Culture Basaa: janvier 2008\nDi nla kal le ngôô i yé libag li mut li, li boñ nye le, a gwé nduña ni ndutu mut numpe. I ngéda ndutu i mut numpe i ntihba we, hala a nkobla le, u nog i mut nu ngôô. Hala a nla ndigi ba i ndutu a nkôs.\nNdi kii i boñ we le u bana ngôô ? Yom bisu di nyi yo ini le, banga linyañ li nogna ngôô. Inyu hala nyen man basaa a bi kéne i ngén ini le : Linyañ li yé matat ma ntômba. A kéne ki i ngén ini le : Bo a manyuñ éé, u bénge mbus. Hala a ñunda bés le, ingéda lihaa li édi, ngôô i yé ikété ñem i hikii jô yap. Hala a ñunda bés le, ingéda litén li édi, ngôô i yé ikété ñem i hikii jô litén li. Hala a ñunda ki bés le, ingéda loñ i édi, ngôô i yé ikété ñem i hikii man loñ. Hala a ñunda ki bés le, ingéda Hilôlômbi a yé i ñem i hikii man Basaa, ngôô i yé ikété ñem i hikii man mee. Ndi inyu yi le hala a yé toi maliga, maboñog ma hikii mut mon ma nla yis we hala. Inyule pot ni boñ mam mai ma.\nHilôlômbi a nkal we le u pôdôs mut u nyi ingéda a yé i ndutu inyule mut a yé bôt, bôt bog ba yé mut. U nla ndigi pôdôs mut u nyi ibale bo ndi u hindis bé wemede ni bijek bi ndiba bi loñ i ane we to ni maog ma loñ i, i nyo. Bijek bini ni maog mana, ma loñ i ane béé, ma ngwal njôñ, tama ni manola inyule ni mbôg mbén Hilôlômbi, ni Hilôlômbi a kôm bé mbus.\nYom i noñ ha, yo ini le, i ngéda mut a mbégés ndap yé bikôkô i lel litén jé, ngôô i mal nye, inyule i ngéda Hilôlômbi a mma ngim yom, mut nyekinye a kôli bé i bagal yo.\nYom di nyi ki, yo ini le, banga mawanda i nyiba i ngéda ndutu. Hala wee i ngéda ndutu nyen u nyi i mut a gwééne we ngôô ni i ndutu i ngwel we.\nI yom i nsôk, yo ini le, mut a ngwééna, ngôô. Mut numpe a nla hôlôs ngôô ikété yéé to ibale bo a bag bé a gwé yo. Ngim mam i ane nye le a bana ngôô, kikii i héga mut a nla jôp likoda li lihaa.\nMaboñog ma likoda li, ma nla boñ nye le a hôlôs ngôô yé. I mut a gwé suhul nyu ni litop li ñem, nyen a yé mut ngôô. Nyen a nyoñ ngéda, ingéda jam li ngwel mut numpe tén tén ndutu.\nIngéda mut a nkal le, ngôô i gwé me, hala a yé ngim kon i, i mpôna land ndi u ngwô bé kikii land.\nIngéda boña woñ a kôble habé we longe i pes i yi, i pes mam ma nyuu yoñ i mmeya to i pes i mahoñol moñ, nyen ba nkal le, u nhôya.\nJon mut a nla hôya ngim jôi, ngim jam, ngim hilo, ngim nson, ngim ngand i ke ni bisu. Jon ingéda mut a nhôya, hala wee a mboñ bé jam a lamnga boñ tole a mpot bé jam a lamnga pot.\nKon u nla boñ mut le a bana ihôya, yag biun bi nla boñ mut le a bana ihôya. Mu i njel i, u nla tehe le, woñi u nla boñ mut le a bana ihôya, yag woñi u nla boñ ngim loñ le i hôya.\nYom di yi ki, yo ini le, mut a nla hôya nyemede ni njel ini le a nhôla bôt bape, a mbôngôl bé nyuu yé, a nje bé inyule a ngwés mal nson wéé i ke ni bisu. Ndi mut kôba a bi kal le, mut a nla bé hôya nyemede. Jon u nog le, singi i kal bon nye : « U yé u bana man, u je bé pô ni ño ? ».\nIhôya i nla boñ mut le a nwas ngim jam. Kikii ihéga, mut a nla hôya bisol. Hala a nkobla le, a nwéhél i mut a nsol nye.\nInyu man mee, i ngéda mut a yii i niñ, a nla bé hôya mam momasô. Jon u nog le, ngôi i nhôya bé nlômbi nsing. U nogog ki le, mut a hôya bé ligwééne jéé.\nIhôya i nlôl hee ? Lelaa mut a nla boñ le a hôya bañ ?\nIngéda mut a nsaba ngadag mam, a nhôya. Ingéda mut a gwé bé ngim ngéda i ngim kel i hoñol mam méé, hanyen a béna hôya. Ingéda mut a tibil bé yoñ ngéda inyu i ôt mahoñol i ngim jam, lelaa a nla kôs matam ? Ingéda u neebe bana soñda, u nhôya habé inyule u nyôs nyuu i ngim jam. Hala a nkobla le, boña woñ a nsal.\nHala a nkobla ki le, yom to yada i ténga bé we, kikii bitehnaga bi gwom, binogna bi gwom, bibôblene bi gwom i ke ni bisu.\nInyu i boñ le u hôya bañ, u nlama yoñ ngéda inyu ba nwee, u nlama yoñ ngéda inyu i wan, inyu bénge, inyu nigil, inyu i hek pék loñge lihegeg to i ti mahoñol moñ. Jon u nog le ba bôdôl bé maoñ i ngii, ndigi hisi. Inyu hala nyen ibale bo u ngwés bé hôya, u nlama ba mut a gwé mbôm minkañ hisi, u nlama ba mut a niñ ni pék, u nlama ba mut a yi gwel nyemede. I mam mana mon ma mboñ we le u yi i mbog u nke, u léba i yom u yéñ, u yi lelaa u nlama boñ inyu i boñ le u tééda loñge litéédaga i mam u nléba.\nYom di yi ki, yo ini le, nyemb i lona ihôya. Inyule ingéda mut a nkôhna ndutu, a yi habé bilonge bi mam a bi kôhna. Yom a tééda ndigi ndutu. Ndi mut a nlama yi le, nyemb i kéñ bé le niñ i kônde ke ni bisu. Ingéda u gwé bot-ñem, u nhôya bé.\nYaônde, 06 maye sép 1998\nBasôgôlsôgôl ba bi kobol i bug ini le maliga ni njel ini le : ba nyil mut maliga ingéda ba nti nye hop i ti tole ingéda ba nkal le a bagal nkaa. Hanyen a ntémb bé mut nyekinye i mbus ibale a nkwo nkaa to a yé mut wéé lihaa. Mut a nyi ki maliga inyu bon, u nyi bon ba gwéé matjañ ni ba, ba gwé bé matjañ.\nI ngobol ini, i ñunda bés le maliga ma nyis bés i mbee ntén mut u mpot. Jon hop woñi, lijo woñi. I mut a yé kunde a mpot ndigi i yom a nyi, i yom i téé sép, i yom a ntehe ni jis jéé tole i yom a nnok ni maôô méé. A nkon bé woñi i pot maliga. Ingéda ba nkal le, ba nyil mut maliga ingéda ba nti nye hop i ti, hala a nlôl ki ni njel ini le, hop u béé bé tjagatjaga. Liyoñ hop libé bat ngim ngôôba (sukulu) le, bôt ba nkôôba we. Jon ngén ini le : hinuni hi ngwiina makôô, mut a ngwiina i nyo. Maliga ma nlôl ki ni i niñ u niñ. Binoode bi mam u niñ gwon bi pamna we maliga. Niñ yoñ ni mahoñol moñ ma nla kena we maliga. Jon a neg wee u nôgôl likek joñ. Ndi kii u nlama boñ inyu i yi maliga ? kii u nlama sal inyu yi i homa maliga ma yéne ? U nlama yi le bun a tabé ingéda mut a nsal to ingéda mut a nyéñ. Kii i nkéñ maliga?\nI mam ma nkéñ maliga mo mana le : njôñ, tama, ngi-yi, ni liyéñ nseñ u mut nyemede. I mut a nke we njôñ tole i mut a ntam yom yoñ, a nla bé pot maliga i jam li mbénge we. Ngi-yi i mboñ mut le a nyi bé i homa maliga ma yéne inyule i mut nunu a nyéñ bé, i mut nunu a nigil bé to emble i mut nunu a emble bé. Nseñ maliga u yé kii ?\nMaliga ma yilis mut ngwélés. Maliga ma nlona nsañ i kété bôt ni njel ini le, wada a kol mbada, iba ba kol nhôôlag. Ingéda mut a nyi le nyetama bé nyen a yi mam momasôna, a nyoñ ndun i emble i yom maisañ a nkal nye. Hala a nlona nsañ ikété mbôda. Yom di yi ki, yo ini le, maliga ma nlona mahol inyule maliga mut a ngwés bé nog, mon ma yéne nye nseñ.\nYom di ntehe hanano, yo ini le, mut len a ngwés a nog bitembee. Jon u nog le, i mange a bééga ikamba i nyik, nyen ngwo i noñ. I yom u nlama tééda yo ini le, bun bé le u tehe mut a mpot maliga inyule bun bé le u tehe mut a neebe le, ba sol nye inyu libag jéé li maliga. Nog ni maôô a nkona bé ngôñ, hale u tehe ni mis moñ. Mut kôba a bi niiga bés le, Hilôlômbi a yé Kimaltjai. Hala wee maliga méé ma yé nlélém i tjai di tjai. Maliga ma mboñ we le kiñ ñem i nkéés we. Jon ingéda bôt ba nyi i homa maliga ma sôli, bôt ba mpot teele mapubi ma nene mu i jam li. Hilôlômbi a bi yigle loñ mee mabén ima. Mbén bisu i yé le: man mee a je bañ bijek to nyo maog ma loñ i ane nye tiga le a ba habé kunde. Mbén i yôhne iba yon i yé le : man mee a nuñul bañ biték gwéé i mut a tabé man mee ibale ndi a ngwés tééda libag jé li ngwélés. Jon u ntehe ni le, maliga ma gwé ngim ngui. Ingéda u nog le maliga ma nkwo i tjai, hala we hikii mut a ntehe i homa maliga ma yéne. Mut kôba nye maliga ma njôp i ndek, hala wee maliga ma nene, ma nla habé so, ma nla habé nimil. Hala wee u ngwel maliga. I ngéda u nog le mataa a mbambap, hala wee maliga ma nene. Ingéda u nog le me mpot mee, hala wee me mpot maliga. A nlo toi, hala wee ni maliga a nlo. A nwo toi, hala wee ni maliga a mal wo. A nliga toi, hala wee ni maliga a mmal yoñ makidig.\nHala a yé mut a nlel balal ba ndamba inyu mahoñol a gwééne inyu nseñ wé nyemede ni libag jé. Inyu hala nyen u nog le, Bitanga bi Imandi nye : « ma tubus laa ngan » ? A sem nyañ joo. Hala a ñunda bés le, ngim bôt i ngwés lipém i nya i nloo ihéga, jon ba neebe boñ to kii inyu i boñ le jôl jap li keneg ngan tole inyu i boñ le bôt ba kalag le ba yé bañga bôt.\nMu i njel ini nyen, mut a nla boñ bijôñ ndigi inyu boñ le ba sima nye jôl.\nIbale bo ndi mut a ñemble kikii ba nti nye lipém, i mut nunu a nla boñ mam ma nlel nye, yag nyemb i nla gwel nye. Jon man mee a bi kéne i ngén ini le, bibégés bi jéha ngéé ngom. Jon u pot bañ ndi to i bana mahoñol mana le : hele me nlôl i sa, me tôp i bél.\nLipamal li nla ki boñ mut le a yi bé gwel nyuu yé nyemede, a yi bé gwel mahoñol mé ni nyemede, a yi bé gwel maboñog mé ni nyemede. I mut a nyi tel yé ndi a bannga suhul nyuu, a niñ loñge. Jon u yi ni le, lipamal li tabé i mbénda isoñ. Lipamal li mboñ mut le a bana ngandag baoo.\nYaônde, 31 libui li ñyéé 1998\nI bug ini i nlôl ni i bug ini le njôñ liôô. Njôñ liôô yon i nhôla libaa joñ i kok bijek u nje. Ingéda njôñ liôô i mbet mut, i mut nu a ñunup, a kahal boñ béba. Hanyen u nog le hu i mbet nye. Ingéda mut a tabé maséé ni libag li mut numpe nyen ba nkal le ; a nke nye njôñ. Njôñ i mbéna nene ni i bôt ba nsal nlélém nson. Bitel bi nson bi mbéna lona njôñ i pôla bôt. Yom di nyi ki, yo ini le, mut a nla ke mut numpe njôñ ingéda ngôñ yéé i yé le a bana i gwom maisañ a gwéé.\nMut a nla bé ke mut jôñ i yom i yé be. Jon u nog le njôñ i tane bé maek. Ingéda mut a nke we njôñ, hala we u nloo nye. Ingéda mut a nla bé boñ ngim jam, a mbôdôl ke maisañ njôñ. Jon u nog le muda a yé nsas mbas, bôt ba ngi masoñ bon ba nkal le yom bé i. Njôñ i boñ mut le a nsal habé. Njôñ i boñ le mahol ma ba bañ. Jon u nog le muda sôñ a lambag bé. I mut a gwé ngandag mam i gwel a mbéna ba mut njôñ. Inyu hala nyen u nog le, man sônda a jôp i mog nyemede, nye a bag a tadag bôt ba mog. U nogog ki le, mut ñamb a nke bé hilo.\nU yi ni le, u keneg njôñ, kel yada wa bumbul béba. Jon mut kôba a kal le, njôñ i nuu man ngwo iyindi. Mut njôñ a yé mut manola. Ngandag njôñ i kiha mut manjel mabe. Kikii bo mut ipélék ñem. Mut njôñ a yé mut a njo ngwei tole mut timba. Mut njôñ a yé ki mut nhômôg.\nI mut a neebe gwélél Hilôlômbi, a nlama ba mut ngi-njôñ. Ingéda mut a nke mut numpe njôñ, a ntoñ i kok nye, ndi a hôya le i mut nu, Hilôlômbi nyen a bi heg nye.\nJon ibale bo ndi mut a nloo we, begee nye bot yéé. Hala a suhul ñem woñ ni boña woñ a bôdôl sal inyu unda we i homa longe i niñne.\nDi nla kal le, hala a yé soso mbéna. Di nla ki kal le hala a yé soso hitjila, le mut a ñoo mut numpe. Jon mut a nla pot ni ôwa i ñem wéé, mut a nla oo yeñgi, mut a nla ba le a yi bé ôwa, mut a nla bénge mut numpe ni ôwa i mis méé, mut a nla tôôma bôt miño, le ba oona, mut a nla jôbna ôwa ikété ngim nlôñ, ikété ngim litén, ikété ngim lihaa, ikété ngim loñ, ikété ngim base, i ke ni bisu. Mut a nla oo loñge.\nYom di nyi yo ini le, ôwa i ngwal manola, ôwa i ngwal nyemb. Jon u yi le ôwa i nlona nyemb, ôwa i nlona tjiba inyule i mut a nwo, bôt bé, ba ngwés pun nye.\nYom u nlama ki yi, yo ini le, ba ñoo bé ntet. Hala wee, ibale mut a nliya bé, bôt ba ñoo bé nye. Inyu hala ki nyen mut kôba a bi kal le : jala nye liké li yé me ntandaa, ndômle a yé lila. Ingéda u yé mut a nliya, mut a nheñ ni nyemede ni mam ma niñ, u yi le bôt bobasôna bé bon ba nkon maséé ni libag joñ.\nI ngéda mut a nyi mahoñol ma bôt bé ba libôg, hanyen a nla kal le : mbug mbebi a kop imañ bahôdbaga.\nBéba i nlona yag ôwa, jon u nog le : ñemb a nje bé libôm ndigi lihélé. Ba nyil ôwa maboñog ma mut. U nla bé kal le u nhémle Hilôlômbi nu u ntehe bé, ndi u oog mut woñ libôg nu u ntehe.\nOwa i mboñ le, mahol ma tabé. I ngéda linyañ to lisañ li bôt li mbot minlôñ, le, bobasôna ba mbomna habé, u yi ni le, ôwa i njôp ikété yap. Jon ôwa i mboñ le, niñ i ba bañ. I ngéda u ñoo maisoñ, yag we, mam moñ ma nkile bé.\nIngéda mut a hônba, hala a kobla bé le a ntjél libag jé to hémle yé, tole a ntéé ndugi hémle yé to libag jé, ndi hala wee i mut hônba nunu a ngwés bé lôô i njel ngui i minsôn, bisol to malôga inyu i boñ le bôt ba yi libag jé to hémle yé.\nI mut a nhônba, a niñ longe inyule a kônde bana yi. A nkônde yi bôt ba binam, baboñog map, yi yap, hop, hémle yap, mahoñol map, likeneg jap i ke ni bisu. I mut nu nyen a yé mut hônba, mut kogo, mut mban.\nMut a nla ki hônba ngim yom kikii bo lék, nop i ke ni bisu. Nyuu mut i nla hônba matibla to bee. Ndi mut a nla bé hônba to kii. Nkuungañ nye likôyôp nwaa kikii maboñ.\nMan mee a bé yi le a nla bé hônba maisañ a mbôg matiñ ma Hilôlômbi to mabén ma loñ Basaa ma basôgôlsôgôl ba bi yigle bés. Inyu hala nyen bagwal ba nlama niñ ni bégés matiñ ma Hilôlômbi ni mabén ma loñ mee. Ndi to ba niiga bon bap matiñ ni mabén mana. Bo man ka, bikoo kikii nyañ. Ingéda mut a nkon Hilôlômbi woñi, bibôdlene bi yi bi. Hanyen mut a ntibil yi telepsép ni mbagi sép, yag pék i njôp i ñem wé.\nWoñi ni ngi-yi bi mboñ mut le a nla bé hônba. A mbôdôl ke minkoda mi manjel. A mbôdôl noñ mut a mpot minseebe. A nyi habé gwel nyuu yé nyemede, a nyila kikii jôñ mut i, i yan pék ni maéba. I niñ ini yon i nlona njôô. Bôt ba mbôg mambén. Bôt ba yi habé tina lipém. Bôt ba yi habé le nunu mut nyen a bi bôg gwé i ke ni bisu.\nJon u tééda ni le, ngandag hônba i tabé loñge. Woñi ni ngi-yi bi nla boñ mut le a yi bé yom i yé hônba.\nNwéhél i yé hônba ni ngi-tihmbe. Nwéhél i yé jam li base. Nwéhél i ntuga we le u pun ni wemede. Hônba i ntuga we le, u oo tihmbe.\nHônba i ntuga we le, u ba bôs inyule mahoñol ma bisu ma yé ma babé malam ni ki le, mut a nla boñ we jam, li a nkôôba bé. Hônba yon i nla boñ we le u nwéhél nye ibale bo, u ntoñol longe. Mut a nla boñ ki we jam le bôt ba nlôk nye. Hônba yoñ, yon ya hôla we i yi, i homa maliga ma niñne. Ngim mangéda Hilôlômbi a nla buha ti we i yom u mbat nye, ndi ni hônba u nla kôs yo.\nLinet makékse li mbat hônba. I hônba ini, i yé hônba mam ma niñ, kikii ndutu u mboma i homa woñ nson, i mbai yoñ, i ntôñ woñ, to i ndap yoñ libii i ke ni bisu. Jon u yi ni le, hônba i yé nseñ i niñ i mut.\nLisanda li yé ôbos jam tole liôbôs mam. Hala wee u ane ngim mut ni lôs. Di nla ki kal le, u ane ngim mut ni lôs i boñ ngim jam, li a ngwés bé.\nI jam lini li nla bôña inyule dinoo di moo di kôli bé. Ibale bo ndi u gwé bé ngui, u nla bé ane mut numpe. Inyu hala nyen lôs i tane bé humbul mis to banga mut i tane bé i je.\nNgui i nene ni maboñog moñ. Jon u nog le, pôndôl i yônlag i jada. Jon u nog ki le, ngwo i ntéé ngôi.\nNdi ingéda u yi i homa ngui i nlôl, u nla ki kéñ i ngui i tole u nla yi kikii u nla jôs i ngui i. Yom u nlama yi, yo ini le, ngui ngan i nlôl i nwel. U yi ni ki le, ngim bôt i gwé ñem ôbôs.\nInyu i boñ i jam lini longe, nyen mut kôba a bi kal le : me bi leñ ndan, i mbus me lémle hikuu inyule loñ i ngwés bôt ba ngui.\nJon u nog le, man munlôm mbén hônd, i homa u mbôône, ba nlep bipes.\nYom u nlama tééda yo ini le : mbebi lisanda i yé, nyemb lisanda i yé, nop lisanda a yé, bibug bi lisanda bi yé, mut a nla bana libag li lisanda i ke ni bisu.\nNgobol bisu i yé le, u mbôk mbén Hilôlômbi ndi u yig hala. Di nla ki kal le, u mboñ mut jam li, li nene bé longe i mis ma bôt.\nIngéda u yoñ ngobol i bisu, hanyen u nog inyu kii, mut a bi kal le : yôi nye mabôl hee ? Ndômle nyen a telbege. Mu i nlélém njel nyen u nog ki le, nu man nyen a ba téd libind jé a hoñlag le i jañan. Jon u nlama yi le, ngim bôt i ngwés boñ béba. Inyu hala nyen u nog le : bee i nog bé njoohe tole, to ntômba i nyo la môô, hilémb ha kôyôp habé wo. Ingéda mut a nkal le niñ yé i yéne i béba, a nlama yi le, mut matjañ a nom bé inyule, a bulus bañemb bé.\nNdi mut a yi le, a nla tjél boñ béba, mut a nla tjél ke ni i bôt ba boñ béba jon ngén Basaa le : mut a ñyek bé jék le, a njék nol mbômbô. Ingéda mut a ntjél manola, hala a nkobla le, a ntjél bôk mbén Hilôlômbi. Hala a nkobla ki le, a ntjél boñ mut numpe jam li, li nene bé longe i mis ma bôt.\nYom u nlama tééda, yo ini le, mut a mbumbul ndigi i yom a nsal. Jon mut a mpeble bé hôg i njéé, hala wee mut nyemede nyen a nkit i ñem wéé le a mboñ longe tole a mboñ béba. U hogog, u tjagag kôô hisi, wee u ntjégél nyuu yoñ.\nYom u nlama yi, yo ini le, béba mbek i yé, béba nson i yé, béba mahoñol i yé, béba kon i yé, béba nyemb i yé, béba libag i yé, béba mbaaba i yé i ke ni bisu, ndi i gwom bi, bi nlôl ndigi ni mut nyemede.\nYom u nlama bé hôya, yo ni ini le, béba i nsolop bé Nwet.\nIngéda lihaa li édi, li ngwal mimpéba mi bôt. I ngéda litén li édi, li ngwal mimpéba mi bôt. Ingéda loñ i édi, i ngwal mimpéba mi bôt inyule ingéda Hilôlômbi a mbot ngim litén, ma ndap ma bikôkô ma nlama bé ton i bana bibégés i lel litén. Ma ndap ma bikôkô ma nlama bé toñ i kahap litén i ño.\nInyu i boñ le u ba mpémba mut, u nlama yi matiñ ma Hilôlômbi, u nlama añ mo ni tééda mo ndi u gwéhég ki loñ yoñ. U nlama je bijek bi loñ yoñ ni nyo maog ma loñ yoñ to u yé numbe homa. Hala a mboñ le u kôhna bisai bi Hilôlômbi. U nla bép wo i tôl yoñ ni kal le u gwé ngui ingéda u yi gwel wemede, ingéda u nla gwés loñ yoñ ni ñem woñ wosôna ni mahoñol moñ momasôna, ingéda u nla yémbél malép, hié, mbebi, hisi ni mbu. U nlama ki ba mut a nyi gwel nyemede, ingéda u yi gwel mahoñol moñ, ingéda u yi gwel gwéha yoñ ni ingéda u yi gwel ngôñ yoñ malal inyu bot mbôda. Jon u nog le pôndôl i yônlag i janda. Inyu kii mpémba mut i yé nseñ ? inyu kii ngui i yé nseñ ?\nYom u nlama yi, yo ini le, ngui i yé i boñ i jam u ngwés, i jam u ñôt ni mahoñol moñ. Ba nyil ki ngui, ingéda ngim mut, ngim loñ to ngim yom i ñénél mut numpe, loñ ipe i boñ ngim jam. Jon di yi ngui maliga, ngui béba, ngui minsôn, ngui i pék to ngui i mahoñol mamut, ngui nson, ngui biniigana, ngui loñ, ngui mabén, ngui i ntôñ i gwét, ngui i ane, ngui nlôñ, ngui matibla, ngui bee, ngui minliba, ngui minsohi, ngui makon, ngui gwéha, ngui Hilôlômbi i ke ni bisu.\nHa ni nyen mut kôba a bi unda ngui ni i ngén ini le : pôndôl i yônlag i janda. Ndi u yi ki le ngui i nla ki nene ni i njel ini le : diuna di yé di kotba, di puuwe ndi ba sés njok. Hala a ñunda bés le adna yon i yé ngui. Jon ibale bo mut to ngim loñ, ba ngwés tééda ngui yap, ba nlama yi le ngui i yé yom i mal. Jon li yi bog ngui ni li yi bôñôl yo li yé nseñ ngadag tigale i ngui ngim mut a gwé, to ngim loñ i gwé i bana habé mahee. Yom ipe mut a nlama yi yo ini le, a yan bañ mut numpe ndi a bak ki bañ mut ngôg. Ngui i nlama hôla we i ba kunde ni itééda libag joñ li man mee. Ndi inyu yi le hala a yé toi maliga, u nlama gwélél mabén ma Hilôlômbi mon ma yé le : Gwéha, likap, ngi-njôñ, yi lihaa ni mapôhda. U nlama kwee man munlôm a ngwéé i loñ u niñne ndi yag libii joñ li keneg kikii sômbôl i Hilôlômbi. Hala a mboñ le, Batuupék a nla bé kôm we mbus ibale bo ndi u noñ i kokok. U tééda ni le : banga jôi i loo ligwañ ni ki le, li u mbôñha longe, jon li lémés kel inyule jam li nkidna bé inyu mut. Masoda ni nu a noñ i kokok.\nHikii loñ, to hikii litén li yéñ ndig le mbog yé i nimil bañ. Inyu hala nyen loñ i ntep ngim ntug inyu yi libag li hikii mange ni i yi soñda i hikii mange. Man Basaa mu kikii a bé niñ, a pohol i ntug unu le mbañ. Mbañ a yé ntug inyule bonge bon ba bé sag nye. Mbañ a unda bés le i mange nunu a yila ngwégwét, nunu mange numpe a gwé hinoo hi tombga, hi nhéya pos i nwii, nunu numpe a yi kena bôt i ke ni bisu.\nKikii di nkal le mbañ a yé ntug, u yi ni le, bôt ba ñôma makoñ ma mbañ we ngim ntug i. Liôm makoñ li gwé yom ba nsébél le hitiga. Hitiga hi yé wip likeñge. Jon u neebe bañ le ba ôm we likoñ. I we nu u yémbél, we nyen u ñôm likoñ. Ingéda u yi kena mbañ, u kôs bé bikokse. Sukulu i yôhne aa i mbañ i.\nIkété bayi hitiga nyen ba nyi ba gwégwét, nyen ba yi lôs mut i ke ni bisu. Ikété bayi sem makoñ nyen ban yi mut a nke bé hilo, mut a gwé mban, mut a nliya ni mam ma niñ i ke ni bisu.\nMbañ i bé mintén mina. U bé u gwé mbañ i bôt iba, mbañ malét tole mbañ ntôñ (mu nyen ba yil mut a nla kena bôt), mbañ bipes (hikii pes i yé ngim loñ, nseñ wé i yé i yi bonge ba neebe i jo sañ le pes yap i yémbél) ni mbañ matén (hikii litén li om mut wada, ibale bo a nwo, a nyila nkol. Nseñ i mbañ ini, i yé i yi ibale bo mut a nla sôñ litén jé).\nI ntug ini, i bé hôla loñ mee i yi lelaa loñ i nlama bog mam méé tiga le, i yi habé gwélél libam li mabén méé ni yo i yila nkol u loñ ipe. Inyu hala nyen, ibale bo ndi loñ i ngwés ba kunde, i nlama yi le, ba nkés bé mbog i ngii mbog. Mbañ a yé ntug inyule mu nyen bonge ba niglene liké li mbog.\nHala a mbéna ba jam li base le Hilôlômbi a hôla we, le u jôp isi mapabai méé, le u nigbene Hilôlômbi woñ. Ingéda mut a nyéñ bisai hala a kobla le, a ngwés le ba ban nye. Jon ba nla sayap mut, ban la sayap ndap, ban la sayap muda, ba nla sayap nson, ba nla sayap mange, ba nla sayap bijek i ke ni bisu. Jon ingéda u nog le man i moo, man libum, hala wee bisai bi, le muda a kônde gwal ndi a bot. Le niñ i kônde ke ni bisu.\nBisai bi béé bé tjagatjaga. To njee mut bé nyen a kôli ti bisai. Maboñog ma mut mon ma mboñ nye le a kôs bisai. Jon u nog le bisai bi noñ mange manôgla. I mut nyemede a nti bisai a nlama ba mut Hilôlômbi a nsayap inyu boñ le bisai gwé bi yon. Inyu hala nyen u nog le ba ñog bé i nsaibag. Hala we ibale mut a bi gwé le a yé ntôô mut, biog bi bôt ba binam bi nhôla bé nye to jam, bi ntihba bé nye.\nIngéda u nog le me nsayap we malo malam, hala wee me nkon maséé i tehe we. Ingéda u nog le me nsayap we nwii nlam, hala we botñem i yé le i nwi yondo unu u nlona we bilonge bi mam.\nIngéda u nog le me nsayap we liké lilam, hala wee bot yem ñem i yé le, liké joñ li tagbe loñge, ni mu i njel i u nke, u kôs nkus. Ingéda u nog le ba naña sai, hala wee ngim jam i nke bé ndi bôt ba nkobda inyu i yi kii i nkogoo ndi yambag i lek. Mu i njel i nyen u nla nog le ba naña sai inyu mut a nkon, inyu mboñ le a mbôôp. Yom u nlama ki tééda yo ini le, ingéda u ngwés sayap mut, u nlama yi mbôgi yéé. Wip i sai i mbahal bé to jam.\nYaônde, 25 kondoñ 1999\nHala a yé mahoñol momasôna ma kété yoñ ñem ni i njel ini, le i yom u nkit, u ntémb habé ni mbus, wa boñ jo. Hala a unda le u gwé ômsiñ i hônba ndutu, i hônba i mam ma ngwel we i ke ni bisu.\nIngéda mut a yé lôs, hala a nkobla ki le, a nkon bé woñi i boma ndutu, a nkon bé nyemb woñi, a nkon bé mut nyekinye woñi. Inyu hala nyen u nog le banga mut i tane bé i je. Hala wee maboñog moñ mon ma yis bôt le u yé lôs mut. Jon man Basaa a bi kééne i ngén ini le : « me bi lel ngaa, imbus, me lémle hikuu ». Inyu hala nyen banga mut i nwél bé i mbai yé ingéda nyen a yé mut bisu i ke i wom wéé ndi a bag mut a nsôk i nañ. Jon u nlama yi le, lôs i tane bé i humbul mis. Loñ i ngwés mut a yé lôs inyu hala nyen u nog le : « man munlôm mbénd hônd, i homa u mbôône, ba nlep bipes ».\nLôs i ngwal kii ? Nseñ u lôs u yé le kii ? Lôs i nlôl hee ?\nIngéda u yé lôs mut, hala a nkobla le u yé kunde. Ndi i yom di yi yo ini le kunde i mboñ we le u bana libag li maséé. Ndi inyu i ba kunde i sômbla le u ba mut a gwé ômsiñ le ingéda u mal kit mu i ñem woñ, u neebe bemb i yom i nlo ibabé we i seela ndi to i kon woñi. I mut a nkon bé woñi i kwel ni bôt bape a mbééna sôk nene le a yé lôs mut. Inyule i mut a gwé soñda, boña wé a nsal ni nye a kônde yi mam, ni nye a yi i homa maliga ma niñne. Ingéda u yi jôga li mam inyule u kweleg ni bôt bape, u gwé makénd iba lôs mut, ni we u nla boñ mam ni lôs yoñ. Soñda i nhôla mut i bana ngui i boñ ngim mam, soñda i nhôla mut i ba lôs i loo sañ a njo. I mut a yé lôs ndi a bana bé soñda, a mbéna habé ba lôs ingéda nkwel u nañal hisi. Hala we ngi-yi yon i nyilis nye lôs. Lôs i ngwal ndigi lôs. Lôs i ngwal bé ntet mut tole mbondo mut. Lôs i nene ingéda i yom u mboñ i yé nseñ inyu ngandag bôt.\nIngéda makôô ma mut ma nke ni bisu, ma tembék ni mbus tole makôô ma nke i pañ inyu ngim likôdôk tole inyu ngim litôbôg li hiémbi mut a nnog, nyen ba nkal le, i mut nunu a nsak ngim lilok.\nIngéda u nyingis nyuu yoñ inya i yé le, u tiimba boñ i nlélém jam li ngandag ngélé, nyen ba nkal le u nsak ngim lilok tole u sak ngim hiémbi. Mut a nla sak ngim lilok nyetama tole mut a nla sak ngim lilok ni bôt bape.\nLilok li gwéé ngim ngobol. Lilok li nla unda libag li mut. Jon u nog le, hikii man bakô ni jéé liségél li mbe. U nonog ki le, mut a nnigle bé kô ob. Mu i njel i nyen ibale mut a ngwés gwel i jéé jam nyen ba nkal nye le : masôôble, i béé i yoñ ti.\nIbale bo ndi u téé i homa lilok li nséga ndi u nihbe mbamba, wee wa nihbe ndigi nkôkôda. Lilok li bé bat ki ngim mban. Jon u nog le, mingéé mi lôhana ngom, ndi kel i pala ye.\nBôôlôm ba bé sak : lihôngô tole hôngô, lôngô, léhe ngéé, bisime (bisime bi bé le : mut a nkop bisime a mbana bé bôt. Ibale ndi ntôô mut i nwo, hanyen bisime bi nlo, bi nsak, bi mboñ binjénjé. Bôda to bonge ba mbénge bé). Bôda ba bé sak : koo (ba ntôp, ba sagak yo), minkéñ, nding ni bikusi. Hiluñ manganda i yé yom mintuk kikii ngond maum ni mbañ.\nImbus gwét bi 1914, hanyen malok mape ma bi lo kikii libôlôbô tole iyaô (bôda bon ba bi lona lilok li), sekele (a bi bôdne minsiôn, lilok li, li bi lôl Basoo, li béé ndugi lilok li munlôm), ngôla (lilok li dingonda), bekele, ifon (i bi lôl Basoo), manjañ (bôlôôm ba nkôt, bôda ba sagag ni bôlôm), isikô, ijingô ( lilok li matibla li, ba nje kôp ni kembee), mbaye, tune, dikuu ni malonge.\nBabombog ba bé ba gwéé ngim lilok, li ba bé sébél le lihôngô. Lihôngô li bé ki lilok li banga mut. Mbombog i nwaa nsak hôngô, man ngond nyen a mbôdôl sak. I man ngond nunu a bé man munlôm isañ a bé a té libai li loñ le, loñ i yi le ngond yéé yon i ngwélél nye i man munlôm nunu, nyañ i man nunu nye ngi ke libii.\nIngéda loñ i nsayap i man munlôm nunu, nyen u nnog le, man ngond a yé man i ñem i nkoñ, u nogog ki le, man ngond a yé sômsôm ngwélés. Mu i njel i nyen, bakokowa botama bon ba bé sak koo.\nYaônde, 2 matjel 1999\nDi nla kal le tama i nene ingéda ngôñ yoñ i ñane we i sômbôl ngim yom bitéé bi lôñ. Di nla ki kobol i bug ini le tama ni i njel ini le, ñem woñ u tabé maséé ni longe niñ mut numpe a niñ. Jon tama i nene ki ingéda mahoñol moñ ma mbén bilonge bi mam mut numpe a nkôs. Inyu hala nyen ingéda mut a gwé tama, maséé ma mut numpe ma nkon nye. Jon u nog le, me begee mut, mut a kogoo me. Me suha mut. Kikii a nyôs me mansoñ me nwas nye. Ndi i yom u nlama yi, yo ini le, i yom u nkôs ni njel i téé bé sép, wa nimis ki i yom ini ni njel i téé bé sép.\nIngéda u nog le mut a ntam i yom a mboñ, hala wee i yom a mboñ i kogoo nye i ñem wéé, tole hala a nténga nye mahoñol mé. Inyu hala nyen ingéda u gwé i boñ ngim jam, u nlama ôt mahoñol moñ longe liôdôg, tiga le u sôk tam i jam u mboñ ni kiñ yoñ ñem i kahal kéés we. Jon u boñ bañ jam ni hiun tiga le u sôk tam i jam u mboñ. Mut a nla ki tam le a mboñ bé i jam a lamnga boñ.\nJon mut a nla tam maboñog méé, tole bipôdôl gwéé, le Hilôlômbi a nwéhél nye. Mut a nla ki tam le, a nhôla bé mut wéé libôg ki i yé le a bag le a hôla nye. Hanyen a nla bat nye nwéhél.\nLIKUM NGIM JAM\nHala wee mut a ntéé i wiye. Di nla kal le, mut a neebe i boñ ngim jam tole mut a mbôn ngim jam le a boñ. Mut a nla kum isañ tole mut a nla kum soñ.\nIngéda mut a neebe le a nkum soñ, hinoo héé ba nsébél le, ñunda manjel i woo wéé i walôm, hi nyoñ ndék biték hisi. Hilémb héé hi nla biték bi. Imbus a ntéé woo walôm wéé i ngii yag ni dinoo dini le : yamb hinoo, yanga hinoo ni susuga hinoo. Mut a nkum soñ le a boñ ndigi ngim jam, jon mut a nla kum soñ le, a nhémle Hilôlômbi, mut a nla kum soñ le nye ni mut numpe bayé libal bo hisi, mut a nla kum soñ le, a mpot ndigi maliga, mut a nla kum soñ le, a mbôk habé mbén, mut a nla kum soñ le, a kena loñ yéé longe likennga i ke ni bisu.\nI ngéda mut a nyônôs bé i jam li mboñ nye le a kum soñ, hala a nkobla le a mbôk mbén. Ni nye a kôli ni kokse. Jon u nog le, Ngo Sok nye nlénd wada u malak bañ i ndap maéya. Hala wee ingéda u mbôk mbén, u nlama bemb nôgôs. Hala ki nyen u nog le, u yé u wo, u nihbe nañ gwégwé. Inyu hala nyen, ibale bo u ngwés kum soñ, ôt mahoñol moñ loge liôdôg tiga le libua li gwel we.\nIngéda mut a tabé kunde, le mam méé ma niñ momasôna ma mbat le ngim mut ipe yon i nkit inyu yéé nyen ba nkal le mut nunu a yé nkol tole ingéda ngim loñ yon i nkit inyu yéé. Banga nkol i yé mut a neebe libag li nkol maboñog méé ni mahoñol méé. Jon u nog le, to me nje mbiñ mbiñ to me nje mbañ mbañ, me yé ndig nkol i Mamug ma Njambe. Mu i njel i nyen u nléba le, ingéda mut a nsal ni moo mééni isañ wéé nson a nyoñ nye kikii bisélél gwéé, nyen ba nkal le i mut nson nunu a yé nkol inyule a nla bé boñ yom yokiyo ibabé nye i kôhna kunde isañ wéé nson. Mut a nla ba nkol u maog, mut a nla ba nkol u moni, mut a nla ba nkol u mintug, mut a nla ba nkol u liyep i ke ni bisu.\nKii i boñ mut le a ba nkol ? Lelaa mut a nla boñ le a ba kunde ?\nMbén Hilôlômbi bisu i yé le: man Basaa a je bañ bijek to nyo maog ma loñ i ane nye. Ingéda u nje bijek bi loñ i ane we, u nyila nkol mut inyule nsaa woñ u tagbe i somb bijek bi loñ i ane we ; ingéda u nyo maog ma loñ i ane we nsaa woñ u tagbe i somb maog ma loñ i ane we ; ni we u nyila nkol mut i loñ i ane we. Ingéda u nhindis wemede ni bijek bi ndiba bi loñ i ane we, u nyog ki maog ma loñ i ane we, u nla habé bana manyuñ to maisoñ ngôô. Jon u ntehe biboma bi mandap ma bikôkô, yom i ntagbe nyoo, je ni nyôba. Mut to wada a nheg bé pék le nye ni bilôk bi nyañ bi ôm siñ ikété ñem wap le, ba hindis bañ bomede ni bijek bi ndiba bi loñ i ane bo, to ni maog ma i loñ i ane bo i nyo. U nyiga tehe toi le, woo wada u nkañ bé jomb. Ngui litén i yé i sôs.\nBisélél di ngwélél, loñ yés yon i ñôô habé gwo ndi to bee di tiblana, bés bon di bañ bé gwo. Baso, mut kôba nyen a bé ôô bisélél gwéé, nyen a bé bañ bee gwéé, tôk yéé, ngaa yéé i ke ni bisu. Mut kôba a bé a gwéé bee bup, kom i uu inyu i ôô bisélél gwéé ni gwom a bé tehe le bi yéne nye nseñ. Ingéda u yé yeñgi, nyen u yila nkol mut. Ingéda u nla bé ôt mahoñol ni wemede nyen u yila nkol mut. Ingéda u neebe le u suhul wemede, le mut numpe a telbe makôô moñ, le mut numpe a tjôle we matai i su woñ, i ke ni bisu, ibabé we i tjél i mam mana inyule u nkit le i mut numpe nunu a nloo we, ni we u nyila toi banga nkol mut. I mam mana mon ma mboñ le u yila mbodo mut, to soñda u gwéé habé, u neebe le, nkén mut a tôôma we ño ni ño manyuñ i ke ni bisu. U mbôdôl soohe Hilôlômbi le a hôla we, ndi Hilôlômbi a timbhe bé we inyule u mbôk mbén yéé inyule u neebe i haba mbod i loñ i ane we, u neebe i somb hikii yom i loñ i ane we i mbañ, yag libag joñ li man Basaa u ntjél jo. U gwéé habé nduña inyu hop woñ ligwéyag, u mbôdôl oba môi ma loñ i ane we, semkwep di nla kal le, u neebe le, libam li mabén li loñ i ane we jon li yila libam joñ li mabén. U mbôdôl tam yom i manyuñ tole i maisoñ. U mbôdôl kil manyuñ njôñ yag maisoñ ki u mbôdôl ke nye njôñ, inyule u nhôya le banga mut i nwél bé i mbai yéé. U mbôdôl nigle i mam ma loñ i ane we. Ndi u nlama yi le, nigle nigle a bôk njok kôô.\nIngéda nkol mut u mpam hana i homa nunu, nyen liyep li tjama ni loñ yé yosôna. Liyep li mahoñol mon ma mbôdôl lo inyule mut a yé a hôya le, i yom Hilôlômbi a bi mma, mut nyekinye a kôli bé i bagal yo. Ndap bikôkô i nlama bé pééna kiñ ni litén kikii ihéga. Jon u hoñol i jam li bi tagbe i pôla litén li ndôg Tiindi ni ndap Mangaa.\nImbus liyep li mahoñol nyen liyep li nkus li nlo. Mimpémba mi bôt mi ngwéé habé inyule u nhindis wemede ni bijek bi ndiba bi loñ i ane we, yag woñi i njôp i ñem i hikii mut. Lôs mut i nene habé. Yom i yé i yidil ngwo, bo a kôp sobol ? I mut a gwé lipamal a nene habé. I mut a sômbôl bana lipémba, a nene habé yag libégés ngui kikii longe jam i yé i mal. Hanyen u ntehe man Basaa a nuñul biték gwéé mut a tabé man mee. Ki i yé le, Hilôlômbi a nsônga i jam li. Mbén Hilôlômbi i yôhne iba i. Ibale bo ndi u nkal le, u nje je tata, u nlama je nkônô ngond ni nyo maog ma maén.\nU yé u hel, u gwelba nkok u tjibi. Jon ingéda u ngwés bé ba nkol mut, u yi ni le, loñ yoñ i nlama neebe le ngim bôt i bana lipamal, le ngim bôt i bana sômbôl i lipémba yag loñ i bégés ngui. I mam mana mon ma mboñ le, Nkana a nhéya bé Nkana numpe tamba i ño. Hala a kobla le u nlama bana soñda, u nlama yéñ le ndi inyu i hôla, u nla soohe Hilôlômbi woñ masoohe a bi niiga basôgôlsôgôl boñ le :\nA nwet wem Hilôlômbi ;\nMe mbat we nwéhél inyu maboñog mem, mahoñol mem ni bipôdôl gwem bibe ;\nMe nsohe we le, u ti me ngui inyu i yi gwélél mabén moñ ni i yi bog mam ;\nU kôm bañ me mbus tiga le me yôm, me yila nkol, me yi habe me niñ i kunde inyu i sal ni memede ni i ti we bibégés ni lipém bi kôli ni we ;\nU ti me yi ni pék yosôna kiki sômbôl yoñ inyu i boñ le, me yi le, we tama nyen u yé Hilôlômbi, liaa jem.\nYom u nlama tééda yo ini, ingéda nkol mut u yé maséé ni libag jéé, isañ wéé a nke hilo longe. Jon u nog le, bana bahem diséba, bana bahumbul mamañ. Nkol mut u yé mut a gwé bé nwa tole a gwé nwa wada.\nYaônde, 12 matjel 1999\nLIBAG LI MASéé\nU nla ba maséé ingéda i yom u boñog i nke we longe, ingéda i jam u bembeg li yon. Jon maséé ma yé i mam u nséé ni mo. U nla ba maséé le u gwéé bé njeleg yokiyo, le u nog bé njôghe to njiha, le u noi longe. Mut a nla ki ba maséé ni niñ a niñ, ni heñ wé a nheñ ni mam ma niñ ma, ma boñ nye le, a ba maséé i ba i niñ.\nMaséé ma yé ngandag mintén. Ngim bôt i yé maséé ingéda ba nti bo lipém. Bôt bape ba bag maséé ingéda ba nog mane. Bôt bape ki, ba yé maséé ingéda ba mbana ngéda i tibil bénge ngim mut tole ngim yom inyu i bana pék to yi i nog longe linogog.\nMut bôt a nkon maséé ingéda mbôda yé i nkon maséé to ibale bo nyemede a gwéé ndutu. Mut bôt a nla ki kon maséé ingéda a ntehe mawanda méé ma nkon maséé.\nIngéda mut a kon maséé, hala a kobla le i mam ma kônha nye maséé mon a ntééda. Inyule niñ i gwé maséé ni ndutu. Yom di nyi yo ini le, i mut a nlôha tjelel wee a tabé maséé. Jon u nog le, hinuni hi tjelag, wee hi niñne bé i nañ lam. Mut kôba nye kul nye, hikii mut a kénege bot i ntel wéé. Hala a nkobla ki le, u nlama bé ba mut yengi. Nson u nsal won wa ti we libag joñ li maséé. Jon u ba bañ mut njôñ. I mut a niñ ni maséé a mbéna bé ni makon. Inyu hala nyen u nog le, li u mbônha longe, jon li lémés kel.\nMasoda ni nu a nla yi ndip i mam ni i mam ma sôli i mbog bihégel.\nBo maséé ma nola bé. Inyule i ngéda u niñ ni maséé u nkon habé woñi. Inyule banga niñ ni maséé i pamna we i bana pék ni yi yosôna. Jon u nlama ba mut a nkit mam ni telepsép, mahoñol moñ ma nlama ba bilonge bi mahoñol, hop woñ u nlama ba hop u maliga, niñ yoñ i nlama ba niñ i mut nsañ, libag joñ li nlama ba libag li mut telepsép, biliya gwoñ bi nlama ba banga bi biliya inyu i lédés wemede, u nlama yi gwel wemede, u nlama yi nog bilôg bi nsoñ, u nlama yi le, hinuni hop hi ñoñ bé jumbul.\nHiun hi nkona. Ndutu yon i yilis we mut. Yom u nlama yi, yo ini le, maséé ma mbat hônba, ma mbat le u yi bog niñ yoñ. U tééda le, libag li yé yom i nom.\nDi nla kal le, hala a yé mbén i bôt iba tole mbén ngandag bôt i, ba mbégés bobasôna. Di nla ki kal le, libag jada li yéne i ñem i ngandag bôt i nya i yéle, hikii mut a ntôñ maisañ. Libag jada li yé ki gwéha liada li bôt, li yé ki liada li gwéha li linyañ. Ingéda kôba ibale bo ndi mut a kôba nwo, i bôt ba, ba yé ha libôg, ba mbegee mim i mut wap litén i pam i homa ba nlama jul nye. Bôt ba mbai i sém ba yé ba begee, ba ti bôt ba mbai kaa inyule mim u bé jam li mambai. Ba njô nye, mut a nke bé homa, bobasôna ba yé ngôô nya yada. U yi bé i nwet a gwé maéya. Wa yi ndigi nye ingéda a pot maéya. Hala wee, i mut nunu nyen a gwé maéya. Hala nyen bôt bés ba bisu, ba bé ba gwé adna i gwéha i liada.\nJon di nla kal le, libag jada li mut li yé i yom mut a neebe i mbog kôba ni kwañ ni dilo di nlo. Hala wee i mut nunu, a neebe yag mahoñol ma mbog kôba ni kwañ, ndi a nniñil mu.\nYom di nyi ki, yo ini le, nyuu mut binam i yé libag jada. Hala wee, hikii yom i nyuu mut i nsal ni bini gwom bipe bi nyuu mut.\nNson bôt ba nsal li ngwal libag jada i pôla yap. U nla ki tehe le, ingéda kôba, hikii hai hi bôt i bé nôgla inyu i pôôna i hai i bôt i bé bo mañ.\nIngéda bôt ba nyi i yom i yé libag jada, hala a nlona ngôô ni likona woñi i pôla yap, yag liada i pôla yap. Jon libô li yé likoona woñi. I jam lini, li bé yon inyule, ba béé ba édi inya i yé le, bôt ba kôba ba bé hindis bé bomede ni bijek bi ndiba bi loñ i ane bo to maog ma loñ i, i nyo.\nIngéda u nje bijek to nyo maog ma loñ i ane we, u nla habé nog maison ngôô inyule hikii mut a ntoñ i bana bijek ni maog ma loñ i ane béé. Liboñog lini li ngwal njôñ, tama ni manola inyule ni mbôg mbén i Hilôlômbi ni Hilôlômbi a kôm bé mbus. Jon u nom nkol u tañ bé bilem. Jon i mut a nyi mbén, a yé ikété maliga, nson wéé i yé i kena bôt i njel téésép. Bôt ba kôba ba bé yi le ingéda Hilôlômbi a mma ngim yom, mut nyekinye a kôli bé i bagal yo. Jon ingéda Hilôlômbi a mbot ngim litén, mandap ma bikôkô ma nlama bé toñ i bana bibégés i lel litén.\nMandap ma bikôkô ma nlama bé toñ i kahap litén i ngii ño. I bôt bana ba nyi nseñ u libag jada ikété lihaa jap, nseñ u libag jada ikété litén jap, nseñ u libag jada ikété loñ yap, nseñ u libag jada ikété Hilôlômbi, nseñ u libag jada ikété nson wap, nseñ u libag jada ikété mbog yap i ke ni bisu. Jon bôt ba kôba bi kal le: pa i nke bé le sogoo i yégle.\nIngéda u ngwés mut, u ngwés yag hop wéé, maboñog méé yag nyemede. Jon Basaa ba bi kéne i ngén ini le : ñem u lama yol, ndi a sooba nwa. Jon u nog ki le : libéé li nyuñ, to li gwé pos, u nyuñug ndigi. Di nla kal i gwéha ini i nlôl i minsôn. Gwéha i nla ki lôl i nkañ tole matjél. I gwéha ini, boña mut nyen a mboñ nye le, a gwés ngim yom tole a ntjél ngim yom nyuu yé yo i gwés. Jon u nog le : u sôô maog, u nleñ bé ngog. Hala wee u tééda bôt boñ homa, u nleñ habé gwét. Di nla kal le, soñda yoñ, yon i kena gwéha yoñ. Inyu hala nyen u nog le : béhna we, libal bo hisi. Mahoñol ma mut to bilem bi mut gwon bi tinde nye i gwés ngim yom tole ngim jam. Yom di nyi, yo ini, banga gwéha i nyi bé woñi to malôga. Jon u nog le, man bo nyañ ba yégna bé. Man Basaa a kalag ki le : mut a ñyek bé njék le, a njék nol mbômbô. Mu i njel i nyen mange a mbat mimañ mi bôt nye: b’a ni ngwés nyig e? Ba neebe nye. Ndi ni émbél nye hyandi ni nol nye ? Ibale bo ni nke bé i kokok, wee ni ngwésna bé. Mut a nlama ki yoñ matadga inyu gwéha inyu hala nyen u nog le: baa ba ñyéé ba nol nlôm. Ibale bo ndi munlôm a gwéé i wañan muda ndap libii bisôôli, a yé nye mbok. Mbok i ndéng i tabé loñge, i ngwal manola. Yom u nlama ki yi, yo ini le, mut a nla gwés we, we u yi bé, jon ngoo mut i gwéhég we, u yi bé le i ngwés we.\nDi nla ki kal le gwéha i nlôl i mbu, yon i yé gwéha i Hilôlômbi. I gwéha ini i gwé bé nwaa, i gwé bé baoo, i nyi nwéhél. U nla yi le Hilôlômbi a yé ikété yoñ, ibale bo ndi u ngwés mut woñ libôg. Inyule hala nyen u nlama yi le, Hilôlômbi a nog bé masoohe moñ ibale bo ndi u ngwés bé mut woñ libôg kikii wemede kikii yom bisu. Hilôlômbi a nog bé masoohe moñ ibale bo ndi u nheñ bé wemede i boñ ngim nson kikii jam li yôhne iba. Ingéda Hilôlômbi a ngwés tohol we, a ñômle we gwéha. U nla bé gwés Hilôlômbi ibale bo ndi u ngwés bé mut woñ libôg inyule gwéha i mboñ bé mut woñ libôg béba.\nGwéha i yé ngandag mintén. Mut a ngwés Hilôlômbi, mut a ngwés loñ yéé, mut a ngwés mut wé libôg, mut a ngwés nson, mut a ngwés malal, mut a ngwés minliba, gwéha i maliga i yé, gwéha i mut libôg i yé, gwéha i nyañ bon i yé, gwéha i Hilôlômbi i yé, gwéha i minliba i yé, gwéha i malal i yé, gwéha i linyañ li bôt i yé i ke ni bisu.\nGwéha i tabé libô. Libô i pôla bôt li ngwal liwanda. Bilem bôt ba gwé gwon bi ngwal libô i pôla yap, yag mahoñol bôt ba gwéé mon ma ngwal libô i pôla yap.\nJon Basaa ba nkéne ngén le : bie bi nôônga, gwon bi ntubla kôi. Yom di nyi, yo ini le, ngandag gwéha i ngwal tonda i, i mboñ le, u nyi habé i yom u mboñ. Jon u nog le, ñem i sôñgô bé njéé.\nI mut a niñ longe niñ, a yé mut a nyi gwéha. Inyu hala nyen u nog : ñem u nkwo bé bôg. Inyule gwéha i mboñ we le, nyuu yoñ i mbat bé we pil i gwéha to mahoñol moñ ma mbat bé we pil i gwéha. I jam lini, li nla ndigi bôña, ibale bo ndi u nyi le, sômbôl i mut yon i nkena niñ yéé ndi mut a ngwés bé nog ngim maliga ma, ma nlona nye pék ni yi.\nDi nla kobol i bug ini ni i njel ini le, ingéda u nôgda bé nyuu yoñ longe ndi i pamag ki le u nihbe bé i jam li.\nI jam lini li nténga we mahoñol moñ, le u nyam bé. Jon u nla bana ndutu i, i yé le, u nla bé boñ ngim jam. Mut a nla kôhna ndutu i tehe isañ, to nyañ to man a nwo nye.\nNdutu i nla soo mut i nyuu. Hanyen u nog ki le, mut a nson njonok.\nKii i mboñ le mut a nog ndutu ? B’a ndutu i nla mal ?\nMut kôba nyen a kal le, mandutu mon ma yuu ngog ikété lép. Hala wee ngim ngéda i yé le, too u mboñ lela, u kôhna ndutu. Jon u nog ki le, di nkégél kômôl libaa li woo. Yom u nlama yi yo ini le, libag li maséé li nla boñ we le, u ntééda bilonge bi mam u nkôs.\nNdi ndutu i nlôl ki mut ingéda a nyi bé maséé to bilonge bi mama a nkôs. Jon mut a nlama ni yi le, ndutu i yé i ba i sôli ikété maséé. Ndutu i ñunda bés libag li mut. Jon u nog le banga mawanda i nyina i kel ndutu. I kel ndutu i gwé we, nyen u ntehe i bôt ba nog we ngôô. Ndutu i mboñ ki mut le a nla bé yén nwee.\nJon u nog le, nlôm ñyéé, man a yé mag. Ndi yom di yi ki, yo ini le, maboñog ma mut ma nla boñ nye le, ndutu i kwél nye. Inyu hala nyen mut kôba a bi kéne i ngén ini le, saba a ntômôl liaa. Hala a ñunda bés le, mut a nla bé bana ngim mandutu ibale bo ndi a nyi kena mam méé ma niñ. Yom di nyi, yo ini le, niñ i nke bé le nyemb i ba bé. Jon ingéda mut a yé i niñ, a nlama yi le, a kôhna ndutu. Jon ndutu i nla bé mal ingéda niñ i yii. Jon u nog le we ngi wo u tañ bé lem. Jon u nog ki le, nyemb i tabé mbai mut tole nyik i mpémél bé kidig i nkok. Hala wee u nlama ba i nkôbaga le ndutu i nla pémél we inyule u nyi bé kikii mam ma téé.\nJon u nlama yi le, to u ntehe la ndutu, hônba ndi wa tehe longe. Inyu hala nyen mut kôba a bi kal le : Hibem Njogol nye me kal we, wa nog ?\nYaônde, 15 matumb 1999\nIngéda mut a ñômsiñ ni jam a nkit nyen ba nkal le, a gwé mban. Di nla ki kal le ingéda sômbôl i mut i mboñ nye le, a ntémb bé ni mbus ni i jam a nkit le a mboñ. Jon u nog le, yôngôô nye me malak nwi, ndi ndina ni ngwa. Hala wee, ingéda u nkal le u nlama boñ ngim jam, u waa bé bem teele u boñ i jam li. Mu i njel i nyen u nlama ni yi le, u nla bé boñ jam li lam ibale bo u gwé bé mban. Jon ingéda u nkal le u nigil ngim jam, u nlama bé waa nigil i jam li, to u nyig bé jo. Inyu hala nyen u nlama yéñ ndi wa léba i yom u yéñ. Jon mut a nla sal ni mban, mut a nla nigil ni mban, mut a nla bana hémle i mban i kété maliga, mut a nla bana mban ikété ihôya i ke ni bisu.\nIngéda mut a gwé mban, a tek bé bumbul. Jon u nog le, u keneg u lalal, a yémbél ntôndôô liké. Inyu hala ki nyen u nog le, mange to muda ba yé nkwade, a kek we, u témb ndigi u bada. Mban i mboñ ki mut le a yôm bé, mban i mboñ mut le a bana yi ni pék, mban i mboñ mut le a bana ngui, mban i mboñ mut le a ba kunde jon u nog le, u noñog ikwe, u lep pa ni makoñ ?\nMban i yé nseñ i niñ mut a niñ. Jon u nog le, njok i mbol bé u wada. Hala wee to u yé laa ikété ndutu, u nlama nihbe ndi to ndutu yoñ ya mal. Bôt ba kôba ba niiga bés le, Hilôlômbi a ngwés mut a gwé mban. I mut a njo sañ le a ngwélél ndigi mabén ma Hilôlômbi, Nwet wé.\nHala a yé le, u mboñ béba ndi u tam béba yoñ. I ngéda ba nkal le, ba nwéhél we ; hala a nkobla le i mut u mboñ béba, a nhéya béba u mboñ nye i ñem wéé. Hala a kobla ki le a nhôya béba yoñ. Jon mut a nla nwéhél béba, mut a nla nwéhél maboñog ma mut numpe i ke ni bisu. Hilôlômbi a nla nwéhél béba i mut a mboñ, Hilôlômbi a nla nwéhél mut a mbôk mbén yéé i ke ni bisu.\nBôt ba nla nwéhlana bibéba gwap, bisol gwap, maboñog map i ke ni bisu. Jôñ mut yon i nyi bé nwéhél béba mut a mboñ. Ingéda mut a nyi nwéhél yag bôt bape ba nwéhél nye bibéba gwéé. Nwéhél i nkobla bé le mahoñol moñ ma nyi habé i jam li mbôña. Nwéhél i éba ndigi le i béba ba mboñ we, u ntééda bé yo i ñem woñ. I mut a nyi nwéhél, a niñ longe inyule i nwaa a mboñ jam, a ñôt mahoñol méé longe liôdôg inyu i boñ le a tam bañ i yom a mboñ. I mut nunu a nyi gwel nyuu yé ni nyemede. Hala a nlôl ndigi ni sômbôl i mut nyemede ni suhul yé i nyuu. Mut a nla bé kal le, a ngwélél Hilôlômbi ndi a yi bé nwéhél manyañ. Hala a yé kimasoda le mut a nyi nwéhél i mut a mboñ nye béba.\nJon ingéda u nog le, soho me ta béme kiñ ni we, hala wee, nwéhél me ndi me ntehe béme i jam lini kikii we. I kon ini ya nwéhél bé we, hala wee i kon ini ya pendel we.\nIhôha ini ya nwéhél bé we. Hala wee u nke nyet ngwéé, u hada njok i sumbi. Jon u nlama yi le, ihôha hoñ ini ya sôk boñ le u gwiya kel yada.\nIbale bon di u nla yi gwel hiun hoñ banga ligwelek, hala a hôla we le u boñ bañ béba, i wa yiga sôk tam. Masoda ni nu a nkil i kokok.\nPublié par antoinepondipondi à 02:05 Aucun commentaire:


Baa nson woñ u likalô u yé kiki manwee? | Yigil\nAÑ I HOP U Akôli Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Beñgali Bikol Bule Bulgaria Danmark Fiji Finland Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikuyu Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Krôasia Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kôré Lhukonzô Liétuwa Luganda Luô Létônia Madagaskar Makua Makédônia Malay Malayalam Marathi Maya Môñgôlia Môôré Ndau Ndébélé (Simbabwé) Ngisi Norwégia Nyungwe Népal Oromo Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Aruba) Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pijin i biôn bi Salômô Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Bôliwai) Rumania Runyankore Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sena Serbia Serbia (Rôma) Shôna Sidama Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tjitjéwa Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Tok Pijin Tshwa Tsotsil Turkai Turkmen Tuwalia Télungu Ukren Urdu Urhobo Usbékistañ Waray-Waray Wetnam Wolaita Yapan Yôruba Ôland Ôsetia\nNSON wés u likalô u gwé yéñe, u ban-ga ki nseñ. Ndi, i bôt ba di ntééne likalô, bobasôna bé bon ba ndiihe jo. To ibale bôt ba ñunda le ba ngwés ñwin u Bibel, ha hiki ngéda bé nyen bôt ba ga tehe nseñ i nigil Bañga i Djob ni bés.\nHala a bé nlélém jam inyu Gaven, nu a bi bôdôl ke makoda; ndi, a bé neebe bé yigil i Bibel. A nkal le: “Yi yem i Bibel i bé titigi ngandak, me bé gwés bé unda ngiyi yem. Woñi wem u bé le ba yumus me, me konok ki woñi i bôdôl ngim jam le m’a la bé mélés.” Baa u nhoñol lelaa? Baa hala a bé i lep ngéda i tééne Gaven likalô? To jam! Di béñge nseñ biniigana bi Bibel bi nla bana inyu ngim mut. Yéhôva a kal nlômbi wé litén le: “Lipôdôl jem l’a kwo kikii manwee, kikii hilônde hi nkwo ngii njoñgi bayôôma, ni kikii biôôm ngii bikai.” (Ndiimba Mbén 31:19, 30; 32:2.) Mam ma nhôla bés i toñol lelaa manwee ma yé, ma ntibil yak unda lelaa likalô jés li nhôla mintén mi bôt nwominsôna.—1 Timôtéô 2:3, 4.\nNSON U LIKALÔ U YÉ KIKI MANWEE—LELAA?\nManwee ma nhôgbaha. Manwee ma nlo mbeñel mbeñel. Ma nlôl ni mbuu u ntu, hala wee ond le mbebi i nyuge; ngéda lisuni li yé ngandak, u mbuu u, u nyila malép ma ma nene matôi matôi. Bibañga bi Yéhôva bi bé “kwo kiki manwee” ni lini libak le, a bi pôdôs litén jé ni bibañga bi bé pôna manwee inyule bi bé nyonok ni ntômba ñem, ni loñgeñem, bi bé unda ki le a bé ti litén jé lipém. Di nkôna nye ngéda di ndiihe matehge ma mut numpe. Di nti bôt makénd le ba ôt pék inyu yoñ makidik map bomede. Ngéda di nti bôt lipém i nya i, ba nhoo neebe nkwel wés i likalô, ni le likalô jés jomede li ga kônde num matam malam.\nManwee ma nsunus. Likalô jés li nsunus miñem mi bôt bape ngen di nyoñ ngéda i hoñol lelaa di nla hôñôs gwéñe gwap. Gaven, nu di nsima bibôdle a bé bé nyéksaga i neebe yigil i Bibel. Ndi Kris, i mankéé nu a bi bôdôl nkwel ni nye a bi hoñol ngandak manjel a bé le a gwélél inyu boñ le Gaven a ba maséé i kwel mam ma nlôl i Bibel. Kris a bi toñle nye le Bibel i gwé ngim ño nkwel, ni le i tibil yi yo i ga hôla nye i nok i yom i mpôda i makoda loñge loñge. Mbus, Kris a toñle nye le mbañ i Bibel yon i bi kwés nyemede nkaa le Bibel yon i yé toi maliga. Hala a bi boñ le ba wan ngandak mbañ i Bibel i i bi yon. Minkwel mi, mi bi lôôha sunus ñem u Gaven, kayéle a sôk neebe yigil i Bibel.\nManwee ma ntééda niñ. Loñ Israél i bi tégbaha mangéda ma lék, tole mangéda ma sép, kayéle nop a bé a sôga kwo ngandak sôñ. I ba bé lisuni li bé lôl manwee, bibebela bi bé le bi yuyi, bi bé ki le bi wo. I len ini, inoñnaga ni mbônga u Yéhôva, sép i pes i mbuu i yé nayak ikété nkoñ isi. (Amôs 8:11) A bi bôn le batéé likalô ba ba yé minhook ba bé lama ba “wengoñle manwee ma nlôl yak Yéhôva” mu kiki ba ñañal ñwin u Ane, ni baso lôñ yap le “mintômba mimpe” mi mi nit bo. (Mika 5:6; Yôhanes 10:16) Baa di ndiihe ñwin wés u añal ñañ nlam u Ane kiki ngim njel yada Yéhôva a ngwélél inyu tééda niñ i bôt ni njel lisuni li mbuu?\nManwee ma yé bisai bi nlôl yak Yéhôva. (Ndiimba Mbén 33:13) Likalô jés li nla ba bisai inyu bet ba neebe jo. Gaven a bi kôs bisai bi. Ni njel yigil yé i Bibel, a bi kôs mandimbhe ma mambadga mé momasô. A bi pala hol letee ni i sôble. Nano, nye bo ñwaa wé, Jois, ba nyoñ ngaba ikeñi i añal ñañ nlam u Ane.\nMbôgi Yéhôva i nyônôs nkoñ isi ni ñwin u Ane\nDIIHE NSON WOÑ U LIKALÔ\nI hoñol manwee i nla ki tinde bés i diihe ngaba di nti i nson u likalô. Lelaa? Hiki litôi li manwee li nla bé boñ bañga jam, ndi didun di matôi ma manwee ma nyônôs hisi ni lisuni. Nlélém ni bés, ngaba i hiki wada wés i nson u likalô, i nla nene isii jam i mis més. Ndi, biliya bi njômbi ñem bi bagwélél ba Yéhôva bobasôna mpôdnaga, bi nhôla i bok mbôgi ni “biloñ gwobisôna.” (Matéô 24:14) Baa likalô jés li yé toi bisai bi nlôl ni Yéhôva inyu bôt bape? I ga ba hala ngéda ñwin di ñañal u yé toi kiki manwee—u nhôgbaha, u nsunus, u ntééda ki niñ!


Culture Basaa: LEM LOÑ\nDi nla kobol i bug ini le lem ni kal le hala a yé i bana ngim liniñik. Jon u nog le a nlem hala. Hala wee lem yéé i. Di nla ki kobol i bug ini le lem ni kal le hala a yé maông ma gwé njom. Jon u nog le : we ngi wo, u tañ bé lem.\nLem loñ hala a yé tik mam i mbôña noñnaga ni matéyag ma loñ. Kikii hihéga : sôble i man, lio man jôi, likwee, libat mudaa libii, likop ndandi, libambal mbog, liôm tuk gwét, liemble mambôgi i kel majôna i ke bisu. Lem loñ i yé libogog li mam kikii ma nlama gwéélana bo maéa, bo lisem nkoñ, bo ndumb, bo kikii ba nlama kwak (ngwaaga), bo kikii ba nyégla bum i ke bisu. Munlôm a haba bañ mbot mudaa to mudaa a haba bañ mbot munlôm, mudaa a nlémle bé hikuu, mudaa a ntjo bé môngô, mudaa a naña bé ndumb, mudaa a mpot bé maéa.\nMut kôba a bé naña ngand ngwo inyuu i ti Hilôlômbi mayéga inyuu bilonge bi mam a mbôñôl nye i ngim nwi. Bôt ba kôba ba bé naña ngand ngwo hikii nwi ni ngand mabumbul ma gwôô. Bôt ba kôba ba bé gwélél ngind mang inyuu i ti mam map Hilôlômbi ingéda sôñ i nta tole i kel ngand ngwo.\nIngéda u mboñ mam moñ ni njel lem loñ, u yi le u nkônde hémle Hilôlômbi. Inyuu hala nyen u nog le : kiñ loñ i yé kiñ Hilôlômbi.\nYaônde, 05 mpuye 2013\nhttp ://antoinepondipondi. Blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 11:39\nINYUU KII DI NHÉMLE I YOM DI NHÉMLE ?\nLITUT LI MBUS KIÑ\nBilonge bi mam bi Likubé\nVidéos Mai 2013\nVidéos Juin 2013


Culture Basaa: 2019\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut a ta habé maange.\nYaônde, 01 matjel 2018\nNDIP TOLE SOÑ KUM\nDi nla kobol i buk ini le ndip tole soñ kum ni kal le hala a yé homa malép ma nkiiña. I homa nu a yé isi le ibale mut a nkwo ha a nyin.\nYaônde, 05 libui li nyéé 2019\nNkam Pondi Poindi\nPublié par antoinepondipondi à 00:55 Aucun commentaire:\n1. Hijô = dijô\n2. Lijô = majô\n3. Likubé li mbaa\n4. Ñôô likubé\n5. Paa likubé\n6. Suwa likubé\n7. Kôyôp likubé\nYaônde 02 Libui li nyéé 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:53 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut a nkon bé woñi i jo sañ. Mut a gwé ngui kiyaga.\nYaônde, 23 dipos 2017\nPublié par antoinepondipondi à 00:50 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le ngeñ ni kal le hala a yé ntéak ngéda i ngim kel. Ngim kel i gwé môm maa ma ngeñ ni i na. Ngeñ yada i gwé môm masamal ma manut. Linut jada li gwé môm masamal ma ngét.\nBôt ba kôba ba bé yi ngeñ ni ngim binoga bi mam. Kôp bisu i ñoñ i ngeñ i baa ni pes i mbus kose juu. Kôp i yôhne i baa i ñoñ i ngeñ i aa ni pes. Kôp i yôhne i aa i ñoñ i ngeñ i tan i maye ma kel. Hikwai hi nkwai i ngeñ i tan i maye ma kel. Sôa a mpot i ngeñ i tan ni pes. Saï a mpot i ngeñ i samal. Mut a nyodi ni masai i bôbôk hala wee i pôla ngeñ i tan ni ngeñ samal. Hala wee pule tôde i. Nlôm kôp a ñoñ ki i kose, hala wee i jôm li ngeñ ni i baa.\nTidii yoñ i ñunda we ngeñ. I ngéda jop li yé i ngii, tidii yoñ i yé we isi makôô. I ngéda tidii yoñ i nkahal ke i pes hiañngaa hi mpémél wee u yi le kose i ntagbe. U nyi ngeñ noñnaga ni kikii tidii yoñ i nhap i pam manañle ma hiañngaa. Me nlo i pôdôs we i ngéda mut a ntehe lihuu li nyuu li nimil, hala wee ngeñ samal i pam i ngeñ saambok i buga jop.\nI ngéda sôñ i mbay u nla tehe tidii yoñ. Hala a ñunda ngeñ.\nYaônde, 22 maye sép 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:46 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé liyep li keñi. Hala wee ngi bana i gwom bi yé we nseñ inyuu niñ yoñ.\nI mut a nyi bé sélés boña wéé ndi a bag yengi a yé ngoo mut. Kii i mboñ le mut a ba ngoo? Inyuu kii mut a nla ba ngoo? Di mpôdôl hana inyuu mut a gwé moo mé mo imaa, makôô mé imaa le mbôô i nténga bé nye.\nNgoo i nla bé ba ni i mut a yi tééda nko ni yad i bôt bé ba kôba. Inyuu le nko ni yad bi mboñ mut le yom to yada i nene bé nye nkén. Nko ni yad bi mboñ mut le yi i bôt ba kôba i nimil bañ. Yom mut len a gwé i sal i yé i kônde yi i bôt bé ba kôba. Jon u nog le yi i ngi kônde i nteg bé mal.\nMut a nla bé ba ngoo ibale bo ndi a nyi mbog yé inyuule mbog i nyibil bilap. Ibale mut a nyan mbog yé a yi le a yé ngoo to ibale bo a gwé bigwel moo. Inyuule a yi bé gwélél bigwel bi moo bi. Jon u nog le: ba nkés bé mbog i ngii mbog. Hala wee u nla bé yi to gwélél yañan mbog le yon i yila mbog yoñ. Hala wee u nyila wang mut. Mut nu a ngwés bé mahol méé to mahol ma loñ yéé.\nMut a nla bé ba ngoo ibale bo a nyi gwélél yi yé. Jon bôt ba kôba ba bé gwélél toga inyuu i yi mam. Inyuu hala nyen u nog le yi yon i yé mut.\nNgoo i nla bé ba ni i mut a tabé yengi. I mut a nyi le kel i hi yek ngi jam, a nhôô bé moo i tôl inyuule a nyi le hikii jam li gwéé i wéé nkôm kel.\nIloa man mee a bi bog mam méé ni i nduña ini le yom to yada i yiñba bañ inyuu hala nyen a bé nyôs nyuu i nson.\nNgoo i yé soso kon inyuule hala a nkobla le mut a gwé bé yi, hala wee a nyi bé sélés bôña wéé, hala wee a nyi bé bog mam méé to yi tééda mo. I ntén mut u, i mpot bé i ti bôt. Hala a yé nlélém inyuu loñ.\nMan mee a hôya bañ mbén bisu Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba i Ngog Lituba ingéda a bi hôla bo i yémbél i bôt ba bé jôs bo gwét le ba jôp i base i ôm mbom isi, i mbén i yo ini le: man mee a je bañ bijek, a nyo bañ maog ma loñ i ñane nye tigale a yila nkol i loñ i. Mbén i yôhne ibaa i Hilôlômbi i nkal le: man mee a nuñlene bañ biték gwé mut a tabé man mee.\nMambén mana mo imaa ma ñunda bés le biték Hilôlômbi a bi ti man mee bi gwé lihat. Jon man mee a nlama bé ba ngoo mut.\nYaônde, 09 matôp 2012\nPublié par antoinepondipondi à 00:43 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le soñ kum ni kal le hala a yé soso njôông bee i hikôa mu nyen hié tole hida bi pémlag.\nSoñ kum i yé bee i ngi libôngô.\nYaônde ,24 maye sép 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:37 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut mindañ.\nYaônde, 21 biôôm 2017\nPublié par antoinepondipondi à 00:35 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le biibe ni kal le hala a yé ngim malép i mpémél i koo i nyuu mut i ngéda a nok lék tole i ngéda a nsal tole i ngéda a nke ni makôô tole i ngéda ngim kon i gwé nye tole i ngéda a nkon woñi i ke bisu.\nMalép ma biibe ma gwé bas, ma numb ngim njiñ. Nseñ i biibe i yé le i nhéya mahindi ma yé i kété nyuu mut. Jon i ngéda biibe i mpam mut, i mut nunu a yi le a nlama nyo malép i nyuu i yiha malép ma mpam nye i biibe.\nBiibe i yé mintén maa. Mut a nok lék tole a nyigis nyuu. I biibe i i ta bé be. Ndi mut a mpam biibe inyuule a nkon ngim kon kikii bo lihep i nwet nu i mbat le ba bénge nye, ba tibil nye. Tole a nkon woñi.\nYaônde, 18 maye sép 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:25 1 commentaire:\nDi nla kobol bibuk bini le tén lép ni kal le hanyen malép ma mbôdôl pémél. Malép ma nla pémél hisi tole liaa. Bôt ba mbôngôl lingen inyuu i nyo malép ma mpôp. Mut a nlama bé ha mahindi lingen.\nTén lép a yé bebee le nlélém buk kikii ño lép. Ño lép i nhôla we i yi nwel lép, hala wee kikii lép i nkuli.\nYaônde,18 maye sép 2019\nLIBÔK LI NKUMDUM\nDi nla kobol i buk ini le libôk ni kal le a yé liyééne, u yé u hômôk, u hômôk, u ke u yén libôk joñ.\nDi nla kobol i buk ini le nkumdum ni kal le hala a yé ngim bee i mil we ibale bo u nkwo mu. Yon ba nsébél ki le soñ kum tole kôm nyoo. Hala wee u kwo mu, u mbet habé. Bee i ngi libôngô.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le LIBÔK LI NKUMDUM hala a yé liyééne li Hilôlômbi.\nYaônde, 28 mpuye 2014\nPublié par antoinepondipondi à 00:21 Aucun commentaire:\nHIÑG TOLE NKOÑBE\nNkon unu u nlôl i nut i laakôp i jôl ni i ngoñoo. Jon jôl li nlek, li nyip njel mbebi i mpémél. Hanyen a mboñ we le u nhép habé longe tole ngoñoo i mbabaa we. Yon i nlona kôhôl. (libom li pamak).\nYaônde, 12 maye sép 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:17 Aucun commentaire:\nKUNDE I SÉGI\nDi nla kobol i ño buk ini le kunde i ségi ni kal le hala wee ngim loñ i yé kunde bibép bi nyo ndi i loñ i ngwés yilis yo wañ yon i ngii annge i loñ i. Ni i njel ini le i loñ kunde i ségi, bon ba loñ i ba mpot hop u loñ i ñane loñ yap, bon ba loñ kunde i ségi ba nnigil mbog ni mayi ma mbog ma loñ i njélé loñ yap. Bon ba loñ kunde i ségi ba ñôô bé bisélél gwap, ba mbañ bé bee gwap, ba mbañ bé moni wap. Nyunga i yé i moo ma bon ba loñ i ñane loñ kunde i ségi. Bon ba loñ kunde i ségi ba nhémle Nyambe nu loñ i ñane loñ yap ndi ki man mee a nkéne ngén le : i yoñ sat u nyi, yon u tôgbene. U nogok ki le : ba nkés bé mbog i ngii mbog . Bon ba loñ kunde i ségi ba nhoñol le bilonge bi mam bi nlôl i loñ i ñane loñ yap. Ba nje bijek, ba nyog maog ma loñ i ñane loñ yap . Jon i ngéda u nkena mahoñol ma mut, u tôñ bañ ni maboñok mé inyuule i mut nunu a ga boñ ndigi i mam u mbemb le a boñ, hala wee a mboñ mam ni niñ kikii mut a nyi le u nloo nye. Jon a nla bé ôt mahoñol ni nyemede, a ngi gwé libag li maange.\nJon kunde i ségi i nkobla le bon ba loñ ba ngi yii minkôm. Ba nla bé yoñ ngim makidig kikii bon ba loñ i yé kunde . Ba nyi bé kii i yé sôkbôk i sép hala wee libogog li mam momasôna ma yé sép inyuu ngim loñ i yé kunde.\nYaônde,05 maye sép 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:14 Aucun commentaire:\nMATÉYAK MA MBÉN\n= Lôñ i batad mambén\n= Litéé kokse\n= Litiñ li mbén\n= Liyis mbén\n= libôg mbén\n= Nwéhél i mbén\n= Nwéhél i nkena loñ\nSceau de la République\n= Sitam sap i loñ\n= Jim libe\n= Likil hi kokok i mbén\n= Héhla jam\n= Yom i nkéñ we i boñ ngim jam\n= Lipam i mog ni ngim makidig\n= Litiimba bôg mbén\n= Oda i tééda mut\n= Oda i gwel mut\n= Oda i lona mut\n= Oda i ha mut i ndap mog\n= Oda i pémés mut i ndap mog i ke bikéhene\nYaônde, 21 matumb 2016\nPublié par antoinepondipondi à 00:08 Aucun commentaire:


‘Djob a nti ntombok mut ngui’—Yésaya 40:29 | Yigil\nBA BI TI BOMEDE NKIKIP Ba nti bomede nkikip ni ñem wap wonsôna —I Madagaskar\n‘A nti ntombok mut ngui’\nAdna ilam ngéda Mbigda nyemb Yésu\nInyuki di nlama ti i nwet a gwé gwom gwobisôna?\nUmbe ntén gwéha u nlona bañga maséé?\nMaselna ipôla ba ba ngwélél Yéhôva ni ba ba ngwélél bé nye\nNkum Ntat—Inyu yigil | Kondoñ 2018\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Alur Amharik Amis Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Damara Dangme Danmark Digor Duala Edo Esan Fiji Finland Fon Ga Garifuna Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Herero Hiligaynon Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Argañtina Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Bôliwai Hilémb hi moo hi Filipin Hilémb hi moo hi Finland Hilémb hi moo hi Grikia Hilémb hi moo hi India Hilémb hi moo hi Indônésia Hilémb hi moo hi Iqwatôria Hilémb hi moo hi Italia Hilémb hi moo hi Jaman Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kina Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Kuba Hilémb hi moo hi Kébek Hilémb hi moo hi Kôré Hilémb hi moo hi Kôsta Rika Hilémb hi moo hi Malawi Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Ngisi Hilémb hi moo hi Oñduras Hilémb hi moo hi Oñgri Hilémb hi moo hi Panama Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Paragwéi Hilémb hi moo hi Potoki Hilémb hi moo hi Pulasi Hilémb hi moo hi Péru Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Rumania Hilémb hi moo hi Ruslan Hilémb hi moo hi Sambia Hilémb hi moo hi Simbabwé Hilémb hi moo hi Slôwakia Hilémb hi moo hi Tjékôslôwakia Hilémb hi moo hi Wénésuéla Hilémb hi moo hi Yapan Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kabuverdianu Kaktjikel (Hiônk) Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kina Cañtoñ (Ba nhôyôs) Kina Cañtoñ (Lem lôñ) Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Kréol i Bélis Krôasia Kurdish kurmaji Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Martjal Masatek i Huautla Maya Mbunda Mixe Mixtek (Guérérô) Miñgrélia Motu Môñgôlia Môôré Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Ponape Potoki Potoki (Eurôpa) Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Sépulana Tagalog Tailand Tajiki Tamul Taraskan Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitoñga (Simbabwé) Tjitumbuka Tjiyao Tjol Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Tok Pijin Tonga Totonak Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Tômba Jaman Ukren Urhobo Usbékistañ Uzbek (Rôma) Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yula Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\nPes kaat inyu nwii 2018: “Ba ba mbem Yéhôva b’a yoñ ngui yondo.”—YÉSAYA 40:31.\nTJÉMBI: 3, 47\nMAMBE MAADA MINLÔÑ MI BIKAAT MINI MI GWÉ NI PES KAAT INYU NWII?\n2 Korintô 12:9, 10\n1. Mambe mandutu di mboma, ndi imbe njom Yéhôva a gwé i ba maséé ni bagwélél bé ba ba tiñi ni nye? (Béñge bititii bi bibôdle.)\nKIKI ni nyi, niñ i hiai hini i nhañ bé ni mandutu. Ngandak ikété nan, a lôk kéé i bôlôm ni i bôda, i nhônba béba kon. Bape ba ba yé ñunuk ba ntééda bôt bap ba lihaa, ba yak bo ba mañap. Bape ba mbépba ngandak, ndik inyu kôs yom je i i nhôla bo i niñis mahaa map. Di nyi ki le mandutu ma nkwél jôga ikété yap nlélém ngéda! Hala a mbat ngandak ngéda, ngandak ngui—ibabé i soñgol moni hala a mbat. Ndi to hala, ni gwé bôdôl i ngui i mimbônga mi Djob; hémle nan inyu bilôl bilam, i nyeñg bé. Kinje maséé Yéhôva a nla bana!\n2. Mambe makénd kaat Yésaya 40:29 i nti bés, ndi himbe hihôha hikeñi di nla boñ?\n2 Baa ni nôgda ngim mangéda wengoñle mandutu ma niñ ni mboma ma nyamb mayoo, kayéle ni nla ha bé hônba mo? Ibale ñ, ni ta bé bébotama. Bibel i nti dihéga di bôt ba hémle ba kôba, ba yak bo, ba bi boma mandutu, kayéle ba nôgda wengoñle ba nla ha bé hônba. (1 Bikiñe 19:4; Hiôb 7:7) Iloole ba tomb, ba bi nigbene Yéhôva nyetama inyu kôs mahôla. Djob a bi wéha bé bo nyuu, inyule “A yé a nti mut nwaaga ngui.” (Yésaya 40:29) Ngoo le i len ini, ngim bagwélél ba Djob i yé kit le, inyu yémbél mandutu ma niñ, i yé nseñ le ‘ba yoñ noi inyu mam ma mbuu,’ ndik wengoñle minson nwés mi bikristen, mi yéne bo mbegee ha bisai bé. Jon ba yé ba waa añ Bibel, ba waa ke makoda, ni téé likalô—jam li nlémél Satan.\n3. (a) Lelaa di nla wéha satan nyuu mu kii a nsômbôl kwés bés? (b) Kii di ga tehe munu yigil ini?\n3 Nsohop a ntibil yi le ngéda di nyoñ ngaba i nya yôni minson mi bikristen, hala a nla lédés hémle yés, ndi a gwé bé ngôñ le di boñ hala. Ngéda ni nôgda waa i pes minsôn, ni mahoñol, soho ni ke bañ haa ni Yéhôva. Kôôgana bebee ni nye, inyu boñ le “a téé bé, a lédés ki bé.” (1 Pétrô 5:10; Yakôbô 4:8) Munu yigil ini, di ga wan mam ima ma nla boñ le di ôt makôô i nson di nti Nyambe, di ga tehe ki lelaa i bii matiñ ma Bibel bisélél i nla hôla bés i kolba mandutu. Inyu bôdôl, di béñge ngui Yéhôva a gwé i lédés bés, kiki kaat Yésaya 40:26-31 i ñunda.\nBET BA MBÔDÔL YÉHÔVA ÑEM B’A TÉMBNA NGUI YAP\n4. Bimbe biniigana di nla ôt mu kaat Yésaya 40:26?\n4 Añ Yésaya 40:26. Mut nye ki nye a nla bé soñgol tjôdôt di ngiinda yosôna. Bôt ba njôôñ yi ba nhoñol le liuñ jés li tjôdôt li ba nsébél ni Pulasi le la voie lactée, li gwé iloo 400 didun di didun di tjôdôt. Ndi Yéhôva a nti hiki hiôdôt, jé jôl. Bimbe biniigana di ñôt mu? Ibale Yéhôva a ntôñ ni bihégél gwé bi bi gwé bé niñ, hégda jam a nla nôgda inyu bé ba ni ngwélél nye ni gwéha, ndi he inyu bé le, ba nyégsa bé i boñ hala! (Tjémbi 19:2, 4, 15) Isañ wés nu gwéha a nyi bés bañga bañga liyik. A ñañ ‘yak tjôñ tjés di ño tjodisôna yaga.’ (Matéô 10:30) Ntôp tjémbi a nyis bés ntiik le: “Yéhôva a nyi dilo di bôt ba yé peles.” (Tjémbi 37:18) Ñ, a nyi yaga mandutu ni mboma, a nla ki ti bé ngui i hônba momasôna.\n5. Inyuki di nla ba nkwoog nkaa le Yéhôva a nla lédés bés?\n5 Añ Yésaya 40:28. Yéhôva a yé Lingen li ngui yosôna. Di yoñ kii hihéga, libim li ngui a bi ti hiañgaa. Ntila mam ma njôôñ yi wada le David Bodanis a kal le: “I ngui hiañgaa hi mpémés hiki tjak tjak, i nloo ngui i kindim ba bi leñ i Yapan i nwii 1945 didun di didun di ngélé.” Mut nyiña numpe a kal le, “hiañgaa hi nlôôha bai nano . . . kayéle i ngui i mpémél mu hiki tjak tjak, i nla kola inyu ti bés mapubi letee ni 200 000 nwii”! Baa mut a nla pééna le Nwet a “nti hiañgaa ngui”, a nla ti yak bés ngui di gwé ngôñ inyu hônba mandutu més momasôna?\n6. Ni njel imbe kop nson i Yésu i ntomb, ni lelaa i yi hala i ntihba bés?\n6 Añ Yésaya 40:29. I gwélél Yéhôva i nlona ngandak maséé. Yésu a kal banigil bé le: “Yoña kop yem nson, ndi tole miñem minan nw’a noi. Inyule kop yem nson i yé tomba, mbegee yem ki i nhoi.” (Matéô 11:28-30) Kinje bibañga bi maliga! Ngim mangéda, di nla ba nwaag ngeñ di nke makoda, tole ngeñ di nke i añal ñañ nlam. Ndi lelaa di yé di nôgda i mahuu més? Le di ntémbna ngui yés—di bak ki nkôôbaga i kolba mandutu ma niñ. Kop nson i Yésu i ntomb toi!\n7. Ti hihéga hi hi ñéba le bibañga di nléba i kaat Matéô 11:28-30 bi yé ntiik.\n7 Sita yada i d’a sébél le Kaila a bééna kon u waa, kon u mahoñol, ni u ño sii. Di nla nok inyuki, ngim mangéda, i bé i ba nye ndutu i ke makoda. Ndi mbus a boñ biliya i ke likoda lisañ jada, a emble ki nkwel mbamba, a tila le: “Nkwel u bé pôdôl libak li bet ba nimis makénd map. Nti nkwel a bé niiga ni ñem ngôô inyu bet ba bé ikété nduña kayéle, hala a bi tinde me i ee. Hala a bi bigdaha me le makoda ma yé homa me nlama ba.” Kinje maséé a bééna inyu biliya a bi boñ!\n8, 9. Kii Paul a bé sômbôl kal ni bini bibuk le: “Ngéda me mbomb, wee ha ni nyen me mbane mpémba”?\n8 Añ Yésaya 40:30. To ibale di gwé ngap i boñ ngandak mam, di gwé minwaa. Hala a yé jam bés bobasôna di nlama tééda. Tolakii Paul a bééna ngap i boñ ngandak mam, a bééna yak minwaa mi mi bé sôña nye i boñ mam momasôna ma bé kon nye ngôñ. Ngéda a bé yiblene Djob ñem inyu mandutu a bé boma, Djob a timbhe nye le: “Lipémba jem li nyônôl ikété bomb.” Paul a bi nok kii hala a bé kobla. Jon a sugus le: “Ngéda me mbomb, wee ha ni nyen me mbane mpémba.” (2 Korintô 12:7-10) Kii a bé sômbôl kal?\n9 Paul a bi nôgda le a bé la bé boñ bañga jam ni ngui yé yotama. Jon mbuu mpubi u Djob u bé le u kônde nye ngui i bé héñél nye. Mbuu mpubi u Djob u bé le u ti Paul ngui i bé yiñba nye. Ndik hala bé, ndi mbuu u, u bé ki le u ti Paul ngui i boñ mam a bé bé le a la boñ kekikel ni ngui yé. Nlélém jam ni bés i len ini. Ibale Yéhôva a nti bés mbuu mpubi wé, di ga bana toi ngui!\n10. Lelaa Yéhôva a bi hôla David i hônba mandutu a bi boma?\n10 David, ntôp tjémbi, a bi nôgda ngui i mbuu mpubi Nyambe ngandak ngélé i niñ yé. A tôp le: “Lôñni we me nkan ngwéé ngembe ntôñ sônda; lôñni Nyambe wem ki me nlel libap.” (Tjémbi 18:30) Di mboma mandutu ma ma yé kiki mabap makeñi ma di nla bé “lel” ni ngui yés bésbomede; di gwé ngôñ ni mahôla ma Yéhôva inyu pind mo.\n11. Toñol lelaa mbuu mpubi u nhôla bés i hônba mandutu més.\n11 Añ Yésaya 40:31. Nyôgôl u nla bé bet ngii ngandak, to puue mbôñgô liké ni ngui yé yotama. Mbebi i nlék i nhôla i paa nye ngii, i hôlga nye i tééda ngui yé. Jon ngéda ni yé bisu bi ndutu i i nloo bé, ni bigda hihéga hi nyôgôl. Ni yemhe Yéhôva le a “bédés” bé ni njel “nhôla, le mbuu mpubi.” (Yôhanes 14:26) Masoda le, di nla kôs wo, to imbe ngéda di gwé ngôñ ni wo—24 ngeñ i ngii 24. Di nla bana ngôñ keñi i kôs mahôla ma Djob, ngéda di gwé ngimanôgla ni mankéé wada likoda. Ndi inyuki ngimanôgla i i yé?\n12, 13. (a) Inyuki ngimanôgla i yé i ba ipôla bikristen? (b) Ñañ u Yôsep u niiga kii bés inyu Yéhôva?\n12 Ngimanôgla i ngwéé ipôla bôt inyule bés bobasôna di yé bikwéha. Jon, i ga pam ngim mangéda le bibuk tole maboñok ma lôk kéé bi babaa bés—tole yak bés di babaa bo. Hala a nla ba ndutu ngandak. Kiki mana manoodana mape, Yéhôva a nti bés pôla i éba ndéñbe yés mu kii di nigil i sal ni lôk kéé yés i bôlôm ni i bôda, i a ngwés tolakii i yé bikwéha bi bôt.\nYéhôva a bi tjôô bé Yôsep; to we a ga tjôô bé we (Béñge liben 13)\n13 Yéhôva a nsôña bé le bagwélél bé ba noodana, ñañ u Yôsep u ntibil unda hala. Ngéda Yôsep a bé mañge wanda, lôkisañ i i bé kil nye njôñ, i bi nuñul nye kiki nkol, u ba bi kena Égiptô. (Bibôdle 37:28) Yéhôva a bi tehe jam li bé pémél nye, ni le ibabé pééna, hala a bi suñgaha nye ñem i tehe lelaa liwanda jé, li li bé li téé sép le Yôsep, li bé son njonok. Ndi, a bi sôñ bé nye. Mbus, ngéda nwaa Pôtifar a bi soman Yôsep le a bi nañlana nye ni ngui, ba bi ha nye mok, to ha ki, Yéhôva a bi sôñ bé nye. Baa hala a nkobla le Djob a bi tjôô Yôsep? Maselna ni hala: “Hiki jam [Yôsep] a ba boñ, Yéhôva a ba lôôha tôôs jo.”—Bibôdle 39:21-23.\n14. Umbe nseñ di nkôs, i pes mbuu ni pes minsôn, ngéda di ‘nwas’ hiun?\n14 Hihéga hipe hini. Ndék bôt ndigi yon i ma kôs mandegle kiki David. Ndi to hala, liwanda li Djob li, li bi tééda bé hiun inyu baoo bé. Maselna ni hala, a tila le: “Nwas hiun, kôm ki kundul mbus; U togha bañ; hala a néhne béba njel.” (Tjémbi 37:8) Njom i bisu i “nwas” hiun i yé le di kôna Yéhôva, nu a mboñ “bé bés kingéda bibéba gwés.” (Tjémbi 103:10) Ndi nseñ umpe u yé i ‘nwas’ hiun. Hiun hi nla ki ti bés makon kiki bo tensioñ, makon ma nhébék. Hi nla yak ti kon libaa ni mbayéñ, hi nla ki ti bés poo hu. Ngéda di yé ñunbak, di mbéna bé tibil hek pék. Ngim mangéda, ngéda di nlôôha unup, di nla bana kon mahoñol. Ndi ki le, Bibel i nkal le: “Ñem nwee u yé niñ minsôn.” (Bingéngén 14:30) Lelaa di nla ni boñ ngéda bilôk bikéé bi mbabaa bés, ni lelaa di nla yoña bo? Di nla pam i boñ hala ngéda di noñ maéba malam ma Bibel.\nNGÉDA BILÔK BIKÉÉ GWÉS BI NWÉHA BÉS NYUU\n15, 16. Kii di nlama boñ inyu kôôge nwet a mbabaa bés bebee?\n15 Añ Efésô 4:26. Hala a nhélés bé bés le bôt ba nkoñ isi ba tééñga bés. Ndi ngéda lôk kéé yés, tole bôt bés ba lihaa ba nkal tole ba mboñ bés mam ma mbabaa bés, hala a nla tômbôs bés. Kii di nla boñ ibale di nla bé hôya jam li? Baa di ga tééda hiun nwii ndi nwii? Tole di ga noñ maéba malam ma Bibel ma ma nkal le di hoo sañgal mindañ? Ibale di ntiñha ngandak inyu kwel ni nwet a ñunbaha bés, i ga ba bés nledek jam i kôp nsañ ni mankéé wés.\n16 Hégda le mankéé a bi unbaha we, ndi u nla bé waa hoñol jam li. Bimbe bitelbene u nla yoñ inyu kôp nsañ? Pog, yemhe Yéhôva. Bat nye mahôla inyu bana loñge nkwel ni manyuñ. Bigda le, yak nye a yé liwanda li Yéhôva. (Tjémbi 25:14) Djob a ngwés nye. Yéhôva a ntééda mawanda mé loñge, a gwé ngôñ le yak bés di boñ nlélém. (Bingéngén 15:23; Matéô 7:12; Kôlôsé 4:6) Iba, ôt pék mu jam u ga kal nye. U bii bañ mahoñol moñ le, manyuñ a nkôôba unbaha we; bana mahoñol malam inyu yé. Ba bebee i neebe le yak we u gwé pes njom mu ndañ u. U nla bôdôl nkwel ni bibañga bini le: “I nla ba le me nhoo unup, ndi ngéda u bi pôdôs me yani, me bi nôgda wee . . .” Ibale u nla bé kôp nsañ, yéñ pôla i tiimba noode lisañ lipe. Mu mangéda ma, soohe inyu manyuñ; bat Yéhôva le a sayap nye. Bat Yéhôva mahôla inyu bok mis i ngii bilem bilam bi manyuñ. To kii mbôña, u nla ba nkwoog nkaa le Yéhôva a’ kon maséé ni biliya gwoñ i kôp nsañ ni manyuñ—nu a yé liwanda li Djob.\nNGÉDA MAHÔHA MÉS MA KÔBA MA NTÉÉÑGA BÉS\n17. Imbe njel Yéhôva a nla gwélél inyu hôla bés i témbna i pes mbuu ngéda di nkwo i béba keñi, ni inyuki di nlama ôt nseñ ni bitelbene bi?\n17 Bilôk bikéé bihogi bi nhoñol le bi kôli bé sélél Yéhôva, inyule ba bi boñ béba keñi. Béba kiññem i nla bep ndegle bés. Kiñe David nu kiññem i bé tééñga, a toñol jam li haana le: “Ngéda me bi mom nwee, bihés gwem bi bi koñk inyu miñumnde nwem nkôm kel. Inyule njamuha ni juu woo woñ u bé baédga ngii yem.” Masoda le, David a bi bana makénd i boñ jam Yéhôva a mbémél bagwélél bé. “Me bi [sôk] neebe béba yem bisu gwoñ,” a tila ki le: “U bi nwéhél liboñok libe li béba yem.” (Tjémbi 32:3-5) Ibale u bi boñ béba ikeñi, Yéhôva a yé bebee i hôla we i témbna mbôô woñ. Ndi, u nlama neebe mahôla a nti ni njel likoda. (Bingéngén 24:16; Yakôbô 5:13-15) U tiñha bañ—ni i njel i nyen u nla bana botñem i niñ i boga ni boga! Ndi ibale ntandaa ngéda mbus le béba yoñ i nwéhlana, kiññem yoñ i ngi kenek ni bisu i tééñga we inyu minlélém mi dihôha, w’a boñ lelaa?\n18. Lelaa ndémbél i Paul i nla hôla i bet ba njo ni mahoñol le ba gwé bé nseñ?\n18 I bi pam ngim mangéda le, ñôma Paul a nimis makénd mé inyu bibéba a bi boñ behee. A bi neebe le: “Men me yé nu a nsôk yaga hies ikété baôma, me kôli yaga bé me i sébla le ñôma, inyule me ba tééñga ntôñ Nyambe.” Ndi a bi kônde le: “Ndi jam me yé i len ini, me yéne ndigi jo inyu karis Nyambe.” (1 Korintô 15:9, 10) Yéhôva a bi yoñ Paul kiki a bé, hala wee kwéha mut, A bé gwés ki le Paul a yi hala. Ibale u ntam bibéba u bi boñ ni ñem woñ wonsôna, ndi u pahal gwo i nya i kôli, u nla ba nkwoog nkaa le Yéhôva a’ nwéhél we. Jon, hémle le Yéhôva a nwéhél toi we, u neebe ki le a nwéhél we!—Yésaya 55:6, 7.\n19. Kii i yé pes kaat i nwii 2018, ni inyuki i kôli?\n19 Kii lisuk li hiai hini li yé bebee, hala a nhélés bé bés le mandutu ma bet, bet ni bet. Di ba nkwoog nkaa le, Nwet a “nti mut nwaaga ngui, yak mut a nyi bé pémbép, a mbulhene nye ngui ngandak,” a nla ti bé kii yosôna ni gwé ngôñ inyu ke ni bisu i hônba. (Yésaya 40:29; Tjémbi 55:23; 68:20) Di ga bigda jam li, hiki ngéda di ga ke likoda i ndap Ane munu nwii 2018 wonsôna. Biniigana bi, bi nlébna ikété pes kaat i nwii, i i nkal le: “Ba ba mbem Yéhôva b’a yoñ ngui yondo.”—Yésaya 40:31.\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Kondoñ 2018


Djob a nsôñ kiñe Yéhôsafat | Biniigana bi Bibel inyu boñge\nYéhôsafat, kiñe Yuda, a bi bôk muu ma bisesema ma Baal lôñni bisat ikété loñ yosôna. A bééna ngôñ le bôt ba yi mambén ma Yéhôva. Jon a bi om dikoo di mbok ni bon ba Lévi ikété loñ Yuda yosôna inyu niiga mambén ma Yéhôva.\nBiloñ bi bé bebee ni Yuda bi bé kon woñi i suu nye gwét, inyule bi bé yi le Yéhôva a yé ni litén jé. Bi bé lona Kiñe Yéhôsafat makébla. Ndi bon ba Môab, ba Amôn, ni ba ba nlôl i Séir ba bi ke jôs Yuda. Yéhôsafat a bé yi le a gwé ngôñ ni mahôla ma Yéhôva. A ti kiñ le bôlôm, bôda, ni boñge ba kodba i Yérusalem. Bisu bi bôt bobasôna, a soohe le: ‘A Yéhôva, ngi we, di nla bé yémbél gwét. Jon soho, kal bés kii di boñ.’\nYéhôva a bi timbhe masoohe, a kal le: ‘Ni kon bañ woñi. Me ga hôla bé. Hiki mut a amb nyuu i homa wé, a telep nwee, ni béñge lelaa me ntohol bé.’ Lelaa Yéhôva a bi kobol bo?\nKel i bé noñ ha, Yéhôsafat a pohol ngim batôp tjémbi, a kal bo le ba bôk ntôñ gwét bisu. Ba bi ke liké, ibôdôl i Yérusalem ikepam i homa gwét le Tékôa.\nKiki batôp tjémbi ba bé bégés Yéhôva makeñi ni maséé, Yéhôva a sôñ litén jé. A yubda bon ba Amôn ni ba Môab, kayéle ba kahal nolna bo ni bo, to wada wap a bi pei bé. Ndi i pes i Yuda, mut to wada a bi wo bé, to bajogwét, to biprisi. Ngéda bôt ba biloñ bi bi bé bebee ni Yuda ba bi nok jam Yéhôva a bi boñ, ba yi le Yéhôva a nginda sôñôk litén jé. Lelaa Yéhôva a nkobol litén jé? A ngwélél ngandak manjel. A gwé bé ngôñ ni mahôla ma bôt ba binam inyu boñ hala.\n“Ni ga bana bé ngôñ le ni jo sañ i. Hi mut a amb nyuu i homa wé, a telep nwee, ni béñge tohi i nlôl bé yak Yéhôva.”—2 Miñañ 20:17, MN\nMambadga: Umbe ntén kiñe Yéhôsafat a bé? Lelaa Yéhôva a bi sôñ litén li Yuda?\n2 Miñañ 17:1-19; 20:1-30


Dimanche, 21 Décembre 2014 15:49\tNkam Pondi Pondi\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Bayemlikok. Hala wee yom yokiyo i tabé i ngii yé, hala wee yom i nloo bé Hilôlômbi. Hala wee yom yokiyo i nla bé yémbél Hilôlômbi. Jon u nog le, pôndôl i yôñlag i janda. Hilôlômbi nyen a ñane ngii ni hisi jon nyetama nyen a nla tat we ni sôñ we. Hilôlômbi a nyi mam momasôna.\nJon u kal bañ le i bet ba nol i jôi li Hilôlômbi ba nwo inyuule ba niñ ndi we u nla bé nok. Inyu hala nyen jo sañ i njel Hilôlômbi ni i bet ba njôs we. Ndi u noñok hi kokok le u suu bañ sañ inyuule Hilôlômbi a ngwés bé bôt ba téé bé sép. Bat Hilôlômbi nwélél inyuule a yé longe ni kona ngoo. Hilôlômbi a nti ane i mut a nlémél nye. Hilôlômbi a mboñ i yom a ngwés.\nA nkônde lihat i mut a nlémél nye. A nti pék ni yi i mut a ngwés. Hilôlômbi nyen a nkena i bôt a ngwés. Hilôlômbi a mbééga bé we mbegee i nloo we. Masoda ma yé i moo ma Hilôlômbi, a nti mo i mut a ngwés. Hilôlômbi nyen a nti niñ ni nyemb ndi a ntehe ki maboñog moñ. Hilôlômbi a ngwés i bôt ba gwé mban ni i bôt ba mboñ longe. Jon ingéda u mbégés mambén ma Hilôlômbi ndi u konog nye woñi, u yi le Hilôlômbi a ngwés i bôt ba nkon nye woñi. Hilôlômbi a ntat i bôt ba nhémle nye. A ngwés bé le nkoñ hisi i tjé. Yom u nlama tééda a man mee yo ini le, u nla ndigi yémbél mam ma niñ ingéda u ntééda libag joñ kikii yom bisu ni sômbôl Hilôlômbi nyetama kikii yom i yôhne iba.


“Kenana, yilhana biloñ gwobisôna banigil”—Matéô 28:19 | Yigil\n“Kenana, yilhana biloñ gwobisôna banigil, ni sôblege bo . . . ni niigaga bo i tééda mam momasôna me bi kal bé.”—MATÉÔ 28:19, 20.\nTJÉMBI: 141, 97\nLELAA MBÔGI YÉHÔVA I YÉ MAHÉÑHA NI BAPE INYU . . .\nñwin ba ñañal ni inyuki ba ñañal wo?\nmanjel ba ngwélél?\nbikeñi bi nson wap?\n1, 2. Mambe mambadga di mbadba ngéda di ñañ bibañga bi Yésu bi nlébna i kaat Matéô 24:14?\nTOO bôt ba neebe bés, too ba nkolba bés, ndék i yé i mpééna le Mbôgi Yéhôva i nyiba loñge inyu nson wap u likalô. I nla nene yak le ni ma boma bôt i likalô ba ba nkal le, to ibale ba ngwés bé biniigana gwés, ba nti bés lipém inyu nson wés. Kiki di nyi, Yésu a bi legel le ñañ nlam u Ane u ga añlana ikété nkoñ isi wonsôna. (Matéô 24:14) Ndi kii i nyis bés le, nson di mboñ, u nyônôs mbañ i Yésu? Baa hala a yé bikatba i hoñol le ndik bés bon di mboñ i bôlô i?\n2 Ngandak bibase i nhoñol le ba añal ñañ nlam. Ndi, biliya gwap bi mbéna sugul i mbôgi i ngim bôt, i ti mésa i ndap mitin, i nkuu biliñge liñge, i internet. Bape ba nkatba le ba mboñ mam inyu hôla bôt, tole ba nsima biliya gwap inyu oñ bidokta ni bisuklu. Ndi i mam ba nkatba le ba mboñ bi yé tañ laa ibale di nhégha gwo ni oda i Yésu a bi ti banigil bé?\n3. Inoñnaga ni kaat Matéô 28:19, 20, mambe mam ma-na banigil ba Yésu ba nlama boñ?\n3 Baa banigil ba Yésu ba bé lama bem le bôt bon ba loo i boni? Heni! Mbus bitugne gwé, Yésu a bi kal bibôgôl bi banigil bé le: “Jon kenana, yilhana biloñ gwobisôna banigil, ni sôblege bo . . . , ni niigaga bo i tééda mam momasôna me bi kal bé.” (Matéô 28:19, 20) Jon mam ma-na ma mbéda. Di nlama yilha bôt banigil, di sôble bo, di niiga ki bo. Ndi jam li bisu di nlama boñ li yé le kii? Yésu a kal le: “Kenana”! Inoñnaga ni i oda i, nkobol bibuk bi Bibel wada a toñol le: “I ‘ke’ i yé bôlô i hiki kristen, too a nyoñ njel ’isi too a nyoñ njel tuye.”—Matéô 10:7; Lukas 10:3.\n4. Kii i mbéda inyu yila “balop bôt”?\n4 Baa Yésu a bé sômblak ndik pôdôl biliya bi hiki wada ikété banigil bé? Tole baa a bé sômblak le ba ba ntjegek inyu añal ñañ nlam? Kiki mut wada a bé bé le a ke i añal ñañ nlam ikété “biloñ gwobisôna,” nson u u bé lama bat le banigil ba Yésu ba ba ntjegek kiki ntôñ. Jon Yésu a bé sômbôl kal ngéda a bi naña bo i yila “balop bôt.” (Añ Matéô 4:18-22, MN) U ntén nlop Yésu a bé pôdôl hana u ta bé u nlop tjobi wada nu a nleñ hileñga ni jéle, a bemek le hiobi hi gwéla. Maselna ni hala, a bé pôdôl ligwéélak li mbunja inyu lop—bôlô i ngui i i bé bat le ngandak bôt i gwañna biliya.—Lukas 5:1-11.\n5. Mambe mambadga ma-na ma nlama kôs ndimbhe, ni inyuki?\n5 Inyu yi bonjee ba ñañal ñañ nlam u u nyônôs mbañ i Yésu i len ini, di nlama timbhe mana mambadga ma-na:\nUmbe ñwin di nlama añal?\nKii i nlama tinde bés i boñ u nson u?\nManjel mambe ma nlama gwéélana?\nBôlô i añal ñañ nlam i bé lama keñep ipam limbe likala, i bé lama ki nom umbe ntandaa ngéda?\nMandimbhe ma mambadga ma, ma ga hôla ndik bé bés i yimbe bonjee ba mboñ u nson u ntohol niñ i bôt, ndi y’a lédés ki makidik més i ke ni bisu i sal wo.—1 Timôtéô 4:16.\n6. Inyuki di nla ba nkwoog nkaa le Mbôgi Yéhôva yon i ñañal ñwin Yésu a bi kal le di añal?\n6 Añ Lukas 4:43. Yésu a bi añal “miñañ minlam mi Ane,” a bé bem ki le banigil bé ba mboñ nlélém. Bambe bôt ba ñañal ñwin u ikété “biloñ gwobisôna”? Nkaa u ta bé—ndik Mbôgi Yéhôva. Yak ngim bakolba bés ba nek bé jam li. Kiki hihéga, Pada wada nu a bi sal ikété ngandak biloñ a bi kal Mbôgi Yéhôva wada le: A bi hiôm ikété ngandak biloñ, a bat Mbôgi Yéhôva i hiki loñ mu le, umbe ñwin ba bé añal. Imbe ndimbhe a bé kôs? Pada a kal le: “Bobasô ba bé lôôha jôñôp i ti nlélém ndimbhe: ‘Ñañ nlam u Ane.’” Nonok yaga i ba ditégéé di bôt, Mbôgi Yéhôva i bé pot ikété adna, kiki i mbéda inyu bañga bikristen. (1 Korintô 1:10) Ni ki le, ba bé tiimba i ñwin u yé ikété Nkum Ntat u ñañal Ane Yéhôva. U mbamble u, u nla kuha ikété 254 dilémb, u mpam ki bebee le 59 didun hiki sôñ. Yon i mboñ le ikété mimbamble nwominsôna, won u nlôôha ba ntjamak ni nkoñ isi wonsôna.\n7. Lelaa di nyi le baéga ba bibase bi ndôk bikristen ba ñañal bé ñwin Yésu a bat banigil bé le ba añal?\n7 Baéga ba bibase bi ndôk bikristen ba ñañal bé Ane Djob. Ibale ba mpôdôl Ane, ngandak i nyoñ yo kiki ngim yom ikété ñem u kristen. (Lukas 17:21) Ba nhôla bé bôt i nok le Ane Djob i yé ngim énél i ngii i i gwé Yésu Kristô kiki Kiñe, yon y’a mélés mandutu ma bôt ba binam, i héya ki béba yosôna hana isi. (Masoola 19:11-21) Maselna ni hala, bi base bi, bi nhoñol ndik Yésu i mangéda ma Kristak ni Pasa. Ba nene kiki bo le ba nyi bé kii Yésu a ga boñ ngéda a ga ba Ñane mondo nu hisi. Kiki ba nyi bé i ñwin ba lam-ga añal, baa hala a nlama ki hélés bés le ba nyi bé kii i nlama tinde bo i sal nson u?\nKII I NLAMA TINDE BÉS I SAL NSON U?\n8. Mambe mahoñol mabe ma nla tinde mut i nson u likalô?\n8 Kii i nlama tinde bés i añal ñañ nlam? I nlama bé ba inyu bok moni, to inyu oñ mandap makeñi. Yésu a kal banigil bé le: “Ni nkôs yañga, tina yañga.” (Matéô 10:8) Bañga i Djob i nlama bé nuñlana. (2 Korintô 2:17, MN, buk i si lipep) I bet ba ñañal ñañ nlam ba nlama bé yéñ i ôt nseñ i bôlô ba nsal. (Añ Minson mi baôma 20:33-35.) Tolakii biniigana bi Yésu bi bé nôga loñge, ngandak bibase i nlôôs ngéda yap yosôna inyu boñ njañgi, tole inyu bana bigwel moo. Bi nlama saa baéga base, ni ngandak bôt ipe i nsal inyu base. I ma pam ngandak ngélé le baéga bibase bi ndôk bikristen bi bok lingwañ.—Masoola 17:4, 5.\n9. Lelaa Mbôgi Yéhôva i ñunda le ba nsal nson u likalô ni mahoñol malam?\n9 Kii di nla kal inyu Mbôgi Yéhôva ni jam li njañgi? Makébla ma njômbi ñem mon ma nit nson wap. (2 Korintô 9:7) Njañgi yo ki yo i mbôña bé i Mandap map ma Ane tole i makoda map ma ndôn. Ndik inyu ñwii u ntip tagbe, Mbôgi Yéhôva i bi tégbaha bebee le didun ndi didun diba di ngeñ i añal ñañ nlam ni i tégbaha 9 didun di gwigil bi Bibel hiki sôñ. Jam li hélha li yé le, u héya le ba nkôs bé nsaa inyu bôlô yap, ba yé ki maséé i gwélél moni nwap inyu nit nson u. Mu kiki a bé podok inyu nson u Mbôgi Yéhôva, nwan mam wada a kal le: “Bôlô yap i bisu u yé i añal ni i niiga. . . . Ba gwé bé baéga base ba nsaa. I jam li, li mboñ le moni mi téédana.” Mambe mahoñol ma ntinde ni bés i boñ i bôlô i? Di kalak i sem kwep le, di mboñ bôlô i ni ñem wés wonsô, inyule di ngwés Yéhôva, di gwéhék ki mut wés libôk. Mahoñol ba gwé i ti bomede ni ngôñ ñem, i nyônôs mbañ di nléba i kaat Tjémbi 110:3. (Añ.)\nDi ñañal ñañ nlam to hee homa di nla boma bôt (Béñge liben 10)\n10. Mambe manjel Yésu ni banigil bé ba bi gwélél inyu añal ñañ nlam?\n10 Mambe manjel Yésu ni banigil bé ba bi gwélél inyu añal ñañ nlam? Ba bé ke i boma bôt to hee homa ba bé le ba ada bo—i mbamba ni i mandap ma bôt. Nson u likalô u nkobla ki le di yéñ bôt ba ba kôli ni ñañ nlam mandap ni mandap. (Matéô 10:11; Lukas 8:1; Minson mi baôma 5:42; 20:20) Ntén likalô u ba bé boñok ikété oda, i bé unda le ba bé bé batodol bôt.\n11, 12. Inyu pôdôl jam li añal ñañ nlam, mambe maselna ma yé ipôla biliya bi ndôk bikristen ni biliya bi Mbôgi Yéhôva?\n11 Baa bibase bi ndôk bikristen bi ntéé likalô kiki Yésu a bi boñ? Libim li ngéda, bôt ba bibase ba ntjôô likalô i moo ma baéga bibase ba ba nsaa. Ndi, ilole ba ba “balop bôt,” i nene le baéga bibase bi ndôk bikristen ba ntehe ndik nseñ i tééda “tjobi (bôt)” ba gwé behee. I yé mbale le, ngim baéga ba bibase ba nla boñ biliya i tinde bôt bap i boñ ngim ntén likalô. Kiki hihéga, i bibôdle bi ñwii 2001, ñénél ikeñi i Lôk Pada le Pape Jean Paul II a kal i léta yada le: “Ibôdôl ñwii ndi ñwii, me yé me mbéna naña bé i añal ñañ nlam. Me mboñ ki hala nano . . . Di nlama bana nlélém makénd Paul a bééna, nu a bi lond le: ‘Ngoo ni me ibale me ñañal bé me miñañ minlam.’” A kee ni bisu i kal le “ba nla bé tjôô nson u ngim bôt ba tôbôtôbô, ndi i nlama ba mbegee i bôt bobasô ikété Litén li Djob.” Ndi lelaa ngandak bôt i bi timbhe nsébla unu?\n12 Kii di nla kal inyu Mbôgi Yéhôva? Ndik botama bon ba ñañal le Yésu a ñane kiki Kiñe ibôdôl i ñwii 1914. Kiki Yésu a bi niiga, ba ndiihe nson u likalô ngandak. (Markô 13:10) Kaat yada ni hop ngisi le Pillars of Faith—American Congregations and Their Partners a nkal le: “Inyu Mbôgi Yéhôva, jam li bisu li yé i téé likalô.” Mu kiki a nsima bibañga bi Mbôgi Yéhôva wada, i nwet kaat nu a nkônde le: “Ngéda ba mboma bôt njal i gwé, bôt le binyuu bi ntééñga, tole i bet ba nkon, ba noode hôla bo, . . . ndi ba nhôya bé le jam li bisu li yé le, ba niiga bo le lisuk li nkoñ isi li gwé ni moo, ni le i yé nseñ le ba kôhna tohi.” Mbôgi Yéhôva i nke ni bisu i añal ñwin u, i gwéélak manjel ma Yésu ni banigil bé ba bé gwélél.\n13. Bôlô i añal ñañ nlam i bé lama keñep ipam limbe likala?\n13 Yésu a bi toñol lelaa bôlô i likalô i bé lama keñep ngéda a kal le ñañ nlam unu w’a añlana ni “nkoñ isi wonsôna.” (Matéô 24:14) Banigil ba bi kôs oda i yilha bôt ba “biloñ gwobisôna banigil.” (Matéô 28:19, 20) Hala a nkobla le ñañ nlam u nlama añlana ni nkon isi wonsôna.\n14, 15. Kii i ñunda le Mbôgi Yéhôva yon i nyônôs mbañ i Yésu i mpôdôl bikeñi bi likalô? (Béñge bititii i bibôdle.)\n14 Inyu tehe lelaa Mbôgi Yéhôva i nyônôs mbañ i Yésu inyu bikeñi bi nson wap u ñañ nlam, di nwan ngim minsoñgi. I Amérika, baéga bi ngandak mintén mi bibase ba yé bebee le 600 000. Ndi Mbôgi Yéhôva i yé bebee le 1 200 000. Ikété nkoñ isi wonsôna, bipada bi Katôlika Rômana bi nloo 400 000. Nano, di béñge nsoñgi u Mbôgi Yéhôva ba ba nyoñ ngaba i nson u ñañ nlam u Ane. Ikété nkoñ isi wonsôna, bebee le didun juem di batéé likalô ba nti bomede i añal ñañ nlam ikété 240 biloñ. Kinjee hélha nson i yé séla, inyu lipém ni bibégés bi Yéhôva!—Tjémbi 34:2; 51:17.\n15 Bés Mbôgi Yéhôva, di gwé ngôñ i añle bôt bobasôna ñañ nlam ilole lisuk li nlo. Inyu njom i nyen, di nyiba kiki bôt ba bisu inyu bôlô i ngobol ni pémés bikaat bi ntoñol Bibel. Ibabé i saa, di ma kap didun di bikaat, mimbamble, bon ba bikaat, ni mapep ma nsébla inyu makoda ma ndôn ni ma Mbigda nyemb Yésu. Di ma pémés ngandak mintén mi bikaat ikété iloo 700 dilémb. Di ma pémés ki iloo 200 didun di ngobol i Bibel ba nsébél le Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau ikété iloo 130 dilémb. Ndik i ñwii u ntagbe, di ntila bebee le didun ndi didun di-na ni pes di bikaat bi ntoñol Bibel. Ngembe site yés internet i nla kuha nano ikété iloo 750 dilémb. Imbe base ipe i mboñ nya bôlô i?\n16. Kii nyis bés le Mbôgi Yéhôva yon i gwé mbuu Djob?\n16 Baa u nson u ñañ nlam unu u ga ke ni bisu letee ni imbe ngéda? Yésu a kal le ikété nkoñ isi wonsôna, nson unu u bé lama ke ni bisu i bôña mu ntandaa ngéda dilo di nsôk di bé lama nom, “ndi to le lisuk li [bé lama] lo.” (Matéô 24:14) Imbe base ipe i nke ni bisu i añal ñañ nlam munu dilo di nsôk dini? Ngim bôt di mboma i likalô i nla kal le: “Di gwé mbuu mpubi, ndi bé ni nsal nson.” Ndi i ta bé inyule di nla kena nson u ni bisu jon di nla kal le di gwé mbuu Djob? (Minson mi baôma 1:8; 1 Pétrô 4:14) Ngim mangéda, bibase bipe bi noode sal i nlélém bôlô Mbôgi Yéhôva i nsal hiki ngéda, ndi biliya gwap bi mbéna kwo malép. Bape ba nyoñ makidik i ke biloñ bipe i sal inyu base inyu ndék ngéda. Mbus, ba témb i nlômbi niñ yap. Bape ki, ba nla yak noode ke mandap ni mandap, ndi kii ba ñañal? Ndimbhe i mbadga i, i ñunda loñge loñge le u nson Yésu a bi bôdôl, wo bé won ba yé sal.\nBONJEE BA ÑAÑAL TOI ÑAÑ NLAM I LEN INI?\n17, 18. (a) Inyuki di nla ba nkwook nkaa le Mbôgi Yéhôva yon i añal ñañ nlam u Ane i len ini? (b) Kii i boñ le di laa ke ni bisu i añal ñañ nlam ni nkoñ isi wonsôna?\n17 Jon bonjee ba ñañal toi ñañ nlam u Ane i len ini? Ibabé nkaa, di nla kal le: “Mbôgi Yéhôva!” Inyuki di nla ba nkwook nkaa hala? Inyule di ñañal ñwin Yésu a bi kal le di añal, ñañ nlam u Ane. Mu kiki di nke i boma bôt, di ngwélél yak manjel Yésu ni banigil bé ba bé gwéélak. Di mboñ ki nson wés u likalô ni mahoñol malam—ni gwéha, ha inyu nseñ u moni bé. Nson wés u nkeñep ipam likala li mbôk ni li nsôk i nkoñ isi, u tihbaga ki bôt ba biloñ gwobisôna ni dilémb tjodisôna. Di ga ke ki ni bisu i kena nson unu ni bisu ibabé i waa, ñwii mbus ñwii, letee lisuk li lo.\n18 Di yé nhelek ngéda di ntehe mam bagwélél ba Djob ba mboñ munu mangéda ma tôbôtôbô di niñil. Ndi kii i boñ le di laa añal ñañ nlam unu ni nkoñ isi wonsôna? Ñôma Paul a bi timbhe mbadga ini ikété kaat a tilna bôt ba Filipi: “Me gwé ngui i boñ mam momasôna inyu nu a nlédés me.” (Filipi 4:13) Le Tata wés nu gwéha a ke ni bisu i lédés bés mu kiki di mboñ kii yosôna di nla inyu yônôs nson wés.—2 Timôtéô 4:5.


Culture Basaa: octobre 2016\nNUT I LAAKÔP I BOÑA NI I POÑOS NKAK\nBoña ni poños nkak ba yé nhôôbaga ni laakôp. I laakôp ini i yé mintén miaa. U gwé laakôp i mbégdé i i nlet i nlel bini bibaa. Ba nsébél yo le dure-mère. I ñem kété u gwé laakôp i mpôna ndes libôblaga ba nsébél le arachnoïde ndi u gwé ki laakôp ba nsébél le pie-mère.\nIngéda dimamana dipoga di niñ di njôp i laakôp i boña to i laakôp i poños nkak, laakôp i nnut. Mut a mbôdôl lo bilôô, a nye bahal, ño u nsii nye ndigi wee i nlo bôô, a nnog njôhge i bôbôg ni i joo.\nBa nlama pala kena i mut nunu i ndap matibla tigale dimamana dipoga di niñ di njôp matjél, wee nyemb i nkoode. I mut nunu a nlama yén i ndap matibla le a kôhna bee bi njôs i kon unu.\nU nla semba i kon unu ibale bo ndi u kepba.\nYaônde, 01 mpuye 2007\nPublié par antoinepondipondi à 04:28 Aucun commentaire:\nB’A MUT A NLA YÉMBÉL I GWOM BI MBÔÑA ?\nDi nla kobol i bug ini le yémbél ni kal le hala wee u gwé ngui i bép mut numpe sañ to gwét, i bép to i nol nuga, i bép liyep, jôhge, kon, ngui i ke bisu.\nDi nla kobol i bug ini le yom ni kal le hala a yé ngim jam i ngwéla tole hala a yé ngim jam i nene i mis le mut nyekinye a nla bé pénda.\nMut a nyi gwom le a nigil. Mut a nyi gwom ni i njel ini le linômôl i jam. Mut a nyi ki gwom ni i njel ipe ini le hégda mbén tole ni i njel i nsôk le mbogog mbén.\nI nla pam le dihégda di mambén di laa bé kobol ngim gwom to yi ngim gwom. Yak lipôdôl li mbañ li nene maliga ingéda u ntehe matam ma gwom inyuule pot ni boñ mam ma imaa.\nKKikii di nkal le yom i nla ba ngim jam i ngwéla jon hala a nla nene le mut a mbôk mbén ndi ki a nkôôba bé i bôk mbén.\nImbee ngéda mut a nla yémbél i gwom bi mbôña ? Ingéda a ntibil nigil ni yi i gwom bi. B’a mut a nla yémbél gwom gwobisôna ?\nYaônde, 20 kondoñ 2008.\nPublié par antoinepondipondi à 04:15 Aucun commentaire:\nDi nla kogol i bug ini ni kal le hale a ngim ñañ i tabé maliga ndi i ñañ unu u ntjama libai. Kikii hihéga ibale mut a nyéga munlôm, i munlôm nunu a nimis gwom gwé bi mbôô tole ba ba nkal le ibale bon di u nkon ngim kon ndi u nyo masai moñ, u mbôôp i ke ni bisu.\nDi nla ki kobol i bug ini ni kal le hala a yé jam mut a mpot ni kiñ isi.\nMambagda ma yé le inyuu kii bôt ba nhémle minhuñbe ?kii i mboñ le minhuñbe mi nhoo tjama ? Inyuu kii bôt ba nsélés bé boña wap inyuu i yéñ i homa maliga ma yé ?\nInyuu i boñ le u yi libag libôt, maboñog ma bôt, woñi i bôt, i mam ma ntéénga bôt i pes i maboñog, i nsômbla le ngim minhuñbe i pam. Jon u nog le, e i yé i kudi ndi ba yi i yom i sôag. U nogog ki le, we ni mut ngi jéla u be nye mbondi ? Ingéda bôt ba mbénge ngim yom ndi ba yéñ bé i yi lelaa i yom i i nke, lelaa i yom i i nsal, inyuu kii i yom i i yé hala i ke ni bisu nyen bôt ba nhémle minhuñbe. Inyuu hala nyen balam ba bingond ba mbéna bé ba maséé to bilog bi gwé pék bi mbéna bé ba balam. Jon u nlama yoñ tat ni ñañ u nog, u nlama bé hémle hikii ñañ u nog. U nlama bana ngandag soñnda tigale u ôm ño liaa, u sôk tam. Mut a unda we i homa a nup tju.\nYaônde, 26 matôp 2009.\nPublié par antoinepondipondi à 04:07 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le aaôô ni kal le ingéda mut a nkaana ni mut numpe ni mahoñol mana le ba hoo habé tehna, nyen a nkal le aaôô tole ôôô. Hala a nkobla le Hilôlômbi nyetama nyen a nyi ingéda i bôt bana ibaa ba tehna ki, ba bomna ki.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le AAÔÔ inyuule bôt ba kôba ba bé biine bôdôl yap yak Hilôlômbi. Hilôlômbi nyetama nyen a nyi bisu bi mbog. Hilôlômbi nyetama nyen bôt ba kôba ba bé ba gwééne bot ñem. Inyuule Hilôlômbi nyetama nyen a yé bibéé ni lisuk\nPublié par antoinepondipondi à 03:56 Aucun commentaire:\n3) Hinda likondo\n5) Hinjekde likondo tole kôp i kegek\n7) Mbôi likondo\n8) Nkunda likondo\n9) Paa yadaÞ ôdô\n10) Méé ma ngond\n11) ÔdôÞpaa yada\nMbôi likondo i nhañ bé i mbus mbééga.\nYaônde, 20 hikañ 2014.\nPublié par antoinepondipondi à 03:49 Aucun commentaire:\n1 ) Bon ba nyuu\n2) Jas li ngan\n3) Kipis pand hôdôt\n4) Kisenge ikega\n5) Likek li njok\n6) Mbénd i hônd\n7) Me sôli metama\n8) Nwa sôñ\nYaônde, 15 matumb 2005\nPublié par antoinepondipondi à 03:43 Aucun commentaire:\n1 ) Bambone 2)Banyaña\n6) Bôla tonjé\n7) Kôkôô biyôgô\nPublié par antoinepondipondi à 03:37 Aucun commentaire:\nHOP U GWÉ BIKUUM NI MAMBÉ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le hop u gwé ngim ngaa.\nHop u uñda ngap mut binam. Jon mut a nlama bé pot bilembe. Hop mut a mpot u nlama ti maséé, u nlama lona nsañ. Inyuu hala nyen mut a nlama semba biyôglô bi mam. Mu i njel i nyen u soman bañ mut ingéda hiun i gwé we. U nlama yi tep bibug bi mpémél i nyo woñ. Hala a mbad le u nlama ba péé ni mam momasôna ma ntagbe, ni mam momasôna u niñ i pes i nyuu yoñ, i njiñ u hép, i nson boña woñ a nsal le u nok mam longe linogog. Hala wee u bana yi i nog ndutu, u ba mut telep sép ni i yi le u ta bé wetama i nkoñ biték. Hala wee a nlama bégés mambén ma mbog bihégél. U nlama bana soñda.\nYaônde, 28 njéba 2016\nPublié par antoinepondipondi à 03:30 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le heñ ni kal le hala a yé i boñ le u yémbél, hala a yé i boñ libim u nla i ke bisu.\nIngéda Hilôlômbi a bi hôla bôt ba kôba i yémbél gwét bi bi juba i Ngog Lituba ni i bôt ba bé gwés le bôt ba kôba ba jôp i base i baôm mbom isi, nyen bôt ba kôba ba bi bot base i sôkbôk.\nSôkbôk i nhôla mut i ke i njel Hilôlômbi,i yéñi ba bebee ni Hilôlômbi, i yi le Hilôlômbi a yé ben yé. Jon maboñog moñ ma nlama kiha ni mambén ma Hilôlômbi. Mut a nlama yéñ i ba peles inyuule mut nyekinye a nla bé ba mpubi ndigi Hilôlômbi nyetama.\nSôkbôk nson wé i yé le mut a niñ ni bilem bi lam. Hala wee mut a nlama bana konangoo, nihbe, mban, ntomba ñem, liyi nwéhél, ntiik maliga. A nlama bana bôdôl ñem ni Hilôlômbi i pamna nye i pot le : to me nje mbiñmbiñ, to me nje mbañmbañ, me yé ndigi nkol u Mamug ma Njambe.\nHeñ i ta ndigi bé bibug bi mpémél i nyo woñ. Hala wee maboñog moñ ni bipôdôl gwoñ bi nlama kiha ngem yada. Inyuule hop u gwé bikuum ni mambé.\nHémle yoñ u nhémle Hilôlômbi i nlama boñ we le u yi môi ma Hilôlômbi inyuu i heñ. Liyi môi ma Hilôlômbi li nhôla we i bana longe liniñig. U nlama niñ kikii sômbôl i Hilôlômbi.\nPublié par antoinepondipondi à 03:23 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le mbale ni kal le hala a yé yom i yé ntiik.\nKii i nyiinga ? Hayai ? Mbembi ? Heni. Di nla kal le mbu woñ. Jon i yom i u nhoñol le i yé mbale.\nHémle i mboñ we le u nhoñol le i yom ini i yé mbale. Jon ngim bôt i ngwés jéle bôt bape le ba neebe hémle i yé yap.Mam mana mon ma nlona nyéiha, hiun, gwét bi base, i ke bisu inyuule mut numpe a ntehe bé mbale yoñ kikii we. Hala a nla lôl le a mpule bé tôde kikii we, mahoñol mé ma ta bé nlélém kikii i moñ i ke bisu.\nBa sol we yak we u timbhe wee u yé mut a nsola. Ibale ba nsol we u timbhe bé wee i mut a nsol we nyen a ntééda bisol gwé gwobisôna. Hala wee bisol gwé bi ntihba bé we inyuule u nyi gwel wemede. Hala wee bisol gwé bi nyo bé we. Hala nyen a yé mbale.\nPublié par antoinepondipondi à 03:16 Aucun commentaire:


Culture Basaa: LIADA\nIngéda basôgôlsôgôl ba bi nyodi i Ngog lituba, ba bi bot liada ni Hilôlômbi, inyuule nyen a bi tat bo, ndi ba bii niñ yap i moo méé. Inyuu hala nyen man mee a nsôble man a ngwé ingéda yaa yé i mpam, hala wee dilo ditan inyuu man munlôm, dilo dina inyuu mam mudaa. Ndi man mee a bi tehe le hala a kôli bé. Jon a bi kit le man munlôm a nlama kweeba.\nLikwee li ñunda liada li man mee ni Hilôlômbi, Nwet wé. I munlôm a yé nkweebaga, wee a ñeebe le Hilôlômbi a yé nsaibag, ni ki le nyen a yé Bayemlikok inyuule a ngwés le likwee jé li tagbe.\nI mbus likwee, isañ mbai a naña ngand inyuu i ti Hilôlômbi mayéga ni bibégés. Jon inyuu man munlôm, i mbus sôble ni likwee, yom i nyégle nye, libii mudaa. Wee a nyônôs liada li Hilôlômbi, ni nye a njôp i ntôñ i Hilôlômbi. Hala wee a nlama bégés mambén ma Hilôlômbi, ni ntôñ i Hilôlômbi womede. A nlama niiga mboda yé i yi liada li man mee ni Hilôlômbi. Jon lingwélés li nlôô i bégés mambén ma Hilôlômbi. Banga man mee a yé mut a nyônôs likak jé.\nNgond mee a mpôôna bé likôndô ni munlôm a tabé nkweebaga.\nMan mee a nkon bé woñi ingéda a nhémle Nwet wé inyuule Hilôlômbi a yé ni nye, ni nye a nyémbél mam ma niñ. Ndi a yé a kôm nye mbus, a yôm yak loñ mee inyuule Hilôlômbi a nim nye yi ni pék, ni nye a nyi bé i kel a témb a loo nyen ba nsébél le Njombongo.\nPublié par antoinepondipondi à 22:20