BA NLEP BÉ LILAGLE\nTa a kal me le nyen a yé lilagle. I ngéda isoñ a nyék lilagle, u nla pénda nye i ngéda a yii. Ndi i ngéda a ta habé, i yom a bi pot nheñel yo a ta habé.\nDi nla kobol i ngén ini le : « ba nlep bé lilagle » ni kal le, ibale ndi u ntjél nôgôl lilagle, libua li noñ we. Inyuu hala nyen man mee a nlep bé lilagle.\nI ngéda u niñ ni manyuñ nu munlôm tole ni isoñ u nogok nye a mpot kikii a mbok mam mé, hala a yé lilagle jé. Jon u nok le : ñañ manyañ le lilagle.\nYaônde, le 25 kondoñ 2021\nMbombog Nkam Pondi Pondi\nPublié par antoinepondipondi à 07:12 Aucun commentaire:\nNkwel i yé soso bug i kété niñ i bôt. Bôt ba nlama kwel, mut a nlama kwel. Nkwel i ñunda le u niñ jon u mpot ni mut numpe i tékbaga mahoñol u gwé le a yi i yom u nhoñol lôñ ni le weg u yoñ, u nog mahoñol nyek a gwé. Ingéda bôt ba nkwel hala a nlona matibla i ngandag mam.\nInyule i bôt ba ñéñél bikaat i mpék, u yé le u nog le i sém a mpot we lee, u kép su ingéda u ntehe sém, u nkwélél habé nye. A nyi béé i yom u bag, u unbege nye. U kahal pôna man likuñ a yôdi ndigi ha, a nid woo limañ. Hala a nsudul ki libag joñ li ngwélés, a nolog jo. Ngwélés i njôp bé likoonga. Ingéda mut a nog le ba mpot nye jam, a boma man isañ, ba kwel. A kal nye i yom a nog yag man isañ a tihmbe nye. Nkwel i nlona nsañ inyule ingéda u nyi le i yom u bi nog u mbep nog yo, u nhéya hiun i yé wé i ñém. To mandap ma libii mana, ngandag mam i ñôbi tunba tunba, nunu a nkôm nunu mbus, nunu a mpôdôs bé nu, kii ya lona matibla? Jon i nsômbla le bôt ba kwel. Nkwel i yé yimbne i niñ, bawogo ba nkwel bé. Nkwel u nhôla ki le, bôt ba pôôdna, ba gwal ngim ngui i bôñôl mintôô mi mam inyuu hala nyen Basaa ba nkal le: wada a kol mbada, iba a ba kol nhôlag, hala a lôl i nkwel, i lugna mahoñol. I yom ini le nkwel yon i nyis bôt kikii mam ma ntagbe, yon i nyis bôt kikii di nhoñol i bok mam, yon i mpamna bôt i hek pék, i yom u yik bé ni njel nkwel mut numpe a niiga we yo. Jon i nsômbla le, mut a yénék i homa nkwel i ntagbe. Ndi liyô bé, jomol bé. Mut a pôôna bañ bibug bi. Nkwel i yé ingéda bôt ba yé ñwee, miñem ñwee, matjél ma nlék bé. Ba yé ikété libag jap li ñwee jolisôna nyen mahoñol ma mpam ha ma yé minhôôlag mi mahoñol, mi nla ki gwal minhôôlag mi mam. Nkwel u hôlôs yi kikii me mbôg mi kal le i yom u yik bé, mut numpe a nla hôla we le u yi yo. Nkwel u boñog le we ni man isoñ ni nôgla ngandag mam. Nkwel kikii me ntémb ki me kal i njôpna bot-ñem i pôla bôt. I mut bé nye ni nkwel bé u nkon nye woñi, u nyi bé i yom a nhoñle we, u nyi bé too a ñoo we tole a ngwés we. Ni njel nkwel, jiibe lini jolisô li nséhi, mapubi ma nene i ngandag mam. Ibale bo bitembee bi yé, i mut a nkwélél we i nlélém jam, a ke a kwélél wo mut numpe. Wa nôgda ndigi le masela ma yé mu bibug gwé bi bi mpam, a gwiya.　Mut a ngwiina i nyo, hinuni hi gwiinaga makôô. Ni njel nkwel nyen di mboñ bôt le ba gwiya, nyen bôt ba ngwiina ni njel bitembee. Di nyil ndigi mut le a yé maliga ni njel nkwel inuyule hikii jam ni nkwel li nyeli kikii a bi pot jo, nyen ba nkal le a yé mut a yé maliga. Nkwel u yii yom ipe i nkôôba mut i pot libai. Ibale bo ndi u mpot bé to u yé man mee, ba ti we hop i ti bôt, u kahal ndigi kikbe ndi i mut nu a mmeya a nkwel, a nsendel hilémb héé kikii kapénda le a nsendel libam, u lôôs dinoo mu i ngii, bibahus bi nyékle habé inyuule u mmeya u nkwel. U nla bet tel, ba kalak le ntôô mut i, i mpule jam li yé i pot, a telep i ti, a wabal jo longe, a pamna jo le bôt ba tibil nog, a kôôba bôt. Ni njel nkwel nyen maloñ ma yé ma bomna i lugna mahoñol i ngim biboma. Hanyen bôt ba nyén, matén ma nyén, ba kwel, ba lugna biyi. Yom i yé ndutu i kwel, mapénd ma kôbôs i nkwel ma yé ngi nogna mahop. Ibale bo mut nye a mpot basaa, nunu a podog bañwogoñwogo, béé nye ni nkwel kii?　Mut a yé mbuk a nkwel kii　? A nkwélél i moo hala a yé ndutu. Ndi i mut a nkee hop longe, a nla kwélél yag hilémb, yag i moo, yag i mis inyule bijô bi gwobisôna bi yé bi bomna ikété manôgla i nya i yé le nkwel u tagbege ndigi kii pôm lép le a nkuli. I bug ini le nkwel, yom u nlama yi, yo ini le, mut a nkek bé nson ibale bo a ntehe le i nson i, i gwé bé pôk ni nkwañ ni ndip. I nson unu u nog le liyi nkwel, ñane hikuu i ntjep i nkwel, bo batjam miñañ, ngo yom pe bé i le nkwel i. Jon nkwel lam i yé, nkwel be i yé. Nkwel i yé ngandag mintén. Nkwel mbôndô i yé nga ndigi ligwénbaha hop wés le i mut bé nye ni yii to i njoñ i nkok ni hoo maog ma maén ma nan, ni kwélag mu i mbôndô nan. Inyuule i njoñ i nkok mbôndô i yé ndigi yada. Nunu a nyo, bok ba hôô nunu numpe, hala a ñunda adna. Nkwel mbôndô i yé nkwel i ntagbe i pôla bôt ba gwé banga adna, ba mbomna, ba nkwel mam ma mpamna le nunu a gwééne nunu bôdôl, nunu nyek a gwé nunu bôdôl. Me yé le me kal semkwep le nkwel mbôndô wee nkwel i bôt ba mbô. Nkwel i mut bo mut i yé nkwel i ntagbe i pôla bôt ibaa. Ibale bo me nlo i weeni le sôône me kembee, i jam li, li mbénge ndigi bés we, bés bo baa. Mayegna momasô ma yé ma tagbe mu. Ma mbénge ndigi bés we, bés baa. Nkwel i mut bo mut i. Nkwel libai, ingéda mut a nlôôs biboma bikeñi ndi mut a telep i bambal mbog, i pot to maéa tole ba ngwéhla nye hop i ngand le i nsômbla le a nôha i bôt bobasôna ba yii ha i yom i ntagbe kikii ba ngwés le mam ma tagbe, kikii mam ma kee i i mbénge bôt bobasôna won i yé nkwel libai, i tabé mut wada. I bôt bobasôna ba yii ha i ti i, i mbénge bo. Ibale bo ba nkal le di telep wee bés bobasô da telep, u héya i bôt ba gwé bé makôô. Ba kal le di nañal isi, bés bobasô da nañal, u héya i bot ba nla bé boñ i jam li inyuu libag li bibôk. Bo di ube ngwéé, bés bobasô da ube ndigi ngwéé hanano. Bés le di keneg i ang lép bobasô da nyodi, di kahal ang lép. Hala wee ingéda ba nlegel i nwin u, u mbénge bé mut wada, u mbénge bôt bobasô. Nlôm njel a kenñga ñañ u. Nkwel i yé longe yom. Bôt ba nlama kwel. I bôt ba nkwel bé, ba niñ bé. Ba yé ba nene ndigi bôt ba diun ni diun. Jon bôt ba nlama kwel.\nYaônde, 09 matumb 2002\nNkam PONDI PONDI ni mañ\nNtôñ GOUET Elie Ernest\nPublié par antoinepondipondi à 06:45 Aucun commentaire:\nNseñ u likot masangô i yé i hôla loñ le, hikii mut a laa yônôs ngôñ yé ni i gwom bi yé nye nseñ inyuu niñ yé, le mut nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô.\nNdi inyuu i boñ le, likot masangô li sal nson wé, i nsômbla le mbañ won i kengana nye, ndi nye a noñog i mbus. Hanyen likot masangô li nla hôla le, hikii man loñ, a laa sal ni le mahol ma keneg ndigi i loñ.\nYom koñ i lôla i ñunda bés, yo ini le, ingéda likot masangô li nkena loñ, i bôt ba gwé lihat, lihat jap li nhol, li nlel balal ba ndamba, biteg bi ntjama ni loñ yosôna, liyep li mbôdôl tihba ngandag bôt inya i yé le, i bôt ba nla yônôs ngôñ yap, ba nyégle ndék, bana bôt bape ba nla habé yônôs ngôñ yap ni gwom bi yé bo nseñ inyuu niñ yap. Wee ño i njôp bo malép.\nNgomin a nlama bé nwas le, i bôt ba gwé moni, bon ba kahal kena loñ ni i nwéhél bo bisukulu, matibla, libeege bôt masin ni i puuwene, likap mapubi ni malép ma ndap ma bon ba loñ i ke bisu. Ingéda ngomin a nsuhul babôñol bé minsaa, hala wee a nneebe le, i mut a gwé lihat, lihat jé li kônde bôl inyuule lihat li, li mbot bé nson.\nNdi, i we nu, u ngwés le i mam mana ma heñ, u nlama yi le, loñ yada i nla bé yémbél i koñ i lôla nunu a yé i loñ yés inyuule bibôm bi ntôla ni nkoñ isi wosôna. Biloñ bi nlama nôgla, bi pôôna ngui yap le, hikii mut a sal, le bon ba kena bisukulu, le bon ba bot minson inyuu i nuñul nkus, le bon ba yi kikii ba mbôñôl moni wap, le bon ba yi kikii ba nlama séñ minloñ ni kikii ba nlama oñ mandap, le bon ba yi kikii matibla ma nlama bôña biloñ gwap i ke bisu. Bie bi nôônga gwom bi ntubla kôi.\nI jam lini, u nla boñ jo ibale bo u nyi ndugi pot hop woñ ligwéyap, ibale bo u nyi ôt mahoñol ni wemede. Ndi yom i noñ ha, yo i yé le, i nsômbla le, u ba mut a ngwés ba kunde. U ba bañ mut minliba. Nseñ i sañ ini i yé le, bon ba loñ ba bôñôl i nkus i ba neebe le, ba mbot ni bomede kikii ingéda bôt ba kôba. Bibôdlene bi kunde bi. Jon u yi le ndutu yon i nyis mut jam. Mut kôba nyen a bi kal le, woo wada u nkañ bé jomb.\nJon inyuu i yémbél koñ i lôla, loñ yés i nlama bañ ni sal i gwom bi yé nseñ inyuu bon ba loñ le, mut nyekinye, a yep bañ ni jis li mbôngôô.\nIngéda u yé minkôm u nyéñ le u ba kunde. I jam li li mbat le u yi bog mahoñol moñ ni niñ yoñ inyuule kunde i ta ndigi bé likadba ndi kunde i yé i la boñ mam ni wemede le we nyen u nkit hala.\nJam li bisu li yé ingéda u mbet i ane, u nlama yi le loñ i mbemb maboñog moñ abes bipôdôl gwoñ. U nlama yi i mam ma nla hôla basal nwom, basal lébla, basal i iñngin i ke bisu. U nla boñ i nson unu longe ibale bo ndi ni nkwel, ibale bo ndi ni nyi yoñ makidig, ibale bo ndi ni nyi ôt mahoñol. Sañ ni ngéda gwon bi nla hôla nson unu le u séla longe.\nJam li yôhne ibaa li yé soso nson i mbéda le bakena ba yila mut wada ikété basal nwom, basal lébla, basal i iñngin i ke bisu. Mahoñol map, yi yap ni pék yap bi nlama tjama ni loñ yosôna yag liniñig jap. Loñ i nlama nôgda le i nhol inyuu i boñ le adna i ba ipôla bakena ni bon ba loñ.\nJam li yôhne liaa jon li yé yi bagal i bôt ba nyéñ nseñ wap ni bôt ba nyéñ nseñ u ngandag bôt. Ane i nlama unda bon ba loñ le i ñat loñ ni kile i mbok mam le mut nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô. Hikii man loñ a nlama bana bi longe bi malép ma nyo, mapubi i ndap yé, lap bisay hikii homa ngomin a yé, sukulu hikii homa ngomin a yé i ke bisu. Mam ma bi bôdle mana.\nJam li yôhne lina li yé i bot biiñngin inyuu i ôô éña, keilibog, nkuu mahop, nkuu bititii, kilog, nsinga i woo , sawô, matôa, puuwene, bitamb, tôk, nwas, hikéñ, nkuleñ, ngaa, labinda, mapep, makôô ma matôa, lambe, nkoñ malép, nsinga i mapubi, léman, tede, boi makôô, baskô, tôtôs i ke bisu. I ngog ba nsébél le bup i nhôla we i ôô bisélél. Koo i nuga inhôla we i bañ bitamb, biposa, ngôli i ke bisu.Bie bi nhôla we i bana mapep inyuu i tila bikaat, mapep inyuu i kañ mambegee, péba ba nkindba i ke bisu. Lisege li nhôla we i bañ léman, tômblô, lambe, nsinga mapubi i ke bisu. Bitôñ bi ti môô, bi nhôla i bañ sobe, i kôhna mbon. Bikagañ bi nke bijek bi ngôi. Tjibi di ngôi ni masai ma ngôi ba nkôp gwo i titimba inyuu i jés tjobi. I tjobi ti u nuñul tjo i bôm. Malép ma nlôl i titimba mon u nkôp i tômatô u mbel ni malañ u nsal. I bon ba tjobi u nla bé je, u mbamb tjo inyuu i jés kôp. I juu u nlémbél li nla loñ ni tjibi di ngôi ni masai ma ngôi bi bi mal num. Hala a nkéñ we u kee i tjap tjéé. Ngôi i nti we nkogog i nuga le pâté.\nLihat li isi (gôl, mpuma, mamuna, kalasin i ke bisu) li nlama bé nuñlana biloñ bi pe. Biiñngil bi loñ bi nlama gwélél lihat lini inyuule bon ba loñ ba nlama yi ôô bisélél bi yé nseñ inyuu loñ, hala a nti bon ba loñ nson ndi a hôlga ki bon ba loñ le ba kônde ki bana yi inyuule u yé u nômôl i jam u kônde bana yi. Di nlama helel lihat li hisi hés kikii bo gôl, sud, kakaô i ke bisu. Lisal mapôô li nti linyuma.\nBon ba loñ ba nlama sal bijek i nya i yé le bijek bini bi nhee bé diye i nyunga. Nlélém ni linéñés bilém. Ndi ba nuñlag bijek gwap ni bilém gwap ni nkoñ hisi.\nBitatam gwés di nlama yi tééda gwo ni i njel le di nlama kok gwo le di yilis gwo confiture tole di yi tééda malép ma ditatam le di yilis mo wéé i bitatam sirop. Hala a mboñ le ditatam di ñôbi habé. Di nla je ditatam gwés ngim nwi wada. Di nla ki nuñul ditatam gwés mikogog ni di di nyilis malés ni nkoñ hisi. Nseñ u nson unu u yé le man loñ nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô. Ditatam ti wee puma, puma likôl, pamplé, jañngôlô, kasimanga, ngwaban, mbôndô, nkôgô, sabasaba, mandarine, tôdô, puma kalba, pobo i ke bisu.\nBon ba loñ ba nlama yéñ le bilém gwap bi ti bo milik ni bo ba bañ mapanga ma milik. Bon ba loñ ba nlama ki yéñ i bañ maog map ndi ba nuñlag maog mana, milik mini ni mapanga ma milik ni nkoñ hisi.\nI mam mana ma nlama hoo bôña ingéda bon ba loñ ba ngwés loñ yap ba mbet i ane inyuule bemnga bemnga a nteg bé yila mbom hitjo.\nBon ba loñ ba nlama yéñ i bana mambén ma yé nseñ inyuu loñ yap. Sukulu i nlama nom sôñ samal hala wee i mbôdôl i sôñ kondoñ i malak i sôñ hilônde. Noi i yé sondi ibaa. I mbus sukulu i mbôdôl ki i sôñ njéba i malak i nsôñ libui li ñyéé.\nI pes i matibla, bon la loñ ba yéñ le mut a nla ba ngañngañ i mbus nwi mi na mi sukulu inyuu i mut a boñog matibla ma nkoñ. Nlélém inyuu bôdaa ba ngwélés bon. Hikii mut a nlama sal jôm li ngeñ i ngim kel dilo di samal i ngim sondi. Noi i yé sondi ibaa i ngim nwi.\nBon ba loñ ba nlama kôôba gwét. Hala wee ba nlama bañ jôl gwét keñi i ibot i nla nol 500.000 di bôt ngélé yada. Ba nlama ba kikii ngwéngwét man lôg Basangén a ba ke i jo gwét biloñ a yi bé biloñ bi ndi a yik makanda. Hikii man loñ a nlama ba kikii njanjañ i nkah too bininiñi.\nIngéda u ñôô bisélél gwoñ, u nsal bijek gwoñ ndi u nuñlag gwo ni nkoñ hisi, u mbana ngandag moni. Bakén ba moni bana ba ga boñ le biloñ bipe bi kon loñ nan woñi inyuule i maange a bééga hikamba hi nyik, nyen ngwo i noñ. U nogog ki le, mut moni a net nkaa lama.\nI mam mana mon ma mboñ le loñ yoñ i jôp i njel kunde. Hala a mbat banga hémle, suhul nyuu, ngandag mban ni libégés ngeñ inyuule i loñ i mbégés bé ngeñ i nhol bé. Yom u nlama tééda yo ini le loñ ipe i nla bé gwés loñ yoñ. Bôt ba kôba ba bé je ngandag tjobi, bitatam ni bikaï.\nPublié par antoinepondipondi à 01:00 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i bug ini ni kal le, hala a yé moni mut a mpôôs mut numpe, ntôñ i bôt i ke ni bisu.\nMut a nla ki pôôs mbôô bijek, bikaat i ke ni bisu. Yak ngim loñ i nla pôôs moni i ke ni bisu.\nKikii mut a nla bé bana mam momasôna, jon pil u yé nseñ inyu i hôla nye i yônôs ngim jam i nlona mahol.\nIngéda ba nyimbe le mut sém a nsaa pil wéé kikii mam ma yé mbogog, i ntén mut nunu u nhoo kôhna kôle.\nIbale bo ndi u nsaa bé pil woñ kikii i nsômbla, hala a yé hison inyule too u mbet, too u nsôs, pil wo i nyégle. Jon u nog le, to u nkap bé, u tjak mapil. U yi le, i nwaa u nyoñ pil, i mut a mpôôs we, a mbat we bibep. Hala wee ngim yom ya hôla nye i témna moni wéé. U je bañ mut pil. Inyu hala nyen u nog le, pil hilo, mut a nje bé wo. Ibale bo ndi boña woñ a nkal le a nwaa sal, le a nlôôha yén péé, too u mbet, too u sôs, wa ke ndigi hilo. Jon i mut a mpôôs a yé a ba a téé bitédéé, i mut a mbat kôle a yé a ôm maboñ hisi.\nYom mut a nlama tjél, liyoñ pil umpe inyu i saa pil u bisu. I ntén mut unu i nyila nkol. Yak i loñ i nyoñ pil umpe inyu i saa pil wéé, i nyila nkol.\nMut a nla bana pil le pil mayéga u, le mut numpe a mbôñôl nye longe jam. Hala a nla ba ki nlélém inyu ngim loñ.\nA we nu u ñañ lipep lini, b'a u nsaa pil woñ u mayéga ? Kii u ngi bembek ? U yi le u nlama bé je bijek to nyo maog ma loñ i ñane we tigale u ba nkol u loñ i. U nuñlene bañ biték gwoñ mut a tabé man mee tigale ñôma woñ loñ a ba habé man mee to nkena mbai ligwééne joñ to tison yoñ.Basôgôl boñ\nba nyigle we biték gwap yak we u yigle bon boñ biték bi.\nYAÔNDE, 05 maye sép 2007\nPublié par antoinepondipondi à 00:54 Aucun commentaire:\nDi nla kobol bibuk bini le mut libôt ni kal le hala a yé mut a yii i mbaa ndap yoñ, mut we ni nye ni yé nwaa nkoñ, bôt we ni bo ni ôñi homa wada i ke bisu.\nI ngéda bôt ba niñ libôk, ba nlama boñ ngim mam ni i njel ini le niñ yap i ba longe . Kikii hihéga ba nlama yéñ le mahindi ma ba bañ i pôla mandap map. I ngéda we ni mut woñ libôk ni niñ i kété nsañ, hala a nlona mahol ni i njel le ni nwas biyôglô bi mam, ni mboñ i mam ma yé bé nseñ inyuu niñ i nan, inyuu mam ma libôk li nan i ke bisu. Jon u nok le : hee libôk li mbô li kuhla bé nloñ. Hala wee hee bôt ba mbô ba mpôdna bé mam.\nYaonde, 28 dipos 2020\nPublié par antoinepondipondi à 05:32 Aucun commentaire:\nNtén hyandi inyuu itoñ.\nHyôbôl tole hyôbôt\nNtén hyandi i gwel dinuni.\nNtén hyandi i mbii mbôye inyuu i gwel dinuni.\nNtén hyandi inyuu i gwel dinuni di nogop.\nYaônde, 13 kondoñ 2012\nPublié par antoinepondipondi à 00:06 Aucun commentaire:\nNson u gwel tjobi.\nNtén hyandi i tjobi (hikuu hi ngoklisolbene li tjobi).\nMimbagak mi minkôô inyuu lop.\nMbôñ i nol tjobi.\nNtén hyandi i tjobi.\nPése = mbunja.\nNtén lop mut a nyék nlop i lép, a lok a hehek.\nYaônde, 13 kondoñ 2019\nPublié par antoinepondipondi à 00:03 Aucun commentaire:


Culture Basaa: septembre 2007\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a ntémb mut numpe i mbus, i jam a mboñ tole i hop a mpot.\nNdi dilo tjés tini, mut a mbéna témb mut numpe i mbus ingéda a mboñ to pot mam ma tabé sép. I ngama ini yon i tabé longe.\nI mut a mboñ i jam lini, hala a nla lôl le a ngwés bé nimis tel yé i nson, tole a nyoñ bitek tole nyemede a nla gwiya ibale bo ba nke i wan longe liwanak i ke ni bisu.\nNgama i mboñ mut le a tabé mut telepsép. Jon u nog le, to me je mbiñmbiñ, to me je mbañmbañ, me yé ndigi nkol u Mamug ma Njambe.\nNgama i nlona yubda ikété niñ i bôt ni i njel ini le mapubi ma nene habé ingéda jam li nlama pôda tole ingéda jam li nkwo.\nYAÔNDE, 19 DIPOS 2007 Nkam PONDI PONDI\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé bipôdôl bi mpémél i nyo, bi bi yan mut numpe, bi bi nti bé mut numpe lipém i ke ni bisu. Jon u nog le, kidig ño a kal muda: nye nyo woñ won wa nôhla we. Hala wee mut a nlama yi bibug a mpémés i nyo wé, tigale bipôdôl gwé bi lona nye ndutu. Mbén i kokse bisol ni mog ibôdôl dilo ditan i ke i sôñ iaa. Jon mut a yoñ tat ni bipôdôl gwé inyule hop u gwé bikuum ni mambé. Hala wee hop u gwé minwaa. Hop woñ u nlama bé lona yubda ikété niñ i bôt. Bisol bi mboñ bé le u kôhna mam malam ndi bibug gwoñ bilam. Jon u nog le, hinoo tombga hon i nyoñ pos i nwi. Bibug bi lam bi let i pam ndi béba bug i nhoo sowa; nsañ u nhoo habé témb.\nU tééda le, niñ ni bisol i tabé longe niñ. I mut a nsol mut numpe a nyidis bé nyemede. Bôt ba nyan nye. Ingéda u nsol mut u yihlanye léman ndi ki wemede u nla bé tehe mbus yoñ ño. Kikii Hilôlômbi nyen a bi heg mam momasôna, ingéda u ntelep i sol, he mut bé nyen u nsol ndi nson u nhek mam won u nyan. Mut a ti bañ nyemede nkôñ u tabé i wéé.\nYAÔNDE, 16 DIPOS 2007 Nkam PONDI PONDI\nB'A MAHAK MA NLA KÔNDE\nBOÑ LE U BA MBÔÔ?\nDi nla kobol i bug ini le makak ni kal le hala a yé mahoñol ma mut nu a ntehe tole a nyoñ mam i pes i lam. Di nla ki kobol i bug ini ni kal le hala a yé mut a gwé bot-ñem ni mam ma niñ ma nlo i yaani nu a nlo. Wa yil hala maboñog méé ni bipôdôl gwéé.\nI niñ di niñ i len ini i gwé ngandag matjañ ma unbaha ñem u mut. Jon ñem ndutu u nsiidaha mbu. Dilo di mut a ntehe kuu tjodisôna di yé dibe.\nLelaa mut makak a mboñ ingéda a nkwo? A ntehe bé le i mbeg ini yon ya tuga bé nye le mam méé ma kee longe. A nyéñ i sélés boña wéé\ninyu i yi kii i mboñ nye le a kwo i mbeg ini ni lelaa a nla boñ le a telep, le a kwo habañ kelpe. Jon u nog le, hipa hada, mbeg ibaa, wee u yé jôñ. Mut makak a nyi le ndutu i tabé hikii homa, to hikii ngéda. Jon u nog le, ndobo i tabé mingwañ mi lép nwo imaa.\nMut makak a nihbe ndutu yak mahoñol mabe ba nlona bé mbuma ikété mbôô wéé. Inyule a nyi bunge mahoñol mabe. Jon mut mahak a mbéna gwés nson wéé. A ntehe i mam malam ma yé ikété nson wéé. Mut makak a gwé mawanda ma ntehe mam ma niñ kikii nye. Jon u nog le, bie bi nôônga, gwon bi tubla kôi. Mut makak a mpot ni gwel i mam ma mbénge nye i ke ni bisu. Mut makak a niñ longe niñ. Mut makak a ntôl bé dilo tini.\nYAÔNDE, 08 dipos 2007 Nkam PONDI PONDI\nHIMAMANA POGA I NIÑ I BEBELA\nHala a yé pand i yi mbogog i niñ i i nigil dimamana dipoga di niñ bibebela (bactéries). Dimamana dipoga di niñ bibebela bi yé dimamana dipoga di niñ (microbes) bi bi gwé ndigi poga yada. Ingéda bi yé mbôngô ba nsébél bo le bacilles, ingéda bi yé ngiiña ba nsébél bo le coques.\nMut binam, nuga tole e bi nla kon inyule ngim himamana i poga i niñ i bebela i njôp bo i nyuu yap. Malép mabe, biték, mbebi i ke ni bisu bi nla boñ le mut a kon choléra, tétanos i ke ni bisu. Dimamana dipoga di niñ bibebela bi nla ki nene masai.\nMut a nlama hoo ke i ndap matibla inyu i boñ le ba ntiina nye i bee bi jôs dimamana dipoga di niñ bibebela tigale bi jôp matjél ni i nyuu yosôna.\nBôt ba nla gwélél dimamana dipoga di niñ bibebela kikii jôl gwét (arme bactériologique) hala wee yom i nhôla bo i boñ i jam lini makon ma nnoña.\nDi nlama bé waa jés boña wés inyu i kônde bana yi.\nYAÔNDE, 07 hilônde 2007\nHIMAMANA POGA I NIÑ I NSOÑ\nHala a yé himamana poga i niñ i i nnene bé i nsola kei léman i mbénge dimamana di gwom (microscope ordinaire). Himamana poga i niñ i nsoñ ini hon i nti mut makon mana le: libimbe, makele, ndôn, likwo bôk i ke ni bisu; hon i nti ngim bilém kon i nyo wap kikii ngôi, kembee, nyaga i ke ni bisu; hon i nti kon i ndôn dinuni; hon i nti ki bie kon: tjai tjap di gwé ngim maton ma nnene njeenje (mosaïque) i ke ni bisu.\nDimamana dipoga di niñ di nsoñ bi nla ndigi tjama ikété dipoga di yé i niñ. Ngim dimamana dipoga di niñ di nsoñ i ntjama i lel balal ba ndamba, ba nsébél bo le microbe virulent. Ngim dimamana dipoga di niñ di nsoñ i ntjama kikii poga yomede ndi i nol bé i poga i, ba nsébél bo le provirus.\nBôt ba matibla ba nigil ni yi lelaa ba nla tibil mut, nuga to e i pes i bee to i pes i likepba, ibale bo ndi dimamana dipoga di niñ di nsoñ di nti bo kon.\nYigil i nhôla mut le a ba ngwélés ni le a niñ longe.\nHimamana poga i niñ i nsoñ = virus\nYAÔNDE, 07 hilônde 2007 Nkam PONDI PONDI\nPublié par antoinepondipondi à 04:37 Aucun commentaire:\nMAMBÉN MA LOÑ मी\n5)- Mut a nkit bé minkañ mie mi senda hikôwa ndi to bon bae;\n9)- U laana bañ nwa isoñ to nwa manyuñ nu bisu;\n10)- Mut a nkit bé mbombog hop ndi to i pénda nye;\n11)- Mut a ñyek bé lép;\n12)- Mut a ntondi bé njéé to nuga be yokiyo;\n13)- Mut a nkit bé tjandi, to minlop to pésa;\n14)- Mut a nkéés bé bagwal bé;\n15)- Mut a nlama bé ha man mut numpe hu;\n16)- Mut a ntiñil bé môngô ni béba ñem;\n20)- Mut a nkop bé mbog to bambal yo, ibale bo mut a bi nol mut litén jéé, bo ngi ôm tuk i gwét;\nYAÔNDE,17 dipos 2007\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé ñem u mut i tinde nye i bana ngim yom tole i boñ ngim yom. Di nla ki kobol i bug ini ni kal le, nyuu mut i nla tinde mut i boñ ngim yom.\nNgôñ i yé ngandag mintén. Ngôñ je i yé, ngôñ malal i yé, ngôñ i bana ndap liyééne i yé, ngôñ i banba le ba oo ba boñ bañ we jam libe jokijo, ngôñ i gwel nson, ngôñ i ke liké, ngôñ i bana mahoñol malam, ngôñ mahoñol mabe, ngôñ i bii nwa, ngôñ i bana mbôda, ngôñ i ba ngwélés, ngôñ i kobol bieem, ngôñ i somb matôwa, ngôñ i tjo matai i ke ni bisu.\nMut a nla bé yônôs ngôñ yé yosôna. Jon u nog le, nsuhlaga nye: ñem u yé me mpeha, ndi manye mon ma tabé. Hala wee ngôñ i yé me i boñ jam, ndi ngap yon i tabé. Jon u bana bañ ngôñ ni i yom u nyi le u kôli bé ni yo.\nInyu i boñ le ngôñ i yon mut, i nsômbla le a bana mban ni ômsiñ. Ngôñ i nla ki yon mut ibale bo ndi a nyi gwel nyemede.\nI mut a gwé ngôñ ni yom, a yi le, a nlama yi kit mam inyu i yônôs ngôñ yéé. A nlama nwas biyôglô bi mam.\nBanga ngôñ i nnene ni i mut a nheg mam, i mut a helel niñ yéé ni mahoñol ma ngwéé ni nyemede.\nPublié par antoinepondipondi à 06:13 Aucun commentaire:\nYi mbogog i niñ = biologie\nYi mbogog i niñ matibla = biothérapie\nYi mbogog i niñ dimamana dipoga di niñ = microbiologie\nHikongo hi yi mbogog i niñ = arme biologique\nYi mbogog i niñ matibla = biologie médicale\nYi mbogog i niñ hégél manganga = biologie moléculaire\nYi heñel lisemba = chimioprévention = chimioprophylaxie\nHikongo hi yi heñel = arme chimique\nYi heñel gwom bi nin bé = chimie minérale\nMbot mbuhi = carbonne\nYi heñel ingil = chimie industrielle\nYi heñel mbai = photochimie\nMangui = physique\nYi biték = géologie\nYi libogog li nkoñ biték = géographie\nMalémôke = fluide\nLikalô li nsinga i woo = S M S\nKaat ndes manwin = courriel = email\nHékda mbén = théorie\nMbogog mbén = théorème\nHimamana hi poga i niñ = microbe\nKôyôp ngiiña man nyu matjél = globule rouge du sang\nPuba ngiiña man nyu matjél = globule blanc du sang\nNjiñ hôk = gaz\nIbot = atome\nYi mbogog i niñ matibla = biotherapie = biologie médicale\nNjiñ hôk maliga = gaz réel\nKEI I HYELEL LÉK LIKÉ\nNUT I LAAKOP I BOÑA NI I POÑOS NKAK\nBa nlama pala kena i mut nunu i ndap matibla tigale dimamana dipoga di niñ di njôp matjél wee nyemb i nkoode. I mut nunu a nlama yén i ndap matibla le a kôhna bee bi njôs i kon unu.\nYaôndé, 01 mpuye 2007\nNkam PONDI पोंदी\nHala a yé pand i yi mbogog i niň i i nigil mambén ma nlôôs bilem bi nlôl i nkaň bi gwom bi niň ni libag li gwom bi nkena i jam li. Poga i yé cellule. Yi mbogog i niň i yé biologie.\nYoyoma i poga yon i ane ni unda ngim lem. Jon u gwé yoyoma i poga i i nene hikii ngéda yon ba nsébél le gène dominant ni yoyoma i poga i i yé ngélé ibaa i poga yon ba nsébél le gène récessif.\nYoyoma i poga i nlôl i yom i poga ba nsébél le chromosome. Yom i poga i nnene i maň ingéda poga i kéba, yon i nnit yoyoma i poga.\nPoga i gwal (mangôdô ma manum tole litjee li muda) maň wéé i gwé n yom i poga ki i yé le bini bipoga bi nyuu bi gwé 2n gwom bipoga. Yom poga i gwal ba nsébél yo le gamète. Ingéda man a ngwéé a gwéé pes bilem bi isaň ni pes bilem bi nyaň. I man nunu ingéda yak nye a gwal i wéé man, man wéé a bana pes bilem bi isaň a ngwal nye ni pes bilem bi nyaň ngwal nye i ke ni bisu. Munlôm a gwé yom i poga ba nsébél xy, muda a gwé yom i poga ba nsébél xx. Ngim bôt i ngwéé le ba ňap, bape ba ngwéé ni tjôň di nlet, bape ki ba nhoo bana lisaha i ke ni bisu. Hala a nlôl i nkaň. Hala wee lem i nlôl i gwal Jon u nog le, man ka bibaba (bikoo) kikii nyaň. Semkwep hikii yom i nniň i gwé ngim lem (bôt kii binuga kii bie).\nYi mbogog i niň bilem i nla hôla le bôt ba matibla ba nigil ni yi tibil ngim makon. Ntôň i yoyoma i poga i ngim poga i gwal i nsébla le génome. Ntôň i yoyoma i poga i mut i nsébla le génotype tole génome humain. Jon yéň ndi wa léba ndi wa ba habé nkol mut.\nYaônde, 20 mpuye 2007\nB'A NIŇ I MUT I YÉ NTÉYAK TOLE MUT NYEMEDE A NLA KENA NIŇ YÉÉ?\nI yom i niň i gwé malép, i nyét ndi i hébék. Mut a niň inyule a gwé i gwom biaa bini bi yé ntilga i ngii. Niň i nlôl hee? Yom di nyi yo ini le mut to bihégél ba nti niň ndi ba mbot bé niň. Jon dilo di niň di mut di nlo ndi bi nke; njee a nyi inyu kii hala a mbôňa? Hikii yom i ntagbe kikii malép ma mpam hisi ndi ma kahal kuli. Mut a nla bé gwel malép le ma pam habaň.\nYom i yé ntéyak yo ini le i yom i niň i nwo. Jon i yom i yé ntéyak inyu niň i mut yon i yé le mut a nwo. Mut a nsemba bé nyemb. Jon u nok le, u pot u wo, u pot bé ki u wo. To imbee yom i nla nol mut. Jon u nok le, u yé u wo bé kii, wee u nwo béé ? Jon ibale bo ndi u nyi le ngim yom i nla nol we, u telep baň bisu bi yom i ni kal le ngéda nyemb yem i yé ngi kola. Bo kembee i nkogoo bé, yakle u ha nye hinoo i nyo?\nMut a ke baň hilo ngim yé niň inyule a ňemel. Hala wee mut a nlama sal inyu i boň le a niň longe. Mut a nlama gwélél mam i ngeň. Jon u nok le, bemnga bemnga a nteg bé yila mbom i hitjo. Mut a nlama kôhle ndég ni ndég, hanyen a ntek bé yônôs ngôlô. Jon u nok le, boda boda mbee baň. Semkwep mut a nla kena niň yéé ibale bo ndi a yé mut suhul nyuu, mut maliga, mut a gwé soňnda, mut a gwé mban ni mut a yé mbogog.\nA man mee u nla kena niň yoň ibale bo ndi u nkonde ki i mam mana le: u je baň bijek, u nyo baň maog ma loň i ane we tiga le u ba nkol i loň i ; u nuňul baň biték gwo mut a tabé man mee ; munlôm a haba baň mbod muda yak muda a haba baň mbod munlôm\nYaônde, 06 mpuye 2007\nANE I MAKIÑ\nI ane ini i nhékda le mingwélés mi bôt mi nkit bobasôna mam ma loñ. Hala a nkobla le nson i ane i nla lôl i nteba tole lileñ mbañ. Mingwélés mi bôt mini mi bé ke biboma gwobisôna i ti mahoñol ni i kit mam.\nI ngéda u nke i nteba, hala a nkobla ki le u nwéhél sômbôl yoñ i mut u ntep. I bôt ba ntéba, ba nla tjél noñ i mam ba mbôñ i hônd i nteba. Ba nla bôk mbén ni noñ manjel ma tabé manjel ma ane i makiñ.\nYom linômôl i jam li nniiga bés, yo ini le, ane makiñ i i nkiha bé ni ane i makiñ i likot masangô ni ane i makiñ i ligwé li mbog i nhôla bé yom.\nAne i makiñ i nla ndigi niñ i ngéda i ane ini i nneebe pééna. Litén li ngwés bé tjé li gwé ngim nlôñ ni i bap baôma ba loñ ba ba nyiba ni loñ yosôna ni nkoñ hisi. I loñ i gwé ndigi nlôñ wada i nhol bé inyule wada a kol mbada, ibaa ba kol nhôôlag. Jon banga ane i makiñ i nlama bôdôl i mbai yoñ ligwééne, i tison u niñil, i loñ yoñ i ke ni bisu. Inyule i mbadga bôt ba mbat i bôdôl bibéé yon i yé kii i yé ane? Njee a gwé ane? A nyoñ la ane? A mbôñôl la yo? A ngwés le ane yéé i ba laa?\nI len ini, banga ane i yé ane i yé ane i likot masangô. Jon u nog le, sudman a ñee bé nwa. Ba ntep bé iyeba i mut. Jon u nog le, mut moni a net nkaa u lama. Yak loñ i ngwés bi lôs bibôt. Jon man munlôm mbénd hônd, i homa u mbôône, ba nlep bipes. Minhat mi bôt mi mbôl béé ndi bon ba bak ba annge nkoñ hisi i bôdôl bibôdle.\nYaônde, 15 hikañ 2004\nIloa basôgôlsôgôl ba bé yi i yom ini le nteba. Inyu i boñ le u ba mbombog, loñ i bé i tep mut nu a téésép, mut nu a nke bé maaisañ to manyañ njôñ, mut nu a mbagal mahop ikété telepsép, mut nu a njôp bé i jimb libe i ke ni bisu.\nNteba i tabé yom i yé tjagatjaga. Nteba i yé yom i yé mbogok. Jon ngim mbén i mbok nteba baôma ba nson, i mbok nteba bakena hikuu hi biloya, bakena hikuu hi babañ bee, ngim mbén i mbok nteba i baôma ba loñ, nteba i nkena loñ i ke ni bisu.\nMbén i nteba i nkal ndugi bo njee ba nla ke i nteba ni i bet ba nlama ti mbagi nteba; bo njee ba kôli i ti jôi jap le ba tep bo; bo njee ba nla soman le nteba i ntagbe bé longe i ke ni bisu.\nMbén i nteba i nkal i homa nteba i nlama tagbene ni i ngéda; mbén i nteba i nkal libim li makiñ u nlama kôhna inyu i boñ le ba kal le u nnet nteba tole u nkwo nteba i ke ni bisu.\nU tééda ni le, nteba i yé yom i ntéé mam ikété loñ, jon banga man loñ nu a ngwés mahol ma loñ yéé, a nlama ke i nteba ibale bo a kôli i ke i nteba.\nIngéda u nnet nteba ikété mapubi momasôna hala a nti we makénd le u sal longe nson. Hala a yé ki masoda inyule kiñ yoñ ñem i nkéés bé we ibale bo ndi u yé mut a nyi wonyuu. Ndi b'a hala a ntôl dilo tini? Inyule ba nyil banga mut ingéda a nnip bé nteba. Ngwélés a mbôk bé mbén nteba.\nYaônde, 28 matôp 2004\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé liboñok li mut inyu i kôhna yom manjel ma tébé sép. I mut nunu a nla ti mut numpe moni, bigwel moo i ke ni bisu. Mu i njel i nyen u nog le, mut moni a net nkaa nlama. Jon mut a nla tek inyu i net nkaa, inyu i net kékse, inyu i pam i mog, inyu i bana nson i ke ni bisu. I homa litjél kena mam i telepsép, hanyen bitek bi ngwéé.\nNiñ mut a nniñ i nla boñ nye le a nneebe yoñ bitek tole a nneebe ti bitek. Hala wee ingéda ngim bon ba loñ i nhoñol le bitek gwon bi nyila mbén, hanyen moni mi nene longe to ibale bo mi yé moni mi wip. Ibale bo ba ane loñ ba njôs bé bitek, mahol ma nla habé ba inyule minloñ mi nséla bé longe, bisukulu bi ñôña bé kikii i nsômbla nlélém ni mandap ma matibla.\nBakéés ba mbagal habé mahop i njel mbagisép, bôt ba mbégés habé mbén, nteba i ntagbe bé ikété mapubi yak banga ane i makiñ i nla bé ba. Nson wokiwo i nséla bé longe. Semkwep, jam jokijo li nke bé longe. Mut a nlama bé ti to yoñ bitek. I mut a mboñ i ntén jam lini, a kôli ni soso mog.\nYaônde, 08 njéba 2007\nI bug ini i nlôl i bug ini le bédés. Hala wee yom i yé isi ndi u mbédés yo i ngii. Jon mut a nla bédés kiñ, ndap, njegi, nkus, mut numpe, niñ yéé i ke ni bisu.\nMut a nla ki bédés libag jéé lilam hala wee ingéda a mboñ ihôha, a nkodol liboñog jéé. I mut a mbédhana, a yé mut telepsép, a mpot maliga, a nkôp nsañ, a yi bok mam méé ma niñ i ke ni bisu.\nI mut a gwé nledek ño, mut ngôk i ke ni bisu a mbédhana bé. Jon béba kai u kit bañ wo ndi u nup wo.\nHilôlômbi a nkit le i mut a bédhana tole i nloñ i ya bédhana yomede ya sôs. Jon mut a bédés bañ nyemede tigale a sôs. Ingéda Hilôlômbi a nkit le a mbédés mut, i mut nunu mam méé ma niñ, ma nke longe, ma nhol ndigi hol ni hol, a nyémbél baoo béé i ke ni bisu. Hilôlômbi a nla kit le a mbédés ngim mut, to litén, to ngim loñ. Hala a yé kimasoda.\nNkam PONDI PONDI.\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé mahéñha ma ngim ane. I jam lini li nhoo gwéla ni ikété nyéiha. Manola ma yé ma ba le bôt ba nol bôt bape inyu i kadal ane. I bôt ba mboñ i jam lini ba ngwés lona ane ipe i i nkôm nlômbi ane mbus. Semkwep di nla kal le ndôñ mahéñha i mbok dikuu di ane di mondo di loñ tole i nheñel makeneg ma dikuu di ane loñ.\nNdôñ mahéñha i nla ki tihba mbog likot masangô, mbog mbôda bôt, mahoñol ma loñ, libag li bôt, nson likenge, liôô ngim yom, nson i ingil i ke ni bisu. Semkwep libogog li niñ.\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé nene i yimbne, nene i yom, tole nene i ntôñ i yom. Mahoñol ma mut mon ma ôô i jam li le litibil nôôga ni yiba. Kikii i héga di gwé liti maôñ li nom, li mbagi sép tole telepsép i ke ni bisu.\nNseñ i liti maôn i yé i sélés boña le mut a bana yi inyu i niñ longe niñ, inyu i yi bok niñ yéé ni mam ma niñ. Jon u nla bana liti maôñ linômôl i jam, liti maôñ liôô ngim yom i ke ni bisu.\nLiti maôñ li ntinde mut le a ba bañ mut yengi ni i njel ini le a nyéñ kii i nla ba nseñ inyu niñ i mut i pes i mbu to i pes i gwel nson. Jon u nog le, u sañak u wo, mut a nol bé we. Mut a nla bé tek i ntôô jam ibale a mbôk bé le a ti wo maôñ. A bana mban ni yi i boñ i jam li. U yéñ le yak we jôi joñ li yékle kikii mut a njubus mahol i ngim ntjep i niñ i mut. I mut a nyi hes liti maôñ nyen a ñane.\nDi nla kobol i ño bug ini ni kal le, ingéda nteba u ntagbe, i nwet a nlama ti mbagi, a\nntehe le i nteba ini i ntagbe bé ikété mapubi, hanyen a nkal le bôt ba ntémb ki ke i\nnteba inyule ngim bôt i mbôk mbén nteba. Inyu kii? Lelaa? Jon ba nlama tiimba nteba\ninyu ngim litén, bakena ngim nson i ke ni bisu. Libôk mbén i nteba likôli ni kokse i mog, i bôdôl sôñ yada i ke i nwi imaa. Ibale bo ndi u yé mut nsélél ngomin, mog mi mbôdôl i nwi wada i pam nwi mintan. B'a i mut a nip nteba a kôli i ke i ndiimba nteba?\nBikéhene bi loñ bi bi bénge nteba baôma ba loñ, bi nkit le SDF bon ba net nteba i Santa, RDPC bon ba net nteba i Wum dilo 09 hikañ 2007 inyu nteba i bi tagbe dilo 22 njéba 2007. Nlélém bikéhene bi, bi mbagal le nteba i ntiimba i Wouri likôl, i Moungo nwel mbog, i Haut Nkam, i Mayo Tsanaga ño mbog ni i Nyong -et-Kéllé. B'a hala a tabé wonyu inyu bon ba mee le nteba i ntiimba ba i Nyong et Kéllé inyule mut wada a bannga bikaat bi nteba biba, to biaa ndi a ntep ba homa baa to ina? Bakén ba bôt ba bag i ntilbaga i kôntô nteba ki ba nsal bé i Nyong et Kéllé ndi to gwéénege i ke ni bisu? B'a i mam mana ma ngwéla inyule bitek gwon bi nyila mbén?\nB'a nlôñ wada i nla kena loñ? Nteba i ntip tagbe i loñ i Pulasi. Nkena loñ i Pulasi nu mondo a nneebe nlôñ ipe le i bana 20 baôma ba loñ inyu i boñ le bobasôna ba ane loñ yap. Inyu kii a mboñ hala?\nB'a bon ba mee ba Sanaga maritime ni ba Nkam ba kôhna minloñ ibôdôl nu ba nkiha ni nlôñ i ndômbôl i hié hanano a yé nwi mitan? B'a lisal to liséñ nloñ li yé jam li ñôma loñ? B'a i nwel mbog i Kamalun minloñ mi yé nséñék? B'a mambai momasôna ma gwé malép, bisukulu, bidokta i ke ni bisu i nwel mbog?\nB'a mut nye a yi ki le ngim litén i yé le Ngwanya? B'a minloñ mi yé nsalak i pes i Ngwanya? B'a mambai ma Ngwanya ma gwé malép, mapubi, mandap ma matibla, bisukulu i ke ni bisu?\nB'a litén li li gwé bé i wé nlôñ ni i béé baôma ba loñ li ntjé? B'a i loñ Kamalun i len ini njee a nnek le ngim litén i yé le Ngrafi, Baamun, Bahusa, Bule inyule matén mana ma gwé i wap nlôñ ni i bap baôma ba loñ?\nB'a mut wada a nla ane bikéhene bi bi bagal nteba baôma ba loñ le bikéhene bini bi bagal ndigi le a net nkaa? B'a bikéhene bini bi tabé kunde?\nB'a man mee a gwé bé ngim lem le ingéda a mbana masoda le ntôô wéé man wada, nson wéé nlam i nyiba ni loñ Kamalun ni nkoñ hisi hanyen man mee a nyéñ le a nol nye? B'a hala bé nyen man mee a bi nol Mpôdôl? B'a i mbus nyemb i ntôô wéé man, hanyen man mee a yé a ye kikii kel ni yi le a bag a gwé ntôô man? Man mee a gwé ki i mbee banga tel i nson i loñ Kamalun? Inyu kii?\nB'a bon ba mee ba ba gwé bitel ba nyoñ bonge bañen i nson? B'a banga mahol ma litén li mee ma nlôô bé i bana bigwel moo (banque) ni bonge ba mee ba ba ke bisukulu bi niiga bo i sal ni bomede ni i bana mambôgi ma ma nlona mahol kikii biloñ bi Asia? Man mee a mbañ habé yom yokiyo inyu niñ yéé. Inyu kii?\nØ Yom ya boñ le nteba u wa ba ki i Nyong et Kéllé i bana mbaaba, yon i yé le i bôt ba gwé bikaat bi nteba bina to bôô, môi map ma ngi yii i kôntô nteba yak i bôt ba nsal bé i Nyong et Kéllé to ba ba tabé bet loñ. I nwet a ñaña nteba a nlama tibil i jam lini, inyu i boñ le banga ane i makiñi ba i Nyong et Kéllé kikii bikéhene bi mbagal, tigale i yom i ba i ndap kôp yon i ba ndap bilolo. Nteba u tabé matjañ. Ibale bôt ba ngi nuñlag bomede i 500 francs, jam loñ mee i tjél ibôdôl kôba, ane i makiñ i nla bé ba i Nyong et Kéllé.\nLép u ba kenek bañ nkoda, bo ba ep ba ba bé? Ndi ki minkongo mi kalag le\nnyoo bé, nyoo bé.\nYaônde, 10 hikañ 2007\nB'A MUT A NLA SAS NGÉDA KÔBA?\nI yom i mboñ we le u nyi le mut sém nunu tole mut kaa nunu, i yé le ñañ u niñ yap, i bôt bana bo iba ñañal. Ingéda mut a nla ñañal ñañ u niñ yéé, hala a nkobla le i mut nunu a ntééda i mam ma bi tagbe. Hala wee mam ma kôba a ngi yik mo. U nyi libag li mut, ni yét i mut, ingéda mut a ntééda mam ma kôba i boña wéé.\nKii i nla boñ le mut a sas ngéda kôla? Ingéda mut numpe tole biloñ bipe bi ngwés ane mut, le i mut nunu a nôgôl ndigi i mam ba nkal nye, nyen i mut numpe tole biloñ bipe bi nyéñ i sas ngéda kôba. I jam lini, li mbôña ni i njel ini le: ibale bo ndi ba ngwel we le u yé i moo ma bipadison, bipadison bini bi nla bép we ni nyuu yosôna kikii ihéga, inyu i boñ le u nneebe le u mbôk mbén.\nLoñ yoñ i nla kit le i nti habé mahôla inyu i bôt ba kôli ni mo. Loñ yoñ i nneebe i sélés bôt i ngi-saa. Loñ yoñ i nuñul bi ingil, bôt ba nimlak minson, bape to tehe minson ba nla habé tehe. Loñ yoñ i nneebe le tas i hôla minhat mi bôt. Loñ yoñ i nneebe habé pééna makiñ ikété mapubi ni telepsép. Loñ i nhôla i yumus mboda ba mbot ni manjel mana le, lihôô maog, liôt banga, libénge bititii bi bôt ba minso mi nyuu maboñog mabe, lihôlôs bitek i ke ni bisu.\nInyu i boñ le bôt ba nneebe i mam mana, i nsômbla le masangô ma loñ ma nke habé longe, le loñ i njôp i koñ lôla. I nsômbla le bon ba loñ ba kon woñi, le ba nyi habé kikii kel i ñye ndi to ba ntehe le loñ yap i nla habé boñ i mam ma kôli. I jam lini li nla bôña ingéda ngwo i ntéé ngôi. I sap nunu a ntômla liaa, a nla lôl biloñ bipe le gwon bi téé bé ha i tel i kikii ihéga tole hala a nla lôl le tjiimbe i kédna ni nsul.\nNseñ i nson unu i yéle bôt ba jés bañ boña wap, le bôt ba hôya libag jap, le bôt ba bane isi bitédél gwap ike ni bisu.\nAne i makiñ i ñane i nwet a ntéba le a ôt sitok ni i bôt ba ntep nye kikii yom bisu. Loñ yon i nlama kit too i bet ba ntéba ba nyi kena mam ma loñ. Jon ibale i bôt ba ngwés le loñ i tep bo ndi ba unda bé dipa tjap le mbog i nkwo, mbog ya nyodi, wee i bôt bana ba yé minhômôg.\nJon man mee a nyila mut yengi ipes mahoñol ni ipes bibôñôl, ni mut a mbégés bé ngeñ ike ni bisu. Man mee a mbañ habé yom yokiyo i yé nseñ inyu niñ yéé. A nyi habé le, a nlama bé je to nyo maog ma loñ i ane nye. A nhôya le, a nlama bé nuñul biték gwé mut a tabé man mee. A nyi habé le, munlôm a nlama bé haba mbod muda yak muda a nlama bé haba mbod munlôm. Yom ngandag bon ba mee ba nigil, ndigi niñ bitek i ke ni bisu.\nYaônde, 14 hikañ 2007\nI bug ini i nlôl i bug ini le yigle. Hala we mut a bag a gwé yom, nye a wo, i yom i, yo i yégle. I bug i le yig, i nlôl ki i bug ini le yig-le. Hala we i yé toi hala, i yé toi ntiig hala, hala toi.\nJon i wenu, u nyégle ini bum, u nlama yégla yig. Ndi yégla yig mut wee kii? Kii u nlama boñ? Yom di nyi, yo ini le, yig mut, i yé mut a nkôhna ndutu inyule a mbagla ni i mut a gwéhég. Ingéda mut a yé ikété ndutu, yom a nyéñ, i yé mapôhda ma bôt bé ba lihaa ni mahôla map i hôgbaha nye ñem. Di nyi le, yig munlôm i yé, yig muda i bag ki. Yom di ntehe hanano, yon i yé le, nyemb i ntihba bonge ba wanda ngandag i lel mihôôlag mi bôt. I jam li, li mboñ le, u mbéna tehe yig muda to yig munlôm i yii wanda le to 40 ma nwi i mpamnaga bé.\nMan mee a nyiba ni bilem bini basôgôlsôgôl ba bi yigle nye le: gwéha, maliga ni ômsiñ. Muda Basaa a yibga ni bilem bini le: a nlama ba isi nlôm, a nôglag nye.\nJAM INYUU YIG MUNLÔM\nIngéda muda a nhoo wo, bakil ba nti nlôm, muda numpe ingéda manôgla ma yé i pôla mahaa mo imaa.\nIngéda i muda a nwo, a nyég bon, bakil ba nti nlôm muda numpe inyu i néñés i bon ba.\nKikii basôgôlsôgôl ba ntehe i jam li, jon ba bikal le, i mut a mbii nwa wada, wee a yé nkol mut inyule i kel nwa a nwo, i munlôm nu a ntémb nkol mut ni i njel ini le nyemede nyen a gwé le a lamb, a ap malép iké ni bisu.\nJAM INYUU YIG MUDA\nNuman nye mange le: di ba di podog minjôha di tagbe i banga mam. Nye kikii isoñ a nwo, njee a nyégla nyuñ?\nMuda a yé yom i loñ, nyen a nyi libôngô li man. Libôngô li man lini, li yé nson i loñ, wee nson i mahol. Jon muda a yé nkus u singi, le u kôs wee yag lôg isoñ i ntohi. Jon i yé i loñ mee le, ibale bo ndi muda a nyégle yig, ndi nlôm a nwo, a yég manyañ nu mbus a yé ngi-bii i wéé nu nwa ibale bo ndi manôgla ma bag. Iloa a bé le, i mut a nwo ndi a yég yig muda, manyañ nyen a mbii i yig i, too manyañ nu mbus, too manyañ nu mañ. Ibale bo ndi i mut a nwo a bag bé a gwé manyañ nu mbus to nu mañ, isañ nyen a nyégla i yig muda i, i wéé nu nwa.\nYom bôt ba nlama yi, yo ini le, i yé énlag le, i yig muda i nyégle i bum, bôt ba bum i, ba nlama tééda nye ni bon béé inyule matiñ ma loñ ma. Jon man mee a bi kéné ngén le: linyañ li yé matat ma ntômba. Inyu hala nyen, ingéda kôba, i béé ibale i mut a nyégla yig nyen ba kidil hilénga. We nyen a nyégla yig muda i. Ndi i béé iba kile, ibale bo i yig muda i, i nyégla binéñha bi bon, a nkit hilénga inyu man wé nu munlôm wada.\nJon ingéda kôba, muda a bé a kee libii, a bé yeñ le muda mu litén jéé, a loo libii balôm béé. Bi yé bi wo, bi gwañna pok yada.\nJon u nog ki le, kekeñ i mpag bé nwet. Hala wee isoñ a wo u yégla, manyuñ a wo u yégla, biyégla bi mpag bé nwet.\nYaônde, 02 kondoñ1998\nPublié par antoinepondipondi à 07:24 Aucun commentaire:\nMAMBÉN MA LOÑ मी 1)- U nol bañ; 2)- Mut a ...\nNGAMA Di nla kobol i bug ini ni kal l...


Culture Basaa: juillet 2013\nLibadô li mbus ibaa( la double face)\nMut libadô li mbus ibaa u nyi bé kikii u nla yoñ nye. Hala a yé nlélém jam inyuu Nkana minanga nu a bi neebe ane lingwañ li wim ni i njel ini le i Nkana nunu a mbép woo i tôl le mut a nlama ba ngwélés, ane i mahisna i nlama mal, ane makiñ yon i nlama ba i ke bisu.\nA we nu u ngwés yi maliga, u yi le pot ni boñ mam ma imaa. Nkana nunu a nkal le hémle i yé jam li mut nyen a neebe le Nhindô mut i kôli ndigi ba nkol wéé, le banga base i yé ndigi base yéé, Nhindô i gwé bé ngim base i ke bisu. I loñ i Bakana yomede, i bôt ba gwé ane lingwañ li wim, ba nyan i bôt ba nsélél lébla, i bôt ba nsal i iñngin, i bôt ba nsal nwom i ke bisu. Inyuu yap lingwélés li yé ndigi inyuu yap. Jon ba nhoñol le ba yé mintebag mi bôt i pes i base yap ni i pes i loñ yap. Jon kunde i ta bé jam li bôt bobasôna ba nkoñ isi. Bon ba kôli i ane Minhindô mi mi gwé bé minkoñ ni i tjé bo i jôi li Nyambe wap.\nI mam ma mboñ le bôt ba yi le Nkana a yé libadô li mbus ibaa, li bisu li yé nyéiha i loñ i Numpubi Domingue, li yôhne ibaa ndôñ mahéñha i sôñ biôôm i loñ i Rusland. I mam mana ma mboñ le ane i lingwañ li wip i jôp i koñ i lôla inyuu jam li minkol mi Minhindô, i mbus i pôgôs lijéle li ane mahisna i Nkana minanga. Nkana a nyeli. I loñ i Jamaik, Ngisi ba bé ane nkol Nhindô le i nyee i nyo i nkol Nhindô mpe i mbôk mbén. I mbus ba bé kôñôô i nyo ini inyuu ngeñ ina tole ngeñ i tan. Ngisi ba bé tehe le bon ba Irland ni bon ba India i Amérika ba ta bé bôt ba binam. I loñ i Amérika, baudu ba sukulu ba béé le ba ti bo ngim kel noi inyuu i bénge kikii Bakana ba nol Minhindô mi yé minkol wap ngi njom. Kaat yada i bi pam i tison ini le Bôston i nwi 1913, ño bug i bé le mbagi i tjé Minhindô.\nNkana yom a nyéñ nseñ wéé le u nhelba i base yé, u yila wang mut, le u yôm ni i njel ini le u nyan mbog yoñ, u nyi habé le ta a kal me le, u mbôdôl je bijek gwé ni nyo maog ma Nkana, u mbôdôl nuñlene biték gwoñ mut a ta bé man mee, munlôm a mbôdôl haba mbot mudaa yak mudaa a mbôdôl haba mbot munlôm, hala wee munlôm a mbôdôl bii munlôm, mudaa a mbôdôl bii mudaa i ke bisu. Nhindô i mbôdôl oo maisañ ni nol nye inyuu i yônôs ngôñ Nkana nu a nyila Nwet wé. Nhindô i ngwés nigle Nkana ndi ki nigle nigle a bôk njok kôô.\nLEM LON ( LES RITUELS)\nKii i yé likwo yee ?(QU'EST CE QUE L'ENTENTE PARFAITE ?)\nBIKUS ( LES RITES DU VEUVAGE)\nB'A LINOGLA BIBUG LI YE NDIGI NGIM SELEL ? ( LE LANGAGE N'EST IL QU'UN OUTIL ? )\n<!--[if gte mso 9]> <![endif]-->Libadô li mbus...


Ni bééga Yéhôva nduña nan yosôna—1 Pétrô 5:17 | Yigil\n“Yugyana ki [Yéhôva] nduña nan yosôna, inyule a ntôñ ni bé.”—1 PÉTRÔ 5:7.\nTJÉMBI: 38, 7\nBAA U NLA TOÑOL?\nLelaa Bañga i Djob i nla hôla i jôs nduña yés?\nLelaa u nla pam i tibil nôgda “nsañ u Nyambe”?\nLelaa likoda li nla hôla we i suhus nduña yoñ?\n1, 2. (a) Ibale di gwé nduña ngim mangéda, inyuki hala a nlama bé hélés bés? (Béñge titii i bibôdle bi yigil.) (b) Kii d’a wan munu yigil ini?\nDI NIÑIL i mangéda ma ma yé nledek kiyaga. Satan Nsohop a ñunup iloo héga, inyu hala nyen “a nhiôm kiki mbondo njéé le i nkônt, a yéñék nwet a mil.” (1 Pétrô 5:8; Masoola 12:17) Jon hala a nhélés bé bés le ngim mangéda, bagwélél ba Djob ba gwé nduña. I pôt maliga, yak bagwélél ba Yéhôva ba ngéda kôba kiki Kiñe David, ba bééna “ndutu ñem” ngim mangéda. (Tjémbi 13:2) Hoñol ki le yak ñôma Paul a béna ‘nduña inyu mintôñ nwominsôna.’ (2 Korintô 11:28) Ndi kii di nla boñ ngéda di nlôôha ba ikété nduña?\n2 Isañ wés nu gwéha nu a yé i ngii, a bi hôla bagwélél bé i ngéda kôba, jon i len ini, a mboñ ki le yak bés di kôhna hogbe inyu njôghe tole nduña di gwé. Bibel i nkal bés le: “Yug-yana ki nye nduña nan yosôna inyule a ntôñ ni bé.” (1 Pétrô 5:7) Ndi lelaa u nla noñ maéba ma? Di wan mana manjel ma-na ma ma nla hôla we i boñ hala: U nla soohe ni ñem woñ wonsôna, u nla añ Bañga i Djob ni soñda yo, u nla kôs ngui ni njel mbuu mpubi u Yéhôva, u nla ki yelene liwanda joñ li ñem nyuu mahoñol moñ. Kiki di mba di nwan manjel mana, tibil yimbe bitelbene bi tôbôtôbô yak we u nla yoñ.\n“BÉÉGA YÉHÔVA MBEGEE YOÑ”\n3. Lelaa u nla “bééga Yéhôva mbegee yoñ” ni njel masoohe?\n3 Jam li bisu di nla boñ li yé le di soohe Yéhôva ni ñem wés wonsôna. Ngéda u mboma mandutu ma ma mboñ we le u ta bé nwee, ngéda u nkon woñi tole u ntôñ, yible Isañ woñ nu gwéha ñem woñ. Ntôptjémbi le David a bi soohe Yéhôva le: “Sédne masoohe mem ôô, a Nyambe.” I mbus, a kal ikété nlélém hiémbi le: “Bééga Yéhôva mbegee yoñ, a’ lédés we.” (Tjémbi 55:2, 23) Ngéda u mal boñ kii yosôna u nla inyu mélés ngim ndutu u gwé, i ga ba we nseñ le u soohe Yéhôva ni ñem woñ wonsôna, iloole u kônde tumbba ni nduña. Ndi lelaa masoohe ma nla hôla we ngéda nduña i mahoñol moñ i nlôôha?—Tjémbi 94:18, 19.\n4. Ngéda di gwé nduña ñem, inyuki masoohe ma yé nseñ ngandak?\n4 Añ Filipi 4:6, 7. Yéhôva a nla timbhe minyemhe nwés, kiki di nyemhe nye ni ñem wés wonsôna, ibabé waa. Lelaa a ntimbhe? Yéhôva a ga ti bés ñem ni mahoñol ma nwee, ma ma ga hôla bés i jôs nduña. Ngandak bôt i nla kémhe le i ma nôgda jam li. Yak ngéda ba bé ikété nduña, ba bé kon bé yani nu a nlo woñi, inyule Yéhôva a bi ti bo bañga bañga nsañ, ni ñem nwee, i nya mut binam nye ki nye a nla bé toñol. Yak we u nla nôgda nlélém jam. Ntiig, “nsañ u Nyambe” u nla yémbél nduña yo ki yo u nla bana. U nla toi tibil bôdôl mimbônga mi Yéhôva ñem, mu kiki a nkal le: “U kon bañ woñi, inyule me yé ni we . . . M’a ba me nti we ngui; hodo, m’a hôla.”—Yésaya 41:10.\nBAÑGA I DJOB I NTI NSAÑ U ÑEM\n5. Lelaa Bañga i Djob i nla ti bés ñem nwee?\n5 Jam li nyônôs ima, li li nla hôla bés i bana ñem nwee, li yé le di añ Bibel hiki kel, di soñdaga ki yo. Inyuki hala a nlôôha ba nseñ? Inyule Bibel i gwé maéba ma Djob, ma ma nla toi hôla we i keñgle, i suhus, tole i jôs nduña yoñ. U hôiga bañ le Bañga i Djob i nla hôla we, i ti ki we hôgbe inyule i gwé maéba ma pék ma ma nlôl ni Nhek nu mam momasôna. Kiki u nke ni bisu i soñda maho-ñol ma Djob juu ni njamuha, ni i yi lelaa u nla tibil gwélél maéba Bibel i nti we, hala a ga ti we ngui iloo héga. Yéhôva a ntibil unda maada ma yé ipôla i añ Bañga yé ni i bana ngui ni makénd, kayéle di ‘kon bé woñi to sehla.’—Yôsua 1:7-9.\n6. Bibuk bi Yésu bi nla lona we bimbe bisai?\n6 Ikété Bañga i Djob, di nléba bipôdôl bi Yésu bi bi nhôyôs miñem nwés. Biniigana ni bibuk gwé bi bé ti bet ba bé emble nye hogbe. Ngandak ikété yap i bé kôôge nye bebee inyule a bé hôyôs ndutu i miñem nwap, a lédhak maboñ ma nsehla, a tinak yak bet ba nimis makénd map hogbe. (Añ Matéô 11:28-30.) A bé lôôha tôñ bôt bape i pes mbuu, ni i mahoñol, ni i pes minsôn, a hôlga ki bo i keñgle nduña. (Markô 6:30-32) Mbônga Yésu a bôn banigil bé le a ga nit bo, u ngi ban-ga mahee i len ini. Mbônga u, u nla ba maliga inyu yoñ kiki u bé ntiig inyu baôma ba ba bé hiôm ni Yésu. U gwé bé le u tehe nye i libak li minsôn inyu kôhna bisai bi. Kiki a yé Kiñe i ngii, Yésu a ga ke ni bisu i unda le a nok we. Jon, ngéda u yé ikété nduña, Yésu a nla lo ni ñem konangoo, a ‘hôla we’ i “ngéda mahôla ma nsômbla.” Ni mbale, Yésu a nla hôla we i jôs nduña yoñ ni i yônôs ki ñem woñ ni botñem, yak ni makénd.—Lôk Héber 2:17, 18; 4:16.\nBILEM BILAM BI NLÔL NI MBUU MPUBI\n7. Umbe nseñ u nkôs ngéda Djob a ga timbhe we mu kiki u nsoohe nye inyu bat mbuu mpubi?\n7 Yésu a bi bôn le Isañ wés nu a yé ngii a ga hañ bé i ti mbuu mpubi wé yak bôt ba mbat nye wo. (Lukas 11:10-13) Hala nyen di nla kôhna jam li nyônôs maa Djob a nti bés, li li gwé ngandak ngui inyu hôla bés i jôs nduña yés—litam li mbuu. Mbuu mpubi u Djob won u numus bilem bilam bi, inyu boñ le di kôna libak li Djob Nu ngui yosôna. (Añ Galatia 5:22, 23; Kôlôsé 3:10.) Kiki w’a boñ biliya i sal litam li mbuu, hala nyen maada moñ ni bôt bape ma ga kônde lama. W’a léba ki le u nyi keñgle ngandak mindañ, i i bak le i ti we nduña. Di nyoñ le ndék ngéda inyu wan lelaa litam li mbuu li ga hôla we.\n8-12. Lelaa litam li mbuu li Djob li nla hôla we i jôs tole keñgle nduña?\n8 “Gwéha, ni maséé, ni nsañ.” Ngéda u mboñ biliya i ti bôt bape lipém mu maada moñ ni bo, ibabé pééna w’a léba yaga le hala a nhôla wemede i jôs nduña yoñ. Lelaa hala a nla bôña? I maliga, ngéda u ñunda bape ñem gwéha, u tônôk bo, u tinak ki bo lipém, hala a ga hôla we i keñgle mindañ mi mi nla lona we nduña.—Rôma 12:10.\n9 “Wongut, ni longeñem, ni liyômba.” U ntééda nsañ ni bôt bape ngéda u noñ mana maéba le: “Ni bana loñge ñem ikété nan bé ni bé, ni liyômba, ni nwéhlaga ki bé ni bé.” (Éfésô 4:32) Ibale u mboñ hala, hala a ga hôla we i kéñ njel le disiina di mahôha di yila bañ mindañ minkeñi. Hala a ga hôla ki we i sañgal ngimanôgla i nla nlôl mu libak jés li bikwéha bi bôt.\n10 “Hémle.” I len ini, mam ma moni ni bigwel moo gwon bi mbéna lona bés nduña. (Bingéngén 18:11) Inyu hala nyen di nlama hémle ni ngui le Yéhôva a ga hôla bés i jôs ni keñgle ntén nduña u. Lelaa? U nla keñgle ngandak nduña ibale u noñ mana maéba ma Djob ñôma Paul a bi tila: “Kona maséé ni mam ni gwé.” Paul a bi kônde ki tila le: “Inyule [Djob] a pot le: ‘M’a yôi yaga bé me we; to yék we kekikel.’ Kayéle di gwé makénd i kal le: ‘Yéhôva nyen a yé nhôla wem, m’a kon bé me woñi. Mut binam a’ boñ ki me?’”—Lôk Héber 13:5, 6.\n11 “Ñemlima, ni hôtnyu.” Hoñol ki lelaa bini bilem bilam bi nla hôla we, bi bane ki we nseñ. Inyule bi nla hôla we i keñgle maboñok ma nla lona wemede nduña, bi lona ki we bisai inyule u nkeñgle ‘lôlha ôa yosôna, ni nyai, ni hiun, ni jenakiñ, ni liôbôsjôl.’—Efésô 4:31.\n12 Ibabé pééna, w’a bana ki ngôñ ni suhulnyu inyu suhus wemede isi “woo lipémba u Nyambe,” kayéle u bééga nye ‘nduña yoñ yosôna.’ (1 Pétrô 5:6, 7) Ibale u gwé ñem nsôhga, w’a yoñ njel Djob a nsayap, njel i i nlémél ki nye. (Mika 6:8) Ibale u nyi mam u gwé toi ngap i boñ ni i nihbe, ni mam u nla bé boñ to nihbe, hala a ga hôla yaga we i jôs nduña, inyule w’a bôdôl ngui i Djob ñem, ha yoñ bé.\n“NI TÔÑ BAÑ”\n13. Kii Yésu a bé yéñ kal ni njel bini bibuk le: “Ni tôñ bañ”?\n13 I kaat Matéô 6:34 (añ), Yésu a nti mana maéba ma ngui: “Ni tôñ bañ.” Bebeg hala a nene we ndutu i noñ maéba ma. Kii Yésu a bé yéñ kal ni njel bini bibuk le: “Ni tôñ bañ”? I pot maliga, a bé yéñ bé kal le kekikel, ngwélél Yéhôva a ta bé le a tôñ ngim mangéda, kiki di ntibil nôgda mu bibañga bi David ni bi Paul di mbôk di añ. Ndi Yésu a bé hôla banigil bé i nok le nduña i yañga tole nduña i nlôôha, bi nla bé mélés mandutu més. Hiki kel i nlona yé yé nduña, jon bikristen bi nlama bé kônde nduña i yani nu a ntagbe, ni i yani nu a nlo, i ngii nduña i hilo hi len. Lelaa u nla kôhna hogbe inyu nduña yoñ ibale u mbii maéba ma Yésu i bisélél?\n14. Lelaa u nla jôs nduña inyu niñ yoñ i behee?\n14 Mut a nla bana nduña inyule a ngi hoñlak maboñog tole mahôha a bi boñ. A nla yak ôm nyemede makoñ inyu jam a bi boñ behee, to ibale ngandak ñwii i mal tagbe. Ngim mangéda, Kiñe David a bé nôgda wengoñle mahôha mé ma ‘ntagbe i ngii ño wé.’ A sôk a kal le: “Me bi kuk inyu miñumnde mi ñem wem.” (Tjémbi 38:4, 5, 9, 19) Ha ngéda i, kii David a bé lama boñ? Baa u nyi kii a bi boñ? A bi unda le a gwé pék, a bôdôl Yéhôva ñem le a ga nwéhél nye, a kônôl ki nye ngoo. A bé nkoog nkaa ni jam li, jon a bi kal le: “Nu lijañk jé li nwéhlana a yé kimasoda.”—Añ Tjémbi 32:1-3, 5.\n15. (a) Inyuki u nlama bé bana nduña inyu len? (b) Bimbe bitelbene u nla yoñ inyu jôs nduña? (Béñge mikéñék mi matila mi gwé ño le: “ Ngim bitelbene inyu suhus nduña.”)\n15 Ndi mangéda mape, u nla bana nduña inyu len len. Kii héga, ngéda David a bi tila kaat Tjémbi 55, a bé kon woñi inyu niñ yé. (Tjémbi 55:3-6) Ndi a bi nwas bé le nduña yé i mélés botñem a bééna i pañ Yéhôva. David a bé soohe inyu mandutu mé ni ñem wé wonsôna, ndi a bi nok ki le, i yé nseñ le a yoñ bitelbene inyu jôs mam ma bé lona nye nduña. (2 Samuel 15:30-34) U nlama ôt suklu mu ñañ u David. Iloole u nwas le nduña i nit we jo, yoñ nduk bitelbene bilam gwobisô u nla inyu jôs yo. I mbus le u mboñ hala, bôdôl Yéhôva ñem, nwas jam li i moo mé.\nNgim bitelbene inyu suhus nduña\nI tjek mam ma nlama ndugi bôña.\nBémél wemede mam u nla toi yônôs.\nYéñ pôla mu ntjegek woñ ngéda inyu yén nwee hiki kel.\nMemle bihégél bi Yéhôva.\nTJÉMBI 104:24, 25\nBana lem i nol inyu mam ma mpémél we.\nBana lem i hiañda tole nyiñgis minsôn.\n1 TIMÔTÉÔ 4:8\nYoñ ngéda i ke ’ilo loñge.\n16. Lelaa ndoñi i jôl li Djob i nla lédés hémle yoñ?\n16 Kristen i nla bana nduña i yañga, ibale i nlôôha tôñ inyu dilo di nlo. Ndi u nlama bé lôôha kon woñi tole tôñ inyu mam u nyi yaga bé kiki m’a ba. Inyuki? Inyule libim li ngéda, mam més ma nlôôha bé bep kiki di bak le di hoñol. U héya hala, mbegee yo kiki yo i nyidil bé Yéhôva i likala le, we u kit le wen w’a begee yo. Jôl li Yéhôva jomede li nkobla le “A nyilha.” (Manyodi 3:14) Ndoñi i jôl li Djob i kwés bés nkaa le a gwé ngui i mboñ kii yosôna i mbéda inyu yônôs bitééne gwé, ni sayap bagwélél bé. Jon u nla toi hémle ni ñem woñ wonsôna le Djob a nla bom bagwélél bé ba ntéñbe ni nye, a hôla ki bo i jôs nduña inyu yani nu a ntagbe, inyu len, ni inyu dilo di nlo.\nYIBLE MUT NUMPE ÑEM WOÑ\n17, 18. Lelaa i yible mut i ñem woñ i nla hôla we i jôs nduña?\n17 Jam li nyônôs ma-na, li li nla hôla we i jôs nduña yoñ, li yé le u kwel ni mut u mbôdôl ñem, u yible ki nye ñem woñ. Sobiina woñ, liwanda joñ li ñem nyuu, tole mañ wada mu likoda joñ, ba nla hôla we i tehe nduña yoñ i nya i kôli. Bibel i nkal le: “Nduña i ñem mut i mboñ wo le u bandbe, ndi loñge bañga i nkônha wo maséé.” (Bingéngén 12:25) I yible mut ñem woñ ni maliga i nla toi hôla we i tibil nok nduña yoñ ni jôs yo. Bibel i nkal bés le: “Homa likoda li ta bé, mahoñol ma nkwo tua, ndi ma ntééba ni ngandak batipék.”—Bingéngén 15:22.\n18 Yéhôva a nhôla ki bikristen i jôs nduña yap ni njel makoda ma hiki sonde. Nyoo nyen u nla kodba ni bikristen bipe bi bi ntôñ we, bi bak ki maséé i tina makénd wada ni nuu. (Lôk Héber 10:24, 25) I ngéda ni tina makénd hala, u ga let i pes mbuu kayélé u bana ngui i jôs to imbe nduña.—Rôma 1:12.\nMAADA MOÑ NI DJOB MON MA YÉ NGUI YOÑ I BISU\n19. Inyuki u nla ba nkwoog nkaa le maada moñ malam ni Yéhôva ma ga lédés we?\n19 Béñge lelaa mañ u likoda jada nyoo i loñ i Kanada u bi nok inyuki i yé mahee le a bééga Yéhôva nduña yé. A bé malét ni ntipék nu baudu ba suklu, i bôlô i i bé wéés nye ngandak. A bé lôôha ki kon woñi inyu dilo di nlo, kayéle hala a yila nye kon. Kii i bi hôla nunu mankéé? A nkal le: “Iloo mam momasôna, me nléba le i lédés maada mem ni Yéhôva yoñ i yé me ngui yem i bisu, i i nla hôla me i jôs nduña yem. Mahôla ma bañga yem mawanda ni lôk kéé i likoda, ma yé nseñ ngandak ngéda me nôgda nduña. Me mbéna yible nwaa wem ñem wem ni maliga. Yak mii mimañ mimpe, ni ngwélél wés makiiña, ba bi hôla me ngandak i tehe mam i nya i kôli. Me bi kôs yak mahôla ma dokta, me nigil i tibil gwélél ngéda yem, me yoñok ki ngéda inyu hiañda tole nyiñgis minsôn, ni inyu noi. Ndék ni ndék, me yé témbna mbôô wem. Hanano, ngéda me nôgda le mam ma nlel me ngui, me mbii mo i moo ma Yéhôva.”\n20. (a) Lelaa di nla bééga Yéhôva nduña yés? (b) Kii di ga kwélél mu yigil i noñ?\n20 I sem kwep, di nigil le i yé nseñ ngandak le di bééga Yéhôva nduña yés yosô. Di mboñ hala ngéda di nsoohe nye ni ñem wés wonsô, ngéda di ñañ Bañga yé, di yoñok ki ngéda i soñda yo. Di nigil ki le i yé bés nseñ i bana litam li mbuu, i yible mut di mbôdôl ñem mahoñol més, ni i kodba ni bikristen bipe inyu bana ngui i pes mbuu. Yigil i noñ ha i ga toñle bés manjel mape Yéhôva a ngwélél inyu lédés bés, ni ti bés botñem le a ga bom bés.—Lôk Héber 11:6.


Inyuki bôt ba ntembee—Baa i ba maliga i ntagbe ngéda?\nLIPEP LI BISU Baa i ba maliga i ntagbe ngéda?\nLIPEP LI BISU Lelaa ngitelepsép i ntihba we\nLIPEP LI BISU Inyuki i ba maliga i gwé mahee\nYoña makidik le ni ‘téñba ni gwéha lisañ li bôt’!\n‘Likébla li Djob li mbuma ñañ’ li nyégsa bés\nMbuu u mbok nlélém mbôgi kiki mimbuu nwés\n“Bés ni bé di kenek”\nDi ngwel nson lôñ yada ni Nyambe—Hala a nti bés maséé\nNkum Ntat—Inyu yigil | Kondoñ 2016\nAÑ I HOP U Afrikaans Akôli Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aukañ Aymata Baoulé Basaa (Kamerun) Bashkit Batak (Karô) Batak (Tôba) Bausa Birman Bislama Bule Bulgaria Dangme Danmark Dréhu Fiji Finland Fon Ga Garifuna Grikia Guarani Gun Géorgia Hiligaynon Hiri Motu Héber Iban Ibanag Ibô Iloko Indônésia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kaktjikel (Hiônk) Kambôjia Karen (Segaw) Kasakh Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Kriô Kréol i Ayiti Krôasia Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kôré Lamba Lhukonzô Lingala Liétuwa Luganda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makua Makédônia Malay Malta Mam Masatek i Huautla Maya Mendé Mixe Môñgôlia Môôré Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndau Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngangela Ngangela Ngisi Nias Norwégia Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Aruba) Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Potoki Pulasi Pôlan Quechua (Ayacucho) Quechua (Bôliwai) Quichua (Imbabura) Rumania Runyankore Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Saramaka Sena Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swéden Tagalog Tailand Tatar Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjokwe Tjol Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Tok Pijin Totonak Tshiluba Tshwa Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Tuwalia Twi Ukren Umbundu Urdu Urhobo Urund Walisia Wayunaiki Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yavan Yôruba Zulu mizô Éfik Éwé Ôland Ôsetia\nÑO NKWEL U LIPEP LI BISU | INYUKI DI NLAMA BA MALIGA?\nBaa i ba maliga i ntagbe ngéda?\nHitoshi a bé sal kiki nsoñgol moni i homa ba nyiñil bôt bape bôlô i Yapan. Ngéda a bé a ntiimba béñge lipep li nsoñgi u moni ni nwet wé bôlô, ba bi kal Hitoshi le a tembee mu lipep li nsoñgi. Hitoshi a bi toñle bo le kiñ yé ñem i nla bé nwas nye le a boñ ngitelepsép i homa bôlô. Inyu hala, nwet bôlô a bi béhe Hitoshi le a ga héa nye i bôlô. I mbus, Hitoshi a bi sôk a nimis bôlô yé.\nI sôñ i bé noñ ha, Hitoshi a bé badba too a ga léba bôlô ipe, hala a siidaga nye ñem. Kel yada, ngéda ba bé bat nye mambadga inyu ti nye bôlô ipe, Hitoshi a bi toñol le a nla bé tembee mu bôlô yé. Mbat mambadga a timbhe nye le: “Mahoñol moñ ma nhélhana!” Lihaa li Hitoshi ni mawanda mé ba ti nye makénd le a ban ñem mu makidik mé i ba maliga. Ndi to hala, a bi bôdôl bana ndék pééna mu ñem wé. Kii héga, a bi kal le: “Me bé badba too hala a bé loñge jam le me noñ sômbôl yem i ba maliga inoñnaga ni hémle yem.”\nHala a yé ngoo, ndi jam Hitoshi a bi kôhna i niñ yé, i nhôñlaha bés le hiki mut bé nyen a ndiihe i ba maliga. Mangéda mape, ngandak bôt i ntehe hala kiki soso bomb, tôbôtôbô i bahoma ba bôlô. Muda nu a nsal i loñ Afrika i Nwel mbok a bi kal le: “Bôt ba ngitelepsép ba nkéña me, jon ngim mangéda, ngôñ i boñ kiki bôt bobasôna i yé ngui.”\nNtén u ngitelepsép wada u nai téntén i len ini, won u yé i pot bitembee. Hala a yé ndék ñwii len ini le, mut njôôñ yi le Robert S. Feldman, nu a nsal i suklu keñi i Amérika le Massachusetts Amherst, a bi léba le i ngéda jôm li minhôôlak mi bôt li nkwel, bôt basamal ikété yap ba nla bé nwas le jôm li manut li tagbe ibabé le ba tembee to ngélé yada i bititigi gwobisôna. Feldman a nkal le: “Jam lini li bi suk bés ngandak. Di bak bé le di yénak, di hoñol le hala nyen bôt ba mbéna tembee i niñ yap.” Baa hala a ta bé hélha jam le, libim li bôt li ñunup ngéda bôt ba ntembene bo, ki le ngandak ikété yap i gwé lem i tembee?\nInyuki bitembee, wip, ni mintén mi ngitelepsép mimpe mi ntôl i len ini? Lelaa ngitelepsép i ntihba nkoñ isi wonsôna? Ndi, mbadga i nlôôha ba nseñ i yé le: Lelaa di nla tjél kwo ikété mana maboñog ma ngitelepsép?\nKondoñ 2016 | Inyuki di nlama ba maliga?\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Kondoñ 2016 | Inyuki di nlama ba maliga?


Ni ôt biniigana ni niñ i bagwélél ba Yéhôva ba ba bé ba tiñi ni nye | Inyu yigil\nYéhôva a sébél nye le “Liwanda jem”\nNi nigle mawanda ma ñem nyuu ma Yéhôva\nTéñbe i gwés Yéhôva\nNi ôt biniigana ni niñ i bagwélél ba Yéhôva ba ba bé ba tiñi ni nye\nÑAÑ U NIÑ I BÔT Yéhôva a bi boñ le nson wem u num matam malam\nDi ke ni bisu i gwélél Yéhôva ni maséé\nNkum Ntat—Inyu yigil | Matjel 2016\nAÑ I HOP U Afrikaans Aukañ Baoulé Basaa (Kamerun) Bausa Birman Bislama Bule Dangme Dréhu Fon Ga Galois Garifuna Grôenlan Hmong (Puba) Iban Ibô Isoko Italia Kabiye Kaktjikel (Hiônk) Kambôjia Karen (Segaw) Kasakh Kikaonde Kikongo Kimbundu Kisi Kisonge Kongo Kriô Kréol i Ayiti Kréol i Môris Kréol i Séitjel Kwangali Kwanyama Lamba Laôs Lingala Lunda Luvale Malta Mam Mambwé-Lungu Masatek i Huautla Mbunda Mendé Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ngabere Ngangela Ngisi Nyaneka Nyanja Nzema Otetela Panya Pidjin (Kamerun) Potoki Pulasi Quechua (Ankash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Cuzcô) Quichua (Imbabura) Saramaka Sepedi Sesôthô (Lésôtô) Silosi Swahili (Kôñgô) Swati Tahiti Tiv Tjibemba Tjitoñga Tjokwe Tjol Tlapanek Tojolabal Totonak Tseltal Tshiluba Tsonga Tswana Twi Umbundu Urhobo Urund Venda Walisia Wayunaiki Xhosa Yôruba Zulu mizô Éfik Éwé\n“Jam Yéhôva a nyéñ i weeni li yé kii? Ndigi le, u boñ mam ma téé sép, u gwés ki loñgeñem, u kiha ki ni Nyambe woñ ni ñem nsôhga!”—MIKA 6:8.\nTJÉMBI: 63, 43\nLELAA W’A TIMBHE?\nNjee a kôli le di téñbe i gwés nye?\nInyuki maboñog ma Yônatan ipañ David, ma bé bé nlélém ni ma Abner?\nBimbe bilem bilam bi ga hôla bés i téñbe i gwés Djob, ni lelaa?\n1, 2. Lelaa David a unda le a ntéñbe i gwés Djob? (Béñge titii i bibôdle bi yigil)\nSAULÔ ni 3 000 tjé di bisônda, ba yé i yéñ David i ñoñ u Yuda inyu nol nye. Ndi u wada, David ni bôt bé ba léba libôga li Saulô ni bisônda gwé. Bobasôna ba bé hoñg. David bo Abisai ba tagbe bôt munu ngii beñee beñee kiki siñgi, letee ba koba Saulô. Abisai a sooga David le: “Nwas me, me tômôl nye isi ni likoñ litômlana jada, ndi m’a tômôl bé me nye matômlana ima.” Ndi David a bi neebe bé le a nol Kiñe Saulô. A kal Abisai le: “U nol bañ nye, inyule njee a nla sambal woo wé ikolba nhook u Yéhôva, ndi a sodla ki libua?” Ha nyen David a kônde le: “Hala a ba me nonok inyu Yéhôva, le me sambal woo wem ikolba nhook u Yéhôva!”—1 Samuel 26:8-12.\n2 David a bé yi kii a bé lama boñ inyu unda le a ntéñbe i gwés Yéhôva. A bé yi le a nlama ti Saulô lipém, ni le mahoñol i boñ nye béba ma nlama bé to lo nye ño. Inyuki? Inyule Saulô nyen Yéhôva a bi pohol i ba kiñe ngii Israél. I len ini kiki ngéda kôba, Yéhôva a nsômbôl le bagwélél bé bobasôna ba téñbe i gwés nye, ni le ba nlama ti i bôt a nwas le ba énél bo lipém.—Añ Mika 6:8.\n3. Lelaa Abisai a bi unda le a ntéñbe i gwés David?\n3 Abisai a bé ti David lipém inyule a bé yi le nyen Djob a bi pohol inyu ba kiñe. Ndi ngéda a bi sôk yila kiñe, David nyemede a bi boñ bibéba bikeñi. A bi nañlana wañan ñwaa Uria, mbus a ti Yôab oda le a nôlha Uria i gwét. (2 Samuel 11:2-4, 14, 15; 1 Miñañ 2:16) Yôab bo Abisai ba bé linyañ, jon bebeg le a bi nok jam David a boñ. Ndi to hala, a bi waa bé ti David lipém. Jam lipe ki, Abisai a bé ñane ntôñ gwét, a bé le a gwélél tel i inyu yila kiñe. Ndi ilole a boñ hala, a bi sélél David, a sôñ ki nye i bisu bi bakolba bé.—2 Samuel 10:10; 20:6; 21:15-17.\n4. (a) Imbe ndémbél ilam David a bi yék inyu jam li téñbe i gwés Djob? (b) Imbe ndémbél i bôt bape di ga tehe?\n4 David a bi téñbe i gwés Yéhôva niñ yé yosôna. Ngéda a bé mañge, a nol mpémba mut le Gôliat, nu a bé sol Yéhôva ni litén li Israél. (1 Samuel 17:23, 26, 48-51) Ngéda David a bé kiñe, mpôdôl Yéhôva le Natan a bi lo i kodol nye inyu bibéba gwé. Bitéé bilôñi, David a neebe le a mboñ béba, a tam ki bibéba gwé. (2 Samuel 12:1-5, 13) Ngéda David a bi yila mañ mut, a bi ti ngandak nkus inyu maoñ ma témpel i Yéhôva. (1 Miñañ 29:1-5) I yé maliga le, to ibale David a bi boñ mam mabe i niñ yé, kekikel a waa bé téñbe i gwés Djob. (Tjémbi 51:6, 12; 86:2) Munu yigil ini, di ga pôdôl ndémbél i David ni i bôt bape ha ngéda yé, di nigil ki lelaa di nla téñbe i gwés Yéhôva iloo mut numpe nye ki nye. Di ga tehe ki bilem bilam bipe bi nla hôla bés i boñ hala.\nBAA W’A TÉÑBE I GWÉS YÉHÔVA?\n5. Bimbe biniigana di nla ôt mu hihôha hi Abisai?\n5 Ngéda Abisai a bé sômbôl nol Saulô, a bé boñ hala inyu unda le a tiñi i gwés David. Ndi kiki David a bé yi le hala a ta bé loñge i boñ “nhook u Yéhôva” béba, a nwas bé Abisai le a nol kiñe. (1 Samuel 26:8-11) Hala a niiga bés le: Ngéda i nsômbla le di pohol njee a nlama ba mut bisu di ntéñbe i gwés, di nlama hoñol mambe matiñ ma Bibel ma nla hôla bés mu jam li.\nI yé nseñ le di téñbe i gwés Yéhôva iloo mut numpe nye ki nye\n6. To hala kiki di mbéna téñbe ni lihaa jés tole mawanda més, inyuki di nlama yoñ yihe?\n6 Ngéda di ngwés mut, kiki bo liwanda jés tole mut wés lihaa, hala a ntomb i téñbe ni nye. Ndi kiki di yé bikwéha bi bôt, ñem u nla lôg bés. (Yérémia 17:9) Jon, ibale i mut di ngwés a mboñ mam mabe, ndi a tjél maliga; di nlama bé hôya le i yé nseñ le di téñbe i gwés Yéhôva iloo mut numpe nye ki nye.—Añ Matéô 22:37.\n7. Lelaa kristen muda yada i bi téñbe i gwés Djob ngéda ba bi pémés nyañ ntôñ?\n7 Ibale ba bi pémés mut woñ lihaa ikété ntôñ, u nla unda Yéhôva le u ntéñbe i gwés nye. Kiki hihéga, kel yada, nyañ Anna nu ba bi pémés ntôñ, a bi sébél ngond yé i nsiñga inyu kal le a nsômbôl lo i yuuga nye.  (Béñge ndoñi i ngim bibuk) Nyañ Anna a kal le a yé ñunbak ngandak inyule lihaa li ntjél pôdôs nye. Anna a bi kônôl nyañ ngoo ngandak, a bôñ le a ga timbhe nye ni njel léta. Ndi ilole a ntila léta yé, Anna a bi hoñol ngim matiñ ma Bibel. (1 Korintô 5:11; 2 Yôhanes 9-11) Mbus mu léta yé, a toñle nyañ ni loñgeñem le nyen a bi tjôô lihaa jé ngéda a bi boñ béba, a nai ki le a mbat bé nwéhél. Anna a kal ki nyañ le mpom jam li nla hôla nye i témbna maséé mé, li yé le a témb yak Yéhôva.—Yakôbô 4:8.\n8. Bimbe bilem bilam bi nla hôla bés i téñbe i gwés Djob?\n8 I bagwélél ba Djob ba téñbe i gwés nye ha ngéda David, ba bé yak bôt ba makénd, ba loñgeñem ni ba suhulnyu. Di béñge lelaa bilem bilam bini bi nla hôla bés i téñbe i gwés Yéhôva.\nDI NLAMA BANA SUHULNYU\n9. Inyuki Abner a bi yéñ njel i nol David?\n9 Man Saulô le Yônatan ni ñane ntôñ gwét u Israél le Abner, ba bé ha ngéda David a lona Kiñe Saulô ño u Gôliat. Yônatan a yila liwanda li David, a téñbe ki i gwés nye. (1 Samuel 17:57–18:3) Ndi Abner a boñ bé hala. Ni maliga, a bi hôla yak Saulô nu a bé sômbôl nol David. (1 Samuel 26:1-5; Tjémbi 54:5) Yônatan bo Abner ba bé yi le sômbôl Djob i bé le David nyen a yila kiñe mbus Saulô. Ndi kiki Saulô a nwo, ilole a nit David, Abner a bi noode yilha man Saulô le Isbôset kiñe. Mbus ha, bebeg le nyemede a bi yéñ yila kiñe. I mpôôna le inyu hala nyen a bi nañlana ñwaa Kiñe Saulô wada. (2 Samuel 2:8-10; 3:6-11) Inyuki mahoñol ma Yônatan ni ma Abner ma bé maselna inyu David? Inyule Yônatan a bé a tiñi i gwés Yéhôva, a bak ki suhulnyu. Ndi Abner a bé bé hala.\n10. Inyuki Absalôm a bi téñbe bé i gwés Djob?\n10 Man Kiñe David le Absalôm, a bé bé a tiñi ni Djob inyule a bééna bé suhulnyu. A bé sômbôl ba kiñe, jon a yoñ “kak ni hosi, yak ni môm matan ma bôt le ba bôgôk ngwéé bisu gwé.” (2 Samuel 15:1) A kwés ngandak bon ba Lôk Israél nkaa le ba adbe nye. A yéñ yak njel i nol isañ, to hala kiki a bé yi le Yéhôva nyen a bi téé David kiñe Israél.—2 Samuel 15:13, 14; 17:1-4.\n11. Bimbe biniigana di nla ôt munu miñañ mi Abner, Absalôm ni Baruk?\n11 Ngéda mut a gwé bé suhulnyu, a ban-ga ki ngôñ i kônde bana énél, hala a ga ba nledek jam inyu yé le a téñbe i gwés Djob. Ni maliga, bés di ngwés Yéhôva, di gwé bé ngôñ i tôñ ndigi bésbomede ni i bana béba ñem kiki Abner bo Absalôm. Ndi di nlama yoñ yihe le di bôdôl bañ bana ngôñ i kwo ngwañ tole i bana bôlô i i ga boñ le di hoñol le di yé nseñ iloo bôt bape. Hala a ga ôbôs maada més malam ni Yéhôva. I bi pam ngim ngéda le Baruk, mut matila nu Yérémia, a bana ngôñ ni mam makeñi, a nimis maséé mé i gwélél Djob. Jon Yéhôva a kal nye le: “Nun-ki, yom me bi oñ m’a bôk yo, yom me bi bel m’a nup yo—hala yé le, loñ yosôna. Baa u nyiñil wemede mam makéñi? U yéñ bañ mo.” (Yérémia 45:4, 5) Baruk a bi nôgôl Yéhôva. Yak bés di nlama nôgôl nye, inyule a ga tjé béba nkoñ isi unu.\nNgéda u mbat manyuñ le a ke tehe mimañ inyu kôhna mahôla, hala a yé unda nye loñgeñem, ni le u ntéñbe i gwés Yéhôva\n12. Toñol inyuki di nla bé téñbe i gwés Djob ibale di ntôñ ndigi ni sômbôl yés bésbomede.\n12 Daniel, mankéé wada i Meksika, a bé lama pohol njee a ntéñbe i gwés. A bé sômbôl bii mañge muda nu a ngwélél bé Yéhôva. Daniel a nkal le: “Me bi ke ni bisu i tilna nye bikaat yak ngéda me yila nsañal.” Mbus, Daniel a bi sôk léba le a bé tôñ ndigi ni sômbôl yé nyemede. A bé ha bé a tiñi ni Yéhôva, i bé béda nye suhulnyu. Jon a bi pahle mañ wada maada mé ni mañge muda nu. Daniel a ntoñol le: “A bi hôla me i nok le ibale me nsômbôl téñbe i gwés Djob, me nlama ha bé tilna mañge muda nu bikaat. Mbus ngandak masoohe ni ngandak maéya, me bi sôk me boñ hala. Ndég ngéda mbus ha, maséé mem i likalô ma kôndba.” I len ini, Daniel a gwé ñwaa a ngwés Yéhôva, nyemede a yé ngwélél makiiña.\nNDÉÑBE I GWÉS DJOB I NHÔLA BÉS I BANA LOÑGEÑEM\nIbale u yé nkwoog nkaa le liwanda joñ li mboñ béba keñi, baa u ga pôdôs nye, u yoñ ki bitelbene le mimañ mi hôla nye? (Béñge liben 14)\n13. Lelaa Natan a unda le a bé a tiñi i gwés Djob ni David ngéda David a boñ béba?\n13 Ngéda di tiñi i gwés Yéhôva, di nla yak téñbe i gwés bôt bape ni i hôla bo ni loñgeñem. Mpôdôl Natan a bi téñbe i gwés Djob ni i gwés David. Ngéda David a yoñ wañan ñwaa, a nol ki nlôm muda nu, Yéhôva a om Natan i kodol David. Natan a bé mut makénd, a nôgôl ki Yéhôva. Ndi ni pék yosôna lôñni loñgeñem nyen Natan a bi pôdôs David. A bé sômbôl hôla David i nok kinjee béba keñi a mboñ. Jon a añle nye ñañ u ngwañ mut wada u u kadal mpom man ntômba nu hiyeyeba hi mut. Ngéda David a nok i jam ngwañ mut u boñ, hiun hié hi kala. Ha nyen Natan a kal nye le: “Wen u yé mut nu!” Ha nyen David a bi yi le a mboñ béba i bisu bi Yéhôva.—2 Samuel 12:1-7, 13.\n14. Lelaa u nla unda le u ntéñbe i gwés Yéhôva lôñni liwanda joñ tole mut woñ lihaa?\n14 Yak bé ni nla unda le ni ntéñbe i gwés Yéhôva iloo mam momasôna. Ni nla ki téñbe i gwés bôt bape ibale ni ñunda bo loñgeñem. Kiki hihéga, mam ma nla kwés we nkaa le mantata a mboñ béba keñi. U nla bana ngôñ i unda le u ntéñbe i gwés nye, téntén ibale a yé liwanda joñ li ñem nyuu tole mut woñ lihaa. Ndi u nlama yi le, i téñbe i gwés Yéhôva li yé nseñ iloo mam momasôna. Jon, kiki Natan, unda manyuñ loñgeñem, ndi nôgôl Yéhôva. Kal nye le a nlama pala ke i tehe mimañ inyu bat mahôla. Ibale a mboñ bé hala, wemede u nlama ke i tehe mimañ. I boñ hala li ñunda le u ntéñbe i gwés Yéhôva. Nlélém ngéda, u yé unda manyuñ loñgeñem inyule mimañ mi nla hôla nye i témbna maada malam ni Yéhôva. Mimañ mi ga kodol nye ni mbuu lima, ni loñgeñem.—Añ Lôk Lévi 5:1; Galatia 6:1.\nINYU TÉÑBE I GWÉS DJOB I NSÔMBLA BÉS MAKÉND\n15, 16. Inyuki i bé béda Husai makénd inyu téñbe i gwés Djob?\n15 Husai a bé liwanda li Kiñe David li li téñbe ni nye. Ngéda bôt ba bé sômbôl yilha Absalôm kiñe, i bi sômbla Husai makénd inyu unda le a ntéñbe i gwés David ni Djob. Husai a bi yi le Absalôm ni bisônda gwé bi njôp i Yérusalem, ni le David a nke ngwéé. (2 Samuel 15:13; 16:15) Ndi kii Husai a boñ? Baa a bi tjôô David inyu nit Absalôm? Heni. To hala kiki David a bé mañ mut ni le ngandak bôt i bé sômbôl nyemb yé, Husai a bi téñbe i gwés nye inyule Yéhôva nyen a bi téé David kiñe. Jon Husai a ke i hikôa Ôlivé inyu boma David.—2 Samuel 15:30, 32.\n16 David a bat Husai le a témb i Yérusalem, a boñ wengoñle a yé liwanda li Absalôm, inyu boñ le maéba mé mon Absalôm a emble ha ma Ahitôfel bé. Husai a bi bana makénd ngandak, a bé bebee i nimis niñ yé inyu nôgôl David ni inyu unda le a ntéñbe i gwés Yéhôva. David a soohe Yéhôva le a hôla Husai. Hala ki nyen i bi bôña. Absalôm a bi emble Husai ilole a emble Ahitôfel.—2 Samuel 15:31; 17:14.\n17. Inyuki i mbéda bés makénd inyu téñbe i gwés Djob?\n17 I mbéda bés makénd inyu téñbe i gwés Yéhôva ni i boñ sômbôl yé ilole di boñ sômbôl i bôt bés ba lihaa, i mawanda més ma bôlô tole i bôt ba ngomén. Kiki hihéga, ibôdôl nye mañge, Tarô i loñ Yapan, a bé boñ biliya gwobisôna i lémél bagwal bé. A bé téñbe i nôgôl bo, a bé boñ bé hala inyule a bé nyéksaga, ndi inyule a bé gwés toi bo. Ndi ngéda a bi bôdôl yigil Bibel ni Mbôgi Yéhôva, bagwal bé ba kal nye le a téé yo. Hala a bi sôghe nye ngandak. Hala a bé nledek jam i kal bo le a nkit le a ga bôdôl yak ke i makoda. Tarô a ñañal le: “Bagwal bem ba bi bep unup kayéle inyu ngandak ñwii, ba bi téé me mbén i lo mbai yap. Me bi soohe Yéhôva le a ti me makénd le me héñha bañ makidik mem. I len ini, hiun hiap hi nsôs, me nla yuuga bo hiki ngéda.”—Añ Bingéngén 29:25.\n18. Bimbe biniigana u ñôt munu yigil ini?\n18 Kiki David, Yônatan, Natan ni Husai, yak bés di nla kôhna maséé ma nlôl i ndéñbe di ntéñbe i gwés Yéhôva. Kekikel, di gwé bé ngôñ i ba kiki Abner bo Absalôm, ba ba bi téñbe bé i gwés Yéhôva. I yé maliga le di yé bikwéha bi bôt, di nhôs ki. Ndi, di unda Yéhôva le i téñbe i gwés nye jon li yé jam li nlôôha ba mahee i niñ yés.\n^  (liben 7) Ba nhéñha ngim môl munu yigil ini.\nNDOÑI I NGIM BIBUK\nIbale di ntéñbe i gwés Yéhôva, di bak ki suhulnyu, di ga yéñ bé ndigi i boñ sômbôl yés bésbomede, ndi sômbôl i Yéhôva\nIbale di ntéñbe i gwés Yéhôva, di ban-ga ki loñgeñem, di ga noode hôla bape, di ga bôñôl ki bo mam kiki Yéhôva a ngwés\nIbale di ntéñbe i gwés Yéhôva, di ban-ga ki makénd, di ga nôgôl Yéhôva yak ngéda hala a nlet tole ngéda di nkon woñi\nNKUM NTAT—INYU YIGIL\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Matjel 2016


Culture Basaa: 2020\nWOO U NSON\nYaônde, 04 matumb 2020\nDi nla kal le hala a yé mut a nyi nson wé, a gwéhék ki wo. A bag a gwé i jéé libôñôl li nson. Hala wee nson wé i nlémél nye, i nlémlak ki bôt. Jon a yé ngim ndémbél inyuu nson wé a nsal. Hala a nlôl liniglak, lisalak ni linômôl a nnom i nson a nsal.\nPublié par antoinepondipondi à 00:41 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mut a yé bôs ni hemb.\nYaônde, 21 dipos 2017\nPublié par antoinepondipondi à 02:35 Aucun commentaire:\nLIHAA I LOÑ MEE\nManyuñ tole libé jada= hala wee ni nyuñ libé jada.\nManké= hala wee mudaa wada nyen a nkém bé, nyen a ngwal bé.\nMaaisoñ tole man tata= hala wee ni yé isañ wada banyañ ibaa.\nÑôô= hala wee ngond yoñ tole manyuñ woñ nu mudaa.\nYaônde, 21 kondoñ 2019\nPublié par antoinepondipondi à 02:34 Aucun commentaire:\nDi nla kal le hala a yé maliga ma nlôl mut i kété matihil ma ñem inyuu i ti mapubi i ngim jam tole i boñ mbôgi i ngim jam.\nBa nyil mut i tén yé hilémb. Hala wee ba nyil nye i kété lipodog jé li maliga. Hala wee u nyi mut libak jé i kété maliga.\nYaônde, 14 matjel 2020\nDi nla kobol i buk ini le hipiga ni kal le hala a yé lipôdbege li mamañ le hala a yé ligwéyak.\nHala a nla ki lôl mut le likek li nyodi nye, li nyék hôk.\nYaônde, 13 matjel 2020\nPublié par antoinepondipondi à 02:30 Aucun commentaire:\nNJÔHGE I BÔBÔG TOLE MUT BÔBÔG I NSILA NYE\nHala a yé yom i i nti mut njôhge i bôbôg manonga ma bihés. Mut a nla bé telep, a nla bé yén. Kon won u mboñ le bôbôg i nnut mut. Ha i nya ngéda ba nlama bénge mut kété yé bôbôg, ndi ba yi i kon i nke bé.\nPublié par antoinepondipondi à 02:29 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le lilôm ni kal le hala a yé likoda li bôt. I bôt bana ba nhaa inyuule ba yé litén jada.\nI ngéda u nok le nuga lilôm hala wee i nuga ini i nla ndigi jéba i bôt ba yé litén jada.\nLilôm a nkobla ki le liligis.\nPublié par antoinepondipondi à 02:27 Aucun commentaire:\nHala a yé ngim kon i yéne i hu. Hala wee yopm i nyém mut i hu. I ngéda a nje yom i, i yé be tole ngim mahindi. I yom i, i nték bibot mu minla. I ngéda bi mal ték, bi mbédés we ñem, libum li mbet we, li ômôk kikii biloo. U nañal bé, u nhéb bé longe. I mbéna gwélél makog ma mbay.\nU nlama tehe mut matibla.\nPublié par antoinepondipondi à 02:23 Aucun commentaire:\nI SÔMBÔL LIPÉMBA\nDi nla kobol i buk ini le sômbôl ni kal le hala a yé i yéñ tole i bana njômbi i bana ngim yom tole ngim jam tole i gwel ngim jam tole ngim yom.\nDi nla kobol i buk ini le lipémba ni kal le hala a yé ngui i njéle ini ngui i pe . Jon u nok le: pôndôl i yôñlag i janda. U nogok ki le: a pémlag i bobot ndi a koogaga.\nA man mee, a ngond mee ni nlama bana minkuu mi bitidii inyuu i boñ le i bon ba mee ni bingond bi mee bi yé ni nkoñ hisi ba laa tehe bitidii bi bi mpot hop u mee, bitidii bi ñañal mbog mee, mam ma loñ mee i ke bisu. Hala a mboñ le i man mee tole i ngond mee i tabé i loñ mee, a nhôya bé hop u mee to i mam ma ntagbe i loñ i mee ni i mam ma mbôña i loñ i mee tigale ni ba kikii bitii bi baa bi lal biti bi baa, bi yi bé be kel. Jon u yi le biyihne bi yé tik jam. U nlama yéñ le u ba ngwélés i loñ yoñ.\nI ngéda u nyi mam ma loñ yoñ, bôt ba nti we lipém. Jon u nok le: masôôbe u béé i ti yoñ. U yéñ bañ le mut a gwés we. Banga jam i yé le mut a ti we lipém inyuule u mbégés mbog yoñ, base yoñ, hop woñ i ke bisu. Jon u nok le: njok i keneg, i yégék matin. Ibale u nyi bé ngim jam tole ngim yom, u kee u tehe i mut a nyi i mam mana le a ntoñle we mo i hop u mee. Jon u nok le: man kaa a noga hee, wee a mbada. U nogok ki le: yi i ngi kônde i ntek bé mal.\nDi nyi le Bakana ba Mbenge ni Bakana ba base i baôm mbom isi ba bi nuñul basôgôlsôgôl bés kikii minkol. I jam lini li bi nom mbôgôl i tan i nwi. U yoñ makidig le wa ba habé nkol u Bakana ni i njel ini le u bana lipémba, hala wee u loo Bakana ba Mbenge ni Bakana ba yé i base i baôm mbom isi ni likot joñ li masangô. U nlama yi le mut bisu i nkoñ biték a béé Nhindô, hala a yé mbôgôl i na dikôô di nwi. U hôya bañ i jam li Bakana bana ndi u yi le basôgôlsôgôl boñ bon ba béé Égiptô kwañ, bon ba yé loñ i bisu i yi le Hilôlômbi a yé wada, bon ba yé loñ i bisu i bot matila, bon ba yé loñ i bisu i yi mbog, hala wee minsongi, liyi tjôdôt, liôt minsongi mi ngéda, i bot nkalngéda, i bot mangand, i yi matibla i ke bisu. Jon u nok le: mbog i yé lép i ntep bilos. Jon mbôgôl i tan i nwi i kété mbôgôl i na dikôô di nwi hala a yé himamana jam noñnaga ni ngéda i niñ i mut. Matila basôgôlsôgôl ba bi yigle bés ma yé manyii. Di nlama tém mu. Jon u nok le: tém témék, hulul hi huulag.\nU nogok ki le: mbog i nyibil bilap. Jon u nok ki le ta a kal me le. Hala wee ibale u nke bé i kand mbôl ni isoñ, u mbol nleñ i nyôl ni pahge. U nogok ki le : maange a nke bé likand mbôl ni isañ a nhañ bé le a yiga bol mbay ni pahge. Hala wee u nlama bé waa yigil ni i yi bilôg bisoñ. Minhindô mi ñôô bisélél i len ini.\nIbale bo u gwé bé njômbi ni ômsiñ wa ke bé ni bisu. Wa pa bé ño inyuule u gwé bé yi to pék. Jon u nlama bana makénd ni i mam u ngwel. U nla ndigi boñ i jam li, i ngéda u nyoñ ndémbél ni i bôt ba pôna we. Hala wee bon bés ba nlama tehe bitidii bi mintôô nwés mi bôt, bitidii bi banga yés i bôt, bitidii bi mambog més, mapôô més, malép més, lingwañ li hisi hés ni i gwom bi yé mu, kikii bo mpuma, gôl, bup, kalasin, mamuna i ke bisu. Bon bés ba nlama tehe bitidii bi ñunda mapan més, binuga gwés i ke bisu. I ngéda u gwé sômbôl lipémba, we nyen u ñôt mahoñol moñ lelaa wa gwélél lingwañ li hisi hoñ, kii wa boñ ni lingwañ li hisi hoñ, wa sal laa lingwañ li hisi hoñ, i mbee nseñ i loñ u ntehe inyuu lingwañ li hisi hoñ i ke bisu. U nlama yi le : mahôla ma mbôk bé bag ni ki le malép ma njagi ma nlamb bé nsôk. Ndi a man mee, a ngond mee u ñee kii ni bilôg bisoñ ? Nseñ woñ u yéne hee ni bilôg bisoñ ? U nsañ kii ni bilôg bisoñ? U nlama bé hôya le bôt ba kôba ba bi bot i yom ini le yum. Jon u nok le : diuuna di yé di kotba di puuwe ndi di sés njok. U nla bé bana tohi wetama. I gwom di nla bé bañ, di nyoñ bakén ba bôt le ba bañ gwo i loñ yés inyuu i boñ le bon bés ba nigil i bañ i gwom bi. Ni mbok laa mam ma nan? Ni nyônôs likak li nan inyuu i jam ni nneebe? Jon u nok le : a légék u jek, a hol u je kuunjañ. U yi ni le : nkekeba a nkep bé nyuu yé. Jon niñ i ñane bés le di sal ntôñ. Inyuu hala nyen u nok le : woo wada u nkañ bé jomb. Jon di mlama ôô biséléél gwés, di nlama bañ bee gwés, maog més, di nlama sal bijek gwés ndi di nuñul bisélél gwés, maog més, bee gwés, bijek gwés ni biloñ bi nkoñ hisi. Di nlama yéñ i bana môô ma njap, môô ma mbôndô, môô ma bipiya, môô ma kaga, môô ma lañ i ke bisu inyuu i bot minson ni i nuñul i môô mana ni nkoñ hisi. Di nlama bot minloñ mi nyunga inyuu i boñ le bon ba mee ba sombok nkus, ba nuñlak ki nkus. Hilôlômbi a bi ti bés gwom bi yé nseñ inyuu niñ yés. Di ôbôs bañ i gwom bi. Di waa bégés ni gwés gwom bi nlôl bakén ba biloñ. Jon u nok le: mpot bindéé a gwé bé lipém i nloñ yé. U nogog ki le: lingwo li mbai yada li nnepna bé.\nI mam mana mon ma mboñ bés le di gwé bé mahoñol ma lipémba. Di yé ngandag i ngim homa, i ngim tison, i ngim homa nson, i ngim nlôñ, i ngim ntôñ, bôt ba yé ndék ba ñane bés. Di yé ndék i ngim homa, i ngim tison, i ngim ntôñ, i ngim nlôñ, i ngim homa nson, i bôt ba nloo bés nsongi ba ñane bés. Ndigi inyuule di gwé bé sômbôl lipémba. I bôt ba nloo bé bés nsongi i bôt ba nlôôs bés mahoñol map inyuu i boñ le di nneebe ane yap, di niñ isi ane yap, le di bana bañ mahoñol to ngôñ i pa ño, yom di tehe ndigi nseñ wap. Hala a yé gwét bi mahoñol. Jon u nok le: jam u nwél, u nyôs nyuu. Inyuu i bana lipémba u nlama nigil i bôt ba nkéñ we le u bana lipémba. Jon u nok le: Puunjé Bingan nye me tjél nsohi ma niñil i kii ? U nogok ki le: ngwégwét man lôg Basangén a ba ke i jo gwét biloñ, a yi bé gwo ndi a yik makanda. I nwaa u bana lipémba u yi le loñ ititigi i jôlag gwét likenge. Hala a hôla loñ mee i semba manoodana ma mam inyuule loñ mee i nyi bahoma bakén ba biloñ ba gwééne bé ngui.\nYaônde, 10 matjél 2020\nPublié par antoinepondipondi à 02:20 Aucun commentaire:


Culture Basaa: mars 2015\nI nso ngéda linyoi li ngwel mut a nsal ngandag tole ingéda a nke hilo. Minsôn mi nlet nwomede, we bé nyen u nkôôba, u nla habé nyingis kôô to jô nyuu, u nok njôhge ngandag. U nla hoñol le ñem a ntelep we. Di nla kal le minsôn mi mamnda ngim homa nyuu inyuu ngim ngéda. Hala a yé libak li homa nyuu a mboñ hituruuturuu inyuu ngim ngéda.\nYom i mboñ le minsôn mi mamnda i yé ions calcium i nke ngandag minkañ mi minsôn. Ion i yé ibot i gwé linyuma. Minsôn mi ntémb mbôô ingéda calcium yé i nyon. Gwom bi nlona calcium bi yé tétén milik ndi yak bitatam kikii bo tômatô, puma, janga. Mut a nla ki bana linyoi inyuule minsôn mi gwé habé malép ma kôli ni nye. I mbat le a nyo malép. Ibale bo minkañ mi nsal bé longe hala nyek a nla lona linyoi inyuule minkañ nwon mi mbegee linyuma.\nB’a mut a nla bana linyoi i homa ñem? Minkañ mi minsôn mi mbén le ba nyunguu nwo. Hala a nhôla ñem le matjél ma nyon ingéda ñem u mbép. Jon mut a nla bé bana linyoi i homa ñem.\nYaônde, 12 kondoñ 2015\nDi nla kobol i buk ini le njôha ni kal le hala a yé jam li nnôhla, jam li yé yemel i ke bisu. Njôha i nla ba ni hop mut a mpot tole i titii a ñôt tole matila a ntila i ke bisu. Njôha i nhôla bôt le ba kwel, le ba nôgla maben i ke bisu. Njôha i nla ti bôt makénd, i nla kandal bôt nyuu i ke bisu.Mut a nla kal mut numpe nledek jam ikété njôha. Minjôha mi yé ni sega bôt. Jon u nok le : Njôha u ta bé le bôô nyo. Hala wee ngim mam i yé le ba nlama bé pot to tila ibale bo ba njôha. Hala wee hikii yom bé to hikii jam bé yon i nla ba yom to jam li minjôha. Jon u nok le: Ngôs nye likôyôp i nwaa kikii maboñ.\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé i boñ le mut a nok ni yi ngim jam i ngwéla, ngim jam i mpôda, ngim jam i mbôña, niñ i ngim mut, nson i ngim mut. Hala a nla lôô ni i njel i emble nkuu mahop, i bénge nkuu bitidii, liañ mapep ma nwin, liañ ndesmanwin, li añal ni bôt bape i ke bisu.\nNgim bôt tole ngim biloñ bi nyéñ biyihne. Jon u nok le : ngwégwét mam lôg Basangén a ba ke i jo gwét biloñ, a yi bé gwo ndi a yik mankanda. Hala a yé mut bôt ba nyis mam.\nBiyihne bi lam bi yé yak biyihne bi be bi yé. Jon mut a nlama bé hémle hikii jam ba nyis nye. Jon u nok le : u nup tju, u unda bé linubul, wee u nup i tjibi. Ndi mut a nlama bé lep to yan i yom ba nyis nye. Jon mut kôba a kal le: jôñ mut i loona ntet ka.\nNgim biyihne i nla ba le i sôli. Hala a mboñ we le u yéñ i bana gwo. Jon u nok le: man kaa a noga hee? Wee a mbada.\nLelaa u nla gwés ni boñ le biyihne gwoñ u yis gwo ngandag bôt? U nlama yi tep bibuk ni ngéda. Jon u nok le : hinoo ntombga hon i nhéya pos i nwii. U nogok ki le: jam u mbôôña longe jon li nkap kel. U nlama ki yi tep bisélél inyuu biyihne gwoñ.\nBiyihne gwotama bé gwon bi nyis mut jam. Yak ñañ, tjémbi, ngan, dingangana ni bipe.\nPublié par antoinepondipondi à 03:07 Aucun commentaire:\nLITÉMB YAK HILÔLÔMBI\nDi nla kobol i buk ini le témb ni kal le hala a yé i ke i homa u nlôl.\nDi nla kobol i buk ini le témb yak Hilôlômbi ni kal le hala a yé i kônde leege biniigana bi Hilôlômbi inyuu i kil hi kokok. Jon litémb yak Hilôlômbi li nti we nsañ, gwéha, suhul nyuu, yi ni pék inyuule u nkon Hilôlômbi woñi, li nti we pék i ôô bisélél gwoñ, yi ni pék inyuu i bañ bee gwoñ , pék i sal bijek gwoñ, pék i nuñul bisélél gwoñ, bee gwoñ ni bijek gwoñ ni nkoñ hisi, yi ni pék le mut a yé longe inyuule Hilôlômbi nyen a bi heg nye, pék ni yi inyuule Hilôlômbi i mam a mboñ ma yé longe, li nti we libak li ngwélés, li mboñ we le u ntehe mapubi ma Hilôlômbi,yi ni pék i yi bok niñ yoñ, litémb yak Hilôlômbi li nti we pék i ngwélél mambén ma Hilôlômbi, li ti we sôkbôk maséé inyuule Hilôlômbi a yé NU A BÉ, NU A YÉ, NU A NLO ni NU A BA.\nYaônde, 05 kondoñ 2015\nPublié par antoinepondipondi à 02:58 Aucun commentaire:\nMASOOHE MA NWI YONDO\nIsañ mbai a bé a kot mboda yé inyuu i ti Hilôlômbi mayéga inyuu bilonge bi mam a mbôñôl bo i nwi mbog. I mbus a mbat Hilôlômbi le a kôp bo nsañ ni gwéha inyuu nwi yondo u mbôdôl, a kôp sôkbôk maséé inyuu mut wé libôk ni longe i mut libôk, a nsoohe Hilôlômbi le a kot bôt le ba yi le gwelna gwelna bileñ bi nyôl ni nsañ i mahoñol map.\nBase i sôkbôk i nniiga bés le mut a nsoohe Hilôlômbi ni nyuu yé ni mahoñol mé le Hilôlômbi a unda nye maliga inyuule maliga ma Hilôlômbi ma yé mapubi ma nom.\nIsañ mbai a bé sugus masoohe mé ni kéne i ngén ini le : ngiinda hibee i hi jek batôle. Hala wee a mal ti mam mé Hilôlômbi.\nYaônde, 04 kondoñ 2015\nIngéda mut a nhép, jôl jé li nyon ni mbuluk. Inyuu i kéñ le i mbuluk ini i kee i yam mayoo mandjel ma lihép nyen mahuu ma jôl ma nsal nson. Ma gwé dipog di mpémés ngim nkame ba nsélél le mucus tole morve (libom) i ngwel libim li mbuluk li yé i ngoa. I mbuluk ini i nke hisañ i bon ba mom. Hisañ hi nkok, hi mpôôna mo ndi hi pémés mo. Ndi i nla pam le ngim dikét di yé mbôm tole di yé i babaa dipog. Dikét di mbuluk dini di nla bé yégle nwii mi môl. Hayen nyuu yés i nyéñ i pémés tjo ni njel tjiimbe. Hala a yé i pémés ngoa ni ngui i nyo ni i jôl. Mut a nla tjiimbe ngélé yada tole ngandag ngélé inyuu i pémés mis ma mbuluk mi yé yédék. Ndi i ngéda mi nnai mut a nlama hem jôl nyemede inyuu i nés nwi mi jôl ni bisaha. Inyuu hala nyen u nok le :tjiimbe i nkédna ni nsul. Hala wee mam imaa ma ngwéla keñge yada , ntôñ wada, ngem yada.\nYaônde, 29 libui li ñyéé 2014\n1) Bambôlô Þ mbôlô\n2) Banyanya Þ nyanya\n3) Bisiñli Þ siñli\n4) Diboda Þ iboda\n5) Dindola Þ ndola\n6) Dinsand Þ nsand\n7) Manyogi Þ linyogi\n8) Masôô Þ lisôô\n9) Mboma Þ mboma\nGwôô bi ntehe bé mintol ndina ni manyogi ?\nNGOBOL : Hala wee ibale ngwélés i ntehe bé liyééne ndina ni nkol.\nYaônde, 02 dipos 2014\n1) Hibaa njéé hi nséha\n2) Hikwayi hi nkwai\n3) Kembee i mbégél\n4) Kôi i nkom\n5) Lolo i nlond\n6) Ngôi i ñim\n7) Ngôs i nlond\n8) Ngwo i mbôs\n9) Njéé i nkônd\n10) Njok i mbam\n11) Nkongo i mbégél\n12) Nlôm kôp a ñoñ\n13) Nyoo i ñoñ\n14) Pagi i mbam\n15) Singi i nyiñla\nYaônde, 14 libui li ñyéé 2014\nI yé ndap niñ , ndap i nleege bôt, ndap i nkot bôt. I ndap ini nseñ wé i yé le i lôôs we hémle Hilôlômbi, u kôs biniigana bi Hilôlômbi. U yi nseñ i nigil ni bôt bape ni nseñ likoda li bôt. Ndap Hilôlômbi i yé sukulu,ndap bôt ba nyi likap. Ngeñ i ntôdôl bé ingéda kel i ñye , ni nogop, ñwee mahoñol, u yi le u nlama je inyuu i bana ngui i ke i sal nson, i mbus u nje i kose u noye, i mbus buga jop u nkônde sal, je i kôkôwa u nti Hilôlômbi mayéga inyuu bilonge bi mam a mbôñôl we i kel ini, u nke i nañi mbus jopop.\nNdap Hilôlômbi i yé homa manyii, i bôt ba njôp i ndap yé ba nlama bé hôya hala. I bet ba nkena ni tat ndap Hilôlômbi ba nlama kôhna Hilôlômbi maséé.\nNdap Hilôlômbi i yé ndap mut a nigil ngim yé niñ. Mut a yéñ i bana ngim nseñ inyuule a nkena to tat to jôp i ndap Hilôlômbi. Njômbi hikii mut i yé le a bana biniigana bi Hilôlômbi. Hilôlômbi a yé gwéha, a nti we sôkôk maséé inyuu i boñ le u yi le niñ i yé maséé ni ndutu. Jon Hilôlômbi a yé Batunpék a yé mal yi, a yé ki Béndélmandum.\nHÉMLE HILÔLÔMBI I NTI BOTÑEM\nDi nla kobol i buk ini le hémle ni kal le hala a yé le, u nhoñol le ngim yom tole ngim nañ bi yé mbale , bi yé ntiig le njel mpénda i yom i to i ñañ u, i tabé .Di nlakal le hémle i yé lineebe le u mbat bé mbadga yokiyo. Jon u nok le: hémle i mpa dikôa inyuule hémle i nti we botñem, i nti we mapide, i nti ki we ngui i boñ ngim jam to i niñ u neebe le u niñ.\nDi nla kobol i buk ini le Hilôlômbi ni kal le a gwé liyééne, jon ba nsébél nye le libôk li nkumdum, a bak ki mut. A nla om mbu wé mbog yosôna. Won ba nsébél le Njombongo. Kikii Hilôlômbi a yé mut, a ngwés i bôt ba ngwélél nye, a yé maséé ni bihégél gwé, a mbén béba ni bisat. Jon ba nsébél nye le Sukmak. Hilôlômbi a bi yis bôt ba kôba jôi jé inyuu i tibil yi nye. Jon hala a yé longe le u yi jôi li Hilôlômbi ndi u yi ki gwébél jo. Inyuu. Hala nyen Ba nsébél nye le Béndélmandum. Hilôlômbi a yé Bayemlikok hala wee a nla yémbél mam momasôna, nyen a nyi mam momasôna. Jon ba nsébél nyé le Mal yi. Ba séblag ki nye Batuupék. Bôt ba kôba ba bé yi le Hilôlômbi a ntôn ni bo jon ba bé yugyana nye nduñ yap yosôna inyuule a yé Mal mam. Nyen a nti niñ, nyen a nkit le i len ini a nyoñ we. Jon ba nsébél nye le Pot li mal. Tole Hônd kéna. Nyen a nsayap i nwet a ngwés inyuu hala nyen u nok le njee a ngwal nu man. U nok ki le, ba og bé nsaaibag. Jon Hilôlômbi a yé Mal kal. Nyen a bi yémbél i bôt ba bé jôs bôt ba kôba gwét i Ngog Lituba le ba jôp i base baôm mbom isi. Jon ba nsébél nye le Nwet ngui yosô. Jon u nok le: u nôñlag mabal , u nyo bé nsuk lép. Hala wee u bénge bañ maboñog ma bôt tigale u boñ bé longe. Jon u bôdôl ni Hilôlômbi. U ba bañ ngog baagene inyuu maaisoñ to mut woñ libôk. U tam bañ yom i maaisoñ, u ke bañ maaisoñ njôñ, u nip bañ. Ingéda jam li mboñ we, u bénge ibale bo we bé nyen u yé ni njom. U téénga bañ yik mudaa to man nyuu inyuule Hilôlômbi nyen a ntat bo. Jon ba nsébél nye le Nwet mbog. U yi lômbôl Hilôlômbi mam moñ, a kôble we. Nyen a bi bot libii li muulôm ni mudaa le ba bana matam. Jon ba nsébél nye le Nheg matén. Hilôlômbi a bi gwés bôt ba kôbôl jon a bi ti bo yi ni pék le ba ôô bisélél gwap, le ba sal bijek gwap, le ba ba kunde ibale bo ndi ba ngwélél mambén mé. Jon ba nsébél Hilôlômbi le Kimaltjai inyuule maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai. I mam a mbôn a nyônôs mo. Ngéda Hilôlômbi i ta bé ngéda mut jon ba nsébél nye le Hañngaa. Jon we nyen u yéñ Hilôlômbi. U kon bañ woñi. Inyuu i mam mana momasôna nyen bôt ba kôba ba bé kal le Hilôlômbi a yé i ñem i hikii man mee. Jon ba nsébél Hilôlômbi le Nu a bé, Nu a yé, Nu a nlo ni Nu a ba. Maboñog moñ ni mahoñol moñ mon ma yis we Hilôlômbi.\nDi nla kobol i buk ini le botñem ni kal le hala wee u nhoñol le wa kôhna ndimbhe ni i jam u mbemb. Hala wee u mpide ngim yom, hala wee mapide moñ u mbemb mo ni ngim mut inyuule u nyéñ manjel momasôna u ntehe bé ndimbhe ni wemede jon u nigbe ngim mut tole ngim yom. Yom u nlama yi, yo ini le, libôm li njiñnge li ha bé yom. Inyuu hala nyen u nlama bé bii niñ yoñ i moo ma mut binam. U nlama yéñ i sélés boña woñ, le u niñ ni pék, le u sal ni moo moñ. U nlama yéñ ndi wa léba i njel u nlama noñ. U nlama ba mut mban. U yi ni le mut a modob a nla bé kôhna jam. Jon u nok le: koo i nje bé i édi. Ingéda u nheñ ni wemede u nla bana botñem le ni mahôla ma Hilôlômbi wa pam i homa u ngwés ke. Jon u kenek u lalal a yémbél ntôndôô liké. Mut a yé a ba a gwé botñem le kikii a nañ, a bii, a bot mboda. Mut a yé a ba a gwé botñem le, ingéda a kôhna mambôgi, a léba nson. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a bumbul i yom a nsal. Mut a yé a ba a gwé botñem le, binoode bi mam a mboma, a yémbél mo. Mut a yé a gwé botñem le, ibale a yé nkol, a ba ngwélés mut. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a bana nkus inyuu i yibil sabe nyunga. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a bañ bee inyuu mbôô wé. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a yoñ ane inyuu i lona mahol i loñ yéé i ke bisu. Yom u nlama yi, yo ini le, ibale bo ndi u gwé habé botñem, wee niñ i mal we.\nHémle Hilôlômbi i nti botñem. I botñem ini i ta bé botñem i mut binam. I yé ngui Hilôlômbi a nti mut a nhémle nye i pes i mbôô wé minsôn ni i mbu, ngui i pes nson, ngui i nlaa yidis wemede le u ke bañ i nkoda jel, le u jôp bañ manjel i bôk mambén ma Hilôlômbi, le u ke bañ biyôglô bi mam i ke bisu. Hilôlômbi a nti we ngui i gwés niñ ni i ba i niñ, i yi bok mam moñ, i yi bégés ni ti Hilôlômbi lipém li kôli ni nye. Ngui Hilôlômbi i mboñ we le u bana bôdôl ñem ni wemede ingéda u nhémle Hilôlômbi.\nYaônde, 27 maye sép2014\nNJÔHA Di nla kobol i bukini le njôha ni kal le ...


Culture Basaa: août 2012\nMALIGA MA NKÔP BÉ MAKAK\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le hala wee maliga ma mbol bé kegikel. Hala wee maliga ma ñômbi bé. Hala wee maliga ma ta ma nyila bé yanga le mut a lep mo. Le mut a kal le maliga ma nhôla habé i ke bisu.\nMakag wee yom i nsômbôl timba. I gwom bi ngwés timba yo , yon ba nsébél le dilunga. Dilunga tini tjon ingéda di nje kék di nkôp minluñ.\nI ngén ini i ñunda bés le maliga ma nla bé yila minluñ . Hala wee maliga ma tabé yom ba nsas.\nYaônde, 12 hikañ 2012\nYéL I NSINGA\nDi nsômbôl kobol i bug i pulasi ini le puce électronique le yél i nsinga ni kal le hala a yé himamana mbañak yom i ba mbôñôl i keilibog(ordinateur) tole i nsinga i woo ( téléphone portable) i ke bisu.\nNson wéé i yé le a bog ni om minson nwomisôna ikété kei yosôna ba nha nye (minsongi, libog, likobol, liti bioda i ke bisu)\nA yé boña nu a nsal mu ikété bikei bi.\nYaônde, 28 njéba 2012\nBa mbéna bañ yél i nsinga ni silicium.\nDi nla kobol i bug ini ni kal le hala a yé like yak liwanda, hala a yé nhyômôk i ke bisu. Mut a nke nleñ. Jon u nog le: nleñ sop bo lép. Hala wee sop yon i bak i kenek i koba lép, ndi lép u kenek bé yak sop.\nNseñ nleñ i yé kii?\nIloa bagwal ba bé kena bon bap nleñ inyuu i boñ le ba yi mambai mape, malép mape, dikôa dipe, maaa mape, mapôô mape, mambén ma biloñ bipe, mayi ma mbog mape, mangand ma mbog mape, minko mipe, yad ipe, mintuk mipe, makenge mape, minson mipe, ngwambe, bôt bape, bôdaa bape i ke bisu. Hanyen mabii ma bilog ni bingond bi bé tagbene.\nBa nkal le nleñ i nhôla boonge ba wanda i kônde bana yi. I yi bomede, i yi mbog yap ni mahôla ma nleñ ingéda boonge bana ba ntémb i boni i mbus nleñ wap.\nMut a mbéna ke nleñ ingéda ba mbégés nye ngim homa.Jon u nog le: i homa ba añal we libadô kôkôa, u pulne nyoo nleñ.\nVidéos Août 2012\nhttp://www.youtube.com/watch?v=nCxxwvJVRN0&list=PLE8F83DBB77410A5D&feature=view_allVidéos août 2012Vidéos août 2012\nPublié par antoinepondipondi à 12:27 Aucun commentaire:\nsék mis i ngii\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le mut a mbemb ngim jam li lam. A mpide le i yom ya loo, ya loo i tohol nye.\nA gwé bot–ñem ni i yom a mbemb.\nPublié par antoinepondipondi à 12:14 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 12:13 Aucun commentaire:\nPublié par antoinepondipondi à 12:12 Aucun commentaire:\nI NYUU NGÔDÔ A BI BEDNA I JÔM YON A BI SÔSNA HABÉ\nDi nla kolol i ngén ini ni kal le ingéda u nsal ngandag jôga li nwi, nyuu yoñ i nla habé kôble we kikii ingéda u bag wanda mut. Jon u nog le nyuu i nhuune bé i njel. Hala wee i njel nyuu i néñél yon i ñunul habé. I nyuu me bé me mbet i nkok yoo habé ini.\nDi nla ki kobol i ngén ini ni kal le i ngui minsôn u gwé ingéda u yé maange wanda yon u gwé habé ingéda u un.\nYom di nyi, yo ini le, mut a nla bé bag biun. I hégél yosôna i gwé koo i un ndigi, yak i yom yosôna i niñ i un i ke bisu. Biun bi yé ngim libag i niñ i mut. Jon di nlama ti yo ngim ngobol inyuu i yi kii i yé biun. U nlama yi le biun bi yé masoda ni i njel ini le u nla ti maéba le wanda i kwo bañ i bee, le biniigana gwoñ bi hôla ngim bôt i ke bisu.\nMut a ngwéé, a nañ, a hôlôl, a un ndi a wo. Hikii hai mu i gwéé i méé mam.\nPublié par antoinepondipondi à 12:05 Aucun commentaire:\nu yap lép bisék bi nsék habé we Tole lép u nsékna...