Sosow bɛ na ni bana caman ye i n’a fɔ sumaya, hakiliwulibana ani sayi nɛrɛmuguma. Bana ninnu yɛlɛma ka di. Sosow bɛ u fan da ji lasigilenw de la.\nWalasa ka sosowbali ka bana bila mɔgɔw la:\nAw kana a to soso ka aw kin. Aw ye tɛmɛkon don aw ka sodaw ni finɛtiriw la, ka sosofagalan mɛnɛ, ka finiw don minnu bɛ aw fari fan bɛɛ datugu, ani ka aw da sangesulenw kɔrɔ.\nAw ye bana in furakɛ ka a jɛnsɛnni bali. Aw ye aw jija mɔgɔw ka furakɛli ɲuman dafalen sɔrɔ hali ni a se tɛ u ye.\nAw kana a to sosow ka basigi aw da la. Aw ye aw ka jimarayɔrɔw lakana i n’a fɔ barikon ni sitɛriniw. Aw bɛ jibolisira ɲumanw dilan aw ka orobinɛw, kɔlɔnw, ani ji woyoyɔrɔ kɛrɛfɛ walasa ji kana lasigi.\nAw ye sosow bali ka basigi ni dugukolo ni ji labaaracogo ɲuman ye.\nDugukolo labaaracogo yɛlɛmani, i n’a fɔ jiritigɛba, barazi jɔ, jitɛmɛsira waajibi yɛlɛmani, kungobaw lankolonyali, olu bɛɛ bɛ a to sosow ka basigi.\nBana minnu sababu ye soso ye olu jɛnsɛn ka di gɛlɛya waatiw la i n’a fɔ kɛlɛ waatiw, ani mɔgɔw ka sigiyɔrɔ yɛlɛmaniw, jahadi kow, waati min a bɛ mɔgɔw hakili la ko gɛlɛyaw tɛ se ka kunbɛn.\nSosow bɛ bana bila mɔgɔw la cogomin\nBana saba minnu sababu ye sosow ye olu filɛ: sumaya, hakiliwulibana, ani sayi nɛrɛmuguma. Nin bana ninnu si ni si taamasiɲɛw tɛ kelen ye, wa u si tɛ sɔrɔ soso suguya kelen fɛ wa fana u buguncogow tɛ kelen ye. Nka nin bana ninnu kunbɛn cogow bɛɛ ye kelen ye ka da a kan u bɛɛ bɛ sɔrɔ fɛn kelen de fɛ ni o ye soso ye.\nAw ye aw yɛrɛ tanga sosow ka kinni ma\nSosow bɛ banaw jɛnsɛn cogomin\nSoso bɛ sumayabagatɔ, hakiliwulibanabagatɔ, walima sayitɔ kin\nSoso kelen bɛ tila ka mɔgɔ kɛnɛman dɔ kin\nMɔgɔ kɛnɛman bɛ bana\nSoso bɛ banabagatɔ kin\nSoso bɛ banabagatɔ kin mɔgɔkɛnɛman ni mɔgɔ wɛrɛw kin, bana bɛ jɛnsɛn o cogo de la\nBana minnu sababu ye sosow ye, olu bɛ se ka bali ni an ye an yɛrɛ tanga soso ka kinni ma. Walasa ka sosow kɛlɛcogo dɔn aw ka sigida la, aw ye ladilikan ninnu kalan. Walasa ka dɔ bɔ sosow ka kinni na:\nAw bɛ finiw don minnu bɛ aw bolow, aw senw, aw kunkolo, ani aw kanw datugu.\nAw ye sosofagalan tugu, ka soso gɛnnanw i n’a fɔ sukolan, maliyirinitulu, walima bazilibulu matarafa. Soso gɛnnanw nafa ka bon kosɛbɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la denmisɛnw ma barisa a bɛ sosow ka kinni kunbɛn hali ni soso kɛlɛli fɛɛrɛ wɛrɛw ma tigɛ.\nAw ye tɛmɛkon kɛ daw ni finɛtiriw la.\nAw ye sange ni birifini sulenw matarafa walasa ka aw ni aw denw kisi sosow ka kinni ma ka aw to sunɔgɔ la. Aw ye sange da sɔɔri dilan walima dɛbɛn kɔrɔ ka ɲɛ walasa sosow kana donyɔrɔ sɔrɔ. Yɔrɔ caman na, fɛɛrɛ dɔw tigɛlen don walasa muso kɔnɔmaw ni denmisɛnw ka sange sɔrɔ sɔngɔ nɔgɔn na walima fu. Walasa sangew ka sosow kunbɛn ka ɲɛ u ka kan ka su kalo 6 o kalo 6 fo ka se kalo 12 ma. Aw ye sange siri hali ni aw bɛ aw da kɛnɛma.\nAw ye aw hakili to a la: sange ɲɔgɔn tɛ sumaya kunbɛnni na (aw ye sɛbɛn ɲɛ Mɔgɔ tangacogo sumayabana ma lajɛ), nka a jɔda tɛ hakiliwulibana ni sayi la kosɛbɛ.\nSosow kunbɛncogo sigida la\nSosow bɛ fan da jisigiyɔrɔw la. O fanw bɛ tɔrɔ tile 7 kɔnɔ. Ni aw tora ka jisigiyɔrɔw saniya siɲɛ kelen dɔgɔkun kɔnɔ walima ka jiwoyosiraw dilan, sosow tɛna basigi sango ka bana jɛnsɛn. Walasa ka sosow bali ka bugun:\nAw bɛ jinɔgɔsigiyɔrɔw saniya, i n’a fɔ: pinɛ kolonw, tulubidɔn kolonw, jimaralanw, ɲamantonw, wuluwulujiw, ani ka fara jinɔgɔ sugu bɛɛ kan minnu bɛ sigi sokɔnɔnaw la.\nAw bɛ aw ka dugukolow labaara walasa ka ji bali ka sigi yɔrɔ kelen ni o kɛra, dugukolo bɛ ji min.\nAw ye sosow dagayɔrɔ mabɔ sow ni sigida la:\nAw bɛ jibolisiraw ɲɛbɔ walasa ji ka boli ka ɲɛ\nAw bɛ jimaraminɛnw datugu.\nAw bɛ tɛmɛkon don daw ni finɛtiriw la.\nAw ka kan ka jiwoyosira ɲɛnɛmaw dilan aw ka sigida kɔlɔndaw ni a pɔnpedaw la.\nAw bɛ minɛn kolonw bɛɛ furan ka u fili (buwati kɔrɔw, pinɛ kolonw, daga kolonw, jinɔgɔ bɛ se ka sigi olu kɔnɔ), ani ka dingɛw lafa.\nNimafɛnmisɛnnifagalanw, i n’a fɔ fɛnɲɛnɛmani baga dɔ bɛ yen ni a bɛ wele BTi, yɔrɔ dɔw la mɔgɔw bɛ o kɛ ka sosow faga kabini u fitininw ka sɔrɔ a ma basi foyi se sigida ma.\nFɛɛrɛ wɛrɛ minnu sigilen don sen kan ka sigida sosow kunbɛn:\nAw bɛ jɛgɛw mara, minnu bɛ sosow dun. Ameriki cɛmancɛ la sosjɛgɛw, Farafinna baman, a tɛbɛnw olu ni jɛgɛ wɛrɛw bɛ se ka sosow bali ka bugun. Yɔrɔw bɛɛ ni a jɛgɛ tɔgɔ don nka u bɛɛ bɛ wele ko “sosojɛgɛ.”\nAw ka kan ka a to ji ka woyo, ka foro kɔnɔ jibolisiraw labɛn ani ka jibolisira kɔrɔ ɲɛbɔ, jiwoyosira kɔrɔ minnu bɛ yen ni olu tɛ mako ɲɛ bilen, aw bɛ olu datugu. Aw bɛ ji bɔ malosunw kɔrɔ siɲɛ kelen dɔgɔkunkɔnɔ tile 2 walima tile 3, o bɛ sosodenw faga ka sɔrɔ a ma basi kɛ malosunw na.\nAw bɛ jiriw turu, kɔnɔw, tonsow ni danfɛn wɛrɛw bɛ sigi olu la, u bɛ mɔgɔw dɛmɛ ka sosow faga. Jirinikunamani min bɛ Farafinna ni Ɛndujamana na, o bɛ sosow gɛn, wa a buluw bɛ se ka kɛ fura fana ye.\nFɛnɲɛnamafagalan baga tɛ waati jan kɛ ka sosow gɛn. Ni aw ma ɲɛ a labaarali kɔ, aw bɛ aw yɛrɛ tanga kosɛbɛ.\nSosow bugun waati san kɔnɔ, u silatunu ka di o waati la ni fɛnɲɛnamafagalan ye. Fɔlɔ, mɔgɔw tun bɛ fɛnɲɛnamafagalan dɔ kɛ ka sosow faga ka caya ni a bɛ wele DDT, u tun bɛ a fiyɛ kɛnɛma sosow dagayɔrɔw la. Nka DDT ye baga ye min bɛ tɔɔrɔ lase mɔgɔw ni bagaw ma, a bɛ kansɛribana bila mɔgɔ la ani ka fiɲɛ bila denyɛrɛniw na. Ni aw ye baga in fiyɛ, fiɲɛ bɛ se ka a lase yɔrɔ caman ani jiw la, wa a bɛ se ka to o yɔrɔw la ka san caman kɛ. Ni a mɛnna, a tiɲɛnninɔ bɛ bonya ka taa a fɛ. O kama, jamana caman na, a ɲininnen don ka sosow faga ni fɛnɲɛnamafagalan ye minnu man farin.\nPiretirini (les pyréthrines) ye fɛnɲɛnamafagalan suguya dɔ ye, ale tɛ tɔɔrɔ kuntaalajan lase mɔgɔw ni baganw, ani dugukolo ma. Piretirini nafa wɛrɛ ye, a ka fisa ni DDT walima malatɔn ye, olu fana bɛ mako ɲɛ ka caya nka u tiɲɛninɔ ka bon; o kama kun tɛ a la ka u caman fiyɛ yɔrɔw la.\nPiretirini mana fiyɛ, a baga tɛ basigi yɔrɔw la. Nka aw kana a fiyɛ mɔgɔw kɛrɛfɛ, o de la mɔgɔ ka kan ka u janto u yɛrɛ a fiyɛ waati. Piretirini bɛ ŋɛɲɛ bila mɔgɔ fari ni a ɲɛ na, a bɛ fari bilen bilen ka tila ka ninakili fereke. Aw kana a to fɛnɲɛnamafagalan in ka se aw fari ma, kɛrɛnkɛrɛnnenya la denmisɛnniw ni musokɔnɔmaw ani den bɛ muso minnu sin na.\nPiretirini mana se jitayɔrɔw la o farati kaka jugu. Aw kana piretirini kɛ jitɛmɛsiraw kɛrɛfɛ walima pɔnw kɔnɔ abada.\nBi DDT seginna kura ye, mɔgɔ bɛ baara kɛ ni a ye cogoya wɛrɛw la min ni a fɔlɔlama kɛcogo tɛ kelen ye. Sisan a ɲininen don mɔgɔw fɛ, u ka a fiyɛ sokɔnɔnaw dɔrɔn na, ani fana ka a fiyɛyɔrɔw dan dɔn. O kɛcogo in bɛ wele angilɛkan na ko IRS ni o kɔrɔ: sokɔnɔ fɛnjuguw fiyɛli. O ye ka DDT dɔɔni fiyɛ sokɔnɔ kokow la walasa ka sosow faga. O kɛcogo in na, baga tɛ caya wa a bɛ kɛ yɔrɔ koronnenni dɔ dɔrɔn de la, min bɛ a bali ka se jisɔrɔyɔrɔw la, o bɛ kɛ sababu ye fana ka sosow bali ka basigi.\nBaga bɛ fɛnɲɛnamafagalan bɛɛ la. Ni aw bɛna DDT, piretirini walima fɛnɲɛnamafagalan wɛrɛ fiyɛ:\nAw bɛ ladilikan bato, ani ka fɛnɲɛnamafagalan fiyɛ ni hakilisigi ye\nNi aw bɛ u fiyɛ, aw ka kan ka aw yɛrɛ tanga tuma bɛɛ ni gan ni duloki bolojanw ni pantalon ani samara ye, wa aw kana ɲinɛ ka aw da fana meleke.\nNi aw bɛ se, aw ye bagamafɛn kɛta hakɛ dɔgɔya kosɛbɛ. Aw bɛ a fiyɛ sosow donda la so kɔnɔ, ani u basigiyɔrɔw la.\nAw kana a fiyɛ denmisɛnniw ni musokɔnɔmaw ani denbatigiw kɛrɛfɛ abada.\nSange minnu sulen don fɛnɲɛnamanifagalanw la, aw bɛ denmisɛnniw kɔlɔsi, u kana maga o sangew la hali dɔɔni, kuma tɛ ka u ɲimi walima ka u sɔnsɔn.\nNi aw bɛ sange sulen ko, aw bɛ a ko minɛn belebeleba dɔ kɔnɔ ka tila ka o ji kɛ wuluwulu dingɛ kɔnɔ. O bɛ an ka minijiw ni an makoɲɛjiw bɛɛ tanga a baga ma.\nFɛnɲɛnamafagalan fɛn o fɛn mana fiyɛ sosow la ka a danmatɛmɛ, o tɛ mako ɲɛ u ye tuguni.\nFɛnɲɛnamafagalan fiyɛli ye sosow gɛnni fɛɛrɛ teliman ye. Nka fɛnɲɛnamafagalan bɛ soso kinda banaw dɔgɔya ni o ye a sɔrɔ sigidamɔgɔ bɛɛ bɛ o fɛɛrɛw sigi sen kan walasa ka sosow bali ka basigi.


Каталог Bambolo, сравнение цен в интернет-магазине, скидки\nГлавная / Магазины / Bambolo\nДетская одежда (703)\nДетские костюмы (703)\nЖенские деловые костюмы (344)\nКолготки, чулки, носки, гетры (47)\nКостюмы женские (344)\nМужская одежда (263)\nМужские костюмы (263)\nМужские пиджаки и костюмы (263)\nМы собрали в одном месте все предложения крупнейших интернет-магазинов, где можно купить товары Bambolo.\n400 руб. - в Bambolo\n4200 руб. - в Bambolo\n2200 руб. - в Bambolo\n700 руб. - в Bambolo\n1750 руб. - в Bambolo\n2050 руб. - в Bambolo\n5200 руб. - в Bambolo\n2550 руб. - в Bambolo\n5300 руб. - в Bambolo\n12000 руб. - в Bambolo\n9000 руб. - в Bambolo\n470 руб. - в Bambolo\n900 руб. - в Bambolo\n2600 руб. - в Bambolo\n3600 руб. - в Bambolo\n8200 руб. - в Bambolo\n6250 руб. - в Bambolo\n4000 руб. - в Bambolo\n600 руб. - в Bambolo\n2250 руб. - в Bambolo\n1350 руб. - в Bambolo\n5500 руб. - в Bambolo\n2400 руб. - в Bambolo\n2800 руб. - в Bambolo\n3100 руб. - в Bambolo\n300 руб. - в Bambolo\n3200 руб. - в Bambolo\n850 руб. - в Bambolo\n1050 руб. - в Bambolo\n450 руб. - в Bambolo\nВы можете заказать товары из каталога интернет-магазина Товары Bambolo. Покупка совершается на официальном сайте интернет-магазина Bambolo. Магазин одежды и обуви доставляет товары в Москву, Санкт-Петербург и другие города России.


Mali bɛ farafinna tilebiyanfan fɛ. A ni dugu caman bɛ danfara bɔ i na fɔ Moritani ni Alizeri n'olu bɛ a ni kɛɲɛka ni Nizɛri n'o bɛ a kɔrɔyan fan fɛ. Burkina faso ni Konowari n'olu bɛ a woroduguyanfan fɛ, Laginɛ bɛ a kɔrɔ-woroduguyanfan fɛ ani sɛnɛgal n'o bɛ tilɛbiyanfan fɛ. Mali ka kulu min ka bon ni a lamini jamanaw kulu bɛ ye o diana ye o tɔgɔ hɔbori tondo a diana yɛ(1155km). Faransi ka marakɔrɔ, Mali tɔgɔ fɔlɔ tun yɛ soudan ye a yɛrɛta tubabu bolo (san 1960).Mali faba tɔgɔ bamakɔ wa maliben gama bɛ taga ma (11,995,402) san 2007 la.


Mankutusɛbɛn BAALO - Fàkan\nTɔgɔ : ..................... Wolosan : sàn / kalo / tle, wolodugu\nJamu : .......... ʃisan : ..........\nCɛ/Muso : Cὲ Furuko : Cɛ gana\nJamanadenya : Maliden Sìgiyɔrɔ : Bamakɔ\nLasɔrɔ: Kalabankura, bɔlɔn ......., Da .......\nBaara : ɲininikaramɔgɔ ; kankaramɔgɔ ; bayɛlɛmanikɛla-dalaminɛnikɛla;\nNɛgɛjuru-sira (senfɛjuru) : + 223 .............. / + 223 ...........................\nII. KALAN HAKƐ\n2012 – Kandɔn ɲinini Faamuya waalan sɔrɔli, anglɛkan kalanbolo la, Gastɔn Bɛrze Sannakalanso la, Sɛnluwi, Senegali ;\n2006 – Anglɛkan kankelen-kalan Sannajala sɔrɔli, Bamakɔ Sannakalanso la, Mali ;\n2005 – Anglɛkan kankelen-kalan Nafalajala sɔrɔli, Bamakɔ Sannakalanso la, Mali ;\n2001- Mali Cɛmanjala sɔrɔli Kan ni Masalasɛbɛn kalanbolo la Joyila Cɛmankalanso la\n1998 – Dugumakalan foorili jala sɔrɔli (dugumajala) Bankɔ kalanso la, Joyila koori kɔnɔ\nIII. BAARA WALEYALENW\n1. Kanw karamɔgɔya\nDɛmɛnikaramɔgɔ FLASH la, Kandɔn kalanbolo, Bamakɔ Sannakalanso :\n2013 : Anglɛkan kalan kɛli kandɔn san 2nan mɔgɔw kun;\n2006-2008 : San 2 kɛli karamɔgɔya sarantan na bamanankan sɛbɛnni degeli kalan kɛli la sannakalandenw kun : baakuurudɔn kalandenw, kalanfɛɛrɛdɔn kalandenw ani anglɛkan kanflakalanni kalandenw ;\nBamananakan mɛnni kalan kɛli kandɔn san 2nan kalandenw kun ;\n2007-2009 : Anglɛkan karamɔgɔya kɛli PRODESCO kan-cakɛda la, o Sogoninkɔ bolofara la (anglɛkan kalanni mali kalandenw kun, bamanankan ni fransɛkan kalanni Nɔrweyikaw kun\n2009 : Bamanankan karamɔgɔya kɛli Bamakɔ Liberté A kalanso la.\n2. Kandɔn karamɔgɔya\n2008-2011: san saba saratikaramɔgɔya kɛli nin kalan ninnu na :\nKandɔn daɲɛdenw kalanni anglɛkan na San 2nan kalandenw kun: daɲɛdɔn kalanni, mankandɔn kalanni, daɲɛbugun kalanni, kandendɔn kalanni, kandɔn faamuya kalanni ani kɔrɔdɔn kalanni anglɛkan na :\n3. Bayɛlɛmani ni dalaminɛni ɲɛdɔn\nAnglɛkan-fransɛkan-bamanankan bayɛlɛmanikɛla-dalaminɛnikɛla :\nBayɛlɛmanikɛla-dalaminɛnikɛla baɲumankɛtɔn dɔ la min tɔgɔ ye « Medicine for Mali - Mali tɔgɔlafura». O kanlase bɛ waleya baara minnu kɛtɔ la olu ye sumaya kunbɛnni ye ani bana sugu caman furakɛli ye dugu 8 kɔnɔ Mali tlebin-yanfan fɛ (fonkandalaminɛni ani makɔnɔnidalaminɛni fla bɛɛ bɛ kɛ an fɛ anglɛkan ni fransɛkan ni bamanankan ni ɲɔgɔn cɛ kumalasigiw ni tɔnsigiw ni jɛkafɔw ani faamuya kunnafonidiw sen fɛ a dugu ninnu 'kɔnɔ)\n4. Kancaman-kow ɲɛtigɛli ɲɛdɔn\n2011-2013 : MAKDAS cakulu kanlabɛnna\nKunnafonici-fogo : bataki.org\n- Kanw cɛlanw daɲɛko ɲɛtigɛli fogo kama nin kan ninnu na : bamanankan, bomu, fulfulde, dɔgɔsɔ, shεnara, sɔŋay, tamasheq, wolof\nSɛbɛnko ɲɛnabɔli jatebla : kalimu\n- Kanw cɛlanw daɲɛko ɲɛtigɛli sɛbɛnko jatebla kama nin kan ninnu na : bamanankan, bomu, fulfulde, dɔgɔsɔ, shεnara, sɔŋay, tamasheq\nDonjate jatebla : TDUK\n- Kanw cɛlanw daɲɛko ɲɛtigɛli donjate jatebla kama nin kan ninnu na : bomu, fulfulde, dɔgɔsɔ, shεnara, sɔŋay, tamasheq\n2013 : Bamanankan cɛlanw bayɛlɛmani NavexGlobal tɔgɔ la\n- 2013-09-6: daɲɛ 355 bayɛlɛmani n’o kan tali ka bɔ anglɛkan na ka na bamanankan na ;\n- 2013-09 -17: daɲɛ 50 bayɛlɛmani n’o kan tali ka bɔ anglɛkan na ka na bamanankan na.\n5. Karamɔgɔfɛɛrɛ kalanni ɲɛdɔn\n- 2008 ɔkutɔburukalo 23-29 : dɛmɛnikaramɔgɔya kɛli CAEB mɔgɔw ka karamɔgɔkalan kɛli la karamɔgɔw kun Fondation Stromme ka wale kalan bolodalen na Nɔnsɔnbugu.\n- 2009 feburuyekalo 9-14 : dɛmɛnikaramɔgɔya kɛli FANDEEMA mɔgɔw ka karamɔgɔkalan kɛli la karamɔgɔw kun Fondation Stromme ka wale kalan bolodalen na Kayi ;\n- 2008 desanburukalo: n sen yeli CAEB mɔgɔw ka karamɔgɔsɛgɛsɛgɛ kɛli la wale kalan bolodalen kama Nɔnsɔnbugu galoda siginikalansow la ;\n- 2010 zuwɛnkalo 14-22 : Walekalan sɛgɛsɛgɛli cidenɲɛmɔgɔ Kayi. Sɛgɛsɛgɛli bolila dakun 4 kan dugu 7 kɔnɔ : karamɔgɔw sɛgɛsɛgɛli, kalansow kɔlɔsilibaa sɛgɛsɛgɛli, kalandenw sɛgɛsɛgɛli ani dugu sendoncogo sɛgɛsɛgɛli ;\n6. Kalankɛ-gafew bɔli ɲɛdɔn\n2008 Marisikalo: n sen yeli fransɛkan-bamanankan daɲɛko ɲɛnabɔli baarasigi la Fondation Stromme la;\n2008 zuluyekalo: n sen yeli siginikalan gafelabɛn baarasigi la Fondation Stromme la Walekalan bolodali hukumu kɔnɔ ;\n2010 awirilikalo: n sen yeli kalankɛgafe labɛnni baarasigi la IEP (kalan forobayali kalanda) la Kati.\n7. Jɛkafɔw kɛli ɲɛdɔn\n2008 ɔkutɔburukalo tle 4 : jɛkafɔ dɔ kɛli sanga 45 kɔnɔ mɔgɔ 100 ni kɔ ɲɔgɔn kun « fàsoden-sɛbɛnw tali : wolosɛbɛnko, furusɛbɛnko ani sayasɛbɛnko » dakun kan Ndlondugu galoda la\n- jɛkafɔw kɛli nin dakun in kan : « Faso kanw sendonni jamana sɔrɔ ni mɔgɔya yiriwali la Mali kɔnɔ : CMDT ka siginikalanw (balikukalan) kɛlen a ka marabolow kɔnɔ ». O jɛkafɔ kɛra FLASH kalandenw kun san saba kɔnɔ (2007-2010).\n- Jɛkafɔw kɛli ni MAKDAS (Mali Kanko ni Danbe Se) cakulu ka jɛɲɔgɔnya kɔnɔ jamana kanw donni ba la nin cakɛda ninnu kɔnɔ : Seko ni dɔnko setigida la, Sannakalanso Manden Bukari, Balafaseke Dɔnko kalanda la, Sɛbɛnbɔda Jamana la, Rajo Kayira la, Kalan forobayali kalanda la (IEP) la Kati, FAST la, ani E-festival takow ni dlali damajirali kɛnɛ kan san o san.\n8. Gafesɛbɛn ɲɛdɔn\n- Bamanankan kankelen-daɲɛgafe kurannanma farankan-sɛbɛnbaa, gafe min kɔnɔdaɲɛ ka ca ni donta 13.000 ye n’a nanflamayɔrɔ ye fransɛkan-bamanankan daɲɛsɛbɛn (donta 10.000) ye, Mali jamuw (700), zanaw (1000), bamanankan fɔtaw (500) ;\n- Лinini Faamuya kalanfoori-sɛbɛn sɛbɛnni kan fla la: a anglɛkannama, min tun ye dyagoya ye, a bamanankannama min tun ye damanako ye.\n- Sannakalan kalanfoori-sɛbɛn sɛbɛnni kan saba la : a anglɛkannama, min tun ye dyagoya ye, a fransɛkannama n’a bamanankannama minnu tun ye damanako ye.\n- San 2 (2002-2004) kɛli fasirisɛbɛn na « Nouvel Horizon » donkibaru-sɛbɛn kɔnɔ\n- Maana wolonfla sɛbɛnni minnu ma bɔ fɔlɔ ka kɛ gafe ye\n- Gafe saba sɛbɛnni bamanankan na : baabugafe dɔ bololasɛbɛnnen, Tariku dɔ bololasɛbɛnnen, kalannigafe dɔ bololasɛbɛnnen bamanankan masaladɔn kan.\n9. Latigɛdɔn ɲɛdɔn\n- Latigɛdɔn siricogo kandɔn na o kalan kɛli ;\n- MAKDAS cakulu ka kancaman-jatebla dlalenw ɲɛdɔnni « HOCH/Kalimu» : sɛbɛnkɛ, donjate, daɲɛgafe-dla, fɔlilabɛn, feerejatebɔ ;\n- Jaw labɛnni ɲɛdɔnni ;\n- Microsoft ka jateblaw kalanni (Windows Word, Excel, Power Point, internet);\nWindows Word: sɛbɛnkɛ, karamɔgɔya\nExcel: baara kɛli ni jatebɔ jatebla ye.\nPower point : baara bolodali labɛn kɛli, jɛkafɔw sɛbɛnni maɲɔgɔlɔnni\nFogolan : cikanw sɔrɔli n’u cili, ɲinini kɛli\nMakdas bataki fogo baarali\nIV. KAN MƐNNENW\nBamanankan : fɔli ni mɛnni ni sɛbɛnni (dɔnbaajɛ) ;\nFransɛkan : fɔli ni mɛnni ni sɛbɛnni (dɔnbaajɛ) ;\nAnglɛkan : fɔli ni mɛnni ni sɛbɛnni (dɔnbaajɛ) ;\nRisikan : saranna\nFarikolo-ɲɛnajɛ : boli, ntolatan ;\nGafekalan : baabugafew, ziiringafew, mankutugafew, donkibarusɛbɛnw, ɲininigafew, lamagaja minnu bɛ ko lakikamaw kan ani miiriyaw kan.\nTaama: sennataama, motolataama, mɔbililataama, batolataama, pankurunnataama.\nNe b’a Sɛmɛntiya ko ne mankutu minnu bɛ sɛbɛn in kɔnɔ ko o bɛɛ ye lakika ye.\nJill DEVORE (Medicine for Mali)\nKr Ndo SISE (Kandɔn kalanda ɲɛmɔgɔ, FLSL la, Bamakɔ Sannakalanso la)\nSenfɛjuru: 00223 73 14 44 35\nKr Mamadu F DUKURE (MAKDAS cakulu sintibaa)\nSenfɛjuru: 00223 66 76 78 58\nCisira: mak_email@yahoo.fr // tdukure (www.bataki.org)\nLasɔrɔsiraw fogokɛnɛ kan: http://dokotoro.org/issiaka/ // www.bataki.org\nEnglish Version || Version française || Mankutusɛbɛn kura\nBlàdon : 2016-07-07 Yɛlɛmako laban : 2017-01-25\nFogo yeko: 1148637 - Bì: 147 - Kalo in: 10227 - Лinan: 69840.\nFura Yeko: 1815 - Bì: 2 - Kalo in: 9 - Лinan: 72.


Tunizi — Wikipedia bamanankan\nFaso motto: نظام، حرية، عدالة\nTunizi (Arabukan na تونس, Amazig la Tuns), madɔnnen Tunizi Fasojamana (الجمهورية التونسية), jamana don min be Mediterane dala Afrika Saheli fɛ. A bɛ danbɔ ni Aljeri tlebi fɛ ani Libya worodugukɔrɔn. Saheli Afrika jamanaw ladɔgɔman don Atlas kulu jɔjan fɛ. Masuruyala, binani kɛmɛsarada jamana la ye Sahara cencen ye, a tɔ ye sɛnɛkɛ dugukolo km 1300 dalen bada fɛ. A lakodɔnna wati kɔrɔ la, kɛrɛnkɛrɛneya la Fenisika ka Kartaje dugu tuma ani kɔfɛ, Roman Mansamara bolofaran Afrika kɔnɔ. Ale de tun ye mansamara in balo dibaa ye.\nTariku sɛbɛni daminɛ tuma, Burdamɛ kabilaw sigilen Tunizi. Fenisikaw sigilen tun jida la kata jona kɛmɛda 10n (KYW). Kartaje dugu sigira kɛmɛda 9n (KYW) mɔgɔw fɛɛ kabo Tyre sisan Lubnan. Lakalikɔrɔ b'a jira ko Elisa Mansamuso de ye dugu in sigi san 814 (KYW) inafo a segina ka fɔ cogo min Grek sɛbɛnna fɛɛ Timaeus ka Tauromenium. Kartaje sigibaw nara n'uka sekoindɔnko ye ani uka dinɛ kabɔ Fenisikaw ani Kanaankaw fɛ.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Tunizi&oldid=36038 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 1 Zuluyekalo 2014 à 08:12.


Yɔ̀ɔla - Fàkan\nKulukɔrɔ marabolo la, galoda dɔ bɛ joyila kolomi 'kɔnɔ n'o ye "Geɲɛka" ye, Yɔ̀ɔla b'o ka mara 'kɔnɔ. Yɔ̀ɔla n'a ka o galotigi-dugu cɛ jànya tɛ Tɛmɛ bam 4 kan, nka min y'a ni Joyila cɛ ye o kɔni bɛ Taa 40 na. Nka ka Bɔ Yɔ̀ɔla ka Taa Kulukɔrɔ yɛrɛ, o ye 88 ye. Werekela bɛ Yɔ̀ɔla ni kɔrɔn 'cɛ ni bam 5 ye, tlebin fɛ, Misango bɛ yen ni bam 8 ɲɔgɔn ye, a kɛɲɛkayanfanfɛla la, Bàlan bɛ yen ni bam kelen ni murumurunin ye, wòroduguyanfan fɛ sa, Ncinina bɛ yen ni bam 3 ye. Nka nin bɛɛ la, Yɔ̀ɔla ni yen lamini duguba min ka surun o ye Faana ye bari u ni ɲɔgɔncɛ tɛ Tɛmɛ bam 4 kan.\nYɔ̀ɔla tɔgɔ sɔrɔcogo tɛ kiliʃilako ye, bari a Dara yen tu tigɛbaa de la. O tɔgɔ de tùn Yɔ̀la ye. A Taara yen tu Tigɛ cikɛ de sababuya la. Nka ale yɛrɛ Bɔra yɔrɔ min na o ye mande ye.\nDugutigiya min bɛ Yɔ̀ɔla kaw fɛ yen, o ye laadalata ye. U ka o dugutigiya in na, dugutisigi bɛ Kɛ kɔrɔyakunda de. Wa fɛn wɛrɛ fana tԑ yen dugutigi Bɔ a ka dugutigiya la n'a Bɔra saya la. Ɔ, nka ni Ala y'a Kɛ ko dugutigi kɔrɔ Ntanyanna u bɛ kalo sàba de Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi o nɔ na. Dugutigi caman Tɛmɛna Yɔ̀ɔla kùn na i n'a fɔ Bamija, Banegesɔn, Badoma, Yɔladɔ, Yɔlacɛjugu, Yɔladasinɛ, Yɔlasinɛ, Dawuda ani Matɛfili. Yɔ̀ɔla Màrala segu masakɛw de fɛ màsakɛya waatiw la.\nKìn ncinin duuru de bɛ Yɔ̀ɔla , sidibela, numuna, daɲɔnna, kasunbugu ani marakaw ka yɔrɔ. Dugu min dòn a sigi kɛnɛ man bòn tèn.\nBamananw ni marakaw ni fulaw de bɛ Yɔ̀ɔla . Yen jàmuw ye konatɛ, tarawele, sanɔgɔ, kulubali, kumarɛ, tuure, daɲɔ, sidibe, bari, sal, magasa, gaku ani jara. Sinankunya bɛ yen konatɛw ni kulubaliw 'cɛ, a fana bɛ jaraw ni tarawelew 'cɛ. 'Tnɛ tɛ 'fàn ni 'fàn 'cɛ, a tɛ 'kìn ni 'kìn 'cɛ, a tɛ 'du ni 'du 'cɛ wa a tɛ hali 'dugu ni 'dugu 'cɛ yen furuko siratigɛ la. Bamanankan ni fulfulde ani soninke de bɛ Fɔ yen nka min bɛ Fɔ 'fòrobaya la o ye bamanankan ye.\nYɔ̀ɔlakaw b'u bɛrɛdigi baara min kan o ye sɛnɛ ye. U bɛ sɛnɛfɛn caman Sɛnɛ i n'a fɔ keninke, sunna, saɲɔn, sàba, malo, tiga, tiganinkuru, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, soza, dà ani kɔɔri. Nakɔlabaaw fana ɲɔɲɛlenba b'u fɛ yen. U ka nakɔw 'kɔnɔ, u bɛ jiriba dɔw Turu i n'a fɔ mangoro, lenburu, buyakgi, manje, namasa, ntɔmɔnɔ ani sɔmɔ. Yen nafɛn sɛnɛta ye jabibi, fòronto, jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, pɔmitɛri, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn, sira ani karɔti ye. Yɔ̀ɔlakaw bɛ bagan dɔw Màra. Olu ye Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. U bɛ jago min Kɛ o bɛ butigifeerew ni sɛnɛfɛn-feerew ni jiridenfeerew ni baganjagow ani bololafɛndlata-feerew (numuyabaaraw) de kan kosɛbɛ. ŋununda, sìgilandla, kalakadla, sansaradla, dabadla, gɛngɛrɛdla ani bilalidla (dlan), ninnu fana ye bololabaara misɛnninw u bɛ minnu Kɛ u sèn 'kɔrɔ.\nYɔ̀ɔlakaw bɛ kɔnɔminɛ Kɛ ni fɛɛrɛ minnu ye olu ye manabɛlɛ ni wɔlɔjuru dali ye. Marafa y'u ka kungosogobaw fàali fɛɛrɛwla ɲuman ye. U bɛ misiden dabɔ ni ncɔlɔ ye. U bɛ dugukɔnɔ-bagan murutilenw Minɛ ni jonborifli, koronka-minɛ walima nɛgɛka-minɛ (ni dumunifɛndɔ ye). Finisɔgɔ bɛ K'ɛ yen.\nKo kura caman bɛ Sɔrɔ Yɔ̀ɔla bì yiriwa siratigɛ la. Olu la, ɲɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, pɔnpekɔlɔn , sènfɛjuru ani moto b'a la. Pezeer ni page ɲɛtaa de ye baɲumankɛtɔnw ye minnu sèn Dònna Yɔ̀ɔla ka yiriwa la. U ka ɲɛtaa tùn ɲɛsinnen bɛ dugumɔgɔ kàlanni ani u degeli la baara wɛrɛw la.\nBlonkɔnɔkalan ni balikukalan kɛli Mɛnna 'sèn na Yɔ̀ɔla . O kɔ fɛ lakɔlikalan Nàna yen 2000 sàn. U ka o lakɔli in ye fòrobata ye, dugumadakun fàn fɔlɔ kàlanso dòn, sàn wɔɔrɔkalanw de bɛ K'a 'kɔnɔ. U ka kàlanden fɔlɔ minnu bɛ ka Se ka dɔɔnin dɔɔnin K'u yɛrɛ ye bì, o dɔ ye salimatu tarawele o Kɛra musojiginna ye gwaanakaw fɛ yen ani Seku sidibe o fana Kɛra lakɔlikaramɔgɔ ye Yɔ̀ɔla kaw yɛrɛ fɛ yen. nka kɔsalanin in na, nkosɛbɛnni-kàlan fana Dònna Yɔ̀ɔla ka Kɛɲɛ ni 2012 sàn ye. U ka kàlankofɔlen ninnu bɛɛ la min Kɔnna ka Dòn yen o ye balikukalan ye nka min yanga ka bòn yen bì o ye lakɔlikalan ye.\nMisiri kelen de bɛ Yɔ̀ɔla . Wa n'a Bɔra silamɛya-diinɛ na, diinɛ wɛrɛ tɛ Yɔ̀ɔla . Madu konatɛ ni ʃaaka kumare de ye yen diinɛ dòbaaw ye. Yɔ̀ɔla tnɛw ye galafin ani kalakarbleni ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni denkundiw ni tɔnɲɛnajɛw ni ntolatan ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye dunun ni gita ni jenbe ni bari ni buru ni ntamannin ni bala ani flen ye. U ka ɲɛnajɛyɔrɔ y'u ka dugu foroba-kɛnɛba ye.\nJisigiyɔrɔ dɔw bɛ Yɔ̀ɔla i n'a fɔ kɔ, dàla, fàla ani jɛ. A yɔrɔ ninnu na, manɔgɔ de bɛ Sɔrɔ yen ka Sago jɛgɛ suguya bɛɛ kan. Tuma dɔw la koorow ni kaanaw ani koorokaaraw fana bɛ Sɔrɔ a yɔrɔ ninnu na. Jilafɛn ninnu bɔlen 'kɔ yen, Jiri suguya caman fana bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, banan, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, dingɛ, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, ntabakùnba, kòro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama danga sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, bàro, ɲama, gunjɛ, pɔpɔ, nten ani ntomi. Miniɲan, dànkala, nkorongo, kungo-kami, wɔlɔ, gunnajɛ, baninkɔnɔ, warabilen, bàla ani ntomisan ye kungosogow ye minnu ka teli ka Sɔrɔ yen. Kungoda minnu bɛ Yɔ̀ɔla , u tɔgɔw Flɛ: Tasɔbala kungo, baana kungo ani ŋolabɛlɛ. Kuluba kelen de b'u fɛ yen u b'o Weele ko tasɔbala fara.\nKaburudon sàba de bɛ Yɔ̀ɔla kaw fɛ yen, kelen bɛ tlebin na, kelen bɛ wòrodugu la ni ka kelen Kɛ kɛɲɛka la.\nKabakomayɔrɔ 'fɛn tɛ Yɔ̀ɔla ko màa bɛ Se ka Taa i ɲɛ Da min kan.\nBlàdon : 2017-04-20 Yɛlɛmako laban : 2017-08-11\nFogo yeko: 1146143 - Bì: 62 - Kalo in: 7733 - Лinan: 67346.\nFura Yeko: 1060 - Bì: 1 - Kalo in: 6 - Лinan: 78.


Faayaw - Fàkan\nFaaya bɛ Weele ‘yɔrɔ la, yɔrɔ min bɛɛ Ye jiriw de ye. Faaya fana Ye ‘yɔrɔ ye baganw ni falenfɛn wɛrɛw Bɛ min na.\nFaayaba sugu naani de Bɛ yèn. Dɔ Bɛ Sɔ̀rɔ jyɛn kɔ̀gɔdugu-yafan fὲ. O Ye Amerik kɔ̀gɔdugu-yafann Erɔp ani Azi kɔ̀gɔdugu-yafan ye. Ale de Ye jyɛn faaya bɛɛ la bèlebele ye. Faaya min Bɛ Fàrafinna, Ameril wòrodugu ani Azi. O faaya in Ye ‘nɛɛmama-yɔrɔba ye sanjiba bɛ Nà min na. Tlè fana tɛ Se o yɔrɔw dùgukolo ma. Amazoni y’o yɔrɔ dɔ ye.\nFaaya min fùnteni n’a nɛnɛ bὲrɛ bὲnnen dòn. O bɛ Zapɔn, Erɔp, Cayna ani Amerik kɔ̀gɔdugu fὲ. Jyɛn jiri janba bɛ Sɔ̀rɔ Amerik kɔ̀gɔdugu-yafan fὲ. Mediterane faaya fana ye ‘faaya ye min bɛ Sɔ̀rɔ Fàrafinna kɔ̀gɔdugu-yafan ani Erɔp wòrodugu fὲ w’a Bɛ Mediterane kɔ̀gɔji kὲrɛ fὲ. A kɔnɔ jiriw dèleilen dòn jà la.\nFaaya Ye ‘yɔroɔ ye baganw ni jiriw bɛ Balo ‘ɲɔgɔn na min na. Walasa falenfɛnw ka Balo, f’u ka tlè yeelen ni ji Sɔ̀rɔ. U bɛ Sɔ̀rɔ kà ninan Bɔ adamadenw ni baganw bɛ Лɔn min na. Bagan bindunnaw bɛ Balo falenfɛnw na. Sògodunnaw fana bɛ Balo bindunnaw na. N’o fɛn nìnnu fana Sàra, jiriw bɛ Balo o nɔgɔ la. O la faayaw bɛ Balo u yὲrɛ la. O faaya in bɛ Se kà Tiɲɛ tasumajeni, jà ani jiritigɛ fὲ.\nFaaya bɛ kà Dɔgɔya ‘san o ‘san kà T’a fὲ. ‘Fɛn caman bɛ Nàn’o wale in ye. Sanfyɛn ni jà b’o Kɛ. Tasumajeni bɛ Se kà ‘jiri caman Tiɲɛ ‘sanga kelen kɔnɔ minnu tùn Bɛ ‘jyɛn na a ka ca sankɛmɛ caman ye. Màaw fan bɛ kà jiriw Tìgɛ walasa kà fòrow Bìn, kà sìgiyɔrɔw Labɛn walima kà dɔgɔw K’u màgow ye.\nJàmana dɔw la, faaya bɛ Tnɔ̀bɔ k’a Sɔ̀rɔ a ma ʃilatunun. Nkà ‘jyɛn yɔrɔ dɔw la, u tnɔ̀bɔli Nàna ni ‘jiri caman ni ‘bagan caman ʃilatununni ye. O fana bɛ Nà ni yɔrɔ kɛli fuga ni saheli ye.\n→ waatikiimɛ ni waatida\nFogo yeko: 1146122 - Bì: 41 - Kalo in: 7712 - Лinan: 67325.\nFura Yeko: 402 - Bì: 1 - Kalo in: 7 - Лinan: 63.


RD CONGO : Wasadenw sera k'u ka marabajɛkulu ɲɛma Sylvestre Ilunga Ilunkamba bin\nA jɛnsɛnna : 28/01/2021 - 12:26\nFelix Tshisekedi / Sylvestre Ilunga Ilunkamba © Photomontage RFI - Pascal Mulegwa\n"RD CONGO" jamana na, a ko tun bɛ senna kabi lɔgɔkun in daminɛna. Wasadenw sera k'u k'a marabajɛkulu ɲɛma Sylvestre Ilunga Ilunkamba bin. O kɛra Kunu u ka ɲɔgɔnyeba dɔ sen fɛ. Nka a yɛrɛ ma ye wasabulon kɔnɔ ka sɔrɔ a tun makɔnɔlen bɛ ye. Wasaden 500 la 367 ko a ka walan sɛmɛ.\nNin bɛɛ sɔrɔl a, "RD Congo" jamanaɲɛma Felix Tshisekedi, kɛlen k'a ŋaniya da kɛnɛkan "Décembre" kalo tile 6 tɛmɛnen in na. Kafɔ ka te fɛ ka a ka mara kɛ tuguni ni jamanaɲɛma kɔrɔ Joseph Kbila n'a nɔfɛ maaw ye. Sylvestre Ilunga Ilunkamba dun ye Joseph Kabila masuruma mɔgɔ ye gɛlɛn de ye.\nFelix Tshisekedi sigira fanga la Joseph Kabila nɔla janvier kalo, san 2019, a san filana dafara. Nin wagati bɛɛ kɔnɔ baaraɲɔgɔnya bɛnkaw tun bɛ cɛ fila in cɛ. Nka sisan Tshisekedi b'a fɛ ka ka mara kɛ a fɛrɛ ma, n'a yɛrɛ ka maa sugandilenw ye.\nSisan Wasadenw ka nin laɲinin b'a to Sylvestre Ilunga Ilunkamba n'a ka marabajɛkulu b'u ka walasɛmɛn sɛbɛn di jamana ɲɛma ma yani tile kelen ka dafa, RD CONGO sariasunba b'o de fɔ. Wasaden dɔw yɛrɛ ko nin ye nisondiyaba ye U ka jamana ɲɛma Felix Tsekidi ma. Kada a kan k'o a yɛrɛ de ka laɲinin tun ye nin ye.\nSylvestre Ilunga kɔni tun y'a fɔ ko nin bɛɛ ye politiki bɛnbɛn-bɛnw de ye a le kama. A tun ko yɛrɛ k'o wasabulon na, donatɛmɛ ɲɛmaw de bɛ yen, charia t'olu yamaruya ka se k'a le bɔ a nɔ na. Nka a tora wasadenw ta de la.\nAbidjan gafe kɛnɛba "Salon international du livre d’Abidjan" tako tanifilanan dayɛlɛla tarara\nMali la, kunu araba de, SADI politikiton ɲɛma Oumar Mariko ka kiri tun kan ka kɛ\nBurkina Faso, daman barakɛla segin nunnu ma ye halibi Perkoa ka zinc damanbɔ yɔrɔla


Sira cètigè kogo\nSira cεtigε kogow bε yen k’a masɔrɔ an bε nin diɲε min kɔnɔ, faratikow ka ca, kasaraw ka ca ani ɲɔgɔn juguyaw ka ca. Wa Hadamadenw bε ɲɔgɔn jogin, u bε ɲɔgɔn tɔɲɔ don o don. O de kosɔn cεtigε kogow sigira, ni olu kεra sariyaw de ye minnu bε dan sigi i ka kεwalew la. Tuma caman i bε jɔɔrɔ ni i yεrε ye, cogo min b’a to i bε se ka lakanda, ka kisi ka bɔ binkanikεlaw tɔɔrɔ ma, ka tanga ka bɔ gεlεya wala bana ma nka i tε janto i yεrε la ni ta fan fε, fo farikolo dama. Tiɲε la, o ye hakilitanya de ye, Hadamaden bε o min kε k’a masɔrɔ a ye jurumutɔ, k’a masɔrɔ Hadamaden binna. I bε i barika bεε don i yεrε farikolo tangali kosɔn, ka i fari lakisi ka bɔ tɔɔrɔko bεε ma, nka i tε o ɲɔgɔn kε ka i ni lakanda, ka i ni lasabati.


Mɛɛna - Fàkan\nMὲɛna bɛ Kulukɔrɔ marabolo 'kɔnɔ. Kafoda dòn min bɛ Joyla kolomi 'kɔnɔ. A ni Joyla cɛ ye bam 80 ɲɔgɔn ye. Kafoda min dòn, a Kɛra galoda ye mara cɛmabɔli 'sèn fɛ 1999 sàn na k'a tɔgɔ Kɛ ko Ntlondugu galoda. Galotigi 3 y'u ka galoda Mara kaban: Drisa Mariko (1999-2004), Abdulay Kulubali (2004-2009) ani Abdulay Male (2009 - ...).\nMὲɛna ni Sikaso marabolo fàn dɔw bɛ 'dàncɛ la i n'a fɔ Dogoni galoda ani kumakun galoda. A ni Kucala cɛ fana ka Surun, bam 75 ɲɔgɔn, nka sira jɔnjɔn t'u ni ɲɔgɔn 'cɛ. O la, mὲɛnakaw ka ko ɲɛsinnen bɛ duguba min ma u lamini na o ye Faana ye, u ni min cɛ ye bam 130 ye.\nMὲɛna laminiduguw la, Ncijanna b'a ni kɔrɔn 'cɛ ninka Jaratobugu K'a ni tlebin 'cɛ. Dɔɔma b'a ni Kɛɲɛka 'cɛ ka sɔrɔ ka Boneke K'a ni worodugu 'cɛ.\nMὲɛna ye dugu ye min ma Deli ka sìgiyɔrɔ-yɛlɛma Kɛ.\nDugutigi bɛ Mὲɛna 'kùn na. Laada-dugutigiko dɔrɔn bɛ 'ba la yen. U ka dugu tìgiya tɛ Yaala 'kìn ni 'kìn 'cɛ. A bɛ kìn kelen min na, Jasɔnna, a bɛ yen tuma bɛɛ. Komin dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda, dugutigi tɛ Bɔ dugutigiya la ni sàya tɛ. Ni dugutigi Banna, dugutigi kura sìgili bɛ Kɛ kalo 3 o kɔ fɛ. Nka o furancɛ 'kɔnɔ, dugu marali bɛ To mɔdenw 'bolo sɔn.\nMɔgɔ min bɛ Mὲɛna 'kùn na bì o ye Bɔrɔ Male ye. Dugu dugutigi kɔrɔ dɔw tɔgɔ ye Mɔrɔzan Male, Nci Male (Dnan Nci), Nuhun Bugu Male (2006-...) ani Morifin Male (Dnan Morifin) ye. Morifin tùn ye 'misiriweelela ye fana.\nMὲɛna yɛrɛ tu tigɛbaaw ye Jakite dɔw ye. Jakite minnu bɛ dugu la yen halibi olu bɛnbakɛw. Jamatigi-duguko tle la, Mὲɛna ka jamanatigi-dugu tùn ye Лɔfalenna ye.\nMὲɛna bɛ kìn 4 ɲɔgɔn Bɔ. O kìnw ye Jasɔnna, Jawelena, Numuna ani Ntnɛnkala ye. Mɔgɔ hakɛ min bɛ dugu 'kɔnɔ o bɛ 3000 Bɔ. Dugu sìgikɛnɛ bɛ m 2000² Bɔ kɛrɛnaani kɛnɛ 'kɔnɔ. Mὲɛna sìgiyɔrɔ ma Deli ka Yɛlɛma. O la tomon kɔrɔ tɛ dugu la. Mὲɛna yɛrɛ sìgili ni sisan cɛ bɛ sàn 200 Bɔ.\nMὲɛna sìgibaa fànba ye bamananw ye, nka fuladu dɔw bɛ yen. Jamu minnu bɛ yen olu ye Male, Mariko, Jakite, Tarawele, Jabaatɛ, Togola, Fanɛ ani Baalo. Bamanankan dɔrɔn bɛ Fɔ dugu la.\nSɛnɛ ye Mὲɛna baara la fànba ye. Yenkaw bɛ kɔɔri, tiga, malo, keninke, saɲɔ, kàba, bɛnɛ, ʃɔ, woso, je, bàra, galama, ani tiganinkuru Sɛnɛ.\nU ka jirifforow la, u bɛ mangoro, lenburu, manje, buyagi ninnu bɛɛ Turu. Nakɔlafɛn minnu b'u ka nakɔ sɔntaw 'kɔnɔ olu ye foronto, salati, jaba, ʃù, tamati, nkɔyɔ ani ɲuguw.\nBaganmara bɛ Mὲɛna. Bagan siya caman Mara i ko misii, bà, saga, fàli, jakuma, wùlu ani sonsannin. Kamanmafɛn minnu bɛ yen dugu 'kɔnɔ olu ye ʃɛ, kami, ba wɔlo, tonkɔnɔ, jɛnɛntubannin ani tlotlo.\nMɔni min bɛ Kɛ Mὲɛna o ye laadalamɔni kelen in ye; jɛgɛmara ma Dòn yen fɔlɔ. U ka mɔnikɛ-yɔrɔw ye kɔ, dàla ani fàlakɔnɔnaw ye. U bɛ mɔni Kɛ minɛn minnu na olu ye zɔlɔ ni doolen ani jɔ ye. U bɛ kɔkabi fana Kɛ ni dɔw Ko o ma ko kɔsoli. O ye ka balan Da ji ni jɛgɛw 'ɲɛ ka ji Soli ka Bɔ jɛgɛw 'kɔrɔ k'olu Minɛ.\nJago min bɛ Kɛ Mὲɛna o ye sɛnɛfɛnfeere ni butigifeere ye. Mɔgɔ dɔw bɛ kamanmafɛnw ni baganjago Kɛ. Nakɔlafɛnw ni jiridenw fana bɛ Jago yen kosɛbɛ.\nMὲɛna ye logɔdugu ye. A sugu bɛ Jɔ alamisadonya de fɛ. Sugujɔlaw bɛ Nà ka Bɔ dafɛdugucaman na ani ka Bɔ duguba dɔw la.\nBololabaara fàn caman bɛ Mὲɛna 'kɔnɔ. Jiriʃilaw, mtodlalaw, tajifeerelaw ani kalalikɛlaw bɛɛ dɔ bɛ yen.\nYen numuw bɛ dabadla sugu caman Kɛ. Numumusow bɛ baramadla ni lɛfɛdla ani tɛrɛdla Kɛ.\nMὲɛna ye donsodugu ye. Donsobaw yɛrɛ bɛ minnu bɛ jibɔn Kɛ.\nYiriwalii sinsinnan dɔw bɛ Mὲɛna 'kɔnɔ. Minɛnw ni ko kura minnu Dònna yɔrɔ taabolo la o dɔw ye ɲɔʃimansin, kɔlɔn ŋana, pɔnpekɔlɔn, jabaranin, kɔɔrisugu, mɔbili, moto, kalalimansin ani kɛnɛyaso ye. Rajoso mankannin dɔ yɛrɛ bɛ dugu la min tɔgɔ ye ko Rajo .... Dugu ni yiriwali bolodalikɛla minnu bolo bɛ ɲɔgɔn 'bolo olu ye CMDT ni Kafo Jiginɛw ye.\nKàlan minnu bɛ Mὲɛna olu ye lakɔlikalan ni madarasa ani blonkɔnɔ-kalan dɔɔnin. Balikukalan fana bɛ yen. Jamana ka kàlanso jɔlen ye yen lakɔli-kalanso ye kabini 1963 sàn. A b'a da Minɛ sàn 1lɔ la ka T'a Blà sàn 9nan na. Yen madarasa fana kùntaala ye sàn 9 ye. Ale Dabɔra 1988 sàn kalo 9nan tle 24. Blonkɔnɔ-kalan min bɛ yen o ye denmisɛnnin dalajɛ-yɔrɔ dɔ ye mori dɔ kɛrɛ fɛ ka silamɛya jɔsen dɔw K'u 'kùn. Mὲɛnakaw ka mɔgɔ kàlannen fɔlɔ lakɔlikalan na o dɔ ye Musa Tarawele ye. Ale Kɛra sudantle sorasi ye fransi ka mara 'kɔnɔ. Musa fana denkɛ, ko Isa, ale fana ye dɔɔman Kɛ kàlan na fo ka Se sannakalan ma.\nSilamɛya ye Mὲɛna diinɛ ye. Misiri 2 bɛ yen jumaseli bɛ Kɛ minnu 'kɔnɔ fana. Silamɛya dònbaa tɔgɔ ye ko Mamadu Tarawele. Mὲɛnakaw ka laadalabatow tɛ Kɛ 'forobaya la blen. Bato min tùn bɛ yenkaw 'bolo sani silamɛya ka fanga Sɔrɔ o tùn ye wara ye. O wara tùn bɛ Bato yɔrɔ min na o tùn bɛ Weele u fɛ ko warabugu min kelen tùn bɛ dugu 'bolo.\nTɛnɛmako minnu bɛ mὲɛnakaw la olu tla-tlalen dòn 'jamu ni 'jamu. Malelakaw tɛnɛ ye waraba ye ninka marikolakaw ta Kɛ bàma ni kaana ani kooro ye.\nDugudasiri min bɛ Mὲɛna na o ye bakɔrɔnba dɔ ye. O bɛ Sugandi bakɔrɔnw 'tu la ʃyɛn o ʃyɛn ni kɔrɔlen Bɔra yen.\nЛɛnajɛlako minnu bɛ Mὲɛna olu la fànba ye seliw, yɛrɛmahɔrɔnya, furu gintanw, denkundiw ani ɲɛnajɛ bolodalenw. Fɔliminɛn minnu bɛ Tà ka o ɲɛnajɛw Kɛ olu ye jenbe, bari, bàra, jidunun ani gita ye.\nFarikolo-ɲɛnajɛ min bɛ ten kan Mὲɛna o ye ntolatan ye. Nka tlonkɛcogo kɔrɔ dɔw bɛ dugu denmisɛnw 'bolo ka kɔrɔ i n'a fɔ bὲlɛta, kɔtɛ, npolenfili ni yɔrɔ dɔw Ko o ma ko ntenfili, dogo-dogonintlon, tɛgɛrɛtlon ani sagooni.\nKungoda tɔgɔ dale man ca Mὲɛna. Kungoda kelen bɛ min Weele ko Dɛbugu kungo.\nJiboli-yɔrɔ kɔnin caman bɛ yen kungow la: fàla, kɔ, dàla ani jɛ. Jikɔnɔfɛn sugu caman bɛ yen jiw la. U bɛ jɛgɛ minnu Minɛ olu ye manɔgɔ, ntɛbɛn, kɔnkɔn, sajɛgɛ, wùlujɛgɛ, ntnɛnin, zara, zeku, ntigin, bilinkitin ani wondon. Bàmalaka minnu bɛ Sɔrɔ yen jiw la olu ye bàma, kaana, kooro ani koorokaara ye. Ntoriw ni jilasaw kɛrɛbɛtɛ.\nJiri kunbaw bɛ Mὲɛna kungo la. O jiri kunba dɔw ye jala, banan, sanan, genun, dingɛ, gele, nsira, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, sunsun, daan, ntɔngɛ, zaban, ntege ani balazan kelen-kelen.\nKungofɛn minnu bɛ Ye u ka tuw la olu ye lὲ, warabilen, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorongo, duga, kungo kami, wɔlɔ, bunun, tentannin ani tonkanjɔ. Kulu kelen pe bɛ yen kungow la ko Dɛbugu kulu.\nMὲɛna kaburudo ye sàba ye. U bɛɛ b'u damakin na. Kaburudo dɔ bɛ Jasɔnna ni Ntnɛnkala ani Numuna 'tɔgɔ la. Kaburudow caya jù bɛ Bɔ kìnko la.\nMὲɛna kaburudow bɛ u kìnw ni tlebin 'cɛ. Ntnɛnkala ta jɛngɛlen bɛ ka Kɛ worodugu kan dɔɔnin.\nWaati bɛ Yɛlɛma-yɛlɛma sàn 'kɔnɔ ʃyɛn fla ka Kɛ samiɲɛ ni tlema ye nɛmako siratigɛ la. Samiɲɛ ni tlema 'cɛ, waati kunkurunnin bɛ yen ko kawulɛ. Sanji bɛ Nà samiɲɛ fɛ n'o bɛ Bɛn sɛnɛ waati ma. Sàn 'kɔnɔ, sanji nalen cayalenba ye balitiri 913 ye nink'a dɔgɔyalenba Kɛ balitiri 849 ye.\nWaati kalayali siratigɛ la, waati bɛ fàlenko min Kɛ o fana ye fla ye ka Bɛn fonɛnɛ ni funteni waati ma. Fonɛnɛ na, nɛnɛ dugumadan bɛ Se 20 hakɛ ma. Funteni waati la, funteni hakɛ sannadan bɛ Se 40 ma\nKabakoma-yɔrɔko tɛ 'ba la Mὲɛna kosɛbɛ. Yɔrɔ kelen min bɛ yen k'o bɛ Se ka Jate 'flɛliyɔrɔ ye o ye Turu ncɛnin ye. Ale ye tu latɔnnen ye dugu fɛ 'maga tɛ Kɛ min 'kɔnɔfɛn fàn si la.\nBlàdon : 2016-01-23 Yɛlɛmako laban : 2016-08-05\nFogo yeko: 1146138 - Bì: 57 - Kalo in: 7728 - Лinan: 67341.\nFura Yeko: 1890 - Bì: 1 - Kalo in: 12 - Лinan: 90.


A jɛnsɛnna : 04/03/2021 - 16:36\nTchad jamanaɲɛmɔgɔkalata bolodalendon "Avril" kalo tile 11, san 2020. © AFP - Gael COGNE\nJamanaɲɛmɔgɔkalata min kan ka kɛ kabɛn "Avril" kalo tile 11 ma. Jamana ɲɛma Idriss Deby fana b'ula. Ale bɛ ka a ka sarati wɔrɔna de ɲini.Ka sɔrɔ a sinacɛba Saleh Kebzabo ale k'a se tɛna dɔn ni kalata in na.\nTchad kitisoba "Cour suprême" ma sɔn cɛbɔ wolonfila de ka cɛbɔya ma. Nka a sɔn na cɛbɔ tan de ta ma. Cɛbɔ tan ninnu na Idriss Deby Ittno b'u cɛma. A ka ca ni san 30 ye a bɛ Tchad jamana ɲɛmaya la. A nana fanga la fanga dafiri dɔ de sen fɛ san 1990. Mɔgɔ caman ka fɔ la nin kalata in fana la sigatala ka bɛ sɔn ka sebaya sɔrɔ.\nA sinacɛba Saleh Kebzabo, kitisoba y'a ka cɛbɔya yamariya nka o y'a sɔrɔ a y'a fɔ kabini ntɛnɛdon ka le sen tɛna dɔn ni kalata in na k'o sababu kɛ fangasina wɛrɛ nɔ fɛ ko ye.\nO fangasina in de ye Yaya Dillo ye. Ale fana tun y'a kanbɔ fanga nɔ fɛ.\nLakantigilamaaw tun bɛ fɛ k'a minɛn karidon tɛmɛnen in na. O sen fɛ maa saaba de bɔnɛ na u ni la. Nin bɛɛ de kɔ fɛ Kebzabo k'o Tchad marabaw bɛ binkanin ni bagabaga walen minnu na, u tɛ fɛ ka kalata kɛ jɛya kan.\nAle sen tɛ sen ka dɔn o namara n'o binkani kow la. Kitisoba ma sɔn fangasina lakondɔlen dɔw fana ka cɛbɔya ma, ulu ye Succes Masra ani Yaya Dillo min tun kofɔra. Kalata in bɛ kɛ kabɛn ni Avril kalo tile 11ye.


Fòofofɛnw - Fàkan\nFòofofɛnw Ye ‘bagankolomaw ye fàra Bɛ minnu fàri la. Fòofofɛnw Ye sòraw, bàmaw, basaw ani sàw ye.\nU jàsigilen Bɛ wà u gòlo bɛ Lakuraya\nN’a Bɔra sà dɔw ni basa dɔw na, ‘sèn naani Bɛ fòofofɛnw na. Kukala B’u la kolo Bɛ minnu na. fòofofɛnw Ye ‘bàgan jàsigilenw ye. U ni kɔ̀nɔw ni sindilaw Tɛ ‘kelen ye minn jàtelen dòn kà Kɛ bagan jàsigibaliw ye. O kɔrɔ Ye ko fòofofɛnw farikolo-lafunteni bɛ Yὲlɛma yɔrɔ n’a cogoya fὲ.\nU ka ɲɛnamaya ‘kɔnɔ, fòofofɛnw gòlo bɛ Fàlen ‘tùma bɛɛ. O gòlofalen bɛ Weele ko fòolobɔ : ‘gòlo kura bɛ Bɔ kɔ̀rɔlen bɔlen nɔ̀ na. O kɔ̀rɔlen in bɛ Bìn dùgu mà (sàw fὲ yèn).\nFòofofɛn ʃi ka ca ni 8 200 ‘jyɛn ‘kɔnɔ. U bɛ ‘kulu la min ka kɔ̀rɔ kosɛbɛ. A fɔlɔw Nàna dùgukolo kàn a bɛ ‘sàn 300 000 000 Bɔ. Bagankùnbaba dɔw Tununa nìn Y’a ‘san 65 000 000 ye, olu tùn Ye fòofofɛnw ye.\nYala jàsigi Bɛ fòofofɛnw na wa?\nA bɛ Fɔ ko fòofofɛnw jàsigilen Bɛ. O jàsigi in bɛ ‘tàli Kɛ u jòlila-funtenihakɛ ni a fàril-funtenihakɛ kàn minnu bɛ ‘fana bɛ Yὲlɛma yɔrɔ n’a cogoya fὲ. U b’u fàri Kalaya tlè ‘kɔrɔ nkà u ka kan kà Dòn suma ‘kɔrɔ ni fùnteni barika ka bòn kosɛbɛ. Ni ʃu Kòra, u bɛ Dòn ‘yɔrɔ la u fàrila-funtenihakɛ kàna Jìgin kojùgu.\nFòofofɛnw tɛ Se kà Balo nɛɛmama-yɔrɔkojuguw la. Yɔrɔ minnu nɛnɛko n’a fùnteniko ma jugu kɔsɛbɛ, u tɛ Se nɛnɛ waati Kɛ kɛnɛ mà yèn sabu fùntenihakɛ bɛ Jìgin kojùgu ni kà Nà n’u sàli ye. O la sa, u bɛ wò Sèn kà Dòn o la walima kà Dòn farawow la. A bɛ Fɔ o mà ko màdogoli. U ta kɛcogo ni sinilaw ta tɛ ‘kelen ye o la.\nFòofofɛnw balo Ye mùn ye?\nU fànba ye sògodunnaw ye. U ka mìnɛnifɛɛrɛw bɛ ‘tàli Kɛ u ka fɛn mìnɛtaw la. Dɔw ka teli, i ko nɔ̀nsi. Ale bɛ Sin k’a nὲn Bɔ walasa kà fɛnɲɛnɛmaw Mìnɛ a bɛ Balo minnu na. La plupart des reptiles sont carnivores. Dɔw i ko bàma, bɛ bɛlɛnni Kɛ fo kà Gὲrɛn fɛnw na kosɛbɛ k’q Sɔ̀rɔ k’u Mìnɛ u kan mà.\nBinɲiminaw ‘fana Bɛ fòofofɛnw na i n’a fɔ sòraw ‘kɛrɛnkɛrɛnnenya la. Olu ka suma kosɛbɛ wà u tɛ ‘mìnɛni Kɛ. U bɛ Balo binw ni furabulu de la.\nFòofofɛnw Ye 'fɛn 'suguya jùmɛnw ye?\nSòraw Ye ‘fòofofɛnw ye minnu Nàna a ka ca ‘san 200 000 000 ye. U bɛ Jàte kolomafɛn kɔrɔw fὲ ‘jyɛn ‘kɔnɔ. Fàra girinmanba B’u la u bɛ Se k’u kùnkolo n’u sènw Dòn min ‘kɔnɔ yaasa k’u ‘yὲrɛ Lakana. U bɛ Ye dùgukolo kàn ani jiw la. Minnu Bɛ kɔ̀gɔjiw la, olu ka bòn kosɛbɛ. U girinya bɛ Se kà Tὲmɛ kg 500 la.\nBàmalakaw Ye ‘fòofofɛn bèlebelew ye minni fàra ‘kolo ka gὲlɛn k’a Pὲtɛ wà a ka bòn. U bɛɛ la kùnbaba bɛ Kɛ kɔ̀gɔji la. Ale jàn ya bɛ Taa ‘mɛtɛrɛ 7 na ni k’u girinya Kɛ toni 1 ye. U bɛɛ la fitinin bɛ ‘mɛtɛre 1,5 ‘ɲɔ̀gɔn Bɔ.\nBasalakaw kùnkolo ka kùnba dɔɔnin, u fàri laàmanen dò, ‘sèn naani B’u la kὲrɛ fὲ, kukalajan ‘fana B’u la. U ‘ʃi caman ku bɛ Se kà Tìgɛ kà Bɔ u la u mìnɛfɛnw fὲ kà Bòli. U bɛ ku kura Bɔ dɔɔnin dɔɔnin o ‘kɔ fὲ. U ‘tàamaʃyɛn wɛrɛw bɛ ‘tali Kɛ u ʃiw la.\nSèn T’a dɔw la, a dɔ Bɛ yèn i ko sà. ʃi ‘flà Bɛ yèn minnu bàga ka farin n’u bɛ Sɔ̀rɔ Mɛksik Bὲnkungo Amerik wòrodugu-yafan fὲ.\nSàw fàri kòorilen dòn j’u Lasàma wà ‘sèn T’u la. U bɛ Fòofo kà u nɔ̀ na. n’u bɛ fòolo Bɔ , u gòlo kɔrɔ bɛ Bɔ u la kà Bìn. Fòolobɔ bɛ Daminɛ kùnkolo la, a b’a Fòosi kà Bɔ gòlo kɔrɔ na ni fòofoli ye. A bɛ fòolo To a ‘kɔ.\nJi dɔ Bɛ sà bɛɛ la min Kɛ bàga ye, nkà u bɛɛ tɛ Se kà dunfɛnw Sɔ̀gɔ n’o bàga ye. Minnu ‘dɔrɔn ta Bɛ u ɲinsɔ̀liw ni ‘ɲwaan ‘cɛ, olu bɛ Se kà cinni Kɛ. bTous les serpents possèdent des glandes qui produisent du venin, mais tous ne peuvent pas injecter ce venin à leurs proies. Seules les espèces qui portent à l’avant de la bouche des crochets à venin peuvent mordre leurs proies. Sà dɔw bàga bɛ màa Fàa i ko dankalan (sàtutu), ngòrongo, fɔnfɔnnin.\nFòofofɛnw bɛ Bugun cogodi?\n→ U fànba bɛ fan Da. U bɛ Weele fandlaw. Mùsomanw bɛ fan Da dingɛ ‘kɔnɔ dùgukolo kàn walima fara ni bɔ̀gɔtonw jù ‘kɔrɔ.\n→ Sà dɔw ni basa dɔw bɛ fan Tɔrɔ u ‘kɔnɔ. U bɛ denw kɔgɔlen Wolo. A bɛ Fɔ olu ma kɔnɔnatɔrɔlaw\nFòofofɛn mìnnu bɛ kà Tunu\n‘Fòofofɛn caman bɛ kà ʃilatunu. A bɛɛ la kàsara Ye kɛyɔrɔ tiɲɛni ye. ʃi dɔw i ko basaw ni sa dɔw bɛ kà Tunu sabu u bɛ Sɔ̀rɔ yɔrɔ minnu na, olu nɔgɔlen dòn walima u Fàlenna jɔ̀liw walima tàbiya dɔw la.\nDɔw fàgalen Bɛ u gòlow nɔ̀ fὲ. Sà ni bàma Y’o ‘dɔ ye. Walima u bɛ Fàga u sògo n’u fan nɔ̀ fὲ i ko sòra. ‘Bὲnkan caman bɛ kà baganw Lakana nkà u ma Labato ‘tùma bɛɛ.\nDɔnbaliya de b’a Kɛ mɔ̀gɔw bɛ fòofofɛnw Fàga, ‘kɛrɛnkɛrɛnnenya la sàw sabu a bɛ màaw ‘kɔnɔ ko kàsaraw dòn. K’a Sɔ̀rɔ sàw tɛ Se màa mà n’u bàgabagalen Tɛ. Sà minnu tɛ ‘fɛn Kɛ ‘mɔ̀gɔ̀ la, olu ɲaaminen dòn bàga jugu Bɛ minnu na ye màaw fὲ ( i ko sàjɛ ni dànkalan).\n→ sòraw – bàmalakaw– sàw – basalakaw\n→ ʃi Ye mùn ye\n→ ʃi min bɛ kà Tunu\nBlàdon : 2020-02-16 Yɛlɛmako laban : 2020-02-16\nFogo yeko: 1147079 - Bì: 363 - Kalo in: 8669 - Лinan: 68282.\nFura Yeko: 449 - Bì: 2 - Kalo in: 8 - Лinan: 51.


Gambia — Wikipedia bamanankan\n(Redirigé depuis Ganbi)\nGambia ka Fasojamana\nFaso motto: Progress, Peace, Prosperity\nGambia, madɔnnen Gambia ka Fasojamana, a bɛ wele caya la Gambia. Jamana don min bɛ Afrika Tlebi fɛ. A ye Afrika gun jamanaw bɛɛ lafitini ye, a bɛ danbɔ saheli, kɔrɔn ani worodugu fɛ ni Senegal ye. A sigilen dankan fitini kan Atlantik Kɔgɔji dala tlebi fɛ. Gambia ba bɛ Gambia cɛci kab'a kun kataa a kun. Februyekalo tle 18, san 1965, Gambia y'aka yɛrɛmahɔrɔnya ta kabɔ Britania Mansamara kɔnɔ a sɔrɔla ka don Komonwelf (Forobanafolo) la. A faaba ye Banjul, nka a duguw labeleble ye Serekunda ye.\nKɛmɛda 10n, jula Silamɛ jamakulu ani dɔnnikɛla dow taara u sigi Afrika Tlebi jagokɛyɔrɔ caman na, o kɛra subu ye ka Sahara-cela jago ni sanu ani samaɲin yiriwa. Kata kɛmɛda 11n walima 12n na, Tukrur mansamara faamaw (kɔrɔlen Gana ani Gao) donna Silameya la, u sɔrɔla ka Silameya mɔgɔ-kalanen dɔw ta ladilibaw ye. Sɛbɛnni fɔlɔw nin yɔrɔ in kan bɛ segin kataa Arabu jagokɛlaw ma kɛmɛda kɔnɔtɔnnan ani tannan Yesu Krisa bangelen kɔ (YB). Kɛmɛda tannanan daminɛ la, bi Gambia fan caman tun bɛ Mali Mansamara kɔnɔ. Portigalikaw taara yɔrɔ in na ji fɛ kɛmɛda tandurunan-cema u sɔrɔla ka jago tnoma kɛ u ta ye. Bi-bi-in-na, Gambia jamanaden bikɔnɔtɔn kɛmɛsarada 90% ye Silamɛ ye. Kuranɛ kalanso ani foraba kalan bɛ u disi da ɲwan na.\nWikimedia Commons propose des documents multimédia sur Gambia.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Gambia&oldid=38275 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 10 Ɔkutɔburukalo 2019 à 23:56.


Sigida 24 Sidabana\nYɛrɛtangacogo sidabana ma\nMusow ni baw ka kɛnɛya\nSidabanakisɛ tigilamɔgɔ walima sidatɔ ladoncogo\nTubabufura fara farafinfura kan, fura ma se ka sɔrɔ min bɛ sida furakɛ fɔlɔ. Nka fura wɛrɛw bɛ se ka di sidatɔw ma walasa u fari ka se ka bana tɔw kɛlɛ. O fura ninnu bɛ wele ko anti eretorowiro (antirétroviraux), wa o fura ninnu bɛ kɛ sababu ye sidatɔ kɛnɛman ka to ani ka mɛn si la ka bana to a la (aw ye gafe ɲɛ Sidabanafura lajɛ).\nBana wɛrɛw bɛ sidabanakisɛtɔw sɛgɛn, o de kama u caman bɛ kotirimɔkizazɔli (cotrimoxazole) ta don o don walasa ka o banaw kunbɛn (aw ye gafe ɲɛ Kotiri, Cotrimoxazole lajɛ). Aw bɛ aw jija ka bana bɛɛ furakɛ:\nNi kɔnɔboli don, aw bɛ kɛnɛyaji min (aw ye gafe ɲɛ Kɛnɛyaji lajɛ).\nNi safa don, aw bɛ wiyolɛ d zantiyani (violet de gentiane), nisitatini (nystatine) walima mikonazɔli (miconazole) ta (aw ye gafe ɲɛ Nɔ walima tomi jɛmanw dakɔnɔna na ni Nisitatini, Nystatine lajɛ).\nNi kurukuruw don, aw bɛ asidi tirikuloro-asetiki (acide trichloroacétique) walima podofilini (podophylline) ta (aw ye gafe ɲɛ Asidi tirikuloro-asetiki, acide trichloroacétique ni Podofilini, Podophylline lajɛ).\nNi farigan don, aw bɛ ji caman min, ka asipirini (aspirine) walima asetaminofɛni (acétaminophène) ta ani ka fini su ji la ka o da aw fari kan walasa ka fari suman (aw ye gafe ɲɛ Farigan lajɛ).\nNi sɔgɔsɔgɔ don, aw bɛ ji caman min wa ni disidimi don, aw bɛ banakisɛfagalan ta (aw ye gafe ɲɛ Sɔgɔsɔgɔ lajɛ).\nNi sɔgɔsɔgɔ walima farigan tɛmɛna dɔgɔkun kelen kan, aw bɛ taa dɔgɔtɔrɔso la walasa ka ladilikanw sɔrɔ ani ka sɔgɔsɔgɔninjɛfura sɔrɔ barisa nin bana ninnu ka teli ka sidatɔ minɛ (aw ye gafe ɲɛ Sɔgɔsɔgɔnijɛ lajɛ).\nNi ŋɛɲɛ walima kurukuru don, aw bɛ ŋɛɲɛfuraw ta (antihistaminiques, sɛbɛn ɲɛ Faritanabanaw ni fɔɔnɔ: fariŋɛɲɛfuraw) ani ka banamisɛnw furakɛ (sɛbɛn ɲɛ Fari bilenni ni fariŋɛɲɛw (Faritanabanaw) lajɛ).\nAw bɛ joli bɛɛ furakɛ (aw ye gafe ɲɛ Jolijuguman furakɛcogo lajɛ).\nFari kalankalan don, aw bɛ gafe ɲɛ Maɲa lajɛ.\nAw ka kɛnɛya sabaticogo dɔ fana ye dumuni nafama dunni ye (aw ye sigida 11 lajɛ); ka dɔlɔ ni sigarɛti ni a ɲɔgɔnnaw dɔrɔgu bɛɛ ye ka u to yen; ka tila ka aw lafiɲɛ ani ka sunɔgɔ ka ɲɛ, o bɛɛ kɔ ka fugulan nafama don kafoɲɔgɔnyaw waatiw la.\nKun tɛ a la ka sidatɔw bila ka da u kelen na. U wolo walima u ninakilitɔ tɛ se ka sida lase mɔgɔ wɛrɛ ma. Nka farigan juguman, kɔnɔboli walima bana wɛrɛ bɛ mɔgɔ minnu na, olu ka kan ni furakɛli kɛrɛnkɛrɛnnen ye. A tigi somɔgɔw ni a teriw bɛ se ka a dɛmɛ ni hakilisigi kumaw ye, min bɛ a to u fari bɛ sidabana kun.


Funteni waati kaliya, a farikolosɛgɛnba, ani a banaw\nKa baara kologirin kɛ funteni na, o bɛ kaliya bila mɔgɔ senw, i bolow walima i kɔnɔna. O sababu bɛ se ka kɛ mɔgɔ farilakɔkɔ caman bɔli ye wɔsiji fɛ.\nFuntenina farikolosɛgɛnba (a banaw) bɛ laban:\ndusukunɲugun walima kɔnɔbarala kaliya\nfarikolo ɲiginni wɔsiji fɛ, a bɛ se ka suma ani ka a ɲɛ jɛya\nwolo bɛ se ka ja walima ka a kisɛkisɛ.\nA tigi ka kan ka ka a lafiɲɛ sumayamayɔrɔ la. A kana finiw don ɲɔgɔn kan.\nAw bɛ kɛnɛyaji di a tigi ma. Aw bɛ kɔkɔ kutuɲɛ tilancɛ (½) kɛ ji litiri kelen na ka a ɲagami (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kɛnɛyaji lajɛ kɔnɔdimi, kɔnɔboli ni kɔnɔnatumu kan).\nAw bɛ jimafɛn sumalen caman wɛrɛ di a ma fana.\nWalasa ka kaliya nɔgɔya, aw bɛ to ka taama taama ka aw senw bɔ ɲɔgɔn na.\nNi a ma furakɛ, a bɛ se ka juguya ka a laban ɲɛnamini na.\nFunteni waati ɲɛnamini\nFunteni waati ɲɛnamini ye bana juguba ye min bɛ mɔgɔ sɔrɔ ni aw mɛnna funteni na.\nDusukun tantanni teliya ni ninakilidegun\nWolo bilenni, a kalayali, a jali walima a sumani\nFɔɔnɔ walima kɔnɔboli\nƝɛnamini walima serikabin\nFari kalaya kojugu ka tɛmɛ degere 40 kan\nFunteni waati ɲɛnamini bɛ mɔgɔw minɛ minnu farilafunteni ban man di: mɔgɔkɔrɔbaw, denw, banabagatɔ, mɔgɔ belebelebaw dɔlɔminnaw. Bana in bɛ dankari kɛ nin mɔgɔ kofɔlenw de la kosɛbɛ.\nFunteni waati ɲɛnamini bɛ se ka denmisɛnnamɔgɔ minɛ min mɛnna baara la walima farikoloɲɛnajɛ la funteni na. O tigiw ye o ye, u bɛ wɔsi.\nAw bɛ aw teliya ka a tigi fari sumaya: aw bɛ a ladon suma na. Aw bɛ finiw dɔw bɔ a la. Aw bɛ a fifa, ka a jɔsi ni fini ɲiginnen ye ani ka ji kɛ a farilafini bɛɛ kan. Aw bɛ gilasi kɛ fini na walima fini sumanen dɔ la ka o don a tɔn kɔrɔ, a kaman kɔrɔ ani a worofurancɛ la. Mɔgɔ kɛnɛman fana bɛ se ka don jisuma na waati kunkuruni ka a ko, nka o farati ka bon mɔgɔkɔrɔba ma walima mɔgɔ min man kɛnɛ ka kɔrɔ.\nNi aw sɔmina ko nin bana in bɛ mɔgɔ min na, aw bɛ kɛnɛyaji di a ma (aw ye sɛbɛn ɲɛ Kɛnɛyaji lajɛ kɔnɔdimi, kɔnɔboli ni kɔnɔnatumu kan). Walima jimafɛn sumanen fɛn o fɛn mana kɛ aw bolo, aw bɛ o caman di a tigi ma. Nka aw ye aw kɔlɔsi a tigi kana kirin: ninakilidegun ka ca funtenina ɲɛnamini senkɔrɔ.\nFuntenina ɲɛnamini bɛ mɔgɔ min na, o tigi ka bana ka teli ka juguya. O la, ni aw bɛ se, aw bɛ taa ni a ye dɔgɔtɔrɔso la.\nWalasa ka aw tanga kɛnɛma funteni ma, aw bɛ fini ɲɛ jɛmanw don ani fugulan. Aw ka sokɔnɔbaaraw ka kan ka kɛ yɔrɔ fɛrɛlen na fiɲɛ bɛ taa ka segin yɔrɔ min na. Aw bɛ to ka aw lafiɲɛ ani ka minfɛn sumalenw min. Nka aw bɛ biyɛri walima dɔlɔ minta dan hakɛ la baara walima tulon waati funteni na. Alikɔli bɛna ni farilajidɛsɛ ye.


A ka kan muso kelen kelen bɛɛ ye ka a ka kɔnɔmaya ni kɔnɔta waati latigɛ.\nKɔnɔmaya tɛ ba ka sidabana juguya, nka gɛlɛyabaw bɛ se ka ye kɔnɔmaya waati ni sidabana bɛ ba la. A bɛ se ka:\nKɔnɔ tiɲɛ (den ni ni tɛ wolo);\nBanamisɛnniw sɔrɔ kɔnɔmaya kɔfɛ, bana minnu kɛnɛya man di;\nJigin ka sɔrɔ a waati ma se, walima ka den banabagatɔ wolo.\nNin gɛlɛya bɛɛ dɔnnen kɔ, a ka di muso sidatɔ caman ye ka kɔnɔ ta ani ka den sɔrɔ.\nNi muso b’a fɛ ka kɔnɔ ta, nka a tɛ a dɔn ni sidabana bɛ a kafoɲɔgɔn na, u fila bɛɛ ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la ka u joli sɛgɛsɛgɛ. Ni u tɛ se ka o kɛ, muso bɛ se ka ni waleya ninnu kɛ walasa ka sidabanakisɛ yɛlɛmali farati dɔgɔya:\nKa kafoɲɔgɔnya kɛ a ka kɔnɔta waatiw la (aw ye gafe ɲɛ Donw jateli fɛɛrɛ lajɛ). Waati tɔw la, a bɛ fugulan nafama don walima ka waleya wɛrɛw kɛ, farati tɛ waleya minnu na.\nA kana kafoɲɔgɔnya kɛ abada ni dilannabana yɛlɛmata dɔ taamasiɲɛ bɛ a la\nMusokɔnɔma bɛɛ ka kan ka u joli la CD4 sɛgɛsɛgɛ ka bana kɛlɛlanw jateminɛ. Ni CD4 hakɛ ma 350 bɔ, a ka kan ka furakɛli kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ daminɛ, a bɛ fɔ min ma ko “ARV” a yɛrɛ ka kɛnɛya kosɔn. Ni a kɔnɔma don ani sidabana bɛ a la, a ka fisa a ka a janto a yɛrɛ la – ka dumuni dafalenw dun, ka bana tɔw kunbɛn ani ka u furakɛ (i n’a fɔ sumayabana) ani ka a ɲini ka sidabana furakɛ.\nDen minnu sɔrɔla k’a sɔrɔ sidabana bɛ u baw la, ni o denw bananenba don kabini u bange waati la, a bɛ se ka kɛ sidabanakise b’u joli la. A’ ka kan ka teliya ka taa ni u ye dɔgɔtɔrɔso la k’u furakɛ.\nARV furakɛli bɛ ba lakana ani ka den ka kɛnɛya sabati.\nDen bɛ se ka bana sɔrɔ ka a to denso la, jiginni walima sinji dili senfɛ. Ni furakɛli tɛ, den 3 o den 3, den 1 bɛ sidabana sɔrɔ. Fura kɛrɛnkɛrɛnnenw (ARV) bɛ se ka ba lakana ani ka den ka sidabana sɔrɔli sababu dɔgɔya. Aw bɛ fura ninnu tacogo kunnafoni ɲini kɛnɛyabaarakɛla dɔ fɛ, min ka kalan ɲɛsinnen don den ni ba cɛ sidabana yɛlɛmali ma kɔnɔmaya ni jiginni waati.\nNi sidabana bɛ ba la, den bɛ se ka bana kɛlɛlanw sɔrɔ a fɛ, nka a ma teli ka banakisɛ yɛlɛma a la. Ni sidabanakisɛ sɛgɛsɛgɛli kɛra, a bɛna ye ko a bɛ den na ka da a kan ba ka banakɛlɛlanw bɛ to den joli la fo kalo 18. O kɔfɛ, ba ka banakɛlɛlanw bɛ tunu ka bɔ den joli la, o la, ni sidabanakisɛ ma to joli la, sidabana tɛna ye den na. Yɔrɔ dɔw la, den joli bɛ sɛgɛsɛgɛ ko kura a dɔgɔkun 6 ka a lajɛ ni sidabana tɛ a la.\nDen ka bana caman bɛ sɔrɔ jiginni de senfɛ. ARV furaw tali ka kɔn jiginni ɲɛ walima jiginni kɔfɛ, o bɛ se ka ba ni den fila bɛɛ lakana. Bana ka teli ka yɛlɛma ni ji bɛɛ bɔra den kan lɛri 4 ka kɔn jiginni ɲɛ, walima ni muso joginna ani ni joli ni musoyalaji dɔw sera den ma jiginni senfɛ.\nBanamisɛnniw bɛ se ka juguya jiginni kɔfɛ ni sidabana bɛ ba la. O la aw ka kan ka taa dɔgɔtɔrɔso la joona.\nDen bɛ se ka sidabana sɔrɔ ba sinji fɛ. A yɛlɛmali ka teli ni bana kɛlen kura don ka ba minɛ walima ni bana juguman don. Waleya dɔw bɛ yen, muso sidatɔw bɛ se ka minnu kɛ walasa bana kana yɛlɛma den fɛ:\nKa ARV furaw ta walasa ka ba ni den lakana (aw ye gafe ɲɛ Sidabanafura lajɛ);\nNi den bɛ sin min, ba ka kan ka a kɛ cogo bɛɛ la a sinnukun kana pɛrɛnpɛrɛn ani ka joli bɔ a la (aw ye gafe ɲɛ Sin nukun pɛrɛnpɛrɛnni walima joli misɛnniw lajɛ). Ni aw ye o taamasiɲɛ dɔ ye aw la, aw bɛ aw jija ka taa dɔgɔtɔrɔso la;\nNi aw ye joli walima safa ye den da kɔnɔ, aw bɛ o furakɛ joona (aw ye gafe ɲɛ Nɔ walima tomi jɛmanw dakɔnɔna na lajɛ);\nAw bɛ nɔnɔ wɛrɛw di den ma, i n’a fɔ dennɔnɔ (nɔnɔmugu min dilannen don denw kama), aw bɛ se ka o kɛ fo waati jan n’aw bɛ se ka saniya matarafa.\nYɔrɔ caman na, kɔnɔboli ni balodɛsɛ ka teli ka denw minɛ ka a sababu kɛ ji nɔgɔlenw ye. Olu farati ka bon den ma ka tɛmɛ sidabana kan u kalo 6 fɔlɔ kɔnɔ. O kosɔn a ka fisa sidatɔ ka sin di a den ma. Kalo 6 kɔfɛ, aw bɛ dumuni wɛrɛw fara sinji kan ani ka den dabɔ a kalo 12 ni a se bɛ aw ye ka a balo ka ɲɛ (aw ye gafe ɲɛ Denmisɛn fitiniw balocogo ɲuman lajɛ). Den dabɔli bɛ se ka mɛn senna tile 3 fo dɔgɔkun 3.\nKa ŋaniya siri den baloli la sinji la\nKɛnɛyabaarakɛla min ka baara ye denyɛrɛniw balocogo ye ani ka banaw kunbɛn, u bɛ minnu sɔrɔ u baw fɛ, o tigi bɛ se ka musokɔnɔma dɛmɛ ka nin jateminɛw kɛ:\nYala sigida la, banamisɛnniw ni kɔnɔbolibana walima balodɛsɛ bɛ denmisɛnniw minɛ ka caya fo ka se u fagali ma wa? Ni o ye tiɲɛ ye, sinji bɛ se ka kɛ o kɛlɛfuraw la ɲuman ye.\nSidabanafura bɛ sɔrɔ sigida la wa? o bɛ a to denba sidatɔ bɛ se ka sin di den ma.\nNɔnɔ walima dennɔnɔ saniyalen nafama bɛ sɔrɔ sigida la wa? Denba mako bɛna jɔ nɔnɔ na kalo 6 kɔnɔ fo ka se kalo 12 ma, o dun musaka ka bon. Aw ka kan ka aw dege den ka dumuni dilancogo ɲuman ni a dili la den ma, o la aw mako bɛna jɔ ji sanuman wulilen ani minɛnw na. Bagan nɔnɔw tɛ se ka den nafa, o kama aw kana u di den ma fo ni aw dɛsɛra. Aw bɛ witamini ni sukaro ani jisanuman fara a kan. Aw bɛna nɔnɔ dicogo min matarafa, aw bɛ o kunnafoni ɲini kɛnɛyabaarakɛla dɔ fɛ walima aw ka gafe ɲɛ Denmisɛn fitiniw balocogo ɲuman lajɛ.


Kungosogow ka jimiyɔrɔ-ko - Fàkan\nKungosogow ka jiminyɔrɔ-ko\nLawale la, kungosogow tùn bε ji Min kɔba kelen na. K’o sababu Kε jaadi beleble dɔ ye, min Sɔrɔla jikogεlεya fε.\nO waati la, nin dakabanna ji dεsε ma dogo ‘danfεn si la. Bεε lajεlen hanmi fɔlɔ tùn ye dusukun nεmayali ye. Sogow tùn bε ɲɔgɔn kùn Bεn kɔbada in na ʃyεn fla dɔgɔkun ‘kɔnɔ. O yɔrɔ kεrεnkεrεnnen in tùn y’u ka lafiya yɔrɔ n’u ka jimiyɔrɔ ye. Nka sanga ni waati bεε, nin sogow tùn bε Kafo nka yamaruya tùn tε K’u ʃi kelen ‘bolo ka Gεrε kɔji in na. U waajibiyalen tùn dòn kà dankele kɔnɔ, n’o tùn y’u ka màsakε ye. Sogow ye gεlεya caman muɲun nin waatikofɔlen in na. Dankele tùn b’a sago n’a dungɔn kε. A tùn bε sugunε Kε ji la walasa ka ji Duuru ka Blà sogow ‘ɲε.\nDòn dɔ la, minɔgɔ ye dajεmuso lasiritɔ dɔ Dεsε. O tùn Tɔɔrɔla kosεbε sabu dumuni ni ji ani dogo yɔrɔ tùn ma labɔli Kε kungo ‘kɔnɔ o waati. A y’a Sὲnsεn ka Gεrε kɔji in na tuma min na, a ye ji Mi. Dankele ‘kùn Bɔra. O kεlen, A ye sogow Kε ɲɔgɔn kàn joona k’u Лininka. Ala ni siran kojugu fԑ, dɔw ye kεnε Blà k’o sabu kε dankele pεrεn cogo ye. Wale Gεnna ka Jɔ dajεmuso kɔnɔman na. Belebele y’i pan k’i Cun o kàn ni k’o kan kari, k’o tereke o ko tereke fo k’a den fla pan ka Bɔ o galaka fε, kelen binna ba ʃu kεrε fε. kelen Serila ka Taa Bin tu ‘kɔnɔ. Dankele ye den kelen ni bamuso Kε fure ye. Nka dɔ in kisira k’o sabu kε o binyɔrɔko ye. O dajεden Balola sogomuso wεrε fε fo k’a kε sogokamalen ye. Tuma min na sogodennin y’a ba fàga cogo Faamuya Sɔrɔ, a ye tajurusara fari Da. A Tora k’a sendanɔ suma dankele sendanɔ na. A bε to k’a fɔ.\n-Nin ne sendanɔ ye dankele sendanɔ Fa dòn o dòn n bε n ba ka saya juru Sara.\nkabini a ka laɲini Sabatira, a Tora ka kεlεkεcogow Dege walasa a bε sannada Sɔrɔ dankele kàn. Dòn dɔ la, a y’i kanto kungosogow ma,\n-An Sεgεna, an Tɔɔrɔ la. N ɲɔgɔn tε n badenw na, o ye cyὲn ye nka n ɲɔgɔn tε muso wεrε den na o ye nkalon ye. Bì, ne jigitukuzan b’aw Yamaruya kà ji Mi hεrε bε ʃi a bε Tle.\nSogow Siranna, dɔw y’u yεrε Лini yanni dankele ‘kùn ka Bɔ.\nO Bɔlen, aa ! kεlε kɔrɔ Sa ani kura Dabɔ. Belebele fla Karila ‘ɲɔgɔn na kabini misibɔtile fɔ wuladanin fε u ʃi ma se ʃi la. Tuma min na tle Dara fura kàn dankele ye duguma sara Cε. A ye jyεn To. K’a Tà o dòn fɔ bì sogow ma lajaba tun.\nFogo yeko: 1146144 - Bì: 63 - Kalo in: 7734 - Лinan: 67347.\nFura Yeko: 1328 - Bì: 1 - Kalo in: 14 - Лinan: 92.


Bana basigilen don min bɛ sɔrɔ jamana damadama na, ni a sababu ye banakisɛ ye min bɛ wele Hanisan ka basili (bacille de Hansen). A yɛlɛma man di: fo ni mɔgɔ min ni banabagatɔ dorogora ɲɔgɔn na ka mɛn. Nin bana yɛlɛmata bɛ mɔgɔ minɛ dɔɔni dɔɔni, tuma dɔw la san caman.\nA yɛlɛmali bɛ sɔrɔ sababu dɔw fɛ i n’a fɔ saniyabaliya, dumuni dafalen dunbaliya, ani mɔgɔ minnu sigiyɔrɔw koronnen don. Bana in bɛ se ka bɔ banabagatɔ furakɛbali dɔ la ka yɛlɛma mɔgɔw wɛrɛ fɛ min ka bana minɛ ka teli. Kuna ka ca dugu minnu na, olu denmisɛnniw ka kan ka lajɛ kalo 6 o kalo 6 fo kalo 12 (kɛrɛnkɛrɛnnenya la, kunatɔ bɛ minnu ka so).\nKɛrɛnkɛrɛnnenya la, a bɛ bɔ wolo ni fasaw de la, ani ka kɛ banabagatɔ tɛ dimi dɔn a bolow la ka fara senw ni bolow mulukuli kan.\nKuna taamasiɲɛ fɔlɔ ye nɔw ye farikolo la, nɔ minnu bɛ jɛya ka bɔ farikolo fan tɔw kɔrɔ ani minnu tɛ mɔgɔ ŋɛɲɛ wa dimi tɛ u la. A daminɛ na, ni fɛn magara nɔ ninnu yɔrɔ la, o bɛ digi a tigi la. Aw ye to ka a jateminɛ. Ni nɔw dimi dɔnni bɛka dɔgɔya walima ni a bɛka ban. Walasa ka a dɔn ko kuna don walima kuna tɛ, aw bɛ banabagatɔ bila ka a ɲɛw tugu, ka sɔrɔ ka kɔrimugu meleke kalani dɔ la, ani ka nɔ ninnu munumɛnɛ ni o ye. O waati la aw bɛ a ɲininka ni a bɛ a dimi walima ko fɛn bɛka maga a la. Ni a ma bɔ a kalama, o bɛ a jira ko o yɔrɔ kirinnen don (aw bɛ a sanga ni fariyɔrɔ kɛnɛmanw ye).\nAw bɛ a tigi fari fan bɛɛ lajɛ ni nɔ tɛ a la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ɲɛda, bolokala, kɔ, a sigilan, ani a tigi senw.\nNɔ minnu dan dɔn man di.\nNɔ jɛman ɲɛ ni farikolo fan tɔw ɲɛ tɛ kelen ye, a jɛlen tɛ kosɛbɛ ni fara bɛrɛ fana tɛ kɛ a kan.\nTiri min bɛ kɛ farikolo la a bɛ kɛ i n’a fɔ tɔnɔgɔ, a dan bɛ se ka ye walima a tɛ se ka ye.\nA nafa ka bon kosɛbɛ ka kuna taamasiɲɛ fɔlɔw dɔn, sani a ka fiɲɛ bila mɔgɔ la.\nTaamasiɲɛ labanw: A taamasiɲɛ labanw tɛ kelen ye mɔgɔw la ka a sababu kɛ u farikolo ka bana kunni cogoya la a yɛrɛ ma:\nBanabagatɔ tɛ bɔ ko kalama ni i ye a sɔgɔ walima ni i ye fɛn kalaman dɔ maga a yɔrɔ la (a ka ca a la a senw ni a bolow).\nBolow ni senw fanga bɛ dɔgɔya walima u bɛ bɔ u cogo la.\nbolokɔni bɛ tigɛ\nSenkɔniw bɛ tigɛ\nSenfasaw bɛ ja\nFasaw bɛ bonya wolo kɔrɔ ka kɛ sirabaw ye. Ni aw magara u la, u tɛ a tigi dimi.\nAw ye fasa jacogo lajɛ ja ninnu na:\nDimi walima sɔgɔsɔgɔli tɛ kɛ bolow ni senw na. Nɔw bɛ bɔ u cogo la walima dimi tɛ kɛ u la.\nNi kuna juguyara kosɛbɛ, o taamasiɲɛw ye:\nDimi tɛ yɔrɔ dow\njolidimintanw bɛ bɔ senw ni bolow la\nƝɛkunkansiw bɛ bɔn\nnun bɛ gɔlɔn\nTulofuraw bɛ fɔsɔnfɔsɔn\nSenw ni bolow bɛ faga walima u bɛ bɔ u cogo la\nKuna bɛ se ka kɛnɛya hali ni a furakɛli kuntaala bɛ janya. Aw ye dɔgɔtɔrɔ ka ladilikanw bato, wa aw kana timinangoya ni aw ye a ye ko fura in dɔ bɛ ka kɛ i n’a fɔ a bɛ bana tɔ juguya. Dɔgɔtɔrɔ bɛ a dɔn, wa a bɛ se ka fɛɛrɛ sɔrɔ a la. Fura min ka fisa, o ye dapisɔni (Dapsone) ye, ani fura fila bɛ fara o kan (aw bɛ gafe ɲɛ Banaba (bagi, kuna) furaw ni Kulofazimini, clofazimine (izinitigiw ka tɔgɔ dalen lanpɛrɛni, Lamprene) lajɛ).\nSani fura ka nɔ bɔ, aw bɛ to ka fari yɔrɔ tiɲɛnnenw kɔlɔsi walasa tasuma kana u jeni walima u ka tigɛ aw ɲina ma.\nNi kuna taamasiɲɛ dɔ daminɛna aw la (farigan, farifunu, dimi lala ani senw ni bolow fununi, walima joliw ɲɛw na), walima a dɔ bɛka juguya ka taa a fɛ ka a sɔrɔ aw bɛ fura tali la, aw bɛ tɛmɛ ni fura tali ye ani ka dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini.\nSenw ni bolow ani ɲɛw tangacogo tigɛli ma kuna fɛ:\nKunatɔ ka sen ni a bolo la joli belebelew sababu tɛ kuna yɛrɛ ye, wa mɔgɔ bɛ se ka yɛrɛ tanga o joliw ma. O joliw bɛ sɔrɔ ka a sababu kɛ ni fari yɔrɔw kirinna, a tigi tɛ a yɛrɛ sɛgɛn ka a yɔrɔw joliw lakana.\nMisali la ni mɔgɔ dɔ taama jan kɛ o kɛra sababu ye a kuruw bɔ a senw na, u bɛ a dimi, o la a bɛ taama dabila walima a bɛ cun a sen kan.\nNka ni jolimisɛnni bɔra kunatɔ la, a tɛ a dimi.\nO la, a bɛ taama a kan fo jolimisɛnni in bɛ juguya ka nɛ ta.\nA tigi tɛ dimi dɔn fo joli in ka juguya ka se a kolo ma.\nWaatini kɔnɔ, kolo bɛ tiɲɛ ani ka sen tɔ yɛlɛma.\nAw ye a tigi bolow ni a sen tanga tigɛlifɛnw ma, min bɛ se ka kurumisɛnniw da ci walima ka u jeni:\nAw samarantan kana yala, kɛrɛnkɛrɛnnenya la gabakuruma yɔrɔw ni ŋɔnima yɔrɔw la. Aw bɛ samara forokoma don walima babisamara. Aw bɛ susɛma fɛn dɔ don aw sen na walasa samara kana sen fan dɔw tigɛ.\nAw bɛ ganw don tobili ni baara waatiw la. Aw kana maga fɛn kalaman la ka a sɔrɔ aw ma fɛn dɔ don aw ni a cɛ fɔlɔ (i n’a fɔ ka fini meleke aw bolo la). Ni aw bɛ se, aw kana baara kɛ fɛn kalamanw ni fɛn dabɔlenw na (pɔntimafɛnw). Aw kana sigarɛti min.\nTile bin o bin, (walima waati o waati ni aw ye baaraba kɛ ani ka taama jan kɛ), aw ye aw bolow ni aw senw lajɛ ka ɲɛ. Walima aw ye mɔgɔ wɛrɛ bila ka a lajɛ aw ye. Aw ye a lajɛ ni joli, bɔsilida, walima ŋɔni tɛ a la. Aw ye a lajɛ fana ni bolo ni sen yɔrɔ dɔw bilennen tɛ, u kalayalen tɛ walima ni u fununen tɛ, walima ni joli tɛ u la. Ni aw ye nin fɛn o fɛn ye aw yɛrɛ la, aw bɛ aw lafiɲɛ fo aw fari ka lafiya. O bɛ aw kolo gɛlɛya ka fanga di wolo ma, ka se ka jolimisɛnniw bali.\nNi joliba bɛ aw la, aw bɛ joli in saniya fo ka a kɛnɛya. Aw bɛ aw jija ka aw lafiɲɛ fo ka joli in kɛnɛya. Aw kana a to joli ka bɔ a yɔrɔ la tuguni.\nAw ye aw ɲɛw tanga. Mɔgɔ caman ɲɛ bɛ tiɲɛ ka sababu kɛ a tɛ kɔminkɔmin kosɛbɛ, ka da a kan a fanga ka dɔgɔn, a sogo kirinnen don. Ka to ka i ɲɛ kɔmin, o bɛ a to ɲɛ bɛ ɲigin ani ka saniya. Ni aw tɛ se ka a kɔmin ka ɲɛ, aw ye aw ɲɛw datugu kosɛbɛ tuma dɔw la tile kɔnɔ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la waati min gɔngɔn bɛ wuli. Aw ye tile kɔrɔwɛriw (lunɛti) don, minnu kɔnɔ dibilen don ka a fara fugulan kan. Aw bɛ ɲɛw lasaniya ani ka u tanga dimɔgɔw ma.\nNi aw ye ni waleya ninnu kɛ ani ka furakɛli daminɛ joona, fiɲɛ minnu bɛ sɔrɔ kuna fɛ olu caman bɛ se ka bali.


Bamusobugu sirako | FASOKAN\nPublié le 11 juillet 2009 par fasokan\nBamusobugu ye dugu ye min bɛ Zezana Gara komini na, Segu mara la.\nBamusobugukaw ka baara ye sɛnɛ ni baganmara ye. U k a wariko kungo bɛɛ dulonnen b’u ka sɛnɛfɛnw ni bagan misɛnninw feereli la, Zezana Gara sugu la min bɛ jɔ alamisa o alamisa. O dama de y’u ka nafoloko kungow ɲɛnabɔli sira ye. Numuw fana bɛ taa n’u ka fɛn dilannenw ye sugu la, i n’a fɔ daa ani sɛnɛkɛminɛnw.\nWalasa k’o feerefɛn ninnu kɛ ka sugu la sɔrɔ, bamusobugukaw bɛ sɛgɛn caman kɛ sirakan samiɲɛ fɛ.\nSira kelen dɔrɔn de bɛ bamusobugu ni Zezana Gara cɛ.Ni samiɩɛsanji binna ka ban, o ye bamusobugukaw ni hɛrɛ faralen ye sirako la.\nJi bɛ jɔ sira fan bɛɛ, tɛmɛnsira wɛrɛ foyi tɛ ye bawo sira fan fila bɛ ye foro ye , wa ji bɛ jɔ o bɛɛ la. Sira in ye jɛdugukolo ye, a ji tɛ ja joona, wa a bɛ cɛnɛ fana. O la, ni mɔgɛw bɛ taa n’u ka sumaw,baganw, sɛnɛkɛminɛnw ni daw ye feereyɔrɔl a, u sen na walima wotoro la, o kɔnin ye sɛgɛn ni tɔɔrɔ dan ye.\nBamusobugu dama tɛ, dugu caman wɛrɛ mɔgɛw bɛ tɛmɛn sira in fɛ ka taa sugu la. Olu fana sen bɛ sɛgɛn in na.\nNe ye dugu in den dɔ ye, n bɛ lakɔli karamɔgɔya la bamakɔ, n bɛ to ka na bɔ n somɔgɔw ye an ka dugu la sɛgɛnlafiɲɛbɔ waatiw la. N na o na, n b’a sɔrɔ dɔ fara la sira cɛnni kan.\nSa o, sɛgɛnlafiɲɛbɔ waati, n jiginnen ka bɔ mɔbili kɔnɔ walasa ka taa an ka dugu la, n ma se k’a dɔn n bɛ taa sira min fɛ bawo, fan bɛɛ falen bɛ ji la hali i t’a dɔn fan min ye sira ye.\nO la, n ka dugumɔgɔw hinɛ ye n minɛ, n yen nin fɔ n yɛre kɔnɔ : sɔrɔ kɛ cogoya wɛrɛ foyi tɛ nin mɔgɔ minnu bolo ni nin sugu in jɔli tɛ n’u ka feerefɛnw ye, ni o sugu sira bɛ nin cogo in na, olu b’a kɛ cogo di ?\nSe tɛ ne ye k’a dilan, se tɛ dugu mɔgɔ wɛrɛ ye k’a dilan, o dun bɛna kɛ cogo di ?\nN ye taama daminɛ ji kɔnɔ o la, n bɛ cɛnɛ yan fɛ, n bɛ jija n kana bin, n sen bɛ da fɛn dɔ kan fan dɔ fɛ, nga o tɛ fɛn kɛ n na, bawo sabara bɛ n sen na. O sabarako bana o don, bawo, wolosabara don. N miiri la min na o don, o de ye, ni mɔgɔ dɔ sen dara fɛn nunbɔlen dɔ kan don min dun, o bɛ kɛ cogodi ? hali cinnifɛn bɛ se ka kɛ ji in kɔrɔ, Ala k’an kisi.\nN selen so, n y’a sɔrɔ haminanko kelen dɔrɔn de bɛ bamusobugukaw la fɔlɔ : sirako.\nN ni mɔgɔ o mɔgɔ bɛnna, n ye mɔgɔ o mɔgɔ fo, n taara du o du kɔnɔ foli la, kuma kelen de b’a bɛɛ da, ɲininkali kelen de b’a bɛɛ bolo : an dun bɛna nin sirako in kɛ cogodi ?\nO la, ne y’a ye n yɛrɛ kɔnɔ ko wele bilalen bɛ ne ma, ne min kelen ye dugu in mɔgɔ kalanen ye min sigilen bɛ jamana faaba kɔnɔ lakɔli karamɔgɔya la. Sira dilanni se tɛ dugu in mɔgɔ si ye, a se tɛ ne fana ye, nga, ne ka kan ka kɛ sababu ye ka sirako in kunafoni jɛnsɛ walasa jamana ɲɛmɔgɔw, jɛn mɔgɔ ɲumanw ni dɛmɛnjɛkuluw n’a mɛn walasa ka dɛmɛn don an ma sirako in na, walasa k’a kɛ bɛlɛbilensira ye. N’o tɛ, a kɛra baara ye sa dɛ.\nSe wɛrɛ tɛ ne ye, nga « n’i y’a ye ko mɔgɔw b’i dɛmɛn k’i ka bana fura ɲinin, o k’a sɔrɔ, u b’i ka banako kala ma. »\nO de kama, fasokan bulɔgu kan, n ye n kan bɔ jɛn bɛɛ ma, Bamusobugu ni nin sira in matarafabaa bɛɛ tɔgɔ la, maa o maa, ɲɛmɔgɔ o ɲɛmɔgɔ, dɛmɛnjɛkulu o dɛmɛnjɛkulu, ni sira in dilanni se b’i ye, i ka dɛmɛn lase anw ma ni sirako in na walasa ka lafiya sabati anw ka dɔgɔjɔko la.\nUne réflexion au sujet de « Bamusobugu sirako »\nLe 4 août 2009 à 21 h 00 min , claireulrich a dit :\nUne solution ne serait-elle pas de voir comment d’autres villages dans d’autres pays, qui connaissent le même climat et le même problème, font face à ce problème, techniquement (Inde, Pakistan, autres pays africains)? La saison des pluies ruinant les routes chaque année, il n’est pas facile et coûteux de refaire une route très souvent dans les règles de l’art. Peut-être un village, quelque part, a-t-il mis en place une solution.


Samori Ture — Wikipedia bamanankan\nSamori, Kuranɛ minalen a bolo\nSamori ka Sofa Woyowanyanko\nSamori Ture walima Samori Ibn Lafiya Ture san (1830 - 1900) ye Wasolo Mansamara sintinba ye san 1882. Silameya fanga don min ye tuloblen ka mara kunben Farafina tilebi fɛ fokase a minɛni ma san 1898.\nSamori bangera Maniɲanbalandugu Gine kɔrɔn-worodugu fɛ. A bɔra Jula du kɔnɔ min tun ni Eropakaw donnen ɲɔgɔnna. Eropa ka julaya ye Afrika jula jamana dɔw nafolotigiya. Tasuma-marifa donni ye kɛlɛw taabolo yɛlɛma Farafina.\nSan 1848 kɔnɔ, Samori bamuso minera kɛlɛ sinfɛ Sɛrɛ Brulaye fɛ kabɔ Sisew ka kabila la. Samori ye a-yɛrɛ tunɔmada mukɔson a bamuso be kanhɔnrɔya ni baara kɛli ye Sisew ka mara kɔnɔ. O senfɛ, A sera ka marifaci kalan. Fɔ kan na, a ye san wolonfla, kalo wolofla ani tile wolonfla kɛ Sisew bolo baara kasɔrɔ ka boli n'a bamuso ye.\nO kɔfɛ, a donna Beretew ka kɛlɛbolo la, minu tun ye Sisew jugu ye, san fla kɔnɔ, jani a ka sengin Kamaraw aka mɔgɔw ma. A sugantilen ka kɛ "Kɛlɛtigi" ye Diyala san 1861, Samori y'i kali ka b'aka mɔgɔw latanga kabɔ Beretew ani Sisew fila bɛɛ ka bikanni ma.\nRécupérée de « https://bm.wikipedia.org/w/index.php?title=Samori_Ture&oldid=34760 »\nDernière modification le 7 Marisikalo 2013, à 16:34


Jankola - Fàkan\nJankola ye Kayi marabolo dugu dɔ ye. A ka galotigidugu ye "Fuɲa" ye. Jankola bɛ kita kolomi fɛ. A n'o cɛ jànya ye bam 25 ye, a ni fuɲa ta ye 7 ye, a ni kayi ta 430. Kita de ye duguba ye Jankola ni min ka surun. Dugu misɛnnin minnu b'a Lamini olu ye Kodokonin, Jankola, Kita, Fuɲa biriko ani Bada. Nka ninnu ʃi n'a 'cɛ tɛ Tɛmɛ bam 6 kàn.\nKùnnafoni kɛrɛnkɛnnen ma Sɔrɔ Jankola tɔgɔ sɔrɔ cogoko la.\nLaadala-dugutigiya de bɛ yenkaw fɛ yen. U ka o dugutigiya in na, dugutisigi bɛ Nà sugandilikunda. A ko bɛɛ fana tolen Bɛ kìn kelen ni jàmu kelen ka bolo de kàn. Fɛn wɛrɛ tԑ yen dugutigi Bɔ a ka dugutigiya la n'a Bɔra saya, ko kolon-kɛ, ani kùnkolocyɛn la. Nkà ni dugutigi miniji dɔgɔyara u bɛ kalo kelen Kɛ ka sɔrɔ ka kura Sìgi a nɔ na. Yen tu tigɛbaa tùn ye donso ye. Màa min bɛ Jankola kùn na bì, o ye Madu Jalo ye. Nk'a Fɔra minnu 'kɔ olu ye: Koli Jalo, Kajabala Jalo, Male Jalo, Seku Jalo ani Dibi Jalo.\njankola dugu mɔgɔw tɛ Tɛmɛ 662. A sìgikɛnɛ bònya bɛ bam 10 Bɔ kɛnɛ naani 'kɔnɔ.\nFulaw ni Miɲankaw de bɛ jankola yen. Yen jàmuw ye: Jalo, Tarawele, Kantɛ, Jakite, Kayita, Kamate ani Bɛrte ye. Sinankunya bɛ yen jàmu dɔw ni ɲɔgɔn 'cɛ. 'gɛlɛya ba tɛ yenkaw 'cɛ furuko siratigɛ la. Bamanankan ni Miɲankakan de bɛ Fɔ yen. Nka min bɛ Fɔ 'fòrobaya la o ye bamanankan ye.\nJankolakaw ka baarawla fànba ye sɛnɛ ye. O siratigɛ la, u bɛ keninke, saɲɔn, sàba, tiga, tiganinkuru, ɲimikala, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, bɛnɛ, dà, kɔɔri, mangoro, lenburu, buyakgi, sɔmɔ, ntɔmɔnɔ, fòronto, jaba, tamati, nkɔyɔ, gan, nanaye ani melɔn Sɛnɛ. Sɛnɛ tɛmɛnɛn 'kɔ u bɛ baganmara fana Kɛ. Yen bagan màrata dɔw ye: Bà, misi, saga, fàli, wùlu, jakuma, ʃɛ, kami, tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin ye. Jɛgɛmara fana bɛ Kɛ yen. Yen laadala mɔnikɛyɔrɔw ye: kɔninfara ni surundunin ye. U ka mɔnikɛminɛw ye jɔ, masaka ani doolen ye. Laadalata kɔ fɛ jɛgɛmarayɔrɔ kelen fana b'u fɛ yen, o bònya ye mɛtɛrɛ 12/4 ye. Jago siratigɛ la yenkaw bɛ sɛnɛfɛn-feerew ni baganfeere ani bololafɛndlata-feere (daba, mifyɛn, daga ani faɲan). O bɛɛ tɛmɛnen 'kɔ donsoya fana bɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ yen.\nJankolakaw ka kungosogo fàalifɛɛrɛ ye: Marifa, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, basaminɛ-nɛgɛ ani wosen. Nkà U bɛ manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔlɔjuru, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Blà o la buturu ani bafe. U bɛ misiden Dabɔ ncɔlɔ ye. U b'u ka misi murutilenw Minɛ ni jonbori walima a Nɛgɛni ni dumunifɛn ye walima k'a bagan masina Koron ka Dòn yɔrɔnin dɔ la.\nЛɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɔlɔn ŋana, moto, sɛnɛkɛ-mansin, sènfɛjuru, arajo ani moto ye yenkaw ka ko kura nàlenw ye. Baɲumankɛtɔn dɔ ye kɔlɔnba dɔw Sen yen o kɔ fɛ CMDT fana bɛ yen. U ka ɲɛtaa ɲɛsinnen bɛ ji ɲuman sɔrɔko ni sannifeereko ma.\nKàlanko yiriwalen tɛ jankolakaw fɛ yen an bɛ bì min na.\nSilamɛya de bɛ jankolakaw fɛ yen. Misiri kelen b'u fɛ yen. Yen silamɛya dònbaa ye Jango Jalo ye. O ni bì 'cɛ bɛ sàn 140 ɲɔgɔn Bɔ. Jankola tnɛ ye soɲani ye. Yen dugu dasiri ye siraju dɔ ye.\nKɔɲɔw ni seliw ni sanyɛlɛmaw ni denkundiw ni tɔnɲɛnajɛw ni sankunbɛnw ani laadalakow ye yenkaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka fɔlifɛnw ye bari ni gita ni buru ni dunun ani fle.\nDàla, kɔ, ba ni jɛ bɛɛ bɛ yen. O Jisigiyɔrɔ yɔrɔ ninnu na, manɔgɔ ni ntɛbɛn ni kaana ni kooro ani jugunin bɛɛ bɛ Sɔrɔ yen. Jiri suguya caman bɛ Sɔrɔ yen kungo 'kɔnɔ i n'a fɔ jala, sanan, genun, nkaba, npeku, zaban, gele, nsira, bumu, ʃì, nɛrɛ, sebe, toro, ntɔngɛ, ntege/gege, zɛrɛninjɛ, nkalama, sunsun. Kungosogo minnu ka Teli ka Sɔrɔ yen olu ye: Dànkala, nkorongo, kungo-kami, minɛn, nkolonin, warabilen, miniɲan, digon, tentannin, wɔlɔ, baninkɔnɔ ani tonkajɔ ye.Yen kungodaw Flɛ: Dɔgɔfili, sebeninkelen, kaɲakuru, ngoninfara ani bawelenin.\nKaburudon kelen de bɛ Jankolakaw fɛ yen. Wa o fana bɛ dugu ni tlebin 'cɛ. Nkà 'kɔrɔ foyi t'a la u fɛ.\n'Kabakomayɔrɔ tɛ jankolakaw fɛ yen.\nFogo yeko: 1146163 - Bì: 82 - Kalo in: 7753 - Лinan: 67366.\nFura Yeko: 1159 - Bì: 1 - Kalo in: 12 - Лinan: 73.


2014 10 16 mali kura - Fàkan\nAw ni ʃu: Modibo Dànbɛlɛ\nFàrafinna cɛmancɛ jàmana, n’o ye république centre Africaine, ka kulu dɔ Blàra ka Taa Kamerunn jàmana kàn yaasa kà Taa Sìgi kà Kuma Pologne (Poloniya) tubabumori ka dyagoya-minɛniko la. Tubabumori Mates Dizis, ale Dyagoya-minɛna mɔgɔ dɔw, minnu bɛ fɛ ka a Fàlen u ka ɲɛmɔgɔ dɔ, n’o tɔgɔ ye ko Abdulay Miskin. A mìnɛnnen dòn nìn waati in na sisàn Kamerunn jàmana kàn. Fàrafinna cɛmancɛ jàmana na, halibì, ‘jὲkulu murutilen dɔ ye ‘dànkarili Kɛ Beni dùgu la, jàmana kɔrɔnyanfan fɛ, kà mɔ̀gɔ mùgan ani wɔɔrɔ Bɔ̀nɛ u niw na. ‘Siga kɛlen dòn nìn walejuguya la Uganda jàmana mɔ̀gɔ murutilen jὲkulu, n’o ye ADEF ye.\nNizɛr jàmana kɛɲɛkayanfan fɛ, Frànsi sàbarabatigiw Ko u ye màramafɛn tɔni sàba Mìnɛ, ni missile sol air SA7 (sanbonbɔlen) olu B’a la, jàadijɛkulu minnu bɔtɔla tùn dòn Libi jàmana kan o sɛgɛsɛgɛli dɔ ‘sèn fɛ, ɔkutɔburukalo tle tan don waati la. Fìnitigiw ka kumalasela Ko, jàadi kὲlɛkɛden mɔ̀gɔ tan ni duuru Fàgara ni fɛlɛ wulili ‘sèn fɛ .\nLibi jàmana, ‘kὲlɛ juguba Bɛ ‘sèn na nìn waati in na, Bɛngazi dùgukɔnɔna na. Général (Kὲlɛmasa) Instar ni fìnitigiw kɛlen dòn k’ale Dὲmɛ, ye ta Wuli jàadi kὲlɛkɛdenw na, ni jàmana dùguba flanan Bɛ u ka mara ‘kɔnɔ. A ka ca ni mɔ̀gɔ tan ani wolonflà ye minnu Sàra tle kelen masurunya ‘kɔnɔ, kὲlɛ ‘sèn fɛ .\nMozanbik jàmanatigi-sigi kàlata, k’a Sɔ̀rɔ ‘bàlanna ma K’a la, Felipe Лuzi bɛ ɲɛfɛla la, jaabi kùnfɔlɔ minnu Bɔra. Fànga sɔ̀sɔbagaw ko namara Kɛra. Mànkan dɔw Kɛra ʃufɛla fɛ. Fàrafinna wòrodugu-yanfan jàmanaw ka jὲkulu y’a Лini Madagaskar jàmana fànga mɔ̀gɔw fɛ, ko kà bolonɔ Blà bὲnkan, min b’a To mɔ̀gɔ minnu ye jàmana Blà pòlitikiko-mankan sababu la, ka Se kà Segin kà Nà ani ‘yaafa ka Kɛ u ma. Nin jὲkuluba Ko ‘kuma Tɛ ale ‘da. ‘Jàmanatigi kɔrɔ, Mark Ranfalomanana, min Seginna ka Nà jàmana ‘kɔnɔ k’a sɔ̀rɔ a ma ‘fɛn Fɔ mɔ̀gɔ ʃi ye.\nKùnflanintu jòlibɔn ye mɔ̀gɔ flanan Mìnɛ Etazuni jàmana kan. Nìn ye kɛnɛya furakɛlikɛla dɔ ye ni a tùn bɛ k’i màgo Dòn liberiyaka min, ni bàna tùn B’a la, ani ni a Faatura ɔkutɔburukalo tle seegin Dalas, Tɛksas, ni o Bɛ Etazini yàn. Kùnflanintu jòlibɔn ye mɔ̀gɔ bà naani ani kὲmɛ duuru de Fàga, an bɛ don min i ko sisàn. FAO, n’o ye ‘jὲkulu ye min ka baara ye dunkafa sabatili ye, ka sàn 2014 gafe min Bɔra kɔngɔ kὲlɛliko la dunuya, Ko mɔ̀gɔ miliyɔn kὲmɛ seegin ni duuru de degunnen dòn kɔngɔ sababu la. Fàrafinna sahara sanfɛjamanaw ani Azi, olu de ka degun ka jugu kosɛbɛ ni bɛɛ ta ye.\nSeko ni dɔnko kɛnɛ.\nMagistraw (sariyatigiw) ka tɔn jὲkulu min bɛ an ka jàmana ‘kɔnɔ, n’an bɛ a Fɔ a ma ko SILMA, ale ye ‘barosigi Kɛ bì, k’a Jìra k’a Fɔ, minisiri (setigi) min Bɛ sàriyako kùn na an ka jàmana kɔnɔna na, ko olu ni o tɛ kà ɲɔgɔn Fàamuya baara taabolo la . Adama Yɔrɔ Sidibe, ale ye SILMA, o ɲɛmaaba ye:\nAdama Yɔrɔ Sidibe.\nSyndicat (baaralapasa-tɔn) nìn créela (Sìgira ‘sèn kan). An y’an ka kaye deposer (Di) k’a Jìra k’a Fɔ an fὲlaw bɛ tàn. A ma an Weele tle kelen kà Nà k’a Fɔ mun de b’aw ka kaye ‘kɔnɔ, an k’a kuma Fɔ. Aa, a’ y’aw ka kaye Blà kà Nà n y’a Mɛn. Ni waati Sera, an bɛ Kuma, o ma Fɔ. An Tlara ka lettre (‘cikan) Sɛbɛn tugunni ka Taa a Fɔ a ye ko hey, anw ka kaye Bɛ i fɛ yèn, a bɛ kalo naani Bɔ sisàn mais (nkà) i ma foy Fɔ an ‘ɲɛ na. An B’a fɛ i ka an Weele an ka dɔ Fɔ. Halisa a ma foy fana Fɔ. A ka mutation (baarayɔrɔ-falen) fɛn o fɛn bɛ Kɛ, an b’an fὲla Fɔ k’a Blà, a b’a Kɛ komin I n’a sɔ̀rɔ ‘ko tɛ yèn. An Ko o min fana Flɛ o ye, o ko fana selen Bɛ yɔrɔ min na, an ye lettre (cikan) dɔ fana Sɛbɛn k’o bɛɛ Fàra ɲɔgɔn kan, k’o Ci a mà k’a Fɔ e de ye ministre de la justice (sàriya setigi) ye. Donc (o la), To i nɔ na.\nU y’a Jìra fana k’a Fɔ ko minisiri (setigi) bɛ munu-munusaalo min Kɛ jàmana kɔnɔna na, kà mɔgɔw ka degun Lajɛ, k’a Fɔ k’a bɛ ‘fura Kɛ olu la, ko o tɛ a ka ‘baara ye. Laban min yὲrɛ, n’a y’o Kɛ faanakaw fɛ yèn, o Kɛra dègunba ye magistraw (sàriyatigiw) mà.\nN Ko ne kɔni tɛ nà Se kà Taa mais (nkà) n dankan, vice president, ko n b’o Blà kà Taa. Olu Taara. Olu Taara mun Ye yèn? Olu Taara a Ye Bacili ye yèn responsible (kotigi) bɛɛ Weele ka Tla kà presse (kùnnafoni tìgilamɔgɔw) fana Weele, kà Tla tugunni association fɛn o fɛn Bɛ Faana, la societe civile (dùgukɔnɔ-mɔgɔw), k’u bɛɛ Weele. Kà Tla tugunni dùgumisɛnnin fɛn o fɛn, ni min ka procès (kiiri) Kɛra, ni min ma jaabi ɲɛnama Sɔ̀rɔ fɛn na, jàa o papier (sɛbɛn) caman de tùn B’a ‘bolo. O tùn B’a ‘bolo, a y’u Sɔ̀rɔ u bɛ kalo caman Bɔ bì. O B’a ‘bolo yèn. A mà fɛn Fɔ juge (kiiritigɛla) ‘ɲɛ na. Kà nà juge (kiiritigɛla) tà k’o Lasigi jàma cɛ mà, ko juge (kiiritigɛla), Kuma. E ta hakilinata ye min ye, o Fɔ.\nU ka laɲini Ye ‘min ye, bɛɛ lajɛlen k’i Jɔ̀ i jɔ̀yɔrɔ la yaasa baara in, a bɛ Se kà Kɛ kà Лὲ cogo min na. ‘Sabu la, kiiritigɛ, ale ni baara tɔ̀w tɛ kelen ye.\nAn ma Dèli ka minisiri (setigi) ʃi Ye fɔlɔ, mɔ̀gɔ min bɛ i ka màra ‘kɔnɔ k’a Fɔ k’i b’o de Tà kà Bɔ n’a ye ka Nà, ka Nà a Fɔ jàma na, an ma Dèli k’a Ye fɔlɔ ko i Лɛfɔ. Minisiriya (setigiya), sàriya ‘bolo la, ni min ma Kɛ ka Лὲ, sàriya ye sira dɔw Jìra k’i ka ɲàginni Kɛ. I tɛ Bɔ o sira fɛ wa? Ni e ko k’e bɛ autorité kelen bafouiller (fànga fàn dɔ Lagòsi), i bɛ ka Etat autorité (fànga se mumɛ) bɛɛ de bafouiller (Lagòsi). N’i ye juge (kiiritigɛla) ka autorité bafouiller (fànga Lagòsi) cest l’autoritée de l’Etat que tu a bafouillé (o y’i kɛlen ye ka fànga se Lagòsi). Wa an dànbe fana tɛ i k’a Лini ka mɔ̀gɔ Màlo. O tɛ an ka dànbe ye. An ka valeur societale (sìgi laadaw) tɛ Sɔ̀n o ma. Mɔ̀gɔ, i k’a Лini k’a Màlo, k’a Sìgi a màlokɛnɛ kan, ɛɛ, k’o Kɛ e dyanɲɛko ye!\nYàni bàrosigi in ka Wuli, SILMA mɔ̀gɔw y’a Jìra k’a Fɔ fana ko min ye minisiri (setigi) Bacili ye, ko fɛn o fɛn tɛ a ka ‘sira ye, ko a k’a Sènbɔ o la. ‘Sabu la, min ye kiiribon kɔnɔna baaraw ye, olu minnu ye magistraw (sàriyatigiw) ye, ko olu de bɛ Se kà o Kɛ kà Лὲ.\nA ka Bɔ baciliya la ka Kɛ minisiri (setigi) ye. Anw tɛ Bacili fɛ, mais (nkà) anw Bɛ minisiri (setigi) de fɛ. O ye anw ma waajibi ye. Anw bɛ baara Kɛ n’o ye. Dɔ wɛrɛ tɛ yèn, sàriya ye min fana Fɔ. O ye kuma de ye o. An bɛ Kuma. Ni ‘dɛsɛ Kɛra o la, an fana waajibiyalen bɛ min na o de ye kà institution judiciaire (sàriyablon) in Màtarafa, k’a Màkara. A mana Kɛ mɔ̀gɔ o mɔ̀gɔ ye, ni i Ko k’i bɛ ko Kɛ min bɛ institution judiciaire (sàriyablon) Lagòsi, anw ka devoir (jɔ̀yɔrɔ) Ye min ye, o ye kà i Bàli i k’o Kɛ. An kɔni bɛ o Kɛ. Anw Ye central (kolomayɔrɔ) ye. Donc (o la), weele-weelekan Ye min ye, k’a Fɔ minisiri (setigi) Bacili ‘ɲɛ na, a ka baciliya in da Blà ka Kɛ minisiri (setigi) ye. Kunakuna min B’a la vers telle ou telle personne (ka Kɛ mɔ̀gɔ dɔw kan), a k’o da Blà.\nMin ye SILMA mɔ̀gɔw ye, a Jìrala k’a Fɔ ko degun min Bɛ olu ni minisiri (setigi) ‘cɛ bì, u y’a Kɛ bataki ye k’a Ci bɛɛ lajɛlen ma. Nkà min ye magistraw (sariyatigiw) ka tɔnba min Bɛ yèn, u k’a Lajɛ min ka kan kà Kɛ ni jàmana-kùntigi bɛ o ko kurunbokarili Kɛ, ko u bɛ nà a ko tɔ̀ Лɛfɔ o kɛnɛ kan.\nKan ni Yiriwa ‘tɔgɔ la, Musa Dànbɛlɛ ye jὲmukan Sɛbɛn.\nBlàdon : 2019-10-26 Yɛlɛmako laban : 2019-10-28\nFogo yeko: 1147009 - Bì: 293 - Kalo in: 8599 - Лinan: 68212.\nFura Yeko: 901 - Bì: 1 - Kalo in: 9 - Лinan: 78.


Wikipedia ye ansiklopedi sarabɔbali ye aw bɛɛ jɔyɔrɔ bɛ min dilanni na. Walasa k'o waleya, an bɛɛ ka sɛbɛni k'a la. Sisan ɲɛ 429 bɛ Bamanankan Wikipedia kɔnɔ. Aw ni ce yɛrɛ-ko kɛko ɲuman na! Aw bɛsɛ ka Faransikan walima kan wɛrɛ bayɛlɛma kata bamanankan na! Wikipedia: Bamanankan sigini bɛ katimu duguma k'aw dɛmɛ aka baara la. Ka kunnafoni wɛrɛw sɔrɔ, faransikan Wikipedia lajɛ. Ka fara bamanankan daɲɛ 1000 bɛ Wiktionnaire kɔnɔ!\nRécupérée de « http://bm.wiki.hancel.net/w/index.php?title=Nyɛ_fɔlɔ&oldid=36237 »\nLa dernière modification de cette page a été faite le 27 Ɔkutɔburukalo 2014 à 13:08.


Soŋay jàmana - Fàkan\n(Bamananw Ko kɔrɔbɔrɔjamana)\nAn tùn y'a Fɔ ko Kànku Musa taalen Gawo, a Seginna ni Gawo fàama denkɛ flà ye ( Ali n'a dɔgɔnin). Kànku Musa Sàra kà fànga To Màgan de ‘bolo ; o dun ye bololatigɛtɔ ye. Ali n'a dɔgɔnin Bòlila sàn 1335 la k'u fàso Sɛgɛrɛ. Ali Sìgira fànga na Gawo, kɔrɔbɔrɔw y'u yὲrɛ Tà kà Bɔ Mànden màra ‘kɔnɔ. Ali n'a bɔnsɔnw ye sàn 150 de Kɛ fànga na. Nkà u bɛ min Kofɔ kosɛbɛ Ali kɔw la, o ye Soni Ali bɛr ye.\nSoni Ali Bɛr\nKɔrɔbɔrɔjamana bònya n'a fànga Sɔ̀rɔla Soni Ali Bɛr ka kὲlɛw de la. Jaramaw, Surakaw, Fulaw, Bòzow ni Bamananw, Ali ye nìn bɛɛ Màra. Surakabilenw tùn ye Tumutu Mìnɛ Mànden na. Soni Ali Bɛr ye Tumutu Bɔɔsi Surakaw la. Soni Ali Bɛr ni Jὲnɛkaw ye sàn 7 Kɛ ɲɔgɔn na. A Sera olu fana na. A ye kaadɔw fana Kὲlɛ k'olu Màra. Soni Ali Bɛr Sàra 1492 sàn na. Ali tùn ka farin kojugu. A denkɛ Soni Bakari Sìgira fànga na a sàlen ‘kɔ. Nkà màaw Siranna a denkɛ Bakari kana K'a ɲɔgɔn ye. O de kosɔn, u Labanna kà Soni Bakari Kὲlɛ kà Mùhamɛd Ture Sìgi fànga na, k'a tɔgɔ Da Askiya.\nAskiya Mùhamɛd Ture\nMùhamɛd Ture tùn ye Soni Ali Bɛr ka kὲlɛkuntigi dɔ ye. Ale de tùn ye màaw Muruti k'u Fàra a yὲrɛ kan, kà Taa Soni Bakari Kὲlɛ. O Gɛnna kà Bɔ fànga na u fɛ, kà Mùhamɛd Ture Sìgi fànga na. Màaw Ko a ma ko Askiya. Askiya Mùhamɛd tùn ye sìlamɛba ye.\nA ye kàlanso caman da Yὲlɛn Tumutu. A teriw tùn ye kàlanbaaw de ye, w'a ma màa si wajibiya kà Tuubi. Sìlamɛ yὲrɛ tùn man ca kà bolisɔnnaw Bɔ. 1495 sàn na, Askiya Taara Makan. A fana ka hiji Kɛra i n'a fɔ Kànku Musa ta. A ye sanu caman Nì Makan jàmana kan. Bònya min ka kan ni Màsakɛw ye, Làrabuw y'o K'a ye. Askiya Mùhamɛd ye dùgukolo Sàn Makan a ka hijikɛlaw ye. Askiya nàlen kà Bɔ hiji, a Dònna Mànden ‘kɔnɔ k'o fàamadenw Mìnɛ kà Taa n'u ye jɔ̀nya na Gawo. (Aw hakili b'a la ko Mansa Musa fana sègintɔ kà Bɔ Makan, o ye kɔrɔbɔrɔfaama denw Mìnɛ kà Taa n'u ye jɔ̀nya na Лàni).\nAskiya Mùhamɛd kɛlen cὲkɔrɔba ye, a Fiyenna. A denkɛ Musa y'a Bɔ fànga na. Musa Kɛra Askiya Musa ye. Askiya Mùhamɛd yὲrɛ Sàra 1538 Sàn na.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 22-24\nBlàdon : 2020-05-31 Yɛlɛmako laban : 2020-07-20\nFogo yeko: 1147098 - Bì: 382 - Kalo in: 8688 - Лinan: 68301.\nFura Yeko: 631 - Bì: 1 - Kalo in: 25 - Лinan: 78.


Nsiirin: mun de la tɔri ma ku sɔrɔ? | FASOKAN\nNsiirin: mun de la tɔri ma ku sɔrɔ?\nPublié le 25 avril 2011 par fasokan\nFarafinna, nsiiri ye ɲɛnajɛ fɛn ye, nka a bɛ kɛ fana ka hakilina ɲuman di demisɛnw ma, k’u labɛn ka taabolo dɔw kɔnɔ, u bɛ se ka minnu sɔrɔ u ka diɲɛlatigɛ senfɛ. Nin nsiirin in bɛ kɛ ka mɔgɔw bilasira, minnu ka taabolo ye ka kow « bila kɔfɛ la waati bɛɛ », bawo o de la tɔri ma ku sɔrɔ.\nKu tun tɛ kungo sogow si la. U sɛgɛnnen fɛnɲɛnɛmanninw ka kinni fɛ, kungo sogow bɛɛ bɛnna a kan ɲɔgɔn ye dɔ senfɛ, k’u ka numukɛ dɔ wele o kana ku dila ka don u la.\nNumukɛ nana jatigila minɛ tɔri ka so, u ye ci bila kungo sogow bɛɛ ma k’u ka na kudilayɔrɔ la o dugujɛ. Dugujɛlen, numukɛ ko tɔri ka gɛrɛ a ku ka dila. Tɔri ko ka ale ta to kɔfɛ la, ko numukɛ ka sogo tɔw ta dila fɔlɔ, ale ta tɛ kɔrɔtɔko ye bawo numukɛ jatigila ye ale yɛrɛ ka so ye. N’a tilala bɛɛ ta la, a bɛ ale ta dila.\nNumukɛ ye kalo kelen kɛ, a bɛ ka ku don kungo sogow la sɔgɔma ani wula. Sɔgɔma o sɔgɔma, baara daminɛ tɔ, a b’a fɔ tɔri ka gɛrɛ a ku ka don, nka tɔri b’a fɔ ko kɔfɛ. Donlaban, kungo sogow bɛɛ ye ku sɔrɔ fɔ tɔri. O ta bilala o dugujɛ la. Su fɛ, tɔri ni numukɛ ye dumuni kɛ, ka baro kɛ kosɛbɛ. Dugu tilalen, u y’u da ko ni dugu jɛra, tɔri ku bɛ don. Dugu jɛlen, numukɛ wilila, nka a y’a sɔrɔ numukɛ sara. O la, tɔri tora kun ntanya la.\nKun min y’a to ku tɛ tɔri la, o filɛ nin ye. N’an bɛ fɛ ka ko min kɛ, an k’a kɛ a kɛ waati la bawo an t’a dɔn fɛn min bɛ ɲɛ.\nCe contenu a été publié dans Bamanankan par fasokan, et marqué avec Farafinna, Nsiirin, waati. Mettez-le en favori avec son permalien.


Wàgadu jàmana - Fàkan\nAn ye sɛbɛn kɔrɔ minnu Kofɔ, olu b'a Jìra ko Wàgadu jàmana de ka kɔrɔ n'an ka jàmana kɔrɔw bɛɛ ye. Wàgadu jùjɔn n'a daminɛ ma Se kà Dɔn. Dɔw ko a fàama fɔlɔw tùn Ye yàhudiyaw ye ; olu tùn bɛ jàgo Kɛ. Nkà sàn 900 Nàbi Isa 'kɔ, màrakaw ye fànga Mìnɛ yàhudiyaw la.\nWàgadu jàmana sìgilen Bɛ Senegali ba kininfɛbolo ni Jòliba 'cɛ, fo kà Taa Se Saheli ma. Wàgadu fàama tùn bɛ Weele Tùnka ; a yὲrɛ tùn sìgilen Bɛ Kùnbi dùgu 'kɔnɔ. Surakaw ni làrabuw b'a Fɔ Kùnbi de ma ko Gànata, dɔw ko Gàna. U Labanna kà jàmana yὲrɛ Weele ko GANA. Kùnbi tùn Bɛ Nɛma ni wòrodùgu 'cɛ, kà Taa tìlebin fɛ dɔɔnin, a ni Nɛma 'cɛ tùn Ye kilo 80 ye.\nAn b'a Fɔ yɔrɔ min ma bì ko sahelikungo, n'o de ye kungo jirintan ye, saheli tùn tɛ kungo lankolon ye fɔlɔ. Sanji tùn bɛ nà yèn, jiriw tùn Bɛ yèn fana. Wàgadu jàmana ( ni dɔw Ko a ma ko Gàna) tùn Bɛ o saheli tìlebin na. Kàya Màgan Sìse de tùn Y'a màsakɛ ye Kùnbi ; nkà Kùnbi màsakɛw tùn ma Tuubi sìlamɛya la. Sìlamɛw yὲrɛ tùn ka dɔgɔ Kùnbi ; u tùn ka kìn B'a 'dàn ma, a n'a mìsiri tan ni fìlaw.\nWàgadu ka nàfolotigiya Sɔ̀rɔla sanu de fɛ. Màrɔku làrabuw tùn bɛ ɲàamɛw Dòni kɔnɔn ni ntamaro la ani fèerefɛn caman wɛrɛw, kà Nà olu Fàlen sanu ni sàmaɲin na ani jɔ̀nw.\nWàgadu jàmana ye dawula Sɔ̀rɔ kosɛbɛ sàn 1000 Nàbi Isa 'kɔ. Màrakaw ka jàgokɛ tɛ bìlako ye. A da Mìnɛna a ka ca sàn 1000 ye Wàgadu jàmana kɔrɔ kan.\nGàna jàmana tilayɔrɔw\nWàgadu màsakɛ ka fànga tùn ka bòn fo kà T'a tilayɔrɔ Caya. Jàmana damadɔw fàamaw tùn B'a ka màra 'kɔnɔ:\nKàɲaga : o fàamadugu tùn ye Jàra ye. Лàkatɛw de tùn bɛ Kàɲaga fàamaya la. Jawaraw Sìgira fànga na olu 'kɔ.\nSòso : o fàamaw tùn Ye Jàrisow ye. Nkà fànga Labanna Kantɛw de 'bolo. Sumanguru de Kɛra Sòso fàama laban ye.\nGalandu : o Ye sanubɔyɔrɔ ye. Dàmandingɛw tùn Bɛ o jàmana yɔrɔ bɛɛ la.\nTekurur : o tùn sìgilen Bɛ Wàgadu ni tìlebin 'cɛ fo kà Taa Se kɔgɔji ma. Wɔlɔfɔjàmana ni Fulajàmana dòn. Màninkaw ni màrakaw fana tùn Bɛ yèn.\nAwdagɔs : o tùn Ye fàrajɛw ka jàmana sìgilen ye, fàrajɛ minnu Bɔra kὲɲɛka fɛ. O jàmana in de Kɛra Moritani ye bì. Fàrafin bɛrɛ tùn tɛ yèn.\nSàn 1100 la, Awdagɔs fàama dɔ Taara hiji la Makan. O segintɔ Nàna ni morikɛ dɔ ye ko Abdala Bùnu Yasini. Ale de Taar'i Sìgi Senegali, kà màaw tuubi. Abdala de n'a ka kàlandenw ye diinɛkɛlɛ Kɛ kà Awdagɔs Mìnɛ a tìgiw la, sàn 1034 na. A tùn bɛ Fɔ Abdala Bùnu Yasini ka màaw de ma ko Almorabitiw.\nGàna fànga bancogo\nAlmorabitiw ka diinɛkɛlɛ in 'sèn fɛ, u tùn bɛ Лini kà Kùnbi fana Mìnɛ a tìgiw la. U Nàna kὲlɛ Bìn Kùnbi kan, kùnbikaw y'u Bὲn ni cὲfarinya ye. Kὲlɛ Mɛnna 'sèn na. Nkà Abdala Bùnu Yasini ka màaw Sera kùnbikaw la. U Dònna dùgu 'kɔnɔ kà màa caman fàa, kà tɔ̀w Tuubi diyagoya la, k'u ka fànga Sìgi Kùnbi kan. Almorabitiw ka fànga ma Tὲmɛ sàn tan kan. Gàna Kɛr'a yὲrɛ ta ye, kà sàn 150 Kɛ o làfiya la. Nkà kὲlɛw ye Wàgadu fànga Dɔgɔya ; jàmana saba minnu tùn B'a ka fànga 'kɔnɔ, olu y'u yὲrɛ Bɔ 'bolo la.\nKàɲaga, Sòso ani Galanbu Kɛr'u yὲrɛ 'ta ye. Sàn 1203 la, Sòso fàama ye Kùnbi Cì fo kùnbikaw dɔw Taar'u Sìgi Wàlata. Sòso fàama tùn Ye Sumanguru Kantɛ de ye. A kɛlen 'kɔ kà Wàgadu Fàr'a ka màra kan, a ye Mànden kὲlɛ da Mìnɛ. Wàgaduko Dabilara pewu sàn 1240 na. O sàn na, Sùnjata ye Kùnbi Filenkolonci.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 13-16\nBlàdon : 2020-02-16 Yɛlɛmako laban : 2020-07-30\nFogo yeko: 1147316 - Bì: 600 - Kalo in: 8906 - Лinan: 68519.\nFura Yeko: 594 - Bì: 1 - Kalo in: 23 - Лinan: 83.


2016 sàn fàrafinkalo jɔdonw - Fàkan\nMumɛ > Bangudɔn >\nЛinan bamanankalow jɔdonw: Sunkalo jɔli bɛ Bɛn dɔnniyakalo (tubabukalo) tle jòlinan ma 2016 sàn in na\nN'an Ko bamanankalo walima fàrafinkalo, an 'kan bɛ kaloyeta walima kalo jɔta ma. Bamananjate la, kalo 12 bɛ sàn kelen 'kɔnɔ. Bamanankalow la fɔlɔ ye jɔnminɛ ye. U la laban ye selibakalo ye. Kalo dɔw b'a la minnu ka ko ka bòn mɔgɔw ma Mali 'kɔnɔ diinɛko siratigɛ la. O dɔ ye sunkalo ye o min ye a sàn kalo kɔnɔntɔnnan ye. O kalo tan ni fla ninnu jɔdonko bɛ cogo di ɲinan? U bɛ na Jɔ dɔnniyakalo jumɛnw 'kɔnɔ ani u jɔli bɛ na Bɛn ni dɔnniyakalo tle jòliw ye. Nin fasiri in bɛ Kuma o kùnnafoni ninnu kan.\nKomin sànw bɛ Dòn ɲɔgɔn 'kɔnɔ, dɔnniyakalo 2016 sàn da Minɛna k'a sɔrɔ kalo jɔta sàn bɛ 'sen na kaban. Kabini 2015 kalo 10nan tle 14, sàn min bɛ minɛ Kɛ kalo jɔta ma o kalo fɔlɔ, n'o ye jɔnminɛkalo ye, o Jɔra arabadonya dɔ fɛ. Dɔnbamakɔnɔ Jɔra nowanburukalo la, ka Bɛn n'o tle 13 ye, jumadonya dɔ fɛ. Dɔnbakalo Bɛnna ni desanburukalo tle 11 ye, sibiri dɔ.\nAn bɛ dɔnniyasan sàn kura min na nin ye, 2016 sàn, kalojɔsan kalo min Jɔra o 'kɔnɔ o ye lasiri fɔlɔ ye n'o bɛ na Bɛn ntɛnɛn ma, zanwuyekalo tle 11. Lasiri flanan bɛ Jɔ feburuyekalo la ka Bɛn ni tarata ye, o kalo tle 9nan. Lasiri sabanan bɛ na Bɛn marisikalo ma, o tle 10nan ka Bɛn ni alamisadonya dɔ ye. Arajaba ye Awirilikalo tle 8 ye ka Bɛn juma ma. Sunkalo-makɔnɔ jɔdon ye kari ye, mɛkalo tle 8.\nFɛn min ye sunkalo yɛrɛ ye sa, hinɛ ni yafa kalo silamɛdiinɛ 'ɲuman na, ale bɛ na Bɛn zuwɛnkalo ma ɲinan. A bɛ na Jɔ ntɛnɛndonya dɔ fɛ ka Bɛn ni kalo tle 6 ye. Selincinin-kalo bɛ Jɔ zuluyekalo la ka Bɛn ni o tle 6 ye, araba. Furancɛ-kalo jɔli ye Utikalo ye, juma min bɛ Bɛn o tle 5 ma. Kalojɔsan kalo laban, selibakalo, o jɔdon ye sibiri ye, sɛtanburukalo tle 3.\nKalojɔsan min bɛ Dabɔ dɔnniyasan 2016 sàn 'kɔnɔ o jɔnminɛkalo bɛ Jɔ ɔtɔburukalo 'kɔnɔ ka Bɛn n'o tle 3 ye, ntɛnɛndonya. Dɔnbamakɔnɔ bɛ Bɛn nowanburukalo ma. O bɛ Jɔ tarata, dɔnniyakalo kalo 11nan tle 1lɔ. Dɔnbakalo yɛrɛ sa, o bɛ na Jɔ desanburukalo la ka Bɛn o tle 1lɔ ma, jumadonya dɔ.\nAn 'ka Dɔn k'a fɔ ko kalo jɔdon t'a don danni dabɔdon ye. Misali la, an Ko sunkalo bɛ Jɔ zuwɛnkalo tle 6. O kɔrɔ tɛ ko sunkalo bɛ da Minɛ o don kelen in na blen. Sunkalo daminɛ bɛ Bɛn o dugujɛ de ma sisan, n'o ye zuwɛnkalo tle 7nan ye.\nAn kan'a Miiri ko nin ye jate fu ye. Nin donjate kùnnafoni ninnu ni laturudalaw ka fɔtaw tɛ kelen ye. Nin kalojɔ minnu Lakamuna nin ye, an y'a kùnnafoni Sɔrɔ jatebla min 'kɔnɔ o ye Tduk ye. Ale ye jatebla ye min bɛ fɛn caman Fɔ donjateko kan Mali kanw na. A jatebla in ɲɛtigɛbaa, Mamadu DUKURE, b'i Sinsin dalilu ɲɛnamaw kan i n'a fɔ nasuruw ni kɛɲɛkunw ani lamagadɔn fɛɛrɛw kan ka donko jate kɛnɛmaw Di mɔgɔw ma.\nAle ye dalilu min Ta a ɲɛnabɔli la, o b'a To tuma dɔw la kalo jɔli bɛ Se ka Kɛ ka Kɔn a ka don fɔlen 'ɲɛ. Kumalasurunya la, ni kalo min bɛ Jɔ siga la, o b'ale ka jate Kɔn ni don kelen ye. A y'a Dabɔ a kama k'a To o bolo kan.\nNcidɔri Sabaatɛ bolonɔ dòn\nBlàdon : 2016-06-16 Yɛlɛmako laban : 2016-12-07\nFogo yeko: 1147246 - Bì: 530 - Kalo in: 8836 - Лinan: 68449.\nFura Yeko: 1500 - Bì: 2 - Kalo in: 10 - Лinan: 63.


Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na - Nin gafe in labaaracogo\nNin gafe in labaaracogo\nNin gafe in dabɔra…\nNi aw ye nin gafe in sɔrɔ:\nWalasa ka banaw, walima kɛnɛya kunkankow yɔrɔ dɔn, aw bɛ Gafe Kɔnɔkow lajɛ. Aw bɛ fɛn min ɲini, ni aw ye o ye, aw bɛ taa sɛbɛn ɲɛ la, a bɛ sɔrɔyɔrɔ min na.\nNi aw ma gafe in kɔnɔ daɲɛ dɔ faamu:\nAw bɛ daɲɛ ɲini Kumadenw kɔrɔ la. Daɲɛ minnu ɲɛfɔlen bɛ, olu sɛbɛnni jɛgɛnnen don (en italique) u sɛbɛn ko fɔlɔ sigida kɔnɔ.\nSani aw ka fura fɛn o fɛn ta:\nWalasa aw ka kunnafoniw sɔrɔ furaw tacogo, u tata hakɛ, u faratiw ni yɛrɛtangacogow kan, aw bɛ Sigida 25 lajɛ. Furaw tɔgɔ ani u sɔrɔyɔrɔ bɛ Sigida 25 daminɛ na, sɛbɛn ɲɛ Furaw tɔgɔ.\nWalasa ka aw labɛn bana cunnenw kama:\nAw bɛ fura dɔw bila aw bolo kɔrɔ so kɔnɔ walima dugu kɔnɔ, i n’a fɔ a ɲininen don aw fɛ Sigida 23 Furamaralan\nAw bɛ nin gafe kalan sani a mako ka jɔ a la, kɛrɛnkɛrɛnnenya la Sigida 10, Furakɛli kunfɔlɔ, ani Sigida 4, Banabagatɔ ladoncogo.\nWalasa aw ka denbaya ka to kɛnɛya la:\nSigida 11 bɛ kuma balocogo ɲuman kan, Sigida 12 bɛ kuma banaw kunbɛncogo kan, aw bɛ olu kalan ka ɲɛ ani ka aw janto bilasiralikanw ni yɛrɛtangacogow la.\nWalasa ka kɛnɛya sabati aw ka sigida la:\nAw ni aw sigiɲɔgɔnw bɛ ɲɔgɔnye dɔ kɛ ka gafe in kalan ka hakili jakabɔ kɛ aw ka yɔrɔ kɛnɛya kow kan. Walima, aw bɛ a ɲini lakɔli karamɔgɔ dɔ fɛ a ka denmisɛnw ni balikuw lakalan gafe in kɔnɔ kumaw kan. Aw bɛ hakilina caman sɔrɔ sɛbɛn ɲɛ sikɔlɔma yɔrɔ la, ladilikanw ka ɲɛsin dugu kɛnɛyabaarakɛlaw ma, gafe in daminɛ na.\nNin gafe in bɛ kunnafoni caman di ka tɛmɛ gafe kan, min bɛ kuma furakɛli kun fɔlɔ kan. A bɛ kuma bana caman kan minnu bɛ dankari adamadenw ka kɛnɛya la, ka a ta kɔnɔboli la fo ka se sɔgɔsɔgɔninjɛ ninnu ma, ka a ta farafinfura juguman ni a ɲuman ma fo ka se ladilikanw ma tubabufuraw tali la. Ladilikan ɲuman kɛrɛnkɛrɛnnenw dilen don saniya ni dumuni nafama dunni ni boloci kan. Nin gafe in bɛ kuma bange ni bangekɔlɔsi fɛɛrɛw fana kan. Gafe bɛ fɔlɔ ka a kalanbagaw dɛmɛ u ka se ka u ka laɲiniw sɔrɔ u yɛrɛ ye, ka tila ka kɛ sababu ye u ka se ka a dɔn bana minnu ka kan ka jira dɔgɔtɔrɔba dɔ la.\nSegin kɛlen kɔ gafe in kan, kunnafoni kuraw dilen don bana dɔw kan i n’a fɔ sumaya, sɔgɔsɔgɔninjɛ, kafoɲɔgɔnyabanaw, dɔrɔguta, sidabanakisɛ ni sidabana ka fara a furaw kan ani hakilina caman wɛrɛw.\nDugumisɛnni minnu yɔrɔ ka jan kɛnɛyasow la. Banaw kunbɛncogo, u sidɔnni, ani u furakɛcogo ɲɛfɔlen don jaw ni kumakan jɛlenw na.\nButigitigiw walima furafeerelaw, minnu bɛ furaw ni kɛnɛya baarakɛminɛnw feere dugumisɛnw kɔnɔ. Fura minnu ka kan ka bana minnu furakɛ, o ɲɛfɔlen don gafe in kɔnɔ, farati bɛ fura minnu tali la walima nafa tɛ minnu yɛrɛ la, olu bɛɛ ɲɛfɔlen don fana gafe in kɔnɔ. Furaw tali farati ni yɛrɛtangacogow ɲɛfɔlen don ka a walawala. Ladilikan kɛrɛnkɛrɛnnenw dilen don farafinfuraw ni tubabufuraw tacogo kan furakɛli la.\nDugumisɛnw lakɔlikaramɔgɔ: Gafe bɛ a to a ka se ka dɛmɛ don mɔgɔ joginnen ma ani ka tila ka ladilikan ɲumanw di a ma. A bɛ kɛ sababu ye karamɔgɔ ka se ka a ka sigidala denmisɛnw ni balikuw bɛɛ lakalan kɛnɛyako la, ani saniya ni dumuni nafama dunni na.\nKɛnɛyabaarakɛlaw dugumisɛnw na, ani mɔgɔ o mɔgɔ wulilen don ka a cɛsiri a ka sigida ka kɛnɛya ni a ka lafiya kama. Gafe in fan dɔ bɛ yen min bɛ kuma kɛnɛyabaarakɛla ni sigidamɔgɔw ka ɲɔgɔnye kɛcogo kan, ɲɔgɔnye min senfɛ u bɛ jɛ ka hakilina falenfalen kɛ dugu makow ni dugumɔgɔ ka kɛnɛya sabatili kan.\nDenbaw ni lajiginnimusow bɛ nafaba sɔrɔ gafe in na, u bɛna a kɔnɔkumaw faamuya ka ɲɛ, sokɔnɔjiginni ni denba ladonni ni den ka kɛnɛya kan.\n(Daɲɛ janmanjan sɛbɛncogo surunman; ka siginiden damadama kɛ ka daɲɛ kuturu sɛbɛn)\n+ o kɔrɔ ye ani walima farankan\n= o kɔrɔ ye a ni … bɛɛ ye kelen ye walima a ni … dama kɛnɲɛnnen don (a ni … bɛɛ ka kan, o bɛ bɛn …. ma)\n% o kɔrɔ ye kɛmɛ kɛmɛ sara la\nkg o kɔrɔ ye kilogaramu (kilogramme)\ng o kɔrɔ garamu (gramme)\nmg o kɔrɔ miligaramu (milligramme)\nmcg o kɔrɔ mikɔrɔgaramu (microgramme)\ngr o kɔrɔ kisɛ (graine)\n(fɛn dɔ girinya hakɛ ye min ye)\ngaramu 1.000 = kilogaramu 1 (kg)\ngaramu 1 = mg 1.000\nmiligaramu (mg) 1 = mikɔrɔgaramu (mcg) 1.000\nkisɛ 1 (graine) = mg 65\n(fɛn kɔnɔfɛrɛko hakɛ walasa ka jimafɛnw litiri hakɛ saman)\nmililitiri 1000 (mL) = litiri 1\nmililitiri 1 = cc. 1 = santimɛtiri kubi (centimètre cube)\nkafeminkutu ɲɛ 3 (cuillère à thé) = dumunikɛkutu ɲɛ 1 (cuillère à soupe)\nkafeminkutu ɲɛ 1 = mililitiri 5\ndumunikɛkutu ɲɛ 1 = mililitiri 15


Fulaw buruju - Fàkan\nNìn Ye Delafɔsi de ka fàamuya ye fulaw burujuko la. Delafɔsi Sìgira kà Mɛn fàrafinna; a ye ɲinini caman Kɛ an ka ko kɔrɔw la. Delafɔsi tùn Ye dɔnnikɛlaba ye. an b'a Waleɲumandɔn; a ye baara min Kɛ Fàrafinna kow ɲɛ ɲinini na.\nA bɛ 'màa caman ɲɛ na ko Fulakan Ye kan yeleke ye Fàrafinna. Fulakan dun Ye Fàrafinna dùgulenkan dɔ de ye. Fàrajɛ dɔw de ni Fulaw Sìgira, kà Kolonso u la, fo kà Fulaw Bɔ fìnya na k'u Kɛ 'màa jɛw ye. O Fàrajɛw ni fulaw sìgilen, u y'u ka Yàhodiyakan Blà kà Fulakan Tà. O sìgiɲɔgɔnnya n'o furuɲɔgɔnya Labanna kà dunan nìnnu ni fulaw Kɛ màasugu kelen ye, nìn cogo la: Yàhodiyaw ni Siri jàmanamaa dɔw Nàna ɲɔgɔn Sɔ̀rɔ Sirenayiki, kà Kɛ sìgiɲɔgɔnma ye. Sirenayiki tùn Bɛ Libi jàmana Kὲɲɛka fɛ. Màa nìnnu Labanna kà Bɔ Sirenayiki kà Taa Wòrodugu fàn fɛ, kà Sìgi Ayir kùluw kὲrɛ fɛ. U Tlala kà Bɔ yèn kà T'u Sìgi Jòliba da la, an b'a Fɔ yɔrɔ min ma bì ko Maasina. U n'u ka baganw Sìgira yèn, Sòninkew ni Bòzow 'cɛ la. U n'u jàtigiw Bὲnna sìgi la bawo dunan nàlen nìnnu tùn b'u ka baganw Fàlen ɲɔ̀ ni jɛgɛ la. 'Bagan tùn tɛ jàtigiw 'bolo. U Mɛnna o sìgi la fo Yàhodiya nìnnu Kɛra fɛntigiw ye kà Tɛmɛn u jàtigiw kan. U Kafara k'u bɛ fànga Bɔsi dùgulenw na, olu 'fana y'u Gɛn. U Wulila kà Taa tlèbin, Bagana jàmana Keɲɛka fɛ. A tùn bɛ Fɔ Yàhodiya nìnnu ma ko Fuduw. U balima dɔw Nàn'u Sɛgɛrɛ Bagana yèn. 117 san na, Fudu dɔwɛrɛw Bɔra Sirenayiki kà Nà Sìgi Màrɔku jàmana ni wòrodugu 'cɛ, dɔwɛrɛw Sìgira Bagana Kὲɲɛka fɛ. Yèn Kɛɛra Fudujamana ye sa; yèn tɔgɔ Dara ko Gana. O Kɛra sankɛmɛ 2nan laban na.\nSànkɛmɛ 8nan laban na, Maasina Sòninkew wulila kà Nà sigi Fudu nìnnu fɛ Gana. Soninkew cayalen jàmana kan, u ye fànga Mìnɛ Fuduw la, Gana jàmana Kɛra Sòninkew ta ye.\nFuduw Wulila tun u ka taama fɛ; nkà dɔw Tora Gana (minnu n'u Kɛra furuɲɔgɔnma ye kɔ̀ni) Dɔw Taar'u Sìgi Mɔritani fàn fɛ, dɔw Sìgira 'Sɛnɛgali ba ni Kὲɲɛka 'cɛ; yèn tùn bɛ Tekurur Fulaw de ka màra 'kɔnɔ.\nFudu wɛrɛw nan'u sɔrɔ Tekurur Fulaw ka jàmana kan ye. Tekurur jàmana màsakɛ jàmu tùn Ye Sal. Fuduw ni Fulaw Bὲnna sìgi la; Fuduw ka kabila kùntigi ni màsakɛ 'fana Dyara, k'u Kɛ teri sɛbɛw ye. Màsakɛ ya terikɛ Weele a ka Bɔ ba 'kɔ kà na Sìgi ale kὲrɛ fɛ. Fuduw ye 'Sɛnɛgali ba Tìgɛ, u n'u ka baganw; u Nàna Sìgi Fulaw 'cɛ la. O Kɛra sànkɛmɛ 8nan ni 9nan 'cɛ. Ismayɛli de tùn Ye Fudu kùntigi ye; o ye Fulaw ka màsakɛ denmuso Furu, Juma Sal kɔ̀ni. Tekurur màsakɛ sàlen, a burankɛ Ismayɛl Sìgira fànga na. Fulaw yὲrɛ Jɛnna n'o ye. Kàbin'o Kra, Fudu caman Nàn'u Sìgi Tekurur; u y'u ka Yàhodiyakan Blà a Mɛnna. U tɛ kan wɛrɛ Fɔ Fulankan 'kɔ. U ni Fulaw Kra furuɲɔgɔn ye. Fuduw ye sàn 200 kɛ Tekurur màsakɛya la. Sànkɛmɛ 11nan na, Fulaw ye fànga Bɔsi Fuduw la kà Fudu 'caman Fàa. War Njay Sìgira fànga na.\nFula fɔlɔw tùn ye fàrafinw de ye. U ka jàmana tɔgɔ tùn Ye Tekurur, o tùn Bɛ 'Sɛnɛgali fàn fɛ. Fuduw tùn ye yàhodiyabɔnsɔnw de ye; olu de ni Fulaw Sìgira, kà Лaami u la fo kà Fulaw Kɛ màa jɛw ye. Fula kan 'fana tɛ kan yeleke ye; Fula fàrafinw de ka kan dòn. Fuduw nàlen, olu y'u ka Yàhodiyakan Blà kà Fulakan Fɔ.\nFuduw ka fànga tiɲɛnen Tekurur, u ye jàmana Blà kà taama da Mìnɛ tun. U Bɔra Tekurur k'u Kunsin kɔrɔn ma, fo Misira jàmana kan. U Sìgira yɔrɔ o 'yɔrɔ o taama 'sen fɛ dɔw Tora yèn. O de 'kan ma, Fulaw Bɛ yɔrɔ o 'yɔrɔ Fàrafinna, u bɛ ɲɔgɔn ka kan Mɛn.\nMaasina jàmana kɔrɔ\nMaasina Fulaw bɛnbakɛ tɔgɔ ko Maga Jalo. O Bɔra Kaɲaga, kà Nà Sìgi dàla dɔ kɔrɔ Jòliba màsurunya na. O dàla de tùn tɔgɔ ko Maasina. Maga Jalo ka jàmana yὲrɛ tɔgɔ Nàna Kɛ Maasina ye.\nMaga Jalo den minnu Sìgira fànga na a 'kɔ olu Ye Ibrahima ni Ali ye. O 'kɔ Ibrahima den fila ye Maasina fàamaya Kɛ: Kanta ni Aliyu.\nMɔ̀siw ye Maasina Kὲlɛ Aliyu tlè de la, u ye tiɲɛni Kɛ kosɛbɛ Maasina 'kɔnɔ o kὲlɛw 'sen fɛ. Лa Jalo tlè la, Maasina Fàrala Kɔrɔbɔrɔjamana kan, kà Asikiya Muhamɛdi To fànga na Gawo. Лa Jalo den Ye Sudi Jalo ye. O sàlen, fàdenkɛlɛ Wulila Fulaw ni ɲɔgɔn 'cɛ. O kὲlɛw Kɛra sababu ye Kɔrɔbɔrɔfanga ka barika Sɔ̀rɔ Maasina. Fulaw Labanna kà Muruti Kɔrɔbɔrɔw ma, kà Asikiya Dawuda To fànga na, nka o ma Taa 'ɲɛ. Bubu Mariyama (Fula fàama) ye Fulaw Lamuruti kokura. Nkà Gawo màsakɛ ye bɔ̀nɛ Jìgin Maasina kan kà 'màa 'caman Fàa.\nMàrɔku Làrabu minnu tùn Ye Tumutu Tìgiw ye, olu Labanna kà Maasina Mìnɛ, kà Amadu Amina Gɛn kà Bɔ fulaw ka fàamaya la. Nkà Amadu Amina Tlara k'a ka fànga Mìnɛ tugun.\nTumutu ni Maasina ka kὲlɛw Mɛnna 'sen na. Tùma bɛɛ, Tumutu fàama b'a Лini kà Maasina Màra, wà tùma bɛɛ 'fana, Maasinakaw bɛ Muruti k'u yὲrɛ Tà. 1725 sàn na, Segu Bamananw ye Maasina Mìnɛ. Nìn bɛɛ Kra kà Jalo de To fànga na Maasina. U ye sàn 400 de Kɛ fànga na; u tun ma Tuubi sìlamɛya la.\nBarilakaw de tùn Ye Fulaw la sìlamɛw ye. Bariw Labanna kà fànga Bɔsi Jalo la. Seku Amadu Bari min ye fànga Tà, o tùn Ye mori de ye. 'Maa dawulama tùn dòn, a nofɛmaaw tùn ka ca 'fana. Jalow sirannen a kàna fànga Mìnɛ u la, u ye dὲmɛ Лini Segu Daa fɛ, ka Seku Amadu Kὲlɛ.\nO kὲlɛ Kɛra 1810 sàn na. Seku Amadu Bari Ser'u la; ale Kɛra Fulaw ka fàama ye, k'a tɔgɔ Da ko Amiru. Seku Amadu ɲɔgɔn fàama ma Sɔ̀rɔ Maasina. A tùn ka fànga b'a Tà Jὲnɛ fo Tumutu. Ale de ye Hamdalayi dùgu Sìgi, kà sìlamɛya Kɛ wajibi ye Maasinakaw ma.\nSeku Amadu bannen de, Tumutu y'a yὲrɛ Tà. Barilakaw ka fànga Banna ka Amadu-Amadu de To Maasina fàamaya la. Laji Umaru de ye Amadu-Amadu Fàa kà Maasina Fàra a ka jàmana màralenw kan: o Kɛra 1862 sàn na.\nLaji Umaru Tal\nLaji Umaru Tal; dɔw ko Seku Umaru. A Taara Makan 1825 sàn, a Sèginna kà Kɛ maaba ya, kà Kɛ fɛntigi ye. Seku Umaru selen Segu, yèn fàama y'a Mìnɛ jɔnya na. a Tlara k'a Gɛn kà Bɔ Segu.\nSeku Umaru Taara Futa Jalo k'i Sìgi Dingirayi, k'i Labɛn kὲlɛ 'kan ma. A ye màrifa ni kìsɛ caman sàn Seraleyɔn (Saralɔn) k'o Màra. A ye kὲlɛ da Mìnɛ 1853 sàn na, Banbuku. Kὲlɛ de 'sen fɛ, màaw Ko sanpɛrɛn Bɛ Seku Umaru 'bolo; sanpɛrɛn t'a 'bolo, mugu ni kìsɛ kan dòn. Laji Umaru ye Kàrata Màra kà tàta dɔ Jɔ̀ Лɔrɔn. Tùbabu minnu tùn Bɛ Màdina, Kayi ni Wòrodugu 'cɛ, a ye olu ka fɛn bɛɛ Mìnɛ u la k'u bolola kolon To. O kɔ Fàtaraba Nàna kà kὲlɛdenw Sìgi Màdina, ka tàta Kɛ k'u ka yɔrɔ Kòori. Fàtaraba de tùn Ye Tùbabuw ka ɲɛmaa ye. Seku Umaru ɲɛsiraɲɛ de ye Fàtaraba Blà tàtajɔ la. Fàtaraba tɔgɔ yὲrɛ ko Fɛdɛrɛbu, Tùbabukan na. Seku Umaru nɔ̀fɛmaaw ka cɛfarinya Dɔnna Màdina kὲlɛ la. Tùbabumarifa ka ta-ta-ta m'u Sègin 'kɔ, a Gidun m'u Sègin 'kɔ. Màdina kὲlɛ da Mìnɛna awirilikalo tlè 20, 1857 sàn na. Seku Umaru ye Màdina Lamini n'a ka kὲlɛdenw ye. Kalo bɛ Sà tùma o 'tùma, balo Dɛsɛra Màdinakaw la.\nSɔɔnin u ka mugu 'fana bɛna Dɛsɛ. 'Maa 'caman Sàrara kɔngɔ fɛ Màdina 'kɔnɔ. Tùbabuw y'u Bàn k'u tɛ dùgu da Yὲlɛn morikɛ ye.\nMariyan-Madi Susɔkɔ, 1988, Wagadu fo Sudan, Bamakɔ, Editions Jamana, ɲɛ 49-54\nBlàdon : 2020-07-30 Yɛlɛmako laban : 2020-07-30\nFogo yeko: 1146139 - Bì: 58 - Kalo in: 7729 - Лinan: 67342.\nFura Yeko: 954 - Bì: 1 - Kalo in: 16 - Лinan: 100.