TʼEXKIAI NGA ÉN acholi afrikáans albanés alemán armenio occidental asamés ateso azerí azerí (alfabeto cirílico) bajo alemán becol birmano búlgaro catalán cebuano checo chichewa chin haka chino cantonés chino cantonés (simplificado) chino simplificado chino tradicional chitumbuka chiyao chuvash cingalés citonga coreano criollo de las seychelles criollo haitiano croata danés dehu enzema esloveno español estonio ewé finlandés fiyiano francés galés georgiano gokana groenlandés guaraní guna hebreo hiligaynon hmong (blanco) holandés húngaro ilocano indonesio inglés italiano japonés kannada kazajo kikuyu kiluba kiniaruanda kisi krío kwanyama lao lengua de señas argentina lengua de señas chilena lengua de señas colombiana lengua de señas costarricense lengua de señas ecuatoriana lengua de señas mexicana lengua de señas venezolana lengua de signos española lenguaje de señas americano lenguaje de señas australiano lenguaje de señas británico lenguaje de señas checo lenguaje de señas estonio lenguaje de señas filipino lenguaje de señas finlandés lenguaje de señas francés lenguaje de señas holandés lenguaje de señas húngaro lenguaje de señas japonés lenguaje de señas nicaragüense lenguaje de señas paraguayo lenguaje de señas peruano lenguaje de señas ruso lenguaje de señas sudafricano lhukonzo lituano luganda lugbara luo malayo mam mambue-lungu mapudungún maya mendé mixteco de guerrero mizo mongol nepalés niueano noruego nyungwe oromo osético otomí persa pidgin de las islas salomón polaco portugués quechua ancashino quechua ayacuchano quechua cuzqueño rarotongués rumano runyankore ruso rutoro serbio sidama suajili suati sueco tagalo tai telugu tetum tlapaneco tojolabal tongano tseltal tsotsil tsuana turcomano tártaro ucraniano uolof vietnamita wayuunaiki wolaita yoruba zapoteco de lachiguiri zulú árabe énná ñanya\nNga tsakʼétsʼiakao xále Niná\nJñáni tínroaniná ngayeje xi ndatjín. A koa̱n kʼoasí choya jngui.\nJméni xi títjon kisinda Niná.\nJe ánkje xi títjon koannda, ánni nga tsín mangósonsíni kao xi ngikʼa.\nKʼoalasi jókji Sonʼnde nga títjon (Chótsenlai sén xi faʼaitʼa ibi).\nJósʼin kisindachon Niná je Sonʼnde nga koa̱n koatio je cho̱ kao chjota.\nKjoachjonangi xi kjaʼaisale:\nTʼexkiai Jeremías 10:12.\nJe tsojmi xi koannda, jmé xi bakóyaná tʼatsʼe jokjoan Niná (Isa. 40:26; Rom. 11:33).\nTʼexkiai Colosenses 1:15-17, NM.\nJmé xá xi kisʼin Jesús kʼianga koannda ngayeje tsojmi, kʼoa jósʼin tjínnená jchatokoan nga kʼoakisʼin.\nTʼexkiai Génesis 1:1-10.\nJókoanni tsʼatsen Sonʼnde (Gén. 1:1).\nJmé xi koan xi títjon nichxin kʼianga koannda tsojmi (Gén. 1:3-5).\nJmé xi koan xi koanjaoni nichxin kʼianga koannda tsojmi (Gén. 1:7, 8).\nJngo ʼndenaxó xi naskánakoanchon\nJósʼin kisindachonná Sonʼnde je Niná.\nNʼio nkjín cho̱ kisinda Niná. A koan sikʼaxki kʼai jóʼmi (Chótsenlai sén xi faʼaitʼa ibi).\nJmé xá koanndani ʼndenaxóle Edén.\nJósʼin koanmele tsakai Niná nga koa̱nchon ngayeje Sonʼnde.\nTʼexkiai Génesis 1:11-25.\nXi koanjanni nichxin jmé xi kisinda Niná (Gén. 1:12).\nXi koanñoni nichxin nga kisinda tsojmi jméni xi koan (Gén. 1:16).\nNga koan aon kʼoa kao nga koanjaonni nichxin jmé cho̱ xi kisinda Niná (Gén. 1:20, 21, 25).\nTʼexkiai Génesis 2:8, 9.\nJmé yá xi jao tsakinyá Niná ya ʼndenaxó, kʼoa jósʼin kitsoyanile.\nChjota xi títjon koannda\nJméni xi tsín mangóson sén xi faʼaitʼa ibi kao sén xi faʼaitʼa ya Kjoaʼmiya 2.\nʼYáni xi kisinda je chjota xi títjon kʼoa jótsakʼin.\nJe Niná jmé xá kitsjoale Adán.\nÁnni nga nʼio kisikájnafesíni Niná je Adán.\nJótjín tse koa̱n koatio tsakai je Adán kao Eva, kʼoa jmé xáni xi koanmele Jeobá nga katasʼín.\nTʼexkiai Salmo 83:18.\nJóʼmi jaʼainle Niná kʼoa jósʼin tjínnele kʼoéjna xi kao Sonʼnde (Jer. 16:21; Dan. 4:17).\nTʼexkiai Génesis 1:26-31.\nJmé xáni xi nʼio tjínle kjoandosin xi kisʼin Niná xi koanjaonni nichxin, kʼoa jméni xi tsín koanngóson xá jebi kao nga koannda cho̱ (Gén. 1:26).\nJmé tsojmini xi ma chine kitsjoale Jeobá je chjota kʼoa kao cho̱ (Gén. 1:30).\nTʼexkiai Génesis 2:7-25.\nJmé xi kitjenkao xále Adán nga kitsjoa jaʼainle cho̱ (Gén. 2:19).\nJósʼin basenkaoná ya Génesis 2:24 kʼianga majinná jósʼin sikjaʼaitsjen Jeobá xi tʼatsʼe kjoabixan, nga binyatʼaxínle xínkjín chjota kʼoa nga bʼéjnda xo̱n kjoabixanle (Mat. 19:4-6, 9).\nJósʼin kisicha ʼnde jña tsakatio\nChótsenlalai sén xi nroatʼa. Jmé xi tínikao Adán kao Eva.\nÁnni nga kjoañʼai kitsjoasínile Jeobá.\nJókitsole jngo ye̱ je Eva.\nʼYáni xokisʼin nga ye̱ tsakjákao je Eva.\nÁnni nga kisichasíni ʼnde jña tsakatio Adán kao Eva ya ʼndenaxó.\nTʼexkiai Génesis 2:16, 17 kao 3:1-13, 24.\nÁnni nga chʼaosʼin kisikʼéjnasíni Jeobá je kjoachjonangi xi tsakʼéjnale ye̱ je Eva (Gén. 3:1-5; 1 Juan 5:3).\nÁnni nga bajinkonsíniná jme xi koantʼain je Eva (Fili. 4:8; Sant. 1:14, 15; 1 Juan 2:16).\nJmé xi kitso Adán kao Eva nga tsín je tsakáne jée yaole jmeni xi kisʼin (Gén. 3:12, 13).\nJósʼin kisitoanntjai ánkje xi querubín ʼmi xi tsakinyachjoa ya ʼndenaxóle Edén nga toje Jeobá xi tiʼndele koatexoma (Gén. 3:24).\nTʼexkiai Apocalipsis 12:9.\nJñá tjen tíbichótsjoá jme xi tísʼín je Na̱i kʼianga kontra katabatiole chjota josʼin batéxoma Niná (1 Juan 5:19).\nNga kitsʼia kjoañʼai\nJósʼin tsakatio Adán kao Eva nga je tsakichosjejin ya ʼndenaxóle Edén.\nJméni xi koanle nga koanskanni Adán kao Eva kʼoa ánni.\nÁnni koa̱njchásíni kʼoa kuiyásíni xtile Adán kao Eva.\nTsa jélani Adán kao Eva xi kisitjosonle Jeobá, jósʼin tsakatio je kʼoa kao xtile.\nJmé kjoañʼai xi tsakjaʼá Eva nga tsín kisitjoson.\nJótsakʼin xti xi jao kisʼe títjonle Adán kao Eva.\nʼYáni xtiʼndí xi faʼaitʼasa sén jebi.\nTʼexkiai Génesis 3:16-23 kao 4:1, 2.\nJósʼin tsakʼejna Adán kʼianga tsínti kisichikontʼainni Niná je nangi (Gén. 3:17-19; Rom. 8:20, 22).\nÁnni nga nda tsakinsínile Eva je jaʼainle, xi «tíjnakon» sʼin tsoyanile (Gén. 3:20).\nJósʼin tsakakó Jeobá nga nda chjota koan xi kao Adán kao Eva ninga tsakajngijéelani (Gén. 3:7, 21).\nTʼexkiai Apocalipsis 21:3, 4.\nJmé «kjoa xi títjon je jaʼato» xi meli nga tjóʼaxin.\nJngo ʼndí xi nda chjota koan, kʼoa jngo xi tsʼen koan\nJmé xá xi kisʼin Caín kao Abel.\nJmé tsojmini xi kitsjoatʼale Jeobá je Caín kao Abel.\nÁnni nga kisasensínile Jeobá je tsojmi xi kitsjoatʼa Abel, kʼoa ánni nga tsín kisasensínile tsʼe Caín.\nJókoankjoan Caín, kʼoa jókitsole tsakai Jeobá nga katasíkʼantjaiya yaole.\nJméni xi kisʼin Caín nga toje tíjnakao ndsʼe ya jinjñáján.\nKʼoalasi jméni xi koanle Caín kʼianga je kisikʼien je ndsʼe.\nTʼexkiai Génesis 4:2-26.\nJókitso Jeobá kʼianga nʼio ñʼai tjín kjoa xi kʼoéjnajin Caín (Gén. 4:7).\nJósʼin tsakakó Caín jotjín nimale (Gén. 4:9).\nJósʼin be Jeobá nga jnjínle xijten xi tsín jme jée tjínle (Gén. 4:10; Isa. 26:21).\nTʼexkiai 1 Juan 3:11, 12.\nÁnni nga koanjtisínile Caín, kʼoa jmé xi bakóyaná nichxin xi tiyoa ndʼaibi (Gén. 4:4, 5; Pro. 14:30; 28:22).\nJósʼin bakó Biblia nga koa̱n tojo kixi koaan ningalani koatiochjoale ngatsʼi xíngiaa je Jeobá (Sal. 27:10; Mat. 10:21, 22).\nTʼexkiai Juan 11:25.\nJmé kjoachoya xi tsjoále Jeobá ngatsʼi xi kui mʼentjai kjoatéxomakixi (Juan 5:24).\nJngo chjota xi nʼiojin koan\nJméni xi tsín koanngóson Enoc kao chjota xi tsakatio nga kʼia.\nÁnni nga kui xi chʼaotjín kʼoakisʼinsíni chjota nichxin nga tsakʼejna Enoc.\nJmé kjoa xi chʼaotjín kʼoakisʼin je chjota (Chótsenlai sén xi faʼaitʼa ibi).\nÁnni nga kjoanʼiojin koanchjénsínile je Enoc.\nJótjín tse tsakatio chjota nga kui nichxin, tonga jótjín nó koanle Enoc.\nJméni xi koan nga je kʼien Enoc.\nTʼexkiai Génesis 5:21-24, 27.\nJósʼin tsakʼejna Enoc xi kao Jeobá (Gén. 5:24).\nTojotso Biblia, ʼyá chjotani xi ngisa nkjín nó tsakʼejna, kʼoa jótjín nóle nga kʼien (Gén. 5:27).\nTʼexkiai Génesis 6:5.\nJókji ngisa chʼao koanchonsa i̱ Sonʼnde nga je kʼien Enoc, kʼoa jósʼin mangóson kao nichxin xi tiyoa ndʼaibi (2 Tim. 3:13).\nTʼexkiai Hebreos 11:5, NM.\nJméni xi «nda kisʼe kon Niná xi tʼatsʼe» jokoankjoan Enoc, kʼoa jósʼin kichotsjoá jebi (Gén. 5:22).\nTʼexkiai Judas 14, 15.\nJósʼin skénngi chjota tjenngile Cristo je kjoanʼiojinle Enoc kʼianga koaikájinkon chjota nga je nroa kjoajchánle Niná xi Armagedón ʼmi (2 Tim. 4:2; Heb. 13:6).\nChjota xi nʼio yʼai kʼoa nʼio ngʼa koankjoan i̱ Sonʼnde\nJméni xi koan kʼianga tjínkʼa ánkjele Niná xi tosa je kinrʼoéle Satanás.\nÁnni nga tjínkʼasíni ánkje xi kisikatío xá xi tjínle ya ngʼajmi kʼoa i̱ jaʼaisíni i̱ Sonʼnde.\nÁnni nga chʼaotjínsíni kʼianga i̱ Sonʼnde jaʼai ánkje kʼoa nga chjota kisikʼóya yaole.\nJméni xi tsín koanngóson jokoankjoan xtile ánkje je kʼoa kao chjota.\nTojosísʼin chotsenlai sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi kisʼin xtile je ánkje kʼianga je nʼio yʼai kʼoa nʼio ngʼa koankjoan.\nKʼianga je kʼien Enoc, ʼyásani chjota xi ndʼé koan xi tsakʼejna i̱ Sonʼnde, kʼoa ánni nga koantsjoakesíni Niná.\nTʼexkiai Génesis 6:1-8.\nJótso Génesis 6:6 tʼatsʼe josʼe kon Jeobá josʼin manginkoa kjoabijnachonná (Sal. 78:40, 41; Pro. 27:11).\nTʼexkiai Judas 6.\nJósʼin síkjaʼaitsjenjinná ndʼaibi tʼatsʼe ánkje «xi tsínkui kisikuinda xá títjonle» (1 Cor. 3:5-9; 2 Ped. 2:9, 10).\nJótjín koansonni yaniʼyale Noé, kʼoa jótsakʼin nga jan xtile.\nJméni xi kisijéle Niná je Noé nga katasínda kʼoa ánni.\nJókisʼin je chjota kʼianga kʼoakitsole Noé xi tʼatsʼe je kaxa.\nJókitsole Niná je Noé, jólasikao je cho̱.\nKʼianga je tsakʼéchjoa Niná je xo̱ntjoale kaxa, jméni xi kisʼin Noé kao yaniʼyale.\nTʼexkiai Génesis 6:9-22.\nJméni xokisikao Noé nga nʼio nda tsabexkónsíni Niná xi kixi (Gén. 6:9, 22).\nJósʼin síkjaʼaitsjen Jeobá tʼatsʼe kjoatsʼen, kʼoa jósʼin koasenkaoná jebi kʼianga chjoéjian kjoasʼetsaojin (Gén. 6:11, 12; Sal. 11:5).\nJósʼin koa̱n chjénngile Noé kʼianga kʼoatsoná naxinandále Jeobá jme xi sʼiaan (Gén. 6:22; 1 Juan 5:3).\nTʼexkiai Génesis 7:1-9.\nJósʼin tsjoá nganʼioná kʼianga chjota kixi sʼin tsabekon Jeobá je Noé, ninga chjotajéelani koan (Gén. 7:1; Pro. 10:16; Isa. 26:7).\nÁnni nga tsín ʼya xi tikoan jaʼasʼensíni ya kaxa kʼianga tsakʼa jtsí.\nJótjín nichxin kʼoa jótjín nitjen kisikʼa jtsí je Jeobá, kʼoa jñá saʼnda tjen kichó je nandá.\nJmé xi koanle je kaxa kʼianga je tsakinngʼa nandá.\nKʼianga jaʼai jtsínʼio a tsʼangi chjota xi nʼioná yʼai kʼoa nʼioná ngʼa koankjoan. Jmé xi koanle nʼaile.\nJmé xi koanle je kaxa nga je koan aonni sá.\nÁnni nga kitsjoaʼndesíni Noé nga jngo nraa kitjo ya kaxa.\nJósʼin tsabeni Noé nga je jaʼajen nandá.\nJmé xi kitsole Niná je Noé kao yaniʼyale nga je tsʼato jngo nó tsakatioʼya ya kaxa.\nTʼexkiai Génesis 7:10-24.\nʼYáni xi jeson kʼianga jaʼai jtsínʼio i̱ Sonʼnde (Gén. 7:23).\nJótjín nichxin jaʼajenni nandá xi kixinya kʼianga jaʼai jtsínʼio (Gén. 7:24).\nTʼexkiai Génesis 8:1-17.\nJósʼin bakó Génesis 8:17 kʼianga tsín tsʼantjaiya jme xi tjínndajinle Jeobá saʼnda ngasʼa xi kao Sonʼnde (Gén. 1:22).\nTʼexkiai 1 Pedro 3:19, 20.\nJmé kjoañʼai xi tsakʼaile je ánkje xi xíjin koan nga kini ya ngʼajmi (Jud. 6).\nKʼianga ʼyaa xi tʼatsʼe Noé kao yaniʼyale jósʼin sʼesaná kjoanʼiotʼa xi kao Jeobá nga male bʼasjentjai naxinandále (2 Ped. 2:9).\nJe ʼya̱ xi títjon\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi. Jméni xi títjon kisʼin Noé nga je kitjoni ya kaxa.\nJe Niná jmé xi tsakʼénele Noé kao yaniʼyale nga je jaʼato jtsínʼio.\nJméni xi kitso Niná xi tsínkʼia ti kʼoasʼinni.\nKʼianga jchaa jngo ʼya̱, jméni xi sikjaʼaitsjeen.\nTʼexkiai Génesis 8:18-22.\nJméni xi koa̱n sʼiaan ndʼaibi kʼianga «joni tsa jta̱ xi naskánjen» katabichóle Jeobá (Gén. 8:21; Heb. 13:15, 16).\nJméni xi tsabe Jeobá jotjío nimale chjota kʼoa jósʼin sikuindale yaoná tʼatsʼe kjoa jebi (Gén. 8:21; Mat. 15:18, 19).\nTʼexkiai Génesis 9:9-17.\nJmé kjoasʼendajin xi tsakʼéndakao Jeobá kao chjota kʼoa kao cho̱ xi tjín i̱ Sonʼnde (Gén. 9:10, 11).\nJótjín tse kʼoéjna kjoasʼendajinle je ʼya̱ (Gén. 9:16).\nJngo ndʼia xi nʼio ngʼa kji tsakʼénda chjota\nʼYáni xi Nemrod tsakʼin, kʼoa jósʼin kisikjaʼaitsjen Niná xi tʼatsʼe chjota je.\nÁnni nga ladrillo tjíosíndasíni chjota xi faʼaitʼa ibi.\nÁnni nga tsín kisasensínile Jeobá ndʼia xi tsakʼénda chjota.\nJósʼin tsakʼéchjoa Niná nga kisʼenda ndʼia ngʼa jebi.\nJótsakʼin naxinandá jebi, kʼoa jósʼin tsoyanile jaʼain jebi.\nJmé xi kisʼin chjota kʼianga je kisinkjínya Niná je én xi koannle.\nTʼexkiai Génesis 10:1, 8-10.\nJókoankjoan Nemrod, kʼoa jméni xi bajinkonná ya Biblia (Pro. 3:31).\nTʼexkiai Génesis 11:1-9.\nJmé xá kisʼendani je ndʼia xi nʼio ngʼa kji, kʼoa ánni nga tsín nda kichomasíni (Gén. 11:4; Pro. 16:18; Juan 5:44).\nAbraham... miyole Niná\nJókoankjoan chjota xi tsakatio ya Ur.\nʼYáni chjota xosíkji faʼaitʼa ibi. Kʼiáni kitsin. Jñáni tsakʼejna.\nJméni xi tsakʼénele Niná je Abraham.\nÁnni nga miyole Niná tsakʼinsíni Abraham.\nKʼianga kitjo Abraham ya Ur, ʼyáni xi kikao.\nJméni xi kitsole Niná je Abraham kʼianga kichó ya ʼnde Canaán.\nJméni xi tongini kitsole Niná je Abraham kʼianga je ñokan kao xjaʼaonñole nó.\nTʼexkiai Génesis 11:27-32.\nʼYá koannile Abraham je Lot (Gén. 11:27).\nNinga jélani Taré bʼaxki nga kitjo yaniʼyale nga ki ya Canaán, jósʼin ʼyañá nga je Abraham xi ñaki tsakasentítjonle nga kitjo, kʼoa ánni kʼoakisʼinsíni (Gén. 11:31; Hech. 7:2-4).\nTʼexkiai Génesis 12:1-7.\nJósʼin kisitseya Jeobá kjoasʼendajin xi kisʼele kao Abraham kʼianga je kichó ya nangi Canaán (Gén. 12:7).\nTʼexkiai Génesis 17:1-8, 15-17.\nJótsakʼin Abrán kʼianga je ñokan kao xjaʼaonñole nó, kʼoa ánni (Gén. 17:5).\nJmé kjoanichikontʼain xi tongini kʼoakitsole Jeobá je Sara xi kʼoasʼin sʼele (Gén. 17:15, 16).\nTʼexkiai Génesis 18:9-19.\nJotso Génesis 18:19, jmé xá xi kjinele je xi xijchá ma (Deu. 6:6, 7; Efe. 6:4).\nJmé xi bakóyaná jokisʼin Sara nga tsín jme xi koa̱n kʼoéjnaʼma xi kao Jeobá (Gén. 18:12, 15; Heb. 4:13).\nChotʼayakao kjoamakjainle Abraham\nJméni xi tongini kitsole Niná je Abraham, kʼoa jósʼin kisitjoson.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jósʼin kiskotʼayakao Niná je kjoamakjainle Abraham.\nJméni xi kisʼin Abraham ninga likui koanjinle jmeni xi tsakʼénele Niná.\nJméni xi koan kʼianga je tsakʼasje kicha je Abraham nga sikʼien ʼndíle.\nJókji kjoamakjain kisʼele Abraham xi tʼatsʼe Niná.\nJe Niná jméni xi kitsjoale Abraham xi katasíkʼienle, kʼoa jósʼin kitsjoanile.\nTʼexkiai Génesis 21:1-7.\nÁnni nga tsakatendaisínile yaole ʼndíle Abraham jonga kjoan xi xʼin nga koanjinni nichxin (Gén. 17:10-12; 21:4).\nTʼexkiai Génesis 22:1-18.\nJósʼin tsakakó Isaac nga kisitjosonle Abraham je nʼaile, kʼoa jmé kjoa xi ngisasa tse tíjna kitsoyanile jebi (Gén. 22:7-9; Efe. 5:2).\nYátsʼi̱n kiskotsenni je chjoónle Lot\nÁnni xín kikatiosínile xínkjín Abraham kao Lot.\nÁnni ya koanmesínile kikʼejna Lot ya Sodoma.\nJókjoan chjota xi kisʼe ya Sodoma.\nJmé énni xi kichokájinkon jao ánkje je Lot.\nÁnni nga koannaxasíni chjoónle Lot.\nJméni xi bakóya jmeni xi koanle chjoónle Lot.\nTʼexkiai Génesis 13:5-13.\nJméni xi bakóyaná jokisʼin Abraham nga koa̱nná kʼoéndajian kjoa xi sakʼoa sʼená kao xíngiaa (Gén. 13:8, 9; Rom. 12:10; Fili. 2:3, 4).\nTʼexkiai Génesis 18:20-33.\nKʼianga chotʼayajian kjoachobanajmí xi kisʼele Abraham kao Jeobá, ánni nga ñaki tjínjngosíni tokoan kʼianga je Jeobá kao Jesús kixi koa̱n nga kjoaʼaikao kjoaxkónle (Gén. 18:25, 26; Mat. 25:31-33).\nTʼexkiai Génesis 19:1-29.\nTojosʼin bakóyaná Biblia xi tʼatsʼe jebi, jósʼin bekon Niná xi ti xʼin xínkjín fayokaoni (Gén. 19:5, 13; 1 Cor. 6:9).\nJméni xi tsín mangóson josʼin kisitjosonle Niná je Lot kao Abraham, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Gén. 19:15, 16, 19, 20; 22:3).\nTʼexkiai Lucas 17:28-32.\nJósʼin tsabekon tsojmi xi kisʼele chjoónle Lot, kʼoa jósʼin bajinkonná jebi nga tsín kʼoati katamaa (Luc. 12:15; 17:31, 32; Mat. 6:19-21, 25).\nTʼexkiai 2 Pedro 2:6-8.\nNga chjénngile Lot, jósʼin tjínnená jchatokoan jme xi chʼao chon i̱ Sonʼnde (Eze. 9:4; 1 Juan 2:15-17).\nJngo chjoón xi ndasʼín kikijnyile Isaac\nʼYáni je chjota kao je chjoón xi matsentʼasí ibi.\nJókisʼin Abraham nga tsakásjaile chjoón je ʼndíle, kʼoa ánni.\nJósʼin kitjoson kjoabʼetsʼoa xi tsakʼéjna choʼndale Abraham.\nKʼianga kichjonangile Rebeca tsa mele kuixankao Isaac, jókitso.\nJméni xi tsjoa ti tsakʼéngani kon Isaac.\nTʼexkiai Génesis 24:1-67.\nJméni xi ndatjín tsakakó Rebeca nga kisatejin choʼndale Abraham jñani tíjna je xjáonandá (Gén. 24:17-20; Pro. 31:17, 31).\nJmé choa̱ xi nda kisikʼéjnaná xi chjota tjenngile Cristo ma ndʼaibi jmeni xi kisikao Abraham je Isaac (Gén. 24:37, 38; 1 Cor. 7:39; 2 Cor. 6:14).\nÁnni nga chʼasjeʼañá nichxin nga sikjaʼaitsjenjian, jokisʼin Isaac (Gén. 24:63; Sal. 77:12; Fili. 4:8).\nXtingʼion xi tsín tongoson koankjoan\nʼYáni xi Esaú kʼoa Jacob tsakʼin, kʼoa ánni nga tsín tongoson koankjoanni.\nJótjín nóle Esaú kao Jacob nga kʼien Abraham je pajchále\nJméni xi kisʼin Esaú nga nʼio ba koansínile xijchále.\nÁnni nga nʼio koanjtisínile Esaú xi kao Jacob je ndsʼe.\nJméni xi tsakʼénele Isaac je Jacob.\nTʼexkiai Génesis 25:5-11, 20-34.\nJméni xi tongini kitso Jeobá xi tʼatsʼe nga jao xtile Rebeca (Gén. 25:23).\nJméni xi tsín koanngóson je Jacob xi kao Esaú tʼatsʼe josʼin tsabekon xi bʼaile je xi ʼndítjon ma (Gén. 25:31-34).\nTʼexkiai Génesis 26:34, 35; 27:1-46, kao 28:1-5.\nJósʼin tsakakó Esaú nga tsín tsabechjí jme xi tʼatsʼe Niná tínroani (Gén. 26:34, 35; 27:46).\nKʼianga kisokole kjoanichikontʼainle Niná je Jacob, jméni xi kitsole Isaac nga katasʼín (Gén. 28:1-4).\nTʼexkiai Hebreos 12:16, 17.\nJósʼin bakó choa̱le Esaú jmeni xi koyale ʼyani xi bʼasjengi jme xi tʼatsʼe Niná tínroani.\nJacob ya fi ʼnde Harán\nʼYáni chjoónxti xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa jmé xi kisʼin Jacob xi tʼatsʼe.\nJméni xi kisʼin Jacob nga koan chixankao Raquel.\nJméni xi kisʼin Labán kʼianga je kichó nichxin nga kuixan Jacob kao Raquel.\nJméni xi ti kisʼinngáni Jacob nga koan chixankao Raquel.\nTʼexkiai Génesis 29:1-30.\nNingalani tsakʼanachale Labán, jósʼin tsakakó Jacob nga chjota kixi, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Gén. 25:27; 29:26-28; Mat. 5:37).\nJósʼin bakó choa̱le Jacob jmeni xi tsín mangóson je kjoatsjoacha kʼoa kao nga tongotjoni matsjoacha jngo chjota (Gén. 29:18, 20, 30; Cant. de Cant. 8:6).\nJótsakʼin yánchjín xi ño kisʼele Jacob kʼoa kisʼele xti nga koanskanni (Gén. 29:23, 24, 28, 29).\nNkjín koansonni yaniʼyale Jacob\nJótsakʼin nga jaon xti xi títjon kisʼele Jacob kao Lea je chjoón títjonle.\nJótsakʼin nga jao xti xi kisʼele Jacob kao Zilpá je chjoón choʼndale Lea.\nJótsakʼin nga jao xti xi kisʼele Jacob kao Bilhá je chjoón choʼndale Raquel.\nJótsakʼin nga jao xti xi kisʼele Raquel, tonga jméni xi koan nga kitsin xi majaoni.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jótjín xti kisʼele Jacob, kʼoa jmé naxinandá xi ya jaʼaini.\nTʼexkiai Génesis 29:32-35; 30:1-26, kao 35:16-19.\nJolani tʼatsʼe nga tejao xtile Jacob, jósʼin bʼai jaʼainle xtiʼndí hebreo nichxin kjoatse.\nTʼexkiai Génesis 37:35.\nNinga tojélani Dina xi faʼaitʼa jaʼainle ya Biblia, jósʼin ʼyañá nga nkjínsa xtiyánchjín kisʼele Jacob (Gén. 37:34, 35).\nKjoa kiskajin Dina\nÁnni nga koankaisínile Abraham kao Isaac nga je chixankao chjota xi ya tsʼe Canaán je xtile.\nA kisasenle Jacob kʼianga je kisimiyo tsotile je xtiyánchjín xi ya tsʼe Canaán.\nʼYá chjotani xi tíkotsensíle Dina, kʼoa jmé kjoa xi chʼaokisʼin chjota jebi.\nJméni xi kisʼin je ndsʼe Dina, Simeón kao Leví, kʼianga kisʼejinle jmeni xi koantʼain ndichja.\nA kisasenle Jacob jmeni xi kisʼin Simeón kao Leví.\nJósʼin kitsʼiani kjoa xi kisʼele yaniʼya jebi.\nTʼexkiai Génesis 34:1-31.\nA tosakʼoa kikonle xtiyánchjín xi ya tsʼe Canaán je Dina. Kʼoalasi (Gén. 34:1).\nÁnni nga je kisʼesínile jée Dina nga kʼoasʼin kinikaojée (Gál. 6:7).\nJósʼin koakó ndʼaibi je xi sʼa xti nga nʼio sʼin kuenta jmeni choa̱ xi bʼéjnaná je xi koantʼain Dina (Pro. 13:20; 1 Cor. 15:33; 1 Juan 5:19).\nÁnni nga koanxínkonkesíni je ndsʼe José, kʼoa jméni xi kisʼin.\nJméni xi mele kisikao ndsʼe José, tonga jókitso Rubén.\nJméni xi koan kʼianga jaʼa chjota xi ya tjenni ntje̱le Ismael xi tsojmi baténa.\nJméni xi kisʼin je ndsʼe José kʼianga kʼoasʼin katamakjainle je nʼaile nga kʼien je José.\nTʼexkiai Génesis 37:1-35.\nJe chjota tjenngile Cristo jósʼin skénngi choa̱le José kʼianga kʼoakuitso tsa ʼya xi tsín nda tífikao yaole ya jinjtín (Gén. 37:2; Lev. 5:1; 1 Cor. 1:11).\nJméni xokisikao je ndsʼe José nga kʼoasʼin tsakaténasíni (Gén. 37:11, 18; Pro. 27:4; Sant. 3:14-16).\nJókoanle Jacob xi toxá kʼoamani nga tjín xi mʼená (Gén. 37:35).\nNdoyá chaní José\nJótjín nóle José kʼianga kikao chjota ya Egipto, kʼoa jmé xi koan nga je kichó ya.\nÁnni nga ndoyá kichanísíni José.\nJmé xá kisʼenele José ya yandoyá.\nJmé xi kisʼin José ya yandoyá xi tʼatsʼe je choʼndale Faraón je xi tsjoále vino kʼoa kao xi sínda nioxtila.\nJméni xi koan nga je kitjoni ndoyá je xi tsjoále vino je Faraón.\nTʼexkiai Génesis 39:1-23.\nKʼianga tsín jngo kjoatéxoma xi bʼéchjoa je kjoachajngi nichxinle José, jméni xokisikao nga kitokasínile chjoónle Potifar (Gén. 2:24; 20:3; 39:9).\nTʼexkiai Génesis 40:1-23.\nTʼeyanajmílai jotso nijñá xi tsakʼaile je xi tsjoále vino Faraón kʼoa jósʼin tsakʼéjnatsenle Jeobá je José nijñá jebi (Gén. 40:9-13).\nJótso nijñá xi tsakʼaile xi sínda nioxtila, kʼoa jósʼin kitsoyanile (Gén. 40:16-19).\nNichxin xi tiyoa ndʼaibi je choʼnda xi nʼiotʼakon, xi ndabe xá, jósʼin tjíokjenngile jokisʼin José (Gén. 40:8; Sal. 36:9; Juan 17:17; Hech. 17:2, 3).\nJósʼin síkʼéjnatsen ya Génesis 40:20 josʼin bekon chjota tjenngile Cristo nga fele nó chjota (Ecl. 7:1; Mar. 6:21-28).\nJméni xi koanle Faraón nga kijnafe.\nJe xi tsjoále vino Faraón ánni nga chan jaʼaitsjensínile xi tʼatsʼe José.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jmé nijñá xi jao tsakʼaile Faraón.\nJókitso José jólasʼin tsoyanile nijñá jebi.\nJókoannile kʼianga je José koanjaosínile Faraón, kʼoa nga nʼio ngʼa tsakʼejnasíni ya Egipto.\nÁnni nga ya Egipto kisíni ndsʼe José, kʼoa ánni nga tsín tsabesíni tsa je José.\nJmé nijñá xi jaʼaitsjenle José, kʼoa jmé xi koanjinle.\nTʼexkiai Génesis 41:1-57.\nJósʼin nga je Jeobá kisʼin kuenta je José, kʼoa jósʼin skénngile chjota tjenngile Cristo je choa̱le (Gén. 41:16, 25, 28; Mat. 5:16; 1 Ped. 2:12).\nNó kʼianga nʼio kisʼe tsojmi ya Egipto kʼoa nó nga jaʼai kjinrá, jméni xi mangóson josʼin tjío ndʼaibi je naxinandále Jeobá kʼoa kao xi chjota tjenngile Cristo tsole yaole (Gén. 41:29, 30; Amós 8:11, 12).\nTʼexkiai Génesis 42:1-8 kao 50:20.\nA chʼaotjín kʼianga je choʼndale Jeobá kjoenjenle jko̱ jngo chjota xi xángʼa tjínle kʼiatsa to kjoaxkóntokon tsoyanile kʼoa tsakui costumbre tjín naxinandále (Gén. 42:6).\nJosé kotʼayakao je xtindsʼe\nÁnni nga kʼoakitsosínile je ndsʼe José nga tokichokotsenché.\nÁnni nga kitsjoaʼndesíni Jacob nga ki ya Egipto je Benjamín, ʼndíle xi maʼndí.\nJómani nga ya kisʼejnayasíni chotsín taonchxoale José ya naxále Benjamín.\nJméni xi kitso Judá nga sʼin nga katanikʼéjnandai je Benjamín.\nJósʼin je kisikʼantjaiya yaole je ndsʼe José.\nTʼexkiai Génesis 42:9-38.\nÁnni nga ndatjínsíni xi síkjaʼaitsjenjinle ndʼaibi je xi xá tjínle ya naxinandále Jeobá je énle José xi nroatʼa ya Génesis 42:18 (Neh. 5:15; 2 Cor. 7:1, 2).\nTʼexkiai Génesis 43:1-34.\nNinga jélani ʼndítjon koan Rubén, jósʼin ʼyañá nga je Judá xi chjineʼén koanle ndsʼe (Gén. 43:3, 8, 9; 44:14, 18; 1 Cró. 5:2).\nJósʼin kiskotʼayakao José je ndsʼe kʼoa ánni (Gén. 43:33, 34).\nTʼexkiai Génesis 44:1-34.\nʼYá chjota xi kisikʼóya yaole José tojoni nga tsín skoe je ndsʼe ʼyani je (Gén. 44:5, 15; Lev. 19:26).\nJósʼin tsakakó je ndsʼe José nga je tsínle kjoaxínkon xi tjínle tsakai ngasʼa kao je José (Gén. 44:13, 33, 34).\nYaniʼyale Jacob ya fi Egipto\nJméni xi koan kʼianga je kʼoakitsole ndsʼe José ʼyani je.\nJméni xi kao kjoandʼé kʼoakitsonile José je ndsʼe.\nJméni xi kitso Faraón kʼianga kisʼejinle xi tʼatsʼe je ndsʼe José.\nJótjín mani yaniʼyale Jacob kʼianga kichokatio ya Egipto.\nJótsakʼin yaniʼyale Jacob kʼoa ánni.\nTʼexkiai Génesis 45:1-28.\nJósʼin bakó choa̱le José xi faʼaitʼa ya Biblia nga Jeobá male kʼoasʼín nga tosa nda katabichótsjoá tsa jmeni xi je sikiʼaon tsakai choʼndale (Gén. 45:5-8; Rom. 8:31; Fili. 1:12-14).\nTʼexkiai Génesis 46:1-27.\nJósʼin kisinʼiojin Jeobá je Jacob kʼianga ki ya Egipto (Gén. 46:1-4, nota).\nKixi kitʼale Niná je Job\nʼYáni xi Job tsakʼin.\nJméni xi koanmele kisʼin tsakai Satanás. A kʼoakoan josʼin koanmele.\nJméni xi kitsjoaʼnde je Jeobá nga kisʼin Satanás, kʼoa ánni.\nÁnni nga «tinókjoaʼaonlai Niná kʼoa katamʼai» kitsosínile chjoónle Job (Chótsenlai sén xi faʼaitʼa ibi).\nJosísʼin matsen sén xi majaoni, jósʼin kisichikontʼain Jeobá je Job, kʼoa ánni.\nTsa kʼoati kixi koa̱nleñá je Jeobá joni tsa Job, jmé kjoanichikontʼain kʼoainá.\nTʼexkiai Job 1:1-22.\nJe chjota tjenngile Cristo jósʼin koa̱n skénngile je Job nichxin xi tiyoa ndʼaibi (Job 1:1; Fili. 2:15; 2 Ped. 3:14).\nTʼexkiai Job 2:1-13.\nJókisʼin Job nga kitjenngike Satanás kʼoa jókisʼin chjoónle (Job 2:9, 10; Pro. 19:3; Miq. 7:7; Mal. 3:14).\nTʼexkiai Job 42:10-17.\nJméni xi mangóson je kjoanda xi tsakʼaile Job kʼoa kao xi tsakʼaile Jesús nga kʼoasʼin kixi kitʼantsjaile Niná (Job 42:12; Fili. 2:9-11).\nJósʼin tsjoá nganʼioná nga sʼejinná je kjoanichikontʼain xi tsakʼaile Job nga kʼoasʼin kixi kitʼantsjaile Niná (Job 42:10, 12; Heb. 6:10; Sant. 1:2-4, 12; 5:11).\nJngo rey xi tsʼen tsakatéxoma ya Egipto\nʼYáni je chjota xi nʼósí yʼa, kʼoa ʼyáni xi tíbasíle.\nJmé xi koantʼain je chjota israelita kʼianga je kʼien José.\nÁnni nga je chjota egipcio chan kitsokjonsínile je chjota israelita.\nJmé xi tsakʼénele Faraón je yánchjín xi binyakao nga sʼele ʼndí je yánchjín israelita.\nTʼexkiai Éxodo 1:6-22.\nJósʼin tsakʼétsʼiakao Jeobá nga kisitjoson jmeni xi kitsole Abraham (Éxo. 1:7; Gén. 12:2; Hech. 7:17).\nJósʼin tsakakó je yánchjín xi binyakao nga sʼele ʼndí je yánchjín israelita nga tsabexkón jokji xkón tíjna je kjoabijnachon (Éxo. 1:17; Gén. 9:6).\nJmé kjoanda xi tsakʼaile yánchjín jebi nga kixi koan xi kao Jeobá (Éxo. 1:20, 21; Pro. 19:17).\nJmé xi kisʼin Satanás tojoni nga tsín kuitjoson jme xi tjínndajinle Jeobá xi tʼatsʼe je Ntje̱ xi kitsole Abraham nga sʼele (Éxo. 1:22; Mat. 2:16).\nBitjontjai je ʼndílee Moisés\nʼYáni je ʼndílee xi matsentʼasí ibi, kʼoa ʼyá tsʼe najmántsja xi tísikaosí.\nNga tsín katanikʼien Moisés jmé xi kisʼin je na̱le.\nʼYáni je tsotiʼndí xi matsentʼasí ibi, kʼoa jméni xi kisʼin.\nJókitsole Míriam je tsotile Faraón kʼianga koansjaile je ʼndílee.\nJe tsotile Faraón, jméni xi kitsole je na̱le Moisés.\nTʼexkiai Éxodo 2:1-10.\nJe na̱le Moisés ánni nga koan tsakándiasínile kʼoa nga koan kitsoyasínile je Moisés kʼianga sʼa ʼndí kji, kʼoa jmé choa̱ xi bʼéjnale ndʼaibi je xi xijchá ma (Éxo. 2:9, 10; Deu. 6:6-9; Pro. 22:6; Efe. 6:4; 2 Tim. 3:15).\nÁnni tsakangasíni Moisés\nJñáni koanjchínga Moisés, kʼoa jméni xi tjínjinle xi tʼatsʼe xijchále.\nJméni xi kisʼin Moisés nga je kichó ñachan nóle.\nJméni xi kitsole Moisés jngo israelita xi tíbʼéle xínkjín, kʼoa jókitso chjota jebi.\nÁnni tsakangasínile Moisés naxinandá Egipto.\nJñáni tsakanga Moisés, kʼoa ʼyáni xi tsabexkon ya ʼnde jebi.\nJméni xi kisʼin Moisés je xi ñachan nó tsakʼejna ya Madián.\nTʼexkiai Éxodo 2:11-25.\nNinga nkjín nó kinichjine Moisés ya Egipto, jósʼin tsakakó nga kixi kitʼale Jeobá kʼoa kao naxinandále (Éxo. 2:11, 12; Heb. 11:24).\nTʼexkiai Hechos 7:22-29.\nJméni xi bakóyaná jokisʼin Moisés kʼianga totsʼe nganʼio koanmenile kisikatíondai chjota Israel nga choʼnda tjío ya Egipto (Hech. 7:23-25; 1 Ped. 5:6, 10).\nJe yánaʼyá xi tíbʼájnga\nJóʼmi nindo xi faʼaitʼasí ibi.\nJméni xi tsabe Moisés kʼianga kikao barréle ya nindo.\nJókitso je jta̱ xi kinchja ya jinyánaʼyá xi tíbʼájnga, kʼoa ʼyá tsʼe.\nJókitso Moisés kʼianga kʼoakitsole Niná nga je katafikʼasje naxinandále ya Egipto.\nJókitsole Niná je Moisés, jólakuitso kʼiatsa kui chjónangile ʼyáni xi kisikasén.\nJósʼin tsakakó Moisés nga Niná kisikasén.\nTʼexkiai Éxodo 3:1-22.\nÁnni nga sínʼiojinsíniná je choa̱le Moisés, nga je tsjoá nganʼioná Jeobá, tsa sakʼoa likui kʼoakoa̱nná maná nga sitjosoan xá xi bʼainá i̱ naxinandále Niná (Éxo. 3:11, 13; 2 Cor. 3:5, 6).\nTʼexkiai Éxodo 4:1-20.\nJósʼin tsʼantjaiya kjoafaʼaitsjenle Moisés je xi ñachan nó tsakʼejna ya Madián, kʼoa jméni xi bakóyale jebi ʼyani xi mele kuichotjenngi jngo xá ya jinjtínle Niná (Éxo. 2:11, 12; 4:10, 13; Miq. 6:8; 1 Tim. 3:1, 6, 10).\nKʼiatsa koatekjáyaná Jeobá i̱ jinjtínle, jméni kjoanʼiotʼa xi tsjoáná choa̱le Moisés (Éxo. 4:12-14; Sal. 103:14; Heb. 12:4-11).\nMoisés kao Aarón fichókonle Faraón\nKʼianga Moisés kao Aarón je tsakakóle choa̱ je chjota israelita, jméni xi koan.\nJe Moisés kao Aarón jméni xi kitsole Faraón, tonga jókitso Faraón.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi koan kʼianga kisikʼatjenjinʼndé je yá xi yʼa Aarón.\nJméni xi kisikao Jeobá je Faraón, kʼoa jókisʼin Faraón.\nJméni xi koan kʼianga je jaʼato xi te kjoañʼai.\nTʼexkiai Éxodo 4:27-31 kao 5:1-23.\nJókitsonile Faraón nga i̱ kitso: «Nitsejinla ʼbexkoan Jeobá» (Éxo. 5:2; 1 Sam. 2:12; Rom. 1:21).\nTʼexkiai Éxodo 6:1-13, 26-30.\nJósʼin nga tsín kisikʼéjnatsenle josʼin tsoyanile jaʼainle Jeobá je Abraham, Isaac kao Jacob (Éxo. 3:13, 14; 6:3; Gén. 12:8).\nJósʼe tokoan kʼianga sʼejinná nga Jeobá kisichjén je Moisés, ninga kʼoakitso nga likui kuitjosonle xá xi tsakʼaile (Éxo. 6:12, 30; Luc. 21:13-15).\nTʼexkiai Éxodo 7:1-13.\nKʼianga kao kjoanʼiojin kikaole Moisés kao Aarón je énle Jeobá je Faraón xi tʼatsʼe kjoañʼai xi kjoaʼainele, jmé choa̱ xi kisikʼéjnale je choʼndale Jeobá xi tjío ndʼaibi (Éxo. 7:2, 3, 6; Hech. 4:29-31).\nJósʼin tsakakó Jeobá nga toje xi nʼio ngʼa tíjna xi kao niná xi kisʼe Egipto (Éxo. 7:12; 1 Cró. 29:12).\nKjoañʼai xi te\nChótsenlalai sén xi faʼaitʼa ibi, kʼoa kʼoasi jñánile kjoañʼai xi jan títjon kisikasén Jeobá ya Egipto.\nJméni xi tsín koanngóson je kjoañʼai xi jan títjon kinikasén kʼoa kao xi ngikʼa.\nJñánile kjoañʼai xi koanñoni, xi koan aonni kʼoa kao xi koanjaonni.\nJñánile kjoañʼai xi koanñatoni, xi koanjinni kʼoa kao xi koanñajanni.\nJmé xi kitsole Jeobá je chjota israelita nga katasʼín tongini nga kje bichójin xi mani te kjoañʼai.\nJñánile kjoañʼai xi koanni te, kʼoa jméni xi koan nga koanskanni.\nTʼexkiai Éxodo 7:19–8:23.\nNinga koanlanile je naʼmi xi magia male xi tjín ya Egipto nga kʼoati kisʼin nga jao koya kjoañʼai xi kisikasén Jeobá, jméni xi kitso xi koanjanni kjoañʼai (Éxo. 8:18, 19; Mat. 12:24-28).\nJósʼin tsakakó Jeobá xi koanñoni kjoañʼai nga male síkuinda naxinandále, kʼoa jósʼele je naxinandále Niná kʼianga kjoaʼatojin je xi «nʼio tse kjoañʼai» xi sʼa nroa (Éxo. 8:22, 23; Apo. 7:13, 14; 2 Cró. 16:9).\nTʼexkiai Éxodo 8:24; 9:3, 6, 10, 11, 14, 16, 23-25, kao 10:13-15, 21-23.\nʼYáni nga jao jtín xi tsoyanile je Faraón kʼoa kao naʼmi xi magia koanle kʼoa nichxin xi tiyoa ndʼaibi jméni xi kʼoati tsín kjimale kʼoatjíosʼín nga jao jtín jebi (Éxo. 8:10, 18, 19; 9:14).\nJósʼin basenkaoná ya Éxodo 9:16 kʼianga majinná anni nga títsjoáʼndenile Jeobá nga tíbʼejnalasa Satanás (Rom. 9:21, 22).\nTʼexkiai Exodo 12:21-32.\nJókoanni nga nʼio nkjín chjota kitjontjai nga tsakʼéjna Paxko je chjota israelita, kʼoa jmé xi kitsoyanile jebi (Éxo. 12:21-23; Juan 1:29; Rom. 5:18, 19, 21; 1 Cor. 5:7, NM).\nNga jaʼatojinndá ya ndáchikon xi Ní ʼmi\nNga kitjo ya Egipto ngatsʼi chjota israelita, xi yánchjín kao xtiʼndí, jótjín mani chjota xʼin xi kitjo kʼoa ʼyásani xi kitjokao.\nJókisʼe kon Faraón nga kʼoasʼin kitsjoaʼndele nga kitjo chjota israelita, kʼoa jmé xi kisʼin.\nJméni xi kisʼin Jeobá kʼianga je chjota egipcio likui koan jokisikao naxinandále.\nJméni xi koan kʼianga je tsakjén yále Moisés ya ndáchikon xi Ní ʼmi, kʼoa jméni xi kisʼin je chjota israelita.\nJméni xi koan kʼianga je jaʼasʼenjin ya ndáchikon je chjota egipcio nga kitjenngile je chjota israelita.\nJósʼin tsakakó je chjota israelita nga tsjoa kisatiole kʼoa nga kitsjoale kjoanda Jeobá nga kʼoasʼin tsakʼasjentjai.\nTʼexkiai Éxodo 12:33-36.\nJmé xi kisʼin Jeobá kʼianga je chjota egipcio tsakʼéchjínile je naxinandá Israel jokji nó nga choʼnda koan ya Egipto (Éxo. 3:21, 22; 12:35, 36).\nTʼexkiai Éxodo 14:1-31.\nMakjoanni kʼianga sʼa nroa je kjoajchánle Niná xi Armagedón ʼmi, jóbʼe kon je choʼndale Jeobá xi tjío ndʼaibi je énle Moisés xi faʼaitʼa ya Éxodo 14:13, 14 (2 Cró. 20:17; 2 Ped. 2:9).\nTʼexkiai Éxodo 15:1-8, 20, 21.\nÁnni nga tjínnesínile nga séle Jeobá je choʼndale (Éxo. 15:1, 2; Sal. 105:2, 3; Apo. 15:3, 4).\nJe Míriam kʼoa kao yánchjín xi ngikʼa xi tsakʼasjengʼa Niná ya ndáchikon xi Ní ʼmi, jmé choa̱ tsakatíole je yánchjín xi tjío ndʼaibi xi chjota tjenngile Cristo ma (Éxo. 15:20, 21; Sal. 68:11).\nJngo tsojmi chjotse xi ma chine\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xokjoan tjíobʼéxkó je chjota, kʼoa jóʼmi tsojmi jebi.\nJméni xi kitsole Moisés je naxinandá tʼatsʼe josʼin nga kʼoexkó maná.\nJméni xi kitsole Jeobá nga katasʼín naxinandá nga koanjaonni nichxin kʼoa ánni.\nJmé choa̱ tsakʼéjna Jeobá kʼianga kisatiotjao maná nga koanñatoni nichxin.\nJótjín tse nga maná kisikjen Jeobá je naxinandále.\nTʼexkiai Éxodo 16:1-36 kao Números 11:7-9.\nJósʼin bakó Éxodo 16: 8 nga nʼio machjén nga jchaxkoán je chjota xi xá tsjoále Jeobá ya jinjtín xi tsʼe chjota tjenngile Cristo (Heb. 13:17).\nJósʼin kinikjaʼaitsjenjin nyaon nyaonle je chjota israelita ya ʼndekixí nga totʼatsʼe Jeobá nga tjíoni (Éxo. 16:14-16, 35; Deu. 8:2, 3).\nJmé xi kisingósonkao Jesús je maná, kʼoa jósʼin nda síkaoná je «nioxtila xi jaʼaini ngʼajmi» (Juan 6:31-35, 40).\nTʼexkiai Josué 5:10-12.\nJótjín nó nga maná tsakjen je chjota israelita, kʼoa jósʼin kichotʼayakaoni kao jebi, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Éxo. 16:35; Núm. 11:4-6; 1 Cor. 10:10, 11).\nKʼianga je jao sále nga kitjoni je chjota israelita ya Egipto, jñáni kichokatio.\nJméni xi koa̱nmele Jeobá nga sʼin je naxinandá, kʼoa jókitso.\nÁnni nga jao lajaote kitsjoasínile Jeobá je Moisés.\nKʼianga kitsjoale Jeobá xi Te Kjoatéxoma je chjota israelita, jñásanile kjoatéxoma xi kjaʼai kitsjoale.\nJñánile nga jao kjoatéxoma xi kitso Jesucristo xi ngisasa ngʼa tjío.\nTʼexkiai Éxodo 19:1-25; 20:1-21; 24:12-18, kao 31:18.\nXi chjota tjenngile Cristo maa jósʼin basenkaoná én xi nroatʼa ya Éxodo 19: 8 kʼianga majinná jme xi tjenkao kʼianga je bʼaitʼale yaoná je Niná (Mat. 16:24, NM; 1 Ped. 4:1-3).\nTʼexkiai Deuteronomio 6:4-6; Levítico 19:18, kao Mateo 22:36-40.\nJe chjota tjenngile Cristo, jósʼin bakó nga tsjoake Niná kʼoa kao xínkjín (Mar. 6:34; Hech. 4:20; Rom. 15:2).\nNrajaʼndí xi taonsiné koanndani\nJméni xi tjíosʼín chjota xi nroatʼasí ibi, kʼoa ánni.\nÁnni nga koanjtisínile Jeobá, kʼoa jókisʼin Moisés kʼianga tsabe jmeni xi tjíosʼín chjota.\nJméni xi tsakʼéne Moisés nga katasʼín kʼa chjota.\nJméni xi bakóyaná tʼatsʼe jmeni xi koan ibi.\nTʼexkiai Éxodo 32:1-35.\nJosísʼin bakó ibi, jósʼin síkjaʼaitsjen Jeobá tsa sikʼójian je religión ndiso kʼoa kao religión xi kixi (Éxo. 32:4-6, 10; 1 Cor. 10:7, 11).\nJméni xi sikuindale yaole je chjota tjenngile Cristo kʼianga skoéjin jme xi kʼoetsaojinni, joni tsa kʼianga te kʼoa tsa jme xi nrʼoéle (Éxo. 32:18, 19; Efe. 5:15, 16; 1 Juan 2:15-17).\nJósʼin nda tsakʼéjnachoa̱ je ntje̱le Leví kʼianga kisitoanntjai je kjoatéxomakixi (Éxo. 32:25-28; Sal. 18:25).\nJngo ndʼianajño jñani kisʼetsʼoale Niná\nJóʼmi ndʼia xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa jósʼin koanchjén.\nÁnni nga kʼoakitsosínile Jeobá je Moisés nga tsín ñʼai katabʼé je ndʼianajño nga sasa koa̱n kuixoyani.\nJmé kaxa xi tíjnaʼyasí ya cuartoʼndí jña fetʼani je ndʼianajño, kʼoa jmé xi tjíoya.\nʼYáni xi kiskjoejin Jeobá nga naʼmi títjon koan, kʼoa jmé xá kisʼin.\nJmé tsojmi xi jan kisatioya je cuarto xi ngisasíje kji.\nYa nditsinle je ndʼianajño jmé tsojmi xi jao kisatio, kʼoa jósʼin koanchjén.\nTʼexkiai Éxodo 25:8-40; 26:1-37; 27:1-8, kao 28:1.\nJmé xi kitsoyanile nga jao querubín xi kisatioson ya «kaxa xi nya je kjoa xi kisʼendajin» (Éxo. 25:20, 22; Núm. 7:89; 2 Rey. 19:15).\nTʼexkiai Éxodo 30:1-10, 17-21; 34:1, 2, kao Hebreos 9:1-5.\nÁnni nga nʼio kʼoakitsosíni Jeobá xi tʼatsʼe nga tsje kjoáyo je naʼmi xi kisixá ya ndʼianajño, kʼoa jmé xi bakóyaná jebi (Éxo. 30:18-21; 40:30, 31; Heb. 10:22).\nKʼianga kiskile Pablo je chjota tjenngile Cristo xi chjota hebreo jósʼin tsakakó nga tsínti koa̱nchjénni je ndʼianajño kʼoa kao kjoatéxoma xi kisʼendajin (Heb. 9:1, 9; 10:1).\nTejao chjota xi kikotsenché jngo ʼnde\nJósʼin matsenli énle totsee xi nroatʼasí ibi. Jñáni jaʼaikaoni.\nÁnni nga tejao chjota síkasénsíni Moisés xi kikotsenché ya ʼnde Canaán.\nJókitso te chjota xi kikotsenché Canaán nga je kichonrʼoeni Moisés.\nJósʼin tsakakó nga Jeobá kisinʼiotʼa jao chjota xi kʼoati kikotsenché Canaán, kʼoa jóʼmi.\nÁnni nga koanjtisínile Jeobá, kʼoa jókitsole Moisés.\nTʼexkiai Números 13:1-33.\nʼYáni xi kitjoejin nga kikotsenché ya ʼnde Canaán kʼoa jméni xi tongini tsabe tikʼoajinni xi ngikʼa (Núm. 13:2, 3, 18-20).\nÁnni nga kjaʼaisʼin kisikjaʼaitsjensíni Josué kao Caleb kao xi te chjota xi kikotsenché ya Canaán, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Núm. 13:28-30; Mat. 17:20; 2 Cor. 5:7).\nTʼexkiai Números 14:1-38.\nJméni xi tongini bajinkonná nga tsín je sikʼaxkia je chjota xi xá tsjoále Jeobá (Núm. 14:2, 3, 27; Mat. 25:40, 45; 1 Cor. 10:10).\nJósʼin bakó ya Números 14:24 kʼianga mandosinle Jeobá nga jngó jngó choʼndale (1 Rey. 19:18; 1 Ped. 5:7).\nJe yále Aarón naxó kinroale\nʼYáni xi kisixíjinkao Moisés kao Aarón ninga Niná kitsjoale xá, kʼoa chjota xokjoan jókitsole Moisés.\nJe Moisés jméni xi kisijéle nga katasʼín Coré kao xi jao siento basen chjota tjenngile.\nJókitsole naxinandá je Moisés, kʼoa jméni xi koan nga je kinchja.\nJméni xi koanle Coré kao xi jao siento basen chjota tjenngile.\nJe Eleazar tile Aarón jméni xi kisikao chxoa̱ʼíle chjota xi kʼien, kʼoa ánni.\nÁnni nga kʼoasʼin naxó kisikitjosíni Jeobá je yále Aarón (Chótsenlalai sén xi faʼaitʼa ibi).\nTʼexkiai Números 16:1-49.\nJméni xi kisʼin Coré kao chjota tjenngile, kʼoa ánni nga je kjoanni Jeobá xi kisixíjinkao (Núm. 16:9, 10, 18; Lev. 10:1, 2; Pro. 11:2).\nJmé kjoafaʼaitsjen xi tsín kixi tjín kisʼele Coré kʼoa kao xi jao siento basen xi «tsakinya títjonle je chjotankjín» (Núm. 16:1-3; Pro. 15:33; Isa. 49:7).\nTʼexkiai Números 17:1-11 kao 26:10.\nJósʼin kitsoyanile nga kʼoasʼin naxó kinroale je yále Aarón, kʼoa ánni kʼoakitsosíni Jeobá nga ya katasʼejnatjao ya yakaxa (Núm. 17:5, 8, 10).\nJméni xi nʼio chjíle bakóyaná nga kʼoasʼin naxó kitjole je yále Aarón (Núm. 17:10; Hech. 20:28; 1 Cor. 10:10; Heb. 13:17).\nYá bále Moisés jngo naxi\nJósʼin kisikuinda naxinandále Jeobá kʼianga tsakatio ya ʼndekixí.\nJméni xi tsakjayojéetʼale Moisés je chjota israelita nga kichó ya Qadés.\nJe Jeobá jósʼin kitsjoale nandá je chjota kʼoa kao cho̱.\nʼYá chjotani xi tijesí tíbakóni yaole kao ntsja, kʼoa ánni kʼoatísʼínsíni.\nÁnni koanjtisínile Jeobá xi tʼatsʼe Moisés kao Aarón, kʼoa jmé kjoañʼai xi kitsole nga tsjoále.\nJméni xi koan ya nindo xi Hor ʼmi, kʼoa ʼyáni xi naʼmi títjon koanle Israel.\nTʼexkiai Números 20:1-13, 22-29 kao Deuteronomio 29:5.\nJméni xi bakóyaná josʼin kisikuinda Jeobá je chjota israelita ya ʼndekixí (Deu. 29:5; Mat. 6:31; Heb. 13:5; Sant. 1:17).\nJósʼin tsabekon Jeobá kʼianga je Moisés kao Aarón likui je tsakʼasjengʼa ngixko̱n Israel (Núm. 20:12; 1 Cor. 10:12; Apo. 4:11).\nJméni xi bakóyaná jokisʼin Moisés kʼianga je tsakatekjáyale Jeobá (Núm. 12:3; 20:12, 27, 28; Deu. 32:4; Heb. 12:7-11).\nYe̱ xi kichaní koanndani\nJméni xosíkji títsʼójon yá xi matsen ibi, kʼoa ánni nga kʼoakitsosínile Jeobá je Moisés nga ya katabaséjna.\nJósʼin tsakakó je chjota nga tsín kitsjoale kjoanda je Niná jmeni xi kisʼin xi tʼatsʼe.\nJméni xi kisijéle chjota je Moisés kʼianga ye̱toan kisikasén Jeobá.\nÁnni nga kʼoakitsosínile Jeobá je Moisés nga jngo ye̱ xi kichaní katasínda.\nJméni xi bakóyaná xi kaʼya ibi.\nTʼexkiai Números 21:4-9.\nJméni xi bajinkonná kʼianga kʼoasʼin tsakjayojée je chjota israelita tʼatsʼe jme xi kitsjoale Jeobá (Núm. 21:5, 6; Rom. 2:4).\nNga je nkjín siento nó jaʼato, jósʼin kisichjén je ye̱ xi kichaní koanndani je chjota israelita, kʼoa jókisʼin rey Ezequías (Núm. 21:9; 2 Rey. 18:1-4).\nTʼexkiai Juan 3:14, 15.\nJósʼin kisʼejnachoa̱ nga kʼoasʼin jngo yá kinikʼójon je ye̱ xi kichaní koanndani xi tʼatsʼe josʼin kinikʼien Jesucristo (Gál. 3:13; Hch. 5:30).\nJngo búrró xi kinchja\nʼYáni xi Balac tsakʼin, kʼoa ánni nga tsakʼéxásíni nga kikijnyisjai je Balaam.\nÁnni nga ya yandia tsakajnasíni je búrróle Balaam.\nJméni xi kitso je búrróle Balaam nga kinchja.\nJókitsole jngo ánkje je Balaam.\nJméni xi koan kʼianga kuinchjaʼaonle tsakai naxinandá Israel je Balaam.\nTʼexkiai Números 21:21-35.\nÁnni nga kisikʼiensíni Sehón reyle chjota amorreo je naxinandá Israel, kʼoa kao Og reyle naxinandá Basán (Núm. 21:21, 23, 33, 34).\nTʼexkiai Números 22:1-40.\nÁnni nga koanmesínile Balaam nga kinchjaʼaonle je naxinandá Israel, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Núm. 22:16, 17; Pro. 6:16, 18; 2 Ped. 2:15; Jud. 11).\nTʼexkiai Números 23:1-30.\nNinga joxi Jeobá bexkón sʼin kinchja je Balaam, jósʼin tsakakó nga tsínni kjoaixi xi tísʼin (Núm. 23:3, 11-14; 1 Sam. 15:22).\nTʼexkiai Números 24:1-25.\nJósʼin sítaja kjoamakjainná xi kaʼya ibi kʼianga kuitjoson jme xi tjínndajinle Jeobá (Núm. 24:10; Isa. 54:17).\nChjota títjon kinikaséjna Josué\nʼYáni nga jao chjota xi tjíokaosí Moisés ibi.\nJméni xi kitsole Jeobá je Josué.\nÁnni nga ya kimisíni Moisés ya jko̱nindo Nebo, kʼoa jókitsole Jeobá.\nJótjín nóle nga kʼien Moisés.\nÁnni nga ba koansínile je naxinandá, tonga ánni nga kʼoati tsjoa kisatiosínile.\nTʼexkiai Números 27:12-23.\nJmé xáni xi nʼio chjíle kitsjoale Jeobá je Josué, kʼoa jósʼin matsen ndʼaibi nga mandosinle Jeobá je naxinandále (Núm. 27:15-19; Hech. 20:28; Heb. 13:7).\nTʼexkiai Deuteronomio 3:23-29.\nÁnni nga tsín kitsjoaʼndesíni Jeobá kʼianga jaʼasʼen Moisés kao Aarón ya ʼnde xi tongini kitso nga tsjoá, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Deu. 3:25-27; Núm. 20:12, 13).\nTʼexkiai Deuteronomio 31:1-8, 14-23.\nJósʼin tsakakó je én xi tsakjákao Moisés je naxinandá Israel kʼianga kao kjoanangitokon kiskoe je kjoabichakjáyale Jeobá (Deu. 31:6-8, 23).\nTʼexkiai Deuteronomio 32:45-52.\nJósʼin tjínnele sikaoná je Énle Niná (Deu. 32:47; Lev. 18:5; Heb. 4:12).\nTʼexkiai Deuteronomio 34:1-12.\nNinga tsínlanikʼia tsabe jokji Jeobá je Moisés, jósʼin bakó ya Deuteronomio 34:10 josʼin tsakʼejnakao Niná (Éxo. 33:11, 20; Núm. 12:8).\nRahab kisikatíoʼma xi kichokotsenché ʼndele\nJñáni tsakʼejna Rahab.\nʼYáni nga jao chjota xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa ánni nga Jericó tjíosíni.\nJe xi rey tsakʼejna Jericó jméni xi tsakʼénele Rahab, kʼoa jókitso Rahab.\nJósʼin tsakasenkao Rahab nga jao chjota xi kichokotsenché ya Jericó, kʼoa jmé kjoanda kisijé Rahab.\nNga jao chjota xi kichokotsenché Jericó, jméni xi kitsole Rahab nga sʼin xi tʼatsʼe.\nTʼexkiai Josué 2:1-24.\nJósʼin kitjoson énle Jeobá xi faʼaitʼa ya Éxodo 23:28 kʼianga kisíkje Jericó je chjota israelita (Jos. 2:9-11).\nTʼexkiai Hebreos 11:31.\nJósʼin bakó je choa̱le Rahab nga nʼio chjíle kjoamakjain (Rom. 1:17; Heb. 10:39; Sant. 2:25).\nNga jaʼatojinndá ya xongá Jordán\nJméni xi kisʼin Jeobá kʼianga koan jaʼatojin ya xongá Jordán je chjota israelita.\nJósʼin tsakakó je kjoamakjainle chjota israelita kʼianga koan jaʼatojin ya xongá Jordán.\nÁnni nga kʼoakitsosínile Jeobá je Josué nga tejao lajaoyʼai katabʼéxkó ya jinxongá.\nJméni xi koan kʼianga je kitjojin ya xongá Jordán je naʼmi.\nTʼexkiai Josué 3:1-17.\nJosísʼin bakó jmeni xi koan ibi, jméni xi sʼiaan kʼianga tsjoáná nganʼiole kao kjoanichikontʼainle Jeobá (Jos. 3:13, 15; Pro. 3:5; Sant. 2:22, 26).\nJókjije xongá Jordán kʼianga kje faʼatojinjin je chjota israelita kʼianga ki ya ʼNde jña tsakʼinle nga kʼoaile, kʼoa jmé xi kisʼin Jeobá, kʼoa jósʼin kitjongʼa jaʼainle Jeobá xi tʼatsʼe jebi (Jos. 3:15; 4:18; Sal. 66:5-7).\nTʼexkiai Josué 4:1-18.\nÁnni nga tejao lajao tsakʼéxkósíni ya Jordán je chjota israelita kʼoa ya kisatíosíni ya Guilgal (Jos. 4:4-7).\nXjáo xi kjindai Jericó\nJméni xi jaon nichxin tsakʼénele Jeobá nga kʼoakatasʼín je chjota kjoajchán israelita kʼoa kao naʼmi.\nJmé xi tsakʼinle nga sʼin je chjota israelita nga koa̱nñatoni nichxin.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi kjimale je xjáo xi kjindai ya Jericó.\nÁnni nga nʼóní tjensíni jngo ventana.\nJókitsole Josué je chjota kjoajchán israelita, jméni xi sikao je chjota kʼoa kao naxinandá, kʼoa jósikao je taonchxoa, je taonsiné, je kichaní kʼoa je xi tokicha.\nJméni xi kisʼenele nga kisʼin nga jao chjota xi kichokotsenchéná ya Jericó.\nTʼexkiai Josué 6:1-25.\nKʼianga kʼoasʼin ñato kʼa tsakʼétinndai Jericó je chjota israelita nga koanñatoni nichxin, jósʼin mangóson kao nga kʼoasʼin tjíotsoyason je testigole Jeobá nichxin fikjetʼa xi tiyoa ndʼaibi (Jos. 6:15, 16; Isa. 60:22; Mat. 24:14; 1 Cor. 9:16).\nXijekoanni aon siento nó, jósʼin kitjoson én xi nroatʼa ya Josué 6:26, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi xi tʼatsʼe énle Jeobá (1 Rey. 16:34; Isa. 55:11).\nJngo xi ché koan ya Israel\nʼYáni je chjota xosíkji faʼaitʼa ibi xi kʼoasísʼin tsojmi chjí tíbinyañe xi ya kisiché Jericó, kʼoa ʼyáni je chjota xi tjíobinyakaosí.\nÁnni nga kʼoasikji ñʼai tjínsínile je xi kisʼin Acán kao yaniʼyale.\nJókitso Jeobá kʼianga kiskonangile Josué ánni nga kʼoasʼin kisichasíni je chjota israelita kʼianga kiskan kao naxinandá Hai.\nJméni xi koantʼain je Acán kao yaniʼyale nga je ya kichó ngixko̱n Josué.\nJméni xi nʼio chjíle bakóyaná jmeni xi koantʼain je Acán.\nTʼexkiai Josué 7:1-26.\nJmé xi tsakakó je kjoabʼetsʼoale Josué xi tʼatsʼe josʼin tsakʼejna xi kao Niná (Jos. 7:7-9; Sal. 119:145; 1 Juan 5:14).\nJméni xi bakó choa̱le Acán, kʼoa jméni xi bajinkonná jme xi koantʼain (Jos. 7:11, 14, 15; Pro. 15:3; 1 Tim. 5:24; Heb. 4:13).\nTʼexkiai Josué 8:1-29.\nJméni xi kjinená nga jngó jngoá ya jinjtín xi tsʼe chjota tjenngile Cristo ndʼaibi (Jos. 7:13; Lev. 5:1; Pro. 28:13).\nNʼio tsabe jokisʼin je chjota gabaonita\nJméni xi tsín koanngóson je chjota xi tsakatio ya Gabaón kʼoa kao chjota xi tsakatio ya Canaán.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi kisʼin je chjota gabaonita, kʼoa ánni.\nJe Josué kao je xi tjíotítjonle naxinandá Israel, jméni xi kitsole je chjota gabaonita, tonga jméni xi tsabe nga je koanjanni nichxin.\nJméni xi koan kʼianga je kisʼejinle je rey xi ngikʼa, nga kʼoasʼin kjoanyʼán tsakásjai je chjota gabaonita xi kao naxinandá Israel.\nTʼexkiai Josué 9:1-27.\nKʼianga kʼoasʼin tsakʼénele Jeobá je naxinandá Israel nga «sikjeson ngatsʼi chjota xi tsakatio ya ʼnde Canaán», jméni xi tsakakó kʼianga kʼoasʼin kisichatʼale je chjota gabaonita (Jos. 9:22, 24; Mat. 9:13; Hech. 10:34, 35; 2 Ped. 3:9).\nKʼianga kisitjoson jmeni xi tsakʼéndajin kao chjota gabaonita, jmé choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjnale Josué je chjota tjenngile Cristo xi tjío ndʼaibi (Jos. 9:18, 19; Mat. 5:37; Efe. 4:25).\nTʼexkiai Josué 10:1-5.\nJe chjotankjín jósʼin kjenngile ndʼaibi je chjota gabaonita, kʼoa jméni xi koa̱nle nga kʼoatjíosʼín (Jos. 10:4; Zac. 8:23; Mat. 25:35-40; Apo. 12:17).\nJe Tsʼuí likuiti kisikjanni\nJméni xi títso Josué josísʼin matsentʼa ibi, kʼoa ánni.\nJósʼin tsakasenkao Jeobá je Josué kao chjota kjoajchánle.\nJótjín rey kisikjeson Josué xi kontrale koanni, kʼoa jótjín tse kichomani.\nÁnni kisixkoa̱yasíni Josué je ʼnde Canaán.\nJótjín nóle nga kʼien Josué, kʼoa jókoanni chjota nga je koanni.\nTʼexkiai Josué 10:6-15.\nJméni kjoanʼiotʼa xi tsjoáná kʼianga kʼoasʼin kisikʼéjnajyo je Tsʼuí kao Sá je Jeobá xi totʼatsʼe naxinandá Israel (Jos. 10:8, 10, 12, 13; Sal. 18:3; Pro. 18:10).\nTʼexkiai Josué 12:7-24.\nʼYáni xi kisikjeson kjoanni je xi kantejngo rey xi ya tsʼe Canaán, kʼoa ánni nga nʼio chjísínile xi kao ñá ndʼaibi (Jos. 12:7; 24:11-13; Deu. 31:8; Luc. 21:9, 25-28).\nTʼexkiai Josué 14:1-5.\n3. Jósʼin koanxkoa̱yale nangi je ntje̱le Israel, kʼoa jméni xi tsoyaná jebi xi tʼatsʼe josʼin koa̱nxkoa̱ya je nangi ya Sonʼndenaxó (Jos. 14:2; Isa. 65:21; Eze. 47:21-23; 1 Cor. 14:33).\nTʼexkiai Jueces 2:8-13.\nJoni tsa Josué kʼianga tsakʼejna ya Israel, ʼyáni xi tjíobinyachjoa ndʼaibi nga tsín je katafaʼasʼenjin i̱ naxinandále Niná je chjota xi yátsʼi̱n tjíobinyále (Jue. 2:8, 10, 11; Mat. 24:45-47; 2 Tes. 2:3-6; Tito 1:7-9; Apo. 1:1; 2:1, 2).\nJao yánchjín xi nʼiojin koan\nʼYáni xi juez koan, kʼoa jótsakʼin kʼa.\nJmé xáni xi nʼio chjíle kisʼele Débora, kʼoa jmé xi kitjenkao.\nKʼianga je chjota israelita kitsokjonle je rey Jabín kʼoa kao Sísara xi tsakasentítjonle chjota kjoajchánle. Jmé énni xi tʼatsʼe Jeobá kitsjoale juez Barac je Débora, kʼoa jókitso Débora ʼyálani xi kʼoaile kjoajeya.\nJósʼin tsakakó Jael nga jngo chjoón xi nʼiojin koan.\nJméni xi koan kʼianga je kʼien je rey Jabín.\nTʼexkiai Jueces 2:14-22.\nÁnni koanjtisínile Jeobá xi kao chjota israelita, kʼoa jméni xi bakóyaná xi tʼatsʼe jebi (Jue. 2:20; Pro. 3:1, 2; Hch. 3:19).\nTʼexkiai Jueces 4:1-24.\nJe kjoamakjain kʼoa kao kjoanʼiojin xi kisʼele Débora kao Jael, jméni xi bakóyale ndʼaibi je yánchjín xi chjota tjenngile Cristo ma (Jue. 4:4, 8, 9, 14, 21, 22; Pro. 31:30; 1 Cor. 16:13).\nTʼexkiai Jueces 5:1-31.\nTojo kisʼin Débora kao Barac nga kisele Jeobá nga je kinjele, jméni xi koa̱n sijé nga kʼoétsʼoa xi tʼatsʼe nga kjoaʼai je kjoajchánle Niná xi Armagedón ʼmi (Jue. 5:3, 31; 1 Cró. 16:8-10; Apo. 7:9, 10; 16:16; 19:19-21).\nRut kao Noemí\nÁnni nga ya kisíni Noemí ya Moab.\nʼYáni xi Rut kʼoa Orpá tsakʼin.\nKʼianga kʼoakitsole Noemí je Rut kao Orpá nga katafini ya naxinandále, jókitso nga jao.\nʼYáni xi Booz tsakʼin, kʼoa jósʼin tsakasenkao je Rut kao Noemí.\nJótsakʼin ʼndí xi kisʼele Rut kao Booz, kʼoa ánni nga machjénsíni nga sikjaʼaitsjenjian.\nTʼexkiai Rut 1:1-17.\nJmé énni xi naskánatso kinchja je Rut xi ñaki kjoatsjoacha tjenkao (Rut 1:16, 17).\nJoni tsa Rut nga tsín tokisʼenele jme xi kisʼin, jósʼin tjíokjenngile ndʼaibi xi «kjaʼai barré» josʼin sítjosonle je chjota tjenngile Cristo xi tochoasama xi tjío i̱ Sonʼnde, xi ya koai ngʼajmi (Juan 10:16; Zac. 8:23).\nTʼexkiai Rut 2:1-23.\nJmé choa̱ xi nʼio nda tsakatíole je xtiyánchjín xi tjín ndʼaibi je Rut (Rut 2:17, 18; Efe. 6:1, 2; Pro. 31:15).\nTʼexkiai Rut 3:5-13.\nJósʼin kisasenle je Booz kʼianga tsín mai kitso Rut nga je chixankao, ʼndele nga jngo xi ngisa xti kji kuixankao.\nJmé xi bakóyaná tʼatsʼe josʼin tsabekon je Rut je kjoatsjoacha xi kixi (Rut 3:10; 1 Cor. 13:4, 5).\nTʼexkiai Rut 4:7-17.\nJe chjota tjenngile Cristo xi chjota xʼin, jósʼin skénngile je Booz (Rut 4:9, 10; 1 Tim. 3:1, 12, 13; 5:8).\nGedeón kʼoa kao xi jan siento chjota kjoajchánle\nJmé kjoa xi tsakatiojin je chjota israelita, kʼoa ánni.\nÁnni nga kʼoakitsosínile Jeobá je Gedeón nga nʼio nkjín mani chjota kjoajchánle.\nJótjín chjota kjoajchán tsakatiosa kʼianga je tsakʼéte Gedeón ya ndʼiale xi kʼoasʼin kitsokjon.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jósʼin kisichoa Jeobá je chjota kjoajchánle Gedeón saʼnda nga to jan siento koansonni.\nJósʼin kisikatíonda Gedeón chjotale xi jan siento, kʼoa jósʼin kinjele je kjoajchán je naxinandá Israel.\nTʼexkiai Jueces 6:36-40.\nJósʼin tsabeni Gedeón jméni xi mele Jeobá nga kuitjoson.\nJósʼin jchaañá jmé kjoanni xi mele ndʼaibi je Jeobá (Pro. 2:3-6; Mat. 7:7-11; 2 Tim. 3:16, 17).\nTʼexkiai Jueces 7:1-25.\nJméni xi bakóyaná xi tʼatsʼe chjota xi jan siento mani xi kisikuinda yaole nga tsakʼi nandá tikʼoajinni xi ngikʼa (Jue. 7:3, 6; Rom. 13:11, 12; Efe. 5:15-17).\nTojokisʼin chjota xi jan siento kʼianga kiskotsenle kʼoa kiskenngile Gedeón, jósʼin koa̱nniná xi tʼatsʼe Jesucristo, je Gedeón Títjonná (Jue. 7:17; Mat. 11:29, 30; 28:19, 20; 1 Ped. 2:21).\nJósʼin basenkaoná Jueces 7:21 kʼianga kuiyonda nga sikitjosoan tojñani nga tsjoáxáná je naxinandále Jeobá (1 Cor. 4:2; 12:14-18; Mt. 23:12).\nTʼexkiai Jueces 8:1-3.\nKʼianga kʼoéndajian tsa jngo kjoa kasʼená kao jngo ndsʼe, jmé xi bakóyaná josʼin tsakʼéndajin Gedeón je kjoa xi kisʼele kao je ntje̱le Efraín (Pro. 15:1; Mat. 5:23, 24; Luc. 9:48).\nÉn xi kitso Jefté\nʼYáni xi Jefté tsakʼin, kʼoa kʼiáni tsakʼejna.\nJméni xi kitsole Jefté je Jeobá.\nÁnni nga ba koansínile Jefté nga je kichoni ndʼiale, kʼianga je kisikinjele je chjota amonita.\nJókitso tsotile Jefté kʼianga je kisʼejinle jmeni xi kitso je nʼaile.\nÁnni nga tjao tsabesíni chjota je tsotile Jefté.\nTʼexkiai Jueces 10:6-18.\nJméni xi nʼio nda bajinkonná jmeni xi kisʼin ntsjai chjota israelita kʼianga tsín kixi koan xi kao Jeobá (Jue. 10:6, 15, 16; Rom. 15:4; Apo. 2:10).\nTʼexkiai Jueces 11:1-11, 29-40.\nKʼianga kʼoasʼin kitsjoatʼa Jefté je tsotile joni tsa «cho̱ xi tsakakále Niná», jósʼin ʼyañá nga litsa kuijin xi kitsonile nga ñaki koaká kjoaixile (Jue. 11:31; Lev. 16:24; Deu. 18:10, 12).\nJósʼin kitsjoatʼa tsotile Jefté.\nJméni xi bakóyaná josʼin kisitjoson Jefté je én xi kitsole Jeobá (Jue. 11:35, 39; Ecl. 5:4, 5; Mat. 16:24).\nJe xi sʼa xti jósʼin skénngi je choa̱ xi tsakʼéjna tsotile Jefté, kʼianga jngo xá xi tsʼe Niná skoéjin xi tse nichxin machjénle (Jue. 11:36; Mat. 6:33; Fili. 3:8).\nJngo chjota xi nʼio taja koan\nJótsakʼin je chjota xi ngisasa taja koan xi tsakʼejna i̱ sonʼnde, kʼoa ʼyáni xi kitsjoale nganʼio.\nJméni xi kisikao Sansón je xa, tojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi títsole Sansón je Dalila, kʼoa ánni nga kʼia tsoasíni je chjota filisteo je Sansón.\nJósʼin kisikʼien Sansón chjota filisteo xi jan jmi mani nichxin kʼianga kʼien tsanda je.\nTʼexkiai Jueces 13:1-14.\nJe Manóah kao chjoónle, ánni nga jngo choa̱ xi nda bʼéjnasínile je xi xijchá ma tʼatsʼe josʼin sijchá xtile (Jue. 13:8; Sal. 127:3; Efe. 6:4).\nTʼexkiai Jueces 14:5-9 kao 15:9-16.\nJméni xi bakóná tʼatsʼe josʼin síxá je nganʼiotsjele Jeobá, kʼianga koanle Sansón kisikʼien je xa, nga koanle tsakatejtso nʼó chjotse xi kisʼenʼioni, kʼoa nga jngo jmi chjota kisikʼien kao jngo ninda ngiʼba búrró.\nJósʼin basenkaoná ndʼai je nganʼiotsjele Niná (Jue. 14:6; 15:14; Zac. 4:6; Hech. 4:31).\nTʼexkiai Jueces 16:18-31.\nJmé kjoa kiskajin Sansón nga je miyo xi tsín nda kiskoejin, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Jue. 16:18, 19; 1 Cor. 15:33).\nJngo tiʼndí xi Niná kisixále\nJóʼmi tiʼndí xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa ʼyáni xi ngikʼa.\nÑandia kʼianga kichó Ana ya ndʼianajñole Jeobá, jmé kjoabʼetsʼoa tsakʼéjna, kʼoa jósʼin kisitjoson Jeobá.\nJótjín nóle Samuel kʼianga kikao xijchále ya ndʼianajñole Jeobá nga ya katasíxá, kʼoa jméni xi kisindale nga xki̱nó je na̱le.\nJótsakʼin xtile Elí, kʼoa jókoankjoan.\nJósʼin kinchjale Jeobá je Samuel, kʼoa jmé én xi kitsole.\nJmé xá xi kisʼele Samuel kʼianga koanjchínga, kʼoa jókitsole chjota kʼianga je nʼio koanjchá.\nTʼexkiai 1 Samuel 1:1-28.\nJméni choa̱ xi nʼio nda bʼéjnale Elqaná je xi ngʼajko̱ tjío yaniʼya, nga je kuinyatítjon kʼianga skoexkón Niná (1 Sam. 1:3, 21; Mat. 6:33; Fili. 1:10).\nJméni xi bakóyaná josʼin jaʼatojin Ana jngo kjoa xi nʼio ñʼai tjín (1 Sam. 1:10, 11; Sal. 55:22; Rom. 12:12).\nTʼexkiai 1 Samuel 2:11-36.\nJe Elí, jósʼin nga tosa je ngisa tsabexkón xtile tikʼoajinni Jeobá, kʼoa jméni xi bajinkonná jebi (1 Sam. 2:22-24, 27, 29; Deu. 21:18-21; Mat. 10:36, 37).\nTʼexkiai 1 Samuel 4:16-18.\nJñánile én xi ño, xi ya kichonile Elí jña kisʼejna kjoajchán, kʼoa jmé xi koanle Elí nga je kisʼejinle.\nTʼexkiai 1 Samuel 8:4-9.\nJe naxinandá Israel jósʼin kisijtile Jeobá, kʼoa jósʼin nga ñaki nda kʼoainganʼiole ndʼai je Rey xi kiskoejin Niná (1 Sam. 8:5, 7; Juan 17:16; Sant. 4:4).\nXi títjon rey koan ya Israel jé Saúl\nJméni xi tísʼin Samuel ibi, kʼoa ánni.\nÁnni nga kisasensínile Jeobá je Saúl, kʼoa jókoankjoan je Saúl.\nJótsakʼin tile Saúl, kʼoa jmé xi kisʼin.\nÁnni nga je Saúl tsakakásíni je cho̱ ʼndele nga je skóyale Samuel nga je kʼoasʼin.\nJméni xi bakóyaná je xi kisʼin Saúl.\nTʼexkiai 1 Samuel 9:15-21 kao 10:17-27.\nJósʼin tsakasenkao je kjoanangitokon xi kisʼele Saúl, nga tsín tokjoan jme xi kisikao je chjota xi chʼaosʼin kisikʼaxki (1 Sam. 9:21; 10:21, 22, 27; Pro. 17:27).\nTʼexkiai 1 Samuel 13:5-14.\nJmé jée xi tsakajngi Saúl ya Guilgal (1 Sam. 10:8; 13:8, 9, 13).\nTʼexkiai 1 Samuel 15:1-35.\nJmé jée xi nʼio ai tíjna tsakajngi Saúl xi tʼatsʼe Agag, xi rey tsakʼejna ya Amaleq (1 Sam. 15:2, 3, 8, 9, 22).\nJósʼin tsakasenngi yaole Saúl tʼatsʼe jme xi kisʼin kʼoa nga kjaʼai xi tsakánele (1 Sam. 15:24).\nJmé kjoasʼejintokonni xi nʼio kuenta sʼiaan kʼianga bʼainá kjoafaʼaitsjen (1 Sam. 15:19-21; Sal. 141:5; Pro. 9:8, 9; 1 Ped. 5:5).\nJe David kiskoejin Niná\nJóʼmi je tiʼndí xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa jósʼin ʼyañá nga tjínle kjoanʼiojin.\nJñáni tsakʼejna David, kʼoa jótsakʼin nʼaile kao pajchále.\nÁnni nga ya kisikasénsíni Jeobá je Samuel ya ndʼiale Isaí, ya Belén.\nKʼianga kichokao Isaí je xi ñato xtile ngixko̱n Samuel, jméni xi koan.\nJókitsole Jeobá je Samuel kʼianga je kichochanitʼale je David.\nTʼexkiai 1 Samuel 17:34, 35.\nJósʼin bakó jme xi kisʼin David nga kisʼele kjoanʼiojin kʼoa nga nʼiotʼa koan je Jeobá (1 Sam. 17:37).\nTʼexkiai 1 Samuel 16:1-14.\nJósʼin basenkaoná je énle Jeobá xi faʼaitʼa ya 1 Samuel 16:7 nga tsín chjaʼajian je chjota kʼoa nga tsín tokui kjuinñá josʼin matsen (Hech. 10:34, 35; 1 Tim. 2:4).\nJósʼin bakóná je choa̱le Saúl kʼianga faʼáxinle Jeobá je nganʼiotsjele jngo chjota, koanle kui kʼoéjnajin nimale jngo kjoafaʼaitsjen xi tokui koa̱nmele kʼoasʼin ntsjai xi chʼaotjín (1 Sam. 16:14; Mat. 12:43-45; Gál. 5:16).\nDavid kao Goliat\nJósʼin kisikjanle Goliat je chjota kjoajchán israelita.\nJókji ngʼa koan je Goliat, kʼoa jméni xi kitso Saúl nga tsjoále je xi sikʼien Goliat.\nJókitso je David kʼianga kʼoakitsole Saúl nga likui kʼoakoanle nga kao Goliat skaan nga sʼa tiʼndí.\nKʼianga tsakʼékjaoʼakao David je Goliat, jósʼin tsakakó nga nʼiotʼa koan je Jeobá.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi kisichjén je David kʼianga kisikʼien je Goliat, kʼoa xijekoanni, jmé xi koantʼain je chjota filisteo.\nTʼexkiai 1 Samuel 17:1-54.\nJméni xi tsakasenkao je David nga kʼoasikji nʼiojin koanni, kʼoa jósʼin koa̱n chjénngile kjoanʼiojinle (1 Sam. 17:37, 45; Efe. 6:10, 11).\nKʼianga síska kʼoa nga bʼétsaojin sakʼoa je chjota tjenngile Cristo, ánni nga tsínkui katabásjaisíni nga je kuinje kjoanʼiole, jokisʼin je Goliat (1 Sam. 17:8; Gál. 5:26, NM; 1 Tim. 4:8).\nJósʼin bakó je én xi kinchja David kʼianga ñaki be nga je Niná koasenkao (1 Sam. 17:45-47; 2 Cró. 20:15).\nJe xi kaʼya ibi, jósʼin bakó nga litsa to chjota kjoajchánjin xi kiskan, nga jéni kiskan je niná ndiso kao je Jeobá je Niná xi kixi (1 Sam. 17:43, 46, 47).\nJe chjota tjenngile Cristo xi ya koai ngʼajmi xi tochoasa ma, jósʼin tjíokjenngi je choa̱le David, nga kʼoasʼin nʼio tse kjoanʼiotʼa tsakakó xi kao Jeobá (1 Sam. 17:37; Jer. 1:17-19; Apo. 12:17).\nÁnni tsakangasíni David\nÁnni nga koanxinkonkesíni Saúl je David, tonga, jósʼin tsín koanngóson Jonatán kao Saúl.\nJmé xi koan ñandia kʼianga tísíkjanele arpa David je Saúl.\nJókitso Saúl, jmélani xi tjínnele sʼin kjoanla je David nga koa̱n kuixankao je tsotile xi Mical tsakʼin, kʼoa ánni nga kʼoakitsosíni.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi je ya janni kʼa kʼoakoan nga tísíkjanele arpa David je Saúl.\nJósʼin tsakasenkao Mical je David kʼianga tsín kinikʼien, kʼoa jméni xi kisʼin David xi ñato nó.\nTʼexkiai 1 Samuel 18:1-30.\nJe kjoatsjoacha xi kisʼele Jonatán xi kao David, jósʼin tongini tsakʼéjnachoa̱ je kjoatsjoacha xi tjínle ndʼaibi je «xi kjaʼai barré» kʼoa kao «barré xi tochoa mani» (1 Sam. 18:1; Juan 10:16; Luc. 12:32; Zac. 8:23).\nNga je Jonatán bʼakaole tsakai nga kʼoéjna ngajaole je nʼaile, jósʼin bakó 1 Samuel 18:4 jokji nangi tsakʼejnale je rey xi kiskoejin Jeobá.\nJósʼin bakó je choa̱le Saúl kʼianga je kjoaxintokon koa̱nle kʼoasikaoná nga jée xi ai kuijnyá, kʼoa jméni xi tongini bajintokonná jebi (1 Sam. 18:7-9, 25; Sant. 3:14-16).\nTʼexkiai 1 Samuel 19:1-17.\nJósʼin nga xkón tsakʼéjna je kjoabijnachonle Jonatán kʼianga kʼoakitso je én xi nroatʼa ya 1 Samuel 19:4, 5 (1 Sam. 19:1, 6).\nJótsakʼin je chjoón xi matsentʼasí ibi xi yasí tífinrʼoe je David, kʼoa jókoankjoan.\nʼYáni xi Nabal tsakʼin.\nÁnni nga chjotale kisikasénsíni David nga jngo kjoanda kisíjéle Nabal.\nJókitsole Nabal je chjotale David, kʼoa jókisʼin je David.\nJósʼin tsakakó je Abigail nga koanle nda kisikjaʼaitsjen.\nTʼexkiai 1 Samuel 22:1-4.\nJmé choa̱ xi tsakʼéjnaná je yaniʼyale David tʼatsʼe josʼin kuisenkaongañá je xíngiaa, xi chjota tjenngile Cristo maa (Pro. 17:17; 1 Tes. 5:14).\nTʼexkiai 1 Samuel 25:1-43.\nÁnni nga nʼio chʼaosʼin chʼasjesíni je Nabal (1 Sam. 25:2-5, 10, 14, 21, 25).\nJméni xi koa̱n skénngile je choa̱le Abigail je yánchjín xi chjota tjenngile Cristo ma xi je tjínle xʼin (1 Sam. 25:32, 33; Pro. 31:26; Efe. 5:24).\nJñánile nga jao kjoa xi chʼaotjín tsakʼéchjoale Abigail je David (1 Sam. 25:31, 33; Rom. 12:19; Efe. 4:26).\nJonga kisʼin je David tʼatsʼe jme xi kitsole Abigail, jósʼin basenkao je xi xʼin, nga kʼoasʼin sikjaʼaitsjen josʼin síkjaʼaitsjen je Jeobá xi tʼatsʼe je yánchjín (Hech. 21:8, 9; Rom. 2:11; 1 Ped. 3:7).\nRey kinikaséjna David\nJméni xi kisʼin je David kao Abisai kʼianga kijnafe je Saúl.\nJméni xi kiskonangile David je Saúl.\nJñáni ki je David kʼianga je tsakjákao je Saúl.\nÁnni nga nʼio ba koansínile je David kʼoa nga jngo kjoajnda kiskisíni xi naskánatso.\nJótjín nóle David kʼianga rey kinikaséjna ya Hebrón, kʼoa jótsakʼin kʼa je xtile.\nJñáni tsakatéxoma David nga koanskanni.\nTʼexkiai 1 Samuel 26:1-25.\nTojotso je énle David xi faʼaitʼa ya 1 Samuel 26:11, jósʼin tsabekon jmeni xi Niná tjínndajinle (Sal. 37:7; Rom. 13:2).\nKʼiatsa bʼenele yaoná nga bakoa kjoatsjoacha kao kjoanda, tonga likuini bechjí je chjota, jósʼin koasenkaoná je énle David xi nroatʼa ya 1 Samuel 26:23 nga tsín katanroajen tokoan (1 Rey. 8:32; Sal. 18:20).\nTʼexkiai 2 Samuel 1:26.\nJósʼin je chjota tjenngile Cristo nga kʼoati «nʼio katamatsjoa[ke xínkjín]», joni tsa David kao Jonatán (1 Ped. 4:8; Col. 3:14; 1 Juan 4:12).\nTʼexkiai 2 Samuel 5:1-10.\nJótjín nó tsakatéxoma David, kʼoa jótsakʼin naxinandá jña tsakatéxoma kʼoa jótjín nó tsakatéxoma nga jngó jngó naxinandá (2 Sam. 5:4, 5).\nJméni xokisikao David nga ngʼa sʼin tsakʼejnasíni, kʼoa jméni xi síkjaʼaitsjenjinná ndʼaibi (2 Sam. 5:10; 1 Sam. 16:13; 1 Cor. 1:31; 2 Cor. 4:7).\nKjoa kisʼe ya ndʼiale David\nKao je nganʼiole Jeobá, jméni xi chan koan ya ʼnde Canaán.\nJméni xi koan jngo nga koanjnjio, kʼianga ya tsoʼbason David ndʼiale.\nÁnni nga nʼio koanjtisínile Jeobá xi kao David.\nʼYáni je chjota xi matsensí ibi xi kʼoasʼin kisikasén Jeobá nga kikjákao je David xi tʼatsʼe jéele, kʼoa jókitso, jólakoa̱ntʼain David.\nJmé kjoa xi kisʼele David.\nʼYáni xi rey tsakʼejnangajaonile David ya Israel.\nTʼexkiai 2 Samuel 11:1-27.\nJósʼin basenkaoná kʼianga kʼoasʼin nixá ntsjai ntsjaile Jeobá.\nJókoannile nga jée kiskajinni David, kʼoa jméni xi bajinkon ndʼaibi xi choʼndale Jeobá ma jmeni xi koanle (2 Sam. 11:2; Mat. 5:27-29; 1 Cor. 10:12; Sant. 1:14, 15).\nTʼexkiai 2 Samuel 12:1-18.\nJméni xi bakóyale je xi chjota jchínga sʼin tjío kʼoa kao je xi xijchá ma tʼatsʼe josʼin kitsjoale kjoafaʼaitsjen Natán je David (2 Sam. 12:1-4; Pro. 12:18; Mat. 13:34).\nÁnni nga tsakakósínile kjoamatokon Jeobá je David (2 Sam. 12:13; Sal. 32:5; 2 Cor. 7:9, 10).\nSalomón, jngo rey xi chjine koan\nJe Jeobá, jmé xi kiskonangile Salomón, kʼoa jókitso Salomón.\nKʼianga kisasenle Jeobá jme xi kisijé Salomón, jókitso Jeobá jmélani xi tsjoále.\nJmé kjoani xi nʼio ñʼai tíjna kichokaotʼale jao yánchjín je Salomón.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jósʼin tsakʼéndajin Salomón kjoa jebi.\nJókoanchon kʼianga tsakatéxoma Salomón, kʼoa ánni.\nTʼexkiai 1 Reyes 3:3-28.\nJméni xi bakóyale je chjota xi xá tjínle ya jinnaxinandále Niná je én xi ñaki nimale kinroajinni Salomón xi nroatʼa ya 1 Reyes 3:7 (2 Ped. 1:19; Pro. 3:5, 6).\nÁnni nga jngosíni choa̱ jmeni xi kisijé Salomón, jmeni xi kʼoati sijé tsandañá kʼianga bʼetsʼoaa (1 Rey. 3:9, 11; Pro. 30:8, 9; 1 Juan 5:14).\nJméni kjoanʼiotʼa xi tsjoáná josʼin tsakʼéndajin Salomón kjoale nga jao yánchjín xi kichonrʼoe tʼatsʼe josʼin koatexoma Jesucristo xi ngisa jeya tíjna tikʼoajinni Salomón (1 Rey. 3:28; Isa. 9:6, 7; 11:2-4).\nTʼexkiai 1 Reyes 4:29-34.\nJósʼin kisitjoson Jeobá kʼianga jngo nima xi sítjoson kisijé Salomón (1 Rey. 4:29).\nKʼianga kʼoasʼin nʼio tsakʼénele yaole je chjota nga kichonrʼoé je kjoachjinele Salomón, jósʼiaan ña kʼianga chótʼaya je Énle Niná (1 Rey. 4:29, 34; Juan 17:3; 2 Tim. 3:16).\nJe yo̱ngo̱ xi tsakʼénda Salomón\nJótjín tse koanjngonile Salomón je yo̱ngo̱ xi tsakʼéndale Jeobá, kʼoa ánni nga nʼio tse taon kisʼengisíni.\nJótjín cuarto xi kjaʼaisʼin koanchjén kisʼele yo̱ngo̱ kʼoa jméni xi kisʼejna ya cuarto jña fetʼani.\nJókitso nga tsakʼétsʼoa Salomón kʼianga je koanjngole yo̱ngo̱.\nJósʼin tsakakó Jeobá nga ñaki tsjoa kisʼele je kjoabʼetsʼoa xi tsakʼéjnale Salomón.\nJméni xi chan kisʼin Salomón xi totʼatsʼe yánchjínle, kʼoa jméni xi koanle.\nÁnni nga koanjtisínile Jeobá xi kao Salomón, kʼoa jókitsole.\nTʼexkiai 1 Crónicas 28:9, 10.\nTojotso énle David xi faʼaitʼa ya 1 Crónicas 28:9, 10, jméni xi kʼoénele yaoná nga sʼiaan nga nyaon nyaon (Sal. 19:14; Fili. 4:8, 9).\nTʼexkiai 2 Crónicas 6:12-21, 32-42.\nJósʼin tsakakó Salomón nga nijngojin ndʼia xi to chjota bʼénda koa̱n kʼoéjnaʼya je Niná xi nʼio ngʼa tíjna (2 Cró. 6:18; Hech. 17:24, 25).\nJméni xi bakóyaná xi tʼatsʼe Jeobá je énle Salomón xi faʼaitʼa ya 2 Crónicas 6:32, 33 (Hech. 10:34, 35; Gál. 2:6).\nTʼexkiai 2 Crónicas 7:1-5.\nJoni tsa je xtile Israel kʼianga tsakʼasjengʼa Jeobá nga je tsabe kjoajeyale, jótjínnele sʼe tokoanñá ndʼaibi nga tiʼya je kjoanichikontʼain xi títsjoále naxinandále Jeobá (2 Cró. 7:3; Heb. 2:12; Sal. 34:1; 96:2).\nTʼexkiai 1 Reyes 11:9-13.\nJósʼin bakóyaná josʼin kikao yaole Salomón nga nʼio chjíle nga kixi katamaa saʼnda nga kuichokjetʼa nichxin (1 Rey. 11:4, 9; Mat. 10:22; Apo. 2:10).\nKoanjaoya je naxinandá Israel\nJóʼmi nga jao chjota xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa ʼyáni.\nJókisikao najño xi yʼakjá Ahíya, kʼoa jmé xi kitsoyanile.\nJe Salomón, jméni xi koanmele kisikao Jeroboán.\nÁnni kʼianga je chjota, te ntje̱ kitsjoasínile Jeroboán xi koatexomasonle.\nÁnni nga jao nrajaʼndí xi taonsiné kisindasíni Jeroboán, kʼoa jókoanchon ya naxinandá nga koanskanni.\nJméni xi koanle ntje̱ xi ngijao kʼoa kao yo̱ngo̱le Jeobá ya Jerusalén.\nTʼexkiai 1 Reyes 11:26-43.\nJókoankjoan Jeroboán, kʼoa jméni xi kitsole Jeobá nga tsjoále kʼiatsa sitjoson kjoatéxomale (1 Rey. 11:28, 38).\nTʼexkiai 1 Reyes 12:1-33.\nKʼianga chʼaokisʼin je Roboam, jméni xi bakóyale je xi xijchá ma kʼoa kao xi chjota jchínga sʼin tjío nga tsín toxkia ai sʼin koaikao xá xi bánele Niná (1 Rey. 12:13; Ecl. 7:7; 1 Ped. 5:2, 3).\nʼYáni xi sijéle kjoafaʼaitsjen xi kixi je xi sʼa xti, tsa jme xi mele sʼin xi nʼio tjínle kjoandosin (1 Rey. 12:6, 7; Pro. 1:8, 9; 2 Tim. 3:16, 17; Heb. 13:7).\nÁnni nga jao ʼnde tsakatíosíni je Jeroboán jñani nrajaʼndí kisʼetsʼoale, kʼoa nga kʼoakisʼin jósʼin tsakakó nga tsín kisʼele kjoamakjain xi kao Jeobá (1 Rey. 11:37; 12:26-28).\nʼYáni xi tsakasentítjonle kʼianga kʼoasʼin xíjin koan je xi te ntje̱le Israel xi kao kjoaʼyaxkón xi kixi tíjna (1 Rey. 12:32, 33).\nJezabel, jngo reina xi tsʼen koan\nʼYáni xi Jezabel tsakʼin.\nÁnni nga ba koan ñandiasínile je rey Acab.\nJméni xi kisʼin Jezabel kʼianga kitjoele Acab je nangi jña kjintjele xka̱totsee Nabot.\nʼYáni xi kisikasén Jeobá kʼianga kisikʼien Jezabel.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi koan kʼianga je kichó Jehú ya ndʼiale reina Jezabel.\nTʼexkiai 1 Reyes 16:29-33 kao 18:3, 4.\nJókji chʼao koanchon ya Israel kʼianga tsakatéxoma rey Acab (1 Rey. 16:33).\nTʼexkiai 1 Reyes 21:1-16.\nJósʼin tsakakó Nabot nga kisʼele kjoanʼiojin kʼoa kao kjoanʼiotʼa xi kao Jeobá (1 Rey. 21:1-3; Lev. 25:23-28).\nJméni xi bakóyaná choa̱le Acab, tʼatsʼe josʼiaan kʼiatsa tsín sokóná jmeni xi mená (1 Rey. 21:4; Rom. 5:3-5).\nTʼexkiai 2 Reyes 9:30-37.\nKʼianga kʼoasʼin kisitjoson Jehú josʼin mele Jeobá, jméni xi bakóyaná ndʼaibi (2 Rey. 9:4-10; 2 Cor. 9:1, 2; 2 Tim. 4:2).\nJé Jeobá kisinʼiotʼa Josafat\nʼYáni xi Josafat tsakʼin, kʼoa ʼyáni xi tjío nga tsakʼejna.\nÁnni nga kitsokjonsíni je chjota israelita, kʼoa jókisʼin kʼa.\nJósʼin kisitjoson Jeobá kjoabʼetsʼoa xi tsakʼéjnale Josafat.\nJméni xi kisʼin Jeobá nga kjesa sʼejnajin kjoajchán.\nJméni xi bakóyaná jmeni xi kisʼin Josafat.\nTʼexkiai 2 Crónicas 20:1-30.\nJósʼin tsakakó Josafat jmeni xi sʼin je choʼndale Niná kʼiatsa jngo kjoa tínroanele (2 Cró. 20:12; Sal. 25:15; 62:1).\nJe Jeobá tjín xi síchjén ngantsjai nga fakao naxinandále, ʼyáni xi tísíchjén ndʼaibi (2 Cró. 20:14, 15; Mat. 24:45-47; Juan 15:15).\nKʼianga kjoaʼaikao «kjoajchán [...] xi tsʼe Niná xi batéxoma ngayije», jósʼin koa̱nngosoan jokisʼin Josafat (2 Cró. 20:15, 17; 32:8; Apo. 16:14, 16).\nKʼianga chjota levita tjíokjenngile je xi ngisa tse tjíosíxále Niná kʼoa kao xi xín naxinandáyʼai tjíofikakóyason, jósʼin tjíotsjoá nganʼio nga tíʼmiyason jngo tjíjtsa Sonʼnde (2 Cró. 20:19, 21; Rom. 10:13-15, NM; 2 Tim. 4:2).\nJao xtiʼndí xi jaʼáyanile\nʼYáni nga jan chjota xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa jméni xi koanle je tiʼndí.\nJméni xi kisijé Elías nga tsakʼétsʼoale Niná xi tʼatsʼe tiʼndí, kʼoa jméni xi koan.\nJótsakʼin je xi tsakasenkao Elías.\nÁnni nga kʼoatsakʼinsínile Eliseo nga ya katafi ya ndʼiale jngo chjoón xi ya Sunem tsʼe.\nJméni xi kisʼin Eliseo, kʼoa jókoanni je tiʼndí xi kʼien.\nJméni nganʼio xi tjínle Jeobá, tojosʼin tsakakó Elías kao Eliseo.\nTʼexkiai 1 Reyes 17:8-24.\nJósʼin kichotʼayakao je kjoachʼaʼénle kʼoa kao kjoamakjainle Elías (1 Rey. 17:9; 19:1-4, 10).\nÁnni nga kʼoabixónsíñá nga nʼio tse kjoamakjain kisʼele je chjoón xi je kʼien xʼinle xi ya Sarepta tsʼe (1 Rey. 17:12-16; Luc. 4:25, 26).\nJe kjoa xi jaʼatojin je chjoón xi ya Sarepta tsʼe, jósʼin bakó nga ñaki kʼoatjín je énle Jesús xi nroatʼa ya Mateo 10:41, 42 (1 Rey. 17:10-12, 17, 23, 24).\nTʼexkiai 2 Reyes 4:8-37.\nJméni xi bakóyaná je choa̱le je chjoón xi tsakʼejna ya Sunem xi tʼatsʼe nga nda chjoéya xíngiaa (2 Rey. 4:8; Luc. 6:38; Rom. 12:13; 1 Juan 3:17).\nJméni kjoanda xi koa̱n koakóle je choʼndale Niná xi tjío ndʼaibi (Hech. 20:35; 28:1, 2; Gál. 6:9, 10; Heb. 6:10).\nJngo tsotiʼndí tsakasenkao jngo chjota xi xángʼa tjínle\nJméni xi títsole tsotiʼndí xosíkji faʼaitʼa ibi je chjoón.\nʼYáni chjoón xosíkji faʼaitʼa ibi, kʼoa ánni nga ya tíjnasíni tsotiʼndí xokji ya ndʼiale je chjoón.\nJméni xi kitsole Eliseo je choʼndale nga kʼoakatatsole Naamán, kʼoa ánni nga koanjtisínile Naamán.\nJméni xi koan kʼianga kʼoakisʼin Naamán jokitsole choʼndale.\nÁnni nga tsín kiskoesíni Eliseo tsojmi xi yʼa kjoatjaole Naamán, kʼoa jméni xi kisʼin Guehazí.\nJméni xi koanle Guehazí, kʼoa jméni xi bakóyaná jmeni xi koanle.\nTʼexkiai 2 Reyes 5:1-27.\nJósʼin tsjoá nganʼiole xi sʼa xti je choa̱ xi tsakʼéjna tsotiʼndí israelita (2 Rey. 5:3; Mt. 21:16; Sal. 148:12, 13).\nÁnni nga machjénsíni nga sikjaʼaitsjenjian choa̱le Naamán kʼianga jngo kjoafaʼaitsjen xi tsʼe Biblia bʼainá (2 Rey. 5:15; Heb. 12:5, 6; Sant. 4:6).\nJméni xi bakóyaná je choa̱le Eliseo kʼoa kao je choa̱le Guehazí nga tsín mangóson (2 Rey. 5:9, 10, 14-16, 20; Mat. 10:8; Hech. 5:1-5; 2 Cor. 2:17).\nJonás kao jngo jti̱ xi nʼioje kji\nʼYáni xi Jonás tsakʼin, kʼoa jméni xi tsakʼénele Jeobá.\nKʼianga koankaile ki jñani kisikasén Jeobá, jméni xi kisʼin Jonás.\nJméni xi kitso Jonás nga katasʼín je xi síxákao chitso kʼianga kʼoéjnajyo je jtsíntjao̱nʼio.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi koan kʼianga je kiskangindá Jonás.\nJótjín nichxin tsakʼejnaya Jonás ya yatsʼoa̱ je jti̱, kʼoa jméni xi kisʼin ya.\nJñáni ki Jonás kʼianga je kitjoni yatsʼoa̱ je jti̱, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi.\nTʼexkiai Jonás 1:1-17.\nTojokisʼin Jonás, jósʼin kisikjaʼaitsjen tsokʼoa xi tʼatsʼe xá xi kitsjoale Niná nga koaikájinkon je chjota ninivita (Jon. 1:2, 3; Pro. 3:7; Ecl. 8:12).\nTʼexkiai Jonás 2:1, 2, 10.\nJósʼin bakóná jmeni xi koantʼain Jonás nga koa̱n sinʼiotʼa Jeobá kʼianga kjuinrʼoéle je kjoabʼetsʼoaná (Sal. 22:24; 34:6; 1 Juan 5:14).\nTʼexkiai Jonás 3:1-10.\nJósʼin tsjoá nganʼioná kʼianga tosi tonda kisichjén Jonás je Jeobá ninga tsínlani kisitjoson xále nga títjon (Sal. 103:14; 1 Ped. 5:10).\nJméni xi bakóyaná xi tʼatsʼe Jonás kao chjota ninivita nga tsín tongini kʼoakuixoán nga tsín kjuinrʼoé je chjota xi ʼmiyasonle jñani tiyoa (Jon. 3:6-9; Ecl. 11:6; Hech. 13:48).\nTongini kʼoatso Niná nga jngo sonʼndenaxó tsjoá\nʼYáni xi Isaías tsakʼin, jñáni tsakʼejna, kʼoa jméni xi tsakakóle Jeobá.\nJméni xi ʼndenaxó ʼmi, kʼoa jméni xi síkjaʼaitsjenjinná.\nJméni xi kitsole Jeobá je Isaías nga katabʼétʼaxo̱n xi tʼatsʼe ʼndenaxó xi sʼa nroa.\nÁnni nga kisichasíni ʼnde jña naskánachon tsakatio Adán kao Eva.\nJmé xi tsjoále Jeobá je chjota xi tsjoake.\nTʼexkiai Isaías 11:6-9.\nJósʼin bʼéyanajmí Énle Niná je kjoanyʼán xi sʼele je chjota xi kao cho̱ ya sonʼnde chjotse (Sal. 148:10, 13; Isa. 65:25; Eze. 34:25).\nJósʼin je tíbitjoson i̱ jinnaxinandále Jeobá je én xi tongini kinchja je Isaías (Rom. 12:2; Efe. 4:23, 24).\nʼYáni xi bakinle kʼianga ngʼa chʼasje nga kʼoasʼin tjíosíkʼantjaiya yaole chjota ndʼaibi kʼoa kao ya sonʼnde chjotse (Isa. 48:17, 18; Gál. 5:22, 23; Fili. 4:7).\nJósʼin tsoyanile kʼianga kʼoatso je Biblia nga i̱ tíjnajinle Niná je chjota sonʼnde (Lev. 26:11, 12; 2 Cró. 6:18; Isa. 66:1; Apo. 21:2, 3, 22-24).\nJmé kjoaʼaonni kʼoa kao ndáxkoaan xi tjóʼaxin (Luc. 8:49-52; Rom. 8:21, 22; Apo. 21:4).\nNiná tsakasenkao je Ezequías\nʼYáni chjota xosíkji faʼaitʼa ibi, kʼoa ánni nga tse kjoa tíjnajinsíni.\nJméni xo̱n xosíkjoan tjíobasenle Ezequías ya ngixko̱n Niná, kʼoa jméni xi kisijéle nga tsakʼétsʼoale.\nJókoankjoan Ezequías nga rey koan, kʼoa jmé én xi kisikasénle Jeobá xi kao Isaías xi kinchjaya tʼatsʼe Niná.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi kisikao je ánkjele Jeobá je chjota asirio.\nNinga nyʼán tsakatio choatse je xi jao ntje̱le Israel, jméni xi koan kʼianga je kʼien Ezequías.\nTʼexkiai 2 Reyes 18:1-36.\nJókisʼin je Rabsaqué, je chjineʼénle chjota asirio, tojoni nga kisikinroajen tsakai kjoamakjainle chjota israelita (2 Rey. 18:19, 21; Éxo. 5:2; Sal. 64:3).\nJósʼin fitjenngi choa̱le Ezequías je testigole Jeobá kʼianga ʼya xi batiochjoale (2 Rey. 18:36; Sal. 39:1; Pro. 26:4; 2 Tim. 2:24).\nTʼexkiai 2 Reyes 19:1-37.\nKʼianga kjoañʼai faʼatojin je naxinandále Jeobá ndʼaibi, jósʼin kjenngile je choa̱le Ezequías (2 Rey. 19:1, 2; Pro. 3:5, 6; Heb. 10:24, 25; Sant. 5:14, 15).\nJósʼin jan kʼa kisicha rey Senaquerib, kʼoa ʼyáni xi tsoyanile (2 Rey. 19:32, 35, 37; Apo. 20:2, 3).\nTʼexkiai 2 Reyes 21:1-6, 16.\nNgatsʼi rey xi tsakatéxoma ya Jerusalén ánni nga jésíni Manasés xi ngisa nʼio tsʼen koan (2 Cró. 33:4-6, 9).\nIjngosa rey xi nda kisʼin ya Israel\nJótjín nóle Josías kʼianga rey koan, kʼoa jméni xi kisʼin nga je ñato nó tíbatéxoma.\nJméni xi kisʼin Josías tojosísʼin bakó je sén xi títjon faʼaitʼa.\nJméni xi koansjaile je naʼmi ngʼajko̱ kʼianga tísʼendaya je yo̱ngo̱.\nÁnni tsakʼéjndasíni najñole Josías.\nJe chjoón xi kinchjaya tʼatsʼe Niná, xi Huldá tsakʼin, jmé énni xi tʼatsʼe Jeobá kitsjoale Josías.\nTʼexkiai 2 Crónicas 34:1-28.\nJméni choa̱ xi bʼéjnale Josías tsa ʼyani xi kjoa kamajchájin nga sʼa ʼndí kjoan (2 Cró. 33:21-25; 34:1, 2; Sal. 27:10).\nKʼianga je kichó jin nó, tejao nó, kʼoa xjaʼaonjan nó nga tíbatéxoma Josías, jméni xi kisʼin kʼianga je kataʼyaxkón Niná xi kixi (2 Cró. 34:3, 8).\nJméni xi bakóyaná je choa̱ xi tsakʼéjna rey Josías kʼoa kao naʼmi ngʼajko̱ Hilquías kʼianga nda sisinle ʼnde jña biyoxkoá nga ʼyaxkoán Niná (2 Cró. 34:9-13; Pro. 11:14; 1 Cor. 10:31).\nJngo chjota xi tsín kitsokjon\nʼYáni ti xosíkji faʼaitʼa ibi.\nJókitso Jeremías kʼianga kʼoatsakʼinle nga xi nchjaya xi tsʼe Niná koa̱n, tonga jókitsole Jeobá.\nJmé én xi tosi tonda kʼoakitsole naxinandá je Jeremías.\nJméni xi kisʼin je naʼmi nga tsakʼéchjoale tsakai je Jeremías, tonga jósʼin tsakakó nga tsín kitsokjon.\nJméni xi koanle je chjota israelita nga tsín kisikatío jmeni xi chʼao tjíosʼín.\nTʼexkiai Jeremías 1:1-8.\nTojosísʼin bakó je choa̱le Jeremías, jméni xi basenkao jngo chjota kʼianga nda bitjosonle xále Jeobá (2 Cor. 3:5, 6).\nJósʼin tsjoá nganʼiole je xti xi chjota tjenngile Cristo ma je choa̱ xi tsakʼéjna Jeremías (Ecl. 12:1; 1 Tim. 4:12).\nTʼexkiai Jeremías 10:1-5.\nJmé xi kisingósonkao Jeremías nga tsín jme chjíle nga xkóson ninʼiotʼa (Jer. 10:5; Isa. 46:7; Hab. 2:19).\nTʼexkiai Jeremías 26:1-16.\nKʼianga tjíotsoyason ndʼaibi jme xi sʼin Niná, je chjota xi tochoasamani xi ya koai ngʼajmi, jósʼin tjíosítjoson kjoatéxoma xi kitsjoale Jeobá je Jeremías xi tʼatsʼe nga “nijngojinla én kjoaʼaxín” (Jer. 26:2; Deu. 4:2; Hech. 20:27).\nJmé choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjnale Jeremías je testigole Jeobá xi tjío ndʼaibi nga koaikájinkon je naxinandáyʼai jmeni xi sʼin Jeobá (Jer. 26:8, 12, 14, 15; 2 Tim. 4:1-5).\nTʼexkiai 2 Reyes 24:1-17.\nJméni xi koanle naxinandá Judá kʼianga kʼoasʼin kitsjionkon je Jeobá (2 Rey. 24:2-4, 14).\nÑo xtiʼndí xi ya tsakatio Babilonia\nʼYáni nga ño xti xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa ánni nga ya Babilonia tjíosíni.\nJméni xi tsakʼéndajin Nabucodonosor xi tʼatsʼe nga ño xti jebi, kʼoa jméni xi tsakʼénele choʼndale.\nJméni xi kisijé Daniel xi tʼatsʼe tsojmi xi skine kʼoa xi skʼuí kao nga jan miyole.\nKʼianga te nichxin nga tokui kiskine tsojmi xi tosʼentje, jókjoan Daniel kao nga jan miyole nga kiningósonkao kao xti xi ngikʼa.\nÁnni nga ya kichanisíni Daniel kao nga jan miyole ya ndʼiale rey, kʼoa jósʼin nga ngisa tse xi koanle tikʼoajinni je naʼmile kʼoa kao chjota chjinele je rey.\nTʼexkiai Daniel 1:1-21.\nJósʼin kʼoénele yaoná nga tsín ya skajian xi sʼejnabasenná kʼoa nga tsínkui sikinjená jme xi mamele yaoná (Dan. 1:8; Gén. 39:7, 10; Gál. 6:9).\nJósʼin satíobasenle je xi sʼa xti nga kui kʼoasʼin jmeni xi ndatjín tsole chjota (Dan. 1:8; Pro. 20:1; 2 Cor. 6:17–7:1).\nJósʼin basenkaoná xi tʼatsʼe nga ño xti hebreo xi faʼaitʼa ya Biblia, josʼin jchatokoan je kjoachjine sonʼnde (Dan. 1:20; Isa. 54:13; 1 Cor. 3:18-20).\nJe sén xi faʼaitʼasí ibi, jméni xi kjimale naxinandá Jerusalén kʼoa kao je chjota israelita.\nʼYáni xi Ezequiel tsakʼin, kʼoa jmé kjoani xi chʼao kjima tsakakóle Jeobá.\nNga tsín tsabexkón Jeobá je chjota israelita, jméni xi tongini kitso Jeobá nga sʼin.\nJméni xi kisʼin je rey Nabucodonosor kʼianga je yátsʼi̱n tsakinyále je chjota israelita.\nÁnni nga kitsjoaʼndesíni Jeobá nga kichonikjeson je chjota israelita.\nÁnni nga tsín ʼya chjota ti tsakatiosíni ya Israel, kʼoa jótjín tse nga kʼoakoanchon.\nTʼexkiai 2 Reyes 25:1-26.\nʼYáni xi Sedequías tsakʼin, jméni xi koanle, kʼoa jósʼin kitjoson én xi tongini kinokjoa (2 Rey. 25:5-7; Eze. 12:13-15).\nʼYáni xi tsakánele Jeobá ngayeje jmeni xi chʼaotjín kisʼin naxinandá Israel nga tsín kixi koan (2 Rey. 25:9, 11, 12, 18, 19; 2 Cró. 36:14, 17).\nTʼexkiai Ezequiel 8:1-18.\nÁnni nga mangósonsíni ndʼaibi je xi chjota tjenngile Cristo tsole yaole kao je chjota israelita xi Tsʼuí tsakʼétsʼoale (Eze. 8:16; Isa. 5:20, 21; Juan 3:19-21; 2 Tim. 4:3).\nJmé kjoatéxoma xi kitsjoa Nabucodonosor, je reyle Babilonia.\nÁnni nga tsín tjíobinyásínile xkóle nga jan miyole Daniel je xkóson xokji xi taonsiné koanndani.\nKʼianga kitsjoaʼnde ijngokʼale Nabucodonosor nga jan xti hebreo nga katabinyále xkóle je xkóson, jósʼin tsakakó nga Jeobá kisinʼiotʼa.\nJméni xi tsakʼénele chjotale Nabucodonosor nga katasíkao Sadrac, Mesac kao Abednego.\nJméni xi tsabe Nabucodonosor kʼianga kiskotsensʼen ya ngajá.\nJe rey, ánni nga tsakʼasjengʼasíni je Ninále Sadrac, Mesac kao Abednego, kʼoa jméni choa̱ bʼéjnaná xti jebi.\nTʼexkiai Daniel 3:1-30.\nJósʼin chjénngile jotsakatío kon nga jan xti hebreo ngatsʼia xi choʼndale Niná maa nga chotʼayakao kjoamakjainná (Dan. 3:17, 18; Luc. 12:4; Rom. 14:7, 8).\nJméni xi tsabe je Nabucodonosor xi tʼatsʼe Niná Jeobá nga je koanni (Dan. 3:28, 29; 4:34, 35).\nÉn xi kichjitʼa ya tʼaxjáo\nJméni xi koan kʼianga jngo sʼuíje tsakʼéjna reyle Babilonia kʼoa kui kisichjén je chotsín kʼoa kao chxoa̱ xi tsakʼasje ya yo̱ngo̱le Jeobá ya Jerusalén.\nJe Belsasar jméni xi kitsole je chjota chjinele, kʼoa jméni xi tsín koanle kisʼin.\nJméni xi kitsole je na̱le Belsasar.\nJókitsole Daniel kʼianga tsakjákao je rey, ánni nga kʼoakisʼinsíni Niná nga jngo ntsja chjota kiskitʼasíni ya tʼaxjáo.\nJósʼin kitsoya Daniel je én xi kisʼetʼa tʼaxjáo.\nJméni xi koan kʼianga tínchjasa Daniel.\nTʼexkiai Daniel 5:1-31.\nTingosonkaolai je kjoanokjonchale Niná kʼoa kao kjoanokjon xi kisʼele Belsasar nga tsabe én xi kichjitʼa tʼaxjáo (Dan. 5:6, 7; Sal. 19:9; Rom. 8:35-39).\nJósʼin tsakakó kjoanʼiojin xi nʼio tse je Daniel kʼianga tsakjákao Belsasar kao chjota xi xángʼa tjínle xi ya tjío (Dan. 5:17, 18, 22, 26-28; Hech. 4:29).\nJósʼin sʼejnatsen ya capítulo 5 xi tsʼe Daniel nga toje Jeobá xi tiʼndele koatexoma ngakjijnda (Dan. 4:17, 25; 5:21).\nDaniel ya tíjnajinle xa\nʼYáni xi Darío tsakʼin, kʼoa jósʼin tsabekon je Daniel.\nJméni xi kisʼin Darío xi totʼatsʼe chjota xinkon xi koanjtike Daniel.\nJméni xi kisʼin Daniel kʼianga je kisʼejinle nga jngo kjoatéxoma chjotse kitjo.\nÁnni nga nʼio ba koansínile Darío nga saʼnda tsín koan kisʼefesíni, kʼoa jméni xi kisʼin nga je koannyaonni.\nJméni xi kitsole Daniel je Darío.\nJméni xi koanle je chjota xi koanmele kisikʼien Daniel, kʼoa jmé kjoatéxoma tsakʼasjele Darío je naxinandále.\nTʼexkiai Daniel 6:1-28.\nJósʼin síkjaʼaitsjenná nga kʼoasʼin kichobayani Daniel, jmeni xi tjíosʼín je chjota kontra xi mele koatechjoale je xále testigole Jeobá nichxin xi tiyoa ndʼaibi (Dan. 6:7; Sal. 94:20; Isa. 10:1; Rom. 8:31).\nJósʼin chjénngile ndʼaibi xi choʼndale Niná ma jokisʼin Daniel xi kao «chjota xi xá tjínle» (Dan. 6:5, 10; Rom. 13:1; Hech. 5:29).\nJósʼin nga «kjitʼa kjitʼa» sixále Jeobá tojo kisʼin Daniel (Dan. 6:16, 20; Fili. 3:16; Apo. 7:15).\nNga kitjo chjota israelita ya Babilonia\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi tjíosʼín je chjota israelita.\nJósʼin kisitjoson Ciro je énle Jeobá xi tongini kinchja Isaías.\nJméni xi kitsole Ciro je chjota israelita xi tsínti kini Jerusalén.\nJméni xi kitsjoa Ciro xi kikao chjota ya Jerusalén.\nJótjín tse kisʼin je chjota israelita nga kichó ya Jerusalén.\nJótjín nó nga tsín ʼya chjota tsakatio ya Jerusalén.\nTʼexkiai Isaías 44:28 kao 45:1-4.\nJméni xi kitso Jeobá kʼianga ñaki kuitjoson je én xi tongini kinchja xi tʼatsʼe Ciro (Isa. 55:10, 11; Rom. 4:17).\nJméni xi bakó je énle Isaías xi tʼatsʼe Ciro kʼianga male Jeobá kʼoatso jmeni xi koa̱n nichxin xi nroaján (Isa. 42:9; 45:21; 46:10, 11; 2 Ped. 1:20).\nTʼexkiai Esdras 1:1-11.\nNga koanngintjenngia choa̱le xi tsín kʼoakoanle nga ki Jerusalén, jósʼin «kʼoai nganʼiole» ndʼaibi je xi kui kʼoatjíosʼin xá xi tsʼe Niná xi tse nichxin machjénle (Esd. 1:4, 6; Rom. 12:13; Col. 4:12).\nNganʼiole Niná kisinʼiotʼa\nJótjín chjota ki Jerusalén nga kitjo Babilonia, tonga jóchon nga kichó.\nJméni xi tsakʼénda je chjota israelita nga je kichó, tonga jméni xi kisʼin je chjota kontrale.\nʼYáni xi Ageo kʼoa Zacarías tsakʼin, kʼoa jméni xi kitsole je chjota israelita.\nÁnni nga xo̱n kisikasénsíni je Tatenai ya Babilonia, kʼoa jótso xo̱n xi jaʼai ijngokʼanile.\nKʼianga kisʼejinle Esdras nga nʼio machjén nga sʼendaya je yo̱ngo̱le Niná xi tíjna Jerusalén, jméni xi kisʼin.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, je Esdras jméni xi kisijéle Jeobá. Jósʼin kitjoson kjoabʼetsʼoale. Kʼoa jméni xi bakóyaná jebi.\nTʼexkiai Esdras 3:1-13.\nKʼiatsa ya tijnaa jngo ʼnde jñani nijngojinla jtín tíjna xi tsʼe naxinandále Niná, jméni xi tosi tonda kʼoasʼiaan (Esd. 3:3, 6; Hech. 17:16, 17; Heb. 13:15).\nTʼexkiai Esdras 4:1-7.\nJméni choa̱ kisikʼéjnale Zorobabel je naxinandále Jeobá xi tʼatsʼe nga tsín ya sijngokao yaole nga batiojtín ngatsʼi religión (Éxo. 34:12; 1 Cor. 15:33; 2 Cor. 6:14-17).\nTʼexkiai Esdras 5:1-5, 17 kao 6:1-22.\nÁnni nga tsín koansínile tsakʼéchjoa je kontrale chjota israelita nga kisʼendaya yo̱ngo̱ (Esd. 5:5; Isa. 54:17).\nJósʼin tsjoá nganʼiole ndʼaibi je choa̱le chjota jchínga judío je xi chjota jchínga sʼin tjío ya jinjtín nga ndiale Jeobá koasjai nga ʼya xi batiochjoa (Esd. 6:14; Sal. 32:8; Rom. 8:31; Sant. 1:5).\nTʼexkiai Esdras 8:21-23, 28-36.\nTongini nga kje jme xi nʼiajian, jméni xi ndatjín nga chjénngile choa̱le Esdras (Esd. 8:23; Sal. 127:1; Pro. 10:22; Sant. 4:13-15).\nMardoqueo kao Ester\nʼYáni xi Mardoqueo kʼoa Ester tsakʼin.\nÁnni nga kjaʼai chjoón tsakásjaisíni rey Asuero, kʼoa ʼyáni xi kiskoejin.\nʼYáni xi Hamán tsakʼin kʼoa ánni koanjtisínile.\nJmé kjoatéxoma kisʼenda, kʼoa jméni xi kisʼin Ester nga je kichole énle Mardoqueo.\nJméni xi koantʼain Hamán, kʼoa jméni xi koantʼain Mardoqueo.\nJósʼin kitjontjaile yaole chjota israelita xi tʼatsʼe chjota kontrale.\nTʼexkiai Ester 2:12-18.\nJósʼin bakó je choa̱le Ester nga nʼio chjíle nga katasʼená jngo «nimandʼé xi tojbi» (Est. 2:15; 1 Ped. 3:1-5).\nTʼexkiai Ester 4:1-17.\nJoni tsa Ester kʼianga koan kisitoanntjai je kjoaʼyaxkón xi kixi tíjna, kʼiáni nga kʼoati tiʼndenáñá ndʼaibi nga kuinokjoañá xi tʼatsʼe kjoatsjoachaná kʼoa nga kixi kjimale Jeobá (Est. 4:13, 14; Mat. 5:14-16; 24:14).\nTʼexkiai Ester 7:1-6.\nJoni tsa Ester, jósʼin bakó je choʼndale Niná xi tjío ndʼaibi nga tsínkui fini ninga koaitjenngike chjota (Est. 7:4; Mat. 10:16-22; 1 Ped. 2:12).\nJe xjáo xi kjindai Jerusalén\nJókisatio kon je chjota israelita nga koantsínle xjáo xi kjindai Jerusalén.\nʼYáni xi Nehemías tsakʼin.\nJmé xá kisʼin Nehemías, kʼoa ánni nga xángʼasíni jebi.\nJmé kjoa xi kisʼeyanajmíle Nehemías xi kisibale, kʼoa jméni xi kisʼin.\nJe rey Artajerjes, jósʼin tsakakóle kjoanda je Nehemías.\nJósʼin kisikatíonda Nehemías je chjota xi tsakʼéndaya je xjáo nga tsín je tsakʼéchjoa chjota kontrale.\nTʼexkiai Nehemías 1:4-6 kao 2:1-20.\nJósʼin tsakásjai Nehemías je ndiale Jeobá (Neh. 2:4, 5; Rom. 12:12; 1 Ped. 4:7).\nTʼexkiai Nehemías 3:3-5.\nJméni xi bakóyale ndʼaibi je choʼnda xi sísin ya jinjtín kʼoa kao xi chjota jchínga sʼin tjío, nga tsín tongóson kisʼin chjota teqoíta kʼoa kao xi tsakinya títjonle (Neh. 3:5, 27; 2 Tes. 3:7-10; 1 Ped. 5:5).\nTʼexkiai Nehemías 4:1-23.\nJméni xi kitsjoa nganʼiole je chjota israelita nga tosi tonda tsakʼéndaya je xjáo xi kjindai Jerusalén ninga chjota tsʼen tsakatiochjoale (Neh. 4:6, 8, 9; Sal. 50:15; Isa. 65:13, 14).\nJósʼin tsjoá nganʼioná ndʼaibi je choa̱le chjota israelita.\nTʼexkiai Nehemías 6:15.\nJméni xi bakó jotjín nganʼio tjínle je kjoamakjain kʼianga saʼnda tsín jao sá koanjngonile je xjáo xi kjindai Jerusalén je chjota israelita (Sal. 56:3, 4; Mat. 17:20; 19:26).\nJngo ánkje kichokonle María\nʼYáni chjoón xosíkji faʼaitʼa ibi.\nJméni xi kitsole Gabriel je María.\nJósʼin tsakakóyale Gabriel je María kʼianga jngo ʼndílee sʼele ninga tsín ʼya chjota tíjnakao.\nJméni xi koan kʼianga kichokonle María je Elisabet xi xínkjín koanni.\nJósʼin kisikjaʼaitsjen José kʼianga je kisʼejinle nga jngo ʼndílee sʼele María, tonga ánni nga kisikʼantjaiyasíni kjoafaʼaitsjenle nga koanskanni.\nTʼexkiai Lucas 1:26-56.\nJótso Lucas 1:35, ánni nga tsín jée tsakinsínile je ʼNdíle Niná ninga ya koanjcháya tsʼoa̱ María (Ageo 2:11-13; Juan 6:69; Heb. 7:26; 10:5).\nJósʼin tsaʼyaxkón Jesús kʼianga kjesa tsinjin (Luc. 1:41-43).\nJmé choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjnale María je chjota tjenngile Cristo je xi tsesa xá tsjoále Jeobá (Luc. 1:38, 46-49; 17:10; Pro. 11:2).\nTʼexkiai Mateo 1:18-25.\nNingalani tsín Emanuel (Emmanuel) sʼin tsakʼai jaʼainle Jesús, jósʼin tsakakó nga ñaki kʼoasʼin kikao yaole josʼin tsoyanile jaʼain jebi (Mat. 1:22, 23; Juan 14:8-10; Heb. 1:1-3).\nJesús ya kitsin jña satíoʼya cho̱\nʼYáni ʼndílee xosíkji faʼaitʼa ibi, kʼoa jñáni tísíkájna je María.\nÁnni nga ya kitsinsíni Jesús jñani nikatíoʼya je cho̱.\nʼYáni je chjota xosíkjoan tjíofaʼasʼen ya jñani satíoʼya cho̱, kʼoa jméni xi kitsole jngo ánkje.\nÁnni nga tsín mangósonsíni je Jesús kao chjota.\nÁnni nga ʼNdíle Niná ʼmisínile Jesús.\nTʼexkiai Lucas 2:1-20.\nJméni xi kisʼin je Augusto César nga kitjoson je én xi tongini kinokjoa xi tʼatsʼe nga kitsin Jesús (Luc. 2:1-4; Miq. 5:2).\nTsa ʼyani xi mele nga ya katamaxkikao je chjota xi tjínle kjoandale Niná, jméni xi tjínnele sʼin (Luc. 2:14; Mat. 16:24; Juan 17:3; Hech. 3:19; Heb. 11:6).\nJe xi tjíokoʼnda cho̱le ya Judea, ninga toxkia chjotalani tsjoa koanle nga kitsin je xi kʼoasʼin kʼoasjentjai, ánni nga ngisa tsjoa satíosínile je choʼndale Niná xi tjío ndʼaibi (Luc. 2:10, 11; Efe. 3:8, 9; Apo. 11:15; 14:6).\nJngo niño kitjenngile je chjota\nʼYáni chjota xosíkjoan faʼaitʼa ibi, kʼoa ánni nga jngo xi ntsja tíbakósínile je niño xi kjimafatesí.\nÁnni nga nʼio koankjaojinsínile je rey Herodes, kʼoa jméni xi kisʼin.\nJñáni tsakándiale je chjota je niño xi koanfatesí, tonga ánni nga xín ndia kiskoesíni nga ki ijngokʼani ya naxinandále.\nJmé kjoatéxoma kitsjoa je Herodes, kʼoa ánni.\nJméni xi kitsole Jeobá je José.\nʼYáni xokisʼin nga kʼoasʼin koanfatesíni je niño xokji, kʼoa ánni.\nTʼexkiai Mateo 2:1-23.\nJótjín nóle Jesús kʼoa jñáni tíjna nga kichonrʼoe je chjota xi niño kotʼayason (Mat. 2:1, 11, 16).\nSʼa ti Jesús kʼoa ya yo̱ngo̱ tíjna\nJótjín nóle ibi je Jesús, kʼoa jñáni tíjna.\nJméni xi kisʼin José kao yaniʼyale nga xki̱nó.\nKʼianga je jngo nichxin tsakʼéngi nga tjíofini ya Nazaret je José kao María, ánni nga ki ijngokʼasíni ya Jerusalén.\nJñáni koansjaile Jesús je José kao María, kʼoa ánni to koanxkónsínile je chjota xi tʼatsʼe Jesús.\nJe Jesús, jméni xi kitsole je na̱le.\nJósʼin koanngintjenngia choa̱le Jesús nga katamasaná xi tsʼe Niná.\nTʼexkiai Lucas 2:41-52.\nNinga kʼoatso kjoatéxoma nga toje xi xʼin xi nʼio tjínnele koai je sʼuí xi kisʼejna Jerusalén nga xki̱nó, jmé choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjnale je José kao María je xijchá xi tjío ndʼaibi (Luc. 2:41; Deu. 16:16; 31:12; Pro. 22:6).\nJmé choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjnale Jesús je xti xi tjío ndʼaibi xi tʼatsʼe nga sitjosonle je xijchále (Luc. 2:51; Deu. 5:16; Pro. 23:22; Col. 3:20).\nTʼexkiai Mateo 13:53-56.\nJóʼmi nga ño ndsʼe Jesús xi síkʼaxki ya Biblia, kʼoa xijekoanni jósʼin koanchjén jao ndsʼe ya jinjtín xi tsʼe chjota tjenngile Cristo (Mat. 13:55; Hech. 12:17; 15:6, 13; 21:18; Gál. 1:19; Sant. 1:1; Jud. 1).\nJuan kiskanisʼenngindá Jesús\nʼYáni nga jao chjota xi faʼaitʼasí ibi.\nJósʼin chanisʼenngindá jngo chjota.\nʼYá chjotani xi kʼoasʼin kiskanisʼenngindá je Juan.\nÁnni nga kʼoakitsosínile Jesús je Juan nga katakanisʼenngindá.\nJósʼin tsakakó Niná nga kisasenle nga kʼoasʼin kisʼenngindá Jesús.\nJméni xi koan kʼianga ñachan nichxin ki Jesús ya ʼndetʼaxíntʼa.\nʼYáni xi títjon chjota tjenngile koan Jesús, kʼoa jmé choa̱ xi títjon tsakʼéjna.\nTʼexkiai Mateo 3:13-17.\nJmé choa̱ xi tsakʼéjnale Jesús je chjota tjenngile xi tʼatsʼe kjoachanisʼenngindá (Sal. 40:7, 8; Mat. 28:19, 20; Luc. 3:21, 22).\nTʼexkiai Mateo 4:1-11.\nÁnni nga tsjoá nganʼiosíniná josʼin kisichjén Jesús je Énle Niná kʼianga kʼoéxkia ngantsjai je Biblia (Mat. 4:5-7; 2 Ped. 3:17, 18; 1 Juan 4:1).\nTʼexkiai Juan 1:29-51.\nʼYáni xi kisikaséntʼale je chjota tjenngile Juan, kʼoa jósʼin koa̱n chjénngile (Juan 1:29, 35, 36; 3:30; Mat. 23:10).\nTʼexkiai Juan 2:1-12.\nJósʼin tsakakó je choa̱ xi títjon tsakʼéjna je Jesús kʼianga Jeobá tsjoále jmeni xi machjénle je choʼndale (Juan 2:9, 10; Sal. 84:11; Sant. 1:17).\nJe Jesús kisitsje ya yo̱ngo̱\nÁnni nga cho̱ kisatenasíni ya yo̱ngo̱.\nÁnni nga koanjtisínile je Jesús.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi kisʼin je Jesús, kʼoa jméni xi kitsole nga katasʼín je chjota xi nisechxoa tsakaténa.\nJméni xi jaʼaitsjenle je chjota tjenngile Jesús kʼianga tsabe jmeni xi kisʼin Jesús.\nJñá ʼndeni jaʼato Jesús kʼianga ki ya Galilea.\nTʼexkiai Juan 2:13-25.\nKʼianga kʼoasʼin nʼio koanjtile Jesús kao chjota xi taon síkʼantjai ya yo̱ngo̱, jósʼin tjínnele jchatokoan tsa ʼya xi tjín xi koatena kʼoa koatse ya Ndʼia jña chotʼaya (Juan 2:15, 16; 1 Cor. 10:24, 31-33).\nJe Jesús jngo chjoón tsakjákao ya xjáonandá\nÁnni nga ya kisikjáyasíni Jesús ya jñani jngo xjáonandá tíjna ya Samaria, kʼoa jméni xi kitsole jngo chjoón xi ya kichó.\nÁnni nga tokʼoakoansínile je chjoón jebi, jméni xi kitsole Jesús kʼoa ánni.\nJmé nandáni xi kinchjani Jesús jókoanle je chjoón, tonga jmé nandáni xi kinchjani Jesús.\nÁnni nga tokʼoakoansínile chjoón jebi nga be Jesús xi tʼatsʼe, kʼoa jósʼin kisʼejinnile Jesús.\nJméni xi bakóyaná je xi kachotʼaya ibi.\nTʼexkiai Juan 4:5-43.\nKʼianga koanngintjenngia choa̱le Jesús, jósʼin jchatokoan je chjota xi xín tsʼe kʼoa kao je xi ma̱ tjío (Juan 4:9; 1 Cor. 9:22; 1 Tim. 2:3, 4; Tito 2:11).\nJmé kjoanda xi tʼatsʼe Niná tínroani tjínle je xi chjota tjenngile Jesús ma (Juan 4:14; Isa. 58:11; 2 Cor. 4:16).\nJósʼin nga kʼoati chjí jchatokoan tsandañá xi tʼatsʼe Niná jokisʼin je chjoón samaritana, nga nʼio koanmele nga tsakakóyale xi kjaʼai jmeni xi tsakʼinyale (Juan 4:7, 28; Mat. 6:33; Luc. 10:40-42).\nJe Jesús ya tsakakóya jña tíjna jngo nindo\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jñáni tíbakóya Jesús, kʼoa ʼyáni xi yasí tjíotʼa chrianle.\nJótsakʼin nga tejao je pastro.\nJméni xi tsoyanile je én xi tso: “Je machrianle nga koatexoma je Rey xi kiskoejin Niná”.\nJméni xi kitsoyale Jesús je chjota nga katasíje kʼianga kʼoetsʼoa.\nJókitso je Jesús, jósʼin tjínnele skoekon xínkjín je chjota.\nTʼexkiai Mateo 5:1-12.\nJósʼin tjínnele koakoá kʼianga machjénná nga sichriantʼale Niná (Mat. 5:3, NM; Rom. 10:13-15, NM; 1 Tim. 4:13, 15, 16).\nTʼexkiai Mateo 5:21-26.\nJósʼin síkʼéjnatsen Mateo 5:23, 24 kʼiatsa mená nga nda kuijna xi kao Jeobá, tjínnele nga nda kuiyoa xi kao xíngiaa (Mat. 6:14, 15; Sal. 133:1; 1 Juan 4:20).\nTʼexkiai Mateo 6:1-8.\nJméni xi kisʼin je chjota fariseo xi tsín tjínnele kui kʼoasʼin je chjota tjenngile Cristo (Luc. 18:11, 12; 1 Cor. 4:6, 7; 2 Cor. 9:7).\nTʼexkiai Mateo 6:25-34.\nJósʼin tsakakóya Jesús kʼianga Jeobá sinʼiotʼa nga je tsjoáná jmeni xi machjénná (Éxo. 16:4; Sal. 37:25; Fili. 4:6).\nTʼexkiai Mateo 7:1-11.\nJméni xi bakóyaná je énle Jesús xi nroatʼa ya Mateo 7:5 (Pro. 26:12; Rom. 2:1; 14:10, NM; Sant. 4:11, 12).\nJesús kisikjaʼáyale je kʼien\nʼYáni je nʼaile tsoti xosíkji faʼaitʼa ibi, kʼoa ánni nga nʼio kisikjaojinsíni nʼai jebi kʼoa kao chjoónle.\nJméni xi kisʼin Jairo kʼianga je koansjaile Jesús.\nJméni xi koan kʼianga tífi ya ndʼiale Jairo je Jesús, kʼoa jmé én xi kichole Jairo ya yandia.\nÁnni totsakijnokesíni Jesús je chjota xi ya tjío ya ndʼiale Jairo.\nKʼianga je jaʼasʼen Jesús kao xi jan chjota tjenngile kʼoa kao xijchále je tsoti, jméni xi kisʼin Jesús.\nʼYásani xi kisikjaʼáyale Jesús, kʼoa jméni xi bakóya jebi.\nTʼexkiai Lucas 8:40-56.\nÁnni kʼoabixónsíñá nga kisʼele kjoamatokon je Jesús kʼoa nga koanjinle je kjoa xi tíjnajin je chjoón xi jnjín kixíjtenle, kʼoa jméni xi bakóyale jebi xi chjota jchínga sʼin tjío ya jinjtín (Luc. 8:43, 44, 47, 48; Lev. 15:25-27; Mat. 9:12, 13; Col. 3:12-14).\nTʼexkiai Lucas 7:11-17.\nÁnni nga nʼio tse kjoanʼiotokon sokósínile ʼyani xi jngo chjota xi nʼio tsjoake kamʼele, kʼianga be jme xi kisʼin Jesús xi tʼatsʼe je chjoón xi ya tsʼe Naín (Luc. 7:13; 2 Cor. 1:3, 4; Heb. 4:15).\nTʼexkiai Juan 11:17-44.\nJósʼin tsakakó Jesús nga xá chjiʼndáñá kʼianga ʼya xi kamʼená (Juan 11:33-36, 38; 2 Sam. 18:33; 19:1-4).\nNkjín chjota kisikjen Jesús\nJméni xi nʼio chʼao koantʼain Juan Bautista, kʼoa jókoanle je Jesús.\nJósʼin kisikjen Jesús je chjotankjín xi kʼoasʼin kitjenngile, kʼoa jótjín tsojmi kinjengi.\nÁnni nga kitsokjonsíni je chjota tjenngile Jesús kʼianga nitjen, kʼoa jméni xi koanle Pedro.\nXi koan jao kʼani jósʼin kisikjen Jesús je chjota xi jmi mani.\nÁnni nga nʼio naskánakoa̱nchonsíni kʼianga je koatexoma Jesús i̱ Sonʼnde, kʼianga Rey sʼin kiskoejin Niná.\nTʼexkiai Mateo 14:1-32.\nJméni xi síkʼéjnatsen én xi faʼaitʼa ya Mateo 14:23-32 xi tʼatsʼe jokoankjoan Pedro.\nJósʼin bakó Biblia nga channi koanjchínga kjoafaʼaitsjenle Pedro kʼoa nga likuiti toxkia kisʼinni (Mat. 14:27-30; Juan 18:10; 21:7; Hech. 2:14, 37-40; 1 Ped. 5:6, 10).\nTʼexkiai Mateo 15:29-38.\nJósʼin tsabexkón Jesús je tsojmi xi kʼoasʼin tsjoá je Nʼaile (Mat. 15:37; Juan 6:12; Col. 3:15).\nTʼexkiai Juan 6:1-21.\nJósʼin koanngintjenngia je choa̱le Jesús xi chjota tjenngile Cristo maa xi kao chjotaxá sonʼnde (Juan 6:15; Mat. 22:21; Rom. 12:2; 13:1-4).\nTsjoake koan xtiʼndí\nÁnni nga tsakjaotisíni je pastro kʼianga tjíotsoma ya yandia.\nÁnni nga jngo tiʼndí kinchjasínile Jesús kʼoa ya kisikaséjnajin basensínile je pastro.\nJósʼin tínchjani je én xi tso, nga jo xtiʼndí katamakjoan je pastro.\nKʼianga je jngo jao sá jaʼato, jósʼin tsakakó Jesús nga tsjoake je xtiʼndí.\nTʼexkiai Mateo 18:1-4.\nÁnni nga choa̱ kisichjénsíni Jesús kʼianga tsakakóya (Mat. 13:34, 36; Mar. 4:33, 34).\nTʼexkiai Mateo 19:13-15.\nJméni xi koa̱n chjénngile jokjoan je xtiʼndí tsa mená nga sʼená je kjoanichikontʼain xi kjoaʼaikao je Rey xi kiskoejin Niná (Sal. 25:9; 138:6; 1 Cor. 14:20).\nTʼexkiai Marcos 9:33-37.\nJméni xi tsakakóyale je chjota tjenngile Jesús xi tʼatsʼe tsakui simekoan nga ngʼa kuijna (Mar. 9:35; Mat. 20:25, 26; Gál. 6:3; Fili. 2:5-8).\nTʼexkiai Marcos 10:13-16.\nJósʼin nda kiskoeya chjota je Jesús, kʼoa jméni xi bakóyale ndʼaibi je xi chjota jchínga sʼin tjío ya jinjtínle Cristo (Mar. 6:30-34; Fili. 2:1-4; 1 Tim. 4:12).\nJósʼin tsakakóya Jesús\nJméni xi kiskonangile Jesús jngo chjota kʼoa ánni.\nJméni xi sakʼoa kisichjén Jesús nga tsakakóya, kʼoa jméni xi sa je tsaʼya xi tʼatsʼe chjota judío kao chjota samaritano.\nJe xi tsakʼéyanajmí Jesús, jméni xi koanle jngo chjota xi ya ki ya ndia xi fi Jericó.\nJméni xi koan kʼianga jngo naʼmi kʼoa jngo levita jaʼa ya ndia jebi.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, ʼyáni xi tíbasenkaosí je chjota judío xi kitsiʼaon.\nKʼianga je jetʼale Jesús je xi kʼoasʼin tsakʼéyanajmí, jókitsole je chjota xi tsakjakaonajmí, kʼoa jókitso je chjota jebi.\nTʼexkiai Lucas 10:25-37.\nʼNdele nga tokʼoakuitso kixi jmeni xi tsakʼinle je Jesús, jósʼin tsakasenkao jngo chjota xi be jotjínni kjoatéxoma nga koanjinle jmeni xi mele skoe (Luc. 10:26; Mat. 16:13-16).\nJósʼin kisichjén Jesús je choa̱ xi tsakʼéyanajmí nga tsín katabʼasjengi xínkjín je chjota xi kinrʼoéle (Luc. 10:36, 37; 18:9-14; Tito 1:9).\nKisindaya Jesús je xi chʼin kisʼele\nJméni xi kisʼin Jesús kʼianga tsakʼamje ya Israel.\nJméni xi kitsole Jesús je pastro kʼianga je koanjanni nó nga je kʼoasʼin kiskanisʼenngindá yaole.\nʼYáni je chjota xi faʼaitʼasí ibi, kʼoa jméni xi kisikao Jesús je chjoón.\nÁnni nga koansoasínile je chjota títjonle religión jmeni xi kitsole Jesús.\nKʼianga Jesús kao chjota tjenngile ya tjíochrian ya Jericó, jméni xi kisikao Jesús jao chjota xi xka̱ kjoan xi taon síjéson.\nÁnni nga kisindayasíni Jesús je xi tjíomʼe.\nTʼexkiai Mateo 15:30, 31.\nJósʼin tsakakó Jesús je nganʼiole Jeobá, kʼoa jósʼin basenkaoná jebi nga majinná jmeni xi sʼin Jeobá ya sonʼnde chjotse xi kʼoakitso nga kjoaʼaikao (Sal. 37:29; Apo. 21:4).\nTʼexkiai Lucas 13:10-17.\nKʼianga kʼoasʼin nga xotó kisindaya kʼa chjota je Jesús, jósʼin bakó nga nda koatio je chjota kʼianga jé koatexoma xi jngo jmi nó (Luc. 13:10-13; Sal. 46:9; Mat. 12:8; Col. 2:16, 17; Apo. 21:1-4).\nTʼexkiai Mateo 20:29-34.\nJósʼin bakóná jebi kʼianga kisiʼa ntsjaile Jesús je chjota nga tsakasenkao, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Deu. 15:7; Sant. 2:15, 16; 1 Juan 3:17).\nJo Rey sʼin kichó Jesús\nKʼianga ya kichó Jesús jngo naxinandáʼndí xi ya tíjnachrian Jerusalén, jméni xi tsakʼénele nga sʼin je chjota tjenngile.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi koan kʼianga je kichochrian Jesús ya Jerusalén.\nJméni xi kisʼin je xtiʼndí kʼianga tsabe je Jesús nga kʼoasʼin kisindaya chjota xi xka̱ kao xi yo̱ma̱ kjoan.\nJméni xi kitsole Jesús je naʼmi xi koanjtile.\nJósʼin nga kʼoatisʼian tsandañá jokisʼin je xtiʼndí xi tsakʼasjengʼa Jesús.\nJméni xi koanmele skoe je chjota tjenngile Jesús.\nTʼexkiai Mateo 21:1-17.\nKʼianga jo rey sʼin jaʼasʼen Jesús ya Jerusalén, jméni xi tsín koanngóson josʼin jaʼasʼen chjota kjoajchán títjonle Roma ngasʼa kʼianga kinjele kjoajchán (Mat. 21:4, 5; Zac. 9:9; Fili. 2:5-8; Col. 2:15, NM).\nJméni xi bakóyale je xi sʼa xti je xtiʼndí israelita xi kinchjani ya Salmo 118 kʼianga jaʼasʼen Jesús ya yo̱ngo̱ Jerusalén (Mat. 21:9, 15; Sal. 118:25, 26; 2 Tim. 3:15; 2 Ped. 3:18).\nTʼexkiai Juan 12:12-16.\nJmé xi tsoyanile kʼianga yáxka̱jén kisichjén je chjota xi kʼoasʼin tsakʼasjejeya je Jesús (Juan 12:13; Fili. 2:10; Apo. 7:9, 10).\nYa nindo xi Olivos ʼmi\nJe chjota xi tjíotʼasí ibi, ʼyáni xi Jesús kʼoa ʼyáni xi yasí tjíokao.\nJméni xi koanmele kisikao Jesús je naʼmi ya yo̱ngo̱, kʼoa jméni xi kitso Jesús.\nJe pastro jméni xi kiskonangile je Jesús.\nÁnni nga kisikʼaxki kʼasínile Jesús je pastrole jmeni xi koa̱n i̱ Sonʼnde kʼianga je tíbatéxoma ya ngʼajmi.\nJókitso Jesús, jméni xi koa̱n kʼianga kjesa kjoaʼaxínjin ngayeje kjoatsʼen xi tjín i̱ Sonʼnde.\nTʼexkiai Mateo 23:1-39.\nNinga kʼoalani tso Biblia nga tsín chʼaotjín nga jngo jaʼain bʼaile je xi xángʼa tjínle, tonga jméni xi bakó je énle Jesús xi nroatʼa ya Mateo 23:8-11 xi tʼatsʼe tsa jngo jaʼain xi ngʼa sikʼiejna kʼoaile xi xá tjínle ya jinjtín xi tsʼe chjota tjenngile Cristo (Hech. 26:25; Rom. 13:7; 1 Ped. 2:13, 14).\nJméni xi kisichjén je chjota fariseo nga tsakʼéchjoale je chjota xi koanmele nga chjota tjenngile Cristo koa̱n, kʼoa jósʼin mangóson kao je xi tjíosichjén je chjota títjonle religión ndʼaibi (Mat. 23:13; Luc. 11:52; Juan 9:22; 12:42; 1 Tes. 2:16).\nTʼexkiai Mateo 24:1-14.\nJósʼin bakó ya Mateo 24:13 nga nʼio chjíle je kjoaka.\nJósʼin tsoyanile je én xi «kjoetʼani» tso nroatʼa ya Mateo 24:13 (Mat. 16:27; Rom. 14:11, 12; 2 Cor. 5:10).\nTʼexkiai Marcos 13:3-10.\nJmé énni xi nroatʼa ya Marcos 13:10 xi nʼio kʼoatso nga nʼio maxátiyale nga kʼuinyason je énnda chjotse, kʼoa nga kʼoakitso Jesús je én jebi jósʼiaan (Rom. 13:11, 12; 1 Cor. 7:29-31; 2 Tim. 4:2).\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, ánni nga jngo cuartoje xi sonngʼani tíjna tjíoʼyasíni Jesús kʼoa kao nga tejao pastro.\nʼYáni xosíkji tíbitjo ndʼia, kʼoa jméni xi sʼin.\nJmé kjoabichi xi kjaʼaile tsakʼéjna Jesús kʼianga je tsakʼéjna je Paxko.\nJmé xi kisikjaʼaitsjenya je chjota israelita nga tsakatío je Paxko, kʼoa jméni xi síkjaʼaitsjenle chjota tjenngile Jesús je kjoabichi xi toxá kʼoasʼin tsakʼéjnani.\nNga je tsakʼéjna je Kjoabichile Nainá, jméni xi kitsole Jesús je chjota tjenngile, kʼoa jméni xi kisʼin je chjota tjenngile.\nTʼexkiai Mateo 26:14-30.\nJósʼin bakó ya Mateo 26:15 nga toxá kisʼinni Judas nga kʼoasʼin tsakaténa Jesús.\nJñánile nga jao koya josʼin machjén je jnjín xi kʼoasʼin tsakʼéjten Jesús (Mat. 26:27, 28; Jer. 31:31-33; Efe. 1:7; Heb. 9:19, 20).\nTʼexkiai Lucas 22:1-39.\nJósʼin jaʼasʼenjin nimale Judas je Na̱i (Luc. 22:3; Juan 13:2; Hech. 1:24, 25).\nTʼexkiai Juan 13:1-20.\nTojotso ya Juan 13:2, a koa̱n je kjoánele jée Judas jmeni xi kisʼin, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi xi choʼndale Niná ma ndʼaibi (Gén. 4:7; 2 Cor. 2:11; Gál. 6:1; Sant. 1:13, 14).\nJméni xi tokʼoamaná jmeni xi kisʼin Jesús xi koa̱n chjénngile (Juan 13:15; Mat. 23:11; 1 Ped. 2:21).\nTʼexkiai Juan 17:1-26.\nJókitsonile Jesús nga «tojngo» katamani chjotale nga kitso (Juan 17:11, 21-23; Rom. 13:8; 14:19; Col. 3:14).\nNga tíjna Jesús ya ʼnde jña Getsemaní ʼmi\nJñáni ki Jesús kao pastrole kʼianga je kitjo ya cuartoje jña tsakʼéjna je Paxko, kʼoa jókitso nga sʼin je chjota tjenngile.\nKʼianga kichonrʼoe Jesús je pastrole, jméni xi tjíosʼín kʼoa jótjín kʼa kʼoakisʼin.\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, ʼyáni xi kichó ya ʼnde xi Getsemaní ʼmi, kʼoa jméni xi kisʼin je Judas Iscariote.\nÁnni nga tsakʼéndsoʼasíni Jesús je Judas Iscariote, kʼoa jméni xi kisʼin je Pedro.\nJméni xi kitsole Jesús je Pedro, tonga ánni nga tsín kisijésínile Jesús je Niná nga jngo ánkjele katasíkasén.\nTʼexkiai Mateo 26:36-56.\nÁnni nga jngo choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjnasínile Jesús je xi chjota jchínga sʼin tjío ndʼaibi ya jinnaxinandále Niná josʼin kitsjoale kjoafaʼaitsjen je chjota tjenngile (Mat. 20:25-28; 26:40, 41; Gál. 5:17; Efe. 4:29, 31, 32).\nJósʼin tsabekon Jesús je xi kicha síkʼienni xínkjín (Mat. 26:52; Luc. 6:27, 28; Juan 18:36).\nTʼexkiai Lucas 22:39-53.\nA kui xi tsonile nga kinroajen je kjoamakjainle Jesús, kʼianga kʼoasʼin jngo ánkje tsʼatsenle ya ʼnde jña Getsemaní ʼmi xi kitsjoa nganʼiole (Luc. 22:41-43; Isa. 49:8; Mat. 4:10, 11; Heb. 5:7).\nTʼexkiai Juan 18:1-12.\nJósʼin kisikuinda Jesús je chjota tjenngile xi tʼatsʼe chjota kontrale, kʼoa jméni xi bakóyaná je choa̱le (Juan 10:11, 12; 18:1, 6-9; Heb. 13:6; Sant. 2:25).\nʼYákjoanni xi kʼoasʼin kisikʼien je Jesús.\nJméni xi kisʼin je pastro kʼianga je kʼoasʼin kikao Jesús je chjota títjonle religión.\nJméni xi koan ya ndʼiale je naʼmi títjon Caifás.\nÁnni nga kisíni je Pedro kʼoa kiskiʼndásíni.\nKʼianga kichanitʼa ijngokʼale Jesús je Pilato, jókitso nga tsakʼéjta je naʼmi títjon.\nJméni xi koantʼain Jesús nga bíxine koanxon kʼianga sʼasa nʼio xátí, kʼoa jméni xi kitsole jngo chjotaché xi kʼoasʼin ñatjen kisʼetʼakao yá.\nJñáni sʼejna je ʼndenaxó xi kinchjani Jesús.\nTʼexkiai Mateo 26:57-75.\nJósʼin tsakakó je chjota Sanedrín nga nʼio chʼao tjío je nimale (Mat. 26:59, 67, 68).\nTʼexkiai Mateo 27:1-50.\nÁnni kʼoabixónsíñá nga tsínni aon koan kjoaixile Judas jmeni xi kisʼin (Mat. 27:3, 4; Mar. 3:29; 14:21; 2 Cor. 7:10, 11).\nTʼexkiai Lucas 22:54-71.\nJméni xi bakóyaná kʼianga kʼoakitso Pedro nga tsín bexkon Jesús nitjen nga je kisatena kʼoa kindoa (Luc. 22:60-62; Mat. 26:31-35; 1 Cor. 10:12).\nTʼexkiai Lucas 23:1-49.\nJókisʼin Jesús kʼianga tokjoatjao jme xi koantʼain, kʼoa jméni xi bakóyaná jebi (Luc. 23:33, 34; Rom. 12:17-19; 1 Ped. 2:23).\nTʼexkiai Juan 18:12-40.\nJméni xi síkʼéjnatsen ninga kitsokjonle chjota je Pedro nga títjon, tonga nga jngoni pastro xi nʼio nda kisʼin nga koanskanni (Juan 18:25-27; 1 Cor. 4:2; 1 Ped. 3:14, 15; 5:8, 9).\nTʼexkiai Juan 19:1-30.\nJósʼin tsabekon Jesús je tsojmi sonʼnde (Juan 2:1, 2, 9, 10; 19:23, 24; Mat. 6:31, 32; 8:20).\nJe én xi to jetʼani kinchja Jesús kʼianga je kʼien, jósʼin tsakakó nga kinjele kʼoa nga kisitoanntjai nga toje Jeobá xi tiʼndele koatexoma (Juan 16:33; 19:30; 2 Ped. 3:14; 1 Juan 5:4).\nNga jaʼáyale Jesús\nʼYáni chjoón xosíkji faʼaitʼa ibi, kʼoa nga jao chjota xosíkjoan, kʼoa jñáni tjío.\nÁnni nga tsakʼénesínile naʼmi je Pilato nga katasíkasén soldado xi sikuinda tsjóle Jesús.\nJméni xi kisʼin jngo ánkje nga je koanjanni nichxin nga kinikʼien Jesús kʼianga xátí, tonga jméni xi kisʼin je naʼmi.\nÁnni nga tokʼoakoansínile je yánchjín xi kichokotsen ya tsjóle Jesús.\nÁnni nga ya kitokasíni je Pedro kao Juan ya tsjóle Jesús, kʼoa jméni xi tsabe.\nJméni xi koanle je yaole Jesús, kʼoa jméni xi kisʼin Jesús kʼianga katabe je chjota tjenngile nga tíjnakon.\nTʼexkiai Mateo 27:62-66 kao 28:1-15.\nKʼianga je jaʼáyanile Jesús, jósʼin tsakajngijée xi kao nganʼiotsjele Niná je naʼmi títjon, je chjota fariseo kʼoa kao xi chjota jchínga sʼin tsakatio (Mat. 12:24, 31, 32; 28:11-15).\nTʼexkiai Lucas 24:1-12.\nJósʼin bakó je kjoafaʼáyale Jesús nga kʼoasʼin síkjaʼaitsjen Jeobá nga ma chʼaʼénle je yánchjín (Luc. 24:4, 9, 10; Mat. 28:1-7).\nTʼexkiai Juan 20:1-12.\nJósʼin basenkaoná Juan 20:8, 9 nga machjén nga katasʼená kjoatsejta kʼiatsa tsín machoyaná jósʼin bitjoson jngo én xi tongini kinokjoa (Pro. 4:18; Mat. 17:22, 23; Luc. 24:5-8; Juan 16:12).\nJaʼasʼen ninga tíchjoanʼio xo̱ntjoa\nJméni xi kitsole María jngo chjota xi ya síxájin tsojmintje koanle, tonga jósʼin tsabeni kʼianga jeni Jesús.\nJméni xi koantʼain nga jao chjota tjenngile Jesús kʼianga tjíofi ya naxinandáʼndí Emaús.\nJméni xi tokʼoamaná xi koan kʼianga je tsabe Jesús tjíotsole je pastro nga jao chjota tjenngile Jesús.\nNga kʼia jótjín kʼa je tsʼatsenle Jesús je chjota tjenngile.\nJméni xi kitso Tomás kʼianga je kʼoakitsole chjota tjenngi xi ngikʼa nga tsabe Jesús, tonga jméni xi koan nga koanjinni nichxin.\nTʼexkiai Juan 20:11-29.\nA kui xi kitsonile je Jesús ya Juan 20:23 nga tjínle ʼnde je chjota sonʼnde nga sichatʼa je jée. Tʼeyanajmílai (Sal. 49:2, 7; Isa. 55:7; 1 Tim. 2:5, 6; 1 Juan 2:1, 2).\nTʼexkiai Lucas 24:13-43.\nJósʼin koa̱n sikʼéjnanda je nimaná nga ñaki kʼoasʼin skajin jmeni xi tso je Biblia (Luc. 24:32, 33; Esd. 7:10; Mat. 5:3; Hech. 16:14; Heb. 5:11-14).\nJe Jesús ki ijngokʼani ya ngʼajmi\nJótjín chjota tjenngile Jesús tsabe ñandia, kʼoa jméni xi tsakjákaoni.\nJókoa̱nchon i̱ Sonʼnde kʼianga je jngo jmi nó koatexoma Jesús.\nJótjín nichxin tsʼatsenle Jesús je chjota tjenngile, tonga jméni xi koan nga je kichoka nichxin.\nJmé kjoatéxoma kitsjoale je chjota tjenngile Jesús tongini nga kjesa fijin.\nJméni xi kjima i̱ sén xi nroatʼa ibi, kʼoa jósʼin kichaʼma Jesús.\nTʼexkiai 1 Corintios 15:3-8.\nÁnni nga ñaki tjínjngosíni kon je pastro Pablo nga kinchjani xi tʼatsʼe kjoafaʼáyale Jesús, kʼoa jméni xi ñaki tjínjngo kon xi nchjani ndʼaibi je chjota tjenngile Cristo (1 Cor. 15:4, 7, 8; Isa. 2:2, 3; Mat. 24:14; 2 Tim. 3:1-5).\nTʼexkiai Hechos 1:1-11.\nTojotso én xi tongini kinokjoa xi nroatʼa ya Hechos 1:8, jñá saʼnda tjen tsakʼinyason énle Niná (Hech. 6:7; 9:31; 11:19-21; Col. 1:23).\nYa Jerusalén kiskoya\nTojosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, jméni xi koanle je chjota tjenngile Jesús xi ya kiskoya Jerusalén.\nÁnni nga tokoanxkónsínile je chjota xi kichó ya Jerusalén.\nJméni xi tsakakóyale chjota je Pedro.\nJókoanle je chjota nga je kinrʼoéle Pedro, kʼoa jméni xi tjínnele kisʼin.\nJótjín koanni xi kiskanisʼenngindá yaole nga sʼuí Pentecostés kʼianga nó kantejan nga je jaʼai Cristo.\nTʼexkiai Hechos 2:1-47.\nJósʼin síkʼéjnatsen je énle Pedro xi nroatʼa ya Hechos 2:23, 36 kʼianga je chjota judío kiskanele kjoabiyale Jesús (1 Tes. 2:14, 15).\nJmé choa̱ xi nʼio nda tsakʼéjna je Pedro kʼianga koanle kiskanisʼenjin kjoafaʼaitsjenle chjota je énle Niná (Hech. 2:16, 17, 29, 31, 36, 39; Col. 4:6).\nJósʼin kisichjén títjon Pedro je yobi̱ xi kitsole Jesús nga koa̱n kjoaʼasʼen xi ya koatexoma ya ngʼajmi (Hech. 2:14, 22-24, 37, 38; Mat. 16:19, NM).\nKinikatíondai nga ndoyá tjíoʼya\nJméni xi koanle je Pedro kao Juan nga tjíofaʼasʼen ya yo̱ngo̱ kʼianga je koanxon.\nJméni xi kitsole Pedro je chjota chjiʼngé, kʼoa jméni xi kitsjoale Pedro xi ngisa nʼio chjíle tikʼoajinni taon.\nÁnni nga koanjtisínile je chjota títjonle religión, kʼoa jméni xi kisikao je Pedro kao Juan.\nJméni xi kitsole Pedro je chjota títjonle religión, kʼoa jmé énni xi kisʼejinkon je pastro.\nÁnni nga kjoaxínkon kisʼesínile je chjota títjonle religión, kʼoa jméni xi koan kʼianga je koanjao kʼani nga kiskaní ndoyá je pastro.\nJókitso je pastro kʼianga kichochani ya ngixko̱n chjota Sanedrín.\nTʼexkiai Hechos 3:1-10.\nNinga tsínná nganʼio ndʼaibi xi koa̱n sindayañá je chjota, jósʼin basenkaoná je énle Pedro xi nroatʼa ya Hechos 3:6 nga chjí jchatokoan je én xi tíʼmiyason (Juan 17:3; 2 Cor. 5:18-20; Fili. 3:8).\nTʼexkiai Hechos 4:1-31.\nKʼianga fitjenngikená chjota nga ʼmiyasoan je énnda chjotse, jósʼin koa̱n chjénngile je chjota tjenngile Cristo xi tsakatio ngasʼa (Hech. 4:29, 31; Efe. 6:18-20; 1 Tes. 2:2).\nTʼexkiai Hechos 5:17-42.\nJósʼin sítoanntjai kʼaná je chjota xi tsín testigole Jeobá ma xi nda tjío kon xi tʼatsʼe xále Niná, joni tsa nichxin kjoatse kʼoa kao nichxin xi tiyoa ndʼaibi (Hech. 5:34-39).\nNga kinikʼienkao lajao je Esteban\nʼYáni xi Esteban tsakʼin, kʼoa jméni xi kisʼin kao nganʼiole Niná.\nJméni xi kitso je Esteban xi kʼoasʼin nʼio kisijtile je chjota títjonle religión.\nJméni xi kisikao chjota je Esteban kʼianga je kiskenʼndójbe kʼoa tsakʼaonsje ya naxinandá.\nʼYáni je chjota xosíkji séjnatʼale je najño.\nJméni xi kisijéle Jeobá je Esteban kʼianga kjesa mʼejin.\nJósʼin chjénngilee choa̱le Esteban kʼiatsa ʼya xi chʼao síkaoná.\nTʼexkiai Hechos 6:8-15.\nJmé énni xi tsín kʼoatjín síchjén je chjota títjonle religión nga mele sikʼéjnajyo je xále testigole Jeobá nga kʼoasʼin tjíotsoyason (Hech. 6:9, 11, 13).\nTʼexkiai Hechos 7:1-60.\nJméni xi tsakasenkao je Esteban nga koanle nda kisitoanntjai je énnda chjotse ya ngixko̱n chjota Sanedrín, kʼoa jméni xi bakóyaná je choa̱le (Hech. 7:51-53; Rom. 15:4; 2 Tim. 3:14-17; 1 Ped. 3:15).\nJósʼin tjínnele jchatokoan je chjota xi batiochjoale je xále Niná xi nʼia (Hech. 7:58-60; Mat. 5:44; Luc. 23:33, 34).\nNga tjíofi ndia Damasco\nJméni xi kisʼin Saulo kʼianga je kinikʼien Esteban.\nJméni xi tokʼoamaná xi koan kʼianga tífi Saulo ya ndia Damasco.\nJméni xi tsakʼénele Jesús nga katasʼín je Saulo.\nJméni xi kitsole Ananías je Jesús, kʼoa jósʼin koantsen ijngokʼanile je Saulo.\nJósʼin tsaʼyale Saulo nga je koanni, kʼoa jósʼin koanchjén.\nTʼexkiai Hechos 8:1-4.\nJósʼin tsangabason je kjoamakjainle chjota tjenngile Cristo kʼianga kʼoasʼin kitjenngike je chjota je jtín xi kʼia kinroatsʼiani, kʼoa jósʼin nga kʼoati kjima nichxin xi tiyoa ndʼaibi (Hech. 8:4; Isa. 54:17).\nTʼexkiai Hechos 9:1-20.\nJñánile xá xi jan koya kisikʼéjnandale Jesús je Saulo xi kʼoasʼin sitjoson (Hech. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Rom. 11:13).\nTʼexkiai Hechos 22:6-16.\nJósʼin koa̱n chjénngilee je Ananías, kʼoa ánni nga nʼio chjísínile (Hech. 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Ped. 1:14-16; 2:12).\nTʼexkiai Hechos 26:8-20.\nÁnni nga tsjoá nganʼiosínile je chjota xi tsín makjainle tsa chjoónle kʼoa tsa xʼinle nga chjota tjenngile Cristoni koan je Saulo (Hech. 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Ped. 3:1-3).\nPedro kikonle Cornelio\nʼYáni je xi xkóle tíbasén ibi.\nJméni xi kitsole jngo ánkje je Cornelio.\nJmé xi tsakakóle Niná je Pedro kʼianga ya tíjna sonngʼa ndʼiale Simón ya Jope.\nÁnni nga kʼoakitsosínile Pedro je Cornelio nga tsín xkóle koasenle kʼoa nga tsín je katabʼétsʼoale.\nÁnni nga tokʼoakoansínile je chjota judío xi chjota tjenngile Jesús ma xi ya tjíokao Pedro.\nJméni xi nda bakóyaná nga kikonle Pedro je Cornelio.\nTʼexkiai Hechos 10:1-48.\nJméni xi bakóyaná je énle Pedro xi nroatʼa ya Hechos 10:42 tʼatsʼe nga kʼuinyasoan je énnda chjotse nga Niná koatexoma (Mat. 28:19; Mar. 13:10; Hech. 1:8).\nTʼexkiai Hechos 11:1-18.\nJósʼin kisikʼantjaiya kjoafaʼaitsjenle Pedro kʼianga je tsaʼyale nga kisasenle Jeobá je chjota xi tsín judíojin, kʼoa jósʼin chjénngile je choa̱le (Hech. 11:17, 18; 2 Cor. 10:5; Efe. 5:17).\nTimoteo je xi tsakasenkao Pablo\nʼYáni ti xi faʼaitʼasí ibi, jñáni tsakʼejna kʼoa jóʼmi je na̱le kao majchále.\nJókitso je Timoteo kʼianga kʼoakitsole Pablo tsa mele koaikao nga koaikakóyasonle chjota jñani kjin naxinandá.\nJñáni nga chjota tjenngile Cristo tsakʼin títjonle je chjota xi koankjainle tʼatsʼe Jesús.\nJñá kʼanile naxinandá jña ki Pablo, Silas kʼoa kao Timoteo nga je kini ya Antioquía.\nJósʼin tsakasenkao Timoteo je Pablo, kʼoa jméni xi skónangile yaole ndʼaibi je xi sʼa xti.\nTʼexkiai Hechos 9:19-30.\nJósʼin kisikuinda yaole je Pablo nga tsakatiochjoale chjota je énnda chjotse (Hech. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16).\nTʼexkiai Hechos 11:19-26, NM.\nJósʼin bakó je én xi faʼaitʼa ya Hechos 11:19-21, 26 nga je nganʼiotsjele Jeobá tíbandia nga kʼoasʼin tíʼmiyason.\nTʼexkiai Hechos 13:13-16, 42-52.\nJósʼin bakó ya Hechos 13:51, 52 nga tsín kitsjoaʼnde je chjota tjenngile Jesús nga kui kisikinroajen kon ninga chjota tsakatiochjoale (Mat. 10:14; Hech. 18:6; 1 Ped. 4:14).\nTʼexkiai Hechos 14:1-6, 19-28.\nJósʼin basenkaoná je én xi tso «kisikatíokao je Nainá [Jeobá]» nga tsín toxkia sikjaojian nga kuisenkoa je xi sʼa tjíokotʼaya Énle Niná (Hech. 14:21-23; 20:32; Juan 6:44).\nTʼexkiai Hechos 16:1-5.\nJósʼin bakóná kʼianga kʼoasʼin kitsjoaʼnde Timoteo nga tsakichandaile yaole, nga nʼio chjíle nga kʼoasʼiaan ngayeje xi to «tʼatsʼe énnda» chjotse (Hech. 16:3; 1 Cor. 9:23; 1 Tes. 2:8).\nTʼexkiai Hechos 18:1-11, 18-22.\nJósʼin bakóya Hechos 18:9, 10 nga je Jesús tíbandia nga tíʼmiyason, kʼoa jósʼin nyʼán bʼé tokoan ndʼaibi (Mat. 28:20).\nJngo tiʼndí xi tsakajnafe\nʼYáni je tiʼndí xosíkji kijnatsʼotjen, kʼoa jméni xi koanle.\nJméni xi kisʼin Pablo kʼianga je tsabe nga kijnakʼien je tiʼndí.\nJñáni ki je Pablo, Timoteo kʼoa kao xi kitjenkao, kʼoa jméni xi koan kʼianga ya tsakatio Mileto.\nJmé énni xi tongini tsakájinkon Agabo je Pablo, kʼoa jósʼin kitjoson jmeni xi kitso.\nTʼexkiai Hechos 20:7-38.\nJósʼin nga tsínñá kʼoakaotʼaná je jnjínle chjota, tojotso énle Pablo xi faʼaitʼa ya Hechos 20:26, 27 (Eze. 33:8; Hech. 18:6, 7).\nÁnni nga «nda katafikao[síni] je én xi kjoakixi» je xi chjota jchínga sʼin tjío ya jinjtín kʼianga koakoya (Hech. 20:17, 29, 30; Tito 1:7-9; 2 Tim. 1:13).\nTʼexkiai Hechos 26:24-32.\nJósʼin kisitoanntjai yaole Pablo kʼianga Roma kitjenni nga tsakakóyason xi tʼatsʼe Jesús (Hech. 9:15; 16:37, 38; 25:11, 12; 26:32; Luc. 21:12, 13).\nYa kitjontjai jngo ʼnde xi ya tíjnajin ndáchikon\nJméni xi koanle je chitso xi tíjnaya Pablo kʼianga kichochrian ya ʼnde xi Creta ʼmi xi ya tíjnajin ndáchikon.\nJméni xi kitsole Pablo je xi ya tjíoya je chitso.\nÁnni nga koanxkoasíni je chitso.\nJméni xi kitso je chjota títjonle soldado, kʼoa jótjín chjota kichó ya ndaindáchikon xi kʼoasʼin kitjontjai.\nJóʼmi ya ʼnde jñani kichó, kʼoa jméni xi koantʼain je Pablo kʼianga je koanndachonni.\nTʼexkiai Hechos 27:1-44.\nJe xi bʼéyanajmí Biblia xi tʼatsʼe Pablo nga ki ya Roma jósʼin ngisa manʼiotʼa nga ñaki kʼoatjín jotso Biblia (Hech. 27:16-19, 27-32; Luc. 1:3; 2 Tim. 3:16, 17).\nTʼexkiai Hechos 28:1-14.\nKʼiatsa je chjota xi ya tsʼe Malta, ninga tsín be Énle Niná, nda tsabekon je Pablo kʼoa kao xi tjíoyakaosa je chitso, jméni xi kʼoati sʼian tsandañá xi chjota tjenngile Cristo maa, kʼoa jósʼin sʼiaan (Hech. 28:1, 2; Heb. 13:1, 2; 1 Ped. 4:9).\nNga tíjna Pablo ya Roma\nʼYáni xi tsakakóyale Pablo kʼianga tsakʼejnaʼya ndoyá ya Roma.\nʼYáni xi kichokonsíle Pablo xi tíjnatʼasí yámixa, kʼoa jósʼin tíbasenkao Pablo.\nʼYáni xi Epafrodito tsakʼin, kʼoa jméni xi tsakʼa nga ki ijngokʼani ya Filipos.\nÁnni nga jngo xo̱n kiskisínile Pablo je miyole xi Filemón tsakʼin.\nJméni xi kisʼin je Pablo kʼianga je tsakʼejnandai, kʼoa jméni xi koanle nga koanskanni.\nʼYáni xi kisichjén Jeobá nga kiski je xo̱n xi tjío jña fetʼani Biblia, kʼoa jmé xi tínchjani Apocalipsis.\nTʼexkiai Hechos 28:16-31 kao Filipenses 1:13.\nJósʼin kisichjén nichxinle Pablo kʼianga tsakʼejnaʼya ndoyá ya Roma, kʼoa jósʼin tsakasenkao je jtín xi tsʼe chjota tjenngile Cristo nga tsín kisikinroajen kjoamakjainle Pablo (Hech. 28:23, 30; Fili. 1:14).\nTʼexkiai Filipenses 2:19-30.\nJmé én xi kiski je pastro Pablo xi tʼatsʼe Timoteo kao Epafrodito nga chjí tsabekon, kʼoa jósʼin chjénngile je choa̱le (Fili. 2:20, 22, 25, 29, 30; 1 Cor. 16:18; 1 Tes. 5:12, 13).\nTʼexkiai Filemón 1-25.\nJmé kjoandani xi kisichjén Pablo kʼianga kʼoakitsole je Filemón nga kui kʼoakatasʼín je xi ndatjín, kʼoa jósʼin basenkao jebi xi chjota jchínga sʼin tjío ndʼaibi ya jinjtín (File. 9; 2 Cor. 8:8; Gál. 5:13).\nJósʼin bakó je énle Pablo xi nroatʼa ya Filemón 13, 14 nga tsabexkón jotjío kon je chjota tjenngile Cristo xi ngikʼa (1 Cor. 8:7, 13; 10:31-33).\nTʼexkiai 2 Timoteo 4:7-9.\nJoni tsa je pastro Pablo, ánni nga tjínjngosíni tokoan nga Jeobá tsjoáná je chjíná tsa kixi koa̱n saʼnda nga kuichokjetʼa nichxin (Mat. 24:13; Heb. 6:10).\nNga kjoetʼa ngayeje kjoatsʼen\nÁnni nga naxín xi tsʼe ngʼajmi tsosíni Biblia.\nJóʼmi je kjoajchánle Niná xi kʼoejna kao chjota tsʼen i̱ Sonʼnde, kʼoa ánni kui kjoajchán jebi kʼoejnasíni.\nJosísʼin matsen sén xi faʼaitʼa ibi, ʼyáni xi koandia kjoajchán jebi, kʼoa ánni nga corona tjíasíni jko̱, kʼoa jósʼin tsoyanile kʼianga kicha espada yʼatontsja.\nKʼianga kui bannginñá jotso kjoaʼmiya 10, 15 kao 33, ánni nga tsín tokatamaxkónsíniná kʼianga sikjeson Niná je chjota tsʼen.\nJósʼin bakó ya kjoaʼmiya 36 kao 76 nga sikjeson Niná je chjota tsʼen ninga Niná bexkón tjíotso.\nTʼexkiai Apocalipsis 19:11-16.\nJósʼin nga ñaki síkʼéjnatsen kjoaixi ya Énle Niná nga je Jesucristo xi naxín chxoa tíjnasonle (Apo. 1:5; 3:14; 19:11; Isa. 11:4).\nJósʼin bakó je jnjín xi ya yajon najño sonngʼale Jesús nga ñaki sikinje je kjoajchán xi kʼoejna (Apo. 14:18-20; 19:13; Isa. 63:1-6).\nʼYá chjotani xi tsakui nichxin ya tjenjin je chjota kjoajchán xi tjenkao Jesús kao naxín chxoale (Apo. 2:26, 27; 12:7; 19:14; Mat. 25:31, 32).\nSonʼndenaxó xi sʼa nroa\nTojotso Biblia, jmé kjoanda xi sʼená ya sonʼndenaxó xi sʼa nroakao Niná.\nJméni xi tso Biblia xi tʼatsʼe chjota xi ya koatio ya sonʼndenaxó.\nKʼiáni kʼoasʼin Jesús nga katabitjoson kjoanda jebi.\nKʼianga tsakʼejna Jesús i̱ Sonʼnde, jméni xi tsakakó josʼin kʼianga Rey sʼin kʼoéjna.\nJméni xi sʼin Jesús kʼoa kao xi ya koatexomakao ngʼajmi xi tʼatsʼe chjota Sonʼnde.\nTʼexkiai Apocalipsis 5:9, 10.\nÁnni nga tjínjngosíni tokoan kʼianga koa̱nle koasenkaoná kʼoa koakóná kjoamatokon je xi rey kʼoa xi naʼmi koa̱n, kʼianga jngo jmi nó koatexomason Sonʼnde (Efe. 4:20-24; 1 Ped. 1:7; 3:8; 5:6-10).\nTʼexkiai Apocalipsis 14:1-3.\nJósʼin tsoyanile kʼianga jaʼainle Nʼai kʼoa kao jaʼainle Barré tjíotʼani je totjen xi jngo siento kao ñachanño jmi mani (1 Cor. 3:23; 2 Tim. 2:19; Apo. 3:12).\nJméni xi sʼiaan nga kuijna ngantsjai\nJméni xi kataʼya kʼiatsa mená kuijna ngantsjai nichxin.\nJósʼin nga jchaa xi tʼatsʼe Niná Jeobá kʼoa kao Jesús, josí tísʼín je tsotiʼndí xi faʼaitʼa ibi kʼoa kao miyole.\nJmé xo̱nni xi kijnatʼasíle je xtiʼndí, kʼoa ánni nga kʼoéxkiasíñá ngantsjai.\nNinga jelani tse ʼya xi tʼatsʼe Jeobá kʼoa kao Jesús, jmésani xi sʼiaan nga kʼoainá kjoabijnachon xi tsínkʼia fetʼa.\nJméni xi bakóyaná ya kjoaʼmiya 69.\nJméni xi bakóyaná je choa̱le tiʼndí Samuel, xi nroatʼa ya kjoaʼmiya 55.\nJósʼin chjénngile je choa̱le Jesucristo, kʼoa tsa kʼoasʼiaan, jméni kjoanda xi kʼoainá nichxin xi nroaján.\nTʼexkiai Juan 17:3.\nJósʼin bakó je Énle Niná kʼianga tsín to jkoa kataxinyá je kjoankjíntokonle Jeobá kʼoa kao tsʼe Jesucristo (Mat. 7:21; Sant. 2:18-20; 1 Juan 2:17).\nTʼexkiai Salmo 145:1-21.\nÁnni nga chʼasjengʼasíñá je Jeobá (Sal. 145:8-11; Apo. 4:11).\nJósʼin nʼio nda chjota Jeobá xi kao ngatsʼi chjota, kʼoa jósʼin tjínnele sichriantʼasaná jebi xi kao Jeobá nga nyaon nyaon (Sal. 145:9; Mat. 5:43-45).\nKʼiatsa tsjoacha Jeobá, jméni xi kʼoénele yaoná nga kʼoasʼiaan (Sal. 119:171, 172, 175; 145:11, 12, 21).\nTikasénlai tsa ʼyani Tikasénlai tsa ʼyani Kjoachjonangi xi tsʼe nga chótʼaya Je xo̱nna xi bʼéyanajmí jotso Biblia