Lelaa u nla meya likoda joñ li mondo?\nNi tôp ni maséé!\nBaa u nsolbene yak Yéhôva?\nDi kôna telepsép ni konangoo i Yéhôva\n“Mut likap a’ba nsaibak”\nDi tjél mahoñol ma nkoñ isi\nYom yo ki yo i héya bañ bé bom nan\nNkum Ntat—Inyu yigil | Maye sép 2017\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Alur Amharik Amis Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Dangme Danmark Duala Edo Fiji Finland Fon Ga Garifuna Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kaktjikel (Hiônk) Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kina Cañtoñ (Ba nhôyôs) Kina Cañtoñ (Lem lôñ) Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Krôasia Kurdish kurmaji Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Martjal Masatek i Huautla Maya Mbunda Mixe Miñgrélia Motu Môñgôlia Môôré Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Ponape Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjol Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Tok Pijin Tonga Totonak Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urhobo Usbékistañ Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yula Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\nALLEN a nkal le: “Hala a bé tééñga me i yi le me nlama nyodi i likoda jés. * Me bé yi bé too me bé le me pam i bot mawanda, too ba bé le ba gwés me.” Allen a bi meya likoda jé li mondo, li li bé haa letee ni 1 400 kilôméta ni mbai yé.\nIbale u ntip héñha likoda masañ mana, bebek le yak we u nla kon woñi. Kii i nla hôla we i meya? Kii u nla boñ ibale mahéñha ma nlet iloo kiki u hoñlak? Jam lipe li yé le, u we nu u yiine ha libôga joñ, lelaa u nla hôla bôt bape i meya liyééne jap li mondo?\nLELAA DI NLA MEYA NGIM HOMA, NI TOO HA?\nDi yoñ hihéga hini: Ngéda ba nup bie inyu ke bel gwo homa mpe, hala a yé a ba ndutu ngandak. Ngéda ba nup e homa, ba yé ba kit libim li minkañ nwé inyu begee yo ngi ndutu. Mbus ba mbel yo homa numpe, e i nlama bôdôl o minkañ mimpe. Hala a yé nlélém jam ni bés, i héñha likoda i nla ba jam li ndutu. U bé u umi siñ i likoda joñ li bisu, kiki bo e i o “minkañ,” u ban-ga mawanda ma ñem nyuu, u ban-ga ki ngim bilem bi mbuu, i u bi meya nyoo. Nano u nlama o minkañ mimpe, inyu too i liyééne joñ li mondo. Kii i ga hôla we i boñ hala? I bii matiñ ma Bibel bisélél. Di wan matiñ mahogi mu.\nMut a mbéna nsoñgol Bañga i Djob, “a yé kiki e i béli ngwañ lép, i num matam ngéda yé, tjai tjé ki di nyuyi bé. To kinje a mboñ i ntoo.”—Tjémbi 1:1-3.\nNdik kiki e i mbéna ôt malép ma lingen inyu ba mbôô, kristen i nlama nigil Bañga i Djob hiki ngéda inyu tééda ngui yé i pes mbuu. Jon, ke ni bisu i añ Bibel hiki kel, ni i ke makoda hiki ngéda. Tééda bilem gwoñ bilam kiki bo bibégés bi ndap yoñ lihaa ni yigil yoñ wemede i Bibel. U ga bana ngôñ i ke ni bisu i boñ mam momasôna u bé boñ nyoo inyu tééda maada moñ malam ni Yéhôva.\n“Nu a nkôp malép nye ki nyen b’a kôp malép.”—Bingéngén 11:25.\nU ga kôs ngui, u pala ki meya ibale u nyoñ ngaba i nson likalô i nya i yôni. Mañ wada le Kevin u nkal le: “Yom i bi hôla nwaa wem ni me, i bé bôlô i nsañal i pes ngéda. Di bi yoñ yo kunda yada mbus di bi bol likoda jés li mondo. Di bi pala meina ni bilôk bikéé, ni basañal, lôñni libôga jés li likalô.” Roger nu a bi nyodi likoda jé inyu ke i yén haa ni mbai yé yom kiki bo 1 600 kilôméta, a nkal le: “Loñge njel inyu meya likoda li mondo li yé le, mut a bana lem i ke likalô kiki la yé. Yis mimañ le u yé bebee i ti mahôla, kiki bo pubus Ndap Ane, i héñha mut nu a ta bé inyu lôôs nkwel, tole i kena ngim mut makoda hiki ngéda. Ngéda bilôk bikéé bi bôda ni bi bôlôm bi ntehe mankéé nu a ntip lo, a gwé lem i ti nyemede inyu hôla bape, hala a ga ba jam li ntomb i bot liwanda ni nye.”\n“Ni handal miñem.”—2 Korintô 6:13.\nHandal ñem inyu gwés bilôk bikéé. Ngéda Mélissa ni lihaa jé ba bi héñha likoda, ba bi boñ biliya i bot mawanda ma mondo. A nkal le: “Di bé kwel ni bôt i Ndap Ane, ilole likoda li mbôdôl ni mamélél. Hala a bi boñ le, di bi héléé bé minso mi mayéga, ndi le di kwel ni bôt.” Hala a bi hôla lihaa li i hoo yi môl ma bôt. Ni ki le, ba bi handal miñem nwap ni njel maleege ba bé leege lôk kéé, mon ma bi boñ le ba yila mawanda. Sita Mélissa a nkônde le: “Di bé héñha binomba gwés bi téléfôn, inyu boñ le di yoñ ngaba i mam ma mbuu ntôñ, ni mape ki.”\nIbale i kwel ni bôt u nyi bé i nlédél we, u nla bôdôl ni disii di mam. Kiki hihéga, u nla nwemla—to ibale a nti bé we i boñ hala. I nwemla i ga boñ le, bôt ba kôôge we bebee. U hôya bañ le, “mapubi ma mis ma nkônha ñem maséé.” (Bingéngén 15:30) Rachel nu a bi ke haa ni homa het a bi néñél, a nkal le: “Me bi gwéé nsut muda. Ngim mangéda, me mboñ biliya i kwel ni lôk kéé i bôlôm ni i bôda i likoda jem li mondo. Me nyéñ mut a yii nyetama i Ndap Ane, nu a ta bé kwel ni mut. Me hégdaga le, bebek le a yé nsut kiki me.” Inyuki u nla bé yoñ bitelbene i kwel ni mut u nyi bé i bibôdle ni i mamélél ma hiki likoda?\nTole i nla ba le, u nyamnda ni ngôñ i boma bôt u nyi bé i sonde bisu i malôl moñ. Ndi “libak li nkén mut” li nla nyoi kii ngéda i ntagbe. Ha ngéda i, u nlama boñ biliya inyu ke ni bisu i bot mawanda ma mondo.\nNgéda ba nup bie inyu ke bel gwo homa numpe, hala a yé a ba ndutu ngandak. Ndi ngéda ba ntiimba bel gwo, bi ño minkañ mimpe\nTI WEMEDE NGÉDA INYU MEYA\nNgim bie bi nom iloo bipe, inyu boñ le minkañ nwap mi témb mi jôp i homa ba ntip bel gwo. Nlélém ni bés, hiki mut bé nyen a nhoo meya likoda li mondo. Ibale u ntip ke likoda lipe, ni le u ngi jok inyu meya, i bii mana matiñ ma Bibel bisélél i nla hôla we:\n“Di waa bañ i boñ loñge, inyule d’a bumbul ngéda i ma kola, ibale di ntomb bé.”—Galatia 6:9.\nI nla pam le u ti ngandak ngéda iloo kii u hoñlak bibôdle, inyu boñ le u meya. Kiki hihéga, ngandak basañal ba tôbôtôbô i i bi pam i suklu Giléad, i ke sal i loñ ipe, i nom ngandak nwii i het ba bi ep bo i téé likalô ilole i ntémb i yuuga loñ yap. I nya liboñok i, i nhôla bo i meina ni bilôk bikéé bi libôga li, ni i meya niñ i mondo.\nAlehandrô, nu a bi ke yén homa mpe nano a yé ngandak nwii, a nyi le mut a nla bé pamba ibale a nti bé ngéda. A nkal le: “Ngélé nsôk di bi ke yén homa mpe, nwaa wem a kal le: ‘Mawanda mem momasôna ma nyégle i likoda di nyék!’” Ha nyen me bi hôñlaha nye le, a bi kal nlélém jam nwii ima i bisu—ngéda di bi sôk héñha likoda. Ndi mu nwii ima mi, a bi unda bakén ba bôt ni bape le, a bé tôñ bo, kayéle ba bi yila mawanda ma ñem nyuu.\n“U bat bañ le: ‘Inyuki dilo di mbus di bé loñge iloo dini?’ Inyule u mbat bé jam li ni pék.”—Ñañal 7:10.\nNi hégha bañ likoda i het ni lôl ni li mondo. Kiki hihéga, bilôk bikéé bi likoda li mondo bi nhoo bé kwo mut i nyuu, tole ba yé bôt ba mbahal maliga i nya u meya bé. Bok mis i ngii bilem gwap bilam, kiki u gwé ngôñ le ba boñ yak inyu yoñ. Bôt bahogi ba ba bi héñha likoda, ba bi nôgda le ba bééna ngôñ i badba le: “Baa me ngwés toi ‘likoda li bilôk bikéé li nkoñ isi wonsôna’?”—1 Pétrô 2:17.\n“Yaglana [ni ke ni bisu i bat], ndi y’a tina bé.”—Lukas 11:9.\nKe ni bisu i soohe inyu bat Djob mahôla. David nu a yé mañ, a nkal le: “U boñ ndigi bañ biliya inyu hônba. Ngandak bôt i bi léba le, i bé la boñ mam ni mahôla ma Yéhôva. Soohe inyu jam li!” Rachel nu di mbôk sima, a nôgda nlélém: “Ibale me ni nlô wem di nôgda wee di yé mbaglak ni bôt, di nsoohe Yéhôva inyu jam li tôbôtôbô, di badak nye le, ‘soho boñ le di yi too bés bon di mboñ le bôt bape ba kôôge bañ bés bebee.’ Mbus, di boñ biliya i tégbaha ngandak ngéda ni bilôk bikéé bi bôlôm ni bi bôda.”\nA bagwal, ibale bon banan ba nok ndutu inyu meya, ni yoñ ngéda i soohe ni bo mu jam li. Ni hôla bo i bot mawanda ma mondo, mu kii ni nyoñ bitelbene inyu naña bilôk bikéé i tégbaha loñge ngéda ni bé.\nBOÑ LE I BET BA NTIP LO BA NÔGDA WEE BA YÉ I BONI\nKii u nla boñ inyu hôla bilôk bikéé bi ntip lo likoda joñ i meya? Ibôdôl yaga ngéda ba ntip lo, noode bot liwanda ni bo. Inyu pam i boñ hala, noode hégda i mam ma bak le ma kon we ngôñ ibale wen u ba nkén mut ha, u boñ ki mo inyu yap. (Matéô 7:12) Baa u yé le u naña bo i bibégés bi ndap yoñ lihaa, tole i béñge JW Nkuu biliñgeliñge ni bo? Baa u yé le u naña bo i ke likalô? Ibale u nsébél bo i je i weeni, b’a pala bé hôya maleege moñ. Mambe mahôla mape u nla ti bo?\nCarlos a nkal le: “Ngéda di bi tip bol likoda li mondo, sita yada i bi ti bés môl ma bisabe bi bi bé bé diye, hala a bi lôôha bane bés nseñ.” I bet ba nlôl bahoma het ngéda i nlôôha ba mahéñha ni libôga linan, b’a ti bé mayéga ibale ni niiga bo lelaa ba haba ngéda lék i yé, i ngéda lisuni tole ngéda nop a no. U nla ki hôla bo i hol i nson u ñañ nlam mu kii u añle bo ñañ u niñ i bôt ba libôga, tole mu kii u toñle bo biniigana bi base yap.\nI BOÑ BILIYA I MEINA NI BÔT I YÉ NSEÑ\nAllen nu di nsima i bibôdle bi yigil ini, a ma nom likoda jé li mondo nano a nloo ngim nwii. A mbigda le: “I bibôdle, me bé lama boñ biliya bi tôbôtôbô inyu yi lôk kéé i bôlôm ni i bôda. Ndi nano, ba nôgda wengoñle di yé lihaa, hala a nti ki me maséé.” Allen a bi léba le i ke i yén homa mpe i bi boñ bé le a nimis mawanda. Ndi, le a kôs mawanda ma mondo, ma ma ga yén mawanda mé i boga ni boga.\n^ liboñ 2 Di nhéñha môl ma ngim bôt.\nKii mimañ mi nla boñ inyu hôla bo?\nMimañ mi ngwés hôla we i ba maséé ikété likoda joñ li mondo, ba yé ki bebee i nit we.\nJuu li nson li likoda li nlama pala kal we hee juu li likalô joñ li yé.\nMankéé nu a yé matila a nla bat we jôl ni nomba likoda i het u nlôl, inyu boñ le a kôhna lipep joñ li ntéé likalô.\nMañ u juu li likalô joñ li mondo u nla ba maséé i pam ni we likalô ngéda u ntip lo. Hala a nla ki ba loñge le a yuuga lihaa joñ inyu ti bé makénd i pes mbuu.\nMimañ mi nlama bat nomba i téléfôn ba nla séblene we ibale bikuu bi nkwo libôga joñ li mondo.\nI nla ba ki loñge le mimañ mi likoda mi wan too u ntip yônôs lipep joñ li matjél.\nMaye sép 2017\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Maye sép 2017


Culture Basaa: juin 2017\n1) O- a nkôs O-\n2) O+ a nkôs O+, O-\n3) A- a nkôs A- , O-\n4) A+ a nkôs A+ , A- , O+, O-\n5) B- a nkôs B- , O-\n6) B+ a nkôs B+ , B-, O+, O-\n7) AB- a nkôs AB- , B-, A- , O-\n8) AB+ a nkôs AB+,AB- ,B+,B-,A+, A- , O+, O-\nU nlama yi ntôñ woñ i matjél hala a yé nseñ inyuu mbôô woñ ni mboda yoñ. Hikii mut a nlama jo sañ le a yi i gwom bini. Hala wee i mbogog i matjél mana. A bana i kaat ini i bot yé kikii identité.\nYaônde, 22 hilônde 2017\n1) AA+AA = longe ngandag\n2) AA+AS = longe\n3) AA+SS = gweda\n4) AS+AS = béba\n5) AS+SS = béba ngandag\n6) SS+SS = ndutu\nI nwaa maange munlôm a mbii ngond mudaa, a nlama yi ntôñ wé i libag li matjél ni i ngond mudaa inyuu i kéñ le i man a ngwé a bana longe kôyôb litjee li matjél.\nIngéda mut a nyi gwel nyemede i pes i hop to maboñok méé, nyen ba nkal le a nyét. Di nla ki kal le mut a nyét ingéda libak jéé li mboñ le bôt ba nti nye lipém. I mut a nyét a nnimis bé mut wada to hop wada. I mut a nyét a yé mut telepsép ni mut mbagisép. Ingéda mut a nyét, u nla bé yi le njal i gwé nye. I mut a nyét a tabé mut yengi i ke ni bisu. I mut a nyét, a nyoñ tat ni i yom i mpémél i nyeni . Jon i nwaa a mpot, a nyoñ tat le a la yônôs i yom a mpémés i nyo wéé. I mut a nyét a nyi le , man a mbe bé ngwal mahol. Jon i mut a nyét a nhemble ngandag i mam bôt ba mpot inyuu i bana yi le a boñ bañ ngandag dihôha. Inyuule mut a nniiga bé nu a nloo nye. I mut a nyét a nyi le, mbegee i mpot bé. Jon ingéda mut a yé ngi pam i niñis nyemede, a nlama bé pot lôs i ti bôt. I mut a nyét, a nyônôs makak a mbôn. Jon u nlama tééda le, i mut a nyét a nla bé ba nkol i mut numpe. Banga jôi i nloo ligwañ. I loñ i nyét i nyep bé inyuule bôt ba loñ i ba mbégés makak map ndi ba niñik kikii libag jap. Masoda ni nu a nkil hi kokok .\nYAÔNDE ,06 matjel 2003\n1) Bégés ndi u ti mahee i mam bôt ba kôba ba bi boñ ;\n2) Nyi mam a mpot ndigi maliga inyuule mon ma nyilis nye ngwélés;\n3) Adna i yé nseñ kikii diuuna di yé di kodba, di puuwe ndi di sés njok ;\n4) Niñ i ngwélés yon i yé banga niñ;\n5) U nlama yi mbog kôba ni kwañ ;\n6) Di nlama bana ômsing ingéda di yé maliga ;\n7) Di nlama bégés mbog yés;\n8) Di nlama tina lipém bés ni bés. U nlama yéga maaisoñ ingéda u mboma nye ;\n9) Di ti mahee i mam ma ñat bés;\n10) Ñyéé i nke bé mañan matehe ngwé.\nYaônde, 12 hilônde 2017\nYom di ntehe, yo ini le, to hala kikii manwin ma ntjama ni mbog yosô, bôt ba nôgla bé ngandag. Nog i yé kii ? Mut a nog ni maôô ; mut a nog hop i mut numpe i ke bisu. Nog i ntagbe ki i nôgla ñem, nôgla yi, nôgla maboñog i ke ni bisu.\nYi i yé gwom bi tagbe mahoñol ma mut. Da tehe kii i nkéñ nôgla ikété bôt ni lelaa nôgla i nla ba ikété bôt.\nIbale bo ndi u nyoñ hihéga i loñ yés, wa ga tehe le, ngim bon ba loñ ba nyan libag li basôgôlsôgôl ni i njel ini le, ba mpot ni boñ mam map kikii Bakana ba Mbenge ba, ba bi énél loñ yés. Inyuu yap, bilonge bimam gwobisôna bi nlôl ndigi Bakana. Nhindô mut u nla bé yi boñ jam jokijo i mis map. I mut numpe nunu, a yé mut kikii we, ndi ni yé bôt ibaa, we ni nye ni nôgla bé bibug, biyi binan bi meyna bé to ibale bo ni mpot hop wada. Nye a gwés ba isi ane i loñ pe, ndi we u ngwés ba kunde. Jam lipe li yé ki mu le, i nwet a mboñ sukulu, yaani a kôhna mambôngi, nson wéé i ti nye bigwel moo. Ni ha, i ti loñ, a nene kikii nwet woñ, we u bag kikii nlimil wéé.\nHala a ñunda bés le yom i nkéñ nôgla hana i yé ngông lipémba. Nôgla i nla ba ikété bôt ingéda linogol bibug li yé, ingéda ba nyi le ligwé jap li mbog li yé bo nseñ inyuu libag jap li bôt ba binam. Mut a nla nog mut numpe ingéda bôt ba nyi le, ba kôli mabén. Ingéda mut a nyi le a kôli i boñ i mam ma nkon nye ngông ibabé nye i bôk mbén, hanyen a nla nog mut numpe.\nYom u tééda, yo ini le nkwel wés i tihba ndigi ligwé li mbog. Nôgla i tihba mam mape i ke ni bisu.\nB’A MUT TISON A NLA NOG MUT MBAI ?\nB’A NGWAL A NLA NOG MAN WÉÉ ?\nMan ingéda a ngwéé, mut bisu a nla nog a yé nyañ ngwal nye. I nyañ nu, a yé nye mam méé momasôna, malam ni mabe.\nNkéñéé man u mbôdôl yi su i nyañ, a ntehe nye, a nup mis inyuu i bénge nyañ. A mbôdôl yi liké li nyañ, moo ma nyañ, njiñ nyañ ni libéé li nyañ. Nkéñéé man u ñee ndigi bé libéé li nyañ, sômbôl yéé i yé le nyañ a gwés nye, a nog ki nye. Manôgla ma, i pôla nyañ bo man a ntip gwal, mon ma nla ti i man nunu bilem ni libag jéé, ingéda a yila mut. Maange a yé a nañ, le a nyila maange wanda, ngim gwom pe, i mbôdôl kon nye ngông. A nyéñ i ba kunde, a ngwés le, ingéda a yé i ti, bôt ba yi le ngim mut i, i mpot kikii hihéga. A nyéñ i yi ngim mam i, i ntagbe i niñ i mut binam. Hanyen u nog boonge bape, ba mbat bagwal bap le, lelaa man a ngwéé ? U mbéna ki tehe le, maange wanda a ngwés a yén i yéé pes nyetama inyuu i ôt mahoñol. I pes i maange munlôm, u yi ni le, mudaa a mbôdôl kon nye ngông inyuule manum ma nla bôdôl pam nye.\nYom mut a nlama tééda, yo ini le, mut a nla bé niñ le a nog bé ndutu i, i nla ba ndutu minsôn tole i ndutu i, i nla lôl mahoñol. Jon ibale bo, ndi mut a gwé ngim mahoñol, a nwas mahoñol ma le, ma tagbe i boña wé, hanyen mahoñol ma, ma ke momede. Hala a nkobla le, u nlama neebe ndutu, ndi i ndutu ini ya tagbe ibale bo ndi ñem woñ u kéyi bé we i ndutu i. U nlama yi le ndutu i mbéna lôl mahoñol ma mut. Inyuu i niñ ni maséé, u nlama yi le: hikii mut a nlama kéé bot i ntel wé. Hala wee hikii mut a nlama niñ ni banga yé libag tigale a tehe le i niñ a niñ i gwééne bé nye ngim nseñ. Ingéda u niñ, niñ i, i nkiha ni libag joñ, hala wee u nhôla mut woñ libog. Ndi lelaa u nla niñ ni maséé le u kon habé woñi? Inyuule banga niñ ni maséé i mpamna we i bana pék ni yi yosôna. Yom u nlama yi, yo ini le, u nlama ba mut a nkit mam ni telepsép, mahoñol moñ ma nlama ba bilonge bi mahoñol, hop woñ u nlama ba hop i maliga, niñ yoñ i nlama ba niñ i mut nsañ, libag joñ li nlama ba libag li mut a téésép, biliya gwoñ bi nlama ba banga biliya inyuu i lédés wemede, u nlama yi gwel wemede, u nlama yi nog bilôg bisoñ, u nlama yi le, hinuni hop hi ñoñ bé jumbul. Ingéda u yé longe mut, hikii yom i yé i pañ yoñ i yé longe. To hiun, u ñunup habé. U nla ndigi bédés kiñ yoñ hop inyuu i kodol ihôha i ngim mut. Ingéda u nyi ôt mahoñol longe liôdôg ni wemede, hanyen u nla ôt bôt bape i njel yoñ inyuule u nkon habé woñi. Mut a nkon nyemb woñi, mut a nkon woñi le a nimis nson wé, mut a nkon woñi le a un i ke bisu. Jon u kon bañ nyemb woñi ndi to nyuu yoñ u yan bañ yo.Ntel u ngi hébég, u nlama yoñ tad ni niñ yoñ.\nInyuu i boñ le, u ba mpémba mut, u nlama yi matiñ ma Hilôlômbi, u nlama añ mo ni tééda mo ndi u gwéhég ki loñ yoñ. U nlama je bijek bi loñ yoñ ni nyo maog ma loñ to u yé numbe homa. Hala a mboñ le u kôhna bisai bi Hilôlômbi. U nla bép woo i tôl yoñ ni kal le u gwé ngui ingéda u nyi gwel wemede, ingéda u nla gwés loñ yoñ ni ñem woñ wosôna ni mahoñol moñ momasôna, ingéda u nla yémbél malép, hié, mbebi, isi ni mbu. U nlama ki ba mut a nyi gwel nyemede, ingéda u nyi gwel mahoñol moñ, ingéda u nyi gwel gwéha yoñ ni ingéda u nyi gwel ngông yoñ malal inyuu i bot mboda. Jon u nog le pôndôl i yôñlag i janda.\nNseñ i base i yé i hôla mut i nog ni yi nkoñ isi, hala wee base i nlama hôla mut i nog ni yi mut binam. Jon banga bôt ba base ba nlama hôla bilôg bisañ ni maboñog map i lel bipôdôl gwap.\nNseñ i banga yigil i nlama boñ we le, u ôt mahoñol ni wemede. I yigil i, i nlama tihba nyuu yoñ ni mbu woñ. Yigil i nlama kena wele, maboñog moñ ma kihgani bôt ba bisu inyuu i yi too i njel u noñ i yé njel maliga. Ñuñdu a nlama kon maséé ni yigil yé ingéda a nla loo malét wé, yag malét a nlama bé waa nigil inyuu i boñ le, ñuñdu wé a koba bañ nye.\nYom u nlama ki tééda, yo ini le, u ke bañ mimbu mimbe ngwé, inyuule i nkoñ bitég, longe ni béba bi yé homa wada. Jon u nlama niñ ni libag joñ li ligwéyag, u nlama ba mut mban, u nlama bé ba mut a nhoo nog waa ingéda u mboñ ngim jam, u nlama yi lédés biliya gwoñ ni wemede, u nlama yi ôt mahoñol moñ ni wemede, u nlama toñ i bana pék ni yi yosôna inyuu i tohol bôt ba nkoñ isi. Hanyen wa yi libag li hikii yom, hanyen wa yi ki homa maliga ma niñne. Wa la sendi ndi wa la habé kwo. Hipa hada, mbeg ibaa wee u yé jông. U nlama ki yi le, pot ni boñ, mam ma imaa. Jon ba nyil mut maboñog méé, i niñ yé a niñ, ba nyil mut i niñ a niñ ni bôt bape, ba nyil mut kikii a ngwel mam ma niñ, kikii hémle yé i yé inyuule nkoñ isi i tabe longe to béba. Mut nyemede nyen a ntehe le nkoñ isi i yé longe tole i yé béba.\nYom u nlama yi, yo ini le, jam wa wél, u nyôs nyuu. Jon bôt ba kôba ba bi kal ki le, ingéda mut a nwél bé jam, li mboña bé? I njel ini, i gwé le i kena we i ba kunde i nkoñ bitég. U yi le, lép u ke bañ nkoda, bo ba ep ba ba bé? Ndi ki minkongo bo he nyoo bé, he nyoo bé. Yom u nlama ki yi, yon i yé le, boda boda mbee bañ. Jon u yé u hel, u gwelba nkok i tjibi. Hala a yé kimasoda le, mahoñol ma mbôl i ngim mboda bôt. Hala a ñunda lingwañ li ngim loñ. Inyuu hala nyen u nog le, wada a kol mbada, ibaa ba kol nhôôlag. Ndi hala a nlama bé tuga we i yi le, bo a manyuñ éé, u bénge mbus. Jon ibale bo u nla hôla mut, u boñ i jam li. Mut a nla wo ingéda a mbénge nkoñ isi ni mis ma bôt bape. Jon u nlama ba nkôôbaga i ngeñ nsébla wa pam. U nlama niñ kikii man Basaa, hala wee, Basaa ba gwé ngim biték, hala wee Basaa ba yé ngim litén, hala wee Basaa ba gwé ngim base. Biték bi édi ni libag li man Basaa. Sômbôl i mut yon i nkena niñ yéé.\nPublié par antoinepondipondi à 09:08 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 08:47 Aucun commentaire:


Culture Basaa: juillet 2008\nINYU KII DI NHÉMLE I YOM DI NHÉMLE ?\nI bôt ba nigil liaa, kei i nla ti we nwi u liaa, ba nyis bés le hala a nlel hikôô hi hidun hada hi nwi le nkoñ i bi gwéé.\nNtén hégél i bisu tole mintén mi bihégél bi bisu bi béé minsola mi bihégél bi gwé poga. I mbus, bi bi yila mintén mi bihégél bi gwé bipoga. I len ini bipes bi dimamana bipoga bi niñ di bibebela ba nléba, bi yé ntéédaga ikété nwind biték di gwé didun di tan di nwi, bihégél bi gwé bipoga bi gwé didun di baa ni mbôgôl bôô i nwi, binuga bi bisu bi gwé mbôgôl samal di kôô di nwi, binuga bi gwé ño ni binam bi gwé mbôgôl tan dikôô di nwi. Yom di nyi yo ini le bihégél gwobisôna bi bi pam bé i nlélém ngéda.\nBihégél bi mondo bi bi nla niñ ni masoda ma sehge hala wee i bet ba bé lôs tole makenge, ba bi lôôs bilem gwap mbôda yap. Yak i homa bihégél bi bé niñil i bi hôla ipe i la kônde ba i niñ inyu i kônde bôl.\nIbale bo ndi u nyoñ jis, u nléba le ngim binuga i niñ ikété lép, i gwé 24 ma mis kikii bo méduse. Binuga bipe bi gwé bé libim li mis lini i pam bi bi gwé mis imaa tole jada. Hikii ndek munu i nlona longe jam i pam liada li nlanga jis ni malémôke ma jis. Hala a mboñ le mapubi ma mbol homa wada. Hala a bi bôña ki ni ñem ni mapabai. Ngim binuga ñem wap i gwé ndigi hôk yada, bipe ñem wap i gwé hôk ibaa i pam binuga ñem wap i gwé hôk ina. Mut binam ñem wé i gwé hôk ina.\nInyu hégda mbén lisehge, niñ i bi bôdôl ni dimamana di bihégél, i mbus ha tjobi di malép, i mbus yap binuga bi nla niñ ikété lép ni hisi, binuga bi niñ hisi,i mbus yap kôi i pam i mut.\nGwal i nhôla ngim bihégél le bi laa niñ to ibale bo bi tabé lôs. Hala a nla bôña ni biyin bi bihégél bi bi ntep balôm bap ba ba gwé bilonge bi biyoyoma bipoga (gènes) bi nlôl mangôdô ma manum (spermatozoides). Hala wee lem i nlôl i gwal. Jon u nog le, man ka bibaba (bikoo) kikii nyañ. Hikii yom i nniñ i gwé ngim lem (bôt kii binuga kii bie).\nI jam lini li nla ndigi bôña ni mabén ma nlôôs bilem bi nlôl i nkañ bi gwom bi niñ ni libag li gwom bi nkena i jam lini. Yoyoma i poga (gène) yon i ane ni unda ngim lem. Yoyoma i poga i nla heñla. Hala a nla lôl ni diyimbil (enzymes) di di nsal bé nson wap kikii yôha kel. Jon u ntehe njok hobi i bi nimis mabal mé. U nléba le ñyéé u gwé 96% diyoyoma bipoga bi mut, ngwo i gwé 75% diyoyoma bipoga bi mut, ngim bie bi gwé 33% diyoyoma bipoga bi mut. Yoyoma i poga i nla unda bés kikii ñem i nhéñha le ñem i i bag i gwé hôk yada i bana bihôk bi baa ndigi inyule yoyoma i poga i mboñ le ñem u bana hôk yada i nhéñha.\nDi nsugus i nkwel wés ni kal le boña mut nyen a nhôla i nog malo ma mut i nkoñ hisi.\nHala wee boña mut nyen a gwé niñ i mut, yi ni pék\nPublié par antoinepondipondi à 05:04 Aucun commentaire:\nKII HILÔLÔMBI A MBEMB LE U BOÑ ?\nMut kôba a bé a gwé bilem bilam,gwo bini le : gwéha, likap , ngi-njôň, yi lihaa, maliga, mapôhda ni ômsiň.\nMambén maa ma Hilôlômbi - 1) U je baň bijek, u nyo baň maog ma loň i ane we, tiga le\nu yila nkol i loň i.\n- 2) Man Basaa a nuňul baň biték gwé mut a tabé man mee.\n- 3) Munlôm a haba baň mbod muda yak muda a haba baň\nU bégés mambén ma loň yoň mee\n- U nol baň ;\n- Mut a nlaana bé ňôô;\n- Mut a nha bé nwaňan man i kat;\n- Mut a nkit bé mom i nkok;\n- Mut a nkit bé minkaň mie mi senda hikôwa ndi to bon bae;\n- Mut a ňyo bé nkok i nkoň u mbombog ;\n- Mut a nha bé mbôň maog to nyil to i séé maog;\n- Mut a bép bé isaň, to nyaň to mut a yé nye i maň;\n- U laana baň nwaa isoň to nwaa manyuň nu bisu;\n- Mut a kit bé mbombog hop ndi to pénda nye;\n- Mut a nyek bé lép;\n- Mut ntondi bé njéé to nuga be yokiyo;\n- Mut a nkit bé tjandi, to minlop,to pésa;\n- Mut a nkéés bé bagwal bé;\n- Mut a mpénda bé isaň i ti bôt ;\n- Mut a ntehe bé isaň to nyaň ba yé hindi nso;\n- Mut a mpot bé maéya ma bagwal bé;\n- Mut a nha bé man numpe hu;\n- Mut a ntiňil bé môngô ni béba ňem ;\n- Mut a mbôlôs bé nuga lilôm ;\n- Mut a nup bé bebela ;\n- Mut a mbôk bé bémba kembee ;\n- Mut a nkop bé mbog to bambal yo ibale mut a bi nol mut litén jéé bo ngi ôm tuk i\n- Man ngond a nkop bé mbog.\nLelaa u nlama niň ?\nMan munlôm a nlama kweeba ; munlôm a mbii bé muda a yé nye maň ligwéé; ba nti bé ngond nu mbus libii bo ngi ti mbôkgwéé ; u huulak baň mayel ma maaisoň nu muda ;ngond isoň to ngond nyuň ; u huulak baň mayel ma ngond man woň nu munlôm to mayel ma manyaň isoň nu muda ; u huulak baň mayel ma manyaň isoň nu munlôm, u tiigege baň nwa wé bebee ; u huulak baň mayel ma nkia woň ; u tiigege baň muda bebee i hulul mayel méé dilo a ngi konog sôň, u naňlaga baň nwa mut woň libôk ; u naňlana baň so munlôm kikii mut a naňlana muda, u naňlana baň nuga yokiyo, muda a telbak baň bisu bi nuga le i naňlana nye,ngond Basaa a telbak baň bisu bi mut le a naňlana nye ibale bo a tabé nkweebaga, man Basaa a naňlana baň muda nsude mut u naňlana, u nlama nogop ngélé yada i ngim kel bititigi gwobisôna, u nlama jôwa moo moň nwaa u nje, u biine ndap yoň libii i moo ma Hilôlômbi. U nlama nigil ni ôô bisélél gwoň ndi u nuňul gwo. Mut kôba a bé yi kobol litiň. Hala wee inyu i len ini di nla kal le\na bé yi aň ni tila hop basaa.Mut kôba a bé yi le a nlama tôngôl yig muda ni bon ba nyuu. Mut kôba a bé yi le a nlama hôla mut liyep.Bôt ba kôba ba bi bot liada ni Hilôlômbi.Ba bok masoohe. Ingéda sôň i nta tole i kel ngand ngwo, isaň mbai ni mbôda yé yosôna ba ntelep likula li nwemel tole i mbégdé i ti Hilôlômbi mayéga inyu bilonge bi mam a mbôňôl bo. Isaň mbai a nyoň ngind mang, a nleň yo i ngii ndap le i kee i sôň, hala wee a nti mam méé Hilôlômbi. Jon Hilôlômbi a bé tat loň Basaa ni Hilôlômbi a bé i ňem i hikii man mee.Jon u nog le:Yoň sat u nyi, yon u tôgbege. Jon i mut a nsal ngandag i nkoň biték, a bumbul ngandag i nkoň bawoga. Ndi i mut a nsal bé to yom i nkoň biték, a bumbul bé to yom i nkoň bawoga.\nLelaa u nla soohe Hilôlômbi?\nMe mbat we nwéhél inyu maboňog mem; mahoňol mem ni bipôdôl gwem bi be;\nMe nsoohe we le, u ti me ngui i yi gwélél mambén moň ni i yi bog mam;\nU kôm baň me mbus tiga le me yôm, me yila i nkol ,me yi habé me niň i kunde inyu i sal ni memede ni i ti we bibégés ni lipem bi kôli ni we;\nU ti me yi i ni pék yosôna kikii sômbôl yoň inyu i boň le, me yi le, wetama nyen u yé Hilôlômbi, liaa jem.\nYaônde, 26 libui li ňyéé 2000 Nkam Pondi Pondi\nHala a nkobla le, nyuu yoň i tabé nwee inyu libe li mpuhe we. Di la ki kal le, woňi, i nene ki, i ngéda mahoňol ma mut ma tabé nwee inyu libe a nhégda.Jon mut a nla kon nyemb woňi, mut a nla kon Hilôlômbi woňi, mut a nla kon mut numpe woňi, mut a nla kon ngim nuga woňi, mut a nla kon nop woňi, mut a nla kon woňi le a mbep yoň hop; mut a nla kon woňi le a nsôk i boma, mut a nla kon woňi le a nsaa bé pil wéé i ke ni bisu.\nNgim loň to ngim litén i nla kon woňi inyu ngim mam i ngwéla. Yag binuga bi nla kon woňi, hinuni hi nla kon woňi. Jon u nog le, boboň a kon woňi ndi a nom.\nMbe i kôhna woňi. Mut a nla kôhna nuga woňi . Ingéda mut a nkon woňi, a nla yi i homa longe i yé ndi a kôm longe mbus. Yom u nlama yi, yo ini le , ingéda mut a nkon woňi, a nla bé pot maliga to saň a nla bé jo. Inyu hala nyen,u nog le, hop woňi, lijo woňi. U nogog ki le, i kôô nyoo i nkogoo we, i ngwés bé tede a oň mu . I mut a nkon woňi, a yé mut yeňngi, a nyi bé liya ni nyemede, a nténga bé mut nyekinye, jon u nog le, ba ňoo bé ntet. Boňa mbodo mut a nsal bé inyu i hek pék.I mut a nkon woňi a nla bé ba kunde. Yom u nlama ki yi, yo ini le, woňi i yé ngim kon.\nI bôt ba nnol we, u nkon baň bo woňi. Hala nyen a boň we le u nlaa ôt mahoňol moň ni wemede. Hala nyen a boň we le u ba ngwélés, u laa ba wemede. Ingéda u ntôde bikekela, tééda libag joň. Ni ha Hilôlômbi a sayap we.Jon u nog le, nlélem i nloo lama\nYaônde, 26 hilônde 1999 Nkam Pondi Pondi\nHala a yé ngim ngui mut a gwé i boň mut numpe béba to i hungus nye ibabé nye i tihba nye.\nDi nla ki kobol i bug ini, ni kal le ingéda mut a nhémle mahoňol méé le mut a nla boň nye béba to hungus nye ibabé nye i tihba nye.\nMut a nbéna hémle liemb ingéda a nkon woňi. Mut a mbéna hémle liemb ingéda koň lôla a yé. Woňi i mboň mut le nyuu yé i tabé nwee. Hala a nkobla le boňa wéé a nsal bé, inyu i hek pék to i ôt mahoňol. Hala a nkobla le boňa wéé a nsal bé inyu yèň i yom i ntagbe.\nKii i mboň mut le a nkon woňi?\nIngéda mut a niň longe niň, a nyi bé le ngim yom i yé le liemb. Ingéda mam ma niň ma nke bé mut longe, bot yé ňem i yé le a kôhna bigwel moo, a bôdôl ki niň longe niň. Ngôň yéé i yé le a bana soso lihat inyu i boň le mam ma niň ma lédél habaň nye. Jon u mmeya u nje, u gwés habé u nlal njal. I jam lini le bot-ňem ni woňi bi yé mut i nlélém ngéda ikété mahoňol méé, hala a mboň nye le to kii i mpémél nye, a ntehe ndigi le liemb li, yom i, i yé le a nnog bé, yom i, i yé le i nloo yi ni pék yéé.\nIngéda mut a gwés ba ngwélés, hanyen boňa wéé a nsal. Hanyen a nnol liemb inyu i ba kunde, hanyen a mbôdôl bog mam ma niň yéé ni nyemede.Liemb li yé li mal, niň i mondo i gwéé,i, i nlel i nlômbi niň. I niň mondo ini, i nyi le longe yon i yé tik yom. Jon i hek pék ni liôô jam bi yé gwom bi baa.I mut a yé kunde a tabé i nlimil i liemb. Jon u yi ni le, liemb li yé ngim base. Ibale bon di u nhémle liemb, u yi ni le, liemb la soo we i nyuu.\nYom u nlama tééda yo i ini le, mut a nhémle liemb ingéda a nyi bé le a nla boň jam le nya jam i ni ingéda soňnda yéé i ntinde nye le a bana baň mahoňol mape ma, ma unda nye i homa maliga ma niňne. Jon boňa woň a nlama bé waa sal inyu i boň le u bana yi ni pék yosôna.\nIngéda mut a gwé bigwel moo ndi a tjél hôla manyaň to maisaň to man manyaň inyu i tihba nye, i mut nunu a njo liemb. Nlélém ni i mut a nyéň i bagal madap ma bikôkô.\nYom u nlama yi, yo ini le, bôt ba kôba ba bé kunde inyule ibale u ntibil tééda matiň momasôna ma Hilôlômbi, i humul mu manjel mé momasôna, ni adbe nye, hanyen wa yila kunde, yak loň yoň ndi wa yoň hisi hi biloň bi nloo we bikeňi ni lipémba. I mbadga bôt ba kôba ba bi ti ndihmbe ni bomede yon yak bés di nlama yéň le yag bés di ti i yés ndihmbe yo ini le; inyu kii ngii, hisi ni bôt ba binam ba yé i niň? I mut a nla tihmbe i mbadga ini wee a nyi mahoňol ma Hilôlômbi.\nYaônde, 24 hikaň 1999 Nkam Pondi Pondi\nHala a yé ngim nlélém mbog i, i mal béé, i nunda bés kikii mam ma ntagbe. Ngéda i nhôla bés inyu i ôt mahoňol kikii nom i yé. Inyu iyi kikii nom yé i ngim ngéda, nyen di mbôňol bibug bini le: kwaň, kôba, ngeň i ke ni bisu.\nJon niň i mut i nla kéba i ngandag ngaba, hikii ngaba hi gwé bé jam ni ini ngaba ipe.\nNseň i ngéda i yé i hôla we i yi bôňol mam ma niň. Jon u nog le : a légég u jek , a hol, u je kuunjaň. Inyu hala nyen u nlama bôňol mam moň i ngéda i kôli. Ba nyil banga mut i ngéda a nyi bégés ngeň. Ngéda i nlama hôla mut i kônde nigil inyu i bana pék, ni yi yosôňa inyu i yi maliga . Jon ngim ngéda i yé ngéda yigil, ngim ngéda i yé ngéda li aň dilo tjoň di niň, ngim ngéda i yé ngéda je, ngim ngéda i yé ngéda nson, ngim ngéda i yé ngéda masoohe, ngim ngéda i yé ngéda noi, ngim ngéda i yé ngéda mintuk, ngim ngéda i yé ngéda maéya, ngim ngéda i yé ngéda hônba, ngim ngéda i yé ngéda nwéhél, ngim ngéda i yé ngéda sai, ngim ngéda i yé ngéda dihmbe, ngim ngéda i yé ngéda njômbi, ngim ngéda i yé ngéda nyunga, ngim ngéda i yé ngéda bibôm, ngim ngéda i yé ngéda nsômbi, ngim ngéda i yé ngéda likwee, ngim ngéda i yé ngéda inyu emble, ngim ngéda i yé ngéda hop, ngim ngéda i yé ngéda maséé i ke ni bisu. Inyu hala nyen mut a nlama bé boň ngandag mam i nlélém ngéda. Jon u nog le: mut a nlug bé mongo maa. U nogog ki le : ngandag makôô i tuga jala like. U sôgôg ki nog le : mut a mpule bé bikidig bi njel bibaa.\nNgéda libag li mbog bihégél i yé nkabag.Jon u ngwé mbéň, sép, hilônde ni hikaň.\nMut a nyi bé ngéda Hilôlômbi. Jon mut kôba a bi sébél ki nye le Njombongo, hala wee mut a nyi bé ingéda a nlo to ingéda a nke. Ngéda u nog le, i ba haana lee tole i bôňa haana lee, hala wee ingéda i, i ba le tole ingéda i, i bôňa le. Ingéda u nog le iloa wee\ningéda kôba. Jon u nlama yi bôňol ngéda yoň inyu i noň i kokok. Ibale bo ndi di ngwés yémbél koň i lôla, di yi le, Nkana minnanga a bi yémbél bés inyule a bé a gwé ngaa i nleň makoň imaa i nlélém ngéda kikii jam li bisu. Nkana a bi yémbél ki bés ni i njel ini le, Nkana a nhéya bé Nkana numpe tamba i ňo . Hala wee di nlama yi i homa nseň wés i yé inyu i boň le hikii man mee a laa sal. Jon u yé u nimil bikai, u nigne makoň i tén e keňi. Inyu hala nyen u nlama bana maisoň to manyuň ngôô inyu i boň le mahol ma nene ikété nan. Mut kôba nye, bo a manyuň éé, u béngé mbus.Jon u nlama yi bégés ngéda inyu i boň le mam moň ma kee longe.Libag li ngéda li yé lelaa? B’a ngéda ya bana ngim lisuk?\nYaônde, 20 dipos 1999\nIngéda u nnog mut ngôô inyu ndutu i ngwel nye, hala nyen a yé kona ngoo. Jon mut nla kon mut numpe ngoo, mut a nla kon nuga ngoo, mut a nla kon hinuni ngoo. Holôlômbi a nla kon mut ngoo i ke ni bisu.\nYom di nyi, yo ini le, mut a nla kôhna ngoo, nuga i nla kôhna ngoo, hinuni hi nla kôhna ngoo, ngiim titii i nla kôhna ngoo, ngim jam to ngim yom bi nla kôhna ngoo, ngim hop i nla kôhna ngoo i ke ni bisu.\nDi nyi ki le, mut a nla bat le ba kon nye ngoo inyu kôhna mahôla tole inyu bat le ba nwéhél nye tole inyu i bat le ba ti nye ngéda inyu i yônôs likak.\nYom u nlama tééda, yo ini le, mut a nlama yéň le a kôhna baň ngoo ibale bo ndi a ngwés tééda libag jé li ngwélés. Ingéda mut a kôhna ngoo, i mut nunu a nla bé ba kunde. Bôt ba kôba ba nyis bés le, Holôlômbi a yé kona ngoo.\nHala a yé ligweleg li jam, li nhélés bôt. Di nla ki kobol i bug ini ni kal le, hala a yé ngim likenge, li nhoňol ti we ndonôl i ngim mam i, i nke bé kikii mambén ma libag li mbog bihégél ma yé mbogog.\nYom di ntehe, yo ini le, likañ li mbénge niñ i bôt. Jon u nog le likaň li nson li yé, likaň li gwal li yé, likaň li gwéha li yé i ke ni bisu.\nYom u nlama yi, yo ini le, likaň li yé ngim likenge inyu i gwel ngim jam. Ingéda kôba mut a bé a gwé libuga, a bé bap bôt ingéda ba mbugi. I len ini njômbi matibla i mboň bés le, di nyi le libap mut li tabé ngim likaň.\nYom u nlama tééda, yo ini le, ngim yom i tabé le likaň. Ingéda mut a nyéñ bé tole mut a nog bé ngim yom nyen a nkal le likaň li. Ngén basaa i nkal le bôô i hi lelek bé likaň. Hala wee yi i mal i nomba bôô. I len ini di nyi le hala a tabé maliga. Ndi hala a nlet le bôt ba neebe le likaň li tabé. U yé u ntoñle mut ni ndémbél hanyen a nla neebe le likaň li tabé. Ingéda mut a gwé mahoňol méé le masoda to mbom be bi yé, hala wee a nhémle le likaň li yé. Likañ li nhôla mut le a yéñ inyu i yi ndoñol i mam a nog bé. Jon likañ li tabé jam li mut a yé kunde inyule i mut a yé kunde a nyéň i bana yi ni pék yosôna. Bôt ba nhoñol le ngwom kikii bo ngui, ligwé li yom, lisuk li yom bi gwé bé ngim ndoñol. Yom u nlama tééda, yo ini le, hikii yom to hikii jam bi gwé ngim ndoñol. Boña woñ a nlama sal inyu i boñ le u yi hikii jam. I mut a gwé soñnda, a nsôk bana yi ni pék yosôna. I tén mut ini won i nsôk ba ngwélés.\nYaônde, 14 biôôm 1999\nI bug ini, i gwé ngandag ngobol. Mut a nyéñ yom i nimil nye, le a léba yo. Mut a nla yéñ yom inyu i yi i yom i, inyu i yi lelaa i yom i i yé, inyu i yi lelaa i yom i i bi béña tole inyu i yi lelaa i yom i i nke. Mut a nla ki yéñ biyôglô bi mam. I mam ma gwé bé mahee. Mut a nyéñ nson le a sal, le a nwas libag li mange, le a bana i yé mbai ni mbôda yéé. Mut a nyéñ yi, le a konde yi mam, le i mam ma bag ma sôli, a yi mo. Mut a nyéñ ki yi, le a yi tééda i yom a nléba, i yom a nog to i yom ba kôble nye. Bo man kaa a noga hee? Wee a mbada.\nMu i njel i nyen u nog le nsôg mbas i bôm hinoo, ba yéñ tôk. Inyu hala nyen, jam li yé li nai we, u témb ni mbus i bat i mut a yi jo i loo we. Mut a nyéñ i bana nkwel ni mut numpe. Mut a nla ki yéñ mut numpe inyu i boñ nye longe tole béba. Mut a nla yéñ mut inyu i boñ nye mindañ. Mut a nla yéñ maliga ma sôli. Mut a nla yéñ Hilôlômbi i ke ni bisu. Ibale bo ndi u ngwés ngim jam we ngi toñol jo, u nla kwo ibee inyu hala nyen u nog le, noñ ni noñ, u was ntjep. Ndi yom u nlama yi, yo ini le, mut a nyéñ le a ba kunde ibale bo a ngi yii minkôm. Mut a nyéñ lipémba inyu i niñ longe niñ, le a ba habé nkol u mut numpe to i loñ ipe.\nBo yéñ ndi wa léba. Mut kôba nye ba nlébél bé nkôme i ngwañ. Hala wee u nla bé nwas ngim jam we ngi yi jo su. Jon u waa bañ yéñ teele u léba i yom u nyéñ. Hanyen wa ba maséé ni kunde. Ndi to u nla ane hikii yom.\nI bug ini le nsômbi i yé liyéñ nuga. I bug ini le toñ i yé njômbi inyu i boñ béba. Kikii ihéga: mut a ntoñ mindañ.\nJon u tééda ni le, njômbi i yé nséñ inyu mahol ma mut, inyu kunde mut. Njômbi i yé nseñ inyu mahol ma loñ ni kunde loñ. Njômbi i boñ Mut le a bana yi ni pék yosôna.\nNson u yé kii ? Inyu kii mut a nsal ? B’a mut nyetama nyen a nsal ?\nLibag li man Basaa li unda nseñ i nson. Nseñ i nson i bé lôô ndugi i yigil. Nseñ i yigil i bé minson mi môô, le yaani a noñ i jam weg u salag. Nson u mut binam u mbôdôl ni bisélél a ñôô. Mut binam a nsal inyu i yônôs ngôñ yéé. Nson u nhôla mut i ba kunde ni i njel ini le, a nla je, a nla haba mbod ni bitamb, a nla tibla, a nla ôô bisélél gwé, a nla bot mbôda i ke ni bisu. Nson u mboñ mut le a nwas libag li mange. Jon u nog le nson u yé nyonyo mahoñ. Hala wee ingéda u mbumbul nyen u nyi line li nson. Kikii nson u tabé bun, jon man Basaa a bi bot i yom ini le yum, inyule mut wada a nla bé nson wokiwo ibale bo, bôt béé ba libôg ba nhôla bé nye. Hala a mpamna i ngaba nson, i yi libog nson. Hala a nhôyôs nson mut a nsal. Yag bisélél mut a ñôô, bi nla hôla nye i nson wéé, bi salag ki nson u mut, i ngim ma ngéda.\nIngéda mut a nsal, yag boña wéé a nsal, boña wéé a nkônde yi ni tééda mam ma mondo. Ingéda mut a nsal, a ngwélél i gwom bi yé libag li mbog bihégél inyu i bañ gwom a ntehe le, bi yé nye nseñ inyu niñ yéé. Mut a nhelel libag li mbog bihégél kiki i héga, mut a ngwélél bumb inyu i ôô nkwade, hisoo i ke ni bisu. Kikii mut a nhelel libag li mbog bihégél, hala ki nyen yag nson u nhelel libag li mut i pes nyuu yéé, pék ni yi yéé, ngôñ yéé i ke ni bisu.\nNgim binuga i nsal. Ngim dinuni i nla oñ jumbul ndi i nla habé sal nson umpe inyu i yônôs ngôñ yap. Nlélém kikii libôblaga ni nyôi, bi nyi ndigi sal nson wada, ndi to i heññel wo, bi nyi bé. Kikii di ntehe le mut inyu sal a nlama yi gwélél libag li mbog bihégél, hala ki nyen nson u gwal liada i pôla bôt. Jon nkol ni môô i gwep. Iloa ngim bôt i bé milimil mi bôt bape. Ba bé sal inyu isaň wap nson. Hanano, u gwé ngim bôt i gwé biiñngil, nyoo nyen bilépla bi nsal, ndi nwet iñngil a nsaa bo le kikii sôñ i yé i mal, le ingéda ba mal sal ngim nson i ke ni bisu.\nNson u nla lona gwét ni i njel ini le, i mut a ngwés ba nkunde, a ngwés le nson wéé u hôla i yônôs ngôñ ni sômbôl yéé. Ingéda ini mut numpe a ntuga nye i bumbul\ni yom a nsal tole a ntuga nye i yônôs ngôñ yéé ni njel nson, sañ i nla juba i ke pam i gwét. I yom i yon di ntehe i pôla biloñ. Ngim biloñ i ngwés le, biloñ bipe bi séélag bo, ndi bo, ba pôdôg bo i nson wap. Jon u nog le bana ba hemek toñ, bana ba humlag mamañ. Biloñ bini bi ngwés kahap biloñ bipe i ngii miño, inyu i boñle, ba yégla libag li mange. Bon ba ntamb we nson woñ, bon ba nkal we i yom u nlama sal ni kikii u sal. Mut kôba nyen a bi kal le: nsébla u noñ neebe. Ibale bo di u ngwés ba kunde ni nson u nsal, u yi ni le, bisai bi noñ mange manôgla. Kul nye sañ I bôag bañ, me tep i wem. Jon a légég u jek, a hol u je kuunjañ. Ingéda mut a nyéñ le bilôg bisañ bi ba kunde, hala wee a nsal nson Holôlômbi. Jon u nlama sal le u bagal bañ i yom Hilôlômbi a bi mma.\nYaônde, 17 biôôm 1999\nDi nla kobol i bug ini, ni kal le, ingéda ngim mut, ngim nuga to ngim yom i ntinde we i ngwés yo inyu ôngba yéé, mahoñol méé ma ngwélés, pék ni yi yéé yôsôna, longe likeneg jéé u mbem tole u mpide, nyen ba nkal le ngim mut, ngim nuga to ngim yom i yé lam.\nJon tidii lam i yé, nlam muda a yé, nlam mange a yé, su nlam u yé, méé malam ma yé, libadô lilam li yé, yééne lam i yé, nlam munlôm a yé, mbônji lam i yé, nuga lam i yé, hop nlam u yé, gwep bilam bi yé, bitatam bilam bi yé, matôwa malam ma yé, ngéda lam i yé, mintuk milam mi yé, tjémbi dilam di yé, lilok lilam li yé, kel lam i yé, kekela lam i yé, mbagi lam ngim jam i yé, ngand lam i yé,i ke ni bisu.\nIngéda u nnog le mut a gwé mahoñol malam tole mut a gwé pék lam, hala a nkobla le, i mut nunu a gwé ndip mahoñol, hala wee pék yéé i yé banga pék, hala wee bun béle u ntehe mut a gwé i ntén pék u.\nYom di nyi, yo ini le, yom yokiyo i nla bé ba ndigi ni nlama. Jon u nog le, hié lam ni dison ikété. Yom di nyi ki, yo ini le, mut a nla boñ le mam ma ba malam. Jon u nog le, likôyôp inyu ngôs, li lama hee, u bat nwet.\nLama ni longe bi yé gwom bibaa. Ingéda u nkal le longe su, hala wee i su i, i tabé mbe. Ingéda u nkal le mut a nwo longe nyemb, hala wee a nwo bé béba nyemb.\nPublié par antoinepondipondi à 05:02 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini le ngéda ni kal le hala a yé ngim nlélém mbog ii mal bé, i ňunda bés kikii mam ma ntagbe, kikii nom i yé, kikii nom i yom i yé i ke ni bisu.\nIngéda u nyi gwélél ngéda, i nhôla we linyônôs mam. Jon u nog le ngéda i yé mono inyule ibale bo ndi u nyi bé nihbe ngéda , ngéda i ntémb bé ni mbus .Jon a légék u jek ,a hol u je kuunjaň.\nNyi tibil gwélél ngéda li ngwal libog mam liyi kap mam ni liyi yônôs nson .Ingéda u nyi bog mam moň, u ntehe nseň i niň. Hala a nla ndigi boňa ingéda u nyi hek pék. Hanyen w aga yi ki kap mam ma niň ni liyi yônôs nson. Ingéda u nyi ôt minsongi mi ngéda hala a mboň le u nyi ôô bisélél gwoň kiki ibo matôa, nkwade, môngô, tômblô,keilibog i ké ni bisu.\nI mam ma nhôbôs we ngéda mon ma yé puhe jam kikii lileege bakén,lipot i nkôô I nsinga bés bomede, libep kap nson, libugus mam bisu, ngi manôgla ni i bôt we ni bo ni nlama sal,liguuna mam, lisambla i boň jam u nla bé, nop, kon i ke ni bisu.\nManjel i tibil gwélél ngéda mon ma é libog nson, liyi kap ngéda (kalénda, kilok), litjilil wemede yubda, liyônôs ngéda yoň ni ngéda bôt bape, libégés ngeň i ke ni bisu inyule hikii jam li gwé ngéda.I mut a mbégés ngeň a nhol nlélém ni i loň i mbégés ngeň.Libag li ngéda li yé lelaa ? B’a ngéda ya bana ngim lisuk ? B’a we u nyi gwélél ngéda ?\nMasoda ni nu a nkil i kokok .\nYaônde ,26 mpuye 2008\nHala a yé libag li kon lili nyiba ni nyuu i nlék.Ingéda mut a gwé mblabla nyuu, moo ma nla lék nye, mis ma nkôyôp nye, nyu i nsehla nye i ke ni bisu.Inyu mange, a mbiibe, nyuu i nsehla nye, tôl i mpél nye i ke ni bisu.\nMbabla nyuu i nla ba ni ngui.Mbabla nyuu ipe i nla lôl ni himamana poga i niň i nsoň (virus) ingéda ngim dikala di nyo we kikii ihéga fièvre jaune.Binuga bi nla bana mbabla nyuu i nlôl bo minla kikii bo hosi, ngwo,singi,sô i ke ni bisu.Mbabla nyuu inla nyodi i tel yé le a nyila lihep li kon.\nU nla samba i kon ini le mbabla nyuu ingéda u niň ikété mapubi ni ingéda u nke yak mut matibla, kéé ihogi ba nkep we.\nJon ingéda mbabla nyuu i gwé we, u nlama hoo ke i ndap matibla le mut matiblaa bénge we, a yis we i kon i ntééga we ni i bee a nla tiina we le u mbôôp.\nYaônde, 23 matôp 2008\nHala a yé libag li ngandag dipoga di niň di gwé ngui, di nla nimbla. Gwon bi nhô, bi tadag nkogo bihés ingéda man a ngi yii litjee i nwaa a mban bihés.\nYak naňak mut u ňada yeges bilai bi maôô, i jôl ni lisuk li bihés.\nNkogo bihés bi ngim tjobi i yé ni yeges kikii bo requin i ke ni bisu\nYaônde, 28 matôp 2008\nHala a yé homa hisi a yé isi, a gwé malép ma tégi ni ngim bie kiki ibo makai, bo njaň i ke ni bisu. Ngim tataba i gwé liboo.\nMut a nla mélés tataba inyu i sal wom bijek téntén bikai kikii bo baam, pôôga, bikoye ,likai li nkana, njangô,hikok, mintja, baombe, mandowa,i siň,bikukunja, tômatô, malaň i ke ni bisu.\nMut anla gwélél makai kikii nkoň le malep ma nlôô mu inyu i kôp mo bijek a nsal tole a mbel i wom wé\nYaônde, 27 matôp 2008\nB’A LIMOM NWEE LI YÉ NSEÑ INYU HÉMLE ?\nYom di ntehe i len ini yon i yé le di niň ikété liyôkbe (masak,mintug,ngandag minyiinga i pand yosôna i ke ni bisu).\nDi nla kobol i bug ini le hémle le ngim yom tole ngim ňaň bi yé mbale, bi yé ntiig le njel i pénda i yom i ,to i ňaň u,i tabé. Di nla ki kobol le hémle i yé lineebe le u mbat bé mbadga yokiyo. Limom nwee li tabé le u mboň bé jam jokijo. Li tabé le u modop ndi u nla tôp tjémbi ni masak ndi ha liyagya bé.\nLimom nwee li nhôla mut i helba yak mut numpe ni yak Hilôlômbi. Ingéda u mom nwee, u nyéň nsaň ikété yoň ni nsaň i Hilôlômbi. Ingéda u mom nwee, u ntibil bog mahoňol moň, u ntibil soohe Hilôlômbi inyule mut a nkôs karis ni Nwet wé. Limom nwee li nla kôhna woňi le u nhoňol mandutu moň ndi linômôl i nwee li nhôla we le Nhek woň nyen a nkena niň yoň, le u yi le mut numpe bot yé ňem i yé le Hilôlômbi a pôdôs nye ni nye a bana nsaň. Limom nwee li mbat ngim yigil le mut a ntjél liyôkbe li niň li hikii kel. Ingéda u mom nwee, u nog Hilôlômbi ni we u nyi nseň i niň ni i mam u nlama boň inyu niň yoň (maliga moň, maliga ma Hilôlômbi), u nyémbél pénda yoň i ke ni bisu.\nYom u nlama tééda yon i yé le, limom nwee li yé banga liwanda li mut inyule ngim ngéda i yé le mut a nlama mom nwee inyu i yi too a gwé banga hémle.Limom nwee li nhôla we i bana banga hémle .Hémle yoň i nene ni bibôňôl gwoň. Yigil i ňunda we too u gwé hémle.\nYaônde, 08 hilônde 2008 Nkam Pondi Pondi\nHala a yé ngim yimbne minsongi. Minsongi mi ňunda liyodne, njel, njaň ni makidig . Mbôk i yé nlélém bug kikii nomba. Mbuu iyé bug ingéda u njôp minsongi. Kikii ihéga 999, hala wee nomba 9 ngélé iaa.\nNomba i nti ki ngim yom maôňg. Bitan a yé nomba munlôm, bina a yé nomba muda. Ngobol i yé le munlôm a yé bisu, jon ba nti nye nomba tan, muda nomba na.\nIngéda mange a mpam le yaa yé i yé len, hala wee dilo di tan inyu man mulôm, dilo di na inyu muda, ba nyoň malép ma ba bé nughana nye,nye nkéňéé man.Ba nkôp i ngii nyôl . Malép ma kôp nye ni nyuu. Sôble yé i. Ha nyen i bôt ba bé ha ba nyi i jôi ba nti man.\nMajôna ma ntôô mut ma bé tagbe dilo di baa tole dilo di aa le a nwo. Inyu nsola mut to mange, majôna ma bé i nlélém kel a nwo. Ingéda ba njô munlôm, liso moo li ntagbe dilo ditan.Inyu muda liso moo li yé dilo di na. Ba aň bé kel majôna.\nBôt ba kôba ba nyis bés le Hilôlômbi a nyina ki ni i môi mana le:Batuupék, Kimaltjai,Bayemlikok ni Njombongo. Ibale bo ndi u nyoň Hilôlômbi ni bana ba na, u gwé nomba tan. Ibale u nyék Hilôlômbi ndi u yoň bana bape, u gwé nomba na. Jon NHEG a yé nomba tan, a bag ki nomba na.\nIbale bo ba ňôm we nsohi inyu ngim jam libe ndi ba yek njék, u tagbe dilo bôô, wee u mpôp. Ba nke i Ngambi i kal nye le a sop i njék i tigale i helba, i kahal tjé bum. Inyu hala nyen u nog le, bôô i hi lelek bé likaň.\nIbale ntôô mut u nwo, ba naňa ndumb yé ibôdôl dilo bôô i mbus majôna mé. Ndumb i yé likôp nsaň ni libog mam ndap mut a nyégle i ňo i isaň.\nJon u tééda le: pok tole yada = hikoba bitôdô; ibaa = nlop nkana; aa = méé ma nkom; na = kop hisoo; tan = ngwénd mamuma; samal = hikoda nkôt nyoo; saambog = bayôdôô; juem = libak li minkôô; bôô = lingôdô; jôm = hikoba ni litjee li kôp; yanga = litjee li kôp.\nMut a nla ha nomba mapep ma kaat, mangôdô ma lilok. Ngim nwin i nla ba ni nomba le ndigi i mut a nyi i nomba i, nyen a nla aň i nwin u.\nNomba ini le yanga (0) ni yada (1) gwon bi nhôla mut i gwélél kei i ôt minsongi ni keilibog.\nMut a nla bana kon le a nyi bé yimbe binomba to ôt minsongi inyule a ntehe binomba wee ngoňle biôdôg bi bitidii.\nU nkônde bana yi ni pék ingéda u nyi gwélél binomba.\nYaônde, 15 hilônde 2008 Nkam Pondi Pondi\nLIGWĖLĖL NGĖDA Di nla kobol i bug ini le ngéda ni ...\nKII HILÔLÔMBI A MBEMB LE U BOÑ ? Mut kôba a bé a ...\nINYU KII DI NHÉMLE I YOM DI NHÉMLE ? NIÑ I BI PÉM...


Culture Basaa: avril 2014\nDi nla kobol i buk ini le suk ni kal le hala a yé libak li yom li nlel me,yom i nsuk me,yom i nhélés me,hélha jam i ke bisu.\nDi nla kobol i buk ini le mak ni kal le hala a yé jam li ndudu,hala wee u nyi habé i yom i yé ha,yom i nkôôba nhééña libak.Jon u nok le :nlôm ñyéé man a yé mak.Ingéda u nok le,u makbe,hala wee u nsambla ngim yom i nlel we.\nSukmak a yé ki jôi li Hilôlômbi.Hala wee nyen a yé ño bihégél gwobisôna.Nyen a yé nwet bihégél gwobisôna.Hala wee Nwet Mbog.Bôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Sukmak,hala wee mut a nla bé yi nye,mut a nla bé añal nye,mut a nla bé nok nye inyuule mut a gwé bé bibuk bi,bi nkola.\nYaônde,05 matumb 2014\nPublié par antoinepondipondi à 14:00 Aucun commentaire:\nMbagi i nsôk\nLihémle le kel mbagi i nsok i yé i base i sôkbôk ingéda u nwo, u nke nkoñ bawoga. Kii i ñunda bés lisuk li ngéda ? Hala a nkoba lelaa le ngéda i gwé mamélél ? Hala a nlona kii inyuu mut ? Matila ni bi niigana bi mpot lelaa ? I mut a nwo a nke i nkoñ nyemb kaat sokbok i niiga bés le i mut a nsal ngandag, a nyôs ki nyuu i nson, a bumbul ngandag ndi i mut a nsal ndék a bumbul ndék. Hala wee Hilôlômbi a ngwés bé mut yengi. Inyuu hala nyen bôt ba kôba ba bé ôô bisélél gwap, ba bé bañ bee gwap, ba bé sal bijek gwap ndi ba nuñlag bisélél gwap bee gwap, bijek gwap ni maog map ni nkoñ isi.\nHilôlômbi a nsayap i mut a mbégés mambén mé. Jon i mut a nsal ngandag Hilôlômbi a nsayap i nson wé. Kikii mut a nyi bé kel to ngéda jon bôt ba kôba ba bé lôôs bé ngéda yap biyôglô bi mam tigale nyemb i mpuhe bo. Hilôlômbi a bé i ñem i hikii mam mee. Bôt ba kôba ba bé yi le ba kee i hada Hilôlômbi i mbus nyemb yap.\nYaônde, 25 matumb 2014\nPublié par antoinepondipondi à 13:42 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 13:31 Aucun commentaire:\nYigil i base i sôkbôk\nIngéda bôt ba kôba ba bi hémle Hilôlômbi le nyen a yé Ntohol wap i gwét a bi hôla bo le ba yémbél i bôt ba bé gwés le ba jôp i base baôm mbom isi, liyéñ yi li yila lem lam i ba mbégés ni tinde le hikii man mee a nlama boñ ni bisuglu bi gwé le man mee a noñ mbog bihégél hala wee a yi liké. Ni bôt ba kôba ba ték mbog ni mimpay mi mbog.\nYigil i nhôla mut le a yi lelaa i mam a ntehe, a nok, a mboma i ke bisu ma nkobla, ma nke i ke bisu. I ndoñol a nléba, a ntééda yo i nko, i yad, i ke bisu inyuule a boñ habañ minlélém mi dihôha. Jon u nok le : hipa hada, mbek ibaa, wee u yé jôñ. Mu kikii a nyéñ, a ngwélél toga, yi i bôt ba kôba ba nyigle nye, bisai bi Hilôlômbi i ke bisu. Bôt ba kôba ba bé niiga ndugi boonge minson mi moo le bon ba yiga yiha bo yaani . Jon u nok le : nkôô u pédi , u nonga. Sôble nkéñéé man i bé kôs i yaa yé ngobol yé i yé le i tehe mapubi ma Hilôlômbi . Hilôlômbi a bi ti mut yi ni pék le a sélés boña wé , le a hôô bañ moo i tôl . Mut a nigil ngim yé niñ. Yigil i nhôla we le u yi bok niñ yoñ, le u niñ longe niñ. Hala wee u ba bañ mpôm mut, mut litut li mbus kiñ, wañ mut, lélés mut , nhemb mut, hitégéé i ke bisu.\nPublié par antoinepondipondi à 13:28 Aucun commentaire:\nDi mpôdôl hana inyu biloñ bi nneebe ane lingwañ li wim. Inyuu lingwañ li wim, nlébla i ngwiya. Hala a nlôl ni i njel ini le likot masangô li nke ni moni ni ki le nson i yé nkabak, niñ i nke ni bisu ni njel moni saa nlébla a nkôs, hala wee i nlama nôgôl isañ wé nson.\nBiiñngin bi mbot bé minson ni bomede ba nkébél bôt ba nsal. Hala a nlôl noñnaga ni libat bôt ba mbat le ba nsomb bisélél biiñngin bi mbañ, ni biiñngin bi pe bi mbat le bi nsomb minlélém mi bisélél bi. Hanyen biiñngin bi nyilis libat i sômba ini minson ba nkébél i bôt ba nyéñ sal lébla. Yak i pémsan i yé i pôla biiñngin bo ni bo i nlona libot nson.\nKédna i mam yon i mboñ le njômbiiI somb nkus i bomna ni bigwel moo bi bôt ba ñee somb bisélél ni liôô bisélél bi yé i nyunga. I mut a nuñul bisélél gwé a nuñul gwo ngim ndamba inyuu i boñ le a sot bañ. Kédna i nhôla mahol ma likot masangô ni i njel ini le mut a somb i sélél a ñee i i yé i nyunga yak i mut a mbañ yo a nuñul sélél yé ndi a laa bot nson. Kédna ngobol yé i yé pôôna. Jon man mee a nkal le tjiimbe i kéda ni nsul, yon i yé mbañ likot masangô, i mbénge balôm ba mam ma likot masongô.\nYaônde, 19 matumb 2014\nPublié par antoinepondipondi à 13:06 Aucun commentaire:\nMAHOL MA LIKOT MASANGÔ\nInyuu i boñ le likot masangô li hol i nsômbla le u ôô ngandag bisélél ni ki le u yoñ ngandag bon ba loñ i nson. U nlama yéñ le bisélél gwoñ bi nuñlana le i moni u nkôs u laa saa babôñôl boñ le yak bo ba laa niñ hala wee ba laa je, ba laa tibla, ba laa om boñ bap bisuglu i ke bisu.\nI loñ i ngwés ke ni bisu i nlama bana njômbi le man loñ nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô. Hala a nkobla le hikii man loñ a bana kumba, a laa somb bijek gwé, a laa tibla, a laa tôngôl mboda yé i ke bisu.\nLoñ i nlama yéñ le ndék bot bé yon i nlama bana lihat li loñ i nya i yé le ngoo bôt i nene. Ngoo bôt i nsomb habé bisélél loñ i ñôô, bee loñ i mbañ i ke bisu.Minhat mi bôt mi nyéñ le moni wap a hôla bo le ba kônde bana moni i lel balal ba ndamba. Hala wee ba gwé habé nduña le moni wap a hôla i ôô bisélél, i bañ bee, i sal bijek i ke bisu. Ingéda loñ i mpam i homa nunu, i boñ ini i nhol habé inyuule mahol ma likot masongô ma ta habé.\nPublié par antoinepondipondi à 12:57 Aucun commentaire:\nMBAGI I NSÔK Lihémle lekel mbagi i nsok i yé i...


Culture Basaa: janvier 2018\nIngéda mut a ntjél sal tole ingéda mut a nyôs bé nyuu i jam tole ingéda mut a ngwés bé nwes biibe i nson i nlet nyen ba nkal le a yé mut yengi. Ingéda mut a nla bé sal i nson a ngwés sal tole nson a nlama sal wee a yé mut yengi. I mut a mmodob a nla bé kôhna jam. Jon u nog le: koo i nje bé i édi. Mu i njel i nyen u nog le: bo kembee i nkooga bé, yag le u ha nye hinoo i nyo ?\nPublié par antoinepondipondi à 09:50 Aucun commentaire:\nBôt ba kôba ba nyis bés le Hilôlômbi a yé wada. Hikii mut a ñañal ni Hilôlômbi. Ñañ unu u yé ndigi i pôla hikii mut ni Hilôlômbi wé. Hilôlômbi a mpot . Hilôlômbi a bi pôdôs bot ba kôba i gwét bi bijuba i Ngog Lituba ni i bôt ba bé jôs bôt ba kôba le ba jôp i base i baôm mbom isi. Bôt ba kôba ba bi tehe maboñok ma Hilôlômbi ni mambén Hilôlômbi a bi ti bo.\nMut nyekinye anyi bé lisuk li Hilôlômbi ndi to bidbôdlene gwé. Jon bôt ba kôba ba bi kal le base i Hilôlômbi i yé sôkbôk.Hilôlômbi a yé wada. Hikii hégél i yé yada .Hikii mut, a gwé i mé mahoñol i yi njee a yé Hilôlômbi.\nInyuu i boñ le bôt ba kôba ba hémle le Hilôlômbi a yé wada , gwét bi Ngog Lituba gwon bi bi unda bo hala ngéda a bi hôla bôt ba kôba le ba yémbél i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i baôm mbom isi. Bôt ba kôba ba bé hémle hu , liemb i ke bisu, ba nhoñlag le hu, liemb bi yé ngim Nyambe inyuu ngim bôt ba kôba. Ndi bôt ba kôba ba tehe le hu, liemb i ke bisu bi mpôdos bé mut nyekinye kikii Hilôlômbi. Hilôlômbi nye a bi pôdôs bôt ba kôba i Ngog Lituba jon ba nsébél nye le Nheg Matén. A bôn bôt ba kôba mam kikii nkoñ. Jon ba nsébél nye le Kimaltjai. Inyuule maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai, ma yé mapubi ma nom. A ti bôt ba kôba yi ni pék le ba ôô bisélél gwap, le ba bañ bee gwap, le ba sal bijek gwap i ke bisu. Jon ba sébél nye le Batuupék tole Nkindil hisi. Nyen a bi ti bôt ba kôba yi ni pék le ba ba oo tjôdôt môi ni bikai ni bie. Hilôlômbi a unda bôt ba kôba ngui yé. Jon ba nsébél nye le Bayemlikok ni Nwet Ngui yosô . Hilôlômbi a ti bôt ba kôba mambén le ba nôñôl hi koko ni liada i pôla yé ni man mee. Jon man mee a bi bôt likwee. I mam mana mon ma bi boñ bôt ba kôba le ba yi le Hilôlômbi a yé Nu a bé, Nu a yé , Nu a nlo ni Nu a ba. Hilôlômbi nyetama nyen hop wé u nôôga nkoñ hisi wosôna. Jon bôt ba kôba ba bé nsébél nye le Béndélmandum.\nBase i sôkbôk i bi héñha i hémle bôt ba kôba ba bé ba gwé noñnaga ni hu, liemb, ngambi i ke bisu. Jon u nok le : ngambi i nkomol bé Hilôlômbi. Hala wee mut a nta bé i ngii Hilôlômbi .Mut a nla bé gwel ngéda. Jon bôt ba kôba ba bé sébél Hilôlômbi le Hiañngaa . Jon mangand momasôna bôt ba kôba ba bé naña ma béé i ti Hilôlômbi lipem ni bébégés bi kôli ni nye . Inyuule a bi unda bôt ba kôba le nyen a yé Ntohol. Nyen a yé isañ hala wee a mbodôl ngim yom, a nyis bôt ba kôba ngim jam. Bôt ba kôba ba bi tehe le Hilôlômbi a yé Hilôlômbi nu gwéha a bak ki Hilolombi nu nsañ . Jon bôt ba kôba ba bé gwés Hilôlômbi ni ñem wap wosôna ni ni nyuu yap yôsona.\nNdi i gwéha ini i nlama nene hikii ngéda ni hikii kel .Inyuu hala nyen bôt ba kôba ba bé soohe Hilôlômbi. Masoohe ma yé hop mut a mpôdôs Hilôlômbi . Di nyi le hop u gwé bikuum ni mabé. Ingéda mut a nsoohe Hilôlômbi, buk i nla sowa nye . Mut a mbemb le Hilôlômbi a ti nye ndimbhe noñnaga ni masoohe mé to ibale mut a nla bé kal Hilôlômbi i yom a ngwés. Hala a nyila ngim nkwel ni Hilôlômbi, ngim manôgla maben ni Hilôlômbi. Hala wee liti Hilôlômbi mayéga. Bôt ba koba ingéda ba nsoohe Hilôlômbi, ba bé ba ti ndugi nye mayéga inyuu mam a mbôñôl bo ndi to ba mbat nye mam mape. Masoohe ma ñat mut ni Hilôlômbi. Ma mboñ le mut a nkôôge Hilôlômbi i pañ inyuule Hilôlômbi nyetama nyen a yé mpubi. Isañ mbai a bé a telep likula li nwemel wé tole a ntelep i mbédgé le sôñ i nta. Isañ mbai a nsoohe inyuule a gwé bôt ñem ni Hilôlômbi. A bak a gwé ngind mang i woo. Ngim kel i bé bé le i ntagbe le bôt ba kôba ba nsoohe bé Hilôlômbi. Bôt ba kôba ba bi tehe le Hilôlômbi nyen a yé i ngii bôt bobasôna.Nyen a bi heg mut binam.Bôt ba binam bobasôna.Nyen a bi heg mut binam. Bôt ba binam bobasôna ba kôli bisu bi Hilôlômbi\nYaonde, 26 matjel 2017\nI loñ mee mut a kôli bé ke wañan nwa i ndéñ le a yééna nye inyuule nwa ngim mut nwaa wé u. I mut a bi bus wañan nwa ndi nwet nwa a yi jo, i mut nu a kôli ni kokse. I kokse i yon i yé ñôñ. Hala wee nwet nwa a ntamb mut i gwom a nlama ti nye. I gwom bi gwon ba nkal le litja ñôñ. Hala wee li saa ñôñ. Nlôm nwa a ntjilil nye mudaa letee i mut nu a ti nkus wosôna nwet nwa a ntamb.\nIngéda kwañ ba bé téñ bôdaa i tén kade inyuu ñôñ. Kade a yé mbôm hison ingéda a nkogoo we, u nok ngandag jôhge.\nNwet nwa a nla kôhna ngim nkoñ ingéda ba mbus nye nwa. Ñôñ i yé mbumbun, hala wee ñôñ i yé pil.\nYaônde, 18 libui li ñyéé 2017\nPublié par antoinepondipondi à 09:43 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a nyôs bé nyuu i ôt mahoñol, i boñ ngim jam, i timbhe mbadga ba mbat nye i ke bisu. Di nla ki kal le hala a yé mut a mpala boñ jam nye ngi téé mahoñol. Mut nu a nhôlôs bé nyuu i gwel jam mbeñel. Hala wee mut nu a nyoñ bé ngéda inyuu i boñ jam, inyuu i ôt mahoñol i ke bisu.\nI mut a yé hemb, a yé mut ngi yi, mut ngi pék sembkwep di nla kal le a yé lembep mut le maboñog méé ma lel sômbôl yéé ngui. Jon mut a yéñ le a ba bañ hemb mut tigale bôt ba ti bé nye lipém, bôt ba yan nye, bôt ba tehe bé le a ñét. Mut nu a nseebe hikokok hi pék. A mpôô jam ngéda ngi kola. Mut ba mbéna sés i ti. Mut a nsaba hop ngi tibil soñnda.\nPublié par antoinepondipondi à 09:40 Aucun commentaire:\nDi nla kal le ngôô i yélibag li mut li, li boñ nye le, a gwé nduña ni ndutu mut numpe. I ngéda ndutu i mut numpe i ntihba we, hala a nkobla le, u nog i mut nu ngôô. Hala a nla ba i ndutu a nkôs.\nNdi kii i boñ we le u bana ngôô ? Yom bisu di nyi yo ini le, banga linyañ li nogna ngôô. Inyuu hala nyen, man Basaa a bi kéne i ngén ini le : linyañ li yé matat ma ntômba. A kéné ki i ngén ini le : Bo a manyuñ éé, u bénge mbus. Hala a ñunda ki bés le, ingéda lihaa li édi, ngôô i yé i kété i ñem i hikii jô yap.Hala a ñunda ki bés le, ingéda litén li édi, ngôô i yé ikété ñem i hikii man litén li. Hala a ñunda ki bés le ingéda loñ i édi, ngôô i yé kété ñem i hikii man loñ. Hala a unda, ki bés le ingéda Hilôlômbi a yé i ñem i hikii man Basaa, ngôô i yé i kété ñem i hikii man Basaa. Ndi inyuu i yi le hala a yé toi maliga, maboñog ma hikii mut mon ma nla yis we hala. Inyuu le pot ni boñ mam ma i maa.\nHilôlômbi a nkal we le u pôdôs mut u nyi i ngéda a yé i kété ndutu inyuule mut a yé bôt , bôt bog ba yé mut. U nla ndigi pôdôs mut u nyi ibale bo ndi u hindis bé wemede ni bijek bi ndiba bi loñ i ñane we to ni maog ma loñ i, i nyo. Bijek bini ni maog mana, ma loñ i ñane béé, ma ngwal njôñ, tama ni manola inyuule ni mbôg mbén Hilôlômbi ni Hilôlômbi a nkôm bé mbus.\nYom i noñ ha , yo ini le, i ngéda mut a mbégés ndap yé bikôkô i lel litén jé ngôô i mal nye, inyuule i ngéda Hilôlômbi a mma ngim yom, mut nyekinye a kôli bé i bagal yo.\nYom di nyi ki, yo ini le , banga manwanda i nyiba i ngéda ndutu. Hala wee i ngéda ndutu nyen u nyi i mut a gwééne we ngôô ni i ndutu i ngwel we.\nI yom i nsôk ,yo ini le, mut a ngwééna ngôô. Mut numpe a nla hôlôs ngôô i kété yéé to ibale bo a bag bé a gwé yo. Ngim mam i ñane nye le a bana ngôô, kikii hi héga mut a nla jôp likoda li lihaa.\nMaboñok ma likoda li, ma nla boñ nye le a hôlôs ngôô yéé. I mut a gwé suhul nyuu ni litop li ñem, nyen a yé mut ngôô. Nyen a nyoñ ngéda, i ngéda jam li ngwel mut numpe téntén ndutu.\nYaônde, 05 matôp 1998\nPublié par antoinepondipondi à 09:37 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a boñ le wengoñle a nyi bé jam, yi yé i nkola bé. Hala wee a ñôt bé mahoñol mé jôga inyu i boñ jam tole a mbéna hôya i jam a lamga boñ.\nMaange a nla ba maange pék ndi a ba hitégée le a noñ manwanda méé, bôt béé ba libôk nye ngi mal boñ i jam li mbénge nye tole a hôya i homa nseñ wéé i yéne. Jon bagwal ba nlama niiga man wap i njel a nlama noñ le a ba maange a nyi jam hala wee hite.\nBijek ni maog di nje ni nyo hikii kel, b’a bi yé inyuu niñ longe niñ ? Mut a nlama je bijek inyuu i boñ le a ba mbôô. Jon u gwé bijek bi minsôn, bijek bi bombo,bijek bi mahoñ, bitatam, môô, bikai ni minso. Bijek bi nhôla mut le boña wé a sal longe, le matjél ma mal bañ i nyuu yé, le minsôn mi bana ngap le a laa sal i nson u yé nseñ inyuu niñ yé i ke ni bisu.\nNgim bôt i nyo matjél ma bôt bape inyuu i bana ngui, bigwel moo, lihat i ke ni bisu. Ngim bôt bape inyuu i bana bijéle i ke ni bisu.\nBôt ba kôba kikii ba ntehe i mam Hilôlômbi a bi boñ bo, ba yilna ni bakôna Hilôlômbi, ba hiumlana ki ikété gwéha kikii Bayemlikok a bi gwés bo ni tohol bo ingéda ba bi solop i Ngog Lituba. Jon ba bi bada bijôl bi gwét bi Hilôlômbi, le ba je banga bijek ni nyôba inyuu i hémle Hilôlômbi. Ni Batuupék a ti bo yi ni pék le ba ba kunde. Jon Hilôlômbi a bi ti bo mbén bisu ini le : man mee a je bañ bijek, a nyo bañ maog ma loñ i ñane nye tigale a yila nkol u loñ i.\nYaônde, 10 hikañ 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:31 Aucun commentaire:\nInyuu bôt ba kôba Hilôlômbi a bi unda bo njel kunde ingéda a bi tohol bo gwét i Ngog Lituba. Base i sôkbôk i nkal le u nla ba kunde ingéda u nkon Hilôlômbi woñi. Hala wee u ngwélél mambén mé ndi u gwéhég ki Hilôlômbi. Kikii Hilôlômbi a bi gwés bôt ba kôba, jon bôt ba kôba ba bé gwés bôt bap ba libôg, ba bag bôt ba likap ni bôt ba nogna ngôô.\nMut a yé kunde a nje bé yom yokiyo i lel balal ba ndamba, a nyo bé maog i lel balal ba ndamba i ke ni bisu. Mut a yé kunde ingéda a nyi inyuu kii a nhémle Hilôlômbi, ingéda a nyi bagal longe ni béba i ke ni bisu.\nYom u nlama tééda, yo ini le, libag li yé yom i nom.\nYaônde, 28 hikañ 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:29 Aucun commentaire:\nLibaa li nla kon le mbôñ i njôp libaa tole himamana pog i niñ i mbôñ. Ingéda mut a nkon kon libaa, mis mé to gwalak gwé to masai mé ma nene njoinjoi. Hala wee malép ma libaa ma njôp matjél. I mut nunu a nok waa ngandag, mônga ma nyuu ma nsôôge nye ngandag i ke bisu.\nKon libaa i yé ngandag mintén A, B ni C.\nMut a nla kon libaa ni njel malal (B) ni gwom bi mbaaba (lam, ndondok, kohlene i ke bisu (c). I nla ki pam le libaa jomede li nkon. Yak lihep li kon li nla boñ le mut a sai njeenjee.\nMatibla ma kon libaa mahogi mayé. Ma bisu ma yé le ba kep we makele. Ma yôhne ibaa u yoñ bee dokta a ntiina we. Iyé longe le u kon bé. Jon u nla semba ndigi i kon ini ibale ba nkep we makele inyuu i boñ le u kon bañ kon libaa B bo C. Ibale u nke le ba kep we makele homa, ma nhee diye ngandag. Jon ibale u gwé mbom le ba nlôô i mbai yoñ i kep makele u tôl bañ.\nYaônde, 17 kondoñ 2018\nPublié par antoinepondipondi à 09:26 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 09:21 Aucun commentaire:


Culture Basaa: mars 2017\nLIBAG LI NGAÑNGAÑ IKÉTÉ MATIBLA\nNjiiha i nla heñel libag li minkañ mi ño ndigi wee ba njubus mbôñ ikété nyuu mut.\nBa nlama niiga nkookon liyi gwel nyemede ingéda a nkon.Inyuu i boñ le u mbôôp, bee gwotama bi kôli bé, ibale bo mahoñol ma ntémb bé we nwee. Yigil i nhôla le mahoñol mabe ma lona bañ mbuma ikété mbôô woñ.Jon i yé longe i tehe liada li yé i pôla yigil ni libag li maange, ni liada li yé i pôla bee bi matibla ni matibla ma njiiha. Yigil i nhôla mut i yi gwel nyemede ingéda a mbeha kon, inyuu i boñ le a yôm bañ. Liyi imbee ntén kon u nkon, li nhôla bee ngañngañ a ntiina we, le bi tibil we longe li tiblag.Ingéda nyuu yoñ i ngi gwéé libag li maange, nkookon a yé a ba a gwééne ngañngañ bôdôl, i bôdôl i neebe kon ngañngañ a nléba nye i pam i bee a ntiina nye.Yigil i yé nlôm jam inyuu i boñ le u mbôôp, limbôôp mahoñol ingéda u gwé njiiha, limpôôp i nyuu yoñ ni bee.\nU yi ni le liyoñ bee ngandag li ngwal ngim kon. Mbôô i kôli ni sañ mut a njo. Mbôô i ñunda libag li hikii mut bisu bi nyemb. Mbôô i ñunda libag li hikii mut ikété mbôda bôt. Jon njôôge i yé ngim yigil inyuu mut binam.\nYigil ni mbôô bi nyila hanano gwom bi lituk mbañ, gwom bi mbôda bôt ni gwom bi likot masangô.I ngui i nsôs bôt, i mboñ bo le ba nyi habé bok mam map ni bomede. Jon kon i nyila pék i mahoñol, jam ndék bôt i nla ndigi yi.\nYaônde, 13 Matumb 2016\nPublié par antoinepondipondi à 13:23 1 commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé yom i i gwé bé mahindi mokimo ndi i kôli ki longe. I yom ini i yé ndigi Hilôlômbi nu a gwé bé mahindi ndi a nkola ki nyemede. Jon mut nyekinye a nla bé ba mpubi to yom yokiyo i nla bé ba mpubi. Ngim homa, ngim tison, ngim kaat i ke bisu bi nla ba manyii ndi bi tabé mpubi. Hala wee Hilôlômbi a nkôp bisai gwé i ngim homa, ngim tison, ngim kaat i ke bisu.\nJon bôt ba kôba ba bé béna bé tôp jôi li Hilôlômbi. Ba bé béna sébél nye ni i môi mana le: Bayemlikok, Batuupék, Kimaltjai\nNjombongo i ke bisu. Mpubi a yé yom i tabé mpôônaga ni ipe kikii Hilôlômbi.\nYaônde, 03 kondoñ2010\nPublié par antoinepondipondi à 13:18 Aucun commentaire:\nHÉGA I BASE I SÔKBÔK\nHilôlômbi nyen a yé bibéé.Man mee a nyi le Hilôlômbi nyen a bi heg ngii ni hisi ni i gwom gwobisôna bi yé i mbog bihégél. Jon bôt ba kôba ba nsébél nye le Nwet mbog. Lelaa di nyi le Hilôlômbi nyen a yé NHEG ? Ingéda u ntehe mbog bihégél kikiii yé mbogog, u ntehe le i mut a bi heg yo a gwé pék i loo bôt bobasôna. Jon bôt ba kôba ba nsébél Hilôlômbi le Batuupék. Mut a nla bé yi ngéda Hilôlômbi ni kel ni ngéda a bi heg ngii ni hisi ni bihégél gwobisôna. Jon bôt ba kôba ba nsébél nye le Hiañngaa. Bihégél gwobisôna Hilôlômbi a bi heg bi yé gwada. Hilôlômbi a bi ti mut binam hoñol, hop ni libôñôl. Jon mut a nla ôô bisélél gwé, a nla bañ bee ni gwom bi yé nseñ inyuu niñ yé, a nla sal bijek gwé, a nla nuñul bisélél gwé, bee gwé, bijek gwé i ke bisu. Ingéda man mee a nla habé ôô bisélél gwé to bañ bee gwé wee a nhémle habé Hilôlômbi ni Hilôlômbi a nkôm nye mbus. Hala wee man mee a gwé habé yi to pék inyuule Hilôlômbi a mpôdôs habé nye. Hala wee man mee a nyôm. Hala wee a gwé habé minkañ mi yé nye ñômôk isi. A nyila kééne ngén ni i njel ini le a nsomb bisélél bôt bape ba ñôô, bee bôt bape ba mbañ, bijek bôt bape ba nsal ni nyo maog ma bôt bape i ke bisu. Bibôdlene bi liyep li. Ingéda man mee a ñôô habé bisélél gwé, a nyi habé kikii mbog bihégél i yé mbogog. Hala wee man mee a mbana habé yi ni pék inyuu i bog niñ yé.\nI mam ma yé ntilga i kaat i sôkbôk ma nhôla bés i yi libag li mbog bihégél ni Hilôlômbi. Hala wee likeneg ni nkoñ hisi. Mbog ni base bi nkiha, bi nhôla mut i yi mbog bihégél. Hala a ñunda mut kikii mam ma yé mbogog. Jon mut a nlama yéñ i yi mambén ma mbog bihégél ni mbog bihégél. Base i sôkbôk i nniiga nhémle le a hôya bañ le Hilôlômbi nyen a bi heg mbog bihégél. Mut a nlama yi le Hilôlômbi a bi heg nye kikii bini bihégél bi pe, malép, bie, binuga, tjobi, ngoa i ke bisu. Jon mut a nlama bé ôbôs hégél ni i gwom Hilôlômbi a bi heg i bôdôl bibéé. I ngim bôt i bak hilo hi mim ingéda ba ntémb i niñ, ba nkal we le : “ ba bi tehe mapubi ma mbay le pum pum ni ki le ba nôgda le nyuu yap i nhoi ndigi wee ba mpuuwe, ba nsuha ngim mbegee”. Hala a yé mbu wap i nyodi inyuu yap. I mbu ini i yé yimbne i Hilôlômbi i yé ikété nyuu mut. Inyuu hala nyen mut a nlama tep njel yé. Njel i boñ longe tole i boñ béba i nwaa a nke i muutada.\nYaonde, 18 matumb 2017\nPublié par antoinepondipondi à 13:14 Aucun commentaire:\nMbén ni mahak\nBôt ba kôba ba bé sak ni maséé i ñem wap ni manyuu map ma bé ki maséé noñnaga ni mambén ma Hilôlômbi. Ba bé maséé ni kaat i sôkbôk ni kaat biniigana bi Hilôlômbi. Jon ba bé sak bisu bi Hilôlômbi. Bôt ba bé boñ ntadga ndi ba sagag inyuu le ntagda i ñunda lama i ngii, liyééne liHilôlômbi.\nMambén ma yé i kaat sôkbôk ni i kaat biniigana bi Hilôlômbi ma ntinde man mee i kônde añ, nigil ni soohe Hilôlômbi. Yigil i sôkbôk ni biniigana bi Hilôlômbi i nlama yoñ ngim ngéda inyuu man mee hala wee u nlama yéñ i sangal bôt, u nlama hôla mut le a bii mudaa, u nlama nôgôl isoñ bo nyuñ i ke bisu.\nSôkbôk ni biniigana bi Hilôlômbi bi yé liada i pôla Hilôlômbi ni man mee inyuu hala nyen bagwal ba nlama sayap boonge ba nôgôl bo. Hilôlômbi nyen a bi tohol bôt ba kôba i Ngog Lituba ni i gwét bôt ba bé jôs bo le ba jôp i base baôm mbom isi.\nYaônde, 20 dipos 2013\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut banga telepsép le u nla bé heñel libag jé, mahoñol mé ni njel bitek. Ba nyil mut peles liniñig jé, libogog jé li mam, litehge jé li mam, liyéñél jé li mbale i ke ni bisu. Mut peles a yé mut a téé sép le a ngwés bé le a hooba mahindi i niñ yé tole a pamna wonyu inyuule a ta habé ndelel. Mut a nla yéñ le a ba peles. Hala a mbat mban, liyi yan ngim mam ni lisal nson njonog i ke bisu.\nI mut a ngwés ba peles a ba bé kii nsola mut nu a gwé bé banga yi to banga pék. Hala a yé kimasoda le mut a yé peles. Hala wee ngi hihôha.\nYaônde, 22 hikañ 2010\nPublié par antoinepondipondi à 13:03 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le mut a mboñ we béba, yag we u timbhe nye béba. Hala wee mut a mboñ we béba jam, yag we u saa béba. Jon u mpun.Hala wee u nsoman bé i mut nunu. U mbemb bé le bôt tole bikéhene bi ntoñol i jam li bôña. U ntehe le i jam li lisôk ha. U mélés jo ha bitéé bi lôñ. Ndi u hôya le ibale bo ndi bôt ba toñol i jam li ngwéla, i nla nene le we nyen u nsuu. Jon u nog le, me ngwés le mut a tôp ,ndi me nwot. Hala wee u nsômbôl le mut a bôg a suu we, ndi waga unda nye njee u yé. B’a mut a nlama pun nyemede? B’a mapuna ma yé ngim mbén le loñ i neebe?\nYom mut a nlama yi, yo ini le, ibale mut a mboñ we man jam ndi u timbhe nye, u yi le, u nlama bemb basoso ba mam. Inyuu hala nyen malép ma nyégle bé i ngii dikôa, yag mapuma ma nyégle bé i ñem i mut a yé ngwélés.\nPublié par antoinepondipondi à 12:59 Aucun commentaire:\nIngéda lihaa li édi, li ngwal mi mpémba mi bôt. Ingéda litén lé édi, li ngwal mi mpémba mi bôt. Ingéda loñ i édi, i ngwal mi mpémba mi bôt inyuule ingéda Hilôlômbi a mma ngim yom, mut nyekinye a kôli bé i bagal yo. Jon ingéda Hilôlômbi a mbot ngim litén, mandap ma bikôkô ma nlama bé toñ i bana bibégés i lel litén. Mandap ma bikôkô ma nlama bé toñ i kahap litén i ngii ño.\nInyuu i boñ le, u ba mpémba mut, u nlama yi matiñ ma Hilôlômbi, u nlama añ mo ni tééda mo ndi u gwéhég ki loñ yoñ. U nlama je bijek bi loñ yoñ ni nyo maog ma loñ yoñ to u yé numbee homa. Hala a mboñ le u kôhna bisai bi Hilôlômbi. U nla bép wo i tôl yoñ ni kal le u gwé ngui ingéda u nyi gwel wemede, ingéda u nla gwés loñ yoñ ni ñem woñ wosôna, ingéda u nla yémbél malép, hié, mbembi, hisi ni mbu. U nlama ki ba mut a nyi gwel nyemede, ingéda u nyi gwel mahoñol moñ, ingéda u nyi gwel gwéha yoñ ni ingéda u nyi gwel ngôñ yoñ malal inyuu i bot mboda. Jon u nog le pôndôl i yônlag i janda. Inyuu kii mpémba mut i yé nseñ ? Inyuu kii ngui i yé nseñ ?\nYom u nlama yi, yo ini le, ngui i yé i boñ i jam u gwés, i jam u ñôt ni mahoñol moñ. Ba nyil ki ngui, ingéda ngim mut, ngim loñ to ngim yom i ñénél mut numpe, loñ ipe to yom ipe i boñ ngim jam. Jon di nyi ngui maliga, ngui béba, ngui minsôn, ngui i yi, ngui i pék to ngui i mahoñol ma mut, ngui nson, ngui biniigana, ngui loñ, ngui mambén, ngui i ntôñ i gwét, ngui ane, ngui nlôñ, ngui matibla, ngui bee, ngui minliba, ngui minsohi, ngui makoñ, ngui gwéha, ngui Hilôlômbi i ke bisu.\nHaninyen mut kôba a bi unda ngui ni i ngén ini le : pôndôl i yônlag i janda. Ndi u yi le ngui i nla ki nene ni i ngén ini le : diuna di yé di kotba, di puuwe ndi ba sés njok. Hala a ñunda bés le adna yon i yé ngui. Jon ibale bo mut to ngim loñ, ba ngwés tééda ngui yap, ba nlama yi le ngui i yé yom i mal. Jon liyi bog ngui ni liyi bôñôl ngui li yé nseñ ngandag tigale i ngui mut a gwé to i ngui ngim loñ i gwé i bana habé mahee. Yom pe mut a nlama yi yon i yé le, a yan bañ mut numpe ndi a ba bak i bañ mut ngôg. Ngui i nlama hôla we i ba kunde ni i tééda libag joñ li man Basaa. U nla ndigi yi le u gwé ngui ibale bo ndi u ta habé i loñ yoñ, ndi u béhgag libag li man Basaa. Ndi i yi le hala a yé toi maliga, u nlama gwélél mambén ma Hilôlômbi mon ma yé le : gwéha, likap, ngi-njôñ, yi lihaa ni mapôhda. U nlama kwee man munlôm a ngwé i loñ u niñne ndi yag libii joñ li keneg kikii sômbôl i Hilôlômbi. Hala a mboñ le, Batuupék a nla bé kôm we mbus ibale bo ndi u noñ hi kokok. U tééda ni le: banga jôi i loo ligwañ ni ki le, li u mbôñha longe, jon li lémés kel inyuule jam li nkidna bé inyuu mut. Masoda ni nu a noñ hi kokok.\nYaônde, 18 kondoñ 1999\nPublié par antoinepondipondi à 12:46 Aucun commentaire:\nNDAP ÑEM I NYON BÉ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le ngôñ mut binam i gwé bé nwaa. Mut a ngwés le i yom a gwé bé a bana yo. Mut a ngwés le a niñ longe le a nog habañ ndutu yokiyo. Mut a ngwés le i yom i nlémél nye, a bana yo i ke bisu.\nMut a nlama yi le a nla bé yônôs ngôñ yé. Jon u nog le, nsulaga nye ñem i yé me i mpeha, ndi manye ma tabé. Hala wee ñem i nti we i boñ jam, ndi bigwel moo bi tabé. Ngi-yi i mboñ mut le a nhoñol le a nla yônôs ngôñ yé, ndi a nhôya le mut a ngwé, a niñ, a ñun, a nkon. Mut a nyi bé le gwom bi nta ndi bi mal. Nyen a ntehe bé kikii mam ma yé mbogog. Mut a nla bé gwel maliga ndigi Kimaltjai. I jam li jon li mboñ ngim bôt le ba ba nyéiha.\nMut a nlama bé yéñ i yônôs ndap yé ni i gwom gwobisôna bi nkon nye ngôñ tigale a waa bé niñ ikété ndutu.\nYaônde, 21 hilônde 2010\nPublié par antoinepondipondi à 12:28 Aucun commentaire:\nNDAPÑEM I NYON BÉ Di nla kobol i ngén ...


Culture Basaa: février 2019\nLIBA TOLE KAP\nDi nla kobol bibuk bini ni kal le hala a yé ngim nsongi i bagal ngim jam tole ngim yom bikét bikét.\nYaôndé , 04 matjel 2019\nPublié par antoinepondipondi à 04:58 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngim nsongi i nôbe ngim jam tole ngim yom. Hala a yé i lona ngim yom i ngii ipe\nPublié par antoinepondipondi à 04:56 Aucun commentaire:\nMUT A MBÉGÉS BÉ NYAMBE A MPÔNA MUT A MBÉMBE NYE NDIGI NKOL\nMUT A MBÉGÉS BÉ NYAMBE A MPÔNA MUT\nA MBÉMBE NYE NDIGI NKOL\nDilo juem di sôñ kondoñ i nwi 1454 pap Nicolas 5 a nyoñ makidig (bulle papale) le kiñe i loñ Potoki a gwé kunde i yilis Minhindô mi Afrika minkol. Ibôdôl yokel Bakana ba Mbenge ba bi nuñul mbôgôl i baa didun di Minhindô biloñ bi Amérika. Hala a bi bôña len mbôgôl i na i nwi.\nI nwaa Bakana ba Mbenge ba nyilis Minhindô minkol, i bet ba bi bôdôl nyunga Minhindô ba bé Bakana ba yé i base i baôm mbom isi.\nNgim bon ba Africa i nkal le base i lôg Kristô i mbénge ni pôdôl bôt ba binam bobasôna kikii base i baôm mbom isi. Jon di bénge bañ mandegle to mandutu basôgôlsôgôl ba bi kôs i jôi li bibase bi gwo bi baa bi bi gwééne Afrika i loñ Egiptô. Jon yom yokiyo i nkéñ bé man Africa le a ba Kristen tole a jôp i base i baôm mbom isi. Ndi mbadga i yé le lelaa bon ba Afrika ba yé bikristen tole ba yé i base i baôm mbom isi i nwi 2019? Ndimhe i yé le ibale bo ndi di yé bikristen i len ini tole di nhémle base i baôm mbom isi hala a nlôl le ba bi jôs bés gwét, di bi biba i gwét bi. Jon lineebe bibase bini gwo bibaa bi bi bémbe bés, hala a yé lineebe le di mbiba. Di kalna maliga. I man Afrika a nti basôgôlsôgôl bé lipém ni nyemede lipém a nla bé ba Kristen to ba i base i baôm mbom isi. Ibale di nneebe libak lini, di pahal hala ndi di yéñ bañ to solop i lémés libak lini ni kal le bibase bini gwo bibaa bi yé inyuu bôt bobasôna inyuule base i lôg kristô to base i baôm mbom isi bi ntihba bé bôt bobasôna. Base i baôm mbom isi i yé base i ñat biloñ bi Bakana ni biloñ bi. U ntehe hala ingéda bon ba biloñ bi ba nkal we le Allah a mpot hop wap, hala a yé masoda map. Hala wee i me mi mpot béme hop wap, me gwé béme masoda ma inyuule me mpot béme hop u Allah. Hala a yé ntiik inyuule to me me ngwés béme bana ngim liada ni Allah inyuule a yé Nyambe wap, Nyambe i base i baôm mbom isi. Yom i nkile bé ingéda ba ngwés ane me Allah ni i njel ini le a yé Allah inyuu bôt bobasôna. Bakana ba biloñ bi,bon ba mbot Allah inyuu i sôñ ni tééda bo ni i ad bo. Base i lôg kristô i yé nlélém ni kaasa Constantin i nwi 325, a naña Concile i Nicée inyuu i tééda ane yé ni i kônde ad loñ i Rôma. Hanyen makidig ma bi yôña le ane i nlôl ni Nyambe, hala wee ingéda u nnôgôl kaasa wee u nnôgôl Nyambe. Tidii i Yésu i nlama pôôna Nkana Minanga nu a gwé mis ma yé blu . Bikristen gwobisôna bi nlama pahal hémle i lôg kristô. Malômla ma yondo ma gwé évangilium i na i ke bisu. Makidig mana ma bi yôña inyuu i kônde ad biloñ bi Bakana ba Mbenge le ba laa bémbe bini biloñ bipe. Bibase bini gwo bi baa bi nkiha bé ni hémle i bon ba Afrika. Jon u nok le : i yoñ sat u nyi, yon a tôgbene. Base i Afrika i nhémle bé bee i hié, yom i nyi muutada. Bibase bini gwo bibaa bi bi bot bee i hié inyuu i kôhna bon ba Afrika woñi inyuu i kônde gwel bo. I bee i hié ini i nlôl mayi ma mbog ma biloñ bi bibase bini gwo bibaa. Base i baôm mbom isi i kal we le ibale munlôm a gwé banga hémle, a kee i paradis i mbus nyemb yé, a ada môm masaambog ma bôda ni ibaa ba yé konji. B’a i Nhindô munlôm i yé banga nhémle, a nlôôs niñ yé i boga i yééna bôdaa ba Bakana ? Bôdaa ba Minhindô ba ta bé i paradis kikii i nyañ nu a bi gwal nye ? Hala wee bôda ba Minhindô ba kôli bé i ti we bibégés ?\nLiyilis bôt minkol ni ane i yilis we wañ bi yé mem mi bôt ba binam . Makidig ma bi yôña i nwi 2001 likoda li bi tagbe i loñ i Nwél mbog Afrika. Ingéda i kand kuu i yé, wee nsaa u nlama ba. Jon bon ba Afrika ba kôli i bat le biloñ bi bi yilis bo wañ bi nlama saa bo inyuule biloñ bi bi mbôk mbén.168 bi loñ gwon bi bi kal le nyunga Minhindô i yé jem. Di nlama pot inyuule di nlama yi i homa di bi nyodne, ndi to nyi i homa di nke. I mam mana ma bi tagbe ma ngi noñog niñ yés i kel ini. I ntel Bakana ba nsaag bé bibéba bi mam ba bi boñ, ba ntehe bé bés kikii bihégél bi Hilôlômbi. Bibéba bi mam bi, ba ngi boñog gwo i len ini ni moni FCFA. Kunde i ngi ségi. Di ngi yii minkol nwap i pes i mahoñol ni ngim bibôñôl . Jon di nlama ti bôt bés ba kôba lipém ni mayéga ni bés bomede ingéda Bakana ba saa bibéba bi mam ba bi boñ. Mayéga inyuule bôt ba kôba ba bi la kônde ba i niñ to ibale hala a bé bé bun le ndi yak bés di bana niñ. To hala kikii ba bi son njonog.\nI len ini loñ i Jaman i ngi saag bon ba lôg Yuda inyuu manola ma baisañ bap. Di yé mbén i hôya béba.\nYaônde, 12 matjel 2019\nPublié par antoinepondipondi à 04:54 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé i hubus nsongi. Hala a yé i suhul nomba.\nPublié par antoinepondipondi à 04:45 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngim nsongi i i nkônde nlélém nomba libim li ngélé. Hala a yé i boñ le ngim jam tole ngim yom i bôl.\nPublié par antoinepondipondi à 04:41 Aucun commentaire:\nYÉN YADA I MPAT LIBADÔ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le mahoñol mada ni mada ma mpat bé. Yak nyuu i ntomb ndigi we to boña woñ a nsal habé.\nMut a nlama yi le biyihne a nok bi nlôl i ngim loñ tole i ngim biloñ. Jon ñañ u nke ni nseñ i loñ i tole nseñ i biloñ bi. Hala wee ñañ u, u tabé maliga. Inyuu hala nyen u nlama yéñ i yi homa biyihne bi nlôl. Ibale biyihne gwobisôna bi nlôl homa wada , u yi le i bôt ba yé mbus biyihne bini, ba nyéñ i yumus. Jon u nok le : wada a kol mbada, ibaa ba kol hôôlak. Inyuule i len ini biyihne gwobisôna bi ta bé maliga.\nBôt ba kôba ba bé hémle mbog Hilôlômbi. Base i bi gwé ni ngim biloñ i i ngwés lôôs mahoñol mada ma hémle inyuu i tééda ane yap ni ngui bisônda, ni ngui likot massangô inyuu i yilis biloñ bipe minkol nwap.\nMahoñol mana le mut a ntuge i mbus nyemb yé ma nlôl i soñ i Unas i loñ Égiptô. Hala a yé ntilga mu i soñ ini hanano dikôô di tan di nwi. I mut nu a bi tuge i mbus dilo diaa le ba bi jô nye. A sôs i nkoñ i nyemb, a bet i ngii. A yii i woo i waalôm i Hilôlômbi inyuu i kéés bayômi ni bawoga. Matila mana ma yé matila ma basôgôlsôgôl bés ba ba ba bé Égiptô mon ba nsébél le matila ma pubi inyuule ma nlôl ni Banga i Hilôlômbi. Mu matila ma nyen u ñañ le jena koga hala wee nyuu yem, nyona libôndô hala wee matjél mem. I kaat i mbok matila mana yon ba nsébél le bibel. Man Afrika nyen a yé mut bisu i bot matila ni i ñañ unu le niñ i yé i mbus nyemb. Bôt ba kôba ba Égiptô ba bé yi le Hilôlômbi a yé wada. Ba bé sébél ki nye le Hiañngaa. Jon bakén ba bôt ba bé lo Égiptô inyuu i nigil.\nMatila mana ma nkal we la Satni a nla bé gwal man ni nwa Mayi inyuule le ba ñun. Hanyen Hilôlômbi a nkal Satni le wa bana man, wa o nye le ôsiris. A tohol i nkoñ hisi. Jon ingéda u ñañ bibel u ntehe bon ba biyihne bi bi yis we le i yom u ñañ i yé matila ma yé matila ma behee inyuu i boñ le i bôt ba ntila bible i len ini ba kwo bañ nkaa bikéhene. Mbôm makoda i nkot bakena ba mintôñ mi base i ntehe to ba nkil hi kokok. Yak mbogog mbén minsongi i Thales ni Pythagore i yé mbogog mbén i Mesuk man Afrika nu a bé niñ Égiptô. Nyen a bi bot i mbogog mbén minsongi ini hikôô hi nwi hada i nwaa Thales ni Pythagore ba mpôdôl yo.\nHala a yé ki nlélém ni i buk ini le mahol. Man mee a nkobol bé mahol kii Nkana to libii i pôla munlôm ni mudaa i ke bisu. U nlama yi i homa u bi nyodne.\nYaônde, 04 matjel 2019\nPublié par antoinepondipondi à 04:39 Aucun commentaire:\nMUT A MBÉGÉS BÉ NYAMBE A MPÔNA MUT A MBÉMBE NYE N...


Culture Basaa: janvier 2013\nPublié par antoinepondipondi à 10:10 Aucun commentaire:\nNkôô i mpédi u noñnga\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le ingéda u nkena yi yoñ, u sôk ngim homa, mut numpe a nlama kônde yi yoñ. Hala wee a nlama noñnga le i yom we u yik bé nye a nkéñbaha i yi u bag i gwéé inyuu ngim yom, ngim jam i ke bisu. Hala nyen nkoñ hisi i bi bôdôl le i homa maaisoñ nkôô u mpédne nye, we u gwé pil le u noñnga. Inyuule yi i ngi-kônde i nteg bé mal.\nMut a nlama bé waa yéñ i yi mam inyuule yi yon i yé mut. Yi yon i nyilis mut ngwélés. Mut a nigil ngim yé niñ inyuu i boñ le i mbus nyemb yé i mam a yik, i bôt ba nlo i mbus yé ba nyégla i mam a yik, yak bo ba nkena i yi ini ni bisu. I yom mut a ntééda i boña wéé mut numpe a nla bé héya nye yo. Bibôdlene bi kunde bi.\nYaônde, 13 kondoñ 2013\nPublié par antoinepondipondi à 10:03 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 10:02 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i ngén ini kal le jam li yé li nom bôt ba waa jo. Jon mut a nlama yéñ le a lel bañ balal ba ndamba. Inyuu hala nyen i mut a ngwés niñ longe niñ a nlama yi le hikii jam a mboñ li gwé ngim ngéda. Jon u nog le : u nom maé, u kit ñemb libui. U nogog ki le : u nom bikaï, u boma nkugi. U sôgôg ki nog le : tel i yé maloo njel. Inyuule u nlama bé pak bôt i mis. Lem i bôt i yé le, ba ngwés ba ntehe mahéñha. Len we, yaani numpe. Kel i keneg ndigi. Niñ i keneg ni bisu. Mut nyekinye a ta bé Batuupék.\nPublié par antoinepondipondi à 10:00 Aucun commentaire:


Culture Basaa: mars 2012\nKôle moni jon li nyilis we nhat mut . Inyuule ingéda u nkôle moni u ma tibil bok i yom u mbôñôl I moni nu , a ngwal we soso nseñ. Mut a nla bé oñ mbôm iñgin ibale a nkôle bé moni . Mut a nla bé boñ soso nyunga to oñ banga ndap lôñni moni wéé nyetama ibale a nyoñ bé kôle moni. Pil i yé longe ibale u nsélés wo i yom i yé we nseñ. Kôle i yé longe i ngéda u nyi saa pil woñ le yak we u bôdôl kôle bôt bape.\nKoñ lôla i mapanga ma moni ni ngi-yi gwélél moni woñ gwon bi ngwal mapil.\nKoñ lôla i mapanga ma moni i ngwal mut mapil hala wee mut nu kiñ yé i gwé bé mahee ingéda nteba, mut nu a gwé bé lihat ni mut nu a nla bé pohol i mam ma gwéé i yaani nu a nlo. Inyuule mut mapil a yé isi mut a mpôôs nye moni. I mut a mpôôs moni nyen a ñane ni i njel ini le i mut a nyoñ pil a nsaa pil wé ni yéñe. Jon i mut a mpôôs moni a nkônde bana moni, i mut a nkôle moni a nsaa ngandag moni. Inyuu hala nyen i bôt ba nkôle moni ba nsaa mapil map ni ngandag moni. I bôt ba nkôle moni ba nkôs ngandag moni. Hala a yé nlélém inyuu biloñ.\nMut mapil a nyi le a nlama saa pil wé tigale hala a ba bé longe inyuule béba yon i mboñ nye le a bat kôle. Jon niñ yé ni maboñog mé ma ntinde nye le a saa pil wé inyuu i boñ le a ba ki ngwélés. Mut mapil a nkena habé ngéda yéé inyuule a nlama saa mapil méé i ngim ngéda i ntina nye. I mut a nkôle nye moni a nti nye ngim ngéda inyuu i saa pil. I ngéda i, nwet a nkena yo i mut a nkôle mut numpe moni. Mut mapil a nla habé kena niñ yéé kikii a ngwés. A nlama bok niñ yéé noñnaga ni ngéda mut a nkôle nye moni . Mbén mapanga ma moni i yé le moni mi ngwal moni. Jon mut a nkôle moni yom a nuñul ngéda. Njamuha mut mapil a nhoñol le a nlama saa pil wé. Juu mut mapil a nhoñol le a nlama saa pil wé. Ingéda a noi, mut mapil a nhoñol le a nlama saa pil wé.\nYom u nlama tééda, yo ini le, pil u ntéé ngéda hala wee ngéda i u bak le u ôô bisélél gwoñ, u sal bijek gwoñ, u bañ bee gwoñ, le u boñ i mam ma nkôhna we maséé i ke ni bisu.\nYaônde, 06 matjel 2012\nPublié par antoinepondipondi à 10:30 Aucun commentaire:


Sôñ, u lédés ki hémle yoñ | Bañga hémle\nNlôñ u ñwii\nLéta i Juu li Bakena Ntôñ\nABEL “A ngi podok, to la kii a wo”\nNÔA A “Ba hiôm ni Nyambe”\nABRAHAM “Isañ bôt ba hémle bobasôna”\nRUTH “To hee u nke, yak me m’a ke”\nRUTH “Bañga muda”\nHANA A bi néhne Djob ñem wé ni njel masoohe\nSAMUEL “A ba hôlôl bisu bi Yéhôva”\nSAMUEL A bi hônba yak ikété wonyu\nABIGAIL A bi boñ mam ni pék\nÉLIA A bi sôñ bibégés bipubi\nÉLIA A bé béñge, a bemek\nÉLIA Djob jé li bi ti nye hogbe\nYÔNA A bi ôt biniigana i mahôha mé\nYÔNA A bi nigil konangoo\nESTER A bi lek joo inyu litén li Djob\nESTER A bi gwélél pék ni makénd, a unda ki le a ntôñ bôt bape\nMARIA ‘Nun-ki, me yé nlimil u Nwet!’\nMARIA ‘A mbigda mam ikété ñem wé’\nYÔSEP Loñge isañ mbai nu a bi téñbe i gwélél Djob\nMARTA “Me nhémle”\nPÉTRÔ A bi jôs woñi ni pééna\nPÉTRÔ A ntéñbe ikété manoodana\nPÉTRÔ A nigil nwéhél ipañ Nwet wé\nNi kôna hémle yap\nAÑ I HOP U Afrikaans Akôli Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Baoulé Basaa (Kamerun) Bashkit Batak (Karô) Batak (Tôba) Bausa Beñgali Bikol Birman Bulgaria Danmark Fiji Finland Férôé Ga Grikia Grôenlan Guarani Gujarati Gun Géorgia Herero Hiligaynon Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Italia Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Kuba Hilémb hi moo hi Kôré Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Péru Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Ruslan Hindi Héber Ibô Iloko Indônésia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kannada Karen (Segaw) Kasakh Katalan Kebuanô Kikuyu Kiluba Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Kréol i Môris Kréol i Séitjel Krôasia Kwangali Kwanyama Kôré Lhukonzô Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luô Madagaskar Makua Makédônia Malay Malayalam Malta Marathi Maya Mixe Môñgôlia Môôré Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngisi Nias Norwégia Nzema Népal Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Aruba) Papiamentô (Curaçaô) Persia Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bôliwai) Quechua (Cuzcô) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sena Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Tagalog Tahiti Tailand Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Totonak Tshiluba Tshwa Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Twi Télungu Ukren Umbundu Venda Waray-Waray Wayunaiki Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yavan Yula Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\n“Ni kôna bakôdôlbum i nlôl makak inyu hémle ni nihbe.” —LÔK HÉBER 6:12.\n1, 2. Inyuki i yé nseñ le di lédés hémle yés i len ini? Ti hihéga.\nHÉMLE. Kinje loñge lem lam! Ndi hiki ngéda di mboma buk ini, i yé loñge le di at yo ni ini buk ipe le: “Pala!” Ibale hémle i nhañba bés, di nlama pala yéñ i bana yo. Ndi ibale di gwé yo, di nlama pala yoñ bitelbene le di sôñ yo, di lédés ki yo. Inyuki di nkal hala?\n2 Hégda le u yé tagbe ikété soso ñoñ. Nyus malép i gwé we kiyaga. Ibale u nsôk u léba malép, u nlama sôñ mo le hiañgaa hi boñ bañ le ma sa. U nlama ki yônôs téédana yoñ i malép letee u pam i het u nke. I len ini, nkoñ isi u yé wengoñle ñoñ i pes mbuu, homa bañga hémle i nhañ kiki malép ma nhañ i ñoñ; homa hémle i nsa ibale di nsôñ bé yo, to lédés yo. Jon di nlama pala boñ. Nlélém kiki malép ma yé nseñ inyu niñ, di nla bé niñ i pes mbuu ibale di gwé bé hémle.—Rôma 1:17.\n3. (a) Kii Yéhôva a bi ti bés inyu lédés hémle yés? (b) Mambe mam ima di nlama ki bigda?\n3 Yéhôva a nyi le i mbéda bés hémle nano. A nyi ki le hala a nlet i bana hémle ni i tééda yo. Inyu hala nyen a bi ti bés ndémbél i bôt ba hémle di nlama kôna. Yéhôva a bi tinde ñôma Paul i tila le: “Ni kôna bakôdôlbum i nlôl makak inyu hémle ni nihbe.” (Lôk Héber 6:12) Inyu hala ki nyen ntôñ u Yéhôva u nti bés makénd i ligip i kôna ndémbél i bôlôm ni bôda ba hémle, ndik kiki di ntehe munu kaat yés. Nano, kii ipe di nla ki boñ? Di bigda mam ima: (1) Di waa bañ lédés hémle yés; (2) Di tibil tééda botñem yés ikété mahoñol més.\n4. (a) Kii i ñunda le Satan a yé ñoo hémle? (b) Ndi inyuki di nlama bé lehel ñem?\n4 U waa bañ lédés hémle yoñ. Satan a yé ñoo nu bisu nu hémle. A bi yilha nkoñ isi kiki ñoñ u u nol hémle. Kiki a gwééba iloo bés, baa di nlama lehel ñem le di nla bé lédés hémle yés? To jam! Yéhôva a yé liwanda li bôt ba nyéñ bana bañga hémle. A nkal bés le lôñni mahôla mé, di nla kolba Nsohop, le ndi a ke bés ngwéé. (Yakôbô 4:7) Ibale di nyoñ ngéda hiki kel inyu lédés hémle yés, wee di yé kolba Satan. Lelaa di nla boñ hala?\n5. Baa bôlôm ni bôda ba Bibel ba bi gwééna hémle? Toñol.\n5 Kiki di ntehe, i bôlôm ni bôda ba hémle Bibel i mpôdôl, ba bi gwééna bé yo. Niñ yap i ñéba bés le hémle i yé litam li mbuu mpubi u Yéhôva. (Galatia 5:22, 23) Ba bi soohe inyu bat mahôla, Yéhôva a lédés hémle yap. Di nigle bo, di yik le ngéda bôt ba mbat Djob mbuu mpubi, ba boñok ki mam ma nkiha ni masoohe map, Yéhôva a nlôôha ti bo wo. (Lukas 11:13) Baa di nla kônde jam mu ngii?\n6. Lelaa di nla tibil ôt nseñ i lisoñgol li miñañ mi Bibel?\n6 Munu kaat ini, di nyoñ ndigi ndék dihéga di bôt ba hémle. Ndi dihéga dipe di yii! (Añ Lôk Héber 11:32.) Di nla yoñ ngéda i wan niñ i hiki wada wap. Ibale di nyoñ bé ngéda i tibil tém miñañ nwap, di ga la bé ôm hémle yés siñ siñ. Inyu tibil ôt nseñ i lisoñgol jés, di nlama béñge mam ma nkéña ñañ u. Ibale di nhôya bé le ba bé ‘bôt ba binam kiki bés,’ dihéga tjap di ga ba maliga i mis més. (Yakôbô 5:17) Ikété miñem nwés, di noode hégda lelaa ba bi nôgda ngéda ba bi boma manoodana tole mandutu ma ma mpôôna més.\n7-9. (a) Kii bagwélél ba Djob ba kôba ba yé le ba nôgda ibale bon ba gwéélak Yéhôva kiki bés i len ini? (b) Inyuki di nlama lédés hémle yés ni njel minson?\n7 Di nla ki lédés hémle yés ni makidik di nyoñ. Ngo, “hémle ngi minson, i yé woga.” (Yakôbô 2:26) Noode hégda maséé bôt ba kôba ba yé le ba nôgda ibale bon ba gwéélak Yéhôva kiki bés!\n8 Kiki hihéga, Abraham a bé sémél Yéhôva bisesema i ñoñ, i ngii muu ma ngok. Ibale ba nkal nye nano le a béghak Yéhôva lôñni bagwélél ba Djob bape ikété mandap ma Ane tole i makoda ma ndôn, het ba nti minkwel, ba toñlak loñge loñge mimbônga mi a bi “tehe yaga nyoo nonok,” ki a nôgda lelaa? (Añ Lôk Héber 11:13.) Élia a bé gwélél Yéhôva isi énél i béba kiñe. Ibale ba nkal nye len le nson wé u ta ha bé i nol bibéba bi bapôdôl ba Baal, ndi le a nlama yuuga bôt inyu añle bo miñañ minlam mi nsañ ni mi hogbe, ki a nôgda lelaa? Maliga ma yé le, bôlôm ni bôda ba kôba b’a ba maséé iloo héga i gwélél Yéhôva kiki bés i len ini.\n9 Di kônde ni lédés hémle yés ni njel minson. Ibale di mboñ hala, di mba toi di nkôna ndémbél yap. Kiki di nkal i majubul ma kaat ini, di mba di nôgda le di nkônde yila mawanda map. I dilo di nlo, di ga niñ yaga ni bo, ba ba ki bañga yés mawanda.\n10. Mambe maséé di ga bana i Paradis?\n10 Tibil tééda botñem ikété mahoñol moñ. Bahémle ba kôba, ba bôlôm ni ba bôda, ba bi yôñôl ngui mu botñem i nlôl ni Djob. Baa yak we u mboñ hala? Hégda le maséé u nla bana i leege bahémle ba kôba ngéda ba nlo i “bitugne . . . inyu ba ba téé sép.” (Añ Minson mi baôma 24:15.) Mambe mambadga u nla bana ngôñ i bat bo?\n11, 12. I mbok yondo, kii w’a bat (a) Abel? (b) Nôa? (c) Abraham? (d) Ruth? (e) Abigail? (f) Ester?\n11 Ngéda w’a boma Abel, baa w’a bat nye lelaa bagwal bé ba bé? Tole w’a bat nye le: “Baa u bi pot ni bikérubim bi bé tat lijubul li wom Éden? Baa ba bi timbhe to we?” Kii w’a bat Nôa? U nla bat nye le: “Baa u bé kon Néfilim woñi? Lelaa u bi boñ ndi u tééda binuga bi gwobisôna ñwii wada ikété nkuu?” Ndi ibale Abraham nyen u mboma, u nla bat nye le: “Baa u bi tehe Sem? Njee a bi boñ we le u yi Yéhôva? Baa i nyodi i Ur li bi lédél we?”\n12 Hégda ki ngim mambadga u yé le u bat bôda ba hémle i mbus bitugne gwap. “A Ruth, kii yo i bi tinde we i gwélél Yéhôva?” “A Abigail, baa u bi kon woñi i kal Nabal le u bi hôla David?” “A Ester, Bibel i ñañle bés ñañ nan, we ni Mardôkai, ikepam ngim homa. Kal le me kii i bi yik tagbe?”\n13. (a) Mambe mambadga i bôt ba nlo i bitugne ba yé le ba bat we? (b) Ngéda u nhégda le w’a tehe bôt ba hémle ba kôba, lelaa u nôgda?\n13 Maliga ma yé le yak bôt ba hémle ba kôba ba ga bana ngandak mambadga i bat bés. Kinje maséé di ga bana i toñle bo lelaa dilo di nsôk di bi tagbe, ni lelaa Yéhôva a bi sayap litén jé mu nledek ngéda u! Ibabé pééna, b’a ba maséé ngandak i yi lelaa Yéhôva a bi yônôs makak mé momasôna. Ha ngéda i, di mbana ha bé i hégda lelaa bagwélél ba Djob ba Bibel ba bé. Di mba di ntehe bo ni mis més i Paradis! Jon boñ biliya gwoñ gwobisôna i tééda bo yômi i mahoñol moñ. Kônde kôna hémle yap, le ndi we ni bo ni gwélél Yéhôva ngem yada, kiki bañga mawanda, i boga ni boga!\nNi kôna hémle yap—Mamélél