Q=5	C=4	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=66	G0=468	G1=278	G2=110	DLID=az_RU	BODY=ТӘРТИБ ЕДӘН: ФӘЈЈАЗ РӘФИГ\nСуал 1: Тәглид нәдир?\nҸаваб: Тәглид мүҹтәһидин ҝөстәришинә әмәл етмәкдир.\nСуал 2: Тәглид кимә ваҹибдир?\nҸаваб: Дини һөкмләрә мүнасибәтдә инсанлар үч гисмә бөлүнүр:\n1. Мүҹтәһид (фигһ елминдә иҹтиһад дәрәҹәсинә чатмыш шәхс);\n2. Мөһтат (бүтүн һөкмләрдән хәбәрдар олуб, еһтијат јолуну тутан шәхс);\n3. Мүҹтәһид вә мөһтат олмајанлар–мүгәллид.\nӘҝәр бир шәхс нә мүҹтәһид, нә дә мөһтатдырса, мүҹтәһидә тәглид етмәлидир.\nСуал 3: Кимә тәглид едилмәлидир?\nҸаваб: Доггуз шәртин өдәндији «ҹамеүш-шәраит» мүҹтәһидә тәглид етмәк олар. Бу доггуз шәртлә таныш олаг: 1. Киши; 2. Балиғ (һәдди-бүлуғ); 3. Агил (ағыллы); 4. 12 имамчы шиә; 5. Һалалзадә (гануни никаһдан доғулмуш); 6. Дири; 7. Адил (әдаләтли); 8. Ваҹиб еһтијата әсасән дүнјаја һәрис олмајан; 9. Башга мүҹтәһидләрдән даһа елмли–ә’ләм олан.\nСуал 4: Нәдә тәглид едилмәлидир?\nҸаваб: Ислам дини үсули-дин (инамлар), әхлаг вә фүруи-дин (әмәлләр) бөлмәләриндән ибарәтдир. Әгидә мәсәләләриндә (үсули-дин) тәглид етмәк олмаз. Јалныз әмәли һөкмләрә (фүруи-дин) тәглид едилмәлидир.\nСуал 5: Әмәли һөкмләр нечә гисимдир?\nҸаваб: Һөкмләр беш гисимдир:\n1. Ваҹиб–һөкмән јеринә јетирилмәли олан ҝөстәриш. Бу һөкмү тәрк етмәк ҝүнаһдыр. Мәсәлән, һәдди-бүлуға чатдыгда намаз гылмаг ваҹибдир.\n2. Мүстәһәб–белә бир һөкмү јеринә јетирмәк бәјәнилмишдир. Ону тәрк етмәк ҝүнаһ сајылмыр. Мәсәлән, салам вермәк мүстәһәбдир, јә’ни бәјәнилмиш бир һөкмдүр.\n3. Һарам–һарам һөкмү һәр һансы иши гәти шәкилдә гадаған едир. Һарам иш ҝөрән шәхс үчүн ахирәт әзабы вар. Мәсәлән, јалан данышмаг.\n4. Мәкруһ–бир ишин мәкруһ олмасы барәдә һөкм варса, һәмин иши ҝөрмәмәк даһа јахшыдыр. Амма мәкруһ иш ҝөрән адам үчүн ахирәт ҹәзасы јохдур. Мәсәлән, шәкил олан отагда намаз гылмаг мәкруһдур.\n5. Мүбаһ–мүбаһ ишин ҝөрүлүб-ҝөрүлмәмәјинин дини бахымдан фәрги јохдур. Мәсәлән, һалал гидаларын гәбулу нә ваҹибдир, нә мүстәһәбдир, нә һарамдыр, нә дә мәкруһ. Бу иш инсанын өз ихтијарындадыр.\nСуал 6: Бүлуғ (јеткинлик) һәддинин һансы әламәтләри вар?\nҸаваб: Јеткинлик һәддинин, һәдди-бүлуғун үч әламәти вар.\n1. Ҹинсијјәт үзвүнүн үст һиссәсиндә ҹод түкләрин битмәси; 2. Истәнилән бир һалда ҹинсијјәт үзвүндән сперманын (мәни) хариҹ олмасы. 3. Гәмәри тәгвимлә оғланларын 15, гызларын исә 9 јашынын тамам олмасы.\nСуал 7: Ҹамеүш-шәраит мүҹтәһиди һансы јолла танымаг олар?\nҸаваб: Ҹамеүш-шәраит мүҹтәһиди үч јолла танымаг олар:\n1. Инсанын өзүнүн әмин олмасы;\n2. Мүҹтәһид вә ә’ләми таныја билән ики әдаләтли алимин тәсдиги. Бир шәртлә ки, башга ики адил алим әввәлкиләрин дедијинә мүхалиф олмасын;\n3. Мүҹтәһид вә ә’ләми таныја билән елм әһлинин дедикләриндән әминлик һасил олсун.\nСуал 8: Мүҹтәһидин фитвасыны (ҝөстәриш) һансы јолла өјрәнмәк олар?\nҸаваб: Мүҹтәһидин фитвасыны дөрд јолла өјрәнмәк олар: 1. Мүҹтәһидин өзүндән ешитмәклә; 2. Ики адил шәхсдән ешитмәклә; 3. Доғру данышан вә е’тибарлы бир шәхсдән ешитмәклә; 4. Фитваны е’тибарлы бир рисаләдә ҝөрмәклә.\nСуал 9: Дүнјасыны дәјишмиш мүҹтәһидә тәглид етмәк олармы?\nҸаваб: Илк дәфә тәглидә башлајан шәхс дүнјасыны дәјишмиш мүҹтәһидә тәглид едә билмәз. Мүҹтәһидин бә’зи фитваларына әмәл едән шәхс һәмин мүҹтәһид дүнјасыны дәјишдикдән сонра да ујғун мәсәләләрдә она тәглид едә биләр. Бүтүн мәсәләләрдә бир мүҹтәһидә тәглид едән шәхс һәмин мүҹтәһид дүнјасыны дәјишдикдән сонра она тәглиддә гала биләр.\nСуал 10: Һәр һансы бир шәхсин тәглидсиз јеринә јетирдији әмәлләр гәбулдурму?\nҸаваб: Тәглидсиз јеринә јетирилмиш әмәл о вахт мәгбулдур ки, инсан һәгиги вәзифәсини јеринә јетирдијинә әмин олсун. Тәглидсиз јеринә јетирилмиш әмәл сонрадан тәглид едилән мүҹтәһидин фитваларына ујғун олдугда мәгбулдур. Еһтијата јахын һалда јеринә јетирилмиш әмәлләр дә дүзҝүн сајылыр.\nСуал 11: Мүҹтәһидин нечә гисим нәзәри (ҝөстәриши) ола биләр?\nҸаваб: Мүҹтәһидин дөрд гисим нәзәри ола биләр:\n1. Һөкм–Мүҹтәһидин мүәјјән бир ишин ваҹиб вә һарам олдуғуну билдирмәси. Мәсәлән, һөкм верилир ки, сабаһ шәввал ајынын башланғыҹы, “фитр” бајрамы ҝүнүдүр.\n2. Фитва–Мүҹтәһидин өз нәзәрини үмуми шәкилдә бәјан етмәси. Мәсәлән, фитва верилир ки, өһдәсиндә ваҹиб (гәза) оруҹ олан шәхсин мүстәһәб оруҹу батилдир.\n3. Ваҹиб еһтијат–әввәлиндә вә ја архасынҹа фитва верилмәмиш нәзәр. Мәсәлән, мүҹтәһид «тәсбиһати-әрбәә»нин үч дәфә дејилмәсини ваҹиб еһтијат сајыр. Мүгәллид бу ҝөстәришә әмәл етмәлидир.\n4. Мүстәһәб еһтијат–әввәлиндә вә ја архасынҹа фитва верилмиш нәзәр. Мәсәлән, мүҹтәһид фитва верир ки, мурдарланмыш габ күрр суда јујулса пак олар. Амма сонра һәмин габын үч дәфә јујулмасыны мүстәһәб еһтијат сајыр.\nСуал 12: Су нечә гисим олур?\nҸаваб: Су ики гисим олур: мүзаф су вә мүтләг су. Гарпыз сују, ҝүлаб кими гатышыг сулара мүзаф су дејилир.\nМүтләг су исә беш нөвдүр: 1. Күрр су (ени, узуну вә һүндүрлүјү үч гарыш јарым һәҹминдә су, тәхминән 386 кг); 2. Јағыш сују; 3. Гују сују; 4. Гәлил су (күрр судан аз су); 5. Ахар су.\nСуал 13: Мүзаф сујун һансы хүсусијјәтләри вар?\nҸаваб: Мүзаф су мурдары пак етмир, бу су илә алынан дәстәмаз вә верилән гүсл батилдир. Мүзаф суја бир зәррә мурдар дүшсә, су мурдар олар.\nСуал 14: Күрр су мурдарлана биләрми?\nҸаваб: Әҝәр күрр суја сидик вә ја ган кими мурдар шејләр тохунса ији, рәнҝи, дады дәјишмәдији тәгдирдә, бу су пакдыр.\nСуал 15: Әҝәр инсан сујун күрр, јохса гәлил олдуғуна әмин ола билмәсә, онун вәзифәси нәдир?\nҸаваб: Әввәлҹә күрр һәддиндә олмуш сујун һазырда күрр олуб-олмадығы шүбһә доғурса, ону күрр һесаб етмәк лазымдыр. Әввәлҹә күрр олмамыш сујун һазырда күрр олуб-олмадығы шүбһә доғурса, ону күрр һесаб етмәк олмаз. Су о заман күрр һесаб олуна биләр ки, ја инсан өзү буна әмин олсун, ја да сујун күрр олдуғуну ики әдаләтли шәхс тәсдиг етсин.\nСуал 16: Аз сујун һансы хүсусијјәтләри вар?\nҸаваб: Аз су (гәлил) мурдар шејә тохундугда мурдар олур вә ја мурдар шеј аз суја тохундугда ону мурдарлајыр.\nСуал 17: Һансы һалларда нәҹис (ғаит) хариҹ олан үзв јалныз су илә пак олур?\nҸаваб: Үч һалда нәҹисин мәхрәҹини су илә јумаг ваҹибдир:\n1. Нәҹислә бирликдә диҝәр мурдар шеј (мәс. ган) ҝәлдикдә;\n2. Хариҹдән нәҹисин мәхрәҹинә башга мурдар шеј (мәс. сидик) әлавә олдугда;\n3. Нәҹисин мәхрәҹи ади һәддән чох булашдыгда.\nСуал 18: Идрардан (сидик) сонра тәнасүл үзвү неҹә пак едилир?\nҸаваб: Тәнасүл үзвү јалныз су илә пак олур. Сидик тәмизләндикдән сонра мәхрәҹи бир дәфә јумаг кифајәтдир. Амма мәсанәдән гејри-тәбии идрар едәнләр вә гадынлар ваҹиб еһтијата әсасән, ики дәфә јумалыдырлар.\nСуал 19: Нәҹисин мәхрәҹи неҹә пак едилир?\nҸаваб: Нәҹисин мәхрәҹини үч јолла пак етмәк олар: 1. Су илә; су илә јудугда нәҹис зәррәләри галмамалыдыр, амма рәнҝ вә иј галса, ејби јохдур. Биринҹи дәфә јудугда нәҹис зәррәләри галмазса, икинҹи дәфә јумаг лазым дејил.\n2. Даш вә кәрпиҹ кими шејләрлә; даш вә кәрпиҹ кими шејләрлә мәхрәҹин там тәмизләнмәси шүбһә јаратса да (мәһәлле-тәәммүл), бу һалда намаз гылмаг олар. Бу сајаг тәмизләнмиш үзвә бир шеј тохунса мурдарланмаз.\n3. Парча илә; парча васитәси илә нәҹис бир дәфә тәмизләнсә, кифајәтдир.\nАмма сүмүк, пејин, еләҹә дә, үзәриндә Аллаһын ады јазылмыш (еһтирамы ваҹиб олан) шејләрлә мәхрәҹ тәмизләнәрсә, онун пак олмасы шүбһәлидир (мәһәлле-тәәммүл) вә ваҹиб еһтијата әсасән бу һалда намаз гылмаг олмаз.\nСуал 20: Истибра нәдир?\nҸаваб: Истибра (сидик каналында галан сидијин тәмизләнмәси) мүстәһәб бир әмәлдир. Кишиләр идрардан сонра (ғаитин мәхрәҹи мурдар оларса, әввәлҹә ону пакламаг шәртилә) әввәл үч дәфә сол әлин орта бармағыны ғаитин мәхрәҹиндән аләтин көкүнәдәк, сонра үч дәфә дә баш бармағы аләтин үстүнә, ишарә бармағы исә аләтин алтына гојуб, хәтнә (сүннәт) јеринәдәк чәкир. Даһа сонра үзвүн башыны үч дәфә сыхыб јујур.\nСуал 21: Сидик мәхрәҹиндән һансы мајеләр ҝәлә биләр?\nҸаваб: Сидик мәхрәҹиндән беш нөв маје ҝәлә биләр:\n2. Мәни (сперма). Әҝәр инсандан мәни хариҹ олса, гүсл етмәлидир. Мүстәһәбдир ки, гүслдән габаг идрар етсин.\n3. Мәзи–мазаглашмадан сонра ҝәлән бу маје пакдыр.\n4. Вәзи–бу мајә бә’зән мәнидән сонра ҝәлир. Әҝәр она сидик гарышмаса пакдыр.\n5. Вәди–бә’зән сидикдән сонра ҝәлән маједир. Әҝәр сидијә гарышмаса пакдыр. Истибра етмиш шәхс белә бир маје ҝөрдүкдә шәкк етсә ки, бу сидикдир, јохса башга маје, ону пак һесаб етмәлидир.\nСуал 22: Истибрадан сонра инсандан елә бир маје ҝәлсә ки, бу мајенин сидик вә ја мәни олмасы билинмәсә, о нә етмәлидир?\nҸаваб: Әҝәр белә бир рүтубәт дәстәмаз алдыгдан сонра ҝөрүнсә, еһтијата ҝөрә гүсл вермәк ваҹибдир. Әҝәр дәстәмаз алмамыш белә бир рүтубәт ҝөрүнсә, дәстәмаз алмаг кифајәтдир.\nӘҝәр истибра етмәмиш бир шәхс дәстәмаз алмамышдан габаг белә бир рүтубәт ҝөрсә, тәкҹә дәстәмаз алса кифајәтдир.\nСуал 23: Ислам шәриәтиндә нечә шеј мурдар сајылыр?\nҸаваб: Ислам шәриәтиндә он бир шеј мурдар сајылыр: сидик, нәҹис, мәни, атыҹы ганы олан һејванын өлүсү, ган, ит, донуз, кафир, спиртли ички (шәраб), пивә, нәҹис јемиш дәвәнин тәри.\nСуал 24: Һансы ҹанлыларын сидији вә нәҹиси мурдардыр?\nҸаваб: Инсанын вә әти һарам олан атыҹы ганлы һејванларын нәҹиси вә сидији мурдардыр. Амма әти олмајан милчәк кими кичик һәшәратларын нәҹиси пакдыр. Әти һарам олан гушларын нәҹиси дә мурдардыр.\nСуал 25: Гејри-мүсәлман өлкәләрдә истеһсал олунмуш әтријјат мәһсуллары пакдырмы?\nҸаваб: Хариҹдән ҝәтирилмиш әтријјат мәһсулларынын мурдар олдуғу мә’лум дејилсә, онлар пак һесаб олунур.\nСуал 26: Хариҹдә истеһсал олунмуш маје дәрман препаратлары пакдырмы?\nҸаваб: Мурдар олдуғу мә’лум дејилсә, пакдыр.\nСуал 27: Һансы ҹанлыларын ганы мурдардыр?\nҸаваб: Атыҹы ганы олан бүтүн ҹанлыларын ганы мурдардыр. Әти һалал олан һејван шәр’и гајдада кәсилдикдән сонра бәдәниндәки ган, кәсилмиш дамарлардан кифајәт гәдәр ахарса, галан ган пакдыр. Јумуртанын ичиндәки ган мурдар дејил.\nСуал 28: Әҝәр тојуг јумуртасында ган варса, ону јемәк олармы?\nҸаваб: Јумуртадакы ган онун сарысы илә гатышдырылдыгда итиб ҝедәрсә, һәмин јумуртаны јемәк олар.\nСуал 29: Кафир кимдир?\nҸаваб: Аллаһы инкар едән, Она шәрик гошан, һәзрәт Мәһәммәдин (с) пејғәмбәрлијинә инанмајан, намаз вә оруҹ кими зәрури дини һөкмләри инкар едән кәс кафирдир.\nСуал 30: Он ики имамы гәбул етмәјән кәс мүсәлмандырмы?\nҸаваб: Әҝәр бир мүсәлман он ики имамдан биринә гаршы дүшмән мүнасибәтдә оларса, о мурдар сајылыр.\nСуал 31: Шәраб мурдардырмы?\nҸаваб: Шәраб вә инсаны мәст едән бүтүн мајеләр мурдардыр.\nСуал 32: Боја ишләриндә истифадә олунан спиртли мајеләр мурдардырмы?\nҸаваб: Әҝәр инсан һәмин мајеләрин мәстедиҹи шејләрдән дүзәлдијини билмирсә пакдыр.\nСуал 33: Гајнадылмыш, бухар дәјмиш хурма, кишмиш һалалдырмы?\nҸаваб: Һалалдыр, амма мүстәһәб еһтијата ҝөрә чәкинмәк лазымдыр.\nСуал 34: Бир шејин мурдар олмасы неҹә сүбута јетир?\nҸаваб: Һәр һансы бир шејин мурдар олмасы үч јолла сүбута јетир:\n1. Инсан өзү бир шејин мурдар олдуғуна әмин олмалыдыр.\nӘҝәр ресторанда вә ја һансы башга бир јердә бир шејин мурдар олмасына шүбһә варса, бу шүбһәјә е’тина олунмамалыдыр;\n2. Бир шејин саһиби һәмин шејин мурдар олдуғуну дедикдә;\n3. Ики адил киши бир шејин мурдар олдуғуну дедикдә. Бир адил шәхс мүәјјән шејин мурдарлығыны билдирдикдә ваҹиб еһтијата әсасән чәкинмәк лазымдыр.\nСуал 35: Әҝәр габдакы мајејә ган дамса, үст һиссәдән бир гәдәр бошалдылса, галан һиссә пак сајылармы?\nҸаваб: Мајенин бир нөгтәси мурдар олдугда бүтүн маје мурдар сајылыр.\nСуал 36: Гонағын бәдәни вә палтары евдәки мурдар бир шејә тохунса, нә етмәк лазымдыр?\nҸаваб: Гонағын бәдәни вә ја палтары евдәки мурдар бир шејә тохунса, ону билдирмәк лазым дејил.\nСуал 37: Кимјәви тәмизләмә мәнтәгәләринә мурдарланмыш палтарлар да верилә биләр. Бүтүн палтарларын бир машында јујулдуғуну нәзәрә алсаг, мәнтәгәдә тәмизләнмиш палтары пак һесаб етмәк олармы?\nҸаваб: Мәнтәгәдә јујулан вә тәмизләнән палтарлар пакдыр.\nСуал 38: Ислам шәриәтиндә нечә пакедиҹи вар?\nҸаваб: Ислам шәриәтиндә он пак едиҹи вар: су, торпаг, ҝүнәш, истиһалә (мурдар шејин ҹинсинин дәјишмәси илә пака чыхмасы), интигал (ганын атыҹы ганлы бәдәндән диҝәр бәдәнә кечмәси), Ислам дини, тәбәијјәт (бир мурдарын пака чыхмасы илә башга мурдарын пака чыхмасы), мурдарын әслинин арадан ҝетмәси, мурдар јемиш һејванын истибрасы, мүсәлман гејб олдугда она аид мурдар шејин пак едилмәси еһтималы.\nСуал 39: Бүтүн сулар пак едиҹи сајылырмы?\nҸаваб: Су дөрд шәртлә мурдары пак едир:\n1. Мүтләг, халис олсун;\n2. Пак олсун;\n3. Мурдар шеји јудугда су булашмасын, мурдар васитәси илә сујун рәнҝи, ији дады дәјишмәсин;\n4. Мурдар шеји суја чәкдикдән сонра суда мурдарын ејни, әсли галмасын.\nСуал 40: Мурдар әл јујулмуш сабун пакдырмы?\nҸаваб: Мурдар әл јујулмуш сабун күрр суја батырылдыгда вә ја ахар суја чәкилдикдә пак олур. Бир шәртлә ки, онун дахили мурдарланмамыш галсын.\nСуал: 41: Мурдарланмыш дүјүнү вә ја әти неҹә пака чыхармаг олар?\nҸаваб: Мурдарланмыш дүјүнү вә ја әти бир габа гојуб, һәмин габы үч дәфә су илә долдуруб бошалтсаныз, габдакы дүјү вә ја әт пак олар.\nСуал 42: Һансы мурдар шејләри бир дәфә суја чәкмәк кифајәт едәр?\nҸаваб: Мурдар шејдән мурдарын ејни, әсли тәмизләндикдән сонра ону күрр вә ја ахар суда бир дәфә суја чәкмәк кифајәтдир. Башга јемәк јемәјән сүдәмәр көрпәнин сидији дә бир дәфә суја чәкилмәклә пак олур. Бир шәртлә ки, көрпә донуз сүдү ичмәмиш олсун. Сидиклә мурдарланмыш палтардан савајы шејләрин гәлил су илә ики дәфә суја чәкмәк лазымдыр. Сидиклә мурдарланмыш шеј сидик тәмизләндикдән сонра ики дәфә суја чәкилсә, еһтијата әмәл едилмиш олар. Шәрабла мурдарланмыш габы гәлил су илә үч дәфә суја чәкмәк лазымдыр. Једди дәфә суја чәкилсә, даһа јахшыдыр. Донузун маје ичдији габ исә једди дәфә суја чәкилмәлидир.\nСуал 43: Ајаггабынын мурдарланмыш алтыны неҹә тәмизләмәк олар?\nҸаваб: Ајаггабынын мурдарланмыш алтыны тәмизләмәк үчүн он беш аддым јол ҝетмәк кифајәтдир. Бир шәртлә ки, торпаг пак, гуру олсун.\nСуал 44: Ҝүнәш һансы шејләри пака чыхарыр?\nҸаваб: Ҝүнәш васитәси илә алты шеј пака чыхыр: торпаг, бина, тикилидә истифадә олунмуш гапы-пәнҹәрә, дивара чалынмыш вә бинадан сајылан мых, мурдар һәсир, ағаҹ вә отлар.\nСуал 45: Ағҹаганадын ганы пакдырмы?\nҸаваб: Әҝәр бир шәхс ағҹаганады өз бәдәниндә өлдүрсә вә ондан чыхан ганын өз ганы олдуғуну билмәсә, ган пакдыр. Амма ағҹаганадын санҹмасы илә онун өлдүрүлмәси арасындакы фасилә аз олса вә дүшүнүлсә ки, бу елә инсанын өз ганыдыр бу ган мурдардыр.\nСуал 46: Ислам дини һансы әсасла пакедиҹи сајылыр?\nҸаваб: Ислам шәриәтиндә кафир мурдар сајылыр. Әҝәр о шәһадәт кәлмәләрини дејиб, мүсәлман оларса, пака чыхар.\nСуал 47: Тәбәијјәт нә демәкдир?\nҸаваб:Тәбәијјәт пакедиҹиләрдән биридир. Мәсәлән, шәраб сиркәјә дөндүкдә пак олур. Бу вахт онун габы да пака чыхыр. Шәрабын пака чыхмасы илә онун габынын да пака чыхмасы тәбәијјәт адланыр.\nСуал 48: Мурдар јемиш һејванын истибрасы нә демәкдир?\nҸаваб: Инсан нәҹиси јемәјә адәт етмиш һејванын сидији вә нәҹиси мурдардыр. Онларын пака чыхарылмасы үсулу истибра адланыр. Һејванларын истибрасы одур ки, онлар бир мүддәт сахланыб, јалныз пак гидаларла јемләнсинләр. Нәҹис јемиш дәвәни гырх ҝүн инәји ијирми ҝүн гојуну он ҝүн, өрдәји беш ҝүн, ев тојуғуну үч ҝүн истибра мәгсәди илә сахламаг лазымдыр.\nСуал 49: Дәстәмаз неҹә алыныр?\nҸаваб: Әввәлҹә, алынын түк битдији јердән чәнәнин ашағысынадәк үз јујулур. Үз баш бармагла орта бармаг мигдарында јујулмалыдыр. Үздән сонра әввәлҹә сағ, сонра сол әл дирсәкдән бармагларын уҹунадәк јујулур. Һәр ики әл јујулдугдан сонра әлин тәри илә баша мәсһ чәкилир. Мәсһин сағ әллә, јухарыдан ашағыја чәкилмәси ваҹиб дејил. Даһа сонра әлдә галмыш дәстәмаз тәри илә ајаг бармагларынын башындан ајағын үзүнүн дикәлән јеринәдәк мәсһ чәкилир.\nСуал 50: Дәстәмазын дүзҝүн сајылмасы үчүн һансы шәртләр вар?\nҸаваб: Дәстәмазын дүзҝүн сајылмасы үчүн он үч шәрт вар.\n1. Дәстәмаз сују пак олмалыдыр;\n2. Дәстәмаз сују мүтләг саф олмалыдыр;\n3. Дәстәмаз сују мүбаһ, һалал олмалыдыр;\n4. Дәстәмаз сујунун габы һалал олмалыдыр;\n5. Дәстәмаз сујунун габы гызыл вә ҝүмүш олмамалыдыр;\n6. Дәстәмаз заманы дәстәмаз үзвләри вә мәсһ јери пак олмалыдыр;\n7. Дәстәмаз вә намаз үчү н кифајәт гәдәр вахт олмалыдыр;\n8. Дәстәмаз Аллаһын разылығы, она јахынлыг мәгсәди илә алынмалыдыр;\n9. Дәстәмаз тәртиби гајдада, ардыҹыл алынмалыдыр;\n10. Дәстәмаздакы әмәлләр ард-арда јеринә јетирилмәлидир;\n11. Инсана башга бири дәтәмаз ала билмәз;\n12. Дәстәмаз алан шәхсә су зәрәрли олмамалыдыр;\n13. Дәстәмаз үзвләриндә сујун гаршысыны алан манеә олмамалыдыр.\nСуал 51: Инсан дәстәмаз алыб-алмадығы барәдә шәкк едирсә, вәзифәси нәдир?\nҸаваб: Әҝәр намаз ҝедишиндә белә бир шәкк олса, намаз батилдир. Әҝәр намазыны битирдикдән сонра инсан шәкк етсә ки, дәстәмаз алыб јохса јох, онун намазы дүзҝүндүр. Әҝәр белә бир шәкк намаздан габаг баш версә, дәстәмаз алмаг ваҹибдир.\nСуал 52: Дәстәмаз нә үчүндүр?\nҸаваб: Алты һалда дәстәмаз алмаг ваҹибдир:\n1. Мејит намазындан савајы бүтүн намазлар үчүн;\n2. Јаддан чыхмыш сәҹдә вә тәшәһһүдү јеринә јетирмәк үчүн (әҝәр дәстәмаз позулмушса);\n3. Кә’бә евинин ваҹиб тәвафы үчүн;\n4. Әҝәр дәстәмаз алмаг нәзир, әһд едилмишсә;\n5. Бир шәхс Гур’ана тохунмағы нәзир едәркән;\n6. Мурдарланмыш Гур’ан вәрәгини суја чәкмәк үчүн дәстәмаз алынмалыдыр. Амма дәстәмаза мәшғуллуг Гур’ана һөрмәтсизлик сајыларса (вахт чох ҝедәрсә), Гур’аны суја чәкмәк үчүн дәстәмаз алмаг лазым дејил.\nСуал 53: Гур’ан јазыларына тохунмаг олармы?\nҸаваб: Дәстәмазсыз һалда Гур’ан јазыларына тохунмаг һарамдыр. Амма тәрҹүмә олунмуш Гур’анларын јазысына тохунмаг олар.\nСуал 54: Дәстәмазы нәләр батил едир?\nҸаваб: Једди шеј дәстәмазы батил едир: Сидик, нәҹис, нәҹис мәхрәҹиндән хариҹ олан јел, һәм ҝөзүн ҝөрмәмәји, һәм дә гулағын ешитмәмәји ил мүшајиәт олунан јуху, ағылы башдан алан шејләр, гадынларда истиһазә, ҹәнабәт кими гүсл тәләб едән ишләр.\nСуал 55: Ади вахтда алынмыш дәстәмазла намаз гылмаг олармы?\nҸаваб: Намазын вахтындан әввәл тәһарәт мәгсәди илә дәстәмаз алмаг олар вә бу дәстәмазла намаз гылмаг мүмкүндүр.\nСуал 56: Дәстәмаз үзвләриндә јара варса нә етмәли?\nҸаваб: Әҝәр јараја сујун зәрәри јохдурса, ади гајдада дәстәмаз алыныр. Јох әҝәр сујун јараја зәрәри варса јаранын әтрафы јујулур вә онун үзәринә пак бир парча гојулур, тәр әл илә мәсһ чәкилир. Әҝәр јара мәсһ јерләриндәдирсә, мәсһ јеринин үзәринә пак парча гојулур вә мәсһ чәкилир. Ваҹиб еһтијата әсасән тәјәммүм дә едилир. Јох әҝәр јаранын үзәринә парча гојмаг да мүмкүн дејилсә, дәстәмаз әвәзинә тәјәммүм едилир. Јахшы олар ки, мәсһсиз бир дәстәмаз да алынсын (Ујғун сурәтдә алынан дәстәмаз ҹәбирә дәстәмаз адланыр).\nӘҝәр јара бағлыдырса, ону ачмаг мүмкүн олдугда јара ачылыр вә дәстәмаз алыныр. Јараны ачмаг мүмкүн дејилсә вә онун сарғысы мурдардырса, јараја тоз, су тохунмасы зәрәрли олдугда онун әтрафы јујулур, мурдар сарғынын үзәринә пак парча гојулур, мәсһ чәкилир.\nСуал 57: Әҝәр тәјәммүм јериндә јара варса, нә етмәли?\nҸаваб: Вәзифәси тәјәммүм олан шәхсин тәјәммүм үзвләриндә јара варса, ҹәбирә дәстәмазда олдуғу кими һәрәкәт етмәлидир.\nСуал 58: Һансы һалларда гүсл вермәк ваҹибдир?\nҸаваб: Једди һалда гүсл вермәк ваҹибдир: 1. Инсан ҹинси јахынлыг вә ја мәни хариҹ олмасы васитәси илә ҹүнуб олдугда ҹәнабәт гүслү; 2. Гадынлар үчүн һејз гүслү; 3. Гадынлар үчүн нифас гүслү; 4. Гадынлар үчүн истиһазә гүслү; 5. Мејитә тохунма гүслү; 6. Мејит гүслү;. 7. Нәзир, анд васитәси илә ваҹиб олан гүсл.\nСуал 59: Гүсл һансы гајдада верилир?\nҸаваб: Гүсл ики нөвдүр. Тәртиби гүсл вә иртимаси гүсл. Тәртиби гүслдә гүсл вермәк нијјәти илә әввәлҹә баш вә бојун, сонра бәдәнин сағ тәрәфи, даһа сонра сол тәрәфи јујулур. Бу ардыҹыллыгла верилмәјән гүсл батилдир.\nИртимаси гүсл верән инсан гүсл вермәк нијјәти илә тәдриҹән суја батыр. Бүтүн бәдән суја батдыгдан сонра гүсл дүзҝүн сајылыр.\nСуал 60: Гүсл вермиш шәхс намаз үчүн дәстәмаз алмалыдырмы?\nҸаваб: Јалныз ҹәнабәт гүслүндән сонра намаз үчүн дәстәмаз алмаг лазым дејил.\nСуал 61: Ҹүнуб шәхсә нәләр һарамдыр?\nҸаваб: Ҹүнуб шәхсә беш шеј һарамдыр:\n1. Бәдәнин Гур’ан јазысына, еләҹә дә, Аллаһ адына тохунмасы. Ваҹиб еһтијата әсасән, пејғәмбәрләрин вә имамларын да адына тохунмаг олмаз;\n2. Мәсҹидүл-һәрама вә пејғәмбәр мәсҹидинә дахил олмаг;\n3. Мәсҹиддә дајанмаг (јаддан чыхмыш бир шеј үчүн мәсҹидин бир гапысындан дахил олуб, о бириндән чыхмаг олар). Ваҹиб еһтијата әсасән, имамларын бариҝаһында да дајанмаг олмаз;\n4. Мәсҹидә бир шеј гојмаг;\n5. Ваҹиб сәҹдәси олан Гур’ан сурәләрини охумаг.\nСуал 62: Инсан гүсл вериб-вермәдијинә шәкк етсә, вәзифәси нәдир? Әҝәр шәкк етсә ки, гүслү дүз вериб, јохса јох вәзифәси нәдир?\nҸаваб: Инсан шәкк етсә ки, гүсл вериб јохса јох, гүсл вермәлидир. Әҝәр шәкк етсә ки, гүслү дүзҝүн вериб, јохса јох, тәкрар гүслә еһтијаҹ јохдур.\nСуал 63: Гүсл вермәк вә дәстәмаз алмаг мүмкүн олмадыгда тәјәммүм һансы гајдада јеринә јетирилир?\nҸаваб: Вәзифәси тәјәммүм етмәк олан шәхс гүсл вә ја дәстәмаз әвәзи тәјәммүм етдијини нәзәрдә тутараг тәјәммүм етдији шејә (торпаг, гум, даш вә с.) әлләринин ичини гоша шәкилдә вурмалыдыр. Сонра һәр ики әлләринин ичини бүтөв алына түк битән ендә чәкмәлидир. Сонда сол әлин ичи сағ әлин үстүнә, сағ әлин ичи сол әлин үстүнә чәкилир.\nСуал 64: Һансы һалларда дәстәмаз вә гүсл әвәзинә тәјәммүм етмәк олар?\nҸаваб: Једди һалда дәстәмаз вә гүсл әвәзинә тәјәммүм етмәк олар:\n1. Әҝәр дәстәмаз вә ја гүсл үчүн су әлдә етмәк мүмкүн дејилсә;\n2. Гоҹалыг, оғру вә јыртыҹыдан горху, су чәкмәк үчүн габын олмамағы сәбәбләриндән тәјәммүм етмәк олар. Су әлдә етмәк инсан үчүн мәшәггәтә сәбәб олдугда да тәјәммүмә иҹазә верилир;\n3. Су васитәси илә хәстәләнмә, ҹана зәрәр тәһлүкәси олдугда;\n4. Сујун дәстәмаз вә ја гүсл үчүн ишләдиләҹәји тәгдирдә аилә-өвладын вә јахын адамларын сусуз галаҹағы вә сусузлугдан өләҹәји еһтимал едилдикдә. Еләҹә дә, адәтән, јемәк үчүн башы кәсилмәјән ат вә гатыр кими һејванларын сусуз галаҹағы еһтимал олундугда;\n5. Әҝәр су јалныз палтарын вә бәдәнин мурдарлығыны тәмизләмәјә чатарса, әввәлҹә палтары вә бәдәни пака чыхармаг лазымдыр;\n6. Истифадә үчүн һалал габ олмадыгда;\n7. Дәстәмаз вә ја гүсл вериләҹәји тәгдирдә намаз вахтынын өтүб кечәҹәји еһтимал едилдикдә.\nСуал 65: Ҹан верән инсан (мөһтәзир) һансы шәкилдә јерләшдирилмәлидир?\nҸаваб: Ҹан верән мүсәлман архасы үстә, ајагларынын алты гибләјә доғру узадылмалыдыр.\nСуал 66: Мејитә һансы шәкилдә гүсл верилмәлидир?\nҸаваб: Он ики имамчы шиәнин мејит гүслү, кәфәнләнмәси, мејит намазы вә дәфни һамыја ваҹибдир. Мејитә үч гүсл верилир:\n1. Сидр гатылмыш су илә;\n2. Кафур гатылмыш су илә;\n3. Халис, саф су илә.\nМејит гүслү ҹәнабәт гүслү тәртибиндә верилир.\nСуал 67: Мејитә тохунма гүслү нә вахт ваҹиб олур?\nҸаваб: Мејит гүслү верилмәмиш, еләҹә дә, бәдәни сојумуш мејитә тохунан кәс мејитә тохунма гүслү вермәлидир. Бәдәни сојумамыш мејитә тохунан кәсин гүсл вермәси ваҹиб дејил.\nСуал 68: Мејит намазы һансы гајдада гылыныр?\nҸаваб: Мејит намазы гылмаг үчүн дәстәмаз вә гүсл шәрт дејил. Бәдән вә либас пак олмаја да биләр. Мејит үчүн намаз гылмаг истәјән шәхс үзү гибләјә дајанмалы вә мејит онун гаршысында башы сағ, ајаглары сол тәрәф истигамәтиндә узадылмалыдыр. Мејит намазында беш тәкбир вар. Мејитә намаз гылан шәхс ајаг үстә дурмуш вәзијјәтдә бу тәкбири десә кифајәтдир: . Мејјит намазынын беш тәкбири вардыр вә әҝәр онлар ашағыдакы тәртиблә дејилсә, кифајәтдир. Нијјәтдән вә биринҹи тәкбирдән сонра десин:\n“Әшһәду әнла илаһә илләллаһ вә әннә Муһәммәдән Рәсулуллаһ.” Икинҹи тәкбирдән сонра десин:\nأَلّلهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَاَلِ مُحَمَّدٍ\n“Аллаһуммә сәлли әла Муһәммәдин вә али-Муһәммәд.” Үчүнҹү тәкбирдән сонра десин:\n“Аллаһуммәғфир лил-му’мининә вәл-му’минат.” Дөрдүнҹү тәкбирдән сонра әҝәр мејјит кишидирсә, десин:\nأَلّلهُمَّ اغفِر لِهَذَا المَيِّتِ\n“Аллаһуммәғфир ли һазәл-мәјјит”; әҝәр гадын оларса, десин:\nأَلّلهُمَّ اغفِر لِهَذهِ المَيِّتِ\n“Аллаһуммәғфир ли һазиһил-мәјјит” вә сонра 5-ҹи тәкбири десин.\nДаһа јахшы олар ки, биринҹи тәкбирдән сонра бу дуаны охусун:\nأَشهَدُ اَن لاَاِلهَ إِلاَاللهُ وَحدَهُ لاَشَرِيكَ لَهُ إِلهَا واَحِدًا اَحَدًا صَمَدًا فَردًا قَيُّومًا داَئِمًا اَبَدًا لَم يَتًجِذ صَاحِبَةً وَلاَ وَلَدًا وَاَشهَدُ اَنً مُحَمَّدًا عَبدُهُ وَرَسُولُهُ اَرسَلهُ بِالهُدى وَدِينِ الحَقِ لِيُظهِرَهُ عَلَى الدِينِ كُلّهِ وَلَو كَرِهَ المُشرِكُونَ بَشِيرًا وَنَذِيرًا بَينَ يَدَىِ السَاعِةِ\nИкинҹи тәкбирдән сонра бу дуаны охусун:\nأَلّلهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَبَارِك عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارحَم مُحَمَّدًا وَآلَ مُحَمَّداً كََاَفضَلِ مَاصَلَّيتَ وَبَارَكتَ وَتَرَحَّمتَ عَلَى اِبراهِيمَ وَآلِ اِبراهِيمَ اِنَّكَ حَمِيدً مَجِيدً وَصَلَّ عَلَى جَمٍيعِ الاَنبِيَاءِ وَ مُرسَلِينَ\nҮчүнҹү тәкбирдән сонра бу дуаны охусун:\nأَلّلهُمَّ اغفِر لِلمؤمِنِينَ وَالمُؤمِنَاتِ وَالمُسلِمِينَ وَالمُسلِمَاتِ اَالاَحيَاءِ مِنْهُم وَالاَمواَتِ تَابِع بَينَنَا وَبَينَهُم بِاالخَيرَاتِ اِنَّكَ عَلَى كُلَّ شَىءٍ قَدِيرً\nДөрдүнҹү тәкбирдән сонра мејјит кишидирсә, бу дуаны охусун:\nأَلّلهُمَّ اِنَّ هَذا المُسَجّىَ قُداًمَنَا عَبدُكَ وَابنُ عَبدِكَ وَابنُ اَمَتِكَ نَزَلَ بِكَ وَاَنتَ خَيرُ مَنزُوُلِ بِهِ أَلّلهُمَّ اِنَّكَ قَبَضتَ روُحَهُ اِلَيكَ وَقَد اِحتاجَ اِلَى رَحمَتِكَ وَاَنتَ غَنىٌ عَن عَذَابِهِ أَلّلهُمَّ اِتًا لاَنَعلَمُ مِنهُ اِلاَ خَيرَا وَاَنتَ اَعلَمُ بِهِ مَنًا أَلّلهُمَّ اِن كَانَ مُحسِنًا فَزِد فِى اِحسَانِهِ وَ اِن كَانَ مُسِيئًا فَتَجَاوَز عَنهُ وَاَغفِرلَنَا وَلَهُ أَلّلهُمَّ اجعَلهُ عِندَكَ فِى اَعلَى العِلًيِّيِنَ وَخُلُف عَلَى اَهلِهِ فِى الغَابِرِينَ وَارحَمهُ بِرَحمَتِكَ يَااَرحَمَ الرَّاحِمينَ\nДөрдүнҹү тәкбирдән сонра мејјит гадындырса, бу дуаны охусун:\nأَلّلهُمَّ اِنَّ هَذِهِ المُسَجَّاتَ قُدَامَنَا اَمَتُكَ وَاَبنَتُ عَبدِكَ وَابنَتُ اَمَتِكَ نَزَلَت بِكَ وَاَنتَ خَيرُ مَنزُولِ بِهِ أَلّلهُمَّ اِنَّا لاَنَعلَمُ مِنهَا الاَّ خَيرَا وَانتَ اَعلَمُ بِهَا مِنًا أَلّلهُمَّ اِن كَانَت مُحسِنَةً فَزِد فِى اِحسَانِهَا وَاِن كَانَت مُسِيتُةً فَتَجَاوَز عَنهَا وَاغفِرلَهَا أَلّلهُمَّ اجعَلهَا عِندَكَ فِى اعلىَ عَلِّييِّن وَاخلُف عَلَى اَهلِهَا فِى الغابِرِنَ وَارحَمهَا بِرَحمَتِكَ يَا اَرحَمَ لرَّاحِمِنَ\nСонра бешинҹи тәкбири десин.\nСуал 69: Нечә ваҹиб намаз вар?\nҸаваб: Һәр бир мүсәлмана алты намаз ваҹибдир: он једди рәкәт ҝүндәлик јөвмијјә намазы, ајәт намазы, мејит намазы, бөјүк оғул үчүн дүнјасыны дәјишмиш атанын гәза намазы, иҹарә, нәзир, анд вә әһд васитәси илә ваҹиб олан намазлар.\nСуал 70: Ҝүндәлик јөвмијјә намазлары һансылардыр?\nҸаваб: Ики рәкәт сүбһ намазы, дөрд рәкәт зөһр (ҝүнорта) намазы, дөрд рәкәт әср (икинди) намазы, үч рәкәт мәғриб (шам) намазы, дөрд рәкәт иша (хифтән) намазы.\nСуал 71: Намазы үзү гибләјә гылмаг ваҹибдирми?\nҸаваб: Намаз үзүгибләјә гылынмалыдыр. Намаз гылмаг истәјән шәхс гибләни тә’јин етмәк үчүн чалышмалыдыр. Һисси нишанәләрә әсасән гибләнин истигамәтини билдирән ики агил шәхсин дедијинә әмәл етмәк олар. Елми гајдаја әсасән, гибләни ҝөстәрән инсанын дедикләринә дә е’тибар етмәк олар. Гибләни дејилән гајдада ҝөстәрәнләр олмадыгда мәсҹид меһрабларына, мүсәлман гәбирләринә әсасән гибләни тә’јин етмәк лазымдыр. Һеч вәҹһлә гиблә тә’јин олунмадыгда вә намазын вахты дар олдугда үзү дөрд тәрәфә тутараг дөрд намаз гылмаг лазымдыр. Әҝәр ики тәрәфдә гибләнин ола биләҹәји еһтимал едилирсә, һәмин ики тәрәфә доғру намаз гылмаг лазымдыр.\nСуал 72: Јол ҝедә-ҝедә намаз гылмаг олармы?\nҸаваб: Мүстәһәб намазлары јол ҝедә-ҝедә, сүвари һалда гылмаг олар. Бу ики һалда мүстәһәб намаз гыларкән үзү гибләјә дајанмаг лазым дејил.\nСуал 73: Һансы либасда намаз гылмаг олар?\nҸаваб: Намаз гылынан либас пак вә һалал олмалыдыр. Бу либас өлү вә әти һарам һејванын әзаларындан һазырланмамалыдыр. Намаз гылан кишидирсә, онун либасы халис ипәкдән вә саплары гызыл парчадан олмамалыдыр. Намаз гылан шәхс намазы битирдикдән сонра анласа ки, онун палтары мурдар олуб, гылдығы намаз гәбулдур.\nСуал 74: Гызыл зинәт әшјалары илә намаз гылмаг олармы?\nҸаваб: Киши үчүн гызыл зинәт әшјалары һарамдыр вә бу әшјаларла гылынмыш намаз батилдир. Ваҹиб еһтијата әсасән, киши гызыл ејнәкдән дә чәкинмәлидир. Амма гадынларын һәм намаз вахты, һәм дә гејри вахтларда гызыл әшјалардан истифадә етмәсинин ејби јохдур.\nСуал 75: Һансы һалларда мурдар либас вә ја бәдәнлә намаз гылмаг олар?\nҸаваб: Беш һалда либас вә бәдән пак олмадыгда гылынмыш намаз дүзҝүндүр:\n1. Ҹораб вә арагчын кими кичик шејләр мурдар олдугда;\n2. Дајәнин либасы сахладығы ушағын сидији илә мурдарландыгда;\n3. Либас бәдәндәки јаранын ганына булашдыгда;\n4. Бир дирһәм өлчүсүндән аз мурдарландыгда;\n5. Инсан мурдар бәдән вә либасла намаз гылмаға мәҹбур олдугда.\nСуал 76: Намаз һарада гылынмалыдыр?\nҸаваб: Намаз гылынан јерин беш шәрти вар:\n1. Намаз гылынан јер һалал олсун;\n2. Һәрәкәтсиз олсун;\n3. Отағын һүндүрлүјү ајаг үстә дурмаға имкан версин;\n4. Намаз гылынан јер әҝәр нәҹасәтә буланыбса, онун рүтубәти либаса кечәҹәк һәддә олмасын;\n5. Сәҹдә үзвләри јерә гојуларкән ҝәрәк јерин сәтһи бир-бириндән дөрд битишик бармагдан артыг (истәр ашағыја истәр јухарыја доғру) фәргли олмасын.\nСуал 77: Намазын һансы ваҹибатлары вар?\nҸаваб: Намазын он бир ваҹибаты вар: нијјәт, гијам, тәкбирәтүл-еһрам, сәҹдә, гираәт, зикр, тәшәһһүд, салам, тәртиб, мүвалат.\nСуал 78: Намазын рүкнү нәдир?\nҸаваб: Рүкн намаздакы о ваҹибатлардыр ки, әҝәр инсан биләрәкдән вә билмәјәрәкдән онлары артырса вә ја азалтса, намазы батил олур. Намазын беш рүкнү вар:\n2. Тәкбирәтул-еһрам, јә’ни нијјәтдән сонра «Әллаһу Әкбәр» демәк;\n3. Гијам–тәкбирәтул-еһрам дејәркән вә рүкудан габаг ајаг үстә олмаг (она рүкуја битишән гијам дејилир);\n5. Ики сәҹдә.\nСуал 79: Нијјәтдән чыхмаг нә демәкдир?\nҸаваб: Инсан намазын ортасында о гәдәр гәфләтә вара биләр ки, әҝәр ондан нә етдијини сорушсалар, ҹаваб тапа билмәз. Белә һалда намаз батилдир.\nСуал 80: Ајаг үстә дурмагдан ибарәт олан гијам вәзијјәтинин шәрти нәдир?\nҸаваб: Нијјәтдән сонра «Әллаһу Әкбәр» демәздән габаг вә сонра бир мигдар дајанмаг ваҹибдир. Инсан әмин олмалыдыр ки, тәкбир кәлмәсини ајаг үстә демишдир. Гијам заманы бәдән һәрәкәтсиз олмалы, бир тәрәфә әјилмәмәлидир. Гијамда ајаглар арасы мәсафәнин үч бармагдан бир гарышадәк олмасы мүстәһәбдир. Гадынлар ајагларыны бир-биринә јапышдырсалар јахшы олар.\nСуал 81: Рүкунун шәрти нәдир?\nҸаваб: Рүку вәзијјәтиндә инсан әлләри дизинә чатанадәк әјилмәлидир. Әлләр дизә гојулмадан да һәмин гәдәр әјилмәк кифајәтдир. Рүкуда истәнилән бир зикр дејилә биләр. Амма бу зикр үч «Сүбһанәллаһ» вә бир «Сүбһанә рәбијәл-әзими вә биһәмдиһ» кәлмәләриндән гыса олмамалыдыр». Зикр дејилән заман бәдән рүку вәзијјәтиндә арам дајанмалыдыр.\nСуал 82: Сәҹдәнин һансы шәртләри вар?\nҸаваб: Сәҹдә алынын, ики әлин ичинин, ики дизин, ики ајағын баш бармагларынын јерә гојулмасындан вә ән азы үч «сүбһанәллаһ» зикри һәддиндә сәҹдәдә галмагдан ибарәтдир. Ики сәҹдә арасында арам отурмаг лазымдыр. Сәҹдә заманы јерә тохунасы једди үзв биләрәкдән галдырылмамалыдыр.\nСуал 83: Намазын бүтүн рәкәтләриндә һәмд («Фатиһә») вә сурә (мәс. «Ихлас») охумаг ваҹибдирми?\nҸаваб: Ваҹиб јөвмијјә намазларынын биринҹи вә икинҹи рәкәтләриндә һәмд вә сурә охумаг ваҹибдир. Ваҹиб јөвмијјә намазларынын үчүнҹү вә дөрдүнҹү рәкәтләриндә исә тәкҹә һәмд охунса кифајәтдир. Һәмд әвәзинә «тәсбиһати-әрбәә» демәк олар. Мүстәһәб намазларда исә тәкҹә һәмд охумаг ваҹибдир.\nСуал 84: Намаз уҹадан, јохса астадан гылынмалыдыр?\nҸаваб: Кишиләр сүбһ, мәғриб вә иша намазларыны уҹадан гылмалыдырлар. Зөһр вә әср намазларында исә һәм кишиләрин, һәм дә гадынларын һәмд вә сурәни астадан охумасы лазымдыр. Уҹадан дејиләси һәмд вә сурәни астадан, астадан дејилмәси һәмд вә сурәни уҹадан демәк биләрәкдән олдугда намаз батилдир.\nСуал 85: Әввәл сурәни, сонра исә һәмди охумаг олармы?\nҸаваб: Намаздакы ардыҹыллығы биләрәкдән позмаг намазы батил едир.\nСуал 86: Пејғәмбәрин ады чәкилдикдә салават чәкмәк ваҹибдирми?\nҸаваб: Пејғәмбәрин ады, ләгәби вә ја күнјәси дејилдикдә (һәтта намазда да олмуш олса) салават чәкмәк мүстәһәбдир.\nСуал 87: Нәләрә сәҹдә етмәк олмаз?\nҸаваб: Једди шејә сәҹдә етмәк олмаз: 1. Јемәли шејләрә; 2. Ҝејмәли шејләрә; 3. Мә’дәндән чыхан шејләрә (мәсәлән, гызыл, ҝүмүш); 4. Тәзә үзүм јарпағына; 5. Торпагдан ҹүҹәрән јемәли дәрман биткиләринә (мәсәлән, бәнөвшә, малдили); 6. Бә’зи мәнтәгәләрдә јемәли сајылан биткиләрә; 7. Кал мејвәјә.\nСуал 88: Намазы нәләр батил едир?\nҸаваб: Он ики шеј намазы батил едир:\n1. Намазын ортасында шәртләрдән биринин өдәнмәдији мә’лум олса (мәсәлән, намазын јери гәсб олунмуш јердир);\n2. Намазын ҝедишиндә биләрәкдән вә ја билмәјәрәкдән дәстәмазы вә ја гүслү батил едән һал баш версә (мәсәлән, сидик хариҹ олса);\n3. Әлләр үст-үстә гојулса;\n4. Һәмд охундугдан сонра «амин» дејилсә;\n5. Биләрәкдән вә ја диггәтсизликдән гибләјә арха чевирсә, гибләдән чыхмыш сајылаҹаг гәдәр саға вә сола мејл едилсә;\n6. Биләрәкдән намаза аид олмајан мә’налы вә ја мә’насыз сөз дејилсә;\n7. Биләрәкдән бәркдән ҝүлмәк;\n8. Дүнја ишләринә ҝөрә биләрәкдән бәркдән ағламаг;\n9. Намазын формасыны позан ишләр (әл чалмаг);\n10. Јемәк-ичмәк (мәс. ағыздакы тикә ја галыглары удуб гуртармамыш намаза башламаг);\n11. Ики рәкәтли вә үч рәкәтли намазларда, еләҹә дә, дөрд рәкәтли намазларын илк ики рәкәтиндә рәкәтләрин сајында едилән шәкк;\n12. Биләрәкдән вә ја сәһвән намазын рүкнләринин артырылыб-азалдылмасы.\nСуал 89: Намаз ҝедишиндә салам алмаг олармы?\nҸаваб: Намаз ҝедишиндә дүзҝүн вә ја ҹидди верилмиш саламы алмаг лазымдыр.\nСуал 90: Һансы һалларда намазы дајандырмаг олар?\nҸаваб: Дөрд һалда намазы дајандырмаг олар:\n1. Инсан өз ҹаны вә малыны горумаг үчүн намазы дајандыра биләр;\n2. Намаз заманы тәләбкар вердији борҹу тәләб едәрсә вә намазы дајандырмадан борҹу гајтармаг мүмкүн олмазса;\n3. Намаз ҝедишиндә инсан баша дүшсә ки, мәсҹид мурдарланмышдыр;\n4. Рүкуја ҝетмәмишдән азан вә игамәнин јаддан чыхдығы јада дүшдүкдә.\nСуал 91: Намазда нечә нөв шәкк вар?\nҸаваб: Намазда үч нөв шәкк ола биләр: Намазы батил едән шәкләр, е’тина едилмәјәси шәкләр вә е’тина едиләси дүзҝүн шәкләр.\nСуал 92: Һансы шәкләр намазы батил едир?\nҸаваб: Сәккиз шәкк намазы батил едир:\n1. Ики рәкәтли намазларда рәкәтләрин сајындакы шәкк;\n2. Үч рәкәтли намазларда рәкәтләрин сајында шәкк;\n3. Дөрд рәкәтли намазда шәкк едиләрсә ки, бир рәкәт гылыныб, јохса чох;\n4. Дөрд рәкәтли намазда икинҹи рәкәтин икинҹи сәҹдәси тамам олмамыш шәкк едилә ки, ики рәкәт гылыныб, јохса чох;\n5. Шәкк едилә ки, ики рәкәт гылыныб, јохса беш вә ја ики рәкәт гылыныб, јохса даһа чох;\n6. Шәкк едилә ки, үч рәкәт гылыныб, јохса алты вә ја үч рәкәт гылыныб, јохса алтыдан чох;\n7. Шәкк едилә ки, ҝөрән нечә рәкәт гылыныб;\n8. Икинҹи рәкәт тамам олмуш олса да, шәкк едилә ки, дөрд рәкәт гылыныб, јохса алты вә ја дөрд рәкәт гылыныб, јохса алтыдан чох? Амма икинҹи рәкәт тамам олдугдан сонра шәкк едилсә ки, дөрд рәкәт гылыныб, јохса алты вә ја чох, мүстәһәб еһтијата әсасән дөрд рәкәт гылындығыны гәбул едиб, намазы баша чатдырдыгдан сонра ики сәҹдәји-сәһв јеринә јетирилир, һәм дә намаз јенидән гылыныр.\nСуал 93: Намазда е’тина едиләси шәкдән сонра вәзифә нәдир?\nҸаваб: Бүтүн дүзҝүн шәкләр, јә’ни е’тина едиләси шәкләр дөрд рәкәтлик намазлара аиддир.\nИкинҹи сәҹдәдән галхдыгдан сонра шәкк едилсә ки, ики рәкәт гылыныб, јохса үч рәкәт, үч рәкәт гылындығы гәбул едилмәлидир вә намаз тамамландыгдан сонра бир рәкәт еһтијат намазы гылынмалыдыр. Икинҹи сәҹдәдән сонра шәкк едилсә ки, ики рәкәт гылыныб, јохса дөрд рәкәт, дөрд рәкәт гылындығы гәбул едилмәлидир вә намаз тамамландыгдан сонра ики рәкәт еһтијат намазы гылынмалыдыр. Икинҹи сәҹдәдән сонра ики, үч вә ја дөрд рәкәт намаз гылындығына шәкк едиләрсә, дөрд рәкәт гәбул едилмәлидир вә намаз тамамландыгдан сонра ики рәкәт ајаг үстә, ики рәкәт отураг еһтијат намазы гылынмалыдыр. Әҝәр икинҹи сәҹдәдән сонра шәкк едилсә ки, дөрд рәкәт гылыныб, јохса беш рәкәт, дөрд рәкәт гылындығы гәбул едилмәлидир вә намаз тамамландыгдан сонра ики сәҹдәји-сәһв јеринә јетирилмәлидир. Әҝәр шәкк едилсә ки, үч рәкәт гылыныб, јохса дөрд рәкәт, намазын истәнилән бир јериндә олур-олсун, дөрд рәкәт гылындығыны гәбул едәрәк намазы тамамламаг, сонра исә бир рәкәт ајаг үстә, ики рәкәт отураг еһтијат намазы гылмаг лазымдыр. Ајаг үстә шәкк едилсә ки, үч рәкәт гылыныб, јохса беш, әввәлҹә отурмаг, тәшәһһүд вә саламы демәк, намазы тамамладыгдан сонра бир рәкәт ајаг үстү, ики рәкәт отураг еһтијат намазы гылмаг лазымдыр. Ајаг үстә шәкк едилсә ки, үч рәкәт гылыныб, јохса беш, отурмаг, тәшәһһүд вә саламы дејиб, намазы тамамламаг лазымдыр. Сонра ики рәкәт ајаг үстә еһтијат намазы гылыныр. Ајаг үстә үч, ја дөрд, ја беш рәкәт гылындығына шәкк едиләрсә, отуруб тәшәһһүд вә саламы демәклә намазы тамамламаг, сонра исә ики рәкәт ајаг үстү, ики рәкәт отураг еһтијат намазы гылмаг лазымдыр. Әҝәр ајаг үстә беш вә ја алты рәкәт намаз гылындығына шәкк едиләрсә, отуруб тәшәһһүдлә саламы демәк вә намазы тамамладыгдан сонра сәҹдәји-сәһв јеринә јетирмәк лазымдыр.\nСуал 94: Еһтијат намазы неҹә гылыныр?\nҸаваб: Еһтијат намазы гылмалы олан шәхс намазы битирән кими дәрһал еһтијат намазыны нијјәт етмәли вә тәкбир демәлидир. Сонра һәмд охујуб рүкуја ҝетмәли вә рүкудан сонра ики сәҹдә јеринә јетирмәлидир. Сонра исә тәшәһһүд вә салам дејилир. Еһтијат намазы астадан гылыныр. Һәтта ваҹиб еһтијата әсасән «Бисмиллаһ» да астадан дејилир.\nСуал 95: Сәҹдәји-сәһв неҹә јеринә јетрилир?\nҸаваб: Намаз баша чатан кими сәҹдәји-сәһв нијјәт едилир, сәҹдәјә ҝедиләрәк дејилир: «Бисмиллаһи вә биллаһи, әллаһуммә сәлли әла Муһәммәдин вә али Муһәммәд» сонра отураг вәзијјәтә гајыдылыр вә јенидән сәҹдәјә ҝедилир, ејни зикрләр тәкрарланыр. Икинҹи сәҹдәдән сонра отураг вәзијјәтдә тәшәһһүд вә салам дејилир.\nСуал 96: Ислам шәриәтиндә кимләр мүсафир һесаб олунур?\nҸаваб: Сәфәри гырх беш километр вә ондан чох мәсафәдән ибарәт олан шәхс мүсафир һесаб олунур. Бир шәртлә ки, онун ҝетдији јол ијирми ики там, онда беш километрдән аз олмасын.\nСуал 97: Сәфәрдә гылынан намазлар ади вахтда гылынан намаздан фәргләнирми?\nҸаваб: Мүсафир зөһр, әср вә иша намазларыны дөрд рәкәт јох, ики рәкәт гылыр. Амма намазын јары гылынмасы (гәср) үчүн шәртләр мөвҹуддур:\n1. Сәфәр гырх беш километрдән (сәккиз фәрсәх) аз олмамалыдыр;\n2. Сәфәрә чыхаркән мәгсәд гырх беш километрлик јолу ҝетмәк олмалыдыр;\n3. Јолун ортасында мүсафир фикрини дәјишмәмәлидир;\n4. Гырх беш километр тамам олмамыш јолу вәтәниндән кечмәмәлидир вә ја бир јердә он ҝүндән артыг галмамалыдыр;\n5. Сәфәрин мәгсәди һарам иш олмамалыдыр;\n6. Көчәри һәјат тәрзи кечирән инсанлар намазларыны там гылмалыдыр;\n7. Сәфәрә чыхмаг пешә олмамалыдыр;\n8. Вәтәниндән вә ја он ҝүн галаҹағыны гәсд етдији јердән о гәдәр узаглашмалыдыр ки, шәһәрин дивары ҝөрүнмәсин вә азан сәси ешидилмәсин.\nСуал 98: Гырх беш километр мәсафәни гәт едән овчу мүсафир сајылырмы? Онун да намазлары јарыдырмы?\nҸаваб: Әјләнҹә үчүн ова ҝедән инсан намазыны бүтөв гылмалыдыр. Доланышыг хәтринә бу ишлә мәшғул олан инсанын исә намазы јарыдыр. Вар-дөвләт газанмаг мәгсәди илә ова ҝедәнләр исә ваҹиб еһтијата әсасән намазларыны һәм јары, һәм дә бүтөв гылмалыдырлар.\nСуал 99: Гәза намазлары үчүн вахт тә’јин олунмушдурму?\nҸаваб: Ваҹиб намазларыны вахтында гылмајыб гәзаја верән шәхс бу намазлары гылмалыдыр. Ваҹиб гәза намазларыны дәрһал гылмаг тәләб олунмур. Амма бу ишдә лагејдлик, сүстлүк ҝөстәрмәк олмаз. Дүнјасыны дәјишмиш атанын гәза намазларыны бөјүк оғлан гылмалыдыр.\nСуал 100: Ваҹиб намазлары хүсуси илә јөвмијјә намазларыны ҹамаатла гылмағын савабы вармы?\nҸаваб: Ваҹиб намазлары, хүсуси илә јөвмијјә намазларыны ҹамаатла гылмаг мүстәһәбдир. Сүбһ, мәғриб вә иша намазларыны ҹамаатла гылмаг мәсҹидин гоншулуғунда јашајанлара вә мәсҹидин азанынын сәсин ешидәнләрә хүсуси тапшырылмышдыр. Рәвајәтдә билдирилмишдир ки, пишнамаза бир нәфәр игтида едәрсә, онларын намазларынын һәр рәкәтинә јүз әлли намазын савабы вериләр. Әҝәр ики нәфәр игтида едәрсә, онларын намазларынын һәр рәкәтинә алты јүз намазын савабы вериләр. Игтида едәнләрин сајы артдыгҹа намазын да савабы артыр. Игтида едәнләрин сајы он нәфәрә чатдыгда вә ја он нәфәри кечдикдә ҝөјләр кағыз, дәрјалар мүрәккәб, ағаҹлар гәләм, бүтүн ҹин, инсан вә мәләкләр јазан оларларса, һәмин намазын бир рәкәтинин савабыны јазыб гуртара билмәзләр.\nСуал 101: Ҹәмијјәт намазы ҝеҹ бәрпа олдугда намазы фәрди шәкилдә, вахтында гылмаг јахшы дејилми?\nҸаваб: Сәбир едиб намазы ҹамаатла гылмаг мүстәһәбдир. Сон вахтда гылынан ҹәмијјәт намазы әввәл вахтда гылынан фәрди намаздан үстүндүр.\nСуал 102: Һансы һалларда ҹамаат намазында иштирак етмәк ваҹибдир?\nҸаваб: Фәрди һалда намаз гылдығы вахт вәсвәсәләрә дүчар олан инсан ҹамаатла намаз гылдыгда вәсвәсәләрдән јаха гуртара билирсә, намазыны ҹамаатла гылмалыдыр.\nӘҝәр ата-ана өвладына әмр едәрсә ки, намазыны ҹамаатла гылсын, ата-анаја итаәт ваҹиб олдуғундан, ваҹиб еһтијата әсасән, өвлад намазыны ҹамаатла гылмалыдыр.\nНамазын һәмд-сурәсини вә диҝәр мәтнләрини јахшы билмәјән кәс вахты олдугда намазы јахшы өјрәнмәли, вахты дар олдугда, ваҹиб еһтијата әсасән намазыны ҹамаатла гылмалыдыр.\nСуал 103: Ҹәмијјәт намазында ким имам (пишнамаз) дајана биләр?\nҸаваб: Ҹәмијјәт намазында имам дајанан шәхс балиғ (һәдди-бүлуғ), агил (ағыллы), он ики имамчы шиә, адил (әдаләтли), һалалзадә (гануни никаһдан доғулмуш), намазы дүзҝүн гыла билән, игтида едәнләр кишидирсә, киши олмалыдыр. Ваҹиб еһтијата әсасән, бүтүн һалларда пишнамаз киши олмалыдыр.\nПишнамаз адыны билмәк мә’мум (игтида едән) үчүн ваҹиб дејил.\nСуал 104: Игтида едән шәхсин (мә’мум) һансы вәзифәләри вар?\nҸаваб: Мә’мум имамдан габагда дајанмамалы, ваҹиб еһтијата әсасән, бир гәдәр архада дајанмалыдыр. Мә’мум һәмд вә сурәдән башга намазын бүтүн сөзләрини өзү демәлидир. Амма ҹәмијјәт намазына үчүнҹү вә ја дөрдүнҹү рәкәтдә гошулан мә’мум һәмд вә сурәни дә дејәсидир. Сүбһ, мәғриб вә иша намазларында имамын һәмд сурә сәсини ешитмәдикдә мә’мумун астадан һәмд-сурә охумасы мүстәһәбдир. Зөһр вә әср намазларынын биринҹи вә икинҹи рәкәтиндә һәмд сурә әвәзинә зикр демәк мүстәһәбдир. Мә’мум тәкбирәтул-еһрамы имамдан габаг демәмәлидир. Һәтта ваҹиб еһтијата әсасән, имам тәкбири гуртармамыш мә’мум тәкбирә башламамалыдыр.\nСуал 105: Бә’зиләри ҹамаат намазында намазы имамдан габаг гуртарырлар. Бу дүзҝүндүрмү?\nҸаваб: Намазын сонунда салам һиссәсини имамдан габаг дејиб намазы гуртармаг олар.\nСуал 106: Ајәт намазы нәдир?\nҸаваб: Ајәт намазы ваҹиб намазлардандыр. Бу намаз дөрд һалда ваҹиб олур:\n1. Ҝүнәш тутулдугда; 2. Ај тутулдугда (азҹа да тутулмуш олса вә кимсә горхмаса да); 3. Зәлзәлә баш вердикдә (әҝәр кимсә горхмамыш олса да); 4. Шимшәк чахдыгда, гара вә гырмызы јел әсдикдә (адамларын чоху горхмуш олса).\nСуал 107: Ајәт намазы неҹә гылыныр?\nҸаваб: Ајәт намазы ики рәкәтдир: Бу намаз ики шәкилдә гылына биләр:\nБиринҹи шәкил: Нијјәт едилир, тәкбир дејилир, бир һәмд вә бир сурә там охунур, рүкуја ҝедилир, рүкудан гајыдылыр, јенидән бир һәмд вә бир сурә охунур, бир дә рүкуја ҝедилир. Беләҹә, һәмд-сурә вә рүку беш дәфә тәкрарланыр. Бешинҹи рүкудан, галхдыгдан сонра ики сәҹдә едилир. Сонра намазын икинҹи рәкәти ејни гајдада гылыныр. Намаз тәшәһһүд вә саламла баша чатыр.\nИкинҹи шәкил: Нијјәт едилир, тәкбир дејилир, һәмд охунур, сурәнин ајәләриндән бири дејилир, рүкуја ҝедилир, рүкудан галхдыгдан сонра сурәнин икинҹи ајәси дејилир вә јенә рүкуја ҝедилир. Бу гајда илә сурәнин беш ајәсинин һәр бири дејилдикдән сонра бир рүку едилир. Бешинҹи рүкудан галхдыгдан сонра ики сәҹдә јеринә јетирилир вә ајаға галхараг намазын икинҹи рәкәти ејни гајда илә гылыныр. Намаз тәшәһһүд вә саламла баша чатыр.\nСуал 108: Оруҹ нәдир?\nҸаваб: Оруҹ Исламда ваҹиб әмәлләрдән биридир. Инсан Аллаһын әмрини јеринә јетирмәк мәгсәди илә сүбһ азанындан мәғриб азанынадәк оруҹу батил едән ишләрдән чәкинир.\nСуал 109: Оруҹу нәләр батил едир?\nҸаваб: Доггуз шеј оруҹу батил едир: 1. Јемәк вә ичмәк; 2. Ҹима (ҹинси јахынлыг); 3. Истимна (өзүндән мәни хариҹ етмә); 4. Аллаһын, пејғәмбәрин вә пејғәмбәр ҹанишинләринин адындан јалан данышмаг; 5. Һүлгүмә гаты тоз вә түстүнүн јетишмәси; 6. Башы бүтөвлүклә суја батырмаг; 7. Сүбһ азанынадәк бојундакы ҹәнабәт, һејз, нифас гүслүнүн верилмәмәси; 8. Ахыҹы шејләрлә ималә етмәк; 9. Гусмаг.\nСуал 110: Оруҹ тутмуш гадын јемәјин дадына баха биләрми?\nҸаваб: Әҝәр јемәк боғаза чатмаса, онун дадына бахмаг олар. Јемәјин дадына бахаркән тәсадүфән боғаза чатарса, оруҹ батил олмаз. Амма јемәјин дадына бахмаг истәјән кәс әввәлҹәдән билсә ки, јемәк боғазына чатаҹаг вә бу иш баш версә, оруҹу батилдир. Белә оруҹун гәзасы тутулмалы вә кәффарәси дә верилмәлидир.\nСуал 111: Оруҹ тутмуш шәхс јухуда мөһтәлим оларса (ондан мәни хариҹ оларса), оруҹу батил олармы?\nҸаваб: Инсанын өзүндән асылы олмадан мәни хариҹ оларса, онун оруҹу батил дејил.\nСуал 112: Әҝәр бир шәхс пејғәмбәрин дилиндин бир сөз дејәрсә вә сонрадан анлајарса ки, бу сөз јалан имиш, оруҹу батилдирми?\nҸаваб: Доғру олмадығы сонрадан билинән сөзләрә ҝөрә оруҹ батил олмаз.\nСуал 113: Әҝәр бир шәхс билмәдән суја јыхылараг башы там суја батарса, онун оруҹу батилдирми?\nҸаваб: Өзүндән ихтијарсыз суја јыхылан вә башы бүтүнлүклә суја батан инсанын оруҹу батил дејил.\nСуал 114: Бојнунда ҹәнабәт гүслү олан кәс рамазан ајында оруҹ тута биләрми?\nҸаваб: Рамазан ајында ҹүнуб олдуғу һалда оруҹ тутмаг истәјән кәс биләрәкдән гүсл вермәјиб вахтын дарлығыны ҝөзләсә вә тәјәммүм едиб оруҹ тутса, онун оруҹу гәбулдур амма ҝүнаһ ишләтмишдир.\nРамазан ајында ҝеҹә ҹүнуб олан кәс билсә ки, јатса сүбһәдәк ојаныб гүсл верә билмәјәҹәк, јатыб јухуја галса оруҹу батилдир. О адам һәм гәза оруҹу тутмалы, һәм дә кәффарә вермәлидир.\nОруҹ тутан шәхс ҝүндүз мөһтәлим олса, дәрһал гүсл вермәји ваҹиб дејил.\nСуал 115: Оруҹ һалда ималә етмәк олармы?\nҸаваб: Оруҹ вахты ималә етмәк оруҹу батил едир. Амма мүалиҹә үчүн шамлардан истифадә етмәјин ејби јохдур. Амма гидаландырыҹы шамлардан истифадә етмәк олмаз.\nСуал 116: Әҝәр инсан өзүндән ихтијарсыз гусарса, оруҹу батил олармы?\nҸаваб: Ихтијарсыз һалда гусмаг оруҹу батил етмир.\nСуал 117: Оруҹун нечә гисим кәффарәси олур?\nҸаваб: Оруҹун ики гисим кәффарәси олур: Ҹәм кәффарә вә тәк кәффарә. Ҹәм кәффарә бир бәндә (гул) азад етмәкдән, ики ај оруҹ тутмагдан вә алтмыш фәгири дојдурмагдан ибарәтдир.\nСуал 118: Рамазан ајында һансы һалларда тәкҹә гәза оруҹу ваҹиб олур?\nҸаваб: Он һалда јалныз гәза оруҹу ваҹиб олур:\n1. Оруҹ тутмуш шәхс биләрәкдән гусса;\n2. Рамазан ајында ҝеҹә ҹүнуб олуб, сүбһ азанынадәк ојанмаса;\n3. Оруҹ тутмағы нијјәт етмәсә;\n4. Ҹәнабәт гүслү вермәји јаддан чыхарса;\n5. Сүбһ азанынын олуб-олмадығыны арашдырмадан оруҹу позан бир иш ҝөрсә вә сонра мә’лум олса ки, азан олубмуш;\n6. Бир шәхсин «сүбһ олмајыб» демәси илә оруҹу позан иш ҝөрүлсә вә сонрадан сүбһ олдуғу мә’лум олса;\n7. Бир шәхс сүбһ азанынын верилдијини дедији һалда, инсан онун сөзүнү зарафат сајыб, оруҹу позан иш ҝөрдүкдән сонра сүбһ олдуғу мә’лум олса;\n8. Кор вә онун кимиләр башга бир кимсәнин сөзү илә ифтар етсәләр вә сонра билинсә ки, мәғриб олмајыб;\n9. Саф һавада гаранлыға ҝөрә мәғриб олдуғуну тә’јин едәрәк, ифтар едилмәси вә сонрадан мәғриб олмадығынын ашкар олмасы; (Амма булудлу һавада белә бир ҝүманла ифтар едән кәс үчүн гәза јохдур).\n10. Сәринләшмәк мәгсәди илә ағыза су алыб, билмәдән сују удмаг (амма оруҹ олдуғуну унудуб, ағзыны јахалајаркән сују удан кәс үчүн гәза оруҹу јохдур).\nСуал 119: Әҝәр бир шәхс хәстәлик сәбәбиндән Рамазан ајында оруҹ тута билмәсә вә нөвбәти илин Рамазан ајынадәк сағалмаса, гәза оруҹу тутмалыдырмы?\nҸаваб: Нөвбәти рамазан ајынадәк хәстәлик сағалмаса, тутмадығы оруҹларын гәзасыны тутмаг ваҹиб дејил, амма һәр ҝүн үчүн фәгирә он сир (бир сир јетмиш беш грамдыр) тәам вермәлидир.\nСуал 120: Гәза оруҹларыны бир нечә ил тә’хирә салан шәхс нә етмәлидир?\nҸаваб: Оруҹларын гәзасы тутулмалы вә һәр ҝүн үчүн фәгирә он сир тәам верилмәлидир.\nСуал 121: Атанын гәза намазы вә оруҹлары илә бағлы өвлад нә едә биләр?\nҸаваб: Дүнјасыны дәјишмиш атанын гәза намазы вә оруҹлары бөјүк оғулун өһдәсинәдир.\nСуал 122: Сәфәрә чыхан шәхс оруҹ тута биләрми?\nҸаваб: Ҝүнортадан сонра сәфәрә чыхан шәхс тутдуғу оруҹу баша вурмалыдыр. Ҝүнортадан габаг сәфәрә чыхан шәхс исә тәрәххүс һәддини кечдикдән сонра, јә’ни шәһәрин диварлары ҝөрүнмәдикдә вә азан сәси ешидилмәдикдә оруҹуну ачмалыдыр. Сәфәрдән гајыдан шәхс ҝүнортадан габаг вәтәнинә чатарса, һәмин вахтадәк оруҹу батил едән ишләр ҝөрмәдији һалда, оруҹ тута биләр. Сәфәрдән гајыдан шәхс ҝүнортадан сонра вәтәнинә чатарса, һәмин ҝүн оруҹ тута билмәз.\nСуал 123: Оруҹ тутмаг кимләрә ваҹиб дејил?\nҸаваб: Дөрд һалда оруҹ тутмаг ваҹиб олмур:\n1. Гоҹалыг вә мәшәггәт сәбәбиндән;\n2. Сусузлугдан әзијјәт чәкән хәстәләр;\n3. Һамиләлијин сон дөврүндә олан гадынын тутаҹағы оруҹ өзүнә вә һамиләлијинә зәрәр олдугда;\n4. Ушаг әмдирән вә сүдү аз олан гадынлар;\nСуал 124: Ајын әввәли (фитр бајрамы) һансы јолла тә’јин олунур?\nҸаваб: Ајын әввәли беш јолла тә’јин олунур: 1. Инсан өзү ајы ҝөрсә; 2. Бир груп шәхсин ајы ҝөрмәк хәбәри јәгинлик јарадарса (јәгинлик јарадан истәнилән бир шеј); 3. Ики адил киши ајы ҝөрдүкләрини десәләр; 4. Ајдан отуз ҝүн кечмиш олса; 5. Шәр’и һаким ајын башламасы барәдә һөкм версә.\nСуал 125: Шәр’и һакимин һөкмү јалныз онун мүгәллидләринәми аиддир?\nҸаваб: Әҝәр шәр’и һаким һөкм етсә ки, ајын әввәлидир, она тәглид етмәјәнләр дә ујғун һөкмә әмәл етмәлидир.\nСуал 126: Оруҹ тутмаг нә вахтлар ваҹибдир?\nҸаваб: Рамазан ајында, еләҹә дә нәзир, әһд вә анд сәбәби илә оруҹ тутмаг ваҹибдир.\nСуал 127: Һансы ҝүнләр оруҹ тутмаг һарамдыр?\nҸаваб: Фитр вә гурбан бајрамлары ҝүнләри вә Шәбанын сонунҹу ҝүнү илә Рамазанын биринҹи ҝүнүнүн башламасы мә’лум олмадыгда.\nСуал 128: Һансы ҝүнләр оруҹ тутмаг мәкруһдур (бәјәнилмир)?\nҸаваб: Ашура ҝүнү, әрәфә вә гурбан олдуғу билинмәјән ҝүн оруҹ тутмаг мәкруһдур.\nСуал 129: Һансы ҝүнләр оруҹ тутмаг мүстәһәбдир (бәјәнилмишдир)?\nҸаваб: Ашағыда гејд олунан ҝүнләрдә оруҹ тутмаг даһа чох тапшырылмышдыр:\n1. Һәр гәмәри ајын биринҹи, сонунҹу ҹүмә ахшамы ҝүнләри вә ајын онунҹу ҝүнүндән сонра ҝәлән илк чәршәнбә ҝүнү;\n2. Һәр ајын он үчү, он дөрдү вә он беши;\n3. Рәҹәб вә Шәбан ајларынын бүтүн ҝүнләри;\n4. Новруз бајрамы ҝүнү;\n5. Зилгә’дә ајынын ијирми бешинҹи вә ијирми доггузунҹу ҝүнү;\n6. Зилһиҹҹәнин биринҹи вә доггузунҹу ҝүнләри\n7. Гәдир ҝүнү (зилһиҹҹәнин он сәккизинҹи ҝүнү);\n8. Мәһәррәмин биринҹи вә үчүнҹү ҝүнү;\n9. Һәзрәт пејғәмбәрин (с) мөвлуду ҝүнү (рәбиүл-әввәлин он једдинҹи ҝүнү);\n10. Мәб’әс ҝүнү (рәҹәбин ијирми једдинҹи ҝүнү)\nСуал 130: Ардыҹыл шәкилдә јохсуллара јардым әли узадан шәхс дә хүмс вермәлидирми?\nҸаваб: Хүмсү верилмәмиш малы истифадә етмәк олмаз.\nСуал 131: Һансы шејләрә хүмс верилмәлидир?\nҸаваб: Једди шејин хүмсүнү вермәк ваҹибдир: иллик мәнфәәт; мә’дән; хәзинә; һарама гарышмыш һалал мал; суја батмагла әлдә едилмиш ҹаваһир; дөјүш гәнимәти; зимми кафирин мүсәлмандан алдығы торпаг.\nСуал 132: Иллик мәнфәәт нә демәкдир?\nҸаваб: Иллик мәнфәәт дедикдә инсанын өзүнүн вә аиләсинин иллик хәрҹләрини өдәдикдән сонра артыг галан мәнфәәт нәзәрдә тутулур. Бу мәнфәәтин хүмсү, јә’ни бешдә бири верилмәлидир.\nСуал 133: Нәләрә хүмс дүшмүр?\nҸаваб: Һәдијјәјә, гадынын алдығы меһријјәјә, хүмс верән кәсдән галмыш ирсә, кафирдән вә ја хүмсә әгидәси олмајан адамдан әлә ҝәлән мала, сатыш үчүн алынмыш малын ил әрзиндәки гијмәт артымына, ил боју алынмыш еһтијаҹ дујулан шејләрә, фәгирин хүмс, зәкат, сәдәгә кими алдығы мәбләғә.\nСуал 134: Һәдди-булуғ олдуғу ҝүндән хүмс вермәмиш мүсәлманын вәзифәси нәдир?\nҸаваб: Иллик ҝәлирдән алынмыш, еһтијаҹ дујулмајан вә алындығы ҝүндән бир ил өтән шејләрин хүмсү верилмәлидир. Инсан билсә ки, ев-ешик вә саир еһтијаҹ дујулан шејләри шә’нинә ујғун олараг, газанҹы олан илдә алмышдыр, һәмин шејләрин хүмсүнү вермәк лазым дејил. Амма ил арасы вә ја ил тамам олдугдан сонра алындығы билинмәјән шејләрин хүмсү ваҹиб еһтијата әсасән верилмәлидир.\nСуал 135: Һарама гарышмыш һалал мал нә демәкдир?\nҸаваб: Инсан өз малынын һансы һиссәсинин һалал, һансы һиссәсинин һарам олдуғуну мүәјјәнләшдирә билмирсә, о, һарама гарышмыш һалал мал сајылыр.\nСуал 136: Инсан өз малынын мүәјјән һиссәсинин һарам олдуғуну билирсә, нә етмәлидир?\nҸаваб: Әҝәр һәмин малын әсил саһибини танымырса, онун тәрәфиндән сәдәгә кими пајламалыдыр. Бу иш ваҹиб еһтијата әсасән, шәр’и һакимдән иҹазә алмаг лазымдыр. Әҝәр һарам малын әсил саһиби танынырса, малы саһибинә гајтармаг лазымдыр.\nСуал 137: Хүмс кимә верилмәлидир?\nҸаваб: Хүмс ики һиссәјә бөлүнүр: Имамын малы вә сејидләрин малы. Амма һәр ики истигамәтдә хүмсү сәрф етмәк үчүн ҹәмеүш-шәраит мүҹтәһидин иҹазәсинә еһтијаҹ вар.\nСуал 138: Иллик мәнфәәтдән ил арасында миник автомобили алынарса, онун хүмсүнү вермәк лазымдырмы?\nҸаваб: Әҝәр автомобил газанҹ мәгсәди илә алынмамышдырса, хүмсүнү вермәк ваҹиб дејил.\nСуал 139: Хүмс ҝүнү (или) ҝүнәш, јохса ај тәгвими илә мүәјјән едилмәлидир?\nҸаваб: Хүмс ҝүнүнү ҝүнәш тәгвиминә әсасән тә’јин един.\nСуал 140: Һансы шејләр үчүн зәкат өдәнмәлидир?\nҸаваб: Доггуз шејин зәкаты ваҹибдир: Буғда, арпа, хурма, кишмиш, гызыл, ҝүмүш, дәвә, инәк, гојун.\nСуал 141: Әҝәр бир шәхсин бир инәји вә ја ики гојуну варса, зәкат өдәмәлидирми?\nҸаваб: Зәкатын ваҹиб олмасы үчүн садаланан шејләр нисаб һәддиндә олмалыдыр. Јә’ни зәкаты ваҹиб олан доггуз шејин һәр бири нисаб һәддинә чатдыгда, онун зәкатыны вермәк ваҹиб олур. Бә’зи нисаб һәдләри илә таныш олаг: беш дәвәси олан бир гојун, отуз инәји олан бир дана, гырх гојуну олан бир гојун зәкат вермәлидир. Демәк, нисаб һәддинә чатмамыш малларын зәкатыны вермәк лазым дејил.\nСуал 142: Зәкат кимә верилмәлидир?\nҸаваб: Зәкат фәгирә, мискинә, имам вә имамын наиби тәрәфиндән зәкат топламаг әмр олунмуш кәсә, зәкат васитәси илә Ислама мејл едәҹәк кафирә, гулларын азад олунмасына, борҹуну өдәјә билмәјәнин борҹунун өдәнмәсинә, Аллаһ јолунда мүәјјән ишләрә, јолда галмыш мүсафирә хәрҹләнә биләр. Зәкаты мүҹтәһидин иҹазәси олмадан да сәрф етмәк олар.\nСуал 143: Бир шәхс нечә дәфә Һәҹҹ зијарәтиндә олмалыдыр?\nҸаваб: Шәртләр өдәндикдә һәр бир мүсәлмана өмрү боју ҹәми бир дәфә һәҹҹ зијарәтиндә олмаг ваҹибдир.\nСуал 144: Һәҹҹ зијарәти кимләрә ваҹибдир?\nҸаваб: Һәҹҹ зијарәтинин ваҹиб олмасы үчүн ашағыдакы шәртләр өдәнмәлидир:\n1. Јол азугәси вә сәфәрдә еһтијаҹ дујулан шејләр, еләҹә дә нәглијјат мөвҹуд олмалыдыр;\n2. Инсан сағлам олмалы вә һәҹҹ зијарәтини јеринә јетирмәјә гүдрәти чатмалыдыр.\n3. Јолда манеә олмамалыдыр;\n4. Һәҹҹ әмәлләрини јеринә јетирмәк үчүн кифајәт гәдәр вахт олмалыдыр;\n5. Һәҹҹә ҝедән шәхс еһтијаҹыны өдәмәли олдуғу кәсләрин хәрҹләрини өдәјә билмәлидир;\n6. Һәҹҹ зијарәтиндән гајытдыгдан сонра доланышыг хәрҹләринин әлдә олунмасында чәтинлик чәкмәмәлидир.\nСуал 145: Һансы шејләрин алгы-сатгысы батилдир?\nҸаваб: Алгы-сатгысы батил олан шејләр беш гисимдир:\n1. Спиртли ичкиләр кими мурдар шејләр;\n2. Гәсб олунмуш шејләр;\n3. Мал сајылмајан һәшәрат кими шејләр;\n4. Газанҹы һарам олан гумар вә мусиги аләти кими шејләр;\n5. Сәләм гатгылы мүамиләләр;\nСуал 146: Аз јашлы ушаг алыш-вериш едә биләрми?\nҸаваб: Алыҹы вә сатыҹы үчүн мүәјјән шәртләр тә’јин олунмушдур. Алыҹы вә сатыҹы һәдди-бүлуғ олмалы, ағыллы олмалы, ҹидди алыш-вериш мәгсәдиндә олмалы, кимсә тәрәфиндән мәҹбур едилмәмәли, сатдығы шејин вә ја өдәдији мәбләғин саһиби олмалыдыр. Көрпә ушаг јалныз ушаг үчүн ади сајылан бә’зи шејләри сата биләр. Ҹидди алыш-веришдә исә ушаг алыҹы илә сатыҹы арасында васитә ролуну ојнаја биләр.\nСуал 147: Һансы һалларда мүамиләни позмаг, малы вә ја пулу ҝери гајтармаг олар?\nҸаваб: Он бир һалда мүамиләни позмаг олар:\n1. Алыш-вериш сәһнәсини тәрк етмәмиш;\n2. Алдадылмыш олдугда;\n3. Алгы-сатгы заманы мүамиләнин позулмасы барәдә шәрт кәсилдикдә;\n4. Сатыҹы малыны, алыҹы пулуну олдуғундан үстүн ҝөстәрдикдә;\n5. Алыҹы вә ја сатыҹы гејд олунмуш шәрти поздугда;\n6. Малда вә ја пулда ејиб олдугда;\n7. Сатылмыш малын бир һиссәсинин сатыҹыја аид олмадығы билиндикдә;\n8. Сатыҹы малын ҝөрүнмәјән бир хүсусијјәтини дедикдә вә сонрадан бу хүсусијјәтин олмадығы ашкарландыгда;\n9. Мүштәри алдығы малын пулуну үч ҝүн әрзиндә өдәмәдикдә вә сатыҹы да һәмин малы тәһвил вермәдикдә;\n10. Һејван алан шәхс үч ҝүн мүддәтиндә ону гајтармаг истәдикдә;\n11. Сатыҹы сатылмыш малы тәһвил верә билмәдикдә.\nСуал 148: Һансы һалларда малы ҝери гајтармаг олмаз?\nҸаваб: Әҝәр алгы-сатгы заманы малын ејби мә’лум оларса вә алыҹы бунунла разылашарса, сонрадан малы ҝери гајтара билмәз.\nСуал 149: Нәләрә бахмаг һарамдыр?\nҸаваб: Һарам бахыш једди гисимдир.\n1. Истәр ләззәт мәгсәди илә, истәрсә дә белә бир мәгсәдсиз, кишинин намәһрәм гадынын бәдәнинә бахмасы;\n2. Ләззәт мәгсәди илә кишинин намәһрәм гадынын үзүнә вә әлләринә бахмасы;\n3. Үз вә әлләр истисна олмагла гадынын намәһрәм кишинин бәдәнинә бахмасы;\n4. Ләззәт мәгсәди илә һәдди-бүлуғ олмамыш гызын үзүнә, бәдәнинә вә сачына бахмаг;\n5. Ләззәт мәгсәди илә кишинин киши бәдәнинә бахмасы;\n7. Ләззәт мәгсәди илә гадынын гадын бәдәнинә бахмасы.\nСуал 150: Һалал-һарамлығы мә’лум олмајан банк, мүәссисә вә бу кими башга јерләрдә намаз гылмаг олармы?\nҸаваб: Әҝәр һәмин мәканын гәсби олмасы мә’лум дејилсә, намаз гылмаг олар.\nСуал 151: Тапылмыш малла неҹә рәфтар етмәк лазымдыр?\nҸаваб: Әҝәр тапылмыш малын нишанәси јохдурса, ваҹиб еһтијата әсасән саһиби тәрәфиндән сәдәгә вермәк лазымдыр.\nНишанәси олан малын саһиби тапылдыгда дәјәриндән асылы олмајараг она гајтарылмалыдыр. Амма саһиби тапылмадыгда малын гијмәти он икидә алты нохуд ҝүмүш сиккәсиндән уҹуздурса, ону ҝөтүрмәк олар. Гијмәти он икидә алты нохуд ҝүмүш сиккәсиндән баһа олан малы исә саһиби тәрәфиндән сәдәгә вермәк лазымдыр.\nСуал 152: Бир шәхс тапылмыш мала саһиб дурурса, малы она вермәк олармы?\nҸаваб: Әҝәр һәмин шәхс малын нишанәләрини дејирсә, малы она вермәк лазымдыр. Амма һәмин шәхсдән диггәти ҹәлб етмәјән нишанәләри тәләб етмәк олмаз.\nСуал 153: Тапылмыш малы саһиби билинәнәдәк сахламаг олмазмы?\nҸаваб: Мал тапылдыгда илк һәфтәдә ҝүндә бир дәфә, сонра бир илдә һәфтәдә бир дәфә ҹәмијјәт арасында бу барәдә е’лан етмәк лазымдыр. Әҝәр бир ил әрзиндә малын саһиби тапылмаса, ваҹиб еһтијата әсасән мал һәмин шәхс тәрәфиндән сәдәгә верилмәлидир вә ја саһиби үчүн сахланылмалыдыр.\nСуал 154: Һејван һансы гајдада кәсилмәлидир?\nҸаваб: Һејванын кәсилмәсинин беш шәрти вар:\n1. Һејваны кәсән шәхс мүсәлман олмалыдыр вә пејғәмбәр әһли-бејти илә дүшмәнчилијини изһар етмәмәлидир;\n2. Һејванын башы дәмир аләтлә кәсилмәлидир;\n3. Башы кәсилән һејванын бәдәни үзү гибләјә олмалыдыр;\n4. Һејванын кәсилмәси мәгсәди илә «Бисмиллаһ» дејилмәлидир;\n5. Һејван кәсилдикдән сонра һәрәкәт етмәлидир ки, дири олдуғу билинсин.\nСуал 155: Һансы һејванлары овламаг олар?\nҸаваб: Овланан һејван ҹејран вә ја дағ кечиси кими вәһши олмалыдыр, гачмаға вә ја учмаға гадир олмалыдыр, әти һалал олмалыдыр.\nСуал 156: Овланмыш һејванын әти нә заман пак вә һалал сајылыр?\nҸаваб: Овланмыш һејванын әтинин пак вә һалал олмасынын беш шәрти вар:\n1. Ов силаһы бычаг вә гылынҹ кими кәсиҹи вә ја низә вә ох кими парчалајыҹы олмалыдыр;\n2. Овчу һәдди-бүлуғ вә јахшыны писдән ајыра билән јашда мүсәлман олмалыдыр;\n3. Ов силаһы вә ов үчүн истифадә олунмалыдыр;\n4. Силаһ ишә салынмаздан габаг Аллаһын ады чәкилмәлидир;\n5. Овчу һејвана чатдығы заман һејван өлмүш олса вә ја һејваны кәсмәјә вахт олдуғу һалда о кәсилмәдән өлсә, һарамдыр.\nСуал 157: Һансы әтләр һарамдыр?\nҸаваб: Једди һалда әт һарам сајылыр;\n1. Гызылгуш кими ҹајнаглы гушлар;\n2 Дири һејвандан гопарылмыш әт парчасы;\n3. Инсанын “вәтј” етдији (ҹинси јахынлыг) һејван;\n4. Пулсуз балыглар;\n5. Донуз, довшан, фил кими әти һарам һејванлар;\n6. Ганады чыхмадығындан уча билмәјән чәјирткә;\n7. Дири һејванын гарнындан чыхмыш өлү бала.\nСуал 158: Әти һалал олан һејванларда нәләри јемәк һарамдыр?\nҸаваб: Әти һалал олан һејванларда он беш шејин јејилмәси һарамдыр: 1. Ган; 2. Пејин; 3. Тәнасүл үзвү, (еркәк һејванда); 4. Сидик мәхрәҹи (диши һејванда); 5. Ваҹиб еһтијата әсасән балалыг; 6. Вәзиләр (тәбии олараг һејванларда 10 әдәд вәзи мөвҹуддур: 2 әдәд боғаз наһијәсиндә, 2 әдәд күрәк сүмүкләринин алтында, һәр ики тәрәфдә үч дәнә олмагла 6 әдәд дә буд вә пачаларда. Лакин гејри-тәбии олараг она бәдәнин мүхтәлиф наһијәләриндә дә раст ҝәлинир); 7. Хајалар; 8. Кәллә бејиндә јерләшән нохудҹуг; 9. Онурға сүтуну арасында јерләшән илик; 10. Онурға сүтунунун ики тәрәфиндә јерләшән “шаһ дамар” (хәмирчәк) ; 11. Өд кисәси; 12. Далаг; 13. Сидик кисәси; 14. Ҝөзүн һәдәгәси; 15. Дырнагарасы пиј.\nСуал 159: Ат әти һалалдырмы?\nҸаваб: Ат, ешшәк вә гатыр әти мәкруһдур.\nСуал 160: Јемәк заманы нәләр мүстәһәбдир?\nҸаваб: Јемәкдән габаг һәр ики әли јумаг, јемәкдән сонра әлләри јумаг вә гуруламаг, ев саһибинин һамыдан габаг јемәјә башлајыб һамыдан сонра гуртармасы, јемәкдән габаг «Бисмиллаһ» демәк, сағ әллә јемәк, үч вә ја чох бармагла јемәк, чох адамын отурдуғу сүфрәдә өз гаршысындан јемәк, тикәләри кичик ҝөтүрмәк, сүфрәдә чох отуруб јемәјә тәләсмәмәк, јемәји јахшы чејнәмәк, јемәкдән сонра аләмләрин Рәббинә һәмд етмәк, бармаглары јаламаг, јемәкдән сонра дишләри тәмизләмәк, сүфрәдән кәнара сәпәләнән гиданы јығыб јемәк, ҝүнүн башланғыҹында вә ҝеҹәнин башланғыҹында јемәк, једикдән сонра архасы үстә узаныб сағ ајағы сол ајағын үстүнә ашырмаг, јемәји дузла башлајыб дузла гуртармаг, мејвә јемәкдән габаг ону јумаг.\nСуал 161: Јемәк јејәркән нәләр мәкруһдур?\nҸаваб: Тох һалда јемәк, чох јемәк, јемәк заманы башгаларынын үзүнә бахмаг, гајнар јемәк, јемәји вә ичкини үфүрмәк, сүфрәјә чөрәк гојулдугдан сонра башга шејләри ҝөзләмәк, чөрәји бычагла кәсмәк, чөрәји јемәк габынын алтына гојмаг, әти сүмүкдән там тәмизләмәк, мејвәни сојмаг, мејвәни там јемәмиш атмаг.\nСуал 162: Су ичәркән нәләр мәкруһдур?\nҸаваб: Сују чох ичмәк, јағлы хөрәкдән сонра су ичмәк, ҝеҹә ајаг үстә су ичмәк, сол әллә су ичмәк, габын сыныг јериндән вә тутаҹағы тәрәфдән ичмәк.\nСуал 163: Су ичәркән нәләр мүстәһәбдир?\nҸаваб: Сују сорараг ичмәк, ҝүндүз сују ајаг үстә ичмәк, су ичмәздән габаг «Бисмиллаһ» сонра исә «Әлһәмдулиллаһ» демәк, сују үч нәфәсә ичмәк, сусајыб ичмәк, сују ичдикдән сонра Имам Һүсејн (ә) вә онун әһли-бејтини јад етмәк вә онларын гатилләринә лә’нәт охумаг.\nСуал 164: Нәзир нәдир?\nҸаваб: Инсан өзүнә ваҹиб едир ки, Аллаһ хатиринә бир хејир иш ҝөрсүн вә ја Аллаһ хатиринә бәјәнилмәмиш бир иши тәрк етсин.\nСуал 165: Һансы нәзирләр дүзҝүн дејил?\nҸаваб: Беш һалда едилән нәзир батилдир:\n1. Мәҹбури шәкилдә нәзир етмәк;\n2. Әсәби шәкилдә ихтијарсыз олараг нәзир етмәк;\n3. Әрдән иҹазәсиз гадынын нәзир етмәси;\n4. Мүмкүнсүз ишләри нәзир етмәк;\n5. Һарам вә мәкруһ ишин ҝөрүлмәсинин, ваҹиб вә мүстәһәб ишин тәрк едилмәсинин нәзир олунмасы.\nСуал 166: Анд нечә нөвдүр?\nҸаваб: Анд ики нөвдүр?\n1. Јахшы бир ишә ҝөрә ичилән анд. Мәсәлән, оруҹ тутмаг.\n2. Пис бир иши тәрк етмәк үчүн ичилән анд. Мәсәлән, сигарети тәрк етмәк.\nСуал 167: Һансы андлары поздугда кәффарә вермәк ваҹибдир?\nҸаваб: Биләрәкдән ихтијари шәкилдә анды позмағын кәффарәси вар. Андыны позан шәхс ја бир бәндә азад етмәли, ја он фәгири дојдурмалы, ја да үч ҝүн оруҹ тутмалыдыр.\nСуал 168: Һәгиги андын нечә шәрти вар?\nҸаваб: Анд ичән шәхс һәдди-бүлуғ, ағыллы олмалы, шәр’и һаким она өз малыны сәрф етмәји гадаған етмәмәлидир. Анд мәгсәди вә азад шәкилдә ичилмәлидир.\nҺансы ишин ҝөрүләҹәјинә анд ичилирсә, һәмин иш һарам вә ја мәкруһ олмамалыдыр. Ваҹиб вә ја мүстәһәб бир иши тәрк етмәк үчүн анд ичмәк олмаз.\nАллаһын мүгәддәс затындан гејрисинә анд ичмәк олмаз. Мәсәлән: «Анд олсун Аллаһа!».\nАнды јазмаг вә ја гәлбдән кечирмәк олмаз. Анд дилә ҝәтирилмәлидир. Амма лал адам ишарә илә анд ичә биләр. Анда әмәл етмәк мүмкүн олмалыдыр.\nСуал 169: Анд ичмәк нә дәрәҹәдә дүзҝүндүр?\nҸаваб: Доғрудан анд ичмәк мәкруһ, јаландан анд ичмәк исә һарам вә бөјүк ҝүнаһдыр. Амма инсан өзүнү вә ја бир мүсәлманы залымын шәриндән гуртармаг үчүн анд ичәрсә, ејби јохдур. Бә’зән белә һалларда анд ичмәк ваҹиб олур.\nСуал 170: Вәгф нә демәкдир?\nҸаваб: Вәгф мүсәлманын саһиб олдуғу бир шеји өз мүлкүндән чыхарараг, бирдәфәлик үмуми истифадәјә вермәсидир. Вәгф едәркән вәгф сиғәси охумаг ваҹиб дејил. Вәгф едән шәхсин «бу шеји вәгф етдим» демәси кифајәтдир. Вәгфин өз тә’јинаты вар. Мәсәлән, һүсејнијјә үчүн вәгф олунмуш халчаны мәсҹиддә истифадә етмәк олмаз.\nСуал 171: Вәсијјәт нәдир?\nҸаваб: Вәсијјәтдә инсан сифариш едир ки, онун өлүмүндән сонра онун үчүн һансыса ишләр ҝөрүлсүн. Мәсәлән, инсан вәсијјәт едә биләр ки, онун өлүмүндән сонра малик олдуғу китаблар китабханаја верилсин. Инсан өз малынын јалныз үчдә бирини вәсијјәт едә биләр.\nСуал 172: Ағлыны итирмиш адам вәсијјәт едә биләрми?\nҸаваб: Вәсијјәт едән шәхс ағыллы, һәдди-бүлуғ, азад, малыны сәрф етмәкдә ихтијар саһиби олмалыдыр.\nСуал 173: Ирс варисләр арасында неҹә бөлүнүр?\nҸаваб: Әҝәр варис бир нәфәрдирсә (мәсәлән, оғул вә ја гыз) мејитин бүтүн малы она чатыр. Әҝәр варис бир нечә оғул, јахуд бир нечә гыздырса, мејитин малы онларын арасында бәрабәр бөлүнмәлидир.\nӘҝәр варис бир оғлан вә бир гыздырса, мал үч һиссәјә бөлүнүр. Онун ики һиссәси оғула, бир һиссәси исә гыза верилир.\nӘҝәр варис бир нечә оғлан вә бир нечә гыздырса, мал елә бөлүнүр ки, оғланлар гызлардан ики гат артыг ирс алсынлар.\nӘҝәр оғулдан ата-анаја ирс галмышса, бу ирс үч һиссәјә бөлүнүр, ики һиссәси атаја, бир һиссәси анаја чатыр.\nӘҝәр вәфат едәнин ата-анасы, баҹы вә гардашы галмышдырса, ирс дөрд һиссәјә бөлүнүр, ата-ананын һәрәсинә бир пај верилир, оғула гыздан ики гат артыг пај бөлүнүр.\nСуал 174: Мејитин борҹу өдәнмәлидирми?\nҸаваб: Дүнјасыны дәјишмиш атанын Гур’аны, үзүјү, гылынҹы вә либасы бөјүк оғула чатыр. Әҝәр мејитин вар-дөвләти мөвҹуд борҹу өдәмирсә, оғула чатан шејләр дә онун борҹларына верилир.\nСуал 175: Гызлар вә гадынлар сырға тахмаг үчүн гулагларыны дешә биләрләрми?\nҸаваб: Гызлар вә гадынларын сырға тахмаг мәгсәди илә гулагларыны дешмәсинин ејби јохдур.\nСуал 176: Намәһрәм гадынла сөһбәт етмәк олармы?\nҸаваб: Әҝәр ләззәт мәгсәди олмаса, ејби јохдур.\nСуал 177: Руһани олмајан әдаләтли бир шәхс пишнамаз дајана биләрми?\nҸаваб: Руһани јохдурса, олар.\nСуал 178: Үзү үлҝүҹлә вә ја үлҝүҹ кими түкү дибдән вуран машынла гырхмаг олармы?\nҸаваб: Ваҹиб еһтијата әсасән, бу иши тәрк етмәк лазымдыр.\nСуал 179: Бир ҝәнҹ беш илдән сонра евләнәҹәјини нәзәрдә тутараг ев тикмәк үчүн пул јығса, бу пула хүмс дүшүрмү?\nҸаваб: Әҝәр еһтијаҹы олаҹағы анда ев ала билмәјәҹәксә, тәдриҹән алдығы тикинти материалларынын хүмсүнү вермәмәлидир. Әҝәр ев тикмәк мәгсәди илә пул јығса, өтән илләр үчүн хүмс өдәнмәлидир.\nСуал 180: Һансы гадынларла евләнмәк мәкруһдур?\nҸаваб: Инсанын зинакар, зинадан доғулмуш гадынларла, еләҹә дә доғуш заманы ону тутмуш мама вә маманын гызы илә евләнмәси мәкруһдур.\nСуал 181: Кишијә кимләр мәһрәм сајылыр?\nҸаваб: Кишијә мәһрәм олан гадынлар једди гисимдир: Ана (нәнә) гыз (гыз нәвәләри), баҹы, баҹынын гызы вә нәвәләри, гардашын гызы вә нәвәләри, биби (атанын вә ананын бибиләри), хала (атанын вә ананын халалары)\nСуал 182: Кафирлә евләнмәк олармы?\nҸаваб: Мүсәлман гадын кафир кишијә әрә ҝедә билмәз, мүсәлман киши кафир гадынла евләнә билмәз. Амма мүсәлман киши китаб әһли олан гадынла мүвәггәти никаһа ҝирә биләр.\nСуал 183: Кишинин гадын гаршысында һансы вәзифәләри вар?\nҸаваб: Киши өз арвадыны јемәк вә ҝејимлә тә’мин етмәлидир. Гадынын билмәдән јол вердији сәһвләри бағышламалыдыр. Әр өз арвады илә хош кечинмәлидир. Ҝеҹәләр гадыны тәк гојмамалыдыр. Әр өз гадыны илә ҹинси јахынлығы дөрд ајдан чох тәрк едә билмәз. Әҝәр бир кишинин бир нечә арвады оларса, өз вахтыны гадынлар арасында бәрабәр бөлмәлидир. Арвады олан киши бакирә гызла евләнәрсә илк једди ҝеҹәни онунла галмалыдыр.\nСуал 184: Һамилә ола билмәјән гадын тибби јолла өзүнү һамилә едә биләрми?\nҸаваб: Сүни һамиләлик јалныз гадынын өз әринин спермасы илә апарыла биләр.\nСуал 185: Оғланын сүннәт (хәтнә) едилмәси ваҹибдирми?\nҸаваб: Оғланын хәтнә едилмәси ваҹибдир. Мүстәһәбдир ки, оғлан ушағы једди ҝүнлүјүндә хәтнә едилсин.\nСуал 186: Әгигә нәдир?\nҸаваб: Әгигә јени доғулмуш көрпә үчүн јеринә јетирилән мүстәһәб бир ишдир. Мүстәһәбдир ки, јени доғулмуш гыз ушағы үчүн диши һејван, оғлан ушағы үчүн еркәк һејван әгигә едилсин. Әгигә, көрпәнин једди ҝүнлүјүндә едилсә јахшыдыр. Һәдди-бүлуға гәдәр әгигә едилмәмиш инсан мүстәһәбдир ки, өзү өзү үчүн әгигә етсин. Һәтта инсан дири олдуғу вахт әгигә едилмәмишсә мүстәһәбдир ки, өлүмдән сонра онун үчүн әгигә едилсин. Әгигә гојун, инәк вә ја дәвә ола биләр. Әгигә һејванын дөрддән бирини ушағы тутмуш мамаја вермәк мүстәһәбдир. Әгигә едилмиш һејванын әти он мө’мин бәндә арасында бөлүнсә јахшы олар.\nСуал 187: Көрпәјә нечә мүддәт сүд әмдирилмәлидир?\nҸаваб: Көрпәјә там ики ил (азы 21 ај) сүд әмдирилмәлидир. Имкан олдуғу һалда бу мүддәти азалтмаг олмаз.\nСуал 188: Аилә үзвләринин тә’минаты кимин өһдәсинәдир?\nҸаваб: Өвладларын хәрҹини ата өдәмәлидир. Ата имкансыз олдугда бу хәрҹи баба өдәмәлидир. Баба имкансыз олдугда ујғун хәрҹи өдәмәк атанын бабасынын вәзифәсидир. Атанын бабасы имкансыз олдугда хәрҹ ананын өһдәсинәдир. Ана да имкансыз олдугда өвладларын хәрҹини ананын атасы өдәмәлидир. Ананын атасы имкансыз олдугда бу хәрҹи атанын анасы өз өһдәсинә ҝөтүрмәлидир. Атанын анасы имкансыз олдугда өвладларын хәрҹи ананын бабасынын өһдәсинәдир. Ананын бабасы имкансыз олдугда өвладларын хәрҹини ананын нәнәси өдәмәлидир.\nСуал 189: Өһдәсиндә олан һејваны дојдура билмәјән шәхс нә етмәлидир?\nҸаваб: Әҝәр бир шәхс малик олдуғу һејваны лазымынҹа једирдә билмирсә, ја ону сатмалы, ја да әти һалал олдугда кәсмәлидир.\nСуал 190: Гур’анда нәләрлә гидаланмаг һарам бујурулмушдур?\nҸаваб: Гур’анда дөрд шејлә гидаланмаг һарам бујурулмушдур: өлмүш һејванла, ганла, донуз әти илә, Аллаһдан гејрисинин адына кәсилмиш һејванла.\nСуал 191: Итин овладығы һејванын әти һалалдырмы?\nҸаваб: Јалныз ов итләринин овладығы һејванын әти һалалдыр. Ов итинин дишләјиб өлдүрдүјү һејваны кәсмәјә (зибһ) еһтијаҹ јохдур. Чүнки итин вурдуғу јара кәсилмәјә бәрабәрдир. Ов итинин шәртләриндән бири будур ки, тутдуғу ову саһиби чатанадәк јемәсин. Ит өзбашына јох, саһибинин әмри илә ов етмәлидир. Әҝәр ит, саһибинин ҝөстәриши олмадан бир һејваны овласа, һәмин һејванын әти һалал дејил. Саһибин әмри илә итин овладығы һејван һалал сајылыр. Овчу итә әмр едәркән «Бисмиллаһ» демәлидир. Әҝәр биләрәкдән «Бисмиллаһ» демәсә овланмыш һејванын әти һалал дејил.\nСуал 192: Бир овчунун говараг вурдуғу вә ја јараладығы һејваны башга бири тутса, овун саһиби ким сајылмалыдыр?\nҸаваб: Ов ону тутана мәхсусдур. Әҝәр говулан һејван бир евә дахил оларса, онун саһиби ев јијәсидир.\nСуал 193: Балыг неҹә овланыр?\nҸаваб: Балыг һансы васитә илә овланыр овлансын, судан дири вәзијјәтдә чыхарылмалыдыр. Әҝәр балығы далға вуруб саһилә чыхараркән ону дири һалда тутмаг мүмкүн олса, һалалдыр.\nСуал 194: Һејван кәсәркән һансы ишләр мәкруһдур?\nҸаваб: Һејванын руһу хариҹ олмамыш онун дәрисини сојмаг мәкруһдур. Һәтта бә’зиләри буну һарам да сајмышдыр. Зибһ заманы һејваны өз һәмнөвүнүн ҝөзү габағында кәсмәк, һејваны ҝеҹә вә ҹүмә ҝүнү ҝүнортадан габаг кәсмәк, инсанын өз әли илә бөјүтдүјү һејваны кәсмәси мәкруһдур.\nСуал 195: Машынла кәсилмиш һејван һарамдырмы?\nҸаваб: Машынла кәсилмиш һејван мурдардыр. Онун әтини јемәк, алмаг вә сатмаг ҹаиз дејил.\nСуал 196: Балыг күрүсүнү јемәк һалалдырмы?\nҸаваб: Балыг күрүсүнүн һалал-һарамлығы балығын нөвүндән асылыдыр. Әҝәр балыг өзү һарамдырса, онун күрүсү дә һарамдыр.\nСуал 197: Һансы гушларын әти һарамдыр?\nҸаваб: Ҹајнаглы (јыртыҹы) гушларын әти һарамдыр. Бундан әлавә, әксәр һалда (учаркән) ганад чалмајыб сүзән, чинәдансыз, маһмызсыз гушларын да әти һарам сајылмышдыр.\nСуал 198: Әти һалал олан һејван һансы һалда һарам сајылыр?\nҸаваб: Әҝәр әти һалал олан һејванын баласы бөјүјәнәдәк, сүмүкләри мөһкәмләнәнәдәк донуз сүдү илә гидаланарса, онун әти һарамдыр. Һәтта һәмин һејвандан төрәјән һејванларын да әти һарам сајылыр.\nСуал 199: Һалал вә ја һарам олдуғу билинмәјән балыгдан һазырланмыш балыг уну илә ҹүҹәләри једиртмәк олармы?\nҸаваб: Ејби јохдур.\nСуал 200: Мүсәлманла гејри-мүсәлман арасында «ган көчүрмә»јә иҹазә верилирми?\nСуал: Удузанын дондурма, лимонад вә бу кими саир шејләр алаҹағы шәрти илә футбол ојнамаг олармы?\nҸаваб: Дејилән һалда футбол ојнамаг гумар сајылыр.\nСуал: Мусиги һарамдырмы?\nҸаваб: Мүтриб мусиги һарамдыр вә мүтриб мусигини өјрәнмәк вә өјрәтмәк ҹаиз дејил.\nСуал: Бөјүк ҝүнаһлар һансылардыр?\nҸаваб: Әзаб вә’д олунмуш ҝүнаһлар. Онлар чохдур вә бир гисмини нәзәрдән кечирәк: 1. Аллаһын рәһмәтиндән үмиди үзмәк; 2. Өзүнү Аллаһын ҹәзасындан аманда билмәк; 3. Аллаһын, Пејғәмбәрин (с), мә’сум имамларын адындан јалан демәк; 4. Наһагдан кимсәни гәтлә јетирмәк; 5. Ата-ананы инҹитмәк; 6. Јетимин малыны зорла јемәк; 7. Сеһр вә ҹаду; 8. Зина; 9. Ливат; 10. Оғурлуг; 11. Јаландан анд; 12. Јаландан шаһид дурмаг; 13. Әһди сындырмаг; 14. Вәсијјәтә әмәл етмәмәк вә с.


Q=16	C=0	SS=0	LS=16	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=0	G1=0	G2=0	DLID=az_RU	BODY=may 9, 2022 - 2:57 PM Хәбәрин коду : 1256016 Мәнбә : ABNA24 Link:\nАБНА24 Хәбәр Верир , Бу һәфтә Америкада пајларын дәјәринин дүшмәси фонунда инвесторлар бу өлкәнин мәркәзи банкынын дурғунлуға вә иш јерләринин итирилмәсинә баис ола биләҹәк/ инфлјасијанын артмасынын гаршысыны алмаг үзрә сәјләриндән/ ниҝарандырлар.\nБу истигамәтдә фонд индекси олан «С әнд П 500» ҹүмә ҝүнү өзүнүн бир там онда доггуз фаизлик зәрәринин бир һиссәсини тәмин етмиш олса да, сыфыр там онда алты фаизлик зијанла бағланыбдыр.\n«Доу Ҹонс» сәнаје индекси дә сыфыр там онда үч фаизлә тәнәззүл едибдир.\nАналитикләрин сөзләринә ҝөрә, базарын реаксијасы, инвесторларын/ мәркәзи банкын өлкәдә инфлјасијаја нәзарәт етмәк истигамәтиндә фаиз дәрәҹәләрини кәскин вә давамлы шәкилдә артырмаг үзрә давам едән сәјләриндән ниҝаран олдугларыны ҝөстәрир.\nАмерика мәркәзи банкынын статистикаларына ҝөрә, американ истеһлакчыларын борҹ сәвијјәси 2022-ҹи илин март ајында 52,4 милјард доллара чатыбдыр ки, бу да өнҹәки ил илә мүгајисәдә 14 фаизлик артымдан хәбәр верир.\nҺәмин ајда кредит картларына шамил олан/ дөвријјәдә олан кредит борҹу да 21,4 фаиз артыбдыр.


Q=35	C=34	SS=32	LS=1	PS=0	DC=2	LC=0	SD=0	BS=3	G0=238	G1=142	G2=55	DLID=az_RU	BODY=Мүгәддәс Китабда ишләнилән сөзләрин лүғәти | Мүгәддәс Китаб тәлимләри\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Јава дили Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Америка жест дили Ангола жест дили Арҝентина жест дили Боливија жест дили Вјетнам Дусун Камбоҹа Колумбија жест дили Конго Куба жест дили Маврики креолу Малта Мјанма Ниас Ниҝериа пиҹини Понапе Самоа Санҝир Сејшел креолу Таити Тонга Увеа Украјна Фиҹи аббеј абуи адангме алур амһара аттие ачоли баса (Камерун) баса (Либерија) батак (каро) батак (сималунгун) батак (тоба) бете биак бислама булу везо волајта га ган гарачы (Македонија) гарачы дили (Шәрги Словакија) гарачы дили (кирил) (Македонија) гарачы дили (Ҹәнуби Јунаныстан) гуарани гуарани (боливија) гуере гырғыз дамара дуала дхолуо еве ермәни естон ефик занде зулу ибан ибинда ибо инҝилис ирланд испан кабовердиану кана каннада каонде карен (сго) качин кечуа (Ајакучо) кикамба киконго кикујју кимбунду кинјаруанда кипенде кирунди кисонге кичуа (Имбабура) кореја кпелле крио куангали куанјама кјангонде күрд курманҹи ламба лингала лози ломве луганда лунда мазахуа макуа малагаси малајалам мамбве-лунгу маратһ мбунда меру море навахо нага-куки-чин (тиддим) нгангела ндау ндебеле ндебеле (Зимбабве) ндонга нзема нјунгве окпе олу конзо оромо португал португал (португал) румын рунјанкоре рус руторо санго свати сена сепеди сетсвана сидамо сингал сранан-тонго суаһили сунда таи таи жест дили талјан тамил тандрој таҹик тви тесо тетела тив тигре тсва тумбука түрк умбунду урду уруунд урһобо фанте фон франсыз чавакано чибемба чинјанја читонга читонга (Зимбабве) читонга (Малави) чичева чокве чопи чуабо јакоуба јао ҹола Һаити креолу Һиндистан жест дили һауса һереро һинд һунсрик әрәб\nЈеһова — Аллаһын адыдыр вә «олмасына сәбәб олур» мәнасыны дашыјыр. Јеһова Күлли-Ихтијар Аллаһдыр вә һәр шејин јараданыдыр. О, һәр бир нијјәтини һәјата кечирмәјә гадирдир.\nГәдим ибрани дилиндә Аллаһын ады дөрд самитлә јазылыб, Азәрбајҹан дилиндә исә ЈҺВҺ самитләри илә верилир. Аллаһын ады Төвратын орижинал мәтниндә тәхминән 7000 дәфә јазылыб. Бүтүн дүнјада инсанлар Аллаһын адыны мүхтәлиф ҹүр тәләффүз едирләр, һәр кәс өз дилиндә неҹә гәбул олунубса, о ҹүр тәләффүз едир.\n▸ Фәс. 1, абз. 15\n2 МҮГӘДДӘС КИТАБДАКЫ «ҺӘР КӘЛМӘ АЛЛАҺДАНДЫР»\nМүгәддәс Китабы инсанлар јазса да, о Аллаһын Китабыдыр. Неҹә ки мүдир фикирләрини катибәјә диктә едиб јаздырыр, еләҹә дә Аллаһ Өз мүгәддәс руһу васитәсилә Мүгәддәс Китабы јазан мүгәддәс бәндәләринә Өз фикирләрини чатдырмыш вә онлар бу фикирләри гәләмә алмышлар. Аллаһ Кәламындакы сөзләри мүхтәлиф јолларла, вәһјләр вә рөјалар васитәсилә чатдырыб.\n▸ Фәс. 2, абз. 5\nПринсип — инсана дүзҝүн гәрар вермәјә көмәк едән Мүгәддәс Китаб тәлимидир. Мәсәлән, «пис достлар јахшы әхлагы позур» принсипи ҝөстәрир ки, мүнасибәт сахладығымыз инсанлар бизә пис вә ја јахшы тәсир ҝөстәрир (1 Коринфлиләрә 15:33). «Инсан нә әкәрсә, ону да бичәҹәк» принсипиндән исә ҝөрүнүр ки, һәрәкәтләримизин нәтиҹәсиндән гача билмәрик (Галатијалылара 6:7).\n▸ Фәс. 2, абз. 12\nИлаһи вәһј, јахуд вәһјин әјан едилмәси пејғәмбәрлик адланыр. Пејғәмбәрлик илаһи нәсиһәт, әмр, һөкм, јахуд ҝәләҹәк һадисәләр барәдә мәлуматдан ибарәт олур. Аллаһ һәмчинин пејғәмбәрликләр васитәсилә Өз нијјәтини ачыр. Мүгәддәс Китабда јазылан пејғәмбәрликләрин әксәријјәти артыг јеринә јетиб.\n▸ Фәс. 2, абз. 13\n5 МӘСИҺ ҺАГГЫНДА ПЕЈҒӘМБӘРЛИКЛӘР\nМәсиһлә бағлы чохсајлы пејғәмбәрликләр Исанын үзәриндә јеринә јетиб. « Мәсиһ һаггында пејғәмбәрликләр» адлы чәрчивәјә бахын.\n▸ Фәс. 2, абз. 17, һаш.\nМӘСИҺ ҺАГГЫНДА ПЕЈҒӘМБӘРЛИКЛӘР\nЈәһуда гәбиләсиндә доғулур\nОну бакирә гыз доғур\nДавуд падшаһын нәслиндән ҝәлир\nМәтта 1:1, 6—17\nЈеһова дејир ки, Иса Онун оғлудур\nЧохлары онун Мәсиһ олдуғуна инанмыр\nЈәһја 12:37, 38\nЈерусәлимә ешшәјин белиндә дахил олур\nЈахын досту ону сатыр\nЈәһја 13:18, 21—30\n30 ҝүмүшә сатылыр\nОну иттиһам едәндә сәсини чыхармыр\nПалтарыны бөлүшдүрмәк үчүн пүшк атырлар\nИшҝәнҹә дирәјиндә едам олунанда ону лаға гојурлар\nЗәбур 22:7, 8\nБир сүмүјү белә сынмыр\nЈәһја 19:33, 36\nДөвләтлиләрин јанында дәфн олунур\nҺәвариләрин ишләри 2:24, 27\nДирилиб ҝөјә галхыр вә Аллаһын сағында дурур\nҺәвариләрин ишләри 7:55, 56\n6 АЛЛАҺЫН ЈЕР ҮЗҮ ИЛӘ БАҒЛЫ НИЈЈӘТИ\nЈеһова Аллаһ Јер күрәсини јаратмышды ки, ора ҹәннәт олсун вә орада Ону севән инсанлар јашасын. Аллаһ бу нијјәтиндән дөнмәјиб. Тезликлә, О, јер үзүндән бүтүн писликләри јох едәҹәк вә Өз хидмәтчиләринә әбәди һәјат верәҹәк.\n▸ Фәс. 3, абз. 1\n7 ШЕЈТАН ИБЛИС\nШејтан Аллаһа аси чыхан мәләкдир. Јеһова Аллаһа гаршы дурдуғу үчүн о, Шејтан (мәнасы «әлејһдар») адланыр. Аллаһа гара јахдығы вә инсанлары јолдан чыхартдығы үчүн она һәмчинин Иблис (мәнасы «шәрчи», «бөһтанчы») ады верилиб.\n▸ Фәс. 3, абз. 4\nАллаһ-Таала мәләкләри инсандан чох-чох әввәл јарадыб. Онлар ҝөјдә јашамаг үчүн јараныблар. Мәләкләрин сајы јүз милјондан чохдур (Дәнјал 7:10). Һәр биринин ады вә өзүнәмәхсус хүсусијјәтләри вар. Садиг мәләкләр ситајиш гәбул етмир. Онлар мүхтәлиф дәрәҹәләрә мәнсуб олуб, мүхтәлиф вәзифәләри иҹра едирләр, мәсәлән, Јеһова Аллаһын һүзурунда хидмәт едир, Онун сөзүнү чатдырыр, јердәки гулларыны мүдафиә вә һидајәт едир, һөкмләрини јеринә јетирир, мүждәчилик ишини дәстәкләјирләр (Зәбур 34:7; Вәһј 14:6; 22:8, 9). Ҝәләҹәкдә мәләкләр Армаҝеддон дөјүшүндә Иса Мәсиһин тәрәфиндә вурушаҹаглар (Вәһј 16:14, 16; 19:14, 15).\n▸ Фәс. 3, абз. 5; фәс. 10, абз. 1\nЈеһова Аллаһын бәјәнмәдији вә Онун ирадәсинә зидд олан һиссләр, фикирләр вә һәрәкәтләр ҝүнаһ адланыр. Ҝүнаһ инсанын Аллаһла мүнасибәтләрини корладығы үчүн Аллаһ нәјин ҝүнаһ олдуғуну ачыглајан ганунлар вә принсипләр вериб. Онлара әмәл етмәклә ҝүнаһдан гача биләрик. Аллаһ башланғыҹда һәр шеји камил јаратмышды. Амма Адәмлә Һәвва Аллаһын сөзүндән чыхараг ҝүнаһ етдиләр вә буна ҝөрә дә артыг камил дејилдиләр. Онлар тәдриҹән гоҹалдылар вә өлдүләр. Ҝүнаһ улу валидејнимиз Адәмдән бизә кечдији үчүн биз дә гоҹалыб өлүрүк.\n▸ Фәс. 3, абз. 7; фәс. 5, абз. 3\nАллаһын Шејтан дүнјасыны вә бүтүн писликләри мәһв едәҹәји мүһарибә Армаҝеддон адланыр.\n▸ Фәс. 3, абз. 13; фәс. 8, абз. 18\n11 АЛЛАҺЫН ПАДШАҺЛЫҒЫ\nАллаһын Падшаһлығы Јеһова Аллаһын ҝөјдә гурдуғу һөкумәтдир. Иса Мәсиһ бу һөкумәтин падшаһыдыр. Ҝәләҹәкдә Аллаһ бу Падшаһлығын васитәсилә бүтүн писликләри арадан галдыраҹаг. Дүнјаны Аллаһын Падшаһлығы идарә едәҹәк.\n▸ Фәс. 3, абз. 14\n12 ИСА МӘСИҺ\nАллаһ һәр шејдән әввәл Исаны јарадыб. Јеһова ону јер үзүнә ҝөндәрди ки, бүтүн инсанлар уғрунда ҹаныны фәда етсин. Иса өлдүрүләндән сонра Аллаһ ону дирилтди. Һал-һазырда Иса ҝөјдә Аллаһын Падшаһлығында падшаһ вәзифәсини јеринә јетирир.\n▸ Фәс. 4, абз. 2\n13 70 ҺӘФТӘ ҺАГДА ПЕЈҒӘМБӘРЛИК\nМүгәддәс Китабда Мәсиһин нә вахт зүһур едәҹәји әввәлҹәдән хәбәр верилмишди. Бу һадисә 69 һәфтә адланан дөврүн тамамында баш вермәли иди. Бу дөвр б. е. ә. (бизим ерадан әввәл) 455-ҹи илдә башлады вә б. е. (бизим ера) 29-ҹу илиндә тамам олду.\nҺарадан билирик ки, бу дөвр ерамызын 29-ҹу илиндә баша чатыб? 69 һәфтә б. е. ә. 455-ҹи илдә, Нәһәмја Јерусәлимә ҝәлиб ораны бәрпа етмәјә башлајанда башланды (Дәнјал 9:25; Нәһәмја 2:1, 5—8). «Һәфтә» сөзүнү ешидәндә, адәтән, инсанын ағлында 7 рәгәми ҹанланыр. Бу пејғәмбәрликдәки һәфтәләр билдијимиз једди ҝүндән ибарәт һәфтәләр дејил, једди илдән ибарәт һәфтәләрдир. Чүнки пејғәмбәрликләрдә ҝүнләр башга гајда илә һесабланыр, јәни «һәр ҝүн үчүн бир ил» һесабланыр (Сајлар 14:34; Һизгијал 4:6). Бу гајдаја әсасән, әҝәр һәфтәләрин һәр бири једди илдән ибарәтдирсә, демәли, 69 һәфтә 483 илә бәрабәрдир (69 х 7 = 483). Б. е. ә. 455-ҹи илдән бу јана 483 ил һесабласаг, ҝәлиб ерамызын 29-ҹу илинә чыхырыг. Мәһз һәмин ил Иса вәфтиз олунараг Мәсиһ олду! (Лука 3:1, 2, 21, 22).\nМәсиһ һаггында дејилән пејғәмбәрликдә једди ил давам едән даһа бир һәфтә барәдә јазылыб. Бу һәфтә, јәни бу мүддәт әрзиндә Мәсиһ өлдүрүлмәли иди вә бу һадисә ерамызын 33-ҹү илиндә баш верди. Ерамызын 36-ҹы илинин әввәлиндә Аллаһын Падшаһлығы һаггында мүждә јалныз јәһудиләрә дејил, бүтүн халглара да тәблиғ олунмалы иди (Дәнјал 9:24—27).\n▸ Фәс. 4, абз. 7\n14 ҮЧ ҮГНУМ\nМүгәддәс Китаба әсасән, Јеһова Аллаһ Јарадандыр вә О, һәр шејдән әввәл Исаны јарадыб (Колослулара 1:15, 16). Иса Аллаһ дејил. О, һеч вахт өзүнү Аллаһа бәрабәр тутмајыб. Әксинә, о дејирди ки, «Ата мәндән үстүндүр» (Јәһја 14:28; 1 Коринфлиләрә 15:28). Лакин бәзи динләр Аллаһы Үч үгнум кими гәбул едир, јәни Онун үч шәхсдән — Ата, Оғул вә мүгәддәс руһдан ибарәт олдуғуну дүшүнүрләр. Мүгәддәс Китабда «Үч үгнум» сөзү јазылмајыб. Бу тәлим Аллаһын Кәламына әсасланмыр.\nМүгәддәс руһ шәхс дејил, о, Аллаһын Өз истәјини һәјата кечирмәк үчүн истифадә етдији гүввәдир. Мәсәлән, Мүгәддәс Китабда еркән мәсиһиләр һаггында јазылыб: «Онларын һамысы мүгәддәс руһла долду». Һәмчинин Јеһова демишди: «Һәр ҹүр инсанын үзәринә руһуму төкәҹәјәм» (Һәвариләрин ишләри 2:1—4, 17).\n▸ Фәс. 4, абз. 12; фәс. 15, абз. 17\nНәјә ҝөрә Јеһованын Шаһидләри ибадәтдә хачдан истифадә етмирләр?\nХач узун мүддәт сахта динин ибадәт објекти олуб. Гәдимдә хач тәбиәт гүввәләринә ситајишдә вә бүтпәрәстлијин әхлагсыз ајинләриндә истифадә олунуб. Мәсиһин өлүмүндән сонра илк 300 ил әрзиндә онун давамчылары хача ситајиш етмәјибләр. Сонралар исә Рома императору Константин хачы христиан дининин рәмзи едир. О дөврдә хач васитәсилә инсанлары христианлыға ҹәлб едирдиләр. Хачын Иса Мәсиһлә һеч бир әлагәси јохдур. Бир енсиклопедијада дејилир: «Хача һәм христианлыгдан өнҹәки, һәм дә гејри-христиан мәдәнијјәтләриндә дә раст ҝәлинир» («New Catholic Encyclopedia»).\nИса Мәсиһ хач үзәриндә өлмәјиб. «Хач» вә ја «чармых» кими тәрҹүмә олунан јунан сөзү шагули дирәји, евләрин тәмәлиндә гојулан сүтуну вә ја пајаны билдирир. Бир китабда белә изаһат ҝәтирилир: «[Әһди-Ҹәдидин] јунанҹа мәтниндә бунун ики шалбандан ибарәт олдуғуна һеч бир ишарә јохдур» («The Companion Bible»). Бәли, Иса шагули дирәјин үзәриндә едам олунуб.\nЈеһова инсанларын тәсвирләр вә ја рәмзләр васитәсилә Она ибадәт етмәсини истәмир (Чыхыш 20:4, 5; 1 Коринфлиләрә 10:14).\n▸ Фәс. 5, абз. 12\n16 ИСА МӘСИҺИ АНМА МӘРАСИМИ\nИса Мәсиһ давамчыларына онун өлүмүнү анмағы бујурмушду. Онлар бу мәрасими илдә бир дәфә, гәдимдә исраиллиләрин Пасха бајрамыны гејд етдији тарихдә, нисан ајынын 14-дә кечирирләр. Мәрасимдә иштирак едәнләрин һамысы Исанын бәдәнини вә ганыны тәмсил едән чөрәк вә шәрабы бир-биринә өтүрүрләр. Иса илә бирликдә ҝөјдә падшаһ олаҹаг шәхсләр чөрәкдән вә шәрабдан дадырлар. Јер үзүндә әбәди јашамаға үмид едәнләр исә чөрәк вә шәрабдан дадмыр, садәҹә бу мәрасимдә иштирак едирләр.\n▸ Фәс. 5, абз. 21\nМүгәддәс Китабын Азәрбајҹанҹа «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ндә «руһ» кими тәрҹүмә олунан ибраниҹә руах вә јунанҹа пневма сөзү мүхтәлиф мәналары дашыјыр. Бу сөзләр һәр заман күләк вә ҹанлыларда олан һәјат гүввәси кими ҝөзәҝөрүнмәз гүввәјә аид ишләнир. Бу сөзләр һәмчинин руһани варлыглара, Аллаһын гүввәсинә, јәни мүгәддәс руһа аид дә ишләнә биләр (Чыхыш 35:21; Зәбур 104:29; Мәтта 12:43; Лука 11:13).\nБәзи динләрин инанҹына ҝөрә, инсан өләндә руһа чеврилиб әҹдадларынын руһуна говушур. Бәзи инсанлар инаныр ки, руһларын онлара ја хејри дәјә биләр, ја да зијаны.\nӨлән доғмаларымызын руһунун јашамасы фикри Мүгәддәс Китаба әсасланмыр. Әксинә, орада дејилир ки, инсан өләндә бүтүн фәалијјәти дајаныр. Мүгәддәс Китабда ачыг-ајдын шәкилдә дејилир: «Дириләр өләҹәкләрини билир, лакин өлүләр һеч нә билмир. Артыг онлара һеч бир музд верилмир, чүнки онларын хатирәси дә унудулуб. Онларын севҝиси дә, нифрәти дә, пахыллығы да јох олуб. Ҝүнәш алтында ҝөрүлән һеч бир ишдә артыг пајлары јохдур... Мәзарда нә иш, нә нијјәт, нә елм, нә дә һикмәт вар» (Ваиз 9:5, 6, 10). Һәмчинин орада јазылыб ки, инсан өләндә «торпаға гајыдыр, дүшүнҹәләри һәмин ҝүндәҹә јох олур» (Зәбур 146:4; Јарадылыш 3:19).\nҜөрүндүјү кими, Мүгәддәс Китаба әсасән, инсан өләндән сонра онун руһу јашамаға давам етмир. Беләҹә, өлүләр бизә нә көмәк едә биләр, нә дә зијан јетирә биләр.\n▸ Фәс. 6, абз. 5; фәс. 15, абз. 17\n18 ҺИННОМ ВАДИСИ\n(Ибраниҹә ҝеһ-һинном. «Ҹәһәннәм» сөзү дә бу ифадәдән әмәлә ҝәлмишдир.) Гәдим Јерусәлимин јахынлығында јерләшән бу вадидә зибил јандырырдылар. Һинном вадисиндә инсанларын вә ја һејванларын дири-дири јандырылдығына, јахуд онлара ишҝәнҹә верилдијинә һеч бир дәлил јохдур. Беләҹә, һәмин јер инсан руһларынын аловда јаныб әбәди ишҝәнҹә чәкдији ҝөзәҝөрүнмәз мәканын символу ола билмәз. Иса Мәсиһ Һинном вадисинә атылмышлар барәдә данышанда онларын әбәди мәһв олмасыны нәзәрдә тутурду (Мәтта 5:22; 10:28).\n▸ Фәс. 7, абз. 20\n19 ИСАНЫН ӨЈРӘТДИЈИ ДУА\nИса Мәсиһ шаҝирдләринә дуа етмәји өјрәтмишди. О демишди ки, давамчылары ашағыдакы шејләр барәдә дуа етмәлидирләр:\nБу сөзләрлә Јеһовадан хаһиш едирик ки, Өз адыны бүтүн шәр-бөһтандан тәмизләсин вә нәтиҹәдә, ҝөјдә вә јердә олан бүтүн варлыглар Онун адыны уҹа тутсун вә бу ада еһтирам бәсләсин.\nБу сөзләрлә дуа едирик ки, Аллаһын гурдуғу һөкумәт Шејтанын шәр дүнјасыны мәһв етсин, дүнјаны идарә етсин вә јер үзүнү ҹәннәтә чевирсин.\n«Гој Сәнин ирадән... јердә... јеринә јетсин»\nБу сөзләрлә дуа едирик ки, Аллаһын јер үзү илә бағлы нијјәти јеринә јетсин вә беләҹә, Јеһова инсаны јараданда нијјәт етдији кими, итаәткар, камил инсанлар ҹәннәтдә әбәди јашасын.\n▸ Фәс. 8, абз. 2\nЈеһова Аллаһ инсанлары ҝүнаһ вә өлүмдән хилас етмәк үчүн фидјә вериб. Фидјә Адәмин итирдији камил һәјаты гајтармаг вә инсанларын Јеһова Аллаһла мүнасибәтләрини бәрпа етмәк үчүн өдәнилмәли иди. Аллаһ Исаны јер үзүнә ҝөндәрди ки, ҝүнаһлы бәшәријјәт уғрунда ҹаныны фәда етсин. Исанын өлүмү сајәсиндә бүтүн инсанларын гаршысында камиллијә вә әбәди һәјата говушмаг имканы ачылыб.\n▸ Фәс. 8, абз. 21; фәс. 9, абз. 13\n21 1914-ҸҮ ИЛ — МҮҺҮМ ТАРИХ\n«Дәнјал» китабынын 4-ҹү фәслинә әсасән, Аллаһ Өз Падшаһлығыны 1914-ҹү илдә гуруб.\nПејғәмбәрлик. Јеһова Аллаһ Навуходоносор падшаһа јухуда кәсилмиш нәһәнҝ ағаҹ ҝөстәрир. Падшаһ ҝөрүр ки, ағаҹ «једди дөвр» бөјүмәсин дејә көтүјү дәмир вә мислә чәмбәрләнир. Бу дөвр кечәндән сонра ағаҹ јенә бөјүјәҹәкди (Дәнјал 4:1, 10—16).\nБу пејғәмбәрлијин бизә һансы аидијјәти вар? Ағаҹ Аллаһын һакимијјәтини тәмсил едир. Јеһова узун илләр әрзиндә Исраил халгы үзәриндә Јерусәлимдәки падшаһлар васитәсилә һөкмранлыг едиб (1 Салнамәләр 29:23). Тәәссүф ки, бу падшаһлар Аллаһа садиг галмадылар, буна ҝөрә дә онларын һакимијјәтинә сон гојулду. Б. е. ә. 607-ҹи илдә Јерусәлим јерлә јексан олду. Һәмин андан етибарән пејғәмбәрликдәки «једди дөвр» башланды (2 Падшаһлар 25:1, 8—10; Һизгијал 21:25—27). Иса: «Халглара верилән вахт гуртарана гәдәр Јерусәлим халгларын тапдағы алтында галаҹаг», — дејәндә мәһз бу «једди дөврү» нәзәрдә тутурду (Лука 21:24). Белә чыхыр ки, Иса јердә јашајанда «једди дөвр» һәлә баша чатмамышды. Јеһова сөз вермишди ки, «једди дөврүн» сонунда бир Падшаһ тәјин едәҹәк. Бу јени Падшаһын, Иса Мәсиһин һакимијјәти бүтүн дүнјада јашајан Аллаһын халгына әбәди немәтләр бәхш едәҹәк (Лука 1:30—33).\n«Једди дөвр» нечә мүддәт давам етмәли иди? «Једди дөвр» 2520 ил давам етмишди. Әҝәр б. е. ә. 607-ҹи илдән бу јана 2520 ил һесабласаг, 1914-ҹү илә ҝәлиб чыхырыг. Һәмин ил Јеһова Аллаһ Иса Мәсиһи ҝөјдә Өз Падшаһлығынын Падшаһы тәјин едиб.\nЈәгин сизә мараглыдыр, 2520 или һарадан ҝөтүрмүшүк. Мүгәддәс Китабда јазылыб ки, үч дөвр јарым 1260 ҝүнә бәрабәрдир (Вәһј 12:6, 14). Демәли, икигат артыг давам едән «једди дөвр» 2520 ҝүнә бәрабәр олур. Пејғәмбәрликләрдә ҝүнләрин һесабланма гајдасына, јәни «һәр ҝүн үчүн бир ил» гајдасына әсасән, 2520 ҝүн 2520 ил едир (Сајлар 14:34; Һизгијал 4:6).\n▸ Фәс. 8, абз. 23\n22 БАШ МӘЛӘК\nМүгәддәс Китабда јалныз бир баш мәләк һаггында данышылыр. Бу баш мәләјин ады Микајылдыр (Дәнјал 12:1; Јәһуда 9).\nМикајыл Аллаһын сәдагәтли мәләкләриндән ибарәт ордунун башчысыдыр. Вәһј 12:7 ајәсиндә јазылыб: «Микајыл өз мәләкләри илә әждаһаја гаршы вә әждаһа да өз мәләкләри илә онлара гаршы вурушду». «Вәһј» китабында дејилир ки, Аллаһын ордусунун башчысы Иса Мәсиһдир. Бундан белә нәтиҹәјә ҝәлирик ки, Микајыл Исанын диҝәр адыдыр (Вәһј 19:14—16).\n▸ Фәс. 9, абз. 4\nАллаһын Падшаһлығынын Шејтан дүнјасыны мәһв етмәсиндән әввәлки дөвр «ахырзаман» адланыр. Пејғәмбәрлик олунмушду ки, бу дөвр әрзиндә јер үзүндә әламәтдар һадисәләр баш верәҹәк. Бу дөвр Мүгәддәс Китабда һәмчинин «дөврүн јекуну» вә «инсан Оғлунун һүзуру заманы» адланыр (Мәтта 24:3, 27, 37). «Ахырзаман» 1914-ҹү илдә ҝөјдә Аллаһын Падшаһлығы гуруланда башлајыб вә Армаҝеддонда Шејтан дүнјасы мәһв оланда баша чатаҹаг (2 Тимутијә 3:1; 2 Бутрус 3:3).\n▸ Фәс. 9, абз. 5\nАллаһын өлән инсаны һәјата гајтармасы дирилмә адланыр. Мүгәддәс Китабда доггуз нәфәрин дирилмәси барәдә јазылыб. Аллаһын Илјас, Әлјәсә, Иса, Бутрус вә Булус кими садиг гуллары өлүләри дирилдибләр. Сөзсүз ки, бу мөҹүзәләри онлар Аллаһын гүдрәти илә едирдиләр. Јеһова Аллаһ сөз верир ки, «һәм салеһләри, һәм дә гејри-салеһләри» дирилдәҹәк (Һәвариләрин ишләри 24:15). Аллаһын Кәламында һәмчинин дејилир ки, бәзи инсанлар ҝөјдә јашамаг үчүн дириләҹәк. Аллаһ тәрәфиндән сечилмиш бу инсанлар Иса Мәсиһлә бирҝә ҝөјдә јашајаҹаглар (Јәһја 5:28, 29; 11:25; Филиппилиләрә 3:11; Вәһј 20:5, 6).\n▸ Фәс. 9, абз. 13\n25 ҸИНДАРЛЫГ (СПИРИТИЗМ)\nҸинләрлә билаваситә, јахуд ҹиндар, овсунчу вә руһчағыран васитәсилә әлагә јаратмаг ҹиндарлыг, јәни спиритизм адланыр. Ҹиндарлыгла мәшғул олан инсанлар инанырлар ки, өләндән сонра инсан башгаларына ҝүҹлү тәсир етмәјә гадир олан руһа чеврилир. Амма бу ағ јаландыр. Ҹинләрлә әлагә јаратмаг ҝүнаһдыр, чүнки онлар инсанлары Аллаһын јолундан аздырырлар. Ҹиндарлыға һәмчинин астролоҝија, фалчылыг, маҝија, оккултизм, ҹадуҝәрлик, мөвһуматчылыг вә фөвгәлбәшәр гүввәләрә инанҹ дахилдир. Бир чох китаблар, журналлар, улдуз фалы, филмләр, тәсвирләр, һәтта маһнылар сеһрбазлығы, ҹинләри, јахуд фөвгәлтәбии шејләри зәрәрсиз вә ја мараглы бир шеј кими гәләмә верир. Бир чох јас мәрасимләри, мәсәлән, мүәјјән ҝүнләри гејд етмәк, өләнин адына јемәк биширмәк билаваситә вә ја долајысы илә ҹиндарлыгла бағлыдыр. Адәтән, руһларла әлагә јарадан инсанлар ујушдуруҹу маддәләр гәбул едирләр (Галатијалылара 5:20; Вәһј 21:8).\n▸ Фәс. 10, абз. 10; фәс. 16, абз. 4\n26 ЈЕҺОВА АЛЛАҺЫН ҺАКИМИЈЈӘТИ\nЈеһова Аллаһ Гүдрәт Саһибидир вә Каинатын јараданыдыр (Вәһј 15:3). Буна ҝөрә дә О, һәр шејин Саһибидир, һәр шејин ихтијары Ондадыр вә О, бүтүн хилгәтин Ағасыдыр (Зәбур 24:1; Әшија 40:21—23; Вәһј 4:11). О, бүтүн хилгәт үчүн ганунлар тәсис едиб. Јеһованын башгаларына сәлаһијјәт вермәк ихтијары вар. Биз Аллаһы севмәклә вә Она табе олмагла Онун һакимијјәтинин тәрәфини тутдуғумузу ҝөстәририк (1 Салнамәләр 29:11).\n▸ Фәс. 11, абз. 10\nАборт — һәлә дүнјаја ҝәлмәмиш ушағы гәсдән, билә-билә өлдүрмәкдир. Бәдбәхт һадисә нәтиҹәсиндә ана бәтниндә ушағын өлмәси вә ја гадынын ушаг салмасы бура аид дејил. Артыг мајаланма башлајан андан ушаг садәҹә ананын бәдәнинин бир һиссәси јох, ајрыҹа бир инсан сајылыр.\n▸ Фәс. 13, абз. 5\nИнсан бәдәнинә халис ганын вә ја онун дөрд әсас компонентиндән биринин көчүрүлмәси ганкөчүрмә адланыр. Бу тибби проседур заманы ја инсанын өз ганы, ја да башгасынын ганы организмә көчүрүлүр. Ганын әсас дөрд компоненти бунлардыр: плазма, еритроситләр (гырмызы ган), лејкоситләр (ағ ган) вә тромбоситләр.\n▸ Фәс. 13, абз. 13\nМүгәддәс Китабда истифадә олунан «тәрбијә» сөзү садәҹә олараг ҹәза сөзүнүн синоними дејил. Тәрбијә етмәк өјүд-нәсиһәт, тәлим-тәрбијә вә дүзәлиш вермәк демәкдир. Јеһова һеч вахт инсанлары кобуд шәкилдә вә гәддарҹасына тәрбијә етмир (Мәсәлләр 4:1, 2). Јеһова Аллаһ тәрбијә вермәкдә валидејнләрә чох ҝөзәл нүмунәдир. Онун итаәткар бәндәләринә вердији тәрбијә о гәдәр сәмәрәли вә хејирлидир ки, онлар һәтта Онун тәрбијәсини севирләр (Мәсәлләр 12:1). Јеһова Өз хидмәтчиләрини севир вә онлара тәлим-тәрбијә верир. Аллаһын вердији өјүд-нәсиһәт хидмәтчиләринә јанлыш фикирләрини дүзәлтмәјә, Ону разы салан шәкилдә дүшүнмәјә вә давранмаға көмәк едир. Бәс валидејн ушағыны неҹә тәрбијә етмәлидир? Әввәлҹә ушағы баша салмаг лазымдыр ки, нәјә ҝөрә о, итаәткар олмалыдыр. Һәмчинин ушаға Јеһоваја, Онун Кәламына мәһәббәт ашыламаг вә принсипләри баша салмаг лазымдыр.\n▸ Фәс. 14, абз. 13\nҸинләр фөвгәлбәшәр ҝүҹә малик, ҝөзәҝөрүнмәз руһани варлыглардыр. Бунлар шәр мәләкләрдир, чүнки Аллаһын итаәтиндән чыхыб Онун дүшмәнинә чеврилибләр (Јарадылыш 6:2; Јәһуда 6). Онлар Шејтана гошулуб Аллаһа гаршы үсјан едибләр (Ганунун тәкрары 32:17; Лука 8:30; Һәвариләрин ишләри 16:16; Јагуб 2:19).\n▸ Фәс. 16, абз. 4


Q=80	C=60	SS=0	LS=40	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=0	G1=0	G2=0	DLID=az_RU	BODY=Уйғурларниң күнтәртипидики мәсиләр һәққидә сөһбәт 1 — уйғур\nУйғурларниң күнтәртипидики мәсиләр һәққидә сөһбәт 1\nХитай һөкүмити 60 йилдин бери "ғәрбий шимал районни ечиш", "шинҗяңни ечиш" шинҗяңни гүлләндүрүш" дегәнгә охшаш шуарлар билән уйғур дияриға қарита бир йүрүш сиясәтләрни түзгән болсиму, мутәхәссисләрниң дейишичә, бу сиясәтниң уйғурларға һечқандақ пайдиси болмиған. 5 - Июл үрүмчи вәқәсидин кейин, хитай мәркизи һөкүмити арқа - арқидин йиғин чақирип "шинҗяңни тәрәққий қилдуруш" нами астида бир йүрүш сиясәтләр бәлгилимәктә. Һәтта, уйғурлар яшаватқан дөләтләргә тохтимай һәйәт әвәтип, уларни хитай үчүн ишләшкә чақирмақта. Хитайниң 5 - июл үрүмчи вәқәсидин кейинки сиясити бурунқи сиясити билән охшашму?\nИхтийари мухбиримиз әркин тарим\nХитай дегәндәк, уйғурларниң турмуш сәвийисини юқири көтүргән тәқдирдә уйғур мәсилиси һәл боларму? хитай шинҗяң йиғинида түзгән пиланини әмәлгә ашуруш күчигә игиму? уйғурлар буниңға қандақ инкас қайтурар? дегәнгә охшаш соалларға җаваб тепиш үчүн истратегийилик чүшәнчә ениститүти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм билән сөһбәт елип бардуқ.\nюқиридики улиништин бу прогирамминиң тәпсилатини аңлиғайсиләр.\nХитайниң " шинҗаң хизмити" тоғрисидики орунлаштурушиниң һәқиқий нишани немә?\nХитай һәрбий қисимлири уйғур елиниң бир қисим җайлирида "төтни тонуш" тәрбийиси елип барған\nУйғурларниң күнтәртипидики мәсиләр һәққидә сөһбәт 2\n"Хитайниң көрүнмәс җинайәтлири: уйғурларниң һоқуқини ким қоғдайду"\nХитай һөкүмити чәтәлләрдики қарши күчләргә қаратқан һуҗумини күчәйтмәктә\nАмерикида "үрүмчи намайишидин кейинки вәзийәт вә давамлишиватқан қаршилиқлар" тәтқиқ қилиниватиду\nҖаң чүншйән хитай қораллиқ сақчи қисминиң өткән бир йиллиқ төһписигә мәдһийә оқуди\n20 Нәпәр уйғур камбоджадин қайтурғанлиқиниң 2 йиллиқи "пиномпен почта" гезитидә хәвәр қилинди\nПакистандики өмәр уйғур вәхпи дуня уйғур қурултийи намидин нурул ислам аилисидин һал сориди\nШәпқәтсиз намратлиқ, вәйран қилиниватқан уйғур мәдәнийити


Q=0	C=0	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=0	G0=5	G1=5	G2=4	DLID=az_RU	BODY=25 Мај 2022 22 Шәввал 1443 4 Хордад 1401\n24 Октјабр 2020\nМилли Һидрометеоролоҝија Хидмәтинин вердији мәлумата ҝөрә октјабрын 24-дә Бакыда вә Абшерон јарымадасында һаванын дәјишкән булудлу олаҹағы, әсасән јағмурсуз кечәҹәји, ҝеҹә вә сәһәр бәзи јерләрдә зәиф думан олаҹағы ҝөзләнилир. Мүлајим ҹәнуб-гәрб күләји әсәҹәк, ҝүндүз арабир ҝүҹләнәҹәк.\nҺаванын температуру Абшерон јарымадасында ҝеҹә 12-15, ҝүндүз 20-23, Бакыда ҝеҹә 13-15, ҝүндүз 20-22 дәрәҹә исти олаҹаг. Атмосфер тәзјиги нормадан јүксәк 768 мм ҹивә сүтунундан 764 мм ҹивә сүтунуна енәҹәк, нисби рүтубәт ҝеҹә 75-80, ҝүндүз 50-55 фаиз тәшкил едәҹәк.\nОктјабрын 24-дә Азәрбајҹанын рајонларында һава шәраитинин әсасән јағмурсуз кечәҹәји, ҝеҹә вә сәһәр бәзи јерләрдә думан олаҹағы ҝөзләнилир. Гәрб күләји әсәҹәк, ајры-ајры јерләрдә арабир ҝүҹләнәҹәк. Һаванын температуру ҝеҹә 10-14, ҝүндүз 20-25, дағларда ҝеҹә 3-8, ҝүндүз 13-18 дәрәҹә исти олаҹаг.\nОктјабрын 24-дә Абшерон јарымадасында мүлајим ҹәнуб күләјинин арабир ҝүҹләнәҹәји ҝөзләнилир ки, бу да метеоһәссас инсанларда нараһатлыг һисси јарада биләр.\n1264 дәфә бахылыб


Q=76	C=76	SS=12	LS=8	PS=12	DC=2	LC=0	SD=0	BS=2	G0=39	G1=20	G2=7	DLID=az_RU	BODY="Толыши Миллијә Академијә хәбон" номәдә елми журнали тоже нумрә чы чапо беше - 3 November 2020 - WWW.CASPİ1.ORG\nCASP1.ORG fd Th, 26 Nov 2020, 12.00.02\nHome » 2020 » November » 3 » "Толыши Миллијә Академијә хәбон" номәдә елми журнали тоже нумрә чы чапо беше\n"Толыши Миллијә Академијә хәбон" номәдә елми журнали тоже нумрә чы чапо беше\n"Толыши Миллијә Академијә хәбон" номәдә елми журнали тоже нумрә чы чапо беше.\n"ТМА хәбон" редаксијә һејәтәдә Рејмс университети профессор Ирони (хысусән Толыши) ијән Тыркијә мәһшур тәдғығәкә Марсел Базен,Прованс университети профессор Кристиан Бромберже, Колумбијә университети чап кардә Encyclopaedia Iranica редакторонәдә Һәбиб Борҹиан, иминә толышә луғәти мыәллиф Александри Лијә Пирејко, толышшынос ијән тыркшынос Елнур Ағајев и.ҹ. кәсон һестин. Журнали сәр редактор Игбал Әбилове. Ғејд карде лозиме ки, редаксијә һејәти узвондә гыләј мәһшур толышшынос, ән јолә уруси-толыши, ингилиси-толыши, тырки-толыши, фарси-толыши ијән толыши-тырки луғәтон, толышә зывони граматикә ијән Толышыстони тарыхи барәдә чанд гылә мәғалә мыәллиф Фәхрәддин Әбосзодәје. Ыштә сијоси-иҹтимои фәалијәти ијән сыханон (!) горош Бокуәдә бо озодәтику 16 сор мәһрум бе мәһкум быә. Amnesty International чәј сијоси әсосонәдә тәғиб бе ғәбулыш карде.\nБы нумрәдә чы М. Базени Ирони Толыши 1966-2006 соронәдә мәхлоғи һәхәдә мәғалә, чы И. Әбилови, Ј. Захаровә ијән Ј. Капустинә 2012 сори Ирони толышон тоно експедисијә материалон әсосәдә нывыштә быә һисоботи иминә поә (ејнијәти, зывон, дин ијән тәсәруфотә практикон), чы А. Фәриди Гилони ијән Толыши сијоси ҹоғрафијә (XV–XXI әсрон) һәхәдә мәғалә, чы Л. Пирејко Б. В. Миллери һәхәдә хотирон (ијән чәвон бә ијәнды нывыштә номон), чы Ј. Студенескаја 1962-нә сорәдә бә Озобојҹони ССР експедисијә һисоботи толышә фрагмент и.ҹ. материалон чап быән. Бы нумрәдә һәмән Бејтулла Шахсојжи, Фируддин Әсәдови ијән Каһин Әбилови (Мирзәлизодә) барәдә некрологон чап быән.\nЖурналәдә се зывонәдә материалон бешедән: толыши, уруси, ингилиси.\nДе ым нумрә беше әлоғәш быә бә һар кәси миннәтдом! Каһин маму ым нумрә беше ве пиједәбе ијән чәш кардедәбе. Хыдо чәј руфи шо быкә иншаллаһ!\nОпубликован новый номер научного журнала "Вестник Талышской Национальной Академии". В редакционную коллегию "Вестника" вошли профессор Реймского университета, известный исследователь Ирана (главным образом Талыша) и Турции Марсель Базен, профессор университета Прованса Кристиан Бромберже, один из редакторов Encyclopaedia Iranica, издающейся Колумбийским университетом, Хабиб Борджиан, автор первого талышского словаря Лия Александровна Пирейко, талышевед и тюрколог Эльнур Агаев и др. Главный редактор издания - Игбал Абилов. Важно отметить, что членом редколлегии является также Фахраддин Абосзода, известный талышевед, автор крупнейших русского-талышского, англо-талышского, тюрко-талышского, персидско-талышского и талышско-тюркского словарей, а также грамматики талышского языка и десятков работ по истории Талышистана. За свои общественно-политическую деятельность и высказывания (!) он осужден в Баку на 16 лет заключения (а ему 64 года!). Amnesty International признала его преследования политически мотивированными.\nВ данном номере опубликованы статья М. Базена о населении Иранского Талыша в 1966–2006 гг., первая часть отчета И. Абилова, Е. Захаровой и Е. Капустиной по результатам этнографической экспедиции 2012 г. к талышам Ирана (об идентичности, языке, религии и хозяйственных практиках), статья А. Фариди по политической географии Гилана и Талыша (XV–XXI вв.), воспоминания Л.А. Пирейко о своем учителе Б.В. Миллере (и их переписка), талышский фрагмент отчета об этнографической экспедиции Е. Н. Студенецкой в Азербайджанскую ССР в 1962 г. и др. В номер включены также некрологи о Бейтулле Шахсойже, Фирудине Асадове и Кахине Абилове (Мирзализаде) (один из основателей ТНА; он очень ждал выхода этого номера и был бы очень рад ему).\nВ журнале публикуются материалы на трех языках: талышском, русском и английском.\nБлагодарен всем причастным к выходу номера!\nCategory: MƏDƏNİYYƏT . | Views: 74 | Added by: ruslantalish7 | Tags: Igbal Abilov | Rating: 0.0/0