Q=4	C=3	SS=1	LS=1	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=10	G0=273	G1=198	G2=94	DLID=az_RU	BODY="Билал" ады һәм дә иман, әгидә, мәгсәдә чатмаг јолунда мәтанәт мә’наларыны дашыјыр. Билалын хатырланмасы сәбрин, дүшмән гаршысында мүгавимәтин, сабитгәдәмлијин, Аллаһ јолунда ишҝәнҹәләрә дөзүмүн хатырланмасыдыр\nжүктеу/скачать 238.17 Kb.\nБилал дөјүш мејданларында\nПејғәмбәрин (с) хәзинәдары\nПејғәмбәрин (с) вәфаты астанасында\nПејғәмбәр (с) мүәззини пејғәмбәрдән сонра\nПејғәмбәр бујуругларынын рәвајәтчиси Билал\nБилалын вәфаты вә әбәди һәјатын башланғыҹы\nTәrcümə edən:...............Məhəmməd Turan\n“Билал” ады һәм дә иман, әгидә, мәгсәдә чатмаг јолунда мәтанәт мә’наларыны дашыјыр. Билалын хатырланмасы сәбрин, дүшмән гаршысында мүгавимәтин, сабитгәдәмлијин, Аллаһ јолунда ишҝәнҹәләрә дөзүмүн хатырланмасыдыр.\nБир сөзлә, Билал ислами бәрабәрлији, Кә’бә вә Мәккәнин фәтһини, тәгванын үстүнлүк өлчүсү олмасыны, мө’минин инсани дәјәрини вә бир чох диҝәр мәсәләләри јада салан бир аддыр.\nМәккәнин фәтһи заманы Ислам пејғәмбәри Һәбәш Билала әмр едир ки, Кә’бә үзәринә галхыб, уҹа сәслә азан десин. Бу әмәл һәм мүсәлманларын гибләҝаһында төвһид нидасы, һәм дә мүсәлманларын бәрабәрлијинин е’ланы вә ағаларын гәбилә, ирг, сәрвәт, дил кими ајрысечкиликләринин үзәриндән хәтт чәкилмәси иди.\nТәбии ки, Кә’бә үзәриндән Билалын азан демәси мүшрикләрә чох ағыр ҝәлирди. Дүнәнин тәһгир олунмуш гара бир гулу бу ҝүн Ислам һәрәкатынын натиги, Пејғәмбәрин азанчысы олмуш вә Исламда хүсуси бир мәгам газанмышды.\nГур’ани-кәримдә бә’зи мүшрикләрин бу мәсәлә илә бағлы истеһзаларына ҹаваб верилир: “Еј иман ҝәтирәнләр биз сизи бир киши вә бир гадындан јаратдыг. Сонра бир-биринизи таныјасыныз дејә сизи дәстә-дәстә, мүхтәлиф гәбиләләр шәклиндә гәрар вердик. Аллаһ јанында ән һөрмәтлиниз ән тәгвалыныз, Аллаһдан даһа чох горханыныздыр. Һәгигәтән, Аллаһ алим вә аҝаһдыр.”1\nБу ајә Билалын шә’ниндә назил олмушдур. Ајә кафирләрин тәсәввүрүндәки јанлыш өлчү вә ме’јарлары пуча чыхарараг, Билалын мәгамыны гат-гат јүксәлдир. Дүнән ишҝәнҹәләр алтында әзилән Билал Ислам сајәсиндә әзиз вә ҝирами олмушдур. Ҹәһаләт дөврүнүн әзабларындан кечмиш гул динин пәнаһында мөһтәрәм сајылыр. Билал һәзрәт Пејғәмбәрин (с) һәјаты боју онун азанчысы олду, өз һәјатвериҹи фәрјады илә инсанлары намаза дә’вәт етди. Бу сәс Пејғәмбәрин (с) һәјатынын сон ҝүнүнәдәк ешидилди. Амма һәзрәт Пејғәмбәр (с) дүнјасыны дәјишдикдән сонра Билал бир даһа азан демәди. Чүнки Билалын Пејғәмбәрдән (с) сонра мүсәлманлара рәһбәр сајдығы кәс онларла бирҝә намаз гылмырды. Һәмин шәхсин һаггыны, мәгамыны башгалары гәсб етдијиндән, Билал онларын азанчысы олмаг истәмирди. Она ҝөрә дә Билал һәзрәт Пејғәмбәрин вәфатындан сонра Шама үз тутуб, өмрүнүн сонунадәк орада јашады. Мүсәлман үммәт исә даим Билалын азаны интизарында галды.\nБу китабчада Билалын инсана руһ верән шәхсијјәти илә таныш олаҹагсыныз. Олсун ки, бу танышлыг даһа бир идеал вә нүмунәјә јол ачсын вә Ислам ағушунда тәрбијә алмыш башга бир шәхсдән дә илһам алаг.\nБилал дин, иман вә е’тимад јолунда әзәмәтли дағ кими дајанмыш бир инсан нүмунәсидир! О, јардымчы вә јарадыҹы Аллаһдан савај кимсәјә сәҹдә етмәмишдир! Бәли, Билал иман вә һәјат нүмунәсидир! Билалын ады, вәфасы, ешги, фәдакарлығы, сәбри, һиммәти әбәди вә диридир! Салам олсун биздән о сәбр гәһрәманына!\nБилал әслән Африка һәбәшләриндән олан Рәббаһын оғлу иди. Билалын Фил илиндән он ил өтмүш дүнјаја ҝәлдији билдирилир. Фил илинин тарихи башланғыҹ кими ҝөтүрүлмәси Әбрәһәнин Кә’бәјә филләрлә јүрүшү һадисәси илә бағлыдыр. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) дә һәмин ил анадан олмушдур. Билалын ата-анасы гул олмушдур. Билалын јенијетмә вә ҝәнҹлик дөврү Гүрејш фәсадынын түғјан етдији илләрә тәсадүф едир. Гүрејшиләр зүлм, фитнә-фәсад әһли идиләр. Онлар бә’зән өз ејш-ишрәт мәҹлисләрини Аллаһ евинин кәнарында гурардылар.\nБилалын фитри паклығы гул олмасына бахмајараг, ону нәзәрә чарпдырырды. Она еһтирам ҝөстәрир, бөјүк ишләр тапшырырдылар. Билал мәһрумлуг вә тәһгир нәзәринҹә башга гуллардан фәргләнмәсә дә, јахшы хүсусиј-јәтләринә ҝөрә сечилирди. Онун гәлбиндә мүшрикләрә, залым ағалара гаршы даим гәзәб аловланырды. Илләр өтдүкҹә онун әјјаш, мәнфәәтпәрәст, залым гулдарлара нифрәти шиддәтләнирди. О өз пак руһуну илаһиләшдирмәк үчүн фүрсәт ахтарыр вә шәһвәт, гүдрәт, зәр-зиба бәндәләринин әсарәтиндән гуртулмаға чалышыр-ды.\nИслам ҝүнәши Мәккәдә парладығы вә һәзрәт Мәһәммәд (с) инсанларын гуртулушу үчүн пејғәмбәрлијә сечилдији вахт Билалын отуза јахын јашы варды. О, Мәккәјә ҝедиб-ҝәлдијиндән һәзрәт Мәһәммәдин (с) дә’вәти һаггында ешитди. Онун тәшнә руһу јени хәбәр, Пејғәмбәр (с) һаггында даһа дәгиг мә’лумат сорағында иди. Аз-чох Гур’ан ајәләриндән дә ешитмишди.\nБир ҝеҹә ишләрини јеринә јетирдикдән сонра фүрсәт тапыб, өзүнү һәзрәт Пејғәмбәрә (с) јетирди вә онун мүбарәк дилиндән Гур’ан ајәләрини ешитди. Билалын ҝөзләри севинҹ јашлары илә долмушду. О узун илләрдән сонра өз ахтардығыны тапмышды. Тәвазөкар шәкилдә өзүнү Пејғәмбәрин гәдәмләринә атды вә Исламы гәбул етди. Билал билирди ки, Исламы гәбул етмәси она баһа баша ҝәләҹәк. Лакин һәгигәтә олан севҝи, Пејғәмбәрә вә онун ајинләринә мәфтунлуг Билалы истәнилән бир ишҝәнҹәнин гәбулуна һазырламышды.\nАғаларынын ҝөзүндән јајыныб, һәр ҝеҹә мәхфи шәкилдә Пејғәмбәрин (с) ҝөрүшүнә ҝедәр вә руһуну Пејғәмбәрин (с) кәламлары зүмзүмәсиндә тәравәтләндирәрди. Пејғәмбәрлә ҝөрүшләр јаваш-јаваш бәлләнирди. Бир ҝүн Мәсҹидүл-һәрамда Кә’бәни тәваф едирди. Бүтләрин јанына чатаркән онлары нифрәтлә сүздү вә бир бүтү тәһгир етди. Бу вахт мүшрикләрдән бири мәхфи шәкилдә Билалы изләјирди. Һәмин шәхс ҝөрдүкләри һаггында Билалын саһиби Үмәјјә ибн Хәләфә хәбәр верди.1\nҮмәјјә, Исламын вә Пејғәмбәрин (с) гаты дүшмәнләриндән олан бу шәхс һеч ҹүр инана билмирди ки, онун гулларындан бири мүсәлман олуб. О чох гәзәбләнди вә деди: “Она бир диван тутарам ки, бир даһа кимсә мүсәлман олмаг фикринә дүшмәз.”\nБилал ишҝәнҹәләрә дөзмәјә һазыр иди. Үмәјјәнин онунла сөһбәтләри Билалы гане етмәди вә Билал Пејғәмбәрдән, Пејғәмбәрин дининдән узаглашмады. Она ҝөрә дә Үмәјјә Билалла сәрт рәфтар етмәк гәрарына ҝәлди.\nАллаһ јолунда ишҜәнҹә\nМәккәни ҝөтүрмүш тәзә хәбәрләр,\nАллаһпәрәст гулдан данышыр һамы.\nИшҝәнҹә алтында әзилир Билал,\nГызмар ҝүнәш алтда говрулур ҹаны.\nҜөјәрмиш әзалар јаралы, ганлы,\nӘгидә јолунда ичилир зәһәр,\nГамчылар илан тәк чалыр Билалы.\nҜүҹсүз әзаларда галмамыш тәпәр.\nАмма ҝеҹә карван тәки өтәси,\nСабаһкы ишыға гәлбдә үмид чох.\nЧох кечмәз, Билалын азан сәсиндән\nХаин бәбәкләрә батар аҹы ох.\nҜүн өтүр, Кә’бәдән уҹалыр азан,\nМүшрик көнүлләрдә гәзәб, титрәјиш.\nБилалын тәкбири руһлара дәрман,\nНәһајәт, сорагда илаһи ҝөрүш.\nБашгаларынын ҝөзүнүн одуну алмаг, онлары горхутмаг үчүн ширк башчылары онлара итаәт етмәјәнләрә ҹәмијјәтин ҝөзү гаршысында ишҝәнҹә верәрдиләр. Ишҝәнҹә мәрасимләри онлар үчүн һәм дә бир әјләнҹә иди.\nИнди дә шәһәрдә верилмиш е’лан әсасында бир чохлары Үмәјјәнин гулу Билалын ҹәзаландырыл-масы сәһнәсинин тамашасына топлашмышдылар. Һәм Үмәјјәнин Исламла дүшмәнчилијини, һәм Билалын Ислам дининә вәсфәҝәлмәз бағлылы-ғыны билән халг бу гара гулун башына нә ҝәләҹәјини марагла изләјирдиләр.\nҮмәјјәнин ҝөзләдијинин әксинә олараг, Билала ишҝәнҹә верилмәси нәинки Ислама мејли азалтмады, әксинә мүсәлманларын мүгавимәт вә мөһкәмлијини бир гәдәр дә артырды. Билалын ағыр ишҝәнҹәләрә мәтанәтлә дөзмәси бир чохларыны Ислама сөвг етди. Билал мүсәлман-лығыны илкин олараг ачыглајан једди нәфәрдән бири иди.\nЈасирин дә аиләси (Јасир, Сүмәјјә, оғлу Әммар) өз дини јолунда ағыр ишҝәнҹәләрә мә’руз галанлардан иди. Јасир вә Сүмәјјә Ислам јолунун илк шәһидләри олдулар. Онларын мөһкәм гәдди гырылса да, шәһадәтә јетишсәләр дә, иман вә ирадәләри сарсылмады.\nБилал да бу зүмрәдән олдуғу үчүн ағыр ишҝәнҹәләрә дүчар олду. Үмәјјәнин ҝөстәриши илә ону халгын ҝөзү гаршысында әл-ајағы бағлы вәзијјәтдә Һиҹазын јандырыҹы ҝүнәши алтда гајнар гумун үзәринә узадыб, синәсинә бөјүк бир даш гојдулар. Бу даш Билалы исти гума сыхыр, дәрисини јандырыб, бәдәнини говурурду.1\nБилал өз гәлбини Аллаһа тапшырмышды вә сәсини чыхармадан дөзүрдү. Јалныз “әһәд, әһәд” пычылдајырды.\nИшҝәнҹә алтында ешидилән сәс\nЈалныз “әһәд” иди − зәиф, мүгәддәс!\nҮмәјјә тәләб едирди ки, Билал Мәһәммәдин (с) дининдән үз дөндәрсин, јохса ону бу һалдаҹа өлдүрәсидир. Билал Үмәјјәнин тәклифинә белә ҹаваб верди: “Еј Үмәјјә! Әввәл дедијим кими, Мәһәммәдин (с) пејғәмбәрлијинә иманым садәҹә бир һәвәс дејил ки, ҝаһ она бағланым, ҝаһ да ондан узаглашым. Мәни әзабламы горхудурсан?! Әмин ол ки, ән ағыр ишҝәнҹәләрин алтында да мәндән Аллаһ вә Онун рәсулуна шәһадәтдән башга бир сөз ешитмәјәҹәксән!”1\nИшҝәнҹәләр давам едирди. Гыздырылмыш дашлар Билалын бәдәнинә јапышдырылырды. Бу дашлар онун дәрисини јандырыб, парча-парча гопарырды. Бу сәһнәни сејр едәнләрин чоху дөзмәјиб, үзүнү јана чевирир, ҝөзләрини јумурдулар. Амма Әбу-Ҹәһл, Үмәјјә вә онлар кими диҝәр Ислам дүшмәнләри Билалын әзабәзиј-јәтиндән ләззәт алыр, шадланырдылар.\nБилал өз иман гүввәси вә дәмир ирадәси илә мисилсиз дөзүм ҝөстәрирди. Үмәјјә елә дүшүнүрдү ки, Билал бир даһа Пејғәмбәрә (с) јахын ҝедәси дејил. Амма она јахынлашдыгда зәиф, үзүлән бир сәслә “әһәд, әһәд” пычылдады-ғыны ешитди. Билал Аллаһын бирлијинә шәһадәт верирди. Үмәјјә бу вәзијјәти ҝөрүб даһа да гәзәбләнди вә тәкрар ишҝәнҹәјә башлады.\nБилалын гәлби тәвәккүл вә сәбр дәрјасына бағланмышды. О, Аллаһы зикр етмәклә өз јараларына мәлһәм гојур вә өз һејрәтамиз дөзүмү илә ингилаб јарадырды. Билалын сәбр вә дөзүмү, һәгигәтән дә, онун ағаларыны дизә чөкдүрдү. Онлар бөјүк имканларына бахмајараг, Билалын гаршысында аҹиз галдылар. Ону јаралары сағаланадәк ишҝәнҹә мәгсәди илә азад етдиләр.\nҮмәјјә сәһәри ҝүн Билала деди: “Дүнән сәни чох инҹитмәдим. Дүшүндүм ки, тутдуғун јолдан ҝери дөнәҹәксән. Амма әгидәндән дөнмәсән, бу ҝүн сәнә бир ишҝәнҹә верәҹәјәм ки, дүнәнки онун јанында һеч олсун.” Билал деди: “Үмәјјә, дүшүнмә ки, ишҝәнҹә вә һәдәләрлә әгидәми сындыра биләрсән. Ислам јолунда өлмәк мәним үчүн чох шириндир.”\nҺәмин ҝүнүн сәһәри халг јенидән Билалын ишҝәнҹәләрини сејр етмәк үчүн мејдана топлашды. Үмәјјәнин ҝөстәриши илә Билалы ҝәтирдиләр. Өтән ҝүнкү јарлары һәлә дә сағалмамышды. Онун ајаглары бағланмышды. Әлләрини дә узун бир иплә бағлајыб ипин уҹуну бир нечә нәфәрә вердиләр. Онлар вар гүввәләри илә гачараг, Билалы архаларынҹа сүрүмәјә башладылар.1 Даш-кәсәк үстү илә сүрүнән Билалын сағ галмасына үмид јох иди. Бунунла белә, о, мүгәддәс төвһид шүарыны, “әһәд-әһәд” кәлмәләрини тәкрарлајырды.\nБә’зән дә онун јаралы бәдәнинә дәмирдән һазырланмыш ҝејим ҝејиндирир, ҝүнәшин габағында сахлајырдылар. Амма бу ишкән-ҹәләрин тәкрары онун әзмини гырмыр, әксинә, иманыны даһа да артырыр, мөһкәмләндирирди. Билалын бөјүк сәбр вә дөзүмү әтрафдакылара тә’сир едир, дост да, дүшмән дә она әһсән дејирди. Һәтта һамынын һөрмәтлә јанашдығы мәсиһи алим Билалын дөзүмүнү ҝөрүб деди: “Билалын дөзүмү вә онун бир Аллаһа инамы мәни һејран гојмушдур. Анд олсун Аллаһа, әҝәр бу гул бу јолда шәһид оларса, мән онун гәбрини зијарәтҝаһ гәрар вериб, зијарәтиндән бәһрәләнәҹәјәм.1\nБә’зиләри Билалы севдикләриндән она мәсләһәт ҝөрүрдүләр ки, тәгијјә етсин, јә’ни әгидәсини ҝизләтсин. Амма Аллаһа вә Онун рәсулуна ешг бу јолда ишҝәнҹәләри дә Билала севдирмишди.\nБир чох танынмыш шаирләр Билалын ишҝәнҹә сәһнәсини нәзмә чәкмиш, өз әсәрләриндә ону јад етмишләр. Бу ше’рләрдән бириндә дејилир:\nӘлбәт, ешг јолунун кешмәкеши вар,\nТиканлы, зәһәрли, аҹы суаллар!\nНәдән Мәһәммәдә иман ҝәтирдин?\nАғанын дининдән чеврилди гәлбин.\nГызмар ҝүнәш алтда, тиканлар үстә\nҸан әзабда, көнүл ешгә һәвәсдә.\nБилалы төвбәјә чәксә дә аға,\nЕшг төвбәдән габаг дурур ајаға.\nЈаман чәтин олмуш онун төвбәси,\nГырылыр ағанын сон ирадәси.\nСевҝи һәвәсијлә ҹандан кечилмиш,\nДөјүләҹәк гапы артыг сечилмиш.\nДамарлардан ахан илаһи севҝи\nБир белә әзабы дујмады санки.\n“Төвбә, төвбә” дејир залым сорғучу,\nҺагга гул оланын нә имиш сучу?!\nЕшг мәнә галибдир, мән она мәғлуб,\nАртыг көнүл онун ләззәтин дујуб,\nКүләкләр гојнунда јарпаг кимијәм,\nҜедәҹәјим јери һардан билим мән?!\nҜаһ булуд үстәјәм, ҝаһ јағыш алтда,\nЕшг ардынҹа ҝөзләр дөнүр саатда.\nСел үстә шүтүјән јарпагдыр ашиг,\nСон мәнзили мә’шуг биләси дәгиг.\nГызмар дашлар алтда јанса да бәдән,\nЈенә мә’шугуна чатасы һөкмән.\nЈаралардан ахан лаләли ганлар,\nҜүлшәнә дөнәси нә вахтса начар.\nНә гәдәр башда вар ешгин һавасы,\nҸан даш алтда, көнүл ешгдә јанасы\nЧармыха чәкилир ҝүн доғмамыш ҹан.\nЧылпаг әзалары гуҹаглыр тикан.\nАғыр ишҝәнҹәдән әјилсә дә гәдд,\nДил бир кәлмә сөјләр: “әһәд” ки, “әһәд”!\nХалгла даим һәмдәрд олан һәзрәт Пејғәмбәр (с) өз мүсәлман тәрәфдарларынын әзаб-әзијјәтинә һамыдан чох нараһат олурду. О, ишҝәнҹә алтында олан мүсәлманлар һаггында даим дүшүнәр, онлардан хәбәр тутар вә онлары сәбрә дә’вәт едәрди. Еләҹә дә һәзрәт (с) дин јолунда фәдакарлыг ҝөстәриб, чәтинлијә дүчар оланлары беһиштлә мүждәләјәрди.\nБилалын ишҝәнҹәләри нәһајәт һәддә чатмышды. Онун бәдәни зәифләмиш, шәһадәт еһтималы чохалмышды. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) тәклиф етди ки, Билалы ишҝәнҹәләрдән гуртармаг үчүн ону ағасындан пулла алыб, Аллаһ јолунда азад етмәк лазымдыр.\nҮмәјјә ибн Хәләф дә Билалын мүгавимәтиндән ҹана дојмушду. Артыг Билалдан гул кими истифадә етмәк дә мүмкүнсүз олмушду. Ону өлдүрмәк исә Үмәјјәни алчалда биләрди. Она ҝөрә дә Үмәјјә һәзрәт Пејғәмбәрин (с) тәклифи илә разылашды. Беләҹә, Билалын ады гуллар сијаһысындан силинди.1\nБилал сағалдыгдан сонра ҹидди дини фәалијјәтләрә башлады вә Аллаһын дини јолунда мисилсиз фәдакарлыглар ҝөстәрди. О ән чәтин вә тәһлүкәли анларда өз һәбиби һәзрәт Мәһәммәдин (с) јанында оларды. Билал “Шибе-Әбу-Талиб” мүһасирәси дөврүндә дә мүсәлманларла олду.\nБилалын иман вә сәбри она мисилсиз әзәмәт бәхш етмишди. О, Мәдинәјә һиҹрәт дөврүнәдәк өз ширин бәјаны илә Исламы тәблиғ едиб, јајырды.\nБилал, Пејғәмбәрин (с) һиҹрәтиндән габаг Мәдинәјә, Јәсрибә көчмүш мүсәлманлардан иди. Һәзрәт Мәһәммәдә (с) гәлбән ашиг олан бу инсан ондан ајрылыға дөзә билмир, шиддәтли гыздырмалы олмасына бахмајараг, ҝүнләрлә Мәккә јолунда отуруб, ҝүнәш алтында һәзрәт Пејғәмбәрин (с) јолуну ҝөзләјир. Нәһајәт, интизар дөврү баша чатыр, һәзрәт (с) Мәдинәјә дахил оларкән ону ҝөрмәдән Исламы гәбул едәнләрлә бирҝә Билал да бөјүк севинҹлә Аллаһ рәсулуну (с) гаршылајыр.\nПејғәмбәрин Мәдинәјә ҝәлиши илә бир чох јени ишләрә, тәдбирләрә, еләҹә дә, Ислам әсасында јени һөкумәтин тәшкилинә башланылды. Ислам Пејғәмбәри (с) Мәдинәјә ҝәлишинин әввәлиндә мүсәлманларла бирликдә ибадәт вә јығынҹаглар үчүн бир мәсҹид тикди. Мүсәлманлар арасында бағлылығы ҝүҹләндирмәк үчүн гардашлыг әгдләри (сиғәләри) охунду. Билал да Үбејдә ибн Һарис ибн Әбдүл-Мүтәллиблә гардаш олду. Үбејдә фәдакар мүсәлманлардан иди. О сонралар Бәдр дөјүшүндә һәзрәт Пејғәмбәр (с) вә һәзрәт Әли (ә) илә чијин-чијинә ҹиһад етди вә јараланды. Бир нечә ҝүн сонра Бәдр дөјүшүндән гајыдаркән јолда вәфат етди.1\nИлк азанчы (мүәззин)\nМәдинәјә һиҹрәтин илк ҝүнләриндә халгы ҹамаат намазындан вә зәрури јығынҹаглардан хәбәрдар етмәк үчүн бир васитәјә еһтијаҹ јаранмышды. Она ҝөрә дә Аллаһ-тәала Өз пејғәмбәринә (с) азан верилмәси ҝөстәришини назил етди. Пејғәмбәр (с) Әлијә (ә) тапшырды ки, Билала азан өјрәтсин.2 Беләҹә Билал Исламда илк азанчы, мүәззин олмаг ифтихарыны газанды. Билал гара һәбәш вә азад едилмиш гул олса да, Пејғәмбәрин (с) азанчысы вә Аллаһ дининин рәсми сөзчүсү, хәбәрчиси сечилди. Бу сечимин әсасыны Билалын тәгвасы, мәс’улијјәтли олмасы вә Аллаһла јахынлығы тәшкил едирди. Һәмин вахт Билалдан даһа ҝөзәл сәси оланлар аз дејилди. Амма Билалын паклығы, иманы вә халислији ону белә бир мәгама уҹалтды.\nБилал даим һәзрәт Пејғәмбәрин (с) јанында оларды. Бүтүн сәфәрләрдә, мүһарибәләрдә ону мүшајиәт едәр, намаз вахты азан верәрди. Билалын тәкбир нидасы уҹалан кими бүтүн аллаһпәрәстләр мәсҹидә ахышар, ҹәм һалда пејғәмбәрә (с) игтида едәрдиләр.\nБилал намаз үчүн азан вердикдән сонра һәзрәт Пејғәмбәрин (с) гапысына ҝәлиб тәкрарлајарды: “Һәјјә әләс-сәлат, Һәјјә әләл-фәлаһ, ја рәсуләллаһ.” Пејғәмбәри ҝөрдүкдән сонра намаз башлајанадәк игамә дејәрди.1\nБилал вахты дәгиг мүәјјәнләшдирмәји баҹаран бир азанчы иди. Пејғәмбәр (с) бујурмушдур: “Оруҹларынызы Билалын азаны илә башлајыб, сона чатдырын, о, чох дәгигдир.”2 Һәзрәт Пејғәмбәр (с) Билала дејәрди: “Еј Билал, азанынла көнлүмүзә севинҹ бәхш ет, азан де ки, намаза дураг.”\nБилал ҝеҹә сүбһ азанындан бир гәдәр габаг мәсҹидә ҝәләр, диварын кәнарында әјләшиб, сәманы сејр едәрди. О, Аллаһын тәдбирләри һаггында дүшүнәр вә азандан габаг раз-нијаз едәрди. Һәзрәт Пејғәмбәрин (с) Билала азан һаггында дедикләри онун халислијини, гәлбинин иманла долу олмасыны ҝөстәрир.\nҺәм руһу камилдир, һәм дә нидасы,\nКөнүлләр охшајыр онун сәдасы.\nПејғәмбәр бујурмуш: “Оху, еј Билал,\nАзанынла ејлә гәлбләри хошһал...”\nОху, еј бағларын ашиг бүлбүлү,\nҜүл бүлбүлү ҝөзләр, бүлбүлсә ҝүлү.\nСәсин чыхарасы һушлары башдан,\nСәнә әһсән дејир әһле-асиман\nБилалын аилә гурмасы\nБилал гардашы илә Јәмәнә сәфәр заманы евләнмәк гәрарына ҝәлди. О, елчилик заманы өзүнү белә тәгдим етди: “Мән Билалам, бу исә мәним гардашымдыр. Һәр икимиз һәбәш гуллары олмушуг. Јолумузу азмышдыг, Аллаһ бизи һидајәт етди. Гул идик, Аллаһ бизи азадлыға чыхарды. Гызларынызы бизә версәниз, Аллаһа һәмд олсун. Әҝәр вермәсәниз, Аллаһ бөјүкдүр.”\nГыз адамлары Билала гәти ҹаваб вермәздән өнҹә һәзрәт Пејғәмбәрин (с) јанына ҝәлдиләр. Онлар әһвалаты данышыб, һәзрәтин (с) рә’јини өјрәнмәк истәдиләр. Һәзрәт (с) үч дәфә Билал дејәрәк бујурду: “Ондан јахшы кими истәјирсиниз?! Билал Беһишт әһлиндән олан инсандыр...”1\nБилалын евләнмә үсулу вә һәзрәт Пејғәмбәрин (с) мәсләһәтләри ислами евләнмә үчүн олдугҹа ҝөзәл нүмунәдир. Бу әһвалат издиваҹ заманы ислами ме’јарлары чох ашкар шәкилдә бәјан едир.\nБилалын мүхтәлиф саһәләрдә, еләҹә дә, ҹиһад мејданларында иштиракы онун Исламы һәртәрәфли таныјыб, дәгиг әмәл етмәсинин ҝөстәриҹисидир. Билалын иши тәкҹә намаз вә азан дејилди. О, саваш гәһрәманы, әсил һәрб адамы иди. Билал, демәк олар ки, бүтүн дөјүшләрдә иштирак етмишдир.1 Исламын гәләбәси вә мүшрикләрин мәғлубијјәти илә нәтиҹәләнән Бәдр дөјүшүндә әсирләр арасында Үмәјјә вә оғлу да варды. Билал Исламын гәдим дүшмәни олан Үмәјјәни ҝөрүб, әнсари һарајлајараг деди: “Бу Үмәјјәдир, күфрүн рәисидир. Анд олсун Аллаһа, сәни ниҹат тапмаға гојсам, өзүм ниҹат тапмарам!”\nҮмәјјәни таныјан, онун Мәккәдә мүсәлманлара вердији ишҝәнҹәдән хәбәрдар олан әнсар Билалын сәсини ешидиб, онун көмәјинә тәләсди. Беләҹә Үмәјјә вә онун оғлунун һәјатына сон гојулду.2\nБәли, күфр вә зүлм башчысы Үмәјјә гара гулун әли илә ҝөзләрини дүнјаја гапады.\nБилал иштирак етдији диҝәр мүһарибәләрдә һәзрәт Пејғәмбәрин (с) ҝөстәриши илә нәтиҹәлән-миш Үһүд дөјүшүндә Билал ордуја һәзрәт Пејғәмбәрин (с) дүшмәни тәгиб етмәк ҝөстәри-шини е’лан етди.1 Бәни-гәризә јәһудиләри илә дөјүшдә дә саваш е’ланыны Билал өз өһдәсинә ҝөтүрдү.2 Билалын диҝәр саһәләрдә дә фәалијјәтләри, хүсуси илә инсанлары азан демәклә ибадәтә сәсләмәси онун пак вә уҹа руһундан данышырды. Һәзрәт Пејғәмбәр (с) Билалы гәлбән севмәсинә бахмајараг, она сәһвләрини дә хатырладарды. Хејбәр дөјүшүндә Билал Һәјј ибн Әхтәбин гызы Сәфијјәни әсир ҝөтүрүб, ону јахынларынын ҹәсәдләри арасындан кечириб ҝәтирдији үчүн гадын үзүнү ҹырмыш, башына торпаг төкмүшдү. Сәфијјәнин үзүҹү изтирабыны ҝөрән Пејғәмбәр (с) Билала бујурду: “Гәлбинин мәрһәмәтини итирмисәнми ки, әсир гадыны ҹәсәдләрин арасындан кечириб ҝәтирирсән?!”3\nБу, Билалын мәзәммәт олундуғу јеҝанә һал иди. Ујғун һадисә әслиндә һамы үчүн јетәрли бир ибрәт дәрси иди. Һәтта мүһарибә мејданларында әсирләрә гаршы инсани давраныш зәруридир.\nМүсәлманларын бејтүл-малыны, бүдҹәсини өһдәјә ҝөтүрмәк вә хәтаја јол вермәмәк, ондан суи-истифадә етмәмәк инсанын мадди ҹәһәтдән тәгвасынын, вәфадарлыг вә аллаһпәрәстлијинин дәлилидир. Билал Мәдинәдә һәм дә пејғәмбәрин хәзинәдары иди.1 Пејғәмбәрин (с) ихтијарына верилән малларын хүмсү, дөјүш гәнимәтләри вә диҝәр пуллар Билала тапшырылырды. Һәзрәт (с) она мүраҹиәт едән фәгир вә еһтијаҹлылары Билала тапшырырды ки, онлар үчүн јемәк вә ҝејим тәдарүк етсин.\nБилал һеч вахт мөһтаҹлары рәдд етмирди. Һәтта хәзинәдә пул олмадыгда башгаларындан борҹ олыб, фәгирләри јола салырды. Билал һеч вахт бир фәгирә “јох” демәмишди.2\nБилал Пејғәмбәрин ҝөстәришинә әмәл едәрәк, һеч вахт сәрвәт топламырды. Имкан дүшдүкҹә халгын еһтијаҹларыны арадан галдырырды. Бир дәфә пејғәмбәр Билалын јанына ҝәлдији вахт орада бир хурма кисәси ҝөрүр вә сорушур: “Бу нәдир?” Билал ҹаваб верир: “Буну сизин үчүн вә сизин гонагларыныз үчүн сахламышам.” Һәзрәт (с) бујурур: “Горхмурсанмы ки, бунлар алов шө’ләләринә чеврилә? Онлары Аллаһ јолунда инфаг ет вә горхма. Аллаһ-тәала аз бир шејә бәрәкәт вериб артырар вә бөјүк мүкафат верәр.”3\nПејғәмбәрин (с) еви үчүн базарлыг Билала тапшырылдығындан о тез-тез һәзрәтин евинә ҝедиб-ҝәләрди. Билалын Пејғәмбәрин гызы һәзрәт Зәһраја (с) (Фатимә (с)) хүсуси еһтирамы варды. Бир дәфә Пејғәмбәр (с) вә намаза топлашмыш мүсәлманлар Билалын азаны интизарында олдуглары вахт Билал јубаныр. Билал мәсҹидә дахил олдугда һәзрәт (с) ондан јубанмасынын сәбәбини сорушур. Билал ҹаваб верир: “Фатимәнин (с) евинә ҝетмишдим. О, буғда үјүдүр, Һәсән исә ағлајырды. Дедим ки, еј Пејғәмбәр гызы, иҹазә вер, ја буғданы үјүдүм, ја да Һәсәни сахлајым. Зәһра (с) бујурду ки, өвладымы сахламаг үчүн мән даһа мүнасибәм. О, Һәсәни ҝөтүрдү, мән исә буғда үјүтмәјә мәшғул олдум. Бу сәбәбдән дә јубандым.” Һәзрәт Пејғәмбәр (с) бујурду: “Сән онунла меһрибанлыг етдин, Аллаһ да сәнә меһрибан олсун.”1\nМүсәлманлар Пејғәмбәрин (с) ҝөстәриши илә Мәккәнин, бу төвһид мәркәзинин ширк вә бүтпәрәстликдән тәмизләнмәси үчүн сәфәрбәр олурдулар. Минләрлә силаһлы мүсәлман Мәдинәдән Мәккәјәдәк олан јолу бир нечә ҝүндә гәт етдиләр. Онларын гибләси һәмин бу шәһәрдә иди. Бу шәһәрдә мүшрикләр онлара һансы ишҝәнҹәни вермәмишдиләр! Бу шәһәр Исламын илкин дөврләри илә бағлы хатирәләрлә зәнҝин иди. Ишҝәнҹәләр, мүгавимәтләр, чәтинликләр!\nМүһаҹирләр мәккәли олдугларындан вәтәни ҝөрмәјә даһа иштијаглы идиләр. Онлар һиҹрәт етдикләри вахт сон дәрәҹә зәиф идиләрсә, бу ҝүн бөјүк әзәмәтлә Мәккәјә дөнмәк әзминдәјдиләр.\nБу карвана јолда гошуланлар да чох олду. Нәһајәт, мүсәлманлар Пејғәмбәрин рәһбәрлији алтда галиб һалда Мәккәјә дахил олдулар. Мәккә һеч бир ган ахыдылмадан тәслим едилди. Мүсәлманлар тәсадүф һалларда мүгавимәтлә растлашдылар. Бу, Ислам гүввәләри үчүн чох бөјүк бир гәләбә иди.\nМүсәлманлар Кә’бә әтрафында топландылар. Билал һәзрәт Пејғәмбәрин (с) ҝөстәриши илә Кә’бәнин ачарларыны Осман ибн Тәлһәдән алды вә Кә’бәнин гапысы ачылды. Пејғәмбәр (с) вә Әли (ә) Кә’бәјә дахил олуб, бүтләри бирбәбир ашырмаға башладылар. Бүтләрин бу вәзијјәтә дүшдүјүнү ҝөрән мүшрикләр һејрәтләниб, горхуја дүшдүләр. Онлар бүтләрин аҹизлијини сејр едирдиләр... Ла илаһә илләллаһ... Әллаһу әкбәр...\nБөјүк фәтһ шүары Мәккәни ағушуна алды. Аллаһын гүдрәти бүтүн гүдрәтләри үстәләди. Аллаһын рәсулу (с) Билала бујурду: “Кә’бәјә галх вә азан де.” Билал бир анда Кә’бәнин үстүнә галхды.1 Мүшрикләр Билалын ҹүр’әтиндән һејрәтә ҝәлмишдиләр. Билалын көнүл охшајан “Әллаһу әкбәр” фәрјады ҝөјә уҹалдыгҹа ниҝаран-чылыглара сон гојулурду. “Аллаһ” ады вә Ислам азаны мәккәлиләр үчүн јени бир шеј иди. Бу илаһи чағырышын ҹазибәси онлары сеһрләмишди. Билал, бу гара гул Пејғәмбәр вә үммәт тәрәфиндән бир нүмајәндә олараг, Кә’бәнин үстүндән бојланырды. “Әллаһу әкбәр, әшһәду әннә муһәммәдәр-рәсулиллаһ”\nМәккә фәтһ олунду вә мүсәлманлар Мәдинәјә гајытдылар. Пејғәмбәр (с) һәјатынын сон илиндә јүз миндән артыг мүсәлманла Аллаһ евинин зијарәтинә ҝетди. “Вида һәҹҹи” адланан бу һәҹдән гајыдаркән Пејғәмбәрә әмр олунду ки, хәлифәлик, имамлыг мәсәләсини бәјан етсин вә һәзрәт Әлинин (ә) ҹанишинлијини халга чатдырсын.\nСөзсүз ки, хилафәт вә ҹанишинлик мәсәләси тәзә бир мәсәлә дејилди. Һәзрәт (с) өз пејғәмбәр-лијинин илк илләриндән башлајараг мүхтәлиф мүнасибәтләрлә үммәтә өз ҹанишини Һәзрәт Әли (ә) һаггында мә’лумат вермишди. Амма бу дәфә Аллаһын тә’кидли фәрманы ашкар шәкилдә бәјан олунмалы иди.1\nБилалын сәдасы һәмин вадидә һамынын диггәтини өзүнә ҹәлб етди. Мә’лум олду ки, Пејғәмбәр (с) өз үммәтинә һансыса мүһүм бир хәбәри чатдырмаг истәјир. Билал пејғәмбәрин ҝөстәриши илә нида етди вә һамы топланды. “Гәдире-Хум” адланан вадидә сајсыз-һесабсыз, мүхтәлиф өлкәләрдән ҝәлмиш мүсәлманлар Пејғәмбәрин (с) е’ланы интизарындадылар. Һәзрәт (с) онларын интизарына сон гојараг, Әлини (ә) өз хәлифәси вә ҹанишини кими халга тәгдим етди.\nҺәҹҹ сәфәриндән гајытдыгдан сонра Пејғәмбәр (с) Мәдинәдә хәстәләнди вә јатаға дүшдү. Онун вәзијјәти ҝүндән-ҝүнә ағырлашырды. Ејни заманда Билалын азаны вә Пејғәмбәрин (с) ҹамаат намазында иштиракы Мәдинәни исидир, мәсҹидә сәфа верирди.\nБилал, адәтән, азан дедикдән сонра һәзрәт Пејғәмбәрин (с) һүзуруна тәләсир вә онунла бирликдә намаза ҝәләрди. Һәзрәтин (с) хәстәлик дөврүндә дә бу гајда давам едирди.\nБир ҝүн Билал адәти үзрә азан вердикдән сонра һәзрәтин (с) мәнзилинә тәләсди. Амма мә’лум олду ки, Пејғәмбәрин (с) вәзијјәти ағырдыр вә о, намазда иштирак едә билмәјәҹәк. Бу вахт Әбу Бәкр пејғәмбәрдән хәбәрсиз мәсҹидә ҝедиб, Пејғәмбәрин (с) јериндә имам дурду. Бу мәсәләдән хәбәрдар олан Пејғәмбәр (с) вәзијјәтинин ағырлығына бахмајараг, јатагдан галхыб, мәсҹидә ҝәлди. Һәзрәт (с) Әбу-Бәкри кәнарлашдырыб, намаза дурду. Сүннә әһлинин бә’зи алимләри Әбу-Бәкрин белә бир һәрәкәт етмәдијини билдирсәләр дә, әксәр алимләр узун тәдгигатлардан сонра белә бир нәтиҹәјә ҝәлмишләр ки, белә бир һадисә баш вермишдир.\nИмам Садиг (ә) бујурмушдур: “Аллаһ Билала рәһмәт етсин, о Әһли-бејт (ә) досту вә салеһ бир бәндә иди. Пејғәмбәрдән сонра Билал кимсә үчүн азан демәди.1\nБилал о заман азан верирди ки, мүсәлманларын рәһбәри һәзрәт Пејғәмбәр (с) иди вә халг ҹамаат намазында она игтида едирди. Билал Пејғәмбәр мәгамынын паклығы кешијиндә дурду, пејғәмбәрин азанчысы олмаг ифтихарыны дүнја-тәләбләрин сијаси һакимијјәтиндә чиркләндир-мәди.\nБәли, бу сәбәбдән дә Пејғәмбәрин (с) вәфатындан сонра Билал бир даһа азан демәди. Үммәт Билалын көнүл охшајан төвһид авазынын интизарында галды.\nЕј Мәһәммәд, сәндән сонра ҝөзүмүз\nИнтизарда галды ҝеҹә вә ҝүндүз.\nБилал о вәфалы, фәдакар әскәр\nБир даһа демәди “әллаһу әкбәр”.\nСәндән сонра һамы гүссәли, гәмли,\nАшиг үммәтинин ҝөзләри нәмли.\nҺәзрәт Пејғәмбәрин (с) вәфатындан сонра бир ҝүн һәзрәт Зәһра (с) атасынын азанчысынын сәсини ешитмәк истәди. Бундан хәбәр тутан Билал мәсҹидин дамына чыхыб азан деди: “Әллаһу әкбәр, әллаһу әкбәр”.. Билалын сәсини ешидән ҹамаат һәзрәт Пејғәмбәрин дөврүнү хатырлады. Онлар о ширин дөврү јада салараг ағладылар. Атасыны хатырлајан һәзрәт Фатимә (с) дә ағламаға башлады.: “Әшһәду әннә Муһәммәдәр-рәсулуллаһ...” Азанын бу сөзләри Мәдинәни гәм-гүссәјә батырды. Һәлә ки, Мәдинәдә бу сајаг аһ-налә ешидилмәмишди.\nАтасынын әзиз хатирәсиндән һәјәҹанланан Зәһра биһуш олуб јерә јыхылды. Билала дедиләр: “Билал сус, Пејғәмбәрин гызы дүнјасыны дәјишди.” Зәһраја ҝөрә нараһат олан Билал азаны јарымчыг сахлады вә мәсҹидин дамындан дүшүб она јахын-лашды. Һәзрәт Зәһра (с) өзүнә ҝәлиб бујурур: “Азаны тамамла.” Билал деди: “Еј Пејғәмбәр гызы, мәни үзүрлү бил. Сәнин һәлак олмағындан горхурам.”1\nПејғәмбәрин вәфатындан сонра Билалын азан демәмәси нөвбәти хилафәти рәсми шәкилдә танымамасы кими гәбул олунду. Билал мөвҹуд һакимијјәти өз азаны илә тәсдиг етмәк истәмәди. О, әһд етмишди ки, јалныз Пејғәмбәр үчүн вә әҝәр ҹанишин оларса һәзрәт Әли (ә) үчүн азан дејәҹәк.\nБилалын азан демәкдән имтина етмәси хәлифәјә баһа баша ҝәлди. Беләҹә, Билал Шам шәһәринә сүрҝүн олунду вә өмрүнүн сонунадәк орада галды.2 Билал Шамда олдуғу дөврдә бир дәфә һәзрәт Пејғәмбәри (с) јухуда ҝөрдү. Пејғәмбәр (с) Билала бујурду: “Билал! Мәнә мүнасибәтдә неҹә дә ҹәфа едирсән! Нә үчүн мәним зијарәтимә ҝәлмирсән?” Билал јухудан ојаныб, чох гәмҝин олду. Гәрара ҝәлди ки, һәзрәт Пејғәмбәрин зијарәтинә ҝетсин. Мәдинәјә јола дүшдү. Шәһәрә дахил олан кими Пејғәмбәрин (с) гәбринә үз тутду. Ағлар һалда һәзрәтин (с) мәзарына сарылды. Имам Һәсән (ә) вә имам Һүсејн Билалын ҝәлмәсини ешидиб, хошһал олдулар, онун ҝөрүшүнә ҝәлдиләр. Билал һәзрәт Пејғәмбәрин бу ики јадиҝарыны ҝөрүб, онлары ағушуна алды вә өпдү. Пејғәмбәрин бу ики көрпәни гуҹағына алмасы сәһнәсини хатырлады. Билал Пејғәмбәрдән сонра онун Әһли-бејтинин (ә) неҹә тәнһа галдығына шаһид олду. Әһли-бејт (ә) үммәтин биҝанәлији илә гаршылашмышды.\nБилал Мәдинәдә бир нечә ҝүн галды. Пејғәмбәрин гәбрини зијарәт етдикдән сонра Әһли-бејт (ә) илә ҝөрүшә ҝетди вә тәкрар өз сүрҝүн јеринә, Шама гајытды.\nБилал узун илләр һәзрәт Пејғәмбәрин (с) јанында олдуғундан онун бир чох бујуругларыны јадда сахламышды. О, һәзрәтин (с) сөзләри вә әмәлләри илә јахындан таныш иди. Билалын һәзрәт Пејғәмбәрин (с) дилиндән нәгл етдији бујуруглар мө’тәбәр сәнәд вә истинад едиләси мәнбә һесаб олунур. Билал Шамда олдуғу дөврдә Пејғәмбәрдән һәдисләр вә хатирәләр нәгл етмәклә, мүсәлманларын тә’лим-тәрбијәси илә мәшғул олурду. Онун сөзләри халг үчүн бир дәлил иди.\nМәрһум Әлламә Мәҹлиси нәгл етмишдир ки, бир шәхс өз тиҹарәт сәфәриндә Билалла таныш олур. Әбдүллаһ ибн Әли адлы бу шәхс дејир: Бәсрәдән Мисирә мал апарырдым. Бир ҝүн Мисирдә уҹа гамәтли, ағсачлы бир киши илә растлашдым. Онун әјниндә ағ вә гара ики һиссә парча варды. Сорушдум ки, бу кимдир? Дедиләр ки, Билал, һәзрәт Пејғәмбәрин (с) азанчысы. Лөвһә ҝөтүрүб, Пејғәмбәрин бујуругларыны јазмаг үчүн онун јанына ҝетдим. Салам вериб, ҝәлишимин мәгсәдини ачыгладым: “Сәнә Аллаһын рәһмәти олсун, Пејғәмбәрдән ешитдикләриндән мәнә нәгл ет.” Билал сорушду ки, мәни таныјырсанмы? Ону таныдығымы билдирдим. Билал һәзрәт Пејғәмбәрин (с) адыны ешидиб ағлады, мән дә она гошулдум. Ҹамаат башымыза топланды вә һамы ағлады. Билал мәндән һансы шәһәрдән ҝәлдијими сорушду. Ираг әһли олдуғуму билдирдим. Деди: Бәһ, бәһ, афәрин − бир гәдәр сусуб сөзүнә давам етди − еј ираглы гардаш јаз:\n“Рәһман вә Рәһим Аллаһын ады илә!\nАзанчылар мө’минләрин е’тимад етдији шәхсләрдир. Мө’минләр намаз вә оруҹларыны, ҹисим вә ҹанларыны азанчыја е’тибар етмишләр. Онлар әта едиләндән савај бир шеј истәмәзләр. Бир шеј һаггында шәфаәт едәрләрсә, гәбул олунар.”\nДедим: Аллаһ сәнә рәһмәт бујурсун, јенә дә де.\nДеди: “Јаз, Аллаһын ады илә! Пејғәмбәрдән (с) белә бир бујуруғуну ешитдим: “Һәр кәс гырх ил Аллаһ вә Онун мүкафаты үчүн азан десә, Аллаһ гијамәт ҝүнү она гырх пак сиддигин әмәл мүкафатыны әта едәрәк галдырар.”\nДедим: Јенә де.\nДеди: “Аллаһын ады илә! Пејғәмбәрдән (с) ешитдим ки, һәр кәс ијирми ил азан десә, Аллаһ гијамәтдә ону сәманын нуру кими парлаг һалда ҝәтирәр.”\nҺагг ешгинин нуру дамса гәлбинә,\nҜүнәш дә һәсрәтлә бојланар сәнә.\nДедим: Аллаһ сәнә рәһмәт етсин, јенә де.\nДеди: “Пејғәмбәр (с) бујурду: “Һәр кәс он ил азан десә, Аллаһ ону өз дәрҝаһында Ибраһим дәрәҹәсиндә мәшһур едәр.”\nДедим: Јенә дә десәнә.\nДеди: “Пејғәмбәр (с) бујурду: “Һәр кәс бир ил азан десә, Аллаһ ону гијамәтдә Үһүд дағы гәдәринҹә ҝүнаһы олса да, бағышланмыш һалда ҝәтирәр.”\nДеди: “Дедијими јадда сахла, она әмәл ет вә Аллаһа үмидвар ол. Пејғәмбәр (с) бујурду: “ Һәр кәс Аллаһ јолунда, иманла илаһи мүкафат үчүн, Аллаһа јахынлыг мәгсәди илә бир намазын азаныны десә, Аллаһ онун өтән ҝүнаһларыны бағышлајар, ҝәләҹәк хәталардан горујар, беһиштдә шәһидләрлә гоншу едәр.”\nДедим: Ешитдикләринин ән јахшысыны де.\nДеди: “Вај олсун сәнә, еј ҹаван! Көнлүмүн телини гырдын! − Сонра ағлады. Мән дә ағладым, гәлбим јанды. О давам етди − јаз, Аллаһын ады илә. Пејғәмбәр (с) бујурду: “Аллаһ гијамәт ҝүнү һамыны бир јерә топлајаҹағы вахт мәләкләри бајраглар вә нур нишанәләрлә азанчылара доғру ҝөндәрәҹәк. Азанчылар гијмәтли дашларла бәзәдилмиш атлара сүвар олуб, азан дејәрләр.”\nБилалы јенидән ағламаг тутду. Мән дә она гошулдум. Сакитләшдикдән сонра ағламағынын сәбәбини сорушдум. Деди:\n“Һәбибим Мәһәммәддән (с) азан, азанчынын савабы, онун беһиштдәки јери һаггында ешитдијим сөзләри јадыма салдын. Сонра мәнә бахыб деди: “Әҝәр азанчы ола билсән, өләнәдәк бу иши давам етдирә билсән, бу вәсфлә дүнјадан ҝедә билсән, ишә башла...”1\nҺилал тәк назилиб, солухду Билал,\nНурлу чөһрәсинә өлүм салды хал.\nБилал Шама һиҹрәт етдикдән сонра һәр ил Мәдинәјә ҝәлиб, Пејғәмбәрин гәбрини, онун гызы Зәһраны (с) зијарәт едәр, Пејғәмбәр Әһли-бејти (ә) илә ҝөрүшәрди.\nҺиҹри 19-ҹу илдә Билал таун хәстәлијиндән дүнјасыны дәјишди. О, 63 ил јашады. Билал Дәмәшг јахынлығындакы “Бабус-сәғир” адлы јердә бә’зи сәһабәләрлә јанашы дәфн олунду.1\nҺазырда онун мәзары үзәриндә гүббә тикилмишдир вә бу јер мә’рифәт әһлинин зијарәтҝаһыдыр. Шам мүсафирләри өз еһтирамларыны билдирмәк үчүн Билалын гәбрини зијарәт едирләр.\nАллаһ пак јашамыш, вәзифәсинә әмәл етмиш, өлүм ҝүнүнәдәк Аллаһын дини јолунда мөһкәм дајанмыш бу бөјүк инсана рәһмәт етсин!\nБу ҝүн онун адындан илһам алырыг. Аллаһ јолунда гәдәм ҝөтүрән иман вә тәгва истәкли инсанлар үчүн Билалын һәјаты ҝөзәл бир нүмунәдир.\nБүтүн јер үзүндә “Әллаһу әкбәр” сәдасынын уҹалаҹағы, һәзрәт Меһдинин (ә) әдаләт бајрағы алтында Аллаһ дининин дүнјаја һаким олаҹағы ҝүн үмиди илә! Белә бир ҝүн узагда дејил!\nИслам астанасында 5\nАллаһ јолунда ишҜәнҹә 7\nБилалын азадлығы 13\nМәдинәјә һиҹрәт 14\nИлк азанчы (мүәззин) 15\nБилалын аилә гурмасы 17\nБилал дөјүш мејданларында 18\nПејғәмбәрин (с) хәзинәдары 19\nМәккәнин фәтһи 21\nПејғәмбәрин (с) вәфаты астанасында 23\nПејғәмбәр (с) мүәззини пејғәмбәрдән сонра 25\nБилалын сүрҝүнү 26\nПејғәмбәр бујуругларынын рәвајәтчиси Билал 27\nБилалын вәфаты вә әбәди һәјатын башланғыҹы 30\n1 “Һуҹурат”, 13.\n1 “Ә`јанүш-шиә”, ҹ. 14, с. 106\n1 “Сиреје ибн-Һишам”, ҹ. 1, с. 381; “Әл-әсабә”, ҹ. 1, с. 165.\n1 “Ә`јанүш-шиә”, ҹ. 14, с. 106.\n1 “Әсәдул-ғабә”, ҹ. 1, с. 207.\n1 “Әс-сәһиһ”, ҹ. 2, с 34.\n1 “Тәбәгат”, ҹ. 3.\n2 “Вәсаилүш-шиә", ҹ. 4, с. 612.\n1 “Тәбәгат”, ҹ. 3, с. 234.\n2 “Биһарүл-әнвар”, ҹ. 22, с. 264.\n1 “Ә`јанүш-шиә”, ҹ.14, с. 101, 102.\n1 “Тәбәгат”, ҹ. 3, с. 239.\n2 “Ә`јанүш-шиә”, ҹ. 14, с. 108.\n1 “Тәбәгат”, ҹ. 2, с. 49.\n2 Һәмин мәнбә, с. 74.\n3 “Әсирәтәл-нәбәвијјә”, ҹ. 2, с. 336.\n1 “Үсәдул-ғабә”, ҹ. 1, с. 206.\n2 “Әл-вәфа биәһвалил-мустәфа”, ҹ. 2, с. 477.\n3 “Һәјатус-сәһабә”, ҹ. 2, с. 133.\n1 “Биһарүл-әнвар”, ҹ. 43, с. 76.\n1 Һәмин мәнбә, ҹ. 3, с.232.\n1 Бах: “Маидә”, 67.\n1 Сәфинәтүл-биһар, ҹ. 1, с. 104.\n1 “Биһарүл-әнвар”, ҹ. 43, с. 157.\n2 “Ә`јанүш-шиә”, ҹ. 14, с. 103.\n1 “Биһарүл-әнвар”, ҹ. 81, с. 123.\n1 “Ә`јанүш-шиә”, ҹ. 14, с. 100.


Q=5	C=3	SS=2	LS=1	PS=1	DC=2	LC=0	SD=0	BS=3	G0=69	G1=59	G2=32	DLID=az_RU	BODY=Үрәјин нијјәтләриндән өзүнүзү ҝөзләјин | Тәлим\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Гренландија Данимарка Индонезија Исвеч Литва Малта Мјанма Непал Нидерланд Норвеч Раратонга Самоа Таити Украјна Чин (Кантон, садәләшдирилмиш) Чин (Кантон, әнәнәви) Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) албан алман амһара африкаанс бикол бислама болгар венда волајта га газах гуарани гуахиро гырғыз дхолуо еве ермәни ермәни (гәрб) естон ефик зулу ибо иврит илок инҝилис исланд испан италјан каталан кечуа (Ајакучо) кечуа (Боливија) кинјаруанда кореја коса куангали куанјама латыш лингала лози малагаси малај маҹар мизо нгабар ндебеле ндонга нзема оромо пангасинан полјак португал пәнҹаб румын рус свати себуан сепеди серб серб (латын) сесуто (Лесото) сетсвана сингал словак словен сранан-тонго суаһили тагалог таи татар тви тигре тсонга түрк умбунду фин франсыз хорват чех чичева шона јапон јоруба јунан ҝүрҹү Һаити креолу һилигајнон әрәб өзбәк\n«Инсан үрәји һәр шејдән һијләҝәрдир, чарәси јохдур», — дејә Мүгәддәс Китабда гејд олунур (Јер. 17:9). Әҝәр үрәјимиз һәр һансы бир шеји һәддән артыг арзулајырса, ону һәјата кечирмәк үчүн бәһанәләр ахтарырыгмы?\nМүгәддәс Јазылар хәбәрдарлыг едир: «Пис фикирләр, гәтл, зина, ҹинси әхлагсызлыг, оғурлуг, јалан шаһидлик, күфр үрәкдән чыхыр» (Мат. 15:19). Мәҹази үрәјимиз бизи алдадараг Аллаһын ирадәсинә зидд ҝедән һәрәкәтләрә бәраәт газандыра биләр. Вә, ола билсин, биз јанлыш һәрәкәтә јол верәнәдәк нә баш вердијини анламајаг. Дүзҝүн олмајан бир јола гәдәм гојмамышдан әввәл үрәјимизин нијјәтләрини үзә чыхармагда бизә нә көмәк едәр?\nҮРӘЈИНИЗИН НИЈЈӘТЛӘРИНИ НЕҸӘ МҮӘЈЈӘН ЕДӘ БИЛӘРСИНИЗ?\nМүгәддәс Китабы һәр ҝүн охумаг мәҹази үрәјимизә неҹә тәсир едир?\nМүгәддәс Китабы һәр ҝүн охујун вә үзәриндә дүшүнүн.\n«Аллаһын сөзү ҹанлы вә гүдрәтлидир; о, һәр ҹүр икиағызлы гылынҹдан итидир вә о гәдәр дәринә ишләјир ки, бәдәнлә руһу... ајырыр», — дејә һәвари Павел гејд етмишди. Аллаһын Кәламы һәмчинин «үрәјин дүшүнҹә вә нијјәтләрини үзә чыхарыр» (Ибр. 4:12). Мүгәддәс Китабы охујуб-арашдырмаг үрәјимизин нијјәтләрини мүәјјән етмәкдә бизә көмәк едәҹәк. Аллаһын Кәламыны һәр ҝүн охумагла вә орада дејиләнләрин үзәриндә дүшүнмәклә Јеһованын фикирләринә вә нөгтеји-нәзәринә јијәләнмәк неҹә дә ваҹибдир!\nМүгәддәс Китабын мәсләһәтләрини вә принсипләрини тәтбиг етмәк дахилимиздә шаһидлик едән әнама — виҹданымыза тәсир едәҹәк (Ром. 9:1). Виҹданымызын сәси бизи јанлыш јолдан чәкиндирәҹәк. Бундан әлавә, «бизләри горумаг мәгсәдилә» Мүгәддәс Китабда бир чох ибрәтамиз нүмунәләр гәләмә алыныб (1 Кор. 10:11). Бу нүмунәләр бизи јанлыш һәрәкәтләрдән горујаҹаг. Бәс һәр биримиз нә етмәлијик?\nДуаларымыз бизә дахили аләмимизи ҝөрмәјә көмәк едир\nҮрәјинизин нијјәтләрини мүәјјән етмәкдә сизә көмәк етмәси үчүн Аллаһа дуа един.\nЈеһова үрәкләри сынајан Аллаһдыр (1 Салн. 29:17). О, «үрәјимиздән бөјүкдүр вә һәр шеји билир» (1 Јәһ. 3:20). Аллаһы алдатмаг гејри-мүмкүндүр. Әҝәр биз дуада нараһатчылыгларымызы, һиссләримизи вә истәкләримизи ајдын шәкилдә билдирсәк, Јеһова үрәјимизин нијјәтләрини үзә чыхармагда бизә көмәк едәҹәк. Һәтта Аллаһдан биздә «тәмиз үрәк јарат»масыны хаһиш едә биләрик (Мәз. 51:10). Беләликлә, үрәјимизин мејилләрини мүәјјән етмәк үчүн дуа етмәк имканымыз олдуғуну унутмамалыјыг.\nМәсиһчи ҝөрүшләри үрәјимизин нијјәтләрини үзә чыхармаға көмәк едир\nЈығынҹаг заманы диггәтли олун.\nҜөрүш заманы ешитдикләримизә гаршы диггәтли олмағымыз дахили варлығымызы, үрәјимизи дүрүстҹәсинә јохламаға көмәк едә биләр. Һәр дәфә јени мәлумат әлдә етмәсәк дә, бу ҝөрүшләрдә иштирак етмәјин сајәсиндә Мүгәддәс Китаб принсипләрини, еләҹә дә үрәјимизин нијјәтләрини ҝөтүр-гој етмәјә көмәк едән дәјәрли хатырлатмалары даһа јахшы баша дүшүрүк. Бунунла јанашы, дахили варлығымызын сафлашдырылмасында баҹы-гардашларымызын шәрһләринин ролу да данылмаздыр (Сүл. мәс. 27:17). Јығынҹагда өзүмүзү һәмиманлыларымыздан тәҹрид етмәјимиз бизим үчүн тәһлүкәли ола биләр. Бу, бизи өз худбин нијјәтләримизин ардынҹа апара биләр (Сүл. мәс. 18:1). Буна ҝөрә дә јахшы оларды ки, өзүмүздән сорушаг: «Бүтүн јығынҹаг ҝөрүшләриндә иштирак етмәк вә онлардан фајда әлдә етмәк мәндә вәрдиш һалыны алыбмы?» (Ибр. 10:24, 25).\nҮРӘЈИМИЗ БИЗИ ҺАРА АПАРЫР?\nҺијләҝәр үрәјимиз һәјатын бир чох саһәләриндә бизи алдада биләр. Ҝәлин бу саһәләрдән дөрдүнә нәзәр салаг: вар-дөвләт һәрислији, спиртли ичкиләрдән истифадә, дост сечими вә истираһәт.\nФизики тәләбатларын гајғысына галмаг истәји нормалдыр. Лакин Иса мадди шејләрә һәддән чох бағланмагла әлагәдар бир чәкиндириҹи нүмунә данышмышды. Бу нүмунәдә ағзынаҹан долу анбарлары олан варлы бир адамдан бәһс едилир. Һәмин адамын јени топладығы мәһсулу јығмаға јер тапмырды. О, анбарларыны сөкүб јеринә даһа бөјүкләрини тикмәјә һазырлашырды. О белә дүшүнмәјә башлады: «Бүтүн тахылымы, сәрвәтими ора јығаҹағам. Сонра өзүмә дејәҹәјәм: “Ҹаным, динҹәл, је, ич, кеф елә, чүнки топладығын бу вар-дөвләт сәнә өмрүнүн ахырына кими бәсдир”». Лакин бу варлы адам бир данылмаз факты — елә һәмин ҝеҹә һәјатыны итирә биләҹәјини нәзәрә алмамышды (Лука 12:16—20).\nЈаш өтдүкҹә ҝәләҹәкдә өзүмүзү неҹә тәмин едәҹәјимизлә бағлы һәддән артыг нараһатчылыг кечирмәјә башлаја биләрик. Бу сәбәбдән јығынҹаг олан ахшамлары ишләмәјимизә вә ја мәсиһчи мәсулијјәтләримизә мүәјјән мәнада етинасызлыг ҝөстәрмәјимизә бәраәт газандыра биләрик. Бу ҹүр мејилдән өзүмүзү неҹә горуја биләрик? Јахуд, ола билсин, биз ҝәнҹлик илләримизи јашајыр вә таммүддәтли хидмәтин карјера гурмагдан даһа јахшы олдуғуну баша дүшүрүк. Бунунла белә, илк нөвбәдә, өзүмүзү мадди ҹәһәтдән тәмин етмәли олдуғумузу дүшүнәрәк пионер хидмәтини тәхирә салырыгмы? Аллаһын ҝөзүндә варлы олмаг үчүн артыг индидән әлимиздән ҝәләни етмәли дејиликми? Ким билир, сабаһа сағ чыхаҹағыг, ја јох?\nСпиртли ичкиләрдән истифадә.\n«Шәраба дүшкүн әјјашлара... гошулма», — дејә Сүлејманын мәсәлләри 23:20 ајәсиндә јазылыб. Әҝәр инсанын спиртли ичкиләрә мејли ҝүҹлүдүрсә, о, мүнтәзәм олараг ичмәјинә һагг газандыра биләр. О, садәҹә динҹәлмәк үчүн ичдијини дејә биләр. Әҝәр динҹәлмәк үчүн спиртли ичкијә еһтијаҹ дујдуғумузу һисс едириксә, ола билсин, үрәјимизин нијјәтләрини виҹданла јохламағын әсил вахтыдыр.\nӘлбәттә, мәктәбдә, ишдә вә хидмәтдә иманымыза шәрик олмајан инсанларла тәмасда олмағымыз гачылмаздыр. Лакин бу ҹүр тәмасда олмагла үнсијјәт етмәк, һәтта сых достлуг мүнасибәтләри гурмаг тамамилә фәргли шејләрдир. Достлуг етдијимиз инсанларын чохлу ҝөзәл хүсусијјәтләри олдуғуну дејәрәк бу ҹүр мүнасибәтләрә бәраәт газандырырыгмы? Мүгәддәс Китаб хәбәрдарлыг едир: «Алданмајын! Пис достлар јахшы вәрдишләри корлајыр» (1 Кор. 15:33). Бир балаҹа чиркли бир шеј тәмиз сују буландырдығы кими, Аллаһа хидмәт етмәјән инсанларла достлуг да бизим руһанилијимизә зәрәр вура биләр вә биз дүнјанын ҝејим, данышыг вә давраныш тәрзини мәнимсәјә биләрик.\nМүасир технолоҝија сајәсиндә бир дүјмәни басмаг кифајәтдир ки, бүтүн әјләнҹә нөвләри әлимизин алтында олсун; анҹаг онларын әксәријјәти мәсиһчиләр үчүн шүбһәли вә ја гејри-мүнасибдир. «Һәр ҹүр натәмизлији... дилинизә белә ҝәтирмәјин», — дејә Павел јазырды (Ефес. 5:3). Бәс әҝәр үрәјимиз бизи натәмиз шејләрә гулаг асмаға вә ја бахмаға тәһрик едирсә, онда неҹә? Биз дүшүнә биләрик ки, һамынын динҹәлмәјә вә ја истираһәт етмәјә еһтијаҹы вар вә буну неҹә етмәк һәр кәсин шәхси ишидир. Анҹаг ҝәлин Павелин мәсләһәтинә ҹидди јанашаг, ҝөзләримизи вә гулагларымызы натәмиз шејләрдән узаг тутаг.\nӘҝәр һијләҝәр үрәјимизин истәкләринин гурбаны олмушугса вә јанлыш һәрәкәтләримизә бәраәт газандырмаға вәрдиш етмишиксә, дәјишилмәк имканымыз вар (Ефес. 4:22—24). Ҝәлин буна сүбут олараг ики мүасир нүмунәјә нәзәр салаг.\nМиҝел * мадди шејләрә олан мүнасибәтини дәјишмәли олду. О дејир: «Һәјат јолдашым, оғлум вә мән инсанларын ән сон вә ән јахшы технолоҝијаја, раһат һәјата өнәм вердији бир өлкәдә јашајырыг. Бир заманлар мән дүнјанын бүтүн наз-немәтинә саһиб олмаг үчүн әлимдән ҝәләни едирдим вә фикирләширдим ки, бүтүн бунлара вар-дөвләт һәриси олмадан да наил ола биләрәм. Тезликлә баша дүшдүм ки, мал-мүлк далынҹа гачмаг сону олмајан бир јолдур. Мән дүшүнҹә тәрзим вә үрәјимин нијјәтләри барәдә Јеһоваја дуа етмәјә башладым. Дуада билдирдим ки, биз аиләликҹә Она там хидмәт етмәк истәјирик. Биз һәјатымызы садәләшдирмәјә вә тәләбат олан әразијә көчмәјә гәрар вердик вә чох кечмәмиш пионер хидмәтинә башладыг. Сонда баша дүшдүк ки, мәналы вә хошбәхт өмүр сүрмәк үчүн бизә чох шеј лазым дејилмиш».\nЛинин нүмунәсиндән пис достлуға сон гојмағын неҹә мүмкүн олдуғуну ҝөрүрүк. О дејир: «Ишим елә иди ки, тез-тез әҹнәби тәдарүкчүләрлә үнсијјәт етмәли олурдум. Онларын мәҹлисләриндә чохлу ички олдуғуну билирдим, бунунла белә бу мәҹлисләрдә иштирак етмәк мәним үчүн чох мараглы иди. Дәфәләрлә сәрхош олана гәдәр ичир, сонра да пешман олурдум. Сонра мән үрәјимин вәзијјәтини виҹданла ҝөтүр-гој етмәјә башладым. Аллаһын Кәламындакы мәсләһәтләрин вә ағсаггалларын көмәји сајәсиндә дәрк етдим ки, Јеһованы севмәјән инсанларла үнсијјәтә мејиллијәм. Инди исә ишими мүмкүн гәдәр телефон васитәсилә ҝөрмәјә чалышырам вә беләҹә тәдарүкчүләрлә үнсијјәтими минимума ендирирәм».\nБизә өзүмүзлә дүрүст олмаг вә үрәјимизин нијјәтләрини мүәјјән етмәк лазымдыр. Беләликлә, биз Јеһованын «гәлбин һәр сиррини билән» олдуғуну јадда сахлајараг дуада Онун көмәјини ахтармалыјыг (Мәз. 44:21). Аллаһ һәмчинин бизә Өз Кәламыны да вериб вә Онун Кәламы бизим үчүн бир ҝүзҝүдүр (Јаг. 1:22—25). Дәјәрли хатырлатмалары вә мәсләһәтләри нәшрләримиздән вә мәсиһчи ҝөрүшләримиздән дә әлдә едә биләрик! Бүтүн бунларын сајәсиндә үрәјимизи горумаг вә салеһлик јолу илә аддымламаг мүмкүндүр.\n^ abz. 18 Адлар дәјишдирилиб.\nМәтн Електрон нәшрләри јүкләмәк үчүн параметрләр ҜӨЗӘТЧИ ГҮЛЛӘСИ (ТӘЛИМ НӘШРИ) Феврал 2013


Q=2	C=2	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=2	G0=31	G1=15	G2=8	DLID=az_RU	BODY=Бир ҝүн Аллаһын Рәсулу (с) мәсҹиддә отурмушду. Сәһабәләр дә онун әтрафына топлашмышды. Әјниндә көһнә либас олан бир киши ичәри дахил олду. О зәифликдән ајаг үстә дура билмирди. Һәзрәт ондан һал-әһвал тутуб хош диндирди. Киши деди: - Аҹам, мәни дојур, чылпағам мәни ҝејиндир, јохсулам мәнә әта ет.\nҺәзрәт бујурду: - Инди өзүмүн бир шејим јохдур. Анҹаг бир кәсә хејир јолуну ҝөстәрән шәхс, өзү она јахшылыг етмиш кимидир. Сәни елә бир адамын јанына ҝөндәрәҹәјәм ки, о, Аллаһы вә Пејғәмбәри чох севир, Аллаһ вә Пејғәмбәр дә ону чох севирләр. О, Аллаһ јолунда сәнә еһсан едәр. Фатимәнин евинә ҝет.\nСонра Пејғәмбәр (с) Билала тапшырды ки, гоҹаны Фатимәнин (ә) евинә апарсын. Гоҹа киши Билалла бирликдә јола дүшдү. Фатимәнин (ә) евинә чатанда уҹа сәслә деди: - Салам олсун сизә еј Пејғәмбәрин әһли-бејти! Еј мәләкләрин ҝәлиш-ҝедиш јери, Ҹәбраилин назил олдуғу мәгам...\nХаным Фатимә (ә) онун саламыны алды, кимлијини сорушду. Деди: - Бәдәви әрәбәм. Атанын јанына узаг јолдан ҝәлмишәм. Еј пејғәмбәрин гызы! Мән чылпаг вә аҹам. Мәнә лүтф ҝөстәр. Аллаһ сизин һамыныза мәрһәмәт бујурсун!\nАмма бир нечә ҝүн иди ки, Фатимәнин (ә) јемәјә бир шеј јох иди. Пејғәмбәр (с) дә бу мәсәләдән хәбәрдар иди. Һәзрәт Фатимә (ә) бојунбағысыны она вериб бујурду: - Буну апар, сат. Иншааллаһ, Аллаһ бундан даһа јахшысыны сәнә әта едәр.\nГоҹа бојунбағыны ҝөтүрүб мәсҹидә – Пејғәмбәрин (с) һүзуруна ҝәлди, һадисәни она данышды. Пејғәмбәр (с) гызынын алиҹәнаблығындан риггәтә ҝәлиб ағлады.\nБу заман Әммар ибн Јасир Пејғәмбәрә (с) үз тутуб деди: - Еј Аллаһын Рәсулу! Иҹазә верирсинизми ки, бу бојунбағыны гоҹадан сатын алым? Пејғәмбәр (с) бујурду: - Һәр кәс бојунбағыны ондан сатын алса, Аллаһ ондан разы олсун.\nƏммар гоҹадан сорушду: - Бојунбағыны мәнә нечәјә сатарсан?\nГоҹа ҹаваб верди: - Мәнә гарнымы дојураҹаг гәдәр јемәк, әјнимә ҝејәҹәк палтар, аиләмин јанына гајытмағыма бәс едәҹәк гәдәр јол пулу версән, бојунбағыны сәнә верәрәм.\nƏммар гоҹаја деди: - Сәнә 20 динар, үстәлик 200 дирһәм пул, баһалы Јәмән ипәјиндән ҝејим верәрәм, дәвәми сәнә бағышлајарам ки, миниб евинә гајыдасан, јемәк-ичмәклә дә сәни дојуздурарам.\nГоҹа севинҹәк разы олду. Әммар гоҹаны евинә апарды, дедикләринин һамысыны она верди.\nƏммар бојунбағыны әтирләјиб ипәк парчаја бүкдү, гуламына вериб деди: - Апар, буну Пејғәмбәрә (с) тәгдим ет, өзүн дә о һәзрәтин јанында гал, сәни Пејғәмбәрә (с) бағышладым.\nГулам бојунбағыны ҝәтириб Пејғәмбәрә (с) верди, Әммарын сөзләрини һәзрәтә чатдырды. Пејғәмбәр (с) бојунбағыны јенә она вериб бујурду: - Инди исә буну апарыб Фатимәјә вер. Өзүн дә онларын аиләсиндә гал. Мән дә сәни Фатимәјә бағышладым.\nГулам Фатимәнин (ә) гапысына ҝәлди, бојунбағыны она тәгдим едиб, Пејғәмбәрин (с) сифаришини чатдырды.\nФатимә (ә) бојунбағыны алды вә гулама бујурду: - Мән дә сәни Аллаһ јолунда азад етдим.\nГулам һејрәтдән өзүнә ҝәлә билмирди. Бир аздан сонра санки јухудан ајылды вә ҝүлмәјә башлады.\nФатимә (ә) ондан нијә ҝүлдүјүнү сорушанда, кечмиш гул ҹаваб верди: - Еј Пејғәмбәрин гызы! Бу бојунбағынын бәрәкәти мәни ҝүлдүрдү. Дүшүнүрәм ки, бу нә бәрәкәтли бојунбағыдыр! Бир мөһтаҹы једиздирди, ҝејиндирди, сәрвәт саһиби етди, бир көләни азадлыға говушдурду, ахырда јенә өз саһибинә гајытды.\n1975 дәфә бахылыб


Q=16	C=16	SS=2	LS=0	PS=0	DC=3	LC=0	SD=0	BS=5	G0=161	G1=101	G2=58	DLID=az_RU	BODY= Мөҹүзәни неҹә тәриф вә исбат етмәк олар? - Cavablar xəzinəsi - açılmasında məqsəd İslama aid suallara cavab vermək olmuşdur\nSaytın kodu fa985\tArxiv kodu 8874\nМөҹүзә гејри ади бир әмәл олуб, мүбаризә илә јанашыдыр вә диҝәр тәрәфдән, мөҹүзә ҝөстәрән тәрәфидән иддиа да олмалыдыр. Гејри-ади иш тәбиәт ганунуна мүвафиг олмадан баш верир.\nМөҹүзәнин гејри-ади бир әмәл олмасы сәбәбијјәт ганунунун инкары, јахуд сәбәбин олмамасы мәнасында дејил. Мөҹүзәнин дә ади тәбиәт гануну кими сәбәби вар, амма бу сәбәб үмүми инсанлардан өтрү анлашылан һәддә дејилдир. Мүбаризә бу мәнададыр ки, мөҹүзә ҝәтирән пејғәмбәр онун сөзүнү гәбул етмәјәнләрдән онлары өз дәвәтинә инандырмагдан өтрү онун кими мөҹүзә ҝәтирмәләрини тәләб едир.\nМөҹүзә пејғәмбәрләрин нәфсиндән мәншәләниб Аллаһын изни илә баш верир. Јәни, јенилмәз вә сонсуз илаһи гүдрәтә архајын олур. Она ҝөрә дә һәмишә галиб вә гаһирдир. Мөҹүзәнин тәлим вә өјрәнмәјә еһтијаҹы јохдур, она ҝөрә дә бу ҹәһәтдән һеч бир гејд вә шәртә еһтијаҹы јохдур. Пејғәмбәрләрин мөҹүзәләри маҹәра үчүн јох, әксинә, инсанларын һидајәти вә дүз јола јөнәлмәләринә ҝөрәдир. Бу хүсусијјәтинә ҝөрә мөҹүзә кәрамәтлә, дуанын гәбул олунмасы....сеһр вә ҹаду вә саирдән.. фәргләнир.\nКәрамәт исә мүбаризә, пејғәмбәрлик вә инсанлары һидајәт иддиасы илә јанашы дејил. Сеһр, ҹаду вә јогларын ишләриндә тәбии мәншә јохдур, әҝәр бәзән олурса да мүгәддәс һәдәф үзрә дејилдир. Бунда әлавә, һәр бир фәрд чалышмаг вә өјрәнмәклә бунлара әл тапа биләр, чүнки, бу ишләрин әсли инсанын гүдрәтиндән мәншәләнир. Инсанын гүдрәти исә чох зәиф вә мәһдуддур. Белә инсанлардан баш верән гејри ади ишләр өзләриндән јүкәск бир гүдрәтин әли илә мәғлубијјәтә мәһкумдур.\nАмма, мөҹүзәнин сүбут олунмасында демәк лазымдыр ки, мөҹүзә ики гисмдир; бәзән әмәли, бәзән дә сөз вә ачыглама иләдир. Әмәли мөҹүзә мүәјјән заман вә мәканда инсанларын тез дәрк етдији заһири һисс васитәси илә баш верир вә мөҹүзә баш вердикдән сонра галмыр. Бахмајараг ки, Ислам Пејғәмбәриндән (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бәзи мөҹүзәләр бу ҝүнә кими галмышдыр.\nБу гисм мөҹүзәләр һаггында мәлуматы олмајан инсанлар үчүн сүбутундан өтрү, мөҹүзә нәгл едән рәвајәтләрин арашдылырмасы илә әлә ҝәлир. Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) сөз мөҹүзәси һәмин Гурандыр. Гуран чох дәфәләрлә онун мөҹүзә олмасына инанмајанлары мүбаризәјә дәвәт едиб.\nГуранын мүбаризәси јалныз фәсаһәт вә бәлағәтә аид дејил, бәлкә дә һәр ҹәһәтдән, имкан варса, үстүнлүјү вар вә мүбаризәјә дәвәт едә биләр. Мәсәлән, гејбдән хәбәр, елми вә ихтилафлы мәсәләләрин ачыгланмасы вә саир ... мөҹүзәсини дә гејд етмәк олар. Амма бунларын исбатындан өтрү Гуранын мүхтәлиф ҹәһәтләрини арашдырмаг лазымдыр. Гуранын бу саһәләрдә тәгдим етдији мөвзулар мүгабилиндә бәшәр аҹиздир.\nИслам алимләринин мөҹүзәнин тәрифи һаггында нәзәрләри:\nМөҹүзә гејри-ади бир әмәл олуб, мүбаризә илә јанашыдыр. Гејри-ади ишләр о әмәлләрдир ки, инсанларын адәтләри вә тәбиәт ганунлары илә заһирдә ујғун ҝәлмир. Мөҹүзәнин харигүладә олмасы о мәнада дејил ки, сәбәбијјәт ганунундан истисна олуб кәнарда галсын. Мөҹүзә сәбәбијјәтин инкары дејил, чүнки сәбәбијјәт ганунуну һәм бурһан вә һәм дә Гуран гәбул едир. Гуран, һәм сәбәбијјәт гануну вә һәм дә гејри-ади әмәлләри гәбул едир, амма бәшәријјәтә бу саһәдә башга анлајыш да верир вә о да будур ки, әсл сәбәбијјәт Аллаһ-тааланын әлиндәдир. Мадди сәбәбләр тәсир етмәкдә мүстәгил дејилләр вә һәгиги сәбәб Аллаһдыр. Мөҹүзәнин сәбәбләриндән бири дә пејғәмбәрләрин нәфси сафлығыдыр. Пејғәмбәрләрин, өвлијаларын вә мөминләрин нәфсиндә олан пак гүввәнин мәншәји бүтүн заһири сәбәбләрдән үстүн вә она галибдир.\nНәтиҹә будур ки, һәмин гејри-ади ишләр дә тәбии вә ади сәбәбләрә мөһтаҹдыр вә бундан әлавә һәр икиси (мөҹүзә вә гејри ади ишләр) батини сәбәбләрдән дә бәһрәләнирләр. Батини сәбәбләр бизим таныдығымыз ади батини сәбәбләрдән фәргләнир, амма ади ишләрдә заһир вә һәгиги сәбәбләрлә бирҝә олуб, һәм дә Аллаһын ирадәси илә јанашы олур. Әлбәттә, бәзән заһири сәбәблә батини сәбәб һәмаһәнҝ олмур вә нәтиҹәдә заһири сәбәб өз сәбәбијјәтиндән дүшүр вә о ади иш баш вермир. Чүнки, Аллаһ-тааланын әмри вә ирадәси о ишә аид олмур. Гејри-ади ишләрдә исә әксинә, ишләр ади сәбәбинә бағлы олмур вә бәлкә дә тәбии сәбәбләр батини сәбәбләрә, јәни, инсанлар үчүн заһирдә дәрк олуна билмәјән сәбәбләрә архаланыр. Әлбәттә, гејри ади тәбии сәбәбләр дә һәгиги вә батини сәбәбләрлә бирликдә сонда Аллаһ-тааланын ирадә вә изнинә әсасланыр.\nМөҹүзәнин шәртләриндән бири дә мүбаризә илә јанашы олмасыдыр. Мөҹүзә ҝәтирән пејғәмбәр ону гәбул етмәјәнләри вә инкар едәнләри мүбаризәјә дәвәт едир вә иддиасынын доғру олдуғуну сүбут етмәкдән өтрү онларын да белә бир мөҹүзә ҝәтирмәләрини истәјир. Башга сөзлә десәк, мөҹүзә пејғәмбәрин мәмуријјәтини исбат етмәкдән өтрү “илаһи әламәт вә дәлил” үчүн верилир. Она ҝөрә дә хүсуси шәраитдә вә мүбаризә илә јанашы олур.\nКечән бәһсләрдә ачыгландығы кими мөҹүзәнин шәртләриндән бири дә дәвәт етдији мүбаризәнин һәгигәт тапмасыдыр. Јәни, мәсәлән әҝәр бир нәфәр пејғәмбәрлик иддиасы едирсә вә корлары сағалтмаг да мөҹүзәсидирсә, бу мөҹүзә һәгигәтән һәјата кечмәлидир.\nБеләликлә, мөҹүзә гејри-ади бир ишдир вә гејри ади ишин сеһр, ҹаду, каһинлик вә бу кими шејләрә аид олмасына бахмајараг, мөҹүзәнин гаршысында мүгавимәт гүдрәти јохдур вә тезликлә мәғлуб олур. Мөҹүзә бу ҹәһәтдән мөҹүзәдир ки, тәбии сәбәбләри вә гејри-ади олмасы илә јанашы һеч вахт мәғлуб олмур, һәмишә гаһир вә галибдир. Сеһр вә ҹадунун нә илаһи вә нә дә тәбии мәншји вар. Белә ишләр адәтән әмәлләрдә сүрәт, ҝөзбағлајыҹы, хәјал вә тәлгин олунмагла баш верир. Әҝәр бәзән тәбии мәншәји дә олса шәр һәдәф ардынҹадыр вә чох вахт хурафат вә ҹаһилликлә јанашыдыр. Јәни, бәшәрин гејри-ади ишләри һәдәф ҹәһәтдән дә пејғәмбәрләрин мөҹүзәси илә фәрглидир. Пејғәмбәрләр мөҹүзәләрини әјләнҹә үчүн јох, әксинә, инсанларын һидајәти үчүн ҝәтирирләр.\nБундан әлавә јогларын әксинә олараг мөҹүзә гејд вә шәртсиздир. Бу мәнада ки, һеч бир һазырлыг вә чалышмаға еһтијаҹ јохдур. Јогларын исә гејри-ади ишләринә ҝөрә чох һазырлыг вә чалышмаларына еһтијаҹлары вар вә башга тәрәфдән һәр истәдији иши дә ҝөрә билмәзләр. Бу да она ҝөрәдир ки, мөҹүзә сонсуз илаһи гүдрәт вә гүввәтә архаланыр, амма гејри-ади ишләр инсанын мәһдуд гүдрәти чәрчивәсиндәдир. Бу сәбәбдән бәшәрин гејри-ади ишләри тәкрарлана биләр вә һеч вахт мүбаризә вә иддиа илә јанашы дејил.\nМөҹүзәнин дуанын гәбул олунмасы вә саир кими әмәлләрлә фәрги вар. Мөҹүзәдән мәгсәд инсанларын һидајәтидир вә әҝәр инанмасалар мүбаризә тәләб етмәкдир, онун баш вермәси илә пејғәмбәрлијин вә инсанларын дүз јола дәвәт олунмаларынын доғрулуғу да исбат олур. Она ҝөрә дә мөҹүзә саһиби ону ҝәтирмәкдә ихтијарлыдыр. Јәни, онлардан нә вахт мөҹүзә истәсәләр ҝәтирә биләрләр вә Аллаһ-таала да онларын ирадәсини гәбул едир. Амма кәрамәт вә дуаларын гәбул олунмасы кими әмәлләрдә мүбаризәјә дәвәт јохдур вә бундан әлавә инсанларын дүз јола ҝәлмәләри дә онлардан асылы дејилдир. Бунларын баш вермәмәси дә ола биләр вә бу да инсанларын дүз јолдан азмаларына сәбәб олмаз.\nБашга сөзлә десәк, кәрамәт гејри-ади бир әмәл олуб, камил вә ја јары камил бир инсанын нәфси вә руһи гүввәсинин тәсириндән мәншә алыр вә илаһи һәдәфин исбатындан өтрү дејил. Мөҹүзә Аллаһ-таланын өз пејғәмбәрини тәсдиг етмәк истәдији бир васитәдир. Амма, кәрамәт белә дејил.\nҺәр һалда иддиа илә јанашы олан мөҹүзә пејғәмбәрә мәхсусдур. Әҝәр кимсә мөҹүзә, јахуд пејғәмбәрлик иддиасында олса вә ја олмаса да мөҹүзә васитәси илә онун һагг олмағыны әлә ҝәтирмәк олар. Јаланчыларын мөҹүзә ҝәтирә билмәси гејри-мүмкүн олдуғуна ҝөрә пејғәмбәрлик иддиасыны етмәсә дә онун пејғәмбәрлији исбат олунмур. Чүнки, мөҹүзә затән пејғәмбәрлији исбат етмир вә ујғунлашдығы шеј, иддиа олунанын доғрулуғудур. Әҝәр иддиа пејғәмбәрликлә јанашы олса, мөҹүзә о иддианын доғрулуғуна дәлилдир. Бу доғрулуғун олмасы пејғәмбәрлијин исбаты үчүн лазымдыр.\nӘлбәттә, пејғәмбәр пејғәмбәрлијиндән дә әввәл мөҹүзә ҝөстәрә биләр. Амма бу “әрһас”, јәни, инсанларын пејғәмбәрлији гәбул етмәсинә һазыр олмалары үзүндәндир.\nБәли, мөҹүзә пејғәмбәрләрин пејғәмбәрлијә башламасындан сонра баш верир вә мүбаризә илә јанашыдыр. Бундан әввәл пејғәмбәрдән баш верән гејри ади әмәлләр кәрамәт адланыр. Бахмајараг ки, пејғәмбәрләрин вә Имамларын (әлејһимуссалам) бүтүн кәрамәтләри әслиндә мөҹүзәдир.\nАмма мөҹүзәнин исбаты ики мәсәләјә бағлыдыр: Биринҹи: Пејғәмбәрләрин мөҹүзәләрин ин нөвләри; икинҹи: Гуранын мөҹүзәви ҹәһәтләри;\nМөҹүзәнин нөвләри; мөҹүзә ики гисмдир, сөзлә вә әмәллә;\nӘмәли мөҹүзә одур ки, Аллаһын изни илә тәквини гүдрәт әсасында каинатын ишләриндә тәсәррүф етмәк. Мәсәлән, Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) васитәси илә ајын бөлүнмәси, ағаҹын бөлүнмәси, Фиронла Гарунун әһвалатында Мусанын (әлејһиссалам) тәрәфиндән јерин бөлүнмәси, чајын јарылмасы, һәзрәт Салеһ пејғәмбәр (әлејһиссалам) тәрәфиндән дағын јарылмасы, Иса (әлејһиссалам) васитәси илә корларын, әкмәһ вә бәрәс хәстәликләринә шәфа вермәси вә өлүләри дирилтмәси вә Хејбәр галасынын Әмирәл-мөминин (әлејһиссалам) васитәси илә јериндән гопарылмасыны нүмунә кими гејд етмәк олар.\nСөз мөҹүзәси; Аллаһ-тааланын Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) вә мәсум Имамларын (әлејһимуссалам) Һаггын дәрин һикмәт вә марифи һаггында ачыгламалыдыр. Аләмләрин ағылларынын һејрәтләнмәсинә сәбәб олан бу сөзләр вә ачыгламалара сөз мөҹүзәси дејилир.\nӘмәли мөҹүзә илә сөз мөҹүзәси арасындакы фәрг будур ки, әмәли мөҹүзә адәтән заман вә мәкан ҹәһәтиндән мәһдуд олуб, ән чох ади инсанлара аид олур. Чүнки, ади инсанлар ән чох һисс едә билдикләри ишләри гәбул едирләр. Амма сөз мөҹүзәси мүәјјән замана мәхсус олмајыб хүсуси инсанлара аиддир.\nӘлбәттә, Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) әмәли мөҹүзәләриндән бири дә Мәдинәдә гибләни тәјин етмәсидир вә бу мөҹүзәси индијә кими галмагдадыр. Ислам Пејғәмбәри (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) о заман һеч бир вәсилә олмадан Мәккәнин истигамәтини (гибләни) тәјин едир вә бујурур: “Бура меһрабдыр вә Аллаһ евинә тәрәфдир”\nӘмәли мөҹүзәни исбат етмәк үчүн бу мөҹүзәләри нәгл едән рәвајәтләри арашдырмаг лазымдыр. Әҝәр бу рәвајәтләрин сәнәдини гәбул етсәк вә мәзмуну шаһидләрлә ујғун олса, онда мөҹүзә кими гәбул едилир, јохса мөҹүзә олмасыны еһтималыны инкар едә билмәсәк дә, исбаты үчүн һеч бир јолумуз јохдур. Бәли, Гурани-Кәримдә Аллаһ-тааланын пејғәмбәрләри һаггында бујурдуғу бүтүн мөҹүзәләри шәксиз-шүбһәсиз гәбул едирик. Һәмчинин, бу ҝүнә кими тәсири галан мөҹүзәләри дә гәбул едирик.\nГуран мөҹүзәси; Сөз мөҹүзәләринин башында Гурани-Кәрим дурур. Гуранын һәгигәтән назил олмасы вә онда һеч бир дәјишиклијин олмамасына һеч ким шәкк етмир. Суал будур ки, һансы дәлилә ҝөрә Гуран мөҹүзәдир? Бу суала ҹаваб вермәкдән өтрү Гуранын мөҹүзә ҹәһәтләринин ачыгланмасына еһтијаҹ вар. Јәни, Гуранын Аллаһ-тааланын каламы олмасыны исбат етмәкдән өтрү бу мүгәддәс китабы мүхтәлиф ҹәһәтләрдән арашдырмаг лазымдыр.\nГуранын мөҹүзә ҹәһәтләри; Гуран мүхтәлиф ҹәһәтләрдә мүбаризәјә дәвәт едиб. Онлардан бәзиләринә ишарә едирик:\n1. Фәсаһәт вә бәлағәтдә мүбаризә;\n2. Тәгдим олунмуш дәрин маарифдә һеч бир ихтилафын олмамасы; бу ҹәһәтдән Имам Әли (әлејһиссалам) бујурур: “Гуранын бәзи ајәләри бәзиләрини изаһ едир вә бәзиләри диҝәр ајәләр үчүн шаһиддир.”\n3. Гејби хәбәрләр ҝәтирмәклә мүбаризәјә дәвәт едир;\n4. Гураны ҝәтирән шәхс кими шәхсијјәт (Пејғәмбәр) тәгдим етмәләри үчүн мүбаризәјә дәвәт етдир;\n5. Елмлә мүбаризәјә дәвәт едир;\nГуран мөҹүзә олдуғуну исбат етмәк үчүн бу ҹәһәти дә нәзәрә алмаг лазымдыр ки, ону дәрс охумамыш, јашадығы ҹәмијјәтдә әхлаг вә инкишафдан һеч бир әсәр-әламәт олмајан бир шәхс ҝәтириб. Белә бир мүһитдә јашајан бир шәхс өзүндән белә дини ганунлар, дәрин маариф вә әхлаг, ибадәтләр вә бәшәријјәтин еһтијаҹ дујдуғу ганунлары ҝәтирә билмәз. Белә ки, бүтүн бу ганун ва маарифләри даһи алимләр вә һикмәт саһибләри бу ҝүн дә дәрк етмәкдә аҹиздирләр вә бу ҝәтирилиләнләр гаршысында һејрәтдәдирләр. Гуран тәкҹә күлли мәсәләләри бәјан етмәклә кифајәтләнмәмиш, бәлкә дә бәзи ән хырда мүһүм мәсәләләрдән дә јан кечмәмишдир. Гәрибәси дә будур ки, ачыгладығы бүтүн мәтләбләр инсанын әсл фитрәти вә төвһид әсасында тәртиб олунмушдур. Белә ки, бу һөкмләри вә төвһиди ајры-ајрылыгда тәфсир етдикдә биринин диҝәринә гајытдығынын шаһиди олуруг.\nГуранын кәлмәләри вә бу кәлмәләрин батини мәналары да мөҹүзәдир. Јәни, Аллаһ-таала һәм ҝөзәл сөз демиш вә һәм дә ону ҝөзәл ачыгламышдыр. Она ҝөрә дә бу вахта кими Гуранын елми мәтләбләри вә дәвәтләри мүгабилиндә кимсә бајраг галдыра билмәмишдир. Ән гыса Көвсәр сурәси дә бу мүбаризәдә өн сырададыр.\nСонда гејд олунмалы мәсәләләрдән бири дә будур ки, Гуран мүтләг шәкилдә бүтүн кәлмәләриндә мүбаризәјә дәвәт етмишдир. Гуранда охујуруг ки, ким баҹарырса, онун охшарыны ҝәтирсин. Гејд олунмур ки, ким баҹарырса, Гуран кими фәсаһәтли вә бәлағәтли бир китаб, јахуд, белә бир маарифә малик бир китаб ҝәтирсин. Бу да ону ҝөстәрир ки, бүтүн мүмкүн олан ҹәһәтләрдән мүбаризәјә дәвәт едир. Бу мүбаризә вә нәтиҹәдә бәшәрин аҹизлији һәр бир инсана вә әсрә аиддир. Әҝәр кимсә һәлә дә Гуранын мөҹүзә олдуғуну дәрк едә билмирсә, бу о шәхсин Гуран маарифи илә таныш олмамасыдыр. Онлар бүтүн өмрүнү Гуран маарифини дәрк етмәк јолунда сәрф етмиш вә сонда онун сонсуз бир океан, өзләринә чатан исә анҹаг бир дамла олдуғуну гәбул едән елм вә һикмәт саһибләринә мүраҹиәт етмәклә бу шүбһәләрә сон гоја биләрләр.\nКәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад, Әлламә Һилли, Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амулинин шәрһи илә, сәһ.350-353; Ајәтуллаһ Һәсәнзадәнин Кәшфул-мурада јазхығы шәрһ, сәһ.595. Бөјүк рәһбәрләр вә ән бөјүк мәсулијјәтләр, сәһ.119-153; Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахыш, Шәһид Мүтәһһәри, Ҹамеи мудәррисин чапы, 1362-ҹи шәмси или, сәһ.179-208; Әлламә Тәбатәбаи, Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.58-90; Әл-Мизанын фарсҹа тәрҹүмәси, ҹ.1; сәһ.93-140; Нәһҹүл-бәлағә нәзәриндә камил инсан, сәһ.8-21; Ибни Синанын Ишарат китабынын шәрһи, доктор Мәләкшаһи, сәһ.466-491; Молла Сәдра Шәваһидур-рәбәвијјәт, Мәрһум Сәбзиваринин һашијәси илә Сејиид Ҹәлаләддинин тәсһиһ вә мүгәддәмәси илә, икинҹи чап, сәһ.340-349; Молла Сәдра, Мәбдә вә мәад, мөҹүзәләр вә гејри ади әмәлләр фәсли, Тәрҹүмә Әһмәд Мәһәммәд әл-Һүсејни Әрдәкани, Әбдуллаһ Нуранинин јазысы илә сәһ.538-549.\nТәлаг сурәси, ајә.3; Һиҹр сурәси, ајә.21; Гәмәр сурәси, ајә.49.\nӘраф сурәси, 54; Бәгәрә сурәси, 284; Һәдид сурәси, 5; Ниса сурәси, 80; Али Имран сурәси, 26; Таһа сурәси, 50; Бәгәрә сурәси, 255; Јунус сурәси, 3.\n Мөмин сурәси, 78.\n Саффат сурәси,173; Муҹадилә сурәси, 21; Мөмин сурәси,53.\n Бәһаәддин Хүррәмшаһи, Гејби ҹаһан вә ҹаһани гејб, сәһ.45, 83.\n Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахыш, Ҹамеи мудәррисин чапы, 1362-ҹи шәмси или, сәһ.189.\n Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.350.\n Фировнун Муса (әлејһиссалам) илә әһвалатында сеһрбазлар елә ки, өзләринин Мусанын (ә) әмәлинин мөҹүзә олдуғуну баша дүшүр өз аҹизликләринә етираф едирләр.\n Ајәтуллаһ Мәкарим Ширази, “Бөјүк рәһбәрләр вә ән бөјүк мәсулијјәтләр” сәһ.119-153.\n Әлламә Тәбатәбаи, Тәфсир Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.82.\n Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахышына мүгәддимә, 1-7, сәһ.189; Шәһид Мүтәһһәри Гуранла танышлыг, ҹ.2; сәһ.235-дән сонра.\n Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.352.\n Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.353; Гејби ҹаһан вә ҹаһан гејб, сәһ.45,46.\n Инсан Илаһи ҝөстәришләр јеринә јетирмәклә Аллаһ-таалаја јахынлашыр вә вилајәт мәгамына малик олур. О заман Аллаһын изни илә каинатда тәсир гојмаға гүдрәти олур.\n Ислам Пејғәмбәринин (с) мөҹүзәләриндән бири ајын бөлүнмәсидир.\nӘмирәл-мөминин Әли (әлејһиссалам) Нәһҹүл-бәлағәдә Гасиә хүтбәсиндә Пејғәмбәрин (с) ағаҹы бөлмәси мөҹүзәсини изаһ едир. Ислам Пејғәмбәринин (с) мөҹүзәләри һаггында Биһарул-Әнвара мүраҹиәт един; чап Компани, даш чапы, сәһ.105\n Гәсәс сурәси, 76-81\n Бәгәрә сурәси, 50.\n Шәмс сурәси, 11-15.\n Али Имран сурәси, 49.\n Бәшарәтул-Мустәфа, Нәҹәф чапы, сәһ.235; Әмали Сәдуг, мәҹлис 77, даш чапы, сәһ.307.\n Бу сөзүн мәнасы о дејил ки, хүсүси савадлы инсанлар ондан истифадә етмир. Мәсәлән, һәзрәт Мусанын (әлејһиссалам) әһвалатында сеһрбазлар хүсуси инсанлар идиләр вә һадисә онларын үзәриндә ҹәрјан тапды.\n Мирдамад, Гәбәсат, даш чапы, сәһ.321; Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад, Ајәтулла Һәсәнзадәнин шәрһи, сәһ.597, 598; Нәһҹүл-бәлағә нәзәриндә камил инсан, Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амули, сәһ.8-21.\n Шијә енсклапедијасы, ҹ.2; сәһ.265; Исламын бөјүк енсиклапедијасы, ҹ.9; сәһ.363-366; Тәфсир Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.58-90; Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амулинин Кәшфул-Мурада һашијәси, сәһ.597-600.\n Һуд сурәси, 14; Јунис сурәси, 39.\n Ниса сурәси, 82; Зүмәр сурәси, 23.\n Һуд сурәси, 49; Јусиф сурәси, 102; Али Имран сурәси, 44; Мәрјәм сурәси, 34; Рум сурәси, 1-4; Фәтһ сурәси, 15; Әнбија сурәси, 97; Гәсәс сурәси, 85; Маидә сурәси, 67; Нур сурәси,55; Фәтһ суроәси, 27; Һиҹр сурәси, 329; Әнам сурәси, 65; Јунис сурәси, 47; .....\n Јунис сурәси, 16; ....\n Нәһл сурәси, 89; Әнам сурәси, 59; Ниса сурәси, 106; Фуссиләт сурәси, 42; Һәшр сурәси, 7; Һиҹр сурәси, 9;...\n Гуранын мөҹүзәләриндән; мөвзусу\n Бәгәрә сурәси, 23; Исра сурәси, 88.\nAllah- Taala, təbii qanunlara tabedirmi? ...\n3376 توحید در افعال 2012/02/13\n6396 Quran elmləri 2007/05/03\n6231 Quran elmləri 2012/04/21\n4843 Quran elmləri 2010/11/22\n15123 Quran elmləri 2007/05/03\n4160 Quran elmləri 2012/03/11\n20886 Quran elmləri 2009/04/21\n: Come si può definire e dimostrare il miracolo? ...\n5540 Quran elmləri 2013/05/26\n7701 Quran elmləri 2011/04/19\n4453 Quran elmləri 2011/10/22\n6363 Quran elmləri 2011/02/14\n7420 Quran elmləri 2008/07/27\n4565 Qədim kəlam 2010/09/29\n2880 Nəzəri irfan 2012/05/21\n3827 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/05/19\n5115 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22\n3398 Din fəlsəfəsi 2009/06/18\n4589 İrfan 2010/11/08\n4091 Təfsir 2012/02/15\n4584 Hədis elmləri 2011/10/11\n4983 Zaman 2013/09/19\n3362 Təfsir 2012/02/07\n108355 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31\n82583 Əməli əxlaq 2011/06/28\n60372 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02\n43640 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01\n33370 Hədis elmləri 2014/05/20\n28459 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14\n23109 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11\n23063 Təzə kəlam 2010/12/07\n22111 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09\n21052 Qədim kəlam 2011/02/15


Q=11	C=8	SS=0	LS=2	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=2	G0=19	G1=19	G2=12	DLID=az_RU	BODY=Шаһномә IV •\n« Шахнаме Часть IV\nАзербайджанская оппозиция: Против властей, но без коренных народов »\nЧе Фирдовси һәммәјсә веј пијә ғәһрәмонон подшо V Бәһрам Гуре ијән Кисраје, јәне I Хосров Әнуширәвоне. Әвон чәј нәзәрәдә подшоәти мыдрикәти ијән әһлихыбирәти символин. Де мәрағинә романтик дырыстәтијон гәнҹине Бәһрами усјон ијән II Кавада Шируе бә хуни һисоб бә тахт беше.\nӘрәбон Ирони гәтым карде һәхәдә сыхан шејдә әнҹәх иглә вырәдә, јәне Кәдуси ҹанги һәхәдә гәп жәјәдә (тәғрибән 637-нә сори). Жыгонә, еһанә истисно быкомон кали зәифә һуррәҹон (мәсәлән, подшо Кавуси бә Мазәндәрон кардә һуррәҹ), дастон сәјку-бәпо гардејдә Һормузи де Әһринмәни, хәј де шәри бардә мыборизә ыштәнәдә тәҹәссум кардовнијә Ирони де Турони бардә әбәди ҹанги гырдо.\nҺормуз ијән чәј илаһи ғыввон посибонәти кардејдән бә Ирони, есә бој, Әһримән ијән дивон – бә Турони. Ым мыборизә нәғыл карде песијејдә де кали лирик сәһнон ијән романтик епизодон, мәсәлән, де Зали ијән Рудабә, Бижени ијән Менижи, Бәһрам Гури ијән ҹо кәәсон меһиббәти һикојәтон.\nЫм дастони веј зумандә һысыш дојә бә фарси әдәбијоти: чәј һымһымбәдә бә мијон бешин бесәбынә чандә гылә ҹо епик әсәрон, чәј тәсирыш бе әнҹәх бә ғәһрәмонәти дастонон не, һәмән бә романтик дастонон, мәсәлән, бә Низами, Ҹами ијән са-са ҹо шаирон. Чәј лирик сәһнон тәсирышон бе бә дәвушә суфи әдәбијоти, әбәди мандин фарсон јодәдә бәнә идеал, дастнырәсә поетик нымунә ғәзинә.\nТосә есә фарсон бә “Шаһномә” дијә кардејдән бәнә ыштә јолә милли әсәри ғәзинә; веј вахти гырд бесәводә фарсән әзбәр зынејдә че “Шаһномә” веј вырон (бы вахти чәј мәлумотон һәммәј миф не, тарыхи һәғиғәт зынејдән һәтто сәводинә одәмонән).\nВсеволод Миллер ыштә “Бә урусә дастонон екскурс”әдә дастпочә быә сыбут быкә ки, Ирони рәвојәтон де шифаһи рој, де Ғафғази ијән половесон воситә зумандә тәсирышон быә бә урусә дастонон, һәмән Илја Муромес Рустәми ыштәне.\nТифлисәдә чап быә “Ғафғази тобјон ијән мәнтәғон умутејро материалон мәҹмуә”дә һежо дәрҹ кардејдән че “Шаһномә” бә Ғафғази тәсирон һәхәдә мәлумотон.\nЕсәтнә шәрһкорон жыго тарых нојдән “Шаһномә”дә тәсвир быә һодисон. “Бәнә тарыхи ғәлә ғәзинә ҹо бәбе кардеј че поемә әнҹәх бә Сасанијон сулолә аид быә и поә. Сасанијон бы\nдастонәдә гәп шә Ирони сојбә чоглә сулолә охонәнин. Де чы сулолә охонә подшо III Јәздәгерди марде сә бејдә поемә”.\nТоҹики тарыхнывышт Бабоҹон Ғафуров нывыштејдә: “Веј бәбе воте чы нәһәнгә поемә һәхәдә. Чымы јодәдәј, аз һәлә әғыл беәдә, мышоһидә кардејдәбим ки, сојә дијовыжон де меһиббәти гуш дојдәбин бә “Шаһномә” һандәкәсон чәмә доғмә ғышләғәдә Тоҹикстонәдә. “Шаһномә һандејдәбин чајхононәдә, чајә кәдә, одәмон гырдә быә, һандәкәсон быә һаҹо”.\nЖыго мәлум бејдә ки, че «Шаһномә» иминә дастинывыштәјон аидин әнҹәх бә XIII–XIV әсрон. XVI әсрәдә һәни че “Шаһномә” әсосән бә Бајсонкори редактә аид битовә дастинывыштәјон бин ғојмә әдәби факт, әмма демијән иҹо, тосә XIX әсри Иронәдә, һындистонәдә ијән Мијонә Асијәдә сохтышоне ијән певыло бејдәбин ҹурбәҹурә һәҹмәдә ијән мәзмунәдә че поемә аналогон, че Фирдовси нимәнәср-нимәпоетик поемон ијән гырд нәсри вариантон.\nБә авропәвыжон “Шаһномә” мәлум бе де поемә фрагментон чап бе. Хысусән ангилисә шәрғшыносон мышғолбин де кој XVIII әсрәдә – XIX әсри сыфтәдә. Мәрағине ғејд кардеј ки, британијәвыжә филолог ијән шәрғшынос Вилјам Ҹонси 1774-нә сори чап кардә иминә мәғаләдә һәлә мәлум ныбе че Фирдовси мыәллифәти. Әмма XIX әсри сыфтәдә һәни бегули бе Авропәдә че “Шаһномә” әһмијәт ијән бәј нығылә мәрағ. Че “Шаһномә” тарыхи тәһлил ијән чәј де Авестә мығојисә кардәкәс бе алмани шәрғшынос Фридрих фон Шпигел; бы вахти бегули бе ки, веј вахти че “Шаһномә” һәтто дыминә дәрәҹәјнә мифик шәхсон ијән тәфсилотонән сәпејәнды егынејдән әнҹәх де Авестә не, һәмән де һындә Ригведә.\nЧе “Шаһномә” гырдәҹәлә, әнҹәх һартәрәфә тарыхи, бәдии, филоложи ијән палеографик тәһлил доәкәс бе ҹо гыләј алманә шәрғшынос Теодор Һјелдеке. Әј ымоныш карде, һәмән нишош дој ки, навко чичон кардә быән бы мәсәләдә ыштә «Persische Studien» ијән «Das Iranische Nationalepos» номәдә әсәронәдә.\nСывој мәрағинәти, бәдиијоти ијән милли мәзмуни, һәмәкәси валеһ кардејдә че ФИрдовси зывон. Әв бәбе вотеј гырд тәмизе әрәбизмонку, вәһалынки, пешы әвон пурышон карде фарси нытғ.\nФирдовси ыштән де фәхри нывыштејдәбе: “Аз ежәме дештә поезијә гыләј барзә ғәлә, бәј зијон нибәжәне нә ваваз, нәәнки вош. Сорон дәбәварден чы китоби кутисә, һар гылә ағылмандә одәм бәһанде әј… аз нибәмардем, аз бәжијем…”.


Q=4	C=2	SS=2	LS=1	PS=0	DC=1	LC=0	SD=0	BS=3	G0=111	G1=91	G2=46	DLID=az_RU	BODY=Хилгәт Халигдән хәбәр верир | Тәлим\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Бразилија жест дили Вјетнам Гренландија Данимарка Индонезија Исвеч Камбоҹа Колумбија жест дили Литва Малта Мексика жест дили Непал Нидерланд Норвеч Таити Украјна Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) адангме албан алман амһара африкаанс ајмара болгар варај венда волајта га газах гуарани гырғыз дхолуо еве ермәни естон ефик зулу ибо иврит илок инҝилис исланд испан италјан каталан кечуа (Ајакучо) кечуа (Боливија) кикујју кинјаруанда кирунди кореја коса куангали куанјама латыш малагаси малај маҹар ндебеле ндонга нзема оромо пангасинан полјак португал румын рус свати себуан сепеди серб серб (латын) сесуто (Лесото) сетсвана сингал словак словен сранан-тонго суаһили тагалог таи тви тигре тсонга түрк фин франсыз хорват чех чичева шона јапон јоруба јунан ҝүрҹү Һаити креолу һилигајнон әрәб өзбәк\n«Аллаһымыз Јеһова, Сән шөһрәтә... лајигсән! Чүнки һәр шејин јараданы Сәнсән» (ВӘҺЈ 4:11).\nЈалан тәлимләрин «ҝүҹлү истеһкамлары»ны дармадағын етмәк үчүн нә етмәлијик?\nХилгәт Аллаһын ҝүҹүнү вә мүдриклијини неҹә әкс етдирир?\nВалидејнләр ушагларынын Јеһоваја иманларыны неҹә артыра биләрләр?\n1. Иманымызын мөһкәм олдуғуна неҹә әмин ола биләрик?\nЧОХЛАРЫ дејир ки, јалныз ҝөзләрилә ҝөрдүкләри шејләрә инанырлар. Биз бу ҹүр инсанларын Јеһоваја иман ҝәтирмәсинә неҹә көмәк едә биләрик? Ахы Мүгәддәс Китабда дејилир ки, «бәшәр өвладларындан һеч ким һеч вахт Аллаһы ҝөрмәмишдир» (Јәһ. 1:18). Буну нәзәрә алараг, Јеһоваја, «ҝөзәҝөрүнмәз [Аллаһа]» иманымызын мөһкәм олдуғуна неҹә әмин ола биләрик? (Колос. 1:15). Илк нөвбәдә, Јеһова Аллаһ һагда һәгигәтләрә көлҝә салан тәлимләри мүәјјән етмәлијик. Сонра исә «Аллаһ һаггындакы билијә гаршы чыхан» фикирләри арадан галдырмаг үчүн Мүгәддәс Китабдан мәһарәтлә истифадә етмәји баҹармалыјыг (2 Кор. 10:4, 5).\n2, 3. Һансы ики тәлим Аллаһ һаггында һәгигәтә гаршы инсанлары кор едир?\n2 Аллаһ һаггында һәгигәтләри дәрк етмәләринә мане олан вә инсанларын зеһнини кор едән ҝениш јајылмыш јалан тәлимләрдән бири тәкамүл нәзәријјәсидир. Бу инсан фикри Мүгәддәс Китаба зидд ҝедир вә инсанларын үмидләрини пуч едир. Бу нәзәријјә, әсас етибарилә, бүтүн ҹанлыларын өз-өзүнә мејдана ҝәлдијини өјрәдир; бундан елә чыхыр ки, инсан һәјатынын һеч бир мәнасы јохдур.\n3 Диҝәр тәрәфдән, Христиан дүнјасынын фундаменталистләри өјрәдирләр ки, Јер вә орада олан бүтүн ҹанлылар да дахил олмагла, Каинатын ҹәми бир нечә мин ил јашы вар. Бу тәлими өјрәдәнләр, јәни креасионистләр, бәлкә дә, Мүгәддәс Китаба һөрмәт едирләр, амма бунунла белә иддиа едирләр ки, Аллаһ һәр шеји бир нечә мин ил бундан әввәл һәр бири 24 саатдан ибарәт олан алты ҝүн әрзиндә јарадыб. Онлар өз бахышларына зидд ҝедән мөтәбәр елми дәлилләри инкар едирләр. Нәтиҹә етибарилә, креасионизм тәлими Мүгәддәс Китабы ҹәфәнҝијат вә сәһвләрлә долу китаб кими гәләмә верәрәк, әслиндә, ону етибардан салыр. Бу нөгтеји-нәзәрә саһиб олан инсанлар бизә биринҹи әсрдә Аллаһын гејрәтини чәкән, «анҹаг буну дәгиг билијә әсасланараг [етмәјән]» кәсләри хатырладыр (Ром. 10:2). Бәс биз тәкамүл нәзәријјәсинин вә креасионизм тәлиминин «ҝүҹлү истеһкамлары»ны дармадағын етмәк үчүн Аллаһын Кәламындан неҹә истифадә едә биләрик? * Биз Мүгәддәс Китаб тәлимләрини дәгиг баша дүшмәк үчүн әлимиздән ҝәләни етмәклә буна наил ола биләрик.\nИМАН ФАКТЛАР ВӘ САҒЛАМ ДҮШҮНҸӘ ҮЗӘРИНДӘ ГУРУЛУР\n4. Иманымыз нәјин үзәриндә гурулмалыдыр?\n4 Мүгәддәс Китаб бизә билији гијмәтләндирмәји өјрәдир (Сүл. мәс. 10:14). Јеһова истәјир ки, биз Она иманымызы дини адәт-әнәнәләрә вә ја инсан фәлсәфәсинә әсасән јох, дәлилләрә вә ја сағлам дүшүнҹәјә әсасән гураг. (Ибраниләрә 11:1 ајәсини оху.) Аллаһа иманымызы мөһкәмләндирмәк үчүн биз, илк нөвбәдә, Онун варлығына әмин олмалыјыг. (Ибраниләрә 11:6 ајәсини оху.) Биз бу гәнаәтә хүлјалара гапылараг дејил, фактлары тәһлил едәрәк вә зеһнимизи ишләдәрәк ҝәлирик (Ром. 12:1).\n5. Һансы сәбәбә ҝөрә Аллаһын мөвҹудлуғуна әмин ола биләрик?\n5 Аллаһы ҝөрә билмәдијимизә бахмајараг, һәвари Павел Онун мөвҹудлуғуна әмин ола биләҹәјимизин бир сәбәбини вурғулајыр. О, Јеһова һаггында јазыр: «Онун ҝөзәҝөрүнмәз кејфијјәтләри: әбәди гүдрәти вә илаһилији дүнја јаранандан бәри ајдын ҝөрүнүр вә јарадылмыш шејләр васитәсилә дәрк едилир» (Ром. 1:20). Аллаһын мөвҹудлуғуна шүбһә едән инсанлара Павелин илһамланмыш сөзләринин доғрулуғуну ҝөрмәјә неҹә көмәк едә биләрик? Биз Јараданымызын гүдрәтиндән вә мүдриклијиндән хәбәр верән јарадылышла бағлы ашағыдакы фактлардан бәзиләрини ҝәтирә биләрик.\nАЛЛАҺЫН ҜҮҸҮ ЈАРАТДЫҒЫ ШЕЈЛӘРДӘН БӘЛЛИДИР\n6, 7. Бизи мүдафиә едән ики зиреһ Јеһованын ҝүҹүнү неҹә ашкар едир?\n6 Бизи горујан ики зиреһ — јерин атмосфер гаты вә магнит саһәси Јеһованын ҝүҹүнү ашкар ҝөстәрир. Мәсәлән, атмосфер бизи јалныз нәфәс алдығымыз һава илә тәмин етмир. О, бизи һәмчинин космосдан ҝәлән күлли мигдарда ирили-хырдалы ҹисимләрин тоггушмасындан горујур. Бөјүк тәһлүкә јарада биләҹәк бу даш парчалары Јерин атмосферинә дахил оланда јанараг јох олур, бу исә ҝеҹә сәмада ҝөзәл парлаг золаг әмәлә ҝәтирир.\n7 Јерин магнит саһәси дә бизи тәһлүкәләрдән горујур. Бу зиреһ јерин дахилиндән гајнагланыр. Әримиш дәмирдән ибарәт олан Јерин нүвәсинин сәтһи бизи әһатә едән вә космоса кими узанан бөјүк магнит саһәсинә маликдир. Бу саһә Ҝүнәшдән пүскүрән радиоактив шүалардан вә Ҝүнәшин сәтһиндә баш верән партлајышлардан бизи горујур. Јерин магнит саһәси бу енержи партламаларынын Јердә олан бүтүн ҹанлы аләми күлә чевирмәсинә имкан вермир. Әксинә, бу магнит саһәси радиасијаны ја удур, ја да ону ҝери космоса өтүрүр. Мәсәлән, Шимал вә Ҹәнуб гүтбү јахынлығында сәмада рәгс едән рәнҝарәнҝ парлаг ишыглар бу магнит саһәсинин планетимизи горудуғуна бизи әмин едир. Бәли, Јеһованын «бөјүк гүдрәтинә» һеч бир шүбһә јохдур. (Јешаја 40:26 ајәсини оху.)\nТӘБИӘТ АЛЛАҺЫН МҮДРИКЛИЈИНДӘН ХӘБӘР ВЕРИР\n8, 9. Јер үзүндә һәјаты тәмин едән дөвранлар Јеһованын мүдриклијини неҹә әкс етдирир?\n8 Јер үзүндә һәјаты тәмин едән дөвранлар Јеһованын мүдриклијини әкс етдирир. Тәсәввүр едәк ки, сиз әһалинин сых мәскунлашдығы гала шәһәриндә јашајырсыныз вә шәһәрә һеч јандан ичмәли су дахил олмур вә туллантылар кәнар едилмир. Әлбәттә, белә шәһәр тезликлә зибиллијә чевриләҹәк вә орада јашамаг мүмкүн олмајаҹаг. Јер күрәсини, мүәјјән мәнада, белә сых мәскунлашмыш шәһәрә бәнзәтмәк олар. Онда ичмәли су еһтијаты мәһдуддур вә туллантылар да космоса атылмыр. Анҹаг бу «гала шәһәри» нәсилдән-нәслә милјардларла ҹанлынын јашамасыны тәмин едир. Бу, онун мөҹүзәви имканы олан һәјат үчүн зәрури маддәләрин даими дөвраны вә ја мүбадиләси нәтиҹәсиндә мүмкүндүр.\n9 Мәсәлән, ҝөтүрәк оксиҝен дөвраныны. Милјардларла ҹанлы оксиҝени удур, карбон газыны бурахыр. Бунунла белә, оксиҝен еһтијаты һеч вахт түкәнмир вә атмосфердә «тулланты» газын, карбон-диоксидин һәҹми һәддини ашмыр. Нә үчүн? Бунун сәбәбини фотосинтез адланан һејрәтамиз просес изаһ едир. Бу просес васитәсилә јашыл биткиләр карбон газыны, сују, ҝүнәш ишығыны вә гидалы маддәләри удур, бунун һесабына карбоһидратлар вә оксиҝен хариҹ едир. Биз оксиҝени уданда бу дөвран тамамланыр. Сөзүн әсил мәнасында, Јеһова биткиләри «һамыја һәјат, нәфәс» вермәк үчүн јарадыб (Һәв. иш. 17:25). Бу, али һикмәтин неҹә дә еҹазкар тәзаһүрүдүр!\n10, 11. Јеһованын еҹазкар мүдриклији монарх кәпәнәјиндә вә ијнәҹәдә өзүнү неҹә бүрузә верир?\n10 Јеһованын еҹазкар мүдриклији мөһтәшәм планетимиздә јашајан сајсыз-һесабсыз ҹанлыларда да өзүнү бүрузә верир. Һесабламалара әсасән, јер үзүндә 2 милјондан 100 милјона гәдәр ҹанлы нөвү мөвҹуддур. (Мәзмур 104:24 ајәсини оху.) Јарадылышда мүдрик нијјәтин олдуғуну ҝөрмәк үчүн ҝәлин бир нечә нүмунәјә диггәт јетирәк.\nИјнәҹәнин ҝөзләринин гурулушу Аллаһын мүдриклијини әкс етдирир; шәкилдә бөјүдүлмүш планда ҝөстәрилиб (11-ҹи абзаса бах)\n11 Мәсәлән, монарх кәпәнәјинин бејни дијирҹәкли гәләмин уҹу бојда олса да, бу кәпәнәк ҝүнәшдән навигатор кими истифадә едәрәк Канададан Мексиканын мешәләринә кими тәхминән 3000 километрлик јолу гәт етмәк габилијјәтинә маликдир. Ҝүнәш сәмада һәрәкәт етдикҹә кәпәнәк неҹә истигамәт алыр? Јеһова онун балаҹа бејнини елә јарадыб ки, о, ҝүнәшин истигамәтини тута билир. Јахуд ијнәҹәнин ҝөзүнә нәзәр салаг. Бу ҹанлы ики фасет (мүрәккәб) ҝөз васитәсилә ҝөрүр. Һәр ҝөз тәхминән 30 000 оптик линзадан ибарәтдир. Ијнәҹәнин зәррә бојда олан бејни бүтүн бу линзалардан өтүрүлән сигналлары мүәјјәнләшдирмәјә вә әтрафында баш верән ән ҹүзи тәрпәнишләри тутмаға гадирдир.\n12, 13. Јеһованын бәдәнимиздәки һүҹејрәләри неҹә јаратмасы нә үчүн һејрәтамиздир?\n12 Јеһованын бүтүн ҹанлылары тәшкил едән һүҹејрәләри неҹә јаратмасы даһа чох һејрәтамиздир. Мәсәлән, инсан бәдәни тәхминән 100 трилјон һүҹејрәдән ибарәтдир. Бу һүҹејрәләрин һәр бириндә спиралвары нәрдивана бәнзәјән гурулуша малик ДНТ (дезоксирибонуклеин туршусу) вар. Инсанын бүтүн бәдәнинин инкишафы үчүн зәрури олан мәлуматын әксәријјәти орада топланыр.\n13 ДНТ-дә нә гәдәр мәлумат јерләшир? Бир грам ДНТ-нин мәлумат тутумуну компакт диск (CD) илә мүгајисә едәк. Мараглыдыр ки, ади назик пластик материалдан олан CD-дә бир лүғәтин мәлуматы јерләшир. Анҹаг бир грам ДНТ-јә бир трилјон CD-јә јерләшән гәдәр мәлумат јерләшдирмәк олар! Башга сөзлә десәк, бир чај гашығы гурудулмуш ДНТ-јә һал-һазырда јер үзүндә јашајан бүтүн инсанларын сајындан 350 дәфә артыг инсан һаггында мәлумат јерләшдирмәк мүмкүндүр.\n14. Алимләрин кәшфләри сизин Јеһоваја гаршы һиссләринизи неҹә артырыр?\n14 Давуд падшаһ инсан бәдәнинин инкишафы үчүн лазым олан информасијаны мәҹази китаба јазылмыш мәлумат кими тәсвир едир. Јеһова Аллаһа дуасында о демишди: «Дүнјаја ҝәлмәздән әввәл Сәнин ҝөзләрин мәни ҝөрдү. Өмрүм башламаздан әввәл мәнә тәјин етдијин һәр бир ҝүнү китабына јазмысан» (Мәз. 139:16). Һаглы олараг, Давуд өз бәдәнинин неҹә јарадылдығына нәзәр саланда үрәјиндән Јеһоваја һәмд етмәк кечирди. Сон илләр әрзиндә алимләрин етдији кәшфләр Јеһованын бизи неҹә јаратдығы үзәриндә дүшүнәркән дујдуғумуз еһтирам һиссини јалныз вә јалныз артырыр. Бу кәшфләр бизә мәзмурчунун Јеһова һаггында јаздыглары илә разылашмаға даһа чох әсас верир: «Сән мәни еҹазкар, әсрарәнҝиз јолла јаратмысан, она ҝөрә шүкүр едирәм. Нә гәдәр харигәли ишләр ҝөрмүсән! Буну үрәкдән јахшы дәрк едирәм» (Мәз. 139:14). Ахы инсанлар хилгәтин Халигдән хәбәр вердијини неҹә ҝөрмәјә биләрләр?!\nБАШГАЛАРЫНА ЈАРАДАНА ИЗЗӘТ ҜӘТИРМӘЈӘ КӨМӘК ЕТ\n15, 16. а) Нәшрләримиз Јеһованын еҹазкар Јарадан олмасына миннәтдарлығымызы неҹә артырыр? б) «Тәкамүл, јохса јарадылыш мөҹүзәси?» адлы рубрикадан һансы мөвзу хүсусилә хошунуза ҝәлир?\n15 Онилликләрдир ки, «Ојанын!» журналы милјонларла инсана хилгәти хәлг едән Аллаһын олдуғуну ҝөрмәјә көмәк едир. Мәсәлән, 2006-ҹы илин сентјабр сајы (рус.) белә адланырды: «Јарадан вармы?». Бу журналда олан бүтүн мәгаләләр тәкамүл вә креасионизм тәлимләри илә зеһинләри кор олмуш инсанларын ҝөзләрини ачмаг мәгсәди дашыјырды. Бир баҹы бу хүсуси сај һаггында Бирләшмиш Штатлардакы филиала јазмышдыр: «Бу хүсуси сајын пајланмасы үзрә кечирилән кампанија олдугҹа мүвәффәгијјәтли кечди. Бир гадын бу журналдан 20 нүсхә истәмишди. Биолоҝија мүәллимәси олан бу гадын истәјирди ки, бу журналдан шаҝирдләринин һамысында олсун». Бир гардаш јазыр: «Мән 1940-ҹы илдән тәблиғчијәм вә 75-ә јахын јашым вар. Амма хидмәт мәнә һәлә һеч вахт бу гәдәр севинҹ ҝәтирмәмишди».\n16 Сон илләр әрзиндә «Ојанын!» журналында «Тәкамүл, јохса јарадылыш мөҹүзәси?» адлы рубрика дәрҹ едилир. Бу гыса мәгаләләр јарадылышда олан һәр шејин даһијанә шәкилдә лајиһәләшдирилдијини вурғулајыр вә инсанларын Даһи Јараданын ишләрини тәглид етмәјә чалышдыгларыны ашкар едир. Биз 2010-ҹу илдә Аллаһын иззәтини бәјан етмәјә көмәк едән «Һәјат неҹә јараныб?» адлы јени нәшр алмышыг. Бу нәшрдә олан ҝөзәл шәкилләр вә схемләр Јеһованын еҹазкар Јарадан олмасына миннәтдарлығымызы артырыр. Һәр бөлмәнин сонундакы суаллар охуҹуја арашдырдығы мәлуматын үзәриндә дүшүнмәјә көмәк едир. Бәс сиз евдән-евә, иҹтимаи јерләрдә вә ја гејри-рәсми шаһидлик едәркән бу брошүрадан истифадә едирсиниз?\n17, 18. а) Валидејнләр, ушагларыныза иманларыны әминликлә мүдафиә етмәләринә неҹә көмәк едә биләрсиниз? б) Аиләви ибадәтдә јарадылышла бағлы олан брошүралардан неҹә истифадә етмисиниз?\n17 Валидејнләр, сиз аиләви ибадәтдә өз ушагларынызла бу рәнҝарәнҝ брошүраны һеч арашдырмысыныз? Әҝәр арашдырсаныз, сиз ушагларынызын вар олан Аллаһа миннәтдарлығыны артыраҹагсыныз. Ола билсин, мәктәбдә охујан јенијетмә өвладларыныз вар вә онлара тәкамүл нәзәријјәси өјрәдилир. Алимләр, мәктәб мүәллимләри, сәнәдли филмләр, һәтта әјләнҹә верилишләри вә кинолар тәкамүлүн факт олдуғуну ашылајыр. Сиз 2010-ҹу илдә чыхан «Һәјатын әмәлә ҝәлмәси. Беш ваҹиб суала ҹаваб» адлы диҝәр брошүранын (рус.) көмәјилә ушағыныза бу тәблиғатла мүбаризә апармаға көмәк едә биләрсиниз. «Һәјат неҹә јараныб?» брошүрасы кими, бу нәшр дә ҝәнҹләри дәрракә илә давранмаға сәсләјир (Сүл. мәс. 2:10, 11). Бу, онлара мәктәбдә кечдикләринин нә дәрәҹәдә мәнтигли олдуғуну ҝөрмәјә көмәк едир.\nВалидејнләр, өвладларынызы иманларыны мүдафиә етмәјә һазырлајын (17-ҹи абзаса бах)\n18 «Һәјатын әмәлә ҝәлмәси» брошүрасы шаҝирдләрә алимләрин «тапылмајан һалгалары» ашкар етдикләри илә бағлы сенсасијалы хәбәрләрә гијмәт вермәјә көмәк етмәк үчүн нәзәрдә тутулуб. Бу брошүра онлара белә мәлуматларын әслиндә инсанын ибтидаи варлыглардан јарандығыны сүбут едиб-етмәдијини анламаға көмәк едәҹәк. Һәмчинин орадакы мәлуматлар шаҝирдләрә алимләрин лабораторијаларда һәјатын өз-өзүнә јарандығыны сүбут етдикләрини иддиа едән кәсләрә ҹаваб вермәји өјрәдир. Валидејнләр, бу брошүралар васитәсилә сиз ушагларыныза Јарадана нә үчүн инандыгларынын сәбәбини сорушан һәр кәсә әминликлә ҹаваб вермәјә көмәк едәҹәксиниз. (1 Петер 3:15 ајәсини оху.)\n19. Һәр биримиз һансы шәрәфә лајиг ҝөрүлмүшүк?\n19 Јеһованын тәшкилатынын дәрин арашдырылараг тәртиб едилмиш нәшрләри бизә Аллаһын ҝөзәл хүсусијјәтләринин әтрафымызда олан һәр шејдә ашкар олдуғуну ҝөрмәјә көмәк едир. Бу санбаллы дәлилләр бизи Аллаһымыза һәмд сөјләмәјә тәшвиг едир (Мәз. 19:1, 2). Һәр шеји Јарадан Јеһова Аллаһа лајиг олдуғу һөрмәт вә еһтирамы ҝөстәрмәк имканына малик олмағымыз әсил шәрәфдир! (1 Тим. 1:17).\n^ абз. 3 Инсанларын нәјә ҝөрә креасионизм тәлиминә инандыгларынын бәзи сәбәбләрини «Һәјат неҹә јараныб?» брошүрасынын 24—28-ҹи сәһифәләриндән охуја биләрсиниз.


Q=17	C=17	SS=5	LS=0	PS=0	DC=2	LC=0	SD=0	BS=1	G0=26	G1=17	G2=6	DLID=az_RU	BODY=Ерамызын III—IV әсринә аид Симмакус фрагменти. Зәбур 69:31 ајәсиндә Аллаһын ады\nУзун илләр әрзиндә Јеһованын Шаһидләри Мүгәддәс Китабын мүхтәлиф тәрҹүмәләрини дәрҹ етмиш вә пајламышлар. Лакин сонралар ајдын олду ки, јени тәрҹүмәјә еһтијаҹ вар. Чүнки Аллаһ һәр кәсин «һәгигәт барәсиндә дәгиг билијә» јијәләнмәсини истәјир (1 Тимутијә 2:3, 4). Беләҹә, 1950-ҹи илдән етибарән Мүгәддәс Китабын мүасир дилә тәрҹүмә олунмуш ајры-ајры һиссәләри дәрҹ едилмәјә башлады. Бу, Мүгәддәс Китабын «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» адланыр вә 130-дан чох дилә чеврилмиш дәгиг тәрҹүмәдир.\nАллаһын Кәламы мүасир дилә тәрҹүмә олунмалы иди. Билдијимиз кими, вахт кечдикҹә дил дәјишир. Буна ҝөрә дә һәмин дөврдә Мүгәддәс Китабда ишләнән бир чох сөзләр артыг көһнәлмиш вә чәтин баша дүшүлүрдү. Һәмчинин Мүгәддәс Китабын даһа дәгиг гәдим әлјазмалары ашкар едилмишди. Бу әлјазмалар Мүгәддәс Китабын јазылдығы дилләри — гәдим ибрани, арами вә јунан дилләрини ајдын баша дүшмәјә көмәк едирди.\nАллаһын Кәламы дәгиг тәрҹүмә олунмалы иди. Аллаһын Кәламыны тәрҹүмә едәнләр онун орижинал мәтнинә садиг галмалыдырлар. Анҹаг әфсуслар олсун ки, Аллаһын мүгәддәс адына әксәр тәрҹүмәләрдә раст ҝәлинмир.\nАллаһын Кәламынын тәрҹүмәси Аллаһа шәрәф ҝәтирмәлидир (2 Ишмуил 23:2). Мүгәддәс Китабын лап гәдим әлјазмаларында Аллаһын адына, Јеһова адына тәхминән 7000 дәфә раст ҝәлинир. Нүмунә үчүн ашағыдакы шәклә баха биләрсиниз. Мүгәддәс Китабын «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ндә дә Аллаһын ады орижинал мәтндә олдуғу кими өз әксини тапды (Зәбур 83:18). Аллаһын фикирләрини дәгигликлә ифадә едән ҝөзәл бир тәрҹүмә әрсәјә ҝәлди. Бәли, илләр узуну сүрән тәдгигатлар өз бәһрәсини верди. Лакин ола билсин, сизин доғма дилиниздә һәлә ки Мүгәддәс Китабын «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» јохдур. Бунунла белә, јахшы оларды ки, һансы тәрҹүмәдә олурса-олсун, Јеһова Аллаһын Кәламыны һәр ҝүн охујасыныз (Јушә 1:8; Зәбур 1:2, 3).\nНәјә ҝөрә Јеһованын Шаһидләри Мүгәддәс Китабы тәрҹүмә етмәјә башладылар?\nАллаһа јахынлашмаг үчүн һәр ҝүн нә етмәлијик?\n«Јени Дүнја Тәрҹүмәси»нин өн сөзүнү охујун вә тәрҹүмәчиләрин өз ишләринә неҹә јанашдыглары барәдә дүшүнүн. Сонра ашағыдакы ајәләри Мүгәддәс Китабын сиздә олан башга тәрҹүмәләри илә тутушдурун: Һакимләр 11:40; Мәтта 5:3; 11:12; Һәвариләрин ишләри 2:34; Ромалылара 10:13; 1 Коринфлиләрә 7:36; Ефеслиләрә 5:16.\nМүгәддәс Китабын Јени Дүнја Тәрҹүмәсинин ҹәһәтләри. Дәгиг вә раһат охунан тәрҹүмә.