kɔnɔ ka numukɛ ka so magɛn. Numu tɛ dugu min na, o sɛnɛkɛlaw bɛ numu dɔ magɛn u kɛrɛfɛdugu dɔ la.\nDɔgɔkun fila, numukɛ tɛ tɛmɛyɔrɔ sɔrɔ a kan fanga kɔrɔ bile bawo fan bɛɛ falen bɛ sɛnɛkɛminɛkɔrɔ suguya bɛɛ la.\nSɛnɛkɛla dɔw bɛna u ka minɛnkɔrɔw labɛn, dɔw bɛna kuraw kofɔ i n’a fɔ sɛridabaw ani bololadabaw min bɛ bɛn u ka sɛnɛkɛlahakɛ ma foro kɔnɔ. Numukɛcɛkɔrɔba n’a denw bɛ baara daminɛ walasa ka bɛɛ nimisiwasa. K’a ta sɔgɔma fɔ su, maritokan bɛ dugu fan bɛɛ, maritokan min, ni dugumɔgɔ bɛɛ diɲɛnen bɛ n’a ye sɔmiɲɛdiyali kama. O tilekurulu baara n’a ta bɛɛ, sɛnɛkɛla dɔw bɛ kɔrɔtɔ bawo tɔw b’u ka forow la kaban. Numukɛcɛkɔrɔba n’a denw, k’u haliki to o yɔrɔ in na, u bɛ dɔ fara baarateliya kan ka bɛɛ nafa. Maritokan tɛ jɔ habada fɔ n’a bɔra dumunikɛwaati la. O bɛɛ la, sɛnɛkɛlaw sigilen bɛ k’u ka minɛnw kɔnɔ. I tɛ foyi mɛ nali ni taali folikan kɔ, folikan minnu duurulen bɛ nabaw ni taabaw fɛ. Numukɛba tɛ taa yɔrɔ la, nka a bɛ duguw kunnafoniw bɛɛ kalama sɛnɛkɛlaw ka baro senfɛ a ka yɔrɔ la.\nWaati dɔw la, maritokan bɛ tigɛ. O y’a sɔrɔ mototigi dɔ nana n’a ka moto tiɲɛlen ye, a sɔgɔlen, a jɔlɔkɔ tigɛlen walima a yobalen. Numukɛ, o min bilalen bɛ motodilalajɔyɔrɔ la dugu dɔw la, o bɛ waati ni kɛ k’o dila ka sira di o mototigi ma, ka segin a ka numuyabaara ma.\nSarako la, sɛnɛkɛla dɔw bɛna ni suman kilo damadɔ y’u bolo ka di numukɛ ma, dɔw bɛna ,ni wari ye, dɔw yɛrɛ bɛ taa tile kɛ ka ci kɛ numukɛ ka foro la.\nA kɛra cogo o cogo, dilalisarako bɛ ɲɛnabɔ, wa bɛɛ nimisi bɛ wasa.\n2 réflexions au sujet de « Numukɛ jɔyɔrɔ sɔmiɲɛ fɛ dugu kɔnɔ »\nLe 8 février 2010 à 17 h 24 min , Claire a dit :\nSuperbe, vraiment bien ,cette visite au village\nLe 11 février 2010 à 13 h 43 min , Yacob a dit :


(Consultation des devins)\nAn ka laada la, denmisɛn, n'i mago bɛ ka muso furu i den dɔ ye, wala i dɔgɔ ye, i bɛ yaala ka denmisɛnninw lajɛ i dugusenw fɛ, i terisiraw ni i namayasiraw fɛ ani i furuɲɔgɔnmayɔrɔw. I bɛ denmisɛnw lajɛ, ni i ɲa kɛra den min ye, i bɛ segin i kɔ, a kɛra maa o maa, i bɛ segin ka se cɛndalaw ma, ka o filɛli kɛ cɛndalaw fɛ. Cɛnbuguri bɛ cɛ k'a di i ma. I bɛ a ci ko :\n'Ne kɔni ye karisa ko dɔn karisa la, karisa ni karisa den don. Ne kɔni ɲɛbɔ'n bɛ a fɛ. Ne b'a furu, ne kana sigisigi, ne kana yiranyiran, ne kana jɔrɔ, n kana hami, n ka bɔ a ko la, a bɛ di ne ma furu la. Nka a furu, ni nafaba b'a rɔ, fatɔgɔda b'a rɔ, batɔgɔda b'a rɔ, ne maa a cɛn ci k'a di karisa ma, n'a ye cɛn bin, a ka kɛ cɛn-duman tan ye.\nCɛndala bɛ o cɛn ci, o ni o kan. Cɛndala bɛ o cɛn ci ni o kan kelen ye ka o buguri yɛrɛkɛ, ka cɛn fɛnsɛn, ka cɛn bawolo, ka cɛndenw bɛɛ bila u ta bila rɔ. Ni a ye cɛndenw sigiyɔrɔ rɔjɛ, cɛ in ye cɛn di cogo min na k'a di a ma, ni cɛn taara o sira fɛ, a b'a fɔ de : 'Hun ! Karisa, i jija, i ka muso in furu. Muso in kana i dan. Ni i ye muso in furu, muso in bɛ kɛ kɔlɛtigiba ye, si bɛ a ye fana. I tɛ nimisa. I y'a furu fɛn o fɛn na, i tɛ nimisa i ka wari lɔ, i tɛ nimisa i ka furu la abada.' Sarakayɔrɔw minnu bɛ a la, cɛndalaw bɛ o fɔ muso in ɲinina in ye. 'I ka nin saraka in bɔ. Sarakafɛn ye min ye, i ka o bɔ ka nin cɛnden saraka, o kɛra worojɛ ye wo, o kɛra nɔnɔkɛnɛ ye wo, ka sɔrɔ ka taama daminɛ.\nN'a y'a sɔrɔ, muso in ɲinina ye cɛn ci k'a di cogo min, ni cɛn ma taa o sira fɛ, cɛndala b'a fɔ : 'Wa ! ne tɛna i malasa. N'i donna furu in nɔ, ni i y'a ɲini, a bɛ di i ma, i b'a furu, nka si tɛ muso nin ye, wala nimisa bɛ a furu lɔ, furu kɔlɛtigi tɛ, ni ne tun y'i ye, ne tun b'a to yen. ' Ni o fɔra muso in ɲinina ye, muso in ɲinina bɛ a to yen. A bɛ dɔ wɛrɛ ɲini'.\n(1ère démarche auprès du chef de famille de la future)\nNka ni duman in fɔra, a k'a furu, si bɛ den ye, kɛnɛya b'a ye, a bɛ kɛ kɔlɛtigi ye. U bɛ kɔrɔ ɲɔgɔn bolo. A kɔni bɛ saraka fɔlenw bɔ, ka muso in ɲinitaama kɛ. ...A bɛ taa jatigila ɲini, ka jatigila minɛ k'a kunfɔ a ye k'a fɔ de : ' I ɲɛfo'n bɛ ne la bi, baasima tɛ. Ne na'n bɛ bin i kan, n ye n-ɲɛbɔn-fɛ-fɛn ye karisa senkɔrɔ (a bɛ fɔ o tigi ma ko : o senkɔrɔ) n na'n bɛ bin i kan, i k'a ɲini n ye. Ni n y'a sɔrɔ furu la, o na diya n ye. A tɔgɔ ko : karisa.'\nDunan jatigi b'a fɔ ko : ' O tɛ baasi ye. Maa tɛ dunan wele ko : na ja n kan. Dunan fana tɛ ja jiri kɔrɔ. Ne kɔni na n seko kɛ ka se u ma. Hali maafɛndun kɔni maa kɛ a rɔ, ne hakili tɛ o rɔ.' U bɛ si ɲɔgɔn kan. Ni dugu jɛra, jatigikɛ bɛ bɔ joona-joona, den ka kan ka ɲini fa min fɛ, ka taa don fa in kan, ka kuma bɔ a ye ko : ' Karisa sera a ma ka bɔ karisala, a bɛka a ɲɛ-bɔn-fɛ-fɛn ye i senkɔrɔ ko karisa. Ni a sera k'a sɔrɔ furu la ko o na diya a ye.'\nO tuma na fɛ, denfa b'a fɔ ko : ' O tɛ baasi ye, ko nka, a senna masumaya'n bɛ. I maa segin, i n'a fɔ ko : ne bɛka maafɛn dun a rɔ.' Jatigikɛ kɔni b'a sigi ko : ' Kuma wɛrɛ tɛna fɔ o kɔ. ' Denfa b'a fɔ a ye ko :'Ne tɛna kuma wɛrɛ fɔ o kɔ, katugu n ye maafɛn dun a rɔ.' Jatigikɛ bɛ segin ka taa o kuma fɔ a ka dunan ye k'a don sira ko : 'Nin tɛ baasima ye, i sɔnkan ma fɔ, i jɛkan ma fɔ. Maa tɛ sɔrɔ senɲa kelen kan. ' Dunan kɔni bɛ o naamu namina. Dunan bɛ taa. Nin kɔni bɛɛ bɛ kɛ k'a sɔrɔ sa, mɔgɔ si tɛ bɔ o kala ma.\n(2ème démarche : le chef de famille met ses gens au courant)\nNi dunan taara, o kɔ fɛ, o kunɲɔgɔn alamisa (an ka furuɲinitaama, o tɛ kɛ don wɛrɛ ni alamisa tɛ) a bɛ segin ka na ko : ' N bɔra yan alamisa tɛmɛnen, n na foroko bɛ n sɛbɛ la, jiri bilen ma a dɔn, waa b'a dɔn. Hali bi, ne kɔni kan ye n kan ye, ne taatɔ k'o furu, ne segintɔ k'o furu. Ni n sera ka karisa sɔrɔ furu la, a na diya n ye.'\nJatigikɛ bɛ taa ko kura ka se denfa ma ka kuma fɔ denfa ye. Denfa b'a fɔ ko :' O tɛ kojugu ye. Maa tɛ wuli k'i den yaala. N'i wolola muso la, dɔ ta don, nka i n'a fɔ karisa ye, a k'a kɛ hakɛto ye, ne bɛka maafɛn dun a rɔ.' Jatigikɛ bɛ segin ko kura ka taa o kan fɔ dunan ye. Dunan bɛ wuli ka taa ko kura. O furancɛ rɔ sa, sani dunan ka kɔsegin ka na, denfa in bɛ dukɔnɔmɔgɔw lajɛ ka kuma jira u la k'a fɔ de : Ɔ! Karisa sera a ma ko karisa bɔra karisala ka na ko : a bɛka a ɲɛbɔnfɛfɛn ye n senkɔrɔ ko karisa de ko don, a senɲa filanan tun ye alamisa tɛmɛnen ye. Furu bɛ i ni maa o maa cɛ, furusirakɔrɔ, ni i na maa di a tigilamaa ma, a man kan ka a sen ban sira kan. A maa na nin kɔ, o ye a senɲa sabanan ye, sani a ka na, ne ka kan ka kuma aw ye, an ka bɛn kan na.' Gamaadenw b'a fɔ o rɔ ko :'O tɛ kojugu ye, ko fɛn o fɛn bɛ iko furu, maa kelen ko tɛ. An ni karisalakaw cɛ, furusirakɔrɔ don. N ta b'i bolo, i ta bɛ n bolo dama don. Ala maa min garijɛgɛ kɛ min ye, o de bɛ di o ma. An yɛrɛ de fana bɛ caman fɔ ka o ɲa, ni Ala ma sɔn o ma, o de bɛ tiɲɛ. O tuma na fɛ, i yɛrɛ hakili maa min sɔrɔ k'a fɔ u ye, o de ye an bɛɛ kan ye. Bɛɛ bɛ kuma fɔ o rɔ ten. Sotigi nin b'a fɔ :'Wa ! O tɛ baasi ye. Ni a nana nin sen in, ne na a bolofɛn mina. Ni n ye a bolofɛn mina, ni a yera a sɛbɛ la, a maa na o kɔ, an na taa bulonba rɔ. Ne ta ye den ye, nka tigi bɛ ne fana ni den na.\n(3ème démarche : noix de kola + petite somme sont acceptées sous réserve de l'accord du grand chef de famille)\nO tuma na fɛ, ni dunan nana o kɔ, a bɛna a dantigɛ a jatigi ye. O y'a sɔrɔ : taama fɔlɔ nin ka se filanan ma, a bɛ na ni wari hakɛ dɔ ye. A kɛra kɛmɛ ye wo, a kɛra bi duuru ye wo, o kɛra wari hakɛ fɛn o fɛn ye sa, o bɛ na ni o ye. Nka o tɛ mina. Ikomi n y'a fɔ cogo min, ni furusirakɔrɔ don, kanusirakɔrɔ don, dɔ wɛrɛ de fɔ'n tɛ a ye 'maafɛndun b'o rɔ' kɔ. Senɲa sabanan in kɔni, a bɛ woro san, k'a fara o wari kan. Ni a nana, a bɛna o fɛn lase jatigikɛ ma ko kura ka kuru a ka kumakan kelen kan ko 'n taatɔ k'o furu, n segintɔ k'o furu, ni n ye karisa sɔrɔ furu la, a na diya n ye. Jatigi fana bɛ se denfa ma, ka dantigɛ bɔ a ye. Woro hakɛ min da'n bɛ a bolo k'o fɔ. Den fa b'a fɔ 'o tɛ kojugu ye, ayiwa, furu tɛ dɔ wɛrɛ ye baa-n-ma kɔ. Ni karisa nana baa n ma n den nɔ fɛ, nin fɛn minnu ye nin ye, n ma den di a ma dɛ ! A na nin woro mina, a na nin wari mina. An maa se den tigi ma, ne ta ye den ye, nka maa ta ye ne ni n den ye. Ni an sera o ma, o maa den di i ma, ne fana bɛka a di; ni o de ma di, ne bɛka nin fɛn min mina nin ye, ne tɛ bali o la k'o segin.\nO tuma na fɛ, jatigikɛ bɛ foli di denfa ma kosɛbɛ ka wuli ka taa o kuma fɔ dunan ye. Nin bɛɛ bɛ kɛ k'a sɔrɔ dunan tɛ bɔ kɛnɛ kan. A bɛ to jatigikɛ ka du kɔnɔ yen.... Jatigikɛ bɛ taa a dantigɛ kɛ. Dunan ɲagalilenba bɛ wuli ka taa. A bɛ taa a labɛn ko kura ka na ni worohakɛ wɛrɛ ni warihakɛ wɛrɛ ye. Hali o maa caya ka tɛmɛ nali fɔlɔ kan, a tɛ dɛsɛ o la katugu ko juminatɔ don. Min fɔlɔ bɔra kɛnɛ kan, n'i ye kɔsa dɔgɔya ka tɛmɛ o kan, a bɛ ikomi i la ko tɛ i sɛbɛ la. Dɔw bɛ wari nalen fɔlɔ in kunkɛɲɔgɔn fara o kan ka segin ka taa.\n(4ème démarche : acceptation par le grand chef de famille + la dot traditionnelle à fournir est détaillée + repas offert : fiançailles)\nNi dunan in nana ko kura, a bɛ na i dantigɛ bɔ jatigikɛ ye k'a fɔ de :' N kuru'n bɛ n na fɔlɔw kan. Hali bi ne kan ye n kan ye, ni n ye karisa sɔrɔ furu la, a na diya n ye.= Jatigikɛ bɛ wuli ka taa a kan fɔ. O don sa, dunan bɛ kofɔ denba ye, denba bɛ dunan nito bɔ. Jatigikɛ bɛ wuli ka taa dantigɛ bɔ. A b'a fɔ :'O tɛ kojugu ye, I ka an lajɛ bulontigi bara.' O furu kɔrɔfɔkɛɲɔgɔn maa kɛ fɛn o fɛn ye, jatigikɛ bɛ wuli ka o bɛɛ lajɛ bulonbatigi yɔrɔ, a kɛra dugutigi ye wo, a kɛra gatigiba dɔ ye wo, a bɛ u bɛɛ lajɛ ka u kan labɔ kɛnɛ kan. 'Jɔnkɛba ka kan ka takurun bin yɔrɔ-bɛrɛ'\nBulontigi bɛ kuma bila denfa kɔrɔ 'Ayiwa, karisa, a kuma filɛ : ne ta ye aw bɛɛ ye, ne ta ye aw denw ye, nka ne bɛ aw kɔ nin kuma nɔ.' U b'a fɔ :' O tɛ kojugu ye. Na karisa, dunan ... a senɲa fɔlɔ tɛ nin ye. Nin ye a senɲa naaninan ye. Ne de ye a bolofɛn rɔmina ko : an maa se i ma, n'i y'a di a ma, ne fana y'a di. N'i de m'a di, ne tɛ kɔyi, n na dunnen na kɔsegin a ma. O tuma na fɛ, ne kan ye n kan ye o rɔ han. N'i y'a di u ma, ne fana y'a di, n'i ma a di, ne fana m'a di.'\nBulontigi b'a fɔ :'Nin tɛ baasi ye. O tuma na fɛ, karisa, i ka a fɔ i la dunan ye, ne bɛka a bolofɛn mina, n t'a mina k'a dun ten, n b'a mina karisa kunko rɔ. O ye musonin ko ye, n bɛka a mina, n bɛka karisa di a ma.' Bɛɛ bɛ kuma in fɔ o cogo la ko :' O kɛ'n bɛ a ɲɛ fɛ.' O bɛ diya dunan ye. O fɛn nalenw, u bɛ olu mina. O tuma na fɛ, dunan b'a fɔ jatigikɛ ye ko : 'U la surɔfɛn laada maa kɛ min ye, u ka o fɔ an ye. Hali ni an ma a sɔrɔ, hali ni a ma kɛ an kun yan, an na se o ɲini ko la.' Jatigikɛ bɛ o lase bulontigi ma. Bulontigi b'a fɔ :' O tɛ kojugu ye, an na surɔfɛn : kɛmɛ saba don, wala kɛmɛ duuru don, wala kɛmɛ naani don.' O y'a sɔrɔ, u bɛka surɔfɛnko labɛn kɛ, katugu u bolofɛnw minana. Woro min ka kan ka da o kan, ka o fana labɛn. Ni min kuma fɔra bulontigi fɛ, u bɛ o surɔfɛn fana bɔ kɛnɛ kan, ka o fana dantigɛ kɛ. O bɛ mina. Maminalifɛn dan bɛ ci jatigikɛ ye, u k'o fɔ dunan ye. Kuma min maa u diya, u ka na a maminɛ.\nAn ka maminalifɛn laada ye ale nin ye : filenbanin, ani ba duuru ni kolon kɛmɛ duuru, o ye an ka maminalifɛn ye, ani dooli. Jatigikɛ bɛ o naamu namina. A bɛ o fɔ dunan ye. Dunan fana bɛ o naamu naminɛ. U bɛ foli kɛ ɲɔgɔn ye, ka sɔrɔ ka wuli ka taa jatigiya yɔrɔ. Ni u taara jatigiya yɔrɔ, dunan bɛ jatigikɛ sɛbɛ-fo ko : a y'a jɔ a ye (seko kɛ) fɔ a ka muso in sɔrɔ. Dunan ɲagalilenba bɛ taa sa. O fana bɛ taa dan tigɛ a ka somɔgɔw ye.\nU b'a kɛ u ci ye ka maminalifɛnw ɲini. O y'a sɔrɔ : nafolo hakɛ dɔ bɛ du kɔnɔ min maralen bɛ musofuru in kama... Surɔfɛn in fana ye fɛn min ye, a dunbaa rɔtɔmɔnen cogo di ? Den in kalifalen bɛ fa min na du kɔnɔ, ni o ye den in lamɔfa ye, fa in ka kan ka kɛ den in kunko bɛɛ kɛbaa ye. Surɔfɛn bɛ di o ma, o b'a dun... Nka ci dɔ fana bɛ a kan den in mamina nɔ ani a furulatɛmɛ yɛrɛ lɔ sa. A fana b'i cɛsiri o fɛ. A fana bɛ o lɔbɛn damina.\nNi maminali kɛra, dunan minnu bɛ na maminali la, dunan ninnu bɛ fana ni syɛba ni dono ye. Den in lamɔfa, ni o ye surɔfɛndunbaa ye, o bɛ syɛba ni dono in ɲini ka na o bila a bolo kɔrɔ.\n(Détail des éléments de la dot traditionnelle des 'fiançailles')\nMaminana ninnu b'u jija ka maminalifɛn bɛɛ dalaɲini : ba duuru ni kɛmɛ duuru in, an ka bamanana-nafolokɔrɔba de don. Ba duuru nin ye tamako ye, tubabuw b'a fɔ a ma ko : 1 franc. Kɛmɛ duuru in ye kolonkisɛ ko ye. An ka furu fɛn o fɛn bɛɛ don ni musota tɛ fewu, fɔ mamina. Mamina de tɛ kɛ kolonkisɛ (kɛmɛ) duuru kɔ. O bɛɛ nin bɛ kɛ k'a bila kolifilen kɔnɔ ka ci bila ka taa a fɔ jatigikɛ ye ko : a k'a fɔ denfaw ye ko : u bɛ na maminali la nin dɔgɔ masuma natɔ. Ni o ci fɔra jatigikɛ ye, jatigikɛ fana bɛ o kuma fɔ denfaw ye ko karisalakaw bɛ na, u k'a mamina dɔgɔ natɔ. Den lamɔfa in, o muso fana ye den lamɔba ye, o ka kan ka den kunkanbaaraw kɛ.\nMuso ka baara ye min ye den ko rɔ, a bɛ o kɛ. A bɛ a labɛn nako rɔ janko a ka se ka furuɲɔgɔn dunanw ladiya kosɛbɛ, ka den cɛlakaw ladiya kosɛbɛ. O bɛ na madiyafɛn caman san. A bɛ ɲɛɲɛ bɔ. Ni o y'a sɔrɔ malo se bɛ a ye, o bɛ malokisɛ labɛn. Ni a y'a sɔrɔ, misi bɛ du kɔnɔ, a bɛ nɔnɔko ɲɛminɛ, ka nɔnɔ mara sa ka dunanw na.\nSacrifice aux ancêtres\nMaminalidon sera. Cɛlaka ninnu, ni u bɛ ton ta ka taa denfaso la maminali la, laada dɔ bɛ bamanana fanw bɛɛ : ba duuru ani kɛmɛ duuru ani dooli, o bɛ bila filen rɔ, ka maakɔrɔ dɔ wele. Musocɛ bɛ bonda min na, u bɛ filen sigi o bonda subaw kɔrɔ ka den kalifa u la. Filen bɛ sigi o subaw kɔrɔ cogo di ? O maakɔrɔ sina bɛ na a sonsoro wala k'a sigi ka fugulan bɔ ka filen mina a bolo fila rɔ, ka subaw tɔgɔ fɔ, ka den fa tɔgɔ fɔ ko : ƆAn bɔ'n filɛ muso ko la karisa la, an b'a furu k'a di karisa ma. O ye aw mɔden ye, wala o ye aw den ye A maminalikɛlaw taatɔ filɛ, a minalifilen filɛ, ne b'a sigi aw kɔrɔ. Ni an nafa bɛ muso in na, furu in kana sa abada. Ni an nafa tɛ muso in na, maaw ye furu labɛn cogo o cogo ye, Ala k'a tiɲɛ ! Ni furu in ka go an na, fa tɔgɔda t'a rɔ, ba tagɔda t'a rɔ, an yɛrɛ nafa tɛ muso in na abada... furu in tiɲɛko bɛ, a ka tiɲɛ ! Nka an taatɔ filɛ den in ka di karisa ma, a bɛ kɛ fasojɔmuso ye, a bɛ kɛ kɔlɛtigi ye, fa tɔgɔda bɛ ye o rɔ, ba tɔgɔda bɛ ye o rɔ. Faamakiri t'a rɔ, faantankiri t'a rɔ, ka furu in ɲa ! Muso in mana na, a maa cɛ wɛrɛ sennasagon, an ma a di karisa nin cɛ wɛrɛ ma dɛ ! a maa cɛ wɛrɛ sennasagon, aw ka o ɲɛbɔ ! O ɲɛbɔ ko bɛ, aw ka o ɲɛbɔ ! O ɲɛbɔ ko tɛ, aw ka o ɲɛbɔ !' Filen bɛ sigi suw kɔrɔ nin cogo la.\nO tuma na fɛ, minnu bɛ taa taama rɔ, u bɛ ton ta ka taa ka wa muso in faso la dugu in na. U bɛ se wulada fɛ jatigikɛ bara. U bɛ dantigɛ kɛ jatigikɛ ye ko : fɛn o fɛn fɔra, ko o nana u bolo. Jatigikɛ bɛ taa dunan kofɔ furuɲɔgɔnw ye. Surɔfana bɛ na. Dunan dumuniko kɔni, o laada an fɛ yan (ne tɛ fan wɛrɛ dɔn dɛ !) aw dama o dama jɛ ye furubulon kelen-furubulon kelen ye, aw bɛɛ bɛ dunanto bɔ su fɛ. Tilefɛla, o ye denba dukɔnɔmɔgɔw dama ta ye ani sɔgɔmadafɛla, nka sa ka dunanw taa, su o su, o ci bɛ furubulonnamaa ninnu bɛɛ kan, gatigi bɛɛ ka kan ka to bɔ ka taa a di dunanw ma.\nLe grand palabre des fiançailles : accord officiel des deux familles\nNi dugu jɛra don, sɔgɔmafana bɛ na, u b'o dun. Jatigikɛ bɛ denmisɛnninw bila ka furubulonnamaaw bɛɛ wele, k'u ka taa bulontigi bara. Ni o kɛra, jatigikɛ ni a ka dunan bɛ wuli. U bɛ taa ni filenw ye, ani worow, nafolo hakɛ min bɛ ni o maralen tun bɛ cɛnin musoko kama sa, o bɛ u kun, nka nafolo ani maminalifilen, u de tɛ bɔ kɛnɛ kelen kan. U bɛ na dantigɛ kɛ filenko kan fɔlɔ. Ni u nana dantigɛ bɔ, u b'a fɔ :' Wa ! Karisa, i ni karisa, dunanw nana bin n kan ko : n ka aw den ɲini, n y'a ɲini, aw y'a di n ma, n k'a d'u ma. Aw ye aw la maminalifɛn lafɔ. O tuma na fɛ, u ye ci bila ka na a fɔ n ye ko : u bɛ na maminali la. N y'a fɔ aw ye. Ni o don ye bi ye, u nana ka na maminalifɛn lase i ma : kolifilen, dooli, ba duuru, kɛmɛ duuru ani boloɲa-fila-woro ko : karisa y'o bila o ka na den mamina ni o ye.= Bulontigi bɛ kuma bila bɛɛ kɔrɔ ko : 'O kuma ye o ye' Bɛɛ fana b'a fɔ ko :'Na karisa, i maa min fɔ a rɔ, o ye an bɛɛ kan ye.'\nCoutume de la triple demande\nLaada dɔ bɛ yen sa maminalikɛnɛ kan. A bɛ fɔ ko 'senɲa kelen tɛ togo ncɔ' Ni u y'a fɔ :'Na karisa, i maa min fɔ...' Bulontigi b'a fɔ :' Karisa, n y'i la dunan darɔkuma mɛn, nka senɲa kelen tɛ togo ncɔ.' Ni o fɔra, jatigikɛ ni dunan bɛ wuli. Maaw sigilen bɛ kɛnɛ min kan, u b'o fana bila ka u jɛngɛn kɛrɛ fɛ dɔɔnin, ka waati kɛ ka kuru ka na. U ye dantigɛbɔ fɔlɔ cogo min, u b'u dantigɛ ten. :'Karisa nana bin n kan ko a ɲɛ bɔ'n bɛ aw den fɛ ko yaasa a na a sɔrɔ furu la. Aw y'a di n ma, n k'a d'a ma. Aw ye aw la maminalifɛnw fɔ. Fɛn minnu fɔra, u nana o lase i ma. O filɛ kɛnɛ kan yen ko : ka na den maminɛ.' Bulontigi b'a fɔ ko :'Senɲa kelen tɛ togo ncɔ'. Ni bulontigi ko :'Senɲa kelen tɛ togo ncɔ' u bɛ wuli ko kura ka bɔ kɛrɛ fɛ, ka taa u sonsoro, ka waati kɛ ka kuru ka na o dantigɛ bɔ o cogo kelen na.\nAyiwa, 'senɲa-kelen-tɛ-togo-ncɔ' kɔrɔ bɛ a la. Laada don, kuma don. Tɔgɔ ncɔli min ye nin ye, n'i b'a fɛ ka togo ncɔ, ka ci kan senɲa kelen, ka fu bɔ senɲa kelen, ka togo jiriw tigɛ senɲa kelen, o de tɛ bɛn fɔ ka taa nin kelen-kelen-na bɛɛ kɛ a ta dan na. O tuma na fɛ, a ntalen bɛ da maminaliyɔrɔ k'a kɛ taamasyɛn ye, janko ka maminalikuma waajibiya kɛnɛ kan.\nNi senɲa saba in dafara, bulontigi bɛ kuma bila jama kɔrɔ. Jama bɛ i fana ta fɔ. Dɔw b'a fɔ : 'Nin kɔni tɛ baasi ye. An ni karisa cɛ ye tumadama furuɲɔgɔnma ye, kanuɲɔgɔnma dama don. I ta bɛ n bolo, n ta bɛ i bolo, furu tɛ dɔ wɛrɛ ye sirakɔrɔ kɔ. I b'i ta sɔrɔ yɔrɔ min nɔ, o fana maa bɔ i ta ko la, kɔrɔfɔ caman tɛ o rɔ. Ni Ala ma sɔn min ma, an si tɛ jigin o ko kan. Nka karisa, i dunan karisa, i bɛ yan. I maa furu don ni kan min ye, an bɛna an sigi ni o ye.' Bɛɛ bɛ kuma rɔbɔ o cogo rɔ ten ka kuma di bulontigi ma. Bulontigi bɛna seereya dama dɔ ɲini jatigikɛ fɛ. A bɛ jatigikɛ ɲininka ko a k'a fɔ a la dunan ye yala basitigi sigilen bɛ kɛnɛ kan an cɛ la yan wa ?. U b'a fɔ ko 'Ayi, basitigi tɛ yan.' Bulontigi b'a fɔ jatigikɛ ye ko : a ka a la dunan ɲininka ko : 'a ɲɛbɔ'n bɛ karisa fɛ, bana bɛ a sen na wa ?' Dunan b'a fɔ :'Ayi'. A b'a ɲininka seereya dɔ wɛrɛ la .'Yala jɔn ye den kofɔ i ye k'a fɔ de, 'a ma furu' ?' Dunan b'a fɔ 'Maa ma a kofɔ n ye' (Den de furu tɛ kɛ ni i ma a ko dɔn dɔ la, nka o tigi tɛ fɔ.) Dunan b'a fɔ :' Maa ma a kofɔ ne ye, nka ne ɲɛ bɔra a fɛ k'a ɲini aw la.'\n'Ayiwa, aw bɛɛ filɛ yan. N y'a ɲininka ko : basi tɛ an cɛ la, ko faama tɛ an cɛ la, n y'a ɲininka ko : bana tɛ an den na. A b'a fɔ jatigi ye : 'I la dunan ɲininka, ni a ye den mamina bi, sini den banana ko : o na a fɔ ko di ?' Dunan b'a fɔ ko :' O tɛ kojugu ye, o t'a to ne ka n ban a rɔ. N y'a kɛnɛ-kɛnɛ mamina, ni Ala y'a bana, ne bɛ a banalen fɛ. O ye Ala ka kɛ ye.'\nBulontigi kɔni bɛ seereya dama-dama nin ɲini dunan fɛ ko :'Baasi tɛ. Ni e ko : faama tɛ an cɛ la yan, sa ka den in se i ma, ni i ye ne wele faamaw bara don, faamaw de ma a dɔn n na furu dontuma na, o na a fɔ ko di ?' Dunan b'a fɔ ko : ne tɛ faama wele.' Bulontigi b'a fɔ :'Baasi tɛ. E ko ko : basitigi tɛ an cɛ la, ne ye den di i ma. Sani furu ka ban, e ye basi don ne fɛ, wala i ye basi jɔ ne-fɛ-maa na, wala i ye basi jɔ ne yɛrɛ la, o n'a fɔ cogo di ?' Dunan b'a fɔ ko :'Ayi, ne tɛna basiko kɛ.' Bulon tigi bɛ sɔrɔ k'a fɔ ko :'O tɛ kojugu ye, ko aw bɛɛ bɛ yan, ko anw ni karisalakaw cɛ tumadama furuɲɔgɔnma don, kanuɲɔgɔnmaw don.'\nBulontigi bɛ a dɔnta dɔw fɔ furusirakɔrɔw la u ni ɲɔgɔn cɛ, k'a ta kabi karisa tɛnɛmuso ta ma, ka na a bila karisa balimamuso ta la, furusirakɔrɔ dama don, an k'a di u ma. An bɛɛ ɲɛyɛlɛla ka furusira to an ni ɲɔgɔn cɛ. An si kelen tɛ se ka kɛ a sira sabaa ye an ni ɲɔgɔn cɛ. Ne bɛka den di aw ma (bis) ne bɛka a di aw ma bi k'a d'aw ma sini.'\nRite du calumet d'alliance\nNi nin kumaw bɛɛ fɔra ka ban, laada kelen bɛ yennni nɔ ka kumaw don mɔgɔw da a cogo la, o laada in bɛ kɛ. O ye laada jumɛn ye ? Dooli min bɛ bila filen nɔ, dooli ye fɛn ye, a bɛ ikomi sira, nka sira de tɛ a ye, a ni sigarɛtisira bɔlen bɛ ɲɔgɔn fɛ. Dooli in, o bɛ bila filen nɔ. Ni a y'a sɔrɔ tabadaaminna bɛ kɛnɛ kan yen, yanni maminalikuma nin ka fɔ ka ban, tabadaaminna in bɛ dooli dɔ kari tan, k'o kɛ tabadaa rɔ ka tasuma bila o la, ka o sisi bɔ jama ɲɛ na kɛnɛ kan. Ni tabadaaminna tɛ don ? Maakɔrɔ bɛ dɔ bila, o ka takami bɔ ntegele lɔ, ka na a sigi jama cɛ rɔ, ka dooli dɔ mɔɲɔnkɔ o rɔ, o sisi ka bɔ jama ɲɛ na kɛnɛ kan. Kɛkɔrɔ jumɛn bɛ o la ? K'o sisiwuli ka san minɛ, jama k'o ye. O kɔrɔ ye : furu tɛ fɛn banta ye abada. Furu ye fɛn dubabuma ye. Fɛn banta tɛ, diɲɛ bɛɛ ta don. Ne kɔni, n bɛ miiri a la : sisi wulikun bɛɛ ɲɛ na kɛnɛ kan, o ye o ye.\nBulontigi bɛ den di sa, ka kɔrɔfɔ bɛɛ kɛ k'a ban k'a di u ma. A b'a fɔ : ' N ma a di aw ma n bolokɔ kan, n y'a di aw ma n boloɲɛ. Ni aw yɛrɛ ko : aw ɲɛbɔra a fɛ, n y'a di aw ma bi, n y'a di aw ma sini. A maa tiɲɛ, a tiɲɛna aw ye. A maa ɲa, a ɲana aw ye.' Dunan kɔni bɛ o bɛɛ naamu namina. O ɲagalilenba don sa. A bɛ o bɛɛ naamu namina, katugu denfa ka kuma, o ye tiɲɛ ye. Ni bɛ mɔgɔ o mɔgɔ rɔ, i sabali tɛ, bɛɛ n'i satuma don. Denfa bɛ a kankari mada cogo min, o ɲɔgɔn caman bɛ kɛ. Den bɛ mamina, hali a tɛ cɛlataa damina, Ala bɛ a dɔngɔ don den rɔ ni o ye saya ye.\nNka o tɛ maaninfinya cɛ tigɛ aw ni ɲɔgɔn cɛ.\nPrésentation officielle des éléments de la dot\nDen bɛ di o cogo la. Maminalifɛn ninnu sa, o worow, u bi olu ni. O tuma na fɛ, filen bɛ bɔ maaw cɛ la sa, ka filen sigi kɛnɛ kan. Ikomi n y'a fɔ cogo min, nafolo min mara'n tun bɛ musocɛlaka ninnu fɛ kɛrɛ fɛ, cɛnin ni muso furu kama, nafolo nin ni filen tɛ bɔ kɛnɛ kelen kan. Filen ... ni maminaliworo ɲinina ka ban, filen bɛ jigin kɛrɛ fɛ. Hali a tɛ fɔ nafolo in ma kɛnɛ kan ko : wari. A bɛ fɔ : syɛ kelen. Ni filen in bɔra kɛrɛ fɛ, jatigikɛ bɛ sɔrɔ ka kuma daminɛ. A bɛ kuma lase jama ma :' Karisa, e ni karisa, karisakaw nana u la mamina na : maakɔrɔw ye syɛ kelen don a bolo ko : ni an tilara mamina na ko : o ka bila den kunko rɔ yan. Ni wari hakɛ min don, u b'o fɔ. Jatigikɛ dɔw bɛ, u tɛ danfɔ kɛ, u bɛ wari bɔ k'a di, ani boloɲa-fila-woro ɲɔgɔn. Ni u ye woro bɔ k'a di, bulontigi b'a fɔ denmisɛn dɔ ye k'o ka wari mina k'a dan. O bɛ wari mina k'a dan. Ni a kɛra waa naani ye, a b'a fɔ ko : waa naani don, ni a kɛra waa duuru ye, a b'a fɔ ko : waa duuru don. Ni a kɛra wari hakɛ fɛn o fɛn ye, a b'o dan fɔ bulontigi ye. Bulontigi bɛ o kuma bila jama kɔrɔ ko : ni u ko syɛ kelen ka na bila den in kunko rɔ, ko ale ni hakɛ masuma de don, o bɛɛ kɔni kuma fɔlenkɔrɔ tɔ ye dalamaa ye. Bɛɛ bɛ u da lamaa o rɔ ka o kuma di bulontigi ma. Bulontigi bɛ o mina ka foli kɛ kosɛbɛ, k'a fɔ de : 'u la maaw bɛ yan, u la nafolo tɛ yan', o bɛ kɛ k'a sɔrɔ : maminalifɛn ninnu bɛɛ talen ka bɔ kɛnɛ nɔ, katugu o nafolo ni a maminalifilen tɛ sigi kɛnɛ kelen kan bada. Hali a na'n bɛ ni wari hakɛ min ye, a tɛ fɔ, a bɛ fɔ ko : a na'n bɛ ni syɛ kelen ye. Syɛ kelen in bɛ fɔ wari ma. (Syɛ kelen kofɔ kɔrɔ ye mun ye ?)\nMaminalifɛn ani furunafolo, u de tɛ bɔ kɛnɛ kelen kan. Bulontigi bɛ wari in mina k'a di den lamɔfa ma, o kɛra den fa tigitigi kɔrɔkɛ ye wo, o kɛra fa dɔgɔkɛ ye wo, nafolo bɛ di o ma. O bɛ foli kɛ kosɛbɛ. O y'a sɔrɔ : den lamɔnifa in, o bɛka syɛba ni dono nin mina, k'o fana datugu kɛrɛnkɛrɛn fɛ yɔrɔ dɔ rɔ. O bɛ wuli ka syɛ mina ka na kuma lase bulontigi ma, k'a fɔ de :' Ni karisa maminalibaaw nana, o tuma na fɛ, syɛba ni dono, u fana don.' Bulontigi bɛ o kuma lase dunan jatigikɛ ma ko : syɛba ni dono, o ye i la dunan fana ye. Dunan b'a fɔ : 'O tɛ kojugu ye ko : tɔw b'a kɛ cogo min nɔ, a ka kɛ ten.' Denfa dɔ bɛ wuli ka syɛ kantigɛ wala ni senenkun dɔ bɛ, wala ni bɛɛnnin dɔ bɛ, ni i si ka kɔrɔ, o bɛ wuli, syɛ bɛ di o ma ka syɛ kantigɛ.\nSacrifice des poules aux ancêtres\nSyɛ in fana bɛ kantigɛ cogo di ? Syɛ in bɛ kɛ fasusɔn ye, den fasusɔn wala den mɔkɛsu. Syɛ bɛ kantigɛ o la ni kuma duman ye ni furuyiidikuma ye, ni furudenbayakuma ye,ni sitigiyakuma ye, ni dentigiyakuma ye, ni bɛnkuma ye. Syɛ in bɛ kantigɛ ni o ye ka syɛ in fili. Syɛ ninnu, maaw b'u kɔlɔsi k'u bincogo lajɛ. Ni u bira ba ni kɛɲɛka, o kɔrɔ ye ko subaw sɔnna furu ma. N'a kɛra kɔrɔn ni tilebi, dɔw bɛ u kun nɔkɔmi ka wuli, nka o furu in laban o laban, hali ni a ma sa, o furu na kɛ kɔrɔfɔ caman ɲɛ na. O syɛw bɛ faga o cogo la. Ni syɛw fagara, den lamɔfa in bɛ syɛ ta ka taa n'a ye du kɔnɔ. Bilakorow bɛ na syɛw jolo bɔbɔ ka u jeni, ka u tigɛ, k'a di den lamɔba ma, den lamɔba k'o tobi tilerɔfana na. Ni tilerɔfana mɔna, u bɛ syɛsogo in dumuni bɔ ka na a jira sotigi la ko : 'dunanw fana filɛ !' ko : 'Ɔ ! ko : ka taa n'o ye.' O tuma na fɛ, ni dunanfana taara don, u bɛ taa a di jatigilamuso ɲɛmɔgɔ ma. O fana bɛ taa o jira jatigikɛ la ko :'Karisa, ko : 'Dunan na fana, wala aw la dunanw fana filɛ nin ye'. O bɛ di dunanw ma. Jatigi denmisɛnninw, wala jatigi maakɔrɔ dɔw ... u bɛ gara u ka dumuni kɛ. N'u ye dumuni kɛ, jatigikɛ b'a fɔ :"Wa ! syɛsogo filɛ nin ye. Bɛɛ n'i ka laada don. Aw ta laadaw bɛ cogo min nɔ, aw kana ne ɲɛnajɛ, aw bɛ sogoko tɛmɛ o cogo la.' Dunan b'a fɔ :' O kɔni tɛ baasi ye. Yan ni yen cɛ, bi ma an bila furu la an ni ɲɔgɔn cɛ. Laada minnu bɛ, o ye laada kelen ye. I bɛ syɛsogo ɲɛnabɔ.= Jatigikɛ bɛ gara ka syɛsogo ɲɛnabɔ. Dunan min taalen maminɛli la, ni a y'a sɔrɔ : o ta somusonin minnu bɛ yen, olu bɛ sɔn syɛsogo rɔ. Ni a y'a sɔrɔ : senenkun bɛ, o bɛ sɔn syɛsogo rɔ. Ni numu bɛ, o bɛ sɔn syɛsogo rɔ. Ni a y'a sɔrɔ : dunansɛbɛ cogoya wɛrɛ fana bɛ dugu kɔnɔ yen, o bɛ sɔn syɛsogo rɔ.\nLaada dɔ bɛ, o laada in fana bɛ sɛnɛ syɛsogo rɔ. Syɛ fila in, ni denw ma syɛsogo kan ta k'o ɲimi, u bɛ o donokɔrɔ kan ta k'o ɲimi. Dɔw b'a kɛ yɛrɛ, u bɛ syɛ kelen kɔ ta k'o ɲimi ka kelen kɔ bila filen nɔ, nka a tigi-tigi-tigi, o ka kan ka syɛkan kelen ta ka kelen lasegin. Maminalidunan kɔni, o bɛ syɛ kan kelen ɲimi, kelen bɛ taa denba du kɔnɔ. O bɛ di syɛ kantigɛbaa ma. O fana b'o ɲimi. O kɛkɔrɔ ye mun ye ? Kɔrɔ bɛ o la. Syɛ faara i ye furusira kan cogo o cogo ye, i muso faso rɔ, a maa kɛ syɛ fila ye, i ka kelen ɲimi ka kelen di... i ka kelen bila filen nɔ, muso ba dukɔnɔmɔgɔw k'o ɲimi. A kɔrɔ ye ko : furu kantigiya ka to aw ni ɲɔgɔn cɛ. Fan fila bɛɛ mɔgɔw ka kɛ kantigi ye ka furu in laban, aw si kana tigɛ si rɔ. Kantigiya man ɲi fan kelen fɛ. Syɛkanɲimi kɔni laada ye nin ye. O tuma na fɛ, syɛsogo bɛ ɲɛnɔbɔ o cogo rɔ. Dunan bɛ kan kelen ta k'o ɲimi, kelen bɛ taa den badu kɔnɔ... Wuladanin fɛ sa, u bɛ wuli ka barika da furubulonnamaa nin bɛɛ ka du kɔnɔ.\nDépart des envoyés du fiancé, fête des mères de la fiancée\nO dugujɛ sɔgɔmada sa, u bɛ barika da ko kura ko : dunan, furuɲɔgɔn dunan, a' b'a nadon dɔn, a' b'a taadon dɔn. Ni Ala ta kɛ tɛ fɛwu, taadon bɛ furuɲɔgɔndunan na, segindon bɛ a la. Furuɲɔgɔndunan bɛ taa an fɛ yen alamisa, nka sibiridon, ale bɛ segin. O tuma na fɛ, a bɛ barika da sa, ka ton ɲini, ton bɛ d'a ma. A bɛ taa. Ni a taara, ba dukɔnɔmaa ninnu, u bɛ sɔrɔ ka ɲɔgɔn najɛ. Den maminalifilen ka kan ka di muso min ma, o ka kɛ a ta ye, a bɛ di o ma. O tuma na fɛ, den lamɔniba in sotigi b'a fɔ ko : 'Filen ka di o ma'. Filen bɛ di o ma. Ni filen dira o ma, muso in, n'a sera bamanana dunuba kelen in na, muso in fana bɛ kuyu da kosɛbɛ. N'a ye kuyuw da, musow bɛ na, u bɛ jama kɛ filen na. N y'a fɔ cogo min, n'i ye ntegedunu fɔkan mɛn bamanana yɔrɔ o yɔrɔ, o tɛ fɔ bɔnɛ na dɛ ! Ntegedunu de bɛ fɔ hɛra la. Musow bɛ ntegedunu sɛbɛ-fɔ yen. Dunu in ka kɔrɔ bamananadunu bɛɛ ye. Nka cɛ tɛ dunu in fɔ, cɛ tɛ dunu in lamara, cɛ tɛ dunu in dɔn. Muso de ye o dunu tigi ye. Hɛradunu don. U bɛ dunu in fɔ kosɛbɛ k'o kɛ jamaba ye. O kɔ fɛ sa, mɔgɔw bɛ cɛrin.\nDès que la jeune fille est pubère commence la cohabitation et son va-et-vient entre les deux familles jusqu'à la remise totale de la dot et la remise définitive à la famille du mari\nCɛ in bɛ furusira mara ten sa, fɔ ka musonin se taa-ni-ka-segin-laada cɛ lataama. Ni cɛlaka ɲɛ bɛ dennin na k'a fɔ de : a sin kurulen, a ɲɛnatigɛlen don, a bɛ se ka si cɛ fɛ, u bɛ sirataama dɔ kɛ. U bɛ muso delifɛn don sirataamanaw bolo, k'a fɔ de : aw maa taa, aw ka a deli ko yaasa a na na, maakɔrɔw k'u ɲɛ da a la. Cɛlataa bɛ kɛ o cogo la. Sirataamanaw maa taa, u bɛ dantigɛ bɔ ten. Nka an fɛ bamanana yan, o ye laada ye : muso de tɛ taa deli ko kelen na, ka cɛlataakɛ deli ko kelen na, o tɛ kɛ. Denfaw b'a fɔ :'O tɛ kojugu ye, 'to dɔ mɔ'n bɛ, a ma se dun ma'. Ni a sera cɛlataa ye tuma o tuma, an tɛna tiɲɛ a rɔ'. Jatigikɛ b'o lase dunan ma, dunan b'o naamu naminɛ. Ni dunan kɔseginna, dunan bɛ taa o ɲɛfɔ a cibaaw ye. Sotigi b'a fɔ : 'O tɛ kojugu ye. Bɛɛ lajɛlen ka laada ye o ye, ka musotaacɛlarɔ deli ko kelen, o de tɛ kɛ.' O kɔ fɛ sa, a bɛ mɔgɔ bila ka taa ko kura. Denfaw bɛ ɲɔgɔnye ko :'O ka kɛ ! I ye maa o maa ncinin maminɛ, n'i ye a tigi kan mɛn k'a fɔ de ko : a ka taa n ka n ɲɛ da a la, den in, a bɛka a ɲɛwo fa (wasa), den ka misɛn, nka a ka taa.'\nO cɛlataa fana, an fɛ bamanan na yan, ni senɲa fɔlɔ don i cɛla rɔ, o tɛ kɛ selikalo la. An yɛrɛ la ko duman si tɛ kɛ selikalo la. O kɔrɔ ye mun ye ? Selikalo ye kalo ye an fɛ, ko duman kalo don. A bɛ fɔ ko : 'ko duman fila tɛ jɛ'.\nMuso cɛlakaw sotigi in sa, a bɛ maa bila ka taa ka wa kuru den kan k'a deli. U kɔni, u bɛ o kuma fɔ (jaabi) ten ko : 'Ni maa ye maa o maa misɛnmannin maminɛ, k'a fɔ de ko a ka taa, a k'a ɲɛ da a la, an ka jɔn a rɔ kɛ, n'i y'a delitɔ ye u fɛ, i b'a sɔrɔ : a selen don. a ka taa !' U bɛ o kuma fɔ sa ka dunan lajɔ. ... U ka kan ka taa don min, denba in fana b'a kɛ labɛn ye. Musow ka laada ka ca. an kɔni bɛɛ dɔnta ye min ye : sɛgɛ bɛ bila a kun, tulu bɛ bila a kun, finiw bɛ san k'a di a ma. Musow, ni den ɲutuma sera ka taa, muso bɛ don bon kɔnɔ yen ka den ka cɛlataaminanw labɛn. U bɛ ɲɔgɔn najɛ. U ka laada caman bɛ kɛ yen, cɛ tɛ dadɔn o la. O ye muso ka naamu ye. Ni a y'a sɔrɔ : cɛ dɔ taalen muso in labɛnni na, ni cɛ in taara ni muso in ye, a bɛ taa ka wa sigi dugu da fɛ. Cɛ tɛ don ni muso ye senya fɔlɔ so kɔnɔ. A bɛ muso in sigi soda la ka donkan fɔ : 'Karisa nana, a bɛ soforo la. Sotigi bɛ muso bila joona min senna ka kalan k'o ka taa den labɛn.\nO y'a sɔrɔ laada dɔ b'an fɛ yan fana, a labɛnnen don. O ye laada jumɛn ye ? E cɛ o cɛ, i muso fɔlɔ don, i muso filanan don, ni a senɲa fɔlɔ bɛ kɛ i bara, a man kan ka don i ka du kɔnɔ bada ni i sigilen tɛ yenni nɔ. Muso dɔ bɛ bɔ ka taa a ka minanw ta ka don n'a ye so. Muso bɛ don du kɔnɔ, k'a sɔrɔ cɛ sigilen bɛ du kɔnɔ yen. Sani muso labɛnnen in ka taa, sotigi bɛ a kɛ a cɛsiriko ye ka maa bila ka musocɛ nin ɲini kɛrɛnkɛrɛn fɛ. Musocɛ in fana, a hakili b'a la mɛnɛ ! A de bɛ maloya ka sin ka gara a yɛrɛ ma. O y'a sɔrɔ, Ala ni maloya kosɔn, musocɛ in bɛka a fɔ a kunkɛɲɔgɔn dɔ ye, a filan dɔ ye k'u ka taa ɲɔgɔn fɛ janko maloya kana bonya a kan. U kɔni bɛ taa ɲɔgɔn fɛ o cogo la k'u sigi sotigi la bonda. Muso bɛ na don so kɔnɔ. Ikomi n y'a fɔ cogo min an ka bamana-na-dennamɔcogo, musocɛ in lamɔba ye min ye dukɔnɔna nɔ, ni muso ka minanw ka kan ka jigin o ka bon kɔnɔ, donitigi bɛ taa don yenni nɔ, ka muso ka minanw sigi o ka bon kɔnɔ. U kɔni bɛ tɛmɛ cɛ sigilen na faasi.\nNi o kɛra don, minanw sigilen ye muso min ka bon kɔnɔ, muso in fana bɛ wuli, a bɛ kuyu gɔsi kosɛbɛ, musow bɛ na ɲɔgɔn najɛ ka dunukɔrɔba in sɛbɛkɔrɔ-fɔ, k'a fɔ fɔ k'a fɔkan bɔ. Dunu in ka di cogo min, baataradunu tɛ ! Muso bɛ na ɲɔgɔn najɛ, ka dɔnkili kɔrɔma caman da min ye musonin kalankuma ye, ka dɔnkili kɔrɔma caman da min ye furucɛ in kalankuma ye. Dɔnkili in kɔni, o bɛ u bɛɛ sɔn hakili... U ka kan ka ɲɔgɔn nɔmina cɛlasigi in kɔnɔna na cogo min, dɔnkili bɛ o fɔ, muso ka kan k'a cɛ faw sago kɛ cogo min, ani k'a cɛ baw sago kɛ cogo min, ani k'a cɛ kɔrɔw ni dɔgɔw sago kɛ cogo min, musow bɛ dɔnkili kɔrɔma caman da, ka dunuba in fɔ, janko muso ka hakili sɔrɔ ka olu mina-koɲumanw sira mina.\nO tuma na fɛ, cɛ in dɔgɔninw dukɔnɔna nɔ, u bɛ worow san, ka na musow bonya, dutigi yɛrɛ ɲagalilenba bɛ worow san ka jamakɛlaw bonya. Musocɛ fana nɔfɛmaa dɔw bɛ woro san ka na jamakɛlaw bonya. O bɛ kɛ woroko dan ye. Caman bɛ woro sɔrɔ yɛrɛ ka o ɲimi. Jama bɛ wo o kan sa.\nU bɛ surɔfana dun ka baro kɛ. Ni datuma sera, muso tɛ cɛ la bon fan dɔn. O tuma na fɛ, musocɛ filan dɔ wala musocɛ kɔrɔkɛ muso ni o ye a nimaamuso ye ...(maa ni nimaamuso cɛ, malo tɛ a' cɛ, maa ni i filan cɛ, malo t'a' cɛ) o bɛ taa muso labɛn ka don n'a ye siyɔrɔ, ka taa n'a ye cɛ la bon kɔnɔ ka sigi n'a ye ka tulon bila a la.. O b'a sɔrɔ cɛ de sigilen bɛ a sidlan kan a ka so kɔnɔ. N'o tɛ, muso ka cɛ kɔn a siso kɔnɔ a senɲa fɔlɔ, o tɛ kɛ an fɛ. Ikomi n y'a fɔ cogo min, ka don dugu kɔnɔ ka se bonda k'a sɔrɔ musocɛ tɛ, o tɛ kɛ an fɛ. O ni sibonnata bɛɛ ka kan. N'u y'a dɔn sa, sunɔgɔ digilen u la, u bɛ foli kɛ musocɛ ye, ka sɔrɔ ka bɔ ka taa u da.\nO tuma na fɛ, 'n-t'i-dɔn', 'i-tɛ-n-dɔn', u fila filɛ ɲɔgɔn kan o ye sa dɛ ! O ye farinya dan ye, katugu furu bɛ kɛ an fɛ ka musonin se cɛlataa ma k'a sɔrɔ : musocɛ tɛ a muso dɔn, musonin tɛ a cɛ dɔn.\nSisan kɔni, musoko malo tɛ caman na bilen. Caman bɛ taa i ta ɲininkali kɛ, ka sɛgɛsɛgɛli kɛ fɔ u ka ɲɔgɔn dɔn. O kɔ, fɔlɔfɔlɔ, muso tun tɛ se cɛ ma fɔ cɛlataadon, n'o tɛ, u tun tɛ ɲɔgɔn dɔn abada ! U fila filɛ ɲɔgɔn kan o ye sa. Filanmakɛ bɛ bɔ ka taa a da, wala a nimaamuso in kɔni bɛ bɔ ka taa a da. U bɛ bɔ ni o kuma o ye sa, ka u deliyɔrɔ ɲini.\nU bɛna deli sa. Ni o y'a sɔrɔ, muso in yelen ka di cɛ ye, u bɛ deli joona. Cɛ fana in yelen ka di muso ye, u bɛ deli joona. O bɛ kɛ kunnadiyaba u ni ɲɔgɔn cɛ. U bɛ barika da Ala ye o la k'a fɔ de : 'Nin kɛra n dɔngɔnamuso ye, nin kɛra n dɔngɔnacɛ ye'. Taa-ni-ka-segin-cɛlataa bɛ kɛ o cogo rɔ ten. A bɛ to ka taa san o san senɲa kelen (bis). Dɔw bɛ senɲa fila kɛ san dɔw la yɛrɛ. Dɔw bɛ senɲa saba kɛ sa, ni furusɛbɛ don.\nFête du mariage : boloko, fùràsi\nO tuma na fɛ, a natɔ filɛ bolokolituma ma sa ! Ni denfaw y'a ye k'a fɔ de : den kɔgɔlenba don, a selen cɛlasigibaara ye, fobɔnda-joona-joona-joona fɛ, ni musocɛlakaw ye furusira taama joona, o b'a sɔrɔ : dugutigi bɛka lajɛli kɛ ka bolokoko kuma fɔ, ba dukɔnɔmɔgɔw fana bɛka lajɛli kɛ ka... min ni min ka kan ka boloko, k'o jira ɲɔgɔn na. Ni musocɛ in taara sirataama na, o furancɛ la, denfaw b'a fɔ o ye : 'Wa ! An ye bolokolikan fɔ ɲina, u ka taa a kɛ labɛn ye. An tɛ kalo dɔn a la, an tɛ don dɔn a la, nka ɲina o ɲina, an na den fura si.' Musocɛ b'o kɛ a cɛsiriko ye. O bɛ foli kɛ o la kosɛbɛ ka taa.\nNi a seginna k'o ɲɛfɔ sotigi ye, u b'o kɛ u cɛsiriko ye. Fɛn o fɛn bɛ kɛ boloko rɔ, u bɛ o bɛɛ labɛn kɛ. Ni o y'a sɔrɔ : u ma furusirataama ɲɛsɔrɔ joona, dugutigi de ye finitako kan fɔ fobɔnda joona fɛ. O tuma na fɛ, denfasɛbɛ dɔw tɛ u sigi ka furusirataama makɔnɔ bilen.U b'a fɔ furuboloma ye ko a ka ci se karisa cɛlakaw ma : an b'a fɛ a ka fura ka si ɲina. Ko o ko min bɛ kɛ boloko rɔ, u k'o kɛ, u k'u cɛsiri k'o kɛ. Furuboloma in fana bɛ a kɛ a ci ye ka o ci lase muso cɛlakaw ma. Musonin bolokoli ka laadaw, n ye olu ɲɛfɔ k'a ɲa. Minnu ye tulubarako ye, a la gɛlɛnba ye o ye, ne ye o ɲɛfɔ k'a ɲa. Ni bolokoli kɛra ka ban, fanaliko, ne ye o laada ɲɛfɔ cogo min nɔ, o laadaw bɛ kɛ o cogo la ten. Se ma kɛ laada min ma sa, an ka bolokoli fɔko fɔlɔ min na, an k'a ta o ma. O de ye kufinjira ye.\nNi fanaliko nin laada banna, bulontigi bɛ lajɛli kɛ ko : kufintigiw ka taa kufintigijira la u cɛw bara. Kufinjira ye cɛlataa ye : musocɛ la delili cɛlataa tɛ, denfaw ka kan k'a bɔ u yɛrɛ tɔn na k'a kɛ, k'u ka taa kufinjira la. Kufinjira kɔrɔ ye jumɛn ye ? I kasabakɔrɔ cɛlataako fɔlɔ-fɔlɔ, o de ye kufinjira ye. Musocɛlakaw la delili tɛ, denfakaw la bɔ-n'u-yɛrɛ-lɔ don. U ci bɛ denfa bɛɛ kan. Ni i ye den o den jigin ji rɔ, ni i ye den o den fura si, i duba bɛ ka den bila ka taa kufinjira la. Bulontigi maa don min sɔrɔ, a bɛ don fɔ yɛrɛ. Denfa de bɛ o kɛ i cɛsiriko ye... U bɛ taa u cɛw bara. Dɔw yɛrɛ bɛ siɲɛna kɛ u cɛw bara yen...\nDernière récolte des noix de karité\nNka an ka laadakɔrɔba, o ye silabantɔmɔ de ye. Ni u ye waati kɛ u cɛw bara, ni sitɔmɔ waati sera, cɛw bɛna u bila. Cɛsɛbɛ dɔw bɛna u bila ni bonya ye, ikomi a npogotigi cɛlataabilalifɛn bɛ kɛ cogo min nɔ, nka o tɛ waajibi ye bilen. Ni a fura sira ka ban ka npogotigi cɛlataabiladoni ta, o tɛ waajibi ye bilen. Dɔw bɛ fini kelen san, ka ɲɔkisɛ kɛ a kuntafilen nɔ, ka na a bila. Nka musocɛ bɛ doniba yɛrɛ ta, ikomi npogotiginin cɛlataa bɛ kɛ cogo min ka na a bila.\nU bɛ samiyɛ kɛ sa ka si tɔmɔ. A lamɔba kɔni, a bɛ den in kɔlɔsi ni salabaatɔ don, a bɛ den kɔrɔfɔ waati bɛɛ ko a ka si tɔmɔ. Den in kɔni bɛ si sɛbɛ-tɔmɔ. Silabantɔmɔ in kɔrɔ ye mun ye ? A kɔrɔ ye ko : i la fa-so-rɔ-sitɔmɔ, ko a dan ye o ye. Sitɔmɔwaati wɛrɛ tɛ kɛ k'i to yen bilen fasorɔsigi dakun na. O ye a kɔrɔ dɔ ye. A kɔrɔ dɔ ye min ye, ni i den in ka kisɛ, i bɛ si min tɔmɔ, denfa ta tɛ, denba ta tɛ, denbaw de b'a fara u bolo kan ka i la minankolonw san.\nNi fo bɔra, ni furusirataamaw daminana, ni u taara o kɔrɔfɔ min na, bulontigi bɛ kuma lase bɛɛ ma k'a fɔ de :' Salon, an ye denw fura si. O tuma na fɛ, ni fo bɔra bɛɛ b'a kɛ labɛn ye. N maa waati min fɔ, n maa kalo min fɔ, denw ka taa di u cɛw ma.' O tuma na fɛ, denfa bɛɛ bɛ taa o fɔ i ka babonda la. Denba kɔni, bɛɛ b'a kɛ i ci ye, i n'i den ka kɔlɔw ja, ka o susu, ka o tulu bɔ, ka o feere. Denfasɛbɛ de b'a cɛ siri, den ye si tɔmɔ wa, den ma si tɔmɔ wa, a tɛ o lajɛ. A b'a seko kɛ, ka cɛlasigiminanw sugu o sugu, k'a bɛɛ dɔ san a denmuso in ye, nka hali n'i ye denfasɛbɛ ye 'n'i bolo tɛ se i kun, i b'a da i kan na'. Ni fɛn tɛ i bolo don, k'a sɔrɔ i ye maasɛbɛ ye, i kɔni, i b'i jigi da i den in ka kɔlɔ kan kɔyi. A ka tulusama, ni min maa kɛ i bolo, i b'o kɛ ka tulusama in dafa, ka den na minankolonw san. I maa hakɛ o hakɛ sɔrɔ, ni a kɔni kɛra k'a sɔrɔ Masa Taana hinɛ'n bɛ i la ko fɛn bɛ i bolo, i kɔni bɛ i seko kɛ, ka cɛlasigiminanw bɛɛ dɔ san ani finiw. Denba b'a seko kɛ ka minan dɔ rɔbɛn min ye datu ye ani nɛrɛtu, ka o caman labɛn yɛrɛ. Dɔw bɛ datu yɛrɛ segi kelen kɛ, ka nɛrɛtu segi kelen kɛ.\nDernier voyage de noces. Message à la belle-famille\nO tuma na fɛ sa, bulontigi bɛ sɔrɔ ka na kalo fɔ ko : denw ka taa bila o rɔ. Denfaw bɛɛ tɛ bɛn don kelen na. Dɔw ta bɛ bila don dɔ, dɔw fana ta bɛ bila don dɔ. I y'a dɔn, bɛɛ tɛ se ka kɛ don kelen. Maaw tɛ se k'a rɔbɛn k'a kɛnyɛ. Denfaw b'a kɛ u ci ye. Min b'a fɛ k'a ta bila dɔgɔ min nɔ, o b'o fɔ bulontigi ye : ayiwa, karisa ka taa bila nin dɔgɔ rɔ. Musobila in bɛ kɛ cogo di ? Musobila in de ci bɛ furuboloma kan. Furuboloma yɛrɛ taara wo, a ci bɛ a kan, a ye denmisɛn dɔ bila ka taa wo, a ci bɛ a kan. Ni denfa in ka don fɔlen sera don ? Denfa in bɛ a fɔ denbaw ye : u b'u rɔbɛn ka fɛn minnu san, u ka bɔ ni olu ye kɛnɛ na. Ale yɛrɛ bɛka fɛn minnu san, a bɛ bɔ ni olu ye kɛnɛ na, ka furuboloma wele ka fɛnw jira a la.\nO tuma na fɛ, bulontigi bɛ a darɔkuma don furuboloma da : 'Karisakaw de bɔra karisa ko la, u nana bin i kan, i ka a ɲini ne na ko yaasa u na a sɔrɔ furu la. Karisa yɛrɛ sigilen filɛ, furu donna ni kan min ye, hali bi n bɛ o kan kelen kan, n ye den di u ma, hali bi ne tɛ u nɛgɛn. Furu donna ka se sisan ma, u ma kunntanko jujɔ ka n sɛgɛrɛ. U ye furu mina ni bonya ye k'a mina ni sirakɔrɔ ye. Den in filɛ. N b'a d'i ma k'i ka taa a di u ma. Ne y'a d'u ma bi k'a d'u ma sini. I k'a fɔ u ye : i maa muso di cɛ o cɛ ma, i ye a kɛlɛɲɔgɔn d'i ma. Cɛ ni muso de ye kɛlɛɲɔgɔn ye. N m'a fɔ u kan'a kɛlɛ, n m'a fɔ : a kana di, nka a kana di k'a sen kari, a kana di k'a ɲɛ ci, a kana di k'a bolo kari. Min ka gɛlɛn o bɛɛ ye, i ka a fɔ k'a gɛlɛya : a ka a muso ci, nka a kana busannin kunjan tigɛ, n'a ye busannin kunjan tigɛ, o tɛna bɛn an ma.'\nAyiwa, a bɛ a dɔnta furukɔrɔ dɔw fɔ. 'Nin furu in tɛmɛna an ni karisaw cɛ, busannin kunjan ma tɛmɛ an ni ɲɔgɔn cɛ. Nin fana tɛmɛna an ni ɲɔgɔn cɛ, busannin kunjan ma ta an ni ɲɔgɔn cɛ. I maa taa, i k'a fɔ u ye, u k'a kɛ minakoɲuman ye. Cɛ ni muso maa bɛn, i denfaka, i tilara, i musocɛlaka, i tilara. Ni cɛ ni muso de ma bɛn, a kɛra cogo o cogo ye, i maa muso di maa ma, i bɛka kɛlɛɲɔgɔn di a ma, nka a kana busannin kunjan tigɛ. O na diya an na. Den ka cɛ mina koɲuman, cɛ fana k'a mina koɲuman. Den maa taa a sigi cɛ kunna k'a fɔ de :' n yɛrɛ nana, a tɛ se ka se. Ni cɛ y'a kɛlɛ o rɔ, a tɛ se ka se ni o kuma ye yan. ... Muso de tɛ kɛ dɔ wɛrɛ ye maata kɔ. Ni maa min ma sɔn maataya ma de ka o kunkokuma fɔ, fɔyɔrɔ tɛ o la, n ma a di a ka taa sigi o kunna. ... Bɛɛ y'a dɔn, maa tɛ furu kɛ k'o kɛ i fadenkɛ ye, a fana kana a fadenkɛ kɛ n denmuso karisa ye, nka cogo o cogo bɛ a rɔ, a kana busannin kunjan sama. Furusirakɔrɔ minnu tɛmɛna an ni ɲɔgɔn cɛ, ni i ye furu in don an ni ɲɔgɔn cɛ, o de ye furusirakɔrɔ nɔ ye. O furusirakɔrɔw ye u taw tɛmɛ cogo min, aw k'aw jija furu in ka tɛmɛ o cogo rɔ...\nBusannin kunjan kɔrɔ ye mun ye ? N'i y'a mɛn furu lɔ ko : busannin kunjan, cɛ ni muso maa kɛlɛ, cɛ ka musonin fa neni k'a ba neni wala a ka balima dɔ neni, o de ye furulɔbusannin kunjan ye. O man kan k'a kɛ, o man kan k'a kɛ k'a da mun kan. Musonin bɛ ko caman kɛ cɛ la. O tɛ woloba nɔ ye, o tɛ wolofa nɔ ye, o tɛ musonin balima nɔ ye. I na olu neni dɔrɔn ka jigi tigɛ an ni ɲɔgɔn cɛ... Maa sɔn ani i fɛmaaw sɔn tɛ kelen ye. I bɛ den caman lamɔ, i sɔn tɛ a rɔ. Furubusannin kunjan, a kankari bɛ da ni nin yɔrɔ ye. Faneni ni baneni ni balimaneni, o de ye furubusannin kunjan ye. o kana kɛ a rɔ.\nFuruboloma bɛ o naamu namina. O bɛ minanw lɔbɛn ka u ɲu ka sira mina. Ni min minan min ka bon yɛrɛ, muso saba wala muso naani bɛ taa o bila. Den selen filɛ cɛ faso la nin ye. U bɛ don ka doniw sigi jatigila rɔ. Ni u donna ka doniw sigi don, u bɛ foli kɛ ka dantigɛ bɔ musocɛ fana ka furuboloma ye, katugu furuboloma ye fila-fila ye an fɛ yan. Musonin fasorɔfuruboloma, musocɛ fasorɔfuruboloma. Ni musonin kɔni bɛ taa bila musocɛ ye, o dunantigi ye musocɛ fasorɔfuruboloma ye. U bɛ dantigɛ bɔ o ye, ikomi n ye denfa darɔkuma fɔ cogo min. Bilabaa bɛ o darɔkuma fɔ musocɛ ta furuboloma ye o cogo rɔ. O bɛ taa dunan kofɔ. Ni dunan kofɔra, musocɛ fasorɔmaa ninnu bɛ furukɔrɔfɔ kɛ ɲɔgɔn fɛ. Dunan bɛ kofɔ o dutigi bɛɛ ye. U fana bɛɛ bɛ dunan nito bɔ, ikomi musonin fasorɔnito bɛ bɔ cogo min. Gatigi bɛɛ bɛ a ɲito bɔ su fɛ. Sɔgɔmadafɛla ni tilefɛla, o ye musocɛ badukɔnɔna dama ye, n'o tɛ, fan wɛrɛ fɛ, mɔgɔ tɛ to bɔ. Nka su o su gatigi bɛɛ bɛ to bɔ.\nDernier grand palabre dans la famille de l'époux\nDugu jɛra sa ! U bɛ taa u dantigɛ kɛnɛ kan, musocɛ ka sotigi bara wala gatigiba. U bɛ minanw ta, ka taa o bulonda la. Maa welelen bɛɛ sera. Furuboloma bɛ kuma ta :'O tuma na fɛ, Na karisa, e ni karisa, ani fa karisa, n ko :'Aw ka se yan, o tuma na fɛ, karisa falakaw ye ci se i ma ko karisa bɛna bila, u de ye maa da a kan ka na se i ma, na karisa, ko n ka na a di aw ma ko : furu tɛ dɔ wɛrɛ ye baa-n-ma kɔ furuɲɔgɔn ma, kanuɲɔgɔn na dama. Ni den dira an ma, furu marala a maracogo la, kunntanko ma kɛ furu la, u ye furu mara fɔ ka se den furasi ma, den furusira jiginnayɔrɔ ma sɔrɔ an ni ɲɔgɔn cɛ, a ko ma kɛ. O tuma na fɛ, hali bi, u bɛ o kan kelen kan, furu donna ni kan kelen min ye. I maa muso di maa o maa ma, i ye a kɛlɛɲɔgɔn di a ma. Cɛ ni muso ye ɲɔgɔn safunɛ ye cogo min, u ye kɛlɛɲɔgɔn ye ten. Maa tɛ maa di maa ma k'u kana kɛlɛ, nka kankarida bɛ a dɔw ɲa... Cɛ ni muso tɛ kelen ye. Diɲɛ tile o tile na bɔ Ngala la, muso bɛ a ciliko kɛ. ... Ka na den di aw ma, ni u kɛlɛla, a' kan'a sen kari, a' kan'a bolo kari, a' kan'a ɲɛ ci, nka min ka gɛlɛn : busannin kunjan kana sama o ma. Maakɔrɔw, o furu tɛmɛna maakɔrɔw ni ɲɔgɔn cɛ, busannin kunjan ma sama u ni ɲɔgɔn cɛ. N'a fɔra ko bɛɛ n'i ka tile don, n'a fɔra ko aw fana ta waati sera, an ye furu tɛmɛ an ni ɲɔgɔn cɛ maakɔrɔ ta sira fɛ, masaneni ma kɛ maakɔrɔ ta rɔ, o kɛra an ta rɔ ka busan kunjan sama anw ma, o tɛna bɛn an ma. Furu kɔni bannen. An maa na juru ɲini a' la, ni a bɛ aw bolo, aw kana an jɛ. N'o tɛ, an na juru tɛ aw la k'o sɛmɛ furu la bilen. Ka na karisa di aw ma, a ka di a cɛ ma, k'a kɛ kɛkoɲuman ye. Den kana ye ka to a bolo ma. A mana min sɔrɔ du kɔnɔ, a mana tiɲɛlen min sɔrɔ du kɔnɔ, ni a ye o jujɔ, maa ka ye k'a fɔ a ye : Ɔ! karisa, ale nin to. I ma na nin kɔrɔlen sɔrɔ yan.= Ni o kɛra, a na se ka miiri k'o dabila. Nka n'a yera ka to o kɛjugu sira kan, so na tiɲɛ k'o sabu kɛ karisa ye. O kana kɛ a rɔ. Denmisɛnnin don, hali sa denmisɛnnin don. Ni a filila ko o ko rɔ, aw ka o ɲɛjira a la. A' mana kɛwalejugu min sɔrɔ du kɔnɔ, n'aw y'a ye, aw k'o fɔ a ye, a k'o dabila. Furu kɔni don, nka den-bɛ-den-bolo dama don. Anw den ni aw den, ni olu dira ɲɔgɔn ma, o kɔni ye 'den-bɛ-den-bolo' ye. Aw kana denw ye k'u to yen, aw y'a ye sira tiɲɛlen fɛn o fɛn kan, aw ka o fɔ a ka o dabila. Nka min ka gɛlɛn o bɛɛ ye, o ye busannin kunjan ko in ye. Busannin kunjan kana sama.' Furuboloma kɔni bɛ kumaw fɔ nin cogo rɔ tan k'a ban. Bulontigi bɛ kuma bila bɛɛ kɔrɔ. Bɛɛ bɛ foli kɛ, katugu koduman don. Bɛɛ bɛ foli kɛ ko :'Nin ye bonya min ye, bulontigi maa min fɔ nin nɔ, ko n'o tɛ nin bonyafɔ da tɛ maa kun. Maa o maa bɛ a sen da a kun, ka na maa kun di i ma, o ko sera a dan na.' Bɛɛ bɛ kuma bila bulontigi kɔrɔ ten. Bulontigi bɛ kuma ta ni furusirakɔrɔw ye, k'a ta ni terisirakɔrɔw ye k'a ta ni kɔrɔlenw tɛmɛnenw ye ka kumaduman-caman fɔ, ka dunanw fo kosɛbɛ.\nNin kɔrɔfɔ in kɔni, hali ni musocɛ in ye denmisɛnnin ye, hali ni gatigi tɛ, kɔrɔfɔ in kɔni tɛ kɛ a kɔ kɔyi ! I muso bilalen kɔrɔfɔ, aw fila bɛɛ bɛ kɛnɛ kan yen. Fɛn o fɛn bɛ fɔ min fɛ a rɔ, aw fila bɛɛ bɛ o mɛn. Aw sera k'u mara u maracogo la wo, aw fila bɛ o mɛn, aw ma se k'a mara a maracogo la wo, aw fila bɛɛ bɛ o mɛn. Nka cɛsɛbɛ, musocɛsɛbɛ, i b'i hakili masigi, katugu i ta furu in, kuma bɛ ta kabii i bɛnbakɛ ta ma ka na a bila i mɔkɛ ta la, ka na a bila i fa ta la, kuma bɛ ta o ma cogo min ko :'bɔ'n-fa-la cɛjuguya tɛ' janko i k'i fa ɲɔgɔn bɔ k'i mɔkɛ ɲɔgɔn bɔ i ka se ka i bɛnbakɛ ɲɔgɔn bɔ, i fana bɛ se k'i hakili sigi ka i muso mina koɲuman. Don min tɛ o don ye, dɔw k'u sigi ka i ta maracogoɲuman fɔ, ka furu dɔw don i fana ta maracogo ɲuman kan, musocɛsɛbɛ bɛ a miiri o la.\nMusonin fana ... o bɛ kɛ sababu ye ka musosɛbɛ sabali a cɛ ma, ka sabali a cɛ masaw ma, ka sabali a cɛ baw ma, ka sabali a nimaaninw ma, ka cɛlasigi ɲɛjira a la kosɛbɛ. Musoninsɛbɛ, o fana miiri bɛ se o ɲɔgɔnw ma kuma ninnu fɛ. U bɛ kuma fɔ k'a ban ten sa... O y'a sɔrɔ : musocɛ fana kunkankokɛbaa, o lamɔfa min ka kan ka kɛ o kunko kɛbaa ye, o fana bɛka syɛba ni dono labɛn ka na kɛrɛ fɛ wala bamusokɔrɔ wala bakɔrɔ. Ni kɔrɔfɔ in banna sa, minan o minan woloma, bulontigi bɛ a fɔ musocɛ baw ye wala musocɛ o nimaamusow ye, u ka na minanw woloma. Minanw wolomakun ye mun ye ? ko sure maa ye minan nɔ. O sure ye mun ye ? Muso dɔw bɛ na ni cɛkunnasigibasiw ye. Dɔw bɛ na ni furamuguw ye. A tun bɛ kɛ fɔlɔ, nka a tɛ kɛ sisan bilen. Hali ni a bɛ kɛ, sisanmusow kegun-kegunyalen o rɔ. U bɛ mara k'o kuru u ka finikolon ninnu nɔ, u tɛ taa bulon nɔ kɛnɛ kan dɛ ! A bɛ o dogo kɛrɛn-kɛrɛn fɛ. Furamugu ninnu ni cɛkunkolofura ninnu, u takun ye mun ye sa ? Maa tɛ olu dɔn, nka musow bɛ u labɛncaman kɛ ka taa cɛlasigiyɔrɔ han !\nBulontigi b'a fɔ musokɔrɔw ye u ka na minanw woloma. U bɛ na minanw woloma.Ni u ma o bɔɲɔɔnko suremafɛnw ye, u b'a fɔ bulontigi ye ko : 'fɛnw ka ɲi' ko a minanw ka ca ko : sure de tɛ a rɔ.' Bulontigi b'a fɔ ko : o tɛ kojugu ye, ko foli bɛ u ye ko tɔw bɛ kɛ cogo min nɔ, a'y'a kɛ ten !'\nYanni muso ka ko ɲɛnabɔ sa, ba min maralen bɛ kɛrɛn-kɛrɛn fɛ wala syɛba ni dono nin, denfa in bɛ bɔ n'o ye kɛnɛ kan ka na o lase bulontigi ma ko : dunanw fana. Dunanfana min ye o ye, o bɛ kofɔ jatigikɛ ye. Jatigikɛ fana bɛ o kofɔ dunanw ye. Dunanw b'a fɔ ko : tɔw bɛ kɛ cogo min nɔ ko : aw k'a kɛ ten. O fana bɛ kantigɛ. Musokɔrɔw bɛ na ka na musonin na minanw ɲɛnabɔ sa, min ni min ka kan, katugu a bɛɛ tɛ to musonin kelen bolo. Musokɔrɔ dɔw bɛ sɔn filen, dɔw bɛ sɔn galama, dɔw bɛ sɔn nɛrɛtu. Bulontigi kɔni, o ɲitobɔfilen b'a rɔ, o la na-nɔ-kɛ-nɛrɛtu b'a rɔ. U b'a ɲɛnabɔ ten sa min ni min ka kan. Ni u bɛɛ ɲɛnabɔra ka bɛɛ ta di i ma, minanw tɔ bɛ cɛ ka taa ni o ye musocɛ ka du kɔnɔ sa.\nNin bɛɛ furancɛ la, kabini a fɔra k'i muso bilabaaw nana sufɛla la, worohakɛ min se b'i ye, i bɛ taa o di sɔgɔmadafɛla la, worohakɛ min se b'i ye, i bɛ taa o di o tilefɛla la, worohakɛ min se b'i ye i bɛ taa o di fɔ ka muso bilabaaw taadon se sa. Ni fanalidumuni mɔna, n ye faˆ•lidumuni fɔlɔ nin ɲɛfɔ cogo min, a fana ta laada bɛ tɛmɛ o cogo la.\nNi dunanw taadon sera don, musocɛ bolo selen, a bɛ na ni warihakɛ dɔ ye sɔgɔmada fɛ ko :'dunan nabila', i muso bilabaaw sennasegin. Dɔw bɛ kɛmɛ duuru kɛ, dɔw bɛ kɛmɛ wɔɔrɔ kɛ, yɔrɔ dɔw bɛ, dɔw bɛ waa kelen kɛ. Nka an fɛ yan, o bɔɲɔɔnko ye wasokokɛ ye. An tɛ sɔn o ma. A hakɛ an fɛ yan : kɛmɛ saba, kɛmɛ naani, kɛmɛ fila, kɛmɛ yɛrɛ. O bɛ taa a lase furuboloma ma sibiridon sɔgɔmada fɛ ko dunanw sennasegin. O bɛ minɛ ka foli kɛ kosɛbɛ. U bɛ yaala ka barika da. Foli bɛ jɔ dunanw fɛ. Olu bɛ taa. U donna sira la ni kan min ye, ni u nana o lakali, musocɛlakaw ninnu ... maakɔrɔw fana ye kan min fɔ, u bɛ olu fana bɛɛ ɲɛfɔ u cibaaw ye... Bonyalifɛn minnu dira, k'olu bɛɛ ɲɛfɔ. Sennabilafɛn min dira, a kɛra kɛmɛ duuru ye wo, a kɛra kɛmɛ naani ye wo, a kɛra wari fɛn o fɛn ye, u bɛ u fana bɛɛ ɲɛfɔ. Maakɔrɔ minnu ye u ci u bilali la, o maakɔrɔw bɛ foli di u ma kosɛbɛ ko :'n'i ye sigibaa kunnatigɛlen ye, taamabaa de don' I bɛ mɔgɔ caman sen ci, k'i tɛ da ci. Ni i ye nin fɔtɔ ye cibaa fɛn o fɛn ye, o de ye cibaasɛbɛ ye. Karisa, i ni cɛ !'\n'Maa, i bɛ maacaman sen ci, nka i tɛ da ci, o kɔrɔ ye : i y'a fɔ a ye cogo min na, a taara o fɔ o ɲɛ fɛ ten fɛrɛɛɛ ! ka a kɔnɔtaduman dɔ fara o kan, o de ye tiɲɛ ye.... U bɛ o cibaaw fo kosɛbɛ. Sennaseginfɛn min dira sa, fa ta t'o ye, ba ta t'o ye, taamabaa minnu taara, olu ta ye o ye. O tuma na fɛ, u bɛ ɲɔgɔn ye ka o tila-tila, min ni min ka kan k'o di o ma.\nCɛlasigi kɔni daminalen ye nin ye sa ! Cɛ ni muso bɛ ɲɔgɔn na. Ɲɔgɔnsagokɛ don wo, u bɛ ɲɔgɔn na, ɲɔgɔndusukasi don wo, u bɛ ɲɔgɔn na. Furu ye min ye, fɛn banta tɛ, ka musocɛ ɲɛ to, furu tɛ ban, ka musonin ɲɛ to, furu tɛ ban, hali ni u ɲɛ tɛ, furu in tɛ ban, katugu furu in dondon, furukɔrɔ dɔw fɔra ka bila a la. Cɛ ni musonin filɛ ɲɔgɔn na. A dɔ rɔ, u bɛ ɲɔgɔn mina koɲuman, a dɔ rɔ, u tɛ ɲɔgɔn mina koɲuman cɛlasigi kɔni daminalen don. Hakɛto b'a la, i ka hakɛ to.\nAccueil Coutumes et Traditions Démarches de mariage - Furuko ɲɛnabɔcogo


N'ko sebesun — Wikipedia bamanankan\nMandenw be kan min fo, o de toko ko N'Ko (ߒߞߏ), o koson, ni min kera kumanna, a be a fo ko: n'ko de, walima, n' b'a fe k'a fo de ko.\nkono, an be kan dambe a fo yoro la, k'a fo ko mandenkan walima mandenkokan, k'a dambe a fobaa la k'a fo ko Bamanankan, julakan, o de y'an ka kan toko caaya, k'a soro kan kelen don, kanbulon ko fan ye tokow 4 olu deme i n'a fo ko kan 4 don, k'a soro kan kelen bulon 4 don, o koson a bee be nyokon faamun.\nawoo, n'a y'i dia i be a fo ko Maninkakan, Mandenkakan, Bamanankan, Jurakan wala julakan, nin bee ye fen kelen de ye.\nn'ko sebesun sindito, fode Solomana y'a jija k'a ke tyokoya la, min be se kanbolon nyinu bee seben na tyokoya kelen kan ka nye.\na ye sebenin damine ni arabu sebesun de ye, ka sanji 4 ke o kan a ma nye, ka sebenin yeleman latain sebesun fe, ka sanji 3 ke o kan a ma nye, sabu kanmasere te sebesun fila olu kono, min be Mandenkan wasa, ka sebenin ke kumaden jiyabe ye.\narabu sebesun ni latain sebesun na kanmaserentannya de y'a to a ye sebesun kanmaserema do sindi Manden kan ni kan kanmaserema toma lu ye, o de ke ra n'ko sebesun ye, min be se ka sikiralan 7 kelenkelen bee fo tyokoya 16 sebe ka nye kanin, o don te se ke la arabu ni latain do hali bi.\nnin koson: bamanankan be seben ni latain sebeden na, a be sebe n'a yere ka sebeden fana la, o togo ko N'kosebesun, o ye sebeden 27 de ye, sikira 7 ni sikirata 19 ni tero kelen. o kofe, masere misen 9 be sebesun fe, min be kan masere.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=N%27ko_sebesun&oldid=16040 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 1 Desanburukalo 2009 à 23:05.


Sigida 12 Kɛnɛya sabati fɛɛrɛw: Yɛrɛtangacogo bana caman ma\nSaniya ani bana minnu bɛ sɔrɔ saniya matarafabaliya fɛ\nKɛnɛya sabati fɛɛrɛw: Yɛrɛtangacogo bana caman ma\nBamananw ko wuli joona ka fisa n sen ka di ye! A ka fisa ka dumuni nafamaw dun ka tɛmɛ kɔnɔbara fali kan. Aw bɛ aw jija kɛnɛya ka sabati aw yɛrɛ fɛ, aw ka sow kɔnɔ, ani aw ka sigidaw la. Ni mɔgɔw tun bɛ sɔn ka denmisɛnniw ka boloci matarafa, o tun bɛna u tanga bana caman ma, minnu lakodɔnnenw don sisan.\nSigida 11, Balo nafama na, an kumana dumuni nafamaw dunni kan. Nin sigida in na, an bɛna kuma saniya ni saniyamatarafa walew ni boloci kan.\nSaniya nafa ka bon kɛnɛya sabati fɛɛrɛw la, i n’a fɔ nugulabanaw, wololalabanaw, fogonfogonlabanaw fo ka se fari fan bɛɛ ma, olu sababu ye farikolo ni sizo ani sigida saniyabaliya ye.\nMɔgɔw bɛ nugulabana caman sɔrɔ ɲɔgɔn fɛ minnu sababu ye saniya matarafabaliya ani nɔgɔtɔya ye. Banakisɛw ni tumuw ni bugunw ani fɛnɲɛnama wɛrɛw bɛ balo nɔgɔmayɔrɔw, mɔgɔ ani bagan banabagatɔw ka banakɔtaaw de la. O banakisɛw bɛ sɔrɔ banakɔtaa fɛ walima ji nɔgɔlen fɛ. Bana minnu bɛ sɔrɔ nin cogow la, olu de filɛ:\nKɔnɔboli ni tɔgɔtɔgɔnin (olu bɛ sɔrɔ tumuniw ni banakisɛw fɛ)\nKɔnɔnatumuw (u suguyaw ka ca)\nSayibilen ni tifoyidi (nɔgɔbana) ani kunfilanitu\nBana wɛrɛ, i n’a fɔ senfagabana bɛ se ka sɔrɔ nin cogo kelen na\nNin bana ninnu yɛlɛma ka teli.\nMisali la, ni tumu bɛ denmisɛnni dɔ kɔnɔ, ni a ma a tɛgɛ ko ni safinɛ ye banakɔtaa kɔfɛ, ni a ye bisikiri di a tɔɲɔgɔn dɔ ma! Tumu ninnu fanw bɛ to a tɛgɛ nɔgɔlen na (tumu ninnu tɛ ye ɲɛ na). O tumu dɔw bɛ to bisikiri la. Ni a tɔɲɔgɔn dɔ ye o bisikiri dun, bana bɛ yɛlɛma o tigi fɛ.\nTile damadɔ kɔfɛ, kɔnɔdimi bɛ a minɛ min bɛ se ka laban kɔnɔboli ma. A ba bɛ se ka a fɔ ko a ye sukaromafɛn dɔ dun min ye kɔnɔdimi bila a la, ka a sɔrɔ a tɔɲɔgɔn de ye bana yɛlɛma a fɛ.\nTuma dɔw la, sokɔnɔbaganw bɛ kɛ sababu ye ka banakisɛw ni tumuw jɛnsɛn u ka banakɔtaa fɛ, o baganw ye sagaw, lɛw, wuluw, ani shɛw ye. A misali dɔw filɛ:\nTumu bɛ mɔgɔ min kɔnɔ ni a kɔnɔ bolilen don, ni o tigi ye banakɔtaa kɛ so kɔfɛ.\nBaganw bɛ taama o banakɔtaa la.\nU bɛ don so kɔnɔ ni o nɔgɔ ye u senw na.\nSo kɔnɔ, ni denmisɛnni dɔ tulonkɛtɔ ye a bolo da baganw tɛmɛyɔrɔw la, o bɛ kɛ sababu ye ka den in bolow nɔgɔ ni a mɔgɔ ɲɔgɔn kɔnɔnɔgɔ ye.\nKɔfɛ den bɛ kasi daminɛ, a ba bɛ a ta.\nO kɔ, a ba bɛ dumuni tobi ka sɔrɔ a ma a tɛgɛ ko ni safinɛ ye, o la nɔgɔ bɛ se dumuni ma.\nDuden bɛɛ lajɛlen nana sigi ka o dumuni nɔgɔlen dun.\nO wolola min na, o filɛ:\nDuden bɛɛ banana, kɔnɔboli bɛ u bɛɛ la.\nBana caman bɛ jɛnsɛn nin cogo kelenw de la, hali tumufanw fana.\nNi dudenw tun ye nin waleya ninnu dɔla kelen dɔrɔn matarafa, bana tun tɛna u minɛ:\nNi cɛ in tun ye a ka banakɔtaa kɛ ɲɛgɛn kɔnɔ\nNi mɔgɔw tun ye sokɔnɔbaganw bali ka don du kɔnɔ\nNi mɔgɔw tun ma a to den ka a bolo da baganw tɛmɛyɔrɔw la\nNi denba tun ye a tɛgɛw ko ni safinɛ ye den ladonnen kɔ ani sani a ka bolo don dumuni na.\nNi kɔnɔboli, kɔnɔnatumuw, walima tumu wɛrɛ cayara dugu min na, o bɛ a jira ko o dugulamɔgɔw ma saniya matarafa. Ni kɔnɔboli ye denmisɛnni caman faga, o bɛ se ka a jira ko dumuni nafama tɛ sɔrɔ yen walima saniya matarafabaliya don. Walasa ka kɔnɔboli bali ka denmisɛnniw faga, saniya ni dumuni nafama de ye o fɛɛrɛ ɲumanw ye (aw ye sigida Saniya matarafali sariya kunbabaw lajɛ, ani Sigida 11 Balo nafama).


Keɲeba kuta - Fàkan\nKeɲeba kuta ye Kati kolomi dugu dɔ ye min Bε Kulukɔrɔ marabolo fε. A Bε ‘galoda la min tɔgɔ ye Sìbi ye Лuma-Makana kafoda la. Dugu in lamini dugu 4 ye : kɔrɔnyafan fε Makanjana cookolen Bε yen ni bam 7 ye. Kama B’a ni tlebin ‘cε ni bam 12 ye ni ka Лuma-makana Kε a kεɲεkayafan fε ni bam 8 ye. Dugu min B’a ni worodugu ‘cε, o ye Mɔmɔndɔ ye. O dugu in n’a ‘cε ye bam 5 ye.\n‘Tɔgɔ ‘flanan Bε dugu in na min ye Sobara Keɲeba ye.\nDugu dugutigiyatigiko bε ‘tàli Kε dugukolo-tigiko kàn w’a Bε ‘jamu ‘kelen kε bolo kàn. Yen dugutigiya bε Nà ‘kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigi kɔrɔ Faatura, kura bε Se kà Sìgi kalo 1 o kɔ. Dugu in Sìgira Sokoba Madi Keyta de fε a bε sàn 300 ni ‘kɔ Bɔ bì. A ka baara tùn ye sεnε de ye. Fasεmε Keyta de Bε dugu kùn na bì. Yen dugutigi kɔrɔ dɔw tɔgɔ ye : Sokoba Madi Keyta, Fakanda Keyta , Nakure Bala Keyta, Masanba Bala Keyta, Jalakunba Keyta.\nKeɲeba Kuta tùn Ye ‘jamanatigi-dugu ‘kɔrɔ ye.\nKìn duuru de Bε yen minnu ye Jelila, Bakarila, Kansɔri, Musala ani Gunbu.\nA sìgikεnε ye bam 40 ye kεrε naani na w’a B’a sìgiyɔrɔ flanan nan in ye. Fɔlɔ tɔgɔ ye Keɲeba (Tonbatɔ) ye.\nJamu minnu Bε dugu in na, olu ye: Keyta, Kamara, Magasuba, Kuyatε, Tarawele, Kamisɔkɔ.\nYen sinankunya Bε Magasubaw ni Kamaraw ‘cε. U bεε bε Furu ‘ɲɔgɔn ma fo jeliw ni numuw. Kan ‘kelen dɔrɔn de bε Fɔ yen n’o ye maninkakan ye.\nSεnε ɲɔ ɲεnnen dòn dugu in na. U ka sεnεfεnw yen in ye : keninke, saɲɔ, kàba, malo, tiga, ɲimikala, bananku, woso, je, galama, ʃɔ, zεrε, bεnε, dà, kɔɔri, kurubaa, gajaba, danan, je, woso.\nU bε nakɔbaaraw ‘fana Kε yen.\nNakɔjiriw ye: mangoro, lenburu, buyagi, namasa, sɔmɔ, sunsun, jabibi,wòro.\nNakɔfεnw ye jaba, fòronto, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, pɔmitεri, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn, pawɔrɔn, karɔti ye.\nBaganmara ‘fana Bε yen. O bagan marataw ye misi, bà, saga, fàli, wùlu, jakuma, sonsan, lε, ɲaamε.\nKamanmafεnw ye ʃε, kami, tɔnkɔnɔ, tlotlo, ba wɔlɔ ani jεnεntubannin ye.\nNin bεε ‘kɔ, laadalamɔni bε yen min kεminεnw ye jɔ, bɔrε ni bese ani doolen ye. Mɔnikεyɔrɔ in ye worokotonkɔ ye.\nJago Bε yen ‘fana. U bε butigifeere, sεnεfεn-feere, jiriden-feere, baganjago, ʃεfeere Kε.\nNumucεw bε dabadla, jeledla, ani murudla Kε. Numumusow bε dagadlan, fiɲεdla Kε.\nDonsow Bε yen wa donsobolodon ‘fana Bε yen.\nDugu in baaraw la fanbaw ye sεnε, baganmara ani ntamanbaara ye.\nKungosogow fàgali la, u bε fεlεbɔ Kε ni wùluw ye, kà Taa ni wulu ye.\nSokɔnɔfεnw minεli la, u bε jonbori Fili, kà bagan Nεgεn kà Dòn a koronyɔrɔ la ani ncɔlɔ. Yen ɲεlakegunyabaaraw ye finisɔgɔ, lokaloka.\nKo kura miòn dugu in na sisan, olu ye : ɲɔsimansin, kɔlɔn ŋana, pɔnpekɔlɔn, worobinε, kuran, jabaranin, kɔɔrisugu, moto, kalalikεmansin, kεnεyasow, sεnεkεmansin, senfε-juru.\nBaaɲuman-kεtɔn minnu ni dugu Bε baara la bì, olu ye : pɔnpekɔlɔn ta ni kεnεyasow ta ye.\nKàlanko nasira kan, lakɔlikalanso Bε dugu in na.\nLakɔlikalan sira fε, duguden minnu Kεra ‘jɔyɔrɔtigi ye, olu ye Musa Kamisɔkɔ , ale Bε dɔgɔtɔrɔya la Bamakɔ. A wì ye sàn 40 ye. Kali Keyta bε karamɔgɔya la Mɔsku, a ʃì ye 35 ye. Fajala Keyta ‘fana Bε karamɔgɔya la Kayi. Ale ye sàn 35 ye. Tata ye ‘finitigi ye Kuluba. A ʃì Bε 45 la.\nSilamεya ni laadalabato de Bε dugu in na. Juma misiri kelen Bε yen ani misiri gansan 5 ‘fε. Bolibatoso fla Bε yen.\nKama karamɔgɔ Adama de ye silaùεya Dòn 1922 sàn.\nKɔmɔbato, jirisɔn ani farasɔn Bε yen. Olu batoyɔrɔ ye jεtu ye.\nDugu tεnεw ye wara, mali, wolisinji, warablen sà ye.\nЛεnajεko hukumu ‘kɔnɔ, u ka ɲεnajεw ye sankunbεn, kɔɲɔ, denkundi, seliw, sanyεlεmaw, ladalakow, tɔnɲεnajεw ye. O ɲεnajεw fɔliminεnw ye flen, bàra, ntamanin, ya, gita, buru, fle, wasanba, bala, jidunun, jenbe.\nSennantolatan ‘dugu ni ‘dugu ‘cε ani cεgananw ni musotigiw ‘cε ye yen farikoloɲεnajε fanba ye. Dugu ka nin ɲεnajε kofɔtaw bε Kε fε de la.\nJiboliyɔrɔ minnu Bε yen, olu ye kɔ ni fàlaw ani dàlaw ye.\nJεgε minnu bε Minε o jisigi-yɔrɔw la, olu ye ntigin, bilinkitin, dodò, talaka, nfanan, zara, wulujεgε, nàna, manɔgɔ, sàjεgε,baman, ntεbεn ye.\nBàma, kaana, korokara ‘fana Bε yen.\nJiriba minnu Bε kungo in na, olu ye jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, waban, bumu, ʃì, nεrε, sebe, toro, ntabakunba, ntɔngε, zεrεninjε, nkalama, sunsun, wεkεnε, zaajε, bɔ, ntɔmɔnɔ, dugura, ntomi.\nKungofεn minnu bε yen: sinεnin, bàla, lε, minεn, warablen, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorongo, kungo kami, tonkanjɔ, baninkɔnɔ, tentannin, duga, wɔlɔ, bunun kankan, kuntanin, wuluwara.\nYen kungodaw ye: tonbon, malato balala, sebekodo falan, sεgεda fanfa, ɲεninkεfε, famafuga.\nKaburudo ‘kelen de Bε yen. A Bε dugu ni kɔrɔn ‘cε.\nWaatiko nasiraw la, samiɲε, ni tlema de Bε yen. Fùnteni sannadan hakε ye 25 ye.\nDugu in kabakoma-yɔrɔ ye Tonbotɔ ye. Ale ye kɔɲɔmuso n’a ka minεnw farakurunnama ye.\nBlàdon : 2018-05-05 Yɛlɛmako laban : 2018-05-05\nFogo yeko: 1147238 - Bì: 522 - Kalo in: 8828 - Лinan: 68441.\nFura Yeko: 1399 - Bì: 2 - Kalo in: 14 - Лinan: 107.


BellezzaModaMammaAmore e PsicologiaSana e in formaOroscopoMatrimonioNews & GossipLifestyleProvato da VoiVideoGiochiForumAlbums\tTrendConsigli di StileScarpe, Borse e AccessoriSfilateFashion GalleryTutti gli articoliForum Moda\tSfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\nHome / Moda / Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\tSfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\nfoto 5257 visite\tUsa le frecce avanti e indietro della tastiera per sfogliare l'album\n12\t16 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n17 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n18 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n19 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n20 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n21 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n22 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n23 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n24 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n25 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n26 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n27 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011\n28 . Sfilata N°21 - Milano Moda Donna A/I 2011


Tàra Bwaarɛ - Fàkan\nTàra Bwaarɛ Bangera 'dugu la a bɛ Fɔ min ma ko Molodo bamaanna 1935 sàn. O ye Kàla kɔnɔna galoda dugu dɔ ye. O kàla sìgida ni Лɔnɔ 'cɛ tɛ Tɛmɛ bam 20 kan. Tàra fà tùn ye Zama Bwaarɛ ye nka dɔw tùn b'a Weele Burama fana na. Zama yɛrɛ tùn ye Mali laadalafɔlikɛla dɔ ye. A tùn bɛ fɔlifɛn min Fɔ o ye npɔlɔn ye. Sòfɛ Tangara, ni dɔw tùn b'a Weele fana ko Ayisata, o de ye Tàra ba ye wa dɔnkilidala tùn y'o ye fana. Tàra Bwaarɛ Bangera dugu min na, kɛrɛnkɛrɛnnenya la du min 'kɔnɔ, yen baaraw la fànba tùn ye sɛnɛ ye.\nTàra ye dɔnkilida da Minɛ kabini a ncinin. A kelennin tùn b'a kà dɔnkiliw Da sɔn. A ma ‘bolodon Kɛ dɔnkilidala wɛrɛ fɛ. Nka o waati y'a Sɔrɔ Mali m'a kà yɛrɛmahɔrɔnnya yɛrɛ Sɔrɔ fɔlɔ. Nin waati kofɔlen in na, togodala-musomisɛnninw tùn bɛ Fàra-Fàra ɲɔgɔn kan u ka fὲrɛkɛnɛbaw kan kalojɛ la, k'u yɛrɛ Laɲɛnajɛ ni tɛgɛrɛtlonkɛw ni dɔnkilidaw ye. Musomisɛnninw ka o waleya tùn ye cὲmisɛnninw ni musomisɛnninw ɲɛnajɛlakoba dɔ ye. U fàra o fàra ɲɔgɔn kan o kɛnɛ suguw kan, Tàra ɲɔgɔn tùn ka dɔgɔ u ‘tu la dɔnkilida la. A kan tùn ka di wa ladilikanw tùn bɛ Sɔrɔ a ka dɔnkili dalenw na kà Sago tɔw ta kan. Taalen 'ɲɛ, a flanw Nàna kàla Turu a ka ŋanaya la. A n'a ka denmisɛnninya bɛɛ, u bɛ To k'a Weele ɲɛnajɛ-kɛyɔrɔw la i n'a fɔ kɔɲɔw, bolokoliw ani laadalaɲɛnajɛ wɛrɛw.\nYanni Tàra bɛ Se furu ma, o y'a Sɔrɔ a Kɛra màa lakodɔnnenba ye yen k'a sababu Kɛ a ka dɔnkiliko ye. A Nàna kana Furu cɛ dɔ ma ko Mɔzɔn Tangara. A ye den fla Sɔrɔ o 'bolo "Femu ni Mɔzɔn". Tàra donnen 'furu la, Ala y'a Kɛ a cὲ ma Kɛ kogɛlɛn-tigi ye. A ma Tàra kà dɔnkilida Kɔn don kelen ʃi. Nka Tàra ka dɔnkiliko yankan ka Walankata kà Bɔ Molodo bamaanna ni k'a Kɛ màa lakodɔnnen ye jàmana fàn tan ni naani bɛɛ la, o Kɛra 1964-1965 sàn na. O sàn na, rajomali tùn Taara duguw laadalaɲɛnajɛ dɔ la yen. A don kofɔlen in na rajomali cakɛla min tùn bɛ Weele ko Bele So, o tùn b'a cidenkulu la. O ɲɛnajɛw sèn fɛ musomannin dɔnkilidala wɔɔrɔ Sugandira k'u Blà kà mɔgɔw Laɲɛnajɛ. O don Tàra ye bɛɛ Lakabakoya, ‘kɛrɛnkɛrɛnnenya la rajomali cidenkulu min Taara a baaraw la yen. A ka dɔnkili min Dònna olu fɛ o donnin kamà o Kɛra "Sanu nɛgɛnin" ye. Wa o de Kɛra sababu ye fana a ka Lakodɔn hali jamana kɔ kan. A ka o dɔnkili in kɔrɔko tùn ye mɔgɔ caman Blà k'a Bìsigiya k'a ‘kan bɛ o waati jamana màsakɛ ma. Cyɛn dòn, mɔgɔ minnu ye fàngadafiri Kɛ nowanburukalo tle 19, 1968 sàn, olu tùn y'a ka nin fɔlisen in Tà kà Dòn mɔgɔw kan u ka fàngaɲini waati la walasa k'a Kɛ Modibo Keyta mangoyalan ye. Nka 'Ala Ko 'cyɛn, Tàra tùn m'a Da mɔgɔlaɲini kamà. A ka o dɔnkili in na, a tùn bɛ ladilikandi de la. A tùn b'a F'a 'kɔnɔ ko: "I Kɛra sanu nɛgɛnin ye o, i Kɛra wari nɛgɛnin ye o, ko màa b'i tle de Kɛ jyɛn na, ko nka màa kelen Tle tɛ Se kà jyɛn Laban".\nTàra Bwaarɛ ka dɔnkili dàn tùn tɛ o ye. A ka dɔnkili wɛrԑw bɛ yen minnu yankan ni sanu nɛgɛnin ta bɛ Taa i n'a fɔ: Tònsonin, Garan, Màa ʃi kùnkontan tɛ ani Ntubannin.\nTàra Bwaarɛ Fatura k'a ʃi To sàn 39 na. A Kɛra a jiginni dɔ sèn fɛ Лɔnɔ kɛnɛyasoba la kà Kɛɲɛ ni zuwɛnkalo tle 3 ye, 1974 sàn.\nWalasa kà bonyamasegin Kɛ Tàra ye, yɔrɔba dɔ Jɔra Лɔnɔ ni musow ka ko caman bɛ Kɛ yen, o yɔrɔ in tɔgɔ Dar'a la.\nBlàdon : 2016-06-11 Yɛlɛmako laban : 2017-01-08\nFogo yeko: 1146224 - Bì: 143 - Kalo in: 7814 - Лinan: 67427.\nFura Yeko: 1454 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 104.


Maliden 163 seginna so ka bɔ Libi jamana na - Association Malienne des Expulsés\nAccueil > Revue de Presse > Maliden 163 seginna so ka bɔ Libi jamana na\nMaliden 163 seginna so ka bɔ Libi jamana na\n(nin bɔra "Kibaru" bɔko 542nan, marisikalo, san 2017)\nAn bɛ don min na, halibi gɛlɛya dantɛmɛ bɛ Libi jamana kan ; fanga min lakodɔnnen don diɲɛ tɔnba fɛ, o ni mɔgɔ murutilenw ni ɲɔgɔn cɛ gɛlɛyaw bɛ ka caman fara a dansagonkokɛw kan. O kɔlɔlɔ sɛbɛkɔrɔ yɛlɛnnen don dunanw na ;\nfo alamisadon, marisikalo tile 2, san 2017, Maliden 163 wɛrɛ ye Libi jamana bila ka segin so. U bisimilala Bamakɔ-Senu, Modibo Keyita tɔgɔlapankurunjiginkɛnɛ na. Musow ni denmisɛnnin caman b’u la, a dɔw yɛrɛ banabaatɔ tun don.\nNin Maliden minnu fana nanen filɛ ka bɔ Libi, a dɔw y’a jira k’olu tun bɛ minɛkojuguya dan bɛɛ la. Ko u tun b’u jɔnyaminɛ ; hali n’u banana u tɛ furakɛ. Denmisɛn caman tun ye Libi lasɔrɔ ni Erɔpu gun donni ŋaniya ye. Tɔw kɔni tun bɛ baara la Libi yen ka to k’u somɔgɔw bolomagɛn Mali kɔnɔ.\nLibi faamaw mana dunan minnu minɛ, u b’u datugu kaso la. U ta ye gɛlɛya suguya bɛɛ ye yen. O de kosɔn, u caman bɛ k’a ɲini Mali gɔfɛrɛnaman fɛ, a ka fɛɛrɛw tigɛ k’u lasegin faso kɔnɔ.\nMariyamu F. Jabate / Dɔkala Yusufu Jara


Afripeja ye Farafinna Wikipeja ye | FASOKAN\nAfripeja ye Farafinna Wikipeja ye\nKulukɔrɔ lakɔlikaramɔgɔ muso dɔ bɛ ka Afripeja kalan.\nAfripeja ye mun ye ?\nƝɛfɔli la, Afripeja (tubabukan) ye Wikipeja (Tubabukan) sɔrɔli ye ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ. Wikipeja ye dɔnnisoba dɔ ye Ɛntɛrinɛti sira fɛ diɲɛ dɔnnin caman ɲɛfɔlen bɛ min kan. N’i mago bɛ ka dɔnnin min ɲɛɲini, i b’o sɛbɛn a kɔnɔ, k’o ɲininkali k’a la. A ca a la, a bɛ nimisiwasa jaabi caman d’i ma minnu b’i nafa kosɛbɛ i ka ɲɛɲinini na. Nka, baara tɛ ka kɛ Wikipeja la ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ. O de kama Wikipeja dilanbaw y’a jateminɛ, ka Wikipeja suguya dɔ dilan min bɛ weele ko Afripeja. Mɔgɔ bɛ se ka baara kɛ n’o ye ali ni Ɛntɛrinɛti t’i bolo. A ni Wikipeja bɛɛ ye kelen ye. I bɛ jaabi minnu sɔrɔ i ka ɲinininw na Wikipeja kan, i b’o jaabi kelen de sɔrɔ Afripeja kan.\nA bɛɛ baara kɛ cogodi ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ ?\nA lozisiyɛlilaman don. I dan ye k’a sigi i ka ɔridinatɛri kan, n’i mago jɔra a la, k’a dayɛlɛ k’i ka ɲininkaliw sɛmɛ a la. A ka ca a la, a bɛ jaabi jɔnjɔnw d’i ma, i bɛ se k’i magoɲɛta sɔrɔ minnu na.\nO dela, ne y’a kɔlɔsi k’a fɔ ko Afripeja dabɔra Farafinna jamanaw kama bawo Ɛntɛrinɛti sɔrɔli gɛlɛya b’o jamanaw de kɔnɔ kosɛbɛ. O la, ali ni Ɛntɛrinɛti t’an bolo, Afripeja fɔra cogo min na, a n’a bɛ baara kɛ cogo min na ka sɔrɔ Ɛntɛrinɛti tɛ, o b’a to an k’an mago caman ɲɛ a la ɲɛɲinini sira kan.\nWalasa ka da a la, ko a bɛ a baara kɛ, ne yɛrɛ y’a sigi n ka ɔridinatɛri kan, wa ne bɛ n ka ɲɛɲinini caman kɛ a la sisan, wa a bɛ nimisiwasa kosɛbɛ.\nO de kama, ne y’a kɔlɔsi k’a fɔ Afripeja bɛ se ka lakɔlisow dɛmɛ kosɛbɛ gafeko ni dɔnnin ɲɛɲinin wɛrɛw la. O kama, ne y’a sigili daminɛ Mali lakɔlisow la. A sigira lakɔliso caman na kaban, wa olu karamɔgɔw y’a nafako seereya.\nCe contenu a été publié dans Bamanankan par fasokan, et marqué avec Afripeja, dɔnnin, ɲɛɲinini; kalan, lakɔliso, wikipeja. Mettez-le en favori avec son permalien.\nUne réflexion au sujet de « Afripeja ye Farafinna Wikipeja ye »\nLe 23 mai 2013 à 12 h 30 min , kanyetcie a dit :\nTrès bonne initiative c’est vraiment innovant!


Bangekɔlɔsi furakisɛw tali faratiw, ni a yɛrɛkɔlɔsicogow bɛ se ka sɔrɔ gafe ɲɛ Bangekɔlɔsi fura duntaw na.\nƆrimɔni 1 walima 2 bɛ bangekɔlɔsi furakisɛ caman na minnu ni muso farikololata bɔlen don, a bɛ minnuu dilan koli waati (aw ye gafe ɲɛ Muso ka kalolabɔ ni Donw jateli fɛɛrɛ lajɛ). O ɔrimɔni ninnu bɛ wele fandilan fura ani kɔnɔbara basigi fura, olu bɛ sɔrɔ bangekɔlɔsi furakisɛw ɲagaminen na. Kɔnɔbara basigi fura dɔrɔn bɛ furakisɛ misɛnmani na (aw ye gafe ɲɛ Bangekɔlɔsi furakisɛnin (porojɛsitɛn dɔrɔn bɛ min na) lajɛ). Furakisɛ suguya kelen kelen bɛɛ bɛ dilan ni a dama ɔrimɔni hakɛ ye ani fana u bɛ feere ni u dama tɔgɔ ye izinitigiw fɛ.\nMuso minnu bɛ bangekɔlɔsi furakisɛw ta, olu ka koli tɛ caya ka a kɛ i n’a fɔ waati min u tun tɛ furakisɛ ta. O bɛ se ka kɛ koɲuman ye, kɛrɛnkɛrɛnnenya la musow ma, jolidɛsɛ bɛ minnu na. Nka ni muso tɛ koli yɛrɛ ye walima ni a ka koli ka dɔgɔn kosɛbɛ, ni o lahalayaw man di min ye, o bɛ se ka yɛlɛma fura kan min fandilan fura ka ca.\nFura wɛrɛ minnu ni bangekɔlɔsi furakisɛw bɛ ɲɔgɔn fanga dɔgɔya.\nRifanpisini, rifampicine (sɔgɔsɔgɔninjɛfura), Iritonawiri/Ritonavir (sidabanakisɛfagalan), ani kirinnifura dɔw bɛ bangekɔlɔsi furakisɛw fanga dɔgɔya. Ni aw bɛ nin furakisɛ ninnu ta, aw bɛ bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛw matarafa.\nBangekɔlɔsi furakisɛw ɲagaminen\nBangekɔlɔsi furakisɛ minnu ni fɛn caman ɲagaminen don\nFandilan fura ni kɔnɔbara basigi fura ɲaminen bɛ fura ninnu na, minnu hakɛ bɛ falen kalo kɔnɔ. I n’a fɔ a hakɛ bɛ yɛlɛma, a ka fisa aw ka fura in ta a dafɛ tile 28 kɔnɔ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dɔw ye Garasiyali/Gracial, Logimɔni/Logynon, Kilayira/Qlaira, Sɛnfasi/Synphase, Tirinɔlidiyɔli/Trinordiol, Tirimowini/Trinovum, Tirikilari/Triquilar, Tirifasili/Triphasil\nFurakisɛ ɲagaminen minnu tata hakɛ tɛ falen\nFandilan fura bɛ minnu na (a ka ca a la mikɔrɔgaramu 35) ani kɔnɔbara basigi fura bɛ minnu na (a ka ca a la miligaramu 0,1). A pake kelen ye furakisɛ 28 ye o la 21 ye ɔrimɔnima ye a tɔ kisɛ 7 (placebo) bɛ ta laban na. Ɔrimɔnima dɔrɔn bɛ furakisɛ 21 na wa a keken kelen na bɛɛ ɔrimɔnima ye hakɛ kelen ye.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dɔw ye Alɛsi/Alesse, Silɛsiti/Cilest, Jaani/Diane, Femodɛni/Femoden, Ginera/Gynera, Harimonɛti/Harmonet, Norinili/Norinyl, Ɔritonowuni/Ortho-novum, Owisimɛni/Ovysmen\nFurakisɛ ɲagaminen minnu tata hakɛ tɛ falen, ni u fandilan fura man ca\nNin fura ninnu kɔnɔbara basigi fura ka ca (miligaramu 0.1), u fandilan fura man ca (mikɔrɔgaramu 30). A pake kelen ye furakisɛ 28 ye o la 21 ye ɔrimɔnima ye a tɔ kisɛ 7 (placebo) bɛ ta laban na. Ɔrimɔni dɔrɔn bɛ furakisɛ 21 na wa a keken kelen na bɛɛ ɔrimɔni ye hakɛ kelen ye. Nin furakisɛ ninnu ka ɲi musow ma koli kɔnɔdimi bɛ minnu na walima minnu sin bɛ u dimi sani koli cɛ.\nIzinitigiw ka tɔgɔ dɔw: Lofemenali, Lo-femenal, Lo-wowerali, Lo/Ovral, Mikoroginɔn, Microgynon, Mikorowilari, Microvlar, Nɔridɛti, Nordette\nFurakisɛ ɲagaminenw tacogo\nNi aw dalen don a la ko aw kɔnɔma tɛ ani ni aw tɛka sin di den ma min tɛ kalo 6 bɔ, aw bɛ se ka furakisɛ tali daminɛ waati bɛɛ. Furakisɛ tɛ aw bali ka kɔnɔ ta fo aw ka se dɔgɔkun ma a tali la. O la ni aw ye furakisɛ tali daminɛ, a tile 7 fɔlɔ, aw bɛ fugulan nafama don walima aw kana kafoɲɔgɔnya kɛ.\nFura ɲagaminenw bɛ se ka ta cogoya 3 la\nMinnu bɛ ta tile 28 kɔnɔ: aw bɛ furakisɛ ta tile 21. Ni a 28 pake bɛ aw bolo, aw bɛ 1 ta don o don. Kisɛ 7 laban minnu ni tɔw ɲɛ tɛ kelen ye, ɔrimɔni tɛ olu la. U kɛ kun ye fura la ka aw hakili jigin fura tali la don o don. Ni furakisɛ 21 pake bɛ aw bolo, aw bɛ 1 ta don o don, ka a tali jɔ tile 7, ka sɔrɔ ka pake kura tali daminɛ. Tile 7 kɔnɔ ni aw tɛ furakisɛ ɔrimɔnima ta, aw bɛna koli ye i n’a fɔ aw bɛ a ye a waati la cogomin.\nA tali kuntaalajan (a tɛ kɛ ni fura ɲagaminen ye): aw bɛ furakisɛ 1 ta don o don tile 84 kɔnɔ ɲɔgɔn dafɛ, aw bɛ fura tali jɔ ni a tɔ tora tile 7 ta ye. Tuma dɔw la a furakisɛ ɔrimɔnima kisɛ 91 bɛ sɔrɔ a pakew la (den 84 ɔrimɔnima ni kisɛ 7 wɛrɛ ɔrimɔni tɛ minnu na u ɲɛ fana ni tɔw tɛ kelen ye). O tile 7 kɔnɔ koli bɛ na a nacogo la i n’a fɔ koli yɛrɛ, nka siɲɛ kelen dɔrɔn kalo 3 kɔnɔ. Koli dɔɔni bɛ se ka na nka o ka kan ka ban kalo damadɔ kɔfɛ.\nA tali toli sen na(tɛ kɛ ni fura ɲagaminen ye): aw bɛ furakisɛ ɔrimɔnima 1 ta don o don. Ni koli waati yɛlɛmayɛlɛmani ye aw tɔɔrɔ, aw bɛ fura tali jɔ tile 3 walima 4 walasa koli ka na a na cogo la, o kɔ aw bɛ fura tali daminɛ tuguni don o don.\nFura ɲagaminen ninnu tali nin cogo la, o bɛɛ ka ɲi. Aw bɛ tacogo matarafa min bɛ aw lafiya.\nNi furakisɛ ɲagaminenw bɛɛ ye:\nNi aw ɲinɛna ka furakisɛ 1 walima 2 ta, aw hakili mana jigin a la yɔrɔ min, aw bɛ 1 ta. O kɔ aw bɛ min ta, aw bɛ o ta a ta waati la. O bɛ a jira ko aw bɛ kisɛ 2 o don kelen.\nNi aw ɲinɛna ka furakisɛ 3 ta, tile 3 ka da ɲɔgɔn kan, aw bɛ 1 ta joona. O kɔ aw bɛ 1 ta don o don a ta waati la. Aw bɛ fugulan nafama matarafa fo ka se aw ka koli ma, walima aw kana jɛ cɛ fɛ fo aw ka fura tali daminɛ tile 7 ka tugu ɲɔgɔn kɔ.\nNi aw ka koli ma na a natuma na, ka a sababu kɛ aw ɲinɛna fura dɔw tali kɔ, aw bɛ tɛmɛ ni aw ka fura tali ye, nka aw bɛ sɛgɛsɛgɛli kɛ ka a lajɛ ni aw kɔnɔma tɛ. Ni aw ye a sɔrɔ ko aw kɔnɔma don, aw bɛ fura tali jɔ.\nKɔlɔlɔ minnu bɛ se ka kɛ fura ɲagaminenw tali la\nNi muso dɔw ye fura tali daminɛ, a bɛ se ka kungolodimi, fɔɔnɔnege, sin gɛlɛyali ni a fununi bila u la ka fara koli yɛlɛmayɛlɛmani kan kalo kɔnɔ. Nin kɔlɔlɔ ninnu tɛ kojugu ye, a ka ca a la u bɛ jɔ u yɛrɛ ma fura tali kalo 3 kɔnɔ. Fura suguya wɛrɛ tali min ni aw ka fura tatakɔrɔ tɛ kelen ye, kɔlɔlɔ dɔɔni fana bɛ o la.\nFura ɲagaminen laban\nAw bɛ se ka fura tali jɔ waati bɛɛ. Ni o kɛra aw bɛ se ka lajɔ yɔrɔnin kelen, o la ni aw tɛ a fɛ ka kɔnɔ sɔrɔ, aw bɛ fugulan nafama matarafa walima aw bɛ bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛ kɛ.\nKɔnɔbara basigi furaw dɔrɔn\nKɔnɔbara baisigifura dɔrɔn de bɛ nin furakisɛ ninnu na, kisɛ 28 bɛ a pake kelen na. Furakisɛ bɛɛ la kɔnɔbara basigilan hakɛ ye kelen ye\nIzinitigiw ka tɔgɔdalen dɔw ye Mikoroliti, Microlut, Mikoronɔri, Micronor, Mikoronowim, Micronovum, Neyojɛsiti, Neogest, Mikorowali, Microval, Owɛrɛti, Ovrette, Ɛkisilitɔn, Exluton.\nFurakisɛ misɛnmani tacogo\nAw bɛ aw ka fura tako fɔlɔ kɛ aw ka koli tile fɔlɔ. O kɔ aw bɛ furakisɛ 1 ta don o don o waati kelen na. Ni aw ka fura pake banna, aw bɛ kura wɛrɛ ta o dugujɛ, hali ni o ye a sɔrɔ koli jɔra pewu. Aw kana don bila.\nNi aw ye furakisɛ misɛnmani ta hali a tatuma tɛmɛnen ni lɛri damadama ye, walima ni aw ɲinɛna a tali kɔ tile kelen, aw bɛ se ka lajɔ. Ni aw ɲinɛna furakisɛ kelen tali kɔ, aw hakili mana jinigin a la yɔrɔnin min, aw bɛ a ta o nɔgoni fɛ. O kɔ, min bɛ da o kan, aw bɛ o ta a tawaati la, ni o bɛ bɛn furakisɛ 2 tali ma tile kelen kɔnɔ. O waati la, aw bɛ fugulan nafama matarafa walima aw kana jɛ cɛ fɛ fo tile 7 ka tɛmɛ. Ni aw ɲinɛna aw ka furakisɛ misɛnmani kɔ walima ka a ta a tawaati tɛmɛnen, basi dɔɔni bɛ se ka bɔn aw kan.\nFurakisɛ misɛnmani tali bɛ se ka kɔlɔlɔ minnu lase mɔgɔ ma\nKɔlɔlɔ minnu ka teli ka ye furakisɛni tali senkɔrɔ, kɔnɔbara basigilan dɔrɔn bɛ minnu na, olu bɛ koli waati yɛlɛmayɛlɛma. Aw bɛ se ka koli ye, waati min aw sigilen tɛ ni a ye. Aw ka koli bɛ se ka tigɛ. O farati ka bon. Kɔlɔlɔ wɛrɛ minnu bɛ se ka ye, olu ye: farikolo bonya, kungolodimi, ani kurukuruniw\nFurakisɛ misɛnmani tali jɔli\nNi aw bɛ a fɛ ka kɔnɔ ta walima ka bangekɔlɔsi fɛɛrɛ yɛlɛma, aw bɛ se ka furakisɛni tali jɔ waati min mana aw diya. A bɛ se ka kɛ aw bɛ lajɔ a tali jɔwaati nɔgoni fɛ. O la ni aw tɛ a fɛ ka kɔnɔ ta yɔrɔninkelen, aw bɛ bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛ daminɛ.\nBangekɔlɔsi fɛɛrɛ teliman\nAw bɛ se ka bangekɔlɔsi furakisɛ teliman ta walima bangekɔlɔsi furakisɛ dɔ wɛrɛ ka aw kisi kɔnɔbara ma tile 5 kɔnɔ kafoɲɔgɔnya latangabali kɔfɛ. Aw ka kan ka furakisɛ hakɛ min ta o bɛ sɔrɔ fandilannan walima kɔnɔbara basigilan hakɛ fana fɛ furakisɛ kelen kelen bɛɛ la. Furakisɛ tɔgɔ caman bɛ yen, ani fana tɔgɔ caman bɛ fɔ suguya kelen ma. Katimu min bɛ gafe ɲɛ nata la, furakisɛ suguya kelen kelen bɛɛ tɔgɔ damadɔ de bɛ o la. Aw ka kan ka fura suguya ni a ɔrimɔni hakɛ dɔn sani aw ka a ta. Aw mako bɛ ɔrimɔni tata hakɛ min na, katimu bɛ o bɛɛ jira aw la, ani aw bɛ a fɛ ka se hakɛ min ma o bɛ sɔrɔ ɔrimɔni jumɛn fɛ ani a hakɛ min bɛ furakisɛ kelen kelen bɛɛ la.\nBangekɔlɔsi fɛɛrɛ telimanw kɔlɔlɔ lakodɔnnenw ye kungolidimi, fɔɔnɔnege walima kɔnɔdimi ye, nka olu bɛ ban tile kelen walima tile fila. Basi tɛ fana aw ka koli hakɛ ka dɔgɔya walima a nawaati ka yɛlɛma kalo nata la.\nKɔnɔbara basigilan dɔrɔn bɛ fura minnu na ani furakisɛ kɛrɛnkɛrɛnnen minnu bɛ ta ko cunnenw kama, kɔlɔlɔ bɛrɛ tɛ olu la (kungolodimi ni fɔɔnɔnege) ka furakisɛ ɲagaminenw bɔ ni aw bɛ u ta bangekɔlɔsi teliman kama.\nBangekɔlɔsifura tacogo kocunnen kɔfɛ\nFura pake kisɛ 28 la, aw bɛ 1 ta a 21 na ni ko cunna aw kan. Aw kana furakisɛ 7 labanw ta tile 28 fura pake la, barisa ɔrimɔni fosi tɛ olu la. Fura in talen lɛri 1 ni aw fɔɔnɔna, o bɛ a jira ko aw ka kan ka segin ka o fura dɔwɛrɛ ta. Ni ko cunna aw kan, aw kana bangekɔlɔsi furaw ɲagami abada, fura minnu tɛ suguya kelen ye walima ka bangekɔlɔsi fura wɛrɛw ta barisa o bɛ se ka a kɛ u tɛ mako ɲɛ.\nBangekɔlɔsi fura minnu bɛ ta ko cunnenw kama, miligaramu 1,5 (mikɔrɔgaramu 1500) Levonorgestrel bɛ olu la, (norvelo 1,5 fɛɛrɛ filanan ye positinor-1) Aw bɛ furakisɛ 1 ta siɲɛ kelen dɔrɔn\nBangekɔlɔsi fura minnu bɛ ta ko cunnenw kama, ilipiritali asetate miligaramu 30 bɛ o la (Ella, Ella One) Aw bɛ furakisɛ 1 ta siɲɛ kelen dɔrɔn\nBangekɔlɔsi fura minnu bɛ ta ko cunnenw kama, miligaramu 0.75 lewonorojɛsitɛrɛli (o ye mikɔrɔgaramu 750) bɛ olu la, levonorgestrel (Norvelo 0.75, Optinor, Postinor, Postinor-2 ye fɛɛrɛ filanan ye positinor) Aw bɛ furakisɛ 2 ta siɲɛ kelen dɔrɔn\nBangekɔlɔsi fura minnu bɛ ta ko cunnenw kama, etinili ɛsitarajɔli (ethinyl estradiol) mikɔrɔgaramu 50 ani lewonorojɛsitɛrɛli (tetragynon) mikɔrɔgaramu 250 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 2 ta Aw bɛ furakisɛ 2 wɛrɛ ta lɛri 12 kɔfɛ\nFura minnu ni fura wɛrɛ bɛ fara ɲɔgɔn kan etinili ɛsitarajɔli mikɔrɔgaramu 50 ani lewonorojɛsitɛrɛli (neogynon, nordiol) walima norgestrel (ovral) mikɔrɔgaramu 500 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 2 ta Aw bɛ furakisɛ 2 wɛrɛ ta lɛri 12 kɔfɛ\nFura minnu ni fura wɛrɛ bɛ fara ɲɔgɔn kan etinili ɛsitarajɔli mikɔrɔgaramu 30 ani lewonorojɛsitɛrɛli (microgynon, nordette) mokorogaramu 150 walima norgestrel (lo-femenal, lo/ovral) mikɔrɔgaramu 300 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 4 ta Aw bɛ furakisɛ 4 wɛrɛ ta lɛri 12 kɔfɛ\nFura minnu ni fura wɛrɛ bɛ fara ɲɔgɔn kan etinili ɛsitarajɔli mikɔrɔgaramu 20 ani lewonorojɛsitɛrɛli (alesse, lutera) mikɔrɔgaramu 100 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 5 ta Aw bɛ furakisɛ 5 wɛrɛ ta lɛri 12 kɔfɛ\nKɔnɔbara basigilan dɔrɔn bɛ furakisɛ misɛnmani minnu na, lewonorojɛsitɛrɛli (ovrette) mikɔrɔgaramu 75 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 20 ta siɲɛ kelen dɔrɔn tile kɔnɔ\nKɔnɔbara basigilan dɔrɔn bɛ furakisɛ misɛnmani minnu na, lewonorojɛsitɛrɛli (neogest) mikɔrɔgaramu 37.5 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 40 ta siɲɛ kelen dɔrɔn tile kɔnɔ\nKɔnɔbara basigilan dɔrɔn bɛ furakisɛ misɛnmani minnu na, lewonorojɛsitɛrɛli (microlut, microval) mikɔrɔgaramu 30 bɛ olu la Aw bɛ furakisɛ 50 ta siɲɛ kelen dɔrɔn tile kɔnɔ\nTuma dɔw la a pakelama bɛ sɔrɔ den 3 bɛ minnu kelen kelen kɔnɔ.\nFugulan nafama dilannen don ni tɔgɔ caman ye minnu tɛ kelen ye. Dɔw tululama don, a dɔw ɲɛ tɛ kelen ye, lawajikisɛfagalan bɛ dɔw la.\nFugulan nafama donni bɛ muso bali ka kɔnɔ ta, ani fana, a bɛ a to dilannabanaw tɛ jɛnsɛn, sidabana ye olu dɔ ye. Mɔgɔ caman bɛ fugulan nafama ni bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛw matarafa ɲɔgɔn fɛ.\nAw ye gafe ɲɛ Mananiw (fugulan nafama) lajɛ fugulan nafamaw doncogo ni u kɛrɛnkɛrɛncogo kan.\nFalakani bɛ mako ɲɛ kosɛbɛ ni a ni lawajikisɛfagalan tuluma walima jilama farala ɲɔgɔn kan. Aw bɛ o dɔ kɛ falakani kɔnɔ, ani fana ka dɔ mu a dawolo la sani aw ka a don musoya la (aw ye gafe ɲɛ Manani falakalama lajɛ).\nA tɔgɔ lakodɔnnenw ye Ɛmiko (Emko), Koromɛkisi (Koromex), Dɛlifɛni (Delfen), Ginɔli filana (Gynol II), ani VCF\nLawajikisɛfagalan suguya ka ca minnu bɛ don musoya la dɔrɔn sani aw ka kafoɲɔgɔnya daminɛ, walima a ni fugulan nafama walima falakani (aw ye gafe ɲɛ Lawakisɛfagalanw lajɛ). Aw kana a to ji ka se aw ɲɛfɛla ma sango ka a ko fo lɛri 6 ɲɔgɔn kafoɲɔgɔnya kɔfɛ.\nBangekɔlɔsi fɛɛrɛ min bɛ don bangenugu kɔnɔ (mununani), Stérilet ou Dispositif intra-utérin (DIU)\nMununani ka kan ka ka don ani ka a bɔ kɛnɛyabaarakɛla fɛ min ye a kalankɛ. A kɔlɔlɔ caman ye: koli juguman kuntaalajan ni dimi, nka o degun bɛ tɛmɛ mununani donnen kalo 3 fɔlɔ kɔnɔ. Nka ni mununani torila ka bɔ a dayɔrɔ la, a tɛna se ka mɔgɔ bali ka kɔnɔ ta. O de la, muso minnu bɛ a don, a ka fisa u ka a kɔlɔsicogo ɲɛdɔn ni a bɛ a nɔ na.\nMununani caman bɛ yen, gaari 2 sirilen don u la ka u kun jigin. A bɛ muso min na, o ka kan ka to ka juru in kɔlɔsi kalo o kalo koli kɔfɛ ka a dɔn ni mununani ma bɔ a nɔ na. Walasa ka a lajɛ, a ka kan ka a tɛgɛ ko ka a jɛ ka sɔrɔ ka a bolokɔni den fila don musoya kɔnɔ ka taa ɲɛfɛ fo a ka maka mununani juruw ma. A kana juruw kun sama. Ni a bolokɔni ma se juruw ma, walima ni a sera mununani ma, a ka kan ka yɛlɛma fugulan nafama kan walima bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛ kɛ fo ka taa fɔ a ye dɔgɔtɔrɔ dɔ lasɔrɔ min bɛ mununani cogoya lajɛ a ye. Walasa aw ka kunnafoni sɔrɔ mununani kan, aw bɛ gafe ɲɛ Bangekɔlɔsiminɛn nɛgɛma walima a manaman lajɛ.\nSolokololabana ye gɛlɛyaba ye min bɛ se ka sɔrɔ mununani donni fɛ. Banamisɛnni caman bɛ kɛ kalo 3 fɔlɔ kɔnɔ, a bɛ a sɔrɔ kɔrɔlen nɔgɔjijɛmanbɔ tun bɛ muso la ka kɔn mununani donni ɲɛ. Walima a bɛ se ka kɛ fana ni kɛnɛyabaarakɛla ye mununani don ka a sɔrɔ a ma a baarakɛ minɛw saniya. Ka mununani to aw la ni aw ye nɔgɔjijɛmanbɔ taamasiɲɛ fɛn o fɛn ye, aw bɛ se dɔgɔtɔrɔ dɔ ma o yɔrɔnin bɛɛ la. Aw ye gafe ɲɛ Muso ka barakɔrɔladimi lajɛ.\nA dilanni tɔgɔ lakodɔnnenw: Depoporowera (Depo-provera), Norisiterati (Noristerat), Nɛtɛni (Net-en), Linɛli (Lunelle), Sikulofɛmu (Cyclofem).\nBangekɔlɔsi pikiri bɛ a to muso ka fanmaralanw tɛ fankisɛ bila. Ɔrimɔni fana bɛ bangenugu dawolo namaya kosɛbɛ, min bɛ lawaji bali ka don bangenugu kɔnɔ.\nKɔnɔbara basigilan dɔrɔn pikiriw, i n’a fɔ depoporowera ni norisiterati, kɔnɔbara basigilan ɔrimɔni dɔrɔn de bɛ olu la. Olu ka ɲi musow ma kɛrɛnkɛrɛnnenya la muso minnu man kan ka fankisɛdilannan ta, nka u man kan ka bangekɔlɔsi furasi ta min bɛ kunun (aw ye gafe ɲɛ Bangekɔlɔsi fura duntaw lajɛ). Kɔnɔbara basigilan dɔrɔn pikiriw fanba bɛɛ bɛ yɛlɛma don koli waati la tuma bɛɛ. Muso minnu bɛ nin pikiri ninnu kɛ olu bɛ se ka koli dɔɔni dɔɔni ye don o don walima tuma ni tuma siɲɛ kelen.\nA bɛ se ka kɛ koli bɛ jɔ sani san ka yɛlɛma. O yɛlɛmaniw tɛ basi ye.\nPikiri ɲagaminenw, i n’a fɔ mezijina (Mesigyna) walima sikulofɛmu fandilannanw ni kɔnɔbara basigilanw fila bɛɛ bɛ olu la. Nin pikiri ninnu ka ɲi musow ma minnu bɛ a fɛ ka koli ye a ye cogo la. Denbatigiw walima muso minnu man kan ka furakisɛ ɲagaminenw ta, olu man kan ka pikiri ɲagaminenw fana kɛ (aw ye gafe ɲɛ Bangekɔlɔsi fura minnu faralen don ɲɔgɔn kan muso jumɛnw man kan ka olu ta? lajɛ). Pikiri ɲagaminenw bɛ kɛ kalo o kalo, u da ka gɛlɛn ka tɛmɛ pikiriw kan kɔnɔbara basigilan dɔrɔn bɛ minnu na.\nMuso minnu bɛ kɔnɔbara basigilan dɔrɔn ta walima ka pikiri ɲagaminenw kɛ, tuma dɔw la olu bɛ bonya ani kungolodimi bɛ u minɛ, nka a ka ca a la o degunw bɛ ban pikiri kunfɔlɔw kɔfɛ. Muso bɛ se ka bangekɔlɔsi fura jɔ waati o waati mana a diya.\nFura jɔlen kɔ, muso bɛ se ka san kelen sɔrɔ walima ka tɛmɛ o kan sani a ka kɔnɔ ta, a bɛ se ka o waati kelen fana kɛ sani a ka koli ka segin a cogokɔrɔ la. Ni a ye pikiri jɔ ni a tɛ a fɛ ka lajɔ o waati la, a ka kan ka bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛ kɛ.\nBangekɔlɔsi fura min bɛ wele ko alimɛtini\nA dilanni tɔgɔ lakodɔnnenw: Jadɛli (Jadelle), Ɛnpilanɔn (Implanon), Nɔripilan (Norplant).\nAlimɛtini bɛ a bali muso fan maralan ka fan bila. Ɔrimɔni fana bɛ bangenugu dawolo namaya kosɛbɛ, min bɛ lawaji bali ka don a kɔnɔ. Denbatigiw bɛ se ka alimɛtini ta, nka a man kan ka ta musow fɛ minnu man kan ka bangekɔlɔsi fura kunutaw ta (aw ye gafe ɲɛ Muso jumɛn man kan ka bangekɔlɔsi fura ta? lajɛ). Wo 2 bɛ jadɛli la, a bɛ muso bali ka kɔnɔta san 5 kɔnɔ. Wo 1 bɛ ɛnpilanɔn na, a bɛ muso bali ka kɔnɔta san 3 kɔnɔ. Wo 6 bɛ nɔripilan na, a bɛ muso bali ka kɔnɔta san 5 kɔnɔ ka se san 7 ma.\nSan fɔlɔ kɔnɔ, alimɛtini bɛ se ka koli nawaati yɛlɛmayɛlɛma walima ka a nani kuntaala janya. Muso ka koli bɛ se ka jɔ, nka o tɛ a jira ko a kɔnɔma don walima ko kojugu don. Muso bɛ se ka bonya fana ani kungolodimi bɛ a minɛ, nka a ka ca a la, o degunw bɛ ban ni a farikolo bɛka deli ɔrimɔni na.\nMuso yɛrɛ bɛ se ka alimɛtini bɔ waati min kadi a ye, nka a ka kan ka kɛnɛyabaarakɛla dɔ ɲini min bɛ a bɔcogo dɔn. A bɔlen kɔ muso bɛ se ka kɔnɔ ta o waati bɛɛ, o la a ka kan ka bangekɔlɔsi fɛɛrɛ wɛrɛ kɛ ni a tɛ a fɛ ka kɔnɔ ta.


Disidimi ye fiɲɛ tɛmɛsiralabana ye. A ni sɔgɔsɔgɔ karima bɛ taa ɲɔgɔn fɛ. A bɛ se ka kɛ mura walima murasɔgɔsɔgɔ kɔlɔlɔ ye. O la, banakisɛfagalan takun tɛ. Aw bɛ banakisɛfagalanw ta ni bana taamasiɲɛw tɛmɛna dɔgɔkun 1 kan, walima ni sinkɔrɔkɛrɛdimi taamasiɲɛw yera (aw ye sɛbɛn ɲɛ nata lajɛ) walima ni fogonfogondimi basigilen bɛ a tigi la\nDisi fununen i n’a fɔ barigon\nFunu sababu bɛ se ka bɔ sisan, disidimi basigilen walima sigarɛtimin na\nSɔgɔsɔgɔ karima min mɛnna senna (kalo walima san).\nWaati dɔw la, sɔgɔsɔgɔ bɛ juguya, ani farigan bɛ kɛ a senkɔrɔ. Ni nin sɔgɔsɔgɔ suguya bɛ mɔgɔ dɔ la, nka bana basigilen wɛrɛ tɛ a la i n’a fɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ walima sisan, o bɛ se ka kɛ disidimi basigilen ye.\nA ka teli ka baliku minɛ, baliku min mɛnna sigarɛtimin na.\nA bɛ se ka fogonfogondimi jugumanba banbali (emphysème) bila mɔgɔ la, bana min kɔnɔna na, ninakilidegun bɛ a tigi sɔrɔ, sango ni a ye farikoloɲɛnajɛ kɛ.\nAw bɛ sigarɛtimin dabila pewu.\nAw bɛ sisanfura ta salibitamɔli bɛ min na (salbutamol, sɛbɛn ɲɛ Salibitamɔli, salbutamol).\nDisisimi basigilen bɛ mɔgɔ minnu na, olu ka kan ka u yɛrɛ furakɛ ni ampisilini (ampicilline), kotirimɔkizazɔli, cotrimoxazole, walima ni amɔkisisilini, amoxicilline ye, ni murasɔgɔsɔgɔ don walima mura ni farigan bɛ a senkɔrɔ.\nNi a ka gɛlɛn banabagatɔ bolo ka kari labɔ, aw bɛ a kun wusu ni jikalan ye (sɛbɛn ɲɛ Sɔgɔsɔgɔ furakɛcogo) ani ka a dɛmɛ ka a da a kɔnɔ kan ka a kun suli ka kari labɔ (sɛbɛn ɲɛ Kari labɔcogo).\nNi sɔgɔsɔgɔ basigilen bɛ aw la (walima ni aw b’a fɛ ka aw yɛrɛ tanga a ma), aw kana sigarɛti min.


Nɔgɔji jɛman bɔ (ji salasala walima nɛ min bɛ bɔ musoya fɛ)\nNɔgɔji jɛman dɔɔni bɔli tɛ basi ye. Nka ni a ye musoya yɔrɔ dɔw bilen ani ka ŋɛɲɛ bila a la, a kasa ka go, o ye bana taamasiɲɛ ye.\nNɔgɔji jɛman bɛ bɔ muso caman na ani musoya bɛ u ŋɛɲɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya na kɔnɔmaya waati. O ji labɔ sababu ye bana suguya camanw ye a ka ca a la minnu man jugu. O la, ni sopisi walima damajalan don, o bɛ se ka fiɲɛ bila den na a bange waati (sɛbɛn ɲɛ Denyɛrɛni ka ɲɛdimi lajɛ).\n1. Nɔgɔji jɛman min ɲɛ ye binkɛnɛ ni nɛrɛ ɲagaminen walima bugurijɛlama ye, a ka ca a la, a bɛ kanga, a kasa man di, ŋɛɲɛ bɛ a sen kɔrɔ.\nA bɛ se ka kɛ bana don min sababu ye tumu ye (la trichomonase). Mɔgɔ dogoyɔrɔw bɛ a jeni jeni, u bɛ funu ni ka dimi. Joli bɛ se ka ye nɔgɔji la.\nA nafa ka bon aw ka to ka aw dogoyɔrɔw saniya.\nKa winɛgiriji kɛ ji wɔlɔkɔlen na ka musoya ko ni o ye, o ka ɲi aw ma. Ni aw ma winɛgiri sɔrɔ, aw bɛ lenburukumuni bisi ka kɛ ji la.\nAw bɛ Kutu fitini ɲɛ 3 winɛgiri jɛman kɛ ji wɔlɔkɔlen litiri kelen na.\nKunnafoni nafama: Aw bɛ a to ji ka don dɔɔni dɔɔni fo miniti 3. Aw kana sugunɛkɛjuru don musoya kɔnɔ ka tɛmɛ santimɛtiri 8 kan.\nAw ye aw hakili to nin na: aw kana musoya ko kɔnɔmaya dɔgɔkun 4 laban kɔnɔ walima dɔgɔkun 6 jiginni kɔ. Ni aw bɛ tɔɔrɔ nɔgɔjijɛmanbɔ in sen fɛ, aw bɛ nisitatinikisɛ (nystatin) don musoya la (aw ye nimero 2 lajɛ dugumafɛ).\nAw bɛ se ka layi kisɛ kelen don musoya la:\nAw bɛ layi wɔrɔ, aw bɛ a kɔlɔsi a kana npɛrɛn. aw bɛ a meleke fini jɛlen dɔ la ka sɔrɔ ka don musoya kɔnɔ.\nAw bɛ musoya ko siɲɛ fila tile kɔnɔ, aw bɛ layi dɔ don o cogo la su o su tile 10 fo ka se 14 ma.\nNi o ma a nɔgɔya, aw bɛ musoyafura dɔ ta metoronidazɔli (métronidazole) bɛ min na walima fura wɛrɛ min kofɔra tumumisɛnniw na, walima aw bɛ metoronidazɔli furakisɛ ta. Walasa ka yɛrɛ kɔlɔsicogo ni fura in tacogo dɔn, sɛbɛn ɲɛ Metoronidazɔli, Métronidazole lajɛ.\nKunnafoni nafama: Walasa ka muso ka dogoyɔrɔbana furakɛ ka a ban, a cɛ fana ka kan ka a yɛrɛ furakɛ, o cogo kelen na ni a bɛ cɛ la, muso fana ka kan ka a yɛrɛ furakɛ. Ka da a kan a bɛ se ka kɛ bana in bɛ cɛ ɲɛgɛnɛbɔsira la hali ni o ye a sɔrɔ dimi tɛ a kan (cɛ dɔw bɛ yen ni tumumisɛnni bɛ u la, ni u bɛ ɲɛgɛnɛkɛ, a bɛ u jeni jeni).\n2. Nɔgɔjijɛman min bɛ i n’a fɔ nɔnɔkumu ni a kasa bɛ i ko bugun kasa\nNin bana in bɛ se ka sɔrɔ surukusigilan fɛ. A ŋɛɲɛ bɛ se ka bonya. Bana in bɛ kɛ musokɔnɔma musoya dawolofitiniw na, sukarodunbana bɛ muso min na, sidatɔw, muso minnu bɛka banakisɛfagalan ta walima bangekɔlɔsifurakisɛ.\nA furakɛcogo: Aw bɛ musoya ko ni winɛgiri ni ji ye (a lajɛ sanfɛ) walima furabilenni, violet de gentiane. Walima aw bɛ furakisɛ ninnu dɔ la kelen dɔn musoya la: nisitatini, nystatine, mikonazɔli, miconazole, walima kulotirimozɔli, clotrimazole. Ka fɛnɛ sukarontan dɔ kɛ musoya kɔnɔ, a bɛ fɔ ko o ye musoyalabana farafinfura kɛcogo ɲuman dɔ ye. Aw kana banakisɛfagalan ta abada nin bana suguya ninnu kɛlɛli la sabula bana in tɛ banakisɛbana ye, bugunbana de don. O bɛ se ka bana juguya.\n3. Nɔgɔji jɛman i n’a fɔ nɔnɔ, ni kasa gɛlɛn bɛ a la.\nO bɛ se ka kɛ banakisɛw nɔ ye.\nAw bɛ musoya ko ni winɛgiriji ye walima powidɔni-iyode (povidone-iodine), teminkutu ɲɛ 6 kɛ ji litiri 1 na. Ani fana, aw bɛ se ka a lajɛ ka layi fɛrɛn dɔ don musoya la su o su dɔgɔkun 2 kɔnɔ. Ni nin furakɛlicogo fila ma fɛn ɲɛ, aw bɛ metoronidazɔli, métronidazole fana lajɛ.\n4. Nɔgɔji jɛman ɲɛ kɛlen sikɔlɔma ye, a jilama bukurijɛlama, ni joli, a kasa man di, dimi bɛ kɛ a tigi barakɔrɔla la.\nOlu ye musoyalabana jugumanba taamasiɲɛ ye, walima a bɛ se ka kɛ kansɛribana yɛrɛ ye. Ni farigan bɛ a sen kɔrɔ, aw bɛ se ka banakisɛfagalan ta (ni aw bɛ se, aw bɛ ampisilini, ampicilline ni tetarasikilini, tétracycline ta ɲɔgɔn fɛ. Wa aw kana sigi ni a ye, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la joona joona.\nKunnafoni nafama: Nɔgɔjijɛmanbɔ kɛra a suguya o suguya ye, ni a mɛnna aw la ko fura ma fɛn ɲɛ a la, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔ so la.\nMusow bɛ se ka u yɛrɛ tanga musoyalabana caman ninnu ma cogo min na\nKa u janto u musoya saniyali la. Ni aw bɛ se, aw bɛ a ko ni safinɛ ye ka a jɛ don o don. Aw kana safinɛ don musoya kɔnɔ barisa a ka farin.\nKa ɲɛgɛnɛ kɛ ni aw tilala kafoɲɔgɔnya la, o bɛ aw kisi bana ma nka a tɛ aw bali ka kɔnɔ ta.\nNi aw tilala banakɔtaa la, aw bɛ o yɔrɔ ko ka a jɛ walima ka a jɔsi. Ni aw bɛ aw kɔ jɔsi, aw bɛ a kɛ ka taa ni kɔfɛla ye, o bɛ a to nɔgɔ tɛ se ɲɛfɛla ma. Ni aw ye a jɔsi ka na ɲɛfɛ banakisɛ ni tumumisɛnniw bɛ se ka don musoya kɔnɔ. Aw ka kan ka musomaniw fana dege a kɛcogo la.\nMuso ka barakɔrɔladimi\nKun caman bɛ a la, olu ɲɛfɔlen don gafe in yɔrɔ caman na. Kumakan nataw la ɲininkali ɲɛnɛma damadɔw bɛ yen minnu bɛ aw dɛmɛ ka dimi yɔrɔ dɔn.\nKolikɔnɔdimi (sɛbɛn ɲɛ Muso ka kalolabɔ) bɛ juguya sani koli ka daminɛ walima a bannen kɔfɛ wa?\nƝɛgɛnɛbaralabana (sɛbɛn ɲɛ Ɲɛgɛnɛsiralabana minnu tɛ sɔrɔ cɛ ni musoya fɛ; ni u tɛ yɛlɛma mɔgɔ fɛ), o ye barakɔrɔladimi kunba dɔ ye. Aw bɛ ɲɛgɛnɛ kɛ ka caya wa? Dimi bɛ a la wa?\nTɔkɔkolodimi. Tuma dɔw la o ye sopisi walima damajalan yɛlɛmabolo laban ye. A bɛ farigan bila mɔgɔ la ani ka dimi kɛ barakɔrɔla la. Tɔkɔkolodimi bɛ se ka sɔrɔ fana bange, kɔnɔtiɲɛ kɔfɛ walima bangekɔlɔsi fɛɛrɛ dɔ bɛ yen ni a bɛ wele ko mununani (DUI) ni o donna denso kɔnɔ o fana bɛ se ka na ni tɔkɔkolodimi ye. O la aw bɛ sopisi ni damajalan furakɛ, ka fara o kan, fura minnu kofɔlen don sɛbɛn ɲɛ Damajalan ni npɔrɔn furaw na, aw bɛ olu di a tigi ma ani fana metoronidazɔli (Métronidazole) miligaramu 500 tile 14 kɔnɔ. Ni o ye a sɔrɔ muso kɛlen don ka mununani (DUI) don, aw ka kan ka o labɔ.\nNi aw ye a jateminɛ ko fɛn bɛka kɛ aw barakɔrɔla la min ma aw diya, a ɲɛfɔlen don ka ɲɛ sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔbarala kansɛri taamasiɲɛw la. Lala a bɛ se ka kɛ fankisɛ kuru ye walima kansɛribana, o kama, aw ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la joona joona.\nDen dali denso kɔkan (ni den bɛka kunbaya denso kɔkan sɛbɛn ɲɛ Den dalen denso kɔ kan). A ka ca a la, o bɛ kɔnɔdimi gɛlɛn ni basibɔn bila musokɔnɔma na. Tuma dɔw kɔnɔtajoona taamasiɲɛw bɛ kɛ muso la (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔmaya taamasiɲɛw), ka fara ɲanamini ni fanga dɔgɔya kan. Ni nin taamasiɲɛw ninnu kɛra muso la dɔrɔn, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la joona joona ka a sababu kɛ a ni bɛ se ka to a la.\nKɔnɔtiɲɛ gɛlɛyaw (sɛbɛn ɲɛ Kɔnɔtiɲɛ laɲininen). A bɛ se ka farigan, basi jolikurulama bɔli, barakɔrɔladimi, ɲɛgɛnɛkɛ gɛlɛya ni dusukasi bila muso la. O la aw bɛ banakisɛfagalanw di a ma, i n’a fɔ aw bɛ minnu di jibaatɔfarigan na (sɛbɛn ɲɛ Jiginni kɔfɛ banaw). Walasa ka muso ni kisi, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la o yɔrɔnin bɛɛ\nBana, tɔɔrɔya wɛrɛ nugu la walima nugubakun na. O dimi bɛ sɔrɔ dumunikɛcogo fɛ wa?, walima nugu yɛlɛmayɛlɛmacogo wa? (sɛbɛn ɲɛ Tɔgɔtɔgɔninbanakisɛ, Amibes).\nGɛlɛya kofɔlen ninnu na, damadɔw bɛ yen minnu farati man bon.\nNka dɔw bɛ a la olu ka jugu kosɛbɛ. A man nɔgɔn tuma bɛɛ ka i da se dɔ ma ka dɔ to. sɛgɛsɛgɛli kɛrɛnkɛrɛnnenw de nafa ka bon a ko la.\nNi sigasiga bɛ aw la dimi sababu la, walima ni nɔgɔya tɛka don bana na teliya la, aw ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la.


Madagascar jamanaɲɛmɔgɔ kɔrɔ Didier Ratsiraka fatura kunu kari k'a si to san 84\nA jɛnsɛnna : 29/03/2021 - 16:47 A falenna : 29/03/2021 - 16:50\nDidier Ratsiraka, Madagascar jamanaɲɛmɔgɔ kɔrɔ. Rijasolo AFP/Archivos\nA kɛbaga : Sory IBRAHIM Tugu an kɔ | Sory IBRAHIM\nDɔgɔkun daminɛ in de la mura juguma dɔ tun y'a minɛ. A tagara lada dɔgɔtɔrɔso dɔ la, Antananarivo, Madagascar Faaba la. A ka saya ye Madagascar jamanaden caman ni tɔrɔ. André RAJOEL, Madagascar jamana ɲɛma yɛrɛ ye taasibila k'a ye.\nDidier Ratsirak ye Madagacar jamana ɲɛmaya kɛ siyɛn fila. Ma min tun don a tile kelen masɔn tubabu k'a a ka jamana k'u sago ye. K'a to fanga la, a le de nanani u yɛrɛ ka dambew ni u ka tariku kalani ye lakoli sow la.\nFidel Castro Cuba jamana ɲɛma kɔrɔ masurumamɔgɔ tun don. Nka a ka jamana mara cogo ma se ka sira sɔrɔ, gɛlɛya caman de sɔrɔ a kɔnɔ.\nBalo ko dɛsɛ yɛrɛ nana ye a la. O bɛɛ de kama Aout Kalo, san 1991 Jamanadenw ye wilikajɔba dɔ kɛ k'u kunda jamana ɲɛmaya so kan, wasa Didier Ratsirak kan fanga bila.\nO sen fɛ lakanatigilamaaw ye muguci wilikajɔkɛlaw la ka mɔgɔ kɛmɛ ɲɔgɔn bɔnɛ u ni la. O bɛɛ de ye Fanga di wilikajɔkɛlaw ma, kalo caman wilikajɔw kɔ fɛ a ma se ka sebaya sɔrɔ 1993 jamana ɲɛma kalatala. Nka o t'a ka ko banlen de y' a tila kasegi kana fanga la tuguni 1997.\nMakan wɛrɛ nana wili tuguni o fana kɔ fɛ. San 2002 de kɛra a ka fanga banlen ye pewu. A jagoyara kata kalifa Faransi jamana na san kɔnɔtɔn yan'a ka segi kana. Nga Madagascar jamanaden bɛ dabɛlendo ko kelen ma, Rat-si-rak tun ye jamana in kanuba gɛlɛn de ye.\nDiɲɛ setigijamana wɔlɔfilaw ka jɛkulu "G7", olu bɛ ɲɔgɔnye la kabi kunu Allemagne jamana na\nRussie ye mugujuw fiili Kharkiv, Lyssytchansk ani Krementchouk maraw kan, ka mɔgɔ 36 ɲɔgɔn faga\nFarafinna tɔnba y'a ɲini ko sɛgɛsɛgɛliw ka kɛ farafin tungaladenw fagali kɔ la, o min kɛra Melilla\nG7 jamanaw k'u bɛna ɲangili wɛrɛw da Russie kan\nCommonwealth, diɲɛ "Anglais" fɔ jamanaw ka tɔnba ka lajɛrɛ kow bɛ senna\nAfghanistan, mɔgɔ baa kelen de bɔnɛna u niin na dugukoloyɛrɛyɛrɛ senfɛ taratadon\nUkraine kɛlɛw ko kan, Russie marabagaw y'a lase kunu k'u bɛna tasara bere ta Lituanie jamana kama\nRD Congo: Patrice Lumumba ɲii bɛna bila ka taa bi a ka dugu la yasa a ka sanga ka kɛ\nSan o san juin kalo tile 21 de ye, fɔli ni dɔnkili tɔgɔladon kɛrɛnkɛrɛnnen ye diɲɛ kɔnɔ\nFrance: Emmanuel Macron ni politikitɔnw bɛ ɲɔgɔnye la Elysée jamanaɲɛmaayaso la\nFrance: politigitɔ fɔ ye ma saraba sɔrɔ wasadenkalata la, fanga politigitɔn ta kɔni cayara\nVolodymyr Zelensky bɛna kuma farafinnatɔnba ɲɛmaa bi, bɔlɔlɔ sira fɛ kabini Kiev\nRoyaume Uni jamana na, pankurun ma se ka wuli ni tugarankew ye ka taga Rwanda