Culture Basaa: 2017\nBÔL I MATJAÑ\nInyuu lingwañ li wim u nla kôhna bon ba loñ maséé ingéda u yé mut nkoda le hala a ntéénga bé we. Hala a mboñ le u bok niñ yoñ le u bana lihat i lel balal ba ndamba ni i njel ini le u ñôô bisélél gwoñ i nya i nloo hihéga. U nlama sélés boña woñ le i jam li, li telep bañ. Jon gwét, wip, nkane, ndéñ, maog ni bañga, libana lihat manjel momasôna, litjé mbog Hilôlômbi, libañ gwom bi nhee diye ngandag i ke bisu bi, mpamna le mut nyekinye a nyep bé ni jis li mbôngôô.\nIbale bo bôt ba wip ba ta bé ki u gwé bé biloya, balét ba sukulu ba nniiga mambén, bôt ba maoñ ba ba ñoñ mandap ma bisukulu ba niiga mambén. Hi kokok hi hon hi yé i len ini ni i bôt ba ngwés le botama bon ba nuñul bisélél gwap, le ba bak i bôt bape ba nuñul mi nlélém mi bésélél kikii bo. Jon ba nsaa bé tas i loñ, ba nip moni mi loñ, ba nke i mbep i tat bôt bape, ba nti bitek inyuu i kôhna bibôm, ba mbôk mambén ma nson ni mbôô i bon ba loñ, ba nkôhna moni i ba bé bo i sal ngim nson, ba nheñel liot sitok i ke bisu. Hala a mpamna bés le i nsômbla le ngoo bôt i nson njonog inyuu mane ma minhat mi bôt. Nlélém ni ngoo bôdaa i nlama ti bôlôm ba gwé moni mane.\nLingwañ li wim li nyi ndigi bilembe, malôga, liôbôs, libana bigwel moo i lel balal ba ndamba, litjé mbog bihégél kikii longe lem. Lingwañ li wim li yé libadô li mbus ibaa.\nYaônde, 11 libui li ñyéé 2017\nPublié par antoinepondipondi à 06:30 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut a yé lôs, mut a nkon bé woñi a bak ki nhôôlak mut.\nYaônde, 12 libui li ñyéé 2017\nPublié par antoinepondipondi à 06:25 Aucun commentaire:\nHikok hi yé hi soo bas hi nnumb libam\nDi nla kobol i ngén ini kal le jam li yé li nom bôt ba waa jo. Jon mut a nlama yéñ le a lel bañ balal ba ndamba. Inyuu hala nyen i mut a ngwés niñ longe niñ a nlama yi le hikii jam a mboñ li gwé ngim ngéda. Jon u nog le : u nom maé, u kit ñem blibui. U nogog ki le : u nom bikaï, u boma nkugi. U sôgôg ki nog le : tel i yé maloo njel. Inyuule u nlama bé pak bôt i mis. Lem i bôt i yé le, ba ngwés ba ntehe mahéñha. Len we, yaani numpe.Kel i keneg ndigi.Niñ i keneg ni bisu. Mut nyekinye a ta bé Batuupék.\nYom di nyi, yo ini le, masai ma nnumb béba njiñ, u bat habé njiñ libam li masai. Hala a yé kimasoda le mut a nyi le i jam a mboñ a nômôl bañ mu le bôt ba waa nye. Ngim ngéda i yé le bôt ba emble we, le bôt ba nôgôl we, le bôt ba nihbe we I ke bisu.\nYaônde, 05 Kondoñ 2013\nPublié par antoinepondipondi à 12:10 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé maange pék. Hala wee a nyi bog mam méé. A noñ bé minlôñ. A nyi i homa nseñ wéé i yéne. A mbéna ba maange manôgla. A yé maange a nyéñ yi mam, a nyéñ i tehe mam momasôna, a nyéñ i nog mam momasôna. A nyén binlôñ inyuu i emble.\nYaônde, 23 matôp 2011\nPublié par antoinepondipondi à 11:16 Aucun commentaire:\nB’A BÉBA I GWÉ NGIM NSEÑ?\nDi nla kobol i bug ini le béba ni kal le hala a yé i boñ jam Hilôlômbi a nsônga tole i tjél boñ jam Hilôlômbi a ngwés.\nIngéda mut a mboñ béba, a yi le a sôk gwiya, a sôk bana kokse. Jon u nog le:u nke nyet ngwé, u hada njok i sumi. U nogog ki le:nu man a amb kuumba, a at boboñ i tiñi. Mut a nla ki boñ nyemede béba. Jon u nog le :u hogog, u tjagag kôô isi, wee u tjégél nyuu yoñ. Mu i njel ini nyen u nog ki le:nu man a ba téd libind jé, a hoñlag le a ntéd i jañan.\nMut a nla ba le a mboñ bé béba ndi a nson njonog. Mut a nla nog ndutu ki i yé le a mboñ bé béba. Jon u nog le : lisoñ jada li numbus nyo. Inyuu hala nyen, béba kai, u kit bañ yo ndi a nup yo.\nMut telepsép a nla nog ndutu, a nla nson njonog. Hala a nkobla bé le a mboñ béba.Niñ i nkoñ biték i niiga bés le béba ni longe bi yé ikété niñ i mut. Mut telepsép a nla kon, mut wé lihaa a nla wél nye, a nla kwo makékse i ke ni bisu. Mut telepsép a nyi le yom yokiyo i nla bé yémbél Bayemlikok. Jon a mbat Hilôlômbi mabadga, a nsoohe nye le a kônde ti nye banga hémle. Inyuule man ka a noga hee, wee a mbada. Jon man mee a bé yoñ ngind mañ, a leñ yo i ngii ndap le i kee i sôñ, hala wee a nti mam mé Hilôlômbi. I mbus hala, a nkénei ngén ini le:ngiinda hibee i hi jek batôle. Hala wee mut a nla bé yémbél Hilôlômbi ibale bo u nti nye mam moñ inyuule nyen a yé Bayemlikok.Hala wee u neebe i nigbene i tôl yé ni i ti nye bibégés. Jon Hilôlômbi a nkôble masoohe moñ ni njel Njombongo, le u kônde ba ni nye, le hémle yoñ i kônde nañ .Le u kon bañ woñi.\nYaônde, 14hilônde 2009\nhttp : //pondipondi.blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 10:48 Aucun commentaire:\nNTIGLAK MUT U MAN MEE\nI buk ini le tik i nkobla le yom to jam li yé tôbô tôbô. Jon u nla bana tik yom tole tik jam.\nDi nla kobol i buk ini le lak ni kal le hala wee u nla boñ ngim yom tole ngim jam.\nNtiglak mut a yé mut a téé bitédéé, mut a yé kunde, ngwélés mut, mut a yé makénd ni ligwé jé ni i homa a bi lôl. Mut a nyôs nyuu i nson, mut pék , mut a ngwés lihaa jé, ndap yé bôt, litén jé ni loñ yé. Mut a ngwé suhul nyuu, mut manôgla. Jon u nok le : bisai bi noñ maange manôgla. Mut a gwé kumba. Mut a nti mbog yé lipem ni mayi ma mbog yé. Mut a ntoñ ni mboda yé le mut nye ki nye a yep bañ ni jis li mbôngoô. Mut a neebe le a wél inyuu lihaa jé ,ndap yé bôt, litén je ni loñ yé. Mut a nyi gwélél moo méé inyuu i sal longe nson u u nti lihaa jé, ndap yé bôt, litén jé ni loñ yé lipém. Mut a nyi bégés ngéñ.\nA ta bé peles , a yé mut a nyi gwel nson.\nYaonde, 27 matjel 2017\nPublié par antoinepondipondi à 10:36 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé li ban ñem i ngim mut tole i ngim yom u ngwés bé. Di nla ki kobol i bug ini ni kal le hala a yé i yi hémle ni maboñog ma mut numpe to ibale bo ndi u neebe bé hémle yé ni maboñog mé.\nI len ini u nog ngim bôt i nkal le mut a gwé bé i kal nye kii i yé longe tole kii i yé béba. U nogog ki le maliga ma tabé nlélem, ma nkiha ni liti maôñ ma hikii mut, ma nla selna ni ligwé li mbog li hikii loñ i ke ni bisu.\nNgim biniigana i yé kom ni kom kikii bo lôs, lipém, telepsép, maange manôgla, suhul nyuu, likap, ngôô i ke ni bisu.\nYom di yi yo ini le, bilembe ni wip bi yé béba inyuu matén momasôna ndi longe, ngôô ni suhul nyuu bi yé longe inyuu matén momasôna.\nHilôlômbi a yé Hilôlômbi nu maliga. Jon ba nsébél nye le Kimaltjai.\nMaliga mé ma yé nlélém i boga ni boga. Jon bôt ba kôba ba bé hémle nye. Ni bo ba bé ti nye mam map momasôna. Hilôlômbi a ngwés bé béba. Jon man mee a bé ti nye mam mé malam ni mam mabe a mboñ inyuu i boñ le Hilôlômbi a kônde pôdôs nye ni biniigana gwé.\nBase i sôkbôk i bé niiga bôt ba kôba le ba niñ ikété nsañ ni bôt bobasôna, le ba leegana bo ni bo inyuu lipém li Hilôlômbi, le ba boñnaga longe bo ni bo, le ba nognaga ngôô bo ni bo, le ba nwélaga bo ni bo ikété suhul nyuu, le ba ban i ñem i pôla yap ikété gwéha.\nJon nihbe i mbat hémle, botñem ni gwéha. Jon nihbe i mbat hémle, botñem ni gwéha inyuu i bôt u ngwés bé tole inyuu i bôt ba mbén we. Batuupék a kônde ti we yi ni pék inyuu i niñ banga nihbe.\nYaônde, 22 hikañ 2017\nPublié par antoinepondipondi à 10:29 Aucun commentaire:\nHu i nla bé sal longe inyuule i nkon. Mut a nla nok njôhge i hu ndigi wee hu i nlék. Hala wee laakôp ikété hu i nkon. Jon u nok le hisañ i nkogoo mut. Hala a mboñ nye le a nla bé je. Ngôñ je i yé i mal nye ndigi inyuu njôhge a nok.\nMut a nla kon poo hu, hala wee i mbaamba i, i nkeñep ndi i yila poo hu. I poo hu ini ibale i nom ngandag, i kôs bé matiba ma kôli, i nla yila njok suguu.\nU nla nok njôhge i hu ni i man nla. Hala a yé laakôp ikété hu ni laakôp ikété man nla bi nkon. Ibale bo ndi hu i nkon, matibla ma yé. Ngim bee i yé le mut a nlama yoñ. Ndi ibale kon hu i nnai, ba nla kan hu le ba nhéya kon. Inyuu hala nyen mut a je bañ ngim bijek, mut a nyambaa bijek a nje loole a mmil, a mmil bañ yom i nlôôha let kikii bo hés nuga, bitoñ bi kembee, mut a nyo bañ ngim maog to ngim bineene bi gwé njiñ hôk ( gaz) tigale bi boñ le hu i kon inyuule njôñ liôô i nligis laakôp i hu.\nYaônde, 06 matôp 2006\nMkam Pondi Pondi\nPublié par antoinepondipondi à 10:11 Aucun commentaire:\npobo, jañngôlô, nwiba, tôñ lilañ (janga), inkôgô, puma likôl, puma, kômôl, pamplé, libôk, piya, tômatô disingi,kasimanga, mbôndô, ngwaaban.\nMa hiônde, ma njap, ma sud, ma nuga, kômôl, ndoga, ma maén\nBijek bi bombo :\nMakabô, manga, gwôô, makondo ni makubé, bakwede, matôôda, mbôñ, maôg, masôô, mbôlô, minkôkô…\nBijek bi minsôn :\nNuga, kôn, milik ni mapanga mé, tjobi, dinuni. ( Gwon bi nyila Misôn, bi nyihlaga gwo mondo.)\nLikai li nkana, tômatô, baam, babôga, kwem, bikoye, pôôga, njaangô, hikok, mintja, baombe, mandowa, isiñ, bikukunja…\nKôn nkana, kôn, kôn likôl, mbas, matop, ngond.\nBijek bi mahoñ :\nMôô mo masôna, môô ma binuga, malép ma kaka, dinyet,minkôñ, bikeket, bandéénga, nwañ,bikungi, minlongo, siklogo…\nYaônde, 23 matjel 2017\nPublié par antoinepondipondi à 09:53 Aucun commentaire:\nHILÔLÔMBI NYEN A YÉ HOMA NIÑ I BOGA\nU nhel mahoñol moñ yag njee ? Mandutu moñ, manoodana ma len ma ntinde we le u bat le njee a nla boñ le u bana hogbe. Ni ki le u bat le njee u nla nigbene i tôl yé. U nog ngandag bibug ni ngandag biniigana. Hilôlômbi nyen a gwé bibug bi niñ i boga. Jon di nsébél nye le Kimaltjai. Hala wee maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai.\nHala kikii u neebe le u yé man Hilôlômbi ni ki le nyen a bi heg we, u nlama yéñ nye ni biniigana gwé le Hilôlômbi a ti we banga hémle inyuule nyen a gwé yi ni pék yosôna.\nHilôlômbi a nyi mam momasôna.Jon di nsébél nye le Batuupék.\nYom yokiyo i nla bé nai nye. Jon a yé Bayemlikok.\nPublié par antoinepondipondi à 09:47 Aucun commentaire:\nLIYI GWÉLÉL SÔKBÔK\nMut a nlama yi ligwé jé. Hala wee mut a nlama yi nkuu wé ligwé.A nlama yi timbhe i mbadga ini le : bés bo njee ? A we nu u ta bé i loñ mee, kii i mboñ le u yé man mee?Ngond mee? Inyuule ba nkés bé mbog i ngii mbog.\nBakana ba mbenge ba bi lo i loñ yés ni mbog yap ni ane i mahisna. Nkana a yé libadô li mbus ibaa. I yom a mpot yon a mboñ bé. Bitembee bi nkana bi nlona gwét. Nkana a nyéñ i tôôma we ño ni maaisoñ inyuu i bana lihat li yé biték gwoñ. Hala wee nkana a ngwés bana gôl, mpuma, kalasin, bikék i ke bisu inyuu i nseñ i loñ yé.Ndi nye a gwés bé le u bañ bee gwoñ, u ôô bisélél gwoñ, u nyo maog moñ, u sal bijek gwoñ ni nuñul bisélél gwoñ, bee gwoñ, maog moñ ni bijek gwoñ ni nkoñ isi. Inyuu hala nyen bôt ba kôba ba bi kal le: i yoñ sat u nyi, yon u tôgbege.Bakana ba mbenge ba ta bé botama i nkoñ hisi. Yom u nlama yi yo ini le: a yep ni kii ? a yep ni jis li mbôngô. Ingéda bôt ba yé njal le ndék yon i gwé lihat jolisôna, hala a gwal ôa ,nyeiha i ke bisu.\nYaônde, 17 kondoñ 2017\nPublié par antoinepondipondi à 06:09 Aucun commentaire:\nMAM MA MBOÑ LE U YIN BAÑ\nHilôlômbi nyen a nti niñ. Jon u nha bañ i boña woñ le u yé isi bini bihégél bi pe Hilôlômbi a bi heg. Hala a mboñ le u batba le b’a litén li mee li nla tjé ? U nlama bé tjél libag joñ li mee. U nlama bégés mambén ma Hilôlômbi. Ba nyil man mee ni bilem bini le : gwéha, maliga ni ômsiñ. U hôya bañ gwét bi bi juba i Ngog Lituba ni i bôt ba bé gwés le bôt ba kôba ba jôp i base i baôm mbom isi. Hilôlômbi a ntembee bé. Jon bôt ba kôba ba bé sébél nye le Kimaltjai. I ngéda ndutu i mpémél we yéñ lelaa u nla boñ le u yin bañ. Hilôlômbi a tohol litén li mee inyuule jôi li Hilôlômbi li nyiba ni biloñ gwobisôna. I bôt ba bé i base i baôm mbom isi ba bi gwés tjé litén li mee. I bôt ba kôba ba bi jôp bé i Ngog Lituba, i bôt ba yé i base i baôm mbom isi ba bi nol bobasôna. Ba bi la bé tjé litén li mee. Jôi li Hilôlômbi li nyiba le nyen a bi tohol bôt ba kôba. Hilôlômbi nyen a bi heg mut binam.Jon mut a yéñ bañ i tjé mut numpe.Hilôlômbi nyetama nyen a yé mpubi.Nyen a bi ti bôt ba kôba mambén.Mambén ma mon ma mboñ le litén li mee la tjé bé. Inyuu hala nyen hikii man mee, hikii ngond mee ba nlama añ kaat i sôkbôk. Hala wee u nip bañ, u nol bañ, u pot maliga, i ke bisu. Hala a nlet i ba maséé le u yé man mee tole ngond mee. Hala a nti maséé ma niñ le u nhôya bé Hilôlômbi. Niñ i yé maséé ni ndutu.\nMasoda ni nu a nkil hi kokok.\nPublié par antoinepondipondi à 06:07 Aucun commentaire:\nMAPUBI MA MAMBÉN\nInyuu i jôp i base i sôkbôk, u nlama kôs mambén kikii yom bisu. Hala a lôl we ni isoñ nu a niiga we. Mambén mana ma nlama ba mapubi ma mbay ma niñ yoñ.Hop woñ ni bibôñôl gwoñ bi nlama kiha gwem yada.U nlama ba mut a nok maaisañ ngôô, mut maliga, mut telepsép i ke bisu. Mut nu a nti Hilôlômbi mayéga, mut nu a mbégés mangand ma Hilôlômbi, mut nu a nwaa bé soohe Hilôlômbi ,mut nu a nsul Hilôlômbi i ngand mabumbul ma gwôô, mut mu a nyéñ mapubi ma Hilôlômbi inyuule mambén ma Hilôlômbi ma nyilis we ngwélés ni i njel ini le u ñôô bisélél gwoñ, u bañ bee gwoñ, u nsal bijek gwoñ, u nyo maog moñ, u nje bijek gwoñ i ke bisu.Mambén ma Hilôlômbi ma yé maliga ma Hilôlômbi.Maliga mana ma yé mapubi ma mbay, maliga ma nnom. Jon bôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Kimaltjai. Hala wee maliga ma Hilôlômbi ma yé nlélém tjai di tjai.\nYaônde, 20 kondoñ 2017\nPublié par antoinepondipondi à 06:05 Aucun commentaire:\nPOO HU Hu i nla bésal longe inyuule i nkon. Mut...\nNIHBE Di nlakobol i bug ini ni kal ...


Culture Basaa: janvier 2015\nSÉLÉL HILÔLÔMBI NIÑ YOÑ YOSÔNA\nHilôlômbi nyen bôt ba kôba ba bé sébél ki le Sukmak, hala wee nyen a bi heg mut binam, a heg ngii ni hisi, tuye, binuga, tjobi, bie i ke bisu.Bôt ba kôba ba bé nigbene i tôl Hilôlômbi inyuule nyen a bi hôla bo gwét i Ngog Lituba le ba jôp bañ i base baôm mbom isi.Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba yi ni pék le ba sal bijek gwap, le ba ôô bisélél gwap, le ba bañ bee gwap ndi ba nuñul maog map, bijek gwap, bisélél gwap, bee gwap ni nkoñ hisi. Kikii bôt ba kôba ba neebe sélél Hilôlômbi niñ yap yosôna, jon Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba nkoñ ni lihat li yé mu i nkoñ u le ba ba ngwélés.Inyuu hala nyen bôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Kimaltjai.\nIngéda u nsélél Hilôlômbi niñ yoñ yosôna, u nyi le wa boma binoode bi mam ndi Hilôlômbi a tat we, nyen a hôla we le u kon bañ woni. Jon u nlama bé waa sélél Hilôlômbi niñ yoñ Yosôna. Hilôlômbi a sayap we.\nYaônde, 11 dipos 2014\nhttp : // antoinepondipondi.blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 23:50 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le bôô ni kal le hala a yé i kép ngim yom tole ngim jam.\nDi nla ki kobol i buk ini le bôô ni kal le hala a yé i yumus ngim mut, hala a yé i yilis ngim mut nso si, yanga yom, i yôgôs nye, hala a yé i wéés mut, litôbôs mut, li yémbél mut i ke bisu. Jon mut a nla yôgôs mut ni mambadga, ni mam mabe, ni ngandag hop nyen u nok le mut a mbol mut numpe maôô, munlôm a nla yôgôs mudaa ni ntjaga, ni ndôm, mudaa a nla yôgôs nlôm ni ngandag hop, ni ngandag jomol i ke bisu. Ngim yom tole ngim jam i nla yôgôs mut ni moni. Ntôñ i gwet i nla yôgôs ngim litunga li mbog ni dikongo di mangaa. Mut a nla yôgôs we ni makébél ni matééda malam i ke bisu. Yom u nlama yi, yo ini le, yôgôs i yé liyamb mayoo, lilel balal ba ndamba. Nseñ woñ i bôô mut i yé i pes mahoñol le i mut nunu a hoñol ndigi kikii we u nsômbôl.\nMut a nla bôô mut numpe bitéé bi lôñ noñnaga ni mbén mut a nhoñol le i mbén i, i yé maliga tole inyuu i téd nye. Mut a nla bôô mut numpe bitéé bi lôñ ni bilembe. Mut a nla bôô mut numpe ni niiga a niiga nye, ni mayéga a nyéga nye, ni linôlôs a nnôlôs nye, ni bénge a mbénge nye, ni libôn a mbôn nye, ni hop a mpôdôs nye. Mut a nla bôô mut numpe ni ane i mahisna.\nYom u nlama yi, yoini le, i mut a mbok niñ yé, bun bé le mut a nla bôô nye.\nYaônde, 20 libui li nyéé 2014\nHala a yé man e, i mbet bé i ngii, i nene kwemkwem, i yé nkoña bipes biaa lôñni biloo i homa a yé nkoña. I mpam puba manyuñ ibale bo u mbôk nye. I yé yimbne le mut a jôp bañ we i nkoñ woñ. Yon i yé le ibale bo mut a ñee kadal we yom , i wemede u nôgda le i yé i yoñ, hanyen u nke banjénjéga, u mbii nkaanjék ha i homa nu. Ibale bo mut a nai, njék i ngwel nye. Hala wee mut a nyek njék. Ibale bo u nta bé mpubaga, njék i ntimbil we.\nBôt ba nyi mbagi i pes maliga ni i njel ini le, i mut a nai le nkoñ wé u ndi ki hala a ta bé maliga, njék i ngwel nye. Ibale bo i mut a mbel nkaanjék ndi i nene le nkoñ wé bé u , njék i ntimbil nye. Hala wee njék i ngwel nye. Ba nyek wom, nkoñ i ke bisu ni nkaanjék.\nPublié par antoinepondipondi à 02:11 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 02:03 Aucun commentaire:\nYI WEE HEK\nDi nla kobol i buk ini le yi ni kal le hala a yé i tééda i boña, hala a yé mboda mam mut a nigil, nok to tehe to nôga, hala a yé ngui i noga i ke bisu. Jon u nok le mut : a mal bé yi .U nogok ki le : yi i ngi kônde i ntek bé mal tole u yik, u yik li has ndigi we. Hala wee mut a nlama kônde nigil inyuule mut a mal bé yi. Jon u nok le : mut a nyi bé bisu bi mbog U nogok ki le : u yik len, u yi bé yaani. Hala wee mut to wada a nyi bé mam momasôna. Hala wee mut to wada a nyi bé i mam ma gagwéla yaani ndigi ma a mal tehe len .Jon mut a nigil ngim yé niñ yosôna.\nDi nla kobol i buk ini le hek ni kal le hala a yé yoñba dihéga kikii ntel, pôk, libim, ét, njôông i ke bisu. Di nla ki kobol i buk ini le hek ni kal le hala a yé liañ i gwom bi. Hala wee liyi to ngim bôt tole ngim gwom bi yé nlélém tole bi nselna tole bi gwé ngim nseñ bo ni bo tole hikii wada wap yak nwaa wap i ke bisu.\nYom u nlama tééda, yo ini le, yi wee hek, hala a nkobla le u nsélés boña woñ , hala wee u nhémle bé baboo, hala wee u ñôt mahoñol moñ ni wemede, hala wee yi yoñ i nkônde nañ, hala wee u nyi minwaa mi ngim mam i ke bisu.\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut a gwel mam ni woo yé u waé, ni kôô wé u waé i ke bisu. Jon banga limoñ i yé mut limoñ li woo, limoñ li kôô, limoñ li jis i ke bisu.\nIngéda u nok le : moñop, hala wee u nwéha nyuu. Ingéda u nok le : u yé limoñ, hala wee u nlona yubda. Ingéda u nok le : kinje jam u moñop, hala wee u gwé bé pék to yi i boñ ngim jam. Ingéda u nok le limoña, hala a yé libak li mut a ngwélél woo u waé.\nI len ini mut limoñ a yé mut a gwé pék téntén i pes likenge, yak boña wé a nsal ngandag. Jon mut a bép bañ man inyuule a yé limoñ to yan mut inyuule a yé limoñ. Inyuule hala a yé masoda le mut a yé limoñ. Jon u tééda le : yi i ngi kônde i nteg bé mal.


Culture Basaa: septembre 2012\nPublié par antoinepondipondi à 11:13 Aucun commentaire:\nÑAÑ MBE NLÔÔWAG, ÑAÑ NLAM KUUGEGE\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le béba ñañ i nla tjé limut, béba ñañ i nla lona manola. Mut nyekinye a ngwés bé emble wo inyuule u tabé ñañ u maséé.\nÑañ nlam u nlona nsañ, u nlona manôgla ikété mboda bôt.\nYaônde, 16 dipos 2012\nPublié par antoinepondipondi à 11:09 Aucun commentaire:\nBôt ba nuñul bijek i tison ba gwé bisabe bi ñôt bôt le basomb bijek bi gwé ngap i lel bijek bi yé yômi ni i njel ini le, bijek bi yé nkañak bi nhee longe ndamba i lel bijek bi yé yômi bi, bi gwé disona, kei i ke bisu. Bijek bi gwon bi mbot bés môô ikété nyuu, i môô ma mon ma nlona lipop. Bôt ba kôba ba bé sal minson, ba keneg liké li isi, i gwom bi gwon bi nyimbil mahoñ ndi hanano mut len a noñ habé mu i njel i.\nBase i sômba hikii yom ni mahol ma libañ bisélél ma mboñ le bôt ba nyingis habé manyuu map. Bôt ba mbet habé makala ni makôô map, ba ntéé matôa bebee ni nwemel, ba ntelep habé inyuu i kuye nkuu bitidii, ba gwéé biyiplene ni dikéñ bi nke ni linyuma i ke bisu. Niñ i tison i ntinde bôt le ba gwélél matôa i lel balal ba ndamba.Bôt ba mbénge nkuu bitidii i nya i nloo ngandag nlélém ni keilibog, mintug mi yé i keilibog i ke bisu. I môô mana mon ma nlona makon.\nLipop li mboñ mut le a nyôs bé nyuu i nson, li mboñ mut le bôt bape ba mbag nye, li nla ti mut makon ma mahoñol, kon i bombo, makon ma ñem ni ma minkañ, let i nkañ i matjel, kon i lilô minkañ mi matjél, kon i lilô bisaha i ke bisu.\nBôt ba matibla ba nkal le mut a nlel yét i kôli nye ingéda u nyoñ yét yé i kilô, u kap ni ntel wé ngélé ibaa i méda, u nkôhna nomba i nlel tole i yé 25. Mut a yé pop ingéda i nomba i, i nlel 30.\nYaônde, 07 dipos 2012\nPublié par antoinepondipondi à 11:08 Aucun commentaire:


Ba nti bomede nkikip ni ñem wap wonsôna—I Ghana | Yigil\nBa nti bomede nkikip ni ñem wap wonsôna—I Ghana\nYéña ndugi Ane, he gwom bé\nInyuki di nlama ‘yén péé’?\n‘U kon bañ woñi. Hodo, m’a hôla we’\nDi nti mayéga inyu konangoo i Djob i i mbuma ñañ\nNi tjam miñañ minlam mi konangoo i mbuma ñañ\nNkum Ntat—Inyu yigil | Njeba 2016\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Dangme Danmark Fiji Finland Fon Ga Galois Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Afrika i nwelmbok Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Hiri Motu Héber Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Krôasia Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Môñgôlia Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Tok Pijin Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urdu Usbékistañ Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\nÉrik bo Ami\nBAA u nyi mankéé nu muda tole nu munlôm nu a bi ke i loñ ipe het baañal ñañ nlam u Ane ba mbéda? Bebeg le u ma badba le: ‘Kii i bi tinde bo i ke i téé likalô i loñ ipe? Lelaa ba bi kôôba inyu nson u? Baa yak me me nla boñ nlélém jam? Ibabé nkaa, loñge njel inyu kôhna mandimbhe inyu mambadga ma, i yé le di kwélés bi bilôk bikéé bi bôlôm ni bi bôda. Jon, di boñ ni hala.\nKII I BI TINDE BO?\nKii i bi tinde we i bôdôl hoñol i ke i loñ het batéé likalô ba mbéda? Ami, nu a gwé iloo 30 ma ñwii, a nlôl i loñ i Amérika. A ntoñol le: “Me bi tégbaha ngandak ñwii, me hoñlak i ke téé likalô i loñ ipe, ndi me bé nôgda le jam li li nlel me ngui.” Kii bi héñha mahoñol mé? A ntoñol le: “I ñwii 2014, mankéé munlôm wada bo nwaa, ba ba bé tééne likalô i loñ Bélis, ba bi naña me i yuuga bo, ni i ba nsañal ni bo inyu sôñ yada. Me bi boñ hala, hala a lémél ki me ngandak! I mbus ñwii wada, me bi ke i loñ Ghana inyu ba nsañal nyoo.”\nArôn bo Stéfani\nYak Stéfani nu a gwé bebee le 30 ma ñwii, a nlôl i loñ Amérika. Hala a yé ndék ñwii i len ini, le a bi tibil wan niñ yé, ndi a hoñol lana le: ‘Me yé mbôô, me gwé bé me nlôm to man. I pot maliga, me nla pon boñ biliya i kônde gwélél Yéhôva iloo kiki me mboñ nano.’ Kiki nyemede a bi tibil wan niñ yé, hala a bi tinde nye i ke i Ghana inyu kéñbaha nson wé u likalô. Mankéé Filip bo nwaa wé le Ida, babiina ba ba gwé iloo 60 ma ñwii, ba nlôl i Danmark. Hiki ngéda, ba bé hoñol i ke i homa batéé likalô ba mbéda. Ba bi yéñ manjel inyu yônôs ngôñ yap. Mankéé Filip a nkal le: “Ngéda di bi sôk bana pôla i boñ hala, hala a bé wengoñle Yéhôva nyen a bé kal bés le: ‘Kena ni bisu!’” I ñwii 2008, ba bi ke i Ghana, ba gwel nson nyoo iloo ñwii maa.\nBruk bo Hans\nMankéé Hans bo nwaa le Bruk, ba gwé iloo 30 ma ñwii, ba bak ki basañal i loñ i Amérika. I ñwii 2005, ba bi ke i hôla bôt i ngéda mbuk mbebi keñi ba nsébél le Katrina a bi hôñ ni ngui, kayéle a tjé pes loñ yada i Amérika. I mbus, ba bi tila le ba yé bebee i hôla inyu maoñ i biloñ bipe. Hans a nkal le: “I mbus ha, di bi emble nkwel wada u likoda li ndôn, u u bé toñol le Kiñe David a bi neebe le nye bé nyen a ga oñ témpel. Jon, a bi yoñ makidik i boñ jam lipe. Lini jam li bi hôla bés i tehe le yak bés di nla neebe i boñ mam mape inyu Yéhôva.” (1 Miñañ 17:1-4, 11, 12; 22:5-11) Bruk a nkônde kal le: “Yéhôva a bé yéñ le di koode likôga lipe.”\nNgéda ba bi emble mam malam mawanda map ma ma bé gwel nson i biloñ bipe ma bi kal bo, Hans bo Bruk ba bi kônde bana makénd i noode ba basañal i loñ ipe. I ñwii 2012, ba bi ke i Ghana, ba gwel nson nyoo sôñ ina, ba hôlga likoda jada het ba ngwélél dilémb di moo. To hala kii ba bi témb i loñ i Amérika, mam ba bi tehe i Ghana, ma bi kônde ti bo ngôñ i bii Ane Djob kiki jam li bisu i niñ yap. Ibôdôl ha ngéda i, ba nhôla i maoñ ma hikuu hi loñ i Mikrônésia.\nBITELBENE BA BI YOÑ INYU YÔNÔS NGÔÑ YAP\nLelaa u bi kôôba inyu ke hôla het batéé likalô ba mbéda? Stéfani a nkal le: “Me bi yéñ ba Nkum Ntat ba mpôdôl inyu i téé likalô het baañal ñañ nlam ba mbéda. Me kwélés ki mimañ mi likoda jem ni ngwélél makiiña bo nwaa, me toñle bo ngôñ yem i ke gwel nson i loñ ipe. Ndi iloo mam mana momasôna, me bééna lem i soohe Yéhôva inyu kal nye ngôñ yem. *” I nlélém ngéda, Stéfani a bé boñ biliya le a pémés bañ ngandak moni. Hala a bi hôla nye i tééda moni kayéle a la niñ i loñ ipe.\nHans a ntoñol le: “Di bi soohe Yéhôva le a éga bés, inyule di bé bebee i ke to numbe homa a ñep bés. Ikété masoohe més, di bé sima hilo hi tôbôtôbô di bi pohol inyu bôdôl yoñ bitelbene i yônôs ngôñ yés.” Nye ni nwaa ba bi tilna dikuu di biloñ dina. I mbus ngéda, hikuu hi loñ i Ghana hi timbhe bo. Jon ba bi ke nyoo ni mahoñol le ba ga yén ndik nyoo sôñ iba. Hans a nkal le: “Di bi lôôha gwés mangéda di bi tégbaha ni likoda, kayéle di yén nyoo iloo kiki di bi tjek mam més.”\nAdria bo George\nMankéé George bo nwaa le Adria, ba gwé iloo 30 ma ñwii, ba nlôl i loñ Kanada. Ba bi tééda mu mahoñol map le Yéhôva a nsayap bitelbene bilam, he makidik malam ndik bé. Jon ba bi yoñ bitelbene bilam inyu yônôs ngôñ yap. Ba bi sébél mankéé nu muda wada nu a bé i Ghana, i homa nu a bééna ngôñ ni batéé likalô. Ba bat nye ngandak mambadga. Ba tilna ki hikuu hi loñ i Kanada ni hikuu hi loñ i Ghana. Adria a nkal le: “Di bi yéñ manjel inyu kônde suhus likala jés li niñ iloo kiki ngéda bisu.” Mana makidik ma bi hôla bo i ba bebee i ke i Ghana i ñwii 2004.\nI KOLBA MANDUTU\nMambe mandutu u bi boma ngéda u bi ke nyoo, ni lelaa u bi kolba mo? Ndutu i bisu i mankéé Ami i bé le, a bé ñee loñ yé, ni bôt bé. A nkal le: “Mam momasôna ma bé mahéñha ngandak ni mam me bi meya.” Kii i bi hôla nye? A ntimbhe le: “Bôt bem ba lihaa ba bé sébél me, ba kalak me le ba yé maséé ni jam me yé boñ. Hala a bi hôla me i kena nson wem ni bisu. I mbus ngéda, me bi bôdôl tehe bôt bem ba lihaa ni njel internet, me kwelek ni bo. Kiki di bé tehna hala hiki ngéda, me bé nôgda ha bé le ba yé me haa.” Mankéé Ami a ntoñol le kiki a bi yila liwanda ni mankéé muda wada nu Ghana, hala a bi hôla nye i tibil nok bilem bi matén mape. A nkal le: “Liwanda jem li jon li bi yila nhôla wem. Me bé ke i nyeni ngéda me bé nok bé inyuki bôt ba mboñ mam ntén mpe. Ni mahôla mé, me bi nigil i yi mam me nlama boñ ni mam me nlama keñgle. Hala a bé nseñ ngandak inyu hôla me i gwel nson wem ni maséé.”\nGeorge ni Adria ba ntoñol le, ngélé yap bisu i ke i Ghana, ba bi nôgda wengoñle ba ntémb i ngéda kôba. Adria a nkal le: “Iloole di gwélél kei i i njôa mambot, di bé jôa mo ikété minlôñga. Hala a bé wengoñle yak ngéda i lam bijek i bé nom jôm ngélé iloo kiki di bi meya. Ndi i mbus ndék ngéda, mandutu més ma bi yila ndik kiki mam ma mondo di bé boma.” Yak Bruk a nkal le: “To hala kiki bés basañal di mboma mandutu, ndi di niñ yaga ikété maséé. Ngéda di nhoñol mam malam momasôna di nkôhna, ma yé kiki bomb u biloñge bi mbônji di ndiihe ngandak.”\nMASÉÉ MA LIKALÔ\nInyuki u nla ti bôt bape makénd i pohol unu ntén nson u Ane? Stéfani a nkal le: “I téé likalô i homa u mboma bôt ba nyamnda ni ngôñ i yi maliga ni i nigil Bibel ni we hiki kel, i tina ngandak maséé. Makidik mem i ke inyu gwel nson i homa batéé likalô ba mbéda, i bé toi makidik malam!” I ñwii 2014, Stéfani a bi bii Arôn. I len ini, ba ngwel nson i hikuu hi loñ i Ghana.\nKristina a yé nsañal nu a gwé iloo 30 ma ñwii, a nlôl i loñ Jaman. A bi gwel nson i loñ Bôlivia ilole a nke i loñ Ghana. A nkal le: “Hala a yé loñge jam kiyaga. Kiki me yé haa ni lihaa jem, me nsoohe Yéhôva hiki ngéda le a hôla me. Iloo kiki ngéda bisu, me nôgda le a bi kônde yila kiki isañ nu a ntôñ me. Me bi nôgda ki maada ma bas bas ma ma yé ikété litén li Yéhôva. Nson unu u nkônde lona me maséé i niñ.” Hala a yé ndék ngéda nano le Kristina a bi biiba ni Gidéôn. Boba ba nkena nson wap ni bisu i Ghana.\nKristina bo Gidéôn\nMankéé Filip bo Ida ba ntoñle bés kiki ba bi boñ inyu hôla bôt ba bé niiga Bibel i boñ mahol. Ba nkal le: “Di bééna 15 gwigil, ndi di bi suhus nsoñgi u gwigil, di tééda ndik 10 gwigil, kayéle di bé yoñ ngéda inyu tibil niiga bo.” Baa hala a bi lona baudu bisai? Mankéé Filip a ntoñol le: “Me bi nigil ni mañge wanda wada le Michel. A bé bebee i nigil hiki kel, a kôôbaga ki yigil yé loñge. I mbus sôñ yada ndigi, di bi mélés ini kaat le Kii Bibel i niiga bés. I mbus ha, Michel a yila ntéé likalô nu a yé ngi kôs sôble. Kel yé bisu i likalô, a bi bat me le: ‘Baa u nla hôla me i tégbaha gwigil gwem bi Bibel?’ Me bi béñge nye, me bak nhelek. Michel a bi kal me le a bi bôdôl tégbaha gwigil baa, ni le a gwé ngôñ ni mahôla mem inyu tégbaha gwo.” Ni ntehe nga? Ngôñ i batéé likalô i yé ngandak kayéle yak banigil Bibel ba nyila baniiga bôt bape Bibel!\nIda bo Filip\nMankéé nu muda le Ami a ntoñol lelaa i bi yoñ bé nye ngandak ngéda, inyu yi le ngôñ batéé likalô i yé keñi i homa a bééne. A nkal le: “Ndék ngéda i mbus malo mem i Ghana, me bi téé likalô i ngim mbai, di yéñék bôt ba mbuk. Mu mbai i yotama, di bi boma ndik bé mbuk yada, ndi di bi boma bôt ba mbuk juem!” I mbus ngéda, Ami a bi biiba ni Éric. Boba ba yé basañal ba tôbôtôbô. Ba nke i makoda het ba ngwélél dilémb di moo, inyu hôla iloo 300 batéé likalô ba ba yé mbuk, ni bôt bape ba ba ngwés maliga mu loñ i. Inyu George ni Adria, i gwel nson i loñ i Ghana i bi ti bo pôla i tehe ni bomede le, biliya bi mbéda inyu ba basañal i biloñ bipe. Kinje maséé ba bééna ngéda ba bi kôs léta, i i bé naña bo i ba baudu ba ndap suklu i Giléad i nyônôs 126! I len ini, ba yé basañal i loñ i Môsambik.\nGWÉHA YON I BI TINDE BO\nHala a nyônôs miñem ni maséé i tehe ngandak bilôk bikéé i biloñ bipe, i i nsal ni bilôk bikéé ba nkoba mu biloñ bi, kayéle ba mbumbul nson ntôñ. (Yôhanes 4:35) Hiki sonde, bebee le 120 ma bôt i nkôhna sôble i Ghana. Ndik kiki ini 17 bilôk bikéé, i i ngwel nson i Ghana het ngôñ batéé likalô i yéne, dikôô di batéé likalô ni nkoñ isi wonsôna di bi bana makénd i ‘ti bomede nkikip’ ni ñem wap wonsôna, inyule ba ngwés Yéhôva. Ba ngwel nson i bahoma het ngôñ batéé likalô i yé ngandak. Ibabé pééna, nya bagwelnson i, i nkônha Yéhôva maséé!—Tjémbi 110:3; Bingéngén 27:11.\n^ liboñ 9 Kiki héga, béñge mini minkwel ni hop Pulasi le: “Pouvez-vous vous rendre là où il y’a grand besoin de prédicateurs du Royaume? ni “Pourriez-vous passer en Macédoine?”—La Tour de Garde du 15 avril et du 15 décembre 2009.\nIlole u nke i loñ ipe, badba le . . .\nBaa m’a la léba koga kel inyu memede tole lihaa jem?—1 Tésalônika 2:9.\nBaa m’a la kôhna mapep ma mbéda?\nBaa me ntibil wan bilem bi loñ i? Baa m’a la nihbe ngéda mbéñ ni ngéda sép nyoo loñ i?\nBaa me nyoñ bitelbene inyu tééda mbôô wem loñge?\nBaa me yé bebee i nigil hilémb hi loñ i?\nBaa m’a “yila hogbe” keñi inyu likoda?—Kôlôsé 4:11.\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Njeba 2016


Yésu a mpot bindéé inyu mam m’a tihba nkoñ isi wonsôna | Bible Message\nYésu a mpot bindéé inyu mam m’a tihba nkoñ isi wonsôna\nYésu a bi sima mam ma ga ba yimbne le a yii yééne ane ni le lisuk li hiai hini li yé bebe\nYÉSU a bé ni baôma bana i Hikôa Ôlivé, i homa ba bé téhél Yérusalem loñge. Ha nyen baôma ba bat nye mambagda inyu gwom a bôg pot. Yésu a tip kal le témpel i Yérusalem i ga tjiba. Ndi ilole a nyis bo hala, a bi bôg a kal bo mam ma mbéñge “lisuk li hiai hi mam hini” (Matéô 13:40, 49, MN) Jon baôma ba bat nye le: “Kii y’a ba yimbne le u nlo, ni i lisuk li hiai hi mam hini?”—Matéô 24:3, MN.\nYésu a kal bo mam ma ga bôña ilole Yérusalem a ntjiba. Ndi ndimbhe yé i bé pôdôl ki inyu mam ma ga tagbe i nkoñ isi wonsôna mbus tjiba Yérusalem. Mana mam Yésu a bi pot, ni kii y’a bôña i nkoñ isi ha ngéda i, gwon bi ga ba yimbne. Ini yimbne i ga éba bayén nkoñ isi le Yésu a mbôdôl ane i ngii. Hala we, ini yimbne i ga éba le Yéhôva Djob a ntéé Yésu Kiñe i Ane Mésia kii a bôn behee. Ini yimbne i nkobla ki le Ane Mésia i yé bebe ni mélés béba ni lona nsañ i pôla bôt ba binam bobasô. Bindéé Yésu a bi pot bi ga unda le ngéda lisuk li hiai hi mam hini i nkola, hala we lisuk li bibase, li pôlitik ni matéak ma bibéba bi bôt ma ngéda yés. Ndi mbus hala nyen mam ma yondo ma ga lo.\nYésu a bi toñol mam ma ga ba hana isi ngéda a ga ba Kiñe i ngii. A bi kal le gwét, njal keñi, nyeñg disi ni makon ba ga ba nkoñ isi wonsôna. Liyanmbén li ga bôl. Bañga banigil ba Yésu ba ga añal miñañ minlam i nkoñ isi wonsôna. Mam mana m’a ga bet, bet ni bet letee ni bibôdle bi “njiiha keñi” ndoñ i i ma ba bé.—Matéô 24:21.\nLelaa banigil ba Yésu b’a yi le njiiha keñi i yé bebe? Yésu a timbhe le: “Bé niglana ngén inyu e faigé.” (Matéô 24:32) Mintjep ni tjai di e faigé mi nyis bôt le sép i yé bebe. Nlélém ki nyen, ngeñ mam momasôna Yésu a pôt bindéé ma ga yon i nlélém ngéda, hala a ga ba yimbne i i nene, i ñéba le lisuk li yé bebe. Mut nye ki nye a nyi bé kel to ngeñ njiiha keñi i mbôdôl, ndik Isañ nyetama. Jon Yésu a béhe banigil bé le: “Ni yénak péé . . . inyule ni nyi bé mbe ndéé ngéda y’a boma.”—Markô 13:33.\n—Biniingana bini bi nyôñna i bikaat bi Matéô pes 24 ni 25; Markô pes 13; Lukas pes 21.\nKii banigil ba Yésu ba bé sômbôl tibil yi?\nKii yé ndôñi i yimbne Yésu a ti, ni mambe mam ma bé lama ba mu yimbne i?\nMambe mabéhna Yésu a ti banigil bé?\nYIMBNE I UNDA LE KRISTÔ A NLO\nYésu a pot le yimbne y’a ba i unda le ngeñ Djob a téé inyu tjé béba hiai hi mam hini i yé bebe. Bôt ba binam ba bi tehe lelaa gwom Yésu a bi pot bindéé bi bi bôdôl yon i Gwét bi Ntôla bi bisu. Mahéñha makeñi ma ma mbôña i pes bibase, pôlitik ni bôt babe bobasô, ma ga éga ndik hiai hi mam hini i tjiba. Yésu a bi niiga banigil bé le ibale ba nyéñ pei, ba nlama yén “péé”. Ba nlama ki pala boñ minson mi mi unda le ba nyoñ bikidil i ba pes yada ni Djob, le ba nit kahap yé. *—Lukas 21:36; Matéô 24:3-14.\n^ liboñ 14 Le u kôhna biniigana bipe bi mpôdôl inyu bindéé Yésu a pot, béñge mapep 94-104 ikété kaat Mbôgi Yéhôva ba pémés le Kii Bibel i niiga bés?\nBaa lisuk li nkoñ isi li yé bebee?\nWan lelaa maboñog ni bilem bi bôt ba nkéña bés bi ñunda le di niñil nano i dilo di nsôk iloo le lisuk li nkoñ isi li nlo, ndik kiki Bibel i bi bôk pot.


“Njee a yé i pes i Yéhôva?”—Manyodi 32:26 | Yigil\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bausa Bikol Birman Bule Bulgaria Damara Dangme Danmark Digor Duala Edo Fiji Finland Fon Ga Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Filipin Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kabuverdianu Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kina Cañtoñ (Ba nhôyôs) Kina Cañtoñ (Lem lôñ) Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Kréol i Bélis Krôasia Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Liétuwa Luganda Lunda Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Martjal Mbunda Môñgôlia Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Ndonga Ndébélé (Simbabwé) Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Persia Pijin i biôn bi Salômô Ponape Potoki Potoki (Eurôpa) Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sangô Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitoñga (Simbabwé) Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Tojolabal Tok Pijin Tonga Tseltal Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Tuwalia Twi Télungu Tômba Jaman Ukren Urhobo Usbékistañ Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\n“U konok Yéhôva Nyambe woñ woñi, u gwéélak ndik nye, u adbege ki nye.”—NDIIMBA MBÉN 10:20.\nTJÉMBI: 28, 32\nTolakii ba bé kal le ba ngwélél Yéhôva, lelaa Kain bo Salômô ba bi nimis maada map malam ni Yéhôva?\nLelaa Môsi bo Arôn ba bi yi gwélél pôla ba bi bana inyu unda le ba bé i pes i Yéhôva?\nLelaa di nla toi ôt nseñ ni konangoo i Yéhôva, yak ni nwéhél yé?\n1, 2. (a) Inyuki hala a yé njel pék i ba i pes i Yéhôva? (b) Kii di ga wan munu yigil ini?\nNJEL pék i yé le di adbe Yéhôva. Mut to wada a gwé bé ngui, to pék, to gwéha iloo Djob jés! Ni jam li mahoñol, njee ikété yés a gwé bé ngôñ i ba i pes yé? (Tjémbi 96:4-6) Ndi, bagwélél ba Djob bahogi ba bi kon woñi i unda le ba bé bagwélél ba Yéhôva ngeñ i bi pam le ba unda hala.\n2 Munu yigil ini, di ga wan ndémbél i bôt ba bé kadba le ba bé i pes i Yéhôva, ndi ba boñok mam ma bé bébél nye. Miñañ mi, mi gwé biniigana bi mahee inyu yés, bi bi ga hôla bés i téñbe ni Yéhôva.\nYÉHÔVA A NWAN MIÑEM\n3. (a) Inyuki Yéhôva a bi yéñ nit Kain? (b) Kii a bi kal nye?\n3 Di yoñ hihéga hi Kain. A bé bégés ndik Yéhôva nyetama i kal yé, ndi to hala, Yéhôva a bi neebe bé bibégés gwé. Mahoñol mabe ma bi bôdôl o mu ñem wé. (1 Yôhanes 3:12) Yéhôva a bi noode hôla Kain, a kal nye le: “Ibale u mboñ loñge, baa su woñ w’a sañgla bé? Ndi ibale u mboñ bé loñge, wee béba i nsom i nwemel; y’a sômbôl we, ndi we, ane yo.” (Bibôdle 4:6, 7) Yéhôva a bé sômbôl kal Kain le: “Ibale bo u nhiel ñem woñ, u pohol ki i ba i pes yem, yak me me ga nit we.”\n4. Kii Kain a bi boñ ngéda pôla i bi nene le a yoñ pes i Yéhôva?\n4 Yéhôva a bé lama ki bana maada malam ni Kain, ibale a héñha mahoñol mé. Ndi Kain a bi emble bé maéba ma. Mahoñol mé mabe ni minheña nwé mi bi tinde nye i maboñok mabe. (Yakôbô 1:14, 15) Ngéda a bé mañge wanda, bebek le Kain a bé hégda bé to ndék le a bé le a kolba Yéhôva. Ndi, ngéda i bé tagbe bañ, a bi boñ jam li mut a bé bé le a hégda—a ndogbene Djob, a nol ki manyañ!\n5. Mambe mahoñol ma nla boñ le di nimis maada més ni Yéhôva?\n5 Kiki Kain, kristen i len ini i nla yoñ béba njel, ndi i kalak le i mbégés Yéhôva. (Yuda 11) Kiki hihéga, mut a nla bana lem i emel le a nlalna numpe, a nla bana huluk ñem, tole a nla bana ôa inyu mankéé wada. (1 Yôhanes 2:15-17; 3:15) I bana i nya mahoñol i, i nla yak tinde nye i maboñok mabe. Ndi nlélém ngéda, a kenek likalô ni makoda. Ha ngéda i, bôt bape ba nla bé yi mahoñol mé, to maboñok mé; ndi Yéhôva a ntehe mam momasôna, a nyi ki ibale mut a ta ha bé i pes yé ni ñem wé wonsôna.—Añ Yérémia 17:9, 10.\n6. Lelaa Yéhôva a nhôla bés i ‘yémbél’ maboñok més mabe, ngéda di ntéñbe i yén pes yé?\n6 To ngéda di mboñ mahôha, Yéhôva a mpala bé tjôô bés. Ngéda mut a nke nye haa, Yéhôva a nyemhe nye ni bini bibuk le: ‘Témb meeni, ndi yak me m’a témb i weni.’ (Malaki 3:7) Téntén ngéda di njôs bibomb, Yéhôva a gwé ngôñ le di kolba béba. (Yésaya 55:7) Ibale di mboñ hala, a ga nit bés i pes mbuu, i pes mahoñol, ni i pes minsôn, mu biliya di mboñ i ‘yémbél’ maboñok més mabe.—Bibôdle 4:7.\n“NI YÔM BAÑ”\n7. Lelaa Salômô a bi nimis jôl lilam a bééna ipañ Yéhôva?\n7 Di nla ôt biniigana mu ndémbél i Kiñe Salômô. Ngéda a bé mañge wanda, Salômô a bé yéñ maéba ma Yéhôva. Djob a bi ti nye ngandak yi, a ti ki nye bôlô i oñ soso témpel ilam i Yérusalem. Ndi Salômô a bi nimis maada malam a bééna ni Yéhôva. (1 Bikiñe 3:12; 11:1, 2) Mbén Djob i bé sôña kiñe i Lôk Héber i ‘bulus baa, inyu boñ le ñem wé u yék bañ njel.’ (Ndiimba Mbén 17:17) To hala, Salômô a bi ndogop, sôk bi sôk a bii 700 baa. A lona ki 300 mimbok i ndap yé. (1 Bikiñe 11:3) Ngandak ikété baa bé i bé bé bingond bi Lôk Israel, jon ba bé bégés bikwéha bi mop. Sôk bi sôk, Salômô a bi nôgôl ha bé mbén Nyambe, i i bé sôña le ba bii bakén ba bôda.—Ndiimba Mbén 7:3, 4.\n8. Salômô a bi uñbaha Yéhôva i pam limbe likala?\n8 Ndék ni ndék, Salômô a bi bôdôl ndogbene Yéhôva kayéle a sôk boñ mam ma nlôôha mabe. Salômô a bi ôñôl nyambe muda le Astôret juu li sesema, a ôñôl yak kwéha djob le Kémos juu li sesema. A bi noñ baa bé mu base i bihaiden. A bi oñ muu ma bisesema ma, i mbombom Yérusalem, i het a bi ôñôl Yéhôva témpel! (1 Bikiñe 11:5-8; 2 Bikiñe 23:13) Ndi bebek le, Salômô a bi hoñol le Yéhôva a ga nwéhél nye béba yé, ibale a nke ni bisu i ti nye bisesema i témpel.\n9. Kii i bi pémél Salômô mu kii a bi tjél nôgôl mabéhna ma Djob?\n9 Ndi, Yéhôva a tah a yibik bé mis i maboñok mabe. Bibel i nkal le: “Yéhôva a unbene Salômô, inyule ñem wé u kôm Yéhôva Nyambe . . . mbus, nu a pémél nye ngélé iba, a pôdôs nye inyu jam li, le a noñ bañ banyambe bape. Ndi a tééda bé jam Yéhôva a kal.” Sôk bi sôk, Nyambe a bi neebe ha bé ba liwanda jé, a nit ha bé to ki nye. Bakatbum ba Salômô ba bi énél ha bé loñ Israel yosôna, ba son ki njonok ni bikuu bi bé pémél bo mbus ngéda.—1 Bikiñe 11:9-13.\n10. Kii i nla ôbôs maada més malam ni Yéhôva?\n10 Jam li bi pémél Salômô li ñunda le, ibale di nyéñ ba liwanda ni i bet ba nkolba matiñ ma Yéhôva, tole ba ba ndiihe bé mo, di nla nimis liwanda jés ni Yéhôva. Ikété yap di nla sima bôt ba yé bilôk bikéé i pes mbuu, ndi ba nhol bé. Bape ba nla ba bôt boñ ba lihaa, bôt boñ ba libôk, mawanda moñ ma bôlô tole ma suklu, ba ba ngwélél bé Yéhôva. To kii leñek, ibale mawanda més ma yé bôt ba ndiihe bé matiñ ma Yéhôva, kii ngéda i ntagbe b’a ôbôs maada més malam ni Djob.\nMambe maada ma yé ipôla bilôñ gwoñ, ni liwanda joñ ni Yéhôva? (Béñge liben 11)\n11. Kii i nla hôla bés i yi too di nlama tjél ba liwanda li ngim mut?\n11 Añ 1 Korintô 15:33. Ngandak bôt i gwé bilem bilam, yak i bet ba ngwélél bé Yéhôva, ba mboñ bé mam mabe hiki ngéda. Ibale u nyi ngim bôt hala, baa hala a nkobla le ba yé bilôñ bilam? Badba le: Lelaa lôñ yem ni bo i ntihba maada mem ni Yéhôva? Baa lôñ yem ni bo i ga lémés mo? Kii i yé toi nseñ i mis map? Kiki hihéga, baa minkwel nwap mi nkiña ndigi i mam kii bo nyañga, moni, téléfôn ni tafel bi ntip pam, mintuk, tole njômbi nkus ipe? Baa ba nlôôs ngéda yap yosôna i yahal bôt bape, tole i minkwel mi mpuñgu? Yésu a béhe le: “Mam ma nyon ñem mon nyo u mpot.” (Matéô 12:34) Ibale u nôgda le mawanda moñ ma nhôla bé we i bana jôl lilam ipañ Yéhôva, yoñ bitelbene bi ngui le u bii minwaa, tole ibale hala a mbéda, kit maada ni bo.—Bingéngén 13:20.\nYÉHÔVA A MBAT LE DI BÉGÉS NDIK NYETAMA\n12. (a) Kii Yéhôva a bi yeelene bon ba Israel ndék ngéda mbus ba bi kobol bo minkôm mi Égiptô? (b) Lelaa Lôk Israel i bi timbhe ngéda Djob a bat bo le ba bégés ndik nyetama?\n12 Di nla ôt biniigana bipe mu mam ma bi pémél bon ba Lôk Israel, ndék ngéda mbus ba bi kobol bo minkôm mi Égiptô. Litén li bi kodba i bisu bi Hikôa Sinai. Ha nyen Yéhôva a pémél bo i nya i nhélhana. Hiida hi nhénd hi bi kéña hikôa hiosôna. Yéhôva a bi boñ le mbambat i bam, nwegnwek a nwek, ond mbibi i pam, ni le kiñ hioñ i ke ni bisu i pot makeñi. (Manyodi 19:16-19) Ha nyen Yéhôva a yeelene bon ba Israel libak jé, le a yé ‘Djob nu a mbat le di bégés ndik nyetama.’ Yéhôva a bôn bo le a’ ba maliga ni bet ba ngwés nye, ni tééda matiñ mé. (Añ Manyodi 20:1-6.) I yé wengoñle Yéhôva a bé kal litén jé le: “Ibale ni ñunda le ni yé i pes yem, yak me m’a nit bé.” Ibale we nyen u ba bon ba Israel, ki u bi boñ lelaa i bisu bi mbônga u Yéhôva Djob le a’ téñbe i gwés we? Bebek le u bé le u boñ kiki Lôk Israel. I bi “timbhe ni kiñ yada, i kal le: ‘Bipôdôl gwobisôna Yéhôva a mal pot, d’a boñ gwo.’” (Manyodi 24:3) Ndék ngéda mbus, mpuhge jam i bi bii hémle i bon ba Israel i biwénél.\n13. Kii i bi bii ndéñbe i gwés Djob i bon ba Israel biwénél?\n13 Bon ba Israel ba bi kon woñi ngandak i bisu bi hinda hiida, ni mana mam mape ma hélha ma bé unda le Djob nyemede a bé ha. Jon Môsi a neebe i kwel ni Yéhôva Hikôa Sinai inyu yap, ngéda ba bat nye mahôla mu jam li. (Manyodi 20:18-21) Môsi a bi nom ntandaa ngéda ngii hikôa. Baa hala a bé wengoñle bon ba Israel ba bé nhelek i ñoñ ngi ñéga wap? I nene le hémle i bôt ba litén i bééna ndik ngui ngéda Môsi a bé ha. Jon hala a bi tééñga bo kayéle ba kal Arôn le: “Telep, uñghene bés banyambe b’a bôk bés bisu; inyule Môsi nunu, mut a bi nyodna bés loñ Égiptô, di nyi bé jam li mboñ nye.”—Manyodi 32:1, 2.\n14. (a) Lelaa bon ba Israel ba bi lôk bomede? (b) Kii Yéhôva a bi boñ?\n14 Litén li bé yi le, i bégés bisat i bé béba ngandak i mis ma Yéhôva. (Manyodi 20:3-5) Ndi ndék ngéda ndigi mbus mbônga wap, bo bana ba mbégés man nyaga gôl! Tolakii ba bi ndogbene Djob, bon ba Israel ba bi lôk bomede i hoñol le ba ngi yii i pes i Yéhôva. Di nkal hala inyule Arôn a bi sébél bibégés bi man nyaga le “ngand inyu Yéhôva”! Kii Yéhôva a bi boñ? A bi nôgda toi le ba nkénés nye. Yéhôva a bi kal Môsi le litén li “mal ôbôs jomede,” ni le “ba nhoo yék njel [A] bi kal bo.” Ikété ‘hiun hié hikeñi,’ Yéhôva a bé bebee i tjé litén li Israel a bé a ma tip bot.—Manyodi 32:5-10.\n15, 16. Lelaa Môsi bo Arôn ba bi unda le ba bi yoñ makidik ma ngui i ba i pes Yéhôva? (Béñge titii i bibôdle.)\n15 Yéhôva a bi kit le a ga tjé bé bon ba Israel. Konangoo yé i bi ti ba ba bé ba tiñi ni nye pôla i unda toi le ba yé i pes yé. (Manyodi 32:14) Ngéda a bi tehe litén li nlond, li tôbôk, li sagak ki bisu bi sat i, Môsi a bi nyagat man nyaga nu gôl nu, a yilha yo libu. Mbus a kal le: ‘Njee a yé i pes i Yéhôva? A loo meeni!’ Ngéda ba nok hala, “bon bôlôm ba Lévi bobasôna ba kodba i nyeni,” hala wee yak Môsi.—Manyodi 32:17-20, 26.\n16 Tolakii a bé i lôñ bôt ba bi ôô sat, Arôn a bi tam béba yé, a noñ ki ini Lôk Lévi ipe i pes i Yéhôva. I bôt ba ndéñbe bana ba bi yoñ ndigi bé pes i Yéhôva, ndi ba bi bagla yak ni baboñbéba. Hala a bé makidik malam ngandak; dikôô di bôt di bi wo yokela inyule di bi bégés bisat. Ndi i bet ba bi yoñ pes i Yéhôva ba bi pei, Yéhôva a bôn ki bo bisai.—Manyodi 32:27-29.\n17. Kii bibañga bi Paul bi niiga bés inyu ôñgba nyaga i gôl?\n17 Ñôma Paul a bi ôt mahoñol més mu ñañ u man nyaga gôl, a béhe ki bés le: “Mam mana ma yilna bés biyimbne, le . . . di yila bañ babégés bisat kiki jôga ikété yap. Ndi mam mana momasôna ma leñ bo i ba biyimbne, ndi ma tilbana inyu yés kiki maéba, bés ba di yéne i lisugul li tjai. Jon nu a nhoñol le a téé, a yihe, a tiga le a kwo.” (1 Korintô 10:6, 7, 11, 12) Kiki Paul a bé unda, yak bañga bagwélél i Djob i nla boñ mam mabe. Ba nla yak hoñol le ba ngi gwé jôl lilam bisu bi Yéhôva, ki le ba gwé maboñok mabe. Ndi i ta bé inyule mut a ngwés ba liwanda li Yéhôva, tole a mbép woo tôl le a tiñi i gwés nye, jon Yéhôva a yé maséé ni nye.—1 Korintô 10:1-5.\n18. (a) Kii i nla boñ le di ke haa ni Yéhôva? (b) Bimbe bikuu di nla kôs?\n18 Kiki Môsi a bi tiñha sôs Hikôa Sinai, hala a bi tééñga Lôk Israel. Nlélém ni bikristen i len ini, ibale i nene bo le hilo hi Yéhôva hi ntiñha, ni le mbok yondo i ngi yii haa, bi nla bôdôl bana nduña. Biyônôl bi mimbônga Djob a bôn bés, bi nla bôdôl nene bés haa, tole di kahal tehe nwo kiki dingaana. Ibale di mboñ bé biliya inyu héñha mam, mahoñol ma, ma nla tinde bés i bii minheña mi minsôn i bisu bi sômbôl i Yéhôva. Ibale di nyoñ bé yihe, kii ngéda i ntagbe, di nla bôdôl baage ndék ni ndék, letee di sôôbe ikété maboñok di bééna bé ngéda di bé mbôô i pes mbuu.\n19. Mambe maliga ma nset bé di nlama hoñol hiki ngéda, inyuki?\n19 Di hôya bañ kekikel le Yéhôva a gwé ngôñ le di nôgôl nye ni ñem wés wonsôna, ni le di bégés ndik nyetama. (Manyodi 20:5) I tjôô bibégés di tinak Yéhôva i nkobla le di yé boñ sômbôl i Satan, hala a nla lona bés bikuu. Jon Paul a nhôñlaha bés le: “Ni ta bé le ni nyok libôndô li Nwet, ni nyok ki libôndô li mimbuu mimbe. Ni ta bé le ni ban-ga jôga i ‘téblé [Yéhôva],’ ni ban-ga ki jôga i téblé i mimbuu mimbe.”—1 Korintô 10:21.\n20. To ibale di nhôs, lelaa Yéhôva a nla hôla bés?\n20 Miñañ mi Bibel kii bo mi Kain, Salômô, ni mi Lôk Israel Hikôa Sinai mi mpôdôl jam jada. Bôt ba bobasôna ba bi bana pôla i ‘hiel miñem, ni i hielba.’ (Minson mi baôma 3:19) Ñ, Yéhôva a nhoo bé tjôô i bet ba nhôs. Hoñol le Yéhôva a bi nwéhél Arôn. I len ini, Yéhôva a nla ti bés mabéhna ni njel miñañ mi Bibel, ni njel bikaat bi ntôñ, tole ni njel maéba ma nlôl ni kristen ipe. Ibale di ñemble mabéhna ma Djob, di nla ba nkwoog nkaa le di ga ôt nseñ ni konangoo i Yéhôva.\n21. Mambe makidik di nlama yoñ ngéda ndéñbe yés i gwés Yéhôva i yé wéna?\n21 Konangoo i mbuma ñañ i Yéhôva i gwé ngim njômbi. (2 Korintô 6:1) I nti bés pôla ‘i nwas liyan Nyambe, ni i tjél noñ minheña mi nkoñ ‘isi.’ (Añ Titô 2:11-14.) Mu kii di niñ “di singge ki Nyambe miñem i hiai hini,” di ga boma mandutu ma ma ga ha makidik més i gwélél Yéhôva nyetama i biwénél. Di ba bebee hiki ngéda i yoñ makidik ma ngui i yén i pes i Yéhôva, inyule ‘Yéhôva Nyambe nyen di nlama kon woñi, nyen di nlama ndik gwélél, nye ki nyen di nlama adbe’!—Ndiimba Mbén 10:20.


“Lakii ni bé manôgla ngéda yosôna, . . . kenana yaga tohi nan lôñni bisu, ni woñi ni sehla.”—FILIPI 2:12.\nTJÉMBI: 133, 135\nTolakii sôble i ta bé jam li minjôha, inyuki di nlama bé kon yo woñi, to keñgle yo?\nLelaa u nla kena tohi yoñ ni bisu?\nInyuki u ndiihe likak joñ i ti wemede nkikip yak Yéhôva?\n1. Inyuki sôble i yé jam li mahee? (Béñge titii i bibôdle.)\nHIKI nwii dikôô di dikôô di banigil Bibel di nsôblana. Ngandak ikété yap i yé boñge—ba wanda ni batitigi. Bahogi ba néñél i moo ma bagwal ba ba yé Mbôgi Yéhôva. Baa u yé wada mu i pôla yap? Ibale ñ, u kôli ni bibégés. Sôble i yé oda bikristen bi bi kôs, i yé ki jam li mahee di nlama boñ inyu kôs tohi.—Matéô 28:19, 20; 1 Pétrô 3:21.\n2. Inyuki u nlama bé kon woñi i ti wemede nkikip yak Djob, to keñgle makidik ma?\n2 Tolakii sôble i nlona bés ngandak bisai, i yé ki mbegee ikeñi. Ni imbe njel? I kel sôble yoñ, ngéda ba bi bat mbadga ini le: “Inoñnaga ni sesema i Yésu Kristô, baa ni ntam bibéba binan, ni ti ki bébomede nkikip inyu boñ sômbôl i Yéhôva?”, u bi timbhe le ñ. Sôble i yé yimbne le u bôn Yéhôva le u nti wemede nkikip inyu boñ sômbôl yé. U bi unda i mbamba le u bôn Yéhôva le w’a gwés nye, u bii ki sômbôl yé i ngii mam momasôna. Hala a yé makidik ma ngui. Baa u ntam makidik moñ? Heni, u nlama bé boñ hala. Inyule i ba i moo ma Yéhôva, i mah bé ba yom ibe. Di nyoñ le hihéga hi mut a mpohol njel ipe! Kiki a ta bé ni Yéhôva, a yé i si énél i Satan. Ndi Nsohop a ntôñ bé ni tohi yés. I yé ntiik le, a ga ba maséé ibale di ntémb i pes yé inyule di ntjél nit kahap i Yéhôva.\n3. Bimbe bisai u nkôs ngéda u nti wemede nkikip yak Yéhôva?\n3 Maselna ni mut a nit Satan, béñge bisai, we nsôblege kristen u gwé. Nano nu u nti wemede nkikip yak Yéhôva, u nla kal ni bôdôl le: “Yéhôva a yé ngam yem, m’a kon bé me woñi. Mut binam a nla boñ ki me?” (Tjémbi 118:6) W’a tehe bé nsima umpe kiki u, u gwé, i ba i pes Yéhôva, ni i yi le u nlémél nye.\nMAKIDIK MOÑ WEMEDE\n4, 5. (a) Inyuki li ti wemede nkikip li mbéñge ndik wetama? (b) Mambe mandutu ma ta ndik bé inyu boñge ba wanda?\n4 Kiki nsôblege kristen, maada moñ ni Yéhôva ma ta bé kiki ‘ngababum le u nkôdôl.’ Maselna ni hala, tohi yoñ i mbéñge ndik wetama, to ibale u ngi yii i ndap bagwal boñ. Inyuki i yé nseñ i bigda hala? Inyule u nla bé yi i mam u ga boma i dilo di nlo. Kiki hihéga, ibale u bi sôblana we sii mañge, i nla pam le u boma mandutu ni mahoñol ma mondo ma ma ntééñga we, ngéda u ga yila njohok. Njohok hingonda hiada i kal le: “Mañge a nla nok liyot i ba Mbôgi Yéhôva, inyule a gwé ngôñ i je bijek bilam bi ngand ligwéé i suklu. Ndi, mbus ndék nwii, ngéda a mbôdôl bana ngôñ ikeñi i malal, ha nyen a gwé ngôñ i ba nkwoog nkaa le i nôgôl mambén ma Yéhôva i yé njel i nlôôha ba lam inyu yé.”\n5 I yé ntiik le, boñge ba wanda botama bé bon ba mboma mandutu ma mondo. To mimañ mi bôt mi mi yé nsôblege, mi mboma manoodana i nya i mi bemek bé. Manoodana ma, ma nla lôl libii jap, makon, tole bôlô yap. Ibabé set, to di gwé mimbe nwii, hiki wada wés a ga boma mam m’a ha ndéñbe yé ipañ Yéhôva i biwénél.—Yakôbô 1:12-14.\n6. (a) Ni imbe njel i ti wemede nkikip yak Yéhôva i gwé bé nwaa? (b) Bimbe biniigana di nla ôt i kaat Filipi 4:11-13?\n6 Inyu hôla we i téñbe ni Djob hiki ngéda, u hôya bañ le mbônga u bôñôl Yéhôva u bééna bé nwaa. Hala a nkobla le u bôn Nwet ngiinda yosôna le, u ga ke ni bisu i gwélél nye to ibale mawanda moñ tole bagwal boñ ba nwaa gwélél nye. (Tjémbi 27:10) To u mboma imbe ndutu, u nla soohe inyu bana ngui—i i nlôl ni Yéhôva—inyu yônôs mbônga woñ.—Añ Filipi 4:11-13.\n7. Kii i sal inyu tohi yés “ni woñi ni sehla” i nkobla?\n7 Yéhôva a gwé ngôñ le u ba liwanda jé. Ndi i tééda maada ma, ni sal inyu tohi yoñ bi mbat biliya. Inyu hala nyen Filipi 2:12 a nkal le: “Wee bébomede kenana yaga tohi nan lôñni bisu, ni woñi ni sehla.” Bibuk bini, bi ñunda le u nlama wan lelaa u nla tééda maada moñ malam ni Yéhôva, ni téñbe ni nye to ibale u mboma mandutu. U lôôha bañ bôdôl wemede ñem. Yak bagwélél ba Djob bahogi ba kôba ba bi baage. Jon, bimbe bitelbene u nla yoñ i sal inyu tohi yoñ?\nYIGIL I BIBEL I YÉ NSEÑ\n8. Kii i nigil wemede i nkobla, ni inyuki hala a yé nseñ?\n8 Inyu ba liwanda li Yéhôva, u nlama emble nye, u kwel ki we ni nye. Yigil Bibel i mut nyemede, i yé njel bisu di nla gwélél inyu emble Yéhôva. Hala a nkobla le u kôs yi mu kii u nsoñgol Bañga i Djob, u soñdaga ki yo ni bikaat bi ntôñ. Bigda le yigil Bibel i ta ndik bé kiki yigil i boñge i suklu. I nlama bé to ba kiki ngéda u nigil inyu lôôs manoodana i suklu. Yigil i num matam malam i yé kiki loñge nhiômôk i het u nla memle, ni léba bilem bilam bi Yéhôva bi u yik bé. Hala a’ hôla we i kôôge Djob bebee, ndi yak nye a’ kôôge we bebee.—Yakôbô 4:8.\nLelaa we ni Yéhôva ni nkwel? (Béñge maben 8-11)\n9. Bimbe bisélél bi nhôla we i yigil yoñ wemede?\n9 Ntôñ u Yéhôva u nti bés ngandak bisélél, bi bi nla hôla we i bana loñge ntjegek ngéda inyu yigil. Kiki hihéga, ngéda u njôp i jw.org ni hop Pulasi, i si homa le “Outils d’étude de la Bible” tole “Bisélél inyu yigil Bibel,” i man ño nkwel le “Adolescents” tole “Boñge ba wanda,” i nla hôla we i ôt biniigana bi mahee mu miñañ mi Bibel. U gwé ki homa numpe mu i jw.org ni hop Pulasi le “Qu’enseigne réellement la Bible?” (Fiches d’étude) tole “Kii Bibel i niiga bés?” (Mapep inyu yigil), nu a nla hôla we i lédés hémle yoñ. Mapep ma yigil ma, ma nla hôla we i añle bôt bape mam u nhémle. U nla ki léba biniigana bipe inyu yigil yoñ ikété mbamble ni hop Pulasi le Réveillez-vous ! nu sôñ Avril 2009, i yigil i i gwé ño nkwel le “Les jeunes s’interrogent . . . Comment trouver du plaisir à lire la Bible?” Yigil ni soñda bi yé mahee ngandak mu kii di nsal inyu tohi yés.—Añ Tjémbi 119:105.\nMASOOHE MA YÉ MAHEE\n10. Inyuki masoohe ma yé jam li mahee inyu nsôblege kristen?\n10 Tolakii i nigil bésbotama i yé ngim njel di nla gwélél inyu emble Yéhôva, masoohe mo ma yé njel di ngwélél inyu kwélés nye. Kristen i nlama bé tehe masoohe kiki yom binjénjé; tole ma ta bé kii ‘yom i makañ’ i i mboñ le u kôs to limbe jam u gwé ngôñ. Ndi masoohe ma yé toi bañga nkwel ni Nhek woñ. Yéhôva a gwé ngôñ i emble we. (Añ Filipi 4:6.) Ngéda u mboma nduña nya ndi nya, Bibel i nti we maéba malam le “bééga Yéhôva mbegee yoñ.” (Tjémbi 55:23) Baa u nhémle toi hala? Ngandak lôk kéé i bôlôm ni i bôda i nla kal we ntiik le masoohe ma bi hôla bo. Ma nla yak hôla we!\n11. Inyuki di nlama ti Yéhôva mayéga hiki ngéda?\n11 Di nlama ndik bé soohe Yéhôva inyu bat nye mahôla. Bibel i nkal le: “Ni tinak ki mayéga.” (Kôlôsé 3:15) Ngim mangéda mandutu ma nla yuu bés kayéle di hôya bisai gwobisôna di nkôs. Jon hiki kel, di yoñ makidik i hoñol mam malam maa Djob a mbôñôl bés. Mbus, ni njel masoohe di ti Yéhôva mayéga inyu bisai bi. Higonda hi 18 nwii le Abigail, hi hi bi sôblana ngéda hi bééna 12 nwii, hi nkal le: “Me nhoñol le Yéhôva a kôli ni mayéga més iloo mut nye ki nye numpe ikété ngiinda yosôna. Di nlama ti nye mayéga hiki ngéda pôla i nene inyu makébla a nti bés. Me bi nok maéba malam lisañga jada le: Ibale Yéhôva a tinak bés bisai inoñnaga ni mayéga di bi ti nye inyu mam a bôñôl bés i kel i bôk tagbe, baa ki di ga kôs bañga jam?” *\nMAM U MBOMA MA YÉ MAHEE\n12, 13. Inyuki i yé nseñ le u bigda lelaa wemede u ma noode, ndi u tehe le Yéhôva a yé loñge?\n12 Kiñe David, nu Djob a lôl mahôla ngéda a bi boma mandutu makeñi, a tôp ni bini bibuk le: “Noodana, ni tehe le Yéhôva a yé loñge, mut nu a nsolbene nyeni a yé kimasoda.” (Tjémbi 34:9) I pes kaat i, i ñunda le bésbomede di nlama noode ni tehe le Djob a yé loñge. Ngéda u ñañ Bibel ni bikaat bi ntôñ, ni ngéda u nke makoda, u ñemble miñañ mi bôt bape mi mi ñéba lelaa Yéhôva a bi hôla bo i téñbe. Ndi, kiki u ngi holok i pes mbuu, i mbéda le u tehe woo Yéhôva i niñ yoñ. Lelaa wemede u ma noode ndi u tehe le Yéhôva a yé loñge?\n13 Njel i tôbôtôbô yada i yé, i i nhôla bikristen gwobisôna i noode, ni i tehe le Yéhôva a yé loñge. Yon i yé le, Djob a naña hiki wada wés i kôôge bebee ni nye, ni i kôôge Man wé bebee. Yésu a kal le: “Mut nye ki nye a nla bé lo meeni, hababé le Tata nu a om me a ôt nye.” (Yôhanes 6:44) Baa u nhoñol le bibuk bini bi mbéñge yak we? Mañge wanda a nla hoñol le: ‘Yéhôva a bi ôt bagwal bem i nyeni, yak me, me noñ ndik bo.’ Ndi ngéda u bé ti wemede nkikip yak Yéhôva, u sôblana, u bi éba le u bé bot nye liwanda. I len ini a nyi toi we. Bibel i nyis bés ntiik le: “Ibale mut a ngwés Nyambe, wee nyen a nyiba ni nye.” (1 Korintô 8:3) Bana lem i diihe, ni i ti mayéga inyu libak lini le Yéhôva a bi sébél we i ntôñ wé.\n14, 15. Lelaa likalô li nla hôla we i lédés hémle yoñ?\n14 Njel ipe u nla gwélél inyu noode ni tehe le Yéhôva a yé loñge, i yé ngéda a nit we mu kii u ntééne bôt bape likalô. U nla boñ hala ngéda u yé likalô, tole ngéda u yé suklu. Ngim mangéda, i nla ba nledek jam inyu bahogi i tééne bisega gwap bi suklu likalô. Ndi hala a nôôga. Bebek njom i yé le, ni nyi bé lelaa ba ga yoñ ñañ nlam. Téntén ngéda u nlama kwélés limut li bôt. Kii i nla hôla we?\n15 Pog, bigda mam ma nkwés we nkaa ni hémle yoñ. Baa ba nla léba homa wada le Fiches d’étude (Mapep inyu yigil), i jw.org ni hop woñ? Ibale u ta bé nkwoog nkaa, yoñ ngéda i wan mo. Ma bi bôña inyu hôla we i soñda biniigana bi hémle yoñ, inyuki u nhémle gwo, ni lelaa u nla toñle gwo bôt bape. Ngéda u mba nkwoog nkaa ni mam u nigil, u bak ki nkôôbaga loñge, u ga bana makénd i bok mbôgi inyu jôl li Yéhôva.—Yérémia 20:8, 9.\n16. Kii i nla hôla we i yémbél woñi i toñle bôt hémle yoñ?\n16 I nla ki pam le, to ibale u yé nkôôbaga, u kon woñi i toñle bôt hémle yoñ. Sita yada i 18 nwii, nu a bi sôblana ngéda a bééna 13 nwii, a nkal le: “Me bé yi yom me nhémle, ndi ngim mangéda hala a bééne me nledek jam i pahal hémle yem.” Lelaa a bi yémbél ndutu i? A nkal le: “Me noode ndik boñ wengoñle yom i ta bé. Mawanda mem ma suklu ma mbéna pôdôl mam ba mboñ ibabé i kon woñi. Yak me me nlama boñ nlélém. Jon inyu bôdôl nkwel, me yé me leñ bo le: ‘Me bé niiga mut Bibel to kekii, ndi . . . ’ Mbus, me bé me kena nkwel wem ni bisu. To ibale nkwel u mbôdôl bé ni Bibel, bape ba nyéñ yi yom me mboñ ngéda me niiga bôt Bibel. Ngim mangéda ba mbat me mambadga mu. Mu kii me nke ni bisu i gwélél njel i inyu niiga, hala nyen mam ma nkônde tômbôl me. Mbus, me mbéna nôgda loñge ngandak!”\n17. Lelaa litehge li hémle yoñ li nla hôla we i kwélés bôt bape?\n17 Ngéda u nti bôt bape lipém, u tôñôk ki bo, i nla pam le yak bo ba ti we lipém. Olivia nu a gwé 17 nwii, ni nu a bi sôblana a bak sii mañge, a nkal le: “Me bé béna kon woñi le, ibale me njubus Bibel i nkwel wem ni bôt, ba tiga yoñ me kiki mut nu hémle i nyumus.” Mbus a bi héñha litehge jé li mam. Iloo le a bok mis mé i mam ma bé kônha nye woñi, Olivia a kal le: “Ngandak boñge ba wanda ba nyi bé yom yo kiki yo i mbéñge Mbôgi Yéhôva. Ndik bés bon ba nyi kiki Mbôgi Yéhôva. Jon maboñok més mon ma nla tinde bo i ti bés lipém. Ndi di ga boñ lelaa ibale di yé nsut, tole ibale hala a nlédél bés i pahal hémle yés? Ba nla hoñol le di ta bé maséé i ba Mbôgi Yéhôva. Ba nla ki tjél ti bés lipém inyule di nwo nyuu ni libak jés. Ndi, ibale di niiga ni nwee nyensôna, ibabé i kon woñi, kiki nkwel u hiki kel, b’a ti ndik bés lipém.”\nDI KE NI BISU I SAL INYU TOHI YÉS\n18. I sal inyu tohi yoñ i mbat le u boñ kii?\n18 Kiki di ntehe, i sal inyu tohi yoñ i ta bé jam li minjôha. Ikété mam ma nla hôla we, di nla sima soñgol Bañga i Djob, i soñda yo, i soohe Yéhôva ni bigda i mam malam a ma bôñôl we. I boñ mam ma, i ga hôla we i nôgda toi le u yé liwanda li Yéhôva. I mam ma, m’a tinde we i pahlene bôt bape hémle yoñ.—Añ Tjémbi 73:28.\n19. Inyuki i yé nseñ le di boñ biliya i sal inyu tohi yés?\n19 Yésu a kal le: ‘Ibale mut a nsômbôl noñ me, a yôiba, a begee kék yé njiiha, ndi a noñ me.’ (Matéô 16:24) Inyu ba nnigil Yésu, di yé nyégsaga i ti bésbomede nkikip yak Djob, ni i kôs sôble. Hala a nlona bés bisai bi mbuma ñañ i len ini, ni botñem i niñ boga dilo di nlo. Jon, di gwé manjom momasôna i ke ni bisu i sal inyu tohi yés!\n^ liboñ 11 Inyu kôhna biniigana bipe, ke i jw.org, u béñge ño nkwel le “Les jeunes s’interrogent—Pourquoi devrais-je prier ?” ni Fiches de réflexion tole Mapep inyu ôt pék.


Ingéda makôô ma mut ma nke ni bisu, ma témbék ni mbus tole makôô méé ma nke i pañ inyuu ngim likôdôk tole inyuu ngim litôbôg li hiémbi mut a nnog, nyenbankal le, i mut nunu a nsak ngim lilok.\nIngéda u nyingisnyuuyoñ i nya i yélé, u ntiimbaboñ i nlélém jam li ngandagngélé, nyenbankal le u nsak ngim lilok tole u sak ngim hiémbi. Mut a nla sak ngim lilok nyetama tole mut a nlasakngimlilok ni bôtbape.\nLilok li gwééngimngobol. Likok li nlañundalibag li mut. Jon u nog le, hikii man Bakôni i jééliségél li mbe. Unogogki le, mut annigle bé kôôob. Mu injelinyeningédamut a gwésgwelijéé jam nyenbankalnyele :masôôbe, ubééiyoñi ti.\nIbalebondi u tééihomalilok li nségandi u nihbembamba, wee wanihbendiginkôkôba. Lilok li bé bat kingimmban. Jon u nog le, mingéé mi lôhanangom, ndikelipala ye.\nBôôlômbabésak: lihôngôtolehôngô, léhengéé, bisime (bisime bi béle :mut a nkopbisime, a mbanaibéébôt. Ibalebontôômutinwo, hanyenbisime bi nlo, bi nsak, bi mboñbinjénjé). Bôdaa to boongebambéngebéé.Bôdaababésak :koo (bantôp, basagakyo), minkeñ, ndingnibikutsi. Iluñmangandaiyéyommintukkikiingondmaumnimbañ.\nI mbusgwét bi 1914, hanyenmalokmape ma bi lo kikiilibôlôbôtoleiyaô (bôdaa bon ba bi lonalilok li), sekele (a bi bôdneminsiôn, lilok li, li bi lôlBasoo, li béndugililok li munlôm), ngôla (lilok li bingonda), bekele, ifon (i bi lôlBasoo) manjañ (bôôlômbankôt, bôdaabasagagnibôôlôm), isikô, ijingô(lilok li matibla li, banjekôpnikembee),mbaye, tune, dikuu, malonge, bajamba (lilokingédalikwee), dikos, minségék, malandé, makune, kitima, nkuk,mahunge(likok li bôdaa), ndongo (lilok li bôdaa), nguda (lilok li bôdaa).\nBambombogbabébagwééngimlilok, libabésébél le lihôngô. Lihôngô li békililok li bangamut. Mbomboginwaaansakhôngô, man ngondnyen a mbôdôlsak. Iman ngondnunu a béé man munlômisañ a bétéélibai li loñ le, loñiyi le ngondyéé yon ingwélélnyei man munlômnunu, nyañi man nununyengikelibii.\nIngédaloñinsayapi man munlômnunu, nyen u nnog le man ngond a yé man iñeminkoñ, u nogogki le, man ngond a yésômbsômbngwélés. Mu injelinyen, bakokowabotama bon babésakkoo.\nYaônde, 02 matjel 1999\nPublié par antoinepondipondi à 10:27\nNSO MUT Di nlakobol i buk ini ni kal le hala a yé...\nNWAS Di nla kobol i buk ini ni kal le hala wee ...\nHIKOO HI MBOG Hala a yé ngim tel bambombog ba n...\nMAOGMaog ma yé soso bañnga ni mbôñ. Moni mingandag...\nLILOK Ingéda makôô ma mut ma nke ni bisu, ma témb...\nNJÔHGE Ingédapes nyuu i nsôhge we le u nla bé nih...\nLIYI YÉN I TÉBLÉ I JEIloa man mee a bé a jôwamoo, ...


Culture Basaa: avril 2009\nNJEE A YÉ HILÔLÔMBI\nNJEE A YÉ HILÔLÔMBI ?\nBôt ba kôba ba niiga bés le Hilôlômbi a gwé liyééne, a bag ki mut. A nla om mbu wé mbog yosôna. Won ba nsébél le Njombongo. Kikii Hilôlômbi a yé mut, a ngwés i bôt ba ngwélél nye, a yé maséé ni bihégél gwé, a mbén béba ni bisat.\nHilôlômbi a bi yis bôt ba kôba jôi jé inyu i tibil yi nye. Jon hala a yé longe le u yi jôi li Hilôlômbi ndi u yi ki gwélél jo.\nHilôlômbi a yé Bayemlikok hala wee a nla yémbél mam momasôna, nyen a nyi mam momasôna. Jon ba nsébél ki nye le Batuupék.\nBôt ba kôba ba bé yi le Hilôlômbi a ntôñ ni bo jon ba bé yugyana nye nduña yap yosôna. Nyen a nti niñ, nyen a nkit le i len ini a nyoñ we. Nyen a nsayap i nwet a ngwés inyu hala nyen u nog le njee a ngwal nu man. U nog ki le, ba og bé nsaaibag.\nNyen a bi yémbél i bôt ba bé jôs bôt ba kôba gwét i ke ni bisu. Jon u nog le, u nôñlag mabal, u nyo bé nsuk lép. Hala wee u bénge bañ maboñog ma bôt tiga le u boñ bé longe. Jon u bôdôl ni Hilôlômbi. U ba bañ ngog baagene inyu maaisoñ to mut woñ libôk. U tam bañ yom i maaisoñ, u ke bañ maaisoñ jôñ, u nip bañ. Ingéda jam li mboñ we, u bénge ibale bo we bé nyen u yé ni njom. U téénga bañ yig muda to man nyuu inyule Hilôlômbi nyen a ntat bo. U yi lômbôl Hilôlômbi mam moñ, a kôble we. Nyen a bi bot libii li munlôm ni muda le ba bana matam. Hilôlômbi a bi gwés bôt ba kôba jon a bi ti bo yi ni pék le ba ôô bisélél gwap, le ba sal bijek gwap, le ba ba kunde ibale bo ndi ba ngwélél mambén mé. Jon ba nsébél Hilôlômbi le Kimaltjai inyule maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai. I mam a mbôn a nyônôs mo. Jon we nyen u yéñ Hilôlômbi. U kon bañ woñi.\nInyu i mam mana momasôna nyen bôt ba kôba ba bé kal le Hilôlômbi a yé i ñem i hikii man mee.\nMaboñog moñ ni mahoñol moñ mon ma yis we Hilôlômbi.\nYaônde, 15 matjel 2009\nPublié par antoinepondipondi à 11:23 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a ntééda mam. Hala a yé mut a njôp bé i mam ma mut numpe, hala a yé mut a ngwés bé téénga mut mumpe i ke ni bisu. Di nla ki kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a mpot to gwel mam ni i njel ini le a ntôñ le a wéha bañ mut mumpe nyuu, le mis ba bôt ma nun bañ niñ yé to maboñog mé nlélém ni manyo ma bôt. A mbabaa bé mut i ke ni bisu.\nI ntén mut unu, bun bé le bôt ba nyi mahoñol mé. A mbéna yéñ i ba i homa a yé ñwee, a mbéna tagbe homa le bôt ba yi bañ le nye nu a ntagbe. Ingéda a tabé i mbai yé, a mbat bé yom le a nai. Jon u nog le, man a nuu bé i hañan hibee. U nogog ki le, lingeñee li ñéba mut, li ébga nuga. Hala wee u nlama bé pot banga yoñ mam i yé we libum to hee. Mu i njel i nyen u nog le, ba nkéndél bé mbôl i hañngaa. I mut nunu a tabé nsut mut.\nMut a nlama yi kena niñ yé.\nYaônde, 11 matumb 2009\nMinsongi mi nhôla mut i bog niñ yé. Minsongi mi nhôla mut i yi añ ngeñ, i hégda ngéda tole kék. Jon u nog le, bayi jam ba hiômôg i kék njal. Minsongi mi nhôla mut i hégda ngim maboñog ma mut, ma binuga, ma bie, ma dinuni i ke ni bisu. Minsongi mi nhôla mut i yé gwélél moni wé, i nog bihélha bi mam. Kikii ihéga liyañ minyaanga mi éña, li oñ mandap ma ngii le mbug mbebi i bôk bañ gwo to nop tôtôi. Minsongi mi nhôla mut i yi ôt mahoñol inyu mem ma nkwo.\nInyu i boñ le u kwo bañ minsongi, u nlama yi i homa u nyodne, mahoñol u nlama gwélél noñnaga ni i yom u nlama bôñôl. U toñol mam ni i nduña ini le minsongi mi nhôla we i léba to i nog i homa maliga ma sôli.\nMut a nla bé niñ le a gwélél bé minsongi.\nYaônde, 10 matumb 2009\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé limage ngim yom ikété kaat. Mut a nla tila i yom i mpam nye i nyo, i yom a nhédga i boña wé, mahoñol mé i ke ni bisu. Litila i yé ngim likenge le mis ma ntehe mo. Nseñ litila i yé le mut a kidna bañ i ngi-yi inyule bikaat bi bééga niñ i bôt ba kôba, yi ni pék i mut a ntila, biniigana bi Hilôlômbi i ke ni bisu. Jon i loñ i mbok mam mé i gwé nko hala wee matila ni bikaat bi lôg ngomin, ngim tison, ngim mbai i ke ni bisu. Mu i njel ni nyen u gwé mandap ma ntééda bikaat.\nIngéda mut a ñañ bikaat, a nkônde bana yi ni pék inyule bibôdle bi ligwel nson. Ligwel nson li bag lisuk li yi. Ingéda u nsélés boña woñ i pes mahoñol hala a mpôna bee malép u ntém, malép ma nene ndugi puye i mbus ma mpôp. Inyu hala nyen u nog le matila ma nyégle, hop u ntagbe.\nI mut a ngwés jôs liyep, yi mam ma niñ, ba ngwélés i ke ni bisu a nlama añ bikaat ibôdôl nye a nke i sukulu i pam a nwo. Ngim kel i nlama bé tagbe we le u añ bé lipep li manwin tole ngim kaat tole matila ma ndes manwin i ke ni bisu. Inyule ngi-yi i mpôna u i mahoñol i i gwé bé sôñ to tjôdôt. Jon u nog le, u kon kon, u sôô wo, u nwo wo. U wo bañ nyuu i yéñ i bana yi ni pék.\nYaônde, 22 matumb 2009\nPublié par antoinepondipondi à 11:21 Aucun commentaire:


Culture Basaa: juillet 2009\nDésormais disponibles sur YOUTUBE mes vidéos à l'adresse suivante: http://www.youtube.com/view_play_list?p=D8DC1F56D172C86B\nPublié par antoinepondipondi à 12:06 Aucun commentaire:\nMahee ma moni\nPublié par antoinepondipondi à 11:56 Aucun commentaire:\nBa hémle yon i kôli ni konagoo i hilôlômbi\nPublié par antoinepondipondi à 11:50 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 11:45 Aucun commentaire:\nMUT A BÉP WE NYIK, WEK U BÉP NYE NSAS I TÔÑ\nDin la kobol i ngén ini ni kal le mut a mboñ we béba, yag we u timbhe nye béba. Hala wee mut a mboñ we béba jam, yag we u saa béba. Jon u npun. Hala wee u nsoman bé i mut nunu. U mbem bé le bôt tole bikéhene bi ntoñol i jam li bôña. U ntehe le i jam li li sôk ha. U mélés jo ha bitéé bilôñ. Ndi u hôya le ibale bo ndi bôt ba toñol i jam li ngwéla, i nla nene le we nyen u nsuu. Jon u nog le, me ngwés le mut a tôp, ndi me nwot. Hala wee u nsômbôl le mut a bôg a suu we, ndi waga unda nye njee u yé. B’a mut a nlama pun nyemede ? B’a mapuna ma yé ngim mbén le loñ i neebe ?\nYom mut a nlama yi, yo ini le, ibale mut a mboñ we man jam ndi u timbhe nye, u yi le, u nlama bemb basoso ba mam. Inyu hala nyen malép ma nyégle bé i ngii dikôa, yag mapuna ma nyégle bé i ñem i mut a yé ngwéles.\nHilôlômbi a nkal le nyetama nyen a kôli i pun. Jon mut a timbhe bañ béba mut a mboñ. Loñ yokiyo i neebe bé le mapuna ma yé ngim mbén. Jon ingéda mut a mboñ we béba, u soman nye. Bakéés ba wan, ba toñol ndi to ba nkokse i mut a mboñ we béba. I loñ i mbok mam mé, bon ba loñ ba nyi le mbén yon i ñane bôt bobasôna.\nYaônde, 13 hilônde 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:55 Aucun commentaire:\nBôt ba kôba ba bé yéñ i yi jôi li nwet a bi tohol bo gwét ingéda ba bi solop i Ngog Lituda. Ba bé badba lelaa to ikété maséé, ndutu, manoodana, makon, njiiha, béba, longe i ke ni bisu ngim ngui, ngim yom ya ba i i nhôla bo, i i nkôm bé bo mbus, i i nti bo botñem le ba tabé botama, i i ñunda bo le niñ i ngi keneg ni bisu. I mam mana mon ma bi tinde bo i hémle le Hilôlômbi a ba ni bo, a yé ki ni bo i homa ba yé.\nLiyééne li Hilôlômbi li tane ndigi bé i ndap bôt ba ñôñôl nye ndi ingéda ba nsoohe nye a nkôble bo. Yom yokiyo i nla bé yémbél Hilôlômbi. Jon base i bôt ba kôba i yé base i niñ le mut a nlama bé hoñol le ingéda ndutu i mpémél nye, wee Hilôlômbi a tabé ni nye. Mut a nlama bé ha i boña wé le ibale bo ngap yé i nla habé hôla nye ni i mam ma nkwél nye, wee niñ i mal nye. Inyu i boñ le loñ mee i bana liada ni Hilôlômbi, nyen bôt ba kôba ba bé kwee bon bôlôm. Yak Hilôlômbi, a ti bon ba mee mambén le ibale ba ngwélél mo, ba ba mingwélés, ba niñ longe niñ, ba téñés bé libag jap i ke ni bisu. Jon Hilôlômbi a bé i ñem i hikii man mee. Bôt ba kôba ba bé sébél bé jôi li Hilôlômbi yanga.\nYaônde, 06 hilônde 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:54 Aucun commentaire:\nBôt ba kôba ba bé ba yoñ i ngog ini le bup. Ban ha yo ikété nkom i uu. Nhôô hié hi mboñ le bup i nyambi. I nyila juu li uu. I lole i nsune nyen ba ñôô ntjéñe hala wee ngim hibee.\nIngéda bup i nkônde nyambi, bup i nyila ndugi kei ndi i yila eña. Hala wee dibot di kei (Fe) di bag i bup di mbagla ni dibot di mbot mbuhi (c) i nya i yéle kei i gwé habé mbot mbuhi ngandag. Jon éña i yé yom i yé mbañag ni kei ni mbot mbuhi. I éña ini u nkôs, i yé yom i nlet, hala wee i gwé ngandag ngui le i nla bé hoo bugi. I éña ini nyen ba ñôô nkuleñ, nkwade, mpôs, lam ba nkolene mayéé, koo i litôwa, koo i hinuni hi bikei, bikwémbé bi maog ni bi bineene, sitima i mbegee kalasin, sitima i gwét i i njôp ikété lép, tôk, hikéñ, nwas, ñyaanga, nyen ba ñôñôl mandap ma ngii ma nlel mbôgôl méda i ke ni bisu.\nInyu i kéñ le éña i kôp bañ mañlét nyen ba nhô yo ni i yom ini le zinc. Ingéda éña i ngi légék nyen ba ntôle zinc.\nU tééda le, inyu i kôhna éña, i nsômbla we le u yi ôt minsongi mi ngéda inyule mut a nla habé niñ makel mana ngi éña.\nYaônde, 01 matumb 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:53 Aucun commentaire:\nIngéda mut a mboñ béba, a yi le a sôk gwiya, a sôk bana kokse. Jon u nog le, u ke nyet ngwé, u hada njok i sumi. U nogog ki le, nu man a amb kuumba, a at boboñ i tiñi. Mut a nla ki boñ nyemede béba. Jon u nog le, u hogog, u tjagag kôô isi, wee u tjégél nyuu yoñ. Mu i njel ini nyen u nog ki le, nu man a ba téd libind jé, a hoñlag le a ntéd i jañan.\nMut a nla ba le a mboñ bé béba ndi a nson njonog. Mut a nla nog ndutu ki i yé le a mboñ bé béba. Jon u nog le, lisoñ jada li numbus nyo. Inyu hala nyen, béba kai, u kit bañ yo ndi u nup yo.\nMut telepsép a nla nog ndutu, a nla nson njonog. Hala a nkobla bé le a mboñ béba. Niñ i nkoñ biték i niiga bés le béba ni longe bi yé ikété niñ i mut. Mut telesép a nla kon, mut wé lihaa a nla wél nye, a nla kwo makékse i ke ni bisu. Mut telepsép a nyi le yom yokiyo i nla bé yémbél Bayemlikok. Jon a mbat Hilôlômbi mabadga, a nsoohe nye le a kônde ti nye banga hémle. Inyule man ka a noga hee, wee a mbada. Jon man mee a bé a yoñ ngind mañ, a leñ yo i ngii ndap le i kee i sôñ, hala wee a nti mam mé Hilôlômbi. I mbus hala, a nkéne i ngén ini le, nginda hibee i hi jek batôle. Hala wee mut a nla bé yémbél Hilôlômbi ibale bo u nti nye mam moñ inyule nyen a yé Bayemlikok. Hala wee u neebe i nigbene i tôl yé ni i ti nye bibégés. Jon Hilôlômbi a nkôble masoohe moñ ni njel Njombongo, le u kônde ba ni nye, le hémle yoñ i kônde nañ. Le u kon bañ woñi.\nYaônde, 14 hilônde 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:52 Aucun commentaire:\nTÉM I TÉMÉG, HULUL HI HUULAG\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le u nlama yi mahoñol ma bôt ba kôba ndi to u nkônde yi yoñ. Di nla ki kobol i ngén ini ni kal le nson u kahal séla ni ngui. Hala wee u ntibil yi i jam u nlama boñ, jon u nyôs nyuu i boñ i jam li.\nMut a mal bé yi, jon to imbee ngéda, a nlama kônde nigil. Jon u nog le, yi i ngi kônde i nteg bé mal. Mut a nlama ndugi yi nyemede. Jon u nog le, a neg, wee u nôgôl likek joñ. Mut a nlama ki yi le, yi i yé ngandag mintén. Yi yon i nhôla we i bagal longe ni béba. Jon u nog le, yi i yé miño mi lép. Yi i nla lôl we ni i mam u ntehe. Jon u nog le, to u nyi bé pom pahge, u mbénge bé maô ma ngwo? Yi i nlôl, we maboñog moñ. Jon u nog le, hee u nlék, u nla bé hinoo. U nogog ki le, ñyéé i nke bé mañan matehe ngwé. Mu i njel i nyen u nog ki le, hee man a nlék we, u nhék bé boñ. Yi i yé bibôdle bi gwel mam. Ligwel mam li yé sôkbôk i yi. Lipamal li mboñ we le u mbana bé banga yi. Jon u nog le, me nyi me nyi, a laana nyañ. Jam li yé héhla li nla boñ we le u bana yi. Jon u nog le, u yik, u yik, li has ndigi we. I ndutu i mpémél we i nla ti we yi. Jon u nog le, ndutu yon i nti mut yi. Mut a nla bé yi i mam ma mbôña dilo di nlo to mam momasôna. Jon u nog le, mut a nyi bé bisu bi mbog. U nogog ki le, koo i ntôla bé bie bi lipan. Njôñ mut i nlôk bé mut a gwé yi. Jon u nog le, yii i nlôk bé litjee. Ingéda u nkal le u mboñ jam, u nyi inyu kii u mbôñol jo. Jon u nog le, ngwel ni yi. U nogog ki le, béba mbéé u nyil yo i ôk yoñ. Nson i boña u mpôna litém bee malép. Malép ma nene ndugi puye ndi i mbus ngim ngéda ma yiga pôp le pum. Jon yéñ ndi wa léba. Ibale bo u nwaa yéñ, wa léba bé. Inyule mahoñol mada ni mada, ma mpat bé. Jon u nog le, yén yada i mpat libadô.\nMALÉP MA LOO I NJOK MON MA LAMB NJOK\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le i mam ma mpémél i ngim jam, mon maga hôla le i jam li, li bôña. Hala wee mut nyensôna a gwé ngim ngap. Jon mut a gwélél ngap yé le i ngap ini yon i nhôla nye i sal ngim nson, i boñ ngim mam i ke ni bisu. Inyu hala nyen mut a nlama bana mban ni i jam a mboñ. Jon u nog le, mban u nloo ngobog ndi ndutu u bat bé. Jon mut a nlama bé hôô moo i tôl ingéda bilôg bisañ bi nheñ ni mam ma niñ. A nlama bé ba mut yengi, lélés mut, wañ mut i ke ni bisu. Jon man mee a bi kéne i ngén ini le, saï nye ba kakdaga, weg u kakdaga, ba mal, weg u mal. Hala wee un bemb bañ mahôla le mon ma kahal niñis we tigale u nimis libag joñ li ngwélés. U pide bañ mut numpe to loñ ipe. U nlama sal bijek gwoñ, u nlama ôô bisélél gwoñ ni i njel ini le i mam ma mpérmél mu, mon maga hôla we le u bana bigwelmoo, le u ba bañ be hiyeyeba mut, le u ba kunde. U nlama bat mahôla inyu i mélés i yom u mbôdôl sal ni moo moñ, ni bigwel gwoñ bi moo i ke ni bisu. Inyu hala nyen u nlama sélés boña woñ, u nlama yéñ i bana soso soñnda, u nlama nyôs nyuu ni i jam u mboñ i ke ni bisu.\nMahoñol malam u mbana mon ma hôla we i yi gwel i jam u nhékda. Mut a nlama bé je bijek ibale bo ndi a nsal bé. I mut a tabé bôk a nlama bé ba mut njagi. I mut a yé ngwélés a nyi bégés ngeñ. A njôp bé biyôglô bi mam, a tabé mut nyôba i ke ni bisu. A nyi le niñ i yé sañ. Jon a nlama bé ke hilo le a mbemb mahôla ndi ki a gwé lihat li a nyi bé gwélél. A nlama nigil hikii kel inyu i boñ le a témb bañ ni mbus inyule yi yon i yé mut.\nYaônde, 10 hilônde 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:51 Aucun commentaire:\nMUT A NYI BÉ BISU BI MBOG\nMbog i nyibil bilap hala wee mam ma sôli. Hala wee mbog i nhôla we i yi lelaa yom i sém i nke, lelaa yom i kaa i yé mbañag, lelaa yom i tel u nlama gwélél yo i ke ni bisu. Niñ i mut yon i mboñ nye le a mbat mambadga ma tihba niñ yé ni i gwom bi nkéña nye. Mbog i nhôla we i sal bijek gwoñ, i ôô bisélél gwoñ, i bañ bee gwoñ i ke ni bisu. Mbog i nhôla we i yi bok mahoñol moñ, i yi le sép i ñye, mbéñ i nsuu i ke ni bisu. Mbog i nhôla we i ti i mam ma ngwéla ngim ngobol, i yi toñol mam ma niñ u ntehe, ma u nog, ni ma u nhékda ni soñnda yoñ.\nMut a nla bé yi mam ma bôña dilo di nlo to mam mamasôna. Yon mut a nlama bana suhul nyu le a nla bé toñol ngim mam a ntehe, to mam a nog, to mam ma ma ngwéla. Hala a nlama bé tuga mut le a kônde yéñ. Inyule ibale bo ndi a nwaa yéñ, a nléba bé i mam a ngwés yi kikii ma nke, kikii a nlama ôô bisélél gwé to kikii a nlama sal bijek gwé ibale bo ndi a ngwés niñ longe niñ. Mut a nlama yéñ i bana mahoñol mape inyule yi i ngi kônde i nteg bé mal. Inyu hala nyen mut a nlama bana mban ni i jam a mboñ. Yon u nog le, mban u nloo ngobog ndi ndutu u bat bé.\nMut a nlama yi le niñ i yé sañ. Mbog i nhôla we i yi yéñ mam ma sôli ni i yi ti ndoñol. Ibale u ngwés niñ longe niñ, u nlama nigil mbog.\nYaônde, 22 hilônde 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:42 Aucun commentaire:\nLIKON HILÔLÔMBI WOÑI\nIngéda mut a nkon Hilôlômbi woñi hala a nkobla le a mbégés Hilôlômbi, a ntééda ki mambén ma Hilôlômbi.\nLibégés Hilôlômbi li nlôl i kété mut le a ngwés ba i pañ Hilôlômbi. A ngwés le ñem wé ni mahoñol mé bi kee yag Hilôlômbi. Hala a mboñ nye le a mbôdôl tehe gwéha i Hilôlômbi inyule mut a nyi bé nson u Hilôlômbi, nu a mboñ mam momasôna. Mut a nyi bé to ngaba Hilôlômbi a nti nye. Jon mut a nlama ti Hilôlômbi bisai ni lipém ingéda a mpahal libag li Nwet wé.\nLitééda mambén ma Hilôlômbi hala wee u nkit le u ngwélél mo inyule pot ni boñ mam ma imaa. Jon u nyi ndugi mambén ma Hilôlômbi. U neebe i gwélél mambén ma inyule u ntehe le hala a yé ndak i mut. Inyule Hilôlômbi nyen a nti mut pék ni yi yosôna ingéda a nkon nye woñi. Hala a yé kimasoda le Batuupék a nhôya bé we inyule pék i mbuma ñañ. Pék i yé longe iloo ngui. Ingéda u ntééda mambén ma Hilôlômbi hala wee u ntat mo, hala wee u nhes le u nimis bañ mambén ma Hilôlômbi.\nLikon Hilôlômbi woñi li yé li neebe ngim libag li niñ nyu mut a nhémle Hilôlômbi.\nYaônde, 21 hilônde 2009\nPublié par antoinepondipondi à 10:40 Aucun commentaire:


Culture Basaa: avril 2011\nTUM Di nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé ngim ngap. Jon u nog le, hee u nyimbe tum, u nyén bé wetama, u ngwel bé jam wemede. Inyu hala nyen ingéda u nyi ngap yoñ nyen u nla bép woo i tôl i boñ ngim jam. Jon u nog ki le, hee u nyimbe pôk, u nje bé juu. Hala wee u yi kôôba jam joñ ndi u boñ jo longe. Ingéda maange a nañ, hala wee a nkônde bana tum, hala wee ngui. Hala wee a nla kônde boñ ngim mam ipe. Yaônde, 07 matumb 2011 Nkam Pondi Pondi http://antoinepondipondi.blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 07:28 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé kéhme jam li kôli. Hala wee i jam u mboñ li nkola. Jon di nla kal le tôs nu inyule i jam li, li nyon le pénda i tabé. I jam li, li mbôña kikii li lamaga bôña. Hala wee pigla i tabé. Hala wee maliga ma. Hala wee mam ma kil i kokok. Yaônde, 07 matumb 2011 Nkam Pondi Pondi http://antoinepondipondi.blospot.com\nBañan bon ba jop\nBañan bon ba jop Bôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Jop. Hilôlômbi a nyi le bon ba mee bobasôna ba yé bon bé. Jon a mbat hikii man mee le a yi tééda nyuu yé, a ba maange manôgla. Banga maange Hilôlômbi a yé maange a mbégés mambén ma Hilôlômbi. Inyule Hilôlômbi a nyi le ngandag bon ba mee ba kôm nye mbus ndi a nyi le ba yé bon bé to hala kii bon ba mee ba nke i hémle banyambe bape. Bon ba mee ba sôk ndigi témb yag Hilôlômbi. Jon ingéda majôna, bôt ba kôba ba bé ha bé mbônji i soñ inyule nyemb i niiga bés le niñ i nke ni bisu. Man mee a nlama tééda liada jé ni Hilôlômbi. Jon a nlama kweeba. A nlama ntémna mbu wé ni mahoñol mé mangéda ma len ini. A nlama yi kena niñ yé i hikii kel ingéda a tabé nkol i siba, i maog, i mahoñol mabe i ke bisu. A nlama yi bégés niñ hala wee a nkan bé kuu, a nyéñ i bana sôkbôk maséé, a nyi kena malal mé, a nyi nog maisañ ni mut wé libôg. A nke liké li makôô inyu i hép longe i ke bisu. Yaônde, 14 matjel 2011 Nkam Pondi Pondi http://antoinepondipondi.blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 07:26 Aucun commentaire:


(src)="3"> Mandutu ni nduña bi nla yuu bés kayéle di ba wengoñle moo més ma ntomb .\n(src)="9"> Bagwélél ba Djob ba nkoñ isi wonsôna ba ngwés le mambôt map , ni bieñk gwap bi ba loñge , bi ba mapubi , bi lémlak ki bôt ba libôga jap , kayéle bi kihga ni matiñ ma Bitilna .\n(src)="89"> Bibañga di nkoba i kaat Sakaria 8 : 9 , 13 ( añ ) bi bi gwélana i ngéda ba bé tiimba oñ témpel i Yérusalem .\n(src)="90"> Bibañga bi , bi ntibil yon i ngii yés i len ini .\n(src)="91"> Di nkônde ki let ni njel biniigana Yéhôva a nti bés i makoda ma bikristen , i makoda makeñi , i makoda ma ndôn , ni i bisuklu bi ntôñ .\n(src)="92"> Biniigana bini bi nti bés makénd ma mbéda bés , bi nhôla ki bés i tjek mam di nyéñ boñ i pes mbuu , ni i yônôs ngandak minson mimpe mi bikristen .\n(src)="93"> ( Tjémbi 119 : 32 ) Baa u mboñ biliya i nwas le biniigana bi , bi lédés we ?\n(src)="94"> Kii di nlama boñ inyu bana ngui i pes mbuu ?


Culture Basaa: août 2017\nNJÉK I YÉ DIKÔNÔL DIKÔNÔL\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le i kon unu le njék i yé ngandag mintén. Ingéda mut a nkon njék hala a nkobla le boña wé a nsal habé longe ni i njel ini le mahoñol mé ni maboñog mé bi nyubda. Niñ i mut njék i nke habé hi kokok hala a nene kikii hihéga le a nhiôm nyuu nso i ti bôt , a mbada gwom likund ba nlébél binan, a hak i nyo wé, a mpot nyetama. Niñ yé i nkil habé makidig ma bôt ba binam i ke bisu. Mut numpe njék i mbôdôl nye lihep li mbet nye i ño, numpe banga ni maog, numpe a bi gwééne mu, bape mandutu ma niñ. U gwé njék gwayai, njék bikôyôp bi mis i ke bisu. Mut numpe a nla kon njék le ane i mbet nye i ño ni gwom gwobisôna bi nke ni ane. A nhoñol le a nyila Nyambe.Kikii bo le u u nsude i kose, a nla nol mut yom i boñ bé nye. Yak bigwel moo kikii moni mi nla yumus mut le mi mbet nye i ño. A nyila lôs, a nyila pagal mandamba.Nyambe nyena bi om nye hana hisi. A nyi habé tel yé i ti bôt. Maboñog mé ni bipôdôl gwé wee boña a nhelba nye.\nJon njék i nla kon mut le a nol mut a yi bé le a nol mut, a ligis ndap yé ibabé nye i yi hala i ke bisu.\nYaônde, 23 maye sép 2016\nDi nla kobol i bug ini le mbén, ni kal le, mbén i yé litiñ li yé ntilga, litiñ li li mbénge bôt bobasôna, ndi li bag ki inyuu ngéda yosôna. Baôma ba loñ bon ba nnigil ni sal mbén.\nBôt ba nla bé niñ ibale bo mbén i tabé. Mbén yon i ñunda mut i yom a nla boñ ni i yom a nla bé boñ. I ngéda u nyi mbén, hala a nla hôla we le u jôp i njel mahol kikii hihéga. I ngéda u mbôk mbén, hala a ntéénga i bôt ba yé i pañ yoñ ni loñ yoñ. Inyuule mbén ngobol yé ipe i yé le mut nyekinye a tabé i ngii mbén. Jon u nok le : mut a nje njék ndi mut a nje bé loñ. I ngéda u mbôk mbén ; hala a ntéénga bôt, hala a nlona yubda ikété bôt ni ikété loñ. Hala a ntéénga yag i mut a mbôk mbén ibale bo kiññem i nkéés nye.\nNgi-yi mbén i nla boñ we le u pot yom i u lamga bé pot tole u boñ jam li u lamga bé boñ. Jon hikii mut a nlama yi mbén.\nKikii nséñ i mbén i yé le i bok niñ i bôt, jon mbén i gwé ngandag i pand.\nYaounde, 06 njéba 2003\nPublié par antoinepondipondi à 08:01 Aucun commentaire:\nDi mbagal dibas mintén ima. Dibas dikété nyuu ni dibas di mbédgé nyuu.\nDibas di kété nyuu :\n1) Hibas hi kel tôl\n2) Hibas hi mpémél i ndimnla\n3) Dibas di matuba ma bôdôg\nDibas di mbégdé\n2) Hibas hi jôp\n3) Dibas di tjeñ\n4) Dibas di matag\n5) Dibas di mbind\n6) Hibas i bel. Kii i yé hibas ?\nHibas hi yé bot i laakôp i libum i i yé le lô bé i ngéda mut a gwé. Hala wee mut a ngwééda hibas. Yag munlôm, mbind i nlôl libum ndi i jôp i kété, laakôp libum i nkena yo kikii bot i pam le tee libind. Ini nson i nséla man nye ngi gwé. Ibale man a gwé njel yosôna i nyiba. Ndi ibale njel i nyiba bé man a gwééna hibas, njel i nyégle le minla mi nla jôp mu le mi pam le tee libind. Ha ni nyen i nsômbla le ba hoo kan man inyuule minla nwéé mi nla jôp ibale mi nla ha bé témb, mi nlô njel. Ha nyen mut a nlek. Hala a yé ngwéénaga hibas.\nHibas i bôlô i yé. I nlôl le ibale mut a ngwééna bé minsôn ngandag le minsôn mi nlet bé nye ngandag. Ha nyen laakôp libum ni gwom bikété bi libum (minla, séé) bi njôp ha, bi ntém ha. Ini i ta bé ngwéénaga. I yé nkégag hibas to le hibas hi bôlô.\nHIBAS HI KEL TÔL\nLipémél li lijubul li hu li yé keñi, ha nyen kidig hisañ hi mabeda i jôp i kété tôl, hi nsagbe nyoo. Mut a nlo a kôdôg, matjél ma malag nye. Ini hibas di béna nyi yo i ngéda di kena mut i léman i ma béngba makété nyuu (radio) ndi di tehe ho.\nHIBAS HI PÉMÉL I NDIMNLA\nHi nlôl le ibale minla mi njôp lipémél li ndimnla. Mi mpagbe ha, hi nla habé pam, hi nlegda ha. Ini hibas di ntéé ndigi ho i ngéda di nkan mut.\nDIBAS DI MAPÉMÉL MA BÔBÔG\nYag dini dibas, nla won i njôp mu matuba imaa, i nla habé pam. Di nléba dibas tini i ngéda di nkan mut. A nog jôhge ngandag i kété libum jo lisôna.\nDIBAS DI TJEÑ\nDi yé kikii hibas i nson inyuule minsôn, minliiñ, mintjeñ mi yé ntombog mi mpam mi nyila mikegeg ni dibas.\nHIBAS HI JÔP (ombilical)\nMut a gwééna ho. Hala wee homa jôp a nyiba bé.\nI yé ngéda minliiñ mi kété mi ta bé nsudge banga, ha nyen gwom bi kété bi mpémél ha.\nHIBAS I BEL (hernie fémorale)\nLaakôp libum yon i yé i jôp i bel.\nYaônde, 02 Kondoñ 1997\nPublié par antoinepondipondi à 07:50 Aucun commentaire:\nIngéda u nnog mut ngôô inyuu ndutu i ngwel nye, hala nyen a yé kona ngoo. Jon mut a nla kon mut numpe ngoo, mut a nla kon nuga ngoo, mut a nla kon hinuni ngoo. Hilôlômbi a nla kon mut ngoo i ke ni bisu.\nYom di nyi, yo ini le, mut a nla kôhna ngoo, nuga i nla kôhna ngoo, hinuni hi nla kôhna ngoo, ngim titiii nla kôhna ngoo, , ngim hop i nla kôhna ngoo, ngim jam to ngim yom bi nla kôhna ngoo i ke ni bisu.\nDi nyi ki le, mut a nla bat le ba kon nye ngoo inyuu kôhna mahôla tole inyuu bat le ba nwéhél nye tole inyuu i bat le ba ti nye ngéda inyuu i yônôs likak.\nYom di nyi ki, yo ini le, ngim bôt i nyi bé kona ngoo. Jon u nog le, to ntômba u nyo la môô, hilémb ha kôyôp habé wo. Hala a yé mut nledek ñem, to u mpot laa, ñem wa tomb habé nye.\nYom u nlama tééda, yo ini le, mut a nlama yéñ le a kôhna bañ ngoo ibale bo ndi a ngwés tééda libag jé li ngwélés. Ingéda mut a kôhna ngoo, i mut nunu a nla bé ba kunde. Bôt ba kôba ba nyis bé le, Hilôlômbi a yé kona ngoo.\nYaônde, 13 biôôm 1999\nPublié par antoinepondipondi à 07:44 Aucun commentaire:\nMINSINGA MI MINKAÑ MI MUT\n1) Boña = cerveau\n2) Man boña = cervelet\n3) Poños nkak = moelle épinière\n4) Minkañ mi ñem kété nyu = nerfs du tronc\n5) Nkañ i biugul bi ngii = nerf médian\n6) Nkañ i mbom = nerf facial\n7) Nkañ i mang = nerf maxillaire\n8) Nkañ i hikéné = nerf brachial\n9) Nkañ i woo ni libong li woo = nerf cubital\n10) Nkañ i bôbôg = nerf sciatique\n11) Nkañ i hés i bel = nerf fémoro-cutané\n12) Nkañ i hés i mboñngo = nerf tibial\n13) Nkañ i njañ libal = nerf plantaire\n14) Malép ma nkak = liquide céphalo-rachidien\n15) Ñhumlag = bulbe\nPublié par antoinepondipondi à 07:41 Aucun commentaire:\nHala a yé ngim ngui mut a gwé i boñ mut numpe béba to i hungus nye ibabé nye i tihba nye.\nDi nla kobol i bug ini, ni kal le ingéda mut a nhémle mahoñol méé le mut a nla boñ nye béba to hungus nye ibabe nye i tihba nye.\nMut a mbéna hémle liemb ingéda a nkon woñi. Mut a mbéna hémle liemb ingéda koñ lôla a yé. Woñi i mboñ mut le nyuu yé i tabé ñwee. Hala a nkobla le boña wéé a nsal bé, inyuu i hek pék to iôt mahoñol. Hala a nkobla le boña wéé a nsal bé inyuu yéñ i yom i ntagbe.\nKii i mboñ mut le a nkon woñi?\nIngéda mut a niñ longe niñ, a nyi bé le ngim yom i yé le liemb. Ingéda mam ma niñ ma nke bé mut longe, bot yé ñem i yé le kôhna bigwel moo, a bôdôl ki niñ longe niñ. Ngôñ yéé i yé le a bana soso lihat inyuu i boñ le mam ma niñ ma lédél habañ nye. Jon u mmeya u nje, u gwés habé u nlal njal. I jam lini le bot-ñem ni woñi bi yé mut i nlélém ngéda ikété mahoñol méé, hala a mboñ nye le to kii i mpémél nye, a ntehe ndigi le liemb li, yom i, i yé le a nnog bé, yom i, i yé le i nloo yi ni pék yéé.\nIngéda mut a gwés ba ngwélés, hanyen boña wéé a nsal. Hanyen a nnol liemb inyuu i ba kunde, hanyen a mbôdôl bog mam ma niñ yéé ni nyemede. Liemb li yé li mal, niñ i mondo i gwéé, i i nlel i nlômbi niñ. I niñ mondo ini, i nyi le longe yon i yé tik yom. Jon i hek pék ni liôô jam bi yé gwom bi baa. I mut a yé kunde a tabé i nlimil i liemb. Jon u yi ni le, liemb li yé ngim base. Ibale bo ndi u nhémle liemb, u yi le, liemb la soo we i nyuu.\nYom u nlama tééda yo ini le, mut a nhémle liemb ingéda a nyi bé le a nla boñ jam le nya jam i ni ingéda soñnda yéé i ntinde nye le a bana bañ mahoñol mape ma, ma unda nye ihoma maliga ma niñne. Jon boña woñ a nlama bé waa sal inyuu i boñ le u bana yi ni pék yosôna.\nIngéda mut a gwé bigwel moo ndi a tjél hôla manyañ inyuu i tihba nye, i mut nunu a njo liemb. Nlélém ni i mut a nyéñ i bagal madap ma bikôkô.\nYom u nlama yi, yo ini le, bôt ba kôba ba bé kunde inyuule ibale u ntibil tééda matiñ momasôna ma Hilôlômbi, i humul mu manjel mé momasôna, ni adbe nye, hanyen wa yila kunde, yak loñ yoñ ndi wa yoñ hisi hi biloñ bi nloo we bikeñi ni lipémba. I mbadga bôt ba kôba ba bi ti ndihmbe ni bomede yon yak bés di nlama yéñ le yak bés di ti i yés ndihmbe yo ini le, inyuu kii ngii, hisi ni bôt ba binam ba yé i niñ?I mut a nla tihmbe i mbadga ini wee a nyi mahoñol ma Hilôlômbi.\nYaônde, 24 hikañ 1999\nPublié par antoinepondipondi à 07:37 Aucun commentaire:\nNGWO I YI JÔI JÉÉ I NSÉBLA\nHala a yé le mut a nyi libag jéényemede. Ingéda u nyi wemede hala a nkobla le u gwé yi. U nyi minwaanwoñ ni ngui yoñ. I jam lini li nla ndigi bôña ni mis ma bôt bape inyuule hala nyen a nhôla we i yi bilem gwoñ bibe to bilam. Jon u ke to bañ i lép liem le u béñgba.\nIngéda u nyi likébél li Hilôlômbi ni i yom wemede u nlama kônde, hala a yé lisuk li masoda.\nNgandag bôt i nyéñnigil i yom ba nyi ndi ndék yon i nyéñi kônde yi i yom ba nyi. Mut a nyani mam bôt bape ba nlôônye ndi a nla bé yi indék mam a nla boñ.\nIngéda u nyi wemede, u nkôhna mapubi ma Hilôlômbi. U mbai bisu bi bôt noñnaga ni bibuk bi pémél i nyo woñ ni maboñog moñ. Jon ingéda kwañ ba bé kal le i mut nunu a yé man Nyambe i loñ Egiptô ni i loñ iGrékia ni ki le Nyambe a ngwal nye ni mudaa.\nIngéda u nyi wemede, u nyila kunde i pes mahoñol moñ yak i gwom bi yé we nseñ, u mbañ gwo. U bana yi ni pék yosôna.\nIngéda u nyi wemede, u nla tihmbe ngim ma mbadga. Njee a bi hek mut binam? B’a ingéda mut a nyi nyemede wee a nyi Hilôlômbi? B’a ingéda mut a nyi nyemede hala a mboñ nye le a bana yi ni pék yosôna? B’a ingéda mut a nyi nyemede nyuu yéé i ngwééne habé nye nseñ? B’a ingéda mut a nyi nyemede hala a mboñ nye le a nyi maliga? Basôgôlsôgôl ba bi bot liada ni Hilôlômbi. Ba bokmasoohe. Ingéda sôñ i nta tole i kelngand ngwo, isañ mbai ni mboda yééyosôna ba ntelep likula li nwemel tole i mbédgé i ti Hilôlômbi mayéga inyuu bilonge bi mam a mbôñôl bo. Isañ mbai a nyoñngindmang, a nleñ yo i ngii ndap le i kee isôñ, hala wee a nti mam méé Hilôlômbi. Ingéda u ngwés bana yi ni pék, hanyen u nsooheBatuupék. Ingéda u ngwés le mam ma nyémbél bañ we, nwet u nsooheBayemlikok. Ingéda u ngwés le Hilôlômbi a kôm bañ we mbus, u nsooheNjombongo. Ingéda u ngwés le maliga ma Hilôlômbi mon ma nene, hanyen u nsoohe Kimaltjai. U tééda le Hilôlômbi nyen a gwé i môi mana le: Batuupék, Bayemlikok, Njombongo ni Kimaltjai.\nMbén bisu Hilôlômbi yon i nkal le: u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ñane we tigale u yila nkol u loñ i. Mbén i yôhne ibaa Hilôlômbi i nkal le: a man mee u nuñlene bañ biték gwoñ mut a tabé man mee. Mbén i yôhne iaa Hilôlômbi i nkal le: munlôm a haba bañ mbod muda to mudaa a haba bañ mbod munlôm.\nYaônde, 24 kondoñ 2006\nPublié par antoinepondipondi à 07:31 Aucun commentaire:\nBÔLÔ DITAM NI KII I YÉ DITAM\nDitam tjon di yé bijô ikété nyuu mut to nuga. Nson wap i yé le : li baa mbôñ ikété matjél, iketé nyuu, di ba pémés yo i mbégdé ni masai. Ditam di nkat ki le : yom yosôna i yé i nséñ matjél i nhôla nyuu mut to nuga i léba bañ i mbégdé : gwom kikii bo bas, bombo to matjee ma matjél, puba matjee tole matjee mapubi ni bikôyôp bi matjee (globules blancs et globules rouges), to bijek bi minsôn (protéines, albumine), hala a yé bôlô i ditam.\nDITAM TOLE BAAENE MATJEE.\nBaaene = segesege tole sehgene i matjél.\nHitam hi mpôna kôn i likôl (haricot). Nyuu yé i mpôna man mbambai, ét wé i yé 300 grammes.\nIkété nyuu di niñne i ngui nsôn ba nsélél le inyum. Laakôp i libum ni lihoñ ba nhô tjo. Ba niñne i mbus laakôp i libum hala a yé le i pôla nsôn i nyum ni laakôp. Hikii hitam hi gwé njel majél ibaa. Njel matjél i pubi ni njel matjél i hindi. I njel matjél ini ibaa i nlôl i njel matjél i pubi i libum ni i njel matjél i hindi i libum. Njel matjél i pubi i nlôl ñem, i nke bijô.\nÑEM – BISAHA – ÑEM – BIJÔ – ÑEM\nNjel matjél i hindi i nlôl bijô i nke ñem, i mbus ñem, bisaha (poumons) nyen matjél ma nyoñ mbuni (oxygène), ingéda a mal yoñ mbuni a nke i ñem, ingéda a nlôô i ñem ndi kundi a jôp ditam di baa nye, a tagbe ndi a kee bijô bi nyuu. Matjél ma nke biugul inyuu ti gwo mbuni. Mbuni won i nhôla i nyuu i ligis bijek ni ti bés lék i niñ (métabolisme).\nHikii hitam hi gwé hidun hada (million) i dibaaene. Ditam tjo dibaa di gwé didun dibaa di dibaaene.\nHikii hibaaene hi gwé himaga hi hikokôna ni dimaga di dinjenjela di matjél mbunja matjél, mu nyen matjél ma nlôl di ma baahna, ndi mahindi ni malép ma lôl dikokôna di masai ndi ma pam i dek ditam. Ndek ditam yomede i ñom masai ni bon ba minkoñ mi masai i pam i waa i ditam (bassin).\nNwaa masai ma mpam i waa i ditam, masai ma nlama yék gwom gwobisôna bi yé i nseñ i inyuu mut ikété matjél. I bôdôl i waa i ditam nyen minkoñ mi masai mi nkeñi mi nkena masai i pam iséé. I ngéda masai ma yon iséé, ha nyen ngôñ masai i ngwel we.\nMakon ma ditam ma yé béba kikii kon i ñem. Ndi mut a nla nom ni kom i ñem iloo kikii mut a nla nom ni kon ditam.\nDokta a nla yil kon ditam ikété masai : bombo, bijek bi minsôn lôñ ni minsoñ kikii microbe bi bi nlama bé tagbene i segesege ditam tole téntén makon ma bijek kikii mbit bombo (diabète), mbit nuga (goutte) i ke bisu.\nPublié par antoinepondipondi à 07:19 Aucun commentaire: