Q=5	C=0	SS=0	LS=4	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=4	G0=324	G1=282	G2=163	DLID=az_RU	BODY=ОТУЗ ДӨРДҮНҸҮ ДӘРС Ибадәтин ҹилвәси, исламда мәсҹидин јери вә ролу\nИбадәтин ҹилвәси вә мәсҹидин исламда јери вә ролу\nИбадәтин мәфһуму вә әһатә даирәси\nА)–Ибадәт үчүн бир бөлҝү\nВ)–Намаз бәндәлијин зирвә нөгтәси вә Мәбуда јахынлашмаг\nС)–Мүгәддиматын шәр’илијинин фәлсәфәси вә намаза диггәт јөнәлдән амилләр\nМәсҹид - һагг дәҝаһы ашигләринин јүксәлиш мәканы\nХалгы мәсҹидә сөвг етмәјин һикмәти\nМәсҹидин әһәмијјәтини дәрк етмәјин лүзуму вә орда олмағын гајда-ганунлары\nМәсҹиддә олмағын вә орада ибадәтин фәзиләти\nАллаһын севимли бәндәләри\nОТУЗ ДӨРДҮНҸҮ ДӘРС\nИбадәтин ҹилвәси, исламда мәсҹидин јери вә ролу\n–Ибадәтин мәфһуму вә әһатә даирәси\nА: Ибадәт үчүн бөлҝү\nВ: Намаз бәндәлијин зирвә нөгтәси вә мә’буда јахынлашмаг.\nС: Мүгәддиматын шәр’илијинин фәлсәфәси вә намаза диггәт јөнәлдән амилләр.\n–Мәсҹид– Һагг дәрҝаһы ашигләринин јүксәлиш мәканы.\n–Халгы мәсҹидә сөвг етмәјин һикмәти.\n–Мәсҹиддә олмағын вә ибадәтин фәзиләти.\n–Аллаһын ән севимли бәндәләри.\nПејғәмбәрин (с) Әбузәрә моизәләринин бир гисмини арашдырдыгдан сонра, инди дә һәмин өјүдләрин башга бир бөлүмүнү тәһлил едәҹәјик. Һазыркы моизәнин мөвзусу мәсҹид вә мәсҹиддә олмағын гајда-ганунлары, намазын әһәмијјәти һаггында олаҹагдыр.\nИлк нөвбәдә ибадәтин мәфһуму вә әһатә даирәси барәдә сөзә кечәк: Өнҹәки дәрсләрдә дедијимиз кими инсанын һәгиги камалы Аллаһ-тәалаја јахынлашмагдадыр. Бу јахынлығы әлдә етмәјин јолу вә ја инсанын һәгиги тәкамүлүнүн васитәси ибадәтдир. Ибадәтин мөһтәвасы елә зәнҝин, елә дәриндир ки, о һәддә ҹазибәдардыр ки, һејрәт дәрјасында чабалајан, аҹиз галан һәр кәси сүкун вә раһатлыг саһилинә, нәһајәтдә исә фәнафиллаһа чатдырыр. Һәгигәтдә дә пәрәстишин мәләкути ҹазибәсинин дәринлијини вә јүксәклијини вәсф едәҹәк һеч бир гәләм вә бәјан тапылмаз. Ҝерчәкдән дә, бу илаһи мәфһум сөзүн вә кәлмәнин гәлибинә сығаҹаг һәддә дејил. Јалныз ибадәт ешгиндә говрулан бир үрәјин саһиби – доғруларын имамы Әли ибн Әби Талибдирдир ки, бујурур: “Илаһи мәним иззәтим үчүн јетәр ки, Сәнә бәндә олум, мәним ифтихарым үчүн јетәр ки, Сән Рәббим оласан.”1\nБу сөзләр Аллаһа бәндәлик ешги илә долу бир руһдан ҝәлир, о јүксәк руһдан ки, дејир: “Һеч билдиниз ки, сизин дүнјаныз мәним јанымда кечинин асгырағындан да мәнфурдур...”2\nБәли, ибадәт вә пәрәстиш сабит бир системә малик олуб, бәшәријјәтин сусамыш руһуну сираб едәҹәк јеҝанә не’мәтидир. Мадди ҹазибәләр, мадди тәкамүл јолу она тә’сир едә билмир вә ја онун бош галмыш јерини долдура билмир. Чүнки бәшәр сәнаје вә техналоҝијанын инкишафында нә гәдәр чох ирәлиләсә, јени-јени үфүгләрә гәдәм гојса да, нәинки Мүтләг Гәнидән еһтијаҹы үзүләҹәк, бәлкә дә ҝүндән-ҝүнә Она даһа чох еһтијаҹ дујаҹагдыр.\nҮмуми вә әһатәли бир бахышда ибадәти ики нөвә ајырмаг олар:\n1. Хасс мә’нада олан ибадәт ки, намаз, оруҹ, һәҹҹ вә с. бу кими ибадәт әмәлләриндән ибарәтдир.\n2. Үмүми мә’нада олан ибадәт ки, Аллаһ-тәалаја итаәт гәсдилә ҝөрүлән һәр бир ишә шамил олур. Бу тә’рифлә һәтта јемәк, отурмаг, дурмаг, сөһбәт етмәк вә с. ишләр Аллаһа итаәт гәсди илә ҝөрүләрсә ибадәт сајылырлар. Белә олан сурәтдә, инсан өмрүнүн дүзҝүн јолда сәрф едилмәси, гијмәтли өмүр сәрмајәсинин дүзҝүн истифадәси үчүн, инсан сә’ј етмәлидир ки, өмрүн һәр саатыны, бәлкә дә һәр аныны мүмкүн гәдәр Аллаһа ибадәт јолунда– истәр хас мә’нада, истәрсә дә үмуми мә’нада – сәрф етсин. Ја да мүгәддәс шәриәтдә шәр’и ибадәтләр үнваны илә ҝөстәрилән әмәлләри әнҹам версин вә ја тәвәссүлү әмәлләри вә вәзифәләрини чалышыб гүрбәт гәсдилә ҝөрсүн.\nӘҝәр инсанын ҝөрдүјү һәр бир кичик вә ја бөјүк иш дедијимиз бу кадрлара сығмаса, јә’ни үмуми вә хүсуси ибадәт үнваны илә ҝөстәрдијимиз әмәлләр сырасында јер алмаса, ләғв (бош вә мә’насыз) әмәлдир. Ләғв ишләр гијамәт ҝүнүндә инсанын һәсрәт чәкмәсинә сәбәб олаҹагдыр. Әҝәр нәүзибиллаһ, ҝүнаһ олса, дүнја вә ахирәт хәсарәтинә, әбәди әзаба сәбәб олаҹагдыр. Әҝәр ҝүнаһ олмаса, мүбаһ вә мәкруһ олса, һәр һалда инсанын сәрмајәси әлдән чыхмыш сајылыр. Јә’ни она һеч бир фајдасы олмајан јерләрә хәрҹләнмишдир. Шәриәтдә әксәр ишләрин ҝөрүлмәси заты олараг мүбаһ төвсијә едилмишдир. Бу тәшвигләр вә тапшырыглар инсанларын о әмәлләри ҝөрмәсинә сәбәб олур. Инди әҝәр бу ишләр Аллаһа итаәт гәсди илә ҝөрүлсә ибадәт олаҹагдыр.\nИнсанын һәјаты илә әлагәдар исламын вә Гур’анын нәзәри будур ки, инсан өз али һәдәфинә, сәадәтинә чатмасы үчүн даһа чох, даһа јахшы ибадәт етмәлидир. Бу минвалла да кәмијјәт вә мигдар бахымындан инсанын ҝөрдүјү бүтүн ишләр ибадәтә чеврилир вә һәгигәтдә ибадәт елә ҝениш вүс’әт тапыр ки, инсанын һәјатыны башдан-ајаға бүрүмүш олур.\nАмма кејфијјәт бахымындан ибадәтин кејфијјәти инсанын нијјәтинә вә мә’рифәтинә бағлыдыр. Инсанын Аллаһа мә’рифәти чохалдыгҹа, Аллаһа олан мәһәббәти артдыгҹа, ибадәтдә нијјәти даһа да халисләшдикҹә, гәлби һүзуру олдугҹа, ибадәтин кејфијјәти јүксәлир. Һәрдән кејфијјәтлә гылынмыш ики рүкәт намазын савабы мин рүкәт диггәтсиз гылынан намаздан чох олур. Бу бизим һамымызын билдијимиз шејдир. Буна ҝөрә дә ислам дини бизим диггәтимизи даһа чох бу мәсәләјә јөнәлдир ки, сә’ј едәк ишләримиз, һәјатымыз башдан-ајаға илаһи бир дон ҝејинсин. Чүнки, инсанын камалы Аллаһа бәндәчиликдәдир. Пејғәмбәр бујурур: “Инсанларын ән дәјәрлиси о кәсдир ки, ибадәт ашигидир, синәсини ибадәтә ачыб, үрәкдән она мәһәббәт јетирир, бәдән үзвүләри она мәшғул олур, бүтүн баҹарығыны, сә’јини она јөнәлдир. Бунунла да дүнјанын раһатчылығына вә нараһатчылығына әһәмијјәт вермир.”1\nЈухарыда дејиләнләрә әсасән, инсан үчүн бу ҹүр һәдәфи нәзәрдә тутмуш кәс, тәбии ки, онун үчүн лазым олан мејданы да һазыр етмишдир. Инсанын ишләринә, әмәлләринә илаһи рәнҝ верә билмәси үчүн она лазым олан бүтүн васитәләри өнҹәдән онун ихтијарында гојмушдур. Бунунла онун даһа јахшы, даһа чох ибадәт едә билмәсинә шәраит јаратмыш, инсанын Аллаһа јахынлашмасынын зәминәсини һазырламышдыр. Чүнки Аллаһ-тәаланын рәһмәти һәр кәсдән даһа чохдур вә О, бәндәсинин Аллаһа јахынлашмасыны һәр кәсдән даһа чох арзу едир. Вүҹуду вә елми нәһајәтсиз олдуғу кими, хејирхаһлығы да нәһајәтсиздир. Аллаһын бүтүн өвсафы нәһајәтсиздир. Бу бахымдан хејир иш ҝөрмәјә ирадә етдији заман, хејри дә нәһајәтсиз олур. Бәндәләринә олан мәһәббәтинин дә һәдди-һүдуду јохдур. Бу ҹүр нәһајәтсиз рәһмәти олан, бәндәләринин хејрини бу гәдәр истәјән кәс, шәриәтә ҝәләндә дә елә ганунлар верир ки, бәндәләри Она даһа чох јахынлаша билсинләр. Буна ҝөрә дә шәриәтин һөкмләри, ваҹиб вә мүстәһәббләри – ибадәт вә һәмчинин онун кејфијјәт вә гајда-ганунлары – һамысы илаһи лүтфдүр. Аллаһ-тәала бизим өз һәддимиздә, бизә ҝөрә олан камала, сәадәтә чатмағымызы истәјир. Аллаһ-тәала истәјир бәндәси даһа чох тәкамүл етсин, буна ҝөрә дә тәквини вә тәшрии олараг лазым олан васитәләри онун ихтијарында гојмушдур.\nТәквин мәгамында Аллаһ, бәндәләринә нә гәдәр чох лүтф ҝөстәрсә, ибадәтләрини јеринә јетирсинләр дејә даһа чох тофиг верир ки,. Әлбәттә Аллаһын ҝөрдүјү ишләр бош вә биһудә дејил, Аллаһын хас ганунларына табедир. Тәшри’ мәгамында тәшвиг едир, елә һөкмләр верир ки, ҹамаат онлары ҝөрмәклә Она даһа чох јахынлашсынлар. О ҹүмләдән Аллаһа јахынлашмағын ән јахшы васитәси олан намазы тәшри’ етмишдир. Неҹә ки, мә’сум бујурмушдур: “Намаз һәр тәгвалы мө’минин Аллаһа јахынлашмаг васитәсидир.”1\nӘлбәттә диггәт едилмәлидир ки, намазын заһири Аллаһа јахынлашмаг һесаб олунмур, намазын батини вә һәгигәти инсаны Аллаһа јахынлашдырыр.\nАјәләрә вә рәвајәтләрә ҝөрә әсл мәгсәд намазын һәгигәтидир, намазын заһири дејил. Аллаһ бујурур: “... Мәнә ибадәт ет вә Мәни анмаг үчүн намаз гыл..”2\nБу ајәдә “игамә” (намаз гыл, намаза галх) тә’биринин намазын һәгигәти илә тәнасүбү вар. Мәгсәд намазын батинидир. Һәмчинин Аллаһ бујурур: “...Намаз гыл. Һәгигәтән, намаз инсаны чиркин вә пис әмәлләрдән чәкиндирәр...”1\nӘлламә Тәбатәбаи бујурур: Бу ајәнин тәрзиндән ҝөрүнүр ки, намазын инсаны чиркин вә пис әмәлләрдән чәкиндирмәсиндә мәгсәд намазын тәбиәтинин чиркин вә пис әмәлләрдән чәкиндирмәсидир. Дејәҹәксиниз: Намаз неҹә чиркинликдән вә пис әмәлләрдән чәкиндирир? Ҹавабында дејирик:\nӘҝәр Аллаһ бәндәси һәр ҝүн беш вахт намаз гылса вә бүтүн өмрү боју бу иши давам етдирсә – хүсусилә дә намазы салеһ бир мүһитдә гылса вә һәмин мүһитин адамлары да онун кими беш вахт намазларыны вахтлы-вахтында гылсалар, тәбии олараг намаз онлары чиркин ишләрдән сахлајаҹагдыр, чүнки намазын кәбирә ҝүнаһларла арасы јохдур.\nБәли, Аллаһа, бәндәлик гапысындан мүраҹиәт етмәк, өзү дә белә бир мүһитдә, белә бир адамларла, инсаны адам өлдүрмәк, онун-бунун малына, ҹанына тәҹавүз етмәк, зина кими пис әмәлләрдән нијә сахламасын? Әлбәттә ки, ҝәрәк белә дә олсун.\nНамаз инсаны нәинки онлара мүртәкиб олмагдан, һәтта о ҹүр пис әмәлләри фикирләшмәкдән белә сахлајыр. Чүнки намаз Аллаһын зикри демәкдир. Бу зикр биринҹиси Аллаһ-тәаланын бирлијинә, рисаләтә, гијамәт ҝүнүнүн ҹәзасына иманы тәлгин едир. Инсана дејир ки, Аллаһыны ихласла сәсләјиб Ондан көмәк истәсин, хаһиш етсин ки, ону дүз јола һидајәт етсин. Һәмчинин азғынлыгдан вә Аллаһын гәзәбиндән Она пәнаһ апарсын.\nИкинҹиси инсаны вадар едир ки, өз руһу вә бәдәни илә Аллаһ дәрҝаһына үз тутуб, өз пәрвәрдиҝарыны һәмд, сәна, тәсбиһ вә тәкбир демәклә јад етсин.2\nАмма рәвајәт бахымындан, Пејғәмбәрдән (с) рәвајәт едилмишдир ки, о намазда ки намаз гылан гәлбини бәдәни илә һәмаһәнҝ етмир, үрәји һәмин намазла олмурса, һәзрәт Һәгг һәмин намаза нәзәр салмыр. Ајдындыр ки, бу рәвајәт намазын һәгигәтинә ишарә едир. Бу һәмин Аллаһы зикр вә јад етмәкдир. Чүнки ибадәтин һәдәфи Аллаһы зикр вә јад етмәкдир. Аллаһы зикр етмәк үрәјә ҹәла вә сәфа верир, ону илаһи нуру гәбул етмәјә һазырлајыр. Һәзрәт Әли (ә) ибадәтин руһу олан зикр һаггында белә бујурур: “Аллаһ-тәала Өзүнү зикр вә јад етмәји үрәкләрин ҹилаланыб нурланмасы үчүн бир васитә гәрар вермишдир ки, онунла карлыгдан сонра ешидәрләр, гаранлыгдан (наданлыгдан) сонра ҝөрәрләр, дүшмәнчиликдән сонра бојун әјәрләр.”3\nАрдынҹа бујурур: “Не’мәтләри вә бәхшишләри јүксәк олан Аллаһ үчүн заманын бир һиссәсиндән сонра елә бир заман ҝәләр ки, һәмин ҝүнләрдә, - шәриәтин нишанәси итдији бир вахтда - бәндәләриндән бә’зиләри илә онларын фикирләриндә сирр данышар. Һәгигәтдә онларла данышан әгилләридир.”\nЈенә дә намазын һәгигәтинә вә әһәмијјәтинә ҝөрәдир ки, Әли (ә) Сиффејн мүһарибәсиндә, дүшмәнлә дөјүшүн гызғын вахтында, башыны галдырыб ҝүнәшә бахыр ки, ҝөрсүн зөһр намазынын вахты чатыбса намаза дурсунлар. Ибн Аббас сорушур: Нә едирсән? Һәзрәт ҹавабында дејир: Ҝөјә бахырам ки, ҝөрүм намазын вахты чатыбса, намаз гылаг.\nИбн Аббас дејир: Мәҝәр инди намаз гылмаг вахтыдыр? Мүһарибә ҝедир, дөјүшүн гызғын вахты намаз гылмаға фүрсәт һардадыр? Һәзрәт ҹавабында бујурур: “Мәҝәр биз онларла нә үчүн вурушуруг? Бизим савашымыз намаз үчүндүр! Намаза ҝөрә онларла вурушуруг.\nБәли, намаз һәзрәт Әлинин (ә) нәзәриндә о гәдәр бөјүк вә әзәмәтлидир ки, һеч бир шеј ону намаздан јајындыра билмир. Үстәлик ибадәт дүнјасы онун нәзәриндә мадди ләззәтләрлә мүгајисәјә ҝәлмәјәҹәк, түкәнмәз бир ләззәтдир. Онун нәзәриндә ибадәт дүнјасы башдан-баша ајдынлыгдыр, орда гаранлыгдан, күдурәтдән, гәмдән әсәр-әламәт јохдур. Ибадәт бүтүнлүклә сәфа вә хүлусдур. Онун нәзәриндә хошбәхт о кәсдир ки, интәһасыз олан бу дүнјаја гәдәм гојсун вә онун һәјат бәхш едән тәбәссүмү илә өз руһуну нәвазиш едиб охшасын. Чүнки һүдудсуз олан бу дүнјаја гәдәм гојан кәсин нәзәриндә мадди дүнја кичик вә һәгир ҝөрсәнәҹәкдир. Һәтта дүшмәнлә дөјүш мејданында мүбаризә апаранда да намазы тәрк етмәк истәмәјәҹәк; чүнки о бүтүн шејләри намаз үчүн истәјир вә намазы да она ҝөрә истәјир ки, Аллаһла мүнаҹат едә билсин, Онунла даныша билсин.\nӘли (ә), Осман ибн Һәниф Әнсаријә јаздығы намәләрин бириндә дејир:\n“Хош һалына о нәфсин ки, Аллаһын она ваҹиб бујурдугларыны јеринә јетирир, чәтинликләрә синә ҝәрир, ҝеҹәләри јухуја далмыр. Јуху ону үстәләдикдә јери өзүнә јатаг едиб әлләрини јастыг әвәзинә башынын алтына гојар. Инсанлар арасында бир дәстә вардыр ки, гајыдыш ҝүнүнүн (гијамәт) горхусу онларын ҝөзләрини ојаг сахлар, бөјүрләри јатагдан узаг олар. Додаглары астаҹа Аллаһы зикр едәр, истиғфарын чохлуғундан ҝүнаһлары пәракәндә олмушдур. (...Онлар Аллаһын фиргәсидирләр. (Аллаһын дининә көмәк едән кимсәләрдир.) Билин ки, Аллаһын фиргәси – мәһз онлар ниҹат тапыб (әбәди) сәадәтә говушанлардыр әл-Мүҹадилә – 22)1\nНамазын әһәмијјәтини, онун ҹәмијјәтин вә фәрдин сағламлығындакы ролуну нәзәрә алараг Аллаһ-тәала онун даһа да јахшы јеринә јетирилмәси үчүн бир сыра мүгәддимати ишләр гәрар вермиш, онун үчүн гајда-ганун (әхлаги нормалар бахымындан) тә’јин етмишдир. Бунунла бәндәләринин Ону даһа чох јад етмәсини, ибадәтин әһәмијјәтини даһа јахшы дәрк етмәләрини истәмишдир.\nИнсанын хејир бир иши ҝөрмәси үчүн, әввәл һәмин ишин хејир олдуғуну билмәси ҝәрәкдир. Әввәл о ишин хејир олдуғуну билиб сонра о ишин фикринә дүшмәлидир. Биз бир чох ишләрин хејир олдуғуну билирик, амма ҝөрүләси анда јаддан чыхарырыг. Буна ҝөрә дә бизим намазы јаддан чыхармамағымыз үчүн Аллаһ-тәала бир сыра мүгәддимати, илкин һазырлыг ишләри ҝөрмүшдүр. Мәсәлән азаны тәшрии етмишидир: Бир дәфә намазы ваҹиб етди вә тә’кид етди ки, һөкмән ону ҝөрүн, һеч вахт ону тәрк етмәјин. Бундан башга азан адлы башга бир ибадәти дә тә’јин етди. Бу да азанын мүгәддимәси вә јадасаланы олду. Деди азаны һүндүрдән охујун; бунунла башгалары да намазын вахтынын чатдығыны билсинләр вә беләликлә онларда намаза јөнәлмәјә, намаза галхмаға бир истәк ојансын. Бахмајараг ки, намазын ваҹиблијинин әсли, бу барәдә ҝөстәрилмиш ајә вә рәвајәтләр – һамысы, инсана намазын мәгамыны дәрк етмәјә көмәк едирләр, амма елә ки, намаз вахты азанын сәси уҹалыр, ҹамаатын диггәти намазын вахтына вә онун әһәмијјәтинә ҹәлб едилир. Бу халгын диггәтини намаза јөнәлдән тә’сирли амилләрдән биридир.\nҺәтта намазы илк вахтында гылмаға адәт етмиш әксәр адамлар да башлары бир ишә гарышанда чох вахт намаздан гафил олурлар, намаз вахтынын чатдығыны јаддан чыхарырлар. Амма азан сәси вериләндә, истәр-истәмәз диггәтләри намаза јөнәлир. Демәли азанын һөкмүнүн һикмәти вә онун һүндүрдән дејилмәсинә тә’кид олунмасы, башгаларынын диггәтини намаза ҹәлб етмәк вә хатырлатмаг үчүн имиш. Нәтиҹәдә, бунун өзү, башгаларыны ибадәти илк вахтында ҝөрмәјә дә’вәт едән бир васитәдир.\nИмам Садиг (ә) намазын илк вахтынын фәзиләти һаггында бујурур: “Ваҹиб намазы гылмаг истәјәндә, ону өз илкин вахтында гыл. О кәс кими ки, дүнја илә сон видалашма анында намаза дурур вә горхур ки, артыг намаз гылмаға башга фүрсәти галмајаҹаг.”1\nҺәмчинин Ибн Мәс’уддан нәгл едилмишдир ки: “Рәсулаллаһдан (с) сорушдум, Аллаһ јанында һансы әмәл даһа үстүн вә севимлидир? Бујурду: Аллаһ јанында ән севимли әмәл илк вахтында гылынан намаздыр.”2\nЈенә дә халгы ибадәтә даһа чох тәшвиг етмәк, халгда ибадәт вә бәндәлик әһвал-руһијјәсини артырмаг үчүн, Аллаһ-тәала намаз үчүн хүсуси заманлар вә мәканлар мүәјјән етмишдир. Мәсәлән, ҹүмә ахшамы вә ҝүнүнү ибадәт үчүн мүәјјән етмишдир ки, бунунла инсанын диггәтини ҹүмә ҝүнүнүн ибадәтә хас олдуғуна јөнәлтсин вә инсана һәмин ҝүнү ибадәт едиб биһудә ишләрдән узаглашмағы хатырлатсын. Һәмчинин, Аллаһ-тәаланын зигәдә ајы вә зиһиҹҹә ајынын илк он ҝүнү үчүн тә’јин етдији фәзиләтин өзү, Аллаһ ибадәтини јада салмаг үчүндүр. Чүнки һәмин бу гырх ҝүндә һәзрәти Муса (ә) Аллаһын дә’вәти илә Тур дағына ҝетмиш вә ибадәтлә мәшғул олмушдур. Аллаһ-тәала бу барәдә бујурур: “Муса илә отуз ҝеҹә (оруҹ тутуб дуа едәҹәји, бунун мүгабилиндә она Төвраты назил едәҹәјимиз вә өзү илә данышаҹағымыз) барәдә вә’дәләшдик, сонра она даһа бир он ҝүн дә әлавә етдик. Беләликлә, Рәббинин ибадәт үчүн тә’јин етдији мүддәт там гырх ҝеҹә (ҝүн) олду. Муса гардашы Һаруна деди: “Сән тајфам ичиндә мәним хәлифәм ол, ҹамааты ислаһ етмәјә чалыш вә јер үзүндә фитнә-фәсад төрәдәнләрин јолу илә ҝетмә!”\nМусанын (ә) Тур дағында ибадәтдә кечирдији гырх ҝүн “Әрбәини-Кәлимијјә” (Кәлимијјә гырхҝүнү вә ја Кәлимијјә чилләси) илә мәшһурдур. Сејрү-лүлүк әһли бу гырх ҝүнү чох әһәмијјәтли һесаб едиб, онун үчүн хүсуси тапшырыглар нәзәрдә тутмушлар. Һәмин әјјамда даһа чох ибадәтлә мәшғул олурлар.\nБизим рәваи гајнагларда да “әрбәин” (гырх ҝүн) үчүн хас хүсусијјәтләр зикр едилмишдир. Мәсәлән белә бир рәвајәт ҝөстәрилир ки: “Ким гырх ҝүн халисанә Аллаһа ибадәт етсә, Аллаһ һикмәт булағыны гәлбиндән дилинә ҹари едәр.”3\n(О ҹүмләдән гырх ҝүн ибадәт етмәк, гырх һәдис әзбәрләмәк, гырх ҝүн ријазәт чәкмәк вә с. кими гырх ҝүнлә јад едилән рәвајәтләр чохдур.)\nҺәмчинин мүбарәк ҝүнләр, бајрам ҝүнләри, әһја ҝеҹәләри, Рамазан ајы үчүн хүсуси имтијазлар нәзәрдә тутулмушдур ки, онлардан истифадә едилмәси, заман бахымындан мөвгијјәтләринин дәрки Аллаһы ҹамаатын јадына даһа чох салсын вә ҹамаат даһа чох ибадәтлә мәшғул олсун. Јадларында олсун ки, онларын сәадәти Аллаһа бәндәликдә вә Она ибадәт етмәкдәдир. Инсана јарашмаз Аллаһдан үз чевириб башгаларына үз тутсун.\nХүсуси вахтлардан әлавә, Аллаһ ибадәт үчүн хүсуси мәканлар да мүәјјән етмишдир. Инсанлар о мәканларла гаршылашдыглары заман, онлара дахил олдугларында, истәр-истәмәз Аллаһы јада салыр, диггәтләри ибади вәзифәләринә јөнәлир. Бу бахымдан һәмин мәканларын варлығы инсанда ибадәтә диггәт јетирмәсинә даһа чох мејл ојадыр. Үмумијјәтдә ҝөтүрдүкдә, мәсҹидләр белә бир ролу дашымагдадырлар.\nБахмајараг ки, инсан үчүн бүтүн јерләрдә – гәсб олунмуш вә мүхтәлиф дәлилләрә ҝөрә намаз гылынмасы ҹајиз билинмәјән јерләр истисна олмагла – намаз гылмаг ҹајиздир, амма исламда тә’кид олунмушдур ки, инсан өз ваҹиб намазларыны мәсҹиддә гылсын; инсана тапшырылыр мәсҹидләрә ҝет-ҝәл етсин, хүсусилә дә јахынлыгдакы гоншу мәсҹидә. Неҹә ки, пејғәмбәр бујурур: “Мәсҹид гоншусунун намазы, һәмин мәсҹиддән башга јердә гәбул олмаз.”1\nРәвајәтләрдә гејд олунмуш тә’кидләрә истинад едәрәк фәгиһләр мәсҹиддә намаз гылмағы мәсҹид гоншусу үчүн (мәсҹидә јахын әтрафда јашајанлар үчүн) “мүстәһәбби-мүәккәд” (тә’кид олунмуш мүстәһәб әмәл) һесаб етмишләр. һәмчинин онун тәркини мәкруһ билмишләр. Рәһмәтлик Сејјид Мәһәммәдказым Јәзди бујурур: “Мәсҹид гоншусу үчүн үзр олмадан намазы һәмин мәсҹиддән башга јердә гылмасы мәкруһдур.”2\nБуна ҝөрә дә инсан һәмишә мәсҹидә ҝет-ҝәл етмәлидир вә намазыны мәсҹиддә гылмалыдыр. Һәмчинин мәсҹидин мәгамы, онун һөрмәтини, гајда-ганунларыны ҝөзләмәк вә мәсҹиддә һазыр олмаг һаггында дүшүнмәлидир. Еләҹә дә мәсҹидә ҝетмәјин, орда едилән ибадәтин савабы һаггында дүшүнмәлидир. Бә’зән бизә садә ҝөрсәнән бир мәсәләнин фәргинә вармырыг. Аллаһ, мәсҹиди өз еви тә’јин етмишдир, бәндәләринә ора ҝедиб-ҝәлмәк иҹазәси вермишдир. Бунунла бизә бөјүк миннәт гојмушдур, чүнки мәсҹид Аллаһын евидир.\nТәбиидир ки, бүтүн јер үзү Аллаһ үчүн бирдир. Һеч бир мәкан башга мәкандан Она даһа јахын дејил. Демәли Кә’бә вә мәсҹид Аллаһын евидир дедикдә, мәгсәд будур ки, Аллаһ-тәала бу мәканларла, бизим һәр биримизин өз евимизлә мүамилә етдијимиз кими мүмилә едир. Јә’ни Аллаһ бу мәканлары Өзүнүн ҝөрүш јери вә зијарәт мәканы олараг тә’јин етмишдир. Бу мәканда Аллаһ өз заирләрини (зијарәтә ҝәләнләр) гәбул едир ки, онларла кәлмә кәссин. Бундан башга, биз һәр һансы мәканы мәсҹид тә’јин етсәк, Аллаһа мәнсуб билсәк, һәр бир јери Онунла ҝөрүш вә зијарәт јери олараг сечсәк, О, гәбул едир. Бу, о демәкдир ки, ҝөрүш вә зијарәт мәҹлисини тә’јин етмәји дә бизим өһдәмизә гојмушдур. Бу, Аллаһ-тәаланын бизим һаггымызда рәва билдији ән бөјүк кәрамәтидир.\n–Демәли мәсҹидләрин ән бөјүк ролу инсанын диггәтини Аллаһа јөнәлтмәк, онларда бәндәлик вә ибадәт һиссини ојатмагдыр. Дүздүр ки, мәсҹидләр рүтбә вә дәрәҹә бахымындан ејни һәддә дејилләр. Бә’зи мәсҹидләр диҝәр мәсҹидләрә нисбәтдә даһа чох әһәмијјәт кәсб едирләр. Имам Хомејни бујурур: “Мүгәддәс Ислам шәриәтиндән бујурмушдур ки, намаз мәсҹиддә гылынсын; Бүтүн мәсҹидләрдән ән үстүнү “Мәсҹидүл-һәрам”дыр, ондан сонра “пејғәмбәр (с) мәсҹиди”, сонра “Куфә мәсҹиди”, сонра “Бејтүл-мүгәддәс мәсҹиди, сонра һәр бир шәһәрин “Ҹаме’ мәсҹиди”дир. Ҹаме’ мәсҹидиндән сонракы јери мәһәллә мәсҹидләри тутур. Бундан сонрасы базар мәсҹидидир.”1\nӘли (ә) бујурур: “Дөрд мәсҹид дүнјада беһиштин гәсрләри сајылыр: Мәсҹидүл-һәрам, Мәсҹидүн-нәби (с), Бејтүл-мүгәддәс мәсҹиди вә Куфә мәсҹиди.”2\nАды чәкилән бу мәсҹидләрин әзәмәт вә мүгәддәслији о һәддәдир ки, һәтта бә’зи рәвајәтләрдә тапшырылыр ки, инсан јахын вә узаг јолла да олса онлары зијарәт етсин. Һәмин мәсҹидләрдә е’тикафа отурмағын чохлу савабы вардыр. Имам Багир (ә) Куфә мәсҹидинин фәзиләти һаггында бујурур: “Ҹамаат әҝәр Куфә мәсҹидини (зијарәт вә ибадәтинин фәзиләтини) танысајдылар, о мәсҹидә јетишмәк үчүн азугә вә миник тәдарүкүндә олардылар. Бу мәсҹиддә гылынан бир рүкәт ваҹиб намаз, бир һәҹҹ савабына, орда гылынан бир рүкәт мүстәһәбби намаз исә бир үмрә савабына бәрабәрдир.”3\nВә ја Мәсҹидүл-һәрамын әзәмәтинә ишарә үчүн тәкҹә буну демәк кифајәтдир ки, Кә’бә - мүсәлманларын гибләҝаһы һәмин мәсҹиддә гәрар тутмушдур. Мүсәлманлар өз намазларыны бу мәсҹидә вә мүгәддәс евә сары үз тутараг гылмалыдырлар. Әлавә олараг, имканы олан шәхс үчүн һәҹҹ зијарәтинә ҝедиб һәмин мәсҹидин әтрафына тәвафы ваҹибдир. Бу мәсҹиддә гылынан намазын савабы башга мәсҹидләрдә гылынан бир милјонлуг рүкәт намазын савабындан әфзәлдир. Пејғәмбәр (с) бујурур: “Мәним мәсҹидимдә гылынан бир рүкәтлик намаз башга мәсҹидләрдә гылынан мин рүкәт намаза, бир рүкәт Мәсҹидүл-һәрамда гылынан намаз исә, мәним мәсҹидимдә гылынан мин рүкәт намаза бәрабәрдир.”1\nБу мүгәддәс мәсҹидин фәзиләти барәдә әлавә олараг имам Багир (ә) бујурур: “Әҝәр бир кәс ваҹиб намазлардан бирини Мәсҹидүл-һарамда гыларса, Аллаһ-тәала онун диҝәр намазларыны – тәклиф вахтындан өмүрүнүн ахырынадәк гылдығы намазлары – да гәбул едәр.”2 Бу мәсҹидләрдән башга диҝәр мәсҹидләрин дә фәзиләти вардыр. Гүдси һәдисдә дејилдији кими: “Аллаһ-тәала бујурур: “Мәним Јер үзәриндәки евләрим һәмин мәсҹидләрдир. Улдузлар Јер әһли үчүн неҹә ишыг сачырса, онлар да ҝөј әһли үчүн о ҹүр парлајыб нур сачырлар. Хош о кәсләрин һалына ки, мәсҹидләри өз евләри гәрар вермишләр; хош о бәндәнин һалына ки, өз евиндә дәстәмаз алар вә сонра Мәни Өз евимдә зијарәт едәр. Аҝаһ олун, билин ки, зијарәт олунана өз зијарәтчисинә һөрмәт ҝөстәриб она еһсан гылмасы лазымлыдыр. Ахшамын гаранлығында мәсҹидә тәрәф гәдәм ҝөтүрәнләрә гијамәт ҝүнү парлајаҹаг нурла муштулуг верин.”3\nХалгы мәсҹидә сөвг етмәјин чохлу һикмәтләри вардыр. Күлли олараг онлары ики гисмә ајырмаг олар:\n1. Иҹтимаи һикмәтләр: Елә ки бир мәсҹид халгын ҝедиб-ҝәлдији мәркәзи бир мәкана чеврилди, халг ораја топлашды вә ја ҹүмә ҝүнү мәсҹиддә әзәмәтли, иҹтимаи халг топлантысы јаранды, бунун халга, ҹәмијјәтә чохлу иҹтимаи, игтисади, сијаси хејри олур. Мүсәлманлар исламын илк илләриндән индијә гәдәр бу бәрәкәтдән бәһрәләнмишләр вә инди бәһрәләнмәкдәдирләр. Тарих боју мәсҹид фикри, сијаси, игтисади, мәзһәби еһтијаҹларын өдәнилдији бир мәкан олмушдур. Һәмчинин түкәнмәз ислам мәдәнијјәтинин тәблиғи вә ҝенишләнмәси, ҹәмијјәтин зәрури елмләринин өјрәнилмәси үчүн бир мәркәз ролуну ојнамышдыр. Еләҹә дә дүшмәнлә мүбаризә апараҹаг дөјүшчүләрин топландығы, сәфәрбәрлијә алындығы мәркәз кими дә фәалијјәт ҝөстәрмишдир. Күлли олараг мәсҹидин ҹәмијјәтдә дашыдығы ролу ән азы дөрд бәнддә мүәјјәнләшдирмәк олар:\nА–Ибадәт вә Аллаһы јад етмә мәканы.\nВ– Фикри ҹиһад вә ислам маарифинин өјрәниб-өјрәдилдији мәкан.\nД– Мүсәлманларын мүнафигләр, ҝизли вә ашкар дүшмәнләр гаршысында бирлик руһу нүмајиш еләтдирдији вәһдәт мәканы.\nС– Ислам мүбаризләринин топландығы, сәфәрбәрлијә алыныб дүшмәнлә мүбаризәјә ҝөндәрилдији мәкан.\n2. Фәрди һикмәтләр: Дејиләнләрдән әлавә мәсҹид фәрд үчүн дә бәрәкәт дашыјыҹысыдыр. Мәсҹидә јолу дүшән бир нәфәр мәсҹиддә өзүнү ибадәтә даһа јахшы һазырлаја билир. Демәли мәсҹид Аллаһы вә ибадәти инсанын јадына салан бир мүзәккәрдир. Һәтта, әҝәр инсан Аллаһы јаддан чыхарса белә, мәсҹидин јанындан өтүб кечдији заман, елә ки ҝөзү мәсҹидин ҝүнбәзинә вә ја ҝүлдәстәсинә саташыр, диггәти истәр-истәмәз Аллаһа сары јөнәлир. Аллаһа бәнәдлик нијјәтиндә олан кәсләр үчүн бу ҹүр хәбәрдаредиҹи, ојандырыҹы амилләр онларда ибадәтә даһа ҝүҹлү мејл, даһа чох һазырлыг әмәлә ҝәтирир. Бу бахымдан һәмин амилләр онларын тәкамүлү үчүн ән јахшы јолдур. Инсанын Аллаһы даһа чох јад етмәсинә, ибадәтә үз тутмасына сәбәб олан амилләрдән бири дә ибадәт вә бәндәлик үчүн тә’јин едилмиш мүшәххәс мәканлардыр. Буна ҝөрә дә тапшырмышлар ки, һәтта евдә дә ибадәтә хүсуси јер ајрылмалыдыр. Евин бир ҝушәсиндә белә бир јер нәзәрдә тутулдугда, елә ки, инсанын ҝөзү һәмин јерә, орада сәрилмиш сәҹҹадәјә саташыр, Аллаһы јадына салыр.\nИмам Садиг (ә) бујурур: “Әли (ә) өз евиндә намаз гылмаг үчүн орта өлчүлү бир отаг ајырмышды. Ҝеҹәләр намаз гылмаг үчүн галханда, әҝәр јатмајан көрпә олурдуса, ону да алыб өзү илә бәрабәр һәмин отаға апарарды вә намаз гыларды.”1\nЕвдә нәзәрдә тутулмуш намазханалар бир јана, шәһәрин вә мәһәлләнин мәсҹидләри дә мүзәккирдирләр, инсанын диггәтини Аллаһа јөнәлдирләр. Мәсҹид өзү, Аллаһын инсанын камалы јолунда гәрар вердији васитәләрдән биридир. Бу ҹәһәтдән дә бир мәһәлләдә мәсҹид тикилдији заман, ҹамаатын ора ҝетмәси тәшвиг олунмалыдыр, мәсҹидә ҝетмәјин савабы, мәсҹидә сары ҝөтүрүлән һәр гәдәмин савабы зикр едилмәлидир. Бунунла ҹамаатда мәсҹидә ҝетмәјә гаршы шөвг јарадылмалыдыр. Онлара хатырладылмалыдыр ки, тәкҹә мәсҹиддә олмағын өзү хејир-бәрәкәтин артмасына, ҝүнаһларын азалмасына сәбәб олур.\nИмам Садиг (ә) бујурур: “Пејғәмбәр (с) дејирди: Ҹамаат намазында иштирак етмәк үчүн мәсҹидә доғру бир аддым атан кәсә, Аллаһ-тәала атдығы һәр аддымынын мүгабилиндә јетмиш мин еһсан һәдијјә едәр. Һәмин мизанла да онун дәрәҹәси артмагда давам едәр.”1\nБәһсимизин бу бөлүмүндә Пејғәмбәрин (с) нәсиһәтләрин бир гисми мө’минләрин мәсҹиддә олмасына, оранын мә’нәви бәрәкәтиндән бәһрәләнмәләринә, диҝәр гисми исә мәсҹиддә олмағын гајда-ганунларына аид олаҹагдыр. Бу бәһсдә гејд олунур, неҹә етмәк олар ки, мәсҹиддән даһа чох, даһа лајигли вә јетәрли истифадә олунсун; һансы тапшырыглара вә гајдалара әмәл едилмәлидир ки, Аллаһ еләмәмиш, Аллаһын белә бир бөјүк не’мәтиндән мәһрм олмајаг. Чүнки, һәрдән инсан гәфләтә о гәдәр гапылыр ки, о гәдәр шејтанын вәсвәсәләринә мүбтәла олур ки, өз әли илә хошбәхтлик вә хејир гапыларыны шәр вә бәдбәхтлик васитәләринә чевирир: “Ја Рәсулум! Сән Аллаһын не’мәтини күфрә дәјишәнләри... ҝөрмүрсәнми?”2\nБәли, инсаны белә бир хәтәр – Аллаһын не’мәтини өз әли илә күфрә чевирмәси хәтәри – тәһдид етмәкдәдир. Буна ҝөрә дә халгы мәсҹидә ҝетмәјә тәшвиг едәндән, мәсҹидә ҝетмәјин савабыны ҝөстәрәндән сонра, јенә дә әлавә олараг мө’минләрә ешитдирир ки, сә’ј един мәсҹиддән лајигинҹә истифадә един; Бахын, ҝөрүн нә үчүн мәсҹидә ҝәлмисиниз, диггәтли олун ки, Аллаһ еләмәмиш мәсҹиддә башынызы дүнја малы, алыш-вериш, уҹузлу-баһалыг барәдә сөһбәтләрлә гарышдырмајасыныз. Бир дә ҝөрүрсән мәсҹиддә отуруб дүнјанын бу башындан вуруб, о бири башындан чыхырлар; даһа долларын гијмәти базарда нечәјәдир, торпаг баһалашыб, ја уҹузлашыб, филанкәс ҝәлди, беһманкәс ҝетди – бу ҹүр мәшғуледиҹи сөһбәтләрлә һарада олдугларыны унудурлар!\nБуна ҝөрә дә мәсҹид үчүн хүсуси гајда-ганун тә’јин едилмишдир ки, инсан онлара риајәт етмәклә гәфләтә дүшмәсин вә мәсҹидин бәрәкәтиндән мәһрум олмасын.\nПејғәмбәрин (с) сөзләрини тәһлил етмәкдән өнҹә, бир-нечә мүһүм нөгтәни гејд етмәји лазым билирәм: Инсан мәсҹидин, мәсҹидә ҝетмәјин адыны тутдуғу заман, ҝәрәк өз ҝүҹү һәддиндә мәсҹиддә олмағын гајда-ганунлары илә дә таныш олсун; өјрәнсин ҝөрсүн мәсҹиддә нә данышмаг олар, нә данышмаг олмаз, отурмаг неҹәдир, галхмаг неҹәдир. вә с.\nЧүнки инсанын мә’рифәти артдыгҹа, әмәли даһа артыг дәјәр тапыр. Әдәб гајдаларына риајәт етмәк, бәндәнин Аллаһа јахынлашмасына сәбәб олур. Әлавә олараг, әдәб нормаларына риајәт етдикдә, әмәлләрин гәбулуна мүсбәт тә’сири олур. Мәсҹидә дахил олдугда диггәтли олмалыјыг ки, Аллаһ-тәаланын дәрҝаһына дахил олмушуг. Онун һүзурундајыг. Һәзрәт Һәггин һүзурунда олмағын гајда-ганунларыны билмәк үчүн јахшы оларды бөјүк шәхсијјәтләрин һүзурунда оларкән иҹра едилән гајад-ганунлары ме’јар ҝөтүрәк, бахаг ҝөрәк бөјүк бир шәхсијјәтин, ја бөјүк бир вәзифәли шәхсин јанына ҝетдијимиз заман бизи тәвазө вә кичиклик һисси неҹә бүрүјүр. Һалбуки ән бөјүк вәзифәли адамын әзәмәти Аллаһын әзәмәти илә һеч мүгајисә едиләси дејил. Һәмчинин Аллаһ һүзурунда әдәбли олмаг һаггы илә бөјүкләр һүзурунда әдәбли олмаг һаггы да мүгајисәјә ҝәлән дејил.\nДејиләнләрә әсасән ајдын олур ки, һеч кимин Аллаһ һүзурунда әдәб-әркан нормалары һаггына риајәт етмәјә ҝүҹү чатмаз. Демәли биз Аллаһ һүзурунда әдәб-әркана риајәт едә билмирик, бәс һеч олмаса, һәмин анда бахыб ҝөрәк рәфтарымыз неҹәдир? Өз гүсурумуза, зәифлијимизә нәзәр салаг ки, аз олан бу диггәтин өзү, бизи Аллаһын кәрәм гапысына апарыб чыхараҹагдыр. Имам Садиг (ә) мүфәссәл бир һәдисдә, мәсҹидин әдәб-әркан гајдаларыны белә јад едир:\n“Бир мәсҹидә чатдығын заман бил ки, әзәмәтли бир султанын адыны тутуб ҝәлмишсән. Елә бир кәсин гапысына ҝләмишсән ки, пак олмушлардан башга кимсә ораја ајаг баса билмәз, Онунла отурмаға, сөз дејиб, сөз ешитмәјә сиддигләрдән вә доғру оланлардан гејри кимсәјә рүсхәт верилмәз. Онун һүзуруна гәдәм гојдуғун заман, бил ки, әҝәр азаҹыг гәфләт етсән, бөјүк бир хәтәрлә үзләшмиш, горхулу учурумун кәнарында дајанмышсан. Бил ки, О сәнинлә Өз әдли вә фәзли илә мүамилә етмәјә гадирдир. Белә олан һалда, әҝәр сәнә лүтф етсә, Өз фәзли вә рәһмәти илә мүамилә етсә, сәнин аз олан итаәтини гәбул едәҹәкдир вә мүгабилиндә сәнә сајсыз-һесабсыз мүкафат вә әҹр верәҹәкдир. Әҝәр сәнинлә Өз әдаләти илә мүамилә етмәк истәсә, сәнә ләјагәтиндә олдуғун шеји вермәк истәсә, һаггына рәфтар етсә, онда сәни ҝери гајтараҹагдыр вә итаәтин нә гәдәр чох олса да рәдд едәҹәкдир. О, истәдији шеји едәндир. Елә исә, Онун дәрҝаһында өз аҹизлијинә, тәгсир вә фәгирлијинә е’тираф ет; чүнки сән Она ибадәт етмәји, Онунла үнсијјәт јаратмағы нәзәрдә тутмушсан. Өз сиррини ач Она сөјлә. Бил ки, мәхлугатын бүтүн ҝизли вә ашкар нәји варса О билир. Зәррә гәдәри дә олса һеч бир шеј Она гаранлыг дејил. Онун һүзурунда ән фәгир бәндәси кими ол вә гәлбини сәни Ондан ајыран, сәнинлә Онун арасында һиҹаба сәбәб олаҹаг шејләрдән тәмизлә, бошалт. Чүнки О, пак вә халис гәлбләрдән гејрисини гәбул етмир. Јахшы бах, ҝөр ки, адын һансы дәфтәрдән чыхыр. Диггәт ет, әҝәр Онунла мүнаҹатын ширинлијини дада билдинсә, Онунла сөһбәтдән ләззәт ала билдинсә, Онун рәһмәт вә кәрамәт ҹамы додагларына тохундуса, бил ки, бу сәнин дә’вәтинә мүсбәт ҹавабын нишанәсидир вә Она хидмәт ҝөстәрмәјә лајиг ҝөрүлмүшсән. Беләликлә, мәсҹидә дахил ол ки, сәнә изн вә аман верилмишдир. Амма, әҝәр бунда гејри һал баш версә, бүтүн гапылар үзүнә бағланмыш, әлиндән һеч бир иш ҝәлмәјән адам кими дурухуб галса, ичәри кечмәјиб дајанмалыдыр. Бил ки, һәр заман О билсә ки, сән һәгигәтән пәнаһ ҝәтирмишсән, сәнә рәф’әт вә рәһмәт ҝөзү илә бахаҹагдыр, сәни Өзүнүн мәсләһәт билдији, разы олдуғу шејдә мүвәффәг едәҹәкдир. Чүнки О кәрим вә рәһимдир. Онун һүзурунда чарәсиз вә дилхор дурмуш, ҝөзләрини Онун лүтф вә ризајәт гапысына дикмиш бәндәләрини Өз рәһмәти алтына алмағы севир. Чүнки Өзү бујурур: “Әли һәр јердән үзүлүб дарда галанын бириси Она дуа етдији заман, Аллаһдан гејри онун дуасыны гәбул едәҹәк башга танры вармы?1\nПејғәмбәр (с) мәсҹидә ҝетмәјин тәшвигиндә бујурур: “Еј Әбузәр! пак вә јахшы сөз сәдәгәдир. һәмчинин намаза доғру атылан һәр гәдәмин өзү дә сәдәгәдир.”\n“Сәдәгә” үнваны ислам мәдәнијјәтиндә ҝениш јер тапмыш мәфһумлардандыр. Бу кәлмәнин бәјәнилән олмасы да ајдындыр: Дејәндә ки, филан иш сәдәгәдир, бу она охшајыр ки десинләр филан иши ҝөрмәјин чохлу дәјәри вә савабы вар. Бу јөндә бир шејин дәјәринин чохлуғуну ҝөстәрмәк истәјәндә, дејирләр бу иш сәдәгәдир. О ҹүмләдән, бир кәсә дедијимиз јахшы бир сөзә она ҝөрә сәдәгә дејилмишдир ки, ону о гәдәр дә дәјәрсиз билмәјәк; диггәт олунмалыдыр ки, бир кәсә јахшы бир сөз дедијимиз заман, һәмин сөз онун дәрдинә јарајарса, онун диггәтинин Аллаһа јөнәлмәсинә сәбәб олурса, бунунла һәмин шәхс пис бир ишдән әл ҝөтүрүрсә вә ја һәтта гәми, дәрди олан бир мө’минин гәлбинин шадланмасына сәбәб олурса, ону һәјата, ҝәләҹәјә үмидли едирсә, бил ки, о сөз Аллаһын бәјәндији сөздүр вә әҝәр Аллаһа итаәт етмәк гәсди илә дејилсә ибадәт сајылыр.\nПејғәмбәр (с) әввәл бујурур һәр јахшы сөз сәдәгәдир, сонра дејир мәсҹидә сары атдығыныз һәр аддым да сәдәгәдир. Бундан сонра бәһсин меһвәри мәсҹиддир. Тәбии олараг инсан пејғәмбәрин (с) бу сөзүнүн мә’насына вагиф оланда вә инананда ки, онун мәсҹидә доғру атдығы һәр аддым сәдәгәдир вә мүкафата вә саваба маликдир, мәсҹид евиндән узагда јерләшсә дә, јенә дә мәсҹидә ҝетмәјә тәләсәҹәкдир. Чүнки билир ки, мәсҹид евиндән нә гәдәр узаг олса, бир о гәдәр дә артыг саваб газанаҹагдыр. Бу сөзүн ардынҹа Пејғәмбәр (с) мәсҹиддә олмағын әдәб-әркан нормалары барәдә бујурур: “Еј Әбузәр! Мәсҹидә дә’вәт едәнә ләббејк дејән вә мәсҹидин абадлашмасына ҝөзәл бир шәкилдә јарынан инсанын Аллаһ тәрәфиндән мүкафаты ҹәннәтдир.”\nМәсҹидә дә’вәт едән дедикдә, заһирән азан дејән мүәззин нәзәрдә тутулур. Чүнки Аллаһ тәрәфиндән халгы Онун евинә дә’вәт едән мүәззиндир. Мүәззинин иши һүндүр сәслә азан дејиб намазын вахтынын јетишдијини е’лан етмәкдир. Әҝәр кимсә онун дә’вәтини гәбул етди, јә’ни азан сәсини ешитмәклә мәсҹидә тәрәф һәрәкәт етди вә әлавә олараг мәсҹидин абадлығына сә’ј етди, онда онун јери беһиштдир.\nМәсҹидин абадлашдырылмасы дејәндә ағыла ҝәлән илк шеј мәсҹидин илк тикилиши вә ја тә’мири олур, амма бу мә’нанын әввәлки ҹүмлә илә тәнасүбү јохдур. Бура ҝөрә дә мәсҹидин абадлашдырылмасы (тикилмәси) дедикдә, бу ифадә мә’на бахымындан “тикмәк” вә “тә’мир етмәк” кими мәфһумлардан даһа ҝениш, әһатәли олмалыдыр. “Мәсҹидин тикилмәси” үнваны (имарәт) һәм Гур’ани-кәримдә, һәм дә рәвајәтләрдә лүғәт бахымындан бир-нечә мә’наја шамил едилмишдир: О ҹүмләдән, бу кәлмә һәм мәсҹидин илкин тикилмәси, һәм тә’мир едилмәси вә горунмасы, һәм дә зијарәт едилмәси, ҝет-ҝәл олунмасы мә’наларында баша дүшүлүр.\nМә’сум имамлардан нәгл олунмуш рәвајәтләрдә дә һәр үч ишә тә’кид едилмишдир: Һәм мәсҹидин тикилмәси, һәм тә’мири вә бәрпасы, һәм дә зијарәт едилмәси (ҝет-ҝәл олунмасы) тәшвиг олунуб тапшырылмышдыр. Дејиләнләри нәзәрә алсаг, ҝөрүнүр Әбузәр дә “мәсҹидин тикилмәси” үнваныны тикмәкдән вә ја абадлашдырмагдан фәргли олан бир мә’нада ҝөтүрмүшдүр. Буна ҝөрә дә Пејғәмбәрдән (с) мәсҹидин гурулмасынын неҹәлији барәдә сорушур. Чүнки, әҝәр Пејғәмбәрин (с) кәламында мәсҹидин бина едилмәси, инша едилмәси нәзәрдә тутулсајды, бу мә’нада Әбузәрә гаранлыг бир суал галмамалы иди.\nӘбузәр сорушур: “Еј Аллаһын рәсулу, атам, анам сәнә гурбан, мәсҹиди неҹә абад едәк?\nПејғәмбәр (с) ҹавабында бујурур: “Мәсҹидин абадлашдырылмасы одур ки орада һүндүрдән данышылмасын, (сәс-күј олмасын) батил вә биһудә ишләр ҝөрүлмәсин, алыш-вериш едилмәсин. Нә гәдәр ки мәсҹиддәсән бош вә мә’насыз ишләрдән чәкин, јохса гијамәт ҝүнү анҹаг өзүнү данлајаҹагсан.”\nБу ҹүмләләрдә пејғәмбәр (с) Әбузәрин диггәтини дөрд әхлаги-әмәли тапшырыға јөнәлдир:\n1. Мәсҹиддә бағырыб һүндүрдән данышмаг олмаз. Чүнки мәсҹид ибадәт јеридир, ола билсин уҹа сәслә данышмаг башгаларынын фикринин ибадәтдән јајынмасына сәбәб олсун, һансыса намаз гылан, дуа едән бәндәнин тәмәркүзүнү позсун. Бундан башга ҹәмијјәт арасында, бир топлумда һүндүрдән данышмағын өзү әдәбсизлик сајылыр. Јахшы олар ки инсан мәсҹиддә олдуғу заман ләјагәтли вә әдәбли даврансын, инсанлыг нормаларына сығмајан һәрәкәтләрә јол вермәсин. Беләликлә, мәсҹиди абадлашдырмаг дедикдә нәзәрдә тутулан әмәлләрдән бири дә будур ки, инсан орада мәтанәтли вә вүгарлы олсун, сүкута риајәт етсин, әҝәр бир сөз демәк истәсә, јаваш данышсын ки, диҝәр намаз гыланлара мане олмасын.\nПејғәмбәр (с) мәсҹиддә сүкута риајәт едилмәси барәдә бујурур: “Нә вахт мәним үммәтимин арасында он беш хисләт јер алды, о заман онлара бәла назил олаҹагдыр. О хисләтләрдән бири дә одур ки, инсанлар мәсҹиддә уҹа сәслә данышарлар.”1\n2. Бош вә мә’насыз сөһбәтләрдән чәкинмәк:\nМәсҹид Аллаһын еви вә ибадәт јеридир. Мәсҹиддә батил, биһудә сөзләр данышмаг, лајиг билинмәјән сөһбәтләри ачыгламаг мәзәммәт едилмишдир. Чүнки бу, бир нөв мәсҹидә еһтирамсызлыг демәкдир. Санки бир адам биринин евинә гонаг ҝедир, гонаглыгда, сүфрә башында отуруб ев саһибинин дүшмәниндән данышыр, онлары тә’рифләјир; елә сөһбәтләрә тохунур ки, ев јијәсинин аҹығына ҝәлир. Ја да гонаг ҝетдији евдә ев јијәсинин хошуна ҝәлмәјән һәрәкәтләр едир. Ајдындыр ки, бу ҹүр рәфтар әдәбдән, инсанијјәтдән узагдыр. Гонаг ҝәрәк ев саһибинин һаггына риајәт етсин, онун көнлүнү охшамаға чалышсын... Аллаһ-тәала бәндәләринин зәрәринә гуртараҹаг, онларын сәадәтләрини хәтәрә салаҹаг сөһбәрләрин, мөвзуларын ачыгланмасыны севмир. Әлавә олараг, мәсҹиддә мә’насыз ишләр ҝөрмәк, бошбоғазлыгла мәшғул олмаг, мәсҹидин вүҹуди фәлсәфәси вә һејсијјәтинин јаддан чыхмасына ҝәтириб чыхарыр. Чүнки, елә ки мәсҹиддә отуруб ағызлары сөһбәтә гызышды, јадларындан чыхыр мәсҹиддә олмаглары; нә үчүн ҝәлдикләрини дә унудурлар.\n3. Мәсҹиддә алыш-веришлә мәшғул олмагдан чәкинмәк:\nМәсҹиддә һәр ҹүр алыш-вериш етмәк, һәмчинин саатсазлыг, дәмирчилик, дүлҝәрлик, дәлләклик кими сәнәт вә пешә сајыла биләҹәк ишләрлә мәшғул олмаг гадағандыр.\nҺәдисләрин бириндә Имам Садигдән рәвајәт едилир: “Өз мәсҹидинизи алыш-вериш јеринә дөндәрмәјин.”1\nАлыш-вериш үчүн, ҹәмијјәтин еһтијаҹы олдуғу сәнәтлә мәшғул олмаға мүнасиб јер кими базары нәзәрдә тутмушлар. Мәсҹид исә мәхсус ибадәт үчүндүр, орада алыш-вериш кими дүнјәви ишләр ҝөрмәк јарамаз. Әҝәр мәсҹиддә дә алыш-вериш ишләри ҝөрүлсә, артыг орада мәсҹидликдән, хатырлама, Аллаһы јад етмә дәрҝаһы дедијимиз мүгәддәс мәкандан әсәр-әламәт галмаз. Бураја инсан она ҝөрә ҝәлир ки, аз да олса бу дүнјаны унудуб Аллаһы јад етсин. Белә олан һалда инсан нәинки Аллаһы јад етмәз, әксинә онун дүнјаја бағлылығы бир аз да артмыш олаҹагдыр.\nМәсҹид Аллаһ-тәаланын јад едилдији јердир. Ислам бу мүгәддәс мәканда халгын диггәтини Аллаһдан јајындыраҹаг ишләрин гадаған едилмәсинә тә’кид едир. Буна ҝөрә дә һәтта, дүлҝәрлик, дәмирчилик кими пешә сајылан ишләрин дә мәсҹиддә ҝөрүлмәсини гадаған едир. Рәвајәтләрин бириндә дејилир: “Бир ҝүн Аллаһын рәсулу (с) мәсҹиддә өз охларынын уҹуну јонан бир нәфәрлә растлашыр. Онун бу ишини ҝөрүб дејир: “Мәсҹиди бу ҹүр ишләр үчүн тикмәјибләр.”2\nҺәмчинин Имам Садиг (ә) бујурур: “Әли (ә) мәсҹидә бир нәфәр дәлләјин баш гырхдығыны ҝөрдү. Гамчы илә ону вуруб чөлә говду.”3\n4. Мәсҹиддә бош вә мә’насыз ишләрдән чәкинмәк.\nПејғәмбәр (с) тапшырыр мәсҹиддә бошбоғазлыгла мәшғул олмајын, биһудә ишләрлә баш гатмајын. Сизин рәфтарыныз мәсҹиддә хошаҝәлән олмалыдыр ки, Аллаһын да хошуна ҝәлсин. Сә’ј едиб мәсҹиддә саваба, камала, мүкафата сәбәб олаҹаг ишләр ҝөрмәк лазымдыр. Сизә фајдасы олмајан ишләри һеч олмаса мәсҹиддә ҝөрмәјин; әслинә галса инсан бүтүн јерләрдә, бүтүн һалларда мә’насыз, бош ишләрдән узаг олмалыдыр. Мө’минләрин сифәтләриндән бири дә фајдасыз сөһбәтләрдән, ишләрдән узаг олмалыдыр: “Һәгигәтән, мө’минләр ниҹат тапмышлар! О кәсләр ки, намазларында мүт’и олуб Она бојун әјәрләр! О кәсләр ки, лағлағадан (лүзумсуз шејләрдән, гадаған олунмуш әмәлләрдән) үз дөндәрәрләр.”1\nМө’мин һеч вахт лүзумсуз иш ҝөрмәмәлидир. Өмрүнүн биһудә јерә тәләф олмасына имкан вермәмәлидир. Амма нејләмәк олар ки, ади ҹамаат аз-чох биһудә ишләр ҝөрүр; ән азы фајдасы олмаса да, зәрәри дә олмајаҹаг мүбаһ ишләр ҝөрүр; белә ишләри һеч олмаса мәсҹиддә ҝөрмәсинләр. Мәсҹиди анҹаг ибадәт јери олараг нәзәрдә тутмалыдырлар ки, мәсҹидин һөрмәти-иззәти горунуб сахлансын, мәсҹидә ҝәлдикләриндә мә’нәви аб-һава һисс едә билсинләр.\nҺәдисин давамында пејғәмбәр бујурур: Әҝәр мәсҹидин әдәб-әрканына риајәт етмәсәниз, гијамәт ҝүнү анҹаг өзүнүзү гынајын. Мәһз һәмин ҝүндә инсан неҹә бөјүк бир сәһвә јол вердијини анлајаҹаг, дизинә вуруб дејәҹәк: “Мән мәсҹиддән даһа сәмәрәли истифадә едә биләрдим; Елә мәсҹиддә отурдуғум илк дәгигәләрдән ахирәтим үчүн азугә топлаја биләрдим, амма азугә топламағым бир јана галсын, үстәлик ахирәтими зај едәҹәк ишләр дә ҝөрдүм...”\nБуну дејиб, һәмин анда вәсфә ҝәлмәз бир һәсрәтә мүбтәла олар.\n“Еј Әбузәр! мәсҹиддә олдуғун мүддәтдә Аллаһ-тәала чәкдијин һәр нәфәсин гаршылығында сәнә беһиштдә бир дәрәҹә әта едәр.”\nЕвдән чыхыб мәсҹидә сары һәрәкәт едәндән сонра, мәсҹидин әдәб-әрканына риајәт едәндән вә намазымызы гыландан сонра, јенә дә бизи тәшвиг едәрәк бујурмушлар ки, намазы гылыб гуртаран кими тез галхыб ҝетмәјәк. Имкан олдугҹа мәсҹиддә чох галмаг лазымдыр; чүнки мәсҹиддә олдуғумуз мүддәтдә чәкдијимиз һәр нәфәсин мүгабилиндә Аллаһ-тәала беһиштдә бизә бир дәрәҹә әта едир. Әҝәр мәсҹиддә Гур’ан охусаг, зикр десәк, ибадәт вә сәҹдә илә мәшғул олсаг бунларын өз јери, өз савабы олаҹаг, үстәлик мәсҹиддә нәфәс чәкмәјин өзү Аллаһын беһиштдә бизә дәрәҹә әта етмәсинә сәбәб олур. Чүнки Аллаһа итаәт гәсди илә нәфәс чәкмәјимиз она ҝөрә иди ки Аллаһын разылығы үчүн Онун евиндә галмышдыг. Аллаһын разылығыны ҹәлб етмәк үчүн, Она итаәт гәсди илә ҝөрүлән һәр бир иш ибадәтдир вә һәр ибадәт дә өз нөвбәсиндә беһиштдә јени бир дәрәҹә кәсб етмәјә сәбәб олур. Әлбәттә билмәлијик ки нәфәс чәкмәјә верилән бу саваб ибадәт әснасындадыр, даһа мәсҹиддә бошбоғазлыг вахты чәкилән нәфәсә саваб дүшмүр. Кимсә елә дүшүнмәсин ки, мәсҹидә ҝедиб мә’насыз јерә вахт өлдүрмәклә, әснәјиб-ҝәрнәшмәклә саваб газанаҹагдыр. Икинҹиси дә елә баша дүшүлмәсин ки, бүтүн ишләримизи бир гыраға гојуб ҝедиб сәһәрдән-ахшама кими мәсҹиддә отурмалыјыг. Мүмкүндүр ики мүстәһәб иш бир-бири илә тогушсун, бу мә’нада ки, инсаны о ики ишдән бирини ҝөрмәјә ҝүҹү чатыр. Белә олан һалда истеһбабы (хејри, зәрурилији) даһа чох олан иши сечмәлијик. Бә’зән дә ола билсин мүстәһәб иш ваҹиб ишлә тоггушсун, белә олан сурәтдә ваҹиби габаға салыб мүстәһәб иши кәнара гојмаг лазымдыр. Буна әсасән, әҝәр дејәндә ки, чохлу мүстәһәб ишләр ҝөрүн, бу о демәк дејил ки, һәтта ваҹиб ишлә гаршылашдыгда, ваҹиби дә кәнара гојмалы мүстәһәб иши ҝөрмәлијик. Биз бу мәсәләјә диггәт јетирмәлијик.\nБир әмәли тәшвиг едән заман онун јахшы ҹәһәтләрини садаладыгда, һәмин ҹәһәтләр о әмәлә өз һәддиндә аидијјәт тапыр, јә’ни башга әмәлә әнҝәл олмамаг чәрчивәсиндә ҝөтүрүлүр. Буна ҝөрә дә мүмкүндүр бир сөзүн заһири аидијјәти олсун, амма ме’јар бахымындан башга бир ибадәтлә, вә ја башга бир ваҹиб ишлә тоггушсун. Белә олан сурәтдә һәмин мүстәһәб иш өз бәјәнилән чөһрәсини итирир вә ваҹиб ишин мүгабилиндә ҝөрүлмәмәлидир. Демәли, әҝәр бизә төвсијә едилмишсә мәсҹиддә даһа чох галмаға чалышаг, бу о демәк дејил ки, бүтүн зәрури ишләримизи, дәрсимизи, бәһсимизи бошлајыб вахтымызы сәһәрдән-ахшама кими мәсҹиддә кечирәк вә зикр дејәк. Ајдын мәсәләдир ки, мәсҹиддә отурмагла, вә ја зикр демәклә ваҹиб дәрсләри бир кәнара гоја билмәрик. Бу ишләр дәрсин јерини верә билмәз. Мүстәһәб иш һеч вахт ваҹибин јерини тута билмәз. Зәрури вә ваҹиб ишләр даһа чох әһәмијјәт дашыјырлар, онлар мәсҹиддә отурмаг, зикр демәк бәһанәси илә кәнара гојулмамалыдыр.\n“Мәләкләр сәнә салават ҝөндәрирләр вә сәнин чәкдијин һәр нәфәсин мүгабилиндә әмәл дәфтәринә он дәнә саваб јазылыр, һәмчинин он дәнә ҝүнаһ әмәл дәфтәриндән силинир.\nЈухарыда дедикләримиз мәсҹиддә отурмағын фајдалары һаггында иди. Чүнки мәсҹид елә бир јерди ки, инсан орада Аллаһы јадына салыр, ибадәт едир. Буна ҝөрә дә рәвајәтләрдә мәсҹид ахирәтин базары кими танытдырылыр вә һәмчинин тә’кид едилир ки, инсан мәсҹидә башгаларындан габаг дахил олуб, чыханда һамыдан ахырда чыхсын: “Пејғәмбәр (с) Ҹәбрајылдан (әс) сорушду: “Аллаһа ҝөрә һансы мәканлар даһа чох севиләндир? Ҹәбрајыл әрз етди: “Мәсҹид. Һәмчинин ән чох севилән мәсҹид әһли о кәсдир ки, мәсҹидә һамыдан габаг дахил олуб, һамыдан сонра чыхсын.”1\n“Еј Әбузәр! Һеч билирсәнми ки, “... Сәбир един, дөзүн, һазыр олун вә Аллаһдан горхун ки, бәлкә ниҹат тапасыныз”– ајәси нә барәдә назил олмушдур? дедим: “Атам, анам сәнә гурбан, билмирәм” Деди: “Намаздан сонра намазын интизарында олмаг барәдә назил олмушдур.”\nАјәдәки “Мүрабитә” (مرابطی) кәлмәсинин мә’насы мүхтәлиф ҹүр тәфсир олунмушдур. О ҹүмләдән гејд едилир ки “мүрабитә” кәлмәсинин көкүнү һәм “бағламаг” мә’насында олан “рәбт” (ربط) кәлмәсиндән ҝөтүрмәк олар, һәм дә “бир мәканда бир шеји бағламаг” мә’насында олан “рәбат” (رباط ) кәлмәсиндән. “Рәбат” кәлмәсинин мә’насына ајдынлыг ҝәтирмәк үчүн бир мисал чәким; мәсәлән аты бир јердә бағламаг, сонра ону дүшмәнлә дөјүшә чыхармаг үчүн сырада јерләшдирмәк, дөјүшә һазырламаг мә’насына ҝәлир.\nБу ҹәһәтинә ҝөрә “мүрабитә” сәрһәдләрин горунмасы, дүшмәнлә дөјүшә һазыр олмаг мә’насында баша дүшүлүр. Амма бу ајәдән әввәлки вә сонракы ајәләрә диггәт јетирәндә бәһс едилән ајәнин даһа ҝениш мә’на кәсб етдији ортаја чыхыр. Бу диггәтлә, “мүрабитә” сөзү һәм ислам сәрһәдләринин горунмасы мә’насыны дашыјыр, һәм дә иман вә әгидә сәрһәдләриндән мүдафиә мә’насына шамил олур. Бу бахымдан бә’зи һәдисәләрдә үләма вә дин алимләринә “мүрабитун” вә кешикчиләр тә’бири илә мүраҹиәт едилмишдир.\nИмам Садиг (ә) бујуруб: “Бизим шиәләримизин алимләри Иблисин гошуну гаршысында синә ҝәрмиш сәрһәд кешикчиләри кимидирләр. Онлар, өзләрини мүдафиә етмәји баҹармајан зәиф шиәләримизи Иблисин һүҹумундан горујурлар.”2\nБир дә алим вә үләмаларын мәгамлары сәрһәд кешикчиләриндән даһа үстүндүр, чүнки сәрһәд кешикчиләри ҹоғрафи сәрһәдләри горујурлар, үләма исә исламын әгидәсинин, мәдәнијјәтинин ҝөзәтчиләридирләр. Бу да ајдындыр ки, бир милләтин әгидәси, мәдәнијјәти дүшмәнин һүҹумуна мә’руз галарса вә милләт өзүнү мүдафиә едә билмәзсә, гыса бир мүддәтдә һәмин милләт әгидә, мәдәнијјәт бахымындан мәғлуб олмагдан әлавә, сијаси, һәрби бахымдан да мәғлубијјәтә уғрајаҹаг.\n“Мүрабитә” кәлмәси үчүн верилән тәфсирләрдән бири дә будур ки, һәр намаздан сонра башга бир намазын интизарында олун вә давамлы намаз гылын. Һәмчинин “мүрабитә” кәлмәси мәсҹидә ҝет-ҝәл етмәк мә’насында да ҝөтүрүлмүшдүр. Чүнки мәсҹидә ҝедиб-ҝәлмәк инсанлар арасында мүнасибәтләрин тәнзимләнмәсинә вә мө’минләрин гәлби бағлылыгларына сәбәб олур.\n“Еј Әбузәр! Чәтин шәраитдә (мәс; сојуг һавада) ҝөзәл дәстәмаз алмаг кәффарәдәндир. Һәмчинин мәсҹидә чох ҝедиб-ҝәлмәк ајәдә ишарә олунмуш рәбатдыр..”\nҺава сојуг оланда дәстамаз алмаг да чәтинләшир. Әҝәр бир нәфәр белә сојуг һавада һөвсәлә илә, шадлыгла дәстамаз алса, онун алдығы дәстәмаз бә’зи ҝүнаһларынын кәффарәсини өдәјир. Бу, инсанын сојуг һавада, сојуг су илә дәстәмаз алдығына ҝөрәдир.\nБашга бир рәвајәтдә белә дејилир: “Аллаһын рәсулу (с) бујурду: “Сизә ҝүнаһларынызын бағышланмасына, хејир әмәлләринизин артмасына сәбәб олаҹаг јолу ҝөстәримми?” Дедиләр: “Бәли, еј Аллаһын Рәсулу (с).” Бујурду: “Чәтин шәраитдә ҝөзәл дәстамаз алмаг, пијада мәсҹидә ҝетмәк, намаздан сонр башга намазын интизарында олмаг.”\nҺәдисин давамында пејғәмбәр (с) бујурур: “Еј Әбузәр! Аллаһ-тәала бујурур: “Мәним үчүн бәндәләримин ән севимлиси о кәсдир ки, Мәнә ҝөрә бир-биринә мәһәббәт бәсләјирләр, гәлбләри мәсҹидә бағлыдыр вә дан үзү истиғфар едәрләр. Онлар елә бир кәсләрдир ки, әҝәр јер әһлинә әзаб ҝөндәрмәли олсам, онлара хатир (ҹамаатын арасында олдуглары үчүн) һәмин әзабы јер әһлиндән ҝөтүрәрәм.”\nБәли, Аллаһ-тәала үрәкләри мәсҹидә бағлы олан, мәсҹидә ҝетмәк үчүн фүрсәт ҝөзләјән, ҝеҹәнин бир аләми Аллаһла мүнаҹата галхан севимли бәндәләринин вүҹудлары хатиринә әзабы јер үзүнә, онларын ичәрсиндә олдуғу ҹәмијјәтә ҝөндәрмир.\nОнлар ахирәтдә јүксәк мәгамлара, сајсыз саваблара чатмагдан әлавә, өз варлыглары илә әзабын ҹәмијјәтдән ҝөтрүлмәсинә сәбәб олурлар. Бу дәстәнин ҹәмијјәтә вердији хејир-бәрәкәт чохдур. Бүтүн бунлар мәсҹидә ҝет-ҝәл етмәјин, Аллаһа диггәт јетирмәјин нәтиҹәсиндә һасил олур.\nИнсанын мәсҹидлә үнс тутмасынын она нәсиб етдији хејир, бәрәкәт анҹаг ахирәт савабы илә битмир, елә бу дүнјанын өзүндә дә инсан мәсҹидә ҝет-ҝәл етмәјин сајәсиндә бир сыра әхлаги, елми, иҹтимаи, сијаси вә һәтта мадди фајдалар әлдә едир.\nӘли (ә) мәсҹидә ҝет-ҝәл етмәјин бә’зи дәјәрли тә’сирләри барәсиндә данышаркән бујурур: “Мәсҹидә давамлы ҝет-ҝәл едән кәсә ән азы ашағыдакы сәккиз хејир-бәрәкәт нәсиб олар:\n1–Аллаһ јолунда истифадәсинә јарајаҹаг иман гардашы.\n3–Гур’ан ајәләриндән бә’зиләринин дәрки.\n4–Онун һидајәтинә сәбәб олаҹаг кәлам ешитмәси.\n5–Аллаһ тәрәфиндән интизарында олдуғу рәһмәтә говушмасы.\n6–Ону азғынлыгдан горујаҹаг сөз ешитмәси.\n7–Мәсҹидә ҝедиб-ҝәлмәјин нәтиҹәсиндә гәлбиндә баш галдыран Аллаһ горхусунун сајәсиндә ҝүнаһы тәрк етмәси.\n8–Мәсҹиддә таныш олдуғу дин-иман гардашларындан һәја едәрәк ҝүнаһы тәрк етмәси.”1\nБу бөлүмүн ахырында һәзрәт (с) бујурур: “Еј Әбузәр! Үч һалдан башга галан һалларда инсанын мәсҹиддә отурмағынын һеч бир фајдасы јохдур: Ја намаз һалында Гур’ан охумагла мәшғул олсун, ја Аллаһы јад едиб зикр десин, ја да елм өјрәнмәклә мәшғул олсун. Мәсҹидә ҝет-ҝәл етмәк һаггында дејилән бу гәдәр төвсијјәләр, тә’кидләр, бүтүн бу мадди вә мә’нәви хејир бәрәкәти садаламаг, һәмчинин мәсҹиддә олуб чәкилән һәр нәфәсә ахирәтдә бир елә савабын верилмәси она ҝөрәдир ки, инсан мәсҹиди Аллаһла рабитә мәркәзи, мә’нәвијјатын кәсб едилдији мәкан билсин; Өз мә’нәви тәкамүлү, сәадәти јолунда ондан бәһрәләнә билсин. Әҝәр ахирәтлә әлагәси олмајан бир иш оларса, ону мәсҹиддә ҝөрмәкдән чәкинмәк лазымдыр. Буна ҝөрә дә Пејғәмбәр (с) мәсҹиддә ҝөрүләҹәк ишләри үч һиссәјә ајырыр вә ондан сивајы мәсҹиддә ҝөрүлән һәр бир иши бош вә мә’насыз һесаб едир.\nА: Инсан намазла мәшғул олмалыдыр вә намазда Гур’ан охумалыдыр вә ја намаздан сонра Гур’ан охумагла мәшғул олмалыдыр.\nВ: Аллаһ-тәаланы зикр етмәлидир, һәтта дили илә олмаса, гәлбиндә дә дејә биләр. Әсас одур ки, диггәти Аллаһда тәмәркүзләшсин.\nС: Мәсҹиддә елм өјрәнмәклә, маарифләнмәклә мәшғул олмаг олар. Мәсҹид һәм дә елмин, мә’луматын әлдә едилдији, јајылдығы јер олмалыдыр. Белә оларса һәм инсанын иши дәјәрли вә сәмәрбәхш олар, һәм дә бу онун дәрәҹәсини артырар вә инсанын әбәди хошбәхтлијинә сәбәб олар.\nПејғәмбәрин мәсҹидлә әлагәдар бу бөлүмдә дедикләрини нәзәрә алмагла, јахшы оларды ки, мәсҹидә–Аллаһын бу мүгәддәс евинә – даһа чох әһәмијјәт верәрдик. Сә’ј едәк ону абад сахлајаг; о ҝүндән горхаг ки, мәсҹид гијамәт ҝүнү она е’тинасыз олдуғумуз үчүн биздән Аллаһа шикајәт етсин, неҹә ки, Имам Садиг (ә) бујурур: “Мәсҹидләр, мәсҹидә ҝәлмәјән өз јахын гоншуларындан Аллаһа шикајәт етдиләр. Аллаһ-тәала мәсҹидләрә вәһј етди: “Анд олсун иззәт вә ҹәлалыма, онларын бир рүкәт намазыны да гәбул етмәјәҹәм, халг арасында онлардан һеч бир әдаләти ашкар етмәјәҹәм. Мәним рәһмәтим онлара шамил олмаз вә беһиштдә мәним јанымда, мәним гоншулуғумда онлара јер верилмәз.”1


Q=21	C=6	SS=0	LS=12	PS=4	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=44	G1=34	G2=21	DLID=az_RU	BODY=2 Падшаһлар 17 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\n2 Падшаһлар 17:1—41\nИсраил падшаһы Һушә (1—4)\nИсраилин сүгуту (5, 6)\nИсраил сүрҝүнә апарылыр (7—23)\nСәмәријјә шәһәрләриндә јаделлиләр мәскунлашыр (24—26)\nСәмәријјәдә мүхтәлиф динләр (27—41)\n17 Јәһуда падшаһы Әһәзин һакимијјәтинин он икинҹи илиндә Илаһ оғлу Һушә+ Сәмәријјәдә Исраилин падшаһы олду вә доггуз ил һакимијјәт сүрдү. 2 О, Јеһованын бәјәнмәдији пис ишләр ҝөрүрдү, амма өзүндән әввәлки Исраил падшаһлары гәдәр јох. 3 Ашшур падшаһы Салманасар Һушәнин үстүнә јүрүш етди.+ Һушә она гуллуг едиб хәраҹ өдәмәјә башлады.+ 4 Ашшур падшаһы Һушәнин она хәјанәт етдијиндән хәбәр тутду. Чүнки Һушә Мисир һөкмдары Сонун јанына гасидләр ҝөндәрмишди+ вә әввәлки илләрдә олдуғу кими, Ашшур падшаһына хәраҹ вермәмишди. Она ҝөрә дә Ашшур падшаһы онун әл-голуну гандаллајыб зиндана атды. 5 Ашшур падшаһынын гошунлары бүтүн өлкәјә сохулду. О, Сәмәријјәјә ҝәлиб үч ил ораны мүһасирәдә сахлады. 6 Һушәнин һакимијјәтинин доггузунҹу илиндә Ашшур падшаһы Сәмәријјәни алды.+ Исраил халгыны Ашшура сүрҝүн етди,+ онлары Һалаһда, Гозан чајы саһилиндә јерләшән Һаборда вә Мада* шәһәрләриндә мәскунлашдырды.+ 7 Бу она ҝөрә баш верди ки, исраиллиләр онлары Мисир һөкмдары фиронун зүлмүндән гуртарыб Мисирдән чыхаран Аллаһлары Јеһоваја гаршы ҝүнаһ етдиләр.+ Онлар башга аллаһлара ибадәт етдиләр,+ 8 Јеһованын онларын өнүндән говдуғу халгларын адәт-әнәнәсини мәнимсәдиләр, Исраил падшаһларынын гојдуғу адәтләрлә ҝетдиләр. 9 Исраиллиләр Аллаһлары Јеһоваја мәгбул олмајан ишләрин далынҹа дүшдүләр. Бүтүн шәһәрләриндә ҝөзәтчи гүлләсиндән гала-шәһәрә гәдәр* сәҹдәҝаһлар тикдиләр.+ 10 Һәр һүндүр тәпәнин үстүндә, һәр ҝур јарпаглы ағаҹын+ алтында дик дашлар, Ашера бүтләри+ гојдулар. 11 Сәҹдәҝаһларда Јеһованын онларын өнүндән говдуғу халглар кими гурбан түстүсү тәгдим етдиләр.+ Онлар мәнфур ишләри илә Јеһованы тәһгир етдиләр. 12 Јеһованын «белә етмәјин!» дедијинә бахмајараг, исраиллиләр ијрәнҹ бүтләрә гуллуг етдиләр.+ 13 Јеһова бүтүн пејғәмбәрләри вә ҝөрүҹүләри васитәсилә Исраиллә Јәһудаја хәбәрдарлыг едирди:+ «Мәнфур јолларыныздан дөнүн!+ Ата-бабаларыныза вердијим ганунда јазылан вә ҝөндәрдијим пејғәмбәрләр васитәсилә сизә бујурдуғум әмрләрә, гајдалара риајәт един». 14 Амма онлар гулаг асмадылар, Аллаһлары Јеһоваја иман ҝәтирмәјән әҹдадлары кими дикбашлыг етдиләр.+ 15 Аллаһын ганунларыны, аталары илә бағладығы әһди,+ онлара вердији хәбәрдарлыглары рәдд етдиләр,+ дәјәрсиз бүтләрин далынҹа ҝедиб+ өзләри дә дәјәрдән дүшдүләр,+ Јеһованын «онларын етдијини етмәјин» әмрини гулагардына вуруб әтраф халгларын јолу илә ҝетдиләр.+ 16 Онлар Аллаһлары Јеһованын әмрләриндән үз дөндәриб төкмә бүтләр, ики дана+ вә Ашера бүтү+ дүзәлтдиләр, сәма ордусуна+ сәҹдә гылыб, Баала гуллуг етдиләр.+ 17 Оғул вә гызларыны одда јандырдылар,+ рәммаллыг,+ фалчылыг етдиләр, гәсдән Јеһованын бәјәнмәдији пис ишләр ҝөрүб Ону тәһгир етдиләр. 18 Одур ки, Јеһова Исраилә бәрк гәзәбләнди, онлары өнүндән рәдд еләди.+ Тәкҹә Јәһуда гәбиләсини сахлады. 19 Һәтта Јәһуда да Аллаһы Јеһованын әмрләрини тутмады.+ Онлар да Исраилин адәтләрини ҝөтүрдүләр.+ 20 Јеһова бүтүн Исраил өвладларыны рәдд етди, онлары алчалдыб басгынчыларын басгынларына мәруз гојду, ахырда онлары һүзурундан тамамилә рәдд етди. 21 О, Исраили Давуд евиндән гопарды. Онлар Нәбат оғлу Әрубамы падшаһ етдиләр.+ Әрубам исраиллиләри Јеһованын јолундан дөндәрди, онлары бөјүк ҝүнаһа сүрүкләди. 22 Исраил халгы Әрубамын ҝүнаһларындан дөнмәди, онлары тәкрарлады.+ 23 Ахырда Јеһова пејғәмбәрләри васитәсилә бәјан етдији кими, Исраили өнүндән рәдд етди.+ Исраил өз өлкәсиндән Ашшур мәмләкәтинә сүрҝүн едилди.+ Бу ҝүнә гәдәр дә онлар орададырлар. 24 Ашшур падшаһы Бабилдән, Кутдан, Аввадан, Һәмәсдән, Сәфарваимдән+ адамлар ҝәтириб исраиллиләрин јеринә Сәмәријјәнин шәһәрләриндә мәскунлашдырды. Онлар Сәмәријјәјә саһиб олуб онун шәһәрләриндә јашадылар. 25 Тәзә-тәзә орада јашајанда онлар Јеһовадан горхмурдулар. Буна ҝөрә Јеһова онларын үстүнә ширләр ҝөндәрирди+ вә ширләр онлары парчалајырды. 26 Ашшур падшаһына хәбәр вердиләр: «Сүрҝүн едиб Сәмәријјә шәһәрләриндә мәскунлашдырдығын халглар бу өлкәнин Аллаһынын ајинләрини билмирләр. Буна ҝөрә О, халгын үстүнә ширләр ҝөндәрир, ширләр дә онлары парчалајыр. Чүнки онлардан һеч ким бу өлкәнин Аллаһынын ајинләрини билмир». 27 Онда Ашшур падшаһы әмр етди: «Гој орадан сүрҝүн олунан каһинләрдән бири гајыдыб орада јашасын вә бу өлкәнин Аллаһынын ајинләрини халга өјрәтсин». 28 Сәмәријјәдән сүрҝүн едилмиш каһинләрдән бири гајыдыб Бејтелдә+ јашады вә онлара Јеһоваја ибадәт етмәји өјрәтмәјә башлады.+ 29 Бунунла јанашы, һәр халг өзү үчүн аллаһ дүзәлдиб сәмәријјәлиләрин сәҹдәҝаһларда тикдији ибадәтханалара гојду. Һәр халг јашадығы шәһәрләрдә белә етди. 30 Бабиллиләр Суггуд-Бенод, кутлулар Нергал, һәмәсиләр+ Ашима, 31 аввалылар Нибһаз вә Дартаг бүтләри дүзәлтдиләр. Сәфарваимлиләр оғулларыны Сәфарваим аллаһлары+ Әдрамәлик вә Ануммәлик үчүн одда јандырырдылар. 32 Онлар Јеһовадан горхурдулар, ејни заманда, халгын арасындан сәҹдәҝаһда хидмәт етмәк үчүн каһинләр сечирдиләр. Каһинләр дә сәҹдәҝаһлардакы ибадәтханаларда хидмәт едирдиләр.+ 33 Беләликлә, онлар һәм Јеһовадан горхур, һәм дә сүрҝүндән әввәл јашадыглары өлкәнин халгларынын ајинләринә ујғун олараг, өз аллаһларына ибадәт едирдиләр.+ 34 Бу ҝүнә гәдәр онлар өз көһнә ајинләрини иҹра едирләр. Һеч бири Јеһоваја ибадәт етмир, Јеһованын адыны Исраил гојдуғу Јагубун+ оғулларына вердији ганунлара, гајдалара, һөкмләрә, әмрләрә риајәт етмир. 35 Јеһова онларла әһд бағлајанда+ онлара әмр етмишди: «Башга аллаһлардан горхмајын, онлара сәҹдә гылыб ибадәт етмәјин, онлара гурбан ҝәтирмәјин.+ 36 Бөјүк ҝүҹү вә гүдрәтли голу илә сизи Мисир өлкәсиндән чыхаран Јеһовадан,+ јалныз Ондан горхун,+ Она сәҹдә гылыб гурбан ҝәтирин. 37 Сизин үчүн јазылан ганунлара, гајдалара, һөкмләрә, әмрләрә+ һәмишә диггәтлә риајәт един. Башга аллаһлардан горхмајын. 38 Сизинлә бағладығым әһди унутмајын,+ башга аллаһлардан горхмајын. 39 Тәкҹә Аллаһыныз Јеһовадан горхун, чүнки сизи дүшмәнләринизин әлиндән О гуртараҹаг». 40 Лакин онлар гулаг асмадылар. Көһнә ајинләрини иҹра етдиләр.+ 41 Беләҹә, бу халглар һәм Јеһовадан горхур,+ һәм дә өз ојма бүтләринә гуллуг едирдиләр. Оғуллары да, нәвәләри дә ата-бабалары кими етдиләр. Бу, индијәдәк беләдир.\n^ Јәни әһалинин сејрәк мәскунлашдығы јердән тутмуш сых мәскунлашдығы јерәдәк һәр јердә.\n2 Падшаһлар 17


Q=9	C=6	SS=5	LS=1	PS=1	DC=1	LC=0	SD=0	BS=3	G0=59	G1=53	G2=27	DLID=az_RU	BODY=Император гвардасијана шаһидлик верилир | Тәлим\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Гренландија Данимарка Индонезија Исвеч Литва Малта Мјанма Непал Нидерланд Норвеч Таити Украјна Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) албан алман амһара африкаанс бикол болгар венда волајта га газах гуарани гырғыз дхолуо еве ермәни естон ефик зулу ибо илок инҝилис исланд испан италјан каталан кечуа (Ајакучо) кечуа (Боливија) кикујју кинјаруанда кореја коса куангали куанјама латыш лингала малагаси малај маҹар нгабар ндебеле ндонга нзема оромо пангасинан полјак португал румын рус свати себуан сепеди серб серб (латын) сесуто (Лесото) сетсвана сингал словак словен сранан-тонго суаһили тагалог таи тви тигре тсонга түрк фин франсыз хорват чех чичева шона јапон јоруба јунан ҝүрҹү Һаити креолу һилигајнон әрәб өзбәк\nБизим еранын 59-ҹу илидир. Јол јорғуну олан әсҝәрләрин нәзарәти алтында бир нечә дустаг Ромаја Порта Капена дарвазасындан дахил олур. Император Неронун Палатин тәпәсиндә јерләшән сарајы император гвардијасы * тәрәфиндән горунурду. Гвардија әсҝәрләри гылынҹларыны тога адланан үст ҝејимләринин алтында ҝизләдирдиләр. Јүзбашы Јули мәһбусларыны Рома форумунун јанындан апарараг Виминал тәпәсинә чыхарыр. Онлар Рома аллаһларынын шәрәфинә гојулмуш гурбанҝаһларла долу олан вә һәрби јүрүшләрин кечирилдији бағчанын ичиндән кечирләр.\nБарелјеф: Император гвардијасынын әсҝәрләри. Ерамызын 51-ҹи илиндә инша едилән Клавдинин алагапысынын үзәриндә олдуғу ҝүман едилир\nҺәмин дустагларын арасында һәвари Павел дә вар. Бир ај әввәл фыртынаја дүшмүш ҝәмидә оланда Аллаһын мәләји она демишди: «Сән сезарын һүзурунда дурмалысан» (Һәв. иш. 27:24). Јәгин, Павел бу сөзләрин тезликлә һәјата кечәҹәјини дүшүнәндә нараһатчылыг кечирирди. Рома империјасынын пајтахтына дөнүб баханда, шүбһәсиз, Павел Јерусәлимдәки Антонија галасында Ағасы Исанын она дедији сөзләри хатырлајыр. Иса демишди: «Ҹәсарәтли ол! Неҹә ки, мәним һаггымда Јерусәлимдә әтрафлы шәһадәт верирсән, Ромада да еләҹә шәһадәт вермәлисән» (Һәв. иш. 23:10, 11).\nЧох еһтимал ки, Павел ајаг сахлајыб Кастра Преторија адланан император дүшәрҝәсинә бахыр. Бу, гырмызы кәрпиҹдән һөрүлмүш диш-диш диварлары вә гүлләләри олан һүндүр бир гала иди. Бу галаја император гвардијасынын 12 когортасы вә сүвариләр дә дахил олмагла, бир нечә шәһәр полис когортасы јерләширди *. Бу тикили инсанлара империјанын нә дәрәҹәдә гүдрәтли олдуғуну хатырладырды. Император гвардијасы Рома империјасынын әјаләтләриндән олан дустаглара ҝөрә дә мәсулијјәт дашыдыглары үчүн јүзбашы Јули һәмин дустаглары Ромаја ҝәтирир. Бир нечә ај чәкән тәһлүкәли сәјаһәтдән сонра, нәһајәт, дустаглар Ромаја ҝәлиб чатырлар (Һәв. иш. 27:1—3, 43, 44).\nҺӘВАРИ ПАВЕЛ «МАНЕӘСИЗ» ТӘБЛИҒ ЕДИР\nДәниз сәјаһәти заманы јолда гејри-ади шејләр баш верир. Фыртына гопанда Павел пејғәмбәрлик едир ки, ҝәми мәһв олса да, орадакыларын һамысы сағ галаҹаг. Павели зәһәрли илан санҹыр, амма она зәрәр дәјмир. Сонра исә һәваринин Малта адасында хәстәләри сағалтдығыны ҝөрән бәзиләри онун аллаһ олдуғуну демәјә башлајыр. Ола билсин, император гвардијасынын диҝәр үзвләри бу һадисә һагда ешитмиш, һәтта араларында бу барәдә сөһбәт дә едирдиләр.\nПавел Ромадан «Аппи базарына вә Үч Меһманханаја гәдәр» ҝәлән гардашларын јанына артыг чатмышды (Һәв. иш. 28:15). Бәс дустаг олдуғу һалда, о, Ромада хош хәбәри бәјан етмәк арзусуну неҹә һәјата кечирә биләрди? (Ром. 1:14, 15). Бәзиләри дүшүнүр ки, дустаглар бирбаша кешикчиләр рәисинин јанына апарылырды. Әҝәр бу белә идисә, онда чох еһтимал ки, Павел империјада икинҹи гүдрәтли адам һесаб олунан император гвардијасынын рәиси Афрани Буррун әлинә верилмишди *. Һәр неҹә олса да, о, јүзбашылар тәрәфиндән јох, јалныз бир сырави әсҝәр тәрәфиндән горунурду. Павелин өзүнә ев тапмасына, јанына адамларын ҝәлмәсинә вә онлара «манеәсиз» тәблиғ етмәсинә иҹазә верилмишди (Һәв. иш. 28:16, 30, 31).\nНеронун ҝүнләриндәки император гвардијасы\nҮзәриндә император дүшәрҝәси тәсвир олунан бу пул биринҹи әсрдә истифадә олунурду\nИмператор гвардијасынын әсҝәрләри императору вә онун аиләсини горујаҹагларына анд ичмишдиләр. Мүһарибәјә ҝедәндә онлар үзәриндә императорун шәкли олан бајраглар, еләҹә дә Гејсәр Тибериусун бүрҹү олан әгрәб тәсвирли галханлар дашымалы идиләр. Онлар һәмчинин трибунларын вә сентурионларын нәзарәти алтында ојунлар вә тамашалар заманы низам-интизамы горујур вә јанғынсөндүрмә ишиндә көмәк едирдиләр. Бу әсҝәрләр Рома гошунундакы әсҝәрләрдән фәргли олараг, 25 ил јох, ҹәми 16 ил хидмәт едирдиләр. Еләҹә дә онлар үч гат артыг мааш алырдылар, чохсајлы үстүнлүкләрә малик идиләр, хидмәтләрини баша вурдугда исә күлли мигдарда пул алырдылар. Гвардијада хидмәт едән әсҝәрләр дустаглара ишҝәнҹә верир вә едам һөкмүнү иҹра едирдиләр. Чох еһтимал ки, Павел икинҹи дәфә һәбс едилдикдә һәмин әсҝәрләр тәрәфиндән едам олунмушду (2 Тим. 4:16, 17).\nПАВЕЛ БӨЈҮКДӘН ТУТМУШ КИЧИЈӘДӘК ҺАМЫЈА ШӘҺАДӘТ ВЕРИР\nКастра Преторијанын диварларынын буҝүнкү ҝөрүнүшү\nОла билсин, Бурр Павели сарајда вә ја Неронун јанына апармаздан өнҹә император дүшәрҝәсиндә сорғу-суала тутмушду. Павел дә бу ҝөзәл фүрсәти әлдән вермәјиб «бөјүкдән тутмуш кичијәдәк һамыја» шәһадәт вермишди (Һәв. иш. 26:19—23). Биз Буррун Павели ҝүнаһкар һесаб едиб-етмәдијини билмирик, бирҹә ону билирик ки, о, Павели император дүшәрҝәсиндәки һәбсханаја ҝөндәрмәди *.\nПавелин кирајә тутдуғу ев «нүфузлу јәһудиләри» гәбул етмәк, онлара вә евинә ҝәлән чох сајда инсанлара шәһадәт вермәк үчүн кифајәт гәдәр бөјүк иди. Һәмчинин император гвардијасына да шаһидлик верилирди. Павел «сәһәрдән ахшамадәк» јәһудиләрә Аллаһын Падшаһлығы вә Иса Мәсиһ һаггында шаһидлик верәркән онлар ону динләмәли олурдулар (Һәв. иш. 28:17, 23).\nПавел дустаг оларкән әсҝәрләр онун диктәси алтында јазылан мәктублары ешитмишдиләр\nСарајда һәр ҝүн нөвбәтчилик дәјишдијиндән Павелин евини мүһафизә едән әсҝәрләр дә мүнтәзәм олараг дәјиширди. Һәваринин һәбсдә олдуғу ики ил әрзиндә нөвбә илә бүтүн әсҝәрләр онун диктәси алтында ефеслиләрә, филипилиләрә, колослулара вә ибраниләрә јазылан мәктублары ешитмиш вә Филимон адлы мәсиһчијә шәхсән мәктуб јаздығыны ҝөрмүшдүләр. Һәбсдә икән Павел ағасындан гачмыш Онисим адлы гула көмәк әлини узатмышды. О, Павел үчүн доғма оғул гәдәр әзиз олмушду, анҹаг Павел сонрадан ону ағасынын јанына ҝөндәрмишди (Филим. 10). Шүбһә јохдур ки, Павел онун кешијини чәкән әсҝәрләрә дә бу ҹүр мараг ҝөстәрирди (1 Кор. 9:22). Мисал үчүн, ола билсин, о, әсҝәрләрдән үзәрләриндәки зиреһләрдән һәр биринин һансы мәгсәд үчүн истифадә олундуғуну сорушмуш, сонра да һәмин мәлуматы өз нүмунәсиндә истифадә етмишди (Ефес. 6:13—17).\nГОРХМАДАН АЛЛАҺЫН СӨЗҮНҮ ТӘБЛИҒ ЕТ\nПавелин һәбсдә олмасы бүтүн император гвардијасы вә диҝәрләри арасында «хош хәбәрин јајылмасына хидмәт етмишдир» (Филип. 1:12, 13). Кастра Преторијанын сакинләринин Рома империјасынын һәр јериндән олан инсанларла, о ҹүмләдән императорла вә онун бөјүк ев әһли илә әлагәләри варды. Онун ев әһлинә аилә үзвләри, хидмәтчиләри, гуллары дахил иди вә онлардан бәзиләри мәсиһчилији гәбул етмишдиләр (Филип. 4:22). Павелин нүмунәси Ромадакы гардашлары «горхмадан Аллаһын сөзүнү тәблиғ етмәјә» сөвг едирди (Филип. 1:14).\nШәраитимиздән асылы олмајараг, мүхтәлиф хидмәтләр ҝөстәрмәк үчүн јанымыза ҝәлән һәр кәсә шаһидлик едә биләрик\nПавелин нүмунәси бизи дә хош хәбәри «һәм сабит, һәм дә ҝәрҝин вахтда» тәблиғ етмәјә тәшвиг едир (2 Тим. 4:2). Мисал үчүн, бизләрдән кимсә гоҹалар евинә, хәстәханаја вә ја иманына ҝөрә һәбсә дүшә биләр. Шәраитимиздән асылы олмајараг, мүхтәлиф хидмәтләр ҝөстәрмәк үчүн јанымыза ҝәлән һәр кәсә шаһидлик едә биләрик. Һәр фүрсәтдән истифадә едиб ҹәсарәтлә тәблиғ едәндә «Аллаһын сөзүнү һеч ким гандаллаја билмәз» сөзләринин доғрулуғуна әмин олуруг (2 Тим. 2:8, 9).\nСекст Афрани Бурр\nҮзәриндә Секст Афраниј Буррун ады јазылан ҝил лөһвәҹик\nЕһтимал ки, Бурр һал-һазырда Франсанын ҹәнубунда јерләшән вә 1884-ҹү илдә үзәриндә адынын јазылдығы ҝил лөвһәҹик тапылан Везон-ла-Ромендә дүнјаја ҝөз ачыб. Ерамызын 51-ҹи илиндә о, Гејсәр Клавдинин арвады Кичик Агриппина тәрәфиндән император гвардијасынын рәиси вәзифәсинә тәјин олунмушду. Агриппинанын балаҹа оғлу Нерон ики мүәллим тәрәфиндән императорлуға һазырланмышды. Бу мүәллимләрдән бири она һәрби һазырлыг дәрси кечән танынмыш һәрбчи Бурр олмушдур. Диҝәри исә Неронун интеллектинин инкишаф етмәсиндә ролу олан философ Сенека иди. Мүнасиб вахт чатанда Агриппина әринә зәһәр вериб өлдүрмүшдү. Клавдинин өлүм хәбәри јајылмамыш Бурр Нерону горујараг Кастра Преторијаја гәдәр өтүрдү вә ону император гвардијасы адындан император елан едәрәк, Сената сечим етмәк шансы вермәди. Нерон ерамызын 59-ҹу илиндә анасы Агриппинаны өлдүрәндә Бурр она арха дурду. Рома тарихчиләри Светони вә Дион Кассинин дедикләринә ҝөрә, Бурр ерамызын 62-ҹи илиндә Нерон тәрәфиндән гәтлә јетирилмишдир.\n^ abz. 2 «Неронун ҝүнләриндәки император гвардијасы» адлы чәрчивәјә бах.\n^ abz. 4 Рома когортасы тәхминән 1000 әсҝәрдән ибарәт иди.\n^ abz. 7 «Секст Афрани Бурр» адлы чәрчивәјә бах.\n^ abz. 9 Ерамызын 36—37-ҹи илләриндә Гејсәр Тибериус Калигуланын император олаҹағына үмид едәрәк Һирод Агриппаны һәбсә атдырмышды. Калигула император оландан сонра Һироду Јәһудејанын падшаһы етмәклә ону мүкафатландырмышды (Һәв. иш. 12:1).


Q=1	C=1	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=2	G0=112	G1=80	G2=41	DLID=az_RU	BODY=Nur-az.com - Камил инсан олмағын әмәли исбаты\nКамил инсан олмағын әмәли исбаты\nМәһәррәм ајынын ән гүссәли ҝүнләриндән бири архада галды... Артыг нөвбә Һәзрәт Зејнәбин (с.ә) гәһрәманлыг сәһнәләринә јетишиб. Бу мүсибәти јада салмагдан габаг бир мүһүм иҹтимаи-фәлсәфи ҹәһәти гејд етмәк лазымдыр ки, о да Кәрбәла сәһнәсиндә вә Кәрбәладан сонракы бу мүсибәт сәһнәләриндә онун тәтбигинә нәзәр салмагла сәҹијјәләнир.\nДәфәләрлә бәһсләримиздә сөјләмишик ки, Һәзрәт Пејғәмбәр (с) өзүнүн рисаләтинин әсил фәлсәфәсини, өз мәбус олмағынын һәгиги маһијјәтини, пејғәмбәрлик миссијасынын әсас һәдәфини инсанларын әхлагыны ән камил һала чатдырмагда ҝөрмүшдүр.\nКамил инсан формалашдырмаг\n“Мән бәјәнилмиш әхлагы сона чатдырмаг үчүн мәбус олдум”, - дејә билдирирди Һәзрәт Пејғәмбәр (с). Аллаһ Рәсулу (с) демир ки, ҝәлмишәм сизә дүнја верәм, демир мән сизә мадди немәтләри вермәк үчүн ҝәлдим. Пејғәмбәри-Әкрәм (с) дејир ки, мән бәшәр өвладынын өзүнүн ән камил вәзијјәтинә чатдырылмасы үчүн ҝәлдим. Вә онун өвлады Имам Һүсејн (ә) Кәрбәла һадисәсиндә санки ҹәддинин (бабасынын) бу ҝәлишинин, бу бесәтинин фәлсәфәсини нәзәри һалдан артыг әмәли һала кечирдир.\nСанки Имам Һүсејн (ә) Һәзрәт Рәсула (с) үз тутуб дејир: “Еј ҹәддим, бах, мән сән дедијин һала чатырам”. Үстәлик, нәинки тәк өзү бу мәнәви зирвәләри фәтһ едир, өз аиләси илә бирҝә бу фәдакарлыг дастаныны јазыр.\n“... Аллаһ сәни шәһид һалында ҝөрмәк истәјир”\n“Мәҝәр дөјүшә өз аиләсини апарарлармы?” Бах бу суалы Мәдинәдән Мәккәјә чыханда о дөврүн дәрракәли адамлары үрәк јанғысы илә Имама (ә) верирдиләр. Онлар билирдиләр ки, Имамын (ә) башына нә мүсибәтләр ҝәләҹәк. “Әһли-бејти (ә) нә үчүн апарырсан? Гој онлар галсын. Өзүн нијә ҝедирсән? Бу јолун ахыры ҝөрүнмүр” - кими үрәк јанғысы илә Имама (ә) дејирдиләр.\nИмам (ә) чох гыса вә лаконик бир ҹаваб верир вә бу ҹаваб инсанлара кифајәт едир. О ҹүмлә бундан ибарәтдир: “Мән ҹәддим Пејғәмбәри (с) рөја аләминдә ҝөрдүм. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) бујурду ки, ”Аллаһ сәни шәһид һалында ҝөрмәк истәјир". Әһли-бејтими (ә) сорушдум, “онларын да ҝетмәјини истәјир” деди".\nИмамын (ә) һәм өзүнүн ҝетмәси, һәм дә Әһли-бејтинин (ә) ҝетмәси ҹәбри (мәҹбури) дејилди. Аллаһын истәмәси илә ҹәбр арасында бөјүк фәрг вар. Гуранда чох һалларда ишләнән “јәша” кәлмәси - јәни “Аллаһын истәмәси”, ҹәбр анламында ҝетмир. Әслиндә нәсиһәт вә төвсијә характери дашыјыр. Јәни бу ҹүр олса, Аллаһ бәјәнәр.\nИмам (ә) там ирадәјә маликдир: ҝедә дә биләр, ҝетмәјә дә биләр. Әһли-бејтини (ә) апара да биләр, апармаја да биләр. Чүнки өзүнүн ҝедиб низәләр алтында шәһид олмасыны вә Әһли-бејтинин (ә) дә һәмин ишҝәнҹәләр сәһнәсини ҝөрмәсини Аллаһ бир имтаһан кими бујурур. Уҹа Аллаһ бу имтаһаны онун үчүн бәјәнир. Аллаһ Тәала бәшәријјәтә бир өрнәк, нүмунә гојур. Бу имтаһаны вермәклә, Имам Һүсејн (ә) мәләкләрин дә гибтә етдији бир зирвәјә јүксәлир.\nАллаһ истәдијинә ҝөрә Имам Һүсејн (ә) Әһли-бејти (ә) илә бирликдә Мәдинәдән һәрәкәт едир. Имам (ә) билдирмәк истәјир ки, Исламда һәм кишинин, һәм дә гадынын ҹәмијјәтдә оланлара мүдахиләси вар, тәсири вар.\nГадын - шәхсијјәтдир!\nБәли, бурада чох мүһүм бир ҹәһәт вар, о да бундан ибарәтдир ки, Имам Һүсејн (ә) өз Әһли-бејти (ә) илә бирликдә ҝетмәси илә билдирмәк истәјир ки, Исламда һәм кишинин, һәм дә гадынын ҹәмијјәтдә миссија дашыјыҹылығы вар, иҹтимаи тәһәддүдләри вар.\nБу, нә демәкдир? Тарихә нәзәр саланда ҝөрүрүк ки, бәзи ҹәмијјәтләрдә кишиләрин там камил һөкмранлығы вар. Вә ҹәмијјәтдәки просесләрә анҹаг кишиләр тәсир едә билир.\nТарихдә дә ҝөрмүшүк ки, белә ҹәмијјәтләрдә гадынын маһијјәти јалныз бир әшјадыр. Олсун ки, дәјәрли, гијмәтли әшјадыр - амма маһијјәтҹә јалнызҹа әшјадыр. Бу ҝүн дүнјаја инсан һагларындан, азадлыгдан, гадын һүгугундан ағыз долусу данышан сивил өлкәләрин өзләри нечә јүз ил бундан габаг гадыны кишинин шәхси әмлакы билирдиләр.\nИкинҹи нөв ҹәмијјәтләр вар ки, орада һәм гадынын тәсири вар, һәм дә кишинин тәсири вар. Јәни һәр икиси ҹәмијјәтдәки баш верән һадисәләрин неҹәлијинә тәсир ҝөстәрә билир. Бурада гадын артыг әшја дејил. Амма дәјәрлилик бахымындан да биринҹи тип ҹәмијјәтдәки о горунуб сахланан, гәдир-гијмәти олан, дәјәрли, гијмәтли, аз тапылан әшјадан фәрглидир. Бурада гадын артыг әшја дејил, амма һәмин о гијмәтә дә, горунуб сахланмаг дәјәринә да малик дејил. Белә ҹәмијјәтләрдә киши илә гадын гарышыб бир-биринә. Һәтта иш о јерә чатыр ки, мүәјјән етмәк чәтин олур ки, кимсә гадындыр, ја киши.\nБу ҹәмијјәтләрдә Исламын нәзәриндә олан гадынын зәриф мәхлуг олмасы, хүсуси диггәт вә һөрмәт тәләб етмәси мәзијјәтләри јохдур. Гадын ҹәмијјәтдәки һадисәләрә тәсир едир, амма гадын үчүн мүәјјәнләшдирилмиш шәкилдә јох. Мәсәлән, Совет дөнәминдә гадынларын трактор, комбајн сүрмәкләри кими. Башга ифадә илә десәк, бу ҹәмијјәтләрдә гадын әшја дејил, амма әшјадан да писдир.\nБуҝүнкү зәманәмиздә рекламлардан тутмуш, һәр васитәдә ҝөрүрүк ки, ән чох тәблиғ васитәси кими гадындан истифадә едилир. Дүздүр, гадын елмин далынҹа ҝедир, дүздүр, гадын азаддыр, гадын шеир јазыр, мүхтәлиф тәдбир вә конфранларда иштирак едир - амма бунунла бәрабәр гијмәти, дәјәри чох уҹузлашыб.\nИсламын нәзәри будур ки, истәр өвладыны, истәр һәјат јолдашыны гадын формалашдырыр\nҮчүнҹү нөв ҹәмијјәт вар ки, ону Ислам тәклиф едир. Ислам ҹәмијјәтдә јалныз кишинин тәсирини гәбул етмир. Ислам ҹәмијјәтдә һәм кишнинин, һәм дә гадынын ејни заманда (бәрабәр шәкилдә дејил) тәсирини нәинки гәбул едир, буну һәтта елан едир. Бу һагда Исламын нәзәри будур ки, гадын кишиләри јетишдирир, кишиләр исә ҹәмијјәти јетишдирир. Јәни ҹәмијјәт өз формалашмасында, ҝәлиб бир һала чыхмасында гадына борҹлудур. Исламын нәзәри будур ки, истәр өвладыны, истәр мүәјјән мәнада һәјат јолдашыны гадын формалашдырыр. Ҹәмијјәтин нә вәзијјәтдә олмасы гадынын вәзијјәтиндән асылыдыр.\nГадын тәкамүлә доғру ҝетсә, ҹәмијјәт дә тәкамүлә доғру ҝедир. Ислам гадынын ҹәмијјәтдә тәсирини гәбул едир. Амма бу тәсир мүстәгим дејил, бирбаша дејил, долајы јолладыр.\nҺарада ҝөрүнүб ки, дөјүшдә ән әсас функсијаны дашыјан гүввәләр тез бурахылсын дөјүшә?! Исламда гадын - о бөјүк, һәгиги тәрбијә едән варлыг о саат дөјүшә чыхмаз. О ҝөзләјәр ки, ирәлидә оланлар ҝетсин. Чүнки гадын о ордунун өзүнү јетишдириб мејдана бурахыр.\nГадынын иҹтимаи просесләрә бирбаша гарышмаг зәрурәти вар\nБунунла белә, Ислам гадынын ҹәмијјәтдә баш верән просесләрә бирбаша гарышмасыны да гәбул едир. Бир вар ади бир һал ки, орада ади ганунлар һөкм сүрүр. Бир дә вар фөвгәладә шәраитләр, бөһранда олан вәзијјәтләр, елә шәраитләр ки, орада Һәзрәт Әлинин (ә) һаггы позулан заман Ханым Фатимә (с.ә) евиндән чыхыб, мүдахилә едир. Бурада артыг гадынын мүстәгим иҹтимаи просесләрә гарышмаг зәрурәти вар. Ханым Фатимә (с.ә) ҝедир вә елә бир ҝүҹлү хүтбә сөјләјир ки, о хүтбә, мүгајисә едилдикдә “Нәһҹул-Бәлағә”дән ҝери галмыр. Устад Мүтәһһәри дејир ки, Ибн Сина кими дүһа о хүтбә илә мүгајисәдә Ханым Фатимәјә (с.ә) һеч шаҝирдлијә јарамыр.\nБах белә бир вәзијјәтдә, јәни бөһранлы бир вәзијјәтдә Имам Һүсејн (ә) Әһли-бејтини (ә) дә өзү илә ҝөтүрүр. О ҹүмләдән, Әһли-бејтинин (ә) башында дуран Һәзрәт Зејнәби (с.ә) дә өзү илә ҝөтүрүр.\nҺәзрәт Зејнәбин (с.ә) мүбаризә методикасы\nАшура баш верир. Тарих ҝөрмәдији бир фаҹиәјә шаһид олур. Гәддарлыг тарихдә чох олуб, амма бу, бир башга гәддарлыг иди. Дәрд бу иди ки, бу гәддарлар, вәһшиләр нә етдикләрини билирдиләр. Сиз бир вәһши, залым ҝөрмүсүнүзмү ки, гәтлә јетирә, өзү дә көврәлә, ағлаја?!\nБунлар санки бу дәрси ләнәтлик Мүавијәдән алмышдылар. Мүавијә билирди Имам Әли (ә) кимдир, арада Имам Әлидән (ә) данышанда һөнкүр-һөнкүр ағлајырды. Чүнки ҝөзәл билирди ки, Һәзрәт Әли (ә) кимдир.\nБах, Имам Һүсејни (ә) дә гәтлә јетирә-јетирә ағлајырдылар...\nКәрбәла сәһнәсинин һәр ләһзәси мүхтәлиф хүсусијјәтләрлә, ҹәһәтләрлә, инҹәликләрлә долудур. Һәр нөгтәси бир ҝөзәлликдир. Ашура баш верир, гуртарыр. Ашуранын зөһрүндән Кәрбәла һадисәсиндә артыг Исламын һәмин нәзәријјәсинин әмәли формасы кими ханым феномени, јәни Һәзрәти Зејнәб (с.ә) һәрәкаты мејдана чыхыр. Имамын (ә) там өзүнәмәхсус мүбаризә методикасы вар, Һәзрәт Зејнәбин (с.ә) дә өзүнәмәхсус.\nХаным Зејнәб (с.ә) әлинә гылынҹ ҝөтүрмүр. Орада кишиләрә ујғун мүбаризә васитәләриндән истифадә етмир. Һәрәсинин өзүнүн бир јолу вар. Һәрәсинин өзүнүн тәбиәтиндән гајнагланан данышма тәрзи вар, өз методикасы вар.\nБунлары мүгајисә етмәк дүзҝүн дејил. Бунлар там фәрглидирләр. Һәрәсинин өз вәзифәси вар.\nАшурадан сонра Ханым (с.ә) башда олмагла, Әһли-бејти (ә) әсир ҝөтүрүрләр. Әсир ҝөтүрдүкдән сонра миникләрә миндирирләр. Бир гәдәр дә әзијјәти артырмаг үчүн иҹазә дә вермирләр ки, миникләрин үстүнә палан салсынлар. Бир мәсәлә илә бағлы дүшмәнә Әһли-бејт (ә) тәрәфиндән мүраҹиәт олунур. Гадынлар дејир: “Бизи апаранда елә апарын ки, һәмин о мәгтәлин, Имамын (ә) гәтлә јетирилдији мәканын јанындан кечәк”.\nҜәлирләр, орадан кечәндә һамысы миникләрдән енир. Кишиләрдән јеҝанә сағ галан - Имам Сәҹҹаддыр (ә). Аллаһын һөкмүнә, мәсләһәтинә ҝөрә, Имам Сәҹҹад (ә) ағыр хәстә иди, она ҹиһад мејданына чыхмаға иҹазә верилмәмишди.\nМәгтәлдә Имам Сәҹҹад (ә) јерә енә билмир. Чүнки онун ајагларыны бағламышдылар. Чүнки о вахт Имам Сәҹҹад (ә) Аллаһын һикмәти илә хәстәләнмишди. Дүшмән ону өлдүрмәди ки, онсуз да елә бу һалла дүнјадан көчәҹәк. Ханымлар миникләриндән енирләр.\nСәһнә нә сәһнә... Адам өлүм ҝөрәр, адам фаҹиә ҝөрәр, амма бу ҹүр фаҹиә јох... Ханым Зејнәб (с.ә) өзүнү атыр Имамын (ә) јаралы, башсыз бәдәнинин үстүнә. Елә јаныглы-јаныглы сөзләр дејир ки, дүшмән, дост - һамы башлајыр налә чәкмәјә, һамы башлајыр ағламаға. Елә бир андыр ки, бүтүн аләм, јер-ҝөј ағлајыр. Бу сәһнәни ҝөрән неҹә ағламасын?!\nАмма бу сәһнәдә башдан-ајаға ҝөзәллик вар. Иззәти-нәфс бу сәһнәдәдир. Әлбәттә, Аллаһ јолунда адамын башы кәсиләр, адам әсир дүшәр, адам мүсибәт чәкәр. Бу бешҝүнлүк дүнјада әҝәр Әһли-бејт (ә) бу мүсибәтләри чәкибсә, демәли, јол будур, һагг будур, јашамаг будур, иззәт будур...\nБалығы су илә горхутмагмы олар?!\nКечмиш заманларда бир ариф азад сөзә гојулан гадағалара ҝөрә өзүнү вурур шаирлијә вә инсанларын баша дүшмәдији дилдә данышыр. Бир ҝүн ону дар ағаҹына чәкирләр. Ону дар ағачына чәкәндә диҝәр бир ариф ҝөзәл бејтләр дејир. О гәдәр тәсирли сөзләр дејир ки, арифи дара чәкән шаһ дејир: “Елә гибтә етдим ки, о дара чәкиләнә. Истәдим өзүм онун јеринә дара чәкиләм”...\nИмам Һүсејнин (ә) ҹәлладлары истәјирдиләр ки, Әһли-бејтин (ә) абрыны арадан апарсынлар, Әһли-бејти (ә) аддан, сандан салсынлар. Ҝөрдүләр ки, там әксинә, Имам Һүсејнин (ә) кәсилмиш мүбарәк башы, минләрлә залымын ејш-ишрәтдә јашадығы һәјатдан үстүндүр. Буна бахыб, бу ҝүнә гәдәр гибтә едирләр.\nГафилә орадан башлајыр һәрәкәтә, артыг Әһли-бејт (ә) башда Ханым Зејнәб (с.ә) олмагла, сонунҹу лазыми ҹәһәтләри ҝөстәрир. Практики һалда, әмәли һалда, Әһли-бејт (ә) санки Пејғәмбәрин (с) камил инсан јетишдирмәк програмынын һәгиги иҹрачылары кими сәһнәдә ән јүксәк сәвијјәдә камил инсан образыны ифа едирләр. Бир јандан низәләрин үзәриндәки мүбарәк башлар, диҝәр тәрәфдән Әһли-бејт (ә) о заманын инсанларынын нәзәриндә аҹиз бир һалда, амма там мәтанәтлә, шәрафәтлә, шүҹаәтлә Күфәјә дахил олур...\nДүшмән ахмаглығындан елә билир ки, бунлара низәләрин үстүндә кәсилмиш Кәрбәла шәһидләринин башыны ҝөстәрәрәк, әзијјәт верәҹәк. Амма билмир ки, бу, онлара хүсуси руһијјә, хүсуси мәтанәт верәҹәк. Адам бир шејин арзусунда оланда, ону ҝөрәндә нараһатмы олар?! Балығы су илә горхутмагмы олар?! Әһли-бејти (ә), Һүсејнчини шәһадәтлә, низә илә горхутмагмы олар?!\nАмма бу гатилләр белә дүшүнүр. Һәрә өз аршыны илә өлчүр мәсәләләри. Сонунҹу зәрбәләрдән олан бир зәрбәни Ханым Зејнәб (с.ә) ендирир.\nСанки үммәт Һәзрәт Фатимәнин (с.ә) Мәдинәдә олан о мүбарәк бәлағәтини, сөзләрини јада салыр. Куфәлиләр Әлини (ә) таныјырлар. Бахырлар, ај Аллаһ, дејәсән Әли (ә) данышыр, дејәсән Әли (ә) гајыдыб. Амма бу, Әли (ә) дејил, Әли (ә) гызы Һәзрәт Зејнәбдир (с.ә).\nАртыг дүшмән анлајыр ки, бунларла бу ҹүр мүбаризә апармаг мүмкүн дејил. Вә о андан мүбаризәнин методларыны дәјишир. Артыг өлүм-итимлә јох, шајиә илә, бөһтанла башладырлар мүбаризәни.\nӘлләриндән ҝәлән бөһтанлары Әһли-бејт (ә) үчүн гошмаға башлајырлар. Амма нә хејри...\nҺәр нә гәдәр Ашуранын әлејһинә јазыб-позаҹагларса, бир о гәдәр Ашураја рөвнәг верәҹәкләр\nҺәзрәт Мәсумәнин (с.ә) пак зәриһинин үстүндә бир һәдис вар. Һәмин һәдиси 40 нәфәр Фатимә адлы ханым силсилә илә нәгл едиб. Бу силсиләнин әввәли ҝедиб Ханым Фатимәјә (с.ә) чатыр. Јәни нә гәдәр истәдиләр бу адлары арадан апарсынлар, амма там әксинә, ҹамаат бу ады гојду. Инди дә Әһли-Бејт (ә) мәктәбини арадан апармаг истәјирләр.\nИмам Һүсејн (ә) неҹә дә ҝөзәл дејиб: “Еј хәнҹәрләр, еј низәләр, мәни истәјирсиз, ҝәлин, тутун мәни”. Бу ганын бәрәкәти өз тәсирини ҝөстәрди. Һәр нә гәдәр Ашуранын әлејһинә јазыб-позаҹаглар, бир о гәдәр Ашураја рөвнәг верәҹәкләр. Иншәаллаһ, Ашуранын сәси Имамын (ә.ф) зүһуру илә Гүдсдән, Мәккәдән, Мәдинәдән, Кәрбәладан, Гарабағдан, Хоҹалыдан, Шушадан, Ағдамдан, Зәнҝәзурдан, Ирәвандан вә бүтүн мүсәлманлар вә гејри-мүсәлман торпагларындан ҝәләҹәк.\nАллаһым, ҹәмимизи һәм бу дүнјада, һәм дә ахирәтдә Пејғәмбәр (с) вә онун пак Әһли-Бејти (ә) илә мәшһур ет!\nАллаһым, бизләрә ләјагәтли вә дәјанәтли һәјат гисмәт ет! Амин!\n1157 дәфә бахылыб


Q=7	C=3	SS=0	LS=0	PS=3	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=53	G1=32	G2=13	DLID=az_RU	BODY=Һакимләр 18 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\nДанлылар ирс ахтарышында (1—31)\nМикәнин бүтләрини вә каһинини апарырлар (14—20)\nЛајиш әлә кечирилир, ады Дан олур (27—29)\nДанда бүтә ситајиш (30, 31)\n18 О ҝүнләрдә Исраилдә падшаһ јох иди.+ Дан гәбиләси+ өзүнә ирс ахтарырды. Чүнки онлар о вахта гәдәр Исраил гәбиләләри арасында ирс алмамышдылар.+ 2 Данлылар өз араларындан, Сораһ вә Әштулдан+ беш ҹәсур адам сечиб кәшфијјата, өлкәни ҝөздән кечирмәјә ҝөндәрдиләр. Онлара тапшырдылар: «Ҝедин, өлкәни диггәтлә ҝөздән кечирин». Кәшфијјатчылар Әфраим дағлыг бөлҝәсинә, Микәнин евинә ҝәлдиләр+ вә орада ҝеҹәләдиләр. 3 Онлар Микәнин евинин јахынлығында оланда ҝәнҹ лавилинин сәсини таныдылар вә онун јанына ҝәлиб сорушдулар: «Сәни бураја ким ҝәтириб? Бурада нә едирсән? Нә ишин вар бурада?» 4 О ҹаваб верди: «Микә мәним үчүн буну-буну едиб. О, мәни муздла тутуб ки, она каһинлик едим».+ 5 Онда онлар дедиләр: «Хаһиш едирик, Аллаһдан јолумузун уғурлу олуб-олмајаҹағыны соруш». 6 Каһин онлара деди: «Саламат ҝедин, јолунуз боју Јеһованын нәзәри үстүнүздә олаҹаг». 7 Бу беш нәфәр јолуна давам едиб Лајишә+ ҝәлди. Онлар ҝөрдүләр ки, буранын ҹамааты сидонлулар кими асудә вә архајын јашајыр. Онлар динҹ вә гајғысыз адамларды,+ өлкәјә дәјиб-долашан бир истилачы јох иди. Онлар сидонлулардан узагда јашајырдылар вә һеч кимлә әлагәләри јох иди. 8 Кәшфијјатчылар өз сојдашларынын* јанына, Сораһ вә Әштула+ гајыданда сојдашлары сорушдулар: «Нә өјрәнә билдиниз?» 9 Онлар ҹаваб вердиләр: «Онларын торпағыны ҝөрдүк, чох ҝөзәлдир. Галхын, онларын үстүнә ҝедәк. Нә дурмусунуз, тез олун, ҝедәк онларын торпағыны алаг. 10 Ора ҝәләндә гајғысыз бир халг+ вә уҹсуз-буҹагсыз бир торпаг ҝөрәҹәксиниз. Аллаһ ораны сизә вериб. Орада дүнјанын бүтүн наз-немәти вар».+ 11 Онда Дан гәбиләсиндән 600 нәфәр адам силаһланыб Сораһ вә Әштулдан+ јола дүшдү. 12 Онлар Јәһудаја галхыб Кирјат-Јаримин+ јахынлығында дүшәрҝә салдылар. Буна ҝөрә дә о јер индијәдәк Маһане-Дан*+ адланыр вә Кирјат-Јаримдән гәрбдә јерләшир. 13 Онлар орадан Әфраим дағлыг бөлҝәсинә, Микәнин евинә ҝетдиләр.+ 14 Сонра Лајишә кәшфијјата ҝетмиш беш нәфәр+ сојдашларына деди: «Хәбәриниз вар ки, бу евләрдә дөшлүк, ев бүтләри, һәмчинин башга бүтләр вар?+ Инди ҝөрүн нә едирсиниз». 15 Онлар орада дајаныб Микәнин евинин јанында јашајан ҹаван лавилинин+ евинә ҝирдиләр вә ондан һал-әһвал тутдулар. 16 Әли силаһлы 600 данлы киши+ исә дарвазанын ағзында дурмушду. 17 Кәшфијјата ҝетмиш беш нәфәр+ дөшлүјү+, ев бүтләрини+ вә о бири бүтләри+ ҝөтүрмәк үчүн евә ҝирди. (Каһин+ әли силаһлы 600 нәфәрлә бирҝә дарвазанын ағзында иди.) 18 Онлар Микәнин евинә ҝириб ојма бүтү, дөшлүјү, ев бүтләрини вә төкмә бүтү ҝөтүрдүләр. Онда каһин сорушду: «Нә едирсиниз?» 19 Онлар дедиләр: «Сус, сәсини чыхартма. Бизимлә ҝәл, бизә нәсиһәтчи вә каһин ол. Сәнинчүн бир адама каһинлик етмәк јахшыдыр,+ јохса Исраилин бүтөв бир гәбиләсинә, бүтөв бир нәслинә?»+ 20 Бу сөзләр каһинин үрәјиндән олду. О, дөшлүјү, ев бүтләрини вә ојма бүтү+ ҝөтүрүб онларла ҝетди. 21 Онлар ушагларыны, мал-гараны вә ҝәрәкли әшјаларыны габагларына салыб јола дүшдүләр. 22 Микәнин евиндән тәзәҹә араланмышдылар ки, Микәнин гонум-гоншулары ҝәлиб онлары һаглады. 23 Онлар данлы кишиләри сәсләдиләр. Данлылар дөнүб Микәдән сорушдулар: «Нә олуб? Нә јығышыб ҝәлмисиниз?» 24 Микә деди: «Сиз мәним бүтләрими, каһиними ҝөтүрүб апармысыныз. Бәс мәнә нә галды? Һәлә бир сорушурсунуз ки, нә олуб?» 25 Данлы кишиләр она дедиләр: «Чығыр-бағыр салма! Јохса бу дәлиганлы адамлар үстүнүзә ҹумуб сәни дә, ев әһлини дә мәһв едәрләр». 26 Данлылар јолларына давам етдиләр. Микә дә онларын ондан ҝүҹлү олдуғуну ҝөрүб евинә гајытды. 27 Данлылар Микәнин дүзәлтдији шејләри вә каһини ҝөтүрүб Лајишә,+ динҹ вә гајғысыз јашајан халгын үстүнә ҝетдиләр.+ Онлары гылынҹдан кечириб шәһәрә од вурдулар. 28 Онларын дадына јетишән олмады, чүнки шәһәр Сидондан аралыда иди вә сакинләринин һеч кәслә әлагәси јох иди. Бу шәһәр Бејт-Рәһуб+ јахынлығындакы дәрәдә јерләширди. Данлылар шәһәри бәрпа едиб орада мәскунлашдылар. 29 Онлар шәһәрин адыны дәјишиб өз әҹдадларынын, Исраил оғлу Данын+ шәрәфинә Дан гојдулар.+ Шәһәрин көһнә ады исә Лајиш иди.+ 30 Сонра данлылар ојма бүтү+ орада өзләри үчүн гојдулар. Муса оғлу Һирсәмин+ оғлу Јонатан+ вә онун оғуллары өлкә әһалиси сүрҝүн едиләнә гәдәр Дан гәбиләсинә каһинлик етдиләр. 31 Аллаһын евинин Шилода+ олдуғу бүтүн вахт әрзиндә Микәнин дүзәлтдији ојма бүт орада галды.\n^ Мәнасы: Данын дүшәрҝәси.


Q=68	C=68	SS=28	LS=0	PS=0	DC=8	LC=0	SD=0	BS=0	G0=25	G1=3	G2=0	DLID=az_RU	BODY=Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддə]. VII ҹилд: Мисир – Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. сәһ. 325. (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char)\n↑ Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддə]. VII ҹилд: Мисир – Прадо. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1983. сәһ. 325. (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char)


Q=10	C=7	SS=3	LS=0	PS=3	DC=3	LC=0	SD=0	BS=0	G0=22	G1=10	G2=1	DLID=az_RU	BODY=Нәмруд вә онун адамлары Бабил гүлләси тикирләр | Мүгәддәс Китаб һекајәси\nИнсанлар бөјүк гүллә тикир\nУЗУН илләр кечир. Нуһун чохлу нәвәләри доғулур. Онлар да боја-баша чатыр вә өвладлара саһиб олурлар. Тезликлә, јер үзүндә инсанларын сајы артыр.\nБунлардан бири Нуһун нәтиҹәси Нәмруд иди. Нәмруд пис адам иди. О, һејван овлајыр, инсанлары өлдүрүрдү. Нәмруд инсанлара рәһбәрлик етмәк истәдији үчүн өзүнү падшаһ етмишди. Аллаһ ону севмирди.\nО заман һамы бир дилдә данышырды. Нәмруд инсанлары идарә етмәк үчүн онлары бир јерә јығмаг истәјирди. Билирсән, о нә етди? О әмр етди ки, инсанлар ичәрисиндә бөјүк гүллә олан бир шәһәр тиксинләр. Шәкилдә онларын кәрпиҹ кәсдикләрини ҝөрә биләрсән.\nБу тикинти Јеһова Аллаһа хош дејилди. Аллаһ истәјирди ки, инсанлар бүтүн јер үзүнә јајылсын. Онлар исә дедиләр: ‘Ҝәлин, өзүмүзә бир шәһәр вә башы ҝөјләрә чатан бир гүллә тикиб мәшһурлашаг!’ Инсанлар Аллаһы дејил, өзләрини иззәтләндирмәк истәјирдиләр.\nБуна ҝөрә дә, Аллаһ гүлләнин тикинтисини дајандырды. Билирсән буну неҹә етди? О, гәфләтән инсанларын дилини дәјишди вә онлар мүхтәлиф дилләрдә данышмаға башладылар. Бәнналар артыг бир-бирләрини баша дүшә билмирдиләр. Бах, елә буна ҝөрә дә, бу шәһәри Бабил адландырдылар. Бабил «гарышыглыг» демәкдир.\nИнсанлар Бабили тәрк едиб јер үзүнә дағылышдылар; ејни дилдә данышанлар бирҝә јашамаға башладылар.\nЈарадылыш 10:1, 8–10; 11:1–9.


Q=8	C=6	SS=5	LS=2	PS=0	DC=2	LC=0	SD=0	BS=1	G0=74	G1=61	G2=33	DLID=az_RU	BODY=Руһун бәһрәси —Мәһәббәт\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Данимарка Индонезија Исвеч Кирибати Конго Литва Македонија Мјанма Непал Нидерланд Ниҝериа пиҹини Норвеч Самоа Соломон Адалары пиҹини Тонга Тувалу Украјна Фиҹи Чин (Кантон, садәләшдирилмиш) Чин (Кантон, әнәнәви) Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) адангме албан алман ами амһара африкаанс ајмара баса (Камерун) башгырд бенгал бикол болгар булу варај венда волајта га ган гуарани гуҹарат гырғыз дигорон дуала дхолуо еве едо ермәни естон занде зулу ибанаг ибо иврит илок инҝилис исланд исоко испан италјан кабре какчикел каннада каонде каталан кечуа (Анкаш) кечуа (Боливија) кикамба кикујју килуба кинјаруанда кирунди кисонге кореја коса куангали куанјама күрд курманҹи күрд курманҹи (Гафгаз) күрд курманҹи (кирил) латыш лингала лози лувале луганда лунда малагаси малај малајалам мам маратһ масатек (Хуаутла) мајја маҹар мбунда мегрел михе монгол море моту науатл (Хуастека) науатл (мәркәзи) науатл (Ҝерерро) нгабар ндебеле ндебеле (Зимбабве) ндонга нзема окпе оромо осетин пангасинан папјаменто (Күрасао) пиҹин (Камерун) полјак португал пәнҹаб румын рус санго сапотек (Истм) свати себуан сепеди серб серб (латын) сесуто (Лесото) сесуто (Ҹәнуби Африка) сетсвана сидамо сингал словак словен сотсил сранан-тонго суаһили суаһили (Конго) тагалог таи тамил татар таҹик тви телугу тетела тетум (Дили) тзелтал тив тигре тлапанек ток-писин тотонак тохолабал тсонга тумбука түрк түркмән урһобо фарс фин фон франсыз хорват чех чибемба чилуба чинјанја читонга читонга (Малави) чичева чол чуваш шона јао јапон јоруба јунан ҝүрҹү ҹола Һаити креолу һауса һереро һилигајнон һинд һири-моту әрәб өзбәк\nӨЗҮНӘ ҺАКИМ ОЛМАГ\nҺӘВАРИ БУЛУС мүгәддәс руһун фәалијјәтинин бәһрәси олан доггуз фәзиләт һагда јазмышды (Гал. 5:22, 23). Бу фәзиләтләрин ҹәми «руһун бәһрәси» адланыр *. Мүгәддәс руһун бәһрәси «јени шәхсијјәти» характеризә едир (Кол. 3:10). Неҹә ки ағаҹа дүзҝүн гајғы ҝөстәрәндә о бәһрә верир, еләҹә дә инсанын һәјатында мүгәддәс руһ манеәсиз фәалијјәт ҝөстәрәндә, онда «руһун бәһрәси» олур (Зәб. 1:1—3).\nМүгәддәс руһун бәһрәсинә дахил олан илк хүсусијјәт мәһәббәтдир. Нә үчүн мәһәббәти надидә хүсусијјәт адландырмаг олар? Һәвари Булус демишди: «Мәһәббәтим јохдурса, мән һеч нәјәм» (1 Кор. 13:2). Бәс мәһәббәт нәдир? Ону неҹә артыра биләрик? Мәһәббәтимизи неҹә изһар едә биләрик?\nМәһәббәтин тәрифини сөзләрлә ифадә етмәк чәтин олса да, Мүгәддәс Китаб онун неҹә ифадә олундуғуну бизә ҝөстәрир. Мисал үчүн, орада дејилир ки, «мәһәббәт сәбирли вә хејирхаһдыр», «һәгигәтә шадланыр», «һәр шејә гатлашыр, һәр шејә инаныр, һәр шејә үмид едир, һәр шејә дөзүр». Мәһәббәтә һәмчинин инсанлара гаршы дујдуғумуз дәрин севҝи, онлара ҝөрә кечирдијимиз сәмими нараһатлыг вә онлара олан бағлылыг һисси дахилдир. Әҝәр инсанда пахыллыг, гүрур, худбинлик, инҹиклик кими хүсусијјәтләр варса, о, налајиг давраныр, бағышламағы баҹармырса, демәли, онда мәһәббәт јохдур. Чүнки мәһәббәт «өз хејрини ҝүдмүр». Биз бу ҹүр мәһәббәт инкишаф етдирмәк истәјирик (1 Кор. 13:4—8).\nМӘҺӘББӘТИН БАРИЗ НҮМУНӘЛӘРИ ЈЕҺОВА ВӘ ИСА МӘСИҺ\n«Аллаһ мәһәббәтдир» (1 Јәһ. 4:8). Аллаһын һәр бир иши Онун мәһәббәтиндән хәбәр верир. Иса Мәсиһи бүтүн бәшәријјәт уғрунда гурбан вермәси Аллаһын мәһәббәтинин ән бөјүк тәзаһүрү иди. Һәвари Јәһја демишди: «Аллаһ мәһәббәти бизә бу ҹүр изһар олду: Аллаһ илкин Оғлуну дүнјаја ҝөндәрди ки, онун васитәсилә һәјата говушаг. Мәһәббәт ондадыр ки, биз Аллаһы јох, О, бизи севди вә Оғлуну ҝүнаһларымызы өртән кәффарә гурбаны кими дүнјаја ҝөндәрди» (1 Јәһ. 4:9, 10). Аллаһын мәһәббәти сајәсиндә бизим ҝүнаһларымыз бағышлана, үмидимиз вә әбәди һәјатымыз ола биләр.\nИса Мәсиһ исә бәшәријјәтә олан севҝисини Аллаһын ирадәсини көнүллү шәкилдә јеринә јетирмәклә исбат етди. Һәвари Булус Иса Мәсиһин «будур, ҝәлмишәм Сәнин ирадәни јеринә јетирим» сөзләрини ситат ҝәтирәрәк демишди: «Бу “ирадәјә” әсасән, биз Иса Мәсиһин бәдәнинин тәгдим едилмәси сајәсиндә бирдәфәлик мүгәддәс едилмишик» (Ибр. 10:9, 10). Һеч бир инсан Мәсиһин севҝисиндән үстүн севҝи ҝөстәрә билмәз. Мәсиһ демишди: «Достлары уғрунда ҹаныны фәда едән инсанын мәһәббәтиндән бөјүк мәһәббәт јохдур» (Јәһ. 15:13). Бәс гејри-камил инсанын Јеһованын вә Иса Мәсиһин ҝөстәрдији мәһәббәти тәглид етмәси мүмкүндүрмү? Бәли, мүмкүндүр! Бәс неҹә?\n«МӘҺӘББӘТ ЈОЛУНДА ЈЕРИЈИН»\nБулус һәр биримизи сәсләјәрәк демишди: «Аллаһын севимли өвладлары кими Она бәнзәмәјә чалышын, мәһәббәт јолунда јеријин, неҹә ки Мәсиһ бизи севди вә өз ҹаныны бизим јолумузда [гурбан верди]» (Ефес. 5:1, 2). Һәјатымызын һәр бир саһәсиндә бу хүсусијјәти тәҹәссүм етдирәндә мәһәббәт јолунда јеридијимизи ҝөстәрмиш олуруг. Биз бу хүсусијјәти тәкҹә сөзләрлә јох, әмәлләрлә дә ҝөстәрмәлијик. Һәвари Јәһја демишди: «Әзиз балалар, ҝәлин бир-биримизи сөздә, дилдә јох, әмәлдә, һәгигәтән севәк» (1 Јәһ. 3:18). Мәсәлән, биз Аллаһы вә инсанлары севириксә, «Падшаһлыг һаггындакы бу мүждә»ни һамы илә бөлүшәҹәјик (Мәт. 24:14; Лука 10:27). Бундан әлавә, әҝәр биз сәбир ҝөстәрир, хејирхаһлыг едир вә бағышлајырыгса, демәли, мәһәббәт јолунда јеријирик. Буна ҝөрә дә Мүгәддәс Китабда дејилир: «Јеһова сизи үрәкдән бағышладығы кими, сиз дә бир-биринизи үрәкдән бағышламалысыныз» (Кол. 3:13).\nӘсл мәһәббәти сентименталлыгла гарышдырмамалыјыг. Мисал үчүн, сентиментал валидејн ағлајан ушағыны сакитләшдирмәк үчүн онун назы илә ојнајыр. Амма ушағыны һәгигәтән севән валидејн јери ҝәләндә онунла ҹидди давранаҹаг. Буна бәнзәр тәрздә, мәһәббәтин тәҹәссүмү олан Аллаһ «кими севирсә, ону тәрбијә едир» (Ибр. 12:6). Мәһәббәт бизи дә тәшвиг едәҹәк ки, јери ҝәләндә башгаларына дүзәлиш верәк (Мәс. 3:11, 12). Амма белә һалларда да унутмамаг ҝәрәкдир ки, биз дә ҝүнаһкар бәндәјик вә бәзән һәддимизи ашырыг. Буна ҝөрә дә һәр биримизин мәһәббәт хүсусијјәтинин үзәриндә ишләмәјә еһтијаҹы вар. Бәс буну неҹә едә биләрик? Ҝәлин мәһәббәт ҝөстәрмәјин үч үсулуна бахаг.\nМӘҺӘББӘТИ НЕҸӘ АРТЫРМАГ ОЛАР?\nБиринҹиси, Јеһова Аллаһа дуа едиб, мәһәббәт һасил едән мүгәддәс руһ диләјин. Иса пејғәмбәр демишди ки, Јеһова Ондан истәјәнләрә мүгәддәс руһундан верир (Лука 11:13). Әҝәр мүгәддәс руһ үчүн дуа едир вә «руһун ҝөстәрдији јолла» ҝедириксә, ҝет-ҝедә даһа мәһәббәтлә давранаҹағыг (Гал. 5:16). Мәсәлән, јығынҹагда ағсаггал кими хидмәт едирсинизсә, дуада мүгәддәс руһ истәјин ки, баҹы-гардашлара мәһәббәтлә мәсләһәт верә биләсиниз. Әҝәр валидејнсинизсә, онда өвладыныза гәзәблә јох, мәһәббәтлә тәрбијә вермәк үчүн Аллаһын руһуну истәјин.\nИкинҹиси, Иса Мәсиһин һагсызлыгла гаршылашан заман неҹә мәһәббәтлә даврандығынын үзәриндә дүшүнүн (1 Бут. 2:21, 23). Буну хүсусилә дә һагсызлыгла үзләшәндә вә ја кимсә сизи инҹидәндә един. Белә мәгамларда өзүмүзә бу суалы верә биләрик: «Бәс Иса Мәсиһ бу вәзијјәтдә неҹә давранарды?» Ли адлы бир баҹы ҝөрмүшдү ки, бу суалы өзүнә вермәк ону дүшүнүлмәмиш аддымлар атмагдан горујур. О дејир: «Бир дәфә бир иш јолдашым бүтүн ишчиләрә e-mail ҝөндәриб мәни вә ҝөрдүјүм иши писләмишди. Бу мәнә јаман тәсир еләди. Амма дајаныб өзүмә бу суалы вердим: “Бу инсана гаршы мүнасибәтимдә Иса Мәсиһдән неҹә өрнәк ҝөтүрә биләрәм?” Бу суалын үзәриндә дүшүнәндән сонра гәрара ҝәлдим ки, онун һәрәкәтинә чох да әһәмијјәт вермәјим вә мәсәләни бөјүтмәјим. Сонралар өјрәндим ки, иш јолдашымын сәһһәтиндә ҹидди проблемләр олуб вә о, һәмин әрәфәдә ҝүҹлү стресс кечириб. Белә нәтиҹәјә ҝәлдим ки, әслиндә о, мәним һаггымда пис фикирдә дејил. Иса Мәсиһин һәтта пис рәфтара мәруз галанда белә неҹә мәһәббәтлә давранмасы үзәриндә дүшүнмәјим иш јолдашыма мәһәббәт ҝөстәрмәјә көмәк етди». Һәгигәтән дә, Иса Мәсиһдән өрнәк алсаг, даима мәһәббәтлә давранаҹағыг.\nҮчүнҹүсү, һәгиги мәсиһиләрин әсас хүсусијјәти олан фәдакар мәһәббәт ҝөстәрмәји өјрәнин (Јәһ. 13:34, 35). Мүгәддәс Китаб бизи «Мәсиһ Иса кими» дүшүнмәјә сәсләјир. О, Аллаһын дәрҝаһындан енмәклә бизә ҝөрә «өзүнү һәр шејдән мәһрум етди», һәтта өлмәјә белә разы олду (Филип. 2:5—8). Исанын фәдакар мәһәббәти үзәриндә дүшүндүкҹә дүшүнҹәләримиз вә һиссләримиз онунку кими олаҹаг вә биз башгаларынын рифаһыны өз рифаһымыздан үстүн тутаҹағыг. Мәһәббәт ҝөстәрмәјин даһа һансы фајдалары вар?\nМәһәббәт һәдсиз ҝүҹә маликдир. Ҝәлин онун нәләрә гадир олдуғуна бахаг.\nМәһәббәтлә давранмағын бизә һансы фајдасы вар?\nҮМУМДҮНЈА ГАРДАШЛЫҒЫМЫЗ. Бир-биримизә бәсләдијимиз мәһәббәтдән долајы әминик ки, дүнјадакы истәнилән мәсиһи јығынҹағына ҝетсәк, орадакы баҹы-гардашларымыз бизи меһрибанлыгла гаршылајаҹаглар. Бүтүн дүнјадакы баҹы-гардашларымыз тәрәфиндән севилмәк сөзүн әсил мәнасында бөјүк хошбәхтликдир! (1 Бут. 5:9). Бу ҹүр мәһәббәтә јалныз Аллаһын халгы арасында раст ҝәлмәк олар!\nСҮЛҺ. Бир-биримизә мәһәббәтлә дөзмәк арамызда «сүлһүн бирләшдириҹи телләри»ни јарадыр (Ефес. 4:2, 3). Биз бу сүлһү илк нөвбәдә ибадәт ҝөрүшләримиз вә бөјүк топлантыларымызда дујуруг. Јәгин разылашарсыныз ки, бу ҝүн парчаланмыш дүнјада бу ҹүр сүлһә раст ҝәлмәк чәтин мәсәләдир (Зәб. 119:165; Әшј. 54:13). Инсанлара гаршы сүлһпәрвәр давранмагла биз әслиндә онлара дәрин мәһәббәт дујдуғумузу ҝөстәрмиш олуруг вә бу бизим ҝөјдәки Атамызы мәмнун едир (Зәб. 133:1—3; Мәт. 5:9).\nМӘҺӘББӘТ РУҺӘН МӨҺКӘМЛӘНДИРИР\nҺәвари Булус јазмышды ки, мәһәббәт руһән мөһкәмләндирир (1 Кор. 8:1). Бәс бу, неҹә баш верир? Бәзиләринин «Мәһәббәт мәзмуру» адландырдығы коринфлиләрә биринҹи мәктубун 13-ҹү фәслиндә Булус мәһәббәтин руһән неҹә мөһкәмләндирдијини изаһ едир: мәһәббәт өзүнүн јох, башгасынын хејрини дүшүнүр (1 Кор. 10:24; 13:5). Мәһәббәт һәмчинин анлајышлы, диггәтҹил, сәбирли вә хејирхаһ олдуғу үчүн аиләләрдә меһрибанчылығы, јығынҹагларда бирлији артырыр (Кол. 3:14).\nБизим Јеһоваја олан мәһәббәтимизин гүдрәти исә даһа бөјүкдүр. Чүнки мәһз бу мәһәббәт бизи бирләшдирир. Белә ки, бүтүн иргләрдән, мәдәнијјәтләрдән вә дилләрдән олан инсанлар Јеһоваја чијин-чијинә ибадәт едирләр (Сәф. 3:9). Ҝәлин Аллаһын мүгәддәс руһунун бәһрәси олан надидә бир хүсусијјәти — мәһәббәти һәр ҝүн изһар едәк.\n^ абз. 2 Бу, доггуз хүсусијјәтдән ибарәт олан руһун бәһрәсини ајры-ајрылыгда арашдыраҹағымыз силсилә мәгаләләрдән биринҹисидир.


Q=9	C=0	SS=0	LS=9	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=8	G1=5	G2=3	DLID=az_RU	BODY=Мүһәггиг Әрдәбили Университетиндә Нардаран шәһидләринин биринҹи илдөнүмү мәрасими кечирилди - Фото\nDekabr 2, 2016 - 10:58 AM\nХәбәрин коду : 795501\nМәнбә : Гафгаз\nМәһәммәд Газипур: Өтән ил баш верән Нардаран һадисәсини даһа јахшы баша дүшмәк үчүн ашағыдакы дөрд мөвзуја диггәт етмәк лазымыдыр: 1- Нардаран мәнтәгәсини танымаг. 2- “Мүсәлман Бирлији Һәрәкаты”нын сәдриҺаҹы Тале Бағырзадәни танымаг. 3- Азәрбајҹанын мәркәзи һакимијјәтини танымаг. 4- Азәрбајҹандакы дини гурумлары танымаг.\nӘһлиБејт (әлејһимус-сәлам) - АБНА – Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, Гафгаз Мәдәнијјәт Мәркәзинин тәшәббүсү илә Мүһәггиг Әрдәбили Университетиндә мүәллимләрин вә тәләбәләрин иштиракилә Нардаран шәһидләринин биринҹи илдөнүмү мәрасими кечирилиб.\nМәрасимин натиги Мәһәммәд Газипур өтән ил Нардаранда баш вермиш һадисәјә тохунараг дејиб: “Азәрбајҹанын мәркәзи дөвләти өтән ил баш вермиш һадисәни бир хәбәрдарлыгла да идарә едә биләрди. Анҹаг бир нечә амил бирләшәрәк Азәрбајҹан дөвләтини бу мәсәлә илә шиддәтли гаршылашмасына јөнәлтдиләр, бу һәрәкәти террорчу һәрәкәт вә дөвләт әлејһинә чеврилиш адландырдылар. Өтән ил баш верән Нардаран һадисәсини даһа јахшы баша дүшмәк үчүн ашағыдакы дөрд мөвзуја диггәт етмәк лазымыдыр: 1- Нардаран мәнтәгәсини танымаг. 2- “Мүсәлман Бирлији Һәрәкаты”нын сәдриҺаҹы Тале Бағырзадәни танымаг. 3- Азәрбајҹанын мәркәзи һакимијјәтини танымаг. 4- Азәрбајҹандакы дини гурумлары танымаг.