Q=8	C=7	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=8	G0=203	G1=149	G2=70	DLID=az_RU	BODY=Әһәд Фирудин оғлу Һүсејнов — AQRA Elmin İnkişafına Dətsək İctimai Birliyi\n5 октйабр 1943-ҹү илдә Бакы шәһәриндә, фәһлә аиләсиндә анадан олуб.\n1961-ҹи илдә 199 сайлы шәһәр орта мәктәбини битириб.\nӘмәк фәалиййәтинә Азәрбайҹан Дөвләт Радио вә Телевизийа Верилишләри Комитәсиндә фәһлә кими башлайыб.\n1962-ҹи илдә Азәрбайҹан Нефт вә Кимйа Институтунун автоматика вә телемеханика факүлтәсинин ахшам шөбәсиндә тәһсил алыб. Һәмин институту битирдикдән сонра икинҹи али тәһсилә йийәләниб. Азәрбайҹан Халг Тәсәррүфаты Институтунун халг тәсәррүфатынын планлашдырылмасы факүлтәсиндә охуйуб.\nӘ.Һүсейнов 1964-ҹү илдән тиҹарәт системиндә ишләйиб. Ади сатыҹылыгдан тиҹарәт идарәсинин рәиси вәзифәсинәдәк уғурлу йол кечиб. О, 1983-ҹү илдән әмәк фәалиййәтинин сонуна кими Азәрбайҹан Дәмир Јолу фәһлә тәҹһизаты идарәсинин баш директору вәзифәсиндә ишләмишдир.\nӨлкәнин фәхри дәмирйолчусудур. Мәшһәд, Кәрбәла вә Һәҹҹ зийарәтләриндә олуб. Һаҹыдыр.\nАиләлидир: 2 өвлады — бир оғлу, бир гызы, дөрд нәвәси вар. Ләйагәти, дәйанәти, паклығы, һалаллығы вә кишилийи илә ел арасында бөйүк һөрмәт, нүфуз газаныб.\nОнун чох ишыглы вә шөвглү симасы вар. Илк бахышдан мәнә елә ҝәлди ки, Аллаһын нурундан, Танрынын шәфгәтиндән вә дүнйа ишығындан сүзүлүб, онун үз-ҝөзүнә бу ишыг-нур, бу шөвг-шәфгәт.\nҺәйатда өзүмү инсан кими таныйандан чох нурлу сималар ҝөрмүшәм. Амма, беләсини йох. Һаҹынын үзүндәки нур, ҹамалындакы шөвг, ҝөзләриндәки ишыг даһа рөвнәгдир.\n…Хейли вахтдыр йахын достум Мир Әләкбәрин худмани, раһат офисиндә, бу шәфгәт нурунун ишығында узун илләрдән бәри ахтардығым, севиб-сечдийим, ҝөрүб-дуйдуғум, ләйагәти, дәйанәти, һалаллығы, паклығы илә һамыйа нүмунә олан, инсанлыг шәрәфини һәмишә, һәр йердә башындан йүксәк тутан әр кишиләрдән бири илә — Һаҹы Әһәд Һүсейновла габаг-гәншәр отурмушуг.\nЕһтирам вә һөрмәт әламәти олараг үч адла чағырырлар ону. Рәсми йығынҹагларда, мөтәбәр мәҹлисләрдә “ҹәнаб Һүсейнов” вә йа “Әһәд Фирудин оғлу” дейә мүраҹиәт олунур. Достлары, һәмйашыдлары “Һаҹы”, йахынлары, доғмалары исә “Аға” дейирләр. Бу адларын үчү дә мөһтәбәрлийә, мөминлийә еһтирамдан, севҝидән йараныб.\nМән Һаҹы Әһәд һаггында чох ешитсәм дә, нурлу үзүнү илк дәфә иди ҝөрүрәм. Вә илк ҝөрүшдәҹә ҝөзүмә-көнлүмә һаким кәсилир. Ширин данышығы, хош тәбәссүмү, меһрибан бахышы, ләнҝәрли- санбаллы тәрзи-һәрәкәти, ләтиф сөзү-сөһбәти илә санки овсунлайыр, мәни.\nҺәр сөзү-кәлмәси гулаға йатымлы, үрәйә мунисдир. Һаҹы Әһәд оланлардан-кечәнләрдән сөһбәт едир, мәнсә ону динләйә-динләйә ишыглы ҝөзләринин шабалыды ҝиләләриндә дахили дүнйасына ачылан пәнҹәрәни, үрәйинә узанан йолу ахтарырам.\nЧүнки һәр үрәйин, һәр гәлб дүнйасынын ҹығыры ҝөздән башланыр. Ҝөз көнүл дүнйасынын ачары вә айнасыдыр — дейәнләр әсла йанылмырлар.\nХейли вахтдыр ки, бу тәмиз бүллур айнайа баха-баха, һәмин ачары, йолу, чығыры ахтарыб-арайырам. Һә, тапдым дейәсән?! Вә тапдығым бу ҹығырла Һаҹы Әһәдин көнүл дүнйасынын дәринликләринә доғру ҝедирәм. Онун ҝөзләри, бахышлары, чөһрәси кими, гәлб дүнйасы да чох ишыглы, нурлу вә ҝенишдир. Бу дүнйайа бүтүн бәшәр йерләшә биләр. Бугәлбинмайасы, бинасысафлыгданвәпаклыгданйоғрулуб, гурулуб. Бу көнүл дүнйасы һәм дә назикдир, йухадыр, һәссасдыр, көврәкдир, бәркдир, мөһкәмдир, әзәмәтли вә дөзүмлүдүр. Ону анҹаг адиҹә бир ейһамла силкәләйиб-сындырмаг олар вә һәм дә һәйатын бүтүн тәлатүмләри, зәлзәләләри вә вәлвәләри йериндән ойнада билмәз.\nОнда һәм дә дахили бир әзәмәт, гүрур, өзүнә вә дүнйайа инам, инсанлара етибар ҝүҹү вар. Үзүндә-ҝөзүндә ҹилвәләнән бу илаһи нурун ишығы, зийасы да онун ҝениш, ишыглы үрәйиндән сүзүлүб ахыр улу чөһрәсинә.\nҺаҹынын бой-бухуну, шәсти-бәсти, тәһәр-төһәри дә ҝөзәҝәлимлидир. Мәғрурлугдан вә садәликдән доған бир әзәмәт, вүгар вар бу шәсти-бәстдә. Јеришиндә-дурушунда дүнйанм чәкиси, ләнҝәри дуйулур.\nСөзүндә-сөһбәтиндә вә бахышында йаландан, рийадан әсәр-әламәт йохдур. Әксинә ләтафәт, мәрифәт, фәзиләт вә ләйагәт мәдәнидир о гәлб дә, о дил дә, о бахыш да.\nБир дә ону дуйдум ки, Һаҹы һәмишә вә һәр йердә шәхсиййәтини вә ләйагәтини башындан гат-гат уҹада сахлайан, йухарыда тутан кишидир.\nӘн бөйүк севҝиси Танры вә Инсан севҝисидир. Аллаһа, Гурана, Пейғәмбәрә, динә, имана гаилдир вә маилдир. Бөйүк милләт вә йурд севҝиси дә гарышыб бу әбәди, илаһи севҝийә… Вә мәнә белә ҝәлир ки, ондакы сәмимиййәтин, садәлийин, сафлығын, мәнәви тәмизлийин, пак әхлагын, әзәмәт вә вүгарын, гейрәт вә гүрурун, бир сөзлә кишилийә бағланан, инсанлыға сөйкәнән фүтүһатын вә фәзиләтин өзүлү бу илаһи, бә- шәри, дүнйәви севҝиси үстүндә гурулуб.\n— Биз нәсилдә, төрәндә йахшы нә вар, һамысы көкдән-сойдан ҝәлиб дейә о, башладығы ширин сөһбәти арамла давам етдирир. —Бабам Һаҹы Әһәд киши дә, атам Фирудин киши дә адиҹә рәнҹбәр, фәһлә олублар. Амма дүнйайа айыг башла, ити ҝөзлә, тәмиз үрәклә бахыблар.\nАтам чох иманлы вә инамлы адам иди. Онун һәссас гәлби, тәмиз үрәйи, тох нәфси, һалал һаггы вар иди. Бир һәфтә аҹ галарды, амма бир тикә һарама ән узатмазды. Бу һалаллығы, тохнәфслийи, дүзлүйү иманла, инамла бизә өйрәдәрди.\nӘслимиз-нәслимиз ләнкәранлы олса да, Бакыда доғулуб бөйүмүшүк. Ҝөзүмүзү дүнйайа ачандан, евимиздә сәмимиййәт, меһрибанлыг, һалаллыг олуб.\nЈаланчылыг, йалтаглыг, хәбислик о евдән, о һәйәтдән узаг дүшүб.\nБәзән чөрәйимиз, суйумуз йетәринҹә олмаса да Аллаһа, Пейғәмбәрә, имама, һәйата севҝимиз гәдәринҹә олуб. Өзү касыб олса да, мәнән варлы, ҝөзү-көнлү тох бөйүдүб, атам бизи.\nЕлә мәним өзүмдә йахшы нә вар — һалаллыг, зәһмәтсевәрлик, дүзлүк, сөзүбүтөвлүк, иман, ынам — һамысыны һәмин о ушаглыг вә ҝәнҹлик илләриндә рәһмәтлик атамдан вә бир дә һәр йердә мәнә ата әвәзи олан бөйүк гардашым Һаҹы Солтандан кечиб ганыма-ҹаныма — дейир Һаҹы Әһәд Аға.\n— Зәһмәтлә бөйүйүб, йекәлмишик бүтүн гардашлар. Елә сағлығында ләйагәти, мәрдлийи, кишилийи Бакыйа сығышмайан бөйүк гардашым Һаҹы Солтан да ағыр зәһмәтлә пиллә-пиллә уҹалыб. Тәсәррүфат маллары тиҹарәти идарәсинин, Бакы Шәһәр Тиҹарәт Идарәсинин, Бакы универмағынын дүз 28 ил баш директору олуб. Тәмизлийи, һалаллығы, хейирхаһлығы, садәлийи, сәмимиййәтиадласөйләниб, онун.\nБәли, Һаҹы Солтан дүнйайа тәмиз адла, тох нәфәслә, бир сөзлү, бир үзлү киши кими ҝәлди, киши кими дә көчдү бу фани дүнйадан, өзүнүн һагг евинә. Һалаллыг, дүзлүк, әдаләт, ганун адамыйды. Елә буна ҝөрә дә Совет һөкумәти беш гәпик үстүндә адамлары асыб-кәсән бир дөврдә бүтөв бир гәринәни — 30 или тиҹарәт системиндә гүсурсуз ишләмәк һәләм-һәләм кишинин иши дейилди. Амма, Һаҹы Солтан ишләди. Ағылла, фәрасәтлә, ләйагәтлә, һалаллыгла ишләди. Аллаһын йолуну, гану- нун сәмтини, инсан һаггыны, биләрәк ишләди. Аллаһ она вә ҹәми дүнйадан көчән бүтүн кишиләрә рәһмәт еләсин.\nҺаҹы Әһәд фыкрини тамамлайыр. Сөһбәтинә ара верир. Нә һагдаса үрәйиндә, бейниндә ҝөтүр-гой едир вә йенидән арамла данышыр.\n— Елә мәним өзүм дә зәһмәтин гуҹағында бөйүмүшәм. Орта мәктәби гуртаран кими радио вә телевизийа верилишләри комитәсиндә ади фәһлә ишләмишәм, ора-бура апарат-аваданлыг дашымышам. Сонра сатыҹы олдум мағазада. Бүтүн ҝүнү пиштахта архасында айаг үстә алыҹылара хидмәт едирдим. Истәмирдим ки, онларын алдыглары малдан, вердикләри пулдан беш грам, йа да беш гәпик кәсим.\nЕлә бу зәһмәтлә, бу һалаллыгла вә бир дә гардашым Һаҹы Солтанын өйүд-нәсиһәтләри илә пиллә-пиллә ади сатыҹыдан бөйүк бир тиҹарәт идарәсинин баш директору вәзифәсинә гәдәр йүксәлдим вә бу илләрдә, бу йолларда тәкҹә Аллаһдан савайы һеч кимдән, һеч нәдән горхуб чәкинмәдим.\nҺеч СӘДМ-дән вә йа нәзарәтдән дә?..\n— Бәли, онлардан да! Дүз ишләйиб, ишини ганун-гайда илә ҝөрсән, нейләйәсидир онлар, сәнә. Ганунда, ганунанәзарәтедәндә, онупозанларыилишдирир.\nҺәмишә йохламаға ҝәләнләрә дейәрдим: Ҝәлмисиниз, хош ҝәлмисиниз! Бир инсан кими, әзиз гонағымсымз. Отурун, йохлайын, нә әйәр-әскик тапдыныз, йазын. Онлар да ҝәләрдиләр, ганун чәрчивәсиндә йохламаларыны апарыб, һәр шейин йерли-йериндә олдуғуну биләндән сонра, чох сағ ол — дейиб ҝедәрдиләр.\nҜәлин ҝүндә һамымыз аз гала он дәфә ҝөрүб мүшаһидә етдийимиз бир һадисәни мисал чәкәк. Сәнийолполисинәвахтйахалайыр?\n— Јол һәрәкәти гайдаларыны позанда… Ону дейим ки, мән дүз 20 илдир сүкан архасындайам вә шәһәри ҝүндә аз гала беш дәфә дөврә вурурам. БирҹәдәфәдәолсунДЈПмүфәттишимәнисахламыр.\n— Она ҝөрә ки, йол һәрәкәти гайдасым позмурам. Неҹәлазымдыросайагдаһәрәкәтедирәм.\n— Бах, ҝөрүрсәнми? Дүзҝүн, ганун-гайда илә ишләйәнә һеч кәс дәйиб долашмыр. Мән дә тәгрибән 40 ил тиҹарәт системиндә, онун 20 илини дә рәһбәр вәзифәләрдә ишләмишәм. Нәйә дейирсән анд ичә биләрәм ки, бу илләр әрзиндә нә дилимә йалан, нә дә әлимә һарам дәйиб.\nО, данышыр. Өзүдәинамла, иманладанышыр. Мәнсә бөйүк тәәҹҹүб вә мараг долу бахышларымы Һаҹынын нурлу чөһрәсиндән, ишыглы ҝөзүндән чәкмирәм. Бу ҝөздә, бу үздә йаландан, рийадан әсәр-әламәт белә йохдур. Ахы, тиҹарәт елә пешәдир ки, мүтләг һардаса йалан дамшмалы, кимисә алдадыб нәйисә алмалы олурсан. Өзү дә индики заманда. Башгасынын ҹиби, зәһмәти һесабына ейш-ишрәтлә йашайанлары һәр аддымбашы ҝөрүб-таныдығымыз дөврдә.\nҺаҹы мәним дахили шүбһәләрими ҝөзүмдән дуйур.\n— Мән таҹир, тиҹарәтчи олмушам, алверчи-хырдаватчы йох. Тиҹарәтлә алвер бамбашга шейләрдир. Араларында йерлә асиман гәдәр фәрг вар. Бири инсанлар өнүндә вәзифәсини, Аллаһ гаршысында борҹуну йеринә йетирир, о бири исә ҹибини, нәфыни ҝүдүр, нәфсинин гулуна чеврилир.\nТа гәдимдән тиҹарәтә-таҹирә бөйүк гайғы-сайғы олуб. Дөвләтин гүдрәтинин артмасында, инсанларын мөһкәм игтисади тәминатында тиҹарәтин ролу йүксәк гиймәтләндирилир. Ҝәрәк биз дә тиҹарәтлә алвери гарышдырмайаг.\nЧох мараглыдыр. Тиҹарәтчи оласан, малына һарам гатмайасан. Ҝөрдүйүн ишин, тутдуғун вәзифәнин, еләдийин хейирхаһлығын мүгабилиндә нәсә бир нәф, мәнфәәт ҝүдмәйәсән. Бу, инсана, инсанлыға хас олан кейфиййәт вә характердир. Һәмин кәсләрин бири дә Һаҹы Әһәд Ағадыр.\n— Бу һал, хасиййәт мәнә йаддыр. Инсан олан бәндә ҝәрәк еләдийи һөрмәтин, йахшылығын, хейирхаһлығын, көмәйин мүгабилиндә тәмәнна уммасын! Нәсәумуландабукөмәйин, һөрмәтинбиргәпикликдәйәриолмаз.\nЈахшы йадымдадыр. Јевлах — Балакән дәмирйолу чәкиләндә йол бойу дайанаҹагларда нүмунәви тиҹарәт көшкләри, дүканлар тикирдик. Балакәндә дә бир нечә белә тиҹарәт обйекти тикмишдик.\nОнда йахын достум Әли Ансухски мәндән хаһиш еләмишди ки, консерв заводунун коллективи үчүн дә белә бир тиҹарәт мағазасы ачым.\nОнун хаһишини йеринә йетирдим. Комбинат үчүн йарашыглы бир мағаза тикдик. Мағазанын ачылышында Әли бәй бизә йетәринҹә гайғы-сайғы ҝөстәрди вә елә мәҹлисдәҹә әнтиг бир әшйаны үстү зәр-зиба илә бәзәдилмиш Кубачы хәнҹәрини мәнә һәдиййә вермәк истәди. Ҝөтүрмәдим. Чох тәкид еләди, разылашмадым.Чүнки мән ону гәбул етсәм еләдийим тәмәннасыз йахшылығын әвәзини алмыш олардым.Вә беләликлә дә тикдийим обйектин дәйәри һечә енәрди…\n…Сөз-сөзү чәкәр дейирләр. Һаҹынын бу мараглы сөһбәти мәни он беш ил архайа гайтарыб, тәгрибән сәксәнинҹи илләрин ахырларында Әли Ансухскинин евиндә олан бир сөһбәти йадыма салды.\nӘлинин евиндә отуруб, узун илләрин достлуг дәфтәринин мараглы сәһифәләрини вәрәгләйирдик. Бирдән ҝөзүм ҝениш вә сәлигә-саһманлы отағын диварында, зөвглә тохунмуш халы үстүндән асылмыш әнтик хәнҹәрә саташды. Ҝүмүш гынлы,бәр-бәзәкли гәбзәли хәнҹәр узагдан адама “Ҝәл мәни ҝөр, дәрдимнән өл” дейирди.\n— Әли, нә ҝөзәл хәнҹәрдир! Атандан галыб?\n— Јох, Кубачыусталарынаһазырлатмышамону. Биздә гайдадыр: Әзиз гонағын нәдән хошу ҝәлир, ҝәрәк ону пай верәк, һәмин гонаға. Амма, инҹимә, хәнҹәри верә билмәйәҹәйәм, сәнә. Чүнки, һәмин хәнҹәри йахын бир достум үчүн кәсдириб дүзәлтдирмишдим.\n— Вермишдим, ҝөтүрмәди. Чох хаһиш еләдим, ”Үз вурма ҝөтүрмәрәм” — деди. Сорушдум, “нийә ҝөтүрмүрсән”. Ҹаваб верди ки, “онда бу һәдиййә мәним сәнә ҝөрдүйүм тәмәннасыз иши тәмәнналы едәр.”\n— Нә иш ҝөрмүшдү, достун сәнә.\n— Ишчиләр үчүн әла бир мағаза тикдирмишди. Мән дә истәйирдим, бу йахшылығын әвәзини кичик бир һәдиййә илә гайтарым.\n— Ким иди о хейирхаһ вә миннәтҝөтүрмәз киши?\n— Бакылыдыр. Азәрбайҹан Дәмир Јолу Фәһлә Тәҹһизаты Идарәсинин баш директорудур. Мән дә онун үчүн һазырлатдығым һәдиййәни даим башым үстә сахлайырам ки, дедийи һикмәтин һөкмүнү унутмайым. Ҝөрдүйүмбирхейирхаһәмәлүчүнкимдәнсәтәмәннауммайым.\nИнди бир вахт Әли бәйин нишан вердийи һәмин мөтәбәр киши илә хейли вахтдыр, үз-үзә отурмушуг. Мәнөзүмдәнасылыолмайараг:\n— Демәли, ошәхссизимишсиниз?\n— Һеч, елә белә, ағлыма нәсә ҝәлди — дедим вә әлавә етдим: — Сөһбәтинизи давам етдирин.\n— Һә, демәйим одур ки, ҝәрәк адам еләдийи йахшылығы дилинә ҝәтирмәсин, киминсә башына гахмасын. Онсуз да еләдийи йахшылыгларын һаггы бир ҝүн гайыдаҹаг өзүнә. Сәнә гайытмаса да оғлуна, гызына гайыдаҹаг. Е1 демиш: “Сән йахшылыг елә, балығы ат дәрйайа. Балыг билмәсә дә Халиг биләҹәк ону”.\n— Бәлкә кимләрәсә еләдийиниз йахшылыглардан данышасыныз.\n— Нәданышым! Нәеләмишәмки, онудаданышам. Инсаныгса, инсанлыг борҹумузу йеринә йетирмәлийик. Әлимиздән нә ҝәлирсә ону да еләмәлийик вә еләдикләримизи дә дилә ҝәтирмәмәлийик. Һәзрәти Пейғәмбәримиз демиш, “сағ әлин вердийини сол әл билмәмәлидир”. Бу, Аллаһа да, бәндәйә дә хош ҝәлән иш дейил.\nРәһмәтлик гардашым Һаҹы Солтан дейәрди: Көмәйини бир кимсәдән әсирҝәмә. Кимәсә нә вердинсә чыхарт о вердийини үрәйиндән. Һәмин адам сән верән борҹу, еләдийин һөрмәти гайтарса да сағ олсун, гайтармаса да.\n— Ахыинсанчийсүдәмиб. Бәзән йахшылыға йаманлыг едәнләр дә олур, — дедим.\n— Һәдисләрин бириндә дейилир ки, бир нәфәр Һәзрәти Пейғәмбәри- мизин (с) йанына ҝәләрәк дейир:\n— Ја Мәһәммәд, мән фыланкәсә нә гәдәр йахшылыг едирәмсә әвәзини писликлә гайтарыр. Индимәннейләйим, она?\n— Ҝет йахшылыг елә дейир Пейғәмбәр.\n— Еләдийим йахшылығын әвәзинә пислик ҝөрүрәм, ахы?\n— Ахы нә вахтаҹан еләйим, о йахшылығы?\n— О кәс пислийиндән галмырса, сән нийә йахшылығындан галырсан?!.\nБирдәоварки, писликдә, йахшылыгдайадданчыхмыр. Хейир верән\nхейирә урҹаһ олур. Пислик едәнин дә гәншәринә шәр чыхыр.\nҺаҹы даһа бир һәдис данышыр,\nЈенә дә бири ҝәлиб Пейғәмбәрә дейир;\n— Ја Мәһәммәд, нә гәдәр йахшылыг еләйирәм, ҝөзә ҝөрүнмүр. Бирҹә дәфә пислик еләйәндә, һамы мәни пис адам кими таныйыр. Бунәдәндир?\n— Јахшылығын сайы-һесабы билинмир. Пислик исә аздыр. Үзә чыхан кими һамы ҝөрүр ону.\nҺаҹы Әһәд Ағанын ширин, дузлу-мәзәли сөһбәтләри мәни хәйалән чәкиб Ҝәнҹәйә, рәһмәтлик Тофиг Мәсим оғлунун гоһумларынм биринин йанына апарды. Онун әла бир чөрәк сехи вар. Бүтүн вағзаләтрафы ҹамаат онун чөрәйини дадындан, әтриндән таныйыр.\nБир дәфә о, мәнә гәрибә бир әһвалат данышды. Һәмин бу Һаҹы Әһәд Аға барәдә. Деди ки, Ҝәнҹәнин дәмир йолу вағзалы йахынлығында көһнә бир анбар вар иди. Вә һәмин анбар да Ҝәнҹә дәмирйолу ОРС-унун балансында иди. Мүдирдәнистәдим. ҺаҹыӘһәдсизверәбилмәрәм — деди.\nҺәмин анбары чөрәкбиширмә сехи еләмәк истәйирдим. Фикрими Тофыг әмийә дедим. О да узун илләр йахындан таныдығы Һаҹы Әһәдә телефон ачды.\n— Һаҹы, йанына бир нәфәр ҝөндәрирәм, — деди. — Хаһиш едирәм, она көмәк един.\n— Баш үстә, ҝөндәрин — дейир, Һаҹы.\nСәһәр ҝәлдим Һаҹынын йанына вә истәйими дедим. Һаҹы мәни диггәтлә динләдикдән сонра телефонла Ҝәнҹәйлә данышды. Һәминкөһнәанбарынмәнәверилмәсинитапшырды. Вәмәнәмүраҹиәтлә:\n— Аваданлыға еһтийаҹын олса ону да верә биләрәм — деди.\nАллаһ ишини аванд еләсин, Һаҹынын. Әли чох йүнҝүл имиш. Ишим йағ\nкими ҝетди. Сехи ачдым. Биширдийим чөрәкләр һамынын үрәйинҹәдир.\nБир мүддәтдән сонра онун бу хейирхаһлығынын әвәзини вермәк истәдим.Јанына ҝетдим. Мәнә ҝөстәрдийи гайғы-сайғыйа ҝөрә тәшәккүр едиб, столун үстүнә балаҹа бир бандерол гойдум. Һаҹысорушдуки, онәдир?\n— Мән Тофыг мүәллимин бир сөзү үчүн еләмишәм, бу хейирхаһлығы. Вә бир дә ону бил ки, Һаҹы Әһәд һәйаты бойу сөзүнү пула сатмайыб. Елә еләмә, һәмин бинаны вердийим кими дә, сәндән ҝери алым. О, нәдирсә ҝөтүр вә бир дә белә шейлә мәним йаныма ҝәлмә! Олду?!\nӘсл имам өвлады, Пейғәмбәр төрәнидир, Аға!\nҺаҹы Әһәд барәдә бир мараглы хатирә дә йахын достум Мир Әләкбәр данышмышды мәнә.\n— 1970-ҹи илләрдә Аға мүәллим (Мир Әләкбәр һәмишә Һаҹы Әһәдә “Аға мүәллим” дейә мүраҹиәт едир) республика тәсәррүфат маллары тиҹарәти идарәсиндә шөбә мүдири ишләйәндә тез-тез Бакыйа, онун йанына ҝедәрдим. Онда мән дә Нахчыванда тиҹарәт идарәсиндә ишләйирдим. Һәмин вахт Нахчывана нәдәнсә даһа чох йерли сәнайе мүәссисәләринин истеһсалы олан чини (фарфор) вә шүшә габлар ҝөндәрилирди.\nБир дәфә бу гәрибә бөлҝүйә етираз еләдим.\n— Бакынын нә гәдәр “гранйор” — галын стәканы вар һамысым Нахчывана ҝөндәрирсиниз, — дедим. — Ахы биз дә назик вә бүллур стәканда чай ичмәк истәйирик- дедим.\nАға мүәллим мәним етиразымы сәмими гәбул едиб, бир даһа Нахчывана галын стәкан ҝөндәрмәди.\nАрадан хейли вахт кечди. Аға мүәллим Азәрбайҹан Дәмир Јолу Фәһлә Тәҹһизаты Идарәсиндә баш директор ишләди. Аз сонра Нахчыван шәһәр комитәси мәни дә Нахчыван Дәмир Јолу Фәһлә Тәҹһизаты Идарәсинә мүдир тәклиф етди вә әмрими алмаг үчүн Бакыйа, Дәмир Јолу Идарәсинә ҝөндәрди.\nАға мүәллимин гәбулуна ҝетдим. О, ҝөндәриши охуду вә:\n— Нахчыван Дәмир Јолу Фәһлә Тәҹһизаты Ыдарәсиндә мүдир ишләмәйинә етираз еләмирәм. Чүнки сәни йахшы таныйырам. Һаггыны тәләб едән оғлансан — дейиб, мәним чохдан унутдуғум һәмин о “гранйор” стәкан әһвалатыны хатырлады. Сонра да телефонла Дәмир Јолу Идарәсинин рәисинә тәйинат барәдә өз разылығыны билдирди.\nАға мүәллимин бирҹә сөзү илә дә рәис мәним әмрими вериб, һәмин ҝүн Нахчывана йола салды.\nБир дәфә дә Имишлидә ичиндә 72 мин манатлыг мал олан мағаза електрик гапанмасындан бүсбүтүн йанмышды. Онда Аға мүәллим, бу иш үстүндә, бир нәфәрин дә мәһкәмәйә, прокрора дүшмәсинә иҹазә вермәди. Әл-әлә вериб әйәр-әскийи дүзәлтдик. Мағазаны да Аға мүәллим тәмир етдирди.\nҮмумиййәтлә, Аға мүәллим дүнйайа хейирхаһлыг, йахшы ишләр үчүн ҝәлиб. Мәһз буна ҝөрә ОРС-да ишләдийи 20 ил әрзиндә бир нәфәрин дә йолу мәһкәмәйә, прокурора дүшмәйиб. Вә Аллаһ гаршысында мән вә рәһбәрлик етдийим 200-дән чох обйектдә ишләйәнләрин һамысы шаһадәт верә биләрик ки, бирҹә нәфәримиздән дә бирҹә манат уммайыб. Аға мүәллимин пайыны да, гисмәтини дә Аллаһ верир, адамлар йох. Аллаһ вердийи гисмәтлә дә һамыйа әл тутур, көмәклик ҝөстәрир. Имкансызлара, әсҝәрләрә, гачгынлара ианә пайлайыр…\n…Миринин сөзү 1993-ҹү илин нойабрында телевизийада ҝөрдүйүм бир ҝөрүнтүнү йадыма салды. Һаҹыйамүраҹиәтләдедим:\n— Һаҹы, Сиз, 1993-ҹү илдә президентимизин гәбулунда олмусунуз?\n—Бәли, олмушуг. Онда рәһмәтлик гардашым Һаҹы Солтанла һәҹҹ зийарәтиндән гайытмышдыг. Ҹәнаб Һейдәр Әлийев, башда да шейхүлислам Һаҹы Аллаһшүкүр олмагла, биз он-он ики Һаҹыны йанына дәвәт еләди. Мүгәддәс һәҹҹ зийарәтини баша вурдуғумуза ҝөрә тәбрик еләйиб, милләт вә дин йолунда бундан сонра да даһа йахшы хидмәт етмәйимизи арзулады.\nСөһбәт заманы Һаҹы Солтан президентә мүраҹиәтлә деди:\n— Ҹәнабпрезидент, бизһамымызимканлыадамларыг. Өзү дә вахты илә бу пулу Азәрбайҹанда газанмышыг. Инди Азәрбайҹанда мүһарибә ҝедир. Өлкәнин игтисадиййаты бүсбүтүн дағылыб. Ҹамаатын ҝүзәраны ағырдыр. Чох сайда гачгынларымыз, көчкүнләримиз вар. Биз истәйирик, бу ағыр анларда халгымыза, дөйүшән ордумуза көмәк едәк. Она ҝөрә дә хаһиш едирик, бир йардым вә йа мүдафиә фонду ачын. Һәрәмиз дә имканымыз дахилиндә, о фонда вәсаит кечирәк. Азәрбайҹан халгы иманлы, етигадлы халгдыр. Һамыкөмәкедәбиләр, дөвләтимизә.\nПрезидент гардашымы диггәтлә динләйиб тәшәккүр еләди. Вәонунтәклифиниразылыглагаршылады.\nЕлә сәһәри ҝүн бүтүн Һаҹылар бир нечә машын әрзаг-шәкәр, гәнд, сигарет ҝөтүрүб Фүзулидән та Газаха гәдәр, бүтүн ҹәбһә бойу дөйүшән әсҝәрләрә пайладыг. Фондадафилангәдәрвәсаиткечирдик.\n— Һаҹы, ешитмишәм Сизин дә фондунуз вар?\n— Һә! Рәһмәтлик Һаҹы Солтанын адына ачылыб бу фонд. Һәр ил ән мөтәбәр елм, инҹәсәнәт, әдәбиййат хадимләринә вә пак адамлара мүкафатлар верилир бу фонддан. Нечә илдир веририк ону, өзү дә диплому илә бирҝә. Һәминдипломумәнхариҹдәһазырлатмышам.\nБу “Паклыг” фондундан Гафгаз Ислам Университетинин имкансыз тәләбәләринә, Биби-Һейбәт мәсҹидинин тикилмәсинә, Нардаран пиринин тәмиринә, Мир Мөһсүн Ағанын зийарәтҝаһынын йенидән гурулмасына да хейли мадди йардым ҝөстәрмишик.\nҺәр илин нойабр айында веририк бу мүкафатлары,нүфузлу мүнсифләр һейәтинин сечдийи сәнәт саһибләринә.\nҺаҹынм хейирхаһлығы мәни риггәтә ҝәтирди. Вахты илә мәшһур алим Нобел дә дүнйада ән йахшы әсәрләр, кәшфләр вә сүлһ наминә мүбаризләр үчүн белә бир мүкафат тәсис еләтдирмишди. Арзум будур ки, Һаҹы Солтанын шәрәфинә тәсис едилән бу фонд даһа да бөйүйүб, дүнйанын ән нүфузлу, мөтәбәр фондларындан биринә чеврилсин вә онун сәси-сорағы әрзин о башындан ешидилсин.\nБу бахымдан Һаҹы Солтан да, Һаҹы Әһәд дә Танрынын ән севимли бәндәләридир. УлуТанрысевдийибәндәләри, һәмдәхошбәхтедир.\n— Һаҹы, дейирләр Аллаһ бәндәсинә ики ҝөзлә бахмыр, һеч вахт. Она ҝөрә дә һәрәнин бир чәкәҹәйи, кәм-кәсири, әйәр-әксийи олур. Мәнҹә…\nАллаһын хошбәхт бәндәсийәм ки, Танры мәнә һәр ики ҝөзү илә бахыб. Она ҝөрә дә һеч нәдән ниҝаранчылығым, һеч шейдән әйәр-әскийим вә һеч кимдән асылылығым йохдур. Танры мәнә сағ ҹан вериб, о ҹанла да һәлә ки, йашайырыг. Ҝөзәл аиләм, севимли балаларым, нәвәләрим вә бир дә башымызын үстүндә дамымыз, йемәйә дә бир гисмәт һалал чөрәйимиз вар. Елә бу бахымдан да мән өзүмү Аллаһын ән хошбәхт бәндәси һесаб едирәм. Тәк бир ағрым вә бирҹә дә дәрдим вар.\nО, дәриндән көкс өтүрдү. Нурлу ҝөзләринә һарданса көлҝә дүшдү.\n— Ағрым одур ки, йахын заманларда, бир-биринин ардынҹа дөрд гардашымы итирдим. Инди тәк-тәнһа галмышам, бу фани дүнйада. Дәрдим дә һамы кими бүтөв Азәрбайҹан дәрди, Гарабағ йарасыдыр. Торпаг халгын, милләтин намусу, гейрәтидир. Нә гәдәр Гарабағы вә итирилмиш торпагларымызы өзүмүзә гайтармамышыг, раһатлыг, динҹлик һарам олмалыдыр бизә.\nАмма, адамлар вар, бу милли фаҹиә үстүндә өз фыраванлығыны гурур. Вар-дөвләт йығыр. Ҝүнләрини чал-чағырла, ейш-ишрәтлә кечирирләр. Онлар һисс еләмирләр ки, ишғал олунан торпагларымыз, он илдир гачгын- көчкүн һәйаты йашайан сойдашларымыз, о сайаг бигейрәтләрин әлилә ашыланан милли мәдәниййәтимиз, уҹузлашан вә унудулан милли-мәнәви дәйәрләримиз, тапдаланан намусумуз, исмәтимиз Азәрбайҹан адлы бүтөв бир мәмләкәтин, азәрбайҹанлы адланан улу бир халгм исмәти, гейрәтидир.\nАхы бу халг, бу улу милләт һеч заман белә уҹузлуға ҝедиб, һәр шейини һәрраҹ базарларына чыхармамышды — деди, йана-йана, ҝөйнәйә-ҝөйнәйә, Һаҹы Әһәд.\n—Ҝәрәккишинамусуну, арвадисмәтинигорусун. Јалан данышмасын, йала йалмаланмасын, гарнын гулу олмасын. Зийалы өз зийалы миссийасмы йеринә йетирәрәк маарифли, мәдәниййәтли, сағлам вә гейрәтли вәтәндаш йетишдирсин.\nБизим бәзи зийалылар, мүәллимләр, йазычылар, шаирләр, мөмүнләр йалтаглыг, наггаллыг вә мүтрүблүк еләмәклә мәшғулдурлар.\nБу милләт Шаһ Исмайыл, Низами, Фүзули, Нәсими, Короғлу, Бабәк, Һаҹы Зейналабдин кими сәркәрдәләр, иҝидләр, мүдрикләр, хейирхаһлар йетишдириб. Ону ҹырлашмаға, мүтиләшмәйә, ҹылызлашмаға, сөкүлүб парчаланмаға, реҝионлара, мәһәлләләрә, мәнә-сәнә айырмаға гоймамалыйыг.\n…Һаҹы Әһәдин ҝениш вә ишыглы кабинетиндә Азәрбайҹанм мүдрик, дәйәрли вә ләйагәтли оғлу Һаҹы Зейналабдин Тағыйевин зөвглә йонулмуш бүстү вар. Бу Һаҹы Әһәдин Һаҹы Зейналабдин Тағыйевә сонсуз севҝиси рәмзидир. Һәр ҝүн мөһтәрәм Һаҹымн руһуна дуа охумадан кечмир, о һейкәлин йанындан.\nДейиләнә ҝөрә, Һаҹы Әһәд Аға бир дәфә йахын досту һейкәлтәраш Ибраһим Зейналовун емалатханасына ҝедибмиш. Орадакы чох сайлы һейкәлләрә, бүстләрә, барелйефләрә Һаҹынын бөйүк һейранлыгла тамаша етдийини ҝөрән һейкәлтәраш:\n— Аға — дейир, чох диггәтлә вә марагла бахырсан. Һансы һейкәл, бүст үрәйинә йатыр, пешкәшдир сәнә.\n— Ай Ибраһим, бу һейкәлләр нәйимә лазымдыр?\n— СәнәЛазымолмасада, мәнәлазымдыр. Истәйирәм мәним әл ишләримдән бири ән йахын достумун йанында, олсун.\n— Елә исә Һаҹы Зейналабдин Тағыйевин бүстүнү вер мәнә.\n— Башүстә — дейир, ИбраһимЗейналов. Вә ертәси ҝүнү һәмин бүстү ҝәтириб гойур Һаҹы Әһәдин кабинетинә.\nҺаҹы Әһәдин инсани кейфиййәтләриндән, йүксәк мәнәви дәйәрләрә саһиб олмасындан, сәдагәтиндән, сәмимиййәтиндән, инсани бөйүклүйүндән вә инсани садәлийиндән илләрҹә данышмаг олар. Мәним ҝөрүб дуйдугларым вә йаздыгларым Һаҹы Әһәд Һүсейновун, мәналарла, ҝөзәлликләрлә вә зәнҝин хатирәләрлә долу һәйатынм хырда деталларыдыр. Онун инсанлығы, камиллийи, агиллийи, мүдриклийи, ағсаггаллығы, мәрдлийи, һалаллығы, сөзү бүтөвлүйү вә нәһайәт, кишилийи нечә-нечә галын китаба белә сығмаз.\nМән дә өзүмү она ҝөрә хошбәхт сайырам ки, һәйатымын дөнҝә- долайларында Һаҹы Әһәд кими мөтәбәрләри, мәнәви дәйәр хәзинәләри ән гиймәтли инҹиләрлә долу олан кишиләри һәмишә гәншәримә чыхарыб. Улу Танрымын бу сайаг ҝениш үрәкли, Аллаһа, имана вә инсана сонсуз севҝи-сайғы бәсләйән бәндәләри дүнйанын ән хошбәхти, бәхтәвәри вә бәхтийарларыдыр.\nМәммәд Әфшан, “Мән ҝөрән кишиләр” китабындан (сәһ 324-336) , Бакы,\n“Нурлан” Нәшриййат-ПолиграфийаМүәссәси, 2004\nБахыш сайы: 598


Q=19	C=3	SS=0	LS=12	PS=6	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=29	G1=18	G2=13	DLID=az_RU	BODY=Лавилиләр 22 | Онлајн Мүгәддәс Китаб | Јени дүнја тәрҹүмәси\nКаһинин паклығы вә мүгәддәс тәгдимәләрдән јемәк барәдә (1—16)\nГурбан гүсурсуз олмалыдыр (17—33)\n22 Јеһова јенә Муса илә данышыб деди: 2 «Һарунла оғулларына де ки, исраиллиләрин ҝәтирдикләри мүгәддәс тәгдимәләрлә еһтијатлы олсунлар, Мәним үчүн ајрылан тәгдимәләрә+ намүнасиб тәрздә јанашараг мүгәддәс адыма ләкә ҝәтирмәсинләр.+ Мән Јеһовајам. 3 Онлара белә де: “Нәсилләриниз бојунҹа, өвладларыныздан ким исраиллиләрин Јеһова үчүн ајырдығы мүгәддәс тәгдимәләрә мурдар һалда јахынлашса, һәмин адам өлдүрүлмәлидир.+ Мән Јеһовајам. 4 Һарунун нәслиндән ҹүзамлы+, јахуд ифразаты+ олан адам пакланмајынҹа мүгәддәс тәгдимәләрдән јејә билмәз.+ Бу гајда мејитә тохунуб мурдар олан адама дәјән,+ тохум ахыдан,+ 5 гајнашан напак мәхлуга+ вә ја һансыса сәбәбдән мурдар олан адама тохунан кәсә дә аиддир.+ 6 Бунлардан һансыса биринә тохунан адам ахшама гәдәр мурдар олаҹаг. О, мүгәддәс тәгдимәләрдән јејә билмәз. Белә адам јујунмалыдыр.+ 7 Ҝүн батандан сонра о пак сајылаҹаг, онда мүгәддәс тәгдимәләрдән јејә биләр, чүнки бу, онун јемәјидир.+ 8 Бундан башга, онлардан һеч ким өлмүш, јахуд парчаланмыш һејванын әтини јејиб өзүнү мурдарламамалыдыр.+ Мән Јеһовајам. 9 Онлар Мәним гаршымда мәсулијјәтләрини јеринә јетирмәлидирләр, јохса үзәрләринә дүшән мәсулијјәтләри иҹра етмәдикләри вә мүгәддәс тәгдимәләри мурдарладыглары үчүн ҝүнаһа батыб өләҹәкләр. Мән Јеһовајам, онлары мүгәддәс едән Аллаһ. 10 Нә кәнар адам*, нә каһинин јаделли гонағы, нә дә муздур мүгәддәс шејләрдән јемәмәлидир.+ 11 Каһинин өз пулу илә алдығы вә ја онун евиндә доғулан гул исә ондан јејә биләр.+ 12 Каһинин гызы кәнар адама әрә ҝедәрсә, мүгәддәс пајдан јејә билмәз. 13 Лакин өвлады олмадан дул галар вә ја бошанарса вә гајыдыб ҝәнҹлијиндәки кими атасынын јанында јашајарса, атасынын јемәјиндән јејә биләр.+ Кәнар адам исә ондан јемәмәлидир. 14 Кимсә сәһвән мүгәддәс тәгдимәләрдән јејәрсә, дәјәринин бешдә бирини дә үстүнә әлавә едиб ону каһинә вермәлидир.+ 15 Беләликлә, каһинләр Исраил оғулларынын Јеһоваја вердикләри мүгәддәс тәгдимәләри мурдарламамалы+ 16 вә халгын мүгәддәс тәгдимәләрдән јејәрәк ишләдији ҝүнаһа ҝөрә ҹәза газанмасына баис олмамалыдырлар. Чүнки Мән Јеһовајам, онлары мүгәддәс едән Аллаһ”». 17 Јеһова сөзүнә давам едиб Мусаја деди: 18 «Һаруна, онун оғулларына вә бүтүн исраиллиләрә белә сөјлә: “Исраилли, јахуд Исраилдә јашајан јаделли дедији нәзирләри јеринә јетирмәк вә ја көнүллү тәгдимә+ ҝәтирмәк үчүн Јеһоваја јандырма гурбаны+ тәгдим етмәк истәсә, 19 гурбаны гәбул олунсун дејә, мал-гарадан, гојундан вә ја кечидән сағлам бир еркәк һејван+ ҝәтирмәлидир. 20 Гүсурлу һеч нә ҝәтирмәмәлисиниз,+ јохса гурбаныныз гәбул олунмајаҹаг. 21 Нәзирини јеринә јетирмәк вә ја көнүллү тәгдимә ҝәтирмәк үчүн Јеһоваја үнсијјәт гурбаны+ тәгдим етмәк истәјән адам гурбаны гәбул олунсун дејә, мал-гарадан вә ја гојун-кечидән сағлам һејван ҝәтирмәлидир. Һејванда һеч бир гүсур олмамалыдыр. 22 Јеһоваја кор, сынығы олан, јаралы, зијилли, готур вә ја дәмровлу һејван ҝәтирмәјин, белә һејваны гурбанҝаһда Јеһоваја тәгдим етмәјин. 23 Көнүллү тәгдимә ҝәтирмәк истәјән бир ајағы узун вә ја гыса олан буғаны, јахуд гојуну гурбан ҝәтирә биләр. Лакин бу ҹүр һејван нәзир гурбаны үчүн мәгбул дејил. 24 Бурулмуш, хајасы зәдәләнмиш вә ја әзилмиш һејваны Јеһоваја ҝәтирмәмәлисиниз. Өлкәниздә белә һејван тәгдим едилмәмәлидир. 25 Белә бир һејваны јаделлидән ҝөтүрүб Аллаһынызын чөрәји кими тәгдим етмәјин. Бу һејван нөгсанлы вә гүсурлу олдуғу үчүн гәбул олунмајаҹаг”». 26 Јеһова сөзүнә давам едиб Мусаја деди: 27 «Тәзә доғулан бузов, гузу вә ја оғлаг једди ҝүн анасынын јанында галмалыдыр,+ лакин сәккизинҹи ҝүндән етибарән, Јеһова үчүн одда јандырылан тәгдимә кими гурбан ҝәтирилмәјә јарарлы олаҹаг. 28 Нә малы, нә дә гојуну баласы илә ејни ҝүндә кәсмәк олмаз.+ 29 Јеһоваја шүкран гурбаны+ ҝәтирәндә елә ҝәтирин ки, О, сиздән разы галсын. 30 Гурбанын әти кәсилән ҝүн јејилмәлидир. Ондан сәһәрә сахламаг олмаз.+ Мән Јеһовајам. 31 Әмрләримә риајәт един.+ Мән Јеһовајам. 32 Мүгәддәс адыма ләкә ҝәтирмәјин.+ Мән исраиллиләр арасында мүгәддәс тутулмалыјам.+ Мән Јеһовајам, сизи мүгәддәс едән,+ 33 Аллаһыныз олмаг үчүн сизи Мисирдән чыхаран Аллаһ.+ Мән Јеһовајам».\n^ Јәни Һарунун нәслиндән олмајан адам.


Q=4	C=4	SS=2	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=3	G0=95	G1=84	G2=48	DLID=az_RU	BODY=ДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Кирибати Конго Мјанма Тонга Украјна амһара башгырд газах ган еве естон каонде луганда пангасинан санго таи татар тетела тигре читонга Һаити креолу һилигајнон\nЧОХДАН ҝөзләдијимиз ан јетишди! 2014-ҹү ил сентјабрын 19-у Азәрбајҹан дилиндә Мүгәддәс Китабын «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» ишыг үзү ҝөрдү.\nАзәрбајҹанда Аллаһы севән инсанларын охудуғу бир нечә Мүгәддәс Китаб тәрҹүмәсинин сырасына «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» дә дахил олду. Нәјә ҝөрә бу тәрҹүмәјә еһтијаҹ јаранды? Бу тәрҹүмәни ким әрсәјә ҝәтириб? «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ни мөтәбәр сајмаг олармы?\nНәјә ҝөрә Мүгәддәс Китабын бу гәдәр тәрҹүмәси вар?\nСон илләр әрзиндә олдугҹа чох Мүгәддәс Китаб тәрҹүмәләри нәшр олунуб. Бәзи дилләрдә Аллаһын Кәламы илк дәфә тәрҹүмә олунуб. Диҝәр дилләрдә исә артыг Мүгәддәс Китабын бир нечә тәрҹүмәси олса да, башга тәрҹүмәләр дә ишыг үзү ҝөрүб. Сәбәб? Сакаи Кубо вә Уолтер Спектин јаздығы бир китабда изаһ олунур: «Мүгәддәс Китабын һеч бир тәрҹүмәсини сон вариант һесаб етмәк олмаз. Тәрҹүмәләр Мүгәддәс Китабын сон тәдгигатларына вә мүасир дилә мүвафиг ҝәлмәлидир» («So Many Versions?»).\nСон илләр әрзиндә Мүгәддәс Китабын орижинал мәтнинин јазылдығы ибрани, арами вә јунан дилләринин баша дүшүлмәсиндә хејли инкишаф мүшаһидә олунуб. Үстәлик, әввәлләр тәрҹүмәчиләрин истифадә етдији Мүгәддәс Китаб әлјазмаларындан даһа гәдим вә даһа дәгиг әлјазмалар тапылыб. Буна ҝөрә дә бу ҝүн Аллаһын Кәламыны даһа дәгиг тәрҹүмә етмәк мүмкүндүр.\nБејнәлхалг Бизнес профессору Деклан Һејз јазыр: «Һәр ил Мүгәддәс Китаб илин бестселлери олур». Бәзән нәшрин бестселлер, јәни ән чох сатылан олмасы үчүн дәгиглик бада верилир. Мәсәлән, бир Мүгәддәс Китаб тәрҹүмәсиндә наширләр «ҹансыхыҹы» сајдыглары һиссәләри мәтндән сәрбәст шәкилдә ҝөтүрүбләр. Диҝәр тәрҹүмәдә исә бәзи мүасир охуҹуларын аҹығына ҝәләҹәк сөзләр вә ифадәләр дәјишдирилиб. Мисал үчүн, онлар тәрҹүмәләриндә бир груп инсанлары разы салмаг үчүн Аллаһы «Ата-Ана» адландырыблар.\nАллаһын ады ҝизли галыр\nАмма ән чох нараһатчылыг доғуран мәсәлә Аллаһын ады — Јеһова ады илә бағлыдыр. (Бәзи алимләр Аллаһын адыны «Јаһве» кими верирләр.) Мүгәддәс Китабын гәдим әлјазмаларында Аллаһын ады дөрд ибрани самити илә јазылыб. Онлары ЈҺВҺ кими транслитерасија етмәк олар. Аллаһын адына Төврат вә Зәбурда (Әһди-Әтиг) тәхминән 7000 дәфә раст ҝәлинир (Чыхыш 3:15; Зәбур 83:18). Ҝөрдүјүмүз кими, Јараданымыз истәјир ки, мөмин бәндәләри Онун адыны билсин вә чәксин.\nЛакин әсрләр өнҹә јәһудиләр мөвһуми горхуја гапылараг Аллаһын адыны чәкмәјә сон гојмушдулар. Сонрадан христианлар да бу ҹүр мөвһуми дүшүнҹәләрә гапылдылар (Һәвариләрин ишләри 20:29, 30; 1 Тимутијә 4:1). Беләҹә, Мүгәддәс Китаб тәрҹүмәчиләри Аллаһын адыны «Рәбб» сөзү илә әвәз етмәјә башладылар. Бу ҝүн әксәр Мүгәддәс Китаблардан Аллаһын ады тамамилә ҝөтүрүлүб. Мүгәддәс Китабын инҝилис дилиндә олан бәзи мүасир тәрҹүмәләриндә Јәһја 17:6 ајәсиндә һәтта «ад» сөзү јохдур. Орижинал мәтндә бу ајә белә сәсләнир: «Сәнин адыны ачдым». «Хош Хәбәрин Тәрҹүмәси»ндә исә бу ајә белә верилиб: «Сәни танытдым» («Good News Translation»).\nНәјә ҝөрә Аллаһын адына бу ҹүр мүнасибәт ҝөстәрилир? Мүгәддәс Китабын үмумдүнја тәрҹүмәсини тәшкил едән Бирләшмиш Мүгәддәс Китаб Ҹәмијјәтләринин (БМКҸ) дәрҹ етдији бир журналда дејилир: «Сөзсүз ки, ЈҺВҺ хүсуси исимдир, буна ҝөрә дә ән дүзҝүн тәрҹүмә үсулу бу ады транслитерасија етмәкдир». Лакин орада бир хәбәрдарлыг да вар: «Бунунла белә, бәзи фактлары да нәзәрә алмаг лазымдыр» («Practical Papers for the Bible Translator»).\nБу «фактлар» нә дәрәҹәдә әсаслыдыр? Һәмин журналда бәзи алимләр буну белә әсасландырырлар: «Әҝәр биз Јаһве кими бир ад јазсаг, бу чашгынлыг јарада биләр,.. инсанлара елә ҝәлә биләр ки, Јаһве јад вә јени бир Аллаһдыр, јәни онларын инандығы Аллаһ јох, башга бир Аллаһдыр». Амма Мүгәддәс Китабда дејилир ки, Јеһова, доғрудан да, ҹансыз аллаһлардан фәргләнир (Әшија 43:10—12; 44:8, 9).\nБәзи алимләр иддиа едирләр ки, Аллаһын адыны «Рәбб» сифәти илә әвәз етмәклә садәҹә олараг әнәнәјә ујғун давранырлар. Лакин Иса пејғәмбәр Аллаһы рүсвај едән әнәнәләрә риајәт едәнләри мүһакимә етмишди (Мәтта 15:6). Бундан әлавә, Аллаһын адыны сифәтләри илә әвәз етмәк идејасы Мүгәддәс Китаба әсасланмыр. Аллаһын Кәламында Иса Мәсиһә «Аллаһын сөзү» вә «падшаһлар Падшаһы» кими сифәтләрлә мүраҹиәт олунур (Вәһј 19:11 —16). Бәс Иса пејғәмбәрин адыны бу сифәтләрдән бири илә әвәз етмәк нә дәрәҹәдә дүзҝүндүр?\nЈухарыда ситат ҝәтирилән журналын башга бир мәгаләсиндә дејилир: «Әслиндә, “Јеһова” адыны истифадә етмәк дүзҝүн олмаз». Нәјә ҝөрә? «Әксәр алимләр һесаб едирләр ки, орижинала әсасән, “Јаһве” тәләффүзү даһа дәгиг сәсләнир». Мүгәддәс Китабда Јәһја, Илјас, еләҹә дә Иса кими танынмыш пејғәмбәрләрин адлары ибрани дилиндәки орижинал тәләффүздән олдугҹа фәргләнир (Иоанес, Елијаһ вә Јеһоһшуа). «Јеһова» ады инҝилис дилиндә вә диҝәр дилләрдә Аллаһын адынын әсрләр боју гәбул едилмиш формасы олдуғу үчүн бу адын әлејһинә сөјләнән фикирләр әсассыздыр. Бәли, Аллаһын адыны чәкмәмәк истәји фактлара јох, һиссләрә әсасланыр вә гәрәзли мүнасибәтдән доғур.\nАмма бу мәсәләјә садәҹә бир нәзәријјә кими бахмаг дүзҝүн олмаз. Мәсәлән, БМКҸ-нин Һиндистандакы мәсләһәтчиси Аллаһын адынын әввәлләр мөвҹуд олдуғу јерләрдән ҝөтүрүлмәсинин нәтиҹәләри барәдә јазыр: «Һиндулары Аллаһын сифәтләри марагландырмыр. Онлар Аллаһын адыны билмәк истәјирләр. Һиндулар адыны билмәдикләри Аллаһа ибадәт едә билмәзләр». Әслиндә, буну Аллаһы ахтаран бүтүн инсанлара шамил етмәк олар. Аллаһы танымаг үчүн Онун адыны билмәк шәртдир, чүнки О, һансыса гүввә јох, Варлыгдыр вә Ону танымаг мүмкүндүр (Чыхыш 34:6, 7). Мүгәддәс Китабда дејилир: «Јеһованын адыны чағыран һәр кәс гуртулаҹаг» (Ромалылара 10:13). Аллаһа ибадәт едән кәсләр Онун адыны чәкмәјә борҹлудурлар!\nАллаһа шәрәф ҝәтирән тәрҹүмә\n«Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ндә Аллаһын тәк ады, Јеһова ады јазылыб\n1950-ҹи илдә әламәтдар һадисә баш верди: инҝилис дилиндә Инҹилин «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»нин илк бурахылышы ишыг үзү ҝөрдү. Нөвбәти илләр әрзиндә Төврат (Әһди-Әтиг) һиссә-һиссә чыхмаға башлады. 1961-ҹи илдә исә инҝилис дилиндә Мүгәддәс Китаб бүтөв шәкилдә нәшр олунду. Мараглыдыр ки, бу нәшрин Төврат һиссәсиндә Аллаһын ады «Јеһова» тәхминән 7000 дәфә јазылыб. Ән өнәмлиси Инҹилдә (Әһди-Ҹәдид) Аллаһын адынын 237 јердә јазылмасыдыр.\n«Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ндә Аллаһын адынын орижинал мәтндә олдуғу јерләрдә јазылмасы һәм Аллаһа шәрәф ҝәтирир, һәм дә Мүгәддәс Китабы даһа ајдын баша дүшмәјә көмәк едир. Мисал үчүн, тәрҹүмәләрин чохунда Мәтта 22:44 ајәси белә верилиб: «Аға Ағама деди». Ҝөрәсән, ким кимә деди? «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ндә исә бу ајәдә јазылан сөзләр Зәбур 110:1 ајәсиндән дәгигликлә ситат ҝәтирилир. Орада дејилир: «Јеһова Ағама деди». Беләҹә, охуҹу Аллаһла Иса Мәсиһ арасында фәрги ајдын ҝөрүр.\nБу тәрҹүмәни ким әрсәјә ҝәтириб?\n«Јени Дүнја Тәрҹүмәси» Јеһованын Шаһидләрини тәмсил едән һүгуги шәхс — Ҝөзәтчи Гүлләси, Мүгәддәс Китаб вә Трактатлар Ҹәмијјәти тәрәфиндән дәрҹ олунуб. Јүз илдән чохдур ки, Јеһованын Шаһидләри Мүгәддәс Китабы чап едиб бүтүн дүнјада пајлајырлар. Бу тәрҹүмәни әрсәјә ҝәтирән мәсиһиләрдән ибарәт Јеһованын Шаһидләринин Јени Дүнја Тәрҹүмәси Комитәсидир. Бу комитәнин үзвләри ад газанмаға чалышмајыблар, әксинә, хаһиш едибләр ки, һәтта өләндән сонра да адлары мәхфи галсын (1 Коринфлиләрә 10:31).\nНәјә ҝөрә бу тәрҹүмә «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» адланыр? 1950-ҹи ил нәшринин өн сөзүндә изаһ олунур ки, бу ад 2 Бутрус 3:13 ајәсинә әсасән, бәшәријјәтин «јени дүнјанын астанасында» олдуғуна әминлији әкс етдирир. Комитәнин тәбиринҹә, «көһнә дүнјадан салеһлик һөкм сүрән јени дүнјаја кечән мүддәтдә» Мүгәддәс Китаб тәрҹүмәләринин «Аллаһын Кәламындакы саф һәгигәтләри» ишыгландырмасы олдугҹа ваҹибдир.\nТәрҹүмә заманы үстүнлүк дәгиглијә верилмишди. Инҝилис дилиндә олан бу нәшрин үзәриндә ишләјән тәрҹүмәчиләр бирбаша ибрани, арами вә јунан дилләриндә олан ән санбаллы мәтнләрдән истифадә етмишләр *. Онлар баҹардыглары гәдәр гәдим мәтни һәрфән тәрҹүмә етмиш, ејни заманда ону мүасир охуҹунун асан баша дүшәҹәји дилдә вермишләр.\nТәәҹҹүблү дејил ки, бәзи алимләр дәгиг вә гәрәзсиз олдуғу үчүн «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» барәдә хош сөзләр сөјләмишләр. 1989-ҹу илдә исраилли алим, профессор Бенжамин Кедар демишди: «Ибрани дилиндә олан Мүгәддәс Китаб вә онун тәрҹүмәләри илә бағлы дилчилик тәдгигатлары апараркән тез-тез “Јени Дүнја Тәрҹүмәси” кими танынан инҝилис дилиндәки тәрҹүмәјә мүраҹиәт едирәм. Һәр дәфә әмин олурам ки, бу тәрҹүмәнин үзәриндә ишләјәнләр мәтни мүмкүн гәдәр дәгиг баша дүшмәк үчүн дүрүстлүклә чалышмышлар».\n«Јени Дүнја Тәрҹүмәси» диҝәр дилләрдә\nБу сәбәбдән Јеһованын Шаһидләри «Јени Дүнја Тәрҹүмәсини» диҝәр дилләрә дә тәрҹүмә едибләр. Бу нәшр һал-һазырда бүтөв вә ја һиссә-һиссә 125 дилдә нәшр олунур. Тәрҹүмә ишини асанлашдырмаг үчүн бир үсул һазырланыб. Бунун сајәсиндә Мүгәддәс Китаб сөзләрини компүтер технолоҝијасы васитәсилә тәһлил етмәк вә ҹәмләмәк мүмкүн олур. Тәрҹүмәчиләрә көмәк етмәк үчүн Тәрҹүмә хидмәтләри адланан бир шөбә тәсис олунуб. Јеһованын Шаһидләринин Рәһбәрлик Шурасы Јазы Комитәси васитәсилә Мүгәддәс Китабын тәрҹүмәсинә ҹидди нәзарәт едир. Бәс тәрҹүмә иши неҹә һәјата кечирилир?\nӘввәла, бир нечә Јеһованын Шаһидиндән ибарәт тәрҹүмә групу тәшкил олунур. Тәҹрүбә ҝөстәрир ки, тәрҹүмәчиләр ајры-ајрылыгда јох, бир груп шәклиндә ишләјәндә даһа ҝөзәл тәрҹүмә әрсәјә ҝәлир (Мәсәлләр 11:14). (Адәтән, групун үзвләри Јеһованын Шаһидләринин нәшрләрини тәрҹүмә етмәкдә сәриштәси олан тәрҹүмәчиләрдир.) Сонра груп Мүгәддәс Китаб тәрҹүмәсинин әсас принсипләринә вә хүсуси тәкмилләшмиш компүтер програмларына даир тәлим алыр.\nТәрҹүмә групунун гаршысына мәгсәд гојулур ки, Мүгәддәс Китабы дәгиг вә ҹамаатын баша дүшдүјү дилдә тәрҹүмә етсинләр. Бу тәрҹүмә мүмкүн гәдәр һәрфи олмалыдыр, амма ејни заманда орижинал мәтнин мәнасы тәһриф олунмамалыдыр. Бу неҹә мүмкүндүр? Ҝәлин Азәрбајҹан дилиндә тәзәликҹә чыхан Мүгәддәс Китабын «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»нә бахаг. Әввәлҹә, тәрҹүмә групу инҝилис дилиндәки «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ндә истифадә олунан әсас терминләрә ујғун Азәрбајҹан терминләри тапыр. Ҝөзәтчи Гүлләси Тәрҹүмә Системи адлы компүтер програмы екранда Мүгәддәс Китабда ишләнән синоним вә ејникөклү сөзләри ҝөстәрир. Һәмчинин бу програм орижинал јунан вә ибрани сөзләрини дә ҝөстәрир. Беләҹә, тәрҹүмәчиләр ејни јунан вә ибрани сөзләринин башга-башга ајәләрдә неҹә тәрҹүмә олундуғуну ҝөрә билирләр. Бунун сајәсиндә сөзләрин Азәрбајҹан дилиндә гаршылығыны тапмаг чох асанлашыр. Сөзләрин тәрҹүмәси илә бағлы јекдил гәрара ҝәләндән сонра груп Мүгәддәс Китабы тәрҹүмә етмәјә башлајыр. Онлар һәр ајәни тәрҹүмә едәндә инҝилис сөзләринин Азәрбајҹан дилиндә гаршылығы компүтерин екранында пејда олур.\nЛакин тәрҹүмә етмәк садәҹә олараг бир сөзү о бири сөзлә әвәз етмәк демәк дејил. Азәрбајҹан дилиндә сечилмиш терминин контекстә мүвафиг дәгиг мәнаны вердијинә әмин олмаг үчүн ҹан гојулуб. Һәмчинин дилин грамматикасы вә синтаксиси нәзәрә алыныб ки, тәрҹүмә тәбии вә ҹанлы алынсын. Бу ишә нә гәдәр әмәк сәрф олундуғуну тәрҹүмәнин өзүндән ҝөрмәк олар. Азәрбајҹан дилиндә «Јени Дүнја Тәрҹүмәси» сајәсиндә Аллаһын Кәламы даһа раһат охунур. Тәрҹүмә ајдын вә тәбиидир, һәмчинин орижинал мәтндәки фикирләри сәһиһ чатдырыр *.\nМүгәддәс Китабын «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»ни охумағы сизә дә төвсијә едирик. Сиз бу китабы әлиниздә олан журналын наширләриндән вә ја Јеһованын Шаһидләринин јығынҹағындан әлдә едә биләрсиниз. Бу китабы охујаркән әмин олун ки, Аллаһын сөзләри ана дилиниздә там дәгигликлә тәрҹүмә олунуб. Шүбһәсиз, гыса вахт әрзиндә сиз өзүнүз дә ҝөрәҹәксиниз ки, Мүгәддәс Китабын бу бурахылышы, доғрудан да, тарихи һадисәдир!\n^ абз. 24 Инҹилин инҝилис дилинә тәрҹүмәсиндә Весткот вә Һортун «Инҹил гәдим јунан дилиндә» адлы нәшри әсас ҝөтүрүлүб («The New Testament in the Original Greek»). Төвратын тәрҹүмәси исә Рудолф Киттел тәрәфиндән тәртиб едилмиш «Библиа Һебраиҹа»ја әсасланыр. Бундан әлавә, «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»нин 2013-ҹү ил нәшринин әрсәјә ҝәлмәси үчүн ерамызын икинҹи вә үчүнҹү әсрләринә аид диҝәр гәдим папирус сәнәдләрә дә мүраҹиәт олунуб. Бирләшмиш Мүгәддәс Китаб Ҹәмијјәтләри, һәмчинин Нестле вә Аланд кими алимләрин апардыглары сон тәдгигатлары әкс етдирән мәтн нүмунәләриндән дә истифадә олунуб.\n^ абз. 30 Мүгәддәс Китабын тәрҹүмә принсипләри вә Азәрбајҹан дилиндәки нәшрин өзәлликләри барәдә әтрафлы мәлуматы «Јени Дүнја Тәрҹүмәси»нин А1 вә А2 әлавәләриндән тапа биләрсиниз.\n«Јени Дүнја Тәрҹүмәси»нин бәзи өзәлликләри\nАјдын вә раһат охунан шрифт\nАбзас шәклиндә груплашдырылмыш ајәләр:\nҺәр ајә јени абзасдан башламыр, бир нечә ајә абзас шәклиндә груплашдырылыб. Бунун сајәсиндә охуҹу пејғәмбәрләрин јаздығы һадисәләрин ҝедишатыны сезә билир\nҺәр сәһифәдә јерләшән истинадлар охуҹуну охудуғу ајә илә әлагәли олан ајәләрә јөнәлдир\nҺәр китабын әввәлиндә јерләшир,һәмин китабын гыса иҹмалыны верир вә һадисәләрин гәләмә алындығы ајәләри тез тапмаға көмәк едир\nБу бөлмә китабын архасында јерләшир. Орада сечилмиш сөзләр вә онларын Мүгәддәс Китабда һансы ајәләрдә јерләшдији ардыҹыллыгла сијаһыја алыныб. Адәтән, һәмин сөзүн гыса контексти ҝәтирилир\nБу бөлмәдә Мүгәддәс Китабын әсас еһкамлары вә онларла әлагәли мөвзулар барәдә гыса мәгаләләр јер алыр\nТәфсилатлы хәритәләр охуҹуја Мүгәддәс Китаб ҹоғрафијасыны анламаға көмәк едир


Q=5	C=5	SS=0	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=14	G1=14	G2=9	DLID=az_RU	BODY=Биринҹи әсрдә рәһбәрлик шурасы\nРәһбәрлик шурасындан ҝәлән мәктуб охунур\nБиринҹи әсрдә Јерусәлимдә фәалијјәт ҝөстәрән рәһбәрлик шурасына һәвариләр вә ағсаггаллар дахил иди. Бу гардашлар бүтүн мәсиһи јығынҹагларынын руһани рифаһындан өтрү ваҹиб гәрарлар гәбул едирдиләр (Һәвариләрин ишләри 15:2). Онлар һәр һансы мәсәлә илә бағлы гәрар вермәздән әввәл Аллаһын Кәламыны арашдырыр вә Аллаһын руһунун ҝөстәрдији јолла ҝедирдиләр (Һәвариләрин ишләри 15:25). Мүасир дөврдә дә Јеһованын Шаһидләринин Рәһбәрлик Шурасы онлардан өрнәк алыр.\nАллаһын ишини ирәли апарырлар. Рәһбәрлик Шурасында хидмәт едән мәсһ олунмуш гардашлар Аллаһын Кәламына дәрин еһтирам бәсләјирләр. Онлар тәшкилати вә руһани мәсәләләрлә мәшғул олурлар вә бу саһәдә чох зәнҝин тәҹрүбәјә маликдирләр. Бу гардашлар Аллаһын халгына аидијјәти олан ваҹиб мәсәләләри мүзакирә етмәк үчүн һәр һәфтә иҹлас кечирирләр. Биринҹи әсрдә олдуғу кими, бу ҝүн дә Мүгәддәс Китаба әсасланан ҝөстәришләри јығынҹаглара ја мәктублар, ја сәјјар нәзарәтчиләр, ја да башга гардашлар васитәсилә чатдырырлар. Бу да Аллаһын халгы арасында бирлијә вә јекдиллијә сәбәб олур (Һәвариләрин ишләри 16:4, 5). Рәһбәрлик Шурасы руһани гиданын һазырланмасына, тәблиғ фәалијјәтинин ирәлиләмәсинә вә гардашлара тәјинат верилмәсинә рәһбәрлик едир.\nАллаһын руһунун ҝөстәрдији јолла ҝедирләр. Рәһбәрлик Шурасына Күлли-Ихтијар Јеһова вә јығынҹағын башы Иса Мәсиһ истигамәт верир (1 Коринфлиләрә 11:3; Ефеслиләрә 5:23). Шура үзвләри өзләрини Аллаһын халгынын башчысы һесаб етмирләр. Онлар, еләҹә дә бүтүн мәсһ олунмуш мәсиһиләр Иса Мәсиһин «ардынҹа ҝедирләр» (Вәһј 14:4). Рәһбәрлик Шурасындакы гардашлар онлар үчүн етдијимиз дуалара ҝөрә һамымыза миннәтдардырлар.\nБиринҹи әсрдә рәһбәрлик шурасына кимләр дахил иди?\nБу ҝүн Рәһбәрлик Шурасынын Аллаһын ҝөстәрдији истигамәтлә ҝетдији нәдән бәллидир?\nҺәвариләрин ишләри 15:1—35 ајәләрини охујун. Биринҹи әсрдә рәһбәрлик шурасынын ортаја чыхан мәсәләни Мүгәддәс Китабын вә Аллаһын руһунун көмәји илә неҹә мүзакирә едиб һәлл етдијинә фикир верин.


Q=16	C=0	SS=0	LS=16	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=5	G1=5	G2=5	DLID=az_RU	BODY=Мәшһур нефтчи вә новатор дилчи алим һагга говушду — AQRA Elmin İnkişafına Dətsək İctimai Birliyi\nФикрәт Һәсән оғлу Рзайев (1936-2013)\nАзәрбайҹан нефт сәнайесинә вә дилчилик елминә ағыр итки үз вермишдир. Ҝөркәмли тәдгигатчы-мүһәндис, узун мүддәт “АЗИНМАШ”да чалышмыш Фикрәт Һәсән оғлу Рзайев 28 феврал 2013-ҹү ил тарихиндә гәфләтән дүнйасыны дәйишмишдир.\nАллаһдан бу ҝөзәл инсана, йарадыҹы алимә рәһмәт диләйирик. Һейиф Ондан…\nФикрәт мүәллим нефт вә газ мәдәнләринин машын вә аваданлығы үзрә али тәһсилли ән йүксәк сәвиййәли мүтәхәссис олмагла бәрабәр, новатор дилчи-тәдгигатчы кими дә чох ҹидди арашдырмалар апармышдыр. Онун Азәрбайҹан дилиндә (ейни заманда алман вә рус дилләрийлә мүгайисәли шәкилдә) фонемләрин — саит вә самит сәсләрин — мәна әмәләҝәтирмә хүсусиййәтләрини ачмасы бу саһәнин мүтәхәссисләриндә өзүнәмәхсус рәғбәт йаратмышдыр.\nҺәлә 1995-96-ҹы илләрдә Фикрәт Рзайевин “Адәм дили һаггында», “Фонемләр нәйә ишарәдирләр” мәгаләләри Н.Туси адына АДПУ-нин тематик топлуларында дәрҹ олунмушдур вә онун елмә ҝәтирдийи бу йениликләр классик дилчилик тәдгигаты саһәсинә новаторҹасына йанашманын тәмәли һесаб олунур.\n1998-ҹи илдә Фикрәт Рзайев о дөврәгәдәрки арашдырмаланны топладығы 600 сәһифәлик әлйазмасынын үстүндә бир даһа вә йенидән ишләйәрәк, садә вә ҝениш охуҹу күтләси үчүн анлашыглы олсун дейә, ики айа “Сөзүн сирри-сәсин сирри’’ китабыны чапа вермишдир.\n1998-2000-ҹи илләрдә гардашы Ваһид Рзайевлә һәммүәллиф кими “Јараныш һаггында сөһбәт” адлы үч һиссәдән ибарәт елми-фәлсәфи топлуну иҹтимаиййәтин мүзакирәсинә чатдырмышдыр.\n2012-ҹи ил мүдриклик чағыны йашайан Фикрәт Рзайевин һәйатында йаздығы “Сөз” вә “Сөз конструкторлуғу» китабларынын нәшр олунмасы илә йаддашларда әбәди галаҹаг.\nХалга вә Вәтәнә сонсуз севҝиси олан Фикрәт Рзайев йорулмадан Азәрбайҹан дилчилийинин зәнҝинлийини, илкдән илкинлийини чатдырмаг үчүн чалышырды. Онун үстүндә ишләдийи сон арашдырмалар да хүсуси тәмкин, феноменал баҹарыг вә сонсуз чалышганлыг тәләб едирди. Белә ки, Сөзүн һәгиги мәнасында сон нәфәсинә гәдәр компүтер архасында бу амала хидмәт едән арашдырмалар үзәриндә ишләйән Фикрәт Рзайевин нөвбәти тәдгигаты милли кимлийимизи, дәйәрләримизи нишан верән вә бу йахынларда ишыг үзү ҝөрәҹәк “Адларымызы горуйаг» әсәрийди…\n«Pedaqogika» dərsliyi barədə


Q=8	C=8	SS=1	LS=0	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=47	G1=33	G2=17	DLID=az_RU	BODY=Nur-az.com - Парламентин "ағбаш соналары" вә ашығын "һардасан ај Вагиф" һарајы - ВИДЕО\nПарламентин "ағбаш соналары" вә ашығын "һардасан ај Вагиф" һарајы - ВИДЕО\nКүр гырағынын әҹәб сејрәнҝаһы вар,\nЈашылбаш сонасы һајыф ки, јохдур!\nУҹу тәр ҹығалы сијаһ телләрин\nҺәрдән тамашасы, һајыф ки, јохдур!\nМолла Пәнаһ Вагиф\nСајтымыза бир видео гојулуб. Илк бахышдан видеоја баханда елә билирсән ки, Шушаны фәтһ еләмишик. Амма орада јекә гарынларыны тәрбәдә билмәјән, бурҹудан ағбаш депутатлары ҝөрәндә анлајырсан ки, јох бурада Гарабағдан филан сөз ҝетмир. Илһам Әлијев нөвбәти дәфә һакимијјәтдә галды дејә бир дәстә јапист, јапократ јапутат орталыға дүшүк кими дүшүб бурҹудур. Икиси там ајдын ҝөрүнүр. Бири халгы тәһгир едиб мүәллиминә ҝүнортадан сонра даш һөрмәји мәсләһәт ҝөрән Һады Рәҹәблидир, о бири дә халга јорғаныны ајағына ҝөрә узатмасыны тәклиф едән Һүсејнбала Мирәләмовдур. Икиси дә машаллаһ "пандаја" охшајыр.\nƏлбәттә бунларын халга етдикләри тәһгирин мүгабилиндә бизим садә бир бәнзәтмәмиз тәһгир кими гәбул едилмәз. Тәһгирин нә олдуғуну ешитмәк истәјән исә бујуруб Мирәләмовун депутат сечкиләриндәки тәшвигат компанијасындакы чыхышыны изләсин. Орада онун ҹамаатын үнванына "шәрәфсиз" сөзүнү ишләтмәсини ҝөрсүн. Һадыны да хүсуси танытыма ҝәрәк јохдур. Ҝәнҹләри сөјдүјү үчүн Алманијада мүһаҹирәтдә олан ҝәнҹләр онун нөмрәсини бүтүн өлкәдә пајлашыб, онун телефонуна АзТВдә ҝәнҹләри сөјдүјү үчүн һәмин сөјүшү – чох јох үч һәрфдән ибарәт сөзү јазыб ҝөндәрмишдиләр.\nМәним сөзүм башгадыр. Демәли бу ағбаш депутатлар Илһам Әлијевин нөвбәти дәфә һакимијјәтдә галмасы мүнасибәтилә гаранлыг бир ҝеҹә бир ашығын сазынын сәдалары алтында ојнајырлар. Ашыг да ҝөзүнә дөндүјүм бунлар үчүн маһны тапыб охумаға. Мән ашыглара гулаг асан дејиләм, амма дүшүк шоу-бизнес маһныларындан гатгат абырлы олдуғу үчүн, һәм дә мејдан киши мејданы (әр мејданы мәнасында јох һа) олдуғу үчүн бир аз бахдым. Амма ҝөрдүм ки, ашыг әмәлли-башлы Һады Рәҹәбли илә мәзәләниб. Белә ки, ашыг бу ҹүр киши мәҹлисиндә елә бир маһны охумалы иди ки, шир, пәләнҝ, нә билим ҹанавар сөзләри адамын гулағына дәјсин. Ашығын исә охудуғу маһнынын сөзләри белә иди: Сәнин кими ҝөзәл сона, һансы дәрјада, ҝөлдә вар? Дедим а киши, ајыбдыр, һәја-абыр дејилән бир дәјәр вар ахы. Бу ҹүр јашы 60-70 олан ағбаш (ағсаггал јазмырам, чүнки Мирәләмовла, Рәҹәблинин саггалы јохдур) кишиләр һара, сона сөзү һара! Ашыг бу сөзләри дүз Рәҹәблинин ҝөзләринин ичинә баха-баха охујурду. Тәбии ки, сијаси, игтисади експертләр бу мәсәләни сонра арашдырарлар. Арашдырарлар ки, мәлум олсун ки, ҝөрәсән ашыг "ҝөзәл сона һансы дәрјада вар" дејәркән Илһам Әлијеви нәзәрдә тутуб јохса Һады Рәҹәблини. Чүнки мәлум олдуғу кими Парламентин сәдр мүавини Зијафәт Әсҝәров вә онун кими типләр дәфәләрлә дејибләр ки, Илһам Әлијев кими лидер Авропада да олмадығы үчүн онлар Азәрбајҹана пахыллыг едирләр. Инди олмаја ашыг да Зијафәт Әсҝәровдан илһам алараг илһамла ирәли ҝетмәјә чалышыб. Әҝәр беләдирсә доғрудан да чох "ирәли ҝедиб". Илһам Әлијев демишкән: бәлкә бир аз јавашлајаг. Узун сөзүн гысасы, ашыг демәк истәјиб ки, Илһам Әлијев бир ҝөзәл сонадыр ки, онун кимиси һеч бир дәрјада, ҝөлдә јохдур. Ја да ашыг елә Һады Рәҹәблини нәзәрдә тутуб. Бу јердә рәһмәтлик Молла Пәнаһ Вагиф јада дүшүр. О "Дурналар" шеириндә Күр гырағынын сејрәнҝаһыны вәсф едәрәк һејфисләнирди. Дејир чох һејиф ки, јашылбаш соналарымыз чатмыр. Инди ашыг һарај чәкиб Вагифи Күр гырағына чағыра билмәсә дә ашыг дилијлә Милли Мәҹлисин габағына чағырыб дејир, Ај Вагиф ҝәл ҝөр Парламентимизин нә ҹәһ-ҹәлалы вар. Соналар бурда әл-гол ачыб севинҹиндән учурлар. Диҝәл ки, ашығын соналары јашылбаш дејил ағбаш соналардыр.\nМәрһум шаиримиз Вагиф исә "Уҹу тәр ҹығалы сијаһ телләрин, һәрдән тамашасы, һајыф ки, јохдур!" демәклә бу ағбаш соналары нәзәрдә тутмаса да онлара да бу сөзүн аидијјаты варды. Чүнки о вахт Вагиф Күр гырағында сијаһ (гара) телин олмадығындан шикајәт едирдисә бу ҝүн дә јазыг халг Милли Мәҹлисдә гара сач, ҹаван, 30-32 јашларында дүз-әмәлли бир депутат, назир, мәмур, иҹра башчысы ахтарышындадыр. Амма тапылмыр ки, тапылмыр.\nДүздүр, заман-заман парламентимизи сиркә, һејванханаја, зоопарка охшадыблар. Амма сона дејән олмамышды. Мән исә бу гәнаәтдәјәм ки, ашыға шифаһи дә олса парламентин төһмәт комиссијасы төмәт вермәлидир. Чүнки депутатларын парламентини ҝөллә мүгајисә едир. Һады Рәҹәбли һара ҝөл һара! Ола биләр дејәсиниз ки, онун јерини парламент дејил, елә ҝөлдүр, гој ҝедиб ҝүнортадан сонра балыг тутсун. Нә билим валлаһ. Амма мән билән ҝөлдә гурбаға чох олур.\nСонда елә Вагифдән сөз дүшмүшкән дејәк ки, һәр охујандан Молла Пәнаһ олмадығы кими, һәр парламентдә отурандан да милләтә вәкил олмаз. Инанмырсыз? Һадыја, Мирәләмова бахын.\nП.С. Ҝәрәк балыг Һафиз дә орда олајды, ахы онун да севинҹинин һәдди-һүдуду јохдур. Өзү дә дәрја елә балыг Һафизләрин јеридир.\n4116 дәфә бахылыб


Q=3	C=1	SS=0	LS=2	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=13	G0=164	G1=149	G2=93	DLID=az_RU	BODY=Икинҹи амил дә᾽вәт - Ону доғуран сәБӘБЛӘр мүӘллиф: устад шәҺид мүРТӘза мүТӘҺҺӘРИ\nҮчүнҹү амил әмр бе мә᾽руф\n“Сејрун минәл хәлги иләл һәгг”\n“Сејрун минәл һәгги иләл хәлг”\nИкинҹи амил дә᾽вәт\nБә᾽зиләринин дедикләринә әсасән, куфәлиләрин дә᾽вәти бу һәрәкатын әсас сәбәби имиш. Мүавијәнин өлмүндән сонра куфәлиләр Һәзрәти Имам (ә)-ы Куфәјә чағырыб, ону хәлифә тә᾽јин етмәк истәјирдиләр. Һалбуки мәсәлә белә дејилиди, чүнки Рәҹәб ајынын сону, Језид һөкмдарлығынын әввәлиндә Имам (ә) беј᾽әтдән имтина етдији үчүн Мәккәјә ҝетмишди. Мәккә тәһлүкәсиз мәкан вә Аллаһын тохунулмаз һәрәми иди. Мүсәлманлар Мәккә шәһәрини мөһтәрәм билдикләри үчүн һөкумәт дә начар галыб бу мүгәддәс мәкана һөрмәтлә јанашмалы иди.\nМүавијә дүнјадан ҝетдикдән сонра һәлә онун өлүм хәбәри Куфәјә чатмамыш Имам Мәккәјә доғру јолланды. Чүнки Мәккә тәкҹә тәһлүкәсиз бир јер јох, һәм дә мүсәлманларын иҹтимаи мәркәзи иди. Рәҹәб вә Шә᾽бан ајы һәҹҹи-үмрә мөвсүмү олдуғуна ҝөрә, ҹамаат әтраф кәнд вә шәһәрләрдән Мәккәјә ҝәлирдиләр. Имам әлејһиссәлам исә ҹамаата тәблиғ етмәк үчүн бу мүгәддәс мәкана ҝәлди. Бу һадисәдән бир-ики ај сонра куфәлиләрин мәктубу Имама ҝәлиб чатды. Имам Һүсејн әлејһиссәлам Куфә ҹамаатынын ҝөндәрдији мәктублары нәзәрә алмајараг өз гијамыны Мәдинәдән башлады. Мәктублар Имамын әлинә чатмамыш Имам беј᾽әтдән имтина етмишди. Имамын тәблиғләри Језидә бөјүк бир тәһлүкә јаратмышды.\nБунунла белә Куфә ҹамаатынын дә᾽вәти бу һәрәкатын әсас амилләриндән дејил, онда ҹүз᾽и бир тә᾽сир јарадан сәбәбләрдән бири иди. Куфәлиләрин бу иши (мәктублары) Имама мүнасиб бир шәраит јаратдығы үчүн тәгдирә лајигдир. Чүнки, әҝәр бу иш баш тутсајды ислам ордусунун бөјүк мәркәзи олан бир әјаләт Имамын ихтијарына верилирди. Хатырладаг ки, Куфә шәһәри ислами өлкәләрин мүгәддәратында чох мүһүм рол ифа едирди. әҝәр куфәлиләр бағладыглары әһд-пејмана садиг галсајдылар, мүтләг имам Һүсејн әлејһиссәлам мүвәффәгијјәт газанарды. О заман Куфәни Мәккә, Мәдинә вә Хорасанла мүгајисә етмәк олмазды. Шам Куфәнин јеҝанә рәгиби иди. О заман исламын ики мүһүм мәркәзи вар иди - бири Куфә, диҝәри исә Шам. Куфә әһалисинин дә᾽вәти бу һәрәкатын формалашмасында олдугҹа бөјүк тә᾽сир ҝөстәрди. Имам Һүсејн әлејһиссәлам Мәккә мүнагишә мәркәзи олмасын дејә, орадан чыхды. Чүнки белә бир шәраитдә ораны мәркәз сечмәк һеч ҹүр мәсләһәт дејилди. Куфәлиләрин дә᾽вәти ибни Аббасын тәклифинин рәдд олмасына сәбәб олду. Ибни Аббас “сиз Јәмән дағаларына ҝедиб ораны өзүнүзә сығынаҹаг един!”-дејә Имама тәклиф етмишди. Имам онун бу тәклифини гәбул етмәјиб ҹәддинин шәһәри Мәдинәдә чыхыб Куфәјә доғру јолланды...\nБунунла белә бу дә᾽вәт әсас мәсәлә сајылмырды вә бу иш анҹаг гијамын Ирагда баш вермәсинә вә Имамын Куфәјә ҝәлмәсинә сәбәб олду.\nЧүнки о Һәзрәт Куфә сәрһәддиндә “Һүрр” ордусу илә растлашдыгда куфәлиләрә хитабән бујурду:\n“Сиз мәни чағырмысыныз, истәмисиниз мән дә ҝәлмишәм, белә едирсинизсә гајыдыб ҝедәрәм.” Бу о демәк дејил ки, Имам (ә) Језидә беј᾽әт едиб әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсинә ҝөз јумсун вә ја евдә отуруб һеч бир ишлә мәшғул олмасын. Имам бүтүн бу чәтинликләрә бахмајараг гәтијјәтлә бујурду:\n“Мәндән беј᾽әт истәјирләр, мән һеч вахт беј᾽әт етмәрәм. Мән бу һөкумәти гануни билмәдијим үчүн Језидә беј᾽әт етмәкдән чәкинмәји өзүмә вәзифә билирәм. Сиз мәни һимајә едәҹәјинизә сөз вермисиниз, мән исә сөз верәнләрин сорағына ҝәлмишәм! Јахшы дејибләр ки, куфәлиләр әһдә вәфа етмәзләр!!\nБиз өз әсл мәркәзимиз олан Мәккә, Мәдинә вә јахуд Һиҹаза гајыдырыг һәјатымызы бу јолда итирсәк дә белә беј᾽әт етмәјәҹәјик.”\nИмамын Куфәјә чатана кими ики-үч јердә нитг сөјләмәсини ҝөрүрүк:\n“Сиз мәнә мәктуб јазмысыныз! Нүмајәндәмә беј᾽әт етмисиниз! Сиз дә᾽вәт етдијиниз үчүн мән ҝәлмишәм, истәмәсәјдиниз ҝәлмәздим вә...”\nБу сөзләр о демәк дејил ки, сиз дә᾽вәт етмәсәјдиниз мән дә бу фикирдән дашыныб Језидә беј᾽әт едәрдим. Имам бу сөзләрлә демәк истәјирди ки, әҝәр сиз чағырмасајдыныз мән Куфәјә јох, Бәсрәјә, Хорасана, Јәмәнә ҝедәрдим вә јахуд Мәккәдән чыхмајыб елә орадаҹа галардым. Мән өләҹәјими јәгин билсәјдим дә беј᾽әтдән имтина едәрәк өз е᾽тиразымы билдирәрдим, ҹәддимин шәһәри Мәдинәјә ҝедиб орада достум, көмәкчим олмасајды да белә, сон нәфәсәдәк мүгавимәт ҝөстәриб беј᾽әт етмәздим!\nИмам бу амилин тә᾽сириндән Мәккәдән Куфәјә ҝәлди. әлбәттә демәк истәмирәм ки, әҝәр онлар имамы дә᾽вәт етмәсәјдиләр, о Һәзрәт мүтләг Мәдинәдә галаҹагды. Тарих ҝөстәрир ки, Имам Мәдинәдә галмаға разы дејилмиш, Мәккәнин дә вәзијјәти Куфәдән јахшы дејилди. Тарихдә мөвҹуд олан бир чох фактлара әсасән, онлар Имам беј᾽әт етмәдији тәгдирдә ону өлдүрмәк гәрарына ҝәлмишдиләр.\nКулејни вә башгалары рәвајәт етмишләр:\n“Артыг Имам бу мәсәләдән хәбәрдар олду, әҝәр о Һәзрәт һәҹҹ мәрасиминдә Мәккәдә галсајды, еһрам һалында икән Бәни-үмәјјәнин силаһлы гүввәләри васитәсилә өз ганына гәлтан ола биләрди. Белә бир иш Кә᾽бә евинә, һәҹҹ мәрасиминә вә ислама гаршы һөрмәтсизлик һесаб едиләрди. Демәк ики һөрмәтсизлик:\n1-Пејғәмбәр баласына ибадәтлә мәшғул олдуғу һалда һөрмәтсизлик;\n2-Аллаһ евинә һөрмәтсизлик; Бундан әлавә онлар “Һүсејн ибни әли (ә) намәлум бир шәхс тәрәфиндән өлдүрүлүб, гатил исә гачыбдыр”-дејә, Имамын ганыны һәдәрә верәр вә өз ҹинајәтләринин үстүнү өрт-басдыр едәрдиләр.\nИмам (ә) она “Мәккә вә Мәдинә тәһлүкәсиз јер иди, нә үчүн орадан чыхыб өзүнү бәлаја салдын?”-дејә мүарҹиәт едәнләрин ҹавабында бујурду: “Мән һејванларын јувасында да ҝизләнсәм, онлар мәним ганымы ахытмајынҹа әл чәкән дејилләр. Мәнимлә онларын арасындакы ихтилаф һәлл олунасы дејил, онлар мәндән һеч вахт гәбул едә билмәјәҹәјим бир шеји тәләб едирләр. Онлар да һеч ҹүр мәним истәкәлрими јеринә јетирмәјә һазыр дејилләр.”\nБу амил имамын өз тәрәфиндән ачыг-ајдын шәкилдә тәсдиг олунан бир мәсәләдир.\nТарихи гејдләрә әсасән, о заман имамын гардашы Мәһәммәд Һәнәфијјә әлил олдуғу үчүн ҹиһадда иштирак едә билмәди вә буна ҝөрә дә Һәзрәт јаздығы вәсијјәтнамәни она тапшырды. Имам, ҝәләҹәкдә ҹәддинин дининдән чыхмагда иттиһам олунаҹағыны билдијинә ҝөрә, вәсијјәтнамәдә Аллаһын бирлијинә вә Пејғәмбәрин нүбүввәтинә шәһадәт верәрәк өз гијамынын сиррини белә ачыгламышдыр:\nОнлар мәндән беј᾽әт истәмәсәләр дә белә, сусмајаҹағам.\nБүтүн дүнја билмәлидир ки, Һүсејн ибни әли (ә) шөһрәт вә мәгамы өз гаршысына мәгсәд гојмамыш, мал-дөвләт далынҹа ҝәзмәмиш, фасид, залым вә ријакар да олмамышдыр.\nБу руһијјә елә һәмин илк ҝүндән башлајараг сон анлара гәдәр онун вүҹудунда ҹилвәләнмишди.\nөмрүнүн ахыр дәгигәләриндә ҝөрүрүк ки, о һәзрәт јенә дә ајаға галхыб гејрәт, шүҹаәт вә иҝидлик ҝөстәрир, уҹа сәслә фәрјад гопарыб дејир:\n“Еј әби Сүфјан сүлаләсинә табе оланлар, әҝәр Аллаһы танымајыб гијамәт ҝүнүнә е᾽тигад етмирсинизсә, һеч олмаса дүнјада азад јашајын.”\nБу үч амил әһәмијјәт е᾽тибари илә ејни дәрәҹәдә олмасалар да, имамын һәрәкатында һәр биринин мүәјјән ролу вардыр. Куфәлиләрин дә᾽вәти елә бир мүһүм мәсәлә дејилди. Чүнки һәрби гүввәси олан бир вилајәтин өз һазырлығыны е᾽лан етмәси заһири бахымдан зәфәр вә тәрәгги үчүн тә᾽сирлидир. Амма елә илк ҝүнләрдән ортаја чыхан беј᾽әт мәсәләси бу һәрәкатын формалашмасында мүһүм тә᾽сир ҝөстәрди. Јадда сахламаг лазымдыр ки, һәрәкатдан габаг кимсә ону дә᾽вәт етмәмишди вә Имам (ә) бундан чох-чох әввәл өз әһдинә садиг галаҹағыны е᾽лан етмишди. О дөврдә залым вә силаһлы бир һөкумәт өз дүшмәнчилик сијасәти нәтиҹәсиндә елә бир вәзијјәт јаратмышды ки, Мүавијәнин һакимијјәти алтында олан јерләрдә, о ҹүмләдән Мәккә вә Мәдинәдә халг, ҹүмә ҝүнләри (ҹүмә намазында) әли ибни әби Талибә лә᾽нәт дејир, бу иши саваб бир иш кими гијмәтләндирир вә мүсәлманларын бејтүл-малыны бу јолда хәрҹләјирдиләр. Мүавијә Пејғәмәбрин һәдисләрини дәјишдириб сахталашдырмаг үчүн бир чох руһаниләрә хүсуси малијјә јардымлары едирди. Елә һәмин руһаниләр Пејғәмбәрин һәдисләриндә олан адлары дәјишиб әли (ә)-ын дүшмәнләринин тә᾽рифинә даир чохлу сахта һәдисләр дүзәлтмишдиләр.\nТарихчиләрин јаздыгларына әсасән, Сәмрәт ибни Ҹәндәб сәккиз мин мисгал гызыл алыб әли ибни әби Талиб (ә)-ын әлејһинә бир һәдис дәјишдирмишди.\nБунунла јанашы тарихи дәјишмәк дә онларын әлиндә чох чәтин иш дејилди. Сөз јох ки, сонралар тарихин бир һиссәси олдуғу кими галды вә демәк олар ки, бу да Һүсејн әлејһиссәламын һәрәкаты кими фәдакар ишләрин сајәсиндә иди. әҝәр имам Һүсејн әлејһиссәлам сүкут едиб динмәсәјди, тарих бүтүнлүкдә дәјишдириләҹәкди! Беләликлә имам Һүсејн әлејһиссәламын гијамында беј᾽әт мәсәләси олдугҹа әһәмијјәтли иди.\nҮчүнҹү амил исә әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәрдир. Имам беј᾽әт мәсәләсини нәзәрә алмајараг, Пејғәмбәрин бу саһәдәки һәдис вә мәгсәдләрини ачыг-ашкар бәјан едир, дөнә-дөнә әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсинә тохунурду. Демәк бу амил башга ики амилдән даһа әһәмијјәтли иди. Мәһз бу сәбәбдән дә бу гијам индијәдәк өз е᾽тибарыны итирмәјиб вә һеч вахт итирмәјәҹәк дә. Бу гијамын бүтүн амилләри дәрс олмалыдыр, лакин үчүнҹү амилин тә᾽сири олдугҹа дәриндир. Чүнки дә᾽вәт вә беј᾽әт мәсәләси олмасајды да, Имам сүкут етмәјиб әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр һөкмүнү јеринә јетирмәк үчүн гијам едәрди. Бурада биринҹи амил (дә᾽вәт) илә үчүнҹү амил (әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр) арасындакы фәргләр ајдынлашыр.\nБеј᾽әт мәсәләсиндә имамдан бир шеј истәјирләр, Имам исә онларын ҹавабында бујурур:\n“Сизин истәдијинизи јеринә јетирә билмәрәм. Демәк бу гијамын амили тәкҹә дә᾽вәт вә ја беј᾽әт олсајды, куфәлиләр дә᾽вәт етмәсәјдиләр вә һөкумәт о Һәзрәтдән беј᾽әт истәмәсәјди Һүсејн әлејһиссәламын онларла иши олмазды, өзү исә раһат оларды вә бир һадисә дә баш вермәзди. Амма үчүнҹү сәбәбә ҝөрә имам Һүсејн әлејһиссәлам е᾽тираз едән, тәнгидчи, гијамчы, мүсбәт бир инсан иди...\nБунунла белә гијам үчүн башга бир амил лазым дејилди. Фәсад һәр јерә јајылмыш, Аллаһын һарамы һалал, һалалы исә һарам едилмиш, мүсәлманларын бејтүл-малы бир тајфанын әлинә дүшәрәк гејри-шәр᾽и јолла сәрф едилирди.\nПејғәмбәр (с) бујурмушду: “Һәр ким белә бир вәзијјәти ҝөрүб е᾽траз етмәсә, шәраити дәјишмәјә ҹәһд ҝөстәрмәзсә, Аллаһ гануну үзрә белә адамларын залым, ситәмкар вә Аллаһын динини дәјишдирәнләрә лајиг олан јерә апарылмалары јахшыдыр.”\nИмам ҹәддинин бујурдуғуна әсасланараг дејир: “Белә бир шәраитдә вәзијјәти баша дүшәнләр е᾽тираз етмәсәләр, ҹәмијјәтин ҝүнаһкарлары илә ејни таледә олаҹаглар!! Бу биринҹи һәдис дејил вә бу барәдә Пејғәмбәри-әкрәм (с)-дан чохлу һәдисләр нәгл олунмушдур. Имам Рза әлејһиссәлам Пејғәмбәрдән нәгл етдији бир һәдисдә бујурур:\n“Ҹамаат әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр вәзифәсини бир-биринин өһдәсинә гојмагла сүкут едиб диҝәрләринин бу иши јеринә јетирмәсини ҝөзләсә, онлар да сүкут едиб башгаларынын бу мәс᾽улијјәти һәјата кечирмәсини ҝөзләјәр, нәтиҹәдә кимсә бир иш ҝөрмәз. Белә бир һалда онлар Аллаһын әзабыны ҝөзләсинләр.” Ҝөрәсән Аллаһын әзабы ҝөјдән даш јағмагдыр! Јох, Гур᾽ан Аллаһын әзабыны белә тәфсир едир:\nДе ки: “Аллаһ башынызын үстүндә вә ајагларынызын алтында [ҝөјдән вә јердән] сизә әзаб ҝөндәрмәјә, сизи дәстәләр һалында гарышдырмаға вә бир-биринизә диҝәринин зоруну дадыздырмаға гадирдир!” Ҝөр онлар баша дүшсүн дејә, ајәләримизи нә ҹүр изаһ едирик.\n“әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсинә ҝөз јуманлар мүтләг, Аллаһын әзабыны ҝөзләмәлидирләр.\nБурада мәрһум Кулејнинин “Үсули-кафи”дә вә Гәзалинин “Еһјаүл-үлум”да сүнни вә шиә алимләриндән рәвајәт етдикләри һәдиси ҝәтирмәји лазым ҝөрүрүк:\nәмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр сизин аранызда олмалыдыр, белә олмазса бүтүн писликләриниз сизә үстүн ҝәләр, онда сизин јахшы адамларыныз да Аллаһдан бир шеј истәдикдә онларын дуасы гәбул олунмаз.\nГәзали бу һәдиси белә тәфсир едир:\nБу сөзләрин мә᾽насы о демәк дејилдир ки, онлар Аллаһы сәсләјирләр, амма Аллаһ онларын дуасыны гәбул етмир, әксинә онлар о гәдәр алчалыр вә горхулары да арадан ҝедир ки, Аллаһ дәрҝаһына үз ҝәтирдикдә онлара е᾽тина олунмур!\nПејғәмбәр (с) бујурмушдур: “өз иззәтинизи истәјирсинизсә әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр един ки, дүшмән дә сиздән чәкинсин. Амма әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр етмәсәниз илк мәрһәләдә сарсылыб алчаларсыныз вә дүшмән дә сизи саја салмаз. Бир гул вә көлә кими јалварсаныз да белә, кимсә ҹавабынызы вермәз:\nРәһимсиз дүнјада нәјә лазымдыр.\nОтуруб ағанын јолуну, ҝүдмәк.\nДөзүм илә зәфәр бирдир әзәлдән.\nДөзүмлә зәфәрә чатарсан демәк.\nМәним фикримҹә бу ше᾽р инҹә бир мә᾽на дашыјыр.\nҺәр һалда исламда бизим белә бир гәти әсасымыз вардыр. Имам да бу әсаса истинад едәрәк бујурмушду: “әҝәр ҹамаат мәни дә᾽вәт етмәсәјди дә, мән бу әсас үзрә сакит отурмаздым.” әмр бе мә᾽руф бөјүк әһәмијјәтә малик олдуғу үчүн сәмави китабымыз Гур᾽анда да бу мөвзу илә әлагәдар чохлу ајәләр вардыр. Гур᾽анда, әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсини унудан бир чох бәдбәхт милләтләрин аҹы кечмиши нәгл олунмушдур:\n“Бары сиздән әввәлки нәсилләрин ағыл вә фәзиләт саһибләри јер үзүндә фитнә-фәсад төрәтмәји гадаған едәјдиләр ки, бу милләтләр фәсад нәтиҹәсиндә мәһв олмајајдылар.\nГур᾽ан башга бир гөвмүн барәсиндә бујурур:\n“Онлар етдикләри пис әмәлдән әл чәкмирдиләр [вә ја онлар бир-бирләрини пис әмәлдән чәкиндирмирдиләр]. Онларын ҝөрдүкләри иш неҹә дә пис иди!\n“[Еј мүсәлманлар!] ичәриниздә инсанлары јахшылыға чағыран, хејирли ишләр ҝөрмәјә әмр едән вә пис әмәлләри гадаған едән бир дәстә олсун! Бунлар [бу дәстә], һәгигәтән ниҹат тапмыш шәхсләрдир.”\nАли-Имран сурәсиндә әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәрә аид олан ајәләр чохдур. Гејд етмәк лазымдыр ки, индиҹә нәгл едәҹәјимиз ајәдә бујурулур:\n“Һамыныз бир јердә Аллаһын ипиндән [дининдән] јапышын.”\nЕј мүсәлманлар! Тәфригә вә ихтилафдан чәкинин, баш верән ихтилафларын арадан галдырылмасына чалышын, тәфригәләри азалдын. Бу ихтилафдан јалныз дүшмәнләр истифадә едирләр.\nИслам дүшмәнләри бизи мүхтәлиф мәзһәб адлары илә бир-биримизин ҹанымыза салмагдан башга бир шеј тәләб едирми? Сонра бујурур:\nБурада “хејир” сөзүндән мәгсәд бирликдир. Араныздакы ихтилафлары ортадан галдырмаг үчүн һәмишә мүәјјән бир дәстә олмалыдыр.\nГур᾽ан башаг бир јердә бујурур:\n[“Аллаһын тәрәфиндән] ачыг-ајдын дәлилләр ҝәлдикдән сонра, бир-бириндән ајрылан вә ихтилаф төрәдән шәхсләр кими олмајын! Онлар бөјүк бир әзаба дүчар олаҹаглар.”\nМараглыдыр ки, вәһдәт вә тәфригәдән чәкинмәјә дә᾽вәт едән ики ајәнин арасында Али-Имран сурәсинин 104-ҹү ајәси ҝәлмишдир. Мә᾽лум олур ки, Гур᾽ан гаршылыглы разылашма вә бирлији бүтүн јахшылыгларын гајнағы билир вә бу мөвзу әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсинин мүһүм олдуғуну ҝөстәрир.\nБу мөвзу ислам дининдә олдугҹа әһәмијјәтлидир. Ҝөрәсән нә үчүн тарих боју ислам дүнјасында бу гәдәр әһәмијјәтли олан мөвзу унудулмушдур?\nИнсафла десәк, сүнниләр өз китабларында бу барәдә шиәләрдән даһа артыг бәһс етмишләр. әҝәр биз фигһ китабларыны “сәлат”дан тутмуш “дијат”а кими тәдгиг етсәк вә бу үмуми фигһи шиә фигһи исә мүгајисә етсәк ҝөрәрик ки, бүтүн мөвзуларда шиә фигһи даһа дәгиг, изаһлы, мө᾽тәбәр вә истидлаллыдыр. Анҹаг бу гәдәр мөвзуларын арасында әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мөвзусуна чатдыгда ҝөрүрүк ки, тәәссүфлә бу саһәдә чох сәһләнкарлыг олмушдур. әлбәттә бу нөгсан халг арасында ајдын шәкилдә ҝөрсәнмәкдәдир.\n“Мө᾽тәзилә” дәстәси сүнни мәзһәбинин кәлами фиргәләриндән биридир. Онлар әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәри фүруидин мәсәләләриндән дејил, үсулидиндән санырлар.\nИҹтимаи тарихи јазанлар дејирләр:\nБу мүбаһисәнин кәнара гојулмасы о заманын сијасәтләри илә бағлы иди. Чүнки бу барәдә мүбаһисә етмәк о дөврүн хәлифәләринә тохунурду. Нәтиҹәдә алимләр өз китабларында бу бәһси аз ҝәтирмиш, јахуд да она үмумијјәтлә тохунмамышлар. Бахмајараг ки, әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр онларын дини әсасларындан бири иди.\nИнсафла десәк, бизим китабларда бу мөвзу чох гыса шәкилдә бәјан едилмишдир. Шејх Бәһаинин Ҹамеи-әббас китабы мән ҝөрдүјүм шәриәт һөкмләринин сонунҹу әмәлијјә рисаләсирдир ки, онда әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсинә јер верилмишдир. Бу китаб дөрд әср бундан әввәлә аиддир. Ондан сонра бу мөвзу бүтүн әмәлијјә рисаләләриндән чыхарылмышдыр. Һалбуки о «әбд» вә «Има᾽» мәсәләси кими өз әһәмијјәтини итирмиш мөвзулардан дејил, оруҹ-намаз кими һәмишә гүввәдә олан ваҹиб һөкмләрдәндир. Буна әсасән әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләси һеч вахт унудулмамалыдыр.\nБурада бә᾽зи шәргшүнаслар дөнә-дөнә ислама гаршы ифтиралар сөјләјиб, өз китабларында дәфәләрлә әсассыз мәсәләләр јазыблар. Бүтүн бунларла бағлы ҝөрдүјүм шејләри “Инсан вә сәрневешт” (Инсан вә тале) адлы китабымда гејдә алмышам. Авропа шәргшүнасларынын бә᾽зиси ислам һаггында белә иттиһамлар сөјләјирләр:\n“Ислам гәзавү-гәдәр дини олуб инсан гаршысында һеч бир мәс᾽улијјәт мүәјјән етмәмишдир. Бу дин инсан фәалијјәтинин гаршысыны алыр... [Исламда бүтүн ишләр Аллаһын ихтијарына гојулур вә Онун ирадәсинә тапшырылыр.] Инсан ихтијар саһиби дејил, елә буна ҝөрә дә һеч бир мәс᾽улијјәти јохдур...”\nМәнҹә бу сөзләрин һамысы ифтирадыр.\nАллаһ, Гур᾽анда јәһудиләри һәзрәт Мусаја (ә) буна бәнзәр сөзләр дедикләринә ҝөрә мәһкум етмишдир. Онлар Мусаја (ә) дејирдиләр:\n“Еј Муса, нә гәдәр ки, онлар орададырлар, биз ораја ҝирмәјәҹәјик, сән вә Рәббин ҝедиб онларла вурушун. Биз исә бурада отураҹағыг.”\nПејғәмбәри-әкрәм Бәдр давасында өз сәһабәләри илә мәшвәрәт едәркән бујурду:\n“Сизин нәзәриниз нәдир? Биз дүшмәнин гаршысына чыхаг, ја Мәдинәјә гајыдаг?”\n“Еј Рәсулуллаһ! Биз Бәни-исраил кими дејилик, бизим ишимиз јохдур, сиз әмр едәнә әмәл едәҹәјик, әҝәр дәрјаја атылмағымызы вә јахуд ода ҝирмәјәмизи әмр етсәниз биз дәрһал сәнин сөзүнү һәјата кечирәҹәјик.”\nГур᾽ан инсанын азадлығы, өз талеји илә әлагәдар мәс᾽улијјәти, мүстәгилијји вә вәзифәси барәдә белә бујурур:\n“Биз она һагг јолу ҝөстәрдик. Истәр [не᾽мәтләримизә] миннәтдар олсун, истәр нанкор [бу онун өз ишидир].”\n“Биз она ики јол ҝөстәрмәдикми?! Лакин о, әгәбәни [сәрт јохушу, маниәни] кечә билмәди. Билирсәнми, әгәбә нәдир?! О, бир көлә азад етмәк, јахуд аҹлыг заманы јемәк вермәк вә ја гоһумлуг әлагәси чатан бир шәхсә баш вурмагдыр.”\n“Мө᾽мин олуб ахирәти истәјән вә онун уғрунда чалышанларын зәһмәти [Аллаһ дәрҝаһында] гәбул олунур.”\n“Сизә үз верән һәр бир мүсибәт өз әлләринизлә газандығыныз ҝүнаһларын уҹбатындандыр!”\n“Вај о шәхсләрин һалына ки, өз әлләри илә китаб јазыб, сонра бир аз пул алмагдан өтрү: “Бу Аллаһ тәрәфиндәндир!”-дејирләр. өз әлләри илә китаб јаздыгларына ҝөрә вај онларын һалына!\nГазандыглары шејләр үчүн вај онларын һалына!”\n“Инсанлар өз әлләри илә етдикләри пис әмәлләр үзүндән суда вә гуруда фәсад вә позғунлуг әмәлә ҝәләр ки, Аллаһ онлара етдикләри бә᾽зи ҝүнаһларын ҹәзасыны дадыздырсын, бәлкә онлар гајыдалар.” Гур᾽анда инсанын азадлығы вә ихтијары илә әлагәдар бир чох ајәләр вардыр. Гур᾽анын ајәләрини дәјишдирмәк олмаз ки...\nГур᾽ан, бизә Аллаһа шәр вә фәсад ишләри аид етмәјәк дејә, Танрынын бүтүн нөгсанлардан узаг олдуғуну билдирир:\n“Бәдбәхт инсанлара биз зүл етмәмишик, лакин онлар өзләри өзләринә зүлм етмишләр.”\nБу саһәдә Гур᾽ани-мәҹиддә чохлу ајәләр вардыр.\nШәргшүнасларын ујдурдуглары јаланларын әксинә олараг, ислам инсаны тәкҹә Аллаһ гаршысында дејил, ҹәмијјәтин гаршысында да ҹавабдеһ ҝөрүр. әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр дә елә будур.\nИнди шәргшүнасларын дедији кими, бу дини гәзавү-гәдәр дини адландыра биләрикми?\nГур᾽ан онларын дедији гәзваү-гәдәри тәсдиг етмир. Аллаһ Гур᾽анын башга бир јериндә бујурур:\nМәшһур бир мә᾽наја ҝөрә, бу ајә, һәмишә Танрынын гејри-ади бир јолла ишләри саһмана салмасыны ҝөзләјәнләрин үмидини боша чыхарыр. Бу ајәдә тәдгиг вә тә᾽киддән сөз ҝетмишдир. Јә᾽ни бир ҹәмијјәтин әһалиси өз вәзијјәтәләринин дәјишилмәси уғрунда чалышмазса, Аллаһ да онларын вәзијјәтини онларын хејринә дәјишдирмәз.\nҜөрәсән бундан да ағыр бир мәс᾽улијјәт тапылармы? өзү дә ҹәмијјәт гаршысында олан бир мәс᾽улијјәт.\nГур᾽ан башаг ики шәриф ајәдә кечмиш үммәтләрдән биринин талејини ачыглајараг бујурур:\n“О гөвм өз вәзијјәтини дәјишдирмәдијинә ҝөрә Аллаһ да онларын вәзјјәтләрини дәјишдирмәди.”\n“Бу ајә демәк истәјир ки, биз, Пејғәмбәр ҝөндәрмәмиш [һеч бир үммәтә] әзаб вермәрик!”\nБуна ҝөрә дә инсан өз фикри илә гәрара ҝәлмәлидир. Инсан, анҹаг мүстәгил бир фикир, баҹарыг вә габилијјәт сајәсиндә өз вәзијјәтини саһмана сала биләр.\nҸамаат башгаларынын ҝәлиб онларын вәзијјәтини саһмана салмасыны ҝөзләмәмәлидир. Тәдбир вә ҝөстәришләри хариҹи мәсләһәтчиләр тәрәфиндән верилән бир ҹәмијјәт, һеч вахт мүвәффәг ола билмәјәҹәкдир. Инсан өз дүшүнҹә, тәшәббүс вә баҹарығы илә өз јашајышына бир һәјат програмы һазырламалыдыр. Бу шәраитә малик олан бир халг Аллаһын рәһмәт вә мәрһәмәтини ҝөзләјә биләр. Биһудә јерә интизар чәкмәк јахшы бир иш олсајды, бир үммәтин ичиндә Һүсејн ибни әли әлејһиссәлам Аллаһын рәһмәтинин интизарыны чәкмәк үчүн һамыдан даһа ләјагәтли оларды.\nҺүсејн әлејһиссәлам “Иннәллаһә ла јуғәјјиру ма би гәвмин һәтта јуғәјјуру ма би әнфусиһим” ајәсинин дедији кими олмаг истәјирди. Ишләрин ҝедишини өз нәзарәти алтына алараг, ҹәдди һәзрәт Пејғәмбәр кими өз иҹтимаијјәтиндә бир ислаһат јаратмаг истәјирди. Имам өзү демишкән:\nАсан ишләр чохларына асандыр, лакин ислам һәмишә бу ишләрлә идарә олуна билмәз. Бә᾽зи вахтлар иш о јерә чатыр ки, Һүсејн ибни әли (ә) кими бир инсанын һәрәкәтә ҝәлиб, әкс-әмәл ҝөстәрмәси тәләб олунур. О, да бүтүн ислам ҹәмијјәтини силкәләјир вә нәтиҹәси әсрләр боју мүхтәлиф сурәтләрдә заһир олан, јүзләр вә минләрҹә илләр сонра да баш верән һәрәкәтләрин илһам гајнағына чеврилән һәрәкат јарадыр. Бу исә гејд олунан ајәнин ашкар нүмунәсидир. Биз өз ушагларымызы севдијимиз һалда, неҹә ола биләр ки, Һүсејн ибни әли әлејһиссәлам өз өвладларына гаршы биҝанә олсун?\nШүбһәсиз о, өз ушагларыны бизим өз ушагларымызы севдијимиздән даһа артыг севәрди. Чүнки онун инсанијјәт вә үлви дујғулары биздән гат-гат чох иди.\nҺәзрәт Ибраһим дә јүксәк инсани дујғулара малик олдуғу үчүн өз баласыны чох севирди. О һәзрәт ејни һалда Аллаһы һәр шејдән вә һамыдан чох севирди вә онун гаршысында һәр бир шеји унудурду.\nЈухарыда гејд етдијимиз сәбәбләрә әсасән, Имам (ә)-ын гијамы бүтүн гијамлардан үстүндүр вә һәмишә ҹанлы галыб тарих сәһифәләриндә парлајыр, инсанлара әбәди дәрс верәрәк мисилсиз бир һәрәкат кими таныныр.\nЕлә буна ҝөрә дә биз ислам нөгтеји-нәзәриндән әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәри танымалы вә бу әсасын бу гәдәр әһәмијјәтли олдуғунун сәбәбини баша дүшмәлијик. Бу мәсәлә о гәдәр әһәмијјәтлидир ки, Һүсејн ибни әли (ә) кими бөјүк бир шәхсијјәти бу јолда ҹанындан кечмәјә вә бүтүн әзизләринин, ардыҹылларынын, достлары вә сәһабәләринин ганынын төкүләҹәјини биләрәк, дүнјада мисли ҝөрүнмәјән бир фаҹиәни гәбул етмәјә вадар етмишдир.\nИнди мин нечә јүз илдән сонра јери вардыр ки, имамын өнүндә дуруб шәһадәт верәк:\nШәһадәт веририк ки, сән намазы дирчәлдиб јүксәлтдин, зәкаты јеринә јетирдин. Чүнки зәкат тәкҹә пул вермәк дејилдир, нитгин зәкаты вар, фикир вә әглин дә зәкаты вардыр. Даһа доғрусу, вүҹудун да зәкаты вардыр... Аллаһын бизә бәхш етдији һәр бир не᾽мәтин зәкаты вардыр. Сиз һәр вахт бу не᾽мәтләрин сәмәрәсини Аллаһ бәндәләринин ихтијарына гојсаныз, о не᾽мәтин зәкатыны вермиш оларсыныз.\nАллаһ-тәала “Бәгәрә” сурәсиндә бујурур:\n“Гејб аләминә иман ҝәтириб намаз гыланлар, онлара әта етдикләримиздән Аллаһ јолунда бағышлајанлар һәгигәтән мө᾽мин вә тәгвалыдырлар.” Имам, “Бизим онлара вердикләримиздән бағышлајарлар” нә демәкдир?-дејә сорушанларын ҹавабында бујурду: “Зәкат тәкҹә мал-дөвләт һаггында дејил.”\nМәсәлән, әҝәр сиз башгаларынын билмәдији бир елмә маликсинизсә, билдијиниз елм фајдалыдырса, о елми мөһтаҹ оланлара өјрәтмәклә онун зәкатыны өдәмәлисиниз.\n“Сән намаз гылыб зәкаты өдәдин, әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәри јеринә јетирдин. (Јә᾽ни әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр бу һәрәкатын әсас мәгсәдидир). Вар ҝүҹүнлә Аллаһ јолунда һәр бир инсана лајиг олан бир шәкилдә чалышдын.”\nБурада диггәтимизи ҹәлб едән бир мөвзу вар, о да бундан ибарәтдир ки, ҝөрәсән бу тәсдигләр нә үчүндүр?\nАдәтән биз, һакимә јәгин олмајан бир сөзү сүбут етмәк үчүн онун јанына ҝедирик. Мәсәлән, бир иддианы сүбут етмәк үчүн дејәрик: “Мән шәһадәт верирәм ки, бу шәхс филанкәсдән мүәјјән гәдәр пул алмышдыр.” Инди биз бурада Имам әлејһиссәламын хејринә шәһадәт вермәк истәјирикми? әсла белә дејилдир, бурада бә᾽зи алимләр чох ҝөзәл бир мөвзуда сөз ачырлар:\nИнсан бә᾽зи вахтлар дедији сөзү башгасына билдирмәк үчүн јох, бу мә᾽наны баша дүшдүјүнү она ҝөстәрмәк үчүн дејир.\nБу, дүзҝүн бир ишдир. Сиз бә᾽зән бир адамын гаршысында бир шејә шәһадәт верирсиниз, анҹаг буну онун билмәси үчүн јох, (чүнки о өзү билир) өзүнүзүн бу мөвзуну баша дүшдүјүнүзү она демәк истәјирсиниз.\nБурада шаһидлик е᾽тираф мә᾽насындадыр. Мәсәлән, мән е᾽тираф едирәм ки, сәнин гијамын әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләсинә ҝөрә иди. Мән сәнин куфәлиләрин дә᾽вәтинә ҝөрә гијам етмәдијини билирәм. Сән беј᾽әт мәсәләси үчүн гијам етмәдин, сәнин гијамын башга бир мә᾽наны әкс етдирир. Сән башга бир ганунуну һәјата кечирирдин, о ганун әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр иди.\nИнсан әмәлинин ҹисми вә руһу вардыр, ола биләр ки, “сән” вә “мән” бир иши ејни шәкилдә ҝөрәк, нүмунә үчүн һәр икимиз намза гылыб инфаг едирик вә бунлар ҹисми бахымдан бир-бири илә фәргләнмир. Ола биләр ки, сәндә олан ихлас, тәвазөкарлыг, мәһәббәт, ешг вә руһи һәјаҹан мәндә олмасын. Мәһз бу руһи сифәтләр сизин ишинизи дәјәрләндирәр вә она мүгәддәс рәнҝ бәхш едәр.\nЧохлары Аллаһ јолунда ҹиһад етмишләр вә һал-һазырда едирләр дә, амма нәјә ҝөрә әли (ә) бир зәрбә илә бу гәдәр дәјәр газанды? Арифләрин дедијинә ҝөрә әли әлејһиссәлам “Аллаһда фани олмаг” дәрәҹәсинә чатмышды. О һәзрәт елә бир мәрһәләјә чатмышды ки, дүшмән онун мүбарәк үзүнә , бу һәрәкәт онун руһијјәсинә тә᾽сир етмәсин дејә, дүшмәнин башыны кәсмәји тә᾽хирә салды. Демәк о, өз варлығыны дејил, Аллаһын варлығыны истәјирди, бу хүсусијјәти јалныз өвлијаларда вә пејғәмбәрләрдә ҝөрә биләрик. Гур᾽ан өвлијаларын барәсиндә белә бујурур:\n[Онлар Аллаһа] төвбә, ибадәт вә шүкр-сәна едәнләр, оруҹ тутанлар [вә ја ҹиһад уғрунда, елм тәһсил етмәк үчүн јурдундан ајрылыб башга јерләрә ҝедәнләр], рүку вә сәҹдә едәнләр [намаз гыланлар], јахшы ишләр ҝөрмәји әмр едиб пис ишләри јасаг едәнләрдир.\n[Ја Мәһәммәд!] Белә мө᾽минләри [ҹәннәтлә] мүждәлә!”\nАрифләр дејәрләр: “Ирфанын биринҹи мәрһәләси төвбәдир. Чүнки төвбә гајытмаг демәкдир, јә᾽ни бир дәфә һагг јолундан азмыш шәхс јенә дә Аллаһа доғру гајыдыр. Бу кими шәхсләр төвбәдән сонра башгасына дејил, јалныз Аллаһа пәрәстиш едәрләр. Төвбә едән шәхсләрә Аллаһ һаким олар вә онлар јалныз Аллаһын әмринә итаәт едәрләр вә Ондан башгасына табе олмазлар. әслиндә башга мөвҹуду ситајишә лајиг билмәзләр, онлар јалныз Аллаһа ибадәт едәрләр вә сәјаһәтчидирләр.”\nАлимләр “сәјаһәт” сөзүнүн изаһы һаггында мүхтәлиф фикирләр ирәли сүрмүшләр. Бә᾽зиләри демишләр: “Бурада сәјаһәт сөзүндән мәгсәд оруҹ тутмагдыр, јә᾽ни, мә᾽нәви сәјаһәт оруҹлугда әмәлә ҝәлир. Амма бир чох тәдгигатчылар, о ҹүмләдән әлламә Тәбатәбаи “әл-мизан” китабында буну гәбул етмәјәрәк дејир: “Бурада сәјаһәтчидән мәгсәд јер үзүндә сејр едән адамлардыр, чүнки Гур᾽ан инсанлары јер үзүндә сејр етмәјә дә᾽вәт етмишдир. Ислам дини бәшәрин јер үзүндә сәјаһәт етмәклә тарихи арашдырараг ондан ибрәт дәрси алмасыны јүксәк дәрәҹәдә гијмәтләндирир. Аллаһ-тәала Гур᾽анда бујурур:\n“Еј мүсәлманлар! Сиздән әввәл бир чох вагиәләр [ибрәтли әһвалатлар] олуб кечмишдир. Инди јер үзүнү долашыб һаггы тәкзиб едәнләрин агибәтинин неҹә олдуғуну ҝөрүн!”\nСонра Гур᾽ан ибадәт нишанәләринин икисини гејд етмишдир:\nРүкуда “Субһанә рәббијәл әзими вә биһәмдиһ” вә сәҹдәдә “Субһанә рәббијәл ә᾽ла вә биһәмдиһ” дејәнләр, белә бир әһвал-руһијјә, дүшүнҹә вә мә᾽нәви дәјәрләрә малик олдуглары үчүн ҹәмијјәтин ислаһатчысы олмаға даһа лајигдирләр. Ҹәмијјәтин ислаһатчысы олмаг истәјәнләр, өзләрини анҹаг мә᾽нәвијјәт саһәсиндә тәрбијә етмәлидирләр.\nҺәзрәти әли әлејһиссәлам Нәһҹүл-бәлағәдә бујурур:\n“өзүнү ҹамаата рәһбәр вә габагҹыл танытдыран шәхс, илк мәрһәләдә өзүнү ислаһ етмәли вә нәфсиндән һесаб чәкмәлидир. Јалныз бу хүсусијјәтләрә малик олан шәхс, “мән ҹәмијјәтин рәһбәри, ваизи, јолҝөстәрәни, мүәллими, тәрбијәчиси вә ислаһатчысыјам”-дејә иддиа едә биләр.”\nО һәзрәт өз сөзләринин давамында бујурур:\n“өзүнү тәрбијә едән шәхс башгаларынын тә᾽лим-тәрбијәси илә мәшғул олан шәхсдән даһа артыг һөрмәтә лајигдир, чүнки өзүнү ислаһ етмәк даһа чәтин вә даһа әһәмијјәтлидир.”\nәмирәл-мө᾽минин (ә)-ын елә сөзләри вар ки, гызыл сују илә јазылса белә, јенә дә аздыр. Дил, данышыг вә сөздә һагг әдаләтин даирәси олдугҹа ҝенишдир. Сөз мәрһәләсинә ҝәлдикдә исә, бүтүн данышыглар һагг вә һәгигәт әсасында олур, амма әмәл саһәсиндә һагг мүтләг шәкилдә унудулур. Инсан асанлыгла һагга әсасланыб данышдығы сөзләрә әмәл етмәк истәдикдә, бу ишин нә гәдәр чәтин олдуғуну баша дүшәр.\nМө᾽минләрә мүждә вер ки, әҝәр төвбә вә ибадәт етдикдән сонра әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәрлә мәшғул олсалар, даһа артыг мүвәффәг олаҹаглар. әҝәр бир адам әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәри тәрк етсә вә галан ваҹибатын һамысыны јеринә јетирсә, онда онун бу әмәлләринин фајдасы јохдур вә ондан узаглашмаг лазымдыр, һәтта о адам өзү төвбә етмәдән башгаларыны төвбәјә дә᾽вәт етсә белә, ону тәрк етмәк лазымдыр.\nәмирәл-мө᾽минин әли (ә) бујурур:\n“Аллаһ, әмр бе мә᾽руф етдији ишин әксинә әмәл едән адамлара лә᾽нәт етсин. Аллаһ, өзләри ҝүнаһа алышдыглары заман башгаларыны нәһј әз мүнкәр едәнләрә лә᾽нәт еләсин.\nАрифләрин нәзәринҹә заһидин дөрд мүхтәлиф јолу вардыр:\n1.Јә᾽ни: Халг вә тәбиәтдән Аллаһа доғру јөнәлмәк;\n“Сејрун бил һәгги фил һәгг”\n2.Јә᾽ни: Аллаһда сејр етмәк, јә᾽ни илаһи мә᾽рифәт газанмаг;\n3.Јә᾽ни: Аллаһдан бәндәләрә доғру сејр етмәк, ҹамааты тәрбијәләндирмәк үчүн ҝәлмәк;\n“Сејрун бил һәгги фил хәлг”\n4.Јә᾽ни: Һәгигәтдә халг арасында сејр етмәк;\nБурада демәк истәјирләр ки, өзү төвбә едән шәхс, әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр етмәјә лајигдир.\nМә᾽лумдур ки, имам Һүсејн әлејһиссәламын һәрәкаты өз јүксәк гијмәтини әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәрдән алмышдыр.\nИнди билмәк лазымдыр ки, ҝөрәсән әмр бе мә᾽руф нә гәдәр әһәмијјәтли бир мәсәләдир ки, Һүсејн ибни әли (ә) кими бир шәхсијјәт өз ҹаныны бу јолда гурбан вериб шәһид олду? Вә үмумијјәтлә билмәк лазымдыр ки, белә бир инсанын бу јолда гурбан ҝетмәси неҹә бир ишдир? Бәли! әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр мәсәләси, исламын әбәди варлығынын биринҹи зәманәтчисидир чүнки бу олмазса, ислам да олмаз!\nСизин бир евиниз, автомобилиниз, фабрикиниз олса вә онлара баш чәкмәзсинизсә вә ја баҹарыглы бир ихтисасчы мүһәндиси вәзифәјә ҝөтүрмәзсинизсә, онда вәзијјәтин гарышдығыны ҝөрәҹәксиниз вә артыг бундан сонра иши давам етдирмәк мүмкүн олмајаҹагдыр. Ҹәмијјәт дә беләдир, бәлкә бундан да јүз дәрәҹә үстүндүр! Ҝөрәсән һәкимә еһтијаҹы олмајан бир инсан тапылармы?\nИнсан ја өзү-өз вүҹудунун һәкими олмалыдыр, ја да өз сағламлығыны горумаг үчүн ҝөз, гулаг, бурун вә әсәб хәстәликләри мүтәхәссисләринә мүраҹиәт етмәлидир. Чүнки инсанын бәдән үзвләри мүхтәлиф ихтисасчы һәкимләрә мөһтаҹдыр. Бунунла белә, демәк олармы ки, ҹәмијјәтин нәзарәт вә идарәјә еһтијаҹы јохдур? Белә бир шеј мүмкүн ола биләрми? Һеч вахт! Она ҝөрә ки, Һүсејн ибни әли әлејһиссәламын әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр јолунда, јә᾽ни исламын әбәди һәјатынын зәманәтчиси олан ән мүһүм үсул јолунда шәһид олду. Јә᾽ни, әҝәр бу ганун (әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр) олмасајды, һәр јери тәзјиг, иғтишаш вә ајрылыг бүрүјәҹәкди. Демәк бу мәсәлә бөјүк бир әһәмијјәтә малик олдуғу үчүн имам Һүсејн (ә) бу јолда шәһид олду.\nГур᾽ани-мәҹид ашкар шәкилдә кечмиш ҹәмијјәтләрин дағылыб мәһв олма сәбәбини, онларын арасында әмр бе мә᾽руф вә нәһј әз мүнкәр кими ислаһедиҹи бир ганунун олмамасында ҝөрмүшдүр.


Q=10	C=6	SS=5	LS=2	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=5	G0=70	G1=53	G2=26	DLID=az_RU	BODY=Јенијетмәләрдә депрессија. Сәбәб вә һәлл јоллары\nДИЛИ: Aзәрбајҹан (кирил әлифбасы) Азәрбајҹан (латын әлифбасы) Вјетнам Гренландија Данимарка Индонезија Исвеч Конго Литва Македонија Малта Мјанма Непал Нидерланд Норвеч Самоа Украјна Фиҹи Хмонг (ағ) Чин (Кантон, садәләшдирилмиш) Чин (Кантон, әнәнәви) Чин (мандарин, садәләшдирилмиш) Чин (мандарин, әнәнәви) албан алман амһара африкаанс бислама болгар варај волајта газах гырғыз еве ермәни естон ефик зулу ибо иврит илок инҝилис исланд испан италјан каонде каталан кинјаруанда кирунди кореја коса латыш лингала лози лувале луганда малагаси малајалам маратһ маҹар ндебеле (Зимбабве) оромо пангасинан папјаменто (Аруба) папјаменто (Күрасао) полјак португал румын рус себуан сепеди серб серб (латын) сесуто (Лесото) сесуто (Ҹәнуби Африка) сетсвана сингал словак словен суаһили суаһили (Конго) тагалог таи тамил татар таҹик тви тетела тетум (Дили) тигре ток-писин тсонга тумбука түрк урду фарс фин франсыз хорват чех чибемба читонга читонга (Малави) чичева шона јао јапон јоруба јунан ҝүрҹү Һаити креолу һилигајнон һинд әрәб\nҮЗ ГАБЫҒЫНДАКЫ МӨВЗУ\n«МӘН депрессијада оланда нәсә еләмәјә һәвәсим олмур, һәтта севдијим ишләри дә ҝөрмәк истәмирәм. Бүтүн ҝүнү јатмаг истәјирәм. Мәнә елә ҝәлир ки, һеч кимә лазым дејиләм, башгаларына јүкәм, мәни һеч ким севмир», — дејә Анна * һиссләрини бөлүшүр.\nҸулија адлы диҝәр бир гыз дејир: «Ағлымдан интиһар етмәк кечирди. Әслиндә, өлмәк јох, садәҹә бу бәдбин һиссләрдән азад олмаг истәјирдим. Бахмајараг ки, хасијјәтҹә гајғыкеш инсанам, депрессијада оланда мәни һеч ким марагландырмыр».\nАнна илә Ҹулија илк дәфә депрессијаја дүшәндә јенијетмәлијә тәзәҹә гәдәм гојмушдулар. Бәзи ҝәнҹләр бу ҹүр һиссләри һәрдәнбир кечирсәләр дә, Анна вә Ҹулијада депрессија мүддәти һәфтәләрлә, бәзән исә ајларла чәкирди. Анна дејир: «Бу елә һиссдир ки, санки, дәрин бир гујуја дүшмүсән вә орадан чыха билмирсән. Адам өзүнү таныја билмир, елә бил ағлыны итирир».\nБу вәзијјәтлә үзләшән тәкҹә Анна вә Ҹулија дејил. Ҝәнҹләр арасында депрессија һаллары кәскин сурәтдә артыб. Үмумдүнја Сәһијјә Тәшкилаты билдирир ки, «10—19 јаш арасы оғлан вә гызларын хәстәлик вә әлиллијинин әсас сәбәби» депрессијадыр.\nДепрессијанын әламәтләри јенијетмәлијин истәнилән чағында јарана биләр вә бу, јухуја, иштаһаја, чәкијә өз мәнфи тәсирини ҝөстәрир. Белә вахтларда инсан өзүнү чарәсиз, үмидсиз, дәјәрсиз вә мәјус һисс едә биләр. Диггәти ҹәмләмәк вә јаддашла бағлы проблемләр, интиһара мејиллилик вә тәшәббүс һаллары, өзүнү ҹәмијјәтдән тәҹрид етмәк, һәмчинин тиббин изаһ едә билмәдији диҝәр әламәтләр дә депрессијаја дахилдир. Һәкимләр депрессија диагнозуну гојмаздан өнҹә, адәтән, һәфтәләрлә давам едән вә инсанын һәјатынын ҝедишатына мане олан бир груп әламәтин олуб-олмадығыны нәзәрә алырлар.\nҮмумдүнја Сәһијјә Тәшкилатынын һесабатына әсасән, «депрессија сосиал, психоложи вә биоложи тәсирин» нәтиҹәсидир. Мәсәлән, бура ашағыдакы амилләр дахилдир.\nФизики амилләр. Депрессија чох вахт ирсән кечир. Ҹулијада депрессија мәһз бу сәбәбдән иди. Ҝөрүнүр, ҝенетика инсанын бејниндәки кимјәви фәалијјәтә тәсир ҝөстәрир. Физики амилләрә һәмчинин үрәк-дамар хәстәликләрини вә һормонал дәјишикликләри мисал чәкмәк олар. Һәмчинин узун мүддәт наркотик вә ички гәбул етмәк дә инсаны депрессијаја сала вә вәзијјәтини ағырлашдыра биләр *.\nСтресс. Јүнҝүл стресс кечирмәк фајдалы олса да, хроники вә ҝүҹлү стресс физики вә психоложи ҹәһәтдән зәрәр јетирә, бәзи јенијетмәләри исә депрессијаја сала биләр. Бунунла белә, депрессијанын дәгиг сәбәбләри мәлум дејил вә јухарыда гејд олундуғу кими, буна бир јох, бир нечә амил тәсир едә биләр.\nВалидејнләрин бошанмасы вә ја ајры јашамасы, јахын инсанын өлүмү, физики вә ја ҹинси зоракылыг, бәдбәхт һадисә, хәстәлик, гаврама габилијјәтинин зәиф олмасы (хүсусилә дә белә ушаг валидејни тәрәфиндән сојуг мүнасибәт ҝөрүрсә) уҹбатындан кечирилән стресс јенијетмәни депрессијаја сала биләр. Һәмчинин валидејнләрин һәдсиз тәләбкар олмасы, мәсәлән, валидејнин өвладындан дәрсләриндә јүксәк наилијјәтләр әлдә етмәсини ҝөзләмәси ушағы стрессә сала биләр. Бундан әлавә, һәмјашыдлары тәрәфиндән әлә салынмаг, ҝәләҹәклә бағлы гејри-мүәјјәнлик, депрессијада олан валидејн тәрәфиндән диггәтсизлик вә валидејнләрин хасијјәтинин гејри-сабит олмасы стрессә салан диҝәр амилләрдир. Әҝәр јенијетмә бу кими сәбәбләр уҹбатындан депрессијаја дүшүбсә, она нә көмәк едә биләр?\nАҒЛЫНЫЗЫН ВӘ ҸАНЫНЫЗЫН ГӘДРИНИ БИЛИН\nОрта вә ағыр дәрәҹәли депрессија, адәтән, дәрманла вә ја психологун көмәји илә мүалиҹә олунур *. Бир пејғәмбәр демишди: «Һәкимә сағлам адамлар јох, хәстәләр мөһтаҹдыр» (Марк 2:17). Хәстәлик исә бәдәнинин истәнилән һиссәсинә, о ҹүмләдән, бејинә дә тәсир едир. Депрессијада олан инсанын һәјатында дәјишикликләр етмәси она фајда ҝәтирә биләр, чүнки бејинлә бәдән бир-бирилә сых әлагәлидир.\nӘҝәр сиз депрессијадан әзијјәт чәкирсинизсә, физики вә әгли сағламлығынызын гејдинә галын. Мәсәлән, сағлам гидаланын, кифајәт гәдәр јатын, мүнтәзәм идманла мәшғул олун. Идман едәркән организмдә инсанын әһвалыны јүксәлдән, енержисини артыран, јухусузлуғу арадан галдыран маддәләр ифраз олунур. Мүмкүндүрсә, депрессијанын илкин әламәтләрини вә сәбәбләрини сезмәјә чалышын вә сизә көмәк едә биләҹәк һәрәкәт планы јарадын. Етибар етдијиниз инсана үрәјинизи бошалдын. Јахын аилә үзвләринизин вә достларынызын дәстәји сизә депрессија илә мүбаризә апармаға вә әламәтләри азалтмаға көмәк едә биләр. Фикирләринизи вә кечирдијиниз һиссләри бир дәфтәрә јазын. Бу үсул Ҹулијаја чох көмәк едиб. Ән әсасы исә, Аллаһа ибадәтиниздән галмајын. Бу, һәјата никбин бахмаға көмәк едәҹәк. Бир пејғәмбәр демишди: «Аллаһа еһтијаҹы олдуғуну дәрк едәнләр хошбәхтдир» (Мәтта 5:3).\nЈахшы гидаланын, актив олун вә кифајәт гәдәр јатын\nАллаһа ибадәт етмәклә тәсәлли тапа биләрсиниз\nҺәм Анна, һәм дә Ҹулија бу сөзләрин һәгигәт олдуғуну өз һәјатларында ҝөрүбләр. Анна ону Аллаһа јахынлашдыран ишләрлә мәшғул олур. О дејир: «Руһани ишләр мәнә көмәк едир ки, диггәтими өз проблемләримә јох, әтрафымда олан инсанлара ҹәмләјим. Дүздүр, бу, һәмишә асан олмур, анҹаг бунун сајәсиндә инди өзүмү даһа хошбәхт һисс едирәм. Ҹулијаја исә Аллаһа дуа етмәк, Мүгәддәс Китабы охумаг тәсәлли верир. О дејир: «Дуада үрәјими Аллаһа бошалданда чох сакитләширәм. Мүгәддәс Китабы охумағын сајәсиндә исә баша дүшүрәм ки, мән Аллаһ үчүн дәјәрлијәм вә О, мәним гајғыма галыр. Аллаһын Кәламыны охумаг мәнә һәм дә ҝәләҹәјә никбин бахмаға көмәк едир».\nЈарадан Аллаһымыз Јеһова * бизим алдығымыз тәрбијәнин, һәјатда јашадыгларымызын вә ҝенетикамызын бахышларымыза вә һиссләримизә неҹә тәсир етдијини билир вә бизә лазым олан дәстәји вә тәсәллини вермәјә гадирдир. Чох вахт О, буну мәрһәмәтли вә анлајышлы инсанлар васитәсилә едир. Бундан башга, ҝүн ҝәләҹәк ки, Аллаһ бизим һәм физики, һәм дә әгли хәстәликләримизи сағалдаҹаг. Һәмин вахт «һеч бир сакин “хәстәјәм” демәјәҹәк» (Әшија 33:24).\nМүгәддәс Китабда јазылыб ки, Аллаһ инсанларын «ҝөзләриндән бүтүн јашлары силәҹәк. Артыг өлүм олмајаҹаг. Нә дәрд, нә фәрјад, нә дә ағры олмајаҹаг» (Вәһј 21:4). Бу сөзләр һәгигәтән дә адамы руһландырыр, дахилиндә әминлик јарадыр. Әҝәр сиз Аллаһын бәшәријјәтлә вә јашадығымыз јер үзү илә бағлы һансы ишләри ҝөрәҹәји һагда даһа чох билмәк истәјирсинизсә, зәһмәт олмаса, jw.org сајтыны зијарәт един. Сиз бу сајтдан Мүгәддәс Китабы охуја, һәмчинин депрессија мөвзусу да дахил олмагла, истәдијиниз мөвзуда мәгаләләр тапа биләрсиниз.\n^ абз. 3 Адлар шәртидир.\n^ абз. 10 Инсанын әһвалына јүзләрлә хәстәлик, дәрман вә наркотик тәсир едә биләр. Бу сәбәбдән хәстәјә дүзҝүн диагноз гојулмалыдыр.\n^ абз. 14 «Ојанын!» журналы конкрет һансыса мүалиҹә үсулуну төвсијә етмир.\n^ абз. 17 Мүгәддәс Китаба әсасән, Аллаһын ады.\nДепрессијада олан јенијетмәләр үчүн һиссләрини ифадә етмәк вә онларла нә баш вердијини анламаг чәтин ола биләр. Онлар депрессијаја дүшдүкләриндән белә хәбәрсиз ола биләрләр.\nЈенијетмәләр депрессијаны бөјүкләрдән фәргли кечирирләр. Буна ҝөрә дә өвладынызын һәрәкәтләриндә, гидаланмасында, әһвалында, јуху режиминдә вә башгалары илә мүнасибәтиндә дәјишиклик һисс едирсинизсә, буна ҹидди јанашын. Хүсусилә дә, әҝәр бу дәјишикликләр артыг бир нечә һәфтәдир ки, давам едирсә.\nИнтиһарла бағлы дедији истәнилән сөзү ҹиддијә алын.\nӘҝәр өвладынызын депрессијаја дүшдүјүндән шүбһәләнирсинизсә (һәрдән кечирилән кәдәр һисси буна аид дејил), һәкимә мүраҹиәт един.\nӨвладыныза һәкимин јаздығы мүалиҹәјә әмәл етмәјә јардым един; јахшылыға доғру ирәлиләјиш јохдурса вә ја мүалиҹә әкс тәсир ҝөстәрирсә, һәкимлә данышын.\nВахтлы-вахтында гидаланмаг, јатмаг вә идман етмәк үчүн режим гурун.\nЧалышын јенијетмә өвладынызла јахшы үнсијјәтиниз олсун, она депрессијада олдуғуна ҝөрә сыхылмамаға көмәк един.\nДепрессијада олан адам өзүнү тәнһа, лазымсыз һисс едир, бу вәзијјәтинә ҝөрә утаныр, буна ҝөрә дә өвладынызы севдијинизи она тез-тез билдирин.\nЈардымына чатаҹаг «илк јардым чантасы»\nДепрессијадан әзијјәт чәкирсәнсә, фикирләрини вә һиссләрини нәзарәтдә сахламаға көмәк едәҹәк «илк јардым чантасы» һазырла. Чантана бу сәһифәдә ҝөстәрилән шејләри гоја биләрсән:\nГәмҝин оланда зәнҝ едә биләҹәјин инсанларын телефон нөмрәси\nКефини ачан вә фајдалы мусигиләр\nРуһландырыҹы афоризм вә мәгаләләр\nАллаһын Кәламындан олан тәсәлливериҹи ајәләрин сијаһысы (мәсәлән, Зәбур 34:18; 51:17; 94:19; Филиппилиләрә 4:6, 7)\nСәни севән инсанлары хатырладан әшјалар\nЈашадығын хош анлары вә никбин дүшүнҹәләрини гәләмә алдығын дәфтәр\nЈенијетмә гызларда депрессија сәбәбләри\nДепрессија һаллары јенијетмә гызларда оғланлара нисбәтән даһа чох олур. Сәбәбләрдән бири одур ки, әсасән гызлар емосионал, физики вә ҹинси тәҹавүзә вә ја зоракылыға мәруз галыр. Пешәкар мәсләһәтчи Шарон Һерш јазыр: «Әтрафда баш верәнләрлә дахили нараһатлыг үст-үстә дүшәндә аләм дәјир бир-биринә». Һәмчинин гызлара күтләви информасија васитәләриндәки «идеал» бәдән тәсвирләри ҝүҹлү тәсир едә биләр. Хариҹи ҝөрүнүшүнә ҝөрә бәјәнилмәдијини дүшүнән, һәмјашыдларынын рәғбәтини итирмәкдән горхан гызлар депрессијаја даһа тез дүшүр *.\n^ абз. 45 «Ојанын!» журналынын 2016-ҹы ил № 4 сајында јерләшән «Мүгәддәс Китабын бахышы. Хариҹи ҝөзәллик» адлы мәгаләсинә бахын.\nФизики вә әгли сағламлыг Хошбәхтлик вә гәлб раһатлығы\nМәтн Електрон нәшрләри јүкләмәк үчүн параметрләр ОЈАНЫН! Јенијетмәләрдә депрессија. Сәбәб вә һәлл јоллары\nОЈАНЫН! Јенијетмәләрдә депрессија. Сәбәб вә һәлл јоллары\nМүгәддәс Китабда депрессија һагда нә дејилир?


Q=8	C=4	SS=0	LS=4	PS=0	DC=0	LC=0	SD=0	BS=1	G0=14	G1=13	G2=13	DLID=az_RU	BODY=05 Нојабр 2021\nӘрдоған барәдә јајылан сон видеодан сонра вәзијјәтинин ағыр олдуғуну ҝөрәнләр арасында онун өлмәси илә бағлы шајиәләр јајылыб. АКП рәсмиләри тәрәфиндән сызылмасы дејилән бу хәбәрин иҹтимаијјәт арасында јајылмасындан сонра Тwиттердә Әрдоғанын барәсиндә “өлдү” һәштәги јајылыб вә өлкәдә туфан гопарыб. Түркијәнин Тәһлүкәсизлик Баш Идарәси бунунла бағлы 30 нәфәр сосиал шәбәкә истифадәчисини мүәјјән едәрәк онларын барәсиндә ҹинајәт иши ачыб вә онлары һәбс ҹәзасы ҝөзләдији билдирилир.\nБерлиндә јашајан түркијәли журналист Арк Аҹарер 2 нојабрда Әрдоғанын Глазго иҹласында иштирак етмәмәсинин сәбәбини изаһ едәрәк јазыб: “Бу хәбәрин Инҝилтәрә һөкумәтинин Әрдоғанын мәрасим протоколларыны гәбул етмәмәси илә һеч бир әлагәси јохдур вә Әрдоған сәһһәтиндәки ҹидди проблемләрә ҝөрә Түркијәјә гајыдыб.”\nҺәмчинин 3 нојабр АКП-нин һакимијјәтә ҝәлмәсинин илдөнүмү ҝүнү олдуғундан Әрдоған вә онун партијасы үчүн чох өнәмли иди вә нормал вәзијјәтдә Әрдоған партија үзвләри илә ҝөрүшдә иштирак етмәли иди, лакин АКП Мәркәзи Гәрар Шурасынын бу һәфтәки топлантысы да ләғв олунду. Әрдоған 19 илдир ки, һәр ил бу ҝүнү гејд едир. Бәзи гејри-рәсми хәбәрләрдә мүхтәлиф әјаләтләрдән партија лидерләринин дәрһал Анкараја чағырылдығы иддиа едилир.\nХалг Ҹүмһуријјәт Партијасынын (ҸҺП) тәмсилчиси Ајкот Әрдоғду да бу һагда јазыб: “Әрдоғанын сәһһәтинин писләшмәси хәбәри WһатсАпп групларында бөјүк сәс-күјә сәбәб олуб. Бүтүн сијаси һәјатым Әрдоғанла мүбаризә апармагла кечиб.\nƏрдоған тәрәфиндән ачыылан досјеләрдә онларла дәфә һагсызлығын гурбаны олмушам. Тәк арзум будур ки, Әрдоған нөвбәти сечкиләрдә сағ-саламат иштирак едиб удузсун, ҝүнаһларына ҝөрә иҹтимаијјәт гаршысында ҹаваб версин.”\nГејд едәк ки, һал-һазырда Әрдоған барәдә “өлдү” һәштәги биринҹи јердәдир вә онун бәзи тәнгидчиләри бу мүнасибәтлә ширнијјат пајлајараг севинҹләрини ифадә едирләр.\nТүркијә президентинин мүшавири Исмајыл Ҹәсур Тwиттер һесабында бу хәбәрә реаксија верәрәк јазыб: “Бу ҹәмијјәтдән бир групу өзләриндән хәбәр дүзәлдәрәк, она севинирләр.”\nӘрдоғанын сәһһәти илә бағлы 29 октјабрда јајылмыш јени видео онун јол јеримәсини ҝөстәрир. Белә ки, Әрдоған Республика Ҝүнү мүнасибәтилә гонагларыын тәбрикини гәбул етдикдән сонра президент сарајында Түркијә бајраглары гаршысында ҝөрүнүр. Мәрасимин сона чатдығы елан едилдикдән сонра Әрдоған салондан чыхмаг үчүн дөнүр вә чох чәтинликлә аддымлајыр вә әлләри һәрәкәтсиз галыр. Буну ҝөрән көмәкчиләр тәләсик онун гаршысындакы манеәләри ҝөтүрүр ки, јол ачылсын.\nСосиал шәбәкә истифадәчиләриндән бәзиләри гејд едибләр ки, Әрдоған таразлығы горумаға көмәк едән хүсуси дизајнлы ајаггабылар ҝејинир вә адәтән, јашлылар бу ајаггабылардан истифадә едир. Бу ајаггабыларын гијмәти тәхминән 9000 авродур.\nБир мүддәт әввәл “Фореиҝн Полиҹј” журналы да Әрдоғанын вәзијјәтинин ағыр олдуғуну билдирәрәк јазмышды: “Сон ајларда јајымланан ҝөрүнтүләрдә Түркијә президентинин сағламлыг вәзијјәтинин јахшы олмадығы ҝөрүнүр. Ҝөрүнтүләрин һамысы ајдын олмаса да, үмуми шәкилдә ҝөтүрдүкдә Әрдоғанын сағламлығы барәдә суаллар ортаја чыхыр. Мәслән бәзи видеоларда пилләканы чыхмаг үчүн ханымынын јахуд көмәкчисинин јардымына еһтијаҹы олдуғу ҝөрүнүр. Бир башга видеода јол ҝедәркән анытгәбирдә Түркијәнин тәсисчиси Мустафа Камал Ататүркүн гәбринин јанында јол ҝедәркән өзүнү чәкмәси вә јол ҝетмәкдә проблемлә үзләшмәси диггәти чәкир. Ијул ајы чохларынын диггәтини чәкмиш ајры бир ҝөрүнтүдә исә АКП үзвләрини телевизија васитәсилә тәбрик едәркән Әрдоғанын һалсыз олдуғу вә гырыг-гырыг данышдығы һисс олунур.”\n1372 дәфә бахылыб