Culture Basaa: mars 2008\nHala a yé man yom a yé i ngii lituba li mbéé.Hitaa hi nla telep ingéda matjél ma umul mu le ba nyuguu ho. Hala nyen a mboñ le muda a nog mane i ke pam nye le a nkwo nyuu. Ingéda ba nyuguu hitaa, muda a nla kwo nyuu ngandag ngélé jon u nog le, muda a yé lom, to u pehek laa, wa sés be nye. Hala wee mut a nla bé mélés muda ngôñ malal.\nHitaa hi nla kon le i ntelep hikii ngéda to ba nyuguu bé ho. Ba nla kit hitaa. Ha oo habé. Hitaa hi nhap ipôla séndi yada to ibaa. Hitaa i gwé bé lituba le masai ma muda ma mpémél mu.Hi nyééne i ngii lituba li masai ma mpémél. Hitaa hi yé ôk i munlôm i nyégle nwaa mange a nyila muda. Ngandag biloñ bi nkit hitaa ndi hala a tabé longe. Hala a nyilis muda le a nog habé line li munlôm.\nYaônde, 08 matjel 2008\nHala a yé yom i yé i ngii i homa nkoñ hisi i yé ndi i bayak ni ti nkoñ hisi lék. Hitende hi hañngaa i yé 695.000 kilôméda hala wee ngélé 109 hitende hi nkoñ hisi. Liyonok li hañngaa li yé ngélé 1.300.000 liyonok li nkoñ hisi. Nkogo i hañngaa i nlel i nkogo i nkoñ hisi ngélé 333.000.Lék i hañngaa i hañ i yé 5.750. I mut a hééba mbod, lék yéé i yé pola 35 ni 37. I mut a yé nso nyuu, lék yéé i yé pola 3 5 ni 37.\nHisi hi nkiiña homede ndi hi kiiñaga yak hañngaa jon i nene le hañngaa hi mpémél likôl ndi i nañlag hyôñ.Nyen a nti niñ i hikii yom i nhép ikété mbog. Ibôdôl bibebela, i ke i tjobi di malép, i noñ binuga bi bikai i bol i mut binam i ba bé ndodol. Hañngaa hon hi nti malép, nop, mbebi, njiñ hôk semkwep hañngaa hon hi yé mbôô inyu hégél i gwé niñ i nkoñ hisi. Ibale bo u ntiige hañngaa bebee u nyambi, hala wee niñ yoñ i mal. Ndi mut a nla nohop hañngaa. Ibale bo hañngaa hi tabé homa wee niñ i mal i homa nu.Yom i mboñ le hañngaa i ti lék, hala a nlôl libañak jéé le a gwé njiñ hôk yada ba nsébél le hélium ni mbuni. I njiñ hôk ini le hélium, i ntôl bé, yon i nti hañngaa libag jéé li lék tôbôtôbô. Hañngaa hi nla bé ba ibale bo mbuni to hélium ba tabé.\nI gwom bi ke ni mbebi, ngui i yé i sôs bo ingéda u i nsude, le mapubi ma hañngaa ma ta habé pakpak. Hañngaa hi nla hôla niñ i mut ni i njel ini le hi nti linyuma. Mut a nla bana ngap linyuma inyu niñ yéé (nhébég wéé, liké jéé) i gwélel yo i ndap yéé, i kena matôa, i lamb bijek i ke ni bisu. Inyu i yémbél liyep di nlama gwélél linyuma li hañngaa mandap més, bi iñngil gwés bebee le homa nyensôna. Linyuma li hañngaa li nhee longe ndamba i lel li malép.\nYaônde, 30 kondoñ 2008\nHala a yé malémôké i mpémél i nson ditam. Njiñ yéé to nene yéé bi nkobol bijek di nje to makon di nkon, i bee di nyoñ. Ditam di mbaa matjél. Ingéda séé i nyon hanyen masai ma mpam i mbégdé. Nyuu i nlep mbôñ yéé ngélé ibaa. I njel minla ni i njel matjel. Njel matjel yon i nlôô ditam kikii me mbôk me kal i ngii.\nLibañak li masai mut a yé mbôô li gwé binan ni manjiñ bi gwom bi nyuu bi yé ikété: njiñ hôk ba nsébél azote hala wee uréé, mbôñ mbit nuga (acide urique) mbôñ mahoñ (acide gras), bas, mbôñ i nledek puba yom(phosphates), mbôñ i soufre (sulfates) i ke ni bisu. Ingéda mut a nkon tole ingéda ditam di nkon nyen u nléba puba litjee (albumine), ngandag bombo, bas i njôñ liô, kei ni gwom bipe masai.\nNyuu I nlep mbôñ yéé ni njel masai jon i mbôñ i, i nlama pam inyule i mbôñ i, i nloo mbôñ yosôna. Ibale mut a nsai i homa bikai bi yé, masai mana ma nnol bikai bi. Jon u tehe le binuga bi nyo bé masai.Yak mut a nlama bé nyo masai wee a nyéñ nyemb yéé.Mbôñ i nyuu mut i nnola.\nDitam, nkoñ masai hitam, séé ni nkoñ liséé gwon bi hôla le masai ma pam kikii i nsôbla.\nMut a nlama je bijek ni nyo bilam to bineene ibabé nye i lel balal ba ndamba tigale mbôñ i ba ditam.\nYaônde, 17 matjel 2008\nB'A NIÑ I YÉ NGI –SIK?\nI ngobol i bug ini le sik i tabé hôñ ni ngui i pes nyuu i mut ndi mpede i hañ i gwom bi baa bi tihba ingéda bi nyiinga.\nYom di nyi, yo ini le, ibale bo ndi mut a nke le hisi hi nsendi, a nkwo. Nlélém ibale bo ndi matôa ma nke ngwé ndi nloñ i nsendi, matôa mana ma nkwo.Jon sik i yé nseñ inyu liké li mut, li matôa, i yañ nyaanga, i oñ ndap, i bañ makoñ ma ngaa i ke ni bisu. Inyu hala nyen u nog le, linômôl i jam li nti mut yi.\nInyu i boñ le mut a ôô bisélél gwé a nlama bana soñnda,yi ni pék inyu i bañ mintén mi bitamb le a sendi bañ ibale bo hisi hi nsendi, i bañ môngô i oyok ni sendak le i yin bañ malép, i bañ bee le bi laa yémbél kon i ke ni bisu. I loñ i mbañ bisélél gwé ni sal bijek gwé, i loñ i i yé kunde.\nYom u nlama tééda yo ini le, ibale bo sik i tabé to niñ i tabé. Ingéda bôt ba ntôômana bo ni bo, ba nheñlana bo ni bo ikété maboñog map, mahoñol map ni liniñik jap. Ingéda ba ntôôma bo miño, hala a nlona gwét ni manola. I ndutu i mut a nyoñ i nihbe maisañ nu a yé nye bebee yon i néñés yi wéé ni pék yéé, hanyen man mee a bi kal le ndutu yon i nti mut yi ni le niñ i ngi- ndutu i néñés bé banga bôt.\nYaônde, 28 matjel 2008 Nkam Pondi Pondi\nPublié par antoinepondipondi à 08:07 Aucun commentaire:\nHITAA Hala a yé man yom a yé i ngii lituba li mbé...


Culture Basaa: décembre 2010\nPublié par antoinepondipondi à 02:52 Aucun commentaire:\nMANGÉN MA HOP\n1) Hinuni hi ngwiina makôô, mut a ngwiina i nyo\nNGOBOL : I mam di mpot mon ma nyelel mahoñol més\n2) Hinuni hi hop hi ñoñ bé jumbul\nNGOBOL : Mut hop a yé ndigi mut yengi\n3) Hop u nlôl bé bebee\nNGOBOL : U nlama tibil emble mut to a nyob bibuk inyule i mam a mpot, ma nlôl nye i ñem\n4) Hop u tabé likoñ\nNGOBOL : Ingéda ba ôm we buk, u nlama kôhle nyuu inyule buk i nola bé\n5) Hop bayi jam u nom bé\nNGOBOL : Nkwel u bôt ba nnonga i nke bé nonog\n6) Ñyéé u kal muda : nye nyo woñ won wa nôhla man woñ\nNGOBOL : Ngandag hop i mbéna lona lisanda\n7) Pot ni boñ mam ma imaa\nNGOBOL : Hala wee i mam mut a nhan, a nyônôs bé momasôna\n8) Sadga a kal yôi, nye u tebek bie u nkindbana\nNGOBOL : Hala wee mut a nsômbôl kal we le u yoñ yihe ni nye, u tôgbe bañ nye\n9) Nyo u tabé hot le u kéé u kee\nNGOBOL : Mut a nlama bé pot, le a pot ndigi, a yééne\n10) Ñañ mbe u nkola bé ni mim pa\nNGOBOL : Béba ñañ i nla tjé li mut, u nlel manola\n11) Ñañ u ta bé joo li ngôlôñ\nNGOBOL : Ingéda bôt ba nkwel, ba nlama tiigana bebee\n12) Ñañ, manyañ le lilagle\nNGOBOL : Ingéda mut a nkwel ni bôt, i mam a mpot ma yé le mayôña kikii lilagle ingéda a nwo\n13) Ñañ, nkôô kwede\nNGOBOL : U añle mut wada jam, wee u nkal nye le a bôag jo\n14) U gwés bé muda hop, u yénég nkol\nNGOBOL : Bôdaa bobasôna ba nla hop\n15) To me yéne mbé soñ, me agdege ndigi\nNGOBOL : Hala wee ma pot ndigi maliga, to ba nhan me nyemb\n16) Ba nkéndél bé mbôl i hañngaa\nNGOBOL : Ngim mam i yé le ba mpot bé mo i mbamba\n17) Mut nyo a nimil bé 18) Manyañ mbadga a nhel bé\nNGOBOL : Ingéda u nke homa ndi u badag, u nke u bôl i homa u gwéhék ke\n19) Hikwai a pot manyo i maa, njé i je nye\nNGOBOL : Mut bilembe nu\n20) Ngôs i ke i leñ i hôya boña\nNGOBOL : Mut ngandag hop nu\n21) Bitii bi lal bitut bi baa, bi yi bé be kel\nNGOBOL : Hala a yé bôt ba nke i ngim hop ndi ba nôgla bé bikil gwap, ba ntihmbe bé njel yada\n22) Kôm i nkal bé mam mayindi\nNGOBOL : Hala a yé mut a tééda ndip mam\n23) Kul nye mbegee bibee kila hiol\nNGOBOL : Ingéda we ni mut ni hiôm, ni ñañal bé mam momasôna\n24) Ntét kôi i ke u tôp, i ntjep i e, ntjep i e i bugi. Ntjep i e i ba kwo bañ i mugul sisiñ. Sisiñ i ke i mbiinge, i koba hikwai i jumbul. Hikwai i puuwe, i bet i ntjep i e. Sisiñ i bol matjee ma hikwai. Jon hikwai hi bôdôl bat : nye ndi hala a nlôl i kii ? Hala a nlôl i sisiñ ? Sisiñ nye me béme bada ntjep i e. Bo a ntjep i e kii ? Ntjep i e nye me béme, bada ntét kôi. Bo a ntét kôi kii ? Ntét kôi nye mam ma ngii ma, me isi kii ni mbat me ?\nNGOBOL : Ingéda bôt ba ngwés yi nyemb mut hanyen ba mbat i badga ini\n25) U kéne ngén, u kobol bé yo, ngéngén a nje we\nNGOBOL : Hala wee u mpot jam bingéngén u kobol bé, wee heñel\n26) Kii i mpél hibôgôô ?\nNGOBOL : Hala wee ingéda ngim jam i mpôda isi ni isi, i mpahla béé\n27) I kel ba téñ hot, yokel nyen mbañnga a sowa\nNGOBOL : I kel di mbôdôl boñ to pot ngim jam, yokel nyen dihôha di nla jôp mu\n28) Mut a hel ni hop a boñe tén kumul\nNGOBOL : Mut we ni nye ni mpot, u nyoñ nye kikii ñheñel mut\n29) Libôñe tén e\nNGOBOL : Lipôdôs mut a nla bé ti we mapubi i jam u nsômbôl gwel\n30) Hop u mboñ libum hôlô\nNGOBOL : I hop u gwé bé nseñ, i nyéñ bé libum\n31) Hop u gwé bikuum ni mambé\nNGOBOL : Hop u gwé minwaa\n32)Hikôa hi tane bé libid\nNGOBOL : Mut a nla neebe jam to li a ngwés bé\n33) Ba mbamb bé matop makoñnga\nNGOBOL : Ibale jam li nañal i ti bôt, ba mbôdôl pot jo\n34) Pala nog ndi u pala bañ tihmbe\nNGOBOL : Ibale u yii i ti, u ubla bañ hop\n35) Ba nhigil bé lép i mbus\nNGOBOL : Hala wee ba mal pot ngim jam ndi we u kahal timbil mu\n36) Nsébla i noñ neebe\nNGOBOL : Mut a nôgla mbai nyen ba mbéna om manwin\n37) Ngômb len i tabé ngômb kôba\nNGOBOL : Hala wee ingéda u mpot jam i ti ni basaa, yoñ yihe ni ba bôt bape ba yé ha\n38) Nlôm njel a kennga ñañ\nNGOBOL : Hala wee ingéda u mpot ngim jam i ti, i bôt ba yii ha, bon ba nlama tôô jo\n39) U keneg u tehge, u añal bé, we u añlag le u ntehe kii ?\nNGOBOL : Ngim mam i pe i yé mam ma bisimba, nseñ i tabé i añal mo\n40) A nsañ masañ ma ngôdô\nNGOBOL : We ngi kôhna jam, u hak bañ\n41) Me añal, a nlel i nkok, a pehge linjenge\nNGOBOL : Hala wee ñañ nan i gwé bé ngim mahee\n42) Hinoo tombga hon i nyoñ pos i nwii\nNGOBOL : Mut bibug bilam nyen a nje mam malam\n43) I jam li nke i jimb, jon li mpam i ti\nNGOBOL : Ngim mam bôt ba nsôô i mbéna bé solop\n44) I kumba i nsog bakén, i nsog bé nkén wada\nNGOBOL : Mut minsohi a nsohbene bé ndigi mut wada\n45) I nyo i nje ndôñ, won i ntjal hilôba\nNGOBOL : I mut a nsayap, a nla ki og\n46) Nkwel maboñ ma minkôgô\nNGOBOL : Mbombog a mpot bé mam momasôna ngélé yada\n47) Man Basaa a mpot bé mpas\nNGOBOL : Upodog, u pot bé ni mangén, we u mpot bitooha\n48) Nkwel nlam u nhondol bé hilémb\nNGOBOL : To u bana la béba nyo u nlama ôt mahoñol le u tômbôs hilémb hoñ\n49) Ba añal bé kel bikekela\nNGOBOL : U nlama tehe lisuk li jam i nwaa u nti mbôgi\n50) Bodol kidig, bo kida ki bodol e ?\nNGOBOL : I yom bôt ba nkwélél i yé ndég jon i tabé nseñ le ba hubus ki yo\n51) I homa mbaa i yé i kwél, hanyen ba étne ngwo\nNGOBOL : U nlama bôdôl añle jam bibéé\n52) Longe nkwel i nloo je nlam\nNGOBOL : Nkwel lam u ntibil mam i loo bigwelmoo\n53) Lipoo njee? Eône njee?\nNGOBOL: Hala wee i bôt ba ba nkwélél, ba yé bebee le mut wada.\n54) A ô he nyoo.\nNGOBOL: Hala wee di boñ wee ngoñle di nok bé i jam me ntip pot.\n55) Maô ma hi lalag njal.\nNGOBOL: Hala wee ngim nkôm kel i nla bé tagbe le u nok bé noga jam.\n56) Maô ma gwéé bé budul.\nNGOBOL: Hala wee ibale mut a mpot we i pañ,wee u nok yaa, to u ngwés to u ngwés bé.\n57) Mbegee i mpot bé.\nNGOBOL: Hala a yé le ingéda mut a yé ngi pam i niñis nyemede, a nlama bé pot lôs i ti bôt.\n58) Mbom i kubnege miañ.\nNGOBOL: Hala a yé le ngim jam i yé i ba i sôli, u nyaa ndigi jo li nyelne minkwel.\n59) Ngom i gwé mbap.\nNGOBOL: Hala wee i yom i ba nkwélél i gwé nwet.\n60) Dinyo malép.\nNGOBOL: Hala a yé bon ba minañ . Njok ngi je, u be libum e ?\n61) Njok ngi je, u be libum e ?\nNGOBOL: Hala wee jam ngi-bôña, u kahal añal jo.\nYaônde, 04 maye sép 2010\nPublié par antoinepondipondi à 01:14 Aucun commentaire:\nNdumb i mbôdôl ni sai i ndumb, hala wee likoda li ndap bôt li mbôg i tagbe lo ba naña ndumb yomede. Batata ba bé ba gwé le, ibale bo ntôô mut u bi wo, ba naña ndumb yéé, ibôdôl dilo bôô. Ndumb i nla ki tagbe i mbus ngandag ngéda. Ndumb i mbôdôl ni nsul. U nla ba, to dilo diaa tole dibaa le loñ i nkodba. Ba ntéé ngeñ bôt ba nlona nsul inyule, i kel ngand yomede nsul u tabé. Bambombog botama bon ba gwéé hop. Nsul u gwé pand ibaa, pand bisu, i tja mapil i nwet a bi wo, a bédlag bôt tole i tja mapil i nwet a nañ ndumb. Pand yôhne ibaa, bôt ba nlo i sul yag nwet ngand, bôt ba a mbédél bé to jam, le i kel yag bo ba bana yag nye a ke a timbis bo. I mbus nsul, ba ntjôle bôt ba nsul ni bijek ni maog i ba bé le ba bemb ngand. Bijek bi nsul ni bijek bi kel ngand bi yé gwom bibaa.\nI kel ndumb, ba nkal le, ndumb i sém i yé. Bambombog ni bañuum ba nyodi mandap map ni mai i moo ni bibot, bo di nke i ndumb i sém. Ingéda ba mpam, ba njôp i kumba, ba nyén, ba nyoñ maog ma biibe, ba nti bo, ba nyo. Nwet ndumb a nyoñ hop ingéda loñ i nkoda, a ñunda bo lilagle li nsañ. Ibale bo ndañ u tabé, sai yon i ntagbe. Ndi ibale bo ndañ u yé, loñ i nyén inyu i kôp nsañ. Ndumb i gwé mahop kikii ihéga le, mut a nwo, mut numpe a njôp mu ikété bum, a kahal boñ mam. Ingéda ba naña ndumb, ba nkal i mut nu le, a gwé bé jam i bum ini, a héya kôô wéé, yom i tabé nye mu. I bôt ba mbénge mahop, ba nke ba bénge kikii mut a nsal. Ibale bo a bi bel makondo, a nsal kakaô, ba nla kal bet bum le, ba nwas nye a je i gwom bi, ba nti nye ngim ngéda. Ingéda likak li, li nyon, a nyodi i bum i. Ibale bo bum i nyégle ni miñôô, mi nkéba ni mababa. Nwet bum a ntjôle loñ ni bijek (bambombog, banyadôm, bakil, bôda ba loñ, i ke bisu). Kikii ihéga bi bi nlémba ni bi ba ntjôlna bôt yômi. Ba nkap i gwom bi i noñnaga ni matén, bi yômi ni mi nlambag. Ba bé ba toñol mahop ndi ba bôdôl je. Ba nkap i gwom ba nkôôba i noñnaga ni matén, ba nkap i nlélém inyu hikii litén. Ba nkébél bakil ni banyadôm. Banyadôm ba nlona banga mapanga. Nkil a gwé ngond yéé, a nlona kembee yada. I mut a yé nwet ndumb, ba nti nye nyoo i jéé litén, bel ni tôl kembee. Je i yé i mal ndi sai i bôdôl.\nMbadga : I nwet a nlôôs ndumb ni nwet bum b’a ba yé jam yada ?\nNlôôs ndumb le nlôôs ndumb, nwet bum le nwet bum. Ba ta bé jam yada. Nwet bum nyen a kôli i naña ndumb. Nwet bum a nla kal le bum ini, ndi tata nyen a naña ndumb. A yé a kal nye le, naña ndumb, me nlôôs ndumb tata tole ndumb manké. Ba nti mañ litén kôp le a naña ndumb. Yag mañ litén a nke i naña mimañ mi matén mape ni bambombog. Hikii homa mu kôp i mbéda.\nTééda longe : Ndumb i yé likôp nsañ i ndap mut a nwo ni kaba gwom bi bum ni téé ntôô mut i nyégle ño isañ. Ibale bo ndañ u tabé i ndap bôt, pil u tabé. Ndi inyu i ti i mut a nwo lipém, la kikii nyek a bi je gwom bi bôt, bon béé ba nla naña ndumb, inyu i jés bôt. Ndumb i nlela : 1) ndumb nkol mut tole nsola mut ; 2) ndumb mut nwa wada ; 3) ndumb mut ngandag baa ; 4) ndumb mbombog to ñuum, ngéngé. Ki ndumb i yé hala nyen yag likal ndumb li nhéñha. Ibale mut a bag mbombog, to ñuum, to ngéngé binoga bi mam bi yé mu. Mut a nyég ntôô man, a téé nye ño wé, ntôô u won u naña ndumb. Mut a nyég bum ni ngandag bon ni ngandag baa, a kap bé bum, mindañ mi mpam ipôla mandap, i nwet a mpapla inyu ngaba bum nyen a naña ndumb. Ngala ndumb : bum i nyégla minkembe mi bôt ndi mut a nwo a bag nkii mut. Mut nyemede a nla lôôs ndumb yéé a yii yômi. Ha ingéda i bon ba gwé habé i lôôs ndumb yéé. Mut a nla boñ i jam li ingéda a nyi le i man a ntéé kikii ntôô wé man, a bana ndutu ni bilôg bi nyañ. Ndumb i nyilis we ntôô mut. Mut a nla lôôs ndumb ndi i nlélém ngéda ba sayap nye mbombog.\nYaônde, 02 kondoñ 1987\nPublié par antoinepondipondi à 01:12 Aucun commentaire:\nLIYOÑ HOP I TI I BÔT\nIngéda basôgôsôgôl, nso mut u bé pot bé i ti. Muda a bé pot bé libai jokijo. A bé sooga nlôm mahoñol méé. Bôt ba bé yén bitinga bitinga, i noñnaga ni mandap map ma bikôkôwa ni mababa map. Hikii mut a nyééne i mut a gwé kunde hop i mbus. Bôt ba bééna kunde hop bo bana le: mbombog, ñuum, mpôdôl mut, ngéngé, mañ litén ni ntôô mut. Hop u bé yôña ki ingéda i ni nkuu ligwé. Bana bôt bape ba bé sooga bapôdôl bap mahoñol map inyule ngén basaa i kal le: man nuga a ntôp bé lihan. Mbombog a bé ki le a om jai ni maange wéé tole man wéé, i unda le a mbugi bé. Wee i yom ba nkit a neebe yo. Bambombog ba nla ti nye hop, ndi nye a mbat bé hop. A bé a bana ngaba. Yom di nlama tééda i yé le, ba nkit bé mbombog hop to ibale bo hop wéé u yé mbe, le tee a mal pot.\nHop u bé béé tjagatjaga. Hop u bé le, ibale bo ba ntjag hop i ti, tole mut a mbad mbadga, bôt ba mom nwee, ba nog lisuk jé li hop. Mut a bé le, litjagag jé li hop li ntimba hop wéé. Haninyen, bôt ba nhogi ba bé ba kal nye le : yén isi. Ingéda ba nkal mut le, podog, wee a nyi hop.\nHOP INGÉDA MUT A NWO\nIbale bo mut a nwo, njee a kôli i yoñ hop inyu i toñol niñ yéé? I mut a nyégle i bum nyen a ntoñol le mut wéé a nwo kii, a konog kii. Ibale bo a konog ndigi nso kon, a nkal le, a konog. Ndi ibale bo ba ntohga le ba nol nye, a nkal le mut wem nunu a nwo, ba bi jés nye mbôñ, a sôô ndi me nyi béme njee a mboñ i jam lini. Mu kikii a pamag i mbédgé, bape ba nkal le nyen a nyoñ kon (hala wee a nwél i mam méé). I ntén mut u, ibale bo i nene hala, ndumb yéé i ta béé, maéya momasôna ma mélél ha. Ibale bo i mut a nwo, a boñog bé bibéba bi mam, hanyen i mut a nyoñ hop a ntoñol niñ yéé, a nkal le: i maange nunu a bag maange biliya, a mbii nwa, a ngwal bon, a nom na nwi kikii sém, nwi kikii kaa, a bag bé mut mindañ. A mpot le, i mut a mbad nye pil, a loo liso moo. A mom nwee. Ingéda u mpot i ntén hop unu, u ntelep homa wada. Ingéda u nit mut mbôgi lam, mut a ntihmbe habé we.\nTééda longe : hala kikii man mee a bi kéne i ngén ini le : hinuni hi ngwiina makôô, mut a ngwiina i nyo, wee hop u bé yom i matadga ngandag inyule mut a bé le a pamna mindañ ni mut tole a sagne inyu bibug gwé. Jon liyoñ hop li bé bat ngim ngôôba (sukulu) le, bôt ba nkôôba we. Jon mut kôba a bi ti soso mahee i bada hop i ti. Inyu hala nyen pék bôt ba kôba i bi nene, i hol ki. Hanyen ba bi yigle bés mangén i ke bisu. Jon di tééda le, ngim mahop, boonge bon ba mpot mo, mahop mape, bôda bon ba mpot mo. Mahop mape ki, bôôlôm, mahop mape, bambombog bon ba mpot mo ni mimañ mi bôt. Jon hop u gwé bikuum mi mambé.\nYaônde, 02 kondon 1987\nPublié par antoinepondipondi à 01:09 Aucun commentaire:


Culture Basaa: février 2010\nPublié par antoinepondipondi à 02:36 Aucun commentaire:\nNiñ i mut ingéda kôba i bé niñ i woñi. Mapan mabé ma yii minlanga mi mapan, ma bag ki i kédé jiibe. Bie bi bé minténdéé ngandag. Basoso ba dikôa ba bé. Dikôa dipe di pémhag hiéé tole hida. Binuga bi keñi bi bé kikii njéé, njok. Ndap mut kôba i bé bé ñoñog ni ngui, jon ingéda a ñoñ ndap, a mban ndugi yo le bie bi kwél bañ i ndap yéé. Gwom kikii bo mbambat bi bé kôhnaga woñi. Di nla kal le ngiyi i bé ki ha ingéda i.\nI niñ i yon i bi boñ bo le ba jôp i amb nyu yap, ndi ba bôdôl sélél ni hémle ngui i i nhôla bo i kéñ bo le ba niñ longe. Le ba kon habañ woñi. I ngui i, i nsébla le : Ngé, Um, Njék, Ngambi i ke bisu.\nTo hala, mut kôba a tehe le ngim gwom ipe i yé kikii balom ba keñi, tjôdôt, nyemb, i ke bisu.\nMut kôba a bé a gwé bilem bilam, gwo bini le: gwéha, hala wee u nlama gwés mut woñ libôg kikii wemede. Likap, hala wee ingéda u njôp i ndap Hilôlômbi, u nlama kébél nye ni mut liyep. Ngi-njôñ, u ntééda le, njôñ i nlôl i bug ini le njôñ lôô. Njôñ lôô yon i nkok bijek u nje ikété libaa joñ. Ingéda mut a nke mut numpe njôñ, a ntoñ i kok nye ndi a hôya le mut nu, Hilôlômbi nyen a bi heg nye. Ibale bo ndi u nke mut numpe njôñ, wa labé gwélél matiñ mana le: u nol bañ, u ke bañ ndéng, u nip bañ, u tam bañ yom yokoyo maaisoñ a gwé, u telbene bañ maaisoñ mbôgi bitembee. Yi-lihaa, hala wee u bégés isoñ bo nyuñ. Mapôhda, hala wee i lem ini i yé nseñ téntén ingéda i mut u nyi a yé ikété ndutu. Bilem bi botata ba bé ba gwé, gwom bi yé bilem bi Hilôlômbi Kimaltjai. Jon niñ mut a niñ yon i nti nye mahoñol méé.\nMan Basaa, a bé yi le mut a yé le Hilôlômbi. Nyen a bi heg bôt ni nkoñ isi. A yé longe ni longe. Man Basaa a bé yi ki le Hilôlômbi a yé Hilôlômbi nu niñ, hala wee a yé boga ni boga.\nIngéda kôba, Man Basaa a bé yi le Hilôlômbi a bi heg nye i pôna yéé, a bag ki nye nseñ. Jon Hilôlômbi a bé i ñem u Man Basaa nyensôna.\nMan Basaa a bé yi ndigi Hilôlômbi wada. Ndi kikii man Basaa a bé la bé añal ni Hilôlômbi, jon a bé ke i bo Ngambi le Ngambi i toñle nye gwom.\nInyu kii man Basaa a nsébél habé nwet wé le Hilôlômbi ndigi le Nyambe tole Jop ? Me me nhoñol le ingéda Bakana ba Mbenge ba bi lo i loñ yés, ndi lôg Saangô ba o Hilôlômbi le Nyambe, lôg Pada ba o Hilôlômbi le Jop. Kikii di nyi le lôg Saangô ni lôg Pada ba nyi ndigi Hilôlômbi wada kikii man Basaa, wee mut a wo bañ nyu i tôp jôi li Hilôlômbi.\nMbadga me mbat ki i yé le : b’a bôt ba kôba ba bé ba gwé dilo inyu bégés ni ti Hilôlômbi lipém ? Di nla kal le ñii, inyule man Basaa a bé boñ bé jam ibale bo a mbat bé Hilôlômbi. Jon ndi nla kal le a bé ti nye lipém.\nIloa, di bé bagal bé dilo. Ndi bôt ba bé hoñol Hilôlômbi.\nDi nla sugul i nkwel wés ni kal le : ibale bo mut a niñ i bilem bini le : gwéha, likap, ngi-njôñ, yi-lihaa ni mapôhda, to a ntéé bé kôô i base, i mut nu a ngwélél Hilôlômbi loo i mut a nke i base, a jek jetata a bana bé bilem bini le : gwéha, likap, ngi-njôñ, yi-lihaa ni mapôhda malam.\nU nlama ti Hilôlômbi lipém ni bibégés bi kôli ni nye.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Batuupék hala wee i mut a nloo bôt bobasôna pék.\nNdi kii i yé pék ?\nPék i nhôla mut i yi mam, i yi ti ndoñol ni i mam a ntehe tole a nnog. Pék i mboñ ki mut le a ôt mahoñol ni nyemede ni i jam a mboma to lilam to libe. Pék i mboñ mut le a ntep nyemede imbee njel a nlama noñ ingéda a mboma ngim jam. Hala a mpana mut i yi sélés boña wéé inyu i yi bog mam, inyu i yi nog mam ni inyu i yi kit mam le jam jokijo li puhe bañ nye. Kikii basôgôlsôgôl ba ntehe kikii mam ma mbog bihégél ma yé mbogog longe li bogog, jon ba bi kal le i mut a nyi boñ i jam li a gwé pék i loo pék i mut binam. Ndi ba oo nye le Batuupék.\nInyu hala ni nyen ibale bo ndi mut a ngwés yémbél mam ma niñ a nlama niñ ni pék. A nlama yi gwel nyemede, a nlama ba mut suhul nyu, a nlama ki yi ngui yé ni ngui baoo bé. Ndi yom u nlama yi, yo ini le, woñi i Hilôlômbi i yé bibôdlene bi yi. Hilôlômbi nyen a nti pék. Ingéda u nyi gwélél mambén ma Hilôlômbi, pék yoñ i nkônde keñep. U nkônde yi mam. Ibale bo ndi u bag i nkol mut, u nyila ngwélés. Jon mambén ma Hilôlômbi u nlama ki gwélél mo mon ma yé le : man munlôm a nlama kweeba, munlôm a mbii bé muda a yé nye mañ ligwéé, ba nti bé ngond nu mbus libii ngi ti mbôkgwéé, u huulak bañ mayel ma nwaa isoñ, u huulak bañ mayel ma maaisoñ nu muda, ngond isoñ to ngond nyuñ, u huulak bañ mayel ma ngond man woñ nu munlôm to mayel ma ngond man woñ nu muda, u huulak bañ mayel ma manyañ isoñ nu muda to mayel ma manyañ nyuñ to maaisoñ nyuñ nu muda, u huulak bañ mayel ma manyañ isoñ nu munlôm, u tiigege bañ nwa wé bebee, u huulak bañ mayel ma nkia woñ, u tiigege bañ muda bebee i hulul mayel méé dilo a ngi konog sôñ, u nañlaga bañ nwa mut woñ libôk, u nañlaga bañ so munlôm kikii mut a nañlana muda, u nañlana bañ nuga yokiyo, muda a telbak bañ bisu nuga le i nañlana nye, ngond Basaa a telbak bañ bisu bi mut le a nañlana nye ibale bo a tabé nkweebaga, man Basaa a nañlana bañ muda nsude mut u nañlana, u nlama nogop ngélé yada i ngim kel bititigi gwobisôna, u nlama jôwa moo moñ nwaa a nje, u biine ndap yoñ libii i moo ma Hilôlômbi.\nMasoda ni nu a nnoñ i kokok. Batuupék a nla bé kôm nye mbus. Jon u yi ni le i mut a nsal ngandag i nkoñ bitég, a bumbul ki ngandag i nkoñ bawoga. Ndi i mut a nsal bé to yom i nkoñ bitég, a bumbul bé to yom i nkoñ bawoga. Jon u pot bañ ndi to u bana bañ mahoñol mana le: hele me lôl i sa, me tôp i bél. U soohe Hilôlômbi le a kônde ti we pék inyu i boñ le u niñ ni pék.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Kimaltjai. Hala wee mut a nyi bé bibôdlene bi Hilôlômbi to lisuk jé. Tjai tjokijo di nyi bé añ ngéda i Hilôlômbi. Maliga ma Hilôlômbi ma yé nlélém i tjai di tjai. Jon u nlama nigbe Hilôlômbi le u kônde bana pék. U nlama soohe nye, hala ndi wa bana niñ boga. Kikii u nyi bé maboñog ma Hilôlômbi to pék yéé, jon u waa bañ sal to niñ ni pék inyule u nyi bé i yom wa bumbul to dilo tjoñ di niñ u nyi bé tjo i nkoñ biték. Hémle u nhémle Hilôlômbi ni mambén méé, mon ma yilis we mpémba mut yag loñ Basaa ya tjé bé ibale bo ndi i nkôm bé Hilôlômbi mbus ndi i neebe le Hilôlômbi nyen a énél loñ Basaa. Loñ Basaa ya boma binoode bi mam ndi Hilôlômbi a hôla loñ Basaa i yémbél binoode bi mam bi ibale bo ndi loñ Basaa i nyi tééda libag jéé, mambén ma Hilôlômbi, Batuupék, Kimaltjai ndi i bannga ki mban. Jon ingéda kôba bon ba loñ Basaa ba bé hindis bé bomede ni bijek bi ndiba bi loñ i ane bo to ni maog ma loñ i, i nyo. Inyu hala nyen Hilôlômbi a bé ti bo likenge le ba bana yi ni pék yosôna. Maboñog moñ mon ma unda Hilôlômbi le u nhémle nye. I bôdôl i niñ yoñ wemede, i ke i niñ u niñ ni mut woñ libôg i pam i niñ u niñ ntuk mbañ. Mahôl ma bé ki ingéda kôba inyule bambombog ba bé nigbe Hilôlômbi. Jon a bé ti bo yi ni pék inyu ane loñ Basaa, yag ligwañ ni lipém. Malômbla ba tata bés ba bi bana ni Hilôlômbi mo mana. Inyule ba bi tehe le Hilôlômbi nyetama nyen a ntééda malômbla, nyen a unda ki babôñôl béé longe yé ñem, ba ba nhiumul bisu gwé ni miñem nwap nwomisôna. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bé yi ndigi Hilôlômbi wada, nyen ba bé bégés ni ti lipém. Yag Hilôlômbi a bé ikété loñ Basaa, a tadag ki yo. Jon bôt ba kôba ba bé yék bé Hilôlômbi nyambe wap tigale a kwéhne bo béba yosôna ibale bo ndi ba nka noñ banyambe bape. A loñ Basaa u hôya bañ Hilôlômbi woñ. Ingéda u ntjél nye u nkôs nson njonok, u yila ki kénne ngén ni yoma ikété bôt bobasôna. Ndi ibale bo loñ Basaa i ntémb yag Hilôlômbi ndi i bégle nye, Hilôlômbi a tohol loñ Basaa. Hilôlômbi nyemede nyen a yé mapuna.\nHala a yé mam u nhégda mahoñol moñ. I mam ma, ma mbéngé niñ yoñ, litehe u ntehe niñ i nkoñ isi yag litehe u ntehe ngim yom.\nI jam li jon li mboñ le mut a mbatba too i jam a mboñ li yé longe tole béba. I jam li, li mboñ ki mut le a batba too i jam a mboñ jon a lamaga boñ. Jon u nog le ñem u nkéés mut ibale i yom a mboñ i nkiha bé ni mahoñol ma mboda bôt ni i yom a nyi le a lamaga boñ. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bi kal le, mut nyen a nyilis bot yé le bot biwaga. Jon mut a nlama toñ le ñem wéé u kéés bañ nye ni maboñog méé. U nlama ni yi le, niñ u niñ yon u nti we maboñog moñ.\nDi nla ki kal le, kiññem i yé liyi mut a nyi niñ yé yemede ni mahoñol méé. I kiññem ini, i nlôl mut ingéda a neebe ôt mahoñol ni nyemede. Jon u nog le, ngwo i yi jôl jé ni ñem i nsébla. Ibale bo ndi u ngwés boñ jam, u yi ni le, sô i lok kôm i pédak.\nHala wee u nhoñol le wa kôhna ndimbhe ni i jam u mbemb. Hala wee u mpide ngim yom, hala we mapide moñ u mbemb mo ni ngim mut inyule u nyéñ manjel momasôna u tehe bé ndimbhe ni wemede jon u nigbe ngim mut tole ngim yom.\nYom u nlama yi, yo ini le, libôm li njiñnge li ha bé yom. Inyu hala nyen u nlama bé bii niñ yoñ i moo ma mut binam. U nlama toñ sélés boña woñ, le u niñ ni pék, le u sal ni moo moñ. U nlama toñ ndi wa léba i njel u nlama noñ. U nlama ba mut mban. U yi ni le mut a modob a nla bé kohna jam. Jon u nog le, koo i nje bé i édi. Ingéda u nheñ ni wemede u nla bana botñem le ni mahôla ma Hilôlômbi wa pam i homa u ngwés ke. Jon u kenek u lalal a yémbél ntôdôô liké. Mut a yé a ba a gwé botñem le kikii a nañ, a bii, a bot mboda. Mut a yé a ba a gwé botñem le, ingéda a kôhna mambôgi, a léba nson. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a bumbul i yom a nsal. Mut a yé a ba a gwé botñem le ndutu a nok, ya mal. Mut a yé a ba a gwé botñem le, binoode bi mam a mboma, a yémbél mo. Mut a yé a ba a gwé botñem le, hémle yé ya hôla nye. Mut a yé a ba a gwé botñem le, ibale a yé nkol mut, a ba ngwélés mut. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a ôô bisélél gwéé. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a bana nkus inyu i yibil sabe nyunga. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a bañ bee inyu mbôô wéé. Mut a yé a ba a gwé botñem le, a yoñ ane inyu i lona mahol i loñ yéé i ke bisu.\nYom u nlama yi, yo ini le, ibale bo ndi u gwé habé botñem, wee niñ i mal we.\nHala a yé le, u nhoñol le ngim yom tole ngim ñañ bi yé mbale, bi yé ntiig le njel i pénda i yom i, to i ñañ u, i tabé. Di nla ki kal le hémle i yé lineebe le u mbat bé mbadga yokiyo. Hala a ñunda le hémle i nti bé mut yi.\nIngéda mut a nhémle, hémle yé i nla lôl nye ni i mut a nhoñol le a yé nwet wé tole i nog a nnog ngim mbôgi lam. Ngông mut a gwé ni libag li mut nu, bi nla boñ nye le a bana hémle le a ôt bé mahoñol longe liôdôg ni nyemede. Jon u nog le hémle i mpa dikôa inyule hémle i nti we botñem, i nti we mapide, i nti ki we ngui i boñ ngim jam to i niñ u neebe le u niñ. Inyu hala nyen, mut a nhémle matibla, mut a nhémle biniigana, mut a nhémle Hilôlômbi, mut a nhémle i yom mut numpe a nkal nye, mut a nhémle le a ba banga mut, mut a nhémle le a ba kunde, mut a nhémle le a niñ longe niñ, mut a nhémle le a kôli i jo sañ, mut a nhémle le a yé pémba mut, mut a nhémle ngui masoohe, mut a nhémle lingwélés, mut a nhémle base, mut a nhémle le nkoñ bawoga i yé i ke bisu. Masoda ni ba, ba nhémle inyule ba nyi gwel bomede ni yi i homa ba nlama nigbene.\nBipôdôl gwoñ gwon bi ñunda le u mbégés mut tole ngim yom. Ba mbégés ki mut ni masoohe, ni tjémbi, ni bilonge bi bibug inyu i unda mam malam a mboñ, inyu i unda lipémba li bôt ba kôba, inyu i ti bajo gwét lipém li kôli ni i sañ ba njo. Man a nlama bégés bagwal béé. Ba nla ki bégés ngim yom inyu nseñ i yom i. Bibégés bi nla ki boñ mut le, a yi habé gwel nyemede. Jon u nog le, u yé u bégés kôp i bam nkada tole bibégés bi jéha Ngé ngom. Inyule ingéda mut a mboñ jam ndi ba bégha nye, a yé a yig sôk wo nwog. Inyu hala nyen, bôt ba kôba ba bé béna ndigi ti Hilôlômbi bibégés inyu bilonge bi mam a bé bôñôl bo ndi ba tinag ki nye lipém. Ingéda mut a mbégés Hilôlômbi, hala wee a nti nye mayéga, hala wee a nti Hilôlômbi mbôgi lam inyu mam a mbôñôl nye.\nDi nla kal le, ibale bo ndi ngandag bôt i nyi nseñ i ngim mut ibabé wonyuu, hala nyen a yé lipém li mut nu. Ingéda mut a nke ngan, hala a yé ki ngim lipém. Yag ingéda mut inyu liboñog jé li mam, a nyis malong mape loñ yé to litén jé, hala a nti ngang, hala a nkôhna bon ba loñ i to bon ba litén li maséé. Lipém li nkôhna mut maséé. Ba nti ki mut lipém ingéda i mam a mboñ, bôt ba ntehe mahee mu.\nYom u nlama yi yo ini le, ba nti litén lipém, ba nti loñ lipém, ba nti Hilôlômbi lipém i ke bisu.\nIngéda njel to yada i néhi bé we le u laa niñ, ha nyen u nlama tep lipém tole u ba nkol mut. I yom mut a nsal yon a mbumbul.\nI bug ini le yi, i gwé ngandag ngobol. Ingéda mut a ngwés bana yi, a ntoñ i tehe, a ntoñ i nog ngim jam, a ntoñ i nigil inyu i gwel jam ni nyemede. Hala nyen u nléba le ba nkal le mut a nyi ngim lép. Mange manôgla a nyi bégés bagwal bé, le i yom ba nkal nye, yon a mboñ ndigi. I bug ini le yi, i nla ki nôôga le, mut a nyi ngim ngan. I bug ini le yi, ba mbôñôl yo inyu kal le, mut a nyi ngim hop, mut a nyi ngim nson, mut a nyi ngim likañ i ke bisu. I yom u nlama tééda hana, yo ini le, ngobol i yi, dihéga di nti, di nkobla le, mut a meya boñ ngim jam i, i mboñ le, i yom a mboñ i nene longe i mis ma bôt. Mut a nla ki yi ndutu, mut a nla ki yi liyep i ke bisu. Mut a nla yi ngim mut le, a ntehe i mut nu. Ingéda ini, u nog mut a nkal le, a nyi habé ngim mut, hala we a nog bé maboñog ma mut nu tole a ntañba nye tole nye ni mut, ba mbagla. Munlôm a nla yi muda, hala wee, nye ni i muda nu, ba mpôôna likôndô, hala wee i munlôm nu a nañlana muda.\nI pes mambén, nkéés a nla yi ngim hop, hala wee a kôli i bagal i hop ba nlona nye, hala wee a nla kéés i soman ba nlona nye. I nla pam le mut a nla bé yi gwel nyemede. Jon u nog le, ngwo i kogoo mut ni hiun hi njal. Hala a yé le, u nkoba mut ni hiun héé, u pôdôs nye, a timbhe we béba. U nla ki léba le, mut a nyi nyemede. Jon u nog le, ngwo a yi jôi jé ni ñem i nsébla. Mut a nla ki yi kadba inyu i boñ le bôt ba yi njee a yé. Mut a nla ki yi lama i fôtô, lama i pén i ke bisu. Bôt ba nla ki yiba, hala wee, ba nleñla.\nIngéda mut a gwé yi, hala wee a yi maliga ma sôli i ngim mam. Hala wee a nyi sélés boña wéé, hala wee i mut nu a nyi inyuki a yé i niñ. I ntén mut ini, a mpôt ndigi i yom a nyi ni biyi a bi kôhna ni ngim mam. Jon u nog le, bayi ni bayi ba kee i ket kas. U nogog ki le, hop bayi jam u nom bé.\nYom u nlama tééda, yo ini le, biyi bi yé i ngwom u nla yi noñnaga ni ngim jam. Inyu hala nyen bôt ba kôba ba bi kal le, yi i yé miño mi lép, hala wee hikii mut a gwé yi. Jon u hoñol bañ le, wetama nyen u nla yi mam momasôna. U yik u yik, li has ndigi we. Kikii mut a ngwééna yi, hala ki nyen, i niñ mut a niñ i nti ki nye yi. A nek wee u nôgôl likek joñ. Yi i nlôl ki maboñog moñ.\nYom mut a nlama tééda, yo ini le, mut a nla bé niñ le a nog bé ndutu i, i nla ba ndutu minsôn tole i ndutu i, i nla lôl mahoñol. Jon ibale bo, ndi mut a gwé ngim mahoñol, a nwas mahoñol ma le, ma tagbe i boña wé, hanyen mahoñol ma, ma ke momede. Hala a nkobla le, u nlama neebe ndutu, ndi i ndutu ini ya tagbe ibale bo ndi ñem woñ u kéyi bé we i ndutu i. U nlama yi le ndutu i mbéna lôl mahoñol ma mut. Inyu i niñ ni maséé, u nlama yi le, hikii mut a nlama kéé bot i ntel wé. Hala we hikii mut a nlama niñ ni banga yé libag tigale a tehe le i niñ a niñ i gwééne bé nye ngim nseñ. Ingéda u niñ, niñ i, i nkihna ni libag joñ, hala wee u nhôla mut woñ libôg. Ndi lelaa u nla niñ ni maséé le u kon habé woñi ? Inyule banga niñ ni maséé i mpamna we i bana pék ni yi yosôna. Yom u nlama yi, yo ini le, u nlama ba mut a nkit mam ni telepsép, mahoñol moñ ma nlama ba bilonge bi mahoñol, hop woñ u nlama ba hop i maliga, niñ yoñ i nlama ba niñ i mut nsañ, libag joñ li nlama ba libag li mut a téésép, biliya gwoñ bi nlama ba banga bi biliya inyu i lédés wemede, u nlama yi gwel wemede, u nlama yi nog bilôg bisoñ, u nlama yi le, hinuni hop hi ñoñ bé jumbul. Ingéda u yé longe mut, hikii yom i yé i pañ yoñ i yé longe. To hiun, u ñunup habé. U nla ndigi bédés kiñ yoñ hop inyu i kodol ihôha i ngim mut. Ingéda u nyi ôt mahoñol longe liôdôg ni wemede, hanyen u nla ôt bôt bape i njel yoñ inyule u nkon habé woñi. Mut a nkon nyemb woñi, mut a nkon woñi le a nimis nson wé, mut a nkon woñi le a un i ke bisu. Jon u kon bañ nyemb woñi ndi to nyu yoñ u yan bañ yo. Ntel u ngi hébég, u nlama yoñ tad ni niñ yoñ.\nInyu i boñ le, u ba mpémba mut, u nlama yi matiñ ma Hilôlômbi, u nlama añ mo ni tééda mo ndi u gwéhég ki loñ yoñ. U nlama je bijek bi loñ yoñ ni nyo maog ma loñ yoñ to u yé numbe homa. Hala a mboñ le u kôhna bisai bi Hilôlômbi. U nla bép woo i tôl yoñ ni kal le u gwé ngui ingéda u nyi gwel wemede, ingéda u nla gwés loñ yoñ ni ñem woñ wosôna ni mahoñol moñ momasôna, ingéda u nla yémbel malép, hié, mbembi, isi ni mbu. U nlama ki ba mut a nyi gwel nyemede, ingéda u nyi gwel mahoñol moñ, ingéda u nyi gwel gwéha yoñ ni ingéda u nyi gwel ngông yoñ malal inyu bot mboda. Jon u nog le pôndôl i yôñlag i janda.\nNseñ i banga yigil i nlama boñ we le, u ôt mahoñol ni wemede. I yigil i, i nlama tihba nyuu yoñ ni mbu woñ. Yigil i nlama kena we le, maboñog moñ ma kiha ni bôt ba bisu inyu i yi too i njel u noñ i yé njel maliga. Ñuñdu a nlama kon maséé ni yigil yé ingéda a nla loo malét wé, yag malét a nlama bé waa nigil inyu i boñ le, ñuñdu wé a koba bañ nye.\nYom u nlama ki tééda, yo ini le, u ke bañ mimbu mimbe ngwé, inyule i nkoñ bitég, longe ni béba bi yé homa wada. Jon u nlama niñ ni libag joñ li ligwéyag, u nlama ba mut mban, u nlama bé ba mut a nhoo nog waa ingéda u mboñ ngim jam, u nlama yi lédés biliya gwoñ ni wemede, u nlama yi ôt mahoñol moñ ni wemede, u nlama toñ i bana pék ni yi yosôna inyu i tohol bôt ba nkoñ isi. Hanyen wa yi libag li hikii yom, hanyen wa yi ki i homa maliga ma niñne. Wa la sendi ndi wa la habé kwo. Hipa yada, mbeg ibaa wee u yé jông. U nlama ki yi le, pot ni boñ, mam ma imaa. Jon ba nyil mut maboñog méé, i niñ yé a niñ, ba nyil mut i niñ a niñ ni bôt bape, ba nyil mut kikii a ngwel mam ma niñ, kikii hémle yé i yé inyule nkoñ isi i tabé longe to béba. Mut nyemede nyen a ntehe le nkoñ isi i yé longe tole i yé béba.\nYom u nlama yi, yo ini le, jam wa wél, u nyôs nyuu. Jon bôt ba kôba ba bi kal ki le, ingéda mut a nwo bé jam, li mboña bé ? I njel ini, i gwé le i kena we i ba kunde i nkoñ bitég. U yi ni le, lép u ke bañ nkoda, bo ba ep ba ba bé? Yom u nlama ki yi, yon i yé le, boda boda mbee bañ. Jon u yé u hel, u gwelba nkok i tjibi. Hala a yé kimasoda le, mahoñol ma mbôl i ngim mboda bôt. Hala a ñunda lingwañ li ngim loñ. Inyu hala nyen u nog le, wada a kol mbada, ibaa ba kol hôôlag. Ndi hala a nlama bé tuga we i yi le, bo a manyuñ éé, u bénge mbus. Jon ibale bo u nla hôla mut, u boñ i jam li. Mut a nla wo ingéda a mbénge nkoñ isi ni mis ma bôt bape. Jon u nlama ba nkôôbaga i ngeñ nsébla wa pam. U nlama niñ kikii man Basaa, hala wee, Basaa ba gwé ngim biték, hala wee Basaa ba yé ngim litén, hala wee Basaa ba gwé ngim base. Biték bi édi ni libag li man Basaa. Sômbôl i mut yon i nkena niñ yéé.\nHala a yé le u ntibil yoñ ngéda inyu i ôt mahoñol i ngim jam. Inyu i boñ i jam lini, u nlama ba ñwee, u nlama wan, u nlama bénge, u nlama nigil, u nlama hek ndi to u nti mahoñol moñ.\nU nlama ki ba mut a nyi gwel nyemede inyu i yi bénge libag joñ wemede ni maboñog moñ. Inyu hala nyen, wa bana longe soñnda. I yom i, yon ya boñ we le, u yi ngembee mam. U yi ni le, ngui biyi i nlôl bé maliga ma biyi ndi miñañ mi biyi, i neebe bôt ba neebe biyi bini ni libag li, biyi bi nkiha ni niñ i bôt. Jon sañ yon i mboñ mut le a ba maséé i niñ a niñ i nkoñ isi.\nNdi inyu i bana soñnda, u nlama ba mut a gwé mbôm minkañ mi yé isi, hala nyen a hôla we i yi mbog kôba ni kwañ. Ni ha, wa nwas biyôglô bi mam, u yila ngwélés maboñog moñ ni lipodog joñ. Wa yi i mbog u nke, wa yi i yom u ntoñ, wa yi i yom u nlama boñ. Mu i njel yoñ nyen wa sôk batbat lee, b’a niñ i ngwé ngim nseñ noñnaga ni binoode bi mam u ntehe? A ô, he nyoo bé. Jon u nlama toñ i niñ ni makénd. U nlama niñ ni pék.\nPublié par antoinepondipondi à 01:44 Aucun commentaire:\nB’A LITÉN LI MEE LI NLA TJÉ ?\nLitén li yé kikii mut binam. Hala wee kikii mut a gwé hala ki nyen mut a nwo. Jon litén li ngwé, litén li nla ki wo. Litén li nla wo inyu ngandag manjom. Litén lipe li nla jo gwét le li tjé ngim litén. Bon ba litén ba nla boñ le litén jap li tjé inyu maboñog map, mahoñol map i ke bisu. Litén li nla tjé ibale bo ndi li nyi bé le mut a yep bañ ni jis li mbôngôô\nNgandag bon ba mee i nsal habé i loñ yap. Litén li mee la tjé bé ibale bo li nkôm bé biniigana bi Hilôlômbi mbus. Mimpémba mi bôt mi bi hôla litén li mee le li tjé bañ yag i bôt ba bi neebe ti bomede sesema le litén li mee li tjé bañ. Bôt ba kôba ba bi tehe le mbén yon i yé i ngii bôt bobasôna. Nsongi bôt i nla boñ le litén li mee li nla tjé, jon njee a yé man mee? Inyu hala nyen man mee a nlama gwal bon batan bititigi gwobisôna yag ngond mee a nlama gwal bon batan ibale bo mbôô wé i nténga bé nye. Banga man mee a yé nu a nti, a nlôôs, a ngwélha, a ntégbaha i gwom bagwal bé ba nti nye i bôt ba yé maliga. Bôt ba kôba ba bé yi le litén la tjé bé ibale bo bilôs bi bôt bi ngwé bé, minhat mi bôt mi tabé ni bôt ba gwé mbôm bitel. Inyule mimbondo mi bôt mi uwe masu map ingéda ba nyéga isañ wap nson tole bakena loñ. Jon bôt ba kôba ba bé yi le lihaa li nla ma bé mal tigale litén li tjé. Jon u nog le, linyañ li yé matat ma ntômba, u nogog ki le, bo a manyuñ éé, u bénge mbus. Bôt ba kôba ba bé yi ki le litén li nla tjé ibale bo ndi man mee a nsal bé inyule mbén bisu Hilôlômbi i nkal le, u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ñane we tigale, u yila nkol i loñ i. Jon bôt ba kôba ba bé sal bijek gwap, ba nuñlag gwo ni nkoñ isi. Ba bé ôô bisélél gwap ndi ba nuñlag gwo ni nkoñ isi. Bôt ba kôba ba bé gwélél ki mbén i yôhne ibaa i Hilôlômbi i i nkal le: man mee a nuñul bañ biték gwé mut a tabé man mee. Bôt ba kôba ba tehe ki le ba nlama tééda libag jap li mee. Jon ba bé gwélél ki mbén i yôhne iaa i Hilôlômbi i i pot le: munlôm a haba bañ mbod muda yag muda a haba bañ mbod munlôm. Litén li mee li bi tehe le base i sôkbôk i nlama bé mal tigale litén li mee la tjé. Jon bôt ba kôba ba bé ôôp bé bisu bi mut. Ba bé bégés ligwé jap li mbog. Ba bé wo bé nyuu i pot hop wap i ligwéyag. Ba bé yi ti nu bisu lipém. Ba bé yan bé matén mape. Ba bé kônde nigil inyule yi i ngi kônde i nteg bé mal. Ba bé yônôs i yom ba mbôn. Ba bé yéñ le ba tééda libag jap li ngwélés ni bilem bi ngwélés. Ba bé yéñ le i homa ba nkit mam ma loñ yag bo ba yé ha. Bigond bi mee bi bé ke bé mabii matén mape.\nJon hikii man mee to hikii ngond mee a ôt mahoñol i tehe too litén lipe li nyéñ i tjé litén li mee tole maboñog ni mahoñol ma ngim bon ba mee ma nla tjé litén li mee. Inyule lép u ba kenek bañ nkoda, bo baep ba ba bé ? Minkongo bo he nyoo bé, he nyoo bé.\nYaônde, 14 kondoñ 2010\nYom ndi yi yo ini le sôkbôk i yé ngim ngan i i nkal bés le Hilôlômbi a mboma man mee. Jon liada li yé ipôla Hilôlômbi ni man mee ni ipôla man mee ni bilôg bi isañ le ba niñ ikété nsañ ni gwéha. Hala wee hikii man mee a yéñ i yi nyemede ndi a bana ki libag li ngwélés. Jon man mee a nlama niñ le niñ yé i nlémél Hilôlômbi ndi a mboñog i bôt ba nlo nye bebee longe. Inyu hala nyen a ntjél béba, nkoda inyu yé ni inyu mut numpe. Liniñig lini li mboñ le matén ma nkoñ isi ma nyoñ ndémbél ni sôkbôk, hala wee banga Hilôlômbi. Biniigana bi Hilôlômbi bi nlona nsañ ni gwéha ipôla bôt ni ipôla maloñ. Jon lihielba li yé héñha libag libe i bôdôl boñ mam malam ma maliga ni ma telepsép. I yom ini yon base i sôkbôk i niiga bés ni le i tibil nkoñ isi.\nYaônde, 25 kondoñ 2010\nPublié par antoinepondipondi à 01:40 Aucun commentaire:\nI I ÑÔBI BÉ\nBôt ba kôba kikii ba ntehe lelaa Hilôlômbi a bi tohol bo ni i bôt ba bé jôs bo gwét i Ngog Lituba, ndi ba yi le i yé toi i ntiig le banga Hilôlômbi i ñôbi bé. Inyule i mut binam a nyoñ bitek, hop wé i ñôbi nlélém ni i mbôô i nkon i tabé kikii mbôô i i ñôbi bé. Jon bôt ba kôba ba bi sébél ki Hilôlômbi le Kimaltjai inyule maliga mé ma yé nlélém tjai di tjai. Ingéda u nyi bipôdôl bi Hilôlômbi ndi u gwélag gwo, u ntehe le bipôdôl bini bi ñôbi bé. Hilôlômbi a ngwés le u niñ ikété nsañ ni gwéha. A ngwés le mahoñol moñ ma téénga bañ we, le u tibil nog banga Hilôlômbi. Hala a nhôla we le u mbat habé i mbadga ini le, inyu kii. Bipôdôl bi Hilôlômbi bi yé banga yigil, jon u waa bañ añ kaat i sôkbôk inyu i kônde yi banga Hilôlômbi inyu i boñ le u tam bañ yom i maaisoñ, u ke bañ maaisoñ njôñ, u nip bañ i ke bisu. Inyule ingéda wa wo le u nke i nkoñ bawoga, wa ada maséé ni gwéha a we nu u nyi banga Hilôlômbi.\nYaônde, 23 kondoñ 2010\nLELAA U NLA TIIMBA NOG NI WEMEDE I YOM I YÉ WE NSE...\nLELAA U NLA BOMA HILÔLÔMBI ?


Culture Basaa: août 2015\nNSEÑ I GWÉHA\nI mut a gwé gwéha a ta bé nhiômôg mut, a tabé mut a nneebe bitek, a yé mut a nyéñ nsañ, mut a nyéñ mahol, mut a mpot maliga, mut a nyi mapôhda. Jon u nok le : mapôhda ma nyambal gwéha. I mut a nyi gwéha a nneebe bé le ba tôôma nye ño ni maaisañ a ñunda bé bijôñ gwé bakén ba bôt jon u nok le : kôp i njôl bé i ntet. I mut a gwé gwéha a niñ longe niñ. Bipuba bi tjôñ bi nkôhna bé woñi. Jon u nok le : ni ngwésna ni nsôôna bé diyindi. I mut a nyi gwéha a nla neebe wél inyuu bilôg bisañ. Jon u nok le: hikii litén li gwé i wé téglaga ñyéé.\nBôt ba kôba ba bi yimbe le i ntôñ miñyéé, ñyéé wada i bé i gwé mahuu ma nsela ni mini miñyéé nimpe. I téglaga ñyéé ini i bé neebe wo inyuu miñyéé mimpe ingéda njéé i noñ bo. I ñôt njéé i pes yé. I téglaga ñyéé ini nyen miñyéé mi mbééga bañ minkôgô. Hala wee nyen a nsal minson nwomisôna. Ligwé li base li inyuu ngim bôt ni ngim biloñ. Mut a nwél inyuu bôt bape. U nlama lôô i nyeni ndi u pam yak Ntohol woñ. Hala a nlona linyandi ni gwét inyuu mut a ntjél i base i. Base i sôkbôk i yé ntéñék ni gwéha. Base i yé liada li bôt ni Hilôlômbi. Hilôlômbi nyen a bi heg mut. Jon man mee a bi ték mbog (mbog bihégél ni mbog ndômbôl).Base i man mee i nyi le Hilôlômbi a yé i ngii bihégél gwobisôna jon ba nsébél nye le Bayemlikok. Litiñ li loñ li yé i ngii mambén momasôna. Loñ i yé i ngii bôt bobasôna. Jon u nok le : mut a nje njék ndi mut a nje bé loñ. Yak mbén i yé i ngii bôt bobasôna. Jon bôt ba kôba ba bé yi le hémle ni mbog bi nkiha, hémle yon i mbok ane. Gwéha i nyis man mee le Hilôlômbi a yé wada. Jon bôt ba kôba ba bi kal le : i yoñ sat u nyi yon u tôgbege. U nogok ki le : ba nkés bé mbog i ngii mbog. U sôgôk ki nok le : hikii loñ ni hé libél li kôp. Ingéda u ngwés Hilôlômbi woñ u bana yi ni pék. U ñôt mahoñol moñ ni wemede, u ntehe nkoñ hisi ni mis moñ. Jon u nok le : ñyéé i nke bé mañan matehe ngwé. Man mee a nyi le Hilôlômbi a tohol nye ni mboda yé. Jon man mee a nlama gwés mut wé libôk kikii nyemede ndi a nogok nye ngôô. Base i bôt ba kôba i niiga we gwéha le u ba ngwélés, u ba kunde. Gwéha i mboñ we le u ño gwom môi. Base i man mee i bi gwé ingéda Hilôlômbi a bi hôla bôt ba kôba le ba yémbél gwét ni i bôt ba bégwés le ba jôp i base i baôm mbom isi. Ndi Hilôlômbi a ti bôt ba kôba mambén. Gwéha Hilôlômbi i bi nene ingéda a bi ti loñ mee nkoñ. Loñ mee i bé kunde inyuule i bé yi ndigi base i sôkbôk. Jon loñ mee i bé hol. Bon ba mee ba bé jena bé kikii tjobi inyuule ba bé bégés ndigi Hilôlômbi nu a bi tohol bôt ba kôba i gwét ba bi jo i Ngog Lituba. I mut a ngwés Hilôlômbi ni ngui yé yosôna ni ñem wé wosôna ni mahoñol mé momasôna a yé kunde. Nseñ i gwéha i.\nYaônde, 27 njéba 2015,\nPublié par antoinepondipondi à 21:26 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé mbôm yubda ni i njel ini le mam ma mpam i ngioda, i héya bitamb le ntjangén won i mpam i ke bisu.\nIngéda mam ma nyila yubdayubda hala wee yom to yada i nke habé, hala wee u nyi habé ño to iyindi, hala wee mut a ntéé makôô i ngii, a ôm ño isi ndi a kahal ke, hala wee mam ma nyila pulapula, hala wee yom to yada i nke habé longe, hala wee mam ma ta habé mbogok. Jon u nok le: bum batjo ba yol . Hala wee hikii mut a mboñ i yom a ngwés kikii sômbôl yé. Nwet jam a ta habé, mut a mbégés habé mbén. Hala a nnene i ndap bôt, litén, i loñ, i ntôñ i ke bisu. Ingéda hôlô i yé hanyen yubdayubda i mpam, i hôlô i i yé liyep, minson mi tabé, matibla ma tabé, mapubi ma tabé, bisukulu bi tabé,malép ma nyo ma tabé, biiñngin bi tabé, minloñ mi tabé i ke bisu. Ane bitek i nsôk ndigi ni yubdayubda. Nkena ndap bôt a nlama ba mut a nkot bôt, nlélém ni nkena litén, nkena nlôñ, nkéna ntôñ, nkena loñ i ke bisu. Maliga ma nlona nsan.\nhttp: // antoinepoindipondi.blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 21:09 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini le banga ni kal le hala a yé mbiñ jam , yom i yé keñi, yom i gwé mahee.\nDi nla ki kobol i buk ini le banga ni kal le hala a yé buk, hop, lipôdôl.\nDi nla kobol i buk ini le libak ni kal le hala a yé yom tole jam li nom.\nBanga libak i nene ni mut a nyi gwel nyemede, mut a nyét ikété mabôñôl mé , mut bôt ba nti lipém, mut a nsuhul bé nyemede i pes i tel yé, bimañ gwé , hop a mpot i ke bisu. Mut a ngwés bé gwel mam ma nwéha nyuu, a gwéhék le hi jam jé li nlama ba longe i mis ma bôt .Jon u nok le : bibanga. Hala wee mut a nlama bé nwéha nyuu ni niñ a niñ nyemede ingéda maséé to ingéda ndutu. Ntén mut ini i yé kééne ngén, mut bôt ba nyôñôl ndémbél.\nYaônde, 29 matôp 2015\nYaônde, 23 matôp 2015\nPublié par antoinepondipondi à 21:03 Aucun commentaire:\nB’A LILA POHOL TOLE LILA TEP\nLI MBOŇ LE U YÉ KUNDE?\nDi nla kobol i buk ini le pohol ni kal le hala a yé i tep ngim yom tole ngim jam.\nDi nla ki kobol i buk ini le pohol ni kal le hala a yé jam mut a ntep i kété mam mape le jon a nlôôha ngwés pak. Inyuu hala nyen ingéda mut a mpohol hala wee banti bénye.\nDi nla kobol i buk ini le tep ni kal le hala a yé i pohol inyuu i yégla bôt to gwom bi yé bilam.\nDi nlakoblo i buk ini le kunde ni kal le hala a yé i ba mpambaga isi ane i mut mumpe, loñ i pe.\nDi nla kobol i buk ini le kunde ni kal le hala a yé nu to i yom mbédgé i ñane bé.\nInyuu i boñ le pohol yoñ i boñ le u yé kunde, i mbéda le tep ni kunde bi kiha kunda yada, ngem yada, nlélém ngéda ni i njel ini le pohol i ba banga pohol, kunde i ba banga kunde le hala a mbôña bé ni mandon tole ni matjañ. Tigale pohol yoñ i boñ le kunde i ségi. Hala wee kunde bitéé bi mis ndi u ngiyui minkôm i pes i ane loñ yoñ, likot masangô, i bañ bee gwoñ, i bañ moni woñ, i pes i nson u nsal, mahoñol moñ u ñôt i ke bisu.\nTep tole pohol bi nla boñ we le u yé kunde ni i njel ini le: kul nye sañ i bôwag bañ, me tep i wem. Hala a nkobla le u mpohol ngim yom tole ngim jam, u nlama bankôôbaga le i yom i tole i jam li li pamna we i ba kunde. Jon u nlama nyôs nyuu, u nlama bana mban, u nlama sélés boña woñ i ke bisu inyuule kunde i ta bé yom ba nti, i yé yom mut a nkadal i pes i sañ, gwét, mahoñol, yi, pék i ke bisu. Jon u nok le: jam u mbôhma longe, jon li nkapkel. U nogokki le: jam wa wél, u nyôs nyuu. Hala wee ingéda u nha nyuu i boñ ngim jam, u nlama boñ jo ni ñem woñ wosôna. Jon u nsôk ki nok le: u yip nyo, u ñunda bé masoñ. Hala wee ibale bo u nha ñem i boñ jam, u timbis bañ ñem ni mbus.\nPublié par antoinepondipondi à 20:56 Aucun commentaire:\nHala a yé malép ma ntoi, ma lôkak i ond ndi ma kwok hisi. Nop a nno bé nlélém. U gwé nop makôs, nop hilônde, nop biôôm, nop bibabaya, nop tôtôi i ke bisu. Jon banop ba yé ngandag mintén. Nop a nno bé ndigi le ngii yosôna i nhénd. Nop a nla no le hiangaa hi bayak.\nNop hilônde a nno bé ni ngui. A mbéna no i sôñ samal i nwi. Nyen a nhindis bitôdô, a héhak bijek. Nop dipos a nno bé ni ngui. A yé a no a sem. A ntémb a no ki i mbus ngeñ ina. A bé béna no kôgôô. Nop dipos a nno i sôñ iaa. Bôdaa ba nkahal kôs bijek tole ba nkahal mabumbul. Nop biôôm a mbéna no i sôñ jôm i nwi. I nop nunu a nno ni ngui yak mbambat i yé i ba ngim mangéda. I nop nu yen a mboñ le tju di oo. Nop bibabaya a bé no i pôla sôñ jôm ni jôm ni yada. I nop nunu a nno ni ngui. I nop nunu a bé a no, hiangaa hi bai. Jon u nog le, nop a nkahal leñ makoñ ma ngwéé. Hala wee mbéng i mal. U nogog ki le, nop a nog, hiangaa hi bayak. Nop tôtôi a nno ni ngui, mbug mbebi i yé i ba i nhông yak matanga ma nla kwo. Nop tôtôi a mbéna no maye sép. I nop nunu nyen a mbéna héya minyôl mi mandap, nyen a nnup bie. Malép ma yé ma kôba hisi ngandag i nya i yéle, ma nla bôk miñyaanga, mandap. I ngandag malép ini, i nla kuu minloñ, i nla baa bôt ni binuga. Balom ba nhôl i ke bisu.\nIngéda nop a nno, hala a mboñ le bijek bi nuk. Niñ i nla bé ba i nkoñ hisi ibale bo ndi nop a tabé. Ndi ingéda nop a nno, u yéñ le u ba i homa a yéle ngui malép ya boñ bé we béba. Ibale bo ndi u ñoñ ndap, u yéñ homa hisi le nop a nla bé bôk ndap yoñ i ke bisu.\nInyu i boñ le nop a téénga bañ niñ yés hana i nkoñ biték, di nlama yéñ i yi ingéda banop ba nôl ni bahoma ba nôl.\nYAÔNDE. 05 dipos 2005\nMÔI MA NOP\n1) Nop bibabaya ingéda sép\n2) Nop biôôm\n3) Nop dipos\n4) Nop hilônde\n5) Nop mahuu ingéda mamélél ma mbéng\n6) Nop makôs\n7) Nop matanga\n8) Nop tôtôi\nIngéda nop a nno, malép ma nop ma njôp i kété hisi, ma yila lingen, diléléba, lép, lom a nsul tuye, disan di yé matjee ma mbebi ingéda malép ma nsômbôl bet i yila ond. Jon u nok le ond i bôgôk, nop a noñok.\nYaônde, 20 matôp 2015\nDi nla kobol i bug ini ni kal le, hala a yé ngandag minkañ mi yé i kégéé i ño. I boña nyen, pék, mahoñol, lihékda, linôgda, linyiñnga i ke bisu bi nlôl.\nBoña a nlôl i bug ini le boñ. Hala wee oda, ane bi nlôl i boña le ngim yom i nlama séla, le ngim yom i nlama gwéla i ke bisu. Inyu hala yen u nok le mut a mboñ lini jam ni ntjeñ tole a yik bé ibale bo ndi boña wéé a nkôble habé longe.\nBoña nyen a mboñ le mut a nok mane, njôhge i ke bisu ni minkañ mi nyodi i boña ndi mi kenek ni nyuu yosôna.\nIngéda u nok le boña a nsal mut, hala wee i mut nunu a gwé soñnda, a gwé yi ni pék inyuu i léba tole inyuu i boñ ngim jam. Ingéda boña a nsal mut, hala a nkobla ki le, libogog li mam li mut nunu tole likennga li mam li mut nunu bi nlôl ndigi ni ingéda a nyoñ inyuu i ôt mahoñol méé longe liôdôg.\nIngéda u nok le i mut nunu nyen a yé boña wés, hala wee i mut nunu nyen a mbok balôm bés ba mam i ke bisu.\nIngéda u nok le ba njôwa we boña, hala wee i mam u mboñ tole i hop u mpot tole mahoñol u .gwé mut numpe a ngwés bé mo. Jon a ngwés le u nwas mo, u yoñ i méé.\nIngéda u nok le i mut nunu boña a téé habé nye, hala wee i mut nunu maboñog méé ma mam to hop wéé bi ta habé kikii mut a yé mbôô.\nYAÔNDE, 23 biôôm 2005 Nkam PONDI PONDI\nPublié par antoinepondipondi à 20:34 Aucun commentaire:\nB’A LILAPOHOL TOLE LILA TEP LI MBOŇ LE U YÉ KUND...


Culture Basaa: janvier 2016\nHala wee lôsmudaa. Mudaa nu mutanlabélona to limbee jam le a kahalndigi pot to boñ. I mudaanunuankal we maligainyuu i boñ le mam ma kil hi kokok.\nYaônde, 13 njéba 2013\nPublié par antoinepondipondi à 01:46 Aucun commentaire:\nHIKII NKONKONGO NI HÉ IYIYIMBA\nDi nla kobol i ngén ini ni kal le hikii man nkongo a niñ i iyimba hala wee i man titimba .Inyuule minkongo imaa mi nyén bé iyimba yada. Hikii nkonkongo i yé nwet i yé iyimba .Joñ hikii ndap bôt i nlama hol, hikii ndap bôt i nlama bé hôô moo i tôl le ngim kel i tagbe bon ba ndap bôt ba nsal bé, hala wee hikii ndap bôt i nlama bok mam mé le yom to yada i nimil bañ, hala wee hikii jô i ndap bôt i yep bañ ni jis li mbôngôô, hala wee hikii ndap bôt i nlama yéñ le loñ yokiyo i lo bañ i jôs yo gwét, hala wee hikii ndap bôt i nlama yéñ le bijô gwé bi niñ ikété nsañ, ikété maliga, ikété gwéha le hikii jô i yi le mbén yon i yé i ngii bôt bobasôna.Jon u nok le : mut a nje njék ndi mut a nje bé loñ.\nDi nla ki kobol i ngén ini ni kal le hikii jô i ndap bôt a nlama bana i yé kumba, a yé ki ngwélés ha i mbai yé, mut nyekinye a nla bé énél nye i boñ to kii. Jon u nok le : bon bôôlôm bôô bibum bôô. Inyuu hala nyen i ngén ini le hikii nkonkongo ni hé iyiyimba i mbat hikii ndap bôt le i joo sañ le i yin bañ.\nYaônde, 03 dipos 2015\nDi nla kobol i buk ini le boñ ni kal le hala a yé i gwel nson, lisal ngim nson.\nDi nla kobol i buk ini ni kal le nlélém ni kal le hala a yé ndigi ka yada, hala a yé nya yada, hala a yé i i nhéñha bé .\nMut a nla boñ nlélém matila tole ngim yom likenge kikii bo ôngba, libam ôt bitidii i kaat i ke bisu.\nMut a nla boñ nlélém matila tole yom likenge i pôna wee banga matila tole banga yom likenge. Hala wee i bana su to maông kikii matila tole yom likenge. Masela ma nhañ bé.\nYaônde, 10 hikañ 2015\nPublié par antoinepondipondi à 01:35 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé i adbana mut a ngwelba mut numpe le ba nkiha ngem yada. Bo nye ba nyila libal bo isi. Jon u nok le : a ñadbe lôñ ni nye. U nogok ki le nunu mudaa a nsinge bon béé .\nDi nla ki kobol i buk ini ni kal le hala a yé mahoñol ma ntinde tole gwéha i ntinde tole libô li ntinde mut i ba ni mut numpe. Jon ingéda mut a nsinge mut numpe hala wee a ngwés nye ngandag kikii hihéga maange a nsinge nyañ. Mut a nla singe mut numpe noñnaga ni mam a ngwélél nye ni pôdôs a mpôdôs nye i ke bisu. Jon u nok le: mapôhda ma nyambal gwéha.\nI loñ mee ba yi le u nsinge mut ni i kila ini le: ba nkal bé nwet mbai le tiige.\nYaônde, 15 njéba 2015\nHttp: // antoinepondipondi.blogspot.com\nPublié par antoinepondipondi à 01:31 Aucun commentaire:\nDi nla kobol i buk ini ni kal le hala a yé i béna boñ ngim jam tole lem i boñ ngim jam tole bana lem. Lem i yé libak li nom. Jon meya i nla ba i niñ mut a mbéna niñ, i tehe mut a mbéna tehe mam, ligweleg mut a mbéna gwel mam i ke bisu. Jon u nok le : malal ni konji wen u kennga, ni yik mudaa nyen a niigaga. Hala wee mut a nômôl i jam, a meya jo, a nyi jo. U nogok ki le : ngwo i meya mabe. Hala wee ibale ngim jam i nkwo, i nwet a mbéna boñ jo, nyen ba nit hinoo. Inyuule ba nyil nye mu, hala a nyila nye kikii ngim lem. Jon u meya u nje, u ngwés habé u nlal njal.\n1) Man mee a mmeya bé le a nyéga mut ni moo, a nlek bé mut woo inyuu i yéga nye. Man mee a mmeya le a nsambla i mut a ngwés, i mut a singe.\n2) Man mee a mmeya le a nla ke i njél maaisañ tole manyañ ndi a nke bé i nyôl maaisañ tole manyañ.\n3) Man mee a mmeya bé le a mpôô mahoñol mé yom a mmeya i yé i ke i jimb inyuu i pémés mahoñol mé.\n4) Man mee a mmeya bé le a mbii mbônji i ngii soñ tole a nlona mbônji i kéña i nkuu mim.\n5) Man mee a mmeya bé le a nje i kel ba njô mim jon u nog le : ba yé ba tiñil pô dison di sanda. Hala wee u yé u mal boñ jam u bak u gwé le u mboñ, u kahal huu i mbai yoñ.\n6) Man mee a mmeya bé wip. Hala a yé môm ma tan ma nwi ba bé yil man mee le a njo sañ tole a mpot ndi a nke i mok.\n7) Man a nnañ i loñ mee ingéda a ñoñ kumba, a bii, a kat nkoñ. Ibale mut a nwo ndi a yék bon ibaa ni kumba. I kumba ini ta bé kumba i man to wada.\n8) Man mee a mmeya bé le a nke i ngand ba nana nye le a lona bé mapanga mé.\nPublié par antoinepondipondi à 01:27 Aucun commentaire:\nU JE BAÑ BIJEK , U NYO BAÑ MAOG MA LOÑ I ÑANE WE TIGALE U YILA NKOL I LOÑ I\nI mbén ini i yé mbén bisu Hilôlômbi a bi ti bôt ba kôba i Ngog Lituba ingéda Hilôlômbi a bi hôla bôt ba kôba i yémbél gwét ni i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i baôm mbom isi.\nBôt ba kôba kikii ba nyémbél i gwét bini, ba tehe le ba nlama gwélél i mbén Hilôlômbi ini inyuule maliga ma Hilôlômbi ma yé nlélém tjai di tjai. Di ba sébél ki nye le Kimaltjai. Inyuu i boñ le loñ yoñ i ba kunde, u nlama ôô bisébél gwoñ, u nlama bañ bee gwoñ, u nlama sal bijek gwoñ ndi u nuñul bisébél gwoñ, bijek gwoñ, maog moñ, bee gwoñ ni nkoñ isi. Jon u nok le: mut ngandag nwom, a nlal bé njal. U nogok ki le : a yep ni kii ? Ni jis li mbôngôô. Hala wee loñ i nlama bok mam ma nson ni mam ma likot masangô. Ndi téntén jam li moni. Inyuule ibale u nyoñ hihéga hi loñ Kamalun. U ntehe le i bôdôl i nwi 1960 i pam i nwi 1987, loñ Kamalun i bé nuñul kakaô, kofi, sud i ke bisu. Loñ Kamalun i bé nuñul i gwom bini ndi i kôhnaga moni mi dollar. Kikii moni mi dollar mi ngwélana bé i loñ Kamaluñ jon i bé bañ moni mi franc CFA noñnaga ni i moni loñ i nkôs i dollar. I moni mini le franc CFA nwon mi bé jôp i loñ Kamalun. Nwon bon ba Kamalun ba bé gwélél inyuu i somb i gwom bi nkon bo ngôñ. Kikii ngandag bon ba Kamalun ba bé niñ mambai, ndék i niñig bi tison bini le Yaônde ni Lihala, ba bé somb bé ngandag gwom bi nlôl bakén ba loñ. Hala wee loñ Kamalun i bé sot bé. I bi bot minson ni bot biiñngin. Ndi i bôt ba bi bôdôl sal biiñnginni i bôt ba bi bôdôl ke i niñ bitison bini le Yaônde ni Lihala ba kahal bôl. Yom ba mbôdôl somb bisébél bi nlôl bakén ba biloñ, bijek ni maog. Hala a nkobla le ingéda loñ Kamalun i nuñul nkus inyuu 100 000 FCFA, bon ba loñ Kamalun ba nsombnkusbakén ba loñ i nlel 100 000FCFA. Malo ma koñ lôla ma. Jon u nok le: moni bijôñ bi bôt, bayi jam bon ba ngwélél nye.I yom i nkogoo ndi yambak i lek yo i. Lelaa loñ Kamalun i nla nyodi i njel ini?Njel yada i yé le loñ kamalun i nla kônde gwélél moni mini le franc CFA ndi ngim moni i ngwélana i kété loñ Kamalun. Kikii hihéga ngomin a ngwélél tigék belesin. Hala nyen bôt ba nla somb i nkus, bisélél, bee, bijek i ke bisu. I mut a ngwés somb nkus i nlôl bakén ba loñ i moni mini di gwé le franc CFA yon ba ngwélél. Ibale bo i moni mini le franc CFA mi nkola bé, i mut nunu a nla bé somb yom i nlôl bakén ba loñ. Nseñ i njel ini i yé le bon ba loñ Kamalun ba bôdôl bañ bitamb, ngôli i ke bisu. Ba bôdôl kôñôô mambod ni sud loñ i ke bisu. Ba bôdôl je bijek ba nsal, ba bôdôl nyo maog ma loñ i ke bisu. Hala a boñ le loñ Kamalun i bôdôl bana biiñngin inyuu i ôô bisélél gwé, inyuu i bañ bee gwé le i laa nuñul bisélél bini, i bee bini, bijek bini ni maog mana ni nkoñ isi. Hanyen u nla ni nok ni neebe le likot masangô li nuk i tan i ngii mbôgôl i ngim sôñ, tole i ngim nwii ke bisu. Ndi u nok le likot masangô li nuk i tan i ngii mbôgôl i ngim nwi hala a nkobla le kakaô, kofi, sud, makubé i ke bisu bi nuñlana ngandag tole moni i loñ Kamalun len yon i yé tas libôñ li sitima. Jon boonge ba nléba bé minson, ngomin a yé a saa i bôt ba nsal i lôg ngomin, moni a nene habé i ke bisu.\nYom di nyi, yo ini le, malép ma njagi ma nlamb bé nsôk. Hala wee i mut a niñil le a mbemb mahôla ndi a nsal ngim nson a nla bé hol, a nla bé pa ño, a nla bé ba kunde i ke bisu. Hala a yé nlélém inyuu loñ, inyuu litén, inyuu ndap bôt i ke bisu.\nNjel i yôhne ibaa i yé le loñ i bañ moni wé inyuule kunde loñ i nene ingéda loñ i nla bañ moni wé. Bibôdlene bi kunde bi. Ingéda loñ i nuñul nkus, bakén ba loñ ba nsaani moni wap, hala a mboñ le ingéda loñ i nsomb nkus, loñ i nsaa bakén ba loñ ni moni wap, loñ i bi tééda ingéda i bi nuñul nkus wé. Loñ i nlama yi gwélél i moni nunu le i hôla i ôô bisélél, i bañ bee, i bana biiñngin, i boñ nyunga, i ti bon ba loñ minson, i séñ minloñ, i oñ mandap ma matibla, mandap ma sukulu i ke bisu le mut nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô. I mut a nje bijek, a nyok maog ma loñ i ñane nye a ngwés bé loñ yé, a nyan mbog yé.A mbôk mbén Hilôlômbi. Masoda ni nu a nkil hi kokok.\nYaônde, 05kondoñ 2016\nPublié par antoinepondipondi à 01:20 Aucun commentaire:\nU JE BAÑ BIJEK , U NYO BAÑ MAOG MA LOÑ I ÑANE WE T...


Mambe mahôla Mbôgi Yéhôva i nti lôktata i ngéda bikuu bi nkwél bo?\nI ngéda kuu i nkwo homa, kiki nyenk disi tole mbuk mbebi, Mbôgi Yéhôva i mpala lo inyu hôla lôktata yap i yé ikété njiiha. Bilia bi, bi ñunda bañga gwéha ipôla yés. (Yôhanes 13:34, 35; 1 Yôhanes 3:17, 18) Mambe mahôla di nla ti?\nDi nit ni moni. I ngéda njal ikeñi i ba Yudéa, bikristen bi bisu bi Antiôka bi bi ômle lôktata yap moni inyu hôla bo. (Minson mi baôma 11:27-30) Nlélém i len ini, ngéda di nkôs ñwin le njiiha i ntihba lôktata yés i nkoñ isi, di ñom makébla ni njel likoda jés inyu nit bet ba yé ikété ndutu.—2 Korintô 8:13-15.\nDi nti mahôla mape. Mimañ mi likoda homa njiiha i nkwo, mi ntoñ lôktata inyu yi ibale ba mpei tole ba yé mbôô. Ntôñ u nla téé juu li mimañ inyu kap bijek, malép ma nyo, mambot, homa liyééne, ni matibla. Ngandak Mbôgi Yéhova i i nyi ngim bibôlô, i nsaa ndiyô yap bomede inyu lo i ti mahôla, ni i oñ Mandap ma Ane ni mandap mape ma ma mbugi. Adna ikété ntôñ wés ni pék di gwé i sal lôñ, bi nhôla bés i pala kot bisélél ni bagwelnson. To ibale di nti mahôla inyu “ba ba yé lihaa li hémle,” di nhôla ki bôt ba yé i bibase bipe, kingéda la yés.—Galatia 6:10.\nDi nti hogbe, ni mahôla i pes mbuu. Ngéda njiiha i nkwél mut, a gwé ngôñ le ba lédés nye ñem. Ha nya ngéda, di nyôñôl ngui yak Yéhôva, “Nyambe nu lédésñem yosôna.” (2 Korintô 1:3, 4) Di yé maséé i kap mimbônga mi Bibel ni ba ba yé ikété njiiha. Di nhôla bo i bana botñem le ndég ngéda, Ane Djob i ga mélés bikuu gwobisôna bi nlona njôghe ni ndutu.—Masoola 21:4.\nInyuki Mbôgi Yéhôva i mpala lo i mahôla ngéda njiiha i nkwo?\nImbe hogbe i pes mbuu di nla lona i bet ba nkôs njiiha?


Culture Basaa: 2016\nDi nla kobol i bug ini ni kal le ingéda liniñig li mut, bilem bi mut, mahoñol ma mut, ligweleg li mam li mut i ke bisu bi mboñ le ba nti i mut nunu lipém le mpééna a tabé. Jon u nog le, keken i mpag bé nwet. Hala wee isoñ a wo, u yégla ; manyuñ a wo, u yégla ; biyégla bi mpag bé nwet. Inyuule i gwom bini u nyégla, u nsôñna bé gwo ni mut numpe. Gwom gwoñ bi. Jon u kôli i yégla gwom bi isoñ ni gwom bi manyuñ. Mu i njel i nyen u nog le, ntôô man mayiha ma isañ. Hala wee i man a mboñ mintôô mi mam nyen a nyiha isañ.Nyen a kôli i ba i ño isañ.Mut a nla ki ba le i mam a mboñ, bi nkola nye. Jon u nla nog le bitamb bini bi nkola nye i ke bisu.\nIngéda u nog le, maange a kôli ni ndôm.Hala wee i mam mabe a mboñ ma nti mbagi le ba kokse nye. Ingéda u nog le i mut nunu a kôli ni tel i mbombog. Hala wee libag jé, bilem gwé ni liniñig jé gwon bi mboñ le loñ i ntep nye le a yila mbombog. Nwet bum a kôli ni ngaba keñi. Jon u nog le, nwet likañ ni nkek bie keñi. U nogog ki le, nkégél a tabé ni kidig pa.Hala wee mbôgna a nlama bé bana bikidig bi mam.\nJon mut a sal longe, a noñ hi kokok le a kôli ni lipém ba nti nye, le a kôli ni tel yé i ke bisu.\nYaônde, 23 maye sép 2009\nÔNDE, 02 kondoñ 1998\nPublié par antoinepondipondi à 09:59 Aucun commentaire:\nDINOO DI MOO\n1) Hinoo hi nlôm\n= le pouce\n2) Ñunda mandjel\n3) Me nloo we ntel tole yamb hinoo\n= le majeur\n4) Yanga hinoo\n5) Hinoo hi susuga\nYaônde, 08 maye sép 2016\nHala a yé hégél i nyi yom i nla lona nye nyemb ni i yom i nla hôla nye le a niñ.\nBôt ba kôba ba bé nol ndigi binuga ingéda ba nyi le ba nlama je nuga inyuu niñ yap, mbôô wap. Ba bé nol ndigi nhôôlag nuga.\nHilôlômbi nyen a bi heg binuga. Jon u nol bañ nuga ngi njom. U nol bañ binuga i lel balal ba ndamba tigale binuga bi bi tjé. U téénga bañ binuga. Jon u nok le: nuga man i kenek bé. Hala wee mut ngandag mam a ntek bé gwéla. U je bañ binuga i lel balal ba ndamba tigale u kon ngim makon. Hilôlômbi a bi heg binuga inyuule mbog bihégél i yé mbogog.\nBôt ba kôba ba bé sébél ki Hilôlômbi le Nkindil hisi inyuule nyen a bi ti bo yi ni pék le ba laa sal bijek gwap, le ba laa néñés bilém, le ba yi gwélél lingwañ li hisi, bie, mabui ni i gwom gwobisôna bi yé mu le ba niñ longe niñ.\nYaônde, 07dipos 2016\nPublié par antoinepondipondi à 09:28 Aucun commentaire:\nMane ma niñ\nBôt ba kôba ba bé je bijek i kel ngand ngwo inyuu i unda le ba nhémble le Hilôlômbi nyen a bi heg mut binam.\nI jam lini li mbagal we ni mut a nhémle sat. Inyuule pot ni boñ mam ma imaa.\nBôt ba kôba ba bé yi le Hilôlômbi nyen a bi hôla bo gwét, i jôs i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i baôm mbom isi. I gwét bini bi bi tagbe i Ngog Lituba.\nBôt ba kôba ba bé yi le Hilôlômbi a bi heg bo le ba yé ngwélés.\nLije bijek i ngand ngwo kikii Hilôlômbi a bi kal bôt ba kôba, li nti we tohi inyuule u nhoñol mam ma lam Hilôlômbi a bi bôñôl bôt ba kôba.\nLigwelek li bôt ba kôba lini jon li bé boñ bo le ba nnog mane ma niñ. Ba bé nog maséé i ba i niñ ni niñ i ba lémél bo. Inyuu hala nyen bôt ba kôba ba bé néñés bilém. Jon hikii man mee i len ini a nlama néñés dikôô di tan di kembee, ngôi, kôp, mintômba, lolo i ke bisu.\nYônde, 17 hikañ 2011\nPublié par antoinepondipondi à 09:10 Aucun commentaire:\nMut a bép we nyik, wek u bépnyensas i tôñ


Dimanche, 02 Août 2015 13:11\tKine Onla Yébga\nBi djubul bi ini nkwel me yigye lè ngéda bo tada maéa ma ba yom i manyii ; yom i bé kôhna woni ; ndé man loἡ a bé log i toἡba ; yag binuga bi bi kai, di nuni di ngi ni di son di hisi di bé di djôb i kédé maéa. Ngéda man lon a bé kon kon i i bé niἡis bé nyè loἡ yosôna I bé I kwo lè pug.\nDi nuni ki bo bisai bi bé bi haba mi nlanga mi tjimba; bôt ba bé béna boma bi nuga ki bo koy hisi ni djaἡ muha I bayag nkamè; koy hisi I yé nuga I inhôm ndigi ni djuu. U boma yo Ni ndjan muha, I mbog basaa wèè libéa li; hala wè simba. U nog man basaa a nkal lè: “me ntèhè koy hisi I ngégi ni ma man” wèè à ntèhè bilim”.\nI ngéda hitii hi mut kiki bo mbombog, tolè ngéngéé, tolè nguum, tolè mut makan nkèni a bé a yènèb, ndigi di koo di mbog tolè ba mbombog bon ba ba kônôs nyè ; to bon bé ba tidgi, to baa bé ba bé lôô habé nyè i pan. Nyulè a bé lél bo nguy.\nNdéda man lon a béé a kwo ni béba kon ba béé ba yen ndjel i sôn nyè; ba bé bakè ba tèhè mut ngambi; i mbus ba bé ba nana say i nyu héa nyè li bua; ndi to ba bé kèna nyè ma tibla. I lon NDOG SUGA, u tjél kèna mut won lihaa ma tibla lon I ba I ponos we.\nLE LAA BASAA BA BA HOMNA MUT NGEDA A BE KON TO LE A MA MAL WO\nNgéda bo tada matoa ma ba bé. I nyu i kèna mut ma tibla to lè i temna nyè ngéda a mal WO, ba béna bègèl Nnyè i môga. Bongè ba wanda ba ma tjél ma bé ma nyam bon ba bé bègèl môga.\nMôga i bé bèègana i nya ini lè : ngéda u nkè ma tibla nno won won i bôg ; ma kôô ma sôgôg i nyu lè nno won won ba bé kè i sôn. Ndéda u mwo, makôô mon ma bôg nno i sôgôg i nyu i bon lè wè u tèghe i mbog ba nkèna wè. Mamn basaa a bé nyégsaga i bègèl môga i man basaa nu mpè to a yi bé nyè to bo nyè ba ta bé lihaa. Ba bé ba la kèna nkokon I bodol I NDOG SUGA I pam I SAK BA YEMI I ngii môga. Man NDOG NDJUE tolè man BIKOK a ba a ba nyégsaga I bègèl mîm man NDOG SUGA nu a bé yi bé djôl to su; I nyulè hala a bé I matin ma mbog basaa. Ngéda môga u ba u djôb I ngim mbay bongè ba wanda ba bé baba ini mbay ba bahôla bôt mbègèl lè tèè ba boma mange wanda nu mpè. Môga I ba la nyodi I NDOG SUGA I kè I pam NDOG BEA i ba bé lè bèt môga ba tibha wo. Ngéda môga I bé I ba I tagbè, bongè ni bôdaa ba bé basolob I kédé mandab inyulè môga I ba yom I I ba kônha wonni.\nKine Onla Yébga


Ke ni bisu i jo sañ inyu kôhna bisai bi Yéhôva | Yigil\nAÑ I HOP U Afrikaans Akôli Albania Amharik Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Dangme Danmark Fiji Finland Fon Ga Galois Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi Amérika Hilémb hi moo hi Argañtina Hilémb hi moo hi Añgôla Hilémb hi moo hi Brésil Hilémb hi moo hi Finland Hilémb hi moo hi India Hilémb hi moo hi Indônésia Hilémb hi moo hi Iqwatôria Hilémb hi moo hi Italia Hilémb hi moo hi Jaman Hilémb hi moo hi Kili Hilémb hi moo hi Kina Hilémb hi moo hi Kolombia Hilémb hi moo hi Kôré Hilémb hi moo hi Meksika Hilémb hi moo hi Ngisi Hilémb hi moo hi Panya Hilémb hi moo hi Paragwéi Hilémb hi moo hi Pulasi Hilémb hi moo hi Péru Hilémb hi moo hi Pôlan Hilémb hi moo hi Ruslan Hilémb hi moo hi Simbabwé Hilémb hi moo hi Wénésuéla Hilémb hi moo hi Yapan Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Krôasia Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lamba Lhukonzô Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mambwé-Lungu Marathi Maya Mbunda Mixe Miñgrélia Môñgôlia Môôré Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Bôliwai) Rumania Runyankore Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tiv Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjuwash Tjékôslôwakia Tok Pijin Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urdu Urhobo Usbékistañ Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\n“U bi sôñna ni Nyambe, yak ni bôt, u bum.”—BIBÔDLE 32:28.\nTJÉMBI: 60, 38\nBIMBE BINIIGANA DI NLA KÔHNA MU NDÉMBÉL I . . .\nYakôb bo Rahel?\n1, 2. Bimbe bisañ bagwélél ba Yéhôva ba nlama jo?\nIBÔDÔL yaga yak mut telepsép nu bisu le Abel, i pam i len ini, bagwélél ba Djob ba njo sañ inyu hémle yap. Ñôma Paul a bi tilna bikristen bi Lôk Héber le ba ‘bé hônba, ba tugdaga ikété ngandak njonok,’ mu kii ba bé sômbôl lémél Yéhôva ni kôhna bisai gwé. (Lôk Héber 10:32-34) Paul a bi hégha sañ bikristen bi nlama jo, ni biliya bôt ba bé boñ inyu pééna ngwéé, inyu masiñ, ni inyu ômna bikut mu mintuk mi Lôk Grikia. (Lôk Héber 12:1, 4) I len ini, di yé i pééna ngwéé inyu niñ, di nkolba ki baoo ba ba nyéñ ntééñga bés, kwés bés i si, yémbél bés, tole boñ le di nimis maséé més ni bisai bi yé bés bisu.\n2 Kiki jam li bisu, di nlama jo sañ i ngui inyu kolba Satan, ni nkoñ isi wé mbe. (Efésô 6:12) I mbéda le di jo sañ inyu “bôk dikôya di gwét,” di di yé biniigana, biyi bi nkoñ isi, ni maboñog mabe kiki bo ndéñg, i ôt siga, lihiua, ni i ôt bañga. Ni le hiki ngéda, di nlama jo le di nimis bañ makénd més, di jok ki sañ ni bibomb gwés i pes minsôn.—2 Korintô 10:3-6; Kôlôsé 3:5-9.\n3. Lelaa Djob a niiga bés i jôs baoo bés?\n3 Mini mimpémba mi baoo, baa di nla toi yémbél bo? Ñ, ndi i mbéda bisañ bi ngui. Paul a bi yoñ hihéga hi bôt ba ba bé jo sañ i ômna bikut ha ngéda yé, jon a kal inyu yé le: “Me ñôm ndigi bikut hala, ndi ha kiki mut a mbép mbebi bé.” (1 Korintô 9:26) Ndik kiki mut a ñôm ñoo wé bikut inyu kolba nye, hala nyen di nlama kolba baoo bés. Yéhôva a niiga bés i jo sañ, a hôlga ki bés i boñ hala. A nti bés maéba ma niñ ikété Bañga yé. A nhôla ki bés ni njel bikaat bi ntoñol Bibel, makoda, ni makoda makeñi. Baa mam u nigil, u mbii mo i bisélél? Ibale u mboñ bé hala, wee u yé ‘bép mbebi,’ u ta bé kolba ñoo woñ kiki i nsômbla.\n4. Lelaa di nla boñ le béba i yémbél bañ bés?\n4 Baoo bés ba nla puhe bés bisañ i ngéda di mbem bé, tole ba beh bés i si ngéda di yé ntombok ngandak. Jon di nlama yén péé ngéda yosôna. Bibel i mbéhe bés le: “Béba i yémbél bañ we, ndi yémbél béba lôñni loñge.” (Rôma 12:21) Bini bibuk le “béba i yémbél bañ we,” bi nti bés makénd, inyule bi ñunda le di nla bum béba. Di nla boñ hala ibale di nwaa bé jôs yo sañ. Mahéñha ni la, ibale di nyén bé péé, tole di waa jo, Satan, nkoñ isi wé mbe, ni minhéña mi minsôn mi nla yémbél bés. Kekikel, u nwas bañ le Satan a nkônha we woñi, kayéle moo ma tomb we i jo sañ!—1 Pétrô 5:9.\n5. (a) Kii i nla hôla bés i ke ni bisu mu sañ yés inyu kôhna bisai bi Djob? (b) Di ga wan ndémbél i bambe bôt?\n5 Inyu yémbél sañ, bet ba njo, ba nlama bé hôya inyuki ba njôl sañ. Inyu kôhna bisai bi Yéhôva, ba nlama bok mis map mu botñem i yé i kaat Lôk Héber 11:6: “Mut a nkôôge bebee ni Nyambe a nlama hémle le a yé, ni le a yé mbom bôt ba nyéñ nye.” Buk ni hop Grikia i ba nkobol hana le ‘yéñ’ i ñunda le bôlô ni biliya bi ngui bi mbéda. (Minson mi baôma 15:17) Bitilna bi nti bés ndémbél lam i bôlôm ni bôda ba ba bi boñ biliya bi ngui inyu yéñ bisai bi Yéhôva. Yakôb, Rahel, Yôsef, ni Paul ba bi boma mam ma bi lona bo nduña, ma wéés ki bo i pes minsôn. Ndi, ba bi unda le hônba i nlona ngandak bisai. Lelaa di nla nigle bajo sañ bakeñi bana?\nNGANDAK HÔNBA I NLONA BISAI\n6. Kii i bi hôla Yakôb i hônba, bimbe bibom a bi kôs? (Béñge titii i bibôdle bi yigil.)\n6 Sôgôsôgôl le Yakôb a bi jo sañ, a hônba ki inyule a bé gwés Yéhôva, a diihege mam ma mbuu, a ban-ga ki hémle keñi le mbônga u Yéhôva i sayap mbôda yé, u ga yon. (Bibôdle 28:3, 4) Inyu hala nyen Yakôb, ngéda a bé bebee ni bimañ bi 100 ñwii, a bi boñ kii yosôna a nla inyu kôs bisai bi Djob; a ke yak letee a jo bisañ ni añgel i i bi yoñ nyuu i mut binam. (Añ Bibôdle 32:24-28.) Baa Yakôb a bééna toi ngui ni hônba i mbéda inyu jôs mpémba añgel? Heni! Ndi a bé nayak le a njo ndik bisañ, a unda ki le a nke bé bisañ ngwéé! Ntiik, a bi kôs bisai inyu hônba yé. Ba bi o nye jôl li kôli ni nye, le Israél (hala wee “Nu a njo sañ ni Djob” tole “Djob a njo”). Yakôb a bi kôs bibom bilam le yak bés di nyéñ bana, hala wee i lémél Yéhôva ni kôs bisai gwé.\n7. (a) Imbe ndutu Rahel a bééna? (b) Lelaa a bi ke ni bisu i jo sañ, a sôk a bum?\n7 Nwaa nu gwéha nu Yakôb le Rahel, yak nye a bééna nlélém ngôñ i tehe lelaa Yéhôva a ga yônôs mbônga a bôn nlô wé. Ndi jam wengoñle lipénd li bé sék njel le mbônga u, u yon. A bééna bé man. Ha ngéda yé, hala a bé jam li nlona ndutu ngandak. Lelaa Rahel a bi kôhna ngui mahoñol ni ngui minsôn i ke ni bisu i jôs mam ma bé boñ le a nimis makénd mé to hala kii a bé bé le a héñha libak jé li kôm muda? A bi nimis bé botñem yé. Ndi, a bi ke ni bisu i jo sañ ikété ngandak masoohe. Yéhôva a bi emble minyemhe mi ñem mi Rahel, a sôk a sayap nye ni bon. Ibabé nkaa, Rahel a bi lama leñ hiléla hini le: ‘Me njo . . . masiñ makeñi, me bum’!—Bibôdle 30:8, 20-24.\n8. Imbe ndutu keñi Yôsef a bi hônba inyu ngandak ñwii, lelaa ndémbél yé lam i nla bane bés nseñ?\n8 Ibabé nkaa, ndémbél lam i Yakôb bo Rahel i bi tihba ñem u man wap Yôsef ngandak, i hôla nye i yi lelaa a nlama boñ ngéda hémle yé i noodana. Ngéda a bééna 17 ñwii, mahéñha makeñi ma bi bôña i niñ yé. Lôkisañ i bi nuñul nye i minkôm inyule i bé kil nye njôñ. I mbus ngéda, a bi ke i mok yañga i Égiptô, a hônba ki mok mi ngandak ñwii. (Bibôdle 37:23-28; 39:7-9, 20-21) Yôsef a bi nimis bé makénd mé, a bé bé to nyonok ni hiun kayéle a yéñ i pun nyemede. Ndi, a bi bok mahoñol mé i ngii bisai le maada mé ni Yéhôva ma nlona nye. (Lôk Lévi 19:18; Rôma 12:17-21) Ndémbél i Yôsef i nlama hôla bés. Kiki héga, to ibale di bi bana binéñél bibe, tole di nhoñol le niñ yés i len ini i gwé ha bé mahee, di nlama ke ni bisu i jo sañ ni i hônba. Di nlama bana hémle le ibale di mboñ hala, Yéhôva a ga sayap bés.—Añ Bibôdle 39:21-23.\n9. Inyu kôna Yakôb, Rahel, ni Yôsef, bimbe biliya di nlama boñ inyu kôhna bisai bi Yéhôva?\n9 Hoñol le ngim jam le u nhônba, i i nla yilna we ngok baagene. Bebeg le mut a mboñ we jam li téé bé sép, tole a nkodne we mbagi, tole a nyan we. Bebeg ki le manoodana u gwé ma yé le, mut a ñôm we nsohi u bitembee inyule a nkil we njôñ. Iloole moo ma tomb we, hoñol kii i bi hôla Yakôb, Rahel, ni Yôsef i ke ni bisu i gwélél Yéhôva ni maséé. Djob a bi lédés bo, a sayap ki bo inyule ba bi ke ni bisu i unda le ba ndiihe mam ma mbuu. Ba bi ke ni bisu i jo sañ, ni i bana maboñog ma ma bé kiha ni minyemhe nwap. Di niñil i masuk ma ngéda, ndék ngéda, hini hiai hibe hi mba ha bé; jon, di gwé manjom makeñi i tééda botñem i yé bés bisu! Baa u nla neebe i boñ biliya wengoñle mut a njo sañ, inyu kôhna bisai bi Yéhôva?\nNEEBE I JO BISAÑ INYU KÔHNA BISAI\n10, 11. (a) Kii i nla tinde i jo sañ inyu kôhna bisai bi Djob? (b) Kii i nla hôla bés i yoñ makidik malam ni i yémbél sañ le di nimis bañ makénd més to nimil njel maliga?\n10 Mambe mandutu ma nla boñ le di ba nyégsaga i jo sañ inyu kôhna bisai bi Djob? Ndutu yada ngandak i bi boma i yé i jo sañ inyu yémbél minhéñha mi minsôn. Bape ba bi boñ biliya bi ngui inyu tééda maséé map i likalô. Bebeg le inyu yés, di nlama nihbe binyuu, tole di nlama kônde unda hônba inyule di nlôôha bana makon. Di nla bé hôya bisañ bahogi ba njo inyu nwéhél mut nu a nyumbla bo, tole a mboñ bo béba. To ibale di ngwélél Yéhôva ibôdôl kôba, bés bobasôna di nlama jôs mam ma nla kéñ bés njel i gwélél Djob, nu a mbom bahémle.\nBaa u yé i jo inyu bana bisai bi Djob? (Béñge maben 10, 11)\n11 I pot maliga, i yoñ makidik malam ni i ba bañga kristen, bi yé sañ keñi. Téntén ngéda ñem wés u u yé maloga u ntinde bés i yoñ béba njel. (Yérémia 17:9) Ibale u nléba le a yé wengoñle u nkahal yoñ béba njel, soohe inyu bana mbuu mpubi. Masoohe ni mbuu mpubi ma nla ti we ngui inyu noñ njel u nyi le i yé loñge, i yik ki le Yéhôva a sayap yo. Boñ mam ma nkiha ni masoohe moñ. Boñ biliya i añ Bibel hiki kel, u téé ki ngim ngéda inyu yigil yoñ wetama, lôñni ngéda i bibégés i ndap yoñ lihaa.—Añ Tjémbi 119:32.\n12, 13. Lelaa kristen iba i bi kôs mahôla inyu yémbél ngôñ ibe?\n12 Dihéga di yé ngandak, di di ñunda lelaa Bañga i Djob, mbuu wé, ni bikaat gwés, bi bi hôla bikristen i yémbél ngôñ ibe. Mañge wanda wada a bi añ nkwel unu le: “Comment résister aux mauvais désirs?” u u bi pam i mbamble ni hop Pulasi le Réveillez-vous! du 8 décembre 2003. Kii a bi boñ i ngéda a bi mal añ wo? A nkal le: “Me njo sañ inyu yémbél mahoñol mabe. Ngéda me bi añ munu nkwel unu le ‘yak ngandak lôk kéé ipe i njo bisañ bi ngui inyu yémbél ngôñ ibe,’ hala a bi boñ me le me nôgda le me yé ikété lihaa likeñi. Me bi nôgda le me ta bé metama.” Nunu mañge wanda a bi kôhna ki mahôla ni nkwel unu le: “Dieu approuve-t-il les mœurs ‘différentes’?” u u bi pam i mbamble ni hop Pulasi le Réveillez-vous! du 8 octobre 2003. A bi añ mukété le inyu bahogi, i sañ i, i yé “loo” i minsôn. (2 Korintô 12:7) Mu kii ba ke ni bisu i jo inyu tééda bihiumul bilam, ba nla béñge dilo di nlo ni bañga botñem. Nu Mañge wanda a nkônde ki kal le: “Inyu hala nyen me nhoñol le hiki kel i ntagbe, me nla tééda hémle yem. Me nti Yéhôva mayéga ngandak inyule a ngwélél ntôñ wé inyu hôla bés i yémbél hini hiai hibe hiki kel.”\n13 Di béñge ndémbél i mankéé nu muda wada i loñ i Amérika. A ntila le: “Me nsômbôl ti bé mayéga inyule ni nti bés bijek bi mbuu bi bi mbéda bés i loñge ngéda. Ngim mangéda, me yé me nôgda wengoñle minkwel mi, mi yé ntilga inyu yem. Hala a yé ngandak ñwii le me njôs ngôñ keñi inyu ngim jam Yéhôva a ñoo. Ngim mangéda, moo ma yé ma tomb me kayéle me bana ha bé ngôñ i kena sañ ni bisu. Me nyi le Yéhôva a yé konangoo, a nwéhél ki. Ndi kiki me gwé béba ngôñ i, ni le ikété kété yem me ñoo bé jam libe li, me nôgda le me kôli bé kôhna mahôla mé. I bisañ bini bi yé ôbôs niñ yem yosôna. . . . Ngéda me bi añ nkwel unu le “As-tu un cœur pour connaître Jéhovah?” ikété mbamle ni hop Pulasi le La Tour de Garde du 15 mars 2013, me bi nôgda toi le Yéhôva a nsômbôl hôla me.”\n14. (a) Lelaa Paul a bé tehe bisañ a bé jo? (b) Lelaa di nla yémbél minhéña mi minsôn?\n14 Añ Rôma 7:21-25. Paul a bé yi loñge loñge i ndutu i yé i jôs minhéña ni bibomb bi nyuu minsôn. Ndi to hala, a bé nkwoog nkaa le a nla yémbél sañ i njuba ikété kété yé, ibale a mbôdôl Yéhôva ñem ikété masoohe, a undga ki le a nhémle sesema Yésu a bi ti kiki binoñ. Lelaa inyu yés? Mu kii di njôs minhéña nwés mi minsôn, di nyi le di nla yémbél. Ni imbe njel? Ibale di nigle Paul, di bôdôl ki Yéhôva ñem ni ñem wés wonsôna, ha ngui yés bé, di ñunda toi le di hémle binoñ.\n15. Inyuki masoohe ma nla hôla bés i tééda hémle yés ni i hônba manoodana?\n15 Ngim mangéda, Djob a nla nwas bés le di unda toi nye limbe jam li yéne bés mahee. Kii héga, ibale bésbomede, tole mut wés lihaa a mbana béba kon, tole ba mboñ bés jam li téé bé sép; di nlama unda le di gwé hémle keñi i pañ Yéhôva, kayéle di yemhe nye ikété masoohe le a ti bés ngui i tééda hémle yés, ni le di nimis bañ maséé més ni libak jés lilam i pes mbuu. (Filipi 4:13) Niñ i ngandak bôt i ngéda Paul ni ngéda yés, i ñunda le masoohe ma nla hôla bés i témbna ngui yés, ni i lédés botñem yés le di la ke ni bisu i hônba.\n16, 17. Mambe makidik ma ngui mut nu a njo bisañ a nlama yoñ?\n16 Nsohop a ga kon maséé ngandak i tehe le moo ma ntomb we, ni le u nwaa jo bisañ. Yoñ makidik ma ngui i ‘téñbe ni mam ma yé malam.’ (1 Tésalônika 5:21) Ba nkwoog nkaa le u nla yémbél bisañ u njôs Satan, béba yé nkoñ isi, ni minhéña mi minsôn. U nla boñ hala i ngéda u nhémle ni ngui le Djob a nla lédés we.—2 Korintô 4:7-9; Galatia 6:9.\n17 To kii i leñek, ke ni bisu i jo sañ, i boñ biliya, ni i hônba. Ba nkwoog nkaa le Yéhôva a ga “kôp bé masoda ma nyaamba.”—Malaki 3:10.


Baa ni ngi hoñlak?—Hilônde 2017 | Yigil\nBaa ni ngi hoñlak?\nYéhôva a nti bés hogbe ikété njiiha yés yosôna\nDiihe masôô ma nkus ma mbuu\nBaa di ntehe iloo jam li nene i mis?\nBaa ni ga sañgal mindañ, ni hôñôs ki nsañ?\n“Pék yoñ i ba nsaibak!”\nU hôiga bañ jam li nlôôha ba nseñ\nBaa u yik hala?\nNkum Ntat—Inyu yigil | Hilônde 2017\nAÑ I HOP U Afrikaans Albania Amharik Amis Arabik Arménia Aserbajañ Aserbajañ (Syrilik) Aymata Basaa (Kamerun) Bashkit Bausa Beñgali Bikol Birman Bule Bulgaria Dangme Danmark Duala Edo Fiji Finland Fon Ga Galois Garifuna Grikia Guarani Gujarati Gun Géorgia Hiligaynon Hilémb hi moo hi India Hilémb hi moo hi Kénya Hilémb hi moo hi Ôstrélia Hindi Hiri Motu Héber Ibanag Ibô Iloko Indônésia Islañdia Isoko Istônia Italia Jaman Kabiye Kaktjikel (Hiônk) Kannada Katalan Kebuanô Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kina Cañtoñ (Ba nhôyôs) Kina Cañtoñ (Lem lôñ) Kina Mandareñ (Ba nhôyôs) Kina Mandareñ (Lem lôñ) Kinyarwanda Kirgisistañ Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Kréol i Ayiti Krôasia Kurdish kurmaji Kurdish kurmanji (Caucase) Kurdish kurmanji (Kirilik) Kwangali Kwanyama Kôré Lingala Liétuwa Luganda Lunda Luvale Luô Létônia Madagaskar Makédônia Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Masatek i Huautla Maya Mbunda Mixe Miñgrélia Motu Môñgôlia Môôré Nahautl (Ñem Mbok) Nahuatl (Guérérô) Nahuatl (Huasteka) Nahuatl (Ño Mbok i Puebla) Ndonga Ndébélé Ndébélé (Simbabwé) Ngabere Ngisi Norwégia Nyanja Nzema Népal Okpe Oromo Otetela Oñgri Pangasinan Panya Papiamentô (Curaçaô) Persia Pidjin (Kamerun) Pijin i Najéria Pijin i biôn bi Salômô Potoki Pulasi Punjabi Pôlan Quechua (Ankash) Quechua (Bôliwai) Rumania Ruslan Samoa Sandé Sangô Sapôtek (i ônt) Sepedi Serbia Serbia (Rôma) Sesôthô (Afrika i Nwel mbok) Sesôthô (Lésôtô) Shôna Sidama Silosi Sinhala Slôwakia Slôwénia Sranan-tongo Swahili Swahili (Kôñgô) Swati Swéden Tagalog Tailand Tajiki Tamul Tatar Tetun Dili Tigrinya Tjibemba Tjitjéwa Tjitoñga Tjitoñga (Malawi) Tjitumbuka Tjiyao Tjol Tjuwash Tjékôslôwakia Tlapanek Tojolabal Tok Pijin Tonga Totonak Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Tswana Turkai Turkmen Tuwalia Twi Télungu Ukren Urhobo Usbékistañ Venda Waray-Waray Wetnam Wolaita Xhosa Yapan Yula Yôruba Zulu Éfik Éwé Ôland Ôsetia\nBaa ni nyoñ ngéda i añ ba Nkum Ntat ba nsôk pam i masañ mana? Ibale ñ, ni béñge too ni nla timbhe mambadga ma noñ hanano:\nNgéda ntôñ u nti biniigana, lelaa bilôk bikéé kiki bo bagwélél ba makiiña ni mimañ, bi nlama tehe gwo?\nBa nlama pala bii gwo bisélél. Ba nla badba le: ‘Baa me nhôla lôk kéé ipe i yé me i pañ i hol i pes mbuu? Baa me nhoo neebe, ni nit biniigana di nkôs?’—w16.11-BS, lipep 11.\nNgéda imbe bañga bikristen bi bi ke minkôm mi Babilôn?\nHala a bi bôña ndék ngéda mbus nyemb baôma. Ha ngéda i, ngim bôt i bi kahal nyagap i ngii ntôñ, inyu yéñ bitel bikeñi. Base ni ngomin ba bi bôdôl hôñôs base i ndôñ bikristen, ba noodege ki mômôs bañga bikristen i i bé kiki blé. Ndi, môm ma nwii ilole nwii 1914 i nkola, minhoog mi bi bôdôl hohla mu minkôm mi.—w16.11-BS, mapep. 23-25.\nInyuki bôlô i Lefèvre d’Étaples i bé nseñ?\nIkété nwii mi bé noñ 1520, mut wada le Lefèvre a bi kobol Bibel ni hop Pulasi inyu boñ le ngwañga bôt i i bi ke bé suklu i bana yo. Ngobol yé i Bibel i bi lôôha tihba bôt kiki bo Martin Luther, William Tyndale, ni John Calvin.—wp16.6-F, pp. 10-12.\nMambe maselna ma yé ipôla “i tôñ ni mam ma minsôn” ni “i tôñ ni mam ma mbuu”? (Rôma 8:6)\nNwet a ntôñ ni mam ma minsôn a mbok mis i mam ma kon nye ngôñ, ni minheña mi minsôn, a mbéna pôdôl mam ma minsôn ni ti mo lipém. Mut a ntôñ mam ma mbuu, a ti niñ yé yosôna i mam ni mahoñol ma Djob; i nya kristen i nwas le mbuu mpubi won u éga nye. Li bisu li nkena i nyemb, li li nsôk i niñ, ni nsañ.—w16.12-BS, mapep 15-17.\nSima ngim bitelbene inyu suhus nduña?\nTjek mam ma nlama ndugi bôña, bémél wemede i mam u nla toi yônôs, yéñ pôla mu ntjegek woñ ngéda inyu yén nwee hiki kel, memle bihégél bi Djob, bana lem i nol inyu mam ma mpémél we, u bana lem i hiañda tole i nyiñgis minsôn, u yoñ ki ngéda i ke i lo loñge.—w16.12-BS, mapep. 22-23.\n“Hénok a yôña le ndi a tehe bañ nyemb.” (Lôk Héber 11:5) Lelaa?\nI nene le Djob bi boñ le nyemb i yoñ Hénok mbeñel mbeñel, ibabé nye i yi le a yé wo.—wp17.1-F, pp. 12-13.\nInyuki i bana ñem nsôhga i ngi yii nseñ?\nI bana ñem nsôhga i nkobla le mut a nyi minwaa nwé, a wanba ni maliga, a nyi ki bibomb gwé. Di nlama yi le maboñog més ma nla tééñga bôt bape, jon di nlama bé kadba.—w17.01-BS, lipep 18.\nKii i ñunda toi le Djob a bi éga juu li bakena ntôñ i hiai bisu, kiki a ñéga yak wo i len ini?\nNi mahôla ma mbuu mpubi, ba bé nok biniigana bi Bibel. Ni mahôla ma biañgel, ba bé éga nson likalô, makidik ba bé yoñ ma bé ma umne ngii Bañga i Djob. Hala a yé nlélém i len ini.—w17.02-BS, mapep 26-28.\nKii i ntinde bés i tehe binoñ kiki jam li mahee?\nMam ma yé ma-na: Njee a bi ti binoñ, inyuki bi bi tiba, kii hala a bé bat, ni le bi bi yônôs imbe ngôñ. Di nlama soñda mu inyu tibil nok mahee ma binoñ.—wp17.2-F, pp. 4-5.\nMbus a mal yoñ ngim makidik, baa kristen i yé ki le i héñha mo?\nDi nlama yônôs bibuk gwés. Ndi ngim mangéda, i yé i béda le di témb di wan makidik di bi yoñ. Ngéda bôt ba Ninivé ba bi hiel-ñem, Djob a héñha makidik mé inyu yap. Ngéda ihogi, mam ma mondo ma nla boñ le di mboñ nlélém.—w17.03-BS, mapep 16-17.\nInyuki hilégé hi nlôôha ba béba?\nI nla boñ le mam ma ñôbi, le ma kônde bep. To ibale bés bon ba nhuhul tole to, i gwélél bibuk bi mbabaa i ga mélés bé ndañ.—w17.04-BS, lipep 21.\nBaa ni ngi hoñlak?—Hilônde 2017\nNKUM NTAT—INYU YIGIL Hilônde 2017\nBaa ni ngi hoñlak?—Libuy li nyéé 2016\nBaa ni ngi hoñlak?—Hilônde 2016