Culture Basaa: 2009\nHikii jôi man Basaa a bé ti man, li bééna soso ngobol. Ngéda i hogi, li ñañal maséé to ndutu, to soso jam a mpégés mbog dilo man a ngwééne.\nI jôi di mpôdôl hana, a yé nkén jôi a njôp i ndap bôt. I jôi ki lini, lib é tiba ndigi ni man munlôm inyule nyen a bé a ntôôs bum, kikii ngén kôba le, ntôô man mayiha ma isañ.\nMan muda a bééna bé ngim jôi. Jôi li isañ jon a bé a nhômna tole jôi li nlô wéé ibale bo a nke libii.\nKikii ihéga man muda nu NTAMACK a ngwal, a gwé bé jôi, ba nsébél nye le Ngo NTAMACK, hala wee ngond NTAMACK. Ibale bo, bon bôda ba NTAMACK ba ntôl ndi NTAMACK a bag mut ñaab, ba nkahal séblene i bon bôda bana ni njel môi ma banyañ.\nHala kikii môi ma bééga, mape bisai, mape biog, jon man Basaa i lole a nti man jôi, a bé a kés ngambi i nya i yéle, ngim môi i bi tjé i ngim mandap mahogi inyule ma bééga biog. Man Basaa a nke i ngambi ingéda nwaa a yé jém inyu i yi le man nu a ngwéé a ba i niñ. Ingéda Man Basaa a nyéñ mu i gwom bi, i yom a nléba i yé i téédana lisol le tee i pam i yaa man (hala wee dilo ditan inyu man munlôm, dilo dina inyu man muda), hanyen to nje mut (bonge ni bôda) a bé nôgôl i jôi bayi ba bi léba.\nI yimbne ini ba bé léba i bééna soso ngobol. Mut a yé a pohol jôi li mut, hanyen a oo nye man.\nMôi ma bé ke ingéda i ni man. Bôt ba bé o bé mut man yanga, a ba bé mut lihaa, wee a yé mbombog, wee a yé kiñe, wee a yé banga yéé liwanda.\nI jôi ba o mange, mange a nyi inyu kii ba o nye i jôi li, yag litén inyu kii ba o i jôi li.\nIngéda mut a yé kunde hanyen a oo man ni bini gwom bipe môi.\nIngéda kôba, ndi isoñ a biine we nwa, ndi nwa woñ nu a gwal man, u gwé bé kunde i oo man nu jôi le tee isoñ a wo.\nLigwé, Sôble, Jôi\nIngéda man a mpam le yaa yé i yé len (hala we dilo ditan inyu man munlôm, dilo dina inyu man muda), ba nyoñ malép ma ba bé nughene nye, nye nkéñéé man.\nBa kôp i ngii nyôl, malép ma kôp nye inyu. Sôble yé i. Hanyen i bôt ba bé ha, ba nyi i jôi ba nti man.\nNGÉDI TOLE NGUU\nMut nyemede a nla leñba ngédi tole nguu. Bôt ba nla ki leñ mut ngédi tole nguu inyu unda libag li mut nu (minson nwéé minlam to mimbe). Jon ngédi i yé yimbne ba nkônde mut i jôi ba bi o nye.\nYaônde, 01 kondoñ 1987\nPublié par antoinepondipondi à 09:25 Aucun commentaire:\nMuda a bé kébél nlôm nhuba nkwaha ni njongo masôô ndi nlôm a naña ngand ngwo lisuk li nwii. Ngand ngwo i bé le mut a nnaña yo lisuk li nwii. A nsébél mawanda, bayina bé ni lihaa jé. Ba nje, ba nyo maog. Bôlôm ba nsak mahôngô. Bôda ba nsak nding ni ngandag mintuk mi yé ki. Ngand ngwo i bé ngand le bôt ba nkon maséé le ba mal nwii. Ngand ngwo i nlôl i jôi li Basoo le ngand mbu. Nkwaha i bé nuga i bôda. Sô i bé nuga i bôlôm. Njongo: ba ntéé masôô, ba kumbul mo, ba pôôna ni môô le teele ma jôp masôô.\nMut kôba a bé naña ngand ngwo inyu i ti Hilôlômbi mayéga inyu bilonge bi mam a mbôñôl nye i ngim nwii.\nMasoohe bôt ba kôba ba bé soohe Hilôlômbi, mo mana lee:\nA nwet wem Hilôlômbi;\nMe mbat we nwéhél inyu maboñog mem, mahoñol mem ni bipôdôl gwem bibe;\nMe nsoohe we le, u ti me ngui i yi gwélél mambén moñ ni i yi bok mam;\nU kôm bañ me mbus tigale me yôm, me yila nkol, me yi habé me niñ i kunde inyu i sal ni memede ni i ti we bibégés ni lipém bi kôli ni we;\nU ti me yi ni pék yosôna kikii sômbôl yoñ inyu i boñ le, me yi le, wetama nyen u yé Hilôlômbi, liaa jem.\nYaônde, 26 libui li ñyéé 2000\nPublié par antoinepondipondi à 09:24 Aucun commentaire:\nHala a yé ntende i kôñi ni maton momasôna ma yé i nlélém liké ni liton li yé i ñemkédé. Ngandag malok ma loñ mee ma séga le bôt ba mboñ ntadga ndi ba sagag. Inyu bôt ba kôba hala a nkobla le hikii mut a nlama yéñ i sak longe i lel bana bôt bape ingéda a ntelep i ñemkédé i ntadga. Inyule ntadga i ñunda lama i ngii, liyééne li Hilôlômbi, ntut i Hilôlômbi. Ntadga i nene longe i mis ma mut, i gwé bé mahindi. Jon bôt ba kôba ingéda ba bé kon maséé inyu bilonge bi mam Hilôlômbi a mbôñôl bo, ba bé naña ngand inyu i ti Hilôlômbi bibégés ni bo ingéda ba nsak, malok map ma nkiha ni hémle ba nhémle Hilôlômbi le mam momasôna ma kil i kokok. Hala wee béba i jôp bañ ingéda ba nsak tigale ba saa i béba i. Jon ba bé yoñ tat, hikii ngéda le mam ma kee longe. Jon bôt ba kôba ba bé yéñ i jôs béba hikii kel.\nYaônde, 13 libui li ñyéé 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:23 Aucun commentaire:\nIngéda bôt ba kôba ba bi bol i Ngog Lituba, ba kahal kon woñi le i bôt ba noñ bo, ba bép bo gwét. Ngim bon ba mee i bôdôl soohe Hilôlômbi le a sôs i ngii le ba tehe nye, le a sôñ bo, le ba témb habañ minkol. Ba hoñol bilonge bi mam a bi boñ bo i nwaa ba nsolop i Ngog Lituba.\nNdi man mee a bi tehe toi le Hilôlômbi a bi sôs i ngii inyule a bi yémbél i bôt ba bé jôs loñ mee. Jon bôt ba kôba ba bé téñés bé libag jap ndi ba bé yi le ibale bo ndi ba nsal wee ba tehe Hilôlômbi, wee ba nog bipôdôl bi Hilôlômbi, wee Hilôlômbi a nkônde ti bo banga hémle. Inyule i mut a nyén péé Hilôlômbi a nhôya bé nye. Hilôlômbi nyen a yé Nkobol loñ mee, ilo yaga i boga ni boga. Jon bôt ba kôba ba bé waa bé soohe Hilôlômbi. Mut a nlama yi tééda ni gwélél libag li mbog bihégél.\nYaônde, 12 libui li ñyéé 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:22 Aucun commentaire:\nIbale ngim mut tole ngim loñ i ñane we le u ke habañ ni Hilôlômbi nu a bi tohol bôt ba kôba, a pémés bo i Ngog Lituba, a ti bo biték ni lihat li yé mu biték bi, wee i mut nu a mbén we, a ñoo we inyule a tuga we le u laa ôt mahoñol ma niñ yoñ i nkoñ biték.\nSôkbôk i yé botñem ni nôgôl Hilôlômbi. Sôkbôk i yé konangoo i Hilôlômbi, nsañ i Hilôlômbi, libag jada inyu i bôt ba yé i base i sôkbôk, likôp nsañ inyu i bôt ba yé i base i sôkbôk, gwéha i bé ni bé ni ligwés Hilôlômbi.\nI man mee a nkôm bé Hilôlômbi mbus a nimis bé libag jé li kunde. A nyila bé wañ mut, lélés mut, mut yengi i ke bisu, ndi mut a nsal, mut a gwé mban, mut a gwé yi ni pék.\nYaônde, 10 libui li ñyéé 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:18 Aucun commentaire:\nNyemb i mboñ mut le yi i nimil nye. Mut a mmeya bé nyemb. Nyemb i kôhna woñi ni i njel ini le, u mbôdôl bana ngim mambadga, u nog njôhge ni njiiha inyu bagla u mbagla ni mut woñ a nwo. Jon u njôp masoohe le bawoga u hôya bañ bo inyu bilonge bi mam ba bi bôñôl we. Hala a mboñ we le mut a mal bé i nyemb.\nBawoga ba mboñ we le ngéda i bi tagbe ni ngéda ya loo bi nyila ndigi ngéda i len ini. Yom mut a yé a hôya, yo ini le, a yé a gwé wee biun bi gwé nye le a wo. Jon nyemb i yé yom mut a nla bé bak. Nyemb yon i nyis mut le ngim ngéda i nkola i, i tabé ngéda yé. Jon mut a nla yi kii, kii a nla pide, mut a yé kii? Mut a yé a wo, a nke hee? Kii i yé i mbus nyemb?\nMut a yé a wo, a ñôt habé mahoñol, pék ni yi yé bi mal ni nyemb. Hala wee nson, gwét, gwéha, mintuk i ke bisu bi tabé i niñ bawoga. Ndi Hilôlômbi, gwéha ni kunde bi nlel nyemb ngui.\nI mut a nyi bemb, a nyi le yom yokiyo i nlel bé Bayemlikok. Jon bôt ba kôba ba bi yéñ i yi hilôlômbi, hala wee li ba telepsép inyu mut woñ libôg. Mut a gwé bé yi to pék kikii Hilôlômbi. Jon ba nsébél nye le Batuupék. Jon mut a nsébél bañ nyemb ingéda a niñ i njel nkoda.\nYaônde, 08 maye sép 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:17 Aucun commentaire:\nIngéda u neebe le u nke ni Hilôlômbi, hala wee u nke habé mut numpe njôñ, wee u tam habé yom i maaisoñ, wee u nip habé, wee u ta habé mut bilembe i ke bisu.\nIngéda u nwas béba wee u noñ i njel Hilôlômbi hala wee u nyéñ longe, hala wee u nyi gwel hiun hoñ, wee u nyi hônba, wee u nkônde yén maliga ni mapubi ma Hilôlômbi.\nIngéda u mbagla ni béba hala wee u niñ habé inyu moni, je, nyôba, linoñ bôda i ke ni bisu. Jon u neebe i nog lipôdôl li Hilôlômbi, i añ ni i gwélél mambén ma Hilôlômbi, i bana mahoñol ma ñwee inyu i nog biniigana bi Hilôlômbi.\nIngéda u ntjél béba wee u nyéñ ba mut suhul nyuu, mut a nyéñ yi, mut a nog mut numpe ngôô, mut likap, mut a nyéñ bok niñ yé, mut a nyéñ bé nseñ wé nyetama, mut a nyéñ mbale i sôli i ke bisu.\nLibagla li tabé yom i ntomb inyule pot ni boñ mam ma ima. Inyu i noñ Hilôlômbi u nlama bana ômsiñ le kiñ yoñ ñem i nkéés bé we, u nlama bana banga hémle, u nlama yi nwéhél, u nlama yi nwas libag li mange i ke bisu inyu i jôp i niñ mondo. Hala wee niñ Hilôlômbi a mbok ni i yégle mu i niñ i. Jon u yén péé inyu niñ hémle yoñ ni mahôla ma Njombongo. Woñi won u mboñ mut le a bagla bañ ni béba inyule njel Hilôlômbi i yé i ba nye bebee ndi nye a nyéñ yo haa ni nye.\nKON NI LIMBÔÔP\nMut a nniñ bé le a kon bé ni le a mbôôp bé i mbus kon wé.\nIngéda mut a nson njonog, hala wee mahoñol mé ma tabé ñwee, a nla nog waa minsôn i ke bisu. Yom yokiyo i nkon habé nye ngôñ. Yag hémle yé i nyeng. Ingéda bôt ba kôba, bôt ba matibla ba bé béna gwélél mabui inyu i bap i mut a nkon. Mabui mana nson wap i yé le minsôn mi ntomb. Ba bé gwélél ki môô le ba ha i homa mut a nog njôhge i ke bisu. Jon bôt ba kôba ba bé gwélél bee inyu i mélés makon.\nBôt ba kôba ba yi ki le hémle i nla hôla le mut a mbôôp. Hala a bé nson u ngim bôt le i bôt bana ba bé sal ndi ba yik le bee bi ntibla. Jon u nog le, libag libui li bikai ndi a nyila bee li likañ. I bôt bana ba nhémle Hilôlômbi bon ba nlo i tibil mut a nkon inyu i mélés kon wé. Ndi i bôt bana ba mbôdôl bagal inyu i yi too i kon unu, Hilôlômbi a gwé i méé mahoñol inyu mbôô i mut a nkon. Hala wee Hilôlômbi nyen a nyi to waga mbôôp tole heni. Hémle yoñ i gwé bé jam jokijo ni mbôô woñ ingéda u nkon. Hala a nkobla bé le u bana bañ bôdôl ni i bee mut matibla a ntiina we. Hala a mbénge libag li ngañngañ ikété matibla.\nI bôt ba nlo i soohene we i njel hémle le u mbôôp, hala a ngwés bé kal le u ntohi inyule tohi i yé ngim yom ipe.\nYaônde, 05 maye sép 2009\nPublié par antoinepondipondi à 09:16 Aucun commentaire:\nNseñ u likot masangô i yé i hôla loñ le, hikii mut a laa yônôs ngôñ yé ni i gwom bi yé nye nseñ inyu niñ yé, le mut nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô.\nNdi inyu i boñ le, likot masangô li sal nson wé, i nsômbla le mbañ won i kengana nye, ndi nye a noñog i mbus. Hanyen likot masangô li nla hôla le, hikii man loñ, a laa sal ni le mahol ma keneg ndigi i loñ.\nYom koñ i lôla i ñunda bés, yo ini le, ingéda likot masangô li nkena loñ, i bôt ba gwé lihat, lihat jap li nhol, li nlel balal ba ndamba, biteg bi ntjama ni loñ yosôna, liyep li mbôdôl tihba ngandag bôt inya i yé le, i bôt ba nla yônôs ngôñ yap, ba nyégle ndék, bana bôt bape ba nla habé yônôs ngôñ yap ni gwom bi yé bo nseñ inyu niñ yap. Wee ño i njôp bo malép.\nNgomin a nlama bé nwas le, i bôt ba gwé moni, bon ba kahal kena loñ ni i nwéhél bo bisukulu, matibla, libeege bôt masin ni libum li hinuni hi bikei, likap mapubi ni malép ma ndap ma bon ba loñ i ke bisu. Ingéda ngomin a nsuhul babôñol bé minsaa, hala wee a nneebe le, i mut a gwé lihat, lihat jé li kônde bôl inyule lihat li, li mbot bé nson.\nNdi, i we nu, u ngwés le i mam mana ma heñ, u nlama yi le, loñ yada i nla bé yémbél i koñ i lôla nunu a yé i loñ yés inyule bibôm bi ntôla ni nkoñ isi wosôna. Biloñ bi nlama nôgla, bi pôôna ngui yap le, hikii mut a sal, le bon ba kena bisukulu, le bon ba bot minson inyu i nuñul nkus, le bon ba yi kikii ba mbôñôl moni wap, le bon ba yi kikii ba nlama séñ minloñ ni kikii ba nlama oñ mandap, le bon ba yi kikii matibla ma nlama bôña biloñ gwap i ke bisu. Bie bi nôônga gwom bi ntubla kôi.\nI jam lini, u nla boñ jo ibale bo u nyi ndugi pot hop woñ ligwéyap, ibale bo u nyi ôt mahoñol ni wemede. Ndi yom i noñ ha, yon i yé le, i nsômbla le, u ba mut a ngwés ba kunde. U ba bañ mut minliba. Nseñ i sañ ini i yé le, bon ba loñ ba bôñôl i nkus i ba neebe le, ba mbot ni bomede kikii ingéda bôt ba kôba. Bibôdlene bi kunde bi. Jon u yi le ndutu yon i nyis mut jam. Mut kôba nyen a bi kal le, woo wada u nkañ bé jomb.\nJon inyu i yémbél koñ i lôla, loñ yés i nlama bañ ni sal i gwom bi yé nseñ inyu bon ba loñ le, mut nyekinye, a yep bañ ni jis li mbôngôô.\nYaônde, 01 kondoñ 1998\nPublié par antoinepondipondi à 09:15 Aucun commentaire:\nDi nyi le ingéda mut a ta habé minkôm wee a ntohi. Hilôlômbi a bi tohol bôt ba kôba ni nye a pémés bo i Ngog Lituba. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bi yi le banga tohi i yé le u yé ngwélés i pes mahoñol ni i pes bigwel moo. Inyu base i sôkbôk banga tohi i yé i tjél boñ béba. Jon bôt ba kôba ba bi nigbene Hiôlômbi, ntohol wap, ni banga ngôñ i noñ nye. Jon banga tohi i yé i gwelba Hilôlômbi. Hala wee niñ yoñ i kéyi ni Hilôlômbi.\nBôt ba kôba ba ba bi yéñ i yi bo njee ba yé. Ba nléba le mut telepsép a nlama niñ ni hémle. Jon ba bé sôble bon bap ba ntip gwé inyu i nwas niñ i béba le bisai bi Hilôlômbi bi yon ni bo. Ibôdôl i yokel nu, ba njôp i niñ i mondo le Hilôlômbi nyen a niñ ikété yap ni bo ba niñ ikété hémle i Hilôlômbi inyu gwéha Hilôlômbi a bi unda bo le a ti bo biték ni lihat mu biték bi. Mbén Njombongo i nhôla mut a nhémle Hilôlômbi le i mut nunu a kee ni Hilôlômbi ni ki le a kon Hilôlômbi woñi. Hala wee a nyéñ maliga ma Hilôlômbi, mapubi ma Hilôlômbi, libag li ngwélés le a témb habañ nkol. A niñ ikété nsañ ni i njel ini le a nsoohe Hilôlômbi hikii kel, a ñañ banga i Hilôlômbi hikii kel, a nkap i yom a yé ni bilôg bisañ inyu lipém li Hilôlômbi. Jon bôt ba kôba ba bi kôs banga tohi inyule Hilôlômbi a nyônôs i yom a mbôn. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bé gwélél mambén ma Hilôlômbi.\nPublié par antoinepondipondi à 09:11 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 08:57 Aucun commentaire:\nHala a yé mut a nsal bikéhene bi loñ. Nson wé i yé i kit mahop, i ti mbagi mahop i jôi li loñ. I nwaa mut a mpam nkéés, a njôp i sukulu i niiga nye nson u nkéés. Yag i nwaa a mbôdôl sal, a nkum soñ.\nNkéés a nlama ba mut a nyi ndugi mbén ndi a bag mut telepsép. Inyu hala nyen a nlama emble i mut a nsoman ni i mut ba nsoman. Jon u nog le, hiséé i ti, njéé i ti. Nkéés a nlama yéñ le i mut ba nsoman a yi le ngim mut i nsoman nye. Jon u nog le, u sôô nkaa, u sôô mbagi.\nMahop momasôna ma mpôôna bé. Hala wee hikii ño hop u gwé i yé mbagi. Jon u nog le, mut a ñee a yéba a ntoñ mmômôs. U nogog ki le, gwiiha bi ntoñ nsas. Mu i njel i nyen u bôk mbén ngandag, wa kôhna soso kokse, u bôk mbén ndék, wa kôhna man kokse. Jon u nog le, kembee keñi, nkôô nkeñi ; kembee titigi, nkôô titigi.\nNgama i tabé longe bikéhene. Jon u nog le, nkongo bikéhene, libem a nkwo bé nkaa. Yag bitek bi tabé longe yom. Jon u nog le, mut moni a net nkaa lama. Ingéda nkéés a mbagal mahop ikété mbagi sép wee a nkôp nsañ ikété loñ inyule mbén yon i yé i ngii bôt bobasôna.\nYaônde, 27 biôôm 2009\nPublié par antoinepondipondi à 08:56 Aucun commentaire:\nHala a yé mut ba mbééga nson i wan ni i kéés ngim hop noñnaga ni manôgla ma bet hop. Mbagal nkaa a tabé nkéés loñ. A nlama ba ngwélés ni mut telepsép. A nlama emble i bôt ba nkaa. Jon u nog le, hiséé i ti, njéé i ti. Mbagal nkaa a nlama bé bénge ngim hop ibale mut wé lihaa a nkaa tole isañ wé nson tole mbôñôl wé i ke ni bisu. Jon u nog le, nkongo bikéhene, libem a nkwo bé nkaa. Nkam i mut a nkaa a nla bé ba mbagal nkaa. Ngama i nlama bé ba ipôla i bet ba nkaa.\nPublié par antoinepondipondi à 08:55 Aucun commentaire:\nLIÔT MINSONGI MI NGÉDA\nHikii yom i yé pôla hisi ni ngii, i gwé ngim yom pe i ñôt yo ni ngim ngui i yé soso téntén ingéda gwom bi yé soso ndi bi bag ki bebee. I ngui ini yon i mboñ le gwom bi nkwo hisi. I ngusi ini yon i ntinde sôñ i kiiña nkoñ hisi wee ngoñle ngiiña litjee, i nlélem ngusi ini won i ntinde nkoñ hisi ni i gwom bi ngii bi mbai bé ni bomede i kiina jop (hañngaa) wee ngoñle ngiiña litjee. Tjôdôt di ôdna bo ni bo. Jon yom yokiyo i noye béé. Inyu hala nyen ibale bo ndi di nyoñ i héga i matôwa ingéda kei i nti lék i kis yom i gwé lipémba, hala ki nyen likônde ngwéé li yé ngandag ndi ibale bo matôwa ma nyét, likônde ngwéé la ba ndék inyu i nlélém kei i nti lék i kis yom. Ngusi i yé ngui i, i mboñ le gwom bi ôdna gwo ni gwo noñnaga ni bikeñi gwap ndi like li yé i pôla yap, u mbulus jo ni liké li. Hikii yom i ñôd yom ipe noñnaga ni ngui bikeñi i hikii yom. Ingéda gwom bi tabé bebee, ngusi i yé ndék. Mambén ma Newton Isaac ma ñunda bés le noi i yé ngandag mintén. Hala a kobla le, u nla bé yi ibale bo mam ma, ma mbôña ma ngéda ma, ma bag ma tééne homa wada. I yom ini i mboñ le, u nhoñol le, u nla ôt minsongi mi ngéda longe liôdôt i pôla mam ma, ni ki le, lipola lini li nlama ba nlélém inyu to numbee mut a ñôt minsongi mi ngéda ibale bo a gwé longe kilok.\nHékda mbén i yé ngimbinoga bi mam inyu i ti ndoñol i yi ngim jam. I hékda mbén i Newton ini i nke longe tole i nene maliga inyu i gwom bi ke bé ngwé ngandag. Inyu gwom bi nke ngwé ngandag kikii mapubi minsongi mini mi nkile bé. Ngwéé i mapubi i nyiba, i ñoo ngandag. Hikii mut a nlama ôt misongi mi nlélém ngéda ngwee i mapubi to a tééne hee. Nwet a mbot i hékda mbén linonga ini a yé Einstein Albert. Nsongi i mapubi i yé E=mc². E a yé lék, m a yé yét, c a yé ngwéé i mapubi. Ngwéé i mapubi i yé 300 000 km/s. Ibale bo ndi jop li nwaa bai inyu ngim ngéda, hala a nnene bé i nlélém ngéda i nkoñ hisi. Da yi i jam lini i mbus manut 8, hala a yé ngéda mapubi ma mpémél bés. Yom pe ki le, ngéda i nene le i nhoo bé bebee ni yom i yé keñi kikii bo nkoñ hisi. Jon ngéda i yé ngandag mintén, hikii mut a nla ôt nsongi i yéé ngéda i, i nkiha ni i homa a yé ni kikii a nke. Jon ingéda yom i nke tole ingéda ngim ngui i ntinde yom, hala a ntihba nene i mpan i homa nu ni ngéda ndi yag libag li homa nu ni ngéda bi ntihba like li gwom ni kikii ngui i nsal. Jon u nog le mut a nnog bé wañan nyo lék.\nI mut nunu le Planck Max a bi ôt mahoñol le, mapubi, ndoñ bi nla bé pam tolaa. Mapubi, ndoñ bi mpam ngim jomb. I jomb lini a sébél jo le « quanta ». yom pe lee, hikii jomb li gwé ngim lék i, i nuk noñnaga ni nañ i liké li ndoñ. Hékda mbén i Planck i mbénge nyiinga bon ba gwom. Hala a mboñ le bitutunga bi gwé ngim libag li jomb, i, i yé homa ba yéne ni ngwéé wap. I hékda mbén nyiinga bon ba gwom yon i nhôla i ôô bikei inyu i boñ le di laa bana nkuu mahop, nkuu bitidii, keilibog. I hékda mbén ini i nhôla yi i libogog li niñ ni yi heñel. Yi mangui yon i hôla bés i yi ngéda. Libag li hisi ni ngii li yé lelaa? Tel yés i mut binam i yé hee ikété ngii ni hisi? Hee mut binam a nlôl? Hee ngii ni hisi bi nlôl? Inyu kii ngii ni hisi bi yé hala kikii bi yé?\nHékda mbén= théorie\nHékda mbén linonga = théorie de la relativité\nHékda mbén nyiinga bon ba gwom = mécanique quantique\nHisi ni ngii = univers\nKônde ngwéé = accélerer\nLikonde ngwéé = accélération\nGwom bi ngii bi mbai bé ni bomede = planètes = minkoñ\nNgiiña litjee = ellipse\nNene i mpan = courbure\nKei i nti lék i kis yom = kei i helel lék liké = moteur\nBitutunga = particules\nNdoñ = onde\nJomb = paquet\nNkuu bitidii = télévision\nKeilibog = ordinateur\nYi libogog li niñ = yi mbogog i niñ = biologie\nYi heñel = chimie\nYi mangui = physique\nNkuu mahop = radiodiffusion\nYaônde, 31 biôôm 1999\nPublié par antoinepondipondi à 08:54 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal hala a yé ngim kon i pahal hop. Ingéda mut a mpot ni ndutu le a tiimbaga bibug, tole makédél ma mpam nye i nyo ma nôôga bé longe. Kikii kigbe i yé ngim kon, hala wee kigbe i gwé matibla. Mut a nkigbe bé ingéda a ntôp hiémbi tole ingéda a ñañal i yom a bi tééda i boña wé.\nMut a nla kigbe inyule mahoñol mé ma tabé nwee tole bibug bi mpag nye i nyo. Jon a nyéñ bibug inyu i ti ndoñol i ngim jam i ke bisu.\nMut a nlama bé wonyuu ibale bo ndi a nkigbe inyule ngim kon i nwéha bé nyuu. A nlama yéñ ni ke yag mut matibla téntén ibale bo a ngii yii mange. Mut a nlama bé bép man ibale a nkigbe tole ingéda a nkigbe. Inyule a légék u jek, a hol, u je kuunjañ.\nYaônde, 22 biôôm 2009\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a hikét hisi hi gwé gwom bi yé nseñ ndi bi badag yi i mangui, yi i heñel ni ngap inyu i gwélél gwo i ingil. Jon di gwé ntem i kei, mamuna, gôl, muli, muye, muna, mpuma ngog i ke bisu.\nMut a mbañ minkôô mi kei, likoñ li kei, hayan i ke bisu. Mamuna ma yé ngim yom i nkena lék longe ni linyuma. Ba nla bôô mamuna inyu i ôô ngandag bisélél kikii minkôô, nkôm, mpihlôngô i ke bisu. Ba nla bañ dimbônga, dilonde, nsañ i joo, nkôm i ke bisu ni gôl. Ba nla ôô ngim bisélél ni muli kikii minkôô, hibôgôô i ke bisu. Mpuma ngog i nla kit bikei bipe kikii bo bibende, biléman i ke bisu.\nPublié par antoinepondipondi à 08:53 Aucun commentaire:\nIngéda mut a ntjél sal tole ingéda mut a nyôs bé nyuu i jam tole ingéda mut a ngwés bé nwes biibe i nson i nlet nyen ba nkal le a yé mut yengi. Ingéda mut a nla bé sal i nson a ngwés sal tole nson a nlama sal wee a yé mut yengi. I mut a mmodob a nla bé kôhna jam. Jon u nog le koo i nje bé i édi. Mu i njel i nyen u nog le, bo kembee i nkooga bé, yag le u ha nye hinoo i nyo ?\nHala wee to ibale bo u bi gwéé lôs mut ndi u mbôñôl bé lôs yoñ, to njee mut a nla yémbél we. Yom di nyi, yo ini le, i loñ i yé yengi, loñ ipe i nyilis yo nkol wéé. Yag i nuga i yé yengi, nuga pe i nje yo. Yag i mut a yé yengi, bôt bape ba ntéd nye. Yom u nlama tééda, yo ini le, yengi i tabé longe yom to longe libag.\nMut yengi nyen a nneebe je bijek ni nyo maog ma loñ i ñane nye. A nneebe nuñul biték gwé mut a tabé man mee. A nyi bé hoo tôde. A ngwés nlôñ i mut mpungu. Mut yengi a gwé bilem bini le: njôñ, tama, nseñ wé nyetama i ke bisu. I loñ i yé yengi i nyi bé bégés ngeñ. Yag i mut a yé yengi a nyi bé bégés ngeñ. Mut yengi a mbégés ndap yé bikôkôô i nlel litén jé. I loñ i yé yengi i ngwés nyôba maog i lel balal ba ndamba. I loñ i yé yengi i ngwés mintuk ni dilo di noi i lel balal ba ndamba. I loñ i yé yengi i ngwés le biloñ bipe bi tinag nye mahôla. I loñ i yengi i nti bôt ba wip lipém i ke bisu. U nla bé ba ngwélés ibale bo ndi u yé mut yengi.\nYaônde, 27 libui li ñyéé 1999\nIngéda yom to mut bi hiinda we ñem nyen ba nkal le hiun hi gwéé we. Mut a nla unub le a nsal bé, mut a nla unbene mut numpe, mut a nla unub le a gwé bé mboda, mut a nla unub le a nkôs bé nsaa wéé, mut a nla unub le a mbiyag bé, mut a nla unub le a nkwo makékse, mut a nla unub le a mpeb pot, mut anal unub le a nkwo nkaa, mut a nla unub le nop a nôl nye, mut a nla unub le Hilôlômbi a ntimbhe bé masoohe méé, mut a nla unub le a nnol bé nuga, mut a nla unub le njal i gwé nye, jon u nog le ngwo i kogoo mut ni i hiun i njal. Hala wee u nkoba mut ni hiun héé, u pôdôs nye, a timbhe we béba. Ingéda mut a ñunub, su i mbep nye yag libag jéé.\nIngéda mut a ñunub, hala a nla heñel libag li minkañ mi ño ndigi wee ba njubus mbôñ ikété nyuu yé. Ngandag hiun i nla ki lona makon kikii kon i ñem, kon hisañ i ke ni bisu. Yigil i nhôla mut i yi gwel nyemede le a unub bañ. Yigil i nhôla mut le hiun hon i nkena bé mahoñol méé, maboñog méé. I mut a ngwés bé unup, a yé mut a nyi jam. I mut a nyi bé unup a yé jôñ mut. Ingéda u nyi gwel hiun hoñ, wa tam béé.\nYaônde, 21 maye sép 1999\nPublié par antoinepondipondi à 08:52 Aucun commentaire:\nIngéda mut a nyi bé ngim yom tole ngim jam hala nyen a yé ngi-yi. Ingéda mut a nyi bé boñ ngim jam hala a yé ngi-yi. Jon mut a nla ba le a nyi bé je, a nyi bé nson, a nyi bé lilok, a nyi bé niñ, a nyi bé mbog, a nyi bé hop, a nyi bé matila, a nyi bé nyunga, a nyi bé matibla, a nyi bé Hilôlômbi i ke ni bisu. Ingéda u nnog le muda ngi-yi munlôm, hala wee i muda nunu a ngi yii konji, hala wee munlôm a nyéénaga bé nye.\nIngéda mut a nyi bé ngim jam, u nla hoñol le a mpamal. Jon u nog le ngi-yi i mpôôna lipamal. Ingéda u nigil ngandag hanyen u ntehe le u nyi bé ngandag mam. Ndi ingéda u gwé mban wa la yi ngandag mam, hala a mboñ ki we le u bana ngui. Hala a yé kimasoda le mut a nneebe le lini jam a nyi bé jo, hala a yé kimasoda le mut a nyi le a noñ béba njel. I tén mut ini a nkônde bana yi, i tén mut ini a noñ habé béba njel ndi longe njel.\nU nlama hôlôs nyuu i yi mam. Jon u nog le moni bijôñ bi bôt bayi jam bon ba ngwélél nwo. I mut a gwé yi nyen a ñunda we kikii u nlama bog niñ yoñ. Mut kôba nyen a bi kal le, u yé u ba, u ba habé, a kônde ki le, hayai ha kida bé i ño lép, a noñ le, nkôgô i nañag, i heñlag maboñ, a sôk le, bép kembee i kal kidig nkôô nye:jam li nkidna bé i nyu mut. Ingéda u nkit mahoñol moñ ni maboñog moñ le, u mbana yi ni pék yosôna, u nhémle habé baboo, u nyi i homa maliga ma niñne, jam jokijo li nene habé we héhlag jam. Bebeg yom i nyégle ndigi we le u kal le: mut a nyi bé kikii kel i ñye tole mahot gwé-gwé, we yi le yôp i yé laa? Ngi-yi i yé kikii u i mahoñol i, i mbai béé. Jon u nlama yéñ i yi wemede ni i yi mam. Jon u nog le ngwo i yi jôi jé ni ñem. Ibale bo ndi u ñañal ngim u ni mbombog, wa yi mam ma, ma nlamaga bat we môômaa ma nwi ma yigil.\nYom u nlama tééda, yo ini le, yi i mboñ mut le mam ma niñ ma nlédél bé nye ni i njel ini le a ñôô bisélél gwé nyemede. Yi i mboñ mut le a ba kunde.\nYaônde, 14 maye sép 1999


Eñgla ni nlômbi mut ni tjôô wo | Yigil\n“Ni bi eñgla ni nlômbi mut ni dipa tjé.”—KÔLÔSÉ 3:9.\nTJÉMBI: 121, 142\nKii i mboñ le maada més ni lôk kéé i nkoñ isi wonsôna ma ba tôbôtôbô?\nMambe maboñok di nlama keñgle, ni tjôô?\nLelaa di nla héya libak li nlômbi mut, ni tjôô wo?\n1, 2. Kii bôt ba bi yimbe inyu Mbôgi Yéhôva?\nNGANDAK bôt i bi yimbe bilem bilam bi bagwélél ba Yéhôva. Kiki hihéga, ngéda a bé pôdôl lôk kéé yés i loñ Jaman ngéda Hitler, mut matila wada le Anton Gill a tila le: “Bisônda bi Hitler bi bi lôôha oo Mbôgi Yéhôva. . . . I nwii 1939, ba bé bebee le 6 000 ikété ñamb mok mi mbanda.” To hala kii ndééñga i bé nayak, ba bi hônba, ba unda ki le “ba bé nitna bo ni bo, le ba bé tééda libak jap li nwee i si ndééñga, ni le ba bé ba tiñi ni Djob jap.”\n2 Masañ mana, bôt ba bi yimbe minlélém mi bilem ipôla bagwélél ba Djob i Afrika Nwelmbok. Ngim ngéda, Mbôgi Yéhôva i i bééna bé kôgôô nyuu yada, i bé la bé kodba ntôñ. Ndi, i ngwa noi i hilo 18 hi sôñ Libuy li nyéé, u nwii 2011, hala a bé jam li mbuma ñañ i tehe iloo 78 000 ma bilôk bikéé gwés, ni kôgôô nya ndi nya, ba lôlak i Afrika Nwelmbok ni biloñ bi bi yé mapañ nyonok i wom bol nkeñi u tison i Johannesburg inyu ngand i mbuu. Ñane wom bol wada a kal le: “Maboñok malam limut lini li gwé, me mah tehe bé mo munu wom bol unu. Bobasôna ba héba loñge. Ba mpubus ki wom bol unu loñge ngandak. Ndi ba gwé bé to kôgôô yada.”\n3. Kii i mboñ le maada més ni lôk kéé i nkoñ isi wonsôna ma ba tôbôtôbô?\n3 Bipôdôl bi, bi bôt ba ba ta bé Mbôgi Yéhôva, bi ñunda le maada més ni lôk kéé i nkoñ isi wonsôna ma yé toi tôbôtôbô. (1 Pétrô 5:9.) Kii i mboñ ni le di lôôha ba maselna ni ntôñ wo ki wo umpe? Ni mahôla ma Bañga i Djob, ni ma mbuu mpubi wé, di mboñ biliya bi ngui inyu “eñgla ni [tole héya] nlômbi mut.” Ndi di ‘ñengep mut yondo.’—Kôlôsé 3:9, 10, MN.\n4. Kii di ga nigil munu yigil ini, ni inyuki?\n4 Jam jada li yé i eñgla ni nlômbi mut, lipe li yé le di tjôô wo. Munu i yigil ini, di ga tehe lelaa di nla héya nlômbi mut, inyuki hala a nlama hoo bôña, ni inyuki di nla pam i boñ hala to ibale di yé nsôôbege ikété bilem bibe. Di ga tehe jam li bôt ba yé i maliga ibôdôl behee ba nla boñ inyu héya libak li nlômbi mut. Inyuki i yé nseñ le di bigda i nya mam i? Inyule ngim bôt i i bé gwélél Yéhôva ngéda bisu i bi waa, i témb minlômbi nwap mi bilem. Jon, bés bobasôna di nlama diihe mabéhna mana: “Jon nu a nhoñol le a téé, a yihe, a tiga le a kwo.”—1 Korintô 10:12.\n“NOLA” MINHEÑA NWOMINSÔNA INYU JAM LI MALAL MA NYEGA\n5. (a) Ti hihéga hi ñunda le di nlama hoo héya nlômbi mut. (Béñge titii i bibôdle) (b) Inoñnaga ni Kôlôsé 3:5-9, mambe maboñok ma nkiha ni nlômbi mut?\n5 Kii u ga boñ ibale mbot yoñ i nyila mahindi, bebek i numbuk ki béba njiñ? U ga pala héya yo. Nlélém ni hala, di nlama pala nôgôl mbén i mbat bés i eñgla tole héya bilem bi bi nkiha bé ni sômbôl Djob. Di nlama noñ maéba Paul a bi ti bikristen bi ngéda yé: “Nwaha mam mana momasôna.” Di wan mam ima mu maboñok mabe Paul a bi sima—malal ma nyega, ni nyega yomede.—Añ Kôlôsé 3:5-9.\n6, 7. (a) Lelaa bibuk bi Paul bi ñunda le di nlama yoñ bitelbene bi ngui inyu héya nlômbi mut? (b) Umbe ntén niñ Sakura a bééna, ni kii i bi hôla nye i tjôô wo?\n6 Malal ma nyega. I buk Grikia ini le “malal ma nyega” i ntihba malal ipôla bôt ba ba ta bé mbiibaga kingéda mbén, ni malal ipôla bôlôm ni bôlôm, tole bôda ni bôda. Paul a kal lôk kéé yé le ba ‘nol bijô’ gwap bi nyuu—hala wee ba héya minheña nwo ki nwo—inyu jam li “mala ma nyega.” Bibuk bi Paul bi ñunda loñge loñge le, di nlama yoñ bitelbene bi ngui inyu héya nya minheña mimbe i. Ndi di nla yémbél sañ i.\n7 Di béñge jam li bi pémél Sakura *, nu a yé Yapan. Mu kii a bé nañ, a bé nôgda binyuu ngandak, a nôgdaga wengoñle ngim yom i bé hañba nye. Ibôdôl nwii 15, a bi bôdôl héñha bôlôm kii ba nhéñha mambot inyu kôs hogbe i binyuu a bé nôgda. A nkal ni wonyuu le: “Sôk bi sôk, me bi pémés mém ngélé iaa. I bibôdle, me bé nôgda wee me yé nwee ngéda me bé lalna bôlôm, me hoñlak le me yé nseñ i mis map, ni le ba bé gwés me. Ndi kii me bé ke ni bisu i lalna bôlôm, hala ki nyen me bé nimis nsañ wem.” Sakura a bi niñ hala ipam letee ni 23 nwii. Ha nyen a bi bôdôl nigil Bibel ni Mbôgi Yéhôva. Sakura a bé gwés yigil yé, ni mahôla ma Yéhôva, a yémbél kiññem i i bé kéés nye ni wonyuu inyu mam mabe a bi boñ, a tjôô yak malal ma nyega. I len ini, Sakura a nsal kiki nsañal nu ngéda yosôna, a nôgda ha bé binyuu. Maselna ni hala, a nkal le: “Kinje maséé me nok le gwéha i Yéhôva i nkôhle me hiki kel ni kel.”\nYÉMBÉL MABOÑOK MA NYEGA\n8. Mambe mam ma nla boñ le di ba mahindi i mis ma Djob?\n8 Nyega. Buk i Grikia inyu “nyega,” i ntihba ndik bé mam ma nyega i malal. I mpôdôl yak bilem bibe kiki ôt siga tole i pot mam ma mpuñgu inyu nôlha bôt. (2 Korintô 7:1; Efésô 5:3, 4) I mpôdôl ki maboñok ma nyega, ma mut a mboñ bisôsôli, kiki bo añ bikaat bi nyuñguu ngôñ malal, tole béñge bititii bi malal, bi bi ntinde mut i bana lem ibe i bôble gwom bi mbôô.—Kôlôsé 3:5. *\n9. I hôlôs “nkañ minheña,” i nla nlona bés bikuu bimbe?\n9 Bet ba meya ba mbéñge bititii bi malal, ba nhôlôs “nkañ minheña,” kayéle ba nsôk yila minkol mi malal. Nyiña u ñunda le i bôt ba nla bé nol ngôñ yap i béñge bititii bi malal, ba nôgda nlélém kiki i bet ba mbéna bana ngôñ ikeñi i nyo bilam, tole i ôt siga. Hala a nhélés bé bés le lem i béñge bititii bi malal i gwé lisuk libe—kiki bo ngandak wonyuu, i ngeñee i homa wap bôlô, béba niñ ikété ndap lihaa, maboha, ni nitba. Mut wada nu a bé boñ ngand inyule a bi pam i tégbaha ngim nwii ibabé le a béñge bititii bi malal, a tila le: “Me bi témb me bana nsañ ni kiññem yem, u me bi nimis behee.”\n10. Lelaa Ribeiro a bi pam i yémbél lem a bééna i béñge bititii bi malal?\n10 Inyu ngandak bôt, i kobla mu lem i béñge bititii bi malal i yé sañ i i mal bé. Ndi jam li bi pémél Ribeiro nu a yé Brésil, i ñunda le di nla yémbél sañ i. Ribeiro a bi nyodi mbai yé ngéda a bééna jôm li nwii ni jam, mbus a bôdôl sal i ingin i ntiimba sal miñunuk mi mapep, het bititii bi malal bi bé tôl ngandak. A nkal le: “Ndék ni ndék hala a bi kahal yoña me. Mam ma bi bep ngandak kayéle me bé la bé bem le mbog wem u pam ilole me mbéñge bividéô bi malal.” Kel yada, Ribeiro a bi tehe ngim kaat i gwé ño nkwel ni hop pulasi le Le secret du bonheur familial nsomok ikété ngandak bikaat. A bi yoñ yo, a añ ki yo. Mam a bi añ, ma bi tinde nye i nigil Bibel ni Mbôgi Yéhôva, ndi hala a bi yoñ nye ngandak ngéda inyu nwas i lem yé be i. Kii i bi sôk hôla nye? A ntoñol le: “Masoohe, yigil Bibel ni i soñda mam me bé nigil, bi bi hôla me i gwés Yéhôva ngandak iloo ngôñ yem i béñge bititii bi malal.” Ribeiro a bi hund nlômbi wé mut ni mahôla ma ngui i Bañga i Djob ni ma mbuu mpubi, a bi sôblana, i len ini a yé mañ likoda.\n11. I mut a gwé ngôñ i kobla mu lem i béñge bititii bi malal, a nlama boñ kii?\n11 Yimbe le Ribeiro a bé lama ndik bé nigil Bibel inyu yémbél sañ i. A bé lama yoñ ngéda i nwas le nwin u Bibel u tihba ñem wé. Masoohe, ni yoñ ngéda i hek pék ngii mam a bé nigil, bi bi boñ le gwéha i Yéhôva a bééna, i sôk i yémbél ngôñ yé i béñge bititii bi malal. Inyu nwas lem i béñge bititii bi malal, di nlama boñ biliya i bana gwéha ikeñi ipañ Yéhôva ni oo béba.—Añ Tjémbi 97:10.\nNWAS HIUN, BIBUK BIBE, NI BITEMBEE\n12. Kii i bi hôla Stephen i nwas hiun ni bibuk bibe?\n12 Bôt ba nhoo unup ba mbéna sola. I yé ntiik le, liboñok li, li nla bé lona maséé ikété ndap lihaa. Stephen nu a yé isañ mbai i Ôstrélia, a nkal le: “Me bé kum soñ ngandak, me ñunbak ki ngandak inyu disii di mam. Me ni nwaa wem di bi bagla ngélé aa, di bé yak bebee i bos.” Ndi babiina bana ba bi bôdôl nigil Bibel ni Mbôgi Yéhôva. Mam ma bi tagbe lelaa ngéda Stephen a bi bôdôl noñ maéba ma Bibel? A nkal le: “Niñ yés i lihaa i bi bôdôl lama. Ni mahôla ma Yéhôva, nano me gwé mahoñol ma nsañ ni ma nwee, ki le behee me bé me lugda ni hiun, bebee ni lôs kiki kindim ngéda ba nsuu me to ndék.” I len ini, Stephen a yé nhôla nson, yak nwaa a yé nsañal nu ngéda yosôna hala a yé ngandak nwii nano. Mimañ mi likoda li Stephen mi nkal le: “I len ini, Stefen a yé nwee mut, nu a nsal ngandak, a gwé yak libak li suhulnyu.” Ba mbigda bé tole ba bi tehe nye a unup kel yada. Baa Stefen a neebe i kôs lipém inyu mahéñha ma? A nkal le: “Me bé bé le me kôhna bisai gwo ki gwo ibale me neebe bé le Yéhôva a hôla me i lémés libak jem i nya i yôni.”\n13. Kii i mboñ le hiun hi ba béba ngandak, ndi mambe mabéhna Bibel i nti?\n13 Bibel i gwé manjom malam i béhe bés le di unup bañ, le di pémés bañ bibuk bibe, ni le di nyai bañ. (Efésô 4:31) Ngoo le, nya maboñok i, i mbéna sugul bisañ. Inyu bôt ba nkoñ isi, hiun hi ta bé béba jam, ndi hi nti bé Nhek wés lipém. Ngandak bôt i nlama héya maboñok mabe mana ilole ba eñgep mut yondo.—Añ Tjémbi 37:8-11.\n14. Baa mut nyayak a nla yila ñwee mut?\n14 Di yoñ ki hihéga hi Hans, nu a yé mañ ngim likoda li Ôstrélia. Nkot juu jap li mimañ a nkal le: “A yé mankéé a nlôôha nwee nya ni mah tehe bé.” Ndi Hans a bé bé hala kôba. Ngeñ a bé njohok mañge, a bi bôdôl nyo ngandak, hala a tinde nye i sôk yila mut bisañ. Kel yada, a bi hiôô, hiun hi bet nye, kayéle a nol mbok wé. Hala a bi boñ le ba kogse nye i tégbaha 20 ma nwii i mok. I bibôdle, mok mi bi héñha bé libak jé. Ndi kii ngéda i bé tagbe, nyañ a bi bat mañ wada le u yuuga nye i mok, hala nyen Hans a bi bôdôl nigil Bibel. A ntoñol le: “Hala a bé me sañ ikeñi inyu héya nlômbi wem mut. Minlôñ mi Bibel kiki bo Yésaya 55:7 u u nkal le: ‘Béba mut i nya pamba ndugi ni njel yé’ ni 1 Korintô 6:11 u u nkal inyu ba ba bitjôô manjel mabe, le: ‘Bé bahogi ni bé ndôñ bôt ini,’ bi bi lédés me ngandak. Mu ntandaa ngéda u, Yéhôva a bi hôla me ni wongut i eñgep mut yondo ni njel mbuu mpubi wé.” Mbus 17 nwii ni pes i mok, ba bi pémés Hans, a bé a ma sôblana ki. A nkal le: “Me nti Yéhôva mayéga inyu konangoo yé i mbuma ñañ, ni inyule a nwéhél.”\n15. Imbe lem bôt ba gwé, ndi kii Bibel i nkal ikolba yo?\n15 U héya bibuk bibe, yak bitembee bi yé ngim lem u nlômbi mut. Kiki hihéga, bôt ba mbéna tembee ngéda ba nlama saa tas, tole ngéda ba sômbôl so kogse inyu béba ba mboñ. Maselna ni hala, Yéhôva a yé “Nyambe nu maliga.” (Tjémbi 31:6) Jon, a mbat “hiki mut” ikété bagwélél bé le a “pôdôl mut wé libôk maliga,” ni le di ‘nwas bitembee.’ (Efésô 4:25; Kôlôsé 3:9) Jon, di nlama pot maliga to ibale hala a nwéha bés nyuu, tole ibale hala a nti bés ndutu.—Bingéngén 6:16-19.\nLELAA BA BI PAM I YÉMBÉL\n16. Lelaa mut a nla pam i eñgla ni nlômbi mut?\n16 Di nla bé héya libak li nlômbi mut ni ngui yés yotama. Bôt di mpôdôl munu yigil ini—kiki bo Sakura, Ribeiro, Stephen, ni Hans—ba bi jo sañ i ngui inyu héñha maboñok mabe ma. Ba bi yémbél sañ inyule ba bi ti ngui i Bañga i Djob ni mbuu mpubi pôla, i tihba mahoñol map ni miñem nwap. (Lukas 11:13; Lôk Héber 4:12) Inyu boñ le ngui i, i hôla bés, di nlama añ Bibel hiki kel, soñda yo, ni bana lem i soohe inyu bana pék ni ngui i ha maéba ma Bibel i bisélél. (Yôsua 1:8; Tjémbi 119:97; 1 Tésalônika 5:17) Di ñôt ki nseñ ni Bañga i Djob lôñni mbuu mpubi wé ngéda di nkôôba ndi di kenek ki i makoda. (Lôk Héber 10:24, 25) Jam lipe ki le, di nlama gwélél manjel mape momasôna ntôñ wés u ngwélél ikété nkoñ isi inyu jés bés i pes mbuu.—Lukas 12:42.\nLelaa di nla pam i eñgla ni nlômbi mut? (Béñge liben 16)\n17. Kii di ga wan mu yigil i noñ ha?\n17 Di nwan ndék maboñok mabe ma bikristen bi nlama héya ni tjôô. Ndi baa hala a kôli inyu lémél Djob? To. Di nlama ki eñgep mut yondo. I yigil i noñ ha, di ga wan ngandak bilem bi mut yondo, bi di gwé ngôñ i eñgep kiki mbot i mbuu hiki ngéda.\n^ liboñ 7 Di nhéñha môl ma ngim bôt munu yigil ini.\n^ liboñ 8 Béñge pes 25 i kaat Pulasi le Les jeunes s’interrogent—Réponses pratiques, Volume 1.


Culture Basaa: août 2014\nDi nla kobol i buk ini le kék ni kal le hala a yé ngim ngéda . Jon u nok le : bayi jam bon ba hômôk i kék jal. Hala wee mut a nlama sélés boña wé mangéda momasôna.\nDi nla kobol i buk ini le ndutu ni kal le hala a yé ingéda u nôgda bé nyuu yoñ longe, ndi i pamak ki le u nihbe bé i jam li. Jon u nok le: banga mawanda i nyina i kel ndutu . Hala wee ba nok we ngôô, ba nlo i yuuga we. Ndutu i nla bé mal ingéda niñ i yii.\nBôt ba kôba ba bé yi le ba nlama añ kaat sôkbôk ni kaat biniigana bi Hilôlômbi. Inyuule Hilôlômbi a yé mapubi, a yé gwéha, a nti nsañ i ke bisu. Hilôlômbi nyen a bi tohol bôt ba kôba i Ngog Lituba le i bôt ba bé jôs bo gwét, ba jubus bañ bo i base baôm mbom isi. Ni maliga ma Hilôlômbi ma nene. Hilôlômbi a ti loñ mee nkoñ, a ti bôt ba kôba yi ni pék le ba ôô bisélél gwap, ba bañ bee gwap, ba sal bidjek gwap ndi ba nuñul bijek gwap, maog map, bisélél gwap ni bee gwap ni nkoñ hisi. Hilôlômbi a yilis bôt ba kôba ngwélés inyuule ba bé bégés mambén ma Hilôlômbi. Ba bé nigbene i tôl Hilôlômbi, Ntohol wap.\nKii u mboñ hanano inyuu Hilôlômbi? U nlama yi i homa u bi nyodne. U nlama yi le wa kôs ndigi hogbe ibale u nyi le u bi kôm Hilôlômbi mbus . Nseñ masoohe i yé i hôla we le u témb yak Hilôlômbi le a ti we ngui, le u bana bot-ñem, le u ba bañ wetama. U tééda mambén ma Hilôlômbi. U yi le man mee a je bañ bijek, a nyo bañ maog ma loñ i ñane nye tigale a yila nkol i loñ i. Man mee a nuñlene bañ biték gwé mut a tabé man mee. Munlôm a haba bañ mbod mudaa to mudaa a haba bañ mbod munlôm.\nU sugus masoohe moñ le : Nginda hibee i hi jek batôle. Hala wee u nti mam moñ Hilôlômbi.\nYaônde, 01 hilônde 2014\nNU A BÉ, NU A YÉ, NU A NLO NI NU A BA\nDi nla kobol i buk ini le nu ni kal le hala a yé mut to yom ba mpôdôl. Di nla ki kobol i buk ini le nu ni kal le hala a yé inyuu nit mut to yom.\nIngéda di nkal le nu a bé hala a kobla le bindôndôô gwé gwon bi ñunda bés le nyen a yé bibôdle. Di nla kal le nu a yé hala wee di ntehe i mam a mboñ i len ini. Ingéda di nkal le nu a nlo hala wee di nyi bé kikii kel i ñye. Ingéda di nkal le nu a ba hala wee nyen ane yé ya yiba homa nyensôna.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le NU A BÉ, NU A YÉ, NU A NLO NI NU A BA inyuule Hilôlômbi nyen a yé i boga ni boga. Hala wee Hilôlômbi a yé nu boga.\nYaônde, 30 mpuye 2014 NkamPondi Pondi http://antoinepondipondi.blogspot.com\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé i sugus ngim jam,hala a yé i pamna lisuk,hala a yé i mélés ngim jam,hala a yé ki témna mbôô i ke bisu.\nDi nla kobol i buk ini le kal hala wee hala a yé i yibil nyo i pahal to i nôôgaha jam.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le MAL KAL inyuule i jam Hilôlômbi a nkal we li yé nseñ inyuu yoñ.Hilôlômbi nyen a nyi inyuu kii a nkélél we i jam li yak ingéda a ntep le a kal we i jam li.Jon a yé MAL KAL.\nYaônde,24 mpuye 2014\nDi nla kobol i buk ini le yi ni kal le hala a yé i tééda i boña,hala a yé mboda mam mut a nigil,nok to tehe,hala a yé ngui i noga i ke bisu.Jon u nok le : mut a mal bé yi. U nogok ki le :yi i ngi kônde i ntek bé mal.Hala wee mut a nlama kônde nigil inyuule mut a mal bé yi.Jon u nok le :mut a nyi bé bisu bi mbog.U nogok ki le :u yik len u yi bé yaani.Hala wee mut to wada a nyi bé mam momasôna.Hala wee mut to wada a nyi bé i mam ma gagwéla yaani,ndigi ma a mal tehe len.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi ki le MAL YI inyuule mut to wada a nyi bé mam momasôna..Mut nla bé bana yi i mélés mam.Hilôlômbi nyetama nyen a nyi mam momasôna .Nyen a yé tén yi.Jon a yé MAL YI.\nYaônde,23 mpuye 2014\nDi nla kobol i buk ini le hônd ni kal hala a yé ngim nkuleñ i mbol tjéé,i nkan bie i ke bisu.Di nla ki kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngim hiôdôt.\nDi nla kobol i buk ini le kéna ni kal le hala wee mbagi nkaa i mal tina.Di nla ki kobol i buk ini ni kal le ba omb bikule ni kéna.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le HÔND KÉNA inyuule i yom Hilôlômbi a mal kit,mut a nla habé hohol yo,mut a nla habé pénda to timbil mu.Hala wee buk i nsôk.Malkal nu.Mut a nhémle Hilôlômbi a nlama noñ i jam Hilôlômbi a nkit.Inyuule Hilôlômbi nyen a nyi inyuu kii a nkit hala.\nNU A BÉ, NU A YÉ, NU A NLO NI NU A BA ...


A bagwal, baa ni nhôla bon banan i hol ikepam i sôble? | Yigil\nSôble—Jam mut a nlama boñ inyu yila kristen\nA bagwal, baa ni nhôla bon banan i hol ikepam i sôble?\nMAMBADGA MA BASOÑGOL Mambadga ma basoñgol\nI yi leege bakén—Lem i nlôôha lam!\nÑAÑ U NIÑ I BÔT Yéhôva a mah tjôô bé me\nBikodlene—Yimbne i gwéha i Djob\n“Ni leege bikodlene, ni bana ki pék”\nNkum Ntat—Inyu yigil | Matumb 2018\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Alur Amharik Amis Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Damara Dangme Danmark Digor Duala Edo Esan Fiji Finland Fon Ga Garifuna Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Afrika i nwelmbok Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Argañtina Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Bôliwai Hilémb hi moo hi Filipin Hilémb hi moo hi Finland Hilémb hi moo hi Grikia Hilémb hi moo hi Gwatémala Hilémb hi moo hi India Hilémb hi moo hi Indônésia Hilémb hi moo hi Iqwatôria Hilémb hi moo hi Italia Hilémb hi moo hi Jaman Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kina Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Kuba Hilémb hi moo hi Kébek Hilémb hi moo hi Kôré Hilémb hi moo hi Kôsta Rika Hilémb hi moo hi Malawi Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Môsambik Hilémb hi moo hi Ngisi Hilémb hi moo hi Nikaragwa Hilémb hi moo hi Oñduras Hilémb hi moo hi Oñgri Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Paragwéi Hilémb hi moo hi Potoki Hilémb hi moo hi Pulasi Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Rumania Hilémb hi moo hi Ruslan Hilémb hi moo hi Salvador Hilémb hi moo hi Sambia Hilémb hi moo hi Simbabwé Hilémb hi moo hi Slôwakia Hilémb hi moo hi Tjékôslôwakia Hilémb hi moo hi Wénésuéla Hilémb hi moo hi Yapan Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kabuverdianu Kaktjikel (Hiônk) Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kina Cañtoñ (Ba nhôyôs) Kina Cañtoñ (Lem lôñ) Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Kréol i Bélis Krôasia Kurdish kurmaji Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Martjal Masatek i Huautla Maya Mbunda Mixe Mixtek (Guérérô) Miñgrélia Motu Môñgôlia Môôré Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Ponape Potoki Potoki (Eurôpa) Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Sépulana Tagalog Tailand Tajiki Tamul Taraskan Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitoñga (Simbabwé) Tjitumbuka Tjiyao Tjol Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Tok Pijin Tonga Totonak Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Tômba Jaman Ukren Urhobo Usbékistañ Uzbek (Rôma) Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\n“Hanano u mbem kii? Telep, u sôblana.”—MINSON MI BAÔMA 22:16.\nTJÉMBI: 51, 135\nLELAA MINLÔÑ MI BIBEL MINI MI NLA HÔLA BAGWAL I NIT BON BAP I HOL IKEPAM I SÔBLE?\nKôlôsé 1:9, 10\n1. Kii bagwal ba ba yé bikristen, ba ngwés ndugi yi ilole man wap a nkôs sôble?\n“HALA a bi yoñ me ngandak sôñ i kal Pua bo m’ma le me bé gwés sôblana, yak bo ba bé kwélés me mu jam li. Ba bééna ngôñ i tibil yi too me bé nok makidik me bi yoñ. Sôk bi sôk, hilo 31 hi sôñ Libuy li nyéé i nwii 1934, hi yé tôbôtôbô i niñ yem, inyule me bi sôblana yokela.” Ni bini bibuk nyen Blossom Brandt a bi toñol jam li bi pémél nye, ngéda a yoñ makidik i sôblana. Yak i len ini, bagwal ba gwé nlélém ngôñ i hôla bon bap i yoñ makidik malam. Ibale ba nkal man wap le a bem ndugi ilole a nsôblana, ibabé i bana njom ilam, hala a nla ôbôs maada mé ni Djob. (Yakôbô 4:17) Jon, ilole bon bap ba nsôblana, bagwal ba gwé ngôñ i ba nkwoog nkaa le ba yé bebee i yila nnigil Kristô.\n2. (a) Kii bagwélél ba makiiña bahogi ba bi yimbe? (b) Kii di ga tehe munu yigil ini?\n2 Bagwélél ba makiiña bahogi ba bi kal le, mu kii ba nyuuga makoda, ba mbéna boma boñge ba ba gwé bebee le 20 ma nwii i ke ni bisu, ba yé ngi sôblana, ndi ki le ba bi néñél ikété mahaa ma Mbôgi Yéhôva. Libim ikété yap li nke makoda, ba yoñok ngaba i likalô. Ba nyoñ bomede kiki Mbôgi Yéhôva. Ndi inyu ngandak manjom, ba nkon woñi i ti bomede nkikip yak Yéhôva ni i kôs sôble. Kii i nla ba njom? Inyu bahogi, bagwal bap bon ba ntinde bo i tiñha sôblana. Munu yigil ini, di ga tehe manjom ma-na ma ma nsôña bagwal bahogi i hôla bon bap i hol ikepam i sôble.\nBAA MAN WEM A MPAMNA NWII INYU KÔS SÔBLE?\n3. Kii i bé tééñga bagwal ba Blossom?\n3 Bagwal ba Blossom ba di mbôk sima i liben li bisu, ba bé badba too ngond yap i bé toi nhôôlak inyu nok kii i yé sôble, ni le makidik ma, ma nlôôha ba mahee. Lelaa bagwal ba nla yi ibale man wap a yé bebee i ti nyemede nkikip yak Yéhôva?\n4. Lelaa oda Yésu di nléba i kaat Matéô 28:19, 20, i nhôla bagwal mu kii ba niiga bon bap?\n4 Añ Matéô 28:19, 20. Kiki di ntehe i yigil i bisu, Bibel i nti bé ngim nwii mi tôbôtôbô mut a nlama bana inyu sôblana. Ndi bagwal ba nla ôt nseñ i hek pék mu ngobol bibuk bini le, i yilha mut nnigil. Bibuk bini ni hop Grikia le, ‘i yilha bôt banigil,’ i kaat Matéô 28:19 bi nkobla le, i niiga mut ni njômbi le a yila nnigil. Nnigil a yé mut nu a nigil, a nogok biniigana bi Yésu, a yoñok ki makidik i noñ gwo. Jon, bagwal ba nlama bana njômbi le ba niiga bon bap ibôdôl bo nkéñéé, ni ngôñ i hôla bo i yila minsôblege mi banigil ba Kristô. I yé ntiik le, nkéñéé man u nla bé kôs sôble. Ndi Bibel i ñunda le yak disii di boñge di nla nok maliga, ni diihe ki mo.\n5, 6. (a) Ñañ u Bibel inyu Timôtéô u niiga kii bés inyu sôble yé? (b) Lelaa bagwal ba ba gwé pék, ba ntibil hôla bon bap?\n5 Timôtéô a bé nnigil nu a yoñ makidik i neebe maliga ngéda a bé a ngi yii sii mañge. Ñôma Paul a kal le Timôtéô a bi nigil maliga ibôdôl nye nkéñéé man. To hala kii Timôtéô a bi nañ ikété lihaa li li bé mbaglak i pes mbuu, nyañ nu a bé ngond Lôk Yuda, ni mbômbô yé ba bi lôôs nye lem i diihe Bitilna. Jon, a bé a umi siñ ikété hémle. (2 Timôtéô 1:5; 3:14, 15) Ngéda a bééna bebee le 20 nwii, Timôtéô a bé a ma yila nnigil, nu ba bé le ba ti minson mi tôbôtôbô ikété likoda.—Minson mi baôma 16:1-3.\n6 I yé ntiik le, hiki mañge a gwé jé libak; bobasôna ba nhôlôl bé nya yada. Boñge bahogi ba nhoo nok maliga, ba yoñ ki makidik i pala sôblana ngéda ba ngi yii boñge. Bape ba ga ba bé nkôôbaga inyu sôble, bo ngi pamna ngim nwii. Jon, bagwal ba ba gwé pék, ba nyégsa bé bon bap i sôblana. Maselna ni hala, ba nhôla hiki man wap i hol i pes mbuu kiki la yé. Bagwal ba nla nok maséé ngéda man wap a ñunda le a ndiihe bibuk bi kaat Bingéngén 27: 11. (Añ.) Ndi, ba nlama bé hôya njômbi yap kekikel—i i yé le bon bap ba yila banigil ba Kristô. Ni mahoñol ma nyen, bagwal ba ga wan mbadga ini le, ‘Baa man wem a gwé yi i i kôli inyu ti nyemede nkikip yak Djob ni i sôblana?’\nBAA MAN WEM A GWÉ YI I KÔLI?\n7. Baa mut a gwé ngôñ i kôs sôble, a nlama bana yi i Bibel yosôna? Toñol.\n7 Kiki bagwal bon ba niiga lihaa jap, ba gwé ngôñ le bon bap ba bana bañga yi, i i ga hôla bo i ti bomede nkikip yak Djob. To hala, i mbéda bé le mut a bana yi yosôna ilole a nti nyemede nkikip yak Djob, ni le a nsôblana. Mbus sôble yap, banigil bobasôna ba nlama kônde hol inyu kôs bañga yi. (Añ Kôlôsé 1:9, 10.) Ndi, limbe libim li yi li mbéda mut inyu kôs sôble?\n8, 9. Bimbe biniigana di nla ôt mu ñañ u Paul ni ntat ndap mok?\n8 I jam li bi pémél lihaa jada i hiai bisu, li nla ti bagwal pék i len ini. (Minson mi baôma 16:25-33) Mu makiiña mé ma nyônôs ima, bebee le i nwii 50 N.Y., Paul a bi yuuga tison i Filipi. Ngéda a bé nyoo ni solôñ yé Silas, ba bi gwel bo ngi njom, ba ha ki bo mok. Ni ñem mau, hisi hi bôdôl nyeñg, kayéle hi pôgôs dikuu di ndap mok, makôga momasôna ma yibla. Mu kii ntat ndap mok a bé kon woñi le bebek, bôt ba mok ba yé le ba so, a bé sômbôl nolba, ha nyen Paul a sébél nye ni kiñ ngii. Paul bo Silas ba bi la tééne mut nu ni lihaa jé likalô. Ndi, gwéha yap inyu mam ba bi nigil inyu Yésu, i bi tinde bo i yoñ mambe makidik? Le ba sôblana ibabé tiñha. Bimbe biniigana di nla ôt mu ñañ u?\n9 Kiki lem ha ngéda i, ntat ndap mok nu, a bé a ma tagbe nwii mi bé béda inyu téé nson sônda. A bé yi bé Bitilna. Jon, inyu bana bañga yi i Bibel, a bé lama nigil biniigana bi Bibel bi bisu, a bé lama ki nok kii i ba ngwélél Djob i nkobla, ni yoñ makidik i noñ biniigana bi Yésu. Mu ndék ngéda i, yi i a kôs ni njel biniigana bi Bibel bi bisu, ni diihe a bé diihe biniigana bi, bi bi tinde nye i pala bat sôble. Ibabé pééna, a bi ke ni bisu i nigil mbus sôble yé. Ni ndémbél i mahoñol, kii u nla boñ ngéda man woñ a nyis we le a gwé ngôñ i sôblana inyule a ngwés Yéhôva, ni le a ngwés nôgôl nye? A bé bagwal, ni nla yoñ bitelbene le a tehe mimañ inyu yi too a nyônôs mam ma mbéda inyu sôblana. * Kiki minsôblege mi bikristen mimpe, a’ ke ni bisu i nigil kii i yé sômbôl i Yéhôva ntel niñ yé yosôna, letee ni boga ni boga.—Rôma 11:33, 34.\nIMBE SUKLU I YÉ LOÑGE INYU MAN WEM?\n10, 11. (a) Mambe makidik bagwal bahogi ba bi yoñ? (b) Limbe jam bagwal ba nlama bugus inyu loñge i bon bap?\n10 Bagwal bahogi ba bi kit le, i yé loñge le man wap a mélés ndugi suklu, a léba ki bôlô ilole a nkôs sôble. I ta bé béba i bana mahoñol ma, ndi baa hala a nhôla man wap i bana bañga niñ? Ngii mam momasôna, baa jam li, li nkiha ni Bitilna? Lelaa Bañga i Yéhôva i nti bés makénd mu jam li?—Añ Ñañal 12:1.\n11 Nkoñ isi unu ni mam mé, bi nkolba mahoñol ni sômbôl i Yéhôva. (Yakôbô 4:7, 8; 1 Yôhanes 2:15-17; 5:19) Liwanda ni Yéhôva li yé bañga lisolbene inyu mañge ikolba Satan, nkoñ isi, ni mahoñol mé mabe. Ibale bagwal ba niiga man wap i bugus suklu ni bôlô i niñ yé, hala a nla boñ le man wap a hoñol le mam ma nkoñ isi mon, ma nlôôha ba nseñ iloo maada mé ni Djob. Baa bagwal ba ba yé bikristen ba yé le ba ba maséé le, nkoñ isi won u niiga man wap yom a boñ inyu bana bañga niñ? Maliga ma yé le, di nléba bañga maséé, di ban-ga ki bañga niñ ngéda bibégés di nti Yéhôva gwon bi mbôk i niñ yés.—Añ Tjémbi 1:2, 3.\nIBALE MAN WEM A NKWO IKÉTÉ BÉBA?\n12. Inyuki bagwal bahogi ba ntinde bon bap i tiñha kôs sôble?\n12 Mu kii a bé toñol manjom ma ma bi tinde nye i tuga man wé i kôs sôble, sita yada i kal le: “Me nwo nyuu i kal le, me bé kon woñi le ba nla pémés nye ntôñ ibale a mboñ béba ikeñi.” Kiki sita i, bagwal bahogi ba bé hoñol le i yé loñge inyu man wap le a tiñha kôs sôble letee a lela nwii mi likond tole njék binéñél. (Bibôdle 8:21; Bingéngén 22:15) Ba nla sôk kal le, ‘ntel wonsôna a yé ngi sôblana, ba nla bé pémés nye ntôñ.’ Inyuki mahoñol ma, ma ta bé malam?—Yakôbô 1:22.\n13. Baa mut a ga timbhe bé bisu bi Yéhôva, inyule a ntiñha sôblana? Toñol.\n13 I yé ntiik le, bagwal ba ba yé bikristen ba gwé bé ngôñ le man wap a sôblana ilole a nyila nhôôlak inyu ti nyemede nkikip yak Yéhôva. Ndi, hala a yé hihôha hikeñi i hoñol le, man wés a’ timbhe bé bisu bi Yéhôva inyule a ta bé nsôblege. Inyuki hala? Inyule i mbéda ndik bé le man a ba nsôblaga inyu timbhe i bisu bi Yéhôva. Ndi, man a’ timbhe i bisu bi Djob ngéda a nyi mahoñol ma Yéhôva inyu kii i yé loñge ni béba. (Añ Yakôbô 4:17.) Ilole ba tjél le man wap a sôblana, bagwal ba ba gwé pék ba mboñ biliya i ti ndémbél ilam. Ba gwé ngôñ i niiga man wap ibôdôl nye ntitigi, i gwés matiñ ma nyôgi ma Yéhôva. (Lukas 6:40) Ntén Gwéha u, won w’a lôôha sôñ man woñ, inyule i ga tinde nye i noñ njel i téé sép i Yéhôva.—Yésaya 35:8.\nYAK BAPE BA NLA HÔLA\n14. Lelaa mimañ mi nla nit bagwal mu biliya ba mboñ inyu hôla bon bap i hol letee ni sôble?\n14 Kiki batat bémba, mimañ mi likoda mi nla nit biliya bagwal ba mboñ, ngéda mi mbégés mam mut a nla yônôs i pes mbuu. Sita yada nu a bi sal kiki nsañal iloo 70 nwii, a mbigda nseñ u a kôs ngéda a bé kwel bona mankéé Charles T. Russell ngéda a bééna ndigi nwii minsamal. Sita i i nkal le: “A bi tégbaha 15 manut i kwel ni me inyu mam me bé le me yônôs i pes mbuu.” Ñ, ibale di nyoñ ngéda i ti mut makénd ni bibuk bilam, a’ hôya bé gwo niñ yé yosôna. (Bingéngén 25:11) Mimañ mi nla ki boñ le bagwal ba yoñ ngaba i bôlô maoñ ma Ndap Ane ni bon bap, ba tinak i boñge ba, minson mi mi kôli ni nwii wap, ni ngap yap.\n15. Lelaa bôt bape ba likoda ba nla hôla boñge ba wanda?\n15 Hiki wada wés ikété likoda, a nla hôla ngéda a ñunda le a ntôñ boñge. Hala a nkobla le, di yimbe biliya gwobisôna ba mboñ inyu hol i pes mbuu. Baa mañge a nti loñge ndimbhe i likoda? Baa a ntégbaha nkwel i likoda li ñem sonde? Baa a nyémbél ngim manoodana i suklu, tole a ntééne liwanda jé li suklu likalô? Di hoo bégés nye inyu jam lilam a mboñ. Inyuki u nla bé yoñ bitelbene i kwel ni mañge wanda wada—ilole likoda li mbôdôl tole i mamélél ma likoda—u undga nye le u nsiñge nye? Hala a yé ngim manjel, i nla hôla boñge ba wanda, i nôgda le ba yé toi “ikété likoda likeñi.”— Tjémbi 35:18.\nHÔLA MAN WOÑ I HOL IKEPAM I SÔBLE\n16, 17. (a) Mambe maada ma yé ipôla bilôl bi mut ni sôble yé? (b) Mambe maséé bagwal ba ba yé bikristen ba nla bana? (Béñge titii i bibôdle.)\n16 I néñés boñge “ni niiga bo ikété maéba ma Nwet [Yéhôva],” i yé nsima nkeñi bagwal ba ba yé bikristen ba nla bana. (Efésô 6:4; Tjémbi 127:3) Maselna ni boñge ba ba bé gwéé i nlômbi litén li Israel, li li bi ti jomede nkikip inyu boñ sômbôl i Yéhôva, bon ba bikristen i len ini, ba ngwéé bé ikété i nya litén i. Jon, ba ngwééna bé gwéha inyu Djob to inyu maliga. Ibôdôl yaga hilo hi ligwéé li man wap, bagwal ba nlama hôla nye i ti nyemede nkikip, ni i sôblana inyu yila ngwélél Yéhôva. Ndi kii i nlôôha nseñ inyu tohi yé? I mbéda le, nyemede nyen a yoñ makidik i ti nyemede nkikip, i sôblana, ni i téñbe i gwélél Djob, inyu boñ le a pei i njiiha ikeñi.—Matéô 24:13.\nBagwal ba nlama bana njômbi i hôla man wap i yila nnigil (Béñge maben 16, 17)\n17 Ngéda Blossom Brandt a bi yoñ makidik i sôblana, bagwal bé, ba bé sômbôl yi ntiik too a bé nkôôbaga i yoñ makidik ma ngui ma i niñ yé. Ngéda ba bi ba nkwoog nkaa le a bé nkôôbaga, ba bi nit nye. Isañ a bi boñ loñge jam i u u nsôk, ilole a nkôs sôble. Blossom a nkal le: “A bi bat bés bobasôna le di ôm maboñ isi, ndi a boñ ni mo le masoohe. A kal Yéhôva le, a bé maséé ngandak inyu makidik me bi yoñ i ti memede nkikip yak Yéhôva.” Letee ni len, mbus 60 nwii, Blossom a nkal le: “Ni nla ba nkwoog nkaa le, to mbus nwii ndi nwii, m’a hôya bé i u u!” A bagwal, kinje maséé ni mahak ni ga kôs i tehe bon banan ba nti bomede nkikip yak Djob, ni i kôs sôble inyu yila bagwélél ba Yéhôva.\n^ liboñ 9 Bagwal ba nla tiimba wan ni bon bap biniigana bi mahee, bi bi mpémél i kaat ni hop Pulasi le Les jeunes s’interrogent—Réponses pratiques, Volume 2, mapep 304-310. Béñge yak i man kaat wés le Notre ministère du Royaume, Avril 2011, lipep 2, i homa le “Réponses à vos questions.”\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Matumb 2018


Culture Basaa: décembre 2011\nLiens vidéos Décembre 2011\nPublié par antoinepondipondi à 11:01 Aucun commentaire:\nMut a nje njék ndi mut a nje bé loñ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le mut a nyan bé loñ. Hala wee mut a nlama bégés i jam loñ i nkit inyuule mut a tabé i ngii loñ ni ki le loñ i umul bé mut maboñ isi. Jon ingéda bôt ibaa to ba aa ba mboñ jam inyuu nseñ i loñ yag we u nlama noñ mu i kokok. Jon u u nog le : Nkana a nhéya béé Nkana numpe tamba i ño. Hala wee ni nlama yéñ le loñ i nan i bana lipém tole i ke bañ isi loñ ipe. Ingéda loñ yoñ i nke lipém yag we u mbana lipém li. Jon mut a nlama bé yan loñ yé. Jon u nog le : kôp yon i nti ngom lipamal. Hala wee ngim yom yon i mboñ mut le a léhdak nyuu.\nMut a nlama bé yan loñ yé hala a nkobla ki le i yom loñ i nkit yon yag Hilôlômbi a nkit. Jon u nog le: kiñ loñ i yé kiñ Hilôlômbi. Jon mut a nlama gwés loñ yé inyuule Hilôlômbi nyen a bi bot loñ yoñ.\nMasoda ni nu a nkil i kokok\nYaônde, 20 biôôm 2011\nMakôô ma mim ma mbénge nwet\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le ingéda mut a nwo mim wé i nke i ndap yé bôt. Hala wee bôt ba ndap yé bôt bon ba njô nye, bon ba nlôôs maéa méé.\nIloa base i sôkbôk i bé bénge bé jam li maéa to jam li majôna to jam li bikus inyuule maéa, majôna ni bikus bi ta bé jam li base. Nson u base i ta bé i jô mim. Majôna ma bé jam li manyii, le ma nlama tagbe ikété nwee ni nsañ. Jon u nog le, ba yé ba tiñil pô, dison di sanda. Hala wee ba yé ba jô mim, bôt ba huu mandap map. Hala wee je to nyôba bi ta bé i homa majôna ma yéne, i homa mim u niñne.\nI kel majôna, nkugi bum a yé a bép ntoñ i nyôl, bôt ba nti mambôgi. Mambôgi ma yéé ma mal, bet mim, ba mbii mim wap ikété soñ. I jam li, li ntagbe ikété nwee inyuule bôt ba kôba ba bé ti mim lipém. Jon bôt ba kôba ba bi tehe le, ndap bôt i ee jô yé, i jôô ki mim wé.\nU yé u yoñ mim isoñ , hala wee bum isoñ i nhol. Hala wee u nkônde hié, mbimba i ke bisu.\nYaônde, 25 maye sép 2011\nÑEMB A NJE Bé LIBôM NDIGI lIHÉLÉ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le béba i nlona ôa. Jon u oo bañ mut i ñem woñ. Inyuule ibale bo mut a mboñ béba, u nlama kal nye le i njel a nyoñ i tabé longe. Ingéda u nkal nye hala, u nlama bé wéha nye nyuu inyuule u nlama gwés mut woñ libôk ndi u nogog nye ngôô. Hala nyen bôt ba kôba ba nyis bés gwéha i Hilôlômbi. U nlama bé hôya le: hinoo ntombga hon i nhéya pos i nwii. I njel i yon bôt ba kôba ba bé kokse boonge le ba jôp bañ i njel béba inyuule man a yé yom i loñ.\nBase i sôkbôk i nniiga bés le mut nyensô a nlama tôñ ni maaisañ le maaisañ a boñ bañ béba tigale yag nye, bôt ba ôm nye nsohi le a yik jam mu. Jon u nog le: mañ mut u ñeb maange yag maange a ñeb mañ mut. Hala wee maange a nla yis mañ mut le a boñ bañ béba ni bibug bi lam bi mpémél i nyo wéé.\nÔa i tabé longe lem inyuule i mboñ we le u nyi bé gwéha i Hilôlômbi to mambén ma Hilôlômbi u nla bé gwélél mo. Jon nhémle i base i sôkbôk a niñ bé ni ôa i ñem wéé. Inyuu hala nyen a niñ i kété nsañ ni bilôg bi sañ. Hala wee niñ i gwéha. Liniñig lini li bôt ba kôba li bi boñ le Hilôlômbi a bi ti bo yi ni pék. Hala wee Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba masoda.\nYaônde, 02 biôôm 2011\nPublié par antoinepondipondi à 10:34 Aucun commentaire:


Culture Basaa: septembre 2019\nDi nla kobol i buk ini le hijeejee mut ni kal le hala a yé mut a nke kikii mbu i siba. Hala wee a nke mayembe mayembe ndi a jañ.\nYaônde, 30 hikañ 2019\nPublié par antoinepondipondi à 02:25 Aucun commentaire:\nLIÔBÔS MUT JÔI\nDi nla kobol bibuk bini le liôbôs mut jôi ni kal le hala a yé i pot tole i tila mam ma mboñ le lipém li mut li yé ntihbaga. Hala wee bipôdôl tole matila bi ta bé maliga, bi nhindis mut inyuule bi téé bé sép.\nU ta bé kunde i pot to i tila mam ma mbénge niñ i mut ibale bo u ntibil bé yi nye. Jon u nok le: u nup tju, u unda bé linubul wee u nup i tjibi. Jon mbén i nkokse i mut a ñôbôs jôi li mut numpe.\nYaônde, 16 dipos 2019\nPublié par antoinepondipondi à 02:21 Aucun commentaire:\nBôt ba kôba ba bé naña ngim likoda i pahal mam mabe kikii bo manola, diun, minsoga, nsohi i ke bisu. Mut a nlama pahal i yom yosôna i yé nye i kété ñem. Lije minlômlak mi bijek le ibale a nlembe, a nkôhna kokse i pam i nyemb yé nyemede i bale a mpot bé maliga. Ba nkal we le ibale wa boñ bé i mam di nyegna a yom ini je nye. Lije bibe yon i yé banga sangla. U ntam béba yoñ, u helba ndi ba sayap we. Sai i nke ni ñem i lam. I nlona nsañ. Man ma bôdôl yondo.\nPublié par antoinepondipondi à 02:18 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala yé ngim ngui mut a gwé i boñ ngim jam. I ngui ini i nla ba ngui minsôn tole ngui mahoñol. Ngui i mahoñol i mbénge mut a gwé ômsing, a bak a gwé pék wee a nyoñ makidig i boñ ngim jam. Ibale i ngui ni yo i baa i mpôôna bé, mut a nla bé boñ banga jam. Jon u nok le : ñem i yé me i mpeha ndi manye mon ma ta bé.\nPublié par antoinepondipondi à 02:16 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le pii mut ni kal le hala a yé mut a nluñ bé ni hop. Mut lima.\nPublié par antoinepondipondi à 02:13 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le libomna ni kal le hala a yé ngim homa bôt ba nkodba inyuu i kwel ngim mam, i pôôna biyi kikii hihéga mahol ma loñ mee, mangand ma loñ mee, malok ma loñ mee i ke bisu. Ndi i nla pam le bôt ba kôdi ni njel nsinga i woo le mu nyen bôt ba nhogi ba ntila, bape ba podok ni njel bitidii tole ni njel hop wap ndi bana bape, ba timbhege noñnaga ni matila, hop tole bitidii i mam ba nnôgla le ba nkwélél.\nIngéda bôt ba kôdi ni njel nsinga i woo, hikii mut a yé i ndap yé tole i homa wé i nson tole i loñ yé i ke bisu.\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngi nyiñha, pii, ngi hop, niya i ke bisu.\nJon u nok le mut a yé pii, hala wee i mut nunu a mpot bé, inyuule a nlima. Mu i njel i nyen u nok le: mbog nwee, nkoñ bim. U nogok ki le: nwee i yé gôl, hop u yé silba.\nPublié par antoinepondipondi à 02:08 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala yé li has nyemb. Hala wee a ngi yi i niñ. A nwo bé. A ngi niñik. A bak le a wo ndi a nwo bé.\nDi nla ki kobol i buk ini le pei ni kal le hala a yé i tohla. Hala wee i nyodi i homa u bak u kôbne.


Lelaa Gayô a bi hôla lôk kéé yé\nNi hôla “bakén ba bôt” i “gwélél Yéhôva ni maséé”\nNi hôla bon ba “bakén ba bôt”\nÑAÑ U NIÑ I BÔT Libak jem li ndok li bi sôña bé me i niiga bôt bape\nNi nwas bañ le gwéha nan i hoi\n“Baa u ngwés me iloo bana?”\nMaséé i suhus likala jés li niñ\nMASÔÔ MA NKUS MA ÑAÑ WÉS “Nyonok ni makénd, ni gwéha miñem nwés iloo ngéda bisu”\nNkum Ntat—Inyu yigil | Mpuye 2017\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Dangme Danmark Duala Fiji Finland Fon Ga Galois Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi India Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Krôasia Kurdish kurmaji Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Miñgrélia Motu Môñgôlia Môôré Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pidjin i Najéria Pijdin i biôn bi Salômô Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Tok Pijin Tonga Tshiluba Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urhobo Usbékistañ Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yula Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\nI MAMÉLÉL ma hiai hi bisu, Gayô ni bikristen bipe bi bi boma manoodana. Ngim bôt i i bé tjam biniigana bi bitembee i bi noode tômbôs lôk kéé ni lona mbagla ikété makoda. (1 Yôhanes 2:18, 19; 2 Yôhanes 7) Mut wada le Diôtréfé a bé “a mpôe hop i sok” ñôma Yôhanes ni bôt bape, a tjélék leege bikristen bi bi bé bakén, a noodege ki tinde bôt bape i boñ kiki nye. (3 Yôhanes 9, 10) Hala nyen mam ma bé ngéda Yôhanes a tilna Gayô kaat. A bi tila kaat yé bebee ni nwii 98 N.Y., ba nsébél kaat i ikété Bitilna ni hop Grikia le “Yôhanes i nyônôs aa.”\nTo hala kii a bi boma manoodana, Gayô a bi téñbe i gwélél Yéhôva. Lelaa a bi unda ndéñbe yé? Inyuki di nlama bana ngôñ i kôna ndémbél i Gayô i len ini? Lelaa kaat i Yôhanes i nla hôla bés i boñ hala?\nLÉTA INYU LIWANDA LI ÑEM NYUU\nNtila kaat Yôhanes 3 a nsébél nyemede le “mañ ntôñ.” Ndi buk Grikia i ngwéélana hana i nla ki kobla le “mañ mut.” Ñôma Yôhanes a bi gwélél bibañga bi inyu yis man wé i pes mbuu Gayô le nyen a tilna nye kaat. Yôhanes a nsébél Gayô ni loñgeñem le “nugwéha, nu me ngwés ikété maliga.” I mbus, Yôhanes a nkal le a gwé botñem le Gayô a yé mbôô i pes minsôn kiki a yé mbôô i pes mbuu. Kinje bibuk bilam inyu bégés Gayô!—3 Yôhanes 1, 2, 4.\nGayô a bé lama ba mañ u likoda, to hala kiki kaat i nkal bé hala. Yôhanes a mbégés nye le a bi leege bilôk bikéé to hala kii a bé yi bé bo. Yôhanes a bi tehe hala kiki yimbne le Gayô a tiñi ni Djob inyule i leege bakén i yé lem ba nyil bikristen ibôdôl behee.—Bibôdle 18:1-8; 1 Timôtéô 3:2; 3 Yôhanes 5.\nBibuk Yôhanes a ngwélél inyu bégés lem i leege bakén Gayô a bééna, bi ñunda le bikristen bi bééna lem i hiôm ipôla mbai Yôhanes ni het makoda ma bééne. I nene ki le i mahuu ma liké jap, bilôk bikéé bi, bi bé bi añle Yôhanes mam ba ntehe. Bebeg le inyu hala nyen Yôhanes a bé yi mam ma ntagbe ikété makoda.\nIbabé pééna, bilôk bikéé bi bé ke liké, bi bééna lem i yééne mandap ma bikristen bipe. Mam mabe ma bé pôda ngandak inyu mandap ma bakén, inyule ma bé leege bé bôt loñge, ma bak ki bahoma bakeñi ba ndéñg. Inyu hala nyen ibale njel i bé, bikristen bi bi bééna pék, bi bé yén mandap ma bikristen bipe.\n“BA BI KIL I JÔL JÉ”\nYôhanes a bi ti Gayô makénd le a ke ni bisu i leege bakén. A bi kal nye le a ‘tibil tjôla bakén inyu liké jap i nya y’a lémél Nyambe.’ Ha ngéda i, i tjôla mut i bé kobla le u ti nye mam momasôna a bééna ngôñ inyu liké jé. Gayô a bi lama boñ hala inyu bakén a bi bôk a leege i mbai yé, inyule ba bi bok mbôgi yak Yôhanes inyu gwéha ni hémle i Gayô.—3 Yôhanes 3, 6.\nBebeg le bakén ba, ba bé basañal i biloñ bipe, bakenwin ba Yôhanes, tole bagwélél ba makiiña. To i ba yaga lelaa, ba bé ke liké inyu miñañ minlam. Yôhanes a nkal le: “Inyule ba bi kil i jôl jé.” (3 Yôhanes 7, MN) Yôhanes a mbôk a pôdôl inyu “Nyambe.” (nlôñ 6) I nene le bini bibuk le “ba bi kil i jôl jé” bi mpôdôl inyu Yéhôva. Jon, ba bé ba kôli i kôhna maleege malam. Inyu hala nyen Yôhanes a bi tila le: “Jon bés bon di nlama yis ndôñ bôt ini, le ndi di yila baso bap ba bagwelnson inyu maliga.”—3 Yôhanes 8.\nMAHÔLA I NGÉDA MANOODANA\nJam li bi tinde Yôhanes i tilna Gayô li bé ndik bé inyu ti nye mayéga. Yôhanes a bé sômbôl hôla nye i sañgal ngim ndañ. Di nyi bé inyuki, ndi mankéé wada ikété likoda le Diôtréfé a bé tjél leege bikristen bi bé bakén. A bé sôñga yak bini bilôk bikéé bipe i leege bakén.—3 Yôhanes 9, 10.\nIbabé pééna minhôôlak mi bikristen mi bé bé le, mi neebe i yééne yak Diôtréfé to ibale a bana ngôñ i leege bo. A bé sômbôl bana tel i bisu ikété likoda, a bé diihe bé ki to yom yo ki yo i nlôl yak ñôma Yôhanes, a yônôs ki mbok yosôna ni hilégé ikolba ñôma ni bôt bape. I yé mbale le Yôhanes a sébél bé nye le malét nu bitembee, ndi Diôtréfé a bé yan libak jé li ñôma. Ngôñ i ba mut bisu i Diôtréfé ni bilem gwé bibe bi bé unda le a tiñi bé ni Djob. Ñañ u Diôtréfé u ñunda le bôt ba ngôk ni ba lipamal ba nla ôbôs adna i likoda. Inyu hala nyen Yôhanes a nkal Gayô jam li mbéñge yak bés i len ini le: “U kôna bañ mam ma yé béba.”—3 Yôhanes 11.\nNJOM I NLÔÔHA LAM INYU BOÑ LOÑGE\nMaselna ni Diôtréfé, Yôhanes a mpôdôl kristen ipe i gwé jôl le Démétriô inyu ndémbél yé lam. Yôhanes a kal le: “Yak bés ki di mbok mbôgi [inyu yé], ndi u nyi le mbôgi yés i yé hodo.” (3 Yôhanes 12) I mpôôna le Démétriô a bééna ngôñ ni mahôla ma Gayô, ni le Yôhanes a bi tilna Gayô kaat yé i nyônôs 3 inyu bat nye le a tibil leege Démétriô. I nene le Démétriô nyemede nyen a bi ti Gayô kaat i. Kiki a bé nkenwin nu Yôhanes tole ngwélél makiiña, Démétriô a bi lama tibil toñle nye mam Yôhanes a bi tila.\nInyuki Yôhanes a bi ti Gayô makénd i ke ni bisu i leege bakén ki le a bééna lem i? Baa Yôhanes a bééna ngôñ i kônde lédés Gayô mu lem lam i? Baa Yôhanes a bé kon woñi le Gayô a nimis lem yé lam mu kii Diôtréfé a bé tééñga bikristen bi bi bé leege bakén? To i ba yaga lelaa, Yôhanes a bi tibil lédés Gayô ngéda a kal le: “Mut a mboñ loñge nyen a yé nu Nyambe.” (3 Yôhanes 11) Hala a nti bés loñge njom i ke ni bisu i boñ loñge ibabé waa.\nBaa kaat i Yôhanes i bi ti Gayô makénd i ke ni bisu i leege bakén? Di nla kal le ñ, inyule ini kaat i yé ikété Bibel inyu ti bôt bape makénd i ‘kôna mam ma yé loñge.’\nBINIIGANA BI NLÔL I KAAT YÔHANES 3\nMam momasôna di nyi inyu mankéé wés nu kwañ le Gayô, mo ma hala. Ndi i ndék mam di nyi i niñ yé, i nla niiga bés ngandak mam.\nMambe manjel di nla gwélél inyu ‘leege bakén’?\nPog, bés bobasôna di gwé pil inyule di nyi maliga i len ini mu kii bikristen bipe bi bi neebe i ke ntandaa liké inyu lo niiga bés maliga. I yé maliga le bikristen gwobisôna i len ini bi nke bé ntandaa liké inyu miñañ minlam. Ndi kiki Gayô, yak bés di nla nit bôt ba nke liké, kiki bo ngwélél makiiña ni nwaa, di tinak bo makénd. Bebeg ki le di nla hôla bilôk bikéé bi bôlôm ni bi bôda bi bi nke nit likalô i homa batéé likalô ba ta bé ngandak, ikété loñ tole i biloñ bipe. Jon di ‘ligip i leege bakén.’—Rôma 12:13; 1 Timôtéô 5:9, 10.\nIba, hala a nlama bé hélés bés ibale ngim mangéda, sôñna bitel i ngwéé ikété likoda i len ini. Bôt ba bi pééna libak li ñôma li Yôhanes, yak ni li Paul. (2 Korintô 10:7-12; 12:11-13) Kii di nlama ni boñ ibale di mboma nya ndutu i ikété likoda? Paul a bi ti Timôtéô mana maéba le: “Nkol Nwet u nlama oo jo bisañ, ndi u bôihege ndigi bôt bobasôna, u ban-ga pék i niiga, u hônbaga ki, u yik niiga bakolba ni ñemlima.” Ibale di nyi gwel bésbomede ngéda mut a nyumbla bés, ngim bakolba i nla bôdôl héñha mahoñol ndék ni ndék kayéle yak Yéhôva “a néhne bo njel i hiel miñem, le ba yi maliga.”—2 Timôtéô 2:24, 25.\nAa, bikristen bi bi tiñi i gwélél Yéhôva ikété ngolba, bi kôli le di diihe bo, di ti ki bo bibégés inyu loñge yap ndémbél. Ibabé pééna, ñôma Yôhanes a bi ti Gayô makénd, a kal ki nye le mam a yé boñ ma yé loñge. Nlélém jam i len ini, mimañ mi nlama noñ ndémbél i Yôhanes i ti bilôk bikéé bi bôlôm ni bi bôda makénd le ba kônde gwel minson “ibabé waa.”—Yésaya 40:31; 1 Tésalônika 5:11.\nKaat ñôma Yôhanes a tilna Gayô ni hop Grikia i bééna ndik 219 bibuk. Yon i yé kaat i nlôôha titigi ikété Bibel yosôna. Ndi to hala, i yé nseñ ngandak inyu bikristen i len ini.\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Mpuye 2017


Ma yé ma Mbog Basaa à lire en Ebook, Bakang Ba Tonjé - livre numérique Littérature Romans historiques\nMa yé ma Mbog Basaa , livre ebook\nChallenges Littéraires Editions - Mbombog Bakang Ba Tonjé\nCe livre écrit en Basaa (langue bantoue parlée au Cameroun) retrace la révélation du Mbog aux neuf ancêtres Basaa primordiaux, toujours en couple, avec Ngog comme nkugi bum, Mbañ comme premier mbombog organisateur, Mbog et Njel comme contestataires, Mode Sop comme usurpateur et dictateur, U et Nwi comme restaurateurs de l'ordre légitime, Mañal ma Mbañ, fils de Mbañ comme deuxième mbombog législateur, Ngo Maa, son épouse comme première nkokoo vouée à l'éducation du peuple.\nMbombog Bakang ba Tonjé\nMA YE MA MBOG BASAA\nChallenges Littéraires Éditions-Mbombog Bakang ba Tonjé\nISBN : 978-2-490414-10 -9\nTous droits réservés. Cette œuvre ne peut être reproduite, de quelque\nmanière que ce soit, partiellement ou dans sa totalité, sans l’accord écrit\nde la maison d’édition, a l’exception d’extraits et citations dans le cadre\nd’articles de critique.\nCette œuvre est réservée a tout public.\nMa noň ma bi peh\nLi jubul 5\nPeh 1 : Ba pam Liaa ni ane i Ngog ni Ki Wom 7\nPeh 2 : Say i Mbañ ni Ki Heg ni ma pam map 11\nPeh 3 : Mbog ni Njel ba m’bagla ni Mbañ 16\nPeh 4 : Mbañ a n’ti Mbog ni Ki Ndap Liñgen ni i mam ba n’gwéh 18\nPeh 5 : Njel ni Mbamun ba m’bagla ni Mbog 29\nPeh 6 : Li gwé li Ngo Mbog, nyañ Mode Sop 34\nPeh 7 : MBañ a n’ti Njel ni Ki Nun i gwom ba n’gwéh 37\nPeh 8 : Li bii li Sop Badag bo Ngo Mbog 42\nPeh 9 : Li gwé, gwét ni hand mbog bi Mode Sop 49\nPeh 10 : Ma témb ma bi boma bi Mbog ni li sug li Mode Sop 60\nPeh 11 : Soola ni Ane i Mañal ma Mbañ 71\nPeh 12 : Nkwel u Mañal ma Mbañ ni ba mbombog 78\nPeh 13 : Say li bii i Mañal ma Mbañ ni Ngo Maa 96\nPeh 14 : U, Nwii, mi nson nwap ni mboda yap 100\nPeh 15 : Bi niigana bi Mañal ma Mbañ ni Ngo Maa 111\nHi ngañgana hi MA YE MA MBOG BASAA hi n’lo laa ?\nNjebet Tuulag, mañ u man lôg Hééga Bakéñ nyen a bi kééne bi log bi baa hi ngañgana hini.\nNu bi su le Mboui Mboui Joseph, man ndôg Njee Bakéñ.\nNu yônhe i baa le Njigi Maurice, man Yabii.\nNjebet Tuulag a bi ti Mboui Mboui kunde i gwélél hio i nson wé, inyu kôhna soso mbôgi ma mélél ma sukulu keñi i loñ felensi.\nNson unu u bi pam i nwi 1967, n’tilga ni hop Mbele to le Mbene, n’koblag ni hop Felensi.\nMboui Mboui a bi o wo le « Mbog Liaa (Le pays de la grotte ou le savoir social du peuple Basaa) » .\nDi n’ti mañ mut Njebet Tuulag ni malét nkeñi Mboui Mboui Joseph nu a n’tip bagla ni béh, a koba ba sôgôl sôgôl bé hi lo 28/02/2017 ki yaga ma yéga.\nDi n’ti man wéh ma nôgla Otto Gwét bi Gwét nu a néhne béh njel i bana ni añ nson u malét Mboui Mboui ma yéga ma keñi. Di n’sayap le nson wé u tjam ni yidih ni hôlôh li bag li loñ Basaa u kee ndigi ntôñ ni ntôñ.\nBa le bo he m’ban wap bé i niiga loñ, ki nkunde yi a yé n’téédaga munu hi ngañgana hini a bi nene bé nseñ, a hôyba, yag yimil a nimil.\nMu i nson Mboui Mboui nyen di n’yôñôl hi ngañgana hini inyu kônde buluh ni tuluh hio, le ba kobol ni ma hop ma pe ba koblag, ba tôô ni ma njel ma pe ba tôôag, inyu yônôh njômbi yé ni i Njebet Tuulag i hôlôh ni tjam hop, yi ni li ngwéléh bi loñ Basaa.\nBéh bon di ño hio le MA YE MA MBOG BASAA inyu le hi niiga lelaa Mbog Basaa i bi yeelana ba sôgôl sôgôl béh.\nNdég ba homa i yé mu le béh bon di n’kobol ni hop mbele, malét nkeñi Mboui Mboui a bi péméh ndigi bo ni hop Felensi inyu le bi bug bi Njebet Tuulag gwo mede bi bi nimil. Di n’kônde bé to héya yom i pe yo ki yo, ha ndugi i kogol ndég i ba homa m’bép key ma tila a bi hôh.\nNdi to hala, i ba le hi hôha hi nene mu, wee i hiéh.\nDi gwé bodñem le man Basaa to nu li tén li pe nye nsô nu a kôhna MA YE MA MBOG BASAA, a ga añ bé hi ngañgana hini kiki «nu man kaa ba ba unda sôñ, yom nye a béñgege hi noo» , ndi inyu yi li pigil li Mbog Basaa ni li ngwéléh li man Basaa, ni nôgda, ni nog, le «Mbog Basaa i yé ndip ; i yé yom le « hee u n’yimbe pôg, u je bé juu» ; i m’bad ngéda, ni nihbe, ni sundul nyuu inyu nog yo i nya i n’sômbla. Jon ba n’la bé kena yo bi ndéd bi ndéd kiki hi ngoma kembee li kil, to kiki hi mange mange le bo « yibil », a yibil; « yib », a yib ».\nJon ba n’lama bé tôgbene yo ndi me si bé me i yan yo.\n– Mbog ma kwo ma n’yéé\nMbog kwog, Mbog nyodag\nMbog ma kwo tjay di samal\nMbôn i wog, mi nsoñ mi yihga\nMbog i mal bé.\nPeh 1 : Ba pam Liaa ni ane i Ngog ni Ki Wom\nBa bôg pam Liaa, nsoñgi wap,\nMôy map/Môy ma baa bap (Nsoñgi u bon bap)\n1 Ngog/Ki Wom (14)\n2 Mbog/Ki Ndap (20)\n3 Njel/Ki Nun (20)\n4 Mbañ/Ki Heg (14)\n5 Mban/Ki Nom (20)\n6 Ngaa/Ki Nyemb (20)\n7 Nsaa/Ki Isi (20)\n8 Bias/Ki Ndog 20)\n9 Bue/Ki Yi Kii (20)\nMa pam ma bôt bana Liaa, ba ba ba yii ndim. Ndigi Ngog bo nwaa bon ba ba yi jam; jon bo ba sôna ba ba sébél Ngog bo nwaa le Ta ni Ini, inyu le ba ba hoñlag le bon ba bi gwal bo.\nBa nom tjay ndi tjay, ba séblag ndigi Ngog bo nwaa le Ta ni Ini inyu le bo ba sô ba ba jél ndigi homa wada, hala a yé le yag nsañ mbay, hi kel ngélé yada. Hi ngéda ba nog hi kuu kôkôa, i lo le ba m’pam, ba n’koba bi jeg ni ma lép ntôñ ni maog. I mbuh je, ba telep, ba ôm ma boñ i si, ba uwe ma su i si, ba telep ma ké kunda yada, i ba bé bo i nun mbuh, hi mut, i pam li lélél jé.\nHanano, mut pég le Mbañ a tehe bañ i ndoñ li pém ini mut wada a gwé, a huu i mbay, ño u ma yôm nye. Inyu hala nyen a pule ni ma ye ma kel i mbay nsañ mbay le Ngog; a yéga nye ni nyañ mbay le Ki Wom, ndi Ki Wom nye tama nyen a neebe ma yéga mana.\nI mbuh ndég ngéda, Ngog a bad nwaa le :\n– je nu.\nKi Wom nye :\n– Mbañ, nu, mut ngôñ.\nTo hala Ngog a lim ndigi.\nKel i mal bañ ye, Ki Wom a ke, a lona nlôm li sôô ni nkônô, a jôa nye moo ki Ngog a ngi niñi i nañ yé. Kii Ngog a mal je, ba héya bi sôya.\nHa nyen Ngog a bad Ki Wom le :\n– Baa i mut a n’lo hana len a n’témb ni mbuh e ?\nKi Wom a timbhe le :\n– Mbañ a nginda téé hana ni ngôñ, ni bodñem yo sô.\nHa nyen Ngog a bad Mbañ le :\n– Ki u n’sômbôl é ?\nMbañ a timbhe nye le :\n– U wo nsô, me n’ke bé me hi lo; ño u n’yôm me; me n’sômbôl yi : Ta ni Ini, ba gwal bap môl map le bo nje ? Le to mut a bad, me yi timbhe nye.\nNgog a mom nwee, ki Mbañ a nginda téé ha ma yoo ma n’yôl, i ba bé nye i nyingha to sed hi noo hi kôô, ñem wé u ômôg inyu li pém a n’lama ti nsañ ni nyañ, ndi woñi u nééh nye i nya i yé le a la bé to jam.\nKii job li nañ, Ngog a bad nwaa le :\n– Mut a n’lo hana a ñ’ke ?\nNwaa a timbhe le :\n– Mbañ a ngi téé hana len, ni soso ngôñ, ni bodñem, ni gwéha yo sôna.\n– Nje a ñom we hana i meeni ni ma ye ma kel ?\nMbañ nye bo le :\n– A Ta, a Ini, to nwaa wem yaga a n’yi bé le me yé nyono; ño wem won u ñom me; jon, ni bodñem yo sôna, me n’lo i bééni le ndigi bé bon ni yé le ni tibil i nya ndoñ kon i.\nHa nyen nsañ a kal nye le :\n– Ke sébél bôt bo ba sôna.\nHi mut a ba n’heleg i nog le nsañ mbay a n’sébél bo ba sôna, ndi woñi ni ma nôgla ma nyégha bo i ke. To hala kiki ngéda je i ba ngi kola, hi kuu ki hi ba ngi pod, bo ba sô ba bed yag i sañ mbay.\nNi Mbañ a kal bo le :\n– A Ta, di mal lo.\nNgog a sébél Mbog, i mut a ba noñ nye i ma pam ma liaa. A bad nye le :\n– Nje a ñom Mbañ i mbay yem ni ma ye ma kel ?\nMbog nye :\n– U n’yi le, i ba le Mbañ a n’lo nyono i weni ni ma ye ma kel, wee mut nyen a ñom nye ? Béh to mut a n’yi bé ma lo mé i weni.\nNgog a kônde bad Mbañ le :\n– We ki ?\nMbañ nye :\n– A Ta, me n’gwéh yi môy ma ba gwal boñ le, i ba le mut a m’bad me, me yi kal nye kiki ngéda ndimbhe i n’lôl i nyo woñ.\n– Baa ni nog e ?\nNdi, kom li mut a timbhe bé Ñ to heni. Ba mom nwee.


Culture Basaa: novembre 2017\nB’A MAHAK MA NLA KÔNDE BOÑ LE U BA MBÔÔ ?\nDi nla kobol i bug ini le mahak ni kal le hala a yé mahoñol ma mut nu a ntehe tole a nyoñ mam i pes i lam. Di nla ki kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a gwé bot-ñem ni mam ma niñ ma nlo i yaani nu a nlo. Wa yil hala maboñog méé ni bipôdôl gwéé.\nI niñ di niñ i len ini i gwé ngandag matjañ ma unbaha ñem u mut. Jon ñem ndutu u nsiidaha mbu. Dilo di mut a ntehe bikuu tjodisôna di yé dibe.\nLelaa mut mahak a mboñ ingéda a nkwo ? A ntehe bé le i mbeg ini yon ya tuga bé nye le mam méé ma kee longe. A nyéñ i sélés boña wéé inyuu i yi kii i mboñ nye le a kwo i mbeg ini ni lelaa a nla boñ le a telep, le a kwo habañ kelpe. Jon u nog le : hipa hada, mbeg ibaa, wee u yé jôñ. Mut mahak a nyi le ndutu i tabé hikii homa, to hikii ngéda. Jon u nog le : ndobo i tabé mingwañ mi lép nwo imaa.\nMut mahak a nihbe ndutu yak mahoñol mabe ba nlona bé mbuma ikété mbôô wéé. Inyuule a nyi bunge mahoñol mabe. Jon mut mahak a mbéna gwés nson wéé. A ntehe i mam malam ma yé ikété nson wéé. Mut mahak a gwé mawanda ma ntehe mam ma niñ kikii nye. Jon u nog le : bie bi nôônga, gwom bi tubla kôi. Mut mahak a mpot ni gwel i mam ma mbénge nye i ke ni bisu. Mut mahak a niñ longe niñ. Mut mahak a ntôl bé dilo tini.\nYaônde, 08 dipos 2007\nPublié par antoinepondipondi à 06:03 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 06:00 Aucun commentaire:\nLIYOÑ HOP I TI BÔT\nIngéda basôgôlsôgôl, nso mut u bé pot bé i ti. Mudaa a bé pot bé libai jokikijo. A bé sooga nlôm mahoñol méé.\nBot ba bé yén bitinga bitinga, i noñnaga ni ma ndap map ma bi kôkôwa ni mababa map. Hikii mut a nyééne i mut a gwé kunde hop i mbus.\nBot ba bééna kunde hop bo bana le : Mbombog, ñuum, mpôdôl mut, ngéngé, mañ litén ni ntôô mut. Hop u bé yoña ki ingéda i ni nkuu ligwéé.\nBana bôt bape ba bé sooga ba pôdôl bap mahoñol map inyuule\nngén basaa i nkal le: man nuga a ntôp bé lihan.\nMbombog a bé kile a om jai ni maange wéé tole man wéé, i unda le a mbugi béé. Wee i yom ba nkit a neebe yo. Bambombog ba nla ti nye hop, ndi nye a mbat bé hop. A béé a bana ngaba. Yom di nlama tééda i yé le, ba nkit bé mbombog hop to ibale bo hop wéé u yé mbe, le tee a mal pot.\nHop u bé béé tjagatjaga. Hop u bé le, ibale bo ba ntjag hop i ti, tole mut a mbad mbadga, bôt ba mom nwee, ba nog lisuk jé li hop.\nMut a bé a ba le, litjagag jé lihop li ntimba hop wéé. Ha ni nyen, bôt ba hogi ba bé ba kal nye le: yén isi.\nIngéda ba nkal mut le, podog, wee a nyi hop.\nIbale bo mut a nwo, njee a kôli i yoñ hop inyuu i toñol niñ yéé ? I mut a nyégle i bum nyen a ntoñol le mut wéé a nwo kii, a konog kii ? ibale bo a konog ndigi nso kon, a nkal le, a konog.\nNdi ibale bo ba ntohga le ba nol nye, a nkal le mut wem nunu a nwo, ba bi jés nye mbôñ, a sôô ndi me nyi béme njee a mboñ i jam lini. Mu kikii a pamag i mbédgé, bape ba nkal le nyen a nyoñ kon (hala wee a nwél i mam méé).\nI ntén mut i, ibale bo i nene hala, ndumb yéé i ta béé maéya momasôna ma mélél ha.\nIbale bo i mut a nwo, a boñog bé bibéba bi mam, ha nyen i mut a nyoñ hop a ntoñol niñ yéé, a nkal le : i maange nunu a bag maange biliya, a mbii nwa, a gwal bon a nom na nwii kikii sém, nwii kikii kaa, a bag bé mut mindañ.\nA mpot le, i mut a mbad nye pil, a loo liso moo. A mom nwee.\nIngéda u mpot i ntén hop unu, u ntelep homa wada.\nIngéda u nit mut mbôgi lam, mut a ntimbhe habé we.\nTééda Longe (T.L.): Hala kikii man Basaa a bi kéne ngén le: hinuni hi ngwiina makôô, mut a ngwiina nyo, wee hop u bé yom i matadga ngandag inyuule mut a bé le a pamna mindang ni mut tole a sagne inyuu bibug gwéé.\nJon liyoñ hop li bé bat ngim ngôôba (sukulu) le, bôt ba nkôôba we. Jon mut kôba a bi ti soso mahee i bada hop i ti. Inyuu hala nyen pék bôt ba kôba i bi nene, i hol ki. Ha nyen ba bi yigle bés mangén i ke bisu.\nJon di tééda le, ngim mahop, boonge bon ba mpot mo, mahop mape, bôdaa bon ba mpot mo. Mahop mape ki, bôôlôm, mahop mape bambombog bon ba mpot mo ni mimañ mi bot.\nJon hop u gwéé bikuum ni mambé./.\nYaônde, 03 kondoñ 1987\nPublié par antoinepondipondi à 05:57 Aucun commentaire:\nSAL LONGE INYUU I BUMBUL LONGE\nNson u nyilis mut ngwélés. Jon a nlama sal longe inyuu i boñ le a ba kunde. Hilôlômbi a kôm bé we mbus ibale bo ndi u nyan bé nye. Jon u gwélél mambén ma Hilôlômbi inyuule Hilôlômbi a nyi mam momasôna, a ntehe mam momasôna, a nog mam momasôna. U nlama niñ ikété mambén ma Hilôlômbi inyuule Hilôlômbi a ngwés bé mut yengi.\nI yom mut a nsal yon a mbumbul.Jon u nlama bénge i yom u sal i kel ini, i sondi ini, i sôñ ini, i nwi unu i pes i hop woñ, maboñog moñ, mahoñolmoñi ke ni bisu. Kikii lép i nke i tuye hala nyen yag i yom mut a nti i ntémb i nyeni.\nSal longe hala a nkobla le u njôp bé i njel bitek to i njel nkoda. U nsooheHilôlômbi le a unda we mapubi mé. A ti we soñndani ngui le u sal ngandag inyuu i bumbul ngandag. Ubana mban inyuule u nhoñol bañ le kikii u nsal len wee wa bumbul len. U bat Hilôlômbi nwéhél inyuu mam mabe u bi boñ. Inyuule imam ma, ma nla boñ le u hoo bé bumbul. Hilôlômbia nhôya bé we ingéda u nsal longe. U nlama yéñ i sal longe ibale u ngwés bumbul longe. Jon u nog le : longe i nimil bé.\nPublié par antoinepondipondi à 05:53 Aucun commentaire:\nNiñ i len ini i nkôhna woñi.I woñi ini i nlôl le maange a mboñ sukulu ndi a nyi bé tole a bana nson,a bii mudaa,a oñ kumba i ke bisu. Mut a nyi bé too ibale a mbeha kon a nla tibla i ke bisu.\nU nlama bana konangoo inyuu mut numpe le u hôla nye ni i ndutu i mpémél nye. Mut a nlama ki bana konangoo inyuu nyemede, inyuu lihaa jé, ndap yé bôt, litén jé, i bôt bo ni nye ba nsal i ke bisu. Inyuu hala nyen u nok le: masôôbe, u béé i yoñ ti. U nlama yéñ i bana konangoo inyuu yoñ wemede. Hala a nhôla we i ba lôs mut, i yémbél woñi , i jôs manoodana ma mpémél we , i nog mut numpe ni i yi mut numpe. I njel ini ya boñ we le u yi gwel wemede.I pes i nyuu yoñ, mahoñol moñ ma ba nwee. Mam ma nene habé bihéhla bi mam .Wa nwas biyôglô bi mam i ke bisu.\nLikon Hilôlômbi woñi li nhôla we i yémbél woñi inyuule u gwééne Hilôlômbi bôdôl.\nYaônde, 24 kondoñ 2017\nPublié par antoinepondipondi à 05:50 Aucun commentaire:


Culture Basaa: juillet 2017\nMÔI MA MBÉNGE MALÉP\n1) Lipobi = hala a yé homa malép ma nkuli ni ngui.\n2) Masulna ma lép\n3) Mbaa lép\n5) Ngwañ lép\n6) Ño lép\n7) Nwel lép\n8) Nwii lom\nYaônde, 13 njéba 2017\nPublié par antoinepondipondi à 02:33 Aucun commentaire:\nMINTÉN MI MALÉP\n5) Sesep = sehep\nMÔI MA BIOMB\n3- Bômlikôt (ba nje bé nye)\n7- Ngindbataa (ba nje bé nye)\n8- Ngoñoo (ba nje bé yo)\n10- Omb njéé (ba nje bé yo)\n12- Tede (ba nje bé nye)\nYAÔNDE, 11 njéba 2017\nPublié par antoinepondipondi à 02:19 Aucun commentaire:\nLIKIL HI KOKOK\nIngéda i bet ba nyi mam ba mbénge njelek yoñ, ba ntehe le we nyen u nke bé kikii i nsômbla, u nyi bé bok mam moñ, hanyen ba ñep we le kil hi kokok.\nNgim dikuu di moni kikii bo fonds monétaire international, di nke biloñ bi Afrika, biloñ bipe kikii loñ i Grékia, loñ i Argentine i ke bisu i téé likot masangô biloñ bi mpa bé ño inyuule biloñ bi ,bi nla habé saa i moni ba nkôle tole i nkus ba nsomb. Hala a nla lôl le biloñ bi, bi nsômb nkus biloñ bipe i lel i nkus ba nuñle bini biloñ bipe. Biloñ bi, bi hôya le :kul nye hikii mut a kéhnege bot i ntel wé. Hala a nla ki lôl le ngim loñ i ñôô bé bisélél gwé, i mbañ bé bee gwé, i nsal bé bijek gwé, i nyo bé maog mé ndi ki Hilôlômbi a bi ti man mee mbén bisu i ngéda bôt ba kôba ba bé nyodi i Ngog Lituba le: a man mee, u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ñane we, tigale u yila nkol u loñ i. Ibale bo u ñôô bé bisélél gwoñ, u mbañ bé bee gwoñ, u nsal bé bijek gwoñ ndi, u nyo maog ma biloñ bipe wa ba nkol u loñ i pe. Hala a yé nlélém inyuu ngim loñ, ngim litén, ngim ndap bôt i ke bisu. Inyuu hala nyen ngomin a nla habé saa babôñôl bé inyuule a mbep gwélél moni mi loñ, a nsomb i ngwom bi tabé nseñ inyuu bon ba loñ, a nsal ni oñ ngim gwom bi njubus bé nye moni mi nsômbla inyuu mahol ma loñ. Hanyen u nok le loñ i njôp i koñ i lôla.\nLikil hi kokok hala wee liyi bok mam ma likot masangô ma ngim loñ.\nYaônde, 03 njéba 2017\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé bôt ba nlôl matjél mada. Hala wee bôt ba nlôl ndap yada. Jon mut a gwé lihaa i pes isañ ni i pes nyañ. Jon u nog le, mut a nyég bé liwo li nlal isañ, i ke li nlal nyañ. Inyuu i boñ le lihaa li kee ni bisu nyen u nog le, isoñ a yég, yag we u yég. Hala we hikii man mee a nlama bii to biiba le a wo bañ likondo li bebee tole a téé nlondog le, me nwo nso tole me mbélél mbog. Hémle i bôt ba kôba i niiga bés le i bôt ba nwo ni i bôt ba yé i niñ ba nôgla ikété ngim mangand.\nBa nyil nwa mbombog le a bi kap matuk. Hala wee i kel ba bé sayap nlôm mbombog, a bé a téé ikegi yé. Matuk mana ma mboñ le a ta ha bé kikii bana bôdaa ba pe. Loñ i nyi le nyen a yé i pañ mbombog. I yokel ki nu ba nsayap mbombog, nwa a nhaba nhundul. I man mana mo imaa ma mboñ le mut a toñ bañ le mbus ño i nwa mbombog i tis isi to nañ le a bédi nye i ngii, wee a mbegee i jéé.\nI nwa nunu nyen a yé kindad. Hala wee ibale u nlo i tehe mbombog ndi ba kal we lea ta bé, nwet u nlama yis malo moñ a yé kindag.\nI nwet we ni nye ni ke i kop likañ nyen a nyi bikila.\nYaônde, 12 biôôm 2016\nDi nla kobol i buk ini le lék ni kal le hala a yé ngui hiañngaa to hié bi mpémés.\nDi nla ki kobol i buk ini le lék ni kal le hala a yé libim li ngap to libim li lihep li yé ngim homa.Hala a nlôl i ngwéé bitutunga bi nke. Inyuu hala nyen ingéda u mbép libam ni hama, i homa u mbibil, u nok nye a nlék.Hala a ñunda we libak li lék. Hala wee u ôt libim li lék li yé ha. Ingéda mut a nkon lihep, nyuu yé i nlék ingéda u ntihba nye. U nlama yoñ lék i mut.Hala a yé nlélém ingéda u ntihba i hiobi ini le linyuma.A nti we ngui linyuma.Kii i nyuu linyuma i nti ngui linyuma? Ibale u nyoñ nkôô mamuna ni nkôô i zinc, hala a nti we ngog linyuma.I ngog linyuma ini yon i mboñ le lambe i nloñ, le nkuu mahop i mpot i ke bisu. Yom i nla suune lék i yé malép, matai i ke bisu. Jon u nok le: u yé u lék, u la hinoo.\nYaônde, 27dipos 2016\nSESEMA INYUU BÉBA\nIngéda mam ma ntagbe longe i ngand mbog, mbombog a bé a ôm mbom yé bisu bi ño i ntômba. I bôt ba ngwel ntômba i bé i témb ni mbus ndi to i nkwo isi le i mal wo. Hanyen mbombog a béé a kal loñ le jega. Ndi to njee bé nyen a bé je i ntomba ini.Ba bé ba mal je. Bambombog ba bé ba sayap litén le nsañ i ba, le ndutu i ba bañ, le mahol ni mahol, maséé ni maséé. Bambombog ba bé bôdôl bisai gwap haana le : « makeñ ma lisee ma helek matjee ; loñ i neebe le matjee ».\nI ntômba i nwo, i yé sesema inyuu béba, i i yé inyuu loñ. Mbom ini mbombog a ñôm bisu bi ño i ntômba, i yé i pahal ki bibôñôl bibe bi bon ba loñ gwobisôna ingii yé. Ndi a lôôs gwo ño i ntômba. Ntômba i ya begee bibôñôl gwap bibe gwobisôna i ngii yé. Hala a bé bôña i ngim hilo hi mbôm nwéhél i kel Ngand mbog. Hala a yé litéñ inyuu bon ba mee mba ni mba inyuu bibéba gwap gwobisôna. Ni bôt ba kôba ba bé yônôs matéak ma Hilôlômbi, ni tééda ki matéñ ma Hilôlômbi le ba hiumul ikété yap. Bôt ba kôba ba bé yi le Hilôlômbi nyen a bi tohol bo i gwét bi bi juba i ngog lituba ni i bôt ba bé gwés le, bôt ba kôba ba jôp i base i baôm mbom isi\nYaônde, 10 biôôm 2016\nPublié par antoinepondipondi à 01:48 Aucun commentaire:\nHala a yé le u ntibil yoñ ngéda inyuu i ôt mahoñol i ngim jam. Inyuu i boñ i jam lini, u nlama ba ñwee, u nlama wan, u nlama bénge, u nlama nigil, u nlama hek ndi to u nti mahoñol moñ.\nU nlama ki ba mut a nyi gwel nyemede inyuu i yi bénge libag joñ wemede ni maboñog moñ. Inyuu hala nyen, wa bana longe soñnda. I yom i, yon ya boñ we le, u yi ngembee mam. U yi ni le, ngui biyi i nlôl bé maliga ma biyi ndi miñañ mi biyi, i neebe bôt ba neebe biyi bini ni libag li, biyi bi nkiha ni niñ i bôt. Jon sañ yon i mboñ mut le a ba maséé i niñ a niñ i nkoñ isi.\nNdi inyuu i bana soñnda, u nlama ba mut a gwé mbôm minkañ mi yé isi, hala nyen a hôla we i yi mbog kôba ni kwañ. Ni ha, wa nwas biyôglô bi mam, u yila ngwélés maboñog moñ ni lipodog joñ. Wa yi i mbog u nke, wa yi i yom u ntoñ, wa yi i yom u nlama boñ. Mu i njel yoñ nyen wa sôk batbat lee, b’a niñ i ngwé ngim nseñ noñnaga ni binoode bi mam u ntehe? A ô, he nyoo bé. Jon u nlama toñ i niñ ni makénd. U nlama niñ ni pék.