“Me nyi le a’ lo i bitugne”—Yôhanes 11:24 | Yigil\n“Me nyi le a’ tuge”\n“Me gwé botñem ni Nyambe”\nA bagwal—Ni hôla bon banan i “bana pék inyu tohi”\nA boñge ba wanda—“Kenana yaga tohi nan lôñni bisu”\nÑAÑ U NIÑ I BÔT Me bi yék gwom gwobisôna inyu noñ Malét\nIndex i miño mi minkwel Nkum Ntat 2017\nNkum Ntat—Inyu yigil | Libuy li nyéé 2017\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Alur Amharik Amis Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Dangme Danmark Digor Duala Edo Fiji Finland Fon Ga Garifuna Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Herero Hiligaynon Hilémb hi moo hi Afrika i nwelmbok Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Argañtina Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Bôliwai Hilémb hi moo hi Filipin Hilémb hi moo hi Finland Hilémb hi moo hi Grikia Hilémb hi moo hi India Hilémb hi moo hi Indônésia Hilémb hi moo hi Iqwatôria Hilémb hi moo hi Italia Hilémb hi moo hi Jaman Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kina Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Kuba Hilémb hi moo hi Kébek Hilémb hi moo hi Kôré Hilémb hi moo hi Malawi Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Ngisi Hilémb hi moo hi Oñgri Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Paragwéi Hilémb hi moo hi Potoki Hilémb hi moo hi Pulasi Hilémb hi moo hi Péru Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Rumania Hilémb hi moo hi Ruslan Hilémb hi moo hi Simbabwé Hilémb hi moo hi Slôwakia Hilémb hi moo hi Tjékôslôwakia Hilémb hi moo hi Wénésuéla Hilémb hi moo hi Yapan Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kaktjikel (Hiônk) Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kina Cañtoñ (Ba nhôyôs) Kina Cañtoñ (Lem lôñ) Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Krôasia Kurdish kurmaji Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Martjal Masatek i Huautla Maya Mbunda Mixe Miñgrélia Motu Môñgôlia Môôré Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Ponape Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitoñga (Simbabwé) Tjitumbuka Tjiyao Tjol Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Tok Pijin Tonga Totonak Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urhobo Usbékistañ Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yula Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\n“Ngwa yés Lasarô a nke ’ilo, ndi me nke le me tôdôl nye.”—YÔHANES 11:11.\nTJÉMBI: 142, 129\nMimbe miñañ mi Bibel mi bi lédés botñem bitugne i Marta?\nLelaa di nla ba nkwoog nkaa le bitugne bi ga ba dilo di nlo?\nKiki Marta, limbe jam li maséé di nyamnda ni ngôñ i tehe?\n1. Imbe bôdôl i ngui Marta a bééna inyu manyañ? (Béñge titii i bibôdle.)\nLIWANDA li ñem nyuu, ni nnigil Yésu le Marta, a kôs ndutu ikeñi. Manyañ Lasarô, a bi wo. Baa ngim jam i bé le i hôgbaha nye mu ndutu i? Ñ. Yésu a ti nye botñem i ngui le: “Manyuñ a’ tuge.” Bibuk bi, bi bé bé le bi mélés njôghe yé; ndi Marta a bi kémhe Yésu. A kal nye le: “Me nyi le a’ tuge bitugne kel i nsôk.” (Yôhanes 11:20-24) A bé nkwoog nkaa le hala a bé lama bôña i dilo di nsôk. Mbus Yésu a boñ hélha jam. A témbna Lasarô i niñ i kel i.\n2. Inyuki u nlama bana nlélém botñem i ngui kiki Marta?\n2 Di gwé bé jam jo ki jo, li li nyis bés le Yésu tole Isañ b’a bôñôl bés i nya manyaga i, i len ini. Kiki Marta, baa yak we u gwé botñem i ngui le bôt u ngwés b’a lo bitugne dilo di nlo? I nla ba le u bi nimis sobiina woñ, nyuñ, isoñ, sôgôl woñ tole mbômbô yoñ. I nla ki ba le man woñ nyen a bi wo. U nyamnda ni ngôñ i sambla mut woñ nu u gwéhék, i kwel ni i nol ni nye. Masoda le, kiki Marta, u gwé njom ilam i kal le: ‘Me nyi le nu gwéha yem a’ lo bitugne.’ To hala, i ga ba loñge le hiki kristen i ôt pék inyu yi inyuki i yé nkwoog nkaa ni i botñem i.\n3, 4. Lelaa hémle i Marta inyu bitugne i bi kônde lédhana ni mam Yésu a tip boñ?\n3 I nla ba le kii a bé yén bebee ni Yérusalem, Marta a bi tehe bé ngéda Yésu a bi tugul man yik muda bebee ni Nain, i Galiléa. Ndi, a bi lama nok jam li. A bi lama ki nok lelaa Yésu a lona ngond Yairô i bitugne. Bôt ba bé ha ndap i yokela, ba bi yi le ‘ngond yé i nwo.’ To hala, Yésu a yoñ woo u nwok higonda hi, a kal le: “A ngonda, telep!” Ni nye a telep, bitéé bilôñi. (Lukas 7:11-17; 8:41, 42, 49-55) Marta bo manyañ Maria, ba bé yi le Yésu a bé la mbuubaha bakokon. Inyu hala nyen, ba bi kal Yésu le ibale a ba ha, ki Lasarô a bi wo bé. Ndi nano nu liwanda jé li ñem nyuu li bé nwok, kii i bé lama tagbe i dilo di nlo? Yimbe le Marta a bi kal inyu Lasarô le a’ tuge i dilo di nlo, i “kel i nsôk.” Inyuki a bééna botñem i ngui i? Ni inyuki yak we u nla ba nkwoog nkaa le bitugne bi ga ba i dilo di nlo, kayéle yak bôt boñ u gwéhék ba ga lo bitugne?\n4 Di gwé manjom malam i bana botñem i. Mu kii di ga wan mo ndék, u nla léba mam ikété Bañga i Djob ma ma mbéna bé lo we boña ngéda u nhoñol bitugne bi bôt boñ u gwéhék.\nMIÑAÑ MI MI NTI BOTÑEM!\n5. Kii i bi tinde Marta i ba nkwoog nkaa le Lasarô a’ lo bitugne?\n5 Yimbe le Marta a bi kal bé le: ‘Me mbot ñem le mankéé a’ tuge.’ Ndi a kal le: “Me nyi le a’ tuge.” Bebek le Marta a bé ki nkwoog nkaa inyule a bi nok bihélha bi mam, bi bi bi bôña ilole Yésu a mbôdôl nson wé hana isi. A bi lama nigil mam ma ngéda a bé mañge, ni ngéda a bé ke i ndap bibégés. Miñañ mi Bibel maa, mi nla lo we mahoñol.\n6. Limbe jam li hélha Elia a bi boñ, ni lelaa hala a bi tihba Marta?\n6 Bitugne bi bisu bi bi bôña ngéda Djob a bi ti mpôdôl wé Elia ngui i boñ manyaga. Nyoo i Sarépta, ngim tison i i yé ngwañ lom, hiyeyeba hi yik muda hiada, hi bi leege mpôdôl loñge. Ni njel manyaga, Djob a bi boñ le flawa yé ni môô mé bi mal bañ, kayéle nye ni lok yé ba pei njal. (1 Bikiñe 17:8-16) Mbus, lok yé i bi kwo kon, i wo ki. Elia a lôl nye mahôla. Mu kii a bé sambla mim, Elia a soohe le: “A Yéhôva Nyambe wem, me nsoohe we, neebe le niñ i man nunu i témb.” Hala a bôña ki! Nyambe a nôgôl Elia, ni man munlôm a témb i niñ. Hala a bé bitugne bi bisu le Bibel i mpôdôl. (Añ 1 Bikiñe 17:17-24.) Marta a bi lama ôt biniigana mu jam li hélha li.\n7, 8. (a) Toñol jam Elisa a bi boñ inyu hôgbaha ndutu i muda wada. (b) Kii manyaga ma Elisa ma ñunda inyu Yéhôva?\n7 Bitugne bi yônôs biba Bibel i mpôdôl, bi bi bôña ni njel nyiha Elia, mpôdôl Elisa. Bañga muda Lôk Israel, nu a bé yén i tison i Sunem, a bi leege Elisa loñge ngandak. Djob a bi sayap i kom muda ini, ni mañ wé nlôm, ngéda a ti nye man ni njel mpôdôl wé. Ndék nwii mbus ngéda, man munlôm nu a wo. Hégda njôghe ikeñi nyañ a bi nôgda. Ni kunde nlô wé, a bi ke liké li 30 ma kilôméta, inyu boma Elisa hikôa hi Karmel. Mpôdôl a bi bugus ngwélél wé le Géhazi i Sunem. Ndi Géhazi a bi la bé tugul man nu. Mbus ngéda, muda nu bo Elisa ba bi bol nyoo.—2 Bikiñe 4:8-31.\n8 Elisa a jôp ndap i het mim u bé, a soohe. Hélha jam, man a témb i niñ, a ti nye nyañ, nu a bé nyonok ni maséé! (Añ 2 Bikiñe 4:32-37.) Bebek le ha ngéda i, muda nu a bi bigda masoohe ma Hana, nu yak nye a bé kom muda, ngéda a lona man wé Samuel i lap Nyambe ni bini bibuk le: “Yéhôva . . . a nsuhus letee ni Séôl, a bédhak ki.” (1 Samuel 2:6) I yé ntiik le, Djob a bi tugul man munlôm Sunem. Ni njel i, a bi unda ngui yé i tugul bôt ba binam.\n9. Toñol bitugne bi nyônôs baa bi Bibel bi bi mpôdôl Elisa.\n9 Ndi hala a bé bé jam li hélha li nsôk le Elisa a boñ. A bi sal kiki mpôdôl iloo 50 ma nwii, mbus a “kwo kon u a wo.” Mbus ngéda, ngeñ mim wé u bi yila bihés, disuu di gwét di bi jôp i loñ. Lôk Israel ihogi i bé ke jô mut. Mu kii ba bé so baoo bap, ba leñ mim i soñ i het bihés bi Elisa bi bé bi niñne. Bibel i nkal le: “Ndi mim u ba u tihik bihés bi Elisa, u tuge, mut nu a telep bitétéé ni makôô mé.” (2 Bikiñe 13:14, 20, 21) Bigda jam miñañ mi bitugne mi, mi bé le mi kobla inyu Marta! A bé lama nôgda le, ñ ni toi Djob a gwé ngui i yémbél nyemb. Nano, bigda jam miñan mi, mi nkobla inyu yoñ. Mi nlama kwés we nkaa le ngui Djob i nlôôha, ni le i gwé bé nwaa.\nMIÑAÑ MI BITUGNE I HIAI BISU\n10. Lelaa Pétrô a bi hôla sita yada i i bi wo?\n10 Yak Bitilna bi Lôk Grikia bi gwé miñañ mi bitugne mi, bagwélél ba Djob ba bi boñ. Di ntehe hala ni njel bitugne Yésu a bi boñ bebee ni Nain, ni ngéda a bé i mbai Yairô. Ñôma Pétrô yak nye, a bi tugul kristen muda yada le Dorkas (Tabita). Pétrô a bi lo i homa maéa. Ngéda a bi kôôge bebee ni mim, Pétrô a soohe. A kal le: “A Tabita, telep!” Kunda yada a témb i niñ, ni Pétrô “a ti bo [bikristen] nye yômi.” Jam li li bi lôôha tihba bôt ba tison i, kayéle “ngandak i hémle Nwet.” Ba bé le ba bok mbôgi inyu Nwet Yésu, ni le téntén Yéhôva a gwé ngap i tugul bawoga.—Minson mi baôma 9:36-42.\n11. Kii dokta Lukas a kal inyu mañge wanda wada, ni lelaa hala a bi tihba bôt bape?\n11 Bôt bape ba bi ba mbôgi bitugne bipe. Kel yada, ñôma Paul a bé tégbaha likoda i tuñ i ngii i ndap yada i tison Trôas, i i yé len i ñombok i loñ Turkai, i pes hiôñk. Paul a bi ti nkwel letee ni ñem mau. Mañge wanda wada le Utikus a ba emblege, a bak a yii i winda. A bi sodla nyoo i ndek i nyônôs aa, a kwo isi. I nene le dokta Lukas nyen a bé mut bisu i pam i het a kwél, a tibil béñge nye: Utikus a bi babaa ndik bé, ñ, a bi nimis ndik bé to yi—Ndi a bé toi nwok! Paul a sôs, a hôgbe mim, i mbus a legel hélha nwin: “A yii yômi.” Hégda lelaa hala a bé le a tihba i bôt ba bi tehe jam li! Kii ba bé yi le mañge wanda a bé toi nwok, ni le a bi tuglana, “miñem mi hogbe bo ngandak.”—Minson mi baôma 20:7-12.\nBOTÑEM I NGUI\n12, 13. Ngéda di nhoñol bitugne di ntehe munu yigil ini, mambe mambadga di nlama wan?\n12 Miñañ di mbôk tehe, mi nla boñ le u nôgda nlélém jam kiki Marta. Di nla ba nkwoog nkaa le Nyambe wés, nu a yé Nti niñ, a gwé ngap i témbna mut a nwo i niñ. Kinje jam lilam i yi le bagwélél ba Djob kiki bo Elia, Yésu tole Pétrô ba bé ha ngéda Yéhôva a bé boñ bihélha bi mam bi. Kii di nla kal inyu bet ba bi wo bisu bi ngéda, bo ngi tehe bitugne? Ibale Djob a lona bé bôt bitugne, baa ki bôlôm ni bôda ba hémle ba len ba gwé botñem le Djob a’ tugul bôt i dilo di nlo? Baa ki ba yé le ba kal kiki Marta le: “Me nyi le [mankéé] a’ tuge bitugne kel i nsôk”? Inyuki a bé hémle hala, ni inyuki yak we u nla boñ nlélém?\n13 Ngandak minlôñ mi Bibel i ñéba le bagwélél ba Djob ba ba bé ba tiñi ni Yéhôva, ba bé yi le bitugne bi ga ba i dilo di nlo. Di yoñ ndék dihéga.\n14. Kii ñañ u Abraham u niiga bés inyu bitugne?\n14 Di hoñol le jam Nyambe a kal Abraham inyu man wé Isak, nwet a bé nkôdôl bum nu ba bé bem behee. Yéhôva a kal le: “Yoñ ni man woñ nu munlôm, pombe yoñ man u ngwés, le Isak, ndi . . . u ti nye [kiki] . . . sesema i ntul i hié.” (Bibôdle 22:2) Hégda jam u nla nôgda ibale ba nti we i nya oda i. Yéhôva a bi bôn le ni njel mbôda i Abraham, nyen a bé lama sayap biloñ gwobisôna. (Bibôdle 13:14-16; 18:18; Rôma 4:17, 18) Yéhôva a kal ki le bisai bi ga lôl “yak Isak.” (Bibôdle 21:12) Ndi lelaa hala a bé le a bôña, ibale Abraham a nol Isak, a ti ki nye kiki sesema? Mbuu mpubi u bi tinde Paul i kal le Abraham a bé hémle le Djob a bééna ngap i témbna Isak i niñ. (Añ Lôk Héber 11:17-19.) Bibel i nkal bé le Abraham a bé hoñol le ibale a nôgôl Djob, ki Isak a bé le a témb i niñ mbus ndék ngeñ i bé noñ ha, mbus hilo hiada, tole mbus ngim sonde. Abraham a bé bé le a yi ngéda man wé a bé le a lo bitugne. Ndi a bééna botñem i ngui le Yéhôva a bé lama tugul Isak.\n15. Imbe botñem sôgôlsôgôl wés Hiôb a bi pahal?\n15 Nlélém jam inyu sôgôlsôgôl wés Hiôb nu a bé bem bitugne dilo di nlo. A bé yi le ibale e i nkéga, i nla ki too, i yila e ipe. Ndi hala a nla bé bôña inyu mut binam. (Hiôb 14:7-12; 19:25-27) Ibale mut binam a nwo, a nla bé témb i niñ ni nyemede. (2 Samuel 12:23; Tjémbi 89:49) Hala a ngwés bé kal le Djob a nla bé lona mut bitugne. Hiôb a bé hémle le Yéhôva a bé lama téé ngim ngéda inyu bigda nye. (Añ Hiôb 14:13-15.) Ndi a bé bé le a yi ngéda i. To hala a bé yi le Nwet a bi bôk a hek mut binam, a bé le a bigda nye, a lona ki nye bitugne. Ni le a bééna ki ngôñ i boñ hala.\n16. Mambe makénd añgel i bi ti Daniel?\n16 Daniel a yé ngwélél Djob numpe nu Bitilna bi Lôk Héber bi mpôdôl bés. A bi téñbe i gwés Yéhôva ntandaa ngéda, yak Yéhôva a nit nye. I bi pam ngim ngéda le, añgel yada i yigye Daniel le, a bé “mut Nyambe a ntéñ gwéha yé ni nye,” le “nsañ u ba ni” nye ni le a “lédés ñem.”—Daniel 9:22, 23; 10:11, 18, 19.\n17, 18. Umbe mbônga Daniel a kôs inyu bilôl?\n17 Daniel a bééna bebee le 100 nwii, a bak bebee ni nyemb. A bé lama bigda jam li bé le li pémél nye i dilo di nlo. Baa Daniel a ga lo i bitugne? Ntiik! I mamélél ma kaat Daniel, di ñañ mbônga u ngui Djob a ti nye: “Ndi wemede, ke yaga bisu letee ni lisuk. Inyule w’a noi.” (Daniel 12:13) Mañ mut unu le Daniel u bé yi le bawoga ba noi, le ba gwé bé “nson . . . , to yi, to pék nyoo Séôl [soñ].” Daniel a bé bebee i ke nyoo. (Ñañal 9:10) Ndi i homa nu a bé bé lisuk jé. A bééna mbônga inyu bilôl.\n18 Nwin u mpôdôl Daniel u bé ke ni bisu i kal le: “U telbene ki i ngababum yoñ i lisuk li dilo.” A bé yi bé kel to ngeñ jam li li ga bôña. Daniel a bé yi le a bé lama pam lisuk li niñ yé hana isi, a noi ki. Ndi, ngéda i kéla nye le a bé lama ‘telep inyu ngababum yé,’ a bi tibil nok le a bé lama lo bitugne bi ga lo—hala we ntandaa ngéda mbus nyemb yé. Hala a bé lama bôña “i lisuk li dilo.”\nKiki Marta, yak bé ni nla bana botñem i ngui inyu bitugne (Béñge maben 19, 20)\n19, 20. (a) Mambe maada ma yé ipôla mam di ntehe ni ndimbhe Marta a ti Yésu? (b) Kii di ga nigil i yigil i noñ?\n19 Hala a ñunda le Marta a bé a kôli i bana botñem i ngui le manyañ, Lasarô, nu a bé ngwélél Djob a bé lama “tuge bitugne i kel i nsôk.” Mbônga Daniel a bi kôs, mbôda ni bikwo bi nkaa di nôgda ikété ndimbhe Marta a ti Yésu, bi nlama lédés botñem i bikristen i len ini. Bitugne bi ga ba toi.\n20 Di ntehe dihéga di bitugne bi kôba, ti di ñunda le bawoga ba nla tuge. Bôlôm ni bôda ba ba bi gwélél Djob, ba bé bem bitugne bi bi ga lo i dilo di nlo. Ndi baa ngim jam i ñunda le bitugne bi bé lama ba ntandaa ngéda mbus mbônga u? Ibale ñ, hala a yé le a ti ki bés njom ipe i nyamnda ni ngôñ i bem bitugne kiki Marta. Ndi, hala a bé lama bôña ngéda imbe? Di ga wan mam ma, i yigil i noñ ha.\nLibuy li nyéé 2017\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Libuy li nyéé 2017


Lelaa di nla hôlôs hémle yés inyu Djob | Gwéha Nyambe\nKaat i juu li Bakena Ntôñ\nPES 1 “Gwéha Nyambe ini”\nPES 2 Lelaa ni nla tééda loñge kiññem?\nPES 3 Ni gwés bôt Djob a ngwés\nPES 4 Inyuki di nlama ti bet ba gwé kunde i ngii yés lipém?\nPES 5 Lelaa di nla yén haa ni nkoñ isi?\nPES 6 Lelaa di nla pohol mintuk minlam\nPES 7 Baa ni ndiihe niñ nlélém kiki Djob?\nPES 8 Djob a ngwés bôt ba yé mapubi\nPES 9 “Kena ndéñg ngwéé!”\nPES 10 Libii—Likébla li gwéha li nlôl ni Djob\nPES 11 “Libii li ba yaga jam li lipém”\nPES 12 Ni bana bipôdôl bi “nhôlôs”\nPES 13 Mangand ma ma mbébél Djob\nPES 14 Ni ba maliga ikété mam momasôna\nPES 15 Ni nôgda loñge ikété ndumbba nan yosôna\nPES 16 Kolbana Nsohop ni dipa tjé\nPES 17 ‘Ni hôlôs hémle nan i i nlôôha pubhaga’\nÑDOÑI I MAMÉLÉL MA KAAT Mambe maada di nlama bana ni mut ba nhéya ikété ntôñ\nNDOÑI I MAMÉLÉL MA KAAT Inyuki ni imbe ngéda Kristen muda i nlama hô ño?\nNDOÑI I MAMÉMÉL MA KAAT I bégés libadô li nyuñg, i téé baane, nson u loñ u u gwé bé maada ni bôlô sônda\nNDOÑI I MAMÉLÉL MA KAAT Disii di gwom ikété matjél ni manjel ma bidokta inyu kan bôt\nNDOÑI MAMÉLÉL MA KAAT Yémbél lem i bôble gwom gwoñ bi mbôô\nNDOÑI I MAMÉLÉL MA KAAT Kii Bibel i niiga inyu mabos ni mbagla ikété libii\nNDOÑI I MAMÉLÉL MA KAAT Lelaa di nla sangal mindañ ikété mam ma moni?\n“Ni téédaga bébomede ikété gwéha Nyambe”\nAÑ I HOP U Afrikaans Akôli Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Assama Baoulé Basaa (Kamerun) Bashkit Batak (Tôba) Bausa Beñgali Bikol Birman Bislama Bule Bulgaria Dangme Danmark Dréhu Duala Fiji Finland Férôé Ga Galois Garifuna Grikia Grôenlan Guarani Gujarati Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Argañtina Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Finland Hilémb hi moo hi Iqwatôria Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Kôré Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Ngisi Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Péru Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Ruslan Hilémb hi moo hi Wénésuéla Hilémb hi moo hi Yapan Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Hmong (Puba) Héber Iban Ibanag Iloko Indônésia Islañdia Istônia Jaman Kabiye Kambôjia Kannada Kasakh Katalan Katjin Kebuanô Kektji Kikuyu Kiluba Kimbundu Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisi Kongo Kosrae Kriô Kréol i Ayiti Kréol i Môris Kréol i Potoki Kréol i Séitjel Krôasia Kuna Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lhukonzô Liétuwa Lomwe Luganda Luô Madagaskar Makua Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Masatek i Huautla Mbunda Mixe (Ñemkété u ño mbok) Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Ndau Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngangela Ngisi Niu Norwégia Nyaneka Nyanja Nyungwe Nzema Otomi (nsôsôgô u Meskital) Oñgri Palau Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pijdin i biôn bi Salômô Ponape Potoki Potoki (Eurôpa) Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bôliwai) Quechua (Cuzcô) Quiché Rarotongañ Rotumia Rumania Runyankore Ruslan Rutoro Samoa Sandé Sangô Sapôtek (Lachiguiri) Sapôtek (i ônt) Sena Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swati Swéden Tahiti Tailand Tajiki Tamul Taraskan Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjawakanô Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitoñga (Simbabwé) Tjitumbuka Tjiyao Tjokwe Tjol Tjuabô Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Totonak Tseltal Tshwa Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Tômba Jaman Uighur (Kirilik) Ukren Umbundu Urdu Urhobo Usbékistañ Venda Vesô Walisia Wayunaiki Wolaita Xhosa Yapan Yula Yôruba Zulu mizô Éfik Éwé Ôland Ôsetia\n‘Ni hôlôs hémle nan i i nlôôha pubhaga’\n“Hôlhaga hémle nan i i nlôôha pubhaga . . . ni téédaga bébomede ikété gwéha Nyambe.”—YUDA 20, 21.\n1, 2. Kii di nla boñ inyu hôlôs nyuu yés le i bana ngui i bak ki mbôô, inyuki hala a yé nseñ?\nBés bobasôna di gwé ngôñ i ba mbôô ni i bana ngui. Ndi, inyu hôlôs nyuu yés le di bak mbôô, i mbéda le di je loñge, di nyamnda ki inyu pémés biibe, di yoñ ki matibla. Hala a mbat bés biliya; ndi kiki niñ yés i tiñi mu jam li, di nwaa bé boñ biliya bi. Ndi ngim mahol ipe i yé le di nlama boñ biliya i bana. Mambe ma mahol?\n2 Nnigil Yuda a bi pôdôl i mahol ma, ngéda a kal bikristen le: “Ni téédaga bébomede ikété gwéha Nyambe.” Mu nlélém pes kaat, a bi unda kii i nla hôla bo i boñ hala. A bi kal le: “Hôlhaga hémle nan i i nlôôha pubhaga.” (Yuda 20, 21) Kii u nla boñ inyu boñ le hémle yoñ i bana ngui inyu tééda wemede ikété gwéha Nyambe? Di wan mam maa ma nlôôha nseñ.\nNI KE NI BISU I HÔLÔS HÉMLE NAN INYU MATÉAK MA TELEPSÉP MA YÉHÔVA\n3-5. (a) Lelaa Satan a gwé ngôñ le u tehe matéak ma Djob? (b) Lelaa di nlama tehe matéak ma Djob, lelaa hala a ntihba miñem nwés? Yoñ hihéga.\n3 Jam li bisu li yé le di nlama lédés hémle yés inyu mambén ma Djob. Mu kiki di bak di nigil i kaat ini, di ntehe ngandak matéak ma telepsép ma Yéhôva ma ma ntihba bilem gwés. Lelaa we u ntehe mo? Satan a gwé ngôñ i yumus we le u tehe mambén, matéak ni matiñ ma Yéhôva kiki mambegee ma nyét tole wengoñle ma nha we i mok. Kiki bôt ba nkwo mu hipa hi ibôdôl i wom Eden, Satan a ngwélél hio ngandak. (Bibôdle 3:1-6) Baa yak we, w’a kwo mu hipa hi? Ndimbhe i nlôl litehge joñ li mam.\n4 Di yoñ hihéga: U yé hiôm i loñge wom ba ntéédana binuga. Kiki u mpam i ngim homa, u koba lipénd li ngahi li nkéñ we njel. Ndi, mbus lipénd, u ntehe biloñge bi mbônji. U nla bôk ndugi u tehe lipénd lini kiki yom i kéñ we njel i ke i homa u ngwés. Ndi, kiki u ntibil béñge mbus lipénd li ngahi, u tehe mbondo njéé i bémi bebee i milba mut! Nano, u nsôk tehe le lipénd li nkéñ ndigi bé we njel, ndi li nsôñ we. Baa yak bés di gwé njéé i i yé bebee i milba bés? Bañga i Djob i mbéhe le: “Ni ambak manyuu, ni yénak ki péé, inyule nkolba nan le Nsohop a nhiôm kiki mbondo njéé le i nkônd, a yéñék nwet a mil.”—1 Pétrô 5:8.\n5 Satan a nyai ngandak. Ndi, kiki Yéhôva a gwé bé ngôñ le a mil bés, a bi téé mambén ma ma nsôñ bés le di kwo bañ mu ngandak “dipa” di mut mbe nunu. (Efésô 6:11) Jon, hiki ngéda di nyoñ ngéda i tibil wan mambén ma Djob, di nlama tehe gwéha i Tata wés nu ngii mukété. Ibale di ntehe mambén ma Djob hala, ma ga yila i mis més kiki bo lingen li maséé, ni lipénd li li nsôñ bés. Nnigil Yakôbô a bi tila le: “Nu a nwan mbén i yôni, ni i kunde, a téñép yaga i boñ hala . . . nyen a’ ba nsaibak inyu liboñok jé.”—Yakôbô 1:25.\n6. Kii i yé bañga njel i lédés hémle yés inyu mambén ni matiñ ma telepsép ma Djob? Ti hihéga.\n6 I niñ inoñnaga ni mambén ma Djob li yé bañga njel inyu lédés hémle yés inyu Ntéémbém ni inyu nôgda pék i mambén mé. Kiki hihéga, “mbén Kristô” i ñénél bés i niiga bôt i tééda ‘mam momasôna a bi kal.’ (Galatia 6:2; Matéô 28:19, 20) Bikristen bi ndiihe ki oda i ke i makoda inyu bégés Djob ni lédhana bo ni bo. (Lôk Héber 10:24, 25) Mambén ma Djob ma nti ki bés makénd i soohe Yéhôva ni ñem wés wonsôna hiki ngéda. (Matéô 6:5-8; 1 Tésalônika 5:17) Ibale di nôgôl mambén ma, di ga kônde tehe le ma yé toi bitelbene bi gwéha. I nôgôl mambén ma, li nlona maséé ma di nla bé léba homa numpe munu béba nkoñ isi. Ngéda ni nhoñol bisai bébomede ni bi kôs inyule ni niñ inoñnaga ni mambén ma Djob, baa hala a bi kônde bé lédés hémle nan inyu mambén ma?\n7, 8. Bôt ba mbadba too ba ga la nôgôl mambén ma Djob ñwii mbus ñwii, lelaa Bañga i Djob i nla ti bo makénd?\n7 Ngim mangéda, bahogi ba mbadba too ba ga téñbe i nôgôl mambén ma Djob ñwii mbus ñwii. Ba nkon woñi le ba nla boñ hihôha. Ibale u ma hoñol hala, tééda bibañga bini i ñem woñ: “Men me yé Yéhôva Nyambe woñ, nu a niiga we, le hala a bahle we, nu ki a nhiômna we njel u kôli kil. Éé, ki u bi léglak [sédne] to matiñ mem maôô. Ha nyen nsañ woñ u ga yila kiki lom, yak telepsép yoñ kiki minongo mi tuye.” (Yésaya 48:17, 18) Baa u ma telep munu bibañga bini inyu tehe lelaa bi ntina makénd?\n8 Yéhôva a nhônlaha bés mu pes kaat ini le di nkôs nseñ i nôgôl nye. A mbôn bés bisai biba ibale di mboñ hala. Sai i bisu i yé le, nsañ wés u ga ba kiki lom—tole lép u u nsa bé, u kulak ki nwee. Sai i nyônôs iba i yé le, telepsép yés i ga ba kiki minongo tole mangudga ma tuye. Ibale u ntelep i ngwañ u tuye, ndi u tehe lelaa mangudga ma nlo, ma kenek, ibabé nkaa u ga nôgda le ngim mam i mal bé. U nyi le mangudga ma ga lo, ma kenek ha ngwañ tuye i boga ni boga. Yéhôva a nkal le telepsép yoñ—hala wee biliya gwoñ i boñ mam ma téé sép—i nla nom i boga ni boga ibale u nôgôl Yéhôva. Ntel u ga téñbe ni nye, a ga tjôô bé we. (Añ Tjémbi 55:23.) Baa mimbônga minlam mini mi nhôlôs bé hémle yés inyu Yéhôva ni matéak mé ma telepsép?\n“DI LIGIP I NAÑ KÔÑ KÔÑ”\n9, 10. (a) Inyuki libak li nhôôlak mut i pes mbuu li yé jam bikristen bi nlama bana? (b) Lelaa libak li mut mbuu li nhôla i bana maséé?\n9 Jam li nyônôs iba li yé le di nlama noñ bibañga bini bi nlôl ni Djob: “Di ligip i nañ kôñ kôñ.” (Lôk Héber 6:1) I boñ biliya inyu yila nhôôlak mut i pes mbuu li yé bañga jam kristen i nla yéñ kôhna. Mahéñha ni libak li peles li mut binam a nla bé bana nano, libak li nhôôlak mut li yé jam di nla bana. Bikristen bi yé nhôôlak i pes mbuu bi nkônde nôgda maséé ma yé i gwélél Yéhôva. Inyuki hala?\n10 Nhôôlak kristen u yé mut mbuu. A ntehe mam kiki Yéhôva. (Yôhanes 4:23) Paul a tila le: “Inyule ba ba yé isi ane minsôn ba ntôñ ndigi ni mam ma minsôn; ndi ba ba yé isi ane mbuu ba ntôñ ni mam ma mbuu.” (Rôma 8:5) Mut nu a gwé mis ma minsôn a nôgda bé bañga maséé inyule a niñ inyu nyemede, a ntehe ndigi mam ma nene i mis, ni le biliya gwé gwobisôna bi yé ndigi inyu njômbi nkus. Ndi mut mbuu a yé maséé inyule a mbok mis mé yak Yéhôva nu a yé Djob li maséé. (1 Timôtéô 1:11) Mut mbuu a yé bebee i lémél Yéhôva, a ntééda ki maséé mé ikété manoodana. Inyuki? Inyule manoodana ma nti bés pôla i unda le Satan a yé mut bitembee ni i sôñ libak jés li nginsohi inyu kônha Tata wés nu ngii maséé.—Bingéngén 27:11; añ Yakôbô 1:2, 3.\n11, 12. (a) Kii Paul a bi kal inyu “mahoñol” ma kristen, i buk ini le “nhianda” i nkobla le kii? (b) Umbe ntén lihianda nyuu i gwé ngôñ inyu hôlôl?\n11 Libak li mut mbuu ni libak li nhôôlak mut bi nlôl ni ngandak biliya. Béñge pes kaat ini: “Bañga bijek i yé inyu binéñha bi bôt, bi bi nhianda ikété mahoñol map le ba yi bagal jam lilam ni jam libe.” (Lôk Héber 5:14) Ngéda Paul a nkal le bôt ba “nhianda ikété mahoñol map,” i mpôôna le a ngwélél buk i hop Lôk Grikia ba ba gwélél bahoma ba lihianda. Hala wee, i het batuk ba makeñge ma nyuu ba bé kôôba i hiai hi bisu inyule ba nla ki kobol yo le ‘kôôba kiki mut lihianda.’ Di hégda biliya i nya ngôôba i bé badak.\nNyuu i mut lihianda i nlet mu kiki a nsélés yo\n12 Ngéda di bi gwéé, nyuu yés i bé ngi tibil let. Kiki hihéga, nkéñéé man u nla bé nyiñgis moo ni makôô mé kiki a ngwés. A nyiñgis mo tolaa tolaa. Ngim mangéda, nkéñéé man u nla bébba mabai i su ni moo mé nye ngi kôôba, bebeg nyemede a témb a séhba ki. Ndi, mbeñel mbeñel, mu kii a noode boñ biliya, a yé a sôk a yi kena nyuu yé. Ha nyen nkéñéé man u yé u kwaaye, i mbus a ntelep, a kahal ke, yak ngwéé ki a kahal ke. Ndi, kii di nla kal inyu mut lihianda kiki nunu a yé i titii? Ngéda u ntehe nye a mpind, a bôôbaga i ngii ni makeñge, ibabé nkaa, u nyi le a bi hôlôs minsôn mi nyuu yé ibôdôl behee inyu pam i boñ makeñge mana. Makeñge mé ma nlo ndigi bé motama—ndi ma mbat ngandak dilo di ngôôba. Inyu hianda i minsôn kiki ini, Bibel i nkal le “i mbahal ndég,” hala wee i yé nseñ ndég. * Ndi hianda inyu hôlôl i yi bagal loñge ni béba i yé nseñ iloo héga.—1 Timôtéô 4:8.\n13. Lelaa di nla hôlôs ngap yés i yi bagal loñge ni béba?\n13 Munu kaat ini, di mpôdôl ngandak mam i ga hôla we i sélés pék yoñ i bagal mam inyu boñ le u ba mut mbuu nu a ntéñbe ni Yéhôva. Wan mambén ni matiñ ma Djob ikété masoohe hiki kel ngéda u nyoñ makidik. Hiki ngéda u nyoñ makidik, badba le: ‘Mambe matiñ tole mambén ma ntihba jam lini? Lelaa me nla bii mo bisélél? Kii i ga lémél Tata wem nu ngii?’ (Añ Bingéngén 3:5, 6; Yakôbô 1:5.) Hiki makidik u ga yoñ hala, ma ga hôlôs ngap yoñ i yi bagal loñge ni béba. Hala a ga hôla ki we i yila ni i yén bañga mut mbuu.\n14. Imbe ngôñ di nlama bana inyu hôlôl i pes mbuu, ndi di nlama yoñ yihe ni kii?\n14 To ibale di mal yila nhôôlak mut i libak li mbuu, di gwé ngandak manjel i kônde kena mahol ni bisu. Inyu hôlôl i mbéda le di je loñge. Inyu hala nyen Paul a tila le: “Bañga bijek i yé inyu binéñha bi bôt.” Inyu hôlôs hémle yoñ, i mbéda le u je bañga bijek bi mbuu. Ibale u mbii mam u nigil i bisélél, pék yoñ i ga nene, jon Bibel i nkal le: ‘Pék i nlôôha ba nseñ iloo mam momasôna di gwé.’ Jon, di nlama bana ngôñ ikeñi i nigil tik biniigana bi maliga bi Tata wés a nti bés. (Bingéngén 4:5-7; 1 Pétrô 2:2) Ñ, i yé mbale le, i nwet a nkôs ngandak yi ni pék mu yigil i, a nlama bé nyegep to ngôgôp. Hiki ngéda, di nlama wanba, i tiga le ngôk tole bibomb bipe bi kahal o ikété ñem wés. Paul a bi tila le: “Bébomede, noodana miñem minan, le to hémle nan i yé bañga; wana yaga bébomede.”—2 Korintô 13:5.\n15. Inyuki gwéha i yé nseñ i pes mbuu?\n15 Mut a nla bana ngui, a bak ki mbôô. Ndi a nlama kônde ke ni bisu i je ni i bôñgôl nyuu yé. Kii di nlama boñ inyu hôlôs ni tééda libak jés li mbuu? Jam li bisu li yé gwéha. Di nlama ke ni bisu i hôlôs gwéha yés inyu Yéhôva ni lôktata yés. Ibale di gwé bé gwéha, yi yosôna di gwé ni mam momasôna di mboñ ma yé yañga—kiki ngandak liyôgbe i nloña maôô. (1 Korintô 13:1-3) Ndi ni gwéha, di nla pam i libak li nhôôlak mut i pes mbuu, ni i kônde ki hôlôl.\nNI TÉÉDA MIS MANAN MBOGOK I NGII BOTÑEM YÉHÔVA A NTI\n16. Satan a ntinde bôt i bana mambe mahoñol, imbe jôl i gwét Yéhôva a nti bés?\n16 Jam li nyônôs aa li yé le, di nlama tééda mis més mbogok ngii botñem Yéhôva a nti. Inyu boñ hala, di nlama tat mahoñol més. Satan, ñane nkoñ isi, a yé malét inyu tinde bôt i yodop ikété mahoñol map, i hoñol le ndigi mam mabe mon ma ga pémél bo, i hoñol le ba ta bé to jam, ni i lehel ñem. (Efésô 2:2) Mintén mi mahoñol mini, mi yé béba inyu kristen kiki masek ma yé béba inyu ndap mabam. Ndi, masoda ma yé le Yéhôva a nti bés jôl i gwét i i nla sôñ bés—yon i yé botñem.\n17. Himbe hihéga Bañga i Djob i nyoñ inyu unda nseñ u botñem?\n17 Bibel i nsima bijôl bi gwét bi mbéda kristen inyu kolba Satan ni nkoñ isi unu. Jôl i gwét yada i i nlôôha ba nseñ i yé mbéla tole hikôtô le “botñem i tohi.” (1 Tésalônika 5:8) I ngéda ba bé tila Bibel, sônda i bé yi le ngi mbéla i gwét a bé le a hoo wo. Mbéla yé i bé mbañak ni kei i ngii, ndi ni mamuna ikété. I bé hôla inyu lém makoñ ma hié, ni boñ le a nok bañ njôghe ngéda gwom bi bép mu. Kiki mbéla i nsôñ ño, hala nyen botñem i nla tééda mahoñol manan, ni pék nan.\n18, 19. Yésu a bi yigle bés imbe ndémbél inyu tééda botñem, lelaa di nla nigle nye?\n18 Yésu a bi ti ndémbél ilam inyu jam li tééda botñem. Ni hoñol ndutu a bi hônba i u u nsôk hana isi. Liwanda jé li liibana nye inyu moni. Numpe a tañ le a nyi bé nye. Bana bape ba tjôô nye, ba ôt ngwéé. Bôt ba litén jé ba tañba nye, ba londok le a kôli ni nyemb i ngii kék i moo ma bisônda bi Rôma. Ibabé nkaa di ga kôhna bé manoodana kiki Yésu. Ndi kii i bi hôla nye i nihbe? Lôk Héber 12:2 a ntimbhe le: “Inyu maséé ma ba ma niñi nye bisu, a hônba [kék njiiha], a bida bé ni wonyu, ndi a yén isi i woo walôm u yééne Ane i Nyambe.” Yésu a héya bé mis mé kekikel i ngii “maséé ma ba ma niñi nye bisu.”\n19 Mambe maséé ma bé ma niñi nye bisu? Yésu a bé yi le ibale a nhônba, a bé lama yoñ ngaba i téé jôl li Djob lipubi. A bé lama ki unda ibabé pééna le Satan a yé mut bitembee. Botñem ipe i bé bé le i ti Yésu maséé kiki ini! A bé yi ki le ibale a téñbe i pam lisuk, Yéhôva a bé lama kôp nye bisai—a bé bigda ki maséé makeñi ma bé bem nye ngéda a ga koba Isañ. Ikété mandutu mé momasôna, Yésu a bi tééda i loñge botñem i mahoñol mé. Di nlama boñ nlélém. Yak bés di gwé maséé i bisu gwés. Yéhôva a nti hiki wada wés lipém i yoñ ngaba i téé jôl jé lipubi. Yak bés di nla unda le Satan a yé mut bitembee ibale di mpohol Yéhôva kiki Ñane wés, di tééda ki bésbomede ikété gwéha i Tata wés to ibale di mboma mambe mandutu tole mambe manoodana.\n20. Kii i nla hôla we i tééda mahoñol malam ni botñem?\n20 Yéhôva a nsômbôl bé ndigi bom bagwélél bé ba ba ntéñbe ni nye—a nyamnda ni ngôñ i boñ hala. (Yésaya 30:18; añ Malaki 3:10.) A yé maséé i ti bagwélél bé i mam ma nkon bo ngôñ. (Tjémbi 37:4) Jon tibil yaga bok mahoñol moñ i ngii botñem i yé we i bisu. Ni nwas bañ le mahoñol mabe, ni minkoda mi bipék mi nkoñ isi mi yuu bé. Ibale ni nôgda le mbuu u nkoñ isi u yé jôp m̀beñel mbeñel ikété mahoñol ni ñem nan, ni soohe Yéhôva ni miñem minan nwominsôna le a ti bé “nsañ Nyambe u u nloo mahoñol momasôna.” Nsañ u, u ga tat miñem minan ni mahoñol manan.—Filipi 4:6, 7.\n21, 22. (a) Imbe loñge botñem i bet ba yé ikété “limut li bôt likeñi” ba ndiihe? (b) Bimbe bisai u mbem tôbôtôbô i mbok yondo, ni mambe makidik u nyoñ?\n21 Kinjee loñge botñem di gwé! Ibale u yé ikété “limut li bôt likeñi” li li ga pémél i “njiiha keñi,” hoñol ki niñ ilam u ga bana ndég ngéda. (Masoola 7:9, 14) Ngéda Satan ni mimbuu mimbe ba ga ba ha bé, u nla bé to bigda i hogbe u ga bana ha ngéda i. Njee ikété yés a nyi lelaa niñ i yé ngi manoodana ma Satan? Ngéda manoodana ma ma ga ba ha bé, kinjee maséé di ga nôgda i sal lôñ inyu hielel hisi paradis, hisi hi Yésu ni bikiñe gwé 144 000 ba ga énél nyoo i liyééne jap i ngii! Kinjee mahak di nôgda ngéda di nhoñol le bakokon ni bibôk bi bôt bi ga ba ha bé, tole ngéda di ga tehe bôt di ngwés ba mpémél i bisoñ, ni ngéda di ga sôk bana i niñ Djob a bééna ngôñ le di bana i bibôdle! Kiki di mba di nhôlôl inyu pam i libak li peles, di ga bana ki bibom bikeñi bipe bi bi yé ikété mbônga u Rôma 8:21—“ba ngwélés ikété lipém kiki bon ba Nyambe.”\n22 Yéhôva a gwé ngôñ i ti bés kunde i, iloo kiki di nla hégda. Njel i nkena i kunde i, i yé manôgla. Baa i ta bé nseñ le di nôgôl Yéhôva hiki kel inyu kôhna i kunde i? Jon, ni boñ biliya gwobisôna i ke ni bisu i hôlôs hémle nan i i nlôôha pubhaga inyu boñ le ni tééda bébomede ikété gwéha Nyambe i boga ni boga!\n^ liboñ 12 Bayi nyuu i mut binam, ba nkal le, ndég ni ndég di nkôs ngap yada ba nsébél ni pulasi le “proprioception,” hala wee ngap nyuu i mut binam i gwé inyu i nôgda hee bijô bi nyuu bi tééne, ni i nyiñgis nyuu yé kiki a ngwés. Kiki hihéga, ngap i yon i mboñ mut le a nimil bé njel nyo to a nyip mis. Kon u bi boñ nhôôlak mut wada le a nimis i ngap i, a bé la ha bé ki telep, to ke, to yén.\nLédés hémle yoñ inyu mam u mbôdôl ñem\nDi nla kôna ndémbél ilam i bôt ba hémle ba ngéda yés, ni ba ngéda kôba. Lelaa u nla tééda hémle i ngui?\nBañga niñ kiyaga


Culture Basaa: mai 2010\nles vidéos depuis Avril 2010 aux adresses suivantes: http://www.youtube.com/view_play_list?p=9CD1FBB337DECA87\nIngéda ba mpot mut hala wee bisol bi. Inyule i mut a ngwés je ba yé ba ti nye bijek, wee ba ñyuu nye. A mpot habé maliga. A mpot i yom mut a nti nye bijek. I yom a nkal nye le a pot, yon a mpot inyule a ntôñ le yaani a ti habé nye bijek.\nYaônde, 13 matôp 2010\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a nkit mahoñol mé ni maboñog mé i boñ ngim jam. Jon mut a nla neebe le Hilôlômbi nyen a yé Ntohol liten li mee inyule nyen a bi hôla jo i yémbél i bôt ba bé jôs litén li mee gwét i Ngog Lituba. Jon Hilôlômbi a bi ti Bambombog ba nyi nye ngui le ba sayap bon ba mee, ni ki le, i man mee a nkôs bisai bini a mbet ndigi bet ni bet to ibale bo a nneebe bé Hilôlômbi inyule Bambombog ba nsayap nye, ba nneebe Hilôlômbi. Litén li mee li nla niñ ikété nsañ, gwéha, mahol ingéda li nneebe Hilôlômbi. Inyu hala nyen a bi ti man mee yi ni pék i ôô bisélél gwé, bee gwé i ke bisu ingéda i man mee nunu a nneebe ke ni Hilôlômbi. Inyu hala ki nyen mut a nla neebe gwélél Hilôlômbi. Mut a nla neebe libag jé li nkol. Jon u nog le, to me je mbiñmbiñ, to me je mbañmbañ, me yé ndigi nkol i Mamug ma Njambe. Mut a nla neebe le niñ yé i yé ntééyag i ke bisu. Ngim muda i nla neebe le i sém nyen a yé nlô wé i ke bisu. Maange a nla neebe le a mboñ sukulu i ke bisu. Mut a nla neebe lipém, bibégés, nwéhél, likébél, tel i nson i ke bisu.\nMu i njel i nyen i yé longe le u neebe bañ, i loole u neebe ndi u nla bé yônôs i jam u neebe. Inyule i ka ngéda i, u nyila nyômôg mut. Mut bôt ba nyan, mut a nyét bé i ke bisu.\nYaôndé, 20 matôp 2010\nPublié par antoinepondipondi à 05:56 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé jam li nlôô ikété maliga. Mut telepsép a niñ ikété maliga, a nyéñ maliga ma hikii yom i ke bisu. Ngôñ yé i yé bana i yom i kôli ni nye to ibale bo a nlama nimis. A nyéñ i kôhna i yom i kôli ni nye. A nyi le ingéda a nlama boñ banga mam, a nlel bé minwaa. Jon a gwé ngéda i boñ bon ba mam. A nyônos i yom a mbôn. Jon tehe yé i yé tehe i telepsép, mahoñol mé ma yé mahoñol ma telepsép, hop wé u yé hop u telepsép, ligweleg jé li jam, li yé ligweleg li telepsép yag liniñig jé li yé liniñig li telepsép. Mut telepsép a nyéñ nigil inyu i tééda ndigi i yom i yé maliga. Maliga mana mon a nhémle. Inyu hala nyen mut telepsép a nyi ngui yé ndi a yik ki le a yé mbodo mut.\nU tééda le telepsép i yé ngim njel, ngim sukulu, ngim libogog li mam i ke bisu. Jon maliga ma yila tungeñ inyu yoñ yag lisolbene joñ.\nYaôndé, 18 matôp 2010\nPublié par antoinepondipondi à 05:55 Aucun commentaire:


Culture Basaa: octobre 2011\nNGéDA I NYéIHA\nTo u bana imbee tel nson, tel lihaa joñ, ngim bôt i ga pénda ane yoñ. Ngim bôt i nhoñol le mahoñol ma bôt ba binam yag maboñog ma bôt ba binam bi kôli inyuu i kena niñ yap.\nBôt ba kôba ba nniiga bés le bipôdôl ni maboñog ma Hilôlômbi gwon bi yé banga mahoñol bôt ba nlama bégés inyuu niñ yap. Manoodana mut a mboma ma nla boñ nye le a unbene Hilôlômbi. Mut a nla bé hôya le Hilôlômbi nyen a bi heg nye jon maliga ma Hilôlômbi ma yé mapubi ma nom. Hala wee mapubi ma Hilôlômbi ma mbay. Jon bôt ba kôba ba bé yi le mut a nlama bana mban inyuu i yéñ i yi Hilôlômbi ni mambén ma Hilôlômbi .\nHilôlômbi a bi heg mut le a ba ngwélés, le a sélés boña wéé.\nYaônde, 26 hikañ 2011\nPublié par antoinepondipondi à 11:37 Aucun commentaire:\nMBUG MBEBI A KOB MBÔÑ NHÔDBAGA\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le ingéda mut a yé mbai bôt ba oog nye, ndi mut wada a lôl i njel nyek a ka oo nye, a nkal ndigi le u nkoba ba ñoo me yôha.\nIngéda u nhémle Hilôlômbi, u nneebe mandutu moñ ni i njel ini le u nyi le Hilôlômbi a hôla we le u nog mandutu moñ.\nI mut a gwé hémle a nkon bé nyemb woñi inyuule a nyi le i mbus nyemb yé a ke i ada Hilôlômbi .\nIngéda u nneebe Hilôlômbi kikii nwet woñ, u nkon bé woñi ni maboñog ma bôt. U nyi le Hilôlômbi a ga unda we mapubi méé.\nMasoohe ma nhôla we le u kônde hémle Hilôlômbi inyuule ingéda u nigbene i tôl yéé, yom yokiyo i nla bé pôgôs we makôô. U nla bégés mambén ma Hilôlômbi. U nla gwélél Hilôlômbi.\nYi i yé i bana soñnda i mam ma yé héhla. Soñnda i nhôla we i yi nog mam, i yi tehe mam, hala wee u mbana yi .\nMahoñol ma ñwee ma nhôla we i bana yi ni i njel ini le u nla ti maông ngobol. U nla bokye njôhge, ndutu, sôksôk maséé, nyemb i ke bisu.\nBilem bi lam bi nla kena we i bana yi . Bi mboñ we le u yi tehe, u yi nog, u yi nôgda.\nYom to yada i ta bé ngwa. Jon u ha bañ ñem mu, u téñ bañ ñem mu . Ingéda wa yi gwel nyuu yoñ, hanyen wa nog biniigana bi Hilôlômbi.\nU nlama tééda le, yi yon i yé mut.\nYaôndé, 27 hikañ 2011\nPublié par antoinepondipondi à 11:34 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé i yilis yom yanga. Mu i njel i nyen mut a nla ôbôs nkaa wéé ni bibug bi be bi mpémél i nyo wéé. Jon u nog le, hinoo ntombga hon i héya pos i nwii. U nogog ki le, hiun hi net bé nkaa.\nMut a nla ôbôs niñ yéé ni biyôglô bi mam le a bana habé line li niñ. Mu i njel i nyen bilembe ni li emble baboo bi nla ôbôs ngim libii. Mudaa a nla ôbôs libii jéé inyuule bas i nsoo i nlamb wéé tole a nha ngandag hilôba. Maange a nla ôbôs niñ yéé inyuule a nke habé i sukulu tole inyuule a noñ bilôñ. Minsohi mi nla ôbôs ngim nlôñ tole ntôñ i base. Maboñog ma mut ma nla boñ le a ôbôs ngim hiémbi tole ngim lilok inyuule a ntôp bé longe tole a nsak bé kikii i nsômbla. Bombo i nla ôbôs masoñ moñ . Matila ma nla ôbôs mahoñol ma mut.\nNgéda i nla ôbi ni nop a nno tole mbebi i nhôñ. Nop a nla ôbôs mapep ma kaat. Lék i nla ôbôs bee. Hañngaa hi nla ôbôs bitatam. Malép ma lééga ma nla ôbôs mbod u njôwa.\nNgi sal nson i nla boñ mut le a ôbôs masoda méé tole libag jéé li lam. Mut a nla ôbôs tel yéé i nson inyuule a nyoñ bitek. Mut a nla ki ôbôs nson wéé inyuule a nsôk i homa nson. Mut a nla ôbôs tidii mut numpe a mpén ni li bep nuñul yo. Kwéé i nla ôbôs su i mut. Mut a nlama yéñ le a ôbôs bañ yom yéé to yom i mut numpe inyuule a nla kôs kokse mu tole a kee i mog. Yag kiñ ñem i nla kéés we.\nLIYI BASE I SÔKBÔK NI HémLE I MAPUBI MA HILÔLÔMBI\nHilôlômbi a bi heg mut le a bana yi ni pék. Hilôlômbi a sôli jon mut a nlama yéñ i yi Hilôlômbi.\nMahoñol moñ ni yi yoñ bi nla hôla we le u nog mbog. Masoda ma Hilôlômbi ma mboñ le mut a kôs mapubi ma hémle yéé.\nYigil i sôkbôk ni liañ kaat i sôkbôk bi mboñ we le u yi le Hilôlômbi nyetama nyen a yé NHEG. Hilôlômbi nyetama nyen bôt ba kôba ba bé bégés inyuule nyen a bi heg mut.\nKaat i sôkbôk ni kaat biniigana bi Hilôlômbi bi nniiga we le Hilôlômbi a bi heg mut le a ba ngwélés.\nLiyéñ i yi Hilôlômbi jon li bi gwal mbog, mbén, hémle, kunde, ngéda i ke bisu. Yi i mboñ mut le a nwaa bé hoñol i mam a ntehe, i mam a mboñ, i nson a nsal, i mam a mboma i ke bisu. Jon u nog le : yi yon i yé mut.\nIngéda u mbôdôl yi Hilôlômbi, hémle yoñ i mbay ni mapubi ma Hilôlômbi. Yi yoñ ni pék yoñ bi nene we i léman . Mapubi ma Hilôlômbi ma nhôla we i kônde bana yi ni pék inyuule yi i ngi kônde i nteg bé mal.\nIngéda u mbôdôl yi base i sôkbôk, u nléba le gwéha i Hilôlômbi i nlôl i mbu. I gwéha ini, i gwé bé nwaa, i gwé bé baoo, i nyi nwéhél, i gwé bé pinda.\nU nla yi le Hilôlômbi a yé ikété yoñ, ibale bo ndi u ngwés mut woñ libôg ndi u nogog nye ngôô. U nla ki yi le Hilôlômbi a yé ikété yoñ, ingéda u mbégés mambén ma Hilôlômbi.\nIngéda u ngwés mut woñ libôg ndi u nogog nye ngôô, ingéda u mbéges ki mambén ma Hilôlômbi, hanyen Hilôlômbi a nti we yi ni pék le u ôô bisélel gwoñ, u bañ bee gwoñ, u sal bijék gwoñ le u ba mut bisu ingéda u nuñul gwo ni nkoñ hisi.\nMapubi ma Hilôlômbi ma nhôla we i yi i homa maliga ma sôli, i homa longe i yé i ke bisu. Jon bôt ba kôba ba bé waa bé yéñ i yi Hilôlômbi.\nYaônde, 17 hikañ 2011


Baa Bibel i ngi kenek ni bisu i héñha niñ yoñ? | Yigil\nNi sañgal ngimanôgla ikété gwéha\n“Kenana, yilhana biloñ gwobisôna banigil”\nLelaa u nyoñ makidik moñ?\nBaa Bibel i ngi kenek ni bisu i héñha niñ yoñ?\nDi ôt nseñ, bañga liôdôk, mu bijek bi mbuu bi nlôl yak Yéhôva\nMASÔÔ MA NKUS MA ÑAÑ WÉS “I bet ba bi ti nson”\nNkum Ntat—Inyu yigil | Mpuye 2016\nAÑ I HOP U Akôli Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Bule Bulgaria Danmark Fiji Finland Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Afrika i nwelmbok Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Argañtina Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Finland Hilémb hi moo hi Iqwatôria Hilémb hi moo hi Italia Hilémb hi moo hi Jaman Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kina Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Ngisi Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Péru Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Ruslan Hilémb hi moo hi Simbabwé Hilémb hi moo hi Wénésuéla Hilémb hi moo hi Yapan Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikuyu Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Krôasia Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kôré Lhukonzô Liétuwa Luganda Luô Létônia Madagaskar Makua Makédônia Malay Malayalam Marathi Maya Mixe Môñgôlia Môôré Ndau Ndébélé (Simbabwé) Ngisi Norwégia Nyaneka Nyungwe Népal Okpe Oromo Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Bôliwai) Rumania Runyankore Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sena Serbia Serbia (Rôma) Shôna Sidama Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjitjéwa Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Tok Pijin Tshwa Tsotsil Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urdu Urhobo Usbékistañ Waray-Waray Wetnam Wolaita Yapan Yôruba Éfik Ôland Ôsetia\n“Ni héña héña yosôna mu yila mahoñol manan ma nyila yondo.”—RÔMA 12:2.\nTJÉMBI: 61, 52\nMbus sôble, inyuki di nlama ke ni bisu i boñ mahéñha?\nInyuki Djob a mbem le di boñ biliya bikeñi inyu yémbél bibomb gwés?\nKii di nla boñ inyu nwas le Bibel i kee ni bisu i héñha niñ yés?\n1-3. (a) I mbus sôble yés, mambe mahéñha ma nla ba bés nledek i boñ? (b) Ngéda di nliya i boñ mahéñha, ndi hala a lédél bés iloo héga, mambe mambadga di nla badba? (Béñge titii i bibôdle.)\nMU KIKI a bé a nigil maliga, Kevin  a bé sômblak kéñbaha maada mé ni Yéhôva. Ndi, a bi tégbaha ngandak ñwii i mintuk mi moni, i ôt siga ni bañga, a bak ki mut lihiua. Inyu lémél Djob, Kevin a bi nwas bilem bibe bini Bibel i nsôña. A bi pam i boñ hala ni mahôla ma Yéhôva, ni inyule a bi nwas le ngui i Bibel i hôla nye.—Lôk Héber 4:12.\n2 Mbus sôble yé, baa Kevin a bi waa boñ mahéñha ikété niñ yé? To, a bi ke ni bisu i sal ni ngui i numus ni i hôlôs bilem bilam bi kristen. (Efésô 4:31, 32) Kiki hihéga, a bi léba le i yémbél hiun hié i bé nledek jam kiyaga. Kevin a nkal le: “I yémbél hiun hiem i bé me nledek jam ngandak iloo i tjôô bilem bibe me bééna!” Kevin a bi boñ mahéñha ma bé béda ni njel ngandak masoohe, ni njôôñ yigil i Bibel.\n3 Kiki Kevin, ngandak ikété yés i bi boñ ngandak biliya inyu lona mahéñha mu nlômbi wap niñ, inyu sôblana ni inyu niñ inoñnaga ni biniigana bi Bibel bi bisu. I mbus sôble, di bi tehe le di gwé ngôñ i ke ni bisu i boñ mahéñha—yak inyu bibomb bi bé bi sôli ikété yés—inyu boñ le di la kôna Djob ni i ke ni bisu i kôôge Kristô bebee. (Efésô 5:1, 2; 1 Pétrô 2:21) Kiki hihéga, di nla yimbe le di mbéna kéés bôt, di mbéna kon bôt woñi, tole di ngwés hilégé, tole di gwé ngim bibomb bipe. Baa u nôgda wengoñle i lona mahéñha mu mam ma, a nlédéé we iloo kii u hoñlak? Ibale ñ, u nla badba le: ‘Inyuki hala a yé me nledek jam i ke ni bisu i boñ bon ba mahéñha ki le me ma boñ mahéñha makeñi? Lelaa me nla kônde ke ni bisu i nwas le Bibel i lona mahéñha i niñ yem?’\nU BÉMÉL BAÑ WEMEDE ILOO HÉGA\n4. Inyuki di nla bé lémél Yéhôva ikété mam momasôna di mboñ?\n4 I bés ba di bi pam i yi njee Yéhôva a yé ni i gwés nye, ngôñ yés yosôna i yé le di boñ mam ma nlémél nye. Ibabé i béñge ngôñ yés ikeñi i lémél nye. Ni maliga, di nla bé lémél Djob hiki ngéda inyule di yé bikwéha bi bôt. Ngim mangéda, di nôgda nlélém kiki ñôma Paul, nu a bi tila le: “Me yé le me gwés boñ loñge, ndi le me yônôs yo, me nla bé me.”—Rôma 7:18; Yakôbô 3:2.\n5. (a) Mambe mahéñha di bi boñ ilole di bé sôblana? (b) Ndi, di ngi jok ki ni bimbe bibomb?\n5 Di bi tjél maboñog mabe ma ma bé le ma boñ le ba pémés bés i ntôñ. (1 Korintô 6:9, 10) Ndi to hala, di ngi yii bikwéha bi bôt. (Kôlôsé 3:9, 10) Jon di kôli bé i hoñol le i mbus sôble yés—to ibale di ntégbaha ngandak ñwii ikété maliga—di ga hôs ha bé, to i témb kwo i mam mabe ma kôba, tole ngim mangéda di ga jôs ha bé mahoñol mabe ni ngôñ ñem wés i boñ béba. Ngim mahoñol ma ñem wés i nla kônde tééñga bés ngandak ñwii i mbus sôble yés.\n6, 7. (a) To hala kiki di yé bikwéha bi bôt, kii i mboñ le di laa ba mawanda ma Yéhôva? (b) Inyuki di nlama bé wonyu i bat Yéhôva nwéhél?\n6 Kiki di bi kôdôl libak jés li bikwéha bi bôt, hala a sôña bañ bés i ba liwanda li Yéhôva tole i ke ni bisu i gwélél nye. Di wan lini jam: Ngéda Yéhôva a bi ôt bés inyu ba liwanda ni nye, a bé yi le di yé le di hôs ngim mangéda. (Yôhanes 6:44) Kiki Djob a nyi bés, a yik ki i mam ma yé ikété ñem wés, a bé yi mambe mahoñol mabe kwéha yés ñem i nla tinde bés i bana, yak le ma nla tééñga bés ngandak. A bé yi le di bé le di bôk mbén yé ngim mangéda. Ndi, hala a nsôña bé Yéhôva i bem le di ba mawanda mé.\n7 Gwéha i bi tinde Djob i ti bés tik likébla—sesema i Man wé nu gwéha kiki binoñ. (Yôhanes 3:16) Ngéda di mboñ béba, ndi di tam yo, di bat Yéhôva nwéhél ni njel sesema ini i nlôôha mahee, di nla ba nkwoog nkaa le liwanda jés ni Yéhôva li ga ôbi bé. (Rôma 7:24, 25; 1 Yôhanes 2:1, 2) Baa di nlama wonyu i ôt nseñ i binoñ inyule di nôgda wengoñle di yé mahindi tole bibéba bi bôt? To jam! Hala a ga ba kiki i tjél gwélél malép inyu jôwa moo més ngéda ma yé mahindi. I ngii mam momasôna, binoñ bi yé inyu baboñbéba ba ba ntam bibéba gwap. Di nti mayéga inyu binoñ. Di yé ki maséé i ba mawanda ma Yéhôva to hala kiki di yé bikwéha bi bôt.—Añ 1 Timôtéô 1:15.\n8. Inyuki di nlama bé yib mis i ngii bibomb gwés?\n8 Maliga ma yé le, di nlama bé ndik yib mis i ngii bibomb gwés. Inyu sal ni ngui i yila liwanda li Yéhôva, di nlama liya inyu kôna Djob ni i ke ni bisu i kôôge Kristô bebee. Ni le, di yila mintén mi bôt Djob ni Kristô ba nsômbôl le di ba. (Tjémbi 15:1-5) Di nlama boñ biliya bi ngui i yémbél i mam mabe libak jés li bikwéha bi bôt li ntinde bés i boñ, bebeg yak le di mélés mo ibale di nla. To ibale di ntip sôblana tole di yé ikété maliga hala a yé ngandak ñwii, di nlama ‘ke ni bisu . . . i nwas le di kodlana.’—2 Korintô 13:11, MN.\n9. Kii i nyis bés le di nla ke ni bisu i engep mut yondo?\n9 I kena biliya gwés ni bisu i mbat le ‘di kodlana’ ni “engep mut yondo.” Paul a bi hôñlaha baso bagwélél le: “Le ni engla ni nlômbi mut ni bé nômôl ngéda bisu, nu a ñôbi ni minheña mi malôga; ni le ni yila yondo ikété matihil ma miñem minan, ni engep ki mut yondo, nu a bi héga i pôna Nyambe ikété telepsép ni pubha i nlona maliga.” (Efésô 4:22-24) Bibuk le “ni ke ni bisu i yila mut yondo” bi nkobla le di yé di boñ biliya ibabé i waa. Hala a nti bés makénd, inyule hala a nkwés ki bés nkaa le ibabé i béñge ñwii nwañen di ma tégbaha i gwélél Yéhôva, di nla ke ni bisu i boñ mahéñha, i hôlôs ni numus bilem bilam bi kristen, bi bi mbéda inyu engep mut yondo. Ñ, Bibel i nla ke ni bisu i héñha niñ yés.\nINYUKI HALA A NLET NGANDAK\n10. (a) Ni mahôla ma Bibel, kii di nlama boñ inyu ke ni bisu i boñ mahéñha? (b) Mambe mambadga di nla badba?\n10 Di nlama wanba i yi ibale di nwas le Bañga i Djob i nke ni bisu i héñha bés. Ndi inyuki biliya bi ngui bi mbéda i pes yés? Ibale Yéhôva a nsayap biliya gwés, baa mahol més ma mbuu ma ga tomb bé? Baa Yéhôva a ta bé le a sas mahoñol mabe ma ñem nwés kayéle di pam i numus bilem bilam ibabé i boñ biliya bikeñi?\n11-13. Inyuki Yéhôva a mbem le di boñ biliya bikeñi inyu yémbél bibomb gwés?\n11 Ngéda di mbéñge ngiiñda, di ntehe le Yéhôva a gwé ngui ikeñi. Kiki hihéga, hiki tjak tjak, hiañga i nhielel didun ditan di tôn di hié hié inyu pémés ngui yé ni njel mapubi. Tolakii mu ngui i, ndik ndék sii yon i ntagbe mbebi i nkéña hisi, i ndék i i kôli inyu ti lék ni mapubi ma ma mboñ le niñ i ba hana isi. (Tjémbi 74:16; Yésaya 40:26) Yéhôva a yé maséé i ti bagwélél bé ngui yé, jôga li li kôli inoñnaga ni ngôñ yap. (Yésaya 40:29) Ñ, Yéhôva a yé yak le a ti bés ngui i yémbél bibomb gwobisôna ibabé bés i jôs gwo, tole i ôt biniigana mu mahôha més. Ndi, inyuki a mboñ bé hala?\n12 Yéhôva a bi ti bés likébla li mbuma ñañ le kunde i yoñ makidik ni bésbomede. Ngéda di mpohol i boñ sômbôl Djob, ni i sal ni ngui i yônôs yo, di ñunda gwéha yés ikeñi inyu Yéhôva ni ngôñ yés i lémél nye. Di ñunda ki le di nit kahap i Yéhôva i ngii bihégé gwé. Satan a bi kolba kunde i kahap i Yéhôva i ngii bihégél gwé, jon biliya gwés bi ngui di mboñ ni ñem wés wonsôna bi gwé mahee ma tôbôtôbô i mis ma Tata wés nu a yé i ngii, Djob nu a nyi ti mayéga ni nu loñgeñem. (Hiôb 2:3-5; Bingéngén 27:11) Ndi, ibale Yéhôva a bak le a hôyôs bés hôyôs yosôna mu biliya di nlama boñ inyu jôs mam libak jés li bikwéha bi bôt li ntinde bés i boñ, ki i yé yañga le di bép woo i tôl le di ntéñbe i gwés nye, ni le di nit kahap yé.\n13 Jon, Yéhôva a kal bés le di “kôndge yaga nyamnda” inyu hôlôs bilem bilam bi mbuu. (Añ 2 Pétrô 1:5-7; Kôlôsé 3:12) A mbem le di sal ni ngui inyu yémbél i minheña mi ñem wés, ni mahoñol més mabe. (Rôma 8:5; 12:9) Ngéda di mboñ biliya gwés gwobisôna i nya i, di ga nôgda ngandak maséé ngéda d’a sôk tehe le Bibel i ngi héñhaga niñ yés.\nNWAS LE BAÑGA I DJOB I KE NI BISU I HÉÑHA NIÑ YOÑ\n14, 15. Kii di nla boñ inyu hôlôs bilem bilam bi Yéhôva a ngwés? (Béñge nkéñég matila ni ño nkwel le: “ Bibel ni masoohe mi bi héñha niñ yap.”)\n14 Kii di nla boñ inyu numus bilem bilam bi mbuu, ni inyu lémél Yéhôva? Di nlama ndik bé tjek i mam di nlama héñha i niñ yés. Ndi, di nlama wanba inyu tehe too di gwé ngôñ i noñ biniigana bi Djob, bi di nléba i kaat i Rôma 12:2: “Ndi ni pôna bañ hiai hini, ndi ni héña héña yosôna mu yila mahoñol manan ma nyila yondo, le ndi ni wan sômbôl Nyambe, i yi jam li yé loñge, ni li li nlémél nye, ni li li yôni.” Yéhôva a nhôla bés i yimbe sômbôl yé, a nhôla ki bés i boñ yo ni i lona mahéñha i niñ yés kayéle di pam i boñ yo ni njel Bibel ni mbuu mpubi wé. Ikété biliya di nlama boñ, di nla sima lisoñgol li Bibel hiki kel, i soñda i ngii Bitilna ni masoohe inyu kôhna mbuu mpubi. (Lukas 11:13; Galatia 5:22, 23) Kiki di ga was le mbuu mpubi u Djob u éga bés, ni le mahoñol més ma kiha ni litehge li Yéhôva kiki Bibel i nyelel, di ga kônde téñbe ni Djob ikété mahoñol més, bipôdôl gwés ni maboñog més. To hala ya, di ga bana ngôñ i yoñ matat le di tiimba bañ ki kwo ikété bibomb gwés bi tôbôtôbô.—Bingéngén 4:23.\nI nla ba nseñ i bok Bitilna ni miño mi minkwel mi mi tihba bibomb gwoñ inyu témb wan gwo i mbus (Béñge liben 15)\n15 Yom ipe i yé le, u héya lisoñgol jés li Bibel, di nlama ki nigil Bañga i Djob ni njel bikaat gwés, ni mahoñol le di kôna bilem bilam bi mbuma ñañ bi Yéhôva. Bôt bahogi ba bi tehe nseñ i tééda ngim bipes bi bikaat bi Bibel homa wada, lôñ ni miño mi minkwel mi mimbamble, inyu témb wan gwo ngim mangéda. Bi nhôla bo téntén i numus bilem bilam bi kristen, tole i yémbél bibomb bi tôbôtôbô.\n16. Inyuki di nlama bé tomb ibale di nla bé pala héñha?\n16 Ibale i nene we le mahol moñ i pes mbuu ma ntiñha, u hôya bañ le i nya mahol i, i nyoñ ngéda. I hôlôs bilem bilam bi mbuu i mbat le di boñ biliya ibabé i waa. Di nlama bana hônba mu kiki di mboñ biliya bi ngui inyu nwas le Bibel i ke ni bisu i boñ mahéñha malam i niñ yés. Di nlama kodol bésbomede inyu boñ jam li téé inoñnaga ni Bitilna. Kii ngéda i mba i ntagbe, i hoñol ni i boñ mam kiki Djob a ngwés bi ga kônde ndik tômbôl bés, bi yila ki lem inyu yés, inyule mahoñol més ni maboñog més ma mba ma nkiha ndék ni ndék ni ma Djob.—Tjémbi 37:31; Bingéngén 23:12; Galatia 5:16, 17.\nDI HÔYA BAÑ BILÔL BILAM BI MBEM BÉS\n17. Ibale di ntéñbe i gwés Yéhôva, bimbe bilôl bi mbem bés?\n17 Bagwélél ba Yéhôva ba ba ntéñbe i gwés nye ba ga kôhna bisai bikeñi i sélél nye i mba ni mba ikété libak li peles. Ha ngéda i, i numus bilem bi mbuu i ga ba ha bé ngim sañ, ndi i ga ba jam li nti bés ligoñoo hiki ngéda. Ndi kiki di mbem i ngéda i, hanano di gwé kunde i gwélél Djob jés nu gwéha, inyule a bi ti binoñ. Di nla boñ yak hala nano to hala kii di ngi yii bikwéha bi bôt, ibale di nke ni bisu i boñ biliya i suhus bésbomede i si ngui Bañga i Djob i gwé i héñha bôt.\n18, 19. Lelaa di nla ba nkwoog nkaa le Bibel i gwé ngui i ke ni bisu i héñha niñ yés?\n18 Kevin, nu di mbôk di sima i bibôdle bi yigil, a bi nyamnda inyu yémbél hiun hié. A bi soñda i ngii matiñ ma Bibel, a bii ki mo i bisélél. A bi neebe ki mahôla ni maéba bilôk bikéé bi bi ti nye. Mbus ndék ñwii le a bi liya, Kevin a bi boñ ngandak mahéñha. Jon, a bi sôk yila nhôla nson; nano a yé 20 ma ñwii le a yé mañ u likoda. To hala, a ngi tehge nseñ i yoñ matat le a tiimba bañ kwo ikété bomb i mbuu yo ki yo.\n19 I jam Kevin a bi kôs i ñunda le Bibel i nhôla litén li Djob i ke ni bisu i lona mahéñha ikété niñ yap. Jon, di waa bañ kekikel i nwas le Bibel i ke ni bisu i héñha bés, ni i boñ le di yila mawanda ma Yéhôva. (Tjémbi 25:14) Kiki di ga tehe Yéhôva a nsayap biliya gwés, di ga ba nkwoog nkaa le Bibel i nla ke ni bisu i héñha niñ yés.—Tjémbi 34:9.\n^  (liben 1) Ba bi héñha jôl.\nBibel ni masoohe mi bi héñha niñ yap\nRussell a bééna lem i yahal bilôk bikéé, a yanak ki biliya gwap ngandak. Maria Victôria a bé a ngwés hilégé. Linda a bé kon bôt woñi ngandak ngéda a yé i likalô. I minsôblege mi bilôk bikéé baa bini, bi bé hoñlak le ba ga la bé yémbél bibomb gwap ba gwé inyule bi bé tééñga bo ngandak. Ndi, bobasô ba bi boñ biliya bikeñi i ke ni bisu inyu yémbél bibomb gwap. Di béñge i jam i bi hôla bo.\nRussell: “Kiki me bi yemhe Yéhôva ikété masoohe, me soñglak ki Bibel hiki kel, hala a bi hôla me. I soñda i ngii kaat 2 Pétrô 2:11 ni i ngii maéba ma mimañ, li bi hôla me i boñ mahéñha makeñi.”\nMaria Victôria: “Me bi soohe Yéhôva ni ngui le a hôla me i gwel hilémb hiem. Me tehe ki nseñ i tjél bilôñ bi hilégé. Ikété kaat Tjémbi 64:1-4, ntôp tjémbi a nsoohe le Yéhôva a sôô nye inyu i bet ba nhôl dilémb tjap kiki pansoñ. Me bé gwés bé le bilôk bikéé bipe bi soohene me Yéhôva inyu lem yem ibe! Me bi pam ki i nok le, i kena hilégé ni bisu i yé le i boñ me le me ba ndémbél ibe inyu likoda ni le me hoo jôl li Yéhôva mahindi.”\nLinda: “Me bi meya ni bon ba bikaat gwés, me kôôbaga ki inyu ti gwo bôt. I ba lôñ ni bet ba bé gwélél ngandak manjel inyu téé likalô li bi hôla ngandak. Me nkônde ki ke ni bisu i bat Yéhôva mahôla ni njel masoohe.”\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Mpuye 2016


Culture Basaa: janvier 2009\nYi i hu\nKum tole yikda\nPublié par antoinepondipondi à 10:01 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 09:51 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 09:13 Aucun commentaire:\nI mbén MBU ini yon i nti mut niñ, yon i ntimbis yaga nye ngwélés i pes mbén béba ni nyemb. I mbén ini i nla boñ i nson unu ni i njel ini le minsôn mi mbombop bé, minsôn mi tabé béba to béba i tabé ikété minsôn. Mbagi nôgôs i tabé ikété minsôn inyule Hilôlômbi nyen a bi heg mut ni minsôn. Yom man mee a nlama yéñ yon i yéle sômbôl mbén NJOMBONGO i yon ikété yé, a yi tééda minsôn nwé inyu i ti Hilôlômbi bibégés ni lipém bi kôli ni nye. Jon a man mee, u nlama niñ ni pék inyu i gwélél mambén ma Hilôlômbi. U ôm bañ minsôn nwoñ nsohi ibale u mbôk mbén. U yi le hana i nkoñ biték nyen u niñ ni bôt boñ ba libôk. Maboñog moñ mon ma boñ we le u bana niñ boga. Ha ni nyen Hilôlômbi a yi le u yé toi man wé, le u nhiôm bé kingéda béba ndik kingéda Mbu.\nYaônde, 14 kondoñ 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:07 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé jam mut a nkak le a gabôñôl mut numpe tole a gabôñôl nyemede. Jon u nog le, u yip nyo, u unda bé masoñ. Hala wee ibale bo u nha i ñem le u mboñ jam, u timbis habañ ñem ni mbus. U nlama yônôs likak joñ. Inyule ba nyil banga mut ingéda a nyônôs i jam a mbôn. U ba bañ mut a nsañ minsañ mi ngôdô hala wee wañ mut, lélés mut, hitégéé, hijébjép i ke ni bisu. Jon nyo u tabé hot le u kéi u keyei. Inyu hala nyen u pala bañ yibil nyo woñ i pot ndi ki maboñog moñ ma noñ bé tigale u nimis i lel i jam u mbôn. Jon u nog le, likañ li nola bé, ndigi bikila. U nogog ki le, hinuni hi ngwiina makôô, mut a ngwiina i nyo.\nYom di nyi, yo ini le, Hilôlômbi a nyônôs likak jé. U gwélél mambén méé inyule Hilôlômbi a nyônôs makak a bi bôn.\nYaônde, 24 kondoñ 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:06 Aucun commentaire:\nMUT A NKE BÉ YAG MBOMBOG MOO NSO\nIngéda bôt ba kôba, mbombog a bé mut nu loñ i ntep le a kena yo. Bôt ba kôba ba bé yi bé jam li mahisna. Hala wee mut a bé saa bé tas kikii di nyi yo i len ini.\nKikii mbombog a bi teba inyu i kena loñ yé, jon a nlama bana bigwel moo. Bigwel moo bini, bôt ba loñ bon ba nti mbombog i yom ba gwé. Ingéda u nke i tehe mbombog inyu i unda nye le u gwééne nye mahoñol malam, ha nyen u nkena nye i yom u gwé. Hala a ñéba le u nti tel i mbombog mahee ni loñ i mee. Ingéda u nkena mut yom, wee u hoñlak nye ibôdôl ngôôba i yom i. Hala a ñunda le u hoñlak nye, le a gwé mahee inyu yoñ. Mbombog a ngwélél bigwel moo bini inyu i hôla bôt ba liyep ni inyu lipém li loñ. Hala wee mbombog a ngwés loñ mee yak loñ mee i ngwés mbombog. Jon mbén loñ mee i nkal le, mut a nkit bé mbombog hop ndi to i pénda nye ndi mbombog a bé ke bé nkoda, to bitembee to ngama. Mbombog a bé mut a mboñ mam ni telep sép. Hala a nlona nsañ, liyi manyii ni mahol ma loñ mee. Jon u nog le, ba nkés bé mbog i ngii mbog. Hala wee u bégés bañ libam li mambén ma loñ ipe. I mut a mbégés bé mbog yé to a yé mut a gwé bigwel moo, a yé mut a nyét bé. A yé mut bôt ba nyan. B’a man mee a ngwés loñ mee ?\nBitel bipe bi yé i loñ mee kikii bo ntôô mut. Bôt ba kôba ba bé ke bé yak ntôô mut moo nso to yag mañ mut.\nIngéda mut a nke bé yak mbombog moo nso, hala wee a ngwés loñ yé, hala wee a yé mut mahol, mut suhul nyuu.\nMasoda ni nu a nkil i kokok.\nYaônde, 01 libui li ñyéé 2008\nNGINDA HIBEE HI I JEK BATÖLE\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le mut a nla bé yémbél Hilôlômbi ibale bo u nti nye mam moñ inyule Hilôlômbi a yé Bayemlikok.\nIngéda u nti Hilôlômbi mam moñ wee u neebe i nigbene i tôl yé, wee u nkit le u nti Hilôlômbi bibégés. Libégés Hilôlômbi li yé i ti nye makak. Inyule hala a yé pil. Nyen a bi pémés bôt ba kôba i Ngog Lituba. A unda bo gwéha yé ni i njel ini le nye a nyônôs makak méé jon a yé Kimaltjai. Ndi a man mee makak moñ inyu Hilôlômbi u nyônôs mo ? Bôt ba kôba ba bi bot liada ni Hilôlômbi. Ba neebe i niñ ni mambén ma Hilôlômbi. Mbén bisu yon i yé le, u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ane we tigale u yila nkol i loñ i. Mbén yôhne ibaa yon i yé le, a man mee u uñul bañ biték gwoñ mut a tabé man mee. Mbén yôhne iaa yon i yé le, munlôm a haba bañ mbod muda yak muda a haba bañ mbod munlôm. U añle hikii man mee ni bayina boñ minson mi Hilôlômbi. U bana suhul nyuu. U yéñ yi ni pék Batuupék. U yi ti Hilôlômbi mayéga inyu bilonge bi mam a mbôñôl we. U hôya bañ masoohee ma Hilôlômbi mon ma yé le :\nA nwet wem Hilôlômbi ,\nMe mbat we nwéhél inyu maboñog mem, mahoñol mem ni bipôdôl gwem bibe,\nMe nsoohe we le, u ti me ngui i yi gwélél mambén moñ ni i yi bog mam,\nU kôm bañ me mbus tiga le me yôm, me yila nkol, me yi habé niñ i kunde inyu i sal memede ni i ti we bibégés ni lipém bi kôli ni we,\nU ti me yi ni pék yosôna kikii sõmbôl yoñ inyu i boñ le,me yi le , wetama nyen u yé Hilôlômbi, liaa jem.\nYaônde, 25 libui li ñyéé 2008\nPublié par antoinepondipondi à 09:01 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a nyén nwee ikété liyot. Hala a yé ki mut a gwé libak li nwet a tabé maséé, mut a yé ngoo le a gwé bé bigwel moo, mut nu mandutu ma ñyuu i ke ni bisu.\nMan mee a yodop i len ini inyule a mbôk mbén Hilôlômbi ni i njel ini le a nyo maog ni je bijek bi biloñ bi ñane nye. Jon man mee a nyila kol maog, jon bonge ba mbégés habé bagwal bap, bakiya ba nnôgôl habé banyôgôl bap. Mu i njel i nyen bonge ba ntehe bagwal bap hindi nso inyule ba mpot niñ bagwal bap i kel majôna. Ingéda u yé nkol mut, nwet woñ a nkal we i yom u nlama boñ ndi nye ingéda i nlélém jam u mpémél nye, a mboñ bé kikii a nkal i nkol wé. Jon man mee a nyi habé manyii, nseñ i loñ mee, ngôô inyu maaisañ, nseñ i boñ jam ntôñ ni maaisañ, nseñ matila i ke ni bisu. Yôi nyen a kal Njé, nye a Njé ké béñba, ibale u mbéñba bé, kindba.\nMut a nlama bé modop inyule mandutu ma sôli ikété mahak. Hala wee niñ i yé yi ni sañ. Mut a nlama yéñ ndi a léba. Mut a nlama sélés boña wé inyu i boñ le a niñ longe. Jon u nog le liyot li net bé nkaa. Hala wee liyot li mboñ le su woñ i nene bé lam, liyot li ôbôs libag joñ li minyaô. Inyu i boñ le u modop bañ, u nlama ba mut bôt. Mam ma niñ ma ntinde we le u kônde bana yi ni pék. Jon u nlama tila ni añ. Niñ i bi lo lelaa ? Lelaa i nyodi litjee i ke i kôp ? Kii yé kiñ-ñem ? Inyu kii di nla bé ba bahoma ibaa i nlélém ngéda ? Libag li ngéda li yé lelaa? Hee mahoñol més ma nlôl ? Kii i boñ le mut a yé tôbôtôbô ? B’a ngim yom i yé le ngéda ? B’a i yaani a bi tagbe ni i yaani nu a nlo (likee) bi yé nlélém ? B’a mbog bôt ba niñil i yé jomb ? Inyu kii ngim yom i yé i lel yanga yom ? B’a ngii ni hisi bipe bi yé?\nMut a nlama bé modop tigale a yi bé nseñ i niñ. A ba bé ngwélés.\nYaônde, 20 libui li ñyéé 2008\nPublié par antoinepondipondi à 09:00 Aucun commentaire:\nHEE U NYÉÑ BANGA MAHÔLA\nHEE U NYÉÑ BANGA MAHÔLA ?\nIngéda bôt ba kôba ba bé ke ngwéé i gwét, ba bi ke ba solop i Ngog Lituba. Ngim ikété yap i ti mahoñol le ba lek hosi mis ni bôdôl, ba bôdlak ki bakilhosi ñem lakii ba yé limut likeñi. Bape ikété yap ba ti mahoñol le ba kee liemb inyu i yémbél bihosi ni bakilhosi. Bape ki ba soohe Hilôlômbi le a kéés ba ba nkéés loñ mee, a jôs ba ba njôs man mee. Inyule bakilhosi ba yé bôt ba binam yag hosi ki i yé ndik minsôn. Inyule i sés njok bé yon i tuga njok i je i wom. Ha nyen Hilôlômbi a nog masoohe ma bôt ba kôba ni bo ba yémbél i bôt ba ba jôs bo gwét. Ni bo ba kit le ba ga bagla bé ni Hilôlômbi. Jon Hilôlômbi a bi ti bo yi ni pék le ba ôô bisélél gwap le ba ba ngwélés, a ti bo yi ni pék le ba sal bijek gwap le ba ba kunde, a ti bo yi ni pék le ba bana nko le ba tééda mambén ma Hilôlômbi ni le man mee a gwés loñ mee.\nU yé u nimil bikai, u nigne makoñ i e keñi. Hilôlômbi nyen a yé banga mahôla. U bégés nye ikété ngandag bôt. U ti nye mayéga ikété likoda likeñi.\nYaônde, 18 kondoñ 2009\nPublié par antoinepondipondi à 08:59 Aucun commentaire:\nU NOM MAé\nPublié par antoinepondipondi à 10:57 Aucun commentaire:\nBa nlébél bé mbog\nPublié par antoinepondipondi à 10:45 Aucun commentaire:\nMe mbat we nwéhél inyu maboñog me, mahoñol mem ni bipôdôl gwem bibe,\nPublié par antoinepondipondi à 08:35 Aucun commentaire:


Culture Basaa: décembre 2012\nVidéo Janvier 2013\nPublié par antoinepondipondi à 10:26 Aucun commentaire:\nNdôg Tjok hala wee litén li ndôg Tjok. Hala wee Tjok nyen a bi bot litén lini. I mut a bi gwal Tjok jôi jéé le Ñém. Ñém a bi gwal ngandag bon bôlôm. Môi map le: Noñ, Mangônd, Njaswe, Tjok, Ngôdi, Mbetge, Ñém, Bakondog, Bikôô ni Sôya.\nKikii loñ mee i nyémbél gwét i Ngog Lituba ni i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i ba ôm mbom isi nyen ndôg Tjok ba bi bôdôl kat minkoñ ni matén mape ma loñ mee. Hilôlômbi nyen a bi hôla loñ mee i gwét bi Ngog lituba ni i hémle loñ mee i bi hémle nye. Ni Hilôlômbi a bôn loñ mee nkoñ. Ba keneg, ba ômôk tuk. Ba tagbege.\nIngéda Nkuu Mateg a bi yégle mañ litén hala wee bilôg bi nyañ bi ma wo, nyen i kel a bi wo, Mbilla Nkuu a jôp bikai, a nol mut, a kit nye joo ndi to a njô isañ Nkuu Mateg. Hala wee a kés mim isañ i ngii ño i mut a bi nol inyuu i boñ le, mim isañ i tihba bañ biték. Mim i banga mut i bé tihba bé biték. Mbilla nkuu a ba nlôlôha mut. Isañ Nkuu Mateg a bi gwal bon bôlôm ibaa : Yannga Nkuu man nu mañ ni Mbilla Nkuu.\nI mbus i jam lini, lihaa li mut Mbilla Nkuu a bi nol, li bôdôl yéñ njee a nnol maaisañ wap. Liyi le Mbilla Nkuu nyen a mboñ i jam lini, li toñ i nol nye. Ndôg Tjok ba kit le Mbilla Nkuu a nla bé niñ le a bag a nsolop, jon ba nlama nyodi Babimbi. Ba bi bet i môngô ndi ba niñ Mbilla Nkuu wee ngoñle mbegee. Ibôdôl yokel nyen ngédi Mbilla Nkuu i yé le Basông. Ndôg Tjok ba bi yap lom pubi libông ba nsébél le Limug. I ndap ini le Basemel ba Mateg i bi yégle Babimbi. Jon mandap ma tan ma Ndôg Tjok mon ma bi yap lom pubi ndi ba kahal ki kat minkoñ. Ba tehe le inyuu i boñ le mahol ma kee ni bisu, nyen ba bi kéñ i nkoñ wap mapubi ni i jel ini le :\nYembel Tjén di Ômôg ba yis nye makôñ hala wee i nwaa ni Lôg Ngônd ;\nNgom Hyong Bitjông bi Nkôlô ba yis nye nwaa ni Ndôg Tindi ;\nHôl Yayi ba yis nye i Hôl Ngom nwaa ni Lôg Baék ;\nBaha Ngen ba yis nye i ngii ntim nwaa ni Ndôg Njee ;\nMbôgôl Bién bi Dikén ba yis nye dikand nwaa ni lôg Ngônd ;\nNsadak Mbogiol ba yis nye i soñ makue nwaa ni Lôg Ngônd. Ndôg Tjok ba bi yap lom pubi ni man Lôg Ngônd ni man Lôg Baék.\nNdôg Tjok i yé bipes bi baa : mapubi ni so. Bipes bi gwo bi baa bi gwé 15 minkoñ. I pes mapubi, di gwé minkoñ mi na : Ngog Basông, Ngog Mapubi, Ngog Mapubi Nkôô ni Simékélé. I pes i so di gwé minkoñ jôm ni wada : Beñel, Limug li Hôk, Lipombe, Lisai, Makômôl, Mamkélé, Manjak, Minlongo (sipuye), Minloo, Ngibasal 1 ni Ngibasal 2.\nTééda le, hikii nkoñ u gwé u wéé ñañ. Mbilla Nkuu nyandôm wéé Isaaga Kam man Ndôg Béa a sébél nye le man Banjee a nol bo bilém, ni laana bôdaa bap. Mbilla Nkuu a nol i man Banjee nunu. Ndôg Béa ba ti nye ngond Ndôg Pôl i ndap Lôg Ngé ni lilañ li mbog. Jon ndôg Tjok ba gwé mbog mabui ni mbog nkoda ntoñ.\nYaônde, 12 libui li ñyéé 2012\nPublié par antoinepondipondi à 10:17 1 commentaire:\nBambombog ba ndôg tjok I bôdôl yak basông ba nkuu (mbog mabui)\n1- Basông ba Nkuu\n2- Mayémi ma Libong (Lôg Ngé mbai Manjak) nyen Jaman ba ti kôdi ndi a ti yo Matip ma Ndômbôl\n3- Tônjé Mahanga ma Mbénga (Lôg éog mbai Manjak)\n4- Njôk Nyemb (Lôg Wayak mbai Ngibasal)\n5- Mbom Yembel (Lôg Yinda mbai Ngog Mapubi)\n6- Likéng li Yuk (Lôg Basogog mbai Lipombe)\n7- Eoga Bôga (Lôg Nganbe mbai Ngog Basông)\n8- Pondi Mbom (Lôg Yinda mbai Ngog Mapubi)\n9- Yembel Tjén (Lôg Yede mbai Ngog Mapubi)\n10- Likéng li Njôk (Lôg Pondi mbai Ngibasal)\n11- Nkôghe Njôk Nyemb\n12- Batamak ma Tjok (Lôg Basogog mbai Minloo)\n13- Gwét bi Nkôghe Njôk\n14- Ngijôi Likéng li Yuk (Lôg Basogog mbai Lipombe)\n15- Wayak i Gwét (Lôg Wayak mbai Ngibasal)\n16- Nginjel Basogog (Lôg Basogog mbai Ngog Basông)\n17- Linjek li Linjek li Wéé Pubi (Lôg Kimai mbai Manjak)\n18- Yôgôk Tjok (Lôg Basogog mbai Minloo)\n19- Ngôs Kend (Lôg Njék mbai Lisai)\nYaônde, 18 libuili ñyéé 2012\nPublié par antoinepondipondi à 10:16 2 commentaires:\nLipep lini li yé nkwel nkus nkena loñ i Nwel mbog Afrika Pieter W. BOTHA a bi kwelés bijô bi hikuu héé dilo 18 hikañ 1986, lipep li manwin Sunday time nyen a bi pémés i nkwel unu u gwé ño bug le : libogog jem inyuu i tjé MINHINDÔ mi loñ i Nwel mbog Afrika.\nA bilôg bi kéé bi gwéha Bakana ba afrikaner, me nsayap bé lipémba ni bilôg bi nyuñ bi bôlôm ni bi bôda i jôi li matjél més momasôna. I jôi li tik yés loñ ni i jôi jem, me BOTHA, ñane sap i Nwel mbog Afrika. A ô e nyoo bé me nti bé mayéga ni bibégés inyuu lôs nan ni ômsiñ nan i tep ni bi tep me le me kena niñ i bon ba Afrikaner. Mangéda ma yé bés mabe dilo tini. Jon me nkit le me ntiina bé inyuu i kônde yis bé le me yé ni bé to ikété hié to ikété mbug mbebi. Di niñ ikété mbôm bôt i yi bé jam ndi yom ba nke bés njôñ matjél més. Ba ñoo bés ndi ba ngwés kadal i mam di nkôhna. Ni hôya bañ le di yé ngim litén i édi ndi i bag ki ngui. I ngii ngii Bakana ba Afrikaner.\nNi bénge bañ me ndigi kikii jôi jem le BOTHA ndi kikii banga mbu i niñ ni bot-ñem nañ inyuu bilôg bi nyuñ bi bôlôm ni bi bôda. Hodo hodo me nkal bé, biték bini, Nyambe nyen a nti bés gwo jon di nlama jo i pam di nwes matjél més.\nDi nla bé yén hala i tehe i mam di mbot le i bôt ba nyi bé jam ndi ba bag bôt ba yengi “Kaffirs” ba tamba gwo. Tison Prétoria i gwéé ni pék Bakana inyuu Bakana. Di gwé bé le di unda to njee ndi to MINHINDÔ le di yé litén li nloo bo.\nDi ñunda MINHINDÔ i jam lini hala a nlel balal ba ndamba. Sap i loñ i Nwel mbog Afrika kikii di nyi yo i bi héga bé ni jôñ i mahoñol. Di mbot yo ni pék yés ni biibe yés ni matjél més. Matjél ma basañ bés ma kuba hisi hini inyuu tohi yés. Jon di gwé soso pil i tééda yom yés, ñañ wés ni lipém jés. I mut a njo sañ le a niñ ni telepsép a njo bé nkoda. A bilôg bi kéé bi gwéha, ni nyi bilembe ba ntôô i nkoñ hisi inyuu yés. Ba ñode bés mam momasôna ma yé béba. Ndi ki hala a ta bé mbale. Di mboñ bé bibéba bi mam i lel bôt bape. Ni hoñol hala a banga bon ba loñ, mbagla koo i nyuu i ba pot i bi bôdôl bé ni Bakana ba Afrikaner. Hala a yé ngim jam li niñ. Me noode ndigi le me unda bé hala le di mboñ bé ngim héhla jam le i bôt ba ñhoñol yi jam ba bi boñ bé tole ba téé ba mboñ. Di yé ndigi ngim litén i téésép i i gwé niñ i téésép ndi i gwéhék niñ niñ i litén li Bakana. Di mpot bé tiig kikii Bakana bape le di ngwés MINLANGA mi bôt. I jam lini le MINLANGA mi bôt mi mpôna bôt ba binam ndi ba boñog mam kikii bo hala a nkobla bé le ba yé bôt ba gwé banga pék. Nkongo i tabé nyik to ngôdô i ta bé hikômbat ndigi inyuule ba mpôôna. Ibale bo Nyambe a gwés le di kôli ni MINLANGA mi bôt ki a bihek bés ni nlélém koo i nyuu ni nlélém pék. Ndi a bi hek bé bés nlélém : BAKANA, MINLANGA NJEE. Baénél ni milimil. I pes i pék di nlel MINLANGA pénda i tabé i bôdôl ngandag nwi hanano. Me nhémle man Afrikaan a yé mut telepsép nu a nkon Nyambe woñi, niñ yé i ñunda hala. A tabé mut pinda kikii bôt bape. Ndi ki i yé le di nti MINLANGA mi bôt minson di yik ki le nkol ni môô i gwep. Yom di nyi yo ini le, Bakana ba Mbenge, ba Amérika, loñ i Kanada, loñ i Ôstralia ba nkam bés to bipôdôl gwap bi nkiha bé ni maboñog map.\nNoñnaga ni hinoo tomnga di nyi bibug di nlama gwélél ni hee di nlama gwélél gwo. Inyuu i yi le me mpot maliga, me mbat bé le ni kal me ibale bo loñ yada i Bakana i gwé bé nkus i loñ yés i Nwel mbog Afrika. Njee a nsomb gôl yés ? Njee a nsom mpuma wés ? Njee a mboñ nyunga ni bés ? Njee a nhôla bés i bana mbôm jôl gwét ? I jam li yé ha i yé le bés ni bo di yé litén jada. Hala a yé soso jam a sôli. Jon likot jés li masangô li nkiha ni loñ Amérika, loñ i Ngisi, loñ i Jaman i ke bisu ndi di bannga ngim biloñ bi MINLANGA. A mawanda mem bon ba Afrikaner, ngôñ lipémba i mbôdôl bé ni bés. Jon man kôp i ta bé nye ntinag le a je kuumba. Hala a nôôga le kuumba i nje man kôp. Ndi bo ibaa ba yé nga dinuni ? Mbén libag li mbog bihégél i yé le mbôm hobi i nje man hobi. Inyuu hala nyen pééna i tabé le Nlanga mut i yé yom inyuu Nkana. Jon a bilôg bi kéé bi bôlôm ni bi bôda di pôôna ngap yés inyuu i jôs ñemb nunu le Nhindô. Me mbat bon ba Afrikaner bobasôna le ba ôô pék yap i gwét bini. Nyambe a nla bé kôm bés mbus inyuule di yé litén jéé. I mbôdôl bi béé, hikii wada wés a ntehe le MINLANGA mi bôt mi nyi bé ane bomede. Ni ti bo mangaa, ba mbôdôl nolna bo ni bo. Ba nyi bé boñ banga mam ndigi i boñ liyôgbe, masak, libii ngandag baa ni li boñ biyôglô bi mam. Ni nla tehe ni mis ma nan biloñ bi MINLANGA mi bôt bi nyila kunde bi ma boñ kii. Di nyi i mam ma i mpémél i loñ i GANA, loñ i MOZAMBIK, loñ i Sudañ, loñ i Nijéria, loñ i Uganda, loñ i Egiptô. Yom ipe bé ndigi yubda keñi, bitek, njal kikii i loñ i Etiôpia. Di neebe le Nlanga mut i yé yimbne i liyep, Nkana a nloo nye, a yé mut yengi, a nyi bé sélés boña wé. Jon hala a nlama ba ntiig le Nkana a bi héga inyuu i ane Nlanga mut. Da gwélél bijek inyuu i tjé MINHINDÔ. Di mbana longe mbôñ i nol we ndék ni ndék. Di nlama ha yo bijek ndi i yisla bôda kom. Yom di ntôñ i yé le i ngaa ini i kwo bañ i moo map inyuule ba nla gwélél yo i jôs bés ibale bo di ntehe i ngandag Minlanga mi bôt mi nsélél ma ndap més. To hala di nlama yéñ manjel momasôna le i ngaa ini i yégle ndigi i moo més. Yom di nyi, yo ini le, ngandag MINHINDÔ i neebe bitek bi moni. Me gwé libim li moni inyuu i sal i nson unu.\nLitôôma mi ño li nlama ki bôña i len ini. Bayi mam bés ba nlama sal hikii kel le ba tôôma MINLANGA mi bôt miño. Nlanga mut i nyi bé niñ i ti bôt jon di nlama pémés i jam li. Nlanga mut i yé ngim hégél i nyi be tehe i mam ma loo i yaani nu a ñye. Inyuu hala nyen di nlama jôs nye ni i mam di hégda haa ngandag le a nla bé hégda mo. Nlanga mut i nyi bé bog niñ yé i lel nwi wada. Di nlama bé hôya hala. Jon me gwé ngim bôt i nsélél me tôbôtôbô i nsal i nson u.\nMe mbat banyañ ba Afrikaner le ba gwal ngélé ibaa. I yé longe le bon ba gwé i lel balal ba ndamba ni i njel ini le wanda bôlôm ni wanda bingond bi Bakana ba kônde bana bon Manjel momasôna. Di nlama yén péé le Minhindô mi bôlôm di bagal bo ni baa bap ndi di fane bôda ba Minhindô ba gwé bon mabum map ndi ba tabé mbiibaga.\nMe mbot ngim péhba, nson wéé i yé tôôma MINLANGA mi bôt le ba nolna bo ni bo. Manola mana ba nlama bé kokse i bet ba nkan kuu inyuu i boñ le manola ma kee ni bisu.\nBayi mam ba nsélél me ba nléba lelaa ba nla ha mbôñ bijek gwap ni nol bo ndék ni ndék ni lelaa bôda ba nyila kom inyuu ngéda yosôna. Liha mbôñ maog ba nyo la hôla le nsongi wap i bôt i sôs. Bingond gwés bi Bakana bi nha i mbôñ ini bijek ni maog ma MINLANGA mi bôt le mbôñ ini i nol bo ndék ni ndék sañ yés i. Gwét bi loñ yés bi ngwélél mbôm jôl gwét inyuu i tjé Nlanga mut jon di nlama gwélél pék yés inyuu i boñ i nlélém jam. Nseñ i yé le i jam lini li ba jam li mut bo mut. Kikii ba ñañal le Nhindô mut i nwo ingéda a nke i nañ ni muda Nkana jon tjiimbe i nkédna ni nsul. Dikokoñ tjés di sapak di nlama ba ni bisônda gwés bi apartheid bi soli ingéda ba ba ba nsal nson wap i ha mbôñ ni i ôbôs mém ma bôda ba na lôg bo le ba yé mawanda map. Di gwéé kii le di gwélél Bakana ba bôlôm le ba kee bôda ba Minhindô ba nyét bé ndéng i nyuu i boñ nlélém nson. Di nkôhna bikaat bi bôda ba libambe biloñ bi Mbenge ni loñ Amérika bi nhee ni gwés sal nson u. Moni mi nla hôla béé kikii di gwé nwo, di nla yi gwélél nwo. I pôla i, a bilôg bi kéé bi Bakana bi gwéha loñ yés, ni ha bañ i ñem nan i yom nkoñ hisi ya pot ni wo bañ nyuu le ba nsébél béé le ni bagal bôt inyuu koo yap. Hala a ntéénga bé me le ba nleñ me nguu le me nyen me mbot ni ba kiñe i bagal bôt inyuu koo yap. Ma yila béme kôi inyuule mut a nsébél me le kôi. Ma ba ndigi hiôdôt nan i mbay, banga mut BOTHA. Bug yem i nsôk i yé le di nlama sal ngi nwaa mandap ma gwal. Di nsaa bé baane bilap bi bisai le ba hôla boonge ba titigi ba Minhindô le ba loo i niñ ndi ba nlama nol bo ingéda ba ngwéé. Ibale bo ndi nson unu u salak longe, ki ngandag mam i ma mal. Hikuu hem i ane hi ntééda moni tôbôtôbô inyuu i boñ le nson unu u séla bilap bi bisai ni ndimsi.\nPublié par antoinepondipondi à 10:15 Aucun commentaire:\nBambombog ba ndôg tjok I bôdôl yak basông ba nku...


Culture Basaa: août 2011\nKel i hi yek ngi jam\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le hikii kel i nyena méé mam. Hala wee kel yokiyo i ntagbe bé le ngim noga jam i gwéla bé.\nBôt ba kôba ba nniiga bés le hikii kel i yé longe kel inyu mut, le a boñ i yom a nlama boñ. Hikii kel mut a nlama yi añ litiñ. Limom ñwee li nhôla mut i yi añ litiñ. Hala wee mut a nlama hôlôs nyuu i jam a ngwel. Inyuule niñ i yé i mam, mut a mbôma hikii kel. Jon a nlama bé hôô moo i tôl. Ingéda u ntôde, hala a nkobla le ngim nson i mbem we inyu i kel ini. Jon u nog le, Puhe i Kongo, man Kongo Nkana, nye jam li puhe we, weg u puhe jo. Hala wee to ibale u bag bé nkôôbaga i boñ jam, ndi i béda le u boñ jo, u mboñ yaa jo kikii la yoñ. Ndi hikii jam li gwéé i wéé kôm kel\nYaônde, 27 hilônde 2011\nBILEM BI MAN BASAA\nIngéda Hilôlômbi a bi hôla bôt ba kôba le ba yémbél gwét ni i bôt ba bé jôs bo le ba hémle base i ôm mbom isi i Ngog Lituba, nyen bôt ba kôba ba bi kit le ba nlama bana ngim bilem.\nDi nla kobol i bug ini le lem ni kal le hala a yé i bana ngim liniñik. Jon u nog le a nlem hala. Hala wee lem yéé i. Di nla ki kobol i bug ini le lem ni kal le hala a yé maông ma gwé njom. . Jon u nog le, we ngi wo, u tañ bé lem.\nBôt ba kôba ba bi gwés le maloñ ma nôônga ni bo ma yil bo ni ngim bilem. Bôt ba kôba ba bi tehe le masoda ma Hilôlômbi ma mbôdôl ni gwéha Hilôlômbi a bi gwés bo. Inyule ibale mut a ngwés we, i mut nu a ngwés bé le u nson njonok tole a boñ we béba. Bôt ba kôba ba yoñ ki i lem ini le maliga inyuule ba bi tehe le Hilôlômbi a mpot ndigi maliga. Jon bôt ba kôba ba bi sébél nye le Kimaltjai, hala wee maliga méé ma yé nlélém tjai di tjai. Bôt ba kôba ba bi yoñ ki i lem ini le ômsing, hala wee libak li nu ingéda a nkit jam i ñem wéé, a mbemb i jam li nlo mu i ba bé sehla to kon woñi. Jon ômsing i yé i kit i boñ ngim jam.\nBôt ba kôba ba bi yéñ le bôt ba biloñ bipe bi nek bañ bo ni bilem gwap. Jon u nog le, ba nolok ngwo mam. Ndi ba nnol bé nye makil ma mbéénga.\nMan mee a béé mut a ñét. Mut nu a nneebe wél maliga. Mut nu a nyoñ bé bitek. Mut nu ibale a nneebe jam, hala wee ñii wee ñii, heeni wee heeni. Mbôôda mbôôda ni biloñ bipe nyen bilem kikii bo hop u yé mbunja, u kéi, u kee i bi kahal nene inyu man mee. Bôt ba kôba ba bé yi le man mee a nyidis nyemede ingéda a gwé ndap, nwa ni man. Liti nye hop i ti to i bôdôl nye ñem i loñ i bambal mbog to i yi um i bé béda nye le a bana ndap, nwa ni man i bé béda le a gwé i gwom bi.\nGwéha i bé nene inyuule bôt ba kôba ba bé boñ mam ntôñ le ba yii libôk. Libii li bé bé jam li mut wada. Jon ba nkal le mudaa loñ, man loñ. Ingéda ba nkôt ndañ, bôt bobasôna ba nyi le lilam to libe li nsébél bo. Jon ba nlama ki ke ngwéé. Jon u nog le: a manyuñ éé ! u bénge mbus.\nMan mee a bé yoñ ngéda i emble mut a mpot. Ibale u nyi bé emble mut to mbombog u nla bé ba inyuule wa yi bé bagal hop. Man mee a bé bunge bé mut a nlo ngwéé i sôñ niñ yéé to tandi i ngwés jôp i ndap yéé le sulug i noñ yo. Jon u nog le, njel i lok ditatanga, wee suluk i nlo mu. Bôt ba kôba ba bé yi le u gwés mut woñ libôk, u nok nye ngôô wee u ngwés Hilôlômbi. Jon iloa ba bé yil man mee ni bilem bini le: gwéha, maliga ni ômsing.\nIngéda u ngwés mut, u ngwés yag hop wéé, maboñog méé yag nyemede. Jon Basaa ba bi kéne i ngén ini le : ñem u lama yol, ndi a sooba nwa. Jon u nog ki le : libéé li nyuñ, to li gwé pos, u nyuñug ndigi. Di nla kal i gwéha ini i nlôl i minsôn. Gwéha i nla ki lôl i nkañ tole matjél. I gwéha ini, boña mut nyen a mboñ nye le, a gwés ngim yom tole a ntjél ngim yom nyuu yé yo i gwés. Jon u nog le : u sôô maog, u nleñ bé ngog. Hala wee u tééda bôt boñ homa, u nleñ habé gwét.\nDi nla kal le soñnda yoñ, yon i kena gwéha yoñ. Inyu hala nyen u nog le : béhna we, libal bo hisi. Mahoñol ma mut to bilem bi mut gwon bi tinde nye i gwés ngim yom tole ngim jam. Yom di nyi, yo ini le, banga gwéha i nyi bé woñi to maloga. Jon u nog le: man bo nyañ, ba yégna bé. Man Basaa a kalag ki le : mut a ñyek bé njék le, a njék nol mbômbô. Mu i njel i nyen mange a mbat mimañ mi bôt nye: b’a ni ngwés nyig e? Ba neebe nye. Ndi ni émbél nye hyandi ni nol nye ? Ibale bo ndi nke bé i kokok, wee ni ngwésna bé. Mut a nlama ki yoñ matadga inyu gwéha inyu hala nyen u nog le: baa ba ñyéé ba nol nlôm. Ibale bo ndi munlôm a gwé i wañan muda ndap libii bisôôli, a yé nye mbok. Mbok i ndéng i tabé loñge inyule i ngwal manola. Yom u nlama ki yi, yo ini le, mut a nla gwés we, we u yi bé, jon ngoo mut i gwéhég we, u yi bé le i\nDi nla ki kal le gwéha i nlôl i mbu, yon i yé gwéha i Hilôlômbi. I gwéha ini, i gwé bé nwaa, i gwé bé baoo, i nyi nwéhél,i gwé bé panda. U nla yi le Hilôlômbi a yé ikété yoñ, ibale bo ndi u ngwés mut woñ libôg. Inyuule hala nyen u nlama yi le, Hilôlômbi a nog bé masoohe moñ ibale bo ndi u ngwés bé mut woñ libôg kikii wemede kikii yom bisu. Hilôlômbi a nog bé masoohe moñ ibale bo ndi u nheñ bé wemede i boñ ngim nson kikii jam li yôhne iba. Ingéda Hilôlômbi a ngwés tohol we, a ñômle we gwéha. U nla bé ngwés Hilôlômbi ibale bo ndi u ngwés bé mut woñ libôg inyule gwéha i mboñ bé mut woñ libôg béba.\nGwéha i yé ngandag mitén. Mut a ngwés Hilôlômbi, mut a ngwés loñ yéé, mut a ngwés mut wé libôg, mut a ngwés nson, mut a ngwés malal, mut a ngwés minliba, gwéha i maliga i yé, gwéha i mut libôg i yé, gwéha i nyañ bon i yé, gwéha i Hilôlômbi i yé, gwéha i minliba i yé, gwéha i malal i yé, gwéha i linyañ\nlibôt i yé i ke bisu.\nGwéha i tabé libô. Libô i pôla bôt li ngwal liwanda. Bilem bôt ba gwé gwon bi gwal libô i pôla yap, yag mahoñol bôt ba gwéé mon ma ngwal libô i pôla yap.\nJon Basaa ba nkéne ngén le : bie bi nôônga, gwom bi ntubla kôi. Yom di nyi, yo ini le, ngandag gwéha i ngwal tonda i, i mboñ le, u nyi habé i yom u\nmboñ. Jon u nog le : ñem i sôñgôô bé njéé.\nI mut a niñ longe niñ, a yé mut a nyi gwéha. Inyu hala nyen u nog le : ñem u nkwo bé bôg. Inyuule gwéha i mboñ we le, nyuu yoñ i mbat bé we pil i gwéha to mahoñol moñ ma mbat bé we pil i gwéha. I jam lini, li nla ndigi bôna, ibale bo ndi u nyi le, sômbôl i mut yon i nkena niñ yéé ndi mut a ngwés bé nog ngim\nmaliga ma, ma nlona nye pék ni yi.\nMaliga ma yé mapubi ma nom. Jon man mee a bi sébél Hilôlômbi le\nKimaltjai. Hala wee maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai.\nBasôgôlsôgôl ba bi kobol i bug ini le maliga ni i njel ini le : ba nyil mut maliga ingéda ba nti nye hop i ti tole ingéda ba nkal le a bagal nkaa. Hanyen a ntémb bé mut nyekinye mbus ibale a nkwo nkaa to a yé mut wéé lihaa. Mut a nyi ki maliga inyu bon. U nyi bon ba gwéé matjañ ni ba ba gwé béé matjañ.\nI ngobol ini, i ñunda bés le maliga ma nyis bé i mbee ntén mut u mpot. Jon hop woñi, lijo woñi. I mut a yé kunde a mpot ndigi i yom a nyi, i yom i téé sép, i yom a ntehe ni jis jéé tole i yom a nnok ni maôô méé. A kon bé woñi i pot maliga. Ingéda ba nkal le, ba nyil mut maliga ingéda ba nti nye hop i ti, hala a nlôl ki ni i bôt ba nkôôba nye. Jon ngén ini le : hinuni hi ngwiina makôô, mut a ngwiina i nyo. Maliga ma nlôl ki ni i niñ u nniñ. Binoode bi mam u niñ gwon bi pamna we maliga. Niñ yoñ ni mahoñol moñ ma nlama kena we maliga. Jon a neg wee u nôgôl likek joñ. Ndi kii u nlama boñ inyu i yi maliga ? Kii u nlama sal inyu yi i homa maliga ma yéne ? U nlama yi le bun a tabé ingéda mut a nsal to ingéda mut\na nyéñ. Kii i nkéñ maliga?\nI mam mankéñ maliga mo mana le : njôñ, tama, ngi-yi, ni liyéñ nseñ i mut nyemede. I mut a nke we njôñ tole i mut a ntam yom yoñ, a nla bé pot maliga i\njam li mbénge we. Ngi-yi i mboñ mut le a nyi bé i homa maliga ma yéne inyuule i mut nunu a nyéñ bé. I mut nunu a nigil bé to emble i mut nunu a ñemble bé. Nseñ\nmaliga u yé kii ?\nMaliga mon ma nyilis mut ngwélés. Maliga mon ma nlona nsañ ikété bôt ni i njel ini le, wada a kol mbada, iba ba kol nhôôlag. Ingéda mut a nyi le nyetama bé nyen a nyi mam momasôna, a nyoñ ndun i emble i yom maisañ a nkal nye. Hala a nlona nsañ ikété mboda bôt. Yom di nyi ki, yo ini le, maliga ma nlona mahol inyuule maliga mut a ngwés bé nog mon ma yéne nye nseñ.\nYom di ntehe hanano, yo ini le, mut len a ngwés a nog bitembee. Jon u nog le, i mange a bééga ikamba i nyik, nyen ngwo i nnoñ. I yom u nlama tééda, yo ini le, bun béle u ntehe mut a mpot maliga inyule bun béle u tehe mut a neebe le, ba sol nye inyu libag jéé li maliga. Nog ni maôô a nkona bé ngôñ, hale u tehe ni mis moñ. Mut kôba a bi niiga bés le, Hilôlômbi a yé Kimaltjai. Hala wee maliga méé ma yé nlélém i tjai di tjai. Maliga ma mboñ we le kiñ-ñem i nkéés bé we. Jon ingéda bôt ba nyi i homa maliga ma sôli, bôt ba mpot teele mapubi ma nene i jam li. Hilôlômbi a bi yigle loñ Basaa mabén maa. Mbén bisu i yé le: man Basaa a je bañ bijek to nyo maog ma loñ i ñane nye tigale a yila nkol i loñ i. Mbén i yôhne iba yon i yé le : man Basaa a nuñlene bañ biték gwéé i mut a tabé man mee ibale bo ndi a ngwés tééda libag jé li ngwélés. Jon u ntehe ni le, maliga ma gwé ngim ngui. Mbén i yôhne iaa i nkal le: munlôm a habañ bañ mbod muda to muda a habañ bañ mbod munlôm. Ingéda u nog le maliga ma nkwo i tjai, hala we hikii mut a ntehe i homa maliga ma yéne. Mut kôba nye maliga ma njôp i ndek, hala wee maliga ma nene, ma nla habé so, ma nla habé nimil. Hala wee u ngwel maliga. Ingéda u nnog le, mataa a mbambap, hala wee maliga ma nene. Ingéda u nog le, me mpot mee, hala wee me mpot maliga. A nlo toi, hala wee ni maliga a nlo. A nwo toi, hala wee ni maliga a mal wo. A nliga toi, hala wee ni\nmaliga a mmal yoñ makidig.\nYaônde, 06 libui li ñyéé 1998\nIbale mut a nkal le a mboñ bé ngim jam tole mut a nkal le a mboñ ngim jam, to u mbet, to u nkundi, wee hala nyen a yé ômsiñ. I ntén mut unu, u nkon bé woñi, i yé lôs mut, i nseehla bé ingéda a nyoñ hop. I mut a gwé lem i ômsiñ, a nhoo bé pot ndi a nhoo gwel jam jéé. Jon pot ni boñ, mam ma imaa. Ingéda mut a gwé ômsiñ, a neebe mandutu momasôna ma lôl nye inyu likidig jéé. Jon u nog le tôghu nye ma wél na.\nMÔI MA SUKULU\nHéfté likwet = Héfté Matila = Cahier d’écriture\nLikwet = Matila = tü = tende = écriture\nDikwet = les écritures\nNniiga = l’enseignant\nMalét ngôlôñ = l’instituteur\nMalék nadal yi = professeur de l’enseignement\nNkoh paa malét = professeur de rang magistral\nYada i kété 20 = 1/20\nHikep = virgule\nLiton = le point\nNguu gwét = interjection\nNgumul = adverbe\nNkobol = dictionnaire\nBulus = boñ ké = multiplier\nBooma = ôt minsongi = calculer\nLibooma = liôt minsongi = le calcul\nMbog = science\nPék = intelligence\nYi = connaissance\nBana yi = Avoir la connaissance\nBanga yi = Grande connaissance\nLikôhna yi = Obtenir la connaissance\nAñnga = compte rendu\nAñnga hop = compte rendu oral\nAñnga matila =compte rendu écrit\nLibel makondo = cultiver le plantain\nLibel mbôñ = cultiver le manioc\nLibel piya = planter l’avocat\nLibel masa = planter les prunes\nLibel mbaha = cultiver le mais\nLitjel masôô = cultiver les ignames\nLisee hiônde = cultiver l’arachide\nLisee matop = cultiver le petit pois\nLisal makabô = cultiver le macabo\nNwes mbôô = semer\nNwas = nwes mbôô\nLihiñ = senteur\nLihiñ li mbôngôô = la senteur du mbôngôô\nPuwene = avion\nLibai li puwene = terrain d’aviation\nNgun nyuu = Sida\nBiaa (3) u kônde biaa (3) a yé bisamal tole a nti bisamal\nKiñ jam = yom i u nlama kubul\nLiôt = dessiner\nYét = le poids\nYimbne i héya = signe de la soustraction\nHéya = soustraire\nHole = balaie\nKaat = livre\nKaat ndap sukulu = livre de classe\nKaat minsongi = livre de mathématique\nKaat liôt nsongi = livre de calcul\nKaat liañ = livre de lecture\nKap = diviser\nKap ngélé = diviser par\nKap ipôla = diviser entre\nYimbne i kap = signe de la division\nNgélé = fois\nNgélé iaa = trois fois\nNgélé yada = une fois\nKei matila = machine à écrire\nTila = écrire\nNkwañ bibégés = notation\nBégés yada = un point\nLinyodne = point d’application\nNjel = direction\nNjañ = Sens\nLipembee = intensité\nMpede = résistance\nYaa i ngap = différence de potentiel = volt\nNgap (lék) = énergie\nNgui = force\nLôs = puissance\nNson = travail\nNtende linyuma = tension électrique\nU = RI Q = IT F = m γ P = RI² W = RI² T\nR = mpede I = lipembee T = ngéda W = nson F = ngui\nP = lôs γ = gamma m = nkogo Q = lôs U = yaa i ngap\nNtol u mbeg = pesanteur\nNgusi = attraction terrestre\nNgulép = poussée d’archimède\nNgi-ngusi = agravité\nNtol u hoo = célération\nNkogo = masse\nYét = poids\nLiton = point\nNjel i téé = vertical\nNjel i kôñi = oblique\nNjel i niñi = horizontal\nMinongo = vaguelette = sinusoïde\nKéndi = côté\nLikas = angle\nMpan = arc\nNgaa = limite\nNtadga = cercle\nPôk = largeur\nNtel = longueur\nJôôñ = profondeur\nLibôm = hauteur\nLibôngô = base\nKôñi = inclinaison\nSép = droit\nNgéba = fonction\nNkongo = sinus\nNkongo u kona = sinus hyperbolique\nMbañ nkongo = cosinus\nMbañ nkongo u kona = cosinus hyperbolique\nMbañ nkongo fi = cosinus phi (cos φ)\nHitende = rayon\nLiyonok = volume\nHañ = surface\nNtôla = périmètre\nÑond = diamètre\nLikomb = tangente\nNtol u hoo likomb = accélération tangentielle\nNgui likomb = force tangentielle\nKona i likomb = tangente hyperbolique\nYI MBOGOG I NIÑ\nYi mbogog i niñ bikai = biologie végétale\nYi mbogog i niñ binuga = biologie animale\nYi mbogog i niñ poga = biologie cellulaire\nYi mbogog i niñ hégel manganga = biologie moléculaire\nYi mbogog i niñ matibla = biotheraphie = biologie médicale\nYi mbogog i niñ dimamana di poga di niñ = microbiologie\nJôl gwét i yi mbogog i niñ = arme biologique\nJôl gwét keñi = bombe\nYi heñel gwom bi niñ bé = chimie minérale\nYi heñel mbot mbuhi = chimie organique\nYi heñel iñngin = chimie industrielle\nYi heñel lék = thermochimie\nYi heñel linyuma = électrochimie\nYi heñel nson hisi = chimie agricole\nYi heñel bee = chimie pharmaceutique\nYi heñel hékda mbén = chimie théorique\nYi heñel ndoñol = chimie analytique\nYi heñel mbogog i niñ = chimie biologie\nYi heñel mangui = chimie physique\nYi heñel lisemba = chimioprevention = chimioprophylaxie\nMatibla ma yi heñel = chimiothérapie\nJôl gwét i yi heñel = arme chimique\nYi heñel i nlôl mapubi = photochimie\nYi heñel mbogog i niñ i nson hisi = agrobiochimie\nMbot mbuhi = carbone\nMangui ma binoode = physique expérimentale\nMangui ma minsongi = physique mathématique\nMangui ma hisi ni ngii = physique du globe = géophysique\nMangui ma ñem ibot = physique nucléaire\nYI BITEK = géologie\nYI MBOG TJIBA = paléontologie\nYI LIBOGOG LI NKOÑ BITĖK = géographie\nYI BIKAI = botanique\nMBOG KÔBA NI KWAÑ = préhistoire\nMBOGOG MBĖN = théorème\nHégda mbén ntilga bikaat to ntôbôg maum = théorie de la littérature\nHégda mbén mintug = théorie des jeux\nHégda mbén litug mbañ = théorie politique\nHégda mbén likot masangô = théorie économique\nHégda mbén ligwañ li wim = théorie du capitalisme\nHégda mbén ligwañ li bôt bobasôna = théorie du socialisme\nHégda mbén ligwañ li tjelestjes = théorie du communisme\nHégda mbén i ngôô bôt = théorie sociale\nNjiñ hôk i mapubi = gaz d’éclairage\nNjiñ hôk i lijo = gaz de combat\nNjiñ hôk i mpémés gwiiha = gaz lacrymogène\nNjiñ hôk i mapan = gaz des forêts\nNjiñ hôk i titimba i liboo = gaz des marais\nNjiñ hôkmaliga = gaz réel\nNjiñ hôk i kôli = gaz parfait\nNjiñ hôk i ntôl bé = gaz rare = gaz inerte\nLipémés tole lihéya njiñ hôk = dégazage\nLinyuma = électricité\nLék i ñem ibot = énergie nucléaire Minson mi matibla = emplois médicaux\nMinson mi ingil = emplois industriels\nKei bi hyelel lék liké = moteurs\nGwét bi ñem ibot = guerre nucléaire\nBiloñ bi ñem ibot = puissances nucléaires\nJôl gwét i ñem ibot = arme nucléaire\nKEI I HYELEL LĖK LIKĖ\nKei i hyelel i belesin = moteur à essence\nKei i hyelel i linyuma = moteur électrique\nKei i hyelel i mbebi = moteur aérien\nKei i hyelel i njiñ hôk = moteur à explosion\nKei i hyelel i malép = moteur hydraulique\nKei i hyelel i ñem ibot = moteur ionique\nKei i hyelel i njiñ hôk lipél li malép = moteur à vapeur\nKei i hyelel ngélé ina = moteur à quatre temps\nNgwé i kei i hyelel = vitesse du moteur = régime du moteur\n= Rajouter = Retrancher\nMBUU i hégda = nombre imaginaire\nMBUU maliga = nombre réel\nMBUU ngembe = nombre concret\nMBUU libag = nombre naturel\nMBUU makidig = nombre normal\nMBUU mbale = nombre relatif\nMBUU i nkogo = nombre de masse\nMBUU i lingôk = nombre complexe\nMBUU i kôli = nombre parfait\nMBUU i édi = nombre pair\nMBUU i nkaana = nombre impair\nMBUU i héya = nombre négatif\nMBUU i kônde = nombre positif\nMBUU i ngiiña = nombre rond\nMBUU i likañ = nombre magique\nMBUU i gôl = nombre d’or\nMBĖN mbôm mbuu = loi des grands nombres\nMBÔM mbôm = infiniment grand\nHimamana : isisii = infiniment petit\nNgi waa noñnga = plus l’infini\nNgi waa suhul = moins l’infini\nLinyodne = origine\nNjañ (suhul tole noñnga) = sens (négatif ou positif)\nMakidig = norme\nMbôk = chiffre\nPok tole yada = 1 (hikoba bitôdô)\nIbaa = 2 (nlop nkana)\nAa = 3 (méé ma nkom)\nNa = 4 (kop hisoo)\nTan = 5 (ngwén mamuna)\nSamal = 6 (hikoda nkôt nyoo)\nSaambog = 7 (boyôdô)\nJuem = 8 (libak li minkôô)\nBôô = 9 (lingôdô)\nJôm = 10 (hikoba ni litjee li kôp)\nYanga = 0 (litjee li kôp)\nYaoundé, 02 maye sép 2006\nPublié par antoinepondipondi à 09:49 Aucun commentaire:\nMahol ma hémle i base i sôkbôk\nI mut a ngwés bana banga hémble i base i sôkbôk, a nlama añ kaat i sôkbôk ni kaat biniigana bi Hilôlômbi. Ingéda a tibil yi i mam ma yé ntilga munu bikaat bini, hala a unda nye njel i ke yag Hilôlômbi, i pam maliga, i nog ngandag mam i ke bisu.\nI yi ini a bana, i ga yis nye le ndigi Hilôlômbi nyetama nyen a yé mpubi. Mut a nla noode bol yag Hilôlômbi. I mut nunu a ba bebee ni Hilôlômbi, a bag ki bebee ni bôt ba binam. Hala wee a yé peles.\nMut a bi héga le a gwélél Hilôlômbi. Jon munlôm ni mudaa ba nla bana ngông i yi Hilôlômbi. Inyu i yi Hilôlômbi, munlôm to mudaa ba nlama bégés mambén ma Hilôlômbi.\nI mut a ngwés mut wéé libôk kikii nyemede ndi a nogog nye ngôô a noñ i kokok i gwéha i Hilôlômbi. I jam lini li nlama bôña hikii kel inyule pot ni boñ mam ma imaa.\nBôt ba kôba ba bi yigle bés base i sôkbôk. Maboñog map mon ma bi boñ le Hilôlômbi a bi ti bo yi ni pék le ba ôô bisélél gwap, ba bañ bee gwap, ba sal bijek gwap i ke bisu. Jon ba bé nuñul bisél gwap, bee gwap ni bijek gwap ni nkoñ hisi.\nBôt ba kôba kikii ba nyéñ i yi Hilôlômbi, jon Hilôlômbi a bi bôn bo lihat. Lihat lini jon li yé lipan li man mee. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bé bégés mambén ma Hilôlômbi. Mbén bisu yon i nkal le: man mee a je bañ bijek, a nyo bañ maog ma loñ i ñane nye tigale a yila nkol i loñ i. Mbén i yôhne iba i nkal le: man mee a nuñlene bañ biték gwé mut a tabé man mee.\nMbén i yôhne iaa i nkal le: munlôm a haba bañ mbod mudaa to mudaa a haba bañ mbod munlôm.\nI len ini man mee a nlama tééda lipan lini ni i njel ini le a nlama bel dikôô ditan di masa, dikôô ditan di makômôl, dikôô ditan di piya, ngwaaban, mél, nyee, bapuma, maén, makondo, mangôlô, mbôndô, bapamplé, kasimanga, makubé, sabasaba, mandarines, bapuma ba likôl, i ke bisu ndi to a nke yag ngomin le a hek i nkoñ wé. Mbén disi i. Inyuule yi i ngi kônde i nteg bé mal. Jon isoñ a yék, weg u yék.\nBôt ba kôba ba béé mingwélés inyuule ba bi tééda mambén ma Hilôlômbi. Bôt ba kôba ba béé bôt ba bisu inyuule ba bé gwélél base i sôkbôk. Bôt ba kôba ba bé yi le ba nlama bégés ngeñ inyuule i loñ i mbégés bé ngeñ i nhol bé.\nYaônde, 25 njéba 2011\nPublié par antoinepondipondi à 09:48 Aucun commentaire:\nNgéda i gwéha\nWada a bana lôm: mutlôm, mbog mee i nsébél nye le munlôm, wada ki a bana ôngba i nkégi u yaa, mbog mee i nsébél nye le : mudaa, nyetama a bana méé imaa i tôl, munlôm nye a bana libind ndi hikii wada a ba lémél nunu, hikii wada a konok maséé ni nunu. Hala nyen gwéha i jôp i pôla yap le hikii wada a sambal moo méé ni bo ibaa ba samblana ni maséé, ba hiômôk, nunu i kegi nunu, ba nañlak, ba nun-naga mbom ni mbom, ba hôôbanaga. Kikii gwéha i ti bo lék, kel yada ba ba ba niñi, hiom hi mbôô i munlôm hi let, hi nimbla, hiom hi mbôô i mudaa hi yek, hi nahla, ni munlôm a jubus ôk yéé lipondo i nwes mbôô, bo iba ba nogog sôkbôk maséé ni mane, mane map ma yonok ni gwéha. I mbus ndék ngéda, libum li mudaa li nut ndi liholok ngi njôhge, gwéha yap i yamb mayoo, mudaa a gwal man. Ba sébél nye le nyañ man, munlôm a yila isañ man jon u gwéé isañ, nyañ, man ni ngén mee ini le bee mutga maa i nkwo béé, i nkôn béé i nsel béé.\nMunlôm a nlama bana ngim ngéda inyu i gwés nwa. Hala wee munlôm a nlama yén i yi nwa. I yi ini i yé i yééna nwa ngélé yada bititigi gwobisôna i ngim sondi. Ndi ibale bo a njôp i ndap ndi a tehe le nwa a haba ngim mbod le ngông malal i gwé nye, munlôm a nlama yééna nye. I munlôm a gwé ñamb, a nlama yééna hikii nwa ngélé yada i ngim sondi. Ingéda manyuu ima ma mbéna tihba hala a nkônde at munlôm ni muda. Hala a yé nlélém ingéda munlôm ni muda ba mbéna malal. Hala a nkônde at libii jap. Mudaa a ngwés le a nôgdaga nlôm i pañ yéé. Hala wee munlôm ni muda ba yii ndap yada, ba mpôôna likôndô hikii kôkôwa. Jon bôt ba kôba ba bi kéne i ngen ini le : ni gwéhna ni sôôna habé di indi. Hala wee ingéda munlôm ni mudaa ba nkal le ba ngwéhna banlama habe sôôna mam.\nMumlôm a nlama bé laana nwa ingéda nwa a nkon sôn. Hala a nyé mbén bôt ba kôba ba bi yigle bés. Inyu base i sôkbôk ingéda mudaa a nkon sôn hala wee a kôli be i leege nlôm le ba pôôna likôndô. Jon munlôm a tiigege bañ nwa bebee i hulul mayel méé dilo nwaa a nkon sôñ.\nMunlôm a yén i yi nwa ni i njel ini le mudaa a ngwés haba mambod. Mudaa a gwé lem i hééna mambod i lel munlôm. Jon munlôm a yéñ i yônôs ngông ini nwa a gwé.\nYaônde, 27 mpuye 2011\nLigwéé li base