Q=7	C=4	SS=1	LS=3	PS=1	DC=3	LC=0	SD=0	BS=2	G0=48	G1=32	G2=13	DLID=az_RU	BODY=Төвбә етмәјәнләри нә ҝөзләјир?| Иса пејғәмбәрин һәјаты\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Јава дили Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Данимарка Индонезија Исвеч Камбоҹа Кирибати Конго Маврики креолу Македонија Малта Мјанма Нидерланд Норвеч Самоа Сејшел креолу Соломон Адалары пиҹини Таити Тувалу Увеа Украјна Фиҹи адангме алман алур амһара ајмара баса (Камерун) батак (каро) батак (тоба) бауле бикол болгар булу варај га газах газах (әрәб) ган гуарани гуҹарат гырғыз дреһу дхолуо еве ермәни естон ефик ибо иврит илок инҝилис исоко испан италјан кабре каонде каталан кечуа (Анкаш) кечуа (Ајакучо) кечуа (Боливија) кечуа (Куско) киконго кикујју килуба кинјаруанда кипенде кирунди кисонге кореја лингала лози ломве лувале луганда макуа малагаси малај малајалам мајја маҹар море ндау ндебеле ндебеле (Зимбабве) нјунгве оромо осетин пангасинан папјаменто (Күрасао) полјак португал румын рус санго себуан сена сепеди серб серб (латын) сингал словен сотсил сранан-тонго суаһили суаһили (Конго) тагалог таи тамил татар таҹик тви тетела тигре ток-писин тсва тумбука түрк түркмән умбунду урду уруунд фарс фин фон франсыз хорват чибемба чилуба читонга читонга (Малави) чичева шона јапон јунан ҝүрҹү ҹола Һаити креолу һилигајнон әрәб өзбәк\nТөвбә етмәјәнләри нә ҝөзләјир?\nИСА ПЕЈҒӘМБӘР ИКИ ФАҸИӘДӘН ДАНЫШЫР\nИСА ПЕЈҒӘМБӘР ШӘНБӘ ҜҮНҮ ШИКӘСТ ГАДЫНЫ САҒАЛДЫР\nИса пејғәмбәр әлиндән ҝәләни едир ки, инсанлары Аллаһла мүнасибәтләри барәдә дүшүнмәјә тәшвиг етсин. Фәрисинин һәјәтиндә ҹамаатла сөһбәт едәндә дә белә бир имкан јараныр.\nҺәмин вахт орадакылардан бәзиләри Ҹәлилә сакинләринин башына ҝәлмиш мүсибәти Иса пејғәмбәрә данышырлар. Рома императору Понти Пилат онларын ганыны ҝәтирдикләри гурбанларын ганына гатмышды (Лука 13:1). Нәјә ҝөрә онлар бу һагда данышырлар?\nПилат Јерусәлими су илә тәҹһиз едәҹәк су кәмәрини чәкмәк үчүн мәбәдин хәзинәсиндәки пуллардан истифадә етмәк истәмишди вә минләрлә јәһуди буна етиразыны билдирмишди. Еһтимал ки, һәмин ҹәлиләлиләр етираз вахты өлдүрүлмүшдү. Чох ҝүман ки, Пилат пулу әлдә етмәк үчүн мәбәдин нүфузлу рәһбәрләри илә әмәкдашлыг етмишди. Әһвалаты Иса пејғәмбәрә данышанлар, јәгин, демәк истәјирләр ки, ҹәлиләлиләрин башына ҝәлмиш бу фәлакәт онларын пис әмәлләри уҹбатындан олуб. Пејғәмбәр бу фикирлә разы дејил.\nО сорушур: «Елә билирсиниз ки, Ҹәлиләнин бу сакинләри онун диҝәр сакинләриндән даһа ҝүнаһлы олдуглары үчүн башларына белә мүсибәт ҝәлди?» О өзү: «Хејр!» — дејә ҹаваб верир. Амма Иса Мәсиһ фүрсәтдән истифадә едәрәк бу һадисә әсасында јәһудиләри хәбәрдар едир: «Әҝәр төвбә етмәсәниз, һамыныз онлар кими мәһв олаҹагсыныз» (Лука 13:2, 3). Иса пејғәмбәр сөзүнә давам едәрәк һәмин әразидә баш вермиш башга бир фаҹиәни онлара хатырладыр. Ола билсин, бу бәдбәхт һадисә дә су кәмәринин чәкилиши илә әлагәдардыр. О сорушур:\n«Шилам гүлләсинин алтында галыб өлмүш он сәккиз нәфәр Јерусәлимин бүтүн диҝәр сакинләриндән даһа ҝүнаһлы иди?» (Лука 13:4). Ҹамаат елә фикирләшир ки, бу адамлар пис олдугларына ҝөрә өлүбләр. Лакин пејғәмбәр јенә бу фикирлә разы дејил. О билир ки, вахт вә тәсадүф уҹбатындан белә бәдбәхтликләр баш верир (Ваиз 9:11). Бунунла белә, ҹамаат бу һадисәдән дәрс ҝөтүрмәлидир. Иса пејғәмбәр дејир: «Әҝәр төвбә етмәсәниз, һамыныз беләҹә мәһв олаҹагсыныз» (Лука 13:5). Бәс нәјә ҝөрә о, мәһз инди буну вурғулајыр?\nИса Мәсиһ буну инди хидмәт етдији әразијә ујғун ҝәлдији үчүн дејир. О, бир мәсәл әсасында буну изаһ едир: «Бир адамын үзүмлүјүндә әнҹир ағаҹы вар иди. Бир ҝүн о, ағаҹдан әнҹир дәрмәјә ҝәлди, амма үстүндә һеч нә тапмады. Онда бағбана деди: “Дүз үч илдир ҝәлирәм, лакин бу ағаҹда бир дәнә дә олсун әнҹир тапмамышам. Кәс ону ҝетсин! Нә үчүн торпағы бош јерә тутур?” Бағбан деди: “Аға, гој бир ил дә галсын. Дибини белләјәрәм, пејинләјәрәм. Ҝәлән ил бар верәр, лап јахшы, вермәз, онда кәсәрсән» (Лука 13:6—9).\nҮч илдән дә чохдур ки, Иса пејғәмбәр јәһуди халгында иман јетишдирмәјә чалышыр. Амма чох аз адамы онун зәһмәтинин бәһрәси кими һесаба алмаг олар. Инди хидмәтинин дөрдүнҹү илиндә пејғәмбәр даһа ҹидд-ҹәһдлә чалышыр. О, Јәһудијјәдә вә Перејада тәблиғ едиб өјрәдәрәк, мәҹази диллә десәк, јәһуди әнҹир ағаҹынын дибини белләјир вә пејинләјир. Амма бунун нәтиҹәси неҹә олур? Јалныз аз сајда јәһуди һај верир. Үмумиликдә исә халг төвбә етмәк истәмир вә өзүнү мәһвә мәһкум едир.\nЧохларынын һај вермәмәси Иса пејғәмбәрин бир шәнбә ҝүнү синагогда тәлим вердији вахтда да үзә чыхыр. О, орада бели там бүкүлмүш бир гадын ҝөрүр. Дүз он сәккиз илдир ки, ҹин бу гадына олмазын әзаб верир. Пејғәмбәр шәфгәт долу бир сәслә она мүраҹиәт едир: «Баҹым, хәстәлијиндән гуртулдун» (Лука 13:12). Иса пејғәмбәр әлләрини онун үзәринә гојур. Гадын һәмин андаҹа дикәлир вә Аллаһа шүкүр етмәјә башлајыр.\nСинагог рәиси исә буна гәзәбләнәрәк етиразыны билдирир: «Ишләмәк үчүн алты ҝүн вар, һәмин ҝүнләрдә ҝәлиб сағалын, даһа шәнбә ҝүнү јох» (Лука 13:14). Бәли, о, пејғәмбәрин шәфа вермәјә гадир олдуғуну данмыр. Лакин шәнбә ҝүнү сағалмаға ҝәлдикләри үчүн адамлары тәнбеһ едир. Иса пејғәмбәр ҹаваб верир: «Икиүзлүләр! Мәҝәр шәнбә ҝүнү сиз өз өкүзүнүзү вә ја ешшәјинизи төвләдән ачыб сувармаға апармырсыныз? Бәс дүз он сәккиз илдир ки, Шејтанын бағлы сахладығы бу гадыны, Ибраһимин гызыны шәнбә ҝүнү бу буховдан азад етмәк лазым дејилди?» (Лука 13:15, 16).\nИса пејғәмбәрин әлејһдарлары бу сөзләри ешидәндә утанырлар. Ҹамаат исә пејғәмбәрин әзәмәтли ишләринә севинир. О, әввәлләр Ҹәлилә дәнизиндә гајыгдан Аллаһын Падшаһлығы һаггында пејғәмбәрлик дашыјан ики мәсәли данышмышды. Инди бурада, Јәһудијјәдә бу мәсәлләри тәкрар данышыр (Мәтта 13:31—33; Лука 13:18—21).\nИса пејғәмбәр хәбәрдар етмәк үчүн һансы бәдбәхт һадисәләри данышыр вә онларын васитәсилә нә барәдә хәбәрдарлыг едир?\nБәһрәсиз әнҹир ағаҹы барәдә мәсәл јәһуди халгынын вәзијјәтини неҹә вурғулајыр?\nСинагог рәиси нәјә әсәбләшир вә Иса пејғәмбәр бу адамын икиүзлүлүјүнү неҹә ифша едир?


Q=0	C=0	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=0	G0=8	G1=7	G2=6	DLID=az_RU	BODY=Oktyabr 15, 2018 - 4:15 PM Хәбәрин коду : 912911 Мәнбә : АБНА – Хәбәр Аҝентлији Link:\nИран Исыам Республикасынын космик саһәсиндәки налијјәтләри, НАНО технолоҝија, Атом енержиси вә ән јени елм олан Кувантом елминин әлдә едмәси буна ачыг ајдын сүбутдур. Инди дә иранлы диндарлар дүнја мәтбуатынын ҝүндәминә дүшән проектини, “Ламборҝһини Мурҹиелаҝо” моделинин ејнисини һазырлајыблар.\nӘһли Бејт (әлејһимус-сәлам) - АБНА – Хәбәр Аҝентлијинин вердији хәбәрә әсасән, 1979-ҹу илдә Имам Хомејнинин баштлатдығы Ислам Ингилабы гәләбә газандыгдан сонра авропанын јүз илләрҹә дүнјаја једиздирдији "Дин әфјундур!", "Дин ҝерилик әламәтидир!", "Дин сијасәтдән ајрыдыр!" кими мангурт шүарларын чүрүклүјү артыг ҝүн-ҝүндән исбата јетмәјә башлады. Иран Исыам Республикасынын космик саһәсиндәки налијјәтләри, НАНО технолоҝија, Атом енержиси вә ән јени елм олан Кувантом елминин әлдә едмәси буна ачыг ајдын сүбутдур. Инди дә иранлы диндарлар дүнја мәтбуатынын ҝүндәминә дүшән проектини, “Lamborghini Murcielago” моделинин ејнисини һазырлајыблар.\nАртыг истеһсал едилмәјән “Lamborghini Murcielago” иранлы мүһәндисләр тәрәфиндән ејниси истеһсал едиләрәк мүштәриләрә тәгдим едилиб. Истеһсал Тәбриз шәһәриндә баш тутуб. Истеһсалдан әввәл италјанларын иҹазәси алыныб.\nМоделин бүтүн һиссәләри, механик вә мүһәррик системи орижиналына ҝөрә истеһсал едилиб. Лајиһә рәһбәри Мәсуд Моради билдириб ки, мәгсәд Иранын јерли автомобил саһәсиндә супер идман вә лүкс автомобилләр истеһсал едә билмәк үчүн тәҹрүбә газанмагдыр.


Q=15	C=12	SS=0	LS=2	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=56	G0=366	G1=246	G2=142	DLID=az_RU	BODY=Өмрүн ауту — AQRA Elmin İnkişafına Dətsək İctimai Birliyi\n6 декабря, 2013 Идман\nО бүтүн Азәрбайҹанынкы иди.\nО һамынын севимлиси иди.\nӨлүмү илә санки унудулмагда олан бу һәгигәти бир даһа тәсдигләди.\n1997-ҹи ил декабрын 10-да гәзетләримиз йас хәбәри илә, некрологлу чыхды. Илк имзалар президентин, баш назирин, парламент сәдринин…. Демәк һәйатдан ҝедән сырави инсан дейил-ди.\nАмма дөвләт вә һөкумәт башчыларынын еһтирамла видалашдыглары бу инсанын ҝедишинә ән садә инсанлар да һейфсиләнирди ахы. Чох вахт елә гуруҹа сөз кими ишләтдийимиз “үмумхалг мәһәббәти” дейими ән севимли, ән кәдәрли, бир һәгигәт кими о һузн ҝүнүндә ҝөз өнүндә иди.\nЈүз минләрлә ҹаванлы-гоҹалы вәтандашаин да, дөвләтин дә ортаг гүссә илә гаршыладығы бу итки вә рәһмәтлийин хатирәсинә бунҹа һәссас мүнасибәт йалныз онун милләтә онилләр га-баг ҝөстәрдийи хидмәт хатиринә дейилди. Һәм дә вә бәлкә дә даһа әввәл онун бу халга, бу мәмләкәтә — өз халгына вә өз мәмләкәтинә бүтүн өмрү бойу бәсләдийи сәдагәтә ҝөрә иди.\nДөвләт вә халг үрәйинин бүтүн севҝисийлә ишыглы дүнйаны тәрк едән бу садиг баласына сон сәдагәт борҹуну гайтарырды.\n1997-ҹи ил декабрын 10-у ҝөзләрини әбәдилик йуммуш бөйүк футболчу вә бөйүк азәрбайҹанлы Анатоли Банишевски илә айрылыг ҝүнүйдү.\nБу матәм ҝүнүндә мән тәк-тәк инсанларла бағлы надир һалларда мүшаһидә етдийим миннәтсиз ел мәһәббәтини әйани шәкилдә ҝөрдүм, иткинин доғурдуғу кәдәрә гәлбән аҹысам да, ичәримдә севинҹә охшайан гейри-ади бир һисс дә варды — боғазымы бу тәмәннасыз ел истәйинә шаһид олмағымын йаратдығы фәрәһ, ифтихар гарышыг бир гәһәр далайырды. Бакынын күләкли сойуглу бир пайыз ҝүнүндә, ишимин башдан ашдығы дармаҹалда сағлығында бирҹә кәлмә белә кәсмәдийим бу инсанын йас мәрасиминә мәни апаран “үмумхалг севҝиси”дедийимиз һәмин уҹа дуйғунун пайыма дүшән һиссәси дейилдими?\nМилйонларла һәмвәтәнимә 60-70-ҹи илләрдә гүрур, бол севинҹ, зөвг, ләззәт, хош һәйәҹан бағышламыш бу инсан елә мәним вә йашыдларымын да ушаглыг чағларымызын кумири иди.\n“Нефтчи”нин 9 нөмрәли мәркәз һүҹумчусу — әфсанәви Банишевски!\nОна вурғунлуғумдан ән бөйүк арзум бөйүйәндә футболчу олмаг иди. Амма мәҝәр бу тәк мәнимми арзум иди?!\nЈенийетмә вахтларында да футбол үчүн “гоҹалыб”йашы отузу һаглайанда да Банишевски мейданда һәмишә лидер олмушду. Һәмишә рәгиб гапысында гола ҹан атмышды. Бә артыг нечә илләр иди ки, шәкәр хәстәлийинә мүбтәла олмуш, ҝәнҹлийиндән башына чох бәлалар ҝәтирән ичкинин дә бир тәрәфдән үздүйү бу әвәзсиз идманчы йалныз футболдан йох, һәм дә һәйатданкәнар вәзиййәтдә иди. Нечә илләр иди ки, о, өмүр мейданында аутсайдерә чеврилмиш-ди. Онун тай-тушлары, ондан да йашлылар индийәҹән йашыл мейданлара бағлыдырлар. Бири мәшгчидир, бири мүәллимдир, чохусу ветеранларын йарышларында иштирак едир. Банишевски һәр ҹәһәтдән дүшмүшдү. Вә лап чохдан ҝөрмәйәнләр онунла тәсадүфән күчәдә растлашанда, екранда сейр едәндә, гәзетләрдә сон илләринин фотоларына баханда сарсылырдылар.\nБу онларын “Банйа”сы, бу онларын “Баныш”ы, онларын “Гызылбаш”ы дейилди!\nНә йаман гоҹалмышды!\nБу кәдәрли һиссин бир уҹу тәәссүф едәнләрин билаваситә өзләри илә бағланырды. Чүнки Банишевскини ҝәнҹ, сүрәтли, ҝүҹлү ҝөрмәйә адәткәрдә оланлар ону елә үзҝүн, дүшкүн ҝөрәндә һәм дә бир башга нисҝилли һәгигәт онлары дахилән инҹидирди — өзләринин йашлашмалары,\nБанишевскинин өлүм хәбәрини ешидәнләрин, биләнләрин һамысынын гәлбиндә нәсә гы-рылды.\nБу өлүмлә һәр биримизин ичинә ушаглығымызын, ҝәнҹлийимизин учуб ҝетмиш илләримизин хиффәти чөкдү.\nБир нечә достум мәнә һәмин гәмли 10 декабрда “Банишевскинин өлүм сорағыны телеви-зийадан ешидәндә ағладым”- деди.\nДәфнә, Ҹавид проспектинә — Фәхри хийабана ҝәлдим. Полис нәфәри: “Јәгин икинҹи “Фәхри”дәдир. Чүнки, бурада һеч бир һазырлиг ҝөрүлмәйиб. Бурада олсайды артиг гәбир га-зылмлш оларды. Сиздән габаг да бир нечә нәфәр ҝәлиб сорушуб”,- деди.(Амма ҝәрәк Банишев-ски мәһз Биринҹидә уйуйайды. Икинҹи Анатоли Банишевскимиз олаҹагмы?! )\nҜөрүнүшүндән кечмиш идманчылығы сезилән вә мәним кими йанылараг бурайа ҝәлмиш даһа бир нәфәрлә гошулуб ҝедирик Бадамдар тәрәфә — Икинҹи Фәхрийә.\n“Сураханыдан ҝәлмишәм. Бәлкә ешитмисән – мән Јудановам. Толикдән әввәл ойнамышам. Мән ҝедәндә Толик тәзә ҝәлирди футбола. Славик Семиглазовун, Тофиг Ахундовун да өлүмләри мәни йандырмышды. Амма Толикин хәбәрини ешидәндән өзүмә йер тапа билмирәм. О, бизим Азәрбайҹан футболунун даһиси иди”.\nЈох, бу гәбир үстүнүн, йаныглы ҝүнүн дедиртдийи мүбалиғәли сөз дейилди. Һәгигәтән, Анотоли Банишевски футболумузун, ХХ йүзил Азәрбайҹанын “даһи”адланмаға там лайиг олан инҹиләриндәндир. Она садәҹә “истедадли”демәк инсафсызлыг оларды.\nБаш дашларындан мәнә бахан таныш үзләрин йанындан кечәрәк бөйрү издиһамлы тәзә мәзара йанашырам.\nӘләкбәр Мәммәдов, Казбек Туайев, Владимир Брухти, Адил Бабайев… Футболумузун ин-кишафы йолунда ҹан гоймуш, артиг сач-саггаллары ағармыш, бу ҹүр тәсәввүр едилмәләри чәтиин олан дүнәнки ҹаванлар, сабиг улдүзлар әзиз Толиклә сағоллашырлар, һалаллашырлар. Өз ҝәнҹликләри илә бир даһа видалашырлар.\nО, бу торпагда доғулду, бу торпағы севди, хошбәхт вә бәлалы өмрү бойу бу торпаға сон дәрәҹә садиг олду вә инди чох севдийи Вәтән торпағы гуҹағыны истәкли баласына ачмышды.\nХХ йүз илин битәр-битмәзиндә рәсми сорғу кечирилди, билиҹиләримиз, сәриштәлиләримиз Банишевскини әсрин ән ҝүҹлү, Азәрбайҹан әсринин ән ҝүҹлү футболчусу елан етдиләр.\nХХ йүзилдә дүнйа футболундакы шаһлыг таҹы бразилийалы Пелейә гисмәт олду. Вә Ба-нишевскинин дә идеал сайдығы Пеле “Өмрүм вә ҝөзәл ойун” адлы етираф китабынын лап со-нунда йазырды:” Чох истәрдим ки, бир вахтлар — өмрүмүн башланғыҹында, Бауруда мәнимлә бирҝә сәһәрдән-ахшамаҹан топ гован ушаглара бәнзәйән, онлар кими футбола ҹандан бағлы ки-чик бир дәстә олсун. О ушаглары йығым башыма. Онлара идман ҝейими, фәрли от өртүйү олан мейданча тапмагда көмәк едим вә башлыйым бу ушаглара һәйатым бойу өйрәндикләрими баша салмаға. Башлыйим онлара мәнә һәйатда һәр шейи вермиш вә мәнин дә бүтүнлүклә һәйатымы вердийим футболу өйрәтмәйә. Арзулайырам о ҝүн йетишсин ки, 14-15 йашлы бир оғланын әлиндән тутуб ону мәшһур клублардан биринә ҝәтирим вә о клубун менеҹерләринә, мәшгчиләринә дейә билим: — Бах, бу әсл сиз истәйән ойунчудур. Ҝөтүрүн вә онунла ишләйин. Бу йени Пеледир!\nВә мән радиоларда бу оғлан һаггында ешитдикҹә, ону телеекранда ҝөрдүкҹә, әмин олдугҹа ки, о әзл истедадлы вә чалышганлығы сайәсиндә ҝүндән-ҝүнә даһа йахшы ойнайыр, йалныз о заман раһат олаҹағам ки, борҹумдан азаҹиг да олса чыхдым.”.\nАнатоли Банишевски вәфасызлыг едиб амансызҹа тез ҝетди. Вәтәнә бу борҹуну йеринә йетирмәйә өмүр мөһләти чатмады. Өзүнү горуйа билмәди. Ән азы “Гәбул един бу ҝәләҹәйин Банишевскисидир”дейә тәгдим едәҹәйи ушағын наминә өзүнү горуйа билмәди.\nБизә икинҹи Банишевскини бағышлайа билмәди.\nАмансызҹа вахтсыз ҝетди һәйатдан. Шиимшәк кими чахиб сөндү, улдүз кими йаныб кечди.\nДилимизин дейилиши нә сәррастдыр: ”Ҹан йандырмаг”.\nҜерчәк мәнада йанмаг сайыласы бир өмүр йашады Банишевски. Өмүр бойу футбол да дахил олмагла, нәйлә мәшғул олудуса ҹан йандырды. Амма онун йанмағыни шам, йа чыраг йанмағына бәнзәтмәк олмур.\nАста-аста, тәдриҹән йанмаг онун тәбиәтиндә дейилди.\nБенгал чубуғу кими ани, гығылҹлм сача-сача йаныб гуртарды.\nБир комета кими тарихимизин ири бир кәсиини нурландырараг кечди.\nБу йазы Бакыда адына күчә олмайан (олаҹаг!), Бакыда хатирә лөвһәси олмайан (олаҹаг!), Бакыда абидәси олмайан (олаҹаг!), Бакыда адына бир идман оҹоағы олмайам (олаҹаг!), амма үрәкләримиздә күчәси дә , абидәси дә, парлагдан-парлаг хатирәси дә һәмишә вар олан дәйәрли азәрбайҹанлы, зирвә футболчумуз Анотоли Банишевскинин бир метеор кими йашадығы өмрүнүн тарихчәсидир.\nИшығыны йадиҝар гойуб ҝедәнләрә галанлардан салам олсун!\nИЛК СЕВИНҸИ ОҒУРЛАНМЫШ\nАиләнин башына илк бәла Аллаһы башгалары кими севмәдикләриндән ҝәлди.\nОнда Анатоли йох иди. Һеч ону дүнйайа ҝәтирәҹәк атасы да доғулмамышды һәлә.\nИйирминҹи әсрин илк илләри иди.\nГанларына бир нечә ган гарышмыш-йарырус, йарыполшалы, йарыбендер Банишевскиләр Гәрби Украйнада йашайырдылар. Бу нәсил дәдә-бабадан диндар инсанлардылар. Амма онлар ади христиан дейилдиләр — протрстант тәригәтчийдиләр. Бантист идиләр. Вә бабасы һаггында хатирәләрини атасы Андрей Толикә гәдим бир нағыл кими данышырмыш: “Саггалы синәсинә дүшән нүрани бир кишийди баба. Јахшы скрипка чалырды . Сәси дә ҝөзәл иди. Руһани хора рәһбәрлик еләйирмиш”.\nБахышлары бир чох дини — әнәнәви ҝөрүшләрә гәтиййән уйушмайан, үзәриндә Иса чармыха чәкилдийи үчүн хачы “танымайан”, елә бир нөв мүсәлман кими шәраб ичмәйи, донуз әти йемәйи йасаг сайан, йалныз мүгәддәс китаба тапынараг килсә мөзүзәләрини,иконаны, бир пара хиристиан байрамларыны рәдд едән бантистләри он доггузунҹу әсрин сонларында чар һөкумәти башлайир тәгиб еләмәйә.\nБанишевскиләр гачыб ҝәлирләр Пйатигорска.\nАнҹаг орда да чох дуруш ҝәтирә билмирләр.\nИлләр кечир чаризм деврилир, амма йени совет режими илә бантистләр йола ҝетмирләр. Колхоз гурулушуна гаршы дурурлар, та 1926-ҹы илә гәдәр балаларыны совет ордусуна бурах-мырлар, тәригәтин бу һөкмүндән чыхмағы ән ағыр ҝүнаһлардан бири һесаб едирләр.\n1928-ҹи илдә Банишевскиләр Пйатигорскини дә тәрк етмәли олур.\nПәнаһ ҝәтирирләр Азәрбайҹана. Касыб, амма гулаглары нисбәтән динҹ һәйат сүрмәйә баш-лайирлар.\nӨзү аиләләринин 10 ушағындан бири олмуш Андрейин дөрд өвладынын һамысы Бакыда доғулур. Илки Борис 29-да, сонбешийи Анатоли 46-да.\nТолик доғуланда ата-анасынын йашы гырхын һәндәвәриндәйди, о бири ушаглар да артыг йенийетмәйдиләр. Она ҝөрә дә сонбешик евин ән севимлиси олду.\nАта-анасы она чох шей верә билмәди. Һәтта дойунҹа чөрәк, бабат ҝейим верә билмәдиләр. Лакин һәр һалда онлар Толикә нәсил-нәсил йашатдыглары, тәгибләрә, тәзйигләрә бахмайараг бир ан белә гәлбләриндән чыхармадыглары етигадларыны, үрәкләриндәки Аллаһ ешги вә Аллаһ хофуну, динин онлара ашыладығы рәһмдил, һагсевәр, виҹданлы олмаг, имкан варкән һеч вахт йардым әлини узатмағы әсирҝәмәмәк вәрдишләрини бағышладылар. Вә йахшы адам олмағын бу унудулмаз дәрсләри өмрү бойу Толики тәрк етмәди. Јахындан-узагдан таныйанла-рын һансындан сорушдумса , һамы онун хейирхаһлығындан данышды, тәһсилдән, саваддан дейил, вәһмдән ҝәлән йүксәк дахили мәдәниййәти вә сафлығндан бәһс етди.\nКөһнә Бакынын ҹамаат арасында “Ермәникәнд” дейилән һиссәсиндә йашайирдылар. Елә бил бу йердә мәскән салмалары да бир тале гисмәтиймиш.\nЈенә нечә он илләр габагкы кими ҝеҹәйә йахын үзү үзләр ҝөрмүш, һай-һайи ҝедиб, вай-вайы галан йорғун, галтаг трамвайлар, ләһләйә-ләһләйә парка ҝедир.\nО әтрафлар индики кими евли-ешикли дейилмиш. Бом-бош дүзәнҝаһмыш вә Толик балаҹа тай-тушлары илә о “стадионларда” футбол ойнамагдан йорулмазмыш. Баҹысы Лида сөйләйир ки, һәр ахшам евә голу-гычы сыйрыг-сыйрыг ҝәләрди.\nАнасы данлайырмыш ки, өзүнү нийә өлдүрүрсән, атасы данлайырмыш ки, ахы һәр ҝүн ай-аггабы алмаға пулумуз йохдур, сәнә чәкмә бир һәфтә давам ҝәтирмир….\nО илдә ки, Толик дүнйайа ҝәлмишди, һәмин ил ССРИ футболунун һәйатында мүһүм бир һадисә баш верди. Демирәм, дүз 1946-ҹы ил февралын 23-дә, йәни лап ҝәләҹәк футбол улдузу-нун тәвәллүд ҝүнүйлә там ейни вахтда, амма һәр һалда, футбол үчүн сырави сайылмамалы бу олай 46-йа тәсадүф еләди. О чағаҹан Совет Иттифагында командалар мейдана нөмрәсиз чы-хырдылар. Әслиндә баханда елә хариҹи өлкәләр дә бу әнәнәни рәсмән тәзә башламышдылар-1939-дан.\nҺәлә 1950-ҹи илләрин орталары иди вә дүнйанын ән мәшһур 9-ларындан олаҹаг Анатоли Банишевски һәлә ки, номрәсиз иди. Чүнки һеч һәлә идман майкасы да йох иди, бир ҹүт көйнәйи варды. Бирини футбола ҝейинирди, бирини мәктәбә.\nРеспублика стадиону онларын ҝөзүнүн гаршысында тикилирмиш. Бунлар Лида ханымын ҝөз йаддашында санки дүнән баш верибмиш кими айдын галыб — ойунлар кечириләндә стадио-ну атлы милис әһатәлийирмиш. Амма диҝәр зирәк йолдашлары кими стадион һасарынын һәр ҹиҝинә-бикинә бәләд олан баҹы-гардаш — Лидайла Толик таныдыглары дәлмә-дешикдән кечиб ҝорәрләрмиш ишәри, әсл футбола һавайы бахармышлар.\nВә бир Аллаһа бәллиймиш ки, инди оғрунҹа тәзә стадиона йол тапараг һейранлыгла тамаша едән бу гыврымсач ушаг 10-15 ил сонра бу мейданда һамыйа мейдан охуйаҹаг, бура топлашан 40 мин инсаны бир анда айаға галхараг ону алгышламаға дәфә-дәфә вадар едәҹәк.\nБу сонранын һәгигәти иди. Буну һәлә бир Аллаһ билирди, аиләнин билдийи исә о иди ки, бөйүйән һәр ушаг чөрәк газанмалы, евә көмәк етмәлидир.\nОну Күр-Араз Су-Тикинти Баш Идарәсинин ихтисаслашдырылмыш иншаат идарәсинә ишә дүзәлдирләр, икинҹи дәрәҹәли — чилинҝәр сантехник.\n1961-ҹи илин нойабрында евә илк маашыны ҝәтирир.\nШирниййаты йаман севирди. Анам сандыгчанын ачарчны ондан ҝизләдәрди ки, гәндин, конфетин ахырына чыхмасын. Биринҹи маашыны аланда Толик бир гуҹаг конфет, печенйе, мәт сүд (сгушйонное молоко”ну белә чевирдим-Р.Һ) ҝәтирмишди.\n…Јазыг гардашым елә бу шәкәрлә дә ҝетди”.\nЛидийа ханым аныр…\nРайонлара, Бакы кәндләринә тәмир ишләриндән өтрү тез-тез сәфәрә чыхмалыймышлар.\nСантехникләр сүбһ тездән дәмирйол вағзалына топлашармышлар. Евләриндә зәнҝли саат йохмуш, һәр еһтимала гаршы ҝеҹикмәсин дейә, анасы Толики вахтындан да еркән ойадыб йо-ла салармыш вағзала. Јухудан кал дурмуш арыг, зәиф ушаг перрондакы нараһат, тахта скамйа-лара узаныб, йолдашларыны ҝөзләйә-ҝөзләйә тәзәдән йухуйа ҝедәрмиш. Биригада йығылыб га-тара отурунҹа орада да йарым саат, бир саат уйуйармыш. Һәлә сүмүкләри бәркимәмиш, бир гарын аҹ, бир гарын тох олан бу ушағын иш йолдашлары – һәмин сантехникләр биригадасы илләр сонра ону екранда ҝөрдүкҹә һәмишә фәхр еләйәҹәкләр: “Бах, ҝөрүн бизим бригада кимләри йетишдириб!”\nИлләр өтәҹәк. Анатоли “бөйүк адам” олаҹаг, дүнйада танынан шәхсиййәтә чевриләҹәк, мүһүм вәзифә саһибләри , онларын ушаглары Толиклә отуруб-дурмаға, достлуг етмәйә ҹан атаҹаг. О исә …..\n“Ачығы елә мән дә истәйирдим ки, Толикин ад-санына уйғун әтрафымыз олсун. Санбаллы аиләләрлә, танынмыш инсанларла үнсиййәт сахлайыр. Онсуз да елә онлар өзләри ҹан атырдылар. О вахт Мәркәзи Комитәдә ишләйәнләрин нечәси Анатоли илә достлуг етмәкчүн сино ҝедирдиләр. Толикинсә онларла иши йох иди. Азаҹыг вахт тапан кими, иллаһ да 5-10 ҝүн Бакыдан аралы олуб сәфәрдән гайыданда гачырды көһнә ҹурларынын йанына. Һәрәси бир йанда фәһләчилик еләйән кечмиш мәһәллә ушагларыны арайырды. Бу онун тәбиәти иди. Һәмин мүһитсиз Толикин үрәйи партларды. Толики дәйишмәк мүмкүн дейилди. Она ҝөрә дә бир сөз демирдим. Үрәйимдән кечән елә үрәйимдә галырды”.\nБунлары Банишевски илә 30 ил гоша өмүр йашамыш Инна ханым хатырлайыр.\nЈалварышларлнда да сонракы һүҹумчулуғундакы сайаг гырсаггыз, инадкар олан Толик 1957-ҹи илдә истәдийинә наил олур. Гардашы ону апарыр әввәлҹә Орду Идман Клубунун ко-мандасына бир мүддәт сонра да “Локомотив” ин ушаглар групуна.\nБеләликлә әсил футболла тәмасы башлайанда Толикин һеч 12 йашы йох иди.\nКомандада она верилән, йуйулмагдан рәнҝи солмуш илк футбол майкасы илә Толикә санки дүнйаны бағышлайырлар.\nТоликин атасы, 2000-ҹи илдә, 96 йашында дүнйасыны дәйишмиш Андрей өмрүнүн ахырынаҹан оғлунун о илк майканы алдығы, севинҹдән учдуғу ҝүнү йад едирмиш: ”Ону о ҹүр севинән ҝөрәндә һисс еләдим ки, Толикин талейинә топ нәсә ҝәтирәҹәк. Үрәйимә дамды ки, футбол она һачанса нәсә верәҹәк”.\nӘлаһәзрәт ВАХТ һәлә күчәдә тоз-торпаг ичиндә сәһәрдән–ахшамаҹан топ далынҹа гачан гыврымсач Толйаны артыг ҝөзалты еләмишди, бу ушағы сабаһын Улдузу еләмәкчүн сечмишди вә ВАХТ о ушағы Улдуз етмәкчүн лазым олан мүһити дә тәдарүк едирди.\n1960-ҹи илдә ССРИ–нин футбол һәйатына, үмумиликдә бу севимли ойунун ирәлиләйишинә ҹидди тәсир ҝөстәрәҹәк чох файдалы бир аддым атылыр. О заман “А”гурупу –йүксәк лига, бир дә “Б” групу вармыш. “Нефтчи”дә “Б”-дәймиш. Гәрар гәбул едилир ки, йүксәк лигалардакы уста командаларын сырасына һәр мүттәфиг республиканын бир командасы әлавә едилсин вә онлара һәтта сон йери тутсалар да, 3 ил ҝүзәшт едилсин.\nБир йандан бу хош йенилик, диҝәр тәрәфдәнсә Әләкбәр Мәммәдов, Јури Кузнетсов, Аламас Голодес кими “әждаһа”ларын Азәрбайҹана гайыдышы совет футболунда әслиндә уҹгар әйаләт сайылмалы Бакыны футбол мүһитинә елитарлыг ҝәтирир. Бу нәһәнҝ футболчулар Москва, Кийев, Авропа футболунун тәҹрүбә вә сирләрини, чағдаш инҹәликләрини сәхавәтлә ҝәнҹләрлә пайлашмаға башлайирлар.\nВАХТ Баки мәһәлләләриндә гапычыларын гәними кими танынан балаҹа чилинҝәр-сантехник Толйа Банишевскини ССРИ-дә ад чыхармыш о үстүн мүәллимләрлә ҝөрүшдүрмәк үчүн “план ҹызырды”.\nБу ссенарини Танрыдан савайы һансы режиссор гура биләрди?\n“Локомотив”ин мәшгчиси техник имиш. Амма Толикдән фәргли олараг сантехник йох, диш техники –Едуард Оһанезов. Башгаларына о сирадан йетишдирдийи футболчуларын гоһум-әгрәбасына диш дүзәлтмәйи өз йериндә, амма йенийетмәләри кәшф едиб, үзә чыхармагда, әрсәйә ҝәтирмәкдә дә сәриштәлиймиш.\nСонралар Азәрбайҹан футболунда шөһрәтләрә чатан нечә ҝәнҹ “Локомотив”дән чыхыр — һәмин Едуард Маркаров да, Николай Смолников да, Виктор Забродин дә…\nО дөврдә “Нефтчи”нин өзүнүн 3 һазырлыг групу вармыш. Биринә Жаруков, биринә Фалйан, диҝәринә Сийавуш Ибраһимов рәһбәрлик едирмиш. Үмидверән ушаглар чохмуш, амма “Локомотив”лә “Нефтчи”дәки йенийетмәләрин һамысындан чох Банишевскинин ады чыхыб-мыш. Бүтүн шәһәр данышырмыш ки, “Локомотив”дә бир од парчасы вар, ган еләйир, һәр ой-унда 4-5 гол вурур.\n“Локомотүв”ә йени мәшгчи ҝәлир — Константин Кочанов. О да Толики илк ҝәлдийи ҝүндән севир вә онун барәсиндә “Нефтчи”нин капитаны Әләкбәр Мәммәдова данышыр. Әләкбәр вахт еләйиб ҝәлир, бахыр вә ҝөрүр ки, бу ушаг ҝерчәкдән бир гызыл күлчәсидир.\n1961-62-дә “Нефтчи”нин баш мәшгчиси бүтүн ССРИ-дә мәшһур олан әмәкдар идман устасы Борис Андрейевич Аркадйев имиш. Она да, мәшгчи Әли Әбилзадәйә дә Әләкбәр дөнә-дөнә “о ушаға бахмаг лазымдыр” десә дә, һәр дәфә бир иш чыхыр ортайа- алынмыр ки, алынмыр.\n“Һисс етдим ки, бунлары зорла апармасам иш дүзәлән дейил. Бир пайыз ҝүнү иди, һава да йаман сойугду. Аркадйев йашайырды. “Ҹәнуб меһманханасында. Билирдим ки, “Локомо-тив”ин ушагларынын Разиндә ойунлары вар. Москвалы йашыдлары илә гаршылашырдылар ҝәрәк ки.\nӨзүмү чатдырдым меһманханайа. Әбилзадәйә дедим ки, даһа о йан, бу йаны йохдур. Шефинлә даныш, бу саат сизи апарым стадиона. “Нефтчи”нин сүрүҹүсү Әлимөвсүмү йолла-дым ки, бир кәмширин алсын. Аркадйев сән дейән вуран дейилди. Амма йашлы киши иди, һава да сойуг иди. Фикирләшдим ки, бир аз ичсин ки, ҹаны гызсын.\nБирбаша ҝәлдик Разиндәки стадиона. Артыг ойун башламышды, тәхминән 15-ҹи дәгидә иди. Аркадйев 15-20 дәгигә бахды Толикә. Бәс еләди. Јығышдыг сойунуб -ҝейинмә отағына вә Аркадйев ганадлы бир ифадәйлә һөкмүнү верди: “Бу ки, әсл футбол тапынтысыдыр. Ҝәләҹәйинә сөз ола билмәз!”\nӘләкбәр Мәммәдов белә хатырлайыр.\nАзәрбайҹанын бу гызыл идманчысы – өзү һәм зәр, һәм дә зәрҝәр олдуғу үчүн даим зәр дәдрини дәгиг билмиш Әләкбәр мүәллим Банишевскинин зирвәләрә апаран йоунун илк нүфузлу херирхаһы, илк һамиси олдуғу кими, Толикин һәйатынин сонракы бүтүн енишли-йохушлу мәгамларында да даим она һәйан кәсилди.\nБеләҹә, 16 йашлы Банишевскинин “Нефтчи”йә ҹәлб едилмәси мәсәләси һәлл едилир вә бир нечә ай сонра Бакыны тәрк едиб Москвайа ҝедәҹәк Борис Аркадйев йени мөвсүмгабағы вер-\nдийи бир интервүдә Банишавскидән инамла сөз ачыр. Рәйинә бүтүн Иттифагда футбол иҹтимаиййәтинин һөрмәт бәсләдийи бу ағсаггалын мөтәбәр гиймәти вә хейир-дуасы гапы ашан сөзләр иди: “Бизим бу оғлан һаггында һәлә чох данышмалы олаҹаглар. Онун мейданчаны ҝөрүб дуймасы бир мөзүзә кимидир. Ҹәсарәтлидир, топу бүтүн варлығы илә һисс еләйир. Доғрудур, һәлә ҹох ҝәнҹдир, һәлә ҹилаланмайыб, пластикасы аздыр, пишик кими бир аз йөндәмсиз ора-бура сычрайыр, амма гой бир гәдәр кечсин, онун ичәрисиндәки бәбир ойансын, бах, онда бу ушаг Аллаһын шәфгәт ҝөстәрдийи бир һүҹумчуйа чевриләҹәк”.\nВладимир Брухти йада салыр: -“Сол айагла зәрбәси йох иди. Һәр ҝүн Кузнетсовла Голодес саатларла онунла ишләйирдиләр. Бири сағдан, бири солдан топу атырды. Толик йалныз сол ай-агла зәрбә вурмалы иди. Бир мүддәт сонра гәрибә иш баш верди-Толик дөнүб олду солахай!”.\nКазбек Туайев унутмайыб: “Башла ойнамағы да зәиф иди. Кузнетсов мәшгләрдә ҝаһ мүхтәлиф ҹинаһлардан айағы илә өтүрүрдү, ҝаһ да әли илә лап чәтин вә һүндүр топлар атырды. Толйа һәр она сары ҝәлән топу һансы һүндүрлүкдә учмасындан асылы олмайараг, гапыйа баш-ла йөнәтмәли иди. Мәшгләрдән сонра ағлайырды ки, башым зоггулдайыр”.\nСонралар дүнйанын онларҹа ән маһир гапычысыны “ағладаҹаг “ сәрраст, горхунҹ башыны Банишевски белә ағыр зәһмәтлә “тәрбийә етмишди”.\nДүнйада һеш нәйә зәһмәтсиз чатмаг олмур. Истедад һәлә ишин йарысыдыр. Зәһмәтсевәрлик вә о ҹүр мүәллимләри олмасайды, бу ушағын ишәрисиндә уйуйан, сонралар дүнйаны ләрзәйә салаҹаг бәбир ойнардымы?!\nБиринҹи дәфә балаҹа Толик – фәһлә Толик йенийетмәләрдән ибарәт ССРИ йығмасынын тәркибинә дахил едиләрәк Москвайа ҝедәндә, футбол сәррафы Алексей Парамоновун гаршы-сында дайананда, бу ушаг һаггында һәлә йалныз көмәкчиләринин хош рәйини ешитмиш баш мәшгчи йамаглы, нимдаш, сырыглыдакы, кобуд узунбоғаз чәкмәли, чәлимсиз бакылы баласыны илк нөвбәдә йемәкханайа апарыб дойунҹа йедиртмәйи тапшырмышды.\nДостларынын “Банжа” чағырдығы бу оғланы уғурлу ССРИ-нин йенийетмәләр йығмасы тәркибинә апарыб чыхармышды. Маҹарыстанда ады адына бәнзәйән Татабанйа шәһәринә, 1963-ҹү илин 22 сентйабрында Маҹарыстан йығмасынын вурдуғу ҝөзәл голдан сонра һаггында о чағын әлдан-әлә ҝәзән “Фурбол “ гәзетиндә тәрифли ҹүмләләр йер алмышды.\nБакыйа Анатоли уча-уча гайытмышды-йалныз бу сөзүн бирбаша, тәййарә илә ҝәлмәк мәнасында дейил, һәм дә бу сөзүн мәҹази, фәрәһин көксә сығмамасы анламында.\nТәләсирмиш ки, атасына, анасына, баҹысына, гардашларына, достларына илк медалыны ҝөстәрсин.\n“Биз онда Пйатигорскда идик. Орда чохлу гоһумларымыз галмышды. Јалныз йай айларында дейил, имкан дүшәндә башга вахт да ора аиләви динҹәлмәйә ҝедәрдик. Толик о ил Бакыйа дөнәндә биз Пйатигорскдан гайытмамышдыг. Белә данышмышдыг ки, Толик дә Бакийа чатынҹа ҝәлсин йанымыза. Һәйәт евиндә йашайырдыг. Һамы бир-бирини таныйырды, һамы бир-биринә инанырды, бизләрдә гапы килидләмәк сөһбәти-филаны олмазды. Әслиндә һеч ка-сыб евләримиздә оғурланасы бир шей дә йох иди”.\nТоликин Пйатигорска ев палтарында, чох дилхор ҝәлдийини ҝөрәндә һисс едирләр ки, нәсә баш вериб.\n….Гапыны һәмишәки кими ачыг гойубмуш.\nМәһәллә ушагларындан айрылыб евә ҝәләндә ҝөрүр ки, нә хариҹдән ҝәтирдийи идман ҝейими галыб, нә вымпелләр, нә һәйатынын биринҹи ән бөйүк севинҹинин әламәти олан медал.\nИлк ән бөйүк севинҹини оғурлайырлар.\nДүшәр-дүшмәзи олармыш бунун.\nӨмрү бойу иткиләри газандыгларыны , уғурларыны гарабагара изләди.\nТале ондан севинҹ оғурламаға даданмышды……\nБу сирр о вахт ачылмады.\nҺансыса мәрдимазар дуйуг дүшүб Москвайа бирҹә ононим йолласайды. Әләкбәр Мәммәдовун китабы бағланарды, баш мәшгчилийи елә башландығы вахтларда йарымчыг га-ларды.\n1963-ҹү ил иди, сабиг капитанын баш мәшгчи кечмәсиндән сонра әсас һейәтдә нәфәс тәзәлийи дуйулмасы өз йериндә, әвәзедиҹиләрә дә мараг артырмышды.\nАзаркешләр варды ки, “Нефтчи”нин әвәзедиҹисинин ойунларына, мәхсус олараг Валентин Кабанова бахмаға ҝәлирди. Айағына топ кечинҹә рәгиб мүдафиәчиләрини гәфил гасырға кими пәрән-пәрән салан од-йалов Валентин Кабановун сайәсиндә әвәзедиҹинин ҝөрүшләриндә три-буналардакы бош йерләр бирә-беш азалмышды.\nАмма гайышбалдыр Кабанов йел кими ирәли шығыйараг гапынын гаршысында пейда олҹағы трибуналардан “Банйа”, “Рыжий”гышгыранлар “Вур Кабанов!”чығыранлардан чох олурду.\nИш ондадыр ки, Әләкбәр Мәммәдов баш мәшгчилийә тәйин едилән кими ҝәнҹ севимлиси Анатали Банишевскини дахил етмишди. “Нефтчи”нин әвәзедиҹи һейәтинә. Лакин ону сәнәдләшдирмәйә, рәсмиләшдирмәйә ихтийары йох иди. Чүнки Толикин һәлә 18 йашы тамам дейилди вә һәмин йаш һәддини ашмамыш, демәли сәһһәт бахымындан йетәринҹә бәркимәмиш ушагларын усталардан ибарәт командаларда чыхышына дөврүн тибб гайдалары иҹазә вермир-ди.\nЈашы аз олса да Банишевски мейдана бурахылмаға һазыр иди вә Әләкбәр мүәллим сахтакарлығынын фаш олаҹағындан еһтийатланмасайды. Толики лап әсас һейәтә дә бурахарды. Ди ҝәл әсаслар даһа артыг диггәт мәркәзиндәйдиләр вә белә рискин хейирдән чох зәрәр ҝәтирмәк еһтималы варды. Она ҝөрә дә Толик әвәзедиҹинин ойунларына ады Москвада мөвсүмдән өнҹә сийаһыда рәсми олараг тәсдигләнмиш Кабанов кими гатылырды. Беләҹә, һәм футбол, һәм рол ойнамалы олурду.\nИкиси дә пис алынмырды.\nВә 1964-дә икили һәйатдан ҹаны гуртарды.\nО, әвәзедиҹи олмагчүн йаранмамышды.\nӘвәзедилмәзләр неҹә әвәзедиҹи ола биләр?!\nЈашы тәләб олунан һәддә чатан кими Әләкбәр Мәммәдов Толики гатды бирбаша әсас һейәтә.\nМинскин “Динамо”су илә ойунда тәҹрүбәли азаркешләр бу дәфә артыг көһнә таныш Каба-новун ….”Банишевски”елан едилдийини ешитдиләр.\nВә Толикин усталарынын арасында ачылышмасы узун чәкмәди. Нөвбәти ойунда — ОМИК-лә гаршылашмада гол сифтәсини еләди вә бу нүбар нә тәһәр дүшүмлү олдуса, илк голуйла Ба-нишевски ОМИК-ин гапысынын ҝөзүнүн одуну неҹә алдыса, сонралар ССРИ чемпионатла-рында бу ҝүҹлү команданы мүхтәлиф вахтларда даһа 8 дәфә ойуну мәркәздән башламаға вадар етди. Башга сөзлә, ОМИК-ин гапысы онунчүн ән үзүйола, диҝәр командаларла мүгайисәдә ән чох фәтһ етдийи олду? (Толикин “һәриф”инә чеврилмиш ОМИК сонралар Толикин өзүнү һәрифләмәйә чох ҹан атаҹаг….).\n….Усталығы, истедады йашындан бөйүк идисә дә, Толик һәлә хейли дәрәҹәдә садәлөвһ\nҺәмин ОМИК-лә дебүтүндә, биринҹи таймда башҝиҹәлләндириҹи фәндләри илә москвалы-ларын мәркәз мүдафиәчисини һейдән салан, уғуруна бир аз да шитәнәрәк пайтахтын 3 нөмрәлисини азаркешләри ҝүлдүрәҹәк гәдәр әмәлли-башлы долайан Банишевски икинҹи һиссәдә дөнүб олур башга адам.\nБайагдан ҹүссәли 3 нөмрәлийә ҝөз вериб ишыг вермәйән Толик инди ону һәр дәфә гаршы-сында ҝөрәндә санки тилсимләнир, топу асанҹа әлдән (даһа доғрусу айагдан) верир, башлайыр һипноз олмуш кими мәркәз мүдафиәчисинин ардынҹа бахмаға.\nБу әһвалатдан 40 илә йахын кечәндә Владимир Брухти мәнә ҝизлинҹи ачир: ”Фасиләдә Толикдән сорушдум ки, билирсән кимдир о бармағына доладығын? ”Кимдир ки, һеч гача бил-мир”,- деди. Ҝүлдүм: “Неҹә йәни гача билмир! О, ССРИ йығмасынын стоппери Алберт Шес-тернйовдур. ССРИ-нин 1 нөмрәли мүдафиәчисидир о”.\nКаш демәйәйдим! Буну биләндәм сонра Толик башлады Шестернйова әфсанәви бир гәһрәман кими бахмаға, елә бил мейдан йадындан чыхды. Она ҝөрә дә икинҹи һиссәдә Толик санки ойунчуларын арасында итди. Дөнүб олду тамашачы. Ушаг кими ағзыны айырыб һейранлыгла Шестернйову сейр еләйирди.\nБаласы олдуғу милләтә, өвлады олдуғу Вәтәнә һәрә бир ҹүр гуллуг едир.\nАз, йа чох, истәди-истәмәди һәр бәни-адәм йазылмамыш (бәлкә дә йазылмыш, амма бизимчүн охунмаз олан ) бир ганунла халгына вә йурдуна ән кичик дамлаҹа да олса хидмәтини мүтләг едир. Халг вә йурдда хидмәти чох оланларын адыны өз йаддашына бирйоллуг һәкк едир.\nБанишевски Азәрбайҹана айағы илә хидмәт етди.\nАйағы илә бу халгын башыны уҹалданлардан олду. Дини айры, дили айры, миллиййәйи айры ола-ола бу халгын ән етибарлы баласы сайылмаг һаггыны өмрүйлә, йолуйла газанды.\nБанишевски дәрди, гайғылары һәмишә чох олмуш бу милләти гыса өмрү әрзиндә дәфәләрлә көнүл долусу севиндирмиш надир вәтәндашларымыздандыр. Банишевски гәдәр олмаса да, һәр һалда елә она охшар кими бизләри ифтихарландыран, фәрәһләндирән айры футболчуларымыз да аз олмады. Онларын һамысындан Толики үстүн едән йалныз истедады йох, һәм дә (вә әслиндә илк нөвбәдә) бүтүн варлығыйла йахшы Вәтәндаш олмасы, сабит гәдәмлийи, бу Вәтәнә миннәтсиз бағлылығыдыр.\nБәлкә инди чатдыраҹағым вурғуланмасы артыг олан бир ҹизҝиләр. Белә дә ола биләр ки, бунлар Толикин ирадәсиндән там асылы олмайараг баш вермиш бәхт һадисәләридир: баҹысы Лидийа азәрбайҹанлыйа әрә ҝетмишди, Банишевскинин һәр ики гызы азәрбайҹанлыларла аилә һәйаты гурду, нәвәләри Олйа йох, Ванйа йох, Саша йох, Лалә олду, Елдар олду, Әли олду. Вә о, өзү дә өмрүнүн сон парчасында азәрбайҹанлы ханымла ниҝаһа ҝирди. (“азәрбайҹанлы” дейәндә ки, әлбәттә мән Азәрбайҹан түркүнү нәзәрдә тутурам, она галса Толик өзү елә ән халис азәрбайҹанлыйды).\nБәлкә дә бүтүн бунлар тале тәсадүфләридир. Анҹаг бу “тәсадүфләр” йығымынын мәһз Ба-нишевскинин бәхтинә дүшмәси мәнә ҝөрә гәтиййән тәсадүф дейил, бу Толикин азәрбайҹанчы ичәрисинин ҹазибәсийлә йаранмыш зәрурәтләр, ганунауйғунлуглар сирасыдыр.\n…ОМИК ки елә илк ҝөрдүйүндән Банишевскини бәйәнмишди, башлады топ атмаға, Толики Москвайа өзләринә тәрәф чәкмәйә. Дүнйа шөһрәтли Шестернйова бир садәдил ушаг\nһейранлығыйла бахараг өзүнү итирән Толйа Банишевски нә гәрибәдир ки, елә һәмин ушаг, йенийетмә йашларындан башлайараг растлашдығы ширин вәдләрә йағлы (һәм дә йетәринҹә ҝерчәк) тәклифләрә алданмады.\nАхы ән азы ҹаван иди, даһа артыг шөһрәт дә, даһа артыг тәминат да заһирән ҹәлб етмәлийди ону. Уйа да биләрди бу бойунолмалара, ҝедә дә биләрди бу тәклифләрин ардынҹа. Ким нә дейә биләрди она?\nЧохусу Москвадан ҝәлән о тәклифләр ҹавабсыз галмасайды олсун ки, Банишевскийә исте-дадынын даһа вүсәтли ачылышы, бир шәхсиййәт олараг дүнйада даһа артыг тәсдиги үчүн гат-гат артыг метдан йаранарды, она даһа мәсуд бир ҝәләҹәк” бичиләрди”.\nФәрли доланышығы олан бир һәйат йашамамыш, йохсуллугдан гәфилҹә ҹаһ-ҹәлала чатмыш ҝәнҹин ону бүрүйән парылтыдан шашырмамасы, Вәтәнә, доғма Азәрбайҹанына бу етибары ҝәрәк ҝөрк ола.\nЧохларына –дили дә, дини дә, миллиййәти дә бизимки олан, амма руһҹа Банишевскинин онда бирийҹә бизимки ола билмәйән сыра-сыра йурддашымыза ҝәрәк нүмунә ола!\nЈолунун лап башланғыҹында да, сонракы идман өмрүнүн чешидли ашырымларында да гы-рагдан чох чағырдылар Банишевскини.\nАзәрбайҹана, Бакыйа дөнүк чыха билмәди.\n1990-ҹы илин йанварында, о мүдһиш 19-ундан 20-нә адлайан бәдбәхт ҝеҹәдән, Бакыйа совет танклары дарашан о ганлы ҝеҹәдән сонра шайиәләр йайылды ки, Москванын бу зүлмүнә етираз әламәти олараг халг һейфини руслардан ала биләр. Тәләм-тәләсик Бакыда йашайыб-ишләйән рус әсилли һәрбичи аиләләринин шәһәрдән көчүрүлмәси бәд шаийәләрин ҝерчәкләшә биләҹәйи еһтималларыны бир гәдәр дә гүввәтләндирди.\nПаника ичиндә Бакынын көклү-кечмишли рус аиләләриндән ев-ешийини сатыб ҝедәнләр дә олду.\nГыса өмрү бойунҹа Анатоли Банишевскийә ағыз суладан вәдләр верәрәк ону Бакыдан, Азәрбайҹандан узаглара чәкмәйә чалышмышдылар.\nИнди өлүм тәһлүкәси, өзүнүн, балаларынын, әзизләринин һәйатларына гаршы ола биләҹәк гәсдин ваһимәси ону Бакыдан, Азәрбайҹандан гыраға атмагла һәдәләйирди.\nИнна ханым аныр: ”Горхунҹ шаийәләр ҝүн-ҝүндән артырды. Гәтиййән инанмырдыг ки, бу ола биләр, бизә нәсә едәрләр.\nАмма һарай-һәширлә тәк-тәк көчәнләр варды, она ҝөрә дә ән әввәл ушаглардан сары нараһатлығымыз артырды.\nБир ҝеҹә нәһайәт чох тәрәддүддән сонта үрәйими Толикә ачдым ки, бәлкә биз дә йығышаг Москвайа. Сәни таныйырлар, орда достларын чохдур, һөрмәтин вар, ишсиз галмазсан.\nБанишевскинин рәнҝи боғулур.\nВә бәлкә дә һәйатынын ән ваҹиб һесаб етдийи гәрарыны верир:”Ахыры өлмәк дейил?! Гой танкла ҝәлиб кечсинләр үстүмдән. Мәм бурадан һеч йерә ҝедән дейиләм.\nМән Бакысыз йашайа билмәрәм…”.\n…“Маракана”- дүнйанын ән бөйүк стадиону, 220 мин нәфәрлик тутуму олан бу нәһәнҝ фут-бол тамашаханасы вәҹд ичиндә далғаланырды. 54-ҹү дәгигә иди вә “сеһрбазлар” өндәри Пеле һесабы чатдырмышды. 2:0-а. Бразилийа торседоресләринин-бәлкә дә дүнйадакы ән фанатик футболсевәрләрин һайгырышлары стадиону титрәдирди.\nВә 5-ҹи дәгигә сонра мөҹүзә баш верир. Нөвбәти гол вурулур. Мөҹүзә голун вурулмасында дейилди.\n1965-ҹи илин 22 нойабрында футбол Мәккәсиндә -Рио-де-Жанейрода баш верән мөҹүзә о иди ки, бир ан ичиндә бу бойда стадион, бу йекәликдә инсан дәнизи ҹәрәйаны кәсилмиш теле-визор кими хырп сусмушду вә ағыз дейәни гулаг ешитмәйән стадион бүсбүтүн адамсызмыш кими гәбирстанлыг сүкутуна бәнзәйән бир сәссизлийә бүрүнмүшдү.\nБразилйалылар ССРИ йығмасыйла ойнайырдылар. Бу, йахын айлардакы икинҹи гаршы-лашма иди, ийулун 4-дә онлар советләри Москвада 3:0 һесабы илә ағыр мәғлубиййәтә уғрадандан сонра бразилийалы футбол “синоптикләри” нөвбәти ҝөрүшдә 6:0-лыг дағыдыҹы гәләбәнин ҹибләриндә олмасына шүбһә белә етмирдиләр. Бу инди бирдән-бирә аз гала мәркәздән – ашағы-йухары 25-30 метрлик мәсафәдән – совет командасынын һүҹумчусу кәллә илә топу онларын гапысындан кечирмишди вә бу зәрбә илә онлары –азаркешләри дә, ойунчу-лары да неҹә карыхдырмышдыса, ойун битәнәҹән өзләринә ҝәлә билмәдиләр. Һәмин накаутедиҹи кәллә матчын битмәсинә 5 дәгигә галанда Слава Метревелинин вураҹағы бәрабәрлик голунун да тәмәлинә чеврилди.\nБразилийа командгасыны мүвазинәтини итирмәйә вадар едән о гола лент йазысында Азәрбайҹанда бахан инсанларын телевизору гуҹаглайыб өпән нечәси бу һәйәҹанлы йашантысы барәдә мәнә шәхсән данышыб.\nФутбол мүнтәхабатларына дүшәси һәмин голу 19 йашлы бакылы Анатоли Банишевски вурмушду.\nО чағлар ССРИ йығмасынын баш мәшгчиси олан Николай Морозов Толики командайа, тәлим-мәшг топланышларына 5 ай әввәл ҹәлб етмишди, елә илк дәфә дә мейдана бразилйалы-лара тәмиз удузмагда олан Москва ойунунун икинҹи һиссәсиндә бурахмышды. “Айагачдысын-дан” Пио-де-Жанейродакы ойунаҹан өтән аралыгда артыг йығмада бир нечә дәфә гол севинҹи дадмыш Толикчүн бу голун мәнасы там башга иди.\nБразилийа гәзетләри о голу ониллийин голу адландырмышлар. Банышевски үчүн бу “өмрүнүн ән һәлледиҹи голу”сөйләнирсә, йанлыш чыхмаз.\nНағылларымыз һөкмдары мүәййәнләшдирмәкчүн шаһлыг гушунун учурулмасындан, о уғур гушунун һәрдән-бирдән бәхти айаг үстүндә олан бир нәфәри сечәрәк башына гонмасындан сораг верир.\nБразилийалыларын тез-тез ишләтдийи бир дейим вар: “Франго”. Һәрфән чевриләрсә мәнасы “ҹүҹә удмаг”демәкдир. Мәҹази анламда бизим “хоруз бурахмаг” ифадәмизә йахындыр. Бразилйада бу ифадәйлә адәтән командайа баһа баша ҝәлән кобуд сәһвләр едән гапычылары дамғалайырлар.\nО вахт “Маракана”да бразилйалыларын йахшы мәнада меймун кими учан гапычысы Ман-га (билмирәм адама йахшы мәнада “меймун “демәк нә дәрәҹәдә дүрүстдүр. Һәр һалда меймун әҹдадымыз дейилсә дә, нә гәдәр гоһумумуз олдуғундан бу бәнзәтмә тәһгирамиз дә гәбул едилмәсин ҝәрәк) топу гайтармышды дүз Банишевскийә сары вә байагдан пусгуда дуран Толик дә бу “һәдиййә”ни ҝөйдәҹә гапараг айағынынкы гәдәр сәрраст вә ҝүҹлү баш зәрбәсийлә косу Манганын үзәриндән ҝөндәрмишди топа.\nО топу Банишевскийә сары Манга йөнәлтмишди, йа Манганын васитәсийлә бу ҹавана сәадәт, шөһрәт гапысы ачмаг истәйән Танры?\nБуну бирҹә Аллаһ билир.\nҜӘНҸ “ГОҸА”НИН ТӘСӘЛЛИСИ\nКүй бүтүн ССРИ-йә дүшдү.\nРадио-телевизийа данышырды, гәзетләр йазырды, ҹаммат арасымда исә о йазыланларын да үстүнә бешгат әлавә едиләрәк “бәзәдилмиш” гейбәтләр долашырды…..\nИнсан талейини гырмағы һәдәф ҝөтүрмүш бу һадисә барәдә үстүндән онилләр совушандан сонра бир даһа дүшүнәркән истәр-истәмәз галмагалын мәгсәдли шәкилдә ҝенишләндирилдийи, ҝизли бир гәрәзлә бунҹа ҝениш чәрчивәдә йайдырылдығы гәнаәтинә ҝәлирәм.\nМосквадакы Идман Техники Комиссийасы вахташыры совет футболчуларынын ирили-хырдалы ҝүнаһкарларыны мүзакирә едәрәк гыса һесабатларыны мәтбуата чыхарырды.\nАмма бу тәнбеһ аз гала һәр һәфтә охумаға адәт еләмиш йүнҝүлвари гулагбурмалардан дей-илди.\nҸәза вар ки, мүалыҹә үчүндүр, ислаһ етмәкдән өтрүдүр.\nБу ҹәзанын исә мәгсәди бирмәналы шәкилдә ев йыхмагдан, ҹаван вә истедадлы бир талейи шикәст етмәкдән ибарәт иди.\nБу ҹәзаны садәҹә, идманчыйа верилән ағыр ҹәза да саймаг садәдиллик оларды. Бу ҹәзаландырма әмәлиййатынын майасында гәрәзли сийасәт ҝизләнмишди.\nАнатоли Банишевскинин башына ҝәтириләнләрлә 1958-ҹи илин майында Едуард Стрелсо-вун бәдбәхт едилмәси маһиййәтҹә охшар гәсдләрдир.\n1958-ҹи илдә Стрелсовун 21 йашы варды вә о, 3 ил иди ССРИ йығмасынын мәркәз һүҹумчусуйду. Стрелсову нә аз, нә чох – Пеле илә мүгайисә едирдиләр. Дүнйанын футбол мей-данларында ҝөстәрдийи һүнәрләр сайәсиндә “хариҹ”рус улдузуну танымышды.\nСтелсову гыз зорламаг үстүндә һәбсә алырлар вә тезбазар 7 ил иш кәсирләр.\nҺадисәдән 40 илдәндән дә артыг бир вахт кечәндә маһир футболчудан бәһс едән айрыҹа бир китабда о ҹинайәт ишинин тәфсилатлары ачыгланды. Охудугҹа ишин гурамалығына шаһид кәсилмәмәк олмур. Санки ҝөрүнмәз бир әл ҝедишаты идарә едир вә Стрелсову хилас етмәк истәйәнләрин бүтүн ҹәһдләри боша чыхыр. Һәтта Стрелсовла бир бағ евинә әйләнмәйә өз хо-шуна ҝетмиш (йәгин өйрәдиләрәк мәгсәдли шәкилдә ҝөндәрилмиш) гыз сон уҹда неҹә дәйәрли идманчынын учурума онун васитәсилә ашырылмасына футболчунун хейирхаһлары тәрәфиндән инандырылдигдан сонра әризә йазыб шикайәтини ҝери ҝөтүрсә дә бунун бир исти-сойуғу олмур. Ҝедән ҝетмәлийди!\nСовет заманында идман, о сырадан илк ҹәрҝәләрдән бириндә футбол, дөвләт сийасәтинин тәркиб һиссәсийди. Футбол мейданында газанылан һәр гәләбә идманчылардан өнҹә дөвләтин гәләбәси кими гавранылырды. Вә ССРИ йығмасына Стрелсов кими сон дәрәҹә ҝәрәкли футбол-чуну (ишин ичиндә башга бир даһа ҹидди иш олмасайды ), мүтләг хилас едәрдиләр.\nҺай-күй галхсайды белә ону елә йатыздырардылар ки, йахын әтрафдан әлавә башверәнләрдән дуйуг дүшән олмазды.\nДейир, ҝуйа Стрелсова һансыса хариҹи командайа көчмәси, һансыса хариҹи өлкәйә ҝедиб галмасы тәклифи пычылданыбмыш, бундан аҝаһ олунҹа онун нәинки хариҹә, лап өлкәнин ичинә дә азад йолуну бирйоллуг бағламаг һөкмүнү верибләрмиш.\nСтрелсов өмрүнүн –бир инсан кими һәр ҝүнүндән зөвг ала-ала йашайҹағыни ҝәнҹлийинин 7 гиймәтли илини, бир футболчу кими харигыләр йаратмагчүн танрынын она айырдығы вахтынса\nйетмиш фаизини итирди.\nЕлә бир о гәдәр дә Банишевски итирди.\nБу гәбил идманчыларын тәгсиркар сайылмасы үчүн әсас һәмишә олур — өзләри верирләр бәһанәни.\nЕркән йашда шөһрәтин ширини дадан белә идманчыларда өзүндән разылыг да олур, ипә-сапа йатмазлыг да. Амма адәтән онларын бүтүн шылтаглыгларыны истедадларына гурбан едирләр. Ҝөрүнүр елә дүзү дә будур. Ахы онлара сырави адам өлчүләрийлә йанашмаг һагдан дейил. Габилиййәти ади инсанлардан бир нечә баш йүксәк оланлардан мәишәтдә ади инсан олмағы тәләб етмәк әдаләтдәндирми? О һесабла онлар да биздән истедадда өзләри кими олмағы истәмәлидирләрми?\nОнлар сырави олмадыгларындан ҝәрәк бүтүн йахшы-йаманларыйла, неҹә вар елә гәбул едилсинләр.\nЕркән парламыш Банишевскийә “гармаг атанлар” чох олмушду. Кийевин “Динано”су да, Москванын “Спартак”ы вә “Динамо”су да, Орду Мәркәз Идман Клубу да Банишевскини овламаға бир йох, бир нечә дәфә ҹәһдләр еләмишди.\nКийев “Динамо”суна кечмәмәйи нәтиҹә етибары илә онун өзү үчүн тәһлүкәли дейилдисә дә, Москвайа гәти арха чевирмәси хаталар вәд едирди.\nБу горхулу “вәд” доғулду да!\nӘн чох ОМИК иди. Банишевскинин ардынҹа гачан. Толики һейәтләринә\nгатмаг үчүн онларын һүгуги әсасы варды. Нечәсини белә еләмишдиләр-футболчу ордуйа чағрылырды вә ону гатырдылар ОМИК-ә.\nӘввәл истәмишдиләр ки, Банишавскини дә белә етсинләр.\nКазбек Туайев сөйләйир ки, бунун габағыны алмагчүн Банышевскини Бакыда Дахили Ишләр Назирлийинин гошунларына дахил етдиләр. Һәм әсҝәрлийини чәкди, һәм дә Мүдафиә Назирлийи системи олмадығындан орду бура гарыша билмәди, һәм дә Толик һәрби хидмәтини кечә-кечә “Нефтчи”дә галыб ойнамағыны давам етдирди.\nАдил Бабайев хатырлайыр ки, ОМИК-ин әсҝәрлик мәсәләси илә Толики сыхышдырдығы вахтлар иди. Бир ахшам Јалтайа учмалыйдыг. Һава лиманында гәфилҹә ики милис нәфәри йа-хынлашыб ҝирдиләр Толикин голуна. Чох пәришан олдуг. Толик бизи сакитләшдирди ки, нараһат олмайын. Сиз ҝедин ики ҝүнә мән дә ҝәлирәм.\nДемә онун әсҝәрлик мәсәләсини сабаһа гоймадан Бакыда-ДИН-дә һәлл етмәк үчүн сах-лайыблармыш.\nБанишевски илә ССРИ йығмасында бирҝә чыхыш етмиш, араларында сәмими достлуг мүнасибәтләри олан Александр Пономарйов да белә бир әһвалат сөйләйиб:”Бакыдакы ойунла-рымыздан бириндән сонра Толик бизи баға гонаг апармышды. Командамызын рәһбәрлийи Мо-сквада әла шәраит, ев, индикининдән гат-гат артыг йү шан-шөһрәт бойун олараг Толиклә данышмағы мәнә һәвалә етмишди.\nҺәр шейи дедик она, конкрет ҝүндә Москвада ҝөрүш вахтымызы да тәйин еләдик.\nҜөзләдик Толик ҝәлиб чыхмады….”.\nИнна ханым гайыдыр өтән ҝүнләрә: “Бир дәфә Москвада Мир проспектиндә Толик мәнә узагдан гоша пәнҹәрәләри ҝөстәрди: “Бах, мәнә о мәнзили верирдиләр”….\n…..1969-ҹу ил иди. Сталин вә ҝуйа ки, һәм дә сталинизм чохдан өлүб ҝетмишди, заһирән башга зәманәйди, амма машын ки, ишләйирди. Инсаны ҹүҹү, гарышга кими аҹиз мәхлуг сайа-раг она зүлм етмәйин, ону алчалтмағын, ону зилләтләрә мүбтәла етмәйин ән иблисанә сирләринә беш бармағы кими бәләд олан, буну бир елм сәвиййәсиндә ирәлиләдиб ҹилаламыш\nсовет системи сағ-саламат иди вә һәрдән-һәрдән ҹызығындан гыраға гәдәм басанлара тәрс үзүнү ҝөстәрмәйиндә даван едирди. Амма бу хәфиййә дөвләтин бир күтбейинлийи дә варды ки, тәзә үсуллар ахтармырды, онилләрлә сынагдан кечирмиш олдуғу басмагәриб васитәләрдән йенә тәкрар-тәкрар истифадә едирди, елә бу бәсит тәкрарчылығы илә дә ҝизләдә билмәдийи гуйруғуну ҝөстәрмиш олурду.\n1969-ҹу илин футбол мөвсүмү башланырды. Анатоли Банишевски бәхт улдузунун “мәнәм-мәнәм”чағындайды. Вур-тут ҹәми 23 йашы варды, дүнйа ону таныйырды вә бирдән-бирә бу ҝәнҹи һәр шейдән мәһрум еләдиләр.\nБелә шейләр йалныз ССРИ кими мәһбәс дөвләтләрдә, инсанын дөвләтдән йүз фаизли әсаслы олдуғу мәмләкәтдә баш верә биләрди.\nСоветләр Банишевскинин нүмунәсиндә сүбут етдиләр ки, Сталин репрессийаларынин бәлли вәрдишләри дипдиридир, исбат етдиләр ки, истәнилән кәси кимлийиндән асылы олмайараг бирҹә анда фәал һәйатдан вә тарих сәһнәсиндән биабырчилигла силмәк мүмкүндүр (вә ким Гу-рана әл басса ки, һәмин күтләви һойду-һойдуйа ҝөтүрмәклә инсаны һәр шейдән бездирмәк вәрдишини о көһнә совет дүшүнҹә тәрзи илә йашаданларын көкү йерли-дибли кәсилиб, һеч вәҹһлә инанмырам).\nБеләликлә, 1969-ҹу илин йазы иди, апрелин 4-дә “Нефтчи”Бакыда мөвсүмүн илк ойуну ке-чирилирди вә “Черноморес”лә гаршылашырды.\nБиринҹи ойун иди, һәлә футболчулар “гыш йухучундан”йетәринҹә айрылмамышдылар, һәлә формайа дүшәнәҹән чохларына чох ойун кечиртмәк лазым иди, амма Банишевски әмәлли-башлы сечилирди. Елә әввәлки кими, мөвсүмүн орталарында олан сайаг чевик иди, сүрәтли иди. Одессалы мүдафиәчиләрин онун габағыны кәсмәкчүн тез-тез йол верилмәз кобуд фәндләрә әл атмагдан башга чарәси галмырды.\nВә ойундан сонра гәрибә бир гәнбәргулу чыхыр орталыға. Ҝуйа Банишевски һакимин ҝөзүндән йайынараг мейданда рәгиб ойунчуну вуруб.\nБанишевскини таныйанларан һамысы бир ағыздан онун чох мүлайим инсан олдуғуну тәсдигләйир. Бу хасиййәти заваллынын елә меһрибан сифәтиндә дә ҹизҝи-ҹизҝи сезилмәкдәдир. Лакин һәйатда бәлкә киминләсә мүбаһисә, евдә-аиләдә доғмаларына гаршы ҹығаллыг да едә биләрдисә, мейданда нәинки кобудлуг етмәзди, әксинә һеч она гаршы кобудлуглара да ҹаваб верән дейилди.\nБуну вахтилә Толиклә ойнамыш индики ветеранларын һамысы бир ағыздан тәсдигләйир. (Инна ханым данышыр ки,бир дәфә Муртаз Хуртҹилава Толики йаман әзмишди. Она тапшырыг верилибмиш Толики елә зәдәләсин ки,сонракы бир нечә ойуна да чиха билмәсин.Дедим Муртаз сәнинлә йахындыр, йиғмада да бир йердәсиниз, хариҹи сәфәрләрдә олмусунуз, өзүнә де ҝөрәк ахы нийә белә һәрәкәт еләди сәнә гаршы.Гайытды ки,нә дейәҹәм, онун тәгсири йохдур, тапшы-рыблар еләйиб).\n“Нефтчи” “Черномериес”и 2:0 йенир.\nМейданда Банишевскийә нә хәбәрдарлыг едилир, нә бир ирад тутулур.\nМатчдан сонра исә протоколда йазылыр ки, ҝуйа Банишевски рәгиб ойунчуйа йумруг атыб. Вә әлүстү Москва-Идман Техники Комиссийасы гәраг чыхарыр ки, Банишевски биринҹи дөврәнин ахырынаҹан шәрти олараг дисквалификасийа едилсин.\nБу ҝөзләнилмәз гәрар Бакыда тәәҹҹүб доғурса да, бир тәрәфдән мүбаһисә етмәйин биһудәлийини, о бири йандан ҹәза гәрарынын шәртилийини нәзәрә алараг о гәдәр дә дәринә ҝетмир, бәнд олмурлар-иш ондадыр ки, Банишевски бу гәрара ҝөрә гаршыдакы ойунларда иш-тирак һаггындан мәһрум едилмирди. Ишди-шайәт биринҹи дөврәнин ахырынаҹан йенә буна\nбәнзәр бир гүсуру олсайды, онда ҹәза автоматик ишә дүшәҹәкди.\nОна ҝөрә дә Банишевски архайынҹа шемпионаты давам етдирир. Амма сән демә ҹәзанын үздән белә йүнҝүлвари ҝөрүнмәси тәләймиш, даһа ҹидди тәдбирә һазырлыгмыш.\nӘсл һәнҝамә бир ай сонра баш верир. 1969-ҹу илин 22 майында ССРИ Футбол Федерасийа-сынын Идман Техники Комиссийасында бахылыр мәсәләйә. Бакыдан “Нефтчи”нин баш мәшгчиси Әһмәд Әләсҝәрову вә команданын рәиси Рауф Адыҝөзәлову да дәвәт едирләр йығынҹаға. ССРИ Назирләр Совети йанында Үмумиттифаг Бәдән тәрбийәси вә Идман Комитәси Анатаоли Банишевскини налайүг һәрәкәтләрә, әййашлыға, кобудлуға, интизамсызлыға ҝөрә идман устасы вә бейнәлхалг дәрәҹәли идман устасы адларындан мәһрум едир. Амма Банлшевски тәк дейилди — Б.Семиглазов, вә Б. Брухти дә ейни ҹәзайа мәһкум идиләр. Һөкүмсә бунунла битмирди. Комитә Банишевски вә Семиглазова “А” вә “Б” групла-рында өлкә чемпионатларынын ойунларында ики ил әрзиндә иштиракы да йасаг едирди. Идман Техники Комиссийасы исә ҹәзаны бир аз да гәлизләшдирир. Азәрбайҹан Футбол Федерасийа-сынын Банишевски вә Семиглазова идман формасыны тамам итирмәк үчүн һеч олмазса Бакы вә республика чемпионаты ойунларында иштиракына иҹазә верилмәси хаһишини дә рәдд едир: ”Онлар йалныз ҝүнаһларыны истеһсалатда чалышраг намуслу әмәклә йудугдан вә һәмин кол-лективин мүсбәт зәманәтини ҝәтирдикдән сонра шәһәр вә республика йарышларында иштирака бурахылмайаҹаглар”.\nБу бәд хәбәри 1969-ун 24 майында Азәрбайҹан охуҹусуна бизим “Идман”гәзети чатдырыр-ды. Лакин мәгсәд Банишевскини әзиб суйуну чыхармаг, ону дири-дири “өлдүрмәк” иди. Демәк, бир “Идман”ла мәрәкәни сойутмаг олмазды.\nТотал ифша машыны там ҝүҹүйлә һәрәкәтә ҝәлмәлийди.\nМайын 26-да “Футбол-Хоккей”гәзетиндә Б.Бинокуровун Банишевски гәзиййәси илә бағлы “Иҹласдан гейдләр” рубрикасы алтында “Бир тарихчәнин дәрсләри”адлы мәгаләси дәрҹ едилир.\n“Бу иҹлас гейри-ади иди. Јалныз она ҝөрә йох ки, идман-техники комиссийасы артыг ҝүнаһын вә ҹәзанын сәвиййәсини мүәййәнләшдирмәмәли иди. Һәм дә она ҝөрә ки, әсас ҝүнүһкарлар йох идиләр. Онлары садәҹә олараг чағырмамышдылар. Банишевски илә Семигла-зовун иши тәмамилә айдындыр”. Азад учуш”онлары там фәлакәтә ҝәтириб чихармыш, “парашүт ачылмамышдыр”.\nӘслиндә, гайдайа , әнәнәйә ҝөрә мәһз мәсәләйә әввәл идман –техники комиссийасы бахма-лы вә онун тәгдиматы әсасында даһа йухары инстансийа гәрар чыхармалыйды. Банишевскиҝилин мәсәләсиндә исә тәрсинә олмушду. Јухарыдан гәрар һазыр ҝәлмишди, “баш-лар кәсилмәлийди”.\nБахын ки, тале йүклу мәсәлә мүзакирә едилир, тале йийәсини дәвәт етмәйи белә лазым ҝөрмүрләр.\nКоманданын диҝәр үзвләрини, коллективин рәһбәрләрини йығмышдылар Москвайа, һаггында сөз дейиләнләрин елә үстүндән бәри башдан хәтт чәкмишдиләр. Мараглы дейилди ҝүнаһкарлар нә ҹаваб верәҹәк.\nМәгсәд-арашдырмаг йох, басыб хурд-хәшил еләмәкди.\n“Ахы сиз бүтүн бунлара неҹә дөзүрдүнүз, ахы неҹә олуб ки, сиз аз гала өз дырнагарасы ул-дузларынызын хидмәт персоналына чеврилмисиниз?” ,- суалына футболчулар ҹаваб верә билмәдиләр. Јери ҝәлмишкән –онлар үмумиййәтлә тәәссүф ки, сусмагла йахаларыны гыраға чәкирдиләр”.\nИстәйирләр ки, йолдашлары, достлары сусмасын. Банишевскини бир ағыздан онлар ифша\nетсинләр. Бу да совет иҹласларынын дайаныглы мәзиййәтләриндән иди….\n..Амма “Футбол-Хоккей”ин мәгаләси “Советски-спорт”да чыхан йазыйла мүгайисәдә тойа ҝетмәлиймиш. Зурнанын йекәси бунун архасынҹа пиләнәҹәкмиш.\n“Советски спорт”дан Бакыйа ҝәлән мухбир кечмиш футболчу иди—Виктор Пенеделник.\nБанишевски йығмада онун йерини тутмушду. Елә заһирләриндә дә охшарлыг варды вә По-неделники өзүнә идеал сайдығыны Толик мүсаһибәләриндә дә әввәлләр етираф етмишди.\nБиләндә ки, онун башына ҝәләнләр барәдә йазмагчүн Бакыйа Понеделник ҝәлир, Банишев-ски чох севинир. Дүшүнүр ки, һәр һалда файдасы олар бу йазынын. Аеропортда она өз ма-шынында гаршылайыр, ону евинә апарыр, Гафгаза, Азәрбайҹана хас гонагпәрвәрлийин бүтүн гайдаларыйла Бакыда олдуғу мүддәтдә Понеделникә гуллуг едир.\nВә 1969-ҹу ил “Советски спорт”да В. Понеделникин “Мурдар әһвалат”үнванлы ири мәгаләси дәрҹ едилир. Мәгаләйә мүгәддимә олараг “зәһмәткеш мәктублары” верилмишди. Ре-жимин адәтләриндән иди ки, белә йыхыҹы ишләринә “халгын сәси”ни дә гатсын.\nХарков вилайәтиндә йашайан вә һамбал ишләйән (өзү пешәсини белә ҝөстәриб:”грузчик”) В.Ганин Банишевскинин төрәтдийи хулиганлығы ешидәндә сән демә чох һиддәтләнибмиш вә евиндә раһат йата билсин дейә үрәйини кағыза бошалдыб. Достларынын да адындан йазыр ки, Идман Комитәси тәрәфиндән Банишевски вә Семиглазовун дисквалификасийаны тәгдир едир, онларын идман устасы адларынын ләвғ едилмәсинә дә мөһкым шад олуб.\nЧернигов вилайәтиндән Иванов, Куйбишев вилайәтиндән Серҝейев, Челйабинск вилайәтиндән Желазнйов, Свердловски вилайәтиндән Певленин, Актүбинскидән Панченко, еләҹә дә мәнзәрә лап долғун олсун дейә, Азәрбайҹандан Гулийев, Ростов вилайәтиндән Байра-мов да агрессив йекдилликлә редаксийайа кин вә гәзәб долу мәктублар “йоллайыблармыш”вә халгын бу етиразларындан сонра ССРИ-нин баш идман гәзеты неҹә “мүнасибәт билдирмәйәйди”, Бакыйа неҹә мухбир ҝөндәрмәйәйди?\nИндики дөвр дейил ки,сайы биинмәйән гәзет боллуғу олсун вә сәнин һаггында бу ҝүн ла-тайыр бир сөз йазыланда сабаһ мәтбуатын нөвбәти ҝур ахыны онун тәсирини сойутсун, инсан-ларын дүггәти башга инттригалы йазылара йөнәлсин .\nСовет дөврү иди, бармагла сайылаҹаг гәдәр аз гәзет варды вә Москва мәтбуатында мәшһур азәрбайҹанлы һаггында дәрҹ едилән “бомба”мәгалә бир нечә ай, бәлкә дә даһа чох, әкс-сәдасы ешидиләҹәк сөз-сов, мүзакирәләр демәк иди. Вә тәбии, дөврүн гайдасы бу иди ки, рәсми даирәләр ҝәрәк тәнгиди йазыйа реаксийа верәрдиләр, тәдбирләр ҝөрәйдиләр.\nНәләр варды. Банишевскинин һәсрәтлә дәрҹини ҝөзләдийи вә кумириндән һавадарлыг умдуғу мәгаләдә?\n“Банишевски өзүнә һайыл-майыл олан, йалныз өз тамаһкар ниййәтләринин гейдинә галан, анҹаг өз мүвәффәгиййәтләри һаггында дүшүнән бир адаммыш. Тәрифләр ону руһландырмаг әвәзинә корлайырмыш.\n…22 йашлы бакылы мәркәз һүҹумчусу өз үзәриндә нәзарәти итирмиш, тәдриҹән сөнмүш, һәтта доғма клубунда белә ойун ритминдән ҝеридә галмышдыр. Башланыб мәшгләрә ҝәлмәмәк, ҝеҹикмәләр, Семиглазов вә она бәнзәрләрлә ички мәҹлисләриндә әййашлыг.Тәһсили дә атыб.\nБанишевскинин өз ҹуру илә алкогол думанында арадығы севинҹ гара гәпийә дәймәз.\n…Смолников, Стеколников, Шевҹенко, Мирзойан, Әлизадә онлардан бағырты вә йекәхана мүнасибәтдән савайы хош бир рәфтар ҝөрмәйибләр”.\nБанишевскини футболдан рәсмән айырмышдылар”.\nТитулларыны әлиндән алмышдылар. Фактик олараг ишсиз иди. Мәшһур адамдан сырави бир вәтәндаша чеврилмишди. Вә 23 йашлы ҝәнҹ иди о. Бу йашда бүтүн бунлары йашамаг чох\nВ. Понеделникин мәгаләси ону сарсыдыр. Дүнән сәнинлә йейиб-ичән, шәрәфинә бәр-бәзәкли сөзләр дейән, дәрин һөрмәт бәсләдийин бир адамын ҝедиб бу ҹүр бөһтанчы,дүшмән овгатлы йазы гәләмә алмасы һәйаты бүтүн амансызлығы вә рийасы илә Толикә илк дәфә чылпаглығыйла нүмайиш етдирир.\n(Ән дәһшәтлиси одур ки, Понеделник буну елә нормал һал кими гәбул едирмиш. Үстүндән илләр өтәндән сонра о, Банишевскийә: “Ҝәрәк сән мәндән инҹимәйәсән .О ҹүр тапшырыг ал-мышдым, о ҹүр дә йазмалыйдым “,- демишди.\nАмма бу етирафа һәлә чох галыб…).\nВ. Понеделникин ҝүл гәләминдән дүрләр төкүлүрдү: “Белә бир сөз вар — “хәйанәткар”. Јиғҹам вә бирбаша һәдәфә вуран сөз. Мән бу сөзү дилә ҝәтирмәйә горхурам. Банишевски вә Семиглазов өз йолдашларына хаин чыхыблар, өз коллективләринә хәйанәт едибләр. Нәтиҹә етибары илә командаларынын чемпионатдакы иштиракыны позублар”.\nБу мәгалә йазылмамыш бир ганунла сәтирләр арасындан Банишевски илә бағлы әлавә тәдбирләр ҝөрмәйи тәклиф едирды. В.Понеделник елә сөзарасы Банишевскинин Бакы аеропор-тунда “гар кими ағаппаг” “Волга”сынын әйләҹиндән гопан вийилтыдан бәһс етмишди (Брухти инди дә әсәбләшир:” Ҝөзүндән ҝәлсин, сәһәрдән ахшамаҹан Толикин машынында ҝәзирди. Јаланчылығыны бурдан ҝөтүрүн ки, машынын рәнҝини дә о бири ағ йаланлар кими сәһв йазыб. Толикин “Волга”сы хардал рәнҝиндәйди”).\nТоликә нөвбәсиз верилмиш (амма һавайы йох, өз һалалҹа пулуйла) машыныны да, гаражы-ны да бу йазыдан сонра әлиндән алырлар.\nӨмрү зәһәрләмәйә башламышдылар, ҝәрәк дибәҹән ҝедәйдиләр.\nБакылы мәмурлар Банишевскинин тәһсил мәсәләси илә дә марагланырлар. Бәлли олур ки, охудуғу Халг Тәсәррүфаты Иститутуну атмайыб, садәҹә, дәрсә ҝетмир.\nАйдын мәсәләдир ки, о вахтлар идманчыларын тәһсил алмалары хейли дәрәҹәдә формал сәҹиййәли иди. Елә адлары сийаһыда олурду. Гиймәтләри механики йазырдылар.\nҜөстәриш верирләр ки, дәрсә ҝәлмирсә, гаиби чохдурса, хариҹ един ҝетсин ишинин далынҹа!\nТоликин ганынын арасына бу йердә Әләкбәр Мәммәдов ҝирир. О вахт Әләкбәр мүәллим Халг Тәсәррүфаты Институтунун идман кафедрасынын мүдириймиш. Ректорла данышыр, биртәһәр йола ҝәтирир ки, онсуз да Банишевскийә олан олуб, говмайын, кечирдин гийабийә, дәрсә ҝәлмәмәк мәсәләси дә өз-өзүнә һәлл едилсин.\n…Јахшы, бунҹа шиширдилән о “мурдар”әһвалат неҹә олмушду?\nҸанлы шаһид Владимир Брухтидән кәлбәтинлә чәкирәм сөзләри. Бу ийрәнҹикләри 30 ил сонра да анмаг үрәк буландырыр.\nБакыда Ростовун Оик-и илә ойнайыблармыш.\nОрду командасы ойундан сонра ҝедир евә, ростовлуларын гапычысы-Банишевскинин, Брухтинин, Семиглазовун, Крамаренконун көһнә досту Лев Кудасов бир ҝүн артыг галыр Ба-кыда.\nЕртәси ҝүн “нефтчиләр”Кудасову йола салмагчүн аеропорта ҝәтирирләр. Јахшы йейиб-ичибләрмиш, бахырлар ки, һәлә тәййарә ләнҝийир, ҝирирләр аеропортун ресторанына, бир аз да орада үстүнү дүзәлдирләр.\nКудасов ҝөзү тутан бир ханымын да она чох бахдығыны ҝөрүр, көшкдән бир дәстә ҝүл алыб йахынлашыр гадына, ханым чымхырыр, икраһла онун әлини ҝери итәләйир. Өзү Кудасова йа-хынлашмасы үчүн әсас вермиш ханымын белә һәрәкәти, достунун, гонағынын пәрт едилмәси\nТоликә йер еләйир, ҝүл дәстәсини Кудасовдан алыб атыр ханымын үстүнә. Гыз гара-гышгырыг салыр, ара гызышыр, милис йахынлашыр…….\nДурдуглары йердә дүшүбләр зибилә.\nКрамаренконун иши олдуғундан еркән ҝедибмиш аеропортдан. Смолников да ушаглары машында ҝөзләйирмиш — она ҝөрә дә бу галмагалда адлары һалландырылмыр.\nДанышырлар ки, ҝуйа о ханым чох йүксәк вәзифә тутан бир шәхсин гоһумуймуш, она ҝөрә дә белә сәрт рәфтар едирләр Банишевскиҝиллә. Бош сөздүр. Москванын Банишевски илә бағлы хүсуси ҹанфәшанлығы бу ҹүр зәиф еһтималлары дәрһал рәдд едир.\nБелә бир зәннә дә дүшәнләр вар—ҝуйа Бакынын бу ишдә марағы вармыш ки, Банишевски Азәрбайҹандан кәнара ҝетмәсин.\nБу да лах ҝүмандыр .\nБакы рәсмиләри ҝөзәлҹә билирдиләр ки, Толикә чох тәклифләр едилиб, һеч биринә дә уй-майыб, һамысына рәдд ҹавабы вериб.\nБу фәрзиййәләр чашдырыҹы ҝөрүнтүләрдир, бәлкә дә гәсдән бурахылмыш шайиәләрдир. Кәләфин уҹу Москвада иди.\nАдиҹә бир сүбут. Елә о арада Валери Һаҹийевин ҹәзаландырылмасы васитәсилә Бакы Мо-сквайа мүраҹиәт етмишди. Гәрибәдир ки, Банишевскиҝилин мәсәләсиндә хүсуси фәаллыг ҝөстәрән Идман Техники Комоссийасы, ССРИ Футбол Федерсийасы бу мүраҹиәти һеч мүзакирәйә чыхармамышды.\nВә Валери Һаҹийев башламышды Москва “Динамо”сунда ойнамаға.\nСемиглазов бир ара ОМИК-ин майкасыны ҝеймишди. 1862-1964-дә әсҝәрлик адыйла ону апармышдылар бу командайа. Илк бүрүнҹ медалыны да елә орада алмышды. Амма медал да Москвадакы уғурлу ҝәләҹәйи һагда “гызыл дағ” вәдләри дә ону йолдан чыхара билмәмишди. Һәрби хидмәт мүддәти битинҹә Москваны тәрк етмишди, гайытмышды доғма Бакысына. Вә со-нра да дәвәтчиләр аз олмамышды. Семиглазов һеч биринә үз ҝөстәрмәмишди.\nҺейфләр ки, футбол талейи дашлы-кәсәкли олмуш Вйачеслав Семиглазову, милли футбо-лумузун бу етибарлы баласыны да еркән итирдик. 1975-дә 54 йашындайкән.\n1969-ҹу илин о мәнһус йайында, сарсынты сарсынты далыйҹа руһуну әздийи чағларда, һәйатынын мәнасы олан футболсуз галанда бәлкә дә Банишевски өмрүндә илк дәфә там айдынлығы илә футболун онунчүн нә гәдәр әзиз олдуғуну дәрк етди.\nБу ниҝаран ҝүнләриндә сыныг гәлбинә ән шәфалы мәлһәмисә йенә нәҹиблийи вә хейирхаһлығына баш әйдийим Әләкбәр Мәммәдов етди.\nӘләкбәр мүәллим Азәрбайҹан футболунун ветеранларыны топлайараг вахташыры мараглы ойунлар тәшкил едирды.\nБанишевскийә бүтүн рәсми йарышларда иштиракы йасаг етмишдиләр, ала биләҹәкләри һәр шейи ондан алмышдылар, амма шәрәфли кечмишләри олан Азәрбайҹан футболу ветеранлары илә бир команда ойнамағы она кимсә гадаған етмәмишди, едә дә билмәзди.\nБу команданын копитаны Әләкбәр Мәммәдов иди.\nБанишевски ССРИ йығмасынын ән ҝәнҹ һүҹумчуларындан бири олмушду.\nАмма ондан әввәл дә, сонра да бу йашда йығмайа дүшәнләр олду.\nАзәрбайҹанын ветеранларындан ибарәт йығмасында исә онун йашында “гоҹа” нә олмушду, нә олаҹаг.\nБанишевски ветеранларла ойнайырды вә онун 23 йашы варды.\nБанишевскинин 23 йашы варды вә Пеле, Гарринча, Ейсебио, Беккенбайер, Јашин……кими дүнйа футбол улдузлары илә Јер күрәсинин ән нәһәнҝ стадионларында дүнәнәҹән үзбәүз олан бу ҝәнҹ үчүн инди айда-илдә бир кәрә Ләнкәранын, Минҝәчевирин, Сумгайытын һәндир-һамар торпаг стадионларында сач-сагаглы ағармыш, кечмиш Азәрбайҹан футболчулары илә ойнамаг ән бөйүк тәсәлли иди…….\nӨМҮР, КЕЧӘН ҜҮН ДЕЈИЛ\nО ил Толикин зирвәсийди.\nУғур-уғур далынҹа ҝәлирды.\n1966-да Банишевски дүнйа ченпионатында бүрүнҹ медал алды.\nБу, ССРИ йығмасынын йер үзүндәки идман йарышларынын ән мөтәбәри сайылан футбол үзрә дүнйа чемпионатында илк вә сон медалы иди.\nҺәмин ил “Нефтчи”өз тарихиндә илк вә сон дәфә ССРИ чемпионатларындакы ән йүксәк нәтиҹәни әлдә етди. Үчүнҹү йери ҝөтүрдү.\nВә 66-нын 9 декабрында “Нефтчи”вә ССРИ-нин 9 нөмрәлиси Анатоли Банишевскинин тойу олду.\nАмма 66 вә үмумиййәтлә, 60-ҹы илләр ССРИ-дә футболун бәлкә дә ән парлаг, совет футбо-лунунса дүнйада өзүнү там тәсдиг едән илләри иди.\nСовет адамы, о ҹүмләдән Азәрбайҹан инсаны футбола вурғунду.\nФутболу дүнйанын һарасында севмирләр ки!\nАмма совет режими кими гапалы бир ҹәмиййәтдә инсанларын футбола алудәлийиндә тамам башга чалар-сийаси далға, вәтәндашларын руһ азадлығынын ифадәси дә олмамыш дейилди.\nСтадион о йер иди ки, совет инсаны орада аз-шох сәрбәст иди, истәдийи гәдәр гышгыра, һәтта үрәйини бошалтмагчүн сөйүш сөйә, кимәсә мәһәббәтини, кимәсә нифрәтини ачыгҹа дилә ҝәтирә билирди. Бир нөв бу, инсанларын ичәрисинә йығылан бухарын бурахылмасы иди.\nАлтмышынҹы илләрдә совет ҹәмиййәтиндә ҝетдикҹә артмаға башлайан сәрбәстлик, чәрчивәси мүәййән гәдәр ҝенишләшән ифадә асудәлийи футболун бу бахымдан онсуз да ҝен олан имканларыны бир аз да артырды.\nАзәрбайҹанда футбол мәишәтин, ҝүндәлик һәйатын, инсанларымизин бир парчасына чев-рилди.\nГәтиййән тәсадүфи дейил ки, мәһз о илләрдә футбол әдәбиййатымыза ҝәлди, Сейфәддин Дағлынын футбол мөвзулу повести ишыг үзү ҝөрдү, бәстәкарларымыз футбола һәср едилән илк маһныларыны бәстәләдиләр, Бәшир Сәфәроғлу мәшһур “Ҝәлмәли, ҝөрмәли,ҝүлмәли”мәзһәкә театрынын бир нечә миниатүрүнү футболла бағлады.\nВә мәшһур футболчулар олдулар һамынынкы.\nБанишевскини ССРИ-нин һәр йериндә таныйырдылар, она рәғбәт бәсләйирдиләр.\nАнҹаг азәрбайҹанлыларын она севҝиси бүсбүтүн башга иди. О илләрдә Азәрбайҹанда бу елоғлунун үзүнә ачиг олмайаҹаг гапы йох иди. Ҝүнүн истәнилән саатында Банишевски Азәрбайҹанын истәнилән дарвазасыны дөйсәйди, һәмин аилә өзүнү ән хошбәхт санарды.\nФутболун ҹәмиййәтә тәсир ҝүҹү ола биләҹәйини һәлә орта әсрләрдә сезән бир пара Авропа һөкм саһибләринин бу ойуну нийә сыхышдырмасынын һикмәти адама инди-инди айдын олур.\nТарихин тәхминән дибинә чөкмүш кими узагда галмыш 1314-ҹү ил апрелин 13-дә Инҝилтәрәдә Икинҹи Елвард иҹтимаи асайышә ҹидди зәрбә вура биләҹәк футболу гадаған ет-миш, бу йасағы позанлара һәбс ҹәзасы мүәййәнләшдирмишди.\nБунунла битмәмишди.Јасаглара бахмайараг футбол йенә дә дирчәлмишди вә 1349-ҹу илдә\nҮчүнҹү Едвард шерифләрә һөкм вермишд ки,” бу дәлиганлы әйләнҹәни” йығышдырсынлар .\n1389-ҹу илдә Икинҹи Ричард балтаны лап көкдән вурду-футбол ойнамаг гадағасыны позан-лара өлүм ҹәзасы мүәййәнләшдирди.\nЗаманса кечирди. Јени дөврләрин йени һөкмдарлары йени-йени йасаг фәрманлары имза-лайырдылар. …\nФутболса өлмәди, дөздү, манеәләри ашды вә йашады.\nФутбола гойулан бу йасаглар азад руһун ифадәси олан ҹаз мусигисинә заман-заман едил-миш басгилара бәнзәрдир.\nӘҹаиб ганунауйғунлугдур. Ҹазда да, футболда да бәлалар ән парлаглары даим гарабагара изләйиб вә ҹазда да, футболда да еркән даһиләрин өмүрләри гыса, һәм дә чох заман фаҹиәли олуб.\nНәдир бу сирр?\n66 Банишевскинин зирвәси иди. Бу сонра билинди. Бу сонракы илләрдән ҝөрүндү. О вахтса буну йалныз башланғыҹ, даһа бөйүк зәфәрләрин мүгәддимәси сайырды һамы. Ахы Толикин 20 йашы варды.\nО илдән етибарән енишләр башлады. Јәни, йени-йени уғурлары олмағына олду. Амма Ба-нишевски даһа һеч вахт о иләҹән газандығындан артығыны әлдә едә билмәди. Һәр шей елә 66-да битә биләрди. Һеч Лондондакы вә Бакыдакы бүрүнҹләр дә олмайа биләрди.\nТолик евдә данышыбмыш ки,ССРИ йығмасыны Лондон чемпионатына апаран тәййарә елә һавадайкән мүһәррикләрдән бири сырадан чыхыбмыш. Өлим ҝәлиб дурубмуш гашла-ҝөзүн ара-сында.\nВә совушубмуш өлүм (1979-да “Пахтакор”ун нөвбәти ойуна учан һейәтинә исә бәхт ҝүзәшт етмәмишди. Һамысы һәлак олмушдулар) .\nҺәмин 60-ҹы илләрдә Кийев “Диномо”суну ССРИ-нин вә Авропанын ән ҝүҹлү кулубларын-дан биринә чевирмиш истададлы мәшгчи В. Маслов бир мүсаһибәсиндә голу “кичик мөҹүзә” адландырмышды.\nДүз дейиб. Амма гол вар, гол вар. Елә голлар олур ки, онлары “бөйүк мөҹүзә адландырсан һаглы чыхарсан. Лакин орасы дүппәдүздүр ки, һәр һалда истәнилән голда мүтләг мөҹүзә изи вар. Инсанын ичәрисини ләрзәйә сала билән, ону бирҹә анда севинмәйә, горхмаға,бағырмаға, дәрдләнмәйә вадар етмәйә гадир олан һадисәйә “мөҹүзә “ демәйиб нә сөйләйәсән?\nБанишевски мөҹүзәләр йаратмағын устасы иди.\nБир-бириндән ҝөзәл голлары.\nҜөзүнүн габағындан топлар учур—онун голлары.\nАзәрбайҹанын стажлы азәркешләринин чоху Банишевскинин шох галларыны бүтүн тәфәррүатларыйла дәгигәсинә гәдәр дәгигликлә хатырлайырлар.\nӘлбәттә, голсуз ойунлар да олур. Олур ки, һеч һесаб ачылмир, ойундан ләззәт дә алырсан. Лакин истәнилән һалда голсуз ойун о дады вермир. Голсуз футбол гадынсыз филм кими йа-рымчыг тәсир бурахыр.\nИлф вә Петровун ганадлы сөзләриндән бири дә будур ки, стстистика һәр шейи билир.\nҺәр шейи билән (амма бәзән билдийинин чохуну ҝизләдән) гуру статистиканы истедадлы адам шаиранә дә едә биләрмиш.\nМәшһур Серҝей Јесенинин оғлу Константин статистик иди. Футбол старистики. Атасынын шаирлик верҝисинин она да ирсән гисмәт олдуғуну инанмагчүн Константин Јесенинин футбола һәср едилмишвә ҹылха рәгәмләрдән ибарәт истәнилән йазысыны охумаг йетәрли иди. Ән бөйүк хидмәти исә бу олду ки, йох йердән бир клуб йаратды. Вә о клубу йаратмагла ССРИ-дә\nмөҹүзәләрин артмасына тәкан верди.\nӘфсанәви Москва футболчусу Григори Федотовун адыйла үнванландығы о рәмзи клуба К.Јесенин ССРИ чемпионатларында вә ССРИ йығмалары тәркибиндә азы 100 гол вуран футбо-чуну дахил едирди. К. Јесенинин бу кәшфи ССРИ-нин ән үнлү мөҹүзә йараданларыны-маһир гол вуранларыны бир даһа шәрәфләндирир, һәр кәсә йахындан таныдырды. Бундан әлавә, их-тийари дә олса,белә бир клубун, белә бир йарышын варлығы һәмин санбаллы сийаһыйа дүшмәк ҝирәвәси оланлары сәйләрини артырмаға ҹәһдләрини чохалтмаға сөвг едирди. Биздән о клуба – һәмин мөҹүзәчиләр зүмрәсинә дахил едилән тәк футболчу Банишевски олду.\n1964. Банишевски Италийада, Сан –Ремода тилсимләр дурғузур, Москва “Спартак”ынын диҝәр совет командалары, о сырадан “Нефтчи”һесабына ҝүҹләндирилмиш һейәтиндә Толик ән сечиләндир. Бир – бириндән ҝөзәл голлар вувур, турнирин бомбардири олур.\n1965. Пирей. Јунаныстан йығмасыны ССРИ йығмасы 4:1 йенир. Бир – бириндән ҹазибәли 3 голун алтында бир имза вар – Банишевски.\nУргвай, Бразилийа, Франса, Арҝентина, Југославийа, Уелс, Финландийа…. йығмаларынын шөһрәтли гапычылары суйу сүзүлә-сүзүлә тору ичәридән титрәдән топу сейр едир.\nАмма Банишевски Федатов клубуна да үзв олмайа биләрди.\n1969 – да говланды футболдан. Һәйаты там айры бир сәмтдә — футболсуз давам етмәлийди. Лакин 1971 – дә онун даими хиласкары Әләкбәр Мәммәдов “Нефтчи”йә баш мәшгчи ҝәлди вә Толики футбола да гайтарды. “Нефтчи”нин әсас һейәтинә дә ҝәтирди.\nАмма артыг “Нефтчи”нин ағыр ҝүнләри башламышды. 69 – да Банишевски дисквалифика-сийа едиләндән сонра Богданов, Һаҹыйев, Туайев башга командалара кечмишдиләр. 70 – дә Адил вә Јашар Бабайевләр бутсларыны чыхармышдылар.\nӘли Рәһмановла, Едуард Маркаров “гызыл мәсәләси”ндә илишдиләр. Әлини тутдулар. Маркаров гачыб ҝетди Јеревана. Данышырлар ки, “Арарат”да ойнайаҹағы тәгдирдә Јереван Маркарову хилас етмәйи ҝөтүрүр бойнуна (Маркаровун “Нефтчи”йә о хәйанәти Марк Пейзелин 1971 – дә “Идман”да чыхмыш “Футбол мешшаны”йазысында үстөртүлү дә олса әксини тапыб).\n1792 – дә Банишевски Федотов клубунун лап кандарындайды. Голлларынын сайы 90 – на чатмышды.\nЛакин гисмәт дейилмиш. О рәмзи клуба адынын гейдә алынмасы үчүн ҝәрәк голлары йүксәк лигада вурайдын, биринҹи дәстәдәкиләр сайылмырды. “Нефтчи” исә фәлакәт астана-сындайды.\n69 – дакы говулмадан сонра футбола тәзәдән гайытмыш Банишевскини ССРИ йығмасы да йенидән сыраларына чағырмышды, амма 1972 – дә Автопа шемпионатынын финалында битинҹи йох, икинҹи йери тутанда командада кимләрисә ҹәзаландырмаг лазым ҝәлди вә ҝүнаһын чохуну йыхдылар Толикин бойнуна.\nЈенә ССРИ йығмасындан узаглашдырдылар ону.\nФиналда совет командасы Һелмут Шөнүн баш мәшгчиси олдуғу Алманийа Федератив Рес-публикасы командасына 3:0 удузмушду. Башга ҹүр дә мүмкүн дейилди. Алманлар мүгайисәедилмәз дәрәҹәдә ҝүҹлүйдүләр. Москва исә “ССРИ удузмаз” дейирди.\nӘслиндә дили башына бәла ҝәтирмишди Толикин.\nБелчикада кечирилән вә мәғлубиййәтлә битән финал ойундан дәрһал сонра йүксәк вәзифәли бир Кремл чиновники ҝәлир сойунуб – ҝейинмә отағына, дишинин дибиндән чыханлары әндәрир футболчулара, Толик дә дөзмәйәрәк : ”Белә асандырса, чыхыб өзүнүз ойнайардыныз “, — дейир.\nБу дангазлығы да талейини һәлл едир.\n…Уғурсузлуг золағы исә битмирди.\n1972 – дә “Нефтчи”нин диҝәр иткиләринә бу да әлавә олунур ки, Крамаренко илә Семигла-зов дисвалификасийа едилирләр.\nКоманда лап һейдән дүшүр вә йүксәк лиганы тәрк едир.\n1973 – дә Баничевски 27 йашын ичиндәйди, һәлә әсл ойнайасы вахтлары иди.\nБашга командайа кечмәк истәмир.\nБиринҹи лигада ойнамаг да онунчүн даһа мараг кәсб етмирди. Вә ән мүһүмү –“Нефтчи”дә ону ишарәдән анлайан, ойнайыб исинишдийи партнйорлары йох иди.\nИлһам сөнмүшдү артыг.\nТәрк едир идманы.\nХалг Тәсәррүфаты Институтуну битирмишди, диплому варды вә “Азнефткәшфиййат”ын “Гарадағнефт” идарәсиндә мүһәндис – игтисадшы вәзифәсинә ишә дүзәлир. Әрзаг тәһчизаты мәсәләләри илә мәшғул олур вә футболчу шөһрәти она дефисит әййамларында кифайәт гәдәр уғурлу әрзаг тәһҹизаты апармагда хейли көмәк едир.\nҺәмишә шәкиси 76 килограм олмушду.\nФутболдан араланандан 7 – 8 ай сонра 15 кило әлавә чәки йығыр, гарын бағлайыр.\nВә ил йарым сонра “Нефтчи”ону чағырыр: ”Лазымсан, ҝәл. Нәйин баһасына олурса – олсун йүксәк лигайа гайытмалыйыг. Сәнсиз мүмкүн дейил”.\nБу артыг шәрәф мәсәләси иди.\n“Нефтчи”йә вә Азәрбайҹана нөвбәти дәфә борҹуну вермәк үчүн гайыдыр.\n1976 – ҹы ил иди.\nБанишевски даһа әввәлки кими гача билмирди. Габагкы пластикасы йох иди. Тез йорулурду. Амма усталыг йериндәйди. Һәр ойунда да 2-3 рәгиб онун бөйрүнү кәсдирирди.\nВә 77-дә “Нефтчи” тәзәдән гайыдыр йүксәк лигайа.\nЈарыбайары Банишевскинин хидмәти иди.\nБу йалныз футбол мәсәләси дейилди.\nБу гайыдышын сийаси, милли мәнасы варды.\nБу Азәрбайҹанын гүруру мәсәләси иди.\nВә о гүрурун һифс олунмасында, ләйагәтимизин дикәлмәсиндә Толикин зәһмәтләри әвәзсиз иди.\n“Нефтчи”тәзәдән гайытмышды йүксәк лигайа.\nСон 2 илдә биринҹи дәстәдә вурдуғу голлар ков дейилди. Федотов клубуна апаран йолдакы 90 голу 1972-дә донан иди, азы даһа 10 гол вурмалыйды.\nИнди исә бу принсип мәсәләси иди.\nЈашы 32 иди.\nАртыг ҝерчәкдән ойунчу олараг футболла худафизләшмәк мәгамы йетишмишди. Амма Толик сон сөзүнү демәлийди. Бөйүклүйүнә йарашан тәрзлә ҝетмәлийды. Мөҹүзәләрин сайыны йуварлаг 100 -ә чатдырмалыйды. Бир даһа сүбут етмәлийди ки, мән мәнәм.\n1978 – ҹи илин нойабрында Банишевски 100-үн тамамланмасы үчүн ҝәрәк олан сон 2 голу “Днепр”ин гапысындан кечирди.\nВә аз сонра Банишевски “Нефтчи”нин ҝейиминдә мейдана ахырынҹы дәфә чыхды.\nМосква “Динамо”су илә ойнайырдылар.\nТопа илк зәрбәни Толик вурду.\nВә Банишевски үчүн ойун битди……\n….Асим Худийев, Тофиг Аббасов, Сәмәд Гурбанов….ону чийинләриндә арарырдылар.\nКоманда йолдашлары…..мүбаризә йолдашлары ону башлары үзәринә галдырмышдылар.\nРеспублика стадиону уғулдайырды.\nБу ҹүр кәсилмәз алгышлары Банишевски ән ҝөзәл голларыны вуранда ешитмишди.\nТрибуналарда ҝөзләринин йашыны силәнләр, гәһәрләнәнләр чох иди.\nӘлбәттә ки, өмүр йалныз гуру статистиканын мәҹмусу, мәналы-мәнасыз өтмүш бүтүн ҝүнләрин уҹдан тутма топлусу дейил.\nӨмүр ЈАШАНМЫШ ҝүнләрин, анларын йекунудур.\nБу Банишевскинин ӘСЛ ГМҮР кими йашадығы анлар бәлкә дә гыса һәйатынын тута биләҹәйиндән гат-гат чох олду.\nБири елә чийинләр үстүндә стадиону тәрк етдийи һәмин ҝүн иди…..\nСҮД ЈОЛУ КИМИ\nОра өмрүнүн ардынҹа ҝедирмиш.\nФутбол мейданындан араланандан сонра башламышды мәшгчилийә.Москвада Али Мәшгчиләр мәктәбини дә битирмишди вә мадди вәзиййәтини низама салмагчүн чох арзулайырды ки, ҝетсин бир – ики ил хариҹдә ишләсин. Нәһайәт ки, 87 – нин майында истәйинә чатды вә ха-нымы Инна илә йола дүшдүләр. Африкайа –Буркина – Фасойа. Ҝедәндә азы 2 -3 ил, дөшүнә йа-тарса бәлкә даһа артыг галыб ишләмәк барәдә дүшүнүрдү. Нөвбәти майда гайыдасы олду.\nБрухти данышыр ки, мән дә хариҹә мәшгчи ҝөндәрилмәк нөвбәсиндә идим. Толик вахтындан әввәл гайыданда мәнә дедиләр ки, сән ҝет Буркина-Фасойа. Толикин ордан һансы вәзиййәтдә ҝери дөндүйүнү ҝөрмүшдүм. “Лап гызыл да олса ҝетмәрәм” дедим.\nТолик Буркина – Фасонун ҝәнҹләрдән ибарәт йығмасынын мәшчиси иди вә гыса заманда дилләрини билмәйә-билмәйә ойунчуларла дил тапмышды, йахшы команда формалашдыра бил-мишди.\nИнна ханым хатырлайыр ки, Бакыда һеч мәни стадиона ҝетмәйә гоймазды. Һәтта дейирди ки, телевизийада да бахма. Бирдә ҝөрүрдүн ки, удузуб ҝәлиб. Тәрс-тәрс мәнә бахыб сорушурду: “Ба-хырдын телевизора?”, — Јох, — дейирдим. — Бахмысан. Бәс нийә удуздуг?.\nАмма Африкада һәрдән иҹазә верирди стадиона ҝетмәйимә. Мәндән башга кими варды ки орда! Һәрдән зарафат едирди ки, һара бахырам сәндән башга таныш үз ҝөрмүрәм.\nҺә, бир дә меймунумуз варды. Адыны гоймушдум Бумбулина Анатолйевна.\nОранын иглими чох исти, һәм дә гуру иди. Толик дә, мән дә арыглайырдыг. Толик даһа сүрәтлә арыглайырды, анҹаг буну нәсә хәстәлик кими гәбул етмәк ағлымыза ҝәлмирди. Ахы мән өзүм дә о гәдәр олмаса белә, һәр һалда арыглайырдым. Амма сән демә Толикинки шәкәрдәнмиш.\nБәрк горхмушду. Стадионда ойун ҝетдийи вахт Буркина-Фасода чеврилиш олмушду. Әли силаһлылар стадиона долушмушду. Атәш сәсләри, ган, ваһимә ичиндә гачышан инсан сели сарсытмышды Толики.\nИнна ханым белә йада салыр, амма Банишевски өмрүнүн шәкәрли сон парчасында бир нечә дәфә буну да етираф едибмиш ки, илк ҝәнҹлийиндә ССРИ йығмасында ойнайанда һәр\nдәфә ойундан габаг онлара хүсуси һәбләр верирләрмиш. Һәмин һәбләри атандан сонра йорғунлуг нәдир билмәзләрмиш, санки ҝүҹләри бирә беш артармыш, ат кими гачарлармыш. Амма ертәси ҝүн үзүҹү бир йорғунлуг, ләтлик басармыш онлары, бир нечә ҝүн хәстәһал олармышлар.\nТолик ҝүман еләйирмиш ки, онун вә онунла йығмада ойнамышларын әксәринин сонралар дүчар олдуглары ҹидди мәрәзләрин бир көкү дә бәлкә елә о һәбләрдән ҝәлир.\nО заман — 66 чемпионатында Инҝилтәрәнин баш назири Вилсон Банишевскийә: «Нефт өлкәнизин игтисадиййатында һансы әһәмиййәтә маликдирсә, сизин командадакы ойунунуз да о дәйәрә лайигдир», — демишди.\nО заман «Дейли мейл» гәзети дүнйа футбол базарында Банишевскинин ашағысы 150 мин фунт стерлинг гиймәти олдуғуну йазмышды вә бу о чағлар үчүн нәһәнҝ гиймәт иди.\nБуркина-Фасодан гайыдандан аз сонра Банишевскинин һәйатындакы ән гара золаг аһәстә-аһәстә башлайыр гатылашмаға.\nАмансыз хәстәлик бир йандан, касыбчылыг о йандан, етибарсызлыглар диҝәр тәрәфдән.\n1988-ин пайызында илк шәкәр тутмасы Банишевскийә өлүмүн нә олдуғуну әйани олараг ҝөстәрир.\nО дүнйаны ҝөрүб гайыдыр. 88-ин сентйабрында Москвада гыса мүайинә вә мүалиҹәдән сонра исә мөһтаҹ олур ийнәйә.\nБашланыр өмрүнүн инсулин әсири олдуғу, йаддаш позғунлуғундан әзаб чәкдийи ағыр ҝүнләри.\nӘләкбәр Мәммәдов Банишевскини һәйатынын бу мүдһиш мәрһәләсиндә дә гайғысындан кәнарда гоймур. Јенә она әл узадыр. Јенә ону рәһбәрлик етдийи ветеранлар командасы илә тез-тез районлара апарыр ки, һавасыны дәйишсин, үрәйи ачылсын.\nОйнамағына ойнамырмыш. Елә топа илк зәрбәни вурурмуш. Амма районларда биләндә ки, Банишевски дә ҝәлиб, елә онун адынын сорағына стадион долурмуш.\nТолик команда илә һәр дәфә ветеранларла района чыханда Инна онун шприсләрини, дәрманларыны верирмиш Јашар Бабайевә. Толикин һәр мүәййән вахт фасиләсиндән сонракы ийнәләрини Јашар вурурмуш.\n«Сүд кими тәмиз оғлан иди Толик».\nЈашар дейир буну вә давам еләйир: «Көһнә Интурист»дә 60-ҹы илләрин әввәлләриндә командамыз наһар едәрди. Толик һәмишә сүд истәйәрди ичмәйә. Бир дәфә Александр Сйомин: «Мәҝәр молокансан, һәмишә сүд ичирсән?», — сорушду. О ҝүндән һамымыз Толикә зарафатла “молокан” дейирдик. Она ҝөрә адамлар арасында да сөз йайылмышды ки, куйа Банишевски молокандыр. Амма йазығын молоканлара гәтиййән аидиййәти йохдур».\nҮрәйи саф, дахилән хылтсыз, сүд кими тәмиз оғланын — Банишевскинин һәйат йолу сәмадакы сүд йолу кими парлаг олса да, бу еркән битән йолда һамарлыгдан әсәр-әламәт йохду. Даим йохушлар, дәрәләр, ашырымлар ону изләди. Өмрүн сон кәсийиндәсә ниҹатсыз азар бир батаглыг кими бичарәни ҝирдабына совурду.\nТез евләнмәйинин бир хейри олду ки, гызларынын тойуну, нәвәләрини ҝөрдү.\nАмма сонда аиләси дағылды вә доғма үнваны тәрк едәси олду.\nБу һәйаты бойу бир нечә дәфә мәруз галдығы дисквалификасийалардан сонунҹусу вә ән ағыры иди.\nГалдыраҹагсыныз китабхана рәфләриндәки көһнә гәзетләри, шайиәбаз мәтбуатдан онун һәйәтдәки оҹагханада ичиб, һәфтәләрлә орада ҝеҹәләмәйә мәҹбур олмасы, евә бурахылмамасы һагда йазылары охуйаҹагсыныз.\nЧох бәнд олмайын.\nӘксәри ҹәфәнҝ ара деди-годуларыдыр.\n30 ил йашадығы Иннадан 1996-да айрылды.\nЕвләнди пәрстишкары Сәидә Султанова илә.\nБу азәрбайҹанлы гыз онун фамилийасыны ҝөтүрдү.\nБиринҹи арвады да ондан айрылмасына бахмайараг, Банишевски сойадыны сахлады.\nМән Инна ханымы да анламаға, нә шәкилдәсә она бәраәт тапмаға ҹәһд едирәм.\nҺәр ҝүн көрпә нәвәләринин гайғысыны чәкмәк, бу йандан да бир нечә ушагла бәрабәр хәстә, йаддашы корлашмыш, шәкәрин һәр йарым саат бир, саатдан бир йемәк истәтдийи әри йола вермәк ағыр иди.\nДилдә демәк асандыр.\n1 ай, 3 ай, 5 ай дөзмәк олур.\nВахт узандыгҹа һөвсәлә дә даралыр, әсәбләр дә йалынлашыр. Бүтүн бунлары анлайырам. Инна ханымы баша дүшмәйә чалышырам. Лакин бүтүн әзиййәтләрдән даһа йүксәкдә дуран ВӘФА БОРҸУ дейилән али бир һисс дә вар ахы.\nЛакин буну да дәрк едирәм ки, она сонаҹан әмәл етмәк һәр чийнин зору дейил.\nӨмрү бойу сәдагәтиндән сапмамыш, борҹларына мүнасибәтдә сон дәрәчә етибарлы олмуш бир инсаны дөнүклүк, етибарсызлыг, тәбии ки, ади адамлары йандырдығындан гат-гат артыг ағрыдыр.\nКазбек Туайев сөйләйир ки, Николай Морозов Банишевскийә аталыг етмишди, ону ССРИ йығмасына ҝөтүрмүшдү, даим мүдафиә едирди, ирәли чәкирди вә һеч кәсдән дә Толикә олан меһрибанлығыны ҝизләтмирди.\n«Нефтчи» Москва «Торпедо» су илә ойнамалыймыш. Н.Морозов ССРИ йығмасы илә йанашы «Торпедо»нун да баш мәшгчиси иди. Толикдән хаһиш едир ки, проблемләримиз вар, имкан олса ҝүзәштә ҝедин, команданыз разылыг вермәсә дә, һеч олмазса сән өзүн фәал ойнама.\nБанишевски Н. Морозова борҹлу иди.\nИнди айда-илдә илк дәфә ондан хаһиш едирди. Һәм дә буҝүнүн сабаһы варды ахы. Сабаһ йенә ССРИ йығмасына ҹәлб едилмәси, ойунлара бурахылмасы баш мәшгчидән асылы иди. Лакин Толик даһа әввәл өзүнү вәтәнә борҹлу сайырды. Командайа, достларына, үмуми мәнафейә вә Азәрбайҹана сәдагәт онун үчүн позулмасы мүмкүнсүз йүксәк әхлаги дәйәр иди.\nГалыр ики ҹан арасында.\nҺеч нә дейә билмир Морозова.\nЧыхыр «Торпедо» илә ойуна.\nВ. Брухти дәгигләшдирир: «Банишевскини мүдафиәчи Андрейук горуйурду. Толйа ону елә карыхдырмышды ки, топун ардынҹа мейдандан гыраға гачанда да Адрейук дүшүрдү бунун далынҹа».\n«Нефтчи» удур вә Толик һәмин ойунда өз голуну вурур.\nТолик борҹун борҹдан фәргини сечә билирди. Али борҹла сырадан олан, шәхси борҹун сәрһәдини мүәййәнләшдирә билирди. Сечим анында йанылмырды.\nОна мүнасибәтдә исә йадлар о йана галсын, сон уҹда доғмалары да йанылдылар.\nИнна ханым ағлайа-ағлайа етираф едир: «Табутуну гуҹаглайыб бағышла, Толйа, — дедим».\n(Зәннимҹә, өлүм уйғусундан айыла билсәйди, бағышларды Толик. О, кинли дейилди. О, бағышламағы баҹаран иди. Үзүйумшаглыгдан даһа чох, мәһз алиҹәнаб олдуғу үчүн, мәрһәмәт һисси һәмишә ичәрисиндә вар олдуғу үчүн бағышларды.\nҺеч ким һеч вахт онун талейинә вә талейиндәкиләрә гиймәт верәркән Банишевскинин әвәзиндән гәрар гәбул етмәсин. Һәрәнин өз гисмәти).\nСәидә ханымын, инди Толикин хатирәси илә йашайан, онун һәр доғум вә өлүм ҝүнүндә әринин достларыны мәнзилинә топлайан бу гадынын Банишевскийә кәдәрли сонлугда ҝөстәрдийи фәдакар гайғыларыны гиймәтләндирирәм.\nҺеч вахт һеч кәсә борҹлу галмағы севмәмиш Банишевски һәйатынын сон ағрылы парчасында зәннимҹә, бир дә о әзабы йашайырмыш ки, әзиййәтләрини чәкән Сәидәйә бу диггәтин әвәзини гайтара билмир.\nАмма бу сүд кими тәмиз, бу пак үрәкли инсаны гадир Аллаһ һәмин миннәтдән дә гуртарыр.\nҺеч ағла ҝәлмәйән тәрәфдән бир гапы ачыр.\n1996-ҹы илдә совет футболунун 100 иллийи гейд едиләндә Русийа президенти Борис Јелсинин адындан она 3500 доллар ҝөндәрилир.\nТолик пулларын һамысыны верир Сәидәйә: «Нә истәйирсән ал өзүнә», — дейир.\nСәидә ханым да әксинә, о пулларын чохуну елә ҝейим-кечими чохдан нимдашлашмыш Толикинә пал-палтар алмаға сәрф едир.\n«Ҝөрүрсән, Сәидә һәр шей йахшы олаҹаг».\nТолик белә дейирмиш вә даһа һеч нә йахшы олан дейилди.\nҺәр өтән ҝүн Банишевскини өлүмә йахынлашдырырды.\n51 йашында о, 70-и чохдан архада гоймуш тагәтсиз гоҹайа бәнзәйирди. Шәкәр дишләрини төкмүшдү, лакин тахма дишләр дамағыны сыйырыб йара еләдийиндән онлары да ҝейә билмирди. Протезсиз оланда исә әйилиб тәһриф олунан сифәтинин гоҹалығы бир аз да габарыглашырды.\n1996-да Банишевскинин 50 йашы тамам олду.\nАзәрбайҹан дөвләти ону «Шәрәф» ордени илә тәлтиф етди.\nФәрман елан едилди. Амма орденләр өзләри һазыр дейилди.\nӘләкбәр Мәммәдов хатырлайыр: «Толик тәгдимолунманы сәбирсизликлә ҝөзләйирди. Тез-тез сорушурду ки, Амирыч, нолду, хәбәр йохду һәлә орденимиздән? Јәгин орденин үстүндә конверт-филан да верәҹәкләр».\nТоликин орденини гызына тәгдим етдиләр.\nОрден һазыр оланда артыг онун саһиби һәйатда йох иди.\nЈашар Бабайев гәһәрләнир: «Әлимдә кечинди Толик. Сәһәрәҹән чарпайысынын башында олдум. Декабрын 8-и ҝеҹәси иди. Үрәйимдә Аллаһа йалварырдым ки, илаһи, онсуз да ҝедир, бары маҹал вер бир нечә саат артыг йашасын, айын 9-на чатсын. Һәмишә 9 нөмрә олмушду, Аллаһдан арзудайырдым ки, һеч олмазса өлүмү дә айын 9-на дүшсүн. Декабрын 9-да сәһәр чағы үрәйи дайанды. Һеч ҹүр инана билмирдим, инанмаг истәмирдим, һеч инди дә инана билмирәм ки, Толик йохдур».\n1991-ҹи илдә илк дәфә Лондону асудә ҝәзәндә ики йерә мүтләг баш чәкмәк истәдим.\nУшаглыг илләриндән мәнә хәйалән әзиз олан ики үнвана.\nБекер Стрит 221-ә — Шерлок һолмсун «евинә», бир дә Грейт Куин Стритдәки тавернайа.\nҺәмин тавернада 1863-ҹү илин 26 октйабрында футболун «доғум шәһадәнамәси» тәсдигләниб, онун илк 13 гайдасы мүәййәнләшдирилиб.\nО илк вә буҝүнәҹән йашайан гайдалардан бири аутдур.\nГыса һәйаты бойунҹа Анатоли Банишевскини ҝаһ йолдан, ҝаһ ишдән, ҝаһ институтдан, ҝаһ командадан, ҝаһ йерли-дибли футболдан, ҝаһ… чыхармаг истәдиләр.\nҺей ону аута салмаға чалышдылар.\nАхыры һәйатдан да «чыхды».\nДүшдү өмрүн аутуна.\nМейдандан чыхан топ аутдан йенидән ойуна гайыдыр.\nӨмүр аутундан гайыдыш йохдур.\nАзәрбайҹана әсл өвлад сәдагәти ҝөстәрмиш Анатоли Банишевски кими инсанларын талейиндәсә аут анлайышы ола билмәз.\nБу ады милләтин йаддашындан чыхармаг даһа һеч заман, һеч кәсә мүйәссәр олмайаҹаг.\nО даим гайыдаҹаг.\nАнылдыгҹа һәр заман йаддашымызын мәркәз хәттиндә дайанаҹаг.\nДайанаҹаг, меһрибан тәбәссүмү илә бахаҹаг.\nВә һәмишә ҝәнҹ галаҹаг.\nXanəli Kərimli — «Ata» poeması


Q=10	C=0	SS=0	LS=6	PS=3	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=54	G1=36	G2=13	DLID=az_RU	BODY=Һәвариләрин ишләри 10 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\nҺәвариләрин ишләри 10:1—48\nКорнилијә верилән вәһј (1—8)\nБутрусун ҝөрдүјү ҝөрүнтү (9—16)\nБутрус Корнилиҝилә ҝәлир (17—33)\nБутрус башга халглара мүждәни тәблиғ едир (34—43)\n«Аллаһ ајры-сечкилик етмәјән Аллаһдыр» (34, 35)\nБашга халглардан оланлар мүгәддәс руһ алыб вәфтиз олунур (44—48)\n10 Гејсәријјәдә Корнили адында бир адам јашајырды. О, Италјан бөлүјү* адланан бөлүкдә јүзбашы иди. 2 Корнили мөмин бир адам иди, ев әһли дә өзү кими Аллаһдан горхан адамлар иди. О, халг үчүн саваб ишләр ҝөрүр, даима Аллаһа дуа едирди. 3 Бир ҝүн тәхминән ҝүнорта саат үч*+ оларды. Корнилинин ҝөзүнә ајдын шәкилдә ҝөрүндү ки, Аллаһын мәләји ичәри ҝириб ону сәсләјир: «Корнили!» 4 О, мәләјә баханда горхуб деди: «Бәли, Аға!» Мәләк она деди: «Сәнин дуаларын, саваб ишләрин Аллаһын дәрҝаһына јетишиб. Аллаһ онлары јад етди.+ 5 Дур, Јаффаја адам ҝөндәр вә Бутрус ләгәбли Шимону чағыр. 6 Бу адам Шимон адлы бир даббағын гонағыдыр. Онун еви дәниз кәнарындадыр». 7 Онунла данышан мәләк чыхыб ҝедән кими Корнили ики нөкәрини вә табелијиндә олан әсҝәрләрин арасындан мөмин бир әсҝәри чағырды, 8 һәр шеји онлара данышыб Јаффаја ҝөндәрди. 9 Ертәси ҝүн ҝүнорта саат он ики радәләриндә* онлар шәһәрә јахынлашырдылар. Бутрус да бу вахт дуа етмәк үчүн евин дамына чыхмышды. 10 Бирдән о бәрк аҹды вә јемәк истәди. Наһар һазырланан заман онун ҝөзүнә бир ҝөрүнтү ҝөрүндү.+ 11 Бутрус ҝөрдү ки, ҝөј ачылды вә бөјүк кәтан сүфрәјә охшар бир шеј дөрд уҹундан асылы вәзијјәтдә јерә ендирилди. 12 Онун ичиндә ҹүрбәҹүр һејван: дөрдајаглылар, сүрүнәнләр вә ҝөј гушлары вар иди. 13 Бир сәс она деди: «Бутрус, дур кәс вә је!» 14 Бутрус исә деди: «Хејр, Аға, мәним дилимә һеч вахт мурдар, напак шеј дәјмәјиб».+ 15 Сәс јенидән, икинҹи дәфә онунла данышды вә деди: «Бир дә Аллаһын пак етдији шејләрә мурдар демә». 16 Үчүнҹү дәфә дә ејни шеј тәкрар олунду вә сүфрәјә охшар шеј о андаҹа ҝөјә апарылды. 17 Бутрус чашбаш галыб ҝөрдүјү шејин мәнасы үзәриндә баш сындырырды. Елә бу вахт Корнилинин ҝөндәрдији адамлар Шимонун евини сорушуб дарвазанын гаршысында дајандылар.+ 18 Онлар уҹадан сәсләјиб Бутрус ләгәбли Шимонун бурада гонаг олуб-олмадығыны хәбәр алдылар. 19 Бутрус ҝөрдүкләри илә бағлы дәрин дүшүнҹәләрә даларкән руһ+ она деди: «Сәни үч нәфәр ахтарыр. 20 Дур, ашағы дүш, онларла ҝет, тәрәддүд етмә, чүнки онлары мән ҝөндәрмишәм». 21 Бутрус ашағы дүшүб о адамлара деди: «Ахтардығыныз адам мәнәм. Бура нә үчүн ҝәлмисиниз?» 22 Онлар ҹаваб вердиләр: «Бизи бүтүн Јәһуди халгынын рәғбәтини газанмыш салеһ адам, үрәјиндә Аллаһ горхусу олан јүзбашы Корнили+ ҝөндәриб. Аллаһ она мүгәддәс мәләк васитәсилә ҝөстәриш вериб ки, сәни евинә дәвәт етсин вә динләсин». 23 Бутрус бу адамлары ичәри дәвәт едиб онлара гонагпәрвәрлик ҝөстәрди. Ертәси ҝүн о дуруб онларла јола дүшдү, Јаффадан бир нечә гардаш да онунла ҝетди. 24 Нөвбәти ҝүн Бутрус Гејсәријјәјә ҝәлиб чатды. Корнили бүтүн гоһум-әгрәбасыны вә јахын достларыны евинә јығыб онларын јолуну ҝөзләјирди. 25 О, Бутрусу гаршылады, габағында тәзим едиб ајагларына дүшдү. 26 Бутрус исә ону галдырыб деди: «Ајаға галх, мән дә сәнин кими бир инсанам».+ 27 Онлар даныша-даныша ичәри кечдиләр. Бутрус ҝөрдү ки, евдә чохлу адам јығышыб. 28 Онлара деди: «Сиз јахшы билирсиниз ки, јәһудиләрин ганунуна ҝөрә башга милләтдән олан адамла үнсијјәт гурмаг вә ја онун јанына ҝетмәк дүзҝүн дејил.+ Лакин Аллаһ мәнә ҝөстәрди ки, мән һеч кәси мурдар вә ја натәмиз сајмамалыјам.+ 29 Буна ҝөрә дә мәни чағыранда етираз етмәјиб ҝәлдим. Инди, дејин ҝөрүм мәни нә үчүн чағырмысыныз». 30 Корнили сөзә башлады: «Бу вахтдан һесабласаг, дөрд ҝүн әввәл ҝүнорта саат үч оларды, мән евимдә дуа едирдим. Бирдән габағымда парлаг либаслы бир адам пејда олду 31 вә деди: “Корнили, Аллаһ сәнин дуаны ешитди вә саваб ишләрини јад етди. 32 Буна ҝөрә дә Јаффаја Бутрус ләгәбли Шимонун далынҹа адам ҝөндәр. О, дәниз кәнарында јашајан даббағ Шимонун евиндә гонагдыр”.+ 33 Мән дә о саат сәнин далынҹа адам ҝөндәрдим. Сағ ол ки, сән дә дуруб ҝәлдин. Ҝөрдүјүн кими, һамымыз Аллаһын гаршысында јығышмышыг. Бујур даныш, Јеһованын сәнә әмр етдији шејләри динләмәјә һазырыг». 34 Бутрус сөзә башлады: «Доғрудан да, ҝөрүрәм ки, Аллаһ ајры-сечкилик етмәјән Аллаһдыр,+ 35 һәр халгын ичиндә Ондан горхан вә дүзҝүн иш ҝөрән адамдан разыдыр.+ 36 О, Исраил оғулларына Өз сөзүнү, һәр кәсин Ағасы олан Иса Мәсиһ васитәсилә+ ҝәлән сүлһ һаггындакы мүждәни ҝөндәрди.+ 37 Јәһјанын тәблиғ етдији вәфтиздән сонра Ҹәлиләдән+ тутмуш бүтүн Јәһудијјәдә һамы бир мөвзудан данышырды. 38 Јәгин ки, сиз дә Аллаһын Насирәдән олан Исаны мүгәддәс руһла+ вә гүввә илә мәсһ етдијини, онун өлкәни ҝәзиб-долашараг инсанлара јахшылыг етдијини, Иблисин әзијјәт вердији адамлары сағалтдығыны+ ешитмисиниз. Аллаһ бу адамла иди.+ 39 Биз онун һәм јәһудиләрин өлкәсиндә, һәм Јерусәлимдә ҝөрдүјү ишләрин шаһидијик. Онлар исә Исаны дирәкдән асыб өлдүрдүләр. 40 Аллаһ ону үчүнҹү ҝүндә+ дирилтди вә инсанлара ҝөрүнмәсинә изин верди, 41 амма һәр кәсә јох, Өзүнүн габагҹадан тәјин етдији шаһидләрә, дириләндән сонра онунла чөрәк кәсән бизләрә ҝөрүнмәсинә изин верди.+ 42 Иса әмр етди ки, биз халга тәблиғ едиб Аллаһын ону дириләрин вә өлүләрин һакими тәјин етдији+ барәдә әтрафлы шәһадәт верәк.+ 43 Бүтүн пејғәмбәрләр онун һаггында шаһидлик едир,+ она иман ҝәтирән һәр кәсин ҝүнаһларынын онун ады илә бағышланаҹағыны билдирирләр».+ 44 Бутрус сөһбәтини гуртармамыш Аллаһын сөзүнү динләјәнләрә мүгәддәс руһ верилди.+ 45 Бутрусла ҝәлән гардашлар сүннәт едилмишләрдән идиләр. Онлар мүгәддәс руһ әнамынын диҝәр халглардан оланларын да үзәринә төкүлдүјүнү ҝөрәндә һејрәтә ҝәлдиләр. 46 Бу гардашлар онларын башга дилләрдә данышдығыны вә Аллаһы мәдһ етдијини ешидирдиләр.+ Онда Бутрус деди: 47 «Мәҝәр кимсә бу адамларын суда вәфтиз олунмасына мане ола биләр?+ Ахы онлар да, бизим кими, мүгәддәс руһ алдылар». 48 Сонра онлара Иса Мәсиһин ады илә вәфтиз олунмағы тапшырды.+ Онлар Бутрусдан хаһиш етдиләр ки, о, бир нечә ҝүн јанларында галсын.\n^ Јахуд когортасы. Когорта 600 әсҝәрдән ибарәт Рома гошун һиссәси иди.\n^ Һәрфән: тәхминән алтынҹы саатда.\nҺәвариләрин ишләри 10


Q=11	C=3	SS=0	LS=5	PS=3	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=50	G1=32	G2=13	DLID=az_RU	BODY=1 Падшаһлар 13 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\n1 Падшаһлар 13:1—34\nБејтелдәки гурбанҝаһа гаршы пејғәмбәрлик (1—10)\nГурбанҝаһ ики јерә бөлүнүр (5)\nАллаһ адамынын итаәтсизлији (11—34)\n13 Бир Аллаһ адамы+ Јеһованын бујруғу илә Јәһудадан чыхыб Бејтелә ҝәлди. Бу вахт Әрубам гурбан түстүсү тәгдим етмәк үчүн гурбанҝаһын+ јанында дурмушду. 2 Аллаһ адамы Јеһованын бујруғу илә гурбанҝаһа сәсләнди: «Ај гурбанҝаһ! Ај гурбанҝаһ! Јеһова белә дејир: “Давуд евиндә Јушијјә+ адлы бир оғул дүнјаја ҝәләҹәк. О, сәнин үстүндә гурбан түстүсү тәгдим едән сәҹдәҝаһ каһинләрини елә сәнин үстүндәҹә гурбан ҝәтирәҹәк, сәнин үстүндә инсан сүмүкләри јандыраҹаг”».+ 3 Аллаһ адамы һәмин ҝүн әламәт вериб деди: «Јеһованын вердији әламәт будур: гурбанҝаһ бөлүнәҹәк, үстүндәки күл јерә сәпәләнәҹәк». 4 Әрубам падшаһ Аллаһ адамынын Бејтелдәки гурбанҝаһ әлејһинә дедији сөзләри ешидәндә гурбанҝаһдан әлини узадыб деди: «Ону тутун!»+ О анда падшаһын узатдығы әли гуруду*, әлини өзүнә тәрәф чәкә билмәди.+ 5 Јеһованын бујруғу илә Аллаһ адамынын вердији әламәтә ҝөрә гурбанҝаһ бөлүндү вә үстүндәки күл јерә дағылды. 6 Падшаһ Аллаһ адамына деди: «Хаһиш едирәм, мәндән өтрү Аллаһын Јеһоваја јалвар, дуа елә, гој мәнә рәһм еләсин, әлими әввәлки кими етсин».+ Аллаһ адамы Јеһовадан рәһм диләди вә падшаһын әли әввәлки кими олду. 7 Падшаһ Аллаһ адамына деди: «Ҝәл мәнимлә евимә ҝедәк, чөрәк је. Сәнә һәдијјә верим». 8 Лакин Аллаһ адамы падшаһа деди: «Мәнә һәтта евинин јарысыны версән белә, сәнинлә ҝетмәрәм, бу јердә чөрәк јејиб, су ичмәрәм. 9 Јеһова мәнә бујуруб: “Чөрәк јемә, су ичмә вә ҝетдијин јолла гајытма”». 10 Беләҹә, Аллаһ адамы башга јолла гајытды, Бејтелә ҝәлдији јолла ҝетмәди. 11 Бејтелдә бир гоҹа пејғәмбәр јашајырды. Онун оғуллары евә ҝәлиб Аллаһ адамынын һәмин ҝүн Бејтелдә етдикләрини, падшаһа дедикләрини она данышдылар. Һадисәни данышыб гуртаранда 12 аталары сорушду: «О, һансы јолла ҝетди?» Оғуллары јәһудалы Аллаһ адамынын ҝетдији јолу ҝөстәрдиләр. 13 О, оғулларына деди: «Мәним үчүн ешшәји паланлајын». Оғуллары ешшәји паланладылар, о да миниб ҝетди. 14 О, Аллаһ адамынын изинә дүшүб ону бөјүк ағаҹын алтында отуран тапды. Ондан сорушду: «Јәһудадан ҝәлән Аллаһ адамы сәнсән?»+ О: «Бәли», — дејә ҹаваб верди. 15 Гоҹа она деди: «Дур бизә ҝедәк, бир тикә чөрәк је». 16 Анҹаг о деди: «Дәвәтини гәбул едиб сәнинлә гајыда билмәрәм, сәнинлә бу јердә чөрәк јејиб су ичә билмәрәм. 17 Јеһова мәнә белә дејиб: “Орада нә чөрәк је, нә дә су ич. Ҝетдијин јолла да ҝери гајытма”». 18 Онда гоҹа она деди: «Мән дә сәнин кими пејғәмбәрәм. Јеһованын бујруғу илә бир мәләк мәнә деди: “Ону гајтарыб евинә ҝәтир, гој чөрәк јејиб су ичсин”». О, Аллаһ адамыны алдатды. 19 Аллаһ адамы онунла гајытды вә онун евиндә чөрәк јејиб су ичди. 20 Онлар һәлә сүфрә архасында отуранда Аллаһ адамыны јолдан гајтаран пејғәмбәрә Јеһованын сөзү назил олду. 21 Пејғәмбәр јәһудалы Аллаһ адамына хитабән деди: «Јеһова белә дејир: “Сән Јеһованын әмриндән чыхдын, Аллаһын Јеһованын сәнә вердији әмрә итаәт етмәдин, 22 ҝери гајыдыб сәнә “чөрәк јемә, су ичмә” дејилән бу јердә чөрәк јејиб, су ичдин. Она ҝөрә дә мејитин ата-бабаларынын гәбринә гојулмајаҹаг”».+ 23 Аллаһ адамы чөрәк јејиб су ичәндән сонра гоҹа пејғәмбәр онун үчүн ешшәји паланлады. 24 О јола дүшдү. Јолда габағына шир чыхыб ону өлдүрдү.+ Онун мејити јолда сәрилиб галды. Ешшәклә шир ҹәсәдин јанында дурмушду. 25 Јолдан кечәнләр јолда сәрилиб галан ҹәсәди вә онун јанында дуран шири ҝөрдүләр вә гоҹа пејғәмбәр јашајан шәһәрә ҝедиб ҝөрдүкләрини данышдылар. 26 Ону јолдан гајтаран пејғәмбәр буну ешидән кими деди: «О, Јеһованын әмриндән чыхан Аллаһ адамыдыр.+ Јеһова ону ширин пәнҹәсинә верди. Јеһованын дедији кими, шир ону парчалајыб өлдүрдү».+ 27 Сонра о, оғулларына деди: «Мәним үчүн ешшәји паланлајын». Онлар ешшәји паланладылар. 28 О ҝедиб јолда сәрили галан мејити тапды. Ешшәк вә шир мејитин јанында дурмушду. Шир мејити јемәмиш, ешшәји парчаламамышды. 29 Пејғәмбәр Аллаһ адамынын ҹәсәдини галдырыб ешшәјин белинә гојду вә ону ағлајыб дәфн етмәк үчүн өз јашадығы шәһәрә апарды. 30 О, мејити өзү үчүн дүзәлтдији гәбрә гојду вә: «Гардашым вај!» — дејиб ону ағлады. 31 Ону дәфн едәндән сонра оғулларына деди: «Мән өләндә мәни Аллаһ адамыны дәфн етдијим јердә дәфн едәрсиниз. Сүмүкләрими онун сүмүкләринин јанына гојарсыныз.+ 32 Јеһованын бујруғу илә Бејтелдәки гурбанҝаһын вә Сәмәријјәнин шәһәрләриндәки сәҹдәҝаһларда тикилән ибадәтханаларын әлејһинә онун дедији сөз+ мүтләг јеринә јетәҹәк».+ 33 Бүтүн бунлардан сонра да Әрубам тутдуғу пис јолдан дөнмәди. О, халгын арасындан сәҹдәҝаһларда хидмәт етмәк үчүн каһинләр тәјин едирди.+ О, каһин олмаг истәјән һәр кәси, «гој сәҹдәҝаһ каһини олсун!» дејиб каһин тәјин едирди.+ 34 Әрубам евинин бу ҝүнаһы+ онларын мәһвинә, јер үзүндән јох едилмәләринә баис олду.+\n^ Јахуд ифлиҹ олду.\n1 Падшаһлар 13