Набэкъо Н.М., Трахъо А.Т., Датхъужъ-Хьабый А.А., КIэсэбэжъ Н.И. АДЫГАБЗЭ Ящэнэрэ класс ЯплIэнэрэ тедзэгъу Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и\nи Министерствэ ыштагъ\nНаучнэ редакторыр – Апыщ Ф.Н., педагогикэ шIэныгъэмкIэ кандидат, доцент,\nФГБОУ «Адыгэ къэралыгъо университет» идоцент\nАдыгабзэ : Ящэнэрэ класс / Набэкъо Н.М, Трахъо А.Т., А39 Датхъужъ-Хьабый А.А., КIэсэбэжъ Н.И. – Мыекъуапэ : Качествэр, 2013. – 168 н.\nISBN 978-5-9703-0463-1 Лъэпкъ еджапIэхэм иящэнэрэ классхэм апае «Адыгабзэ» зыфиIорэ тхылъыр адыгабзэмкIэ 1–4 классхэм япрограммэхэм ыкIи Федеральнэ къэралыгъо гъэсэныгъэ стандартым ишапхъэхэм адиштэу зэхэгъэуцуагъэ.\nТхылъым иаудиогуадзэ Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ исайт (minobr.ru/audio) къыщыбгъотыщт.\n– бзэм фэгъэхьыгъэ шIэ- – унэмкIэ гъэцэкIэн;\n– нэбгырэ тIурытIоу Iоф\n– жабзэм ихэгъэхъон; тэшIэ;\n– гъэхьылъэгъэ IофшIэн; – компьютерымкIэ\n– шъугу къэжъугъэкIыжь; IофшIэн;\n– проект къызэхэжъугъэуцу; – куп-куп IофшIэн;\n– тэрэзэу къашъуIо; – уишIошI къеIуалI.\n© Набокова Н.М., Трахова А.Т., ДатхужеISBN 978-5-9703-0463-1 ва-Хабиева А.А., Кесебежева Н.И., 2013 © Оформление. ООО «Качество», 2013 Ныбджэгъу цIыкIухэр!\nТхылъыр – шIэныгъэм иIункIыбз. Ар шъуиIэпыIэгъоу шIэныгъакIэхэр зэжъугъэгъот. Тхылъым игъэхьазырыни икъыдэгъэкIыжьыни цIыфыбэ хэлэжьагъ. О къыпкIэлъыкIощт кIэлэеджакIохэри мы тхылъымкIэ зэреджэщтхэр зыщышъумыгъэгъупш. Тхылъым шъуфэсакъ!\nЦIыфыбэмэ ащ Iоф дашIагъ, КIочIабэ ащ пфахалъхьагъ.\nМыщ итыр о зыуухыкIэ, Реджэщтышъ о пшынахьыкIэ, Мы тхылъыр ухъумэ, гъашIо, Гъэкъабзэ, умыушIой!\nНабоков 3 класс КIЭДЖЫКIЫЖЬЫНЫР.\nГУЩЫIЭУХЫГЪЭМ ИЧЛЕН ШЪХЬАIЭХЭР\nСыд фэдэ цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафха Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэр?\nГущыIэжъыр шъугу ишъуубыт, имэхьанэ шъукъытегущыI.\nУзэкъотмэ – улъэш.\n4. ГущыIэухыгъэм ыуж ищыкIэгъэ тамыгъэр къашъуIозэ, шъукъедж, шъутхы.\nАпэрэ классым шъузэкIом шIоигъоныгъэу шъуиIагъэмэ шъуакъытегущыI.\nАпэрэ илъэсым тIэкIу сыщынэзэ сянэ еджапIэм сищагъ СшIэмэ сшIоигъор бэ Хэта тезгъэджэщтыр Хэта сызгосыщтыр Синыбджэгъу Мурат къызгосыгъэмэ Ар сыдэу дэгъугъа Сыздеджэщтхэу синыбджэгъу хъущтхэм зэкIэми агу сырихьынэу сыфай\n5. Шъукъедж. ГущыIэухыгъэр зыщиухрэм шъунаIэ тежъугъэт.\nИщыкIэгъэ тамыгъэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI. Гъэмэфэ мазэхэм ацIэ къешъуIу.\nНабоков 3 класс Гъэмафэм дунаир зэфэдэу кIэракI ЦIыфхэм агу етыгъэу яIофшIэнхэр агъэцакIэх КIэлэцIыкIухэри ятэ-янэхэм адэIэпыIэх Къэгъагъэмэ псы акIакIэ Хатэмэ ащэлажьэх ЗыпшъыхэкIэ загъэпсэфынэу псыхъом макIох Тхылъмэ яджэх, мэджэгух, зэнэкъокъухэр зэхащэх Гъэмафэр сыдэу тхъагъуа\n6. Шъукъедж. ГущыIэухыгъэ пчъагъэу зэрэхъурэр жъугъэунэфы.\nПодлежащэмрэ сказуемэмрэ къыхэжъугъэщызэ, тешъутхыкI.\nКIалэмэ еджэпIэ щагум чъыгхэр къыщагъэкIы. Ахэр ащ егугъух. КIэлищым чъыгыкIэхэр агъэтIысы, пшъэшъэжъыемэ чъыгмэ псы акIакIэ. Нахь пасэу агъэтIысыгъэ чъыгхэр къэнэгъэ кIалэмэ къатIыхьэ, чIыр агъэушъэбы. Чъыгмэ псынкIэу инэу зыкъаIэтыгъ.\nСыд фэдэ чъыг лъэпкъха шъуиеджэпIэ щагу дэтхэр?\nЗэдашхэр IэшIу, зэдэлажьэр тхъагъо.\nЯ 2-рэ урок\n7. Шъукъедж. ГущыIэухыгъэхэр ямэхьанэкIэ зыфэдэхэр къашъуIо.\n– Сыдэу непэ мэфэ шIагъуа! Тыжъугъэджэгух! – кIалэмэ къахиIуагъ Аслъанэ.– СыдкIэ тыджэгущта? – къэупчIагъэх адрэхэр. Аслъан ижъырэ джэгукIэ гъэшIэгъонэу «ПэIокIадз»\nзыфиIорэр къафиIотагъ. Ар кIалэмэ агу рихьыгъ. ЕтIанэ ахэр бэрэ джэгугъэх.\n8. СурэтхэмкIэ рассказ цIыкIу зэхэжъугъэуцуи, шъутхы.\n9. ГущыIэухыгъэхэр зыщиуххэрэр ыкIи тамыгъэхэу ищыкIагъэр къашъуIозэ, шъукъедж.\nШIэхэу пчыхьэзэхахьэ тиIэщт ащ сэ сяни къэкIощт ар сэ къысэупчIыгъ: «Сыда анахьэу шъузэдэIунэу шъузыфаер?»\nтипчыхьэзэхахьэ тятэ-тянэмэ ясэнэхьатмэ афэгъэхьыгъэщт сэ сянэ врач ар цIыфмэ лъэшэу якIас ежьыри цIыфхэмкIэ псэемыблэжь сэ сянэ сырэпагэ ежьыри сиеджакIэкIэ къысфэраз.\nпсэемыблэжь пчыхьэзэхахь Сыда врачыр цIыфхэмкIэ псэемыблэжьэу зыкIыщытын фаер?\nСэнэхьатмэ ацIэхэр урысыбзэкIэ къызэшъудзэкI.\nСатыушI – Мэзпэс – Пщынау –\n10. Шъукъедж. ИщыкIэгъэ тамыгъэхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, тешъутхыкI. Апэрэ гущыIэухыгъитIум ячлен шъхьаIэхэр къахэжъугъэщ.\nГъэмэфэ фабэр икIыгъ бжыхьэ чъыIэр къэсыгъ ощхыри нахьыбэрэ къещхы хэтэ лэжьыгъэхэр цIыфхэм Iуахыжьы натрыфри мыгъэ дэгъоу бэгъуагъэ натрыф\n11. Сурэтмэ шъуяплъ. Ахэр жъугъэфеди, илъэсым иуахътэмэ ащыщ горэм ехьылIагъэу рассказ цIыкIу зэхэжъугъэуцу.\nИлъэсым иуахътэмэ яхьылIэгъэ гущыIэжъхэр къэшъутх.\nТимэзмэ псэушъхьэ зэфэшъхьафыбэ ахэс. Ахэр ятеплъэкIи ягъэпсыкIэкIи зэтекIых. Мышъэ бэрчэтыр мэкIошъэлъашъэ. Тыгъужъыр сакъэу мэшакIо. Бэджэжъыер зэкIэмэ ятхьагъэпцIэкIы. ТхьакIумкIыхьэр къурэр къэсысмэ мэкIэзэзы. Къобэ-бжъэбэ пчэными пагэу ахэмэ захеIэтыкIы.\nХэт къыIон? Хэт къышIэн?\nкъобэ-бжъаб Ыгу псынкIэ, зыIукIэрэм рефыжьэ.\nЗыкIэ зылъэшъоу, зышъо зипый.\nлэгъуп Ынэ курбы, псыбэ решъу.\nТимэзмэ ахэс псэушъхьэхэм ацIэ къешъуIу.\nНабоков 3 класс Я 3-рэ урок\n14. Сурэтхэм арышъулъагъорэр къэшъуIуат. ГущыIэухыгъищ шъутхы, член шъхьаIэхэр къахэжъугъэщ, акIэжъугъэтхъ.\nНарт Саусырыкъо ишы ыцIагъэр: Щыгъыжъый, Джыркъыжъый, Тхъожъый.\nАдыгэ Республикэм ит къушъхьэм ыцI: Арарат, Ошъутен, Эверест.\nШъхьэ псау пэIончъэ хъурэп.\nАдыгэм ищыIэныгъэ шым мэхьэнэ гъэнэфагъэ щеубыты.\nИжъырэ лъэхъанхэм къащегъэжьагъэу лIымрэ шымрэ зэкIэрыпчын умылъэкIынэу щыт.\nАдыгэхэм ежь къыхахыгъэхэу шы лъэпкъ гъэнэфагъэхэр яIагъэх: бырул, бэчкъан, жьыраштэ, цIэгъоплъ, нэмыкIхэри.\nКъушъхьэу Эльбрус адыгабзэкIэ «Iошъхьэмаф» раIо.\n15. Гъэмафэм шъузэджэгъэ тхылъмэ ащыщ шъукъытегущыI. Къэтыгъэ планыр жъугъэфедэзэ, шъуигукъэкIыжь къэшъуIуат.\n1. Тхылъым сыда ыцIэр?\n2. Хэта тхылъыр зытхыгъэр?\n3. Сыда тхылъыр къызтегущыIэрэр?\n4. ЦIыфэу е псэушъхьэу хэтмэ сыда ацIэхэр?\n5. Тхылъыр угу рихьыгъа?\n16. Къэтыгъэ сказуемэмэ подлежащэхэр къяжъугъэгъус, тешъутхыкI, подлежащэмэ яупчIэхэр скобкэм дэтэу къагуашъутх.\n1.... мэгупшысэ. 2.... машхэ. 3.... есы. 4.... къесы.\n5.... къещхы. 6.... къепщэ.\n17. Подлежащэмэ сказуемэхэр къагуашъутх, ахэмэ акIэжъугъэтхъ ыкIи яупчIэхэр скобкэм дэтэу къагуашъутх.\nТэтэжъ.... Бзыур.... Шыр.... Саният.... Атакъэр....\n18. ИщыкIэгъэ тамыгъэхэр хэжъугъэуцужьхэзэ, гущыIэухыгъэмэ атешъутхыкI. ГущыIэухыгъакIэр буквэ инкIэ къежъугъажь.\nТэтэжъ тэ лъэшэу тикIас ащ ынэгу сыдэу ба кIэкIыгъэр къыIотэрэ хъишъэмэ уядэIу зэпытми уязэщрэп пшысэу ышIэрэри макIэп опсэу, тэтэжъ, тэ боу тыпфэраз ГущыIэжъыр шъугу ишъуубыт, имэхьанэ шъукъытегущыI.\nЖъы зэрымысым насып илъэп.\nУнэ зыфиIорэ гущыIэр член шъхьаIэу зыщыхъурэ гущыIэухыгъэр къыхэжъугъэщ.\nНэпкъым унэр тет. нысхъап Унэм Дэнэф ис.\nУни, щагуи, хати сащылъыхъуагъ, ау синысхъапэ згъотыжьыгъэп.\n19. Член шъхьаIэмэ акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэухыгъэмэ атешъутхыкI.\nМарыет пшъэшъэжъые IэпкIэ-лъапкI. Итхылъхэр ащ дэгъоу ыIыгъых. Тхылъмэ тебзэхэр яIэх. Ищыгъынхэри иIэмэ-псымэхэри портфелымрэ Iалъмэкъ цIыкIумрэ адэлъых.\nКлассым щыщыгърэ цуакъэхэр ащ къыздехьы. Сыдым ехьылIагъэми Марыет дэгъоу мэзекIо. ЕджэнымкIи ар апэ ит.\nГущыIэу «IэпкIэ-лъапкI» зыфиIорэм имэхьанэкIэ пэблэгъэ гущыIэхэр къашъуIо.\n20. Къэтыгъэ гущыIэхэр жъугъэфедэзэ, бжыхьэм ехьылIэгъэ рассказ цIыкIу зэхэжъугъэуцуи, шъутхы.\nОшъуапщэхэр, жьыбгъэ чъыIэр, чъыгхэр, тхьапэхэр, бзыухэр, лэжьакIохэр.\nТиусакIохэм, тисурэтышIхэм бжыхьэр «дышъэм» фагъадэ.\nАрэущтэу зыкIаIорэр шъо сыдэущтэу къыжъугурыIора?\nХэта анахь пэрытыр?\nМы гущыIэухыгъэхэм ячлен шъхьаIэхэр къахэжъугъэщ:\nСаусырыкъо нартмэ гъажъо къафихьыжьыгъ. Нарт Шъэуае зекIо изакъоу кIощтыгъэ. Лъэпшъ гъукIэ Iазэу щытыгъ.\n21. КъыкIэлъыкIорэ гущыIэмэ мэкъэ ыкIи буквэ пчъагъэу ахэтыр къашъуIо. ГущыIэмэ ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр жэрыIокIэ зэхэжъугъэуцу.\nАдыгэхэр, чылэмэ, быракъ, къамэ, машинэхэм, бэнакIохэр, еджэнымкIэ, тIуми, къэшъуакIор.\nМэлылъфэгъум и 25-р Адыгэ быракъым и Маф.\n22. ГущыIэмэ ахэт буквэхэр мыщ фэдэ купэу къахэшъутхыкIых:\nзы тамыгъэкIэ къэIогъэ макъэр, тамыгъитIукIэ, щыкIэ.\nСятэжъ, тхылъым, батырхэми, лIыхъужъыр, жъуагъор, шъоум, цыгъохэмэ, джэмышх, хэку, дэжъый.\n23. ГущыIэмэ ахэтын фэе тамыгъэхэр ахэжъугъэуцожьызэ, шъутхы.\nАпэрэ гущыIищыр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, член шъхьаIэхэр къахэжъугъэщ.\nДэ...хо, пшъа...э, е...агъ, п...агъэхэр, цуа...эр, жъап...э, къэ...акIу, ца...э, хьы...э, лъэ...ацI, мы...э, ба...э.\n24. ГущыIэмэ къахэгъэщыгъэ буквэхэр зэблэшъухъузэ, гущыIакIэхэр жъугъэпси, шъутхы.\nНапэ, щатэ, лъапэ, мэлы, сятэ.\nЗэрэпшIыщтыр: матэ – Iатэ – Iуатэ – шъуатэ.\n25. Къыхэгъэщыгъэ буквэхэр зэблэшъухъузэ, гущыIакIэхэр жъугъэпсых.\nХьакIэ, нэпсы, щыс, ахьы, дыджы, пшIыкIуз.\nГущыIэу «хьакIэ» зыфиIорэр хэтэу гущыIэжъхэр шъугу къэжъугъэкIыжьи, шъутхы.\nЯ 5-рэ урок\n26. Къэтыгъэ гущыIэмэ мэхьанэкIэ къапыщыт гущыIэхэр къяжъугъэгъус, мэкъэ ыкIи буквэ пчъагъэу ахэтхэр къагуашъутх.\nIэшIу, стыры, кIыхьэ, лIыжъы.\nЗэрэпшIыщтыр: ины (3 : 3) – цIыкIу (3 : 3).\n27. ГущыIэмэ ахэтын фэе буквэхэр ахэжъугъэуцожьзэ, шъутхы.\nГущыIэжъ зырыз ахэжъугъахъу.\nУла...эмэ лы... пш...ын....эр д...лэ,...эр б...анэ.\nМы гущыIэжъхэм ямэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурыIора?\n30. Къэтыгъэ гущыIэмэ мэхьанэкIэ апэблэгъэ гущыIэхэр къагуашъутх, ащыщхэр жъугъэфедэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nДахэ, хьарам, еджагъ, шъхьахын, зэIехы.\nЗэрэпшIыщтыр: лIыхъужъ – лIыблан.\nЯ 6-рэ урок ЯкъэIуакIэ елъытыгъэу макъэхэр купитIоу гощыгъэх: мэкъэзещэхэр ыкIи мэкъэзэращэхэр.\nМэкъэзещэхэр: а, э, ы, о, у, е, е, ю, я, и.\n31. Мэкъэзещэмэ акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэмэ атешъутхыкI.\nНабоков 3 класс Аферэм, Якъуб, Юныс, сянэ, IэшIу, шъоу, тыгъужъ, шъой-цый, Хьисэ, хэку, жъонакIо, щэрыор, тидунай.\n32. Усэм тешъутхыкI, мэкъэзещэмэ акIэжъугъэтхъ.\n*** Цыкъы-сыкъы, Цыкъы-сыкъы, Чэщи мафи къыпэIукIы.\nЛъакъо кIэтым Фэдэ шъыпкъ, Мыуцухэу ар къекIокIы.\nСтолым тетми Цыкъы-сыкъы, Пылъагъэми цыкъы-сыкъы, Емзэщыхэу хэушъыкIы, ЫпакIэхэр мэчэрэгъу, Уахътэр ренэу тегъэлъэгъу.\n33. ГущыIэм хэт мэкъэзещэ горэ зэблэшъухъу, ащ елъытыгъэу мэхьанэр зэблэхъумэ шъунаIэ тежъугъэт, гущыIэхэр шъутхы.\nСынэ, цыпэ, щэ, жъуагъэ, хьэ, чылэ.\nЗэрэпшIыщтыр: цы – цэ.\nМэхьэнэ тIурытIу къызэрыкIрэ гущыIэхэу къыхэфагъэхэр жъугъэунэфых, ямэхьанэ къашъуIо.\n34. ГущыIэмэ ахэтын фэе мэкъэзещэхэр ахэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI.\nБ... з...Iо нахь... бэ з...шI.\nГущ...Iэ пт...гъ...мэ гъэшъ...пкъ...жь.\nЧ...тэм п...упкI...рэр мэкI...жьы, ж...м п...упкIырэр кIыжь...р...п.\nМы гущыIэжъмэ ямэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурыIора?\n36. ГущыIэ тIурытIоу зэгъусэхэр зэжъугъапшэх. Сыд фэдэ зэхъокIныгъа ахэмэ яшъулъэгъулIэхэрэр?\nМазэ – мэзищ, кIалэ – кIэлэшху, пшъашъэ – пшъэшъэжъый; мазэ – мэзэ къихьэагъакI, кIалэ – кIэлэ хъупхъэр, пшъашъэ – пшъэшъэ дахэм.\nГущыIэмэ ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nЯ 7-рэ урок\n37. ГущыIэмэ ахэт мэкъэзещэхэр зэхъокIэу гущыIэхэр къяжъугъэгъус.\nХатэ, цацэ, Кулац, матэ, Хьарун, уае, адыгабзэ, Хьэцац, мэкIай.\nмэкIай Набоков 3 класс\n38. ИщыкIэгъэ мэкъэзещэхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, тешъутхыкI.\nХэжъугъэуцощт зещэхэр сыдэущтэу къэшъушIагъа?\nКъ...рэм – Къ...рэ хъупхъэшхом, хь...сэ – хь...сэ гъунэр, къэб...скъ – къ...бэскъэ бэгъуагъэм, къ...мэ – къ...мэ ихыгъэр; хь...сэ – хь...ситIум, къ...мэ – къ...малъэр, къэб...\nскъэр – къэб...скъитфыр.\n39. ГущыIэмэ ахэт зещэхэр зэблэхъугъэ хъоу, гущыIэ щырыщ къэшъутх. Ахэр гущыIэухыгъэмэ ащыжъугъэфедэх.\n40. Къэтыгъэ гущыIэжъхэр шъутхых. Мэкъэзещэмэ зэблэхъугъэ афэхъумэ шъуалъыплъ, ар къызхэкIрэр къашъуIо.\nКIалэ зыпIугъэм, кIэлэ уасэ хэкIы. ШъхьакIо уимыIэу лIы ухъущтэп. ШъхьэкIончъэр нэпэнчъ. Гугъэр гъашIэм икъош.\nГъэшIэ кIыхьэр насыпышIу.\nГущыIэжъмэ ямэхьанэ нахьыжъхэр къыздежъугъаIэхэзэ, зэхэшъуф.\n41. ГущыIэмэ ахэт макъэхэр куп-купэу къыхэшъутхыкI.\nМэкъэзэращэхэр: 1) къызэрыкIохэр:\nКъуаджэ, урам, тянэ, жъуагъо, шъоу, цыгъо, шIуанэ, дэгу, хьаджыгъ, фежьэщт, Очэпщый, хъурай.\nГущыIэмэ сыд фэдэ мэкъэ Iужъуха къахэмыфагъэхэр? Ахэри къэшъутх.\nМакъэ къэзымытрэ тамыгъэхэр: ъ (пытэ тамыгъ), ь (шъэбэ тамыгъ).\n44. Мэкъэ зэращэмэ акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэмэ атешъутхыкI.\nСыд фэдэ гъэпсыкIэ зиIэ буквэха гущыIэмэ нахьыбэу ахэтыр?\nХьатыякIо, тянэжъ, щалъэ, мэкъуао, шъэфы, дзэкIолI, фыгу, псынэ, макъэ, къэлэм.\nЖэрыIокIэ гущыIэхэр урысыбзэкIэ зэшъудзэкIых.\nХьатыякIо зыфиIорэ гущыIэм имэхьанэкIэ пэблэгъэ гущыIэхэр къашъуIо.\nкъэлэм хьатыякIо дзэкIолI\n45. Къэтыгъэ гущыIэмэ аблэтIупщыгъэ буквэхэр ахэжъугъэуцозэ, гущыIэхэр жъугъэпсы. Мэкъэзэрэщэ тхьапша зы гущыIэм зэфэмыдэу хэжъугъэуцон шъулъэкIыгъэр?\nНабоков 3 класс Iа...э,...алъэ,...афэ хэ...ы, ты...э.\nЗэрэпшIыщтыр: лIы – лъы, лы, шы, ны, мы, хы...\n46. Мэкъэзэращэмэ акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэмэ атешъутхыкI.\nIанэ, етIэф, пырац, байхэр, джэрпэджэжь, хафэ, тыгъэ, щалъэ, Пшыэ, хэкIы, винт, дэжъый, хъагъэ, лIыхъужъ.\n47. Мэкъэзэращэмэ зэ, мэкъэзещэмэ тIо акIэжъугъэтхъызэ, тешъутхыкI.\nДжанэ, къэбы, хыпсы, кино, фэмыф, Iасэ, жъапхъэ, лагъэ, мазэ, чэщы, гъэрекIо, Iэрам, гушIуагъу.\n48. Хэтын фэе буквэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI. ГущыIэухыгъэ ужым ищыкIэгъэ тамыгъэр жъугъэуцужь.\n...ыхъужъ ухъу...ым у...ыкIузэ зы...эбгъэхьазырэу е...гъэжьэн фае лIы...жъыр сы...рэ къи...и къы...эуцурэп нахь...\nиныбэ....эшIуих къэ...и ар нахь...ытэ...эхъу лIы...э зе...ыхьэрэр цIы...мэ а...ыгъупшэрэп.\nКъыхэгъэщыгъэ гущыIэм имэхьанэ нэмыкI гущыIэхэмкIэ къашъуIо, мэхьанэмкIэ пыщыт гущыIэри шъугу къэжъугъэкIыжь.\nлIыхъужъ Я 9-рэ урок\n49. ТешъутхыкI. Сыда мы гущыIэжъмэ къарыкIрэр?\n1. Ощх кIожьыгъэ кIакIо пагъохырэп. 2. Жьыр къыздикIырэм зегъазэ. 3. ШIу шIэри псым хадз. 4. Шы икIыгъэм хьэр енэцIы. 5. ШIэныгъэр былым пстэуми анахь лъапI.\nАпэрэ ыкIи ятIонэрэ гущыIэжъхэм къарыкIрэм фэдэ мэхьанэ зиIэ гущыIэжъхэу урысыбзэм хэтхэу шъушIэхэрэр къашъуIо.\n51. ИщыкIэгъэ мэкъэзэращэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI.\nГущыIэухыгъэ ужым ищыкIэгъэ тамыгъэр жъугъэуцужь.\nУип...ауныгъэ зэ...ымыкъонымкIэ, пп...ышъол п...ыхьэгъэнымкIэ фи...культурэм ишIуа...э къэ... о...хи,...ыIи,...аби щымы...ынэу зышI зэ...ытрэр сы...аджэрэп ащ фэ...э...ыфыр...ынагъоми къа...эуцурэп о сыдэу...тэу уи...сауныгъэ къэ...\nгъэгъунэра Набоков 3 класс Аужрэ гущыIэухыгъэм мэкъэзещэу хэтхэм зэ, мэкъэзэращэхэм тIо акIэжъугъэтхъ.\n53. Къэтыгъэ гущыIэхэр жъугъэфедэзэ, сурэтым итым шъукъытегущыI, шхьэ фэшъушI.\nИлъэсым имафэ горэ, зэрэгъэчэфых, ятэ-янэхэр, джэгугъэх, нэбгырэ пэпчъ, къэкIуагъэх, орэдхэр, хегъэунэфыкIы, Асиеты, фэлъэIуагъэх, къаIуагъ, къызщыхъугъэ мафэм, иныбджэгъу цIыкIухэр, мэгушIох, шхын IэшIухэр, къэкIуагъэх.\nЯ 10-рэ урок\n54. Мэкъэ Iужъумэ яхьарыфмэ акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэхэр шъутхы. Ащыщхэр жъугъэфедэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nШъоу, жъугъэ, жъуагъо, Iужъу, куп, шъуагъо, шIорэй, шакIо, пIуры, шIуцIашъо, цу, къогъу, жъогъошIу, гъогу, хъупIэ, пIуакIэ.\nпIуры жъогъошIу шIорэй Мэкъэ Iужъумэ яхьарыфхэр: гу, гъу, дзу, жъу, ку, къу, кIу, пIу, тIу, хъу, цу, шъу, шIу, Iу.\n55. ГущыIэхэм шъукъядж, къыхэшъутхыкI:\n1. Мэкъэ Iужъу закъо зыхэт гущыIэхэр.\n2. Мэкъэ IужъуитIу зыхэт гущыIэхэр.\nКъогъу, Iудан, шъуашIо, хэку, шъуагъо, гъогурыкIу, шIуцIашъо, Iужъу, шъомбгъуаIо, шъуишIугъо, пчэндэхъу, шIорэй.\nСыд фэдэ шхыныгъуа шIорэим хашIыкIрэр? Ар хэтэу жэрыIокIэ гущыIэухыгъэ къызэхэжъугъэуцу.\n56. ИщыкIэгъэ мэкъэ Iужъухэр хэжъугъэуцожьзэ, гущыIэхэр шъутхы.\nЖъуа..., хьа..., мэ...,...тамэ, хьан..., уа...,...акIэ,...Iал,...лыкъу, щы...,...ущыгъу,...фы.\nГущыIэмэ къахэмыфэгъэ мэкъэ Iужъухэр хэтэу гущыIэхэр къэшъуугупшыс, шъутхы.\n57. БлэтIупщыгъэ хьарыфхэр хэжъугъэуцожьзэ, гущыIэхэр шъутхы.\nГущыIэмэ ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъищ зэхэжъугъэуцу.\nIор...тэжь,...аджэ, Iу...,...рэй, ма...,...шъэ,...там,...гъу, гъо..., ша...,...т, хэ...,...пэ.\nМэкъэ Iужъухэр зыхэт гущыIэхэр къыхэжъугъэщ.\n58. Мэкъэ Iужъоу хэтхэр къыхэшъутхыкI. Ахэр тхьапш хъухэра?\nАщыщхэр хэтэу жэрыIокIэ гущыIэхэр къэшъуугупшыс.\nБ, в, г, гу, гъ, гъу, д, дж, дз, дзу, ж, жъ, жъу, жь, з, к, ку, къ, къу, кI, кIу, л, лъ, лI, м, н, п, пI, пIу, р, с, т, тI, тIу, ф, х, хъ, хъу, хь, ц, цу, цI, ч, чъ, чI, ш, шъ, шъу, шI, шIу, щ, I, Iу.\n59. Къэтыгъэ текстым шъукъеджи, къызэрэжъугурыIуагъэу шъутхыжь.\nЯ 11-рэ урок\n60. Къэтыгъэ гущыIэхэр алфавитым тетэу зэкIэлъыкIоу шъутхы.\nБжьыны, сад, хабзэ, иныжъ, къамэ, лэжьыгъэ, ачъэ, дышъэ, Iэрам, матэ, къутыр, цапэ, яжьэ, тыжьын, дыды, бэлыдж, уашъо, шъоу, рам, кино, гъунджэ, джэмышх, лIыгъэ, шагъэ, вагон, чэрэз, цумпэ, пшысэ.\nАдыгабзэм хэт гущыIэу «чэрэз» зыфиIорэр урысыбзэкIэ – «вишня».\nИнджылызыбзэми адыгэ къэIуакIэр зиIэ гущыIэу «cherry»\n(чери) зыфиIорэри – «вишня».\n61. ИщыкIэгъэ буквэр ахэжъугъэуцожьзэ, гущыIэухыгъэхэр шъутхы, тамыгъэу ящыкIагъэхэр хэжъугъэуцожь.\nСянэ...ермэм щэ...ажьэ мафэ...э сэ сшып... цIы...\nсыфэса...ы ар сэгъ...шхэ, сэгъэ...эгу, сэгъэ...ые ащ пш...сэхэр къыфэсэ...атэ с...нэ лъэ...эу къыс...эра....\nСыд фэдэ буквэха хэжъугъэуцожьыгъэхэр?\nШъуянэхэм ясэнэхьатхэм афэгъэхьыгъэу проект къэжъугъэхьазыр.\n62. Усэм шъукъедж, хэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, мэкъэзещэмэ зэ, мэкъэзэращэмэ тIо акIэжъугъэтхъ.\n63. Сурэтыр жъугъэфедэзэ, рассказ зэхэжъугъэуцу, жэрыIокIэ къэшъуIуат.\nШъо нахьыжъмэ шъуазэрэдэIэпыIэрэр къэшъутх.\n+ ГЪАЗ ДЫ + 100\n64. Мэкъэ Iужъумэ тIо акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэмэ атешъутхыкI.\nКъолэбзыу, баджэ, тыгъужъ, жъоты, IэшIу-IушIу, бжьыныф, цу, куахъо, цумпэ, тIуакIэ, пкъышъол, жьыбгъэ, шхомлакI, лъэгуандж, кIуапIэ, жъоты, Iужъу, пцIашхъо, пчэндэхъу, къандж, къолэжъ.\nКъэтыгъэ гущыIэхэм бзыумэ ацIэхэу къыхафэхэрэр урысыбзэкIэ къашъуIо.\n65. Къэтыгъэ гущыIэхэр зэжъугъэкIужьзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы, чыйзэфэшIыгъэ макъэмэ ябуквэхэм акIэжъугъэтхъ.\n1. Сшынахьыжъ, еджапIэр, къыухыгъ, дэгъоу, мыгъэ.\n2. НэмыкI, сятэ, кIуагъэ, IофышIэ, къэрал. 3. ЯтIонэрэ, ихьагъ, сшыпхъу, классым, цIыкIу. 4. Врачэу, ешIэ, кIэлэцIыкIу, Iоф, сянэ. 5. Пстэуми, къенэ, тызикIыкIэ, нэнэжъ, унэм. 6. Ар, инэу, зэкIэми, тикIас.\nХэт нахь псынкIэу къыIощт?\nШы шIуцIэшIум лIы шIуцIэшIу тес.\n66. КъыкIэлъыкIощт гущыIэхэр зэрекIоу жъугъэпсхэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы. ЧыйзэфэшIыгъэ макъэмэ яхьарыфхэм акIэжъугъэтхъ.\nДунай, тырехы, шхъонтIамэ. Ощх, къебэкIы, чъыIэ. Къэнагъ, пцIанэу, чъыгхэр. ЧъыIэ, къепщэ, жьыбгъэ, къыублагъ.\nОсыцэхэр, къелъэсы, жьы чъыIэм. Загъорэ, фабэ, къыхэфэх, мафэхэр. Ощхыри, чъыIэжьэп, фэдэу, нахьыпэрэм. ГоIур, къэкIуашъэ, дунэе.\nСыд фэдэ уахъта мы гущыIэухыгъэхэр зэхьылIагъэхэр?\nПЫЧЫГЪОР Я 13–14-рэ урокхэр\n69. Къэтыгъэ гущыIэмэ мэкъэзещэ ыкIи пычыгъо пчъагъэу ахэтхэр къашъуIо.\nIанэ, урам, мамыр, жъапхъэ, яжьэ, тэтэжъ, мэгупшысэ, Iушъэшъагъэ, къэгъагъ, мэкIай, аферэм, атакъэ.\nГущыIэу «мамыр» зыфиIорэм имэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурыIора? А гущыIэр хэтэу гущыIэухыгъэ шъутхы, подлежащэмрэ сказуемэмрэ акIэжъугъэтхъ.\n70. ГущыIэмэ шъукъядж ыкIи атешъутхыкI. Пычыгъо пчъагъэу зэрэхъухэрэр гущыIэмэ къагуашъутх.\nгъогурыкIу чIышъхьашъу къаргъо Набоков 3 класс ГъогурыкIор, лIыхъужъ, еджакIо, уашъо, якъутамэхэр, губгъо, къаргъо, ткIуачIэ, акIуачIэ, Iанэ, тян, ошъогу, чIышъхьашъу.\nГъогурыкIо гъогу тенэрэп.\n71. ГущыIэхэр пычыгъо-пычыгъоу зэпышъухыхэзэ, тешъутхыкI.\nКъэрэухэр, къэрэу, чэтыу, чэтыухэр, текIоныгъ, текIуагъ, шъоу, шъоуми, космос, уанэ, еджапI, Пэнэжьыкъуай, гъогууанэ, уае, Iанэхэр.\nГущыIэу «Пэнэжьыкъуай» зыфиIорэр буквэ инкIэ зыкIэтхыгэр къашъуIо, гущыIакIэхэр къытежъугъэкI.\nГущыIэм пычыгъоу хэтыр мэкъэзещэ пчъагъэм фэдиз.\nГущыIэм пае: ма-тIэ, шIэ-ныгъ, ма-мыр-ныгъ, цIы-фы\n72. Шъукъедж. Буквэу й-р зыхэт гущыIэхэр къыхэшъухыхи, пычыгъо-пычыгъоу зэпышъухызэ, шъутхы.\n1. Айдамыр тикласс щеджэ. Ащ зи шэн дэй етлъэгъулIэрэп. Ежьыри Iоф дэймэ защедзые. 2. Айтэч лъэоим дэкIуайи зиплъыхьагъ. 3. Аслъанбый иунагъо нэхъой илъ. Ежь Аслъанбый хъупхъэ дэд. 4. Орэдэу «Сидунай» зыфиIорэр сыгу рехьы.\n73. КъыкIэлъыкIощт гущыIэхэр пычыгъо-пычыгъоу жъугощхэзэ, шъутхы. Ащыщхэр хэхэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nАдэмый – Адэмые, къужъай – къужъэе (чъыгхэр), байхэр – баир, хьалыжъый – хьалыжъыер, пырэжъый – пырэжъыер.\nкъужъай пырэжъый Нэбгырэ тIурытIоу шъузэдеIэжьзэ й-кIэ къыухрэ гущыIэ щырыщ къэшъуугупшыс.\n74. Адыгэ къуаджэмэ ацIэхэр къэшъутх, пычыгъо пчъагъэу зэрэхъухэрэр къагуашъутх. Шъузщыпсэурэ къуаджэм ехьылIэгъэ проект къэжъугъэхьазыр.\nУнагъо умыхъоу, чылэ ухъущтэп.\n75. Усэм шъукъедж, къыхэгъэщыгъэ гущыIэхэр пычыгъо пчъагъэу зэрэхъухэрэр къашъуIо, ятхыкIэ зэжъугъашIэ.\n*** МыжъокIэ жъгъэйхэм жъгъау къырагъаIоу, Псыхъо чъэрым щызэутэкIых.\nГоу зэкIэнагъэр къыбгурагъаIоу, Шкушкушку макъэкIэ псыр даутхае.\n76. Мы гущыIэжъым имэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурыIора.\nЖъыр зыгъашIорэр цIыфмэ шIу алъэгъу.\nНэмыкIырэ гущыIэжъхэу шъхьэкIэфэныгъэм ехьылIагъэу шъушIэхэрэр хэжъугъахъу.\nЯ 15-рэ урок\n77. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр къыхэшъутхыкIи, гущыIэ лъапсэхэр къахэжъугъэщ.\nАдыгэхэр ЦIыф лъэпкъыбэу тикъэрал исмэ адыгэхэр ащыщ. ЯпчъагъэкIэ мыбэми, адыгэмэ якъэбар бэшIагъэу нэмыкI цIыфмэ анэсыгъагъ. Адыгэмэ язэхэтыкI, цIыфыгъэу ахэлъыр, гукIэгъоу зэфыряIэр гъэшIэгъон ащыхъоу тегущыIэх. Адыгэмэ ягъунэгъоу псэурэ нэмыкI цIыф лъэпкъымэ адыгэ шэнмэ ащыщхэр ежьми къахафэ хъугъэ.\nАдыгэ унагъо уихьэмэ, ухэтми уряхьэкIэ лъапI.\nУадыгэмэ, уицIыф лъэпкъ укIытэ къыфэмыхь!\nАдыгэу ущытмэ, уицIыфыгъэ умыукъо! Адыгагъэр дахэ.\nГущыIэм щыщэу зэхъокIыныгъэ зыфэмыхъоу мэхьанэ лъапсэр къызэрыкIрэм гущыIэ лъапс раIо.\nГущыIэм пае: мэзы, мэзхэр, мэзымкIэ, мэзэу, тимэзхэр, мэзи.\n78. Зы лъапсэ зиIэ гущыIэу текстым гущыIэ тхьапша хэтыр?\nТиклуб Тикъуаджэ клуб дэхэшхо къыдашIыхьагъ. Клубым ишIын зэкIэ тикъуаджэ дэсхэр хэлэжьагъэх. Тиклуб Iоф зэфэшъхьафыбэ щызетэхьэ. ЕджакIомэ якружокхэр ащызэхэхьанэу клубым иунэмэ ащыщхэр къытфагъэзагъ, адрэ унэхэр къуаджэм щыщ ныбжьыкIэмэ агъэфедэ, анахь унэ иным зэкIэми тыщызэIокIэ. Залышхом пчыхьэзэхахьэхэр щагъакIо, тикъоджэ лIыжъхэм ащ къэбар гъэшIэгъонхэр къыщытфаIуатэ, тиупчIэмэ яджэуапхэри ахэмэ къытаты.\nКлубым иIыгъын кIалэхэмкIэ тпшъэ илъ. Клубыр зэIэтэхы, тэгъэкъабзэ. Тиклуб зи щыкIагъэ фэмыхъуным тыпылъ.\n79. Зы лъапсэ зиIэ гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, гущыIэ лъапсэр къахэжъугъэщ.\nМэзхэр Гъатхэм мэзым джыри ос макIэ телъ. Тимэзмэ губгъохэр жьыбгъэми фыртынэми ащаухъумэ. ЧIым телъ осыри жьым ригъэлъэсрэп. Сыдрэ лъэхъани мэзыр гоIу. Гъэмафэми, бжыхьэми, кIымафэми, гъатхэми мэзхэр дахэх. Бжыхьэр мэзмэ къагъэкIэракIэ. Дышъэ пкIашъэхэр мэз чIэгъым чIэтэкъуагъэу, алрэгъу хъырахъишъэу чIым тедзагъ. Гъатхэм джэнэ шхъонтIэ дахэхэр, джэнэ шэплъхэр, джэнэ фыжьхэр тимэзмэ къащелъэ...\nМэзхэм псауныгъэмкIэ мэхьанэшхо яI. Шъуимэзхэр сыдигъуи къэшъуухъум! Мэзэу пIуакIэ хъугъэмэ чъыгыкIэ цIыкIухэр ахэжъугъэтIысхь! Мэзымэ шъуряныбджэгъу шъыпкъэу шъущыт!\nИлъэсым иуахътэхэм ялъытыгъэу мэзым итеплъэ зэрэзэхъокIырэм ехьылIэгъэ проект къэжъугъэхьазыр.\n80. ГущыIэжъхэу къэтыгъэхэмкIэ илъэсым иуахътэхэр къашъушIэ. ЖэрыIокIэ гущыIэжъмэ ащыщ ехьылIэгъэ рассказ кIэкI зэхэжъугъэуцу.\n1. Мэкъуоныгъом хъотыр унэ кIегъэх. 2. Гъатхэр къэгъагъэм рыдах, бжыхьэр пхъэшъхьэ-мышъхьэм рыбай. 3. Къемыщхызэ хьалыгъуанэр тхъу. 4. Улажьэмэ лыжъ пшхын.\n81. Шъуятэ-шъуянэмэ къяжъугъаIуи, IофшIэным ехьылIэгъэ гущыIэжъхэр шъутхы.\n82. Къэтыгъэ гущыIэмэ алъапсэ къыхафэу гущыIакIэхэр къэшъутх, гущыIэ лъапсэмэ акIэжъугъэтхъ.\nУнэ, тхагъэ, дахэ, чъыгы, псы, макIо.\nЗэрэпшIыщтыр: мэзы, тимэз, ямэзхэр.\n83. Шъукъеджи тешъутхыкI. Зы лъапсэ зиIэ гущыIэмэ акIэжъугъэтхъ.\nТикъуаджэ псыхъо цIыкIу речъэкIы. Ар псы къабз ыкIи псы гуахь. Ащ ипс гыкIэнымкIи дэеп, а псыр дэгъоу мэтхъубэ. Гъэмафэрэ былымхэр ащ псы щешъох, кIалэхэри а псым хахьэх.\nПчэдыжьрэ типсыхъо къэргъо дэд, псым укъещы.\nАдыгэ Республикэм ипсыхъохэм ацIэ къешъуIу. ЯтхыкIэ шъунаIэ тешъудз. Компьютерыр жъугъэфедэзэ, тиреспубликэ ит псыхъохэм афэгъэхьыгъэ презентацие къэшъушI.\n84. Къэтыгъэ гущыIэмэ зы лъапсэ зиIэ гущыIэхэр къахэжъугъэщ, зэкIашъутх.\nIофым, мэлыр, титхылъхэр, ятетрадмэ, якъуаджэ, тиIофи, тхылъым, къуаджэхэр, симэлыжъ, IофыкIэ, титхылъмэ, итетради, ятхылъи, тимэлмэ, сиIофыр, сикъуаджэ.\n85. Зы лъапсэ зиIэ гущыIэхэр куп-купэу зэгъусэу къыхэшъутхыкIых. Ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр жэрыIокIэ зэхэжъугъэуцох.\nКоцы, хьасэмэ, натрыф, сыхьатым, коцым, тисыхьат, тинатрыфэу, шъуикоци, тихьасэхэри, тинатрыфкIэ, шъуисыхьатхэр, якоцкIэ, хьаси, синатрыф, сыхьатым, яхьасэмэ.\nЗы лъапсэ зиIэ гущыIэхэр – зэлъэпсэгъу гущыIэхэр ары.\nЯ 16-рэ урок\n86. Зэлъэпсэгъу гущыIэхэр зэкIашъутхэзэ, къэтыгъэ гущыIэхэм атешъутхыкI. ГущыIэмэ ащыщхэр хэтхэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, член шъхьаIэхэр къахэжъугъэщ.\nСянэ, сшыхэр, тяти, ашхэр, ным, уятэ, ныхэмкIэ, шъуяни, тыми, ыши, сянэу, сятэкIэ, ышхэмэ.\nЗы лъапсэ зиIэ гущыIэхэр жъугъэунэф.\n87. Точкэмэ ачIыпIэ ищыкIэгъэ гущыIэхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, гущыIэухыгъэхэм атешъутхыкI.\nДунаим тет цIыф пстэури... щыIэным фаех. ЗэкIэ цIыфхэр... фэбанэх.... укъомэ, зыми ащ шIу къыфихьыщтэп.\nТикъэрал ис цIыф пстэури... ибэнакIох.\nГущыIэу «мамырныгъ» зыфиIорэм имэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурыIора?\n88. Къэтыгъэ гущыIэхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы, гущыIэ лъапсэмэ акIэжъугъэтхъ. Зэлъэпсэгъу гущыIэу къыхэфагъэхэр жэрыIокIэ къашъуIо.\nТихатэ, бжьыни, джэнчи, тиджэнчхэр, бжьынми, хэтэ, бжьынэу, джэнчыми.\nХэтэрыкIхэм афэгъэхьыгъэ презентацие къэжъугъэхьазыр.\n89. Шъукъедж, зэлъэпсэгъу гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, къызэрэшъушIагъэр жэрыIокIэ къэшъуушыхьат.\nГъэмэфэ мафэхэр кIалэмэ анахь якIасэмэ ащыщ. Ахэмэ гъэмафэм имэфэ фабэхэр зэрэфаеу агъакIо. Гъэмэфэ мэфэ фабэм кIалэхэр псыхъоми мэзыми макIох. Псыхъом пцэжъые щешэх, зыщагъэпскIы. Мэзым къужъ шагъэхэр, мыехэр къыщаугъоих. КIалэмэ гъэмэфэ фабэхэр чэфэу агъакIох.\nГущыIэхэу «мафэ», «гъэмаф», «кIалэ» зыфиIорэмэ ялъэпсэгъу гущыIэхэр къыхэжъугъэщ, мэкъэзещэмэ зэхъокIныгъэ афэхъумэ шъуалъыплъ. Гъэмэфэ гъэпсэфыгъор зэрэжъугъэкIуагъэм ехьылIагъэу рассказ кIэкI къэшъутх.\n90. ТешъутхыкI. Зэлъэпсэгъу гущыIэмэ акIэжъугъэтхъ. Мэкъэзещэмэ зэхъокIыныгъэу афэхъухэрэм сыдым къыхэкIэу гу алъышъутагъа?\nКъуаджэм тыкъеблагъэщтыгъэ. Къоджэ гъунэм унэ шIыгъакIэ горэ щытэу къэлъэгъуагъ. Тыкъызеблагъэм, унэр шIыгъэкIэ дэдэу щымытэу къычIэкIыгъ, ау ар бысым IэпэIасэм зэриер къэпшIэнэу щытыгъ. IэпэIэсэ цIыфым зэрихабзэу, унэм зи щыкIагъэ иIагъэп. КIэлэ ин кIае унэм къикIыгъ. Тэ кIалэм тыригъэблэгъагъ. Тызехьэм, унэ гуIэтыпIэм пшъашъэ гори исыгъ. Пшъэшъэ гъэсагъэмэ зэряхабзэу, тэ ар къытфэтэджыгъ. Бысымгуащэр хатэм дэтыгъ...\n91. Адыгэ гущыIэжъмэ зэлъэпсэгъу гущыIэхэр къахэшъутхыкI, гущыIэ лъапсэмэ ямэкъэ зэхэтыкIэ шъулъыплъ, ахэр къызхэкIхэрэри къашъуIо. ГущыIэжъхэр шъугу ишъуубыт.\nБаджэм ышъо ежь ипый. Бэджэ тхьагъэпцIыр къэубытыгъуай. Хабзэ зымышIэрэр тхьамыкI. Мэлэхъо дэгъур мэл гъатхъэ. ХэбзэмышIэр шIыкIай. Благъэр цIыфыгъэкIэ къызтемыгъакIу. Блэгъэжъ пыижъ хъужьырэп. Мэлахъор дэимэ, мэлхэр цундым ехьых.\nГущыIэжъ пэпчъ имэхьанэ шъукъытегущыI.\n92. Шъукъедж, къэшъуIотэжь. КъызэрэжъугурыIуагъэу шъузэджагъэм имэхьанэ шъутхы, гущыIэ зэлъэпсэгъухэр жъугъэфедэх.\nСятэжъ Сятэжъ лъэшэу лIыжъ рэхьат. Тэтэжъ ымакъэ Iэтыгъэу гущыIэу зыкIи зэхэсхыгъэп. Тиунагъо исмэ тэтэжъ шъхьэкIэфэшхо фашIы. Тэтэжъ ыпашъхьэ сши сшыпхъуи щытIысхэрэп. Ау тэтэжъ ежь игъоу ылъэгъумэ, тинахьыжъхэр мэтIысых, къыIорэ гущыIэмэ ядэIух.\nСэ сшымэ санахьыкI. Ащ къыхэкIми сшIэрэп, ау сэ бэ тэтэжъ къысфигъэгъурэр. СыкъэпсынкIэу, симычэзыоу сыкъэгущыIэми, тэтэжъ мэщхыпцIы нахь, зи ыIорэп, бэри сэ сшъхьашъо Iэ къыщефэ. Сянэрэ сшыхэмрэ сызщыхэукъорэм мыхъунэу сшIагъэр къысаIо. Ау ащ фэдэхэр бэрэ сIэкIашIэхэрэп, сыда пIомэ ситэтэжъ сэркIэ щысэтехыпI.\nГущыIэжъхэр шъугу ишъуубыт, ямэхьанэ шъуакъытегущыI.\nУижъ лъытэ, уикIэ гъашIо.\nКIЭЛЭЕДЖАКIОХЭР, НАХЬЫЖЪХЭМ ЛЪЫТЭНЫГЪЭ\n1. ГущыIэ лъапсэр сыдэущтэу къыхэбгъэщыщта?\n2. ГущыIэ зэлъэпсэгъухэр сыд фэдэха?\n3. ГущыIэм хэт мэкъэзещэмэ сыд фэдэ гъэпсыкIа яIэн ылъэкIыщтыр?\nМатхэ, тхэ, еджэ, еджы, фэтхэ, седжэ, уеджа, отха, ытхыгъ, шъотхэ, шъуатхы, къеджэ, регъаджэ, уеджа.\nМы гущыIэмэ ямэхьанэ зэхъокIыныгъэ зыкIафэхъурэр сыда?\n94. ГущыIэ лъапсэмэ апэкIэ къапыхьагъэмэ гущыIэ лъапсэм зэхъокIыныгъэу фашIхэрэр зэфэда? Къэтыгъэ гущыIэхэр зэжъугъапшэх.\nШъотхэ – тэтхэ, сэкIо – окIо, ехьы – тэхьы; феджэ – деджэ, фэкIо – шъокIо, егъакIо – дегъакIо.\nАщыщхэр хэтхэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцох, шъутхых.\nГущыIэм щыщ Iахьэу гущыIэ лъапсэм ыпэкIэ щытэу гущыIэм имэхьанэ зэхъокIыныгъэ фэзышIырэм лъэпсап раIо.\nГущыIэм пае: ма-кIо, дэ-гущыIэ, сы-дэ-шхэ.\nГущыIэ лъапсэм ыпэкIэ мыщ фэдэ лъэпсапэхэр щэтых: ма-, да-, дэ-, сы-, тэ-, ты-, з-, за-, зэ-, зы-, къы-, къэ-, фа-.\n95. КъыкIэлъыкIощт гущыIэмэ ялъэпсапэхэр къахэжъугъэщзэ, тешъутхыкI, лъэпсапэмэ ямэхьанэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nТеплъы, сеплъы, сэплъэ, тарэплъы, таблэплъы, шъуеплъы, шъуяплъы; сатечъы, сэчъэ, сыфэчъэ, тэчъэ, къэчъэ, шъочъэ;\nсэщэ, ощэ, сыфэщэ, тыдэщэ, шъощэ.\nГущыIэмэ ащыщхэр жъугъэфедэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\n96. Лъэпсапэхэр къахэжъугъэщзэ, зэлъэпсэгъу гущыIэхэр зэкIашъутх. Лъэпсапэмэ ямэхьанэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nАгъалэ, мапкIэ, тэгъалэ, шъуфэсэгъалэ, апкIэ, еплъы, афегъалэ, деплъэ, шъупкIэ, жъугъалэ.\nГущыIэ лъапсэу мыхэмэ ахэтхэр къашъуIо. Зэлъэпсэгъу гущыIэ тхьапш мы IофшIэным къыхэфагъа?\n97. Къыхэщэу тхыгъэ гущыIэмэ ялъэпсапэхэр апышъухызэ, гущыIэухыгъэхэр шъутхы, ямэхьанэмэ шъунаIэ атежъугъэт.\n1. Сянэ чэмыр ещы. 2. Тучаным хьалыгъу ещэ. 3. Сшынахьыжъ IофшIапIэм сещэ. 4. Алрэгъу дахэм тигуапэу теплъы. 5. Тэтэжъ сымадж, ащ ыкIышъо мэплъы. 6. Шъоур столым тепкIэ. 7. Хьасанэ дэгъоу къэшъо, джэхашъом Набоков 3 класс ишъыпкъэу тепкIэ. 8. КIалэр псым хапкIэ. 9. Хатэр сянэ епкIэ, тэри тыдэпкIэ. 10. Къурэр лъэпэдым хэпкIагъ.\nЗикъэIуакIэ зэфэдэ гущыIэмэ ямэхьанэ сыдэущтэу зэхэшъуфыгъа алырэгъу\n98. ГущыIэмэ ящыкIэгъэ лъэпсапэхэр апыжъугъэхьажьзэ, гущыIэухыгъэмэ атешъутхыкI, ищыкIэгъэ тамыгъэхэри аужкIэ жъугъэуцужь.\nДэнэфрэ сэрырэ еджапIэм...зэдакIощтыгъэ зэкIэм Дэнэф...уцугъ къызкIэуцугъэр сымышIэу сэри......уцугъ Дэнэф......иIуагъ: «КIэлэцIыкIухэр зыдэ...гъащэх, гъогу зэпычыныр щынагъо» сэ ар тэрэзкIэ......штагъ еджэкIо цIыкIумэ гуфаплъэу... плъыгъ ахэр зэу къабзэхэшъ ахэр зэу гуахьыхэшъ\n99. ИщыкIэгъэ лъэпсапэхэр апышъутхэзэ, гущыIэхэр шъуухых.\nЛъэпсапэмэ ямэхьанэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nТхэ, шхы, ды, дэ, кIо, екIы, мэгущыIэ; паIо, нэнэжъ.\nЗэрэпшIыщтыр: ма-тхэ, сэ-тхэ, сы-дэ-тхэ, сышъуфэтхэ...\n100. Хырыхыхьэхэм шъукъядж. Апэрэм тешъутхыкI. Лъэпсапэ зыпыт гущыIэмэ акIэжъугъэтхъ, ахэмэ гущыIэм мэхьанэу щыряIэр къашъуIо. ЯтIонэрэ хырыхыхьэр езбырэу зэжъугъашI, къызэрэшъушIэжьэу шъутхы.\nМыупчIэжьэу пкокI къетIысхьэ, ЗигъэшIожьэу къыпIоплъыхьэ.\nЫпакIэхэр кIыхьэу мачъэ, Цыгъо цIыкIухэм ар алъэчъэ.\nУнэм исхэр егугъу, мэлахъомэ акIэгъу.\nКъэрэгъулэу зыдащэ, бзэджашIэхэр егъащтэ.\nЗышIоигъом щагу псэушъхьэмэ афэгъэхьыгъэ проект къерэгъэхьазыр.\nШъунаIэ тешъудз: гущыIэмэ зы, тIу ыкIи нахьыбэ лъэпсапэ къапыхьан алъэкIыщт: сэ-кIо, сы-дэ-кIо, дэ-сэгъа-кIо.\n101. Къэтыгъэ лъэпсапэхэр къапыжъугъахьэзэ, гущыIэхэр шъутхы.\nСэ-, си-, с-, жъу-, ты-, с-фа-, т-фи-, сы-, дэ-сэ-, къы-гъэ-.\nЖъугъэпсыгъэ гущыIэмэ ащыщхэр жъугъэфеди, жэрыIокIэ гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\n103. ИщыкIэгъэ лъэпсапэхэр апыжъугъэуцожьзэ, гущыIэухыгъэхэр шъутхы. ГущыIэмэ лъэпсэпэ пчъагъэу ахэтхэр жэрыIокIэ къашъуIо.\nСэ гимназием......джэ. Ащ ныбджэгъубэ......иI. Урокхэр зэ......шIых, т...зэджэгъэ тхылъмэ...атегущыIэ. Ахэмэ...къэбар...янэ-...тэмэ......сэтхы, ежь...бынхэри ахэмэ къакIэупчIэх. ТыкъызатIупщыкIэ, гушIогъошхо сиIэу,...адэжь......сыжьы, ау мэфэ заулэ зыкIокIэ,...ныбджэгъухэр...\nшъхьэ...хьэх. Ахэмэ сэ инэу......зэщы.\n104. Нэбгырэ тIурытIоу шъузэдеIэзэ, къэтыгъэ гущыIэмэ зы лъэпсап, етIанэ лъэпсэпитIу къапыжъугъахьэзэ, шъутхы. Нахь лъэпсапабэ къыпызгъэхьан зылъэкIыщтым жъэрыIокIэ къыперэгъахь.\nПлъэ, гущыIэ, чъые, гыкIэ, гыкIы, ды, дэ.\nАщыщхэр жъугъэфедэзэ, гущыIэухыгъэ тIурытIу зэхэжъугъэуцу.\n105. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэмэ ялъэпсапэхэр къахэжъугъэщзэ, IофшIэным тешъутхыкI. Лъэпсапэмэ къагъэлъагъорэр къашъуIо.\nЕджэпIэ чъыг хатэр ТиеджапIэ чъыг хэтэ дэгъу иI. Ащ пхъэшъхьэ-мышъхьэ чъыгыбэ дэт. Мафэ къэс ащ тэ тыщэлажьэ. Чъыгмэ хьамлыу апимышIыхьаным пае, ищыкIагъэхэр ятэшIылIэ, къутэмэ лые пытмэ пытэхы, чъыгыкIэхэр тэгъэтIысых.\nБжыхьэ мафэхэм чъыг хатэм тичэф макъэ щызэпыурэп. МыIэрысэ плъыжьышхохэр къэтэугъои, къужъIэрысэ нэшашъохэр зэнэмысхэу тафэсакъэу матэмэ арытэлъхьэ, нахь хъугъэхэр нэжъ-Iужъмэ, кIэлэцIыкIумэ апае шъхьафэу тэгъэIылъы.\n106. Лъэпсапэ зыпыт гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, лъэпсапэмэ япчъагъэ гущыIэмэ къагуашъутх, гущыIэ лъапсэри къахэжъугъэщ.\nНабоков 3 класс Тыгъэр Iыстыжьыгъэ. Унэмэ остыгъэ нэфхэр къарэпсых.\nМафэм Iоф зышIэгъэ цIыфмэ загъэпсэфы. НыбжьыкIэхэри нахьыжъмэ ащыщхэри клубым макIох. Клубым пщынэ чэф макъэ къычIэIукIы. Пшъашъэмэ орэд къаIо, кIалэхэри ахэмэ адежъыух. Нэжъ-Iужъхэр якIалэмэ яплъых, ащэгушIукIых, зикIэлэгъу зыгу къэкIыжьэу ахэтыри бэ.\nКъоджэдэсмэ япчыхьэхэр чэфэу агъакIо.\nОрэд къаIомэ емыжъыурэр – фэмыф.\n107. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэмэ ялъэпсапэхэр къахэжъугъэщзэ, къыхэшъутхыкI, лъэпсапэмэ ямэхьани жэрыIокIэ къашъуIо. ГущыIэ лъапсэри къахэжъугъэщ.\nСиныбджэгъу цIыкIу, уиIофхэр дэгъоу огъэцакIэха?\nУиеджэн Iофмэ ямызакъоу, шъуиунэгъо IофхэмкIи уянэ удэIэпыIэн фае. ПшынахьыкIэ цIыкIуми агу хэмыгъэкI, ящыкIагъэхэмкIэ адэIэпыI. Тэтэжърэ нэнэжърэ лъытэныгъэ афэшI, ядэIу.\n108. УнагъомкIэ уишIуагъэ къызэрэбгъакIорэр къэтх. Лъэжапэу пшIэрэмэ ащыщхэр гущыIэмэ ягъэпсынкIэ гъэфедэ.\n109. Хэтын фэе гущыIэхэр зэрекIоу жъугъэпсызэ гущыIэухыгъэмэ ахэжъугъэуцожь, лъэжапэ зищыкIагъэмэ апыжъугъэуцожьзэ, IофшIэныр шъутхы.\nБжыхьэ Жьыбгъэ......пщэ. Ащ чъыгышъхьэхэр бгъу пстэумкIи...редзэх. Чъыг шъхьапэмэ.........пеутых. Хатэхэм ыкIи губгъохэм лэжьакIомэ.........хыжьы. Зигъо хъугъэ......аупкIы.\nКIалэхэр пчыхьэрэ... бэрэ...кIыжьхэрэп.\nХэгъэуцожьыгъэн фэе гущыIэхэр: чъыIэ, къутэмэ гъугъ, картоф бэгъуагъэ, къэбаскъ, унэ.\n110. Лъэпсапэхэу «зэ-», «шъу-», «с-» къапыхьэу гущыIэ щырыщ шъутхы. Аужрэ гущыIэр хэтэу гущыIэухыгъэ къызэхэжъугъэуцу, член шъхьаIэмэ акIэжъугъэтхъ.\n1. Сыда лъэпсапэмэ гущыIэм мэхьанэу щыряIэр?\n2. Сыд фэдэ лъэпсапэха шъушIэхэрэр?\nЛЪЭПСЭУЖЫР Я 20-рэ урок\n111. ГущыIэмэ шъукъядж, зэжъугъапшэх. Сыда мыхэр ямэхьанэкIэ зэрэзэтекIхэрэр? А зэтемыфэныгъэр сыда къызхэкIырэр?\nЕджэ-щт, еджа-гъ, еджа-кIо; джэгу-гъэ, джэгу-н, джэгулэ; мэз-ы – мэз-хэ-р; шы – ша-хъо; къакъыр – къакъыры-жъ.\nГущыIэм щыщ Iахьэу гущыIэ лъапсэм ыуж къыпыхьэу гущыIэм мэхьанакIэ къезытэу е мэхьанэм зэхъокIыныгъэ фэзышIрэм лъэпсэуж раIо.\nГущыIэм пае: тхэ-щт, тхэ-гъагъэ, тхэ-н, джэна-пхъ, ахъча-лъэ, чэтэ-щ.\nАнахь агъэфедэрэ лъэпсэужхэр:\n-л, -лъ, -пI, -щ,\n-кIо, -щт, -гъ, -гъэ.\n112. ГущыIэмэ лъэпсэужхэр къахэжъугъэщзэ, тешъутхыкI. Лъэпсэужмэ ямэхьанэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nДжэгугъэ, джэгущт, джэгун, джэгупIэ, джэгулэ, тхакIо, еджакIо, мэтхэшъу, мэдэшъу, дэгъагъот, щылъыгъагъот.\n113. ГущыIэ лъапсэмрэ лъэпсэужмрэ къахэжъугъэщзэ, гущыIэхэр шъутхы. Ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nДэхэкIай, иныкIай, хьаджыгъалъэ, тэтэжъ, унэжъ, джэгулэ, ощхылэ, гъэпсэфыпIэ, еджапIэ.\n114. Лъэпсэужхэу ахэтмэ ялъытыгъэу, гущыIэхэр куп-купэу шъутхы, лъэпсэужхэмэ ямэхьанэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nЩэлъэжъый, мэлахъо, цIыфыгъ, сурэтышI, Iахъо, гушIощт, шъэожъый, цокъашIэ, гъэсэныгъ, тIысыпIэ, къэчъэщт, джэгупIэ.\n«ЦIыфыгъ» зыфиIорэ гущыIэм имэхьанэ шъукъытегущыI.\n115. Лъэпсэужмэ ямэхьанэ елъытыгъэу гущыIэхэр куп-купэу жъугощызэ, шъутхы; ащыщхэр жъугъэфеди, гущыIэухыгъэ тIурытIу зэхэжъугъэуцу.\nУкIытапх, шхапIэ, гущыIалъ, мэсталъ, сымэджал, къарыунчъ, щысыпIэ, амалынчъ, амалынчъ губжыл, къэшъуакIо, Iалъэ, оялэ.\n116. Къэттыгъэ гущыIэмэ лъэпсэужхэр къапыжъугъахьэзэ, шъутхы.\n-щт: джэ, чъэ, чъые, щхы, щхыпцIы;\n-гъу: кIалэ, чэфы, гъусэ, пшъашъэ;\n-пхъэ: джанэ, цуакъэ, цые, гъончэдж;\n-щ: чэты, шы, чэмы;\n-лъ: тхылъы, мастэ, ахъчэ, хьаджыгъэ.\n-гъэ(-гъ): еджагъ, кIуагъэ, кIэхьагъ.\n117. Къэтыгъэ гущыIэмэ шъушIэрэ лъэпсэужхэр зэрекIоу къапыжъугъахьэзэ, гущыIэхэр жъугъэпсы, шъутхы.\nСабын, цуакъэ, тхэ, пальто, гущыI, еджэ, цумпэ, пхъэ, паIо.\nАщыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, член шъхьаIэхэр къыхэжъугъэщых.\n118. Къэтыгъэ лъэпсэужхэр жъугъэфедэзэ, гущыIэхэр жъугъэпси, шъутхы. Ахэмэ ахэт гущыIэ лъапсэхэри къахэжъугъэщ.\n-гъу: гъусэгъу,...; -пх: укIытапх,...; -л: гущыIалэ,...;\n-рый: гущыIэрый,...; -пхъэ: унапхъэ,...; -щ: хьакIэщ,...; -пIэ:\nЗимэхьанэкIэ зэпэгъунэгъу лъэпсэужхэр къахэжъугъэщ.\n121. Мы адыгэ гущыIэжъитIур зэжъугъапшэ, ямэхьанэкIэ сыдэу мыхэр зэфыщытха?\nШIу зышIэрэм шIу фыщылъ. ШIу шIэри, псым хадз.\nМыхэмэ апыщыт гущыIэжъхэр шъуянэ-шъуятэмэ къяжъугъаIуи, къэшъутх. Ахэр къызэрэжъугурыIорэр щысэхэмкIэ къэжъугъэлъагъу.\n122. ГущыIэжъэу «Iоф мыублэм блэ хэс» зыфиIорэм имэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурIора? Ащ ехьылIагъэу рассказ кIэкI жэрыIокIэ зэхэжъугъэуцу. Мыщ имэхьанэ къикIэу урысыбзэм хэт гущыIэжъ къашъуIо.\n123. ГущыIэу къэтыгъэхэр схемэм тетэу зэхэшъуф.\nСтхыщт, шъуедж, шъудедж, гъаплъэ, гущыIагъэ, щыгъулъэ, шхапIэ, ежэгъагъэх, пфэсэхьы, нэфылъэ.\nЛъэпсапэр Лъапсэр Лъэпсэужыр\n124. Ыпэрэ IофшIэным фэдэу къыкIэлъыкIощтыри жъугъэцакIэ.\nТятэ, тятэжъ, шъушIын, тичэмахъо, ячэтэщ, плъыжьыщэ, пкъышъол, ынэпс, гущыIалъ, гущыIэрый, гущыIэжъ.\n125. Къэтыгъэ гущыIэмэ лъэпсэуж тIурытIухэр къапыжъугъахьэзэ, гущыIэхэр жъугъэпсы. Лъэпсэужмэ ямэхьанэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nГъэгусэ, шхы, еджэ, чъыIэ, джэгу.\n126. Къэтыгъэ гущыIэмэ лъэпсапэрэ лъэпсэужрэ е тIум яз къыпыжъугъахьэзэ, гущыIэхэр жъугъэпсы. Ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nГущыIэ, хьакIэ, щэ, акъыл, лъэпкъы, лIы, Iофы, дэ.\n127. Лъэпсэпэ ыкIи лъэпсэуж зэфэшъхьафхэр къапыжъугъахьэзэ, гущыIэ пшIырыпшI шъутхы.\n1. Сыда лъэпсап зыфаIорэр? Сыд фэдэ лъэпсапа шъо шъушIэхэрэр? 2. Сыда лъэпсэуж зыфаIорэр? Сыд фэдэ лъэпсэужха шъо шъушIэхэрэр? 3. Сыд фэдэ чIыпIа ахэмэ гущыIэм щаубытырэр? ЩысэкIэ ахэр къэжъугъэлъагъу. 4. ГущыIэ зэлъэпсэгъухэр сыд фэдэ гущыIэхэр ара?\nЖъуагъохэр уашъом итэкъуагъэх. Жъуагъомэ мазэр ахэт. Мазэм чIыгур къегъэнэфы, жъуагъохэри мазэм дэIэпыIэх. Уашъор гъэхъунэ дахэм фэд. Жъуагъохэм уашъор хъырахъишъэу къагъэкIэрэкIагъ. Мазэу ахэмэ ахэтыри дэгъоу адештэ.\nНабоков 3 класс ГущыIэм щыщ Iахьэу зэхъокIэу, гущыIэухыгъэм хэт гущыIэхэр зэзыпхырэм кIэух раIо.\nТыгъэ-р мэшIэты. Тыгъэ-м дунаи-р къегъэфабэ. Хьалыгъу-р шъэжъые-кIэ абзы. Щэжъы-еу зэрабзырэр къабзэ.\n129. Шъукъедж. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, ахэмэ якIэуххэр къэжъугъэлъагъу. ГущыIэхэу «тIысыпIэм», «фэрэзагъэх» зэрэзэхэтыр къызэхэшъуф.\nАвтобусым Автобусым исэу Асхьад къуаджэм кIощтыгъэ. Автобусыр къызэуцум, лIыжъ горэ къихьагъ. ЗэкIэ тIысыпIэхэр цIыфмэ аубытыгъэхагъ. ЦIыфэу автобусым къихьэхэрэр лIыжъым еутэкIыщтыгъэх. ЛIыжъыр машинэм зэридзэщтыгъэ. Асхьад шъхьангъупчъэм иплъэу щысыти, апэу ащ гу лъитагъэп, ау лIыжъэу щытыр зэрелъэгъоу, кIалэр псынкIэу къэтэджи, шъабэу лIыжъым риIуагъ: «А тэтэжъ, мы тIысыпIэм тетIысхь».\nАвтобусым исхэр зэкIэ кIалэм фэрэзагъэх.\nНахьыжъхэм сыдэущтэу уафыщытын фая?\n130. Къэтыгъэ гущыIэмэ якIэуххэр къэжъугъэлъагъозэ, тешъутхыкI. Апэрэ гущыIэхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nМамырныгъэр лэжьакIохэр мамырныгъэм лэжьакIомэ мамырныгъэу лэжьакIоу цIыфхэр лэжьакIохэмкIэ\n131. КъыкIэлъыкIощт гущыIэмэ кIэуххэр къапыжъугъахьэзэ, шъутхы.\nАщыщхэр хэтэу жэрыIокIэ гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nшыгъачъ... письмэзехь... къандис чэсдэс... къандис...\n132. ГущыIэу «врач» гущыIэухыгъэмэ зэрякIущтым тетэу кIэуххэр къыпыжъугъахьэзэ, IофшIэныр шъутхы.\nТикъуаджэ... къагъэкIуагъ.... пшъэшъэ ныбжьыкIагъ.\nСшыпхъу зэсымаджэм... къэкIуагъ, дэгъоуи къеIэзагъ.\nСшыпхъуи... ыIуагъэхэр зэкIэ ыгъэцэкIагъэх.... къытфагъэкIуагъэм лъэшэу тикъоджэдэсхэр егъэразэх. Тикласс пшъэшъэжъыемэ янахьыбэр... еджэнхэу рахъухьагъ.\nАнахь шъугу рихьырэ сэнэхьатым шъукъытегущыI.\n133. Хэтын фэе гущыIэмэ якIэуххэр апыжъугъэхьажьзэ, гущыIэухыгъэмэ ахэжъугъэуцожь. КIэуххэр къахэжъугъэщ.\nБжыхьэ Жьыбгъэ... къепщэ. Чъыг... ащ бгъу пстэумкIи зэредзэх. Ашъхьапэхэр апеутых. Хатэмэ, губгъомэ картофхэр..., къэбаскъэхэри....\nКIэлэцIыкIухэр... лъэшэу дэгузажъох. Ахэмэ ащ зыфагъэхьазыры,... ауплъэкIух, чынэхэри... арагъэшIых.\nГъэфедэгъэщт гущыIэхэр: чъыIэ, шъхьапэхэр, къахатIыкIы, раупкIын, кIымаф, лъэрычъэхэр, Iажэхэр.\nБжыхьэм фэгъэхьыгъэ сурэтхэу сурэтышIэ зэфэшъхьафхэм яIэхэр Интернетым къыщыжъугъот. Анахь шъугу рихьыгъэм шъукъытегущыI.\nНабоков 3 класс Я 23-рэ урок\n134. ГущыIэжъмэ ахэт гущыIэмэ якIэуххэр апыжъугъэхьажьзэ, шъутхы. ГущыIэжъмэ ямэхьанэ шъуакъытегущыI.\nНахьыжъы... жантIэ... ий. НахьыкIэ... ышIырэм щытхъу, нахьыжъы... ышIырэ... шхы. Цу... жъы хъумэ, шкIэ... ахатIупщыхьажьы. Жъыхэ... къэбарIуат, кIэхэ... IотэжьакIу. Нахьыжъы... лIыгъэ... ий, нахьыкIэ... гъоу... ий.\n135. Сурэтым шъуеплъызэ, рассказ зэхэжъугъэуцу. Планэу къэтыгъэр жъугъэфедэ.\n1. КIэлэеджакIомэ мэфэкI мафэм зыфагъэхьазыры.\n2. ТикласскIэ гъэхъагъэу тиIэхэр зэфэтэхьысыжьы.\n3. МэфэкI мафэр дэгъу дэдэу дгъэкIуагъэ.\n136. БзитIумкIэ къэтыгъэ гущыIэухыгъэмэ ахэт гущыIэхэр зэрэзэпхыгъэмэ шъуалъыплъ, зэжъугъапшэх.\n1. КIымафэр къэсыгъ. Ос къесыгъ. КIэлэцIыкIухэр мэчэфых.\nЗима пришла. Снег выпал. Малыши веселятся.\n2. КIалэр тхылъым еджэ. Мальчик читает книгу.\nКIалэм сурэтхэр ешIых. Мальчик делает рисунки.\n137. УрысыбзэкIэ къэтыгъэ текстыр адыгабзэкIэ зэшъудзэкIи, шъутхы. ГущыIэхэр зэрэзэпхыгъэхэр къахэжъугъэщ.\nДед пошёл на рыбалку. Вася пошёл за дедом. За ними побежала Жучка. Дед и внук долго ловили рыбу удочками.\nМного рыбы принесли домой. Бабушка обрадовалась.\n– Ты хороший мальчик, – сказала бабушка мальчику.\n138. ГущыIэмэ якIэуххэр къахэжъугъэщзэ, тешъутхыкI. Ахэмэ гущыIэухыгъэм щыряпшъэрылъыр къашъуIо.\nЦужъым псыр къыпычъэу, тхъурбэр къыIукIэу жъощтыгъэ. Бадзэр цубжъэм тесыгъ. НэмыкI бадзэ горэ блэбыбыкIыщтыгъэти, цубжъэм тес бадзэр къылъэгъугъ.\n– Сыд пшIэрэ, сикъош?\n– Тэжъо, сикъош, тэжъо! – ыIуагъ цубжъэм тес бадзэм.\nСыда цубжъэм тес бадзэм игъэпсыкIэ къешъуIолIэн шъулъэкIыщтыр?\n139. Къэтыгъэ гущыIэхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу. ГущыIэмэ якIэухмэ ямэхьанэ къашъуIо.\nШыур, чэум, мэзымкIэ, тыгъужъэу, шхончымкIэ, унэм, хьэри.\nГУЩЫIЭР ЗЭРЭЗЭХЭТЫМ ИКIЭДЖЫКIЫЖЬЫН\nЯ 24-рэ урок\n140. ГущыIэр зэрэзэхэтыр къэжъугъэлъагъозэ, тешъутхыкI.\nСитхылъ, ситхылъхэр, тхылъыр, седжэщт, схьыщтэп, мэзы, дэхэкIай, дэхащэ, шъэожъый, синэнэжъ, хьаджыгъалъэ, гушIуагъо.\n141. Усэм хэт гущыIэмэ язэхэтыкIэ къэжъугъэлъагъозэ, тешъутхыкI. Мы усэр сыдэущтэу шъо къыжъугурIора? Аужрэ сатырэм хэт гущыIэхэр зэрэхъурэ пычыгъо пчъагъэр къашъуIо.\nНабоков 3 класс ХьакIэмыз Б.\n*** КъэтэIо тятэмэ яорэд, Ахэмэ яIуагъэр тэ тимурад.\nЦIыф Iапэр сыд фэдэми фэIаз, Зыфэдэ щымыIэр лэжьэкIо Iаз.\nЛэжьэным уегъэлъапIэ, шъхьахынагъэм уегъэпыуты.\nЛажьэрэр Iахьынчъэ хъурэп.\n142. Зэлъэпсэгъу гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, язэхэтыкIи къэжъугъэлъагъу.\nЯтIонэрэ классыр дэгъу дэдэкIэ къэсыухыгъэти, сэ лагерым сагъэкIуагъ. Лагерэу сыздэкIуагъэр хы Iушъом Iутыгъ.\nКъалэми къуаджэми къарыкIыгъэу еджэкIуабэ тилагерь къэкIуагъ. Тэ псынкIэу нэIуасэ тызэфэхъугъ. ЕджакIохэмкIэ пчыхьэзэхахьэхэр тшIыгъэх. Концертым къэлэ ыкIи къоджэ кIалэхэр хэлэжьагъэх. Анахь гъэшIэгъонхэр къэзышIыгъэмэ тхылъхэр къаратыгъэх. Сэри концертым сыхэлэжьагъ.\nТиреспубликэ идэхагъи, типсыхъо икъэргъуагъи, тикласс ис еджакIомэ яхъупхъагъи къафэсIотагъ. Адыгэ орэдхэри къэсIуагъэх, адыгэмэ якъашъуи фэзгъэнэIосагъэх.\nО сыдэущтэу ятIонэрэ классыр къэуухыгъа? Гъэмафэм ори лагерым ущыIагъа?\n143. Шъукъедж, тешъутхыкI. ЯзэхэтыкIэ къэжъугъэлъагъозэ, зэлъэпсэгъу гущыIэхэм акIэжъугъэтхъ.\nЛIышIум ыкъо закъу Пшысэм къыхэхыгъ Зы лIы лэжьакIо горэ щыIагъ. ЧIыгум ыIэ химыхэу ар лажьэщтыгъ. ИчIыгу хьасэ игъом ыжъощтыгъ, игъом чылапхъэр риутыщтыгъ, игъо блэмыкIэу илэжьыгъэ коным ригъэкIужьыщтыгъ. Мэкъуоныгъоми пхъэ къэщэгъуми цIыфмэ ауж зыкъыригъанэщтыгъэп. Сыдми фэмыф, фетэу ныбжьи аригъэIуагъэп. Якъуаджэ щалъытэрэ цIыфмэ ащыщыгъ.\nСыд фэдэ адыгэ пшысэха о узэджагъэхэр? Сыд фэдэ пшыса анахь угу рихьыгъэр?\n144. ГущыIэ зэлъэпсэгъоу къыхэфагъэхэр зэрэзэхэтхэр къэжъугъэлъагъозэ, IофшIэныр шъутхы. ГущыIэухыгъэр зыщиухрэм, ищыкIэгъэ тамыгъэр жъугъэуцу.\nЧылапхъэр дэгъумэ, лэжьыгъэр бэгъощт чылапхъэм игъэхьазырын лъэшэу тынаIэ тедгъэтын фае тилэжьыгъэ ибэгъон чылапхъэу етыутрэм елъытыгъ лэжьыгъэ шIагъэм икъоу удэмылажьэмэ, бэгъощтэп, блэжьыгъэм кIэкIыни щыIэп лэжьыгъэр багъомэ, гъомылапхъэри бэщт ГущыIэжъыр шъугу ишъуубыт, имэхьанэ шъукъытегущыI.\nУлажьэмэ лыжъ пшхын.\n145. Къэтыгъэ гущыIэмэ лъэпсапэр, лъэпсэужыр, кIэухыр къапыжъугъахьэзэ, шъутхы. ГущыIэу жъугъэпсыгъэмэ ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы.\nДэ, къуадж, чэмы, шхэ.\nЯ 25-рэ урок\n146. ГущыIэмэ лъэпсапэмрэ кIэухымрэ къапыжъугъахьэзэ, гущыIэхэр жъугъэпсы, шъутхы. ГущыIэмэ ямэхьанэ зэхъокIыныгъэу афэхъугъэхэр жэрыIокIэ къашъуIо.\nНабоков 3 класс Шхы, щхы, чэу, кIэпхын, тхылъы.\nГущыIэу жъугъэпсыгъэмэ ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\n147. ГущыIэмэ лъэпсэужымрэ кIэуххымрэ къапыжъугъахьэзэ, гущыIакIэхэр жъугъэпсых, шъутхы. Ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nШы, хьакIэ, мазэ, Iазэ, тат, баджэ.\n148. Шъукъедж. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэмэ язэхэтыкIэ къашъуIо.\nКIымэфэ чъыIэр Гъэмэфэ фабэр блэкIыгъ. Бжыхьэ оялэри икIыгъ. Жьыбгъэ чъыIэхэр къепщагъэх. Осыр къесыгъ. Чъыг пцIанэхэр кIымэфэ щыгъыным ежэх. Ос цэшхохэр къыхедзых, чIы щтыгъэм къытефэх. Ос фыжьым чIышъхьашъор къыфэпагъ.\nКIалэмэ щыгъын фабэхэр зыщалъагъ. КIымэфэ чъыIэм кIалэхэр гушIоу пэгъокIыгъэх.\n? ГущыIэхэу «цэшхо», «чIышъхьашъо» зыфиIорэмэ гущыIэ лъэпсэ тхьапша ахэтыр?\n149. Къэттыгъэ гущыIэмэ алъапсэхэр къэжъугъэлъагъозэ, шъутхы.\nОшъуапщэ, гущыIэухыгъ, пкъышъол, нэпсы, шъхьацы.\nШъунаIэ тежъугъэт! ГущыIэмэ лъэпситIуи, щи ахэтын алъэкIыщт.\n150. Къэтыгъэ гущыIэ лъапсэхэр зэпыжъугъахьэзэ, гущыIэ зэхэлъхэр жъугъэпсых, шъутхы. Ащыщхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nПхъэ, Iэбжъан; кIы, шъо; къакъыр, шъхьэ; кIалэ, цIыкIу;\nписьмэ, зехьэ; орэд, Iон.\n151. Сурэтым шъуеплъызэ, жэрыIокIэ рассказ цIыкIу зэхэжъугъэуцу. ГущыIэ зэлъэпсэгъухэр къыхэжъугъаф. Рассказыр унэм къыщышъутхыжь.\nЯ 26–27-рэ урокхэр\nЧъыгыр тищыкIэгъэшху Чъыгым сыд цIыфым къыритрэр?\nУнэхэр зыхашIыкIрэ пкъэухэмрэ пхъэмбгъухэмрэ чъыгым къытетых. Тызщытхэу ыкIи Iоф зыщытшIэрэ столхэр, тызтесрэ пхъэнтIэкIухэр, пIэкIорхэр – мыхэр зэкIэ чъыгым хашIыкIых.\nПсым тызэрэщесырэ къуашъохэри, баржэхэри, къухьэхэри чъыгым хашIыкIых. Пхъэ зыхэлъ тхылъыпIэм темытхагъэу тхылъэу е гъэзетэу щыIэр зырыз. Чъыгхэр, мэзхэр къэшъуухъум!\nХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр схемэм тетэу зэхэхыгъэу шъутхы.\nЧъыгмэ якъэгъэкIын сыдэущтэу шъухэлажьэра?\n153. Къэтыгъэ гущыIэхэр ыпэрэ схемэм тетэу зэхэшъуфызэ, шъутхы.\nЗэлъэпсэгъу, зэныбджэгъух, ныбджэгъугъ, пцэжъый, пцэжъыяш, хьакIэщ, цыяпхъэ, гущыIэрый, сянэшыр, синэнэжъ.\nГущыIэмэ ащыщхэр хэтэу жэрыIокIэ гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\n154. Къэтыгъэ гущыIэжъхэм ахэт гущыIэхэр зэжъугъэкIужьзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы. ГущыIэмэ якIэуххэр къахэжъугъэщ. Къыхэщэу тхыгъэ гущыIэхэр зэрэзэхэтыр жэрыIокIэ къашъуIо.\nШы... тесы... егъэдахэ. АкъылышIо... иIофхэм... цIэрыIу. Бзэгу... бзэ... итэлмащ. Жэ... пиупкIрэ... кIыжьрэп, чатэ... пиупкIрэр мэкIыжьы.\nМы гущыIэжъмэ ямэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурIора?\n155. Къэтыгъэ гущыIэхэр зэжъугъэкIужьзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцуи, шъутхы. Къыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ язэхэтыкIэ къашъуIо.\nАдыгэ, хасэ, зэхащэ, чылэ, къуаджэ. Адыгабзэ, анахь, урокхэр, тикIас, сыда пIомэ къыщытфеIуатэ, адыгэмэ, кIэлэегъаджэм, ящыIэкIагъэ, ягупшысагъэр. Сэ, таурыхъхэр, сэшIэ, пшысэхэр, боу, сяджэ, тхылъ, адыгэ. Адыгэ, Къырымызэ, усакIу, Жэнэ, иусэхэр, сэшIэ, бэу, езбырэу.\nАужырэ гущыIэухыгъэм хэт гущыIэмэ пычыгъо пчъагъэу ахэтыр, скобкэмэ адэтэу, къагуашъутх.\nАдыгэ усакIоу шъушIэхэрэм ацIэ къешъуIу, атхыгъэ усэхэршъугу къэжъугъэкIыжь.\n156. Точкэмэ ачIыпIэ ищыкIэгъэ буквэхэр хэжъугъэуцожь, тешъутхыкI. Къыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ язэхэтыкIэ къэжъугъэлъагъу, пычыгъо пчъагъэу зэрэхъурэр къашъуIо. Усэр езбырэу зэжъугъашI.\nПушкин Пушкин... тэ шIу...лъэгъу, ИIогъэ дахэхэ... къэ...ухъумэ,...орэд остыгъэ нэфэу... фаблэ, Унэ... сихьажьмэ...Iушъашъэ, Нэфшъагъо... сшъхьэ...фэгущыIэ, Пушкин......гущыIэ зыпэсэшIы, Иорэд шIыкIэ зэзгъашIэ...шIоигъу.\n157. Сурэтыр жъугъэфедэзэ, бжыхьэм чъыг хэтэ бэгъуагъэр зэрэIуахыжьыгъэм ехьылIагъэу рассказ цIыкIу шъутхы. ГущыIэ зэлъэпсэгъухэр къыхэжъугъаф.\n158. Къэтыгъэ гущыIэхэм лъэпсапэ, лъэпсэуж ыкIи кIэух зэфэшъхьафхэр къапыжъугъахьэзэ, гущыIакIэхэр жъугъэпсы.\nТхылъ, Iалъмэкъ, тхьаркъо, пырэжъый, чIыхъумбый, баджэ.\n1. Сыда гущыIэ лъапсэм имэхьанэр? 2. Сыда гущыIэ лъапсэм нэмыкIэу гущыIэм хэтхэр? 3. Сыда лъэпсап зыфаIорэр? 4. Сыда лъэпсэужым имэхьанэр? 5. Сыд фэдэ гущыIэха гущыIэ зэлъэпсэгъукIэ заджэхэрэр? 6.\nГущыIэм лъэпсэ тхьапша хэтын ылъэкIыщтыр? 7. Сыдэущтэу гущыIэхэр зэрапхыра? 8. Пычыгъо тхьапша гущыIэм хэтын ылъэкIыщтыр?\nБЗЭ ЛЪЭПСЭ ГУЩЫIЭХЭР\nЯ 28-рэ урок\n159. Къэтыгъэ гущыIэмэ шъукъядж. Купищэу зыжъугощ. ГущыIэхэр упчIэу афэжъугъэуцурэмэ ялъытыгъэу, куп-купэу къыхэшъутхыкI:\nХэт? Сыд?...,...,...; cыд фэд?...,...,...; cыд ышIэрэр?\nГъатхэр, чэфы, мэщты, къандж, ефэнд, къеIо, хафэ, хьантIаркъу, щазмашIэ, къуладж, мэплъызэ, кIэи, аргъойхэр, шэплъы, шхынлъэ, хатэ, егупшысэ, гупшысэхэр, яжьэ, мэугъуае, чэфынчъ, чэфынчъагъэ, дэплъые.\n160. ГущыIэухыгъэмэ шъукъядж, гущыIэхэр купищэу къыхэшъутхыкI: пкъыгъохэр къызэрыкIхэрэр (хэт? сыд?); пкъыгъомэ язэрэщыт къэзгъэлъагъохэрэр (сыд фэд?); пкъыгъомэ ашIэхэрэр (сыд ышIэрэр?).\nМинсурэ цIыкIур псыхъо чъэрым инэпкъ лъагэ щыджэгущтыгъэ. Пшъэшъэжъыем иIэгоо плъыжь IэкIэзыгъ, псым хэфагъ. Минсурэ къэчэфынчъагъ, нэпкъ нэзым ечъэлIагъ, Iэгуаор псы кIыIум тесыгъ...\nСыдэущтэу Минсурэ цIыкIум удэIэпыIэн плъэкIыщта?\n161. ГущыIэхэр купищэу жъугощы, яупчIэхэр аготэу шъутхы.\nКъыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ ямэхьанэ нэмыкI гущыIэхэмкIэ къашъуIо.\nБжыхьэ оялэр икIыгъ. КIымэфэ чъыIэр къэсыгъ. Мыл Iужъум псыхъо шъуамбгъор зэлъиштагъ. ЧIыгу шIуцIэр ос шъабэм ыфэпагъ. КIэлэцIыкIумэ щыгъын фабэхэр зыщалъагъ, Iэжэ цIыкIухэр ращэжьагъ. Бгы лъагэм къечъэхынхэу ежьагъэх.\nПкъыгъом изэрэщыт къэзгъэлъэгъорэ гущыIэр къыхэжъугъэщ.\n*** Мылыр чагъэ Утемыхь!\nМылы чагъэр, Боу щынагъу.\n162. Мэхьанэу къатрэм ыкIи упчIэу яIэн фаем ялъытыгъэу къыкIэлъыкIощт гущыIэхэр купищэу жъугощы, упчIэхэри къагуашъутх.\nМапкIэ, мэлъэпэрапэ, джае, ины, хьаулыягъэ, жъуагъо, жъуагъэ, чэтжъый, шъабэ, мэплъы, плъыры, плъыр-стыр, IэшIу, етIэф, фэмыф.\nКъыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ ямэхьанэкIэ апыщыт гущыIэхэр къашъуIо.\nплъыр-стыр Набоков 3 класс ЦIыфы, аргъой, тыгъэ – мыхэр пкъыгъор къызэрыкIрэ гущыIэх, ахэмэ пкъыгъуацI араIо, упчIэу хэт?\nЧэфы, шэплъы, стыры – мыхэр пкъыгъомэ язэрэщыт къызэрыкIрэ гущыIэх, ахэмэ плъышъуацI араIо, упчIэу сыд фэд? сыд изэрэщыт? афагъэуцу.\nМатхэ, къэкIы, щыт – мыхэмэ пкъыгъом ышIэрэр е щышIрэр къарэкIы, ахэмэ глагол араIо, упчIэу сыд ышIэрэр? сыд щышIрэр? афагъэуцу.\nПкъыгъуацIэр, плъышъуацIэр, глаголыр – бзэ лъэпсэ гущыIэх.\n163. УпчIэу яIэм елъытыгъэу гущыIэхэр куп-купэу къыхэшъутхыкI. ГущыIэхэм ащыщхэр жъугъэфедэхэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы.\nЩтагъэ, трактор, уашъо, шхъуантIэ, пIырыпI, дыджы, ку, къаигъ, гъатхэ, жъгъэй, къэпсынкIагъ, нэгъыф, джэрпэджэжь.\n165. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэхэр, плъышъуацIэхэр, глаголхэр къыхэшъутхыкI, упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу.\nИлъэсым мэфэкIхэр къыхэфэх. Ахэмэ тэ дэгъоу зафэтэгъэхьазыры. Дэгъоу тызэреджэрэм дакIоу, пчыхьэзэхэхьэ гъэшIэгъонхэри тэгъэпсых. Орэд чэфхэр къэтэIо, усакIэмэ тыкъяджэ. Ти-пчы-хьэ-зэ-ха-хьэ цIыф пэрытхэр къетэгъэблагъэх.\nАщ ыуж тикласскIэ типчыхьэзэхахьэ зэрэкIуагъэр зэхэтэфыжьы.\n166. ПкъыгъуацIэмэ зэ, плъышъуацIэмэ IонтIэ-щантIэу, глаголмэ тIо акIэжъугъэтхъызэ, тешъутхыкI. Къыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ язэхэтыкIэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nПчыкIэ оешху Ошъопщэ шхъуантIэмэ тыгъэр агъэбылъыгъ. Жьыбгъэшхор къепщагъ. Чъыгхэр жьыбгъэм зэреутэкIых. Уашъом пчыкIэ псыгъор къы-хэ-хъо-пскIы-кIыгъ.\nОщхыцэ инхэр унашъхьэмэ къатефагъэх. Ощхым къырегъэхъу. Шыблэр мэгъуагъо. Ощхым нахь инэу къыритIупщыгъ.\n167. ПкъыгъуацIэмэ зэ, плъышъуацIэмэ IонтIэ-щантIэу, глаголмэ тIо акIэжъугъэтхъызэ, тешъутхыкI. ГущыIэухыгъэ ужым итамыгъэ жъугъэуцужь.\nГъатхэм тыкъызатIупщым, кIэлэегъаджэм циркым тищэгъагъ ащ гъэшIэгъонэу къыщытлъэгъугъэр бэ мышъэ шъэджашъэр, аслъан мэхъаджэр, хьэ чэф цIыкIухэр, мамунэ джэгулэхэр, чэтыу пырацэхэр аренэм къытехьагъэх анахьэу тэ тыгу къэзгъэчэфыгъэхэр клоунхэр ары ахэмэ сэмэркъэубэ къаIуагъ, тагъэщхыгъ упчIэхэр ахэмэ тэ къытатыгъ а упчIэмэ яджэуапхэр тэ къэтIуагъ.\nшъэджашъэр IонтIэ-щант мэхъаджэр\n168. ГущыIэухыгъэ ужым ищыкIэгъэ тамыгъэр жъугъэуцузэ, тешъутхыкI. ПкъыгъуацIэхэмрэ плъышъуацIэхэмрэ акIэжъугъэтхъ.\n– Дунаир сыдыр ара? – къэупчIагъэх пцэжъые цIыкIур, мышъэ фыжь щырыр ыкIи мэхъшэ хьаплъ цIыкIур.\n– Дунаир – псыбэр ары, – къыIуагъ пцэжъые анэм.\n– Дунаир – мыл къушъхьэшхохэр, мыл шъофышхохэр ыкIи ахэмэ ачIэгъ чIэт псы тIэкIур ары, – ыIуагъ мышъэ анэм.\n– Дунаир – пшэхъуабэр, етIэ тIэкIур ыкIи уц макIэр ары, – къахиIуагъ мэхъшэ анэм...\nСыда псэушъхьэмэ а зы упчIэм джэуап зэфэшъхьафхэр къызкIыратыгъэр?\n169. Къэтыгъэ пкъыгъуацIэмэ плъышъуацIэхэр къагуашъутх.\nКъэжъугъэпсыгъэ гущыIэ зэгъусэхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр жэрыIокIэ зэхэжъугъэуцу.\nЛэжьакIо..., ныбджэгъу..., IурыIупчъэ..., шахъо..., хьалыжъу..., машIо....\nМы IурыIупчъэр жъугъэжьызэ, щэ къашъуIо.\nКъамылыбжъэ плъыжьыбзэм щыбжьый блэры плъыжьыбзищ арылъ.\n171. ПлъышъуацIэмэ пкъыгъуацIэхэр къяжъугъэгъусэзэ, шъутхы.\nУпчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу.\n... хафэр,... такъор,... пытэм,... гъэшIэгъоным,... стырыр,... хъыбэир,... чаныр.\nхъыбэй Ребусхэр къашъушIэ.\nМэ + 1\n172. ПкъыгъуацIэмэ плъышъуацIэрэ глаголрэ къяжъугъэгъусэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцуи, шъутхы. ГущыIэмэ яупчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу.\n174. Глаголмэ пкъыгъуацIэхэр къяжъугъэгъус. ЗыщекIурэм плъышъуацIэхэри жъугъэфедэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы. Бзэ лъэпсэ гущыIэхэр къахэжъугъэщ.\n... къэсыгъэх,... къадэкIуагъ,...... къыздищагъэх;......\nкъыфихьыгъ, ау...... ыгу рихьыгъэп;...,...,... къыфащэфыгъэх, ахэр зэкIэ... игуапэу ыштагъ.\n175. План зэхэжъугъэуцу. Ар жъугъэфеди, сурэтхэм яхьылIагъэу рассказ кIэкI шъутхы. Бзэ лъэпсэ гущыIэу шъушIэхэрэр жъугъэфедэх.\n1. Сыд фэдэ бзэ лъэпсэ гущыIэха зэжъугъэшIагъэхэр?\n2. Сыд фэдэ гущыIэхэр ара пкъыгъуацI зыфаIохэрэр?\n3. Сыда плъышъуацIэм къыгъэлъагъорэр?\n4. Сыда глаголым имэхьанэр?\nНабоков 3 класс ПКЪЫГЪУАЦIЭР.\nПКЪЫГЪУАЦIЭР, АЩ ИМЭХЬАН, ИУПЧIЭХЭР\nЯ 31-рэ урок\n176. ПкъыгъуацIэхэу «цIыфхэр», «псэушъхьэхэр», «къолэбзыухэр» къэзгъэлъагъохэрэр шъхьаф-шъхьафэу къыхэшъутхыкI.\nШакIо, чэмы, чэмахъо, къолэжъ, къандж, тыгъурыгъу, инженер, мэзпэс, чэтахъо, мэлы, пчэны, лIыхъужъ, шофер, къамзэгу, бжьэ, псыцу, ныбгъу.\nЗэрэпшIыщтыр: цIыфхэр къэзгъэлъагъохэрэр: шакIо,....\n177. Мы пкъыгъуацIэмэ къагъэлъагъохэрэр къашъуIо ыкIи ахэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр шъутхы, мэкъэ Iужъумэ акIэжъугъэтхъ.\nШIуанэ, къазгъыр, гъупчъэ, щэмэдж, пхъэIэбжъан, куахъо.\nЩэмэджыр мыупкIэмэ мэулъыи.\nЛъэпшъ нартмэ гъупчъэ зэрафишIыгъэм икъэбар нахьыжъхэм къяжъугъэIуат, проект къэшъушI.\n178. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэу хэтмэ къагъэлъагъохэрэр къашъуIо.\nПсыхъо Iушъом лагерыр Iут. Пчэдыжьым жьэу кIалэхэр къэтэджых. Зарядкэм ахэр екIуалIэх. КIалэхэр сатырэу зэготых. Тыгъэр чэфэу къафепсы. Псыхъор Iушъашъэу лагерым речъэкIы.\nПкъыгъохэр цIыфыр къызэрыкIырэ гущыIэмэ пкъыгъуацI араIо.\nЦIыфыр къызэрыкIырэ пкъыгъуацIэмэ упчIэу хэт?\nафагъэуцу. Хэт? Хьамед, чэтахъо, космонавт.\nЦIыфым нэмыкI къызэрыкIрэ пкъыгъуацIэмэ упчIэу сыд? афагъэуцу. Сыд? Хьэ, чэтыу, мэзы, жьыбгъэ.\nНабоков 3 класс... къэсыгъ.... лъэшэу къепщэ.... фыжьыбзэу чIыгур къыухъумагъ.... яжэхэр агъэхьазырыжьыгъэх.\nошIу Я 32-рэ урок\n181. УпчIэмэ яджэуапхэр хэжъугъэуцожьзэ, мыщ тешъутхыкI.\n(Хэт?)... сымаджэм еIазэ. (Сыд?)... лъэшэу мачъэ.\n(Хэтмэ?)... чэтмэ Iус араты. (Хэт?)... машинэр етхьакIы.\n(Сыдым?)... цIыфхэр зэрещэх. (Хэтхэр?)... сымэджэщым чIэлъых.\n182. УпчIэхэу хэт? сыд? зыфиIохэрэмэ пкъыгъуацIэхэр къапышъутх.\nЗэрэпшIыщтыр: Хэт? КIэлэегъадж, тракторист,....\nСыд? Тхылъ, джанэ,....\n183. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэмэ упчIэхэр афэжъугъэуцузэ, шъутхы.\nМэшIокухэри самолётхэри чэщи мафи Москва ивокзалхэм къаIохьэх. Къухьэхэр къухьэуцупIэмэ аIутых. Москва мэшIоку вокзалхэри аэропортхэри бэу иIэх. Москва чIылъэмкIи, псымкIи, ошъогумкIи укIон плъэкIыщт. Москва нахь цIэрыIо мэхъу зэпыт.\n184. Мы гущыIэхэр зыхэхьэрэ купхэм къапышъутх.\nУатэ, папыщ, гъупчъэ, щазмэ, лагъэ, кIакIо, цацэ, кIэпхын, отыч, джэмышх, джанэ, пхъэх, лъэпэд.\nIэдэ-уадэхэр:..., Лъэкъо пылъхьэхэр:..., Хьакъу-шыкъухэр:..., Щыгъынхэр:..., папыщ Iалъмэкъ\n185. Мы сурэтымкIэ рассказ зэхэжъугъэуцу. ПкъыгъуацIэмэ упчIэхэу хэт? сыд? афэжъугъэуцу.\n186. Мы пкъыгъуацIэхэр къыхафэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nМэлахъо, кIэлэегъадж, лётчик, тыгъужъы, тхылъыпI, Iалъмэкъ.\nЯ 33-рэ урок\n187. Шъукъедж. КъэшъуIотэжь. План фэжъугъэуцуи, изложение шъутхы.\nПшызэ Пшызэ Темыр Кавказым анахь псыхъошхоу итмэ ащыщ.\nАщ икIыхьагъэр километрэ 941-рэ мэхъу. Кавказ къушъхьэм ар къыщежьэ. ИкъежьапIэм чъэр, тIокIэ псыгъом дэфызагъэу къыдэчъы, етIанэ шъоф зэикIым къехьэ, ичъи нахь къыщэкIэ. Хым зыщыхэлъэдэжьыщтым дэжь ар орыжъмэ къаухъурэи.\nОщхыпсыри, осыпсыри, мылымэ къакIэчърэ псыри, чIычIэгъым къыкIэчърэ псышкуашкори ащ къыхэлъадэх.\nПсыхъом псэу дэтым ибагъэ бэрэ зэхъокIыгъэ мэхъу. ЗэмкIэ нэикI-IуикI, зэмкIэ инэпкъмэ рэхьатэу адэтэу мачъэ.\nНабоков 3 класс Шъо шъуипсыхъо, Пшызэ ежъугъапшэзэ, шъукъытегущыI.\nПсыхъом шIуагъэу пылъхэр къэшъуIуат. нэикI-IуикI\n188. ПкъыгъуацIэмэ мыщ фэдэ зэкIэлъыкIуакIэ яIэу шъутхы.\nЦIыфхэр:...,...,.... Щагу псэушъхьэхэр:...,...,....\nБзыухэр:...,...,.... Пцэжъыехэр:...,...,.... Псэушъхьэ Iэлхэр:...,...,.... Мэкъу-мэщ машинэхэр:...,...,....\nЩагу псэушъхьэхэр зыхэт гущыIэухыгъитIу къэшъутх, член шъхьаIэхэр къыхэжъугъэщ.\n190. ГущыIэ пшIырыпшI къэшъутх: апэ упчIэу хэт? зыфагъэуцухэрэр, етIанэ упчIэу сыд? зыфагъэуцухэрэр. Шъутхыгъэ гущыIэхэр жэрыIокIэ бэ пчъагъэм ижъугъэуцу.\n191. Мы пкъыгъуацIэхэр хэтхэу гущыIэухыгъэхэр жэрыIокIэ зэхэжъугъэуцу. Анахь шъугу рихьыгъэ гущыIэухыгъэхэр шъутхы.\nУае, гъатхэ, шыблэ, пхъашIэ, тхьакIумкIыхь, Iэлъын, орэдыIо, щэрэхъ, гъунджэ, унашъхьэ, цумпэ, чъыгы, гыныплъ, бадзэ, нэнэжъ.\n192. Къэтыгъэ гущыIэмэ пкъыгъуацIэхэр апыжъугъэуцожьзэ, шъутхы. Ахэмэ упчIэу яIэхэр скобкэмэ адэжъугъэуцу.\n... мэлъатэ,... къелъытэ.... мэхьакъу,... къепщэ....\nмачъэ.... мэгъуахъо.... къыхидзыгъэх.... къытехьагъэх....\nЗэрэпшIыщтыр: Iэгуаор (сыдыр?) мэлъатэ.\nЯ 34–35-рэ урокхэр\n193. Шъукъедж. УпчIэу хэт? зыфэбгъэуцун плъэкIыщт гущыIэхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр шъутхы. ГущыIэмэ ахэт зещэхэмэ акIэжъугъэтхъ.\nБзыу, чэтыу, кIэлэегъадж, матрос, баджэ, къутамэ, хатэ, космонавт, псычэт, къушъхьэ, хьасэ, чэмахъо, тыгъэ, бжыхьэ, мафэ.\n194. СурэтымкIэ гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nЖэрыIокIэ пкъыгъуацIэмэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\n195. Точкэмэ ачIыпIэ гущыIэхэр ижъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI.\n196. ГущыIалъэр жъугъэфедэзэ, текстыр адыгабзэкIэ зэшъудзэкIыжьи, шъутхы. ПкъыгъуацIэмэ акIэжъугъэтхъ.\nПервая охота Ящерка сидела на камне, глаза закрыла, грелась на солнышке. Тихонько к ней подкрался щенок, прыг – и ухватился за хвост. А ящерка извернулась, хвост в зубах у него оставила, сама под камень.\n197. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэу къыхэфагъэхэр къашъуIо.\nАкъыл зимыIэр тхьамыкI. Акъылыр жакIэм пышIагъэп.\nЛажьэрэр мэшхэжьы. УигущыIэ гъунэ лъыф. Делэм уипаIо ети, блэкI. Делэр щхырыл. Iушым иакъыл игъомыл. Блэр ишхъухьэ ехьыжьы. ЧIым нахь бай щыIэп. Псэр ащэ, напэр ащэфы.\n198. Мы пчъагъэхэр къашъуIо, шъутхы. Ахэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр жэрыIокIэ къэшъуугупшыс.\nЗэрэпшIыщтыр: Непэ сэ мыIэрысибл къэсщэфыгъ.\nПКЪЫГЪОЦIЭ УНАЕХЭМРЭ ПКЪЫГЪОЦIЭ\nЯ 36-рэ урок\n199. Буквэ инкIэ къегъэжьагъэу тхыгъэ пкъыгъуацIэхэр къыхэшъутхыкI, зыкIэтхыгъэхэр къашъуIо. ПкъыгъуацIэхэр мыщ фэдэ зэкIэлъыкIуакIэ яIэу къыхэшъутхыкIых: ЛъэкъуацIэхэр:...,.... Къалэмэ ацIэхэр:...,.... Псыхъомэ ацIэхэр:...,....\nТэ тиреспубликэ псыхъуабэ ит: Афыпс, Псэкъупс, Шъхьэгуащэ, Лаб, нэмыкIхэри. Мы псыхъохэр зэкIэ Пшызэ хэлъэдэжьых.\nПсыхъоу Волгэ мыщ фэдэ къалэхэр кIэрысых: Волгоград, Ярославль, Казань.\nЕджэкIо пэрытхэу Цэй Мурат, Еутых Аминэт, Абрэдж Хьазрэт къухьэу «Кубань» исхэу экскурсие кIуагъэх.\nШъхьэгуащэ ШъошIа шъо?\nПсыхъоу Волгэ адыгабзэкIэ ыцIэр?\n200. УпчIэмэ яджэуапхэр къяшъутыжь ыкIи ахэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\n1. Сыда ыцIэр ти Адыгэ Республикэ икъэлэ шъхьаIэ?\n2. Сыда ыцIэр шъо къуаджэу е къалэу шъузщыпсэурэм?\n3. Сыда о пцIэр, плъэкъуацIэр, уятэ ыцIэр?\nШъуиунагъо исмэ ацIэхэм афэгъэхьыгъэ проект къэжъугъэхьазыр.\n201. Шъукъедж. Нэбгырэ тIурытIоу шъузэдеIэзэ, Iоф шъушIэ. Зым пкъыгъоцIэ унаехэр къыхерэтхыкI, адрэм – къызэрыкIохэр.\nНабоков 3 класс Осы, хьаджыгъэ, лэныстэ, Айдэмыр, мажьэ, къэбаскъ, Пшызэ, шъэжъый, Краснодар, Хьаткъо Ахьмэд, блокнот, мэсталъ, Эльбрус (Iошъхьэмаф), кIымаф, Суанд, Щынджый, урам.\n202. Сурэтым шъуеплъызэ, рассказ цIыкIу къэшъутх.\nПкьыгъоцIэ унаехэр щыжъугъэфедэх. Шъхьэ фэшъушI.\n203. ИщыкIэгъэ пкъыгъуацIэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI.\n1. Мэлахъом... псым ефых. 2. Самолетым... чIым хетакъо. 3. Шофёрым... егъэцэкIэжьы. 4. КъэбарыкIэхэр...\nкъетых. 5. Бжьахъор... макIо. 6. Унэм... къабзэ игъэт.\n7. Пчэдыжьрэ... шIы.\nГущыIэу жъугъэфедэщтхэр: чIыгъэшIухэр, мэлхэр, машинэр, радиом, зарядкэ, жьы, бжьаIо.\nЗекIо + + ост\nЯ 37-рэ урок\n204. Точкэмэ ачIыпIэ ищыкIэгъэ пкъыгъоцIэ унаехэр хэшъутхэжьзэ, тешъутхыкI.\n1. Адыгэ Республикэм икIэлэ пIугъэу...... космонавт зэрэхъугъэм тицIыфхэр инэу рэгушхох. 2....... мамырныгъэм икIэщакIу. 3. Сэ сянэу... еджапIэм Iоф щешIэ.\nЗэрэпшIыщтыр: Адыгэ Республикэм икIэлэ пIугъэу Анатолий Березовоир космонавт зэрэхъугъэм тицIыфхэр инэу рэгушхох.\n205. Мы пкъыгъуацIэхэр къыхэжъугъафэзэ, рассказ зэхэжъугъэуцу, шъутхы.\nПсыхъоу Псэкъупс, къуаджэу Очэпщый, Теуцожь район, Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Нэхэе Даут, Очэпщые гурыт еджапI, Пчыхьэлъыкъое гурыт еджапI.\nШъуирайон е шъуикъалэ щыпсэурэ цIыф пэрытхэм афэгъэхьыгъэ проект къэжъугъэхьазыр.\nНабоков 3 класс фагъэхэр жъугъэунэфы. ПкъыгъоцIэ унаехэр зэрэшъутхыгъэм шъунаIэ тешъудз.\n208. Къэтыгъэ гущыIэхэм упчIэхэу хэт? ыкIи адрэм сыд? зыфиIохэрэм яджэуапхэр куп-купэу жъугощых, тетрадым дашъутхэх.\nСатыушI, пцIашхъо, журнал, агроном, чъыгы, гъогу, тракторист, мэлы, шы, къазгъыр, нэнэжъ, псыхъо, лэныст, жъуагъо, орэдыIу.\n209. Пкъыгъомэ ашIэрэр къызэрыкIырэ гущыIэхэм пкъыгъуацIэхэр апыжъугъэхьажьзэ, шъутхы. ПкъыгъуацIэмэ упчIэу яIэн фаехэр аужкIэ скобкэмэ адэжъугъэуцу.\n... мэбыбы.... къеIуатэ.... мэкъакъэ.... мэщэIу.... матхэ.\n... елъэкIоны.... зегъэпсэфы.... къепщэ.\nЯ 38-рэ урок\n210. Шъукъедж. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэмэ упчIэ афэжъугъэуцу. Ахэр пкъыгъоцIэ унаехэмэ е пкъыгъоцIэ къызэрыкIохэмэ жъугъэунэфы, шъхьаф-шъхьафэу къыхэшъутхыкI.\nСшынахьыжъэу Мурадин республиканскэ еджэпIэ гимназиеу Мыекъуапэ дэтым зэкIом, сэри сыздищагъ. ЕджапIэр урамэу Советскэм тет.\nПлощадь дахэу «Дружба» (Зэкъошныгъ) зыфиIорэр еджапIэм пэгъунэгъу. Мурадин иныбджэгъоу Мосэ тигъусэу площадым ипхъэнтIэкIу горэм тытесэу зыдгъэпсэфыгъ. Мы площадым къэгъэгъэ дахэхэр къыщэкIых.\nКъэгъагъэу шъушIэрэмэ ацIэ къешъуIу. ГущыIалъэхэр жъугъэфедэ.\n212. Мы пкъыгъоцIэ унаехэр ахэжъугъэуцозэ, гущыIэухыгъэхэр шъутхы.\nКраснодар, Жэнэ Къырымыз, Нэхэе Даут, Андырхъое Хъусен, Пшызэ, Шъхьэгуащэ, Лабэ.\nНабоков 3 класс ПкъыгъоцIэ унаехэр буквэ инкIэ къегъэжьагъэу атхых: КIэрэщэ Тембот, Кощхьабл, Красногвардейскэр, Шъхьэгуащэ, Кавказ къушъхьэхэр, Каспийскэ хыр.\n214. Шъукъедж, тешъутхыкI, мэкъэ Iужъумэ акIэжъугъэтхъ.\nОщх къещхыгъ. Ошъопщэ шIуцIэхэм зэбгырыкIошъыжьхэу рагъэжьагъ. Чъыг тхьэпэ шхъуантIэхэми уц къэшхъо дахэми дэгъоу затхьакIыгъ.\nДунаир къэчэфыжьыгъ, кIэлэцIыкIухэри гушIохэзэ, урамым къытелъэдагъэх.\n«Дунаир къэчэфыжьыгъ» зыфиIорэ гущыIэзэгъусэм имэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурыIора?\nЯ 39-рэ урок\n215. ПкъыгъоцIэ къызэрыкIохэмрэ ыкIи пкъыгъоцIэ унаехэмрэ куп-купэу къыхэшъутхыкI. Ахэмэ ятхыкIэ шъулъыплъ.\nКъуаджэ, псыхъо, къамзэгу, Мыхьамэт, тхылъы, Аслъан, Iэгуао, нысхъап, шы, жьыбгъэ, жъуагъо, натрыф, Москва, къухьэ, хьаджыгъэ, мэшIоку, Мысырхъан, лэжьыгъэ, Сим, линейк.\nАдыгэ Республикэм ит къуаджэхэм ацIэхэр?\n216. Шъукъедж ыкIи тешъутхыкI. ПкъыгъоцIэ унаемэ акIэжъугъэтхъ.\nСэфэр Мыекъуапэ щеджэ. Икъоджэ гупсэу Очэпщые ар бэрэ макIо. Янэу Щамсэти, ышыпхъухэу Нэфсэти, Асети гушIохэзэ ренэу ащ фычэфхэу пэгъокIых. Ипсыхъоу Псэкъупсэ ренэу Iусыныр, ащ фэгъэхьыгъэу усэхэр ытхынхэр лъэшэу Сэфэр икIас. Тыдэ ар кIуагъэми, яхьэ цIыкIоу Мытыу ыуж ит зэпыт. Анахь ныбджэгъу цыхьэшIэгъухэу Сэфэр иIэхэр Нурдинрэ Абрекрэ.\nЦIыфыцIэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ зэжъугъашIэ.\nЗыл IэшIоу зишIу щыпсыр.\nФабэ хъумэ ехьыжьагъ, чъыIэ хъумэ мэдыи.\nКъэцыгъонэ шъхьэфэлажь, къылэжьрэр къызыIах.\nОрэд мэкъамэ къызэрыIукIрэ Iэмэ-псымэу шъушIэхэрэм ацIэ къешъуIу.\n218. Мы пкъыгъуацIэхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр шъутхы.\nБжыхьэ, тхьэпэ гъожьыр, пкIашъэхэр, чIыгу, жьыбгъэ, тыгъэ, ощхы, бзыухэр.\n219. ГущыIэухыгъэхэр тэрэзэу шъутхыжьых.\nКъэсыгъ чъыIэр кIымафэ. Лъэшэу къэучъыIыгъ дунаир.\nЗэлъибгъагъэ осым чIышъхьашъор. Атетыжьхэп цIыфхэр гъогухэм. Олъэгъу загъорэ бзыухэр. ЦIэнлъагъо хъугъэх гъогухэри. ПестыкIых тхьакIумэхэри чъыIэм.\nцIэнлъагъо Я 40-рэ урок\n220. Буквэу а-кIэ къыригъажьэхэу адыгэ къоджацIэхэру шъушIэхэрэр шъутхы. ЯтхыкIэ шъунаIэ тежъугъэт.\nХэтэрыкIхэм ыкIи пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм ацIэхэр къашъуIо.\n221. Хырыхыхьэхэм яджэуапхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр шъутхы.\n1. Хьаджыгъэ нэгу, дэпкъ екIужь.\n2. Пшъашъэмэ якокIырылъ, фэмыфмэ ялъэгукIэтын.\n3. ЗегъэкIэракIэ, хьакIэмэ апэгъокIы.\n4. ЛIыжъ цIыкIу, щыгъу бэшх.\n222. «Бый»-кIэ къыухэу хъулъфыгъацIэу щы къэшъутх. «Гощ»кIэ къыригъажьэу бзылъфыгъацIэу щы къэшъутх. «ЛIы»-кIэ къыригъажьэу адыгэ лъэкъоцIищ къэшъутх.\nМосква – порт Каналэу Москва псыхъохэу Волгэрэ Москварэ зэрепхых. Ащ къыхэкIыкIэ Волгэ утекIынышъ Москва къухьэкIэ Набоков 3 класс уекIолIэн плъэкIыщт. 1952-рэ илъэсым псыхъохэу Донрэ Волгэрэ Лениным ыцIэкIэ щыт Волго-Донской каналым зэрипхыгъэх. Каналэу Лениным ыцIэкIэ щытым Урысыем икъэлэ шъхьаIэ удэкIэу Европэм ихы пстэуми уатехьан плъэкIынэу ышIыгъ.\nАдыгэ Республикэм ит псыхъомэ ацIэхэр къашъуIо.\n225. ПкъыгъуацIэхэр къыхэжъугъэщых ыкIи акIэжъугъэтхъ.\nКъыхэгъэщыгъэ гущыIэм лъэпсапэхэр къыхэжъугъэщ.\nСиныбджэгъу Сэ синыбджэгъухэр Муратэрэ Алыйрэ. Тэ еджапIэм ренэу тызэдакIо, а зы классым тыщеджэ. Мурат анахь ныбджэгъу дэгъукIэ сэлъытэ, сыда пIомэ ащ шъыпкъэныгъи, зэфагъи, шъхьэкIэфэныгъи хэлъ. Къин чIыпIэ уифагъэми къыбдеIэщт. Тхылъыр къысщыгъупшэу хъуми, сыздырегъэплъы. Алый ащ фэдэп. Ари ныбджэгъу дэгъу, ау ащ тхьа-гъэ-пцIы-гъи, пцIы-у-сы-гъи хэлъ. Ежь ышъхьэ лъэшэу шIу елъэгъу.\nНыбджэгъу шъыпкъэм сыдигъуи шъыпкъэныгъэ хэлъын фае.\nТхьагъэпцIыгъ, пцIыусыгъ зыфиIорэ гущыIэхэм ямэхьанэ сыдэущтэу къыжъугурIора?\n226. ЦIыфыр къызэрыкIырэ пкъыгъуацIэмэ акIэжъугъэтхъ.\nОтечественнэ (хэгъэгу) зэошхом илъэхъан ШIуцIэ Абубэчыр лIыхъужъыцIэр фагъэшъошагъ. Ар ихэгъэгу-янэм пхъашэу фэзэуагъ. Тэ тишъхьафитныгъэ къыухъумагъ. Зэошхоу блэкIыгъэм лIыгъэ щызэрихьагъ. Абубэчыр ныбжьи тщыгъупшэщтэп.\nлIыхъужъыцIэр Хэгъэгу зэошхом адыгэхэу лIыхъужъыцIэр къызфагъэшъошагъэхэм яхьылIагъэу проект къэжъугъэхьазыр.\nЯ 41-рэ урок\n227. Планыр жъугъэфедэзэ, сурэтымкIэ рассказ шъутхы, пкъыгъоцIэ унаехэр къыхэжъугъэщ.\n2. Сапэр псауныгъэм ипый.\n3. КIэлэцIыкIухэм якласс агъэкъабзэ.\n228. ТешъутхыкI. ПкъыгъуацIэу къыхафэрэмэ акIэжъугъэтхъ.\nГъогурыкIо нэбгыритIу загъэпсэфынэу тIысыгъэх. Хьалыжъохэр яIалъмэкъмэ къадахыгъ. Шхэным зыфежьэхэм, зы гъогурыкIо горэ къакIэрыхьагъ. Ар къагъэтIыси зэфэдэу зэдэшхагъэх. ЯхьакIэ ежьэжьын зэхъум, тхьауегъэпсэу къариIуагъ.\nГъогурыкIомэ язекIуакIэ еплъыкIэу фышъуиIэр къашъуIо.\n229. ТешъутхыкI. ПкъыгъуацIэхэм яупчIэхэр скобкэмэ адэжъугъэуцозэ, шъутхы.\nВрачыр сымаджэмэ яIазэ. Мыгъэ натрыфыр бэгъуагъэ.\nМэлахъом тIэкIу зигъэпсэфынэу чъыг жьаум чIэтIысхьагъ.\nШъоф шхъуантIэм чэмхэри мэлхэри щыхъущтыгъэх. Жьыбгъэ фабэр къепщагъ. Трактористым жъоныр ригъэжьэжьыгъ. Пшызэ иадрабгъукIэ къуаджэр тесыгъ. Тэлмащэм IэкIыб къэралыгъом къикIыгъэ хьакIэхэм къаIорэр къызэредзэкIыжьы.\nШIушIэгъэ лые хъурэп.\n230. СурэтымкIэ рассказ зэхэжъугъэуцу, къэшъуIуат.\n231. Мы тамыгъэхэм ачIыпIэкIэ гущыIэхэр ижъугъэуцожьхэзэ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцох.\nЩагубзыухэмрэ къолэбзыухэмрэ ацIэхэр?\n237. Зы пчъагъэм ит пкъыгъуацIэхэр бэ пчъагъэм ижъугъэуцожь, ахэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр шъутхы.\nТхылъ, джэмышх, бзыу, армэу, самолёт.\n238. Хэтыр? сыдыр? зыфиIорэ упчIэмэ яджэуап гущыIэхэр точкищмэ ачIыпIэ ижъугъэуцохэзэ, тешъутхыкI. А гущыIэхэр гущыIэухыгъэм хэт членэу зыфэдэхэр жъугъэунэфы.\nМэзым... къыщэкIых. Гъатхэрэ ахэмэ апыт... шхъуантIэх. Мэзым хэт... гъэмафэм дэхэ дэд. Ащ макIохэшъ,...\nЖъугъэфедэщт гущыIэхэр: гъэхъунэр, чъыгхэр, тхьапэхэр, кIалэхэр.\nIурыIупчъэр жъугъэжьызэ, щэ къашъуIо!\nАпсы плъыжьыбзэм псы изыбзэу ит.\n239. Сыдыр? хэтыр? зыфиIорэ упчIэхэм яджэуап гущыIэхэр къыхэшъутхыкI.\nЛIыжъыр гъумыгъумэ лъыхъозэ, IункIыбзэIухыр лъэгуцым тет ящикыжъым ычIэгъ къычIигъотагъ. Пчъэр Iуихыгъ.\n(Iэшъынэ Хь.) лъэгуц 240. «КIымафэр къэблагъэ» ыцIэу рассказ зэхэжъугъэуцу. ГущыIэу «кIымаф» зыфиIорэр упчIэ зэфэшъхьафмэ яджэуапэу къыхэжъугъаф. Ащ пае скобкэмэ адэт упчIэхэм ачIыпIэкIэ пкъыгъуацIэу «кIымаф» зыфиIорэр ищыкIэгъэ кIэуххэр иIэхэу жъугъэфедэ.\nКIымафэм тэ бэрэ тежагъ. (Сыдыр?) къэблэгъагъ. (Сыдэу?) къэблэгъагъэм тэ зыфэдгъэхьазырыгъ. (СыдкIэ?) уеджэщтми, мафэхэр фабэх.\n241. Сурэтхэм арышъулъэгъорэ пкъыгъохэм ацIэхэр бэ пчъагъэм итхэу шъутхы. Ахэр къыхафэхэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\n244. Хэтым? сыдым? зыфиIорэ упчIэхэм яджэуапхэр шъхьафшъхьафхэу къыхэшъутхыкI.\n1. КIэлэеджакIом письмэ ытхыгъ. 2. Чэмыщым чэмхэр къыщыгъэх. 3. Бзыум бадзэр ыубытыгъ. 4. Хьэр чэмым лъежьагъ. 5. Баджэр чэтэщым ихьагъ. 6. Тхьэматэр агрономым дэгущыIэ. 7. Къамзэгум кIымафэм зыфегъэхьазыры.\nЗэрэпшIыщтыр: Хэтым?: кIэлэеджакIом,...,..., Сыдым?: бзыум,...,....\n245. Бэ пчъагъэм ит пкъыгъуацIэхэр зы пчъагъэм ижъугъэуцохэзэ, тешъутхыкI. ПкъыгъуацIэмэ япхыгъэ гущыIэмэ зэхъокIыныгъэ афэхъумэ шъулъыплъ.\n1. Гъэзетхэр еджакIомэ къафэкIох. ЕджакIомэ шIэныгъэ куухэр зэрагъэгъоты. 3. Унэхэр псынкIэу ашIых. 4.\nЛэжьакIохэр унакIэмэ ачIэхьагъэх. 5. Клубхэр къуаджэмэ адашIыхьэх. 6. КIалэмэ партхэр алъэкIы.\nЗэрэпшIыщтыр: Гъэзетыр еджакIом къыфэкIо.\n247. ХэгъэунэфыкIыгъэ пкъыгъуацIэхэр бэ пчъагъэм ижъугъэуцожьхэзэ, тешъутхыкI. А пкъыгъуацIэмэ упчIэ афэжъугъэуцу.\n1. КIэлэеджакIом дэгъоу урокым зыфегъэхьазыры. 2.\nТэ тыздэс къуаджэр ренэу нахь дахэ мэхъу. 3. Типсыхъо псы къаргъу.\n248. Сурэтхэр къызхэхыгъэ пшысэр къашъуIо, зытхыгъэр шъугу къээжъугъэкIыжь. Ахэмэ арышъулъагъорэр къэшъуIуат, шъутхы.\nРассказым пкъыгъуацIэу къыхэфагъэмэ акIэжъугъэтхъ.\nЯ 45–47-рэ урокхэр\n249. ПкъыгъуацIэмэ аужкIэ скобкэм дэтэу упчIэхэр апышъутхэжьзэ, тешъутхыкI.\n*** Къэрэур Iанэм пэтIысхьэ, Бысымыр хьакIэм дэтIысы, Бысымым щыур зыIуелъхьэ, Къэрэур лагъэм едысы.\nкъэрэу ШъошIа шъо?\nЩагу псэушъхьэхэм ыкIи псэушъхьэ Iэлхэм ацIэхэр?\n250. УпчIэхэм ачIыпIэкIэ гущыIэхэр хэшъутхэжьзэ, тешъутхыкI.\nГъэхъунэм (сыд?) ит. Чъыгым ышъхьагъ (сыд?) пыс. (Сыдым?) зеплъыхьэ. ЗэкIэм ащ зиIэтыгъ. (Сыд?) ылъэгъугъэкIэ енэгуягъо.\nГущыIэу жъугъэфедэщтхэр: чъыгы, бгъэжъым, тхьакIумкIыхь, бгъэжъ.\n251. Шъукъедж. ПкъыгъоцIэ унаеу хэтмэ акIэжъугъэтхъызэ, тешъутхыкI.\nАндырхъое Хъусен Хьакурынэхьаблэ къыщыхъугъ.\nЫшыпхъоу Аминэт кIэлэеджакIомэ бэрэ аIукIэщтыгъ, ыш иеджэкIагъэр, заом зэкIом лIыхъужъыныгъэу зэрихьагъэр къафиIуатэщтыгъ.\nНабоков 3 класс Андырхъуаем имыжъосын кIэлэеджакIомэ сыдигъуи гъунэ лъафы. МэфэкI мафэхэм а чIыпIэм еджакIохэр макIох.\nХъусен Советскэ Союзым и ЛIыхъужъ.\n252. УпчIэмэ ачIыпIэкIэ пкъыгъуацIэу ищыкIагъэхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, тешъутхыкI.\n1. (Сыдым?) пассажирхэр зэрещэх. 2. Кассирым (сыдыр?) къыситыгъ. 3. (Хэтым?) тыгъужъыр ыукIыгъ. 4.\nГъэзетхэмрэ журналхэмрэ (хэтым?) къыхьыгъэх. 5. ДакIом (сыдкIэ?) гъончэджыр еды. 6. Марыет (сыдкIэ?) сурэтхэр егъалэх. 7. (Сыдэу?) сызытесыр тыгъуасэ къэтщэфыгъ.\nПцэжъыехэм ыкIи хьэцIэ-пIацIэхэм ацIэхэр?\n253. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэу «хьэ» зыфиIорэм упчIэхэр фэжъугъэуцу.\nХьэр унагъом иныбджэгъу. Щагум зыгорэ къыдэхьагъэмэ, хьэм къыуегъашIэ. Хьэу тэ тиIэм МышъыдкIэ теджэ.\nМышъыд хьэ чан, инэу тегъэразэ.\nХьэр пылъэу, бгъэр пылъэу дэкIыгъ.\n254. ПкъыгъуацIэхэр зы пчъагъэм ижъугъэуцожьхэзэ, шъутхы.\nТхылъхэр, урамхэр, унэхэр, дэпкъхэр, чъыг хатэхэр, мыIэрысэхэр, чIыплъхэр, бжьынхэр, бжьыныфхэр, пчъэхэр.\nГущыIэ заулэ шъутхыгъэм къыхэшъух. Ахэр хэтэу жэрыIокIэ гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцох.\n255. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэхэу зы пчъагъэм итхэр апэ къыхэшъутхыкI, етIанэ бэ пчъагъэм итхэр къыхэшъутхыкI.\nЛагъэхэр, цацэ, джэмышххэр, къашыкъ, шъэжъый, жъапхъэ, пхъэнкIыпхъ, джэхашъохэр, шъхьантэхэр, ошэкур, шъхьатехъохэр, цуакъэхэр, пхъэнтIэкIухэр.\nДжэуап тэрэзыр къашъуIо!\n1. ЦIыфым ишэн. 1. IэпIэ шъаб.\n2. Псэушъхь. 2. Iэдэ-уад.\n3. Хьакъу-шыкъу. 3. Шхыны.\nЩыгъынхэм ыкIи хьакъу-шыкъухэм ацIэхэр?\n256. Шъукъедж. КъэшъуIотэжь. ПкъыгъоцIэ унаеу хэтхэр къыхэшъутхыкI, жэрыIокIэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nАхьмэд дэгъоу еджэ. Адыгэ Республикэм ит псыхъохэр дэгъоу ешIэх. Ахэр: Пщыщ, Пшыз, Псэкъупс, Лаб, Шъхьэгуащ, Фарз, Март, Унэ-Убат, ПкIашъ, Щэхъурадж, Джадж, нэмыкIхэри. Ахьмэд бэрэ ыгу къэкIыжьы Аскэри, Асхьади игъусэхэу Пщыщэ гъэмафэм зэрэхэхьэгъагъэхэр. Гъобэкъуае псыхъом зэрэIусыри ахэмэ лъэшэу агу рихьыгъ.\nТекстым къыхэфэрэ псыхъохэм аIус къуаджэхэм ацIэхэр къашъуIо.\n1. Адыгэ Республикэм ит анахь псыхъо баим ыцIэ?\n2. Сыд мыжъуакIа псыхъом хэмылъыр?\nНабоков 3 класс Я 48-рэ урок\n257. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр зы пчъагъэм ижъугъэуцохэзэ, тешъутхыкI.\nТхылъхэр библиотекэм къычIэтхыгъэх. ПкIашъэхэр жьыбгъэм егъэсысых. Ахьмэд къэлэмхэр къысфихьыгъэх.\nТикъалэхэр нахь кIэракIэ мэхъух. Машинэхэм лэжьыгъэхэр элеваторым ащэх.\n258. Точкэмэ ачIыпIэкIэ ищыкIэгъэ пкъыгъуацIэхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, шъутхы. Пчъагъэу зэрытынхэ фаехэм шъунаIэ атежъугъэт.\nТэ... ин дэд. ЦIыфыбэ ащ щэпсэу. Ау сыд фэдэрэ унашъо Москва ышIыгъэми радиом ар... алъегъэIэсы. РадиомкIэ лётчикхэр... къыдэгущыIэх. ЦIыфэу къушъхьэхэм, мэзхэм ащыпсэухэрэм яIоф изытет... зэтэгъашIэ, IэпыIэгъу тафэхъу. Тэ... тырэгушхо.\nБлэтIупщыгъэ гущыIэхэр: тикъэралыгъо, цIыфы, радио, чIым.\n259. Бэ пчъагъэм ит пкъыгъуацIэхэр зы пчъагъэм ижъугъэуцожьхэзэ, тешъутхыкI. ПкъыгъуацIэмэ япхыгъэ гущыIэмэ зэхъокIыныгъэ афэхъумэ шъулъыплъ.\nКIэлэеджакIохэр нэжъ-Iужъхэм адэIэпыIэх. ТучаныкIэхэр къуаджэхэм адашIыхьэх. ШэкI зэфэшъхьафэу нэмыкI къэралыгъохэм къаращырэр бэ.\nМэкъу-мэщ машинэхэм ацIэхэр?\n260. Сурэтым шъуеплъ. УпчIэмэ яджэуапхэр къяшъут.\n1. Татэ сыда зыхэлэжьагъэр?\n2. Сыда ащ къыIуатэрэр?\n3. Хэты ищыIакI ащ къыухъумагъэр?\n261. Точкэмэ ачIыпIэ «къухьэ» зыфиIорэ гущыIэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI, кIэухэу къыпыхьэхэрэр къыхэжъугъэщ.\nХы Iушъом... Iутых, а... япшъэрылъхэр зэфэшъхьафых.\nЗы... цIыфхэр зэрещэх. Ахэмэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэр зэращэх. Пцэжъыемэ зэряшэрэ... щыIэх.... китхэм зэряшэхэрэм топхэр атетых. ЦIыфмэ а... китхэр къаубытых.\n262. ПкъыгъуацIэхэр къыхэжъугъэщ. УпчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу, пчъагъэу зэрытхэр къашъуIо.\nГъэзэуат къехъулIагъэр Гъэзэуат мэгъы зэпыт. Шхэми мэгъы, джэгуми мэгъы, щысыми, щытыми, щылъыми мэгъы. Гъырынэм нэнэжъыр езэщыгъ. Гъырынэр ыгъэгъолъыгъ. Ыныбэ хьалыгъу тырилъхьагъ, хьэ цIыкIум къеджи гъырынэм ыныбэ тыригъэшхыкIыгъ.\n– Гъы джы плъэкIыщтмэ, – риIуагъ Гъэзэуатым. – Хьэр уныбэ тешхыкIыгъэшъ гъы Iоф уиIэжьыщтэп.\n263. Сурэтмэ шъуяплъ, гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу, шъутхы.\nПкъыгъуацIэу къыхэфагъэхэр зэрыт пчъагъэр къашъуIо.\n1. ПкъыгъуацI зыфаIорэр сыда? 2. ПкъыгъоцIэ унаехэр сыдэущтэу атхыхэра? 3. ПкъыгъуацIэхэр сыд фэдэ пчъагъэмэ арытынхэ алъэкIыщта? 4. ПкъыгъуацIэхэр хэтэу сочинение цIыкIу къэшъутх. ПкъыгъуацIэхэр къыхэжъугъэщ, къашъуIо.\nБгъэфедэн плъэкIыщт гущыIэхэр:\nкIэлэегъадж, кIэлэеджакIохэр, бжыхьэ, мэз, пкIашъэ, Iэрам, плъыжьы.\nПкъыгъом итеплъэ, изэрэщыт къэзгъэлъэгъорэ гущыIэмэ плъышъуацI араIо.\nПлъышъуацIэм мыхэр иупчIэх: Сыд фэд? МыIэрысэ плъыжь. Сыд изэрэщыт? МыIэрысэ хъурай.\n265. БгъуитIумкIи щыт гущыIэухыгъэхэм шъукъядж. СэмэгумкIэ щыт гущыIэухыгъэхэм ахэмытэу джабгъумкIэ щытмэ ахэт гущыIэхэр къэжъугъотых. Ахэмэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nМазэм фэдэу хъурэябз, бзэгоу иIэр дэгъэ закI, чIым къыхэпшымэ, тыгъэм лъэплъэ.\n266. Пкъыгъомэ язэрэщыт къашъуIо. УпчIэмэ яджэуап къяшъутыжьзэ, тешъутхыкI.\n267. ПлъышъуацIэхэм къякIущт пкъыгъуацIэхэр къафэжъугъотхи, шъутхы.\nНабоков 3 класс 1.... хъурай, плъыжьы, IэшIу.\n2.... хъурай, плъыжьы, хафэ.\n3.... хъурай, гъожьы, IэшIу.\n268. Мы схемэмкIэ гущыIэухыгъэхэр, зэхэжъугъэуцу.\nЯ 50-рэ урок\n269. Точкэмэ ачIыпIэкIэ щытын фае гущыIэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI. ПкъыгъуацIэмэ зэ, плъышъуацIэмэ IонтIэ-щантIэу акIэжъугъэтхъ. ПкъыгъуацIэхэмрэ ащ епхыгъэ плъышъуацIэхэмрэ жэрыIокIэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nБжыхьэр... къихьагъ. Бзыу... амэкъэ... зэпыугъ. Чъыг... садмэ адиз. Ощх... къещхы. Мэфэ... къебэкIы хъугъэ.\nБгъэфедэщт гущыIэхэр: пасэу, орэдIуалэхэм, чанхэр, джашъохэр, чъыIэхэр, жъгъэир.\nЗэрэпшIыщтыр: Лэжьыгъэ бэгъуагъэ къахьыжьыгъ.\n270. ПлъышъуацIэмэ акIэжъугъэтхъызэ, тешъутхыкI, упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу.\nБыракъ плъыжьыр, кIэлэ чаныр, чэщ кIыхьэр, тхылъ гъэшIэгъоныр, цIыф цIэрыIохэр.\nАдыгэмэ быракъым мэхьанэшхо ратыщтыгъэ. Сабый къафэхъумэ, шIыхьаф яIэмэ, нысэ къафащэмэ унашъхьэм быракъ гъэнэфагъэхэр къапалъэщтыгъэх. Ахэр зыфэдагъэхэр нахьыжъхэр къыздежъугъаIэхэзэ, жъугъэунэфы, проект къэшъушI.\n271. ИщыкIэгъэ плъышъуацIэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI.\n1. Чэщ... кIуагъэ. 2. Тыгъэ... къыкъокIыгъ. 3. Чъыгы...\nбзыу... тетIысхьагъ. 4. Машинэ... урам... рэчъэ. 5. КIэлэ... янэ дэIэпыIэ. 6. Мышъэ... Темырым щэпсэу. 7. МыIэрысэ... кIэлэ... чъыгым къыпечы.\n272. ГущыIэу щыкIэхэрэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI, ахэр зыфэдэхэр жэрыIокIэ къашъуIо, упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nЧъыгым мыIэрысэ... пытых. Пхъыхэр... хъугъэх. Аминэт шар... къыщэфыгъэх. Бжыхьэм уцхэр... хъужьыгъэх.\nПхъэфы чъыгыр... къэкIыгъ. Нэшэбэгу... сикIас. Джэдыгу... осым къыхэщрэп.\n273. Сурэтым шъуеплъ. Бзэ лъэжэ гущыIэхэр жъугъэфедэзэ рассказ цIыкIу жэрыIокIэ зэхэжъугъэуцу. Шъхьэ фэшъушI.\nДжэмышхкIэ кIыхьэ-псыхьэ, щэ къесхьакIи, зэ зыIуслъхьи.\nЯ 51-рэ урок\n275. Сурэтым шъуеплъ. Шъо шъуикъуаджэкIэ къышъупэблэгъэ псыхъом шъукъытегущыIэу рассказ зэхэжъугъэуцу, плъышъуацIэхэр къыхэжъугъафэх.\nШъуипсыхъо пцэжъые лъэпкъэу хэсхэм ацIэ къешъуIу.\n276. ДжабгъумкIэ щыт гущыIэхэм къахэшъухи, блэтIупщыгъэхэр хэжъугъэуцожь, ящыкIэгъэ кIэуххэри апышъутх.\nОшъогу... сэ сыдэплъые. Къаргъо, чъыIэ, тхылъ.\nГъогу... машинэхэр рэчъэх. Шъуамбгъо, чэтыу, машIо.\n277. Шъузщыпсэурэ къуаджэм фэгъэхьыгъэу рассказ кIэкI шъутхы. Ащ плъышъуацIэу къыхэфагъэхэм акIэжъугъэтхъ.\n278. ТешъутхыкI. ПлъышъуацIэмэ акIэжъугъэтхъ.\nСятэ щысэ сэ тесхыщт Сятэ шъошIа? Шофёр Iаз.\nФарэу тетхэр зэпэлыд.\nИбыу макъэ сыдым фэд…\n279. ГущыIэухыгъэмэ шъукъядж. ПлъышъуацIэхэу пкъыгъуацIэмэ ягъусэхэр зэрэтхыгъэхэм шъулъыплъ.\nГъэтхэ каникулым кIэлэегъаджэм циркым тищэгъагъ.\nНомер гъэшIэгъонхэр къытагъэлъэгъугъэх. Мышъэ шъэджашъэр, хьэ чэф цIыкIухэр, мамунэ псынкIэр, шы дэхэшхохэр аренэм къытехьагъэх.\n280. ХэгъэунэфыкIыгъэ пкъыгъуацIэмэ ямэхьанэкIэ къякIущт плъышъуацIэхэр яжъугъэгъусэжьхэзэ, шъутхы.\nГъэмафэр къызысыкIэ, псыхъом тыкIоныр тикIас.\nПсым тызыхахьэкIэ, тыкъегъэучъыIатэ, тегъатхъэ. Щэджагъом псыхъом чэм Iэхъогъур къафы. Псым цIыфи былыми фабэм щеухъумэх.\n281. ПкъыгъуацIэхэмрэ плъышъуацIэхэмрэ зэжъугъэгъусэх, ахэр зэгъусэу зыхэт гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nЯ 52-рэ урок 282. «IэшIу, дахэ, тхъагъо, плъыжьы» – мы гущыIэхэр пкъыгъуацIэхэм яжъугъэгъусэх, ахэр гущыIэухыгъэхэм ахэтхэу шъутхы.\n283. ПлъышъуацIэу скобкэмэ адэтхэр пкъыгъуацIэмэ яжъугъэгъусэхэзэ, шъутхы. ПлъышъуацIэмэ къагъэлъагъорэр жъугъэунэф.\nПхъэнтIэкIу (лъагэ). Чэщы (шIункIы). Тыгъужъы (нэйпсый). Бэджэжъый (тхьагъэпцIы). Мафэ (фабэ). (Бжыхьэ) мафэ. (КIымэфэ) пчыхьэ. (Хьаджыгъэ) дзыо.\n284. Шъукъедж. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэмэ ямэхьанэ къашъуIо.\n287. УпчIэмэ ачIыпIэ пкъыгъуацIэу ищыкIагъэхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI.\n1. (СыдкIэ?) хьылъэхэр зэращэх. 2. Тучантесым (сыдыр?) къысищагъ. 3. (Хэтым?) баджэр ыукIыгъ. 4. КIэлэеджакIохэр ягуапэу (хэтхэм?) адэIэпыIэ. 5. ДакIом (сыдкIэ?) джанэр еды. 6. (Сыдэу?) сызIусыр непэ къэтщэфыгъ.\n288. Шъукъедж. ПкъыгъуацIэу хэтмэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nКIэрэщэ Тембот ицIыкIугъом щегъэжьагъэу природэм лъэшэу фэщагъэу, ащ хэхъухьэхэрэм алъыплъэныр икIасэу щытыгъ. Пчэдыжьрэ жьэу дэкIэу мэфэ реным Лэбэ Iушъо Iусэу къыхэкIыщтыгъэ. Ыужым игупсэ Лабэ ар гущыIэ фабэхэмкIэ бэрэ фэусагъ. Природэм шIулъэгъоу фишIыгъэр Тембот зэкIэ ищыIэныгъи, ытхыгъэхэми нафэу апхырыкIыгъ.\nТембот ицIыкIугъом анахь зыфэщагъэщтыгъэр янэжъэу Мэзагъу. Ахэр лъэшэу шIу зэрэлъэгъущтыгъэх. Тембот янэжъ пшысэу, нэмыкIырэ къэбарыжъхэу ышIэщтыгъэхэр бэ. Зым нахьи адрэр нахь гъэшIэгъонэу ащ пшысэхэр къыIуатэщтыгъэ.\nАдыгэ пшысэхэм ядунэе гъэшIэгъон Тембот хэзыщэгъагъэр нэнэжъыр ары.\n289. Хырыхыхьэхэм шъукъядж. ТешъутхыкI. Яджэуапхэр скобкэмэ адашъутх.\n1. Къау-къау лъэрычъ, чылэр къэзычъыхьэрэр. (...)\n2. Чэу гъуанэм сыдэплъымэ, плъыжь бын сэлъэгъу. (...)\n3. Щылыч бгъашхъор ошъогум щэхьарзэ. (...)\n4. ЧIы чIэгъым анэкIэ фыжь щэкIэцIы. (...)\n5. Мэл фыжьыбэ псы ешъо. (...)\n6. Iэ зимыIэ пчъэIух. (...) щэхьарзэ щылыч\nЯ 53-рэ урок ПлъышъуацIэхэр пчъагъэхэмкIэ зэхъокIых. Ахэр зы пчъагъэми бэ пчъагъэми итхэу мэхъух. ГущыIэм пае:\nшхъуантIэ – шхъуантIэхэр, бгъузэ – бгъузэхэр, лъагэ – лъагэхэр.\n290. ПлъышъуацIэхэр бэ пчъагъэм ижъугъэуцохэзэ, тешъутхыкI, мэкъэ Iужъумэ акIэжъугъэтхъ.\nПлъыжьы, шхъуантIэ, куплъы, уцышъу, гъожьы, шэплъы, фыжьы, шIуцIэ, джэфы, хъурай, кIыхьэ, лъагэ, лъхъанчэ, псыгъо, шъуамбгъо, бгъузэ, хафэ, дыджы, IэшIу, стыры.\n291. ПкъыгъуацIэхэу плъышъуацIэхэр зигъусэхэу зы пчъагъэм итхэр бэ пчъагъэм итхэу шъушIыжь.\nГъогу псыгъу – гъогу псыгъохэр КъыпцIэ чъыг – Пшъэшъэжъые дэгъу – ЕджэкIо чан – Хъырбыдз плъыжь – Нэшэ гъожь –\n292. ПкъыгъуацIэхэм ягъусэ плъышъуацIэхэу бэ пчъагъэм итхэр зы пчъагъэм итхэу шъушIыжь.\nПлощадь дахэхэр – площадь дах, къэгъэгъэ плъыжьхэр\n–..., чъыг шхъонтIэшхохэр –, урам шъуамбгъохэр –..., кIэлэ чэфхэр –..., псынэпкъ лъагэхэр –..., псыхъо чъэрхэр\n293. Шъукъедж. ПлъышъуацIэхэу хэтхэр къашъуIо, упчIэхэри афэжъугъэуцу.\nГъэмафэм мафэхэр фабэх. Тыгъэр лъэшэу къепсы.\nУцхэр шхъуантIэх, къэгъэгъэ дахэхэр шъофмэ арыз. Дунаим идэхэгъу. Къэгъэгъэ мэ IэшIухэр къыоух. Псы чъыIэмэ уахахьэми гур къагъатхъэ.\n294. Шъукъедж. КъэшъуIотэжь. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр зыфэдэ бзэ лъэпсэ гущыIэхэр къашъуIо.\nГъэмэфэ каникулыр Илъэс еджэгъур заухыкIэ кIэлэеджакIомэ гъэмэфэ каникулыр рагъажьэ. КIэлэеджакIохэмкIэ ар анахь лъэхъан шIагъу, сыда пIомэ гъэмафэр фабэ. Ахэр псым хахьэх, пцэжъые ешэх, шъофхэм футбол ащешIэх. Анахьэу якIасэр хы ШIуцIэ Iушъом зыщагъэпсэфыныр ары. Мыщ пшахъор Iуиз, тыгъэр лъэшэу щыфаб, псыр чъыIэ, щыугъ. Пшэхъо стырым хэлъхэу япсауныгъэ щыхагъахъо.\n295. Шъукъедж. ГущыIэухыгъэмэ пкъыгъуацIэу ыкIи плъышъуацIэу ахэтхэр къашъуIо. Къыхэгъэщыгъэ плъышъуацIэхэм ямэхьанэкIэ къапыщыт гущыIэхэр къагуашъутхэзэ, къыхэшъутхыкI.\nГъэтхэ фабэр къэсыгъ. Тыгъэр шIэтэу къепсы. Ос фыжьыр мэжъужьы. Псыхъо цIыкIур мачъэ. Гъэхъунэ шхъуантIэм Iэхъогъур ит. Бзыухэр хэгъэгу фабэм къебыбыкIыжьых. КIэлэцIыкIухэр гъэтхэ пасэм пэгушIуатэх.\n299. ЩыкIэрэ хьарыфхэр хэжъугъэуцожьзэ, тешъутхыкI. Мы гущыIэхэр хэтэу жэрыIокIэ гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nШхъу...нтIэ, лъ...гэ, кIы...э, шъуам...гъо, гъо...ы, ха...э, къо...эн, м...зпэс, м...жъо, ф...жьы, ш...плъы, плъ...жьы, б...\nраб, кI...ко, д...джы, I...шIу, ф...бэ, д...хэ, за...кIэ.\n300. Сурэтхэм яхьылIагъэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nНабоков 3 класс Пкъыгъом ышIэрэр е щышIрэр къызэрыкIрэ гущыIэхэм глагол араIо. Глаголым мыхэр иупчIэх: Сыд пкъыгъом ышIэрэр? Сыд пкъыгъом щышIырэр? Сыд пкъыгъом ышIэщт? Сыд пкъыгъом ышIагъ?\nГущыIэм пае: КIалэр (сыд ышIэрэр?) макIо. КIалэр (сыд ышIэщт?) еджэщт. КIалэр (сыд ышIагъ?) еджагъ. Дунаир (сыд щышIыгъ?) къэушIункIыгъ.\n303. ГущыIэухыгъэхэм къахэфэгъэ глаголхэр упчIэхэмкIэ къэжъугъот, тешъутхыкI, акIэжъугъэтхъ.\nОщх шъэбэ чъыIэр къыхедзы. Тыгъэр загъорэ къыкъоплъы. Мафэхэр кIако хъугъэх. Ошъуапщэмэ огур аштагъ.\nКъолэбзыухэр къыблэм быбыжьыгъэх. ШIэхэу кIымафэр къэсыщт. КIэлэцIыкIумэ лъэрычъэхэр, Iэжэ цIыкIухэр къаштэщт.\n304. Глаголхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, гущыIэухыгъэхэр тешъутхыкI.\nАхэмэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nЛэжьакIохэм чIыплъыр.... Тэ тикласс экскурсие....\nНанэ Саидэ пае джанэ.... Тэтэжъ къалэм.... МэфэкIэу къэблагъэрэм....\n305. ТешъутхыкI. Глаголхэр къыхэжъугъэщ.\nЗэкъошныгъ Тикъэрал цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафыбэ щэпсэу. Ахэр зэкIэ зэгурыIохэу мэлажьэх. 1941-рэ илъэсым пый жъалымым ахэр зэкIыгъоу зэдыпэгъокIыгъэх. Тишъхьафитныгъэрэ тищыIэкIэ тхъагъорэ ахэмэ къаухъумагъ. ЦIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм язэкъошныгъэ а заом нахь щыпытагъ.\nИнтернетыр къызфэжъугъэфед. ТекIоныгъэр жъоныгъуакIэм и 1-м 1945-рэ илъэсым къэзгъэблэгъэ дзэкIохеIхэм яхьылIагъэу къэIотэк къэжъугъэхьазыр.\n308. Шъукъедж. Глаголхэр къыхэшъутхыкI.\nПцэжъыяшэ тызэрэкIорэр Синыбджэгъурэ сэрырэ гъэмафэрэ пцэжъыяшэ бэрэ тэкIо. Сэ пцэкъэнтфыхэр сэгъэхьазырых, синыбджэгъу пцэкъэнтф пылъхьэхэр егъэхьазырых. Нэф къызэрэшъэу тыкъэтэджы, пцэжъыяшэ тежьэ. Псым нахь зэгъокIыпIэу иIэм тэтIысы, сэ кондэ цIыкIум дэжь сэтIысы, синыбджэгъу пцел чъыгым дэжь мэтIысы. Пцэжъыяшэ бэрэ тыкъэты, пцэжъыяби къыхэтэдзы.\n309. Къегъэжьэгъэ къэбарыр шъор-шъорэу шъуухыжь. Къыхэгъэщыгъэ гущыIэхэр уахътэу ыкIи пчъагъэу зэрытхэр къашъуIо.\nБжыхьэр къэсыгъ. Мафэм хэкIы, чэщым хэхъо. Чъыгымэ пкIашъэхэр къапэтэкъужьых. КIымафэр къэблагъэ. ШэкIогъу мазэр къехьэ. ЧъыIэ къэхъу фежьагъ...\nАдыгабзэкIэ мазэмэ ацIэхэр?\n310. Я 309-рэ IофшIэным гущыIэу хэгъэунэфыкIыгъэмэ ачIыпIэкIэ мы къыкIэлъыкIохэрэм ащыщэу зимэхьанэкIэ къекIущтхэр хэжъугъэуцохэзэ, апэрэ гущыIэухыгъищыр шъутхы.\nКъихьагъ, нахь кIыхьэ мэхъу, нахь кIако мэхъу.\n311. Глаголмэ акIэжъугъэтхъызэ, тешъутхыкI. УпчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу, уахътэу зэрытхэри къашъуIо.\nЛэжьыгъэр ехыжьы, Ехыжьы, Iуехыжьы, Iожьыгъэр зэпедзы, Къабзэу къыдэкIы. (Сыд ар?) Комбайнэм ехьылIагъэу жэрыIокIэ рассказ зэхэжъугъэуцу.\nГлаголэу къэтыгъэхэр жъугъэфедэх.\nБэгъуагъэ, къэсыгъ, щэлажьэ, егъэIорышIэ, къабзэу еIыгъы, егъэцэкIэжьы, щысэ тырахы, ыубытыгъ.\nЯ 59-рэ урок\n312. Пкъыгъом ышIэрэр е щышIрэр къызэрыкIырэ гущыIэхэр къагуашъутх. Ахэмэ яупчIэхэри къяжъугъэгъус.\nДунаир.... Ощхыр.... Шыблэр.... Жьыбгъэр.... ЛIыжъыр....\n313. Сурэтым шъуеплъ. Рассказ кIэкI зэхэжъугъэуцу. Глаголэу къыхэфагъэхэр жэрыIокIэ къашъуIо.\n314. Шъукъедж. ТешъутхыкI. Глаголмэ акIэжъугъэтхъ, уахътэу зэрытхэр къашъуIо.\nIэгуау (джэгукI) КIалэхэр зэхэхьагъэх. Загощы. Пхъэдз радзэ. Корэным къинэщтхэр, дэкIыщтхэр агъэнафэ. Корэным къинагъэмэ ащыщ горэ Iэгуаом еошъ, гъунапкъэу зыдэчъэнхэу агъэнэфагъэм чъэнэу ежьэ. Ащ нэмысзэ дэкIыгъэмэ ащыщ, IэгуаомкIэ къызеокIэ, дэкIыгъэхэр къыдэхьажьых, корэным итхэр дэкIых. Джаущтэу джэгуныр лъэкIуатэ.\nкорэн Анахь шъугу рихьрэ джэгукIэм шъукъытегущыI.\nЧIым иIэшIур къыхэзыщ, щэм ифыжьыр къызэрычъ, чылэр зыгъэун, быныр къэзыгъатхъ.\n315. ЩыкIэрэ гущыIэхэр хэжъугъэуцожьзэ, текстым тешъутхыкI, ахэр зилIэужыгъохэр къашъуIо.\nТихатэ Тихатэ мыгъэ.... Лэжьыгъэу... бэ. Помидорхэри, нэшэбэгухэри бэу.... Ахэр ин дэдагъэх. Ахэмэ тэ бэрэ псы....\nДжы мары, тэ ахэмэ лъэшэу....\nЯ 60-рэ урок\n316. ИщыкIэгъэ пкъыгъуацIэхэр хэжъугъэуцожьхэзэ, гущыIэухыгъэхэр тешъутхыкI. Глаголмэ акIэжъугъэтхъ, упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу.\n... мэуалъэ.... мэбыбы.... къеу.... мэпцIэу.... къыкъокIы.\n... мэкIуасэх.... яIазэ.... къепщэ.... мачъэ.... мэхьакъу.\n... унэр къегъэгъунэ. ЦIыфым... иныбджэгъу.... мазэм карт тырихыгъ, еджапIэр дэгъоу къыухыщт, космонавтэу зигъэсэщт, цIыфмэ шIуагъэ къафихьыщт.\nБгъэфедэщт гущыIэхэр: хы, бгъэжъ, псы, хьэжъущыр, жъуагъо, врач, шы, жьыбгъэ, хьэ, тыгъэ, синыбджэгъу.\n317. Глаголэу къэтыгъэмэ ямэхьанэкIэ апыщыт гущыIэхэр къэшъутх. Глаголмэ упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу. Глаголхэр хэтэу гущыIэухыгъэхэр зэхэжъугъэуцу.\nМачъэ –..., къеIуатэ –..., егъэпытэ –..., мэлажьэ –..., мэбыбы – ….\nIурыIупчъэр жъугъэжьызэ, щэ къашъуIо.\nКъачъэ, къачъэ сикъэбыжъ, сикъэбыжъэу сикъулэжъ.\n318. ГущыIэухыгъэмэ ахэт глаголхэр къахэшъутхыкI, ямэхьанэкIэ апыщыт глаголхэр къагуашъутх, упчIэхэри жэрыIокIэ афэжъугъэуцу.\nСэ кIымафэр сикIас. Ар къэсыфэ сежэ. СипэIо цIыкIу сшъхьашыгу тесэгъэтIысхьэ, фабэу зысэфапэ, силъэрычъэхэр сэштэ, мылым сыкъытехьэ, лъэуж псыгъо хесэгъэщы. Синыбджэгъумэ садэчъэ, сатечъы. Спорт пстэуми афэдэу мыщи Iэпкъ-лъэпкъхэр егъэпытэ. Спорт пстэури шIу плъэгъун фае.\nIэпкъ-лъэпкъ Набоков 3 класс Я 61–62-рэ урокхэр\n319. Пкъыгъомэ ашIэрэр къызэрыкIрэ гущыIэхэу лъэныкъуитIум ахэтхэр зэжъугъапшэх. ЗэрэзэтекIхэрэр къашъуIо.\nЦIыфхэр мэчъыех, къэрэгъулэм къекIухьэ, тучаныр къеухъумэ. Аргъоир мэцакъэ. КъыблэмкIэ самолетыр быбыгъэ.\nТыгъэр мэчъые, ау мазэм къекIухьэ ыкIи чIыгум ирэхьатныгъэ къеухъумэ. Тыгъэр мэцакъэ. Сигупшысэхэр чыжьэу быбыгъэх.\n320. Мы пчъагъэхэр къашъуIо. Апэрэ пчъэгъиплIыр хэтэу гущыIэухыгъэхэр шъутхы.\n31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40.\n321. ГущыIэухыгъэмэ ахэт глаголхэр зэжъугъапшэ. Зэрэзэфэдэхэр ыкIи зэрэзэтекIыхэрэр къашъуIо.\nТыгъэр къыдэкIоягъ. Тэтэжъ мэкIэ-макIэу лъэоим къыдэкIоягъ. Уцым кIалэхэр хэсых. Ошъогум жъуагъохэр исых.\nНэнэжъ губжыгъэу мэцIацIэ. Жьыбгъэ фыртынэр губжыгъэу мэцIацIэ. Хьакур дэгъоу плъыгъэ. Мурат ыгу плъыгъэ. Сурэт дэгъоу мачъэ. Сигупшысэхэр чыжьэу мачъэх.\n+ ахъо Гъу + ЧIы + + лэжь\nГЛАГОЛЫР УАХЪТЭХЭМКIЭ ЗЭРЭЗЭХЪОКIРЭР\nЯ 63-рэ урок\n322. ГущыIэухыгъэмэ ахэт глаголхэр зэжъугъапшэ. ЗэрэзэтекIхэрэр къашъуIо.\nАминэт еджэ, еджагъ, еджэщт. Нарт IофышIэ макIо, IофышIэ кIуагъэ, IофышIэ кIощт. ТикласскIэ концерт цIыкIу къэтэты, къэттыгъ, къэттыщт.\nГлаголхэр уахътэхэмкIэ зэхъокIых. Глаголмэ уахътэу яIэр щы: мы уахътэр, блэкIыгъэ уахътэр, къэкIощт уахътэр. ГущыIэм пае: еплъы, еплъыгъ, еплъыщт.\nIофэу зытегущыIэхэрэр джыдэдэм зэрэхъурэр къызэрыкIрэ гущыIэхэм мы уахътэм ит глагол раIо.\nМы уахътэм ит глаголмэ мыщ фэдэ упчIэхэр афагъэуцух: сыда пкъыгъом ышIэрэр? сыда пкъыгъом щышIырэр? ГущыIэм пае: макIо, мэгущыIэ, мэгумэкIы.\nАужырэ гущыIэухыгъэр къызтегущыIэрэмэ упчIэхэр афэжъугъэуцу.\n«ЗэлъэпIыкIэ» зыфиIорэ гущыIэм лъэпсапэхэр къыхэжъугъэщ.\n324. Текстым шъукъедж. Глаголхэр къыхэжъугъэщ, упчIэхэр афэжъугъэуцу ыкIи уахътэу зэрытхэр къашъуIо.\nАнахь баиныгъэу хэгъэгум хьалыгъур иI. Хьалыгъур цIыфмэ ягъомылэ лъапI, хьалыгъу ямыIэу тхъагъо яIэн алъэкIрэп.\nХьалыгъу бзыгъэм ихъишъэ чыжьэу, чыжьэу макIо. МашIом Iутэу рабочым щылычыр къегъэчъы. Пкъыгъо-пкъыгъоу тракторыр, комбайнэр къызэхалъхьэ. Ащ рабочэ миллион пчъагъэмэ Iоф дашIэ. Машинэр хьазыр хъумэ, къуаджэм къырагъэуалIэ. ЧIыгур ажъо, ешIушIэх, лэжьыгъэхэр къагъэкIых, къаухъумэх, игъо хъумэ, чэщи мафи ямыIэу, кIуачIэу яIэр рахьылIэшъ, Iуахыжьых. Сыд фэдиз къин халъагъорэр!\nАущтэу къахьыжьрэ коцыр кIэугъоегъэн фае. Хьалыгъу такъырым уелъэпэкIао хъущтэп, жъалымагъ. (Лъэустэн Ю.) щэхьарзэ хьалыгъу Хьаджыгъэм хэпшIыкIын плъэкIыщт шхыныгъо зэфэшъхьафхэм ацIэхэр шъошIа? Мары ахэмэ ащыщхэр. Шъори къылъыпышъудз.\nХьаку хьалыжъу, жъэпхъэ хьалыжъу, гощэ хьалыжъу, пэлкъау, тэбэрыдз, IэпэещэкI...,...\n325. Глаголхэр, къыхэшъутхыкI яупчIэхэр скобкэм дэтхэу къагуашъутхэзэ. Къыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ ямэхьанэкIэ къапыщыт гущыIэхэр къашъуIо.\nКIымафэм КIымафэм тыгъэпс мафэхэр макIэу къыхэкIых. Къепсырэ тыгъэми мэкIэ дэдэу къегъэфабэ. Нахьыбэм жьы чъыIэр къепщэ, хъотыр зэрехьэ. Тыгъэжь мафэхэр къебэкIы. КIэлэцIыкIухэр кIымафэм ренэу фэчэфых, кIымафэм кIэгушIух. Осыр тиз, дунаир фыжьыбз, жьыр къабзэ, псыхъор щтыгъэ. Чэф макъэр къахихэу кIэлэцIыкIухэр бгым къечъэхых, мылым щэджэгух. Зы купыр чынэмэ арэджэгух, нэмыкIхэр лъэрычъэмэ атет. Нахь инмэ акIырыплъхэзэ, кIэлэцIыкIухэр, тIэкIуи щынэхэу, мылым къытехьэх, бэрэ, мышъэ щырым фэдэу тефэх, ау ныбджэгъу инхэр ахэмэ къадэIэпыIэх, аIапэ аубытышъ, лъэрычъэхэмкIэ узэрэчъэщтыр арагъашIэ.\nШъынашъхьэ плъэгъумэ – гъэмаф, Iэташъхьэ плъэгъумэ\nОсыбэ – гъэбэжъу.\nНабоков 3 класс Я 64-рэ урок\n326. Текстым шъукъедж, глаголэу хэтхэр къыхэшъутхыкI. Глаголмэ упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу. Къыхэгъэщыгъэ гущыIэхэр зэрэзэхэтыр къэжъугъэлъагъу.\nЧъыгы КIалэр щыс, чъыгым егупшысэ. Бэ ащ ыгу къэкIрэр. Сыдэу гъэшIэгъона дунаир! СыгукIэ сызфэщэгъэ сичъыг щагум дэт, унэм къисхьан слъэкIырэп.\nГъатхэ хъумэ сичъыг къэкIэракIэ, гъэмафэм къыпэкIэ, бжыхьэ хъумэ, къыпыкIагъэр пачыжьы. Сичъыг кIымафэм джэнэ фыжькIэ къефапэ. ЗэкIэ къехъулIэрэр сэлъэгъу, гукIэ ренэу сылъэIэсы, ау къыхэсчын слъэкIыщтэп. Зыхэтым ар къыхэсчымэ, гъущт сичъыг.\nСыд фэдэ чIыпIа тищыIэныгъэ чъыгым щиубытырэр?\nАдыгэмэ сабый къэхъугъакIэм чъыг фагъэтIысхьэщтыгъ.\nЧъыгым фэдэу лъэпсэ пытэ иIэ хъунэу аIоти.\nАдыгэмэ къуаджэм псэупIэ фэхъущт чIыпIэр мэзым пэблагъэу къыхахыщтыгъ.\n327. Текстыр къызтегущыIэрэр шъуиныбджэгъу ехьылIагъэу шъушIызэ, тешъутхыкI. Глаголмэ яуахътэ жэрыIокIэ къашъуIо.\nКъыхэгъэщыгъэ гущыIэмэ ямэхьанэкIэ къапыщыт гущыIэхэр къашъуIо.\nТиеджапI ТиеджапIэ этажищэу зэтет. Апэрэ этажым спортзалыр, шхапIэр чIэт. ЯтIонэрэ этажым щеджэрэмэ тикласс ащыщ.\nТикласс нэбгырэ тIокIырэ тфырэ ис. Классым щыхъурэ пстэуми тэ тахэлажьэ. Ящэнэрэ этажым щеджэрэмэ тиэтаж янэкъокъу. Урок ужым тиклассхэр тэпхъэнкIых, доскэхэр тэлъэкIых, къэгъагъэмэ псы акIэтэкIэ, шъхьангъупчъэмэ сапэр атетэхы, шъхьангъупчъэхэр Iутэхых, жьы къабзэ классым къитэгъахьэ. Классыми этажми ящыкIагъэхэр зытыухыхэкIэ тэкIожьы. ТIэкIу зытэгъэпсэфы, етIанэ унэмкIэ тиIэ Iофмэ тафежьэ.\n328. Хырыхыхьэм хэт глаголхэм яуахътэ къашъуIо, упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр къыхэшъутхыкI, язэхэтыкIэ къэжъугъэлъагъу.\n*** Унэм исхэр егугъу, Мэлахъомэ акIэгъу, Къэрэгъулэу зыдащэ, БзэджашIэхэр егъащтэ.\nЯ 65-рэ урок Iофыр гъэцэкIагъэу зэрэщытыр къызэрыкIрэ глаголмэ блэкIыгъэ уахътэм ит глаголкIэ яджэх.\nБлэкIыгъэ уахътэм ит глаголым мыхэр иупчIэх: сыд пкъыгъом ышIагъэр? сыд пкъыгъом къыщышIыгъэр?\nГущыIэм пае: къэшъуагъ, еджагъ.\n329. Глаголмэ акIэжъугъэтхъызэ, гущыIэухыгъэмэ атешъутхыкI. Глаголхэр уахътэу зэрытхэр къашъуIо, упчIэхэр жэрыIокIэ афэжъугъэуцу. ХэгъэунэфыкIыгъэ гущыIэхэр зэрэзэхэтхэр къэжъугъэлъагъу.\nНабоков 3 класс КIымэфэ чъыIэр ыкIэм нэсыгъ. Жьыр нахь макIэу цакъэу къыублагъ, щыгъын фабэхэри хьылъэ хъугъэх.\nЧэщ чъыIэхэри джыри бэкIаеу къыхэфэх, псы цIыкIухэри егъэщтых. Пчэдыжь тыгъэм ахэр къыгъэжъугъэх. Псы цIыкIумэ ячъэни чэфэу аублэжьыгъ.\n330. Къэтыгъэ текстхэм глаголэу ахэтхэр къыхэшъутхыкI, упчIэхэр къагуашъутх, уахътэу зэрытхэр къашъуIо.\n1. Зы лIыжърэ ныожърэ зэгъусэу Хы шхъонтIэ Iушъом Iусыгъэх;\nЧIыунэ гъэй дэдэм зэдчIэсхэу Гъэ щэкIрэ гъищрэ щыIагъэх...\nГъэ щэкIрэ гъищрэ пцэшагъэшъ, Пцэжъыер гущыIэу ащ зэхимых...\n«Гъэ щэкIрэ гъищрэ» зыфиIорэ гущыIэзэгъусэр пчъагъэкIэ (цифрэкIэ) къэшъутх.\n2. Зэ, бжыхьапэм, Кирилл Петрович шъофым ихьанэу зигъэхьазырыщтыгъ. ИхьэIыгъхэмрэ ишыIыгъхэмрэ сыхьатыр тфым пчэдыжьым хьазырынхэу унашъо афишIыгъагъ.\nБариным щэджэгъуашхэ зыщишIыщтым нахьыпэ ищыкIагъэхэр арагъэщэгъагъэх. (А.С. Пушкин)\n331. КъыкIэлъыкIощт глаголхэр блэкIыгъэ уахътэм ижъугъэуцу, гущыIэ лъапсэхэр къыхэжъугъэщ.\nТэплъэ, сэчъые, къеIуатэ, сэтхэ, сэдэ, сэщафэ, тэщэ, шъоджэгу.\nЗэрэпшIыщтыр: седжагъ, седжэщтыгъэ, седжэгъагъ.\nЯ 66-рэ урок\n332. Глаголхэр зэрыт уахътэр къэзгъэлъэгъорэ лъэпсэужхэр къыхэжъугъэщзэ, къыхэшъутхыкI; ахэр зэрыт уахътэхэр жэрыIокIэ къашъуIо, упчIэхэр афэжъугъэуцу.\nНэмыцхэр гъэхъунэм ихьагъэх. ЗэкIэм кIалэм ишъуи макъэ зыгорэ мэзым къыщыпэшъуижьыгъ. АбгъукIэ готэу кIощтыгъэ кIэлэцIыкIур мэзцунэм хэлъэдагъ. Шхончэо макъэмэ мэз рэхьатныгъэр зэщагъэкъуагъ. Лейтенантыр кIэрэхъо ихыгъо ифагъэп, ар гъогу сапэм къыхэфагъ. АвтоматкIэ къаукIрэ нэмыцхэр зым ыуж зыр итэу къы-зэ-ха-фэщты-гъэх. ЩэIу, кIый, командэ макъэмэ мэзыр зэлъаштагъ.\nКъыкIэлъыкIорэ мафэхэм гъогупэхэр зыщызэхэкIрэм дэжь кIэлэцIыкIу Iусыгъ, ащ зыгорэ ыупсыщтыгъэ, гъогоу чылэм екIурэм лъыплъэщтыгъэ...\n333. Глаголхэр блэкIыгъэ уахътэм ижъугъэуцохэзэ, гущыIэухыгъэхэр шъутхы, лъэпсэужхэу жъугъэфедагъэхэри къыхэжъугъэщ.\n«АГЕНТСТВО МЕЖДУНАРОДНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ НОВАЯ НАУКА: ОТ ИДЕИ К РЕЗУЛЬТАТУ Сборник статей Международной научно-практической конференции 29 июня 2015 г. СТЕРЛИТАМАК, РОССИЙСКАЯ ФЕДЕРАЦИЯ РИЦ АМИ УДК\t00(082) ББК\t65.26 Ответственный редактор: Пилипчук И.Н.,...»\n«Государственное бюджетное образовательное учреждение высшего профессионального образования "Волгоградский государственный медицинский университет" Министерства здравоохранения Ро...»\n« РУКОВОДСТВО ПО ОБЕЗВРЕЖИВАНИЮ БОМБЫ Версия 1 Проверочный код: 241 Издание 2 Keep Talking and Nobody Explodes v. 1 Вступление Добро пожаловать в опасный и трудный мир обезвреживания бомб. Внимательно изучите это руководство; вы эксперт...»\n«БАНК УПРАЖНЕНИЙ 1. РАЗОГРЕВАЮЩИЕ ИГРЫ И ПСИХОТЕХНИКИ. ЗНАКОМЕСТО. ПРИВЕТСТВИЕ. РАЗМИНКА И ЭНЕРГИЗАТОРЫ 1.1.Упражнение "Давайте поздороваемся" Психолог: В начале нашей встречи я предлагаю поздороваться,...»\n«УДК 378.147 ПРОЕКТИРОВАНИЕ ИНДИВИДУАЛЬНОЙ ПРОГРАММЫ ОБУЧЕНИЯ КАК УСЛОВИЯ РЕАЛИЗАЦИИ ФГОС (на примере учебной практики модуля "Смарт-технологии в физическом образовании") Н.А. Баринова, Е.В. Карунас1 Работа выполнена в рамках Государственного контракта №05.043.12.0013 от 23 мая 2014г. Аннотация: В статье рассматривается проблем...»\n«АДМИНИСТРАЦИЯ АЛТАЙСКОГО КРАЯ ГЛАВНОЕ УПРАВЛЕНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ И МОЛОДЕЖНОЙ ПОЛИТИКИ АЛТАЙСКОГО КРАЯ ПРИКАЗ 2013г. АД А О г. Барнаул О подготовке и проведении краевого конкурса "Учитель года Алтая-2014" В целях организации работы по подготовке к краевому конкурсу "Учи тель года Алтая-2014" приказываю: 1. Утве...»\n«Государственное бюджетное учреждение культуры "Сахалинская областная детская библиотека" Информационный список Выпуск 4 Южно-Сахалинск Составитель и компьютерный набор О.А. Литвинцева Компьютерная вёрстка, дизайн обложки И.М. Калиновская Редакторы: Л.Я. Романова, Т.А. Дидик Рекоме...»\n«Министерство образования и науки Российской Федерации федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования “Уральский государственный педагогический университет” Институт психологии Кафедра социальной психологии, конфликтологии и управления РАБ...»\n«Министерство образования и науки Российской Федерации Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования "Саратовский национальный исследовательский государственный университет имени Н.Г. Чернышевского" Кафедра социальной психологии образования и развития ВЗАИМОСВЯЗЬ УЧЕБНОЙ МОТИВАЦИИ И ЛИЧН...»\n«МЕДИКО СОЦИАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ПРЕЖДЕВРЕМЕННЫХ РОДОВ У ДЕВОЧЕК ПОДРОСТКОВ 6. Детская и подростковая гинекология: руков. для врачей /под ред. Ю.А. Гуркина. – М., 2009. – 696 с.7. Зиганшин, А.М. Вагинотензометрическая диагностика н...»\n«"Вітчизняна наука: сучасний стан, актуальні проблеми та перспективи розвитку" "Проблемы и перспективы развития науки в начале третьего тысячелетия в странах СНГ" 3 МІНІСТЕРСТВО ОСВІТИ І...»\n«Вестник по педагогике и психологии Южной Сибири Электронный научный журнал Библиографическая ссылка Группа авторов Педагогические науки 1. 1. // Вестник по педагогике и психологии Южной Сибири. – 2012. – № 1.1 P; URL: www.es.rae.ru/bulletinpp/147-415 (дата...»\n«ISSN 2075-3500 Министерство образования и науки Российской Федерации Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего профессионального образования "Рязанский государственный университет имени С.А. Есенина...»\n«ДОЛГОСРОЧНЫЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ПРОЕКТ "ВОЛШЕБНЫЙ МИР ТЕАТРА" Автор: Дементьева Светлана Николаевна Пояснительная записка В современном обществе резко повысился социальный престиж интеллекта и научного знания. С этим связано стремление дат...»\n«Поленова Анна Юрьевна ФОРМИРОВАНИЕ СОЦИОКУЛЬТУРНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ УЧАЩЕЙСЯ МОЛОДЕЖИ СРЕДСТВАМИ ПИСЬМЕННОЙ КОММУНИКАЦИИ. 13.00.05 – Теория, методика и организация социально-культурной деятельности (педагогические науки) АВТОРЕФЕРАТ д...»\n«II. Аннотация Учебно-методический комплекс составлен в соответствии с требованиями ФГОС ВПО по направлению 050100 "Педагогическое образование". Шифр дисциплины – Б3. Д. В2.1. Цели и задачи дисциплины Целью освоения ди...»\n«27–29 марта 2013 г. в Московской области в Детском Доме отдыха Управления делами Президента РФ "Непецино" состоялся Всероссийский конкурс обучающихся "Национальное достояние России". Дипломом I степени была награждена Фёдорова А.Г. (группа 10ММ) за научноисследовательскую работу "Денглиш – современный язык Ге...»\n«Министерство культуры Российской Федерации Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования "Московский государственный институт культуры" ФАКУЛЬТЕТ СОЦИАЛЬНО-КУЛЬТУРНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ Наименование...»\n«ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ КУЛЬТУРЫ "СМОЛЕНСКАЯ ОБЛАСТНАЯ ДЕТСКАЯ БИБЛИОТЕКА ИМЕНИ И.С. СОКОЛОВА-МИКИТОВА" "Вообразилия" Бориса Заходера Методико-библиографические рекомендации к 95-летию со дня рождения писателя Составитель: Васильева В.О. Редактор: Матюшина В.С. Техн. редактор: Саидова...»\n«100 САМЫХ ЛУЧШИХ АЗБУК Издательство АСТ УДК 821.161.1-1-053.2 ББК 84(2Рос=Рус)6 С81 С81 100 самых лучших азбук: хрестоматия. — Москва : Издательство АСТ, 2015. — 398,  с. : ил. — (100 новых хрестоматий). ISBN 978-5-17-091592-7. В нашу большую книгу "100 самых лучших азбук" вошли лучшие азбуки известных детских писателей и...»\n«Касым АМАНЖОЛОВ Касым Рахимжанулы Аманжолов (1911-1955) родился в Каркаралинском районе Карагандинской области в семье бедняка. Рано лишившись родителей, Касым воспитывался в детском доме в городе Семипалатинск. В 1930 году он закончил Семипалатинский зооветеринарный техникум. Некоторое время учился в Ленингр...»\n«МУНИЦИПАЛЬНОЕ БЮДЖЕТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ ДОПОЛНИТЕЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ ДЕТСКИЙ ДОМ КУЛЬТУРЫ ГОРОДСКОГО ОКРУГА ТОЛЬЯТТИ ДОПОЛНИТЕЛЬНАЯ ОБЩЕРАЗВИВАЮЩАЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ПРОГРАММА В ОБЛАСТИ ТЕАТРАЛЬНОГО ИСКУССТВА ПО УЧЕБНОМУ ПРЕДМЕТУ ОСНОВЫ АКТЕРСКОГО...»\n«Государственное образовательное учреждение дополнительного образования детей Дом детского творчества Курортного района Санкт-Петербурга "На реке Сестре" УТВЕРЖДАЮ Директор ДДТ "На реке Сестре" _ Т.А. Мурова "" _ 2010г. Протокол педагогического сов...»\n«Власова Юлия Юрьевна Рецепция ранней драматургии Г. Гауптмана в России рубежа XIX–XX вв. 10.01.01 – русская литература Автореферат на соискание ученой степени кандидата филологических наук Томск 2010 Работа выполнена на кафедре литературы филологического факультета ГОУ ВПО "Томский государственный педагогический университет" Научный руководи...»\n«ЖИЗНЬ ЗАМЕЧАТЕЛЬНЫХ ЛЮДЕЙ Выпуск 18 (351) Глеб Голубев ЖИТИЕ ДАНИИЛА ЗАБОЛОТНОГО "Молодая гвардия" МОСКВА 1962 В старости одолевают воспоминания. Чем меньше остается жизни впереди, тем все чаще тянет оглянуться, проверить, взвесить ее...»\n«Титульный лист программы Форма обучения по дисциплине Ф СО ПГУ 7.18.3/37 (Syllabus) Министерство образования и науки Республики Казахстан Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова Факультет гуманитарно-педагогическ...»\n«МИНИСТЕРСТВО ЗДРАВООХРАНЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН НАЦИОНАЛЬНЫЙ ЦЕНТР ПРОБЛЕМ ФОРМИРОВАНИЯ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ НАУЧНЫЙ ЦЕНТР ПЕДИАТРИИ И ДЕТСКОЙ ХИРУРГИИ ПИТАНИЕ ДЕТЕЙ ПЕРВОГО ГОДА ЖИЗНИ Методические рекомендации Алматы 2014 Авторы: д.м.н., профессор Машкеев А.К., к.м.н. На...»\n«СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ НАУКИ Сборник статей Международной научно практической конференции 15 декабря 2016 г. Часть 2 Екатеринбург НИЦ АЭТЕРНА УДК 001.1 ББК...»\n«Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение "Мирновская школа №2" ул.Стадионная, 22, с. Мирное, Симферопольский район, РК,2 97505 тел/факс 0(652) 22-23-22, e-mail: mirnoe2@gmail.com РАССМОТРЕНО СОГЛАСОВАНО УТВЕРЖДАЮ и принято на заседании МО заместитель директора по Директор МБОУ учителей гуманит...»\n«Отчет о результатах самообследования МДОУ "Детский сад №2" за 2012-2013 учебный год.1. Структура содержания образования в ДОУ. Дошкольное учреждение укомплектовано сотрудниками,имеется вакансия педагога-психолога. Коллектив объединн едиными целями и задачами и...»