Culture Basaa: octobre 2009\nPublié par antoinepondipondi à 07:13 Aucun commentaire:\nIngéda mut a nsal nson, a mbemb nsaa wé. Ingéda muda a nembee, a mbemb i kel a gwal. Ingéda mut a nsoohe Hilôlômbi, a mbemb le Hilôlômbi a kôble nye. Kii a nlama boñ? Niñ i nke ni bisu. Jon mut a nlama gwélél mambén ma Hilôlômbi ni biniigana gwé. Hala wee u tam bañ yom i maaisoñ, u ke bañ manyuñ njôñ i ke ni bisu. Hilôlômbi a ngwés mut a nyôs nyuu i nson, mut a gwé mban ni mut a nyônôs i yom a mbôn. Jon u nlama kônde ti Hilôlômbi lipém ni bibégés bi kôli ni nye. U nlama bana botñem ni Hilôlômbi.\nHilôlômbi a nyi i yom i nsômbla we. A nyi ingéda a nlama kôble masoohe moñ inyule Hilôlômbi a kéhi i ngii mam momasôna. Jon ba nsébél nye le Bayemlikok. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bi neebe ke ni Hilôlômbi inyule maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai. Jon ba nsébél nye le Kimaltjai. A bi ti bôt ba kôba nkoñ inyu i sal bijek gwap ni i ôô bisélél gwap. Pék ni yi inyu i bok mam map le ba ba kunde.\nYaônde, 28 dipos 2009\nPublié par antoinepondipondi à 07:03 Aucun commentaire:\nBöt ba bé hoñol le tjôdôt di yé ndigi i ngii di nyi. Hala wee libôbôl li tjôdôt li yé ndigi jada. Ndi yom di nyi, yo ini le, ngwé i mapubi i yé nlélém to ibale bo i mut a mbénge i ngwé i, a gwé i jéé likenek li ngwé. Ntel, ngéda ni nkogo bi tabé yik kéé, yik tata. Jon ngusi, homa ni ngéda bi yé kikii minla mi yogi. Bôt ba bé tehe maton ma mapubi ma nene puye wee ngoñle ond i njiñ hôk. I jam lini li mboñ le bôt ba yéñ i yi hee libôbôl li tjôdôt lini li yé. Ba nléba le li yé hidun hada li nwi mapubi, hala wee li tabé munu libôbôl li tjôdôt li yé i ngii di nyi. Inyule libôbôl li tjôdôt di nyi ñond yé i yé ndigi mbôgôl dikôô yada nwi mapubi. Hala a nkobla le mbog ngii i nyandal. Libôbôl li tjôdôt li yé haa, li nkônde ke bés ngwé. Jon mbog ngii ingéda kôba i bé imamana i lel mbog ngii i len ini.\nI mpôna le ibale bo ndi ngwé i nyandal i yé imamana, ngui ngusi ya boñ le mbog ngii i ba yubdayubda. Ndi ibale bo ngwé i nyandal i nlel balal ba ndamba, mbog ngii i nsambla, i nhudla ngandag teele i lôs. Bôt ba bi gwés yi libag li ngui i ntinde le i ngwé ini i nhoo. Ba o i ngui ini le nlanga ngap. Ba nléba ki le ngandag mabôbôl ma tjôdôt ma nhoo kiiña i nya i yé le ma nla bé yégle ntôñ. Ngim yom i nlama at bo. Yon ba nsébél le nlanga yom. I nyoñ bé mapubi, i nti bé mapubi, i ntimbis bé mapubi. I mbee libim li nlanga yom i yé i mbog ngii?\nPublié par antoinepondipondi à 07:00 Aucun commentaire:\nU KON BAÑ WOÑI\nU, jiibe, manoodana, nop tôtôi, mbug mbebi i ke ni bisu bi kôhna woñi. Jon yi i yé i nimil we, u kahal yéñ njee mut a mboñ le u niñ bé longe niñ ni inyu kii nyuu yoñ i tabé nwee i ke ni bisu. I woñi ini i mboñ le u mpénda i mam ma yé mbogog i nya i yé le u ngwés nog i yom i nla lélém we le u nog. Ndi u hôya bañ le yom i ntéénga we, yo ini le, u nke bé ni Hilôlômbi. Hala wee u nhémle bé Hilôlômbi. Hala wee u nkon bé Hilôlômbi woñi.\nBanga hémle i mboñ we le u nyi gwel nyuu yoñ. Mahoñol moñ ma yé nwee inyule u ntehe mapubi ma Hilôlômbi. Jon u niñ habé ikété woñi yak i mam ma nkwél we, u nyi le u tabé wetama. U nyi le Hilôlômbi a ngwel we i woo. U ôm habé to njee hinoo. U mbénge ndugi maboñog moñ, hémle yoñ, yi yoñ i ke ni bisu. U nyi le u nlama bégés mambén ma Hilôlômbi ni biniigana gwé. Wa kon habé woñi. Wa niñ longe niñ ingéda Hilôlômbi a ba ikété ñem woñ.\nYaônde, 21 dipos 2009\nPublié par antoinepondipondi à 06:59 Aucun commentaire:\nHala nyen bôt ba kôba ba bé sébél Hilôlômbi inyule mut a nyi bé ingéda a nlo to ingéda a nke.\nIngéda Hilôlômbi a nsayap, bisai gwé bi ntihba tjai di tjai. Ndi ibale bo, Hilôlômbi a nkôm mut mbus, bun bé le, mut a nla ki yi i kel Hilôlômbi a nlo ki.\nJon man mee a bé waa bé soohe Hilôlômbi le nyen a kena nye i njel i téésép. Inyu hala nyen man mee a bé nigbe ni gwélél Hilôlômbi.\nKikii Hilôlômbi a bé i ñem i hikii man mee, jon Hilôlômbi a bi sayap litén li mee le li yémbél nkoñ biték ni i gwom bi yé mu. Hilôlômbi a bi ti man mee yi ni pék yosôna i ntel a ngwélél mambén Hilôlômbi.\nMan mee a ôô bisélél gwé ni bañ i gwom bi yé nye nseñ inyu niñ yé inyule a nyi ndigi Hilôlômbi nwet wéé. Ingéda man mee a nke i kokok, nkén mut a nla bé yémbél nye ni nye a ntééda libag jé li ngwélés, yag nson i nlémél nye inyu i tééda kunde yéé. Jon u nog le, u yé u hel, u gwelba nkok i tjibi.\nHilôlômbi a nneebe i ômle we mbu wé, hala wee Njombongo a nlo i weeni ibale bo ndi u nwaa bé bat nye le a loo. Ndi a lo ndigi ibale ndi u ngwés yi njee a yé Hilôlômbi, ibale bo ndi u ngwés yi maliga mé ni gwélél nye ni ñem woñ wosôna. Njombongo a hôla we ni ti we ngui le u niñ ikété biniigana bi Hilôlômbi ni le u kon ba woñi ni manoodana momasôna ma nla pémél we. Njombongo a nla hôla we le u niñ ni bilem bilam, le u jôp bañ i niñ i yé nkoda. Jon u waa bañ soohe Njombongo. I mam Hilôlômbi a bi kal bôt ba kôba, mon ma yé tilga i base i sôkbôk.\nPublié par antoinepondipondi à 06:58 Aucun commentaire:\nBôt ba kôba ba bé ti Hilôlômbi mayéga ingéda sôñ i nta ni i kel ngand ngwo. Ba bé ti Hilôlômbi mayéga inyu bilonge bi mam a mbôñôl bo. Hala wee ba nkon maséé ni mam Hilôlômbi a mbôñôl bo. Ingéda ba nti mange yom, bagwal bé ba nkal nye le a pot le me nyéga. Ba niiga nye longe lem.\nMut a nti mayéga ingéda a yé mut suhul nyuu, ingéda a yé mut a nhémle hilôlômbi, hala wee a nkon Hilôlômbi woñi. A yé mut a ngwés ke ni Hilôlômbi. Hala wee a ngwélél mambén ni biniigana bi Hilôlômbi.\nBase i sôkbôk i bé niiga bôt ba kôba le ba nlama hoñol bilonge bi mam Hilôlômbi a mbôñôl bo. Ba bé ti Hilôlômbi mayéga inyu kona yé ngoo.\nB’A HILÔLÔMBI A MBÔN WE LIHAT?\nIngéda Hilôlômbi a bi tohol bôt ba kôba i Ngog Lituba, a bi ti bo nkoñ le ba sal bijek gwap. I gwom bi yé mu i nkoñ u kikii bie, bup, malép i ke ni bisu bi yé lihat. Jon Hilôlômbi a bi kal man mee le a nuñul bañ biték gwé mut a tabé man mee. Batuupék a ti man mee pék ni yi inyu i yi gwélél i gwom bi yé biték Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba. Jon bôt ba kôba ba bé ôô bisélél gwap le ba ba bañ isi ane i loñ ipe. Bayemlikok a ti bôt ba kôba ñem i lôs le loñ yokiyo i pôgôs bañ bo makôô isi. Jon ba bi bog mam map ma niñ le lihat Hilôlômbi a bi bôn bo ba nimis bañ jo. Inyu hala nyen ba bé soohe Njombongo le ba yi tééda mambén ma Hilôlômbi ni biniigana gwé. Inyule i man mee a mkôm bé Hilôlômbi mbus, lihat Hilôlômbi a bi bôn bôt ba kôba a kôhna jo. Maliga ma Kimaltjai ma yé nlélém tjai di tjai. Jon a man mee, u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ñane we tigale i yila nkol i loñ i. Hilôlômbi a nyônôs i jam a mbôn. A kônde ti we yi ni pék inyu i yi gwélél lihat joñ. Wa yila kééne ngén ingéda u gwé banga hémle inyule lihat li Hilôlômbi li nlel silba ni gôl. U niñ ikété nsañ ni sôkbôk maséé. U nyep bé ni jis li mbôngôô.\nYaônde, 18 dipos 2009\nPublié par antoinepondipondi à 06:57 Aucun commentaire:\nHala a yé le mut a nyi libag jéé nyemede. Ingéda u nyi wemede hala a nkobla le u gwé yi. U nyi minwaa nwoñ ni ngui yoñ. I jam lini li nla ndigi bôña ni mis ma bôt bape inyule hala nyen a nhôla we i yi bilem gwoñ bibe to bilam. Jon u ke to bañ i lép liem le u béñgba.\nNgandag bôt i nyéñ nigil i yom ba nyi bé ndi ndék yon i nyéñ i kônde yi i yom ba nyi. Mut a nyan i mam bôt bape ba nlôô nye ndi a nla bé yi i ndék mam a nla boñ.\nIngéda u nyi wemede, u nkôhna mapubi ma Hilôlômbi. U mbai bisu bi bôt noñnaga ni bibuk bi pémél i nyo woñ ni maboñog moñ. Jon ingéda kwañ ba bé kal le i mut nunu a yé man Nyambe i loñ Egiptô ni i loñ i Grékia ni ki le Nyambe a ngwal nye ni muda.\nIngéda u nyi wemede, u nla tihmbe ngim ma mbadga. Njee a bi hek mut binam? B’a mut binam a nlama bana niñ boga? B’a ingéda mut a nyi nyemede wee a nyi Hilôlômbi? B’a ingéda mut a nyi nyemede hala a mboñ nye le a bana yi ni pék yosôna ? B’a ingéda mut a nyi nyemede nyuu yéé i gwéne habé nye nseñ ? B’a ingéda mut a nyi nyemede hala a mboñ nye le a nyi maliga ? Basôgôlsôgôl ba bi bot liada ni Hilôlômbi. Ba bok masoohe. Ingéda sôñ i nta tole i kel ngand ngwo, isañ mbai ni mboda yéé yosôna ba ntelep likula li nwemel tole i mbédgé i ti Hilôlômbi mayéga inyu bilonge bi mam a mbôñôl bo. Isañ mbai a nyoñ ngind mang, a nleñ yo i ngii ndap le i kee i sôñ, hala wee a nti mam méé Hilôlômbi. Ingéda u ngwés bana yi ni pék, hanyen u nsoohe Batuupék. Ingéda u ngwés le mam ma nyémbél bañ we, nwet u nsoohe Bayemlikok. Ingéda u ngwés le Hilôlômbi a kôm bañ we mbus, u nsoohe Njombongo. Ingéda u ngwés le maliga ma Hilôlômbi mon ma nene, hanyen u nsoohe Kimaltjai. U tééda le Hilôlômbi nyen a gwé i môi mana le : Batuupék, Bayemlikok, Njombongo ni Kimaltjai.\nMbén bisu Hilôlômbi yon i nkal le, u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ane we tigale u yila nkol i loñ i. Mbén i yôhne iba Hilôlômbi i nkal le, a man mee u nuñul bañ biték gwoñ mut a tabé man mee. Mbén i yôhne iaa Hilôlômbi i nkal le, munlôm a haba bañ mbod muda yak muda a haba bañ mbod munlôm.\nPublié par antoinepondipondi à 06:56 Aucun commentaire:\nLIYI YÉN I TÉBLÉ I JE\nIloa man mee a bé a jôwa moo, a soohe Hilôlômbi ndi to a mbôdôl je bijek.\nI nwaa u nyén i téblé i je, u nke i yoñ bijek tole ba nték we bijek. Liyoñ bijek li nkal bé le u hak i séya yoñ, u hak ki i nlélém ngéda i wagawaga.\nIngéda u nyi yén i téblé i je, hala a nkobla le u nti i bôt ba yii ni we lipém. Liyi yén i téblé i je li mbôdôl ni liyi téé nyuu yoñ. U nlama yén i nya i yélé makôô moñ ma bag we mbogog longe, mboñngo i nlama hoi, bituu gwoñ bi bag sép i ke ni bisu. U nlama hiye maboñga moñ ma woo mbeñel i ngii téblé, bipes gwobiba biséya yoñ. Woo woñ to liboñ joñ li woo bi tihba bé téblé i je. Bagwal i loñ yés ba mbéna bé je, ni bon bap. Hala a tabé longe jam. Inyu hala nyen u ñada mut a nyi bé kikii a nlama je bred. Ba nkit bé bred ni hikéñ ingéda u nyén i téblé i je. Ba mbek bred, ba ñôm bé nwas i bred. Jon pô i wog, minson mi yiiga.\nIngéda u ngwélél hikéñ, u ngwel hikéñ longe ligwelek le ñunda manjel a nlama bé tihba maloo ma hikéñ. Nyo woñ i nlama bé tihba maloo ma hikéñ. U nlama bé sas maloo ma hikéñ. Yom mut a mboñ yo ini le, a nhéña hikéñ.\nIngéda u ngwélél tôk, u ñôt bé mbit to huwe wo. U nlama bé yônôs tôk i loo héga tigale mbit u sôbi. U nlama lona tôk i nyo woñ inyu i boñ le u uwe bañ ño woñ ngandag.\nIngéda u ngwélél nwas, masoñ ma nwas ma nlama bénge i ngii.\nBôt ba kôba ba bé bañ tôk likôl, séya likôl i ke ni bisu.\nTômblô yoñ i nlama bé ba nyonog i nya i yéle maog ma nsôbi. U nlama bé kubla maog. U nlama nyo ndék, u nték tômblô ndi u kônde nyo maog moñ. U nlama bé ôt maog.\nNapken i je i yé yom matadga. I tabé yom ba nséhél jôl to su i ke ni bisu. Napken i yé yom ba mbii i ngii maboñ tole bebee ni séya. Napken i nla hôla we le u sas nyo woñ tole u ngwélél tômblô yoñ. Ingéda u nyodi i téblé i je, u nyék napken bebee ni séya yoñ ngi ôdôk.\nU nlama nyambaa bijek gwoñ i nya i yéle u ntéñnga bé i bôt ba yii ni we i téblé i je. U nlama bé pot ni bijek nyonog i nyo. Ingéda u nje, u nyip nyo.\nIngéda u mal je, u mbii hikéñ, nwas ni tôk i ngii séya yoñ i nya i yelé yom yada munu i tabé i ngii yom ipe.\nU ntééda ni le, lije hobi li gwé ngim likenge kikii lije kul, péé, mala, mabem, koo, likubé, tôñ lilañ, manga, piya i ke ni bisu.\nYaônde, 09 libui li ñyéé 2001\nPublié par antoinepondipondi à 06:55 Aucun commentaire:\nHilôlômbi nyen a ñane ngii ni hisi jon nyetama nyen a nla tat we ni sôñ we. Hilôlômbi a nyi mam momasôna. Jon u kal bañ le i bet ba nol i jôi li Hilôlômbi ba nwo inyule ba niñ ndi we u nla bé nok. Inyu hala nyen jo sañ i njel Hilôlômbi ni i bet ba njôs we. Ndi u noñok i kokok le u suu bañ sañ inyule Hilôlômbi a ngwés bé bôt ba téé bé sép. Bat Hilôlômbi nwélél inyule a yé longe ni kona ngoo. Hilôlômbi a nti ane i mut a nlémél nye. Hilôlômbi a mboñ i yom a ngwés. A nkônde lihat li mut a nlémél nye. A nti pék ni yi i mut a ngwés. Hilôlômbi nyen a nkena i bôt a ngwés. Hilôlômbi a mbééga bé we mbegee i nloo we. Masoda ma yé i moo ma Hilôlômbi, a nti mo i mut a ngwés. Hilôlômbi nyen a nti niñ ni nyemb ndi a ntehe ki maboñog moñ. Hilôlômbi a ngwés i bôt ba gwé mban ni i bôt ba mboñ longe. Jon ingéda u mbégés mambén ma Hilôlômbi ndi u konog nye woñi, u yi le le Hilôlômbi a ngwés i bôt ba nkon nye woñi. Hilôlômbi a ntat i bôt ba nhémle nye. A ngwés bé le nkoñ hisi i tjé. Yom u nlama tééda a man mee yo ini le, u nla ndigi yémbél mam ma niñ ingéda u ntééda libag joñ kikii yom bisu ni sômbôl Hilôlômbi nyetama kikii yom i yôhne iba.\nPublié par antoinepondipondi à 06:53 Aucun commentaire:


Culture Basaa: juin 2010\nPublié par antoinepondipondi à 02:57 Aucun commentaire:\nLIHAA NI SÔKBÔK\nBonge ba nlama ba longe ni bagwal bap, ba nlama nôgôl bagwap bap. Hala wee bonge ba nlama yi le ba nlama nôgôl nu a yé bo bisu. Hilôlômbi nyen a bi heg isoñ ni nyuñ. Jon u nlama hoñol le a nyi inyu kii a bi boñ hala. Jon u nlama boñ le lihaa joñ li ba libag jada, u nlama bégés lihaa joñ i ke bisu. Inyu hala nyen isoñ a yék, weg u yék. Jon nyuñ a gwal yag we u gwal. Bonge ba nlama bana suhul nyuu.\nHilôlômbi a ngwés le munlôm ni muda ingéda ba mbiiba, ba yila jam jada le ba gwélha bon bap mambén ni biniigana bi Hilôlômbi. Bagwal ba nlama niiga bon bap le ba kon Hilôlômbi woñi inyu i boñ le Hilôlômbi a ti bon bap yi ni pék.\nIngéda lihaa li édi, Hilôlômbi a nkôp nsañ wé ni gwéha yé. Hilôlômbi a nsayap i bonge ba nôgôl bagwal bap le ba mbet ndigi bet ni bet. Jon u nog le, bisai bi noñ mange manôgla.\nYaônde, 10 mpuye 2010\nHala a yé biték bi yé mbogbag, bi ntomb, bi bag mbôm. Ingéda u nha gwo malép, u nkôhna mbôôg lingénd, won bôt ba ñôô biôngba, biséya, bikop, bitômblô, dibôgôô, dimaña i ke bisu.\nMut a nla ki bañ nyôl ni oñ ndap ni brik bi lingénd. Ba nla ki tibil ngim makon ni lingénd.\nLingend li yé ngandag mintén. U gwé kokond, kalba,pem i ke bisu.\nNJEL I YÉN PÉÉ\nIngéda u mboñ longe, u nlama yi bok niñ yoñ le u nla tééda hémle yoñ. Hala wee u nlama soohe Hilôlômbi, u nlama ti nye lipém ni bibégés bi kôli ni nye. U nlama ba mut a gwé mban inyu i nigil ni nog biniigana bi Hilôlômbi, mambén ma Hilôlômbi. U nlama ba mut suhul nyuu inyu i nôgôl Hilôlômbi, inyu i gwélél mambén ma Hilôlômbi, inyu i kal Hilôlômbi mam moñ malam ni mam moñ mabe u mboñ. U nlama kon Hilôlômbi woñi. U nlama yéñ le Hilôlômbi a ngwel we i woo inyu i ke ni nye le u tehe mapubi mé. U nlama yéñ le u ñiñ ikété nsañ le hémle yoñ i ba banga hémle.\nIngéda u noñ i njel i yén pé, u yi le Hilôlômbi nyen a ti we yi ni pék, banga soñnda ni masoda le u gwés nye.\nMUNLÔM A HABA BAÑ MBOD MUDA YAG MUDA A HABA BAÑ MBOD MUNLÔM\nI mbén hilôlômbi ini i yé mbén i yôhnee iaa a bi ti bôt ba kôba ingéda Hilôlômbi a bi hôla bo i yémbél i bôt ba bé jôs bo gwét i Ngog Lituba.\nMbod i ñunda libag li mut inyule mut a nhaba mbod i nlémél nye. Mbod i nkobol nson i ngim bôt. Loya a gwé ngim mbod yon nkéés a gwé bé. Pastô a gwé ngim mbod yon dokta a gwé bé i ke bisu. Nseñ i mbod i yé i sôô maông moñ. Libañ mbod li nyoñ ngim ngéda. Mut a yé maséé le a mbañ longe mbod i i nlémél nye. A gwé yag mahoñol le i mbod ini a nhaba, ya ga lémél i bôt ba ntehe nye a hééba yo. Ingéda mut a mbañ béba mbod, a tabé maséé ni i mbod, i, hala a nla ki tihba yag nson wé.\nKikii di mbôk kal le mbod i ñunda libag li mut, di nyi le munlôm a tabé muda. Jon muda a ba maséé ni libag jé yag munlôm a ba maséé ni libag jé. Inyule Hilôlômbi nyen a nyi inyu kii a bi heg munlôm ni muda.\nHÉMLE NI KUNDE\nIngéda bôt ba kôba ba bi yémbél i bôt ba bé jôs bo gwét i Ngog Lituba, nyen ba bi neebe ni bomede i ke ni Hilôlômbi, inyule ba bi tehe le Hilôlômbi a yé Kimaltjai, a bag ki Kunde. Jon hémle i néñés mut le ndigi longe yé yon i nene. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bi neebe ke ni i mut a nloo bo. Jon u nog le, u yé u nimil bikai, u nigne makoñ moñ i tén e keñi. Hilôlômbi a bi heg mut le a ba kunde. Jon Hilôlômbi a bi ti man mee yi ni pék le a ba kunde. Hilôlômbi a nyi ñem woñ i lel wemede. Jon bôt ba kôba ba bi bot liada ni Hilôlômbi. Inyule ingéda u nhémle Hilôlômbi, u niñ ni nsañ ikété yoñ. Ingéda ngim jam i mpémél we, u nti jo Hilôlômbi ni kal le nginda hibee hi i jek batôle.\nHémle i mboñ mut le a ôô bisélél gwé inyu i ba kunde inyu i nwet a ngwélél mambén ma Hilôlômbi. Yag boña wé a nsal nye le a ba ndigi kunde.\nHémle ni kunde bi nyékna bé i base i sôkbôk. Bi nkiha ntôñ kikii pa i nke bé le sogoo i yékle.\nLET I NKAÑ MATJéL\nÑem won i nkap matjél ikété nyuu. Matjél mana ma nlôô minkañ mi matjél. Matjél ma nke ni ngim mbimba i nkañ matjél. Mbimba i nkañ matjél i gwé dihéga dibaa. Dihéga tini tjon di nyis we too u nkon tole u nkon bé. Let i nkañ matjél i nkobla le nkañ i ñuumba habé. Jon mbimba i nkañ matjél i mbet. Nkañ matjél i nla let ingéda laakôp yé i gwé mahoñ kikii ihéga le matjél ma ntagbe habé longe. Let i nkañ matjél i nla boñ le nkañ matjél i pédi munu kikii nkañ i ñuumba habé. Hala a nla boñ le mut pes nyuu i wo nye tole mut a nla beha isi.\nLelaa mut a nla boñ le a samba let i nkañ matjél? Ibale bo ngwal woñ a nkon let i nkañ matjél, u yi le yag we u nla kon let i nkañ matjél. Ingéda a nje bé bas i lel balal ba ndamba, ingéda a nje bé môô i lel balal ba ndamba , ingéda a nyingis bé nyuu yé, ingéda a mpop ngandag, ingéda a nyo maog ngandag ni ôt siga ngandag i ke bisu. Ibale bo ñem u nsal i lel kikii i lamnga sal hala a nla lona let i nkañ matjél.\nTOMB I NKAÑ MATJÉL\nIngéda hihéga isi hi nsôs isi hala a nti tomb i nkañ matjél. Hala wee ñem i mbép habé makeñi tole nkañ matjél i ntomb ngandag. Matjél ma nkuli hôlô hôlô.\nYaônde, 05 mpuye 2010\nA Légég u jek, a hol, u je kuunjañ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le u nlama boñ jam ingéda i kôli le li bôña. Hala wee u nlama hoo bôñôl jam i ngéda, i ba bé tiñha, tiga le i jam li li ôbi. U nlama yônôs ngôñ yoñ, ñem woñ u nlama yon ingéda u mboñ jam u ngwés. Jon u nog le, mut a ntus tum. I jam li mbénge we, u nlama bôdôl jo wemede. Jon u nog le, masôôhbe i béé i yoñ ti. Ingéda u mboñ jam i ngeñ i kôli, u nkôs matam. Jon u nog le, i ngôi i mpule i tén njap, yon i nje soso litam. Ibale bo ndi u mboñ jam, boñ i mam momasôna ma mbéda mu ibale hala a mbénge we. Jon u nog le, joo li kôp ni ño lilambag jada.\nIngéda u mboñ jam i ngéda i kôli, hala a ñunda le u tabé mut yubda. Hala a mboñ le u niñ ni nsañ, u yé mbôô minsôn nwoñ ni mahoñol moñ. U niñ ikété libag li maséé. Hala a yé kimasoda.\nYaônde, 02 mpuye 2010\nPIL I LOÑ\nIngéda ngim loñ i nkit le i nséñ minloñ, i ñoñ mandap ma sukulu, bilap bi bisai, I nti bon ba loñ linyuma ni longe malép i ke bisu, i loñ ini i nla bat kôle moni inyu i sal i nson unu. Loñ i nla bat kôle moni biloñ bipe, dikuu di moni di biloñ bipe i ke bisu. Ndutu i nla pam ibale bo ndi loñ i nla habé yônôs likak li timbis moni. Bakén ba loñ ni dikuu tjap di moni bi nla ane loñ i mpôôs moni ngim mbañ tiga likot moni inyu i saa pil wé. Kikii hihéga ngomin a nla habé yoñ bôt i nson, a nla habé bédés minsaa mi bôt ba nsélél nye, a nla habé hôla biiñngin bi nke bé longe i ke bisu. Jon u nog le, minkok mi nsok yôngôô.\nNdi ngim loñ i nla tjél bat kôle moni bakén ba loñ ni dikuu tjap di moni. I ka ngéda i, i loñ ini i mbat kôle dikuu di moni di loñ ni minhat mi bon ba loñ. Hala a mboñ le loñ i nla kôle libim li moni i ngwés ni nôgla yéñe i pil wé. Loñ i nkit yéñe i kôli le dikuu di moni di nlama ti i bôt ba ntééda moni wap dikuu di moni di loñ. Hala a mboñ le bon ba loñ ba ntééda bé moni wap biloñ bipe. I moni nunu a nyégle i loñ yap. A hôlga bon ba loñ ba gwé ngôñ ni kôle moni yag ngomin.\nI ntén loñ ini i ntééda libag jé li ngwélés.\nYaônde, 13 mpuye 2010\nPublié par antoinepondipondi à 01:51 Aucun commentaire:\nB’A LINÔGLA BIBUG LI NLIBANA MAHOÑOL?\nDi nla kobol linôgla bibug ni kal le hala a nla nene ni likee hop longe, ni nkwel hilémb, yag i moo, yag i mis i ke bisu, i nya yé le manôgla ma nene ikété bôt ni i njel ini le bobasôna ba nog i yom jô yap i ngwés kal bo.\nDi nla kobol i bug ini le nlibana ni kal le hala a yé yom i yé nkoda, jam li nkéñha bôt i ke bisu. Jon i mut a yé maliga a nyéñ le mahoñol ma hikii mut ma kiha ni linôgla bibug to ibale bo i jam li, li nlet. Inyule bibug bi ñunda mahoñol ma mut, libag li mut i ke bisu. Hala a nlet le mut a nyi mahoñol ma mut numpe. Inyule bôt bobasôna ba gwé bé nlélém yi to nlélém mahoñol. Jon u nog le, mahoñol ma nlôl bé bebee.\nInuyu hala nyen linôgla bibug bi nla libana mahoñol ni i njel ini le mut a nla bé yi ngobol bibug bi mut numpe tole mut a nla bé nog i yom mut numpe a gwéhék kal i ke bisu. Bug yada i nla bana ngandag ngobol. Jon i tabé bun le mut nyensôna a nla yi ngandag ngobol i ngim linôgla bibug.\nPublié par antoinepondipondi à 01:45 Aucun commentaire:\nMUNLÔM A HABA BAÑ MBOD MUDA YAG MUDA A HABA BAÑ MB...


Yôsia a bééna biloñge bi mawanda | Niiga bon boñ\nBaa u nhoñol le i nlet i boñ mam ma téé sép?— Ngandak bôt i nhoñol le i nlet. Bibel i nkal bés le i boñ mam ma téé sép i bé let ngandak inyu mañge munlôm wada ba bé sébél le Yôsia. Ndi a bééna biloñge bi mawanda bi bi bi hôla nye. Di pôdôl mam ma mbéñge Yôsia ni mawanda mé.\nIsañ Yôsia a bé Amôn, kiñe yada i Lôk Yuda. Amôn a bé béba ngandak, a bé bégés bisat. Ngéda isañ Yôsia a bi wo, Yôsia a yila kiñe i Yuda. Ndi a bééna ndik ñwii juem! Baa u nhoñol le a bé béba kiki isañ?— Heni, a bé bé béba!\nSôfônia a bi béhe bôt le ba bégés bañ bisat\nYak ngéda a bé sii mañge, Yôsia a bééna ngôñ i nôgôl Yéhôva. Jon a pohol kiki mawanda, ndik bôt ba bé gwés Yéhôva. Mawanda ma, ma bi hôla Yôsia i boñ mam ma téé sép. Bonje ba bé mawanda ma Yôsia?\nLiwanda jé jada li bé Sôfônia. Sôfônia a bé mpôdôl nu a bi béhe bôt ba Yuda le bibéba bi mam bi bé lama pémél bo ibale ba mbégés bisat. Yôsia a bi emble Sôfônia, ni nye a bégés Yéhôva ha bisat bé.\nLiwanda lipe li Yôsia li bé Yérémia. Ba bééna bebee le minlélém mi ñwii. Ba bé yééne bebee le nlélém homa ngéda ba bé ba nañ. Ba bé biloñge bi mawanda kayéle ngéda Yôsia a bi wo, Yérémia a bi tila hiémbi tôbôtôbô i unda ngélé yañen Yôsia a bé héñél nye. Yérémia bo Yôsia ba bé hôlna i nôgôl Yéhôva ni boñ mam ma téé sép.\nYôsia bo Yérémia ba bi hôlna i boñ mam ma téé sép\nNdémbél i Yôsia i niiga we kii?— Yak ngéda a bé sii mañge, a bééna ngôñ i boñ mam ma téé sép. A bé yi le a nlama ba liwanda ni bôt ba ngwés Yéhôva. Yoñ yihe le u pohol mawanda ikété bôt ba ngwés Yéhôva, mawanda ma nla hôla we i boñ mam ma téé sép!\n2 Miñañ 33:21-25; 34:1, 2; 35:25\nNjee a bé isañ Yôsia? Baa a bi boñ mam ma téé sép?\nKii Yôsia a bééna ngôñ i boñ yak ngéda a bé sii mañge?\nSima môl ma mawanda ma Yôsia ima?\nNdémbél i Yôsia i niiga we kii?


Culture Basaa: octobre 2013\nNIÑ I MUT\nMut a niñ le a ôô bisélél gwé, a bañ bee gwé, a sal bijek gwé, a bot mboda, a yi niñ i bôt bé ba kôba ni kwañ, a bana kumba i ke bisu.\nMut a niñ ki le a bégés Hilôlômbi, nu a bi heg nye, a heg ngii ni hisi, tuye, binuga, tjobi ni gwom gwobisôna bi yé i ngii ni hisi.\nJon di nla bat mbadga bisu le : b’a hala a yé maliga le nwin base i lôg kristô i bééga matehe mabe ma mut ? Mbadga i noñ ha yon i yé le : b’a hala yé maliga le mabogog ma mam ma niñ ma évangilium ma nkena mut i ngim njel i ngi-hémle i i nkéñ nye le a bot i yé mbog ?\nI mam di ntehe ni nok mon ma yé le : wip i moni i nlel balal ba ndamba hikuu hi moni i Vatican; bipada ni bi bishop bi nhogi bi nyééna boonge bôlôm ; bon ba lôg kristô bon ba mbôn mut a nsélél bo le ba saa nye nson wé ndi ba saa bé nye ; na ba habé man Grékia, man Rôma, man Afrika to man lôg Yuda, b’a hala a mbôña ? Bon ba lôg kristô bon ba nkit njel le bishop man Bangila a jôp bañ i tison Yaônde. Bo ki bon ba nyoñ bakwade ni makoñ le ba nke i nol bishop yap inyuule a yé man mee.\nKristô a bi wo hala a nlel dikôô di nwi dibaa. B’a bôt ba nkoñ isi ba ngwésna ? B’a bon ba loñ yada ba ngwésna ? B’a bon ba litén jada ba ngwésna ? B’a bon ba ndap bôt yada ba ngwésna? Kii i ntuga bo gwéha noñnaga ni biniigana bi base i lôg Kristo ?\nPublié par antoinepondipondi à 07:49 Aucun commentaire:


Culture Basaa: décembre 2016\nHala a yé le, u mboñ béba ndi u tam béba yoñ. Ingéda ba nkal le, ba nwéhél wé, hala a nkobla le i mut u mboñ béba, a nhéya béba u mboñ nye i ñem wéé. Hala a nkobla ki le a nhôya béba yoñ. Jon mut a nla nwéhél béba, mut a nla nwéhél bisol, mut a nla nwéhél maboñog ma mut numpe i ke bisu. Hilôlômbi a nla nwéhél béba i mut a mboñ, Hilôlômbi a nla nwéhél mut a mbôk mbén yéé i ke bisu.\nBôt ba nla nwéhlana bibéba gwap, bisol gwap, maboñog map i ke bisu. Jôñ mut yon i nyi bé nwéhél béba mut a mboñ. Ingéda mut a nyi nwéhél yag bôt bape ba nwéhél nye bibéba gwéé. Nwéhél i nkobla bé le mahoñol moñ ma nyi habé i jam li mbôña. Nwéhél i nkobla ndigi le i béba ba mboñ we, u ntééda bé yo i ñem woñ. I mut a nyi nwéhél, a nniñ longe inyuule i nwaa a mboñ jam, a ñôt mahoñol méé longe liôdôg inyuu i mboñ le a tam bañ i yom a mboñ. I mut nunu a nyi gwel nyuu yé ni nyemede. Hala a nlôl ndigi ni sômbôl i mut nyemede ni suhul yé i nyuu. Mut a nla bé kal le, a ngwélél Hilôlômbi ndi a yi bé nwéhél manyañ. Hala a yé kimasoda le mut a nyi nwéhél i mut a mboñ nye béba.\nJon ingéda u nog le, soho me ta béme kiñ ni we, hala wee, nwéhél me ndi me ntehe béme i jam lini kikii we. I kon ini ya nwéhél we, hala wee i kon ini ya pendel we.\nIhôha ini ya nwéhél bé we. Hala wee u nke njek ngwé, u hada njok i sumbi. Jon u nlama yi le, ihôha hoñ ini ya sôk boñ le u gwiya kel yada.\nIbale bo ndi u nla yi gwel hiun hoñ banga ligwelek, hala a hôla we le u boñ bañ béba, i wa yiga sôk tam. Masoda ni nu nkil hi kokok.\nPublié par antoinepondipondi à 22:26 Aucun commentaire:\nHala a yé jam li mbéna béngé base. Di nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé gwéha mut a ngwés Hilôlômbi ni mut wé libôk. Mu i njel i nyen mut likap a nti i mut a gwé bé yom i yom a gwé kikii bo moni, mbod, bijek, bee i ke ni bisu. U nyi mut likap ingéda u nog le, njagi njok malép ma ipupuga, ba ha we, u ha nlal nyuñ. U nogog ki le, Bakô a kap njoi i mbôgôl bôt, a yégla tôl. Di nla kal le likap li yé i hôla mut tole ntôñ i base i jôi ni i gwéha Hilôlômbi. Ingéda mut a nkap, a mboñ i jam li ni longe yéé i ñem. Jon u nog le, ti i yé masoda i lel kôs. Hala wee i mut likap nunu, Hilôlômbi a nsayap nye ni nye a nkônde bana bigwel moo. Yak mam ma niñ yéé ma nke longe. Inyuu hala nyen mut likap a nlama bé ndigi bôn. A nlama bé ndigi bem le kikii a bana bigwel moo i lel balal ba ndamba, nyen a nkap tigale a bem jôga, a yi bé i yom i yé le likap.\nLikap li mboñ mut le a nimis bé niñ yéé. Likap li ntohol mut ni nyemb yéé. Jon u nog le, likap li ntééda libô.\nNdi mut a hôya bañ nyemede, jon u nog le ipôda, ba pôt we, u mpôt habé mut.\nYAÔNDE, 19 maye sép 2007\nPublié par antoinepondipondi à 22:16 Aucun commentaire:\nLIBÔM LI NJINGE LI NHA BÉ YOM\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le i yom u bak u gwééne mapide i mal. Hala wee u pidge mut a yiga tjôô we. Hala wee i mut bôt ba nlôôha singe ni bôdôl ñem, a nhañ bé yube bo iyindi i lép. Hala a nkobla le u mbiine bañ bot yoñ ñem yak mut numpe inyuule i bon u ngwal, ba nla yila baoo boñ. I bôt u ñane bon ba la yila baoo boñ ni i njel ini le ba nyéñ i ôbôs ane yoñ, nson woñ. Hala a yé nlélém inyuu ndap yoñ bôt, mawanda moñ, bôt ba nlôñ woñ, bôt ba ntôñ woñ i ke bisu. Jon u nok le: ngog-lom i nupla.\nBôt ba kôba ba bi tehe le mbegee yoñ u bééga yo Hilôlômbi inyuule nyen a lédés we. Hilôlômbi a yé banga liaa. Jon u biine bot yoñ ñem yak Hilôlômbi. A ga wéha bé we nyuu. Jon ingéda bôt ba kôba ba bé soohe Hilôlômbi, ba bé sugus masoohe map ni i ngén ini le: nginda hibee hi i jek batôle. Hala wee ba nti Hilôlômbi mam map.\nMasoda ni nu a nkil hi kobok.\nYaônde, 11 dipos 2016\nPublié par antoinepondipondi à 22:06 Aucun commentaire:\nMAN MEE A NUÑLENE BAÑ BITÉK GWÉ MUT A TABÉ MAN MEE\nHala a yé mbén i yôhne ibaa Hi1ô1ômbi a bi ti bôt ba kôba ingéda a bi tohol bo gwét i NGOG LITUBA. A bôn bo le a ti bo nkoñ. Bayemlikok a yônôs likak li, ni bon ba mee ba bana nkoñ. Batuupék a ti bôt ba kôba yi ni pék inyuu i sal bijek mu i nkoñ wap ni ôô bisélél gwap. Hala wee Hilô1ômbi a bi sayap bo le ba niñ longe ni ki le ba ba kunde. Jon a bi ti bo i mbén ini inyuule ingéda ba nuñul nkoñ wap mut a tabé man mee, i mut nunu a nyi bé Hilô1ômbi ni biniigana gwé. Mahoñol ni maboñog ma mut nunu a tabé man mee ma yé le a kadal nkoñ. Ndi ki ingéda Hilôlômbi a bi ti man mee nkoñ, i nkoñ unu u kéba ni matén i mbus matén, bôt ba kôba ba nkap nkoñ ni mandap ma bikôkô i ke ni bisu.\nlnyuu i ti Hilô1ômbi mayéga ni i jam lini le a nti bo nkoñ, nyen man mee a bi kene i ngén ini le, i yoñ sat u nyi, yon u tôgbege. A kéné ki i ngén ini le, ba nkés bé mbog i ngii mbog. Hala wee a kôm bañ Hi1ô1ômbi mbus to biniigana gwé inyuule a son njonog, a yi habé i kel Njombongo a loo.\nHilôlômbi a bi sayap nkoñ i man mee, a bii lihat mu. Jon ibale u nuñul biték gwoñ mut a tabé man mee, i mut nunu a nyoñ lihat li yé biték Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba.\nYaônde, 26 hikañ 2009\nPublié par antoinepondipondi à 22:01 Aucun commentaire:\nHEE U MBANA MANE ?\nDi nla kobol i buk ini le mane ni kal le hala a yé jam mut a nnok ingéda a ntihba tole a ntehe tole a nnôgda ngim yom i nne, yom i nlémél nye, yom i ñôt nye, yom i nyônôs ngôñ yé i ke bisu. Jon mut a nla nok mane le a mbénge ngim tidii, le a nyo maog, le a ñôt singa, le a ntehe ntuk boi, le a ñañ ngim kaat, ingéda malal. Jon u nok le : man Ndôg Tjok le Njôk Mbéa Elias, a kahal laana mudaa. Ndi mudaa a kahal nok mane, nye nye le a Elias gwel me .Ndi Njôk a timbhe nye le : me gwel we, b’a me me téé ? Nye yak me me bag ma bat we le gwel me .Hala wee ingéda mut a nok mane ma malal a nkahal podba.\nBase i sôkbôk i niiga bés le mut a mbana mane ingéda a ngwélél mambén ma Hilôlômbi. Ingéda a nke bé bilôñ bi be, ngéda a mboñ bé biyôglô bi mam. Jon i mut a mbégés mambén ma Hilôlômbi, a yé mut suhul nyuu, mut telep sép, mut a nkon Hilôlômbi woñi, mut likap, mut nsañ, mut ngôô. I mut a nok mane le a ngwélél mambén ma Hilôlômbi, a niñ longe niñ.A yé mut a gwé mban.\nYaônde, 25 hikañ 2016\nPublié par antoinepondipondi à 21:55 Aucun commentaire:\nBôt ba kôba ba nniiga bés le hikii kel i yé longe kel inyu mut, le a boñ i yom a nlama boñ. Hikii kel mut a nlama yi añ litiñ. Limom ñwee li nhôla mut i yi añ litiñ. Hala wee mut a nlama hôlôs nyuu i jam a ngwel. Inyuule niñ i yé i mam, mut a mboma hikii kel. Jon a nlama bé hôô moo i tôl. Ingéda u ntôde, hala a nkobla le ngim nson i mbem we inyu i kel i. Jon u nog le, Puhe i Kongo, man Kongo Nkana, nye jam li puhe we, weg u puhe jo. Hala wee to ibale u bag bé nkôôbaga i boñ jam, ndi i béda le u boñ jo, u mboñ yaa jo kikii la yoñ. Ndi hikii jam li gwéé i wéé kôm kel\nPublié par antoinepondipondi à 21:44 Aucun commentaire:\nMatjél ma yé kôyôp malémôke ma hôm minkañ ndi mi beegag bijek ni mahindi ma bipog bi nyuu. Matjél ma gwé malémôke ma mpôp, mon ba nsébél le plasma. Mu nyen matjee ma matjél ma niñil lôñ ni bijek bi minsôn. U gwé ki malémôke ma mbagla ni matjél ingéda matjél ma maba. Mon ba nsébél le sérum.Malémôke nunu a yé kikii plasma ndi a gwé bé bijek bi minsôn. Malémôke nunu nyen a nhôla i léba ngandag makon. Nyen a nhôla likep makele hala wee matibla ba mban mut, to nuga, to hiobi yañ le béba kon i gwel habañ nye tole i tibil ngim makon.\nYigil matjél i nhôla i yi too mut a gwé matjél ma kon (séropositif) tole matjél ma mbôô (séronégatif). I jam lini li mbôña i toga. Li mboñ ki le ngi-yi i sôs le mut a hémle habañ baboo. Jon mut a nlama bé waa nigil inyuule yi i ngi kônde i nteg bé mal.\nYaônde, 29 hikañ 2010\nPublié par antoinepondipondi à 21:41 Aucun commentaire:\nMAN MEE A NUÑLENE BAÑ BITÉK GWÉ MUT A TABÉ MAN MEE...\nLIKAP Halaa yé jam li mbéna béngé base....


Culture Basaa: août 2018\nMPOT BINDÉÉ A GWÉ BÉ LIPÉM I LOÑ YÉ\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le ingéda mut a mpot maliga i ngim loñ, bôt ba loñ i ba mbéna bé gwés nye. Ba mbéna bé singe nye. Ba mbéna bé ti nye lipém.\nDi nla ki kobol i ngén ini ni kal le ingéda mut a mboñ mam malam inyuu lihaa jé, bôt bé ba lihaa ba nyi bé nseñ wé. Bôt ba mahaa mape bon ba nsinge nye, bon ba ntehe ni bégés mam malam a mboñ.\nKii i mboñ ngim bon ba loñ le ba nti bé mpot wap bindéé lipém? Kii i mboñ ngim bon ba loñ le ba ngwés bé yi maliga ni nseñ i nson mut wap lihaa a mboñ ?\nNgim bôt i ngwés bé gwélél mambén ma Hilôlômbi to ibale bo ba nkal we le mambén ma, ma nla tohol bo inyuule ma yé maliga, ma nyilis bo ngwélés i ke bisu.\nYom di nyi ni tehe, yo ini le, ngim bôt i ngwés i mam ma nlôl haa, i mam ma nlôl biloñ bipe to ibale bo i mam ma, ma yé i loñ yap. Jon u nog le : lingwo li mbai yada li nepna bé.\nYaônde, 26 kondoñ 2012\nI NYUU NGÔDÔ A BI BEDNA I JÔM\nYON A BI SÔSNA HABÉ\nPublié par antoinepondipondi à 08:23 Aucun commentaire:\nLi ntagbe i mbus majôna.Hala wee dilo di na inyuu mudaa. Dilo di tan inyuu munlôm. Ba ñañ bé i kel ba njô mim.\nI kel liso moo, ba ñap malép i lép, ba ha mo i mbôm séya ni i kai ini le minsoo tole miñundul. I jam lini li mbôña i nwaa ngeñ samal i kekela. I kai ini le minsoo ba nup yo ni minkañ nwé nlélém jam ni i kai ini le miñundul. U mbôñôl bé bikai bi gwo bi baa. Nkugi bum tole nwet bum a nyoñ i kai ini a jôwa i mut ndap yé bikôkô a téé nye bisu, makôô, moo ni su. A mboñ ki hala inyuu yé nyemede. I mbôm séya ini i tée i pañ soñ mut ba njô ngim kel. Yak i mut a ta bé i ndap bôt mut a njuba, a nla jôwa su wé, moo mé ni makôô mé ni malép mana. I kel liso moo nyen bôt bape ba mpat minkai mi ntiñi bo i woo. Ingéda u nke liso moo li ngond yoñ i nwo nu a bak libii, bakil boñ ba ntjôla we ni ñyin kembee.\nNseñ i lisoo moo i yé le we ni i mut a nwo ni mal bagla. Maéya ma mmal.Yokel ki nyen ndap bôt i ntimbhe i bôt ba bi bat mambadga i kel majôna ma bi tagbe.\nYaônde, 19 matôp 2017\nPublié par antoinepondipondi à 08:20 Aucun commentaire:\nI mbus sesema inyuu béba, bôt ba kôba ba bé maséé i yi le ba ta habé botama. Jon ba bé maséé i ba i niñ. Bôt ba kôba ba bé maséé i nigil kaat i sôkbôk ni i bana ngéda i nigil sôkbôk. Ba bé maséé i yéñ Hilôlômbi ni i yi Hilôlômbi. Ba bé maséé i ke ni Hilôlômbi. Bôt ba kôba ba bé maséé i yi banga i Hilôlômbi inyuule maliga ma Hilôlômbi ma yé nlélém tjai di tjai. Jon ba nsébél nye le Kimaltjai. Ba bé maséé i yi maliga ma Hilôlômbi inyuule maliga mana ma nti i bôt ba nhémle Hilôlômbi niñ i boga. Mu i njel i nyen bôt ba kôba ba bé masé i nôgla ni bilôg bisañ, bilôg bi nyañ, mut wap libôg i ke bisu. Bôt ba kôba ba bé sak ngim malok i ngand maséé kikii malonge, bekele, makune i ke bisu.\nYaônde, 30 biôôm 2016\nPublié par antoinepondipondi à 08:18 Aucun commentaire:\nNKÔM HI HUU\nBa nyoñ bup (ngog), ba nha i hié, ikété nkôm hi huu ndi i nyambi, ndi ba ôôg. Nkôm i bé tôl bé. Ba bé ôô hônd, minkom, tigpa (nkwade), makoñ, pasogoo (mbamba yom, ba bé jôl bisañ). Pasogoo i bé yom i lôs. Ba nti we pasogoo, u mbéb mut i tuu ngélé i tan, yak nye a mbéb we yo. I nwet a nhel ño i pes i tuu wee nunu a nyémbél nye.\nYaônde, 23 matôp 2017\nPublié par antoinepondipondi à 08:16 Aucun commentaire:\nLELAA U NLAMA BOÑ LE U BANA BAÑ MINSOÑ ?\nLELAA U NLAMA BOÑ LE U BANA BAÑ\no U nlama jôwa moo moñ i nwa a u nje ni ingéda u mpam i luk.\no U nlama nyo malép malam (mbaak malép, malép ma lingen to le longe malép ma pôs).\no U kéñ le binuga bi jôp bañ mandap ma yééne to ikété mapénd.\no U boñ mahindi moñ biluk bi yé ntémék tole biluk bi yé mandap.\no U jôwa bitatam ni bikai longe lijôôga i nwa u nje gwo.\no U jôwa dibee, biséya, nwas, tôk, dikéñ, tôblô ni bini gwom bipe longe lijôôga.\no Kot binan gwoñ gwobisôna ndi to u nlep gwo.\no U noode le u ke bañ makôô nso. U haba bitamb.\nU tehe mut matibla ibale bo ndi u mbôdôl nok waa i, i nôôga bé, ibale bo ndi libum li nsôôge we, ibale bo ndi bahal i gwéé we, ibale bo ndi nyuu i nyañ we, ibale bo ndi u nkôhôl.\nYaoundé, 12 matjel 2003\nPublié par antoinepondipondi à 08:13 Aucun commentaire:\nBIBUK BI NYUÑG\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngim yimbne i ñunda litiñ li ngim loñ, ngim litén, ngim ndap bôt, ngim ntôñ, ngim nlôñ i ke bisu i sômbôl yap le ba yônôs bibuk bi nkiha ni litiñ li.\nHala a nkôbla le hikii loñ, hikii litén, hikii ndap bôt, hikii ntôñ, hikii nlôñ i ke bisu maboñog map ni magwelek map ma mam, ma nlama kiha ni bibuk bi nyuñg.\nNseñ bibuk bi nyuñg i yé le bôt bobasôna ba kil hi kokok.\nYaônde, 31 njéba 2018\nPublié par antoinepondipondi à 08:10 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le mut ibale a nyék loñ yé, a kôm yo mbus ndi a bôône we, nyen ba nsébél le nloonlo. Hala wee mut a ôñne bé ligwééne jéé.\nI loñ i nleege nye, yon i nyila loñ yé. A gwé habé kunde i pôôna likôndô ni bingond bi loñ i ndi a nla kaba bitjiga ingéda bingond bi nke mabii.\nPublié par antoinepondipondi à 08:08 Aucun commentaire:


Ni hôla bon ba “bakén ba bôt” | Yigil\n“Me gwé bé me maséé mape ma nloo mana, i nok le bon bem ba nhiumul ikété maliga.”—3 YÔHANES 4.\nTJÉMBI: 134, 133\nLelaa bagwal ba nla ba ndémbél ilam inyu bon bap?\nLelaa basañ mbai ba nla tep hilémb hi likoda lihaa jap li ga ke?\nLelaa bôt bape ba nla hôla bagwal ba ba yé bakén ni bon bap?\n1, 2. (a) Imbe ndutu boñge ba lôl biloñ bipe ba mboma? (b) Mambe ma mambadga i yigil ini i ga timbhe?\nYÔSUA a nkal le: “Ibôdôl me mañge, me bé pot hilémb hi bagwal bem ba ba bé bakén ba bôt i loñ ipe i ndap, ni likoda. Ndi, ngéda me bi bôdôl suklu, me bi bôdôl gwés hilémb hi libôga i het di bé di yiine. Mbus ndék ngéda, me bé pot ha bé hop wap tjagda. Me bé la ha bé emble yom ba bé kal makoda loñge, me bé nôgda ha bé memede kiki mut litén li bagwal bem.” Jam li bi pémél Yôsua li ta bé nkén.\n2 I len ini, iloo yom kiki bo 240 000 000 di bôt ba niñ haa ni loñ yap ligwéé. Ibale u yé ngwal nu a yé nkén i ngim loñ, lelaa u nla ti bon boñ pôla i yila bikristen bi bi nke ni bisu i ‘hiumul ikété maliga.’ (3 Yôhanes 4) Ni lelaa bape ba nla hôla bo?\nA BAGWAL, NI BA NDÉMBÉL ILAM INYU BON BANAN\n3, 4. (a) Lelaa bagwal ba nla ba ndémbél ilam inyu bon bap? (b) Kii bagwal ba nlama bé bémél bon bap?\n3 A bagwal, ndémbél nan i yé nseñ inyu jubus bon banan i njel niñ boga. Ngéda bon banan ba ntehe bé ni ‘nyéñ ndugi Ane,’ ba nigil i bii botñem yap yak Yéhôva inyu kôs mam ba gwé ngôñ hiki kel. (Matéô 6:33, 34) Jon ni niñ ni i ndék ni gwé. Ni neebe sem mam ma minsôn inyu mam ma mbuu—he nya ipe bé. Ni liya i keñgle mapil. Ni bii ‘lisôô li nkus linan i ngii’—hala wee ni lémél Yéhôva. Ndi ni gwés bañ lingwañ tole “lipém li nlôl ni bôt.”—Añ Markô 10:21, 22; Yôhanes 12:43.\n4 Kekikel, ni ba bañ bôt ba pégi ngandak kayéle ni nla bé bana ngéda inyu bon banan. Kala bo le ni yé maséé ni bo ngéda ba nyoñ makidik i bii gwéñe bi Yéhôva bisu iloo yéñ lipém to lingwañ li nkoñ isi—inyu yap bomede tole inyu bé bagwal. Ni keñgle i bana mahoñol ma nkoñ isi ma ma yé le boñge bon ba nlama lémés niñ i bagwal. Ni bigda le, “ha bon bé bon ba nlama kôhlene bagwal bap nkus, ndik bagwal inyu bon.”—2 Korintô 12:14.\nA BAGWAL, NI YÉMBÉL NDUTU I HILÉMB\n5. Inyuki bagwal ba nlama kwélés bon bap inyu Yéhôva ngim mangéda?\n5 Kiki Bibel i bi bôk pot, bôt ba ‘biloñ ni dilémp tjodisôna’ ba nlo i ntôñ u Yéhôva. (Sakaria 8:23) Ndi hilémb hi nla kéñ bé i niiga bon banan maliga. Bon banan bon ba yé banigil Bibel ba bisu bisu ni ga bana i niñ nom, ni ‘le liyi’ Yéhôva, jon li ga ti bo niñ boga. (Yôhanes 17:3) Inyu boñ le bon banan ba kôs biniigana bi Yéhôva, ni nlama ‘kwélés bo’ mu, ngéda yosôna.—Añ Ndiimba Mbén 6:6, 7.\n6. Lelaa bon banan ba nla ôt nseñ i nigil hilémb hinan? (Béñge titii i bibôdle.)\n6 Bebeg le bon banan ba nigil hilémb hi mpôda libôga linan i suklu ni het ni niñil, ni ki le ba nigil hilémb hinan ngéda ba mbéna kwel ni bé mu hilémb hi. U héya le hilémb hinan hi nhôla bo i yible bé miñem nwap, i yi hilémb hinan hi mbane ki bo nseñ inyu mam mape. I pot mahop ima i ga hôla bo i hôlôs ngap yap i hek pék, i kéñbaha ki ngap i la niñ ni bôt bape. Hala a nla ki néhne bo ngandak manjel inyu téé likalô. Karôlina nu bagwal bé ba yé bakén i loñ ipe a nkal le: “I ba likoda li mpot hilémb hipe li bi lémél me ngandak, ni le hala a yé loñge i ke hôla i het ngôñ i batéé likalô i yé keñi.”\n7. Kii u ga boñ ibale hilémb hi nkéñ we i kwel ni bon boñ?\n7 I yé ntiik le, mu ki bon ba bakén ba bôt ba nigil i yi hilémb ni bilem bi mbok het ba niñil, bahogi ba nla nimis ngôñ ni ngap yap i pot hop bagwal bap. A bagwal, ibale ni yimbe le hala a yé pémél bon banan, baa ni nla nigil to ndék bibuk bi hop u mpôda libôga linan? Ni ga la hôla bon banan i hol i pes mbuu, ibale ni nok minkwel nwap, mintuk nwap, ni yi mam ba nigil i suklu ibale ni nla kwel bébomede ni balét bap. I yé maliga le, nigil hilémb hi mondo i mbat ngéda, biliya ni suhulnyu. Ndi ibale man a nkwo ndok (a nkon i nya i yé le a noga ha bé), baa ni ga boñ bé biliya i noode nigil hilémb hi moo inyu kwel ni nye? Baa man nu a mpot ndigi hilémb hipe loñge a kôli bé ni nlélém ndun? *\n8. Lelaa ni nla hôla bon banan, ibale ni nyi bé hilémb hiap loñge?\n8 Ni maliga, i nla ba jam li nlet inyu bagwal bahogi ba ba yé bakén i yi pot hop u mondo i bon bap. Hala a nla mboñ le bagwal ba kôs ndutu inyu tibil niiga bon bap “bitilna bipubi.” (2 Timôtéô 3:15) Ibale jam li, li ntééñga yak we, u nla ki hôla bon boñ i pam i yi ni gwés Yéhôva. Mañ wada ba nsébél le Shan a ngi hoñlak: “Mama yés, nu a bé bé mbiibaga, a bé yi hilémb di bé pot ndék, i bak ki le bisita gwem ni me di bé yi bé hilémb hié loñge. Ndi ngéda di bé tehe nye a nigil, a soohege, a boñok biliya gwobisôna inyu lôôs yigil i ndap lihaa hiki sonde, hala a bé hôla bés i nok le i yi Yéhôva li gwé mahee.”\n9. Lelaa bagwal ba nla hôla boñge ba ba gwé ngôñ i nigil i yi Yéhôva ikété dilémb diba?\n9 Ngim boñge i nla bana ngôñ i nigil i yi Yéhôva ikété dilémb diba—hala wee hilémb hi ba ngwélél i suklu, ni hi ba mpot i ndap. Inyu hôla bo, bagwal bape ba ngwélél bikaat ba ñañ, bikaat ba ñemble, ni bividéô ikété dilémb ti tjo diba. Ñ, bagwal ba ba yé bakén ba nlama ti ngandak ngéda, ni gwélél makeñge inyu hôla bon bap i lédés maada map ni Yéhôva.\nNI NLAMA KE LIKODA LI LI MPOT HIMBE HILÉMB?\n10. (a) Njee a nlama pohol likoda het lihaa li nlama ke? (b) Kii a nlama boñ ilole a nyoñ makidik?\n10 Ngéda “bakén ba bôt” ba niñ haa ni Mbôgi Yéhôva ipe i i mpot hilémb hiap, ba nlama kodba ni ba ba mpot hilémb hi libôga het ba niñil. (Tjémbi 146:9) Ndi ibale likoda jada li mpot hilémb hiap li yé bebee ni bo, ba ga badba le: Likoda li himbe hilémb hi nlôôha loñge inyu lihaa jés? Mbus a nyoñ ngéda i ôt pék, a soohe, a kwel bo sobiina wé, isañ mbai a nlama kit. (1 Korintô 11:3) Mambe mam isañ mbai a nla wan inyu yoñ makidik ma? Mambe matiñ ma gwé maada ni jam li? Di wan le ndék mam mu.\n11, 12. (a) Mambe maada ma yé ipôla hilémb mañge a mpot ni yom a nok makoda? (b) Inyuki ngim boñge i ntjél nigil hop u bagwal bap?\n11 Bagwal ba nlama tibil yéñ i yi yom bon bap ba gwé toi ngôñ. Ntiik, i ndék biniigana mañge a nkôs i makoda i kôli bé inyu lédés nye i pes mbuu. Ndi béñge jam lini: I makoda ma ma ntagbe ni hilémb hi ba nok loñge, boñge ba nla tééda biniigana ngéda ba nlo, bebeg le iloo yak i yom bagwal bap ba nhoñol. Hala a yé jam li nlet ngéda mañge a ntibil bé nok hilémb (Añ 1 Korintô 14:9, 11.) Ni le hilémb hi ñem hi mañge hi ga ba ndik bé hilémb hié hi a bi gwééna. Ni maliga, boñge bape ba nla nigil i timbhe, i lôôs ndémbél ni minkwel ikété hilémb hi bagwal bap, ibabé le bibuk bi, bi lôlak miñem nwap.\n12 Ni ki le, yom i ntihba ñem u mañge i ta ndik bé hilémb. Nlélém jam won li bi pémél Yôsua nu di nsima bipôdôl i bibôdle bi yigil ini. Manyañ wé nu muda, le Ester a nkal le: “Inyu boñge ba wanda, hilémb hi bagwal bap, bilem bi loñ yap, ni base bi nkiha ntôñ.” Ibale boñge ba nôgda bé wengoñle bilem bi loñ i bagwal bap bi yé gwap, ba nla tjél nigil hilémb hi bagwal bap—yak ni i neebe hémle yap. Kii bagwal ba, ba nla boñ?\n13, 14. (a) Inyuki lihaa jada li li bé niñ i loñ ipe li bi ke likoda li bé pot hop u mbok i? (b) Lelaa bagwal ba bi boñ inyu tééda hémle ngui?\n13 Bagwal ba ba yé bikristen ba mbugus loñge i bon bap i pes mbuu iloo yap bomede. (1 Korintô 10:24) Isañ Yôsua bo Ester, nu jôl jé le Samuel, a nkal le: “Me ni nwaa wem di bi noode wan inyu tehe ikété himbe hilémb bon bés ba bé hol i pes mbuu, di bat ki pék ikété masoohe. Makidik di bi sôk tehe nseñ i yoñ ma bé bé ma ma bé lémél bés. Ndi ngéda di bi tehe le ba bé ôt ndik ndék nseñ ni makoda ma hilémb hiés, di bi kit le di ke likoda li hilémb hi mbok di bé niñil. Di bééna lem i ke makoda ni likalô ntôñ. Di bé di naña yak lôk kéé i likoda i je ntôñ ni i ke minhiômôk lôñ. I gwom bi gwobisôna bi bi hôla bon bés i tibil yi bilôk bikéé, ni i tehe Yéhôva kiki Djob jap, Isañ wap, ni liwanda jap. Di bi tehe hala nseñ ilole ba nigil i pot hop wés loñge.”\n14 Samuel a nkônde le: “Inyu tééda hémle ngui, me ni nwaa di bé ke yak makoda ma hilémb hiés. Di bééna bé linut to jada, di bak ki nwaak. Ndi di nti Yéhôva mayéga inyule a bi sayap biliya gwés ni sesema yés. Bon bés bo baa ba yé basañal ba ngéda yosôna.”\nJAM BOÑGE BA WANDA BA NLA BOÑ\n15. Inyuki sita yada le Kristina a bi tehe le i bé loñge i ke likoda li bé gwélél hilémb hi libôga jé?\n15 Minhôôlak mi boñge mi nla pam i nok le, ba nla tibil gwélél Yéhôva i likoda het ba mpot hilémb ba nok loñge. Ibale hala, bagwal ba nôgda bañ wengoñle bon bap ba ntjôô bo. Kristina a bigda le: “Me bé yi pot hop bagwal bem ndék, ndi hilémb hi bé pôda makoda hion me bé yi ngandak. Ngéda me bééna 12 nwii, me bi ke likoda li ndôn li hop me bé gwéélak i suklu. Inyu ngélé bisu, me bi nôgda le yom me bé emble i bé maliga! Jam li tôbôtôbô lipe li bi tihba me ngéda me bi bôdôl soohe ni hop i suklu. Me bi la yible Yéhôva ñem wem!” (Minson mi baôma 2:11, 41) Ngéda Kristina a bi yila nhôôlak muda i pes minsôn, a bi kwélés bagwal bé mu jam li, a kit le a nke likoda li bé gwélél hop u libôga jé. A ngi hoñlak: “Nigil i yi Yéhôva ikété hilémb hiem hi suklu i bi tinde me i yoñ makidik.” Mbus ndék ngéda, hala a bi boñ le Kristina a bi yila nsañal nu ngéda yosôna, a salak ni maséé.\n16. Inyuki sita yada le Nadia a bé maséé i yén likoda li hilémb hipe?\n16 A boñge ba wanda, baa ni nhoñol le i yé le i ba nseñ i ke likoda li li ngwélél hilémb hi libôga linan? Ibale hala, badba wemede inyuki. Baa i ke i nya likoda i, i ga hôla we i kôôge Yéhôva bebee? (Yakôbô 4:8) Tole u ngwés héñha likoda inyule u nsômbôl bé le ba tat we ngandak, tole u ngwés bé bana ngandak bôlô? Nadia nu a nsal nano i bétel a nkal le: “Ngéda me ni lôk kéé yem i bôda ni i bôlôm di bi yila njohok, di bééna ngôñ i ke likoda li hilémb hi libôga jés.” Ndi bagwal bé ba bé yi le mahéñha ma, ma ga ba bé nseñ inyu bon bap i pes mbuu. “Nano di nti mayéga le bagwal bés ba bi sal ni ngui inyu niiga bés hop wap, ni tééda bés likoda li hilémb hipe. Hala a bi lémés niñ yés, a ti ki bés ngandak pôla i hôla bôt bape i yi Yéhôva.”\nLELAA BAPE BA NLA HÔLA\n17. (a) Njee Yéhôva a ti mbegee i néñés boñge? (b) Lelaa bagwal ba nla bat mahôla inyu niiga bon bap maliga?\n17 Yéhôva a bi ti bagwal—he sôgôl ni mbômbô bé, to mut numpe nye ki nye—nsima i néñés bon bap ikété maliga. (Añ Bingéngén 1:8; 31:10, 27, 28.) Ndi, bagwal ba ba nyi bé hilémb hi mpôda libôga jap ba nla bana ngôñ ni mahôla inyu tihba ñem u bon bap. Yoñ bitelbene inyu ti bo mahôla ma, i nkobla bé le bagwal ba tjôô mbegee yap i pes mbuu; maselna ni hala, liboñog li, li nla ba njel yada inyu “niiga bo ikété maéba ma Nwet.” (Efésô 6:4) Kiki hihéga, bagwal ba nla bat mimañ mi likoda maéba inyu tégbaha loñge ngéda ni lihaa jap inyu nigil ntôñ, ni inyu hôla bon bap i léba bilôñ bilam.\nBoñge ni bagwal bap ba nkôs nseñ i ba lôñ ni lôk kéé ipe i likoda (Béñge maben 18, 19)\n18, 19. (a) Lelaa bilôk bikéé bi bôda ni bôlôm bi bi yé nhôôlak i pes mbuu bi nla bane boñge ba wanda nseñ? (b) Kii bagwal ba nlama ke ni bisu i boñ?\n18 Kiki hihéga, bagwal ba nla naña mahaa mape i bégés ntôñ ni lihaa jap ngim mangéda. Ni le, ngandak boñge ba wanda ba nhol i pes mbuu ngéda ba yé lôñ ni so lôk kéé i i yé nhôôlak i pes mbuu, ngéda ba yé likalô ntôñ, ni ngeñ ba ntégbaha loñge ngéda i mintuk mi nhôlôs. (Bingéngén 27:17) Mankéé Shan nu di mbôk sima, nye: “Me ngi tiblak hoñol bilôk bikéé bi bi yoñ me i si bipapai gwap, ngéda ba bi hôla me i kôôba minkwel nwem, hala a bé hôlôs me ngandak. Me bi kon ki maséé i tuk ni bilôk bikéé bipe.”\n19 Ntiik, i bet bagwal ba mpohol inyu hôla bon bap, ba nlama ti boñge ba makénd hiki ngéda i ti bagwal bap lipém, ba podok loñge inyu yap, ba begee bañ ki to mbegee i bagwal. Ni ki le, i bet ba nti boñge mahôla, ba nlama keñgle maboñog mo ki mo ma nla nene béba i mis ma bôt ba likoda, to ma bôt ba ta bé Mbôgi Yéhôva. (1 Pétrô 2:12) Bagwal ba nlama ndik bé ti bôt bape mbegee i hôla bon bap i pes mbuu, ni bo ba kôm mbus. Ba nlama éga so lôk kéé i i nhôla bon bap, ba kenek ni bisu i niiga bo bomede.\n20. Lelaa bagwal ba nla hôla bon bap i yila bagwélél ba Djob ba ba édi ni nye?\n20 A bagwal, ni soohe inyu bat Yéhôva mahôla, ni boñ ki biliya binan gwobisôna. (Añ 2 Miñañ 15:7.) Ni bii maada ma bon banan ni Yéhôva bisu bi gwéñe binan. Ni boñ kii yosôna ni nla inyu jubus Bañga i Djob miñem mi bon banan. Ni nimis bañ botñem le man nan a nla yila bañga ngwélél Yéhôva. Ngéda man nan a mbii Bañga i Djob i bisélél ni ndémbél nan ilam, ni ga nôgda i jam ñôma Yôhanes a ba nôgdaga inyu bon bé ba mbuu: “Me gwé bé me maséé mape ma nloo mana, i nok le bon bem ba nhiumul ikété maliga.”—3 Yôhanes 4.\n^ liboñ 7 Béñge ño nkwel le “Vous pouvez apprendre une langue étrangère!” i mbamble le Réveillez-vous ! de mars 2007, pp. 10-12.


(src)="1"> 3 Ba nti bomede nkikip ni ñem wap wonsôna  — I Madagaskar\n(src)="2"> 7 ‘ A nti ntombok mut ngui ’\n(src)="3"> Ngéda mandutu ma niñ ma nyuu bés , kii di nla boñ ?\n(src)="4"> I yigil ini i mpôdôl inyu pes kaat i nwii 2018 , i ñunda ki inyuki di nlama nwas le Yéhôva a lédés bés , ni lelaa a ga boñ hala .\n(src)="5"> 12 Adna ilam ngéda Mbigda nyemb Yésu\n(src)="6"> Mbigda i nyemb Kristô i di mbéna tégbaha hiki nwii , i ga ba hilo hi ngwa jôn 31 , i sôñ Matumb , 2018 .\n(src)="7"> Lelaa di nla bôdôl kôôba nano inyu jam li , lelaa di nla ôt nseñ i ba ha , ni lelaa Mbigda i di ntégbaha hiki nwii i nhôñôs maada malam ipôla bagwélél ba Djob ba nkoñ isi wonsôna ?\n(src)="8"> Di wan mandimbhe munu yigil ini .\n(src)="9"> 17 Inyuki di nlama ti i nwet a gwé gwom gwobisôna ?\n(src)="10"> I gwom gwobisôna di gwé , bi nlôl ni Yéhôva .\n(src)="11"> Ndi a mbem le di gwélél moni nwés , inyu nit nson u ntôñ i len ini .\n(src)="12"> I yigil ini i ga unda bés inyuki ni lelaa di nla ôt nseñ i ti Yéhôva lipém ni tik yés gwom .\n(src)="13"> 22 Umbe ntén gwéha u nlona bañga maséé ?\n(src)="14"> 27 Maselna ipôla ba ba ngwélél Yéhôva ni ba ba ngwélél bé nye\n(src)="15"> Yigil bisu ikété gwigil bini , i ga pôdôl lelaa bañga maséé i nlôl ni njel gwéha inyu Djob , ndi he inyu mintén mi gwéha mi malôga bé , mi mi nlôôha nene i “ dilo di nsôk . ”\n(src)="16"> ( 2 Timôtéô 3 : 1 ) Yigil i nyônôs iba , i ntoñol lelaa bilem bi bôt ba dilo di nsôk tini bi nlôôha ba mahéñha ni bilem bi bagwélél ba Djob .\n(src)="1"> Pes kaat inyu nwii 2018 : “ Ba ba mbem Yéhôva b’a yoñ ngui yondo . ”  — YÉSAYA 40 : 31 .\n(src)="2"> TJÉMBI : 3 , 47\n(trg)="2"> CANCIONES : 23 , 51\n(src)="3"> Yésaya 40 : 26\n(src)="4"> Matéô 11 : 28 - 30\n(src)="5"> 2 Korintô 12 : 9 , 10\n(src)="6"> Mambe mandutu di mboma , ndi imbe njom Yéhôva a gwé i ba maséé ni bagwélél bé ba ba tiñi ni nye ?\n(src)="7"> ( Béñge bititii bi bibôdle . )\n(src)="8"> KIKI ni nyi , niñ i hiai hini i nhañ bé ni mandutu .\n(src)="9"> Ngandak ikété nan , a lôk kéé i bôlôm ni i bôda , i nhônba béba kon .\n(src)="10"> Bape ba ba yé ñunuk ba ntééda bôt bap ba lihaa , ba yak bo ba mañap .\n(src)="11"> Bape ba mbépba ngandak , ndik inyu kôs yom je i i nhôla bo i niñis mahaa map .\n(src)="12"> Di nyi ki le mandutu ma nkwél jôga ikété yap nlélém ngéda !\n(src)="13"> Hala a mbat ngandak ngéda , ngandak ngui — ibabé i soñgol moni hala a mbat .\n(src)="14"> Ndi to hala , ni gwé bôdôl i ngui i mimbônga mi Djob ; hémle nan inyu bilôl bilam , i nyeñg bé .\n(src)="15"> Kinje maséé Yéhôva a nla bana !\n(src)="16"> Mambe makénd kaat Yésaya 40 : 29 i nti bés , ndi himbe hihôha hikeñi di nla boñ ?\n(src)="17"> Baa ni nôgda ngim mangéda wengoñle mandutu ma niñ ni mboma ma nyamb mayoo , kayéle ni nla ha bé hônba mo ?\n(src)="18"> Ibale ñ , ni ta bé bébotama .\n(src)="19"> Bibel i nti dihéga di bôt ba hémle ba kôba , ba yak bo , ba bi boma mandutu , kayéle ba nôgda wengoñle ba nla ha bé hônba .\n(src)="20"> ( 1 Bikiñe 19 : 4 ; Hiôb 7 : 7 ) Iloole ba tomb , ba bi nigbene Yéhôva nyetama inyu kôs mahôla .\n(src)="21"> Djob a bi wéha bé bo nyuu , inyule “ A yé a nti mut nwaaga ngui . ”\n(src)="22"> ( Yésaya 40 : 29 ) Ngoo le i len ini , ngim bagwélél ba Djob i yé kit le , inyu yémbél mandutu ma niñ , i yé nseñ le ‘ ba yoñ noi inyu mam ma mbuu , ’ ndik wengoñle minson nwés mi bikristen , mi yéne bo mbegee ha bisai bé .\n(src)="23"> Jon ba yé ba waa añ Bibel , ba waa ke makoda , ni téé likalô — jam li nlémél Satan .\n(src)="24"> ( a ) Lelaa di nla wéha satan nyuu mu kii a nsômbôl kwés bés ?\n(src)="25"> ( b ) Kii di ga tehe munu yigil ini ?\n(src)="26"> Nsohop a ntibil yi le ngéda di nyoñ ngaba i nya yôni minson mi bikristen , hala a nla lédés hémle yés , ndi a gwé bé ngôñ le di boñ hala .\n(src)="27"> Ngéda ni nôgda waa i pes minsôn , ni mahoñol , soho ni ke bañ haa ni Yéhôva .\n(src)="28"> Kôôgana bebee ni nye , inyu boñ le “ a téé bé , a lédés ki bé . ”\n(src)="29"> ( 1 Pétrô 5 : 10 ; Yakôbô 4 : 8 ) Munu yigil ini , di ga wan mam ima ma nla boñ le di ôt makôô i nson di nti Nyambe , di ga tehe ki lelaa i bii matiñ ma Bibel bisélél i nla hôla bés i kolba mandutu .\n(src)="30"> Inyu bôdôl , di béñge ngui Yéhôva a gwé i lédés bés , kiki kaat Yésaya 40 : 26 - 31 i ñunda .\n(src)="31"> Bimbe biniigana di nla ôt mu kaat Yésaya 40 : 26 ?\n(src)="32"> Añ Yésaya 40 : 26 .\n(src)="33"> Mut nye ki nye a nla bé soñgol tjôdôt di ngiinda yosôna .\n(src)="34"> Bôt ba njôôñ yi ba nhoñol le liuñ jés li tjôdôt li ba nsébél ni Pulasi le la voie lactée , li gwé iloo 400 didun di didun di tjôdôt .\n(src)="35"> Ndi Yéhôva a nti hiki hiôdôt , jé jôl .\n(src)="36"> Bimbe biniigana di ñôt mu ?\n(src)="37"> Ibale Yéhôva a ntôñ ni bihégél gwé bi bi gwé bé niñ , hégda jam a nla nôgda inyu bé ba ni ngwélél nye ni gwéha , ndi he inyu bé le , ba nyégsa bé i boñ hala !\n(src)="38"> ( Tjémbi 19 : 2 , 4 , 15 ) Isañ wés nu gwéha a nyi bés bañga bañga liyik .\n(src)="39"> A ñañ ‘ yak tjôñ tjés di ño tjodisôna yaga . ’\n(src)="40"> ( Matéô 10 : 30 ) Ntôp tjémbi a nyis bés ntiik le : “ Yéhôva a nyi dilo di bôt ba yé peles . ”\n(src)="41"> ( Tjémbi 37 : 18 ) Ñ , a nyi yaga mandutu ni mboma , a nla ki ti bé ngui i hônba momasôna .\n(src)="42"> Inyuki di nla ba nkwoog nkaa le Yéhôva a nla lédés bés ?\n(src)="43"> Añ Yésaya 40 : 28 .\n(src)="44"> Yéhôva a yé Lingen li ngui yosôna .\n(src)="45"> Di yoñ kii hihéga , libim li ngui a bi ti hiañgaa .\n(src)="46"> Ntila mam ma njôôñ yi wada le David Bodanis a kal le : “ I ngui hiañgaa hi mpémés hiki tjak tjak , i nloo ngui i kindim ba bi leñ i Yapan i nwii 1945 didun di didun di ngélé . ”\n(src)="47"> Mut nyiña numpe a kal le , “ hiañgaa hi nlôôha bai nano . . . kayéle i ngui i mpémél mu hiki tjak tjak , i nla kola inyu ti bés mapubi letee ni 200 000 nwii ” !\n(src)="48"> Baa mut a nla pééna le Nwet a “ nti hiañgaa ngui ” , a nla ti yak bés ngui di gwé ngôñ inyu hônba mandutu més momasôna ?\n(src)="49"> Ni njel imbe kop nson i Yésu i ntomb , ni lelaa i yi hala i ntihba bés ?\n(src)="50"> Añ Yésaya 40 : 29 .\n(src)="51"> I gwélél Yéhôva i nlona ngandak maséé .\n(src)="52"> Yésu a kal banigil bé le : “ Yoña kop yem nson , ndi tole miñem minan nw’a noi .\n(src)="53"> Inyule kop yem nson i yé tomba , mbegee yem ki i nhoi . ”\n(src)="54"> ( Matéô 11 : 28 - 30 ) Kinje bibañga bi maliga !\n(src)="55"> Ngim mangéda , di nla ba nwaag ngeñ di nke makoda , tole ngeñ di nke i añal ñañ nlam .\n(src)="56"> Ndi lelaa di yé di nôgda i mahuu més ?\n(src)="57"> Le di ntémbna ngui yés — di bak ki nkôôbaga i kolba mandutu ma niñ .\n(src)="58"> Kop nson i Yésu i ntomb toi !\n(src)="59"> Ti hihéga hi hi ñéba le bibañga di nléba i kaat Matéô 11 : 28 - 30 bi yé ntiik .\n(src)="60"> Sita yada i d’a sébél le Kaila a bééna kon u waa , kon u mahoñol , ni u ño sii .\n(src)="61"> Di nla nok inyuki , ngim mangéda , i bé i ba nye ndutu i ke makoda .\n(src)="62"> Ndi mbus a boñ biliya i ke likoda lisañ jada , a emble ki nkwel mbamba , a tila le : “ Nkwel u bé pôdôl libak li bet ba nimis makénd map .\n(src)="63"> Nti nkwel a bé niiga ni ñem ngôô inyu bet ba bé ikété nduña kayéle , hala a bi tinde me i ee .\n(src)="64"> Hala a bi bigdaha me le makoda ma yé homa me nlama ba . ”\n(src)="65"> Kinje maséé a bééna inyu biliya a bi boñ !\n(src)="66"> 8 , 9 .\n(src)="67"> Kii Paul a bé sômbôl kal ni bini bibuk le : “ Ngéda me mbomb , wee ha ni nyen me mbane mpémba ” ?\n(src)="68"> Añ Yésaya 40 : 30 .\n(src)="69"> To ibale di gwé ngap i boñ ngandak mam , di gwé minwaa .\n(src)="70"> Hala a yé jam bés bobasôna di nlama tééda .\n(src)="71"> Tolakii Paul a bééna ngap i boñ ngandak mam , a bééna yak minwaa mi mi bé sôña nye i boñ mam momasôna ma bé kon nye ngôñ .\n(src)="72"> Ngéda a bé yiblene Djob ñem inyu mandutu a bé boma , Djob a timbhe nye le : “ Lipémba jem li nyônôl ikété bomb . ”\n(src)="73"> Paul a bi nok kii hala a bé kobla .\n(src)="74"> Jon a sugus le : “ Ngéda me mbomb , wee ha ni nyen me mbane mpémba . ”\n(src)="75"> ( 2 Korintô 12 : 7 - 10 ) Kii a bé sômbôl kal ?\n(src)="76"> Paul a bi nôgda le a bé la bé boñ bañga jam ni ngui yé yotama .\n(src)="77"> Jon mbuu mpubi u Djob u bé le u kônde nye ngui i bé héñél nye .\n(src)="78"> Mbuu mpubi u Djob u bé le u ti Paul ngui i bé yiñba nye .\n(src)="79"> Ndik hala bé , ndi mbuu u , u bé ki le u ti Paul ngui i boñ mam a bé bé le a la boñ kekikel ni ngui yé .\n(src)="80"> Nlélém jam ni bés i len ini .\n(src)="81"> Ibale Yéhôva a nti bés mbuu mpubi wé , di ga bana toi ngui !\n(src)="82"> Lelaa Yéhôva a bi hôla David i hônba mandutu a bi boma ?\n(src)="83"> David , ntôp tjémbi , a bi nôgda ngui i mbuu mpubi Nyambe ngandak ngélé i niñ yé .\n(src)="84"> A tôp le : “ Lôñni we me nkan ngwéé ngembe ntôñ sônda ; lôñni Nyambe wem ki me nlel libap . ”


Culture Basaa: septembre 2008\nMBAN I NLOO NGOBOG, NDI NDUTU U BAT BÉ\nDi nla kobol i bug ini le mban ni kal le, ingéda sômbôl i mut i mboñ nye le, a ntémb bé ni mbus ni i jam a nkit le a mboñ. Hala wee mban i yé ômsiñ ni i jam a nkit.\nNgobog a nlôl i bug ini le likop. Hala a yé njel inyu i yi jam, inyu i yi ôô ngim yom i ke ni bisu.\nDi nla kobol i bug ini le ndutu ni kal le, ingéda u nnôgda bé nyuu yoñ longe, ndi i pamak ki le u nihbe bé i jam li.\nIngéda u nigil mam, to ibale u nog bé, u waa bañ nigil. Wa yiga sôk yi i mam u nigil. Hala a yé nlélém ibale bo u mboñ ngim jam. Jon u yéñ bañ i lôô likaň tole bikokoba. Jon u pabla, u bôk. Inyule mban i mpamna we i bemb ngéda yoñ ibabé i tééda le ngéda i ntagbe we. U gwéé len, u ke len, u pot len, wee bisimba bi. Jon i mut a nihbe nyen a nje mabaa ma binuga. Jon yéñ ndi wa léba, ibale bo u nwaa yéñ, wa léba bé. Ibale bo ndi u nsal bé bijek gwoñ, ndi u nuñlag gwo ni nkoñ hisi, wa je bijek bi biloñ bipe. Ni we u yila nkol biloñ bi.\nMban u yé ngim lem i mut a ngwééna. I mut a nyôi mbog yé, a njés bé boña wé. I ntén mut ini i mbéna ba mut pélék. Ndi i mut a gwé mban, a nyi le matôi ma nop ma poñglag liaa, ma tôp jo. A yik ki le, tatam i num i nkwo yomede, ndi i nkwo bé i nyo i mut.\nJon i mut a ngwés ba ngwélés, a nlama ba mut a gwé mban.\nYaônde, 31 hikañ 2008\nI bug ini le yômôg i nlôl i bug ini le yôm, hala wee yimil. Jon yômôg i yé mut a ntjél libag jé li ngwélés. Hala a yé mut a ngwés bé yi ligwé jé li mbog, nseñ i pot hop wé ligwéyag, nseñ i mahol mé, ma mbai yé, ma loñ yé, nseñ i mbog yé, nseñ i ôô bisélél gwé, nseñ i sal bijek gwé ni i nuñul gwo ni nkoñ hisi, nseñ i bégés ngeñ, nseñ i bégés mambén ma Hilôlômbi, nseñ i bégés mambén ma loñ mee i ke ni bisu.\nMut kôba nye: u yé u nimil bikai, u nigne makoñ i tén e keñi. Hala wee ingéda u gwééba bé, u nlama pidne maaisoñ nu a yé ñômôg minkañ isi. Hala a yé kimasoda le i mut a yi le a nyôm, a nla kil i kokok, hala wee a ngwés nigil i yi ligwé jé li mbog, i pot hop wé i ligwéyag, i je bijek gwé, i sak malok mé i ke ni bisu.\nB'a a we nu u ñañ lipep lini u nyôm? Inyu kii u ntjél libag joñ li ngwélés? Kii u mbemb?\nYaônde, 02 dipos 2008\nIngéda basôgôlsôgôl ba bi pam i Ngog Lituba, ba bi bot liada ni Hilôlômbi, inyule nyen a bi tat bo, ndi ba bii niñ yap i moo méé. Inyu hala nyen man mee a nsôble man a ngwé ingéda yaa yé i mpam, hala wee dilo ditan inyu man munlôm, dilo dina inyu man muda. Ndi man mee a bi tehe le hala a kôli bé. Jon a bi kit le man munlôm a nlama kweeba.\nLikwee li ñunda liada li man mee ni Hilôlômbi, Nwet wé. I munlôm a yé nkweebaga, wee a ñeebe le Hilôlômbi a yé nsaibag, ni ki le nyen a yé Bayemlikok inyule a ngwés le likwee jé li tagbe.\nI mbus likwee, isañ mbai a ñaña ngand inyu i ti Hilôlômbi mayéga ni bibégés. Jon inyu man munlôm, i mbus sôble ni likwee, yom i nyégle nye, libii muda. Wee a nyônôs liada li Hilôlômbi, ni nye a njôp i ntôñ i Hilôlômbi. Hala wee a nlama bégés mambén ma Holôlômbi ni Hilôlômbi nyemede. A nlama niiga mbôda yé i yi liada li man mee ni Hilôlômbi. Jon lingwélés li nlôô i bégés mambén ma Hilôlômbi. Banga man mee a yé mut a nyônôs likak jé.\nMan mee a nkon bé woñi ingéda a nhémle Nwet wé inyule Hilôlômbi a yé ni nye, ni nye a nyémbél mam ma niñ. Ndi a yé a kôm nye mbus, a yôm yak loñ mee inyule Hilôlômbi a nim nye yi ni pék, ni nye a nyi bé i kel a témb a loo nyen ba nsébél le Njombongo.\nYaônde, 21 dipos 2008\nPublié par antoinepondipondi à 04:14 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé bibug bi mpam i nyo i mut i boñ le mut numpe a nog nye i pes mahoñol, i pes i yi i ke ni bisu. Inyu hala nyen mut a nlama yoñ tat ni i yom i mpam i nyo wé. Inyule hop woñ won u yis bôt i ntém mut u yé. Jon u nog le, ba hi yilag jam i ñem mut.\nNgandag mam i yé i niñ i i mboñ we le u yoñ tat ingéda u mpot mo. Kikii ihéga ingéda u mbénge mahol ma ngii ni hisi. Kii i nheg gwo? Inyu kii Nheg a bi hega? Njee a bi heg Nheg? Nheg a bana ngim lisuk? B'a libot li gwé ngim nwaa? Inyu kii Nheg ibale bo a yé Bayemlikok a bi heg i mbog ini i kôli bé? B'a Nheg a yé Batuupék? Inyu kii a bi yoñ ngandag ngéda inyu i heg mbog?\nI len ini di nyi le i ngii ni hisi ngim yom i yé, i ba nsébél le yom i yiñmba (matière manquante) i i gwé bé bitutunga (particules) to dibot (atomes) kikii yom (matière) yés, inyule i gwé bé ñem ibot (nucléaire). Jon di nla bé tihba yo to nigil yo.\nIngéda u nyoñ i yom ini le mbebi, u ntehe le libag li mbedi li nhéñha bé ni i njel ini le mbebi i yé mbog yosôna. Ngim homa i tabé le mbebi i mpam bé, ndi inyu kii di nlama pek mbebi? Inyu kii mbebi i yé mbog yosôna? Ibale bo ndi u mpénda i yom u ntehe, lelaa u nla hémle i yom ba mpot?\nMambadga mana nseñ wap i yé i yis we le mut a mal bé yi. Jon mut a pot ban wee ngoñle a mal yi. Jon u nog le, nyo u tabé hot le u kéé, u kee. Mu i njel i nyen u nlama ki yi le, kikii yi i gwé nwaa, yak hop u gwé minwaa. Jon u nog le, hop u gwé bikuum ni mambé, tigale mut a pot jam ni ihôha. Hala wee hop u nlôl bé bebee. U ba mut le i yom u mpot, yon u nyônôs inyule hinuni i ngwiina makôô, mut a ngwiina i nyo. U nogog ki le, kidik ño a kal muda nye, nyo woñ won wa nôhla we.\nPublié par antoinepondipondi à 09:46 Aucun commentaire:\nHOP Di nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé bi...\nMBAN I NLOO NGOBOG, NDI NDUTU U BAT BÉ Di nla kob...


Yada tole pok bon ba yé nomba bisu. Hilôlômbi nyen a yé bibéé.\nJon nyen a yé bisu. Inyuu hala nyen bôt ba kôba ba kwo isi makôô mé le ba ôôp bisu gwé. Bôt ba kôba ba bé sôble bon ingéda yaa i man i nkola. Ba bé kwee man munlôm inyuu i unda liada i pôla yap ni Hilôlômbi. Bôt ba kôba ba bé yi le Hilôlômbi a nyi mam momasôna. Ngéda Hilôlômbi i tabé ngéda mut. Mut nyen a nhoñol le ngim yom i yé le ngéda. Nlélém jam inyuu mbale ni i njel ini le mbale Hilôlômbi i tabé mbale mut binam. Jon mut a bana suhul nyuu i ke ni Hilôlômbi.\nHilôlômbi a gwé biniigana bi nu bisu. Jon ingéda u nyoñ Hilôlômbi ni bana ba ina le Bayemlikok, Njombongo, Kimaltjai ni Batuupék u gwé nomba tan. Hala wee nomba munlôm. Ingéda u nwas Hilôlômbi nyetama, bana ba ina ba nti we nomba mudaa.\nI mam mana mon ma bi boñ bôt ba kôba le ba bana banga hémle inyuule Hilôlômbi a nkal man mee le a je bañ bijek, a nyo bañ maog ma loñ i ñane nye tigale a yila nkol u loñ i. I man mee a nyan i mbén Hilôlômbi ini a ta habé kunde, jon a nôgôl habé mut a yé mañ inyuule a nyila nkol maog, i ke ni bisu. Hilôlômbi a bi kal bôt ba kôba le man mee a nuñlene bañbiték gwé mut a tabé man mee inyuule Hilôlômbi a bi bôn man mee le a ti nye lihat. Munlôm a haba bañ mbod mudaa to mudaa a haba bañ mbod munlôm hala wee munlôm tole mudaa ba nkolbaha Hilôlômbi ibale bo ba mbôk i mbén ini.\nU jok ni mañ mut, u gwélél ñem i moo. Ôôbak ndigi bisu bi Hilôlômbi inyuule nyetama nyen a nti we mbôgi ni ndimbhe u mbat le inyuu kii. Nu bisu a ñunda njel u nlama noñ. Jon u nlama nigbene Hilôlômbi le u sal bijek gwoñ, u ôô bisélél gwoñ, u yi bok niñ yoñ i ke ni bisu.\nYaônde, 18 biôôm 2009\nPublié par antoinepondipondi à 07:22\nB’AHILÔLÔMBI A MBÔN WE LIHAT? IngédaHilôlômbi a bi...\nLITI MAYÉGA Bôt ba kôba ba bé ti Hilôlômbi mayéga...\nNJIÑ Hala a yélinumbug li ngim yom. H...\nNU BISU Yada tole pok bon ba yé nomba bisu. Hilôl...\nLIBAG JÉS Di nla kobol i buk ini le l...\nLIKUMSOÑ LI MATILA LI BAKANA BAMBENGE L...\nNSIIMUT Di nlakobol i buk ini ni kal le ...\nKODBANA Bôt ba kôba ba bi tehe nseñ i kodba wap in...


Culture Basaa: juin 2008\nDi bagal dibas mintén imaa. Dibas di kété nyuu ni dibas di mbégdé nyuu.\n1°) Hibas hi kel tôl\n2°) Hibas hi pémél i ndimnla\n3°) Dibas hi matuba ma bobôg\n2°) Hibas hi jôp\n3°) Dibas di tjeñ\n4°) Dibas di matag\n5°) Dibas di mbind\n6°) Hibas hi bel. Kii i yé hibas ?\nHibas hi yé bot i laakôp i libum i i yé le nlô bé ingéda mut a gwé. Hala we mut a ngwéna hibas. Yag munlôm, mbind i nlôl libum ndi i jôp ikété, laakôp libum i kena yo kikii bot i pam le tee libind. Ini nson i nséla man nye ngi gwé. Ibale man a gwé njel yosôna i yiba. Ndi ibale njel i yiba bé man a gwééna hibas, njel i yégle le minla mi nla jôp mu le mi pam le tee libind. Ha ni nyen i nsômbla le ba hoo kan man inyule minla nwéé mi nla jôp ibale mi nla ha bé témb, mi nlô njel.Ha nyen mut a nlek. Hala a yé ngwéénaga hibas.\nHibas hi bôlô i yé. I nlôl le ibale mut a ngwééna bé minsôn ngandag le minsôn mi nlet bé nye ngandag. Hanyen laakôp libum ni gwom bikété bi libum (minla, séé) bi jôp ha, bitém ha. Ini i ta bé ngwéénaga. I yé nkégag hibas to le hibas hi bôlô.\nLipémél li lijubul li hu li yé keñi, hanyen kidig hisañ hi mabeda i jôp ikété tôl, hi nsagbe nyoo. Mut a nlo a kôdôg, matjél ma malag nye. Ini hibas di mbéna nyi ho ingéda di nkena mut i léman i mabéngba makété nyu (radio) ndi di tehe ho.\nHIBAS HI MPÉMÉL I NDIMNLA\nHi nlôl le ibale minla mi njôp lipémél li ndimnla. Mi mpagbe ha, hi nla habé pam, li legda ha. Ini hibas di ntéé ndigi ho ingéda di nkan mut.\nYag dini dibas, nla won i njôp mu matuba ma, i nla habé pam. Di nléba dibas tini ingéda di nkan mut. Mut a nog jôhge ngandag ikété libum jolisôna.\nDi yé kikii hibas i nson inyule minsôn, minliiñ, mintjeñ mi yé ntombog, mi mpam, mi yila mikegeg ni dibas.\nMut a gwééna ho. Hala we homa jôp a yipba bé.\nI yé i ngéda minliiñ mi tabé nsudge banga, ha nyen gwom bi kété bi pémél ha.\nHIBAS HI BEL (hernie fémorale)\nYaônde, 10 njéba 1986\nDokta MATIP MA NGOS\nni Nkam PONDI PONDI\nBÔLÔ I DITAM NI KII I YE DITAM\nDitam tjon di yé bijô ikété nyuu mut to nuga. Nson wap i yé le:\nLi baa mbôñ ikété matjél, ikété nyuu, di ba pémés yo i mbégdé ni masai. Ditam di nkat ki le: yom yosôna i yé i nseñ matjel i nhôla nyuu mut to nuga i léba ba i mbégdé: gwom kiki bo bas, bombo to matjee ma matjél, puba matjee tole matjee mapubi ni bikôyôp bi matjee(globules blancs et globules rouges), to bijek bi minsôn (protéines, albumine), hala a yé bôlô i ditam.\nDITAM TOLE BAENE MATJÉL\nBahene = segesege tole sehgene i matjél\nIkété nyuu di niñne i ngii nsôn ba nsélél le inyum. Laakôp i libum ni lihoñ ba nhô tjo. Ba niñne i mbus laakôp i libum hala a yé le i pôla nsôn i nyum ni laakôp. Hikii hitam hi gwé njel matjél ibaa. Njel matjél i pubi ni njel matjél i hindi. Injel matjél ini ibaa i nlôl i njel matjél i pubi i libum ni i njel matjél i hini i libum. Njel matjél i pubi i nlôl i ñem, i nke bijô.\nŇEM – BISAHA – ŇEM- BIJO- ŇEM\nNjel matjél i hindi i nlôl bijô i nke ñem, i mbus ñem, bisaha (poumons) nyen matjél ma nyoñ mbuni (oxygène), ingéda a mal yoñ mbuni a nke i ñem, ingéda a nlôô i ñem ndi kundi a jôp ditam di baa nye, a tagbe ndi a kee bijô bi nyuu. Matjél ma nke biugul inyu ti gwo mbuni.Mbuni won i nhôla i nyu i ligis bijek ni ti bés lék i niñ (métabolisme).\nHikii hibaaene hi gwé himaga hi dikokoña ni dimaga di dinjenjela di matjél mbunja matjél, mu nyen matjél ma nlôl di ma baana, ndi mahindi ni malép ma lôl dikokoña di masai ndi ma pam i ndek ditam. Ndek ditam yomede i om masai ni bon ba minkoñ mi masai i pam i waa i ditam(bassin).\nI nwaa masai ma mpam i waa i ditam, masai ma nlama yék gwom gwobisôna bi yé i nseñ i nyuu mut ikété matjél. Ibôdôl i waa i ditam nyen minkoñ mi masai mi nkeñi mi nkena masai i pam iséé. Ingéda masai ma nyon iséé, ha nyen ngôñ masai i ngwel we.\nMakon ma ditam ma yé béba kikii kon i ñem. Ndi mut a nla nom ni kon i ñem iloo kikii mut a nla nom ni kon ditam.\nDokta a nla yil kon ditam ikété masai : bombo, bijek bi minsôn lôñ ni minsoñ kikii dimamana dipoga di niñ (microbes) bi bi nlama bé tagbene i segesege ditam tole téntén makon ma bijek kikii mbit bombo(diabète), mbit nuga(goutte) i ke ni bisu.\nLIYI NYUU MUT\nDi nkap nyuu mut môga maa : ño, ñem kété nyuu ni biugul.\nYigil yés ya bôdôl i ño, di noñ i ñem kété i nyuu mut. I mbus biugul. I mbus di ga noñ ndoñol i nigil kété nyuu mut. Ingéda da mélés ini yigil, da ga noñ yigil i yi i jôl, hikii yom ikété nyuu mut, nson wéé ni nseñ wéé.\nŇo = tête\nKôgôô ño = cuir chevelu\nKégéé i ño = crane\nTjôñ = chevelure\nMbus ño = occiput\nMbom = front\nMis = yeux\nGwii bi mis = sourcils\nBiléé bi mis = cils\nBikôkôp bi mis = paupières\nNso i jis = oeil\nItéé i jis = rétine\nPuba jis = blanc de l’oeil\nPañ jis = côté de l’oeil\nNlanga jis = iris\nJôl = nez\nNwi mi jôl tole mbén môl tole mpôm mi môl = narines\nMaôô = oreilles\nBilai bi maôô = pavillons\nNwi ô = conduit auditif\nNgom ô = tympan\nNyañ ô = oreille interne\nMang = mandibules\nLisug li mang = tempe\nNgii limang = pommette\nLimang = joue\nNyo = bouche\nBép i nyo = lèvre\nMason = dents\nBalôm ba mason= incisives\nBikigii = gencives\nPôs mason = canines\nMakek = molaires\nHilémb = langue\nJas = menton\nJoo = cou\nMbus joo = nuque\nNgoñoo = pomme d’Adam\nNgodol = trachée artère\nLimilil = oesophage\nTôgôl i kinde = épiglotte\nBééga hilémb = larynx\nTôl = poitrine\nIsi i mbay = épigastre\nHikéné = bras\nWoo = avant bras\nLibong li woo = coude\nLibonga li woo = poignet\nLibaa li woo = main\nNlôm hinoo = pouce\nNunda manjel = index\nYamb hinoo = majeur\nYanga hinoo = annulaire\nSusuga hinoo = auriculaire\nLibum = abdomen\nMbus = dos\nNya i mbédgé = aisselle\nHoma a nkap bel ni litag = aine\nBôbôg = hanche\nBel = cuisse\nLibong = genou\nMboñngo = jambe\nLitog = jarret\nHiyug i mbus kôô = mollet\nKokowa = cheville\nTindii = talon\nMbus libal tole pélé = cou-de-pied\nNjañ libal = plante du pied\nDinoo di makôô = orteils\nYI I NYUU MINSŌN MI NYUU MUT BINAM\n= Anatomie du corps humain\n1- Ngodôl = trachée artère\n2- Yodgoñ tole ibabana = glande thyroïde\n3- Njel matjél hindi i keñi i tôl = veine cave supérieure\n4- Njel matjél pubi i tôl = aorte\n5- Njel matjél pubi i bisaha = artère pulmonaire\n6- Ō ñem walôm ni waé = oreillette droite et gauche\n7- Nsôn i ñem = myocarde\n8- Ntjep bisaha i walôm ni i waé = bronche droite et gauche\n9- Laakôp i ñem tole bot i ñem = péricarde\n10- Bituuñ bi ñem bi walôm ni bi waé= ventricule droit et gauche\n11- Mbay = côte\n12- Sanga i tôl = diaphragme\n13- Hisañ tole hu = estomac\n14- Baayéñ = rate\n15- Waa hitam = bassinet\n16- Hitam = rein\n17- Nkoñ masai hitam = uretère\n18- Nyum minkak walôm ni waé= muscle psoas droit et gauche\n19- Njel matjél pubi i bôbôg = artère iliaque primitive\n20- Lisuk li mbôm nla = rectum\n21- Lipémél li masai i séé tole nlega li séé = orifice urétral\n22- Séé = vessie\n23- Njel matjél hindi i bôbôg = veine iliaque primitive\n24- Njoñ nla = appendice\n25- Ntén nla keñi = caecum\n26- Man nla = intestin grêle\n27- Nsôn i ntat kon i bombo = pancreas\n28- Nwemel lipémél li hisañ = pylore\n29- Mbôm nla = gros intestin ou côlon\n30- Ndim nla = duodénum\n31- Bot i njôñ lôô = vésicule biliaire\n32- Libaa = foie\n33- Laakôp i kédé ñem = endocarde\n34- Két i saha = lobe du poumon\n35- Njel matjél pubi isi njila = artère sous clavière\n36- Njel matjél hindi i joo li mbédgé = veine jugulaire\n37- Njel matjél pubi i pes walôm ni wae = artère carotide droite et\nWAA I SĖĖ NI MAYEL MA MUDA\n= bassin uro-génital de la femme\n1- Hés hi nkak likol = 5e vertèbre lombaire\n2- Likol = sacrum\n3- Jumbul ligwélél =cavité utérine (i yé i pôla tén nla ni gwélél)\n4- Lisuk li mbôm nla = rectum\n5- Nsôn lisulul = sphincter anal\n6- Lisulul tole nwi i yindi= anus\n7- Nwi i mbéé = vagin\n8- Lituba li mbéé = vulve\n9- Nkoñ liséé = urètre\n10- Nwi liséé = méat urinaire ou méat urètral\n11- Séé = vessie\n12- Hitaa = clitoris\n13- Litag li mbéé = pubis\n14- Gwélél = utérus\n15- Nsañ matjee i muda = ovaire\n16- Nkoñ ni mbuja u gwélél = trompe et pavillon\n17- Laakôp libum = péritoine\n18- Nkoñ masai hitam = uretère\n19- Mbunja nkoñ u gwélél = pavillon de la trompe\n20- Nañ li gwélél = corps de l’utérus\n21- Joo li gwélél = col de l’utérus\n22- Lituba li joo li gwélél = orifice externe du col\n23- Lel li gwélél = ligament rond\n24- Nkoñ nsañ matjee = trompe oviducte\nSĖĖ NI MAYEL MA MUNLÔM\n= Appareil uro génital mâle humain\n1- Litam li hitam = capsule surrénale\n2- Hitam = rein\n3- Nkoñ masai hitam = uretère\n4- Njel matjél hindi i nlôl libind = veine spermatique\n5- Nkoñ manum = spermiducte ou canal déférent\n6- Bot manum = vésicule séminale\n7- Man libind = prostate\n8- Nkoñ liséé = urètre\n9- Ňo u libind = tête de l’épididyme\n10- Nwel u libind = queue de l’épididyme\n11- Libind = testicule\n12- Kôgôô i libind = peau de scrotum\n13- Bibôdle bi nkoñ liséé = urètre antérieur\n14- Nwii liséé = méat urinaire\n15- Ôk = pénis\n16- Kédé ôk = corps spongieux\n17- Nkoñ i ôk = corps caverneux\n18- Litag = pubis ou arcade osseux\n19- Séé = vessie\n20- Nkoñ manum ni njel matjél pubi ni hindi = canal inguinal\n21- Hôg libum = paroi abdominale\n22- Njel matjél pubi i nke libind = artère spermatique\n23- Njel matjél hindi ikédé libind = veine cave inférieure\n24- Njel matjél pubi i tôl = aorte\nMINSINGA MI MIKAŇ MI MUT\n= système nerveux de l’homme\n1- Boña = cerveau\n2- Man boña = cervelet\n3- Poños nkak = moelle épinière\n4- Minkañ mi ñem kété nyu = nerfs du tronc\n5- Nkañ i biugul bi ngii = nerf médian\n6- Nkañ i mbom = nerf facial\n7- Nkañ i jis = nerf optique\n8- Nkañ i mang = nerf maxillaire\n9- Nkañ i hikéné = nerf brachial\n10- Nkañ i woo ni libong li woo = nerf cubital\n11- Nkañ i bôbôg = nerf sciatique\n12- Nkañ i hés i bel = nerf féméro-cutané\n13- Nkañ i hés i mboñngo = nerf tibial\n14- Nkañ i njañ libal = nerf plantaire\n15- Malép ma nkak = liquide céphalo-rachidien\nPublié par antoinepondipondi à 02:02 Aucun commentaire:\nHIBAS Di bagal dibas mintén imaa. Dibas di kété n...


Culture Basaa: novembre 2014\nDi nla kobol i buk ini le bôdôl ni kal le hala a yé libembek li bot ñem. Jon u nok le, me gwé bôdôl ni Nwet wem. Hala wee me gwé mapide.\nDi nla kobol i buk ini le ñem ni kal le hala a yé ngim jô nyuu ikété to inyuu kap matjél.\nDi nla kobol i buk ini le bôdôl ñem ni kal le hala a yé hémle le yom u nsômbôl i gabôña le jam u yé ngi bana u gabana jo, u gakôs jo.\nDi nla ki kobol i buk ini le bôdôl ñem ni kal le hala a yé i yi mu ikété yoñ le jam u yé ngi bana u gabana jo, u gakôs jo le yom u nsômbôl i gabôña.\nJon mut a nla bana bôdôl ñem ni mut numpe, ni ngim yom, ni nyemede, ni Hilôlômbi i ke bisu. Maange a mbôdôl isañ ñem le to libee jam li mpémél nye, isañ a yé ha yak bahémle Hilôlômbi ba nhémle le Hilôlômbi a nla boñ mam momasôna. Jon ba mbôdôl nye ñem.\nBôdôl ñem i mboñ mut le a nyémbél mam ma niñ inyuule a nyi le niñ i gwé maséé ni mandutu.\nYaônde, 20 biôôm 2014\nPublié par antoinepondipondi à 23:30 Aucun commentaire:\nLigwé li likenge\nLikenge li yé liôt tidii, libañ ôngba, njunju, lioñ bunga, sel, ndap i ke bisu. Mut a nla bé ôt tidii i ñunda Hilôlômbi. Mut a nla bé bañ ôngba to njunju i ñunda Hilôlômbi. Hala a yé kila i base i sôkbôk.\nTidii, ôngba, njunju, sel, bunga, ndap i ke bisu nseñ wap i yé le i yom ba ñôt, tole i yom ba bañ tole i yom ba ñoñ bi ba lam. Bôt ba ngwés lama i ôngba, i tidii, i njunju, i sel, i bunga, i ndap i ke bisu. Lama i mpamna we i gwéha.\nHilôlômbi a yé gwéha jon a bi ti bôt ba kôba yi ni pék i ôt tidii, i bañ ôngba njunju, i oñ bunga, sel, ndap i ke bisu. Jon u nok le: li lama hee! U bat nwet.\nPublié par antoinepondipondi à 23:10 Aucun commentaire:\nKunde ni nôgôl\nDi nla kobol i buk ini le kunde ni kal le hala a yé mut nu mut mumpe to yom i mbédgé i ñane bé. Hala wee a mpambaga isi ane i mut mumpe.\nDi nla ki kobol i buk ini le kunde ni kal le hala a yé ngui mut a gwé i boñ jam to i niñ ngim liniñig i ba béle mut numpe a sônga nye i boñ i jam li.\nDi nla kobol i buk ini le nôgôl ni kal le hala a yé nok ni boñ i jam li mbéda mut. Jon bon ba nlama nôgôl bagwal.\nMut a nlama nôgôl mbén inyuu i boñ le a ba kunde inyuule mbén i yé i ngii bôt bobasôna. Jon u nok le : mut a nje njék ndi mut a nje bé loñ. Ndi i nsômbla bé le ngim mbén i kéñ we le u ba kunde. I ntén ngéda, i, u kôli i tjél nôgôl mbén, i tjél boñ ngim jam inyuu i boñ le u tééda libak joñ li kunde. I mut a yé minkôm a nyéñ i ba kunde.\nPublié par antoinepondipondi à 23:04 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngéda mut a nyoñ inyuu mut numpe. Jon u nok le ni nlama bana nduña inyuu bon banan. Nduña bisu i nla ba. Yon i yé jam u nlama bôk boñ, li u nlama bôk tôñ ni jo. Jon mut a gwé nduña, mahoñol ma ta bé nye ñwee inyuu i jam a nlama boñ, inyuu i jam a mbemb, inyuu i jam a nyi bé maông i ke bisu. Hala a nlôl le mut a nyi bé kikii kel i ñye, mut a nyi bé bisu bi mbog i ke bisu.\nYom u nlama tééda, yo ini le, mut a gwé nduña, a nyéñ le a ba longe nye ni bôt bé.\nYaônde, 01 hikañ 2014\nPublié par antoinepondipondi à 22:34 Aucun commentaire:\nNDUÑA Di nla kobol i buk ini ni kal le hala a y...


Culture Basaa: janvier 2019\nB'A LINGWÉLÉS LI NLÔÔ I BÉGÉS MBÉN TOLE I BÔK MBÉN?\nDi nla kobol i bug ini le lingwélés ni kal le hala a nlôl ligwé li mut, le nyañ to isañ ba bi lôl bé ipes libii (hala wee nkol). Ngwélés a yé man ñem nkoñ. To ingéda kôba, di nyi le ngim biloñ i bé ane biloñ bipe. Mut a nla bé ba ngwélés ibale bo loñ yéé i tabé ngwélés.\nDi nla kobol i bug ini le mbén ni kal le hala a yé litiñ li li yé ntilga, li li mbénge bôt bobasôna ndi li bag ki inyu ngéda yosôna. Bôt ba nla bé niñ ibale bo mbén itabé. Nseñ i mbén i yé i bok niñ i mut.\nNgwélés a nke bé bisume, a njôp bé i jimb li manola, a mpot bé nkoda i ke ni bisu tigale a nimis libag jéé li ngwélés. Hala wee a mbôk mbén. Jon u nogle, ñyéé u nlel bé i yañan ngaa. Ngwélés a ta bé mut yengi. Nyen a nyi le kel i ñye le a nlama ke i nson, inyule i loñ i nsal bé to i i mbégés bé ngeñ i nhol bé.\nMut a ngwés le a niñ longe. Mut a nyéñ le ibale bo ndi a yé minkôm, a ba kunde. I mbén i ntuga nye i ba ngwélés, a nyéñ i bôk yo inyu i bambal lingwélés jéé. Jon mut a nla bôk mbén ibale bo i mbén i i nkéñ nye lingwélés jéé. I loñ i ngwés ba kunde i nlama bañ jôl gwét kéñi i ibot.\nYaônde, 23 hilônde 2007\nPublié par antoinepondipondi à 05:58 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé i hyelel man nu u ngwal bé le u yilis nye i woñ. I man nunu a nyoñ libag li bon u ngwal i pes mambén ni i pes libak li kété ndap yoñ bôt . Bôt ba kôba ba bé ba jô ño kembee. I man nunu a nyila man litén lisañ, a mbii habé bingond bi litén li.\nIbale mut a nkand kuu i loñ yé ndi a ke ngwé banyandôm bé, banyandôm bé b anti loñ i yaabum yap, hala wee i mut a nkand kuu, bingond bi baa. Loñ i nyilis i mut a nkand kuu man wap. A mbii habé bingond bi loñ i.\nYaônde, 09 kondoñ 2019\nPublié par antoinepondipondi à 05:49 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 05:44 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut a néñés man nu a ta bé i wé ligwalak jé. A nyoñ ndun inyu mam momasôna ma mbénge i man nu ntel wosôna a yé i moo méé.\nNhôlôs a nla bé nuñul i gwom bi yé i jôi li man nu. I mbéda nye kunde bikéhene tole kunde i ndap bôt i mange nu.\nMut a mal bé yi, jon to imbee ngéda, a nlama kônde nigil. Jon u nog le: yi i ngi kônde i nteg bé mal. Mut a nlama ndugi yi nyemede. Jon u nog le : a neg, wee u nôgôl likek joñ. Mut a nlama ki yi le, yi i yé ngandag mintén. Yi yon i nhôla we i bagal longe ni béba. Jon u nog le: yi i yé miño mi lép. Yi i nla lôl we ni i mam u ntehe. Jon u nog le: to u nyi bé pom pahge, u mbénge bé maô ma ngwo ? Yi i nlôl, we maboñong moñ. Jon u nog le: hee u nlék, u nla bé hinoo. U nogog ki le: ñyéé i nke bé mañan matehe ngwé. Mu i njel i nyen u nog ki le: hee man a nlék we, u nhék bé boñ. Yi i yé bibôdle bi gwel mam. Ligwel mam li yé sôkbôk i yi. Lipamal li mboñ we le u mbana bé banga yi. Jon u nog le: me nyi me nyi, a laana nyañ. Jam li yé héhla li nla boñ we le u bana yi. Jon u nog le: u yik, u yik li has ndigi we. I ndutu i mpémél we i nla ti we yi. Jon u nog le: ndutu yon i nti mut yi. Mut a nla bé yi i mam ma mbôña dilo di nlo to mam momasôna . Jon u nog le: mut a nyi bé bisu bi mbog. U nogog ki le : koo i ntôla bé bie bi lipan. Jôñ mut i nlôk bé mut a gwé yi. Jon u nog le: yii i nlôk bé litjee. Ingéda u nkal le u mboñ jam, u nyi inyuu kii u mbôñôl jo. Jon u nog le: ngwel ni yi. U nogog ki le: béba mbéé u nyil yo i ôk yoñ. Nson i boña u mpôna litém bee malép. Malép ma nene ndugi puye ndi i mbus ngim ngéda ma yiga pôp le pum. Jon yéñ ndi wa léba. Ibale bo u nwaa yéñ, wa léba bé. Inyule mahoñol mada ni mada, ma mpat bé. Jon u nog le: yén yada i mpat libadô.\nDi nla kobol i buk ini le nubuk ni kal le hala a yé mut nu a mpot bé hala wee buk i mpam bé nye i nyo. Man a nla gwé le a mpot bé tole ngim kon i nla boñ le mut a mpot bé. Ngim jam tole ngim yom bi nla boñ mut le a mpot bé. Hala wee bi nyilis nye mbuk.\nYaônde, 27 libui li nyéé 2018\nPublié par antoinepondipondi à 05:20 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le yémbél ni kal le hala a yé i bum ikété mintuk, ikété sañ, ikété gwét i ke bisu.\nInyuu i boñ le mut tole ngim loñ i yémbél we, i mbéda le u bôdôl neebe hala mahoñol moñ. Hala wee u nkit mahôñol moñ le ngim mut tole ngim loñ i nloo we i pes i ngui minsôn, i pes mangaaa, i pes i yi, i pes libogog li mam i ke bisu.\nJon mut a nla yémbél ngim mam ma niñ kikii bo woñi, bo nduña i ke bisu, ngim loñ i nla yémbél loñ i pe tole liyep, ngim hémle i nla yémbél hémle i pe yak ngim base i nla yémbél base i pe ingéda ngim bôt i neebe le i mbiba, ngim matibla i nla yémbél ngim kon tole ngim jôhge, ngim ntôñ i gwét i nla yémbél ntôñ i gwét i pe hala wee i mbép ntôñ i gwét ini i ke bisu.\nYaônde, 02 kondoñ 2019\nPublié par antoinepondipondi à 05:17 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini kal le hala a yé mut nu a nla bé boñ jam tole mam momasôna.\nMut a nla ba bôk ingéda a yé mbuk tole ndim tole ndok tole a nlem i bôô i ke bisu.\nMut a nla gwé bôk mut tole ngim kon i nla boñ le mut a yila bôk tole ngim yom i nla yilis mut bôk i ke bisu.\nIngéda mut a yé bôk wee a nyila nkunge.\nPublié par antoinepondipondi à 05:12 Aucun commentaire:\nSÔÑ I NWI\nLibui li ñyéé\nYaônde, 22 biôôm 2007\nPublié par antoinepondipondi à 05:07 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le ndok ni kal le hala a yé mut a nnoga bé, mut a nok bé makiñ. Inyuu hala nyen ingéda man a ngwé, mut matibla a nlama bénge nye maôô i yi too man a nnoga. Mut a nlama bé yén i homa makiñ ma yé ngandag tigale a yila ndok.\nDi nla ki kobol i buk ini le ndok ni kal le hala a yé mut a nyañ maéba, mut nu a ntjél boñ jam ba nkal nye. Jon u nok le : nlal nyemb le ndok, nu niñ le manoga. Hala wee u ndokbag, u wél ndigi mu, u nogga, u niñil ki mu. Jon u nok ki le : ndok i wok bañ, ndok i tehge ntehge. Hala wee ingéda ba mbéhge mut jam, a nok bé maéba, ndi a kôsna ndutu mu i jam li.\nYaônde, 26 libui li ñyéé 2018\nPublié par antoinepondipondi à 05:05 Aucun commentaire:\nDILO DI SONDI\nPublié par antoinepondipondi à 04:38 Aucun commentaire:\nLINENGE LI SÔÑ\nNDAP JOB NU MPUBI PAÔLÔ NGOG-MAPUBI


Culture Basaa: septembre 2016\nMANGAND MA HILÔLÔMBI\nBôt ba kôba ba bé naña mangand. Ngand lisôble inyuu i unda man njel i ke yak Hilôlômbi. Ngand likwee i yé liada i pôla Hilôlômbi ni man mee. Ngand libii i ñat mahaa imaa inyuule Hilôlômbi nyen a bi bot libii li munlôm ni mudaa. Ngand matôp inyuu unda gwéha nlôm bo nwa. Ngand ndandi inyuu i ti Hilôlômbi mayéga le a nti we ngandag mboda. Ngand mabumbul ma gwôô inyuu i ti Hilôlômbi mayéga le a nti we bijek le u ba i niñ. Ngand ngwo inyuu i ti Hilôlômbi mayéga le a ntééda we ni ndap yoñ ngim nwi. I kônde unda hémle ni gwéha yoñ inyuu Hilôlômbi .Ngand nwi yondo inyuu i ti Hilôlômbi mayéga le we ni ndap yoñ bôt ni ntehe nwi yondo. Ngand mbog inyuu ibénge nson u mbombog i ngim nwi ni sangal diuni pôla bon ba loñ. Liôt sitok li niñ i loñ. Ba bé bénge le mut to wada a mbôk bé mambén Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba iNgog lituba ingéda a bi hôla bo gwét ni i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i baôm mbom isi. Ingéda mam ma ntagbe longe, mbombog a bé a ôm mbom yé bisu bi ño intômba. I bôt ba ngwel ntômbai bé i témb ni mbus ndi to i nkwo isi lei mal wo. Hanyen mbombog a béé a kal loñ le jega. Ndi to njee bé nyen a bé je intômba ini. Mu maséé ma, loñ i bé i bat bambombog le ba sak. Sômbsômb ngwélés nyen a bé yibil masak. Lilok li bambombog li yé lihôngô. Malok ma bé séga mangand momasôna inyuu i ti jôi li Hilôlômbi lipém. Bôt ba kôba ba bé ke mangand mana, ba hééba mambod inyuu i ti Hilôlômbi lipém ni bibégés bi kôli ni nye. Mut a ntelep bé ni ke bisu bi mbombog nyuu nso.\nYaônde, 16kondoñ 2016\nPublié par antoinepondipondi à 12:07 Aucun commentaire:\nB’A LIMOM NWEE LI YÉ NSEÑ INYUU HÉMLE?\nYom di ntehe i len ini yon i yé le di niñ liyôkbe (masak, mintug, ngandag minyiinga i pand yosôna i ke ni bisu).\nDi nla kobol i bug ini le hémle le ngim yom tole ngim ñañ bi yé mbale, bi yé ntiig le njel i pénda i yom i, to i ñañ u, i tabé. Di nla ki kobol le hémle i yé lineebe le u mbat bé mbadga yokiyo. Limon nwee li tabé le u mboñ bé jam jokijo. Li tabé le u modop ndi u nla tôp tjémbi ni massak ndi ha liyagya bé.\nLimom nwee li nhôla mut i helba yak mut numpe ni yak Hilôlômbi. Ingéda u mom nwee, u nyéñ nsañ ikété yoñ ni nsañ i Hilôlômbi. Ingéda u mom nwee, u ntibil bog mahoñol moñ, u ntibil soohe Hilôlômbi inyuule mut a nkôs masoda ni nwet wé. Limon nwee li nla kôhna woñi le u nhoñol mandutu moñ ndi linômôl i nwee li nhôla we le NHEG woñ nyen a nkena niñ yoñ, le u yi le mut numpe bot yé ñem i yé le Hilôlômbi a pôdôs nye ni nye a bana nsañ. Limom nwee li mbat ngim yigil le mut a ntjél liyôkbe li niñ li hikii kel. Ingéda u mom nwee, u nog Hilôlômbi ni we u nyi nseñ i niñ ni i mam u nlama boñ inyuu niñ yoñ (maliga moñ, maliga ma Hilômlômbi), u nyémbél pénda yoñ i ke ni bisu.\nYom u nlama tééda yon i yé le, limom nwee li yé banga liwanda li mut inyuule ngim ngéda i yé le mut a nlama mom nwee inyuu i yi too a gwé banga hémle. Limom nwee li nhôla we i bana banga hémle. Hémle yoñ i nene ni bibôñôl gwoñ. Yigil i ñunda we too u gwé hémle.\nYaônde, 22 hikañ 2016\nPublié par antoinepondipondi à 11:53 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé ngim mut i nyiba inyuu bigwel gwé bi moo tole inyuu telep yé sép tole inyuu linyôs a nyôs nyuu i nson wé i ke bisu.\nNlôm mut a yé mut ba nsébél i ngim mbai, i ngim tison i ke bisu ingéda ntôô jam i nlama bôña. Balôm ba bôt ba nti mahôla i pes i yi yap, nkus wap i ke bisu.\nYaônde, 26 njéba 2016\nBôt ba bé hoñol le tjôdôt di yé ndigi i ngii di nyi. Hala wee libôbôl li tjôdôt li yé ndigi jada. Ndi yom di nyi, yo ini le, ngwé i mapubi i yé nlélém to ibale bo i mut a mbénge i ngwé i, a gwé i jéé likenek li ngwé. Ntel, ngéda ni nkogo bi tabé yikkéé, yiktata. Jon ngusi, homa ni ngéda bi yé kikii minla mi yogi. Bôt ba bé tehe maton ma mapubi ma nene puye wee ngoñle ond i njiñ hôk. I jam lini li mboñ le bôt ba yéñ i yi hee libôbôl li tjôdôt lini li yé. Ba nléba le li yé hidun hada li nwi mapubi, hala wee li tabé munu libôbôl li tjôdôt li yé i ngii di nyi. Inyuule libôbôl li tjôdôt di nyi ñond yé i yé ndigi mbôgôl dikôô yada nwi mapubi. Hala a nkobla le mbog ngii i nyandal. Libôbôl li tjôdôt li yé haa, li nkônde ke bés ngwé. Jon mbog ngii ingéda kôba i bé himamana i lel mbog ngii i len ini.\nI mpôna le ibale bo ndi ngwé i nyandal i yé himamana, ngui ngusi ya boñ le mbog ngii i ba yubdayubda. Ndi ibale bo ngwé i nyandal i nlel balal ba ndamba, mbog ngii i nsambla, i nhudla ngandag teele i lôs. Bôt ba bi gwés yi libag li ngui i ntinde le i ngwé ini i nhoo.Ba o i ngui ini le nlanga ngap. Ba nléba ki le ngandag mabôbôl ma tjôdôt ma nhoo kiiña i nya i yé le ma nla bé yégle ntôñ. Ngim yom i nlama at bo. Yon ba nsébél le nlanga yom. I nyoñ bé mapubi, i nti bé mapubi, i ntimbis bé mapubi. I mbee libim li nlanga yom i yé i mbog ngii?\nMbog i nyibil bilap, hala wee mam ma nsôli. Jon mut a waa bañ yéñ.\nYaônde, 14 dipos 2009\nPublié par antoinepondipondi à 11:25 Aucun commentaire:\nKUNDE NI MBÉN\nDi nla kobol i buk ini le kunde ni kal le hala a yé i nlaa nyodi minkôm, libag li nkol i ke bisu.\nDi nla kokol i buk ini le mbén ni kal le hala a yé minwaa u nlama bé lel.Mbén i nhôla we i ba kunde ingéda u nkil hi kokok.\nMan mee a hôya bañ Hilôlômbi nu a bi tohol bôt ba kôba i gwét bi bi juba i Ngog Lituba ni i bôt ba bé gwés le bôt ba kôba ba jôp i base baôm mbom isi. Jon Hilôlômbi a yé ñañ i man mee.\nU bégés bañ i yom u mbañ ndigi Hilôlômbi nyetama nyen u nlama bégés , bisu gwé nyen u nlama ôôb inyuu i ti nye lipém li kôli ni nye.Jon u nok le : ngambi i nkomol bé Hilôlômbi.\nHilôlômbi nyen a bi heg mut binam ni bihégél gwobisôna jon mut a nlama bana ngim hilo le a nnoye. Inyuu hala nyen u nog le:u hob le u ñee manyuñ, u hem bé jôl? U nlama bégés hégel Hilôlômbi a bi heg hala a hôla we i yémbél man ma niñ. Wa la boñ mam ni wemede, jon u nip bañ, u tam bañ yom i maaisoñ, u ke bañ maaisoñ jôñ i ke bisu inyuule Hilôlômbi a ti we yi ni pék i ba wemede, hala wee ngwélés ni i bana libag joñ. U nlama niñ i kété nsañ ni bilôg bisoñ.\nU tééda mambén Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba i nwaa ba bé nyodi i Ngog Lituba. Mbén bisu i nkal le: u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ñane we tigale u yila nkol u loñ i. Mbén i yôhne ibaa i nkal le: man mee a nuñlene bañ biték gwé mut a tabé man mee. Mbén i yôhne iaa i nkal le: munlôm a haba bañ mbod mudaa to mudaa a haba bañ mbod munlôm.\nYaônde, 05 hilônde 2016\nPublié par antoinepondipondi à 11:11 Aucun commentaire:\nNGI – YI\nIngéda mut a nyi bé ngim yom tole ngim jam hala nyen a yé ngi-yi. Ingéda mut a nyi bé boñ ngim jam hala a yé ngi-yi. Jon mut a nla ba le a nyi bé je, a nyi bé nson, a nyi bé lilok, a nyi bé niñ, a nyi bé mbog, a nyi bé hop, a nyi bé matila, a nyi bé nyunga, a nyi bé matibla, a nyi bé Hilôlômbi i ke bisu. Ingéda u nnok le mudaa ngi-yi munlôm, hala wee i mudaa nunu a ngi-yii konji, hala wee munlôm a nyéénaga bé nye.\nIngéda mut a nyi bé ngim jam, u nla hoñol le a mpamal. Jon u nok le : ngi-yi i mpôna lipamal. Ingéda u nigil ngandag hanyen u ntehe le u nyi bé ngandag mam, hala a mboñ ki we le u bana ngui. Hala a yé kimasoda le mut a neebe le lini jam a nyi bé jo, hala a yé kimasoda le mut a nyi le a noñ béba njel. I ntén mut ini a nkônde bana yi, i ntén mut ini a noñ habé béba njel ndi longe njel.\nU nlama hôlôs nyuu i yi mam. Jon u nok le : moni bijôñ bi bôt bayi jam bon ba ngwélél nye. I mut a gwé yi nyen a ñunda we kikii u nlama bog niñ yoñ. Mut kôba nyen a bi kal le: u yé u ba, u ba habé, ba nol bé we a kônde le : hayai ha kida bé i ño lép, a noñ le : nkôgô i yé nañag, i heñgeg maboñ, a sôk le : bép kembee i kal kidid nkôô nye : jam li kidna bé inyuu mut . Ingéda u nkit mahoñol moñ ni maboñog moñ le, u mbana yi ni pék yosôna, u nhémle habé baboo u nyi i homa maliga ma ñinne, jam jokijo li nene habé héhlag jam. Bebeg yom i nyégle ndigi we le u kal le : mut a nyi bé kikii kel i ñye tole mahot gwégwéé, we u yi le yôp i yé laa? Ngi-yi i yé kikii u i mahoñol i, i mbai béé. Jon u nlama yéñ i yi wemede ni i yi mam. Jon u nok le : ngwo i yi jôi jé ni ñem. Ibale bo ndi u ñañal ngim u ni mbombog, wa yi mam ma, ma nlamaga bat we môômaa ma nwi ma yigil.\nYom u nlama tééda, yo ini le, yi i mboñ mut le mam ma niñ ma nlédél bé nye ni i njel ini le a ñôô bisélél gwé nyemede, a nsal bijek gwé, a mbañ bee gwé ndi a nuñlag bijek gwé, maog mé, bisélél gwé, bee gwé ni nkoñ isi. Yi i mboñ mut le a ba kunde.\nPublié par antoinepondipondi à 11:00 Aucun commentaire:\nIngéda yom to mut bi nhiida we ñem nyen ba nkal le hiun hi gwé we. Hiun hi yé liyot likeñi, njôô i ke bisu. Mut a nla unub le a nsal bé, mut a nla unbene mut numpe, mut a nla unub le a gwé bé mboda, mut a nla unub le a nkôs bé nsaa wéé, mut a nla unub le a mbiyag bé, mut a nla unub le a nkwo nkaa, mut a nla unub le nop a nnôl nye, mut a nla unub le Hilôlômbi a ntimbhe bé masoohe méé, mut a nla unub le a nnol bé nuga, mut a nla unub le njal i gwé nje. Jon u nok le: ngwo i kogoo mut ni hiun hi njal.Hala wee u nkoba mut ni hiun héé, u pôdôs nye, a timbhe we béba.\nIngéda mut a ñunub, su i mbep nye yak libak jéé.Hala a nene bipôdôl gwé, matehe mé i ke bisu.\nIngéda mut a ñunub, hiun héé hi nla pamna nye i nyeiha. Hala wee a nla ligis matôa, mandap i ke bisu inyuu i boñ le mahéñha ma mam ma loo le a bana yom i je, le a laa somb kalasin, belisin, bee i ke bisu. Ndi hiun hi man kôp hi mboñ ki kuumba. Hala wee hiun hi mbodo mut hi nhôla ki lôs mut. Mu i njel i nyen u nok le: hiun hi nnet bé nkaa. Hala wee u nlama yi gwel nyuu yoñ inyuu i tibil kaa.\nYom di nyi, yo ini le, hiun hi ngwal hi ñye bé kel. Hala wee mut bôt a ntééda bé hiun.\nIngéda mut a ñunub, hala a nla heñel libak li minkañ mi ño ndigi wee ba njubus mbôñ ikété nyuu yé. Ngandag hiun i nla ki lona makon kikii kon i ñem, kon hisañ i ke bisu.\nYigili i nhôla mut i yi gwel nyemede le a unub bañ. Yigil i nhôla mut le hiun hé i nkena bé mahoñol méé, maboñog méé. I mut a ngwés bé unup, a yé mut a nyi jam. I mut a nyi bé unup a yé jôñ mut. Ingéda u nyi gwel hiun hoñ, wa tam béé.\nPublié par antoinepondipondi à 10:49 Aucun commentaire: