Q=10	C=0	SS=0	LS=10	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=4	G1=4	G2=3	DLID=az_RU	BODY="Русијанын иткиләри 26 минә чатыб"\nmay 11, 2022 - 6:13 PM Хәбәрин коду : 1256578 Мәнбә : ABNA24 Link:\nУкрајна Баш Гәрарҝаһы һүҹумчу өлкәнин тәләфаты барәдә јени мәлумат јајараг, февралын 24-дән буҝүнәдәк 26 мин рус һәрбчисинин һәлак олдуғуну иддиа едиб.\nАБНА24 Хәбәр Верир , билдирилиб ки, дөјүшләр нәтиҹәсиндә Русијанын 26 000 һәрбчиси зәрәрсизләшдирилиб.\nБундан башга, һүҹум едән тәрәфин 1 170 әдәд танкы, 2 808 әдәд зиреһли дөјүш машыны, 519 әдәд артиллерија системи, 185 әдәд реактив јајлым атәш системи), 87 һава һүҹумундан мүдафиә системи, 199 әдәд һәрби тәјјарәси, 158 әдәд һеликоптери, 1 980 әдәд нәглијјат васитәси, 12 әдәд ҝәми/катери, 380 әдәд дрону вә 41 әдәд хүсуси техникасы мәһв едилиб.\nБу арада Пентагон рәсмиси билдириб ки, Русија ордусу шималда јалныз үч баталјон тактики групунун фәалијјәт ҝөстәрмәсинә бахмајараг, Харкову шимал вә шәргдән ат налы шәклиндә мүһасирәјә алмаг сәјләрини давам етдирир. Руслар Белгород вилајәтиндә 19 баталјон тактики групу топлајыблар. Јәгин ки, онлар Украјна ордусунун Русија илә сәрһәдә чатмасынын гаршысыны алмаг үчүн Харков истигамәтини ҝүҹләндирә биләрләр.\nДиҝәр тәрәфдән украјналы һәрби експерт Олег Жданов иддиа едиб ки, Русија президенти Владимир Путин Баш Гәрарҝаһ рәиси Валери Ҝерасимову Украјнадакы мүһарибәјә рәһбәрликдән узаглашдырды. Онун јеринә ҝәтирилән јени рәһбәр бүтүн гүввәләрлә Украјна ордусуна һүҹум әмри верә биләр.\nОнун сөзләринә ҝөрә, гаршыдакы һәфтәләрдә дөјүшләрин шиддәтләнәҹәји ҝөзләнилир. Белә ки, Русија гошунлары Харков вилајәтинин инзибати сәрһәдинә доғру һүҹуму даһа да инкишаф етдирә биләрләр.


Q=10	C=0	SS=1	LS=7	PS=3	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=53	G1=35	G2=16	DLID=az_RU	BODY=Әрәмја 23 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\nЈахшы вә пис чобанлар (1—4)\nСалеһ пөһрә дөврүндә әмин-аманлыг (5—8)\nСахта пејғәмбәрләрә иттиһам (9—32)\nЈеһованын «хәбәри јүкдүр» (33—40)\n23 Јеһова бәјан едир: «Отлағымдакы сүрүнү мәһв едән, ону пәрән-пәрән салан чобанларын вај һалына!»+ 2 Она ҝөрә дә Исраилин Аллаһы Јеһова халгыны отаран чобанларын әлејһинә белә дејир: «Сиз Мәним гојунларымы пәрән-пәрән етдиниз, онлары дидәрҝин салдыныз, онларын гејдинә галмадыныз».+ «Одур ки, бәд әмәлләринизә ҝөрә сизи ҹәзаландыраҹағам», — бәјан едир Јеһова. 3 «Сонра гојунларымдан галанлары онлары сәпәләдијим өлкәләрдән јығыб+ өз отлагларына гајтараҹағам.+ Онлар төрәјиб чохалаҹаглар.+ 4 Башларына онлары отармаг үчүн әсил чобанлар гојаҹағам.+ Онлар даһа горхмајаҹаглар, дәһшәтә ҝәлмәјәҹәкләр. Бири дә итмәјәҹәк», — бәјан едир Јеһова. 5 «Ҝүн ҝәләҹәк, Давудун нәслиндән салеһ пөһрә* чыхараҹағам.+ О, падшаһ олаҹаг.+ Бәсирәтлә давранаҹаг, бүтүн өлкәдә һагг-әдаләтин, салеһлијин кешијиндә дураҹаг,+ — бәјан едир Јеһова. — 6 Онун дөврүндә Јәһуда хилас олаҹаг,+ Исраил әмин-аманлыг ичиндә јашајаҹаг.+ Ону: “Салеһлијимиз Јеһовадандыр”+ дејиб чағыраҹаглар». 7 Јеһова бәјан едир: «Лакин ҝүн ҝәләҹәк, артыг һеч ким: “Исраил халгыны Мисирдән чыхаран Јеһоваја анд олсун” демәјәҹәк,+ 8 “Исраил нәслиндән төрәјәнләри шимал дијарындан вә сәпәләдији бүтүн өлкәләрдән чыхарыб ҝери гајтаран Јеһоваја анд олсун” дејәҹәк. Онлар өз өлкәләриндә јашајаҹаглар».+ 9 Пејғәмбәрләрә ҝәлинҹә: Үрәјим парчаланыр, Вүҹудум* әсир. Јеһоваја ҝөрә, Јеһованын мүгәддәс сөзләринә ҝөрә,Санки, сәрхошам,Шәраб ичиб кефләнмишәм. 10 Өлкә зинакарларла долудур,+Ләнәт уҹбатындан өлкә јаса батыб,+Чөллүкдәки өрүшләр гурујуб.+ Әмәлләри бәддир, әлләриндәки ихтијарла һагсызлыг төрәдирләр. 11 «Пејғәмбәр дә, каһин дә позулуб.+ Өз евимдә дә онларын шәр ишләрини ҝөрүрәм»,+ — бәјан едир Јеһова. 12 «Она ҝөрә дә јоллары сүрүшкән, зүлмәт олаҹаг.+Онлары итәләјиб јыхаҹаглар. Һагг-һесаб илиндәҮстләринә бәла ҝәтирәҹәјәм, — бәјан едир Јеһова. 13 Сәмәријјә+ пејғәмбәрләриндә мурдарлыг ҝөрүрәм. Баалдан илһам алыб пејғәмбәрлик едирләр,Халгымы, Исраили јолдан аздырырлар. 14 Јерусәлим пејғәмбәрләриндә дә дәһшәтли шејләр ҝөрүрәм. Онлар әхлагсызлыг едир,+ јаланла јеријир,+Залымларын голуна гүввәт верирләр,Пис јолларындан дөнмүрләр. Мәним ҝөзүмдә һамысы Сәдум кимидир,+Шәһәр сакинләри Әмурә кимидир».+ 15 Она ҝөрә ордулар Аллаһы Јеһова бу пејғәмбәрләрин әлејһинә дејир: «Онлара аҹы јовшан једирәҹәјәм,Зәһәрли су ичирәҹәјәм.+ Чүнки Јерусәлим пејғәмбәрләри бүтүн өлкәни күфрлә долдуруб». 16 Ордулар Аллаһы Јеһова белә дејир: «Сизә пејғәмбәрлик едән пејғәмбәрләрә гулаг асмајын.+ Онлар сизи алдадырлар. Сөјләдикләри вәһјләри өзләриндән ујдурурлар,+Онлар Јеһовадан дејил.+ 17 Мәнә һөрмәт гојмајанлара дөнә-дөнә дејирләр:“Јеһова белә сөјләјир: “Әмин-аманлыгда јашајаҹагсыныз”.+ Инад едиб үрәји истәјәни едәнләрә дејирләр:“Бәла ҝөрмәјәҹәксиниз”.+ 18 Ким Јеһоваја јахын оланлар арасында олуб?Онун сөзүнү ешидиб анлајыб? Ким Онун сөзүнү ешитмәк үчүн диггәт кәсилиб? 19 Јеһованын гәзәби ҝүҹлү фыртынатәк гопаҹаг,Писләрин башында гасырғатәк дөвр едәҹәк.+ 20 Нијјәти јеринә јетмәјинҹә, һәјата кечмәјинҹә,Јеһованын гәзәби сәнҝимәјәҹәк. Заманын сонунда буну анлајаҹагсыныз. 21 Пејғәмбәрләри Мән ҝөндәрмәмишәм, өзләри гачыб ҝәлибләр. Мән онларла данышмамышам, амма пејғәмбәрлик едирләр.+ 22 Мәнә јахын оланлар арасында олсајдылар,Халгыма Мәним сөзләрими чатдырардылар.Онлары пис јолларындан, шәр әмәлләриндән чәкиндирәрдиләр».+ 23 «Мәҝәр Мән јалныз јахында олан шејләри ҝөрүрәм? Узагда олан шејләри дә ҝөрмүрәм?» — бәјан едир Јеһова. 24 «Мәним ҝөрмәдијим елә хәлвәти јер вармы ки, инсан орада ҝизләнсин?+ — бәјан едир Јеһова. Јердә дә, ҝөјдә дә һеч бир шеј ҝөзүмдән јајына билмәз,+ — бәјан едир Јеһова. 25 Мәним адымла јалан пејғәмбәрлик едән пејғәмбәрләрин “јуху ҝөрдүм, јуху ҝөрдүм!” дедијини ешидирәм.+ 26 Нә вахтадәк онларын үрәјиндән јалан пејғәмбәрлик етмәк кечәҹәк? Онлар үрәкләриндә гурдуглары һијләләри пејғәмбәрлик едирләр.+ 27 Бир-бириләринә јуху данышыб халгыма адымы унутдурмаг истәјирләр, неҹә ки аталары Баала ҝөрә адымы унутмушдулар.+ 28 Гој јуху ҝөрән пејғәмбәр јухусуну данышсын, сөзүмү назил етдијим адам исә сөзүмү дәгигликлә сөјләсин». «Буғданын јанында саман нәдир ки?» — бәјан едир Јеһова. 29 «Мәҝәр сөзүм ода,+ гајалары јаран ҝүрзә бәнзәмир?»+ — бәјан едир Јеһова. 30 «Буна ҝөрә Мән сөзүмү тәһриф едиб халга өз билдијини дејән пејғәмбәрләрә гаршыјам»,+ — бәјан едир Јеһова. 31 «Дилләри илә “О бәјан едир!” дејән пејғәмбәрләрә гаршыјам»,+ — бәјан едир Јеһова. 32 «Јалан јухулар ҝөрән, халгыма јухуларыны данышан, јаланлары, ловғалыглары илә онлары јолдан аздыран пејғәмбәрләрә гаршыјам,+ — бәјан едир Јеһова. Онлары Мән ҝөндәрмәмишәм, онлара һеч нә бујурмамышам. Бу адамларын халга һеч бир хејри дәјмәјәҹәк»,+ — бәјан едир Јеһова. 33 «Ја бу халгдан кимсә, ја бир пејғәмбәр, ја бир каһин дејәндә ки, “Јеһованын бу хәбәри јүкдүр”, онлара дејәрсән: “Еј халг, јүк сиз өзүнүзсүнүз! Сизи атаҹағам”,+ — Јеһова бәјан едир. 34 “Јеһованын хәбәри јүкдүр!” дејән пејғәмбәрә, каһинә, ади адама ҝәлинҹә, Мән о адамы да, онун күлфәтини дә ҹәзаландыраҹағам. 35 Һәр кәс сојдашындан вә гардашындан сорушур: “Јеһова нә ҹаваб верди? Јеһова нә сөјләди?” 36 Бир дә Јеһованын хәбәринин јүк олдуғуну дилинизә ҝәтирмәјин. Јүк сизин өз сөзүнүздүр, чүнки сиз Аллаһымызын, ордулар Аллаһы Јеһованын, вар олан Аллаһын сөзләрини тәһриф едирсиниз. 37 Пејғәмбәрдән соруш: “Јеһова сәнә нә ҹаваб верди? Јеһова нә деди? 38 Әҝәр һәлә дә “Јеһованын хәбәри јүкдүр” дејирсинизсә, онда Јеһованын сизә сөзү будур: “Мән сизә “Јеһованын хәбәри јүкдүр демәјин” сөјләјәндән сонра да сиз “Јеһованын хәбәри јүкдүр” дедијиниз үчүн 39 сизи дә, сизә вә ата-бабаларыныза вердијим шәһәри дә ҝөтүрүб һүзурумдан атаҹағам. 40 Сизи әбәдилик рүсвај едәҹәјәм, һеч вахт унудулмајаҹаг әбәди рәзиллијә дүчар едәҹәјәм”».+\n^ Јахуд варис.\n^ Һәрфән: сүмүкләрим.


Q=38	C=15	SS=0	LS=15	PS=15	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=11	G1=8	G2=6	DLID=az_RU	BODY=2 Салоникилиләрә 1 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\n2 Салоникилиләрә 1:1—12\nСалоникилиләрин иманы артыр (3—5)\nИтаәт етмәјәнләрдән гисас алынаҹаг (6—10)\nЈығынҹаг үчүн дуа (11, 12)\n1 Булус, Силван* вә Тимутидән+ Атамыз Аллаһла вә Ағамыз Иса Мәсиһлә вәһдәтдә олан салоникилиләрин јығынҹағына мәктуб. 2 Атамыз Аллаһдан вә Ағамыз Иса Мәсиһдән ҝәлән лүтф вә сүлһ сизә јар олсун. 3 Гардашлар, сиздән өтрү һәр заман Аллаһа шүкүр етмәји өзүмүзә борҹ билирик. Белә дә олмалыдыр, чүнки сизин иманыныз артдыгҹа артыр вә һамынызын бир-биринә дујдуғу мәһәббәт ҝүнү-ҝүндән ҝүҹләнир.+ 4 Буна ҝөрә дә Аллаһын јығынҹагларында сизинлә фәхр едирик,+ чүнки бүтүн тәгибләрә вә чәкдијиниз әзијјәтләрә бахмајараг, сиз дөзүм вә иман ҝөстәрирсиниз.+ 5 Бу, Аллаһын әдаләтли һаким олдуғуна сүбутдур. Бунун сајәсиндә сиз уғрунда әзијјәт чәкдијиниз Аллаһын Падшаһлығына лајиг ҝөрүлүрсүнүз.+ 6 Бәли, сизә зүлм едәнләрә әвәзини вермәк Аллаһын ҝөзүндә әдаләтлидир.+ 7 Әзијјәт чәкән сизләрә исә Ағамыз Исанын өз гүдрәтли мәләкләри+ илә бирликдә од-аловла ҝөјдән зүһур едәҹәји вахт+ бизимлә бирликдә раһатлыг вериләҹәк. 8 О вахт Аллаһы танымајанлардан вә Ағамыз Иса һаггындакы мүждәјә итаәт етмәјәнләрдән гисас алынаҹаг.+ 9 Онлар әбәди мәһв ҹәзасына мәһкум едиләрәк Ағанын өнүндән рәдд едиләҹәк+ вә онун шанлы гүдрәтиндән мәһрум олаҹаглар. 10 Бүтүн бунлар Ағанын өз мүгәддәсләри илә бирликдә шәрәфләнмәк үчүн ҝәләҹәји вә она иман едәнләрдә һејрәт доғураҹағы о ҝүн баш верәҹәк. Бәли, сиз вердијимиз шәһадәтә иман ҝәтирдиниз. 11 Буна ҝөрә дә сизин үчүн даима дуа едирик ки, Аллаһымыз сизи дәвәтинә лајиг билсин,+ арзу етдији бүтүн јахшы ишләри гүдрәти илә там иҹра етсин вә имандан доған ишләринизи аванд етсин. 12 Белә ки, Аллаһымызын вә Ағамыз Иса Мәсиһин лүтфү сајәсиндә Ағамыз Исанын ады сизин васитәнизлә шәрәфләнсин, сиз дә онун сајәсиндә шәрәфә јетишәсиниз.\n2 Салоникилиләрә 1


Q=10	C=8	SS=7	LS=1	PS=0	DC=2	LC=0	SD=0	BS=2	G0=125	G1=91	G2=32	DLID=az_RU	BODY=Јеһоваја һәмишә ҝүвән! | Тәлим\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Јапонија жест дили Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Америка жест дили Бразилија жест дили Вјетнам Данимарка Индонезија Исвеч Кирибати Колумбија жест дили Конго Литва Маврики креолу Македонија Мексика жест дили Непал Нидерланд Норвеч Сејшел креолу Тувалу Увеа Украјна Фиҹи Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) албан алман амһара ачоли ајмара батак (тоба) бенгал бикол бислама болгар варај волајта газах ган гуарани гуахиро гуҹарат гырғыз дреһу дхолуо ермәни естон ефик ибо иврит илок инҝилис исланд исоко испан италјан каннада каонде карен (сго) каталан кечуа (Боливија) кикамба кикујју килуба кинјаруанда кирунди кисонге кичуа (Имбабура) кореја крио латыш лози лувале луганда лунда малагаси малај малајалам мамбве-лунгу маратһ мајја маҹар михе монгол море ндебеле (Зимбабве) оромо осетин пангасинан папјаменто (Аруба) папјаменто (Күрасао) полјак португал пәнҹаб румын рунјанкоре рус санго сапотек (Истм) себуан серб серб (латын) сидамо сингал словак словен сотсил сранан-тонго суаһили суаһили (Конго) тагалог таи тамил татар таҹик телугу тетела тив тигре ток-писин тумбука түрк түркмән түркмән (кирил) урду фарс фин франсыз хорват чех чибемба чилуба чинјанја читонга читонга (Малави) чичева чокве чуваш шона јао јапон јоруба јунан ҝүрҹү Һаити креолу һауса һилигајнон һинд һири-моту әрәб өзбәк\n«Еј инсанлар, даим Она ҝүвәнин» (ЗӘБ. 62:8).\nНәјә ҝөрә Јеһова Аллаһ дуалара һәмишә дәрһал ҹаваб вермир?\nЈеһова Аллаһын 1 Коринфлиләрә 10:13 ајәсиндәки вәди сәнә неҹә тәсир едир?\nЈеһоваја етибарыны вә Онунла мүнасибәтләрини мөһкәмләндирмәјә сәнә нә көмәк едә биләр?\n1-3. Һәвари Булусун Јеһоваја етибары неҹә мөһкәмләнмишди? (Мәгаләнин әввәлиндәки шәклә бахын.)\nРОМАДА мәсиһиләр үчүн тәһлүкәли дөвр иди. Мәсиһин давамчыларыны ерамызын 64-ҹү илиндә шәһәрдә јанғын төрәтмәкдә вә инсанлыға дүшмән кәсилмәкдә иттиһам едиб зүлм едирдиләр. Әҝәр сән о вахт мәсиһи олсајдын, һәр ҝүн һәбс едилмәк вә ишҝәнҹә чәкмәк тәһлүкәси илә јашајардын. Тез-тез ешидәрдин ки, иман баҹы-гардашларындан кимләрисә һејванлара јем едибләр, кимләрисә дирәјә мыхлајыблар, бир башгаларыны исә, ҝеҹә мәшәли кими дири-дири јандырыблар.\n2 Чох еһтимал ки, белә бир заманда һәвари Булус Ромада икинҹи дәфә һәбсдә иди. Бәс, ҝөрәсән, башга мәсиһиләр онун дадына чатаҹагды? Тимутијә дедији сөзләрдән ҝөрүнүр ки, Булус әввәл-әввәл буна ҝөрә нараһат иди. О јазырды: «Илк дәфә өзүмү мүдафиә едәндә һеч кәс тәрәфими сахламады, һамы мәни тәрк етди. Гој Аллаһ онларын бу әмәлини ҝүнаһа јазмасын». Бунунла белә, Булус һәмин вахт тамамилә көмәксиз галмадығыны гејд едәрәк дејирди: «Анҹаг Аға јанымда дуруб мәнә ҝүҹ верди». Бәли, Иса Мәсиһ Булуса еһтијаҹ дујдуғу ҝүҹү вермишди. Бәс Иса васитәсилә Аллаһдан алдығы бу ҝүҹүн Булуса нә хејри олду? О дејир: «Мән ширләрин ағзындан гуртулдум» (2 Тим. 4:16, 17) *.\n3 Һәмин һадисәни хатырламасы, јәгин, Булусу мөһкәмләндирир вә архајын едирди ки, Јеһова һал-һазырда үзләшдији вә ҝәләҹәкдә башына ҝәләҹәк сынаглара таб ҝәтирмәјә она ҝүҹ верәҹәк. Белә ки, о, јухарыдакы сөзләрин ардынҹа демишди: «Аға мәни бүтүн писликләрдән гуртараҹаг» (2 Тим. 4:18). Бәли, Булус өз тәҹрүбәсиндән ҝөрмүшдү ки, һансыса вәзијјәтдә башгалары адамын дадына чатмаја биләр, амма Јеһова вә Мәсиһ адамы һеч вахт дарда гојмур.\nВӘЗИЈЈӘТИНӘ ДҮЗҜҮН ЈАНАШ\n4, 5. а) Ким һәмишә дадына чата биләр? б) Јеһова илә мүнасибәтини неҹә ҝүҹләндирә биләрсән?\n4 Һеч олубму ки, чәтин вәзијјәтдә өзүнү тәнһа һисс едәсән? Ола биләр ки, ишсизсән, мәктәбдә сәни сыхма-боғмаја салыблар, сәһһәтин јахшы дејил, јахуд башга чәтинлијин вар. Бәлкә дә башгаларындан көмәк истәмисән, амма онлар көмәјинә чатмајыб сәни мәјус едибләр. Әслиндә, бәзи проблемләри инсанларын көмәјилә һәлл етмәк гејри-мүмкүндүр. Бу һалда Мүгәддәс Китабдакы «Јеһоваја етибар ет» мәсләһәти инсана бош, фајдасыз ҝөрүнә биләр (Мәс. 3:5, 6). Амма бу, гәтијјән белә дејил! Мүгәддәс Китабдакы бир чох әһвалатлардан ҝөрүндүјү кими, Јеһова Аллаһ, доғрудан да, Өз бәндәләринә көмәк едир.\n5 Буна ҝөрә дә умдуғун адамлар көмәјинә чата билмәјәндә инҹимә. Һәвари Булус кими, сән дә вәзијјәтинә Јеһоваја там етибар етмәк вә Онун гајғысыны өз үзәриндә һисс етмәк имканы кими бах. Бу, сәнин Јеһоваја етибарыны мөһкәмләндирәҹәк вә Онунла мүнасибәтини ҝүҹләндирәҹәк.\n6. Сыхынтылы вахтымызда Јеһоваја етибар етмәк нәјә ҝөрә хүсусилә чәтин ола биләр?\n6 Тутаг ки, үрәјини үзән проблеми һәлл етмәк үчүн әлиндән ҝәләни етмисән, һабелә дуада Јеһовадан көмәк истәмисән. Бундан сонра сакитләшиб архајын ола биләрсән ки, Јеһова Өзү мәсәләни јолуна гојаҹаг. (Зәбур 62:8; 1 Бутрус 5:7 ајәләрини охујун.) Јеһова илә јахшы мүнасибәт гурмаг үчүн буну өјрәнмәк чох ваҹибдир. Амма Јеһованын сәнә лазым олан шеји верәҹәјинә инанмаг чох чәтин ола биләр. Бәс нијә? Сәбәбләрдән бири одур ки, Јеһова дуалара һәмишә дәрһал ҹаваб вермир (Зәб. 13:1, 2; 74:10; 89:46; 90:13; Һәб. 1:2).\n7. Нәјә ҝөрә Јеһова дуаларымыза һәмишә дәрһал ҹаваб вермир?\n7 Нәјә ҝөрә Јеһова һәр диләјимизи дәрһал јеринә јетирмир? Јадындадырса, Јеһова бизимлә олан мүнасибәтини ата-бала мүнасибәтинә бәнзәдир (Зәб. 103:13). Валидејн ушағын ағзындан чыхан һәр шеји о дәгигә јеринә јетирмир. Ушағын бәзи истәкләри өтәри олур. Елә истәкләри дә вар ки, һәлә онларын вахты дејил. Диҝәрләри дә нә ушағын, нә дә башгаларынын хејринә дејил. Үстәлик, ушағын һәр дедијини дәрһал јеринә јетирәндә роллар дәјишир: ушаг олур аға, валидејн олур нөкәр. Буна бәнзәр тәрздә, Јеһова да бизим јахшылығымызы дүшүнүр. Буна ҝөрә дә елә ола биләр ки, О, диләјимизи дәрһал јох, лазым олан вахтда јеринә јетирсин. Јахшы олар ки, биз дә сәбирлә Јеһованын дуамыза неҹә ҹаваб верәҹәјини ҝөзләјәк. Һикмәтли Јарадан, севән Аға вә сәмави Ата кими Јеһованын буна там ихтијары чатыр. О, бүтүн истәкләримизи дәрһал јеринә јетирсәјди, онда бизимлә Јеһованын ролу дәјишәрди. (Әшија 29:16; 45:9 ајәләри илә мүгајисә един.)\n8. Јеһова бизи нәјә әмин едир?\n8 Диҝәр бир мәгам ондан ибарәтдир ки, Јеһова нәјә ҝүҹүмүз чатдығыны чох јахшы билир (Зәб. 103:14). Буна ҝөрә дә О, бизим чәтинликләрә өз ҝүҹүмүзә таб ҝәтирмәјимизи ҝөзләмир, бир ата кими бизә көмәк едир. Әлбәттә, һәрдән бизә елә ҝәлә биләр ки, артыг тагәтимиз галмајыб. Анҹаг Јеһова бизи әмин едир ки, О, һеч вахт хидмәтчисинин ҝүҹүндән артыг әзијјәт чәкмәсинә јол вермәјәҹәк. Бәли, О, мүтләг чыхыш јолу ҝөстәрәҹәк. (1 Коринфлиләрә 10:13 ајәсини охујун.) Она ҝөрә дә әҝәр Јеһова дүшүнүрсә ки, биз мүәјјән чәтинлијә дөзә биләрик, демәли, бу еләдир ки вар. Ҝәлин Она етибар едәк.\n9. Дуа едәндән дәрһал сонра көмәк алмајанда нә етмәлијик?\n9 Әҝәр дуа едәндән дәрһал сонра көмәк алмырыгса, ҝәлин сәбирлә Аллаһы ҝөзләјәк. Чүнки О, бизә ҹаваб вермәјин ән јахшы вахтыны билир. Унутма ки, Јеһова бизә көмәк етмәји чох истәјир, амма О, сәбирлә мүнасиб вахты ҝөзләјир. «Јеһова сәбирлә ҝөзләјир ки, сизә лүтф ҝөстәрсин, О галхаҹаг ки, сизә мәрһәмәт ҝөстәрсин. Чүнки Јеһова һагг Аллаһдыр. Нә хошбәхтдир үмидини Она бағлајанлар!» (Әшј. 30:18).\n«ШИРЛӘРИН АҒЗЫНДАН» ГУРТАРАР\n10-12. а) Хроники хәстә олан аилә үзвүнә гуллуг едән мәсиһинин вәзијјәтини хүсусилә нә чәтинләшдирә биләр? б) Чәтин вахтларда Јеһоваја етибар етмәк инсанын Онунла мүнасибәтинә неҹә тәсир едир? Нүмунә чәкин.\n10 Сәрт сынаглар заманы сән өзүнү Булус кими, санки, ширләрин ағзында һисс едә биләрсән. Бу вахт Јеһоваја етибар етмәк сон дәрәҹә чәтин, амма сон дәрәҹә дә ваҹибдир. Мәсәлән, тутаг ки, сән хроники хәстәлији олан аилә үзвүнә бахырсан. Дуа едиб Јеһовадан һикмәт, ҝүҹ истәјирсән *. Әлиндән ҝәләни дә едирсән. Мәҝәр Јеһованын ҝөзүнүн сәнин үстүндә олдуғуну, сәдагәтлә таб ҝәтирмәјин үчүн көмәк едәҹәјини билмәк сәнә гәлб раһатлығы вермәјәҹәк? (Зәб. 32:8).\n11 Амма сәнә елә ҝәлә биләр ки, бу, белә дејил, Јеһова сәнә көмәк етмир. Мәсәлән, һәкимләрин һәрәси бир сөз дејә биләр, јахуд көмәк умдуғун гоһумларын вәзијјәти даһа да ағырлашдыра биләрләр. Буна рәғмән, усанмадан Јеһовадан ҝүҹ истә. Она јахынлашдыгҹа јахынлаш. (1 Ишмуил 30:3, 6 ајәләрини охујун.) Сонралар Јеһованын сәнә неҹә көмәк етдијини баша дүшәндә Онунла мүнасибәтин даһа да мөһкәм олаҹаг.\n12 Линда * бу сөзләрин һәгигилијинә өз тәҹрүбәсиндә әмин олуб. О, валидејнләри өләнәдәк бир нечә ил онлара гуллуг етмишди. Баҹы дејир: «Һәмин вахт елә олурду ки, әрим, гардашым вә мән билмирдик нә едәк. Өзүмүзү һәрдән чарәсиз һисс едирдик. Лакин о вахтлара баханда Јеһованын бизимлә олдуғуну ајдын ҝөрүрүк. Һәтта һәр шејдән әлимиз үзүләндә белә О, бизә ҝүҹ верир, мәһз лазым олан көмәји ҝөстәрирди».\n13. Јеһоваја ҝүвәнмәси бир баҹыја аҹылара дөзмәјә неҹә көмәк етди?\n13 Јеһоваја бүтүн гәлбимизлә етибар етмәк бизә һәмчинин фаҹиә илә үзләшәндә көмәк едә биләр. Мәсәлән, ҝөтүрәк Ронда баҹыны. Бир тәрәфдән иманына шәрик олмајан әри ону бошамаг үчүн әризә вермишди, диҝәр тәрәфдән дә гардашына өлүмҹүл дәри вәрәми диагнозу гојулмушду. Бир нечә ајдан сонра исә гардашынын арвады өлдү. Ронда бу аҹылардан сонра бир аз өзүнә ҝәләндә өнҹүл хидмәтинә башлады. Үстүндән чох кечмәмиш анасы вәфат етди. Бәс Рондаја бүтүн бунлара дөзмәјә нә көмәк етди? О дејир: «Мән һәр ҝүн, һәтта ән кичик гәрарлар үчүн белә Јеһоваја дуа едирдим. Бунун сајәсиндә Јеһова мәним үчүн реал олду. Вә мән өзүмә, јахуд башга инсанлара јох, Јеһоваја ҝүвәнмәји өјрәндим. Јеһованын көмәји ҝөз габағында иди, һәр еһтијаҹымы өдәјирди. Мәнә елә ҝәлирди ки, Јеһова илә чијин-чијинә чалышырам».\nҺәтта аилә дахилиндә Јеһова илә мүнасибәтләримиз сынана биләр (14—16 абзаслара бахын)\n14. Доғма адамы јығынҹагдан кәнар едилән мәсиһи нәјә әмин ола биләр?\n14 Башга бир вәзијјәти тәсәввүр едәк. Тутаг ки, доғма адамын јығынҹагдан кәнар едилиб. Мүгәддәс Китабдан билирсән ки, белә адамларла неҹә рәфтар етмәк лазымдыр (1 Кор. 5:11; 2 Јәһ. 10). Бунунла белә, бу гәрара мүвафиг давранмаг бәзән чәтин, һәтта гејри-мүмкүн ҝөрүнә биләр *. Бәс белә вәзијјәтдә Сәмави Атанын јығынҹагдан кәнар едиләнләрлә бағлы Мүгәддәс Китабда верилән ҝөстәришә бағлы галмаг үчүн сәнә ҝүҹ верәҹәјинә инанырсан? Бу вәзијјәтә Јеһова илә мүнасибәтләрини мөһкәмләндирмәк үчүн бир имкан кими бахырсан?\n15. Нәјә ҝөрә Адәм Јеһованын Әдәндә вердији әмриндән чыхды?\n15 Бир анлыг илк инсан Адәм һагда дүшүн. Доғруданмы о фикирләширди ки, Јеһоваја итаәтсизлик едиб сағ гала биләр? Хејр. Мүгәддәс Јазыларда дејилир ки, «алданан... Адәм дејилди» (1 Тим. 2:14). Бәс онда нәјә ҝөрә Адәм итаәтсизлик ҝөстәрди? Јәгин ки, Адәм арвады Һәвваны Јеһовадан чох севдијинә ҝөрә онун вердији мејвәни једи. Адәм Аллаһы Јеһованын јох, арвадынын сөзүнә гулаг асды (Јар. 3:6, 17).\n16. Ән чох кими севмәлијик вә нә үчүн?\n16 Бәс бу о демәкдир ки, биз доғмаларымызы севмәмәлијик? Әлбәттә ки, јох! Амма биз ән чох Јеһованы севмәлијик. (Мәтта 22:37, 38 ајәләрини охујун.) Әслиндә, бу, һазырда Јеһоваја хидмәт едиб-етмәмәләриндән асылы олмајараг, доғмаларымызын хејринәдир. Она ҝөрә дә Јеһоваја мәһәббәтини вә етибарыны артыр. Әҝәр јығынҹагдан кәнар едилмиш гоһумунун тутдуғу јол сәни хүсусилә нараһат едирсә, үрәјини Јеһоваја бошалт * (Ром. 12:12; Филип. 4:6, 7). Үрәкпарчалајан бу вәзијјәтә Јеһова илә мүнасибәтләрини мөһкәмләндирмәк имканы кими бах. Бу, сәнә Јеһоваја етибар етмәјә вә Она итаәт етмәјин хејир ҝәтирәҹәјинә әмин олмаға көмәк едәҹәк.\nҜӨЗЛӘЈӘРКӘН НӘ ЕТМӘЛИ?\nЈеһованын һәвалә етдији ишлә мәшғул олмагла Она етибар етдијини ҝөстәр (17-ҹи абзаса бахын)\n17. Јеһованы ҝөзләјәркән нә етмәлијик вә нә үчүн?\n17 Јеһова Аллаһ һәвари Булусу ширләрин ағзындан нә үчүн гуртармышды? Һәвари өзү ҹаваб верир: «Тәблиғ иши мәним васитәмлә там јеринә јетирилсин вә бүтүн халглар бу мүждәни ешитсин» (2 Тим. 4:17). Ҝәлин биз дә һәвари Булус кими тәблиғ ишилә мәшғул олаг вә әмин олаг ки, Јеһова лазыми шејләри бизә верәҹәк (Мәт. 6:33). Падшаһлығын мүждәчиләри олан бизләрә мүждә һәвалә едилиб вә Јеһова бизә Өз әмәкдашлары кими бахыр (1 Салон. 2:4; 1 Кор. 3:9). Фикримиз-зикримиз Аллаһын бизә һәвалә етдији ишдә олса, Јеһованын дуаларымыза ҹаваб верәҹәји вахты ҝөзләмәк бизә асан ҝәләҹәк.\n18. Јеһоваја етибарымызы вә Онунла мүнасибәтләримизи неҹә мөһкәмләндирә биләрик?\n18 Ачылан һәр ҝүнүнү Јеһова илә мүнасибәтләрини мөһкәмләндирмәјә һәср ет. Әҝәр һансыса чәтинлијин варса, буна Јеһоваја јахынлашмаг үчүн бир имкан кими бах. Аллаһын Кәламыны мүталиә ет, һәр вахт дуа ет вә руһани ишләрлә мәшғул ол. Әмин ол ки, Јеһова һәм индики, һәм дә ҝәләҹәкдәки чәтинликләрдә сәнә көмәк етмәјә гадирдир вә О, буну мүтләг едәҹәк.\n^ абз. 2 Булусун «ширләрин ағзындан» гуртулмасы һәм мәҹази, һәм дә һәрфи мәнада ола биләр.\n^ абз. 10 Хәстә, еләҹә дә хәстәјә бахан мәсиһиләр үчүн фајдалы мәсләһәтләри «Ојанын!» журналынын 1997-ҹи ил 8 феврал, 2000-ҹи ил 22 мај вә 2001-ҹи ил 22 јанвар сајларындан (рус.) тапа биләрсиниз.\n^ абз. 12 Адлар шәртидир.\n^ абз. 14 Бу сајдакы «Јығынҹагдан кәнаредилмә мәһәббәтин тәзаһүрүдүр» адлы мәгаләјә бахын.\n^ абз. 16 Доғмалары Јеһованы тәрк едән мәсиһи аиләләринә нөвбәти мәнбәләрдәки мәгаләләр таб ҝәтирмәјә көмәк едә биләр: «Ҝөзәтчи гүлләси» 2006-ҹы ил 1 сентјабр, сәһифә 17—21 вә 2007-ҹи ил 15 јанвар, сәһифә 17—20 (рус.).


Q=16	C=5	SS=2	LS=8	PS=5	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=35	G1=25	G2=18	DLID=az_RU	BODY=Лука 19 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\nИса Зәккајын евинә гонаг ҝедир (1—10)\nОн мина мәсәли (11—27)\nИсанын Јерусәлимә тәнтәнәли ҝириши (28—40)\nИса Јерусәлимә бахыб ағлајыр (41—44)\nИса мәбәди тәмизләјир (45—48)\n19 Иса Әриһа шәһәриндән кечирди. 2 Орада Зәккај адында варлы бир адам варды. Бу адам верҝијығанларын рәиси иди. 3 О, Исаны ҝөрмәк истәјирди, лакин адам чох олдуғундан ҝөрә билмирди, чүнки балаҹабој иди. 4 Буна ҝөрә дә Зәккај габаға гачыб Исаны ҝөрмәк үчүн бир әнҹир ағаҹына дырмашды, чүнки Иса һәмин јолдан кечмәли иди. 5 Иса о јерә чатанда башыны галдырыб она деди: «Зәккај, тез ашағы дүш. Мән бу ҝүн сәнин евиндә галмалыјам». 6 Зәккај тез ашағы дүшдү вә ону севинҹлә евиндә гонаг етди. 7 Адамлар буну ҝөрәндә: «Сиз бир буна бахын, ҝүнаһлынын евинә гонаг ҝедир», — дејә дејинмәјә башладылар.+ 8 Зәккај исә ајаға галхыб Ағаја деди: «Аға, малымын јарысыны јохсуллара верәҹәјәм, кимин әлиндән нәјини алмышамса, она дөрдгат гајтараҹағам».+ 9 Иса буну ешидәндә деди: «Бу ҝүн бу евә хилас ҝәлди, чүнки бу адам да Ибраһимин оғлудур. 10 Инсан Оғлу иткинләри тапыб хилас етмәјә ҝәлиб».+ 11 Бу сөзләрдән сонра Иса шаҝирдләринә башга бир мәсәл чәкди, чүнки онлар елә дүшүнүрдүләр ки, Јерусәлимә ҝәлән кими Аллаһын Падшаһлығыны ҝөрәҹәкләр.+ 12 О деди: «Күбар аиләдән олан бир адам падшаһлыг һакимијјәтини алыб ҝери гајытмаг үчүн узаг бир өлкәјә јолланырды.+ 13 О, јанына он нөкәр чағырыб онлара он мина* верди вә тапшырды: “Мән ҝәләнә кими бу пулу дөвријјәјә бурахын”.+ 14 Лакин өлкәсинин сакинләри она нифрәт едирдиләр. Онлар онун ардынҹа бир нечә елчи ҝөндәриб дедиләр: “Биз бу адамын үзәримиздә һөкмранлыг етмәсини истәмирик”. 15 Падшаһлыг һакимијјәтини алыб ҝери гајыдандан сонра о, нөкәрләри јанына чағыртдырды ки, ҝөрсүн онлара вердији пулу дөвријјәјә бурахыб нә гәдәр ҝәлир әлдә едибләр.+ 16 Биринҹи нөкәр ҝәлиб деди: “Аға, вердијин мина он мина ҝәтирди”.+ 17 Ағасы она деди: “Афәрин, гочаг нөкәр! Хырда ишдә етибарлы олдуғун үчүн сәнә он шәһәр үзәриндә һакимијјәт верирәм”.+ 18 Сонра икинҹи нөкәр ҝәлиб деди: “Аға, вердијин мина беш мина ҝәтирди”.+ 19 Ағасы бу нөкәрә дә деди: “Сәнә дә беш шәһәр үзәриндә һакимијјәт верирәм”. 20 Лакин башга бириси ҝәлиб белә деди: “Аға, ал, бу да сәнин пулун. Ону јајлыға бүкүб ҝизләтмишдим. 21 Сәндән горхдум, чүнки сән сәрт адамсан, гојмадығыны ҝөтүрүрсән, әкмәдијини бичирсән”.+ 22 Ағасы она деди: “Јарамаз нөкәр! Сән өз дилинлә өзүнү мәһкум етдин. Ахы сән мәним гојмадығыны ҝөтүрән, әкмәдијини бичән сәрт адам олдуғуму билирдин!+ 23 Белә исә, нә үчүн пулуму дөвријјәјә бурахмадын ки, гајыданда ону фаизлә ҝери алым?” 24 Онда аға јанындакылара деди: “Пулу бундан алыб он минасы олана верин”.+ 25 Она дедиләр: “Аға, ахы онун артыг он минасы вар!” 26 “Буну билин ки, кимдә варса, она даһа чох вериләҹәк, кимдә јохдурса, әлиндәки дә алынаҹаг.+ 27 Үзәрләриндә падшаһлыг етмәјими истәмәјән дүшмәнләрими исә бура ҝәтириб ҝөзүмүн габағында өлдүрүн”». 28 Иса бунлары дејәндән сонра јолуна давам едиб Јерусәлимә галхды. 29 О, Зејтун дағында+ јерләшән Бејтфәҹијә вә Бејтанијјәјә јахынлашанда габағынҹа ики шаҝирдини ҝөндәриб+ 30 деди: «Гаршыдакы кәндә ҝедин. Кәндә ҝирәндә пајаја бағланмыш вә һеч кимин минмәдији бир годуг ҝөрәҹәксиниз. Ону ачыб мәнә ҝәтирин. 31 Әҝәр кимсә сиздән ону нијә ачдығынызы сорушса, дејин ки, Ағаја лазымдыр». 32 Онлар ҝедиб ҝөрдүләр ки, һәр шеј онун дедији кимидир.+ 33 Һејваны ачаркән онун јијәләри дедиләр: «Ону нијә ачырсыныз?» 34 Шаҝирдләр ҹаваб вердиләр: «Ағаја лазымдыр». 35 Онлар һејваны Исанын јанына ҝәтирдиләр, үст палтарларыны чыхарыб һејванын белинә гојдулар вә Исаны она миндирдиләр.+ 36 Иса јолла ҝедәркән ҹамаат үст палтарыны јерә сәрирди.+ 37 О, Зејтун дағынын енишинә јахынлашанда бүтүн шаҝирдләри севинди. Онлар ҝөзләри илә ҝөрдүкләри әзәмәтли ишләрә ҝөрә Аллаһы уҹадан мәдһ едиб 38 дедиләр: «Јеһованын ады илә Падшаһ кими ҝәләнә ешг олсун! Ҝөјләрдә сүлһ, уҹаларда јашајана алгыш!»+ 39 Лакин бәзи фәрисиләр ҹамаатын арасындан гышгырыб дедиләр: «Устад, шаҝирдләрини сусдур».+ 40 Иса онлара деди: «Буну билин ки, онлар суссајдылар, дашлар дилә ҝәлиб бағырарды». 41 Иса шәһәрә јахынлашанда она бахыб ағлады.+ 42 О деди: «Каш бу ҝүн сән сүлһә апаран јолу дәрк едәјдин... Амма ҝөзләрин бағлыдыр.+ 43 Чүнки вахт ҝәләҹәк, дүшмәнләрин сәнин әтрафында уҹу шиш пајаларла истеһкам гураҹаг, сәни мүһасирәјә алыб һәр тәрәфдән сыхышдыраҹаг.+ 44 Онлар сәни, ушагларыны јерә чырпаҹаг,+ сәндә дашы даш үстә гојмајаҹаг,+ чүнки сән јохлама вахтыны сезмәдин». 45 Сонра Иса мәбәдә ҝириб орадакы алверчиләри говмаға башлады.+ 46 О дејирди: «Јазылыб: “Мәним евим дуа еви олаҹаг”.+ Сиз исә ону гулдур јувасына дөндәрмисиниз».+ 47 Иса һәр ҝүн мәбәддә вәз едирди. Бөјүк каһинләр, мирзәләр вә халгын нүфузлу адамлары ону өлдүрмәк үчүн фүрсәт ахтарырдылар,+ 48 амма тапа билмирдиләр, чүнки бүтүн халг ону диггәтлә динләјир, ондан ајрылмырды.+\n^ Јунан минасы 340 г ағырлығында иди вә 100 дирһәм дәјәриндә иди. Б14 әлавәсинә бах.


Q=31	C=17	SS=3	LS=9	PS=5	DC=1	LC=0	SD=0	BS=8	G0=389	G1=228	G2=148	DLID=az_RU	BODY=Рүфәт Ләтиф оғлу Һүсејнзадә — AQRA Elmin İnkişafına Dətsək İctimai Birliyi\nПедагожи елмләр доктору, профессор, Әмәкдар Мүәллим\nРүфәт Ләтиф оғлу Һүсейнзадә 1951-ҹи илдә Нахчыван шәһәриндә мүәллим аиләсиндә доғулмушдур.\nКечән әсрин зийалы нәслинә мәнсуб олан атасы Ләтиф Һүсейнзадә (2008-ҹи илдә 106 йашында дүнйасыны дәйишмишдир) Нахчыванда әввәлҹә мәктәб вә мәдрәсә тәһсили ҝөрмүш, сонра йени типли, “Рүшдиййә” мәктәбиндә дөврүнүн бөйүк шәхсиййәтләриндән — Һүсейн Ҹавиддән, онун гардашы Шейх Мәһәммәд Расизадәдән, даһа сонралар Бакыда али тәһсилини давам етдирәркән Абдулла Шаигдән, Бәкир Чобанзадәдән, Тағы Шаһбази Симургдан, Б.Б.Комаровскидән, Маковелскидән дәрс алмыш, Микайыл Мүшфиглә тәләбә йолдашы олмуш, Әһмәд Ҹавадла дост олмуш гоҹаман маариф ишчиси, әдәбиййатшүнас-дилчи алим, досент, Республиканын “Әмәкдар Мүәллим”и ҝәнҹ нәслин тәлим вә тәрбийәсиндә, халг маарифимизин инкишафында, йени, орижинал әсәрләри илә әдәбиййатымызын зәнҝинләшмәсиндә тәгдирәлайиг хидмәтләр ҝөстәрмишдир.\nЛәтиф мүәллимин узун илләр халг маарифинин инкишафында, ҝәнҹ нәслин тәлим вә тәрбийәсиндә фәдакар әмәйи Улу Өндәримиз Һейдәр Әлийев тәрәфиндән йүксәк гиймәтләндирилмиш, дөвләт сәвиййәсиндә онун 100 иллик йубилейи кечирилмиш вә дөвләтимизин йүксәк ордени илә “Истиглал” ордени илә мүкафатландырылмышдыр ки, бу да Азәрбайҹан мүәллиминә верилән илк ән йүксәк мүкафат олмушдур. Рүфәт Һүсейнзадә белә бир алим-зийалы аиләсиндә дүнйайа ҝәлмиш вә бу зийалы нәслини лайигинҹә давам етдирмәкдәдир.\nР.Л.Һүсейнзадә 1971-ҹи илдә АДПУ-нун педагожи факүлтәсиндән мәзун олмуш, Абшерон районунда мүәллимлик етмиш вә 1974-ҹү илдән исә Азәрбайҹан Мүәллимләр Институтунда чалышмагдадыр. Институтда илк әввәл тәрбийә ишләри методкабинетинә методист вәзифәсинә гәбул олунмуш, сонра 1983-ҹү илдә педагоҝиканын нәзәриййәси вә тарихи ихтисасы үзрә намизәдлик диссертасийасы мүдафиә етдикдән сонра педагоҝика кафедрасына мүәллим, баш мүәллим вә досент вәзифәсинә кечирилмишдир.\n2000-ҹи илдә әлавә тәһсил үзрә рәһбәр педагожи кадрлар факүлтәсинә декан, даһа сонра исә институтун бакалавр пилләсиндә педагоҝика вә филолоҝийа факүлтәсинә декан вәзифәсинә сечилмишдир.\nР.Л.Һүсейнзадә 2007-ҹи илдә педагоҝиканын нәзәриййәси вә тарихи ихтисасы үзрә докторлуг диссертасийасы мүдафиә едәрәк, педагожи елмләр\nдоктору елми дәрәҹәсини, 2008-ҹи илдә исә педагоҝика кафедрасына мүдир, профессор вәзифәсинә тәйин олунмушдур.\n2009-ҹу илин 07 декабрында Азәрбайҹан Республикасынын Президенти, ҹәнаб Илһам Әлийевин сәрәнҹамы илә Р.Л.Һүсейнзадәнин шәрәфли елми — педагожи әмәйи йүксәк гиймәтләндириләрәк она “Әмәкдар Мүәллим” ады верилмишдир.\nПроф. Р.Л.Һүсейнзадәнин әсас тәдгигат саһәси гәдим вә орта әсрләр дөврүндә Азәрбайҹанда тәрбийә, тәһсил вә педагожи фикир тарихинин өйрәнилмәси вә арашдырылмасыдыр ки, бу саһәдә дәйәрли әсәрләрин мүәллифидир. Онун 10-йахын монографийа, китаб, методик вәсаити, бир нечә тәдрис програмы вә 100-ә йахын педагожи елмин нәзәриййә вә тарихинә даир елми әсәрләри нәшр олунмушдур.\nЧап олунмуш әсас әсәрләри ашағыдакылардыр:\nПедагоҝика. (Дәрслик) 2 ҹилддә. Бакы: Мүтәрҹим, 2013.\nТәрбийә иши вә онун методикасы (Дәрс вәсаити). Бакы: АДПУ, 2012.\nМаҝистр диссертасийасы (Методик вәсаит). Бакы: Нурлар, 2009.\nМәктәбдә методик ишин тәшкили (Меродик вәсаит). Бакы: Нурлар, 2013\nГәдим вә еркән орта әсрләрдә Азәрбайҹанда тәрбийә, тәһсил вә педагожи фикир. Монографийа. Бакы: Нурлар, 2007.\n1. Педагоҝика (Програм). Бакы: АДПУ, 2010.\n2. Азәрбайҹан мәктәб вә педагожи фикир тарихи(Програм). Бакы: АДПУ, 2010.\n3.Тәрбийә ишинин методикасы. Бакы:АДПУ, 2010\n4.Педагоҝика елминин тарихи вә методолоҝийасы (Програм.Тәһсилин маҝистратура пилләси үчүн). Бакы: АДПУ, 2010\n5.Педагоҝика тарихи (Програм). Бакы:АДПУ, 2010.\n1. Өҝретмен-өҝренҹи илишҝилери. Түркийе: Адана, 1998.\n2. Тәһсилин һуманистләшдирилмәси вә демократикләшдирилмәси. Бакы: 1997.\n3. Мүасир мәктәб вә йени педагожи дүшүнҹәләр.Бакы:1998.\n4. М.Т.Сидги дилимиз вә мәктәбимиз һаггында. Бакы: Мүәллим, 2005.\n1. Мәктәбин йенидән гурулмасы һаггында дүшүнҹәләр. (Кечмиш мәктәбдән йени мәктәбә доғру) «Азәрбайҹан мәктәби», 1990. № 11- 12. 0.8 ч.в.\n2. Һуманист педагоҝикайа доғру. «Азәрбайҹан мәктәби», 1991, № 6 – 7. 0.8 ч.в.\n3. Бир даһа тәһсилин һуманистләшдирилмәсинә даир .(Азәрбайҹан вә Шәрг мүтәфәккирләри һуманист тәһсил һаггында).\n«Азәрбайҹан мәктәби»,1997, № 4.\n4. Әхиликдә тәрбийә. Азәрбайҹан Дөвләт Педагожи Университети. «Хәбәрләр». 1998, № 1.\n5. Илк әхлаги дидактик әсәр –«Атабәтүл-Һәгайиг». «Педагожи тәдгигатлар». 1999, № 1.\n6. Синиф рәһбәринин синиф сааты вә онун тәшкили методикасы. «Азәрбайҹан Педагожи Кадрларын Ихтисасынын Артырылмасы вә Јенидән Һазырланмасы Институтунун «Елми Әсәрләри» 1999, №7.\n7. Фарабинин педагожи ҝөрүшләри. «Азәрбайҹан мәктәби», 2000 , № 4.\n8. Јусиф Хас Һаҹибин «Кутадгу билик» әсәриндә педагожи идейалар. «Тәһсил, мәдәниййәт, инҹәсәнәт», 2000, № 3.\n9. Мөвлана Ҹәлаләддин Руми мәнәви дәйәрләр һаггында. «Азәрбайҹан мәктәби», 2002, № 2.\n10. Гәтран Тәбризинин «Диван»ында педагожи фикирләр». Азәрбайҹан мәктәби», 2003, № 6.\n11. Хәтиб Тәбризинин «Низамиййә» мәдрәсәсиндә педагожи фәалиййәти вә педагожи дүшүнҹәләри. «Азәрбайҹан мәктәби», 2004, № 1.\n12. Әбүлһәсән Бәһмәнйарын фәлсәфи фикирләриндә педагожи идейалар. Азәрбайҹан Мүәллимләр Институтунун «Елми әсәрләри», 2004, № 1.\n13. «Авеста»да тәлим-тәрбийә мәсәләләри вә Зәрдүшт мәктәбләри. «Азәрбайҹан Мүәллимләр Институтунун «Елми әсәрләри», 2004, № 3. 0.4\n14. Педагожи фикир тарихимиздә гәдим йазыларымыз. «Азәрбайҹан мәктәби», 2005, № 2.\n15. Гәдим Азәрбайҹан дөвләтләриндә өйрәтмә-өйрәнмә мәсәләләри. Азәрбайҹан Дөвләт Педагожи Университети. «Хәбәрләр», 2005, № 5. 0.4\n16. Халг мүдриклийи вә онун педагожи әһәмиййәти. «Азәрбайҹан мәктәби», 2006, № 1.\n17. «Оғузнамә»ләр вә онларын педагожи әһәмиййәти. Азәрбайҹан Мүәллимләр Институтунун «Елми әсәрләри», 2006, №1.\n18. Әдиб Әһмәд Јүкнәкинин дидактик фикирләри. БДУ-нун «Дил вә әдәбиййат» серийасы. Бейнәлхалг елми-нәзәри журнал, 2006, № 4.\n19. Гәдим түркләрдә- Һунларда вә Ҝөйтүркләрдә тәрбийә. «Азәрбайҹан мәктәби», 2006, № 5.\n20. Еркән орта әсрләр дөврүндә мәктәб вә мәдрәсәләр. БДУ-нун «Дил вә әдәбиййат» серийасы. Бейнәлхалг елми-нәзәри журнал, 2006, №6.\n21. М.Т.Сидгинин йени әлйазмалары вә педагожи фикирләри. Азәрбайҹан Мүәллимләр Институтунун “Хәбәрләр”и. 2009, № 2.\n22. Загафгазийа Мүәллимләр Семинарийасынын мәзунлары. Азәрбайҹан мәктәби 2010 № 1\n23. Бакы милйончусу, маарифпәрвәр хейриййәчи Һ.З.Тағыйевин Султана һәдиййәси. Азәрбайҹан мәктәби, 2011, № 3\n24. Һейдәр Әлийев нәзәри ирсиндә мүәллим шәхсиййәти. “Азәрбайҹан мәктәби” 2013 № 2\n25. М.Ә.Сабирин педагожи ҝөрүшләри, тәрбийәви фикирләри вә педагожи фәалиййәти. АМИ. Хәбәрләр. Хүс. Бурахылыш, 2011. Декабр.\nГОРИ МҮӘЛЛИМЛӘР Семинарийасы: МҮДАВИМЛӘР, мәзунлар\n(Онлар Нахчыван дийарындан Горийә ҝетмиш, НАХЧЫВАНДА\nВ статье говорится о нахчыванских выпускниках семинарии Гори. Указывается что, многие выдающийся люди, такие как Дж.Мамедкулизаде, Алекпер Сулейманов, Абулкасим.Султанов, Мамедгусейн Халилов, Алескер Шейхгасанов, Гейдаркули бек Мурадасилов, Мамедали Сидги Сафаров, Халил ага Гаджиларов, Алекпер Мамедханов, Рагим Кязимбеков, Алекпер Гариб Нахчыванлы, Али Сабри Касумов и др.были выпускниками этой семинарии.\nАзәрбайҹанда елми-педагожи кадрларын йетишмәсиндә, халгын мәдәни инкишафында ХIХ әсрин 70-ҹи илләринин орталарында Гори шәһәриндә йарадылмыш Загафгазийа (Гори) Мүәллимләр Семинарийасынын бөйүк ролу олмушдур (1875-ҹи илин 8 апрелиндә семинарийанын ачылмасына иҹазә верилмиш, 1876-ҹы илин 12 сентйабрында фәалиййәтә башламыш, 1879-ҹу ил 1 сентйабрда семинарийанын Азәрбайҹан шөбәси ачылмыш, 1918-ҹи илдә исә семинарийанын Азәрбайҹан шөбәси Фирудин бәй Көчәрлинин рәһбәрлийи илә Газаха көчүрүлмүшдүр).\nСеминарийанын Азәрбайҹан шөбәси тәхминән 40 иллик фәалиййәти дөврүндә Азәрбайҹан мәктәбләри үчүн 300 — дән артыг мүәллим кадры һазырламышдыр. Бу мәзунлар Азәрбайҹанын мүхтәлиф ҝушәләриндән бурайа ҝәләрәк тәһсилләрини баша вурмуш, өз йурдларына дөнәрәк халгын маарифләнмәсиндә, тәрәгги етмәсиндә, тәһсилин инкишафында файдалы ишләр ҝөрмүшләр. Семинарийанын йетирмәләри нәинки Азәрбайҹанда, һәмчинин Загафгазийада иҹтимаи-сийаси, елми-педагожи мүһитин инкишафында, тәһсилин, маариф вә мәдәниййәтин йүксәлишиндә, халглар арасында достлуг әлагәләринин йаранмасында мүтәрәгги рол ойнамышлар. Семинарийанын Нәриман Нәриманов, Үзейир Һаҹыбәйов, Мүслүм Магомайев, Ҹәлил Мәммәдгулузадә, Мәммәдәли Сидги Сәфәров, С.С.Ахундов, Фирудин бәй Көчәрли, Рәшид бәй Әфәндийев, Маһмуд бәй Маһмудбәйов, Фәрһад Ағазадә, Сәфәрәлибәй Вәлибәйов, Әһмәд Сейидов, Бәдәл Бәдәлбәйли кими мәзунлары олмушдур ки, онлар бүтүн һәйатларыны халгын маариф вә мәдәниййәтинин инкишафына һәср етмишләр. Улу өндәримиз Һейдәр Әлийевин дедийи кими, “Бу тәһсил мәбәди өзүндән сонра бөйүк мәдәни ирс гоймагла адыны Азәрбайҹан маарифи тарихинә әбәди һәкк етмишдир”.\nЗагафгазийа (Гори) Мүәллимләр Семинарийасына узаг Нахчыван дийарындан тәһсил алмаға ҝедәнләр вә бу семинарийаны битириб Нахчыванда ишләйәнләр дә олмушдур. Загафгазийа Мүәллимләр Семинарийасы мәзунларынын (хүсусилә Азәрбайҹан шөбәси мәзунларынын) Ирәван губернийасынын мүхтәлиф гәзаларында вә о ҹүмләдән Нахчыванда да мүәллим кими педагожи фәалиййәтә башламалары Нахчыванда халг тәһсилинин вә иҹтимаи фикрин инкишафына йени аб-һава ҝәтирмиш, маариф тарихинин йени сәһифәләри йазылмаға башламышды.\nТәдгигатларындан мәлум олур ки, семинарийанын илк йарандығы вахтдан Азәрбайҹан шөбәсинин инспектору олмуш А.О.Чернйайевски (сонралар 1905-1908-ҹи илләрдә С.М.Гәнизадә, 1917-ҹи илдән исә Ф.Көчәрли шөбәйә рәһбәрлик етмишдир) мүдавим топламаг үчүн Нахчыван шәһәринә, бир чох мәнбәләрдә дейилдийи кими 1882-ҹи илдә дейил, һәлә 1879- ҹу илин йазында, елә семинарийанын Азәрбайҹан шөбәсинин ачылдығы илк илдә ҝәлмишдир. А.О.Чернйайевскинин семинарийанын директоруна йаздығы 9 ийул 1879-ҹу ил тарихли һесабатында дейилир: “Нахчыван гәза мәктәбинин шаҝирдләриндән 10 нәфәри валидейнләринин разылығы илә семинарийайа дахил олмаг арзусунда олдугларыны билдирдиләр. Анҹаг онлардан үч нәфәрини гәбул етмәйә имкан тапдым. Белә ки, әксәриййәтинин азйашлылығы мәлум олду”(17). Гейд едилән һәмин үч нәфәр – Мирзә Әлимәммәд Хәлилов (1862-1896), Мирзә Әләкбәр Сүлейманов (1862-1921), Әләсҝәр Шейхһәсәнов (1862-?) олмушлар (4, 75). (О дөврдә бәзи биликли, савадлы шәхсләрин адларынын гаршысында “Мирзә” вә йа “Молла” сөзү дә әлавә едилирди).\nГори Мүәллимләр Семинарийасынын нахчыванлы мәзунларындан Мирзә Әлимәммәд Хәлилов Нахчыванын мөтәбәр зийалыларындан олмушдур. О, 1862-ҹи илдә Нахчыван шәһәриндә анадан олмушдур. Профессор И.Һәбиббәйлинин тәдгигатларындан мәлум олур ки, Мирзә Әлимәммәд Хәлилов шәһәр икисинифли мәктәбини битирдикдән сонра 1879-ҹу илдә Гори Семинарийасынын илк мүдавимләриндән олмуш вә хүсуси истедады сайәсиндә беш иллик семинарийа тәһсилини ики илә баша вурмуш, йалныз “әла” гиймәтләрлә охумуш, 1881-ҹи илдә бураны битирмишдир ки, семинарийанын илк азәрбайҹанлы мәзунларындан бири олмушдур. Мирзә Әлимәммәд Хәлилов 1881-1885-ҹи илләрдә Нахчыван шәһәр үч синифли мәктәбиндә мүәллим вә инспектор көмәкчиси кими чалышмыш, 1881-1882-ҹи тәдрис илиндә исә йенийетмә Ҹәлил Мәммәдгулуйевә дәрс демишдир. М.Ә.Хәлиловун Гори Мүәллимләр Семинарийасынын әнәнәләри һаггында, орадакы тәһсил системи һаггында өз шаҝирдләринә, ҝәнҹләрә данышмасы һеч шүбһәсиз онларын да бу семинарийайа үз тутмасында аз рол ойнамамышдыр. Үмумиййәтлә “Ҹ.Мәммәдгулуйевин талейиндә онун хүсуси ролу мүшаһидә едилир” (4, 65).\nНахчыван МР Архив Идарәсинин рәиси, тарих елмләри намизәди Фәхрәддин Ҹәфәров йазыр ки, Гори Мүәллимләр Семинарийасыны битирмиш Мирзә Әлимәммәд Хәлилов 1885-ҹи илин 20 сентйабрында ачылмыш Баш Норашен (Индики Ҹәлилкәнд) икисинифли кәнд мәктәбинин илк мүдир –нәзарәтчиси тәйин олунмушдур…” (22) .\nМирзә Әлимәммәд Хәлилов мәктәбдарлыгла, мәтбуат вә театр ишләри илә фәал мәшғул олмушдур. О Нахчыван театрынын инкишафында бөйүк хидмәтләр ҝөстәрмишдир. Бир чох театр тамашалары 1890-ҹы илләрдә Мирзә Әлимәммәд Хәлиловун евиндә тәшкил олунмуш вә өзү дә актйор вә йа режиссор кими фәалиййәт ҝөстәрмишдир (4,128, 184).МирзәӘлимәммәд Хәлилов рус дилли гәзет вә журналларын фәал охуҹусу олмуш, мәтбуат органлары илә сых әмәкдашлыг етмиш, шәрг вә гәрб ҹәрәйанларынын, йениликләрин Нахчыванда йайылмасына шәраит йаратмышдыр. Нахчыванда «Гафгаз» гәзетинин тәмсилчиси функсийасыны йеринә йетирмишдир. Һәмин гәзетдә Нахчывандан верилмиш хәбәрләр вә мәлуматларын әксәриййәти онун тәрәфиндән йазылмышдыр. Онун «Гафгаз» гәзетиндән алынараг «Тәрҹүман» гәзетиндә дәрҹ едилмиш бир мәгаләсиндә милли маарифчилик һәрәкатында мәктәбин, театр вә әдәбиййатын ролу йүксәк гиймәтләндирилмишдир. Гори Семинарийасынын мүәллими, инспектору А.О.Чернйайевски Мирзә Әлимәммәд Хәлилову нәшр етмәк истәдийи “Фикир” адлы гәзетдә әмәкдашлыға дәвәт етмишди. Лакин, бу гәзетин нәшринә А.О.Чернйайевски чох чалышмышдырса да буна наил ола билмәмишдир.\nПрофессор Ә.Ағайевин вә педагог, алим, досент Ваһид Рзайевин дәйәрли бир тәдгигат әсәриндә гейд едилир ки, Гори Мүәллимләр Семинарийасынын мәзуну Мирзә Әлимәммәд Хәлилов 1881-1882-ҹи илләрдә танынмыш алим-педагог Симферопол Ҝимназийасыны битирмиш (1852-ҹи ил) Нахчыван Шәһәр Мәктәбинә мүәллим-инспектор вәзифәсинә тәйин олунмуш (1879 -1883-ҹү илләр) К.А.Никитин (1832-1894) вә 1875-ҹи илдә Тифлисдә Александровски Мүәллимләр Институтуну битирмиш мүкәммәл билийә, демократик дүнйаҝөрүшә, малик ҝүрҹү зийалысы 1881-1884-ҹү илләрдә Нахчыван Шәһәр Мәктәбиндә ҹоғрафийа мүәллими кими чалышмыш Ҝ.Утургаури һәр үчү бирликдә “Нахчыван шәһәринин метеороложи ҝүндәлийи”ни һазырламышлар (19, 24). К.А.Никитин өзү исә Нахчыван Шәһәр Мәктәбиндә 1879-1882-ҹи илләрдә Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин мүәллими олмуш вә о Нахчыванда олдуғу мүддәтдә “Нахчыван маһалы вә Нахчыван гәзасы”, “Нахчыван әйаләтиндә халг инамлары” адлы әсәрләр дә йазыб Тифлисдә нәшр етдирмишдир.\nЈери ҝәлмишкән гейд едәк ки, 1837-ҹи илин 15 мартында фәалиййәтә башлайан Нахчыван Гәза мәктәби илк дөвләт мәктәби иди ки, 1879-ҹу илин 1 ийулундан Гәза мәктәби Шәһәр Мәктәбинә чеврилмишди. Нахчыван Гәза мәктәбинин мүдири А. Серҝейевә едилмиш мүраҹиәтә әсасән Нахчыван Гәза губернаторунун тәрҹүмәчи катиби Мирзә Нәсир бәй 1863-ҹү илдә Ирәван Губернийа Халг Мәктәбләри Директоруна ҝөндәрдийи бир рапортда йазырды: “Нахчыван гәза мәктәбиндә “әла” гиймәтләрлә охумуш Исмайыл бәй Бәкташинин Тифлис Классик Ҝимназийасында дөвләт хәрҹи һесабына охумасы үчүн лазыми көмәк етмәнизи хаһиш едирәм” ( 21). Бу мәктуб мүраҹиәтдән мәлум олур ки, һәлә о замандан узаг Нахчыван дийарындан дөврүн мүтәрәгги, дүнйәви тәһсилини алмаг үчүн ҝәнҹләр башга йерләрә, йүксәк сәвиййәли тәдрис мүәссисәләринә — хүсусилә, Тифлисә, Ирәвана, Горийә ҝөндәрилирмиш.\nНахчывандан Гори Мүәллимләр Семинарийасына йоллананлардан вә оранын Азәрбайҹан шөбәсинин илк мәзунларындан бири дә Мирзә Әләкбәр Сүлейманов (1862-1921) олмушдур (5). О биринҹи бурахылыш илиндә — 1882-ҹи илдә Семинарийаны битирәрәк Нахчывана гайытмыш, Шәрур районунун Јенҝиҹә кәнд мәктәбинә мүдир тәйин едилмиш, 1890 — 1894-ҹү илләрдә Баш Норашен 2 синифли земство мәктәбиндә мүәллимлик етмиш, 1894-ҹү илдән исә елә илк ачылыш илиндән М.Т.Сидгинин Нахчыванда тәшкил вә тәсис етдийи мәшһур “Тәрбийә” мәктәбиндә рус дили дәрси демишдир (1894-1906). Јери ҝәлмишкән гейд едәк ки, “М.Т.Сидги әввәлҹә Ордубадда 1892-ҹи илдә “Әхтәр”, сонра исә Нахчыван мүтәрәгги зийалыларынын дәвәти илә Нахчывана көчүб ҝәлмиш, 1894-ҹү илдә Нахчыванда йени үсуллу “Мәктәби-тәрбийә” адлы мәктәб тәсис етмишдир”(14,6). М.Т.Сидгинин ачдығы “Тәрбийә мәктәби”нин Һүсейн Ҹавид, Әлирза Расизадә (Һүсейн Ҹавидин гардашы), бөйүк йазычы Мәммәд Сәид Ордубади, мәшһур әдәбиййатшүнас алим Әзиз Шәриф, ҝөркәмли режиссор вә актйор Рза Тәһмасиб Бәйзадә, Мәммәдһүсейн Тәһмасиб, молланәсрәддинчи шаирләрРзагулу Нәҹәфов вә Әлигулу Гәмкүсар гардашлары, йазыҹы – публисист Әләкбәр Аббасов (Әләкбәр Гәриб Нахчыванлы), йазычы, тәрҹүмәчи Әли Сәбри Гасымов, шаир, тәрҹүмәчи, педагог Мәммәдәли Сидгизадә (М.Т.Сидгинин бөйүк оғлу), мәшрутәчи Әләкбәр Мәммәдгулузадә (Ҹ.Мәммәдгулузадәнин кичик гардашы, Гори Мүәллимләр Семинарийасында охумаға ҹидди тәшәббүс ҝөстәрмишди), адлы-санлы маарифчиләр- Әбдүләзим Рүстәмзадә, Мирҹәфәр Миришли, реалист рәссам Бәһруз Кәнҝәрли, танынмыш тәһсил ишчиси, мүәллим вә педагог Хәлил аға Һаҹыларзадә, әмәкдар мүәллим Һәсән Сәфәрли,Мәммәд Хәлилов вә Әли Хәлилов, Һейдәр Вәзиров, Әсәд Шейхов, Гасым Ҹамалбәйов, Аға Бекташов, Әсәдулла Бекташов, дипломат Ибраһим Әбиловкими бөйүк елм, әдәбиййат вә мәдәниййәт, иҹтимаи вә дөвләт хадимләри йетирмәләри олмушдур ки, академик Иса Һәбиббәйли бунлары архив сәнәдләри әсасында үзә чыхармыш вә һаглы олараг йазмышдыр ки, ҝөркәмли йетирмәләринә ҝөрә “Тәрбийә” мәктәбини йалныз Гори Мүәллимләр Семинарийасы илә мүгайисә етмәк олар” (7).\nГейд едәк ки, М.Т.Сидгинин бу мәктәби 1896-ҹы илдә Рус-татар (Рус–Азәрбайҹан) мәктәбинә чевриләркәнмәктәбинин фәхри нәзарәтчиси Бәһрам хан Нахчывански олмуш, сонра о йерини истефада олан ротмейстер Ҹәфәргулу хан Нахчыванскийә вермиш, даһа сонра исә Мирзә Әләкбәр Сүлейманов өзүнүн йаздығына ҝөрә 1897-ҹи илдә мәктәбин мүдири тәйин едилмишдир.\nГори Семинарийасынын елми-илаһи мүәллими ҝөркәмли педагог Рәшидбәй Әфәндизадәнин( 1863-1942) Мәһәммәд Тағы Сидгийә (1854-1903) ҝөндәрдийи бир мәктубундан айдын олур ки, Мирзә Әләкбәр Сүлейманов вә Рәшидбәй Әфәндизадә семинарийада үч ил бир синифдә охумушлар: “Ахунд Молла Мәһәммәд Тағы Сидги әфәндим һәзрәтләринә! Бәрадәри-һәгигим, әфәндим һәзрәтләри!…Сиздән тәвәггә едирәм, хаһ “Ушаг бағчасы”нын, хаһ “Бәсирәтүл-әтфал”ын һаггында олсун, сәрпа охуйуб, тәнгид вә тәгризинизи ихтисарән бизә билдирәсиниз…Мәндән бәрадәри-әзизизм Мирзә Әләкбәр Сүлейманова салам йетириб, дейәрсән ки, онунла һагг-саламымыз ифрат дәрәҹәдә ҝәрәк олсун. Чүнки Гори Семинарийасында үч ил һәмсиниф һалында охудуг. Әләлхүсус, йатанда тахтымыз гоша йатырдыг….” Һәгиги кәмтәриниз Рәшид Әфәндизадә. Гори шәһәри, 30 октйабр 1902-ҹи ил (4, 570).\nСеминарийа мәзуну М.Ә.Сүлейманов Нахчыванын иҹтимаи-сийаси, елми-педагожи вә әдәби һәйатында фәал иштирак етмиш, халгы, тәрәггийә, елмә, маарифә чағырмышдыр. О 1882-ҹи илдә йазычы, шаир, драматург, публисист, тәрҹүмәчи, педагог, театр хадими, театр тәнгидчиси Ейнәлибәй Султановун (1866-1935) Нахчыванда илк дәфә евиндә йаратдығы “Зийалы ҹәмиййәти”нин фәал үзвү олмушдур. Онунла бәрабәр шәһәрин бүтүн тәрәггипәрвәр, ачыг фикирли адамларындан Паша аға Султанов (1849-1902), Мирзә Ҹәлил Мирзәйев (Шүрби) (1874-1915), Мирзә Әләкбәр Хәлилов(1862-1896), Әсәд аға Кәнҝәрлин, Гурбанәли Шәрифов (1854-1917), Бахшәли аға Шаһтахтлыны, Нәсрулла Шейхов (1863-1921) вә башгалары бу ҹәмиййәтин ишиндә фәал иштирак етмиш, дөврүн иҹтимаи-сийаси мәсәләләрини, гадын азадлығы, гадын тәһсили мәсәләләрини мүзакирә етмиш, йени мәктәбләр, китабханалар ачмыш, елми-әдәби мүзакирә вә мүбаһисәләр, шеир мәҹлисләри кечирмишләр. Бурада Пушкин, Толстой, Белински, Добролйубов кими ҝөркәмли рус йазычы вә шаирләринин дә әсәрләри охунур, тәрҹүмә едилир вә фикирләр үзәриндә елми мүзакирәләр апарылыр, халгы гәфләт йухусундан ойатмаг үчүн һәр ҹүр сәй ҝөстәрилирди. Дөврүн тәрәггипәрвәр, ачыг фикирли зийалыларындан Мәһәммәд аға Шаһтахтлы (1846-1931), Мәһәммәд Тағы Сидги (1854-1903), Ҹәлил Мәммәдгулузадә (1869-1932), Ейнәлибәй Султанов (1866-1935), Мирзә Әлимәммәд Хәлилов (1862-1896), Мирзә Әләкбәр Бәйалы оғлу Сүлейманов (1862-1921), Мирзә Мәммәд Заманбәйов вә башгаларынын тәшәббүсү вә сәйи нәтиҹәсиндә 1883-ҹү илдә Нахчыванда илк дәфә олараг «Мүсәлман инҹәсәнәти вә драм ҹәмиййәти» йарадылды. Мәһз «Мүсәлман инҹәсәнәти драм ҹәмиййәти”нин тәшәббүсү илә 1883-ҹү илдә Нахчыванда “Завиййә” мәһәлләсиндә дөврүн мүтәрәгги зийалыларындан бири олан Һаҹы Нәҹәф Зейналовун евиндә Мирзә Фәтәли Ахундовун “Мүсйө Жордан вә дәрвиш Мәстәли шаһ ҹадукүн” комедийасы тамашайа гойулмушдур ки, бу комедийа илә Нахчыван театрынын йаранма тарихи башлайыр. Бу комедийанын тамашайа гойулмасында, ролларын ифа едилмәсиндә йенә дә Ейнәлибәй Султанов, Мирзә Садыг Гулубәйов, Мирзә Әләкбәр Сүлейманов, Әбүлгасым Султанов, Мирзә Ҹәлил Шурби, Паша аға Султанов, Нәсруллаһ вә Фәрәҹуллаһ Шейхов гардашлары, Мирзә Әләкбәр Мәммәдгулу оғлу вә башга зийалылар әсл фәдакарлыглар ҝөстәрәрәк тамашаны ҝөстәрмишләр. Тамашадан топланан пул исә йохсул мәктәб шаҝирдләринин еһтийаҹларына сәрф едилмишди” (11,12-13, 16).\nМ.Ә. Сүлейманов Нахчыван шәһәр үчсинифли мәктәбиндә ана дили вә илаһиййат мүәллими (1906-1909), даһа сонра да һәмин мәктәбдә инспектор көмәкчиси кими дә чалышмышдыр (1910-1914). “1837-ҹи ил 15 мартда Нахчыванда илк дүнйәви елмләр өйрәдән гәза мәктәбинин… 1854-ҹү ил 24 нойабрда Ордубадда ачылан илк ибтидаи мәктәбин инкишафында, йени нәсилләрин йетишмәсиндә Нахчыван зийалыларындан Әләкбәр Сүлеймановун, Аббас Гәдимовун, Һаҹы Әлигулу Новрузовун чох бөйүк хидмәтләри олмушдур”(21).Нахчыван гәза мәктәбинин илк Азәрбайҹан дили вә шәриәт мүәллими Аллаһверди Имангулу оғлу Султанов, 1853-ҹү илдән 1880-ҹи илләрә гәдәр исә гәза мәктәбинин йетирмәси, сонра да Кутаиси Ҝимназийасынын мәзуну Мирзә Садыг Гулубәйов олмушдур. Гәза мәктәби 1879-ҹу илин 1 ийулундан Шәһәр мәктәбинә чеврилмишди. Мәктәб Мирзә Бәдәл адлы таҹирин евиндә йерләширди.\nГори семинаристи Әләсҝәр Шейхһәсәнов (1862-?) һаггында да академик Иса Һәбиббәйли ҝениш вә дәйәрли мәлуматлар вермишдир.(4, 44, 45, 75, 188) Ҹ. Мәммәдгулузадәнин елми, дүнйәви дүнйаҝөрүшүнүн формалашмасында халасы оғлу Әһмәдин вә йахын гоһумларындан олан Әләсҝәр Шейхһәсәновун илкин вә мүстәсна ролу олмушдур. Мирзә Ҹәлил онлара “бинәмазлар” демишдир. И.Һәбиббәйлинин фикринә ҝөрә “Кефли Исҝәндәр” образынын йаранмасында Әләсҝәрин өз пайы вә ролу олмушдур. Әләсҝәр Исҝәндәрин прототипидир. Әләсҝәр вә Исҝәндәр адлары арасында бир фонетик сәсләшмә дә вардыр. Әләсҝәр Шейхһәсәнов охумуш, савадлы, чох биликли олдуғундан она “Мирзә Әләсҝәр” демишләр. Рус тәһсили ҝөрмүш Мирзә Әләсҝәр Шейхһәсәнов 1883-ҹү илдә Гори Семинарийасыны битирәрәк Ирәван Губернийасынын Бөйүк Веди кәнд мәктәбиндә педагожи фәалиййәтә башламыш, сонралар Шәрурда вә Нахчыванда педагожи фәалиййәтлә мәшғул олмуш, Нахчыванда театр тамашаларында актйор кими фәалиййәт ҝөстәрмишдир.\nБөйүк демократ йазычы, драматург, бөйүк мүәллим вә педагог Ҹәлил Мәммәдгулузадә(1869-1932) Гори Мүәллимләр Семинарийасына дахил олмаг арзусунда оланларын ән фәалы, ән сәбатлысы вә ән инадҹылы олмушдур.\nҸәлил Мәммәдгулузадәнин Гори Мүәллимләр Семинарийасына ким тәрәфиндән ҹәлб едилмәси, неҹә ҝетмәси, орадакы тәһсил илләри, семинарийа тәләбәси кими педагожи тәҹрүбәләри, имтаһанлары, семинарийадакы зачот вә сынаг дәрсләринин протокол вә иҹмаллары илк дәфә олараг профессор Иса Һәбиббәйли тәрәфиндән сәнәдләр әсасында ҝениш вә әтрафлы тәһлил вә тәдгиг едилмиш, йазычынын тәрҹүмейи-һалы, шәхсиййәти, мүасирләри, әдәби-педагожи мүһити һаггында йени, дәйәрли факт вә мәлуматлар үзә чыхарылараг әдәби вә педагожи иҹтимаиййәтимизә чатдырылмышдыр (4;5;6;7).\nҸ.Мәммәдгулузадәнин Гори Мүәллимләр Семинарийасына мүдавим кими йазылмасы һәлә 1879-ҹу илдә — А.О.Чернйайевски Нахчывана мүдавим топламаға ҝәләркән гейдә алынмышдыр. Лакин о заман ҝәләҹәк бөйүк инсанын йашынын аз олмасы (10 йаш) буна имкан вермәмишди. Атасы Мәммәдгулу Мәшәди Һүсейнгулу оғлу өвладынын Гори Мүәллимләр Семинарийасына дахил олмасы һаггында арзусуну йеринә йетирмәк үчүн үч дәфә -1880, 1881, 1882-ҹи илләрдә әризә илә семинарийанын рәһбәрлийинә мүраҹиәт етмишдир. Лакин, һәр дәфә “йашы аздыр” – дейә ону семинарийайа гәбул етмәмишләр. Нәһайәт сонунҹу дәфә “Ҹ.Мәммәдгулузадәнин йашы семинарийанын тәләбләринә уйғунлашдырылараг “16 йаш кими” ҝөстәрилдикдән сонра 1882-ҹи илин 02 ийулунда онун имтаһанлара бурахылмасына иҹазә верилмишдир (6,34). Беләликлә, Ҹ.Мәммәдгулузадә илаһиййатдан, рус дилиндән, һесабдан, ана дилиндән мүвәффәгиййәтлә гәбул имтаһанлары верәрәк 1882-ҹи илин 08 сентйабрындан семинарийада дәрсләринә башламышдыр.\nГори Мүәллимләр Семинарийасы Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин һәйатында мүһүм мүсбәт дәйишикликләр йаратмыш, әламәтдар изләр бурахмышдыр. Семинарийа дөврү Мирзә Ҹәлилин үмуми инкишафында, йазычылыг талейиндә, мәнәви зәнҝинлийиндә мүһүм рол ойнамышдыр. Ҹ.Мәммәдгулузадә семинарийада Н.Нәримановла (1870-1925), С.С.Ахундовла (1875-1939), Ф.Көчәрли (1863-1920) илә бир дөврдә тәһсил алмышдыр ки, бу бөйүк инсанларын достлуғу, әмәл вә мәсләк бирлийинин тәмәли дә мәһз Горидә — педагожи елм мәбәдиндә гойулмушдур.\nҸ.Мәммәдгулузадә семинарийада охудуғу илләрдә семинарист Исмайылбәй Шәфибәйовла йахын достлуг мүнасибәтләриндә олмушдур. И.Шәфибәйов 1882-ҹы илдә семинарийайа дахил олмуш 1887-ҹи илдә семинарийаны битирмишдир. (1884-1885-ҹи илләрдә рус дили фәнниндән “гейри кафи” гиймәт алдығындан синифдә дә сахланылмышдыр). И.Шәфибәйовун тәһсилиндә ирәлиләмәсинә көмәк ҝөстәрилмәсиндә Ҹ.Мәммәдгулузадәнин гайғысы вә көмәйи педагожи сәнәдләрдә айдын һисс едилмәкдәдир. И.Шәфибәйов Семинарийаны битирәркән Ҹ.Мәммәдгулузадәни Шушайа дәвәт етмиш вә орада Ҹ.Мәммәдгулузадә Хуршудбану Натәванла, Ә.Һагвердийевлә ҝөрүшмүшдүр (4, 112). И.Шәфибәйов сонралар Ирәван ҝимназийасында мүәллимлик етмишдир(9, 70).\nҸ.Мәммәдгулузадә Гори семинарийасыны битирдикдән сонра Ирәван губернийасынын Улуханлы мәктәбиндә, Баш Норашен (индики Ҹәлилкәнд) ики синифли земство мәктәбиндә, Нахчыван вә Неһрәм мәктәбләриндә мүәллимлик етмиш, әдәби, бәдии, педагожи йарадыҹылыгла мәшғул олмуш, дәйәрли һекайәләр, өлмәз драм әсәрләри йазмыш, маарифчилик идейаларыны йаймыш, мәдәни — маариф тәдбирләриндә иштирак етмиш, фәал иҹтимаи-әдәби, педагожи мүһит йаратмыш, халгын маарифләнмәси, тәрәгги етмәси үчүн Тифлисдә бүтүн Шәргдә танынан вәмәшһур олан, әтрафына йарадыҹы гүввәләри бирләшдирән “Молла Нәсрәддин” журналы нәшр етдирмиш (1906, 20 апрел), өмрүнү халгын маарифинә, мәдәниййәтинә вә тәрәггисинә һәср етмишдир.\nБир чох мәнбәләрдә ҝөстәрилир ки, Ҹәлил Мәммәдгулузадә Нахчывандан Гори Мүәллимләр Семинарийасына өзү илә бәрабәр үч һәмшәһәрлиси илә бәрабәр ҝетмиш вә 1887-ҹи илдә бураны дөрд тәләбә гуртармышдыр (15, 217).\nБәс, Мирзә Ҹәлилдән башга о үч нәфәр мүдавим ким олмушдур? О мүдавимләрин кимлийи узун мүддәт гаранлыг олмушдур. Академик Иса Һәбиббәйли “Тәрҹүман” гәзетинин 12 ийул, 1887-ҹи ил нөмрәсиндәки кичик мәлумата әсасән ҝөстәрир ки, һәмин мүдавимләрдән бири Һейдәр Мурадәсилов (1863-1896) олмушдур ки, сонралар о Нахчыван мәктәбләриндә 1930-ҹу илләрәдәк рус дили мүәллими кими фәалиййәт ҝөстәрмишдир (5). 1887-ҹи илдә семинарийаны битирән Һейдәр Мурадәсилов дөврүнүн маарифпәрвәр, зийалы шәхсләриндән бири олмушдур. Профессор Әзиз Шәрифин (1895-1988) дә гейд етдийи кими атасы Гурбанәли Шәрифзадәнин тез-тез ҝөрүшдүйү, иҹтимаи, фәлсәфи фикирләри бөлүшдүйү вә йахын достларындан бири Һейдәр Мурадәсилов олмушдур(8,13).\nҸәлил Мәммәдгулузадәдән башга даһа ики йолдаш да Гори Семинарийасында тәһсил алмаға ҝетмишдир. О ики йолдаш һаггында да Әзиз Шәриф мәлумат вермишдир. О, “Бир шәклин тарихи” адлы мәгаләсиндә верилмиш шәкилдә Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин архасында айаг үстә дуран шәхсин Мирзә Әбүлгасым Султанов (1866-1916) олдуғуну вә Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин сағында әйләшмиш шәхсин исә Мирзә Әләкбәр Мәммәдханов (1875-1920) олдуғуну билдирир. Онлар да Ҹәлил Мәммәдгулузадә илә бирликдә семинарийада тәһсил алмышлар. Шәкил 1885-ҹи илин 30 октйабрында чәкилмиш вә бир нүсхәси А.О.Чернйайевскийә бағышланмышдыр (10).\nМирзә Әбүлгасым Султанов Мирзә Ҹәлиллә ейни илләрдә Нахчыван шәһәр үчсинифли мәктәбиндә, даһа сонра да Гори Мүәллимләр Семинарийасында бир йердә тәһсил алмышдыр. Лакин Ә. Султанов 1885-ҹи илдә хәстәләндийиндән бир ил синифдә сахланылмыш вә 1888-ҹи илдә семинарийаны битирәрәк Шәрур гәзасынын Шаһтахты кәнд мәктәбинә тәйинат алмышдыр. О Семинарийада охудуғу дөврдә “Әдәбиййатшүнаслыг дәфтәри” адлы дәрс вәсаити йазмышдыр ки, бу ҝүн о вәсаит Нахчыван МР Тарих- Дийаршүнаслыг музейиндә сахланылыр ( фонд КП, № 2320). Онун “Әдәби нүмунәләр мүнтәхәбаты” адлы йенә бир дәрс вәсаити дә вардыр.\nМирзә Әбүлгасым Султанов әһали арасында педагожи тәблиғат апармыш, ҝениш маарифләндириҹи ишләр ҝөрмүш, шеирләр йазмыш, тәрҹүмәләр етмиш, мәктәбдарлыгла мәшғул олмуш, доғма Шаһтахты кәндиндә 8 ил (1888-1896), Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин ишләдийи Баш Норашен мәктәбиндә исә 12 ил (1896-1908) рус дили мүәллими кими педагожи фәалиййәтлә мәшғул олмушдур. М.Ә.Султанов “Баш Норашен икисинифли земство мәктәбинә дахил олан вә ораны битирәнләрин сийаһысы”ны тәртиб етмишдир ки, бу да мәктәб тарихи арашдырыҹылары үчүн дәйәрли бир педагожи сәнәддир. Бу сийаһыда 63 нәфәрин ады вардыр. Мәктәбин мәзунларындан 13 нәфәри Ирәван Ҝимназийасында тәһсил алдығы, бир нәфәрин Александропол шәһәр мәктәбиндә тәһсилини давам етдирдийи, бир нәфәрин дә — Рәһим Казымбәйовун исә Гори Мүәллимләр Семинарийасында охудуғу гейд едилмишдир.\nМирзә Әбүлгасым Султанов өмрүнүн сонларыны Гәзвиндә кечирмиш орада да 1916-ҹы илдә дүнйасыны дәйишмишдир. Гәзвиндән йаздығы мәктубларындан онун халгын маарифләнмәси үчүн нә гәдәр гайғы ҝөстәрдийи ҝөрүнүр: ”Инсанын ҹөвһәри, гәдр вә гиймәти елм тәһсил етмәсидир. Һәрҝаһ мүсәлман милләти саир милләтләр кими елми ваҹиб билиб охусайды, бу ҝүн башына ҹүрбәҹүр бәлалар ҝәлиб, вадийи-зүлмәтдә галмазды, абу-хак вә мүгәддәс Вәтән әлдән ҝетмәзди. Нә дейим, нә йазым, гой галсын. Анҹаг сузнак аһ чәкмәкдән башга өзҝә бир әлаҹ әлдән ҝәлмир. Ләнәт ҝәлсин о аталара ки, елм, фәнн вә сәнәтдән кәнар дүшүб, бәзи бимәна сөзләрә инаныб өз өвладларынын һаггында зүлм едибләр. Јан, гәлбим, йан! Шөлә чәк!” (4. 147).\nҜөркәмли әдәбиййатшүнас алим, филолоҝийа елмләри доктору, профессор Јавуз Ахундлу баба вә нәвә Әбүлгасым Султановлар һаггында чох сәмими вә тарихи дәйәрә малик сөзләр дейир: “Мәним ҝәнҹлик достларымдан олан Әбүлгасым Султанов сәмимилийи, хейирхаһлығы, сәдагәти илә хатирәмдә йашайыр. Бабасы Әбүлгасым Султановун адыны дашыса да һамы ону шәһәрдә дә, евдә дә Фикрәт кими таныйырды…Фикрәт өмрүнүн сонуна кими Нахчыван Мәдәниййәт Назирлийи системиндә ишләйирди. 30 илә йахын Бәһруз Кәнҝәрли адына Нахчыван Тарих музейинин директору вәзифәсиндә чалышмышдыр …Фикрәтин атасы Мәнсур Султанов Јереван Семинарийасыны битирмиш зийалы иди… Баба Әбүлгасым Султанов…Ҹ.Мәммәдгулузадә илә бирликдә Гори семинарийасында охумуш, 1888-ҹи илдә семинарийаны битириб Шаһтахты кәндиндә педагожи фәалиййәтә башламышдыр. Сонра Нахчыван шәһәриндә мүәллимлик етмиш, йерли зийалыларла бирликдә Нахчыван шәһәриндә театрын йарадылмасында фәал иштиракчы олмуш, узун илләр мүхтәлиф тамашаларда айры-айры ролларда ойнамышдыр…”(16, 121).Зүлфүгар Һаҹыбәйовун “Әлли йашында ҹаван” мусигили комедийасында Мирзә Әбүлгасым ашпаз Гулу ролуну мәһарәтлә ифа етмиш вә бу әсәрин илк варианты өз әли илә көчүрүләрәк нәвә Әбүлгасымда сахланылырды.\nГейд етдийимиз кими Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин сағында әйләшмиш онун семинарист досту вә һәмйерлиси Әләкбәр Мәммәдхановдур (1875-1920). О да семинарийада тәһсил алмыш, амма семинарийаны битирә билмәмишдир(“Гори Мүәллимләр Семинарийасында тәһсил аланларын сийаһысы” адлы архив сәнәдиндә (Бу сәнәд Азәрбайҹан Республикасы Тәһсил Музейиндә сахланылыр) бу шәхсин там ады белә верилмишдир: Мәммәдханов Әләкбәр Кәрбәлайи Һүсейнгулу. 1883-ҹү илдә семинарийайа дахил олмуш — 18.ХI.1885-ҹи илдә семинарийадан чыхарылдығы ҝөстәрилир). Әләкбәр Мәммәдханов Нахчыван шәһәр ибтидаи мәктәбини битирдикдән сонра гәбул имтаһанларыны мүвәффәгиййәтлә верәрәк 1 сентйабр 1884-ҹү илдә Гори Мүәллимләр Семинарийасынын ашағы һазырлыг синфиндә тәһсилә башламышдыр. Горидә тәләбәлик илләриндә Ҹ.Мәммәдгулузадә Әбүлгасым Султановла, Әләкбәр Мәммәдхановла вә Һейдәр Мурадәсиловла йахын достлуг етмишдир.\nӘләкбәр Мәммәдханов Гори семинарийасынын азәрбайҹанлы тәләбәләри – Асланов, Ә. Султанов, Әфәндийев, Исмайылов вә башгалары илә бирликдә семинарийанын өзфәалиййәт мусигичиләр коллективинин тәркибиндә фәал чыхыш етмишдир. Бунунла белә семинарийа режиминин әксинә олараг ана дилиндә данышдығына ҝөрә бир нечә дәфә ҹәзаландырылмышдыр. Ә Мәммәдханова тәһсил һаггыны өдәйә билмәмәси һаггында да дәфәләрлә ирад тутулмушдур. Ә.Мәммәдханов өз әризәси илә семинарийадан чыхмыш, шәхси ишини ҝери алмыш вә сонра Харков Университетиндә тәһсил алараг мүһәндислик ихтисасына йийәләнмишдир. Ә.Мәммәдханов Ҹ.Мәммәдгулузадәдән идейаҹа айрылмыш, Шәрг өлкәләринә сәйаһәтә чыхмыш, өзүнәмәхсус, фәргли фәлсәфи дүшүнҹәләрини тәблиғ етмишдир. Ә.Мәммәдханов ҝөркәмли рус йазычысы Л.Н.Толстойун шәхсиййәтинә вә әдәби, фәлсәфи ирсинә бөйүк рәғбәт ҝөстәрмиш, Л.Толстойла шәхси әлагәләр йаратмыш вә онунла мәктублашмышдыр. Әнәнәви олмайан, фәргли идейалы әсәр вә рисаләләри рус дилинә тәрҹүмә едәрәк Јасна-Полйанайа-Толстойа ҝөндәрмиш вә ондан да 1908, 1909-ҹу илләрдә миннәтдарлыг вә тәшәккүр ҹаваб мәктублары алмышдыр.\nХIХ әсрин 90-ҹы илләриндә Ҹ.Мәммәдгулузадәнин 1890-1897- ҹи илләрдә мүдир олдуғу Неһрәм кәнд мәктәбиндә даһа бир семинарийа мәзунуну ҝөрүрүк. Бу Кәримбәй Әсәд оғлу Исмайыловдур ки, 1890-ҹы илдә Гори Мүәллимләр Семинарийасыны битирмиш, әввәлҹә Веди мәктәбиндә мүәллим — нәзарәтчи, даһа сонра Гафгаз Тәһсил даирәсинин 15 ҹентйабр 1892-ҹи ил тарихли сәрәнҹамы илә Неһрәм кәнд мәктәбинә мүәллим ҝөндәрилмишдир (4, 143) ки, бу мәктәб 11 декабр 1885-ҹи илдә ики синифли мәктәб кими ачылмышдыр. К.Исмайылов бу мәктәбдә 1892-1894-ҹү илләрдә мүәллим кими педагожи фәалиййәт ҝөстәрмишдир (23). Неһрәм мәктәбиндәки әлверишли абы-һава, йарадыҹылыг шәраити, сағлам педагожи мүһит Кәримбәй Исмайылову елми педагоҝикайа, методик әсәрләрин йазылмасына сөвг етмишдир. О гыса мүддәтдә дәйәрли методик әсәрләр йазмыш вә 1893-ҹү илдә “Неһрәм кәнди” адлы ири һәҹмли тарихи, етнографик әсәр мейдана ҝәтирмиш, бу әсәр 1900-ҹү илдә чап олунмушдур. Даһа сонралар К.Исмайылов публисистик мәгаләләр йазмыш, “Һесаб мәҹмуәси”, “Нағыллар” китабларыны да нәшр етдирмиш, “Молла Нәсрәддин” журналында елми-педагожи мәгаләләрлә чыхыш етмишдир. Кәримбәй Исмайылов 22 нойабр 1893-ҹү илдә Нахчыван шәһәриндә кечирилән Ирәван губернийасы халг мәктәбләри мүәллимләринин саһә гурултайынын ишиндә фәал иштирак етмиш вә чыхыш етмишдир.\nӘзиз Шәрифин “Кечмиш ҝүнләрдән” йаздығы бир гейди даһа бир семинаристин тәсбит олунмасына имкан верир. Бу бөйүк педагог, мәктәбдар Мәһәммәд Тағы Сидгинин (1854-1903) бөйүк оғлу Мәммәдәли Сидги Сәфәровдур (1888-1956). Ә.Шәриф бу барәдә белә йазыр: ”Сидгинин ән йахын достларындан Ҹәлил Мәммәдгулузадә онун оғланларындан Мәммәдһәсәни Тифлисдә тәзәҹә ачдығы пансиона апармышды. Сидгинин Горидәки Мүәллимләр Семинарийасыны гуртармыш бөйүк оғлу Мәммәдәли исә “Тәрбийә” мәктәбинә мүәллим тәйин едилмишди, гызы Достуханым Бакыда Һаҹы Зейналабдын Тағыйевин гыз мәктәбинә гәбул едилмишдир” (8,34). Бу гейддән һәм М.Т. Сидгинин аилә үзвләри һаггында, һәм Гори семинарийасынын даһа бир Нахчыванлы мәзуну барәсиндә дәйәрли мәлумат алырыг, һәм дә Ҹәлил Мәммәдгулузадәнин йенийетмә вә ҝәнҹләримизи ҝимназийайа һазырламаг мәгсәдилә Тифлисдә хүсуси пансион ачмасындан хәбәрдар олуруг. Ҹ.Мәммәдгулузадә 9 ийун 1910-ҹу илдә мәктубла Мәммәдәли Сидгини Тифлисә дәвәт етмиш бир мүддәт “Молла Нәсрәддин“ журналынын идарәчилийини дә она тапшырмышды (1910-16 март 1911-ҹи ил).\nМәммәдәли Сидги 1894-1900-ҹү илләрдә “Тәрбийә” мәктәбиндә, сонра Нахчыван шәһәр мәктәбиндә тәһсил алмышдыр. Вахтилә атасы Сидгинин она –\n“Нә гәдәр ки, әлиндә вар фүрсәт,\nДәрсинә ейлә һәр заман диггәт.\nЈетишибдир замани-елмү әдәб,\nМәнзилин ейлә ҝушейи –мәктәб” ( 1, 21).\nнәсиһәтнамәсини йеринә йетирәрәк, атасынын үмидләрини доғрулдараг даим тәһсилини артырмыш, онун йолуну давам етдирмиш, бир сыра әсәрләрини (“Кәблә Нәсир”, Һейкәли-инсана бир нәзәр”, “Пушкин”) Бакыда нәшр етдирмишдир.\nМәммәдәли Сидги өзү публисистик йазылар, дәйәрли шеирләр йазмыш, тәрҹүмәләр етмишдир. Онун бир шеири 2008-ҹи илдә 106 йашында дүнйасыны дәйишмиш атам Ләтиф Һүсейнзадәнин шәхси архивиндә горунуб сахланмышдыр. Шеирдә 1918-ҹи илдә ермәниләрин Нахчыванда төрәтдикләри гырғынлар вә Нахчыван ҝәнҹләринин мүбаризәси, дөйүш сәһнәләри әкс етдирилир. Шеир мүәллифин өз әли илә бир вәрәгдә йазылмышдыр. Лакин вәрәгин бир һиссәси ҹырылдығындан, шеирин дә бәзи һиссәләри силинмишдир. Шеирин тарихи әһәмиййәтини, әдәби вә педагожи иҹтимаиййәтимиз үчүн дәйәрини нәзәрә алараг шеири мәгаләмиздә веририк:\nСалдырды Абдуллаһ дүшмәнә һәмлә\nПүрһүнәр ҹүмлейи төкән ганлар.\nГейрәт әл верди чыхды мейданә ҝәнҹләр,\nКечдиләр рәзмә, мәрди-мәрданә.\nНечә ҹәнҝавәр һүнәрпәрвәр,\nБири Аббас бәй шүҹайи-рәшид\nҺифси гылсын ону худайи мәҹид.\nГәтли үдванә бәсҝи талибдир,\nГанда олса әдуйа галибдир.\nУғру бәй, та ки атды беш ачылан,\nНечәсини ейләди ҹәһәннәмә рәван.\nТа Абиш бәй ҝөтүрдү әндазә,\nҸушә ҝәлди мәһәллейи тазә.\nГоймады дүшмәни ичрә раһҝүзар,\nГан төкүб шөвг илә алыб сәнҝәр.\nНечә сәнҝәр, мисали порт-артур.\nМүртәф куһи-Гаф тәк мәшһур.\nҜәнҹәли бир Хәлил нам авәр…\nЈағдырырды минарәдән Азәр\nГалды зилләтдә фиргейи-нәмруд.\nОлду ислам агибәти-мәсуд.\nБири Мәһәммәд Һүсейн намлы.\nГойду виранә Ермәнистаны.\nОда гылды минарәдә сәнҝәр.\nРаст ҝәлди килсейи кафәр…\nБири Гәффар адлы әһли Иран,\nОлду давада Рүстәми сани.\nБәндәли сәнҝәри ейләди мәкан.\nҸәнҝ едирди әлиндә әгин.\nДәстәси маһир, түфәнҝ әндаз.\nБир-бири илә олурду һәмаваз.\nДүшмән үчүн олду дүн чәтин,\nҜөрдүләр бағланыб йасәр-йәмин.\nОлду чөл әһли әмрдән аҝаһ,\nГарабағ шәһринә ҝәтирди пәнаһ.\nҺөкм йазды Хәлил бәй мәхтун,\nОлду әһвал Афтилуйа мәлум.\nМирзә Әли бәй ҹәван иди сәффаг.\nХунруз адәми би бак.\nГардашы мәшһәди Шүкүр ҹәнҝи\nГырыбән ҝәтди дүшмәни тәнҝә\nЧыхмады бир кәнарә сәнҝәрдән,\nНечәсин вурду ермәниләрдән.\nМириш аға сеййиди илсадәт,\nҮммәти ҹәддинә верирди ниҹат.\nОнда заһир иди һашими намус.\nАпарды ҹәнҝә нәфт илә насус,\nАтәши- дузәхә олду дүчар.\nХанәләр ҹүмләдән тары-мар олду.\nЧох имарәтләр олду атәшә туш.\nҸәнҝ вахтында Гәнбәр адлы устад\nӘһли исламы ейләди чох шад.\nНә гәдәр вар иди шикәст туфәнҝ.\nСаз едирди ләнҝ олмасын ҹәнҝ.\nБелә устадын гәдрини билмәк.\nОна лазымдыр әнам вермәк.\nЕй вуран дәми мүдами- мандам.\nДин йолунда ҝәлин кечин ҹандан.\nОлмайын дүшмәнә дәхи еймән.\nШәри ҝүррани вермәйин әлдән.\nИттиһади үзәрә иҹтиһад етмәк.\nДүшмәнә ҹәнҝ илә ҹәһад етмәк….\n2 фи 27 шәрһ… Мүтабиг 13 шәһр октйабр. Гәләми кәрди (йазды) Мәһәммәдәли Сидги Сәфәрзадә бе хидмәти ҹәнаб Кәрбәлайи аға Әмузадәйә вә ум хаһәр баҹыма (13).\nМәммәдәли Сидги гардашынын да Гори Мүәллимләр Семинарийасына дахил олмасы үчүн Фирудинбәй Көчәрлийә (1863-1920) мүраҹиәтдә булунмушдур ки, Фирудинбәйин Мәммәдәлийә мәктубу да мараглыдыр: “Меһрибаным Мәммәдәли!…О ки галды гардашынызын семинарийайа ҝирмәйинә, индидән о барәдә вәдә верә билмәнәм. Амма әлимдән ҝәлән көмәклийи мүзайигә етмәнәм… О ҝәрәкдир ки, чох йахшы һазырлашсын ки, әввәлинҹи класа имтаһан верә билсин…Имтаһан август айынын 25-дә башланыр…Сиздән артыг хошһал оларам ки, мәрһум Сидгинин өвладларындан бирисинә баҹарыб тәлим вә тәрбийә верә биләм…Фирудин Көчәрли.Гори 14 нойабр, 1913-ҹү ил “(4,577-578)л.\nГори Семинарийасынын даһа бир нахчыванлы мүдавими Рәһим Казымбәйов олмушдур (1883-1958). Р.Казымбәйов 1897-ҹи илдә Баш Норашен икисинифли мәктәбини битирдикдән сонра әввәлҹә Ирәван ҝимназийасында, даһа сонра да 1903-1908-ҹи илләрдә Гори Семинарийасында тәһсил алмышдыр (5). Рәһим Казымбәйовун Горидә охудуғу илләрә даир хатирәләрини академик Иса Һәбиббәйли әлдә едәрәк илк дәфә ону өз мәгаләсиндә вермишдир. Семинарийа һаггында тәсәввүрләри ҝенишләндирмәк бахымындан һәмин хатирәләрдән бир парчаны бир даһа охуҹулара чатдырмагда файда ҝөрүрүк: “Мән семинарийада 5 ил охудум. Бу беш илин икиси һазырлыг, үчү исә әсас синифләрдә кечди. Бүтүн фәнләр рус дилиндә тәдрис олунурду. Јалныз һәфтәдә бир саат шәриәт дәрси кечирилирди. Бу фәнни ики мүәллим апарырды: Биринҹиси һазырда Мәммәд адлы оғлу АДУ-нун (индики БДУ) физика-рийазиййат кафедрасында профессор олан Рәшид Әфәндийев, икинҹиси исә, өзүнүн маарифчилик саһәсиндә әсәрләри илә танынмыш Фирудин Көчәрли иди“(5). Р.Казымбәйовун хатирәсиндә һәмчинин Үзейир Һаҹыбәйовун, Мүслүм Магомайевин, Азад Әмировун семинарийада тәһсил алдыгларындан Үзейирин вә Мүслүмүн маһир скрипка чалдыгларындан данышылыр.\nРәһим Казымбәйов Горидән гайытдыгдан сонра 1908-ҹи илдә индики Шәрур районунун Гывраг кәндиндә, даһа сонра Шәрурда, Нахчыванда орта мәктәбләрдә вә педагожи техникумда рус дили мүәллими кими фәалиййәт ҝөстәрмиш вә ”Азәрбайҹан мәктәбләриндә рус дилинин тәдриси” адлы методик китабча да йазмышдыр.\nР.Казымбәйов, Нахчыван маариф вә мәдәниййәтинин, тәһсилинин инкишафында хидмәтләринә ҝөрә 1944-ҹү илдә она Әмәкдар мүәллим ады верилмиш, 1957-ҹи илдә исә Нахчыван МР Али Советинин Фәхри Фәрманы верилмишдир.\nСеминарийанын нахчыванлы мәзунларындан бири дә Мәммәдһүсейн Мирзә Тағы оғлу Хәлиловдур.М.Хәлилов Нахчыванда Ҹ.Мәммәдгулузадәнин тәһсил алдығы шәһәр мәктәбини битирмиш вә орадан да онларын бөйүк достлуғу башламышдыр. Мәммәдһүсейн Хәлилов семинарийаны битирәркән “Гафгазлы йетирмәләрин Русийа тахт – таҹына вә Вәтәнинә хидмәтләри” мөвзусунда йаздығы бурахылыш ишиндә сәркәрдә Лазаревин, кнйаз Багратионун вә Калбалы хан Нахчыванскинин һәрби вә маарифчилик фәалиййәтини ҝениш ишыгландырмышды. Әсәр дүнйа семинарийаларынын мәшһур Парис сәрҝисиндә нүмайиш етдирилмишдир (4, 112). Мүасирләри Мәммәдһүсейн Хәлилову “Халг мүәллими” кими йүксәк ада лайиг ҝөрмүшләр. Мәммәдһүсейн Хәлилов Нахчыван театрында актйорлуг вә суфлйорлуг етмишдир.\nГори Мүәллимләр Семинарийанын даһа бир нахчыванлы мәзуну Хәлил Исмайыл оғлу Һаҹыларов (1895-1970) олмушдур. О “1922-ҹи илдән фәалиййәтә башлайан Нахчыван Мүәллимләр Семинарийасынын илк директору олмушдур ки, бу Семинарийа 1923-1924-ҹү тәдрис илиндә педагожи техникума чеврилмишди. Хәлил Һаҹыларовун көмәкчиси Әбдүләзим Талыб оғлу Рүстәмов (1887-1953), ҹоғрафийа мүәллими, Һәсән Сәфәрли рийазиййат мүәллими, Һәсән Газыйев тәбиәт мүәллими, Ибраһимхәлил Ахундов бәдән тәрбийә мүәллими тәйин олундулар” (24,24).\nӘзиз Шәриф Хәлил Һаҹыларов һаггында йазыр: “Нахчыван зийалыларындан Хәлил Һаҹыларов Гори Семинарийасында охуйурду. Ону гуртарандан сонра Тифлисдә Мүәллимләр Институтуну да гуртарыб, бүтүн өмрүнү мүәллимлийә һәср етмишди. Әввәлҹә, Нахчыван маһалында, сонра исә Ҝүрҹүстанда вә Тифлисдә маариф саһәсиндә чалышырды. Мән дә Тифлисдә йашайан заман онунла көһнә дост вә йерли кими тез-тез ҝөрүшәрдик” (8, 254). Атам Ләтиф Һүсейнзадәнин хатирәләриндән, йазыларындан мәлум олур ки, Хәлил Һаҹыларов әввәлҹә атамын тәһсил алдығы йени типли “Рүшдиййә” мәктәбинин, даһа сонра да Мүәллимләр Семинарийасында тәһсил аларкән Семинарийанын илк директору олмуш вә атама дәрс демишдир. Сонралар атам да бу Семинарийанын – педагожи техникумун мүәллими вә дәрс һиссә мүдири олмушдур. Вахтилә 1938-1939-ҹу тәдрис илиндә улу өндәримиз, халгымызын үмуммилли лидери Һейдәр Әлийев бу педагожи техникуму “Әла” гиймәтләрлә битирмишдир.\nЛ.Һүсейнзадә гейд едир ки, ”1918-ҹи илин апрел айынын орталары иди…Мән Рүшдиййә мәктәбинин 9-ҹу синфиндә охуйурдум. Мәктәбимизин мүдири Хәлил аға Һаҹыларов Һүсейн Ҹавидлә синфимизә ҝәлди. Мүдиримиз Һүсейн Ҹавиди бизә тәгдим едиб ҝетди…”(12,21). Тәдгигатчы алим, “Истиглал” орденли Әмәкдар Мүәллим Ләтиф Һүсейнзадә кечмиш илләри хатырлайараг йенә йазыр вә сөһбәтләриндә дейирди: ”Әсасы 1837-ҹи илдә гойулмуш Нахчыван шәһәриндәки “Рус-татар” мәктәбинин ады сонралар дәйишдирилмиш “Рүшдиййә” мәктәби адландырылмышды. Мәктәбин директору Хәлил аға Һаҹыларов, мүәллимләри Һүсейн Ҹавид вә онун гардашлары Шейх Мәһәммәд Расизадә вә Әлирза Расизадә, Әбдүләзим Рүстәмов, Һәсән Сәфәрли, Ә.Гәмкүсар вә башгалары идиләр ки, онлар да мәнә “Рүшдиййә”дә дәрс демишләр. Хәлил Һаҹыларов педагоҝика вә дидактика фәнләрини тәдрис едирди. Мәктәбин мүәллимләринин көмәйи илә мәктәбимиздә “Ел ҝүзҝүсү” адлы бир драм һәвәскарлар труппасы йарадылмышды. Сонралар узун мүддәт “Ел ҝүзҝүсү” ады Нахчыван драм театрынын ады олараг ишләдилмишди. “Рүшдиййә” мәктәбиндә йарадылмыш бу труппа “Ел ҝүзҝүсү” драм дәрнәйи Нахчыван Драм театрынын йени инкишаф мәрһәләсини тәшкил етмишдир” (11, 36). “Ел ҝүзҝүсү” Ҹ.Мәммәдгулузадәнин “Өлүләр”, Әбдүлһаг Һамидин “Һинд гызы” вә диҝәр пйесләри тамашайа гоймушдур.\nХәлил Һаҹыларов Нахчываны Өйрәнән Елми Ҹәмиййәтин (буна “Нахчыван Тәдгиг вә Тәтәббо Ҹәмиййәти” дейилмишди. 1925-ҹи ил 21 майда йаранмышдыр) ән фәал үзвләриндән олмушдур. Тәдгигатчы Фәрман Хәлилов йазыр ки, ады кечән “ҹәмиййәтин протоколларында адлары тез-тез чәкилән ән фәал үзвләр бунлардыр: Мәһәммәд Расизадә, Әбдүләзим Рүстәмов, Ләтиф Һүсейнзадә, Хәлил Һаҹыларов … вә башгалары”(19,4).\nГори Мүәллимләр Семинарийасынын даһа бир мәзуну Аббасов Әләкбәр Тағы оғлудур (Әләкбәр Гәриб ) (“Семинаристләрин сийаһысы” архив сәнәдиндә онун 1909-ҹү илдә семинарийайа дахил олдуғу 1913-ҹү илдә гуртардығы ҝөстәрилир). Бу барәдә йенә дә И.Һәбиббәйлинин дәйәрли вә ҝениш мәлуматлары вардыр (6,121-123). Аббасов Әләкбәр (Әләкбәр Гәриб) 1893-1894-ҹү ил хырда сәнәткарлыгла мәшғул олан, формасйон тәригәтинин фәал үзвләриндән олан Кәрбәлайи Тағынын аиләсиндә дүнйайа ҝәлмишдир. Мәммәдһүсейн вә Рза Тәһмасиблә, Нәсрулла Шейховла йахын гоһумлуглары олмушдур. М.Т.Сидгинин “Тәрбийә” мәктәбиндә тәһсил алмышдыр. 1913-ҹү илдә семинарийаны битиртдикдән сонра о бир мүддәт Тифлисдә, Бакыда йарадыҹылыгла мәшғул олмуш һекайә вә повестләр йазмыш, рус дилиндән тәрҹүмәләр етмишдир. Онун 1912-ҹи илдә, һәлә тәләбә икән йаздығы “Гәлбимин султаны” повести вә 1914-ҹү илдә йаздығы “Һагг диваны” һекайәләр китабы Бакыда “Оруҹов гардашлары” мәтбәәсиндә чап едилмишдир. 1913-ҹү илдә Н.М.Карамзинин “Бәдбәхт Лиза” повестини русҹадан азәрбайҹанҹайа тәрҹүмә етмишдир.\n1915-1916-ҹы илләрдә Доктор Хосров бәй Султановун рәһбәрлийи алтында “Ҹәмиййәти хейриййә” хәтти илә Әрдәһан, Батум вә башга шәһәрләрдә олараг түрк гачгынларына, “Һәрб-зәдә”ләринә йардым һәрәкатында иштирак етмишдир. Бу һәрәкатда Һүсейн Ҹавид, Әһмәд Ҹавад, Әли Сәбри вә башга зийалыларла бирликдә сәфәрбәредиҹи, әмәли ишләр ҝөрүлмүшдүр.\nӘләкбәр Аббасов (Әләкбәр Гәриб) 1917-1923-ҹү илләрдә Нахчыванда, 1923-1927-ҹи илләрдә Тифлисдә йашамышдыр. Тифлисдә йашайаркән бурадакы Азәрбайҹан зийалыларыны бирләшдирән 1923-ҹү илдә тәшкил олунан “Тифлис түрк әдәби дәрнәйи”нин тәшкилатчыларындан вә идарә һейәтинин – Әзиз Шәриф, Мирзә Һәсәнхан, Исмайыл Һәгги, Әли Тағызадә, Әлимирзә Нәриманов вә башгалары илә бирликдә фәал үзвләриндән бири олмушдур. Бу саһәдә илк аддымы Тифлисдә нәшр олунан «Јени фикир» (индики «Ҝүрҹүстан») гәзетинин коллективи атмышды. Дәрнәйин йарадылмасында о заман «Јени фикир» гәзетинин редактору ишләйән, баҹарыглы иҹтимаи хадим, истедадлы насир вә журналист кими танынан Бөйүкаға Талыблынын бөйүк хидмәтләри олмушдур. Тифлисдә йаранан 40-а гәдәр үзвү олан әдәбиййат дәрнәйинин тәшкил олунмасы вә онун низамнамәсинин мүзакирәси илә бағлы үмуми иҹласын иши «Јени фикир» гәзетинин 28 октйабр 1923-ҹү ил нөмрәсиндә әтрафлы мәлумат верилмишдир.«Јени фикир» гәзети дәрнәйин фәалиййәтини даим изләмиш, «Тифлис Түрк Әдәби дәрнәйиндә» рубрикасы алтында дәрнәйин ҝөрдүйү ишләрдән әтрафлы данышылмышдыр. Дәрнәк фәалиййәт ҝөстәрдийи мүддәтдә Азәрбайҹан классикләринин йарадыҹылығына хүсуси әһәмиййәт вермиш, онларын һәйат вә фәалиййәти, йарадыҹылығы дәрнәйин ишиндә мүзакирә олунмушдур. Дәрнәк үзвләри М.П.Вагиф, М.Ф.Ахундов, С.Ә.Ширвани, Һ.Ҹавид, М.Ә.Сабир, Ә.Гәмкүсар кими классикләр һаггында дәйәрли мүлаһизәләр сөйләмиш, бу ҝөркәмли сөз сәнәткарларынын әдәби ирсини ҝениш йаймаға чалышмышлар. Дәрнәйин идарә һейәтинин тапшырығы илә Бөйүкаға Талыблынын, Ейнәлибәй Султановун, Һүсейн Сәмиһин, Әзиз Шәрифин, Әләкбәр Гәрибин һазырладыглары мәгаләләр классикләримизин зәнҝин йарадыҹылығына дәриндән бәләд олмаг бахымындан тәгдирәлайиг һесаб олунмушдур. Дәрнәйин фәалиййәти дөврүндә Е.Султанов бөйүк Азәрбайҹан шаирләри Вагиф вә Нәбати һаггында, Әзиз Шәрифин шаир Нәггаш һаггында, Әләкбәр Гәрибин Молланәсрәддинчи шаир, публисист Ә.Гәмкүсар һаггында вә шаир Шакир барәсиндә мәрузәләри динләнилмишдир.\n«Тифлис түрк әдәбиййат дәрнәйи» мөвҹуд олдуғу мүддәтдә чох иш ҝөрмүш, о дөврүн йазыҹыларыны бир йерә топламагда, Азәрбайҹан әдәбиййатынын инкишафына тәкан вермәкдә хейли наилиййәтләр әлдә етмишдир. Әдәбиййат дәрнәйинин йени (латын) әлифбанын Ҝүрҹүстанда йайылмасы саһәсиндә ҝөрдүйү ишләр дә тәгдирә лайигдир. Мәһз дәрнәк үзвләринин фәал иштиракы вә йардымы илә 1924-ҹү илдә Јени Түрк Әлифбасы Тифлис Комитәси йарадылмышды ки, бу комитәнин йарадылмасында дәрнәк үзвләриндән Әзиз Шәрифин, Ейнәлибәй Султановун, Әләкбәр Гәрибин, Исмайыл Һәггинин вә башгаларынын бөйүк хидмәтләри олмушдур.\n1928-1930-ҹу илләрин сону, 40-ҹы илләрин әввәлләринәдәк Бакыда йашайан Әләкбәр Аббасов (Гәриб) бурада да өмрүнү баша вурараг вәфат етмишдир.\nӘләкбәр Аббасов тарихи-етнографик, әдәби-бәдии йазыларла да мәтбуатда чыхышлар етмиш, дәйәрли елми-педагожи, әдәби әсәрләр йазараг унудулмаз изләр гойуб ҝетмишдир. Хүсусилә 1928-1929-ҹу илләрдә Руһулла Ахундовун редактәси вә рәһбәрлийи алтында 50 минә гәдәр сөзүн тәрҹүмәси верилән икиҹилдлык “Русҹа-түркҹә (азәрбайҹанҹа) лүғәт”ин һазырланмасында Әләкбәр Гәрибин хүсуси пайы вә зәһмәти олмушдур (Рус-түрк лүғәти. Тәртибчиләри: Әһмәд Пепинов, Әләкбәр Гәриб,Әләкбәр Һейдәрли. Бкы, АзГИЗ, 1928).\n“Гори Мүәллимләр Семинарийасында тәһсил аланларын сийаһысы”нда “Нахчыванлы Әләкбәр Раһиб” – адлы бир шәхсин адына раст ҝәлирик ки, о да 1909-ҹу илдә семинарийайа дахил олмуш вә 1913-ҹү илдә дә семинарийаны битирмишдир. Нахчыванлы сойадындан онун нахчыванлы олмасы бәлли олур вә шүбһәсиз Нахчыван дийарындан Горийә йолланмышдыр.\nАзәрбайҹан Тәһсил Музейинин архив сәнәдләри ичәрисиндә Нахчывандан Горийә йолланмыш бир нахчыванлынын ады да айрыҹа бир сәнәддә йазылмышдыр: “Әләкбәров Шейх Һүсейн”- нә вахт дахил олмасы вә битирмәси һаггында исә мәлумат верилмәмишдир.\nГори Мүәллимләр Семинарийасынын бир нахчыванлы мәзуну да, Сидгинин “Тәрбийә” мәктәбинин йетирмәси, йазычы, журналист, тәрҹүмәчи Әли Сәбри Гасымов (15.04.1892-19.02.1983) олмушдур (26, Ы ҹ.159). Бабәк районунун Неһрәм кәндиндә доғулмушдур. 1909-ҹу илдә Гори семинарийасына дахил олмуш вә 1913-ҹү илдә бу семинарийаны битирдикдән сонра бир мүддәт Бакыда рус-татар мәктәбиндә мүәллимлик етмишдир.Биринҹи Дүнйа Мүһарибәси илләриндә Хейриййә Ҹәмиййәтләринин хәтти илә Азәрбайҹанын, Ҝүрҹүстанын, Түркийәнин мүхтәлиф бөлҝәләриндә фәалиййәт ҝөстәрмишдир. 1918-ҹи илдә Нахчыванда ермәни тәҹавүзүнә гаршы көнүллү халг дәстәләринин йарадылмасында тәшәббүскарлыг ҝөстәрмиш вә өзү дә бу дәстәйә гошулмушдур. Нахчыванын Азәрбайҹанын тәркибиндә галмасы һаггында Антанта дөвләтләринин Ермәнистандакы али комиссары, америкалы полковник В.Һаскелә тәгдим етдийи сәнәдин алтында Әли Сәбри Гасымовун да имзасы вардыр. Сәнәди тәгдим едәркән Әли Сәбри демишдир: “Әҝәр бизим тәләбләримиз гәбул едилмәзсә, нахчыванлылар өз истиглалиййәтләрини әлдә силаһ горуйаҹаглар”. 1919-ҹу илин йайында инҝилис-дашнак бирләшмәләри Нахчыванда күтләви һәбсләрә вә репрессийалара башлайаркән Әли Сәбри Гасымов да һәбс олунараг Александропола (Ҝүмрүйә) сүрҝүн едилмишдир. Даһа сонралар советләшмәдән сонра да репрессийа илләриндә Ә.Сәбри бир нечә дәфә һәбс олунмушдур. Бүтүн бу әзаблы, мүрәккәб һәйат йолуна бахмайараг о бәдии, публисистик йарадыҹылығыны һәмишә давам етдирмишдир.\nӘли Сәбри “Молла Нәсрәддин” журналында “Тағйанусзадә” имзасы илә чыхышлар етмиш, “Солғун чичәк” романыны, “Балаҹа вә Халлы” повестини йазмышдыр. Әли Сәбринин “Хатирәләр”индән мәлум олур ки, о семинарийада дәрс дейән Фирудин бәй Көчәрли, Рәшид бәй Әфәндийев вә башга зийалыларла һәмишә йахын әлагә вә мүнасибәтдә олмуш, Ф.Көчәрлинин “Азәрбайҹан әдәбиййаты тарихи материаллары”нын үзүнү көчүрмүш, бәдии йазыларыны, башга дилләрдән етдийи тәрҹүмәләрини дә Фирудин бәйә охумуш, ондан мәсләһәтләр алмышдыр.\nӘли Сәбри Гасымов 1925-1930-ҹу илләрдә Азәрбайҹан Дөвләт Университетинин (индики БДУ) филолоҝийа факүлтәсиндә тәһсил алмышдыр. “Маариф ишчиси” журналынын редактору, “Азәрнәшр”ин бәдии әдәбиййат шөбәсиндә редактор, Азәрбайҹан йазычылар Иттифагы әдәби фондунун сәдри олмуш, бир чох повест вә һекайәләр йазмыш, рус вә дүнйа әдәбиййатындан Азәрбайҹан дилинә тәрҹүмәләр етмишдир.\nӘли Сәбри хатирәләриндә Нахчыван әдәби мүһитиндән данышаркән 1905-ҹи ил ингилабынын тәсири илә йаранан бир клубун фәалиййәтини йада салыр. Бу клуб Нахчыванда «Әрбаб Мәһәммәд» ады илә танынан бир дүканда йерләширди. Бурада гәзетләр охунур, мәгаләләр тәһлил едилир, фикир мүбадиләси едилирди. Әли Сәбри клубун әсас иштиракчылары сырасында Бахшәли аға Шаһтахтлы, Нәсрулла Шейхов, Гурбанәли Шәрифов, Әсәд аға Кәнҝәрлинин адларыны чәкир.\nГори Семинарийасынын мәзунларындан бири дә Һәсәнов Гурбан Абдулла оғлудур. Норашен ( Индики Шәрур) районунун Зейвә кәндиндәндир. Педагоҝикадан «Азәрбайҹанда икинҹи бешиллик дөврүндә педагожи кадр проблеми» мөвзусунда намизәдлик диссертасийасы йазмыш вә 1933 –ҹү илдә мүдафиә етмишдир. Әгидәсинә ҝөрә һәбсә атылмышдыр. Ҝүнаһсыз олараг һәбс олундуғуну вә азад олмасы үчүн РСФСР-ин Краснойарск өлкәсинин Шимали Јенисей районундакы Новайа Еруда гәсәбәсиндә һәбсханадан Мирҹәфәр Бағырова мәктуб йазмышдыр. Мәктубунда ихтисарла белә йазылыр: «Һөрмәтли Бағыров йолдаш! …Мән Сизинлә илк дәфә орду сыраларында икән 1920-ҹи илдә Шуша йолунда ҝөрүшмүшәм. Гарабағ авантүрасы ҝүнләриндә мән Ағдамда идим, командири олдуғум ағыр топлардан ибарәт батарейа карвансарайда йерләшдирилмишди. Буну да йахшы билирдим ки, Сиз карвансара йахынлығындакы евдә галырдыныз. Мәним командирим Новрузову да, йәгин ки, хатырлайырсыныз.\nМән 1917-ҹи илдә Гори Мүәллимләр Семинарийасында тәһсил алмышам. 1929-ҹу илдә Крупскайа адына Коммунист Тәрбийәси Академийасыны битирмиш, 1932-ҹи илдә һәмин академийанын педагожи үзрә аспирантурасыны гуртармышам. 1933-ҹү илдә «Азәрбайҹанда икинҹи бешиллик дөврүндә педагожи кадр проблеми» мөвзусунда диссертасийа мүдафиә етмишәм. Педагожи фәалиййәтә 1918-ҹи илдән башламышам, бу саһәдә бир чох мәгаләләр мүәллифийәм. 1935-ҹи илдә Москванын «Револйутсийа насионалностей» журналында «Нахчыван Мухтар Совет Сосиалист Республикасында халг маарифинин вәзиййәти вә перспективләри» адлы мәгаләм дәрҹ олунмушдур.\nЈолдаш Бағыров! Мән өзүм Норашен районунун Зейвә кәндиндәнәм. Атам өмрүнүн сонунадәк бәрбәр олмушдур. Гардашларым совет һакимиййәти гуруланадәк муздур идиләр. Јалныз мән елми габилиййәтимә ҝөрә дөвләт һесабына Мүәллимләр Семинарийасына гәбул олунмушам. 1937-ҹи ил октйабр айынын 3-дә Бакы шәһәриндә һәбс едилмишәм. Мәним истинтагымы мүстәнтиг Сәфәр Мәммәдов апармышдыр. О мәни ҹәми бир дәфә, 1938-ҹи ил апрелин 17-дә диндирмиш вә бу диндирилмә протоколу илә истинтаг йекунлашдырылмышдыр. Мүстәнтиг Мәммәдовун субйектив рәйи әсасында вәтәндән дидәрҝин дүшмүшәм. Аиләм Бакыда Камо адына күчәнин 104-ҹү мәнзилиндә йашайыр. Алты оғлум вә бир гызым вардыр. Ики оғлум һал-һазырда орду сыраларындадыр. Үчүнҹү оғлум да чағырыш йашындадыр, бу ил әсҝәрлийә ҝедәҹәкдир. Арвадым сәһһәтинә ҝөрә ишләмир вә беләликлә, мәктәб йашына чатмамыш ушагларымызын доланышығы чыхылмаз вәзиййәтдәдир. Бурада, Краснойарск өлкәсиндә мәһбус дүшәрҝәсиндә олдуғумдан, Бакыда галмыш аиләмә көмәклик ҝөстәрмәкдән мәһрумам.\nСизә мүраҹиәт етмәклә, йолдаш Бағыров, артыг дәрәҹәдә хаһиш едирәм ки, дүшдүйүм ағыр вәзиййәтдән чыхмагда мәнә көмәк әлинизи узадасыныз»(28). Мәктубдан ҝөрүндүйү кими Бир зийалы, алим, мүәллим-педагог 37-ҹу илин репрессийа гурбаны олмуш вә әфв едилмәк үчүн мүраҹиәт етмишдир.\nГори Семинарийасынын нахчыванлы мәзунлары маариф вә мәдәниййәтимизин инкишафында бөйүк хидмәтләр ҝөстәрмишләр. Онлар йени, дүнйәви, мүасир елмин ҹарчылары олмушлар. Нахчыван театрынын гурулуб, инкишаф етмәсиндә, китабханаларын тәшкилиндә, елми, әдәби-педагожи ҹәмиййәтләрин йарадылмасында, савадсызлығын, ҝерилийин арадан галдырылмасында ҝениш вә һәртәрәфли ишләр апармышлар. Онларын мүһүм хидмәтләриндән бири гызларын тәһсилә ҹәлб едилмәси мәсәләси иди. Ҹәлил Мәммәдгулузадә һәлә 1893-ҹү илдә ишләдийи Неһрәм кәнд мәктәбиндә 8 нәфәр гызы тәһсилә ҹәлб етмишди. Даһа сонра да Мәһәммәд Тағы Сидги 1896-ҹы илдә Нахчыванда гыз мәктәби ачмышдыр ки, онун малиййәләшдирилмәсинә Һаҹы Зейналабдын Тағыйев бөйүк йардым ҝөстәрмишдир. Нахчыванда — уҹгар бир әйаләтдә йарадылан бу һәр ики мәктәб Азәрбайҹан гызлары үчүн ана дилиндә ачылмыш илк мәктәбләрдән һесаб едилә биләр. Адыны йухарыда чәкдийимиз Гори Семинарийасынын нахчыванлы мәзуну Әбүлгасым Султанов гызларын тәһсил алмасы һаггында белә дейирди: “Һәр бир ата вә ана ҝәрәк ахырынҹы көйнәйини сатыб балаларына елм версин. Чүнки елм инсаны адам едиб, һөрмәт саһиби едәр. Гызлар елм өйрәнмәлидирләр ки, ана оланда өз балаларына тәрбийә вериб пәрвәриш етсинләр”. Әбүлгасым Султанов. Иран, Гәзвин шәһәри, 14 октйабр, 1911-ҹи ил (4,583). Әбүлгасым Султанов өз ики гызыны – Дилбәр вә Сүсән Султановлары Нахчывандакы рус-татар мәктәбиндә охутдурмушдур. Бу гызлар Нахчыванда илк гадын мүәллимләриндән олмуш, 20-ҹи илләрдә Нахчыванда гадын тәһсилинин инкишафында, савадсызлығын ләғвиндә, гыз театрынын тәшкилиндә мүәййән хидмәтләр ҝөстәрмиш, өзләри дә театр тамашалары вермиш, актйор кими иштирак етмишләр. Тәдгигатчы алим Севинҹ Аббасова йазыр ки, “Назлы Нәҹәфованын мәктәбиндә тәһсил алмыш бир чох гызлар – Ҝ Кәнҝәрли, Д.Султанова, С.Султанова, Б.Нхчыванскайа, Х.Вәзирова, Ф.Шейхова вә б. сонралар Нахчывнда гадын һәрәкатынын өнҹүлләриндән олдулар вә бөлҝәдә гадын тәһсилинин инкишафында мүһүм хидмәтләр ҝөстәрдиләр” (27,23).\n1917-ҹи илин 12 нойабрында Гори Мүәллимләр Семинарийасынын мәзуну вә мүәллими, ҝөркәмли педагог Рәшид Бәй Әфәндийев (1863-1942) Тифлисдән алдығы әмрлә Нахчыванда үч айлыг Мүәллимләр курсу йарадаркән (15, 206), гыз мәктәби дә йаратмышды ки, бу мәктәбин драм дәрнәйиндә Ү.Һаҹыбәйовун “Аршын мал алан” мусигили комедийасы ҝөстәрилмишди. Бу комедийада Дилбәр Султанова – Ҝүлчөһрә, Сүсән Султанова исә — Солтан бәй ролуну ойнамышдыр (18,24).\nҮмумиййәтлә Гори Мүәллимләр Семинарийасынын мәзунлары Гафгазда, Азәрбайҹанда, о ҹүмләдән Нахчыванда елмин маариф вә мәдәниййәтин тәрәггисинә хейли көмәк етмиш, йени мәктәбләр ачмыш, гәзет вә журналлар бурахмыш, мүтәрәгги идейалары тәблиғ етмиш, дәрслик вә дәрс вәсаитләри йазмыш, гадынлары тәһсилә ҹәлб етмиш, савадсызлығы ләғв етмиш, театр тамашалары вермиш, актйор вә режиссор кими фәалиййәт ҝөстәрмишләр.\n1.Мәһәммәд Тағы Сидги. Әсәрләри. Топлайаны, тәртиб едәни, мүгәддимәнин мүәллифи Азәрбайҹан МЕА-нын һәгиги үзвү Иса Һәбиббәйли. Бакы, Чашыоғлу, 2004, 280 с.\n2.Һ.М.Әһмәдов. ХIХ әср Азәрбайҹан мәктәби. Бакы, Тәһсил, 2006, 580 с..\n3.Һ.М.Әһмәдов. 170 йашлы Нахчыван шәһәр мәктәбинин тарихиндән. “Азәрбайҹан мүәллими” гәз. 25 йанвар, 2008.\n4.И.Ә.Һәбиббәйли. Ҹәлил Мәммәдгулузадә мүһити вә мүасирләри. Бакы, Азәрнәшр, 1997, 684 с.\n5. И.Ә.Һәбиббов. Гори Семинарийасынын нахчыванлы мәзунлары. “Шәрг гапысы” гәз. 1978, 8 сентйабр.\n6.И.Ә.Һәбиббәйли. ХХ әсрин әввәлләри Азәрбайҹан йазычылары. Бакы, Нурлан, 2004, 160 с.\n7.И.Ә.Һәбиббәйли. “Мәктәби-Тәрбийә”нин йетирмәләри. ”Мәктәби-Тәрбийә”нин 1898-1899-ҹу тәдрис илинә даир һесабаты. ”Мәктәби-Тәрбийә” шаҝирдләрининтәдрис салийанәсинин феһрист дәфтәри (1901). “Шәрг гапысы” гәзети, 18 сентйабр, 2004.\n8.Әзиз Шәриф. Кечмиш ҝүнләрдән. Бакы, Јазычы, 1983, 614 с.\n9.Әзиз Шәриф. “Молла Нәсрәддин” неҹә йаранды. Бакы, Азәрнәшр, 1986, 394 с.\n10. А. Шариф. История одного снимка. Газ. “Молодеж Азербайджана” 9 февр. 1966.\n11.Л.Т.Һүсейнзадә. Нахчыван театр тарихиндән. Бакы, Араз, 2002, 65 с.\n12.Л.Т.Һүсейнзадә. Араз шаһиддир. ТүркордуҝенералыКазымГарабәкирПашаНахчыванда (1918-1920-ҹиилләр).Бакы, Нурлан, 2001, 80 с..\n13.Л.Т.Һүсейнзадә. Шәхси архив.\n14.Р.Л.Һүсейнзадә. М.Т.Сидги дилимиз вә мәктәбимиз һаггында. Китаб М.Т.Сидгинин йени әлйазмалары әсасында 150 иллийи мүнасибәтилә һазырланмышдыр). Бакы, Мүәллим, 2005, 60 с.\n15. Ф.Ә.Сейидов. Гори Мүәллимләр Семинарийасы вә онун мәзунлары. Бакы, Маариф, 1988, 296 с.\n16. Јавуз Ахундлу. Мәгаләләр вә хатирәләр. Нахчыван, 2007, 128 с.\n17. А.О.Чернйайевскинин Азәрбайҹан сәфәри барәдә Гори Семинарийасынын директоруна рапорту. Ҝүрҹүстан Халг Маарифи музейи. ЗМС фонду, иш, 6, вәрәг 20.\n18. Рүстәмов Ф.А.Азәрбайҹанда педагожи елм: тәшәккүлү, инкишафы вә проблемләри (1920-1991-ҹи илләр).Бакы, “Бакы университети, 1998, 486 с.\n19. Ә.Ә.Ағайев, В.М.Рзайев. Ҝүней Гафгаз халгларынын педагожи әлагәләри тарихиндән. Бакы, Тәһсил, 2004, 136 с.\n20. Фәрман Хәлилов. Нахчываны өйрәнән ҹәмиййәт. Бакы, Нурлан, 2005, 196 с\n21. Нахчыванда илк мәктәб вә тәһсилин инкишаф йолу. “Шәрг гапысы” гәзети, 28 август, 1998-ҹи ил.\n22. Фәхрәддин Ҹәфәров. 120 йашлы мәктәб.”Шәрг гапысы” гәзети, 23 ийун, 2006-ҹы ил.\n23. Фәхрәддин Ҹәфәров. Зәнҝин тарихи олан Неһрәм кәнд мәктәби. “Шәрг гапысы” гәзети, 25 август, 2006-ҹы ил.\n24. Вагиф Мәммәдов. Ҹәлил Мәммәдгулузадә адына Нахчыван Дөвләт Мүәллимләр Институту. Бакы, 2001, 220 с.\n25. Мәммәд Рзайев. Сидгинин тәрбийәви бахышлары. “Шәрг гапысы” 22 ийун, 2004-ҹү ил.\n26. Нахчыван Енсиклопедийасы. Нахчыван 2005, 2 ҹилддә. I ҹ. 397 с. II ҹ. 425 с.\n27.С.Аббасова. НахчыванМухтарРеспубликасындагадынһәрәкатынынинкишаф тарихи. Бакы, 2007, 168 с\n28.Теййуб Гурбан.Мир Ҹәфәрин мәһкәмәси неҹә һазырланмышдыр? “Експресс”гәзети, 04 Ийул\nҜрадуатес фром Ҝори Семинари\nҜрадуатес фром Ҝори Семинари аре муҹһ спокен ин тһис артиҹле. Манй оутстандинҝ персонс суҹһ ас. Ҹ.Маммедгулузаде, А. Сулейманов, Е. Султанов, М. А. Һалилов, Һ. Мурадасилов, Р. Казимбейов wһо wере верй фамоус фор тһеир wоркс студиед ин тһис семинарй. Тһей wере ҝрадуатес оф тһис семинарй.\nПедагожи елмләр доктору, профессор Рүфәт Ләтиф оғлу Һүсејнзадә


Q=100	C=87	SS=0	LS=25	PS=87	DC=12	LC=0	SD=0	BS=1	G0=7	G1=5	G2=5	DLID=az_RU	BODY=08�� 03���� ��ü��� ���\n�ҹ�ü�� �л� �� û����� �߹����� ��û�� ������ ���� 15�Ϻ��� �����Ѵ�. Ư�� �߹����� �ڰ��� ���� �ҹ�ü�� �л� �� û��鿡�Դ� �ؿ� ������ ����Ű�� ȹ������ ��ġ�� ���ȴ�. ����Ⱥ���(DHS) ���� �̹μ��񽺱�(USCIS)�� 3�� ���� �߹����� ���� ��Ģ�� ��� 15�Ϻ��� ������Ʈ... 08.03.12 21:16 ��ü�л�û�� �߹����� ���� ���γ����� [LA�߾��Ϻ�]\n15�� ���� ���� ����� ��� �Ⱒó���뵿�㰡������ü���� �� ������ 465�޷�3�� ����Ⱥ��� ���� �̹μ��񽺱�(USCIS)�� ���� �߹����� ���༼Ģ�� ��� ��û�ڴ� 15�Ϻ��� �߹����� ��û���� ������ų �� �ִ�. USCIS�� 15�Ϻ��� ������Ʈ(www.uscis.gov/childhoodarrivals)�� �߹����� ��û... 08.03.12 19:19 1 LA�� ���� ���� ���'����Ƽ �ô�' ���ȴ�\n�ѽ� �ֹ� �̸� ���մϴ�.. oc.. ���������� ����\n���Ÿ� �ַ��� ��2������ ��Ʈ�Ͽ콺 ���� �ʽ����� ��õ �Ҽ� ��Ż\n��Ƽ�콼��ġ ��4 ȭ3 Ŀ�´�Ƽ �Ͽ콺 ������������������ ��& ��,����,�縶��$5������������������\n�Ʊ�� �÷��� ��—39�� $$ ����� ã�� ��.��.��. �˴ϴ� $$\n2004 Toyota Camry LE! $6,900 1999 lexus ES300 154k\n2001 Toyota Camry, �����Ǹ�\n����� !! �����Ҽ���� �� �ΰ� !!!�� �ɸ��ٱ⿡ �ҽ��� �ָ��ߴµ�..�������� ���� §�� �̾߱����� ���� �߾� �?�� (��)74�� ������ �Ϳ︲(�̸�)�������ظ� �ۺ� �λ� �帳�ϴ�. [Į�� ���� ä�Ұ���]10���� ��մ� ���~���� ���� ���� 8�?�׵��� ���ϴ� �������?������ ���ƺ���.


Q=3	C=0	SS=0	LS=3	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=0	G0=28	G1=26	G2=12	DLID=az_RU	BODY=Nur-az.com - Париси дәрвиш јох шејтан АБШ партладыр, шејтаны да мүсәлман молласы говур (Ахундовчулара!)\nПариси дәрвиш јох шејтан АБШ партладыр, шејтаны да мүсәлман молласы говур (Ахундовчулара!)\nДин әлејһинә гәләмләрини ишә салан вә тәнгид адыјла дини, мүсәлманы тәһгир едән Ахундовла, Мирзә Ҹәлили дәфәләрлә ифша етмишик. Сонунҹу дәфә Абел Мәһәррәмовла Аллаһшүкүр Пашазадәнин арасында јашанан галмагал бир даһа сүбут етди ки, Абел кими әјјашлар Аллаһшүкүр Пашазадә кими моллаларын (шејх Нәсруллаһ һесаб едилсә белә) мүгабилиндә бәраәт газана билмир. Неҹә ки, әјјаш, кефли Исҝәндәри дә шејх Нәсрулланын мүгабилиндә ешидән јох иди. Әҝәр сәнин сөзүн варса, дәгиг билирсәнсә ки, шејх Нәсрулла фырылдағчыдыр, адам баласы кими, ајыг башла ҝәиб ҹамаат ичиндә буну сүбута јетирмәк лазымдыр. Даһа ҝүндә "вуруб", лүл-пијан һалда молланы, руһанини, дини тәһгир етмәк әдәбсизликдир. Демәли, Мирзә Ҹәлил кефли Исҝәндәри шејх Нәсрулладан ағыллы һесаб етмәклә ағылсызлыг едиб. О вахт да, бу вахт да ҹәмијјәт бунун әксинин доғру олмағына инаныр. Мүасир зәманәдә дә бунун нүмунәсини ҝөрдүк. (Бах; һттп://www.nur-az.com/аз/аутһор_артиҹлес/виеw/918)\nМирҹә Ҹәлил вә ҹәлилчиләр рүсвај олдугдан сонра онларын гәдәр аркадашы, дава досту, бир әгидәни бөлүшән Ахундовчулар да Парис митингләри сајәсиндә рүсвај олдулар. Белә ки, Мирзә Ҹәлил кими динимизи, молламызы тәһгир едән Ахундов да "Мисјо Жордан вә дәрвиш Мәстәлишаһ" адлы әсәр јазмышды вә телевизијамыз да бу әсәрә филм дә чәкилиб. "Дәрвиш Париси партладыр" адлы филмдә ҝүја мүсәлман молласы (дәрвиш гылығында) ҝәлиб тојуг-ҹүҹә һининдә Парисин гүлләсини (макетини) гојур, барыт чәлләји јерләшдирир вә ҝүја Париси "партладыр" ки, бәјин гардашы оғлу ҝедиб орда тәбабәт тәһсили ала билмәсин. Филмдә дә елә әсәрдә дә ҝөстәрилир ки, ҝүја молла (дәрвиш) савадсыз, фырлдағчы, дүнја ҝөрүшү, савады олмајан биридир вә елмин гаршысыны бу ҹүр методларла алмаға чалышыр. Амма елә о вахт да бу зәманәмиздә дә нә Мирзә Ҹәлил вә ҹәлилчиләр, нә дә Ахундов вә ахундовчулар буну баҹара билмәдиләр. Дүнјанын диггәтини чәкән "сары жилетлиләр" дә буна сүбутдур. Билдијиниз кими Париси бу ҝүн "партладан" бөјүк шејтан олан Америка вә онун башы позуг президентидир. Франсалы рәсмиләр АБШ-дан мүдахилә етмәмәсини истәјирләр. Демәли, Париси партладан дәрвиш (молла) дејил, бир шејтандыр. Бу шејтаны говмаг исә тәкҹә франсалы рәсмиләрин ағлына ҝәлмәјиб. Әсрләр әввәл буну мүбарәк динимиз бизә ваҹиб едиб вә моллаларын әлијлә вә дилијлә чатдырыб. Һәмин моллаларын бир һиссәси дә Иран мәмләкәтиндә һәр ҹүмә ҝүнү намазларда "бөјүк шејтан" олан Американы ләнәтләјир вә она өлүм арзулајырлар. Һәмин моллалардыр ки, вахтыјла "бөјүк шејтаны" өлкәләриндән говдулар вә әлини халгын, дөвләтин бүтүн милли сәрвәтиндән кәсдиләр. Дүнја исә о заманлар Иранын дүзҝүн етмәдијини дүшүнүрдү. Амма артыг бүтүн дүнјаја мәлумдур ки, Америка сөзүн һәгиги мәнасында шејтандан әмәлә ҝәлән бир фитнәдир. Буну исә Иран сүбут едиб.\nҺәмин шејтанлар иди ки, о заман Ахундов вә Мирҹә Ҹәлилин гәләмијлә дә дини тәһгир едирдиләр. Амма бу инсанларын ады силиниб ҝедиб. Бу ҝүн онлардан гат-гат дүшүнҹәли, сағлам шүурлу тәнгидчиләр, јазарлар јетишиб. Амма Исламын, Һәзрәт Муһәммәдин (с) ады һеч заман силинмәјәҹәк. Һәтта Парисин мәркәзиндә белә мүсәлман мәсҹидләриндә "әшһәду әннә Муһәммәдән рәсулуллаһ" зикри һәр ҝүн сәсләнмәкдәдир.\n3271 дәфә бахылыб


Q=4	C=2	SS=2	LS=2	PS=2	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=28	G1=22	G2=12	DLID=az_RU	BODY=Ҹәннәт нәдир? | Мүгәддәс Китабын бахышы\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Данимарка Индонезија Исвеч Литва Малта Нидерланд Норвеч Таити Украјна Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) албан алман амһара африкаанс бислама болгар гырғыз еве ермәни естон ефик зулу ибо иврит илок инҝилис исланд испан италјан кинјаруанда кореја коса латыш лози малагаси маҹар оромо пангасинан полјак португал румын рус себуан сепеди серб серб (латын) сесуто (Лесото) сетсвана словак словен суаһили тагалог таи тви тигре тсонга түрк фин франсыз хорват чех чичева шона јапон јоруба јунан ҝүрҹү һилигајнон әрәб\nБәзиләринин фикринҹә, Ҹәннәт бош бир нағылдыр. Диҝәрләри исә дүшүнүр ки, Ҹәннәт јахшы инсанларын әбәди, шад-хүррәм јашадыглары, бирҝә севиндириҹи вә сәмәрәли ишлә мәшғул олдуглары ујдурулмуш јер, јәни бир хүлјадыр.\n«Ҹәннәт» сөзү алтында бәшәријјәтин бешији олан Еден бағы нәзәрдә тутулур (Јарадылыш 2:7—15). Мүгәддәс Китабда дејилир ки, бу бағ реал јер иди вә орада илк инсан ҹүтлүјү азар-безардан узаг, өлүмүн олмадығы бир һәјат сүрүрдү (Јарадылыш 1:27, 28). Амма онлар Аллаһа итаәтсизлик етдикләринә ҝөрә евләри олан ҹәннәти итирдиләр. Бунунла белә, бир чох Мүгәддәс Китаб пејғәмбәрликләриндә инсанларын ҝәләҹәкдә бәрпа олунмуш Ҹәннәтдә јашајаҹаглары дејилир.\nБир мәһәббәтли Јарадан кими Аллаһын Өз садиг хидмәтчиләрини ҝөзәл ҹәннәт һәјаты илә мүкафатландыраҹағына инанмаг мәнтигли дејил? Үстәлик, Онун рәғбәтини газанмаг үчүн инсанлара нә етмәк лазым олдуғуну ачыг шәкилдә билдирмәсини дә Ондан ҝөзләмәк мәҝәр ағлабатан дејил? Мүгәддәс Китабда дејилир ки, Аллаһ барәдә өјрәнсәниз вә Онун ганунларына табе олсаныз, Онун рәғбәтини газанаҹагсыныз (Јәһја 17:3; 1 Јәһја 5:3).\n«Рәбб АлHS.3лаHS.3һ... ЕдендHS.3ә бир баHS.3ғ саHS.3лHS.3ды вHS.3ә дүзHS.3әлтдији инсаны орада јерлHS.3әшдирди» (ЈарадыHS.3лыHS.3ш 2:8).\nБәзиләри Ҹәннәтин ҝөјдә, диҝәрләри исә ҝәләҹәкдә јер үзүндә бәрпа едиләҹәјинә инанырлар.\nАдәмлә Һәвванын јашадығы ҹәннәт јер үзүндә олуб. Аллаһ Јер күрәсини инсанлар үчүн даими мәскән јаратмышды. Онун Кәламында дејилир ки, бизим планет әбәдијјән мөвҹуд олаҹаг (Мәзмур 104:5). Орада һәмчинин јазылыб: «Рәбб сәмаја саһибдир, јери бәшәр өвладларына верди» (Мәзмур 115:16).\nБуна ҝөрә дә Аллаһын Кәламында Ҹәннәтин бәрпа едиләҹәји барәдә јазылан вәд бизи тәәҹҹүбләндирмәмәлидир. Ҹәннәтдә Аллаһ бәшәр өвладларына әбәди һәјат бәхш едәҹәк. Сүлһ вә әмин-аманлығын сону олмајаҹаг. Ағры вә дәрддән, әзаб-әзијјәтдән әсәр-әламәт галмајаҹаг. Онда инсанлар тәбиәтин мөҹүзәләриндән там шәкилдә зөвг алаҹаглар (Јешаја 65:21—23).\n«АлHS.3лаHS.3һын чадыры инсанHS.3ларладыр... АлHS.3лаHS.3һ инсанHS.3ларын ҝөзлHS.3әриндHS.3ән бүтүн јашHS.3лары сиHS.3лHS.3әҹәк. АртыHS.3г нHS.3ә өлүHS.3м, нHS.3ә дHS.3әрд, нHS.3ә фHS.3әрјад, нHS.3ә дHS.3ә аHS.3ғры олаҹаHS.3г» (Вәһј 21:3, 4).\nҸәннәтдә кимләр јашајаҹаг?\nБир чох динләр өјрәдир ки, Ҹәннәтдә мөмин инсанлар јашајаҹаглар. Лакин «мөмин» сөзү чох вахт чашгынлыг јарадыр. Бәзиләринин фикринҹә, дини шәртләри, ајинләри јеринә јетирмәк вә әзбәрләнмиш дуалар етмәк кифајәтдир.\nАллаһын Кәламы өјрәдир ки, Ҹәннәтдә «салеһләр» јашајаҹаг. Бәс Аллаһын ҝөзүндә салеһләр кимләрдир? Бу, Худавәндин ирадәсинә мәһәл гојмадан садәҹә өз дини ајинләрини иҹра едән инсанлар дејил. Мүгәддәс Китабда дејилир: «Рәбб Өз сөзүнә итаәт едилмәсиндән хошу ҝәлдији гәдәр јандырма гурбаны вә башга гурбанлардан хошу ҝәләрми? Бах итаәт етмәк гурбандан... даһа јахшыдыр» (1 Шамуел 15:22). Садә сөзләрлә десәк, «салеһләр» о кәсләрдир ки, Аллаһын Өз Кәламында бујурдуғу әмрләрә итаәт едир.\nКүлли-Ихтијар Аллаһын әмрләрини иҹра етмәк дини ајинләри јеринә јетирмәк демәк дејил. Сизин ҝүндәлик давранышыныз Аллаһы ја разы сала, ја да Ону мәјус едә биләр. Мүгәддәс Китабы диггәтлә арашдырмагла сиз Аллаһы неҹә разы салмағы өјрәнә биләрсиниз. Ону разы салмаг чәтин дејил. Мүгәддәс Јазыларда гејд олунур ки, «Онун әмрләри... ағыр дејил» (1 Јәһја 5:3). Аллаһа итаәткар олсаныз, О, мүтләг сизә Ҹәннәтдә әбәди һәјат бәхш едәҹәк.\n«СаHS.3леһлHS.3әр өлкHS.3әни мHS.3үлк олараHS.3г аHS.3лаҹаHS.3г, онHS.3лар орада әбHS.3әди мHS.3әскHS.3ән саHS.3лаҹаHS.3г» (Мәзмур 37:29).


Q=3	C=0	SS=0	LS=3	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=17	G1=16	G2=8	DLID=az_RU	BODY=Nur-az.com - Намаз вә онун тәрбијәви әсрары\n24 Ијун 2017\nНамаз вә онун тәрбијәви әсрары\nМүәјјән вахтларда гылынан намаз әзәмәтли Ислам үммәтинин вәһдәт нүмајишидир\nНамаз Аллаһын хатырланмасы сәбәбидир: Аллаһын хатырланмасы, зикри инсанын өз мејлләрини нәзарәтә алмасы вә руһун түғјаныны ҹиловламасы үчүн ән јахшы васитәдир.\nНамаз гылан шәхс даим бүтүн ишләримиздән хәбәрдар, дүшүнҹәләримиздән аҝаһ олан Аллаһы јад едир. Аллаһ зикри ән азы инсанын арзу-истәкләрини тәнзимләјир. Чүнки Аллаһдан, онун мүкафат вә ҹәзасындан гәфләтдә олан инсанын ағыл вә дүшүнҹәси зүлмәтә гәрг олур.\nАллаһдан гафил инсан өз әмәл вә рәфтарларынын нәтиҹәси һаггында дүшүнмүр, өз азғын истәкләрини һәјата кечирмәк үчүн һәдд танымыр. Ҝүн узуну инсана беш дәфә Аллаһы хатырладан, ону гәфләт јухусундан ајылдыб тәмизләјән намаздыр.\nГурани-кәримдә бу мәсәләјә белә ишарә олунур: “Намаз инсаны ҝүнаһ вә чиркин ишләрдән узаглашдырар.” (“Әнкәбут”, 45.)\nНамаз гылан шәхс билсә ки, гылдығы намаз гәбул олунмасы үчүн зәкат өдәмәлидир, гејбәт етмәмәлидир, тәкәббүр вә һәсәддән чәкинмәлидир, спиртли ичкиләр ичмәмәлидир, Аллаһа диггәтлә намаз гылмалыдыр, бүтүн бу шәртләри өдәмәјә чалышар. Она ҝөрә дә һәзрәт Пејғәмбәр (с) бујурур: “Намаз саф су архы кимидир. Инсан бу архда јујунур. Ҝүн узуну беш дәфә намаз гылан шәхсин гәлби бу пак мәнәви чешмәдә јујулур, онун гәлбиндә вә руһунда ҝүнаһ тозу галмыр.”\nТәмизлик: Бәзи мәгамларда бүтүн бәдәни јумагла гүсл вермәли олан, ҝүндә беш дәфә дәстәмаз алан, гүсл вә дәстәмаздан габаг бүтүн бәдәнини паклајан инсан, шүбһәсиз ки, тәмиз олаҹаг. Бу бахымдан намаз тәмизлији тәмин едир.\nДәгиглик вә вахтшүнаслыг: Исламда һәр бир намазын өзүнәмәхсус вахты вар. Инсан намаз вахтларына риајәт етмәклә дәгиглијә, вахта диггәтли олур. Намаз гылан шәхс сүбһ намазыны гылмаг үчүн түлудан габаг јухудан ојанмалыдыр. О, сүбһүн пак һавасыны дујмагла јанашы, ҝүндәлик һәјат фәалијјәтләринә дә вахтында башлајыр.\nНамазын тәрбијәви әһәмијјәти тәкҹә јухарыда дејиләнләрдән ибарәт дејил. Биз садәҹә бу бөјүк ибадәтин бәзи фајдаларыны садаладыг.\nНамазын иҹтимаи әһәмијјәти:\nМүәјјән вахтларда гылынан намаз әзәмәтли Ислам үммәтинин вәһдәт нүмајишидир. Чүнки бүтүн мүсәлманлар мүәјјән вахтларда үзүгибләјә дајаныр вә хүсуси бир әдәблә Аллаһа пәрәстиш едирләр. Белә бир тәзаһүр мүсәлман үммәтин бирлијинә бариз нүмунәдир. Ислам дини ибадәт васитәси илә өз ардыҹылларыны бирләшдирир.\nНамаз ҹәмијјәт һалында гылындыгда вәһдәт, бәрабәрлик руһу дәгиг вә сых ҹәрҝәләрдә өзүнү ҝөстәрир. Ујғун бирлијин әһәмијјәтини изаһ етмәјә еһтијаҹ јохдур. Әлбәттә ки, намазын башга иҹтимаи вә тәрбијәви әһәмијјәтләри вардыр.